text:
Empèut
En orticultura e arboricultura empeutar o ensertir consistís a implantar dins los teissuts d‘una planta un borron o quin que siá fragment, levat sus una autra planta o de la meteissa, perqu'aquel contunhe a crèisser fasent còs amb la primièra. L'empèut o l'ensèrt es lo resultat d'aquela operacion.
Somari
- 1 Origina
- 2 Perque empeutar ?
- 3 Comparason entre brocatge e empèut
- 4 Realizacion de la sòudadura
- 5 Diferentas tecnicas d'empèut
- 6 L'insèrt
- 7 Plant dirècte
- 8 Afranquiment
- 9 Empèuts intergenerics
- 10 Limits e riscs ligats a l'empèut
- 11 Notas e referéncias
Origina[modificar | modificar la font]
L'empèut sus vegetal foguèt inventat per las civilizacions chinesas. Fa de milièrs milliers d'annadas, los Grècs e los Romans importèron la tecnica en Euròpa e fòrça son los autors de l'Antiquitat a aver escrich d'òbras destinadas a espandir la tecnica al mai grand nombre. Practicada d'en primièr de biais empiric, comença a far l'objècte de questionaments scientifics a partir del sègle XIX, per exemple amb las òbras de Lucien Daniel o Vöchting.
Perque empeutar ?[modificar | modificar la font]
Sul plan agronomic, l'interés de l'empèut es d'associar las caracteristicas del plant dirècte e de l'ensèrt, lo primièr donant per exemple l'adaptacion al sol e al clima, la rusticitat e la vigor, lo segond aquelas dels produchs seleccionats, fruchs e flors per exemple que se desira obtenir. Coma exemple: per la vinha, es l'empèut que permetèt d'utilizar en Euròpa de plants americans, causits per lor resisténcia al filloxèra, tot contunhant a produire los vitatges tradicionals.
L'empèut es fòrça utilizat per multiplicar las varietats d'arbres fruchièrs, per exemples pomièrs, perièrs, los agrums, tanben la vinha, los rosièrs, de legums coma las solanacèas (auberginas, tomatas,...) e las cucurbitacèas (pastècas, melons,...) e d'autras espècias de plantas ornementalas.
Pels arbres, l'empèut sus plant dirècte nanifiant permet sovent d'obtenir de fruchs mai gros del gost mai sucrat e aquò, mai rapidament qu'un arbre eissit de semenada o brocat de biais a butar sus las sieunas raïces. En efièch, los apèx de las raïces son emetors de gibberellinas qu'inibisson l'induccion florala. Los arbres nans avent pauc de raïces, donan una floribonditat mai importanta.
Comparason entre brocatge e empèut[modificar | modificar la font]
Brocatge e empèut ambedos permeton de reproduire una planta a l'identic a la diferéncia de la semenason que el contunha l'espècia mas crosant lo patrimòni genetic dels parents dins lor descendéncia (donc donnant un fenotip distincte).
Lo brocatge es puslèu utilizat pels amators car es fòrça mai simple de realizar que l'empèut e demanda pas cap de material particular. L'inconvenient es d'èsser sovent mai lent a produire de fruchs o de flors. Mai, de varietats se brocan pas o alara fòrça dificilament.
Los arboricultors privilegian puslèu l'empèut. Aquel demanda de bonas competéncias tecnicas e un pauc de material (empeutador, plan dirècte) mas permet de produire en massa e rapidament de plants de qualitat e adaptats al besonh dels clients. Mai, l'empèut permet d'economizar lo material vegetal. Per far una broca, s'utiliza un ram de 20 cm, que se capita, permet d'obtenir un plant. Empeutant, a partir d'aquel meteis ram de 20 cm, se pòr utilizar 4 a 5 uèis, donc possibilitat amb lo meteis ram de far 4 a 5 plants puslèu su'un sol, çò qu'es apreciable quand la varietat que se vòl multiplicar es disponibla pas qu'en pichona quantitat.
Realizacion de la sòudadura[modificar | modificar la font]
Dins la granda majoritat dels cases, la tòca de l'empèut es de metre en contacte los cambiums de l'ensèrt e del plant dirècte dins l'esper qu'una sòudadura rapida e definitiva se realize per ligam dels teissuts liberians (assegurant la conduccion de la sèba elaborada) e linhós (assegurant la conduccion de la saba bruta). La sòudadura depend de l’aptitud dels teissuts damatjats (basas generatriças de las plantas concernadas nomenadas cambium e fellogèn (meristèms secondaris) a s'espandir fasent naísser de cellulas indiferenciadas susceptiblas de generar d'elements conductors (Cambium) e d'elementd protectors (Fellogèn) dins l'ensems cicatricial.
Dins la creta de l'empèut (es a dire al punt de sòudadure), los conductors de la fusta e del libèr s'unisson de biais complicat: los vaissèls i son mens nombroses, mai longs e dirigits dins totes los sens.
L'empèut deu permetre la continuitat de la circulacion de la saba. La saba ascendenta conéis mai o mens de dificultats a passar la crèta de l'empèut seguent l'afinitat entre ambedos partenaris.
Diferentas tecnicas d'empèut[modificar | modificar la font]
Per realizar los empèuts, existisson diferentas tecnicas.
- l'empèut en ascla subretot pels fruchièrs de grana sus plan dirèctre de diamètre inferior a 2 cm;
- l'empèut per incrustacion;
- l'empèut en corona pels diamètres de plant dirècte superior a 2 cm;
- l'empèut en escudet, mai utilizada pels fruchs de clòscs e de preferir cada còp qu'aquò es possible qu'es l'empèut mai agressiu;
- l'empèut per apròche; se realiza sovent naturalament (quand dos arbres butan l'un a costat de l'autre per exemple), metòde depreferir pels empèuts dichs « dificils ».
- los empèuts a l'anglesa simple e complicat
- chip budding;
- l'empèut de flaüta;
- l'empèut en omega, que fa autoritat per la produccion de plants de vinha[1]
Sonhs postoperatòris[modificar | modificar la font]
Dins las setmanas seguent l'empèut, cal pas trop asagar l'arbre per evitar de "nogar" l'insèrt dins un tròp plan de saba. Tanben se recomanda de levat l'insèrt e d'empèutar en début de luna montanta.
Un empèut capitèt pas s'intrèt en vegetacion abans lo desen jornr o s'i se realizèt pas de production de bast entre los dos partenaris dins los quinze primièrs jorns. Tres setmanas es un delai normal per l'espelida dels borrons de l'insèrt pels empèuts de prima. De biais excepcional un insèt pòt intrar en vegetacion dos meses e quitament un an après l'empèut!
Dins un primièr temps, cal daissar butar totes los rams al dessús del punt d'empèut. Se poirà talhar los mens interessants d'estiu. Al contrari cal copar sul còp après l'espelida de l'insèrt, los rebrots situats jol punt d'empèut e o far de biais regular lo dos primièrs ans per evitar que lo plant dirècte domine l'insèrt e l'atrofie rapidament. Se s'utiza lo ràfia per estacar, verificar de biais regular qu'aja pas d'estrangulacion (e dessarrar se cal). Se s'utiliza de mejans de ligatura modèrne se cal far pas res que son fotodegradables.
Per apara l'insèrt dels aucèls, se recomanda a vegada de fixar un ram en arc de cercle al dessús de l'empèut que s'i pausen al dessús o non pas subre l'insèrt. Dins las zonas ventosas, es conselhat de plaçar pendent los primièrs meses une atela rigida entre lo plant dirècte e l'insèrt per evitar que se trenque pendent de ventadassas.
Se de flors espelisson sus l'insèrt, de mas cal copar per evitar de concentrar tota l'energia de la planta cap a un fruch qu'aurà encara pas la robustesa de lo portar..
Aisinas[modificar | modificar la font]
Per empeutar, cal utilizar un empeutador (cotèl fòrça copant) desinfectat. N'existís dos tipes:
- l'empeutador per escudet;
- l'empeutador de vinha
Tanben se pòt utilizar un cotèl plan afutat de lama fina. Cal tanben aver de cisèls de poda.
E per realizar l'empèut, cal tanben aver de ràfia, de mastic per empèut o simplament de teflon. Lo mastic permet una cicatrizacion melhora de la planta, çò qu'aumenta l'escasença que l'empèut se desvelope rapidament.
L'insèrt[modificar | modificar la font]
L'insèrt es, o un borron amb un troç de rusca (Escudet, Chip budding), o una partida de ram contenent unes tres borrons, levat sus un ram venet de cultivar que se vòl multiplicar.
Causida de l'insèrt[modificar | modificar la font]
Un insèrt es totjorn levat sus un ram jove (lo tèrme d'un ram de l’an) plan vigorós e ne presentant pas cap de traça de malautiá. Melhor es de lo levar lo matin car es lo moment ont l'ensèrt serà mai emplit de saba.
Sèrva de l'insèrt[modificar | modificar la font]
Pels arbres, l'insèrt se leva en ivèrn (pendent genièr) quand l'arbre es al repaus complet. Aquò es pas valable per l'empèut en escudet ont se lèva l'insèrt just abans l'operacion.
Un còp levat, los rams son rapidament mes en bòtas, etiquetats puèi enterrats orizontalament dins una trancada emplida d'una mescla sable + torba al pè d’una paret al Nòrd o al refrigerator enrodat d'un jornal umid dins un sac de congelacion, fins al moment de l'empèut en abril (au moment del desborrament del plant dirècte). Dins lo cas d’una conservacion al refrigerator, se cal vigilar que lo journal seque pas. La temperatura de sèrva serà de 3 a 5 gras Celsius, e l'igrometria ambianta de 95 %.
Autres còps, los insèrts èran a vegada transportats e plantat dins una trufa per evitar que sequen.
Plant dirècte[modificar | modificar la font]
De critèris intervienon dins la causida d'un plant dirècte:
- la compatibilitat
- la vigor (flaca, mejana, granda…)
- l'adaptacion al sol (sec, umid / calcari, argilós ... / prigond / pesuc…)
- la forma (tija, mièja tija, gòt, palma gobelet, ...)
- l'espelida e fructicacion (lenta, melana, rapida, fòrça rapida…)
- la resisténcia a las malautiás
Subrempèut[modificar | modificar la font]
Lo subrempèut es una tecnica consistissent a empeutar un segond còp un vegetal ja empeutat. Se realiza lo subrempèut quand se vòl cambiar la varietat, d'un arbre empeutant en corona las brancas màger, d'un pè de vinha empeutant en chip budding o en T budding sus la fusta, l'intermediairi essent dins aquel cas l'anciana varietat que se vòl rebutar. A vegada de cultivars son incompatibles amb lo plant dirècte que se vòl utlizar. Cal donc alara practicar un subrempèut amb un plant intermediari compatible, aquò pren dos a tres ans.
- L'an primièr, se planta los plants dirècte a la prima e s'empèut lo plant intermediari (en escudet mai sovent) en estiu.
- L'an segond, se poda lo plan intermediari a la prima e s'empèut lo cultivar causir d'estiu.
- L'an tresen, se poda lo cultivar a la prima e se culhís los primièrs fruchs la davalada venenta.
Se pòt realizar lo procediment en dos ans se se planta en dirècte lo primièr an de plants ja empeutats sus taula d'en primièr.
Segon un estudi de 1995[2], pels pomièrs e perièrs, lo subrempètu d'un plant intermediari nan sus un plant dirècte vigorós merma la vigor d'aquel e aquò es proporcional a la longor del "subrempèt" [3], çò mòstra que l'efièch del plan dirècte es pas sonque ligat a son sistèma racinari mas tanben al floèm e xlèm del plant intermediari. Los arboricultors devon vigilar a aver de plants intermediaris de meteissa longor se volon pas obtenir d'arbres de talha eterogenèa.
Un estudi italoneerlandes [4] mostrèt qu'un incèrt intermediairi de M9 d'una longor de 35 cm empeutat sus MM106 donava un arbre comparable a un autre emeutat sus un M9 estandard. L'avantatge d'un tel montatge es de gardar los avantatges d'ambedos plants (resisténcia al pesolh lanigèr sus la partida enterrada, melhor enrasigament mercé al MM106 e arbre nan donc mai productiu mercé a; M9). Lo MM106 dona pas sa resisténcia al pesolh lanigèr al M9 mas la sensibilitat se trapant sonque localizada sus la partida aeriana (M9), es mai aisit de lo tractat. Lo subrempèut d'une varietat nana sus una varietat mao vigorosa plus pòt provocar un rebrotatge important.
Al contrari, pels Prunus, sembla que sol lo sistèma racinari a d'influéncia.
Afranquiment[modificar | modificar la font]
Afranquir un arbre consistís a enterrar sa basa, que lo punt d'empèut se trape jos terra. Atal, la partida empeutada a de bonas escasenças de far des raïces al dessús del punt d'empèut. Quand aquel sistèma racinari ven sufisent, lo plant dirècte morrís o coabita l'ancian[5]. L’afranquiment permet donc de cultivar sus las sieunas raïces una varietat que botura pas plan. Una cultura sus la sieunas raïces permet mai sovent de formar d'arbres mai vigoroses mas que fructifiaràn mens rapidament que sus plant dirècte nan. Cal notar qu'un arbre afranquit pòt tanben donar un fruch mens gros e mens sucrat qu'un arbre sus plant dirècte[Nota 1].
Lo punt d'empèut podent venir una « pòrta d'intrada » pel las malautiás e autras mycotas del sol, es possible qu'un ensag d'afranquiment mèna a la mòrt de l'arbre.
Empèuts intergenerics[modificar | modificar la font]
Mai sovent se reconéis que se pòt empeutat pas que de varietat apartenent la meteissa espècia botanica. De fach es fòrça variable. De varietats s'empeutan pas gaire, d'autres sonque sus de plants de meteissa espècia o de mèsma varietat (se dich omoempèuts), d'autres acceptan pas que ds plants del mèsme genre e d'autres encara acceptan d'èsser empeutadas sus de plants d'autres genres veire d'autres familhas botanicas (eteroempèuts). Los autoempèuts son realizada entre teissuts venent de la meteissa planta (a la seguida de trencadura accidentala d'un ram per exemple).
De fach, la capacitat d'una varietat de suportat plan l'empèut amb una autra es ligada a las diferéncias fisiologicas importantas dins l’absorpcion, l’accumulacion e l’utilizacion de las metabolitas.
Lo plant dirècte deu donc produire un larg espèctre d'isoperoxidasis dins los sieus teissuts. Las varietat de poma coma Winter Banana o Northern Spy, o Beurré Hardy per las peras, son conegudas per lor larg espectre de compatibilitat e son, per aquela rason, sovent utilizadas coma plant intermediàri.
De malautiás de virus o l'edat dels dos partenaris tanben pòt jogar dins los problèmas d'incompatibilitat[6].
Limits e riscs ligats a l'empèut[modificar | modificar la font]
- L'empèut merma mai sovent significativament l'esperança de vida de la planta. Per exemple, de perièr e pomièrs eissits de semenada pòdon vuire mai de 300 ans mas un perièr empeutat sus codonhièr viurà mens de 100 ans, un pomièr sus Paradis gaireben 25 ans e 75 a 80 ans sus franc.
- Mai, l'empèut (coma lo clonatge) priva la populacion empeutada d'una granda partida dels sieus avantatges evolutius (falta de reproduccion sexuada).
- L'omogeneïzacion genetica per exemple benlèu contribuiguèt a la rapida difusion de la grafiòsi de l'Olm.
La conservacion de socas e varietats en banca de granas o banca de gèns permet pas de conservar una diversitat genetica tan importanta qu'aquela de populacion naturalas o de plen camps, nimai subretot una evolucion adaptativa temporalament ajustada melhor a aquelas dels depredatos e patogèns de l'espècia.
- L'empèut, subretot quand es realizat a grand escala, dins lo meteis environament, o amb d'aisinas mal netejadas es font de risc d'introduccion e difusion de patogèns.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Passy, dins (fr)"Plantation et greffage", donava un exemple de Doyenné d'hiver, empeutar sus codonièr e sus franc.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ production de plants de vigne
- ↑ Rootstock and interstock effects on deciduous fruit tree vigour, precocity, and yield productivity
- ↑ Parry & Rogers (1972).
- ↑ Wertheim, Morini et Loreti, 1989
- ↑ "Essai sur les principes de la Greffe" par Jean-Baptiste Cabanis de Salagnac
- ↑ PASSECKER F. - Zur Frage der Jugendformen beim Apfel.


