text:
Gaston III, comte de Fois, vescomte de Bearn, dintrèt dins la legenda jol nom e la grafia occitana de Fèbus.
Dins lo contèxte tumultuós de la Guèrra de Cent Ans (1337-1453), qu'opausa reialmes de França e d'Anglatèrra, marca l'epòca per son sens agut de la politica e son amor de las arts e de las letras. Se son demoradas mai que mai las accions militàrias màgers d'aquel estratèg militari, lo fast de sa cort e los desbòrdaments de son caractèr, Fébus aguèt tanben un ròtle de granda importància sus lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas al sègle XIV.
Bon coneisseire de l'occitan dins sa varianta bearnesa tant coma l'occitan literari dels trobadors, fa de se lenga mairala un otís politic que li permet d'aumentar son poder sus l'ensems de la populacion de sos territòris. Es tanben un actor del desvolopament cultural en particulièr per lo domeni scientific.
Lo comte vòl conservar la sobeiranetat de sas tèrras. Justifica son autoritat e son autonomia d’un costat en se reclamant sol sobeiran de Fois e de Bearn, mas tanben en assetant las especificitats localas, mantenent aital a despart l’organizacion politica, administrativa, sociala e linguistica del reiaume de França.
Dos principis màgers de son administracion son doncas d’una part la conservacion de las tradicions juridicas ja en plaça e d’autra part l’usatge de la lenga occitana dins l’exercici de son poder.
La vida sociala de Bearn depend dempuèi de sègles dels Fòrs de Bearn, tèxtes de dreches e privilègis reconeguts a la populacion, redigits en occitan e qu’avián una vertadièra valor legislativa.
Per çò que concernís la lenga, se parla majoritàriament gascon sus l’ensems del domeni mas tanben lengadocian dins una part del comtat de Fois. Per se far comprener dins tot lo domeni, Gaston Fèbus, que sa lenga mairala es lo bearnés, s’exprimís en occitan, qu’es aital la lenga parlada dins la vida de cada jorn e a la cort, lenga de l’administracion e del poder. S’es conservada una documentacion oficiala redigida en occitan fòrça importanta. Totun Gaston, qu’es un aristocrata letrat e cultivat, mestreja tanben lo francés e lo latin.
Los musicians e joglars que circulan dins Euròpa tota venon a la cort de Gaston, fasent d’aquela un centre de diffusion dels corrents polifonics novèls : l’Ars Nova e l’Ars Subtilior. Los darrièrs trobadors i son volontièr aculhits : Gaston presa fòrça lor lirica e se pòt que se siá assajat tanben a la composicion. Doas cançons li son atribuidas, emai se son pas atestadas. La primièra es una canso : « Canso de mossen Gasto comte de foix per la qual gazaynet la joya a tholoza ». L’autra atribucion, populara e un pauc azardosa, que li es prestada es lo Se Canta (tanben conegut jol nom d’Aquelas montanhas).
Las letras e las sciéncias an tota lor plaça dins la bibliotèca de Gaston Fèbus, que compta per exemple una revirada en occitan de la Cirurgia d’Albucasis, òbra fondamentala de medecina, d’origina araba, e una revirada en occitan del De proprietatibus rerum (l’Elucidari en occitan) de Bertomiu l’Anglés, obratge enciclopedic sus las res (elements de la Creacion). Se devon notar tanben los dos libres que devèm al quite Gaston, qu’escriguèt pas en occitan mas en francés, lo Livre des oraisons, qu’es un libre de pregàrias fòrça personal, e lo Livre de chasse, un obratge remarcable e remarcat, qu’es demorat un obratge de referéncia en matèria de venariá.
Lo mite fargat a l’entorn de son personatge li es en partida deguda, que Gaston Fèbus aviá lo biais per metre en valor sa personalitat famosa, mas d’autres aprèp el an entretengut aquel mite. La posteritat de Gaston Fèbus foguèt ajudada per las Chroniques de France, d’Angleterre et des pays voisins de Jean Froissart. Lo nom de Gaston Fèbus demorèt asociat a la noblesa saberuda, gràcia tanben a son Livre de chasse, qu’èra encara una referéncia dins la disciplina de sègles après son escritura.
Al sègle XIX, après l’aveniment d’un interés creissent per l’Edat Mejana e los trobadors, la volontat d’ancorar la renaissença occitana dins una perspectiva istorica prestigiosa menèt de felibres bearneses a se tornar apropriar la figura mitica de Gaston Fèbus.
Aquel manuscrit unenc de la version occitana de la cirurgia d'Albucasis, revirada per Gaston III de Fois-Bearn (1331-1391), dich Gaston Fèbus sembla eissut d'una version latina.
Lo manuscrit es conservat a la Bibliotèca interuniversitària de Medecina de Montpelhièr (quòta H95) que, segon lo trabalh recent de Claude Galley, auriá pogut èsser sa sorga.
Lo manuscrit compòrta sus lo primièr fulhet las armas e la devisa de Gaston Fèbus. Es tanben remirable per sas dessenhs nombroses (215 figuras environ) que representan mai que mai los instruments de cirurgia d'epòca.
Es estat numerizat per l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes (IRHT) e se pèot consultar en linha sus la Bibliothèque virtuelle des manuscrits médiévaux (BVMM).
Veire lo manuscrit numerizat dins la Bibliothèque virtuelle des manuscrits médiévaux (IRHT-Cnrs)
Veire lo manuscrit numerizat dins la Bibliothèque numérique interuniversitaire de Montpellier.
- Veire la descripcion detalhada del manuscrit dins l'inventari dels manuscrits de la Bibliotèca Interuniversitària de Medecina (sus Calames) : veire la notícia del manuscrit H95.
- Veire totas las ressorgas disponiblas sus la version occitana de la Cirurgia d'Albucasis dins Occitanica : aquí
La médecine et la chirurgie sont encore balbutiantes au Moyen Âge lorsque Albucasis, médecin d'Al-Andalus, débute la rédaction de son grand-œuvre : Al-Tasrif ( nom complet : Kitab al-Tasrif li man 'ajaza 'ani at-T'aleef ). Cet ouvrage somme du savoir médical et chirurgical de son temps, bénéficie des recherches d'Albucasis dans ce dernier domaine. Il constitue durant des siècles, une source de référence dans le milieu médical et universitaire au-delà des frontières de la péninsule ibérique alors sous domination musulmane.
Les collections de la bibliothèque interuniversitaire de Montpellier à la longue tradition universitaire et médicale, conservent ainsi deux manuscrits du dernier tome d'Al-Tasrif dédié à la Chirurgie : les manuscrits H89, traduction en latin de l'original, et le manuscrit H95 qui en présente la traduction occitane. Ce dernier, seul exemplaire connu dans cette langue de l'ouvrage d'Albucasis, est un document précieux pour l'histoire et la linguistique occitanes.
A l'Edat Mejana la medecina e la cirurgia son encara a espelir quora Abu Al-Qasim (v. 940-v. 1013), Albucasis en occident, comença la redaccion de son grand-òbra, Al-Tasrif (nom complet : Kitab al-Tasrif li man 'ajaza 'ani at-T'aleef). Aquel obratge, soma del saber medical e cirurgical de son temps, profita de las recèrcas e experiéncias menadas per lo medecin d'Al-Andalus. Al-Tasrif va constituïr pendent de sègles una sorga de referéncia dins lo mitan medical e universitari, largament al delai de las frontièras de la peninsula iberica.
Las colleccions de la Bibliothèque interuniversitaire de Montpellier, vila de la longa tradicion universitària e medicala, conservan dos exemplaris de l'obratge, l'un dins sa version latina (lo manuscrit H89), lo segond en occitan (lo manuscrit H95), unenc manuscrit de l'obratge d'Albucasis conegut dins aquela lenga.
Lo manuscrit H95 ric de 215 plancas illustradas que representa qualques-uns dels instruments cirurgicals de l'epòca, es un document preciós per l'istòria e la linguistica occitanas. Sa paternitat demòra pasmens sorga de questionaments. La comanda d'aquel obratge seriá atribuïda a Gaston III de Fois-Bearn, mai conegut jos lo nom de Gaston Fèbus, a son paire ; Gaston II de Fois-Bearn o a sa maire pendent la quasi regéncia qu'administrèt après la mòrt de son òme. Aquelas ipotèsis s'apiejan sus las diferentas marcas produchas sus lo document e los inventaris de lors eiretièrs.
< La Chirurgie d'Albucasis
< La Cyrurgia
< La Cirurgia
< L'Albucasis
Manuscrit de pergamin de 70 fulhets a 2 colonas, precedits e seguits de 3 fulhets de garda en papièr modèrna.
Datat de la segonda mitat del sègle XIV, lo manuscrit presenta en bas de sa primièra pagina, un escudet a las armas de Fois e de Bearn e una bandièra que pòrta lo clam de guèrra del comte Gaston III de Fois-Bearn (1343-1391).
Descripcion complèta (en francés) : notícia Calames http://www.calames.abes.fr/pub/#details?id=D01040719
Accedir al document numerizat : http://occitanica.eu/omeka/items/show/11898
Las originas del manuscrit H95, unenc exemplari conegut d'Al-Tasrif en occitan, uèi conservat per la Bibliothèque interuniversitaire de Montpellier, demòran incèrtas.
La tièra que seguís, qu'indica l'istòria del manuscrit establís sus la basa dels estudis mai recents, poirà possible evoluïr.
1/ Los vescòmtes de Fois-Bearn, Gaston II e Gaston III
Divèrses elements permetan d'atribuir la paternitat del manuscrit H95 als vescòmtes de Bearn, Gaston II (1308-1343) o mai probablament son filh Gaston III (1343-1391) o sa femna.
Datat de la segonda mitat del sègle XIV, lo manuscrit presenta en bas de sa primièra pagina, un escudet a las armas de Fois e de Bearn e una bandièra que pòrta lo clam de guèrra del comte Gaston III de Fois-Bearn (1343-1391).
Las colleccions de la Bibliothèque Sainte-Geneviève de Paris conservan un exemplari de l'Elucidari (Ms. 1029), traduccion occitana del De proprietatibus rerum de Bertomiu l’Anglés, que sembla eissut del meteis mecèna que lo manuscrit H95 de Montpelhièr. Òr, l’exemplari de l'Elucidari presenta en prològ qualques vèrses qu'indican que l'entrepresa de traduccion èra estada començada per un jove comte de Fois nomat Gaston, çò que sugerís una comanda de la Cirurgia per la meteissa familha.
2/ La familha d'Albret
Los archius departamentals dels Pyrénées-Atlantiques conservan diferents inventaris mobilièrs de la familha d'Albret, vescòmtes de Bearn a partir del sègle XV, qu'atestan la preséncia dins lors colleccions de diferentas traduccions en occitan de las òbras d'Albucasis.
Enfin l'estudi dels inventaris mobilièrs de la familha d'Albret, luenchencs eiretièrs de Gaston Fèbus, revèla una preséncia tant de l'Elucidari que de la Cirurgia dins las bibliotècas bearnesas. De manuscrits dintrats plan abans lo regne dels Albret sus lo vescomtat. L'inventari de 1533, del temps d'Enric II d'Albret, pòrta sota lo numèro 14 la mencion seguenta : "Autre livre commensant : Les paroles de "Albucassin, en mauvais langaige"; o segon las indicacions donadas mai luènh a l'article 18 de l'inventari establit per lo mèstre d'ostalariá Jehannot de Laborde, « en langage du midi de la France ». Es al mens la deduccion facha per Charles Rahlenbeck en 1882, per la publicacion de l'inventari de Pau. Quora perseguís son analisi del document, nòta la preséncia a l'article 15, d'un obratge titolat "Le palays de Sagesse, escript en parchemin", dins lo qual pensa identificar « l'Elucidari de las proprietatz de totas res naturals », compilacion enciclopedica que debuta per una pèça allegorica que son primièrs vèrses son : "Comensa le palaytz de Savieza, fayt a istancia del noble princep Guasto, compte de Foysh."
3/ La Bibliothèque interuniversitaire de Montpelhièr
Lo manuscrit H95 a tot naturalament trobat sa plaça dins las colleccions de la Bibliothèque interuniversitaire de Montpelhièr, rica d'una longa tradicion universitària e scientifica. La capitala erauresa constituís amb la Sorbonne una de las mai ancianas universitats de França puèi que sa fondacion remonta a la debuta del sègle XIII. La medecina figura al títol de sos ensenhaments mas las traças de sa practica son aquí encara mai precòças puèi qu'es atestada tre 1137 a Montpelhièr.
Se Rahlenbeck vei dins l'exemplari occitan de la Cirurgia present dins las colleccions de la familha de Navarra, lo manuscrit H95 uèi conservat a Montpelhièr, lo percors exacte dels dos obratges, Cirurgia coma Elucidari, entre lo sègle XVI e lor luòc de conservacion actual es totjorn pas conegut. Lor traça se pèrd tre la debuta del sègle XVII. Quora perseguís son analisi dels inventaris de la familha de Navarra, Rahlenbeck soslinha que pendent los primièrs meses de l'annada 1621, alara que lo vescomtat de Bearn es definitivament restacat al reiaume de França e que Loís XIII regna sus lo reiaume dempuèi París, l'anciana cort dels reis de Navarra e mai que mai lor bibliotèca, fa l'objècte d'una seria de pilhatges.
Lo manuscrit compòrta sus lo primièr fulhet las armas e la devisa de Gaston Fèbus « Febus avant » . Repren lo darrièr volum de l'obratge original e se divisa en tres libres qu'an cadun una tematica que seguís lo plan seguent :
- la cauterizacion
- las operacions de talha
- fracturas et luxacions
1/ L'autor e lo contèxte de redaccion
L’autor del tractat Abū al-Qāsim Khalaf ibn Abbās al-Zahrāwī, es nascut vèrs 936 après Jèsus-Crist (940 per certanas sorsas), Albucasis viu dins la banlega de la capitala cordoana d'Al-Andalus, dins la vila d'El Zahra e ofícia coma medecin e cirurgian a la cort califala. Còrdoa es alara una capitala raionanta. Emai situida a l'extremitat oest del monde musulman prenguèt progressivament son independéncia cap als califas de Bagdad ; Al-Andalus demòra al còr d'un important malhum de relacions amb los Orients arabs. Tre lo sègle X, Còrdoa es un centre de confluéncia dels sabers mercés al sosten portat per los sobeirans Omeians en favor de las arts, sciéncias e letras. Lor regna representa dins aqueles diferents domenis una vertadièra edat d'aur. Jos Abd-ar-Rahman III (891-961), la vila vei emergir una novèla tradicion medicala e aculhís una de las grandas escòlas de medecina d'aquel temps, fàcia a las capitalas arabas de Bagdad, d'Ispahan, del Caire...
Es dins aquel contèxte, quora oficia a la cort d'Al-Hakam II, qu'Albucasis redigís un dels obratges scientifics medievals màgers de son temps, le Kitab Al-Tasrif li man 'ajaza 'ani at-T'aleef, tanben conegut jos lo nom d'Al-Tasrif. Vertadièra enciclopèdia medicala en 30 volums e 1500 paginas, l'obratge recampa l'ensems de las coneissenças d'aquel temps sus la question e las recentas descobèrtas cirurgicalas fachas per Albucasis en seguida de sas recèrcas e son trabalh de disseccion. En fin d'illustrar son prepaus, inserís dins son tractat de cirurgia d'esquèmas explicatius que descrivan per exemple los instruments inventats per el, çò que constituís per l'epoca una desmarcha innovanta. Lo tractat ofrís tanben una plaça mai importanta al rapòrt sonhaire/sonhat que prefigura d'un biais pro pròche lo diagnostic modèrne. Son òbra coneis lèu un grand succès, mai que mai lo darrièr tòma. La renommada e las idèas de la Cirurgia van progressivament despassar las frontièras d'Al-Andalus, après la traduccion latina de l'obratge.
2/ Difusion de l’òbra a l'Edat Mejana
La Reconquista comença tre 722 dins lo nòrd de la peninsula iberica. En 1085, Toledo es presa per lo rei Anfós VI de Leon e Castelha. Los crestians descobrisson sus plaça una activitat intellectuala prigondament establida e una importanta comunitat mozaraba (los crestians d'Al-andalus) que va facilitar la transmission dels sabers. La tradicion culturala e scientifica de Toledo se perpetua qualques sègles après la Reconquista, e pendent totes los sègles XIII e XIV, s'arrèsta pas de copiar e de traduire de manuscrits arabs. Es dins aquel contèxte que Gerard de Cremòna vengut de Lombardia, s'installa dins la ciutat castelhana e realiza la traduccion en latin d'un grand nombre de manuscrits arabs. Aquel lombard produtz alara lo manuscrit 0 del tractat d'Albucasis.
La traduccion latina favoriza la difusion de l'obratge e son succès se confirmarà pendent tot l'Edat Mejana. D'importants medecins e cirurgians coma Pietro Argallata, mas tanben Guy de Chauliac, Roger de Parme, Guillaume de Salicet... emplegan e citan lo trabalh de lor prestigiós predecessor. Pendent prèp de cinq sègles, lo tractat d'Albucasis figura als programmas de las Universitats de Salerna e de Montpelhièr.
3/ La lenga de l'Albucasis
Redigit dins la varianta lengadociana de l'occitan, probable la del parlar de Fois, lo manuscrit H95 sembla èsser eissut d'una traduccion literala adaptada, non pas del tèxte original en arab, mas d'una de las traduccions latinas de la Cirurgia, possiblament lo segond manuscrit conservat a Montpelhièr (quòta H89ter). Lo recors a l'occitan, lenga maternala del comanditari de la traduccion, dobrís al sègle XIV de novèlas perspectivas a la produccion occitana escricha, qu'es convidada a explorar de novèls territòris, mai que mai dins lo domeni lexical.
- Tourtoulon, Charles de. « La Chirurgie d'Albucasis traduite en dialecte toulousain (bas pays de Foix) du XIVe siècle », Revue des langues romanes, 1, 1870, p. 3-17 et 301-307.
- La Chirurgie d'Albucasis (ou Albucasim), texte occitan du XIVe siècle, éd. Jean Grimaud et Robert Lafont, Montpellier, Centre d'études occitanes de l'Université Paul-Valéry, 1985, 284 p.
- Abū'l Qāsim Halaf Ibn 'Abbās al-Zahrāvi detto Albucasis, La chirurgia. Versione occitanica della prima metà del Trecento, Firenze, Malesci, 1992.


