text:
1962
Aquesta pagina concernís l'an 1962 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Durant una conferéncia amb de jornalistas Charles de Gaulle refusa l'idèa d'integracion europèa.
- 6 d'octobre - Demission del govèrn de Georges Pompidou.
- 14 de decembre - Primièr viatge del transatlatic France.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Apròchament entre Albania e la Republica Populara de China.
- 7 de febrièr - Explosion dins una mina de carbon en Saarland, Republica Federala d'Alemanha, causa 299 mòrts.
- 9 d'octobre - Lo Conselh Federal soís reconeis l'independéncia d'Oganda.
Mond[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - independéncia de Samoa.
- 16 de genièr - Còp d'Estat en Republica Dominicana.
- 5 de julhet - independéncia d'Argeria.
- 31 d'agost - independéncia de Trinitat e Tobago.
- 9 d'octobre - independéncia d'Oganda.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera susvolada de la planeta Vènus per la sonda espaciala estatsunidenca Mariner 2. La mission realizèt divèrsei mesuras e descurbiguèt la temperatura fòrça auta (mai de 700 K) de la superficia. Observèt tanben l'abséncia de camp magnetic, la quasi abséncia d'aiga dins l'atmosfèra e confirmèt lei mesuras regardant lo periòde de rotacion.
D'autra part, capitada dei premiers tirs dei fusadas Titan e Yanguel, respectivament estatsunidenca e sovietica.
Medecina[modificar | modificar la font]
Isolament dau virus de la rubeòla per doas còlas menadas respectivament per lei fisicians Parkman e Weller. Aquò permetèt de desvolopar un vaccin dins lo corrent deis annadas 1960 (comercialiat a partir de 1970).
Telecomuninacions[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita per la NASA dau premier satellit de telecomunacions civiu vertadier (Telstar).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Jim Carrey, actor american
- 30 de genièr - Rei Abdullah II de Jordania
- 5 de febrièr - Axl Rose, cantaire american (Guns N'Roses)
- 11 de febrièr - Sheryl Crow, cantaira americana
- 15 de febrièr - Milo Đukanović, primièr ministre de Montenegro
- 19 de febrièr - Hana Mandlikova, jogaira de tennis chèca
- 22 de febrièr - Steve Irwin, erpetologista australian e animator de television (m. 2006)
- 2 de març - Jon Bon Jovi, cantaire, musician e actor american (Bon Jovi)
- 15 de març - Terence Trent d'Arby, musician e cantaire american
- 9 d'abril - Thomas Bodström, politician suedés
- 11 d'abril - Vincent Gallo, actor, director de cinèma e musician american
- 10 de junh - Vincenzo Rocchetti, politician gardiòl
- 19 de junh - Paula Abdul, dançaira, coregrafa e cantaira americana
- 26 de junh - Ollanta Humala, president de Peró
- 3 de julhet - Tom Cruise, actor american
- 26 de julhet - Sergei Kiriyenko, èx-primièr ministre de Russia
- 18 d'agost - Felipe de Jesús Calderón Hinojosa, president de Mexic
- 12 d'octobre - Branko Crvenkovski, primièr ministre de Macedònia
- 11 de novembre - Demi Moore, actritz americana
- 19 de novembre - Jodie Foster, actritz americana
- 2 de decembre - Vlado Bučkovski, èx-primièr ministre de Macedònia
- 12 de decembre - Tracy Austin, jogaira de tennis nòrd-americana
- Frederic Zégierman, geograf occitan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 29 de genièr - Fritz Kreisler, violonista austrian (n. 1875)
- 6 de febrièr - Candido Portinari, pintor brasilièr (n. 1903)
- 15 de març - Arthur Holly Compton, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 24 de març – Auguste Antoine Piccard, inventor soís (n. 1884)
- 12 de mai - Pedro Pablo Ramírez, president argentin (n. 1884)
- 6 de julhet - William Faulkner, escrivan american, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1897)
- 5 d'agost - Marilyn Monroe (n. Norma Jean Baker), actritz e cantaira americana (n.1926)
- 9 d'agost - Hermann Hesse, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n. 1877)
- 17 de setembre - Karen Blixen, escrivana danesa (n. 1885)
- 18 de novembre - Niels Bohr, fisician danés, Prèmi Nobel (n. 1885)
- 19 de novembre - Miquèu de Camelat, comerçant, poèta, escrivan e dramaturg occitan (n. 1892)
- 22 de novembre - René Coty, president de la França (n. 1882)
- 28 de novembre - Reina Guilhemina dels Païses Basses (n. 1880)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Lev Davidovich Landau
- Prèmi Nobel de Quimia : Max Ferdinand Perutz, John Cowdery Kendrew
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Francis Harry Compton Crick, James Dewey Watson, Maurice Hugh
- Prèmi Nobel de Literatura : John Steinbeck
- Prèmi Nobel de la Patz : Linus Carl Pauling


c: text/html

text:
Cilindre (geometria)
Un cilindre es un còrs solid, generat a partir de la revolucion d'un rectangle, que l'axe de revolucion es un costat del rectangle. La seuna equacion en coordenades cartesianas es:
Es limitat per dos plans parallèls que copan la superfícia corba generada, nomenada superfícia cilindrica, formant doas circumferéncias qu'an los centres respectius sus l'axe del cilindre, e que se omenan basas.
Lo desrotlament d'aquela superfícia corba qu'unís las doas basas es un rectangle que la basa es lo perimètre de la circumferéncia, e la nautor, o separacion entre los centres de las basas, aquela de cilindre. A 2 fàcias, 0 vertèx e 0 arèstas.
L'aira d'un cilindre es:
e lo seu volum:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fender
La Fender Musical Instruments Corporation, a la debuta nomenada Fender Electric Instrument Manufacturing Company, foguèt fondada per Clarence Leonidas Fender en 1946, e es una de las mai famosas societats que fabrican de guitarras electricas, bassas electricas e amplificadors, e tanben de guitarras acosticas e autres produches que s'i raportan.
Fender es particularament important per son ròtle dins la diffusion de massa de las guitarras electricas de tipe solid body (de còs solid). Fender porgiguèt la primièra produccion de massa de guitarra electrica solid-body d'estil espanhòl, la Telecaster (d'en primièr nomenada 'Broadcaster', 'Esquire' es una version unica represa); la primièra bassa electrica produsida en massa, la Precision Bass (P-Bass); e la fòrça famosa guitarra Stratocaster (Strat) . Fender foguèt pas la primièra entrepresa de fabricar de guitarras electricas , d'autres societats avian produsida de guitarras electricas dempuèi 1920,mas pas cap d'aquelas aguèt pas lo succès de Fender. A mai, coma totas las autres guitarras mai pròches èran de guitarras de còs cau o d'instruments mai especializats coma las guitarras lap steel hawaiianas Rickenbacker, Fender creèt una guitarra electrica polivalenta de còs solid.
D'autres instuments Fender populars e/o notable son: las guitarras Mustang, Jazzmaster, Jaguar, Starcaster, Duosonic,e Bronco ; per las bassas : la Jazz Bass, la 'Telecaster Bass' represa de la Precision Bass originala de 1950; una linha de lap steels; tres models de violon electrics , e lo piano electric Fender Rhodes.
L'ostal maire de la societat es situada a Scottsdale (Arizòna), e los luòcs de fabricacion a Corona (Califòrnia), Ensenada (Mexic), e en Corèa e Japon.
Somari
Produches[modificar | modificar la font]
Guitarras electricas[modificar | modificar la font]
- Fender Broadcaster
- Fender Bullet
- Fender Duo-Sonic
- Fender Electric XII
- Fender Jaguar
- Fender Jag-Stang - cocreada amb Kurt Cobain
- Fender Jazzmaster
- Fender Contemporary Stratocaster Japan
- Fender HM Strat EUA/Japon
- Fender Lead Series
- Fender LTD
- Fender Musicmaster
- Fender Mustang
- Fender Prodigy
- Fender Performer
- Fender Showmaster
- Fender Starcaster
- Fender Stratocaster
- Buddy Guy Polka Dot Stratocaster
- Eric Clapton Stratocaster
- Eric Johnson Stratocaster
- Jeff Beck Stratocaster
- Jimmie Vaughan Tex-Mex Stratocaster
- John Mayer Stratocaster
- Mark Knopfler Stratocaster
- Ritchie Blackmore Stratocaster
- Robert Cray Standard Stratocaster
- Stevie Ray Vaughan Signature Stratocaster
- Yngwie Malmsteen Stratocaster
- Stratocaster XII
- Fat Strat
- Fender Telecaster
- Fender Bronco
- Fender Custom
- Fender Katana
- Fender Swinger
- Fender Toronado
- Fender Cyclone
Bassas electricas[modificar | modificar la font]
- Fender Aerodyne Jazz Bass
- Fender Jazz Bass
- Fender Jaguar Bass
- Fender Mustang Bass
- Fender Precision Bass
- Fender Performer Bass
- Fender Tele Bass
- Fender VI
- Fender Zone Bass
- Fender Dimension Bass
- Fender Bass V
- Fender Bronco Bass
- Fender Bullet Bass
Amplificadors[modificar | modificar la font]
- Twin
- Twin Reverb
- Deluxe Reverb
- Fender Tremolux
- Super Reverb
- Blues Junior
- Blues Deluxe
- Blues DeVille
- Bassman
- Bandmaster
- Bandmaster Reverb
- Showman
- Dual-Showman
- Concert
- Princeton
- MetalHead
- Vibroverb
- vibro-King
- Pro Junior
- Hot Rod Deluxe
- Hot Rod DeVille
- Supersonic
- Frontman II
- G-DEC
- B-DEC
- Cyber Twin
- Ultimate Chorus
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Fender Musical Instruments sit oficial
- Bass Guitar Magazine criticas de las bassas Fender


text:
Nasquèt dins la vila de Londres filh de parents nòrd-americans. Installat amb la siá familha a l'estat nòrd-american de Califòrnia estudièt fisica a l'Institut Tecnologic de Califòrnia e se doctorèt l'an 1936 a l'Institut Tecnologic de Massachusetts.
William Shockey moriguèt lo 1989 dins la vila californiana de Stanford a consequéncia d'un càncer de prostata.
Inicièt los sieus primièrs trabalhs a l'entorn dels electrons als Laboratòris Bèles de Nòva Jersey, contunhant posteriorament en l'investigacion sul radar, fins que lo 1942 abandonèt lo sieu càrrer als Laboratòris Bèles per venir director del Grop de recèrca de la guèrra anti-submarina de l'Universitat de Columbia.
A la fin de la Segonda Guèrra Mondiala los laboratòris Bèles formèron un grop de trabalh a l'entorn de la fisica d'estat solid, condusit per Shockley e lo quimistaStanley Morgan, amb la collaboracion de John Bardeen, Walter Houser Brattain, Gerald Pearson, Robert Gibney, Hilbert Moore e de divèrses tecnicians. La siá assignacion èra cercar una alternativa d'estat solid als amplificadors de cristal fragilas de la valvula de void. Las siás primièras temptativas foguèron basadas en las idèas de Shockley sus usar un camp electric extèrne en un semiconductor per afectar la siá conductivitat. Aqueles assages manquèron a cada pròva, fins que Bardeen suggeriguèt una teoria que invocava los estats superficiales qu'evitèron que lo camp penetrèt lo semiconductor. Las siás recèrcas contunhèron amb la descripcion del diòde, la version electronica de la valvula de void. Las siás recèrcas a l'entorn dels semiconductors lo portèron a formular lo 4 de julhet de 1951 lo transistor bipolar, en obtenent la siá brevet en setembre del meteis an.
Lo 1957 fondèt lo sieu pròpri laboratòri d'investigacion, Fairchild Semiconductor, mas la siá forma de portar l'entrepresa provoquèt qu'uèch de los sieus investigadors abandonèsson la companhiá lo 1958, que foguèsson entre el Robert Noyce e Gordon Moore que mai tard crearián Intel.
L'an 1956 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica, amb John Bardeen e Walter Houser Brattain, per la siá recèrca en semiconductors e per la descobèrta de l'efièch transistor.


