text:
Ajuda:Girgon
Aquò es lo glossari del girgon utilizat sus Wikipèdia, sustot dins la linha de resumit. I podètz ajustar los tèrmes que ne voldriatz aver la definicion, qu'un « iniciat » escriurà de segur.
- Prereques : girgon informatic.
A[modificar | modificar la font]
Administrator[modificar | modificar la font]
- Designa las personas que pòdon escafar definitivament una pagina o la protegir, e blocar un utilizaire anonim o enregistrat. Tota persona qu'a contribuit pendent un cèrt temps o pòt devenir, sufís de demandar e qu'i aja pas d'oposicions legitimas. Vejatz Wikipèdia:Administrator. De còps abreujat en "admin". Sinonim : "sysop".
- Membre del Conselh d'administracion (Board of Trustees) de l'associacion americana Wikimedia Foundation m:WMF/A_prepaus_de_Wikimedia#Lo_conselh_d'administracion
- Membre del Conselh d'administracion de l'associacion francesa "Wikimedia France" [1]
AdQ[modificar | modificar la font]
- Abreviacion de "Article de Qualitat". Vejatz tanben Wikipèdia:Qu'es un article de qualitat ?, Wikipèdia:Proposicion articles de qualitat.
Àmha, àmha, amha, ama[modificar | modificar la font]
- Abreviacion del francés "à mon (humble) avis", çò que significa en occitan: "a mon (umil) vejaire". En anglés : IMHO (in my humble opinion).
Arbitre[modificar | modificar la font]
- Membre del comitat d'arbitratge.
Article[modificar | modificar la font]
- Un article fa referéncia a una pagina de Wikipèdia consacrada a una dintrada enciclopedica. Son reconeissibles a la color blanca de lor fons, mentre que las paginas de discussions, las paginas meta e las paginas d'ajuda son de colors respectivament jaunas, grisas e rosas.
B[modificar | modificar la font]
Balisa[modificar | modificar la font]
- Còde informatic qu'apareis jos forma de parelh coma aquò :     e qu'agís subre los elements que son plaçats entre los dos. Per exemple un tèxt plaçat entre las balisas   e   serè escrich en caractèrs fins.
Quelques balisas practican lo celibat; en particular, es lo cas de la balisa  , que remanda la seguida del tèxt a la linha.
Bendèl[modificar | modificar la font]
- Zòna rectangulara e colorada plaçada en general a la fin d'un article per mejan d'un modèl e que conten quelques ligams importants (per exemple un ligam vèrs un portal), çò que ne fa un sinonim de #Bandièira o un messatge d'avertiment (article de qualitat o al contrari prepausat a la supression).
Bandièira[modificar | modificar la font]
- Bendèl que prepausa al lector de ligams importants. Tira son nom de drapèu o bandièira que s'i vei sovent. Quand una bandièira pren de proporcions voluminosas, ven una paleta.
Blanquir[modificar | modificar la font]
- Se referis a l'accion de vojar entieirament una pagina de çò qu'i caup. Ven alara una pagina blanca, d'aqui lo verb blanquir.
Bouchon (obsolète)[modificar | modificar la font]
- Traduction approximative de l'anglés Stub. Esbòs es plus usité.
Bot[modificar | modificar la font]
- Vient del mot Robot. Dins lo quadre de Wikipèdia, lo tèrme fa referéncia als programas utilizats per la modificacion automatica de paginas. Vejatz Wikipèdia:Bot
Bureucrata[modificar | modificar la font]
- Dins les sites e projèctes Wikimedia, un bureucrata es un administrator que ten a posita la possibilitat tecnica de donar als utilizaires les dreches d'administrator. Vejatz Wikipèdia:Bureaucrate.
C[modificar | modificar la font]
CAr[modificar | modificar la font]
- Abreviacion per comitat d'arbitrage.
- On notera qu'il existe tanben l'abreviacion issue de l'anglés : Arbcom (per Arbitration Comitee)
Cassage d'istoric[modificar | modificar la font]
- Effectuer una opération qui fait perdre l'istoric d'un tèxt, violant ainsi la licence GFDL. Transporter un tèxt per una opération de copier-coller al lieu de passer per l'onglet "renommer". Veire tanben : Déplacer una pagina.
Cat[modificar | modificar la font]
- Dins un resumit de modificacion, indique que l'editor vient d'ajustar una categoria a l'article. Dins lo cas d'una modificacion de categoria, il indiquera en général recat coma commentaire.
CET, CEST, UTC[modificar | modificar la font]
- CET veut dire Central European Time - heure d'Europe centrale. Es égale a UTC + 1, es-a-dire a l'heure del méridien de Greenwich augmentée d'una heure. Sauf en été, où CET se transforme en CEST, soit Central European Summer Time - heure d'été d'Europe centrale.
- Quant a UTC, aquò veut dire temps univèrsel coordonné, soit Coordinated Univèrsal Time.
- Des sites en français [2] e en anglais : [3]
Checkuser[modificar | modificar la font]
Estatut donné a cèrts utilizaires afin de vérifier l'éventuelle concordance entre una adreça IP e un compte utilizaire.
Il permet de vérifier s'un utilizaire es un faux-nez d'un autre sus la Wikipèdia occitanofòna (uniquement). En l'utilizant, es possible de :
- déterminer amb quelles adreças IP un utilizaire a contribué sus lo wiki,
- déterminer les contributions faites sus lo wiki per una IP donnée (même enregistrée).
L'expression francisée es vérificateur d'adreças IP.
La nominacion de las personas que pòdon efectuar aquesta verification es del domaine del comitat d'arbitrage.
Veire : Wikipèdia:Vérificateur d'adreças IP
Comitat d'arbitratge[modificar | modificar la font]
Lo comitat d'arbitratge es un grop de personas, causidas per la comunautat, qu’es encargat de reglar los conflictes entre los participants.
Comentari[modificar | modificar la font]
- Morceau de tèxt placé dins lo tèxt source, visible lorsqu'on édite la pagina mais invisible del lector. On utilise les symboles   de part e d'autre del tèxt mis en commentaire.
Contributeur[modificar | modificar la font]
- Toute personne qui contribue a la création (les initiateurs), la rédaction d'articles, e, dins una moindre mesure, qui apporte lor grain de sel en mettant en forme, discutant, corrigeant, relisant les articles. On parle tanben de « participant », de Wikimédien, de Wikipedian, de Wikipedista. Lo tèrme de contributeur s'oppose a celui de lector.
Copyvio[modificar | modificar la font]
- copyright violation : violation de copyright, utilizacion sens autorizacion d'un contenu protégé per lo drech d'autor.
Coquille[modificar | modificar la font]
- Una coquille es una error minima laissada dins un tèxt. Lo libellé coquille dins lo resumit d'una contribution indica qu'una erreur minime a été corrigée.
D[modificar | modificar la font]
Defcon[modificar | modificar la font]
- Niveau d'alerte de vandalisme. Vejatz Defcon.
Desplaçar la pagina[modificar | modificar la font]
- Tèrme d'informatician. Lire en réalité « renommer la pagina ». En practica, aquò renomme l'anciana pagina (e mai la pagina de discussion associada), consèrva l'istoric d'edicion, e crea una redireccion dempuèi l'ancian article vèrs lo novèl.
Dev[modificar | modificar la font]
- Vejatz ci-dessous : développeur.
Développeur[modificar | modificar la font]
- Informatician encargat del desvolopament de mediaWiki e mai de la maintenance dels serveurs. Vejatz Wikipèdia:Développeur.
Diff[modificar | modificar la font]
- Faire un diff, es comparar deux versions d'una pagina en ne fasent ressortir les différences. Per aquò on utilise lo bouton "comparer les vèrsions sélectionnées" dins l'onglet "istoric". Se pòt tanben clicar sus lo ligam "diff" présent sus chaque linha de Special:Recentchanges o de sa Liste de suivi personala.
- Un ligam diff apparaît tanben dins lo message d'avertissement de color orangée mentionnant la présence d'un nouveau message sus sa pagina de discussion d'utilizaire, permettant ainsi de lo lire directement sans aver a chercher dins la pagina où il se situe.
E[modificar | modificar la font]
Esbòs[modificar | modificar la font]
- En anglés: stub.
- Article très court. Ces tèrmes peuvent soit désigner de'articles créés uniquement per y placer un ligam vèrs un autre article (bouchon) o des articles ne contenant encore que très peu d'informations (esbòs). Vejatz Wikipèdia:Categorias d'esbòsses, Wikipèdia:esbòs, Wikipèdia:Esbòsses de completar.
Éclipse, Éclipser[modificar | modificar la font]
- Un subjècte d'article éclipse un autre subjècte omonim s'es pus important. On renomme alara l'article éclipsé en ajoutant una précision entre parenthèses. Vejatz omonimia.
Editar[modificar | modificar la font]
- Significa a l'encòp « modificar un article » e « créer un nouvel article ». Es lo sens del vèrbe anglais to edit e lo sens del verbe français editar dins lo domaine de l'edicion critique.
Editor[modificar | modificar la font]
- Vient de l'anglais editor, « contributor a Wikipèdia ». Vejatz wikipedians.
en[modificar | modificar la font]
- Un préfixe, parmi de nombreux autres coma fr, de...
- Fait referéncia a las Wikipèdias en foncion de la lenga utilizada; "en" désigne l'anglés (english). Se ditz de còps tanben "wiki-en", o "en:". Lo ligam en: (sintaxi : [[:en:]]) conduit a la pagina d'accueil anglophone. Lo francés es, quant a lui, noté "fr". Se tracta del còde de doas letras identificant la lenga segon la nòrma internacionala ISO 639; En voici quelques autres exemples (vejatz lo sit http://www.loc.gov/standards/iso639-2/ per la liste complète) :
af = « afrikaans », ar = « arabi », bs = « bosniaque », ca = « catalan », cs = « tchèque », cy = « galés », da = « danés », de = « alemand », e = « estonian », el = « grèc », es = « castelhan », eo = « esperanto », eu = « basco », fi = « finnois », fy = « frison », ga = « gaélique irlandais », gl = « galicien », hr = « croat », he = « hébreu », ia = « interlingua », it = « italigam », ja = « japonés », ko = « corean », la = « latin », lv = « leton », lt = « lituanian », hu = « ongrés », mi = « maori », ml = « malayalam », nl = « neerlandés », no = « norvégien », pl = « polonés », pt = « portugués », ru = « rus », sl = « eslovèn », sr = « sèrbe », sv = « suedés », tr = « turc », uk = « ukrainien », vn = « vietnamien », vo = « volapük », wa = « wallon », zh = « chinés ».
- Vejatz tanben Ajuda:Ligam interlenga
Espaci[modificar | modificar la font]
- En tipografia, un espaci es un blanc entre deux caractèrs. Vejatz Espaci tipografic.
Espace de noms[modificar | modificar la font]
- Sus Wikipèdia, son los espaces de rédaction autres que los articles enciclopedics, servant al suivi del projècte. Lo tipe d'espace precedís lo titre de l'article dont es séparé per « : ». Nous sommes aicí dins l'article « Girgon » de l'espace « Ajuda », d'où la notacion « Ajuda:Girgon ». Vejatz la lista dels espacis de noms dins Ajuda:Espaci de noms.
F[modificar | modificar la font]
faux-nez[modificar | modificar la font]
Un faux-nez o sock-puppet (marionnette en chaussette en anglais), es un nom d'utilizaire supplémentaire utilizat per un(e) Wikipedian(ne). De còps employé per des objectifs légitimes (plusieurs listes de suivi, per exemple), il l'es sovent per abuser, tromper, per exemple per votar plusieurs fois
Veire : Wikipèdia:Faux-nez
Occitanocentrisme[modificar | modificar la font]
- Travèrs consistant a axer la rédaction d'un article sus la France, en oubliant lo reste del monde e en particular les autres pays occitanofòns.
from scratch[modificar | modificar la font]
- Expression couramment utilizat en informatica, tirada de l'anglés; significa reprendre al començament, repartir de zèro, per oposicion a repartir d'una sauvegarde.
G[modificar | modificar la font]
GFDL[modificar | modificar la font]
- Signifie GNU Free Documentation License. Es la licéncia de Wikipèdia. Vejatz Project:Copyright e GFDL per mai d'informacion.
Guèrra d'edicion[modificar | modificar la font]
- Modificacions e anullacions de las modificacions d'un meteis article per un o plusieurs contributors a plusieurs reprises sovent dins un but polémique. A éviter e résoudre rapidement en se servant de la pagina de discussion de l'article. Vejatz tanben Wikipèdia:Guèrras d'edicion.
H[modificar | modificar la font]
Istoric[modificar | modificar la font]
- Ensemble des changements qu'a subi una pagina. Consultar l'istoric d'una pagina permet de ne seguir l'evolucion dempuèi sa creacion jusqu'a las darrièras modificacions. L'istoric permet tanben de retrobar una vèrsion anciana d'una pagina afin de la restablir en cas de vandalisme.
I[modificar | modificar la font]
Infobox[modificar | modificar la font]
- Bostia plaçada dins un article, amb un resumit, de caracteristicas o d'autras informacions condensadas sus l'article. Vejatz Infobox. Contràriament a la palette qu’es fixa, l'infobox es parametrada e los ligams que i appareisson cambian en foncion de l'article. Vejatz tanben taxobox.
Initiateur[modificar | modificar la font]
- L'Initiateur d'un article o d'una section es l'editor qui a créé l'article o la section. Es celui qui en es l'origine.
Interwiki[modificar | modificar la font]
- Ligam d'un article vèrs un article similaire dins una autre lenga. Vejatz : Ajuda:Ligam inter-lenga
J[modificar | modificar la font]
Jnspj[modificar | modificar la font]
- Je ne suis pas juriste... mais la personne se permet quand même de donner un conselh juridique.
M[modificar | modificar la font]
Màj[modificar | modificar la font]
- Acronyme de Mesa A Jorn
Mediawiki[modificar | modificar la font]
- Es lo logicial que permet a Wikipèdia de foncionar. Vejatz mediawiki. De pas confondre amb Wikimedia.
meta, meta[modificar | modificar la font]
- Meta-Wiki : coordination de tous les projèctes Wikimedia [4]
- Paginas meta : vejatz Wikipèdia:Paginas meta ; vejatz tanben ci-dessus #espace.
Modèl[modificar | modificar la font]
- Motif créé dins la tòca de lo reproduire sus plusieurs paginas. Vejatz Ajuda:modèl.
