text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 30/07/2012
MADRID, 30 Jul. (EUROPA PRESS) -
Eth president deth Govèrn, Mariano Rajoy, e es presidents autonomics e regionaus deth PP an metut aguest deluns ath dauant dera premsa en ua tradicionau fòto de familha ena sedença deth partit, ua imatge damb era quau vòlen lançar ua imatge d'unitat ath dauant des retalhades que se produsissen, així com reafirmar eth sòn compromés damb era reduccion deth deficit public.
Abans deth dinar de trabalh, Rajoy s'a retratat damb es sòns 'barons' ena terrassa dera sedença deth PP, plaçada ena setau planta a on eth president deth Govèrn a eth sòn burèu.
En aguesta fòto, Rajoy a estat flanquejat pera presidenta madrilenca, Esperanza Aguirre, ara sua esquèrra, e pera secretària generau deth PP, María Dolores de Cospedal, ena sua dreta. En prumèra fila se trapauen tanben es presidents d'Aragon, Luisa Fernanda Rudi; de Galícia, Alberto Núñez Feijóo; de Múrcia, Ramón Luis Valcárcel; de La Rioja, Pedro Sanz; e de Castella i Lleó, Juan Vicente Herrera.


c: text/html

text:
Lavairon
Nom desconegut en arpitan (Laveyron en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laveyron es situat a 35 km al nòrd de Valéncia e a 4 km al nòrd de Sant-Vallier. Indignatz Sant-Vallier, las municipalitats los mai prèps son Beausemblant, Sarras, Andancette e Andance.
Laveyron est situé à 35 km au nord de Valence et à 4 km au nord de Saint-Vallier. Outre Saint-Vallier, les communes les plus proches sont Beausemblant, Sarras, Andancette et Andance.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tina Karol
Tina Karol (en ucraïnian: TiHa Kapoлb; Orotukan, 25 de genièr de 1985) es una de las cantairas ucraïnianas mai famosas dins son país e internacionalament.
Biografia[modificar | modificar la font]
Tina Karol, de son nom vertadièr Tetiana Liberman (TeTяHa ГpиropiBHa ЛiбepMaH), nasquèt de parents ucraïnians jusièus a Orotukan, Magadan Oblast, en Russia. Karol puèi partiguèt per Ivano-Frankivsk, una vila de l'èst d'Ucraïna, a l'edat de sièis ans. Se diplomèt a una escòla de musica e un institut musical a Kyiv. Karol participèt a un bon nombre de competicions musicalas juvenilas, regionalas, internacionalas e jusièvas e tanben a de comédias musicalas e d'espectacles teatrals. Obtenguèt la segonda plaça al festival de Letònia "New Wave". Karol venguèt la solista de l'ensems de Ukrainian Armed Forces e a mai una personalitat de la television.
En 2006 Karol se ganhèt la preseleccion ucraïniana al Festival de l'Eurovision 2006 amb la cançon "I Am Your Queen" e representèt doncas Ucraïna al festival. Acabèt setena amb 145 ponches, amb una version novèla de la cançon "Show Me Your Love".
Discografia[modificar | modificar la font]
- Show Me Your Love (2006)
- HoчeHbka (2007)
- Пoлюc пpиTяжeHия (2008)
- 9 жизHeй (2010)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial (en anglés e en ucraïnian)
- Sit dels fans


text:
Peyrieu
Peyrieu en arpitan ( Peyrieu en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 11 km al sud de Belley. Se situa sul marge drech del Rhône dins la zòna de appellation AOC de las vins del Bugey.
Commune située à 11 km au sud de Belley. Elle se situe sur la rive droite du Rhône dans la zone d'appellation AOC des vins du Bugey.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Peyrieu Es lo primièr villatge;ble a aver-i inaugurat un monument als mòrtes mercés a la familha Hoff.
La pellicula Lo Darrièr per la rota i a #èsser virat l'an 2008.
Peyrieu est le premier village à avoir inauguré un monument aux morts grâce à la famille Hoff.
Le film Le Dernier pour la route y a été tourné en 2008.


text:
Tilia
Lo genre Tilia regropa los tilhs, arbres salvages e ornementals que las flors odorantas e las bractèas son utilizadas en infusions amaisantas e calmantas. Los tilhs apartenon a la familha de las Tiliaceae segon la classificacion classica, o aquela de las Malvaceae segon la Classificacion filogenetica.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Usatges e proprietats
- 3 Malautiás e parasits
- 4 Nòtas e referénciss
- 5 Vejatz tanben
- 6 Liens externes
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los tilhs son d'arbres de creissença aviada, podent aténher 35 m de naut, de brancas pro largament espandida. La camba presenta una rusca liça, se fendilhant amb l'edat. Las fuèlhas, caducas, son simplas, altèrnas, mai sovent en forme de còr amb une longa punta a tèrme e de bòrd dentat. Las flors son ermafroditas. An cinc sepals e cinc petals liures de color blanc jaunenca, amb fòrça etaminas. Son amassada en cimas biparas, cada cime avent a la basa una bractèa oblonga e translucida, de color jaunenca. Los fruchs son de pichonas capsulas sèches et globuleuses.
Principales espècias[modificar | modificar la font]
Una longevitat remarcable[modificar | modificar la font]
En Baissa Bavièra, un tilh de grandas fuèlhas domina la plaça del vilatge de Ried. Selon Thomas Parkenham, autor del Torn del monde en 80 Arbres, es un dels mai bels arbres qu'a jamai vist. Pendent mai d'un sègle aquel arbre se nomenèt Wolframslinde, es a dire lo tilh de Wolfram von Eschenbach, trobador autor de la version originala alemanda de Parzival que l'auriá inspirat per escriure los seus poèmas. segon las estimacions dels istorians, l'arbre auriá mil ans. Sembla que seriá un maximum, la fusta del tilh essent tròp tendre per èsser resistant. Pasmens, a una capacitat de reviscol important que li permet de restablir una tèsta arrancada per una tempèsta. La majoritat dels tilhs passant gaire 400 ans, e los tilhs de grandas fuèlhas semblan èsser mai resistants[1],[2].
Usatges e proprietats[modificar | modificar la font]
Caracteristicas comunas de las fustas de tilhs[modificar | modificar la font]
La fusta de tilh[3] es omogenèa, amb de fendilhas pauc marcadas. L'albenca e la fusta al còr son pas distinctes. Es jaunenc a rossenc, blancós o rosenc, a vegadas venat de verd amb de tacas medullaras. A una odor de posca.
La fusta es de pauca densitat per las espècias europèas, e mejana per aquels d'America del Nòrd. Es tendre e aisit de trablhar, de ressar, tornar e escultar. Al secatge, se retracta fortament. Un cóp sec e trabalhat, es plan estable. Aquela fusta es gaire duradissa e pas adaptadas a las utilizacions exterioras, mas es corrèctament duradissa a l'estat sec.
En Euròpa, la fusta de Tilia cordata]] es mai apreciada qu'aquel del tilh de grandas fuèlhas, car lo darrièr es reputat mens tendre e mens resistant, la camba es sovent mai larga mas presentant de formas mens bèlas. Sens estudi scientific, es ara impossible de distingar amb certitud de fusta de Tilia platyphyllos o Tilia cordata.
Apreciada per son omogeneitat e son trabalh aisit, la fusta de Tilia cordata conven gaire quand una forta resistança mecanica es necessari. Las utilizacion son:
- Tradicionalas: escultura, esclops, espleches de cosinar e de dessenh (pincèls plans, gredon), bobinas de fials, plan d'estamparias, alumetas, mòtles de fonderiá, mòbles, joguinas, caissas e aisinas divèrsas, luteria, bornats, protèsis, eca. Dins l'art sacrat ortòxe, lo tilh es la sola fusta autorizada coma supòrt de las icònas.
- Contemporanèas: fusta d'ebenisteriá (partidas escultada), esculturas de tota mena, obrador de tornièr, gredon, placatges, pasta de papièr, pans de fibras e de particulas.
Lo carbon de fusta es avalorat pel dessenh e las proprietats filtrantas, es un combustible mediòcre mas de fòrta calor radianta[4]. Èra tanben utizat per la fabricacion de la pòlvera de fusil[5].
Cordariá[modificar | modificar la font]
S'utiliza la rusca intèrna per fabricar de ficèlas e Còrdas de granda qualitat.
Perfumariá[modificar | modificar la font]
Los coeissaires sabon distingar los parfums de las flors de tilh de diferentas provenenças. La substáncia produsent la sentor, lo farnesol, foguèt descoberta a Züric en 1923 per Leopold Ruzicka, Prèmi Nobèl de quimia en 1939. Dempuèi, lo famesol ocup una granda plaça en perfumariá[6]. Per o extraire, s'utiza de flors secadas amb etèr de petròli. La concrèta obtenguda es verd escur e possedís un odor erbacèu de fen sec. L'absoluda es viscosa e verdenca[7].
Proprietats medicinalas[modificar | modificar la font]
Las flors[modificar | modificar la font]
Las flors[8] del tilh comun tenon de mucilage, d'òlis essencials (38 %, que lo farnesol) de tanins, de glucosids, de gomas, de sucres, de manganès e de vitamina C. En tintura maira een infusion, son recomandadas[9] dins fòrça casses de trobles nervioses (cassièra, ància, neurastenia), de migrans, de gripa, et d’insomnias. Aquelas flors son d'antidepressors, d"euforisants e de sedatius. Serián tanben antispasmodicas, diaforeticas[10] e fasent lo sang mai fluide e favorizant la circulacion[11]. Amb dòsi máger, l'infusion ven excitanta e pòt causar d'insomnias[12]. Mas serán surestimadas[13] las capacitats del tilh per curar de vertadièras nevròsis o l'epilepsia.
La forma mai comun es l'infusion de flors secadas. En 1957, an de fòrta gripa en França, s'infusèt 500 tonas de flors de tilh (20 % de mai que la mejana). Los banhs calmants son tanben recomendats. En Euròpa, la tisana de tilh ne seriá utilizada sonque d'empuèi lo sègle XVI[14].
En Provença, existís una vertadièra produccion industriala de flors de tilh dempuèi dos sègles, la culhida se fa tant suls arbres isolat que dins de plantacion talhadas e empeutada especificament. Las flors son secadas dins des secadors ostalièrs o de forns ont son mesclda de contunh. Quatre quilogramas frèsc donan un quilograma de flors secadas. Existís de cultivars particulars favorisant la resisténcia de las brancas al pés de las escalas. La culhida de Carpentràs, Comtat Venaicin, Auts Aups, Aups d'Auta Provença) es de las mai reputadas. Se cultiva lo tilh comun. Aquela region dona mai de 80 % de la produccion francesa (250 tonas). Realizada per seleccion empirica, la varietat « Benivay » (de Bénivay-Ollon a una bractèa mesurant de 15 a 20 cm. En 1985, prèp del Ventor, i a la Confrairiá dels Cavalièrs del Tilh de las Baroniás organisant la feira del Tilh, al Bois dei Baroniás[15],[16].
L'albenca[modificar | modificar la font]
Ara, l'albenca del Tilia platyphyllos e de Tilia cordata son considerat comme un drenaire general qu'interven especificament sul fètge e la vesicula biliara. Es utilizada en infusion, tintura maire o extrat aquòs. Es un coleretic[17]. Permet d'eliminar melhor las toxinas organicas e acids metabolics perturbators. Son accion epatotonica permet una filtracion melhora de las toxinas presentas dins lo sang e lor eliminacion dins l’intestin par la bila que lo volum e la difusion son aumentadas. Es considerada pel Professor Jean Valnet coma un dissolvent especific de l'acid uric e un diuretic remarcable. Es tanben un antispasmodic que permet de dissipar de migranas. A, encara, una accion suls fenomèns d'ipertension[18]. Los fitoteurapeutas lo donan contra los rumatismas aguts, e la crisis de gota, fa tanben partit de regims amagrissents[19],[20].
Los borrons[modificar | modificar la font]
En gemmoterapia, se recomanda d'utilizar los borrons a pèna sortits a la prima, subretot aqueles de Tilia tomentosa. La dilucion omeopatica del macerat glicerinat de borrons es utilisada per curar la menopausa[21]. Segon P. Andrianne, « lo macerat glicerinat de tilh s'indic dins totes los cas d'insomnia, especialament pels enfants. Remarcaable drenaire del sistèma nerviòs, favoriza lo sòm mas n'aumenta tanben la durada. Sa presa regulara contribuís a destoxificar l'organisme, subretot del colesteròl e de l'acid uric, uricemia »[22]. De biais mai subtil, curriá los problèmas de tiroída, seriá antiinflammatòri e utisat dins de regims amagrissent[23].
Lo Doctor Bach, pels Elixirs florals utilisa lo borron de Tilia tomentosa per curar las « Penas d'Amors que se pensava eternals »[24].
Nectar, melat e pollèn[modificar | modificar la font]
Los tilhs representan per las abelhs un apòrt important en nectar e pollèn en junh e julhet. Lo mel de tilh se culhís subretot en Romania. En França, se pren dins le bassin parisienc, en Jura e en Ocitània dins qualques luòcs dels Pirinèus, dels Alps e Massís Central. La secrecion de nectar es mai importanta per temps pauc umid e pro caud. Intensa e fòrça aviada, la melada s'acada en qualques jorns. De fach, la produccion es capriciosa.
Usatges alimentaris[modificar | modificar la font]
Las flors[modificar | modificar la font]
Lo tilh es conegut per las inflorescèncis parfumadas, que se fa infusions de gost agreable[25]. Etanben se'n pòt apondre a de saladas estivalasr[26].
La saba[modificar | modificar la font]
Amassada a la sortida dels borrons, la saba de tilh se la pòt veure de meteis biais qu'aquel del bèç. Es possible de ne far de siròp (operacion fastidiosa a causa de la flaca quantitat saccaròsi presenta dins la saba).[27].
Las fuèlhas[modificar | modificar la font]
Las fuèlhas jovas dels tilhs originaris d'Euròpa son comestibles crudas. Son un pauc mucilaginosas e na un gost agradable . Acompanhan aisidament una salada. Aquelas fuèlhas contenon de sucres intervertits, pro assimilables, quitament pels diabetics[28].
Las fuèlhas maduras, secadas, polverizada, criveladas, donan una farina verda fòrça nutritiva (rica en proteïnas) que foguèt utilisada pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Un quilograma de fuèlhas fresas dona 300 gramas de farina. Mesclada a d'autras farinas se fa de pan o farinetas[29],[11].
Los fruchs[modificar | modificar la font]
Los fruchs contenon d'òli grasse qu'un mètge n'auriá fach apondent de fuèlhas un produch de gost semblant al chocolat[30] mas lo quimista prussian Andreas Margraff apitèt pas a ne reproduire tenta de reproduire.
Los fruchs torrats, fa un substitus de cafè[31].
Malautiás e parasits[modificar | modificar la font]
Nòtas e referénciss[modificar | modificar la font]
- ↑ name="Rameau"
- ↑ "Pakenham"
- ↑ "Rameau">Flore forestière française Montagne ; J.-C. Rameau, D. Mansion G. Dumé, IDF, 1989
- ↑ "Rameau"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ Les arbres parfumeurs, Jean-Luc Ansel, Éd. Eyrolles, 2003
- ↑ Lieutaghi">Lieutaghi P. Livre des arbres, arbustes et arbrisseaux, Arles, Actes Sud, 2004
- ↑ "Ducerf">Guide ethnobotanique de Phytothérapie, Gérard Ducerf, Éditions Promonature, 2006
- ↑ Les plantes médicinales, Guide vert, Roberto Chiej (ISBN 2-263-00667-2)
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Couplan.
- ↑ name="Couplan"
- ↑ name="Lieutaghi"
- ↑ name="Lieutaghi"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ La gemmothérapie, Philippe Andrianne, Editions AMYRIS, 2004
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Couplan">Le régal végétal, Plantes sauvages comestibles, Vol I ; François Couplan, Ed Equilibres, 1989
- ↑ "Couplan"
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Domont.
- ↑ Jean-Baptiste de Monet de Lamarck, Encyclopédie méthodique : Botanique, vol. 7, Paris, Panckoucke, 1792, p. 677
- ↑ name="Couplan"
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Unter den Linden (« jols tilhs »), celèbra avenguda berlinesa