text:
Wikipèdia:Presa de decision
Aquesta pagina es facha per que cadun pòsca exprimir sas causidas a prepaus de las decisions presas sus la Wikipèdia occitana.
Lo sistèma de presa de decision essent consensual, sètz convidats a far de proposicions novèlas per far avançar las causas e a modificar vòstre vòte segon que de proposicions novèlas vos convenon o pas.
Mòde d'emplec d'aquesta pagina e de sas jos-paginas : Ajuda:Presa de decision.
Per qu'una presa de decision siá valida, cal que sián anonciats sus la pagina Wikipèdia:Anoncis*:
- la dobertura d'una discussion en vista d'una presa de decision;
- la dobertura d'un vòte per l'aprovacion d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte);
- lo resultat d'aquesta presa de decision.
Veire tanben :
Somari
- 1 Vòtes en cors
- 2 Discussions en cors
- 3 Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)
- 3.1 Aparéncia
- 3.2 Vida de la comunautat
- 3.3 Convencions
- 3.4 Divèrs
- 4 Archius
Vòtes en cors[modificar | modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes que son dobèrts actualament. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de vòte|Nom de la presa de decision]].
Discussions en cors[modificar | modificar la font]
Çai jos son listadas las discussions actualas qu'an per tòca de metre en plaça un vòte. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de discussion|Nom de la presa de decision]].
Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)[modificar | modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes clauses; un vòte claus pòt çaquelà èsser tornat dobèrt (ajustar
[[Categoria:Presa de decision clausa|Nom de la presa de decision]]). Se tròba tanben los vòtes interromputs, blocats, etc. (ajustar
[[Categoria:Presa de decision interrompuda|Nom de la presa de decision]]).
Las proposicions son listadas per òrdre anticronologic.
Las icònas destrian las presas de decision:
- acabadas (vòte o consensus, una règla clara s'es desgatjada).
- acabadas mas refusadas (proposicion qu'a pas capitat).
- anulladas (en seguida de la discussion, remplaçament per un arbitratge).
- sens consens clar e / o de decision.
- obsolèts (en rason d'una presa de decision ulteriora)
Aparéncia[modificar | modificar la font]
Acuèlh[modificar | modificar la font]
Carta grafica[modificar | modificar la font]
Bibliografia, citacions, referéncias[modificar | modificar la font]
Vida de la comunautat[modificar | modificar la font]
Estatuts dels wikipedians[modificar | modificar la font]
Sistèmas de vòte e de decision[modificar | modificar la font]
Gestion dels conflictes / comitat d'arbitratge[modificar | modificar la font]
A prepaus d'un utilizaire precís[modificar | modificar la font]
Convencions[modificar | modificar la font]
Nom dels articles[modificar | modificar la font]
Categorias e ligams interlenga[modificar | modificar la font]
Contengut, critèris[modificar | modificar la font]
Terminologia[modificar | modificar la font]
Lengas estrangièras[modificar | modificar la font]
Divèrs[modificar | modificar la font]
Imatges[modificar | modificar la font]
Foncions tecnicas[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
Archius[modificar | modificar la font]
Veire :
- /Archius: archiu principal d'aquesta pagina. Los ligams vèrs las ancianas presas de decisions son tanben incluses aicí.


text:
Tournus
Tournus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela vila de la près de Saône a situat en Bourgogne, a parièra distància de Dijon e Lion. Al nivèl départemental, es lo ponch de contacte entre lo Mâconnais e lo Chalonnais.
Cette ville du bord de Saône est située en Bourgogne, à égale distance de Dijon et Lyon. Au niveau départemental, elle est le point de contact entre le Mâconnais et le Chalonnais.


text:
Wikiccionari:Lista de las lengas
Somari
- 1 Modèls per las lengas
- 1.1 Per òrdre alfabetic de las lengas
- 1.2 Per òrdre alfabetic dels còdes
- 2 Vejatz tanben
Modèls per las lengas[modificar]
Cada lenga es reperada per un còde de doas o tres letras (en foncion de l’ISO utilizat). Aqueste còde servís per :
- Reperar lo nom de la lenga (los modèls {{xx}} renvian al nom de la lenga) ;
- Introduire los mots apartenent a aquesta lenga (dins los modèls de tipe {{=xx=}}) ;
- Categorizar los mots (per exemple dins las categorias Prononciacions mancantas o Etimologias mancantas) ;
- Se reperar dins las reviradas (dins los modèls del tipe {{trad|xx|mot}}).
Per cada lenga, son las meteissas letras que servisson dins totes los cases.
Los dos tablèus seguents indican, per cada lenga, son nom e son còde. Lo primièr es classat per òrdre alfabetic de lengas, lo segon per òrdre alfabetic de còdes.
Per òrdre alfabetic de las lengas[modificar]
Per òrdre alfabetic dels còdes[modificar]
Vejatz tanben[modificar]
- Lista de totes los autres modèls
- Modèls especifics a cada lenga
- Categoria fondamentala de las lengas
- Lo Wikiccionari dins d'autras lengas
- Coordinacion multilenga dels projèctes Wiktionary (en anglés)
Lingüistica[modificar]
- Còde de las lengas ISO 639-2 e -1
- Ethnologue 15 - ISO/DIS 639-3 - 7299 lengas repertoriadas en anglés.
- Linguist List - Lista de las lengas ancianas (en anglés)
- Linguist List - Lista de las lengas construchas (en anglés)


text:
Corregidor non vesible Bewertet mit 4 von 5 Sternen
Siáu sota MacOS X 10.9 e utilizi Thunderbird 24.1.1. Malastrosament non vedhi lo Corregidor quora cliqui sobre lo boton "Ortograf". Es normal? Se non d'ont es l'error?
Me sembla qu'aparecia ámbe las precedentas versions de MacOS-Thunderbird.
Corregidor non visible
bonjorn,
Ai fach aquel version novèla per resòlvre lo problèma qu'avètz.Ai pogut faire de tests sus Windows/Linux mas pas per Mac mas normalament fa pas de diferéncia.
Calria dins u primièr temps, desinstallar lo corregidor occitan lengadocian, desinstallar aprèp thunderbird, escafar los fichièrs tots de thunderbird sus vòstra maquina e torna installar tot. I a benlèu un fichièr vièlh qu'es actiu que calriá pas.
Domatge, ai pas de Mac donc vos pòdi pas ajudar pus. Aimariai plan testar tot aquò per veire lo problèma. M'en vau veire quauqu'un qu'a un Mac se a lo meteis problèma.
A lèu,
Brunon


text:
Tunèl de Malpàs
Lo tunèl de Malpàs es un tunèl cavat en 1679 jol puèg d'Ausseruna dins Erau (Lengadòc), per i far passar lo canal del Miègjorn. Es lo simbòl de l'obstinacion de Pèire Pau Riquet. Es lo primièr tunèl cavat per i far passar un canal.
Quand l'òbra del canal atenguèt lo puèch d'Ausseruna, la decepcion foguèt granda. Jos qualques mètres d'un sol fòrça dur i aviá una montanha de gres fòrça copadís, portada als esbudèls. Lo primièr ministre Colbert foguèt lèu alertat de la situacion, e faguèt interrompre las òbras. Los opausants de Riquet pareisson d'aver capitar: la galariá foguèt tapada, e l'òbra èra estada desplaçada. Lo projècte dins son ensemble foguèt menaçat, e Colbert anoncièt la visita dels comissaris reials per decidir de l'avenidor del canal. Riquet manquèt de pèrdre son pari: aviá preferit de traucar aquel puèg puslèu que de seguir los conselhs del cavalièr de Clerville, arquitècte de Loís XIV, que prepausèt de traversar Aude. La traversada del flum foguèt un andicap major, perque demandava d'interrompre lo trafec.
Victime d'una dangeirosa cabala, Riquet demandèt al mèstre maçon Pascal de Nissan de perseguir en secret los trabalhs, malgrat los risques d'afondraments. En mens de 8 jorns, lo tunèl foguèt traucat, sostengut per una vòuta de ciment tot lo long. Long de 165 mètres, aquel tunèl permet d'evitar una esclusa de mai sul traçat del canal.
Jol tunèl de Malpàs i a dos autres tunèls que lors traçats se crosan (a de nivèls diferents), una galariá del sègle XIII que foguèt pertusada per permetre l'assecament de l'estanh de Montadin e un tunèl ferroviari del sègle XIX per far passar la linha de tren Besièrs-Narbona.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)Le tunnel de Malpas
- (fr)La percée de Malpas
- (fr)Tunnel du Malpas (canaldumidi.com)
- (fr)Le Tunnel de Malpas (decouverte34.com)


text:
Blay
Blay es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Blay a situat a unitat|12|km}} a l'oèst de Bayeux e a unitat|7|km {{}} de Trévières, en lo Bessin, en la vallée de la Tortonne.
La commune de Blay est située à 12 km à l'ouest de Bayeux et à 7 km de Trévières, dans le Bessin, dans la vallée de la Tortonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1964, dels registres archéologiques an meses a jorn dels sarcophages e del mobilier mérovingiens.
Blay I aguèt liberat la Mois invalide (de junh)M. Lo general Montgomery i installa lo sieu QG del 23 de junh a la Mois invalide (d'agost)M.
En 1964, des fouilles archéologiques ont mis au jour des sarcophages et du mobilier mérovingiens.
Blay fut libérée le Mois invalide (juin)M. Le général Montgomery y installe son QG du 23 juin au Mois invalide (août)M.


text:
Eth Conselh de Govèrn Locau deth 27 de hereuèr aprovèc per unanimitat, en Marc deth Hons Europèu d’Inversions Estrategiques (Pla Juncker), eth Plan Estrategic Vielha e Mijaran 2015-2020 damb un pressupòst entà projèctes pròpris de 19.300.000€ e a ua inversion totau que supère es 30M€.
Era aprobacion d’aguest Plan Estrategic s’apròve damb er objectiu qu’era Generalitat de Catalonha e eth Govèrn der Estat Espanhol includisquen es accions estrategiques previstes en aguest, ath Plan Junker dera Union Europèa (Hons Europèu d’Inversions Estrategiques).
Eth Plan cònste de 25 projèctes que quauqui uns les cau amiar-se a tèrme per Estat espanhòu, d’auti pera Generalitat de Catalonha e era majoritat peth pròpri Ajuntament de Vielha e Mijaran, que se compromet ath pròpri Plan damb ua cofinanciación de 40% deth totau estimat, ei díder ath torn des 7,8M€ deth pressupòst estimat.
Ar Estat espanhòu li demane que i establisque coma prioritat, en Plan Junker, eth bastiment dera A-14 e era connexion entre Vielha e França dera N-230.
Ara Generalitat de Catalonha la sollicite a materializar eth bastiment deth desdoblament dera C-28 entre Vielha e Escunhau, atau coma era arribada dera fibra óptica en Vielha e era banda ampla e 4G ath rèste de nuclèus deth municipi qu’ara madeish, quauqui uns d’eri, encara an problèmes de servicis e cobertura.
Entre eth Projècte d’Inversions Prioritaris (PIP) der Ajuntament, qu’ascendissen a 19,3M€ I a: era creacion der Observatòri de Limnología deth Pirenèu, eth Centre de Natura e Fauna des Pirenèus, era reabilitacion integrau deth principau èish economic e comerciau de Vielha coma via verda, era TUCA, eth Palai de Gèu, era melhora deth hilat de carretères locaus, era reforma integrau der Ajuntament, un Centre Tecnologic de Torisme de Montanha, era creacion d’un Parc Agroalimentari en Vielha, eth bastiment deth prumèr Centre I+D+I deth Pirineu atau coma un projècte de ciutat smart city, eth Musèu des Identitats, es nacionalitats e es lengues, era Casa des Letres araneses e occitanes, era execucion dera fasa 3 der Institut d’Aran e un Plan de Reforma d’abitatge per erradicar es desigualtats, entre d’auti.
Es objectius que perseguís eth pròpri Plan ei era creacion de naui sectors economics e creacion d’aucupacion de qualitat (en formacion e temporalitat), eth retorn deth talent des joens aranesi que partissen ara universitat e non pòden tornar per manca d’oportunitats e hèr de Vielha ua referéncia economica, toristica, innovadora e intelligenta en Euròpa.
A compdar d’ara aguest Plan s’enviarà ar Estat, ara Generalitat, ara Deputacion, ath Conselh Generau d’Aran, atau coma as Europarlamentaris catalans e espanhòus. Eth Baile dejà a sollicitat veder-se damb er Eurodiputat Ramón Tremosa e prepare un viatge a Brusselles entà poder presentar eth plan as desparièrs grops europarlamentaris, ara secretària Generau dera Euroregion e a membres dera Comission Europèa.
En mots delAlcalde Àlex Moga “Ara ei eth moment de guardar entà deuant, encarar eth futur e hèr era dusau transformacion dera economia aranesa. Auem er Ajuntament, era ciutadania, eth teishit empresariau e sociau e era escala de valors entà hè’c possible. En aguesti tres ans auem comprenut que se anam toti amassa, ac podem arténher”.