c: text/html

text:
Mereishuda victòria dehòra de casa en un partit que, sonque ena prumèra mietat, estèc igualat e mès degut ath nòste mau jòc que non ath bon jòc deth contrari.
Eth Valentine ena prumèra mietat dauric eth marcador as 10 menutes en profitar un error de marcatge dera nòsta defensa e Aouam, tot solet dauant de Marcos, shutaue entà marcar eth 1-0. Era U.E. Bossòst sajèc de remontar en marcador en contra, mès en aguesta prumèra mietat non se trobèc comode entà jogar eth sòn fotbòl. Auèrem talents ena menuta 25 en qu’en shut des
de dehòra der àrea siguèc tocat tamb es mans per un defensa laguens der àrea e er arbitre fiulèc penalty. Felipe shutèc e marquèc er empat a 1 gol. Tamb aguest resultat s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, era U.E. Bossòst siguèc eth clar dominador deth partit. Ath quart d’ora, Ignasi remataue de cap un bon centre de Miguel e marcaue eth 1-2. Un aute bon centre de Pèir siguèc rematat per Miguel entà marcar eth 1-3. En quart d’ora finau bones oportunitats de Paba e Javi Castet entà marcar + gols mès eth sòns shuts siguèren arturadi peth portèr. Eth Valentine ena dusau mietat baishèc fòrça fisicament e s’apropèc molt poc en àrea aranesa.
Prumèra victòria dehòra de casa que mos plaçe ena part nauta dera classificacion a manca dera decision que a de préner era federacion deth partit contra eth Luchon. En aguesti moments, es dus equips compdam damb un partit de mens.
Classificacion: ClaracPointis e SaliesMane 27, B.Luchon 23, U.E. Bossòst 21.
Eth pròplèu partit jogam contra eth líder en Bossòst, un partit fòrça important eth dissabte 4 de deseme tàs 20 :30 ores.
S.C. Valentine : Fasan, Canevese, Marcos, Dussart, Pardo, Dutheil, Aouam, Alcover, Dupuy, Toulouse, Rumeau. Remplaçants : Jibbou, Mathieu.
Tarjetes auriòles: Pardo(21'), Marcos (31'), Dutheil (60').
U.E. Bossòst: Marcos, Marc , Juanka, Liaño , Felipe, Javi , Alex, Gachi (45’ Ruben), Miguel, Ignasi (65’ Javi Castet) e Pèir (75’ Madrid).
Tarjetes auriòles: Liaño (53’).
Gols: 1-0 Aouam (10’), 1-1 Felipe (25’ p.), 1-2 Ignasi (60’), 1-3 Miguel (65’).
Arbitre: Castro Antoine.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Une page de L'Eco dou bousquetoun journal de tranchée de la Grande guerre
Peire Azema, La lenga d’òc a l’armada, 1919
Dins la seria documents del passat per comprene mièlhs l’istòria de las societats occitanòfonas e balhar de fen a nòstras ruminacions contemporanèas, vaquí un tèxte escrit a la sortida de la Guèrra 14-18, dins lo remirable jornal felibrenc de Montpelhèr que se sonava Lou Gal (n° 85, 15 de genièr 1919), nascut pendent lo conflicte per sosténer los pialuts mièjornals. Es un article de la man de Peire Azema (1891-1967), que signa, a son abituda, « Lo Chivalié ».
En primièr, es una critica de l’opinion del Daudet, « lou baile Afos Daudet », tala coma la balhèt a Tisto Bonnet sul ròtle de l’armada dins la pèrdia de la lenga, que per l’escrivan de Provença que viviá a Paris e aviá causit d’escriure en francés, èra fatala e inexorabla. Vaquí lo tròç en question :
« D’aquéu tèms [50 ans abans] li sourdat fasien sèt an de servìci militàri. Sus uno poupulacioun de tres milo amo, i’avié dous, tres couscrit que partien, acò se counouissié pas dins lou vilage e la lengo n’en soufrissié pas. Quands revenien dóu regimen s’aquèsti dous o tres voulien faire li fin en parlant francés, si coumpatrioto li galejavon, risien d’éli, e aquésti en se vesènt la mouco de tóuti li gènt dóu païs, bèn avans que lou cop de manche de rastèu ié piquèsse sus lou nas se remetien à parla sa lengo. Iuei, es pas acò : li dous o tres que partien se soun trasourma en dès, en vint, en quaranto e quouro après mens de tres an revènon de la caserno, au liogo de dès mot que se còu-pourtavon es pèr milo qu’arrivon li mot francés pèr embastardi noste idiome » (Batisto Bonnet, Le Baile Alphonse Daudet – Lou Baile, Afos Daudet, Paris, Flammarion, 1912, chap. 26).
Aquel vejaire es contestat per Azema que aprofita de l’ocasion per escapolar una critica de fons del biais de rapresentar los mièjornals dins las obras de Daudet. Mas, sul sicut de l’armada, ramenta subretot l’experiéncia de la guèrra a pena acabada ont se mesclèron totis los dialectes. A mai, çò ditz, l’armada pòt èsser sovent un luòc d’aprendissatge e donca de transmission de la lenga. Balha tanben a legir una letra d’un « collaboraire » que se dona lo chafre de Delpon Delascabras (se trapan un fum d’articles signat d’aqueste nom dins lo Gal, que darrèr s’escond lo felibre Louis Stehlé), en aquel moment al centre d’instruccion de la caserna de Masamet, dins Tarn, ont vendiá coma los pichons pans d’exemplaris del Gal, tot en lenga d’òc. Delpon conta cossí los soldats legisson e subretot fan legir lo jornal en familha (a mai a las femnas !). Fin finala, Azema cita tanben lo Delpon, que tot en ramentant la memòria dels grands felibres defuntats sul front, Filhou, es a dire Louis Bonfils (vesètz aquí sus sas letras remirablas del front) e Maillet (Gérard Mallet), toutis dos mòrts en 1918, se vòl optimista per l’accion del Felibrige e l’avenidor de la lenga.
J.-P. C.
La lenga d’oc a l’armada
Batisto Bonnet nous a countat, dins sous souvenis tant viscuts et tant pertoucants sur « Lou Baile Anfos Daudet », ce qu’aqueste pensava de l’aveni de la lenga d’oc. Daudet cresiè aquel aveni ben coumpromès, en causa mai que mai de l’espandiment dau service militàri e de la vida de caserna. Es pas pèr res que Daudet aviè la vista courta ; sembla que l’ousservacioun esata e minouciousa das pus mingres detals l’aviè fach perdre l’abituda das larges ourizouns. Pintre brilhant de la soucietat parisenca – touta [mot illegible] e faussetat – countaire agradiér, e, de fes, encantaire, Daudet vei amirablament lou defora de las causas o de las gens ; trop souvent n’en vei pas lou dedins ou lou vei mau. Regardàs sas caricaturas miejournalas : es de petètas amusantas que bramoun e brassejoun, emé quaucas tissas loucalas prou ben croucadas, mès a mila lègas de la realita prefounda e de la vida vidanta. Aparisenquit jusqu’à la moula das osses, Daudet a regardat lou Miejour darriès soun mounocle parisenc, sans comunià emé l’ama miejournala. Es ce qu’esplica que se siègue enganat, mai d’un cop, e gros couma lou bras ! Se pot pas, pèr esemple, res imaginà de pus faus que sa previsioun sus la lenga d’oc e l’armada. Tout au contra de ce que disiè Daudet, lous joines Miejournaus an d’autant mai sentit l’amour dau clouquié que n’en soun estats pus lionts, e tals que parlavoun francés a l’oustau se sount regalats de charrà emé sous coumpans dins la lenga mairala, qu’antau se sintissièn pas tant despatriats. Mai qu’acò : en mesclant de Miejournaus de toutes lous ròdous, que chacun parlavoun la lenga de soun endrech e que se coumprenièn toutes, aqueles Miejournaus se soun poouguts rendre comte (mai o mens netament : afaire d’ime, d’inteligença e de reflessioun) de l’unitat founcièira de la lenga d’oc maugrat la varietat de sous dialètes.
Toutes lous que soun passats à la caserna (e quau i es pas passat au tems que sèn ?) pourran atesti aquela afirmacioun. La vida dau front mai encara que la vida de caserna n’a proubat la veritat. Veritat bona à dire e à redire, e qu’aquesta letra de noste coulabouraire Delpon Delascabras, datada dau Centre d’estrucioun de Mazamet, vèn encara nous afourti :
T’escrive per te dire que soui estrambourdat dal succès de note Gal ! Mes raplicat a l’oura de la soupa, toutes an quitat soun culhè e m’a caugut fà la distribucioun : se batièn pèr l’avudre. Es pas 50 que m’en auriè calgut, es 200. Me vèn de pialuts de toutes lous cantounaments me lou demandà… La pialudalha coumpren, aima, tasta noste gaubi. Quau es que dis que lou poble sap pas legi nosta lenga ? Quau es que dis que la lenga d’oc es un passa-tems pèr quauques escrivans, e qu’es coumpres juste pèr quauques sabants amatours de lengas mortas ? Brave amic, esagère pas ren aici : mès souvetarièsi que t’atroubèsses aqui au moument de la letura couletiva dal Gal, e veirès un pauc dequé s’agis. E pos courri pèr trouba un Gal jous lous lièchs ou pèr la cambra. Acò’s legit, plegat, souegnat e enmandat « cap a l’oustal ». Quant n’i a pas que l’an legit à la fenna ? – « E sabes, la fenna ba te dise, hè ? legis tant pla couma ièu, lou prumiè cop, pan ! t’a pres lou filoun ! e lous pichots ! e sabes, lou garde ! »…
Remarcas hou, tout i es :
L’amour dau pialut pèr sa lenga, l’aisença qu’a pèr la legi, la penetracioun d’un lialète à l’autre entre souldats venguts das quatre caires dau Miejour.
Aquelas counstataciouns soun nosta força e noste espèr. E fasèn ressoun emé plena fisança à la counclusioun de Delpon :
… Filhou es partit, Maillet tabé, ebé ! bota, couma l’hou ai toujour dich, sempre dich : oubraren mai, mès saren aqui toujour pèr un cop, e belcop mai encara quand seguèsse que pèr servà l’obra e la memòria de nostes cars dispareguts, Viéuren, viéuren e nostre morts viéuran.
Oi que visque en nautres l’ama erouïca e tendra de nostes morts aimats. Es noste soul vot pèr l’an nouvèl : qu’ane flouri là toumba das que, pecaire ! n’en veiran pas l’espelida…
Lou Chivalié
[Pierre Azéma]
Lou Gal, n° 85, 15 de genièr 1919


