text:
Miocèn
Lo Miocèn es lo quatren periòde geologic de l'Èra Cenozoïca. Comencèt fa 23,03 milions d'ans e finiguèt fa 5,332 milions d'ans. En aqueste periòde contunhèt l'enauçament de montanhas coma los Pirenèus, los Alps o Imalaia. L'erosion creada per aquesta orogenèsi foguèt a l'origina de la formacion de sediments e de depauses de petròli dins de zònas qu'èran de fòssas marinas de pauca prigondor. La temperatura èra mai bassa qu'a l'ora d'ara e se formèt la calòta glaciària en Antartida.
Las plantas e los animals del Miocèn èran pro modèrns. Lo nom de Miocèn procedís dels mots grècs ueίwv (meiōn, “mens”) e kaιvός (kainos, “nòu”) e significa "mens nòu" en fasent allusion al fach que l'epòca presentava 18% d'invertebrats marins de mens que lo Pliocèn. Los mamifèrs e los ausèls èran plan establits. Proliferèron las espècias de mamifèrs, entre elas lo rinocèros, lo gat, lo camèl e lo caval amb sas formas primitivas; entre aquestes son incluses los grandes monards, qu'en mai d'Africa, vivián tanben en Asia e al sud d'Euròpa. En las mars, proliferèron balenas e fòcas.


c: text/html

text:
Sèrra del Cadí
La Sèrra del Cadí o lo Cadí es una sèrra del nòrd de Catalonha, exactament dins las comarcas de l'Aut Urgèl, la Bassa Cerdanha e lo Berguedà, que s'estend d'oèst a èst al cors de 40 quilomètres, dempuèi lo passatge dels Gosolans fins al còl de Tancalaporta, separa la Val de la Vansa e l'Aut Berguedà de l'Urgellet e lo Baridà, plan que popularament òm estend lo nom de Cadí fins al Moixeró, la Tosa de Alp fins a la Pedraforca.
La totalitat del Cadí fa partida del Pargue Natural del Cadí-Moixeró, amassa amb la Sèrra de Moixeró, lo massís de la Pedraforca e una granda part de la Tosa de Alp e lo Puigllançada.
Un dels pòrts e dintradas a la sèrra es lo nomenat Portell de Cadí, pòrt de montanha de las municipalitats d'Alàs i Cerc e la Vansa i Fórnols, dins l'Aut Urgèl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
65
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 65 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Popea. De rumors afirmèron que foguèt assassinat per son marit mai aquò es pas confirmat per leis istòrians modèrnes. Au contrari, l'emperaire Neron foguèt prefondament tocat per la disparicion de sa frema. Dins lo corrent de l'annada, un complòt dich conjuracion de Pison foguèt descubèrt. Gropava unei senators e chivaliers romans e foguèt denonciat per un domestic dau senator Flavius Scaevinius. Arrestat e menaçat de torturas, donèt divèrsei noms de personalitats que foguèron a son torn arrestadas. Per contentar lei borrèus, certanei donèron de noms suplementaris d'individús qu'èran pas necessariament implicats. Aquò entraïnèt donc una repression saunosa dins tota l'elèit romana, especialament dins lei mitans intellectuaus (suicidi fòrçat de Senèca... etc.).
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar sa politica de division dei nomadas xiongnus, l'emperaire Mingdi (57-75) establiguèt una garnison chinesa a Duliao (度遼營) a la frontiera entre Xiongus dau Nòrd, ostils a l'Empèri, e Xiongnu dau Sud, aliats e protegits per lo poder imperiau. Aquò permetiá de mantenir la division dau perilhós vesin de China e de defugir, ò au mens de limitar, leis incursions saunosas dei cavaliers arquiers de l'estèpa.


text:
Modèl:M
- Utilizacion
- Permet de crear un ligam vèrs un modèl. Se recomanda particularament pels modèls sens paramètres perque permet lo copiar-empegar.
- Sintaxi
{{M| }}
1: nom del modèl sens l'espaci de nomenatge
Modèl:(obligatòri)
-
- Nòtas
-
- Quand lo nom del modèl conten un "=", cal inserir "1=" davant lo nom per desjogar lo decodatge Wiki. Vejatz lo darrièr exemple.
- Aqueste modèl existís tanben sul Wikiccionari occitan.
- Exemple
- Vejatz tanben
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Proms
Los Henry Wood Promenade Concerts mei generaument aperats BBC Proms o mei simplament los Proms que son ua seria de concèrts durant 8 setmanas e principaument interpretats dehens lo Royal Albert Hall de Londres.
Lo nom que vien deu hèit qu'a l'originada los concèrts qu'èran organizats entà poder escotar en bèth se passejar (se promener en francés). Uei lo dia çò qui demòra d'aquesta tradicion qu'ei ua cèrta informalitat deu darrèr concèrt e la possibilitat de crompar bilhets mens cars en bèth demorar quilhat durant tot lo concèrt.
Lo darrèr concèrt qu'ei ua mena de hèsta on e's cantan cancion patrioticas anglesas.


text:
Conte deu pagés eloquent
Lo Conte deu pagés eloquent qu'ei ua òbra de la literatura egipciana antica on lo protagonista qu'ei un pagés aperat Khonanop qui va entà Egipte dab lo son aso entà véner la soa mercaderia. En bèth passar per las tèrras d'un nòble aperat Rensi. Lo son administrador que fòrça lo pagés a deteriorar lo ben de Rensi entà'u préner l'aso e lo har trucar. Lo pagés que's planh a Rensi qui ei impressionat peu son biais de pleitejar. Lo pagés que pleitejarà devant lo quite faraon abans de's véder tornar lo son ben e de's har autrejar la foncion d'administrador.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Tèxte ieroglific dab transcripcion e traduccion telecargable en PDF.


text:
Guiscard
Guiscard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #èsser desservie, de 1895 a 1955, per un camin de fèrre secondaire a via métrique del ret départemental de l'Oise, #que la connectava a Noyon e Ham.
La commune fut desservie, de 1895 à 1955, par un chemin de fer secondaire à voie métrique du réseau départemental de l'Oise, qui la reliait à Noyon et Ham.


text:
Aepyceros melampus
L' impala es un mamifèr romiaire de l’òrdre artiodactyla, de la familha bovidae, es una polida antilòpa eleganta. Viu en Africa dins las savanas secas.
Mesura de 75 a 95 cm de naut et 120 a 160 cm de long, pesa entre 60 e 80 kg. En general es castanh/burèl e blanc. Los mascles an de grandas banas.
L’impala pòt viure fins a 12 ans dins la savana e 15 ans en captivitat. Se noirís de fuèlhas e d’èrbas cortas.
Es un animal que viu en grop. La sason de la reproduccion dura tota l’annada. La gestacion dura de 6 a 7 meses. La femèla a un sol pichòt a l’encòp, que pesa entre 4 e 5 kg. Atenh sa maduretat sexuala entre 12 e 18 meses.


text:
Bòxa anglesa
La bòxa (si ditz bòxa anglesa per evitar de confondre leis estils de bòxa diferents) es un espòrt de combat onte dos adversaris, de mema categoria de pes, si rescòntran sus un ring, ambé de gants de bòxa afin de limitar lei risques de copadura, e s'escambián de còups de ponhs, portats au visatge e pertot en sús de la cintura. Lo combat si devesís en intervalles de temps, lei rounds, separats per una minuta de repaus anonciat per una campana, onte lo pugilista si poirà far conselhar e sonhar se n'a besonh.


text:
Romba catalana
La romba catalana (en catalan rumba) es un estil musical originari de la comunitat gitana de Barcelona, amb d'influéncias d'estils divèrses provenents mai que mai d'America latina e particularament Cuba.
Pendent las annadas cinquanta e seissanta del sègle XX, l'arribada de musicians latinoamericans qu'arriban a Barcelona amb d'orquèstras, e tanben los viatges nombroses d'unes gitans de Barcelona en Colómbia e Veneçuela per vendre de vestits fan que la musica salsa qu'es a créisser a Nòva York penetre las comunitats gitanas de Barcelona amb una brava poténcia, e fòrça d'aqueles tèmas passan dins lo repertòri dels gitans barceloneses. Es aital que se forma pendent aquelas annadas la basa de çò que vendrà lèu la Romba Catalana.
Demest los represants mai coneguts d'aquesta musica cal citar Peret e el Gato Pérez.
Grops e musicians de romba catalana[modificar | modificar la font]
- Ai, ai, ai
- Gato Pérez
- Peret
- Sinay
- Son como son


text:
Xinjiang
Xinjiang (oigor: شىنجاڭ (Shinjang); chinés: 新疆|新疆; pinyin: Xīnjiāng; , oficialament Region Autonoma Xinjiang Oigor,[1] es una region autònoma de la Republica Populara de China dins lo nòrd oèst del país. Es la region ont demora lo pòble oigor. Conten aperaquí 22 millions d'abitants, amb 10 millions d' Oigors, 10 millions de hans e tanben qualques minoritats (tatars, mongòls, kazakh, tadjikh...). Los Oigors que son un pòble turcofòn.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Xinjang Uyĝur Aptonom Rayoni in SASM/GNC romanization


text:
Bonson (Aups Maritims)
Bonson[1] (Bonson en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perché sus un contrefort del mont Vial, lo vilatge de Bonson domina los vallées del Var e del Estéron de la nautor d'un esperó rocós de mai de 300 mètres.
Bonson es situat a una ora de la còsta e una ora de las stations d'espòrts d'ivèrn de Auron e #Isolar 2000.
Perché sur un contrefort du mont Vial, le village de Bonson domine les vallées du Var et de l'Estéron du haut d'un éperon rocheux de plus de 300 mètres.
Bonson est situé à une heure de la côte et une heure des stations de sports d’hiver d’Auron et Isola 2000.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bonson A totjorn apertengut al comtat de Niça e fasiá partida del grand diocèse de Glandèves.
A partir de la Modèl:S-, la distincion de Bonson passa a divèrses titulars tales que los Liti, los Lascaris, los Chabaud e los De Gubernatis.
Al mièg de la Modèl:S-, amb la avènement d'una Republica durable, la oppression dels senhors desapareis mas las catastròfas naturalas persistenta ; lo 23 de febrièr de 1887, un tremoladís de tèrra endeuille la comuna. Cal comptar egalament amb las malautiás e las invasions d'insèctes destructors de récoltes.
Bonson a toujours appartenu au comté de Nice et faisait partie du grand diocèse de Glandèves.
À partir du Modèl:S-, la seigneurie de Bonson passe à plusieurs titulaires tels que les Liti, les Lascaris, les Chabaud et les De Gubernatis.
Au milieu du Modèl:S-, avec l'avènement d'une République durable, l'oppression des seigneurs disparaît mais les catastrophes naturelles persistent ; le 23 février 1887, un tremblement de terre endeuille la commune. Il faut compter également avec les maladies et les invasions d'insectes destructeurs de récoltes.


text:
Eleutèri
Eleutèri (mòrt en 189) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 13en evesque de Roma de 175 a sa mòrt. Succediguèt a Sostèri (vèrs 166-175) e foguèt remplaçat per Victor Ièr (vèrs 189-199).
Èra originari d'Epira e un disciple d'Anicet (vèrs 155-166). Son pontificat foguèt marcat — coma per sei predecessors — per la lucha còntra leis eresias, especialament gnosticas, dei movements crestians d'Orient. Luchèt tanben còntra l'observacion dei prescripcions alimentaras jusievas per lei crestians. A partir de 180, son accion foguèt facilitada per l'absència de persecucions durant lo rèine de Commòde. Aurià mandat de missionaris dins leis illas britanicas.


