text:
Utopia
Utopia (del grèc oὐ, non e tόπoς, "luòc", que dona: enluòc) es un mot inventat per Thomas More al segle XVI per descriure una illa imaginària qu'aculhís una societat perfiècha dins totes los senses. Amb lo temps, a causa de las implicacions filosoficas contradictòrias de la nocion de "societat perfiècha", lo mot venguèt prendre divèrsas accepcions:
Dins un sens estricte, una utopia es la concepcion imaginària d'una societat ideala[1].
Dins lo lengatge corrent, una utopia designa un ideal irrealizable[2]; dins aquel aquel torn, ven sinonim de "sòmi", "illusion" o "quimèra"[3].
Coma concèpte filosofic, l'utopia se pòt entendre coma una pensada idealizada amb per foncion de criticar lo statu quo, la situacion sociala ont viu l'òme[4]. La diferéncia entre « çò qu'es » e « çò que deuriá èsser » marca lo pas de l'utopia. Dins aquel cas, l'utopia que prepausa una fin aürosa, una evolucion de la societat cap a un futur melhor, se pòt nomenar tanben eutopia, e aquela que prevei una deriva cap al pièger, distopia[5].
Aquela idèa s'exprimís subretot per mejan de la literatura "utopica", un genre d'esperel[6] que conta en general una aventura cap a un país desconegut (sovent una illa) ont s'i descobrís la societat ideala.
Somari
- 1 Origina del concèpte: l'Utopia de More
- 2 Istòria
- 3 L'utopia dins la literatura
- 4 L'utopia dins las autras arts
- 5 Exemples d'utopias concrètas
- 6 Qualques luòcs d'utopia
- 7 Bibliografia parciala
- 8 Referéncias
Origina del concèpte: l'Utopia de More[modificar | modificar la font]
Lo tèrme foguèt inventat per Thomas More dins son òbra escricha en latin en 1516, De optimo rei publicae statu deque nova insula Utopia (De l'estat ideal d'una republica dins la nòva illa d'Utopia"). L'autor especifica pas l'origina etimologica d'"utopia", segon los estudis de son òbra se tròba dos senses possibles venent del grèc: oὐtoπίa (oὐ, non; tόπoς, luòc) o eὐtoπίa (eὐ, bon, tόπoς, luòc).
Dins l'òbra se pòt observar una fòrta influéncia de La Republica e Las leis de Platon[7], e de las teorias de Sant Agustin, mai tanben amb l'imaginari de l'espaci dubèrt de l'epòca amb la descobèrta d'un Nòu Monde, pels escriches d'Amerigo Vespucci sus las illas recentament descobèrtas de Fernando de Noronha (1503]]) e d'autres[8].
Amb Utopia, Thomas More, erudit e naut foncionari de la cort d'Anglatèrra, creèt un genre novèl a l'encontra de la literatura, la politica e la filosofia[9]. L'òbra descriu una situacion ideala e imaginària, amb una fòrta intencion critica de la societat del seu temps[10], mas una de las particularitats majoras es que la societat ideala que prepausa se realiza amb de mejans umans. Amb More, per aténher la perfeccion sociala, cal pas esperar una intervencion o una recompensa divina: l'òme, amb sos limits, pòt capitar mercé a la rason e a sa capacitat de perfectibilitat. D'aquel biais, l'òbra de More introdusís aqueles dos concèptes de basa de la modernitat que seràn desvolopats ulteriorament al sègle de las Luses[11].
En seguida, lo sens critic de las utopias e lor feconditat dins lo camp de las ideologias socialas, politicas e religiosas vendrà un dels motors d'evolucion de la societat occidentala, coma per exemple lo filosòf alemand Ernst Bloch[12].
Mas sovent, los utopistas foguèron acusats de prendre pas en compte los limits de la realitat; tanben se ditz que tot pensador utopista pòrta, en se, un dictator, perque es pas capable de comprendre un monde melhor que lo seu, en consequéncia, seriá dispausat a l'espelir e l'impausar quitament amb violéncia s'èra necessari. Fin finala, se nòta tanben qu'una idèa utopica mesa en practica s'anequelís d'esperela perque, la societat perfiècha tocada, cap d'autra proximitat seriá pas possibla, ni cambi, ni progrès.
Mas, malgrat l'esperit pragmatic e positivista del sègle XIX, se pòt definir l'òme coma un animal utopic, e quitament se pòt considerar lo positivisme coma una autra utopia. I a fòrça de paréisser que uèi las utopias socialas e politicas daissèron lo pas al desvolopament de la sciéncia e aquel de la tecnologia, la confisança en aqueles coma camin cap a una societat de benestar poirà constituir una nòva utopia amagada, com o expliquèt Herbert Marcuse dins La fin de l'utopia[13].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'òme, davant sa condicion sus Tèrra, imaginèt sovent de mondes melhors, situats o dins un passat alunhat, un futur alunhat o dins un luòc mai o mens accessible[14]. E quand lo mot utopia apareguèt al sègle XVI, lo concèpte subreptici ja existissiá dempuèi l'Antiquitat, se fa jorn dins las legendas coma aquela del jardin de Guilgamech, davancièr del jardin de l'Eden, o dins lo mite grecoroman de l'Edat d'Aur, que descriu un estat primordial de l'umanitat quand se viviá en armonia amb una Natura prodiga. Las construccions religiosas tanben alimentèron las utopias, amb las descripcions d'un paradís terrèstre, un luòc de las delícias e perfièch, ont i aviá pas de dolor e se viviá eternalament, o amb las prediccions millenaristas, que prometián un periòde de patz e de felicitat de mila ans aprèp que tornarà lo Crist. E a l'Edat Mejana, las gents somiavan de la tèrra d'abondància del País de Cocanha, ont cal pas mai trabalhar per se poder noirir.
Davancièrs[modificar | modificar la font]
Los fondadors del genre utopic desvolopèron la reflexion politica de la "bona ciutat", una tradicion literària venent del monde antic e medieval; aquela ciutat s'organizava a imatge del còsmos, es a dire, segon un òrdre inspirat per la volontat divina capable de garantir la concòrdia e l'unitat[15]. Los exemples mai representatius ne son Platon e Aristòtel, amb lor ciutat perfèita descricha dins La Republica; Agustin d'Ipòna, amb los sòmis d'una societat crestiana ideala coma es escrich dins La ciutat de Dieu, e los autors dels "miralhs dels princes" de la fin de l'Edat Mejana.
L'utopia umanista[modificar | modificar la font]
L'utopia pròpriament dicha apareguèt a la Renaissença, veïculant lo nòu concèpte central aportat per l'umanisme: "l'amor de la condicion umana"[16]. En aquela epòca, l'òme se situa al centre de sa pròpria evolucion e, sens refutar Dieu, « l'experiéncia demòstra l'evidéncia que la rason e la pensada constituisson causa e començament de grands faches » (Francis Bacon, Novum Organum)[17]; l'umanisme implica una recèrca de la vertat e de la justícia per mejan de biaisses umans, en particular de las sciéncias, e estimula una morala universala basada sus la comunitat de la condicion umana[18].
Dins aquel domeni, la literatura utopica se desvolopèt coma un mejan per convéncer los lectors que d'autres biaisses de viure èran possibles, que se los òmes s'organizavan autrament poirián acabar amb la misèria, los vicis e las guèrras. Lo recors a la ficcion permetiá de se distanciar del present per ne criticar l'òrdre social e mostrar en detalh coma se poiriá modificar.
Aprèp, a fins del sègle XVIII, los prepauses filosoficoliteraris d'aquel tipe espeliguèron e, tot en prepausant divèrses apròchis de la societat utopica, mostrèron una seria de constantas eissidas de la pensada umanista e accentuadas encara jos la pensada de las Luses: l'insularisme (las utopias se situan sus Tèrra mas dins d'illas o autres luòcs isolats); l'economia abitualament es en autarcia e basada sus l'agricultura, e se mespresa sovent lo comèrci; la rason e la regularitat son dominants (la natura es domesticada, la topografia es geometrica); l'organizacion politicosociala es uniformizada, regida per de "savis"[19].
Aital, l'òbra qu'inaugura lo genre, l'Utopia de More, descriu un paradís de tolerància religiosa, ont i a pas cap de besonh, pas cap de trabalh e de expedients per totes, ont degun a pas mens que los autres perque totes los bens son en comun e d'ont la violéncia e lo vici son excluses[20]; Christianopolis (1619) de Johann Valentin Andreæ foguèt una utopia crestiana abitada per una comunitat d'erudits-artesans e regida com una democracia; La ciutat del solelh, de Tommaso Campanella (1623), parla d'una societat teocratica ont totes los detalhs de la vida collectiva son regulats; La Nòva Atlantida de Francis Bacon (1627) es una ciutat governada per una comunitat de scientifics; L'Oceana de James Harrington (1656) prepausa un regim de democracia parlamentària qu'apara los bens de totes; al contrari, lo Còde de la natura de Morelly (1755), es un elògi de l'aboliment de la proprietat privada[21].
L'èra industriala[modificar | modificar la font]
Pendent la primièra mitat del sègle XIX, l'utopia comencèt de passar naturalament del terren literari a aquel dels actes. Las utopias socialas de l'epòca romantica, etiquetada posteriorament de socialisme utopic pels marxistas[22], instiguèt una seria de temptativas de reconstruccion morala e sociala se basant sus l'esperança, veïculada pendent las Luses, ont l'umanitat evoluciona d'un biais natural cap a un futur melhor, esperança que semblava se confirmar lo nòu fenomèn de l'industrializacion.
Qualques pensadors prepausèron d'enclusir totas las luchas dins lo domeni d'un liurament uman final; l'utopia alara se tròba pas dins un luòc amagat ideal, mas serà lo compliment final de l'istòria. Atal, Saint Simon e los sant-simonians preconizèron l'instauracion d'un nòu poder esperital dependent dels savis; Robert Owen basèt sas esperanças dins lo desvolopament industrial e Charles Fourier volguèt utilizar las passions umanas per far nàisser l'armonia[23]. Mas d'un autre costat, d'autres pensadors temptèron instaurar lèu de pichonas comunitats al marge del monde majoritari per i practicar de nòvas relacions egalitàrias: atal se fondèt, subretot als Estats Units d'America, fòrça vilas experimentalas com l'Icaria d'Étienne Cabet e sos disciples[24].
A la mitat del sègle, aquel tipe d'utopisme idealista foguèt modificat per l'aparicion del conflicte de la lucha de las classas. Dins aquel contèxte pus aspre, apareguèron una seria de nòvas doctrinas que preconizavan lo liurament del proletariat de per avans per bastir un monde juste, liure e en patz. E apondián que, se caliá, aquel liurament se fariá per la violéncia. Pels marxistas, la solucion utopica passava per la conquista de l'Estat e l'instauracion del comunisme; pels anarquistas, de Proudhon a Bakunin, l'autoritat deviá èsser abolida per daissar lo pas a de collectius d'individús liurament associats. En 1871, los de la Comuna de París temptèron de metre en practica aquelas doctrinas, ont l'utopia s'acabarà en tragèdia[25].
D'aquel periòde se destacan las òbras coma News from Nowhere de William Morris (1892), ont "Nowhere" ("enluòc" - "utopia") es una societat del futur sens politics basada sus la proprietat comuna e sul contraròtle democratic dels mejans de produccion[26], Looking Backward (1888) d'Edward Bellamy, que descriu una societat de l'an 2000 fruch del socialisme utopic o encara Gloriana, or the Revolution of 1900 (1890) de Lady Florence Dixie, utopia feminista ont la protagonista se fa passar per un òme, Hector l'Estrange, se fa elegir a la Cambra dels Comuns del Reialme Unit e instaura lo vòte femenin. Lo libre s'acaba l'an 1999, amb la descripcion d'una Grand Bretanha prospèra e pacificada regida per las dònas[27].
A la fin del sègle apareguèt encara una autra utopia majora que marcarà tanben lo sègle seguent e que qualques nomenaràn "la religion del progrès"[28] Las nòvas descobèrtas tecnicoscientificas meravelhan la societat: las exposicions universalas creavan un exemple efemèr d'un monde ideal, ont las tenèbras son vencidas per l'electricitat, las locomotivas de vapor transpòrtan los òmes e suprimisson las distàncias e las maquinas permetràn d'abolir la pesantor del trabalh. Ernest Renan, filosòf francés, afirmarà dins son òbra L'avenir de la science, qu'« organizar l'umanitat d'un biais scientific, tal es lo darrièr objectiu de la sciéncia modèrna, tala es son audaciosa mas legitima pretension »[29]. Tot coma qualques observators isolats coma Jules Verne o Samuel Butler avián lo pressentiment que lo monde creat per la tecnica seriá pas obligatòriament un monde aürós. E dins aquela fin de sègle las òbras literàrias utopicas comencèron de presentar d'elements distopics que meton en gàrdia contra una evolucion marrida possibla de la societat; un exemple n'es la novèla Erewhon (anagrama de Nowhere, « enluòc ») (1872) de Samuel Butler que, presentada com una libre d'aventuras, explica la descobèrta d'una utopia amagada dins las montanhas de Nòva Zelanda ont la societat efectuèt un retorn a la simplicitat aprèp aver constatat los dangièrs de la tecnologia.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Dins lo sègle XX semblèt èsser al meteis temps la consecracion de las utopias e lors disparicion. Fins als ans 1940, la revolucion russa de 1917 e l'instauracion de l'Union Sovietica representava per una granda partida de l'umanitat l'exemple de la realizacion d'una utopia politica: aquel nòu país apareissiá coma una societat capabla de realizar de miracles impossibles fins alara tot en liberant de fòrças umanas colossalas al servici del progrès. D'un autre costat, pendent lo periòde situat entre los ans 1910 e 1930, amb l'aparicion de l'Avantgarda, fòrça intellectuals e artistas se projectèron dins l'utopia en temptant de crear d'espacis de comunion entre l'art, la foncionalitat e lo benestar de las massas.
Aquel entosiasme se veirà malmenat per las doas guèrras mondialas, los efèctes del crac de 1929, l'aveniment del nazisme e la descobèrta dels damatges causats per l'estalinisme; malgrat que lo nazisme foguèt pas cap utopia politica d'esperela, permetèt de far manifestar de tendéncias latentas de la tradicion utopica occidentala, coma l'obsession per la transparéncia, la subordinacion de l'individú a un Estat (o un sol cap) capable de lo guidar e l'atirança de la puretat; l'idèa utopica de l'emergéncia d'un òme nòu regenerat dubrirà las pòrtas de l'utopia del còrs, que passarà de l'igienisme a l'eugenisme[30]. De son costat, lo destin de las societats comunistas de l'Euròpa Orientala accentuèt la question de la contra-utopia, en constatar que una utopia, qu'aviá mobilizat tant d'esper, veniá una cachavièlha de violéncia politica[31]. Aquel mejan pessimista s'intensifiquèt pendent la Guèrra Freja, transcrich en d'òbras nombrosas tant literàrias coma cinematograficas de caractèr distopic.
A la fin dels ans 1960, lo filosòf alemand Herbert Marcuse declarèt "la fin de l'utopia": d'un costat s'acabèt la cresença dins lo progrès continú e automatic cap al benestar en mostrant, en particular amb lo nazisme, que una regression sobtada cap a la barbariá totjorn èra possible; d'un autre costat, l'alternativa utopica de la construccion d'una societat comunista capitèt pas sa promesa.
Malgrat aquò, dins un contèxte de descolonizacion, de desvolopament de la revolucion chinesa e de prosperitat capitalista, dins los païses occidentals espeliguèron fòrça movements de caractèr utopic. Aqueles, pasmens, presentavan una novetat: aquel còp, los protagonistas gaireben totjorn ne seràn los joves, puslèu aisits, que se revoltèron contra lo modèl de societat; aqueles movements se caracterizèron per una critica radicala de las institucions que reprodusián las relacions d'autoritat, coma la familha e las escòlas, e pel desir de tornar inventar de nòvas relacions socialas liuras. Foguèt tanben las revòltas de mai de 1968, amb l'aparicion del movement ipí, del feminisme modèrne e de la revolucion sexuala"[32].
Perspectivas de l'utopia[modificar | modificar la font]
A la fin del sègle XX e al començament del sègle XXI, apareisson recurrentament d'autras utopias basadas sul biais de viure ensemble, de trabalhar e d'anar al delà dels modèls dominants, coma l'ecologia e l'altermondialisme, evolucions de las primièras prepausas ipís[33]; encara, s'enrasiguèt la cresença dins una societat del benestar garantida pel liberalisme economic e financièr autoregulat, cresença que sembla de s'esfondrar amb la crisi borsièra del 2008. Alara que, l'extraordinari desvolopament de las tecnicas de l'informatica fan aparéisser d'autras experiéncias utopicas: los usatgièrs dispausan de possibilitats d'expression e d'escambi massissas, dins un contèxte de granda libertat, e qualques uns i veson l'emergéncia d'una nòva forma "d'intelligéncia collectiva" de caractèr mondial[34].
L'utopia dins la literatura[modificar | modificar la font]
