text:
Search for Extra-Terrestrial Intelligence
Search for Extra-Terrestrial Intelligence, abreujat en SETI e que se pòt traduire per « recèrca d’una intelligéncia extraterrèstra », es un programa d’origina estatsunisiana que data dels ans 1960. Regropa de projèctes que lor tòca es de detectar los senhals qu’una intelligéncia extraterrèstra poiriá emetre, volontariament o non, dempuèi sa planeta d’origina. Los projèctes analisan l'espèctre electromagnetic venent de l’espaci e ensajan de detectar los senhals per oposicion al bruch aleatòri.
Lo programa supausa pas forçadament qu'aqueles extraterrèstres ensajan de nos contactar. Ensaja de localizar las ondas emesas de biais intencional o non. Per que de nòstre costat, las ondas electromagneticas emesas dempuèi la Tèrra a cada instant poirián èsser detectadas dempuèi l’espaci sens que los quites umans cercan a senhalar lor preséncia.
Dempuèi lo primièr projècte Ozma de Frank Drake en 1959, son uèi prèp de 90. D'entre los promotors del projècte, podèm citar Carl Sagan.
Lo 22 d'abril de 2011, lo radiotelescòpi Allen Telescope Array foguèt mes en « ivernacion » per manca de fons publics[1]. Malgrat aquelas dificultats, de projèctes contunhan, e d'autres naisson[2].
Genèsi de SETI[modificar | modificar la font]
Lo 8 d'abril de 1960, lo radiotelescòpi de Green Bank comencèt una observacion d'un novèl tipe. Cap a las estelas Tau Ceti e Epsilon Eridani, cèrca de senhals artificials d'origina cosmica. Aquel projècte batejat Ozma, a l'origina de SETI, representava prèp de 200 oras d'escota, sus un sol canal, a la frequéncia de 1 420 MHz. L'idèa veniá d'un jove cercaire, Franck Drake. Son doctorat obtengut, voliá realizar un de sos sòmis d'enfant, es a dire de respondre a la question « Sèm sols dins l'univèrs ? ».
Lo director de l'observatòri, Otto Sturve, lo sosteniá mas li aviá demandat de far pas cap de publicitat sul projècte Ozma per evitar las interferéncias amb la pressa. Al mes de setembre de 1959, la revista Nature publiquèt l'article de Cocconi e Morrison; aqueles preconizavan d'escotar lo cèl a la frequéncia de l'idrogèn, es a dire 1 420 MHz. L'idrogèn es l'element mai frequent dins l'univèrs. Se pòt doncas imaginar qu'una eventuala civilizacion aurà descobèrt son raionament a 1 420 MHz e aurà bastit los instruments pel detectar.
SETI@Home[modificar | modificar la font]
Un d'aqueles projèctes se nomena SERENDIP. Avent besonh d'enòrmas capacitats de calcul, l'Universitat de Berkeley desvolopèt un logicial nomenat SETI@home en 1999.
Consistís a utilizar los processors de milièrs d'ordinators connectats a Internet per analizar aquelas donadas. Los calculs son menats de biais transparent per l’utilizator. Los resultats de cada calcul son transmeses a un servidor central que s'encarga tanben de distribuir las tascas entre las unitats de calcul. Lo programa de calcul de SETI@Home cèrca per exemple de senhals gaussians caracteristics d’un emetor ràdio.
SETI@home es lo primièr projècte de calcul repartit grand public. Dempuèi, foguèt adaptat per s’estendre a d'autres projèctes. Lo logicial se nomena uèi BOINC e SETI@home es considerat pas pus plus qu'un « modul » de BOINC.
Los amators, coma los radioastronòms amators e los radioamators, van fins a montar a çò d'eles los seus pròpris radiotelescòpis SETI. Utilizan per aquò, de receptors ràdios fòrça sensibles, permetent de gaitar la frequéncia de l’idrogèn neutre dins las 1 420 MHz (UHF) e de pichonas parabòlas de 3 a 5 mètres de diamètre coma antenas.
Los projèctes[modificar | modificar la font]
Qualques projèctes:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« La Terre n'écoute plus les extraterrestres », Slate.fr, 27 avril 2011.
- ↑ (fr)« On va écouter 86 exoplanètes », futura-sciences.com, 21 mai 2011.


c: text/html

text:
Guèrra de Kippour
La Guèrra de Kippour es un conflicte armat que se debanèt dau 6 au 24 d'octòbre de 1973. Opausèt una coalicion d'estats aràbis, principalament Egipte, Siria, Transjordania e Iraq, a Israèl. Pus equilibrat que lei tres conflictes precedents entre estats aràbis e Israèl, s'acabèt per un alta-au-fuòc impausat per leis Estats Units e l'URSS e un retorn ai posicions tengudas per cada camp avans la guèrra.
La guèrra acomencèt lo 6 d'octòbre de 1973 per d'atacas deis armadas egiptiana e siriana sus lei posicions israelianas au Sinai e sus lo plan de Golan. Au contrari de la guèrra de 1967, Israèl mandèt pas d'atacas preventivas e sei linhas de defensas foguèron pertusadas e la guèrra se debanèt sus dos fronts fins au 24 :
- dins lo Sinai, leis Egiptians repleguèron lei contra-ofensivas israelianas lo 8 mai foguèron arrestats lo 9. Lei doas armadas s'installèron alora en posicion defensiva fins au 14 quand leis Egiptians mandèron una ofensiva novèla per ajudar lei Sirians au nòrd. Pasmens, foguèt una revirada e l'ataca deguèt s'arrestar lo 15. Entre lo 16 e lo 17, l'armada israliena realizèt una ofensiva que li permetèt d'agantar lo canau de Suèz e de menaçar d'enceuclament una partida dei fòrças egiptianas au sud dau front.
- sus lo Golan, l'avançada iniciala dei Sirians foguèt arrestada lo 8. Puei, entre lo 11 e lo 14, una tièra d'atacas israelianas permetèt ais elements avançats de l'armada israeliana d'arribar a 40 km de Damasc. Aquò entraïnèt l'intrada en guèrra de Jordania e d'Iraq e un sostèn renfòrçament de l'ajuda sovietica ai Sirians. Aquò permetèt d'arrestar lei progrès israelians e de preparar una còntra-ofensiva majora prevista per lo 23. Lo progrès dei negociacions entraïnèt son annulacion.
D'efèct, lei dos Grands ajudèron l'esfòrç militar dei dos camps e negocièron la fin dei combats. Après lei premiers succès isrealians, l'URSS menacèt d'intervenir directàment còntra Israèl obligent l'acceptacion d'un alta-au-fuòc lo 24. Lei dos camps abandonèron lei territòris conquists e venguèron tornarmai ai posicions d'avans la guèrra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Corona d'Aragon
La Corona d'Aragon, (en aragonés: Corona d'Aragón, en catalan Corona d'Aragó) foguèt un ensemble de territòris qu'èran jos la jurisdiccion del rei d'Aragon entre 1164 e 1715. Aqueste ensemble territorial èra format inicialament pel reialme d'Aragon e lo comtat de Barcelona. Sa naissença foguèt lo fruch de l'union dinastica del maridatge entre lo comte Ramon Berenguièr IV de Barcelona e la reina Peironela d'Aragon en 1137, que donèron en eiretatge sos territòris e títols al seu filh e successor comun, Anfós lo Cast, primièr rei d'Aragon e comte de Barcelona (1164). L'estructuracion politica de l'ensemble territorial transcendèt l'union dinastica iniciala e s'organizèt coma una federacion d'estats medievals, respectant las singularitats de cada territòri e i desvolopant d'estructuras politicas equivalentas e similaras entre elas: Corts, Generalitats e Constitucions. Menavan una politica exteriora comuna e la diversitat dels estats convergissiá en la figura unitària dels sobeirans de l'Ostal d'Aragon[1]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ferran Soldevila: Història de Catalunya, Volum 1, cap. VII, pàg. 161 « L'Ostal de Barcelona foguèt designat, e mai pels quites catalans, amb lo nom d'Ostal d'Aragon »


text:
Leonce Verny
François Léonce Verny, naissut lo 2 de decembre de 1837 à Aubenàs (Ardecha) e mòrt lo 1er de mai de 1908 a Pònt d'Aubenàs, foguèt un engenhaire francés que bailegèt lo bastiment de l'arsenau de Yokosuka, ajudant ansin Japon a començar sa modernizacion.
Escolan a l'Escòla Politecnica (promocion de 1856), engenhaire de l'engèni maritim a Brèst, realiza, en 1864-65 sota la demanda dau shogun, que cèrca lo sosten de França, un bèl arsenau a Yokosuka, premiers chantiers navaus modèrnes de Japon. Lo sovenir de Verny demorèt: son estatua existís encara sus lo pòrt de Yokosuka e la ciutat festeja cada an sa memòria en novembre.
Au tornar de Japon, baileja lei Minas de Roche-la-Molière e Firminy en janvier de 1877 e li demòra fins en setembre de 1895 avans que de ne venir l'administrator. Ne fa la premiera companhiá dau bacin de Léger e desenvelopa una politica pairenala. A son sèti a la Cambra de Comèrci de Sant Estève (1881-1900) que n'es lòngtemps lo secretari (1883-1896) e reçaup la Legion d'Onor.


text:
Gutierre de Cetina
Gutierre de Cetina (Sevilha, 1520 - Mexic, 1557) foguèt un poèta de lenga espanhòla de la Renaissença e del Sègle d'Òr espanhòl. De familha nòbla e rica, demorèt fòrça ans en Itàlia, soldat de Carles I d'Espanha. En Itàlia coneguèt la lirica petrarquista; legiguèt Tansillo, Ludovico Ariosto e Pietro Bembo, mas son òbra lirica s'inspira fondamentalament del toscan Francesco Petrarca, del valencian Ausiàs March e del toledan Garcilaso de la Vega. Restèt fòrça temps a la cort del prince d'Ascoli, al qual adrecèt de poèmas nombroses, e foguèt tanben amic de Luis de Leyva e del grand umanista e poèta Diego Hurtado de Mendoza. Adoptèt l'escais de « Vandalio » e compausèt un cançonièr petrarquista per Laura que cal identificar coma Laura Gonzaga. A aquesta dòna es adreçat lo madrigal famós qu'es passat a totas las antologias de la poesia castelhana:
-
- Ojos claros, serenos,
- Si de un dulce mirar sois alabados,
- ¿Por qué, si me miráis, miráis airados...? (...)
Que traduch en occitan ditz:
-
- Uèlhs clars, serens,
- Se d'un agach doç sètz vantats,
- Perqué, se m'agachatz, agachatz irritats...? (...)


text:
Melleg
Melleg en breton ( Mellé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Chouannerie, la municipalitat #èsser presa de assaut per estonament per las Chouans, lo 15 de febrièr 1794, en lo moment del combat de Mellé.
Pendant la Chouannerie, la commune fut prise d'assaut par surprise par les Chouans, le 15 février 1794, lors du combat de Mellé.


text:
Salas d'Aude
Salas d'Aude (Salles-d'Aude en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon. Lo vilatge, qu'aparten al canton de Corsan, comptava 2.833 abitants en 2010.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salas d'Aude se tròba dins un país de plana, pas tròp luènh pr'aquò del Massís de la Clapa, una sèrra calcària de 15.000 ectaras que s'espandís sus una porcion del litoral que va dempuèi Gruissan a Flurí. La localitat se situa prèp de grands centres urbans, es a 14 km al nòrd-èst de Narbona e a 19 km al sud-oèst de Besièrs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge existissiá ja al sègle X que son nom apareis dins un document de 966 jos la forma latinizanta Salae.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'ostal de la comuna amb son relòtge particular qu'indica 24 oras, fach en 1912 per un relotgièr de Jura, Cretin-l'Ange.
- Lo Castèl del Puèg de Celeiran


text:
Lev Vygotsky
Lev Semiònovich Vygotsky en rus ЛeB CeMëHoBич BыróTckий (1896-1934) qu'èi un psicològ rus o meilhèu bielorús fondator d'ua teoria socioistorica de la psicologia (psicologia culturau) e mei particularament dens lo maine de la psicologia deu desvolopament. Que prepausóc ua teoria d'interiorizacion deu discors sociau en çà deu mainat.
Dens la soa joenessa que 's intereishava a la literatura puish a la critica literària (qu'escrivoc un ensag sus l'"Hamlet" de Shakespeare tre l'atge de 18 ans), e s'adviéngoc un especialista tan en poesia com en filosofia (on hòu hèra influençat entarà teoria de las emocions deu filosòf Spinoza qui li inspirava ua teoria psicoestetica ed ua apròcha constructivista manlhevada a l'analisi marxista). Segueish quauquas annadas de formacion de medecina puish de dret a l'Universitat de Moscòu e de literatura dens ua universitat liura. Que balharà tanben de cors de literatura abans que's advién professor ed un cercaire especializat dens l'educacion de mainats en deficit intellectuau. A 28 ans e pendent un detzenat d'annadas (dinc a la soa mort) e balharà serias de lecturas en psicologia. Los sens prumèrs obratges e concerniràn la psicologia de l'Art dab ua publicacion arremercada en 1925 ("The Psychology of Art), obratges qui li permetràn e d'obtiéner la soa tèsi de doctor en psicologia de l'Institut de Psicologia de Moscòu.