text:
Liverieg
Liverieg en breton ( Liffré en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Liffré A situat a 17 km de Roazhon, a 28 km de Fougères, a 20 km de l'estacion TGV de Roazhon, e a 30 km de l'aeropòrt de Roazhon. Una connexion de transpòrt en comun per beguts a assegurat totes los jorns en direccion de Roazhon e de Fougères. La municipalitat a traversat pel autoroute dels Estuaires A84 (échangeurs 26 Liffré-centre e 27 Liffré-Beaugé).
La municipalitat s'estend sus 6 686 a, #que 3 985 li cal de bòsques (bòsc domaniale de Roazhon e bòsc domaniale de Liffré). Del punt d'enguarda de la riquesa de la flore, Liffré fa de partidas municipalitats del departament en possedint en los sieus desparièrs biotopes un nombre important de taxons (espècias), siatz 510 per una mejana communale de 348 taxem e un total départemental de 1 373 taxem (118 familhas). Mai qu'aquel nombre, cal considerar 48 taxem a fòrta valor patrimoniala (totala de 207) ; 18 taxem protegits e 36 apertenent a la lista roja del Massís armoricain (total départemental de 237) [1].
La municipalitat compòrta 2 431 lotjaments #que 147 en immeubles collectius e 219 lotjaments locatifs socials.
Liffré est située à 17 km de Rennes, à 28 km de Felger, à 20 km de la gare TGV de Rennes, et à 30 km de l'aéroport de Rennes. Une liaison de transport en commun par bus est assurée tous les jours en direction de Rennes et de Fougères. La commune est traversée par l'autoroute des Estuaires A84 (échangeurs 26 Liffré-centre et 27 Liffré-Beaugé).
La commune s'étend sur 6 686 ha, dont 3 985 ha de forêts (forêt domaniale de Rennes et forêt domaniale de Liffré). Du point de vue de la richesse de la flore, Liffré fait partie des communes du département possédant dans leurs différents biotopes un nombre important de taxons (espèces), soit 510 pour une moyenne communale de 348 taxons et un total départemental de 1 373 taxons (118 familles). Plus que ce nombre, il faut considérer 48 taxons à forte valeur patrimoniale (total de 207) ; 18 taxons protégés et 36 appartenant à la liste rouge du Massif armoricain (total départemental de 237) [2].
La commune comporte 2 431 logements dont 147 en immeubles collectifs et 219 logements locatifs sociaux.
Istòria[modificar | modificar la font]
La descobèrta de pèças de monedas ancianas sul territòri testifica de l'aucupacion gallo-romaine. La parròquia ne nais al continuament de la ponduda en valor del bòsc de Roazhon. Coma La Bouëxière e Sant-Sulpice-lo-Bòsc al Modèl:XIIe sègle, Liffré, Sérigné e Sant-Aubin-de detlo-Cormier se son constituits mercés als défrichements del Modèl:XIIIe sègle. Terren de caça de predileccion dels comtes de Roazhon e dels ducs de Bretanha, la parròquia se situa sus lo sieu domeni ducal. La parròquia de Sérigné es rapidament ligada al territòri de Liffré ; divèrses prieurés s'i installan jos la proteccion dels ducs. En beneficiant d'una situacion privilegiada sus l'ais de comunicacion Roazhon - Fougères, lo sieu desvolopament apareis lent mas contunh. Liffré A ocupat, coma lo abbaye de Sant-Sulpice, per las tropas francesas #que menaçan Roazhon en 1491, per obligar la duchesse Anne al matrimòni amb lo rei de França. A la Revolucion, Liffré ven çò cap de-luòc de costat e lo sieu desvolopament se prossegueix, sustot mercés a l'espleitacion de las forges de Sérigné, de las carrièras de pèira e a la populacion obrièra del bòsc.
En 1691, lo recteur de Liffré, Thomas Constance, #retre confession al rei per nòu molzuts de dîme #qu'el jouissait en la siá parròquia, saber : lo Bourg, lo Breil, Launay, la Martouais, Colleray, Mordrée, la Plardaye, Fouillard e Champgiron. Lo sieu successor, lo Sr. Bazin, #Declarar que los sieus #dire ne valián 1 590 libres de renda e #qu'el jouissait en mai de la chapellenie de la Benazerie, en valent 80 libres[3].
La populacion de la municipalitat es favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[4].
En 1794, pendent la guèrra de Vendée, lo compte Joseph de Puisaye alavetz en clandestinité continuament a la Revolucion, es en rota per Vitré e la Gravelle e #arribar al bourg de Liffré al cap de 6 a 700 royalistes. Aquela tropa royaliste i aguèt desfach lo 5 de junh de 1794 a Liffré per las companhiás republicanas, Puisaye se #escapar a caval[5],[6].
Al XIXena sègle, los transpòrts ferroviaires secondaires aparescan ; Liffré coneis pas #qu'un fòrça leugièr fléchissement de la siá populacion al en virant del sègle. A partir d'ans 1970, la municipalitat coneis una explosion démographique importanta amb l'estenduda de l'aglomeracion de Roazhon sus la primièra corona.
Lo masatge caseriu de Fouillard dépendait antany de la parròquia de Liffré. Mas dempuèi 1866, los abitants del caseriu demandan lo sieu rattachement a Thorigné, #çò que los a concedits per decrèt de la Mois invalide (de decembre)M. La municipalitat pren alavetz lo nom de Thorigné-Fouillard.
Lo nom de la vila vendriá del nom germanique Liutfred.
La découverte de pièces de monnaies anciennes sur le territoire témoigne de l'occupation gallo-romaine. La paroisse naît à la suite de la mise en valeur de la forêt de Rennes. Comme La Bouëxière et Saint-Sulpice-la-Forêt au Modèl:XIIe siècle, Liffré, Sérigné et Saint-Aubin-du-Cormier se sont constituées grâce aux défrichements du Modèl:XIIIe siècle. Terrain de chasse de prédilection des comtes de Rennes et des ducs de Bretagne, la paroisse se situe sur leur domaine ducal. La paroisse de Sérigné est rapidement rattachée au territoire de Liffré ; plusieurs prieurés s'y installent sous la protection des ducs. Bénéficiant d'une situation privilégiée sur l'axe de communication Rennes - Fougères, son développement paraît lent mais continu. Liffré est occupé, comme l'abbaye de Saint-Sulpice, par les troupes françaises qui menacent Rennes en 1491, pour obliger la duchesse Anne au mariage avec le roi de France. À la Révolution, Liffré devient le chef-lieu de canton et son développement se poursuit, notamment grâce à l'exploitation des forges de Sérigné, des carrières de pierre et à la population ouvrière de la forêt.
En 1691, le recteur de Liffré, Thomas Constance, rendit aveu au roi pour neuf traits de dîme dont il jouissait en sa paroisse, savoir : le Bourg, le Breil, Launay, la Martouais, Colleray, Mordrée, la Plardaye, Fouillard et Champgiron. Son successeur, M. Bazin, déclara que ses dîmes valaient 1 590 livres de rente et qu'il jouissait en plus de la chapellenie de la Benazerie, valant 80 livres[7].
La population de la commune est favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l'anniversaire de l'exécution de Louis XVI, accompagnée d'un serment de haine à la royauté et à l'anarchie, fêtée à partir de 1795[8].
En 1794, pendant la guerre de Vendée, le compte Joseph de Puisaye alors en clandestinité suite à la Révolution, est en route pour Vitré et la Gravelle et arriva au bourg de Liffré à la tête de 6 à 700 royalistes. Cette troupe royaliste fut défaite le 5 juin 1794 à Liffré par les compagnies républicaines, Puisaye s'échappa à cheval[9],[10].
Au XIXena siècle, les transports ferroviaires secondaires apparaissent ; Liffré ne connaît qu'un très léger fléchissement de sa population au tournant du siècle. À partir des années 1970, la commune connaît une explosion démographique importante avec l'extension de l'agglomération de Rennes sur la première couronne.
Le hameau de Fouillard dépendait autrefois de la paroisse de Liffré. Mais dès 1866, les habitants du hameau demandent leur rattachement à Thorigné, ce qui leur est accordé par décret du Mois invalide (décembre)M. La commune prend alors le nom de Thorigné-Fouillard.
Le nom de la ville viendrait du nom germanique Liutfred.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, mapa pàg. 170.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, carte p. 170.
- ↑ Archiu départementales de Ille-e-Vilaine e de la Loire-Inferiora.
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Alphonse Beauchamp, Istòria de la guèrra de Vendée e de las Chouans, Tome tresena, París, Giguet e Michaud, 1806, pàg. 70. [1]
- ↑ França militar, Istòria de las armadas francesas de tèrra e de mar de 1792 a 1837, Tome segonda, París, Delloye, 1838, pàg. 2, [2].
- ↑ Archives départementales d'Ille-et-Vilaine et de la Loire-Inférieure.
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399
- ↑ Alphonse Beauchamp, Histoire de la guerre de Vendée et des Chouans, Tome troisième, Paris, Giguet et Michaud, 1806, p. 70. [3]
- ↑ France militaire, Histoire des armées françaises de terre et de mer de 1792 à 1837, Tome deuxième, Paris, Delloye, 1838, p. 2, [4].