Vicent Simborg, dins L'utopia segon Llorenç Villalonga, ditz: « Las visions utopicas acompanhèron l'activitat literària practicament dempuèi lo començament. Davant de situacions politicas e socialas viscudas coma imperfièchas e injustas, la literatura ofririá lo domeni de la ficcion, ont tornar crear los sòmis de nòvas civilizacions equitablas e exemplaras, alunhadas de l'insatisfaccion de la realitat quotidiana. En primièr, alunhadas dins l'espaci (pas aquí, mas dins un autre país exotic); e après, dins lo temps (pas ara, mas de decènnis o de sègles mas avant). La literatura se revestís de morala o de pedagogia »[35].
La literatura utopica serà plan sovent un recit de viatges, l'istòria d'una virada qu'a la fin se descobrís una realitat desconeguda dins un luòc imaginari. Aquela tradicion èra ja presenta dins la literatura antica, amb las òbras grègas coma l'Odissèa d'Omèr o l'Istòria vertadièra de Lucia de Samosata (sègle II ab C), e proliferèt a l'Edat Mejana crestiana amb recits de viatges e informacions suls pelegrinatges, subretot cap a Jerusalèm, amb sa promesa de redempcion en arribant dins aquela vila. D'autras òbras d'aquel biais son per exemple la Navigacion de Sant Brandan (sègles X e XI), d'origina irlandesa, ont lo sant e sos companhons vògan d'illa en illa en cèrca del paradís terrèstre; lo Roman d'Alexandre (adaptat dempuèi l'Antiquitat fins al sègle XIII), ont las conquistas menan l'emperador fins als tèrmes de la Tèrra, a las pòrtas del Paradís, simplament per comprendre sa pròpria finitud; Lo pelegrinatge de la vida umana, escrich al sègle XIV pel monge poèta Guillaume de Digulleville, que fa del pelegrinatge cap a Jerusalèm una allegoria de l'existéncia: per accedir a la Jerusalèm celèsta, primièr cal acceptar de morir[36].
A partir de More, lo genre literari utopic espeliguèt: que siá jos la forma de tractats politics, qu'adoptèron la ficcion per prepausar de nòvas estructuras socialas tot en s'aparant de la censura, o jos la forma de recits fantastics o satirics que permeton d'explorar de mondes extraordinaris e que sovent se confondon amb l'estricta sciéncia-ficcion[37]. Al sègle XVIII apareguèt una autra forma de recit utopic ont per descobrir la societat ideala cal viatjar dins lo temps; la fe dins lo progrès ven la promesa qu'aquela utopia seriá una realitat dins l'avenidor.
Dins lo sègle XX apareguèron lo progrès ont èra, una cresença. A fòrça de regressions barbaras, manifestadas per las guèrras mondialas, lo nazisme e l'estalinisme, la literatura utopica foguèt traversada per la dialectica utopia/contra-utopia, sòmi e cachavièlha; òbras coma Nosautres, escricha en 1920 pel rus Ievgueni Zamiatin, 1984, de George Orwell o Un monde astruc d'Aldous Huxley, descrivon aquela inversion de l'utopia ont, en nom de la felicitat e de la societat ideal, l'Estat absorbís o destruís los individús per la terror[38].
L'utopia dins las autras arts[modificar | modificar la font]
Fòra de la literatura, son terren original, l'utopia foguèt illustrada fòrça dins la pintura e autras arts, e amb l'avantgarda del sègle XX, l'art ven un laboratòri d'experiéncias utopicas. Dins los ans 1910, Euròpa coneguèt un doble fenomèn: lo primièr, los artistas coma Kandinski, Mondrian e Malevich, cadun amb dins son pròpri movement, fondent l'art abstrach; l'autre, amb lo Bauhaus en Alemanha, De Stijl als Païses Basses e las grandas mobilizacions desencadenadas per la revolucion russa, los artistas vòlon participar a la transformacion sociala, trucar las linhas entre las bèlas arts e las arts aplicadas, o far al servici de la creacion industriala e « envolopar la tèrra amb una forma e una significacion nòstras ». Atal, aqueles dos movements faguèron aparéisser la figura de l'artista coma creator d'utopias, inventor de formas ineditas e davancièrs del futur[39].
De son costat, lo movement futurista, que nasquèt lo 20 de febrièr de 1909 amb la publicacion del Manifest de Marinetti, es emblematic del nòu culte d'aquel debut del sègle: aquel de l'utopia de la tecnica. Atal, pendent aquela epòca, un pintre coma Fernand Léger, enfachinat per l'estetica de las maquinas, introdusís l'element mecanic dins la pintura. Alara que, las armas nòvas de la Granda Guèrra e l'espediment del taylorisme, emblèma dels "temps modèrnes" ridiculizats per Charlot, meton en relèu la cara inquietanta de la tecnologia mecanica, incorporada dins d'òbras coma la del dramaturg chèc Karel Čapek, R.U.R. (1920), que mòstra una revòlta dels robòts, o lo filme de Fritz Lang Metropolis (1926), que mòstra de maquinas devorant los umans e un robòt femenin regís las fòrças del mal[40].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Dempuèi que Thomas More suggeriguèt que l'abitat determina lo caractèr egalitari de l'organizacion sociala, en explicant que los utopians vivon dins « cinquanta quatre ciutats construidas sus un meteis plan », l'arquitectura es una de las arts que generèt e que contunhan de generar lo mai de projèctes utopics[41].
A la Renaissença se produguèt una prigonda reflexion sus la ciutat ideala, que pretend de la cambiar en òbra d'art d'esperela. Aquel corrent apareguèt en 1485, s'interessant subretot a l'arquitectura civila, considerant la ciutat coma una totalitat organica ont las proporcions devon dominar las partidas per crear un ensemble armoniós. Un dels primièrs projèctes concrèts foguèt lo del Filarete, realizat entre los ans 1457 e 1464 per son protector Francesco Sforza. Al començament del sègle XVI, Leonardo da Vinci tanben imaginèt de nòvas formas d'urbanisme que reflectisson la preocupacion per l'òrdre e l'igièna. Lo domeni militar permetèt de transformar fòrça d'aqueles projèctes en realitat, amb la construccion de ciutadèlas e fortalesas, coma aquela de Palma Nova a Venècia (1593)[42].
Al sègle XVIII, los arquitèctes neoclassics coma Boullée (1728-1799), Ledoux (1736-1806) o Lequeu (1757-1825) imaginan ciutats e edificis que, en mai de respondre a las necessitats practicas, representan de valors e vertuts[43].
A la fin del sègle XIX, amb la creissença de las vilas e de las banlègas obrièras miserablas, Ebenezer Howard, lector de John Ruskin e de William Morris, inventèt la ciutat jardin; lo meteis desir de restaurar l'equilibri entre la vila e la campanha venguèt evident pels arquitèctes Bruno Taut o Frank Lloyd Wright. Al contrari, la majoritat de las utopias arquitecturalas de la primièra mitat del sègle XX considerèron que la vila modèrna se deviá tornar inventada seguent lo modèl del desvolopament industrial, e lo foncionalisme venguèt l'ideologia dominanta, que siá dins l'Union Sovietica coma dins los Estats Units d'America, amb sa proliferacion de gratacèls; amb Ludwig Hilberseimer o Le Corbusier, los arquitèctes prepausèron de grands projèctes de vila racionalas, geometricas e estandardizadas a l'imatge de la civilizacion industriala de massas[44].
Exemples d'utopias concrètas[modificar | modificar la font]
- utopias sociopoliticas: en Euròpa, fins a las revolucions de 1848, los desirs utopics foguèron subretot marcats per l'optimisme idealista, desvolopant las idèas coma la "republica universala", la "cosmopolitisme" o la "patz mondiala" coma fin indefugibla de l'istòria, e de manifèstes coma la Declaracion Universala dels Dreches Umans, la creacion de l'esperanto coma novèla lenga universala o l'espeliment de movements coma la Francmaçonariá. Ulteriorament, lo comunisme e l'anarquisme originas de fòrça experiéncias practicas de son aplicacion (coma lo quartièr de Nova Icària a Barcelona), e dins los ans 1960 espeliguèron de proposicions coma las comunautats ipís o los quibotz en Israèl.
- utopias economicas: dins l'economia l'utopia se desvolopant en teorias e practicas coma lo liberalisme, la concurréncia perfiècha, la desvolopament sostenable, la descreissença, lo comèrci equitable e mai.
- utopias religiosas: dempuèi de temps fòrça ancians, las religions abraamicas veïculan de promesas utopicas, desvolopadas subretot dins las versions popularas en escatologia, millenarisme o apocalipsi. A partir del sègle XVII, la colonizacion del Novèl Monde ofriguèt una tèrra "verge" per diferents movements religioses, qu'atal poguèron concretizar sos sòmis de "purificacion" en creant divèrsas comunitats: per exemple los puritans, los amish o, mai tard, los mormons.
- utopias ecologistas: la relacion entre l'òme e la natura foguèt sovent una font dels sòmis utopics; amb l'aveniment del monde modèrne industrial, aquel desir d'armonia espeliguèt a travèrs los mites d'Arcadia, del bon salvatge o amb la proposicion de l'Ecotopia dels ans 1970. A partir de quand, i aguèt divèrsas temptativas de creacion de comunitats ecologistas per metre en practica l'autarquia alimentària, energetica e encara arquitecturala (ecovilas).
- utopias tecnoscientificas: la cresença en que lo progrès desrabarà los mals de l'umanitat foguèt una de las utopias pus enrasigadas dins los dos sègles passats. Aquela se manifestèt en ideals e practicas coma lo scientisme, l'eugenisme, lo transumanisme e l'extropianisme o la singularitat tecnologica. Fins que generèt de practicas contràrias, coma aquela de la tecnologia intemedària.
Qualques luòcs d'utopia[modificar | modificar la font]
La situacion d'un luòc nomenat "enluòc" a l'evidéncia varièt amb lo temps: las illas, perque son un monde a despart, totjorn foguèron pivelairas, e mai los espacis misterioses situats aprèp las montanhas nautas alunhadas o las regions prèp del pòl sud, mas tanben al delà de la Tèrra d'esperela, coma per exemple dins la luna o las autras planetas. Fin finala se tròba de vegada fòra del temps, dins lo passat o l'avenidor[45]...
- Jardin de l'Eden, concèpte present dins totas las culturas, de la mai alunhada antiquitat (jol d'autres noms en Mesopotamia e dins l'Índia antica), representa lo luòc ont prosperava l'Edat d'Aur de l'umanitat primièra, abans de cometre lo pecat de voler obtenir la "coneissença".
- Arcàdia, region mitica de la Grècia antica, luòc de païsatge agradable, de vida idillica e bonastrada, gaireben sinonim de paradís, exaltat dins la poesia pastorala subretot a la Renaissença e al Romantisme.
- Illa de Sant Brandan, illa mitica probablament eissida de la cultura cèlta e adaptada pel crestianisme primièr coma simbòl iniciatic de recèrca de l'evolucion esperitala.
- País de Cocanha, país imaginari de l'Edat Mejana, ont i a una granda abondància e ont totòm pòt viure aürós sens trabalhar.
- País del Prèste Joan, reialme crestian misteriós, situat segon las legendas medievalas a "l'Orient", al delà dels païses pagans.
- Eldorado, region fabulosa de l'America del Sud ont los conquistadors castelhans pensavan de trobar de riquesas immensas.
- Libertalia, republica legendària de piratas filosòfs ont se seriá establit una mena de societat anarquista, segon los recits d'aventuras dels sègles XVII e XVIII[46].
- Icaria, illa imaginària ont Étienne Cabet situa l'accion de sa novèla filosofica Viatge en Icaria, descripcion d'un país ont se practicava lo comunisme, e que provoquèt un gran vam dins la classa obrièra de França dins los ans 1840-50.
- País Imaginari, illa situada al cèl ont òm demòra enfant eternalament. Apareis dins la novèla Peter Pan de James Matthew Barrie (1904).
- Shangri-La, reialme idillic perdut ensems las montanhas del Tibet, ont las gents vivon sens vielhir. Apareis dins la novèla Lost Horizon de James Hilton (1933).
- Federacion Unida dels Planetas, republica galactica regida democraticament e ont divèrsas raças vivon en armonia, eissida de la seria Star Trek (1966).
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- La Republica (escrich vèrs 380 ab. C) de Platon es considerada coma una de las primièras concepcions d'una utopia.
- La ciutat de Dieu (413–426) d'Agustin d'Ipona descriu una ciutat ideala, la "Jerusalèm eternala", arquetipe de las utopias crestianas.
- Tao Hua Yuan, (421) utopia dels intellectuals chineses.
- Al-Madina al-Fadila, d'Al-Farabin (874-950), ont se presenta la teoria d'un estat ideal, coma La Republica de Platon. Al-Farabí considèra la religion coma una representacion simbolica de la vertat e, coma Platon, crei que lo dever dels filosòfs es de guidar l'Estat.
- Utopia (1516) de Thomas More, inaugura lo genre utopic occidental.
- Crestianopolis (1619) de Johann Valentin Andreæ, utopia religiosa.
- La ciutat del solelh (1623) de Tommaso Campanella, utopia religiosa.
- La Nòva Atlantida (1627) de Francis Bacon, utopia basada sus la superioritat del saber scientific.
- La Republique Universala o l'humanité ailée réunie sous l'Empire de la Raison (1788), del pionièr de l'aviacion Guillaume Resnier, descriu son projècte utopic de republica universala, amb sas leis constitutivas, sas vilas e sos edificis, e ont lo vòl seria lo remèdi de totes los mals; e imagina una milícia amb d'alas, davancièra de la fòrça aeriana militara.
- Viatge a Icaria (1839) d'Étienne Cabet, detalha una societat comunista ideala.
- Erewhon (1872) de Samuel Butler, mesa en garda contra las derivas de la sciéncia e la tecnologia.
- News from Nowhere de William Morris (1892), exemple de socialisme utopic.
- Gloriana, or the Revolution of 1900 (1890) de Lady Florence Dixie, utopia feminista.
- A Modern Utopia (1905) d'H. G. Wells, òbra influenciada per las idèas progressistas de la societat fabiana.
- Herland (1915), utopia feminista de Charlotte Perkins Gilman ont descriu una societat isolada compausada unicament de femnas (que se reproduson per partenogenèsi) e ont reina un òrdre social ideal, sens guèrras, conflictes o dominacion.
- L'illa de la granda experiéncia. Reportatges de l'an 2000 (1927) d'Onofre Parés[47]
- Islàndia (1942), d'Austin Tappan Wright, descriu una illa imaginària de l'emisfèri sud, una utopia que compta fòrça elements de l'arcadisme, coma una politica d'isolament del monde exterior e del refús de l'industrializacion.
- Walden 2 (1948) de B. F. Skinner, reflexions sus la crisi morala e estructurala de la societat e suls remèdis possibles.
- Big Planet (1957), de Jack Vance, parla d'una vila, Kirstendale, que capita d'establir l'òrdre pel fach que los ciutadans seguisson un calendièr elaborat, cambiant regularament d'estatuts, de títol e d'obligacions (passant, per exemple, de servent a aristocrata e lo contrari).
- Islàndia (1962) d'Aldous Huxley comta l'istòria de Will Farnaby, un jornalista cinic que naufraga dins l'illa fictiva de Pala e i descobrís una societat utopica vièlha de 120 ans, fruch de l'union dels melhors aspèctes de las culturas occidentalas e orientalas.
- La fin de l'utopia (1967) de Herbert Marcuse, filòsof alemand que denóncia la fe dins lo desvolopament scientific e tecnic, lo scientisme e lo tecnocratisme
- Anarchy, State, and Utopia (1974) del filosòf libertari american Robert Nozick.
- Ecotopia: The Notebooks and Reports of William Weston (1975) utopia ecologica d'Ernest Callenbach.
- Future Primitive: The New Ecotopias (1994), recuèlh de contes de divèrses autors editat per Kim Stanley Robinson.
- L'intelligence collective (1995) de Pierre Lévy, ensag sus la possibilitat d'organizar lo ciberespaci del sègle XXI.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)DIEC [1]
- ↑ (ca)DIEC [2]
- ↑ "encarta.com" (fr)utopie dins encarta.msn.com
- ↑ id "encarta.com"
- ↑ . Primièra utilizacion del mot atribuida a John Stuart Mill, vejatz Article « dystopia », in Oxford English Dictionary
- ↑ (ca) Gregori Soldevila, Carme: Pere Calders: tòpics i subversions de la tradició fantàstica
- ↑ "GEC"More, Thomas; George M. Logan (1989). Utopia. Cambridge University Press
- ↑ More, Thomas; Utopia; Joaquim Malafrè Gavaldà (2003); La Maison de L'écriture.
- ↑ "BNF" (fr)[url=http://expositions.bnf.fr/utopie/arret/d0/index.htm Bibliotèca Nacionala de França, web d'exposicions virtualas
- ↑ id "GEC"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "GEC"
- ↑ id "GEC"
- ↑ id</"BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id GEC"
- ↑ id GEC"
- ↑ (en)Definitions of humanism (subsection), Institute for Humanist Studies[3]
- ↑ "utopia e sciéncia ficcion" (ca) Simbor Roig, Vicent: L'utopia segon Llorenç Villalonga
- ↑ "accent" (ca)Joan Manuel del Pozo. Editorial accent
- ↑ id "BNF"
- ↑ GEC socialisme utòpic
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ (en) William Morris, The Earthly Paradise, Obscure Press, 1903
- ↑ gates Barbara T. Gates, (ed.), In Nature's Name: An Anthology of Women's Writing and Illustration, 1780-1930 University of Chicago Press, 2002
- ↑ "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id"BNF"
- ↑ id"BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "utopia i ciència ficció"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "utopia e sciéncia ficcion"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ Libertalia o la republica dels piratas filosòfs
- ↑ (ca)Gastaldo, Mavi Dolç: La ciència i la tecnologia al servei de la utopia. La confiança històrica d'Onofre Parés a L'illa del gran experiment [4] (UAB)


