text:
Bouverans
Bouverans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del vilatge apparait en 1262 quand Henry II, sire de Joux, fasiá a [[Jean Ier de Chalon|Jean Sègle I de Chalon]] la recuperacion de fief pels castèls de Joux, Usie e Bouverans. Lo vilatge li caliá existir a la fin de la Sègle XI perque la archevêque Hugues III donava l'autar de Bouverans ("altare de Boleranni") al abbaye de Sant-Vincent de Besançon. En 1275 la comtesse Laure de Commercy crompava de Henry e Jean, fils de Amadry de Pontarlier aquel #que possedissián a Bouverans[1].
Tota la localité aperteniá pas pas a la ostal de Chalon-Arlay, li caliá la partejar amb co-de senhors #que ne prenián de còps lo nom. I i aviá la distincion de las Talhas-de-Montjeon, aquela de Jean Darbon, de las Montrichard, de las Chancey (o Claudet), de las Vaythe, de las Valion, de las Prieur e sustot de las Montjoie. En 1396 Jean E de Montjoie la li aviá assignada per 173 florins, en sòus e en cavals, a Perrin dicha Caisel, genet de La Cluse. En 1402 Jean III de Chalon-Arlay crompava a aquel per 826 florins totes los sieus dreches sus Bouverans[1].
Los villageois avián somés als dreches féodaux en vigor en la region ; en mai dels dîmes, de las corvées e de las censes lor caliá far los apariaments del pont de Bouverans e del étang de Lo Riu. En 1356 Jean II de Chalon-Arlay concedissiá als abitants del bourg #que lududes avián somés un acte de affranchissement general per la soma de vint florins. Aquela franchise s'estendiá al fur e a mesura als nòus abitants qu'aquel senhor aquerissiá, pichon a pichon los villageois se vesián liberat de totas corvées, levat d'aquelas de "charnaiges" e de "sommart", jos resèrva de pagar quatre florins d'aur e de participar als apariaments del castèl e del bourg de Lo Riu. Louis II de Chalon-Arlay donava, per la siá part, lo drech d'usatge en los sieus bòsques dempuèi lo camin de Mouthe fins a l'extrèm de la ròca a Chantegrue a condicion de pas distribuir de bòsc en defòra de lo sieu pòble. Los permetiá en 1425 de "essarter" e de "metre a plain" los sieus eiretatges boisés en defòra dels bòsques banaux. En 1379 Hugues II de Chalon-Arlay los concedissiá lo forn del pòble (nomenat lo Forn-Marandin) a condicion d'o reparar a lo sieu còst e de pagar dos libres de cera per an, qualque temps mai tard obtenián lo drech d'aver de forns dins los sieus ostals[1].
Jean III de Chalon-Arlay fasiá lo don annal lo 8 de decembre 1414 de 24 penches d'òli a la glèisa del pòble per la mantenença d'una lampe davant èsser alugat jorn e nuèch davant "l'image" de La nòstra-Madama. En 1442 fasiá lo don de la distincion a Pèira de Jougne, Antoine Gléresse e Catherine de Jougne, los sieus descendents, venián çò fief a Claude de Montrichard ; Philiberte de Luxemborg, esposa de Jean IV de Chalon-Arlay, usava de lo sieu drech de retrach féodal[1].
Bouverans I aviá estalviat per Bernard de Porcellana-Weimar pendent la guèrra de Trenta Ans, n'efièch un nomenat Vuillaume i auriá retut servici a qualqu'uns-unes de los sieus cavalièrs en ferrant los sieus cavals, aquela familha existissiá encara a la s|XIX}} jol nom d'En-los-Maréchaux[1].
La première mention du village apparait en 1262 lorsque Henry II, sire de Joux, faisait à [[Jean Ier de Chalon|Jean Sègle I de Chalon]] la reprise de fief pour les châteaux de Joux, Usie et Bouverans. Le village devait exister à la fin du Sègle XI car l'archevêque Hugues III donnait l'autel de Bouverans ("altare de Boleranni") à l'abbaye de Saint-Vincent de Besançon. En 1275 la comtesse Laure de Commercy achetait de Henry et Jean, fils d'Amadry de Pontarlier ce qu'ils possédaient à Bouverans[1].
Toute la localité n'appartenait pas à la maison de Chalon-Arlay, elle devait la partager avec des co-seigneurs qui en prenaient parfois le nom. Il y avait la seigneurie des Tailles-de-Montjeon, celle de Jean Darbon, des Montrichard, des Chancey (ou Claudet), des Vaythe, des Valion, des Prieur et surtout des Montjoie. En 1396 Jean I de Montjoie l'avait assignée pour 173 florins, en argent et en chevaux, à Perrin dit Caisel, écuyer de La Cluse. En 1402 Jean III de Chalon-Arlay achetait à celui-ci pour 826 florins tous ses droits sur Bouverans[1].
Les villageois étaient soumis aux droits féodaux en vigueur dans la région ; en plus des dîmes, des corvées et des censes ils devaient faire les réparations du pont de Bouverans et de l'étang de La Rivière. En 1356 Jean II de Chalon-Arlay accordait aux habitants du bourg qui lui étaient soumis un acte d'affranchissement général pour la somme de vingt florins. Cette franchise s'étendait au fur et à mesure aux nouveaux habitants que ce seigneur acquérait, petit à petit les villageois se voyaient libéré de toutes corvées, sauf celles de "charnaiges" et de "sommart", sous réserve de payer quatre florins d'or et de participer aux réparations du château et du bourg de La Rivière. Louis II de Chalon-Arlay donnait, pour sa part, le droit d'usage dans ses forêts depuis le chemin de Mouthe jusqu'au bout de la roche à Chantegrue à condition de ne pas distribuer de bois en dehors de leur village. Il leur permettait en 1425 d'"essarter" et de "mettre à plain" leurs héritages boisés en dehors des bois banaux. En 1379 Hugues II de Chalon-Arlay leur accordait le four du village (nommé le Four-Marandin) à condition de le réparer à leur frais et de payer deux livres de cire par an, quelque temps plus tard ils obtenaient le droit d'avoir des fours dans leurs maisons[1].
Jean III de Chalon-Arlay faisait le don annuel le 8 décembre 1414 de 24 pintes d'huile à l'église du village pour l'entretien d'une lampe devant être allumée jour et nuit devant "l'image" de Notre-Dame. En 1442 il faisait le don de la seigneurie à Pierre de Jougne, Antoine Gléresse et Catherine de Jougne, ses descendants, vendaient le fief à Claude de Montrichard ; Philiberte de Luxembourg, épouse de Jean IV de Chalon-Arlay, usait de son droit de retrait féodal[1].
Bouverans était épargné par Bernard de Saxe-Weimar pendant la guerre de Trente Ans, en effet un nommé Vuillaume aurait rendu service à quelques-uns de ses cavaliers en ferrant leurs chevaux, cette famille existait encore au Sègle XIX sous le nom de Chez-les-Maréchaux[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 d'Investigacions istoricas sus la vila e la arrondissement de Pontarlier


c: text/html

text:
Granda Famina en Irlanda
La Granda Famina (en irlandés An Gorta Mór o An Drochshaol, en anglés the Blight, The Irish Potato Famine o The Great Famine) es lo nom donat an una famina majora en Irlanda entre 1845 e 1849. Siguèt en gròssa partida lo resultat de 50 ans d'interaccions desastrosas entre la politica economica imperiala britanica, dei metòdes agricòlas inapropriats e de l'aparicion dau mildiu sus l'illa, un bolet parasite que quai anientèt d'un còup lei culturas localas de tartiflas, manjar de basa dei païsans irlandés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joan Lahita (linguista)
Joan Lahita (Jan, Jann - segon la soa nòrma - o Jean Lafitte en francés) qu'ei un lingüista gasconista d’origina bearnesa. Vadut a Talença en 1930, que hasó de comissari (administrator e jurista) hens l’armada de l’aire puish de director deus servicis juridics d’ua institucion publica de recèrca. En 1982 qu’adherí a l'Institut d’Estudis Occitans (antena de París). En 1989 que vadó dinerèr de l’I.E.O.-Paris e qu’estó encargat d’apità’i un cors de gascon[1].
Lo lingüista[modificar | modificar la font]
En abriu de 1992, que fondè Ligam-DiGaM, quadèrns semestriaus de lingüistica e lexicografia gasconas. Partidari de considerar lo gascon com ua lenga per se e non pas com un dialècte de la lenga occitana [2], que s’interessè aus sistèmas grafics deu gascon. Part d’aqueth tribalh qu’estó l’objècte d’ua tèsi en sciéncia deu lengatge titolada Situation sociolinguistique et écriture du gascon aujourd'hui (situacion sociolingüistica e escriptura deu gascon uei lo dia), dehenuda a l’Universitat de Rennes en 2005. Aqueth estudi que’u miè tà revisar la grafia classica occitana, qui Loís Alibèrt avè hargat tau lengadocian e arron avè adaptat tau gascon en collaboracion dab Pèire Bèc[3]. Mei particularament, lo sistèma grafic reformat per Joan Lahita, aperat sistèma classic gascon o grafia classica gascona, que diferéncia las n finaus velaras (generaument mudas en biarnés) de las dentaus e las r finaus mudas de las prononciadas. Enqüèra que d’usatge hèra minoritari, la grafia classica gascona qu’estó adoptada per quauques autors. Citem per exemple l’escrivan e editor Eric Chaplain qui l’emplega tau son metòde d’ensenhança deu gascon [4] e tanben hens lo son diccionari gascon-francés [5] o enqüèra Halip Lartiga (Lartigue) [6]. En 2002, Joan Lahita qu’anonciè la creacion de l’Institut Bearnés e Gascon, entitat sedent a Pau e creada tà dehéner la «lenga biarnesa e gascona ». De sistèmas grafics, aqueth institut, deu quau Joan Lahita hè partida coma membre deu comitat scientific- que’n preconiza dus: lo prumèr, deu tipe felibrenc, qu’ei dit « sistèma modèrne » e qu’ei lo adoptat a la debuta deu sègle passat per l’Escòla Gaston Febus. Aquera grafia, abandonada per aquesta medisha Escòla au profieit de la grafia classica occitana, decadas a, que demora preconizada per l’Institut Biarnés e Gascon pr’amor lo son usatge que seré mei aisit peus locutors naturaus e los començaires adultes. Lo segond qu’ei lo "sistèma classic gascon", qu’ei a díser la grafia classica reformada per Joan Lahita. Segon lo son autor, aquera segonda grafia que presenta l’avantatge de demorar pròishe au còp de las grafias occitana e catalana en tot arrespectar las particularitats de l’idiòma gascon.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las entersenhas biograficas que vienen de la revista Ligam-Digam.
- ↑ LAFITTE J. & PEPIN G. Langue d’oc ou langues d’oc, mythe et fantasmes face à l’histoire, PyréMonde Princi Néguer Ed. 2008
- ↑ BEC P. & ALIBERT L. L'application de la réforme linguistique occitane au gascon, IEO, Tolosa,1952
- ↑ RIGOSTA J. & CHAPLAIN E. Que parli gascon. Iniciation à la langue gasconne (PyréMondePrinci Néguer Ed. 2001)
- ↑ CHAPLAIN E. Dictionnaire Gascon-béarnais français (Princi Negue Ed. 2002)
- ↑ LARTIGUE H. Les racines de la langue gasconne. Identité culturelle, limites lingüistiques – Les veas de le lenga gascona. Identitat culturau, hitas lingüisticas. (Pyrémonde – Princi Néguer Ed 1998- 2007 )


text:
Artemia salina
En rason de limitacions tecnicas, la tipografia desirabla del títol, « Artemia salina », a pas pogut èsser restituida corrèctament çaisús.
Artemia salina es un pichon crustacèu vivent dins los lacs salats, las lagunas e los paluns salants.
Fòrt ricas en proteïnas, s'utiliza los artèmias coma noiridura viventa en aqüariofilia e en aqüacultura. Los elevatges son de bèls consomidors d'uòus d'artèmias, los nauplius son donats als peisses tre l'eclosion o aprèp 24 a 48 oras d'enriquiment en proteïnas e lipidas (a aqueste estadi son de metanauplius). Las larvas (nauplius) van èsser donadas als rabans, alara que los individús adultes serviràn de repais als peisses mai grosses.
Lor resisténcia extraordinària ne fa una noiridura d'apunt ideala, lors cistes podant èsser conservats desidratats mantuna annada dins de bonas condicions (al recès de l'umiditat). Espeliràn tre que retrobaràn un mitan aquós favorable.
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Artemia salina dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia ITIS : TSN 83691 Artemia salina (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Artemia salina (en)
- Referéncia NCBI : Artemia salina (en)


text:
Fòrt Dearborn
Lo Fòrt Dearborn que ho fondat en 1803 au ras de l'arriu Chicago sus l'emplaçament de la futura ciutat de Chicago. que ho abandonat en 1812 çò qui dè lo parat a la nacion Potawatomi de remportar la soa victòria a l'escadença de la batalha de Fòrt Dearborn.
Que ho tornar bastit en 1816 e que constituí un deus purmèrs bastiment de la vila qui vadó Chicago. Que ho en partida avalit en 1837 puish çò qui'n demorèva que ho abambat per un incendi en 1857. Las darrèras restas sauvadas que cremèn durant lo Gran Huec de Chicago.