text:
Chauvency-le-Château
Chauvency-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1285, lo comte de Chiny, Louis de Looz, establit a Montmédy, e lo sieu fraire, Gérard de Looz, senhor de Chauvency, n'organizan de somptueuses festivités e i convidan per joutes e per un tournoi mai de Modèl:Nombre, venguts de Alsace, de Lorraine, dels marges del lac Léman o de las ribas de la mar del Nòrd, e meteis de Angleterre !
Los Luxemborg, Florent d'Enaut, Philippe de Chiéti (fils de #Jaire de Dampierre, comte de Flandre), los Salm e Blâmont, los Âpremont (de Apremont-lo-Bòsc e de Dun-sus-Meuse), Briey, Esch-sus-Segura e Hattstatt ne son los principals eròis... Als costats dels Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Linha (familha), Fléchin, Baissy de Bachy (?) O Béchy (?), Montigny-En-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Sant-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, del comte de Sancerre, Prega (de La Fermetat) senhor de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange o Leiningen, Munsheim de Monsheim, Escuelhètz-Castell, Creuë, Adornes, Thil (separacion de Azannes-e-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers o de Mont-Villers, de Cuminières o Cumières, #Jaire de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi De Neuville-sus-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-las-Bains, Gevigni o Gviwini de Juvigny-sus-Loison, Watronville e tant d'autras...
Jacques Bretel conta aquelas fèstas brilhantas ont se jògue, joute, rime, beu, canta, dança e riu, en un reportatge fòrça poétique (ont an descrich de nombrós blasons en lo tèxt o los miniatures) : Lo Tournoi de Chauvency.
Los manuscrits de Mos, de Oxford[1] e de Rems conserven aquel preciós testimoniatge. Aqueles tèxtes en ancià francés del treizième sègle an #èsser tradusits intégralement en francés modèrn l'an 1997. Aquela traduccion, calquée sus l' originala, imita los vèrses octosyllabiques e rimés, ne conserva lo ritme e la cadence, ne restituissi l'art de las formulas e tota la poesia originelle.
En 1490, s'es produsit un eveniment fòrça mens espectacular que lo tournoi mas plan de coneguts istorians perque i aguèt contat en detalh per #çò qu'en #èsser lo principal protagoniste. N'efièch, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, i aguèt trach a Mètz amb lo sieu paire lo 3 de novembre 1490 e empresonat dins lo castèl de Chauvency pendent catorze mes. A contat en long e n'ample aquela mésaventure en la siá Cronica e en lo sieu Periodic. Aqueles dos relats complémentaires son fòrça interessantes en mai d'un títol. Ofrisson n'efièch un testimoniatge extraordinari sus la mœurs de l'epòca tant per çò qu'es de cèrtas formas de criminalité #que maints usatges de la vida jornalièra. En fach, de Vigneulles pas vacil·la pas a entretallar lo sieu relat de notations mai o mens longas en relacion amb los eveniments #que se son produsits a Mètz o en un autre luòc pendent lo sieu incarcération, sustot la traïson de Texans de Landremont #que voliá liurar Mètz al pòrti de Lorraine. Aqueles tèxtes #que se podiá pas trobar #que ne ancià francés en l'edicion venguda escassa de Charles Bruneau an #èsser reeditats en francés modèrn l'an 2002 a las edicions de la Joyeuserie sises a Dampicourt a Belgica jol títol « I aviá la cœur entre doas pèiras », frasa de l'autor #qu'exprimís aital la siá angoisha de presoèr.
En 1285, le comte de Chiny, Louis de Looz, établi à Montmédy, et son frère, Gérard de Looz, seigneur de Chauvency, organisent de somptueuses festivités et y invitent pour des joutes et pour un tournoi plus de Modèl:Nombre, venus d’Alsace, de Lorraine, des rives du lac Léman ou des rivages de la mer du Nòrd, et même d’Angleterre !
Les Luxembourg, Florent de Hainaut, Philippe de Chiéti (fils de Gui de Dampierre, comte de Flandre), les Salm et Blâmont, les Âpremont (d'Apremont-la-Forêt et de Dun-sur-Meuse), Briey, Esch-sur-Sûre et Hattstatt en sont les principaux héros... aux côtés des Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Ligne (famille), Fléchin, Baissy de Bachy (?) ou Béchy (?), Montigny-en-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, du comte de Sancerre, Prie (de La Fermeté) seigneur de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange ou Leiningen, Munsheim de Monsheim, Trie-Château, Creuë, Ornes, Thil (écart d'Azannes-et-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers ou de Mont-Villers, de Cuminières ou Cumières, Gui de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi de Neuville-sur-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-les-Bains, Gevigni ou Gviwini de Juvigny-sur-Loison, Watronville et tant d'autres...
Jacques Bretel raconte ces fêtes brillantes où l'on joue, joute, rime, boit, chante, danse et rit, dans un reportage très poétique (où sont décrits de nombreux blasons dans le texte ou les miniatures) : Le Tournoi de Chauvency.
Les manuscrits de Mons, d'Oxford[2] et de Reims conservent ce précieux témoignage. Ces textes en ancien français du treizième siècle ont été traduits intégralement en français moderne en 1997. Cette traduction, calquée sur l'originale, imite les vers octosyllabiques et rimés, en conserve le rythme et la cadence, en restitue l'art des formules et toute la poésie originelle.
En 1490, s’est produit un événement beaucoup moins spectaculaire que le tournoi mais bien connu des historiens car il fut raconté en détail par celui qui en fut le principal protagoniste. En effet, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, fut enlevé à Metz avec son père le 3 novembre 1490 et emprisonné au château de Chauvency durant quatorze mois. Il a raconté en long et en large cette mésaventure dans sa Chronique et dans son Journal. Ces deux récits complémentaires sont très intéressants à plus d’un titre. Ils offrent en effet un témoignage extraordinaire sur les mœurs de l'époque tant en ce qui concerne certaines formes de criminalité que maints usages de la vie quotidienne. De fait, de Vigneulles n’hésite pas à entrecouper son récit de notations plus ou moins longues concernant les événements qui se sont produits à Metz ou ailleurs durant son incarcération, notamment la trahison de Jean de Landremont qui voulait livrer Metz au duc de Lorraine. Ces textes qu’on ne pouvait trouver qu’en ancien français dans l’édition devenue rare de Charles Bruneau ont été réédités en français moderne en 2002 aux éditions de la Joyeuserie sises à Dampicourt en Belgique sous le titre « J’avais le cœur entre deux pierres », phrase de l’auteur qui exprime ainsi son angoisse de prisonnier.


text:
Sant Andrieu de Cracòvia
La glèisa Sant Andrieu de Cracòvia es una glèisa fortificada romanica bastida au sègle XI dins la vila de Cracòvia. Fa partida dei bastiments pus ancians de l'anciana capitala de Polonha e foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge mongòl de 1241. Acabada en 1098, conoguèt divèrsei apondons fins a 1639. Lei pus importants regardan la decoracion interiora que foguèt transformada dins lo corrent dau periòde barròc e l'installacion de dos dòmas octogonaus a la cima dei tors.


text:
626
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 626 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Invasion de l'Empèri per una coalicion gropant Avars, Eslaus e Sassanidas que comencèron lo sètge de Constantinòple. Dirigida per lo patriarche de la vila que capitèt d'unificar la populacion còntra l'invasion de pòbles pagans, la defensa de la capitala aprofichèt la poissança de la flòta romana per empachar leis asalhidors de menar d'assauts comuns. En particular, leis Avars deguèron faciar de pèrdas importantas e lo sètge mau capitèt.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Maridatge entre K'inich Janaab' Pakal Ièr e la filha dau senhor de la vila de Totkan.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Revirada d'una campanha en Anatolia per atacar Constantinòple maugrat la formacion d'una coalicion importanta ambé leis Avars e divèrsei pòbles eslaus qu'ataquèron la capitala romana dempuei lo nòrd.


text:
Mamot
Lo mamot (del rus ancian MaMMoT, uèi MaMoHT) es caduna de las espècias del genre atudat Mammuthus, encara que lo mamot per excelléncia es lo mamot lanut, M. primigenius, de las caissòlas longas e acorbaissadas, que s'en son trobats d'exemplars sebelits dins lo permafrost de Siberia. Las espècias qu'abitavan pus al nòrd, avián una cubèrta de pel long que los protegissiá dels freds glacials. Vivián dins las regions septentrionalas d'Euròpa, Asia, America del Nòrd e America Centrala. Los còrses de mamots gelats an generalament un gra de conservacion tan bon, que mai d'un can dels cercaires se son noirits de lor carn. S'es prepausat de clonar d'exemplars desgelats per fin de far reviure aquela espècia. Al delà de la carn gelada, en Siberia se trobèron de quantitats grandas d'evòri que foguèt utilizat coma article de comèrci pendent fòrça sègles. Los mamots an per origina l'elefant asiatic après la division dels elefants africans, doncas lo mamot èra mai pròche de l'elefant asiatic qu'aqueste darrièr de l'elefant african. Ja que i a un cas reüssit de crosament de las varietats asiatica e africana, se crei que se los mamots existiguèsson actualament, se podrián crosar amb la varietat asiatica e, per aquò, s'es imaginat de recrear aquela espècia en prenent de semen glaçat de mamot e en l'utilizant per tal d'emprenhar una elefanta. Los crosaments futurs eliminarián los caractèrs pròpris de l'elefant asiatic fins a arribar a un mamot totalament reconstruch. Ça que la, s'es encara pas trapat de semen pro intacte coma per començar l'experiéncia.


text:
Avalanca
Una avalanca (var. lit, eslit, lavanca, lhavet, avalancha, eslur , chalança, chalancha, lavancha, nevèra, (a)glot, lau, laueg) es una massa de nèu que se precipita pel versant d'una montanha. En relacion amb aquesta primièra significacion aqueste mot s'utiliza tanben per descriure una acumulacion de faches dins un moment determinat. Las avalancas de nèu se produson quand i a rompedura d'equilibri del mantèl nevós. Aquesta rompedura d'equilibri e l'avalanca que seguís pòdon èsser espontanèas o provocadas.
Avalancas espontanèas[modificar | modificar la font]
Se produson per un excès d'acumulacion de nèu o per un cambiament dins las condicions de la massa de nèu. L'excès d'acumulacions se produtz al temps de nevadas importantas e son normalament de nèu polvàs novèla. Dins aquesta categoria entrarián las purgas continuas que se produson dins los luòcs mai penjadís de las montanhas, dins los tucs e dins los canals pus dreches, ont la nèu trapa pas de sosten e ont per aquò se vuejan fòrça sovent. Las avalancas espontanèas pòdon èsser causadas tanben per una alteracion de las condicions que mantenon establa la massa de nèu. Los auments de temperatura e la pluèja, son las alteracions mai frequentas e afèctan la nèu de tota qualitat: la nèu polvàs, per que aumenta de pes relatiu dins la superfícia fins al punt que los jaces inferiors la pòdon pas pus suportar; las grandas placas de nèu ventada, pr'amor que se trencan dins una linha dempuèi la quala la placa lisa; la nèu de prima o umida, per que aumenta sa fluiditat e lisa sus d'autres jaces de nèu endurcida, sense transformar, e tanben sul quite sòl, en se nomenant alavetz "avalanca de fons". D'entre las avalancas espontanèas, las mai perilhosas son las de nèu polvàs: se destacan d'un punt pro naut de la montanha e atal davalan en aumentar lor volum e lor velocitat que pòt arribar a 200 km/h. La combinason de massa e velocitat fan que son enòrmament destructritz: de grands arbres e de bòsques entièrs son desrasigats e asclats per la nèu, de ròcas de totas talhas son arrancadas de son lièch e empenhudas. Es frequent que quand una avalanca de nèu polvàs arriba al fons d'una val pas tròp larga, cobrís los rius e ribièras e arriba a remontar per inèrcia sul versant opausat. Es fòrça pauc probable que de personas o d'animals abastats per una avalanca de nèu polvàs pòscan subreviure. Ça que la, coma aquestas avalancas se produson regularament dins los meteisses luòcs, sovent evidents, conven d'evitar la zona que pòdon afectar. Aquesta règla a d'excepcions; atal, en genièr de 1996 dins los Pirenèus se produguèron d'avalancas nombrosas de nèu polvàs de grandas dimensions qu'afectèron de zonas infrequentas. Tanben dins los Alps, ont al delà causèron de pèrdas seriosas de vidas e d'installacions. Las avalancas espontanèas de placa e las de nèu umida son fòrça mens perilhosas, per que lor portada es fòrça menora, en mai de lor volum e velocitat.
Avalancas provocadas[modificar | modificar la font]
Normalament, en cas d'avalancas provocadas de nèu polvàs, la rompedura se produtz per subrecarga, quand una o mantuna personas o animals dralhan una superfícia de nèu pro penjadissa. Lor pes provòca una subrecarga que romp l'equibri e la massa de nèu se destaca, d'en primièr jos lo luòc de passatge, mas immediatament tanben per dessús, per que pèrd son sosten inferior. Los èssers qu'an provocat l'avalanca son inevitablament emportats e lor subrevida es improbabla. A mai de l'espessor de nèu e del gra de la penda existisson d'autres factors al traversar dels pendís expausats: lo pus important es l'existéncia de mantun jaç de nèu, que pòdon restar pauc coesionats, en rason de diferéncias de densitats e tanben de temperaturas, en causant dins aqueste darrièr cas la nomenada "fractura termica". Existisson de subrecargas provocadas naturalas pus raras: la casuda de "lindal" de nèu es la mai classica. Lo meteis passatge de personas -quasi tostemp amb esquís e vers lo naut- pòt talhar la superfícia de las placas de nèu formadas pel vent. Se la penda es sufisenta, la placa lisarà coma dins lo cas de la rompedura espontanèa. Naturalament dins aqueste cas las avalancas de placa son perilhosas, per que emportaràn l'esquiaire que las provòca e los que son dins sa traça. Son lo cas d'avalancas provocadas mai frequent. A condicion d'un salvament pus rapid que lo temps d'asfíxia o d'ipotèrmia es possibla de subreviure. Las avalancas provocadas de nèu de prima, umida e pesuga, que son frequentament causadas pels esquiaires en davalar, son las mens perilhosas: lor velocitat es fòrça lenta e lor portada tanben, çò que fa qu'es possible e simple d'evitar lor trajectòria.
Escala de perilh[modificar | modificar la font]
Dins las activitats ivernalas de montanha las avalancas se pòdon evitar amb una coneissença corrècta del luòc e una avaloracion continua del terren. En fach, son un dels perilhs objectius dins la practica de l'alpinisme e singularament de l'esquí de montanha. Donc, ont se practica aquestes dos espòrts se publica de donadas obtengudas jornalièrament en aganchant de mesuras sus lo terren- de "butletins de nèu" ont s'avalora lo risc d'avalanca dins una zona determinada, segon una "escala de perilh" amb de valors que son omogenèas per Euròpa tota.