c: text/html

text:
Eth XXII Memoriau Manuel Huguet se quedèc en casa, dempús de quera U.E. Bossòst guanhèse per 1-0 (Miguel 35') ar equip deth SaliesMane. Era soleta nota negatiua era blesura d'Eric Valdecantos.
En partit de abantes de fotbòl femenin era A.F. Les guanhèc per 18-0 ar equip de E.S. Cierp-Loures.
Es pròplèus compromisis sòn:
Dijaus 18 d'agost en Bossòst tas 21:00 U.E.Bossòst - F.C. Port d'Agres.
Diuendres 19 d'agost en Luchon contra er equip locau, prumèr partit corresponent ara Copa de França, tàs 21:00 B. Luchon - U.E. Bossòst.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’ajassas son dins los blats
Marcha li veire, marcha li veire
L’ajassas son dins los blats
Marche li veire, fai las levar.
Las vòchas son dins los blats
Marche li veire, marcha li veire
Las vòchas son dins los blats
Marche li veire,e vira las.
Las olhas son dins los blats
Marcha li veire, marcha li veire
Las olhas son dins los blats
Marcha li veire e mena las.
Refrain pour 1er couplet :
Li en a una,li en a doas
Marcha li veire, marcha li veire
Li en a una ,li en a doas
Marchas li veire,fai las levar.
Pour les autres :
Marcha li veire et mena las
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Luec de repaus de Bertran de Bòrn
A la frontiera entre la Dordonha e la Coresa se tròba un daus luecs los mai simbòlics d’Occitania : l’abadiá dau Dalon, una de las mai grandas bastidas sus lo territòri frances. Lo Dalon siguet construsit en 1114. Siguet la prumiera abadiá consacrada per los Cistercians en Peiregòrd (en 1162). Lo centenat de monges que i vivián (es fòrça a l’espòca) ganhavan de sòus de lurs expleitacions agricòlas o peschairitz. Aviá la particularitat d’aver de las salinas atitradas en Charenta, e fasián venir especialament la sau d’Engolesme en chareta… En 1404, l’abadiá se tròba dins la lista daus « monasteris de lenga d’òc ». La seguida de l’istòria dau Dalon es facha de destruccions, de reconstruccions, de novelas destruccions…jusinca la Revolucion. Mas contrarament a d’autras abadiás, qu’es pas la Revolucion que tuet lo Dalon (puei qu’un nòble parvenguet a protegir lo luec), mas l’Emperi. En 1811, lo Dalon, vengut « ben public »,...


text:
Laus dins l’auta valaa de Vesubiá, dins lo Pargue dal Mercantor. Luec de passeaas interessantes per los amoroses de la...
Reservador dau Canau dau Miegjorn
N’es una surtida que los tolosencs e la gent de la region coneissen bien : lo lac de Sant Ferreòl. Juste, au-dessus de Revèl, lo lac uefra de que se permenar, e mai l’estiu lo monde s’i banhen, l’i peschen, e l’i fan d’autras activitats de lesers o toristicas. Mas la presencia de queu lac es pas un enzard e a tanben una pita istòria, liada a ‘quela dau Canau dau Miegjorn. D’ora, Peire-Pau Riquet aviá compres los besonhs d’alimentacions en aiga de son Canau dau Miegjorn, mai que mai en son punt lo mai naut, a Naurosa, suelh de partatge de las aigas entre Atlantic e Mediterraneia. La tascha fuguet pas simpla, que a l’espòca (entre 1667 e 1772), se fasián pas de grands barratges, ‘laidonc la tecnica era d’inventar. Pasmens ‘quò empaschet pas Riquet e sa companhiá de crear çò que demoret lo mai grand barratge dau...
Laca, Montanha, Parc naturau
Laca


text:
Leffrinckoucke
Leffrinckoucke es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Leffrinckoucke A situat sus la riba de la mar del Nòrd, a l'èst de Dunquèrca a una quinzena de quilomètres de la frontièra amb la Belgica.
Leffrinckoucke est située sur le rivage de la mer du Nord, à l'est de Dunkerque à une quinzaine de kilomètres de la frontière avec la Belgique.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Comtats ceremonials d'Anglatèrra
Los comtats ceremonials d'Anglatèrra (en anglés: cerimonial counties of England) son de divisions administrativas d'aqueste país per las qualas es nomenat un Lord Lieutenant. Sovent s'utilizan dins un contèxte geografic, ja que sa talha e omogeneïtat es pus adequada per aquò que la dels comtats administratius, rason per la quala son tanben nomenats comtats geografics (en anglès: geographic counties).[1]
Taula[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « N », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Ràdio associativa, nascuda en 1981 a Tolosa, la tòca nòstra es la promocion de la lenga e de la cultura occitana sens doblidar la mosaïca culturala venguda dels 5 continents e presenta en Miègjorn-Pirenèus (Africa, Antilhas, Bulgaria, Catalonha, Espanha, Magrèb, Portugal, Reünion, U.S.A, Vietnam…)
Realizam e difusam 24 oras sus 24 de programas pròpris completament o en partida en Occitan, tractan de mantun subjècte : Economia, Politica, Espòrt, Literatura, Cinèma, Sciéncia, Novèlas Tecnologias… botan atal un lum occitan sul mond.
En Miègjorn-Pirenèus, mantuna ràdio associativas prepausan de programas en lenga occitana, en Arièja, Tarn, Tarn e Garona, Òlt e Avairon. Çaquelà, i a pas que doas ràdios que difusan aquela mena d'emissions, a mai de 60% de lor grasilha : son Ràdio País a l'oèst, de l'Atlantic a Garona, e Ràdio Occitània dins lo parçan de Tolosa, en Comenge e en Lauragués.
Ràdio Occitània difusa cada jorn, 10 rendètz-vos d'informacions regionalas, euròregionalas, nacionalas, e internacionalas en Occitan en fasent veire atal lo caractèr actual e viu de la lenga dels Trobadors.
Segon un estudi sociolingüistic, realizat en 2010 per la Region Miègjorn-Pirenèus, l’Occitan es parlat per 18% de la populacion e comprés per 32% sul territòri regional.
En çò de las personas interrogadas, 93% considèran que la lenga occitana far part integranta de la cultura de Miègjorn-Pirenèus, 75% son en favor de son ensenhament, e 62% son favorablas al refortiment de sa preséncia dins los mèdias.
Se n'en volètz saber mai, l’integralitat de l’estudi es disponibla aquí.
Un recent sondatge Médiamétrie fach sus la ciutat mondina, que los resultats afortisson los de las annadas passadas, balha a l’estacion nòstra las chifras seguentas :
Reportat a l’ensemble del bacin de populacion concernit per la difusion de nòstres emetidors (1.350.000 estatjants), aqueles percentatges balhan los resultats seguents :