text:
Gòrjas d'Olduvai
Es gòrges d'Olduvai son un des complexes preïstorics més importants de l'Africa de l'Èst. An deishat industries litiques, trobalhes d'animaus e fossils d'ominids d'un periòde d'enter hé 1,8 milions d'annades e 400.000 auans lo Crist. Tamben an dat eth nom a l'Olduvaian, eth periòde des inicis deth paleolitic inferior carateritzat pes industries pauc elaborades.
Somari
Situacion geografica e context geologic[modificar | modificar la font]
Es gòrges d'Olduvai braquen eth vessant ouest dera vath deth Rift, eth planèr deth Serengeti, en eth nòrd de Tanzania e son proches dera termièra kenyana e laguens un airau protegit: l'Aire de Conservacion deth Ngorongoro.
Aguestes gorges son d'un interès arqueologic excepcional per mantunes arrasons:
º Era preséncia d'un lac a permès en sòns origens ua sedimentacion practicament contunha sus es dus darrièrs milions d'annades e un ancianament format e relatiuaments lèu territori dab plan de trobalhes de fauna atau coma litiques.
º Era intensa activitat volcanica qu'a emplenat et territori damb tota ua sequencia de nivèus disparièrs de cendres volcaniques qu'es poden datar.
º Açò finíc pera erosion de tot eth terrenh e a hét qu'es gòrges se crotzen en tot embarrar es nivèus disparièrs deishant que s'i pode arrivar. Era longa sequencia d'Olduvai s'a dividit en quauqu'uns horitzons o beds.
S'eth lòch a sigut considerat coma eth breç dera umanitat, cau pas doblidar qu'es grops umans preïstorics auien demorat probaubaments en plan de regions disparières d'Africa més en Olduvai se doneren ua amassada de factors que permeteren prumèr era conservacion e dempús eth redescorbiment de testimonis directes o indirectes dera sua existencia.
Recerques istoriques[modificar | modificar la font]
Aguest lòc ei conegut dempús 1911 més es recerques essenciaus s'an hét a partir de 1931 dejós era direccion de Mary e Louis Leakey. En 1959, eth descurbiment d'un crani d'Australopitecus boisei, eth Zijantropus, hec qu'es trabalhs siguessen encara més intenses sus eth terrenh. Aguesti que sigueren contunhes enquia 1973.
D'autes trobalhes an sigut tamben trapades en eth lòc. Enter aguesti es ossi d'OH 7, eth holotipe d'un Homo habilis. Era arqueologia d'Olduvai a sigut descricha per de nombroses publicacions, e enter aguestes, dus publicades jos era direccion de Mary Leakey, una er an 1971pes nivèus I e II e er aute en 1994 pes nivèus III, IV e Maseks.
Cronostratigrafia[modificar | modificar la font]
Era base dera sequencia a balhat dates més segures que no pas es formacions posteriors: un nivèu de basalt e un nivèu d'arroques dejós deth nivèu I a balhat de donades deth genre d'1,8 milions d'annades auans d'aué ( prova héta damb potassi-argoni).
Era polaritat magnetica des sediments volcanics a balhat es elements cronologics més fisables tàra resta dera sequéncia. Era inversion Brunhes/Matuyama, considerada classicaments coma era termièra enter eth Pleistocèn inferior e mieian e de hé 700.000 milions d'annades ei trapat sonque a partir deth nivèu IV. Era plus grana partida des nivèus II, III e IV son donques de polaritat magnetica inversa. Son trobalhes que sigueren botades en eth lòch pendent eth perióde invers de Matuyama e , totun, es nivèus I e II presenten ua polaritat normal d'enter 1,7 e 1,85 milions d'annades: aguest episodi positiu a arrecebut eth nom d' er eveniment d'Olduvai.
Era fauta de material susceptible de fornir edats radionumeriques a hét qu'es nivèus III, IV e Masek sigan datats per paleomagnetisme e estimacions hétes sus es nivèus de sedimentacion. Es depaus deth nivèu III corresponen ath perióde 1,15 -0,8 milions d'annades e aqueri deth nivèu IV ath perióde 800.000 -600.000 milions d'annades. Es nivèus Masek son d'auans de 400.000milions d'annades pendent qu'es nivèus Ndutu e Naisiusiu, deth Pleistocen superior, son contemporanèus dera formacion dera gòrja peth era medeisha. Ua reinterpretacion nàua des donades paleomagnetiques mos diden qu'es nivèus Maseks poden éster es més ancians e éster laguens deth episodi de polaritat magnetica normal de Jaramillo (1.060.000 -900.000 milions d'annades).
Industries principaus[modificar | modificar la font]
Es industries trapades en Olduvai aparténhen a tres categories segon Mary Leakey:
º Er Olduvaian deth nivèu I e tamben trapat en eth nivèu II. I a plan de còdols talhats (51%), bòles, disques e otís diuersi atau coma proto-bifaces plan estranhes.
º Er Olduvaian ja desvolopat dividit ath sòn còp en tres sos-grops. Er Olduvaian desvolopat A, limitat ath nivèu II e coma sòn nom indica, considerat coma ua derivacion deth Olduvaian damb mens còdols talhats mes més de proto-bifaces e plan de vertadières bifaces. Er Olduvaian desvolopat B, inscrich ena etapa de cotunhacion: embarra bifaces petites e estranhes més plan de otís esclatats. Se coneish sustot en eth nivèu II. Er Olduvaian desvolopat C a sigut identificat ena part superior deth nivèu IV e comporta ua proporcion creishent de bifaces (7,2%) atau coma de petits otís esclatats.
º L'Auchelian d'Olduvai ei deth miei deth nivèu II e d'aperaquí 1,3 milions d'annades. Qu'ei, evidentaments, plen de bifaces e achadors que, totun, decreishen en profit d'otís petits e esclatats.
Es principaus materies prumères utilizades en Olduvai son d'arroques volcaniques (basalt, trachyandesita, fonolita, nefelinita ) e qüarsita. Eth gneiss a sigut tamben utilitzat més d'ua forma anecdotica. Aué toti aguesti materials son laguens ua ratlla de 13 quilometres ath torn dera amassada des branques des gòrges d'Olduvai.
Referéncies[modificar | modificar la font]
º Leakey, L.S.B. (1951), Olduvai Gorge (Tanganyika) - A report on the evolution of the hand-axe culture in Beds I-IV, Cambridge, University Press, 164 p.
º Leakey, M.D. (1971), Olduvai Gorge - vol. 3 : Excavations in Beds I and II, 1960-1963, Cambridge, Cambridge University Press, 306 p.
º Leakey, M.D. (1994), Olduvai Gorge - vol. 5 : Excavations in Beds III, IV and the Masek Beds, 1968-1971, Cambridge, avec la coll. de D.A. Roe, Cambridge University Press, 327 p.
º (en) Phillip V. Tobias, Olduvai Gorge, volume 2: The cranium and maxillary dentition of Australopithecus (Zinjanthropus) boisei, Cambridge University Press, 1967 (ISBN 9780521069014) [présentation en ligne] .
º (en) Phillip V. Tobias, Olduvai Gorge, volume 4: The skulls, endocasts and teeth of Homo habilis, Cambridge University Press, 1991 .