text:
Benvenguda, benvengut sus BaRuLa ! Trobaràs aquí tot çò que fau per aprener a te servir de l’utís, coma simple passaire tant coma contributor se per cas zo voles venir, estapa per estapa. Se ses familiarizat emb lo brave monde de l’internet, tot ‘quò-qui te serà d’una utilitat relativa, mas se quo es pas lo cas, te laissarem pas sus lo costat dau chamin, segur ! Tòrna aquí s’as de las interrogacions, de las questions sus lo foncionament, daus dobtes, deuriás trobar una responsa sens quitament aver besonh de zo damandar !
Se servir de BaRuLa
Vuda generala dau site
La pagina d’acuelh dau site (http://barula.de) es l’interfàcia principala dau site. Aquí, auràs acces a un fons de mapa sus lo quau de las fichas son espingladas, emb un sistema d’icònas destriadas per categoria. Quora arribas, la darriera ficha rentrada s’aficha dins un cadre a gaucha, mas as la possibilitat de sautar d’una ficha a una autra emb las fleschas qu’apareissen sus son costat. Podes tanben passejar ta soris d’ordinator sus la mapa, en far daus glissats/pausats, daus zooms (emb la roleta o las comandas + e – sus lo costat) coma sus una Google Map tradicionala.
Per anar mai luenh, un module de chercha es a dispausicion debàs, sufís de seleccionar los criteris per filtrar la rechercha. En picar « Filtrar », BaRuLa aficharà nonmas las fichas concernidas sus la mapa. Per n’aver una lista ordonada, fau picar sus « Bancuolar en lista » a drecha.
Se picas sus « Dubrir la ficha » en bas de la ficha espinglada, BaRuLa dubrirà còp-sec la ficha completa, emb totas las informacions sus l’endrech.
S'inscriure
Sus BaRuLa auràs besonh de t’inscriure per escriure, publicar, modificar una ficha o nonmàs per comentar las fichas daus autres barrutlaires. Per aquò far, deves anar sus la pagina Participar. Tot t’i es explicat !
Charta
BaRuLa dona una granda libertat a sos utilizators. Çai que lai, quauquas pitas reglas son de respectar :
-Las fòtos charjadas sus lo site deven esser la proprietat de la persona que las charja o ben tot deu aver l’acòrd explicite de lur proprietari. S’agís pas de copiar las fòtos de Google Images, mas de partatjar dau contengut personau !
-Se i a de las personas visiblas sus las fòtos, deven pas esser reconeissablas, per de las rasons de respect de la privacitat e de l’imatge, notadament per los minors. BaRuLa es pas Big Brother !
-Chasque autor es tengut per responsable de çò que publia. Los perpaus que van contra çò qu’es permes per la lei (lo negacionisme e lo revisionisme, d’exemple), seràn pas acceptats.
-L’escritura d’una ficha deu esser desinteressada, e se pòt pas far de la publicitat.
Dins tots los cas, s’una de ‘quelas reglas es pas respectada, los editors e l’administrator an lo poder e la possibilitat d’editar lo contengut o de prener d’autras mesuras.
Lo Tablèu de Bòrd
Vuda generala dau Tableu de Bòrd
Tanleu que ses marcat sus BaRuLa, auràs acces a una interfàcia d’administracion. Dempuei ela, podràs escriure de las novelas fichas (o modifiar las existentas), o ben tot alimentar ton perfiu. Tanben, auràs acces a un espaci comun ente chascun pòt laissar una nòta per los autres, coma un « post-it » a laissar sus un frigò virtuau. Podes a tot moment tornar au Tablèu de Bòrd en passar per la barra que s’aficharà tot en naut, mas nonmàs se ses connectat.
Escriure una nòta
Quo es possible simplament de laissar una nòta « post-it » sus la pagina d’acuelh dau Tablèu De Bòrd. Mai qu’aquò : n’en podes escriure a destinacion de tot lo monde, o nonmàs per tu, en chamnhar sus l’icòna adaptada dins la barra en bas de la nòta. D’autras opcions son disponiblas, coma chamnhar la color de fons (utiliza dau roge se quo es tot plen important !), far una lista coma una lista de chausas a far que podes tanben cochar tanleu efectuadas.
Atencion de pas esfaciar o modifiar en prefondor las nòtas daus autres ! Se jamai trobas que ton escranh es tròp confle, podes totjorn chausir de que afichar o pas dins « Opcions de l’ecran » en naut a drecha o bujar las fenestras emb un simple glissar/pausar. Los chamnhaments aquí efectuats seràn valides nonmàs per tu.
Lo webmestre e sos editors esperen tas suggestions a quel endrech, seràn tratadas a mesura !
Las fichas
Vuda d'ensemble de las fichas
L’architectura de BaRuLa es basada sus un sistema de fichas. A chasca ficha correspon un luòc, un marcaire, de las fòtos e de las informacions textualas. Quo es coma un article de blog, mas emb de las fonccionalitats de mai, e en mai interactiu. Coma vesitaire dau site, podes veire las espinglas que corresponden a las fichas en pagina d’acuelh e l’i cherchar quauquarren en particular emb l’utís a disposicion. Una pagina dedicada te permet de veire una lista de totas las fichas, emb una fòto e un extrach, de la mai recenta a la mai anciana. Se ses connectat, podes aver una vuda mai linda de las fichas dins Tablèu de Bòrd > Fichas > Totas las fichas. Se voles n’en modifiar una qu’escrigueres, quo es tanben aquí que faudrà anar.
Apondre una novela ficha
As visitat darrierament un endrech e zo voles partatjar ? I a mai d’un mejan per apondre una novela ficha sus BaRuLa, mas dins tots los cas te faudrà connectar ! Un còp fach, tròba l’icòna + Novèl en naut o vai dins lo Tablèu de Bòrd > Fichas > Apondre. Un còp davant l’editor, veiqui las etapas per publiar una novela ficha :
- Botar un titre. Basicament, lo nom de l’endrech sus lo quau fas la ficha.
- Escriure dau contengut dins la fenestra. As daus utís a disposicion, coma dins un editor de texte tipe Word.
- Apondre de las fòtos. Las podes botar ente voles dins ton contengut redijat. Pica sus « Apondre un medià ». Un fum d’opcions se presenten, consulta la partida dediada per n’en saubre mai.
- Localizar l’endrech. Sufís de prener lo marcaire de la pita mapa a la man e de lo botar a l’endrech vòugut. Quo es possible de zoomar mai finament. Un còp plaçat, pica sus « Trobar l’adreiça » per marcar automaticament l’adreiça exacta dau luòc. Figurarà sus la ficha detalhada. Podes tanben far lo contrari e rentrar una adreiça a la man puei picar sus « Trobar las valors de longituda e latituda », ‘quò desplaçarà lo marcaire au bon endrech. Podes tanben far un boiradis daus dos.
- Rentrar una descripcion. Quo es pas una obligacion, mas as la possibilitat en quauques mots de precisar un pauc mai la natura de l’endrech visitat dins lo champ apropriat, se per cas son sol nom parla pas pro. Exemples : « Egleisa romana », « Usina siderurgica »… Aquò serà afichat en dejos dau titre pertot sus lo site.
- Donar una nòta. Ton evaluacion personala de l’endrech, segon l’interes qu’i as trobat. Podes laissar voide. La nòta afichada serà una mejana entre la teuna e aquela donada dins los vejaires daus autres barrutlaires sus lo luòc, se n’i a.
- Chausir una icòna de mapa. Aquò serà l’icòna qu’apareitrà au public sus la pagina d’acuelh generala per ta ficha. A un ròtle estetic tant coma informacionau, vist que definís un pauc lo tipe d’endrech. En cas de dobte, te podes referar a la pagina Legenda. Se jamai p’una de las icònas proposadas correspon, laissa voide e escriu-me una nòta, farai l’icòna adaptada. Nòta que plan sovent l’icòna correspondrà au tipe de ficha.
- Definir lo tipe de ficha, e donc d’endrech visitat. Sufís de chausir dins çò qu’es perpausat dins la colona de drecha. Podes tanben chausir mai d’un tipe en mantener la tocha « Ctrl » apueiada dau temps que picas sus los autres descriptors que t’interessen.
- Definir la region. Quò-qui quò permetrà apres de destriar las fichas dins las recherchas segon grandas regions culturalò-istoricas. Te fau chausir dins la lista. Se la region de la ficha l’i es pas o se sabes pas, laissa sens res.
- Botar un imatge a la una. L’Imatge de Una a una vocacion estetica, vist que rapelarà la ficha pertot sus lo site. L’i podes tornar botar un daus imatges dau còrps de l’article, o un noveu especiau per l’ocasion. Quo es mai que conselhat de charjar quauquarren aquí, si que non BaRuLa botarà un imatge predefinit, per desfaus un aparelh fòto a las colors dau site que vendrà te rapelar que AS PAS BOTAT DE FÒTO ! 😉
- Picar sus « Publicar » o « Sometre a relectura » (quò depen de ton ròtle coma contributor) e quo es partit !
Opcions de publicacion
Dins lo cadre dedicat en naut a drecha de l’interfàcia de redaccion d’una ficha, quauquas opcions son perpausadas, mas totas seràn pas accessibles per tot lo monde, quo es normau :
- Enregistrar borrolhon. Se lo contengut es un pauc long a escriure, ‘quò còsta res d’enregistrar pro sovent. En enregistrar entau, res serà publicat mas la ficha serà tot parier sauvada.
- Apercebut. Coma lo nom z’indica, quò permet de veire de que semblarà la ficha un còp botada en linha per lo public. Deu esser enregistrada coma borrolhon o publiada per veire coma fau.
- Estat (Editors & Autors). Quò se pòt chamnhar l’estat de publicacion de la ficha, per la passar per exemple en « espera de relectura », se voles la far verifiar per quauqu’un mai.
- Visibilitat (Editors & Autors). Per desfaus, totas las fichas son visiblas per lo public. Mas se per una rason o una autra zo voles pas, la podes passar en « Privat ». Seràs lo sol (emb los editors) a poder zo veire.
- Data de parucion (Editors & Autors). Per desfaus, la data de parucion d’una ficha (apareitrà au public) serà lo moment ente as apueiat sus « Publiar » lo prumier còp. Mas podes chausir de pre-datar (per, per exemple, marcar au mai pres de la data de vesita dau luòc de la ficha) o quitament planificar la publicacion d’una ficha (apareitrà pas avant la data marcada).
- Publicar/Josmetre a relectura/Publicar/Planificar. Segon çò qu’as definit avant, lo boton de validacion chamnharà.
- Desplaçar dins l’escobilhièr. Se ‘quò te vai pas, podes a tot moment botar ta ficha a la bordilha. Serà pas suprimada, nonmàs en espera de supression.
Modifiar una ficha
Chasque autor a la possibilitat de modifiar sas fichas. Per ‘quò, fau ‘nar dins Tablèu de Bòrd > Fichas > Totas las fichas. Aquí, dos mòdes d’edicion son perpausats dejós chasca ficha : lo rapide (« Modificacion rapida ») e lo complet (« Editar »). Lo complet permetrà de bancuolar en mòde d’escritura de redaccion, mas lo rapide permetrà nonmàs de chamnhar quauquas metà-donadas (lo titre, lo tipe, lo luòc…).
Las opcions de redaccion
Vuda d'ensemble de la barra d'utis per la redaccion
En mòde redaccion, auràs a ta disposicion una colleccion d’utís coma sus un editor de texte. L’i trobaràs, dins l’òrdre :
- Per botar en gras.
- Per botar en italica.
- Per soslinhar.
- Per marcar una citacion.
- Alinhar a gaucha/centre/drecha/justificar.
- Per far un caractère especiau (las letras accentuadas de l’occitan notadament).
- Per botar/enlevar un liame.
- Per botar una linha de separacion.
- Per crear un tableu.
- Per cherchar e remplaçar daus mots dins lo contengut.
- Per anullar/restablir.
- Per drubir/barrar la segonda barra.
- Per apondre una infòbulla.
- Per metre en fòrma un paragrafe (far daus títols de partida per exemple).
- Chamnhar la color dau texte.
- Far una lista a piuses, coma ‘quela-qui.
- Far una lista ordenada (numerotada).
- Raiar dau texte.
- Aumentar/diminuar lo retrach dau texte.
- Copar/Copiar dau texte.
- Pegar dau texte d’un editor externe (Word o autre) sens gardar sa mesa en fòrma.
- Netiar tot lo formatatge dau texte seleccionat.
Coma per tot sus BaRuLa, se te manca un utís se podrà apondre, sus simpla damanda. Los que l’i son acostumats pòden tanben dintrar dins lo còde brut, en picar sus lo boton « Tèxte » en naut a drecha de la fenestra. Mas fau coneisser !
Las infòbullas
BaRuLa perpausa, un sistema de comentaris internes au contengut redaccionau. Un autor de ficha pòt entau exprimar sas ideias, anecdòtas, jutjaments, sens jamai subrecharjar son texte. Pòt tanben entau balhar quauquas precisions. Quel utís pren la fòrma d’una infòbulla, donc una bulla qu’apareis nonmàs quand l’utilizator passar la soris a un endrech dau texte. Per n’en far una, fau picar sus l’icòna infòbulla , una mena de còde apareitrà alara dins lo texte. Pas de panica ! Fau juste modificar los dos faus-texte que comencen per « Quò-qui » sens tochar lo reste. Lo prumier texte entre crochiets serà lo de la bulla, l’autre lo que la farà apareisser quora la soris passarà dessus. Quo es tanben possible de botar de la color, veire daus imatges, dins ‘quela infòbulla.
Los medias
La Bibliotèca
Chasque contributor de BaRuLa se vei donar d’ofici un espaci virtuau d’estocatge de medias, la Bibliotèca. Quela-qui es accessibla pendent l’escritura d’una ficha, en picar lo boton « Apondre un mèdia ». Segon çò que voles far, podes charjar un o mai d’un fichier a l’encòp. Atencion, un fichier charjat serà pas forçadament integrat a la ficha que ses a escriure, zo fau especifiar. Atencion tanben, quitament se i a pas de limita de talha te fau sovenir qu’un fichier tròp pesuc botarà mai de temps a s’afichar chas quauqu’un qu’a pas una conneccion tròp potenta. Enfin, quitament se ton espaci t’es personau, es accessible per los editors e administrators dau site. Quilhs-qui se reserven lo drech d’esfaçar los medias que serián pas en acòrd emb lo contengut e los objectius dau site. Entau, devetz esser proprietari d’una fòto per la charjar sus BaRuLa !
Detalhs dau media
Quora integras un noveu media, una paleta de parametres se pòden modifiar, media per media, donc fòto per fòto. Los veiqui :
- Lo títol.
- La legenda. Apareitrà jos la fòto dins un cadre especiau.
- Lo tèxte alternatiu. Se la fòto se charja pas, queu texte apareitrà a la plaça. Se sabes pas que botar, fai copiar-pegar dau titol.
- La descripcion. Coma son nom z’indica.
- L’alinhament. Se chausisses un alinhament per ta fòto, lo texte vendrà se botar a l’entorn, dins lo demai de l’espaci disponible. Sens alinhament, lo texte apareitrà apres.
- Adreça de destinacion. Podes liar ta fòto a una autra ressorça, mas desconselham de tochar aqueu parametre. Entau lo monde que piquen sus la fòto la veiràn en mai grand directament.
- La talha. 3 o 4 possibilitats son ofertas, segon la talha de la fòto originala.
Modifiar un imatge
BaRuLa e WordPress ofren quauques utís per de las modificacions daus imatges. Un còp picat sus l’invita « Modificar l’imatge » veiràs la paleta d’utís per virar, inversar, talhar o recadrar l’imatge.
Crear una galariá
Quo es possible de crear una galariá de fòtos, quora n’as mai d’una a montrar. L’afichatge serà entau optimizat. Per aquò, dins « Apondre un mèdia », vai dins « Crear una galariá ». Tos medias te son perpausats, mai n’en podes mandar d’autres. Pica sus los que voles integrar a a ta galariá, puei sus lo boton en bas a drecha « Crear una galariá ». Aquí, d’autras opcions te son perpausadas :
- Ligar a. As pas besonh de zo tochar, de tota faiçon picar sus una fòto de la galariá las farà apareisser jos la forma d’un caroseu d’imatges en plen escran.
- Òrdre aleatòri. Còcha la casa s’as pas de preferencia dins l’òrdre d’afichatge de las fòtos.
- Talha. 4 talhas son perpausadas per las fòtos de la galariá.
- Tipe. 3 possibilitats son configuradas : l’efiech grasilha de Polaroids carrats (per desfaus), l’efiech mosaica (una nivolada de fòtos), o ben tot en diapositivas (redondas dins un cadre carrat negre). Sent-te liure d’eissaiar !
Botar un imatge d'un autre site
Quò es possible d’integrar un media vengut d’alhors sus internet, per aquò vai dins « Apondre un mèdia » puei « Inserir a partir d’una adreça web ». Pensa a respectar lo drech d’autor !
Los contributors
Los diferents niveus
Quauqu’un que se marca sus BaRuLa deven còp-sec « Contributor ». Pòt utilizar lo Tablèu de Bòrd e sas foncionalitats e començar d’escriure sas prumieras fichas. Per contra, las pòt pas publiar directament, nonmas las josmetre a relectura.
Apres quauquas fichas publiadas sens problemes, l’administrator fai dau contributor un « Autor ». Entau, pòt contunhar de far de las fichas, mas aurà pus besonh d’esperar una validacion per las publiar.
Se jamai as dau temps e l’envia, podes damandar a esser « Editor ». A queu pòste, podràs escriure, publiar, mas tanben modifiar e corregir totas las fichas, e tanben moderar los comentaris. Per postular, sufís de mandar un mail vià lo formulari de contacte.
Opcions de personalizacion
Editar ton perfiu
Dins ta pagina de perfiu, accessibla dempuei lo menut de gaucha o en picar sus ton nom dins la barra en naut, podes chamnhar de las opcions, coma :
- Lo nom jos lo quau apareisses publicament.
- Ton adreiça email (apareis pas publicament).
- Tos contactes sus los diferents fialats sociaus.
- Una descripcion biografica de ta persona.
- Ton avatar.
Tots quilhs elements son benvenguts per animar e personnalizar lo contengut que farjaràs sus BaRuLa. De fach, tot ‘quò-qui serà afichat dins ta pagina d’autor personala, au-dessus de las fichas qu’auràs creadas, mais sus lo costat, pendent la consultacion d’una ficha qu’as escricha.
Chamnhar las colors de l'interfàcia
Per chamnhar las colors de l’interfàcia, deves anar dins ta pagina de perfiu. En naut dau menut de las opcions, veiràs daus temas pre-fabricats. Auràs nonmàs de chausir lo que voles en picar dessus. Podes quitament n’aver un apercebut en directe. Ai atribuat per defaut lo tema « Aubergina », mas i a tanben « Cafè », « Bòrd de mar »… Enfin, enregistra lo chamnhament en bas de la pagina.
Chamnhar son avatar
L’avatar representa chasque utilizator de BaRuLa, que sia autor, contributor o nonmàs comentator. Per defaut, una avatar en forma de mapa es atribuat a tot lo monde, mas chascun es liure de zo chamnhar per mai de personnalizacion. Per ‘quò far, fau esser enregistrat, aver un compte donc, e anar sus sa pagina de perfil. Tot en bas, un formulari de charjament de fichier permet de mandar una fòto o un imatge present sus son ordinator. Una vuda rapida n’es disponibla. Un còp tot enregistrat, lo noveu avatar apareitrà pertot sus lo site.
Comentar
Donar son vejaire
Per comentar, autrament dich donar son vejaire, sus BaRuLa se fau marcar. Un còp marcat e connectat, sufís d’anar en bas de la ficha que voles comentar e l’i escriure çò que voles. Sus BaRuLa as tanben la possibilitat de botar una nòta (en nombre de còrs) a una ficha. L’i notas pas la ficha mas l’interes de l’endrech descrich. Un còp preste, manda lo comentari emb lo boton debàs. Se quauqu’un te respon, zo sauràs per mail automaticament.
Mencionar quauqu'un dins los comentaris
Quo es possible, quora comentas una ficha, de mencionar l’autor d’un comentari precedent, çò que permet de li mandar un mail automatic per li dire que l’as sonat, e donc de fialar la discussion. Per zo far, res de mai simple : fau botar un « @ » puei començar de picar lo nom o lo chafre de l’autre barrutlaire. De las suggestions son balhadas automaticament còp-sec, de tota faiçon. Coma sus Twitter e autres !
Botar una fòto en comentari
Quo es tot a fet possible, sus BaRuLa, de charjar una fòto per la botar en comentari, emb dau texte en mai o non. Se voles per exemple far veire una fòto qu’as presa tu sus la ficha d’un autre, te fau tot simplament picar sus lo boton jos l’airau de texte de comentari, puei la chausir dins ton ordinator. ‘La serà charjada e afichada en comentari. Se jamai i a pas dau tot de fòto dins la ficha, ‘quò se pòt qu’una fòto botada en comentari li serve de vinheta alhors sus lo site.
Besonh d’una ajuda de mai ?
Se quauquarren aquí respon pas a la(s) question(s) que te pausavas, podes utilizar la pagina de Contacte, o alara laissar una nòta publica a l’atencion daus administrators sus lo Tablèu de Bòrd.


