text:
Jean-Christophe Rufin
Jean-Christophe Rufin, nascut a Borges (Char) lo 18 de julhet de 1952, es un mètge, istorian, escrivan e diplomata francés. Foguèt elegit en 2008 a l'Acadèmia Francesa qu'es lo membre mai jove.
Ancian president d'Accion contra la Fam, foguèt ambaissador de França en Senegal e en Gàmbia.
Somari
Enfança e formacion[modificar | modificar la font]
Aprèp lo depart de son paire, veterinari, sa maire, que trabalhava a París coma publicitària, podiá pas se n'ocupar sola; o faguèron los grands[1]. Lo grand paire, mètge[2], qu'aviá sonhat de combatents pendent la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt, pendent la Segonda, deportat dos ans a Buchenwald per qu'èra resistent.
A 18 ans, Jean-Christophe Rufin tornèt veire son paire per azard. « Aviái causit, a Borges, lo primièr dispensari vengut per far un vaccin. Una femna jove qu'i trabalhava me demandèt mon nom e blavissiá. Èra la meuna mièg sòrra, me conduguèt prèp del nòstre paire. Nòstres rapòrts jamai foguèron fòrça bons[3]. »
Aprèp aver estudiat dins de licèus parisencs dintrèt a la facultat de medecina de la Salpêtrière e a l'Institut d'Estudis Politics de París[4]. En 1975, capitèt al concors d'internat a París. Trabalhèt a l'Espital Rothschild, en sala comuna. Pasmens qu'aviá causit la neurologia coma especialitat, en 1976, faguèt son servici militar coma cooperant en Tunisia dins una maternitat[5].
Carrièra[modificar | modificar la font]
Carrièra medicala[modificar | modificar la font]
En 1981, venguèt cap de clinica e assistent dels espitals de París, puèi estacat dels espitals de París en 1983 per dos ans. Tornèt la medecina a l'espital de Nanterre (1994-1995) puèi a l'espital Saint-Antoine a París (1995-1996). En 1997, dintrèt en França per dirigir un servici de psiquiatria a l’espital Saint-Antoine.
President d'Accion contra la Fam (ACF) de 2002 a 2006 per se consacrar a l'escritura. Demòra pasmens president d'onor d'aquela ONG.
Carrièra dins l'umanitari[modificar | modificar la font]
Coma mètge, foguèt un dels primièrs del movement umanitari Mètges sens Frontièras[6] e capitèt fòrça missions en Africa de l'Èst e en America Latina. Sa primièra mission umanitària data de 1976 en Eritrèa alara en guèrra, ont encontrèt Azeb que venguèt sa segonda esposa.
En 1985, Jean-Christophe Rufin venguèt director medical d'ACF en Etiopia.
Entre 1991 e 1993, èra vicepresident de Mètges sens Frontièras, mas daissèt l'associacion al moment de la marcha pel Cambòtja.
Entre 1994 e 1996, èra administrator de la Crotz Roja francesa[7].
En 1999, èra en pòste al Kosovo coma administrator de l’associacion Primièra Urgéncia, e dirigiguèt a l'Escòla de Guèrra un seminari « ONU e manten de la patz ».
Carrièra dins los ministèris e la diplomacia[modificar | modificar la font]
Diplomat de l'Institut d'Estudis Politics de París en 1980, e venguèt, de 1986 a 1988, conselhièr del Secretari d'Estat als Dreches de l'Òme, Claude Malhuret.
En 1989-1990, s'expatrièt a Brasil coma atacat cultural e de cooperacion prèp de l'ambaissada de França[8].
En 1993, dintrèt al cabinet de François Léotard, ministre de la Defensa, i demorèt dos ans.
Director de recèrca a l’Institut de Relacions Internacionalas e Estrategicas entre 1996 e 1999, conduguèt la mission umanitària francesa en Bòsnia e Ercegovina. Faguèt liberar onze ostatges franceses de l'associacion Primièra Urgéncia preses pels Sèrbes de Bòsnia. Aquela mission provoquèt l'enemistat de Dominique de Villepin, alara al cabinet d'Alain Juppé (ministèri dels Afars Estrangièrs).
En 1995, daissèt lo ministèri de la Defensa e venguèt atacat cultural al Nordeste brasilièr.
Dins lo « rapòrt Rufin » del 19 d'octobre de 2004, il atirèt l'attencion sus l'antisemitisme, que deu pas, segon el, a èsser mesclat dins le racisme o la xenofobia en general.
Lo 3 d'agost de 2007, foguèt nomenat ambaissador de França al Senegal e en Gàmbia[9].
Al primièr semestre de 2008, participèt amb d'agents de la DGSE a la recèrca dels fugidisses d'Al-Qaïda aprèp l'assassinat de toristas franceses en Mauritània[10].
En decembre de 2008, declarèt pendent una conferéncia de premsa: « Al Senegal, es fòrça dificil de gardar de secrets. Tot lo monde o sap tot, o tot lo monde o crei tot saber, donca ditz qué que siá, e doncas preferiam dire las causas talas coma son, lo dire d'un biais transparent. » Aprèp aquela la vicepresidenta del Senat de Senegal, Sokhna Dieng Mbacké, li demandèt d'excusas publicas per aqueles mots « ofensants, e mai mespresants e insultants ».
Quitèt sas foncions d'ambaissador al Senegal lo 30 de junh de 2010.
En julhet de 2011, integrèt l'equipa de campanha de Martine Aubry per l'eleccion presidenciala de 2012[11] ».
Autras foncions[modificar | modificar la font]
En parallèl, foguèt mèstre de conferéncias a l'Institut d'Estudis politics de París entre 1991 e 2002, puèi a l'universitat París 13 (1993-1995) e a l'Escòla de guèrra[12].
Dempuèi 2005, es tanben membre del conselh de vigilància del Grop Express-Roularta, e membre dels conselhs d'administracion de l'Institut Pasteur, de França Televisions e de l'OFPRA[13].
Carrièra literària[modificar | modificar la font]
Jean-Christophe Rufin consacrèt mai de vint ans de sa vida a trabalhar dins d'ONG al Nicaragua, Afganistan, Filipinas, Rwanda e dins los Balcans. Aquela experiéncia lo conduguèt a examinar lo ròtle de las ONG dins de situacions de conflite, coma son primièr ensag, Lo Pièger umanitari (1986), sul enjòcs politics de l'accion umanitària e los paradòxes dems movements « sens frontièras » que, ajudant las populacions, fan lo jòc dels dictators, e dins son tresen roman, Las Causas perdudas (1999).
Sos romans d'aventuras, istorics, politics, son de recits de viatges e d'anticipacion.
- « Foguèri desformat dins lo sens del visual. [...] Coma disiá Kundera, i a doas menas d'escrivans : l'escrivan musician e l'escrivan pintre. Ieu soi pintre. [...] Quand escrivèm, o ausissèm, o vesèm. Se pòt pas far los dos al meteis temps[14]. »
Jean-Christophe Rufin foguèt elegit a l'Acadèmia francesa.
- Ensags
- Lo Pièger umanitari – Quand l'umanitari remplaça la guèrra, ed. Jean-Claude Lattès, 1986.
- L'Empèri e los nòus barbars, ed. Jean-Claude Lattès, 1991 ; (que compara l’Occident a l’Empèri Roman menaçat pels barbars : « Ara, es l’Èst que demanda d'ajudas per son desvolopament. Quant al Sud, s’arma al'ora d'ara contra lo Nòrd. »)
- La Dictatura liberala 1994.
- L'Aventura umanitària, coll. Découvertes Gallimard (nº 226), 1994.
- Geopolitica de la fam – Fam e responsabilitat,2004.
- Un leopard sul garròt 2008
- Romans
- L'Abissinian, 1997 , prèmi Goncourt del primièr roman e prèmi Mediterranèa.
- Salvar Ispahan, 1998.
- Las Causas perdudas, 1999, prèmi Interallié 1999, novèla edicion sul títol Asmara e las causas perdudas en « Folio ».
- Roge Brasil, 2001, prèmi Goncourt 2001.
- Globalia, 2004.
- La Salamandra.
- Lo Parfum d'Adam, 2007.
- Katiba, 2010
- Lo Gran Còr, 2012
- Novèlas
- Sèt istòrias que tornan de luènh, 2011 (ISBN 978-2-07-013412-0).
- En collaboracion
- Economia de las guèrras civilas, amb François Jean, 1996.
- Mondes rebèls, amb Arnaud de La Grange e Jean-Marc Balancie, 1996.
- Prèmis
- Prèmi Goncourt del primièr roman 1997, per L'Abissinian.
- Prèmi Mediterranèa 1997, per L'Abissinian.
- Prèmi Interallié 1999, per Las Causas perdudas.
- Prèmi Erwan-Bergot 1999, per Las Causas perdudas.
- Prèmi Goncourt 2001 e Grand Prèmi de l'Acadèmia de Marina, per Roge Brasil.
Vida privada[modificar | modificar la font]
Jean-Christophe Rufin es paire de tres enfants: Maurice, lo filh ainat puèi, amb sa segonda esposa l'etiopiana Azeb[15], doas filhas : Gabrielle (en 1993) e Valentine (en 1995). Encontrèt Azeb en Eritrèa[16]. Fins a sa nominacion coma ambaissador de França al Senegal, demorava una granda partida de l'an a Saint-Nicolas-de-Véroce[17], dins lo massís del Mont Blanc. Lo 25 d'agost de 2007 se celebrèt lo maridatge a Saint-Gervais-les-Bains.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "pascale frey" (fr)Pascale Frey , « Jean-Christophe Rufin, la tête ailleurs », sul site lexpress.fr, 1èr de febrièr de 2004.
- ↑ "pascale frey"
- ↑ (fr)Philippe Perrier, « Jean-Christophe Rufin, romancier sans frontières », L'Express, 1èr d'octobre de 2001.
- ↑ "whoswho" Noticia biografica, Who's Who in France.
- ↑ "pascale frey"
- ↑ "pascale frey"
- ↑ whoswho
- ↑ whoswho
- ↑ (fr)« L'écrivain-médecin Jean-Christophe Rufin ambassadeur de France à Dakar », sus Latribune.fr.
- ↑ (fr)« Rufin, si peu académique », Le Figaro 20 de junh de 2008, p. 22.
- ↑ (fr)L'équipe de campagne de Martine Aubry sul site oficial martineaubry.fr
- ↑ whoswho
- ↑ whoswho
- ↑ (fr) Le Figaro du 10 août 2007.
- ↑ http://www.franceculture.com/emission-katiba-de-jean-christophe-rufin-2010-04-16.html
- ↑ Un leopard sul garròt
- ↑ "pascale frey"


c: text/html

text:
Sent Pantaleon de L'Archa
Sent Pantaleon de L'Archa (oficialament en francés Saint-Pantaléon-de-Larche) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nicotinamida adenina dinucleotid fosfat
La nicotinamida adenina dinucleòtid fosfat, tanben coneguda coma NADPH o NADP, es un coenzim utilizat dins la fasa de fixacion del dioxid de carbòni de la fotosintèsi (cicle de Calvin) que s'encarga de redusir lo CO2 en carbòni organic (es un coenzim e recep d'idrogèn per se convertir). Lo NADPH es un compausat reductor qu'amassa amb l'ATP s'encargan de transformar l'aiga e lo dioxid de carbòni en compausats organics redusits (glucòsa per exemple), en liberant d'oxigèn.