c: text/html

text:
Colongas
Colongas[1] (Collongues en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, la comunitat de Colongas dépendait de la sénéchaussée de Castellane (actualas Alpes-de-Anautita-Provence)[2].
Sous l’Ancien Régime, la communauté de Colongas dépendait de la sénéchaussée de Castellane (actuelles Alpes-de-Haute-Provence)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
histo_sous-pref.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Reaud (Realdo en italian) es un vilatge d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia e dins las Valadas Occitanas. Administrativament es dins la comuna de Triueira (majoritàriament non occitana), dins la província d'Impèria e dins la region de Ligúria.
En 1854 se creèt a Reaud la parròquia catolica de Nòstra Dama del Rosari. Es de la diocèsi de Ventimilha e Sant Remo. Compta 40 abitants e lo capelan n’es Giuseppe Puglisi[1].
- ↑ Ficha de la parròquia de Nòstra Dama del Rosari sul sit de la diocèsi de Ventimilha e Sant Remo


text:
Anaïs Nin
Anaïs Nin (Neuilly-sur-Seine, França, 21 de febrièr de 1903 - Los Angeles, Estats Units, 14 de genièr de 1977) foguèt una escrivana franco-americana d'origina cubano-catalana e danesa qu'es coneguda per encausa de sos Jornals, qu'escriguèt a partir de dotze ans e que trachan d'un periòde de quaranta ans. La version non-censurada de sos jornals se publiquèt sonque après que moriguèron ela e son marit.
Biografia[modificar | modificar la font]
Anaïs Nin nasquèt a Neuilly-sur-Seine (França) aprèp que sos parents s'èran disseparats. Sa maire s'installèt d'ausida a Nòva York amb sa filha e los dos autres enfants. Quand èra adolescenta, Anaïs Nin quitèt l'escòla per començar a trabalhar coma manequin. En 1923, se maridèt amb Hugh Parker Guiler e l'an seguent s'installèron a París ont Guiler contunhèt sa carrièra bancària. Nin s'avodèt alara a l'escritura, en collaborar amb d'autres autors coma D.H. Lawrence. S'interessèt en aquel temps tanben al domeni de la psicoterapia, en estudiar mai que mai amb Otto Rank, un discípol de Jung.
Es plan apreciada tanben per sa produccion erotica. Abans ela, èran pas gaires las femnas que s'èran aventuradas sus aqueste terren literari. Nin, enfrontada en els anys 1940 a de problèmas financers grèus, redigiguèt los romans del Delta de Vènus per un dolar cada pagina. L'estil n'èra escandalosament explicit per son temps amb una enfasi clara sus la bisexualitat femenina, orientacion sexuala que coneissiá l'escrivana.
Nin foguèt l'amiga e amanta d'un grand nombre de figuras literàrias prestigiosas, coma per exemple Henry Miller, Antonin Artaud, Edmund Wilson, Gore Vidal, James Agee e Lawrence Durrell.
La siá apassionada istòria amorosa e d' amistat amb Miller, e sa femna, June, aguèt una influéncia considerabla sus Nin d'un biais personal mas tanben coma escrivana. En 1990 Philip Kaufman dirigiguèt un filme que se basava sul roman Henry & June, de son The Journal of Love — The Unexpurgated Diary of Anaïs Nin 1931-1932, amb Maria de Medeiros que interpretava Nin, Fred Ward fasiá Henry Miller, e Uma Thurman June.
Nin aviá, a mai, una relacion incestuosa amb son paire dempuèi qu'èra pichonèla. Dins mantun de sos romans es evidenta aquela fascinacion per son paire lo pianista Joaquim Nin, que sentissiá per el una passion prigonda.
En 1973 recebèt lo doctorat honoris causa del Philadelphia College of Art. Foguèt elegida per l'Institut Nacional de las Arts e las Letras en 1974. Se moriguèt de càncer a Los Angeles, Califòrnia, lo 14 de genièr de 1977. Son còs foguèt incinerat e sos cendres escampilhats dins la baia de Santa Monica.