text:
ACTUALITAT
Era Deputacion de Lhèida apròve era milhora d'un nau tram dera carretèra d'accès a Vilamòs e Arres
05/02/2018
Se condicionarà un tram de lèu 3 kms dera LV-5055 damb ua inversion de 2 milions d'èuros apruprètz
Era Comission de Servicis Tecnics dera Deputacion de Lhèida a aprovat pendent aguest deluns era melhora d'un tram de lèu 3 kms dera LV-5055 d'accès as pòbles de Vilamòs e Arres. Concretaments, se condicionarà e s'apariarà eth tram que va deth pk 2+840 enquiath 5+605, e qu'aurà ua inversion d'1.828.343,19€.
Çò que s'a hèt, per ara, ei aprovar eth projècte constructiu e a compdar d'ara s'aurà d'amiar a tèrme era licitacion entà poder establir es terminis finaus des trebalhs ena aguesta carretèra. Cau rebrembar, qu'aguesta LV-5055 ja compde damb eth tram condicionat enes sòns prumèri 1200 mètres des de 2014.
Çò que s'a hèt, per ara, ei aprovar eth projècte constructiu e a compdar d'ara s'aurà d'amiar a tèrme era licitacion entà poder establir es terminis finaus des trebalhs ena aguesta carretèra. Cau rebrembar, qu'aguesta LV-5055 ja compde damb eth tram condicionat enes sòns prumèri 1200 mètres des de 2014.
Manu Moga


text:
La Ferté-Vidame
La Ferté-Vidame es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo títol de vidame de Chartres èra jol Ancian Regim ligat dins la tèrra de la Ferté-Arnault (tanben trucada la Ferté-Vidame). Çò de mès Illustra portaire d'aquel títol #èsser Louis de Rouvroy, pòrti de Sant-Simon ; lo capitani anglés Thomas de Scales #èsser egalament vidame de Chartres. Lo vidame es a l'origina #çò que pòrta l'armada d'un avesque e exercís al nom d'aquel un cèrt nombre de dreches féodaux.
Le titre de vidame de Chartres était sous l'Ancien Régime attaché à la terre de la Ferté-Arnault (aussi appelée la Ferté-Vidame). Le plus illustre porteur de ce titre fut Louis de Rouvroy, duc de Saint-Simon ; le capitaine anglais Thomas de Scales fut également vidame de Chartres. Le vidame est à l'origine celui qui mène l'armée d'un évêque et exerce au nom de celui-ci un certain nombre de droits féodaux.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Extrach del libre Memòris de Ferran Delèris - Pagina 47 - IEO Edicion - 2002
Los lectors que m'an pas daissat en camin s'estonan benlèu qu'aja pas jamai parlat d'Occitània, d'occitanisme, de la lenga e de la cultura nòstras. Quitament pas un mot a prepaus de folclòr. De verai, viviái dins dos monds diferents.
A l'ostal, amb la parentat, los vesins, lo bestial, l'occitan èra ma lenga. Trobavi aquò natural. Me passèt pas jamai pel cap de recórrer al francés coma o fasián plasses joves montats a París o davalats a Tolosa. Lo papà n'enrabiava. "Aqueles macarèls de putas, ornhava. An vergonha dels vièlhs e de nosautres. Que benlèu s'escampan pas !" [...]
A Sant Josèp, parlavi e estudiavi en francés. De Mistral, dels felibres, de l'abat Besson, d'Enric Molin alara regent a Compolibat, ne foguèt pas jamai question. La Glèisa aviá dich de òc a la Republica. Del còp, aviá dich de òc a jacobinisme e francizacion. L'evesque de Rodés agachava de coa d'uèlh los qualques curats amistosats dels felibres. Admetiá que presiquèsson en occitan un parelhat de còps per an, pas mai. Saique, crentava la resorgança d'un passat dolorós : patarins, crosada dels albigeses, inquisicion, lenhièrs de Lavaur, Menèrba, Montsegur... Melhor èra de remenar pas las cendres.
La francizacion èra ça que la plan avançada. En 1939, los apelats que gratavan enré o fasián pas al nom d'Occitània. Volián simplament pas quitar l'ostal, anar al missant temps, riscar d'èsser tuat, nafrats per gròsses, vilatons, Angleses e Poloneses.
Devi reconéisser que l'avenidor del "país" èra pas alara mon problèma. Cercavi puslèu a ne sortir, a far mon camin. La paura mamà aviá pregada la sòrre de rengar dins un tirador las òbras de l'abat Besson. Las i delembrèrem pendent un brieu.