text:
maime a écrit:
Adiu Taban ! Tròbe que t'as pas mestier de l'aprener, lo parlas (enfin l'escrives) plan bien
Eh bé, ara, me fas plan de ben, maime! N'en ai la larma! grandmerci!
Justament, estava sus un autre "topic", e avia escribit un pauc trop de causas. Te lo donna aqui, qu'aquo's men geinan per l'autor e qu'aquo's mai au bon endretch!
+++++++++++
maime a écrit:'Na partida daus occitanistas s'ocupan mai de vòstre
niveu de lenga que non pas de jostener l'utilitat sociala de vòstre
trabalh.
Es plan vrai, aquo!
Avan d'esser aqui, ai visitat un autre forum qu'ai pas trobat plan agradable.
Toteis parlavan como s'eran grand doctors de la lenga. N'i avia
d'universitaris, d'"intelletuels" qu'avian aprengut l'occitan a
l'escola : a la Facultat.
Escampa, la pitchota filha de paisans que sieu, como si l'Occitania era
devenguda una causa de l'Universitat, como lo latin e lo françès. (Attention : aquo's pas un mau que l'Universitat ensenha l'occitan : aquo's m'agrada plan, au contrari!)
An plan discutat d'histori, de termièras et tot aquo. E d'un foutrau de causas pitchotas -o que me semblavan pitchotas- e mai prep dau ceu que de la terra. ("fumeuses" per ieu).
Parlavan como los trobadors dau XVI, faisan lo clerc e lo capelan, dins un beu parlar de felibre.
M'an reprochat de mescla lo francès ambe l'occitan, m'an corrigada a
chasque palabra. E que mon occitan es pas "pur" perque n'i a de
lengadocian mesclat ambe lo provençau. Aquo lo sabi, ieu, mas que faire? Ma familha, aquo's 50% provençau e 50% de lengadocian!
Ara, pensavan benleu que sian mai occitans que mon grand-paire, el que
parlava mai occitan que francès! Mas pas l'occitan des trobadors :
l'occitan de la vinha, aqueu que n'es pas pron polit per los estudiants
dau Clapas!
Lo paisans an gardat l'occitan, aqui, dins lo prat, quand l'universitat
pensava que parlèron lo "paious" e lo "patoés"! (e quand era la moda de parlar lo "pointut" de Paris, per fa un pauc mai "brancat"). Mas parlavan pas plan
la polida lenga de los trobadors de la fin'amor, qu'eran mai riches que
nosautres, et plan mai aletrats que lo sem. Se mon grand-paire a fatch
un mescladis de francès et d'occitan, aquo's perque l'escola a fatch un
primièr mescladis dins lo cap de los pitchots d'aquela époqua. Et si ieu fai una mescla de provençau e de lengadocian es perque n'ai pas aprengut a l'escola.
Mas aquo's pas los trobadors que gardèron la lenga au XIX sigle, e pas mai au XX, aquo's
los vielhs que la parlèron, un pauc biaisada, oc, un pauc apaurida,
perque monsior "l'instituteur" avia interdit l'occitan a l'escola e
amai a l'ostal. Mas la lengua, los vielhs la gardèron, viva e
verdadiera, sin saber solament como l'escriure.
Aima plan la poesia, ieu, l'aima pron, mas sai a tanben que l'occitan
qu'ai aprengut quant era pitchoteta, aquo's pas de Mistral o de Guilhem.
Mon grand-paire
disio "lo patoès" e non savia pas que l'occitan existava. Quant l'ai descobrit, ieu, l'ai ditch au pépé e el n'a pas cregut ça que digava! M'a ditch "Occitan? Qu'es aquo? Non, parli pas occitan, ieu, parli patoés, d'aqui! L'occitan es pas aqui, es una lengua veicina!"
Estava non pas como un trobador dins la cors dau rei, ambe la cabreta e la palabra amistosa per las damas! Estava, el, mai como un pitchot qu'a trobat e gardat un tresaur sin saver
qu'es un tresaur. Pensava que lo patoés, aquo's pas una lenga verdadièira.
grandmerci, Monsior Ferry!
Enfin. Voli pas engalafar lo "topic" ambe ma plorada!
Aquo's pas grand causa, tot aquo, perque vos ai trovat, toteis aqui, que semblatz plan agradables... e pas fièrs!
Encara grandmerci d'esser tan verdadièrs e simples.
+++++++++++
Aqui l'as, maime, mon primièr roman en occitan!
Bona jornada a tu e a toteis!


text:
Benidorm
Benidorm [be·ni·'ðɔɾm] es una vila valenciana de la comarca de la Marina Baixa. Es situada al centre de la Marina Baixa e delimita per l'èst amb las municipalitats de l'Alfàs del Pi, la Nucia e Polop, pel nòrd amb Benimantell e per l'oèst amb Finestrat.
Coneguda arreu per sas plajas, gratacèls e ambient nocturne e per èsser una destinacion toristica de gents de tota Espanha e Euròpa. Es la municipalitat pus densa e populosa de las doas Marinas amb 1892,08 ab/km² de densitat e 72 845 abitants (2007). Son entorn forma l'Airal Metropolitan de Benidorm, format de Benidorm, Finestrat, la Nucia, Polop, l'Alfàs del Pi, Altea e La Vila Joiosa amb 182 302 abitants e lo num. 28 dins lo classament de l'Estat Espanhòl.


text:
U.E. Bossòst 1 – B. Luchon 0
Gol : Antonio (
70’).
Ath finau non a pogut èster a pesar dera nòsta trebalhada victòria dauant eth B. Luchon pes resultats artenhudi pes nòsti rivaus (eth SaliesMane guanhaue
2 a 4 en camp deth Cazaril e
eth Montastruc guanhaue 1-3 en camp der Encausse) Tot açò, mos deishe ena
auantdarrèra posicion, çò que mos hè baishar de categoria. Ei domatge, èm er
equip qu’auem guanhat ath campeon enes dus partits, mès era nòsta irregularitat
ath long de tota era sason mos a portat ad aguesta situacion finau. Auem estat pendent 15 sasons en
aguesta categoria d’Excellence, màxima categoria deth Districte de Comminges e
ara, era sason que ven jogaram ena prumera division e calerà adaptà-se ara naua
categoria. Ara mos toque descansar pendent dus mesi e a finaus de junhsèga
tornaram a premanir era naua sason damb eth gran objectiu de recuperar era
categoria perduda. Non va èster bric fàcil, vedem que pòqui equips arténhen era
recuperacion dera categoria eth prumèr an, serà un gran repte.
Era categoria d’Excellence non va èstèr çò de madeish sense eth B. Luchon e era U.E. Bossòst.
Volem arregraïr eth suport des nosti aficionadi pendent tota era sason e sustout en aguesti darrèrs partits a on er equip s’estaue jogant era permanéncia.
U.E. Bossòst : Pol, Abraham, Chapo, Héctor, Antonio, Álex, Felipe, Ignasi, Salva, Puente e Miguel. Remplaçants: Javi Llonch, Javi Castet, Soufi.
Tarjetes auriòles: Chapo.
Trainer : Adrian.
B. Luchon : Boutra-Manseur, Cavallero, Van Mo, Coutinho, De Abreu, Barta, Latour, Boy, Laporte, Cazes, Lansalot. Remplaçants: Sales, Giron.
Tarjetes auriòles: Lansalot.
Trainer: Revertegat Philippe.
Arbitre: Castro Antoine.


text:
Hello there! Welcome to our weekly digest of Wikipedia activity.
Articles
Aquela setmana, 31 autors an fach 376 cambiaments a 202 diferents articles. los 20 melhors articles de la setmana:
- Disposition Matrix (49 cambiaments per 1 autors)
- Chaim Rumkowski (16 cambiaments per 1 autors)
- Roman (13 cambiaments per 1 autors)
- La Fara de Champsaur (6 cambiaments per 2 autors)
- George R. R. Martin (5 cambiaments per 1 autors)
- Brana (5 cambiaments per 1 autors)
- Pèire Bèc (4 cambiaments per 1 autors)
- Sent Alari de Lusinhan (4 cambiaments per 1 autors)
- Creon (4 cambiaments per 1 autors)
- Cantabre (4 cambiaments per 2 autors)
- Shania Twain (4 cambiaments per 1 autors)
- Lista dels presidents de Peró (3 cambiaments per 1 autors)
- Albina (3 cambiaments per 1 autors)
- Maseras (3 cambiaments per 1 autors)
- Albanh (3 cambiaments per 1 autors)
- Drulha (3 cambiaments per 1 autors)
- Curçan (3 cambiaments per 1 autors)
- Servici d'entresenha (3 cambiaments per 1 autors)
- Cabarà (3 cambiaments per 1 autors)
- Jorn (Ostal d'edicion) (3 cambiaments per 1 autors)
Articles novèls
Los dètz articles modificats mai activament creats la setmana passada
- Jorn (Ostal d'edicion) (3 cambiaments per 1 autors)
- Barçanés (2 cambiaments per 1 autors)
- Postiac (2 cambiaments per 1 autors)
- Musèu dera Val d'Aran (1 cambiaments per 1 autors)
- Miquèu Miniussi (1 cambiaments per 1 autors)
- Anna Erra (1 cambiaments per 1 autors)
- Celia Barquín (1 cambiaments per 1 autors)
Discussions
Las discussions mai activas:
Estadisticas
Qualques chifras de la setmana passada:
- 23 membres enregistrats e 8 membres pas enregistrats an fach 376 cambiaments a 202 articles
- Los membres pas enregistrats an modificat 30 17 articles
- 0 que los robòts an fach 0 cambiaments a 0 articles
Qu'es aquò
Aquèste projècte recupera una lista dels cambiaments recents de la setmana mercé als Wikimedia Tool Labs, e distribuís de messatges electronics amb MailChimp. Còde e mai disponibles sus GitHub. Creat per Stephen LaPorte i Mahmoud Hashemi.


text:
Me platz compartir ua naua collaboracion periodistica, un còp ath mes, qu’acabi de començar en Jornalet, era gaseta occitana d’informacions, eth digitau que podem liéger cada dia intègrament ena nòsta lengua pròpria. Aguest qu’ei er article publicat dissabte, 15 de junh.
FE E MATRIMÒNI EGAU
Ua des actituds qu’encara me susprenen (erosa ingenuïtat) ei era intolerància manifèsta de quauqui des sectors aperadi catolics dera societat, qu’ara se mòstren implacables contra eth matrimòni egau (“entà toti”) prebotjat peth govèrn deth president Hollande, en uns moments fòrça crispadi damb era mòrt malurosa deth joen antifascista Clément Méric, victima d’un nèonazi. Dilhèu non ei suspresa çò que m’agace, senon un fat estordiment, pr’amor que me considèri crestian (o en sagi d’èster), de confession catolica ath delà, membre, per tant, dera Glèisa universau de Roma.
Mès enlà dera orientacion sexuau o dera opcion politica e ideologica de cadun, ei dificil compréner com aqueri que s’identifiquen coma catolics o ultracatolics, avesques includidi, gausen lheuar era votz d’ua forma tan belligeranta contra es drets e era libertat des auti. Se, coma catolics, credem, damb totes es conseqüéncies, en Jèsus, eth Crist, eth Diu hèt òme, atau coma en Règne de justícia qu’eth proclame, semble qu’auríem de veir, aumens, que der òme de Nazaret subergés ua praxi de liberacion deth praube, der oprimit, deth que patís hame, tribulacion e, per tant, injustícia (Lc 4,18; 6,20, eca.), coma eth leprós excludit (Mt 8,3; 11,5; Lc 17,12), era adultèra oltratjada (Jn 8,1-11) o era hemna acornerada (Mc 10,5-9; Lc 8,1-3; Jn 4,1-28), que Jèsus dignifique. N’i a tanti, d’exemples! E se Jèsus acuelh as darrèri dera societat, ergo eri son es privilegiadi de Diu: eth praube (“praubi de Jahvè”) per èster empraubit e era hemna (o er omosexuau) per patir discriminacion.
Qui èm nosati, catolics, entà condamnar ad aqueri que Jèsus sauve? Quin ei aguest atreviment insolent? Encara rebrembi es paraules, senzilhes e pregones, deth madeish papa Francés en sòn prumèr Via Crucis coma avesque roman: “Era paraula de Diu ei amor, misericòrdia, perdon”; e atencion!: “Diu jutge en tot estimar-mos. S’acuelhi eth sòn amor, sò sauvat; se le refusi, me condamni, non per Eth, senon per jo madeish, pr’amor que Diu non condamne, Eth sonque aime e sauve”. Era fe amie ara contemplacion, mès tanben ei accion liberadora, a favor, en aguest cas, des qu’aué an de besonh eth reconeishement efectiu dera egalitat ena societat civil. Totun, toti èm hilhs e hilhes de Diu, sense discriminacions, perque, vau era pena repeti’c, “Diu non condamne, senon qu’estime e sauve”.


