text:
Preni l’envolopa, lo sagèl es american. Pausi la letra sus la taula del salon.
Per començar devi dubrir las fenèstras, los contravents, laissar dintrar l’aire del mes de junh dins l’ostau. Fague lo torn de l’ostal, sentís pas la rosa aprèp un annada de baradura.
Es miègjorn. Sortissi per anar crompar quicòm per manjar. Quand dintre dins l’espiçariá es la revolucion:
- Joana siás tornada ? Tot lo mond pensava que t’ères envolada per pas jamai tornar ! Mas que siás bèla ! Eleganta ! Ont as trapat aqueles jeans ? E aquel tee-shirt ? Tot lo mond a pantaissat : n’i a qu’an dich qu’ères maridada, d’autres qu’aviás decidit de viure en America amb aquela Matilda… De tot biais nos fa plaser de te veire e subretot tant polida. Segur que lo bonur es dintrat dins ta vida. E un jorn nos caldrà dire cal es la vertat. E la pichòta sabi pas cossí se sòna, de que n’as fach ? L’as venduda ? Tot lo mond ris.
- Arribarà lèu lèu. Siáu urosa tanben d’èstre tornada e de vos veire. Ai fam donc voldriái...
- Es que manjan coma nos autres de l’autre costat ?
- Pas totjorn. Donc de pan, de cambajon, d’ensalada...
Mon panièr plen m’en tòrni a l’ostau. Es pas un grand plaser de manjar soleta subretot quand òm i es pas pus acostumada. Lo telefòn sona:
- Allò ? Joana cossí vas ? E lo teulat es pas au mitan del jardin ?
- E tu Rémy de que fas ? Espèri que siás malurós tot solet dins ton polit ostal sens ta Joana !
- Es que siás malurosa sens ton Rémy?
- Sabi pas encara, veni d’arribar e m’en vau manjar un bocinet. Las gens son urós de me veire.
- Bon es l’ora de partir a l’universitat qu’ai de trabalh ! : set oras. Te sonarai lèu quand auràs manjat. Potons !
- Potons!
Dintre dins la cosina, res a pas cambiat. Temps de brancar l’electricitat, d’alucar lo frigò. Puèi manji, trapi una botelha de vin, bevi un còp. Es bon lo vin per ma testa e subretot mon còr per caçar lo « blues ». E ara, la letra ambe lo café. O sabiáí ben que m’escriuriá un jorn. Mas siáu pas segura qu’es lo bon moment.
Quaucun tusta a la pòrta. Es lo Renat l’amorós de mos vingt ans que m’a laissada per una autra. A un ramelet de ròsas rojas dins la man.
- Adiu ma bèla americana. M’an dich qu’ères tornada al vilatge. Cresiái de pas pus jamai te tornar veire.
Me dona las flors.
- Aquelas flors per te dire tot mon amor, a tu que demoraràs totjorn la flor de ma joinessa !
- Dintra Renat. Vòs de café ?
- Ambe plaser !
- Asseta te. M’en vau lo caufar.
- Es que t’an dich la novèla ?
Respòndi pas. Ara servissi lo café.
- Alara t’an pas res dich ?
Silenci.
- Ara sabes siáu ric. Ma tanta es mòrta e m’a tot daissat. Es coma per tu e ton oncle Vincent. Tròp d’argent per un òme solet. Alara s’aquò t’agradava, poiriam viure ensems. Ambe la Ròseta avèm pas agut d’enfant.
- Renat. L’an passat te l’ai déjà dich: tu e ieu fa 40 ans qu’es finit. Te sovenes pas de çò que m’as fach a 20 ans ? E ara en mai siái promésa. Lèu i aurà un maridatge al vilatge. Saràs convidat. E ara ai de causas de far e siáu cansada. Beu ton café e defòra !
Renat se lèva, e comença de plorar :
- T’ai aimat tota ma vida ! Quand la Ròseta èra malauta cada matin pregavi per la veire partir al cementèri. Per viure ambe tu ! Las femnas setz totas parièras : comprenetz res a l’amor. Es que te sovenes quand aviás pas un sòu e que t’ai prestat 1000 francs per enterrar ta maire ?
- Sortis de mon ostal ! Vòli pas pus parlar del passat e çò qu’es fach es fach ! Ai dubert la pòrta, getat las ròsas au mitan de la carrièra.
- Ton chin, lo pichòt Poubelle, es ieu que l’ai tugat. Adieu tanturla !
Eh bé ! polit retorn ! E ara la letra de Matilda:
Cara Joana,
Ai somiat de tu cada jorn dempuèi 9 meses : o sabiái ben qu’èri estada michanta de m’en anar sens dire aureveire. Aprèp tot l’amor que m’aviás bailat ! Ai besonh de tu. Dins dos mes lo pichòt arriba e vòli pas lo faire dins aquel pais. Ai paur ! E quand pensi a ma maire e a la grand de mon enfant es tu que vesi. Es que pòdi venir encò de tu per pichonar ? Fred mon òme vendrà me rejoiner dins dos mes. Pòt pas ara. Sonas me quand podràs. Me daissas pas soleta. T’aimi !
Ta filha Matilda
En Ps i a lo numerò: 410 587 90 87. De tot biais ai pas d’autra causida : me cal sonar !
Un còp de mai tot semblava d’anar pel melhor dins lo melhor dels monds possibles coma disiá lo grand Voltaire que pecaire ai pas jamai legit son òbra.
Benlèu un jorn quand serai retirada : es çò que dison totes: lo jorn ont…
Qualqu'un tòca a la pòrta, Mèstre Bardot :
- Bonjorn Joana. Lo Renat aviá ges de familha e coma es vos l’eretièra de son ben tot lo mond pensa qu’es a vos de prendre en carga l’entèrrament. Sabi qu’es pas simple : èra catolic e aquela religion aima pas tròp los suicidats !
- Pensi pas que lo Renat èra tant religiós qu’aquò ! M’en vau anar veire lo curat de la parròquia. I a segurament dins la tomba de sa femna la Rosetta una plaça per el.
- E non ! es a la comuna que devètz anar e puèi veire la familha de Roseta.
- Farai tot çò que cal per qu’aja un bon viatge de l’autre costat. Anarem pas al funerarium coma per l’Oncle Vincent. E lo gòt de l’amistat se farà dins son jardin.
- Vòstre jardin ara !
- Pas per longtemps podètz me creire !
Ai pas qu’una enveja : anar al lièch e me desrevelhar aprèp l’entèrrament ! Segur qu’ai pas poscut o faire per ieu mas o vau faire per vos. E ara que tot es acabat coma dins la cançon o pòdi afortir : tot s’es plan passat e lo Renat e sa femna « resquiescant en pace » dins lo cementèri comunal.
Uèi sèm lo dissabte e la Matilda arriba lo diluns 24 de Junh a Frejòrgues. Per lo moment demorarà ambe ieu a l'ostal fins a la jacina. Ai pas res dich a degun dins lo vilatge. Serà la suspresa per tot lo mond, subretot lo ventre. Urosament que son òme es pas vengut amb ela. Mas un jorn caldrà ben e alara serà l’escandal dins lo vilatge.
Bon e deman cossí anam nos tornar trobar ? Per ieu la rancura se n’i a aguda existís pas pus. Tant de causas an cambiadas dins ma vida dempuèi lo mes d’octòbre. Benlèu que siái una autra femna : mai jove o benlèu mai vièlha...
Siái anada a Besièrs aqueste matin e ai crompat de ridèus per la cambra de Matilda : amb de flors jaunas e rojas e d’aucèls verds e blaus, la prima e l’estiu son dintrats ensem plen de jòia dins l’ostal per la San Joan ! Amb la machina es estat lèu fach : ostalariá 4 estelas ! E ara ensage de me sovenir çò que li agradava mai per manjar : la parelhada de peis a la catalana, las costèlas d’anhèl, los faviòls, l'ensalada verda, lo fromatge de cabra... N’i a pron per començar : i aura tot aquò dins lo frigò. Còire serà lèu fach.
Ara sèm dimenge, Angèla la vesina amorosa del Renat es venguda me veire per se desencusar de çò que m’aviá dich.
- O Madama Joana sabi ben que l'avètz pas tuat e de tot biais me soveni de çò que vos a fach dins vòstra joinessa quand a fach un enfant a la Rosetta. Es de sa fauta se siatz demorada tanturla ! Mas comprenètz ara qu’es pas pus aicí siái tota sola ! Aquò me fa plorar. Li ai portat lo dinnar cada jorn dempuèi la mòrt de la Roseta. Cada còp li demandava çò que li agradariá. Ieu coneissi los òmes, sieu demorada quaranta ans ambe mon Edmond. Evidentament o podetz pas saupre per de qu'avètz estada soleta tota vòstra vida. Es pas simple per un òme d'èstre veuse e es per aquò que las femnas vivon mai longtemps que los òmes. Ara ma vida es un ermàs : pas pus de Renat per discutir del vilatge e de las gens !
L’ai presa dins mos braces aquela pichòta femnòta braveta amb son coconhon cendrat e l’ai potonejada.
- Podètz me venir veire quand volètz me farà plaser Angèla !
- E bè sai que ! sètz plan brava ! Auriái pas jamai cregut qu’un jorn seriá possible de charrar ambe vos coma amb una amiga ! Doblidarai pas de venir Joana, ambe plaser !
Deman devi èstre a 10 oras del matin a Frejòrgues. Lo bonur dintra d’en pertot dins mas venas. L’istòria recomença tre la debuta : deman serem totas doas sus la terrassa coma l’an passat a la meteissa data. Lo retorn de l’enfant prodiga. Au lièch madama que deman tot va cambiar !
Ara siái assetada davant la sortida « Arrivée » de l’aeropòrt. Evidentament coma totes los que vivon dins la campanha, los païsans, siái arribada una ’ora avant l’ora. Cal bolegar un pauc Joana, anar beure un cafè e legir un jornal. M’agrada de gaitar los viatjaires que s’en van òm sap pas ont, benlèu de l’autre costat del mond. Ai començat de legir un article sus las vinhas en Lengadòc e dison que lo vin es de mai en mai bon e que i a fòrça americans que crompan de vinhals dins lo pais.
- Joana ! siái aquí ! Vèni m’ajudar que los bagatges son pesucs !
- Matilda ! Ma filha ! Tant polida !
La preni dins mos braces mas amb lo ventre es pas simple. Nos potonejam sens relambi tot en cridant coma dos enfants.
- Es que te pòdi sonar « maman » !
- Perqué pas, me fariá pus lèu plaser a mon atge. Oh ! as cambiat ta color de pels e as pas engraissat. Sens lo ventre deves èstre magreta !
- E tu as cambiat de look tanben : siás mai coma una dama de la vila. Pus ges de pels grises, de jeans de joina filha, una camisa plena de colors. Mas t’ai reconeguda madama Joana !
- E ieu tanben Madomaisèla Matilda ! Siás totjorn bèla !
Dintram a l’ostal !
Sèm dins la veitura. Matilda es tan urosa de veire lo païsatge. Es estat la meteissa causa per ieu quand tornèri fa doas setmanas. Tot sembla pichòt aquí mas amb una granda causida de colors e òm pòt veire la campanha e subretot las vinhas de cada costat de la rota. Dins l’autre pais i pas que de d'autostradas amb d’arbres gigantàs e grisàs de cada costat qu’amagan lo païsatge.
Matilda es urosa de las colors de sa cambra e arrèsta pas de dire : cool ! so cool ! Ai preparat lo sopar sus la terrassa : la parelhada de peis ambe l’aiòli.
Quand Matilda torna s’es cambiada : una camisa longa, leugièra e clara qu’aviái pas jamai vista.
- Ont as trapada aquela rauba ?
- Es Fred que me l’a crompada quand es anat visitar sa maire per nadal a Montego Bay.
- Ont es aquò ?
- Una ciutat de son pais la Jamaica.
- As una fòto de Fred ?
- Non. Mas pensi que lo vòle pas pus veire. A cadun sa tòca !
- Cresiái qu’èra lo paire de ton enfant.
- L’un empacha pas l’autre! Mas se siái tornada aicí es que l’istòria èra acabada. Aquela vida m’agradava pas. Segur qu’es un bèl òme, intelligent e tot e tot. Mas lo monde de la musica quand òm es pas musicaire es pas per ieu. Dins la vida vòli pas èstre darrièr e vòli decidir quin camin seguir.
- E ton enfant aura ges de paire !
- Aurà la color de sa pèl e quand serà grandet se vòl serà possible per el de visitar son paire a New York o a Montego Bay. E benlèu que traparai un autre paire per el, qual sap ?
E Rémy?
- Serà aicí la setmana que ven. Es retirat e se tot se passa plan anam viure ensems, aicí, ailà !
- Es qu’aurai l’escasença de demorar aicí quand seretz ailà ?
- Per lo moment es la Fèsta de la San Joan e una Fèsta qu’ai pas jamai vista: lo Total Festum. Vas anar te pausar e anirem dançar
Los enfants an corregut d’en pertot, los joves an cantat, los vièlhs an contat d’istòrias, los jogaires de grailes an fach dançar puèi lo mond a sautat lo fuòc. Cal faire mèfi ambe los enfants que de còps s’encontran al mitan del fuòc, tomban e se rabinan los pès se pas mai !
A un moment m’an demandat de cantar una cançon qu’aviam apresa ambe Clara a la corala occitana : A la San Joan d’estiu.
A la san Joan d’estiu la nuèit es tan pichòta
A la san Joan d’estiu la nuèit es tan pichòta
Tant pichòta es la nuèit que la mentida ombra
Ombra jos la luna ombra jos lo fuòc
E viran viran las sorcièras entorn d’un pibol
E cric cric fa lo grilh e chocho la nichola...
Angèla assetada a costat de ieu comencèt de contar la « sorcièra de Narbona ». Matilda se regalava.