text:
Antoni Tàpies
Antoni Tàpies (Barcelona lo 12 de decembre de 1923 - id., 6 de febrièr de 2012[1]) z-es un pintre catalan delh sègle XX. En 1948 fondèt lo movement Dau al Set, près delhs movements dadaïsta e surrealista. Après 1950, sa renomada venguèt internacionala. De las annadas 1960 enlai, collaborèt amb Enrique Tábara, Antonio Saura, Manolo Millares.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Mor l'artista Antoni Tàpies als 88 anys in diari Ara, 6 de febrièr de 2012
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
Liam en espanhòl amb de quadres de Tàpies


text:
Lavaldens
Lavâldens en arpitan ( Lavaldens en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Lavaldens a situat a 1078 mètres d'altitud e a traversat pel torrent de la Roizonne. La municipalitat lo mai prèp èst La Valette, a aperaquí 5 km. Lavaldens Se tròba en contrebas de la station d'esquí del Alpe del Grand Estrenh.
Le village de Lavaldens est situé à 1078 mètres d'altitude et est traversé par le torrent de la Roizonne. La commune la plus proche est La Valette, à environ 5 km. Lavaldens se trouve en contrebas de la station de ski de l'Alpe du Grand Serre.


text:
Miribel (Droma)
Nom desconegut en arpitan (Miribel en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miribel Aperten al costat de Romans-sus-Isère #qu'a situat 22km mai al sud. Miribel es situat a 10 km de Hauterives e a 15 km de Sant-Donat-sus-lo Herbasse.
Las municipalitats los mai prèps son Sant-Laurent-de Onay, Montrigaud, Santa-Casqueta-de-Valclérieux e Sant-Christophe-e-lo-Laris.
Miribel appartient au canton de Romans-sur-Isère qui est situé 22km plus au sud. Miribel est situé à 10 km d'Hauterives et à 15 km de Saint-Donat-sur-l'Herbasse.
Les communes les plus proches sont Saint-Laurent-d'Onay, Montrigaud, Saint-Bonnet-de-Valclérieux et Saint-Christophe-et-le-Laris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Miribel #Èsser una possession de la baronnie de Clérieux, de contunh dels comtes de Valentinois.
Miribel fut une possession de la baronnie de Clérieux, puis des comtes de Valentinois.


text:
Lengas bantos
Las lengas bantos constituisson una sosbranca tradicionala de las lengas nigèrocongolesas. Existisson aperaquí 250 lengas bantos per critèri d'intelligibilitat mutuala[1], pasmens, la distincion entre lenga e dialècte es sovent pas clara, e Ethnologue compta 535 lengas[2]. Lo banto es parlat largament a l'èst e al sud del Cameron actual; es a dire, dins las regions comunament sonadas Africa Centrala, Africa de l'Èst, e Africa del Sud. Una part de la zòna banto inclutz de lengas d'autras familhas (vejatz la mapa).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Derek Nurse, 2006, "Bantu Languages", in the Encyclopedia of Language and Linguistics
- ↑ Ethnologue report for Southern Bantoid. The figure of 535 includes the 13 Mbam languages considered Bantu in Guthrie's classification and thus counted by Nurse (2006)