text:
Cronica Viva la lenga locala : Lo galhego a un jorn annal de letras
Lo galhego es la lenga mairala dels Galicians, una lenga pròcha del portugués. Estimam que las doas lengas an 85 % de lor vocabulari en comun. Cossí aquela lenga es devenguda una lenga oficiala jos lo rèine d'Alfonso X de Castilha ?
Cada 17 mai, la Galícia celèbra sa literatura. (« Dia das Letras Galegas » en galhego.) Maria Victor Moreno Marquez una escrivana de contes pels mainatges, poëtessa e reviraira, serà commemorada en 2018. Tanben participava activament a la vida culturala e politica de Pontevedra. Es solament la quatrena femna a èstre causida dins las 55 ans del jorn de letras, una disparitat que a causat fòrça controvèrsia. Cresiá que, « La literatura s’ensenha pas, mas se pòt aprene. La literatura debriá pas jamai existir solament coma un subjècte d’estudi d’esperel mas dins un contèxte mai larg de las umanitats, de l’istòria etc. Perque la literatura confinhada dins un libre es mòrta e ven un saber burocratica. » Aquesta celebracion foguèt instituïda en 1963 per L’Academia Reiala Galhega, onorant cada annada un escrivan, que se distinguissía per sa creacion literària en lenga galhega e per sa defensa de la lenga. La mòrt del escrivan causit deu èstre al mens dètz ans abans. Lo 17 mai èra la data (en 1863) de l’edicion en Vigo del primièr exemplar de l’òbra « Epopèias galhegas » de Rosalia de Castro. Aquesta òbra marquèt lo debut del « Rexurdimento » - la Renaissença Culturala del galhego. Fòrça mond participan a las activitats del jorn. Per exemple, en Pontevedra s’installan taulas amb escaquièrs dins la Plaça de Santa Maria, ont los escolars e los adultes disputan de partidas intensas. Al meteis temps, un talhièr a luòc pels mainatges mai jovens per los iniciar dins lo jòc. Las partidas duran de 11 oras fins a 13 o 15 e totes los participants recebon un present commemoratiu.
Los quatre genres de cantiga
Galícia, al nòrd-ouèst de la Peninsula Iberica, resistiá a l’envasiment arabe e èra una de las regions, ont comencèt la reconquista de las tèrras ocupadas pels envasidors sarrasins. A l’Edat mejana, Galícia aviá d’unes còps son rei pròpri mas generalament èra una partida del reialme de Leon e mai tard de Castilha. Pasmens, lo parçan reteniá sas pròprias practicas legalas, costumas e cultura. Lo primièr document conegut de galhego data de 1228 e es una constitucion per la vila d’O Burgo autrejada per Alfonso IX de Leon. Una literatura distintament galhega emergèt a l’Edat mejana e la lenga florissiá dins los sègles XIII e XIV. I aviá 4 genres de cançons : - cantigas de amor - ont un òme canta a sa femna ; - cantigas de amigo - ont una femna canta a son òme - cantigas de maldecir - ont lo poèta exprimís sa colèra - cantigas de escarnio : de cançons crusas, trufandièras e sexualas de mesprètz. Las Cantigas de Santa Maria èran de cançons religiosas.
L’edat de tenèbras e la renaissença
Lo rèine d’Alfonso X (1252-84) veguèt lo castilian venir la lenga oficiala de la cancelaría de Galícia. Çaquelà los documents legals o narratius, publics e privats contunhavan a èstre escriches en galhego de 1200 duscàs 1500. Lo castilian èra introduch progressivament pels edicts del rei, dels responsables e d’eclesiastics estrangièrs. En consequéncia los documents legals cessèron d’èstre editats en galhego dins los ans 1530. Pendent lo sègle XVII, los elites començavan a parlar castilian al luòc de galhego particularament dins las vilas. Lo periòde del sègle XVI fins al sègle XIX se dich l’edat de tenèbras de la lenga, perque ni òbras literàrias ni documents legals èran pas escriches. Pasmens, Martin Sarmiento fasiá de recèrca sus l’istòria, l’evolucion e l’etimologia del galhego, e mai escrivesse sas òbras en castilian. La fin de l’edat de tenèbras arribèt al sègle XIX ambe lo « Rexurdimento ». Rosalia de Castro, un poèta, Eduardo Pondai un nacionalista, e Manuel Curros Enriquez, un autor liberal e anti-clerical èran los protagonistas del movement. En 1923, lo Seminar d’Estudis Galhegos foguèt establit per estudiar la cultura galhega. Aprèp lo venciment del General Franco dins la Guèrra Civila en 1939, l’emplec public o escrit del galhego èra defendut.
Amb un novèl Estatut d’Autonomia de 1981 e La Lei de Normalizacion Lingüistica de 1983, la lengua pròpria de Galícia recuperèt l’usatge oficial e institucional partejat ambe lo castilian. A l’ora d’ara, 70 % dels abitants del parçan parlan normalament lo galhego, d’autres 20 % lo parlan sens dificultat e 100 % lo comprenon. (La Galíimmigrantcia a pauc d’immigrants.) La magèr part dels mots galhegos derivan del latin mas i en a de dotzenas, que son celticas en origina. Los galicians an una tradicion celtica, que son orgulhóses. La vila de Lugo pòrta lo nom d’un dieu celtic – Lug, l’equivalent de Mercuri, dieu dels viatjaires e del comèrci. La cabreta jòga un ròtle important dins la musica galhega e la vila Ourense a mai de 5 000 cabretaires registrats. Mai d’una melodia galhega son similaras a de melodias irlandesas e bretonas. Çaquelà lo galhego revèrta lo portuguès. La naissença del Portugal coma un païs independent en 1139 causava pauc a pauc la divergéncia de las doas lengas. Generalament, los galhegos e los portugueses s’entendon. Galícia es un observador associat de La Comunautat de Païses de Lenga Portuguesa, e mai aqueste estatut siá subjècte al consentiment del govèrn espanhol. De totas las lengas regionalas d’Espanha, lo galhego a lo percentatge mai naut de parlaires dins sa populacion, çò qu’es un bon signe per son avenidor !
Gavin Porter
- Publicat dens Chroniques


text:
Qué demoram d’Aran? Qué podem hèr entà mielhorar es ahèrs que mos preocupen? Quin ei, totun, eth futur que desiram? Damb aguestes preguntes encetaue eth sindic ua conferéncia de balanç de legislatura, hè quauque dia dejà. Preguntes que se poderien sintetizar en ua de soleta: per qué parlam d’Aran ara fin? Admirablament, era Val ei aué ua realitat collectiva ben viua, comunautat conscienta dera sua identitat e esperançada peth sòn pervier. Ac soslinham aué, un aute còp, perque era escadença mos servís entà méter en consideracion eth valor dera politica democratica en bastiment dera comunautat, coma espaci de trobada, reconeishement des ahèrs en comun e integracion dera discrepància, sense eth quau pòc poderíem subervíuer coma individus liures. Eth principi d’autonomia a guidat tostemp ath pòble aranés, que la projècte coma era mielhor forma de garantir eth sòn progrès. Era autonomia a de tornar a èster eth motor d’un nau espaci sociau, liure des conseqüéncies negatives der economicisme imperant, coma er isolament, era agressivitat, er individualisme o era manca de creativitat. Autant de besonh ei administrar es recorsi coma centrar era accion ena sensibilitat des persones. Tot soent, era politica ei massa heireda e grisa, compèndi de chifres e informes, que chòquen damb era elementau consciéncia d’ua politica entàs persones, damb es sues preocupacions e illusions. Ua politica que compartís e compadís, que ten en compde non sonque es paraules, senon ua guardada, un gèst, un silènci… Pr’amor d’açò, ei tan important eth compromís plantejat peth sindic a favor d’ua politica renauida, capaça d’esvitar era mès agaçanta indiferéncia.
Mes : Febrièr 2011
Liures, ara fin?
Era cara esblancossida de Hosni Mubarak produsie inquietud. Ère provocada peth conjunt: es uelhs enfonsadi e es celhes fronzides, ua boca orizontau e insipida, ua pèth uniforma, lèu lèu berlusconiana. L’acompanhaue, enes sues compareishences publiques, un atrezzo blu marin d’inspiracion nòrd-americana e ua lum amortida e intimidatòria. Escut e drapèu remercauen encara mès eth ieratisme dera scèna. Semblaue eth quadre d’un que veile ara difonta Libertat. Eth dit que menace le metie en evidéncia. Mentre senhalaue as que la vòlen hèr a revíuer, apuaue era auta man en pupitre presidenciau. Eth podèr!, que non volie deishar escapar, perque convertic era confidança en un abús. Ua lampa metallica a deishat d’enlumenar es idèes des papèrs, perque aguestes borissen ara en carrèr, ena plaça dera revòuta. E, totun, guaires idèes auràn possat as òmes as mès nefastes dictadures? Mès eth moment semble un aute, e ues autes idèes amien as desencantadi a reclamar un orizon possible: de pan, libertat, democràcia. Tota repression pòrte ath laguens era seme dera revòuta, e es desirs de liberacion e es ganes entà subergésser deth hons dera intolerància son inquebrantables. Era natura despotica pense encara que les pòt dominar, mès eth pòble a un esperit que suberviu mès enlà des dictadors o es intolerants de tostemp, perque eth prètzhèt entà dividir-mos en bravi e maishanti ei un insult ara intelligéncia, ara al.hama e es colors que, contra es cares amortides, mos sostien liures. En democràcia, non s’aurien de crear enemics a destruïr, senon ciutadans conscienti dera varietat der esperit, que sap resistir eth mausòn dera servitud.
(Diari Segre, 12 de hereuèr de 2011)
Notícia publicada aué en ‘La Mañana’
JOAN RIU INTENTARÁ ‘RECUPERAR’ VIELHA Y CALBETÓ NO REPETIRÁ
Lleida – Francesc Guillaumet 2011-02-09
El ex alcalde de Vielha, Joan Riu, está dispuesto a volver a presentarse como candidato a la alcaldía de la capital aranesa si el partido lo avala en una próxima ejecutiva, mientras que el actual alcalde, el convergente Pau Perdices, no anunció si repetirá o no y remitió su decisión a una próxima asamblea que celebrará Convergència Democràtica Aranesa. Donde sí habrá cambios es en el PP, puesto que el histórico Josep Calbetó no repetirá como candidato por voluntad propia y le sustituirá en el puesto el ex presidente comarcal del partido Joaquín Puente.
Actualmente, la capital de la Val d’Aran está gobernada por Convergència Democràtica Aranesa y el PP. La fuerza más votada en las pasadas elecciones fue Unitat d’Aran, del ex alcalde Joan Riu, pero ambos partidos CDC y UA empataron a seis concejales. El PP actuó de árbitro y con el también ex alcalde Josep Calbetó –entonces bajo las siglas de Unió Democràtica Aranesa– pactó con el convergente Pau Perdices. Ambos se repartieron la alcaldía, de manera que Calbetó ejerció el cargo durante los primeros dos años, mientras que Perdices asumió el puesto los dos últimos años de legislatura.
Joan Riu explicó que su partido está pendiente de celebrar una reunión de la ejecutiva para nombrar los jefes de lista no sólo en Vielha, sino también en Les, Naut Aran y Bossòst. De todas formas, el ex alcalde dijo que si algo le gusta es la política municipal y dio a entender que no le importaría repetir, por lo que se puso a “disposición del partido”. “Ahora depende de mi y del partido”, añadió Joan Riu.
Menos explícito fue el actual alcalde, Pau Perdices, que evitó anunciar si repetiría o no como candidato a la alcaldía de Vielha. “Aún no lo sé”, dijo Perdices, que emplazó a la reunión que CDA celebrará la próxima semana para anunciarlo. El PP, que quería presentar a Calbetó pero que cambiará de candidato por la negativa del histórico ex alcalde a repetir como candidato, presentará al ex presidente comarcal del partido, Joaquín Puente. ICV repetirá candidato en la capital aranesa.
David Andrés volverá a encabezar la candidatura de la formación ecosocialista en el Aran e intentará entrar en el consistorio por primera vez (en 2007 le faltaron sólo 40 votos). ERC también medita si concurrirá a las elecciones. Su presidente, Jusèp Loís Sans, admitió que es difícil, pero afirmó que aún no está descartado.
Paco Boya y Carles Barrera competirán por el Conselh
Caso aparte merecen las elecciones al Conselh Generau, la principal institución de gobierno del Aran. En las elecciones del 22 de marzo también se votarán a los candidatos a Síndic, unas elecciones que volverán a tener como protagonistas al actual Síndic Paco Boya (UA) y al ex Síndic Carlos Barrera (CDA).
El Conselh está gobernado actualmente por Paco Boya tras el pacto al que llegó Unitat d’Aran, con seis consellers, y el Partit Renovador d’Arties Garós, que con un conseller rompió el empate con Convergència Democràtica Aranesa, que también tenía los mismos consellers.
El actual representante del PRAG, el periodista José Antonio Bruna, dijo que no anunciaría si repetirá o será otro el candidato hasta que se presenten las candidaturas. El PP también tiene previsto presentar candidatura al Conselh Generau d’Aran, aunque ahora no tiene representación. Los resultados al Conselh responden a la organización administrativa por terçons y el mismo día también se eligen a los alcaldes pedáneos.
Un projècte estrategic de país
PRUMÈR PAS DECISIU ENTARA REFORMA E AMPLIACION DER ESPITAU VAL D’ARAN
Eth Servici Aranés deth Benèster e era Salut convòque eth concors d’idèes entà desvolopar eth projècte
Eth Servici Aranés deth Benèster e era Salut (SABS) a convocat eth concors d’idèes entà desvolopar eth projècte de reforma e ampliacion der Espitau Val d’Aran. Eth sindic d’Aran, Francés Boya, a explicat que “d’aguesta forma, se da un prumèr pas important a nivèu administratiu entà hèr realitat un projècte estrategic de país de cara as pròplèu ans”. Entath sindic, “aguesta ei ua iniciativa de futur que, a miei e long tèrme e d’acòrd damb es possibilitats financères, a de perméter mielhorar es actuaus infraestructures e ampliar es equipaments entà hèr front as naui besonhs d’atencion e espitalizacion”.
Eth pressupòst base de licitacion ei de lèu 85.000 èuros, sense IVA, qu’includís era redaccion der avantprojècte. Era data limit dera presentacion des ofèrtes ei eth 21 de març, abantes des 14.00 ores (podetz consultar er anonci en Diari Oficiau dera Generalitat).
“Dempús dera reduccion dera estructura directiva e eth refòrç des foncions dera gestion diadera en Espitau, mos cau iniciar un nau projècte sanitari entà dar un mielhor servici, mès propèr e en mielhores condicions entà garantir ua atencion agila e de qualitat que da confidança ar usatgèr”, segontes a assegurat Francés Boya. Pr’amor d’açò, “autant d’important qu’era mielhora des espacis fisics, ei arténher era excelléncia e era especializacion d’acòrd damb es possibilitats d’un espitau primari de montanha coma eth nòste”.
En aguest sens, enes darrèri quate ans, s’an produsit auanci de collaboracion fòrça destacables, coma es acòrds de cooperacion e collaboracion en matèria de formacion, atencion e prestacion d’especialitats damb er Espitau Arnau de Vilanova de Lleida (an 2008), er Espitau deth Mar de Barcelona (an 2009) e es espitaus francesi de Tolosa e Comènges (an 2010).
Eth Plan foncionau dera reforma der Espitau, presentat en 2010, respon ath besonh d’adaptar eth centre ara realitat actuau, dempús de 25 ans de prestar un servici essenciau ara populacion e ath sòn entorn de referéncia. Açò supòse dotar-lo d’espacis de naua construccion entà acuélher airaus primordiaus, coma un nau servici d’urgéncies, un nau blòc quirurgic e obstetric e ua naua unitat d’espitalizacion.
Aguesta actuacion permeterà liberar espacis ena actuau bastissa e atau se duplicarà era capacitat des consultes extèrnes e se crearàn gabinets de diagnostic e tractament. Tanben se poderà agranir eth servici de diagnostic pera imatge. Eth cambi afectarie era globalitat der edifici e, sustot, ara planta sosterranèa, a on se harà possible era renovacion dera centrau d’installacions, era ampliacion de magazèms e era adequacion deth servici d’ostalaria.
Tot er edifici se dotarà der hilat integrat e es TIC de besonh entà consolidar es esfòrci que s’amien a tèrme ara entà qu’er Espitau se place ara avantguarda des espitaus deth sòn nivèu e ath còp pogue aumentar era sua capacitat resolutiva per miei des diuèrses possibilitats qu’aufrissen era telemedicina, era robotica e es hilats compartits.
Eth sindic a declarat que “en definitiva, se tracte d’adequar er espitau e proveir-lo dera capacitat e era tecnologia entà que sigue un referent entara recuperacion dera salut des ciutadans e sigue un atractiu entàs professionaus pendent es pròplèu 25 ans”.