text:
Malloué
Malloué en normand (Malloué en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat al nòrd-oèst del Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Tessy-sus-Vire, a Unitat|14|km {{}} al sud de Torigni-sus-Vire e a Unitat|15|km {{}} al nòrd-oèst de Vire[1].
En cobrint 127 ectaras, lo territòri de Malloué es lo mens estendut del arrondiment de Vire.
La commune au nord-ouest du Bocage virois. Son bourg est à 12 km à l'est de Tessy-sur-Vire, à 14 km au sud de Torigni-sur-Vire et à 15 km au nord-ouest de Vire[3].
Couvrant 127 hectares, le territoire de Malloué est le moins étendu de l'arrondissement de Vire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin del Sègle XVI de contunh al Sègle XVII, los Merlet son de senhors de la parròquia. Se pòt veire las pèiras tombales de divèrsas de dintratz eles dins la glèisa. Los Nantier los succedisson continuament al matrimòni de Guillaume Nantier e Jacqueline Merlet en 1647. Possedisson encara la distincion al Sègle XVIII.
À la fin du Sègle XVI puis au Sègle XVII, les Merlet sont seigneurs de la paroisse. On peut voir les pierres tombales de plusieurs d'entre eux dans l'église. Les Nantier leur succèdent suite au mariage de Guillaume Nantier et Jacqueline Merlet en 1647. Ils possèdent encore la seigneurie au Sègle XVIII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Olocaust
L'Olocaust (o Shoah en ebrieu) designa l'ensems dei mesuras adoptadas per lo govèrn nazi e seis aliats durant la Segonda Guèrra Mondiala per l'Alemanha nazi per realizar divèrsei genocidis que lo principau foguèt aqueu dei populacions josievas d'Euròpa. Acomençat per la politica racista d'Hitler desvolopada tre sa presa dau poder en 1933, prenguèt un tornant decisiu en 1939 au començament de la guèrra quand la politica de persecucion e d'exclusion territoriala nazi se transformèt en politica d'exterminacion massissa dei personas jutjadas « inferioras ». S'accelerant a partir de la fin de l'annada 1941, lei chaples conoguèron lor apogèu ambé l'aparicion dei camps d'exterminacion equipats de chambras de gas que permetèt lor industrializacion.
Lo nombre de victimas es estimat entre 11 e 17 milions de personas segon lei metòdes de calcul que mai de 5 milions de Josieus europèus[1]. La targa de la descubèrta deis orrors dei genocidis nazis a la fin de la guèrra aguèt de consequéncias majoras dins la vida politica mondiala ambé l'aparicion d'estandards novèus per la justícia internacionala (creacion de tribunau internacionau), la creacion de l'Estat d'Israèl en 1948 e la quasi disparicion de l'antisemitisme en Euròpa Occidentala.
Somari
- 1 La mesa en plaça de la politica racista nazi
- 2 L'aparicion e l'aplicacion de la politica d'exterminacion
- 2.1 Lo tornant dau començament de la Segonda Guèrra Mondiala
- 2.2 L'organizacion de l'exterminacion deis « elements inferiors »
- 2.2.1 L'utilizacion dau sistèma repressiu nazi e l'ajuda deis autoritats ocupadas
- 2.2.2 Lei centres d'eutanasia
- 2.2.3 Lei grops d'execucion
- 2.2.4 Lo sistèma concentracionari
- 2.2.5 La reaccion dei populacions
- 2.2.6 L'atitud dei populacions persecutadas
- 2.2.7 L'atitud deis Aliats durant la guèrra
- 2.3 La dissimulacion dei traças dei genocidis per lei Nazis
- 3 Lei consequéncias dei genocidis nazis
- 4 Referéncias e nòtas
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
La mesa en plaça de la politica racista nazi[modificar | modificar la font]
La formacion dau Tresen Reich[modificar | modificar la font]
La formacion dau Tresen Reich nazi acomencèt ambé la crisi economica de la fin deis annadas 1920. Leis institucions legislativas de la Republica de Weimar foguèron pas capablas de resistir e lei divèrsei partits alemands se devesiguèron empachant de formar un govèrn tenent la majoritat au Parlament. Lo regim venguèt donc pus autoritari car lei canceliers successius dirigiguèron lo país gràcias ai poders presidenciaus de dissolucion dau Parlament.
Durant aqueu periòde, lo Partit Nazi (NSDAP) capitèt d'obtenir de succès importants ai divèrseis eleccions venent lo premier partit dau Parlament en 1932. Lo 30 de genier de 1933, una aliança entre lei conservators e lei Nazis permetèt a Adolf Hitler de venir cancelier. Aprofichant l'incendi dau Reichstag lo 28 de febrier seguent, aqueu darrier poguèt s'atacar ai partits marxistas (KPD e SPD) que sei membres foguèron persecutats e arrestats. Aquò permetèt aisadament au NSDAP de renforçar sei resultats ais eleccions de març de 1933. Formant tornarmai una aliança ambé lei partits conservators, Hitler obtenguèt lei poders plens e poguèt acomençar de consolidar son poder gràcias a la represa economica e la creacion d'un sistèma repressiu fòrça eficaç.
Aquela consolidacion aguèt dins lei domenis politics, economics, sociaus e culturaus. Segon leis aspècts, lo govèrn aguèt mai o mens de dificultats mai tre l'estiu de 1934, lo NSDAP aviá pres lo contraròtle d'Alemanha. Lei partisans dei partits de senèstra foguèron totjorn persecutats mai lo movement s'estendeguèt a certanei partits centristas o conservators. De mai, entre junh e julhet de 1934, lei faccions de senèstra dau NSDAP foguèron egalament eliminadas permetent d'assegurar l'aliança entre lei grops conservators tradicionaus e Hitler. Au nivèu economic, la màger part dei patrons sostenguèt leis iniciativas nazis per destrurre lei partits e lei sindicats « marxistas ». Pus important, la represa de l'activitat economica, gràcias a l'intervencion de l'Estat dins leis afaires economics e lo rearmament, permetèt de melhorar la situacion deis abitants dau país e legitimèt lo poder novèu.
Lo sistèma repressiu e la formacion dau sistèma concentracionari[modificar | modificar la font]
Per assegurar sa politica repressiva, lo regim nazi creèt tre sa presa dau poder un sistèma repressiu format d'un ensems de camps de concentracion. Au servici de la politica d'exclusion nazi, aqueu sistèma va evolucionar ambé lo desvolopament de la guèrra e l'extension dei zonas ocupadas per lo Reich e tanben ambé la transformacion de la politica nazi a prepaus dau sòrt reservat ais « inferiors ». Seis organizacions principalas èran :
- la SS, qu'aviá obtenguda son autonomia après l'eliminacion dei caps de la SA en 1934, èra cargada de divèrsei missions coma la susvelhança dei camps de concentracion.
- la Gestapo qu'èra la polícia politica dau regim.
- lei fòrças de polícia tradicionala que demorèron en plaça per la lucha còntra la criminalitat tradicionala.
Pauc a pauc, la SS venguèt l'organizacion principala d'aqueu sistèma ambé l'aumentacion dau nombre de sei membres e lor desirança de representar la societat alemanda novèla. De mai, s'ocupèt a partir de junh de 1933 de la gestion dei camps fondats a l'iniciativa dau govèrn e iobtenguèt de profiechs economics importants gràcias a l'explecha dei presoniers. Enfin, a partir de 1938, poguèt formar seis unitats militaras pròprias, en fòra de l'organizacion de la Wehrmacht, que van venir l'elèit dei fòrças armadas alemandas.
La question dei « raças inferioras » e deis « elements desviants » dins leis annadas 1930[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1930, lo politica repressiva nazi èra dirigida còntra leis opausants au regim (comunistas, socialistas...), leis « elements desviants » e lei « raças inferioras », principalament lei Josieus. L'objectiu èra generalament l'exclusion d'aquelei grops e lor eliminacion per la retencion dins lei camps de concentracion o l'emigracion e l'exclusion de la societat.
Ainsi, au començament dau regim, la buta principala dau sistèma concentracionari èra lei militants politics dei partits d'esquèrra coma lo KPD. En 1933, lei premiers camps, coma Dachau, èra destinats unicament ais opausants politics. Lei Josieus foguèron inicialament gaire mandats vèrs lei camps. Fins a 1937, l'objectiu dei Nazis èra principalament lor exclusion e donc lor eliminacion de la vida economica alemanda. De lèis foguèron donc adoptadas per empachar lei Josieus de practicar certaneis activitats. Aquelei mesuras foguèron egalament pontuadas d'accions pus violentas per espaurir lei Josieus e lo rèsta d'Alemanha.
Tres ensems de mesuras an una importància majora. Premier, lei pogroms e lo boicòt organizats a la prima de 1933 dins lei vilas principalas se turtèt ai protestacions estrangieras e a l'indiferéncia de la màger part dei ciutadans. S'acabèt per una revirada importanta e Hitler decidiguèt donc de centralizar la politica antisemita dau Partit. Leis operacions seguentas dispausèron donc d'una organizacion superiora. A partir d'abriu de 1933, divèrsei mestiers foguèron pauc a pauc defenduts ai Josieus maugrat lei protestacions de certanei responsables coma lo president Hindenburg. Enfin, a partir de 1935, lei mesuras còntra lei Josieus s'accelerèron ambé l'adopcion dei lèis de Nurembèrg que prenguèron fòrça mesuras antisemitas :
- exclusion dau servici militar.
- interdiccion d'anar dins certanei luòcs publics coma lei cinèmas.
- interdiccion dei maridatges entre Josieus e « Alemands ».
- supression dau drech de vòte.
13 decrets completèron aquelei lèis qu'entraïnèron la disparicion de 80% dei comèrcis tenguts per de Josieus. De mai, d'autrei pogroms aguèron tornarmai luòc avans que la preparacion dei Jòcs Olimpics obliguèt lo regim de moderar provisòriament sa politica racista.
A partir de 1937-1938, la politica antisemita dau regim cambièt de forma evolucionant de l'exclusion a l'eliminacion. D'en premier, aquela darriera foguèt territoriala : lei Josieus foguèron obligats de quitar lo país per l'estrangier en causa de la supression de sei mejans de subsisténcia e una aumentacion de la violéncia. D'impòsts suplementaris foguèron impausats e d'activitats economicas novèlas coma leis agéncias immobilieras foguèron defendudas. De mai, unei sinagògas foguèron incendiadas (Munic lo 9 de junh de 1938, Nurembèrg lo 10 d'aost de 1938...) avans l'entraïnament de la « Nuech de Cristau » entre lo 28 e lo 29 d'octòbre de la mema annada. Per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París, lei Nazis organizèron un pogrom gigant dins tot lo Reich. Lo bilan foguèt fòrça important ambé 91 mòrts, 267 sinagògas e 7500 botigas destruchas e l'arrestacion de 30 000 Josieus per la Gestapo que foguèron deportats dins lei camps de concentracion. Puei, lo 12 de novembre, se creèt un impòst novèu, pagat solament per la comunautat josieva, per remborsar lei degalhs. Enfin, lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas josievas.
L'objectiu d'aquela politica d'exclusion economica e sociala èra l'emigracion dei Josieus en fòra d'Alemanha. 330 000 quitèron efectivament lo país entre 1933 e 1945 e 220 000 entre 1933 e 1938. A partir d'aquela annada, lo govèrn desvolopèt tanben una politica d'expulsion forçada que regardèt principalament lei Josieus vivent en Àustria e en Checoslovaquia. Permetent l'eliminacion o la reduccion de divèrsei minoritats josievas vivent dins lo Reich, aquela politica s'acabèt au començament deis annadas 1940 e va evolucionar de l'eliminacion territoriala a l'eliminacion fisica.
L'aparicion e l'aplicacion de la politica d'exterminacion[modificar | modificar la font]
Lo tornant dau començament de la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
A partir de 1939, lei succès alemands en Polonha puei dins lo rèsta d'Euròpa entraïnèron l'ocupacion de la màger part dau continent per lei Nazis. Aquelei darriers deguèron administrar donc de populacions novèlas e veguèron dins la guèrra l'ocasion de realizar lor programa politic que l'objectiu principau èra d'assegurar la supremacia de la « raça ariana ». Lo regim decidiguèt donc d'acomençar l'eliminacion massissa dei populacions consideradas coma « inferioras ».
Ansin, en 1939, durant l'invasion de Polonha, de grops especiaus de la SS foguèron cargats de l'execucion deis enemics dau Reich, magerament lei Josieus, lei comunistas e certaneis elèits dau país. Aquelei grops foguèron tanben utilizats en 1941 au començament de l'invasion dau territòri sovietic. D'autra part, a l'interior d'Alemanha, l'emigracion josieva foguèt enebida lo 23 d'octòbre de 1941 e lei premierei deportacions en massa acomencèron lo 25 de novembre seguent. Puei, lo 20 de genier de 1942, la conferéncia de Wannsee adoptèt lo principi de la « solucion finala au problèma josieu ». D'ara endavant, lei Josieus foguèron tracats en Alemanha, dins lei territòris ocupats e dins certanei país aliats e deportats en direccion dei camps de concentracion e d'exterminacion.
Pauc a pauc, d'autrei populacions conoguèron un sòrt identic ai populacions josievas. Lei principalas foguèron lei presoniers sovietics (3,3 milions de mòrts), lei gitans (aperaquí un milion de mòrts), de populacions eslavas coma lei Polonés, divèrsei resistents o opausants politics e lei personas consideradas coma desviantas per lo nazisme (omosexuaus, andicapats...). Aqueleis exterminacions, especialament per lei presoniers sovietics, agantèron de proporcions quasi similaras au chaple dei populacions josievas. De mai, lo regim nazi aviá previst de campanhas d'exterminacion massissa dei populacions eslavas dei territòris de l'Èst qu'èran destinats a la colonizacion germanica (Polonha, Ucraïna...).
L'organizacion de l'exterminacion deis « elements inferiors »[modificar | modificar la font]
L'exterminacion dei populacions e deis individús jutjats « inferiors » per lei Nazis necessitèt una organizacion importanta per assegurar lei doas partidas principalas d'aquela politica. La premiera èra l'arrestacion d'aquelei populacions en Alemanha e dins lei territòris ocupats per son armada. Regardava generalament la policiá alemanda, lei SS e subretot leis autoritats localas que forniguèron la màger part deis efectius de policiá. Lo segond ponch foguèt la realizacion de l'exterminacion que se debanèt segon divèrsei metòdes evolucionant vèrs una « industrializacion » creissenta dei chaples.
L'utilizacion dau sistèma repressiu nazi e l'ajuda deis autoritats ocupadas[modificar | modificar la font]
L'organizacion de l'exterminacion per lo regim nazi foguèt centralizat en Alemanha mai s'estendeguèt dins lo rèsta de l'Euròpa ocupada. Òr, dins aquelei territòris, lei fòrças alemandas presentas èran principalament d'unitats militaras mai leis efectius de polícia èran febles. Ansin, lei govèrns e leis autoritats locaus ajudèron leis Alemands per avistar, discriminar, arrestar, despossedir e deportar leis « inferiors », magerament lei Josieus. Per exemple, lo govèrn francés de Vichèi adoptèt lei premierei mesuras còntra lei Josieus tre lo mes de julhet de 1940. Puei, en julhet de 1942, lei principalei deportacions de Josieus (Vel' d'hiv) foguèron organizadas unicament per la polícia francesa. Croàcia, estat dirigit per Ante Pavelić e aliat au Reich dins la guèrra dei partisans en Iogoslavia, foguèt un cas especiau, magerament dins l'organizacion dau genocidi dei Sèrbes e dei Gitans. D'efèct, aqueu regim creèt e administrèt son ret pròpri de camps de concentracion que son centre èra lo camp d'exterminacion de Janosevac.
Lei centres d'eutanasia[modificar | modificar la font]