text:
Gustau Terond
Gustau Terond (en francés Gustave Thérond, Sant Martin de Londras, 10 de decembre de 1866- Seta, 30 de mai de 1941) foguèt un escrivan e contaire occitan de l'airal montpelhierenc. Dins sos escriches emplegava sovent l'escais Biscam pas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Gustau Terond nasquèt a Sant Martin de Londras en 1866. Faguèt de regent a Sant Pargòri puèi a Seta entre 1890 e 1928. Foguèt majoral en 1902 en seguida de Joan Laurés. Foguèt un dels creadors de l'Almanac setòri en 1894. D'obediéncia socialista, èra pròche de Jaurés e militèt per tal que la seccion de Seta aderiguèsse a la IIIena Internacionala. Foguèt a mai un dels fondaires del Partit Comunista Francés a Seta a mai se se n'alunhèt en 1925.
Escriguèt una òbra de gramatica sul parlar de Seta que presentèt a la Société des Langues Romanes dins l'encastre del Prèmi Boucherie en 1900 mas que foguèt pas publicada. L'òbra demorèt inedicha fins a 2002 que lo tèxt original foguèt recuperat al Cirdòc pel Cercle Occitan Setòri e Gaston Basalgas e editat jol títol de Eléments de grammaire languedocienne (1900): dialecte languedocien cettois. Publiquèt divèrses contes dins de revistas coma La Cigala d'Aur, La Tèrra d'òc, La Revue Méridionale, Le Réformiste, Le Midi mondain e mai d'autras.
Foguèt enterrat al Cementèri marin de Seta.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Còntes lengadocians: Dau Puòg de Sant Lop au Puòg de Sant Clar
- Contes du Gai Pays de Sète
- Éléments de grammaire languedocienne (1900): dialecte languedocien cettois (òbra postuma, publicada en 2002)


text:
Ajuda:Preferéncias d'utilizaire
La pagina de preferéncias permet de personalizar d'aspèctes de Wikipèdia.
Las preferéncias s'aplican solament quand sètz connectat. Çai jos, trobaretz las explicacions sus las diferentas boitas de dialòg que rencontraretz sus vòstra pagina de preferéncias.
Dempuèi lo passatge a la version 1.5 del logicial Mediawiki, qualques exemples d'aquesta pagina pòdon èsser venguts obsolèts : desencusatz-nos-en. Consultatz la pagina d'ajuda associada sus Meta : Ajuda:Preferéncias qu'es mai a jorn.
Somari
Informacions personalas[modificar | modificar la font]
- Mon adreça electronica: podètz enregistrar vòstra adreça electronica (serà pas mostrada publicament sul site). Aquò vos permetrà, se l'avètz doblidat, de cambiar de senhal en clicant sul boton "Mandatz-me un senhal novèl" dins la pagina d'identificacion. De mai, aquò permet als utilizaires enregistrats de vos mandar un corrièr electronic a partir del ligam « Mandar un messatge a aqueste utilizaire » situat sus sa pagina personala, a mens qu'ajatz seleccionat l'opcion seguenta.
- Recebre pas de corrièr electronic dels autres utilizaires: Se causissètz aquò, los autres utilizaires poiràn pas vos mandar de corrièr electronic, coma explicat çai sus.
- Mon subrenom: podètz, se volètz, causir un subrenom diferent de vòstre nom d'utilizaire quand picatz vòstra signatura amb  ~~~  o  ~~~~ . (Cossí afichar mos ligams ?)
- Se remembrar mon senhal : aquesta opcion utiliza un cookies ; atal, vòstre navegador se remembra vòstre senhal d'una session a l'autra. Val mai de marcar pas aquesta casa se l'ordinator utilizat es partejat amb d'autres utilizaires.
Per cambiar vòstre senhal, picatz vòstre senhal actual, e dos còps vòstre senhal novèl (per lo verificar). Se volètz just cambiar las autras preferéncias, devètz pas recórrer a aquesta boita de dialòg.
Personalizacion de la barra d'espleches[modificar | modificar la font]
La barra d'espleches es la lista de ligams cap a divèrsas paginas especialas que s'aficha sus cada pagina. La podètz far aparéisser a drecha o a esquèrra o pas. I a pas d'opcion que permeta de la far aparéisser en naut o en bas. La barra d'espleches deu èstre activada per que se pòsca accedir a certanas foncionalitats coma lo desplaçament d'una pagina.
Aparéncia[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de cambiar l'aparéncia d'una pagina. Ensajatz-las : concernisson essencialament la mesa en pagina. Avís ! certanas causidas modificaràn d'autras preferéncias.
Rendut de las matematicas[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de picar de formulas o d'expressions matematicas en format TeX o LaTeX. Las formulas matematicas pòdon èsser pro complèxas, e son de còps de mal rendre en tèxt HTML estandard. Per remediar a aqueste problèma, Wikipèdia pòt crear d'imatges que representan fidèlament las formulas. Aquestes imatges (en format PNG) son plan mai lents a cargar qu'un tèxt ; vos es possible de causir los cases ont preferissètz l'afichatge en imatge o puslèu en tèxt.
Las opcions seguentas permeton de contrarotlar cossí aqueste còdi es afichat sus vòstra pagina :
- Totjorn produire un imatge PNG : produtz totjorn un imatge (al format PNG) a partir del còdi TeX.
- HTML s'es fòrça aisit, autrament PNG : se lo còdi TeX es fòrça aisit, coma « x = 3 », lo còdi es afichat en HTML, senon es un imatge (al format PNG) qu'es produit.
- HTML s'es possible, autrament PNG : amb aquesta opcion, solas las formulas fòrça complicadas s'afichan amb l'ajuda d'un imatge PNG, senon es de HTML.
- Produire lo TeX original : convertir pas lo còdi TeX o LaTeX, mas l'afichar tal coma es. Aquesta opcion es sustot utila pels navegadors en mòde tèxt coma Lynx.
- Pels navegadors modèrnes : s'utilizatz un navegador pro recent, que supòrta plan l'HTML estandard, podètz utilizar aquesta opcion.
Fenèstra d'edicion[modificar | modificar la font]
- Rem. : Pel bon foncionament de las Boitas desrotlantas,
ne pas cocher « Modificar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion »
dins aquesta fenèstra de las preferéncias. Problèma discutit lo 3 de julhet de 2005.
Concernís la novèla version 1.5 del logicial Wikipèdia (novèla opcion) : l'imatge çai jos es pas pel moment mes a jorn e presenta pas aquesta opcion.
- Talha de la fenèstra d'edicion. Podètz causir aquí la talha de la fenèstra utilizada per modificar o crear d'articles.
- La fenèstra d'edicion s'aficha en plena largor : quand se causís aquesta opcion, la zòna d'edicion que servís a modificar los articles prendrà tota la largor disponibla de la fenèstra, en prenent en compte la preséncia de la boita d'espleches.
- La previsualizacion s'aficha al dessús de la boita de redaccion : amb aquesta opcion, quand modificatz un article, la previsualizacion s'aficha al dessús de la zona de redaccion quand clicatz sul boton « Previsualizacion ».
- Seguir los articles qu'ai creat o modificat : se se selecciona aquesta opcion, totes los articles que creatz o modificatz seràn automaticament ajustats a vòstra lista de seguit.
- Mas modificacions son consideradas coma menoras per defaut : aquesta opcion marca automaticament la casa « Modificacion menora » quand editatz un article.
Zona orària[modificar | modificar la font]
- Escart orari. Aquò es lo nombre d'oras que cal ajustar o sostraire a l'ora UTC per obtenir vòstra ora locala. Se precisatz pas d'escart orari, es l'ora de l'Euròpa de l'Oèst que s'utilizarà. Aquesta ora locala s'utiliza per calcular las datas e oras afichadas e pòt èstre temporàriament incorrècta s'utilizatz l'ora d'estiu. Oblidetz pas de metre a jorn aquesta valor per la far correspondre a vòstra ora locala, perque lo Wiki pòt pas saber dins quina zona orària vos trobatz, ni quora cambiatz d'ora d'estiu en ora d'ivèrn e vice-versa. Qualques valors tipicas se tròban çai jos.
- -8 (DST -7) Califòrnia
- -5 (DST -4) Nòva York, Toronto, Quebèc
- -4 (DST -3) Canadà: Províncias Maritimas
- 0 (DST 1) Reialme Unit
- 1 (DST 2) una granda partida d'Euròpa
- 3 Moscòu
- 9 Japon
- 10 Melbourne
- 12 Pago Pago
- -9 Junaau
- -10 (DST -9) Haoai
Modificacions recentas e afichatge dels ensages[modificar | modificar la font]
- Nombre de títols dins las modificacions recentas: podètz causir los nombres de modificacions qu'apareisson per defaut dins las Modificacions recentas e vòstra lista de seguit. Un còp sus aquestas paginas, podètz causir d'autras opcions.
- Amagar las modificacions recentas menoras : quand legissètz la lista de las darrièras modificacions, las que son enregistradas coma menoras seràn pas afichadas.
- Modificacions recentas melhoradas : concernís solament qualques navegadors ; permet de regropar las modificacions recentas del jorn per articles, en afichant lo títol dels articles, de la modificacion pus recenta a la pus anciana. Dins lo cas que l'opcion precedenta es estada seleccionada, solas las modificacions majoras s'afichan.
- Talha minimala d'afichatge dels articles corts: podètz causir lo nombre de caractèrs (500, 1000, etc.) d'un article en dejós del qual serà afichat dins una color diferenta. Aquò es per ajudar a identificar los articles corts qu'es preferible d'estendre un pauc.
Afichatge dels resultats de recèrca[modificar | modificar la font]
- Nombre de responsas sus cada pagina: podètz causir lo nombre de resultats retornat a l'ocasion d'una recèrca.
- Nombre de linhas per cada responsa es un pauc misteriós : causir un nombre significa "afichar pas de contèxt se lo tèrme apareis al delà de la linha de l'article"; atencion ! totes los retorns a la linha, quitament los qu'afèctan pas la presentacion de l'article, son aicí preses en compte. Una valor de 5000 o mai balha lo contèxt de totas las ocurréncias.
- Nombre de caractèrs del contèxt sus cada linha: lo nombre de caractèrs de contèxt per ocurréncia ; mas lo contèxt es subjècte a la nocion de "linha" explicada çai sus. Per aver tota la linha, utilizatz una granda valor coma 5000.
Preferéncias divèrsas[modificar | modificar la font]
- Afichar d'info-bullas suls ligams wiki : amb certans navegadors, quand se ponta la mirga sus un iperligam, lo nom del ligam se pòt afichar. Aquesta opcion permet pas gaire de contrarotlar aquesta foncionalitat, segon la natura del navegador utilizat.
- Ligams soslinhats : normalament, los iperligams son soslinhats. Amb aquesta opcion podètz causir de los soslinhar pas, quitament se certans navegadors respèctan pas aquesta opcion.
- Ligams cap als subjèctes non existents en roge : aquesta opcion es activada per defaut. Normalament, los ligams cap a d'articles qu'encara existisson pas (coma La sexualitat de las moscas dins lo Vercòrs oriental) apareisson en roge. Amb aquesta opcion, los podètz far aparéisser puslèu seguits d'un punt d'interrogacion (coma aquò ?), es mens perturbant per certanas personas.
- Paragrafs justificats : podètz causir que los paragrafs sián afichats plenament justificats.
- Numerotacion automatica dels títols : aquesta opcion permet de numerotar automaticament los títols de las seccions dins lo còrs dels articles.
- Doble-clicar per editar una pagina (JavaScript) : s'aquesta opcion es activada e que vòstre navegador supòrta Javascript, podètz editar una pagina en doble-clicant dessús.
- Editar una seccion via los ligams [editar] : amb aquesta opcion, podètz editar una sola seccion d'un article, sens deure cargar tot lo contengut.
- Editar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion : coma per l'opcion precedenta, vòstre navegador deu suportar JavaScript.
- Afichar la taula de las matèrias : en seleccionant aquesta opcion, los articles que contenon mai de tres seccions seràn afichats amb una taula de las matèrias.
- Desactivar l'amagatal de las paginas : aquò permet de suprimir la mesa en amagatal de las paginas. Es util se volètz pas que s'afiche una version en amagatal (doncas de còps anciana) d'una pagina, al prètz d'un temps de cargament mai long perque totas las paginas devon èstre cargadas a partir del servidor a cada consultacion.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Un compte d'utilizaire, un còp qu'es creat, se pòt pas suprimir. Çaquelà, Wikipèdia reconeis a cadun lo drech de disparéisser.
- Normalament, es pas possible tanpauc de modificar son pròpri nom d'utilizaire. Çaquelà, jos certanas condicions, aquò se pòt envisatjar. Se lo renomenatge vos pareis indefugible, seguissètz la procedura per cambiar de nom d'utilizaire.


