c: text/html

text:
Lou meste de Bordebielhe que defen lou dret de l’aÿnat
Enregistrament d’un passatge deu roman de Simin Palay "Los tres gojats de Bòrdavielha"
mercredi 9 novembre 2011, par Tederic Merger
- Lo pair enqüera vivent / lou paÿ encouere bibén - pajas 30-31 de l’edicion de Per Noste (Pròsa gascona) :
-
- Lou meste de Bordebielhe que défén lou drét de l’aÿnat
Lejut per jo-medish.
Desencusatz l’accent e la prononciacion qui ne pòden pas éster exactament biarnés...
Abisat-pe : la lecture de l’enregistrament que coupe de còps las darrères frases, e qu’ei de dòu hà, pr’amou que soun beròyes !
Ací que son, en grafia alibertina, puish franco-fonetica :
"[...] l’intelligença e l’enstruccion non valen pas jamei la vita-vitanta. Tà que la fruta sia bona, be cau que sia madurada per la sason !"
"[...] l’intelliyence e l’enstruccioun non balen pas yameÿ la bite-bitante. Tà que la frute sie boune, be cau que sie madurade per la sasoun !"
- Lo pair mort, los hilhs que parlan de l’eretatge / lou paÿ mourt, lous hilhs que parlen de l’érétadye - pajas 38-39 de l’edicion de Per Noste (Pròsa gascona) :
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’idèa que l’UMP (o FN, o NC, o PS, PCF-FdG, PdG, MRC, LO, NPA, etc.) e lo PP (Ciutadanos) aurián pas cap programa es una idèa d’esquèrras francesa o espanhòla que vòlon pas veire que los nacionalismes d’expansion es un programa de govèrn, un programa politic clar e nacionalista ; totes los partits qu’an coma vision la gestion d’un sistèma centralista e bonapartiste, an aquel projecte expansionista.
Aquel programa de govèrn, installa un poder politic al centre per panar lo dreit a la democràcia als pòbles sotmetuts en perifèria, en debutar per un panatòri fiscal o dinerièr, pauc impòrta lo regime.
Aquel programa favoriza lo mercat d’una entrepresa (pòt èstre dich de servici public, coma un monopòl privat), en general son la causa d’una casta o d’amics/igas, que la sang pòt èstre blava.
Es un projecte grand e nacionalista, d’expansion; quora l’expansion es pas pron importanta, lo govèrn explica que cal colonizar oltra-mar, oltra-continent, en Líbia (per exemple), que cal fabricar mercats mai bèls. Es lo grand projecte de sempre, sempre per agradir lo sistèma encontra los pòbles sotmetuts ; es un projecte qu’es ligat a una mondializacion pensada perl centralisme.
La Nación del PP es la Nación del PSOE, es la NaTion dels partits centralistas frnaceses. Es la còpia de las error d’un Ernest Renan o Maurice Barrès, errors que son de facto d’enganas contra la democràcia.
Pauc a pauc, lo sistèma economic catalan s’en aviza, pauc a pauc lo sistèma economic en Occitània tanben (Cercle d’Oc a Tolosa per exemple). E se fasiam una associacion d’idèa economica per bastir un sistèma politic que se comprenguèsse coma un exemple de respecte democratic al sud d’Euròpa ?


text:
Aprenèm anuèch que l'eURO2016, UEFA e FIFA, faràn pas omenatge als mòrts d'Orlando. l'eURO2016 es la tresena manifestacion la mai gaitada al monde (dreit televisual enòrme), es per aiçò qu'èstre mecèna d'aquel eveniment ajuda lo mercat mondial a se desvolopar sus l'esquina de la fiscalitat de l'Estat qu'organiza, aquí l'Estat centralista francés.
Donc o podèm escriure, l'UEFA se trapa aital dins lo camp dels terroristas musulmans de l'Estat autoproclamat musulman integrista.
Fautava pus qu'aquò per èstre contra aquela manifestacion, una manifestacion pre-fascista, una manifestacion grandament sostenguda pels partits jacobins (PSf-PRG a París), Les-Républicains-PPE en Occitània...
E o cal apondre tanben es una organizacion privada qu'endeutarà mantunas municipalitats en Occitània, e qu'endeutarà l'Estat francés, per aver votat l'immunitat fiscala de l'organizador, UEFA dedins l'Estat francés per aquela organizacion privada de junh-julhet 2016. La votacion es obtenguda per una majoritat de nacionalistas franceses, que pensa donc que l'argent a un màfia del fótbol basta melhor que l'argent comun de l'Estat (quitament jacobin).
Donc aquela organizacion Euro2016 - UEFA es tanben dins lo camp de omofobia europèa, e plan una calamitat per la democracia.


text:
Per Patric
Es la maire Miquèl qu’avià perdut son cat
Cridava al fenestron per lo faire tornar
Mas tre que l’a sachut lo paire Lustucru
Diguèt maire Miquèl lo cat es pas perdut
Sus l’èr del tra la la la (bis)
Sus l’èr del traderiderà e tra la la
Es la maire Miquèl qu’alara a demandat
Lo cat es pas perdut es que l’avetz trobat
Lo paire Lustucru alara a respondut
Se me donatz quicòm lo cat serà rendut
Es la maire Miquèl qu’alara a declarat
Se me rendetz lo cat me podretz embraçar
Lo paire Lustucru d’aquò n’a pas volgut
Diguèt per un lapin lo cat serà vendut
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Lac Baikal
Lo lac Baikal (en rus Oзepo Бaйkaл = Ozero Baikal) o lac Baigal (en mongòl Бaйraл Hyyp = Baigal nuur) es un lac d'origina tectonica, localizat dins lo sud de Siberia, en Russia, entre la region d'Irkutsk al nord-oèst e Boriatia al sud-èst, prèp d'Irkutsk. Son nom deriva del tatar Bai-Kul - « lac ric ». Es tanben conegut coma l'Uèlh blau de Siberia o La Pèrla d'Asia per la qualitat de sas aigas, qu'èran demest las melhoras de la planeta mas que subisson actualament una pollucion.
Amb 31 494 km² de superfícia, 636 km de long, 80 km de larg e 1637 m de fonsor, es lo mai grand dels lacs d'aiga doça d'Asia e lo pus prigond del mond entièr. Conten 23 000 km³ d'aiga, çò qu'equival a 20% de l'aiga doça de tota la planeta. Dins la tradicion russa, lo lac es sonat mar, e dins las lengas boriata e mongòla es sonat Dalai-Nor, « la mar sacrada ».
S'estima que la formacion del lac Baikal data de fa 25 a 30 milions d'annadas, siá un dels lacs mai ancians en tèrme d'istòria geologica. Demest los grands lacs de nautas latituds, es l'unic qu'a pas vist sos sediments afectats pels glacièrs continentals. Las investigacions de sediments fachas dins las annadas 1990 pròvan una relacion estrecha amb las variacions climaticas pendent los 250 000 darrièrs ans. S'espèra de recercas mai detalhadas. Se totes los sediments èran extrachs, lo lac auriá 9 km de fonsor.
Lo lac es totalament enrodat de montanhas e conten 22 illas pichonas, que la màger, Olkhon, fa 72 km de long. Aperaquí 300 cors d'aiga se getan dins lo lac. Los pus importants son: Selenga, qu'es tanben la font de partida de la contaminacion del Baikal, Chikoy, Khiloh, Uda, Barguzin e Naut Angara; l'aiga raja fòra del lac per una soleta via, lo fluvi d'Angara.
Lo fons del lac es a 1285 m jol nivèl de la mar, siá la fenda continentala mai prigonda de la Tèrra. Son volum — 23 000 km³ — es aproximativament equivalent al volum total dels cinc Grands Lacs Nòrd-Americans, siá gaireben 20% del total de las resèrvas d'aiga doça de la planeta.
Lo Baikal es un lac de fenda jove. La fenda s'alarga d'aperaquí dos centimètres per an. La zona de la falha es sismicament activa: i a de fonts d'aigas termalas dins l'airal e de tèrratremols se produsisson cada an.
Pauc de lacs se pòdon comparar amb lo Baikal en tèrmes de biodiversitat. Quicòm coma 852 espècias e 233 varietats d'algas, e mai de 1550 espècias animalas abitan a l'entorn del lac, que fòrça son endemicas, inclús la famosa fòca del Baikal (Phoca sibirica), l'unic mamifèr del lac.
Lo Baikal es reconegut per sas aigas lindas. L'establiment d'una estacion de tractament de pulpa de fusta e cellulòsa dins l'extrèm sud del lac, originalament planificada en 1957, provoquèt de protestacions silenciosas e un revelh ecologic dins la classa educada de Russia, mas pas dins la burocracia sovietica. Ça que la, la dita estacion contunha de polluir las aigas del Baikal. L'impacte d'aquela contaminacion del Baikal e d'autras afluéncias similaras es estudiat annalament per l'Institut Tahoe Baikal; un programa d'escambis entre scientifics e estudiants dels EUA, Russia e Mongolia foguèt lançat en 1989.
Lo lac Baikal èra fòrça pauc conegut fins a la construccion de la linha del trin transiberian qu'enròda lo lac amb 200 ponts e 33 tunels. Dins las annadas (1896–1902), una expedicion idrografica menada per F.K. Drizhenko produsiguèt lo primièr atlàs detalhat de las prigondors del Baikal.
Vida silvèstra[modificar | modificar la font]
Lo Lac Baikal arruca 1085 espècias de plantas e 1550 espècias e varietats animalas. Mai de 60% dels animals son endemics; de 52 espècias de peisses, 27 son endemicas.
Cal senhalar una sosespècia del peis omul (Coregonus autumnalis migratorius), qu'es pescat, fumat e vendut dins totes los mercats a l'entorn del lac. Per fòrça viatjaires del trin transiberian, comprar d'omul fumat es una de las ocupacions de la longa traversada.
Lo Baikal es tanben l'unic abitat de la fòca del Baikal.
Orses e cèrvis son caçats sus las còstas del Baikal.
Curiositats[modificar | modificar la font]
La fonsor del lac Baikal es tan granda qu'amb son aiga se podriá aigar tota la tèrra amb un jaç de 3 cm.


text:
Ai un fum de rasons, a cada article i a rasons que s’apóndon, mas la darrièra m’es estada donada per un pichon corrièr de legidor.
La confusion semantica lingüistica e politica i es sistematica, aital fan de legitimismes e díntran dins la règa del sistèma frnchimand ; la comunicacion seriá sonque legitimisme ?
Quora La Setmana demandava d’èstre considerat coma subvencionable coma los autres jornals e periodics de l’Estat francés, ai pensat qu’èra simplament per emplenar la caissa e far viure lo projecte, e benlèu trapar emplegats per l’afar o remuneracion novèla per desvolopar lo projecte. Uèi pensi qu’es per legitimisme, per èstre d’accòrd ambe l’assimilacion dels Catalans al títol de subjecte del rei d’Espanha, o Espanhòl, parier pels Occitans, son subjectes (sotmetuts) de la republica, donc Franceses.
Donc legissi pus La Setmana, fau una crida als lectors e las lectriças que me vòlon plan mandat las loras reaccions a prepaus dels articles publicats dins la pravda d’un certan occitanisme sotmetut al sistèma de la casta al poder.
Donc regreti lo sol lengadocian dins La Setmana. E regreti que los Lengadocians l’aguèsse acceptat ? E los Gascons d’aver abandonat l’abonament e las protestacions per aquesta politica mediatizanta sonque pel lengadocian.
Car un còp de mai, la democracia es la diversitat e lo complèxe, alara s’i a sonque un setmanari e sonque un dialecte per s’i exprimir es una pravda. La pravda podrà aver son utilitat, coma l’explicava un ancian sovietic : «- la cal crompar, e legir entre las linhas.»
Puèi anar sul terrenh, e s’avizar que pel mercat occitan, es mai que tot lengadocian, l’identitat que crompa, coma zo explica Danis Cantournet, es en Lengadòc, un espaci pron sabut, es lo territòri que los Franceses i an practicat la patz franca, ambe un fum de chaples.
En rus i a doás manièras de dire la vertat, istinhà (aquela es ontologica, dedins lo còrs considerat) e pravda (aquela es de superficia, benlèu la com de la com) (los dos mots son escriches al biais occitan lengadocian) … Ambe La Setmana, es sonque en lengadocian, es la pravda.
Zo dís La Setmana, e que ne pensa Joan-Lluís Carod-Rovira, ancian vice-president de la Generalitat de Catalonha. En realitat es pas legalista, quitament se prend en consideracion al semantica de la dicha Constitución. Li podèm far fisença, e nosautres que sèm pas dedins las «Coses de l’idioma» (imposat pel repleg madrilenc o forçat per la vision mediatica madrilenca), podèm, me sembla, parlar de lenga espanhòla dins totas sas varietats localistas o provincialistas, veire colonialistas (per l’America del Sud). Vos vòli recordar una frasa extremista francesa dins un filme extremista e jacobin francés, L’Auberge espagnole, «per l’espanhòl i a Madrid e l’America del Sud». Malastrosament, damora a Barcelona, mantunes madrilofònes e que refúsan lo respect lingüistic catalan, de sa lenga oficiala, de sas lengas oficialas, en las aprene, puèi en las practicar ; es la dignitat lingüistica.