Monobook[modificar | modificar la font]
- Monobook es l'apparence (l'habillage des paginas : colors, polices, etc.) per défaut de Wikipèdia. Vejatz Wikipèdia:Personnaliser monobook e Ajuda:preferéncias per causir una autra aparéncia.
N[modificar | modificar la font]
Nauc de sabla[modificar | modificar la font]
- Pagina utilizada per d'ensages. Son adreça es Wikipèdia:Nauc de sabla. Es remesa en forma periodicament al cors d'una operacion apelada « ratissatge ».
Neutralizar / Neutralizacion[modificar | modificar la font]
- Un article pòt èsser neutralizat se son punt de vista es pas neutre o se son estil s'aluènha de la forma enciclopedica. Se rencontra dins los comentaris e las discussions. Vejatz Wikipèdia:Neutralitat de punt de vista.
NDPV - PdVN[modificar | modificar la font]
NDPV son las inicialas per neutralitat de punt de vista e PdVN es l'abreviacion de punt de vista neutre. Notar tanben l'abreviacion anglesa NPOV (per Neutral Point Of View), utilizada a la creacion de Wikipèdia e per qualques irreductibles...
O[modificar | modificar la font]
Orfanèla[modificar | modificar la font]
- Una pagina orfanèla designa un article que cap d'autra pagina puncha vèrs el. La lista es consultabla aicí.
Ortho[modificar | modificar la font]
- Se rencontra dins los resumits (comentaris) de modificacion e significa: Ai fach una o plusieurs correccions ortograficas.
OTRS[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:OTRS
P[modificar | modificar la font]
PdeS[modificar | modificar la font]
Abreviacion per Paginas de suprimir
Pagina brèva o Pagina corta[modificar | modificar la font]
- Pagina corta o article brèu designa coma lo nom o indica un article de talha pichona. Un article cort es de còps un pauc mai long qu'un esbòs. Pagina corta (o article brèu) designa tanben de còps la lista de las paginas brèvas dins las paginas especialas. Aquesta lista es mesa a jorn environ un còp per setmana. La lista, classada per òrdre creissent, se tròba aicí
Pagina sul camin d'enlòc[modificar | modificar la font]
- Una pagina sul camin d'enlòc es un article qui ne possède aucun ligam menant vèrs un article ja existant. Aquesta pagina ne comporte donc pas de [[]] o tous les [[]] mènent vèrs des articles non encore créés. Donc, lorsqu'un lector arrive sus una pagina en impasse, « sa promenade de ligam en ligam se trouve en quelque sorte bloquée ». La liste (mesa a jorn environ un còp per setmana) se trouve ici.
Pagina longa[modificar | modificar la font]
- Pagina longue o article long désigne coma lo nom l'indique un article de grande taille. La liste, mise a jour environ una fois per semaine e classée per ordre décroissant, se trouve ici.
Paginas les plus demandées[modificar | modificar la font]
- Paginas non encore rédigées, vèrs lesquelles des ligams hypertextes son d'ores e ja prévus dins les articles ja rédigés. Plus ce nombre de ligams hypertextes es grand, plus ces paginas son demandées. Son tanben connues jol nom de paginas attendues. Vejatz : Special:Wantedpaginas.
[modificar | modificar la font]
- Tableau de bord présentant de façon ergonomique des renvois vèrs des articles connexes. Vejatz : Ajuda:Palettes de navigacion. Una palette de format mince e allongé s'appelle una bannière. Una palette paramétrée changeant en fonction de l'article es una infobox.
PdD[modificar | modificar la font]
Una PdD es una Prise de Décision communautaire. Un vote sanctionne les discussions préalables. Son consignées sus aquesta pagina : Wikipèdia:Prise de décision. Elles doivent être annoncée sus lo Bistro ainsi que sus la pagina d'annonces Wikipèdia:Annonces.
PDVN o NPOV[modificar | modificar la font]
- Ven de l'anglés Neutral point of view que significa « neutralitat de punt de vista ». Es una filosofia fondatritz de Wikipèdia. Los contributors a Wikipèdia devon ensajar de la respectar. Vejatz Wikipèdia:La neutralitat de punt de vista.
PDV o POV[modificar | modificar la font]
- Ven de l'anglés Point of view que designa una opinion o un punt de vista, e que, dins lo quadre de Wikipèdia, sosentend una opinion non neutra o biaisée. Vejatz Wikipèdia:Neutralitat de punt de vista.
Piranha[modificar | modificar la font]
- Concentration (bénéfique) grégaire des efforts, suivant un effet de mode, en general a partir del ligam Wikipèdia:Modificacions recentas. Participant a ces modificacions.
- Vejatz Wikipèdia:Effet piranha.
Portal[modificar | modificar la font]
- Pagina presentant en un seul coup d'œil una collection d'articles sus un tèma donné. Vejatz Wikipèdia:Liste dels portals.
Préfixe[modificar | modificar la font]
- Notacion simplifiée qui permet de raccourcir la sintaxi des ligams vèrs des Wikipèdia en d'autres lengas, vèrs d'autres projèctes Wikimedia, e vèrs certains sites externes. On en trouve deux listes incomplètes ici e là. Lor utilizacion es expliquée dins trois paragraphes : ligams vèrs les autres lengas, ligams vèrs les autres projèctes Wikimedia, ligams vèrs les sites extérieurs. Lo préfixe seul conduit a la pagina d'accueil, per exemple : de:, es:, it:.
Purger (una pagina)[modificar | modificar la font]
- Action de mettre a jour una pagina en vidant lo cache de son navigateur o en utilisant una sintaxi spéciale lors de l'appel de la pagina. Lo cargament e la mise a jorn de totes los modèls incluses dins la pagina son forçats.
Q[modificar | modificar la font]
Quarto[modificar | modificar la font]
- Wikimedia Quarto, o Quarto tout court, es lo bulletin d'informacion trimestral de la fondacion Wikimedia. Se pòt consultar en linha a aquesta adreça.
R[modificar | modificar la font]
Raccourci[modificar | modificar la font]
- Moyen rapide d'accéder a certaines paginas, en ne dactylographiant que qualques letras al lieu d'un long titre. On en trouve la liste sus Raccourci. Son de còps utilizats tels quels dins la convèrsation, formant ainsi un tèrme de girgon (per exemple PàS)
Ratissatge[modificar | modificar la font]
- Nettoyage de la zòna d'essais de Wikipèdia — autrament dich : restabliment de la version de basa de la pagina.
- Veire Nauc de sabla.
Resumit[modificar | modificar la font]
- Linha de tèxt amb laquelle l'editor résume la modificacion qu'il s'apprête a rendre définitive. Lo resumit apparait ensuite dins l'istoric de la pagina. Il donne lieu a l'emplec d'abréviations : cat, en, ortho, recat, typo, [[]].
RC, RecentChanges[modificar | modificar la font]
- Modificacions recentas. RecentChanges (o RC) fait referéncia a la pagina accessibla dins lo menu "navigacion" onte son listées totas las modificacions racentas apportées a las paginas del Wikipèdia occitanofòn. Es tanben accessible ici : Special:Recentchanges.
Recat[modificar | modificar la font]
veire #Cat
Redirect, Redireccion[modificar | modificar la font]
- Una pagina de redireccion o redireccion es una pagina qui redirige automatiquement lo visitor sus una autra pagina.
Veire Ajuda:Redireccion.
Reversion, revert, rv, révocation[modificar | modificar la font]
- Opéracion consistent a anuller la o las darrièras modificacions d'una pagina en chargeant, depuis l'istoric, una version mai anciana considerada coma pus corrècta, e en ré-enregistrant aquesta anciana version. Il s'agit la plupart del temps d'annuler lo vandalisme.
S[modificar | modificar la font]
s/XXXX/YYYY/[modificar | modificar la font]
- Dins lo resumit d'una modificacion de pagina, "s/XXXX/YYYY/" signifie que l'on a remplacé lo mot o la chaîne de caractèrs XXXX per YYYY. Exemple : s/méson/maison/ signifie que lo mot méson a été remplacé per lo mot maison. Aquesta sintaxi s'utiliza en particular dins l'outil d'edicion sed, très répandu sus les systèmes dont la base es UNIX.
Sock puppet[modificar | modificar la font]
- Compte supplémentaire d'un utilizaire.
- Vejatz faux-nez e wikipèdia:faux-nez
Sourcer[modificar | modificar la font]
- Fournir la source d'una assertion. Per exemple : ouvrage, article de presse, ligam internet, ...(vejatz : Wikipèdia:Citez vos sources)
Stub[modificar | modificar la font]
- Vejatz esbòs.
Steward[modificar | modificar la font]
- Sus Wikipèdia, les stewards son d'utilizaires que pòdon créer/modifier/supprimer l’estatut des utilizaires sus tous les wikis del projècte Wikimédia. Vejatz Wikipèdia:Steward.
Subst[modificar | modificar la font]
- Faire un subst, consistís a ajustar lo paramètre "subst" dins la sintaxi d'un modèl. Vejatz dins Ajuda:Modèl las consequéncias qui en découlent.
Sysop[modificar | modificar la font]
- Vejatz administrator.
T[modificar | modificar la font]
Taxobox[modificar | modificar la font]
- Tableau regroupant las informacions filogeneticas per totes los articles del domeni del vivent. Es un cas particular d'infobox. Vejatz Projècte:Carta grafica/Utilizacion dels taxobox.
Troll[modificar | modificar la font]
- Persona, o grop de personas, participant a un espaci de discussion (de type forum), que cherche a détourner malicieusement lo subjècte d'una discussion per générer des conflits en incitant a la polémique stérile e en provocant gratuitement los autres participants. Vejatz l'article complet sus aquel subjècte.
Typo[modificar | modificar la font]
- Se rencontre dins los comentaris (resumits) de modificacion e signale : « J'ai fait una o plusieurs correccions dins la tipografia de l'article. »
V[modificar | modificar la font]
Vandalisme[modificar | modificar la font]
- Modificacions apportées als articles de la Wikipèdia amb una volonté de nuire a l'article, al subjècte de l'article o a la Wikipèdia. Ne pas confondre vandalisme e guèrra d'edicion : dins ce dernier cas, les protagonistes pensent agir per un mieux (en général...). Vejatz vandalisme e que faire en cas de vandalisme
Verificator d'adreças IP[modificar | modificar la font]
Vejatz Checkuser.
W[modificar | modificar la font]
Wikidémicien[modificar | modificar la font]
- Spécialiste del langage e de l'origine des mots ; editor del Wiktionnaire.
Wiki fr[modificar | modificar la font]
- Désigne la déclinaison française de la communauté wikipèdia qui réalise l'ouvrage encylopédique de aquesta communauté décrit dins l'article wikipèdia. Quand la confusion entre la communauté e l'enciclopèdia existe, on précise communauté wiki fr. Per l'origine de l'abréviation "fr", vejatz en.
Wikifier[modificar | modificar la font]
- Vejatz wikification
Wikificacion[modificar | modificar la font]
- Ajout des ligams internes a Wikipèdia o pus generalament adaptacion d'un article als formats descrichs dins Wikipèdia:Règles. La wikificacion es sovent senhalada per lo comentari « [[]] ». Vejatz wikipèdia:wikification.
WikiGnome[modificar | modificar la font]
Modèl:Boîte Utilizaire Lo wikignome es un utilizaire wiki qui fait des modificacions mineures e utiles sans réclamer trop d'attention per lui-même. Les gnomes wiki travaillent dins l'ombre per corriger des ligams brisés, retrouver « l'auteur qui a dit ça », e simplement faire mieux fonctionner les wikis. D'autres exemples de compòrtaments « WikiGnome » inclusent corriger les coquilles e la mauvaise grammaire, ajustar de ligams o de categorias utilas a d'articles ja existents, etc.
Bref, un travailleur discret qui fait avancer Wikipèdia. Vejatz tanben la categoria des wikifées.
WikiLove[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:WikiLove e categoria:WikiLover
Wikimania[modificar | modificar la font]
- Manifestation annuelle qui regroupe les Wikimédiens del monde entier. Vejatz : la pagina d'accueil sus meta.
Wikimedia[modificar | modificar la font]
- Fondation américaine sans but lucratif dont les statuts son déposés dins l'État de Floride. Elle possède una branche loi de 1901 française : "Wikimedia France", ainsi que dins divèrs pays : vejatz Local_Wikimedia_chapter. Ne pas confondre amb mediawiki. Veire Wikimedia.
Wikimédien[modificar | modificar la font]
- Contributeur qui participe a l'un o l'autre des différents projèctes de la fondation Wikimedia. Correspond al mot anglais wikimedian.
Wikipause[modificar | modificar la font]
- Tanben appelé Wikibreak, consiste a s'éloigner un temps de Wikipèdia, que ce soit per faire retomber la pression, per se consacrer a una autre activité o per récupérer des heures de sommeil. Certains Wikipedians partent quelques jours, d'autres quelques mois.
Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- Aquesta enciclopèdia. Certains disent la Wikipèdia (coma una enciclopèdia) e d'autres disent lo Wikipèdia (coma un sit internet) ; lo genre n'a pas encore été fixé formellement. Veire tanben Doit on dire lo, la ... Wikipèdia ?
Wikipedians[modificar | modificar la font]
- Vejatz "Wikipedian/ne/s". On parle tanben de « participant/e/s », d'utilizaires. Vejatz tanben Wikipèdia:Comment je suis devenu wikipedian. Deux écoles s'affrontent quant a l'appartenance o non des rédacteurs inconnus a la categoria "wikipedians".
Wikipédiholique[modificar | modificar la font]
Wikipédiholisme[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:Wikipédiholisme.
Wikipedista[modificar | modificar la font]
- Plus o moins synonyme de "Wikipedian", listé ci-dessus. Vejatz Wikipèdia:Wikipedista.
Wiktionnaire[modificar | modificar la font]
- Projècte frère de Wikipèdia, qui vise a construire un dictionnaire en linha mentre que Wikipèdia es una enciclopèdia. Un article court qui se résume a una definicion précise, mais sans étendue enciclopedica peut ainsi être proposé al Wiktionnaire, mais beaucoup plus orienté vèrs lo mot lui-même (traduccion, etimologia, prononciation, sinonims, omonims...). On rencontre tanben de còps lo tèrme anglés de Wiktionary.
- Vejatz Wiktionnaire.