text:
Jornada de la Calandreta de la Dauna – Lo 28 de març de 2015 – Peçac
Un peu de Culture le 17 mars 2015
Bal trad’ à Cussac-Fort-Medoc le 21 mars
Un peu de Culture le 9 mars 2015
(Untitled)
Un peu de Culture, Evénements, Histoire le 2 mars 2015
La DICTADA occitana e repaish gascon a PESSAC / Peçac lo 31 de genèr
Un peu de Cours pour adultes, Evénements, Vie de l'association le 26 janvier 2015
Un moment de DICTADA, mes subertót lo parat de s’encontrar en un moment conviviau au torn de l’aperitiu on s’i cantarà e deu repaish gascon qui seguirà. Ad aquesta escadença, se poiràn encontrar las familhas de Calandrons, los participants aus talhèrs e cors de lenga deu departament, las professoras e professors d’occitan,los membres de las associacions culturalas viradas cap a l’occitan … e tots los a qui agrada parlar o enténer la lenga nosta.
La participacion a LA DICTADA serà a gratis …e cada participant receberà un present !…mes se cau inscriber a l’avança per qu’aprestém las taulas…e que prevesím lo nombre de personas qui voleràn demorar disnar amassa après l’aperitiu.
4 categorias per la Dictada :
– Escolans e colegiats
– Liceans e estudiants
– Adultes començants.
– Adultes acostumats d’escríber occitan
Repaish de mieidia perpausat a 10 € (aprestat per las cosinèras e cosinèrs los mielhors de L’ESTACA e de L’OSTAU OCCITAN)
Cadun se deurà har seguir l’assieta a calòta e los cobèrts
Bolhon de borit dab vermissèls
Borit de bueu e de vetèth e lors legumes en acompanhament
hromatge gascon
Còca gascona e cafè.
Vin roi de noste auherit peu medish prètz.
Sala deu barri de Pessac France (39, rua A.France, paralèla au camin gran d’Arcaishon, virar au cornèr deu comissariat de policia 1km après la crotzada de l’Alouette)
Inscrivetz-ve lèu ! Enviètz los 10€/repais abans lo 25 de genèr :
ieo33@ieo-oc.org 05 56 36 30 27
OSTAU OCCITAN IEO33
171 avenue de la Paillère
33600 PESSAC
« Halha de Nadau » e bal traditionnel gascaon à Cabanac et Villagrain le 20 décembre
Un peu de Culture, Evénements, Musique le 15 décembre 2014


text:
Dissabte, 11.11.2017 03h00
Dempuèi lo doble eveniment istoric simultanèu e contradictòri de la proclamacion de l'independéncia pel parlament e del còp d'estat espanhòl contra las institucions catalanas, Catalonha, e la partida occitana de son territòri, Aran, patisson una situacion fòrça dura. Los Mòssis d'Esquadra, que semblèron un temps una polícia nacionala que protegissiá generalament los votaires al referendum del primièr d'octòbre, ara pareisson d'obesir sonque a Espanha, e l'eròi Trapero es estat destituit; de foncionaris catalans son obligats de redigir de rapòrts en castelhan per lors nòus supervisaires mandats de Madrid estant; lo president Puigdemont e quatre de sos ministres son constrenches a l'exili a Brussèlas per esperar de se poder aparar d'una justícia plan injusta; lo vicepresident Junqueras e d'autres sèt ministres e dos presidents d'associacions independentistas son empresonats per un delicte d'opinion, voler concretament l'independéncia catalana; ièr umilièron la presidenta elegida d'un parlament democratic, en l'encarcerant per non poder pagar sul pic una caucion inversemblantament nauta; dins la foliá judiciària repressiva espanhòla se parla nieus de denonciar en justícia de cònsols màgers que defendèron la libertat d'expression, de pompièrs que manifestèron, de professors que debatèron de la situacion politica amb lors escolans. Se i aurà una purga de l'administracion catalana en nom de la "Una, grande y libre"? Las eleccions regionalas convocadas autoritàriament e a la lèsta per Mariano Rajoy mentre que n'a pas brica lo poder constitucional auràn luòc lo 21 de decembre sens que degun sàpia s'en cas de nòva victòria independentista l'estat contunharà de suspendre l'autonomia de Catalonha, e amb l'anomalia d'aver un lidèr sobeiranista en preson e l'autre en Belgica mas menaçat d'extradicion. En mai d'aquò, paucas son las voses internacionalas qu'aparen la libertat de Catalonha e Aran, e Jean-Claude Juncker, fach doctor honoris causa de l'Universitat de Salamanca, escond pauc sa simpatia amb la politica del Partit Popular e de sos amics. Los corromputs se donan supòrt, çò'm par.
Ansin es la realitat: l'independéncia de Catalonha es un procès complicat, coma aquò se podiá pensar fàcia a un Estat ni pro afeblit per cedir ni pro democrata per negociar e dialogar.
Totun, non vòli pas desesperar. D'un caire, d'Occitània estant, encara vesi fòrça resisténcia d'aquel pòble que li escriguèri una letra la setmana passada. Es fòrça probable que la constatem uèi durant la granda manifestacion barcelonesa per la libertat dels presonièrs politics catalans. D'autre caire, la causa es justa: se tracta pas solament de defendre los dreches d'un pòble a la liura determinacion, puèi que s'agís tanben d'un projècte que concília de tot en tot democracia e republica. Del temps que, per nosautres occitans, França es una republica qu'a oblidat d'èsser plenament democratica.
Patissi, patissi cada jorn, o amagarai pas, per mas amigas e amics, mos fraires e sòrres de Catalonha e Aran que luchan per la republica, mas obsèrvi amb interès, per tot lo territòri, l'espelida de Comitats per la Defensa de la Republica.
Un Comitat occitan per la Defensa de la Republica binacionala catalana e aranesa?
#1 Grandmercé per ton comentari! Ai remplaçada la temptativa d'escritura inclusiva per la formulacion "mas amigas e amics", mai simpla per la lenga nòstra. :-)
Òsca per lei Republicans
Nòstrei grands amics Catalans
Avètz causit lo vòstre destin
Avètz mostrat lo bòn camin
(de cantar sobre l'èr de "Here's to you")
Colau demana als exconsellers que donin explicacions per les seves falses promeses quan surtin lliures
(el pais)
catalunya no és ni serà mai un estat independent, això sí, és una nacionalitat cultural, al igual que el pais valencià o galiza o `pais vasc
#4 Le vejaire anti-independentista se pòt pas analizar correctament e cambiar, se s'ignòra (si señor) que la populacion ispanica immigrada en Catalonha es subretot de man-d'òbra proletària, e mai eissida en grand nombre d'Andalosia e venguda a Barcelona. E aqueste monde vòtan tanplan.
La causa separatista se deu de contunhar son creis e de ganhar un brave e franc percentatge per fin d'estre incontestabla.
Amb aquò, s'agís pas de negar le problèma territorial, sifonatge fiscal e dominac... Legir la seguida
#2 En Catalonha, un estrangièr vengut d'Euròpa, de las Americas, d'Oceania, d'Africa o d'Asia apren lo catalan, puèi se sentís catalan. Un estrangièr vengut d'ispanofonia apren lo catalan, puèi se sentís catalan tanben. Mas un ispnofòn que se crei a çò sieu en catalonha sense far l'esfòrç d'apréner e de parlar lo catalan se sentís exactament çò qu'es, un colon irrespectuós, dominator, condescendent, merpresós e donc, non desirat…
E en Catalonha, tanben, un Occitan coma ieu ... Legir la seguida
Per un CDR occitan, òc !
Independentisme inclusiu/exclusiu?
La question màger es de que manca a far una opinion votanta en Catalonha a mai del 50%.
Qui se sent venir un exclus o un estrangièr en Catalonha?
Car Gerard Joan, escrives "mos amic·iga·s" ; auriái escrit "mas amigas e mos amics"…Mas aquò es un detalh.
Pel contengut del tieu prepaus, avèm un grand davancièr que nos escriguèt, fa plan longtemps, çò que nos demorava de far : "amassar l'aura, caçar la lèbre amb lo buòu e nadar contra subèrna" ! Es per aiçò qu'escriviái, dins mon primièr roman, que l'art naut da un uèlh. Fa plan longtemps (un pauc mens, totun !) que n'ai fait mon biais de viure e d'escriure.
E nourit ... Legir la seguida