text:
Lenga d'òc/Lengo d'o : Lo Carnaval Occitan de Montpelhièr / Tè Vé Òc [émission audiovisuelle]
Cros, Amy
Tè Vé Òc
Emission dau 30 de març de 2018
Entre lo fum d'eveniments carnavalencs, nòstra còla causís de vos presentar lo "Carnavau occitan de Montpelhièr o la fèsta dau monde a l'envèrs". La manifestacion es organizada per lo collectiu INTER'CAL, que recampa tres calandretas e la ciutat escolària Leon Cordas. Implica entre autrei un molonàs de calandrons e d'artistas, amb una preparacion de sièis mes en amont. Au còr de Montpelhièr sòna lo còr d'un passa-carrièira qu'interagís amb lei passejaires. Una tantossada colorada e brusenta que nos met sus lo camin de la prima.
Un reportatge d'Amada Cròs.


text:
Dimars, 1 de març de 2016, 03h00 Espòrt
Pels U19 Catalans, lo dobertura Lucas Albèrt, felicitat per sos companhs, marquèt 21 punts: dos ensages, cinc transformacions, una penalitat e un tombat
© Dragons Catalans
L’esvelh dels Dragonss
Los Dragons se devián faire perdonar la partida pietadosa perduda a domicili fa una quinzenada, 38-10 fàcia a Hull-FC. E aqueste dissabte recebiá lo campion 2015 de Super-Liga: Leeds. Se vegèt de jogaires mai motivats que fa una quinzenada, lo novèl vengut Willy Mason pesèt de tot son pes sul jòc e la palma circulèt d’un melhor biais pel plaser dels 8 000 espectators presents. Tre la quatrena minuta, lo segonda linha Dave Taylor marca e Richards transforma, mas Gigot pataqueja la recepcion d’una palma qu’un Rinoceròs transforma en ensag. Lo mesclanha Miller a la recepcion d’un recentratge de l’alièr Broughton torna balhar l’avantatge als sang e aur qu’encaissan una penalitat sus la còrna: 12-8 a la pausa.
Los catalans tornan amb de cambas de fuòc: Krisnan Inu trauca sus 40 mètres, doas grimaças e dos cambiaments de pè mai luènh, es darrièr la linha. Tony Gigot surgís a l’interior de sos avants e punta entre los pals: los catalans menan 24-8 e vendémian una ocasion supèrba de faire un trauc definitiu. Lo Rinoceròs reguitna e, sus doas relanças, marca per tornar a 24-20. En fòrça, Dave Taylor torna balhar un avantatge de dètz punts als Dragons. Jos una pluèja anglesa, Handley trauca la defensa catalana, Richards ajusta una penalitat e lo darrièr ensag de Watkins pòt pas manlevar la victòria als Catalans: 32-28. Lo campion se trapa darrièr amb tres desfaitas en tres partidas!
Tres esquipas an ganhat las 3 primièras partidas: Widnes se trapa cap de fila aprèp sa victòria a Huddersfield 36-18. L’acompanhan Warrington que bat Wakefield 34-16 e Wigan que se deu emplegar per batre Salfòrd: 20-16. Hull-FC se fa susprene per Castlefòrd 31-24 e Hull-KR pèrd fàcia a Sant-Helens: 31-22.
Dimenge, los Dragons seràn en Anglatèrra per afrontar los Gats-Fèrs de Wakefield. Se demòran sul vam de dissabte, poirián ganhar al defòra: çò que saupèron pas faire la sason passada.
Autra bona novèla pels Dragons: la victòria, en partida de dobertura, de sos U19 fàcia a Leeds per lor primièra partida oficiala dins lo campionat anglés: 37-30. De sotalinhar los 21 punts: dos ensages, cinc transformacions, una penalitat e un tombat del dobertura Lucas Albart.
Tolosa, salsa anglesa
De son costat, lo Tolosa Olimpic a fait coneissença amb las realitats del XIII anglés en anent ganhar en Copa d’Anglatèrra, en riba de mar d’Irlanda, cò dels nharruts Wath Broth Horners 32-14. Una bona mesa en camba abans la primièra partida de League One aqueste dissabte 5 de març a 3 e mièja del vèspre a Blanhac amb la recepcion dels Orses de Coventry.
Represa en Australia
Aquesta debuta de març vei la represa del campionat NRL en Australia amb la partida aqueste dijòus entre las Anguilas de Parramatta e los Cavals-Fòls de Brisbane. Se sap la dificultat granda dels campions de servar lor trofèu d’una annada a l’autra. Vaquí doncas l’escomesa pels Vaquièrs del Joanathan Thurston que recebràn las Làmias de Cronulla http://www.sharks.com.au dissabte. Vos rapelam que doas o tres partidas se pòdon seguir cada setmana sus BeInSport, coma las de Super-Liga.
Limós fa fecòs al Molin
Al país, èra la debuta de la segonda fasa del campionat. La pluèja empachèt lo debanament del rescontre Palau-Tolosa. En pola 2, Avinhon l’emportèt dissabte sus Albi: 36-22. Dins la pola bèla, al Molin, Lesinhan e Limós se liurèron una batèsta dedicada a l’ofensiva. Cada formacion aguèt son temps de dominacion, mas lo final virèt en favor dels vesitaires. Sus un ensag marcat dins las darrièras segondas, Murcià ajustèt la transformacion del recanton que manlèva lo punt del bonus defensiu a Lesinhan: 44-30. Son al programa de la dimenjada venenta: lo revenge del quart de Copa AS Carcassona-Lesinhan (pola 1; dimenge a 4 oras del vèspre), Albi-Dragonets (pola 2; dissabte a 7 oras de la nuèit) e Vilanòva-Palau (pola 3; dimenge a 3 oras del vèspre).
Alan Roch