text:
Estereoquimia
L'estereoquimia qu'ei ua branca de la quimia qui s'interèssa a la disposicion dens l'espaci de las moleculas quimicas e mei que mei a las moleculas quiraus (moleculas qui, com las duas mans, be semblan parièras mes que shens estar brica superpausablas).
Se l'estereoquimia que tanha ambz la quimia minerau e la quimia organica, la grana majoritat deus compausats estudiats per aquesta disciplina que son moleculas organicas ; la rason que n'ei en purmèr la complexitat qui pòt anar hèra luenh deus compausats organics e, sustot lo hèit que sian bastits dab atòms de carbòni tetravalents e qui poden formar un tetraèdre ligat dab quate grops quimics diferents en formar atau un carbòni quirau. Duas moleculas dab aus mens un carbòni quirau que poden aver la medisha composicion, ua estructura hèra pròcha mes totun non pas poder estar superpausadas (e, atau, aver proprietats fisicas, quimicas o biologicas diferentas).
La formula bruta e la formula desenvolopada d'ua molecula non son pas brica sufisentas entà representar la forma e donc d'ua molecula quimica. Pas sonque la representacion dita representacion de Cram o ua projeccion de Fischer be permeten de visualizar l'arrengament dens l'espaci deus diferents grops d'un carbòni quirau.
Istoricament l'estudi de l'estereoquimia que debutè en 1849 quan Louis Pasteur e descrobí que creats sau gessit de l'acid tartric qu'avèvan la proprietat de desviar la lutz polarizada mentre que d'autes non pas. Aquesta proprietat diferenta de duas moleculas de medisha composicion que ho aperada isomeria optica. En 1874, Jacobus Henricus van't Hoff e Joseph Achille Le Bel que descrobín qu'aquesta proprietat qu'èra devuda a la preséncia d'un carbòni quirau.


text:
Patrimòni Mondial de l'Umanitat
Lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO o Patrimòni Mondial de l'Umanitat es una lista de luòcs excepcional al nivèl natural o cultural designat per l'UNESCO, aquesta lista existís dempuèi lo 16 de novembre de 1972. La tòca primièra es de conservar los luòcs, en 2008 i a 851 luòcs classat al patrimòni, 660 culturals, 166 naturals e 25 mixtes, dins 141 estats amb 10 en Occitània[1].
En 2007, lo concèpte de Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat foguèt definit.
Somari
Critèris de seleccion[modificar | modificar la font]
Per figurar dins la lista del Patrimòni Mondial, i a 6 critèris pels luòcs culturals e 4 critèris pels luòcs naturals[2] :
Luòc cultural[modificar | modificar la font]
- Representar un cap d'òbra del gèni creator uman.
- Testimoniar d'un escambi d'influéncias considerable pendent un periòde donat o dins un airal cultural determinat sus lo desvolopament de l'arquitectura o de la tecnologica, de las arts monumentalas, de la planificacion de las vilas o de la creacion de païsatges.
- Aportar un testimoniatge unic o almens excepcional sus una tradicion culturala o una civilizacion viventa o desapareguda.
- Ofrir un exemple eminent d'una mena de construccion o d'ensemble arquitectural o tecnologica o de païsatges illustrat un o de periòdes significatius de l'istòria umana.
- Èsser un exemple eminent d'establiment uman tradicional, de l'utilizacion tradicionala del territòri o de la mar, que siá representatiu d'una cultura (o culturas), o de l'interaccion umana amb l'environament, especialament quand aqueste es vengut vulnerable jos l'impacte d'una mutacion irreversibla.
- Èsser dirèctament o materialament associat a d'eveniments o de tradicions viventas, d'idèas, de cresenças òbra artisticas e literàrias amb una significacion universala excepcionala.
Luòc natural[modificar | modificar la font]
- Representar de fenomèns naturals o d'airals d'una beutat naturala e d'una importància estetica excepcionalas.
- Èsser d'exemples representatius de grands estadis de l'istòria de la tèrra, inclús lo testimoniatge de la vida, de procediment geologic en cors dins lo desvolopament de formas terrèstras o d'elements geomorfics o fisiografics amb una granda significacion.
- Èsser d'exemples representatius de procediments ecologics e biologics en cors dins l'evolucion e lo desvolopament d'ecosistèmas e comunautats de plantas e d'animals terrèstres, aqüatics, costièrs e marins.
- Conténer los abitats naturals pus representatius e pus importants per la conservacion in situ de la diversitat biologica, inclús los, ont subrevivon d'espècias menaçadas amb una valor universala excepcionala del vejaire de la sciéncia o de la conservacion.
Occitània[modificar | modificar la font]
En Occitània, 12 luòcs son dins la lista :
- Albi, centre istoric
- Monuments romans e romanics d'Arle
- Aurenja: teatre antic e Arc de Trionf
- Avinhon: lo Palais dels Papas, Pont d’Avinhon e ensemble episcopal
- Bordèu, Pòrt de la Luna
- Jurisdiccion de Sent Milion
- Los Camins de Sant Jaume
- Ciutat de Carcassona
- Pont de Gard
- Canal de las Doas Mars
- lo Mont Perdut
- Caunas ornadas de la valada de Vesera
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Vaujany
Nom desconegut en arpitan (Vaujany en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo sieu istòria s'inscriu prigondament en aquela de la província del DAUPHINE, #que n'èrem lo darrièr bastion abans la SAVOIE. Aquela municipalitat d'Anautita montanha fòrça vasta (7154 ectaras) aviá una activitat essencialament d'agricultura de montanha e de ramaderia fins a i a una vintena d'ans. A començat a patir lo fenomèn de desertització per continuament d'una rentabilitat clarament insufisenta ligada a l'agricultura de montanha. Los grands trabalhs de disposicion de Grand Ostal an accelerat aquel fenomèn.
L'istòria de Vaujany s'inscriu prigondament en aquela de la província del DAUPHINE, #que la municipalitat n'èra la darrièra bastion abans la SAVOIE. Aital, lo fach d'èsser situat sus aquel luòc de passatge estrategic a fòrça segurament contribuit a una fréquentation d'aqueles luòcs per l'òme en temps fòrça alunhats. Avèm pas, a Vaujany, trobat de traça ( pèiras tombales, esturments, instruments de caça) de las primièras incursiós umanas en las Alpes, datadas de 8 000 ans av JC, mas se pòt sens risc de s'enganar indicar mai que traces d'abitat permanent en datant de l'edat del bronze, siatz 800 ans av JC, an #èsser d'amassadas n'altitud sus una autra via de passatge cap a l'Itàlia, près del caulet del Lautaret.
De contunh los hordes Cèltas an poblat la vallée de la Romanche, a 10 km d'aicí, mai justament la peuplade de las UCENNIS, #qu'a donat lo sieu nom al Oisans.
Mai tard, los Romains avides de conquistas guerreres son passats per ailà, regatge en las Grandas Rousses #que nosautras surplombent de las traces de las siás famosas vias romaines, e egalament d'espleitacions minaires doncas que las montanhas #qu'environan son truffées de minaria : còder, de sòus e carbon. De contunh, en l'òrdre, los ALAMANS, venguts de Soïssa, de contunh los BURGONDES, dels scandinaves, aital coma los terribles LOMBARDS, déferlent dins las nòstras montanhas, seguits qualques sègles mai tard per visitants al tintura basané #que s'esperava pas pas en d'òc anautitas contrées : los SARRAZINS, #qu'an daissat traça de la siá implantacion dins lo vilatge vesin de VILLARD-#RETROCEDIR jos forma d'un canal de adduction d'aiga. Se sap #qu'èran eles tanben friands de metals precioses. Es ailà una istòria plan anciana, me diretz, mas sèm descendents d'aquelas envahisseurs successius...
Son histoire s'inscrit profondément dans celle de la province du DAUPHINE, dont nous étions le dernier bastion avant la SAVOIE. Cette commune de Haute montagne très étendue (7154 hectares) avait une activité essentiellement d'agriculture de montagne et d'élevage jusqu'à il y a une vingtaine d'années. Elle a commencé à subir le phénomène de désertification par suite d'une rentabilité nettement insuffisante liée à l'agriculture de montagne. Les grands travaux d'aménagement de Grand Maison ont accéléré ce phénomène.
L'histoire de Vaujany s'inscrit profondément dans celle de la province du DAUPHINE, dont la commune était le dernier bastion avant la SAVOIE. Ainsi, le fait d'être situé sur ce lieu de passage stratégique a très certainement contribué à une fréquentation de ces lieux par l'homme dans des temps très reculés. Nous n'avons pas, à Vaujany, trouvé de trace ( pierres tombales, outils, instruments de chasse) des premières incursions humaines dans les Alpes, datées de 8 000 ans av JC, mais on peut sans risque de se tromper indiquer que des traces d'habitat permanent datant de l'âge du bronze, soit 800 ans av JC, ont été trouvées en altitude sur une autre voie de passage vers l'Italie, près du col du Lautaret.
Puis les hordes Celtes ont peuplé la vallée de la Romanche, à 10 km d'ici, plus précisément la peuplade des UCENNIS, qui a donné son nom à l'Oisans.
Plus tard, les Romains avides de conquêtes guerrières sont passés par là, laissant dans les Grandes Rousses qui nous surplombent des traces de leurs fameuses voies romaines, et également d'exploitations minières puisque les montagnes qui nous entourent sont truffées de minerais : cuivre, argent et charbon. Puis, dans l'ordre, les ALAMANS, venus de Suisse, puis les BURGONDES, des scandinaves, ainsi que les terribles LOMBARDS, déferlent dans nos montagnes, suivis quelques siècles plus tard par des visiteurs au teint basané que l'on n'attendait pas dans de si hautes contrées : les SARRAZINS, qui ont laissé trace de leur implantation dans le village voisin de VILLARD-RECULAS sous forme d'un canal d'adduction d'eau. On sait qu'ils étaient eux aussi friands de métaux précieux. C'est là une histoire bien ancienne, me direz-vous, mais nous sommes des descendants de ces envahisseurs successifs...


text:
Château-l'Abbaye
Château-l'Abbaye es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Cèrts chroniqueurs pretenon que l'origina del nom de la municipalitat proven d'una Abbaye fondada pel rei Louis lo Bègue.
- En 1140 après lo sieu abandon lo abbaye a restaurat per Evrard Radoulx, châteleain de #Virar e prince de Mortagne #que volut i èsser enterré.
- Los primièrs hostes son de fraires del Abbaye de Vicogne de contunh dels fraires de l'òrdre dels Prémontrés.
- En 1141 lo abbaye a mencionat en los actes de l'avesque de Arras Alvise
- certains chroniqueurs prétendent que l'origine du nom de la commune provient d'une Abbaye fondée par le roi Louis le Bègue.
- En 1140 après son abandon l'abbaye est restaurée par Evrard Radoulx, châteleain de Tournai et prince de Mortagne qui volut y être enterré.
- les premiers hôtes sont des moines de l'Abbaye de Vicogne puis des moines de l'ordre des Prémontrés.
- En 1141 l'abbaye est mentionnée dans les actes de l'évêque d'Arras Alvise.