text:
Mérida (Veneçuèla)
La vila de Santiago de los Caballeros de Mèrida o Simplament Vila de Mèrida es la capitala de la municipalitat Libertador e de l'estat Mèrida e una de las principalas localitats dels Andes veneçolans. Foguèt fondada en 1558, en fasent partida de la Nòva Granada, malgrat aiçò, passèt a aperténer a la Capitania Generala de Veneçuèla, en jogant un ròtle actiu pendent la Guèrra d'Independéncia. La populacion de la vila principala es de 204 879 abitants e l'airal metropolitan que compren la Municipalitat Libertador atenh las 300 000 personas (Cens 2001). La vila representa 28% de la populacion totala de l'Estat Mèrida, qu'a mai de 750 000 abitants (Cens 2001). Es sieu de l'Universitat dels Andes e de l'Arquidiocèsi de Mèrida. De mai ostenta lo telefèric pus naut e lo segond del mond per la longor. Es lo màger centre estudiantil e toristic del cogant veneçolan. Presenta tanben coma un atractiu lo Sistèma de Transpòrt Massiu Trolebús de Mèrida lo que s'expausa coma un mejan de transpòrt turistico mercés a la siá estructura. Aquela vila s'assenta sus un altiplà enclavat dins la val del riu Chama, que la recor d'extrèm a extrèm. La localitat de Mèrida se tròba situada a una altitud de 1600 msnm. Coma cortina de fons s'auça en l'orizont merideño la cresta mai elevada del país: lo bèc Bolívar.
Toponimia[modificar | modificar la font]
La vila recebèt lo sieu nom pel fondator Juan Rodríguez Suárez, que la cristianèt d'aquela manièra en onor dins la siá vila natala, Mérida a Extremadura, Espanha. Malgrat aiçò, Juan de Maldonado la renombraría coma San Juan de las Nieves. En 1559, tornèt cambiar lo nom, en optant aquel còp per Santiago de los Caballeros. Progressivament, s'anèt en adoptant la denominacion Santiago de los Caballeros de Mèrida, manièra que combinava las variantas amb que s'èra designat dins la vila fins alavetz. La paraula Mérida proven del tèrme "emèrita", votz latina que significa "de qui a merit" e tanben "emèrit", qu'es la vertadièra origina etimologic del nom, doncas qu'una autra accepció del tèrme en latin èra ligada als soldats que resultan licenciats de l'armada. Aital doncas, la vila de Mèrida, capital actual de la Comunitat Autonomica d'Extremadura, a aquela origina: lo nom d'Emèrita Augusta significava que foguèt una vila fondada en temps d'August amb soldats licenciats de l'armada, los que se placèron en un poblat ja existent, en escambi de los donar la categoria de ciutadans romans als ancians poblants. D'autra banda, tanben en espanhòl e en anglés, lo mot emerit significa « retirat » ("Professor Emerit" e en anglés "Emeritus Professor" significan « Professor retirat »). Amb lo passatge del temps, aquel nom foguèt mutant fins a venir "Mérida", en perdent l'E iniciala e en cambiant la t contra la d, malgrat qu'autras derivats coma "meritori" o lo meteis "emerit" òc qu'an conservat una forma mai semblabla a la paraula latina. E un autre trach comun entre la Mérida espanhòla e la veneçolana es que dins las doas vilas i a un afluent del riu principal amb lo nom d'Albarregas.


text:
Canet (Corbièras)
Canet (Canet en francés) es una comuna lengadociana del Corbièras (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de las Corbièras
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.


text:
Agadir
Agadir (en arabi أكادير, en tamazight , en portugués Santa Cruz do Cabo de Gué) es una vila del sud-oèst del marrocan, capitala de la regio Soss-Massa-Drâa e de la prefectura d'Agadir Ida-Otanane, situada dins la partida nòrd d'una baia a la còsta atlantica, a 508 km al sud de Casablanca, a 173 km d'Essoaoira e a 235 km a l'oèst de Marraquèsh. Se tròba entre 250 e 300 mètres d'altitud. Los abitants se nomenan gadiris, gogadir en berbèr.
Somari
Populacion[modificar | modificar la font]
Segons lo cens del 2004 i aviá 346 106 abitants mas l'airal urban compta prèp de 600 000 abitants amb las vilas vesinas Inezgane e Aït Melloul. Es la seisena vila de Marròc aprèp de Casablanca, Rabat, Fès, Marraquèsh e Tanger. Dins la vila se parla l'arabi, lo berbèr (Shilha) e lo francés. La populacion en 1952 èra de 30 111 abitants (que 1518 josieus e 6062 europèus).
Descripcion de la vila[modificar | modificar la font]
La vila foguèt destroïda per un tèrratrem en 1960 e tornèt èsser bastida en totalitat. Lo centre vila inclusís diversas avengudas que las de Muhammad V e Hassan II e la mesquita Lobnane. A la zona a la broa la mar i a fòrça ostalarias e restaurants e quartièrs residencials; la plaja fa prèp de 10 km.
Lo quartièr de Talborjt (mot berbèr que vol dire la Petita torre) es compausat del Nouveau Talborjt, separat de l'ancian quartièr per l'avenguda Muhammad Sheikh Saâdi. S'i tròba la mesquita de Mohammed V e dos jardins. Lo quartièr vielh, al front de mar e dins la zona del uadi Tildi, demorèt destroït en 1960 e demorèt roïnat.
I a fòrça quartièr residencials que lo Fonti, prèp de la plaja, al costat del quartièr d'Illig (a 2 km de la plaja). Cap a l'aeroport, a l'èst, i a la vila de Dakhla amb ostals d'estil marroquinandalós.
Lo pòrt se consacra a la pesca, pòrt comercial, e dempuèi pauc pòrt esportiu. Es lo primièr pòrt sardinièr del monde.
La Casba, (Agadir Ofella = Agadir la nauta o Agadir N'Ighir = Agadir del puèg) bastida en 1572, e lo quartièr de Fonti als seus pés, es la partida mai vielha de la ciutat; i a rèstes de l'anciana fortaleza. Lo quartièr industrial (L'abattoir) es tròba al còr de la vila; foguèt mens afectat pel tèrratrem de 1960.
Lo soc (souk), que compòrta mai de sièis mil boticas, es enrodat de muralhas amb diversas pòrtas; es organizat en sectors d'activitat. La medina foguèt creada en 1992 per l'artista italian Coco Polizzi, dins lo quartièr de Ben Sergao (a prèp de 4,5 km del centre), per far comèrci dels productes artesanals, e foguèt bastit segon la tecnicas tradicionalas berbèras. Comprèn un jardin exotic.
Lloc d'interés[modificar | modificar la font]
- Musèu municipal Bert Flint
- Val dels Aucèls, parque zoologic d'aucèls
- Jardin de Portugal amb un musèu
- Mesquita Mohammed V
- Souk al-Had (los dimenges)
Istòria[modificar | modificar la font]
Agadir apareis dins l'istòria abans del sègle XII. Polibi a l'epòca romana se sona lo nom Rhysaddir, que poirá èsser dins la zona d'Agadir, mas la cituacion fa contravèrsia. La primièra mencion es a un portulan en 1325, amb lo nom de Porto Mesegina, de la tribú berber dels mesguina. En 1505 un portugués, João Lopes de Sequeira, fondèt un establiment comercial e pesquièr dins la zona e prèp d'una font bastiguèt una pichona fortaleza de fusta al pé del puèg a la broa del mar, que nomenèt Santa Cruz do Cabo de Gué (nom portugués del modèrn cap Ghir) al luòc onte uèi se tròba lo quartièr de Fonti desaparegut aprèp 1960, que lo nom venia del mot portugués "fonte" (font). L'establiment demorèt dins las mans de Lopes de Sequeira, fins al 25 de genièr de 1513 foguèt comprat pel rei portugués, e i nomenèt de governadors portugueses.
- 1513 - 1521 Francisco de Castro
- 1521 - 1523 Simão Gonçalves da Costa
- 1523 - 1525 António Leitão de Gamboa
- 1525 - 1528 Luis Sacoto
- 1528 - 1529 António Leitão de Gamboa (segona vegada)
- 1529 (febrièr a julhet) António Rodrigues de Parada
- 1529 - 1534 Simão Gonçalves da Camara
- 1534 Rui Dias de Aguiar
- 1534 Guterres de Monroy
- 1534 - 1538 Luís de Loureiro
- 1538 - 12 Març 1541 Guterres de Monroy (segon còp)
Lo portugués deguèt far fàcia a l'ostilitat dels abitants de la region nomenada lo Sos (Sous) e subretot de la confratenitat religiosa dels djazuliyya que s'èra installada al Sos dempuèi mai de 50 ans, que proclamèt la guèrra santa. Profeitèt de l'ascencion d'una familha de shurafa originaris de la region del Draa, los Banu Sad, lo cap de familha foguèt proclamat "cap de la guèrra santa" a l'entorn de 1510. Ap de 1530 lo portugueses demorèron blocat dins la fortaleza. En 1540 lo cherif sadita del Sos, Muhammad al-Sheikh, ocupèt lo puèg que dominava la fortaleza qu'èra portada d'artilhariá. Lo sètge de la plaça comencèt lo 16 de febrièr de 1541. Lo rei Joan III de Portugal (1521-1557) examinava dempuèi 1540 l'oportunitat d'evacuar qualques plaças de Berberia, e quand lo cherif sadita conqueriguèt Santa Cruz lo 12 de març de 1541 (lo governador capitulèt), sa decision se realizèt en pauc de meses las plaças de Safim e Azemor. Sèis cent portugueses foguèron fach presonièrs dins la conquèsta de Santa Cruz, que lo governador Guterres de Monroy e la seuna filha Mècia; los captius foguèron salvats per de religioses portugueses; Mècia, lo marit qu'aviá morrit dins la batalha, se mariguèt amb lo cherif e moriguèt en jacilha en 1544. Lo meteis an lo cherif liberèt Guterres de Monroy, amb que venguèt amic.
La ciutat demorèt despoblada fins que lo suldan Abd Allah al-Ghalib (1557-1574) i faguèt bastir una fortaleza (la casba) en 1572, al suc del puèg e se sonava Agadir N'Ighir o Agadir-Ighir, literalament, Lo granièr fortificat del puèg. Lo pòrt, o mai exactament l'embarcadaire, lo site foguèt aprèp frequentat pels cristians per cargar de sucre e conservèt aquel caractèr fins a que se fondèt Mogador en 1773. Lo cap trapèt lo nom d'Ighir (ara Cap Ghir).
En 1731 se produguèt un grand tèrratrem. En 1746 los olandeses i installèron una fabrica, amb l'autoritzacion del sultan e ajudèt a restaurar la vila.
La vila dintrèt en decadéncia progressiva aprèp 1773, a causa de la concurréncia del pòrt de Mogador (Essaoira). En 1789 un viatjaire europèu la descriviá coma una vila quasi desèrta amb d'ostals en roïnas. En 1884 Charles de Focauld dins son òbra Reconnaissance au Maroc, descriu un luòc miserable de pescadors, sens comèrci.
Alara dintrèt dins l'actualitat en 1911, amb l'incident d'Agadir (vejatz Incident d'Agadir). En 1913 i dintrèron los franceses. A l'epòca aviá mens de mil abitants. Mai tard prosperèt a causa del desvolopament de l'agricultura, de la pesca e de las minas. Lo pòrt comencèt a se bastir en 1914 e foguèt agrandit e a partir de 1920 comencèt a prosperar. Dins los ans 1930 èra una etapa importanta de la Aeropostala onte Antoine de Saint-Exupéry e Jean Mermoz, fasián escala. Dins los ans 1940 comencèt a créisser jols dessenhs del director del servici d'urbanisme de Marròc Michel Écochard, amb forma de fèrre de caval ponchant cap al mar. Lo nòu pòrt comercial dubriguèt dins los ans 1950, e l'activitat economica augmentèt e comencèt a atreure lo torisme pel seu bon clima e las ostalariás dubriguèron. En 1959 lo iòt d'Aristoteles Onassis que portava coma òste Winston Churchill, faguèt escala dins lo pòrt.
Lo 29 de febrièr de 1960 foguèt destroïda per un tèrratrem de 5,7 punchs de l'escala de Richter. I aviá pas mens de quaranta mil abitants que 15000 moriguèron. La vila se tornèt bastir a qualques 2 km al sud. Tornèt atreure de toristas e se desenvolupèt en totes los aspèctes.
Economia e clima[modificar | modificar la font]
L'activitat portuària e comerciala (es lo primèr pòrt de pesca de Marròc), e l'exportacion dels productes agricòls de la fertila val del Sos, es la mai granda activitat seguida pel torisme e l'industria. La vila dispausa d'un aeropòrt internacional nomenat Al-Massira. Lo clima es plan bon amb 300 jorns de solelh, e una temperatura totjorn caud mas pas tròp de 14 a 16 de minima e de 19 a 22 de maximum, levat quan bufa lo vent del Sahara que poja la temperatura fins a 40 graus. Las pluèjas son de 250 mm l'an, concentradas entre novembre e març.
Cultura e esport[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2004, i a un festenal de musica berbèra, nomenat festival Timitar. Lo club esportiu principal es l'Hassània d'Agadir; la vila dispausa d'un gran estadi.
Enbessonatge[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Lista dels governadors portugueses
- (fr)P. de Cenival, Chronique de Santa Cruz du Cap de Gué (Agadir), París, 1934
- (pt)J. Figanier, História de Santa Cruz do Cabo de Gué (Agadir) 1505-1541, Lisboa 1945
- (fr)Charles de Focauld, Reconaissence au Maroc, París 1934


text:
Androgèn
Los androgèns son las ormonas sexualas masculinas e correspondon a la testosterona, l'androsterona e l'androstendiona. Los androgèns son d'ormonas esteroïdas, que lor foncion principala es d'estimular lo desvolopament dels caractèrs sexuals masculins. Los androgèns, principalament la testosterona, son secretats pels testiculs, mas tanben pels ovaris dins la femna (androstendiona) e per las glandolas suprarenalas (principalament la diidroepiandrosterona). Dins l'òme sonque 10% dels androgèns son d'origina suprarenala. Totes los androgèns naturals son de derivats esteroïdes de l'androstan (un nuclèu tetraciclic d'idrocarbur de 19 atòms de carbòni). Es tanben lo precursor de totes los estrogèns, las ormonas sexualas femeninas.