text:
17/09/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 26
Caüsac ven nos junher, e, meschanta surpresa, mena coma se son vielh amic Bosquet. Sabe pas si quo era eu dau temps de mas chenadas, mas me renconhe un pauc sus mon sieti, lo nas dins ma taça de cafe. Franciscò a cloncat dins una obludença ben fasenta, e quo es per io tot sol que Caüsac fai lo resumat de la situacion. Chapeirós a pas dich grand chausa, mas los comissaris avián pogut comprener que s’era rendut compte que los dos dròlles eran pas de se, que era vengut meitat fòu de colera, aviá talament secutat sa femna que la paubra s’era empoisonada. Demai, l’ainat, Marc s’apela, pas Gaspard, semblava pas tot a fet normau. Chapeirós s’ i era tornat, nonmàs per que sa novela femna s’ocupe daus dròlles, puei aviá laissat Clarmont per un autre cabinet d’avocats a Vilafrancha. E aqui, degun aviá jamai vut los dròlles. La seconda femna aviá jamai ren dich de çò que se passava a la maison per paur de la violença de son òme, totjorn presta a espetar. E puei un jorn Marc s’era enfugit. Chapeirós sabiá ben que lo paubre dròlle podriá ren dire a daus enquestaires, mas de saber qu’un professor s’era botat en testa de lo sonhar, la paur l’aviá près, e si jamai eu ‘nava mielhs, seriá fotut de parlar. Aviá pas ‘gut tròp de mau a trobar l’òrre arcandier que aviá ‘chabat sa carriera dins lo granier daus Ombradors. La seguida, la coneissiam. Franciscò suertet de son maucòr, dos cafes bien sarrats, era preste a tornar menar la lonja veitura negra. Los dos comissaris se tuqueren de man, e Bosquet se’n anet. Mas se reviret sus lo bassolh, lo det guinhaire vers io, Julian Vernhanegra, çò-disset, quo era pas mau lo còp de las menòtas, mas faudriá pas lo tornar far tròp sovent…( de segre)
Joan Ganhaire
09:13 Publié dans Cultura e literatura en òc, Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban | Lien permanent | Commentaires (0)
07/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 20
Quò començava de romar dins la veitura, vitras levadas, chaufatge a fons, Juliá que se tortilhava sens ausar demandar una alta pissadoira, e l’autre, tindat coma fiau d’arceu, espionant la meitat de Vilafrancha que semblava queu matin lai justament privat de tota envolada musicala. Quante quò comença de ropiar, generalament, quo es Franciscò que prend lo risque. Un còp de frein brutau davant la terrassa d’un cafe, un garatge acrobatic, tot lo monde davala. Gaëtan a beu badar que queste còp, som bons per tornar trobar la racalha que nos en a surtit dins sa subrebela grandor d’arma, que podem nar querre un autre patron que siá tan generós coma la valetalha, que nos dòna pas quinze jorns ‘vancès d’estre tornats en gàbia o d’ocupar quauqua tireta refrigeranta. Lo còp d’uelh e de babinhon de Franciscò, l’evidenta complicitat daus ocupaires de la veitura que son desjà a l’interior dau cafe lo fan s’apasimar, mas demòra potinhat tot emborrassonat de sa dobla pelinga e de son triple bòrd de còu a bonhar dins la comassa de la lonja veitura negra. Hofnagel es un brave tipe. Pendent que disnem d’una meschanta pizza, pòrta a son ancian malaude una bòla de té bruslant, que Caüsac accepta sens romar, que a nautres, z’auriá fotut per lo morre, mai si ne’n crebava d’énvia. E la chercha tòrna començar. Vira que te vire, lo diable te vire, avem seguit tota la lista, es presque nuech, e l’expedicion se’n vai bra’ment fanit . E veiqui lo miracle. Dins un barri un pauc fier de Vilafrancha, longtemps ‘vancès que los auvidors de Caüsac aián captat quauquaren, veiqui nòstre Gaspard que s’esgenicla, que s’esbraceia, que eschapa a Juliá per se conhar lo nas a la vitra. Tusta dau plat de las mans sus la vitra barrada coma si lo fuòc l’esmanciava. Laidonc, nonmàs, una musica plan coneguda emplit los auvidors de Gaëtan e sabronda dins la veitura. Pas de dobte, quelas percussions lancinantas, acompanhadas daus vironzeus de cent instruments de vent, cent còps tornadas dire, de mai en mai fòrt, parier come lo cortegi de quauqua reina orientala que s’aprueimariá sus sos elefants, quo es lo Bòlerò de Ravel. D’avesat, quante Caüsac estufla queu chause, quo es signe d’exasperacion, que ne’n a son fai, son confle, e que es preste a espetar dins una de quelas coleras que fan una partida de sa plasénteia. Mas, quí, se ufla coma ‘na petairòla, son ideia es estada bona… La maison que laissa rajar quela musica es una brava maison borgesa, de dos niveus, teulada ardesada, aleia de sable fin e tot e tot, au mitan d’un parc de cedres de vint metres de naut.
Dau temps que passem davant, l’espie bien coma faut, que sabe çò que nos espera, questa nuech, Franciscò e io. Aurà, Gaspard, jostengut per Hofnagel, fai petar las dents e los uelhs lusents coma jamai pus, montra dau det la nauta grilha que s’eslunha dins l’eizilament silenciós de la lonja veitura negra. Quo es ben d’aqui, que s’es eschapat i a aurà dos mes, es quo es segurament d’aqui qu’es surtit l’òrdre de lo tuar.( de segre)
Joan Ganhaire
01/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 15
Caüsac que aviá laissat la chalor de sa chambra tanleu lo crid d’alarma de Ròsa coava lo radiator a gas que rodilhava pertot quante li faliá se panturlar dins los corredors daus Ombradors e fuguet lo sol a planher la mòrt de l’arcandier. A pas ‘gut lo temps de ren dire… Quo es vrai que un pauc mens matrassat per Bertrand, auriá pogut nos dire qui quo es que li aviá passat comanda, era plan segur que l’ideia li era pas venguda tota sola de persegre lo paubre pitit Gaspard. E quo es segur tanben, que fuguesse-t-eu pas d’umor de parlar, Franciscò o l’ Afrós se serián fait un plaser de tornar trobar las metodas vielhanchòtas mas lo diable efficaças que avián fait lor renomada sus dos o tres continents. Caüsac convoquet un conselh de guerra dins la granda sala. L’ora era grava. I ‘viá de las decisions de prener, una tactica d’adoptar. La bela taula reçaubet tot lo monde, raviscolats per daus beures chauds per Gaëtan, lo Professor e la quita Julia venguda junher lo grope e que ninava sus sos genuelhs lo pitit Gaspard que subeçava de son durmir copat. Lo paubre zo portava luenh de ne’n estre la causa de tot queu charavelís. Los autres, los òmes, qué, la Ròsa compta qua’iment per un òme, avián fait petar lo bluschalh de quela blancha que fam aus Ombradors emb un boiradís de prunas, cireisas, perons e fijas. Quò ‘racha un pauc, mas i a plan mestier de s’eschaurar dins entau de las situacions. D’en prumier, que far dau mòrt ? Entre credar a la policiá, explicar tot l’afar, riscar de veire Bertrand acusat de murtre mai si un podiá plaidiar la legitima defensa, e far discretament dispareisser Baptiston, la chausida fuguet leu facha. Demorava pus nonmàs trobar lo bon biais. Lo sebelir dins los bòscs, quo era lo risque de veire la sauvatgina lo desterrar quauque jorn au nas d’un cherchaire de botareus, lo cloncar dins l’estang dau Bòsc d’ Infern, quauque peschaire podiá se lo gafar coma vielha sabata… I viá ben un moien… S’era vut autres còps que Franciscò auriá pas rechinhat a la besunha, mas ai ben vut que quò li disiá ren pus, se fai vielh, nòstre Franciscò, quauques chuchetadís a l’aurelha, e l’Afrós se devoa. Dins quauquas minutas, los tres pòrcs que lo vielh Ricon fai venir a la ferma d’en debas aurán de que craunhar, e bien fin lo que trobara la tomba dau Verolat. Mas i a pas nonmàs quò. E quo es lai que vesem que lo Gaëtan es ben lo mai fin. L’ideia es de far creire au comenditaire dau murtre que Gaspard es mòrt, que son tuaire a chabat lo trabalh mancat a Vilafrancha. Per quò fau trobar lo dich Tardiu de l’Esvelh de Nauta Dordonha, e d’un biais o d’un autre, li far passar un article dins son jornau. Lo temps que lo salòpard que vòu la mòrt de Gaspard comprene que s’es fait becar, aurem trobat un autre acuelh per lo dròlle, lo professor e Juliá, e per trobar una autre cotelaire preste a quela òrra besunha, faudra cherchar un moment. Quòqui, quo es per nautres, Franciscò e io. Quo es pas lo prumier còp que traparem un tipe per las aurelhas, l’espierem drech dins los uelhs, dau temps que lo coteu de Franciscò li pigonhariá l’eschina, ò, nonmàs un tot pitit pauc, nonmàs per li far comprener qu’auriá interest a bien escotar.( de segre)
Joan Ganhaire
06/01/2017
Daus òmes que tomban, episòde 24 per Joan Ganhaire
Darrier episòde de la novela policiera de Joan Ganhaire.
Colerem de Longwy per lo veire e lo rencontrerem que veniá nonmas de surtir de chas vos. Ne’n creguet pas sas aurelhas quante comprenguet que nautres tanben, cherchavam sa bien aimada… Crese que lo paubre es completament falord. Li ai pas dich que cherchavam Natalena pas especialament per li portar daus messatges d’amor, li ai pas dich que era sa filha, que lo paubre auriá pogut se sentir traguit dins son deliri. Cò que avem comprès lo mielhs, que quauqu’un de competent” , es bien quela pita, “era partit sus la dralha de ma mair e que aviam nonmas lo segre, e vos setz pas de bien malaisat segre, mossur lo comte Gaëtan Caüsac daus Ombradors, ai ren obludat ? Vòstra nauta siloeta sorna, vòstras clucas negras e vòstra cana blancha, vòstre chaufaire dau babinhon ponchut, vòstre pitit servent viu coma beleta, e vòstra lonja veitura negra… Prumiera alta, 34 rua Iori Gagarine, Nogent de Leira. La brava femna se faguet pas tròp prejar per nos donar tanben la seguida dau programme : les Tamaris, a la Bòla, aqui, chambra vesina, aurelha a la paret, conversacion coma vòstre colega Clunhac, si per cas ne’n seriatz pas apercegut, parle lo dialecte, que me sei elevada en partida dau costat de Maraval., E, ze, comissariat dau V°, brava pagalha, comissari de meschanta umor, discutida malaisada, un còp sus la clòsca, a io lo papelon, tots quilhs japonès, veiqui lo pitit fina moscha que rieba, chauchabutida, la lista aus quatre vents, legida a la lesta, mas me sovene per lo mens dau prumier e dau darrier nom, veiram ben…Lo reste , zo sabetz plan, l’ Enclusa, la rua Madama, l’isla de Re, Arcachon, la cordelada de paubres tipes mòrts sus son chamin, Biarritz, fin de la galòpa. Auriá vougut la secodre, li parlar, li far dire perque, mas avetz vut l’espectacle, una babòia muda, a las cervelas nejadas. Aguisança, benleu, degost, segur. Aguí pas de plaser a la butir dins lo grand eschalier. ‘La moriguet sens comprener, sens saber que quo era io, sa filha, que acomplissiá queu geste que per ela era benleu delivrança, mas z’ai fait au nom de mon pair e de tots los que ‘la butet dins lor chasuda mortala. Mercès, mossur lo Comte de vòstra ajuda dins queu viatge de mòrt que ai coronat coma cují que quo era bien de zo far. Compte sus vòstra discrecion per gardar tot quò a l’acialat daus enquestaires oficiaus… Fidelament, Elena.”
Disserem pas grand chausa, lo temps dau viatge de retorn. Lo quite Franciscò menava prudentament sus la rota de las Landas. Dernier, envertolhat dins sas cubertas, Caüsac estuflava estranjament l’ Alleluia de Haendel. Aus Ombradors, fuguerem aculhits per de las bonas sentors de cosina. Sap pas si z ‘avetz remarcat, mas queste còp, Gaëtan a pas massat per la clòsca e son sentir es intucat dempuei lo darrier còp de bilhon. Mas que quò dure ! I aviá una letra que nos esperava, enquera una. Expeditor, Fernand Galichet. Enquera per io, las meschantas novelas :
“ Mossur lo Comte, quante legiretz quela letra, serai mòrt. Pòde pus viure dins lo sovenir de quel òrre mancament. La doça, la brava, la genta Natalena m’a esperat e sei pas vengut. Coma sos uelhs clars an degut espiar mai de cent còps lo cuenh de rua ente degun es aparegut, coma an degut purar davant l’abandon e la traïson. Comprendretz qu’entau un crime pòt èsser punit nonmas de mòrt. Ai pas lo coratge d’esperar vòstre retorn, que zo sente, portara gaire de novelas. Me sei ‘chaptat un pistolet dins l’ideia de ma far sautar la cervela, e puei, un sap-pas-que m’a fait chamjar de progiet. Pas luenh de chas nos, i a un vielh chasteu e una nauta torn. De lassus, se veu tot lo país. Quo es una brava plaça per un darrier còp d’uelh au monde… Desencusatz me de pas vos aver esperat, depeschatz vos d’encaissar lo cheque ‘vancès que baressan mon compte. Bien a vos dempuei l’endelai.”
Coneisse lo chasteu, trente cinc metres de naut. Pas mau, per ta darriera victima, quò pas Natalena ?
Joan Ganhaire
31/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 23, per Joan Ganhaire
Prenem lo solelh de miegjorn a la terrassa dau Ramuntchò, faciá a l’ Ocean, lai ente lo cafe vau quatre còps mai que de l’autre costat de la plaça de las Arenas. Dempuei la mòrt de Natalena, a un pitit rison dau genre fau pas me prener per un con, e lo Matin de Grieg a remplaçat Wagner, signe d’una reflexion apasimada. Se lança dins una operacion totjorn un pauc malaisada, se conhar sas gotas dins los cròs de nas, sabetz las que l’empaischan de beure e de pissar. Quò comença totjorn per un long firgonament de las nasieras emb un de quilhs vastes mochenas daus carreus blues que a dins sa pòcha de pantalon. Un beu rison li fend lo chais. De sa pòcha, quo es pas un mochenas que trais, mas un bocin de papier plejat en quatre que secod delicatament per nos lo bien far veire emb un aer de te z’aviá ben dich. Me lo para, que sei lo sol a puescher legir, que Franciscò a pas tròp seguit las escòlas.
“Messurs, vos deve los mai grands mercejaments per m’aver menada jurcinc’aqui, ente ai pogut acomplir la mission que m’era assignada, e comprendretz que las circonstancias son pas de las melhor per mielhs far coneissença. Ai ‘gut de la chança dins quela chercha que ai començat i a pas talament de temps, fin finala. Io era pas bien vielha quante fugui abandonada per ma mair, z’avetz plan comprès que vene de tuar ma mair, juste aprep la mòrt de mon pair. I a quauquas annadas, au surtir d’una enfància barutelada, d’una adolescença catastrofica, ente justicia e psiquiatria se son partajats çò que demorava de io, aprep dietz ans de depression e quauquas temptativas de suicide, ai rencontrat un òme que m’a sauvat la vita, o çò que ne’n demòra. L’avetz benleu entrevist dins lo poton passionat de la terrassa. M’a acompanhat tot au long de quela chercha. Quo es eu que m’a donat l’ideia de tornar trobar quela mair per li demandar rason de quel abandon. L’assistança, d’en prumier vouguet ren saber per me donar quauques rensenhaments, nom, adreça d’autres còps. Puei la lei chamget e quo es entau qu’aprengui que s’apelava Natalena Daumonteil, nascuda Barbier, io quo es Elena. Ai cherchat de las annadas de temps. Trobí quauques rensenhaments sus mon pair, tombat dins un vaure pendant una permenada en montanha. Quo es pas malaisat de comprener çò que s’es passat, quò pas ? Torni trobar entau ‘na granda mair que me donet quauques vielhs afars de mon pair. E quo es en farfolhant quí dedins per lo centieme còp, que i a dietz jorns, trobi un pitit carnet passat dins una doblura de vesta. Quauques noms d’òmes, quauquas adreças, e quo es entau que nòstre chamins se son crosats. Fernand Galichet era lo darrier , a la data dau 14 de març 1957, emb un punt d’interrogacion, quò ‘viá pas l’aer bien seriós. Boterem pas longtemps, Frederic e io per lo trobar sus internet.( de segre)
Joan Ganhaire
23/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 22, per Joan Ganhaire
E ben, quò i es, l’avem trobada, la Natalena, vam puescher dire a l’autre Fernand que a pus a migrar per ela, qu’un dançaire de tangò a eschapat a la malediccion e sembla quitament aver inversat lo cors de las chausas… Escotatz, o qué ? Vos disiá que Pablò demoret pas tròp longtemps, demandet lo divòrce e se’n anet per lo Negrescò. Se’n trobet rapidament una autra, quauqua comtessa italiana, mas quò li portet pas bonur, que la paubra se tuet sieis mes pus tard, en tombar d’en naut d’un rochier de las calancas . E ben veiqui, si avem ren de mielhs a far, podem segre la piada de queu dich Pablò tras l’Euròpa, de femna en femna, de fach divers en fach divers, de tombada en chasuda… Mercejam plan mossur Irribaren per tots quilhs rensenhaments. Avem pus nonmas a saludar Natalena Ramirez dins son rodilhon, la felicitar per son derotlament de carriera, e far rota vers la chalor e l’aculhida familiera daus Ombradors. Mas Madama Ramirez es pus dins son charreton, es pus a la terrassa. Un beu talabast monta dau ras de chaussada, en debas de las dobla volada d’eschaliers, charreton espetat, femna sacada contre lo marbre dur dau beu al d’entrada. Davalem tan vite coma podem, coma un Caüsac que se resta d’estuflar la chavauchada de las Walkyrias per dire entre sas dents, quo es la dròlla, quo es la dròlla… Sap pas çò que vòu dire, mas çò que i a de segur, que Natalena Daumonteil, veusa Fleury, veusa de Gueranda, veusa Marcadier, veusa Cavendish, femna Ramirez, se maridara jamais pus. La clòsca fenduda, es ‘nada junher tota la cordelada daus òmes gentaments butits dins l’endelai per sa man experta. Aguí nonmas lo temps d’entreveire los uelhs clars que ne’n parlava Fernand Galichet emb tant de fervor, ‘vancès que quauqu’un ne’n barre pietosament las palpebras. Mossur Irribaren, tot esfoudit eissaia d’apasimar lo monde que se plunhen alentorn dau còrs, paubra Lady Cavendish, a pas enquera digerit lo Ramirez, deviam velhar sus ela coma sus una flor fragila, e comença a cherchar de las responsabilitats, de las culpabilitats, mas pertant lassus, ‘la ne riscava ren, podiá pas se lo manhar son rodilhon, e i ‘viá degun a la terrasa ! Caüsac contunha de chantonejar son Wagner entrecopat de son istòria de filha, a òc, los dos amorós de tot aura, ente son, benleu an vut quauquaren. Mos piaus de cagaçot se pinquen, e si quo era ilhs que l’avián butida, si l’amorosa era la dròlla que nos seguiá pertot, e daus uns còps nos ‘viá copat avança… E puei medecins, infirmiers, ambulança, e pus nonmas dins lo all dau Jòrgi V una taca roja leu nestiada per un escobre d’obludança, e quauques brijons d’un rodilhon còp sec botats a l’acialat de las espiadas desgotadas de quilhs messurs damas. E la policiá ? Au Jòrgi V, mossur avem pas mestier de la policiá, entau fuguet la responsa nautana de mossur Irribaren a la timida suggestion de quauqu’un. Quo es ‘chabat, i a ren pus a veire…(de segre)
Joan Ganhaire