text:
Sant Maurice d'Ardèche
Sant Maurice (Saint-Maurice-d'Ardèche en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a situat a parièra distància de Aubenas e Ruoms.
Ce village est situé à égale distance de Aubenas et Ruoms.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ancian nom del vilatge èra Sant Maurici de Terlin.[ref. necessària]
L'ancien nom du village était Saint Maurice de Terlin.[ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
Événements contenant la ou les locutions cherchées
11 événements affichés, le premier en 1110 - le dernier en 1181
Mariage d'Hugues II le Pacifique avec Mathilde de Turenne
Hugues II le Pacifique épouse en 1110 ou vers 1115 Mathilde de Turenne. Leurs enfants sont :
Naissance d'Agnès de Thiern
Agnès de Thiern naît en 1130, fille de Guy II de Chalon.
Mariage de Raymond de Bourgogne avec Agnès de Thiern
Raymond de Bourgogne, Comte de Grignon, épouse en 1144 ou 1145 Agnès de Thiern. Leur enfant est :
Naissance de Mathilde de Bourgogne
Mahaut ou Mathilde de Bourgogne ou de Vitteaux naît en 1148 ou en 1150, fille de Raymond de Bourgogne et d'Agnès de Thiern, Dame de Montpensier-en-Auvergne.
Mariage d'Humbert IV de Beaujeu avec Agnès de Thiern
Humbert IV de Beaujeu épouse vers 1160 Agnès de Thiern, Dame de Montpensier-en-Auvergne. Leurs enfants sont :
Naissance de Guichard IV de Beaujeu
Guichard IV de Beaujeu, dit le Grand, naît en 1160, fils d'Humbert IV de Beaujeu et d'Agnès de Thiern, Dame de Montpensier-en-Auvergne.
Mariage d'Eudes II d'Issoudun avec Mathilde de Bourgogne
Eudes II d'Issoudun épouse le 15 avril 1165 Mathilde de Bourgogne, fille de Raymond de Bourgogne et d'Agnès de Thiern. Leurs enfants sont :
Mariage de Guy Ier de Nevers avec Mathilde de Bourgogne
Mathilde de Bourgogne est veuve d'Eudes II d'Issoudun.
Guy Ier de Nevers épouse en 1167 Mathilde de Bourgogne, fille de Raymond de Bourgogne et d'Agnès de Thiern. Leurs enfants sont :
Mort de Guy Ier de Nevers
Guillaume V de Nevers Comte de Nevers, d'Auxerre et de Tonnerre
Mathilde de Bourgogne Comtesse de Tonnerre
Mariage de Pierre de Lorraine avec Mathilde de Bourgogne
Guy Ier de Nevers meurt en 1175 ou 1176.
Guillaume V de Nevers devient Comte de Nevers, d'Auxerre et de Tonnerre.
Mathilde de Bourgogne gouverne alors le comté de Tonnerre jusqu'à sa retraite comme religieuse en 1192.
Pierre de Lorraine, Comte de Flandres, fils de Thierry III d'Alsace , Comte de Flandre et Sybille d'Anjou épouse en 1175 Mathilde de Bourgogne, fille de Raymond de Bourgogne et d'Agnès de Thiern. Leur enfant est :
Mort d'Agnès de Thiern Dame de Montpensier-en-Auvergne
Agnès de Thiern meurt en 1176.
Mariage de Renaud III de Nevers avec Alix de Beaujeu
Renaud III de Nevers épouse Alix de Beaujeu, fille d'Humbert IV de Beaujeu et d'Agnès de Thiern.


text:
Guèrra civila
Una guèrra civila es la situacion qu'existís dins un Estat quand una lucha armada armada se debana entre lei fòrças regularas d'un govèrn e de grops armats podent èsser identificats, o quand una lucha armada se debana entre divèrsei grops armats dins lo corrent de combats pus importants qu'una simpla revòuta.
Dau ponch de vist dau drech internacionau de la guèrra, s'utiliza l'expression « conflicte armat non internacionau » car lo mot es reservat per lei conflictes armats internacionaus. De mai, per venir una « guèrra », lei combats devon aver un gra d'intensitat certan e egalament durar durant un periòde sufisent. Aquelei dos critèris permeton de destriar lei guèrras civilas dei « trébols interiors » que pòdon presentar de violéncias similaras mai pas lei caracteristicas d'un conflicte armat (esmogudas, insurreccion, repression, lucha de faccions... etc.).
La localizacion dau conflicte dins un Estat permet de destriar aquela guèrra d'un conflicte armat internacionau, opausant lei fòrças armadas d'au mens dos Estats. Dins aquò, es frequent que lei grops armats participant ai guèrras civilas son sostenguts, mai o mens dubertament, per d'autreis Estats.
Leis originas dei guèrras civilas son fòrça variadas e pòdon èsser etnicas, religiosas, socialas, economicas, politicas, territorialas... etc. Dins lo cas d'una guèrra civila territoriala, lo conflicte pòu èsser considerat coma una guèrra d'independéncia, especialament per lei luchas contra una dominacion coloniala o una ocupacion estrangiera.
Somari
Lista dei guèrras civilas[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
- Guèrra Civila Americana (1861-1865).
- Guèrra Boshin (1868-1869) pendent la Restauracion Meiji.
- Comuna de París (1871).
- Rebellion Satsuma (1877).
Sègle XX[modificar | modificar la font]
- Guèrra Civila Espanhòla (1936-1939).
- Guèrra Civila Grèga (1946-1949).
- Guèrra d'Indochina (1946-1954).
- Guèrra Civila Srilankesa (1983-2009).


text:
Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »
Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.
Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?
Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.
Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.
- Publicat dens Point de langue