text:
Thoissey
Thoissey en arpitan ( Thoissey en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Lo costat, #que fa partida de la arrondissement de Borg de Bressa, a 12 comunas e 12 005 abitants.
- Lo cementèri, l'estadi aital coma una part del camping e del collègi de Thoissey se tròba sus la municipalitat de Sant-Didier-sus-Chalaronne
- Le canton, qui fait partie de l'arrondissement de Bourg-en-Bresse, a 12 communes et 12 005 habitants.
- Le cimetière, le stade ainsi qu'une partie du camping et du collège de Thoissey se trouve sur la commune de Saint-Didier-sur-Chalaronne


text:
alemand
Somari
Occitan
Etimologia
Del latin alamannus o alemannus (ligat a Alamans, ancian pòble germanic que son nom significava "totas las gents", segon Asinius Quadratus). Aqueste mot aleman venguèt mai tard alemant en francés ancian, e puèi alemand. Probablament passèt aital en occitan.
Prononciacion
[ale'man]
Adjectiu
alemand masculin, alemanda femenin
- Originari d'Alemanha.
Nom comun
alemand masculin, alemanda femenin
- Persona originària d'Alemanha
- m. Ling Lenga germanica presenta en Alemanha, en Austria e dins qualques estats vesins, oficiala dins los dos primièrs estats e generalament cooficiala dins los autres.


text:
Anneville-sur-Scie
Anneville-sur-Scie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anneville A situat sul marge esquèrre de la Ressèga, en lo país de Caux.
Anneville A situat a Unitat|5|km}} de Longueville-sus-Serra, a Unitat|7|km {{}} de Offranville, a Unitat|10|km {{}} de Bacqueville-en-Caux e a Unitat|13|km {{}} de Dièpa.
En avent perdut la siá estacion, es ara desservie per las estacions de Longueville-sus-Serra e de Sant-Aubin-sus-Serra situadas a Unitat|5|km {{}}.
Anneville est située sur la rive gauche de la Scie, dans le pays de Caux.
Anneville est située à 5 km de Longueville-sur-Scie, à 7 km d'Offranville, à 10 km de Bacqueville-en-Caux et à 13 km de Dieppe.
Ayant perdu sa gare, elle est maintenant desservie par les gares de Longueville-sur-Scie et de Saint-Aubin-sur-Scie situées à 5 km.


text:
Shabti
Un Shabti o Oshabti qu'ei ua estatueta sepelida dens un tombèu de l'antica Egipte entà servir lo defunt dens la soa existéncia après la vita terrèstra.
Que s'a perpausat la teoria que la practica de sepelir un defunt dab oshati que seré estada inventada entà remplaçar los sacrificis de servicialas. S'aquesta practica e ho anc practicada en Egipte, aquò que seré estat eventuaument lo cas sonque durant la Ièra dinastia ; aquesta tèsi que s'apuja suu hèit que los rei d'aquesta dinastia que hon sepelit dab bèstias e dab d'auta personas qui semblan estar estadas joenas e qi avèva lo lor atahut a lo lor emplaçament. Per Katherin Bard que hon estadas escanadas per'mor que semblan aver sarradas las dents[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernest Alfred Thompson Wallis Budge. An Egyptian Hieroglyfic Dictionary. Nava York : Dover, 1978.
- ↑ Katherin Bard. "The Emergence of the egyptian State" (c. 3200-2686 BC), (57 - 82) in The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
-208
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -208 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, Hasdrubal Barca reüniguèt una armada importanta per anar renfòrçar son fraire Annibal en Itàlia. En despiech d'una desfacha saunosa a Baecula, capitèt de rompre lei linhas de Scipion l'African e d'agantar lo nòrd d'Itàlia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida dei revòutas entraïnadas per l'aumentacion deis impòsts e lei projèctes fòus de l'emperaire Qin Er Shi totjorn contraròtlat per Zhao Gao, cap deis eunucs de la Cort. Dins aquò, en despiech deis execucions regularas de ministres ò de generaus, l'armada comandada per lei generaus Zhang Han e Wang Li capitèt de resistir ais insureccions e de restablir l'òrdre dins certanei províncias.


text:
1039
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1039 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La guèrra larvada entre Enric Ièr e Audoïn II de Bles conoguèt un reviure d'activitat. Lo rèi de França capitèt de reünir una coalicion larga de senhors, especialament aqueu d'Anjau. Lei fòrças d'Audoïn II perdèron Sens onte un fraire rebèl, dich Audoïn, dau rèi foguèt capturat e Torena. Aquelei desfachas de Bles, conjugadas au lassitge dei dos camps, entraïnèron la fin de la guèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entraïnat l'annada precedenta còntra lei senhors dei fèus situats au sud dei reiaumes d'Escòcia e de Strathclyde. Après sa revirada de 1038, lo rèi Duncan organizèt una ataca còntra la vila de Durham. Pasmens, deguèt rapidament abandonar lo sètge de la ciutat e se retirar vèrs lo nòrd.


text:
1827
Aquesta pagina concernís l'an 1827 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Participacion navala francesa a la Guèrra d'independéncia de Grècia au profiech de l'insureccion grèga. Ansin, ambé de naviris britanics e rus, un grop de vaissèus francés ataquèt la flòta otomana dins lo pòrt de Navarin e la destruguèt. Pasmens, lo govèrn, qu'èra opausat a aquela operacion, obtenguèt ges d'avantatge d'aqueu succès. Aquò permetèt de blocar la logistica turca e lo mandadís d'una expedicion terrèstra l'annada seguenta.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 6 de mai, lei fòrças otomanas averèron la batalha d'Analatos qu'entraïnèt la capitulacion de l'Acropòli d'Atenas. Après aquela batalha, lei govèrns francés, britanics e rus prepausèron una mediacion per acabar la guèrra que foguèt refusada per leis Otomans lo 6 de julhet. Aquò entraïnèt l'intervencion d'una flòta coalizada francobritanorussa, cargada de sostenir l'insureccion grèga. Lo 20 d'octòbre, destruguèt la flòta otomana a Navarin (6 000 tuats e 60 naviris destruchs).
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Après una pausa dins lo corrent de l'ivèrn 1826-1827, leis ostilitats ambé Pèrsia acomencèron tornarmai en mai. Fins au mes d'octòbre, lei Rus avancèron en Armenia e prenguèron Etchmiadzin, Nakhitchevan, Abbasabad, Erevan e Tabriz. Après aquelei desfachas, lei Pèrs deguèron demandar la dubertura de negociacions de patz.
En Grècia, Russia contunièt de sostenir l'insureccion e participèt a l'ofensiva navala còntra la flòta turca a Navarin après lo refús d'una mediacion comuna ambé França e lo Reiaume Unit per acabar la guèrra.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Après una pausa dins lo corrent de l'ivèrn 1826-1827, leis ostilitats ambé Russia acomencèron tornarmai en mai. Fins au mes d'octòbre, lei Rus avancèron en Armenia e prenguèron Etchmiadzin, Nakhitchevan, Abbasabad, Erevan e Tabriz. Après aquelei desfachas, lei Pèrs deguèron demandar la dubertura de negociacions de patz.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la lèi fondamentala de l'electrocinetica que porta son nom per Georg Simon Ohm (1789-1854). Pasmens, aquò foguèt alora totalament ignorat per la comunautat scientifica e la lèi foguèt tornarmai descubèrta per Claude Pouillet en 1834 qu'ignorava tenir un predecessor.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 d'agost - Deodoro da Fonseca, president de Brasil (m. 1827)
- 15 de novembre - Joan Francés Blader, magistrat e escrivan occitan (m. 1900)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de març - Pierre-Simon Laplace, matematician francés (n. 1749)
- 5 de març - Alessandro Volta, fisician italian (n. 1745)
- 26 de març - Ludwig van Beethoven, compositor e musician francés (n. 1770)
- 8 d'agost - George Canning, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1770)