text:
Euròpa
Euròpa es un continent o una partida d'Eurasia (peninsula occidentala), o quitament d'Eurafrasia, segon lo ponch de vista. Es de còps qualificada de « Continent vièlh », per oposicion al « Monde novèl » (America).
Lo gentilici es europèu -èa[1].
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Geografia
- 3 Istòria d'Euròpa
- 4 Religions
- 5 Politica
- 6 Economia
- 7 Environament
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Dins la mitologia grèga, Euròpa filha d'Agenòr (Eupώπn en grèc) es una princessa feniciana que foguèt raubada per Zèus metamorfosat en taure blanc, e menada sus l'illa de Creta ont donèt naissença a Minòs. Dins las òbras d'Omèr, Eupώπn es una reina mitologica de Creta e non pas un tèrme geografic. Mai tard, lo mot designèt la Grècia continentala e dempuèi l'an -500 sa significacion s'aplica a tota la tèrra al nòrd.
L'analisi pus comuna d'aqueste mot lo considèra coma una composicion dels mots grècs eurys (« larg ») e ops (« visatge »), mas se tracta sens dobte d'una etimologia incertana. D'autres lingüistas pensan que ven del mot semitic ereb, que vòl dire « trescòl del solelh » (doncas « occident »). Dins una perspectiva asiatica o mièja-orientala, lo solelh trescòla efectivament en Euròpa, la tèrra a l'oèst. E la princessa feniciana (doncas semitica) foguèt plan capturada per Zèus cap al ponent.
Geografia[modificar | modificar la font]
Los limits terrèstres d'Euròpa son de còps mal definits. Aquela seria, dins la vision europèa tradicionala, separada d'Asia a l'èst pels monts Orals, lo riu d'Oral, la mar Caspiana e lo massís de Caucàs. Los estreches del Bosfòr e de Gibartar separan Euròpa respectivament d'Asia e d'Africa. Lo continent es bordat a l'oèst per l'ocean Atlantic e al nòrd per l'Artic. La mar Mediterranèa delimita lo continent al sud. Son consideradas europèas Islàndia e las principalas illas de la Mediterranèa - lo cas de Chipre es lo pus discutible, almens sul plan geografic. Fins aquí la delimitacion es clara, mas se complica amb los cases de Russia e de Turquia, classadas politicament en Euròpa, qu'an una brava partida de lor territòri en Asia.
Dins la vision actuala, que fa l'unanimitat, lo contorn d'Euròpa se pòt afinar e imaginar a partir dels Estats membres del Conselh d'Euròpa.
Qualques illas de l'Atlantic (Madèira, Canàrias, Açòres) que la geografia restaca pas a aqueste continent son consideradas coma europèas per l'origina de lor poblament e de lor cultura. Es tanben lo cas de Groenlàndia, qu'aperten a Danemarc. Doblidem pas enfin que qualques païses d'Euròpa Occidentala an conservat qualques colonias luenhencas que sos abitants se retròban de facto europèus, per exemple per França los departaments e territòris d'otramar.
Euròpa a una superficia d'un pauc mai de 10 000 000 km2, precisament 10 392 855 km2. Aquò representa un tèrç d'Africa o un quart d'Asia o d'America.
Se pòt destriar cinc grandas regions geograficas : l'Euròpa Orientala, l'Euròpa Centrala, los Balcans, l'Euròpa Occidentala e Escandinàvia.
Cal notar que las frontièras orientalas d'Euròpa son abans tot politicas : lo limit dels Orals es degut als cartografs del tsar Pèire Ièr lo Grand al Sègle XVIII. Tanben, la frontièra foguèt desplaçada de las nautas crestas de Caucàs cap a la Caspiana al començament del Sègle XIX per justificar l'annexion de Georgia e d'Armenia dins l'Empèri Rus. D'un punt de vista mai scientific, se l'òm se referís a la tectonica de las placas, Euròpa e la partida continentala d'Asia son pas qu'un unic e meteis continent, apelat Eurasia. Atal, qualques geografs eminents, coma Alexander von Humboldt, consideravan Euròpa coma una simpla peninsula de l'Asia.
Vejatz tanben las formacions geologicas d'Euròpa.
Las lengas d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
Euròpa se caracteriza per un grand nombre de penetracions de braces de mar entre de peninsulas, que contribuisson atal a temperar lo clima del continent, d'autra part rescaufat sus sa faciada occidentala per lo Corrent del Golf.
La majora partida del continent es situada jos de latituds temperadas e coneis doncas quatre sasons ben marcadas. Las regions costièras de la faciada atlantica coneisson un clima oceanic, adocit pel Corrent del Golf, mentre que la granda plana del nòrd-èst es caracterizada per un clima continental. Se pòt tanben destriar lo clima montanhòl de las regions d'altitud (Alps, Pirenèus, Alps Escandinaus) e tanben lo clima mediterranèu particularament doç del contorn de la Mediterranèa.
Istòria d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
De recèrcas realizadas aquestes ans en Georgia e aprèp en Bulgaria permeton de dire que lo genre Homo existís en Euròpa dempuèi gaireben 1,5 milion d'ans. Es en efècte probable que sos representants ajan poblat Euròpa dempuèi Caucàs en seguissent la via danubiana.
Òm apèla anteneandertalians las populacions que visquèron en Euròpa fa 800 000 a 400 000 ans. Son particularament representats per l'Òme de Talteüll (- 450 000 ans), lo « Francés mai ancian ».
Las primièras traças de pòblament neandertalian en Euròpa remontan a 300 000 ans. Aquela espècia umana, fòrça especializada, sembla d'aver existit solament en Euròpa e al Pròche Orient. Dispareguèt fa gaireben 35 000 ans.
L'Òme modèrne (que sas primièras traças africanas remontan a 120 000 ans) apareis en Euròpa fa 40 000 ans, representat especialament per l'Òme de Cròsmanhon.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Es gràcias als Grècs que se coneis lo mot d'Euròpa, atestat pel primièr còp al sègle VI ab. J.-C. Sembla qu'aja en primièr designat per eles la region continentala situada al nòrd del golf de Corint, puèi las tèrras que descobrissián pauc a pauc al nòrd del Bacin Mediterranèu.
Sus las ribas de la mar Mediterranèa, aprèp l'espandida de Grècia, ven lo de la civilizacion romana. Mai al nòrd se desvolopan de civilizacions protoistoricas : Cèltas, Germans, etc.
La constitucion de l'Empèri Roman, puèi lo desvolopament del cristianisme, permeton un primièr esbòs d'unitat europèa que son centre politic e economic es la Mediterranèa.
La lenta desagregacion d'aquel empèri e son incapacitat a resistir fàcia a las incursions repetidas dels pòbles germanics provòcan sa dislocacion e l'esclafament de sa mitat occidentala. Qualques pòbles germanics consèrvan lo poder dins d'entitats territorialas novèlas de las frontièras mobilas, qu'anonciavan la creacion dels actuals Estats europèus de l'oèst.
A l'èst, l'Empèri Roman d'Orient, que sa capitala es Constantinòple, subsistís e ven puèi l'Empèri Crestian d'Orient ont los abitants persistisson a se considerar « Romans ».
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Carlesmanhe es considerat coma lo « paire d'Euròpa ». Es en efècte amb el que lo mot Euròpa pren una significacion politica. Es apelat de son vivent Pater Europae, e se tròba tanben l'expression Europa vel regnum Caroli (Euròpa, o lo reialme de Carles). L'Euròpa de Carlesmanhe, es en primièr una Euròpa franca, que Roma i jòga pas mai lo ròtle màger : se foguèt sacrat emperaire d'Occident a Roma, es Ais de la Capèla que causiguèt per capitala de son empèri. Es tanben una Euròpa crestiana : Carles se considèra coma coronat per Dieu, e lo fach que son sacre a Roma aguèsse lòc un 25 de decembre a valor de simbòl. Es enfin una Euròpa Occidentala, los projèctes d'union amb l'Empèri d'Orient envisatjats cap a l'an 800 capitèron pas.
L'Edat Mejana es, gaireben pertot en Euròpa, l'epòca de la feudalitat d'ont emergiguèron, jos l'impulsion de reis energics e ambicioses, las debutas dels primièrs Estats modèrnes, sovent antagonistas coma França e Anglatèrra.
L'Empèri d'Occident s'esclafa rapidament aprèp la mòrt de Carlesmanhe, puèi dispareis al començament del Sègle X. En 962, Oton Ièr crèa lo Sant Empèri Roman Germanic, mas aiceste poguèt pas s'espandir, entraversat per la montada dels nacionalismes (França, Anglatèrra), per sas lutas amb la papautat, puèi per l'espandiment de l'Empèri Otoman a l'Edat Modèrna.
L'Empèri Bizantin, crestian mas de cultura essencialament grèga, coneis de fluctuacions importantas de sa fòrça e per consequent de l'empresa de son territòri. Aquel s'espandirà a son apogèu sus una granda partida de las ribas mediterranèas, d'en primièr jos Justinian Ièr, puèi jols emperaires macedonians, del IX al Sègle XI.
La montada en poténcia dels Musulmans, puèi lo Grand Esquima (1054) entre lo catolicisme e l'ortodoxia - seguit d'una crosada dirigida en 1202 contre ela- afliquisson l'Empèri d'Orient. Es esquichat tròç aprèp tròç per l'Empèri Otoman abans de disparéisser a la tombada de Constantinòple en 1453.
En fach, es lo tèrme de Crestianitat que, durant qualques sègles, unirà culturalament la màger part dels Europèus catolics mentre que lo mot d'Euròpa dispareis dels esperits. Las crosadas son una de las raras concretizacions politicas e militaras d'aquel sentiment d'apertenéncia.
Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
A l'epòca que l'Empèri Bizantin s'esclafa, la Reconquista s'acaba. 1492 es l'annada d'Espanha, amb la reconquista del darrièr reialme moro (Granada) en Peninsula Iberica e lo primièr viatge de Cristòl Colomb, jos l'egida dels Reis catolics que va dobrir camin a l'establiment de las egemonias europèas.
Lo sòmi d'un grand empèri europèu renais al Sègle XVI, amb l'afrontament entre Francés Ièr e Carles Quint, que se disputèron lo tròne del Sant Empèri. Gràcias al sosten dels banquièrs Fugger, Carles Quint es venceire, e se retròba al cap d'un domeni fòrça vast, mas tanben fòrça trocejat. Las guèrras nombrosas menadas contra França donan pas cap de resultat ; durant dos sègles, lo descopatge d'Euròpa evoluís a l'agrat de las alianças matrimonialas e de las guèrras entre estats. Pus grèu, lo ciment del cristianisme catolic, que donèt una impression d'union a aquela Euròpa, esclata en trocets amb la Reforma (o puslèu las Refòrmas), que son impacte politic es considerable e provòca en particular la formacion de las Províncias Unidas e de la Confederacion Elvetica. Las guèrras de religion, la Guèrra de Trenta Ans, las guèrras de Loís XIV ritman los XVIen e XVIIen. Los Tractats de Vestfàlia (1648) tòrnan dessenhar durablament la carta politica d'Euròpa e l'equilibri de las fòrças en preséncia.
L'Edat Modèrna es doncas finalament marcada per un renforçament dels nacionalismes. Es tanben l'epòca qu'Euròpa s'espandís fòrça luènh de sas frontièras naturalas per la constitucion dels primièrs empèris colonials sul continent american, puèi en Índia.
Edat Contemporanèa[modificar | modificar la font]
La Revolucion Francesa inaugura un bolegadís politic fòrça important : las idèas democraticas apareisson sul davant de la scèna e las campanhas de Napoleon Ièr puèi lo Congrès de Viena remodèlan prigondament la carta d'Euròpa e las mentalitats.
A la fin d'un long procèssus, al Sègle XIX se realiza l'unitat d'Itàlia e d'Alemanha, e mai la constitucion de mai d'un novèl país dins los Balcans, nascut del desmembrament de l'Empèri Otoman, apelat alara « l'òme malaut d'Euròpa ».
Es tanben l'aparicion de movements politics novèls que vòlon mai d'egalitat (socialismes), o quitament lo desmantelament del poder dels Estats (anarquismes). Aquelas idèas se difusaràn pus tard, e amb mai o mens de retard, largament fòra de las frontièras d'Euròpa.
La dominacion politica e economica d'Euròpa sus la rèsta del monde s'es afirmada aprèp la revolucion de son economia a l'ocasion de las revolutions industrialas, en desvolopant sa productivitat e en aviant una fòrta explosion demografica. Lor avança tecnologica, e especialament militara, permetèt als païses europèus, en concurréncia los unes contre los autres, d'espandir lor empresa suls autres continents. Aquesta colonizacion coneguèt son apogèu al començament del Sègle XX (aqueste apogèu s'acaba en 1914), abans que las doas Guèrras Mondialas borrolen l'òrdre establit. La Segonda Guèrra Mondiala laissa Euròpa exsangüa (vejatz l'article Euròpa jos dominacion nazi). Mentre que la supremacia dels païses europèus occidentals dispareis al profièch de doas superpoténcias novèlas (los Estats Units d'America e l'Union Sovietica), de rebellions se desvolopan dins las colonias, menant a l'independéncia de mai d'un país, especialament dins lo corrent del tresen quart del Sègle XX.
Parallèlament, mentre que l'excedent demografic d'Euròpa èra tal que constituissiá una resèrva d'emigracion massissa pendent tot lo Sègle XIX e al començament del Sègle XX, los païses del continent foguèron confrontats a una estabilizacion, quitament una regression demografica a partir de la Primièra Guèrra Mondiala. Aquò, combinat amb lo desvolopament continú de l'economia, e principalament de l'industria de produccion e de transformacion, provòca un apèl de man d'òbra que transfòrma Euròpa en una tèrra d'immigracion, particularament al cors de las Trenta gloriosas.
Religions[modificar | modificar la font]
Se pòt destriar d’un biais general tres ensembles de religion :
- L'Euròpa del nòrd protestanta (Reialme Unit, Escandinàvia, l'Alemanha del Nòrd…)
- L'Euròpa de l'èst ortodòxa (Grècia, Russia, Ucraïna, Romania, Serbia e Montenegro…)
- L'Euròpa del sud, de l'oèst e del centre catolica (Portugal, Espanha, Itàlia, França, Belgica, l'Alemanha del sud, Polonha, Àustria…)
Los catolics son majoritaris dins 23 païses, los ortodòxes dins 10 païses, los protestants dins 9 païses, los musulmans 3 païses (Bòsnia e Ercegovina, Albania, Turquia)
Existís de minoritats religiosas a l'interior d’aquestes ensembles grands :
- los josieus son presents en Euròpa dempuèi l'Empèri Roman ; son estats persecutats dempuèi l’Edat Mejana e durant la Segonda Guèrra Mondiala (veire Shoah) amb en França, de gropes eissits de l'immigracion del Magrèb (dempuèi 1962 mai que mai) e del Pròche Orient al sègle XIX.
- los musulmans son fòrtament presents dins los Balcans, autrescòps jos l'ancian Empèri Otoman (Albania, Bòsnia, Kosovo, Macedònia), en Turquia e, de las seguidas de l'immigracion, en França, Reialme Unit, Alemanha, Espanha, Païses Basses, Belgica…
- las religions extrèmas orientalas coneisson un succès creissent, per gost de l'exotisme o per las comunautats asiaticas immigradas en Euròpa.
- l'ateïsme es minoritari. A l'epòca comunista, en Albania, la religion èra proïbida ; segon l'obratge de J. Baudérot (dir.), Religion e laïcitat dins l'Euròpa dels 12, 1994, pagina 259 : un quart de la populacion de l'Union Europèa seriá « non religiosa » e 5% dels Europèus serián d’atèus convençuts. Una enquista menada dins 21 païses sus 21 000 personas e publicada en decembre de 2004 anóncia que 25% dels Europèus de l'Oèst se dison atèus contra 12% dins los païses d'Euròpa Centrala e Orientala. Encara segon aquesta enquista publicada dins lo Wall Street Journal (edicion europèa), 4% dels Romaneses e 8% dels Grecs se dison atèus. Per contra, 49% dels chècs e 41% dels Neerlandeses son atèus. Segon una enquista recenta del Centre Public de Recèrcas Sociologicas (Le Monde, julhet de 2005), 82,4% dels Espanhòls se dison catolics e 47,7% d'entre eles practicants.
- la laïcitat demòra una especificitat francesa, mas la separacion de las Glèisas e dels Estats es establida dins gaireben totes los païses. Çaquelà, al mièg de l'Union Europèa, lo Reialme Unit, Danemarc, Finlàndia e Grècia an de sistèmas confessionals, valent a dire que l'Estat reconeis una religion oficiala o dominanta. Dins aquestes cases, i a pas egalitat de tractament entre las religions, mas de prerrogativas d'ordre financièr son acordadas a una d'entre elas. De debats preparatòris a la Constitucion Europèa an evocat la possibilitat d'inscriure las rasics crestianas dins lo tèxte, mas aquò foguèt rebutat.
Pendent longtemps, lo continent foguèt devastat per l'intolerància religiosa e las guèrras de religion (França, Guèrra de Trenta Ans, pogròms).
Politica[modificar | modificar la font]
Los païses qu'an tot o partida de lor territòri en Euròpa (segon los limits geografics definits supra) son en nombre de 49 :
Albania, Alemanha, Andòrra, Armenia, Àustria, Azerbaitjan, Bielorussia, Belgica, Bòsnia e Ercegovina, Bulgaria, Croàcia, Chipre, Danemarc, Espanha, Estònia, Finlàndia, França, Georgia, Grècia, Ongria, Irlanda, Islàndia, Itàlia, Cazacstan, Letònia, Liechtenstein, Lituània, Luxemborg, anciana Republica Iogoslava de Macedònia, Malta, Moldàvia, Monegue, Norvègia, Païses Basses, Polonha, Portugal, Republica Chèca, Romania, Reialme Unit, Russia, Sant Marin, Serbia e Montenegro, Eslovaquia, Eslovènia, Suècia, Soïssa, Turquia, Ucraïna, Vatican.
Vejatz article detalhat Politica d'Euròpa
Las datas de la construccion de l'Union Europèa
L'unitat europèa, sòmi e realitat[modificar | modificar la font]
Euròpa a jamai conegut d'unitat politica totala. Certans periòdes d'una durada variabla son çaquelà estats marcats per la dominacion d'una vasta partida del continent per un poder unic, que s'es generalament impausat per la fòrça. Foguèt atal lo cas de l'Empèri Roman, de l'Empèri Carolingian, de l'Empèri Napoleonian, e del IIIen Reich. Certanas familhas reialas governèron tanben, per lo biais de relacions dinasticas, un grand nombre de païses europèus; la pus notabla d'entre elas es la familha dels Habsborg.
Victor Hugo somièt sovent qu'un jorn existirián los Estats Units d'Euròpa, fasent contra-pes als Estats Units d'America. Son discors prononciat lo 21 d'agost de 1849, a l'ocasion de la dobertura del Congrès de la Patz a París, es restat celèbre [1]. I evòca una Euròpa enfin pacificada, unida dins un meteis govèrn. La seguida de l'Istòria li balharà pas rason, amb la guèrra de 1870 e las doas Guèrras Mondialas. Puèi arriba la Guèrra Freja, que devesís Euròpa en dos blòcs antagonistas. Malgrat tot, lo general de Gaulle sèrva l'espèr, quand parla mai d'un còp d'una vasta Euròpa qu'anariá de l'Atlantic als Orals. La casuda del mur de Berlin e la disparicion del blòc sovietic poirián un jorn li donar rason.
En efècte, dempuèi la segonda mitat del sègle XX, un movement d'union politica es en construccion, qu'a per particularitat una mesa en plaça pacifica e democratica. La forma actuala d'aqueste poder novèl qu'es l'Union Europèa es çaquelà pas encara arrestada e daissa uèi una granda libertat politica als païses membres, de mai en mai nombroses. L'Union Europèa compren ara 27 Estats membres, demèst los quals 12 que fan part de la zòna euro.
Per lo govèrn de George Bush dels Estats Units, l'« Euròpa vièlha » compren los païses de l'oèst del continent, e l' « Euròpa novèla » los païses del centre e de l'èst, recentament liberats del comunisme.
Euròpa es lo continent que compta lo mai de monarquias. Las monarquias europèas son democraticas ; los reis e las reinas an pas qu'un ròtle simbolic e lo pus sovent es lo primièr ministre, elegit, e son govèrn, qu'an lo poder politic vertadièr sus lo país concernit.
Organizacions europèas[modificar | modificar la font]
- Conselh d'Euròpa : Cort Europèa dels Dreches de l'Òme
- AELE : Associacion Europèa de Liure Escambi
- CE : Comunautat Europèa que remplaça la CEE dempuèi 1993
- CEE : Comunautat Economica Europèa
- EEE : Espaci Economic Europèu
- UE : Union Europèa : zona euro, Cort de Justícia Europèa, Banca Centrala Europèa, Convencion de Schengen
Economia[modificar | modificar la font]
Veire la lista dels grands gropes industrials europèus.
Environament[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 2005 es entrada en vigor la novèla nòrma europèa per limitar la pollucion atmosferica : las aglomeracions de mai de 250 000 abitants de l'Union Europèa devon pas despassar de valors limits : 50 ug (0,05 mg) de particulas per mètre cube d'aire ambient deu èsser lo maximum per 35 jorns per an, e la valor mejana annuala deu pas anar al dessús de 40 ug. Quitament, se respectava pas las nòrmas antipollucion ja en vigor: en 2002, 11 païses entre 15 despassèron lo marge autorizat.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Cartas[modificar | modificar la font]
En francés :
En anglés :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma regulara en occitan, de preferir a la forma artificiala europenc -a*.