text:
Ashoka
Ashoka Maurya (304 - 232 aC), generalament dich Ashoka, foguèt lo tresen sobeiran de l'Empèri Maurya. Après una tièra de campanhas militaras victoriosas, conquistèt la màger part dau soscontinent indian. Foguèt tanben un organizator, un administrator, un legislator e un cap religiós bodista que realizèt una òbra importanta per gardar lo contraròtle de sei territòris. D'efèct, sa conversion au bodisme, causada per una guèrra fòrça saunosa còntra lo Reiaume de Kalinga, foguèt un eveniment major de son rèine e entraïnèt una politica activa d'exploracion, de difusion religiosa e de bastida de monuments. Aquò aguèt una influéncia importanta per l'unificacion culturala d'Índia e per lo desvolopament mondiau de la religion bodista.
Somari
Jovença, premiereis annadas e presa dau poder[modificar | modificar la font]
La jovença d'Ashoka es mau coneguda en causa de la manca de documents. Èra lo fiu dau sobeiran maurya Bindusara e de sa frema Darma. Èra tanben lo felen de Chandragupta Maurya lo fondator de la dinastia maurya. Son educacion regardèt magerament lo domeni militar e Ashoka aguèt rapidament una reputacion de combatent e d'oficièr competent. Ansin durant lo rèine de son paire, foguèt mandat per reprimir una revòuta dins la region d'Avanti e venguèt governador d'aquela província après sa victòria[1].
Après aquela guèrra, se debanèt un eveniment dins lo centre d'Índia mau definit per leis archivis istorics. D'efèct, una guèrra se debanèt dins la region entre lei Mauryas e leis estats locaus o un noble en revòuta. Ashoka foguèt mandat dins la region, ne'n prenguèt lo contraròtle e venguèt governador de la zòna dempuei la vila d'Ujjayini[2].
Gràcias a aquelei succès, l'influéncia d'Ashoka a la Cort reiala venguèt pron importanta per obtenir lo sostèn dei ministres principaus a la mòrt de son paire (273 avC) e se revòutar còntra l'eiretier designat per Bindusara. Après una guèrra civila, lo capturèt e l'executèt per venir oficialament rèi en 269 avC. Segon lei crònicas bodistas, Ashoka auriá tanben assassinat la màger part de sei fraires[2].
Politica de conquistas[modificar | modificar la font]
Après la conquista dau tròne maurya, Ashoka acomencèt una politica de conquista que va prefondament marcar la seguida de son rèine en causa de sa conversion au bodisme. D'efèct, dins la segonda mitat dau decenni 260 avC, Ashoka ataquèt l'Estat de Kalinga. Maugrat una superiotat numerica fòrça importanta, lei fòrças mauryas deguèron faciar una defensq acarnada. La guèrra s'acabèt per una tièra de chaples que permetèt finalament de rompre la resisténcia kalinga. L'Estat Kalinga foguèt annexat mai, après aqueu conflicte, Ashoka decidiguèt d'adoptar la religion bodista e sa politica venguèt pus pacifica.
Conversion au bodisme[modificar | modificar la font]
Entraïnada per la brutalitat de la conquista de l'Estat de Kalinga, la conversion au bodisme d'Ashoka se debanèt vèrs 260 avC. Aquela religion venguèt religion d'estat e sa propagacion venguèt un aspèct primordiau de la politica estrangiera maurya a partir de 250 avC[3]. Son fiu Mahinda e sa filha Sanghamitra sostenguèron tanben activament aquela politica que permetèt d'estructurar l'estat sus una basa novèla e foguèt la premiera temptativa de propagar lo bodisme en defòra de sa region d'origina.
Ansin, au nivèu de l'organizacion de l'estat, l'adopcion dau bodisme entraïnèt una evolucion de son modèl iniciau, la monarquiá de drech divin, vèrs un modèl de rèi dirigent lo país en cercant l'acòrd dei divinitats bodists. Per aquò, Ashoka acomencèt una politica de bastida au profiech dau clergat bodist (monastèris...) e assaièt de resòuvre e de regular lei conflictes entre sei subjèctes. Permetèt tanben de melhorar lei relacions politicas ambé leis autreis estats dau sud-èst asiatic. Dins aquò, aquela politica pacifica aguèt sei limits. Per exemple, leis insultas còntra lo bodisme foguèt severament reprimida. Aital, una representacion de Boda ai pès dau dieu Nirgrantha Jnatiputra entraïnèt l'execucion de 18 000 membres de la sècta Ajivika[4] [5].
Lo proselitisme religiós foguèt la segonda partida de la politica bodista d'Ashora. D'efèct, lo rèi èra convencut qu'aquela religion foguèsse una benediccion per l'umanitat. Adoptèt donc una politica de renfòrçament intèrn dau clergat bodista per permetre l'ensenhament e lo desvolopament dau bodisme dins son reiaume e dins seis estats vassaus. Sa basa foguèt la donacion de territòris au clergat. Organizèt tanben una partida dau culte o de conferéncias regularas entre bodists e non-bodists. D'autra part, assaièt tanben de favorizar son desvolopament dins leis estats vesins gràcias au mandadís de prèires dins lo rèsta d'Asia, especialament en direccion de Pèrsia e d'Orient Mejan.
Òbras administrativa e legislativa[modificar | modificar la font]
En causa de la poissança militara de l'Empèri Maurya e après l'adopcion d'una politica estrangiera pacifica, la segonda partida dau rèine d'Ashoka foguèt caracterizada per l'absència de conflictes frontaliers importants e de relacions bònas ambé leis estats vesins. Lo govèrn reiau poguèt donc se concentrar sus lo desvolopament economic intèrn e sus son renfòrçament e son unificacion.
Per aquò, un esfòrç important foguèt complit per propagar la conoissança dei lèis dins lei províncias gràcias a la bastida de pielons lei presentant ai subjèctes dau rèi. La talha d'aquelei pielons podián agantar mai d'un desenau de mètres. Se situavan dins lei centres urbans principaus segon de vestigis descubèrts dempuei lo sègle XVI. Una partida importanta d'aquelei lèis regardèt la propagacion dau bodisme e l'instauracion de limits novèus a la consomacion de carn o a l'execucion d'animaus[6]. Lei tractaments marrits còntra leis animaus foguèron tanben defenduts.
L'administracion de l'Empèri foguèt organizat d'un biais descentralizat en causa de sa talha. L'unitat territòriala principala foguèt « l'estat » dirigit per un governador o un vice-rèi. Ai nivèus inferiors, cada estat teniá lo sieu sistèma d'organizacion e de variacions importantas existián. Dins certanei cas, aquelei pòstes èran ocupats per de dinastias vencudas e conquistas. Pagavan un tribut e tenián una autonòmia granda. D'efèct, la màger part dei lèis reialas èran preocupadas per d'interés religiós o moraus. En particular, l'organizacion financiera foguèt jamai fixada per Ashoka e demorèt donc una competéncia locala.
Fin de rèine e mòrt[modificar | modificar la font]
Ashoka moriguèt en 232 avC après un rèine d'aperaquí quaranta annadas. Son successor foguèt son felen Dasaratha Maurya que va reinar fins a 224 avC. Contunièt son òbra mai poguèt pas empachar lo declin de l'Empèri. Mai d'un territòri periferic venguèt tornarmai independent[7] e l'Empèri Maurya s'afondrèt finalament en 185 avC après un còp d'estat militar.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) R. Thapar, Aśoka and the Decline of the Mauryas, Edicions Oxford University Press (2001), p. 21.
- ↑ 2,0 2,1 (en) Singh Upinder, A History of Ancient and Early Medieval India : From the Stone Age to the 12th century, Edicions Pearson Education (2008).
- ↑ (en) Edmund Bckley, Universal Religion, Edicions The University Association.
- ↑ (en) John S. Strong, The Legend of King Aśoka : A Study and Translation of the Aśokāvadāna, Edicions Motilal Banarsidass Publ. (1989), p. 232..
- ↑ (en) Beni Madhab Barua, The Ajivikas, Edicions General Books (2010), pp. 68-69.
- ↑ (en) Norm Phelps, The Longest Struggle : Animal Advocacy from Pythagoras to Peta, Edicions Lantern Books (2007).
- ↑ Vincent A. Smith, The Early History of India, Edicions Atlantic Publishers & Dist (1999).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Jules Bloch (1950). Edicions Les Belles Lettres: Les Inscriptions d'Asoka, traduites et commentées par Jules Bloch (en francés).
Jacques Dupuis (2005). Edicions Éditions Kailash: Histoire de l'Inde (en francés).


text:
-341
Aquesta pagina concernís l'an -341 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Samnita. Lei Romans pilhèron una partida dau territòri samnita sensa oposicion vertadiera. La patz foguèt concluda dins lo corrent de l'annada e l'aliança entre Romans e Samnitas restaurada. Una ofensiva comuna foguèt preparada còntra lei Latins.