text:
Lista dels reis de Navarra
Aqueste article fa la lista cronologica dels sobeirans del Reialme de Navarra.
Somari
- 1 Reis de Pampalona
- 2 Dinastia de Navarra
- 3 Dinastia de Champanha
- 4 Dinastia capeciana
- 5 Ostal d'Évreux (capecian)
- 6 Dinastia d'Aragon
- 7 Ostal de Fois
- 8 Ostal de Labrit
- 9 Ostal de Borbon (capecian)
- 10 Bassa Navarra e Nauta Navarra
- 11 Pretendents eventuals pas salics al tròn de Navarra
Reis de Pampalona[modificar | modificar la font]
Familha Inigués[modificar | modificar la font]
Aqueles sobeirans portavan lo títol de rei de Pampalona. Sembla que Garci Shimenés e Ennec Garcés èran d'una autra familha.
- 824 a 851 : Ennec de Navarra (Eneko Arista), tanben sonat Íñigo Íñiguez Arista. Èra filh d'Ennec Shimenés Arista (mòrt en 781).
- 851-882 : Garci Ièr Inigués. Èra filh del precedent e d'Onega Velasquez de Pampalona.
- 858-???: Garci Shimenés.
- 882-905: Fortún Garcés, tanben sonat lo Bòrnhe, Fortún el Tuerto e Fortún el Monje. Filh de Garci Ièr e d'Urraca Sánchez de Gasconha. Esposèt una princessa musulmana.
Familha Shimenés[modificar | modificar la font]
- 905-925: Sanç Ièr Garcés, tanben sonat Sancho Ièr Garcés. Èra filh de Garci Shimenés d'Aragon, rei de Pampalona, e de Dadilda de Palhares.
- 925-931 : Ennec Garcés , fraire del precedent.
- 931-970 : Garci II Sánchez. Èra filh de Sanç Ièr Garcés e de Toda Asnarez de Larraun.
- 931-934: Regéncia de Toda Asnarez de Larraun.
[modificar | modificar la font]
- 970-994: Sanç II de Navarra, tanben sonat Sancho II Garcés Abarca. Èra filh del rei precedent e d'Endregoto d'Aragon, comtessa d'Aragon. Cambièt son títol de rei de Pampalona per lo de rei de Navarra. Tanben foguèt comte d'Aragon de 972 a 994.
- 994-1001: Garci III de Navarra, Tanben sonat Garci lo Tremblant e García III Sánchez II el Temblón. Èra filh del precedent e d'Urraca de Castelha (†1007). Èra tanben comte d'Aragon.
- 1001-1035: Sanç III de Navarra, tanben sonat Sancho III Garcés, Sanç lo Grand e Sancho III el Mayor. Èra filh del precedent e de Ximena Fernandez de León (mòrta vèrs 1035). Foguèt comte d'Aragon de 1028 a 1029 e emperaire de las Espanhas a una data indeterminada. A sa mòrt, sas possessions foguèron partejadas entre sos quatre filhs : Ferrand Ièr de Castelha, Ramir Ièr d'Aragon, Gonzalve Ièr de Sobrarba e Ribagòrça e Garci IV de Navarra.
- 1000-1004: Regéncia de Sancho Ramírez de Viguera.
- 1035-1054: Garci IV de Navarra, tanben sonat Garci IV Sánchez III e Garci de Nájera. Èra filh del rei precedent e de Gaya de Gasconha.
- 1054-1076: Sanç IV de Navarra, tanben sonat Sancho IV Garcés e Sancho de Peñalen. Èra filh del precedent e d'Esteveta de Bigòrra. A sa mòrt, son filh Ramir foguèt escartat de la succession perque èra tròp jove. Son cosin Sanç Ramirez d'Aragon foguèt apelat al tròn e sos dos filhs regnèron aprèp ele. Es sonque en 1134 que lo filh de Ramir Sanchez, Garcia Ramirez, poguèt accedir al tròn a son torn.
- 1076-1094: Sanç Ièr d'Aragon , tanben sonat Sancho Ramírez. Èra filh de Ramir Ièr, rei d'Aragon, e de Gilbèrga de Bigòrrq. Tanben foguèt rei d'Aragon de 1063 a 1094 (jol nom de Sanç Ièr d'Aragon). Lo tròn de Navarra li foguèt ofert per la populacion locala a causa de sa pròcha parentat amb lo rei precedent.
- 1094-1104: Pèire Ièr d'Aragon, tanben sonat Pedro Sánchez. Tanben foguèt rei d'Aragon.
- 1104-1134: Anfós Ièr d'Aragon, tanben sonat Alfonso Sánchez e Anfós lo Batalhaire. Èra fraire del precedent. Tanben foguèt rei d'Aragon. Èra filh de Sanç Ièr d'Aragon e de Felicia de Montdaidièr, dama de Ramerup (vèrs 1050-1086). Mòrt sens posteritat.
- 1134-1150: Garci V de Navarra, tanben sonat Garci Ramirés e Garci lo Restauraire. Èra filh de Ramir Sanchés de Navarra, senhor de Monzón (mòrt vèrs 1115) e de Cristina Díaz de Bivar (filha del Cid Campeador), ele meteis filh del rei Sanç IV. Lo tròn de Navarra li foguèt ofert per la populacion locala a causa de son ascendéncia.
- 1150-1194: Sanç VI de Navarra, Tanben somat Sancho Garcés, Sanç lo Savi e Sanç lo Sabent. Èra filh del precedent e de Margarida de l'Agla (vèrs 1104-1141).
- 1194-1234: Sanç VII de Navarra, tanben sonat Sanç lo Fòrt. Èra filh del precedent e de Sancha de Castelha, de còps sonada Beatritz de Castelha († 1179).
Dinastia de Champanha[modificar | modificar la font]
- 1234-1253: Tibaut Ièr lo Cançonièr. Filh del comte Tibaut III de Champanha e de Blanca de Navarra, sòrre del rei Sanç VII. Foguèt tanben comte de Champanha (Tibaut IV).
- 1253-1270: Tibaut II lo Jove. Èra filh del precedent e de Margarida de Borbon (mòrta vèrs 1257). Tanben foguèt comte de Champanha (Tibaut V).
- A partir de 1253 (durada indeterminada): Regéncia de Margarida de Borbon.
- 1270-1274: Enric Ièr lo Gròs. Èra fraire del precedent. Tanben foguèt comte de Champanha (Enric III).
- 1274-1305: Joana Ièra. Èra filha del precedent e de Blanca d'Artés (vèrs 1248-1302). Tanben foguèt comtessa de Champanha. Esposèt lo rei Felip lo Bèl de França en 1284.
- 1274-1284: Regéncia de Blanca d'Artés.
Dinastia capeciana[modificar | modificar la font]
- 1285-1305: Felip Ièr lo Bèl, tanben rei de França jol nom de Felip IV lo Bèl. Èra l'espós de la reina precedenta e lo filh de Felip III le Hardi, rei de França, e d'Isabèl d'Aragon. Tanben foguèt rei de França e comte de Champanha.
- 1305-1316: Loís Ièr l'Utin, tanben rei de França jol nom de Loís X l'Utin. Èra filh del precedent e de la reina Joana Ièra de Navarra.
- 1316: Joan Ièr lo Postum. Tanben rei de França, sa maire Clamença d'Ongria (1293-1328) lo metèt al mond aprèp la mòrt de son paire lo rei Loís l'Utin. A la mòrt d'aquel nenet s'invoquèt la lei salica per escartar l'ereitièra legitima, sa sòrre Joana, del tròn.
- 1316-1322: Felip II le Long, tanben rei de França jol nom de Felip V lo Long. Filh de Felip IV lo Bèl e de la reina Joana Ièra de Navarra.
- 1322-1328: Carles Ièr lo Bèl, tanben rei de França jol nom de Carles IV lo Bèl. Èra fraire del precedent. A sa mòrt, un acòrd intervenguèt entre son successor Felip VI, rei de França, e Felip d'Évreux, espós de l'eiretièra Joana, pert qu'aquela darrièra posquèsse recuperar lo reialme de Navarra.
- 1328-1349: Joana II. Èra filha de Loís X de França, rei de França e de Navarra, e de Margarida de Borgonha (1290-1315). Escartada del tròn en 1316, i accediguèt a la mòrt de sos oncles, los "reis maudiches".
Ostal d'Évreux (capecian)[modificar | modificar la font]
- 1328-1343: Felip III lo Bon, tanben sonat Felip d'Évreux. Èra filh de Loís d'Évreux (1276-1319), fraire ainat de Felip IV lo Bèl, e de Margarida d'Artés. Èra a l'encòp lo cosin de Loís Ièr l'Utin e l'espós de sa filha Joana II. Tanben foguèt comte d'Évreux.
- 1349-1387: Carles II lo Marrit. Èra filh del precedent e de la reina Joana II. Tanben foguèt comte d'Évreux.
- 1356-1357: Regéncia de Loís d'Évreux.
- 1387-1425: Carles III lo Nòble. Èra filh del precedent e de Joana de França (1343-1373). Tanben foguèt comte d'Évreux de 1387 a 1400.
- 1425-1441: Blanca Ièra. Èra filha del precedent e d'Alienòr de Castelha (nascuda aprèp 1363, mòrta en 1416).
Dinastia d'Aragon[modificar | modificar la font]
- 1425-1479: Joan II d'Aragon. Esposèt la precedenta e èra filh de Ferrand Ièr, rei d'Aragon, e d'Alienòr de Castelha. Tanben foguèt duc de Peñafiel a partir de 1412 e rei d'Aragon e de Sicília de 1458 a 1479. Usurpèt la corona de Navarra en 1441 al detriment dels enfants qu'aguèt amb la reina Blanca Ièra :
- 1441-1461: Carles IV d'Aragon, rei titular, prince de Viana.
- 1461-1464: Blanca II d'Aragon, reina titulara.
- 1464-1479: Alienòr Ièra de Navarra, reina titulara, venguèt reina a part entièra a la mòrt de son paire (1479).
- 1479: Alienòr Ièra de Navarra. Èra filha del rei precedent e de la reina Blanca Ièra de Navarra. Esposèt en 1436 Gaston IV (1425-1472), comte de Fois.
Ostal de Fois[modificar | modificar la font]
- 1479-1483: Francés Fèbus. Èra felen de la precedenta per son paire Gaston V, comte de Fois. Sa maire èra Magdalena de França (1443-1495).
- 1479-1483: Regéncia de Magdalena de França.
- 1483-1517: Catarina Ièra de Navarra. Èra sòrre del rei precedent. La Nauta Navarra foguèt confiscada en 1512 pel reialme de Castelha.
- 1483-1494: Regéncia de Magdalena de França.
Ostal de Labrit[modificar | modificar la font]
- 1484-1516: Joan III, Tanben sonat Joan de Labrit. Esposèt en 1484 la reina precedenta (aprèp un noviatge avortat amb Anna de Bretanha puèi sa sòrre Isabèl de Bretanha). Èra filh d'Alan de Labrit (vèrs 1440-1522), comte de Gravas, e de Francesa de Bles-Bretanha (mòrta en 1481), comtessa de Peiregòrd. Tanben foguèt comte de Peiregòrd de 1481 a 1516, vescomte de Limòtges a partir de 1481 e vescomte de Tartàs a una data indeterminada.
- 1516-1555: Enric II, tanben sonat Enric de Labrit. Èra filh del precedent e de la reina Catarina Ièra de Navarra. Tanben foguèt senhor de Labrit de 1522 a 1550, puèi duc de Labrit de 1550 a 1555 e vescomte de Limòtges en 1555.
- 1555-1572: Joana III, tanben sonada Joana de Labrit. Èra filha del precedent e de Margarida de França (1492-1549). Tanben foguèt duquessa de Labrit a partir de 1556 e vescomtessa de Limòtges.
Ostal de Borbon (capecian)[modificar | modificar la font]
- 1555-1562: Antòni Ièr de Navarra, tanben sonat Antòni de Borbon. Esposèt la precedenta en 1548 e èra filh de Carles de Borbon (1489-1537, duc de Vendôme, e de Francesa d'Alençon. Tanben foguèt duc de Borbon, duc de Vendôme de 1537 a 1562, duc de Beaumont de 1550 a 1562 e duc de Labrit de 1556 a 1562.
- 1572-1607: Enric III de Borbon (Enric IV coma rei de França).
[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
La Bassa Navarra s'uniguèt a la corona de França a partir de 1607.
- 1610-1643: Loís II, rei de França jol nom de Loís XIII
- 1643-1715: Loís III, rei de França jol nom de Loís XIV
- 1715-1774: Loís IV, rei de França jol nom de Loís XV
- 1774-1789: Loís V, rei de França jol nom de Loís XVI
Lo reialme de Navarra dispareguèt en 1789 amb la reorganizacion administrativa de França d'ara enlà devesida en departaments. La Bassa Navarra, ultim reliquat del reialme de Navarra, foguèt integrada al departament francés dels Pirenèus Basses (uèi Pirenèus Atlantics). Lo títol de rei de Navarra desapareguèt tanben mentre que lo de rei de França èra remplaçat per rei dels Franceses. Lo títol tradicional de rei de Navarra, mas non pas lo reialme, foguèt restablit al moment de la Restauracion en 1814 puèi en 1815.
- 1814-1824: Loís VI, rei de França jol nom de Loís XVIII
- 1824-1830: Carles V, rei de França jol nom de Carles X
Lo títol de rei de Navarra desapareguèt definitivament en seguida de la revolucion de 1830, Loís Felip Ièr prenguèt lo títol de rei dels franceses.
[modificar | modificar la font]
Al moment de l'annexion de Nauta Navarra en 1512, Ferrand, rei d'Aragon, foguèt proclamat rei de Navarra; en 1516, aportèt lo reialme a sa filha Joana la Fòla, reina de Castelha. Lo reialme de Navarra demorèt tre alara, del punt de vista espanhòl, ligat al reialme de Castelha, lo monarca espanhòl portèt tre aquel moment lo títol de rei de Navarra. Es encara portat uèi pel rei Joan Carles Ièr.
[modificar | modificar la font]
D'unes, doblidant que la corona de Navarra es estada unida a la corona de França en 1620 per Loís XIII, discutisson tot çò que seguís la mòrt de Loís XVI e afirman que los « reis titulars de Navarra » serián apuèi (sens tenir pas compte d'una pretenduda « lei salica » que « seriá pas pertinenta » per Navarra, en despièch de l'acte de 1620) :
- 1793-1795 : Loís de França, filh de Loís XVI.
- 1795-1851 : Maria Terèsa de França, tanben sonada Madame Royale, sòrre del precedent. Maridada amb son cosin german Loís Antòni d'Artés, duc d'Engoleime (« Loís XIX »), que seriá « rei consòrt de Navarra » (« Loís VII »).
- 1851-1883 : Enric d'Artés, « comte de Chambord », cosin e nebot de la precedenta. Foguèt, jol nom d'« Enric V », fictivament « rei de França » pendent qualques oras en agost de 1830, entre l'abdicacion de son grand paire (Carles X) contrasignada per son oncle (« Loís XIX ») e la proclamacion de son cosin Loís Felip Ièr. Es lo darrièr representant dels Borbons eissits de Loís XV.
- 1883-1907 : Robèrt Ièr, duc de Parma, nebot del precedent.
- 1907-1939 : Enric de Borbon, « duc de Parma », filh del precedent.
- 1939-1950 : Josèp de Borbon, « duc de Parma », fraire del precedent.
- 1950-1959 : Èli de Borbon, « duc de Parma », fraire dels precedents.
- 1959-1974 : Robèrt de Borbon, « duc de Parma », filh del precedent.
- 1974-1983 : Elisabèt de Borbon, sòrre del precedent.
- 1983-1994 : Maria Francesa de Borbon, sòrre dels precedents.
- 1994- : Alícia de Borbon (nascuda en 1917), sòrre dels precedents. Es veusa d'Anfós de Borbon (1901-1964), pretendent al tròn de las Doas Sicílias.