text:
Divendres, 8.6.2018 03h00
Dins las aisinas pedagogicas per aprene l'occitan a Catalonha venèm de descobrir un article dedicat als digrafes, a la geminacion.... e a la gloriosa Union Esportiva Bossòst. L'article mentís pas sus cap de ponch, e puèi que l'interès de l'article despassa lo domeni de la pedagogia merita d'èsser reprodusit aicí.
Vos cal accedir a la pagina en occitan de l’Union Esportiva Bossòst
. Es un club vièlh, qu’a fach nonanta ans. La redaccion de las cronicas se fa en occitan. Sonque en occitan. Lo Bossòst es un accident dins lo fotbòl d’aicibàs. Es un cas estranh, es un club amator qu’a la permission de la FIFA per jogar a l’estrangièr. Es pas un club espanhòl; en fach lo Bossòst es un dels fondadors de la Liga de Comenge. L’U.E.B es un club pichon, sense budget, sense accionariat, que darrièrament mancava de nhac. De còps los jogaires avián de pòchas jols uèlhs. Mas vai dire a un jove d’anar d’ora al lièch. Benlèu ganharem pas la liga ongan, del dich al fach i a un grand trach e qualque còp avèm dormit a la palha. Mas aquò es pas totjorn. Contra lo Luishon foguèrem pas manhacs coma d’anhèls. Ganhèrem lo dèrbi del Portilhon, al mes d’agost! Un dèrbi es un dèrbi.
Comentaris
9 de junh 13.26h
Manèl Zabala vòstre occitan es plan bon
Valora aquest comentari: 2
0
8 de junh 17.57h
Jogar en derbi, aquò's jogar local e naturalament parlar local.
Le siti aranesant del club es un exemple de sièguer.
Es que las rescontras a casa en Bossòst se commentan al pòrta-votz en aranés ? Aquò seriá complet.
De notar que l'aranés prend d'anglicismes de fotbòl a la mòda castelhana, coma gòl, corner...:) !
Valora aquest comentari:
0
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Langue occitane en partage
Sètz convidats, lo dissabte 15 de setembre a 5 oras, a la cort de l’Otèl Ròcaguda, a l’animacion « Lenga occitana en partatge ». / Le COR vous invite, samedi 15 septembre à 17 h dans la cour de l’Hôtel Rochegude, à son animation de rentrée : langue occitane en partage.
Ongan, las Jornada europèas del patrimòni pòrtan sus « l’art del partatge », e al COR nos sèm dits que caliá far una animacion sus la lenga nòstra coma element de partatge. Cossí partejam la lenga ? La partejarem coma de costuma ambe de cançons, de poèmes, de contes. De pichonas intervencions seguidas de temps per de questions, de debat. / Il s’agit d’une animation dans le cadre des Journées européennes du patrimoine, qui cette année portent sur la thématique de « l’art du partage ». Et au CCOA nous avons pensé à la langue occitane comme élément de partage, et nous la partagerons avec des chants, des poèmes, de contes. Ce seront des interventions courtes et variées suivies de temps pour les questions et le débat.
Venètz cantar, que aqueste còp i aurà pas sonque lo talhièr de cant que va cantar, lo public caldrà que cante tanben ! Venètz tanben escotar de poèmes e de contes de Loisà Paulin, de Joan Bodon, de Cantalausa, de Sèrgi Viaule…
En definitiva, venètz partejar la lenga !
Venez chanter avec l’atelier de chant, qui cette fois-ci s’est donné comme objectif de vous faire chanter aussi ! Et venez écouter des poèmes et de contes de Louise Paulin, de Jean Boudou, de Cantalausa, de Serge Viaule… Venez partager la langue d’òc !


text:
Cap Verd
Cap Verd (en Portugués: Cabo Verde) es una republica insulara situada dins un archipèla de l'ocean Atlantic Nòrd, al delà de las còstas occidentalas d'Africa. La capitala e ciutat principala es Praia. Una autra vila importanta es Mindelo.
Lo gentilici es capverdian - a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Las illas, inicialament inabitadas e plaçadas entre Africa, America e Euròpa, èran d'un grand interès estrategic pels portugueses. Durant lo sègle XVI, Cap Verd foguèt l'escala de vaissèls que menavan d'esclaus en America (l'esclavatge foguèt abolit en 1876).
Las atacas repetidas de piratas angleses, neerlandeses e franceses obliguèron los portugueses a transportar dins l'archipèla de colons agricultors de la region d'Alentejo (al sud-èst de Portugal) : l'agricultura acabèt lo sòl fertil, çò que provoquèt dempuèi lo sègle XVIII de secadas periodicas que contunhan a l'ora d'ara.
La reduccion de l'activitat agricòla – famosa entre los sègles XVII e XIX per lo sieu coton - provoquèt una emigracion massiva: la majoritat cap a Guinèa Bissau (èx-colònia portuguesa fòrça ligada a l'archipèla), e pus tard cap a Angòla, Moçambic, Senegal, [[Brasil], ] e subretot als Estats Units. Durant lo sègle XIX, la prosperitat de las illas demeniguèt pauc a pauc per la fauta de la fam, la marrida administracion e la corrupcion del govèrn colonial.
Politica[modificar | modificar la font]
En 1975, las illas obtenguèron l'independéncia, en partida gràcias al trabalh del Partit African per l'Independéncia de Guinèa Bissau e Cap Verd (PAIGC). Un còp obtenguda l'independéncia, lo PAIGC voliá unir Cap Verd e Guinèa Bissau en un sol Estat, mas un còp d'Estat dins aquel darrièr país en 1980 entravèt aqueles plans.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'archipèla de Cap Verd es format per dètz illas, que nòu son abitadas e que se despartisson en dos gropes principals:
- Al nòrd las illas al vent (Ilhas de Barlavento en portugués), que son d'èst en oèst: Santo Antao, Sao Vicent, Santa Luzia (inabitada), Sao Nicolau, Sal, Boa Vista e qualques illons inabitats;
- Al sud las illas jos lo vent (Ilhas de Sotavento): Maio, Santiago, Fogo e Brava.
Son totas d'illas d'origina volcanica, pichonas e montanhosas amb una altitud maximala de 2829 m al volcan Fogo sus l'illa del meteis nom.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima i es caud e sec, amb una mejana de temperaturas situada entre 20 à 25 °C. Durant los meses de genièr e febrièr l'archipèla subís l'influéncias de las tempestas de sabla vengudas de Sahara.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Cap Verd
La siá posicion geografica es fòrça bona pel comèrci, e mai se lo país sofrís la fauta de ressorsas e la siá economia se vei perjudiciada per las fòrtas inondacions e de secadas qu'a patit.
L'agricultura es viabla durant tot l'an sonque dins quatre illas. Granda part del PIB proven de l'industria e del sector dels servicis, principalament lo torisme. E tanben dels capverdians repartits per tot lo mond qu'amb las siás remessas de devisas ajudan a melhorar l'economia del país.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
De còps sèm pas pro conscients sus cossí important es dormir. S’es dich totjorn que dormir pas pro es pas bon per la santat. E mai encara pr’amor qu’ara un estudi scientific confirma lo perilh: dormir pas pro fa créisser fins un 10% las escasenças de morir abans de temps. La conclusion es alarmanta: es facha una peticion publica per trabalhar mai prigondament aqueste problèma de la santat umana, qu’es uèi lo jorn, mai e mai grand.
L’estudi es estat publicat al numeric Chronobiology International e confirma que las personas que dòrmon pas pro, çò que tanben es conegut coma “aus de la nuèch” an fins un 10% mai d’escasenças de morir abans que non las personas que dòrmon plan.
“Es un problèma de santat publica que pòt pas contunhar d’èsser ignorat – çò diguèt Malcolm von Ghantz, de l’Universitat de Surrey e autor de l’estudi-. Cal far mai recèrca e definir cossí pòdon aquel biais de personas arribar aver un ritme biologic mai adequat amb lo solelh”.
Un problèma amb de causas divèrsas
“Poiriá plan èsser que las personas que van pas dormir fins tard aguèsson un relòtge biològic desparièr de son environament – çò confirmèt Kristen Knutson, de l’Universitat de Feinberg-. Las causas poirián èsser d’estranci psicologic, minjar pas quora cal, far pas pro d’exercici o lo consum de drògas o alcoòl”.
Tot aquò arriba après plusors scientifics volguèron estudiar l’ipotèsi que disiá qu’anar dormir tard èra restacat amb un risc mai grand de mòrt. Çò qu’esperavan pas, totun, èra una resulta tan estonanta. Atal, faguèron un estudi pendent 6 ans e miei sus 433.268 adults amb d’edats entre los 38 e los 73 ans. E arribèron a la conclusion que lo risc de morir abans es fins un 10% mai grand que non en las personas que dòrmon pas pro.
“Lo risc de mòrt poiriá arribar per la conducta psicologica o fisiologica – çò afirmèron los recercaires -. Totun, que tot a coma causa una divergéncia interna psicologica entre lo còrs e l’environament pendent las oras de trabalh e las oras socialas”.
Mas après confirmar tot aquò, ara la còla qu’a fach l’estudi qüestiona se las personas que dòrmon pas pro pòdon arribar dormir mai. Poiriá èsser que i aguèsson de causas environamentalas o geneticas o una barreja d’ambedoas. Aquò definiriá aimar mai trabalhar pel matin o al ser ( o la nuèch).
“Una persona que dormís pas pro pòt pas trabalhar plan pendent lo matin. Pòt aver de consequéncias per sa santat – çò diguèt Knutson -. Totun, que res es pas escrich e pòdon cambiar”.
Pel moment los recercaires recomandan aver mens lutz al ser, anar al lièch lèu, ensajar de dormir plan e far las causas lèu e pas tard. Aquò poiriá ajudar cambiar las costumas de totes los qu’an aquel problèma.
La Redaccion


text:
Normand
Lo normand (Normandia: Normaund, Guerneseiés: Normand, Jerseiés: Nouormand) es segon las concepcions siá una lenga romanica que fa partida de las lengas d'oïl, siá un dialècte de la lenga d'oïl. Lo normand se parla en Normandia (França) e dins las Illas Normandas (Reialme Unit).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los colons angloescandinaus, en s'installar subre una grand part del territòri conegut uèi jol nom de Normandia, adoptèron lo dialècte d'oïl dels abitants de l'anciana Neustria, en tot balhant a la lenga una cèrta color e en l'enriquir de tèrmes eissits del noroèc o de l'anglosaxon dins mantun domeni[1]. Aquesta desaparicion del noroèc se pòt explicar de divèrsas faiçons, pasmens son usatge se seriá mantengut per las còstas normandas entrò lo sègle XII. Lo trouvère normand Benoît de Sainte-Maure, a la fin del sègle XII, afortissiá, dins sa Chronique des ducs de Normandie, que se parlava encara "danés" per las còstas[2]. La lenga normanda s’èra implantada en Anglatèrra en seguida de la conquista del país per Guilhèm lo conquistaire. Puèi, una concurréncia amb lo dialècte francoangevin que s'impausèt de pertot coma lenga oficiala, s'i perseguiguèt entrò lo sègle XIV, epòca que lo francés perdèt dapasset de terrenh per acabar per desaparéisser. Se balha lo nom d'anglonormand al dialècte parlat en Anglatèrra que, jos l'influéncia de l’anglosaxon e del francés literari, èra vengut pron diferent del franconormand continental. Lo franconormand e l’anglonormand tenon ambedós una literatura d'origina anciana e abondosa.
Varietats[modificar | modificar la font]
Se parlan maitas varietats del normand:
- en Normandia continentala :
- en Cotentin[3] - lo cotentinois (nd. loceis)
- en país de Bray - lo brayon, qui comporta de traches fonetics picards
- en país de Caux - le cauchois (nd. caôcheis) e lo nòrd cauchois (ancian Talou) que comporta de traches fonetics picards
- en Roumois - lo patois de Romois, intermediari entre cauchois e augeron.
- en País d'Auge - l'augeron (nd. augeron, uèi gaireben desaparegut)
- en Perche - lo parlar percheron (nd. peurch'ron)
- Dins las Illas Normandas (normand insulari) :
- En Canadà :
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Se manca de donadas de l'Estat francés, encara que la lenga a mai de vitalitat en Bassa Normandia.
Dins las illas Normandas, lo guerneseiés es sonque utilizat per qualques gents de mai de 60 ans, encara que i aja d'associacions qu'ensajan de lo mantenir. D'un autre latz, segon una enquèsta de 1989 i aviá 5720 personas que parlavan lo jerseiés. A Alderney, la lenga es completament desapareguda. La situacion es gaire melhora dins l'illa de Sark, ont mens de 20 dels 600 abitants sabon parlar lor lenga pròpria.BBC Voices En total, sonque 2% dels abitants de las illas Normandas parlan lo normand quinas que sián sas varietats, en una proporcion qu'es anada en decreissent de reng despuèi las annadas 30 del sègle XX.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
La sola lenga oficiala de l'Estat francés es lo francés. Dins las illas Normandas, la situacion es diferenta segon las doas comunas en las qualas se dividisson las illas. A Jersey son oficials l'anglés e lo francés, mentre qu'a Guernsey o es sonque l'anglés despuèi l'an 1966 (anteriorament lo francés foguèt lo sol idiòma oficial fins a 1926, quand l'anglés foguèt declarat segonda lenga oficiala).
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Actualament se parla de far de metòdes per l'aprendissatge del guerneseiés dins l'ensenhament elementari e als corses nocturnes. Dins l'Estat francés, s'estúdia facultativament dins 5 "collègis" del departament de la Marga (Beaumont, Les Pieux, Bricquebec, Gavray e Avranches). Es necessària l'inscripcion de quinze escolans per cors e los ensenhaires son volontaris.
Autors en Normand[modificar | modificar la font]
Matthew le Geyt
François Le Prévost d'Exmes
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Essai de grammaire de la langue normande, UPN, 1995, ISBN 2-9509074-0-7
- V'n-ous d'aveu mei? UPN, 1984
- La Normandie dialectale, 1999, ISBN 2-84133-076-1
- Alain Marie, Les auteurs patoisants du Calvados, 2005, ISBN 2-84706-178-9
- Roger Jean Lebarbenchon, Les Falaises de la Hague, 1991, ISBN 2-950588-0-9
- Jean-Louis Vaneille, Les patoisants bas-normands, n.d., Saint-Lô
- André Dupont, Dictionnaire des patoisants du Cotentin, Société d'archéologie de la Manche, Saint-Lô, 1992
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Renaud, Les Vikings et la Normandie, Editions Ouest-France université 1989. p. 198.
- ↑ Charles Bruneau, Monique Parent, Gérard Moignet. Petite histoire de la langue française : des origines la révolution. Page 34. A. Colin, 1969.
- ↑ L'enseignement du normand dans le Nord-Contentin →Étude des pratiques et des attitudes linguistiques