text:
Cort Internacionala de Justícia
La Cort Internacionala de Justícia (CIJ), que son sèti es a L'Aia (Païses Basses), es establida per l'article 92 de la Carta de las Nacions Unidas : « La Cort Internacionala de Justícia constituís l'organ justiciari principal de las Nacions Unidas. Fonciona en conformitat a un Estatut establit sus la basa de l'Estatut de la Cort Permanenta de Justícia Internacionala e annexat a la presenta Carta que ne fa partida integranta. »
A per foncions principalas de reglar los conflictes juridics someses per los Estats, e de donar un avis sus las questions juridicas presentadas per los organs e agéncias internacionals e per l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas.
Foguèt creada en 1946, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, per remplaçar la Cort Permanenta de Justícia Internacionala (CPJI), instaurada per la Societat de las Nacions (SDN)[1].
Las lengas oficialas de la CIJ sont l'anglés e lo francés
Somari
- 1 Organizacion de la Cort
- 2 Competéncias
- 3 La CIJ e lo drech internacional public
- 4 Limits de l'accion de la CIJ
- 5 Composicion actuala
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Organizacion de la Cort[modificar | modificar la font]
L'Estatut de la CIJ es calcat sus aquel de la Cort Permanenta de Justícia Internacionala (CPJI). Li balha los instruments necessaris per aplicar lo drech internacional, pasmens l'activitat jurisdiccionala de la CIJ demòra tributària del consentiment dels Estats.
La CIJ es un dels sièis organs principals de l'ONU. Es son unic organ judiciari, çò que la rend sobeirana dins son òrdre juridic. A la competéncia universala, perque totes los membres de las Nacions Unidas son de fach partidas a son estatut. Los Estats qu'apartènon pas a l'ONU pòdon venir a èsser partidas a l'Estatut jos condicions. Aquel un organ permanent compausat de 15 jutges elegits per 9 ans per un doble vòte de l'Assemblada Generala e del Conselh de Securitat. Per èsser elegit, un candidat deu obtenir la majoritat absoluda dins aqueles dos organs. Los jutges son renovelats per tèrç, per assegurar un continuament de jurisprudéncia.
La CIJ gausís de garantidas d'independéncia, d'imparcialitat e de competéncia:
- principi d'independéncia: reparticion geografica equitabla dels jutges (Africa: 3, America Latina 2, Euròpa Occidentala e America del Nòrd: 5, Euròpa Orientala: 2, Asia: 3; la Cort pòt pas comprendre mai d'un ressortissent d'un meteis Estat).
- principi de collegialitat. En general, la Cort exercís sas foncions en sesilha plena, mas dempuèi la reforma de 1975, es possible de formar de cambras amb almens 3 membres. Los arrèstes son adoptats a la majoritat dels jutges presents. Son motivats, signats, amb possibilitat d'opinion dissidenta (desacòrdi sul dispositiu es a dire l'expausat ont la Cort trenca lo diferent) o individuala (desacòrdi sus la motivacion de l'arrèst).
- proteccion dels magistrats : un membre de la Cort pòt èsser destituit solament amb un jutjament unanim dels autres membres.
- imparcialitat : les membres de la Cort pòdon pas exercir una autra activitat professionala annèxa, e pòdon pas participar al reglament d'un afar ont intervenguèron abans.
L'estatut de la CIJ es pro sople. Per exemple, los jutges pòdon, aprèp acordi de las partidas, jutjar en drech o ben en equitat.
Competéncias[modificar | modificar la font]
Competéncia contenciosa[modificar | modificar la font]
Sols los Estats an la qualitat per agir dins lo quadre de la competéncia contenciosa. Jamai en 1921 o en 1945, los Estats volguèron limitar lor sobeiranetat en creissent una jurisdiccion obligatòri del reglament dels conflictes. La CIJ es competenta solament quand las partidas se someton a sa jurisdiccion. I a 3 biais per capitar:
- las doas partidas concluson un compromés, convenent de sometre lor diferent a la Cort. Aquel mode de sasina se rapròcha del compromés d'arbitratge.
- qualques tractats o convencions compòrtan de clausas compromessàrias enonciant que los litigis concernissent l'interpretacion o l'aplicacion d'un tractat seràn someses a la CIJ. [2] .
- un Estat pòt soscriure a una declaracion facultativa de jurisdiccion obligatòria (article 36-2 de l'Estatut de la CIJ). Aquela declaracion se pòt far purament e simplament, jos condicion de reciprocitat, o per un delai de reciprocitat. De resèrvas son tanben possiblas. Fin 1999, sols 58 Estats sus 185 soscriguèron a una tala declaracion.
La CIJ a la competéncia de sa competéncia: s'un Estat soslèva una excepcion preliminara a l'examèn del litigi per la Cort, a aquela aparten de jutjar s'es competenta o pas. Aquò o faguèt dins una seria d'arrèstes de decembre 2004 opausant Serbia e Montenegro a las poténcias que lo bombardèron en 1999 : confirmant un primièr arrèst donat ont la Republica Socialista Federala de Iogoslavia demandava que se prenguèsse de mesuras conservatòrias per interrompre los bombardaments contra son territòri, la Cort estimèt qu'èra pas competenta per se prononciar sus la question de l'usatge licit o pas de la fòrça contra Serbia e Montenegro amb motiu principal qu'aquel país èra pas membre de l'ONU quand aquel formèt son recors.
Un còp donada, la decision es obligatòria per las partidas (art. 59 de l'Etatut, art. 94 de la Carta). En cas de non execucion per una de las partidas, lo Conselh de Securitat pòt èsser sasit per l'autra partida.
Competéncia consultativa[modificar | modificar la font]
La competéncia contenciosa de la CIJ es limitada als Estats. Mas dins lo quadre de la competéncia consultativa, l'Assemblada e lo Conselh de Securitat pòdon adreçar de questions a la CIJ. Aquela competéncia s'espandís als autres organs e institucions de l'ONU (UNESCO, OIT, etc.), aprèp acòrdi de l'Assemblada. Los Estats, eles, son excluses de la competéncia consultativa. Los avises an pas una fòrça obligatòria. Aquò significa pas que los avises consultatius son sens efèit juridic, perque lo rasonament juridic es aquel de las opinions autorizadas de la Cort sus de questions importantas del drech internacional. E mai, la Cort seguís normalament las meteissas règlas e proceduras que dins sos jutjaments constrenhents renduts dins los afars contencioses. Un avis consultatiu pren son estatut e son poder perque es la declaracion oficiala de l'organ judiciari principal de las Nacions Unidas [3]. Dins lo quadre d'aquela procedura, la Cort pòt decidir sobeiranament qu'es pas oportun que se pronóncie.
Sasida pel Secretari General de las Nacions Unidas, Javier Pérez de Cuellar, la Cort se prononcièt lo 15 de decembre de 1989, sul litigi qu'opausava l'Organizacion de las Nacions Unidas al Govèrn romanés concernissent lo Raportaire Especial de l'ONU sus los Dreches de l'Òme, Dumitru Mazilu. Las autoritats romanesas contestavan alara la jurisdiccion de la Cort dins lo cas, afirmant que lo sénher Mazilu èra ciutadan romanés e que l'Estat romanés aviá tota la latitud per enebir al sénher Mazilu d'anar presentar son Rapòrt davant l'instància ONU. La Cort donèt sa decision a l'unanimitat en favor del sénher Mazilu que deuriá gausir dels privilègis e immunitats conferits per l'article 22 de la Convencion [4]
Dins un autre afar, la Cort donèt, lo 9 de julhet de 2004, en demanda de l'Assemblada Generala, un avis consultatiu de grand resson sus las « consequéncias juridicas de l’edificacion d’un mur dins lo Territòri palestinian ocupat ». [5]
La CIJ e lo drech internacional public[modificar | modificar la font]
La mission de la CIJ es « de reglar en conformitat al drech internacional los diferents que li son someses » (art. 38 de l'Etatut). Lo drech aplicable per aquò es:
- las convencions internacionalas, generalas o especialas, establissent las règlas expressament reconegudas pels Estats en litigi;
- la costuma internacionala coma pròva d'una practica generala, acceptada coma essent lo drech;
- los principis generals del drech reconegut per las nacions civilizadas ;
- jos resèrva de la disposicion de l'article 59, las decisions judiciàrias e la doctrina dels juristas publicistas pus qualificats de diferentas nacions, coma mejans auxiliars de determinacion de las règlas de drech.
Pòt tanben jutjar ex aequo et bono (« en equitat »), s'es autorizada per las doas partidas. Pasmens utilizèt d'esperela la nocion d'equitat coma partida integranta de l'interpretacion de la nòrma juridica, es la « supléncia normativa » [6]. En efèit, coma afirma[7] que « sa foncion es de dire lo drech mas pòt pas rendre d'arrèstes solament a l'ocasion de cas concrèts ont aquel existís, al moment del jutjament, un litigi implicant un conflicte d'interèsses juridics entre los Estats. »
Que siá amb sos arrèstes o per sos avises consultatius, la CIJ a contribuit al desvolopament progressiu del drech internacional public, impausant una concepcion pus flexibla e insistissent sus l'importància de la costuma (practica generala e opinio juris dels Estats). Per aquela, la costuma se pòt exprimir dins las convencions e tractats internacionals per efèit declaratòri (la costuma preexistís a la convencion), efèit de cristallizacion (règla en via de formacion) o efèit constitutiu (una disposicion convencionala se torna es costuma).
Limits de l'accion de la CIJ[modificar | modificar la font]
Confinhament als conflictes limitats e marginals[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1945, la CIJ es impotenta per çò que concernís los conflictes majors entre Estats e en consequéncia politicament pus sensibles, per manca de sasina volontària pels Estats. Son accion foguèt doncas limitada als conflictes marginals. La CIJ pasmens tenguèt un ròtle dissuasiu, un còp sasida, menant los Estats a s'entendre dirèctament entre aqueles: foguèt lo cas per l'afar Afar relatiu a qualques tèrras de fosfat a Nauru (1993), opausant Nauru a Austràlia, ont las doas partidas se desistiguèron. Pendent los ans 1970, fòrça Estats anèron fins a refusar de se presentat a la CIJ ; d'autres retirèron lor declaracion facultativa de jurisdiccion obligatòria aprèp de decisions que lor èran estadas desfavorablas (França en 1974 aprèp Ensags nuclears e los Estats Units d'America en 1986 aprèp las Activitats militaras e paramilitaras en Nicaragua e contra aquel meteis).
La CIJ fins d'esperela se limitèt per pas se discreditar dins lo cas d'afars sensibles. Atal, refusèt de jutjar al fons per Ensags nuclears (Austràlia c. França e Nòva Zelanda c. França, 1986) e Sud-Oèst African (Etiopia c. Sudafrica e Libèria c. Sudafrica, 1966). Amb los refús de comparéisser, sovent adoptèt una posicion de retirada: jutjava alara que i aviá pas competéncia, o que l'afar veniá sens objècte.
Concurréncia d'autres biaisses de reglament pacific dels diferents[modificar | modificar la font]
La CIJ es pas lo sol mejan mes a la disposicion dels Estats per reglar pacificament los diferents. L'art. 33 de la Carta ne precisa qualques uns :
« Las partidas per tot diferent que sa prolongacion es susceptibla d'amenaçar lo mantenement de la patz e de la securitat internacionalas ne devon cercar la solucion, abans de tot, per via de negociacion, d'enquèsta, de mediacion, de conciliacion, d'arbitratge, de reglament judiciari, de recors als organismes o acòrdis regionals, o per d'autres biaisses pacifics de lor causir. »
La multiplicacion de las instàncias judiciàrias internacionalas ven tanben limitar lo camp d'accion de la CIJ. Per exemple lo Tribunal Internacional del Drech de la Mar, eissit de la Convencion de Montego Bay de 1982. La creacion en 1993 del Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia (TPIY) puèi en 1994 del Tribunal Penal Internacional per Rwanda (TPIR) e en 2002 de la Cort Penala Internacionala (CPI).
Composicion actuala[modificar | modificar la font]
La composicion de la Cort Internacionala de Justícia a partir de febrièr de 2012 es:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Cour permanente de Justice internationale », sur le site de la Cour internationale de Justice. Consulté le 29 avril 2008.
- ↑ Nicaragua c. Estats Units d'America en 1986 (Activitats militaras e paramilitaras en Nicaragua e contra aquel meteis)
- ↑ [1]
- ↑ (fr)[2]
- ↑ (fr)[3] paragraphes: 237-246
- ↑ 1969 Plan continental de la mar del Nòrd
- ↑ dins son arrèst Cameron septentrional (1963)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Cort Permanenta de Justícia Internacionala o CPJI.
- Tribunal Administratiu de las Nacions Unidas
- Tribunal d'opinion
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site officiel de la CIJ
- (fr) Portail judiciaire de La Haye: portal academic donant accès a la institucions de L'Aia concernissent la justícia internationala.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Daniel Lagot, Justice ou injustice internationale ? Vraie justice ou justice à sens unique ?, L'Harmattan, avril 2009 ISBN 978-2-296-08608.