Lei centres d'eutanasia foguèron lo premier procediment d'exterminacion adoptat per lei Nazis. Durant l'estiu de 1939, un organisme foguèt creat per lo govèrn per s'ocupar de l'eliminacion deis enfants agantats per de diformitats e leis andicapats mentaus. Sièis centres d'eutanasia foguèron donc bastits sota lo nom d'operacion T4. En genier de 1940, descurbiguèt la tecnica dau gasatge per lo monoxid de carbòni. L'operacion T4 agantèt lo ritme de 5 000 tuats cada mes sensa suscitar de protestacions importantas de la populacion fins a aost de 1941 quand l'evesque de Munster la denoncièt. Crenhent un trebol de l'opinion publica, Hitler preferiguèt donc d'arrestar l'operacion. Fin finala, causèt donc la mòrt de 140 000 mòrts e va permetre lo desvolopament dei camps d'exterminacion equipats de chambras de gas.
Lei grops d'execucion[modificar | modificar la font]
Lei grops d'execucion (Einsatzgruppen) foguèron lo premier metòde utilizat per l'eliminacion deis « elements inferiors », principalament durant lei campanhas orientalas (Polonha, URSS...). Formats per d'unitats de la SS e sovent ajudats per d'elements locaus, aquelei grops èran encargats de l'arrestacion e de l'execucion dei Josieus, deis opausants politics e, de còp, deis elèits dau territòri ocupat. Entre 1940 e 1943, foguèron responsables de la mòrt d'aperaquí un milion de personas. Pasmens, aqueleis unitats mancavan de discrecion e leis execucions massissas faguèron tòrt au morau de sei membres. Ansin, l'aparicion de metòdes d'exterminacion novèus dins lei camps entraïnèron lor disparicion.
Lo sistèma concentracionari[modificar | modificar la font]
Lei ghettos josieus[modificar | modificar la font]
Lei ghettos josieus foguèron lo metòde principau utilizat per leis Alemands per assegurar lo contraròtle territòriau dei populacions josievas, butas majoras de la politica d'exterminacion. Lei Josieus i foguèron parguejats e deguèron faciar divèrsei privacions, especialament alimentaras. Puei, aquelei quartiers foguèron vujats pauc a pauc entre 1941 e 1944 e leis abitants deportats en direccion dei camps.
Lei camps de concentracion[modificar | modificar la font]
Lo ret de camps de concentracion èra la basa dau sistèma concentracionari alemand e sa creacion acomencèt tre l'annada 1933. Format per de centenaus d'installacions, èra liat ai rets de camps situats dins lei país ocupats. Lor objectiu èra d'assegurar l'esplecha economica dei presoniers e d'obtenir lor anientament per leis atrocitats, la manca d'igièna e la malnutricion. Regardant la màger part dei camps dau sistèma concentracionari, lo taus de mortalitat causat per aqueu trabalh forçat podiá agantar 50% dins certaneis endrechs coma lo camp d'Auschwitz. Dins lei camps d'exterminacion, aqueu metòde foncionava ambé lei chambras de gas onte lei subrevivents èran eliminats.
Lei camps d'exterminacion[modificar | modificar la font]
Lei camps d'exterminacion foguèron l'element major dei genocidis nazis e la manifestacion pus visibla de l'orror dau sistèma concentracionari alemand. Apareguèron a partir de la fin de l'annada 1941 gràcias ai progrès tecnics realizats dins l'utilizacion dei gas e a la decision definitiva de l'exterminacion dei Josieus e deis autreis « elements inferiors per Hitler ». En genier de 1942, la conferéncia de Wannsee permetèt lo reglament dei questions tecnicas entre lei servicis pertocats per l'exterminacion e lei premiereis installacions foguèron bastits. Fin finala, sièis camps d'exterminacion foguèron construchs per lei Nazis que lo pus conegut es Auschwitz situat en Polonha. 1,1 milion de personas, magerament de Josieus, i foguèron tuadas que 900 000 dins lei chambras de gas.
Dins aquelei camps, un procediment complèxe foguèt desvolopat per assegurar l'exterminacion dei presoniers, la recuperacion de lor ben (vèstits...), de matèrias premieras (dent d'aur...) e eliminar lei cadabres. Per exemple, dins lo camp d'Auschwitz II, un bastiment devesit en sièis partidas principalas permetiá de realizar cada etapa :
- Intrada dei presoniers.
- Desvestiment dei presoniers.
- Gasatge dei presoniers.
- Pèça centrala equipat per lo transpòrt dei cadabres.
- Forns per cremar e eliminar lei cadabres.
- Lotjament dau personau de l'unitat. Aqueu personau èra chausit entre lei presoniers.
Lei marchas de la mòrt[modificar | modificar la font]
A partir de novembre de 1944, lei camps d'exterminacion polonés foguèron abandonats per lei Nazis en causa de la proximitat dei tropas sovieticas. Pasmens, l'exterminacion contunièt durant l'evacuacion dei camps. D'efèct, lei presoniers deguèron anar d'a pè en Alemanha pendent l'ivèrn de 1945. Aquelei marchas dichas « marcha de la mòrt » se debanèron dins de condicions espaventablas per lei presoniers. Lei personas tròp lassas per contuniar èran tuadas per lei SS e dins lei camps alemands, un nombre fòrça important moriguèt d'epidemias. Fin finala, aperaquí 250 000 presoniers entre genier e mai de 1945.
La reaccion dei populacions[modificar | modificar la font]
La populacion alemanda[modificar | modificar la font]
Hitler e la màger part dei caps nazis saupèron que l'exterminacion massissa dei Josieus e deis autreis « inferiors » podián pas obtenir un sostèn important de la populacion alemanda. Decidiguèron donc d'adoptar de mesuras per empachar la publicitat d'aquela politica e suscitar lor indiferéncia, lor rebutament e lor passivitat. Tres elements permetèron d'agantar aquel objectiu.
D'en premier, la propaganda aguèt un ròtle primordiau ambé l'utilizacion d'un vocabulari especiau per designar leis accions dau genocidi coma « solucion finala » o « tractament especiau ». La propaganda, mai o mens conscienta, necessitèt egalament un esfòrç importanta d'una partida de l'elèit alemanda que participèt a l'Olocaust. Per exemple, d'oficiers superiors de l'armada deguèron inclure lei grops d'execucion dins seis operacions, d'industriaus s'ocupèron de la fabricacion dei gas utilizats per l'exterminacion o d'engenhaires preparèron lei plans per la realizacion dei transferiments de populacions vèrs l'Èst. Ansin, entre 200 et 250 000 Alemands prenguèron part ai genocidis dau regim.
L'influéncia de la repression e de l'intimidacion permetèt egalament d'estofar lei movements de protestacions o lei testimoniatges dei soudats en permission. Lei rars oposants au genocidi e lei grops assaiant d'ajudar lei presoniers foguèron rapidament arrestats e eliminats per la polícia o la Gestapo. Enfin, lei dificultats de la vida e l'ensems dei mesuras antisemitas adoptadas dempuei 1933 per lo regim rendèron la màger part deis Alemands relativament tolerants ai persecucions còntra lei Josieus.
Leis autrei populacions europèas[modificar | modificar la font]
Dins lei país ocupats, lei populacions aguèron de reaccions diferentas e mai s'èran gaire au corrent de l'existéncia de la politica d'exterminacion alemanda. Dins cada país, de rets e de movements de resisténcia assaièron d'ajudar lei victimas dei persecucions, especialament lei Josieus. Per exemple, foguèt lo cas dau ret polonés Żegota, dau vilatge francés de Chambon-sur-Lignon o de la resisténcia danesa. En fàcia, de milicias o lei policias localas ajudèron leis Alemands dins l'arrestacion o l'execucion dei Josieus, especialament dins lei regions d'Euròpa de l'Èst. Dins aquelei territòris, l'antisemitisme tradicionau dei populacions foguèt un sostèn important per lei Nazis que poguèron i exterminar entre 60 e 90% dei comunautats josievas. A l'Oèst, lei Josieus obtenguèron generalament l'ajuda d'una partida de la populacion e poguèron pus aisadament escapar leis arrestacions. Per exemple, lo percentatge de Josieus francés arrestats foguèt pus feble que lo rèsta d'Euròpa ambé « solament » 26% dei membres de la comunautat que foguèron tuats.
L'atitud dei populacions persecutadas[modificar | modificar la font]
Lei populacions persecutadas per lei Nazis demorèron calmas maugrat quauquei revòutas isoladas. Lei factors principaus permetent d'explicar la manca de reaccion son la politica de terror quotidiana deis Alemands e l'ignorància dau sòrt dei deportats. Foguèt especialament lo cas dei Josieus, buta principala principala de la politica d'exterminacion nazi. Lei premierei movements de resisténcia armada apareguèron solament vèrs la fin 1942 quand lo secrèt pertocant la « solucion finala » acomencèt de disparéisser. L'episòdi pus conegut d'aquela resisténcia foguèt l'insurreccion dau ghetto de Varsòvia dau 19 d'abriu au 16 de mai de 1943. Quauquei revòutas aguèron tanben luòc dins lei camps entre lei presoniers josieus e sovietics coma a Treblinka (2 d'aost de 1943), a Sobibor (14 d'octòbre de 1943) e Auschwitz (7 d'octòbre de 1944).
L'atitud deis Aliats durant la guèrra[modificar | modificar la font]
Durant la guèrra, leis Aliats aprenguèron pauc a pauc l'existéncia dei grops d'execucion, dei camps de concentracion e dei camps d'exterminacion nazis. D'efèct, leis activitats deis Einsatzgruppen èran conegudas per lei servicis britanics a partir de l'estiu de 1941. Puei, a partir d'aost de 1942, la realitat dei camps nazis foguèt descubèrta. Lo 25 de novembre de 1942, un article dau New York Times foguèt publicat a prepaus dei camps de Belzec, de Sobidor, de Treblinka e dau procediment d'exterminacion realizat a Auschwitz. De lor caire, lei Sovietics foguèron informats per lei testimoniatges de presoniers escapats dei camps coma Alexander Petcherski.
Pasmens, maugrat aqueleis informacions, leis Aliats assaièron pas d'arrestar lei manòbras alemandas a l'entorn o dins lei camps. D'efèct, la prioritat èra donada ais operacions militaras còntra leis armadas de l'Axe e la liberacion dei presoniers dei camps foguèt repossada a la capitulacion alemanda. De mai, lo sòrt dei Josieus suscitèt gaire d'interès dins leis opinions publicas dei principaus membres de l'Aliança : l'URSS èra victima de l'antisemitisme tradicionau d'Euròpa de l'Èst, lo Reiaume Unit èra opausat ai Josieus de Palestina a prepaus de la politica d'immigracion dins aquela region e leis Estats Units èran blocats per un sentiment antisemita relativament popular. Enfin, una partida dei populacions èra mesfisanta a prepaus d'informacions semblant a una propaganda de guèrra anti-alemanda. Ansin, se d'informacions existisson, son generalament pas consideradas coma fisablas en causa de la mostruositat encara desconeguda dei crimes dau regim nazi.
La dissimulacion dei traças dei genocidis per lei Nazis[modificar | modificar la font]
A partir de 1943, lei desfachas alemandas sus lo frònt sovietic e l'avançada de l'Armada Roja entraïnèron l'abandon d'una partida dei camps polonés situats pròche la frontiera ambé l'Union Sovietica. Himmler ordonèt adonc d'escafar lei traças dei chaples. Tres camps d'exterminacion (Sobibor, Treblinka, Belzec) foguèron destruchs. Lei carniers d'unei camps foguèron tanben destruchs e lei còrs desterrats per lei cremar. Aqueu movement s'estendèt pauc a pauc ais autrei camps. Per exemple, lei chambras de gas d'Auschitz II s'arrestèron en novembre de 1944 e foguèron rasadas dins la nuech dau 21 au 22 de genier de 1945.
Lei consequéncias dei genocidis nazis[modificar | modificar la font]
Lo nombre de victimas[modificar | modificar la font]
Lo nombre de victimas dei genocidis realizats varia segon lei definicions adoptadas e es se situa generalament entre 11 e 17 milions de tuats. Pasmens, certanei genocidis, coma aqueu dei Gitans, son totjorn mau coneguts. Lei victimas principalas foguèron lei Josieus (5,1 a 5,9 milions de mòrts), leis Eslaus sovietics (2 a 8 milions de mòrts que 2 a 3 de presoniers) e lei Polonés eslaus (2 a 3 milions de mòrts). Lo genocidi dei Gitans faguèt entre 225 000 e 1,5 milion de mòrts. Lo rèsta dei personas executadas que gropava leis andicapats, leis opausants politics o religiós e leis omosexuaus, agantèt probablament la chifra de 250 000 tuats. Enfin, d'autrei genocidis, mai o mens desvolopats, aguèron luòc, especialament dins lei Balcans còntra lei Sèrbes.
L'evolucion de la « Question Josieva »[modificar | modificar la font]
L'Olocaust entraïnèt una evoluacion rapida e brutala de la « Question Josieva » en Euròpa. D'efèct, la comunautat josieva europèa d'avans la guèrra èra estimada a aperaquí 8,9 milions de personas. Lor integracion èra mai o mens capitada, especialament dins lei regions orientalas onte subrevisquèt un fòrt antisemitisme tradicionau. Lei Nazis poguèron donc i aprofichar l'ostilitat o l'indiferéncia de la populacion vis-a-vis dei deportacions de Josieus. En 1945, lei dos tèrç dei Josieus europèus èran donc estats tuats causant la disparicion de certanei comunautats e de la màger part de la cultura yiddish europèa. En reaccion, l'importància dau nombre de victimas de l'Olocaust suscitèt un envam de simpatia per lei subrevivents dei camps e per la causa josieva. Aquò permetèt la fondacion de l'estat d'Israèl en 1948 e l'antisemitisme, sentiment politic poderós dins la vida politica europèa, perdeguèt son importància dins lo debat politic europèu.
Consequéncias dins lo drech internacionau[modificar | modificar la font]
En fòra dei consequéncias sus l'evolucion dei comunautats josievas, l'Olocaust foguèt egalament l'origina de divèrseis evolucions dins lei domenis dau drech internacionau. D'efèct, la creacion d'un tribunau per jutjar lei crimes nazis venguèt lo modèl per la creacion de tribunaus internacionaus dins la segonda mitat dau sègle XX (Iogoslavia, Rwanda...). Subretot, permetèt de definir la nocion de genocidi coma l'exterminacion fisica, volontària e organizada d'un grop en causa de seis originas etnicas, de son mòde de vida o de seis opinions politicas o religiosas.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Google Books
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Omer Bartov, L'armée de Hitler, París, Hachette, 1999.
- (fr) François Bedarida (sous la dir.), La politique nazie d'exterminacion, París, Albin Michel, 1989.
- (de) Wolfgang Benz (Hrsg), Die Juden in Deutschland 1933-1945, München, 1988.
- (de) Wolfgang Benz (Hrsg), Dimension frd Völkermords, München, 1991.
- (fr) Georges Bensoussan, Histoire de la Shoah, Presses universitaires de France, collecion « Que sais-je ? » 2006 (1a edicion en 1996).
- (fr) Christopher Browning, Les origines de la Solution finale, Points/Histoire Seuil, 2009 (ISBN 978-2-7578-0970-9).
- (fr) Lucy S. Dawidowicz, La Guerre contre les Juifs, Hachette, 1977.
- (fr) Saul Frielander, L'Allemagne nazie et les juifs dans les années de persécution (1933-1939), París, Seuil, 1997.
- (fr) Léon Poliakov, Bréviaire de la haine : le IIIe Reich et les Juifs, Presses Pocket, 1993 (1a edicion, Calmann-Lévy, 1951).
- (fr) Jérôme Vaillant (sous la dir.), La dénazification par les vainqueurs, Lille, 1981.
- (fr) Dominique Vidal, Les historiens allemands relisent la Shoah, Bruxelles, Complexe, 2002.
- (fr) Devant l'Histoire, les documents de la controverse sur la singularité de l'extermination des juifs par le régime nazi, París, les Editions du Cerf, 1988.
- (fr) L'histoire escamotée, les tentatives de la liquide du passé nazi en Alemagne, París, La Découverte, 1988.