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus ensenhament. Es planes multilingües sus ensenhament, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb er ensenhament en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
sitis 15
Acadèmie de Montpellier
Presentacion de las possibilats per aprene l'occitan dins lo cursus escolar en Lengadòc, de la filièra bilingüa , dels ressorsas pedagogicas,metòde en linha per aprene l'occitan.
Académie de Bordeaux
Lengas e culturas regionalas dins l'Acadèmia de Bordèu
Aprene
Establiment d'Ensenhament Superior Occitan.
Aprenem l’occitan !
Aprenem l’occitan ! est un point d’information sur les cours d’occitan pour adultes réalisé par l’Institut d’Estudis Occitans (IEO), lo Centre de Formacion Professionala Occitan (CFPO) et l’Escòla Occitana d’Estiu (EOE-IEO 47).
Cap'òc
Centre d'animacion pedagogica en Occitan. Ressorças en linha, utís pedagogics, mediatèca.
Centre de formacion professionala occitan (C.F.P.O.)
Située à Béziers, cette association a pour but de former à la langue occitane toute personne qui le souhaite, grâce à des stages et des cours hebdomadaires.
Centre de Formacion Professionau en lenga e cultura Occitanas (C.F.P.O.C)
Lo CFPÒC qu’ei membre deus CFPÒ . Los CFPÒ que’s conceben com un vertadèr servici public popular : qu’auhereish a tota persona qu’ac desira la possibilitat d’apréner la lenga pròpia a Occitania, ací l’Occitan de Gasconha, dens la soa varietat bearnesa.
Escòla occitana d'estiu
L'Escòla Occitana d'Estiu es una association lei 1901. A per activitat màger l'organizacion d'estagis de lenga e cultura occitanas : una setmana dins l'estiu – l'Escòla occitana d'estiu – e un estagi equivalent l'ivern – l'Escòla occitana d'ivèrn.
Euro-mania
Euromania recampa d’equipas de cercaires e de pedagògs per tal de prepausar al public escolar « aborriu » (8-11 ans) dels 5 paises europencs de lenga romanica un manual d’apprentissatge disciplinari en intercompreneson de las lengas romanicas.
Federacion dels ensenhaires de lenga e de cultura d'òc
La FELCO recampa las associacions d'ensenhaires d'occitan de l'Educacion Nacionala. Sul sit, podètz trapar totes los contactes de las associacions e tanben actualitats, tèxtes oficials e informacions culturalas.
Institut d'Estudis Occitans de Garona Nauta
Seccion departamentala nauta garonesa de l'Institut d'Estudis Occitans.
Institut d'Estudis Occitans de París
Paja deth Institut d'Estudis Occitans de París.
Los conselhièrs pedagogics de Lengadòc
Aquí, trobaretz informacions sus la legislacion, lo cursus escolar en occitan e tanben documents pedagogics, B.D. e libretons en linha.
Oc-bi
Associacion entau bilingüisme francés/occitan dens l'ensenhament public. Estar bilingue, qu'ei aquò ? Brocaduras, accions.
Sindicat occitan de l'educacion (SOE)
Sindicat des professionals dera Education Occitans. Comunicats, lètras, actu seccions regionalas (en francés e occitan).
Aguesta categoria en autes lengues: 65
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser


text:
Le président de la Confédération Calandreta – écoles associatives en occitan – saisit l’anniversaire de la signature française de la Convention Internationales des Droits de l’Enfant pour réclamer de l’Etat qu’il signe également son article 30 – celui qui reconnaît le droit de parler sa langue à l’enfant, dans son milieu ambiant.
Disètz que la França refusa de ratifiar l’article 30 de la Convencion Internacionala dei Drechs de l’Enfant, aquela que ditz qu’un enfant a lo drech d’emplegar sa lenga. Coma s’exprimís aqueu refùs ?
Nos vèn escondut per una publicitat messorguièra. La França valorisa la diversitat culturala d’un biais oficiau, e dins la realitat entrepacha que s’exprimisse . L’accion publica es d’afichar de drechs que ne’n son pas. En 1989, la signatura de la Convencion internacionala – mens son article 30 – nos a rementat que deja en 1966, la signatura francèsa dau Pacte Internacionau dei Drechs Civics e Politics, escafava premier l’article 27, aqueu que parlava dei drechs dei minoritats.
En realitat la lenga nòstra se parla quasi plus dins lei familhas, onte se transmete pas ais enfants. Am’aquò es que se pòu encara parlar de lenga dau país, s’es mòrta ?
Vos dirai que li a de monde per parlar, muma se podem pensar qu’aqueu nombre demenís. Mai podem pas taisar que nòstrei lengas regionalas fuguèron roïnadas. Vuei nos dison que plus degun ne’n demanda. Nosautres, ai Calandretas, ce que vesem, es qu’am’una ofèrta d’ensenhament de qualitat, aquela demanda aumenta. La reconoissença per la Convencion dei Drechs de l’Enfant devriá, amé de drechs reconoissuts, milhorar encara aquela qualitat, e mai la partejar dins lo monde educatiu.
La França reconois sei lengas au sieu, pas au defòra
Perqué lançar una campanha am’un comunicat a l’escasença de la Jornada Internacionala ?
Siam confrontas a la messòrga d’un Estat que ditz que nòstra lenga se parla pas. Es escquisofrenic : dins lo país ditz que lei lengas regionalas son dau patrimòni de la França, e au defòra ditz qu’existon pas !… A messòrga d’Estat, responsa dei Calandretas sota la forma d’un messatge clar. Maugrat la dificultat – e la negacion dau drech – la volontat dau public deis escòlas associativas en occitan fa créisser l’ofèrta d’ensenhament en lenga nòstra : ne’n siam ara a 65 escòlas, e tres Collègis, amé 3600 calandrons e 210 collegians, en auça de 5% en 2016. E a Montpelhier avèm en projèct de perseguir lo collègi per un licèu.
Dins un sistèmi escolari onte public e sector associatiu prepausan d’ensenhament en occitan, de qu’aduson lei Calandretas ?
Auçan lo nivèu, la qualitat de l’ensenhament de la lenga – en immersion. E auçar lo nivèu es una exigéncia. Am’un nivèu febla, coma esperar deman de formar d’ensenhaires que podràn ensenhar vertadièrament l’occitan ? Mantenir lo nivèu es essenciau, bòrd qu’am’un occitan mediòcre aurem jamai deman de bòn ensenhaires per faire passar la lenga a la generacion que l’entende pus a l’ostau.
communicat premsa Calandreta jornada dreches de l’enfant.pdf
Mardi 15 Novembre 2016 / Michel Neumuller / Aquò d’aqui


text:
Que hè pena de véder tant d’ occitanistas trebatents, tot drapèu dehòra, entà sostiéner los catalans pro independéncia e pro-referéndum ; A marterar eslogans a truc e malhuc pendent dias, en tot pensar qu’èra lor, l’ahar. Sustot, que’s coneishó pro viste que la màger part èran sancèrament desentenuts suus enjòcs (pro peluts qu’ac cau díser) ligats ad aquera independéncia, e qu’èran tot com jo, favorables a un referéndum democratic suu principi, sustot pr’amor los catalans èran amics, e que las bastonadas policièras e passavan mesura. Mes aquò rai, l’ahar qu’estó lo parat d’airejar los drapèus occitans e de hornir lo de Catalonha suus perhius de Facebook. Mes au delà d’aquò, aqueras hèitas que permetón tanben d’enténer un mot important, emplegat au mei har per noste : « Popular ». Quiò, qu’ei vertat, qu’ei popular, l’ahar, qu’ei lo pòble qui parla ! Alavetz en Catalonha benlèu, mes a noste, francament, dem pròva de moderacion ! Quan seré dab la mei bona volentat, populars ne n’èm pas briga ! Que sufeish de deishar la nosta tuta occitana e de visitar la societat civiu francesa tà se’n avisar. Los mei utopistas que saunejan d’un pòble occitan, e d’ua cèrta faiçon, e vivan l’ahar catalan per procuracion. Que hè dòu... Un milion de personas per carrèras ! Jamèi ne s’i escadom, quan seré en tot apielar las « granas » manifestacions de 2005 ençà... Alavetz qué har ? Crear academias o instituts mei o mensh competents entà legitimar conviccions qui’s disen d’eleit ? Nani. E volem que s’estanquen las trufanderias ? Alavetz que va caler devarar deu pitèr que’s bastim un còp èra e anar cap au pòble per de bon ! E sustot, deishar de pensar que los occitanistas e son mei ensenhats que los franchimands, ignorants e serviles. Se n’èm aquiu uei lo dia, qu’ei autant pr’amor de l’Estat francés com de la nosta vision simplòta de l’anar de la nosta lenga.
JNC


text:
Sang
La sang (o lo sang) es un liquid fluid contengut dins los vaissèls sanguins dels animals de composicion complèxa. Se pòt considerar coma una varietat de teissut connectiu.
Es format d'una part liquida e d'una part corpusculara, constituida de cellulas o de fragments de cellulas.
La partida liquida se ditz plasma e es compausada en bèla part d'aiga; s'i tròban dedins de nombrosas familhas de proteïnas, que la mai representada es l'albumina, que desvolopan de foncions plan variadas: l'omeostasi osmotica, lo transpòrt de las substàncias, la regulacion de la coagulacion e d'autras; existisson a mai de dissolucions d'ormonas, electrolits e de gas.
Las cellulas de la sang o ematicas se devesisson en:
- eritrocits o globuls roges o emacias
- leucocits o globuls blancs, que eles tanben se devesisson en
- granulocits: neutrofils, eosinofils e basofils
- agranulocits: monocits e linfocits
- plastrinas
Los globuls roges servisson per tal de transportar l'oxigèn a totas las cellulas del còs; los globuls blancs servisson a defendre l'organisme e las plastrinas servisson a coagular la sang.
Las cellulas de la sang, per çò qu'es dels adultes, son produchas per la mesola ossosa, per las glandas linfaticas, per la mèlsa, demest los principals organs del sistèma linfatic. Per encausa de sa foncion son sonats los organs emopoetics. Pòdon servir de referéncia generala las donadas numericas seguentas per la sang umana:
- los globuls roges o eritrocits son 4,2 milions -6 milions per millimètre cubic;
- los globuls blancs o leucocits son 4000-10 000 per millimètre cubic;
- le piastrine o trombocits son 200 000-300 000 per millimètre cubic;
- lo plasma constituís entre 55-60% de la sang;
- lo plasma es constituit d'aperaquí 90% d'aiga;
- los globuls roges son constituits de 65% d'aiga e de 35% de substàncias solideas (95% d'emoglobina e 5% dels lipids, enzims);
- lo pes especific de la sang es de 1,055 kg/l;
- lo repòrt carbòni/azòt (C/N) dins la sang es gaireben egal a 3;
- l'azòt representa 10-14% de la sang;
- lo contengut en fosfòr de la sang es egal a 2,5-5,0 mg/dl per l'òme adulte, 4,0-7,0 mg/dl pels mainatges.
La sang artificiala[modificar | modificar la font]
Un bèl nombre d'estudis s'orientan cap a la sintèsi de sang en laboratòri. La complexitat de la composicion de la sang fa impossible d'obtenir de sang artificiala d'una qualitat egala. Lo cas ideal seriá la descobèrta d'una sang conservabla pendent fòrça annadas, compatibla amb totes los grops sanguins, pas sonque productibla pels òmes mas per totes los mamifèrs e al limit reproductibla in vitro per tal de poder dispausar de quantitats illimitadas. Per ara, es possible d'isolar los compausants principals de la sang e de los far reproduire in vitro, per n'obtenir de quantitats mai importantas.
Lo plasma es una barreja de substàncias inorganicas noiridoiras per las cellulas, qu'es disponibla dempuèi d'annadas jos la forma de plasma sintetic, utilizat per exemple dins las intervencions de primièr socors. Los globuls roges e las plastrinas son de cellulas enucleadas, valent a dire sens nuclèu e ADN. Vist que se reprodusisson per meiòsi, es impossible de los cultivar in vitro.
Los globuls roges e las plastrinas son produches per la mesola ossosa, organ complèxe que se pòt pas remplaçar per un compausant artificial.
Los globuls blancs del recebeire causan lo reget del contengut sanguin entièr e obligan a la recèrca de la compatibilitat mai granda amb lo donaire pr'amor de reduire al gra minimal la terapia immunosupressiva.
La sang se tracha de nombrosas foncions per mejan de longas cadenas de reaccions quimicas, a mai d'èsser compausat per fòrça substàncias. Alara, sembla de plan mal arribar a una sang artificiala identica a la dels umans o tanben a un compausat que tenga exactament las meteissas foncions. Actualament, es a s'experimentar una varietat de sang artificiala, que se pòt trachar de l'oxigenacion de l'organisme.