text:
Cap Hòrn
L'illa del Cap Hòrn (neerlandés: Kaap Hoorn; espanhòl: Cabo de Hornos.) que foguèt nomenada aital en referéncia a la vila de Hoorn (Païses Basses) es la tèrra pus al sud de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc al sud de Chile.
Lo Cap Hòrn es abitualament considerat per èsser lo punt mai al sud de l'America del Sud, e marca la termièra nòrd del pas de Drake; Pendent fòrça annadas servissiá de bòrna sus la rota dels clippers, que las naus de comèrci i carrejavan de mercandisas a l'entorn del monde. Pasmens, las aigas a l'entorn del cap son particularament azardosas, expausadas a de vents violents, d'èrsas grandas, de corrents fòrts e la preséncia d'icebergs; aquestes perilhs ne'n faguèron la notorietat.
Dempuèi la dobertura en 1914 del Canal de Panamà lo passatge del cap Hòrn es pas pus obligatòri per las naus. Pasmens navigar al Cap Hòrn es sempre vist coma una escomesa màger pels navigators esportius. Mai d'una corsa de vela importantas, en particular la Velux5oceans e la Vendée Globe, navigan a l'entorn del monde en passant pel Hòrn, e de recòrds de velocitat seguèron aquesta rota.


text:
Comprenhac (Avairon)
Comprenhac[1][2][3] (Comprégnac en francés) es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat materializa una fraction sud del Massís central.Part intégrante del Parc natural regional dels Grands Causses; S'estend sul entité del Causse Roge situat en totalitat sul marge drech del Tarn.
Le territoire de la commune matérialise une fraction sud du Massif central.Partie intégrante du Parc naturel régional des Grands Causses; Il s'étend sur l'entité du Causse Rouge situé en totalité sur la rive droite du Tarn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las tutas naturalas de Peyre, sus la municipalitat, an ocupat dempuèi lo paléolithique, dels fossils de mammouth e del mobilier paléolithique an #èsser trobats.
Al Sègle XI, una glèisa troglodytique a bastit en la falaise de tuf a Peyre, cristianada Sant Cristofol de Peyre del nom de lo sieu Sant Patron, #qu'una relique #èsser segurament informada de Espanha pels crosats rouergats al Sègle X.
Al Sègle XVII, la glèisa de Peyre n'a fortificat.
Les grottes naturelles de Peyre, sur la commune, sont occupées depuis le paléolithique, des fossiles de mammouth et du mobilier paléolithique ont été trouvés.
Au Sègle XI, une église troglodytique est construite dans la falaise de tuf à Peyre, baptisée Saint Cristofol de Peyre du nom de son Saint Patron, dont une relique fut certainement rapportée d'Espagne par les croisés rouergats au Sègle X.
Au Sègle XVII, l'église de Peyre est fortifiée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Millau Ouest, Christian-Pierre Bedel, al canton, 2003
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Ermès
Ermès (grèc ancian: Ἑpuῆς) es lo grand messatgièr dels Dieus dins la mitologia grèga e lo guida del monde dels mòrts. Ermès nasquèt subre lo Mont Cilene en Arcadia. Divinitat olimpiana, es tanben lo patron de las frontièras e dels viatjaires que las travèrsan, dels pastres e dels boièrs, de l'engana dels raubaires e dels messorguièrs[1], dels orators, de la literatura e dels poètas, de l'atletisme e de l'espòrt, dels peses e de las mesuras, de las invencions, e del negòci en general[2]. Los sieus simbòls incluson la tartuga, lo gal, las sandàlias aladas, lo capèl alat, e lo caducèu (que li balhèt Apollon en escambi de la lira).
Dins l'adaptacion romana de la religion grèga, Ermès èra identificat amb lo Dieu roman Mercuri, que, emai que foguèsse eretat dels etruscas, desvolopèt fòrça caracteristicas comunas coma la d'èsser lo patron del comèrci.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Norman O. Brown, Hermes the Thief: The Evolution of a Myth, (Madison: University of Wisconsin Press), 1947.
- ↑ Walter Burkert, Greek Religion 1985 section III.2.8.


text:
Cresenças popularas
Las cresenças popularas o supersticions son un fach important de cada cultura o civilizacion. Las cresenças popularas especialament occitanas son mai que mai ruralas. Mas se pòt tanben mencionar lo desvolopament de çò que li dison legendas urbanas.
Lo Missant uèlh[modificar | modificar la font]
Cresenças ligadas al bestial[modificar | modificar la font]
- lo crit del galgalet o gargalin (Carcin): es lo crit que fa la pola qu'imita lo gal. Pòrta mala sòrt. La sancion es immediata. La galina se fa talhar lo còl.
- "après cent ans la vaca torna a l'estable", valent a dire la meteissa vaca. Al delai de la nocion de recomençament perpetual, es l'idèa qu'un eveniment se torna produire al cap d'un periòde donat. Per exemple, un ostal abandonat, un jove coble lo crompa, un mainatge nais pel primièr còp dempuèi 50 ans.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Apotropaïsme Article "apotropaïsme" dins lo Wikiccionari.


text:
Positivisme juridic
Lo positivisme juridic es un corrent en teoria del drech que s'opausa al jusnaturalisme e pretend descriure lo drech tal coma es. Consistís a fòragetat l’idèa d’un drech ideal o natural, e a afirmar o que sol lo drech positiu a una valor juridica, et qu’es doncas la sola norma que cal respectar (positivisme legalista), o que sol lo drech positiu pòt èsser l'objècte de la coneissença juridica, sens qu'aquel estatut implique de cap de biais que deu èsser respectat o non, aquò es l'afar d'una posicion morala e non d'una posicion cognitiva (positivisme metodologic: Hans Kelsen, Alf Ross, Michel Troper, Pierre Brunet, Éric Millard, e mai).
Fòrça polemic, aquel tèrme doncas foguèt l'objècte de fòrças definicions discordantas. Atal Hart ne distinguís cinc e Bobbio tres. Los ligams entre lo positivisme juridic e lo positivisme filosofic que siá racional (Comte) o logic (Carnap, Ayer, Ludwig Wittgenstein) fan controvèrsia, pasmens que siá dins qualques cases assumit pel positivisme logic (Alf Ross, Éric Millard).
Lo positivisme compta fòrça tendéncias coma lo positivisme imperativista (Hobbes, Austin...), l'escola de l'exegèsa (Demolombes), la jurisprudéncia dels concèptes (von Ihering), las teorias puras del drech (Kelsen, Weyr), lo positivisme analitic (Hart, Bobio) o encara lo neoinstitucionalisme (McCormick e Weinberger).
Dins lo drech del comèrci internacional, lo positivisme legalista refusa l'existéncia d'una lex mercatoria, perque aparten pas a un òrdre juridic etatic e atal pòt pas prendre un caractèr obligatòri: las règlas internacionalas pòdon solament èsser interetaticas, e non pas transetaticas.
D'autres corrents, d'avantatge inspirats per la sociologia, son de vegada raprochats del positivisme pasmens se aquel ligam es fòrça contestat. Es lo cas de l'objectivisme sociologic (Duguit, Scelles), del realisme sociologic american (Pound, Holmes) o del realisme escandinau (Alf Ross, Olivecrona).
Fin finala se tròba fòrça autors coma Raymond Carré de Malberg o Georges Vedel que son positivistas sens se ligar clarament a una d'aquelas escolas.


text:
Bois-l'Évêque
Bois-l'Évêque es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion l'an 1200 del prieuré augustinien de Beaulieu per Texans de Préaux. L'establiment i aviá dotat d'una importanta espleitacion agricòla en dispausant de vinhas e de vegadas de fedas. Lo monastèri #èsser canoniquement suprimit l'an 1772. Subsisteix Vestigis interessantes #que testifiquen de la qualitat de l'arquitectura.
Fondation en 1200 du prieuré augustinien de Beaulieu par Jean de Préaux. L’établissement était doté d’une importante exploitation agricole disposant de vignes et de troupeaux de moutons. Le monastère fut canoniquement supprimé en 1772. Il subsiste des vestiges intéressants qui témoignent de la qualité de l’architecture.


text:
Choisel
Choisel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
« Choisel » Deu lo sieu nom a la familha de Choisel, proprietària del terroir abans los Chevreuse. Aquel nom, escriu en principi « Soisé », poiriá derivar de la paraula latin sosius de còps atribuit als augets fixats a las ròdas de molin.
Lo terroir de Choisel aperten als senhors de Chevreuse dempuèi lo Sègle XIV.
En lo moment de la Desliurança, una seccion de l'armada del general Leclerc en rota cap a París #passar per Choisel e los bòsques de la municipalitat pòrtan encara traces de violentes combats.
« Choisel » doit son nom à la famille de Choisel, propriétaire du terroir avant les Chevreuse. Ce nom, écrit d'abord « Soisé », pourrait dériver du mot latin sosius parfois attribué aux augets fixés aux roues de moulin.
Le terroir de Choisel appartient aux seigneurs de Chevreuse depuis le Sègle XIV.
Lors de la Libération, une section de l'armée du général Leclerc en route vers Paris passa par Choisel et les bois de la commune portent encore des traces de violents combats.


text:
Bartolomeo Giuseppe Guarneri
Bartolomeo Giuseppe Antonio Guarnieri (lo 21 d'agost de 1698 – lo 17 d'octobre de 1744), conegut com del Gesù, que ho un laütièr cremonés gessit de la dinastia deus Guarneri e autor (amassa dab Antonio Stradivari) deus instruments de la familha deu vriulon los mei famós, mei recercats e jogats per musicians deus màgers. Los sons instruments que son aperats Guarnerius o Guarnerius del Gesù.
Que deu lo son chafre au hèit qu'incorporava la nomina sacra IHS dens las soas etiquetas.
Qu'èra lo hilh Giuseppe Giovanni Battista Guarneri e l'arrèr hilh d'Andrea Guarneri qui èra, eth medish, estat (amassa dab Antonio Stradivari) eslhève de Nicolò Amati.
Lo mei famós deus sons vriulons, Il Cannone, que ho l'instrument favorit de Niccolò Paganini e qu'ei precisament conservat per la ciutat de Gènoa e tocat peu ganhant deu Prèmi Paganini.
Joseph Joachim, Eugène Ysaÿe, Fritz Kreisler, Jascha Heifetz, Isaac Stern, Leonid Kogan, Henryk Szeryng, Itzhak Perlman, Gidon Kremer, Pinchas Zukerman, Michael Rabin, Bartek Niziol, Marie Soldat, Maud Powell, Rachel Barton Pine, Richard Tognetti, Midori e Sarah Chang que joguèn o jogan suber un Guarneri del Gesù.


text:
Magadan
Magadan (MaraдáH en rus) es una vila del centre administratiu de Magadan Oblast, Russia, fondat en 1933. Es un pòrt de la Mar d'Okhotsk.
Populacion: 99 399 (recensament de 2002); 152 000 (recensament de 1989).
La construccion de batèus e la pesca representan la majoritat de l'industria de Magadan. La ciutat a un pòrt (navegable sonque de mai a desembre) e un aeropòrt important. Una autorota connècta Magadan amb la region minièra de mai amont del Riu Kolyma. Aquesta se nomèna "Rota dels òssos" pels presonièrs qu'i moriguèron durant la construccion—lors òssos foguèron incorporats a l'autorota.
Durant l'epòca de Stalin, Magadan èra un cèntre de pas de presonièrs qu'èran mandats als camps de concentracion. Las operacions de Dal'stroi, un grand e brutal negòci d'extraccion minièra, èran las activitats economicas principalas d'aquela ciutat durant fòrça decennis durant l'epòca de l'Union Sovietica.
Magadan es fòrça isolat. I a sonque una rota d'entrada e sortida, e la ciutat pus pròcha es Yakutsk, 2200 km al sud per una rota qu'es pas asfaltada.
Magadan a una enòrma catedrala en construccion, e lo memorial Careta del Dolor - una granda escultura en memòria de las victimas de Stalin.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Magadan es subartic. Los ivèrns son prolongats e fòrça freds, amb mai de 6 meses de temperaturas sota zèro, aital lo sòl rèsta gelat de contunh. La tondra ocupa la majoritat de la region. L'epòca de creishement dura solament cent jorns. Las temperaturas normalas del litoral de la Mar d'Okhotsk oscillan de -22 °C al mes de genièr a 12 °C al mes de julhet. Las temperaturas de l'interior son pus nautas.