text:
Basilica Santa Maria de Cracòvia
La Basilica Santa Maria de Cracòvia, en polonés Kościół Mariacki w Krakowie, es una glèisa gotica bastida au sègle XIV sus la plaça dau mercat de Cracòvia qu'èra alora la capitala de Polonha. La partida principala foguèt bastida entre la mitat dau sègle XIV e 1397. Lei doas tors principalas foguèron acabadas vèrs 1400-1406. Au sègle XVI, la tor pus pichona foguèt cubèrta d'un dòma inspirat per l'art de la Renaissença e, au sègle XVII, la tor pus granda foguèt cuberta d'un corona d'aur. Lo grand autar es ornat per un retaule gotic de fusta realizat entre 1477 e 1489 per Veit Stoss. Es lo retaule de fusta pus grand d'Euròpa.
Cada ora, es tocat un èr de claron que s'arresta sobde. Aquò commemora la legenda de la mòrt d'una sentinèla dau sègle XIII cargada de susvelhar lo relarg de la vila que cridava l'alarma ambé son instrument quand foguèt tuat per una sageta tatara. Pasmens, permetèt ais abitants de s'organizar, de rebutar l'ataca e de capturar un butin important. Aquela legenda, que sembla èsser apareguda dins lo corrent dau sègle XX car lo document pus ancian que ne'n parla data de 1929, es probablament inspirada per l'adopcion dei tors de la basilica coma luòc d'observacion per lei sentinèlas destinadas a la lucha còntra l'incendi qu'utilizan d'èrs musicaus per comunicar ò marcar leis oras.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Thadée Szydlowski, Le retable de Notre-Dame à Cracovie, Institut français de Varsovie / Les Belles Lettres (1935).