text:
Mòstra de Venècia
La Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia idem Mostra di Venezia o mai simplament la Mostra, es un festenal cinematografic, una mòstra d'art cinematografic, que se debana dempuèi 1932 dins la ciutat dels Dògis, al Lido, dins lo ja istoric Palazzo del cinema, per çò essencial.
Coneguèt mantun nom oficial, que lo primièr foguèt Esposizione internazionale d'Arte cinematografica l'annada de sa creacion.
Ne comencèt l'aventura amb la volontat pròpria e determinada de Benito Mussolini, per tal de, bèl primièr, li ne far lo contra a Hollywood, e bèl segond, se trobar de tombadas pel cinèma transalpin amb, que se ne concretizarà d'unas annadas apuèi, la creacion de Cinecittà e los sius complèxe e malhum d'estudios gigantals, en 1936-1937 al sud-èst de la capitala italiana.Sempre dins la meteissa amira de contarotlar o almens dominar lo mercat del filme europèu, e quitament mondial, o aguèssen pogut far... O faguèt tot quitament lo Duce per o s'abastar, amb moltas leis de proteccion de la produccion nacionala.En de badas benlèu per una dominacion planetària,mas pro sufisentas pr'aquò, per n'aver atal fondamentat tot lo cinèma italian.
Tot lo long de la siá ja longa istòria, n'aguèt lo meriti la Mostra, entre autres e molts, d'abrivar, per exemple, la coneissença del cinèma japonés en Euròpa, en li decernir lo siu trofèu màger, lo Leon d'Aur, a n'Akira Kurosawa per Rashomon tre 1951.
Seguiguèt un autre guerdonat de la recompensa màger nipon, n'Hiroshi Inagaki, amb lo siu Muhomatsu no Issho (idem Lo Buta-buta), en 1958.Tanben se ne floquèron en Kenji Mizoguchi, de dos Leons d'argent en 1953 pel siu cap d'òbra excepcional Ugetsu Monogatari ...Conte de la luna vaira e Sansho Dayu ...L'intendent Sansho l'an seguent, quand los autres festivals europèus ne fasián los refastinhoses, en tot rufir lo siu nas tapat, davant las òbras japonesas, de tan malaisit exportar e comprene, çò disián.Quitament se li n'autregèron pas jamai la recompensa suprèma (malgrat un omenatge postum excepcional de la retrospectiva de son òbra complèta, en 1980...) Lo quite AK tornèt recebre un Leon d'argent per Shichinin no Samurai ...Los sèt samorais en 1954, ex aequo amb lo mèstre de Quiòto.
Ne foguèt aiceste un dels meritis màgers de Venècia de trencar la vision aquela e tant estequida d'Occident fàcias a ailò tot que diferent, autre, e produch d'una civilizacion millenària.Se ne passarà exactament o quasi çò meteis amb los cinèmas indian, corean o chinés, per sonque parlar dels asiatics, mas n'auriam tot parièr pogut parlar del brasilièr, o dels cinèmas arabis, d'Africa, e d'endacòm mai.
Èra lo temps (ne sèm a parlar de las annadas 60 del sègle passat) qu'un François Truffaut, per exemple, al festenal de Canas, voliá pas veire de filmes d'en Satyajit Ray perque, çò disiá, ne vòli pas veire d'istòrias de mond que manjan amb las mans (sic).O s'èra un pecic d'umor trufaldian, d'un Truffaut qu'aital se trufava d'el meteis... o li volèm ben concedir, amb un dobtàs màger totun.
Balalin balalan, plan planin, pian pianino, se ne faguèt endavant la Mostra, fins a n'èsser una de las 3 manifestacions cinematograficas que mai ne comptan al mond, amb lo siu vesin (gaireben...) Festenal de Canas, e la ceremònia de l'Oscar, los Oscars d'Hollywood, a Nuestra Señora de los Ángeles (... Porciunculo... and so on!!) ailaluènh, tan luènh de Sant Marc.
Somari
- 1 Las Recompensas
- 2 La Mostra
- 3 Lo Palmarès
- 4 A l'entorn del palmarès
- 5 Premiats famoses
- 6 Non premiats famoses
- 7 La Mostra & la Biennale di Venezia
- 8 Istoria de la Mostra
- 9 Impacte mediatic
- 10 Venècia, Canas & Hollywood
- 11 Bilanç & perspectivas
- 12 Citacions
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Nòtas & referéncias
Las Recompensas[modificar | modificar la font]
Guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Leon d'Aur
- Leon d'Aur del melhor filme (1946 -
- Leon d'Aur per la carrièra (1969 -
- Leon d'Argent
- Grand prèmi de la jurada (1951 -
- Prèmi especial de la mesa en scèna (1990 -
- Copa Volpi
- Copa Volpi melhor actor (1934 -
- Copa Volpi melhora actritz (1934 -
- Prèmi Osella
- Prèmi Osella melhor scenari (2005 -
- Prèmi Osella melhora contribucion tecnica (2002 -
Guerdons suprimits[modificar | modificar la font]
- Prèmi San Marco (2002 - 2003)
- Copa Volpi melhor actor dins un segond ròtle (1993 - 1995)
- Copa Volpi melhora actritz dins un segond ròtle (1993 - 1996)
- Copa Mussolini (1934 - 1942)
La Mostra[modificar | modificar la font]
La seleccion[modificar | modificar la font]
Lo Programa[modificar | modificar la font]
La Jurada[modificar | modificar la font]
Lo Palmarès[modificar | modificar la font]
Lo Leon d'Aur[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras recompensas e guerdons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del palmarès[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Non premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La Mostra & la Biennale di Venezia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Istoria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Genèsi[modificar | modificar la font]
Lo periòde faissista[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1945 - 1968[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1968 fins ara[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Impacte mediatic[modificar | modificar la font]
Resson en Itàlia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Venècia, Canas & Hollywood[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bilanç & perspectivas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Istòria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Publicacions de la Mostra[modificar | modificar la font]
Istòria generala del cinèma[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ... una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de la Mostra de Venècia e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues: Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (grand format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?


text:
1027
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1027 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Reiaume de Borgonha e d'Arle[modificar | modificar la font]
La chausida dau rèi de Borgonha Conrad II d'adoptar l'emperaire germanic coma senhor e eiretier marquèt l'integracion de son reiaume au sen de l'Empèri que venguèt efectiva après sa mòrt en 1039.
França[modificar | modificar la font]
Incendi de Cambrai e de Tors. En Borgonha, la chausida dau rèi de Borgonha Conrad II d'adoptar l'emperaire germanic coma senhor e eiretier marquèt lo partiment de la region entre França (que teniá lo ducat de Borgonha) e lo Sant Empèri.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Data probabla d'una expedicion de Cnut lo Grand que s'acabèt per un tractat negociat ambé Malcolm II. Au contrari de sei predecessors dau Reiaume de Wessex qu'avián la reconoissança de sa primautat sus l'illa, Cnut obtenguèt solament una promessa de patz e d'amistat marcant una demenicion de l'influéncia anglesa dins leis afaires escocés.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Reforma de l'Ostau dau Saber dau Cairo que son ensenhament religiós adoptèt un programa pus consensuau en causa de l'ostilitat fòrta de la populacion sunita de la vila.


text:
L'Idiòt
L'Idiòt (Hakuchi del sieu títol original japonés vertadièr) es lo segond filme amb Setsuko Hara (aprèp Regreti ges ma joventut en 1946) del realizator japonés originari de l'illa d' Hokkaido, Akira Kurosawa, realizat en 1951.
Interpretat tanben per l'immens Toshiro Mifune, que se ne convertirà lèu en lo sieu actor preferit e fetiche dels caps d'òbra màgers e encara venidors (que n'es aiceste lo segond, un an aprèp Rashomon, maldespièch e censura e bestiesa umana...), atal, e forra-borra, Los Sèt Samorais, Lo Castèl de l'aranha o Barbarossa e ca nado.
Grand amator e aimador de la literatura russa (que la legissiá dins la lenga, òc-ben-òc!), n'aviá sempre somiat de ne transportar l'accion dins lo sieu país de naissença, a Sapporo e Hokkaido.Ne cal saber tanben que las gents d'Hokkaido ne son sovent considerats amb un chic de mesprètz o de condescendéncia pels autres estatjants de l'archipèla nipon.Ne foguèt atal per n' AK, un chic, una mena de revenge sus de malas costumas que, ailàs, totes los païses n'acostuman de favorizar.
Atal doncas, en Fiodor Dostoievskii... a Japon... a Nihon... a Hokkaido... Sapporo.
Se n'inscriu e del tot Akira Kurosawa dins la tradicion fòrça japonesa d' adaptacion d'òbras literàrias de qualitat màger, nacionalas e estrangièras, d'aquò rai.
Mas çò que fa la fòrça d'aquelas òbras es que son d'adaptacions a la realitat culturala, lingüistica e sociala japonesas e non pas una mena de còpia rèiresovent farlabicada coma ne son molts e molts filmes occidentals que çò ne pretendon adaptar la realitat de la literatura russa, per exemple, a d' esquemas de pensada o de comportament del tot al tot diferents.
Un bon exemple d'aquesta engana del cinèma occidental es lo del Guèrra e Patz, per exemple, en 1956, d'en King Vidor, cineasta màger pr'aquò, que n'es coma, fin finala, una adaptacion en bendas dessenhadas d'un cap d'òbra indefugible de la literatura mondiala, malgrat, d'alhors, las pro bèlas qualitats d'aquel filme ( los sieus interprèts, n'Audrey Hepburn e'n Mel Ferrer subretot... e la famosa scèna del bal al Palatz del tzar...)
N'es sonque de comparar l'adaptacion russa (de 7h 35 min... e òc tanplan, mas lo romançàs, per lo se legir, lo se legir plan, ne cal de setmanas de temps...) del grand Sergei Bondarchuk, de doas parts, en 1963-1967 (e Oscar del melhor filme estrangièr en 1967... totun!!!) per n'èsser del tot convencit. Que, luènh de n'èsser una òbra sovietica "pomposa" (çò dison los que ne comprenon pas res a pas res... e sovent, sens quitament pas veire los filmes!!!) es una de las melhoras adaptacions literàrias pas jamai realizadas de l'istòria tota e vertadièra del VIIen Art, amb quitament las longuesas e longors o digressions tolstoianas...
Parentèsi clavada, en tot n'adaptar la realitat russa autentica del roman d'en Dostoievski a las realitats totas tant autenticas e tan viscudas, ressentidas e sentidas d'aiceste Japon septentrional, Akira Kurosawa ne signa una de las òbras mai creatritz e novatritz de la siá encara jove carrièra, quitament se n'èra ja estat guerdonat d'un Oscar per Rashomon (pel melhor filme estrangièr...) amai un Leon d'Aur de la Mòstra de Venècia per la meteissa òbra que çò ne marquèt de verai l'envòl planetari del màger cinèma nipon.
Somari
- 1 Sinòpsi
- 2 Contengut
- 3 Analisi
- 4 Citacions
- 5 Los desplasers de la censura
- 6 Ficha tecnica
- 7 Distribucion
- 8 Estudi comparatiu de 3 adaptacions cinematograficas de L'Idiòt al cinèma
- 9 Citacions
- 10 Fimografia comparada
- 11 Vejatz tanben
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Nòtas & referéncias


text:
Diocèsi
Una diocèsi es lo nom d'una circonscripcion territoriala de l'Empèri Roman a partir de Dioclecian.
Aqueste mot es estat adoptat per las Glèisas crestianas (Glèisa Catolica Romana, Glèisa Ortodòxa, Glèisa Apostolica Armènia, Glèisa Còpta) per designar lo territòri canonic d'un evescat qu'èra inicialament apelat parròquia. Es lo territòri plaçat jos la responsabilitat d'un meteis sèti episcopal e d'un meteis evesque. Dins las Glèisas ortodòxas e las Glèisas catolicas de rite oriental, de còps, s'utiliza lo mot d'eparquia qu'es pas vertadièrament equivalent al mot de diocèsi perque a aquerit, en Grècia especialament, una connotacion puslèu civila e politica. Cal notar lo caractèr profan del mot de diocèsi que designa un luòc e l'ensemble de sa populacion comprenent a l'encòp de crestians e de non crestians.