text:
Aimeric de Belenoi
Aimerics de Belenòi èra un poèta occitan dau sègle XIIIau (1216-1242), vadut au castèth de L'Esparra (Medòc, uei Gironda) e mòrt a la cort dau rei Ferdinand III de Castelha, a vint-sheis ans solament. Çò ditz sa vida : « Aimerics de Belenoi si fo de Bordales, d’un castel qui a nom Lesparra, neps de maistre Peire de Corbiac. Clercs fo mas fes se ioglar, e trobet bonas chansos e belas et avinenz d’una dona de Guascuenha que avia nom Gentils de Rius, e per leis estet lonc tems en aquela encontrada. Pueis s’en anet en Cataluenha et estet lai tro qu’el moric. Et aqui son escriutas de las soas chansos. » Es citat - coma d'autes trobaires occitans - per Dante Alighieri dens son obratge De vulgari eloquentia (De l'eloquéncia en lenga vulgara). Clèrc, après augussi joglat en Gasconha, se n'angut obrar en maine francoprovençau, notadament en Savòia, on passèt frem de temps. Servit notadament lo comte Tomàs I de Savòia (1178-1233), meitot son esposa Margarida de Genevés (1180-1236) qu'i dediquèt una cançon :
Dona Na Margarid E vezers, e gens aculhirs Provon que res nos vos sofranh De so que a pro domna tanh
Lo comte Aimon de Savòia (1291-1343) l'apriguèt tanben una passada.
Òbras[modificar | modificar la font]
Aissi quo'l pres que s'en cuja fugir Aissi cum hom pros afortitz Ara'm destrenh Amors Meravilh me cum pot hom apelhar No'm laissa ni'm vol retener Nulhs hom no pot complir adrechamen Per Crist s'ieu crezes Amor Pos Dieus nos a restaurat Puois lo gais temps de pascor Selh que promet a son coral amic S'a midons plazia Ailas per que viu lonjamen ni dura Domna, flor Anc, puois qe giois ni canc Tant es d'Amor honratz sos senhoratges A'l prim pres de'ls breus jorns braus Fins e leials e senes tot engan Ja non creirai q'afanz ni cossirers Nulhs hom en re no falh Pus de Joy mou e de Plazer Can mi perpens ni m'arbire Consiros, cum partitz d'amor
ESTUDIS Maria Dumitrescu : Poésies du troubadour Aimeric de Belenoi, 1935.


text:
Activisme pedofile
L'activisme pedofile es un movement social e politic internacional que defend l'acceptacion sociala de la pedofilia e de las relacions sexualas consentidas entre adults e mendres, e que luta per aténher, amb aqueste objectiu, cambiaments socials e legislatius coma l'abolicion o la reforma de la majoritat sexuala, la reconeissença de la pedofilia coma una orientacion sexuala especifica e la siá eliminacion coma parafilia de las listas de malautiás e tròbles mentales de l'Organizacion Mondiala de la Salut (OMS), de l'Associacion Americana de Psiquiatria (AAP) e d'autras institucions oficialas.[1][2][3]
Lo movement, centrat en un debat academic desmitificador, sorgiguèt als Païses Basses pendent lo decènni de 1950, a travèrs de l'activitat del psicològ Frits Bernard e del senador e jurista Edward Brongersma. Donèt lèu luòc a la creacion grand nombre d'associacions de defensa de la pedofilia dins fòrça païses.[2] Dins lo contèxt de la revolucion sexuala dels ans setanta experimentèt una avançada transitòria cap als sieus objectius a Euròpa occidentala, principalament als Païses Basses, ont i a una importanta istòria de l'activisme pedofile, mas comencèt a declinar a comptar dels ans ochanta[4] e sustot als ans nonanta.[2]
L'activisme pedofile a suscitat una fòrta oposicion e lo sieu progrès social e politic es estat fòrça limitat. Uèi jorn, la majoritat de govèrns nacionales s'ajustan als protocòls de Nacions Unidas per definir las leis sus la majoritat sexuala. La convencion d'aqueste organisme sus la majoritat sexuala (1962)[5] a fòrça de lei arreu de fòrça païses dempuèi 1990. Per la siá part, lo còrs medic es largament en desacòrdi amb las afirmacions dels activistas pedofiles sus la inocuitat de las relacions sexualas entre adults e enfants.[6][7]
Definicion de pedofilia[modificar | modificar la font]
La definicion de pedofilia es fondamentala per l'estudi e la compreneson de las reivindicacions dels activistas pedofiles, doncas que pòt variar segon lo país, l'idiòma e lo critèri utilizat.[8]
Etimologicament, lo mot pedofilia es format dels vocables grècs πaις-πaιδoς, 'mainat-gojat', e φιλίa, 'amor'. Lo significat etimologic de pedofilia es, doncas, "amor als mainats".
La definicion medica oficiala es la del Classificacion Internacional de Malautiás de l'OMS,[9] aital coma la de las divèrsas associacions psiquiatricas, entre elas l'AAP.[10] Aquestas organizacions definisson la pedofilia coma una atraccion sexuala primària dels adults vèrs los enfants prepubescents o de pubertat primairenca e la considèran coma un tròble mental e de la conducha.[9]
Los activistas pedofiles definisson la pedofilia coma una preferéncia sexuala pels enfants e, segon un significat extensiu, pels adolescents, basada en l'amor electiu per aquestes e comparable a quina orientacion sexuala que siá.[11] Afirman tanben que los mainats e los adolescents pòdon desirar e consentir las relacions sexualas amb adults e fan una distincion taxativa entre pedofilia e abús sexual.
Principalas tèsis e reivindicacions[modificar | modificar la font]
E mai se dins lo movement i a representadas un grand nombre d'opinions, de còps divergents, la majoritat dels activistas e simpatizants son d'acòrdi amb los seguents objectius:[12]
- Transformacion de la percepcion sociala de la pedofilia.
- Distincion entre abús sexual e relacions consentidas.
- Reconeissença de la libertat sexuala dels mainats e adolescents.
- Reconeissença de la pedofilia coma orientacion sexuala.
- Eliminacion de la pedofilia coma parafilia de las listas oficialas de malautiás e tròbles mentales.
- Abolicion o reforma de la majoritat sexuala.
- Foment de l'investigacion objectiva sus la pedofilia e las interaccions adult-enfant.
Los activistas pedofiles afirman que los mainats e los adolescents pòdon desirar e consentir las relacions sexualas amb adults e qu'aquestas son pas perjudicialas ni traumatiques pels primièrs, au contra saludables e beneficioses se se desvolòpan dins de condicions adequadas e l'entorn reacciona pas de manièra negatiua.[13] Prenon coma referéncia lo trabalh scientific d'investigadors coma Frits Bernard, Alfred Kinsey, Bruce Rind,[14] Floyd Martinson, William Masters, Wilhelm Reich e Alayne Yates, entre d'autras, los qu'an negat o relativizat las consequéncias negatiuas que la psiquiatria e la societat sòlen atribuir a las relacions sexualas entre adults e enfants. Los activistas pedofiles assenhalen l'estat e las siás intervencions (interrogatòris policèrs, examens psiquiatrics, detencion e separacion del coble adult, jutjaments) en las interaccions adult-enfant coma l'autentic colpable de traumes psicologics importants en la ment de l'enfant.[3] Sus aquestas basas, questionan la validitat de la majoritat sexuala e exigisson la siá abolicion o una reduccion progressiua e accentuada.[12]
Los activistas pedofiles defendon çò que considèran lo drech fondamental dels enfants e dels adolescents de desvolopar liurament la siá sexualitat e d'elegir amb qui vòlon la partejar, siá ja entre eles o dins lo marc de relacions intergeneracionalas amb adults.[15] L'activisme pedofil, doncas, se presenta pas solament coma un movement de liberacion sexuala pels adults, mas tanben pels mendres.[n. 1][16]
Los activistas pedofiles defendon la pedofilia coma una orientacion sexuala especifica, comparabla a l'heterosexualitat o l'omosexualitat,[12][3] e exigisson la siá eliminacion coma parafilia de las listas oficialas de malautiás e tròbles mentales.[11] Argumentan que l'omosexualitat foguèt tanben classificada anteriorament coma malautiá per aqueles meteisses organismes e entitats e reivindican lo drech de pas èsser discriminats dins lo marc dels actuales estats democratics.[3]
Los activistas pedofiles sostenon que las recèrcas sus las interaccions adult-enfant sòlen èsser distorsionades pels prejudicis dels investigadors en relacion amb la pedofilia, e reclaman una aprocha mai objectiva.[17] Frits Bernard argumenta que la majoritat d'estudis suls pedofiles se realizan dins de condicions degradantes per aquestes (presons, psiquiatrics) e que s'i met l'accent solament en la part negatiua de la pedofilia (abús sexual infantil).[3] Bernard objècta tanben que jamai pas se demanda los enfants en çò que tanh als sieus autentics sentiments suls pedofiles, mas après que se siá montat un grand escandal que los condiciona a respondre negativament sus la siá experiéncia.[3]
Los activistas pedofiles acusan los mèdias de presentar una apròcha tendenciosa, endoctrinadora e sensacionalista sus la pedofilia.[18] En 2004, en una entrevista concedida al periodic The Express-Time de Nòva Jersey, l'activista american Lindsay Ashford denoncièt l'usatge de la paraula pedofília coma sinonim d'abús sexual pels médias.[19]
Qualques activistas se mòstran favorables a la legalizacion de la pornografia infantila e de qualques formas d'expression erotica amb participacion de mendres, del temps que supausen pas abús sexual.[20] Aquestes activistas considèran la persecucion de la possession de pornografia infantila coma un abús juridic e coma una violacion de dreches fondamentales, coma lo drech a la libertat d'expression.[21][22][20] Lo Partit de la Caritat, la Libertat e la Diversitat dels Païses Basses considerava censura la proïbicion de la possession de pornografia infantila e prepausava dins lo sieu programa politic la possibilitat de participar a produccions pornografiques a comptar de la majoritat sexuala.[20] L'associacion alemanda Krumme 13 exigissiá l'abolicion de l'article 184 del còdi penal alemand qu'enebís la distribucion de pornografia infantila.[23] Al Canadà, l'activista John Robin Sharpe presentèt un recors d'inconstitucionalitat contra las leis relativas a la possession de pornografia infantila, en allegant que viòlan lo drech a la libertat d'expression e de pensada.[21]
Per'mor de defugir la stigmatizacion de tèrmes coma pedòfil e pederasta,[24] los activistas pedofiles fomentan l'usatge de tèrmes coma boylover e girllover (tradusibles coma "amant dels mainats" e "amant de las mainadas", respectivament), e lo generic childlover.[12] Se n'emplegan tanben d'autras, coma pedosexualitat e efebosexualitat.[25]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins lo sieu assag Le Bon Sexe illustré, Tony Duvert afirma: "Cal reconéisser als mendres, enfants e adolescents, lo drech de far l'amor". Dins L'enfant au masculin, Duvert explica que lo contacte sexual entre un mainat e un òme representa pas per l'enfant mas una relacion omosexuala, que pòt se revenir a la siá orientacion sexuala, e que condemnar los pedofiles equival a perseguir los omosexuales.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De Young, Mary. "The indignant page: techniques of neutralization in the publications of pedophile organizations". Child Abuse & Neglect, Vol. IV, num. 12 (1988), pp. 583-591. (en anglés)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Sandfort, Theo; Brongersma, Edward; Alex, Van Naerssen. Male Intergenerational Intimacy: Historical, Socio-Psychological, and Legal Perspectives. Londres/Nova York: Haworth Press, 1991, pp. 275-295. ISBN 978-0-918393-78-4. (en anglés)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Santiago, Pablo. "La pedofilia como fenómeno psiquiátrico". Alicia en el lado oscuro. Madrid: Imagine, 2004, pp. 192-193. (en espanhol)
- ↑ Ambroise-Rendu, Anne-Claude. "La pédophilie entre les lignes". Médias, num. 178 (en francés)
- ↑ Convention on Consent to Marriage, Minimum Age for Marriage and Registration of Marriages (en anglés). Naut Commissionat de las Nacions Unidas pels Dreches Umans
- ↑ The Problem of Pedophilia (en anglés), NARTH, 17-4-1998.
- ↑ Dallam, S. J. "Science or Propaganda? An examination of Rind, Tromovitch & Bauserman" (en anglés). Journal of Child Sexual Abuse, Vol. IX, num. 3/4 (2002) pp. 109-134.
- ↑ Ames, Ashley; Houston, David. "Legal, social, and biological definitions of pedophilia" (en anglés), Archives of Sexual Behavior. Universitate de Indiana, Vol. IV, num. 19 (1990), pp. 333-342.
- ↑ 9,0 9,1 Classificacion Internacional de Malautiás, CII-10, version 2010 - Vejatz còdi F65.4 (en anglés).
- ↑ DSM-IV-TR: Paedofilia, còdi 302.2 (en anglés).
- ↑ 11,0 11,1 40th PARLIAMENT, 3rd SESSION. Standing Committee on Justice and Human Rights, 14-2-2011. (en anglés)
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 De Young, Mary. "The indignant page: techniques of neutralization in the publications of pedophile organizations". Child Abuse & Neglect, Vol. 4, num. 12 (1988), pp. 583-591. (en anglés)
- ↑ Riegel, David. Understanding loved boys and boylovers. Philadelphia: SafeHaven Foundation Press, 2000. (en anglés)
- ↑ The Denial of Child Abuse: The Rind, et al. Controversy. (en anglés)
- ↑ Hocquenghem, Guy; Voline, Marc. "Non à l'enfant poupée". Libération, april 1979. (en francés)
- ↑ Le Bon Sexe illustré, Éditions de Minuit, 1974
- ↑ Whitfield, Charles L.; Silberg, Joyanna; Jay Fink, Paul. Misinformation concerning child sexual abuse and adult survivors. Londres: Routledge, 2001, p. 123. (en anglés)
- ↑ La pedofilia en los medios de comunicación masivos Porlaverdad.com (en espanhol)
- ↑ Flanagan, Russ. "'I'm tired of being forced into the shadows by society'" (en anglés). The Express-Times, 22-2-2004.
- ↑ 20,0 20,1 20,2 Definitive Electoral Programme 2007 - 2011, PNVD. (en anglés)
- ↑ 21,0 21,1 The Supreme Court and child porn CBC News
- ↑ Walters, Gregory J. Human Rights in an Information Age: A Philosophical Analysis Toronto: University of Toronto Press, 2002, p. 76 (en anglés)
- ↑ "SEXUALITÄT: Unter der Gürtellinie" (en alemand). Der Spiegel, 3-12-2001.
- ↑ Geraci, J. "Interview: Gilbert Herdt" (en anglés). Paidika: The Journal of Paedophilia, Vol. III, num. 2 (1994) pp. 2-17.
- ↑ Rencken, Robert; Grubb, Jeff. Brief and Extended Interventions in Sexual Abuse, 2a ed. Alexandria: American Counseling Association, 2000. (en anglés)