text:
824
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 824 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, una tèrratrem endomatjèt lei fortificacions dei darrierei vilas tengudas per lei rebèls que capitulèron. En mai, Miquèu II Psellos celebrèt son trionf dins la capitala ont executèt lei volontaris arabis e eslaus de l'armada de Tòmas l'Eslau. En revènge, foguèt indulgent ambé lei Bizantins car l'Empèri èra afeblida, especialament lei flòtas dei themas qu'avián subidas de pèrdas importantas còntra lei naviris de Constantinòple.
En Creta, lei darrierei fòrças bizantinas foguèron obligidas de se rendre ò d'abandonar l'illa que demorèt sota lo contraròtle arabi fins a 961.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après la revirada de 820 e la desfacha de 822, temptativa novèla dei fòrças abbassidas de reprimir l'insureccion acomençada en 816 en Azerbaitjan per Babak Khorramdin.


text:
Comunautat Economica Europèa
La Comunautat Economica Europèa (CEE) nasquèt, aprèp lo fracàs de la Comunautat Europèa de Defensa (CED) e lo succès de la Conferéncia de Messina, 1èr al 3 de junh de 1955, en seguida de la signatura del Tractat de Roma, lo 25 de març de 1957 al capitòli de Roma.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb la signatura del Tractat de Roma, los sièis païses crean doas comunautats novèlas que s'ajustan a la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) :
- la Comunautat Economica Europèa (CEE)
- la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (EURATOM)
La CEE aviá per mission de despassar l'apròchi sectorial (del carbon e de l'acièr) per espandir l'integracion a tot lo domeni economic per crear un mercat comun vertadièr e un raprochament economic dels Estats membres. Aquò passava per la liura circulacion de las personas (Convencion de Schengen), dels bens, dels capitals e dels servicis; per l'abolicion de las restriccions doanièras entre sos membres; per l'instauracion d'una Politica Agricòla Comuna (PAC), etc.
Daissava tanben ja entreveire una Union economica e monetària, qu'es uèi simbolizada per l'èuro.
Membres fondadors[modificar | modificar la font]
Los sièis païses signataires èran los membres de la CECA :
- Belgica
- la Republica Federala d'Alemanha (RFA) (èx-Alemanha de l'Oèst)
- França
- los Païses Basses
- Itàlia
- Luxemborg.
Membres actuals[modificar | modificar la font]
Vejatz Union Europèa
Institucions[modificar | modificar la font]
La CEE (atal coma l'EURATOM) dispausava de sas pròprias institucions :
- la Comission : organ executiu supranacional. Serà fusionada en 1967 amb los executius de la CECA e de l'EURATOM en une comission unica, la Comission Europèa
- un Conselh dels ministres : organ intergovernamental.
- una Assemblada parlamentària comuna a las tres comunautats (CECA, CEE, EURATOM) qu'èra compausada de representants nacionals designats per lor Parlament. Basada a Estrasborg, aquesta assemblada vendrà pus tard lo Parlament Europèu.
- una Cort de Justícia, basada a Luxemborg.
Totas aquestas institucions se tornan trobar uèi dins l'estructura de l'Union Europèa.
Dempuèi lo 1èr de novembre de 1993, la denominacion de Comunautat Europèa remplaça la de Comunautat economica europèa.


text:
Italian
L'italian es una lenga del grop de las lengas romanicas dins la familha indoeuropèa. Existís un fòrça grand nombre de dialèctes italians.
L'italian estandard, adoptat per l'estat après l'unificacion d'Itàlia, es basat sul toscan (en particular suls dialèctes de la vila de Florença) e es quicòm d'intermediari entre las lengas italodalmatas del sud e las lengas galloromanicas del nòrd. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors post-roman.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'isoglòssas, la Linha Massa-Senigallia (dicha d'un biais mens exacte "linha La Spezia-Rimini"), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la Romania occidentala (inclusent l'italian septentrional) e la Romania orientala (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrème sud)[1].
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo nòrd-italian o italian septentrional
- Grop galloitalic (una error frequenta es de confondre lo galloitalic amb tot lo nòrd-italian)
- Grop venèt
L'Italian centromeridional :
- Lo toscan, recampa mantun parlars de Toscana e integra, en mai, lo còrs.
- toscan florentin, promogut per Dante al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala italiana.
- Lo còrs (corsu) qu'es vengut una lenga per elaboracion, mas derivada del toscan, amb d'influéncias liguras e un substrat ancian pròche del sarde : parlat en Corsega mas tanben al nòrd de Sardenha (variantas gallurese e sassarese).
- Romanesco contemporain, dialècte toscan parlat dins lo Laci a costat del romanesco classic, eritat de l'Edat Mejana.
- Italian central, parlat dins las regions d'Ómbria, de Laci, de las Marchas e dels abruces. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions : lo laziale a Roma e a l'entorn, lo romanesco classic aital coma lo ciocaro de Frosinone dins la part meridionala de Laci. L' ombrian (o umbro) en Ómbria; lo marchigiano qu'engloba los parlars de las Marchas (d'Ancona, de Fabriano, de Macerata, de Fermo e de Camerino); l' abrucés occidental e l' abrucés adriatic parlat dins los abruces.
- Italian meridional, parlat dins las regions de Campània, de Molise, de Polha, de Basilicata aital coma dins lo nòrd de Calàbria. L'italian meridional compren lo molisano , parlar de Molise.
- Dialèctes de tipe napolitan, comprenent lo campanés (es a dire lo napolitain de Nàpols e sas variantas seguent los parçans de Campània : beneventano de Benevento, salernitano de Salèrne), lo calabrés septentrional (parlat dins lo nòrd de Calàbria), e las doas varietats de lucan (o lucanian), parlat en Basilicata aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
- Los dialèctes apulians, emplegats dins la region de Polha e comprenent tres variantas : lo foggiano, parlat dans la província de Foggia; lo barese, dins las províncias de Bari, de Brindisi e pels parçans orientals de Basilicata; e lo tarentin, parlat dins la vila de Tarent e a l'entorn.
Grop lingüistic sicilian :
- Calabrés centromeridional, parlat en Calàbria interiora e devesit en dialèctes.
- Salentin emplegat en Salento, al sud de Polha. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de Brindisi e de Tarent.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pellegrini G. B, Mapa dels dialèctes d'Itàlia, edicion Pacini, Pisa, 1977.


text:
Orchidaceae
Las Orquidèas son totas las plantas que compausan la familha Orchidaceae, apertenent a l'òrdre Asparagales, una de las famillas màger de plantas existentas. Presentan fòrça formas, talhas e colors variadas e existisson per totes los continents, levat Antartida, mas son predominantas pel airals tropicals.
Majoritariament epifitas, las orquidèas creisson subre los arbres, los utilizants solament coma apieja per cercar la lutz; son pas de plantas parasitas, se noirisson solament de material en decomposicion que cai dels arbres e s'acumula e s'enviroda sus sas rasics. An mantuna formas de reproduccion: dins la natura, principalament per dispersion de las semenças mas en cultura tanben per division.
Respècte a l'enòrma varietat d'espècias, fòrça paucas an un usatge comercial, levat las d'interès ornamental e d'unas espècias que produson la vanilha a partir de sos fruits, mas aqueste usatge es limitat per la produccion d'un compausat artificial similar de cost fòrça inferior. Mesme per l'ornamentacion, sola una pichona part de las espècias es utilizada, pr'amor que la granda majoritat presenta de flors pichonas e de fuèlhas paucas atractivas. Los orquidicultors creèron diferents ibrids de grand efièch ornamental per aumentar lor interès comercial.


text:
Saint-Gervais (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Gervais en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La fonderie de canons de marina
Alimentée per las minas de fèrre de la region de Allevard en provenent sul luòc pel riu (Isère) dempuèi lo pòrt de Goncelin, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais a creat l'an 1679 per la presidenta de Sant-André, marquise de Virieu e madama de Sant-Gervais, sus una iniciativa del ministre Jean-Baptiste Colbert aconselhat per Samuel Dalliès del Torn, receveur e trésorier general del Dauphiné, procedent de Montauban e presentador de la Companhiá de las Indes. Aquel darrièr i aviá conegut de nombrós échecs en las siás temptativas per crear una fonderie pels canons de la marina reiala (Bourgogne - Franca-Comtat - Nivernais). Sant-Gervais serà lo sieu succès : "Prossegueix la siá quête del luòc #perfièch #que, per la natura del minaré de fèrre e la performance de las infrastructuras procurariá matériaux de irreprotxable qualitat. O trobarà fin finala dins la siá província d'eleccion : la bourgade de Sant-Gervais a quatre llegües de Grenòble. Ailà lo sieu testarditge paga fin finala. Sant-Gervais #que met en marcha serà un dels fleurons de la métallurgie francesa[1]" L'interès per la marina de Louis XIV èra de poder beneficiar d'un armement mens doncas que que los canons tradicionales de marina en bronze e mai fisable. Fòrça rapidament un autentic consortium se met en marcha reagrupant qualques familhas dauphinoises "illuminadas", sovent aliadas : los Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin e de Herculais. Lo bòsc necessari al carbon i aurà porgit pels bòsques prèps, #que lo bòsc dels Ecouges, domenis apertenentes al capítol de Grenòble - protecteur de Daliès l'avesque de Grenòble, lo futur cardinal Etienne Lo Camus n'èra un cosin de Colbert - e a la familha de Sassenage. La primièra pèira de la fonderie a mes lo 14 de genièr de 1679. De 1680 a 1690 la produccion annala es de près de 200 pèças en mejana per an. Lo pic es arribat a l'an 1683, an de la mòrt de Colbert, lo protecteur de Daliès, amb 272 canons porgits a la Marina, la majoritat en portant lo celèbre lèma : "Ultima ratio regum" ("la darrièra rason dels reis"). Los canons fluïts a Sant-Gervais an encaminat cap al pòrt e lo Tolon per via fluviale. La siá qualitat es considerabla e la siá reputacion a a aquela de la fonte "las fontes grisas e truitées fabricadas amb lo minaré spathique dels Alpes - aquel de las fòssas minaires de Pinsot, près de Allevard - avián dotat n'efièch d'una resisténcia considerabla a la ruptura" (Ernest Chabrand). Ligada a las comandas de l'Estat, somesa a de fòrça nombroses cambiaments d'entrepreneires, la produccion es fòrça irregulara perque sovent frenada per las penúries de carbons de bòsques. Lo redémarrage de la fonderie de Sant-Gervais se farà al primièr temps de l'Empèri amb la mesa a fuòc progressiu dels foguets. En 1862, l'establiment recebrà una comanda de 250 canons de 30 en se cargant per la culasse, de contunh, dos ans mai tard, d'una darrièra comanda de 200 canons[2].
La fonderie de canons de marine
Alimentée par les mines de fer de la région d'Allevard provenant sur le site par la rivière (Isère) depuis le port de Goncelin, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais est créée en 1679 par la présidente de Saint-André, marquise de Virieu et dame de Saint-Gervais, sur une initiative du ministre Jean-Baptiste Colbert conseillé par Samuel Dalliès de La Tour, receveur et trésorier général du Dauphiné, originaire de Montauban et animateur de la Compagnie des Indes. Ce dernier avait connu de nombreux échecs dans ses tentatives pour créer une fonderie pour les canons de la marine royale (Bourgogne - Franche-Comté - Nivernais). Saint-Gervais sera sa réussite : "Il poursuit sa quête du site parfait qui, par la nature du minerai de fer et la performance des infrastructures procurerait des matériaux d'irréprochable qualité. Il le trouvera enfin dans sa province d'élection : la bourgade de Saint-Gervais à quatre lieues de Grenoble. Là son entêtement paie enfin. Saint-Gervais qu'il met en oeuvre sera un des fleurons de la métallurgie française[3]" L'intérêt pour la marine de Louis XIV était de pouvoir bénéficier d'un armement moins cher que les canons traditionnels de marine en bronze et plus fiable. Très rapidement un véritable consortium se met en place regroupant quelques familles dauphinoises "éclairées", souvent alliées : les Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin et d'Herculais. Le bois nécessaire au charbon sera fourni par les forêts proches, dont la forêt des Ecouges, domaines appartenant au chapitre de Grenoble - protecteur de Daliès l'évêque de Grenoble, le futur cardinal Etienne Le Camus était un cousin de Colbert - et à la famille de Sassenage. La première pierre de la fonderie est posée le 14 janvier 1679. De 1680 à 1690 la production annuelle est de près de 200 pièces en moyenne par an. Le pic est atteint en 1683, année de la mort de Colbert, le protecteur de Daliès, avec 272 canons fournis à la Marine, la plupart portant la célèbre devise : "Ultima ratio regum" ("la dernière raison des rois"). Les canons coulés à Saint-Gervais sont acheminés vers le port et l'Tolon par voie fluviale. Leur qualité est remarquable et leur réputation tient à celle de la fonte "les fontes grises et truitées fabriquées avec le minerai spathique des Alpes - celui des fosses minières de Pinsot, près d'Allevard - étaient douées en effet d'une résistance considérable à la rupture" (Ernest Chabrand). Liée aux commandes de l'État, soumise à de très nombreux changements d'entrepreneurs, la production est très irrégulière car souvent freinée par les pénuries de charbons de bois. Le redémarrage de la fonderie de Saint-Gervais se fera au premier temps de l'Empire avec la remise à feu progressive des fourneaux. En 1862, l'établissement recevra une commande de 250 canons de 30 se chargeant par la culasse, puis, deux ans plus tard, d'une dernière commande de 200 canons[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Dessert :"Los Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Una granda entrepresa dins lo XVII° sègle, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais" in Quasèrns del Peuil n° 5 - 2003 -
- ↑ Daniel Dessert :"Les Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Une grande entreprise au XVII° siècle, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais" in Cahiers du Peuil n° 5 - 2003 -