text:
–
Jornalet.com
Domergue Sumien
–
Lenga e nacion: la pensada dinamica de Robèrt Lafont (I)
24.9.2012
–
L’onda de l’independentisme ganha lo Principat de Catalonha: un futur estat catalan, bensai, naisserà lèu e entraïnarà dirèctament amb eu la tèrra occitana de la Vau d’Aran. En relacion amb aqueleis eveniments, ai explicat fa una setmana que vau mai demandar l’independéncia per Occitània. Robèrt Lafont (1923-2009), lo pus grand intellectuau de l’occitanisme, nos a laissat un ensenhament preciós sus la lenga e la nacion. Avèm de se’n servir aicí e ara.
La nacion segon Lafont
Dins son òbra politica e sociolingüistica, Robèrt Lafont desvolopa una vision dinamica d’Occitània qu’es en relacion permanenta amb lei movements de la societat e de l’istòria. A sostengut, en particular dins leis ans 60-70, l’idèa que doas menas de “nacions” poirián coexistir:
— La nacion primària o nacion etnica, definida segon de critèris culturaus, amb una granda importància de la lenga coma element de coesion. Segon Lafont, Occitània es ben una nacion primària, una etnia, sens ges de dobte possible.
— La nacion segondària o nacion politica, definida coma un espaci comun de relacions politicas. Lafont vei l’estat francés coma una nacion politica. E segon eu, un enjòc pragmatic, pendent leis ans 60-70, èra de donar a Occitània una plaça melhora dins aquel encastre politic.
Leis escasenças politicas deis ans 60-70
L’estat francés deis ans 60-70 èra dominat per una drecha rigida, gaullista, centralista e donc ostila a la lenga occitana. Lafont e lei grops politics occitanistas pròches d’eu (COEA, VVAP, Lucha Occitana), a aquela epòca, o vesián necessari de collaborar amb l’esquèrra francesa per trobar una alternativa au poder en plaça.
Lafont reprochava au Partit Nacionalista Occitan (PNO), non pas tant d’èsser un partit “nacionalista”, mai sustot d’aver una vision tròp essencialista e pauc concreta.
L’estrategia de Lafont —un occitanisme politic e culturau en relacion amb la societat— trobèt un certan succès dins lei luchas popularas de l’epòca, en particular a partir dau movement de Larzac. E lei gròsseis organizacions politicas e sindicalas de l’esquèrra francesa (PCF, PS, CGT, CFDT), dins sei seccions implantadas en Occitània, reprenguèron quauquei tèmas occitanistas coma lo de “viure au país”.
Aquela acceleracion deis ans 60-70 es çò que Lafont apèla lo Temps Dos de l’occitanisme (lo Temps Un èra estat lo periòde d’expansion dau Felibritge, a la fin dau sègle XIX)[1].
L’aparicion de la sociolingüistica occitana vèrs 1970
En parallèl, au nivèu scientific, Lafont introduguèt vèrs 1970, en Occitània, aquela escòla de la lingüistica qu’a de preocupacions socialas e que li dison la sociolingüistica. Ja la sociolingüistica s’èra organizada en corrent de recèrca ais Estats Units un pauc après 1960 e èra presenta dins lei País Catalans tre leis ans 60.
Lafont aderiguèt en particular, en seguida de sei collègas catalans, a la sociolingüistica nativa o periferica, un corrent que se mobiliza en favor dei lengas subordenadas.
La crisi deis ans 80
A la fin deis ans 70, e sustot pendent leis ans 80, l’occitanisme coneguèt una crisi terribla e perdèt son vam popular. En parallèl, l’esquèrra francesa deis ans 80 —lo PS en particular— arribèt au poder, seguiguèt lo cinisme de François Mitterrand, adoptèt una forma novèla de chauvinisme francés e, donc, abandonèt sa simpatia per l’occitanisme. De segur, de grops d’occitanistas valents son restats actius dins lo PCF e a EELV, e i fan de bòna òbra, mai an pas pogut inversar la deriva generala de l’esquèrra francesa vèrs lo chauvinisme francés, jacobin e antioccitan. Dempuei l’èra Mitterrand, l’ultranacionalisme francés es devengut identic, de l’esquèrra fins a la drecha, dins son refús obstinat de reconéisser l’occitan.
Concebre la nacion occitana dins lo periòde present
A partir deis ans 90, e fins ara, l’occitanisme a trobat una dinamica novèla: es lo Temps Tres[1]. Dins lei darriers ans de sa vida, abans que nos quitèsse en 2009, Lafont s’interessèt activament a aquelei circonstàncias nòvas, especialament dins lo domeni politic.
D’un caire, entretenguèt de rapòrts estrechs amb lo Partit Occitan (PÒC) —movement successor de VVAP après 1987, autonomista e non-independentista— e fin finala i aderiguèt pendent leis ans 2000.
Mai d’autre caire, lo meteis Lafont cultivèt de relacions excellentas amb lei novèus movements politics apareguts pendent lo Temps Tres, en particular:
— Amb lo Corrent Revolucionari Occitan (CRÒC), un grop independentista, actiu de 1995 a 2001 (remplaçat per Libertat dempuei 2009).
— Amb Iniciativa per Occitània, un laboratòri independentista fondat en 2002.
— Amb Gardarem la Tèrra, un grop altermondalista e autonomista fondat en 2003.
— E tanben amb País Nòstre e d’autreis agropaments.
E mai Lafont finiguèt qu’aguèt quauqueis escambis cortés amb lo PNO, maugrat lei desacòrdis persistents.
Ansin, l’afirmacion creissenta d’un corrent independentista, dempuei leis ans 90, a jamai pausat lo mendre problèma a Robèrt Lafont. Lei fachs que venèm d’expausar demòstran que lo concèpte de nacion occitana fa ben partida de la pensada lafontiana. Çò que còmpta dins l’òbra de Lafont, son pas lei garrolhas ridiculas entre antiindependentistas e independentistas. Çò que sol còmpta, es de saber coma podèm far avançar lo pòble d’òc e la lenga occitana dins leis encastres politics e sociaus concrets.
A causa dau chauvinisme francés dur que Mitterrand aviá refortit, Lafont, pendent leis ans 90 e 2000, dobtava dei probabilitats de far espelir Occitània —la nacion primària— dins l’encastre de l’estat francés —la nacion segondària—. E aquò tanben explica sa volontat creissenta de dialogar de mai en mai amb leis independentistas, sens abandonar leis autonomistas.
L’oposion entre autonomisme e independentisme es d’alhors fòrça relativa: leis independentistas son totei d’acòrdi per conquerir d’en primier de fasas progressivas d’autonomia (en parallèl amb una recuperacion sociala de la lenga), abans d’obtenir, pus tard, un estat occitan independent.
[1] Lafont Robèrt (1991) Temps Tres, coll. Internacional, Perpinhan: Trabucaire
–
Lenga e nacion: la pensada dinamica de Robèrt Lafont (II)
1.10.2012
–
Una òbra sociolingüistica que cau conéisser melhor
Lo trabalh sociolingüistic de Lafont, au costat de son engatjament politic, es arribat a una sèria de posicions que, sovent, lei militants occitanistas coneisson gaire. Se’n trobarà un resumit parciau dins un article fondamentau de 1984, que rèsta encara pron actuau: “Pour retrousser la diglossie” (“Per revertegar la diglossia”)[1]. Vaicí certaneis idèas essencialas de la lingüistica lafontiana:
1. Es necessari de defendre la lenga occitana amb una analisi fòrta, en combinant de nivèus diferents: recèrca scientifica, creacion culturala e engatjament politic.
2. L’occitan deu reconquerir lei foncions de comunicacion que li mancan e, per tant, cau èsser conscient que l’occitan es en conflicte (en concurréncia violenta) amb lo francés.
3. La lenga d’òc deu parlar de tot, en toteis escasenças. La cau pas limitar a de foncions subaltèrnas o caricaturalas. Per exemple, la creacion occitana —la literatura en particular— se deu liberar dau passadisme e dau ruralisme estrechs.
4. De varietats intermediàrias coma lo francitan —que se situan entre l’occitan e lo francés estandard— se devon utilizar per reconquerir l’usatge de l’occitan.
5. Es legitim d’estudiar lei dialèctes e lei sosdialèctes. Mai podèm pas desvolopar un occitan de larga comunicacion en practicant lo localisme estrech. Es indispensable de desvolopar un occitan estandard, inclusent d’adaptacions regionalas leugieras.
6. Per que l’occitan prenga de foncions novèlas, una nòrma establa es necessària. Lafont defend en particular la codificacion de Loís Alibèrt e dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO).
Totei lei defensors de la lenga que vòlon èsser eficaç deurián aplicar aquestei principis.
Çò que lo lafontisme es pas
Ges de grop occitanista, ges d’individú non possedís pas d’exclusivitat sus la pensada de Lafont (ni ieu, ni degun mai). En vesent lei contactes que Lafont entreteniá amb totei lei grops occitanistas, comprenèm que l’òbra lafontiana, grand gaug, pòt inspirar valablament de tendéncias divèrsas.
Pasmens, certaneis actituds rèstan incompatiblas amb lo lafontisme:
— La somission de l’occitan au francés.
— Lo culturalisme sectari que refusa tota forma de politizacion.
— L’actitud de certaneis occitanistas marcats per lo Temps Dos (ans 60-70), que se mòstran tròp sectaris còntra lei formas novèlas d’independentisme dau Temps Tres (ans 90-2000-2010…).
— Lei posicions iperteoricas que tenon pas còmpte de la realitat sociala.
— Lo passadisme.
— La crispacion dins una identitat rigida.
— L’embarrament dins una cultura idillica e en defòra dau temps (l’arcadisme).
— Lo refús de la nòrma lingüistica e de l’estandardizacion.
Leis aplicacions futuras dau lafontisme
La volontat d’independéncia de Catalonha, que concernís tanben Aran, es ben un movement de societat e d’istòria. Exactament coma Lafont leis aima. La reconfiguracion dei frontieras politicas en Euròpa occidentala es, ben probable, un movement d’istòria imminent. Poiriam veire lèu l’independéncia de Catalonha (amb Aran) e d’Escòcia. E pus tard, saique, d’autrei nacions seguiràn.
Perqué pas Occitània? Dins leis ans 90 e 2000, Lafont explicava dins lei revistas Har/Far[2], Occitània e La Setmana que l’estat francés aviá autrejat tot çò que podiá per l’occitan, es a dire ben pauc, que s’èra rigidificat e que semblava pas prèst per d’avançadas pus importantas dins l’avenir.
Donc ara, regardem la situacion coma es, amb seis espèrs e sei blocatges, e assagem de ne tirar de perspectivas per lo futur.
1. Analisem la barradura sens espèr de l’estat-nacion francés. Pantaiar d’una “Occitània francesa”, capabla de sauvar la lenga, aquò es devengut definitivament irrealista dempuei la crispacion generala dau chauvinisme francés, a partir deis ans 80.
2. Analisem lo restacament possible de la Vau d’Aran, d’aquí gaire, a un futur estat catalan que reconeisserà probable lo fach nacionau occitan.
3. Ajam l’ambicion de la reconquista sociala de la lenga d’òc. Concentrem leis esfòrç vèrs de nuclèus o de rets de parlants actius, vèrs la transmission intergeneracionala de la lenga dins de familhas militantas: son lei basas d’una transformacion progressiva de la realitat lingüistica (metòde de Joshua Fishman[3], pron convergent amb çò que preconiza Lafont[1]).
4. A dicha que la lenga occitana serà pus presenta, luchem per d’encastres politics pus favorables a l’espelida d’aquesta lenga, coma l’autonomia e, pus tard, l’independéncia (en comptant amb un contèxt europèu renovat, gràcias a Catalonha e Escòcia).
Son pas lei solei posicions possiblas, car degun a lo monopòli dau lafontisme. Mai son de posicions compatiblas amb la pensada dinamica de Robèrt Lafont.
___
[1] Lafont Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 — Reproduch dins: Lafont Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, p. 91-122
[2] Que har/far?, correspondéncia entre Robèrt Lafont e Domergue Sumien, suplement fòra sèria de la revista Har/Far, Pau: 1998.
[3] Fishman Joshua (1991) Reversing language shift: theoretical and empirical foundations of assistance to threatened languages, Clevedon: Multilingual Matters


text:
dimarts, 29 de novembre de 2016
11 ans!
11 ans !
11 ans que i sèm.
De silencis, de barjacas, de tèxtes bons, de tèxtes plan mens bons, de conariás, d'escambis, de rescontres.
De còps, legissi de causas vièlhas dels arquius e descubrissi ma vida sul blòg.
Es ma memòria.
Un bocin de çò que soi es aquí.
0 comentaris
diumenge, 27 de novembre de 2016
E vas votar uèi ?
Non.
Pasmens lo burèu de vòte es just davant l'ostal.
N'ai ja mon pro de votar per de candidats qu'asiri a las eleccions normalas: Chirac en 2002, Hollande lo còp passat e totes los qu'ai oblidats. Alara pensatz plan que i vau pas anar signar un papièr que ditz que partatgi lors idèas ràncias. E vòli subretot pas lor donar 1 centim, encara mens 2€ per los ajudar a financiar lor campanha rància. Crebatz, caronhassas!
Vertat, Fillon es la drecha de la drecha, ranci que ne pòt pas mai sabi pas çò pièger entre sas idèas reaccionàrias: l'omofobia? la fonccionarifobia? E de l'autre band, lo Juppé es un vielhàs malonèste, 71 ans! puta, mas vai-te far mólzer dins un ostal de retirada mens luxuós que l'Elisèu!
Veirem ben la primària dels socialistas, benlèu que i anarai votar se Taubira s'i presenta qu'es la sola, dins aquel partit que pòrta plan mal son nom, que ten la rota. E d'aver una presidenta femna e negra, ne sòmii. Nos fariá creire que França es un país frequentable. Es Attali un jorn a d'eleccions recentas que diguèt que 14 ans de Miterrand nos faguèron creire que França es un país d'esquèrra. Quina illusion.
Aprèp per l'esquèrra vertadièra, veirem quin candidat manda lo Partit Comunista e quinas aliganças i aurà amb Melanchon.
Aprèp, per los collègas que votaràn uèi, vos compreni plan.
1 comentaris
dilluns, 14 de novembre de 2016
Trobador style (1)
Los òmes an lo biais per me far de compliments.
"Non mas èra per dire que jògas fòrça plan."
"Jògas melhor que çò que cantas".
"Non mas èra per dire que jògas fòrça plan."
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: nòstres amics los mascles
dijous, 10 de novembre de 2016
Costuma ferroviària
Lo tren de 6h46, darrièra rama, al fons.
M'asseti totjorn pas luènh d'el.
Sabi pas ont lo pren lo tren, que, quand i monti ieu, el sembla ja plan installat.
Narbona ? Perpinhan?
Sabi pas. Parlam pas.
Me soritz.
Li sorisi.
Li disi bonjorn.
Capeja.
Son casco sus las aurelhas.
M'asseti.
Pas en fàcia, mas dins sa diagonala. Règla tacita de la vida ferroviària: tant que i a de plaças, se cal pas assetar en fàcia, per pas se geinar... las cambas... sabètz?
E dormissi.
Me desrevelhi quand arribam a la gara de Montpelhièr.
M'estiri, badalhi, me vestissi, me lèvi, fau que me'n vau e el me daissa totjorn passar, capeja e soritz.
Es nòstre ritual del matin.
A la cinquantena avançada.
Lo vesi vielhir.
D'una annada sus l'autra, carga, pecaire.
Benlèu se ditz çò mème de ieu.
Uèi de matin, èra anat a la primièra rama del tren. Lo vegèri a travès la fenèstra quand me passèt davant lo tren.
Anèri a nòstra plaça costumièra.
I èra pas.
Traïson.
M'asseti totjorn pas luènh d'el.
Sabi pas ont lo pren lo tren, que, quand i monti ieu, el sembla ja plan installat.
Narbona ? Perpinhan?
Sabi pas. Parlam pas.
Me soritz.
Li sorisi.
Li disi bonjorn.
Capeja.
Son casco sus las aurelhas.
M'asseti.
Pas en fàcia, mas dins sa diagonala. Règla tacita de la vida ferroviària: tant que i a de plaças, se cal pas assetar en fàcia, per pas se geinar... las cambas... sabètz?
E dormissi.
Me desrevelhi quand arribam a la gara de Montpelhièr.
M'estiri, badalhi, me vestissi, me lèvi, fau que me'n vau e el me daissa totjorn passar, capeja e soritz.
Es nòstre ritual del matin.
A la cinquantena avançada.
Lo vesi vielhir.
D'una annada sus l'autra, carga, pecaire.
Benlèu se ditz çò mème de ieu.
Uèi de matin, èra anat a la primièra rama del tren. Lo vegèri a travès la fenèstra quand me passèt davant lo tren.
Anèri a nòstra plaça costumièra.
I èra pas.
Traïson.
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: vida ferroviària
dimarts, 8 de novembre de 2016
ò lo fracàs!
E ben fin finala, ai pas pogut téner per lo Nanowrimo.
Mon ritme de vida fa qu'es pas possible per ieu de trobar 2h per jorn per escriure "a la comanda" al mes de novembre. En mai d'aquò, m'agrada pas d'escriure al quilomètre, m'agradava pas l'istòria que comencèri e me trachèri que m'agradava pas d'escriure de ficcion sul blòg. Pòdi trobar encara un bon desenat de rasons que fan qu'ai escampat çò qu'aviái escrich.
Mas, podètz seguir La Rapieta que ten lo còp el !
Total respècte l'òme! Lemosin is diferent!
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: NaNoWrimo
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Publicat jos licéncia(s) [ modificar ]
Ieu, autor d'aquesta òbra, publiqui jos las licéncias seguentas:
Avètz la permission de copiar, distribuir e modificar aqueste document segon los tèrmes de la , version 1.2 o mai recenta publicada per la Licéncia de documentacion liura GNU Free Software Foundation; sens seccions inalterablas, sens tèxte de primièra pagina de tempa e sens tèxte de darrièra pagina de tempa. Un exemplar de la licéncia es inclús dins la seccion intitulada . GNU Free Documentation License http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Aqueste fichièr es jos licéncia
Creative Commons paternitat 3.0 unported
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra).
https://creativecommons.org/licenses/by/3.0
CC BY 3.0
Creative Commons Attribution 3.0
true true
Podètz causir la licéncia que volètz. Istoric del fichièr
Clicar sus una data e una ora per veire lo fichièr tal coma èra a aqueste moment
Data e ora Miniatura Dimensions Utilizaire Comentari
actual 9 genièr de 2010 a 10.56 2 496×1 664 (1,68 Mo) Jean-Pol GRANDMONT {{Information |Description={{fr|1= Liège (Belgique), Fonts baptismaux de Saint-Barthélemy (début du XIIe siècle) - Orfèvre: Renier de Huy. }} {{en|1= Liège(Belgium), Baptismal Paginas que contenon lo fichièr
La pagina çaijós compòrta aqueste imatge :
Usatge global del fichièr
Los autres wikis seguents utilizan aqueste imatge :
Utilizacion sus ca.wikipedia.org
Utilizacion sus en.wikipedia.org
Utilizacion sus es.wikipedia.org
Utilizacion sus fr.wikipedia.org
Utilizacion sus pt.wikipedia.org
Utilizacion sus sl.wikipedia.org
Aqueste fichièr conten d'entresenhas suplementàrias probablament apondudas per l’aparelh de fòto numeric o l'escanèr que las a aquesas. Se lo fichièr es estat modificat dempuèi son estat original, d'unes detalhs pòdon reflectir pas entièrament l’imatge modificat.