text:
Heining-lès-Bouzonville
Heining-lès-Bouzonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo luòc a #èsser viscut dempuèi la nuèch dels tempses doncas que s'es trobat sul ban communal fòrça d'esturments préhistoriques (paléolithique) o gallo-romains e que doas tumulis an #èsser localizats.
Heining I aguèt donat per Judith de Lorraine al abbaye Sant-Maximin de Trèves mas dempuèi 1234, lo abbaye Santa-Crotz de Bouzonville en #far l'aquesiment e se #implantar durablement jos l' anautita justícia de la châtellenie lorraine de Bérus #çò que pas #mancar provocar heurts de competéncia entre Bouzonville e Bérus.
Heining Malgrat las decisions episcopalas refusa totjorn d'èsser annèxa de Guerstling per rasons de proximitat e tanben d'interèsses financièrs doncas que los 3/10 de la glèisa de Leidingen lududes apertenián. Aquel pas #èsser #qu'en 1937 #que Heining i aguèt erigit e parròquia autonòma. La capèla a #èsser bastida l'an 1946. Lo imbrication paroissiale i aviá ocasionat la possession per Leidingen e Ihn de bòsques e de tèrras sul territòri de Heining. Las tensions del periòde de la dintre doas guèrras se traduisit sul plànol local per definir los dreches dels Alemands a França tant per l'espleitacion #que per los dreches de caça. Es aquel periòde de frictions internacionales #que #obligar los Franceses a bastir, a Leiding, en 1938, una glèisa per la municipalitat de Heining. L'Estat e lo departament #prene en carga çò de mès de gròs de la despensa de la glèisa e del presbytère ; una campana #èsser quitament ofrida pel govèrn Daladier. Lo vilatge de Schreckling se tròba als confins del ban communal #çò que #encoratjar los sieus abitants a se sarrar de Vœlfling per l'escòla e de Castèl-Roge o Villing pel servici paroissial. La capèla Santa-Vincent a #èsser erigida l'an 1732 per las meuniers del luòc coma ne fa fe l'inscripcion en figurant sul linteau de la pòrta d'en primièr. La legenda locala voldriá que Stanislas Leczinski i auriá participat al finançament de la capèla. Lo calvaire en cara de l'intrada es probablament un calvaire d'epidèmia mas es mai probabla #que i aja #èsser de la meteissa origina que la capèla se se'n crei las qualques unas paraulas déchiffrables sul socle. L'istòria de la municipalitat de Heining deu una granda part de la siá istòria recenta a la siá posicion termierèra dempuèi 1815[1].
- Amb los caserius de Schreckling e Leiding (costat França), fasiá totjorn partida de la parròquia de Leiding, traversat per la frontièra de 1815, fins en 1936, ont lo govèrn #crear una nòva parròquia francesa.
- Le site a été habité depuis la nuit des temps puisqu’on a trouvé sur le ban communal beaucoup d’outils préhistoriques (paléolithique) ou gallo-romains et que deux tumulis ont été localisés.
Heining fut donné par Judith de Lorraine à l’abbaye Saint-Maximin de Trèves mais dès 1234, l’abbaye Sainte-Croix de Bouzonville en fit l’acquisition et s’implanta durablement sous la haute justice de la châtellenie lorraine de Bérus ce qui ne manqua pas de provoquer des heurts de compétence entre Bouzonville et Bérus.
Heining malgré les décisions épiscopales refusa toujours d’être annexe de Guerstling pour des raisons de proximité et aussi d’intérêts financiers puisque les 3/10 de l’église de Leidingen lui appartenaient. Ce ne fut qu’en 1937 que Heining fut érigé e paroisse autonome. La chapelle a été construite en 1946. L’imbrication paroissiale avait occasionné la possession par Leidingen et Ihn de forêts et de terres sur le territoire de Heining. Les tensions de la période de l’entre deux guerres se traduisit sur le plan local pour définir les droits des Allemands en France tant pour l’exploitation que pour les droits de chasse. C’est cette période de frictions internationales qui obligea les Français à construire, à Leiding, en 1938, une église pour la commune de Heining. L’État et le département prirent en charge le plus gros de la dépense de l’église et du presbytère ; une cloche fut même offerte par le gouvernement Daladier. Le village de Schreckling se trouve aux confins du ban communal ce qui encouragea ses habitants à se rapprocher de Vœlfling pour l’école et de Château-Rouge ou Villing pour le service paroissial. La chapelle Saint-Vincent a été érigée en 1732 par les meuniers du lieu comme en fait foi l’inscription figurant sur le linteau de la porte d’entrée. La légende locale voudrait que Stanislas Leczinski aurait participé au financement de la chapelle. Le calvaire en face de l’entrée est probablement un calvaire d’épidémie mais il est plus probable qu’il ait été de la même origine que la chapelle si on en croit les quelques mots déchiffrables sur le socle. L’histoire de la commune de Heining doit une grande partie de son histoire récente à sa position frontalière depuis 1815[2].
- Avec les hameaux de Schreckling et Leiding (côté France), faisait toujours partie de la paroisse de Leiding, traversé par la frontière de 1815, jusqu’en 1936, où le gouvernement créa une nouvelle paroisse française.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Societat d'Istòria e de Arqueologia dels Païses de la Nied (SHAN)
- ↑ Société d’Histoire et d’Archéologie des Pays de la Nied (SHAN)


text:
Querèla deis Investiduras
La Querèla deis Investiduras foguèt un conflicte politic e diplomatic entre la Glèisa e lo Sant Empèri que se debanèt a la fin dau sègle XI e au començament dau sègle XII principalament vèrs 1075-1122. Regardèt la lucha menada per lo papa per prendre ò tornar prendre lo drech d'investir lei membres dau clergat superior (evesques e abats) qu'èra realizat per l'emperaire germanic au sen dau Sant Empèri. Per extension, lo conflicte regardèt tanben d'autreis estats onte lei sobeirans avián egalament l'abitud de nomar dirèctament lo clergat aut, especialament en Anglatèrra e en França. S'acabèt per un afebliment de l'autoritat de l'emperaire germanic que perdèt una partida importanta de son contraròtle sus lo clergat imperiau.
L'origina de la question apareguèt a la fin dau sègle IX quand lei senhors prenguèron l'abitud de nomar d'evesques e d'abats e de li donar l'investidura temporala sus un fèu e tanben l'investidura espirituala necessària per assegurar la mission religiosa dau clergat. Fòrça afeblida e relativament somesa ai volontats politicas deis emperaires e rèis francs (durant d'annadas l'emperaire germanic èra pron poderós per s'atribuir lo drech de validar l'eleccion dau papa), la Glèisa poguèt pas s'i opausar. De mai, coma l'emperaire germanic avián de fèus personaus pron importants per desgatjar dei revenguts sufisents per finançar aquela politica, aqueu drech li permetiá de nomar d'òmes fidèus permetent au tesaur imperiau d'obtenir una partida deis impòsts levats dins lei fèus dau clergat.
Aquò cambièt après l'eleccion de Gregòri VII (1073-1085) que desirava restaurar l'autoritat pontificala e la plaçar au-dessús dei sobeirans. Ansin, refusèt de reconóisser leis investiments prononciats per Enric IV. Excomunicat en 1076 maugrat l'oposicion d'una partida dau clegat germanic, l'emperaire deguèt se sometre oficialament après una peninténcia publica a Canossa. Dins aquò, refusèt de modificar sa politica religiosa. Excomunicat tornarmai en 1080, reüniguèt una armada per conquistar Roma en 1084. Après una premiera captura, Gregòri VII foguèt liberat per lei Normands de Sicília mai seis aliats pilhèron la vila. Descreditat, lo papa deguèt abandonar Roma e s'exilar a Salèrne onte moriguèt en 1085.
Lo succès d'Enric IV foguèt contestat per divèrsei papas seguents que capitèron de suscitar d'insureccions de l'aristocracia còntra lo poder imperiau. Ansin, en 1105, Enric IV foguèt vencut e capturat per son fiu que lo forcèt d'abdicar. Vengut emperaire sota lo nom d'Enric V, assaièt de reglar la question gràcias a de negociacions. En 1111, un premier acòrd foguèt signat. L'emperaire i acceptèt de renonciar ais investiduras (temporalas e espiritualas) en cambi de l'abandon per lo clergat germanic de totei sei fèus e sei drechs feodaus (vilas, ducats, drech de batre moneda...) franc dei possessions dirèctas dei glèisas ò dei monastèris. Pasmens, leis evesques alemands lo refusèron. Lo papa Pascal II (1099-1118) foguèt capturat e obligat de signar un acòrd novèu donant lo drech a l'emperaire de realizar leis investiduras de son clergat segon la sieuna volontat.
Tre 1112, lo papa liberat faguèt condamnar l'acòrd per lo concili de Latran. En 1116, un concili novèu reünit a Latran annulèt lei nominacions realizats per l'emperaire. D'aqueu temps, Enric V, excomunicat en 1114, devián faciar de revòutas intèrnas majoras, especialament en Saxònia. De son caire, la Glèisa èra tròp febla per contestar la superiotat militara de l'emperaire. De negociacions novèlas acomencèron donc e s'acabèron en 1122 per la signatura dau concordat de Worms.
L'emperaire germanic deguèt acceptar l'eleccion liure dei membres dau clergat superior per lei capítols canonicaus. Gardèt solament un drech d'arbitratge dins lo cas de conflicte au sen deis electors. Puei, deviá donar l'investidura temporala a la persona elegit que deviá en cambi cumplir leis obligacions feodalas liadas ai fèus concedits. L'emperaire perdiguèt donc la màger part de son influéncia sus la nominacion dau clergat superior, en particular en Borgonha e en Itàlia. Òr, lo clergat d'aquelei regions li èra fòrça fidèu e representa una fònt importanta per lei finanças imperialas. Ansin, l'emperaire perdiguèt una partida majora de sei revenguts e donc de son poder.
Dins lo corrent dau sègle XII, leis emperaires germanics assaièron de tornar venir sus lei concessions realizadas en 1122. Pasmens, la temptativa mau capitèt e, dins lo corrent dau sègle XIII, leis emperaires renoncièron totalament a sei drechs donats per lo concordat.


text:
Tojet
Tojet [1] (Touget en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 35 km a l'Èst d'Aush suus conflent de la Gimona e deu Marcaoa
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comuna de Tojet
- Tojet sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Comunautat de comunas de Terride-Arcadèche


text:
Noirissa
Una noirissa o baila o hilhuquèra es una femna qu'alacha un enfant qu'es pas son fiu. Lo trabalh de noirissa remonta a la preïstòria, e foguèt comun fins au sègle XIX per alimentar de mainatges que sei maires podián pas o desiravan pas o far, mas es actualament vielhanchon dins la màger part d'Occident. Lo recors a una noirissa podiá èsser motivat per de rasons fisicas coma en cas de produccion insufisenta de lach, o tanben socialas; la professionalizacion de la lactància permetiá a la maire de se dedicar a d'autreis ocupacions, de reduire lo periòde entre emprenhament (per que lo sistèma endocrin enebís generalament la concepcion mentre que la maire alacha), o simplament de liurar d'un prètzfach percebut socialament d'inadequat per lei classas superioras. Dins mai d'una societat, lo prètzfach èra pas una profession, mai èra fach per totei lei maires dau grop. La professionalizacion de l'alachament foguèt sociologicament un dei mejans que permetèt ai femnas de classa auta de se desliurar dau liame constant au trabalh domestic femenin dins lei societats patriarcalas. Lo desvolopament de formulas complètas de lach en pouvàs, adaptada al sistèma digestiu dau mainatge, a portat l'escandilhament progressiu d'aquesta institucion dins lei país desvolopats.