text:
797
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 797 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après una desfacha novèla còntra leis Arabis, Constantin VI, fòrça descreditat per lo desastre militar de Marcellae (792) e per la repudiacion de sa premiera frema (795), foguèt reversat per un complòt dei partisans de sa maire. Irèna venguèt la premiera emperairitz de l'Empèri Roman. Son fiu foguèt emborniat e estremat dins un monastèri. La data de sa mòrt es desconeguda mai situada avans 805 d'un biais segur. Lo poder novèu decidiguèt d'adoptar una politica de sostèn ai marchands pus importants per restaurar l'activitat comerciala.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Per assaiar de reglar la crisi dei províncias africanas, lo califa Harun ar-Rachid nomèt l'emir Ibrahim ibn al-Aghlab cap dei regions de la mitat orientala de Magrèb. I adoptèt una politica militara activa ambé la bastida d'un ret de fortificacions e l'organizacion de campanhas còntra sei vesins. Pasmens, poguèt pas reglar la question dei tensions religiosas e etnicas intèrnas. De mai, son poder entraïnèt la demenicion rapida de l'influéncia abbassida dins lo nòrd-oèst d'Africa.
Dins lo corrent de l'annada, 3en romavatge dau califa Harun ar-Rachid a La Mèca.


text:
MediaWiki
MediaWiki es un logicial wiki escrich en PHP, creat per Magnus Manske. Inicialament desvolopat per Wikipèdia, s'utiliza dempuèi 2002 sus aquesta enciclopèdia, mas tanben sus d'autres projèctes coma lo Wikiccionari, Wikisource, Wikilibre o Wikiquote. Tanben s'utiliza de mai en mai sus de sits independents de Wikimedia (Wikitravel e autres, vejatz los ligams).
MediaWiki inclutz de foncionalitats especificas a l'enciclopèdia, coma la gestion dels espacis de nom, la distincion entre las paginas de contengut enciclopedic e las paginas de discussion associadas,...
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
MediaWiki foguèt a l'origina especialament escrich per Wikipèdia per l'estudiant e desvolopaire alemand Magnus Manske. Wikipèdia utilizava abans lo logicial UseModWiki (conegut jol nom de « Fasa I »). Lo basculament vèrs Mediawiki (« Fasa II ») aguèt lòc lo 25 de genièr de 2002 (aqueste jorn es de còps designat coma lo jorn de Magnus Manske pels wikipedians).
Al mièg de 2002, lo logicial foguèt reescrich e melhorat (« Fasa III »). Es a partir d'aquesta basa establa qu'un desvolopament incremental s'es organizat per arribar a las versions actualas.
Al mièg de l'an 2003, lo programa — fins alara anonim — es batejat MediaWiki e de publicacions regularas començan d'èsser fachas pels non-utilizaires de Wikipèdia. S'es causit aqueste nom per far un jòc de mot amb la fondacion Wikimedia, l'organizacion maire de Wikipèdia ; çaquelà, de còps es criticat per sa semblança tròp granda amb Wikimedia, que causa de còps de confusions demest los non-iniciats del projècte.
Version 1.4[modificar | modificar la font]
MediaWiki 1.4 es la version establa actuala, qu'es estada publicada lo 20 de març de 2005. Aquesta version es actualament mantenguda per Brion Vibber. Per aquesta version 1.4 lo còde es estat netejat, afin d'accelerar lo compliment de certans prètzfaches. Lo lengatge de l’interfàcia pòt èstre causit per l'utilizaire, rendent los projèctes comuns (coma Wikimedia Commons) mai accessibles.
S'es fach un esfòrç per optimizar l'espaci disc utilizat. Atal, dempuèi MediaWiki 1.4, la compression gzip emplegada per estocar lo tèxt redutz d'environ 15 % l’espaci necessari. Aquesta compression es pas realizada a cada revision, çò que permet d'estalviar un pauc mai d'espaci.
Version 1.5[modificar | modificar la font]
MediaWiki 1.5 prolonga los cambiaments arquitecturals començats amb la version 1.4. Son cambiament mai notable de l'esquèma de basa de donadas consistís a decoplar completament l'estocatge del tèxt e l'evolucion de las versions de l'article. Aquestas modificacions deurián permetre d'aumentar la velocitat de mai d'una operacion coma lo desplaçament de pagina o la produccion de l'istoric d'una pagina.
Lo supòrt dels imatges es estat espandit als imatges vectorials SVG. Aquestes son convertits per MediaWiki en imatges PNG per una mai granda compatibilitat amb los navigators Oèb actuals, qu'en fin de 2005 son fòrça rars a prendre en carga d'un biais natiu l'especificacion d'imatge del W3C. Las paginas descrivent los imatges afichan d'ara enlà las metadonadass al format Exif contengut dins cèrts formats d'imatge.
Version 1.6[modificar | modificar la font]
La version 1.6, en desvolopament, es ja utilizada suls sits de la fondacion Wikimedia, inclusent la Wikipèdia occitanofòna.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Lo projècte sus SourceForge
- (en) MediaWiki sul sit meta de la fondacion
- Manual de MediaWiki en anglés e francés
- Qualques sits foncionant amb MediaWiki


text:
Presocratics
Se nomenan presocratics los filosòfs grècs anteriors a Socrates, mas aquela denominacion es pas totalament exacta, perque qualques uns serián contemporanèus d'el e pas precedent (los pluralistas). Lor preocupacion basica es ontologica, cèrcan l'esséncia o arqué de las causas, del monde, atal s'explica son origina. Aquel tèrme venguèt celèbre amb la publicacion de l'òbra Fragmente der Vorsokratiker de Hermann Diels en 1903, alara que ja existissiá dempuèi lo sègle XIX.
Son los primièrs pensadors que temptèron de donar una explicacion racionala e non a partir dels mites (encara que los podián utilizar coma de metafòras pontualas) sus la causa de çò que nos entorneja.
Certans son d'acòrdi per que los filosòfs sofistas poirián èsser incluses coma "filosòfs presocratics", encara que gaireben totes los sofistas importants foguèron, en realitat, contemporanèus de Socrates. En general, i son abitualament pas incluses perque l'interès dels uns (presocratics) per la natura e l'interès dels autres (sofistas) per la politica, lo social o l'uman es la marca d'una diferéncia notabla.
Somari
Del Mite al Logos[modificar | modificar la font]
Los mites son de legendas fantasticas que se transmeton de paires a filhs. A Milet, dins la Ionia grèga, sorgiguèt la filosofia perque fòrça òmes temptèron de donar de responsas als problèmas de l'umanitat. Lo concèpte de destin balha lo bonaür. La filosofia comença quand l'òme es el meteis. Lo primièr filosòf reconegut foguèt Tales de Milet (624-546 AbC).
Aquela expression del mite al logos fa referéncia a l'origina de la filosofia coma despassament de las formas miticas e religiosas de la pensada e a l'aveniment d'una pensada racionala qu'inclutz la filosofia coma la sciéncia. E temptèron de respondre a las questions que los preocupava sens aver recors a las Musas, cercant las causas necessàrias dels fenomèns dins la natura meteissa, ensajant de trobar una lei a partir de que s'explica racionalament, e non arbitrariament, la realitat. Logos/rason serviguèt per l'observacion e l'experiéncia.
Los filosofs presocratics dison que la coneissença umana se pòt capitar de dos biaisses:
- per mejan de las sensacions, que nos mòstra l'aparéncia, (diversitat e pluralitat).
- per mejan de la rason, que nos mòstra l'esséncia, (un, es permanent).
Miracle Grèc[modificar | modificar la font]
Lo passatge del mite cap al logos es considerat coma un miracle grèc. Dins las civilizacions ancianas precedissián las sciéncias subretot las matematicas. Las coneissenças èran dominadas pels prèires egipcians e influenciadas per la religion. La sciéncia comencèt en Grècia.
Segon se creson que totas las causas se compausan d'una esséncia unica o non, se pòdon classificar cossí:
Monistas[modificar | modificar la font]
- Escòla de Milet
- Escòla pitagoriciana
- Escòla d'Efès
- Escòla d'Elèa


text:
Grosley-sur-Risle
Grosley-sur-Risle en normand (Grosley-sur-Risle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Risle, #qu'a desaparegut en una bétoire, a Châtel-la-Luna, pas luènh del Molin Capèla, e #que, après un cors sosterranh de 5 quilomètres ½ passa jol bòsc de Beaumont-lo-Roger (Eure), réapparaît près de l'ancian castèl de Grosley-sus-Risle, a la Fontaine-Roger, que la tradicion a sobrenomenada la Fontaine Enragée[1].
La Risle, qui a disparu dans une bétoire, à Châtel-la-Lune, non loin du Moulin Chapelle, et qui, après un cours souterrain de 5 kilomètres ½ passe sous la forêt de Beaumont-le-Roger (Eure), réapparaît près de l'ancien château de Grosley-sur-Risle, à la Fontaine-Roger, que la tradition a surnommée la Fontaine Enragée[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De nombroses autors soslinhan aquela particularité, sustot : Auguste Lo Prevost, en las siás Nòtas per servir a la topographie e a l'istòria de las municipalitats del departament de l'Eure, 1849, Jean François Gabriel Vaugeois, en la siá Istòria de las antiquitats de la vila de Laigle e de los sieus environs, 1841, CH. Piquet, géographe Del Rei e S.A.R. Modèl:Mgr, en las siás Nòtas per servir a la topographie e a l'istòria de las municipalitats del departament de l'Eure per Diccionari géographique universal en contenent la descripcion de totes los luòcs dels glòbs interessantes jos l'informe de la geografia fisica e politica, de l'istòria, de l'estatistica, del comèrci e de l'indústria, per una societat de géographes, tome huitième, a París en las éditeurs A.J. Killian, libraire, Carrièra de Choiseul n°3, quai de Conte n°17".
- ↑ De nombreux auteurs signalent cette particularité, notamment : Auguste Le Prevost, dans ses Notes pour servir à la topographie et à l'histoire des communes du département de l'Eure, 1849, Jean François Gabriel Vaugeois, dans son Histoire des antiquités de la ville de Laigle et de ses environs, 1841, CH. Piquet, géographe du Roi et S.A.R. Modèl:Mgr, dans leurs Notes pour servir à la topographie et à l'histoire des communes du département de l'Eure par Dictionnaire géographique universel contenant la description de tous les lieux du globe intéressants sous le rapport de la géographie physique et politique, de l'histoire, de la statistique, du commerce et de l'industrie, par une société de géographes, tome huitième, à Paris chez les éditeurs A.J. Killian, libraire, rue de Choiseul n°3, quai de Conti n°17".