text:
Eventos en 20 noviembre, 2017
Búsqueda y navegació de vistas de Eventos
En marcha
Concors en Vielha
Era Bibliotèca Generau de Vielha e er Ajuntament de Vielha e Mijaran organizen un concors de microrelats en aranés entà Twitter entà aguest mes de noveme. Eth concors a dues categories: de 12 a 17 ans e majors de 18 ans. Eth tèrme de liurament des relats ei eth 20 de noveme, e s’auràn d’enviar […]Más información »
8:00 am
Setmana culturau en Vielha
Era Bibliotèca Generau de Vielha celèbre eth sòn setzau anniversari Entà celebrà’c, era Bibliotèca e er Ajuntament de Vielha e Mijaran an organizat ua setmana d’activitats culturaus deth 20 ath 25 de noveme.Más información »


text:
Aiceste 25 d'avril, 72ieme aniversari de la Liberacion dau nazifascisme, las celebracions en auta valeia de la Dueira, organizaas per la seccion “ANPI Chiomonte Alta Valle Susa”, se debanaren a Bardoneicha. L'apontament l'ei fixat per 10 oras e un quart, pres de l'Igleisa de S. Ipolìte. Après la meissa, a 11 oras e 45 se debanarè una marcha vers le Monument aus Chauts au “Parco della Rimembranza” entei venarè pausaa una corona de laurìer.
Que le 25 d'avril siè pas una simpla ensevenança mas l'impenhe viu de chacque jorn per l'avançament dins la democracia e dins los dreits de l'òme e dau travalhaor. Sustot dins un moment entei d'un caire l'eitrema dreita neofascista e xenofoba fai entendre son messatge d'òdi e meipres, en conflant la guerra entre pòurs, e de l'autre Union Euròpenca e los partits que de la defença dau neoliberisme l'an fait lor doctrina contunhon a destruire los espacis de democracia conquistats dins ans de luta (veire per exemple le tentatiu de reforma constitucionala que le pòple l'a blocat avei le referendum dau 4 de disembre).
Viva la Resistença d'aìer, quela que chacque jorn ven portaa anant e quela que venarè!
25 d'avril totjorn!


text:
Caçcastèl de las Corbièras
Caçcastèl de las Corbièras (oficialament en francés Cascastel-des-Corbières) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Calcicastello, en latin, en 861, Calzcastel, en 1119. Caçcastèl poiriá èsser un compausat de Caltius, nom latin d'òme, e de castèl, al sens de « castèl fòrt »; una autra possibilitat pel primièr element es un equivalent de causse, que Albèrt Dauzat descriu coma lo pre-indoeuropèu *kal-, « pèira », amb un sufixe -ĭso [1]. Los Féniés utilizan Caltus, mès aquò pausa de questions foneticas [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
- en 1892, Vilanòva de las Corbièras venguèt una comuna independenta e la comuna perdèt gaireben la mitat de sa superficia e de sa populacion [3].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Durban; es ara del canton de las Corbièras (burèu centralizator : Fabresan).
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 152 e 132
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 299
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7017
- ↑ https://cascastelchateau.fr/vie-municipale/


text:
Dynastie de Noyers.
I Miles I seigneur de Noyers. XIIème
3 enfants:
- Miles II seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Hugues.
- Gui archevêque de Sens 1177-12/01/1194.
II Miles II seigneur de Noyers.
épouse: Odeline fille de Clérembault III seigneur de Chappes.
4 enfants:
- Clérembault seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Gui seigneur de Melleny.
- Hugues évêque d'Auxerre, mort le 29/09/1206.
- Gilles.
épouse: Etienne seigneur du Mont-Saint-Jean.
III Clérembault seigneur de Noyers. Il participe à la Troisième Croisade.
épouse: Alix fille d'André seigneur de Rameru. cf: Dynastie de Brienne.
3 enfants:
- Miles III seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Adeline.
épouse en 1204: Guillaume I seigneur de Tanlay. cf: Deuxième dynastie de Courtenay.
- Sybille.
épouse: Pons du Mont-Saint-Jean seigneur de Charny.
IV Miles III seigneur de Noyers et seigneur d'Hertonges.
épouse: Agnès du Mont-Saint-Jean.
2 enfants:
- Miles IV seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Elisabeth.
épouse: Guillaume II comte de Joigny, mort en 1248. cf: Dynastie de Joigny.
V Miles IV seigneur de Noyers et seigneur de Maisy.
épouse: Alixent.
4 enfants:
- Miles V seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Regnault.
- Jean seigneur de Maisy.
1 enfant:
- Jean seigneur de Maisy.
1 enfant:
- Miles seigneur de Maisy.
épouse: Jeanne fille de Gui III comte de Saint-Pôl. cf: Dynastie de Châtillon.
- Marguerite.
épouse: Jean seigneur de Fonvens, mort en 1310. cf: Dynastie de Vergy.
VI Miles V seigneur de Noyers.
épouse: Marie fille de Gaucher I seigneur de Crécy. cf: Dynastie de Châtillon.
4 enfants:
- Miles VI seigneur de Noyers. cf: dessous.
- Isabeau dame de Tiffauges.
épouse: Hugues de Thouars seigneur de Pouzauges, mort en 1333. cf: Dynastie de Thouars.
- Marie.
épouse: Flavien de Laude seigneur de Souliaux.
- Hélissent.
VII Miles VI seigneur de Noyers et seigneur de Vendeuvre, mort en 09/1350. 07/1302-1315 maréchal de France, Vers 1330- bouteiller de France. cf: Maréchaux.
épouse: Jeanne fille de Jean II seigneur de Dampierre. cf: Dynastie de Dampierre.
Jeanne fille de Richard de Montbelliard seigneur d'Antigny.
6 enfants du premier mariage:
- Miles VII Le Bossu seigneur de Montcornet.
4 enfants:
- Miles VIII seigneur de Noyers et seigneur de Montcornet.
épouse: Isabeau de Pacy.
- Erard.
1 enfant:
- Miles IX seigneur de Noyers.
- Jeanne.
épouse: Jean d'Augimont.
- Cécile.
- Gaucher seigneur d'Esclaron.
épouse: Marguerite de Pequigny.
- Marguerite.
épouse en 1321: Jean III seigneur de Châteauvillain. cf: Dynastie de Broyes.
- Mahaud.
épouse en 06/1331: Eudes seigneur de Grancey.
- Jeanne religieuse.
- Helsende religieuse.
1 enfant du deuxième mariage:
- Jean I. cf: dessous.
VIII Jean I mort le 10/05/1361.
épouse: Jeanne comtesse de Joigny fille d'Ansel seigneur de Joinville. cf: Dynastie de Joinville.
3 enfants:
- Miles IX comte de Joigny. cf: dessous.
- Jean seigneur de Rimaucourt et seigneur de Vendeuvre.
épouse: Jeanne de Joinville dame de Lains et dame de Bourreuses et dame de Vielains.
5 enfants:
- Jean seigneur de Montcornet.
1 enfant:
- Jeanne.
- Renaut seigneur de Rimaucourt et seigneur de Vendeuvre.
- Agnès dame de Rimaucourt.
épouse: Jean I seigneur d'Aigremont. cf: Dynastie de Choiseul.
- Isabeau dame de Vendeuvre.
épouse: Dreux II seigneur de Saint-Bris. cf: Dynastie de Mello.
- Charlotte.
épouse: Guillaume seigneur de Villiers-Sessel.
- Jeanne morte en 15/10/1374.
épouse: Gui I seigneur de Choiseul, mort en 1365. cf: Dynastie de Choiseul.
IX Miles IX comte de Joigny et seigneur de Vendeuvre et seigneur de Premartin.
épouse: Marguerite fille de Jean II vicomte de Melun. cf: Dynastie de Melun.
1 enfant:
- Miles X comte de Joigny. cf: dessous.
X Miles X comte de Joigny et seigneur de Pouilly et seigneur de Premartin, mort en 1376.
épouse: Marguerite dame d'Antigny fille de Bernard I comte de Ventadour, morte en 1399. cf: Deuxième dynastie de Limoges.
3 enfants:
- Jean II comte de Joigny, mort le 30/01/1392.
- Louis comte de Joigny et seigneur d'Antigny, mort le 03/07/1415.
- Marguerite comtesse de Joigny et dame de Pouilly et dame de Premartin.
épouse: Gui baron de Bourbon-Lancy. cf: Dynastie de La Trémoille.
Liste alphabétique.
Les possessions.
Page d'accueil.


text:
Dimars, 30 de junh de 2015, 03h00 Espòrt
Mantelato, autor d’un 6/6 als còps de pè, va placar Inu, marcaire de dos ensages pels Dracs
© Dragons Catalans
Dijòus, los Dracs partiguèron cap a Hull per jogar contra los Robins (Rigals) d’Hull KR en quart de Cup. Esquipa encara modificada en rason de la nafradura al genolh de Tomàs Bòsc: lo mièg de dobertura serà absent doas mesadas e, un pauc coma l’Arlatenca, s’espèra lo retorn de Todd Carney! Doas decisions contràrias de l’arbitre, e los catalans manquèron l’entama de la partida: se trapèron atal menats 24-0. Inu marquèt, mas prenguèron una penalitat sus la còrna: 26-4. Los Dracs foguèron mai valents dins lo segond acte, signèron quatre ensages e n’encaissèron un de tròp. Atal, acabèron la partida a 26-32: adieu, lo sòmi d’una finala novèla a Wembley!
Divendres, Leeds ganhèt cò d’Hull FC 24-6. Dissabte, Leigh (la sola esquipa qu’èra pas de Superliga) opausèt una brava resisténcia a Warrington: 34-24.
Dimenge, St. Helens se ganhèt lo quatren quart 36-20 fàcia a Widnes. Las mièjas finalas de la debuta d’agost opausaràn sus terren nèutre Leeds e St. Helens d’un caire e dins lo segond rescontre Warrington e Hull KR.
Demòran encara quatre jornadas de la primièra fasa de jogar en Superliga e dimenge los Dracs anaràn desfisar los Diables Roges de Salford. Una victòria seriá la benvenguda!
Òsca a l’esquipa de França femenina
L’autra setmana, l’esquipa de França femenina joguèt contra las anglesas. Se perdèt lo primièr rescontre 24-4 a Tonens, capitèt l’egalitat dins la segonda partida jogada a Viganòs: 14-14. Es pas encara una victòria mas es lo primièr còp qu’aquesta confrontacion s’acaba pas amb una desfaita de las Blavas. Aquò mòstra las avançadas faitas per la practica femenina del XIII, un grop que va preparar la Copa del Mond de 2017.
Mudasons
La Federacion anóncia que desvelarà lo calendièr de l’Elèit 1 dins la quinzenada. A Carcassona, lo cambiament de direccion mena lo capitani Teddy Saddaoui e lo vicecapitani Jerèmias Guiraud a prene lo camin de Limós. A Lesinhan, se parla del retorn del Drac Damian Cardace.
Alan Roch


text:
Dijòus, 22 de març de 2018, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
Au moment on començan las famosas assisas deu transpòrt aerian francés, lo 20 de març), sus la rota, que bolega tanben! A Nogaròu (Baish Armanhac), que vienen ... +
Dimècres, 31 de genièr de 2018, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
Ua bèra iniciativa de la comuna de Nogaròu, en Baish Armanhac, qui segueish lo camin entamenat despuish quauquas annadas de cap tau plan minjar. En efèit, aqueth mes de genèr ... +
Dimècres, 22 d'agost de 2012, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
A Averon e Bergela (Bas Armanhac / Baish Armanhac), l’Estanh del Morar, crompat en març passat pel Conselh General de Gers, subiguèt una fòrta agression pendent la dimenjada. ... +