text:
Dinastia dels Ptolemèus
La Dinastia deus Ptolemèus, tanben coneguda com Dinastia Lagida, que regnè sus Egipte enter -305 e -30, sia enter la mort de Lissandre lo Gran (Alexandre lo Gran) e lo suicidi de Cleopatra VII, darrèra reina d'aqueta dinastia qui's èra considerada decendenta de Lagòs (en grèc AaYóς), generau de Lissandre. A maugrat qui los Ptolemèus e bastín ua navèra capitala (Alexàndria) e qu'empleguèn la lenga grèga, que s'identifiquèn dab la cultura e la religion egipciana ; que bastín temples deu màgers com, per exemple, lo temple d'Òrus a Edfo. Lo temps d'aquesta dinastia que ho donc ua renavida culturau per Egipte (la bastida de la famosa bibliotèca qui cremè just a la fin d'aqueth periòde que'n ho la màger pròva). De destacar tanben, lo periòde lagide que de aus judius lo parat de tornar installar en Egipte on, segond la tradicion, setanta sages judius arrevirèn la Bíblia (a la demanda deu sobiran) exactament deus medish biais sens consultà's : atau que vadó la Bíblia deus Setanta.
Cartoche (aquiu qu'ei lo determinatiu per "rei") deus Ptolemeos (qu'i cau léger en ieroglifs fonetic : P-T-OA-L-M-I-I-S) :
Faraons de la dinastia lagida[modificar | modificar la font]
- Ptolemèu Ièr Sòter (Sauvador), de -305 dinc a -285
- Ptolemèu II Filadelfe, de -285 dinc a -246
- Ptolemèu III, de -246 dinc a -222
- Ptolemèu IV, de -222 dinc a -205
- Ptolemèu V Epifan, de -204 dinc a -180
- Ptolemèu VI, de -180 dinc a -145
- Ptolemèu VII, de -145 dinc a -144
- Ptolemèu VIII, de -144 dinc a -116
- Ptolemèu IX, de -116 dinc a -107, puish de -88 dinc a -81
- Ptolemèu X Alexandre, de -107 dinc a -88
- Ptolemèu XI Alexandre, en -80
- Ptolemèu XII Neòs Dionisòs (Navèth Dionisòs) o Aulèta (Lo flabutaire), de -80 dinc a -58, puish de -55 dinc a -51
- Bereniça IV, de -58 dinc a -55
- Cleopatra VII, de -51 dinc a -30
- Ptolemèu XIII Dionisòs, de -51 dinc a -47
- Ptolemèu XIV Filopatòr (aimant lo son pair), de -47 dinc a -44
- Ptolemèu XV Cesarion, de -44 dinc a -30
Monuments legats peus Lagides[modificar | modificar la font]
- la ciutat d'Alexàndria (Ptolemèu I) ;
- la ciutat de Ptolemaïda (Ptolemèu I) ;
- lo Far d'Alexàndria (Ptolemèu II) ;
- la bibliotèca d'Alexàndria ;
- lo temple d'Òrus a Edfó ;
- lo temple d'Isis a File ;
- lo temple d'Atòr à Denderah (Cleopatra VII e Ptolemèu XV Cesarion) ;
- lo temple de Sòbec e d'Aroeris a Kom Ombò.


text:
Nasquèt lo 1 de julhet de 1926 dins la vila de Nòva York en una familha d'immigrantas rus-josieus. Après estudiar a la prestigiosa Stuyvesant High School de la vila de Nòva York dintrèt a l'Universitat de Cornell, ont se graduèt en istòria l'an 1948. Realizèt posteriorament un postgraduacion a l'Universitat de Columbia e lo 1963 obtenguèt son doctorat en economia a l'UniversitatJohns Hopkins. Aquel meteis an foguèt nomenat professor d'aquel darrièr centre, en venent lo 1960 professor a l'Universitat de Rochester, lo 1966 de l'Universitat de Chicago, lo 1975 de l'Universitat de Harvard e lo 1981 autre còp a Chicago, ont es a l'ora d'ara d'ensenhament.
Davant de la cresença que cèrtas innovacions tecnologicas an un papièr clau en la creissença economic, Fogel opinèt que tala ipotèsi mancava de fondament. A l'aplicar de tecnicianas econometricas nòvas desfaguèt lo mite de l'importància essenciala del camin de fèrre pel desvolopament economic dels Estats Units. Lo sieu bastiment, segon Fogel, aguèt pas un impacte tan decisiu coma se supausava en la creissença de lo sieu país. La segonda aplicacion de lo sieu metòde foguèt encara mai polemica, doncas qu'ensagèt demostrar que lo esclavitud èra una institucion vigorosa e eficienta, e que la siá eliminacion se deguèt a la volontat politica, davant de l'idèa qu'èra en decadéncia, qu'èra ineficient e que la Guèrra Civila Americana avancèt solament la siá fin unes ans.
L'an 1993 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel d'Economia amb Douglass North, per las siás innovacions en l'investigacion de l'istòria economica a comptar de l'aplicacion de tecnicianas quantitativas que servisson ad a explicar los cambiaments economics e institucionals.


text:
Arzviller
Arzviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près del Plànol inclinat de Sant-Louis-Arzviller e del rocher del Dabo, lo vilatge se tròba a una ora de Estrasburg, Nancy e Mètz de per la siá proximitat amb la autoroute A4 e la rota nacionala 4.
Desservie Per divèrsas linhas de beguts, Arzviller se situa a 10 min de l'estacion TGV de Sarrebourg.
À proximité du Plan incliné de Saint-Louis-Arzviller et du rocher du Dabo, le village se trouve à une heure de Strasbourg, Nancy et Metz de par sa proximité avec l'autoroute A4 et la route nationale 4.
Desservie par plusieurs lignes de bus, Arzviller se situe à 10 min de la gare TGV de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Bailliage De Lixheim.
- Pendent la guèrra de Trenta Ans, lo vilatge i aguèt destruit e la populacion massacrée.
- Bailliage de Lixheim.
- Durant la guerre de Trente Ans, le village fut détruit et la population massacrée.


text:
1828
Aquesta pagina concernís l'an 1828 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
En mai, Russia decidiguèt de sostenir dirèctament l'insureccion grèga e ataquèt l'Empèri sus sa frontiera terrèstra. L'ofensiva èra dirigida còntra Bulgaria que sei vilas principalas foguèron enceucladas. Varna foguèt perduda lo 29 de setembre. En revènge, a l'entorn de Choumen, la garnison turca, pus nombrosas que lei fòrças russas, capitèron de menaçar lei linhas d'avitalhament enemigas e de causar una famina dins lei tropas russas.
En Grècia, desbarcament de tropas francesas en Peloponès. Aquò permetèt la conquista de la peninsula dins lo corrent de l'annada. En revènge, lei Britanics s'opausèron a l'intrada dei Francés en Grècia Centrala e permetèron ais Otomans de s'i mantenir.
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra Russopèrsa de 1826-1828 lo 2 de febrier amb una victòria russa e la signatura dau Tractat de Turkmanchai. Pèrsia perdèt lei khanats d'Erevan e de Nakhichevan, deguèt pagar una indemnitat importanta e deguèt autorizar la circulacion liura dei marchands rus en Pèrsia e sus la Mar Caspiana.
En mai, Russia decidiguèt de sostenir dirèctament l'insureccion grèga e ataquèt l'Empèri Otoman sus sa frontiera terrèstra. Enceuclèron rapidament unei vilas importantas de Bulgaria e conquistèron Varna lo 29 de setembre. En revènge, conoguèron de dificultats importantas a l'entorn de Choumen onte la garnison turca se defendiguèt ambé acarnament e capitèt de menaçar lei linhas d'avitalhament russas.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Victòria electorala dei conservators mexicans. Pasmens, lo venceire, Manuel Gómez Pedraza, aguèt de dificultats per s'impausar e foguèt victima d'un còp d'estat tre lo començament de l'annada precedenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra Russopèrsa de 1826-1828 lo 2 de febrier amb una desfacha pèrsa e la signatura dau Tractat de Turkmanchai. Pèrsia perdèt lei khanats d'Erevan e de Nakhichevan, deguèt pagar una indemnitat importanta e deguèt autorizar la circulacion liura dei marchands rus en Pèrsia e sus la Mar Caspiana.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera sintèsi d'urèa per lo quimista alemand Friedrich Wöhler (1800-1882). Aquò marquèt una evolucion fòrça importanta dins l'istòria de la quimia car demostrèt la possibilitat de formar de moleculas naturalas d'un biais sintetic.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de març - William Randal Cremer, politician e pacifista anglés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1908)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Francisco José de Goya y Lucientes, pintor espanhòl (n. 1746)
- 4 de decembre - Robert Banks Jenkinson, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1770)


text:
Marronièr d'Índia
Lo marronièr d'Índia (Aesculus hippocastanum) es un arbre de talha granda que coma son nom o indica, es originari d'Índia, e tanben d'Iran, Asia Menora e Balcans, encara qu'actualament s'es aclimatat dins los païses de clima temperat del glòbe. Lo nom latin hippocastanum significa « marron de caval », pr'amor que son fruch, l'amaron, s'utilizava ancianament per noirir lo bestial domestic.
Biografia[modificar | modificar la font]
- L. Michelena e H. Polge (1971): Les appelations basques et gasconnes du marron d'Inde. Fontes Linguae Vasconum.


text:
1047
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1047 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Val-ès-Dune lo 10 de julhet entre lei fòrças dau rèi de França e dau duc de Normandia còntra aquelei dei senhors en revòuta dempuei l'annada passada. S'acabèt per una desfacha deis insurgents que permetèt de restablir la patz — franc dins lei fèus de Gui de Brionne que contunièt la lucha fins a 1051 — e lo poder ducau en Normandia.