text:
Dimars, 2 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo cantador Charles Aznavour, un dels grands referents de la musica francesa, moriguèt diluns passat a Moriés (Crau) a l'edat de 94 ans. Parisenc d’origina armènia, l'artista ... +
Dimècres, 25 de mai de 2016, 03h00
La polícia desgatgèt aqueste dimars a l’aubada los qualques centenats de manifestants del sindicat CGT qu’ocupavan la rafinariá Esso e lo depaus de carburants de Fòs ... +
Dimars, 29 de decembre de 2015, 03h00
L’èx-modèl de mòda Inès de la Fressange e son conjonch, l’entrepreneire Denis Olivennes, son enseguits per la justícia per trabalh dissimulat e licenciament ... +
Divendres, 28 d'agost de 2015, 03h00
L’associacion de defensa de l’enviromanent, Agir per Crau, a denonciat una importanta descarga de municions abandonadas, çò es, qualques milièrs d’obuses e almens ... +
Dimècres, 8 de julhet de 2015, 03h00
An panat d’explosius d’un sit militar a Miramàs (Crau). Après trencar lo cledís e forçar uèch edificis, los panaires raubèron almens 180 detonadors, ... +
Dimècres, 26 de març de 2014, 03h00
Un òme d’un trentenat d’annadas mòrt, una femna ferida a la man e una autra en estat de chòc, es lo tragic bilanç d’un atac que recebèt l’automobila ... +
Dimenge, 23 de març de 2014, 03h00
Dimars que ven, serà lo centen anniversari de la mòrt de Frederic Mistral, un dels escrivans màgers de la literatura occitana. Dins aquela escasença, lo Felibritge organiza ... +
Dissabte, 28 de setembre de 2013, 03h00
Al començament de setembre se descobriguèt una òbra de Vincenç van Gogh, qu’èra fins alavetz descatalogada. Solelh Colc a Montmajor (1888) es la primièra ... +
Divendres, 30 d'agost de 2013, 03h00
Quentin Willaume a ganhat lo concors d’estiu de Jornalet. Lo tèma del concors èra “Jornalet e tu” e sus la fòto podètz veire lo jove ganhaire qu’es a ... +
Diluns, 29 d'abril de 2013, 03h00
Un òme aparentament desequilibrat e armat amb una Kalashnikov tuèt dijòus passat tres personas e ne feriguèt una quatrena a l’aurelha, en las fusilhar per carrièras, ... +
Dimars, 28 d'agost de 2012, 03h00
Un jovenet de catòrze ans, filh del cònsol d’Orgon segon qualques mèdias, a reconegut èsser lo qu’a causat l’incendi de divèrses centenats d’ectars ... +


text:
Deluns, 13 agost
18:00 Avaloracion des carrèrs decoradi.
Dimars, 14 agost
19:15 Pregon der alcalde ena Plaça dera Glèisa, ara seguida actuacion de PAU DE PONTS e inici deth passavila damb DIGAL’S-HI INQUIETS.
21:00 Sopar popular e Gran Loto Quinto, ena Sala Polivalenta. *
1:00 Balh damb era orquèstra EN ESENZIA e session disco.
* Tath sopar cauinscriuer-se abantes dethdia 11 d’agost, ena Oficina de Torisme
Dimèrcles, 15 agost
11:30 Missa ena Glèisa dera Purificacion, cantada pera corau dera parròquia.
13:00 Aperitiu popular.
16:30 Campionat de Botifarra, en larèr deth jubilat.
17:00 Jòcs de husta en camp de fotbòl.
19:00 Balh de tarde e trobada damb era gent grana, ena Sala Polivalenta.
19:30 Partit de fotbòl XXIX Trofeg Memoriau Manuel Huguet.
00:30 Balh damb era orquèstra ODISEA e session disco.
Dijaus, 16 agost
12:30 Missa ena capèla de Sant Ròc.
13:15 Còca e muscatèl.
16:30 Holables en camp de fotbòl.
17:00 Campionat de Brisca, en larèr deth jubilat.
19:30 Dances araneses damb es SAUTARÈTHS DE BOSSÒST.
23:00 Cantada d’havaneres damb eth grop ESCAMARLANS DE PALAU, ena Sala Polivalenta.
00:30 Balh damb era orquèstra TAXMAND BAND e TAXMANIAN EVIL DOLLS.
Diuendres, 17 agost
8:00 Passavila damb era charanga MAI TOQUEM BÉ, en tot gésser dera Sala Polivalenta.
12:00 Missa ena capèla de Sant Cerat.
12:30 Còca e muscatèl.
13:00 Baishada deth Capdera Vila amenizada pera charanga MAI TOQUEM BÉ e batalha dera esluma ena Plaça dera Hònt.
17:00 Actuacion infantil damb eth grop ENCARA FAREM SALAT.
20:15 Concèrt aufrit pera Corau 4 Sons, ena Glèisa de Bossòst.
22:00 Gran correfoc damb eth grop DIABLES DE MONTORNÈS.
Dissabte, 18 d’agost
20:30 Concèrt dera Corau Margalida, ena glèisa dera Purificacion.
Era Comission de Hèstes se resèrve eth dret de modificar eth programa, que serà prèviament comunicat.


text:
Las tarifas son balhadas a la setmana .
Mentretant , en bassa e mejana sason avetz la possibilitat de logar a la pichona setmana ( 3 o 4 nuèits ) , a la dimenjada ( 2 nuèits ) o a la nuechada.
Nos consultar par mai d'informacions
lo prètz compren : aiga, electricitat,( dins la limit de 8 kwh/jorn), la farda d' ostal.
la garantida es de 300 € ,
en opcion, lo recapte de fin de sejorn ( 70 €) , la locacion de linçòls ( 15 €/lièt) e la locacion de linge de teleta (10€/pers)
LAS DISPONIBILITAS
Per saber las disponibilitas , consultar le site de CLEVACANCES ( ref jaç : CL82699) a l' adreça web :


text:
13 juin 2017
Lengas e Poders 2016-2017- sesilha 6, Joan Francés Courouau : La lenga partejada
La lenga partejada. Presentacion per Joan Francés Courouau del libre publicat jos sa direccion : La Langue partagée. Écrits et paroles d'oc, 1700-1789, Librairie Droz, 2015. (Aquesta presentacion foguèt seguida d’une discussion qu’ai ensajat de résumir). Ostal d'occitania, Tolosa, dimècres 26 d’abrial de 2017 Resumit de la presentacion de J. F. Courouau Aqueste libre collectiu demandèt fòrça trabalh e implicacion de la còla (Felip Gardy, Xavier Bach, Pèire Joan Bernard, Joan Cristòf Maillard, David Fabié e lo quite... [Lire la suite]
14 mars 2017
Lengas e Poders 2016-2017- sesilha 4, Joan Sibille, Lo soreth lenga en dangièr ?
Lo soreth (o neo-aramèu del Nòrd-Est) una lenga en dangièr ? La lenga aramea L’aramèu es una lenga semitica. Fa partida del grop de las lengas semiticas del Nòrd-Oest amb l’ebrèu e d’autras lengas uèi disparegudas : fenician, amorrita, cananean, ogaritic. Primèras atestacions: debuda del 1èr milenaris ab.J.-C. Entre 1000 e 700 ab. J.-C. : reialmes aramèus independents en Siria. Tre lo sègle VII ab. J.-C. l’aramèu comença de suplantar l’assiro-babilonian en... [Lire la suite]