text:
Cavia
Lo genre Cavia compren 5 espècias de pòrcs d'Índia. Son de rosegaires qu'apartenon a la familha caviidae, sosfamilha dels Caviinae. Lo mai familièr es lo Cavia porcellus, o cobai comun. Aqueste genre dels cobais compren las espècias seguentas :
- Cavia aperea Erxleben, 1777
- Cavia fulgida Wagler, 1831
- Cavia magna Ximinez, 1980
- Cavia porcellus Linnaeus, 1758. Cobai comun o Pòrc d'Índia domestic
- Cavia tschudii Fitzinger, 1857
A la diferéncia de fòrça rosegaires coma las mirga, los rats o los esquiròls, los pòrcs d'Índia son pas gaire esportius perque, dins la natura, los cobais vivon dins de planas erbosas e ocupan una nicha ecologica semblabla a la de la vaca. Se desplaçan ensemble en pichons gropes (tropèls) e manjan d'èrba o de plantas quinas que sián que tròban per azard. An tendéncia a èsser puslèu actius dins la natura pendent l'alba e lo crepuscul, a las oras ont es pus dificil d'èsser reperat pels predators. Se son espaventats, pòdon córrer fòrt rapidament ! Los animals domestics an desvolopat un ritme diferent, e an de periòdes d'activitat mai longs seguits de periòdes de sòmi corts. L'activitat es aleatòriament repartida dins la jornada.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Cavia dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia The Paleobiology database : Cavia Pallas 1766 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 584617 Cavia Pallas, 1766 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Cavia (en)
- Referéncia NCBI : Cavia (en)
- Referéncia IUCN : taxon Cavia (en)


text:
Sant Ponç de Tomièiras
Sant Ponç de Tomièiras (Saint-Pons-de-Thomières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada entre Menerbés, Montanha Negra e Espinosa, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc, al pè de la sèrra de Somalh. Lo riu de Jaur i a sa font. La vila s'es desvolopada a l'entorn de son abadiá sus las doas ribas del riu de Jaur: Sant Ponç, la "vila màger" d'un costat, e Tomièiras, la "vila mendre" de l'autre costat.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'abadiá de Sant Ponç foguèt fondada en 936 per lo comte de Tolosa Raimon III per devocion a Sant Ponç, martirizat a Cimiés prèp de Niça en 257. Per aquò, de monges foguèron mandats de l'abadiá de Sant Geraud d'Orlhac. Dins la segonda mitat del sègle XI, lo monastèri foguèt florissènt, dirigit per l'abat Frotard que serà legat del papa Gregòri VII e jogarà lo ròtle d'ambassador prèp de Ramon e Berenguer comtes de Barcelona. L'abadiá amassarà alara a l'entorn d'ela mantun monastèri coma: Sant Martin de Les pròche Quilhan, e d'autres en Catalonha : Sant Benet de Bages, Sant Cugat del Vallès, Sant Pere de Roda e lo d'Òsca en Aragon. Una glèisa nòva pus granda foguèt bastida, acabada e inaugurada en 1096 pel papa Urban II. En 1170 a la seguida de bregas entre l'abat de Sant Ponç, Raimon de Dornha e lo vescomte de Besièrs, Rogièr II Trencavel, aqueste darrièr desmoliguèt e saquegèt lo monastèri. En 1318, la glèisa foguèt enauçada al reng de catedrala. En 1567 los uganauds dintrèron dins la vila e arroïnèron un còp de mai la glèisa e lo monastèri.
En 1785, las clastras foguèron destruidas per far passar la rota actuala. Los capitèls amb esculturas romanicas foguèron escampilhats e venduts a de musèus nombroses, lo Musèu dels Agustins a Tolosa, lo Musèu del Lovre a París, lo Victoria and Albert Museum de Londres, lo Museum of Fine Art de Boston, lo Fogg Art Museum de Cambridge, lo Metropolitan Museum of Art de Nòva York ...
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Tomas de Treil de Pardalhan : Senhor de Pardalhan, deputat a la Revolucion Francesa
- Melquiòr Bartés (1818-1886), escrivan e botanista occitan
- Ferdinand Fabre: escrivan
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Lengadòc-Rosselhon


text:
Onomatopèia
Una onomatopèia (del grèc ovouatoπoιίa, « creacion de mots ») es una categoria d'interjeccion emesa per simular un bruch particular associat a una persona, una bèstia o una causa, per l'imitacion dels sons qu'aquestes produson. D'unas onomatopèias que i a son improvisadas espontanèament, d'autras son convencionalas.
Lista d'onomatopèias tradicionalas[modificar | modificar la font]
onomatopèias de sons divèrses
- patrac, patrac: onomatopèia que imita lo galaup d'un caval.
onomatopèias dels sons animals


text:
Cauchó
Lo cauchó es una matèria que se pòt obtenir per la transformacion del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals (per exemple, l'evèa), o de manièra sintetica (nomenat elastomèra)
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del cauchó comença plan abans la fin del sègle XV, quand amb las grandas descobèrtas, los europèus començan d'observar, en America Centrala e en America del Sud, l’usatge secular que fasián las populacions localas d'una matèria alara desconeguda en Euròpa. Provenent del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals - coma l’evèa e lo guaiulo - , aquesta substància ten d'usatges variats: pelòtas, bòtas, telas enduchas, botelhas, gants, preservatius... Es l'invencion dels pneumatics (apiejada mai tard per l'explosion de la produccion automobila) e lo succès de las bicicletas que provoquèron lo "bom" de la produccion de cauchó a la fin del sègle XIX.
Mòdes de fabricacion[modificar | modificar la font]
Lo cauchó natural s'obten per calhament del latèx d'unes vegetals, mai que mai de l'evèa, Hevea brasiliensis, familha de las ginosclas (euphorbiaceae), venent d'Amazonia. La collecta es facha per la talha de la rusca dels troncs de manièra que lo latèx, venent dels canals lactifèrs, raja dins de gòts. En Amazonia, es lo trabalh dels seringueiros. Lo latex reculhit pòt èsser ara estabilizat amb d'amoniac e concentrat per demesir sa tenor en aiga.
La cultura de l'evèa, venent d'America del Sud, se desvolopèt dins lo sud-èst asiatic e, pus modestament, en Africa Eqüatoriala (Nigèria, Còsta d'Evòri, Cameron).
Plantas amb latèx permetent de far lo cauchó[modificar | modificar la font]
- l'evèa (Hevea brasiliensis)
- Lo cauchó (Ficus elastica)
- lo guaiulo (Parthenium argentatum)
- le pissalach de Russia (Taraxacum kok-saghyz)
Formulacion e vulcanizacion[modificar | modificar la font]
Lo cauchó, natural o sintetic, es gaireben totjorn mesclat amb d'autres ingredients :
- de cargas renfortissentas o non, la principala es lo negre de carbòni (d'ont la color dels produches eissits del cauchó). Las cargas renfortissentas melhoran la resisténcia mecanica, la resisténcia a l'abrasion. Per esquivar la color negra, s'utiliza de cargas blancas coma lo silici precipitat, las argilas, e la greda trissada.
- d'òlis, o de plastificants,
- d'agents de parament contra los UVs o la lutz,
- de produits per la vulcanizacion (sofre, oxid de zinc, abrivador, peroxides, els.)
- de produits divèrs coma colorants, agents conflaires, antifuòcs, els.
Produccion[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de cauchó passa los 21 milions de tonas.


text:
Doana
La Doana (de l'arabi dīwān, "registre", "burèl") es un oficini governamental oficial pel contraròtle de moviment de dintradas e de sortidas de mèrças cap a l'exterior o venent de l'exterior. Dins qualques païses las doanas tanben contraròtlan la dintrada e la sortida de las personas, dins d'autres se fa per autres organismes.
Foncions de las doanas[modificar | modificar la font]
Las tres principalas foncions son: fiscala, proteccion e economica. La mission fiscala correspond al contraròtle e a la percepcion dels dreches e impostes sus las merças. Coma proteccion es l'aparament preventiu e repressiu de la fraudariá e an la responsabilitat de las taxas sus la consomacion, drech antidumping, fiscalitat intèrna entre autre. Fòrça important dins de lo domèni de la santat pública (contraròtle de medicaments, estupefasents...), proteccion del consomator (contrafaiçon, piratariá, normas tecnicas, ...), dina la securitat publica (contraròtla d'armas, ...), proteccion del patrimòni (contraròtle d'òbras d'art), luta contra la fradariá e trafec internacionals (merças sensibles, ...).
La mission economica consistís per garantir lo respècte dels acòrdis internacionals (ATA, Convencion de Viena, ...), a aplicar las disposicions de politica comerciala e a contraròtlar, facilitar e promòure los escambis internacionals.