text:
Califat abbassida
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.
Lo Califat abbassida foguèt lo tresen califat islamic qu'existiguèt entre 750 e 1259. Capitèt de prendre lo poder après una revòuta còntra lo califat omeia en crisi durant leis annadas 740 en causa de sa politica exclusent lei minoritats nombrosas de l'Empèri, especialament aquelei de Pèrsia. Venceires en 750, leis Abbassidas consolidèron rapidament lor poder, reorganizèron l'administracion en s'inspirant dei tradicions de l'Empèri Sassanida e creeèron una capitala novèla, Bagdad, a partir de 762.
La dinastia aquistèt un poder important gràcias a sa dominacion sus lo monde musulman e a sa posicion estrategica sus lei vias comercialas principalas de l'epòca. Sostenguda per una politica activa d'encoratjament deis autoritats, lei sciéncias e la cultura realizèron de progrès considerables e Bagdad venguèt lo centre culturau, comerciau e intellectuau de la planeta fins a sa destruccion per lei Mongòls en 1258.
D'efèct, maugrat son primat culturau e scientific, lo Califat poguèt pas tenir sei regions perifericas puei centralas que venguèron independentas tre lei sègles IX e X. A partir d'aqueu sègle, lo califa teniá solament una autoritat nominala sus lei territòris musulmans. Venguts dependents, e de còps vassaus, d'estats pus poderós, lei califas demorèron solament senhors de la region de Bagdad que foguèt conquista en 1258 durant leis invasions mongòlas en Orient Pròche. Lei subrevivents de la familha Abbassida s'anèron alora installar au Caire sota la proteccion dei sultans mamelucs. Conservèron un ròtle onorific fins au sègle XVI quand lo darrier califa leguèt son poder au sultan otoman de Constantinòple.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La formacion dau Califat
- 1.2 L'apogèu dau Califat
- 1.3 Lo declin e la fin dau Califat
- 1.4 La contuniacion de la dinastia en Egipte
- 2 Organizacion politica
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Cultura
- 6 Sciéncias
- 7 Ligams intèrnes
- 8 Nòtas
- 9 Referéncias
- 10 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion dau Califat[modificar | modificar la font]
La revòuta còntra lo Califat Omeia[modificar | modificar la font]
La formacion dau Califat abbassida acomencèt ambé la revòuta a partir de 747 d'una familha de l'aristocràcia dau Califat Omeia dins lo Korasan. S'acabèt per la desfacha deis Omeias en 750 e l'aveniment d'una dinastia novèla, leis Abbassidas a la tèsta dau Califat.
Lei rasons de la crisi dau Califat Omeia après la fin dau periòde dei grandei conquistas islamicas. D'efèct, leis Omeias favorizèron l'aristocràcia aràbia per assegurar son poder. Pasmens, aquela aristocràcia, guerriera e rurala, deguèt dirigir un empèri vast, compausant d'unei pòples e que son motor economic venguèt rapidament lei classas aisadas (marchands, artesans...) dei centres urbans. De mai, ambé l desalenament dei conquistas, lo ròtle de l'aristocràcia guerriera dins la direccion de l'estat venguèt pauc a pauc contestat. Una tièra de crisis de succession afebliquèt egalament la dinastia entre 730 e 750. Enfin, l'exclusion dau poder dei pòples conquistats causèt una agitacion importanta dins lei regions perifericas. Ansin, lo maucontentament entraïnèt la revòuta deis Abbassidas en 747.
Inicialament contenguda per leis Omeias, la rebellion capitèt d'aumentar sa fòrça ambé la realizacion d'una aliança ambé lei Pèrsas e lei Chiites. Aquò permetèt ais Abbassidas d'anientar l'armada deis Omeiadas a la batalha dau Zab en 750. Après una perseguida fins en Egipte, lo darrier sobeiran omeiada foguèt eliminat e lo cap deis Abbassidas venguèt califa.
La consolidacion dau poder abbassida[modificar | modificar la font]
Après sa victòria e lor presa dau poder, leis Abbassidas lo consolidèron per una tièra de refòrmas, magerament ai nivèus politic e religiós. Ansin, lo centre dau Califat foguèt desplaçat de Siria vèrs Iraq. Una capitala novèla, Bagdad, i foguèt bastida en 762 sus lo luòc d'una crosiera comerciala importanta. Enterin, l'administracion foguèt reorganizada e de pòstes dau govèrn prepausats ai non Arabis. Enfin, lei califats novèus anoncièron seis intencions de venir tornarmai a un islam sensa classa sociala e dirigit per un membre de la familha dau Profèta.
L'apogèu dau Califat[modificar | modificar la font]
L'apogèu dau Califat foguèt rapidament agantat en causa dei dificultats dau Califat per tenir sei regions perifericas e gràcias a un envans culturau e economic fòrça important.
Au nivèu militar, lei regions occidentalas escapèron rapidament a l'autoritat dei sobeirans abbassidas. Tre 756, Espanha venguèt independenta sota la direccion d'una dinastia omeiada. En 800, es lo torn deis estats de Magrèb d'obtenir una autonomia en cambi de la reconeissença de l'autoritat nominala de Bagdad. A l'interior de l'empèri, lo govèrn deguèt faciar l'agitacion chiita, la revòuta d'unitats de soudats turcs, la rebellion de certanei regions orientalas e unei crisis de succession. Ainsi, a l'apogèu dau Califat, durant lo rèine d'al-Mamun (813-833), l'empèri a ja perdut la màger part de sei regions occidentalas e una partida importanta de sei territòris orientaus.
En revènge, lo raionament culturau e economic dau Califat, especialament aqueu de sa capitala Bagdad, foguèt fòrça important. Ansin, la vila èra lo centre politic e economic dau monde enterin qu'un luòc major d'art, de cultura e de reflexion. De monuments son lo simbòl d'aquela epòca coma lo centre de traduccion dich « Dar al-Hikma » (Ostau de la Saviesa), construch durant lo rèine d'al-Mammun, que permetèt la conservacion d'un nombre important d'òbras grègas anticas. Aqueu raionament demorèt fins a la presa de Bagdad per lei Mongòls maugrat lo declin politic de la dinastia entre lei sègles X e XIII.
Lo declin e la fin dau Califat[modificar | modificar la font]
Lo declin dau Califat acomencèt tre lo sègle IX ambé la pèrda d'autoritat dau califa sus leis afaires interiors e la formacion de dinastias regionalas fòrça poderosas que prenguèron lo poder. Ansin, lo califa venguèt pauc a pauc una mariòta dirigida per l'aristocràcia, l'armada o de membres influents de la burocràcia administrativa. Reduchs a un ròtle onorific, lei sobeirans abbassidas foguèron eliminats quasi entierament au sègle XIII per leis invasions mongòlas.
La desagregacion dau Califat[modificar | modificar la font]
Començada au sègle VIII, la desagregacion dau territòri de l'empèri s'accelerèt a partir dau sègle IX entraïnant rapidament la mesa sota tutèla dau califa. D'efèct, tre leis annadas 820, la familha pèrsa dei Samanides prenguèt lo contraròtle efectiu d'una partida dei regions orientalas de Korasan. En Siria dau Nòrd, una dinastia chiita, lei Hamdanides, capitèt tanben d'installar son poder sota la region. Enfin, en Iran, lei territòris dei Tahirides e dei Saffarides venguèron de facto independents. A partir dau sègle X, lo fenomèn toquèt tot l'empèri. Bagdad foguèt presa per lei Buyides en 945 e Egipte foguèt conquista per lei Fatimides en 969. Lo califa foguèt pas destituit mai un protectorat foguèt creat au profiech dei Buyides que prenguèron donc lo contraròtle dau centre dau Califat.
L'invasion mongòla e la destruccion dau Califat[modificar | modificar la font]
La contraròtle dei Buyides sota leis Abbassidas demorèt fins a 1055 quand lei Turcs Seldjokids prenguèron la vila. I creèron tanben un protectorat e lo califa demorèt en plaça e conservèt son autoritat nominala sus la màger part dau monde musulman. Au començament dau sègle XII, lo rèine dau califa An-Nasir (1180-1225) permetèt una restauracion parciala de la poissança abbassida en Iraq en participant a la destruccion dei territòris seldjokids puei en resistent ais ambicions dei sobeirans vesins. Pasmens, deguèron cridar a l'ajuda de tropas mongòlas que s'installèron fòrtament dins la region puei acomençar sa conquista metodica. En 1258, una invasion mongòla conquistèt Bagdad e destruguèt la vila e sa populacion. La màger part de la familha deis Abbassidas foguèt tuat dins o après la batalha.
La contuniacion de la dinastia en Egipte[modificar | modificar la font]
Après lo chaple de la familha Abbassida per lei Mongòls, lei subrevivents foguèron aculhits per lei sultans mamelocs installats au Caire en Egipte. La dinastia foguèt donc simbolicament perpetuada permetent ai sultans mamelocs, egalament gardians dei luòcs sants de l'islam, de revendicar un primat onorific dins lo monde musulman. Au sègle XVI, après la conquista d'Egipte per leis Otomans, lo darrier califa abbassida leguèt sei poders au sultan turc Selim Ièr marcant la fin de la dinastia.
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
L'estructura dau govèrn dau Califat abbassida evolucionèt d'un biais important a respèct dei dos califats precedents. D'efèct, lei tribús perdeguèron la màger part de sei poders e l'organizacion de l'empèri s'inspirèt puslèu dei tradicions sassanidas. Ansin, lo regim abbassida èra una autocràcia de drech divin que lo cap, lo califa, es lo representant de Dieu. Son poder es sostengut per lei fòrças armadas e per una administracion salariada que substituiguèt a l'aristocràcia aràbia. De mai, es enviroutat per una Cort e un ceremoniau fòrça organizats e ierarquizats.
Lo califa[modificar | modificar la font]
De veire : Lista dei califas abbassidas.
Lo califa èra lo centre dau govèrn de l'Estat e son poder, d'origina teocratica e fortament inspirat deis empèris bizantin e sassanidas, èra teoricament absolut. Sa succession èra realizada segon un mòde dinastic au sen de la familha Abbassida. Son poder èra doble tant politic, coma cap de l'Estat, que religiós, coma cap dei musulmans.
Pasmens, dins lei fachs, lo poder dau califa èra limitat per l'influéncia de l'administracion, de l'armada e de l'aristocràcia de l'empèri. Ansin, lo poder dau califa abbassida venguèt pauc a pauc nominau a mesura que lei províncias perifericas venguèron independentas. Lo movement foguèt renforçat per lei problèmas per contrarotlar l'armada que venguèt un actor politic major dau Califat. Après la presa de Bagdad per lei Mongòls en 1258, la dinastia perdeguèt sei territòris e subrevisquèt sota la proteccion dei Mamelucs d'Egipte. Son ròtle venguèt adonc solament simbolic e ceremoniau fins a la fin de la dinastia au sègle XVI.
L'administracion[modificar | modificar la font]
Leis Abbassidas reprenguèron una partida importanta dei tradicions administrativas dei Sassanidas e s'apielèron pauc a pauc principalament sus lei regions orientalas de l'Empèri per conservar lor poder[1][2].
Ansin, lo govèrn centrau es format per un ensems d'oficis dichs « diwan » que s'ocupan dei tematicas principalas dau poder. Aqueleis oficis son tenguts per un còrs de secretaris sonats « kuttab ». Lei principaus son l'ofici de l'impòst fonzier, l'ofici dei domenis, l'ofici dau Tesaur, l'ofici de la cancelariá e l'ofici de l'armada. La pòsta aviá tanben un ròtle primordiau per lei comunicacions e l'entresenha. Lo cap d'aquela administracion governamentala es lo vizir.
En 762, la capitala dau Califat foguèt desplaçada a Bagdad. La màger part dei foncionaris sirians foguèt remplaçada per de Pèrsas. De dinastias de foncionaris se formèron alora pauc a pauc dins aquela region enterin que l'organizacion dau govèrn veniá pus administrativa. Aquò entraïnèt una pèrda d'nfluéncia dau Califat sus sei regions occidentalas que venguèron rapidament independentas.
L'organizacion e l'administracion dei províncias èra fisada a de governadors dichs « khatib », « emir » o « wali » e a unei foncionaris exercissent lei poders principaus. Ansin, lei finanças son sota la direccion d'un director deis impòsts dich « amil » e la justícia, que sa fònt principala èra la lèi islamica, es dirigida per un « cadi ». Puei, lo rèsta deis administracions majoras es organizat a l'entorn dei caps dei fòrças armadas, dau cap de la polícia, deis intendents dei domenis dau califa e dau cap de la pòsta. Enfin, un organisme es encargat de reculhir lei planhs còntra lei foncionaris.
L'armada[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas foguèron un problèma regular de la dinastia abbassida qu'assaièt divèrsei mòdes d'organizacions per limitar son influéncia dins leis afaires dau govèrn. Pasmens, aquò mau capitèt e l'armada prenguèt pauc a pauc lo poder decisionau dau califa.
Ansin, lei tropas dau Califat èran inicialament d'origina siriana per la màger deis unitats. Aquò durèt fins a la guèrra civila entre Al-Amin e son fraire Al-Ma’mun entre 809 e 813. Lo califa Al-Mu`tasim decidiguèt donc de formar una garda especiala que lei membres èran chausits entre d'esclaus militars generalament turcs. Aqueu sistèma foguèt tanben remplaçat vèrs 860 après l'assassinat de quatre califas successius per una unita mameluca formada d'esclaus capturats joves e educats dins una ortodoxia simpla per assegurar lor leiautat. De lor caire, lei tropas dau rèsta de l'armada èran despartidas dins l'empèri. Leis oficiers recebián una partida deis impòsts fonciers per pagar la sòlda de seis òmes. Unei militars aprofichèron aquela situacion per s'enriquir au detriment dei païsans.
Aquela organizacion entraïnèt una auça progressiva dau poder de l'armada e magerament de son comandant en cap. D'efèct, lo recrutament d'esclaus copèt lo ligam entre la societat e l'armada enterin que la garda personala dau califa venguèt un element politic major de la Cort, especialament durant lei crisis de succession. Enfin, lei dificultats dau tesaur dau govèrn permetèron encara l'aumentacion dau ròtle de l'armada dins la direccion dau país que venguèt preponderanta a partir de la mitat dau sègle X.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire : Economia dau califat abbassida.
Lo periòde dau Califat es caracterizat per un desvolopament economic important. D'efèct, lei caps novèus deguèron favorizar lo progrès economic de l'Empèri, magerament après la fin dei conquistas islamicas. Encoratjèron l'agricultura que demorèt la basa economica dau país, la formacion d'una indústria e lei cambis comerciaus gràcias a la posicion dau califat entre Euròpa e Asia.
L'agricultura[modificar | modificar la font]
L'agricultura foguèt la basa de l'economia de l'Empèri Abbassida. Lo sector aprofichèt lei progrès tecnologics, lei trabalhs d'aigatge o d'eissartatge per se desvolopar. De mai, foguèt estimulat per la demanda dei grandei ciutats e de l'aristocràcia. La màger part dei païsans èran generalament de megiers. Divèrsei tipes de terrens existissián :
- lei tèrras dei non musulmans que pòdon èsser gardadas, vendudas o legadas en cambi dau pagament d'un impòst.
- lei tèrras dei musulmans qu'èran tanben somesas a l'imposicion.
- lei domenis publics, confiscats après la conquista, èran cultivats sota la direccion d'intendents dau sobeiran o acordadas a de particulars per una esplecha dirècta.
- lei tèrras concedidas per de fidèus a d'organizacions piosas.
Lei culturas èran relativament variadas e principalament dominadas per de produchs vegetaus coma lei cerealas (blat, ris...), lei fruchs, lei lieumes, l'òli d'oliva, la viticultura, lei dàtils, lei bananas o la cana de sucre. Lei rendements èran auts per l'epòca. Pasmens, lo norrigatge conservèt un ròtle important per lo manjar (moton), lo transpòrt (camèus, chivaus...) o la fornidura de matèrias premieras. Existissiá egalament de norrigatge de galinalhas o d'abelhas principalament destinats ai classas pus aisadas de la societat.
L'indústria[modificar | modificar la font]
En fòra de l'agricultura, lo califat capitèt tanben de desvolopar son indústria, especialament dins lei regions pèrsas e egiptianas. La principala foguèt aquela dau textil gràcias ai culturas dau coton e de la seda. L'existéncia de ressorsas minieras importantas permetèron egalament l'envans de la metallurgia. Enfin, après l'introduccion dau papèu, son desvolopament entraïnèt l'aparicion d'una indústria florissenta. Aquela prosperitat industriala favorizèt lei cambis comerciaus au sen dau califat.
Lei cambis comerciaus[modificar | modificar la font]
Gràcias a son envans economic e sa posicion privilegiada, lo califat foguèt un luòc actiu de cambis comerciaus. Ansin, lei pòrts dau Golf persic e de la Mar Roja participèron au comèrci amb India e China. L'empèri importava d'espècias, de la fusta preciosa e d'autreis articles de luxe destinats a la consomacion interiora e a l'exportacion vèrs Euròpa, principalament l'Empèri Bizantin. Aqueu darrier eportava vèrs lo califat de metaus preciós (aur, argent...), de drògas e tanben d'engenhaires. Au nòrd, lei marchands abbassidas èran en relacion ambé lei regions de la Mar Baltica per lo comèrci dei pelissas o de l'ambre. Enfin, au sud, existissiá un comèrci amb Africa que regardava lei metaus e leis esclaus.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion principala dau Califat, e de segur aquela dau sobeiran, èra l'islam que diferentei formas existissián dins l'empèri segon lo luòc, lo periòde e la classa sociala. Lei principalas foguèron lo sunnisme, lo chiisme, lo kharigisme e lo mutazilisme. La coexisténcia entre aquelei corrents foguèt generalament malaisada. D'efèct, lei califas èran generalament partisans dau sunnisme o dau mutazilisme e l'agitacion causada per leis autrei brancas venguèt pauc a pauc un problèma per l'integritat dau Califat. D'autra part, lo mutazilisme, inicialament encoratjat per lei califas au sègle IX venguèt pauc a pauc fòrça impopular dins lei classas socialas pus bassas. Ansin, dispareguèt totalament entre lei sègles XI e XIII.
En fòra de l'islam, leis autoritats dau Califat èran relativament tolerantas a regard d'autrei religions. Sei fidèus avián un estatut especiau que permetiá un libertat relativa de culte mai o mens importanta e una proteccion còntra lei persecucions. Ansin, existissiá de minoritats importantas dins l'Empèri coma de crestians, de jusieus o de zoroastrians.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo califat abbassida conoguèt una produccion cultura remarcabla que certaneis òbras son totjorn conegudas a l'ora d'ara. La literatura e la filosofia foguèron lei domenis pus productius gràcias au contacte ambé lei civilizacions grèga e pèrsa o ambé leis estats indians.
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura foguèt un art florissent sota leis Abassidas en drecha linha de la literatura pèrsa. Au sègle IX, aprofichèt l'apogèu de la dinastia e de sa capitala Bagdad per agantar un nivèu qu'es demorat legendari dins l'imaginari istoric. Ansin, lo periòde es caracterizat per una tièra d'òbras que son vengudas d'elements majors de la literatura mondiala, especialament dins lo genre epic e dins la poesia. La pus coneguda foguèt lo recuelh d'istòria dei mila e una nuechs. Probablament d'origina pèrsa o indiana, aqueu recuelh foguèt enriquit d'istòrias arregardant lei país e lei societats d'Orient Mejan e d'Africa dau Nòrd[3]. Son influéncia es totjorn fòrça importanta a l'ora d'ara ambé lei personatges d'Aladdin o d'Ali Baba e lei Quaranta raubaires. Una autra òbra capitala de la literatura abbassida foguèt l'ensems poetic de Laila e Majnun que cònta la romança impossibla e tragica entre dos amants[4].
Filosofia[modificar | modificar la font]
Durant lo califat, la filosofia gropèt dos ensems de trabalhs que pòdon de còps èsser liats. Lo premier regarda la recèrca filosofica menada sus l'islam a partir de sei tèxts sacrats. Aqueu domeni s'interessèt a la concepcion de l'islam e a sa vision a prepaus de l'Univèrs, de la Creacion, de la Vida e de Dieu. De son caire, la segonda partida de la filosofia desvolopada dins l'Empèri Abbassida consistiguèt en la contuniacion de la filosofia grèga antica, especialament aquelei d'Aristòtel e de Platon. Regarda donc generalament pas de tematicas islamicas e de non musulmans poguèron i participar.
Sciéncias[modificar | modificar la font]
Coma per lo domeni culturau, lo periòde dau califat abbassida foguèt una èra fasta per lei sciéncias e lo progrès medicau o tecnologic dins lo monde musulman[5]. D'efèct, l'Empèri Abbassida assostava un nombre grand de sabents que realizèron un trabalh fòrça important e permetèron sa difusion au rèsta dau monde, especialament en Euròpa a partir dei sègles XI e XII[6]. Lei scientifics dau califat descubriguèron e creèron tanben de domenis novèus dei sciéncias coma la quimia o l'optica. Enfin, capitèron d'assimilar lei conoissenças e la tecnologia dei regions conquistas per comprendre e perfeccionar divèrsei tecnicas (armament, agricultura, maquinas...).
Aquelei progrès foguèron permés per la conjoncion d'elements e de politicas favorables. Ansin, l'empèri deis Abbassidas èra en contacte ambé la màger part deis estats pus avançats de l'epòca coma Índia e China. Lo califat aprofichèt egalament lo fach d'èsser situats sus lei territòris de civilizacions ancianas e prestigiosas, coma lei Sassinadas o lei Grècs ancians, que tenián de conoissenças scientificas importantas. Enfin, la lenga aràbia, unica dins tot l'empèri, foguèt un factor que favorizèt la propagacion deis òbras scientificas e lei cambis intellectuaus.
Sciéncias fondamentalas[modificar | modificar la font]
Lo califat abbassida capitèt de realizar de progrès e de descubèrtas importantas dins lo domeni dei sciéncias fondamentalas. Dos axes principaus, e pas necessarament separats, permetèron aqueu desvolopament. Lo premier foguèt la represa e la contuniacion dei trabalhs dei sabents de civilizacions pus ancianas o conquistas per lo califat coma lei Grècs en Alexàndria o lei Sassanids pèrsas. Lo segond foguèt la participacion a l'aparicion e a la formacion de domenis scientifics novèus.
Lo periòde abassida veguèt donc la redescubèrta e l'aprefondament dei sciéncias grèga antica e sassanida. Lei domenis principaus qu'aprofichèron aquela situacion foguèron lei matematicas, la fisica e la medecina. Ansin, la geometria euclidiana foguèt represa e desvolopada per lei Pèrsas Al-Biruni e Abu Nasr Mansur. Lo premier publiquèt divèrsei calculs de latituds, una teoria d'un sistèma solar eliocentric e s'interessèt a la fòrça de gravitacion terrèstra. Lo segond realizèt una òbra importanta en trigonometria. Un autre sabent pèrsa, Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi, es considerat coma lo fondador de l'algèbra que son nom vèn de sa publicacion principala, l'Abreujat de calcul per restauracion e comparason (« Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala »).
En fòra dei matematicas, la fisica aprofichèt l'aparicion de l'empirisme e dau metòde scientic modèrne descricha per Ibn al-Haytham dins son Tractat d'Opticas de 1021[7]. Aqueu darrier es considerat de còps coma lo premier scientific per son utilizacion d'experéncias per demostrar una ipotèsi[8]. En astronomia, uneis astronòms inventèron de sistèmas geocentrics, utilizats puei per Copernic per crear sa teoric d'un sistèma solar eliocentric, melhorèron lei calculs de precession de la Tèrra e participèron a l'invencion de l'astrolabi. Enfin, l'aparicion de la quimia modèrna foguèt prefigurada per leis òbras deis alquimistas de l'empèri qu'inventèron un nombre important de reaccions, de tecnicas coma la destillacion.
Medicina[modificar | modificar la font]
Coma lei sciéncias fondamentalas, leis arts medicaus realizèron de progrès fòrça importants durant lo periòde dau califat abbassida. De mai, la medecina èra relativament escampada dins certanei ciutats. Per exemple, au sègle IX, Bagdad assostava 800 mètges. Seis òbras, coma lo Qanun dau Pèrsa Ibn Sina, venguèron la referéncia mondiala e influencièron fòrtament la recèrca europèa de la Renaissença.
Tecnologia[modificar | modificar la font]
La tecnologia abbassida progressèt dins de domenis variats per assimilacion de tecnologias de país conquists o per contacte ambé d'autreis estats. Leis evolucions pus impressionantas foguèron realizadas dins la produccion agricòla e lo tractament dei produchs agricòlas.
D'avançadas aguèron luòc ambé l'aparicion de culturas novèlas e per l'utilizacion de maquinas per ajudar lo trabalh agricòla. Ansin, tre lo sègle VII, existissiá de molins d'aiga. Per la seguida, leis engenhaires abbassidas aprenguèron tanben de bastir de restancas o de pompas per canalizar lei quantitats d'aiga utilizadas per l'agricultura. Gràcias a aquelei realizacions, divèrsei sectors industriaus se poguèron desvolopar dins lo textil, lo sucre o lo papièr[9]. Enfin, a costat de l'agricultura, lei contactes ambé China permetèron egalament lo passatge de tecnologias chinesas, especialament la polvera[10].
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Applied History Research Group , University of Calgary, "The Islamic World to 1600".
- ↑ Hamilton Gibb, Studies on the civilization of Islam, Princeton University Press, 1982, ISBN 0-691-05354-5, p. 66.
- ↑ John Grant and John Clute, The Encyclopedia of Fantasy, "Arabian fantasy", p 51.
- ↑ Talattof, Kamran and Jerome W. Clinton, K. Allin Luther, "The poetry of Nizami Ganjavi: knowledge, love, and rhetoric", (Palgrave Macmillan, 2000), 15-16.
- ↑ Huff, Toby E., The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West, (Cambridge University Press, 2003), 48.
- ↑ Vartan Gregorian, "Islam: A Mosaic, Not a Monolith", Brookings Institution Press, 2003, pp. 26–38, ISBN 0-8157-3283-X.
- ↑ Gorini, Rosanna (October 2003). "Al-Haytham the man of experience. First steps in the science of vision". Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine 2 (4): 53–55. [1].
- ↑ Bradley Steffens (2006), Ibn al-Haytham: First Scientist, Morgan Reynolds Publishing.
- ↑ Adam Robert Lucas (2005), "Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe", Technology and Culture 46 (1), p. 1–30 [10].
- ↑ Ahmad Y Hassan, Potassium Nitrate in Arabic and Latin Sources, History of Science and Technology in Islam.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ar) العباسيون/بنو العباس في بغداد Abbassidas de Bagdad (749-1261).
- (ar) العباسيون/بنو العباس في القاهرة Abbassidas dau Cairo (1261-1517).
- (ca) Antoni Segura i Mas, Aproximació al món islàmic. Des dels orígens fins els nostres dies. Editorial Pòrtic. 2000.
- (de) Claude Cahen: Der Islam. Band 1: Vom Ursprung bis zu den Anfängen des Osmanenreiches. Fischer Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1968 (Fischer Weltgeschichte Band 14).
- (de) André Clot, Harun al Raschid. Kalif von Bagdad. Artemis, München u. a. 1988.
- (de) Wolfram Drews, Die Karolinger und die Abbasiden von Bagdad. Legitimationsstrategien frühmittelalterlicher Herrscherdynastien im transkulturellen Vergleich. Akademie Verlag, Berlin (2009).
- (de) Florian Illerhaus, Haschimitische Propaganda. Bedingungen für den Erfolg der abbasidischen Revolution. München, 2011.
- (en) John Joseph Saunders, The history of the Mongol conquests, ed. University of Pennsylvania Press, 2001.
- (en) Cyril Glassé e Huston Smith, The new encyclopedia of Islam, ed. AltaMira Press, 2003.
- (en) Ira Lapidus, A History of Islamic Societies, Cambridge University Press, 2002.
- (en) Bertold Spuler. The Muslim World. Vol.I The Age of the Caliphs. Leiden. E.J. Brill. 1960 ISBN 0-685-23328-6 p. 29.
- (en) William Muir, The caliphate its rise, decline, and fall from original sources, [2].
- (en) L. Venegoni (2003). Hülägü's Campaign in the West - (1256-1260), Transoxiana Webfestschrift Series I, Webfestschrift Marshak 2003.
- (en) Ahmad Y Hassan, History of Science and Technology in Islam, TRANSFER OF ISLAMIC TECHNOLOGY TO THE WEST (PART II) : TRANSMISSION OF ISLAMIC ENGINEERING, [3].
- (es) Pijoan, Jose. Història del Mundo, tom V, 7a ed.. Editorial Salvat, 1962, p. 127-141.
- (fr) Dominique Sourdel, L'État impérial des califes abbassides: VIIIe-Xe siècle, 1999.