text:
Hamars
Hamars es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hamars A situat a 25 quilomètres de Can e 7 quilomètres de Aunay-sus-Odon, en Soïssa normande.
Hamars est située à 25 kilomètres de Caen et 7 kilomètres d'Aunay-sur-Odon, en Suisse normande.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo data|30|de
, un avion britanic i aguèt abatut per la DCA en provocant la mòrt de quatre francés del Grop de bombardement Lorraine dels fòrças aliadas. Una stèle remembra aquel évènement.
Le Mes invalid (juillet), un avion britannique fut abattu par la DCA provoquant la mort de quatre français du Groupe de bombardement Lorraine des forces alliées. Une stèle rappelle cet évènement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
29/08/2013
L'invité-lo convidat-de "Meitat chen, Meitat pòrc" dau diumenc 1er de setembre
L'ora de la dintrada a sonat per l'emission occitana de França Blu Perigòrd!
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que la convidada de l'emission de questa setmana sera:
Marie-Jeanne Verny, secretària de la FELCO ( Fédération des Enseignants de Langue et culture d'Oc) per un punt de situacion sur l'ensenhament de la lenga d'òc.
...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
et lo de la FELCO
06:59 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
LA STATION D’EPURATION DU BOURG CENTRE INAUGUREE
En présence du Sous-Préfet de Cahors, des Présidents du Département, de la communauté de communes et du syndicat du Quercy Blanc, du Député ainsi que des conseillers départementaux du canton, du maire et des élus municipaux, la station d’épuration a été inaugurée samedi 6 octobre. Afin de garantir la salubrité publique dans cette partie du bourg dont les habitations n’ont pas d’espace pour créer un assainissement individuel et qui jusqu’alors étaient desservies par un vieux réseau communal sans traitement des eaux usées, un schéma d’assainissement collectif avait été approuvé en 2004. Il revenait aujourd’hui à réaliser les travaux et le syndicat du Quercy blanc vient d’y procéder. Comme l’a indiqué le Maire, il convenait de marquer cet évènement, l’eau étant devenue une ressource rare et un enjeu important pour les décennies à venir.
Comme l’ont indiqué toutes les personnalités dans leurs interventions, cette réalisation concourt à protéger l’environnement tout en apportant dans ce secteur un service public aux habitants. M. le Sous-Préfet qui a coupé le ruban d’inauguration a indiqué combien cet équipement est essentiel dans cette partie du village où les maisons sont accolées les unes aux autres et ne disposent pas de terrain.
Cette station est équipée de drains et de sable, de roseaux permettant l’infiltration et le filtrage des eaux usées, lesquelles sont ensuite dépolluées dans trois bassins de décantation, avant d’être rejetées dans le milieu naturel.
Cette opération réalisée par le syndicat du syndicat du Quercy blanc s’est élevée à 220 000€ et a bénéficié des aides de l’Etat et de l’agence de l’eau ainsi que du département.
UNE JOURNEE CITOYENNE TRES CITOYENNE
Plus de 80 habitants de la commune ont répondu présents à l’appel de M. le maire et de son conseil municipal pour cette seconde journée citoyenne organisée ce samedi 7 avril. Organisée et préparée dans les moindres détails, tant au point de vue de la sécurité que de la structuration d’un groupe aussi important, le dispositif mis en place comportait deux types d’opérations. Il y eut les « chantiers » au nombre de 5 : nettoyage du « lac » des Salles, construction d’un appentis au four des Salles, nettoyage des abords de la gariotte de Trébaïx, plantations au rond point de TrébaÎx, élagage du parcours du futur trail. L’autre opération avait défini 6 secteurs à nettoyer, situés le long de routes départementales et communales qui sillonnent la commune. Revêtus de gilets jaunes, encadrés par des voitures de sécurité, armés de sacs, les bénévoles citoyens collectèrent des kilos et des kilos de déchets de toute sorte, tandis que les équipes des « chantiers » s’activaient et menaient à bien leurs réalisations. En fin de matinée, tout ce monde se retrouvait autour d’une collation prise en commun.
Participer à cette opération, ce fut à la fois tisser du lien social, conforter l’élan citoyen en notre commune et traduire l’attachement au respect du cadre de vie et à l’environnement. La très nombreuse participation, toutes générations confondus, venus des quatre coins de la commune, anciens et nouveaux habitants, a permis d’atteindre les objectifs de cette journée : citoyenneté, solidarité, respect et protection de la nature.
Pour voir les photos de la journée citoyenne cliquez sur la photo ci-dessous
Film réalisé suite au succès de cette journée et présenté à l'association des maires de France
Pour visualiser ce film cliquez sur la photo ci-dessous.
OMENATGE
SILVAN TOULZE
LO MORMOLH DE L'ETERNITAT
Paul Froment (1875‑1889), Juli Cubaynes (1894‑1975), Silvan Toulze (1911‑1993), cadun a son biais balhèt un rai de glària occitana e un flar de clartat a la tèrra carcinòla. Podètz totjorn córrer per ne trapar coma aqueles ! Lo 15 de mai de 1993, s'escantiguèt Io majoral Silvan Toulze. President d'onor de la seccion carcinòla de L’IEO, a daissat una traça sens rebrèca dins l'istòria de nòstra lenga. Se merita plan que l'onorèm a l'escasença de l'arnassada generala.
Nascut Io 9 de genièr de 1911 al Cayre, comuna de Grealon, conoguèt pro pauc son paire Faustin Toulze a disparegut a Vaux‑les‑Palameix (Meuse) lo 24 de setembre de 1914. N'es que de legir los ressons dolorós del poëma " Disapregut " per comprene Io patiràs del jove Silvan e de sa sèrre Aurelia. Tota guèrra trigòssa misèria : macats pel malastre, Io sovenir esmogut e la dolor se perlongaràn e demoraràn de contunh.
Coneissiam pas pauròts la pèrda qu'aviàm facha !
Mas ara que sèm bèls,
Comprenèm lo malur e l'orror que nos cacha
Quand venèm orfanèls... (1)
Fidèl a sa fe e a sas idèas, dintrèt al pichon seminari de Gordon puèi al grand seminari de Cáurs. Aviá ja clavelat al còr un amor brandant per la literatura e la poësia. S'avisèt tanben que sa lenga mairala n'èra pas qu'un simple patoès o la lenga dels païsans e de las colhonadas mas una lenga cargada d'èime. En 1925, per una d'aquelas estranhas escasenças, Io felibre Juli Cubaynes venguèt rector de Grealon, terrador nadalenc de Toulze. La lenga de cada jorn aqui qu'un jorn la troba vestida d'aur e enaussada en glària per l'engenh d'aquel bèl trobaire ! Es pas de creire l’embolh que botèt dins son astrada. Cubaynes, " mon mèstre ", l'adralhèt sul camin de la lenga d'òc e l'abeurèt a la dotz occitana.
La man dins la man d'un bèl poëta savi
Qu'enregava pel flac boeiròt, començavi
d'ensajar de tenir l'esteva... (2)
Aqueles ligams se mudèron lèu en una amistat pairugala e prigonda. Toulze n'a totjorn servat de remembres gostoses. " Aquel ôme li devi gaireben tot tirat la vida ", li avèm entendut dire mai d'un còp. Fins a la mòrt, perdurèt un afrairament blós e duradis.
Ordonat prèstre Io 19 de julhet de 1936, passèt a Trespotz coma curat de la parràquia. Ne'n gardarà la carga duscas al mes de març de 1991 ! Presiquèt en òc pel primièr còp lo 8 d'agost de 1937 a Vilafranca de Roërgue per la fèsta felibrenca de la Sant Justin. Se remarquèt còp sec en cadièra sa paraula aisida e poderosa que se cunhava dins l'esperit dels fidèIs. D'aqui enlà, portarà la paraula de Dieu de centenats e de centenats de còps. Dins fòrças glèisas del Carcin, de Scèus a Lorda, de Bordèus a las Santas Marias de la Mar. Se pòt quitament dire que los marrits crestians anavan a la messa per onorar l'òme que pregava en lenga nòstra. Prèire d'elèit, sabià dins los presics apariar l'Escritura Santa e la poësia d'òc.
Mobilisat Io 3 de setembre de 1939, fach presonièr Io 18 de junh de 1940, demorèt embarrat dins Berlin dusca al 26 d'abrial de 1945. La farn e la languina seràn las enduras de cada jorn. Son lirisme poëtic s'afortis. Es en aquela passada que botarà al punt son primièr libre La canta del faidit:
Caitiu dins un pais plan luènh, soi revengut
A l’ostal, als endreches, al temps de ma jovença,
Filar remembres qu'embelinan ma dolença :
E n'ai tescut apèi la tèla de mon cant. (3)
Aquel recuèlh de poëmas foguèt polidament flocat als Jòcs Florals de Tolosa en 1943 e estampat en 1954. Nòstre valent felibre èra pas a cap de rega ! Faguèt espelir una òbra de tria que Io butèt en primièra renguièra dels trobaires occitans. Sachèt recaptar dins sos libres l'ama d'un pais prigondament: aimat.
Escriguèt d'articles en lenga nòstra dins lo jornal La Vida carcinòla, d'articles que signava " lo sartron ", escais‑nom de sa familha. Los legeires se congostavan d'aquelas paginas saborosasa e viventas. Aquela tièra s'estirèt de 1957 a 1971. Sa lenga rica plan enrasigada dins lo sieu terrador beluguejava de tota son ardor.
D'una independéncia del caractèr viva, de vegadas un bocin frondejaire, se daissava pas caupir los artelhs. Èra pas per plan dire un d'aqueles que cercava pòrtas de darrèr... Lo sieu còr coma la sià pòrta èran ça que la totjom duberts e se copava totjorn en tròces per far genta e arderosa aculhida. Encontrèt d'òmes de son temps, predicators, militants, escrivans de lenga d'òc (Mouly, Salvat, Bodon, Mathieu, ... ) que venguèron totes sos amics. Daissèt de caire, sa vida tota, los guirguilhs e las polemicas de tustaboisses que desparricavan lo monde occitan.
Capiscòl de l'Escòla Occitana li butèt un pretzfach sens deca de 1973 a 1989. Prenguèt tanben una plaça de tria dins l'organisacion del Romavatge annadièr de Lorda a la bauma de Massavièlha. Mèstre es Jòcs Florals, majoral del Felibrige, la cigala d'aur li foguèt espindolada sul pitre a la Santa Estèla de Besièrs en 1961. Cavalièr de la legion d'onor, totjorn aimat, present e venerat, gausissiá d'un respèct e d'una simpatia coma se'n vei pas gaire.
Partajava sas oras entre son sacerdòci, la lectura, los amics e la caça.
Dels Mazuts a las Passadas
De Pech de la Glaira a Senilh Ai mai de gresas trevadas
Que cap de pòrta‑modilh. (4)
AI fial de las sasons, galopava Io païs a l'espèra d'aurelhudas o perdigals. La dubertura de la caça li balhava totjom de prusors !
Dusca al darrièr rajàl de fòrça, demorèt un arderós apòstol de nòstra lenga. Es a nosautres ara a donar l'exemple e passar als joves la flama que nos abranda.
Patric DELMÀS
Paul Froment, Juli Cubaynes, Silvan Toulze, cadun a son biais balhèt un rai de glòria occitana e un flar de clartat a la tèrra carcinòla.
Silvan Toulze : una independéncia del caractèr viva, de vegadas un bocin frondejaire, se daissava pas caupir los artelhs.
Partajava sas oras entre son sacerdòci, la lectura, los amics e la caça.
1) Disparegut in La canta del faidit
(2) Gardaire d'oelhas e de musas, in La canta del faidit.
(3) Lettre dédicatoire, in La canta del faidit.
(4) Lo pais que te farai veire, in Cante que cante.
Voir un site bien documenté sur Sylvain Toulze en cliquant ICI
Personne n'a encore laissé de commentaire.
Soyez donc le premier !
UNE BOITE A LIVRES A VILLESEQUE Réalisée bénévolement de main de maître par Didier ESQUIEU, une très jolie boîte à livres vient d’être installée par Francis GAILLARD au pied de l’escalier d’accès à la mairie, en accord avec la municipalité. Désormais, chacun aura un libre accès aux livres déjà présents dans cette boîte et pourra aussi l’alimenter en ouvrages de tous genre. C’était bien la moindre chose dans une commune où existe et fonctionne depuis un an l’association « Fusion lecture ». De quoi, redonner goût à la lecture à tous, jeunes et adultes, dans un monde où sévit parfois un peu trop l’univers du numérique !


text:
Port du voile ou de la kippa, assez communs à Marseille, vont-ils désigner des cibles, après les massacres de Paris ? (Photo MN)
Un professor de l’Escòla Jusieuva de Marselha Yavné es estat atacat dimècres de sera, per tres òmes sus de scooters, alòr que s’entornava au sieu, dins lo XIII arrondiment. Premier injuriat en reson de la kippa que l’encapelava, l’òme de 56 ans es estat puei cotelejat, avans qu’una patrolha de policia fague fugir leis assalhidors. Segon lo testimòni de la victima, espitalisada, un dei maufatants li auriá brandussat un camisòt ai colors dau grop Daech.
Lo Rector d’Acadèmia es anat a l’escòla Yavné dijòus de matin, per assegurar personau e public de son sosten morau.
DImècres encara, en sortida d’una estacien de metrò dau centre de Marselha, es una frema joina, qu’es estat injuriada per un òme que l’accusava d’èstre una terrorista, en reson de l’ijab (un veu que laissa veire lo visatge) que portava. Li a donat un còp de ponh, puei l’auriá nafrada au pitre ‘m’un cutter.