text:
Citosòl
Lo citosòl qu'ei lo liquid dens lo quau banhan los organets de las cellulas. Amassas, lo citosòl e los organets, que forman lo dehens de la cellula embarrat per la membrana plasmica e aperat citoplasma. Ua partida de las reaccions metabolicas que s'i debanan puish que lo citosòl que contien proteïnas de las quaus, que n'i a qui son enzims. En çò de las cellulas procariòtas, desprovesidas de quin organet qui sia, la totalitat de las reaccions metabolicas que's debanan dens lo citosòl ; l'ADN, per exemple, qui contien l'informacion genetica qui permet de causir l'òrdi d'encadenament deus aminoacids, qu'ei transcrivut en ARNm dens lo citosòl au medish temps qui los ribosòmas e'us legeishen entaus arrevirar en proteïnas.


text:
Tarn (riu)
Tarn es un riu important d'Occitània. Nais al sud del Mont Losera e es un afluent de Garona. Sa longor es de 375 km.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tarn a la font sul Losera e jonh Garona prèp de Moissac (Tarn e Garona).
De Quesac al Rosièr, sus 53 km, Tarn a cavat de gòrjas pregondas que desseparan lo Causse de Sauvatèrra del Causse Mejan. Dins cèrts endreches las gòrjas son pregondas de 500 m.
La diferéncia d'altitud fa que lo fons de las gòrjas a un clima mediterranèu degradat alara que los causses an un clima montanhòl plan regde.
Sortida de las gòrjas, la val de Tarn s'alargís dins la region de Milhau mas se tòrna encaissar plan lèu en traversar lo Sud-Avairon.


text:
Visigòts
Los visigòts (en alemand Westgoten "Gòts de l'Oèst") son una de las doas branchas de l'ancian pòble germanic daus gòts (l'autra brancha essent aquela daus ostrogòts). Los gòts, d'origina escandinava, sortiguèron de Suècia meridionala e lors doas branchas, aparegudas en Ucraïna, s'integrèron puei tardivament dins l'Occident roman, subretot durant lo sègle V. Après la chasuda oficiala de l'Empèri Roman d'Occident (476), los visigòts contunhèron gaireben 250 ans de temps a jugar un ròtle important en Euròpa Occidentala. Es un daus pòbles "barbars" mai prestigiós d'Euròpa, tant per sa lonja istòria e sas originas miticas coma per las marcas que laissèt beucòp de temps dins los esperits.
Los Visigòts e Occitània[modificar | modificar la font]
Los Visigòts, sens o saber, joguèron un ròtle important per preparar l'emergéncia ulteriora d'Occitània e de la lenga e de la cultura occitanas[1]. Durant l'ensems dau sègle V, a partir de lors capitalas qu'èran Bordèu o Tolosa, e en essent federats teoricament a l'Empèri Roman d'Occident, los Visigòts conqueriguèron progressivament un territòri qu'englobava gaireben tota la futura Occitània (levat lo futur Daufinat jos dominacion daus Burgondis) e la màger part de la Peninsula Iberica. L'eiretage culturau daus visigòts consistiguèt a refortir la cultura e las institucions romanas, en tot i apondre daus elements de cultura visigotica (germanica), mas en proporcion moderada. Tanben l'impacte demografic e lingüistic (gotic, germanic) daus visigòts foguèt feble e laissèt se desvolopar lo latin liurament coma lenga de l'administracion, de l'Egleisa e de l'immensa majoritat de la populacion. Quò es un daus elements qu'explican que lo latin e la cultura latina dau reiaume visigòt foguèron pro conservators dins la futura Occitània, tant durant lo periòde visigòt au sègle V, coma durant los periòdes ulteriors, quand s'installèt una dominacion superficiala daus francs a partir de 507 (batalha de Vouillé). A aquela data los francs faguèron refluir los visigòts en Gòtia (Bas Lengadòc) e dins la Peninsula Iberica mas lo contèxte culturau de la futura Occitània chamgèt pas beucòp. L'emergéncia ulteriora de la lenga occitana, au sègle VIII, dins un contèxte de fidelitat continua a la cultura romana durant tota la nauta Edat Mejana, fai que l'occitan es una lenga romanica pro conservatritz a respècte dau latin[2].
En contrast, lo nòrd de Gàllia (Nèustria e oèst d'Austràsia), qu'era lo futur domeni de la lenga francesa, èra maitot dins la zona centrala dau poder politic e de l'installacion demografica daus francs. Coneguèt tre lo sègle V una dominacion prionda daus francs que laissèron dins lo latin locau de traças fòrtas de lor lenga (lo francic) e de lor cultura germanica, çò qu'explica l'aparicion de la lenga francesa, au sègle VIII, coma una lenga romanica relativament germanizada e pro distinta de l'occitan.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ LAFONT Robèrt (2003) Petita istòria europèa d’Occitània, coll. Istòria, Canet: Trabucaire.
- ↑ BÈC Pèire = BEC Pierre (1995) La langue occitane, coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed. 1963].


text:
Palai de Còrdoa
Sant Palai qu'esté un dròlle crestian martirizat a Còrdoa durant lo califat d'Abd ar-Rahman III.
Que vadó de cap a 912 a Albeos, en Galícia, qui hasèva alavetz partida deu Reiaume de Leon. Hèit presoèr durant la campanha deus musulmans d'Al Andalús en Galícia, en 920 que'u mièn, arron de la Batalha de Valdejunquera (Navarra), dinc a Còrdoa dab un sarròt d'autes presoèrs crestians, lo son oncle Ermògi l'avesque de Tui enter autes. Aqueste qu'esté liurat entà que podèsse tornar e recuélher un rescat. Lo rescat non arribè pas e Palai, entertant, que serví com page dens la cort califau. Las versions agiograficas suu son martiri en 926 que son contradictòrias.
Qu'ei hestejat lo 26 de junh.


text:
Boulogne e Billancourt
Boulogne e Billancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò futur Boulogne es a la Nautor Mièja Edat una campanha verda e boisée ont se lèva cap a 630, lo pont de Sant-Cloud e a l'entorn de 841, lo gibet reial. A partir de 1109, un masatge caseriu de bûcherons de la parròquia de Auteuil, Los Menuls-lès-Sant-Cloud, se transforma dins vilatge viticole, en illustrant la renaissance capétienne #qu'exalta en 1260 lo bastiment sus lo sieu terren communal per Santa Isabelle de la abbaye de Longchamp, futur centre de la vida culturala de la aristocratie parisienne, e #que culmini localement en 1330 per la érection a la siá lisière sud del glèisa La nòstra-Madama per Philippe la Longitud. Aquel segond bastiment de prestige se redobla de l'institucion segon la volontat del défunt Philippe lo Polit, paire del rei, de #çò que vendrà lo principal pélérinage dels parisencos e del accession aquel meteis an a l'estatut de parròquia independenta : Boulogne La Pichona.


text:
Félix Mayol
Félix Mayol (Tolon, lo 18 de novembre de 1872 e lo 26 d'octobre de 1941) foguèt un cantaire tolonenc de lenga francesa de café-concèrt puei de music-hall.
Naissut a Tolon, comencèt sa carriera a París en 1895. A son arribada una amiga li ofriguèt de muguet que, segon eu, li portèt astre e venguèt son simbòl (puei, après, lo simbòl dau Rugby Club Tolonenc, dont Mayol bastiguèt l'estadi que pòrta son nom).
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] sus youtube.com, La polka des trottins per Mayol.


text:
Prada de Conflent
Prada de Conflent en catalan (Prades en francés) es una comuna catalana de la comarca de Conflent situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1969 se celèbra cada agost a Prada la Universitat Catalana d'Estiu.
Se celèbra tanben cada an lo Festival Pau Casals.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pau Casals, violoncelista, cap d'orquèstra e compositor.
- Pompeu Fabra, filològ qu'establiguèt la normativizacion de la lenga catalana.
- Gustau Violet, escultor e escrivan.
- Charles Renouvier, filosòf.
- Louis Prat, filosòf.


text:
Châtenois (Nauta Sòna)
Châtenois es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Châtenois a situat a ieu-distància de las tres vilas de Vesoul, Lure, e Luxeuil, al còr de la campanha elevada-saônoise.
La commune de Châtenois est située à mi-distance des trois villes de Vesoul, Lure, et Luxeuil, au coeur de la campagne haut-saônoise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc de Châtenois i aguèt ocupat fòrça d'ora : s'i es trobat de vestigis d'abitat gallo-romain. A la Mièja Edat, la municipalitat de Châtenois èra una baronnie. Aquela possedissiá un castèl #que i aguèt destruit a la fin de la Modèl:S-. Lo nom de Châtenois es issu del grand nombre de châtaigniers #qu'empengan (encara uèi) sus la comuna. Qualques vestigis del castèl son encara visibles, e sustot lo grand portail #qu'es intacte. Châtenois Possedís doas grandas fontaines totjorn n'aiga. La una i aguèt bastit l'an 1890 en grès ròsa. Es surmontée d'una pichona crotz e fasiá egalament mestièr de lavoir (lo bac de lavage en essent separat del bac de rinçage) e de abreuvoir. L'autre fontaine, un pauc mai modèst, data de la meteissa epòca. Per çò qu'es de l'eleganta glèisa de Châtenois, i aguèt bastit ela tanben a Modèl:La s- en un estil néo-gotic. En lo en environant, se pòt descobrir un en encantant parc verdoyant ont se niche una pichona capèla. La façada d'aquela es adornada armoiries de la familha de Sant-Mauris
Le site de Châtenois fut occupé très tôt : on y a retrouvé des vestiges d'habitat gallo-romain. Au Moyen Âge, la commune de Châtenois était une baronnie. Celle-ci possédait un château qui fut détruit à la fin du Modèl:S-. Le nom de Châtenois est issu du grand nombre de châtaigniers qui poussent (encore aujourd'hui) sur la commune. Quelques vestiges du château sont encore visibles, et notamment le grand portail qui est intact. Châtenois possède deux grandes fontaines toujours en eau. L'une fut construite en 1890 en grès rose. Elle est surmontée d'une petite croix et faisait également office de lavoir (le bac de lavage étant séparé du bac de rinçage) et d'abreuvoir. L'autre fontaine, un peu plus modeste, date de la même époque. Quant à l'élégante église de Châtenois, elle fut construite elle aussi au Modèl:S- dans un style néo-gothique. En la contournant, on peut découvrir un charmant parc verdoyant où se niche une petite chapelle. La façade de celle-ci est ornée des armoiries de la famille de Saint-Mauris


text:
466
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 466 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Captura de Peroz Ièr après una desfacha còntra lei Huns Blancs. Li faudriá un recapte important e laissar son fiu coma ostatge durant doas annadas en cambi de sa liberacion.