text:
Respiracion cellulara
La respiracion cellulara qu'ei ua reaccion quimica catabolica d'oxidacion qui libera energia (per'mor d'aquò qu'ei qualificada de reaccion exotermica). Lo substrat oxidat qu'ei generaument sia un glucid com la glucòsa, sia aminoacids produsit per la destruccion de proteïnas o sia lipids.
Aqueths substrats que son utilizats per prodúser moleculas de piruvate, qui, un còp integradas dens ua cadena de reaccions quimicas aperada cicle de Krebs, e produseish ua molecula d'adenosina trifosfat qui ei la hont purmèra d'energia de las cellulas, sia per mave's o sia per alimentar reaccions metabolicas endotermicas (qui an besonh d'estar provesidas d'energia).


text:
Asteridae
Los Asteridae son una sosclassa de plantas dicotiledonèas. En classificacion de Cronquist (1981) la sosclassa es devesida en 11 òrdres :
- sosclassa Asteridae
-
- òrdre Asterales
- òrdre Calycerales
- òrdre Campanulales
- òrdre Dipsacales
- òrdre Gentianales
- òrdre Lamiales
- òrdre Solanales
- òrdre Callitrichales
- òrdre Plantaginales
- òrdre Rubiales
- òrdre Scrophulariales
En d'autras classificacions i a de gropes comparables, coma la sosclassa Sympetalae (en classificacion de Wettstein, 1935) e lo clad de las Asteridèas (en classificacion APG II, 2003).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 29909 Asteridae (en)


text:
159
Li Cansoun d’Amour en Prouvènço.
Li libret dóu Ventour.
Felibre e Reneissènço d’O.
Lou cansounié.
Me dison Camarina.
Tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno.
De l’aubo au calabrun.
Glaude Seignolle.
Jan Castagno.
159
Lou tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno sèmpre vivènt
La Culturo Prouvençalo, la Culturo d’O e de Catalougno an panca creba e, au contro de ço que voudrien li jacoubin de touto merço, fan flòri toujour que mai. Lou libre que vèn tout bèu just d’espeli, Théâtre de Provence, d’Oc et de Catalogne - Colloque International d’Avignon, lou mostro à bèus iue vesènt. M’anas dire : - Lou titre n’es un pau lounguet … mai de que vòu dire?
Vèn d’uno istòri bello, que coumencè en Setèmbre de 2007 au cor de la ciéuta papalo ounte eisistavo, despièi quàuquis annado, uno assouciacioun de cantoun que ié disien Carnot-Carme-Sant-Lazàri. S’èron mes en tèsto, aquéli gènt, de faire, chasco annado, uno bello fèsto poupulàri e medievalo. Mai coume l’Avignounen d’aquéu cantoun es prouvençau fin qu’i mesoulo, l’assouciacioun vouguè que, dins Avignoun, capitalo moundialo dóu tiatre, la fèsto aculiguèsse, tambèn, un coulòqui pèr moustra en tóuti la valour dóu tiatre nostre.
Ajuda pèr vosto revisto Li Nouvello de Prouvènço, pèr lou Cercle Català de Marsella, soustengu pèr li couleitiveta loucalo, lou coulòqui espeliguè. Un que se pòu dire un enfant dóu cantoun, Andriéu Benedetto, éu-meme pieloun dóu tiatre d’O, pourgiguè, pèr la manifestacioun, soun Tiatre di Carme, proche li clastro mounte se tenié la fèsto. Ai! L’ami Benedetto s’es enana! sèns agué vist la tresenco sesoun dóu coulòqui, mai après agué fa uno bello prefàci pèr lis Ate d’aquéu rescontre.
Théâtre de Provence, d’Oc et de Catalogne - Colloque International d’Avignon, vaqui lou titre dóu recuei que douno li coumunicacioun dis annado 2007-2008-2009, facho pèr de cercaire especialisa dóu tiatre nostre. Es uno obro de referènci necito, autambèn is estudiant de la culturo nostro coume à si saberu. Douge coumunicacioun partisson aquéu pres-fa. Vaqui lou resumit de quàuquis-uno :
Lou tiatre jusiéu dóu Coumtat Venessin
Frederi Vouland fuguè, antan, sòci permanènt de la chourmo tiatralo de Benedetto. Escrivan prouvençau recouneigu, es mai un cercaire de trìo. Aprenguè l’ebriéu pèr si recerco scientifico sus lis escri jusiéu-coumtadin! Souto l’empento de la Faculta de Letro de Mount-Pelié, venguè lou vertadier especialisto d’aquélis obro, bord que, coume l’esplico Frederi, les Juifs du Pape parlaient parfaitement le provençal rhodanien, e forço mot prouvençau vènon de l’ebriéu : lou quèli es, à l’óurigino, un vas rituau, pièi, lou subre-noum douna, pèr li Judiéu, à soun capèu jaune; sagata, lou verbe prouvençau, vèn de sagater que significo sacrifica ritualamen; lou chafaret, aquéu gros brut, vendrié dóu shofar, troumpo facho em’ uno bano d’aret qu’anounciavo lou Grand Pardoun…
Li coumunauta jusievo d’Avignoun, Carpentras, l’Isclo de Venisso, Cavaioun avien uno vido culturalo prouvençalo que lou Lilen Mardochée Astruc n’èro un fare emé d’obro coume sa pèço La Tragediou de la Reino Ester. D’àutri creacioun tiatralo di Jusiéu-coumtadin soun evoucado pèr Frederi Vouland, coume Lou Testamen de Fourfouye e, subre-tout, Harcanot et Barcanot que ié counsacrè sa tèsi de dóutourat.
Lou tiatre prouvençau sestian
Faguè l’óujèt de dos coumunicacioun de Flourian Vernet, egrègi proufessour à l’Universita Pau-Valéry de Mount-Pelié. D’abord, en 2007, tratè de Gaspard Zerbin (1580- 1640), qu’avié fa sa tèsi de dóutourat em’ uno edicioun critico dóu tiatre d’aquest autour sestian (La Perlo deys musos et coumedies prouvençalos de Gaspard Zerbin, pèr Flourian Vernet, coll. Lo Gat Ros, 2006), pièi, en 2008, parlè de Glaude Brueys (1570-1636).
Vernet noto qu’aquéu tiatre èro dins la pountannado de l’estile barrò, amor que dins uno memo obro se podon trouba mai que d’un toun, mai que d’un gènre. Èro lou tèms que segnourejavo, en Prouvènço e dins li Païs d’O, aquelo meno de tiatre emé quatre fouguau maje : Avignoun emé lou Capitàni Seguin, Ais emé Brueys e Zerbin, Toulouso emé Goudoulin, Beziés emé lou tiatre de Caritats.
De 1552 à 1611 jouguèron rèn qu’un vintenau de pèço dins Paris e tóuti li Païs d’Oi quouro n’i’aguè autant pèr li Païs d’O (Madelano Lazard, Le théâtre en France au 16e siècle, Paris, P.U.F., 1980). Pièi l’assoulutisme di rèi parisen impausè un univers em’ uno souleto lengo, uno souleto dimensioun, lou classicisme. Ço que se vesié adeja emé Malherbe s’acabè emé la creacioun de l’Acadèmi franceso en 1635. Flourian Vernet esplico ço qu’es arriba à noste tiatre : "Il s’agit d’une littérature émergente à laquelle l’histoire ne laissera pas de chance". D’aiours, en 1660, pèr empega un poun finau sus lou tiatre prouvençau, lou Parlamen de Prouvènço, estrumen dóu rèi de Franço, supremiguè li farço de la Fèsto-Diéu à-z-Ais.
De Brueys, noto qu’es un precursour de Zerbin e que soun tiatre se partis en dos epoco : dins un proumié tèms, i’a de pèço carnavalesco interessanto quouro, dins un segound tèms, lou dóu raliamen à Enri Quatre, emé la recuperacioun pèr lou poudé parisen, i’a pus qu’uno versificacioun peniblo e uno tematico courtisano. La coumunicacioun pourgis de resumit de tóuti li pèço de Brueys.
Pèr Zerbin, lou cercaire Vernet, que n’es l’especialisto, douno lou resumit de si cinq pèço e mostro l’enfluènci sus soun obro dis autour classi coume Plaute, countempouran coume Rojas, Boccace o de la commedia dell’arte. Adeja, Zerbin anóuncio li pèço lóugiero de Molière que debutè uno generacioun après l’escrituro di pèço dóu Sestian.
Lou Vin dei Padre e Francés d’Assise
Redatour di Nouvello de Prouvènço, Jan Dionis, Dóutour en Letro, espepidouno Lou Vin dei Padre, de Francés Gag, un cap-d’obro identitàri dóu tiatre niçard. Soun analiso nous pourgis li clau pèr coumprene aquesto pèço, clau que tenié naturalamen lou regardadou de 1937, dato que fuguè jougado pèr lou cop proumié.
Francés Gag, de soun noum vertadié Francés Gagliolo (1900-1988), escriguè forço pèr lou tiatre, en mai d’èstre lou mai grand escrivan en niçard dóu siècle 20. Es, belèu, pèr aquesto pountannado, lou meiour autour de tiatre d’O. Atour, ome de radiò, d’ùni s’ensouvènon enca de si passage à l’ORTF, pièi à RMC emé lou persounage de Tanta Vitourina qu’avié imagina pèr coumenta l’atualita.
Dionis mostro que Lou Vin dei Padre es dins la tradicioun carnavalesco dóu tiatre d’O. Se trufo di riche, di pouderous e di capelan. Aqui, quatre fraire capouchin (franciscan refourma), barrulant uno bouto de vin de messo, soun talouna ‘mé gentun. Fan cascaia li galejado en se trufant di tèste sacra pèr justifica soun ibrougnarié. Es ansin que lou tros de L’Eclesiaste que coumenço pèr I’a un tèms pèr tout… devèn Un temp pèr la pepìa e un pèr s’abeurà...
Mai, subre-tout, Dionis presènto, à bèus iue vesènt, lou caratère principau d’aquéu tèste, qu’es soun caratère identitàri. Gag coumenço pèr ramenta d’evenimen, couneigu de tóuti li Niçard e foundadou de soun èime : la resistènci de la ciéuta libro de Niço en 1543 à-n-un sèti mena pèr li Turc telecoumanda pèr lou rèi de Franço, Francés 1ié. Coume se mesclo au rampèu de la lucho contro lis envahissèire l’evoucacioun de l’arribado à Niço, en 1697, di relicle de santo Petrounìo, l’autour desvèlo que lou pieloun lou mai impourtant d’aquesto identita niçardo es uno religiouseta poupulàri.
Pèr cava la naturo d’aquelo pensado poupulàri qu’es, pièi, la de Gag, la coumunicacioun cerco jusqu’à trouba lou franciscanisme. D’efèt, li quatre fraire barrulaire capouchin porton chascun un noum en raport emé la vido de Francés d’Assise. La boutasso de vin de messo que i’escapo e vèn fa peta la porto dóu couvènt capouchin, escracha li flour de soun jardin e trenca la co de soun chin, es un rampèu di voulounta de sant Francés, que voulié pas que si fraire visquèsson dessepara dis ome, dins un moustié, mai au mitan di Crestian.
Adounc, lou tiatre de Francés Gag a un sèns founs, lou d’uno identita niçardo bastido sus lou biais de pensa dóu poupulàri niçard.
Li Pastouralo prouvençalo
Lou tèste coumplèt d’aquesto coumunicacioun de Jan Dionis e de voste servidou Oudilo Delmas, cap-redatour ajoun di Nouvello de Prouvènço e Dóutour en Letro, es esta douna dins li nò 148 e 149. Ié remandan nòsti legèire e n’en vaqui, pèr aro, un pichot resumit.
Li pastouralo prouvençalo, e la mai anciano e toujour la mai jougado, la que ié dison la Maurel, èro noste sujèt. Avèn sintetisa de recerco de trìo que d’ùni avien fa, chascun de soun coustat.
D’en proumié, lou travai d’Aguste Brun sus Les origines de la pastorale marseillaise, que prouvè la transicioun di nouvè prouvençau à la pastouralo pèr lou mejan di crècho famihalo. Pièi l’óurigino de La Maurel, nascudo vertadieramen en 1842, souto l’aflat de l’abat Julien.
Lou sucès de la pastouralo marsiheso se verifico tre la debuto emé li doursié de pouliço, estudia pèr lis annado 1854-1860 pèr Moussu Villard, archivaire en chèfe di Bouco-de-Rose. Pròchi soun oustau, un Marsihés avié toujour uno pastouralo pèr vèire. Aquéu sucès s’esperlongo jusquo vuei, bono-di lis estùdi realisa pèr Pau Nougier pièi pèr Aubert Giraud (Inventaire biblio-graphique des pastorales en Provence, C.N.R.S. Paris, 1984).
S’agis, toujour, de la messo en mouvamen dóu pople prouvençau em’ un caratère a-religious. Li pastouralo respondon à-n-un besoun : li Prouvençau se volon retrouba dedins, entre gènt couneigu, entre vesin, à l’entour de la lengo. Ço que mestrejo la vido de la pastouralo, es l’enracinage loucau.
La legèndo negro dóu sóudat O
S’agis d’un cap-d’obro de tiatre bord que pèr lou biais de l’istòri d’un sóudat, lou sóudat O, Andriéu Neyton evoco un dramo de l’istòri nostro, l’afaire dóu Cors XVen e lou racisme anti-miejournau.
À la debuto d’uno guerro, en 1914, lis armado franceso èron beilejado pèr lou Grand Quartié Generau e soun baile, Joffre. Avien caga uno estrategìo di chanudo : l’attaque à outrance! Quaucarèn de simplas, pèr pas dire simplet : emé sa baïouneto, uno valour seguro, au canoun de soun fusiéu, lou fantassin, emé de vèsti blu e de bèlli braio roujo (que se poudien pas manca) atacavo li fourtificacioun bastido en dur despièi proun tèms pèr lis Alemand que si canoun avien que de se mesfisa! Em’ aquelo estrategìo, quouro la guerro fuguè declarado lou 13 d’Avoust, lou 20 fuguè la retirado generalo. De milié de cors viesti de blu e rouge pèr sòu, acò fasié taco! Coume se poudié pas dire que lis armado franceso èron menado pèr de couioun, falié trouba d’esplico.
Bono-di lou racisme anti-miejournau que segnourejavo à Paris, e, proumié, dins li mitan literàri e inteleituau, troubèron de coupable : li sóudat di Païs d’O que fourmavon lou Cors d’armado XVen. Tre lou 24 d’avoust, redigi en realita pèr lou Menistèri de la Guerro, pareiguè, dins lou journau Le Matin, un article que disié : Une division du 15e Corps composée de contingents d’Antibes, de Toulon, de Marseille et d’Aix a lâché prise devant l’ennemi […] À l’aveu public de l’impardonnable faiblesse des troupes de l’aimable Provence, surprise par les effets terrifiants de la bataille et prise d’un subit affolement, s’ajoutera la rigueur des châtiments militaires. E li fusihado coumencèron…
L’evoucacioun de sa pèço, Le Soldat O, douno l’óucasioun à Neyton d’esplica soun escrituro tiatralo en prouvençau pèr ana à la recerco de soun publi. D’aqui, lou Toulounen nous enrego dins li proublèmo dóu tiatre proufessiounau en lengo nostro de vuei. Li restanco qu’an auboura lis atour istituciounau : direicioun de la culturo, baile de festenau, pèr enebi à noste tiatre de passa sus li pountin óuficiau qu’avèn paga emé nòstis impost.
Neyton mando un rampèu en tóuti lis assouciacioun qu’obron pèr la lengo nostro pèr exercer une action auprès des collectivités qui aident le théâtre d’Oc, et par ailleurs financent les structures institutionnelles, pour que figure dans le cahier des charges de celles-ci une obligation d’ouverture vers la création liée à la langue et à la culture régionales.
Vaqui enfin li titre di coumunicacioun forço interessanto que n’avèn pas la plaço pèr n’en parla :
Gabriéu Maby : Ratis de Farfantello.
Oudilo Delmas : La rèino Jano e Frederi Mistral.
Jan-Glaude Forêt : Lou tiatre de Max Rouquette.
Lenke Kovàcs : Lou Ball de Serrallonga e li passioun, dous cicle de tiatre tradiciounau catalan.
Emé soun estùdi l’autour a apoundu un tèste de 57 pajo, versioun inedito dóu Ball de Serrallonga (Archiéu municipau de Valls, 1880).
* À prepaus dóu tiatre marsihés, avèn dos coumunicacioun de Glaude Barsotti : Félix Galseran e la coumédio prouvençalo (2008) e Lo teatre Chichois de Joan-Baptista Dray (2009).
26775