text:
Mercè Rodoreda
Mercè Rodoreda i Gurguí (Barcelona, 10 d'octobre de 1908 - Girona, 13 d'abril de 1983) foguèt una escrivana catalana que recebèt, demest d'autres guerdons, lo Prèmi d'Onor de las Letras Catalanas de 1980. Es considerada coma l'escrivana mai importanta de la literatura catalana contemporanèa, coma o atèstan las referéncias d'autres autors a sas òbras e a l'encòp la repercussion internacional d'aquestas, que compta actualament de traduccions dins mai de trenta lengas. Encara que siá mai coneguda per son talent de romancièra, cultivèt tanben d'autres genres coma la poesia e lo teatre.
Escriguèt mantes libres celèbres coma Mirall trencat o Aloma, mas son òbra principala e mai prestigiosa foguèt La plaça del diamant, que se representèt mantun còp al teatre e se vegèt adaptada al cinèma en 1982 pel realizador Francesc Betriu.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda nasquèt en 1908 dins lo barri de Sant Gervasi de Cassoles a Barcelona. Èra l'enfant unica d'Andreu Rodoreda Sallent, que trabalhava coma comptable e de Montserrat Gurguí Guàrdia. Sos parents èran afogats per la literatura e de teatre, çò que marquèt son enfància. Durant aquel periòde de sa joventut foguèt tanben influenciada per la figura del grand mairal, Pere Gurguí, un amic del poèta Jacint Verdaguer. Aqueste li inculquèt un sentiment catalanista prigond que l'acompanhèt de longa sa vida tota.
La mòrt del grand en 1921 portèt de cambiaments considerables dins l'ostal familial. Lo fraire de la maire, Joan Gurguí, se venguèt installàr amb eles, çò qu'ocasionèt una ruptura dins l'estil de vida de la familha que se vegèt venir subran mai austèr e convencional. La jove Mercè èra admirativa del carisme de son oncle qu'aviá ja idealizat a partir de la correspondéncia qu'avián aguda abans son arribada. Aital, lo 10 d'octobre de 1928, a l'edat de 20 ans, la futura escrivana se maridèt amb son oncle, Joan Gurguí, qu'aviá catòrze ans de mai qu'ela. Per encausa del gra de consanguinitat elevat, aguèron mestièr d'obtenir una dispensa papala abans de se poder maridar. Aguèron pas qu'un enfant, Jordi, lo 23 de julh de 1929.
Per ensajar d'escapar a la monotonia causada per son maridatge e de se desfar de la dependéncia economica envers son marit que li agradava pas gaire, Mercè Rodoreda comencèt a escriure; e dapasset aquel léser venguèt una passion.
Los primièrs temps de l'escritura[modificar | modificar la font]
En 1931, Mercè Rodoreda comencèt a seguir de corses al Licèu Dalmau. Ailà melhorèt pauc a cha pauc sa coneissença e mestresa del catalan gràcias a l'ensenhament que recebiá del pedagòg e lingüista figuerenc Delfí Dalmau i Gener. L'influéncia de l'erudit, que venguèt lèu un amic pròche, la marquèt prigondament e l'incitèt a enriquir e completar sa formacion.
L'an seguent, en 1932, foguèt publicat son primièr roman Sóc una dona honrada? a l'ostal d'edicion Catalònia e a l'encòp qualques contes dins divèrses jornals. L'òbra foguèt pas remarcada manca a partir del moment que foguèt causida coma candidata al Prèmi Crexells en 1933; mas lo prèmi aquel an foguèt ganhat pel dramaturg e poèta Carles Soldevila.
L'1 d'octobre de 1933, comencèt a trabalhar coma jornalista dins la revista setmanala Clarisme. I publiquèt 24 contribucions: cinc pròsas a prepaus de la cultura tradicionala, tretze entrevistas, dos comptes renduts, un conte e tres comentaris de tematica politicoculturala, musicala e cinematografica. Lo meteis an, dintrèt dins l'Associació de la Premsa de Barcelona e se ne faguèt membre, çò que fasiá evidenta sa volontat de trabalhar dins l'univèrs del jornalisme.
Durant la prima de 1934, Mercè Rodoreda publiquèt sa segonda òbra, Del que hom no pot fugir, que pareguèt dins las edicions de la revista Clarisme. En mai d e la meteissa annada, recebèt lo Prèmi del Casino Independent dels Jòcs Florals de Lheida amb lo conte «La sireneta i el delfí», qu'es actualament perdut.
Aprèp qu'escriguèsse aqueste segond libre, Joan Puig i Ferreter, lo director d'Edicions Proa, la venguèt veire e manifestèt son interès de publicar son òbra seguenta: Un dia en la vida d'un home. Se publiquèt lèu, durant l'auton d'aquel an, dins una colleccion de Proa. Rodoreda començava aital a penetrar gradualament lo mond literari catalan gràcias a l'ajuda de Puig i Ferreter. Aqueste li aviá dobert las pòrtas d'El Club dels Novel·listes, un cercle format per d'autors coneguts coma Armand Obiols, Francesc Trabal o Joan Oliver, qu'èran a l'encòp d'ancians membres de La Colla de Sabadell. Foguèt durant aquel temps qu'entamenèt una lectura entosiasta dels romans de l'escrivan rus Fiòdor Dostoievski.
Los ans seguents, entre 1935 e 1939, publiquèt un total de setze contes pels enfants dins lo jornal La Publicitat. Apareissián dins una seccion sonada Una estona amb els infants. Demest totes aqueles, un dels mai remirables es probablament El noiet i la casona, qu'aviá dedicat a son dròlle, e puèi èra tanben qualitadós lo tèxt La fulla, escrich en omenatge a l'escrivan Josep Carner. A mai, tota aquela activitat creadoira se fasiá al meteis moment que publicava d'autres contes dins de mejans de premsa en catalan de primièr òrdre coma La Revista, La Veu de Catalunya o Mirador, demest mantun autre.
Publiquèt son quatren roman, Crim en 1936. Posteriorament Rodoreda rebutèt aqueste roman, amassa amb los tres autres editats anteriorament, en considerar qu'èran lo fruch de son inexperiéncia.
L'arribada de la notorietat[modificar | modificar la font]
A partir de 1937, Rodoreda ocupèt la carga de correctritz de catalan dins lo Comissariat de propaganda de la Generalitat Catalana. Gràcias a aquela ocupacion aguèt l'escasença d'i encontrar las escrivanas mai coneguda de l'epòca coma Aurora Bertrana, Maria Teresa Vernet, e de venir una amiga intima de Susina Amat, Julieta Franquesa, Anna Murià e Carme Manrubia.
Gràcias a son òbra Aloma emportèt en 1937 lo Prèmi Joan Crexells de narrativa de l'any 1937 s'atorgà a Mercè Rodoreda per la seva obra Aloma. Foguèt durant aqueste meteis an que se disseparèt de son marit, Joan Gurguí, aprèp que visquèssen amassa uns onze any e malgrat son enfant en comun. Son amant supausat, lo traductor e politician revolucionari Andreu Nin i Pérez, foguèt arrestat lo 16 de junh davant la sedença de son partit, lo POUM, situada sus La Rambla de Barcelona, e foguèt puèi torturat e assassinat, qualques jorns mai tard, per d'agents de la polícia sovietica per òrdre del General Alexander Orlov a la preson d'Alcalá de Henares.
En 1938, l'Institucion de las Letras Catalanas faguèt la publicacion del cinquen roman de Mercè Rodoreda titulada Aloma. Foguèt aquesta la primièra òbra que Rodoreda acceptèt de reconéisser coma una obra sia vertadièra, e mai se ulteriorament la transformèt e la tornèt publicar. Aquela meteissa annada visitèt en representacion del PEN Club de Catalonha, e en companhiá de l'escrivan de Sabadell Francesc Trabal, lo congrès internacional del PEN club a Praga, ont legiguèt una benvenguda qu'èra estada escricha per un dels escrivans màgers d'aquel temps, lo barcelonés Carles Riba.
Temps d'exili (1939-1972)[modificar | modificar la font]
Lo 23 de genièr de 1939, qualques meses abans la desfacha de las fòrças republicanas, Mercè Rodoreda partiguèt per l'exili. Coma l'escrivana pensava que la separacion seriá brèva laissèt son fill en companhiá de sa maire. E mai se Mercè Rodoreda aviá pas jamai participat en politica, se n'anèt en seguir los conselhs de sa maire. Li diguèt de fugir qu'aviá paur dels problèmas que li podián causar a sa filha sas activitats ligadas a las publicacions en catalan, al catalanisme en general e tanben a qualques revistas d'esquèrra durant las annadas anterioras. Los ocupants d'aquel bibliobús foguèron los escrivans Xavier Benguerel, Pere Calders, Sebastià Gasch, Domènec Guansé, Cèsar August Jordana, Lluís Montanyà, Anna Murià, Armand Obiols, Joan Oliver, Mercè Rodoreda e Francesc Trabal.  viatgèt dempuèi Barcelona a Girona, dins un bibliobús qu'èra la proprietat de la Conselhieriá de Cultura de la Generalitat de Catalonha. Qualque temps aprèp, a ras de la termièra, seguiguèt son camin pel Mas Perxés, dins lo municipi d'Agullana, fins que poguèt traversar la frontièra administrativa pel Pertús. Arribèt a l'estat francès sèt jorns aprèp d'aver laissat la capitala catalana, lo 30 de genièr. Aprèp d'aver passat la nuèch al Voló, se dirigiguèron totes cap a Perpinhan. I demorèron pas que tres jorns, e a partir de la capitala rosselhonesa viatgèron fins a Tolosa amb lo tren.
Partiguèt puèi cap a París ont arribèt a la fin de febrièr e qualques meses mai tard se n'anèt viure dins una localitat vesina de la capitala francesa, Roissy-en-Brie, un vilatge de l'èst d'Isla de França. S'installèt alara dins lo castèl de Roissy-en-Brie, una construccion del sègle XVIII, qu'en aquel moment èra estat concebut coma refugi d'escrivans. Ailà visquèt durant fòrça meses amb d'autres intellectuals catalans, refugiats coma ela en França. Partetgèt aquel espandi amb los escrivans Anna Murià, Cèsar August Jordana, Armand Obiols, Francesc Trabal e Carles Riba.
Durant lo temps que passèt a Roissy-en-Brie nasquèron divèrsas relacions amorosas. La mai famosa d'aquestas foguèt la que visquèt Mercè Rodoreda amb l'escrivan Joan Prat i Esteve, mai conegut jos son pseudonim d'Armand Obiols. La relacion generèt fòrça problèmas dins la coesion del grop pel fach qu'Armand Obiols èra maridat amb la sòrre de Francesc Trabal e qu'avián un enfant amassa qu'èra demorat amb la maire a Barcelona. A mai, la sògra d'Armand Obiols e maire de Trabal, aviá viatjat amb son filh fins al castèl amb d'autres membres de la familha Trabal. En consequéncia, l'adulteri devesiguèt los exiliats catalans en dos camps opausats. Segon Anna Murià, qu'èra la confidenta de Francesc Trabal, aqueste s'i opausava pas sonque per sa sòrre mas tanben per encausa de sa gelosiá, ja qu'aviá agut aparentament una relacion secreta amb Mercè Rodoreda a Barcelona, coneguda sonque per totes dos e per Murià.
L'ambient de relativa estabilitat que lo castèl oferissiá se vegèt trebolat pel començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt en aquel moment que d'unes decidiguèron de s'exiliar tornarmai e de se dirigir cap als païses d'America Latina mentre que d'autres preferiguèron de demorar en França. Rodoreda, ela, s'estimèt mai de partir pas e de viure amb Obiols dins l'airal. Amassa, s'installèron dins un ostal, sonat Villa Rosset, situat dins la periferia del vilatge.
Fugida dels nazis[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda, amassa amb d'autres escrivans qu'èran encara refugiats en França, deguèt fugir de París cap a la mitat del mes de junh de 1940 per encausa de la progression de l'armada alemanda que se dirigissiá devèrs Orleans per la via d'Artenay. Josep Maria Esverd poguèt trobar una camioneta per fugir de França pasmens aguèron pas d'astre que l'endeman lo veïcul foguèt confiscat per las tropas francesas. Aprèp d'ensajar en van de prendre lo tren, lor calguèt fugir en caminar cap al sud. Son objectiu èra de traversar lo flum Leire per se poder refugiar dins la zòna dicha liura, pr'aquò un pauc de temps abans d'arribar a Orleans, s'avisèron de la progression de l'invasion que vegèron la vila en flamas e que demorava pas cap de pont per poder passar Leire. Fin finala, aguèron de cambiar sos projèctes inicials e de causir una autra rota.
Durant 12 jorns s'abriguèron totes dins una granja de Meung-en-Loire fins que l'armistici del 22 de junh de 1940 foguèsse signat. Dempuèi aquela localitat s'endralhèron encara mai al sud fins a s'installar aqueste còp a Lemòtges.
A Lemòtges, l'escrivana demorèt dins una cambra del numèro 12 de la carrièra de las Filhas de Nòstra Dòna. Foguèron de temps dificils per l'autora, que lo 5 de junh de 1941 vegèt cossí son companhon sentimental, Armand Obiols, èra arrestat. Visquèt puèi soleta fins al mes d'octobre d'aquel annada. Durant aquel periòde, Armand Obiols deguèt far de trabalhs forçats a Saillat-sur-Vienne dins una peirièra. Pasmens, gràcias a de contactes e divèrsas demandas Mercè Rodoreda capitèt d'obtenir que foguèsse mandat a Bordèu. Quand Obiols se trobèt dins de condicions de vida melhoras en país bordalés, Rodoreda se faguèt membre d'un cercle d'estudi dedicat a la lectura e a l'aprendissatge de la lenga anglesa.
Durant los meses seguents, la relacion entre Mercè Rodoreda e Armand Obiols se faguèt subretot a distància, e se poguèron trobar sonque esporadicament en persona. Foguèt sonque cap a la fin del mes d'agost de 1943, que Rodoreda se n'anèt viure al numèro 43 de la carrièra Chauffor a Bordèu ont se retrobèt amb son amant. Dins la vila occitana, l'escrivana catalana visquèt de moments fòrça durs, e per subreviure fasiá de costura dins una botiga durant una bèla part de la jornada, e son trabalh li preniá talament de temps qu'aviá pas cap de pausa per se consagrar a l'escritura.
Lo retorn a París[modificar | modificar la font]
En setembre de 1946, Rodoreda e son companhon Armand Obiols causiguèron de tornar a París, e lai s'installèron dins l'ostal de Rafael Tasis i Marca, que viviá alara al numèro 9 de la carrièra de Coëtlogon. Un pauqueton de temps mai tard, lo parelh decidiguèt de mudar per s'implantar dins un apartament, situat dins un immòble al numèro 21 de la carrièra de Cherche-Midi, fòrça al ras de la zòna residenciala de Saint-Germain-des-Prés, qu'èra en aquel moment un dels luòcs preferits de reunion per un nombre considerable d'intellectuals franceses de l'epòca. Ailà demorèron durant uèch ans, e mai, en realitat l'escrivana se desfaguèt pas totalament d'aquel lotjament fins a l'an 1977.
Al començament de 1947, Mercè poguèt abandonar son ocupacion de cordurièra per anar trabalhar, tornarmai, coma collaboradora de la Revista de Catalunya. A mai de publicar durant aquel an de racontes dins las edicions divèrsas de la revista, aguèt tanben l'escasença de ne far espelir qualques uns en America Latina, a Chile e a Mexic subretot.
De 1947 a 1953, Rodoreda poguèt pas cultivar una literatura de granda extension que dempuèi 1945 aviá començat a patir de problèmas de santat, que coincidiguèron amb la reaparicion d'una paralisi somatica de son braç drech. Per aquesta rason, intensifiquèt sa creacion poetica e trobèt dins la figura de Josep Carner un mèstre, e mantenguèt una correspondéncia constanta amb el durant fòrça temps. En 1952, l'autora entamenèt una terapia de recuperacion de sa motricitat al balneari de Chátel-Guyon. Durant aquelas annadas que visquèt a París comencèt l'escritura de dos romans qu'acabèt pas jamai.
En 1947, del temps dels Jòcs Florals de la Lenga Catalana que se debanèron a Londres aquel an, ganhèt sa primièra Flor Naturala gràcias a sièis sonets: Rosa, Amor novell, Adam a Eva, Ocell e dos autres escriches qu'avián pas de títol.
L'an seguent, foguèt amb son poèma Món d'Ulisses que Rodoreda obtenguèt, pel segond còp, la Flor Naturala dels Jòcs Florals de 1948 a París. Lo poèma apareguèt un pauc mai tard aquel meteis an dins lo periodic literari La nostra Revista.
Amb son tèxt Albes i nits aguèt l'escasença d'emportar una tresena victòria al concors dels Jòcs Florals, çò que li portèt la possibilitat d'èsser nomenada «Mestre en Gai Saber» a Montevideo en 1949.
Durant aquela mateissa annada realizèt un viatge a Barcelona, qu'èra la primièr vegada qu'i tornada dempuèi que s'èra exiliada.
Qualques ans mai tard, en 1951, se sarrèt al mond de la pintura, interessada subretot per de pintors coma Pablo Picasso, Paul Klee e lo catalan Joan Miró, e comencèt de realizar qualques creacions personalas. Dins una de las letras qu'escriguèt a Armand Oriols en 1954 explicava qu'aviá ja aquesit un «estil e un mond» dins la pintura, en reconéisser pr'aquò que son univèrs veritable se trobava dins l'escritura. D'un autre costat, son companhon aviá ja començat a trabalhar coma traductor per l'UNESCO gràcias als contactes de l'escrivan Quiroga Plá, e al cap de dos ans, en 1953, decidiguèt de s'installar definitivament dins la capitala soïssa, a Genèva.
La vida en Soïssa[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda seguiguèt Obiols en Soïssa. En 1954 lo parelh se venguèt installar dins un apartament situat al numèro 19 de la carrièra de Violet, dins un barri borgés de la ciutat de Genèva. Pr'aquò, sa novèla vida dins aquela granda ciutat li agradèt pas gaire a l'escrivan que de contunh s'i sentiguèt coma una estrangièra exiliada, aital reconeissiá que la localitat soïssa «és una ciutat fòrça enutjanta, apta per escriure». Pas gaire de temps aprèp, venguèt una autra mudason, per encausa de son trabalh Obiols deguèt partir demorar a Viena, en Àustria. Durant aquela meteissa annada, Rodoreda se n'anèt a Barcelona e faguèt aquel viatge subretot per assistir al maridatge de son enfant unic, Jordi Gurguí i Rodoreda.
En aquel periòde, sa produccion literària floriguèt. En 1956 se ganhèt lo Prèmi d'Ensag Joan Maragall amb l'òbra Tres sonets i una cançó que foguèt publicada dins lo suplement literari "la Gaseta de Lletres" de La Nova Revista. Gaireben al meteis moment, recebèt lo Prèmi Joan Santamaria que li foguèt autrejat a Barcelona aquela meteissa annada, gràcias a son conte Carnaval.
Dos ans aprèp, en 1958 foguèt editat un recuèlh de contes sieus sonat Vint-i-dos contes qu'aviá ja recebut anteriorament lo prestigiós Prèmi Víctor Català. Qualques contes compreses dins l'òbra èran ja estat publicats a Mexic del temps de l'exili en França, mentre que mantun autre èran encara inediches. Segon o confessèt la quita autora, aquel libre èra espelit d'una crisi de tecnicas qu'entrainèt un nivèl literari desparièr entre los divèrses contes, e mai s'èran units per una tematica comuna.
Òbras mai importantas[modificar | modificar la font]
- Aloma (1938)
- Vint-i-dos contes (1958)
- La plaça del diamant (1962)
- El carrer de les camèlies (1966)
- Jardí vora el mar (1967)
- La meva Cristina i altres contes (1967)
- Mirall Trencat (1974)
- Semblava de seda i altres contes (1978)
- Viatges i flors (1980)
- Quanta, quanta guerra... (1980)
- La mort i la primavera (postuma, 1986)
- Isabel i Maria (postuma, 1991)