text:
Egipcian
L'egipcian es una lenga parlada en Egipte dempuei lo Neolitic fins a uei, amb de formas fòrça divèrsas segon leis epòcas: i se destria mai que mai l'egipcian ancian (de l'Edat Antica e de l'epòca dei faraons) e lo còpte, qu'es una varietat pus recenta apareguda amb lo cristianisme e practicada uei solament coma lenga liturgica.
L'egipcian ancian s'escriviá amb leis ieroglifs, lo còpte s'escriu amb un alfabet derivat de l'alfabet grèc: l'alfabet còpte.
La lenga egipciana forma una familha autonòma dins la superfamilha dei lengas afroasiaticas.
Cau pas confondre l'egipcian amb lo dialècte arabi d'Egipte (l'arabi es la lenga dominanta en Egipte dempuei l'islamizacion dau país a l'Edat Mejana).


text:
La Ileta e Arnès
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
La Ileta e Arnès[1][2][3] o L'Isleta e Arnès[4](L'Isle-Arné en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la part sud oèst del costat de Gimont. Lo vilatge es sul marge drech del Arrats, sus la près de la D40.
La commune est située dans la partie sud ouest du canton de Gimont. Le village est sur la rive droite de l’Arrats, sur le bord de la D40.
La comuna qu'ei situada dens lo sud oèst deu canton de Gimont. Lo vilatge es situat sus la dreta de l’Arrats, sus la D40.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Isle-Arné reagrupa Dempuèi lo ordonnance reial de 1821 las municipalitats de Arné e de Lilette-Saurimonde. Lo castèl de Arné, #que #èsser lo banc de la familha seigneuriale de Arné #que lo un dels membres #èsser compagnon de Blaise de Montluc, n'a trobat après divèrses trabalhs e disposicion del parc lo encant de antan.
Sul camin del pelegrinatge de Santiago de Compostel·la la Via Tolosane
L'Isleta e Arnès regroupe depuis l'ordonnance royale de 1821 les communes d'Arné et de Lilette-Saurimonde. Le château d'Arné, qui fut le siège de la famille seigneuriale d'Arné dont l'un des membres fut compagnon de Blaise de Montluc, a retrouvé après divers travaux et aménagement du parc le charme d’antan.
Sur le chemin du pèlerinage de Saint-Jacques-de-Compostelle la Via Tolosane
De tradusir L'Isleta e Arnès regroupe depuis l'ordonnance reiala de 1821 las comunas d'Arnès et de L'Isleta (Saurimonde ??). Lo castèth d'Arnès, que estó lo siège de la familha seigneuriale d'Arnès dont l'un des membres fut compagnon de Blaise de Montluc, a retrouvé après divers travaux et aménagement deu parc le charme d’antan.
Sus un Camin de Sant Jaume de Compostèla, la Via Tolosana.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Ileta e Arnès
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon


text:
Lo Parador
Lo Parador (Paradou en francés) es una comuna de Provença situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo vilatge es adorsat a la cadena deis Aupilhas, pròche lei Bauç de Provença. Lo nom de la comuna li ven de la preséncia de molins subre lo riu Arcola, autrecòps utilizats per lei tesseires per parar leis estòfas.
Se tròban subre lo territòri de la comuna, au luòc apelat Lo Ròc de la Pena, lei vestigis d'un castrum dau sègle XVIII, qu'èra l'endrech dau poblament originau dau vilatge, nomenat autrecòps Sant Martin dau Castilhon e dich uèi Lei tors dau Castilhon .
Lo Parador es la comuna de naissença de l'escrivan provençau Carles Rieu. .


text:
Lista de succèsses musicales
Una lista de succèsses musicales (en anglés nomenada un music chart) es una manièra de donar a musica un gra. Lo gra ven de la popularitat de la musica. La Billboard Hot 100 es una lista populara. L'informacion sus listas ven de qualques fonts divèrsas, coma lo nombre d'objèctes venduts, lo nombre de còps un cant foguèt sonat sus la ràdio, lo nombre de còps un cant o album foguèt descargat, e d'autres critèris. Listas son qualques còps faches per un genre musical especial, per exemple Top 10 Rock Songs.
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres musica]]


text:
Giorgio Vasari
Giorgio Vasari, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de Le Vite (« Las vidas »), primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Escrivan italian
- Pintre italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1511
- Decès en 1574


text:
Electroforèsi
L'electroforèsi es una tecnica per la separacion de moleculas bioquimicas (coma lei proteïnas o leis acids nucleïcs) segon la mobilitat d'aquestei en un camp electric a travèrs d'una matritz porosa, la quala lei separa fin finala per talha moleculara e carga electrica. Leis acids nucleïcs dispausan ja d'una carga electrica negativa, que lei dirigirà au pòl positiu, dau temps que lei proteïnas se cargan amb de substàncias coma l'SDS (detergent) qu'incorpòra de cargas negativas d'una maniera dependenta dau pes molecular. Per la separacion s'utiliza un gèu d'agarosa o de poliacrilamida (fibras crosadas, coma una malha). Se carga lo mesclum de moleculas sus lo gèu e s'aplica un camp electric. Lei moleculas se desplaçaràn e deuràn passar per la malha, que lei pichonas se mouràn pus rapidament. Aitau, lei mai pichonas avançaràn pus luenh e las mai grandas demoraràn près dau luòc de partença.


text:
Guèrra dei Gòts
La guèrra dei Gòts se debanèt de 535 a 553/554 entre l'Empèri Roman d'Orient e lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia. S'acabèt per una victòria romana, per l'annexion d'Itàlia a l'Empèri Roman d'Orient e per la destruccion dau Reiaume Ostrogòt.
Fòrça afeblit per de conflictes intèrnes de succession, lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia venguèt un objectiu de Justinian (527-565) desirós de restablir l'Empèri Roman. L'assassinat de la rèina Amalasonta, aliada dei Romans, per un advèrsari entraïnèt l'intervencion romana. Sota la direccion de Belisari, una armada romana desbarquèt dins la peninsula en 535 e capitèt de conquistar Nàpols (535), Roma (536) e Milan (540). Pasmens, en causa de sei fòrças limitadas, aguèt de dificultats per ocupar la region. De mai, sei relacions venguèron marridas ambé Justinian — crenhós deis ambicions possiblas de Belisari — que demeniguèt lei renfòrç destinadas a Itàlia e lo mandèt sus lo frònt sassanida fins a 545. Ansin, a partir de 541, lei Gòts, d'ara endavant dirigit per lo rèi Totila, reconquistèron una partida importanta de la peninsula fins a una tièra de còntra-ofensivas de Belisari. En 548, l'eunuc Narsès remplacèt Belisari e obtenguèt de mejans importants per acabar la conquista. Totila e la màger part de son aristocracia foguèt tuat en 552 e 553 ai batalhas de Taginae e de Vesuvi[1] entraïnant la fin da conflicte en 553-554. La darriera revòuta deis Ostrogòts foguèt esquichada en 561.
Lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia foguèt annexada a l'Empèri Roman d'Orient. Justinian creèt l'Exarcat de Ravena per lo defendre que foguèt rapidament atacat per lei Lombards. Una autra consequéncia dau conflicte foguèt la devastacion de la Peninsula Italica en causa dau nombre important de victimas (belèu la mitat de la populacion italiana moriguèt durant la guèrra), de l'abandon dei vilas per seis abitants dins lo corrent de la guèrra, d'una tièra d'epidemias que durèt au mens fins a 561 e dei destruccions militaras fòrça importantas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La batalha de Vesuvi es tanben dicha batalha dau Mons Lactarus.


text:
Carya Magalonensis
Carya Magalonensis (valent a dire lo "Noguièr de Magalona") es lo nom d'un libre escrich jos forma de manuscrich medieval del sègle XIV per l'erudit montpelhierenc Alfred Moquin Tandon en 1836.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Carya Magalonensis foguèt publicat a Tolosa en 1836 en 50 exemplars per Alfred Moquin Tandon. Aqueste lo dedicava a son melhor amic lo botanista Auguste de Saint-Hilaire. Moquin Tandon descriu lo manuscrich pro menimosament del biais seguent (revirat del francés): "es un Manuscrich, format in-8°, en lenga Romana, que tracha de divèrses eveniments arribats a Magalona o a Montpelhièr, durant las vint-e-sèt primièras annadas del sègle XIV. Aqueste manuscrich es estat descobèrt, en 1831, a Ginhac, pichona vila del departament d'Erau, en çò de Sénher Loís Montèls, Perceptor de la Comuna. Sul vèrso de la cobèrta del Carya, se legís la nòta seguenta de la man de Joan Jacme de Plantada, Conselhièr a la Cort dels comptes, ajudas e finanças de Montpelhièr:", çò que sembla de conferir cèrta autenticitat a l'òbra. Son autor seriá estat Fredòl, un avesque de Magalona.
Per far son òbra de falsificacion Moquin Tandon s'inspirèt grandament del Pichòt Talamus de Montpelhièr. Ja que l'erudit montpelhierenc aviá ja publicat divèrses manuscriches inedits, lo quite Rainoard, un dels expèrts mai brilhants d'aquel temps, creguèt que l'òbra èra autentica e dins una letra felicitèt Moquet Tandon per aquesta descobèrta. L'autor esperèt uèch ans (1844) abans de dire la veritat quand se faguèt la segonda edicion del libre.


text:
912
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 912 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume deis Astúrias[modificar | modificar la font]
Expansion dau reiaume fins au fluvi Douro e transferiment de sa capitala a Leon.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Leon VI l'Avisat que foguèt remplaçat per son fraire Alexandre (11 de mai). Constantin VII, fiu de Leon VI, èra coemperaire. L'emperaire novèu formèt un govèrn ambé de personalitats novèlas e refusèt de contuniar lo pagament dau tribut anuau ai Bulgars causant una guèrra novèla.
La novèla de la mòrt de l'emperaire entraïnèt l'abandon de l'expedicion de Creta. Pasmens, lei naviris bizantins foguèron atacats per suspresa per lei piratas grècs musulmans Leon de Trípols e Damian de Tir que li causèron de pèrdas importantas. Puei, Damian de Tir s'ocupèt d'eliminar lei darrierei fòrças bizantias demoradas en Creta.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Mòrt dau matematician arabi Ahmad ibn Yusuf autor d'estudi sus lei proporcions ò lei problemas liats ais impòsts que foguèron traduchs en latin au sègle XII per lo scientific italian Gerard de Cremona (vèrs 1114-1187) e qu'aguèron una influéncia importanta sus lo trabalh de Fibonacci (vèrs 1170-1250).