text:
Višegrad
Višegrad (Bишerpaд en sèrbe cirillic) es una municipalitat de Republica Sèrba de Bòsnia, dins la Federacion de Bòsnia e Ercegovina.
Es connoissut Višegrad per son pònt, que foguèt lo "personatge" principau dau libre Lo Pònt subre Drina dau Prèmi Nobel de literatura Ivo Andrić. Es pròchi Višegrad que s'atròva lo vilatge de Sokolovići, que li naissèt l'un dei Vizirs lei mai grands de l'Empèri Otoman : Mehmed Pacha Sokolović, que foguèt bastit lo pònt qu'es ara nomenat Pònt Mehmed Pacha Sokolović ( Lo pònt, ara utilizat solament per de rasons toristicas, manquèt d'èstre abalit au moment de la guèrra de 1914-1918 e es ara classificat coma Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.


text:
792
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 792 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha militara acomençada en 791 còntra lei Bulgars. Pasmens, s'acabèt per una desfacha importanta a Marcellae onte lei Bizantins perdiguèron unei milièrs d'òmes. Constantin VI poguèt negociar la patz en cambi dau pagament d'un tribut important. Aquela desfacha permetèt ai partisans de sa maire e ais oposants a l'emperaire de restablir en partida lo poder de regéncia de sa maire Irèna.


text:
Etimologia
L'etimologia es una disciplina diacronica de la lingüistica, qu'estúdia l'origina dei mots. S'apiela sus de leis de la fonetica istorica e sus l'evolucion semantica dei tèrmes concernits.
Etimologia es un mot compausat sabent grèc, ἐtuuoλoYίa / etymología, eu mesme fabregat amb lei radicaus ἔtuuoς étymos « vertadier » e de la basa -λoYιa -logia (derivada de λόYoς « discors, rason »), que pòrge lei noms de disciplinas. Ailadonc es, bèu premier, l'estudi de la significacion e dau sens d'origina d'un mot e de seis evolucions ulterioras. Aquesta definicion deu pasmens èstre passada : l'etimologia estúdia l'origina dei mots.
Se considèra que lei mots d'una lenga pòdon, d'un ponch de vista diacronic, aver principalament tres originas :
- son de mots eiretats d'un estat anterior de la mesma lenga o d'una lenga-maire, mots qu'an subit lei procès d'evolucion fonetica; lo tèrme ancian a l'origina dau nòu mot es nomenat etimon;
- son de mots manlevats a una autra lenga, que son ansin adaptats au sistèma fonologic e grafic de la lenga receberèla ;
- son de creacions o « neologismes » (soventeifes partent de rasics grègas o latinas per lei lengas europèas, de còps partent de rasics pròprias de la lenga ela mesma).


text:
Rusca
La rusca o l'escòrça es lo revestement exterior del tronc, de las brancas e de las raices dels arbres, e pus generalament de las plantas lenhosas.
Es sovent possible de reconeisser un arbre per sa rusca, que son aspècte pòt fortament variar segon las regions (latituds, altituds), son edat, son exposicion, e la preséncia eventuala de liquèns o d'autras epifitas.
En zona tropicala, nombrosas espècias d'arbres an de ruscas garnidas d'espinas solidas.
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge corrent ;
s'apèla rusca los teissuts extèrnes, mòrts, crebassats, que de còps s'exfòlian per placas, e que los botanistas apèlan ritidoma.
En botanica ;
la rusca compren l'ensems dels teissuts diches corticals produches vèrs l'exterior de la camba (o tija) pel foncionament del càmbium, sus las brancas, sul tronc e sus las racinas dels arbres. Es un jaç de cellulas generatrises, apelada tanben assisa libèro-lenhosa, que produtz vèrs l'interior lo xilèma, o fusta, e vèrs l'exterior lo floèma o libèr. Demest las angiospermas, a l'exterior del floèma, una segonda assisa generatritz, lo càmbium subero-felodermic o càmbium cortical produtz vèrs l'interior lo felodèrma, qu'es la rusca viventa, e vèrs l'exterior un teissut suberós impermeable, lo siure. Lo felodèrma assegura la continuitat de la proteccion extèrna, malgrat l'acreissement en diamètre de la camba. La rusca dels arbres es sovent rica en toxinas (fenòls) e principis amargants (tanins) çò que la ren pus protectritz, mas en fach tanben una fònt de principis terapeutics, que mai d'un animal a tanben aprés a esplechar (per exemple : l'aspirina de la rusca de sauses pasturada pels animals).
Feridas de la rusca[modificar | modificar la font]
Son frequentas, d'originas naturalas o umanas. La produccion de rusca participa a la cicatrizacion de l'arbre, s'acompanhant d'una produccion de fenòls, resinas e d'autras moleculas limitant l'infeccion micotica e bacteriana.


text:
Hargicourt (Aisne)
Hargicourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hargicourt Es situat a 15 quilomètres al nòrd-oèst de la vila de Saint-Quentin.
Hargicourt està situat a 15 quilòmetres al nord-oest de la ciutat de Saint-Quentin.==Istòria==
Al Mièja Edat, banc de distincion, en lo sieu centre se trobava la ostal fòrt de la Cologne. La pleta seigneurial a environat d'una enceinte, una grange, #qu'a la siá pròpria intrada se tròba cara al donjon, près de la maire[1].
Au Moyen Âge, siège de seigneurie, en son centre on trouvait la maison forte de la Cologne. L'enclos seigneurial est entouré d'une enceinte, une grange, qui a sa propre entrée se trouve face au donjon, à proximité de la mare[2].


text:
Ville-devant-Belrain
Ville-devant-Belrain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena. De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Belrain, Gimécourt e Rupt-devant-Saint-Mihiel dens la comuna de Villotte-sur-Aire.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Belrain, Gimécourt e Rupt-devant-Saint-Mihiel dens la comuna de Villotte-sur-Aire.


text:
Guèrra frontaliera Sodanesa
La Guèrra frontaliera Sodanesa o Crisi de Heglig foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dau 26 de març au 26 de setembre de 2012 entre Sodan e lo Sodan dau Sud. Foguèt entraïnat per la question dau contraròtle dau jaciment de petròli de Heglig a la frontiera entre lei dos país. Lei combats principaus se debanèron dins lo corrent d'abriu de 2012 e permetèron ai Sodanés de prendre lo contraròtle dau camp de Heglig après una tièra d'atacas dei fòrças dau sud. Pasmens, una ofensiva sodanesa dins lo territòri dau Sodan dau Sud mau capitèt e lei combats se limitèron a d'escaramochas fins a la signatura d'una tièra d'acòrds a partir de setembre de 2012 sus la definicion de la frontiera e lo partiment dei ressorsas de la region.


text:
Carpomys
Carpomys es un genre de rosegaires de la familha dels Murins. Los anglofòns las nomenan Indian rock rats (rats de las ròcas indianas).
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Aqueste genre compren las espècias seguentas :
- Carpomys melanurus Thomas, 1895
- Carpomys phaeurus Thomas, 1895
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Carpomys dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 584993 Carpomys Thomas, 1895 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Carpomys (en)
- Referéncia NCBI : Carpomys (en)


text:
1982
Aquesta pagina concernís l'an 1982 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Iraq[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Organizacion d'una campanha de cavaments fins a 1994 sus lo sèti maia de Calakmul.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dei missions sovieticas Venera 13 e 14 que se pausèron a la superficia de Vènus onte realizèron divèrsei mesuras e lei premierei fotografias en color dau sòu de la planeta.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còr artificiau de tipe Jarvik 7 desvolopat per la còla dau mètge estatsunidenc Robert Jarvik. Lo pacient subrevisquèt 112 jorns. Après la revirada parciala de la temptativa de 1969, aquò permetèt de desvolopar l'ensèrt de còrs artificiaus.


text:
Sant Ilari (Rasés)
Sant Ilari ( Saint-Hilaire en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Sant Ilari es a mièg camin entre Limós e Carcassona dins la region de Carcassés. La comuna es ocupada en granda partida per la selva domaniala de Crausse Rabassié. Lo riu de Lauquet es al tèrme de sa partida nòrd.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Sant ilari es fòrça ligada a aquela de son Abadiá. Comença a l'epòca dels romans mas los rèstas mai importants son de l'Edat Mejana. Al sègle III, l'abadiá foguèt bastida en primièr dedicada a Sant Sarnin, puèi a Sant Ilari, evesque de Carcassona al sègle VI. Lo vilatge s'espandiguèt a l'entorn de l'abadiá dins los sègles.
Los abats bastiguèron de barris a l'entorn del vilatge per s'aparar dels trebolums de la Guèrra de Cent Ans. Un tèxte de 1386 designa qui garda las claus de las pòrtas de la vila. En 1574, lo vilatge foguèt brutlat e en partida destruit pels protestants del senhor del Vilar.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Anciana abadiá benedictina fortificada, fondada a la fin del sègle VIII, dedicada en primièr a sant Sarnin. Al sègle X aprèp la volontat del comte de Carcassona, l'abadiá cambièt de nom e foguèt dedicada a sant Ilari, primièr evesque de Carcassona al sègle VI. Lo monastèri foguèt astrat fins al sègle XIII, mas amb la Guèrra de Cent Ans patiguèt de damatges, de la pèsta negra e dels periòdes de famina. Plaçada jos la comenda en 1540, l'abadiá tanquèt las pòrtas en 1748. En 1531, los monges de Sant Ilari descobriguèron lo primièr vin petejaire al monde: la blanqueta. Uèi se visita.


text:
Vibrato
En musica, lo vibrato qu'ei ua variacion de la frequéncia d'ua nòta en bèth jogar successivament la nòta mei hauta e mei baisha com se l'instrument e tremolesse. Qu'ei generaument emplegat entà prodúser un efècte d'emocion dens lo jòc musicau.
Dens los instruments de còrdas qu'ei produsit au mejan deus moviments deus dits e qu'ei mei ample dab los instrument desprovesits de nada freta (com lo vriulon e la soa familha) que non pas dab los instrument dotats de fretas (guitarra, mandolina o viòla de gamba.


text:
Grand Bretanha
La Grand Bretanha (var. Gran Bretanha) (en anglés Great Britain / Britain, en gaelic escocés Breatainn Mòr, en galés Prydain Fawr, en cornic Breten Veur) es una illa bèla del nòrd-oèst d'Euròpa. Es la pus importanta de l'archipèla de las illas Britanicas.
Dins lo contèxt de l'Edat Antica, la Grand Bretanha tanben se pòt sonar Albion e Britània.
Uèi aquela illa forma la part mai importanta del Reialme Unit e aperten a aquel estat. De còps, se ditz inexactament Grand Bretanha per designar lo Reialme Unit.
L'illa se compausa a l'ora d'ara de quatre nacions istoricas:
- Anglatèrra, dins la màger part de l'illa
- Escòcia, al nòrd
- lo País de Galas, al centre-oèst
- Cornoalha, al sud-oèst
Lo gentilici es britanic -a.