text:
1602
Aquesta pagina concernís l'an 1602 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Batalha decisiva de la Guèrra de Nòu Ans d'Irlanda ambé la desfacha finala dei darrierei fòrças organizadas Espanhòlas e irlandesas a Kinsale lo 3 de genier. D'efèct, lei subrevivents assaièron de se regropar en Ulster mai la retirada s'acabèt per un desastre en causa dei condicions climaticas. La màger part dei caps irlandés se retirèron alora en Espanha laissant quauquei movements de guerilha fins a la fin finala de la guèrra en 1603.
Dins l'Ocean Indian, arribada dins leis illas Nicobar de James Lancaster de la Companha Anglesa deis Índias Orientalas. Puei, contunièt son viatge amb un escala a Aceh e ambé la fondacion d'un comptador anglés a Banten sus l'illa de Java.
Espanha[modificar | modificar la font]
Revirada de l'expedicion espanhòla per sostenir leis Irlandés còntra leis Anglés ambé la desfacha de Kimdale. Lei subrevivents de l'expedicion de sostèn se retirèron. En America, expedicion de Sebastián Vizcaíno que permetèt l'annexion oficiala de Califòrnia a l'Empèri Espanhòu. Enfin, en Asia, conclusion d'un tractat d'aliança ambé l'Empèri Safavida en preparacion d'una guèrra còntra l'Empèri Otoman.
Províncias Unidas[modificar | modificar la font]
Fondacion de la Companha neerlandesa deis Índias orientalas (Vereenigde Ooste Indishe Compagnie, VOC) a l'iniciativa de Johan van Oldenbarnevelt. Obtenguèt una carta que li donèt lo monopòli dau comèrci dins l'Ocean Indian — especialament aqueu deis espècias — e lo drech d'i tractar ambé leis estats locaus, d'i menar de guèrras, d'i levar de tropas e de naviris marchands ò militars e d'i bastir dei fortificacions. Aquò venguèt un element major dau colonialisme neerlandés dins la region e un factor important dau desvolopament economic e comerciau dei Províncias Unidas.
Totjorn dins l'Ocean Indian, lo navigator Joris van Spilbergen desbarquèt a Ceilan onte concluguèt divèrseis acòrdis ambé lo rèi de Kandy.
Portugal[modificar | modificar la font]
Expulsion dei Portugués de Bahrayn.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Conclusion d'un tractat d'aliança amb Espanha en preparacion d'una guèrra còntra l'Empèri Otoman.


text:
Mau partit eth jogat aguest darrèr dissabte en Bossòst. Era U.E. Bossòst a despiet de portar era iniciatiua deth jòc, jamès inquietèc ara porteria francesa. Molt pòques ocasions de gol entàs dus equips. Eth Villeneuve de Rivière joguèc damb un plantejament fòrça defensiu que dificultèc fòrça es atacs des delantèrs aranesi. Sonque en cornèrs e fautes lateraus se podèc cauishigar damb cert perilh er àrea contraria. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat mès de lo madeish. Eth Villeneuve de Rivière artenhèc er unic gol deth partit en ua badada defensiua nòsta, Dessant s’anticipaue ara gessuda de Marcos entà marcar de cap eth 0-1. Ère era menuta 60’: encara quedaue fòrça temps enquiath finau, mès era U.E. Bossòst non podèc empatar un partit qu´ acabèc damb 10 jogadors pera expulsion de Javi. Tanben patirem ath començament dera dusaua mietat pera herida d’Ignasi en un jolh; demoram que non sigue guaire greu e pogue jogar lèu tamb nosati.
Siguèc ua vrespada ena qu’arren gessèc ben, cau passar pagina çò de mès lèu possible e pensar enes pròplèus compromisi; ac podem her fòrça milhor qu’ eth passat dissabte.
Pròplèu partit desplaçament enquia Boussens entà jogar contra er equip F.C. Mabroc, diuendres 9 de deseme tàs 21:00 ores.
U.E. Bossòst: Marcos, Héctor, José Ramón, Marc, Felipe, Gachi, Javi, Paba, Pèir, Ignasi e Àlex. Remplaçants: Pipe, Madrid e Mutu.
Tarjetes auriòles: Héctor(42’), Javi(52’ e 88’).
Tarjeta vermelha: Javi (88’).
Trainer: Adrian.
Villeneuve de Riviere : Smara, Ikkene, Moutet, Villemur, Cayuela, Moreno, Dessant, Marssand, Casteran, Rigaut, Cappe. Remplaçants : Compech, Marssand G.
Tarjetes auriòles : Marssand(38’), Cappe (52’).
Trainer : Saforcada Pierre.
Arbitre: Magne Bertrand.


text:
(Abbat Delaigue) - retranscrit par P. Bec dans ’La langue occitane’
Un òme aviá mas dos garçons; lo plus joeine diguèt a son paire: ei temps que sicho mon mèstre e qu’aio d’argent ; chal que pòscho m’en anar e que veso de país. Partajatz vòstre bien e bailatz-me çò que deve avèr . Mon enfant diguèt lo paire, coma vodràs , siás un meschant e seràs punit. E puèi badèt un tirant, partagèt son ben e ne faguèt doas parts. Quauques jorns après lo meschant se n’anèt dau vilatge en fasent lo fièr e sens dire adieu a dengús. Traversèt biaucòp de champèstres, de bòscs, de rius e arribèt en una bèla vila ont despensèt tot son argent ; quauques mes après, deupoguèt vendre sos abits aub una velha femna e prenguèt una plaça de valet. Lo manderan per los prats per sonhar los asnes et los bueus.
Adoncas seguèt bien malaürós. Aguèt ges de lèit per dermir la nuèit, ni de fuòc per se chaufar quand aiá freid. De fei que i’a, aiá ben tant fam qu’auriá ben manjat aquelas fuèlhas de chaul e aquela fruta puriá que manjan los caions. Mas dengús li bailava ren ; un sera, lo ventre voide se laissèt tombar sus un sochon, e sonhèt per la fenèstra los augiaus que volavan leugeirament. Puèis veguèt paréisser au cial la luna e las estialas e çò diguèt en plorant : aval, la maison de mon paire ei plena de valets qu’an de pan e de vin e d’uèus e de fromatge tant que ne vòlon ; pendent quel temps ieu muere de fam aicí.
Jean Delaigue naissèt lo 24 de Novembre de 1892 vès Araulas e morigučt lo 16 de Feurièr de 1976. Seguèt prèitre a partir de 1922.
tirant
tiroir
bèla
grande


text:
31/08/2015
Cecila Chapduelh, à pile ou face
« A Chara o a Crotz », c'est le premier recueil de poésie, en occitan avec traduction en français de Cécile Chadeuil. Installée en région toulousaine, la jeune périgourdine, titulaire d'une licence d'histoire de l'art, enseigne l'occitan au collège et réalise des doublages pour des films ou des dessins animés. Elle pratique l'occitan limousin appris en famille, ainsi que le languedocien qu'elle enseigne et nous parle de cette première expérience d'écriture. « Aviá desjà escrich daus poemas publicats dins « La Revuda òc » de Frederic Fijac e Joan-Peire Tardif. Los retorns fugueren encoratjants. Escrive lo ser avant d'anar durmir; me fauguet tres ans per chabar queu recuelh, ne'n far la seleccion e zo far publicar. Me sei laissada portar per l'inspiracion, lo viscut, en essaiar de demora espontanada, pas tròp lirica. Parle d'amor e de desamor, dau temps que passa (Quante plan vielha serai, Ventres mòus), de transmission( Passaires) e totplen d'autras chausas. En Perigòrd, me sente dins mon element naturau. L'occitan lemosin es ma lenga familiala, intima: que de mielhs per exprimar ma « mineralitat » ? De mai, lo lemosin es plan pratic per la versificacion, avem plan eschanjat quí-dessur coma Jan dau Melhau, mon editor, eu-mesme escrivaire e musicaire. Fin finala, lo resultat es un boiradis de poesia d'inspiracion trobadorenca e moderna, rimada per escriure dins un cadre estrech o non-rimada per esser mai liura. Ai chausit de far una revirada en francés, que rima pas, de segur, per ajudar comprener lo legeire. Ai plan aimat la tenson trobadorenca qu'avem escrich coma Jan dau Melhau, que faguet una musica dessur. Las illustracions de Jan-Marc Simeonin son una autra legida de mos textes, fòrça interessanta tanben». Et après ce premier recueil de poésie, que préparez vous ? « Aimariá bien far de las chançons, ai desjà quauques textes, me fau trobar quauqu'un per la musica. Ai un project de roman tanben ». Des projets à la pelle pour cette jeune femme spontanée et énergique qui livre un premier recueil varié d'inspiration intemporelle ou au contraire très actuelle.
"A char o a crotz", 112 pages, 14€, éditions Lo Chamin de Sent-Jaume
Denis Gilabert.
Les commentaires sont fermés.


text:
Mornans
Mornans (oficialament en francés Mornans) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mornans es situat a 6 km de Bordèus #qu'es çò cap de-luòc de costat e a 17 km de Dieulefit.
Las municipalitats los mai prèps son, en mai de Burdèus, Lo Poët-Célard, Francillon-sus-Roubion e Bézaudun-sus-Bîne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
(2,7 km)
(3,2 km)
(3,9 km)
(4,1 km)
(5,5 km)
(5,8 km)
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Es ce que mai que d’un a dich quand se son acampats a Marselha per lo darrier dissabte avans lei vacanças d’estiu.
Volián entendre Jan-Claudi Gaudin, lo premier cònsol de Marselha, faire un brave numerò de claquetas. Coma en 1995, quand es naissuda la comunautat urbana de Marselha, amé fòrça teatralitat, a dich ai cònses ce que volián entendre : « tant que ieu serai baile de la Metropòli, seretz lei patrons au vòstre ! »
Patrons que podrián alòr consomar tant d’espaci coma l’an totjorn fach am’una politica de permés de bastir qu’espandisse l’ostau individuau de’n pertot e que fa impossible a l’ora d’ara tota politica rasonabla de desplaçament e de transpòrts publics de tria.
La fòrta pollucien de l’èr que pertocava tota l’aglomeracien lo diluns d’après, coma mai o mens un jorn sus tres, nos vèn d’aquí, d’aqueu degalh dei politicas publicas permissivas que nos estrangola despuei trenta ans, pas mens.
Puei, totei sabon s’acampar per romegar que l’Estat li dona pas lo mejan de la reüssir aquela Metropòli, que ne’n volián pas.
Va sabèm, París es lèst a impausar, puei a vos far pagar sei decisiens.
E es verai que lei dotaciens d’Estat ai comunas dei Bocas-dau-Ròse se nequelisson despuei 2013. Mens 105 M€ ! L’Estat donariá 50 M€ per endraiar la Metropòli.
« Nos parlan en miliens, mai per bailejar la Mediterranèa nos faudriá parlar de miliards » que ditz l’ardènt afogat baile dei cònses enrabiats còntra la Metropòli, Jòrgi Cristiani.
Vaquí onte ne’n siam e perqué, fondamentalament, aquela Metropòli aurà ben pauc l’astre d’èstre capitala de l’Euròpa Mediterranèana.
Gèno e Barcelona son fòra de portada per aquela plaça.
Es qu’a Marselha, quand volètz èstre fòrt, demandatz de dardenas a l’Estat. A Barcelona exigissètz de pas li pagar mai. A Marselha, demandatz la permissien a l’Estat de faire un quartier d’afaires, e lo pregatz de bastir un Museum onte avètz ren de dire. A Barcelona, lo cònse e lo president de la Generalitat s’entendon per faire un projèct que serà lèu fach. Qu’a l’Estat li agrade ò non.
Aquí lei cònses son d’acòrd amé l’Estat per pas recebre mai d’impòst, e preferon de lo laissar filar a París, que vos dona puei ce que vòu ben.
Aquí una maladiva mentalitat d’assistits, ailà lo sentiment que l’avenir es sieu. Siam polits, Metropòli o non !


text:
Pedro Pablo Kuczynski
Pedro Pablo Kuczynski Godard (Lima, 3 d'octòbre de 1938) es un economista, entrepreneire e politician peroan, president elegit del Peró pel mandat 2016 - 2021, après las eleccions generalas de 2016. Dins sa carrièra politica foguèt ministre de l’Energia e de las Minas dins lo segond govèrn de Fernando Belaúnde Terry, e ministre de l’Economia e de las Finanças e president del Conselh dels Ministres durant lo govèrn del President Alejandro Toledo Manrique. Es ara president del partit Peruanos Por el Kambio. Tanben foguèt President del Conselh de Ministres de Peró entre 2005 e 2006.