c: text/html

text:
Black metal
Lo black metal qu'ei un estil musicau. Qu'ei un sotagenre deu metal.
Origina deu nom[modificar | modificar la font]
Lo segond album de Venom, pareishut en 1982, que s'aperava Black Metal. Literalament : "metal negre", en referéncia a la magia negra. La musica de Venom qu'èra un heavy metal hèra simple e brutau (au mensh per l'epòca; que cau saber que los grops de metal que volón sovent estar LO grop mei brutau o LO mei rapide, a partir dels ans 80) dab ua votz pas guaire melodica e las loas paraulas que parlavan de la religion crestiana d'un punt de vista revendicat com satanista.
Ja que l'estil musicau de Venom a l'epòca estosse hèra diferent de çò qui aperam black metal uei lo dia e ja qu'eths ne's prenossen pas au seriós en parlant de Satan e de satanisme, que'us podem parièr considerar com los ajòus espirituaus deu black metal.
Istorica[modificar | modificar la font]
Dens los ans 80, d'autes grops que practiquèn ua musica influenciada per Venom : Bathory, Hellhammer, Celtic Frost, etc... Quauques uns (mes pas tots) que's revendicavan deu black metal. Mes los ans 80 que son l'epòca on lo death metal e lo thrash metal se fòrman tanben e se destrejan l'un de l'aute. Death, thrash e black metal, a l'epòca, ne son pas tostemps de bon diferenciar, vist que los tres estils recèrcan la rapiditat e la brutalitat de la musica e que las paraulas parlan haut o baish deus medish tèmas : mort, satanisme, agressivitat... Au començament dels ans 90, navèths grops que començan de's har enténer, mei que mei dens los país escandinaus : Burzum, Mayhem, Dark Funeral, Darkthrone, etc... Aqueths grops navèths qu'an ua navèra faiçon d'abordar la musica ... mes tanben la vita! Mantuns d'aqueths musicians que s'arretrobaràn en preson, que seràn tuats o que's suicidaràn.
Musica[modificar | modificar la font]
Aquera segonda generacion de grops (cf paragraf precedint) que codificarà e qu'estabilizarà l'estil musicau e estetic deu black metal. Los estandards impausats per eths que demoran respectats peus gops de uei lo dia e que podem díser, donc, que lo black metal n'a pas guaire evoluat despuish ençà.
Caracteristicas màgers de la musica :
- Brutalitat, dab ua utilizacion frequenta deu blastbeat
- Nada recèrca de la proessa tecnica, au contra d'ua bona part deus grops de death metal. Los soli de guitarra que son reales ; las melodias e los acompanhamenrts que son sovent deus simples. Lo grop VON qu'anarà dinc a limità's a tres o quate nòtas repetidas en bocla per cada de las soas cançons.
- Recèrca d'ua cèrta "magestat" dens las melodias, sovent sus ritmes ternaris. Que i a a còps, per'mor d'aquò, un contrasta enter la bateria hèra rapida (blastbeat) e la lentor de la melodia, qui hè que non sabem pas mei si lo rapide o lent.
- Crits (o vocaus) mei que mei aguts...
- Produccion sonòra de baisha qualitat : los grops de uei qu'an tendéncia a pensar qu'un rendut sonòre tròp "net" ne convien pas au black metal. Quauques uns que decideishen donc d'enregistrar la loa musica dab materiau vielh o de maishanta qualitat, quan ac poderén har dab mei de miejans. Qu'ei tanben ua faiçon de's pausar dens la filiacion deus grops dels ans 80 e 90 qui s'enregistravan ... com ac podèn! Tots los grops ne huegeishen pas los estudiòs professionaus, totun e que cau saber que si los enregistraments de grops ancians an sovent un son de maishanta qualitat, qu'ei per'mor ne's podèn pas enregistrar autadament. Quauques uns, com Blut Aus Nord, que hèn ua recèrca sus la sonoritat qui's poderé apariar, deu punt de vista de l'auditor, a musica experimentau.
Ideologia(s)[modificar | modificar la font]
- Oposicion au cristianisme
La segonda generacion de grops de black metal (cf paragraf "istorica") que's destrejava tanben deus autes estils musicaus dens la faiçon qui los sons musicians avèn de pensar e de víver. Si los musicians e los fans de death metal s'interessavan a las tematicas de la religion e de la mort d'un punt de vista artistic, la màger part que demoravan atèus e, per aver lo peu long, qu'èran persona "normaus". Au contra, los musicians de black metal escandinaus deu debut dels ans 1990 qu'avèn conviccions religiosas de las pregondas, satanistas per la màger part, neopaganas a còps mes en tot cas opausadas au cristianisme e a las valors de la societat dens la quau vivèn. Aquò que'n possè quauques uns a formar ua mena d'organizacion criminau, los "satanic terrorists" (los "terroristas satanics"), gavidats per un petit grop de musicians, l'Inner Circle dont hasèn partida Varg Vikernes de Burzum e Euronymous de Mayhem. Que cometón quauques crimes, en particular incendis de glèisas en Norvègia.
La majoritat deus grops que's revendican satanistas mes las loas paraulas, luenh de las ideologias d'Aleister Crowley o d'Anton Szandor La Vey, que glorifican Cohet com ua entitat reau. Quauques uns, dens las loas entervistas, qu'afirman que Diu e Cohet existeishen e qu'eths son en luta contra lo purmèr e en aligança dab lo segond (Enochian Crescent, per exemple). Per d'autes, la musica n'ei pas un simple art mes tanben un instrument de magia negra (Dissection o Blut Aus Nord)
Si las referéncias mei o mensh explicitas aus crimes cometuts peus soldats alemands pendent la Segonda Guèrra Mondiau son viste vadudas banalitats dens las paraulas de metal extrèm, ua infima minoritat de grops de black metal que's revendican neonazis; que fòrman un sotaestil, lo national socialist black metal o NSBM, hòrt marginau. D'autes, mei finòts, que s'ac viran per har passar idèas d'extrèma dreta dens albums de black metal "classics" per virà's la censura. Atau , lo grop Impaled Nazarene qu'a hèit mantuas cançons anticomunistas e omofòbas hòrt violentas. Mes atencion de non pas generalizar : mantuns autes grops qu'estón (o que son enquüèra) acusats a tòrt d'estar neonazis.
- Shens opinion
Lo black metal qu'ei donc un art extrèm qui ei estat creat per monde dab conviccions e personalitats extrèmas. Mes dab la popularitat qui's ganhè aquera musica, monde mei ordinaris que s'i interessèn e que comencèn de la practicar. Atau, grops com los Paulins de Nauar que revendican de har black metal shens ideologia.
Estetica[modificar | modificar la font]
- "Mòda"
Los grops escandinaus dels ans 90 que's volón tanben diferenciar deus grops de metal "normaus" per la loa aparéncia. Atau sus l'empont e sus las fòtos promocionaus, qu'avèn tostemps la cara pintrada de negre e blanc a la manièra (presumida?) deus chivalièrs teutonics (e tanben deus grops Kiss e Merciful Fate). Grops com Mayhem o Dark Funeral qu'an ua mesa en scèna hèra morbida dab animaus morts vertadèrs (caps de pòrcs empalats sus crotz, caps de boc pelats, etc...) o un cantaire qui s'escarifica tà de bonas (Dead e Maniac de Mayhem). Shens n'arribar aquiu, d'autes que's mulhan de faussa sang o de sang d'animaus abans de pujar sus l'empont. D'autes enqüèra, qui s'interèssan meilèu a l'heroic fantasy o l'edat miejana, qu'aiman de's har véder dab armas blancas com espadas, destraus o massas dab puntas. Enfin la màger part qu'an lo peu long e que son los mei grans consumaires de braçaus de cuèr dab claus qui coneishem. N'evocam pas de mòda femenina dens aqueste paragraf per'mor l'immensa majoritat deus musicians de black metal que son òmis.
- Discs, afichas, T shirts, etc...
Sus las publicacions de black metal, que vedèm sovent simbèus satanics com la crotz de la part envèrsa o lo pentagrama dab la punta tau baish. La màger part deus grops qu'an un lògo qui hè que lo lor nom ei de mau deschifrar. Las tematicas de la mort, deu subernaturau crestian (broishas, demònis, Satan...) o popular (èlfs, dracs...), de la guèrra (medievau o modèrna), de las mitologias nordicas o anticas (grècolatinas, assirianas, babilonianas, etc...) que son tanben utilizadas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Josèp Anglada
Josèp Anglada (en francés: Joseph Anglade; Lesinhan de las Corbièras, Lengadòc, 11 d'octobre de 1868- Tolosa, 13 de julhet de 1930) foguèt un filològ e romanista occitan. Especializat dins l'estudi de la lirica dels trobadors. Es conegut principalament per aver fach adoptar lo tèrme de lenga occitana a la plaça de lenga provençala.
S'interessèt tanben a la dialectologia occitana e publiquèt un estudi sul parlar de Lesinhan. Erudit important de l'Universitat de Tolosa, demest las vocacions que suscitèt conven de mençonar que dirigiguèt la tèsi de Pere Fouché sus la fonetica e morfologia istorica del rosselhonés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Josèp Anglada nasquèt dins una familha modèsta de Lesinhan. Faguèt sos estudis a Montpelhièr e foguèt fòrtament influenciat pel medievalista Camil Chabaneu, çò que lo portariá cap als estudis de l'occitan ancian e del francés medieval. Faguèt puèi d'estudis durant dos ans en Alemanha, a l'Universitat de Bonn e puèi a l'Universitat de Friborg. Sa primièra òbra capitala foguèt sa tèsi, presentada a l'Universitat de la Sorbonne, sul trobador Guiraut Riquièr, publicada en 1905. Afogat pels estudis, venguèt puèi professor de collègi abans d'arribar a la facultat, entre d'autres a Tolosa (en 1910) ont foguèt lo successor d'Alfred Jeanroy. Dins l'universitat mondina ensenhèt çò que se sonava en aquel temps la "lenga e la literatura meridionalas". Ailà Anglada faguèt de cambiaments radicals que devián situar l'occitan al centre romanistic de son epòca.
Publiquèt mantuna òbra de divulgacion scientifica sus la lenga occitana, los trobadors e lor istòria, qu'una d'elas foguèt la Grammaire de l'ancien provençal, una de las gramaticas mai completas de son temps sus la lenga d'òc anciana. Fondèt un Institut d'Estudis Meridionals, que lo Centre de Ressorsas Occitanas e Meridionalas n'es uèi l'eiretièr. Demest sos estudiants mai remarcables conven de citar los lingüistas occitans Loís Alibèrt, Josèp Salvat, lo catalan Pere Fouché qu'elaborèt la primièra gramatica istorica del catalan e lo grand poèta rosselhonés Josep Sebastià Pons.
Josèp Anglada representa lo simbòl de l’aligança de l'universitari e del felibre notable. Foguèt elegit manteneire de l'Acadèmia dels Jòcs Florals en 1911. Foguet tanben lo primièr president de la Societat d'Estudis Occitans en 1930. Moriguèt lo 13 de julhet de 1930 en seguida d'una emiplegia.
Òbras[modificar | modificar la font]
Cèrtas òbras de Josèp Anglada se pòdon legir en seguir los ligams extèrnes enjós.
Literatura[modificar | modificar la font]
- Le Troubadour Guiraud Riquier. Étude sur la décadence de l'ancienne poésie provençale (1905)
- Les Troubadours, leurs vies, leurs œuvres, leur influence (1908)
- La Bataille de Muret (1913)
- Onomastique des troubadours (1916)
- Poésies du Troubadour Peire Raimon de Toulouse (1920)
- Histoire sommaire de la littérature méridionale au Moyen-Âge (1921)
- Anthologie des troubadours (1927)
- Les Troubadours de Toulouse (1928)
- Les Troubadours et les Bretons (1929)
Lingüistica[modificar | modificar la font]
- Pour étudier les patois méridionaux. Notice bibliographique
- Grammaire élémentaire de l'ancien français
- Grammaire de l'Ancien Provençal ou ancienne Langue d'Oc. Phonétique & morphologie
- Notes sur l'emploi de l'article en français
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Grammaire de l'ancien provençal (gramatica de l'occitan ancian ) sus Gallica.fr
- Les troubadours sus Gallica.fr
- Grammaire élémentaire de l'ancien français sus Gallica.fr
- Centre de ressorsas occitanas e meridionalas
- Publicacions de Josèp Anglada