text:
1201
Aquesta pagina concernís l'an 1201 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá e Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Boemond IV d'Antioquiá capitèt d'eliminar son nebòt Raimon Rupen d'Antioquiá de la succession de son paire Boemond III d'Antioquiá e poguèt unificar lo Principat d'Antioquiá e lo Comtat de Trípol sota sa direccion fins a 1216. Se maufisant de la Cort d'Antioquiá, Boemond IV gardèt sa capitala a Trípol.


text:
Milafuèlhas
Lo milafuèlhas (var. milafuelhas) (Achillea millefolium) es una planta erbacèa vivaça de la familha de las Asteracèas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una planta estolonifèra vivaça, de tijas variant de 18 a 80 cm, de las fuèlhas finament bipennatilobadas, doblament pennadas verd escur, fòrça alongadas e decopadas en finas bendas cortas.
Las flors son sovent blancas, ròsas o porpras. Los florons del centre (flors en tube) son jaunassas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Organs reproductors :
- Tipe d'inflorescéncia : corimbe de capituls
- reparticion dels sèxes : ginodioïc
- Tipe de pollinizacion : entomogam
- Periòde de florison : junh a setembre
- Grana :
- Abitat e reparticion : Eurasia
donadas d'aprèp : Julve, Ph., 1998 ff. - Baseflor. Indèx botanic, ecologic e corologic de la flòra de França. Version : 23 d'abril de 2004.
Farmacopèa[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean-Michel Groult - "Jardiner durablement" - Editions Ulmer 2007 - (ISBN 9782841382781)


text:
Réveillon (Marna)
Réveillon es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo 58ème regiment de artillerie a liurat una batalha destinada a retardar l'avançada de las tropas alemandas cap a París. Lo regiment a patit alavetz de nombrosas pèrdas.
Durant la Seconde Guerre Mondiale, le 58ème régiment d'artillerie a livré une bataille destinée à retarder l'avancée des troupes allemandes vers Paris. Le régiment a subi alors de nombreuses pertes.


text:
Listra de Gaza
La Listra de Gaza (var. Lista de Gaza, Faissa de Gaza) (en arab: قطاع غزة = Qita' Ghazzah, en ebrieu רצועת עזה = Retzu'at 'Azza) qu'ei ua listra de tèrra estreta situada au sud-oèst de l'Estat d'Israèl e au nòrd-èst de la peninsula de Sinai en Egipte, dont lo nom e vien de la soa vila principau Gaza, e qui dab Cisjordania e forma los Territòris Palestinians. Qu'a 11 km de frontèra dab Egipte, suu territòri de la vila de Rafah, e 51 km de frontèra dab Israèl; qu'a tanben 40 km de còsta sus la Mediterranèa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Mènes, prumèr faraon representant dab la coha amassant lo Haut e lo Baish Egipte, que creè plaças hòrtas dens lo parçan. Que situan lo son règne de cap a -3150.
Que sembla la vila de Gaza qu'estó fondada de cap a -1500.
Dens l'Antiquitat, lo territòri que conegó las dominacions egipciana, pèrsa e macedoniana, abans de har partida de l'Empèri Roman puish de l'Empèri Bizantin. Puish, conquistat peus arabs, qu'estó devath la dominacion de l'Empèri Otoman de 1517 dinc a las batalhas de Beersheva e de Gaza, en 1917, quan los britanics acacèn l'armada turca.
A la fin de la Guèrra Israèloaraba de 1948, la Listra de Gaza qu'estó ocupada per Egipte e que vedó a arribar haut o baish 170 000 refugiats installats dens ueit camps. La Listra que demorè devath la dominacion egipciana dinc a l'ocupacion per Israèl pendent la Guèrra deus Sheis Dias (1967).
En 1950, la poblacion qu'èra de 254 000 abitants.
Totun, com dauvuas localitats deus Territòris Palestinians, qu'ei au dia de uei administrada en dret per l'Autoritat Palestiniana, mes lo poder que l'exerceish en fèit un govèrn deu Hamas, arron la victòria d'aqueth partit a las eleccions legislativas de 2006 e la formacion d'un govèrn gavidat per Ismail Haniyya.
Totasvetz, las frontèras terrèstras, maritimas e aerianas d'aqueth territòri que son tostemps contarotladas per Israèl qui decretè unilateraument l'estatut de frontèra a la fin de 2005.
Lo 17 d'agost 2005, aplicant ua decision presa plusors mes au davant, lo govèrn israelian gavidat per Ariel Sharon qu'ordonè a l'armada e a la polícia de har evacuar las colonias judivas de la Listra de Gaza, oficiaument dens l'encastre deus esfòrç en vista de l'aplicacion de la huelha de rota entà la patz iniciada peu quartet - Estats Units d'America, ONU, Russia e Union Europèa.
Que s'i avè construsit 21 colonias suu territòri pendent l'ocupacion israeliana consecutiva a la Guèrra deus Sheis Dias.
Lo 12 de seteme 2005, au cap de 38 ans d'ocupacion, las tropas israelianas que quitèn la Listra de Gaza, mes en conservant lo contròtle de l'espaci aerian e de las aigas territoriaus.
Per'mor de la hòrta posicion deu partit Hamas dens lo territòri, uns quants observators que cranhón que l'Autoritat Palestiniana e perdosse influéncia au darrèr de l'evacuacion israeliana. Los eveniments que confirmèn aqueras cranhenças, dab afrontaments interpalestinians qui mièn, au mes de junh de 2007, a la presa de contaròtle completa de la Listra de Gaza peu Hamas, au darrèr d'eveniments qualificats de guèrra civila palestiniana peus mèdias internacionaus.[1]
Lo 19 de seteme 2007, per'mor de la persisténcia suu territòri de tirs de roqueta en direccion d'Israèl, la Listra de Gaza qu'estó declarada "entitat ostila" per Israèl. Deu 27 de deceme de 2008 au 18 de genèr 2009, lo territòri qu'estó sometut a un deluvi de bombas, puish d'artilheria au sòu de las parts de las fòrças armadas israelianas (operacion Plom durcit). Per'mor de la hauta densitat de poblacion, que i avó un gran nombre de victimas civilas, domaus materiaus considerables e ua agravacion clara de la situacion umanitària.
Un territòri sosmetut a ua pression hòrta de l'islamisme[modificar | modificar la font]
Lo Hamas qu'estó creat dens la Listra de Gaza e qu'a tostemps avut ua influéncia hòrta dens aqueste territòri. Quan se n'apoderè en 2007, que declarè que n'èra pas a las intencions d'impausar la lei islamica, mes lo fèit ei qu'au gusmeth deu temps qu'a introdusit elements de legislacion d'inspiracion religiosa e format "brigadas de la vertut"[2].[3] Aquestas darrèras annadas, grops qui's reclaman d'Al Qaida qu'an apareishut au sud de la Listra e que s'opausan, a bèths còps per la violéncia, au poder deu Hamas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Dab mei de 3800 abitants/km², la Listra de Gaza que constitueish lo territòri mei densament poblat deu Monde. Que i viven haut o baish 1,4 milion de palestinians, la majoritat deus quaus e son refugiats qui huejón lo territòri d'Israèl en 1948 e los lors descendents.
Arron la despartida de las poblacions de las colonias israelianas en 2005, l'immensa majoritat deus abitants que son musulmans, dab ua minoritat crestiana de mensh d'1%.
- Taus de natalitat: 41,85 neishenças per 1 000 abitants
- Taus de mortalitat: 4,12 decès per 1 000 abitants
- Bilanç migratòri: 1,73 migrant per 1 000 abitants
- Mortalitat infantila: 24,76 decès per 1 000 neishenças
- Indèx de feconditat: 6,29 mainatges per hemna
- Taus de creishença: haut o baish 4 % l'an
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de la Listra de Gaza qu'ei tradicionaument agricòla e ne i avó pas tà díser nat desvolopament industriau deu temps de l'ocupacion egipciana.
A comptar de 1967, que s'integrè au mercat israelian mes que'n vadó dependenta. Gaza qu'exportava essenciaument tà Israèl produits agricòlas mes tanben produits fenits fabricats devath licéncia israeliana dens la zòna industriau fronterèra d'Erez. Totun, la prumèra hont de revienuts de la Listra qu'èra la soa man d'òbra pòc qualificada, utilizada dens l'indústria deu bastiment e l'agricultura israeliana.
Despuish lo començament de la Segonda Intifada, las frontèras enter la Listra de Gaza e Israèl que son estadas en ua tropa de vegadas barradas au passatge deus bens e de las personas, per rasons de seguretat. Los pòsts frontèra e la zòna industriau d'Erez, en particular, que son estats mantun còp atacats peus grops armats palestinians. Per'mor d'aquò, l'ensemble de l'economia de la Listra que s'ei esbonit. L'Autoritat Palestiniana qu'a assegurat la subervita artificiau de l'economia en ipertrofiant lo sector public, mei que mei los servicis de seguretat, mercés a las ajudas internacionaus. Dens la Listra, un abitant sus tres o pòc se'n manca que seré remunerat per l'Autoritat Palestiniana.
Com consequéncia de la presa deu poder peu Hamas en junh de 2007, los hornidors de fons internacionaus qu'an abandonat los transferiments financèrs dirèctes a las autoritats publicas de la Listra de Gaza, e aquestas ne's veden pas mei vias de pagar los lors emplegats e lo taus de caumatge, segon dauvuas honts, qu'auré aumentat dinc a passar la hita deu 60 % de la poblacion activa.
La Listra de Gaza que demora totaument dependenta d'Israèl entà l'electricitat e lo carburant. La persisténcia de tirs de roqueta qu'a miat las autoritats israelianas a copar lo provediment de manièra pontuau, çò qui a provocat reaccions internacionaus de las vivas per'mor deu perilh de provocar un desastre umanitari dens aqueth territòri.
Israèl qu'a tanben copat tots los punts de passatge, çò qui a miat a ua restriccion deus provediments, qui transitan peu territòri israelian. Las autoritats egipcianas, qui an ahar suu plan interior aus Hrairs Musulmans dont lo Hamas ei ua emanacion, qu'an tanben barrat lo punt de passatge de Rafah. De las 3 900 fabricas de tot ordi qui existivan en junh de 2005, ne'n demora pas que 195 qui emplegan solament 1 750 personas au lòc de 35 000. Segon un rapòrt de la Banca Mondiau, lo 95 % de l'activitat industriau que s'ei arrestat.
Transpòrts e comunicacions[modificar | modificar la font]
A comptar de las annadas 90, entà pausar un tèrmi aus atemptats suicida cometuts per activitats palestinians en provenéncia de la Listra de Gaza, Israèl qu'a construsit ua barralha qui correspond a las termièras de 1967, qui enclaustra la Listra de Gaza.
La poblacion palestiniana que dispausa teoricament deus punts de comunicacion dab l'exterior seguents:
- le punt de passatge d'Erez au nòrd entà accedir a Israèl.
- la frontèra sud dab Egipte a Rafah, au cap deu correder long de 14 km, dit Correder de Filadelfia contarotlat per l'Autoritat Palestiniana despuish seteme de 2005. Qu'ei un punt sensible on Israèl e cercava de har la contracarra au trafec d'armas transitant per tunèls cavats peus contrabandèrs. La seguretat de la frontèra qu'ei tanben de la responsabilitat de l'armada egipciana.
- los punts de passatges de Karni, Sufa e Kerem Shalom que son reservats entau transpòrt de mercaderias.
- l'aeropòrt de Gaza, construsit au darrèr de la signatura deus Acòrds d'Òslo e metut en servici en 1998, n'ei pas mei utilizable despuish los prumèrs mes de la Segonda Intifada quan l'armada israeliana e laurè lo tarmac au bulldozer e destrusí la tor de contaròtle e los radars de l'aeropòrt. La soa reconstruccion, nat acòrd non la preved peu moment.
Nom occitan deu territòri[modificar | modificar la font]
Ja que Benda de Gaza (sic) e's tròbe dens hèras de publicacions correntas, qu'ac cau considerar com un calc lingüistic probable de la forma francesa bande de Gaza per'mor que lo mot occitan benda n'ei pas atestat pro clarament com hant referéncia a la forma d'un terrenh. Aqueste concèpte qu'ei designat per d'autes mots en occitan, lo mots mei espandits que semblan d'estar faissa (Lengadòc), lista (Provença) e la soa varianta fonetica listra (Gasconha, Daufinat, Lengadòc) e correja (Gasconha, Lengadòc).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon informacions qui an corrut sus la Tela, aqueths afrontaments que'us suscitè la CIA qui armè milícias de l'Autoritat Palestiniana arron de la victòria deu Hamas a las eleccions legislativas palestinianas de genèr de 2006
- ↑ Hamas set to compel Gaza women to wear head covering
- ↑ Segon lo sit d'informacion israelian francofòn Metula Press Agency, lo Hamas qu'introdusí la condemnacion deus lairons a aver la man copada, qui ei prevista per la lei islamica. Aquera informacion qu'estó represa per l'ambaishador d'Israèl en França sus France Inter, mes ne sembla pas d'aver apareishut aulhors e qu'ei donc a considerar dab precaucion.