text:
Accueil du site > Lenga d’òc
Messatge del Cònsol
Benvengut a la pagina web de la Municipalitat de Lunas, la pòrta d’en primièr a aquel Parc Natural Regional del Naut Lengadòc.
Aquel esturment es una mòstra convenenta e facila d’usar de la siá municipalitat. Es pas un agach al prètzfach dels foncionaris elegits a travèrs de las actas dels conselhs municipales e l’"Anet Gravezon".
Aquel luòc aspira a èsser a lo sieu servici a tota l’informacion considerabla sus la siá vida quotidiana, la vida comunitària e la siá documentacion. Permet tanben un dialòg amb l’administracion locala per tala d’ofrir un melhor servici e contribuir a melhorar la qualitat de vida en Lunas.
Per çò qu’es de la descobèrta de lo nòstre territòri, se tròba al cors de los sieus ligams de caminar fòrça mai important, risi amb l’intencion de promòure lo patrimòni de lo nòstre país.
Lunas es val plan la pena lo viatge ... E mai se virtual !
Gaudisca de la siá visita e a lèu.
Aurélien Manenc


text:
Puèg
Puèg[1],[2],[3] (oficialament en francés Pech) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de la comuna, atestat en 1390, Pueg, puèi al sègle XV (Cronica d'Esquerrier), Lo Puch [4], es simplament lo mot puèg, del latin podium [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.
Demografia[modificar | modificar la font]
- En 1793, Puèg fasiá partida de la comuna de Las Cabanas
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ http://www.histariege.com/pech.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521


text:
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Pels articles omonims, vejatz Pòl
.
Projeccion cartografica illustrant l'ocean Artic
e lo pòl Nòrd.
Lo pòl Nòrd geografic terrèstre, o simplament pòl Nòrd, es lo punt pus septentrional de la planeta Tèrra. Es definit coma lo punt d’interseccion de l'axe de rotacion de la Tèrra amb la superfícia terrèstra dins l'Emisfèri Nòrd, ont totes los meridians e los fusèls oraris se jonhon. Es pas un punt fixe a la superfícia de la Tèrra, son periòde d'oscillacion es de catòrze meses e sa posicion vària de qualques mètres al moment de las pus fòrtas oscillacions. Cal pas confondre lo pòl Nòrd geografic amb lo pòl Nòrd magnetic, punt central del camp magnetic terrèstre cap ont las bossòlas puntan.
Lo pòl Nòrd se situa al plen mièg de l'ocean Artic prigond de 4 261 m[1] e cobèrt en permanéncia per la banquisa, al contrari del pòl Sud qu'es sul continent Antartica. La tèrra emergida pus prèpa es l'illa Kaffeklubben, situada à 707 km del pòl[2].
La primièra exploracion del pòl Nòrd es atribuida a l'American Frederick Cook qu'auriá atengut lo pòl lo 21 d'abril de 1908, mas auriá maquilhat son trajècte real[3]. Lo Congrès dels Estats Units d'America atribuiguèt puslèu la primièra exploracion a l'American Robert Peary que pretendiá d'aver atengut lo pòl Nòrd lo 6 d'abril de 1909, mas los istorians contèstan aquò dempuèi la descobèrta d'una còpia del jornal de Peary, que se seriá enganat dins sas estimacions[4]. La primièra exploracion confirmada del pòl Nòrd ven doncas al Norvegian Roald Amundsen e a l'Italian Umberto Nobile, que lo subrevolèt a bord d'un balon dirigible lo 12 de mai de 1926.
La temperatura del pòl Nòrd pòt variar entre -43 °C e 0 °C, çò que favoriza la permanéncia del glaç de mar que son espessor vària entre dos e quatre mètres. La banquisa es pr'aquò menaçada e l'ocean Artic poiriá èsser libre de glaç l'estiu 2014, en partida per causa del rescalfament climatic e de la diminucion de l'efècte albedo[5]. Aquela situacion novèla farà pus facil l'accès a las ressorsas del sossòl Artic e una disputa territoriala se fa jorn entre los cinc païses limitròfs de l'Artic : Canadà, Russia, Norvègia, Danemarc e los Estats Units d'America.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Generacions embucadas tre lo breç amb los 3 films d’Indiana Jones, aquela cronica es per vosautres ! Òc, ai plan dich 3, e senhali que mon avocat es prèste a perseguir per difamacion tota persona que m’afortiriá lo contrari. Un còp tractats los afars de procedura, pausi la question : qual es qu’a jamai somiat de se far explorator, de córrer las pesadas de pòples primitius e d’escapar a milanta dangièrs, de descobrir de tresaurs oblidats e amagats, de desamorçar de trapèlas mortalas e, cerièira sul pastisson, de sarrar l’acompanhanta o l’acompanhant manhac que se serà evidentament fach tot lo viatge als nòstres costats, dins la fanga, lo side-car e a la plaça passatgièr ?
Sètz pas obligats de respondre, es una question retorica que remetrà pas briga en causa la seguida de la presenta cronica e ai ben lo drech de far coma per ieu, non ? Daissatz, aquela tanben es retorica.
Que que siá, en termes de vidèojòcs las annadas 90-2000 coneguèron la sagà Tomb Raider, amb la famosa Lara Croft, mas los ans, lo passatge pel cinèma amb mai o mens de bonur e qualquas autras pichòtas causas an menat la sèria a se perdre un pauc l’alen, fins a la menar dins la comba escura dels reboots. Son pas forçadament totes marrits, e aurai l’ocasion benlèu d’en parlar en detalh un jorn, mas es pas lo subjècte e dèvi avoar que ieu ai mai seguit una autra sèria, posteriora e doncas forçadament inspirada : aquela dels Uncharted, amb per eròi Nathan Drake.
Nathan Drake es un aventurièr que ten benlèu mai d’un Tintin a l’americanò-irlandesa, un pauc mens a caval sus la morala, que se batriá, beuriá, fringariá e flingariá, que d’un Indiana Jones, quitament se l’ambient desvolopat dins cada jòc sembla ferotjament a aqueles dels films amb Harrison Ford. Coma s’agís fin finala d’un jòc de genre, la basa e la trama scenaristica es totjorn mai o mens la meteissa : Nathan entra en possession d’un objèct, qu’agís coma un Mc Guffin dins un film d’Hitchcock, es a dire lo pretèxte al debanament d’una intriga que menarà l’aventurièr en Amazonia, dins L’Imalaià, en Iran, en Escòcia o a Madagascar a la recèrca d’autres indicis qu’acabaràn per lo far arribar davant un monument gigant completament oblidat dempuèi de sègles, protector d’un tresaur plan gardat, que se revelarà fin finala tant valorable que dangieirós. Estranhament…o pas, tre que Drake entamena sa quista d’un afar que fins aquí tot lo monde s’en fotiá, tota una armada li pren lo pas, en general una còla de mercenaris balès e pauc escrupuloses, amb a lor comandament un autre aventurièr, nemesis episodica de Nathan. El serà mai que mai solet, amb sa fòrça fisica plan entretenguda, son intellect cargat de conèissenças en Istòria e son pistolet cargat de balas perque cal pas tròp desconar, mas podrà tanben comptar sus sos amics, coma son mentòr Victor Sullivan o sa femna Elena Fischer.
A malgrat d’una similaritat entre cada episòdi, qu’agís fin finala coma una rasseguranta garantia, un jòc Uncharted es la promessa d’un mistèri a resòlver, de grandas caras istoricas d’explorators a costejar, coma Francis Drake, Marco Polo, Lawrence d’Arabia o lo pirata Henry Avery, d’un umor nèci-machò a la Bruce Willis, e mai que mai de paisatges gigantasses, salvatges e meravilhoses que l’estudiò Naughty Dog capita de nos en far sentir l’immensitat, que contrasta amb la solesa del eròi e la vanitat de sa quista.
Lo desvolopament d’aquestas ambicions atenguèt son apogèu dins Uncharted 4 : A Thief’s End, que deuriá clavar l’arc narratiu consacrat a Nathan Drake : mai bèl, mai long, mai plan escrich, mai pregond, mai equilibrat entre ritme de l’accion e fasas d’observation contemplativa. Un jòc saludat per la critica qu’a ben segur sa plaça dins tota ludotèca, a sortir de temps en quora per èsser saborejat coma un grand film d’aventuras. Un film d’aventuras que durariá 20 oras. E que ne sètz lo eròi…
Sus aquò vos daissi, i a Benjamin Gates que m’espèra per jogar al plegabraç dins una albèrga al Tibet, ai mon onor a defendre !


text:
Tradicion
La tradicion designa la transmission de contunh d'un contengut cultural dins l'istòria dempuèi un eveniment fondator o un passat de memòria perduda (del latin traditio, tradere, de trans « mejans » e dare « donar », « far passar a un autre, remetre »). Aquel eritatge immaterial pòt constituir lo vector d'identitat d'una comunautat umana. Dins son sens absolut, la tradicion es una memòria e un projècte, dins un mot un consciéncia collectiva: lo sovenir de çò qu'èra, amb lo dever de lo transmetre e de l'enriquir. Amb l'article indefini, una tradicion pòt designar un movement religiós per çò que l'anime, o mai sovent, una pratictica simbolica particulara, coma las tradicions popularas.
Dins lo lengatge corrent, lo mot tradicion es a vegada emplegat per designar un usatge, veire una abituda, consacrat per una practica longa al sen d'un grop social quitament restrench (par exemple una tradicion familhala).
Lo concèpt de tradicion pren un sens diferent dins lo mot tradicionalisme, que representa una volontat de retorn a de valors tradicionala, e non pas de transmission d'un eritatge dins l'evolucion istorica. Lo tradicionalisme es l'opausat del progressisme. S'agís donc pas d'una notion dirèctament ligada a la definition primièra de la tradicion.
Somari
Religion[modificar | modificar la font]
- judaïsme: la tradicion dels profètas
- Dins le bodisme, una tradicion designa, per extension, l'ensemble de las practicas, de las idèas e de las coneissença d'una escòla del bodisme. Article detalhat : tradicion bodista.
- Islam : genealogia de Maomet
- Dins lo catolicisme, la Traditcion es la segonda font de la Revelacion amb las Santas Escrituras[1]. Precedís dins lo temps (la Revelation essent d'en primièr orala) e la passa en contengut: es en efièch la Tradicion que definís quines son los libres apartenent a las Escrituras Santas, cossí las interpretar, quin es lo nombre dels sacraments e çò que son, los dògmas de l'Immaculada Concepcion e de l'Assompcion de la Verge Maria, eca. Se definit mai sovent "la paraula de Dieu non escricha dins la Bíblia, mas transmesa per l'ensenhament dels Apòstols e arribada coma de man en man fins a nosaltre", o mai simplament coma çò que sempre foguèt cregut, partot e par totes.
- L'esoterisme se vòl una recerca de la Tradicion conciliant totas las tradicions. René Guénon recampa atal la varietat dels fenomèns religioses destriant simbolicament una tradicion occidentala: judaïsme, cristianisme, islam e la filosofia antica; fàcia a una traditcion orientala: bodisme, indoïsme, taoïsme... Aquela classificacion perd de sa pertinéncia amb l'avançament dels estudis antropologics e d'istòria de las religions. Ara, l'esoterisme s'interessa atal al camanisme, o a las religions africanas.
Selon Maurice Halbwachs, « la religion entièra se resumís dins lo procediment de traditionalizacion »[2].
Sciéncias umanas[modificar | modificar la font]
Una tradicion es, en sociologia, una costuma o una abitud qu'es memorizada e transmesa de generacion en generacion, a l'origina sens besonh d'un sistèma escrich. Las aisinas per ajudar a aquel procediment inclusisson d'elements de poesia coma la rima e l'alliteracion. D'istòrias son bastidas per una ritualizacion de la pensada a l'entorn d'un biais de far e de sos accessòris, ara plan relevat per la publicitat e las leis.
Lo ligam entre la tradicion e la modernitat es complèxe d'estudiar. De las tradicions ancianas e oralas pòdon nàisser pauc a pauc de tradicions modèrnas e escrichas, a una autra epòca, dins un autre espaci. Amb un manlèu al risc de l'origina, e quand far sièu, es alara far autrament coma l'explicita l'antropològa Martyne Perrot [3]. Fòrça cercaires en sciéncia socialas (filosofia, sociologia, antropologia, istòria, istòria de l'art...) trabalhèron sus aquel tèma.
Diferéncia entre costuma e tradicion[modificar | modificar la font]
La tradicion es universala[4] e se presenta sovent jos diferentas formas segon los païses, mas una tradicion es pas totjorn a l'escala nacionala, pòt èsser familhala. La costuma es una istòria de localitat, de region. Las tradicions illustran l'istòria de pòbles. La tradicion es una transmission culturala que dura dins lo temps e concernís de doctrinas que pòdon èsser religiosas, moralas, politicas, etc. Las tradicions se transmeton de generacion en generacion e s’agís mai d’una pensada e d’un estat d’esperit qu'environa de fachs e d'abituds. Una costuma es una practica que s’aplica mejans las generacions per reproduire e conservar las meteissas abitudas e las meteissas conduchas ancianas d’un pòble, d’un país o d’una familha. La costuma e la tradicion son intimament ligadas e sont sovent associadas mas la tradicion pòt èsser definida coma la pensada qu'environa la mesa en aplicacion concrèta de costuma dins los fachs.
Sens particular en drech[modificar | modificar la font]
Dins las matèrias juridicas, la tradicion es la remesa de la causa objècte d'un contrate. Lo tèrme ven del latin Traditio, entendut coma la remesa de la causa necessària per formar un contrate de venta o un contrate de pr!st en drech roman.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Hélène Bernier-Farella, « Maurice Halbwachs, La Topographie légendaire des Évangiles en Terre sainte. Étude de mémoire collective », Revue de l’histoire des religions, no 1, 2012, p. 133
- ↑ "Faire sien", Communications, n 77, 2005, Centre Edgar Morin, EHESS
- ↑ Patrick Nguema Ndong et Triangle