- Aviái pas jamai festejat la San Joan, es tant bèl ! L’an que ven i menarai lo pichòt !
E tot lo vilatge èra estrambordat de la veire e subretot, son ventre :
- E bè Joana ta filhòla es tornada mas pas soleta, coma disiá ma grand « a un polichinèla dins lo tirador » !
- Mas totjorn polideta e braveta ! Es qu’a après un mestièr de l’autre costat ?
- Cal li demandar : ieu sabi pas tot !
Matilda se lèva e va discutir amb un joine òme que coneissi pas. Me lo presenti :
- Joana, es Jaume l’amic que m’a menat dins lo vilatge l’an passat. T’aviái contat l’istòria ! Avèm estudiat ensems la dietetica.
- A ! si ara me soveni. Bonjorn Mossur ! Bon per vos de vos retrobar ! Siatz totjorn a l’universitat ?
- E òc, ai pas encara acabat, mas tot va plan. Dins un an ai un trabalh que m’espèra en çò de mon paire qu’a un restaurant a Montpelhièr. Farai un menú especial per los diabetics e los vegetarians.
Es mièja nuèch quand arribi a l’ostal. Matilda es demorada amb son amic. Un còp de mai me senti fòra de la vida. M’aima aquela pichòta mas pensa que i a pas qu’una causa importanta per ieu : son bonur. Pensa qu’es una chança per ieu de l’aver trobada per emplenar lo void d’un avenidor sens autra tòca que la mòrt. Es coma aquò que los joves veson los vièlhs. Siái trista, decebuda : aviái tant esperat aqueste moment aprèp la fèsta per parlar de la seguida. Assetada sus la terrassa me disi qu’encara un còp me siái enganada, l’adopcion es pas una bona idèia. Es a ela de trapar son camin soleta. E a ieu de trapar lo mieu : ai cregut de me faire aimar per ma generositat. Per ganhar l’amor de Matilda, la filha qu’aviái pas aguda, li auriái tot donat. E aquel jorn de Sant Joan tot s'arrèsta. Aimar l’autre es pas se faire manjar per el.
Of ! Temps de faire un poton a Rémy e d’anar dormir un pauc.
- Alara Madama cossí va vòstra filha amb son ventre redon ?
- Siái en trin de me desrevelhar. Lo pantais es tombat al fons del potz. Matilda serà pas jamai ma filha e siái pas sa maire.
- Joana enfin rasonabla ! Me fa un grand plaser e tot aquel amor lo gardarem per nòstre avenidor. Doblides pas de me venir quèrre a Frejorgues dins una setmana.
- Donc seràs aquí lo 1er de julhet ! Òsca ! Me cal crompar un lièch per dos : lo meu fa pas que 90 centimètres, es pas per dos.
- Te daissi la causida. L’important es d’èstre l’un prèp de l’autre. Potons !
- Potons !
Ausissi Matilda dintrar a 2 oras del matin.
Nos retrobam per lo cafè a 10 oras.
- Pensi que te cal anar veire lo doctor del vilatge. Quand es prevista la jacina ?
- Lo 15 de julhet se tot se passa plan. Voldriái pichonar a l’ostal, vòli pas anar a l'espital.
- Sabi pas s’es possible. Se i a un problèma pòt èstre dangierós, òm sap pas jamai. En mai siái pas ta maire ni mai quauqu'un de ta familha. Donc m’agradariá que siaguèsse pas dins mon ostal.
- Coma voldràs ! Siái urosa d’aver retrobat Jaume. Avèm decidit de sortir ensems aqueste ser.
- Bon per tu, sembla plan brave lo tipe.
- Es totjorn amorós de ieu, m’a pas oblidada. Es una bona causa d’aver dins lo vilatge una maire e un òme !
- La setmana que ven Rémy arriba e volèm èstre un pauc tranquilles totes dos. Anem anar visitar l’ostalet de l’oncle Vincent e serà un bon ostal per viure ambe ton pichòt e ton amic se vòls. Caduna farà sa vida de son costat e pensi qu’es melhor. Puèi anirem a la vila crompar tot çò que cal per lo nanet. Aquò t’agrada ?
- Mercé plan Joana. Traparai pas jamai los mots per te grand mercejar. Anam veire l’ostal !
Evidentament l’ostal de l’oncle Vincent a besonh de netejar e la cosina sembla aquela de ma grand. Mas i a tot çò que cal per viure. Cal crompar de lençòls, d'espongas. Caldrà lavar los ridèus, e lo linge de cosina e de tot biais tot l’ostal.
La veitura al retorn de Besièrs es mai que plena. Per lo lièch lo portaràn dins la setmana.
Lo Jaume es vengut ajudar e los dos aucèls semblan plan urós. Ara es lor ostal. Compreni pas tot mas pensi a la cançon de Carmen « L’amour est un oiseau rebelle que nul ne peut apprivoiser… ». Mas pecaire n’i a un o una dins lo ventre de Matilda qu’a pas res demandat...
La maire de Jaume es venguda tanben per visitar e tot lo mond es convidat divendres per l’aperitiu. Aprèp Matilda vòl demorar dins l’ostal.
- E Jaume ? O sabi, es pas mon afaire.
- Jaume va viure ambe ieu coma aquò seràs tranquilla. Me menarà a l'espital.
Encara un còp me senti mesa sus lo costat mas serai liure de viure coma vòli amb Rémy. E lo divendres sèm totes jos lo trelhat de l'ostal de Matilda e Jaume servís lo pastís e lo vin blanc. La maire e lo paire de Jaume, los Martino semblan contents e per finir ieu tanben.
Ara m’en vau netejar mon ostal per mon Rémy. M’en tòrni soleta a l’ostal e sabi pas pus onte ne siái. De tot biais per li donar l’ostal caldrà l’adoptar i aura pas d’autra possibilitat. Mas coma benlèu se va maridar ambe lo Jaume se sonarà pas jamai Matilda Belcaire. Mas i a encara las vinhas de Vincent, e l’ostal e las tèrras de Renat.
Tot aquò a veire amb Rémy, siái cansada.
- Allo ! L’associacion Païsans d’aicí d’ailà d'Erau ? Bonjorn, me presenti Joana Belcaire, retirada prèp de Besièrs. Es que seriá possible d’aver un rendètz-vos amb qualqu'un de l’associacion ?
- De segur mas per de qué ? Avèm pas pron de temps ni mai pron de gens per rencontrar lo mond.
- Vaquí. Ai agut en eretatge una bòria de 30 ectaras de vinhas. Aimariái trobar un païsan interessat per un fermatge, la renda seriá pichòta.
- Aquò’s una bona idèia de nos sonar. Benlèu que seriá melhor que lo rendètz-vos siá en çò de vos per veire las tèrras. M’en vau parlar amb los autres e vos sonarai la setmana que ven. Al reveire e encara mercés Madama Belcaire !
Per lo moment farem coma aquò !
Matilda a un ostal e un òme qu’a un trabalh. E se vòl trabalhar pòt faire un Bed and Breakfast dins l’ostal de Vincent : lo conse a dich qu’èra possible de trapar d’argent per o faire. Es temps per ela d’èstre adulta, vòli pas pus bailar d’argent. Temps d’èstre « egoïsta » e d’èstre aimada per ieu e non per mon argent. E se tot se passa plan parlarem d’adopcion.
E ara lo melhor arriba : mon òme lo Rémy diluns a Frejòrgues. Lo darrièr còp qu’es vengut dins lo vilatge e benlèu en França, sabi pas, èra en çò de sa cosina que veniá cada mes d’agost se pausar dins lo Lengadòc. Rémy aimava aquel pais e cada estiu nos retrobàvem per caminar, dançar, nadar. Un jorn me demandèt :
- T’agradariá de venir me visitar a Baltimore ?
- Ai pas de sòus per pagar lo viatge. Comenci a trabalhar a la pòsta l’an que ven. De tot biais me fariá paur de venir dins aquel pais. Dins los filmes m’agrada pas. Salvatge !
- Son pas que de filmes ! Es lo darrièr còp que veni. Mos parents son retirats, an pas pus d’argent e coma fai d’estudis devi gardar tot l’argent per pagar l’universitat.
- Serai trista de pas pus te veire !
- E ieu tanben.
Aqueste ser sèm anats dançar, m’a sarrat dins sos braces, fach un poton leugièr sus las pòtas e l’istòria s’es acabada.
Es qu’un professor d’universitat pòt aimar una femna de la campanha que trabalha a la Pòsta ? Cada annada ai recebut una carta per Nadal e li ai mandat una carta per l’an novèl. Quaranta ans !
Aprèp i a agut lo Renat e puèi pas pus res dins ma vida de femna. Mas ai aimat la vida amb las gens dins lo vilatge.
Per tot dire ai paur, avèm pas lo meteis biais de viure amb Rémy ni mai de pensar. Me siá acostumada a la vida americana, mas cossí farà el aicí ? E ieu de que vòli faire de ma vida ara ? Lo pantais d’aver una filha es mòrt.
La pluèja tomba tranquilla, coma un ser d’automne - la sason ont òm n’a pas pus lo coratge de se batre per un ideal, alara qu’òm auriá tot lo temps d’o faire. Mas benlèu que amb Rémy d’autras pòrtas se poirián dubrir. La vergonha de pas èstre una ajuda per los qu’an pas res per viure, per los migrants, las femnas batudas, los enfants abandonats dins la carrièra…
Madama Joana es un pauc tard vos cal anar dormir, vòstre prince arriba deman...
Encara un còp siái davant la sortida « Arrivée » de l’aeropòrt, una ora avant l’ora. Ai enveja de rire, de plorar, de fugir, de demorar.
« L’avion Air France en provenance de Paris - Charles de Gaulle… »
Es arribat ! Devi anar al w.c, pòdi pas pus esperar. Mas es pas a costat, corre, mèfi de pas tombar ! Quand torne lo vesi ambe sos bagatges palficat al mitan de l’aerogara. Cerca d’en pertot mas pas de mon costat.
Veni plan planeta, arribi darrièr son esquina :
- Rémy !
- Joana !
Encara un còp e benlèu per longtemps siái prisonièra dins sos braces. Sabi pas quant de temps sèm demorats pegats l’un contra l’autre.
- Siás segura aqueste còp ? Pòdi creire qu’anam èstre urós ensems ? Si que non i a un avion per Paris dins doas oras.
- Se vòles podèm partir ensems. Mas davant ai crompat un lièch tot nòu, lo caldriá ensajar.
La pòrta de l’ostal qu’aviái barrada a clau es dubèrta. Dintram.
- Rémy quin plaser de te tornar veire subretot aicí. Vos siatz plan retrobat ?
- Bonjorn Matilda. Cresiái qu’aviás ton ostal ?
- Que si !
- Alara de que fas aquí ?
- M’agradavi de te veire. Aprèp la maire, lo paire.
- E Jaume es pas ambe tu ? *
- I a un problèma !
- Dejà ! Aprèp una setmana !
- Li ai dich la color de l’enfant qu’ai dins lo ventre. Alara es pas pus segur d’èstre amorós de ieu ! E ieu vòli pas viure soleta e encara mai quand i aurà lo pichòt !
- Mas Rémy e ieu volèm èstre un pauc solets. Donc vas tornar a ton ostal e vendràs sopar aqueste ser.
Matilda plora e s’en va en bombant la pòrta.
Rémy me regarda, ieu regarde Rémy e començam de rire sens nos poder arrestar. Aviam la filha e segur que ara seriá melhor d’èstre dos per s’en ocupar.
Donc me cal sonar la Matilda. Devi esperar sièis oras. Miègjorn de l’autre costat. Benlèu que lo matin a besonh de dormir un pauc s’es embarrassada. Vòli pas decidir avant çò que vau far amb ela. De tot biais ai de trabalh dins l’ostal : devi voidar los bagatges. Subretot sonar lo notari per saupre çò que s’es passat ambe lo teulat.
- Mèstre Bardòt ? Bonjorn.
- Madama ?
- Joana Belcaire. Me reconeissètz pas ? Pasmens pensi pas qu’ai pres l’accent american !
- Desencusatz me ! segur que sabiái qu’èretz tornada : tot lo vilatge o sap: « l’americana es tornada sens sa filhòla ! ».
- Mercé per tot vòstre trabalh : lo teulat, los papièrs, los impòstes. Voldriái saupre çò que s’es passat per lo teulat.
- I a agut un gròs auratge e lo dessús del teulat de vòstre ostal s’es retrobat dins lo jardin. Mon maçon a plan trabalhat. A cambiat los teules e a tot adobat. A netejat vòstre jardin e ai tot pagat.
- Vos devi donc d’argent. Quand volètz pòdi venir al burèu. E i a tanben d’autras causas que devèm discutir ensems : de qu’anatz faire de l’ostal de vòstre oncle e de las vinhas ? 20 ectaras es un molon de tèrra dins aquel pais de bon vin. Lo Sud de França es de mai en mai conegut. Benlèu qu’ai trapat quicòm que seriá interessant per vos e per lo vilatge. N’en parlarem totes dos. Quand poiriatz venir ?
- Voldriái esperar un pauc. Tant de causas son a venir dins los jorns qu’arriban ! Vos sonarai en fin de setmana.
- Esperatz pas tròp : òm sap pas jamai…a ben lèu Joana !
- Al reveire Mèstre Bardòt !
E ara un pichòt tè a l’irange aquel qu’aima mon òme american tant lonhdan ! Que plaser d’èstre sus la terrassa sus una cadièra de jardin de tela roja jos lo solelh pas encara tròp caud ! Amb un pichòt ventolet que cor dins los arbres del jardin : l’euse totjorn verd estiu coma ivèrn e lo pin tanben.
Es pas l’ora de sonar Remy que deu totjorn èstre a l’universitat. Tot d’un còp me desrevelhi : lo jet lag, lo desfasament orari ! Ai dormit doas oras ! Vau cercar lo telefòn, lo numerò, ai paur. Devi saupre que ma vida uèi es ambe Remy. De tot biais cal causir : Matilda serà pas jamai ma filha mas deman Remy serà mon marit !