text:
Leonce Verny
François Léonce Verny, naissut lo 2 de decembre de 1837 à Aubenàs (Ardecha) e mòrt lo 1er de mai de 1908 a Pònt d'Aubenàs, foguèt un engenhaire francés que bailegèt lo bastiment de l'arsenau de Yokosuka, ajudant ansin Japon a començar sa modernizacion.
Escolan a l'Escòla Politecnica (promocion de 1856), engenhaire de l'engèni maritim a Brèst, realiza, en 1864-65 sota la demanda dau shogun, que cèrca lo sosten de França, un bèl arsenau a Yokosuka, premiers chantiers navaus modèrnes de Japon. Lo sovenir de Verny demorèt: son estatua existís encara sus lo pòrt de Yokosuka e la ciutat festeja cada an sa memòria en novembre.
Au tornar de Japon, baileja lei Minas de Roche-la-Molière e Firminy en janvier de 1877 e li demòra fins en setembre de 1895 avans que de ne venir l'administrator. Ne fa la premiera companhiá dau bacin de Léger e desenvelopa una politica pairenala. A son sèti a la Cambra de Comèrci de Sant Estève (1881-1900) que n'es lòngtemps lo secretari (1883-1896) e reçaup la Legion d'Onor.


text:
1350
Aquesta pagina concernís l'an 1350 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, mòrt dau sobeiran Taríacuri qu'èra a l'origina dau Reiaume Tarasc fondat vèrs 1325. Sei successors contunièron sa politica de renfòrçament de l'estat e d'expansion militara en direccion dau lac Cuitzeo.


text:
Murèth
Murèth (Muret en francés, la fòrma medievala en lengadocian es Murèl) es una vila d'Occitània, en Gasconha, dins le Comenge[1], e còsta la granda vila de Tolosa e dins le siu airau urban. Se situís dins le departament de la Hauta Garona e hè part de la region administrativa de Miejorn-Pirenèus.
Lo gentilici es muretin -a.
Murèth estèc la capitala deu comtat de Comenge , e ara es le sièti de la Comunitat d'Aglomeracion deu Muretin.
La vila es coneguda pr'amor que se passèc la Batalha de Murèth en 1213.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Murèth a 23864 abitants (2010). Ara, es una banlèga de Tolosa. Es sosprefectura de la Hauta-Garona. Le climat de Murèth es temperat oceanic ambe influéncias mediterranencas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Murèth es un lòc plan important dins l'istòria d'Occitània e de Catalonha, aicí se passèc la Batalha de Murèth, le 12 de setembre de 1213. A aquesta batalha, se morisquèc Pèire II d'Aragon, rei de la Corona d'Aragon e Comte de Barcelona, aligat au comte de Tolosa, en tot lutant contra les crotzats franceses de Simon de Montfòrt. Aqueth hèit metèc fin au dinamisme deu comtat de Tolosa en Occitània e a l'expansion per Occitània deus monarcas catalans e que permetèc le començament de la dominacion francesa d'aqueres territòris.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa Sent Jacme de Murèth
Personalitats ligadas ambe la comuna[modificar | modificar la font]
- Clément Ader
- Pèire II d'Aragon
- Vincent Auriol
- Loïsa Paulin, un collègi de la vila a son nom.
Véser tanbens[modificar | modificar la font]
Murèth a una calandreta dempèi 1990. L'ensenhament de l'occitan es tanbens ancian au public dins le licèu e collègis de la ciutat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Çaquelà, le geografe Frederic Zégierman restaca Murèth au Tolosan.


text:
Lengas afroasiaticas
Las lengas afroasiaticas o l'afroasiatic son una superfamilha de lengas fòrça anciana d'Africa, d'Asia e tanben d'Euròpa (a Malta).
Se sonan tanben lengas camitosemiticas mas aquel tèrme es de mai en mai contestat e abandonat en lingüistica perque "camita" e "camitic" son una categoria non scientifica que ven de l'imaginari eurocentrista e colonial. Es lo linguista Joseph Greenberg, dins The languages of Africa (1963), qu'a fach valer lo nom d'afroasiatic e sa composicion aperaquí definitiva.
Composicion[modificar | modificar la font]
Las lengas afroasiaticas se compausan de las familhas seguentas:
- Las lengas omoticas, en Africa de l'Èst (dins una region reducha del sud-oèst d'Etiopia), forman una branca mai distinta que las autras. Considèran sovent que la lenga ongota es omotica, mas sa classificacion es controversiada perque mancan de donadas.
- Las lengas coshiticas ocupan una vasta zona de l'Africa de l'Èst, de la mar Roja al còr de Tanzania (per exemple: lo somali). La lenga beja se classa en general dins lo coshitic mas segon d'unes cercaires, seriá una branca distinta del coshitic.
- Las lengas semiticas son en Africa de l'Èst e del Nòrd, en Asia de l'Oèst e en Euròpa (a Malta) (per exemple: l'amara e d'autras lengas d'Etiopia e Eritrèa, l'arabi, lo maltés, l'ebrieu, l'aramèu e ancianament l'akkadian, lo fenician, l'assirian...).
- L'egipcian es en Egipte (egipcian ancian puèi còpte): es una lenga formant una familha.
- Lo berbèr es en Africa del Nòrd: es una lenga formant una familha.
- Las lengas chadicas se parlan al centre de l'Africa de l'Oèst, sustot al nòrd de Nigèria (per exemple: l'hausa).
Aquesta classificacion coneis de nuanças intèrnas segon los cercaires. Mas sa composicion globala es acceptada e aquerida dempuèi las recèrcas de Greenberg (1963).
Fogal[modificar | modificar la font]
Lo fogal d'origina de las lengas afroasiaticas es discutit. En tot cas es extremament ancian e remonta ben al començament del Neolitic o saique a la fin del Paleolitic.
Lo protoafroasiatic se pensa en general qu'a son origina al nòrd-èst d'Africa [1][2]. Certans universitaris, coma Igor Diakonoff e Lionel Bender, an prepausat Etiopia perque inclutz la majoritat de la diversitat de la familha afroasiatica e ten de grops plan divèrses dins una granda proximitat geografica (omotic, coshitic, semitic), çò que se considèra sovent coma un indici de fogal de dispersion lingüistica. D'autres cercaires, coma Christopher Ehret, situan lo fogal entre la mar Roja e las cataractas de Nil (Nubia, Eritrèa e Etiopia) vèrs 13 000 abans lo Crist, en fasent la correlacion amb de donadas arqueologicas. L'istorian Martin Bernal vei lo fogal dins la Granda Val del Rift.
Una minoritat, coma lo lingüista Alexander Militarev (seguit per l'arqueològ Colin Renfrew), suggerís un fogal a l'Orient Mejan, pus exactament al Levant, en ligam amb la cultura natufiana. Aital lo semitic seriá la sola branca demorada en Asia [3].
La lengas semiticas son la sola branca de l'afroasiatic que, abans l'expansion recenta de l'arabi en Africa, se trobava essencialament en Asia, mas tanben dins una pichona part d'Africa amb las lengas semiticas etiopianas (dins de regions d'Eritrèa e Etiopia). D'unes universitaris pensan qu'a una epòca antica (o preïstorica), de locutors del semitic passèron la mar Roja per anar del sud d'Arabia cap a Eritrèa e Etiopia, mentre que d'autres, coma A. Murtonen (seguit per M. Bernal), contèstan aquela vision e suggerisson que la branca semitica es ben originària d'Etiopia (doncas près del fogal african de l'afroasiatic) e que se seriá difusada puèi, durant lo Neolitic, en Arabia e a l'Orient Mejan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- EHRET Christopher (1995) Reconstructing Proto-Afroasiatic (Proto-Afrasian): Vowels, Tone, Consonants, and Vocabulary Berkeley / Los Angeles: University of California Press
- EHRET Christopher (2002) The Civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press
- GREENBERG Joseph (1963) The Languages of Africa, L'Aia: Mouton + Bloomington: Indiana University Center


text:
1218
Aquesta pagina concernís l'an 1218 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Rompedura ambé lo Sultanat de Khwarezm après lo refús per lo sultan d'indemnizar la destruccion d'una caravana mongòla sus son territòri. Preparacion d'una campanha per l'annada seguenta. Dins lei montanhas dau nòrd de l'Afganistan modèrne, lo cap naiman Kuchlug, qu'aviá assaiat de menaçar lo sud-oèst de l'Empèri Mongòl l'annada precedenta, foguèt capturat e decapitat per lei combatents dau generau Jebe.
Sultanat de Khwarezm[modificar | modificar la font]
Chaple d'una caravana marchanda mongòla sus lo territòri dau sultanat per un membre de la familha dau sultan. Lei demandas d'excusas e d'indemnitats de Genghis Khan foguèron refusadas entraïnant la rompedura ambé l'Empèri Mongòl.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Corsega (var. Còrsega) (Corsica en còrs) es un país e una illa de la Mediterranèa Occidentala e del sud d'Euròpa. Politicament ligada amb Gènoa puèi amb França, se revoltèt durant lo sègle XVII e foguèt lo primièr estat a establir una constitucion (1755).
Es administrada per França e n'es una collectivitat territoriala especiala assimilada a una region.
Lo capluòc es Aiacciu.
Lo gentilici es còrs -a.
Fotosatellit de Corsega (NASA)
L'illa es situada en mar Mediterranèa. Alongada dins lo sens nòrd-sud, se troba alunhada de 160 km de la còsta provençala (França), a 82 km de la còsta toscana (Itàlia) e a sonque 12 km al nòrd de Sardenha, la granda illa sòrre. Es devesida en dos departaments: la Corsega del Sud e la Nauta Corsega.
Vejatz article detalhat: còrs.
- Ugo Peretti
- Paulu Matteu Della Foata
- Anton Liunardu Massiani
- Santu Casanova
- Sebastianu Dalzeto
- Anton' Francescu Filippini
- Petru Rocca
- Marco Angeli
- Rinatu Coti
- Ghjacumu Fusina
- Ghjacumu Thiers
- Ghjacumu Biancarelli
- Marcu Biancarelli
- Paulu Desanti
- Ghjuvan Luigi Moracchini
- Alain Di Meglio
- Ghjuvan Maria Comiti


text:
1297
Aquesta pagina concernís l'an 1297 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Qedma Asgad (1296-1297). Jin Asgad (1297-1298), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Disparicion definitiva dau reiaume entre març — Kyawswa se declarèt vassau dei Mongòls — e decembre — lo meme foguèt capturat per lei caps dau reiaume de Myinsaing.