text:
Max Planck
Max Karl Ernst Ludwig Planck (1858-1947) foguèt un fisician alemand creator de la teoria dels quanta. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1918.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins la vila alemanda de Kiel lo 23 d'abril de 1858, Max Planck comencèt sos estudis de fisica a l'Universitat de Munic en 1874. Los acabèt en 1879 dins la vila de Berlin. Tornèt a Munic en 1880 per far de professor a l'universitat e en 1885 se mudèt a Kiel. En 1889 tornèt a Berlin, ont tre 1892 foguèt director de la catèdra de Fisica teorica. Entre 1905 e 1909 Planck foguèt lo cap de la Deutsche Physikalische Gesellschaft (Societat Alemanda de Fisica).
Recèrcas scientificas[modificar | modificar la font]
En 1894 entamenèt sas recèrcas scientificas a l'entorn de la radiacion del còs negre. Capitèt d'èsser emplegat per de companhiás electricas per tal de melhorar lo foncionament de l'ampola electrica e obtenir mai de lutz e una consomacion mendra d'energia. En 1899 descobriguèt una constanta fondamentala, la dicha Constanta de Planck, qu'amb ela se pòt calcular l'energia d'un foton. Aquesta meteissa annada descriguèt son pròpri grop d'unitats de mesura basadas sus las constantas fisicas fondamentalas, descobrissent un an mai tard la lei de radiacion de la calor, nomenada Lei de Planck, que explica l'espèctre d'emission d'un còs negre. Aquela lei venguèt una de las basas de la teoria quantica, qu'emergiguèt qualques annadas mai tard amb la collaboracion d'Albert Einstein e Niels Bohr.
Relacion amb Albert Einstein[modificar | modificar la font]
Foguèt en 1905 que se publiquèron los primièrs estudis del desconegut Albert Einstein a l'entorn de la teoria de la relativitat. Planck foguèt uns dels escasses scientifics que encapèron immediatament la significacion d'aquesta teoria scientifica nòva.
Planck contribuiguèt tanben considerablament a desvolopar mai la teoria de la relativitat. L'ipotèsi d'Einstein a prepaus de la leugieretat del quantum (lo foton), basada sus la descobèrta de Philipp Lenard en 1902 sus l'efièch fotoelectric, foguèt rebutada a la debuta per Planck, coma tanben la teoria de James Clerk Maxwell sus l'electrodinamica.
En 1910 Einstein precisèt lo comportament anormal de la calor especifica a de temperaturas bassas coma un autre exemple d'un fenomèn que desfisa l'explicacion de la fisica classica. Planck e Walther Nernst per tal de clarificar las contradiccions que se vesián dins la fisica organizèron la primièra Conferéncia Solvay, que se debanèt a Brussèlas en 1911. Pendent aquesta reünion Einstein capitèt de convéncer Planck sus sas recèrcas e sos dobtes. Foguèt a partir d'aquel temps que se bastiguèt una granda amistat entre Planck e Einstein. Aqueste darrièr venguèt professor de fisica a l'universitat de Berlin mentre que Planck n'èra lo degan.
En 1918 recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica pel ròtle jogat dins lo progrès de la fisica amb la descobèrta de la teoria quantica. Dempuèi 1930, e fins a 1937, Planck foguèt cap de la Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG, Societat de l'Emperador Guillem per lo Progrès de la Sciéncia).
Darrièras annadas[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala Planck ensagèt de convéncer Adolf Hitler que secutèsse pas los scientifics josieus. Erwin Planck, tresen filh de Max Planck, foguèt executat per nauta traïson lo 20 de julhet de 1944 per sa suposada collaboracion dins la temptativa d'assassinat d'Hitler. Per encausa de sa decepcion del regim nazi e la casuda constanta de bombas sus Berlin, sa vila de residéncia, partiguèt amb sa familha cap a Göttingen.
Max Planck moriguèt lo 4 d'octobre de 1947 dins la vila de Göttingen. Aprèp sa mort la KWG cambièt son nom e venguèt la Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (MPG, Societat o Institut de Planck pel desvolopament de la sciéncia).


text:
599
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 599 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Aliat a la ciutat de Santa Elena, Uneh Chan ataquèt e conquistèt Palenque lo 23 de mai. La vila foguèt pilhada e venguèt tributària de Calakmul.
Palenque[modificar | modificar la font]
Desfacha majora de Palenque que foguèt ocupada per Calakmul. La vila venguèt tributària dei venceires.


text:
Aritmetica
Lo mot aritmetica (del grèc apιθuός = nombre) fa referéncia comunament a la branca de las matematicas que trata de las propietats de ciertas operacions amb nombres. Lor us per partida dels matematicians profesionals es coma sinónim de teoria dels nombres.
Operacions[modificar | modificar la font]
Existeisson quatre operacions aritmeticas tradicionalas, tanben denominadas las quatre operacions basicas que son:
- addicion
- sostraccion
- multiplicacion
- division
Otras operacions mai adelantadas que s'incluen dins d'aquesta branca son:
Estas operacions son derivacions de las quatre operacions basicas.
Nombres[modificar | modificar la font]
En resumen, se distinguen los siguientes tipes de nombres:
- Nombres naturals
- Nombres enters
- Nombres racionals
- Nombres irracionals
- Nombres reals
- Nombres imaginaris
- Nombres complejs
- Quaternions
- Nombres infinits tanben coneguts coma Nombres transfinits
- Nombres fondamentals: π e e
L'aritmetica dels nombres naturals, nombres enters, nombres racionals o fraccionaris e nombres reals s'estúdia mediante algoritmes manuals, aun quand après s'utilizan herramientas coma calculadoras, ordenadors o ábacs.
Utilizada coma sinónim de teoria dels nombres inclu las propietats dels nombres enters relacionadas amb nombres primièrs e divisibilitat amb la resolucion d'ecuacions.
Orden de las operacions[modificar | modificar la font]
Exist una jerarquizacion en una expression matematica qu'inclu varias operacions. Aqueste es lo orden amb que s'auriá d'operar:
- 1. Operacions qu'afectan socament a un nombre: poténcias, raítzes, logaritms e tot tipes de funcions trigonometricas o similares.
- 2. Products e divisions.
- 3. Sumas e restes.
Aquesta jerarquia se pòt romper con lo us de parentesis. Tota operacion incluida dins una parètesis se deu realizar antes de que lo rest. Los paréntesis se pòdon incluir dins d'autres paréntesis.
Exemples:


text:
974
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 974 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Maugrat la desfacha de l'annada precedenta a Amida, lei Bizantins contunièron la guèrra còntra l'emirat de Mossol. Après la presa de Nisibe, l'emir deguèt acceptar de negociar puei d'acceptar la senhoriá bizantina sus sei territòris e de venir un vassau de l'emperaire Joan Ier Tzimiskès.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin deis atacas dei Karmates còntra Egipte onte lei fòrças fatimidas avián capitat de resistir. Aquò permetèt de restablir la patz dins la region e d'acomençar son redreiçament economic tocat per lo declin dau poder abbassida puei per lei guèrras per la contraròtlar.