- Allo Matilda ?
- Joana ! Que meravilha d’ausir ta votz. Cossí vas ? Fa de temps que siás tornada al vilatge ?
- E tu Matilda de que fas ? Me deves tot dire que me fau de lagui. De qu’as fach dempuèi tot aquel temps ? Se vòls tot saupre : siái urosa mas siái totjorn perduda. Encara un còp sabi pas pus onte ne siái.
- Mas aquel pichòt qu’espères cal es lo paire ?
- Es complicat benlèu qu’es melhor d’esperar per te contar l’istòria de se tornar veire. Es que pòdi venir en cò de tu ?
- Qual es lo paire de l’enfant ?
- Un musician.
- De musica classica ?
- Non pas : african jazz se vòls tot saupre ! Negre ! Fred Tiafran.
- E vòls venir amb el dins lo vilatge ? Sabi pas se o sabes mas dins lo vilatge per las darrièras eleccions la drecha drecha e la gaucha èran 49/51 per cent.
- E donc ? Pensi que seriá melhor de venir soleta.
- Aquò tomba plan : a de trabalh e pòt pas venir. Mas ieu vòli venir.
- E quand l’enfant arribarà segur que serà pas blanc !
- Joana, me decebes. Te cresiái mai dubèrta al mond modèrne. O sabes ben ara que la tèrra es de mai en mai pichòta.
- Ieu o sabi mas dins lo vilatge o sabon pas encara. Donc se veniás soleta tot seriá plan. Quand arribas ?
- I a un problèma : ai pas un sòu per crompar lo bilhet d’avion.
- E ton òme a pas de sòus per tu, la maire de son pichòt ?
- Un jorn benlèu quand serà conegut coma musicaire. Mas i siam pas encara. E dins aquel pais los artistas an pas d’ajuda per viure. Pas « d’intermittent du spectacle » !
- Donc onte devi mandar l’argent per lo bilhet ?
- Sus la banca de Fred, un virament.
- Pensi que lo melhor seriá de demandar a Rémy que prenguèsse ton bilhet per te lo mandar. Baila me ton adreiça. Vendrai te quèrre a Montpelhièr.
- Alara : Matilda Delbas en cò de Fred Tiafran 2345 Hillview Avenue Philadelphia US.
- Tròp complicat. Demandarai a Rémy de te sonar deman matin. A ben lèu.
- Potons !
- Diga me es un garçon o una filha ?
- Ai pas volgut saupre: descubrirem ensem ! Ciao !
Benlèu que siái tròp vièlha mas ai pas poscut dire de non ! Temps de sonar Rémy….
Qualqu'un tusta a la pòrta cridant :
- Joana, Joana !
Sus l’escalièr de l’intrada de l’ostal magra, vièlha e tot en plors la vesina de Renat, l’Angèla :
- Joana secors ! Lo Renat s’es penjat dins son garatge e se te veni veire es qu’a laissat una letra.
- E alara ? Es terrible mas i pòdi pas res, es vengut ièr e l’ai fotut defòra. Voliái pas mai ausir d’istòrias sus nòstra joinessa que m’an fach tant de mal.
- Legís aquela letra !
- Se vòls mas ara es un pauc tard per faire quicòm.
A mon vilatge tant aimat tota ma vida,
Dempuèi l’escòla primariá siái estat amorós de la Joana. Segur que l’ai abandonada per la Roseta a 20 ans. Mas uèi la Roseta es partida e pensavi que ara lo sòmi podiá devenir realitat. Veni d'apréner qu’es amorosa e que se va maridar ambe un american. Donc vòli pas mai contunhar a viure. Quand los sòmis son mòrts i a pas pus de rason de viure.
Adieu-siatz totes vòstre amic Renat lo malurós
- Encara un còp i pòdi pas res faire, es pas ma fauta. Es vengut me veire ièr e èra furiós.
- Tot lo mond van dire qu’es de ta fauta.
E l’Angèla furiosa s’en va. Uèch oras del ser. Temps de sonar lo Rémy.
- Allo ! Rémy !
- Cossí vas amor de ma vida ?
- Ai pas tròp de temps per parlar. Matilda m’a sonada. Es premsa e vòl venir faire son pichòt en çò de ieu. Lo problèma es qu’a pas un sòu per pagar lo bilhet d’avion. Es que pòs li mandar l’argent o melhor prendre lo bilhet e lo mandar a Philadelphia o per internet ? L’adreiça: Matilda Delbas encò de Fred Tiafran 2345 Hillview Avenue Philadelphia. E lo telefòn: 410 587 90 87.
- O vau faire. Te fagas pas de marit sang. Mas es que siás segura de çò que fas ? As pas jamai agut d’enfant e d’un còp vas devenir maire e grand, es pas simple.
- Mas tu serà ambe ieu e serai pas pus soleta. M’ajudaràs. E en mai lo paire del pichòt es negre, cantaire o musicaire, ai pas comprés. Te sonas lèu lèu. E de l’autre costat i a de problèmas al vilatge. Te contarai tot aquò lo còp que ven. Adieu e potons mon Rémy !
- Adieu ma bèla !
Tot va plan. Es bon de pas pus èstre soleta. E zo mai lo telefòn ! Qual pòt sonar ara ?
- Madomaisèla Belcaire ?
- Òc es ela ! De que voletz ?
- Aquí la gendarmariá del vilatge. Sabi qu’es tard mas volriam vos veire. Mossur Renat Delrieu s’es penjat e a laissat una letra que parla de vos. E en mai una vesina Madama Soulages a ausit una disputa entre vos, ièr a dos oras.
- E de que pòdi faire ? Es pas ieu que l’ai penjat.
- Madama se voletz podem vos venir veire a l’ostal.
- Deman matin ?
- Non ara. Avans de donar lo permés d'enterrar seriá bon de discutir ambe la darrièra persona que l’a vist.
- E ben vos espèri !
Mas avant me cal manjar un bocinet e subretot beure un copet de vin. Un pauc de cambajon, de fromatge amb una lesca de pan e una poma reineta del Vigan. E son dejà aquí ! Amb la veitura de la polícia. Comenci de me demandar s’ai plan fach de tornar al vilatge. Evidentament la mòrt del Renat es pas un plaser per ieu. Durbissi la pòrta. Dos òmes dintran. N’en coneissi un : Madama Blanquet. Mas l’autre l’ai pas jamai vist.
- Es que nos podem assetar ?
- Vos ne'n prèga. Venètz per aquí sus la terrassa.
Se meton cadun dins un fautuèlh de jardin. M’en vau cercar d’aiga e de gòts a la cosina.
- Avètz un polit ostal Madomaisèla Belcaire ! Vos fasètz pas de lagui aurem lèu fach. Pas que de rotina.
Lor conte nòstra istòria ambe lo Renat tre la debuta fins a ièr la disputa sus lo davantal de l’ostal. Escrivon tot çò que disi. E s’en van.
Siái anada me jaire e ai dormit tota la nuèch sens me desrevelhar. Uèi es un autre jorn. Ièr es lo passat.
Bonjorn tot lo mond. Adieu los sovenirs ! Ma vida comença ara! Lo solelh brilha sus mon teulat tot nòu !
Durbissi la pòrta de l’ostal e davant ieu una filha dins sos 20 ans benlèu, polideta, los peus negres, los uòlhs verds, la pèl bruna, granda e linja, una maleta dins la man que me demanda amb un bel sorire e una votz doça :
- "Madama Joana Belcaire?"
- "Òc es ieu ! De qué volètz ?"
- "Vos sovenètz de Maria Delbàs, ma maire ?"
- "Benlèu, possible…"
- "Èretz au collègi ensemble dins las annadas…"
- "E de qué fa vòstra maire ara ?"
- "Pecaire es mòrta la paura l’an passat e m’a totjorn dich : s’un jorn sès dins la maganha vai te'n veire mon amiga Joana Belcaire, t’ajudarà.
- "Ieu ? Coma vos podriái ajudar : ai ges de trabalh per une filha coma vos, soisoleta e subretot pensi que ara que soiretirada, vòli viatjar."
- "Benlèu que me poiriatz lotjar ? En escambi de la cambra e del manjar fariái lo dedins e tanben lo defòra, qu’avètz un polit jardin."
- "Madama siatz plan brava : ai pas d’endrech ont anar !"
I aguèt un silenci : aquela filhòta me fasiá pena de la daissar defòra…Benlèu que verai, sa maire èra al collègi amb ieu? Puèi sens soscar mai longtemps :
- "Dintratz : dormiretz aquí aquesta nèit e deman cercaretz un endrech ont anar."
Ai ensajat de trapar sus la cara d’aquela jove una semblança amb una femna qu’auriái coneguda dins ma joinessa : res. Li ai mostrat la sala d’aiga, l’ai menada dins la cambra d’amics.
- "Pausatz vos aquí e vos sonarai per lo dinnar. Ara ai de causas de far."
- "Per l’enterrament de vòstre tonton Vincenç?"
- "Cossí o sabètz ?"
- "Tot lo vilatge ne parla e dison que ara siatz rica !"
- "Res es pas encara fach ! Mas avètz rason l’enterrament es per deman."
- "Vos ajudarai per reçaupre la familha…"
Ai tancat la pòrta e soi anada dins lo salon e me soi assetada : tot aquò semblava pas de bon ! Qual èra aquela filha ? E aquela Maria Delbàs ? Ges de sovenir d’aquela filha au collègi o endacòm mai. Benleù qu’èra son nom de femna maridada ? Los pantaisses se n’èran anats, la realitat m’emplenava la tèsta e me fasiá mau.
Lo telefòn sonèt : sus la maquina s’afichèt lo nom de Mèstre Bardòt, lo notari de l’oncle Vincenç :
- "Madomaisèla Belcaire ?"
- "Bonjorn Mèstre Bardòt, cossí anatz ?"
- "Madomaisèla ai besonh de vos veire : es temps de legir lo testament de vòstre oncle."
- "Lo cal faire uèi ?"
- "Sulpic : l’oncle a demandat que lo testament siá legit a la familha, es a dire vos e vòstre cosin Paul abans l’enterrament !"
- "A bon !?"
- "Vòstre cosin Paul serà dins mon burèu a 4 oras : i vos espèri tanben."
- "Vendrai, ajatz pas paur, Mèstre Bardòt !"
Ai pausat lo telefòn. E ara de qu'anavi faire d’aquela filha ? La laissar soleta dins l’ostal ambe los cats ? Non, aviái pas fisança : vendriá ambe ieu e m’esperariá dins la sala d’espèra del notari. Quina istòria !
- "Madomaisèla Delbàs!"
- "Mon nom es Matilda, Matilda Delbàs."
- "Matilda es un polit nom. Matilda vendretz amb ieu encò del notari o se volètz vos pausarai davant lo supermercat e vos tornarai prene aprèp mon rendètz-vos.
- "Ai ges d’argent per crompar de causas al supermercat !"
- "Alara vendretz amb ieu e m’esperaretz dins la sala d’espèra del notari."
Començavi de susar e de tremolar : de qu’aviái fach de durbir la pòrta e daissar dintrar dins mon ostal una filha qu’aviái pas jamai vista ? Benlèu que seriá una bona causa de li demandar sos papièrs? Òm pòt èstre brava, mas sens èstre completament nècia ! O benlèu que Matilda èra la filha qu’aviái pas poscut aver. Quand èri jove èra pas possible d’èstre «filha maire » la sola causida èra de demorar vièlha filha coma dison los mascles al cafè de la Prima.
Zo mai, lo telefòn…..
Qual sonava a n'aquesta ora ?
Sus la maquina òm podiá legir : Funerarium. Aviái doblidat !
Matilda èra assetada sus una cadièra de l'autre costat del salon. Semblava completament cansada : boca dubèrta e uòlhs barrats. Totjorn bèla e jove mas ia aviá quicòm que virava pas redond per aquela joineta : benlèu qu'aviá talent ? Èra l'ora del dinnar, miègjorn e mièja.
Per lo moment le caliá respondre :
-"Allò ! Madomaisèla Belcaire ?"
- "Bonjorn ! es èla !"
- "Avètz pas oblidat que la ceremonia es per deman a quinze oras."
- "Òc, sabi !"
- "Avèm besonh de quauques entresenhas per organizar."
- "Vos escoti !"
- "Quant de personas avètz convidadas - per las cadièras ? es qu'avètz previst un presic amb un curat - per saupre quant de temps durarà. avètz pas encara causit l'urna per los cendres ..." (la femna s'arrestava pas...)
- "Alara : 25 personas, ges de curat, doas charadissas de 5 minutas. Per l'urna la causirai deman. Arriarem a l'etorn de 2 oras e mièja" (N'aviai pron, mas la femna contunhava e la Matilda èra en trin de s'estavanir : aviá besonh de manjar).
-"Bon dòna, ai un molon de causas de far : adieussiatz. Tornarem parlar de tot aquò deman. Bona vesprada !"
E cric e crac ai atudat lo telefòn.
-"E ben ! es pas trop lèu."
Soi anada dins la cosina.
-"Matilda avètz talent ?"
-" Òc, s'avètz quicòm arosegar me farià plaser. Pensi que i a longtemps qu'ai pas res manjat."
Ai preparat una cassairolada de pasta/pesto amb un pauc de parmiggianó. Avèm manjat o pus lèu èla a engolit doas sietadas rasièras sens prendre lo temps d'alenar. Gausavi res dire e, de tot biais, sabiái pas de qu'auriái poscut dire : òm a lo drech d'aver talent.
-"Mercé Madomaisèla Belcaire : èra bon."
-"Ara belèu que vos fariá de ben d'anar vos pausar un pauc abans d'anar encò del notari ?"
-"Es que me serià possible de sonar mon amic ? Li dirai pas onte soi, mas m'agardariá de saupre cossí va, lo paure. Es pas luenh, costarà pas car !"
-"S'aquò vos fa plaser, prenètz lo telefòn dins vòstra cambra : mas ai un prètz fach per doas oras : siaguetz plan brava de faire lèu."
-"Mercé Madomaisèla."
Prenguèt lo telefòn, barrèt la pòrta de sa cambra e comencèt de parlar talament sotavotz que posquèri pas res ausir. Puèi tornèt pausar lo telefòn sus l'estaudèla e me diguèt :
-"Mercé plan, siatz plan brava."
Tornèt dins sa cambra. N'èri segura sos uòlhs èran banhats : aviá plorat. pecaire de qué faire ? Se voliá pas res me dire ieu podiái res demandar. Una nèit e deman la Matilda deuriá trapar un autr'ostal : èri pas Maire Terèsa ! Ai trabalhat un pauc - talament de papièrs que me caliá emplenar per l'enterrament.
Puèi a mes un "jin", un "camison" - que fasiá tròp caud per se vestir coma una dama, e soi anada picar a la pòrta de la cambra :
-"Matilda, es ora de partir !"
-"Arribi."
Es sortida de la cambra amb una bèla rauba roja, de sabatas d'estiu rojas tanben : èra eleganta e polida. Lo viatge foguèt cortet. E quand soi dintrada encò del notari, èri fièra d'èstre amb una tan bèla filha. Lo notari me venguèt dubrir la pòrta :
-"Bonjorn Mèstre, vos presenti ma filhòla, Matilda !"
(M'èra vengut com'aquò : me caliá ben dire quicòm ! Matilda aguèt coma un pichòt sorire e s'assetèt sus un sèti de vim de Valabrègas)
-"Encantat. se volètz esperar aquí Matilda ! Benlèu que sarà un pauc longuet mas avètz de que legir e s'avètz ser, aquí una botelha d'aiga amb un veire."
-"Ai lo temps, mercé plan. Sarai ben aquí."
Sèm dintrats dins l'estudi de Mèstre Bardòt : lo Paul èra pas encara arribat. Èra un bèl burèu : doas grandas fenèstras que regardavan un grand jardin ambe de palmièrs, de cèdres del Liban, de marronièrs, e me semblava d'èstre, assetada atal dins un grand sèti verd Napoleon III, dins un roman del Balssas de Rodés.
-"Vos ai demandat de venir un pauc mai lèu per de que i a un pichòt problèma. Segur que vòstr'oncle vos a bailat mai o mens tot çò qu'avià. Mas i a una causa pas clara : es que vòstre cosin Paul aviá un fermatge sus la vinha del Clapàs que fa 2 ectars. E la volontat de vòstr'oncle es que serà pas possible per vos de la vendre e lo vos caldrà gardar coma baile, lo cosin Paul. la renda es pas granda."
-"Vos fagatz pas de marrit sang : e mai se la li aviá donada aquela vinha, i auriá pas agut de problèma. Soi soleta e ai pron d'argent per viure e viatjar."
-"Una autra causa : coma avètz pas ges d'enfant quand partirez per l'autre mond, lo mai tard possible o vos sovète, tot ço qu'auretz gardat, argent, tèrras e ostal anarà a la Glèisa catolica."
-"Ai pas res a dire : la volontat d'un mòrt dins un testament deù èstre seguida."
-"Joana, me cal vos o dire : soi estat susprés, sabiái pas qu'aviatz une filhòla tant polida, aqueles uòlhs verds..."
Urosament la pòrta se dubriguèt e la secretària feguèt intrar lo cosin Paul. Of !
Tèxte de l'episòdi 4 :
E tota la nèit ai vist córrer de cachavièlhas d’escambarlon sus de muòlas : mos aujòls, comunistas del costat de mon paire e uganauds de las Cevènas del costat de la maire, èran furioses. Lo matin mos pels èran dreches sus ma tèsta : me caliá soscar d’a fons per res laissar aprèp mon darrièr buf. Podiái pas digerir la causa ausida encò de mèstre Bardòt : aprèp ieu la glèisa catolica e romana anava tot engolir, los papistas!
Puèi i aguèt la ceremonia al funerarium : la causida de l’urna, roja e jaune. Los amics de Vincenç qu’èran evidentament pas de joines an cantat lo « se canta » e lors felens tanben an cantat amb eles : lo mond cambiava, benlèu que los trobadors tornavan, òsca !
Pensi que tot aquò auriá fach plaser a l’oncle.
Al moment de partir quand las charadissas foguèron acabadas, la vielha Julia a volgut cantar (n’i a que dison que quand èra joina èra amorosa del Vincenç) aquela cançon cevenola que m’agrada tant :
Quand un còp sentiràs que l’atge desrevelha
De mai en mai en tu de patiments divers
Las de fóire aquel sòl ingrat com’un desert
A l’apèl dau repaus apararàs l’aurelha
Lo temps abotirà ton còr vengut tròp vièlh
E per dessús ton cròs
E dominant la plana
La poncha d’un ciprès
Farà veire lo cèl
Lo temps abotirà
Ton còr vengut trop vièlh
Alòr t’enterraràn per amont dins l’ermàs
Tot florit d’imortèlas a dos pas de ton mas
Onte s’ausís pron fòrt
Bufar la tramontana
Alòr t’enterraràn per amont dins l’ermàs
L’astre que nos rescaufa e que nos ensorelha
Sarà ton companhon
Tan l’estiu que l’ivèrn
L’avèm laissada acabar la canson soleta e sèm partits.
Sèm anats totes ensems amb l’urna e ai fach çò que m’aviá demandat lo Vincenç : ai esparpalhat los cendres dins lo riu de Vire. Sabi pas s’aviái lo drech !
Las gens èran susprès mas diguèron : Es el que l’a volgut. Es partit tranquil, sens sofrir… Anar se colcar lo ser, e sens se desrevelhar lo matin… Dormir per l’eternitat…..Caucanha !
Puèi sèm tornat a l’ostal onte Matilda nos esperava ambe l’aperitiu. Aviá una polida rauba grisa. Tot lo mond m’a demandat quala èra aquela filha tan polida : ai contunhat d’afortir qu’èra ma filhòla, la filha d’una amiga d’escòla, Luciena. Matilda diguèt res, fasiá simplament de sorires a tota l’assemblada.
Aviái decidit qu’auriái una discutida amb ela dins la serada.
- "E de qué vas faire ara qu’as d’argent Joana : la caritat, la vida, l’artista ? As una polida votz! Te caldriá ensajar d’anar al conservatòri de Montpelhièr. Òm sap pas jamai….I pas d’atge per cantar e subretot per se faire plaser.
Lo que me disiá tot aquò èra lo Renat – mon amorós - que pecaire sa femna, la Roseta, èra mòrta l’an passat e que de segur li auriá plan agradat de trapar una companha de son atge, subretot amb un pauc de moneda. Sovenir ! Sovenir : benlèu que m’aviá agradat quand èri joina mas ara…
Lo cosin Paul e Danisa, sa femna, èran fòrça contents de la pacha qu’aviam facha encò del notari :
- "Mercé Joana per la renda tan pichòta : ambe los problèmas de la vinha benlèu que me caldrà tot derabar e faire un òrt. Danisa anarà vendre sus lo mercat."
- "Segur que m’agradarà mai que de trabalhar al supermercat !"
- "Ensajarem lo biò, ara i a pas qu’aquò que marcha, e mai per lo vin….E tu de qué vas faire de ton temps, de las tèrras e de l’ostal del Vincenç ? T’a daissat d’argent ?
- "Òc ! Te pòdi pas res dire uèi. Mas te prometi que se un jorn vendi las tèrras es tu que seràs lo primièr avisat."
- "Mercé per tot !"
A 8 oras tot lo mond èra partit : lo darrièr a se n’anar èra lo Renat. Me venguèt faire un poton de prèp, aviá begut un còp e me diguèt sus lo pas de la pòrta :
- "S’un jorn n’as pron d’èstre soleta, me fariá plaser de viure ambe tu. O sabes ben que t’aimi dempuèi totjorn !"
- "Taisa-te grand tablèu! Un còp e pas mai : es totjorn çò qu’ai fach dins ma vida ! Adieussiatz !"
Ai tancat la pòrta sus aquel paure Renat. Avèm fach lo recapte, avèm manjat un bocin.
- "E ara Matilda, es temps de parlar. Se volètz demorar amb ieu devi saupre d’onte venètz e tot çò qu’avètz fach dins vòstra vida."
- "Sabi pas se pòdi : ai paur…"
- "Avètz pas d’autra causida, autrament deman me caldrà vos dire de partir."
- "Non pas ! vòli demorar aicí. Me senti tant urosa ambe vos. Es coma s’èri amb una maire, comprenètz…"
Al cap d’un’ora me soi levada per prene lo jornal, ai començat de lo legir - lo Midi Libre -, ambe tota la poësia que conneissèm ben - e alara ai ausit :
- "Es que vos pòdi dire Joana ?"
- "De segur, me farà puslèu plaser."
- "Bon : Soi prèsta e comenci. Soi nascuda a Besièrs fa 19 ans. Ai pas jamai vist lo paire. La maire me diguèt un jorn qu’es ela que l’aviá fotut defòra de l’ostal per de qu’èra un ivronhàs e que dintrava cada ser bandat. Mas un autre jorn me diguèt qu’èra el que l’aviá abandonada quand aprenguèt qu’èra gròssa. Sabi pas quina es la vertat. Mas que que siague cambiarà pas res a ma vida : ges de papa ! E sabi res d'el, sa vida e sa familha. La maire èra fòrça joina : 18 ans. Aviá ges d’argent, e se deguèt cercar de trabalh : soi estada abalida per ma grand dins un caire de la vila, darrièr la catedrala. La maire trapèt un trabalh a Marselha dins una botiga de vestits. Lo patron èra un amic de mon grand, Sénher Chauvet. Belèu qu’èra amorós de ma maire… Ela tornava cada mes. Èri urosa de la potonejar e m’agradava de sentir sas mans sus ma pèl. Me soveni qu’un ser li ai dich abans d’anar au lièch : "se te'n vas deman de matin, o vòli pas saupre, autrament dormirai pas e vòli pas plorar tota la nèit ! Deman, me cal anar a l’escòla per veire mas amigas." M'agradava, l’escòla e aguèri l’astre d’aver de regentas formidablas. Per las vacanças ma maire me menava, quand èra ambe nos autres, cada jorn a la mar ambe la veitura de mon grand. M'agrada fòrça l’aiga, la mar e los gabians."
Matilda comencèt de plorar doçament. Gausavi pas bolegar. Lo vent de la mar faguèt dançar la cortina de pèrlas entre lo salon e la cosina. Lo cat sautèt sus mos genolhs.
- "Matilda, vòs una tisana de verbena dau jardin ?" ( sens faire mèfi, l’aviái tutejada !)
- "Mercè plan : soi pas tisanejaira. Un veire de lach puslèu !"
Engoliguèt lo lach sens alenar e puèi :
- Soi estada plan urosa d’annadas. E d’un còp tot a cambiat. Lo malastre es arribat. Mon grand se moriguèt quand èri dins mos 15 ans. E un jorn, fa 2 ans, lo Sénher Chauvet nos telefonèt : ma maire èra pas venguda a la botiga dempuèi una setmana. Èra pas a son estudi tanpauc. La polícia faguèt de (re)cèrcas prigondas : res. Anèrem ambe ma grand per prene tot çò qu’aviá laissat dins sa cambra. Paguèrem la renda. Èra l’annada del bachelierat. Tot s’èra plan passat e aviái decidit d’anar a l’universitat de Montpelhièr. Ma grand, aprèp tot aquò, voliá pas demorar tota sola a Besièrs. Anèt dins un ostal pels retirats e partiguèt lèu lèu rejónher son òme, l’an passat. Me daissèt un pauc d’argent mas pas gaire. Èra pas possible per ieu de contunhar a l’universitat : voliái aprene la dietetica e los estudis son cars.
- "Coma sès arribada a mon ostal ?"
- "Dins vòstre vilatge ai un amic : avèm viscut ensems a Montpelhièr. Jaume se ditz. M’a convidada a son ostal. Sos parents m’an fòrça ben aculhida. Mas vòli pas demorar amb aquel joine : benlèu dins quauques annadas nos tornarem trapar. Òm sap jamai. A l’ora d’ara ma vida, la me devi causir ieu ! Aprèp una nèit soi partida : ai begut un cafè a la Prima, e ai ausit un òme que parlava de Joana Belcaire qu’èra tota sola, qu’aviá ges de marit, ges d’enfants e qu’aviá un pauc de moneda. Sabiái pas ont anar : ai soscat un briu e me soi dich : benlèu qu’aquela dòna a besonh de quaucun per l’ajudar dins son ostal ? E coma la vida m’a res bailat, lo camin lo me devi cavar soleta, sens esperar que tombe del cèl. E vaquí, sabètz tot ! Segur ai un pauc mentit…"
Èra coma una istòria d’un autre sègle : un conte per faire plorar lo ser al canton de la chiminèia la grand de ma grand. Mas de tot biais èra la vida d’una filha d’uèi e aquela filha, assetada davant ieu, me demandava l’espitalitat.
- "Matilda, pòs demorar dins mon ostal, soi d’acòrdi. Deman es un autre jorn. Ai decidit de viatjar : es que vòs venir ambe ieu vesitar un amic a Baltimòre USA ?"


c: text/html

text:
Mollkirch
Mollkirch en alemannisch (Mollkirch en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Mollkirch a derivat de Magel-Kirch, de contunh Mahlkirch, lo glèisa sul riu Magel. Lo nom de Mahlkirch apareis ja en 1220. Se pòt ne dedusir #qu'existissiá una glèisa a aquela data. Aquel es pas pas abans la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle que Mahlkirch a #èsser renommé Mollkirch.
Mollkirch Èra una municipalitat sustot forestala e agricòla amb qualques granjas. La tradicion de ramaderia de fedas existís encara dins lo pòble, mas aquelas bèstias an sustot cedit lo sieu luòc als cavals. Mollkirch Es dempuèi qualques ans un endroit taxat per metre lo sieu caval en pension. I a egalament d'arbres fruitiers (cerises, mirabelles, quetsches, pomas, nòus). En tardor, Mollkirch ven una destination fòrça popular a causa de las siás châtaigniers.
Le nom de Mollkirch est dérivé de Magel-Kirch, puis Mahlkirch, l'église sur la rivière Magel. Le nom de Mahlkirch apparaît déjà en 1220. On peut en déduire qu'il existait une église à cette date. Ce n'est pas avant le Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle que Mahlkirch a été renommé Mollkirch.
Mollkirch était une commune surtout forestière et agricole avec quelques fermes. La tradition d'élevage de moutons existe encore dans le village, mais ces bêtes ont surtout cédé leur place aux chevaux. Mollkirch est depuis quelques années un endroit prisé pour mettre son cheval en pension. Il y a également des arbres fruitiers (cerises, mirabelles, quetsches, pommes, noix). En automne, Mollkirch devient une destination très populaire à cause de ses châtaigniers.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
13/07/2015
A Paris, de Jan Peire Reidi
L’òme que anonça la meteo sus France Inter a costuma de parlar dau temps que quò vai far dins las « planas daus sud-oest ». Quò me fai totjorn pensar a la chançon d’Yves Montand « Dans les plaines du Far West quand vient la nuit, i-i-i… ». Segur, nautres, en Perigòrd e Gasconha, som plan eslunhats de la capitala de França, e quo es benleu per quò-’quí que fan una linha LGV. « Daus auratges son anonçats dins lo Perigòrd e las Charantas ». Si prenetz la LGV quante veiretz montar brun, siretz desjà ’ribat a París que quò aurá pas enquera començat de tonar. Mas, per tornar au Far West, l’Aquitània retira gaire l’oest daus Estats-Units, mai si los Landés fan de las corsas de vachas dins las vilas e los cow-boys daus rodeos emb los taureus.
Lo meorologista comença de dire las previsions dins lo nòrd avant de « davalar vers lo sud ». « En davalar vers lo sud, las nivols laissaran la plaça a la solelhada sus lo Massiu Centrau… ». E ben vei, los Parisians se cresen talament que nautres, Occitans, podem nonmas estre pus bas que ilhs. La gent dau nòrd « davalen » dins lo sud, quitament quante van dins las montanhas daus Aups e daus Pireneus. Puei, tòrnen « montar » a París. Ma granda-mair disiá que « mai òm monta naut, mai òm fai veire son c… ». Los Parisians son plan glorios.
Non, ai pas idéia que sei montat bien naut quante lo TGV ’rieba a la gara Montparnasse e que vese per la fenestra dins l’aer chaulhat, ’queu païsatge de ralhas e ’quilhs grafitis sus los imòbles de lotjaments apilats ente la gent van durmir aprep lur trabalh. Fau davalar sus los escaliers mecanics per surtir de la gara, e fau s’enfonsar enquera mai per s’encafornar dins lo metrò coma daus mila de gents.
A lo metrò ! Si setz pas malaude quante i entratz, vos que setz acostumat au grand aer, zo siretz quante ne’n tornaretz surtir. Quò poscha, quò nifla, quò estranuda, e la gent son plan calhats ’quí-dedins.
Comptetz pas vos sietar si vesetz una plaça libra dins lo metrò. Un dròlle o ben una dròlla pus lestes que vos, que saben se raletar entre la gent, l’auran presa avant vos. Entau, faran pus aisat per jugar emb lur tauleta. D’alhors, degun fai atencion a sos vesins. Quante parlen pas dins lur telefonet, los autres « usatgiers » piquen daus messatges, jueguen, escolten de la musica. Los solets que parlen entre ilhs son los gropes de toristas. Daus òmes benleu venguts de Romania fan la questa. An una quita sonò per vos mielhs eissaurelhar emb lur musica de miséria. Degun lur ditz ren.
Los Parisians se parlen pas. Fan coma los vesins braulhats dins nòstres vilatges de l’ancian temps. Diriatz que parlen e risen tots sols quand los vesetz marchar dins las ruás emb lurs escoltaires de telefonet conhats dins las aurelhas. Aurá, Diu mercés, la gent dau país fan pas coma lo Parisians o ben los vesins autres còps. Se parlen. Avant de se crosar, los menaires ’resten lur automobilas sur la rota e drueben lurs fenestras per blagassar tranquillament. Quante tòrnen partir, fan daus signes d’amistat aus menaires que los seguian e que pacientavan.
Per se parlar, se ’visar e se rire amistosament, fau que los Parisians sian jòunes, que suertan fumar de las cigaretas sus lo trepador davant los bars, e que aïan pas enviá de passar la nuech tots sols. Òm ne’n veu d’autres sietats sus de las « terrassas » que son dubertas dau costat de la ruá per mielhs laissar passar los gases de las automobilas. ’Quelas « terrassas » son chaufadas per de las grandas lampas rojas quante fai freg. Los Parisians son mau-mainatgiers.
Los Parisians creben de fam. An pas lo temps de se ’chaptar de que far un repas. Quò fai que, emb lur telefonet, comanden de las pizzas que un dròlle en petaron lur pòrta a lur lotjament. Pas de que lur olhar lo ventre. Los riches van dins daus grands restaurants ente se fan servir de la besunha de luxe plan delicada e bien presentada que crueba quitament pas lo fons de la sieta. Una granda sieta, e tres còps ren dedins ! E si ’visatz çò que la gent mingen a ’quelas terrassas que ne’n parlava totaura, veiretz benleu una diesena de fritas, una pita saussiça, una fuelha de salada, e ren pus. Dau vin ? Non, gaire.
Avetz-vos fait minjar de la bona besunha dau país a daus Parisians ? Òm diriá que an jamai pus vut de confit o de champanhòus ! D’es-quò bon ! D’es-quò perfumat ! D’es-quò saboros ! E paubre, quo es pertant pas la pena de tant s’esmiraudiar. Nautres, minjariam dau fetge gras tots los jorns si voliam ! Coma ditz ma vesina, lo fetge gras, quò despana bien.
Mas quo es ben verai que i a beucòp de paubres a París. Òm ne’n veu que duermen emb lur botelha de vin roge sus los trepadors, sus de las grilhas, o ben dins de las pitas tendas au bòrd de l’aiga.
Los Parisians marchen redde per anar prener lo metrò, lo tren o l’autobus. Trainen de las maletas sus de las pitas ròdas per far segre lur besunha. Marchen mai que la gent d’emperaquí que son oblijats de totjorn prener la veitura per se desplaçar. Quò fai que los Parisians son pus legiers. Benleu que lo Mutelà e lo Cacau Colat agissen pas parier a París coma chas nos. E benleu que, a París, los òmes laissen passar pus sovent l’ora de l’aperitiu.
Los Parisians son sales. Que voletz-vos ? Quo es oblijat dins ’quel aer empoisonat que vos pica los uelhs e los cròs de nas. Quò prus e quò put. Fau totjorn far atencion ente òm pausa los pès per pas chaupir quauqua ren de mofle. Tot es brechat de pòuvera grassa defòra, dins los lotjaments, mai dins los quites teatres ente la gent ’resten pas de poschar e ente òm cuja pas far chabir sas chambas entre los sietis.
A, quò me fai pensar… Prenem lo TGV la setmana que ven a la gara d’Engolesme, me e ma femna. Anem veire una peça de teatre a la Comédie Française e una expausicion a la Pinacothèque, escoltar un concert a la Philharmonie… Nòtras vacanças a l’estrangier.
E emportaram quauques bocaus de confit per sinar l’aer dau país a París.
A Javerlhac, lo 29 de junh de 2015
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
20/04/2014
Talabast en concert à Périgueux
L' Institut d' Estudis Occitan (IEO) fédéral fait son assemblée générale à Périgueux les 26 et 27 avril.
A cette occasion, le groupe Talabast jouera samedi 26 à 21h30 au Centre départemental de la communication, cours Saint-Georges et présentera son nouveau spectacle enrichi de sept nouvelles chansons avant de prendre la route pour plusieurs mois. L'entrée de ce concert est libre et la participation se fera au chapeau.
Voir également leur nouveau site sur: www.talabast.fr
11:21 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
15/04/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 20 de abriu
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan l'emission du diumenc 20 de abriua 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd sera consacrada aus contes : « l'espauridor » sera legit per Marçau;daus extrachs de « Dialògues occitans » de Daniel Chavaròcha seran difusats.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
17:55 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
10/04/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 13 de abriu
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission du diumenc 13 de abriu a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd sera
Josiana Ubaud lexicografa et etnobotanista dins lo domeni occitan per parlar de son mestier e donar son avis plan polemic sur lo museum MUCEM de Marselha.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
18:59 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : josiane ubaud, mucem marseille | Lien permanent | Commentaires (0)
09/04/2014
L'accordéoniste Nicolas Peuch prépare son spectacle à Périgueux
Cliquez sur le lien ci-joint pour lire l'article paru ce jour sur Sudouest.fr.
http://www.sudouest.fr/2014/04/08/l-accordeoniste-nicolas...
20:00 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : c'd la bal, nicolas peuch | Lien permanent | Commentaires (0)
08/04/2014
Gargamas, lo gigant de las doas testas
Quante rencontri Antonin Duval e Gilles de Becdelièvre, lor demandi d'onte venia lo nom dau grope, me disseren : « Gargamas es un autre nom de Gargantua », lo famos gigant Gerjan daus contes vielhs. « L'ideia nos venguet d'un conte de Daniel Lhomond onte lo gigant Gargamas pissava dins la Dordonha...Trobèrem que qu'era un brave nom per un grope de musica tradicionala ». Antonin lo violonaire, 23 ans ven de Normandia e Gilles 32 ans, acordeon diatonic e chant, nasquet en Perigòrd.
« Fau dau « trad » dempuei mai de dietz ans, ço-ditz lo Gilles, qu'es a dire de la musica que fuguet colectada en Perigòrd-est o Lemosin pròpche de Dordonha per Casse e Chaminada en 1905 ( chansons patoises du Périgord) o mai recentament per Thierry Boisvert dins las annadas 1980. Jugam de las chansons coma « Las filhas de Marzac », mais de las mens conegudas de segur ».
Eran convidats dijuòus passat a la mediateca de Trelhissac per jugar vivent a l'enregistrament de « D'òc show » de octele.com. Los dos òmes baten la cadança sietats en tustar daus pès dautemps que jugan e chantan. Fuguren bien clafats per lo public. E viratz beucòp ?
« Oc-plan, en Dordonha, mas tanben en Lemosin, Auvernha . I a pertot un reviscòu vertadier per totas las danças patrimonialas e de mai en mai vesem daus jòunes que venen per aprener las danças coma la borreia o b'etot la sautiera ». Quò es vrai que que lo nombre de jugaires d'instruments traditionau fai nonmas de creisser, un pauc pertot en França, pas nonmas dins lo domeni occitan. « Fasem sovent de la presentacion en escòla, collegis ou liceus, coma per exemple a Bertrand de Born au cors d'occitan de Marçau Peironi. E podetz nos creire, son interessats, los joùnes, son un pauc surprès a la debuta de veire dau monde que an nonmas quauquas annadas de mai que ilhs ». E avetz de las autres activitats ? "Oc-ben, mas totjorn dins lo « trad », avem un autre grope « la Poule Noire » emb Cecile au chant. Dins queu moment sem trapats de chabar un CD per Gargamas que deuria surtir en junh que ven ».
Eh bien, voilà un duo actif au service d'une musique qui effectue son grand retour avec la langue qui la porte.
Denis Gilabert.
De veire tanben: http://gargamas.wix.com/duogargamas.
e de segur sur : octele.com partir de dimarç 8 de abriu.
07:00 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : gargamas, antonin duval, gilles de becdelièvre | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Tectonica de las placas
La tectonica de las placas (var. tectonica dei/deras placas, des plaques) (del latin tardiu tectonicus) es una teoria scientifica que descriu los movements a granda escala de la litosfèra terrèstra. La teoria es bastida sul concèpte ja ancian de la deriva dels continents, desvolopat pendent los primièrs decennis del sègle XX (que un dels pus famoses avocats èra Alfred Wegener), e foguèt acceptada per la majoritat de la comunitat geoscientifica quand lo concèpte d'expansion dels fons oceanics èra desvolopat a la fins dels ans 1950 e la debuta dels ans 1960.
La litosfèra es rompuda en çò que se ditz de placas tectonicas. Dins lo cas de la Tèrra, i a actualament sèt a uèit placas majoras e qualques placas menoras. Las placas litosfericas se mòvon dins l'astenosfèra. Aquestas placas se mòvon en relacion amb un autra dins tres tipes de limits de placas: convergent, o limit destructiu; divergent, tanben sonat centres d'expansion; e falha transformanta. Tèrratrems, activitat volcanica, ereccion de montanhas, e formacion de fossa oceanica se produson lo long d'aquestes limits de placas. Lo movement lateral relatiu de las placas varia, generalament entre 0 e 100 mm l'an. Las placas tectonicas son compausadas de dos tipes de litosfèra: la continentala pus espessa e l'oceanica pus prima. La part pus nauta es dita escòrça, sempre de dos tipes (continentala e oceanica). Aquò significa qu'una placa pòt èsser d'un, o de dos tipes. Un del punts màgers de la teoria es que la quantitat de superfícia de la placa (continentala e oceanica) que desapareis dins lo mantèl al long dels limits convergents per subduccion es mai o mens en equilibri amb l'escòrça nòva (oceanica) que s'es formada al long del limit divergent per expansion del fons oceanic.
Principis claus[modificar | modificar la font]
Las sisas extèrnas de la Tèrra son devesidas en litosfèra e astenosfèra. Aquò se basa sus las diferéncias de proprietats mecanicas e sus lo metòde de transferiment de calor. Mecanicament, la litosfèra es pus freja e pus rigida, mentre que l'astenosfèra es pus cauda e raja pus aisidament. En tèrmes de transferiment de calor, la litosfèra pèrd la calor per conduccion mentre que l'astenosfèra transferís la calor per conveccion. Aquesta division es pas de confondre amb la subdivision quimica d'aquestas meteissas sisas dins lo mantèl (que comprenon a l'encòp l'astenofèra e la part de mantèl de la litosfèra) e l'escòrça: un tròç de mantèl donat pòt èsser una part de la litosfèra o de l'astenosfèra a de moments diferents, en foncion de sa temperatura e de sa pression.
Lo principi clau de la tectonica de las placas es que la litosfèra es formada de placas distintas e separadas, que se mòvon sus una astenosfèra gaireben fluida. Lo movement de las placas atenh entre 10–40 mm/a (Dorsala mesoatlantica; aperaquí tant rapid coma la creissença de las onglas), e aperaquí 160 mm/a (Placa Nazca; velocitat de creis dels cabels)
Las placas tectonicas son formadas pel mantèl litosferic cobèrt per un o dos tipes d'escòrça: l'escòrça oceanica (nomenada dins los tèxts ancians sima de silici e magnèsi) e l'escòrça continentala (sial de silici e alumini). L'espessor mejana de la litosfèra es generalament de 100 km (Turcotte e Schubert 2002); aquesta espessor es foncion de son edat: quora lo temps passa, se refreja e ven pus espessa. Coma se forma al nivèl d'un dorsala oceanica e desvia cap a l'exterior, son espessor es tanben foncion de la distància amb la dorsala oceanica que s'i formèt la litosfèra. Per aténher una distància representativa la litosfèra oceanica deu viatjar abans la subduccion, l'espessor varia doncas entre aperaquí 6 km al nivèl de la dorsala dusca mai de 100 km al nivèl de la zona de subduccion.
- 1000 articles fondamentals
- Article de qualitat en neerlandés
- Article de qualitat en croat
- Article de qualitat en alemand
- Article de qualitat en vietnamian
- Article de qualitat en eslovac
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Article de qualitat en basc
- Portal:Sciéncias de la Tèrra e de l'Univèrs/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Tectonica


text:
31/01/2017
Alban Garros e la corsa landesa au TCO de Perigüers
Dijuòus 2 de belier 2017 a 20 o 30 au cafè associatiu daus Thetards, 7 charriera de la Brida, a Perigüers, Alban Garros, professor d'occitan au collegi Alienòr d'Aquitania a Brantòsme, parlara de son memòri de Master 2 a l'Universitat de Bordeu titolat "La course à l’espagnole à Parentis-en-Born: acteurs, enjeux et mode d’organisation des novilladas de 1927 à nos jours".
Quel estudis presenta la naissença e lo desvelopament de la corsa landesa que fai partida dau patrimoni culturau occitan de Lanas, Gèrs, Gironda, Òlt e Garona, Nautas Pirenèus e Pirenèus Atlanticas.
Lo Talhier Culturau Occitan de Perigüers
Les commentaires sont fermés.


text:
Antologia
« Còr d’Occitània, Escrivans del sègle vint »
IEO de Tarn
Es un complement a l’obratge « Albigés país occitan » editat per Cristian Laux en 1980. S’es causit de presentar los escrivans màgers del departament del Tarn dempuèi 1882, annada de la venguda de Frederic Mistral a Albi. Es la frucha d’una còla de l’Institut d’Estudis Occitans del Tarn bailejada per Ramon Ginouillac; Maria-Clara Verdus n’a assegurat l’edicion per l’IEO. / Cette anthologie est un complément à l’ouvrage « Albigeois pays occitan », édité par Christian Laux en 1980. On a choisi de présenter les écrivains majeurs du département du Tarn depuis 1882, année de la venue de Frédéric Mistral à Albi. C’est le fruit d’une équipe de l’Institut d’Études Occitanes du Tarn dirigée par Raymond Ginouillac ; Marie-Claire Verdus en a assuré l’édition par l’IEO.
L’antologia, que compta 350 paginas, presenta un centenat d’autors que son estats publicats dins de libres o de revistas. De tèxtes, poesia o pròsa, son causits per un seissantenat d’entre eles. Per l’Albigés òm pòt citar lo Colonèl Teissièr, Loïsà Paulin, Andrieu-Jacme Boussac, Emili Rieux, Cristian Mathieu, Marià Émile, Cristian Laux, Jòrdi Blanc, Sèrgi Labatut, Gèli Combes… Un centenat de fotòs e documents illustran l’obratge./ L’anthologie, qui compte 350 pages, présente une centaine d’auteurs qui ont été publiés dans des livres ou des revues. Des textes, poésie ou prose, ont été choisis pour une soixantaine d’entre eux. Une centaine de photos et de documents illustrent l’ouvrage.
L’antologia serà presentada al Centre Occitan Ròcaguda lo dissabte 10 de novembre a 5 oras del vèspre. / L’ouvrage sera présenté au Centre Occitan Rochegude samedi 10 novembre à 17 h.
Per la crompar, podètz vos adreiçar a l’IEO de Tarn o venir a la librariá del COR. /Pour l’acheter, vous pouvez vous adresser à l’IEO du Tarn ou venir à la librairie du CCOA, 28 rue Rochegude, à Albi.
IEO de Tarn,
3 rue de la Torque, BP 14,
81120 REALMONT
05 63 79 06 67
05 63 79 06 67
ieo81@ieo-oc.org


text:
dimecres, 31 de desembre de 2014
MMXIV (3)
Al mes de novembre, aguèri l'astre de far quicòm de polit polit que me'n sovendrai un moment: faguèri de montgolfièra !
Non, aquò èra pas un sòmi fach realitat.
De fach, far de montgolfièra, i aviái pas jamai pensat e fasiá pas partida de ma tièra "las dètz causas que cal far abans de morir".
Mas de còps que i a, la vida es simpatica.
Vos expliqui lo perqué de la causa.
MossurPatata i deviá anar far de montgolfièra amb tota la familha. Manca d'astre, ploguèt aquel jorn e poguèron pas volar.
MossurPatata i voliá tornar mas coma es una familha de PatatasDeluxe, capitèron pas de tornar trobar una data comuna per volar totes amassa.
Ieu ja aquí me perpensèri "quina banda de cons, ieu un vòl tot pagat en montgolfièra, te tròbi un trauc dins l'agenda e ne profièchi grèu".
Dieu e MossurPatata m'ausiguèron.
E MossurPatata dins sa granda generositat me faguèt "Voldriás pas venir amb ieu?"
Siiiiiiii, solideeeeee, plan seguurrrrrr, quand vòls !
Partiguèrem doncas del Clapàs cap a Olot en Catalonha un dijòus de tantossada aprèp lo trabalh.
Sopèrem dins un restaurant de "cosina volcanica". Eriam contents d'i anar mas i tornarem pas. Me sembla que MossurPatata s'es pas remés del glacet de nap.
Passèrem la nuèch dins una ostalariá d'un vilatge medieval. Ieu foguèri malauta, cluquèri pas de la nuèch qu' aviái lo nas que semblava a Arifat.
A 6h, nos levèrem. Per astre, aviái anticipat e dins ma saca d'esquina trobèrem una còca d'ametlas, de chocolat e de pomas.
A 7h, eriam a agachar se conflar nòstre balon en nos gelant, que fasiá plan freg. Faguèrem de fòtos.
A sabi pas quina ora, montèrem dins la banasta. Contents coma tot. Mai que mai ieu.
E a un moment, agachèri lo sòl. Èra pas mai aquí. Aviam despegat.
Es aquò qu'es magic en montgolfièra: sentisses pas res! Te mainas pas del moviment. Aquò se mòu, monta, avança, càmbia de plaça e tu sentisses pas res.
Aguèrem l'astre d'aver una jornada magnifica, solelhosa, aguèrem una vista meravilhosa e pas freg.
Volèrem doas oras, vegèri pas lo temps passar e m'agradèt que non sai. Per ieu, i auriam pogut passar la jornada!
S'avètz quatre sòus de gastar o un present polit de far, francament val lo còp. Dins lo prètz, i a l'ostalariá, lo vòl e lo dinnar aprèp lo vòl.
Foguèt una jornada perfiècha. Pas cap de problèma. Lo pilòt semblava fisable e plan professional. E pacient, que respondèt a totas mas questions tecnicas. O sabiatz vosautres que la montgolfièra pòdes pas decidir ont vas? I a pas de volant. Pòdes montar o davalar en conflant o desconflant mas pòs pas res faire per la direccion, es lo vent que te pòrta. E ben ieu, aquò m'agrada d'èsser completament dependents de çò que farà lo vent. Per un còp que l'òme pòt pas contrariar la natura!
Foguèt una experiéncia magica que, dos meses aprèp, ne soi encara tota estrambordada.
Un grand grand mercés a MossurPatata! I tornam l'an que ven? ;)
Per mai d'entresenhas: voldecoloms.cat
0 comentaris
dimarts, 30 de desembre de 2014
MMXIV (2)
L'autre cambiament màger de ma vida en 2014 es l'alimentacion.
Fasiá ja un moment qu'anavi pas mai dins los ipermercats ni tot çò qu'es temple de la consomacion. Començavi ja d'anar plan mens al supermercat e ara i vau un còp cada tres meses per crompar de papièr igienic.
Aviái ja començat de manjar local. Puèi agachèri aquesta vidèo:
D'aquí a començat lo grand cambiament, qu'es pas encara acabat.
Pendent quauques setmanas, mangèri coma o ditz la femna. Tot anava fòrça plan, mas lo problèma es qu'ai pas d'imaginacion e soi pas cosinièra, del còp, capitèri pas de variar las causas e al cap d'un moment, m'emmerdavi. Tornèri a una alimentacion mai "comuna" amb quauques cambiaments radicals...
Un dejunar de cinc fruchas, cada matin.
De granas
Alimentacion biologica, mai que mai locala. S'es pas biologica, pel mens que siá locala. S'es pas locala, pel mens que siá biologica.
Pas gaire de carn a l'ostal. Dins una amira de mutacion cap al vegeterianisme, mangi pauc de carn a l'ostal. Ne mangi encara perque aquò m'agrada e que ne cal bravament de volontat per cambiar tantas annadas de consum. E m'o cal plan avoar, soi una manjaira, una chapaira e la carn grasilhada m'agrada. Mas los reportatges sus las expleitacions agrico-industrialas me fan bravament soscar sus lo patiment d'èssers vius per mon golarditge.
(mèfi, aquò fa plorar!)
La dralha, contunharai de la seguir e veirem fin 2015 ont ne soi.
To φάpuakό σou va eίvaι n tpoφή σou
Fasiá ja un moment qu'anavi pas mai dins los ipermercats ni tot çò qu'es temple de la consomacion. Començavi ja d'anar plan mens al supermercat e ara i vau un còp cada tres meses per crompar de papièr igienic.
Aviái ja començat de manjar local. Puèi agachèri aquesta vidèo:
D'aquí a començat lo grand cambiament, qu'es pas encara acabat.
Pendent quauques setmanas, mangèri coma o ditz la femna. Tot anava fòrça plan, mas lo problèma es qu'ai pas d'imaginacion e soi pas cosinièra, del còp, capitèri pas de variar las causas e al cap d'un moment, m'emmerdavi. Tornèri a una alimentacion mai "comuna" amb quauques cambiaments radicals...
Un dejunar de cinc fruchas, cada matin.
De granas
Alimentacion biologica, mai que mai locala. S'es pas biologica, pel mens que siá locala. S'es pas locala, pel mens que siá biologica.
Pas gaire de carn a l'ostal. Dins una amira de mutacion cap al vegeterianisme, mangi pauc de carn a l'ostal. Ne mangi encara perque aquò m'agrada e que ne cal bravament de volontat per cambiar tantas annadas de consum. E m'o cal plan avoar, soi una manjaira, una chapaira e la carn grasilhada m'agrada. Mas los reportatges sus las expleitacions agrico-industrialas me fan bravament soscar sus lo patiment d'èssers vius per mon golarditge.
(mèfi, aquò fa plorar!)
La dralha, contunharai de la seguir e veirem fin 2015 ont ne soi.
To φάpuakό σou va eίvaι n tpoφή σou
2 comentaris
dilluns, 29 de desembre de 2014
MMXIV (1)
En 2014, lo cambiament màger de ma vida, lo devèm a una societat malauta que vòta en massa per l'extrèma drecha.
Abans març de 2014, dins mas cervèlas teoricas, i aviá lo Ben, lo Mal e la Tèrra del Mitan. Òc, un pauc coma dins lo Senhor dels Anèls. Dins ma construccion teorica, dins lo tirador Mal, trobaviam la chocrota, lo capitalisme, NRJ, l'esclavagisme, la dròga, las cançons dichas "varietat", l'alcòl e l'extrèma drecha jos totas sas formas.
Puèi, un jorn de març de 2014, la teoria venguèt practica, l'extrèma drecha, la mai extrèma, la mai rància, la mai reaccionària, emportèt las eleccions municipalas
(E vos parli pas del menut amb lo bessonatge amb la vila alemanda ont i aviá de chocrota e de cervesa.)
Ieu, Aquò e SubreIeu sabon qu'aquò's mal. E mai Tu o sabes.
Mas de qué podèm faire ? Mas de qué pòdi faire?
Foguèt un pauc lo grand tremblament per ieu aquela serada del primièr torn de las municipalas.
Del còp entre los dos torns de las eleccions municipalas, anèri a la seccion del Partit Comunista per aderir a la sola fòrça d'opausicion que s'arbora dins aquesta vila. E fin finala, per assumir un vòte quasi sistematic per eles o per sos fraires.
Que me disiái, e contunhi d'o pensar, que solets, cadun dins son canton, podèm pas luchar.
Que me disiái, e contunhi d'o pensar, que solets, cadun dins son canton, podèm pas luchar.
Soleta, fariái pas que romegar.
Ara, romègui, aquò rai, mas pas solament.
Tractar, manifestar, portar una expression diferenta de l'oficiala.
Comunicar amb lo mond per lor dire que non, çò que fa lo conse es pas çò melhor, lor explicar que i a de mond que son pas d'acòrdi amb aquò, mostrar que i a pas de fatalitat.
Aprene.
Aprene a parlar sens s'enrabiar.
Aprene a pas mespresar ni escornar lo mond perque pensan que lo conse es un bon conse.
Comprene que lo mond son pas totes fascistas e aprene a lor explicar concretament dins sa vida a eles de cada jorn en que aquel mond son nocius.
Sortir de l'abstraccion teorica abans Març 2K14 "l'extrema drecha es marrida per principi" per la concretizar en un "vaquí çò que farà l'extrema drecha dins ta vida a tu".
Es pas aisit.
Me formi.
Legissi.
Escoti.
Demandi.
Sosqui.
D'unes me dison que me soi radicalizada.
Vertat.
Lor respondi que se foguèsse pas radicalizada a drecha, al capitalisme e a l'extrèma drecha nòstra societat, e ben contunhariái de legir de policièrs lo dimenge sus mon sofa.
Ai pas la pretencion de sauvar lo monde, mas pòdi pas demorar, vòli pas demorar immobila fàcia a la pujada e a la futura victòria nacionala de l'extrèma drecha.
Fau coma pòdi amb çò que pòdi, ensagi de far ma part.
Demandi.
Sosqui.
D'unes me dison que me soi radicalizada.
Vertat.
Lor respondi que se foguèsse pas radicalizada a drecha, al capitalisme e a l'extrèma drecha nòstra societat, e ben contunhariái de legir de policièrs lo dimenge sus mon sofa.
Ai pas la pretencion de sauvar lo monde, mas pòdi pas demorar, vòli pas demorar immobila fàcia a la pujada e a la futura victòria nacionala de l'extrèma drecha.
Fau coma pòdi amb çò que pòdi, ensagi de far ma part.
Qui futuri sunt moliti.
2 comentaris
dimarts, 16 de desembre de 2014
Rire amb l'IEO (3)
A un moment, la conariá me fa pas mai rire.
A un moment, l'estampaire te manda un tiratge del libre que fas estampar per confirmacion.
A un moment, i a un tipe que signa lo BAT, bon à tirer.
A l'IEO, lo tipe que signèt lo BAT d'un dels darrièrs libres de Vernet... o es avugle o sap pas escriure o se'n caga de reeditar coma cal un dels best-seller que li fan virar la botiga.
Ont a passat la professionalizacion?
2 comentaris
dilluns, 15 de desembre de 2014
Rire amb l'IEO (2)
O sabi ben que l'agéncia artistica Sirventés a un catalòg d'artistas de tria.
O sabi ben que parlam sonque de las cançons d'amor dels trobadors e pas pro sovent de son escritura politica.
O sabi ben que l'Alan e la Mirelha te menan una accion bèla per l'occitan dins Aude.
Mas es pas una rason.
Lo tipe qu'a escrich lo Quijote se sona Miguel de Cervantes Saavedra.
Cervantes per la version corta.
E pas res mai!
Espèri que la revirada serà melhora qu'aquesta presentacion.
Lo podètz crompar en linha, lo libre, sul site de l'editor.
4 comentaris
diumenge, 14 de desembre de 2014
Rire amb l'IEO (1)
Cubèrta del darrièr numèro de la revista Anem! Occitans! : "l'IEO es una volontat! Ganharem amb d'actes !"
E per illustrar aquò, un parelh de transats.
2 comentaris
dimarts, 9 de desembre de 2014
Confession o de l'impudor
Dins un grand movement de realisme bloguesc, me cal restablir la vertat.
Soi a escriure aquò en braietas.
En braietas per la règla.
Sabètz, d'aquelas laidassas, modèl mameta 1949, un pauc traucadas, un pauc tacadas.
E en caucetas.
E las caucetas dins las tòngs.
E pas depilada.
Mas ieu, contràriament als òmes impudics que cargan de caucetas amb las sandalas o de mocassins bocanofèrs, O FAU PAS EN PUBLIC !
Soi a escriure aquò en braietas.
En braietas per la règla.
Sabètz, d'aquelas laidassas, modèl mameta 1949, un pauc traucadas, un pauc tacadas.
E en caucetas.
E las caucetas dins las tòngs.
E pas depilada.
Mas ieu, contràriament als òmes impudics que cargan de caucetas amb las sandalas o de mocassins bocanofèrs, O FAU PAS EN PUBLIC !
2 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Tondra
Lo tondra, tèrme venent del rus TyHдpa, manlèu del same[1] designa un dels quatorze grands biòmas terrèstres. Es una formacion vegetala situada dins las zonas climaticas frejas, polaras o de montanha, constituida d'una estrata vegetala unica subretot compausada de graminèas, de carèx, de liquèns, de mofas e de diferentas varietats d'arbrilhons. Se destria abitualament la tondra artica, la tondra antartica e la tondra alpina. Las dos primièras son influenciats per un clima freg d'origina polara alara que lo clima de la tondra alpina es ligada a l'altitud.
La majora partida de la tondra forma un cercle de mai de uèit milions de km² a l'entorn dels pòls, o 6 % de las tèrras emergidas. A causa de la reparticion de las tèrras emergidas sus la planèta, la tondra se concentra subretot dons l'emisfèr nòrd, al nòrd del limit dels arbres que marca sa separacion amb la taiga. La tondra artica es importanta pels pòbles del Grand Nòrd ont i menan lors rèns pendent lor migracion estivala. Aquestes i passan lo cort estiu artic e se noirisson massissament de liquèns abans de tornar cap a la taiga al retorn del periòde ivernal.
Somari
Clima[modificar | modificar la font]
Las condicions climaticas rufas son sovent marcadas per un ivèrn log de gèl, e un cort periòde vegetatiu pendent que la temperatura mejana passa pas 10 °C. La classificacion de Köppen definís lo clima de tondra (ET) amb los dos critèris seguents:
- La sason d'estiu es fòrça pauc marcada
- La temperatura mejana del mes mai caud es compresa entre 0 °C e 10 °C
Las precipitacions, variablas, passan pas en general 250 mm per an, çò que dona un clima gaireben sec. L'aiga cai subretot jos forma de nèu. Fin finala, lo vent i es mai sovent violent e se nomme blisard.
Es dins la zona de la tondra que s'encontra los pergelisòls, de sòls que degèlan pas qu'en superfícia. Son joves e prims que pauc de matèrias organicas s'i pausan. Degèlan en partida pendent l'estiu.
Davalant cap al sud, la tondra daissa la plaça a la taiga.
Flora[modificar | modificar la font]
La flora de la tondra constituís del sud al nòrd, de lanas d'arbusts de la familha de las salicacèas amb nombrosas espècias de salzes erbacèus nans, de lanas ont se trapan encara unes arbres coma los beces, puèi de pelencs de ciperacèas e joncacèas, fin finala de zonas ont la vegetacion presenta pas mai que de mofas e de liquèns (unes consomats pels rèns). Totas aquestas plantas an una creissença alentida a causa de las condicions climaticas extrèmas.
Liquèns e mofas[modificar | modificar la font]
Los Cladonia son abondants e cobrisson los sòls subretot loCladonia rangiferina [2]. Los liquèns e mofas son una font de noiritura per la populacion animala de la tondra.
Falguièras[modificar | modificar la font]
Las falguièras o Filicofits (Filicophyta) forman una sosdivision de criptogamas vascularis. Comptan unas 13 000 espècias (ami grand embrancament vegetal après los angiospèrmas). Pasmens s'encontra gaireben los tres quarts de las espècias dins las regions tropicalas.
Joncs[modificar | modificar la font]
Poacèas[modificar | modificar la font]
Flors[modificar | modificar la font]
La tondra compta unas 200 espècias de flors[3]. las estrategias per resistir al freg son de tipes diferents: las plantas forman de tapises bas, developan des envelopas lanosas a l'entorn de granas e lors tijas son gaireben sempre pelosas. Unas son emblematicas.
L'epilòbi de fuèlhas largas (Epilobium latifolium) possedís de flors remarcablas ròsa violencas de quatre petals e quatre sepals esrtechs.
Lo lupin artic (Lupinus articus), lo lupin sedós (Lupinus sericeus) lo lupin d'Alaska o lupin d'Esòcia (Lupinus nootkatensis), lo cerast vulgar (Cerastium fontanum Baumg), lo qisiqtuti (Ledum decumbens) florisson tanben.
L'oxitròp de Maydell (Oxytropis maydelliana) presenta de flors jaunas en grapas, la piròla de grandas flors (Pyrola grandiflora) de pichonas flors blancas tanben en grapas.
De pavòts, lo pavòt artic (Papaver radicatum), coma Papaver hultenii, Papaver keelei e Papaver cornwallisensis se desvelopan sus la tondra. La saxifraga de fuèlhas opausada Saxifraga oppositifolia de flors ròsas es plan resistent e espandit. Lo saniçon iranjat Senecio fuscatus, lo miosotís alpin, la saxifraga de flagèls e una pediculària Pedicularis capitata, una minuscula primadèla Primula cuneifolia florisson tanben sus la tondra.
L'ulhet marin o palenc d’Olimp Armeria maritima apareis a la fonda de las nèus.
Lo renoncule septentrional a la caracteristica de comolar d'elements nutritius pendent d'annadas abans de florir.
En Suèci dins las illa Öland e Gotland butan mai de 35 varietats d'orquidèas[4]. En Islàndia florisson entre autras la centaurèa dels monts (Centaurea montana), l'orpin ròse (Rhodiola rosea), la gençana dels nèus (Gentiana nivalis), lo licnís dels Alps (Lychnis alpina) e una planta carnivòra la Pinguicula vulgaris[5].
Baias[modificar | modificar la font]
Las atòcas, arbrilhon de fuèlhas persistentas e rams prims e rabalaires passan pas 30 cm de naut.
D'autras baias son presentes coma un romèc Rubus chamaemorus.
Biomassa[modificar | modificar la font]
Lo sòl de la tondra es paure e prim.
La biomassa d'aqueste environament es fòrça fèbla a causa de la velocitat de creissença lenta dels vegetals. Representa gaireben 5 tonas per ectara e se localiza dins lo sistèma racinari.
Fauna[modificar | modificar la font]
La fauna es fòrça plan adaptada a las condicions de vida. Pòrta mai sovent una forradura o un plumatge espés e blanc en ivèrn e una una grossa sisa de grassa per s'aparar del freg, del vent e del glaç.
Lo duc blanc (Bubo scandiacus) e lo tetra son d'ausèls sedentaris que capitan a resistir a las condicions climaticas.
D'ardadas de grands romiaires expleitan tanben la tondra e migran segon de fonts alimentàrias. I a los caribós en America del Nòrd, los rèns en Eurasia, los buòus muscats. Las mai grandas ardadas de caribós fèrs se trapan en Alaska e al nòrd de Quebèc e Labrador.
Los carnivòrs son representats pels ors blancs, los lops o los rainals polars. Una partida de lor alimentacion es constituida per de pichons rosegaires nomenats lemmings.
Lo cort estiu boreal es tanben l'escasença del desvelopament d'insèctes coma los moissals e los parpalhons.
Equivaléncia biogeograficas[modificar | modificar la font]
L'estatge alpin de las montanhas pòt presentar de condicions climaticas semblablas avent autrejat a d'espècias articas vegetalas coma animalas de demorar après la darrirèra glaciacion, per exemple Erebia pandrose parpalhon europèu artic e alpin[6].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Étymologie de Toundra - CNRTL
- ↑ Fred Bruemmer, Le grand nord, (ISBN 272425441-4)
- ↑ Iqualuit site Inuit
- ↑ Suède : flore de la toundra
- ↑ flore de l'Islande
- ↑ Guide des papillons d'Europe et d'Afrique du Nord de Tom Tolman, Richard Lewington,, éditions Delachaux et Niestlé, 1998 - (ISBN 2603011146)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean Boulain, Géographie des sols, Presses Universitaires de France, 1975, pp. 124-126.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Taïga et toundra arctiques face au réchauffement - Fiche Modèl:Numéro du CRDP de l'Académie d'Amiens / International Polar Foundation [PDF]


text:
1513
Aquesta pagina concernís l'an 1513 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un resumit de la teoria eliocentrica dau prèire e astronòm polonés Nicolau Copernic (1473-1543). Maucontentat dei prediccions realizadas ambé lo sistèma antic de Ptolemèu, prepausèt una vision novèla e revolucionari d'un sistèma onte lei planetas orbitavan a l'entorn dau Soleu. Pasmens, gardèt son tèxte secrèt — franc de quauqueis amics — en causa de sa crenhença dei reaccions de la Glèisa e son teoria foguèt pas difusada avans 1543.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Que’s cau imperativament protegir los uelhs. Clucas especiaus que seràn concebudas tau Bearn.
Lo 20 de mars, ua eclipsi de sorelh que serà vededera sus ua grana part deu territòri francés.
Lo site « ciel et espace » que conselha de prevesí’s clucas especiaus.
Aquera eclipsi que serà interessanta dens lo parçan de Pau (mei de 85 % d’ocultacion). Tà assegurar la proteccion deus abitants de la region, lo conselh regionau que hè hargar clucas adaptadas au territòri.
Que seràn clucas dab un filtre solar, mes tanben equipadas d’eishugaglaças tà adaptà’s au climat paulin. Atau, plovosse, los bearnés que poderàn profitar de l’espectacle.
Que las poderàn trobar dens los supermercats, las botigas d’optica e suu site www.locongres.org.
Fòto : Typhoonchaser


text:
Occitanoromanic
L'occitanoromanic es una classificacion de las lengas romanicas qu'agropa l'occitan e lo catalan. Foguèt probablament Loís Alibèrt qu'introdusiguèt lo primièr aqueste nom[1] dins sa Gramatica occitana. La denominacion venguèt popularizada puèi pel lingüista, e escrivan, gascon Pèire Bèc durant las annadas 1960.
De lingüistas coma Wilhelm Meyer-Lübke[2] o Loís Alibèrt[3] an afirmat que la relacion entre las doas lengas es plan mai fòrta que lor apartenéncia a de gropes mai fondats suls estats-nacions coma lo galloromanic o l'iberoromanic.
Classificacion[modificar | modificar la font]
De linguïstas occitans coma Pèir Bèc e Domergue Sumien an propausadas de classificacions supradialectalas de l'ensems occitanoromanic.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Mas se confrontam los parlars naturals de Catalonha e d'Occitania, i a pas cap de dobte, em en preséncia de parlars d'una meteissa familha linguistica, la qu'ai qualificada d'occitano-romana, plaçada a egala distància entre lo francés e l'espanhòl." Loís Alibèrt, Òc, n°7 (01/1950), p. 26
- ↑ Das Katalanische, Heidelberg, 1925
- ↑ Gramatica occitana segon los parlars lengadocians, Montpelhièr, 1976
- ↑ Pierre BEC (1973), Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, Paris: Picard
- ↑ Domergue SUMIEN (2006), La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols


text:
-88
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -88 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Vengut fòrça impopular, especialament dempuei son pilhatge dau tombèu d'Alexandre lo Grand, lo faraon Ptolemèu IX foguèt reversat e executat per la populacion d'Alexàndria. Son fraire rebèl Ptolemèu IX — que dispausava dau sostèn dei Romans — li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
En plen deth Conselh Generau d’Aran celebrat aguest maitin eth partit aranés a manifestat eth sòn refús ath talh dera N230 deth passat 2 de noveme e qu’ocasionèc grèus problèmes e pèrtes economiques ath sector comerciau e toristic aranés
Aguest maitin s’a amiat a tèrme eth plen ordinari deth Conselh Generau d’Aran en qué Unitat d’Aran a mostrat eth sòn refús ath talh de carretères amiat a tèrme eth passat dia 2 de noveme ena N230 e prebotjat peth CDR, coma mòstra de refús ar empresoament des membres deth govèrn dera Generalitat.
En aguest sens, Unitat d’Aran pense qu’ei de besonh respectar eth dret de toti es ciutadans a manifestar era sua disconformitat damb es decisions politiques o, en aguest cas, judiciaus. Un mauestar que compartíssen fòrça ciutadans.
Totun, entà UA, es mesures o accions que se posquen preveir tà manifestar aguest refús, non pòden afectar es interèssi economics e sociaus, e era libertat dera rèsta dera ciutadania, qu’encara patissen es efèctes dera crisi e dera baisha activitat que determinadi sectors an, especiaument en Baish Aran.
Es alcaldes de Vielha e Mijaran e Bossòst, atau coma eth Tinent d’Alcalde de Les, an expressat era sua disconformitat damb aguesti talhs qu’an provocat importants damnatges enes sectors comerciaus e dera ostalaria enes sòns municipis.
Aguest tipe d’accions non afavoríssen bric ath foncionament des activitats economiques e provòquen ua imatge negativa qu’afècte, non sonque ath moment puntuau, senon que contribuís a crear ua perjudiciau percepcion generau deth país qu’afècte a ua activitat tant sensibla coma ei era toristica e, per tant, pòt repercutir ena afloéncia de visitaires, en tot ocasionar atau un damnatge encara mès grèu. Atau madeish, des d’Unitat d’Aran s’a mostrat era preocupacion qu’aguesti talhs poguen produsir-se ena sason d’iuèrn e dificulten era tempsada toristica d’esquí.
Des deth grup d’UA en Conselh Generau d’Aran s’a instat ath Sindic d’Aran entà qu’amie a tèrme es gestions oportunes entà esvitar qu’aguestes accions se tornen a produsir e se demane as grops organizadors d’aguesti actes que cerquen d’autes vies entà manifestar-se que non perjudiquen ar interès economic e sociau deth país.
En aguest plen, Unitat d’Aran a votat favorablament ara modificacion de crèdit que prevé qu’eth Conselh Generau d’Aran destine 2 milions d’euros entà bastir era futura residéncia geriatrica de Les. Ua quantitat qu’aurà d’abonar integrament era maxima institucion aranesa, tot e qu’en 2010 eth còst des òbres de melhora e reabilitacion dera actuau residéncia Sant Antòni de Vielha siguec assomit pera Generalitat de Catalunya.


text:
Per Mans de Breish, paraulas de I, Roqueta
Lo solitari qu’av èm pas
Penjat encara a la biga
Que s’estrème tant que voldrà
Al mitan de sas aroinas :
Avèm pas ren contra el.
Lo pregadieu que sabiá pas
Que gemecar a la muralha,
Los uèlhs virats int ren ven pas,
Que s’estofe de contaralhas :
Comptarem pas mai amb el.
E lo que jamai volguèt pas
Que comptar amb lo temps que passa,
Fa de temps que l’avèm liurat
A las onglas de las baujas :
Lo temps arrengará pas ren.
E ara de mans en mans
Sus la vila que bronzina
Lo solèlh nos fasèm passar
Coma una peira per bastir
Nòstre ostal e lo bastissèm.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Tampere
Tampere es una vila finlandesa situada dins lo sud-oèst dau país. Segonda ciutat de Finlàndia per òrdre d'importància, es un centre industriau (mecanica, automatisme, tecnologic (comunicacion, informatica) e universitari. La populacion de son aglomeracion èra de 330 000 abitants en 2017.
La vila foguèt fondada en 1779 per lo rèi suedés Gustav III (1771-1792) coma centre comerciau lòng dau canau Tammerkoski. Dins lo corrent dau sègle XIX, venguèt un centre industriau e una plaça economica importanta en Finlàndia. Au sègle seguent, foguèt lo centre de plusors eveniments politics importants, especialament durant lei grèvas de novembre de 1905. D'efèct, l'industrializacion i aviá entraïnat lo desvolopament d'un movement obrier fòrt que s'engatjèt dins lo camp dei Roges pendent la guèrra civila començada en 1917. Pasmens, en despiech de la mobilizacion de plusors miliers d'òmes, la ciutat foguèt presa per lei Blancs lo 6 d'abriu de 1918. Durant l'entre doas guèrras, aquela agitacion comunista entraïnèt la mesa en plaça d'un poder d'inspiracion faissista per tenir la populacion.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Tempere conoguèt un movement de creissença marcat per l'absorpcion progressiva dei vilas vesinas coma Messukylä (1947), Lielahti (1950), Aitolahti (1966) e Teisko (1972). En parallèl, leis industrias dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX (textil, metallurgia...) comencèron de disparéisser. Foguèron remplaçadas per l'arribada d'activitats centradas sus lei tecnologias de l'informacion.


text:
1196
Aquesta pagina concernís l'an 1196 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La trèva de l'annada precedenta amb Anglatèrra (→ 1195) foguèt transformada en tractat de patz — fòrça precari (→ 1197) — a Gaillon. Felip II deguèt cedir Essaudun mai gardèt Gisors e una partida dau Vexin Normand. Ricard Ièr reconoguèt tanben la senhoriá dau rèi de França sus sei fèus continentaus. Aqueu tractat foguèt violada tre sa signatura per Ricard Ièr qu'ordonèt de bastir la fortalesa de Château-Gaillard.
En mai, lo rèi se preocupèt de se marider per lo tresen còp maugrat l'oposicion dau papa Celestin III que refusèt d'annular son union amb Ingeborg de Danemarc (→ 1193). Après quauquei dificultats per trobar un senhor lèst a li donar sa filha, se maridèt amb Agnès de Merània, filha de Berthold IV de Merània (→ 1200).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Signatura d'un tractat de patz ambé França lo 15 de genier. Lo rèi Ricard foguèt obligat de cedir l'importanta fortalesa de Gisors e una partida de Vexin. En revènge, lei Francés deguèron abandonar seis autrei conquistas. Pasmens, aquela patz durèt gaire car lo rèi anglés ordonèt la bastida de Château Gaillard per protegir la Vau de Sèina còntra lei Francés, çò qu'èra defendut per lo tractat de patz. Ansin, lo conflicte entre França e Anglatèrra acomencèt tornarmai. Avans la fin de l'annada, l'armada de Ricard conquistèt Vierzon mai perdiguèt Dangu e Aumale.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de tensions vivas, acomençament d'una guèrra entre lo Califat e lo Sultanat de Khwarezm. Lo conflicte foguèt entraïnat per de tensions frontalieras e s'acabèt per una desfacha abbassida dins la region de Hamadan. Après aquela revirada, lo califa An-Nasir (1180-1225) foguèt en dificultat e deguèt benlèu acceptar la « proteccion » de son adversari en 1198. Pasmens, en parallèl, sembla aver format de relacions ambé lei Mongòls per organizar una ataca sus la frontiera orientala de Khwarezm.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Fenomenologia
Etimologicament fenomenologia vòl dire sciéncia dels fenomèns. Lo mot foguèt utilisat per qualques autors dels sègles XVIII e XIX (Hegel, Fenomenologia de l'Esperit).
Mas los succès dins l'usatge del mot se deu a l'escòla de fenomenologia que la volontat èra de sistematisar l'estudi e l'analisa de las estructuras dels actes de la consciéncia [1]
Fondada al començament del sègle XX per Edmund Husserl, la fenomenologia s'espandèt per un cercle de disciples dins las universitats de Göttingen e Munic en Alemanha (Edith Stein, Martin Heidegger, Max Scheler, Nicolai Hartmann), e lèu se propaga, en particular en França (mercés a la traduccions e trabalh d'Emmanuel Levinas, de Jean-Paul Sartre, de Maurice Merleau-Ponty e de Paul Ricoeur) e als Etats Unis d'America (Alfred Schütz e Eric Voegelin), sovent amb alunhament critica al respècte als primièrs trabalh d'Husserl, mas sens jamai que siá abandonada sa volontat fondamentala de demorar cap a l'experiéncia viscuda.
Somari
La fenomenologia de Husserl[modificar | modificar la font]
Mai qu'una fenomenologia i a puslèu, doncas, de fenomenologias. Aquela del fondador, Husserl, se caracteriza per partir d'un camp donat inaccessible per cap autre mejan que siá pas la reflexion: quand s'abstenèm (ἐπoxή[2]) de prendre en compte l'actitud natural que considèra que siam dins una realitat natural que nos entorna, quand doncas dins un acte de compreneson immediata constatam nòstras experiéncias viscuda, siam capables de liurar a la recerca lo camp de la consciéncia pura, que fin finala es ont es question de quin que siá subjècte per a l'òme. La fenomenologia es l'analisi possible de la consciéncia pura. Doncas en utilisan un metòde reductor similar al dobte cartesian, mas efectuat amb mai de moderacion. I a doncas un certans parallelisme entre la consciéncia pura (fenomenologica) e el cogito cartesian.
L'estudi de las esséncias, lo percaç d'una filosofia transcendentala, la volontat d'èsser una sciéncia exacta, la descripcion dirècta de la nòstra experiéncia e l'intencionalitat, son de tèmas caracteristics de la fenomenologia husserliana.
La fenomenologia d'Heidegger[modificar | modificar la font]
Martin Heidegger torna prendre aquel camp privilegiat de l'experiéncia umana, abandona lo camin reductor husserlian, los objectius del fondador, tot en ensajant d'estudiar la problematica inerenta dins la biais d'èsser un Òme. Una fenomenologia ligada amb l'existencialisme. Mas, en volent estudiar lo camp pròpi de l'existéncia umana, la fenomenologia pareis èsser per Heidegger un passatge en revista d'aquò qu'existís(una ontologia).
La fenomenologia de Sartre[modificar | modificar la font]
Lo camp fenomenologic de Jean-Paul Sartre pensava que nòstras idèas son fruches de nòstra experiéncia en situacions quotidianas, e que los libres e òbras teatrala que descrivon aquelas experiéncias fondamentalas an la meteissa valor que los ensags discursius generats per la teorias filosoficas
La fenomenologia de Merleau-Ponty[modificar | modificar la font]
Maurice Merleau-Ponty, dins l'etapa que s'hi apropa més, abòrda lo camp fenomenologic coma una experiéncia de percepcion e corporala, plena de significacions, que provòcan una preséncia privilegiada, aquela de l'òme, encarnat dins un còs, enracinat a las causas que l'entornan. L'autor insistís sul fach que la fenomenologia es un movement, es un estil: que siá pas acabament e son aparéncia d'esbòç son pas de signes d'un fracàs, mas quicòm inevitable perque la fenomenologia a per tasca de revelar lo mistèri del monde e lo mistèri de la rason.
Referéncies bibliograficas[modificar | modificar la font]
- Edmund Husserl. Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie, libre I, Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie, L'Aia, Martinus Nijhoff, 1976. Tèxte de las tres primièras edicions, Gesammelte Werke (Husserliana), vol.III/1.
- Martin Heidegger. Sein und Zeit, Tubingen, Max Niemeyer Verlag, 1979.
- Jean-Paul Sartre. L'être et le néant, Paris, Gallimard,1953.
- Maurice Merleau-Ponty. Phénomènologie de la perception, París, Gallimard, 1945.
- Paul Foulquié. Dictionnaire de la langue philosophique, París, Presses Universitaires de France, 1982.