text:
Orville (Pas de Calais)
Orville es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement Andriaca villa Vila (en 769) èra una residéncia reiala dependit de las comtes de Sant Pol, dels senhors de Aubigny, de las crequis e de las brandts de marconne. Al Modèl:Ven sègle, #venir una dels sèt chatellenies. Abans d'estonar los Amians en 1597,l'armada espanhòla s'i èra amassada a Orville.
Al començament de la Modèl:S-, lo vilatge de Orville protegissiá mai de mil abitants, entre eles de nombroses Bèlgas #qu'avián #èsser atraches per la preséncia en lo jos-sòl de minas de phosphate. La descobèrta de las pòchas de phosphate orvillois i auriá pogudas èsser comparada a l'epòca, tota proporcion gardada, a la ruée cap a l'aur de l'America del far-west; d'una part lo sable phosphaté #qu'èra d'extrachas pòchas en forma de entonnoir èra d'una color jauna aombrat identic a aquela del sable orifère, d'autra marcha lo sieu informe èra tanben fòrça interessant; la tona de minaré i aviá vendut 70frs de l'epòca del temps que lo còp de tòrna de lo sieu extraction èra de 10 a 15 frs. La populacion de Orville es passat en quatre ans de 461 abitants a 1503. Aquela de Amplier, la municipalitat vesina, es passat pendent lo meteis periòde de 340 a 724 abitants. Se comptava fins a 30 carrièras de extraction d'aquel sable phosphaté a Orville que # trabalhavan mai de 500 obrièrs bèlgas. Aquelas minas de phosphate #qu'avián #èsser de descobèrtas l'an 1887 an #èsser espetadas fins al començament del sègle, al moment ont las relacions comercialas amb lo Marròc e la Tunisie an favorit los importations de phosphate a un prètz plan inferior a aquel del extraction local e amb un minaré fòrça mai ric. Lo nom actual d'aquel luòc es "los buttes de Orville" e es a l'ora d'ara ocupat per un recorregut de bal-trappe de reputacion internacionala.
Existissiá egalament a Orville dels sablières #qu'èran encara espetadas l'an 1970 d'una manièra cèrtament artesanala; las venas de sable èran pas pas pro importants per rendibilitzar una espleitacion industriala. Aquel sable d'una excellenta qualitat i aviá remontat del fons de la carrièra a la pelle per replà successius. Los obrièrs devián, seguent la prigondor de la vena, manejar divèrsas fes lo meteis mètre cube per o remontar a la superfícia ont i aviá cargat en wagonnets o de las remolquis agricòlas.
Los polits ostals en pèira #que se pòt veire en traversant la municipalitat testifiquen de la riquesa d'aquel passat.
Anciennement Andriaca villa cité (en 769) était une résidence royale dependit des comtes de Saint Pol, des seigneurs d'Aubigny, des crequis et des brandts de marconne. Au Modèl:Ve siècle, elle devint une des sept chatellenies. Avant de surprendre les Amiens en 1597,l'armée espagnole s'était rassemblée à Orville.
Au début du Modèl:S-, le village d'Orville abritait plus de mille habitants, parmi eux de nombreux Belges qui avaient été attirés par la présence dans le sous-sol de mines de phosphate. La découverte des poches de phosphate orvillois aurait pu être comparée à l'époque, toute proportion gardée, à la ruée vers l'or de l'Amérique du far-west; d'une part le sable phosphaté qui était extrait des poches en forme d'entonnoir était d'une couleur jaune assombrie identique à celle du sable orifère, d'autre part son rapport était aussi très intéressant; la tonne de minerai était vendue 70frs de l'époque alors que le coup de revient de son extraction était de 10 à 15 frs. La population d'Orville est passée en quatre ans de 461 habitants à 1503. Celle d'Amplier, la commune voisine, est passée pendant la même période de 340 à 724 habitants. On comptait jusqu'à 30 carrières d'extraction de ce sable phosphaté à Orville dans lesquelles travaillaient plus de 500 ouvriers belges. Ces mines de phosphate qui avaient été découvertes en 1887 ont été exploitées jusqu'au début du siècle, au moment où les relations commerciales avec le Maroc et la Tunisie ont favorisé les importations de phosphate à un prix bien inférieur à celui de l'extraction locale et avec un minerai beaucoup plus riche. Le nom actuel de ce site est "les buttes d'Orville" et est actuellement occupé par un parcours de bal-trappe de renommée internationale.
Il existait également à Orville des sablières qui étaient encore exploitées en 1970 d'une façon tout à fait artisanale; les veines de sable n'étaient pas suffisamment importantes pour rentabiliser une exploitation industrielle. Ce sable d'une excellente qualité était remonté du fond de la carrière à la pelle par palier successifs. Les ouvriers devaient, suivant la profondeur de la veine, manier plusieurs fois le même mètre cube pour le remonter à la surface où il était chargé dans des wagonnets ou des remorques agricoles.
Les belles maisons en pierre que l'on peut voir en traversant la commune témoignent de la richesse de ce passé.


text:
Impaled Nazarene
Impaled Nazarene qu'ei un grop de metal finlandés.
Musica[modificar | modificar la font]
La loa musica qu'a evoluat au briu de las annadas. D'un black metal hòrt basic e brutau, que son passats a ua mesclanha de black metal e de crust-punk e puish, mei recentament, a un thrash metal dab accents black.
Paraulas[modificar | modificar la font]
Las paraulas d'Impaled Nazarene que son mei que mei en anglés (quauquas cançons en finlandés) e que hèn l'apologia de l'òdi, de la violéncia, deu murtre, de la guèrra, deu satanisme, etc... causas de las banalas, donc, dens lo metal... manca qu'en mei deus crestians e de l'umanitat en generau, eths que revendican de detestar tanben los comunistas e los omosexuaus. Los devís deu cantaire, en entervistas, que pòden deishar pensar qu'Impaled Nazarene seré un grop d'extrèma dreta qui auré avut l'intelligéncia de non pas ac díser "tròp" entà non pas se har boicotar peus labels e peus fans de metal apolitics o d'esquèrra. La tematica deu sèxe, sustot sadomasoquista, qu'ei hòrt presenta dens las loas paraulas tanben.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Goat Perversion (1992)
- Tol Cormpt Norz Norz Norz... (1993)
- Sadogoat (1993)
- Ugra Karma (1993)
- Suomi Finland Perkele (1994)
- Latex Cult (1996)
- Motorpenis (1996)
- Rapture (1998)
- Decade of decadence (2000)
- Nihil (2000)
- Absence of war does not mean peace (2001)
- All that you fear (2003)
- Death Comes In 26 Carefully Selected Pieces (2005)
- Pro Patria Finlandia (2006)


text:
Chasteu de Las Tors
Lo Chasteu de Las Tors se tròba au País daus Fulhardiers, dins los Monts de Chasluç, en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana.
Sa construccion comencet au segle XII. Era lo sieti daus senhors puei barons de Las Tors. Serva mantuna tor d'angle en mai de la basa de son donjon, remanejada au segle XVI.
Auei es en roïnas. 'Na associacion de benevòls, dempuei beucòp de decennis, restaura lo chasteu, qu'es un daus nauts luecs de l'Istòria lemosina. Gaireben chada estiu s'i organizan de las festas medievalas.
Venguet « monument istoric » lo 6 d'aost de 1956.


text:
Eugen Ionescu
Eugen Ionescu (nasquèt a Slatina, Romania, lo 26 de novembre de 1909, e mòrt a París, lo 28 de març de 1994) foguèt un escrivan i dramaturg romanés, subretot en lenga francesa, creator e davancièr del Teatre de l'absurd.
Biografia[modificar | modificar la font]
Es mai que mai conegut de son nom en francés, Eugène Ionesco, pasmens que son nom de familha èra Ionescu, segon la classica declinason patronimica romanesa, qu'èra filh de Joan (Ion).
Son paire èra jurista e trabalhava dins l'administracion reiala e sa maire èra filha d'un engenhaire francés que trabalhava pels trens romaneses. Quand Eugen solament aviá cinc ans, la familha migrèt cap a França.
En 1916, lo paire se separa de sa femna e, pertocat e se revelant los sentiments patriotics, quand Romania declarèt la guèrra a Alemanha e a Àustria, tornèt dins son país. Ionescu demorèt amb sa maire e sa sòrre e foguèt obligat de viure dins la carestiá economica. Foguèt internat dins un ostal d'enfants, ont se passèt fòrça mal, e de 1917 a 1919, el e sa sòrre foguèron confisats a una familha de païsans, en Mayenne, al tèrme de Normandia e Bretanha. Aquel periòde venguèt un sovenir astruc de sa vida pel futur escrivan.
Òbra dramatica[modificar | modificar la font]
- La Cantatrice chauve (1950)
- Les Salutations (1950)
- La Leçon (1951)
- Les Chaises (1952)
- Le Maître (1953)
- Victimes du devoir (1953)
- La Jeune Fille à marier (1953)
- Amédée ou comment s'en débarrasser (1954)
- Jacques ou la soumission (1955)
- Le Nouveau Locataire (1955)
- Le Tableau (1955)
- L'Impromptu de l'Alma (1956)
- L'avenir est dans les œufs (1957)
- Tueur sans gages (1959)
- Scène à quatre (1959)
- Rhinocéros (1959)
- Apprendre à marcher (1960)
- Délire à deux (1962)
- Le Roi se meurt (1962)
- Le Piéton de l'air (1963)
- La Soif et la Faim (1965)
- La Lacune (1966)
- Jeux de massacre (1970)
- Macbett (1972)
- Ce formidable bordel! (1973)
- L'Homme aux valises (1975)
- Voyage chez les morts (1980)
Traduccions en occitan[modificar | modificar la font]
- La cantatritz clòscapelada. Traduccion de Maurici Andrieu, 2007


text:
Citoplasma
Lo citoplasma qu'ei lo contiengut d'ua cellula, embarrat dens la membrana plasmica ; que's compausa de tots los organets de la cellula e deu citosòl, lo liquid dehens lo quau e banhan. Aqueth citosòl que contien mantuns elements quimics qui son absorbits per la membrana plasmica e/o qui entran dens lo metabolisme celular e tanben macromoleculas biologicas produsidas per la cellula (com los ARNm produsits peu nuclèu) o petits elements estructuraus d'un grad inferior aus organets (com los ribosòmas, format per l'associacion d'ARNr produsits peu nuclèu dab proteïnas).


text:
Dreches de l'Òme
Los Dreches de l'Òme (var. Drechs de l'Òme, Dreits de l'Òme, Drets de l'Òme, Dreits de l'Òmi) son, segon la teoria juridica del iusnaturalisme, de dreches inalienables que fan partida dels èssers umans totes. Aquela teoria afirma qu'aqueles dreches son de besonh per tal d'assegurar la libertat e la mantenença d'una qualitat de vida digna, e son garantits a las personas totas dins tot moment e luòc. Los dreches inalienables se pòdon pas concedir, limitar, cambiar o vendre. Los dreches inalienables o son assegurats o son violats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Dreches Umans apareisson d'en primièr dins la politica anglesa coma una exigéncia borgesa d'aver de seguretat contra los abuses de la corona, per limitar lo poder dels reis subre lors ciutadans, en crear una seria de principis que los monarcas ne podián pas legislar o decidir. Amb la naissença de l'Assemblada de l'ONU, e la Declaracion Universala dels Dreches Umans lo 10 de decembre de 1948, lo concèpte de Dreches Umans s'universaliza. Per lor natura, los Dreches Umans son inerents a l'òme, mas fins a la Revolucion Francesa foguèron pas reconeguts.


text:
Kazimieras Būga
Kazimieras Būga (nascut lo 6 de novembre de 1879 a Pažiegė, a ras de Dusetos - mòrt lo 2 de decembre de 1924 a Königsberg e enterrat a Kaunas) èra un lingüista e filològ lituanian. Foguèt professor de lingüistica e trabalhèt mai que mai sus la lenga lituaniana.
Nomenat secretari personal del lingüista lituanian Kazimieras Jaunius, mostrèt son interès per la lingüistica e en 1905-1912 estudièt a l'Universitat d'Estat de Sant Petersborg. Puèi, contunhèt son trabalh sus l'indoeuropèu jos la supervision de Jan Niecisław Baudouin de Courtenay. S'installèt puèi a Königsberg (uèi Kaliningrad, dependéncia russa) per estudiar jos la direccion d'Adalbert Bezzenberge. En 1914 recebèt son diplòma de lingüistica.
Sas recèrcas dels noms lituanians lo menèron a l'estudi de la toponimia. A partir d'eles poguèt determinar que lo centre istoric dels lituanians e dels autres pòbles baltics fins als sègles VI o IX èra estat just al nòrd d'Ucraïna a l'entorn del riu de Pripet. A mai estudièt la sequéncia cronologica dels manlèus a las lengas eslavas dins las lengas balticas.
Faguèt de reconstruccion lingüistica dels noms lituanians dels princes de la debuta del Grand Ducat de Lituània e provèt qu'èran pas d'origina eslava. Foguèt lo personatge essencial de l'idèa e de la creacion del Diccionari academic de lituanian (Didysis Lietuvių Kalbos Žodynas en lituanian).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Antanas Klimas (L'Universitat de Rochester), Kazimieras Būga e lo Diccionari academic de lituanian, Lituanus, Volume 27, No.4 - Winter 1981
- Kazimieras Būga, de l'Encyclopedia Lituanica I-VI, Boston, 1970-1978, publicada dins the Lithuanian Word de la Comission Seimas sus las tradicions e l'eiretatge de la lituanistica