text:
Rigaudon
Lo rigaudon es una dança e un ritme de musica occitan associat amb Lengadòc, Daufinat e mai que mai amb Provença. Una de sei caracteristicas es lo ritme de mesura en dos temps 2/4.
Venguèt fòrça popular en França durant lo regne de Loís XIV e foguèt emplegat per de compositors barròcs coma Andrieu Camprat e Jean-Philippe Rameau.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] Rigaudon de Jean-Philippe Rameau
- [2] Itzhak Perlman interpretant dos movements, en premier una siciliana e après un rigaudon (au bot d'1 min 50 s) dau compositor Fritz Kreisler.
- [3] Rigaudon dau compositor provençau Andrieu Camprat.


text:
.au.com Domain Registration
Price and Requirements for .au.com Domains
.au.com Generic Domain Name - Domain Information
Generic Domain Search Terms (gTLDs)
dot .au.com registration generic .au.com TLD register .au.com gTLDs generic .au.com TLDs generic Top Level Domains .au.com generic .au.com gTLD generic .au.com Top Level Domain icann .au.com gtld .au.com generic top level domains icann generic .au.com gtld icann .au.com domain names icann .au.com generic tlds icann generic .au.com tld generic .au.com top level domain names gtld .au.com domain icann .au.com tlds generic .au.com gtld program register tld gtld gtlds generic .au.com gtld generic .au.com gtlds icann .au.com generic gtlds top level .au.com tld icann .au.com top level domain icann .au.com gtlds .au.com top level domains tld register .au.com generic Top Level Domains generic .au.com generic Top Level Domain generic .au.com TLDs generic TLD .au.com register