text:
Punk rock
Lo punk rock o la musica punk o lo punk [ occitan: ˈpyⁿk, ˈpyŋk; anglés: ˈpʌŋk] es un movement musicau e una branca dau rock qu'apareguèt en 1975 a Nòva York puei en 1976 a Londres.
Originas[modificar | modificar la font]
Ais Estats Units lei primiers precursors foguèron de grops de garage rock coma MC5 e leis Stooges durant la fin deis ans 60.
Lei Ramones (de Nòva York) creèron un novèu genre pus amadurat en 1975 e d'unei considèran aquel eveniment coma la naissença dau punk. Foguèron ligats a un fanzine de Nòva York nommat Punk, qu'exprimissiá en realitat un movement culturau un pauc pus larg que la musica, ligat a una estetica particulara dins leis arts.
En Anglatèrra, lo punk rock appareguèt en 1976 amb lei Sex pistols (de Londres), que serián per fòrça mond lei creators dau punk (o aumens aquelei que lo difusèron mai) e The Clash. Lo punk apereguèt simultaneament en Anglatèrra coma una mòda e un concèpte comerciau. Coma aquò, especialament, Malcolm Mc Laren e Vivienne Westwood fondèron alora lor primiera botiga de mòda punk, que se sonava Sex (1977).
Musicologia[modificar | modificar la font]
La musica punk se caracteriza per de melodias simplas, de bòn jogar e de bòn cantar. Es un estil especialament accessible per lei musicians amators. Aquela simplicitat es una revendicacion fondadoira dau movement punk, que sa tòca es de rendre tornarmai lo rock accessible a toteis aquelei qu'an enveja de ne faire. Tanben la simplicitat se fa au servici de l'energia pura que lei punks vòlon rendre au rock, un pauc coma dins lo rock iniciau deis ans 1950. Coma aquò lo punk rock emergent de 1975 foguèt ben una reaccion conscienta e radicala còntra lo rock dau mitan deis ans 1970, qu'èra tròp tecnic, tròp virtuós e tròp pretensiós.
En Occitània[modificar | modificar la font]
En Occitània, Arnapi es un grop que fa de punk rock en lenga occitana. Dempuei leis ans 1990, certanei grops que cantan en occitan an mesclat la musica punk amb l'ska (Goulamas'K) o amb lo trad (Lo Dalfin). Pasmens, la màger part dei grops de musica punk d'Occitània cantan en anglés o en francés a causa de la diglossia.
Dins lo Mond[modificar | modificar la font]
Quauquei grands grops de musica punk dau mond entier:
- Estats Units:NOFX, Dead Kennedys, lei Ramones, Bad Religion, Dropkick Murphys, The Stooges, The New York Dolls, Rancid, Anti-Flag, Rise Against, The Offspring, Green Day, Blink-182.
- Reialme Unit: Sex Pistols, The Clash, Peter and the Test Tube Babies, Buzzcocks, The Adicts, The Toy Dolls, [[
- França: OTH, Guerilla Poubelle (ancians Les Betteraves), Bérurier Noir, Los Wampas Ludwig Von 88 e Uncommonmenfrommars
- Occitània: Arnapi, Oai Star
- País Basc: Kortatu, Negu Gorriak
- Alemanha: Nena, Die Ärzte
- Suècia: The Hives, Millencolin


text:
Armenia
Armenia (en armèni Հայաստան = Hayastan) es istoricament lo país del pòble armèni e de la lenga armènia al sud de Caucàs. Armenia es tanben un estat independent, plan mai pichon que l'Armenia istorica, que confronta Georgia al nòrd, Azerbaitjan a l'èst e al sud (amb l'exclava de Naxçıvan), Iran al sud e Turquia a l'oèst.
La capitala es Erevan.
Lo gentilici es armèni -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1991 se celebrèt un referendum sus l'afar de l'independéncia. Après una votacion massisa en favor, se declarèt l'independéncia lo 21 de setembre de 1991. Malgrat aiçò, la siá reconeissença internacionala aguèt pas luòc fins a la dissolucion formala de l'Union Sovietica lo 25 de decembre de 1991.
Lo primièr president del país foguèt Levon Ter-Petrossian.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia d'Armenia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրության ծառայություն: Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ — ստուգվում: 1.8.2014


text:
Haussà
Pòble d'Africa occidentala e centrala que parla lo haussà.
Situacion generala[modificar | modificar la font]
Païses abitats[modificar | modificar la font]
Los haussà vivon mai que mai dins 2 païses: Nigèria e Nigèr. Pasmens se tròba de Haussàs dins mai d'un païs african: Benin, Chad, Cameron, Togo, Ghanà, Libia, Sodan, Centrafrica, Gabon, Mali, Togo.... I a tanben qualques Haussàs emigrats en Euròpa e en America.
Nombre e reparticion[modificar | modificar la font]
Al total, i auriá al mens 39 660 000 Haussàs en 2012. Cal notar pasmens que la proporcion donada de 32% per Nigèria, es pauc cresibla. Correspondriá puslèu a la proporcion d'estatjants que pòdon parlar haussà. Lor lenga servís tanben de lingua franca dins lo nòrd de Nigèria, Nigèr e, parcialament, dins qualques regions de Ghanà, Cameron, Chad e Benin.
Originas e genetica[modificar | modificar la font]
Segon d'analisis geneticas recentas los Haussàs son aparentats geneticament a las populacions niloticas e an tanben reçauput qualques elements d'Asia occidentala.
Es per aquò que se pensa a l'ora d'ara que los Haussàs son de Nilotics que foguèron linguisticament assimilats per d'Afro-asiatics.


text:
Senat roman
Lo Senat roman èra una institucion de la Roma antica que nasquèt per far contrapés a l'institucion reiala.
Lo Senat èra un organ essencialament consultiu, pasmens coma emanacion de la volontat del pòble, lo rei preniá en consideracion sas proposicions e lo convocava pro sovent. Sas reunions se fasián al Comitium (Forum) dins una sala sonada Bule.
Originas e membres del Senat[modificar | modificar la font]
Los primièrs senadors èran de representants designats per cada gens. Èra una carga que durava tota la vida.
Coma lo nombre de "gens" demorava invariable (las familhas successivas espelissián totjorn d'un tronc comun e doncas s'integravan dins los grops existents), demorèt tanben estable lo nombre de senadors.
Amb la Republica lo Senat cambièt sa composicion. Inicialament èra format per tres cents membres de la noblesa (totes los senadors, franc de qualques cases excepcionals èran de patricians), pr'aquò mai tard foguèron reservadas cent seissanta-quatre plaças pels plebèus o nòus admeses (conscripti). Lo nomenament dels senadors correspondiá tre la debuta de la Republica, als Cònsols o Dictators
La carga de senador durava per costuma tota la vida, pasmens la costuma venguèt dapasset una lei pels patricians. Ja que lo Senat representava la noblesa patriciana mas que tanben teniá de membres plebèus, aquestes foguèron relegats a jogar un ròtle segondari. En cas que qualqu'un s'opausèsse, durant las revisions quadriennalas de senadors que fasián los cònsols, podián èsser eliminats.
A mai los plebèus que dintravan dins lo Senat, o fasián generalament per sa riquesa e non pas per meriti, e doncas sos interèsses de classa èran gaireben los meteisses que los de la noblesa patriciana.
Se podián distinguir demest los senadors dos grops: los que provenián de l'exercici de magistraturas e los que jamai i avián pas participat, e aquestes darrièrs èran sonats pedarii.
Foncions del Senat[modificar | modificar la font]
Lo Senat aviá la tasca de ratificar totas las proposicions políticas o administrativas importantas dels cònsols e dels autres magistrats que avián obtengut lo vòte afirmatiu dels Comicis assemblearis correspondents. Quand l'acte deviá èsser executat coma part dels deures del magistrat aviá pas mestièr d'una ratificacion senatoriala. A mai se a la debuta las decisions del Senat foguèron sonadas Consulis senatusque sententia, mai tard las decisions del Senat prenguèron mai de pes e foguèron pas mai consultivas; foguèron denominadas alara Senatus consultum e Senatus sententia. Lo cònsol aviá l'obligacion d'escotar lo Senat, que dins lo cas contrari podiá èsser privat de fonses, se podiá nomenar un dictator, o mai prendre d'autras mesuras que donavan de preponderància al Senat suls magistrats nauts.
Lo ròtle del Senat èra d'emetre de decisions a prepaus de divèrsas tematicas, coma:
- Las finanças.
- Los afars religioses.
- L'eleccion de magistrats extraordinaris.
- La resolucion de conflictes entre magistrats.
- Las questions referentas a la polícia.
- Qualques cases criminals relatius a la pena capitala; quand l'acusat èra perdonat, sa sentència èra commutada, o alara èra liberat.
- Los afars militars.
- Las negociacions amb los estats estrangièrs e signatura de tractats aprèp la patz. Lo Senat deviá aprovar los cambiaments territorials pactats pels Cònsols o d'autres magistrats amb l'enemic.


text:
La dictada occitana a Besièrs
RESULTATS DE LA DICTADA OCCITANA !!!!
La dictada s’es plan passada en Occitania tota, lo dissabte 29 de genièr de 2011.
A Béziers, la dictada a réuni une cinquantaine de participants, prêts à débusquer tous les pièges du texte adapté du livre de Christian Chaumont, Roges Nivolasses.
La dictada de Béziers est particulièrement conviviale : la manière de noter est très positive, puisque ce sont les mots justes qui sont comptabilisés, en pourcentage dans le texte. Les notes sont donc toutes encourageantes.
Pendant la correction, les participants ont eu le plaisir d’écouter les contes de Florian Vernet.
La remise des prix a eu lieu au CIRDOC, ce qui a permis à de nombreux participants de découvrir la nouvelle salle de lecture.
Voici le texte de la dictée, pour vous préparer pour l’année prochaine !
Un silenci pesuc tombèt. Òm auriá ausit volar un moscalhon. Cadun pensava al dangièr. De regardèlas espelissián dins d’unes caps. L’imaginacion trotava.
Los surgents de las vièlhas rancuras se desbondèron. E lo diable ne jubilèt. Una partida del conselh espiava l’autra, d’un aire sornarut. La paur, pauc a pauc, conflava… (fin de la primièra partida [mainatges] 50 mots. Legeira: Patrícia Adam).
Lo primièr adjunt al conse, En Fonhenc, un dels rars conselhièrs a èsser estat del municipi passat, e lo sol del conselh a èsser estat victima del fuòc diguèt:
»Del temps del conse Espieu, d’afars coma aquel serián pas advenguts… »
La paraula li foguèt copada sul pic (sulpic) pel conse vexat que rebequèt eiriçat:
»De qué mila dieus! Pòdes (Pòs) parlar! N’avèm vist del temps del conse vièlh, d’afars de tota mena! Vau pas balhar de precisions! (fin de la segonda partida[començaires] 125 mots. Legeire: Felip Hammel).
Çaquelà (Ça que la) patz a sa memòria, e los ciutadans an plan jutjat a la cana de sa votacion la seuna (sieuna) codrilha (cotria/codria) plan coneguda per son immovedisme massís, e que d’efièit l’afar en question se seriá pas passat, perque res, mas res de res se passava pas jamai! »
Fonhenc dochat s’amudèt. Lo gendarma Ramondenc espinchava lo conse qu’espiava apertièra los conselhièrs totes que s’afanèron d’agachar endacòm mai. Lo conse perseguèt:
»Medamne (Me damne)! Nos cal reprene! Si que non finirem per nos sospeitar totes. E soi segur e solide que lo colpable es pas aicí. »
»A bon! relevèt lo brigadièr, se ne sètz segur e solide, es qu’avètz de lums sus la question, alara cal que digatz çò que sabètz. (fin de la tresena partida, [avançats] 240 mots. Legeira: Valèria Sarthou).
Tèxt tirat (e adaptat pel CFPO-Besièrs) de Roges nivolasses, paginas 29-30, de Cristian Chaumont, IDECO, colleccion A TOTS, 2010.


text:
1721
Aquesta pagina concernís l'an 1721 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - John McKinly, mètge american, president de Delaware (m. 1796)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 13 de març - Papa Clamenç XI (n. 1649)


text:
Floridor
Josia de Soulas, conegut deu son nom d'empont Floridor (Brie, 1608 - París, lo 14 d'agost de 1671), escudèr sieur de primefosse.
Après aver servit dens lo regiment de Rambure (Picardia) que he l'actor en França e a Londres. En 1638, que comencè a jogar dens lo Teatre deu Marais a París puish a l'Ostau de Borgonha on aportè lo repertòri de Pierre Corneille. Que conegó alavetz un succès deus grans auprès d'un public de tot escantilh.
Que deishè lo teatre en 1671 e Hauteroche que prengó la seguida com director de la tropa de l'Ostau de Borgonha.