text:
Australopithecus africanus
Australopithecus africanus siguec un ominid lèu, un australipitecid que demorec hè demest 3.03 e 2.04 millions d'annadas, pendent eth Pliocèn ancian e eth Pleistocèn lèu (2). Auia en comun dab eth mès ancian Australopithecus afarensis un cos fragil e se pensa qu'ei un ancessor directe des umans moderns. Es trobalhes fossils diden qu'Australopithecus africanus ère mès proche des umans moderns que no pas Australopithecus afarensis dab un cran mès parièr ath des umans modernes qu'auia un cervèth mès gran e ues caracteristiques faciaus mès umanes. Australopithecus africanus a sigut trapat en sonque quate lòcs en eth sud d'Africa - en Taung (1924), Sterkfontein (1935), Makapansgat (1948) e Gladysvale (1992) (1).
Somari
Fossils famosi[modificar | modificar la font]
Eth Drolhe de Taung[modificar | modificar la font]
Raymond Dart mostrèc interès en es fossils trapats ena mina de Taung, prèp de Kimberley, en Sud-Africa, en 1924 (3) (4). Era peça mès prometedora qu'ère un cran d'ua estranha creatura simiesca qu'auia tamben caracteristiques umanes coma es orbites des uelhs, dents e, sustot, un horat ena base deth cran sus era colona espinal (foramen magnum) que confirmauen ua manèra de desmarchar umana. Dart donèc a aguest individú eth nom d'Australopithecus africanus (eth monard deth sud d'Africa) (1).
Ère eth prumèr viatge qu'era paraula Australopithecus ère utilizada tà aperar un ominid. Dart proclamèc qu'eth cran seriá ua espècie intermieja demest eth monard e es umans mès es sòns pretensions sus eth Drolhe de Taung sigueren reborrades pera comunautat scientifica pr'amor qu'en aquera epoca se pensaua qu'ua locomocion bipede sonque podia passar per ua capacitat craneal mès grana (1).
Eth problema se hèc enqüera mès gran quan s'acceptèc er Òme de Piltdown. Sir Arthur Keith, un collega anatomista e antropològ, diguec qu'eth cran apertenhia a un monard joen e que semblaua un gorila drolhe. Siguec pas enquia vint annadas dempús qu'eth public acceptec eth navèth genre e qu'es australopitecids sigueren un vertadièr membre des ominins.
Era Senhora de Ples[modificar | modificar la font]
Era teoria de Dart auec suport de Robert Broom (5). En 1938 Broom classèc ues trobalhes endocraneals d'adult dab un cervèth de 485 cm3, qu'auia sigut trapat per G.W.Barlow, coma Plesianthropus transvaalensis. Eth 18 d'abril de 1947 Broom e John T. Robinson descurbigueren un cran qu'apertenhia a ua hemelha de mieja edat (6) (dab eth nombre de catalòg STS 5) mentre èren perforant en Sterkfontein. Broom classèc es trobalhes tamben coma Plesianthropus transvaalensis mès es trabalhaires mès joens de Broom l'aperaren coma era Senhora de Ple (Mrs. Ples). Era fauta de projeccion facial tà'l comparar dab es monards moderns siguec ja arremercada per Daymond Dart (includent eth Drolhe de Taung), ua caracteristica en comun dab ominins dab caracteristiques mès auançades. Ambdús fossils sigueren dempús classadi coma Australopithecus africanus.
Morfologia e interpretacions[modificar | modificar la font]
Coma Australopithecus afarensis, Australopithecus africanus eth sòn cosin deth sud d'Africa auia tamben plan de caracteristiques qu'èren parières pr'amor qu'ère un ominid bipede dab uns braci un pauc mès longui que no pas es cames (ua caracteristica que tamben trapam en eth chimpanzé). Maugrat qu'auia uns traches cranials mès umans, coma se pòt vèder en eth cran dera Senhora Ples e tamben en eth fossil STS 71, tamben auia traches mès primitiui includint uns dets mès corvi, coma es monards, tà poder pujar as arbes.
Per aguesti e d'autes caracteristiques primitiues beri uns scientifics crederen qu'aguest ominin en lòc d'èster un ancessor directe des ominins mès moderni, evolucionèc enquia Paranthropus. Atau, qu'es credeva qu'Australopithecus africanus ère un ancessor de Paranthropus robustus. Ambdús, Paranthropus robustus e Australopithecus africanus auien uns crans que son plan parièrs e açò maugrat que es traches de Paranthropus robustus son mès pesants e semblen mès adaptacions tà nhacar coma es goriles. Australopitehcus africanus totun auia un cran qu'ère plan parièr ath deth chimpanzé e ambdús cervèths auien demest 400 cm3 e 500 cm3 e probaubaments auien ua intelligencia coma era des monards (5). Australopithecus africanus auia ua pelvis bastida tà ajudar a desmarchar coma bipede e melhor qu'Australopithecus afarensis.
Dimorfisme sexual[modificar | modificar la font]
Adara s'a vist qu'es caracteristiques deth dimorfisme sexual uman (es disparietats demest es òmes e es hemelhes ) dera espina lumbar daten de primats premoderns coma Australopitehcus africanus. Aguest dimorfisme ei vist coma ua adaptacion evolutiua des hemelhes tà poder suportar melhor era carrega lumbar pendent qu'èren prenhs, ua adaptacion qu'es primats non bipedes an pas de besonh de hèr (7) (8).
En 2011 un estudi hèt dab estronci sus es dents trapades confirmèc qu'Australopithecus africanus e Paranthropus robustus deth sud d'Africa èren patrilocaus: es hemelhes voliuen desmarchar mès luenh deth sòn parçan de neishement mès que no pas es òmes (9) (10).
Geocronologia[modificar | modificar la font]
Er individú deth Pè Petit (Little Foot) qu'a 3 millions d'annadas. Totun, eth sòn descurbidor, Ronald J. Clarke, pensa qu'es poderiá aperar Australopithecus prometeus, ua espècie aperada per Raymond Dart que cambiec tà A. africanus per sòns trabalhaires (11) (12). Beri uns qu'ac daten demest 3.03 e 2.04 millions d'ans (13) segontes conferma ua combinason de paleomagnetisme, ressonancia electronica e datacion de fauna (14).
Es fossils de Makapangsgat son demest hè 3.03 e 2.58 millions d'ans e era Senhora Ples a 2.04 millions d'ans. Gladysvales demest 2.4 e 2.0 millions d'ans. Eth Drolhe de Taung ei mès malaisit de classar e encara ei estudiat per Brian Kuhn, Phil Hopley, Colin Menter e Andy Hauries.
Tà vèder tamben[modificar | modificar la font]
- Cranial capacity
- List of fossil sites (with link directory)
- List of human evolution fossils (with images)
- Human evolution
Referències[modificar | modificar la font]
- a b c d Australopithecus africanus
- Human Ancestors Hall: Tree
- Raymond Dart and our African origins
- TalkOrigins Archive — Biographies: Raymond Dart
- a b Primate Origins
- John T. Robinson
- The Independent's article A pregnant woman's spine is her flexible friend, by Steve Connor from The Independent (Published: 13 December 2007) quoting Shapiro, Liza, University of Texas at Austin Dept. of Anthropology about her article, Whitcome, et al., Nature advance online publication, (2007) doi:10.1038/nature06342 .
- Why Pregnant Women Don't Tip Over. Amitabh Avasthi for National Geographic News, December 12, 2007. This article has good pictures explaining the differences between bipedal and non-bipedal pregnancy loads.
- Bowdler, Neil (2 June 2011). "Ancient cave women 'left childhood homes'". BBC News. Retrieved 2011-06-02.
- Copeland SR, et al.; Sponheimer, Matt; De Ruiter, Darryl J.; Lee-Thorp, Julia A.; Codron, Daryl; Le Roux, Petrus J.; Grimes, Vaughan; Richards, Michael P. (2011). "Strontium isotope evidence for landscape use by early hominins". Nature 474 (7349): 76–78. doi:10.1038/nature10149. PMID 21637256.
- BRUXELLES L., CLARKE R. J., MAIRE R., ORTEGA R., et STRATFORD D. – 2014. - Stratigraphic analysis of the Sterkfontein StW 573 Australopithecus skeleton and implications for its age. Journal of Human Evolution.
- http://phys.org/news/2014-03-stratigraphic-foot-oldest-australopithecus.html
- =Herries, A.I.R., Shaw, J. 2011. Palaeomagnetic analysis of the Sterkfontein palaeocave deposits; age implications for the hominin fossils and stone tool industries. J. Human Evolution. 60, 523-539.
- =Herries, A.I.R.., Hopley, P., Adams, J., Curnoe, D., Maslin, M. 2010. Geochronology and palaeoenvironments of the South African early hominin bearing sites: a reply to ‘Wrangham et al., 2009: Shallow-Water Habitats as Sources of Fallback Foods for Hominins’ Am. J. Phys. Anthro. 143, 640–646.
Pàgines web[modificar | modificar la font]
- MNSU
- Australopithecus africanus - The Smithsonian Institution's Human Origins Program
- Handprint
- Maropeng - The Cradle of Humankind Official Website
- UNESCO - Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs


text:
04/01/2013
A.A.A. : cronica per Micheu Chapduelh
Las agéncias de notacion, se’n es parlat, se’n parla, se’n parlará ben enquera. Ai longtemps viscut pasmens dins l’ignorància de lor quita existéncia, tant vau dire dins l’escurantisme. Vosautres tanben, non ? Puei quand fugueren reveladas a nòstra consciéncia, avem balançat entre lo gròs rire (« A.A.A. », pensatz un pauc !) e la romegada escandalizada (« Mas de quau drech ? !»)
Ai balançat tanben, puei lo lum me tuquet los uelhs. La revelacion ! E me veiquí rassegurat tant sus lo plan sociau que sus lo plan metafisic. Non, las agéncias de notacion son pas una denegacion de la democracia, son pas la marca d’un arbitrari matematicotecnocratic que pausariá coma teoremas los postulats daus economistas.
Òc, sei rassegurat. Rassegurat de veire que l’Estat lo mai poderós es coma un escolan qu’espera la sanccion de la nòta. Lo quite mestre dau monde es a l’estrech dins sos sabatons en esperar de veire lo roge sus sa còpia. Rassegurat coma l’escolan que ven de descubrir que lo mèstre que l’aclapa de nòtas es pas en-dessús de tot, que es notat, eu tanben, per l’inspector, que es tanben notat per un inspector d’inspectors. Quo es parier, evidentament per lo LABEL ÒC, per lo label PARLESC o per la DCL : lo que t’autoriza a far ta publicitat en òc, a ensenhar l’òc o a l’utilizar dins la charriera sens te prener una selhada d’aiga per las chambas, a ben degut èsser autorizat a t’autorizar. I a quauqu’un en-dessús, un avalorator (1) d’avalorators, e un avalorator d’avalorators d’avalorators...
Coma los avalorators son , fòrça forçada, mens nombrós que los avalorats, e los avalorators d’avalorators mens nombrós que los avalorators, podem representar la societat mondiala per una piramida. La basa ne’n son tots los avalorats, puei, en montar, los avalorators, los avalorators d’avalorators... Per arribar a la poncha que es evidentament lo niveu de l’Unic, lo Grandissime Avalorator, l’Èsser Supreme, lo Grand Jutge. Quel Unic es l’Uelh Globau e se pòt entau simbolizar : un uelh unic sus un triangle que representa la priramida de l’avaloracion.
Consequentament l’Unic pòt nonmàs èsser omniscient, omnivalent, omnicompetent, capabla de decidir que tau dever de matematicas vau 19, tala dissertacion 4,67, que tau cors d’occitan s’amerita lo label PARLESC, qu’Obama vai èsser davalat a A.A.B. e qu’Adelina Boscatier, mercés a son DCL, podrá a comptar de uei dire « adiussiatz » e pasmai « bonjour » a sa portiera... Mas l’Unic es l’Unic : son pas dos coma eu.
Quauques pissafreg disián que Dieu era mòrt, mas nos veiquí reconciliats emb l’immanéncia. Sem pas abandonats dins l’Univers, una entitat nos apara jos son ala. En vertat zo vos dise, es l’Unic, la poncha de la piramida. Grand Misteri de l’Unic que es tanben quela senta Trinitat : A. A. A.
A.A.A. es grand e los avalorators (dau mai chaitiu au mai poderós) son son clerjat que, de delegacion en procuracion, fai davalar son immanéncia sus nòstres chais esbaubits.
Micheu CHAPDUELH
(1) Un pauc de vocabulari e de semantica. Per revirar lo francés « dévaluer », se pòt ben dire « desvalorar » : desvalorar una monneda, quo es ben li tirar de sa valor. Lo contrari, « réévaluer », se podriá revirar per « (tornar) valorar ». Mas sei pas de consent que l’ « évaluation » siá una « avaloracion », « avalorar » quo es menar a una valor definida per avança e pas establir lo niveu vertadier de la persona. Pasmens, per aver mon DCL e èsser labelizat PARLESC, me fau ben utilizar los termes presentament immanents d’ « avaloracion » e d’ « avalorator ».
19:04 Publié dans Cronicas d'autors | Tags : agences de notations, agéncias de notacion, triple a, aaa, micheu chapduelh, michel chadeuil | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Les déchèteries et le point vert de Criel passent en horaires d'hiver le lundi 15 octobre.
Depuis le 1er janvier 2017, la Communauté de Communes compte 28 communes. Baromesnil, Criel-Sur-Mer, Le Mesnil-Réaume, Melleville, Monchy-sur-Eu, Saint Pierre en Val et Saint Rémy Boscrocourt sont venues rejoindre Allenay, Ault, Beauchamps, Bouvaincourt-Sur-Bresle, Buigny-Les-Gamaches, Dargnies, Embreville, Etalondes, Eu, Flocques, Friaucourt, Gamaches, Incheville, Le Tréport, Longroy, Mers-Les-Bains, Millebosc, Oust-Marest, Ponts-et-Marais, St Quentin Lamotte et Woignarue.