text:
Per Joan-Claudi Puech
Lei fenèstras s’èran alandadas. Una ventolada probable, e eu se n’èra pas manco avisat, d’aitant mai que la matritz, l’ordinator que teniá d’a ment l’intendéncia de l’ostau, aviá ren senhalat.
Li aviá faugut de temps per sentir l’aire novèu, frescolet un pauc, vivificant. D’en premier, siguèt pas qu’un murmur luenchenc, testard, que destorbèt la torpor, onte, ambé delici, s’èra laissat sepelir. Dempuei quant de temps?
Doas nὸtas que clantiguèron, tot au cὸp conegudas e oblidadas, e que dau mai anavan dau mai estraçavan lo tranquillitat dau membre. “Cocut! Cocut! Lo temps es vengut!” Semblava de dire l’aucèu.
Una lὸnga frenisson sus sa pèu acabèt de lo tirar de sa letargia, e, tau coma l’aranha qu’entre dos degots d’aiganha se despulha au matin de l’engordiment de la nuech, despleguèt un braç, lentament, e comencèt de davalar de la fusta onte s’èra anat encrocar.
Bὸrd que sortiá jamai, aviá trobat aquí lo mejan de faire un pauc d’exercice. A la debuta per faire plaser a sei gènts que tiravan pena de son estat. Quand crompèron, aquestei, l’anciana manhanariá e sa campanha a la sortida dau vilatge, li laissèron lo darrier estanci qu’èra tot d’un tenent. Un membre gigant sota lo teulissa ambé fὸrça trauquets dins lei parets, qu’aquí, ancian temps, i tancavan dei faissons de ginesta seca per l’educacion dei manhans. E a flor e mesura que se fasiá mai leste, eu, son paire ajustiá quauquei fustas de mai, e de presas d’escalada de pertot.
Longarut èra, prim, quasi maigre. Ges de vèstits que li anavan. Se sentiá pas a son aise quand sortiá. Avant. Se cresiá de marcar mau. Quant de temps qu’aviá pas sortit?
La violéncia de l’exterior l’espaurugava. Pas aquela que maca e que pὸu tuar, non, qu’aquesta es pas que primària, e de tot biais una revὸuta es mai sovent aquí que s’amadura. Es l’autra que li fasiá paur, que l’empachava de viure, aquela, psicologica, sornadura, que s’èra espandida de pertot, e que s’auborava, ara, coma estent lo solet biais de bailejar lo monde. Èra ensenhada tanben. Ges de professors, per exemple, que l’aguèsson pivelat, que li aurián donat una enveja qunta que siegue. Ges de figuras en cu s’identificar, ges d’erὸi ὸ d’eroïnas.
Lo questionament, lei dobtes, la lentor, lei feblesas mai, èran fὸrabandits d’aquela societat de la “no alternative” que li èra venguda completament forestiera. Dau descὸr e de l’ὸdi, èra passat a l’indiferéncia.
Tant coma aquela deis autrei, la preséncia de sei gènts l’enfectava. Suportava pas la manca d’intimitat. S’isolava dins sa “seuva de fustas”, coma disiá lo paire. Lo menèron consultat, faguèt dei tèsts, mai trobèron ren que siguèsse patologic. Aviá una agudesa fὸra-nὸrma dei problèms existenciaus, diguèt una psicolὸga.
Fasiá una bèla vὸuta que s’èra pas fach ausir lo cocut, ὸ benlèu que l’aviá mancat, eu, l’an passat, tot enviscat qu’èra dins son malèsser. Istèt en chancèla quauquei segondas; aquel “an passat” li semblava luench. Sorriguèt, puei dins un moviment larg e plegadís davalèt de son ajocador per anar a l’endavant dau cant emmascaire.
S’aplantèt davant la fenèstra. Èra nus. Èra sempre nus au sieu. Perqué cargar dei vèstits venguts inutils? Pareissiá prὸche l’aucèu, mai se saup pron qu’es jamai aquí onte se pensa de lo destocar, qu’aquel encantaire vengut de l’autra man de la mar, aqueu rampelaire de la prima, tèn sempre l’engenh naturau de pas se faire ausir que de luench. Deviá nisar dins aquela montanheta blava que barrava l’orizont davant, e qu’eu, subran, se posquèt pas rementar lo nom. Sus lo crestenc, una tirassiera blanca sotalinhava lo cèu. Una saupicada de nèu tombada de la nuech. Qunta nuech? Ne’n fasiá plus lo cὸmpte. Èra la nèu dau cocut, la darriera, aquela que sὸna la saba, l’espelida de la tèrra.
Agachèt puei lei sèrras degalhadas e lei fruchaus maulauts dau fons dau pargue. Les robiniers avián passat lei ribas e esterilisavan tot sota son fulhum, e, prὸche la rota, lei romiás estofavan leis agrenàs dins sei sebissas. Solets resistavan quauquei noguiers. Au mitan, d’a vegadas, una bassacada de vent solevava lo canton d’un tibanèu. Una iorta esfondrada. Un imatge li tornèt. Una cara joina, una filha, que l’agachava d’aila, dau temps que lei gendarmas, cascos e cuirassa negras, l’emponhava. Aquestei, semblavan que vesián pas l’ostau.
Sempre atentiu au cant de l’aucèu, davalèt a l’estanci d’en bas. Dins l’escurina, sus la comὸda dau corredor, devistèt la siloeta d’un chin que benlèu èra estat sieu. Coma aviá fach, aquest, tant pichὸt qu’èra, per s’anar ajocar aquí ? Li passèt la man sus lo cotet, per careça, e rescontrèt pas qu’un pelatge rufe e poussόs. Èra empalhat. Dins la cambra, una freg intensa l’arrapèt. Èran aquí lo paire e la maire, alongats d’esquina sus lo liech que donavan d’èr a dei gisents d’un cὸp èra. S’èran fachs vièlhs. Seis uelhs encara duberts remandavan dins la penombra lo tèune rebat d’un luminon blavenc que dau plafon velhava sus elei. La matritz aviá baissat la temperatura per servar lei cὸrs.
Au planpè, en passant, toquèt l’ecran dau grand ordinator. I aviá gaire de luminositat, la mema que dins la cambra. Un lutz que s’esparnha. Just çὸ que faliá pasmens per donar a veire lo darrier messatge de la matritz.
“ Tot comptat e rebatut, la darriera causa que posquèssi faire per t’aparar es de durbir l’ostau. Ai laissat lei reflectors polarisats (lei tometas coma disiás) en posicion sarrada, de tau biais que de luench l’ostau serà encara quasiment invisible. De prὸche, aquὸ serà plus possible que dins gaire podrai plus produrre d’imatges virtuaus. Bὸn astre!”
Benlèu qu’aviá sachut legir, mai aquela sarabanda muda dei marcas estranhas e lusentas s’endevenián pas ambé l’armonia dau cant.
Coneguèt pas l’ὸme grandaràs que l’espinchava dins lo rebat dau mirau de l’intrada. Èra de pèu bruna e deis uelhs daurats, lὸng dei braç. Fὸrça lὸng. Se clinèt un pauc, arribavan ai cavilhas. Una monina d’una novèla mena.
Quand passèt lo lindau, lo cocut se calèt, e eu, subran, se sentiguèt coma desmamat. Tanben li venguèt en boca un gost de cendre; un imatge de la filha de l’ὸrt, dau Papà e de la Mamà, li atraversèt l’èime. Sentida e gost que tanlèu siguèron oblidats quand reprenguèt lo cant emmascaire de l’aucèu, e, lo seguissent, s’enanèt dins l’anar saborόs de l’aire. Risiá, se fasiá dau Monde una fèsta de la gaug.
Fariá pas l’error de pas reconéisser lo Paradís, coma advenguèt, pareis, a l’Adam, lo premier deis ὸmes.


text:
Christian Andreu : Hami de coneishença
Mantuas passions qu'animan l'ancian jornalista de 43 ans, la literatura, la pintrura e la natura.
Jornalista de formacion, Christian Andreu que tribalha uei lo dia com foncionari deu govèrn de Catalonha, qu'ei originari de Barcelona mes que seguí la soa hemna dètz ans a, a Reus, ua vila a 130 quilomètres de la capitala catalana. Christian qu'estó jornalista tà EGIN (jornau basco d'informacions) e El Punt (jornau catalan). Lo virus de l'escritura ne l'a pas deishat, que segueish d'escríver articles tà sites d'informacions en occitan en linha com lo Jornalet e A Vòste.
- Publicat dens Portraits


text:
Es donades d’afluéncia toristica en Pirenèu barren un mes d’agost de bonança non sonque economica, damb un augment d’ocupacion respècte de sasons anteriores, senon tanben meteorologica, encara que damb eth revèrs d’un paisatge mès sec qu’eth verdós mes de junhsèga entàs parçans dera nòsta montanha. Un condicionant que, a despièch d’aguest risc de manca de pluges entara vida non sonque pirenènca senon, sustot, dera des airaus que dependen des sòns recorsi, permet tanben un gòi mès fluïd dera natura e era pujada as tucs que conformen es ribères que mos acuelhen. Aquiu naut, ath cap dera sèrra, eth temps se conjugue jos era perspectiva dera eternitat, ja qu’era val repòse jos era claretat d’un cèu ludent e era siloeta dera shèna que vire e despunte per miei des tucs mès reconeishibles, coma eth Maubèrme, eth Montardo, eth Montlude, eth Montcorbison e tot eth còr de monts, de nòm o non, presididi pera susvelhança dera Maladeta que, maugrat non èster aranesa, ei autant de familiar e vedibla, tota plapejada de nhèu, cada còp mens, e d’un terrèn rocós coma testimòni der antic glaciar, tan ben diboishat ena sua cara nòrd. Non ei casuau qu’era montanha se restaque soent damb era volentat de transcedéncia qu’er uman viu d’ençà deth sòn interior en camin ascendent de cap tath cèu dubèrt, aquiu en tuc, de viatges amarat de broma e mistèri, peth dessús de tot çò de limitat e atrauessat per un madeish esperit, entre era finitud des elements deth hons e era infinitud dubèrta dessús, coma s’era baishada ja non siguesse possibla.
(DIARI SEGRE, 3-9-2016)


text:
Farmacologia
La farmacologia al sens larg es l'estudi dels medicaments e de las substàncias d'origina exogèna (xenobiotics) que pòdon aver aquel usatge.
En practica , lo tèrme de farmacologia designa: la farmacologia experimentala, la farmacodinamica, la farmacometrica, la farmacocinetica, la farmacologia clinica.
- Farmacologia clinica : Estudi de las accions d'un medicament sus l'òme portant sus las variacions d'una foncion normala o patologicament modificada, lo metabolisme e la destinada d'un principi actiu medicamentós dins de condicions fisiologicas particularas o patologicas.
- Farmacologia experimentala : Estudi a çò de l'animal.
Brancas de la farmacologia[modificar | modificar la font]
- Farmacocinetica : Estudi de la cinetica d'una substància dins l'organisme : absorpcion, distribucion, metabolisme, excrecion.
- Farmacodinamica : Estudi de l'efièch d'una substància sus l'organisme, de las responsas provocadas.
- Farmacometrica : Evaluacion quantitativa (mesura) de l'efièch dels agents farmacologics in vivo e/o in vitro.
- Quimia terapeutica : Estudi quimic de las substàncias dintrant dins la composicion dels medicaments.
- Toxicologia : Estudi dels efièches sul còs uman de las substàncias toxicas.
- Farmacognosia : Estudi de las matèrias primièras naturalas (plantas ...) utilizadas dins la preparacion dels medicaments
- Farmacovigilancia : Estudi del efièches non desirats de las moleculas sus l'organisme.
- Farmacia Galenica : Estudi de la preparacion dels medicaments.


text:
Escambis, encontres, entrevistas.
Echanges, rencontres, interviews
L’Associacion de la Hèira deu Mas d’Azil nos dar rendètz-ve cad’an le 1er de mai.
L’Associacion Flor d’Agram de Castanet prepausa una souscripcion per le livre de Jaume Maurat.
Georgette Rouja, une amoureuse des mots et des langues latine et romanes.
Cada darrèr dissabde de janvièr le Coc-e-Vo participa a la dictada Occitana
Le Coc-e-Vo nos presenta l’exposicion du cinquantenari de l’associacion
Le Coc-e-Vo de Carbona presenta son association
Le teatre de la Rampa TIO ençò nòste
Les joens collegians de Foish, descobrisson le jòc de quilhas de sies au malhet
Eric fraj parla de son darrèr spectacle : RDV
Pascal Bergognan encargat de l’occitan au Conselh departamentau torna sus la lenga occitana.
Andriu Lagarda grand trabalhaire per l’Occitan, au service de la cultura nòsta dempèi un briu, escotatz:


text:
An aucit a un joen poèta de lengua catalana enes budèths de Barcelona, aquiu a on era sòrt deth vandalisme pòt virar de forma massa facilla de cap tath delicte de sang. E era sang, ja se sap, non acabe de borrar jamès eth sòn esclau, com remèrque damb sentiment e intelligéncia er escrivan Josep Maria Fonalleras, que tanben rebrembe era (mala) sòrt d’un aute poèta maximum e eterodòx, Pier Paolo Pasolini, mòrt en extraradi de Roma per non se sap qui, encara. Ne se saberà. Non coneishia cap libre de Salvador Iborra, eth poèta aucit era setmana passada, mès es croniques qu’entònen eth sòn rèquiem coïncidissen en explicar qu’auie predileccion pes “non-lòcs”, sus es quaus escriuec ath long dera sua òbra abracada de patac: “Es non-lòcs son es lòcs a on èm mès comòdes dempús dera pèrta. Son espacis que non impliquen ne renóncia ne consecucion deth desir”. Per casualitat, tròbi ua referéncia ad aguesti espacis mentre liegi un des darrèrs libres (Religió i comunicació) de Lluís Duch, capable de mostrar-mos era complexitat deth món de forma clara, distinta e en relacion damb aquerò absent e inefable: tèrme nomentat per Marc Augé, es non-lòcs son espacis urbans, coma es aeropòrts, es places grises e es bastisses administratives, lòcs de pas, encastres despersonalizadi, enes quaus es relacions basades ena “cordialitat” son lèu lèu impossibles. Dilhèu ei aguesta era condicion essenciau dera nòsta existéncia, en ambit dera postmodernitat, ambit de fragmentacion: abitam tostemp un non-lòc, un “entre” desarraïtzat, coma eth pònt qu’amasse es costats der arriu e les da sentit, mentre nosati passam com abandonadi, entre eth corròp d’amnes damnatjades peth pas d’ua vida dejà incomplèta.
(Diari Segre, 8 d’octobre de 2011)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 28 de maig de 2013
Un brau n'ei pas tostemps un brau.
En gascon de las Lanas, que i a un aute mot brau de sens e d'etimologia plan diferents. Que designa ua palud pautosa, un maresc, ua lagua (Palay), un lòc umide on i peishen las vacas (Foix). Jo que'm pensi l'origina d'aqueth brau qu'ei lo mot baish-latin d'origina celtica grauus qui balhè lo mot grau en gascon. O sia brau que seré ua varianta landesa de grau, de medisha significacion. En gascon, grau e grava que son oronimes largament sinonimes enter si segon Palay. Que designan un maresc, ua lagua pautosa, un arriu sablós, un clòt umide. Lo mot qu'existeish autanplan en francés (grève, de graua), qui designa prumèr ua arriba sablosa o ua traca de plaja on las naus e los batèus s'i podèvan acostar e on s'i podévan desembarcar gent e mercanderias. Lo mot "grève "de faire la grève que'n deriva pr'amor de la "Place de Grève" a Paris, situada a costat d'ua grava de Sena qui a balhat lo nom a la plaça on s'i aplegavan los qui cercavan tribalh. En catalan, lo medish mot qu'existeish tanben dab aqueth sens de desembarcadèr sablós, totun devath la fòrma masculina ( el grau per exemple, lo de València). Deu catalan, lo mot que passè tà l'espanhòu (el grao: playa que sirve de desembarcadero, segon lo DRA).
En catalan e en occitan mediterranenc, grau que designa tanben ua canau o un bocau qui religa un estanh costèr a la mar mediterranèa. Grau dab aquera significacion de bocau qu'ei generaument considerat com a catalanisme en occitan, provienent de gradus (grau en catalan, o sia gra en occitan e grad en gascon). Totun, que tròbi la realitat d'aqueste catalanisme hòrt dobtosa per duas rasons. La prumèra: lo mot grève en francés (de graua) qu'ei a l'evidéncia semanticament e etimologicament identic au mot catalan grau (lo de València), ço qui permet de har remontar aqueste grau tà grauus, que non gradus. La dusau: en gascon, lo mot grau que i ei plan atestat com oronime e l'existéncia deu son doblon femenin grava que permet shens ambigüitat de religar lo mot gascon a grauus. Dongas, que i deu aver dus mots "graus" distints en catalan, l'un provienent de grauus (ex. lo grau de València), comun a l'occitan, au catalan e au gascon, e l'aute, estrictament catalan, provienent de gradus (ex. lo grau de Maurí /Maurin), o sia lo pas, en montanha. Dongas, lo mot occitan "grau" entà designar un element tan constitutiu de la geografia costèra lengadociana que i deu estar plan indigèn, occitan d'origina, en contra de çò qu'indica tots los bons obratges, enqüèra qu'aqueste oronime occitan grau i pogosse estar a vegadas con.honut dab lo mot gra.
En lengadocian, au contra deu gascon, grau e grava que i designan los quites calhavets qui's tròban hens los graus e las gravas (au sens gascon), cf. en francés gravier: calhavet gravèr, calhavet de grava, autanplan gravèir en gascon septentrionau e gravèr en gascon sud-orientau.
dijous, 23 de maig de 2013
Sela o cela? Los dus!
Los pasiegos que son los abitants de las vaths de Pas en Cantàbria, de tradicion centrada autorn deu pastoralisme, sustot vaquèr. Qu'an un parlar pròpi (cantabre, o sia classificat com a asturleonés de transicion per l'UNESCO) e que son longtemps estats considerats com a etnia a despart, tant per eths medishs com peus autes cantabres. En l'idiòma pasiego, deus pastors qui se'n tornan tà la cabana - tau cujalar- tà i passar la nueit , que se'n ditz que "se aselan" (o sia en gascon: que s'aplegan). De la medisha manèra, los pastors pasiegos d'autes còps qu' "aselaban" lo bestiar, qu'ei a díser que l'aplegavan dehens un cortau, un sarralh (ua prada tancada aperada el sel), tà botà'u a l'empara deus predators per la nueit. Aqueth vèrbe aselar qu'ei estat adoptat en castelhan estandard , uei lo dia que s'emplega essenciaument en parlant de las garias. En espanhòu, "aselar las gallinas" que significa embarrar las garias lahens un porèr tà que i passen la nueit a l'empara deus predators, o sia botar las garias... a la sela.
Dongas, en gascon com en espanhòu, que i vei aquiu duas familhas de mots d'etimologia e de grafia distintas. L'ua qu'admet ua c: celar, arrecelar etc, dab lo sens d'amagar, d'escóner, l'auta qu'admet ua s: selar, asselar, dab lo sens d'acessar, d'emparar, d'aquí lo mot la sela o l'assela.
PS tà cambiar de subjècte e demorar dab los "pasiegos":
Los pastors pasiegos que solèvan caminar en s'emportant ua barra o gimbèrla aperada "palu" o "barrancu". Aquèra barra que'us servivan au còp d'arma de defensa contra los lops e los cans sauvatges e de mejan de locomocion... tà sautar au dessús d'obstacles de tot escantilh: murets de pèira, arrius, eslacas etc etc. Qu'ei vadut ua disciplina espòrtiva locau: el saltu pasiegu, qui consisteish a sautar lo mei luenh possible (el "saltu") o a caminar lo mei luenh possible en s'ajudant dab la barra, shens tocar lo sòu dab los pès (la "muda").
diumenge, 19 de maig de 2013
Tres mots compartits especificament peu catalan e peu gascon: similaritats e diferéncias semanticas.
La prumèra seria qu'ei la d'aplec e los derivats aplegar, aplegada etc. Aplegar que vien deu latin applicare, com aplicar, totun lo sens d'aplegar qu'ei distint de lo d'aplicar. En catalan, aplegar que vòu díser 1- reunir, amassar 2- (en valencian:) arribar. En gascon (d'après Palay), aplegar que vòu díser 1- reunir, amassar 2- botar a l'acès, a la sela, a l'endòst (o sia, en gascon: a l'aplec) (en catalan: abrigar) 3- plegar botiga.
Aplegà's (o aplegar-se) en gascon que vòu diser 1- amassà's, 2- acessà's, asselà's, endostà's (en catalan: abrigar-se) 3-tornar-se'n tà casa, un còp ua tasca acabada. L'emplec d'aplegar dab la significacion de plegar botiga, deishar lo tribalh, qu'ei tanben corrent en catalan, totun la lengua estandard que'u prefereish plegar (lat. plicare). En catalan com en gascon, aplegar qu'ei sovent emplegat per plegar.
En catalan, un aplec qu'ei unha amassada de gent o de causas, ua reunion de gent, unha acampada, en particular hestiva.
En gascon, aplec que pòt voler díser (segon Palay): 1- amassada de gent o de tropèths qui son a punt de tornar tà l'ostau, tau cortau etc. 2- lo quite retorn tà l'ostau 3- acès, endòst, sela 4- assemblada. Totun, tàd aquera darrèra acceptacion d'assemblada, d'acampada, lo gascon que s'estima mei d'emplegar lo mot autan gascon com catalan d'aplegada.
Los mots aplec, aplegar etc que semblan un eretatge deu vocabulari pastorau pirenenc, quan e s'agiva d'aplegar lo bestiar sia pr'amor de la transumància (tau montanhatge o tà tornar tà la bòrda) sia tà botà'u a l'aplec, qu'ei a díser a l'empara deus predators e de las intemperias.
Lo segond mot qui m'interèssa uei qu'ei gavec o gavet. La forma mei antiga du mot, atestada en catalan, que sembla estar gavec, uei lo dia meilèu gavet. En gascon contemporanèu, las duas formas (gavec/gauec e gavet) que son emplegadas en concurréncia. Lo mot, tant en gascon com en catalan, que designa ua planta pirenenca (Rhododendron ferrugineum) qui creish ad altituds compresas enter 1500 m e 2500 m d.n.m. Lo mot que remonta probablament d'abans la romanizacion. Lo lingüista gasconista alemand Gerhard Rohlfs qu'aprèssa aqueth mot d' ua seria d'autes qui designan plantas e qui son conservats au còp en catalan e en gascon: gavarra (cat, gsc), gavarrera (cat) / gavarrèra (gsc), gavardera (cat) / gavardèra (gasc) (Rosa canis) etc. Tots aqueths mots que comparteishen un etimon d'origina pre-indoeuropèa qu'arretrobam hens lo mot basco gaparra / kaparra qui significa l'arromèc, la sèga. En gascon, un gavar(r) o gavard qu'ei un terrenh cobèrt de bruishòcs espinós, de gavardèras.
En catalan, un sinonime de gavet qu'ei neret. En contra de l'opinion de Coromines qui pensava que lo mot neret e podèva venir deu grèc (deu mot nerion: laurèr-ròsa afixat dab -eta, sufix locatiu de tipe basco); a jo, aqueth mot pirenenc no'm sembla pas briga tant exotic. De fèit, qu'ei meilèu ben romanic. En gascon montanhòu, neret qu'ei ua forma afixada -diminutiva- de nere, forma pirenenca de negre (deu lat. nĭger, nĭgra, nĭgrum). Neret que significa literaument "quasí negre" o "un chic negre". Ua forma similara deu mot qu'existeish o qu'existiva tanben en catalan com ns'ac indica la toponimia de la Catalonha deu Nòrd. Atau que i ei la comuna rosselhonesa de Montner e sustot lo lòcdit El Neret qui's tròba hens la comuna deu Voló (oficiaument "Lo Naret"). En aqueth darrèr cas, lo mot que devèva estar lo subernom de la persona qui fondè lo lòcdit (com en gascon: Negret/Neret o Moret ) .
Neret com a nom de la planta que deu har allusion a la color de la saba toxica d'aqueth Rhododendron qui ei d'un arroi fòrça escur, quasí negre, pr'amor deu hèr qui s'i concentra, d'aquí lo nom de l'espècia ferrugineum. Qu'ei de notar la paraula neret n'ei pas estada arrecuelhuda tà designar la planta en gascon per Palay. Totun, a mei de gavec /gauec e gavet, lo gascon qu'a locaument garet qui, com gavet, e poderé resultar d'un crotzament enter lo mot "indigèna" (pre-indoeuropèu) gavec e lo son sinonime romanic neret. Atau, gavec x neret -> gavet e garet.
La tresau seria qu'ei la d'avalot e d'avalotar. En catalan, un avalot que designa ua susmauta populara, un batahòri sediciós, ua manifestacion de susmauta. Avalotar que vòu diser har "avalot", susmautar, manifestar ua revòlta. Qu'arretrobam aqueras duas paraulas hens lo lexic gascon, grafiadas abalòt, abalotà's per l'equipa de Per Noste. Totun, en gascon, lo sens que n'i ei un chic diferent. La nocion de susmauta n'i ei pas briga. Un abalòt qu'ei un atropament, un encontre de mei d'un grop (Palay). Abalotà's que significa màve's tà formar un atropament.
L'etimologia d'avalotar prepausada per Coromines, dab bons arguments, qu'ei lo vèrbe latin volutare (agitar). L'avalot / abalòt, etimologicament qu'ei dongas ua sòrta d'agitacion, cf latin volutus, qui torneja o tornejat. Qu'ei important de s'avisar qu'en catalan, en contra deu gascon, los mots avalot e avalotar n'i son pas briga isolats. En particular, lo catalan qu'a un aute vèrbe aparentat a avalotar, qui ei esvalotar. Lo catalan colloquiau non hè pas nada distincion semantica enter la forma prefixada dab a- e la dab es-. Avalotar o esvalotar que son a l'origina sinonimes enter si, l'un o l'aute emplegat indiferentament segon los lòcs. Qu'ei la lenga normativizada modèrna qui a aprofieitat deu doblon avalotar /esvalotar tà balhar un sens especializat (lo de la manifestacion susmautaira) tà avalot(ar). Totun, de la mar qui ei a s'agitar, que se'n ditz enqüèra que "s'avalota" en catalan . En catalan estandard, esvalotar qu'a un sens mei generau qu'avalotar, qu'evoca ua agitacion tapatjaira, un batahòri. Un "avalot " qu'ei dongas un tipe d' "esvalot" qui's caracteriza per l'aspècte sediciós o susmautaire.
Etapas qui marquèn la transformacion de volutar(e) de cap a avalotar /esvalotar que son documentats en catalan ancian (dab, en particular, la forma intermediara avolotar). Lo vèrbe latin volutare qu'a balhat ua familha pro nombrosa de mots en catalan, tant hens la seria prefixada dab a- com hens la dab es-, au contra deu cas gascon on abalòt e abalotar e son ben isolats. Que s'ageish dongas aquiu d'un prèst deu catalan tau gascon: abalòt e abalotar (qui valeré mei escríver avalòt e avalotar) que son exemples deus bons de catalanismes especificament gascons, desconeguts en occitan non gascon. Totun, en migrant d'ua lenga tà l'auta, lo mot qu'a patit ua alteracion semantica, com sovent. Dens l'aute sens, brembem-nse deu cas deu mot cohet qui a patit ua alteracion semantica enqüèra mei grana (diable en gascon, huec d'artifici en catalan).
Per fin, que podem senhalar lo mot gascon abalut, deu laton volutus, qui designava lo cable qui encordava la pèrja suu carro, puish la pèrja era-medisha (cf. lo jòc deu geta-abalut). Aqueth mot abalut qu'a la medisha origina etimologica que abalotar- abalòt, de volutus (qui torneja, tornejat).
.
dimecres, 15 de maig de 2013
Deu capdèth e deu gusmèth,...un ahar de degusmerar (capdèth, capdèl /cabdèl, cabdell)
Hens un article d'opinion sus la doble ortografia, redigit per Josiana Ubaud hens lo jornalet, que i vedem mentavut lo mot lengadocian cabdèt, adaptacion grafica estranha deu mot noste capdèth. A l'origina, capdèth - deu latin capĭtĕllum, diminutiu de caput: cap, tèsta - qu'èra un mot pròpiament gascon qui designava un cap militar, un capitani. La forma lengadociana deu mot, atestada hens la literatura medievau, qu'èra capdel (uei lo dia grafiat dab un accent: capdèl) mentre en catalan qu'èra capdell (uei lo dia grafiat cabdell), alavetz dab la medisha significacion de capitani hens aquera duas lengas. De cap militar, lo mot gascon capdèth que vienó tà designar tanben lo membre d'ua frairia qui non n'èra pas l'ainat, puishqu'en Gasconha los hrairs mendres, com e n'eretavan pas, tipicament que's hasèvan sordats tà poder víver. En gascon contemporanèu, la significacion militara deu mot qu'ei caduda en desús, e, a mei de significar hrair mendre, lo mot capdèth qu'ei vadut sinonime de tipe (persona, gus).
Au sègle XVI, a l'epòca deu rei gascon Enric lo quatau de França, lo mot capdèth que conegó un gran succès. Qu'estó emprontat peu francés (cadet: 1-militar: les cadets de Gascogne- 2- estudiant d'ua escòla militara: les cadets de Saint-Cyr 3- hrair mendre ) e per modalitats non gasconas de l'occitan (cabdèt: hrair mendre). Deu francés, lo mot que passè tau catalan en qui la faussa terminason -et de cadet e soava a diminutiu qui i evocava la joentut com en francés (cadet: estudiant d'ua acadèmia militara), idem en espanhòu (cadete: joen noble qui comença ua carrèra militara, estudiant d’ua acadèmia militara), autanplan en anglés (caddy: joen assistant au gòlf), etc...
Au Principat de Catalonha (Barcelona, Tarragona) e hens los comtats nord-catalans, lo mot pròpiament gascon Capdet qu'ei un nom de persona, com en Lengadòc e sustot com en la quita Gasconha. Capdet qu'ei tanben lo nom ancian e catalan de la vila castelhana de Caudete, vila dautescòps valenciana e d'expression catalana (Cabdet en catalan contemporanèu). Totun, lo nom de persona Capdet n'ei pas briga present en país valencian, çò qui suggereish aqueth nom catalan que representa plan lo capitellum gascon, que non lo nom catalan de la vila de Caudete, d'etimologia distinta e debatuda (capitetu?). Los Capdets catalans qu'an probablament eretat lo nom d'un aujòu gascon.
En gascon, los derivats de capdèth que’s pòden formar de manèra regulara: capdèra (dicc. Per Noste), capderon, o irregulara: capdèta, capdeton.
En lengadocian contemporanèu, lo mot dialectaument equivalent de capdèth que’s poderé escríver de duas manèras: capdèl e cabdèl, segon Alibèrt qui a las duas entradas hens lo son diccionari, mentre Fabra qu'optè tà la grafia cabdell en catalan. En lengadocian com en catalan, los mots cabdèl (e/o capdèl ) e cabdell que designan tanben lo gusmèth. Per contra, capdèth n'a pas briga aquera accepcion en gascon. En lengadocian, un camussèl qu'ei plan un capdèl mentre qu'en gascon un gusmèth non ei un capdèth.
E aquò que'm mia tà interessà’m ad aqueth gasconisme de gusmèth o cusmèth o gusmeth o cusmeth...Gusmèth qu'ei la forma referenciau retienguda per Pèir Morà hens lo diccionari Tot en Gascon (après lo diccionari de Per Noste), mentre cusmeth (dab c e e tancada) qu'èra la forma preferida per Palai. D'on pòt viéner aqueth mot?
Jo que’m pensi gusmèth qu'ei ua evolucion deu mot camushèth, deu baish latin camussellu(m), forma derivada, afixada, de camus, dab lo sens deu mot latin classic camur o sia tòrnvirola, allusion a las tòrnvirolas deu hiu qui forma lo gusmèth. Lo mot gascon camushèth (variants atestats : camishèth, camussèth), conservat locaument en Gers, qu'ei l'exacte equivalent dialectau deu mot lengadocian camussèl, sinonime de capdèl, qu'ei a díser, en gascon referenciau, gusmèth. Lo passatge de camussèth tà gusmèth qu'ei testimoniat per tota ua seria de variants en gascon, qui pòden representar intermediaris o qui n'evocan d'autes: camussèth, camushèth, camishèth -> *cumishèth, *cumissèth ->cussimèth -> cusmèth, cusmeth, gusmèth, gusmeth.
dimecres, 1 de maig de 2013
Maiada, Maiada !
E peu prumèr còp despuish longtemps (o tostemp ?), lo mai qu’ei a quilhà’s hens la vila d’Anglet, au bascoat gascon. La maiada qu’ei a hà’s un simbèu de l’identitat gascona arrecuperada.
E a Havars, aquò que's debana atau:


text:
-
Occitan : las colorsPar 11armand11 dans CM1-CM2 le 5 Novembre 2016 à 15:06
Verdas verdas
Verdas, verdas son totas mas fardas,
Verd verd verd mon pul e mon berret
Segur que verd es aquò que m'agrada
Que lo meu papà es jardinièr.
Rojas, rojas son totas mas fardas,
Roge roge mon pul e mon berret
Segur que roge es aquò que m'agrada
Que lo meu papà es un pompièr.
Blancas, blancas son totas mas fardas,
Blanc blanc blanc mon pul e mon berret
Segur que blanc es aquò que m'agrada
Que lo meu papà es molinièr.
Blavas, blavas son totas mas fardas,
Blau, blau, blau mon pul e mon berret
Segur que blau es aquò que m'agrada
Que lo meu papà es policièr.
Negras negras son totas mas fardas,
Negre negre mon pul e mon berret
Segur que negre es aquò que m'agrada
Que lo meu papà es carbonièr.
-
CommentairesAucun commentaire pour le moment
Suivre le flux RSS des commentaires
Ajouter un commentaire


text:
Burzum
Burzum qu'ei l'un deus grops fondators deu black metal.
Somari
Biografia e ideologia[modificar | modificar la font]
Burzum n'èra pas un "grop" au sens on ne comptava pas qu'un sol membre : lo Norvegian Varg Vikernes, tanben mentavut Count Grishnack (vadut l'11 de heurèr de 1973). Aqueth qu'avó l'idèa de har musica sol de hèra joen enlà. Enregistraments (de hèra maishanta qualitat) deus sons purmèrs ensags que's pòden trobar suu hialat o sus compilacions recentas. Mes lo purmèr album vertadèr de Burzum que pareish en 1992, seguit de dus autes en 1993, suu labèl Deathlike Silence Productions deu guitarrista de Mayhem, Euronymous. En 1993, Varg Vikernes que tuè Euronymous. Au son procès, qu'expliquè qu'ac avèva hèit en estat de legitima defensa, mes non convencó pas lo tribunau. Condemnat a 21 ans de preson per aqueth murtre e peus huecs de mantuas glèisas en Norvègia (un pompièr que's morí en lutant contra un d'aquestes huecs), que's virè cap a movements neonazis, que hasó dus albums meilèu elèctro que metal puish que deishè la musica.
Ara qu'escriu tèxtes sus la soa vision deu monde (influenciada peu neopaganisme e peu neonazisme). Totun, que cau precisar que Varg Vikernes arrefusa uei l'etiqueta de "nazi": ça que la que sostien idèas racistas e que's revendica de l'odalisme, qui consisteish de revalorizar exclusivament los cultes ancians, la culturas tradicionaus e la "puretat" raciau deus país germanics, e nordics en generau, en i inclusent los eslaus segon eth. Tanben qu'indica que la soa etiqueta "satanista" vien de l'epòca on èra devath l'influéncia d'Euronymous: uei que refusa lo "satanisme" e que revendica sonque lo neopaganisme escandinau o ásatrú.
Musica[modificar | modificar la font]
Ja que Burzum sia sustot ligat, dens l'esperit de mantuns, a la vita e a las idèas politicas deu son gavidaire, la soa musica qu'estó hòrt originau e qu'influenciè (e qu'influéncia enqüèra) hèra de grops de black metal. Vikernes b'èra un musician multiinstrumentista (bateria, guitarra, guitarra baisha, clavèrs e ... vocaus) mes n'èra pas un virtuós. La musica de Burzum ne cèrca pas d'impressionar peu costat tecnic, sovent limitat. Ritmes simples e excessivament repetitius, melodias a còps majestuosas e a còps dissonantas, on los crits aguts e dolorós vienen nafrar las aurelhas, que hèn càder l'auditor(/tritz) dens un ambient hòrt escur on ne demora pas nada emocion positiva. Lo sentiment màger qui chorra de la musica de Burzum qu'ei un desespèr blos. Lo costat repetitiu de hèra de cançons, a maugrat de çò qui aperam "brutalitat" dens la musica metal (rapiditat extrèma, crits...), que ns'amia dens ua mena de transi soporific.
Las paraulas[modificar | modificar la font]
Las paraulas de Burzum que parlan de las mitologias nordica, assiriana e alemanda. Que son en norvegian e en anglés. Quauques títols que son en alemand.
Contunhaires de Burzum dens l'Espaci Occitanocatalan ?[modificar | modificar la font]
Lo nom de Burzum qu'ei un mot deu lengatge negre deus òrcs dens los romans de JRR Tolkien. Aqueth mot que significa "escuranha". Un grop de black metal catalan format dens las annadas 2000 qu'a causit de s'aperar Foscor. E recentament un grop de metal occitan de Roergue qu'a pres lo nom de Sornura. E'i cau véder un omenatge o ua revendicacion de filiacion artictica? Per contra, lo grop anglés The Darkness n'an pas gran causa de véder dab Burzum.
Discografia[modificar | modificar la font]
Burzum (demo1) (1991)
Burzum (demo2) (1991)
Burzum (promo) (1992)
Burzum (1992, segonda sortida en1995)
Aske EP (1993)
Det Som Engang Var (1993)
Hvis Lyset Tar Oss (1994)
Filosofem (1996)
Dauði Baldrs (1997)
Hliðskjálf (1999)
Belus (2010)
Falen (2011)
Ligams[modificar | modificar la font]
Avertiment : uei qui Varg Vikernes ei en preson, que sembla que quauquas organizacions d'extrèma dreta volhan, en hant la promocion de la soa musica e en lo transformant en ua mena d'idòla-martir (quan serà empresoat per murtre), har tanben la promocion de las loas idèas. Quauques uns qu'ac hèn dab la benediccion de l'interessat. Que cau donc préner dab hèra de precaucions tot çò qui legim sus Burzum sus Internet.
[1] Un sit rus de sostien a Varg Vikernes, lo sol reconegut peu quite Vikernes, on podem léger los sons escriuts recents (en rus o en anglés).
[2] Un sit consagrat a Burzum, mes declarat non oficiau per Varg Vikernes e creat peu movement d'extrèma dreta Corrupt.
[3] Burzum au sit de l'ANUS (American Nihilist Underground Society)


text:
Dèlta fluvial
Un dèlta es un tipe d'embocadura qu'un riu pòt presentar al luòc ont s'escampa dins un ocean, una mar o un lac.
Dins de condicions ligadas a la turbuléncia de la mar e a la quantitat de sediment carrejats pel riu, se pòt formar un amàs de fons. Aquel dividissent lo riu en divèrses braces que lor traçat amb la còsta es sovent triangular, semblant a la letra grèga A (Dèlta). La primièra division del riu a la dintrada del dèlta se nomena l'apèx.
L'activitat alluvionària intensa condutz la forma pròpria del dèlta a cambiar segon lo temps.
Existís dos grands tipes de dèlta : de tipe Gilbert, e marins. Lo dèlta de tipe Gilbert es pus corrent e pus simple. Possedís un ventalh ribassut e de depaus sedimentaris basals, frontals e suls sucs. Los dèltas marins son pus complèxes dins lor arquitectura, perque possedisson una partida deltaïca aeriana e una autra sosmarina.
Un dèlta fòrça conegut es aquel format per Nil quand s'escampa dins la mar Mediterranèa per dos braces : lo de Damieta e lo de Roseta.
Somari
Ecologia dels dèltas[modificar | modificar la font]
Coma los estuaris, los dèltas constituisson d'ecosistèmas particulars. l'engorgament fangós e la mescla d'aigas de densitat, salinitat, temperaturas e turbiditat diferentas i crèan de condicions e abitats unics, expleitats per qualques espècias pendent tot o partida de lor cicle de la vida.
Ecotoxicologia[modificar | modificar la font]
Ont lo corrent alentís e segon los fenomèns de bioconcentracion e de sedimentacion, de « pòchas » de sediments polluits pòdon aparéisser, mai o mens renduts al moment de las tempèstas, dels curatges e dels aigats sasonièrs, o quand se pesca amb lo chalut. Lo projècte « CAROL » (Camarga Ròse Lengadòc) mostrèt la preséncia [1] de pòchas de sediments fòrça radioactius al drech de l’embocadura del Grand Ròse, contaminats per de Cèsi 137, fixat suls sediments.
[modificar | modificar la font]
Lista dels principals rius que lor embocadura forma un dèlta[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
- Òb
- Ienissèi (lac Baikal e ocean Artic), e lo Golf d'Ienissèi
- Olenek
- Lena
- Indigirka
- Huang He
- Xi Jiang
- Flume Roge
- Mekong
- Chao Phraya
- Irrawaddy
- Ganges e Dèlta de Ganges
- Mahanadi
- Godâvarî
- Krishna
- Kâverî
- Indus
- Chatt-el-Arab (reünion d'Eufrates e de Tigre)
- Kora
- Oral
- Amodarià (sec)
- Sirdarià (sec)
Africa[modificar | modificar la font]
- Nil e dèlta de Nil
- Nigèr (dèlta interior e ocean Atlantic)
- Ogooe
- Okavango (dèlta interior)
- Salom e son dèlta Sinesalom
Oceania[modificar | modificar la font]
Pas cap
America[modificar | modificar la font]
- Amazonas
- Orinòco
- Coco
- Rio Jacuí
- Mississipí
- Albani
- Mackenzie
- Yukon
- Colorado
- Paraná
- Sacramento (flume)
Antartida[modificar | modificar la font]
Pas cap
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Rapòrt final del projècte Carol per l'Institut de Radioprotection et de Sûreté Nucléaire. Vejatz tanben (fr) B. Lansard, 2005. Distribution et remobilisation du plutonium dans les sédiments du prodelta du Rhône (Méditerranée nord-occidentale). Tèsi de doctorat, Universitat d'Ais-Marselha 2.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Menaces sur les deltas numèro 121 revista Hérodote
- (fr)De l’importance des liens géographie physique/géographie humaine pour comprendre les risques de submersion des deltas surpeuplés per Sylvie Fanchette


text:
Illas Malvinas
Las illas Malvinas (var.islas, isclas, isolas/ísolas, nisolas Malvinas) o Falkland (en anglés Falkland Islands pel Reialme Unit o Malvinas Islands per l’OEA ; en espanhòl Islas Malvinas - de la vila bretona de Saint-Malo -) son un archipèla situat dins l’Atlantic sud, a 483 km de l’America del Sud.
Es considerat pel Reialme Unit coma un territòri d’otramar, mas per Argentina es un territòri sieu, administrat per la Província de Tèrra del Fuòc, Antartida e Illas de l’Atlantic Sud ; per l’ONU, fin finala, i a ua disputa de sobeiranitat e las doas partidas devon discutir e negociar ensems.
Istòria[modificar | modificar la font]
Devon lor nom als primièrs colons bretons e a la vila de Saint-Malo. Faguèron partida de l’empèri espanhòl e foguèron colonizadas e administrada per Argentina fins a l’invasion anglesa e a l’expulsion de la populacion argentina e del comandant argentin Luis Vernet.
La sobeiranitat demorèt en disputa fins a l’invasion lançada per la Dictatura Militara Argentina, qui, inspirada e sostienguda politicament pels regims capitalistas anglosaxons, cresèva las poder recuperar aisidament mercès a sa proximitat ideologica amb los Estats Units e lo Reiaume Unit e pr'amor del pauc interès aparent de Grand Bretanha per las Malvinas e, atal, compensar la siá manca de legitimitat e las siá marridas casudas economicas.
Al cap de la Guèrra de las Malvinas Grand Bretanha tornèt ocupar las Illas e la Dictatura Argentina casèt.
Despuèi, lo tèma de las Malvinas es una font de tension entre los dos país e la sobeiranitat es en discussion segon las Nacions Unidas malgrat lo fach qu’Anglatèrra refusa de’n discutir. Vejatz tanben: Guèrra de las Malvinas.
Politica e administracion[modificar | modificar la font]
Per l’administracion anglesa, lo cap d’Estat de las illas Falkland es la reina Elisabeta II del Reialme Unit, representada per un governador (actualament Colin Roberts).
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Vejatz Economia de las illas Falkland.