text:
Montchauvet (Calvados)
Montchauvet en normand (Montchauvet en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst del Bény-Bocage, a Unitat|13|km {{}} al sud-oèst de Aunay-sus-Odon, a Unitat|18|km {{}} al nòrd-es de Vire e a Unitat|23|km {{}} al nòrd-oèst de Condé-sus-Noireau[1].
La commune est en Bocage virois. Son bourg est à 9 km à l'est du Bény-Bocage, à 13 km au sud-ouest d'Aunay-sur-Odon, à 18 km au nord-est de Vire et à 23 km au nord-ouest de Condé-sur-Noireau[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo relief del territòri communal explica la siá aucupacion umana anciana e las rèstas d'una enceinte fortificada.
Le relief du territoire communal explique son occupation humaine ancienne et les restes d'une enceinte fortifiée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Aizier
Aizier en normand (Aizier en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aiçò èra, a l'origina, un ancian pòrt gallo-romain ont desbocavan las vias ancianas en portant a Lillebonne. Veire egalament Vièlh-Pòrt, municipalitat contigüe.
C'était, à l'origine, un ancien port gallo-romain où aboutissaient les voies antiques menant à Lillebonne. Voir également Vieux-Port, commune contigüe.


text:
Potz Sainte-Marie
Lo potz Sainte-Marie es un dels carbonatges principals de las houillères de Ronchamp. Es situat dins la region francesa de Franca Comtat. Lo potz, que foguèt cavat en 1864, foncionèt d'un biais irregular de 1866 a 1958. Lo "chevalement" de beton armat es de 1924. Dempuèi lo 29 de març de 2001, lo cavalament, darrièr testimoniatge arquitectural servat de las minas de carbon de Ronchamp, es estat inscrich demest los monuments istorics franceses e obtenguèt lo labèl "Patrimòni del sègle XX".


text:
Brissay e Choigny
Brissay e Choigny (francés Brissay-Choigny) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Foguèt creada en 1790 per fusion de las comunautats de Brissay e Choigny.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
thumb|left|Un pichon pont es a manlevar per abandonar la localité per l'Oèst.
La municipalitat es longée a l'oèst per un afluent de l'Oise.
thumb|left|Un petit pont est à emprunter pour quitter la localité par l'Ouest. La commune est longée à l'ouest par un affluent de l'Oise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1790, las municipalitats de Brissay e de Choigny fusionen per constituir la municipalitat de Brissay-Choigny per decrèt del directoire del departament de la Mois invalide (de decembre)M[1].
- En 1790, les communes de Brissay et de Choigny fusionnent pour constituer la commune de Brissay-Choigny par arrêté du directoire du département du Mois invalide (décembre)M[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nòta de Brissay-Choigny sul luòc de l'archiu départementales de l'Aisne
- ↑ Notice de Brissay-Choigny sur le site des archives départementales de l'Aisne