text:
Carya Magalonensis
Carya Magalonensis (valent a dire lo "Noguièr de Magalona") es lo nom d'un libre escrich jos forma de manuscrich medieval del sègle XIV per l'erudit montpelhierenc Alfred Moquin Tandon en 1836.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Carya Magalonensis foguèt publicat a Tolosa en 1836 en 50 exemplars per Alfred Moquin Tandon. Aqueste lo dedicava a son melhor amic lo botanista Auguste de Saint-Hilaire. Moquin Tandon descriu lo manuscrich pro menimosament del biais seguent (revirat del francés): "es un Manuscrich, format in-8°, en lenga Romana, que tracha de divèrses eveniments arribats a Magalona o a Montpelhièr, durant las vint-e-sèt primièras annadas del sègle XIV. Aqueste manuscrich es estat descobèrt, en 1831, a Ginhac, pichona vila del departament d'Erau, en çò de Sénher Loís Montèls, Perceptor de la Comuna. Sul vèrso de la cobèrta del Carya, se legís la nòta seguenta de la man de Joan Jacme de Plantada, Conselhièr a la Cort dels comptes, ajudas e finanças de Montpelhièr:", çò que sembla de conferir cèrta autenticitat a l'òbra. Son autor seriá estat Fredòl, un avesque de Magalona.
Per far son òbra de falsificacion Moquin Tandon s'inspirèt grandament del Pichòt Talamus de Montpelhièr. Ja que l'erudit montpelhierenc aviá ja publicat divèrses manuscriches inedits, lo quite Rainoard, un dels expèrts mai brilhants d'aquel temps, creguèt que l'òbra èra autentica e dins una letra felicitèt Moquet Tandon per aquesta descobèrta. L'autor esperèt uèch ans (1844) abans de dire la veritat quand se faguèt la segonda edicion del libre.


text:
Cristianisme
Introduccion[modificar | modificar la font]
Lo cristianisme es sortit del judaïsme, somés a l'influéncia del mond grècoroman dempuèi Lissandre lo Grand. Lo nom "cristianisme" ven de la traduccion del mot ebrieu Messias, "Onch", en grèc Khristos. Segon los Actes dels apòstols 11-26, foguèt a Antiòquia que, pel primièr còp, los que creson en Jèsus Crist foguèron dichs crestians.
Lo cristianisme manlèva al judaïsme d'elements fondamentals:
- La cresença en un Dieu unenc (monoteïsme) que se mòstra sus tèrra d'un biais transcendent e immanent;
- La cresença en la venguda d'un Messias;
- La cresença en la resurreccion dels mòrts e dins lo jutjament darrièr.
Mas transmuda aqueles fondaments del biais seguent:
- En Jèsus, Dieu se mostrèt coma èsser uman;
- La resurreccion de Jèsus se passèt ja e, coma Jèsus, los umans mòrts amb la fe en el reviudaràn.
E s'opausa al judaïsme sus dos elements clau:
- Dempuèi Jèsus, Dieu vòl crear una familha d'enfants de Dieu, pas limitats als josieus solets.
- Es la fe en Jèsus Crist que definis aquela familha, e non la practica de la lei mosaïca.
Las escrituras[modificar | modificar la font]
A las escrituras josivas acampadas pels crestians dins l'Ancian Testament, la tradicion dels primièrs sègles del cristianisme i ajustèt lo Novèl Testament. Aquel darrièr se compausa dels quatre evangèlis, segon Matèu, Marc, Luc e Joan, dels actes dels apòstols, de las epistòlas e de l'Apocalipsi. La lora composicion se seriá facha dins la segonda mitat del sègle primièr.
Lo nom de Cristianisme ven del nom del Crist. Doncas li crestians se definisson coma li discípols de Jèsus Crist, çò que baila de còps de consequéncias curiosas coma en China.
Li primiers crestians chineses foguèron de nestorians, al sègle VI. Chausiguèron per dire "Dieu" una formula que vòu dire en gròs "lo dieu, lo rèi del cèu".
Se tròba que li catolics qu'arribèron al sègle XVI (de jesuitas italians) faguèron la mèma chausida.
Quand i aguet de Josieus en China, faguèron parier.
Laidonc, per un Chinés taoïsta, confucianista e un pauc bodista, coma son gaireben toti, li Cristiâns ortodòxes de Manchoria, li Catolics de pertot, li Nestoriâs e li Josieus so considerats coma una sola mena.
Li protestants anglosaxons, quand arribèron, chausiguèron per dire "Dieu" lo mot "Yào", qu'es lo nom d'un emperador mitic de la debuta legendària de l'Istòria de la China. Doncas, son estats considerats sus aquel ponch coma de Chinés ordinaris.
Lor originalitat èra de dire qu'èron tanben de discípols de "Krist". Sò que fai que per un Chinés "normau" estadisticament, un "crestian" es un protestant a la mòda anglosaxona.
Dinc si cinc primiers sègles, lo Cristianisme coneguet de grands debats, per saber se Jèsus Crist èra òme solament, Dieu solament, òme e Dieu en doas partidas, o òme-Dieu d'un sol tenent.
Agara i a una doctrina pro comuna — maugrat de practicas culturalas pla diferentas — entre lei glèisias qu'aun de prèires:
- li Nestorians (sobretot Iraquians e Indians)
- li Monofisitas (sobretot egipcians... li Còptes d'Etiopia essent agara perfetament ortodòxes)
que reconeisson pas ni lis uns ni lis autri lo concili de Calcedònia en 453.
Li Calcedonians son essencialament:
- li Catolics e
- lis Ortodòxes
que se compartiguèron en 1054.
Desempuèi la glèisia catolica d'Anglatèrra se separet de las autras sota lo regne d'Enric VIII. Lis autri la sonon desempuèi "anglicana". Guela se sona en anglés "Catholic" (e sona li Catoliques "Roman-Catholics") En America la sonon tanben "Glèisia episcopaliana".
Desempuèi, la glèisia russa se separet de las autras glèisias ortodòxas, en novembre de 1996. Mas coma aquò es enquèra pro recent, se sap pas enquèra s'aquò es una rompuda definitiva.
Al sègle XVI, tornèron paréisser, mas amb una fòrça novèla, de movements, que en tot èsser indiscutiblament crestiâns, refusavon d'avedre de prèires; lo centre de lor vida religiosa essent desenant la Paraula, e pas mai lo Sacrifici. Li sonèron li Protestants, que compartiguèron en:
- Luterians e
A partir d'aqueli dos socams apareguèron de religions novèlas:
- lis Unitarians - que son de costuma pas reconeguts coma crestians per lis autri, e que, maugrat que son d'origina anglesa, son mai nombrós en Transilvània dinc la comunitat magiarofòna que pertot endacòm mai, e qu'aun lor centre a Blaj, en Romania. L'Unitarisme es la religion d'origina de Darwin e de Karen Blixen.
- li Coacres (li sols Americâns que foguèron totjorn bons ambé lis Indiâns)
- li Baptistas
- Lis Anabaptistas
- Li Mennonitas e lis Amischs que viscon en comunitats separadas de la rèsta del monde.
D'aquessas glèisas novèlas nasquèron tanben d'autras religions, mas que son pas mai crestianas, coma la religion mormona.
Dinc la vista crestiana tradicionala, lo monde a pas que tres religions fondamentalament:
- Lo Judaïsme, primièra revelacion de Dieu is òmes
- Lo Cristianisme, que saria, religiosament (pas etnicament), la contunhacion vertadièra del Judaïsme.
- las religions paganas: totas las religions autras que lo Cristianisme e lo Judaïsme son radunadas sota aquela apelacion. Aquò empacha ges per l'estudi, de las diferenciar. Mas son consideradas coma un sol ensems: lo qu'a pas conegut la revelacion divina.
(Daprès, se pòt diferenciar. Per exemple, en Corea, a la debuta del sègle vint, de vièlhs confucianistas, malirós de veire las tradicions morir davant la modernitat, chausiguèron de faire passar lo país al Cristianisme tant que poguèron, considerant que lo Cristianisme èra una forma "modèrna" de confucianisme, çò qu'es ni absurde, ni tanpauc obligatòri en bona doctrina confucianista).


text:
Confucianisme
Lo confucianisme (pinyin: Rújiā (儒家) « escòla dels letrats » e mai tard Rúxué (儒學) « ensenhament dels letrats ») es un ensems de doctrinas filosoficas, moralas e politicas que se desvolopèron en China durant mai de dos millenis a partir de l'òbra atribuida al filosof Kongzi (551-479 ab. J.-C.), conegut en Occident jol nom latinizat de Confuci. Aqueste ensenhament exerciguèt una granda influéncia dins son país d'origina, ont impregnèt totes los domenis de la vida, e mai en Corèa, Vietnam e Japon. Lo confucianisme s'establiguèt coma una doctrina d’Estat al sègle II abC, e posteriorament s'estructurèt coma religion oficiala reelaborada metafisicament al sègle XI: lo neoconfucianisme.


text:
Tuta de Massavielha
Era Tuta de Massavielha, en Lorda, en departament deths Hauts Pirenèus, en Bigòrra, qu'ei er'endret on era verge Maria e aparescó 18 còps a Bernadeta Sobirós en 1858, ce digó era senta.
Que s'orbeish devant deth Gave de Pau. N'ei pas brica pregona. Que correspond a un clòt d'ua detzena de mètres de pregondor ena paret der'arròca lissa e umida. Era resurgéncia karstica que passa per un cròs en'arròca de cap ath gave. Er'estatua dera verge vestida de blanc que's tròba en haut en ua cavitat segondària der'arròca a dreta dera tuta.
Era hont d'aiga qui cola ath ras dera tuta qu'ei ua deras sèt o ueit resurgéncias karsticas (dèlta sosterran) deras aigas qui arriban deth sinclinau dera Vath Surguèra-Prat d'Aurèlh e qui neurissen eth Gave de Pau. Qu'ei considerada com miraclosa. Era Dauna que'u domandè: « Anatz béuer ena hont e v'i lauar », ce declarè Bernadeta. Desempuish, eths pelegrins que beuen er'aiga deras canèlas a dreta dera tuta e que's banhan enas piscinas situadas mes enlà a dreta dera hont. Sus era tuta qu'estó bastida era Basilica dera Immaculada Concepcion de Lorda.


text:
Guèrra dau Chaco
La Guèrra dau Chaco se debanèt dau 15 de junh de 1932 au 12 de junh de 1935 entre Bolívia e Paraguai. Foguèt entraïnada per de rumors afirmant la preséncia de jaciments de petròli dins la region entre lei dos estats. Lo 15 de junh de 1932, una escaramocha frontaliera entraïnèt l'escalada e lo començament de la guèrra dubèrta. Bolívia foguèt sostenguda per de companhiás estatsunidencas e Paraguai per de companhiás britanicas. Ansin, lei dos camps poguèron obtenir d'armaments modèrns e, coma la Guèrra d'Espanha de 1936-1939, la guèrra foguèt utilizada per assaiar d'armas o de tacticas novèlas.
Sus lo prat batalhier, l'armada paraguiana prenguèt l'avantatge au començament dau conflicte. En decembre de 1932, una contraofensiva boliviana mau capitèt de causar de pèrdas importantas ai Paraguians que poguèron tornarmai avançar a partir de la fin de l'annada 1933. Aquelei desfachas entraïnèron un còp d'estat militar en Bolívia e lo rebutament dau president. Pasmens, aquò permetèt de redreiçar la situacion boliviana e d'estabilizar lo front. Fin finala, lei dificultats economicas intèrnas dei dos país entraïnèron la dubertura de negociacions e la signatura d'un alta-au-fuòc lo 12 de junh de 1935.
Un tractat de patz será signat en 1938. Dins aquò, la definicion definitiva de la frontiera entre lei dos país foguèt solament acceptada en 2009.