text:
1968
Aquesta pagina concernís l'an 1968 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 12 de març - independéncia de Maurici.
- 6 de setembre - independéncia de Swaziland.
- 12 d'octobre - independéncia de la Guinèa Eqüatoriala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera presentacion d'una experiéncia de fusion nucleara per confinhament magnetic a l'Institut Kurchakov de Moscòu. Pasmens, de recèrcas parallèlas èran menadas ais Estats Units d'America e en Euròpa Occidentala (subretot França e Reiaume Unit).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Cuba Gooding Jr., actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 14 de genièr - LL Cool J, cantaire de rap american
- 15 de genièr - Iñaki Urdangarin, espós de Cristina de Borbon
- 30 de genièr - Felipe de Borbón y Grecia, prince d'Astúrias
- 1 de febrièr - Lisa Marie Presley, cantaira americana
- 2 de març - Daniel Craig, actor britanic
- 30 de març - Céline Dion, cantaira canadiana
- 8 d'abril - Patricia Arquette, actritz americana
- 19 d'abril - Ashley Judd, actritz americana
- 28 de mai - Kylie Minogue, dançaira e cantaira australiana
- 7 de julhet - Jorja Fox, actritz americana
- 17 d'octobre - Ziggy Marley, cantaire jamaican, filh de Bob Marley
- 2 de decembre - Lucy Liu, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Howard Walter Florey, farmacològ australian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1898)
- 1 d'abril - Lev Davidovich Landau, fisician sovietic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1908)
- 4 d'abril - Martin Luther King, religiós protestant american, Prèmi Nobel de la Patz en 1962 (n. 1929)
- 14 de junh - Salvatore Quasimodo, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1901)
- 15 de junh - Wes Montgomery, musician de jazz american (n. 1925)
- 28 de julhet - Otto Hahn, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1879)
- 2 d'octobre - Marcel Duchamp, artista dadaista francés (n. 1887)
- 27 d'octobre - Lise Meitner, fisiciana austriana (n. 1878)
- 10 de decembre - Karl Barth, teològ protestant soís (n. 1886)
- 20 de decembre - John Steinbeck, escrivan american, Prèmi Nobel (n. 1902)


text:
Les (Val d'Aran)
Les (en catalan, Lés) ei ua vila e municipi dera Val d'Aran, en eth terçon de Quate Lòcs, ath marge deth riu Garona. Ei era sola localitat dera Val damb eth títou de Baronia.
Les ei conegut per era sua tradicion deth Haro, un tronc d'avet que, plantat sus era plaça deth vilatge, ei cremat era nueit de Sant Joan. Cinc dies mei tard, per Sant Pèir, se hè era quilhada, que ei era plantada deth haro qui's cremarà l'an d'après.
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 968 abitants (2014)[2].
Politica[modificar | modificar la font]
Eleccions de 2011:
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Maria Pilar Busquets (1937), escrivana e Sindica dera Val d'Aran (1991-1993).
- Jèp de Montoya (1959), escrivan e president der Institut d'Estudis Aranesi.
- Francés Boya Alòs (1960), escrivan e Sindic dera Val d'Aran (2007-2011).


text:
Nesle
Nèle en picard ( Nesle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nesle Es una pichona vila picarde en la region naturala del Santerre, situada a la Siás del departament de la Soma, al Sud de Péronne, a l'Èst de Amians, a l'oèst de Sant-Quentin e al Nòrd de Compenha.
Nesle est une petite ville picarde dans la région naturelle du Santerre, située à l'Est du département de la Somme, au Sud de Péronne, à l'Est d'Amiens, à l'ouest de Saint-Quentin et au Nord de Compiègne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nesle es una anciana vila gauloise #que s'es illustrat per lo sieu capítol independent, lo sieu marquisat e tanben pels desastres #que la an desolada. La vila a patit pillages, de las saccages e la destruccion de las siás fortificacions[1].
Nesle est une ancienne cité gauloise qui s'est illustrée par son chapitre indépendant, son marquisat et aussi pour les désastres qui l'ont désolée. La cité a subi des pillages, des saccages et la destruction de ses fortifications[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://lepaysneslois.Coma/òme/decouvertes/las-comunas/32-nesle.html
- ↑ http://lepaysneslois.com/home/decouvertes/les-communes/32-nesle.html


text:
Economia de Peró
L'economia de Peró es un rebat de sa geografia variada- un litoral arid, los Andes mai al dedins, e la seuva Amazonica que s'estend fins a la frontièra amb Colómbia e Brasil. Lo país a de ressorsas mineralas abondosas dins las regions de montanha, e lo sieu litoral es ric en peis[1]. Tradicionalament, lo país s'es basat tradicionalament en l'espleitacion, tractament e exportacion de las ressorsas naturalas, principalament minièras, agricòlas e de pesca. Malgrat aiçò, en los darrièrs ans s'obsèrva una diversificacion fòrça importanta e una creissença notabla dins de sectors coma l'agroindustria, de servicis e d'indústrias leugièras, amb importanta valor agregada[1].
La majoritat dels perovians vivián de l'espleitacion, transformacion e exportacion de las ressorsas naturalas, de l'agricultura e dels servicis. Las politicas d'industrializacion aplicadas dins las annadas 50, 60 e sustot 70, basadas en la substitucion d'importacions, aguèron gaire d'efièch. La fòrta crisi economica de la fin de las annadas 80, va agudizar encara mai los problèmas, fins a l'aplicacion d'una politica drastica de dubertura neoliberala e correccion dels comptes fiscals dins las annadas 90, çò qu'a permés l'expansion economica del país.
Après mai de 15 ans d'aplicacion d'aquelas mesuras economicas, e davant una economia mondiala en expansion, comencèron d'aparéisser de resultats positius apiejats per la conjontura internacionala, mas tanben per un adequat ordenament en los comptes intèrnes: l'economia cresquèt de mai de 4% l'an entre 2002 e 2006, amb un taus de cambiament estable e una inflacion bassa. La creissença sautèt per 9% a l'an entre 2007 e 2008, ajudat per l'ascens dels prèses internacionales dels metals e las politicas agressivas de liberalizacion[1]. Las exportacions o faguèron en mai de 27% en arribant a US$ 31 500 milions, l'investiment privat e public atenguèt 21% del PIB, las resèrvas internacionalas netas (comprés l'aur) arribèron als US$ 35 131 milions, las intradas de l'Estat per recobrament d'impòstes aumentèron de 33%, lo deute per lo qu'es del PIB se redusiguèt notablament de 50% en 2000 a 24% lo 2008, e lo budgèt nacional cresquèt en 50% en los darrièrs cinc ans, fins a arribar als US$ 32 500 milions. Malgrat aiçò, en 2009 i aguèt una casuda del creissença per 1%, coma resultat de la recession mondiala. La creissença rapida del país ajudèt a redusir a 15% la praubesa dempuèi 2002, e mai lo caumatge demòre naut[1].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CIA, « The World Factbook » Acessat lo 27 d'abril de 2013.
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Jardin de las Plantas (Tolosa)
43° 35′ 34″ Nòrd 1° 27′ 04″ Èst / 43.5929, 1.4511
Lo Jardin de las Plantas de Tolosa es un jardin public, ancian jardin botanic que amb lo Bolingrin e lo Jardin Reial, fa partida d'un ensemble de tres jardins situats au sud-èst del centre de la vila.
S'espandís sus sèt ectaras entre l'andana Jules Guesde, l'andana Frederic Mistral, la carrièra Alfred Duméril e la carrièra Lamarck.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo premièr Jardin de las Plantas de Tolosa foguèt creat en 1730 per la Societat de las Sciéncias de Tolosa. Mas èra pas al luòc actual; se situava dins lo quartièr de Sant Sarnin, prèp de la pòrta Matabuòu.
La qualitat del sol essent pas pro bona, la colleccion se deguèt desplaçar en 1756 prèp de la carrièra de la Senescauciá (carrièra de las Flors d'uèi).
Aquel jardin èra pas encara dins l'encastre ideal: tròp pichon, enrodat de parets, eca. Foguèt en 1794 per la volontat de Filip Picòt de La Peirosa, naturalista, que los Capitols decidiguèron que lo Jardin de las Plantas seriá situat dins l'encastre gaireben identic a aquel qu'ocupa uèi. Se situa sus una partida de l'ancian claus dels Carmes. Amb una colleccion de 1 300 espècias, localas o en aclimatacion, lo Jardin de las Plantas venguèt un grand Jardin Botanic mas tanben un luòc ont los mai paures podián culhir de plantas medicinalas.
Per decrèt del 27 de julhet de 1808, Napoleon donèt a la vila los terrens e los bastiments del jardin (amb doncas lo cabinet d'istòria naturala).
Pendent la batalha de Tolosa (abril de 1814), lo jardin foguèt utilizat coma punt d'artilhariá dempuèi un de sos taps.
En 1817 foguèt creada una pèça d'aiga, alimentada pel canal de la doas mars escavat a costat.
Puèi lo perimètre del Jardin foguèt leugièrament modificat: s'espandiguèt fins a la Granda Andana (ièu andana Frederic Mistral) mas perdèt de superfícia vèrs l'andana Jules Guesde quand se bastiguèt la Facultat de Medecina (1885).
Lo jardin foguèt transformat a l'ocasion de l'Exposicion Internacionala de 1887: venguèt alara un jardin public.
Actualament[modificar | modificar la font]
Lo Jardin de las Plantas se tròba al sud-èst del centre vila, dins lo quartièr del Busca e prèp del quartièr de las Domaisèlas ribejant lo Canal de las Doas Mars.
Quand foguèt desplaçat al luòc actual èra fòra dels barris, uèi es al centre dins une zona fòrça abitatada mesclant de construccions ancianas (Carrièra Ozenne, Andana J. Guesde) e los immòbles pus recents (Pòrt de Sant Salvador).
Es desservit per
- Las linhas de bus 1|2|10|78|80
- Lo mètro: l'estacion "Palais de Justícia" de la linha B es a cinc minutas.
- Lo tram: un cap de linha es en projècte sus las andanas Jules Guesde
Es bordat per l'Escòla de Medecina, lo Museum d'Istòria Naturala, lo teatre Daniel Sorano e la glèisa de Sant Exupèri.
Una planca de metal permet als pedons de jónher lo Bolingrin alara que son separats per una avenguda.
Dins lo jardin se pòt veire d'ancians bastiments o rèstas. Lo bastiment del Museum, per exemple, data de la fin del sègle XVI. La pòrta de dintrada èst del jardin es une reconstitucion de 1886 d'una de las pòrtas de l'ancian Capitòli. La pòrta Nòrd se dobrissent sus la carrièra Ozenne foguèt dessenhada per Virebent e la decision de sa construccion data de 15 ventòse de l'an XIII.
Pasmens se abans se podiá veire de fòcs, orses, monins, eca, fins a 1976, se tròba uèi pas que de polas d'aiga, guits, aucas o pavons
Font[modificar | modificar la font]
(fr)Jean-Marie Granier, Toulouse côté jardins, Daniel Briand, Dremil e La Faja, 2005.
Vejats tanben[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Jardins ligats:


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Milton Friedman (Nòva York, 31 de julh de 1912 - San Francisco, 16 de novembre de 2006) foguèt un economista american. Es considerat coma un dels economistas mai influents del sègle XX. Aqueste defensor ferotge del liberalisme recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1976 per sos escriches a prepaus de "l'analisi de la consomacion, l'istòria monetària e la demostracion de la complexitat de las politicas d'estabilizacion". Foguèt a l'origina del corrent monetarista e subretot lo fondador de l'Escòla de Chicago.


text:
Corticoïde
Los corticosteroïdes o corticoïdes son una varietat d'ormonas del grop dels esteroïdes (produsida per la rusca de las glandulas susrrenales) e sos derivats. Los corticoïdes son implicats en una varietat de mecanismes fisiologics, en inclusent aqueles que regulan l'inflamacion, lo sistèma imunitari, lo metabolisme dels glucids, lo catabolisme dels proteïnas, los nivèls electrolitics en lo plasma e, fin final, es quaus caracterizan la responsa al estrès. Aquestas substàncias pòdon se sintetisar artificialament e an d'aplicacions terapeuticas, en s'utilizant principalament a causa de sos proprietats antiinflamatòrias e inmunosupresoras e sos efèctes sul metabolisme. Existís dos menas de corticoïdes:
- Los glucocorticoïdes coma lo cortisòl que controlon lo metabolisme dels glucids, lipids e proteïnas e son responsable de la responsa antiinflamatòria.
- Los mineralocorticoïdes coma l'aldosterona que controlon los electrolites i lo nivèl d'aiga, principalament en permetant la retencion del sòdi dins los rins.