text:
Ignorada per l’istoria oficiala, i a una linha que mena de l’antiquitat fins ara de voses d’umans pels drechs o per la justícia en favor dels autres animals qu’abitan la planeta. Dins l’antiquitat I aviá lo vegetarianisme religiós de Pitagoras e sos disciples, e puèi al sègle III, de Porfiri, autor de “Sus l’Abstinéncia de l’injuria dels animals e sus l’abstinéncia de la carn.” Lo primièr presentava un vegetarianisme secular era lo bèl letrista Plutarc, qu’establiguèt son vegetarianisme solament sus la moralitat e la compassion.
La Crestianitat, que s’adherava a l’anti-animalisme d’Aristòtel, de Tomàs d’Aquin e de Sant Augustin, renversava l’influéncia del novèl movement vegetarian de las darrièras decadas de l’ancian mond pagan. La compassion pels non umans èra pasmens promoguda per un nombre de crestians, come Sant Basil, Sant Joan Crisòstom e Sant Francés d’Assisi.
La Renaissença introduissiá tornamai a l’Europa crestiana lo mond ancian. Los campions dels animals non umans atal produchs entre autres son Leonardo Da Vinci al sègle XVe , e Miquèl de Montanha al XVI. Dins son “Apologia per Ramon Sebond”, Montanha se disputa l’antropocentrisme de son epòca (e de la nòstra!). Montanha restava catolic, mas aprèp sa mòrt lo viciós abusador e torturor d’animals, Renat Descartes, peticionèt la Sorbona de declarar Montanha un erètge pr’amor de sa compassion pels non umans.
Ansin que amb Margaret Cavendish, la guèrra civila en Anglatèrra produsiguèt un nombre d’individús que campionarián los non umans ansin que los umans en pauretat. La màger part d’aquestes campions serián trobats dins las sèctas innombrables d’Anabaptistas e mesme d’Ateistas, sèctas e individús coneguts ensems jos lo nom de “Ranters.” Lo mai famós d’aquestes es Abiezer Coppe (“Renversatz, renversatz, renversatz!”). Escriguèt en favor dels mendicants:
“Quand rescontratz un mendicant dins la carrièra, cal vos mètre als genolhs davant el, e lo prener dins tos braces.”
Plan diferent de la condamnacion dels mendicants sus la part dels calvinistas ortodoxes!
Ab lo desfacha del rei e lo renversament de la monopolia reiala de capital, la borgesia anglesa victoriosa proclamèt una republica, que durariá, jos la regla dels generals, totas las annadas 1650.
L’ESCÒCIA
Los Escoseces gallicofons (los Highlanders) èran arribats en Escòcia d’Irlanda pendent “l’atge obscur.” Vivián encar en de tribús (clans) als Highlands escoseces, en acòrd ab un sistèma semi-feudal e semi-primitiu ont la vida de cadun èra investida dins son clan. Èran tanben de catolics.
Los clans foguèron emplegats per Carles I dins sa guèrra contra lo parlament; aquò maugrat lo fach que son paire Jaume I aviá començada l’extirpacion d’aqueste pòble gallic. Los Escoseces anglofons dels Lowlands (en veritat, pas de tot Escoseces, mas los descendants d’Anglo-Saxons e de Normans!) que parlavan lo dialecte anglés que l’om apela l’escocés, detestavan los Highlanders, qu’avián l’abitud de pilhar lors mases e tèrras. Los apelavan “sauvatges”, los considerant bijarres en lenga, en moda de vida, e en vestits.
Jaume I aviá lançat los assauts contra un clan, aquel dels MacGregor. Lor nom de familha foguèt enebit, ansin que lor vestit tradicional. Tot jos pena de mòrt. Lo clan MacGregor foguèt brisat. Pasmens, noranta ans passarián abans la destruccion dels clans per recomensar se recuperar d’una determinacion mortala.
Las annadas de la guèrra civila anglesa avián vist lo govèrn escocés contrarotlat pels covenantaires, autors d’un regne de terror, en particular contra las femnas. Se los covenantaires sostenián lo rei Carles per un temps, èra que pr’amor de lor mai grand paur de Cromwell. Un cap de soldats que se repentiriá d’aver estat covenantaire èra lo comte (Earl) de Montrose, que menèt los clans dins una campanha en favor del presonièr Carles a travèrs l’Escòcia, abans d’esser el-meteis capturat e pendut. Son coratge, son umanitat, e sa dignitat meritan lo nòstre respecte.
(Libres: K. Thomas, “Man & The Natural World”; A.L. Morton, “The World of the Ranters”; John Buchan, “Montrose.”)
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
Tot maitin que parli dab eths ausèths e que dejunam ensemble ! Autis còps, no fu cap autant attencionat dab eri !


text:
Escrivans - Brigita Miremont
Comentaris
10-08-2018 :: salles pierre
Brigita
Apondre un comentari
Brigita Miremont que legueish "Resson". Lo parat de parlar de la sortida deu sué obratge sus son oncle " Pèire Miremont 1901 - 1979 / Escrivan oblidat del Perigòrd Negre"
Escrivans qu'ei ua seria consacrada a la riquessa de la literatura occitana contemporanèa, abordada per l'espiar deus autors. Produsida per l'InÒc Aquitània en partenariat dab ÒcTele, que's presenta en ua seria de corts pertrèits filmats dens los quaus los autors expausan la lor trajectòria, lo lor anar artistic, lo lor rapòrt a l'escritura e las lors influéncias. Cadua d'aquestas entrevistas que s'acompanha de la lectura, peu quite escrivan, d'un extrèit de l'ua de las soas òbras.
La prumèra sason qu'ei dedicada aus autors de Navèra Aquitània, un navèth pertrèit estant difusit cad mes.
Durada : 5 min 53
Disponibla dusca lo 02/06/2019


text:
1072
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1072 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Felipe Ièr e Berta d'Olanda.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Après son incursion de 1070 vèrs lo sud, lei Normands repostèron e ataquèron Escòcia. Agantèron lo Firth of Tay e lo rèi Malcolm III deguèt reconóisser la senhoriá de Guilhèm lo Conquistaire a Abernethy.
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Après la capitada de sa campanha còntra divèrsei grops rebèls de Sahara, Abu Bakr ibn Umar s'entornèt en Marròc onte son luòctenent Yusuf ibn Tashfin èra gaire desirós de li restituir lo poder. Per defugir una guèrra, un acòrd de partiment foguèt conclut entre lei dos òmes : Abu Bakr ibn Umar demorèt oficialament lo cap suprèm deis Almoravides e Yusuf ibn Tashfin venguèt lo cap de la partida nòrd dau territòri dau movement sota la senhoriá nominala dau premier. Dins lei fachs, aquò entraïnèt la division dei possessions almoravidas fins a la mòrt d'Abu Bakr ibn Umar (→ 1087).
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Alp Arslan que foguèt remplaçat per son fiu Malik Chah Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Tractat de Verdun
Lo Tractat de Verdun que ho establit en 843 enter los tres hilhs de Loís lo Pietadós (egaument arrèr-hilhs de Carlesmanhe) entà partajà's lo territòri de l'Empèri Carolingian (l'empèri de Carlesmanhe).
Lotari, Loís lo Germanic e Carles lo Cap-pelat que's s'autregèn respectivament los reiaumes de Frància Mejana (o Lotaríngia), de Frància Orientau e de Frància Occidentau.
A l'origina, Lotari qu'ensagè d'eretar sol de l'empèri en bèth pelejar contre los sons dus hrairs (qui s'èran aligats dab lo Jurament d'Estrasborg, 842). Fin finala, qu'avó d'acceptar lo Tractat de Verdun en bèth acabar atau la guèrra de succecion.


text:
1874
Aquesta pagina concernís l'an 1874 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'octobre - Fondacion de l'Universitat de Zagrèb.
- 1 de decembre - Islàndia ganha la siá primièra constitucion e autonomia limitada.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei campanhas d'unificacion dau negus Yohannes IV. Succès important, obtenguèt la somission dau senhor Adal Tessema de Godjam qu'èra un dei princes pus poderós d'Etiopia. En cambi, li laissèt una autonòmia larga dins sei fèus.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A l'autona, una crisi governamentala se debanèt entre l'emperaire e sei ministres a prepaus dau projècte de Tongzhi de restaurar una partida dau Palais Imperiau maugrat l'estat fòrça marrit dei finanças publicas. S'acabèt per la destitucion deis oposants a l'emperaire. Pasmens, a la fin de l'annada, la malautiá d'aqueu darrier s'agravèt e Cixi foguèt tornarmai cargada de la regéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
Premiera exposicion impressionista a París. Foguèt a l'origina d'una importanta polemica mai permetèt au movement de presentar seis òbras d'un biais independent (→ 1876).
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Agricultura[modificar | modificar la font]
Invencion dau barbelat per lo rendier estatsunidenc Joseph Glidden (1813-1906).
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acabament dau trabalh de calculs dei 707 premierei decimalas dau nombre Pi per lo matematician britanic William Shanks[1].
Metallurgia[modificar | modificar la font]
Invencion dau procès Wohlwill que permet de purificar l'aur fins a un taus de 99,999%. Es un metòde d'electrolisi amb un anòde format d'un lingòt d'aur amb una puretat de 98,5%, un catòde d'aur pur (es a dire 99,999%) e una solucion d'acid clorauric e d'acid cloridric coma electrolit. Pasmens, a un còst important en causa de la gròssa quantitat d'aur necessària per fabricar l'electrolit e, coma totei lei procès d'electrolisi, en causa de la consumacion electrica qu'es requerida. Ansin, son utilizacion es limitada ais aplicacions necessitant de l'aur fòrça pur.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Wincenty Witos, primièr ministre de Polonha (m. 1946)
- 3 de febrièr - Gertrude Stein, escrivan e poetessa americana (m. 1946)
- 15 de febrièr - Ernest Shackleton, explorator britanic (m. 1922)
- 23 de febrièr - Konstantin Päts, president d'Estonia (m. 1956)
- 15 d'abril - Johannes Stark, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1957)
- 25 d'abril - Guglielmo Marconi, inventor e fisician italian, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1937)
- 9 de mai - Howard Carter, explorator britanic (m. 1939)
- 16 de junh - Arthur Meighen, primièr ministre de Canadà (m. 1960)
- 7 de julhet - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (m. 1938)
- 10 d'agost - Herbert Hoover, president dels Estats Units (m. 1964)
- 27 d'agost - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 3 de setembre - August Krogh, scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1949)
- 27 de novembre - Chaim Weizmann, president d'Israèl (m. 1952)
- 29 de novembre - António Egas Moniz, biològ portugués, Prèmi Nobel (m. 1955)
- 30 de novembre - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1965)
- 17 de decembre - William Lyon Mackenzie King, primièr ministre de Canadà (m. [[1950)
- Josèp d'Arbaud, poèta provençau (m. 1950)
- Emili Barta, escrivan e òme de teatre occitan (m. 1939)
- Simin Palai, escrivan gascon (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Millard Fillmore, president dels Estats Units (n. 1800)
- 21 de junh - Anders Jonas Ångström, fisician suedés (n. 1814)


text:
18/08/2014
Lo verme lusent, texte per Nadau Rebeiròl
Veiqui un noveu texte de Nadau Rebeiròl dau talhier de lenga de Moissídan, mandat per son animator Joan-Claudi Dugros.
°°
Tots los sers, a la tombada de la nuech, suerte far ma pita permenada a l’entorn de la maison.
Justament, queste ser, coma a l’abituda, fagueri ma pita virada. Veniá juste d’apreciar un coijar de solelh entrant de tota beutat.
Las estelas dins lo ciau començavan a s’apercegre, una a una, chascuna plus o mens luminosa, mesma per moment una lusor coma una estela filanta, benleu un avion, o ben tot ‘n autra besonha.
Tot en persegre mon chamin, vau veire una ligor quasiment a rasís de la muralha d’ente, per un petit bocin de plais aveque quauquas romzes, ortujas e autras plantas sauvatjas, me tròbe surprés de veire un verme lusent.
Quò fai quauquas annadas que ne’n aviá pus vist.
Sei restat tot un moment a me laissar ‘nar, dins quel univers, e auvir dins un silenci de nuech, los chants melodiós de la sauvatgina a proximitat.
Tot un moment a raibassar, mas pensar e tot esmogut, rentrava a la maison.
Nadau Rebeiròl
Les commentaires sont fermés.


text:
A lire aussi
Sougé
Commune de 149 habitants située à 30 kms au nord-ouest de Châteauroux
Argy
Commune de 625 habitants située à 28 kms au nord-ouest de Châteauroux
Buzancais
Commune de 4 468 habitants située à 23 kms à l'ouest de Châteauroux
Saint Lactencin
Commune de 421 habitants située à 20 kms au nord-ouest de Châteauroux
Chézelles
Commune de 477 habitants, située à 14 kms au nord-ouest de Châteauroux
Villedieu sur Indre
Commune de 2 744 habitants située à 13 kms à l'ouest de Châteauroux
La Chapelle Orthemale
Commune de 123 habitants située à 20kms à l'ouest de Châteauroux
Vendoeuvres
Commune de 1 151 habitants située à 28 kms à l'ouest de Châteauroux
Méobecq
Commune de 358 habitants située à 27 kms au sud-ouest de Châteauroux
Neuillay les bois
Commune de 677 habitants située à 21 kms au sud-ouest de Châteauroux
Niherne
Commune de 1 545 habitants située à 12 kms à l'ouest de Châteauroux


text:
Basilica Santa Maria de Cracòvia
La Basilica Santa Maria de Cracòvia (en polonés Kościół Mariacki w Krakowie) es una glèisa gotica bastida au sègle XIV sus la plaça dau mercat de Cracòvia qu'èra alora la capitala de Polonha. La partida principala foguèt bastida entre la mitat dau sègle XIV e 1397. Lei doas tors principalas foguèron acabadas vèrs 1400-1406. Au sègle XVI, la tor pus pichona foguèt cubèrta d'un dòma inspirat per l'art de la Renaissença e, au sègle XVII, la tor pus granda foguèt cuberta d'un corona d'aur. Lo grand autar es ornat per un retaule gotic de fusta realizat entre 1477 e 1489 per Veit Stoss. Es lo retaule de fusta pus grand d'Euròpa.
Cada ora, es tocat un èr de claron que s'arresta sobde. Aquò commemora la legenda de la mòrt d'una sentinèla dau sègle XIII cargada de susvelhar lo relarg de la vila que cridava l'alarma ambé son instrument quand foguèt tuat per una sageta tatara. Pasmens, permetèt ais abitants de s'organizar, de rebutar l'ataca e de capturar un butin important. Aquela legenda, que sembla èsser apareguda dins lo corrent dau sègle XX car lo document pus ancian que ne'n parla data de 1929, es probablament inspirada per l'adopcion dei tors de la basilica coma luòc d'observacion per lei sentinèlas destinadas a la lucha còntra l'incendi qu'utilizan d'èrs musicaus per comunicar ò marcar leis oras.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Thadée Szydlowski, Le retable de Notre-Dame à Cracovie, Institut français de Varsovie / Les Belles Lettres (1935).