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
'Saint-Martin-de-Clelles' (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Lo territòri de Sant-Martin-de-Clelles fa partida del Parc natural regional del Vercors.
Le territoire de Saint-Martin-de-Clelles fait partie du Parc naturel régional du Vercors.
Saint-Martin-de-Clelles
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Se d'unes caractèrs d'aqueste article s’afichan mal (carrats vuèges, punts d’interrogacion…), consultatz la pagina d’ajuda Unicode.
L'indi (nom autoctòn: हिन्दी = hindī) es una lenga indoariana (entre las lengas indoeuropèas) parlada dins una zona plan vasta del nòrd d'Índia e que ten la foncion de lenga comuna e oficiala en Índia. Es gaireben la meteissa lenga que l'ordo: indi e ordo son doas lengas per elaboracion qu'apertenon al diasistèma comun nomenat indostani. L'indi s'escriu amb l'alfabet devanagari mentre que l'ordo utiliza l'alfabet arabi.
L'indi es la mai parlada de las lengas d'Índia: d'aprèp l'edicion de 1999 del World Almanach, mai de 360 milions de personas l'utilizarián coma primièra lenga.
Oficialament, deuriá servir de lingua franca en Índia, çò que, dins los faches, es pas lo cas perque solament 50% de la populacion declara l'utilizar.


text:
1765
Aquesta pagina concernís l'an 1765 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la premiera maquina de vapor utilizada coma un motor per l'engenhaire escocés James Watt (1736-1819). A l'origina, aquò èra destinat a pompar l'aiga dins lei minas tròp umidas per permetre l'utilizacion d'una maquina de Newcomen (1712). Pasmens, sa maquina conoguèt rapidament un nombre pus important d'aplicacions e favorizèt l'emergéncia dei premiereis industrias modèrnas a la fin dau sègle.


text:
Amelécourt
Amelécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, fief de Lorraine e de la évêché.
- Disputat l'an 1316 a causa de las salines, destruccion del castèl.
- Ancienne province de Lorraine, fief de Lorraine et de l'évêché.
- Disputé en 1316 à cause des salines, destruction du château.


text:
Théodore-Agrippa d'Aubigné
Théodore-Agrippa d'Aubigné (Pons, lo 8 de heurèr de 1552 - Genèva, lo 9 de mai de 1630) que ho un escrivan francés barròc e protestant. Tanhent deu Noste Enric dinc a la soa concersion au catolicisme, que ho plan expausat a la lenga occitana au punt de poder compausar la soa òbra Las Aventuras deu Baron de Faeneste, libe anticatolic qui's trufa deu son protagonista, un gascon catolic, en lo hasent franchimandejar dab un sarròt de paraulas, d'estructuras e d'expression deu gascon.


text:
Paret d'Adrian
La Paret d'Adrian es una fortificacion de pèira e torba construida pels romans entre la Caledònia (Escòcia actuala) e la Província de Bretanha (Anglatèrra e País de Galas actuals). S'espandís sus a pauc près 120 km entre la ribièra Tyne e Solway Firth.
Aquesta muralha foguèt construida en seguida de la visita de l'emperaire Adrian vèrs l'an 122, per protegir la província romana de las atacas de las tribús Pictes de Caledònia, e permetre una certana estabilitat economica.
La Paret d'Adrian es classada per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial (Limes Britannicus).


text:
Publicado 19/07/2012 17:22:38CET
"No pogui èster egoista e è de pensar en ben der espòrt espanhòl, especiaument deth tenis"
MADRID, 19 Jul. (EUROPA PRESS) -
Eth tenista espanhòl Rafael Nadal, numero tres deth món e guanyador d'11 'grani', a confirmat que no ei en condicions de concórrer, peth qu'a renonciat a èster present enes Jòcs Olímpics de Londres, a on defenie er òr artenherut a Pequín hè quate ans.
"No me trapi en condicions de concórrer enes Jòcs de Londres e per tant no viatjarè com previst damb era delegació espanhòla per concórrer enes madeishes", assegure eth balear en un comunicat.
Nadal soslinhe que pren aguesta dificila decision peth ben deth "tenis espanhòl".
"È de pensar enes mèns companhs, no pogui èster egoista e è de pensar en ben der espòrt espanhòl, especiaument deth tenis espanhòl e deishar que jògue un companh mèn damb més bon preparació que se trape en condicions de concórrer", avertís.
Eth manacorí assegure qu'"a esgotat enquia l'ultim moment" ena sua preparació e es sòns entrenaments.
"Mès no a pogut èster", confessa sus era lesió en tendó rotular, que l'a apartat de revalidar eth sòn òr a Londres.
Eth tenista balear, qu'anaue a èster er abanderat d'Espanya ena cerimònia inaugural de Londres, confessa qu'aguest ei un "dia trist" entà eth.
"Aué ei un des dies mès tristi dera mia carrera ja qu'ua des majors illusions e eth moment benlèu mès especiau ère èster er abanderat d'Espanya ena cerimònia d'inauguracion des Jòcs a Londres, així que vos podetz imaginar com a estat de dificil préner aguesta decision", a concludit.


text:
Rai (geometria)
En geometria, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es un segment de drecha quin que siá ligant son centre a sa circonferéncia. Par extension, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es la longor de cada d'aqueles segments. Lo rai es la mitat del diamètre. En sciéncias e en engenhariá, lo tèrme rai de corbadura es sovent utilizat coma sinonim de rai.
Mai generalament — en geometria, engenhariá, Teoria dels grafes, e dins fòrça d'autres contèxtes — lo rai d'una causa (per exemple un cilindre, un poligòn, un graf, o una pèça mecanica) es la distància de son centre o axe de simetria a sos punts de superfícia mai alunhats. Dins aquel cas, lo rai pòt èsser pus grand que la mitat del diamètre.
La relacion entre lo rai e la circonferéncia d'un cercle es .
Somari
Calcul del rai[modificar | modificar la font]
Per calcular lo rai d'un cercle passant per tres punts , se pòt utilizar la formula seguenta:
ont es l'angle
Aira de l'ellipsa[modificar | modificar la font]
- Calcul de l'aira interiora a una ellipsa:
ont a e b son los semiaxes de l'ellipsa (se ditz, rarament, que son los rais de l'ellipsa).
Lo rai terrèstre[modificar | modificar la font]
Sa mesura[modificar | modificar la font]
La primièra mesura del rai terrèstre en astronomia foguèt concebuda per Eratostènes. Son calcul es lo seguent: lo Solelh es tan alunhat que sos rais arriban parallelament en tot punt de la Tèrra. Aviá legit qu'a Siene (Assoan), los rais tombavan verticalament dins un potz lo jorn del solstici d'estiu. Aquò vòl dire que lo Solelh passa pel zenit, alara i a pas d'ombra. Mai al nòrd, al meteis moment, los rais atenhián Alexàndria jos un angle non nul, que mesurèt. L'angle mesurat es d'un cinquanten de cercle. Aquò significa que la circonferéncia de la Tèrra es cinquanta còps pus granda que la distància de Siene cap a Alexàndria. Aviá tanben legit que las caravanas de camels partent de Siene comptavan cinquanta jorns per aténher Alexàndria percorrent cent estadis cada jorn. Calculèt que la distància entre ambedoas vilas de la val de Nil èra de 5 000 estadis. L'estadi equival a 158 m.
Per mesura de l'ombre portada amb d'objèctes de nautor coneguda situats en dos punts de latitud diferenta, trobèt la valor de 250 000 estadis per la longor del meridian, es a dire la circonferéncia terrèstra. Aquela mesura es exacta a 2% prèp. Ne deduguèt lo rai de la Tèrra.
Son utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo rai terrèstre es utilizat per fòrça calculs astronomics coma:
- Lo calcul de la parallaxa diurna d'un astre:
- Parallaxa diurna: dos observators se plaçant en dos punts A e B de la Tèrre mai alunhats possible e nòtan la configuracion de las estelas a l'entorn de l'astre observat. Pòdon atal calcular los angles BAP e ABP, puèi ne deduire la parallaxa que permetrà d'obtenir la distància TP.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Los elements de geometria d'Euclides, tradusits literalament en (fr), e seguits d'un tractat del cercle, del cilindre, d'un còn e de l'esfèra, de la mesura de las superfícias e dels solids, amb de nòtas; Euclides, F Peyrard ; París, F. Louis, 1809.
- Geometria 4: las relacions dins lo cercle. ; Michel Morin, Alain Roy ; Mont-Royal, Quebèc: Modulo, 1995.


text:
Manderen
Manderen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo nòrd del departament, a una trentena de quilomètres al nòrd-es de Diedenhofen. Es termierèra amb la Sarre alemanda e a qualques quilomètres del Luxemborg.
Las municipalitats limitrophes son Merschweiller al nòrd, Perl (Sarre) al nòrd-es, Launstroff a l'èst, Ritzing al sud, Kirschnaumen al sud-oèst, Kirsch-lès-Sierck a l'oèst.
Lo autoroute alemanda A8 tangente lo limit nòrd-es de la comuna.
La commune est située dans le nord du département, à une trentaine de kilomètres au nord-est de Thionville. Elle est frontalière avec la Sarre allemande et à quelques kilomètres du Luxembourg.
Les communes limitrophes sont Merschweiller au nord, Perl (Sarre) au nord-est, Launstroff à l'est, Ritzing au sud, Kirschnaumen au sud-ouest, Kirsch-lès-Sierck à l'ouest.
L'autoroute allemande A8 tangente la limite nord-est de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava en principi ducs de Lorraine, de contunh #venir fief luxembourgeois jos Jean lo Aveugle l'an 1346.
- Vilatge cedit a la França en 1829.
- La municipalitat de Tunting a ligat a Manderen dempuèi 1830.
- La seigneurie relevait d'abord des ducs de Lorraine, puis devint fief luxembourgeois sous Jean l'Aveugle en 1346.
- Village cédé à la France en 1829.
- La commune de Tunting est rattaché a Manderen depuis 1830.


text:
711
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 711 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Menaçadas per d'atacas aràbias, Lazes e Abcazia cambièron de jurament e acceptèron la senhoriá dau califa Al Walid Ièr. Justinian II preparèt donc una expedicion per sometre tornarmai aquelei regions mai la revòuta de Cherson e la proclamacion de Filípicos coma emperaire l'obligiguèt de se preocupar d'aqueu frònt en prioritat. Organizèt donc una expedicion a Sinòpe dins lo corrent de l'estiu. Pasmens, arribat a Cherson, l'expedicion se revoutèt e acceptèt Filípicos, sostengut per lo Khanat dei Khazars, coma emperaire. Puei, se dirigiguèt còntra Constantinòple onte lei partisans e lo fiu de Justinian II foguèt tuats. De son caire, Justinian assaièt de rintrar mai la pèrda de la capitala entraïnèt la traison de sei tropas e foguèt descapitat per un soudat de sa garda. Filípicos venguèt l'emperaire unic de l'Empèri Bizantin.
D'autra part, l'expedicion còntra Lazes e Abcazia, dirigida per lo futur emperaire Leon III l'Isaurian, permetèt de restablir lo contraròtle bizantin sus la segonda.
Reiaume Visigòt[modificar | modificar la font]
Desbarcament d'una fòrça araboberbèra — belèu aliada ai princes visigòt en revòuta còntra Roderic — dins lo sud de la Peninsula Iberica. Lo 19 de julhet, l'armada dau rèi visigòt foguèt vencuda sus lo riu Guadalete e Roderic foguèt tuat dins lo corrent dei combats entraïnant la dispersion de sei fòrças. Après aquela desfacha, lo poder reiau s'afondrèt e lo Reiaume Visigòt dispareguèt.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Sètge de la vila per l'armada de Tonína. K'inich K'an Joy Chitam II foguèt capturat mai l'eissida de la batalha es desconeguda.


text:
Neturei Karta
Neturei Karta (נטורי קרתא en judeoaramèu babilonian, valent a dire « los gardians de la ciutat ») es un grop josieu haredí (ortodòxe).
Fan partida de l'Edah Haredit, un movement que se basa sus la literatura rabinica que crei que dins l'antiquitat lo poble josieu foguèt forabandit de sa tèrra e l'estat josieu destruch per la volontat divina e solament lo Messias o podrà restablir, doncas cada temptativa umana de recrear aquel estat abans la venguda del Messias seriá un atac contra aquela volontat. Al moment de las eleccions refusan sistematicament de votar. Lo grop apareguèt en 1938, resultat d'una scission del partit religiós Agudat Yisrael, considerat pus tolerant sus l'idèa de l'estat josieu. Las tendéncias fondamentalistas contràrias a la creacion de l'estat josieu son agropadas dins l'Edah Haredit, una federacion pro flexibla de grops fondamentalistas autonòms (ont s'inclutz Satmar), que a sos pròpris tribunals rabinics en Israèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat dels Neturei Karta descendon de josieus ongreses queal començament del sègle XIX s'establiguèron dins la Vila Vièlha de Jerusalèm. S'opausèron a l'arribada d'immigrants josieus dempuèi Euròpa, que lor tòca èra de crear un estat sobeiran josieu en Palestina contrarotlada per l'Empèri Otoman e puèi per l'Empèri Britanic.
Lor nombre es estimat entre 5 000 e mens de 1 000. Los membres se tròban principalament a Jerusalèm (en particular dins lo quartièr de Mea Shearim). An de centres a Nòva York e a Beit Shemekh, pròche de Jerusalèm. D'autres grops pus pichons, associats amb Neturei Karta mas sens ne far oficialament partida, se tròban a Londres, Viena, Anvèrs e Montreal.


