text:
Ocean
Un ocean se definís sovent, en geografia, coma una vasta espandida d'aiga salada. En fach, s'agís puslèu d'un volum, que l'aiga es en permanéncia renovelada pels corrents marins. Aproximativament 71% de la superfícia de la Tèrra es cobèrta per l'Ocean mondial, comunament dividit en 5 oceans e plusors desenas de mars.
Somari
- 1 Generalitats
- 2 Oceanografia
- 3 Relacions Èsser uman - Ocean
- 4 Autres oceans
- 5 Vejatz tanben
- 6 Nòtas e referéncias
Generalitats[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « ocean » ven de la divinitat Ocean (en grèc ancian Ὠkeavός , Ôkeanós), l'ainat dels Titans dins la mitologia grèga.
Separacion[modificar | modificar la font]
Sus Tèrra, existís una sola espandida d'aiga salada pas interrompuda, encerclant los continents e los archipèlas, que se nomena « l'ocean mondial », « l'ocean planetari » o encora pus simplament « l'Ocean » (amb majuscula)[1]. L'Ocean foguèt dividit a l'origina en tres grands ensembles (Atlantic, Indian e Pacific), en utilisant los limits dels continents, mas tanben las caracteristicas estructuralas dels oceans, lor composicion e lor circulacion d'aiga.
L'ocean Antartic es sovent considerat coma la partida sud dels tres autres oceans, e sos limits demòran vagues[2], en general al sud del 60en parallèl. S'es en general justificat pels oceanografes e los meteorològs per sas condicions particularas (corrent circumpolar antartic e discontinuitat termica a prèp de 38°-40° sud, los geografs meton en causa sa validitat ; es totjorn pas oficialament adoptat per l'Organizacion Idrografica Internacionala (OHI). A l'opausat, l'ocean Artic foguèt oficialament adoptat per l'OHI, mas sa superfícia flaca li balha de còps lo nom de « mar Glaciala Artica » [3]. Se la separacion foguèt a l'origina pro arbitrària, l'Organizacion Idrografica Internacionala prepausa actualament de limits precises per cadun d'aqueles.
Pel grand public, se parla generalament dels « cinc oceans », per superfícia descreissenta:
- l'ocean Pacific (179 700 000 km2, 49,7 % dels oceans) es lo pus grand e lo pus prigond dels oceans perque cuèrp 1/3 de la superfícia de la planeta. Lo volcanisme aerian o sosmarin i es important dins sa partida centrala e occidentala. Es fòrca dubèrt al sud cap a l'ocean Atlantic e gaireben tancat al nòrd pel estrech de Bering.
- l'ocean Atlantic (106 400 000 km2, 29,5 %) es lo segond ocean per sa superfícia. S'espandís del nòrd al sud sus una largor de 5 000 km en mejana e presenta pauc de volcanisme. Lo fons d'aquel ocean es jove e recep una granda quantitat d'[[aiga doça] amb fòrça flumes qu'i desbòcan coma lo riu d'Amazonas, Còngo, Sant Laurenç, etc.
- l'ocean Indian (73 556 000 km2, 20,4 %) se situa al sud d'Asia entre Africa e Austràlia. Es gaireben present solament dins l'emisfèri sud.
- l'ocean Antartic (20 327 000 km2, 5,6 %) entorneja lo continent antartic e sos limits son mens nets que los autres oceans.
- l'ocean Artic (14 090 000 km2, 3,9 %) se centra sul pòl Nòrd e es de pichona talha e pauc prigond. Es entornejat de fòrça tèrras e cobèrt d'un jaç espés de glaç.
Cada ocean es el meteis separat en mars, golfs, baias, estreches, etc.; lo Pacific et l'Atlantic son tanben dividits en partidas Nòrd e Sud, au nivèl de l'Equator. Existís tanben d'espandidas d'aiga salada que fan pas partida de l'Ocean, coma la mar Caspiana, la mar d'Aral o lo Grand Lac Salat. Mas qu'aqueles coma aquestes sián nomenats « mar », s'agís totjorn de lacs salats perque comunican pas amb l'Ocean.
Dimensions[modificar | modificar la font]
Los oceans cuèrbon gaireben 361 milions de quilomètres carrats[4], segon las fonts[5], o 70,8 % de la superfícia del glòbe. Lor volum total atenh 1,37 miliard de quilomètres cubics[6] e lor prigondor mejana es de prèp de 3 700 - 3 800 mètres[7]. Prèp de la mitat de las aigas oceanicas passan 3 000 m de prigondor; lo punt pus prigond es la fòssa de las Mariannas, amb 11 020 m de prigondor[8]. La massa volumica de l'aiga de mar se situant entre 1 020 e 1 035 kg/m3, la massa totala de las aigas oceanicas es de gaireben 1,4×1021 kg, o 0,023 % de la massa totala de la Tèrra[9].
Oceanografia[modificar | modificar la font]
L'oceanografia es la sciéncia qu'estúdia las mars e lo oceans ; debutèt vertadièrament amd las grandas exploracions dels sègles XVIII e XIX. A la crosada de fòrça domenis, se divisa correntament en quatre grandas brancas[10][11]: la geologia marina qu'estúdia los fons marins, l'oceanografia fisica qu'estúdia las caracteristicas fisicas (èrsas, marèas, corrents...), l'oceanografia quimica que s'ocupa de la composicion de l'aiga e de son interaccion amb l'atmosfèra, e la biologia marina qu'estúdia la vida dels oceans. S'apond a vegadas la meteorologia marina e l'engenhariá maritima[12].
Geologia marina : los fons sosmarins[modificar | modificar la font]
La geologia marina descriu l'estructura d'un fons dels oceans: per la geologia, un ocean es un sòl oceanic cobèrt amb d'aiga. Lo sòl o crosta oceanic se distinguís de la crosta continentala, per :
- sa composicion : lo sòl oceanic es la fina jaça de basalte volcanic solidificat que cuèrp lo mantèl ont i a pas de continents. La crosta oceanica a tanben una litologia pus basida que la crosta continentala.
- son espessor : 5 a 7 km en mejana, contra 30 km en mejana per la crosta continentala ;
- una densitat pus importanta de 3,24 a 3,27, contra 2,7 a 2,8 per la crosta continentala.
La crosta oceanica es tanben pus jove, perqu'es tancada pels escapaments de lava al suc de las dorsalas oceanicas. Coma aquò, las pus ancianas rocas trobadas venent de la crosta continentala datan de 3700 milions d'annadas, alara que las pus ancianas venent de la crosta oceanica datan de 220 milions d'annadas. La transicion entre crostas oceanica e continentala s'efectua al nivèl del Plan continental, d'un biais gradual (marcha passiva) o d'un biais pus brutal amb una marcha activa (o zòna de subduccion.
La geomorfologia sosmarina distinguís las grandas caracteristicas dels fons. Prèp de las còstas, se tròba lo Plan continental, d'enclinason fòrça flaca e descendent fins a 130 - 150 m. L'enclinason pus accentuada (4 a 5 ° en mejana, localament pus fòrta) que li succedís es lo tap continental que descend fins a 2 000 - 3 000 mètres, amb a son pè lo glacís continental ont s'acumulan los sediments. Aqueles ensembles forman la marcha continentala[13]. La màger part del fons dels oceans se forma de planas abissalas entre 3 000 e 6 500 mètres, d'enclinason fòrça flaca.
Aqueles païsatges sosmarins coneisson d'accidents : los canhons sosmarins, colinas abissalas pauc elevadas[14] e copadas per las longas fòssas sosmarinas a vegadas fòrça prigondas, e las dorsalas, similaras a las cadenas de montanha sus tèrra. Al mitan de las dorsalas, lo rift prigond (1500 a 1800 m) es lo luòc ont la novèla crosta se crèa per escapament de lava. Lo volcanisme sosmarin blha tanben d'autres païsatges coma los monts sosmarins e los volcans sosmarins, venent d'illas volcanicas quand emergís.
Oceanografia quimica : l'aiga de mar[modificar | modificar la font]
Oceanografia fisica : l'aiga en movement[modificar | modificar la font]
L'aiga dels oceans es pas immobila: es totjorn en movement, tanben quand i a pas de vent e qu'a l'aspècte d'un miralh. Existís tanben de movements oscillatòris de periòde flac (èrsas e ondada) ; de movements oscillatòris de pus grand periòde (marèa, oscillacion d'inercia, tsunamis e ondadas de tempèsta); e los movements non oscillatòris, es a dire los corrents marins pas ligats a de fòrças periodicas (corrent geostrofic, corrent d'Ekman). L'oceanografia fisica estúdia los movements e proprietats de las aigas marinas.
Sus una escala de temps pus longa, l'eustatisme designa la variacion del nivèl mejan de la mar.
Èrsas[modificar | modificar la font]
Las èrsas pòdon èsser creadas pel passatge d'un objècte dins l'aiga (coma per la tirassièra d'una nau), per l'encontre de corrents (coma pel mascaret creat par la marèa), mas pus sovent son creadas pel vent bufant a la superfícia. Las fluctuacions de pression associadas a la turbuléncia del vent crèan d'ondadas fòrça cortas, mas tanben longas, èrsas. La nautor, lo periòde e la longor de las ondadas va creissent amb la fòrça del vent (mesurada sus l'escala de Beaufort), la distància ont bufa e la durada pendent que bufa.
Ondadas de tempèsta e tsunamis[modificar | modificar la font]
Las ondadas de tempèsta arriban jos una depression o un ciclon tropical : la baissa de pression atmosferica fa localament montar lo nivèl de la mar, que lo vent e la fòrça de Coriolis pòdon agravar. Se la configuracion de las còstas es tala que l'ondada atal creada se desplaça amb la depression, un efècte de resonança amplifica l'ondada fins a de proporcions devastatritz[15].
Los tsunamis son causats per de fenomèns tectonics : seïsme, emboden sosmarin, erupcion sosmarina. Pòdon tanben venir d'una explosion nucleara sosmarina o de l'impacte d'un meteorit. Creats en prigondor amb una granda longor d'onda (periòde de l'ordre de l'ora), transpòrtan una energia ben pus granda que l'èrsa perque l'ondada percorrís tota l'autor d'aiga. Pauc visibles en nauta mar (lor amplitud despassa gaire un mètre), se desplaçan a granda velocitat (~800 km/h) e se rompon sus las còstas, pòdon despassar los 10 mètres d'amplitud.
Marèas[modificar | modificar la font]
Las marèas son un ensemble d'ondas longas, de periòde de 12 o 24 oras generalament. An per origina l'attraccion gravitacionala (pus precisament la fòrça de marèa) de la Luna e dins una mendre mesura d'aquela del Solelh. Aquela ondada se desplaça a la superfícia dels oceans e es afectada par la fòrça de Coriolis e la configuracion de las tèrras.
Corrents marins[modificar | modificar la font]
Los corrents marins an d'originas divèrsas. Los corrents de marèa son en fasa amb la marèa, e son doncas quasiperiodics; pòdon aténher plusors noses dins qualques luòcs, subretot a l'entorn dels caps. Los corrents non periodics an per origina las èrsas, lo vent e las diferéncias de densitat.
Lo vent e las èrsas crèan de corrents de superfícia. Aqueles pòdon se descompausar coma un corrent quasipermanent (que vària a l'escala de qualques oras) e un movement de deriva jos l'efèit del movement rapid de las èrsas (a l'escala de qualques segondas)[16]. Lo corrent quasipermanent s'accelèra amb quand las èrsas se rompon, e mens, amb lo fregiment del vent sus la superfícia[17].
Dins lo prigond, los corrents marins son causats par las diferéncias de temperatura e de salinitat entre las massas d'aiga.
Meteorologia marina[modificar | modificar la font]
Biologia marina : la vida dins los oceans[modificar | modificar la font]
La biologia marina es la sciéncia qu'estúdia la vida marina, e doncas oceanica, jos totas sas formas. Alara que la mar cuèrp 71 % de la superfícia de la Tèrra, amb lor prigondor, los oceans an un volum abitable 300 còps superior a aquel dels abitats terrèstres. Coma aquò la vida oceanica es particulara: las tres dimensions de l'espaci son fòrça pus ocupadas que sus Tèrra. La prigondor a un ròtle fòrça important dins la reparticion de las espècias.
Las espècias son en general repartidas en foncion de lors rapòrts amb lo mitan. Una dicotomia es frequentament se realiza entre lo domeni pelagic, poblat per lo pélagos, e lo domeni bentic. Lo pelagos es l'ensemble dels organismes ocupant una colomna d'aiga, alara que lo bentos es l'ensemble dels organismes ocupant los fons marins o lor superfícia. Lo pelagos se dividís en plancton e necton, aquel es l'ensemble dels organismes qu'an capacitat de nadar e se desplaçar coma aquò contra los corrents, los organismes del plancton ne son pas capables.
Relacions Èsser uman - Ocean[modificar | modificar la font]
Segon las donadas darrièras[18] sols 4 % de l'ocean mondial seriá esparnhat per las activitats umanas e 40 % seriá fòrça afectat, subretot dins l'emisfèri Nòrd, prèp dels païses industrializats, Marga e Mar del Nòrd, mars de China (Meridionala e Meridionala) e lo long dels litorals de l'America del Nòrd coma aquel de Sri Lanka[19].
Exploracion[modificar | modificar la font]
L'exploracion dels fons marins es venguda possibla recentament solament.
Lo punt pus prigond dels oceans es l'abís Challenger de la fòssa de las Marianas, dins l'ocean Pacific prèp de las illas Marianas del Nòrd. Tot explorat en 1951 per la nau britanica Challenger II, sa prigondor maximala atenh 10 923 m.
Lo sòl oceanic es gaireben pas explorat e pas cartografiat. Una mapa globala dels fons marins amb una resolucion de 10 km, creada en 1995 sus la basa de las anomalias gravitacionalas de la superfícia oceanica, es totjorn en progrès[20], amb l'acumulacion de las mesuras altimetricas.
Ressorsas naturalas[modificar | modificar la font]
L'ocean es una ressorsa majora, alieutic subretot, mas que contribuís a la regulacion climatica e que - amb lo fitoplancton - balha e recicla gaireben 80 % de l'oxigèn de l'aire.
Pollucion[modificar | modificar la font]
L'ocean mondial es lo receptacle de nombrosas pollucions balhadas par l'aire, pels rius, pels littorals o dirèctament dins la mar: foratges petrolièrs e extraccions de sablas, algas, descais, sediments e fanga de curatge, municions immergidas, accidents, que las marèas negras o verdas.
Proteccion dels oceans[modificar | modificar la font]
La securitat maritima es capitada jos lo patronatge la ONU per l'Organizacion Maritima Internacionala (OMI).
Une conferéncia mondiala dels oceans[21] reünida a Madado engatgèt las partidas a aparar melhor l'ocean mondial, e conclusa per una Declaracion (Declaracion de Manado [22]). L'Euròpa (la Comission) met en plaça une « estrategia en favor del desvolopament de la region de la mar Baltica »[23], qu'envita e vòl ajudar los estats de la region balta a prendre en compte melhor l'environament.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Lo mot d'Ocean s'utiliza dempuèi longtemps pels Òmes. Imaginavan aquel coma un grand flume qu'entorneja la tèrra. Dins la mitologia grèga, Ocean es un Titan, filh d'Oranos (lo Cèl) e de Gaia (la Tèrra)[24]. Es sovent representat coma d'un ancian setat sus las èrsas de l'ocean, amb una pica dins la man e un mostre marin al seu costat. Tend una urna e versa d'aiga, simbòl de la mar, dels flumes e de las fonts[25].
Autres oceans[modificar | modificar la font]
Oceans desapareguts[modificar | modificar la font]
La tectonica de las placas cambièt la fisionomia de la Tèrra, existiguèt plusors oceans coma:
- Pantalassa, lo vast ocean entornejant lo supercontinent de la Pangèa ;
- Tètis, situat entre le Gondoana e la Laurasia;
- Tornquist, l'ocean meridional entre Baltica e Avalonia.
- L'ocean Centralian, ocean del Devonian.
- L'ocean Reic, ocean del Silurian e del Devonian.
- L'ocean Iapetus, ocean del Cambrian e del Silurian.
Oceans extraterrèstres[modificar | modificar la font]
La Tèrra es lo sol objècte astronomic conegut amb d'espandidas d'aiga liquida en superfícia.
Pasmens, d'aiga liquida existís jos la superfícia de plusors satellits, aparada del voide e del fred glacial jos un jaç de glaces de plusors quilomètres; coma Euròpa o probablament Callisto e Ganimèda. IEs possible que d'autres satellits (Triton e d'autres) possedisson d'oceans intèrnes uèi gelats.
Las planetas Uranus e Neptun poirián pas possedir d'oceans d'aiga liquida jos lor atmosfèra, perque son de bolas de gas que son nuclèu seriá solide.
L'existéncia d'un ancian ocean sus l'emisfèri nòrd de Mart es uèi en debat. De descobèrtas recentas realizadas per la mission "Mars Exploration Rover" indican que Mart possediriá d'aiga al mens un luòc.
Se trobèt que Titan possedís d'idrocarburs liquids a sa superfícia, jos la forma de grands lacs puslèu que de mars. I a pas « d'ocean(s) » global sus la luna giganta de Saturne, amagat(s) jos sos nívols.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Papon, Le sixième continent. Géopolitique des océans, Odile Jacob, 1996.
- (fr)Jean-René Vanney, Geographie de l'océan global, Gordon & Breach, 2001
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean-Marie Pérès, article « Océans et mers », Encyclopédie Universalis, 2007 [http://www.universalis.fr/corpus2-encyclopedie/117/0/N130961/encyclopedie/OCEANS_ET_MERS.htm
- ↑ (en) OHI, Limits of oceans and seas, Special Publication n°23, 3en édition, 1953, Monte-Carlo.
- ↑ Universalis
- ↑ Las estimacions van de 357 a 361,2 milions de quilomètres carrats
- ↑ vejatz ce récapitulatif. Estimacions pus precisas : 361 132 000 km2, 335 258 000 km2
- ↑ las estimacions van de 1,268 a 1,37 miliard de km3, le comparatif.
- ↑ lo comparatiu
- ↑ Segon lo NOAA
- ↑ Vejatz pour la masse volumique e per la massa.
- ↑ (fr)Lucien Laubier, article « Océanographie », Encyclopédie Universalis, 2007
- ↑ (en)Article « Oceanography », Encyclopædia Britannica
- ↑ (en)Tom Garrison, Oceanography: An Invitation to Marine Science, 5a ed., Thomson, 2005 (ISBN 978-0534408879) p. 4.
- ↑ "Universalis"
- ↑ Son pus nombrosas prèp de las dorsalas, mas pas passan pas qualques centenas de mètres.
- ↑ Vejatz page de présentation sus las ondadas de tempèsta del Centre Canadian de Prevision d'Auragan.
- ↑ (en)Observation and estimation of Lagrangian, Stokes and Eulerian currents induced by wind and waves at the sea surface, F. Ardhuin, L. Marié, N. Rascle, P. Forget, and A. Roland, 2009: J. Phys. Oceanogr., vol. 39, no. 11, pp. 2820–2838
- ↑ (en) Tangential stress beneath wind- driven air-water interfaces, M. L. Banner and W. L. Peirson, J. Fluid Mech., vol. 364, pp. 115–145, 1998
- ↑ Revista Science, 15 de febrièr de 2008
- ↑ Mapa mondiala dels impactes de l'Òme sus l'ocean mondial (« A Global Map of Human Impacts to Marine Ecosystems »), amb las donadas per 17 types d'impacts anthropiques
- ↑ [pdf]Mapa dels fons marins
- ↑ Statement Emanating fromthe Global Ocean Policy Day WORLD OCEAN CONFERENCE Manado, Indonesia,May 13, 2009
- ↑ Déclaration de Manado (ec.europa.eu Manado Ocean Declaration)
- ↑ stratégie de la Commission européenne en faveur du développement de la région de la mer Baltique ((en))
- ↑ http://www.cosmovisions.com/$Ocean.htm, ed.Imago Mundi, Océan
- ↑ http://www.dicoperso.com/term/adb0aeb1acada757,,xhtml ed. Dicoperso, Mythologie grecque et romaine


c: text/html

text:
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman, tanben conegut per sas inicialas RMS (Nòva York, 16 de març de 1953) es un programaire e un activista pels logicials gratuits american. Es conegut mai que mai pel fach que foguèt lo promotor del Projècte GNU, que fondèt la Free Software Foundation e qu'escriguèt la licéncia GNU pel public general.
Per encausa de son trabalh e sas contribucions a recebut 14 doctorats e professorats. Pr'amor d'omenatjar sa figura un asteroïde de la cencha principala, 9882 Stallman, recebèt son nom.
Biografia[modificar | modificar la font]
Richard Stallman nasquèt a Manhattan en 1953 dins una familha de classa mejana, filh de Daniel Stallman, un veteran de la Segonda Guèrra Mondiala, e d'Alice Lippman, una ensenhaira remplaçanta de matérias artisticas. Sos parents divorcièron en 1958 e Richard partiguèt viure amb sa maire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cranc (crustacèu)
Los crancs son de crustacèus de cinc parelhs de patas que la primièra es modificada per formar un parelh de pinças, una carapaça puslèu plata, e un abdomèn cort e larg plaçat jol torax. I a dos gropes principals: l'infraòrdre dels Brachyura o vertadièrs crancs e los Paguroidea, o crancs ermitas. Los crancs ermitas, o bernat ermita, vivon recatats dins de cauquilhas voidas, que i pòdon protegir son ròstre mòl.
Mai de 7000 espècias son estadas descrichas, repartidas sus l'ensemble de la planeta. Los crancs colonizan una granda varietat de mitans: aqüatics evidentament mas tanben continentals, cèrtas especias realizant la quasi totalitat de lor cicle en defòra de l'aiga. Es sustot en zòna tropicala que se tròba indiferentament de crancs marins, de crancs d'aiga doça e de crancs terrèstres.
L'aparicion dels crancs remonta a l'èra segondària; lo pus ancian fossil de cranc conegut data del jurassic mejan, fa environ 170 milions d'annadas.
Somari
Noiridura[modificar | modificar la font]
Lo cranc es fòrt voraç es a dire que manja fòrça: de cauquilhatges, de rafatum. Lo cranc dobrís los cauquilhatges ambe sas pinças. Pòt devorar dusqu’a 50 lustras joves per jorn. Quitament se pòt atacar a de tortugas de mars pichonas que venon d'espelir e que se trigòssan sus la plaja per rejónher la mar.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Lo mascle recèrca una femèla qu'es a pelmudar per s'acoblar.
Plaça dels crancs dins lo renhe animal[modificar | modificar la font]
Divèrsas espècias de crancs[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Crab of Lamos.jpg
Cranc de Lamos
-
-
-
-
-
-
Valor economica[modificar | modificar la font]
Lo cranc es una importanta ressorsa alimentària pels òmes e fa doncas l'objècte d'una activitat economica particularament desvolopada. Lo jaciment mai conegut se situa dins la mar de Bering al nòrd de l'ocean Pacific, entre Alaska e Russia, ont se tròba en granda pregondor de crancs gegants, los "Crancs reials de Kamchatka" que sa carn s'aparenta a la del ligombau, es exportada dins lo mond entièr. Rapòrta un revengut fòrt confortable mas ocupa gaireben tota lo ròdol ecologic. La reglamentacion de pesca dels crancs del Kamtchatka autoriza pas que la presa de crancs adultes de 10 a 12 ans. L'animal atenh alara una envergura de mai d'un mètre cinquanta ambe las patas, e un pes mejan de 5 kg. Recentament, es estat aclimatat en mar de Barents dins las annadas 1960 per l'Union Sovietica. Los pescadors norvegians an drech de capturar, dins lors casièrs, fins a 300 000 crancs a l'èst del cap Nòrd. A l'oèst, la pesca es illimitada.[ref. necessària]
Dins lo Bacin Mediterranèu, lo cranc de ròca (cranc verd) fa comunament partida de las recèptas tradicionalas coma la sopa de peis. Per çò qu'es del tortèl, es generalament pescat en Bretanha.
Chifras[modificar | modificar la font]
S'estima las capturas mondialas de crancs a 1,2 milion de tonas per an (donadas de 2003). Çaquelà, cal soslinhar que lo cranc essent un animal costièr de bon capturar, aquesta chifra ten pas compte de la pesca individuala e de la pesca artesanala, sustot dins los païses paures, lo cranc representant una font de proteïnas fòrça economica. Sus las còstas de l'Africa Eqüatoriala, los enfants atrapan aisidament los crancs blaus que fan simplament rostir a la brasa.
La pesca dels crancs de Kamtchatka sola representa un prelèvament annal d'environ 45 000 tonas.
-
-
Venda de crancs blaus
-
Callinectes sapidus (Crancs blaus sul mercat de Pirèa)
-
-
Paralithodes camtschaticus (Cranc de Kamtchatka)
-
-
-
-
-


text:
Mittelbronn
Mittelbronn es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Existissiá un important talhièr de poteries a l'epòca gallo-romaine.
- Domeni de la distincion de la Pichona-Pèira.
- Amassat a la França en 1661.
- Il existait un important atelier de poteries à l'époque gallo-romaine.
- Domaine de la seigneurie de la Petite-Pierre.
- Réuni à la France en 1661.


text:
Burgondos
RÈSUMÂ: Pôplo barbaro d'origèna scandinava, los Burgondos sont a la basa d'una rèalitât tèrritoriâla, politica et culturèla que s'est mantegnua pendent sièx siècllos, pèriôda que corèspond a cela de la formacion et de la difèrenciacion de los idiômos nèo-latins. Est dens celi tèrritouèro que s'est dèvelopâye la lengoua houê apelâye lo ples sovent francoprovençal.
RESUME: Peuple barbare d’origine scandinave, les Burgondes sont à la base d’une réalité territoriale, politique et culturelle qui s’est maintenue pendant six siècles, période qui correspond à celle de la formation et de la différenciation des idiomes néo-latins. Et c'est dans ce territoire que s’est développée la langue aujourd’hui le plus souvent appelée francoprovençal.
RIASSUNTO: Popolo barbaro di origine scandinava, i Burgundi sono alla base di una realtà territoriale, politica e culturale che si è mantenuta per sei secoli, periodo che corrisponde a quello della formazione e della differenziazione degli idiomi neolatini. E proprio in quel territorio si è sviluppata la lingua oggi perlopiù chiamata francoprovenzale.
Somèro
Situacion u cinquièmo sièclo[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Dês l’an 120 devant Jèsus-Crist noutra règion ‘l ére ocupâye per los Romens. O fât qu’u comencement du ⅴèmo sièclo la romanisacion ‘l ére quasi complèta, asse-ben diens les hôtes valâyes des Alpes. L’Empiro ‘l avêt étâ divisâ en doves parties: lo Cuchient pués lo Levant. Diens lo levant, que devindrat l’Empiro Bizantin, la lengoua oficièla ‘l ére lo grèco, pués diens lo cuchient o ére lo latin. D’ense on pôt pensar que quasi tôs los habitants de la province viènêsa (lo payis alobrojo) prègiévont ben lo latin, qu’ére devegnu lor lengoua més habituèla, avouéc tot-pariér des rèstes de la lengoua des Cèltos, diens la prononce pués l’usâjo de quârques mots (per èxemplo lo nant, qu’est un rio diens ‘na comba provonda). Mas cél latin ‘l ére pas més la lengoua classica, cela-que de Cicèron. O ére la lengoua du poplo, lo bas-latin, qu’avêt ja cognu des èvolucions importantes, coment per èxemplo la premiére palatalisacion: devant ‘na e u ben ‘na i la c sè prononciéve pas més [k] mas quasi sûrament [t∫]; méma chousa avouéc la g devant e pués i, que se prononciéve pas més [g], mas [dʒ]: cen o est rèstâ diens totes les lenguoues nèo-latines — a l’excèpcion du sardo — avouéc quasi tojorn ‘na continuacion diens cet’èvolucion, coment en francês pués en francoprovençâl. Les conjuguêsons latines i’ant étâ changiêes, avouéc per èxemplo la disparicion du futuro classico, refêt sur la base de l’enfinitif uquint on apond la fin du vèrbo avêr u prèsent. D’ense lo latin de la fin de l’empiro ‘l ére ja sovent més vesin des lengoues romanes d’ora que du latin classico. Mas o est entre lo ⅴèmo pués lo ⅺèmo sièclo que vant sè formar, que vant sè difèrenciér les lengoues romanes qu’on prèje orendrêt.
Qui sont los Burgondos?[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
On pense que los Burgondos sont vegnus de la Scandinavie; u sègond sièclo après Jèsus-Crist ils érant ja modâs de l’ila Burgundarholm (ora Bornholm), diens la Mar Baltica, pués ils se sont enstalas en Pomèranie. Los spècialistos sont pas d’accôrd sur l’origina des Burgondos; on sât ben qu’ils érant des Gèrmens, mas y en at que diont qu’ils érant des Gèrmens de la bise, coment los Scandinavos, y en at d’ôtros que diont qu’ils érant des Gèrmens du levant, coment los Gots pués los Vandâlos; on sât quasi ren de la lengoua des Burgondos, adonc o est dificilo de sè fâre un’idê prècisa. Los Burgondos vant rèstar ux confins de la Gèrmanie pendent més de doux sièclos, pués sè batre contre d’ôtros poplos gèrmens, mémament des côps contre los Romens. A cet'època ils érant ja crètiens, mas hèrèticos, por cen qu’ils s’érant convèrtis a l’arianismo (lo prétro cirènaïco Arius deséve que Jèsus ‘l ére pas ‘na pèrsona vrément divina, s’on prèfère que ‘l ére pas consubstancièl avouéc lo pâre; adonc los ariens crèyévont pas diens la Trinitât). En 410 la vela de Roma ‘l avêt étâ prêsa per los Vesigots; o at étâ un verét trômatismo por l’empiro, et los Burgondos – coment des mouéls d’ôtros poplos "barbâros" – i' ant profitâ de la situacion. L’an d’aprés ils ant passâ lo Ren por rentrar diens l’empiro, pués en 413 ils ant reciu lo drêt de s’enstalar diens la règion de Worms avouéc lo statut de poplo fèdèrâ pués la mission de sè vèlyér les bornes de l’empiro. En 435 lo rê burgondo Gondichèro dècide d’agrantir son royâmo, et prove de conquerir la province de Bèlgica. Mas lo gènèrâl romen Aetius, avouéc los Hons, bat los Burgondos l’an d’aprés; la chançon des Nibelungen ‘l at reprês cet'histouére por en fâre ‘na granta èpopê, diens laquinta Gondichèro ‘l at niom Gunther (semble que los Burgondos ‘l aviant ja ‘na fôrta tradicion de chançon pués de poèsie). Mâlgrât ceta dèfêta los Burgondos vant recêvre lo drêt de s’enstalar en Sapaudia. O est dificilo de ben dèfenir ceta règion, mas on pôt pensar qu’o est u muens lo tôrn du Lèman, avouéc Geneva coment capitâla.
Lo premiér royâmo burgondo[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo povêr des rês burgondos sur noutra règion ‘l est durâ de l’an 443 tant qu’a l’an 534. O est pas possiblo ora de racontar tota l’histouére de ceti royâmo, ses guèrres et ses aliances avouéc ou ben contre los Vesigots, los Ostrogots, los Francs, los Alamans et tant qu’a l’an 476 avouéc l’Empiro Romen. Cél royâmo vat étre agranti: des nôblos romens balyont lor vela ux Burgondos, qu’ant ‘na bôna rèputacion. D’ense la vela de Liyon vat fâre partia du royâmo, que prend mémament la bise de la Provence. On sât que lo rê burgondo Gondebâld ‘l ére yon des més pouessients du cuchient; il at proclamâ la lê Gombèta que montre ‘na fôrta volontât d’entègracion entre los doux poplos de son royâmo, los Burgondos pués los Romens. Il at mariâ sa niéce Clotilda a Clovis, qu’est devegnu rê des Francs. Il at favorisâ la discussion entre lo catolicos et los ariens. Sigismond, lo premiér garçon de Gondebâld, ‘l est devegnu catolico et ‘l at fêt construire lo monastèro de Sent-Môris d’Agôno. Mas il at fêt asse-ben quârques grantes errors, pués il at étâ fêt prêsoniér et tuâ per yon des garçons de Clovis. Godomar, lo frâre de Sigismond, ‘l at pu mantegnir son royâmo pendent dix ans, devant d’être batu per los rês mèrovengiens, qu’ant prês tot lo payis burgondo.
L’identitât que rèste[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
D’ense on porêt crêre qu’o est la fin de la Burgondie, que fât orendrêt partia du royâmo des Francs. Mas l’histouére – mémament politica – montre lo contrèro. U comencement los fius de Clovis sè partâjont lo payis burgondo, mas, dês lo règno de Gontran, en l’an 561, la Burgondie est reconstruita. Gontran sè prèsente coment un rê burgondo, et il bâlye lo niom de Gondebâld a son premiér fily. En 575, il bète los Longobards defôr de la Vâl d’Aoûta, que vat fâre partia de ceta novèla Burgondie (il est possiblo qu’el fasséve ja partia du premiér royâmo, avouéc d’alyôr de vat-et-vint entre Franco-Burgondos pués Longobards tant qu’u règno de Charlomagno – méma chousa por la partia francoprovençâla du Piemont). La lê Gombèta vat continuar grant-temps d’étre aplicâye. U comencement du ⅷèmo siècllo tuis los habitants de la Burgondie sont apelâs los Burgondos, los Romens sont disparus. Lo pèlerinâjo a Sent-Môris d’Agôno rassemble tuis los ans de milyérs de gens devant lo vârs de Sigismond.
Lo sègond royâmo de Burgondie[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo partiâjo de l’empiro carolengien (843) balye quasi tota la Burgondie u royâmo de Lotèro; quand cél-que muert dix ans après, y at ‘na pèrioda de granta confusion; finâlament en 888 un nôblo burgondo qu’at niom Rodolfo se fât proclamar rê de Burgondie a Sent-Môris, et ceti royâmo vat lui asse-ben s’agrantir tant qu’a la Provence. U moment de la mort du dèrriér rodolfien – Rodolfo ⅲèmo – son royâmo serat balyê a Conrado, emperor de Gèrmanie. D’ense, en 1032, la Burgondie ‘l arat forni son èxistence; a cél moment la fèodalitât vat sè betar en place, et l’antico royâmo des Burgondes vat ècllatar en des mouéls d’ètats quasi endèpendents, coment lo comtât de Savouè.
Burgondie et francoprovençâl[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Quand on agouéte ‘na mapa du francoprovençâl, on pôt vér un’ètrange corrèspondance avouéc celaque du royâmo burgondo. S'on prend la mapa de ceti royâmo en l’an mile, il est quasi sûr que tot ceti payis (sen lo comtât de Provence) prègiéve francoprovençâl. A la bise, lo franc-comtês ‘l ére de sûr un dialècto francoprovençâl, qu’at étâ francisâ — oïlisâ — diens los sièclos d’aprés; mémament l’occitan alpin, u mijorn, ‘l at tant de ressemblences avouéc noutra lengoua qu’on pôt pensar a un fènomèno d’occitanisacion. U levant, diens cen qu’est devegnu la Suisse, on sât prod que lo francoprovençâl ‘l at reculâ devant l’alèmanico. U nivô du Forêz et de la Val d’Aoûta, les bornes de lengoues sont restâyes les mémes. On pôt èxplicar la reculâ du francoprovençâl, dês lo comencement du sègond milènèro, per lo manco d’unitât politica (y avêt pas més d’ètat fôrt por lo portar) et de crèacion litèrèra, pués asse-ben per des migracions de gens vegnus d’ôtres règions.
En conclusion, lo francoprovençâl ‘l est la lengoua des Burgondos, mas pas celaque qu’ils prègiévont quand ils sont arrevâs sur la riva du Lèman. La vilye lengoua gèrmanica ou scandinava ‘l at ben vito étâ oublâye. On sarat sûrament jamés ren de ceta lengoua, qu’est disparua sen lèssiér d’ècrit. El est rèstâ diens des mouéls de noms de places pués de pèrsones, mémo se los spècialistos sont pas ben d’accôrd lé-dessus. Mas la transformacion du latin en payis burgondo ‘l at de sûr balyê lo francoprovençâl: adonc noutra lenguoua ‘l est pas celaque des charriéres des Alpes, el est tot simplament ‘na lengoua que s’est formâye diens un tèrritouéro politico et culturèl ben dèfeni, coment totes les ôtres lengoues romanes. On porêt sè fâre la demanda s’il fôt apelar lo francoprovençâl burgondien, coment lo francês ‘l at reciu niom d’aprés los Francs. Mas y arêt un’ ôtra confusion: en anglês burgundian, pués en alemand Burgunder vôt dére borguegnon, et y at ren que ‘na petiôta partia de la Borgogne d’ora yô qu’on prèje francoprovençâl; pués los Savoyârds, los Valdôtens, los Vôdouês, los Piemontês, los Liyonês et tôs los ôtros poriant pas accèptar ceta denominacion. Adonc on dêt gouardar por lo moment ceti crouyo niom de francoprovençâl, ou ben adoptar lo tèrmo arpitan, qu’at pas nan ples de relacion avouéc los Burgondos mas qu’at tot-pariér sos avantâjos.
Notes et rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
FAVROD J., 2002: Les Burgondes – Un royaume oublié au cœur de l’Europe. Collection Le savoir suisse. Presses polytechniques et universitaires romandes, Lausanne, 142 pp.
GUICHONNET P. (sous la direction de), 1980: Histoire et Civilisations des Alpes. 2 vol. Privat/Payot, Toulouse/Lausanne, 2 x 420 pp.
HUDRY M., BERUARD A., CHATEL J. et FAVRE A., 1989: Découvrir l’histoire de Savoie. Centre de la culture savoyarde, Albertville, 240 pp.
LEGUAY J.-P. et COLARDELLE M., 1983: Le Haut Moyen Âge in La Savoie des origines à l’an mil. Ouest France, Rennes, pp. 309-421.
SCHÜLE E., 1969: Le problème burgonde vu par un romaniste, in Colloque de dialectologie francoprovençale. Ed. Zygmunt Marzys, Neuchâtel, pp. 27-55.


text:
Egleisa de Sent Sulpici de París
L'egleisa parrofiala de Sant Sulpici es un temple de confession catolica situat au centre de París, en riba mança de Seina. Venguet « monument istoric » lo 20 de mai de 1915.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las egleisas precedentas[modificar | modificar la font]
La data dau prumier temple bastit a l'emplaçament actuau de l'egleisa de Sant Sulpici es de mau precisar. La descuberta en 1724, au cors de las cerchas de l'egleisa, de 'na peira tombala dau segle X, provet que 'na chapela (que ne dependiá un cementeri) i existissiá dempuei plusors segles.


text:
-539
Aquesta pagina concernís l'an -539 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin victoriosa de la guèrra acomençada l'annada precedenta còntra Babilònia. D'efèct, mau sostengut per sa populacion e son clergat, lo rèi Nabonide poguèt pas organizar una defensa eficaça de Babilònia que foguèt aisament conquistada en despiech de son sistèma fòrça desvolopat de fortificacions. Cir II exilèt Nabonide e executèt plusors membras de l'ostau reiau caldèu. Puei, installèt son fiu Cambis II coma rèi de Babilònia gràcias au sostèn dei prèires de Marduk, dieu protector de Babilònia. Liberèt tanben divèrseis esclaus de la ciutat, especialament leis Ebrieus que recebèron tanben lo drech de tornar bastir lo Temple de Jerusalèm.
Babilònia[modificar | modificar la font]
Inauguracion dau sanctuari restaurat de Sin dins la vila siriana de Harran. Pasmens, Nabonide deguèt rapidament rintrar dins sa capitala per ne'n preparar la defensa còntra lei Pèrsas de Cir II qu'atacavan lo Reiaume Caldèu per de rasons mau conegudas. Lei fòrças babilonianas foguèron anientadas e la vila resistiguèt gaire en causa dau sostèn dau clergat de Marduk, fòrça ostil a Nabonide, ais envaïsseires. Lo rèi babilonian e son fiu foguèron executats (ò exilat dins lo cas de Nabonide) e Cambis II, fiu de Cir II, foguèt acceptat coma rèi de la vila ambé lo sostèn dei prèires dau dieu protector de Babilònia. Aquò marquèt la fin de l'independéncia politica de la ciutat mesopotamiana que demorèt un centre demografic, economic e religiós important fins au periòde part.


text:
Escrivan
Un escrivan es una persona que es dedia a la composicion literària. De forma larg, un escrivan es una persona qu'escriu tèxtes mejans quin que siá tipe de document, un autor d'obres escrichas o inttrepresa qu'utiliza l'escriptura per difusar sa idèas o a aqueles des autes. Dempuèi l'alfabetizacion de l'enfant, es pòt considerar que quine que siá persona siá un escrivan, mas lo tèrme abitualament se redusís a aqueles que fan profession d'aquela activitat. Pasmens, s'agís pas d'aver un vejaire sonque comercial: aquel que desira o èsser pòt venir escrivan malgrat que l'òbre sapita pas a se publicar jos quin que siá cap format. Dins las innombrablas formas en que un escrivan pòt exercir i a lo teatre, la poesia, la prosa, l'assag, lo jornalisme, l'senari, e dins quin que siá genres literaris existissent.


text:
Drech administratiu
Lo drech administratiu es constituit per l’ensem de las règlas definissent los drechs e las obligacions de l’administracion. Constituís la màger part del drech public.
Es lo drech administratiu qu'organiza lo desequilibri que regís essencialament los rapòrts entre las personas publicas e los administrats. Aquel escart entre l'interès general e los interèsses particulars explica l’existéncia d’un drech especial, exorbitant del drech comun.
Somari
Modèls de drech de l'administracion[modificar | modificar la font]
Estat d’arbitrari[modificar | modificar la font]
L'expression Estat d’arbitrari (ou Estat de polícia, sens interpretacion pejorativa) qualifica los Estats agissent segon lor libre albire, non somés a un drech positiu mas solament a qualques limits d’òrdre morals o religiós. Aquò s'explica per çò que lo cap de l’Estat (lo Rei dins lo Regim Ancian en França per exemple) ten lo monopòli de la constrenta : li sol pòt edictar de règlas constrenhentas, que el non ten pas de seguir. Mai, lo Rei coma cap de la Justícia, non pòt jamai èsser somés davant los jutges que li son subaltèrnes.
Enfin quand una autoritat judiciària independenta es reconeguda, l’Estat refusa que los jutges intervengan dins l’activitat administrativa. Un contraròtle se pòt pasmens aplicar mai al dedins de l’administracion meteissa mercé a de recors graciós e ierarquics.
Estat de drech administratiu[modificar | modificar la font]
Aquela responsa correspond essencialament al cas de la França contemporanèa. L’Estat d’arbitrari estent pas mai acceptable amb un poder fòrt (pendent lo Regim Ancian) o tre de crisis (pendent la Revolucion Francesa). Doncas i a que sometre l’administracion al drech, mai sens li subordenar al judiciari. Aital que las institucions semblent a la jurisdiccion judiciari van se desvolopar dedins l’administracion meteissa. En França per exemple, i a l’aparicion dels conselhs de las prefecturas (creats per la lei du 28 pluviosa an VIII, e que competéncias d'atribucion foguèron força precisas) puèi dels Tribunals administratius, fins a capitar a una verdadièra jurisdiccion administrativa jos l’autoritat del Conselh d'Estat.
Estat de drech comun[modificar | modificar la font]
Aquela solucion foguèt adoptada dins païses que coneguèron una istòria diferenta e correspond al modèl anglés. L’Estat jutjat dangierós es subjècte de drech coma una persona quina que siá. I a doncas pas cap de dualitat de jurisdiccion coma en França. Mai coma demòran fondamentalament de diferéncias amb lo drech privat, aital desvolopan de règlas espacialas (per requisicionar, percebre las talhas...) mai que cercan a restar al mai près del drech comun. Finalament, pels recors graciós, existís dins l'administracion de « tribunals administratius », qu’apartenon pas a una jurisdiccion nimai a l’administracion.
Doncas i a totjorn dins los Estats de drech, un drech administratiu, sens qu’i aja per tant sempre una dualitat de jurisdiccion coma en França amb un jutge administratiu plaçat jol contraròtle de l’executiu. En mai del sistèma anglosaxon de jurisdiccion monista apareis amb la revolucion de 1688 que s'i suprimís las jurisdiccions d’excepcion, i a de notar que lo sistèma mixte es pro corrent (Alemanha, Itàlia, Belgica, Païses Basses…). La jurisdiccion administrativa existís, mas es una especializacion al dedins de l’organizacion judiciària de drech comun, plaçada jos l’autoritat d'una meteissa Cort Suprèma.
Enfin i a de nuançar aqueles modèls ; aital que, en França tanben cèrts afars administratius son jutjats pel jutge judiciari; e als Estats Units o al Reialme Unit, se son multiplicadas de jurisdiccions d’atribucions administrativas.


text:
Leon III (papa)
Leon III (750 - 6 de junh de 816, Roma) foguèt lo 96en papa que reinèt dau 27 de decembre de 795 fins a sa mòrt. Succediguèt a Adrian Ièr e foguèt remplaçat per Estève IV. Foguèt canonizat au sègle XVII sota lo nom de « Sant Leon III ».
Durant son pontificat, deguèt faciar una oposicion importanta de l'aristocràcia e de la populacion romana. En 799, foguèt arrestat e estremat, ço qu'entraïnèt la reaccion de Carlesmanhe que venguèt a Roma en 800 per restaurar son autoritat e foguèt coronat emperaire lo 25 de decembre per lo papa. Pasmens, lei trebols acomencèron tornarmai après la partença de l'emperaire. De mai, l'autoritat novèla de Carlesmanhe faguèt concuréncia au poder teologic de Leon III qu'assaièt de s'opausar ai reformas adoptadas per lei concilis reünits per l'emperaire.


text:
Catedrala de Nòstra Dòna de Rodés
La Catedrala de Nòstra Dòna de Rodés (Lengadòc), que foguèt bastida a partir del sègle XIII e coneguèt de remodelacions fins al sègle XVI, es la catedrala del Diocèsi de Rodés e Vabras e un dels edificis religioses mai importants de Roèrgue.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Catedrala de Rodés es un monument impressionnant que s'aubora coma un gigant al mitan de la ciutat amb son cloquièr qu'arriba fins a 87 m. Es un bastiment massís que mesura 102 m de long e 37 m d'ample. Los murs de l'edifici son sostenguts gràcias a d'enòrmes arcs botants e de contrafòrts, çò que lo fa semblar a una mena de fortalesa. Lo portal sud es ricament ondrat amb 108 estatuas. Lo cloquièr, mòstra de l'art gotic, fach de gres ròsa es un cap d'òbra d'elegància e de subtilitat artistica malgrat son aspècte massís. Lo bas del cloquièr es una mena de torre de plan cairat, mas dapasset mentre s'i monta pren mai de refinament e d'elaboracion, amb de sas torrèlas d'angle. En naut, los nivèls superiors ostentan una riquesa artistica rara amb d'estatuas de sants, de balustradas, qualques arcs trilobats o quadrilobats, de pinnacles demest d'autras causas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras traças d’una catedrala son del temps de l’avesque Sant Dalmàs, cap a 516, valent a dire un pauc aprèp los sègles IV e V, quand se realizèt la cristianizacion del país. Malgrat aquò la basa de l’edifici actual sembla que data d’entorn l’an 1000. Demòran sonque qualques vestigis escasses d’aquela epòca que quand lo cloquièr se destrantalhèt en 1276 s’entamenèt una reconstruccion de la catedrala romanica. La reconstruccion durèt mai de tres sègles per s’acabar. Foguèt l’avesque Ramon de Calmont d’Òlt qu’i metèt la primièra pèira en 1277. Lo país puèi foguèt agarrit durament per conflictes (la guèrra de cent ans) e marranas (coma la pèsta negre en 1348), sens comptar divèrsas batèstas politicoreligiosas que faguèron que la construccion de l’edifici tardèsse tant de temps.
Puèi, a la fin del sègle XIV s’installèt lo cloquièr, un bastiment defensiu, coronat d’una sageta de fusta. Durant lo sègle seguent, las òbras se faguèron mai constantas e aital s’acabèt lo còr e sa vòuta e s’entamenèt la construccion del transèpte e de las primièras travadas de la nau.
Participèron a las òbras divèrses artistas dels mai importants d’aquel temps, coma l’escalpraire borgonhon Jacques Morel e un pauc mai tard, al sègle XVI, Francés d’Estanh e Jòrdi d’Armanhac. Aquestes darrièrs donèron un vam novèl a la construccion. En 1510, aprèp que qualques obrièrs atudèssen pas corrèctament de brasas lo cloquièr cremèt. Per astre, l’incendi se propaguèt pas e causèt pas que d’estralhs limitats. La reconstruccion d’aqueste foguèt entrepresa per un centenat de picapeiriès, capitanejats per Antòni Salvan, de 1513 a 1526.
L’ensems de la catedrala foguèt acabat finalament a l’entorn de 1531.


text:
Per Ramsès
Per Ramsès (en egipcian l'"Ostau de Ramsès", tanben coneguda com Pi Ramsès) qu'èra ua vila fondada e bastida peu faraon Ramsès II en Baisha Egipte per estar la soa capitala. Qu'ac demorè durant las XIXau e XXau dinastia. Qu'èra situada près de la vila d'Avaris, l'anciana capitala deus Icsòs (un pòble qui invasí Egipte e bèth i portar lo manejament deus chivaus e que regnè suber la Baisha Egipte deu temps deu segond periòde intermediari) e ciutat d'un culte deu diu Seth (diu de Sethi Ièr, lo pai de Ramsès II, e de la soa XIX dinastia, qui vòu díser "Que soi de Seth"). Avaris que vadó fin finala un barri de Per-Ramsès. Per-Ramsès que s'estava a l'extrèm èst deu dèlta deu Nil e deu país tanben.
La bastida d'aquesta capitala que dè lo parat a Ramsès II de renforçar lo son imatge e lo son culte en bèth apropià's d'Asia, lòc d'objectius militars on lo son pair Sethi Ièr avè ja començat de recrubar lo poder qu'Egipte avèva perdut per'mor de l'aflaquiment devut aus trobles deu periòde amarnian qui Amenòfis IV avèva miat lo país a la division en essajar de cambiar de religion.
Las recèrcas arqueologicas qu'an permés de trovar las restas deu palais de Sethi e de Ramsès, la garnisons de la cavaleria ramessida, lo temple de Seth a Avaris e un temple d'Amòn.
La ciutat que ho abandonada durant la XXIau dinastia. Que's sap que lo braç de Nil qui abeurava la ciutat que s'estarí, estant probablament atau l'encausa de l'abandon deu lòc. Ua partida de las soas pèiras e deus sons monuments que hon emplegats per la ciutat de Tanis. Per-Ramsès que suberviscó dens la tradicion judia e crestiana com la vila nadau de Moïses e lo punt de despartir de l'Exòde. La localizacion totun que'n ho desbrembada dinc a las annadas vint deu sègle XXau. Desempuish las annadas setanta l'Institut Arqueologic Austriac qu'i mia recèrcas arqueologicas gavidadas per l'egiptològ Manfred Bietak suu sit conegut com El-Qantir.


text:
Perigòrd
Perigòrd [peri'gɔr] o Peiregòrd [pejre'gɔr] (en francés Périgord) es una region istorica d'Occitània. Es una part de la region pus granda de Guiana. Maitot es lo nom dau comtat que recobriá, a pauc de chausa prep, l'actuau departament de Dordonha. Lo departament iniciau fuguet leugierament remanejat e enchamba sus quauques terras d'Engolmés (a l'entorn de La Tor Blancha), de Santonge (devers La Ròcha Chalés), de Carcin (a l'entorn de Salanhac e Aivigas) e de Lemosin (au nòrd de Nontronh e devèrs Jumilhac lo Grand).
Uei, s'usa dau nom de Perigòrd per marcar l'identitat dau territòri: cultura, lenga, torisme, patrimòni, cosina,... Lo nom de Dordonha es mai que mai administratiu, manca quand se parla dau flume.
La capitala istorica es Periguers (o Peireguers).
Lo gentilici es perigòrd -a / peiregòrd -a o perigordin -a / peiregordin -a. En generau, los abitants de Perigòrd se disen simplament Perigòrds (Sei perigòrd ; Perigòrd, meitat chen, meitat pòrc). Daus uns consideran que lo terme Perigordin / Peiregordin (que pareis nonmàs au segle XVIII) es un francisme que se deu pas usar en occitan, mas d'autras fonts lo presentan au contrari coma admissible (TDF). Pergosin -a s'usa per designar los abitants de Periguers (coma Petrocòris).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Perigòrd ven dau pòble gallés daus Petrocorii, es a dire "las quatre armadas", "los quatre clans". Los limits ancians de lor territòri eran gaireben los mesmes. La capitala daus Petrocorii era Vesunna (Vesona), qu'es venguda Periguers.
Geografia[modificar | modificar la font]
Longitud : entre 0° 3' oest e 1° 25' est.
Latitud : entre 44° 35' e 45° 42' nòrd
La superficia de Perigòrd, pres coma lo departament de Dordonha, es de 9200 km2 (tresen reng de França, darrier Gironda e Lanas. Sa situacion de transicion entre lo Massís Central e lo Bacin Aquitan li balha una granda varietat de sòus e de païsatges. Perigòrd fai partida de la region d'Aquitània. Los departaments vesins son Nauta Vinhana, Corresa, Òlt, Òlt e Garona, Gironda, Charanta Maritima e Charanta.
Se ditz sovent que Perigòrd a quatre testas. Aqueu Perigòrd quadricefal se compausa entau :
- Au nòrd, lo Perigòrd verd (a l'entorn de Nontronh e de Tivier); quela region perlonja lo Lemosin granitic, son nom ven daus erbatges e de las forests que la cruben. (Perigòrd Verd es una apelacion mai que mai toristica, non pas istorica). Se ditz tanben qu'es lo país de l'aubre e de l'aiga
- Au centre, lo Perigòrd blanc (a l'entorn de Periguers e de Rabairac devers Charanta); son nom ven dau sòu calcari que balha una color blancha a las terras de quela region.
- Au sud-est, lo Perigòrd negre (a l'entorn de Sarlat); istoricament qu'es la mai anciana apelacion de las quatre, son nom ven de las forests de jarrics, plan sombras tota una partida de l'annada (e non pas de la color de la trufa). Sos abitants parlan de "Sarladés". Qu'es un país vesin dau Carcin, d'un biais culturau e geografic.
- Au sud-oest, lo Perigòrd purpau (a l'entorn de Brageirac); quela apelacion toristica es la pus recenta (annadas 1970-1980), lo purpau remembra la color de las fuelhas de vinha per la davalada. Sos abitants lo disen "Brageiragués".
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Perigòrd es au còp variat, agradiu e avivareu. Es un exemple de transicion entre lo clima oceanic d'Aquitània e lo clima montanhier de las marchas occidentalas dau Massís Central. La doçor relativa de l'ivern, las temperaturas estivalas moderadas, las bravas 'reir-sasons son las marcas d'un clima temperat. Pasmens, la disposicion de las valadas, l'exposicion de las auturas, las artijas, las forests e los estanhs crean una gamma plan variada de zònas especificas.
La pleguda mejana annadiera es de 860 mm. Mas l'asaigatge annadier es pas bric unifòrme. La pluviometria creis dau sud-oest au nòrd-est segon lo releu. La diferéncia es mai que mai marcada entre la bassa valada de Dordonha (750 mm en La Mòta de Mont Ravèl) e los punts los pus nauts de Nontronhés (1160 mm en Puei 'Gut e Pluviers). De son costat, emb 900 mm annadiers, la pleguda dau Sarladés es mai importanta que las de Rabairagués, Dobla o Brageiragués. Las plegudas d'estiu, per chausa daus auratges, son creissentas d'oest en est emb daus maxima sus los punts nauts dau Perigord Negre e de Nontronhés. Dins lo Brageiragués, pleu 112 jorns d'un an sus l'autre. Daus uns còps, las pluejas d'auratge son plan importantas, coma los 100 mm enregistrats lo 17 de mai de 1971 a l'estacion de Brageirac.
La temperatura mejana annadiera es pus nauta au sud-oest de Perigòrd (12,5 °C dins lo Brageiragués) qu'au nòrd-est (10,5 °C a l'est dau Nontronhés), per chausa inversa de l'altitud. Lo nombre mejan annadier de jorns de fòrta chalor (onte la temperatura maximala passa 30 °C) varia de mens de 10 sus l'est dau Nontronhés a 20 e mai dins la valada de Dordonha e dins la valada d'Eila en avau de Periguers. Lo recòrd de chalor en Brageirac es de 41,1 °C lo 4 d'agost de 2003, estiu de la caumassa. La mejana annadiera daus minimàs es pro unifòrma, generalament un pauc mai bassa dins las valadas que sus l'auturas, e compresa entre 0,5 °C e 2,5 °C. Per exemple, las datas de las darnieras jaladas passan rarament lo prumier d'abriu sus l'auturas de Sarladés, e i a tres setmanas d'escart environ entre las datas de las darnieras jaladas de valadas e las dau releu.
Dau nord au sud de Perigòrd, la solelhada vai de 1900 a 2000 oras annadieras. En Brageirac, l'annada la mens ensolelhada fuguet 1992 emb 1710 oras e la mai fuguet 1989 emb 2300 oras. Per l'ivern, la solelhada es pus importanta sus Sarladés que sus Rabairagués, per chausa de l'influéncia oceanica que pòrta de la doçor, mas tanben de las brumas o daus bas nívols. Lo reste de l'annada, qu'es dins lo sud-oest de Perigòrd que la solelhada es la pus fòrta.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'escut de Perigòrd, sang e aur, representa tres lions de'n pè (De golas, aus tres lions d'aur, armats, lampassats e coronats d'azur).
- Entre 100 000 ans e 43 000 ans av. J.C.
Prumiers poblaments acertats en Perigord (Òme de Neandertal) : sits de La Ferrassiá, Lo Mostièr, Lo Regordon
- Vers 35 000 ans av. J.C.
Disparicion progressiva de l'Òme de Neandertal, remplaçat per l'Òme de Cròsmanhon
- Vers 17 000 ans av. J.C.
L'Òme de Cròsmanhon ocupa tot Perigòrd : sits de L'Aujariá Nauta, L'Aujariá Bassa, Bauma de Las Caus
- Vers 10 000 ans av. J.C.
Los chamnhaments climatics provocan la disparicion en Perigòrd dau boc estanh, chavau, mamot, rèn e rinocèros lanós.
- segle XXIII av. J.-C.
Difusion de la cultura campanifòrma, queraque dempuei las terras que se disen uei Charanta
- Dau segle XIII au segle VII av. J.-C.
Envasiment progressiu daus Iberes, pòble protocelta, puei daus Celtas de Gàllia.
- De -725 à -450
Prumiera Edat dau Fer, renduda possibla per la preséncia de la meniera de fer, mai que mai dins lo nòrd e l'est de Perigòrd
- Vers -60
Los Romans crean lo vinhal de Brageirac
Les Petrocòris furnissen a Vercingetorix environ 5000 guerriers per l'ajudar afrontar las legions romanas de Juli Cesar
Revòlta contra los Romans en Aquitània
La terra daus Petrocòris (que s'apela pas enquera Perigòrd es integrada dins Aquitània, dau fach de la reorganizacion de Gàllia per l'emperaire August
Fondacion de Vesunna (Vesona), ciutat galloromana.
- Lo 25 de genièr de 1642, Pierre Grellety recep del Rei las letras patentas atestant de l'amnistia generala per tots sos òmes e per el una carga de capitani dins las armadas del rei, dins lo pòst de governador de la ciutat de Vercèlh (Vercelli) en Itàlia.
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga de Perigòrd es l'occitan, de dialecte lemosin au nòrd d'una linha que vai a pauc près de Mont Peirós a Nadalhac (Perigòrd), e de dialecte lengadocian au sud de 'quela linha. Nonmàs las comunas de Parcol e de La Ròcha Chalés (per meitat) son de lenga d'oïl (dialecte peitavin-santongés idem parlanjhe).
Literatura[modificar | modificar la font]
Jacon lo Crocant, d'Ugeni Le Roy conta l'istòria de la Revòlta daus Crocants, e la destruccion dau Chasteu de l'Èrm.
En filosofia Maine de Biran es un daus paires de la psicologia, Maine de Biran fuguet tanben un òme politic actiu sustot mentre lo periòde dau Directòri (en francés, le Directoire).
En occitan las letras de Perigòrd comptan d'autors com Micheu Chapduelh e Joan Ganhaire


text:
Istme de Tehuantepec
L'istme de Tehuantepec es un istme de Mexic; dins la region mai estrecha del país entre lo Golf de Mexic e l'ocean Pacific. Lo nom de l'istme ven del vilatge de Santo Domingo de Tehuantepec de l'estat d'Oaxaca, lo qual, al seu torn, proven del nahuatl tecuani-tepec, que significa "puèg del jaguar".
L'istme inclutz la region de Mexic que se tròba entre los meridians 94 e 96 de longitud oèst; es a dire, lo sud dels estats de Veracruz e Oaxaca, e de pichonas porcions de Chiapas e Tabasco a l'èst. L'istme a una longor de 200 km a son ponch mai estrech, del Golf de Mexic al Golf de Tehuantepec (de l'ocean Pacific). La Sierra Madre del Sud s'acaba en aquesta region e se transforma en una larga plana, que l'elevacion maximala n'es de 224 m. La porcion nòrd de l'istme es umida e tropicala, mentre que la region sud es pus seca e establa e lo passatge del tren de Tehuantepec.
Dempuèi lo temps del vicereialme de la Nòva Espanha, l'istme èra considerat coma una rota possibla per un canal interoceanic. La crompa de Gadsden, d'una porcion de territòri del nòrd de Mexic pels Estats Units, inclusiá l'autorizacion del passatge de merças nòrd-americanas per tren a travèrs de l'istme per facilitar lo negòci interoceanic .


text:
720
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 720 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lo sètge arabi de 717-718 e la guèrra civila de 719, Leon III decidiguèt d'adoptar una politica de redreiçament de l'Empèri. Per renfòrçar lo poder centrau, nomèt son fiu Constantin (nascut en julhet de 718) coma coemperaire. Puei, per restaurar l'economia, decidiguèt de tornar poblar Constantinòple. Pasmens, lei combats acomencèron tornarmai còntra leis Arabis que s'opausèron ai temptativas de reconquista bizantina en Anatolia.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt de K'inich K'an Joy Chitam II.


text:
Istoric de l'informatica
L'informatica es un domeni relativament novèl, que sas raiç son dins la mecanografia, l'electronica, las matematicas, la logica e la lingüistica. Es dins la segonda mitat del sègle XX que l'informatica foguèt reconeissuda coma una disciplina de plen drech e desvolopèt los sieus metòdes pròpris e la sieuna metodologia pròpria.
Encara aqueste imatge foguèt subrestimat al començament : perque los primièrs a programar los ordenadors èran estats d'engenhaires afachs a la tecnica de las equacions diferencialas (los primièrs ordenadors, scientifics, èran fòrça utilizats per aquò), de programadors sens formacion particulara, de còps que i a venguts de la mecanografia, cercavan volontièrs de beneficiar eles tanben d'aqueste label de rocket scientist afin de justificar de salaris renduts confortables per :
- lo prètz pro aut dels ordenadors de l'epòca (se chifrant en çò que seriá de milions d'euros ara, compte tengut de l'inflacion, relegava au segond plan las consideracions de parcimonia sus los salaris).
- lo biais de presentar la lor disciplina coma pauc accessibla, e un mite de dificultat matematica entretengut a l'entorn. En fach, los primièrs ordenadors se programavan de manièra parièra a aquela de las calculadoira programablas utilizadas adara dins los licèus e collègis, e mestrejadas per de mainatges de catòrze ans.
L'emergéncia d'una programacion vertadièrament scientifica (e non pas dins las aplicacions scientificas solas que son programadas) se manifèsta amb la seria The Art of Computer Programming de Donald Knuth, professor a l'Universitat de Stanford, a la fin de las annadas 60, òbra monumentala encara inacabada en 2004. Las òbras d'Edsger Dijkstra, Nicklaus Wirth e Christopher Strachey procedisson d'un apròchi tanben pus sistematic e el tanben quantificat.
Quauqu'un demandava a Donald Knuth dins las annadas 1980 se valiá mai contunhar de restacar l'informatica (computer science) a l'engèni electric — çò qu'es sovent lo cas dins las universitats americanas — o a un departament de matematicas. Respondèt : « La classariái volontièrs entre la plombariá e lo despanatge automobil » per soslinhar lo costat encara artesanal d'aquesta sciéncia jove. Totun, la scientificitat fòrta dels tres primièrs volums de son enciclopèdia suggerís que se tracta aquí puslèu d'una botada de la sieuna part.


text:
Dernancourt
Dèrnincourt (Sonme) en picard ( Dernancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat vesina del cap de luòc de Costat : Albert. A situat sus un pichon tuc en dominant çò Àncora.
Commune voisine du chef de lieu de Canton : Albert. Elle est située sur une petite colline dominant l'Ancre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat "Dernant" "Pista" voldriá dire lo domeni de Dernant[1].
Le nom de la commune "Dernant" "Court" voudrait dire le domaine de Dernant[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ luòc oficial de la municipalitat, « {{{Títol}}} »
- ↑ site officiel de la commune, « Dernancourt ». Consultat lo 21 mars 2008


text:
1739
Aquesta pagina concernís l'an 1739 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Ocupacion e pilhatge de la capitala per lei tropas pèrsas de Nadir Chah.
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Tièra de succès diplomatics e militars per Nadir Chah que capitèt d'obtenir la retirada dei tropas russas dei zònas ocupadas dempuei 1722, d'obtenir la vassalizacion dei khanats ozbècs e de menar una campanha victoriosa còntra l'Empèri Mogòl que sa capitala foguèt pilhada.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau Terrible dins la marina militara francesa. Premier vaissèu de 74 canons, representèt una evolucion importanta dins l'arquitectura militara navala en causa de sa poissança de fuòc, de sei capacitats de manòbra, de sa rapiditat de construccion, de son còst e de sei besonhs en equipatge que permetián d'optimizar lei capacitats dei poissanças navalas dau periòde. Aqueu tipe de naviri s'impausèt donc pauc a pauc coma lo naviri principau dei flòtas majoras fins a l'aparicion dau cuirassat dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX.


text:
- Baron de Pichon Longueville
-
Château Pichon-Longueville
Le château Pichon-Longueville
Le château Pichon-Longueville, est un domaine viticole de 70 ha situé à Pauillac en Gironde. Situé en AOC Pauillac, il est classé deuxième grand cru dans la classification officielle des vins de Bordeaux de 1855.
Histoire du domaine
Le terroir
L'encèpagement de Pichon-Longueville est de 60% cabernet-sauvignon, 35% merlot, 4% cabernet franc, 1% petit verdot avec des vignes de 30 ans de moyenne d'âge.
Les Tourelles de Longueville 1994
Le vin
Le château Pichon-Longueville produit également un second vin Les Tourelles de Longueville.
Articles connexes
Lien externe
- Portail de la vigne et du vin
- Portail de la Gironde
- Portail de l’Aquitaine
Catégories : Vignoble du Médoc | Cru Classé 1855 | Château viticole de la Gironde | Château de la Gironde
Wikimedia Foundation.
2010.
Contenu soumis à la licence CC-BY-SA. Source : Article Baron de Pichon Longueville de Wikipédia en français (auteurs)
Regardez d'autres dictionnaires:
-
Baron de pichon longueville — Château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville, est un domaine viticole de 70 ha situé à Pauillac en Gironde. Situé en AOC Pauillac, il est classé deuxième grand cru dans la classification officielle des… … Wikipédia en Français
-
Pichon Longueville — Pichon Longueville, the archaic name of a Bordeaux wine producer refers in present day to: Château Pichon Longueville Baron, or Pichon Baron Château Pichon Longueville Comtesse de Lalande or Pichon Comtesse, or Pichon Lalande This disambiguation… … Wikipedia
-
Chateau Baron Pichon-Longueville — Château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville, est un domaine viticole de 70 ha situé à Pauillac en Gironde. Situé en AOC Pauillac, il est classé deuxième grand cru dans la classification officielle des… … Wikipédia en Français
-
Château Baron Pichon-Longueville — Château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville Le château Pichon Longueville, est un domaine viticole de 70 ha situé à Pauillac en Gironde. Situé en AOC Pauillac, il est classé deuxième grand cru dans la classification officielle des… … Wikipédia en Français
-
Château Pichon-Longueville-Baron — Château Pichon Longueville (Baron) in St.Lambert bei Pauillac … Deutsch Wikipedia
-
Château Pichon-Longueville-Comtesse de Lalande — Flasche von 1982 (100 PP) Das Château Pichon Longueville Comtesse de Lalande ist eines der berühmtesten Weingüter des Weinbaugebiets Bordeaux. Seit der Klassifikation von 1855 ist das Weingut als Deuxième Grand Cru Classé eingestuft, zweithöchste … Deutsch Wikipedia
-
Château Pichon-Longueville — Le château Pichon Longueville Type Château vinicole Fin construction 1855 Destination actuelle Propriété viticole Coordonnées … Wikipédia en Français
-
Château Pichon Longueville Comtesse de Lalande — Château Pichon Longueville Baron Le château Pichon Longueville Comtesse de Lalande, est un domaine viticole de 75 ha situé à Pauillac en Gironde. Situé en AOC Pauillac, il est classé deuxième grand cru dans la classification officielle des vins… … Wikipédia en Français
-
Château Pichon Longueville — is the name of two neighbouring wineries in Pauillac, Bordeaux, France that until 1850 formed a single property: * Château Pichon Longueville Baron * Château Pichon Longueville Comtesse de Lalande … Wikipedia
-
Château Pichon Longueville Baron — Chateau Pichon Baron, Pauillac, Bordeaux, France Château Pichon Longueville Baron (commonly referred to as Pichon Baron) is a winery in the Pauillac appellation of the Bordeaux region of France. Château Pichon Longueville Baron is also the name… … Wikipedia


text:
Grand Fraire
Lo Gran Fraire (Big Brother en anglés) es un personatge de ficcion del 1984 de George Orwell.
Lo Gran Fraire es dins aquela òbra l'enigmatic e totalitari dictador d'Oceania, un dels tres Estats en que se devesís lo mond. Dins la societat descricha per Orwell, totes son jos la susvelhança estricta de las autoritats mejans los telecrans e a las gents de contunh se las remembra la frasa Lo Gran Fraire vos gaita. Sembla que lo personatge del Gran fraire será inspirat del dictador de l'URSS Ïosif Stalin.
Lo Grand Fraire dins lo libre[modificar | modificar la font]
Dins lo libre, resulta gaire clar se lo Gran Fraire existís de vertat coma persona o s'es un imatge creat per l'Estat, de notar qu'a un moment de l'òbra es explicat al protagonista Winston Smith que lo Gran Fraire pòt pas morir jamai, çò que significariá que vertadièrament existís pas. A un autre moment, tanben se ditz que lo Gran Fraire degun l'a vist jamai. Lo Gran Fraire seriá una cara e una votz qu'utiliza lo partit per sa mòstra e agir coma catalisador per las emocions dels ciutadans.
Pasmens, la propaganda del partit, presenta lo Gran Fraire coma una persona reala, que foguèt un dels fondadors del partit amb l'Emmanuel Goldstein que faguèt dissidéncia. En un moment de l'òbra, lo protagonista, ensaja de se remembrar quand foguèt lo primèr còp que se seriá entendut parlar del Gran Fraire, e crei que foguèt dins los ans seissenta, mas es pas segur. Dins las istòrias del partit, apareis totjorn coma lo líder e gardian de la revolucion dempuèi los primièrs jorns, dins los ans trenta e quaranta, quand los capitalistas amb los seus capèls nauts encara rebalavan pels las carrièras de Londres en veituras luxosas. Degun sap pas fin finala a que punt aquela legenda es vertadièra o inventada.
En 1984, an se passa l'istòria del libre, lo Gran Fraire apareis su las afichas e telecrans coma un bèl òme de 45 ans. Alara, dificilament poirá aver tengut un ròtle salhant dins la politica dels ans 40 o abans, desmostrant tanben que la seuna biografia es una invencion.
Origina del Gran Fraire[modificar | modificar la font]
Dins la partida estudi del seu libre 1985, Anthony Burgess, afirma que l'idèa del Gran Fraire, venguèt a Orwell de las anoncias que fasián pendent la Segonda Guèrra Mondiala per de corses per correspondéncia la companiá Bennett's.
Sus las afichas publicitárias, se vei lo sénher Bennet oferissent sosten e ajuda a d'estudiants amb lo lèma: daissatz me èsser lo vòstre paire.
Quan Bennet moriguèt, lo seu filh vesent lo succès de las afichas cambièt lo lèma en: daissatz me èsser lo vòstre fraire grand
Tanben se ditz que lo Gran Fraire es inspirat d'Stalin e d'Hitler. De caracteristicas e idèas d'aqueles dos dictadors rebaton sul Gran Fraire.
En mai, l'omnipoténcia, l'omnipreséncia, l'eternitat e la naturalesa non verificable de la seuna existéncia, la seuna demanda d'absoluda obesissença, fan suggerir qu'amb aquel Gran Fraire se poíria tractar d'una parodiá de Dieu.
Lo Gran Fraire ara[modificar | modificar la font]
Dempuèi la publicacion de 1984, lo nom de Gran Fraire foguèt utilizat generalament per descriure qualqu'un excessivament contraròtlant. Lo programa de television Big Brother (Gran Fraire) adaptat dins fòrça païses, pren lo nom d'aquel personatge.
La revista Book considèra lo Gran Fraire coma lo 59n dels 100 dels melhors personatges de siéncia ficcion dempuèi 1900.
En octobre de 2006, lo libre The 101 Most Influential People Who Never Lived (Las 101 personas mai influentas que jamai visquèron) listèt lo Gran Fraire coma lo segond.


text:
Era sason d’esquí baishe es persianes. Eth vilatge de Baqueira-Beret a sauvat er iuèrn, coma ua des estacions qu’a obtiengut mielhors estadistiques, dempús de nheuades fòrça concrètes e localizades en pindanga, jornades d’heired e vent siberian, e ua Setmana Santa –damb es montanhes ben blanques– plia aigua.
Es nautes temperatures e era crisi economica predien ua tempsada de torisme de nhèu dolenta e hloisha ath long de toti es Pirinèu adès d’alugar es prumèrs telesères. Sòrt der heired a compdar d’an nau, a on es minimes dancèren entre quinze e vint grads negatius pendent fòrça dies. A més, eth temporau de nheuades continuades des darrères setmanes an reactivat eth torisme de cara a Setmana Santa. Autan a ploigut fòrça, i a agut jorns en qu’a hèt un solei de mejans de junhsèga –aumens ère de besonh era crema– ; coma eth passat diuendres o aguest deluns. Mès, ara qué mos demore?
Era coa der atur s’alongarà pera estacionalizacion toristica qu’enes darrèrs ans s’a accentuat pera arribada a cistelhades de grups otelèrs damb capitau estrangèr enes còtes mès nautes. Certaments, era estacion d’esquí se trape laguens dera mèrca toristica Val d’Aran quan non tot eth país aranés gaudís des madeishi ventatges. Donques es vesins de Baish e Mijaran non an eth forfait de bon prètz coma es qui viuen de Betren tà naut –a non èster que trabalhen ena administracion publica–.
Son molti es uets que deishe Baqueira-Beret a despiet d’aumplir era Val de toristes en iuèrn e es pòches d’inversors estrangèrs de sòs. Mès, qué passe damb es vesins e comerçants aranesi qu’ara guarden coma eth sòn principau motor economic s’amòrte e damb era arribada dera calor non se poden replaçar per ua dolenta gestion toristica?


text:
Auvilliers
Auvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Dintre-Bray-e-Picardie situada en lo costat de Neufchâtel-en-Bray.
Commune de l'Entre-Bray-et-Picardie située dans le canton de Neufchâtel-en-Bray.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Epòca anciana : preséncia romaine testificada per la descobèrta de briques e poteries romaines a Modèl:La s- a Auvilliers e de tuiles a rebords sus la Còsta dicha del Mont-a-Caillot #que bassa de Auvilliers a Mortemer.
Epòca incerta : tumulus o motte féodale testificat a Modèl:La s-. La preséncia d'una léproserie a citat en cèrtas labors istoricas.
Époque antique : présence romaine attestée par la découverte de briques et poteries romaines au Modèl:S- à Auvilliers et de tuiles à rebords sur la Côte dite du Mont-à-Caillot qui descend d'Auvilliers à Mortemer.
Époque incertaine : tumulus ou motte féodale attesté au Modèl:S-. La présence d'une léproserie est citée dans certains ouvrages historiques.


text:
A faire durant votre séjour à Saint Michel de Saint Geoirs
A découvrirBallalama Elevage de Lamas à RÉaumont (14,5km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Le Palais Idéal du Facteur Cheval à Hauterives (26,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Médiathèque Philippe Vial à Voiron (19,4km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).
Miam !Bar à Eau à Pont En Royans (26,6km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Biscuiterie Louvat à Saint Geoire En Valdaine (27,2km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).
Villes et villages a visiter non loin de Saint Michel de Saint Geoirs
A parcourir durant votre voyage à Saint Michel de Saint GeoirsLe Grand-Séchoir - Maison Du Pays De La Noix à Vinay (10,3km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardin Du Musée Hector Berlioz à La Côte-Saint-André (13,3km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Parc Du Château Teyssier De Savy De Saint Chef à Saint-Chef (14,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Le Jardin Des Carmes à Beauvoir-en-Royans (20,0km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardin À La Française Du Château De Virieu à Virieu (22,0km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardin Des Fontaines Pétrifiantes à La Sône (22,0km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardins Du Château De L'Arthaudière à Saint-Bonnet-de-Chavagne (22,5km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardin Ethnobotanique Du Fontanil à Fontanil-Cornillon (23,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Château De Sassenage à Sassenage (25,1km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Parc Du Château De Vallin à Saint-Victor-de-Cessieu (25,7km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Parc Du Château De Longpra à Saint-Geoire-en-Valdaine (26,6km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Parc-Atelier Des Rochesmuses à Choranche (26,8km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Fantaisies Végétales à Hauterives (27,0km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Le Jardin Des Mille Fleurs à Saint-Jean-de-Bournay (28,0km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Domaine De Beauregard à Seyssinet-Pariset (28,1km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Arboretum Du Val D'Ainan (Vert Écarlate) à Saint-Geoire-en-Valdaine (29,3km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Jardins De L'Orangerie De La Casamaures à Saint-Martin-le-Vinoux (29,6km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Parc Du Château De Tournin à La Tour-du-Pin (29,6km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Mon Jardin Paradis à Velanne (29,7km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Le Jardin Coleopterre à Grenoble (29,7km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Musée Hector Berlioz à La-Cote-Saint-Andre (13,3km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Musée - Parc Archéologique du Lac de Paladru à Charavines (18,5km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Musée Lucien Mainssieux à Voiron (18,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Michel de Saint Geoirs et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Saint Michel de Saint Geoirs
Sinon en Gîte ?
- Gite des Orpins à L'albenc, Gîte de M. Stéphane Gillet qui est à 10,3km de Saint Michel de Saint Geoirs.
- Gite Devinast à Montagne, Gîte de M. et Mme Denvinast qui est à 22,3km de Saint Michel de Saint Geoirs.
- Gïte rural Valériane à Saint Aupre, Gîte de Mme Bellintani qui est à 24,8km de Saint Michel de Saint Geoirs.
- Gîte de Chantabot à Beaurepaire, Gîte de M. Poncet qui est à 25,0km de Saint Michel de Saint Geoirs.
- Gite de Pierrefeu à Lans En Vercors, Gîte de Mme Catherine Vanvaer qui est à 25,9km de Saint Michel de Saint Geoirs.
- Gîte Au Bois Barbu à Villard De Lans, Gîte de Mme Peres qui est à 28,8km de Saint Michel de Saint Geoirs.
En chambre d'hôte
- Chambres d'hôtes Le Séchoir de Creneuf à Notre Dame De L'osier (7,1km de Saint Michel de Saint Geoirs), Chambre d'hôte de M. et Me Pin.
- Chambre d'hôtes Le Mas du Vernay à Saint Bonnet De Chavagne (22,1km de Saint Michel de Saint Geoirs), Chambre d'hôte de Mme Généreux.
- Chambre d'hôtes La Ferme du Marais à Valencogne (25,9km de Saint Michel de Saint Geoirs), Chambre d'hôte de M. Tardy.
- Chalet La Bachole à Charancieu (29,5km de Saint Michel de Saint Geoirs), Chambre d'hôte de Mme Mas Merlin.
Saint Michel de Saint Geoirs, trouver un Office de tourismeOffice du Tourisme du Pays Voironnais à Charavines (18,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).Office de Tourisme à Voiron (18,9km du centre de Saint Michel de Saint Geoirs).


text:
Omps
Omps (Homps en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc, situada dins lo Menerbés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Omps se situa entre las rotas RD 611 e RD 610 e lo Canal de las Doas Mars e l'Aude
Istòria[modificar | modificar la font]
Eissit d'una villa galloromana de nom Aldomus, Homps se desvolopèt lèu per formar una borgada astrada.
A l'Edat Mejana, lo fèu passèt jos l'autoritat dels Espitalièrs de Sant Joan de Jerusalèm. Assolat del temps de la crosada del Albigeses, lo vilatge foguèt afrabat tornarmai quand arribèron las Guèrras de religion.
Pr'aquò aprèp la construccion del canal de las Doas Mars en 1681, Omps coneguèt una fòrta vitalitat economica. En aquel temps Omps èra lo tresen pòrt del Canal, e mai un dels sols ont las barcassas podián virar.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Comandariá d'Omps
- Capèla romanica de Sant Miquèl (sègle XI).
- Pòrt sul le Canal.
- Basa de lesers nautics sus l'estanca de Joarras.


text:
1374
Aquesta pagina concernís l'an 1374 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Afeblit per sei desfachas e sei reviradas recurrents qu'avián reduch l'Empèri Bizantin a quauquei territòris isolats, l'emperaire Joan V Paleòleg acceptèt la senhoriá dei Turcs Otomans. Aquela accion roïnèt lo rèsta de prestigi dau gardava encara l'Empèri dins lei Balcans.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
- Mort deu poèta italian Petrarca.


text:
Ganesha
Ganecha (sanscrit : गणेश ; tanben conegut com Ganapati -sancrit : गणपति - o Vinaika - sancrit : विनायक) qu'ei un deu màgers dius Indians, venerat universaument peus indó e mei enlà per cèrtes jaisnistas e bodistas (e, mei enlà d'Índia, en Indonesia, Tailàndia e Cambòtja.
Qu'ei mitologicament lo hilh de la divessa Parvati (tanben aperada Kali) e de Shiva. Qu'ei representat dab un còs d'òmi ventrut e un cap d'elefant qui'u manca ua defensa. Que'u representan tanben montat sus un arrat.
Qu'ei lo diu de l'astre, deus començaments e de las letras. Que's cred que pòt escobar los obstacles mes que'n pòt tanben apitar en contra deus qui non l'aunoran pas com cau.
Lo son culte qu'apareish plan constituit e identificat de cap aus sègles IV e V, durant l'Empèri Gupta (l'"Etat d'Aur" de la civilizacion classica índi). La sècta Ganapatya que venera Ganesha com lo diu màger. Lo son temple màger qu'ei lo Shri Moreshwar Mandir (o Temple de Ganesha a Morgaon) dens lo Disctricte de Pune, en Índia.
Legendas[modificar | modificar la font]
De las divèrsas legendas contadas sus aqueth diu que podem mentàver las istòrias seguentas:
- Ganesha que ho creat per la Divessa Parvati quan Shiva èra absent. Parvati que domandè au son hilh de non pas deishar passar degun mentre que's banhava e per'mor d'aquò, Ganesha non deishè pas passar Shiva qui tornava. Esmalit, Shiva, qui non coneishèva pas ad aqueth mainatge, que l'escapcè còp sec en tot mandar lo son cap tan luenh que degun no'u podó pas jamei tornar trobar. Quan Shiva e vedó la tristessa e la colèra de Parvati, qu'aprometè de devarar sus tèrra e de's préner entau mainatge lo cap deu prumèr èste viu qui trobère. Que ho un elefant.
- Lo cap de Ganesha n'a pas qu'ua sola defensa. Que contan qu'ei per'mor que la se copè eth medish entà ne har un calam per escríver lo Mahabharata.
- Ganesha qu'aima hèra minjar e mei que mei las sucrarias. Un còp que s'èra hartat d'ofrendas qui l'avèvan hèitas e que se'n tornava sus l'esquia deu son arrat, ua sèrp qu'esparvolè la montura e lo diu que cadó en tot s'aubrir lo vente en en hasent càder las soa entralhas. Ganesha, que's prenó la sèrp entà se'n har ua cinta e que tornè pujar suu son arrat. Mes la lua que's trufè e, furiós, que's trenquè ua defensa entà la se lançar (auta version de l'origina de la soa defensa copada) en la maudisent. Repentida, la lua que li domandè perdon e, com ua malediccion no's pòt pas avalir mes sonque aleugerir, Ganeisha que la condemnè a créisher e a mermar e que maudigó los son devòts qui l'espièren durant lo Ganesh Chaturthi (los 10 dias de hèsta en aunor de Ganesha).


text:
Lac Malawi
Lo lac Malawi es un lac d'Africa de l'Èst, ancianament nomenat lac Nyasa, lac Nyassa o encara lac Niassa en Moçambic. Es lo pus miègjornal dels grands lacs de la val del grand rift. Tresen lac african per sa talha, a lo cinquen reng dels grands lacs mondials per son volum. Las ribas del lac Malawi se partejan entre tres Estats : Malawi, Moçambic e Tanzania.
Aquel lac es somés a de fòrtas variacions de temperatura degudas au ritme regular dels cicles sasonièrs reinant jos aquela latitud fòrça pus australa qu'aquela dels lacs Tanganyika e Victòria.
Fauna aqüatica[modificar | modificar la font]
Una de las particularitats del lac Malawi es la riquesa excepcionala de sa fauna aqüatica, que compòrta mai d’espècias que tot autre lac. La familha dels Cíclids (cichlidae), notablament, gaireben tota endemica, es fòrça representada, amb mai d'un milièr d'espècias diferentas estimat — se coneis uèi prèp de uèit cents). Son de peisses fòrça apreciats pels aqüariofils per lors colors dignas de las espècias marinas, e per lors comportaments variats e interessants.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Malawi s’espandís sus una longor aproximativa de 580 km, alara que sa largor vària entre 30 km e 80 km. Es un dels pus grands lacs del mond, que se plaça en cinquena posicion en tèrmes de volum amb 7 775 km3 e en novena posicion en tèrmes de superfícia amb 29 500 km2.
Un dels punts importants de las caracteristicas fisicas d'aquel lac es que sus 90% de son espandida, lo fons es prigond de mai de 100 m (prigondor maximala de 706 m e mejana de 264 m).
Quimia de l'aiga[modificar | modificar la font]
Las aigas del lac Malawi son fòrça puras ; la visibilitat es excepcionala perque pòrta a mai de 20 mètres jos l’aiga.
La temperatura mejana de las aigas de superfícia vària entre 24 °C e 29 °C , alara que dins lo fons demòra gaireben a l'entorn de 22 °C.
Los paramètres fisicoquimics fondamentals son:
- pH= 7,8 – 8,5
- KH= 6,3 – 6,9
- Conductivitat = 200 – 260 µS/cm


text:
Odobenus rosmarus
Odobenus rosmarus
especimen de la sosespècia tipe,
bacin de Foxe, Canadà
La mòrsa (Odobenus rosmarus) es un grand e placid mamifèr vivent dins lo nòrd de l'Atlantic e del Pacific (mar de Bering). Las mòrsas vivon dins las mars articas sus d'icebergs e d'illas.
Las defensas de la mòrsa se compausan d'evòri e fòrman una arma fòrça dissuasiva. Lor servisson tant plan de pic de glaç coma de pigassa.
Las mòrsas se noirisson sustot de peissum, de molluscs e d'autres invertebrats marins.
Somari
Descripcion fisica[modificar | modificar la font]
Pes[modificar | modificar la font]
Talha de las defensas de la mòrsa[modificar | modificar la font]
- Lo mascle : 1 m.
- La femèla : 50 cm.
Talha[modificar | modificar la font]
- Lo mascle mesura entre 2,90 e 3,20 m.
- La femèla mesura entre 2,50 e 2,70 m.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mascles dominants constituisson d'arèms constituits de mantuna femèla, que susvelhan gelosament. Lo mascle es alara fòrt territorial. Tota temptativa d'un autre mascle de penetrar sus son territòri entrainarà un combat, de còps que i a violentàs.
Los acoplaments e las jacinas an luòc sus la tèrra ferma o sus una banquisa. Lo periòde de gestacion es de 15 meses çò la mòrsa e la sason de reproduccion va de decembre a març.
Las mòrsas atenhon lor maturitat sexuala vèrs l'edat de sièis ans. A partir d'aquesta edat, la femèla dona generalament naissença a un pichon cada tres ans. Las naissenças an luòc a la prima.
Los pichons pesan en mejana 55 kg a la naissença, e mesuran 1,2 m. Son gris argentat, mas prenon rapidament lor color bruna definitiva.
Noiridura[modificar | modificar la font]
Las mòrsas se noirisson sustot de peisses, de mollusques e autres invertebrats marins. Excepcionalament, de mòrsas son estadas vistas tuant e manjant de fòcas[1]. Dins l'estomac de certanas, s'es retrobat las rèstas de congenères pus pichons[2].
La preferéncia de las mòrsas pels invertebrats explica qu'abiten sustot d'aigas costièras pauc pregondas. La mòrsa es a aqueste títol plan mens pelagica que d'autras espècias de pinnipèdes, coma l'elefant de mar, per exemple.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Filmat dins un documentari alemand de Sigurd Tesche, produch en 2005.
- ↑ D'aprèp un documentari alemand de Sigurd Tesche, produch en 2005.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Odobenus rosmarus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180639 Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Odobenus rosmarus (en)
- Referéncia NCBI : Odobenus rosmarus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia CITES : espècia Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (fr+en)


text:
Klezmer
La musica klezmer qu'ei l'estil musical desvolopat en Euròpa Orientau peus judius ashkenazes. Qu'amassa influéncias armonicas orientaus, eslavas e tziganas. Enriquida peus sègles e los viatges de la diaspòra e de l'immigracion, que's pòt interpretar dab la màger part deus instruments de musica classica mes totun dab ua predileccion per quauques uns com lo vriulon, la clarineta, l'acordeon e la contrabassa.
Los sons intrepretas que son aperats klezmerim (per'mor de la marca deu plurau en im de l'ebrèu).


text:
Saint-Ouen-sous-Bailly
Saint-Ouen-sous-Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat en lo Pichon Caux e adaigada pel Bailly-Bevi.
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat a 2 km de Envermeu, a 16 km de Dièpa e a 30 km de Blangy-sus-Bresle.
Saint-Ouen-sous-Bailly est situé dans le Petit Caux et arrosée par le Bailly-Bec.
Saint-Ouen-sous-Bailly est située à 2 km d'Envermeu, à 16 km de Dieppe et à 30 km de Blangy-sur-Bresle.


text:
Pimm's
Lo Pimm's es un coctèl plan estimat de l'Anglatèrra Meridionala. A per basa lo Pimm's No.1, una bevenda a basa de gin aromatizada de frucha e d'espècias inventada en 1823 coma elixir de santat.
Se beu mai que mai d'estiu, e constituís, amb las majofas a la crèma, un "must" dels eveniments esportius de l'aristocracia anglesa coma la Correguda de Royal Ascot o la Regata Reiala d'Henley, mas tanben pus populars coma lo Torneg de tennis de Wimbledon.
Recèpta del coctèl Pimm's No.1[modificar | modificar la font]
Aquí la recèpta originala del Pimm's Cup.
Vujatz per lo glaç:
- 1 part Pimm's No.1
- 2 a 3 parts de limonada
- daissatz infusar amb de fuèlhas de borratge, de fuèlhas de menta, de lescas de lemon, d'irange, de majofa e de cogombre (si-ben, de cogombre!)


text:
Còca (planta)
La còca es una planta d'America del Sud de la familha dels Erythroxylaceae. Ten un ròtle important dins la cultura andina, per sas utilizacions ritualas o medicinalas. La cocaïna es tracha de sas fuèlhas. Es nomenada mama inala en lenga quíchoa.
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Se los primièrs botanistas pensavan que totas las plantas de còca cultivadas appartenián a la meteissa espècia, savèm uèi que doas espècias foguèron domesticadas: Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron. Aqueles doas espècias an cadunas doas varietats distinctas: Erythroxylum coca Lam. var. coca e Erythroxylum coca var. Ipuda Plowman per la primièra espècia ; Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron var. novogranatense e Erythroxylum novogranatense var. truxillense (Rusby) Plowman per la segonda.
Es un arbrilhon mesurant de 1,5 a 4 mètres de naut. Las fuèlhas mesuran de 2,5 a 7,5 cm e son verd clar.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Buta a l'estat salvatge dins la Cordilhièra dels Andes a d'altituds variant de 300 a 2 000 m. Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron aiman subretot los sòls acids e, coma totas las espècias del genre Erythroxylum
Proprietats farmacologicas[modificar | modificar la font]
La fuèlha es la sola a contenir d'alcaloïdes. Contenon en tot 14 principis actius amb de proprietats farmaceuticas interessantas. Aqueles enzims, polisacarides e alcaloïdes representan de 0,2 % a 1,3 %[1] de la composicion de la fuèlha de còca. D'entre sos principis actius se pòt citar:
- la papaïna, enzim qu'ajuda la digestion en l'accelerant, proprietats cicatrizantas per la pèl,
- l'igrina qu'a des vertuts sus la circulacion sanguina, e apara del mal de las montanhas,
- la quinoleïna qu'evita la formacion de las carias quand es mesclada amb de calci e de fosfòr,
- l'atropina que possedís un efècte desidratant al nivèl de las vias respiratòrias,
- la benzoïna qu'a un efècte cicatrisant sus la pèl, proprietats antifermentacion,
- la pectina qu'es un absorbent al nivèl intestinal, es tanben eficaç coma antidiarrèia,
- la globulina qu'es une proteïna cardiotonica, qu'optimisa lo trabalh del còr, evitant la taquicardia e l'ipotension, que constituisson la reponsa fisiologica subte a una nauta altitud superiora a 3 000 m, es tanben un remèdi eficaç e indispensable pel tractament de la malautiá de las nautas altituds,
- la piridina qu'estimula la circulacion sanguina, facilitant l'oxigenacion - subretot del cervèl - reduch per l'escorriment mai lent del sang, a causa de la poliglobulia, qu'es la reponsa fisiologica subte a de nautas altituds,
- la reserpina que redutz la nauta pression sanguina,
- la cocamina que possedís d'efèctes anestesics,
- la coniïna qu'es un anestesic local poderós,
- l'ecgonina qu'agís al nivèl del metabolisme dels glucids, generant d'energia, es un complement als regims alimentaris.
- l'inulina refresca e melhòra lo foncionament del fetge, la secrecion de la bila e son accumulacion dins la vesicula; diuretic, ajuda l'eliminacion de las substàncias nocivas e toxicas non fisiologicas. Es un polisacarid que produtz un aument de las cellulas sanguinas.
Usatges[modificar | modificar la font]
Es un fondament cultural per l'America Latina - subretot dels nauts replans andins - que l'usatge remonta a prèp de 5 000 ans[2]. A causa de sas diferentas vertuts, es una planta sacrada per qualques pòbles amerindians. Per aqueles, Mama Coca es la filha de Pachamama. Es tanben utilizada tradicionalament de Colómbia fins a Chile a l'encòp per sas vertuts estimulantas e dins l'ecastre de ceremonias religiosas, benleu seriá estat una taxa d'imposicion[3].
Dins l'Empèri inca, la còca eissida de l'actual Peró (tupa coca) s'utizava dins las ceremonias religiosas e als dignitaris alara que la còca eissida de l'actuala Bolívia (muma coca) s'utilizava pels fonccionaris benleu pel pòble[4].
Son usatge es signalat pels conquerents espanhòls dempuèi lo sègle XVI que ne condamnèron d'en primièr l'usatge la qualificant de « satanica » abans de l'encoratjar constatant l'eficacitat sus la rentabilitat dels trabalhadors[5]. Es Monardés de Sevilha, un naturalista espanhòl que ne ramenèron las primièras fuèlhas en Euròpa en 1580 alara que la planta seriá vertadierament coneguda sul plan scientific sonque al sègle XVIII[6].
Los biaisses de consomar tradicionalament de còca en America del Sud son:
- la masticacion de la fuèlha de còca, que provòca una estimulacion leugièra;
- l'absorpcion de tisana de fuèlhas de còca, amb d'efèctes tanben limitats.
La masticacion pòt tanben consistir dins una chica (llipta) d'una pasta masticatòria (aculli) que se mescla un alcali (cendras de truffas, de bananas o Calç) e de fuèlhas de còca[7].
Es tanben utilizada per n'extraire la cocaïna, un de sos alcaloïdes pel vendre sul mercat dels estupefasents.
Aspèctes economics e politics[modificar | modificar la font]
Fòra d'America Latina, es subretot utilizada per la cocaïna. La còca es doncas coneguda pel monde per son utilizacion jos forma de dròga e los trafecs que'n son la consequéncia. Es en rason d'aquel usatge que los Estats Units d'America desiran n'acabar sa cultura en America Latina.
Produccion[modificar | modificar la font]
Aprèp la descobèrta de la cocaïna dins la segonda mitat del sègle XIX, los laboratòris farmaceutics olandés e allemands estimulèron la cultura de còca en important fòrça quantitats de fuèlhas dempuèi Peró e Bolívia[8].
Al començament del sègle XX, los olandeses capitèron a adaptar la planta dins l'illa de Java que venguèron pendent qualques ans lo primièr productpr mondial. Los japoneses eles l'acclimatèron a Taiwan. Es doncas la produccion asiatica que forniguèt lo primièr vam de la consomacion de cocaïna entre 1910 e 1940. Puèi las conferéncias internacionalas faguèron aplicar de mesuras d'interdiccion nenant indirèctament los païses andins dins una activitat illicita que vendra centrala dins lor economia e dins lors rapòrts amb los Estats Units d'America[9].
E a partir dels ans 1960 los païses andins desvelopèron vertadièrament lor produccion per repondre al segond vam de la consomacion de cocaïna[10].
Al Peró, la cultura es autorizada dins l'encastre d'un usatge tradicional.
En Bolívia, primièr productor mondial de còca, la cultura es autorizada dins un territòri limitat: los Iungas (valadas tropicalas a l'èst de la Paz) alara qu'es tanben fòrça plantada dins lo Chapare ont es illegala.
En Colómbia la produccion de còca es totalament enebida.
En Argentina, la cultura de la còca es interdita, mas sa consomacion e lo comèrci son autorizats.
Peró[modificar | modificar la font]
Bolívia[modificar | modificar la font]
Colómbia[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon l'Institut soïs de prevencion de l'alcolisme e autres toxicomanisa. [1]
- ↑ "geo" (fr) Géopolitique des drogues, Alain Labrousse, Que sais-je ?, Presses Universitaires de France, 2004
- ↑ Denis Richard, Jean-Louis Senon, Marc Valleur, Larousse, 2004
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"


text:
Esteban Echeverría
Esteban Echeverría (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1805 - Montevideo, 19 de genèr de 1851) que ho un escrivan argentin, un introductor de romantisme dens lo son país e un activista politic opausant deu regim de Juan Manuel de Rosas shens totun estar un partisant abambat deu partit opausat (lo Partit Unitari). Qu'èra un deus fondators deu moviment literari conegut com la generacion deu 37 e tanben deu son Salon Literari.
Orfanin de pair, que ho eslhevat per la soa mair que perdó tanben au cors de la soa joentut. Que demorè mantuns annada en França on possè pregondament los sons estudis abans de tornar ric d'ua grana cultura en Argentina.
Mesclat dab un complòt politic contre lo regim de Rosas, que decidè de deishar Buenos Aires entà Montivideo on e's morí.
Las soas òbras mei famosas e fondatritz dehens la literatura argentina que son El Matadero ("Lo matadèr") e La Cautiva ("La Caitiva").


text:
Mevlevi
Mevlevi, o los dervish viraires, ei una organizacion musulmana basada a Konya, en Turquia. Ei estada fondada au sègle XIII per Sultan Veled, hilh de Jalal al-Din Rumi, poèta a l'origina deu sofisme.
Principi[modificar | modificar la font]
Los mevlevis consideravan que las arts tradicionalas, coma la dança, la musica o la canta, pòden ajudar a modificar l'estat de consciéncia e sentir miélher l'unitat de l'esperit e deu còs. Lo dervish viraire, dançant una man virada de cap tà la tèrra e l'auta de cap tau cèu, recuelha segon la tradicion la gràcia divina per la transméter au monde.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mevlevis avèvan una plaça importanta en l'Empèri Otoman. L'organizacion mevlevi s'ei espandida dinc a Siria, Egipte e los Balcans. Estón declarats ilegaus en Turquia arron la revolucion kemalista. Lo mausolèu de Jalal al-Din Rumi qu'estó cambiat en musèu per Mustafa Kemal.
En 1950, lo govèrn turc tornèt legalizar los Mevlevis e autoriza los dervish viraires a har representacions cada an per l'anniversari de la mort deu poèta.
Uèi los mevlevis son oficiaument gavidats per Faruk Hemdem Celebi, 20au arrèr-arrèr hilh de Rumi.


text:
Ieroglif
Los ieroglifs pòdon èsser
- de letras d'un logograf o un sistèma d'escritura en part logografic, coma
- los ieroglifs egipcians
- los ieroglifs anatolians (coneguts tanben coma ieroglifs lovics)
- los ieroglifs creteses
- los ieroglifs maias (los mai coneguts demest mièja dotzena de sistèmas d'escritura d'America Centrala)
- l'escritura ieroglifica Mí'kmaq
- d'un biais popular, se pòt designar tota mena d'escritura de mal legir o deschifrar.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot ieroglif deriva dels mots grècs: ἱepός (hierós 'sacrat') e Yλύφeιv (glúphein 'escalprar' o 'escriure', veire glif), e foguèt emplegat per primièr còp per tal de descriure los ieroglifs egipcians. Los grècs que venguèron en Egipte abans e pendent lo periòde ptolemaïc (305 abans Crist - 30 aprèp Crist) remarquèron que mentre que l'escritura demotica s'emplegava dins los documents seculars, lo simbòls dessenhats se podián trobar frequentament dins un contèxt religiós - escalprat suls murs dels temples e las estructuras funeràrias, coma tanben suls monuments oficials.