text:
President de la Republica Francesa
La Presidéncia de la Republica es la mai nauta foncion de l'organ executiu de la Republica Francesa. La Republica Francesa s'es dotada d'un president pas qu'a partir de 1848 (II Republica). Dempuèi, i aguèt 22 presidents.
Somari
Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
La presidéncia dins la Cinquena Republica es la pus nauta foncion de l'Estat. Ça que la, contràriament als Presidents de la Tresena Republica, los quals èran ailà, segon l'expression consacrada, que per inaugurar los crisantèmes, lo President de la Vena Republica dispausa de poders espandits, e la practica del poder fa d'el, fòra periòde de coabitacion, un quasi-monarca republican. Lo President dispausa en efièch de prerogativas importantas, coma la dissolucion, o de poders constatats per la practica, coma la nominacion del govèrn dins son integralitat o encara la conducha dels afars de l'Estat en fasent del Primièr ministre un "vicepresident". Aqueles poders son pas contrapesats dins lo jòc institucional per una responsabilitat quina que siá davant lo Parlament (es a dire per la possibilitat per las doas Cambras de renversar lo President), mas per una responsabilitat de fach davant lo Pòble.
Dempuèi 1958, la durada del mandat del president èra de 7 ans (septenat) mas l'acorchiguèron en 2000 e lo president es d'ara endavant elegit per 5 ans (quinquenat). Dempuèi un referendum de 1962, lo president de la republica es elegit al sufragi universal dirècte, uninominal, de dos torns.
En cas d'impossibilitat, constatada pel Conselh Constitucional, d'exercir sas foncions presidencialas, l'interim es assegurat pel president del Senat. Fins ara, sol Alain Poher a degut assumir aquel prètzfach dos còps.
Lo cap de l'Estat es :
- lo detentor del poder executiu
- lo cap de las armadas francesas
- lo mai naut magistrat de França
- lo grand mèstre de la Legion d'Onor (la pus nauta autoritat de l'òrdre)
- un dels dos coprinces d'Andòrra.
Lo president nomena lo Primièr Ministre que dirigís lo país amb son govèrn. Coma l'Assemblada Nacionala pòt demetre (per una mocion de censura) lo govèrn, lo president es forçat de nomenar un Primièr ministre sostengut per l'Assemblada Nacionala. Se la majoritat parlamentària es opausada a la del president, aquò mena a una coabitacion politica. Al revèrs, se la majoritat parlamentària sosten l'accion del president, lo Primièr Ministre nomenat se contentarà de seguir las causidas e decisions del President.
Per mai de detalhs vejatz Article 49 (Constitucion de la Cinquena Republica francesa) e Istoric dels govèrns de França
Los presidents de la V Republica, los sols qu'an detengut un poder fòrt, son :
- Charles de Gaulle (1958-1969)
- Jòrdi Pompidor (1969-1974)
- Valèri Giscard d'Estanh (1974-1981)
- François Mitterrand (1981-1995)
- Jacques Chirac (1995-2007)
- Nicolas Sarkozy (2007-2012)
- François Hollande (2012-)
Prerogativas constitucionalas actualas[modificar | modificar la font]
Las prerogativas del President de la Republica pòdon èstre distinguidas entre las de sas prerogativas que son dispensadas del contrasenh del Primièr Ministre (sovent abusivament apelats poders pròpris) en vertut de l'article 19 e las qu'i son somesas en vertut del meteis article.
Prerogativas dispensadas del contrasenh[modificar | modificar la font]
- Nominacion del Primièr Ministre, acceptacion de sa demission (Article 8, alinèa 1).
- Referendum, sus proposicion del Govèrn o proposicion conjunta de las doas assembladas, relatiu a una lei o a la ratificacion d'un tractat (Article 11). Lo resultat del referendum liga lo President.
- Dissolucion de l'Assemblada Nacionala (Article 12). Pòt pas dissòlver tornarmai dins l'an que seguís.
- Poders especials de l'Article 16.
- Drech de messatge a las Assembladas (Article 17).
- Sasina del Conselh Constitucional en contraròtle de constitucionalitat d'una lei (Article 61) o de compatibilitat d'un tractat (Article 54).
- Nominacion de tres membres del Conselh Constitucional e causida de son president (Article 56)
Prerogativas somesas e contrasenh[modificar | modificar la font]
- Nominacion e revocacion dels membres del Govèrn sus proposicion del Primièr Ministre (Article 8, alinèa 2).
- Presidéncia del Conselh dels Ministres.
- Promulgacion de las leis, possibilitat de demandar al Parlament una deliberacion novèla d'una lei o de cèrtas de sas disposicions, li pòt pas èstre refusada (Article 10).
- Poder reglamentari e de nominacion als emplecs civils e militars per atribucion (poder general atribuit al Primièr Ministre) (Article 13).
- Cap de la diplomacia: acreditacion dels diplomatas, diplomatas estrangièrs acreditats al prèp d'el (Article 14)
- Cap de las armadas, presidéncia dels conselhs superiors de la Defensa Nacionala (Article 15).
- Drech de gràcia (Article 17).
- Dobertura e clausura de las sessions extraordinàrias del Parlament, fòra los cases ont aquel s'acampa de plen drech (Article 30).
- Negociacion dels tractats, ratificacion d'aqueles quand una lei es pas exigida en vertut de l'Article 53 (Article 52).
- Presidéncia del Conselh Superior de la Magistratura (Article 65)
- initiativa de la revision de la Constitucion sus proposicion del Primièr Ministre (Article 89)
Autras informacions[modificar | modificar la font]
La residéncia oficiala e burèu del president es lo Palais de l'Elisèu, situat a París, carrièra del Faubourg Saint-Honoré.
Demest las autras residéncias presidencialas, se compta :
- Lo Fòrt de Bregançon, en Provença (Occitània), actual luòc de vacanças oficial.
- L'Hôtel de Marigny, al costat del Palais de l'Elisi, luòc d'acuèlh dels representants estrangièrs.
- Lo Castèl de Rambouillet, abitualament dobèrt als vesitaires e de temps en temps sèti de reünions oficialas.
- Lo Domeni Nacional de Marly-le-Roi, abitualament dobèrt als vesitaires e de temps en temps sèti de reünions oficialas.
- Lo Domeni de Souzy-la-Briche, una simpla residéncia privada.
Lo President de la Republica Francesa es Canonge onorari de la basilica-catedrala de Sant Joan de Latran a Roma.