text:
Naissèt lo 28 de setembre de 1932 de parents campanhards: Manuel Jara e Amanda Martínez. La siá mainadesa transcor a Lonquén, localitat prèpa dins la capitala e la siá joenessa a Santiago, a la Población Nogales. A la mòrt de la siá maire dintra al Seminari Redemptorista de San Bernardo. Demòra ailà per pauc mai d'un an.
Lo 1957, s'intègra a l'ensems de cants e danças folcloricas Cuncumén, creat ras d'unes corses de sason impartida per Margot Loyola. A, tanben, los sieus primièrs contactes amb Violeta Parra, que la anima a contunhar cantaire.
Lo 1959, amb vint-e-sèt ans, a la siá primièra experiéncia en direccion teatrala: dirigís Parecido a la felicidad, d'Alejandro Siveking. Viatja amb l'òbra per Argentina, Uruguai, Veneçuèla e Cuba. Aquel meteis an graua amb l'ostal discografic Emi-Odeon, en cantant cossí solista del Cuncumén, dos nadalets que li ensenhèt Violeta Parra.
Lo 1960 assistís en l'en direccion cap Pedro de la Barra en lo montatge de La viuda de Abaplaza, de Germán Luco Cruchaga. Posteriorament, dirigís La mandràgora, de Nicolau Maquiavèl.


text:
Violet
Lo violet, color de la violeta, nomentat tanben mauva, color de la mauva, es generalament utilizat per nomenar tota una plaja de colors, de l'ametista (que sosentend una transparéncia) al zinzolin.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo violet es una color, la color interiora de l'arc de Sant Martin. La benda violeta es una de las extremitats de l'espèctre vesible abans l'ultraviolet e es compresa entre las longors d'onda de 380 e 435 nm.
Lo violet se pòt sintetizar amb una mescla de blau (gaireben 60% de luminositat) e de roge (gaireben 40% de luminositat) en sintèsi additiva (coma o indica son codatge RVB), o d'una mescla de magenta (gaireben 60%), de cian (gaireben 20%) e de negre (gaireben 40%) en sintèsi sostractiva (pigments), (coma o indica son codatge CMJN).
Pigments[modificar | modificar la font]
Lo violet es una color rara dins la natura. Los pigments violets son doncas sovent produches de sintèsi.
Pigments minerals :
- PV16 Lo violet de manganès, un violet porpre anant cap al roge. Sa formula es NH4MnP2O7.
- PV14 Lo violet de cobalt es un violet porpre, tirant anant cap al ròse.
- PV15 Lo violet d'otramar, un violet blavenc, derivat del blau otramarin.
Pigments organics :
- PV23 o PV37 Lo violet de dioxazina, un violet blavenc: C34P22C12N4O2
- PV29 Lo violet de perilèn, un bordèu escur
- PV19 Lö magenta de quinacridona, qui sèrt de 'magenta primari'.
- PV42 Lo ròse de quinacridona es un magenta puslèu tèrne.
Colorants[modificar | modificar la font]
Abans s'utilizava lo chuc d'abajon per colorar los teissuts en blau violetenc.
Lo violet aliltoluidin es un oxíd d'anilina utilizat per tintar los teissuts. Foguèt descobèrt en 1856 pel quimista anglés Perkins. Foguèt a l'onor en 1862 a l'Exposicion Universala ont la Reina Victòria pareguèt vestida d'una rauba tinta d'aquel colorant.
Simbolica[modificar | modificar la font]
- Dins la simbolica occidentala, lo violet es associat a la noblesa e a la gelosiá.
- Dins la religion crestiana, la color violeta es portada pel clergat pendent la liturgia dels periòdes de june. Simboliza la peniténcia, o tanben lo dòl.
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
-
-
Cortinarius violaceus, campairòl tot violet
-
Lo caul roge qu'es violet !
-
-
Lo chuc de abajon (blava) es violet.
-
Lo chuc de l'amora (negra) de romec es violet.
-
Trufas Vitelota
-
Ametista, cristal violet natural
Objectes fabricats[modificar | modificar la font]
-
Lutz negra qu'es en fach violeta
-
-
Vestits violets de l'evesque
Qualques bandièras[modificar | modificar la font]
Raras son las bandièras amb de violet o una color vesina del bordèu.


text:
Pasiòls
Pasiòls (Paziols en francés; d'una forma latinizanta Pasulis, probablament sortida del latin paludis[1]) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primières traças de poblament dins l'airal de Pasiòls remontan al paleolitic. Foguèron trobat qualques selzes dins la Cauna dels Sants e d'autres vestigis sus la comuna de l'Edat del Fèrre, una tomba a incineracion e mai una necropòli. De fragments d'anfòras e de teules semblan indicar que l'endrech èra ocupat dins lo temps galloroman.
Durant lo sègle XII, l'espandi dependiá dels senhors de Tèrme e un fòrt de Pasiòls es mençonat en 1208. Pauc de temps aprèp la crosada contra los albigeses, Pasiòls amassa amb totes los bens del senhor catar Ramond de Tèrme, foguèt autrejats al crosat francés Alain de Roucy.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Molin de la Torre
- La Pèira del Bast


text:
Wikipèdia:Convencions d'estil
Las convencions d’estil utilizadas sus Wikipedia an per objectiu d'assegurar una coeréncia visuala e estructurala entre totes los articles, e mai de permetre una comprension mai aisida dels articles. S'agís pas que de convencions, e es probablament impossible de conclure qu'un estil es melhor qu'un autre, mas se tot lo mond (o la majoritat) seguís a pauc prèp las meteissas règlas d’estil, los articles o ganharàn en clartat de lectura, d'escritura e d'edicion.
Podètz tanben consultar Cossí modificar una pagina, que vos explicarà cossí utilizar los estils. Convencions tipograficas vos explicarà quora utilizar tala o tala convencion. Aquesta pagina a puslèu per objectiu un angle de vista « construccion de l'article »
Somari
Cossí amodar un article ?[modificar | modificar la font]
Un article començarà de preferéncia per una introduccion corta o una definicion, reprenent lo títol de l'article. La primièra mencion del subjècte de l'article se metrà en caractèrs gras.
Per exemple :
- Lo Karaté dô (空手道) es un art marcial japonés. En lenga japonesa, « kara » significa void, « te » man e « dô » la via (lo camin), çò que significa doncas « La via de la man voida ».
- Una lenga aglutinanta es una lenga ont los mots son formats en « empegant » al radical d'afixes de tal biais que las frontièras entre los morfèmas demòren plan netas e que cada morfèma corresponda a un sol trach esquemantic o foncional.
Pels articles portant sus de personas, lo nom de la persona serà indicat en gras, e la linha d'introduccion indicarà sas datas de naissença e de decès (s'es apropriat) amb totas las letras.
Per exemple :
- Maurice Papon (nascut a Gretz lo 3 de setembre de 1910) es un òme politic e naut foncionari francés, condemnat en 1998 per complicitat de crime contra l'umanitat, per d'actes comeses coma foncionari del Govèrn de Vichèi.
o
- Jacques-Yves Cousteau (11 de junh de 1910, Sant Andrieu de Cubzac França - 25 de junh de 1997, París) oficièr dins la marina francesa, oceanograf, internacionalament conegut coma lo comandant de la Calypso.
Quand lo tèma de l'article tracha de mantun nom, se vestiràn totes los noms de negre dins la primièra linha de definicion de l'article
- Las eubacterias o vertadièras bacterias son d'èssers vivents procariòtas.
De discutir
D'ajustar : definicion tèrme femenin, masculin
Cossí apondre un messatge d'avertiment ?[modificar | modificar la font]
Los messatges d'avertiment devon èsser:
- situats a la cima de l'article, los uns jols autres en cas que n'i aguèsse fòrça,
- precedits per una mencion nòta o avertiment segon l'importància del messatge,
- escriches en caractèrs pichons (amb l'ajuda de la balisa  ),
- sens encastre, ni mesa en pagina (centre, drecha, esquèrra, etc.),
Estructura d'un article[modificar | modificar la font]
Se recomanda, mai que mai per çò qu'es dels articles plan tecnics, de començar amb una partida de vulgarizacion, per tal de permetre als començaires d'aquesir d'unas coneissenças sus la tematica donada, puèi de dintrar sonque dins las parts mai tecnicas.
Un article deu èsser estructurat per un decopatge logic apropriat de la forma :
== Seccion 1 == === Sosseccion 1 === === Sosseccion 2 === == Seccion 2 ==
A l'interior d'una partida, lo paragraf demòra l'unitat de basa.
En cap de cas las listas amb de piuses devon pas se substituir a aqueste tipe de decopatge : servisson unicament a enumerar una seria de punts non susceptibles d'èsser desvolopats (per exemple una lista d'ingredients per una recèpta). Coma un article enciclopedic a per vocacion de desvolopar exaustivament los punts qu'abòrda, de talas listas n'i an doncas pas qu'ocasionalament lor plaça e devon de tot biais ne respectar las règlas tipograficas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Recomandacions e règlas de seguir
- Wikipèdia:Projècte/Carta grafica
- Categorizar naissença e vida (modèls indispensables per las biografias)


text:
Johannes Ockeghem
Johannes Ockeghem (c.1410 - Tors, França, 1497) que ho un compositor de la segonda generacion de l'escòla francoflamenca e lo màger compositor de la segonda mieitat deu sègle XV.
Que tribalhè successivament au servici de Charles I de Borbon a Molin puish de Charles I de França dinc a la soa mort a Tors, on aqueste rei l'avèva hèit tresorièr.
De l'òbra d'Ockeghem que demoran 14 messas polifonicas, ua messa de requiem (la mei anciana coneguda dens aqueste genre) motets e cançons. Coma Guillaume Du Fay Ockeghem qu'emplegó cançons popularas com cantus firmus e, eth tanben, L'homme armé.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Kyrie Eleison de Ockeghem sus youtube.com.


text:
Vitré (Deux-Sèvres)
Vitré es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Vitré a aculhit de nombroses refugiats dels Ardennes #que cèrts procedentes de Polonha.
Durant la Seconde Guerre mondiale, Vitré a accueilli de nombreux réfugiés des Ardennes dont certains originaires de Pologne.


text:
Joan Miró
Joan Miró i Ferrà (Barcelona, 20 d'abril de 1893 - Palma, 25 de decembre de 1983) foguèt un important pintre, ceramista e escultor catalan del sègle XX, del Surrealisme.
Biografia[modificar | modificar la font]
Quand èra jove, Miró foguèt atirat per los movements artistics qu'èran a espelir e s'amassar a Montparnasse (París, França) e en 1920 se mudèt a la capitala de l'estat francés. Lai, jos l'influéncia dels poètas e dels escrivans, desvolopèt un estil unic bastit sus de formas organicas e de plans geometrics dessenhats amb de linhas agudas. Generalament identificat coma un pintor surrealista per encausa de son interès de cap a l'automatisme surrealista e son emplec de simbolisme sexual (per exemple, d'ovoïdes amb de linhas ersosas que ne sortisson), foguèt influenciat en gras variables l'estil de Miró pel surrealisme e lo dadaïsme, encara que rebutèsse d'èsser membre de quin movement artistic que siá dins lo periòde d'entreguèrras. André Breton, lo paire del surrealisme, lo descriguèt coma "lo mai surrealista de totes nosautres." Èra conegut Breton per son afinitat a l'automatisme e a mai incitava a defugir l'alimentacion, lo sòm, e a prendre de drògas per tal de s'encabir dins un estat allucinogèn que portariá a la creacion d'art reveladoira del subconscient. Miró confessèt que creèt una de sas òbras mai celèbras, Lo carnaval d'Arlequin, dins de condicions similaras.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
òbra al Musèu Reina Sofia
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial de la Fondacion Miró
- Biografia detalhada
- Art Gallery - Joan Miro
- Archiu pro complet de sas òbras
- Miro al Centre Pompidou : "la Naissença del monde" (1917-1934)
- The Prodigious Century


text:
Blat
Lo blat (reg. horment, hroment) es un tèrme generic que designa divèrsei cerealas apertenentas au genre Triticum. Son de plantas annalas de la familha dei graminèas o poacèas, cultivadas dins de país nombrós. Lo tèrme de blat designa egalament lo gran (cariopsi) produch per aquelei plantas. Es un grand amb lo milh e lo ris. Se produtz annalament 600 milions de tonas de blat, la tresena per l'importància mondiala, après lo ris, la mai consomada per l'òme. Lo blat es, dins la civilizacion occidentala e en Orient Mejan, un compausant centrau de l'alimentacion umana. Es estat domesticat en Mesopotamia.


text:
Eliç
Una eliç es un dispositiu format per un ensems d'elements denominats palas, que son montats de maniera concentrica a l'entorn d'un ais, virant a l'entorn d'aqueu en un meteis plan.
Sa foncion es de transmetre a travèrs dei palas la sieuna energia cinetica pròpria (qu'aquerís en virant) a un fluid, creant una fòrça de traccion, o vicevèrsa; "pren" l'energia cinetica d'un fluid per la transmetre mejançant son ais de rotacion a un autre dispositiu.
Lei primiereis aplicacions deis eliç, fa de miliers d'ans, foguèron lei molins de vent e d'aiga. Uei lo dia, tanben sota lei noms de "rotor", "turbina" e "ventilador", leis eliç e lei dispositius que ne derivan s'emplegan per una multitud de foncions: refrigeracion, compression de fluids, generacion d'electricitat, propulsion de veïculs e mai per la generacion d'efiechs visuaus (estroboscòpi).
Coma o evidéncia la varietat de denominacions e de camps d'aplicacion, existís una granda varietat d'eliç, varietat que se manifèsta subretot dins lei palas, que generalament tenon de perfius semblants a aquelei d'una ala, mai que sa forma vària segon la foncion.
E mai, i a d'eliç, principalament dins l'aviacion, que l'inclinason de sei palas es variabla, una variacion qu'a son torn pòt concernir lo plan de rotacion de l'eliç ("pas") o l'ais de rotacion de l'eliç ("pas ciclic"). Per aconseguir aquò se requerís de mecanismes pron complèxes.


text:
Manchoria
Manchoria (en chinés oficial: Dongbei Pingyuan) es una region istorica d'Asia Orientala es la pàtria del pòble manchó. Se situa al nòrd-èst de l'estat de China e compta amb una superfícia de 801 600 km². Compren las províncias chinesas de Liaoning, Heilongjiang e Jilin, tant coma la partida orientala de la region autonòma de la Mongolia Interiora.
Sa capitala istorica (non oficiala) es la granda vila que se sona Mukden (en manchó) o Shenyang (en chinés).
Sos abitants s'apelan los manchós.
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una region principalament montanhosa, crosada per las vals dels rius de Sungari e de Liao. Son sossòl es ric en fèrre, zinc, carbon, plomb, coire, argent e aur. Lo clima es rigorós amb d'ivèrns longs e fòrça freds.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt ancianament un territòri de tribús nomadas fòrça bellicosas. China comencèt son contraròtle territorial dempuèi la dinastia Han mas. Amb lo temps, los chineses se limitèron sonque d'aver mantuna garnison dins lo sud de la region. Apuèi, los tunguses fondèron lo reialme de Pohai, que foguèt destruit per l'etnia mongòla kitan, que fondèt l'empèri Liao. D'autras tribús coma los jurchen, vassalas dels tunguses, faguèron lor reialme Chin en 1115 e s'alièron amb los chineses de la dinastia Song, qu'expulsèron los kitan en 1127, mas ataquèron mai tard los chineses. Los mongòls de Gengis Khan acabèron amb los reialmes de Manchoria en 1234, e comencèron lo camin de la dominacion de China mas, en 1368, la dinastia chinesa dels Ming restabliguèt lo domeni dins la region; e doncas, los junchen comencèron de s'enfortir mentre que los Ming s'afeblissián; tre aquel moment aquestas tribús foguèron conegudas coma los manchós. A la fin del sègle XVI comencèron los afrontaments contra los chineses, que fin finala concludiron amb la casuda dels Ming, pel suicidi de son darrièr emperaire. En 1644, los manchós fondèron la dinastia Qing, que governèt fins a 1911 e ensagèt de detener l'emigracion chinesa a Manchoria fins a la fin del sègle XVIII, una emigracion deguda en part a las ressorsas existentas dins la region. Sa termièra amb Russia foguèt desplaçada en 1689, 1858 e 1860, e dins aqueste darrièr còp se fixèt entre los fluvis d'Amur e d'Ussuri. Al sègle XIX, la poblacion èra pus chinesa que manchó. Tre 1894 foguèt una region disputada per Japon e Russia, situacion qu'esclatariá dins la Guèrra Russojaponesa de 1904 que la victòria foguèt dels japoneses; la region foguèt annexada a Japon en 1931, e doncas cambièt son nom per Empèri de Manchokuò, que foguèt proclamat Estat independent (que foncionava en realitat coma un protectorat japonés). Lo darrièr emperaire chinés Puyi, per donar una cèrta legitimitat al país novèl davant lo mond entièr, foguèt investit coma Emperaire de Manchokuò jol nom de Kang De. Aqueste Estat fictiu foguèt una de las rasons dels Estats Units per entrar dins la Segonda Guèrra Mondiala, pr'amor que Manchokuò èra contrari a lors interèsses. Dempuèi la guèrra, especificament en 1948, Manchoria fa tornarmai partida de China e en 1959, la region foguèt partejada entre la Mongolia Interiora e las províncias de Liaoning, Heilongjiang e Jilin.


text:
Punk
Lo punk designa una mòda e un corrent artistic larg que gravitan a l'entorn de la musica punk rock.
Mòda[modificar | modificar la font]
Lo meteis Malcolm Mc Laren èra lo managèr dei Sex Pistols. La mòda punk, dins sa version popularizada a partir d'Anglatèrra, subretot de Londres e de la botiga de Malcolm Mc Laren, prèsa un brinde provocant amb de peus tenchats, parcialament rasats e en cresta. Pasmens d'autrei brindes pus sòbris existisson tanben dins lo movement punk.
Politica[modificar | modificar la font]
Una partida dau movement punk s'es politizada en generau dins l'anarquisme, de còps dins lo socialisme, dins l'extrèma esquèrra, o lo comunisme.


text:
Maurice Scève
Maurice Scève (Lion, ca. 1500 - 1564) que ho un poeta francés tanhent de l'escòla de Lion e de la poetessa Pernette du Guillet. La soa òbra màger qu'ei Delie, object de plus haulte vertu (Delia, objècte de la vertut mei hauta).
Gessit de la borgesia juridica lionesa, que ganhè en 1535 lo concors de blasons organizat per Clément Maror. En 1540 que ho l'organizator principau de l'entrada deu rei Enric II de França.
Qu'ei considerat, dab lo son biais de tractar l'amor, com un continuator de Patrarca e un precurssor de La Pléiade.


text:
Pézarches
Pézarches es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat a l'èst de la capitala a una distància d'una cinquantena de quilomètres del boulevard périphérique (pòrta de Charenton. S'i accedís pel autoroute A 4,sortida n°13 en direccion de #Provenir.
Lo Yerres, afluent de la Seine, travèrsa la comuna.
Cette commune est située à l'est de la capitale à une distance d'une cinquantaine de kilomètres du boulevard périphérique (porte de Charenton. On y accède par l'autoroute A 4,sortie n°13 en direction de Provins.
L'Yerres, affluent de la Seine, traverse la commune.


text:
Tractat de Lisbona
Lo Tractat de reforma institucionala de la Union Europèa, Tractat de Reforma o Tractat de Lisbona es un tractat adoptat pel Conselh de l'Union Europèa dins la vila de Lisbona lo 19 d'octobre de 2007 que se substuís a l'escac de la Constitucion Europèa de 2004.[1]
Aquel tractat foguèt signat pel plen del Conselh de la Union lo 13 de decembre de 2007, donant a l' Union Europèa (UE) una personalitat juridica li permetent de signar los acòrdis internacionals al nivèl comunautari.
En junh de 2008 lo tractat foguèt negat per referendum en Irlanda, l'unic país qu'aviá previst de lo sotmetre a l'opinion publica.
Processus[modificar | modificar la font]
L'escac de la ratificacion de la Constitucion Europèa en França e als Païses Basses provoquèt la paralisia de la reforma de las institucions europèas e la crisi institucionala al sen de l'Union Europèa (UE).[2] Lo preojècte prepausat per la Presidéncia alemanda del Conselh de l'Union Europèa lo 19 de mai de 2007 inclusèt l'"esséncia de la Constitucion".[3] La prepausa foguèt presentada aprèp de reünions de trebalh entre la presidéncia e los delegats dels vint e set estats membres pendent lo primièr semestre de l'an, decidissent fin finala abandonar lo format del Tractat constitucional e promòure al luòc un tractat classic qu'introduís esmendaments dins los dos tractats actualament en vigor, Lo Tractat de Roma a lo Tractat de Maastricht.[4]
Portugal, qu'assumava la presidéncia de l'UE pendent la segonda mitat de 2007, lancèt una conferéncia intergovernamentala (CIG) los 23 e 24 de julhet per acabar la redaccion del tèxte, coïncident amb la reünion dels ministres dels Afars exteriors. Lo nòu Tractat foguèt presentat a la cima lo 18 d'octobre dins la vila de Lisbona, amb l'intencion que siá signat pels caps nacionals abans la fin l'an. Aprèp comencèt lo processus de ratificacion amb l'objectiu que lo tèxte dintre en vigor en 2009.
Naut Representant[modificar | modificar la font]
Lo Conselh de l'Union arribèt a un acòrdi sul luòc, ròtle e poders del futur representant de la politica exteriora de l'UE.
Establiguèt que lo cap de la Politica Exteriora se nomenarà "Naut Representant per la Politica Exteriora e de Securitat Comuna de l'Union Europèa", que venguèt alara Vicepresident de la Comission Europèa. Definís lo Naut Representant de Politica Exterior e lo Comissari de las Relacions Exterioras, que contraròtla lo budgèt de la Comission en matèria de cooperacion e de politica exteriora e lo personal d'aquel camp de l'executiu comunitari. E mai serà encargat de presidir lo Conselh del Ministres del Afars exteriors de l'UE.
Doble majoritat[modificar | modificar la font]
Lo tractat de reforma establís qu'a partir de 2014 començarà a s'aplicar formalament lo sistèma de doble majoritat (55% dels Estats membres, amb un minium de 15, que reünís 65% de la poblacion), atal Polonha podrà invocar lo Tractat de Niça per impausar una minoritat de blocatge.
En mai, las matèrias que s'adoptaràn a la majoritat qualificada passan de 36 a 87.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) Acòrdi sul nòu Tractat de la Union Europèa que substituirà la constitucion escaçada
- ↑ (ca) Euròpa torna prendre alen amb la fin de la crisi institucionala
- ↑ (es) La Presidéncia prepausa una reforma que manten la esséncia de la Constitucion
- ↑ (es) Principalas questions dobèrtas per la reforma del Tractat constitucional


text:
Publicado 30/07/2012 16:56:53CET
GIRONA, 30 Jul. (EUROPA PRESS) -
Eth secretari generau d'ICV, Joan Herrera, a criticat qu'eth conselhèr d'Interior dera Generalitat, Felip Puig, "trèigue piech" dempús qu'aguest deluns s'age extinguit er incendi qu'a arrasat 13.000 ectares der Alt Empordà (Girona) e que s'a saldat damb quate victimes mortaus.
"No pòt èster qu'eth Govèrn age aguesta actitud un shinhau prepotenta ath dauant d'un balanç tan negatiu e desastrós", a sostengut Herrera en declaracions as periodistes a ua visita a Boadella, un des municipis mès afectadi per incendi.
A reclamat que se hèsque ua revision des hons que se dediquen ara prevencion e ar escandilhament de huecs, donc segons a dit, s'an redusit: "S'açò ac hesse quinsevolhe aute govèrn, li treiríem es colors. Sò segur".


text:
Vocala semidobèrta anteriora arredondida
La vocala semidobèrta anteriora arredondida es una vocala emplegada dins quelques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨œ⟩, es a dire una ligatura entre una "o" e una "e". Aquesta ligatura coneis una forma majuscula Œ, mas sonque la forma minuscula es emplagada per representa la vocala semidobèrta anteriora arredondida.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es semidobèrt, valent a dire que la lenga es plaçada apr'aquí un tièr del camin entre una vocala centrala e una vocala dobèrta.
- Son ponch d'articulacion es anterior, çò que significa que la lenga es plaçada tan luònh coma possible en avant de la boca
- Son caractèr de redondetat es arredondit, valent a dire que las labras son arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, auqeste sòn existís en auvernhat, lemosin e vivaroaupenc de l'èst ont es representat per una "uè". Tanben, en cèrts parlars lengadocians de la còsta metirranea pronóncian la "u" [œ], sistematicament o parcialament.