text:
Comunicat · 14.06.2016
Dins son darrièr comunicat, l’Assemblada Nacionala Occitana considerava que lo debat a l’entorn del futur nom de las nòvas regions èra una tela de fum espandida per escondre los problèmas costumièrs de la gestion de las collectivitats localas pel mercat-Estat-nacion francés: decisions administrativas arbitràrias, mancança de democracia, fauta de fisança en las populacions ciutadanas, abséncia d’autoritat politica amb una granda autonomia, flaquesa economica o d’una pensada economica per las novèlas regions, mai d’un problèma budgetari...
La question de l’endeutament de las regions es un exemple tipic d’aquelas manòbras tecnocraticas e financièras que l’ANÒC denonciava: un document de l’Agéncia Descomptes Publics mòstra que gràcias a la fusion, los deutes de certanas regions (qu’èran grèus) baissaràn, e que los d’autras (qu’èran leugièrs) aumentaràn.
D’un biais general, se lo deute d’una region es plan important, es en causa d’una marrida gestion de l’argent public pels conselhs regionals e pels elegits dels partits jacobins —de totas las colors— al poder de la decentralizacion en Occitània ; un feble deute pròva qu’una gestion melhora èra possibla. Aital amb la fusion, dins una perfiècha logica jacobina, las populacions de las regions financièrament establas pagaràn las incompeténcias politicas e administrativas dels conselhs regionals vesins.
Es lo cas per Miègjorn-Pirenèus qu’eireta de la gestion financièra catastrofica de la region de Lengadòc-Rosselhon. Parièr per Aquitània qu’eireta d’aquelas de Lemosin e Peitau-Charantas. Serà per Tolosa coma per Bordèu lo prètz del recentratge dels poders de las nòvas regions dins aquelas vilas.
Lo sol ganhant d’aquel calcul escur serà lo govèrn de l’Estat francés que règla aital un problèma espinós vist que las còlas responsablas de la marrida gestion de las regions de Lengadòc-Rosselhon, Lemosin e Peitau-Charantas son del meteis partit politic que la majoritat actuala al poder parisenc. Seriá estat parièr amb quin que siá partit jacobin.
A aqueste títol, dins son rapòrt sus l’estat de la democracia locala en França, lo Conselh d’Euròpa a criticat l’Estat francés sus la fusion de las regions en denonciant la mancança de consulta prèvia dels representants de las collectivitats territorialas, la tròp febla sollicitacion dels representants d’associacions de poders locals e tanben lo mesclum de las competéncias entre las regions qu’an fusionat.
L’ANÒC assumís una pensada politica liura e doncas preconiza de vertadièras entitats regionalas, amb d’identitats culturalas, lingüisticas e istoricas, una gestion autonòma e un mitan politic local alonhat dels calculs dels partits jacobins.
Volèm de regions que sèrvan d’interlocutors locals al poder central e non de far-valer dels politicians parisencs.
Aital volèm una fiscalitat pròpria e lo desengatjament fiscal de l’Estat centralista que pròva que sap pas gerir l’argent public de la descentralizacion.
Sèm per una constitucion democratica dins totas las regions occitanas, amb l’assentiment de tota la populacion d’Occitània: una manièra de demandar una reala reforma novèla e seriosa sus lo descopatge regional e la lei “NOTRe” (Novèla Organizacion Territoriala de la Republica).
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Me soi trobat un mestièr, coma disiá l’autre. Non, pas ieu, que vivi encara e totjorn suls quauques brigalhs daissats per un estat compatissent e a condicion de far 5 còps per jorn ma pregària virat cap al…Pòle Nòrd ? Non. Pòle Sud ? Non. Pòle Emplec ? Òc ! Mas sabètz que i a de contradas ont d’organisme d’indemnizacion e de regime caumatge n’i a pas. Ont, se vòs poder viure, siás obligat de cumular mai d’un emplec, de micrò-jobs, amb de patrons completament venduts al sistèmi, capables d’embauchar a còps de lanças-pèiras e de fotre defòra a còps de pè al cuol.
Imagina-te, un jorn fas la pichòta man chas una coturièra, lo lendeman t’en vas, pica sus l’espatla, cavar mai prigond dins una mina d’aur, lo jorn d’après encara vas far tremolar los aubres de la sèlva amazoniana en tira-butant sus una ressèga que coneguèt de jorns melhors… E tot aquò es ren, imagina-te qu’un jorn es lo rei en persona que te sona, a un besonh urgent d’un mercenari per se farcir un drac qu’espauruga sos subjèctes fisèls. Aquí, as pas res, pas de contracte, pas de prima de risca o de precaritat, pas d’assegurança-vita o de princessa a bicar a la fin, as juste ton vièch e ton cotèl, e, per tant gròs que siaga (lo cotèl), es un bricon leugièr. Urosament, sèm pas en França, e la solidaritat existís, entre tu e d’amics que son dins la meteissa mèrda professionala, amb un CV longàs coma lo braç e de bonas competéncias, mas pauc d’ofèrtas a la fin.
S’apondètz a aquò lo loguièr, los fraisses pel material, a cambiar pro sovent, un gròs budgècte vestits e manjalha, forçadament comprenètz que posca èsser complicat d’i arribar. Mas lo videojòc es pas la realitat, e serà doncas aquí possible non solament d’i arribar mas d’acabar lo mes clafit de sòus, pausat dins un castèl amb de fautuèlhs daurats sus trenca, amb tot plen d’amics e d’animals de companhiá. Fantasy Life vos perpausa aital, e coma o ditz son nom, de viure una vida somiada dins un monde fantastic. Sa particularitat es que, quitament se seguís las règlas del JRPG, lo jòc de ròtle a la japonesa, se basa mai que mai sus un principi de classas o de mestièrs intercambiables.
I a en tot un dotzenat de possibilitats, desseparadas en 3 familhas : lo combat, coma matge o mercenari, la recòlta, coma boscatièr o pescaire e la confeccion, coma menusièr o faure. E tot es interconnectat, vist qu’una ressorça (e n’i a de centenas) obtenguda en se passejant de pel monde servirà puèi a la fabricacion d’un objècte, per exemple un otís mai potent per poder tirar de novèlas ressorças, fabricar d’autras causas e aital. Tot s’encadena e s’entremèscla talament qu’es dificile de s’arrèstar avant d’aver tot descobèrt, tot cavat, tot combatut, tot fabricat e d’èsser arribat al mai naut gra de competéncia per cada mestièr. Es d’alhors lo principal interés del jòc, amb son monde colorat e son bestiari risolièr, vist que lo scenariò es plan-planet, e bravament colhonet. Es estonant d’alhors de veire la diferéncia entre una istòria tant ninòia e una gestion de gameplay tant abotida, del mens sus consòla portabla ont son rarament desvolopats de jòcs tròp detalhats. E puèi per un còp, es pas lo combat lo motor o l’atrach principal, ne deven una de las compausantas, a l’encòp utila e dependenta de las autras. Las conneccions entre cada mestièr rend lo daquòs coerent, en tirant lo jòc cap a la simulacion de vita, çò que, dins un univèrs fantastic ont Pòle Emplec existís pas e ont n’i a pas besonh, es lèu agradiu.
Sus aquò vos daissi, i a benlèu pas de Pòle Emplec al reialme de Reverià mas i a çaquelà la coá al guichet pels mestièrs. Tot lo monde es talament acostumat a cambiar tot lo temps, que i a en permanéncia 4 oras d’espèra. Minimum !


text:
Archiprèire
Archiprèire es lo títol d'un sacerdòt qu'administra e dirigí un archipreirat d'una diocèsi, qu'inclutz de parròquias diferentas. Aquel títol es generalament utilizat dins la Glèisa Ortodòxa. L'archiprèire èra ancianament lo sacerdòt ordenat mai ancian d'una glèisa episcopala o aquel designat coma mai naut per l'evesque. Sa foncion principala consistissiá a remplaçar l'evesque, per exemple per malautiá, dins las ceremònias de culte. Lo Concili de Trent los menciona solament per determinar coma s'es de far, al nom de l'evesque, la visita a las parròquias. En Espanha, lo concordat de 1851 redusiguèt la dignitat de l'archiprèire a la segonda del capítol; la primièra es la del degan e determina que los archiprèires rurals son nomenats entre los rectors d'una comarca per l'evesque.


text:
Blacqueville
Blacqueville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a Unitat|25|km}} de Roan entre las vilas de Barentin e Yvetot.
Las municipalitats près de Blacqueville son : Fréville, Carville-la-Folletière, Mesnil-Panneville, Mont-de-lo If, Crei-Maire, La Folletière, Villers-Écalles, Bouville, Betteville ...
Las vilas prèpas de Blacqueville son : Yvetot, Barentin e Duclair a Unitat|10|km {{}}, Maromme a Unitat|16|km {{}}, Déville-lès-Roan e Canteleu a Unitat|17|km {{}}.
La commune est située à 25 km de Rouen entre les villes de Barentin et Yvetot.
Les communes à proximité de Blacqueville sont : Fréville, Carville-la-Folletière, Mesnil-Panneville, Mont-de-l'If, Croix-Mare, La Folletière, Villers-Écalles, Bouville, Betteville ...
Les villes proches de Blacqueville sont : Yvetot, Barentin et Duclair à 10 km, Maromme à 16 km, Déville-lès-Rouen et Canteleu à 17 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Blacqueville #que lo banc se'n trobava dins un castèl antany al luòc dich de Bellegarde i aguèt erigit, abans 1487, en vicomté per la reünion de quatre fiefs. Aquela pichona vicomté i aviá drech d'anautita justícia suls abitants. Levava féodalement de la baronnie de Montville. Los quatre fiefs ressortián largament los limits de la parròquia. En voici la composicion : 1/ la tèrra e la châtellenie de Santa-Crotz de las Ifs, en levant de Montville 2/ lo plen fief de haubert nomenat Bellegarde (dicha Blacqueville), en levant tanben de Montville 3/ lo 1/8 de fief nomenat Hermenonville amb lo sieu solar trucat "la pèira" 4/lo 1/8 de fief de haubert nomenat Houdetot seguts tanben sus Blacqueville. Lo banc del fief es uèi malaisit a situar perque aquel luòc-dich a desaparegut. Sus la parròquia de Blacqueville existissián d'unas autras fiefs independentas de la vicomté : Lo Mesnil-Grand-Avoine e lo Neufbosc.
La seigneurie de Blacqueville dont le siège se trouvait dans un château autrefois au lieu dit de Bellegarde fut érigée, avant 1487, en vicomté par la réunion de quatre fiefs. Cette petite vicomté avait droit de haute justice sur les habitants. Elle relevait féodalement de la baronnie de Montville. Les quatre fiefs dépassaient largement les limites de la paroisse. En voici la composition : 1/ la terre et la châtellenie de Sainte-Croix des Ifs, relevant de Montville 2/ le plein fief de haubert nommé Bellegarde (dit Blacqueville), relevant aussi de Montville 3/ le 1/8 de fief nommé Hermenonville avec son manoir appelé "la pierre" 4/le 1/8 de fief de haubert nommé Houdetot assis aussi sur Blacqueville. Le siège du fief est aujourd'hui difficile à situer car ce lieu-dit a disparu. Sur la paroisse de Blacqueville existaient d'autres fiefs indépendants de la vicomté : Le Mesnil-Grand-Avoine et le Neufbosc.