text:
Peçac
Peçac ( Pessac en francés) es una comuna gascona dau Bordalés situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es [pe'sak]. Las fòrmas ancianas son contradictòrias : Passac (Amaveus de ~), en occitan, sense data, Pinsac, Pansac, Pessac, en occitan, en 1274, Pessaco (a capitulo de ~), en 1326, Pessac in Bordelois, en 1379. Los autors, Dauzat e Rostaing, Negre, Astor, Bénédicte Boyrie-Fénié, interprètan lo nom coma lo resultat dau nom latin d'òme Peccius, damb lo sufixe -acum. B. Boyrie-Fénié constata pr'aquò que lo nomen Peccius es rar e atestat en Norica, donc plan lunh de l'Aquitània. B. Boyrie-Fénié escriu que las fòrmas Pinsac e Pansac son de maishantas retranscripcions, au motiu que -n- avè disparegut davant -s, tanlèu lo bas latin [1],[2]. I a pr'aquò au mens un Pinçac e un Pinçaguèl, venguts dau nom d'òme Pincius[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 58743; 2014 : 61514 abitants (1585 ab/km²)
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 238
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 122


text:
Ariditat
L’ariditat es un fenomèn climatic implicant una pluviometria flaca. Dins las regions dichas aridas, las precipitacions son inferioras a l'evapotranspiracion potenciala (notada ETP) donadas de 2009. L'ariditat essent una nocion espaciala, una region se pòt qualificar d'arida o non segon lo periòde. Es marcada sus près de 30 % de las tèrras continentalas[1] e espandida sus diferentas latituds. I a las zònas aridas zonalas degut a la preséncia de la partida davalanta de las cellulas d'Hadley e de desèrts non zonals deguts a de causas divèrsas. L’aridificacion es lo cambi de climat gradual o subte menant a una situacion d'ariditat.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Malgrat aquelas diferentas classificacions, i a 3 gras comuns per gaireben totes los indicis d’ariditat :
- iperarid (10 a 15 mm par an, en mejana) ;
- arid (50 a 150 mm dins la zòna tropicala, espandit de biais sasonièr en raissas) ;
- semiarid (ritme sasonièr, fins a 500 mm de pluèja).
Espandiment[modificar | modificar la font]
Los desèrts zonals se trapan lo long dels tropics:
- tropic del Càncer: desèrts Mojaves (EUA) e mexicans, Sahara, desèrt d'Arabia, d'Iran, del Thar. Le nom de l’Estat d'Arizòna significa zòna arida.
- tropic del Capricòrn: desèrt d'Atacama, del Kalahari, desèrts australians
Los desèrts non zonals an de fonts diferentas:
- zòna d'ombra en aval de sèrras: desèrts americans del grand Bacin dels Estats Units, d'Argentina
- a l'interior dels continents: desèrts d'Asia centrala
- deguts als corrents fregs de las faciadas occidentalas de continent: desèrts chiloperuvian, Bassa Califòrnia, Namib, Río de Oro
Causas[modificar | modificar la font]
Las zonas aridas an coma caracteristica un deficit en precipitacions. L'ariditat es subretot causada per la crèsta subtropicala, essent una cencha d'anticiclòns subtropicals semipermanents (desèrts zonals e costièrs). Tanben pòt aver per causa la subsidéncia de l'aire enrè un obstacle del relèu favorizant l’efièch de foehn dins los cases dels desèrts d'abric, o encara a l’alunhament de la region al respècte de las còstas que limita l'umiditat venet dels oceans. Mai l'albedo (poder de rebat) es fòrt, mai lo poder absorbant es flac e los rais son rebatits cap a l'espaci. Dins lo cas d'un domèni arid, l'albedo es tròp elevat e la fòrça de l'energia solar es rebatuda, privant atal la vegetacion d'un possible desvelopament tot en servissent a caufar l'aire çò que favoriza l’evapotranspiracion cap a l’aridificacion.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Al nivèl del sol, l’ariditat dona una rarefaccion dels èsser vivents e una adaptacion d'aqueles e aquelas condicions xericas. Causa de mancas idrologicas: precipitacions flacas e irregularas, malhum idrografics pauc nombroses. Fin finala, i a un procès d’erosion pel vent e d'acumulacion accelerada dels sables acompanhat d'un apauriment dels sols.
Indicis[modificar | modificar la font]
Lo calcul d'un indici d'ariditat, coma la classificacion dels climas, es totjorn un subjècte de recerca en climatologia. Existís mai d'uns d'indicis e formulas, uns basats sus de critèris climatologics, d'autres biogeografics. Los mai coneguts son aqueles d'Emmanuel de Martonne (1926 à 1941), de Charles Warren Thornthwaite (1948), e de Banhols e Gaussen (1953 à 1957).
Indici de Gaussen[modificar | modificar la font]
Segon Gaussen, un periòde donat se dich arid, quand :
(P : precipitacions totalas en millimètres sul periòde donat, T : temperatura mejana en °C sul periòde donat)
Indici d'ariditat de De Martonne[modificar | modificar la font]
L’indici d'ariditat de De Martonne, notat I, aquel indici permet de determinar lo gra d'ariditat d'una region.
Per lo calcular, s'utiliza la formula ont P designa las precipitacions totalas per l'an e T la temperatura mejana per l'an; e, per un mes: ont p designa las precipitacions totalas pel mes e t la temperatura mejana pel mes.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Roger Coque, Géomorphologie, Paris, Armand Colin, 1977, 1998, ISBN 2200217390, p.231
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Plantas oleifèras de las zonas aridas: Pongamia pinnata (Karanj) - Moringa oleifera (Saijan) - Madhuca longifolia (Mahua) - Jatropha curcas(Pourghère) - Cleome viscosa(Cleòm) - Aquelas plantas permeton de lutar contra la desertificacion e de produire de l'òli.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Nota : la secada es une nocion temporala e pontuala alara que l'ariditat es espaciala, zonala, e subretot durabla.
Fonts (fr)[modificar | modificar la font]
- Le dictionnaire français de l'hydrologique, agréé par le CNFSH (Comité National Français des Sciences Hydrologiques)
- Pinot Jean-Pierre, Vocabulaire de géomorphologie (Base Voca de l’Institut océanographique, anciennement publié sur www.oceano.org/io/voca/)
- Pierre Davoust, Écosociosystèmes
- Informations scientifiques et techniques sur les zones arides


text:
Ambrós Barberà: "Demoram qu'aguest ostiu sigue fòrça bon a nivèu toristic"
Aué, en collòqui d'"Eth maitin d'Aran", auem coneishut coma se presente era sason d'ostieu en territòri. Entad açò auem parlat damb diuèrsi sectors, a nivèu d'otèls e restaurants, càmpings, o empreses que realizen activitats de montanha, damb Maria Monge, Ambrós Barberà e César Suela. Avui, al col·loqui d'"Eth maitin d'Aran", hem volgut saber com es presenta la temporada d'estiu al territori. Per això hem parlat amb diversos sectors, des dels hotels, restaurants i càmpings fins a empreses que realitzen activitats de muntanya, amb Maria Monge, Ambrós Barberà i César Suela.


text:
L’Opèra de Tolon ven de far conéisser son programa per la sason de venir. Produrrà Lakmé
, de Delibes (en octòbre), que serà totjorn malaisat de faire oblidar l’èr famós dei Campanetas
coma lo cantava Mady Mesplé. Giuliano Carella bailejarà l’ Orquèstra
de Tolon amé sei còrs. Anna Bolena
de Donizetti seguirà en novembre, encara amé lo meme Giulano Carella, mes en scena per Maria Loísa Bischofberger. La Belle Hélène
d’Offenbach puei ai Calendas, amé lo baile d’orquèstra Nicolas Krüger e la mesa en scena de Bernat Pisani. Au nombre dei cantaires, fau citar Jan-Felip Corre e Karine Deshayes. Katia Kabanova
, de Janacek, serà prepausat en janvier, bailejat per Alexander Briger e mes en scena per Nadine Duffaut.
A la debuta de març, donarà Les contes d’Hoffmann
, que Offenbach, finalament, serà pas oblidat dins aquela programacien. Lo capolier Emmanuel Plasson amé lo meteire en scena Nicola Berlofa n’en seràn lei bailes.
Lo mes d’après plaça au barròc amé Haendel, que son Jules César
serà donat sota la direccien de Rinaldo Alessandrini, mes en scena per Frederic Andrau.
En Mai, leis audàcias vocalas de Simon Boccanegra
se faràn clantir sota la direccien de Giuliano Carella, am’ una mesa en scena de Gèli Bouillon. Clavarà la sason 2014-15.


text:
Màslama al-Majrití
Abu-l-Qàssim Màslama ibn Àhmad al-Faradí al-Majrití (en arabi: أبو القاسم مسلمة بن أحمد المجريطي) , pus conegut coma Màslama al-Majrití o Al-Majrití (Madrid, 950- Còrdoa, 1008) foguèt un erudit andalós de grand renom, astrològ-astrònom, matematician e alquimista.
Prenguèt part a la traduccion del Planisphaerium e melhorèt las traduccions existentas de l'Almagest de Ptolemèu, presentèt e melhorèt las taulas astronomicas d'Al-Khwarizmí, ajudèt los istorians a l'elaboracion de taulas per fin de convertir lo calendièr persa en calendièr islamic e introduguèt las tecnicas de l'agrimensura e de la triangulacion.
Se li atribuís la paternitat (mas benlèu ne'n faguèt sonque la compilacion) de l'òbra Ghayat al-hakim (« L'objectiu del savi »), traduita en latin en Picatrix, un tractat de magia e astrologia ont se tròban las primièras referéncias explicitas d'Al-Farabí[1]. Tanben se pensa qu'intervenguèt dins las Epistòlas dels Fraires de la Puretat, una enciclopèdia subre las sciéncias fisicas, la filosofia e l'esoterisme, mas son implicacion dins l'òbra es pas ges segura.
S'agís del primièr madridenc istoric conegut. La seuna filha, l'astronòma Fatima de Madrid, collaborèt als seus trabalhs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ H. Kahane et al. 'Picatrix and the talismans', in Romance Philology, xix, 1966, p 575; E.J. Holmyard, 'Maslama al-Majriti and the Rutba 'l-Hakim', in Isis, vi, 1924, p 294


text:
En Ondas, Setmana 4 :
Uei que vesitam ua mustra bifàcia, en dialògas e mei en conversacions, en Anars-Tornars, pro captivanta. Que n’èra l’installacion a Asparne en Vascoat/Iparralde e los mens guides que’n son los artistas Antton Pochelu e Jean-Louis Fauthoux.
Jean-Louis Fauthoux pintor, hasedor de papèr imatjat & Antton Pochelu, esculptor.
La mustra FIBRES-ZUNTZAK d’Antton Pochelu e Jean-Louis Fauthoux qu’ei vededera a la mediatèca d’Asparne dinc au 30 de genèr, entrada libra.
E n’ètz d’avís n°187 : Apelhem e desapelhem la pergola


text:
Mosca domestica
Las moscas (var. moschas) son maites insèctes, generalament de diptèrs, que se sarran a la mosca comuna (Musca domestica).
Mosca comuna[modificar | modificar la font]
Los adultes mesuran entre 5 a 8 mm de long, de cap negrós, de torax gris vestit de quatre bendas negras e jaunenc enjós, amb un còs plan pelut. Sos uèlhs se compausan de mai d'un milierat de lentilhas e son rogencs. An pas qu'un parelh d'alas de tons grises.
Biologia[modificar | modificar la font]
Pòt pondre cada femèla a l'entorn de 500 uòus que fan cadun 1,2 mm de long. Las larvas, que son apòdas, s'alimentan amb de matèria organica, coma per exemple d'escobilhas e d'excrements. A mai d'èsser un element essencial de la cadena alimentària, qualques espècias de moscas escampilhan lo pollèn o facilitan la descomposicion de las remasilhas organicas.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- Ai volgut me far mèl, las moscas m'an manjat.
- Mai l'ase es magre, mai las moscas lo fissan.