text:
Lemosin (dialècte)
Lo lemosin es un dialècte nòrd-occitan que s'espandís en defòra daus limits actuaus de la region de Lemosin dins la meitat nòrd dau departament de Dordonha (24) e la meitat est de la Charanta lemosina (16) a l'est d'Engoleime[1]. Es estat rarament[2] classificat coma lenga independenta, mas lo còde ISO 639-3[3][4] e l'enciclopèdia de las lengas Ethnologue[5] an abandonat lo còde lms[6], uei utilizat coma còde ISO 639-6 per lo dialècte lemosin.
Somari
- 1 Espaci
- 2 Variacion intèrna
- 3 Istòria
- 4 Formas verbalas
- 5 Fonetica e fonologia
- 6 Parabòla de l'enfant prodig
- 7 Expression de l'ora
- 8 Lexic
- 9 Bibliografia
- 10 Referéncias
- 11 Ligams
- 12 Vejatz tanben
Espaci[modificar | modificar la font]
Lo lemosin es limitat au nòrd e a l'oest per los dialectes d'oïl —francés o peitavin-santongés—, au miegjorn per l'isoglòssa ca~cha, ga~ja que definís los limits entre los parlars de l'occitan meridionau e los parlars dau nòrd-occitan.
La separacion entre lemosin e auvernhat au levant es mens segura, se fai tant sus daus criteris fonetics coma lexicaus. Per çò qu'es de la fonetica, lo lemosin consèrva mielhs las vocalas e palataliza mens las consonantas.
Sus lo terren, lo lemosin es parlat dins cinc departaments: la quasi-totalitat de Cruesa (au sud-oèst, Borgon Nuòu, Benavent, la Nauta Vinhana, Corresa, dins la partida de Dordonha au nòrd d'una linha que passa un pauc au dessús de Salanhac, de Las Eisiás, entre Brageirac e Moissida per rejúnher la separacion òc-oïl a Puei Narmand (çò qu'inclutz una pita partida de Gironda) e enfin las contradas de Confolent e Montberol en Charanta. Una pita partida entre Bòrt e Ausança aperten au domeni auvernhat, l'apartenéncia d'Ussèl a un o autre domeni es contestada[7]. Après Borgon Nuòu a l'est, un basculament pro franc vèrs l'auvernhat, que s'accentua a mesura qu'òm s'aluenha de Borgon Nuòu e que aprueismam d'Aubuçon. A partir de Pont a Riom, lo parlar es fortament influençat per lo dialècte auvernhat. L'apartenéncia d'Ussèl a l'un o l'autre domeni es contestada[8].
Adonc lo lemosin se pòt caracterizar de dos biais: modificacion de l'importància relativa entre los sistemas consonantics e vocalics en favor dau darrier per eliminacion de las consonantas finalas emb de las palatalizacions moderadas. D'un autre pan, especificitat relativa que, dins quauques cas, lo restacha aus parlars peitavins o aumens a un grop “atlantic”.
Variacion intèrna[modificar | modificar la font]
Lo lemosin se pòt partir en tres zònas dialectalas plan diferenciadas: lo bas lemosin (o miegjornau) d'un costat, lo naut lemosin e lo marchés de l'autre.
Lo bas lemosin es mai pròpche foneticament de l'occitan meridionau. Son sistema consonantic es bèucòp mens afectat; se las palatalizacions son nombrosas e variadas, a una relativa conservacion de las consonantas finalas: l’s demòra davant consonanta (quitament dins un grop sintactic) emb una realizacion que vai de [s] a [h] (aspiracion) en passar per un son que sembla la “jota” espanhòla, sonat constrictiva velara [x], l’l finala es pas vocalizada, au limit s'amudís simplament (prononciada se realiza [l] o [r]). Per consequéncia lo sistèma vocalic es maitot mens perturbat qu'en naut lemosin. Lo bas lemosin fai un triangle e recuebre la quasi totalitat de Corresa e, en Peiregòrd, la contrada de Montinhac.
La Marcha es una region d'interferéncia entre los parlars occitans e francés, mas l'estructura de la lenga demòra tot parier occitana (vejatz Creissent). Quò es un parlar de mau definir, considerablament atomizat onte n'òm pòt trobar daus conservatismes curiós au mitan de mots peitavins. Se caracteriza per un grand nombre de palatalizacions e la reduccion daus diftongs.
Dau ponch de veüda linguistic consideram que la Marcha ocupa la rasa nòrd de la Nauta Vinhana (contrada de Manhac-Laval) e una bona part de Cruesa (contradas de Dun, Garait). Lo demorat dau domeni constituís lo naut lemosin qu'es lo pus espandut e intermediari entre lo bas lemosin e lo marchés. A la diferéncia daus autres dialèctes, en lo naut lemosin lo comportament de las èssas en posicion de còda sillabica sembla dependre mai dels fonèmas precedents que daus seguents. Aprèp una consonanta amb realizacion fonetica o una semivocala, las èssas s’amudisson totjorn:
- fòrts: [fòR]
- vers: [vèR]
- enfants: [èfõm]
- solelhs: [shulej]
- verais: [vRaj] o [Raj]
- rius: [riw]
- piaus: [pjaw]
Es de notar que Peiregòrd a quauques particularitats per comparason aus ranvèrs de Lemòtges, subretot dins sa partida oest. Es sovent pus conservator mas, tot parier, foneticament pus pròpche dau naut lemosin que non pas dau bas lemosin.
Las evolucions divergentas (es a dire au còp las influéncias exterioras e las evolucions comparablas a certanas especificitats d'un domeni vesin) per las pus importantas an doas originas: una francesa, l'autra auvernhata.
Lo lemosin es bordat de dos costats per un dialecte d'oïl (francés, peitavin-santongés), n'òm pòt esperar per consequent de las interferéncias importantas. De fach, sus tota la partida oest de Puei Narmand a Confolent lo limit es ben trenchat, i a mas un petit endrech onte las doas lengas interferissen: Chanaur (rasís Senta Eulàlia). Per contra au nòrd, la Marcha constituís la zòna d'interferéncia. Se quauques trachs fonetics se semblan en lemosin e en peitavin, se n'òm pòt comparar una partida daus lexics, s'agís bèucòp mai de particularitats comunas que non pas d'influéncias d'un parlar sus l'autre. L'influéncia dins la lenga parlada dau francés oficiau es benleu un pauc mai marcada en lemosin que dins los autres parlars occitans, mas de tot biais l'accion se fai subretot sus lo vocabulari, gaire sus la fonetica.
L'influéncia de l'auvernhat en Cruesa e lo nòrd-est de Corresa es benleu pus sensibla. Se traduís per una creissença de las palatalizacions, una frequéncia mai granda de [œ] coma evolucion de diftongs o de vocalas e daus passatges de -er- a [ar].
Una influéncia meridionala se tròba maitot. Fòra los trachs que constituissen lo bas lemosin fau notar una remontada, tre qu'a Lemòtges, de la realizacion de /v/ en [b] per quauques mots isolats e maitot de quauques ca o ga per cha o ja.
Podem maitot observar un espaci dich de l'occitan en "è" dins una zòna que vai dau sud dau Confolentés (Manot) a Nontronh, pensent per Sent Iriès, Chasluç e Rechoard. Los [a] tonics venen [ɛ] (è) coma los [as]. Pala ven [pɛlɔ], bujada fai [bydzɛdɔ], Chaba d'entrar fai [tsɛbɔ d'ɛntra] ; Chasluç fai [tsɛlu], vachas fai [vatsɛ], placa / placas fan [plɛkɔ / plakɛ]. Los [er] coma (o emb l'influència) lo peitavin-sentongés pòt se tranformar en [ar]. Sernada fai 'donc [sarnɛdɔ], lo ser fai [lu/le sar], per ven [par]...
Istòria[modificar | modificar la font]
Los estats de la lenga escricha en Lemosin an segut l'evolucion e los accidents que coneguèt l'ensemble de la comunitat occitana. Coma dins l'ensemble dau domeni occitan, l'unitat e la coeréncia relativas de 'queu sistema se mantenen en lemosin, après la deschasença literària que seguet la Crosada daus Albigés, dins los escrichs de las ciutats, mas comencen de s'alterar a mesura que lo francés fai son aparicion dins los tèxtes juridics e administratius.
'Quela reculada de l'occitan escrich debuta en Lemosin per lo nòrd dau domeni au mitan dau segle XV. Dau mesme còp, sa grafia subís de mai en mai l'influéncia dau francés. La francizacion de l'escrich oficiau, ’chabada dins lo prumier quart dau sègle XVI, entraïna la desparicion de tota grafia especificament occitana. Es interessant a 'queu perpaus de comparar, en Peiregòrd, las grafias dau Libre Negre de Peiregüers (començament dau segle XV) e dau rituau de 'quela diocesi (environs de 1500).
D'aura enavans, la notacion de la lenga se fai en utilizar lo sistèma fonografic dau francés, chascun trobant son biais de solucion a las dificultats presentadas per son aplicacion a la fonologia dau lemosin, en defòra de tota nòrma comuna.
Entau s'establís una situacion que durará d'aicí au sègle XIX. En perdre la tradicion escricha, Lemosin a perdut dau còp lo sentiment d'unitat linguistica e de comunitat culturala, e benleu mai que dins d'autras parts dau domeni occitan. Es plan remirable qu'après estre estat lo centre prumier de l'espandida poetica daus segles XII e XIII e aver donat sa marca e mai son nom a la koinè literària occitana, Lemosin se ten a l'escart de las renaissenças daus segles XVI e XVII, e presenta pas gaire d'òbras escrichas avans la debuta dau sègle XIX.
Dins la segonda meitat dau segle XVIII, lo movement d'interès que se desvolopa dins los mitans letrats per la poesia daus trobadors e s'acompanha d'una curiositat per los dialèctes contemporaneus se manifesta en Lemosin per lo trabalh de Dom Leonard Duclou, monge benedictin de Sent Maur, que faguet un Dictionnaire de la langue limousine, et parallèle ou comparaison de cette langue avec plusieurs langues tant anciennes que modernes, ouvrage qui peut servir à l'intelligence des anciens auteurs français. Dins quel obratge, Dom Duclou se preocupa d'establir una ortografia fondada sus l'etimologia. Mas 'queu sistema repausa sus de las concepcions plan fantasiosas de l'etimologia, en defòra de tota pensada de comunitat linguistica occitana, e demoret lo fach de son autor. L'alienacion de la consciéncia linguistica es pro marcada dins lo títol e dins los termes dau permés d'estampar: “...considérant que ce dictionnaire a été composé dans la vue d'accélérer les progrès de la langue française et de la rendre familière dans la province.”
D'aicí a l'espandida en Lemosin dau movement felibrenc, los autors contunhan de se farjar una grafia personala en utilizar lo sistema dau francés.
L'espelida felibrenca tòrna balhar en Lemosin, emb lo sentiment de dignitat e d'unitat de la lenga, la consciéncia dau besuenh de nòrma ortografica. L'adaptacion daus principis de la grafia dicha “mistralenca” au lemosin es facha per Camil Chabanèu Camille Chabaneau dins sa Grammaire limousine de 1876.
Mas las dificultats d'aplicacion d'un sistema concebut per lo provençau rodanenc a d'autras formas dialectalas apareissen.
'Quò es en Lemosin que la recercha ortografica fuguet represa a quela epòca per l'abat Josep Ros, Majorau dau Felibritge en 1876. Dins sa comunicacion a la Societat Arqueologica de Besièrs, en 1876, e dins sa Grammaire limousine de 1895, Josep Ros perpausa de tornar a la fonografia “classica” de l'Edat Mejana: en notar -a la finala atòna femenina, nh la palatalizacion d’n, en restituir -r a l'infinitiu.
Mas 'quela reforma fuguet mau aculhida dins lo Felibritge. En Lemosin mesme, Josep Ros ne será pas segut pertot e en Peiregòrd, Benoit e Lavaud, presentan lor Abrégé de grammaire périgourdine en 1932 dins la grafia de Chabaneu.
Los escrivans seguen una o autra emb mai o mens de coeréncia e d'unitat. Lo poeta A. Pestor chausís de las solucions personalas.
La recercha dins los sens qu'aviá indicat J. Ros, represa en Lengadòc per P. Estiu e A. Perbosc, tròba son abotiment dins lo sistema establit dins sa Gramatica occitana (1935) per lo lengadocian Loís Alibèrt e dins l'accion de la Societat d'Estudis Occitans puei de l'Institut d'Estudis Occitans que, dempuei 1945, a entreprés l'adaptacion de la reforma d'Alibèrt aus autres dialectes: provençau en 1951 per R. Lafont, gascon en 1952 per Alibèrt, P. Bèc e J. Bozet.
Lemosin, que fuguet mens tocat per las polemicas que faguet nàisser quela reforma dins lo Felibritge, fuguèt pus long a se drubir a l'influéncia de l'IEO. 'Quò fuguèt d'en prumier l'òbra de Josep Migòt, per sos trabalhs de recercha linguistica e d'adaptacion de la reforma d'Alibèrt au nòrd-occitan e per son accion personala pres d'escrivans coma Marcela Delpastre e de la revista corresiana Lemouzi.
Lemosin [Lemouzi], en Corresa, e l'escòla felibrenca lo Bornat, de Peiregòrd, adòptan los principis de la grafia de l'IEO. 'Quo es la qu'es seguda aura per tots los que se botan a escriure en occitan e qu'es aplicada dins l'ensenhament oficiau de la lenga.
Formas verbalas[modificar | modificar la font]
Present de l'indicatiu[modificar | modificar la font]
1a sg.: -e
2a sg.: normalament -as per los vèrbs en -ar e -es per los autres, mas tendéncia a generalizar -es a totas las conjugasons
3a sg.: -a per los vèrbs en -ar, Ø o -e per los autres
1a pl.: -am [am] per los vèrbs en -ar, -em [em] per los autres, mas tendéncia a generalizar -em a totas las conjugasons (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
2a pl.: -atz per los vèrbs en -ar, -etz per los autres
3a pl.: -en
Imperfach[modificar | modificar la font]
- verbs en ar:
1a sg.: -ave / -ava
2a sg.: -aves / -avas
3a sg.: -ava
1a pl.: -àvem / -avam [a'vam] (TDF)
2a pl.: -àvetz / -avatz [a'va] (TDF) / -aviatz
3a pl.: -aven / -avan (TDF)
- autres verbs:
1a sg.: -iá (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
2a sg.: -iàs (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
3a sg.: -iá (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
1a pl.: -iam (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
2a pl.: -iatz
3a pl.: -ián (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
Preterit[modificar | modificar la font]
1a sg.: -í / -ei / -ère
2a sg.: -ères / -èras
3a sg.: -èt
1a pl.: -èrem / -èram
2a pl.: -èretz
3a pl.: -èren
Futur[modificar | modificar la font]
1a sg.: -rai
2a sg.: -ràs
3a sg.: -rá
1a pl.: -rem
2a pl.: -retz
3a pl.: -rán
Condicionau[modificar | modificar la font]
1a sg.: -riá (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
2a sg.: -riàs (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
3a sg.: -riá (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
1a pl.: -riam (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
2a pl.: -riatz (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
3a pl.: -rián (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
Subjontiu[modificar | modificar la font]
Present:
1a sg.: -e / -a
2a sg.: normalament -es per los vèrbs en -ar e -as per los autres, mas tendéncia a generalizar -es o -as a totas las conjugasons segon los parlars
3a sg.: -e per los vèrbs en -ar, -a per los autres
1a pl.: -em per los vèrbs en -ar, -am per los autres, mas tendéncia a generalizar -am a totas las conjugasons (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
2a pl.: -etz per los vèrbs en -ar, -atz per los autres
3a pl.: -en / -an
Imperfach:
1a sg.: -èssa / -èsse
2a sg.: -èssas / -èsses
3a sg.: -ès / -èssa / -èsse
1a pl.: -èssem / -èssam / -essiam
2a pl.: -èssetz / -èssatz / -essiatz
3a pl.: -èssen
Imperatiu[modificar | modificar la font]
2a sg.: -a per los vèrbs en -ar, Ø per los autres
1a pl.: -em per los vèrbs en -ar, -am per los autres, mas tendéncia a generalizar -em a totas las conjugasons (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
2a pl.: -atz per los vèrbs en -ar, -etz per los autres (mas tendéncia a generalizar -atz a totas las conjugasons dins quauques parlars)
autras personas: que + subjontiu
L'imperatiu negatiu (o defensa), a la diferéncia daus autres parlars occitans, se fai pas emb lo subjontiu, mas emb l'imperatiu segut de "pas". Quauques vèrbs de la segonda e de la tresena conjugason an una forma particulara per la defensa.
Participi Passat[modificar | modificar la font]
-at(s) / -ada(s) per los vèrbs en -ar
-it(s) / -ida(s) per certans vèrbs en -ir
-ut(s) / -uda(s) per certans vèrbs en -ir, en -er e en -re
-és / -esa(s) per certans vèrbs en -er e en -re
Participi Present[modificar | modificar la font]
-ant per los vèrbs en -ar
-(iss)ent per los vèrbs en -ir
-ent per los vèrbs en -er e en -re
'Quelas formas son raras. Lo gerondiu se fai pus sovent de la faiçon seguenta: "en" + infinitiu
Conjugason dels vèrbs ÈSSER-ÈSTRE-ESTAR / FAR[modificar | modificar la font]
Indicatiu:
- Present: sei, sès, es, som, sètz, son
- Imperfach: ère, ères, èra, èram, èratz/èretz, èren/èran
- Preterit: fugu- o sigu- + terminasons regularas
- Futur e condicionau: se- o si- + terminasons regularas
Subjontiu:
- Present: siá/saie, siàs/saias, siá/saie, siam, siatz, sián/saien far: fase (faga)
- Imperfach: fugu- o sigu- + terminasons regularas
Imperatiu: coma lo subjontiu present
Participi passat: estat(s) / estada(s)
Participi present: essent / estent / estant
Lo vèrb èsser/èstre/estar se conjuga totjorn emb eu mèsme dins la lenga literària, mas la lenga populara tend a far la diferéncia entre "èsser estat (dins un endrech)" e "aver estat" per las autras accepcions tipicas dau vèrb.
Conjugason del vèrb AVER[modificar | modificar la font]
AVER: [o'vej] o [o'jej] (tendéncia a far tombar la -v- intervocalica dins totas las formas e a la remplaçar per una [j] antiiatica)
Dins las formas que comencen per una a- atòna son sovent subjèctas a l'aferesi (ex: aguèram ~ 'guèram)
Indicatiu:
- Present: ai, as, a, avem/am, avetz, an
- Imperfach: aviá, aviàs, aviá, aviam/atz, aviatz, avián
- Preterit: agu- + terminasons regularas
- Futur e condicionau: au- terminasons regularas
Subjontiu:
- Present: aia/aja, aias/ajas, aia/aja, aiam/ajam, aiatz/ajatz, aian/ajan
- Imperfach: agu- + terminasons regularas
Imperatiu: coma lo subjontiu present
Participi passat: agut(s) / aguda(s) o 'gut(s) / 'guda(s)
Participi present: avent / aguent
Conjugason de quauques autres vèrbs irregulars[modificar | modificar la font]
Indicatiu present:
- Veire: vese, veses, vei/ved, vesem, vesetz, vesen
- Creire: crese, creses, crei/cred, cresem, cresetz, cresen
- Anar ('nar): vau, vas, vai, vam, vatz*, van
- o 'atz' (desparicion de v inicial: aqueste trach es plan frequent en lemosin sustot al sud de Lemotges, en particular del ranvèrs de Sent Iriés la Percha: " 'autres 'atz 'os permenar? " per "vautres vatz vos permenar?" o encore " las fa'as 'erdas " per "las favas verdas".
- Faire/Far: fatz (fasètz)
Subjontiu present:
- Poder: puèscha, puèschas, puèscha, puescham, pueschatz, puèschan
- Voler: vuelha, vuelhas, vuelha, vuelham, vuelhatz, vuelhan
- Prene: prenha, prenhas, prenha, prenham, prenhatz, prenhan
Morir:
- Condicionau: moririá [mej'rjo]
- Participi passat: muèrt(a) / mòrt(a)
Fonetica e fonologia[modificar | modificar la font]
Inventari de las vocalas dau lemosin:
La vocala posteriora semidobèrta es sovent realizada [ɒ] en posicion atòna.
Dins tota un franja dau naut lemosin, entre lo Nòrd dau Peiregòrd, Charanta e lo Sud de la Nauta Vinhana, lo fonèma /a:/ es realizat /æ:/.
I a de las vocalas intrinsècament lonjas (que la lonjor lor ven d'una consonanta desapareguda coma /a:/ venent de /a/+/s/ dins « nastre » [na:tre]), de las vocalas ocasionalament lonjas (que s’eslongen en posicion tonica coma [e:] dins « lebre » [‘le:bre]). Tot parier, lo trach de quantitat jòga pas de ròtle fonologic (permet pas de diferenciar dos mots entre ilhs solament sus 'queu critèri) dins lo sistèma vocalic lemosin, manca dins un petit nombre de cas isolats.
Un daus fenomèns pus particuliers dau sistèma fonologic dau lemosin es son sistèma accentuau, que dins una granda part dau domeni, es diferent dau sistèma generau occitan. Coma dins lo restant dau domeni occitan, l'accent pòrta sus la penultima sillaba o sus la darriera. Mas la distribucion de l'accent en lemosin se fai en foncion de la quantitat vocalica (lonjor), definida entau:
- Las sillabas o las vocalas lonjas apèlan l’accent dau temps que las sillabas o vocalas brevas lo rebuten.
- Si las doas sillabas son de lonjors egalas, quò es a dire que totas doas son lonjas o brevas, l’accent pòrta sus la finala. La dificultat de reparar clarament la tonica dins quauques enonciats es tala que quò es fòrça malaisat de dire per « vachas » si òm auva [‘va:sa:] o ben [va’sa:] dins tau o tau jos-dialècte.
- L'accent pòrta sus la penultima sillaba quand la vocala finala es breva e que la penultima es:
- a) siá intrinsècament lonja, una vocala nasala, un diftong davalant, una vocala + [r],
- b) siá ocasionalament lonja;
- Autrament, generalament, l’accent es finau.
Aquò permet de comprene mielhs en lemosin d’una part la frequéncia daus oxitòns (mots accentuats sus la finala) e d’autra part las remontadas d’accent sus la penultima dins daus mots que son accentuats sus la darriera dins d'autres dialèctes.
Aquesta descripcion s’aplica pas a tot l’ensemble dau domeni dialectau lemosin mas nonmàs a una larja partida centrala, laissant las tauveras dialectalas mai confòrmas emb l’accentuacion generala occitana. Lo naut lemosin e lo bas lemosin son larjament tocats per queu fenomen, quand lo peiregòrd (coma jos-dialecte) sembla i eschapar.
Labializacion de las vocalas nautas /i, u/ en [y] a proximitat d'una consonanta labiala:
A proximitat d'una consonanta labiala (/p, b, m, f, v/), las vocalas nautas /u/ e /i/ son sovent labializadas en [y] en posicion pretonica. Per exemple: primier [pry'mje], crivèu [kry'vew]~[kry'vœw]. Quò pòt tanben afectar la vocala dau radicau de vèrbs quoras passa en posicion atòna, en particular dins los infinitius en -ir, ont la vocala grafiada "o" se pronóncia sovent [y] en posicion pretonica quand es adjacenta a una consonanta labiala: morir [my'ri], cobrir [ky'bri], fornir [fyr'ni]. Quò es particularament lo cas en naut lemosin.
Los mots començant per un I- subissen plan sovent una diftongacion en Ei-, prononçat [ɛj] e generalament francizada en Ey- en toponimia: ideia > eideia, innocent > einnocent, insolent > eissolent, Ilhac > Eilhac, Itier > Eitier, etc. Tanben pòt afectar d'A o E inicialas: anonçar > einonçar, ensajar > eissaiar, imajar > eimajar (imaginar)...
Inventari de las consonantas dau lemosin:
Las fricativas alveolaras /s, z/ son sovent realizadas pòstalveolaras o quitament palatalas [ʃ, ʒ] dins fòrça parlars.
Las consonantas presentadas dins lo tablèu coma africadas /tʃ, dʒ/ presenten fòrça variacion entre jos-dialèctes. Pòden èsser realizadas pòstalveolaras o alveolaras [ts, dz]. Dins daus parlars que i a, son reduchas a de las fricativas, que pòden èsser palatalas [ʃ, ʒ] (dins la Marcha, per exemple), alveolaras [s, z] (dins fòrça parlars dau Peiregòrd) o interdentalas [θ, ð] (coma dins la Dobla, en Peiregòrd).
Maugrat tot, se manten en generau l'oposicion de ponch d'articulacion entre las fricativas originalas (/s, z/) e las eissudas de la desafricacion de /tʃ, dʒ/. Dins quauques parlars (coma dins la valada de l'Eila, en Peiregòrd), s'obsèrva una inversion de ponch d'articulacion: /s, z/ son realizadas palatalas ([ʃ, ʒ]) e /tʃ, dʒ/ coma de las fricativas coronalas ([s, z] o [θ, ð]).
Las nasalas s'opausen nonmàs en posicion d'ataca sillabica. En posicion de còda, [m], [n] e [ŋ] son allofòns.
En lemosin, coma en generau en nòrd-occitan, i a nonmàs un fonèma rotic, generalament realizat coma una batuda (simpla), maugrat l'implantacion creissenta de l'R uvulara francesa. Las -r finalas son mantengudas dins fòrça sufixes (en -or, -ador, per exemple), amudidas dins los infinitius en -ar e -ir, mas generalament vocalizadas en [j] après E: lo ser [sej], valer [vɔlej], èsser [essej].
Tractament de las -s- (graficas) en posicion de còda:
- Quand l’èssa sèc una A, en general l'S s'amudís. La vocala adòpta sa forma tensa e s’eslonja en [a:]: bastir [ba:'ti], nascut [na:'ky], las belas filhas [la: 'bɛla: 'fija:], chantas ['sɔ̃nta:].
[a:] parteja fòrça caracteristicas emb la vocala a tonica: timbre tens e lonjor. Alaidonc pòt atirar tanben los autres correlats de l’accent tonic: bastir ['ba(:)ti], nascut ['na(:)ky], las belas filhas [la(:) be'la(:) fi'ja(:)], chantas [sõn'ta(:)]. Quand [a:] pòrta l’accent tonic, pòt perdre en lonjor.
- Las consonantas nasalas son instablas en posicion de còda. Quand s’amudissen, la vocala precedenta pòt demorar dins sa forma nasala o se desnasalizar e se retrobar dins sa forma laxa. Après una a nasala o desnasalizada, l’S s’amudís simplament e la vocala demòra inchamjada: plans [plo], [plõ], [plõŋ] o [plõm]. Lo lemosin nasaliza tanben quand la finala latina s'es mantenguda (resultat de geminadas per exemple) mas ajosta [m], e non [ñ], coma sufix fonetic : (un) an [ãm], antan [ãntãm], lapin [lapĩm], dedins [dedĩm] mas tanben font [fũm]...
- Darrièr E e É, l’èssa se semivocaliza normalament en iòd [j], e se forma un diftong [ej]: estiu [ej'tiw], escòla [ej'kolɔ], cranes dròlles [kranej drolej], vòles [vɔlej], francés [frõn'ʃej].
Quand i a una consonanta amudida a la fin dau mot, tot se passa coma se i èra pas: un piquet [ym pi'kɛ] / dos piquets [du: pi'kej].
Quand s’agís d’una consonanta nasala, se pòt passar coma se i èra pas o se pòt amudir simplament: lo fen [lu 'fɛ] / los fens: [lu: 'fej] o [lu: 'fɛ]
- Fau remarcar qu’en lemosin, lo diftong [aj] en posicion tonica altèrna emb [ej] en posicion atòna. Aquò a entraïnat daus cas de confusion dins las formas conjugadas de vèrbs que presenten lo diftong [ej] eissut dau grop –es– en posicion atòna, e lo diftong [aj] pòt i aparéisser en posicion tonica: espiar [ej'pja] > éspia ['ajpjɔ], peschar [pej'sa] > pescha ['pajsɔ].
- Darrièr È, dins lo cas generau, l’èssa s’amudís e la vocala adòpta sa forma tensa e s’eslonja en [e:]: tèsta [te:tɔ], estestar [ejte:'ta], arrèsta [ɔ're:tɔ], arrestès [ɔre:'te:], un pè [ym 'pɛ], dos pès [du: pe:], mèsme ['me:mɛ]. Remarcarem que lo grop se manten [e:] quitament en posicion atòna.
- Darrièr Ò tonica, dins lo cas generau, i a amudiment de l’èssa e la vocala adòpta sa forma tensa e s’eslonja en [o:]: còsta [ko:tɔ], gròs [gro:]. Dins quauques cas, pòt i aver diftongason de [o:] en [ow]: nòstre [no:trɛ] o [nowtrɛ].
- Darrièr O tonica o atòna, i a normalament amudiment de l’èssa e eslonjament compensatòri de la vocala: dos [du:], dosta ['du:tɔ], dostar [du:'ta], dostat [du:'ta]
- Darrièr las vocalas nautas anterioras I e U, l’èssa s’amudís generalament, mas las vocalas nautas anterioras an pauc tendéncia a s’eslongar, alaidonc es rar de ne trobar de lonjas. L’alonjament compensatòri de l’amudiment de l’èssa se fai sentir nonmàs quand las condicions d’elocucion son favorablas, es a dire subretot a de las vistessas d'elocucion bassas: vist ['vi:], fust ['fy:], disnar [di:'na], puslèu [py:'lew].
- Dins los mots manlevats e los cultismes, o per de rasons de clartat lexicala, i pòt aver conservacion de l’èssa en posicion de còda aprèp una vocala: casqueta [kɔs'ketɔ] o [kas'ketɔ], Espanha [ɛs'paŋɔ], question [kɛs'tiw], esperar [ɛspɛ'ra] (« desirar ») / [ejpɛ'ra] (« atendre »), pòsta ['pɔstɔ], pòste ['pɔstɛ]
Parabòla de l'enfant prodig[modificar | modificar la font]
En maitas versions lemosinas http://books.google.fr/books?id=gKlkW2OJNhQC&pg=PA494&lpg=PA494&dq=%22patois+limousin%22&source=bl&ots=RN99Z7GPsl&sig=pApSgDMd7oAuJzfqS-JlkV1ze2E&hl=ca&sa=X&ei=MrodU9asCoap7Qb1xYGQBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22patois%20limousin%22&f=false
Expression de l'ora[modificar | modificar la font]
Seguís siá lo sistèma meridional de la Romània: Son las tres, Son las dotze exceptat per Es una ora, siá lo sistèma general occitan: Cinc oras e detz, Sèis oras manca sèt (de verificar).
Çai que delai, lo sistèma pus frequent es lo seguent:
- Xh00: quò es [kej]~[kwej] X ora(s) [ex: 5h, 17h: quò es cinc oras (dau matin, de l'après-miègjorn); 1h, 13h: quò es una ora (dau matin, de l'après-miègjorn)
- entre Xh01 e Xh29: quò es X ora(s) (passada(s) de/d') + nombre de minutas [ex: 17h20: quò es cinc oras (passadas de) vint (de l'après-miègjorn)
- Xh15: quò es X ora(s) (passada(s) d') un quart
- Xh30: quò es X oras e demiá
- entre Xh31 e Xh59: quò es X+1 oras manca + nombre de minutas [ex: 1oh50: quò es onze oras manca diètz (dau matin/mandin)
- Xh45: quò es X+1 oras manca un quart
Lexic[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Dictionnaire d'usage occitan-français - Limousin, Marche, Périgord, Yves Lavalade [3ena ed. revista e augmentada]
- Dictionnaire de la langue limousine - Diciounàri de lo lingo limousino, Léon Dheralde, Société d'ethnographie de la Marche et du Limousin, 1968.
- La Conjugaison Occitane (Limousin), Yves Lavalade, ed. Escòla 'Chabatz d'Entrar, 2012.
- Abrégé pratique de Grammaire limousine, Michel Tintou, ed. Lemouzi.
- Dictionnaire français - limousin, Michel Tintou, ed. Lemouzi.
- Parler limousin - Parlar limousi, Ethnologia, Revue d'ethnologie et d'ethnoécologie des pays occitans, Etudes Rurales n.85, S.E.L.M., 1977 o n.62-63 del Bulletin de la société d'ethnographie du Limousin, de la Marche et des régions voisines, 3en e 4rt trimestre, S.E.L.M., 1976
- Parler Limousin" (Parlar Limousi), Maurice Robert (n.62-63 Bulletin de la société d'ethnographie du Limousin, de la Marche et des régions voisines, 3en et 4rt trimestres 1976
- Les mots du limousin, Maurice Robert, S.E.L.M., 1996.
- Les Parlers de la Creuse, patrimoine de la Creuse (langue et mémoire du pays de Guéret), Conseil Général de la Creuse (libre + CD)
- Contribution à l'étude du parler de la Creuse : le patois de la région de Chavanat : grammaire et folklore, Louis Queyrat, 1927
- [Expressions et dictons du Périgord limousin, Michel Chadeuil, ed. Christine Bonneton]
- Tournures limousines, viradas lemosinas, nouvelle édition revue et augmentée, Yves Lavalade Jacques Peyramaure, Institut d'Estudis Occitans dau Lemosin, colleccion Lop-Rainard-Lebre, 2011.
- Dictionnaire Patois de Chateauneuf la Forêt, Fables de la Fontaine et Poésies, Société Historique de Châteauneuf-la-Forêt n°10, 2002
- Dictionnaire du patois du Bas-Limousin (Correze), et plus particulierement des environs de Tulle, Joseph-Anne Vialle, 1824
- Le patois dans le canton de Saint-Pierre de Chignac, Charles Mespoulède et Henri Lamy d’après une étude publiée en 1927 par Gaston Guillaumie
- Quelques traits lexicaux limousins facteurs d'identité linguistique", Guyane Brun-Trigaud in Le Limousin, pays et identités: enquêtes d'histoire, de l'antiquité au XXIe
- L'occitan redde e ben: lo lemosin, Dominique Decomps, Gérard Gonfroy, S.I.R.S.-Omnivox, 1979
- Vocabulari Lemosin, Bernat Gana, Yves Lavalade, Cléo, 1976
- Glossaire des dialectes marchois et haut limousin de la Creuse, Gilbert Pasty, 1999
- La botanique du patois Bas-Limousin, in Bulletin de la Société des lettres, sciences..., Crauffon Emmanuel, Lacombe Oscar, p. 429-440, La revue scientifique du Limousin, 1893
- Noms patois ou vulgaires des plantes de la Corrèze, Gaston Godin de l'Épinay, Bulletin de la Société scientifique, historique et archéologique de la Corrèze, 1908
- Le Plateau de Millevaches — Introduction — Limites — Topographie et Hydrologie - Agrologie — Flore fourragère..., J-B Pedon, in Bulletin de la Société des lettres, sciences... La revue scientifique du Limousin, 1893
- "La végétation spontanée aux environs d'Eymoutiers" M. Duris, inedit?
- Recueil et essai de traduction des mots et expressions de Châteauneuf-la-Forêt, André Deleger, Société Historique de Châteauneuf-la-Forêt n°10, 2002
- Glossaire du Livre noir (Registre consular de Periguers, 1360 - 1449, Joan Ros
- Poésies en patois limousin: édition philologique..., Emile M. Ruben
- “Estudi comparatiu de las realizacions de las èssas en posicion de còda sillabica en occitan lemosin e lengadocian e en catalan central e balear", Rafèu Sichel-Bazin, in: Camps, Christian (Ed.): Les relacions catalano-occitanes al llindar del segle XXI. Péronnas: Association Française des Catalanistes, Editions de la Tour Gile. (2009)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Peir Desrozier, Joan Ros, L'ortografia occitana. Lo lemosin. Montpelhièr, Centre d'Estudis Occitans. Universitat de Montpelhièr III, 1974. pp 9-14.
- ↑ La darriera version de l'Atlàs de las lengas menaçadas de l'UNESCO es quasiben la sola excepcion aura.
- ↑ Pagina sul còde lms
- ↑ Pagina sus lo còde oci
- ↑ Pagina de l'edicion actuala sus l'occitan, emb lo lemosin coma dialècte
- ↑ Pagina de la quinzena edicion sus lo lemosin
- ↑ A Lanly, Enquête linguistique sur le plateau d'Ussel
- ↑ A Lanly, Enquête linguistique sur le plateau d'Ussel
Ligams[modificar | modificar la font]
http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k128060x.r=dialecte.langFR enregistrament sus la rusclada en lemosin a la Chapèla de Sent Geraud dins las archives de la parole, 1913]
- Proverbes limousins transcrits e comentats enregistrament en lemosin a la Chaunac dins las archives de la parole, 1913
- Lexic de la cozina lemosin - francés in Minjar autras vetz: enquesta a Assit de Manòc, Danisa Urròz, 1984
- Lexic latin occitan francés de l'ortalalha e plantas comestibles, segond lo Vocabulari lemosin d'Ives Lavalada
- Dictionnaire des locutions vicieuses, usitées dans le Midi de la France, et particulièrement dans la ci-devant province du Limousin, François Sauger-Préneuf, chez Ardilier, Lemòtges, 1825
- Prononciacion daus pluraus del lemosin
- Dictionnaire du patois du Bas-Limousin (Correze), et plus particulierement des environs de Tulle, Joseph-Anne Vialle, 1824
- Punts de lenga dins 'Lo darrier daus Lobaterras' de Joan Ganhaire, in 'Jornada d’estudi CAPES Universitats Tolosa II – Montpelhièr III', C.R.O.M, Tolosa, decembre 2008
- Quand nos ancêtres défrichaient, des Artigues aux Essarts… - La toponymie et la conquête des bonnes terres vèrbs e noms occitans lemosins sus aqueste subjècte
- Cançons, contes, faulas e nhòrlas lemosinas amb tèxtes, traduccions en francés e vocabulari comentat


text:
-390
Aquesta pagina concernís l'an -390 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint ambé d'operacions terrèstras a l'entorn dau Golf de Corint que regardèron pauc Atenas e d'operacions navalas en Mar Egèa ont una partida importanta de la flòta atenenca luchèt còntra Esparta. Divèrsei combats navaus e desbarcaments terrèstras s'acabèron a l'avantatge deis Atenencs que finiguèron per destrurre leis Espartencs e tuar son generau.
Roma[modificar | modificar la font]
Data tradicionala d'una incursion cèlta còntra Roma. Una temptativa de l'armada romana de blocar l'invasion s'acabèt per un desastre sus lo riu Allia (18 de julhet) e per lo pilhatge de la vila. De còntra-ofensivas romanas menadas per lo dictator Marcus Furius Camillus permetèron de tornar prendre una partida dau butin. Dins aquò, aquel eveniment sembla en partida legendari car unei documents antics limitan l'importància de la desfacha romana sus lo riu Allia — ò depintan una desfacha cèlta — mai l'episòdi intrèt dins l'istòria romana coma un traumatisme fòrça important. Dins totei lei cas, la manca de sostèn deis autrei ciutats de la Liga Latina — franc de Caere — marquèt la fin progressiva de l'aliança dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle IV avC.


text:
Celsoy
Celsoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Celsoy a situat al sud del País de Langres, a l'oèst del vilatge de Plesnoy e al nòrd de la municipalitat de Anautita-Amance. Es un en encantant pòble a flanc de serral del Plain de Celsoy, scenari en portant lo sieu nom #que s'estend del pòble del Culmont fins al pòble de Plesnoy.
Le village de Celsoy est situé au sud du Pays de Langres, à l'ouest du village de Plesnoy et au nord de la commune de Haute-Amance. C'est un charmant village à flanc de coteau du Plain de Celsoy, plateau portant son nom qui s'étend du village du Culmont jusqu'au village de Plesnoy.


text:
Musica
La musica es una art, e coma tala, es fruch d'una intuïcion creativa, que se manifesta dins lo temps e l'emocion. Correspond tant al compositor coma als filosòfs, als istorians, als semiològs e a tot autre ausidor o amator, lo prètzfach de definir la musica, sens confondre fons e forma, son e sens, signe e significat.
D'un biais general, la musica es la succession de sons sortits generalament d'instruments (de musica); d'unes sons organizats per un compositor o un instrumentista improvisaire en acòrd a un ritme que se produsisson conscientament amb la tòca de resultar agradius, commovedors, o de còps odiables segon los gostes musicals de l'ausidor. Se pòt parlar a mai de musica encata que los sons sián produches per la natura o d'objèctes pas musicals a priori. Coma branca d'estudi de las sciéncias umanas, la musica es una disciplina que estúdia los principis de l'armonia e las proprietats, dependéncias e relacions dels tons entre eles meteisses; e es a l'encòp l'art de combinar aquestes tons e sons d'un biais placid e agradiu a l'aurelha. Se pòt apondre tanben que la musica es un lengatge universal que l'emissor pòt transmetre de faches e sentiments particulars a partir d'una sequéncia de tons.


text:
Villes et mairies du District de l'Ouest lausannois (142)
Liste des communes
Renens
Ville de Renens, localité de la Suisse de 18 000 habitants.
La mairie de Renens a une adresse e-mail et un site Internet.
Prilly
Ville de Prilly, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Prilly a une adresse e-mail et un site Internet.
Écublens
Ville de Écublens, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Écublens a une adresse e-mail et un site Internet.
Bussigny-près-Lausanne
Ville de Bussigny-près-Lausanne, localité de la Suisse de 7 800 habitants.
La mairie de Bussigny-près-Lausanne a une adresse e-mail et un site Internet.
Crissier
Ville de Crissier, localité de la Suisse de 7 200 habitants.
La mairie de Crissier a une adresse e-mail et un site Internet.
Chavannes-près-Renens
Ville de Chavannes-près-Renens, localité de la Suisse de 6 200 habitants.
La mairie de Chavannes-près-Renens a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Sulpice
Ville de Saint-Sulpice, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Saint-Sulpice a une adresse e-mail et un site Internet.
Villars-Sainte-Croix
Village de Villars-Sainte-Croix, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Villars-Sainte-Croix a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'irange o iranja es una color que pren plaça entre lo roge e lo jaune dins l'espèctre visible amb un longor d'onda de 620 a 585 nm. Lo fruch del meteis nom donèt son nom a la color. La color iranja es una color cauda, e totas las colors caudas se referisson a l'irange. L'irange es associat simbolicament a l'energia, al solelh, tanben a l'auton. Es una color de libertat politica en qualques païses coma Irlanda, Ucraïna, Liban. Es tanben la color del bodisme.


text:
23/10/2015
Raibe negre 3, per Gilbert Borgés
Banqueta anciana. Redonda de pertot. La filha jais a la riba. Deu estre dins sos vint-e-cinc. Lo velors roje fai ressurtir sa peu bura. Coijada de costat. La testa pausada sus son braç mance. Los uelhs barrats. Las pelucas leugierament fardadas de gris. Nuda. Granda. Fina. Son còrs es cubert d'una fina sujor. Gema doçament.
La banqueta es mai prigonda que sembla. Un òme es eslonjat darrier ela. De peu bura, eu tanben. La penetra doçament. Ela a joslevat sa jarra drecha. Son sexe es completament rasat e se veu netament lo gròs membre lusent que vai et ven suausament.
Contra lo mianis en faciá, una autra banqueta. Un autre coble fai exactament la mesma chausa. Coma dins un miralh. La peça es pro estrecha. Las doas banquetas son pas eslunhadas de mai d'un metre cinquanta. Chasque coble pòt veire l'autre.
La peça es tota en long, coma un corredor.
A la riba de la peça, ne'n i a quatre que son sietats sus una tresesma banqueta. An una bona quarantesna. Dos òmes e doas femnas. Tots pauc que pron ventruts. Sietats sus un bocinon de lur cuòu.Tot pelats tots quatre. Blagassen en beure una tassa de cafe que tenen per l'aurelha. A dos dets. Lo mermilhon quilhat. Fan pas mina de s'interessar aus cobles qui geman sus las doas autras banquetas.
Et puei, sus lo canape de drecha, la filha leva sas pelucas argentadas. Se despleja dau mai que pòt. S'esbadalha a montrar sas amigdalas. Secoda la testa de tots biais et lascha "M'emmerde. 'Niriai ben au cinema, io..."
Gilbert Borgés
06:15 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (2)
Commentaires
roge, quarantena, cafè, canapè
Écrit par : Piere | 23/10/2015
Mercés per tos comentaris de fons qu'esperem chasca setmana. Te merceje de corijar las fautas que i a e las que i a pas.
Écrit par : Alassat | 31/10/2015
Les commentaires sont fermés.


text:
Ashmolean Museum
L'Ashmolean Museum a Oxford, Anglatèrra, qu'ei un gran musèu de la famosa Universitat d'Oxford. Que ho fondat enter 1677 e 1683 en entà arcuélher las colleccions deu cabinet de curiositats de Sir Christopher Wren.
Qu'ostenda mantuas colleccions d'art on e cau destacar la colleccion d'arts picturaus e las antiquitats egipcianas.
Lo museu qu'acesa tanben lo vriulon mei famós de l'istòria : lo Messia d'Antonio Stradivari.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
Òbra de Peter Paul Rubens
-


text:
Labeja
Labeja[1] (oficialament en francés Labège) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa.
Accès[modificar | modificar la font]
- Entre la rota departamentala D16 e l'autorota de las doas mars (A61) en direccion de Narbona
- Pel periferic Èst de Tolosa sortida 19a.
- Per tren TER de Miègjorn-Pirenèus
- Gara de Labeja
- Gara de Labeja Inopòl
Una associacion milita per la prolongacion de la linha B del Mètro de Tolosa fins a Labeja Inopòl
Istòria[modificar | modificar la font]
Labeja a per origina doas interpretacions. Le nom de la comuna vendriá de La Berge en rapòrt amb lo vilatge construit sus las Ribas de l'Èrs Mòrt. Una autre origina seriá lo nom d'una abadiá que se trobèt sus la comuna a l'Edat Mejana.
De traças romanas se pòdon veire a Labeja. Mas cap de vilatge foguèt pas present sus aquel site. Foguèt un luòc de passatge entre Basièja e Tolosa. A l'Edat Mejana, l'abitat es dispèrs. Al sègle XIV, una senhoriá de Labeja es atestada dins de documents de l'epòca. Apartenguèt al collègi Sant Front de Perigòrd que ne demorèt proprietari pendent quatre sègles. Lo vilatge se bastiguèt a l'entorn de la glèisa a la fin de la Renaissença.
A partir de 1960, al Nòrd-Èst del vilatge se desvolopa un pòl novèl amb fòrça burèus e laboratòris sul site de Labeja Inopòl.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Las fonts de Sant Sarnin e del Laurel son conegudas per lors aigas curativas. Una legenda conta que Sant Sarnin se seriá arrestat a Labeja e balhèt a la font de Sant Sarnin lo poder de garir
- La glèisa de Sant Bertomieu del sègle XIX
- Lo colombièr del Boisset del sègle XVIII inscrich sus la tièras dels monuments istorics dempuèi l'11 de julhet de 1977
- L'ostal Salvan
- Un grand club de petanca amb los melhors jogaires de la region


text:
-158
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -158 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Important viatge d'inspeccion de l'emperaire Han Wendi que visitèt plusors camps militars per melhorar lei capacitats de l'Empèri dins lo cas d'una ataca xiongnu. I descurbiguèt en particular lei talents dau generau Zhou Yafu qu'anava tenir un ròtle important durant la Revòuta dei Sèt Reiaumes.


text:
Aulhat Saint Privat : A visiter absolument !
Château de Villeneuve-Lembron (Mareugheol, 14,2km de Aulhat Saint Privat), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
Château d'Aulteribe (Sermentizon, 27,2km de Aulhat Saint Privat), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
A faire durant votre séjour à Aulhat Saint Privat
En plein AirLa Ferme de Boissières à Saint Nectaire (27,6km du centre de Aulhat Saint Privat).
A découvrirCentre Aqualudique à Issoire (5,2km du centre de Aulhat Saint Privat).Parcours de Pêche en rivière à Ardes-sur-couze (23,5km du centre de Aulhat Saint Privat).Kizou Aventures à Clermont Ferrand (25,6km du centre de Aulhat Saint Privat).Ferme du Pré Fleuri à Sermentizon (26,6km du centre de Aulhat Saint Privat).L'Aventure Michelin à Clermont Ferrand (29,8km du centre de Aulhat Saint Privat).
Miam !Ferme Bellonte à Saint Nectaire (23,6km du centre de Aulhat Saint Privat).
Villes et villages a visiter non loin de Aulhat Saint PrivatClassée Ville d'Art et d'histoire Saint Dier d'Auvergne vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (19,3km du centre de Aulhat Saint Privat).
A parcourir durant votre voyage à Aulhat Saint PrivatLe Parc Du Château De Parentignat à Parentignat (4,3km du centre de Aulhat Saint Privat).Le Jardin Des Senteurs à Orbeil (5,5km du centre de Aulhat Saint Privat).Les Jardins Du Château D'Hauterive à Issoire (6,2km du centre de Aulhat Saint Privat).Le Jardin De Beauvezeix à Coudes (10,2km du centre de Aulhat Saint Privat).Le Jardin Des Croisades à Busséol (14,8km du centre de Aulhat Saint Privat).Les Jardins Du Marchidial à Champeix (15,0km du centre de Aulhat Saint Privat).Les Jardins De La Croze à Billom (17,9km du centre de Aulhat Saint Privat).Le Jardin Du Château De La Batisse à Chanonat (22,8km du centre de Aulhat Saint Privat).Le Jardin Des Plantes Et Des Hommes à Léotoing (23,9km du centre de Aulhat Saint Privat).Les Jardins Du Château D'Opme à Romagnat (24,7km du centre de Aulhat Saint Privat).Muséum d'Histoire Naturelle Henri-Lecoq à Clermont-Ferrand (29,1km du centre de Aulhat Saint Privat).Musée Municipal à Murol (29,2km du centre de Aulhat Saint Privat).Musée d'Archéologie Bargoin à Clermont-Ferrand (29,2km du centre de Aulhat Saint Privat).Musée Départemental de la Céramique Gallo-Romaine à Lezoux (29,5km du centre de Aulhat Saint Privat).Musée d'Art Roger-Quillot à Clermont-Ferrand (29,7km du centre de Aulhat Saint Privat).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Aulhat Saint Privat et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Aulhat Saint Privat
Sinon en Gîte ?
- Gîte de groupe Le Dolmen à Murol, Gîte de M. Martin qui est à 28,7km de Aulhat Saint Privat.
En chambre d'hôte
- Chambres d'Hôtes L'Echarpe d'Iris à Montpeyroux (10,7km de Aulhat Saint Privat), Chambre d'hôte de Mme Christiane Baldit.
- Chambres d'Hôtes La Béalière à Lempdes Sur Allagnon (20,8km de Aulhat Saint Privat), Chambre d'hôte de M. François Donnadieu.
Ou encoreCentre de Vacances Centre d'Accueil Le Domaine des Plaines à Bertignat (28,8km du centre de Aulhat Saint Privat).
Aulhat Saint Privat, trouver un Office de tourismeBureau de Tourisme à Saint Nectaire (25,1km du centre de Aulhat Saint Privat).Bureau de Tourisme à Murol (29,2km du centre de Aulhat Saint Privat).


text:
Bévenais
Bévenais en arpitan ( Bévenais en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Legir l'istòria de Bevenais del mejan age a la fin de la Revolucion publicada en l'an 2000 disponible siá dins la Comuna siá a l'Archiu Départementales.
Lire l'histoire de Bevenais du moyen age à la fin de la Révolution publiée en l'an 2000 disponible soit à la Mairie soit aux Archives Départementales.


text:
Peticion pel drech d'ausir e de legir de lenga occitana dins los transpòrts collectius dependents de las Autoritats Organizairas de Transpòrts de tots los païses occitans
La via foguèt doberta dins lo metrò de Tolosa, cal far mai e melhor sus tots los malhums de transpòrts dependents d'un servici public (en particular TER pels Conselhs Regionals, transpòrts departementals
pels Conselhs Generals, transpòrts urbans pels establiments publics de cooperacion intercomunala). Nosautres, sotasignats, volem que , en se raportar especialament a l'art. 75-1 de la constitucion - « les
langues régionales appartiennent au patrimoine de la France » - e a la necessitat de salvagardar la diversitat lingüistica, essent del domeni del patrimòni cultural immaterial de l'umanitat (convencion
UNESCO del 17 d'octobre de 2003), los quasèrns de cargas establits per las autoritats publicas dels territòris de lenga occitana prevejan que la senhaletica escrita e parlada dins las garas o estacions
coma dins los veïculs balhen d' indicacions equivalentas en occitan (tenent compte de son biais local d'estre parlat) e en francés.
Sens esperar las nòvas disposicions d'aquels quasèrns de cargas, demandam a las entrepresas delegadas d'engatjar en ligason amb las institucions qualificadas en matèria de lenga occitana lo desvelopament d'aquela senhaletica bilingüa, mai que mai a l'ocasion de la dobertura o de renovacion de linhas o de garas o d'estacions, amb una explicacion pedagogica dinamica als usatgièrs.


text:
Pòl Nòrd magnetic
Lo Pòl Nòrd magnetic es un punt variable a la superficia de la Tèrra ont lo camp magnetic terrèstre punta en direccion verticala. Lo pòl nòrd magnetic deu pas èsser confondut amb lo mens conegut Pòl nòrd geomagnetic e amb lo Pòl Nòrd.
En 2005 lo pòl nòrd magnetic se situava prèp de l'Illa d'Ellesmere al nòrd del Canadà, approximativament a 82.7° N’ 114.4, W° {{{5}}}’ {{{6}}}. Lo punt correspondent dins emisfèri sud es lo Pòl sud magnetic. Mas los pòls magnetics son pas antipòdes un de l'autre: la linha que los reünís passa pas pel centre de la Tèrra (mas a 530 km).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'astronòm, matematician e fisician chinés Shen Kuo (1031-1095) foguèt lo primièr a comprendre las coneissenças sul magnetisme, coma declinason magnetica e pòl nòrd magnetic. En temps ancians los navigadors europèus pensavan que las agulhas de las bossòlas èran atiradas per una "montanha magnetica" o "illa magnetica" al nòrd luenchenc, o per l'estela polara. L'idèa que la Tèrra agís coma un aimant gigant foguèt prepausada inicialament per Sir William Gilbert, en 1600, un membre de la cort de la Reina Isabèl I d'Anglatèrra. Foguèt lo primièr a definir lo pòl nòrd magnetic, ont lo camp magnetic terrèstre punta a la verticala, cap a l'interior de la Tèrra. Aquò es la definicion uèi utilizada, encara que lo progrès de la compreneson dels mecanismes geomagnetics prenguèt qualques sègles per èsser destriats.[1]
Expedicions e mesuras[modificar | modificar la font]
La primièra expedicion a aténher lo punt del pòl magnetic nòrd foguèt conduita per James Clark Ross, que l'atenguèt amb lo Cap Adelaïda dins la Peninsula de Boothia lo 1èr de junh de 1831. Roald Amundsen atenguèt lo punt en posicion leugièrament diferenta en 1903. La tresena observacion foguèt conduita per de scientifics de Canadà, Paul Serson e Jack Clark, del Dominion Astrophysical Observatory, que l'atenguèt al lac Allen Lake, dins l'Illa del Prince de Galas[2].
Lo govèrn de Canadà faguèt divèrsas mesuras dempuèi, que mòstran que lo pòl nòrd magnetic es continuament en movement per nòrd-èst. En 1996 una expedicion certifiquèt que la seuna posicion amb magnetomètres e teodolites a 78° 35.7’ N, 104° 11.9’ W[3]. En 2005 en 82.7° N’ 114.4, W° {{{5}}}’ {{{6}}}, a l'oèst de l'Illa d'Ellesmere, dins l'Archipèla Artic Canadian[4]. Durant lo sègle XX se desplacèt de 1100 km, e dempuèi 1970 lo seu movement passèt de 9 km/an a 41 km/an. Se se manteniá a aquel ritme al meteis cap podriá aténher Siberia en cinquanta ans, mas es possible que càmbie de direccion e descelère.
Lo movement es per l'observator una variacion quotidiana ont lo pòl nòrd magnetic descriu aproximativament una ellipsa, amb un desviament maximum de 80 km de sa posicion mejana[5]. Aquel efèit es degut a las perturbacions del camp geomagnetic per de particulas cargadas venent del Solelh.
Nòrd magnetic e declinason magnetica[modificar | modificar la font]
La direccion ont l'agulha d'una bossòla punta es coneguda coma nòrd magnetic. En general, aquela es pas exactament en direccion del Pòl Nòrd magnetic. La bossòla s'alinha segond lo camp geomagnetic local, que vària d'un biais complèxe en foncion del luòc a la superficia de la Tèrra, tanben amb lo temps. La diferéncia angular entre lo nòrd magnetic e lo nòrd vertadièr (definit en referéncia al Pòl Nòrd geografic, d'un punt particular de la Tèrra, es nomenat declinason magnetica. La màger part dels sistèmas de coordenadas son basadas al nòrd vertadièr (puèi lo nòrd cartografic causís una projeccion cartografica) e aquò es abitualament mostrat dins las legendas de las mapas indicant la valor de la declinason magnetica.
Pòl nòrd geomagnetic[modificar | modificar la font]
Coma aproximacion de primièr ordre, lo camp magnetic terrèstre se pòt modelizar coma un dipòl simple (un sistèma de dos cargas de meteis valor, mas de senhals opausats, situats a corta distància l'un de l'autre), desviant de prèp de 11º amb l'axe de rotacion terrèstre e centrat al centre de la Tèrra. Los demais forman un camp non dipolar. Los pòls geomagnetics nòrd e sud son antipòds entre eles, ont l'axe d'aquel dipòl teoric travèrsa la superficia terrèstra. Se lo camp magnetic terrèstre èra un dipòl perfèit alara las linhas del camp magnetic serián verticalas amb los pòls geomagnetics e coïncidirián amb los pòls magnetics. Pasmens, existís una distància entre los pòls magnetics e geomagnetics.
Coma lo pòl nòrd magnetic, lo pòl nòrd geomagnetic atira lo pòl nòrd d'un aimant e, al sens fisic, es en realitat un "pòl sud". Es lo centre de la region de la magnetosfèra ont l'auròra boreala se pòt observar. En 2005 se situada aproximativament 79.74° N’ 71.78, W° {{{5}}}’ {{{6}}}, al nòrd-oèst de la còsta de Groenlàndia,[6] mas se va de l'America del Nòrd a Siberia.
Reversament geomagnetic[modificar | modificar la font]
Al long de las èras geologicas, l'orientacion del camp magnetic terrèstre (e aquel de las autras planetas) pòt cambiar, atal que lo nòrd magnetic ven sud e vice versa — un eveniment conegut coma reversament geomagnetic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coneissement inicials del pòl nòrd magnetic, Natural Resources Canada
- ↑ Istòria de las expedicions al pòl nòrd magnetic, Natural Resources Canada
- ↑ Posição certificada de 1996 do PNM
- ↑ Geomagnetismo – PNM, Natural Resources Canada, acesso Maio 2007
- ↑ Geomagnetisme — Movement Quotidian del PNM, Natural Resources Canada
- ↑ FAQ sus lo camp geomagnetic, National Geophysical Data Center, acesso