text:
Pastèl
Lo pastèl dels tinturièrs (Isatis tinctoria L.) es una planta biennala de la familha de las Brassicaceas. Foguèt autrescòps cultivat dins la region d'Albi, Carcassona e Tolosa per la produccion d'una tintura blava, lo pastèl.
Somari
Distribucion[modificar | modificar la font]
L'espècia es espontanèa en Africa del Nòrd, en Euròpa e en Asia Occidentala, fins al Xinjiang (China).
Isatis tinctoria es considerada coma una planta envasissenta dins una part dels Estats Units.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Planta tintoriala[modificar | modificar la font]
La tintura blava es extracha de las fuèlhas de la planta. Aquelas fuèlhas, alongadas, se destacan facilament per simpla torcedura a lor madurason al solstici d'estiu. Mas la culhida s'escalona de julhet a la mitat de setembre tant que i a de fuèlhas[1]. Puèi son trissadas e mescladas amb d'aiga per n'exprimir una pulpa qu'òm comprimís d'un biais de boletas o Cocanhas de qualques centimètres. Se secan pendent un a dos meses. A la fin d'aquel periòde, las cocanhas son espotidas dins un molin e a la polvera s'apond d'urina per provocar una oxidacion : la pasta aital eissida e secada balha fins finala la polvera tintoriala, contenent d'indi[2]. Es plan segur una tintura, qu'es revelada per oxidacion e es apuèi d'una fòrça granda estabilitat. L'usatge del pastèl coma pigment colorant es un sosproduit de la tintura : se reculhissiá l'escuma a la superfícia dels banhs de tintura, qu'un còp secada balhava la polvera blava utilizada coma pigment de las pinturas.
Uèi, las fuèlhas de pastèl son mescladas amb l'aiga. Aquela estapa de maceracion permet d'extraire l'indoxil que quand es oxidat es l'element quimic donant lo colorat blau. L'indoxil es d'en primièr sens color. Es oxigenat per agitacion per provocar l'oxidacion. Lo liquid passa de la color verda a la color blava intensa. L'oxidacion acabada, lo liquid es al repaus e lo pigment se recupèra al fons de la tina per precipitacion. Puèi es filtrat mai d'un còp per lo rafinar[3]. Cal una tona de fuèlhas de pastèl per produire dos quilogramas de pigments[4].
La cultura del pastèl en Euròpa declinèt amb l'arribada de l'indigòt al sègle XVII. Desapareguèt gaireben totalament a la fin del sègle XIX. Actualament, i a de temptativas de tornar cultivar aquela planta. A Leitora, dins Gers, un quimista bèlga, Henri Lambert, produtz de tinturas e de pigments de pastèl amb de tecnicas novèlas[5].
Planta ornamentala[modificar | modificar la font]
Planta de 1239 venent de Xaotang ( China ) .
Planta medecinala[modificar | modificar la font]
La racina e la fuèlha del pastèl dels tinturièrs Ban Lan Gen e Da Qing Ye s'utilizan en Medecina tradicionala chinesa contra los gautissons, l'epatiti infecciosa, lo mal de garganta, lo mal de tèsta e la fèbre.
I a pauc temps, de scientifics descobriguèron que lo pastèl dels tinturièrs podriá servir per prevenir lo càncer[6].
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pastèl foguèt la sola font de tintura blava disponibla en Euròpa fins a la fin del sègle XVI, quand lo desvolopament de las rotas comercialas cap a l'Orient Extrèm permetèt l'arribada de l'indigòt.
Las primièras traças arqueologicas del pastèl remontan au Neolitic e foguèron trobadas dins la balma de l'Audosta dins las Bocas de Ròse en Occitània. Dins un abitat de l'Edat del Fèrre a Heuneburg (Alemanha), se trobèt d'impressions de granas sus de terralhas. Las sepulturas de Hallstatt de Hochdorf e de Hohmichele contenon de teissuts tintats amb pastèl.
Al sègle X a York (Anglatèrra) se trobèt de vestigis d'una botiga de tinturièrs amb rèstas de pastèl e de garança.
A l'Edat Mejana, los centres de cultura del pastèl se situèron
- En Anglatèrra (Lincolnshire e Somerset),
- En França (Bretanha, Normandia, Somme, Gasconha, Tolosa e País d'Albi),
- En Alemanha (Jülich, region d'Erfurt en Turíngia),
- En Itàlia (Piemont e Toscana).
En Occitània, lo triangle comprés entre Tolosa, Albi e Carcassona aguèt una granda benanança mercé al comèrci del pastèl. Los pastelièrs foguèron de las mai grandas fortunas de l'epòca e daissèron fòrça testimònis, coma los grands ostals de familha de Tolosa. Lo comèrci de las cocanhas comencèt dins aquela region nomenada « país de cocanha ». Entre lo segle XVI e XVII, una borgesiá faguèron fortuna dins lo comerci de la cocanha. Las cocanhas passèron dins los pòrts de Bordèu, Marselha e Baiona. Lo sègle XVI marca l'apogèu de la cultura del pastèl occitan. Lo blau foguèt un produit de luxe[7].
A l'Edat Mejana, l'utilizacion de la tintura del pastèl se limita pas als teissuts mas tanben dins la color blava de las illustracions dels libres per exemple.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Maurice Daumas - « Histoire générale des techniques » (1964, rééd. 1996), P.U.F., coll. Quadrige, vol. 2, 2e partie, livre 1 (ISBN 2-13047-862-X)
- (fr) Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, Édition Loubatières, juin 2006, (ISBN 2-86266-492-8)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, Edicion Loubatières, junh de 2006, (ISBN 2-86266-492-8), p.18
- ↑ Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, p.25
- ↑ Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, p.22 et 23
- ↑ Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, p.27
- ↑ Bleu Pastel de Lectoure
- ↑ (en) Una planta tintoriala contra lo càncer, BBC News
- ↑ Sébastien Vaissière et Alain Félix, Le Pastel, Visite en pays de cocagne, Édition Loubatières, juin 2006, (ISBN 2-86266-492-8), p.8


text:
Noyelles-sur-Mer
Noyelles-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nigella es d'origina anciana. S'es trobat de pigassas celtiques, de las tuiles planas a rebords e de las tessons de poteries roja e negra, de las figurines egipcianas #que pòdon far presumir que las Phéniciens, #venir sus los sieus bòrds.
Quand los comtes del Ponthieu #aver fortificat Abbeville e #qu'aqueles preses del imortance coma havre maritim[1], #Elevar una fortalesa a Noyelles a la desbocadura de la Soma. Aiçò èra una citadelle avançada contra las incursiós e las invasions dels piratas.
- En 1194, Noyelles #obténer una charte communale copiada sus aquela de Abbeville.
- En 1346, Édouard III de Angleterre, #passar lo gué de Blanquetaque, se #presentar e #ordenar lo castèl de retre's.
- Jacques de Harcourt, senhor de Noyelles e governador del Crotoy ataque las vilas e los castèls ocupats pels anglo-bourguignons e pòrta a Noyelles un butin important.
- En 1423, Jacques de Harcourt acabat per sucumbir jol nombre dels Anglo-Bourguignons de Philippe III de Bourgogne.
- Pendent la Primièra Guèrra mondiala, Noyelles protegirà una importanta basa posteriora britanica #qu'un grand camp de trabalhadors immigrats chineses. Près de 12 000 coolies #èsser reclutats per l'armada britanica ne dintre 1917 e 1919 en lo marc del Còs de trabalhadors chineses, per prètzfaches civils al posterior de la tèsta mas qualques connaitront las zònas de combat. A aquel títol, representan la una de las primièras immigracions chinesas a França. Avián la proïbicion de se barrejar a la populacion civila del luòc e avián afectat a taquis ingratas e rudes. Fòrça son mòrts d'una epidèmia de choléra #qu'a penat en lo camp, de tuberculose e sustot de la gripa espanhòla l'an 1918-1919, qualqu'uns aguèron aucit al combat. Lo cementèri chinés de Nolette reagrupa 849 stèles de marbre blanc adornades d'inscripcions n'angleses ("Faithful unto Death" o " Though death ai still liveth" o A "ENCARA good reputation supòrtas for ever") aital coma de idéogrammes en chineses e sus qualqu'uns-unas, fòrça escasses, lo nom del défunt. La Commonwealth War Grèu Comission manten aicí çò de mès de grand cementèri chinés d'Euròpa.
Nigella est d'origine ancienne. On a trouvé des haches celtiques, des tuiles plates à rebords et des tessons de poteries rouge et noire, des figurines égyptiennes qui peuvent faire présumer que les Phéniciens, vinrent sur ses bords.
Lorsque les comtes du Ponthieu eurent fortifié Abbeville et que celle-ci pris de l'imortance comme havre maritime[2], ils élevèrent une forteresse à Noyelles à l'embouchure de la Somme. C'était une citadelle avancée contre les incursions et les invasions des pirates.
- En 1194, Noyelles obtint une charte communale copiée sur celle d'Abbeville.
- En 1346, Édouard III d'Angleterre, passa le gué de Blanquetaque, se présenta et somma le château de se rendre.
- Jacques d'Harcourt, seigneur de Noyelles et gouverneur du Crotoy attaque les villes et les châteaux occupés par les anglo-bourguignons et ramène à Noyelles un butin important.
- En 1423, Jacques d'Harcourt fini par succomber sous le nombre des Anglo-Bourguignons de Philippe III de Bourgogne.
- Pendant la Première Guerre mondiale, Noyelles abritera une importante base arrière britannique dont un grand camp de travailleurs immigrés chinois. Près de 12 000 coolies furent recrutés par l'armée britannique entre 1917 et 1919 dans le cadre du Corps de travailleurs chinois, pour des tâches civiles à l'arrière du front mais certains connaitront les zones de combat. À ce titre, ils représentent l'une des premières immigrations chinoises en France. Ils avaient l'interdiction de se mêler à la population civile du lieu et étaient affectés à des taches ingrates et rudes. Beaucoup sont morts d'une épidémie de choléra qui a sévi dans le camp, de tuberculose et surtout de la grippe espagnole en 1918-1919, certains furent tués au combat. Le cimetière chinois de Nolette regroupe 849 stèles de marbre blanc ornées d'inscriptions en anglais ("Faithful unto Death" ou " Though death he still liveth" ou encore "A good reputation endures for ever") ainsi que d'idéogrammes en chinois et sur quelques-unes, très rares, le nom du défunt. La Commonwealth War Graves Commission entretient ici le plus grand cimetière chinois d'Europe.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Diluns, 30 d'abril de 2012, 07h00
Bilanç d'un mes de "Jornalet"
Lo jornal digital Jornalet nasquèt fa justament un mes, es doncas lo moment idonèu per far un primièr bilanç. Pr'amor que Jornalet defend la maximala transparéncia de las nòstras institucions e per fin que l'informacion arribe al mond sens cap d'obstacle, pòt èsser bon que los legeires conescan la situacion d'aqueste mèdia occitan.
Pendent aqueles 30 jorns Jornalet a recebut mai de 15 000 vesitas, qu’entre elas 6000 son d'usatgièrs unics; gaireben an vistas 45 000 paginas al total. La majoritat de las vesitas son, solide, de l’Estat francés, que venon majoritàriament dels territòris occitans e tanben de París, ont totes sabèm que i a fòrça occitans expatriats. Tanben cal dire que sièis de cada dètz vesitaires son de mond que tornan a Jornalet, e aquò demòstra que sèm sus lo camin per bastir un public abitual de mèdias en occitan. Aquel camin, Jornalet lo deu trabalhar mai que mai ara e totjorn. Totas aquelas donadas son modèstas, mas encoratjantas.
Al delà de las donadas objectivas, çò que nos fa mai aüroses es que Jornalet a de legeires de totes los territòris occitans de França, Itàlia, Espanha e Mónegue. Aquò èra una de las tòcas principalas, doncas, que i aviá lo risc de càser dins lo regionalisme. Aürosament, s'es capitat dins aquel sens en donant d'informacions e d'opinions d'Occitània tota. Al nivèl de la curiositat, cal dire, tanplan, que Jornalet a recebut de vesitas de 55 païses del mond. Es evident qu'Occitània a mai d'amics que çò que cresiam.
Cal èsser content e mercejar plan las nombrosas collaboracions que Jornalet a recebut de tot lo país, e tanben las felicitacions dels ciutadans occitans qu'avaloran lo nòu jornal. Mas i a quicòm que truca: nos agradariá que mai d'escòlas occitanas mandèsson las lors informacions e nòvas.
Ça que la, es totjorn riscat de far un bilanç tanlèu, e cal demandar de prene aqueles primièrs resultats amb prudéncia. I aurà un nòu bilanç, mai sonhat, quand Jornalet farà sièis meses. Fins aquí, mercés de jónher Jornalet e de contunhar en fasent vòstre aqueste jornal.
Comentaris
30 d'abril 20.58h
Adiu car Jornalet
Los occitans que sèm fasian mestièr d'un quotidian que diguèsse lo cada jorn dins la lenga de la nòstra nacion occitana, dins tota sa diversitat dialectala e tanben dins tota la diversitat de las pensadas que nos fan agir pel nòstre pòble al mitan dels autres pòbles.
Sèm çò que sèm ... ni mai ni mens que los autres
P.S. : Fasètz un trabalh que pòt pas far La Setmana ... sètz pas concurrents, sètz complementaris
Gèli GRANDE
Valoriza aqueste comentari: 3
0
30 d'abril 10.43h
Longa vida, fòrça astres e succèsses ath Jornalet!
Valoriza aqueste comentari: 6
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament