text:
John Maxwell Coetzee
John Maxwell Coetzee (Lo Cap, 9 de febrièr de 1940) es un escrivan australian d'origina sud-africana, premiat amb lo Prèmi Nobel de Literatura l'an 2003.
Biografia[modificar | modificar la font]
J. M. Coetzee nasquèt lo 9 de febrièr de 1940 al Cap, la capitala d'Africa del Sud, e passèt la mainadesa e la primièra estapa formativa entre la siá vila natala e Worcester de la província del Cap Occidental. Après d'aver estudiat dins una escòla catolica seguiguèt de corses d'anglés e de matematicas a l'Universitat del Cap, ont se diplomèt lo 1960 e 1961 respectivament.
Al començament dels ans 1960 se n'anèt en Anglatèrra e s'installèt a Londres, ont trabalhèt qualque temps coma programaire informatic per la companhiá IBM. Realizèt posteriorament un postgra en literatura a l'Universitat de Tèxas (USA), e foguèt professor de lenga e literatura anglesa a l'Universitat de Buffalo. Lo 1984 retornèt dins lo sieu país, d'ont foguèt professor de literatura anglesa de l'Universitat del Cap, fins a la siá retirada en 2002. Exercís a l'ora d'ara de foncions d'investigador dins lo Departament d'anglés de l'Universitat d'Adelaide, Austràlia. En coincidint amb la Setmana Literària d'Adelaide de l'an 2006 Coetzee recebèt la nacionalitat australiana, sens qu'aiçò l'aja alunhat d'Africa del Sud, lo sieu luòc de naissença e ont transcorre granda part de la siá òbra.
Novèlas[modificar | modificar la font]
- 1974 - Dusklands ISBN 0-14-024177-9
- 1977 - In the Heart of the Country ISBN 0-14-006228-9
- 1980 - Waiting for the Barbarians ISBN 84-204-2547-8
- 1983 - The Life and Times of Michael K ISBN 0-14-007448-1
- 1986 - Foe ISBN 0-14-009623-X
- 1990 - Age of Iron ISBN 0-14-027565-7
- 1994 - The Master of Petersburg
- 1999 - Disgrace ISBN 0-09-928952-0
- 2003 - Elizabeth Costello ISBN 84-397-1024-0
- 2005 - Slow Man
- 2007 - Diary of a Bad Year


c: text/html

text:
La Bastida de Clarença
La Bastida de Clarença (Bastida en basco, La Bastide-Clairence en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Los sons abitants que son los bastidòts.
Aquera bastida navarresa qu'ei ua enclava de lenga occitana gascona au Bascoat. Totun, qu'apartien au Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Bardòs e Urt en Labord au nòrd, Hasparn en Labord a l'oèst, Aiherra au sud e Oreguer a l'èst.
A la fin deu sègle XVIau, refugiats judius sefarditas arribats d'Espanha e subertot de Portugal que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèira Horada (on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont), de Bidaishe e de la Bastida de Clarença on los protegí lo purmèr duc de Gramont Antòni II. Aperats sovent "portugueses", que i compdèn de l'òrdre de setanta a ueitanta familhas segon los fogatges deu sègle XVIIau. Que i viscón dens ua comunautat relativament autonòma, la « Nacion judiva » suus registres deu Còs de Vila, e que dispausèn d'un cemitèri obèrt a la debuta deu sègle XVIIau, uei pertanhent au Consistòri Israelita de Baiona. .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Blanhac (Lengadòc)
Blanhac [1][2] (Blagnac en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. Sos abitants son apelats los blanhaqueses(-esas). La vila es un pòl de l'industria aeronautica amb l’aeropòrt de Tolosa-Blanhac, le sèti de la sociétat Airbus e lo musèu aeéronautic Aeroscopia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en banlèga nòrd-oèst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Installacions[modificar | modificar la font]
Aeropòrt de Tolosa-Blanhac
Odyssud,
Cinèma le Rex,
Rugbi : Estadi Ernest Agelès, estadi Mermoz e terranhs de Bélissaire,
Fotbòl : Estadi del Ramièr, terranhs dels Barradels,
Piscina complèxe nautic dels Ramièrs,
Pista de patinatge municipala Jacques Raynaud,
8 gimnasis,
8 terrens de tennis dobèrts (avenguda dels Telhs),
Bolodròm del Parc,
Escòla de dança,...
Basa de lésers del Ramièr,
2 collègis:Collègi Jean Mermoz e Collègi Henry Guillaumet,
licèu Antoine de Saint Exupéry,
Espòrts[modificar | modificar la font]
Existís de nombrosas associacions esportivas a Blanhac de l'Aeromodelisme al Yoga,
en particular una equipa de rugbi vejatz http://www.blagnacrugby.com/,
e d'Hockey sus glaça lo TBHC (tolosa blanhac hockey club) veire http://www.tbhc.fr
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Blanhac-Plaja es organizat dempuèi 2001 ja per l'associacion "1 Nuggets,1 Enfant".
Quartièrs[modificar | modificar la font]
I a 5 conselhs de quartièrs que ligan los abitants e los elegits :
- quartièr Nòrd Grand-Nòble, Brassens, Pinòt (3522 abitants)
- quartièr Oèst Barradels, Berry, Belisaire, Ritoret, Romegas (6045 abitants)
- quartièr Grenada (1981 abitants)
- quartièr Centre Saoulous, Centre, Compans (6341 abitants)
- quartièr Sud Servanty, Aérogare, Layrac (6341 abitants).
Associacions[modificar | modificar la font]
- Amicala francoalemanda, lo sit
- Amicala francoitaliana,
- tchin-tchine, associacion d'escambis culturals francochineses, veire lo sit internet
- Cirque Pep's : escòla de circ amator per enfants, adolescents e adultes, [1]
- Associacion dels Radioamators : Blanhac Amator Ràdio
- Blanhac Convergéncias lo sit
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Blanhac sus iPAGUS.fr
- (fr) Ostal de Comuna
- (fr)Blanhac sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- (fr) http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=31069&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE Blanhac sul sit de l'Insee]
- (fr) Blanhac sul sit del Quid
- (fr) Comunas vesinas de Blanhac
- (fr) Localizacion de Blanhac sus una mapa de França
- (fr) Plan de Blanhac sus Mapquest
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Aligança Anticomunista Argentina
L'Aligança Anticomunista Argentina o Triple A que ho ua organizacion terrorista paramilitara d'extrèma dreta fondada en 1973 en Argentina durant la presidéncia de Juan Domingo Perón e gavidada per José López Rega (personatge d'un gran poder psicologic sus Perón). Lo som de la soa activitat violenta que ho la tempsada deu mandat de la presidenta María Estela Martínez de Perón.
Lo son prethèit qu'èra de miar operacions de terrorisme e d'assassinat de personalitats ligadas a l'esquèrra.
Lo sons defensors qu'argumentan qu'èra ua responsa a l'activitat paramilitara de grop de guerrilla com los Montoneros ; totun, a despart d'agir e dehòra de la lei qui deishavan los amples mejans de l'estat a la disposicion d'aquesta causa, que cau mentàver que la Triple A que virè las soas accions contre civius non combatents e simples membres deu monde academic, jornalistic, artistic o elejuts politics.
Las accions de la Triple A que hon suspenudas per la mesa en plaça de la repression illegau de la Dictatura Militara qui perseguí lo medish objectius dab mejans comparables mes a mei grana escala.
Au retorn de la democracia las accions de la Triple A que hon qualificadas de crime contra l'Umanitat per la justícia argentina.


text:
Tiger I
Tiger I es lo nom d'un tanc pesuc alemand desvolopat en 1942 e que serviguèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala. La designacion oficiala alemanda èra Panzerkampfwagen Tiger Ausf. E, sovent abreujat en Tiger. Lo Tiger èra una responsa als blindatges espeses encontrats suls tancs sovietics T-34 e KV-1 pendent los primièrs meses de l'Operacion Barbarossa. La concepcion del Tiger I balhava a la Wehrmacht son primièr tanc amb un canon de 88 mm, qu'aviá ja fach pròva de son eficacitat a l'encòp subre de ciblas aerianas o terrèstras. Pendent lo debanament de la guèrra, lo Tiger I vegèt los combats subre tots los prats batalhièrs alemands. Èra generalament emplegats dins d'unitats de tancs independentas, que se revelèron d'una granda eficacitat.
E mai que lo Tiger I foguèsse crentat de sos adversaris, èra de concepcion tròp complèxa, utilizava de materials cars e de metòdes de produccion laboriós, e èra long de produire. Sonque 1347 foguèron bastits entre agost de 1942 e agost de 1944. Lo Tiger èra enclin a a d'unes tipes d'auvaris de canilhas e imobilizacions. Èra, pasmens, generalament mecanicament fisable mas car de manténer en estat e complicat de carrejar amor de sas ròdas intercaladas. En 1944, la production foguèt abandonada en favor del Tiger II.


text:
Miquèu Tronc
Miquèu Tronc foguèt un escrivan occitan de Provença de la fin dau sègle XVI naissut a Lançon de Provença.
Es autor de Las Humours à la lourguino.
Sens o poder provar, Robèrt Lafont supausa en referéncia a Pèire Pau que Tronc porriá èstre la mesma persona que lo capitani Lorge, membre d'una còla sonada la Manada e opausada ais Arquins, que Loís Bellaud n'èra un membre.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Las Humours a la Lorgina. L'Astrado, 1978.[1]
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.


text:
Grand Canària
Grand Canària (Gran Canaria en castelhan) es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias, ont ocupa una posicion centrala dins las Illas Canàrias a respècte de las illas de Tenerife e Fuerteventura. Es la segonda illa canària dins populacion après Tenerife.
La capitala es Las Palmas de Gran Canaria, e tanben capitala de la comunautat autonòma de las Illas Canàrias e de la província de Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria es la vila pus poblada de las Canàrias e es considerada la vila amb lo melhor climat del mond segontes un estudi de l'Universitat de Siracusa (Nòva York). [1]
La segonda vila de l'illa per la populacion es Telde.
L'illa es Reserva der Biosfera dempuèi l'an 2005.


text:
Sescles
Sescles, « * nom occitan de verifiar segon las enquestas toponimicas IEO » [1], oficialament en francés Sexcles, es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Una atestacion de 893 es Sicca vallis. S'en pòt tirar la conclusion que lo nom vòu dire « vau secha »[2]. Coma a la fin dau segle IX, la lenga populara èra dejà luenh dau latin, es permés de se demandar si Sicca vallis es pas una latinizacion abusiva, o sinon, qualas son las estapas que permetèren d'arribar a Sescles e pas a *Sechavau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Mércuer; es ara del canton d'Argentat.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 231 abitants (8,9 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.lemosin.net/19259.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Kemplich
Kemplich es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Origina gallo-romaine: Kempurich 1093, Kampachel 1276, Camply 1756. D'un nom de persona gallo-romain *Camporius o *Campolius seguit del suffixe de proprietat -acum.
- #Far partida del duché de Lorraine, archevêché de Trèves ; en 1661, i aguèt annexat a la França.
- Origine gallo-romaine: Kempurich 1093, Kampachel 1276, Camply 1756. D'un nom de personne gallo-romain *Camporius ou *Campolius suivi du suffixe de propriété -acum.
- Fit partie du duché de Lorraine, archevêché de Trèves ; en 1661, fut annexé à la France.


text:
Alfabèt fonètico entèrnacionâl
L’alfabèt fonètico entèrnacionâl (AFE) est un alfabèt empleyê por la transcripcion fonètica des sons du lengâjo prègiê. Contrèrament a tot plen d’ôtres mètodes de transcripcion que sè limitont a des famelyes de lengoues, l’AFE est prèviu por cuvrir l’ensemblo de les lengoues du mondo. Dèvelopâ per des fonèticiens francês et britanicos desot la protèccion de l’Associacion fonètica entèrnacionâla, il est étâ publeyê por lo premiér côp en 1888. Sa dèrriére vèrsion dâte de 2005 ; tant qu’ique comprend 107 lètres, 52 segnos diacriticos et 4 caractèros de prosodia.
Somèro
Principos g·ènèrâls[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
La transcripcion fonètica en AFE est de chaplar la parola en sègments que resonont suposâs pas sècâblos, et pués d’empleyér un simbolo solèt por châcun de cetos, en èvitent los multigramos (combinèsons de lètres, coment lo son ch du francês, notâ /ʃ/ fonologicament, ou ben lo gli étalien, transcrit /ʎ/ fonologicament).
Lo nombro de caractèros principâls de l’AFE est de 118, cen que pèrmèt de cuvrir los sons los ples frèquents. Celos caractèros sont por la plepârt de lètres grèques ou latines ou ben de changements de cetes : ɾ, ɽ, ɺ, ɹ (teriês de r) ; ɘ, ə (teriês de e). Los sons muens frèquents sont transcrits dês celos en endiquent un changement de la fôrma ou du pouent d’articulacion avouéc yon ou ben un mouél de segnos diacriticos (u nombro de 76) sur lo caractèro principâl : per ègzemplo, lo b du castilyan caber (« tegnir, rentrar dedens ») est transcrit [B̞] por endicar na spirenta nan pas la fricativa bilabiâla vouesiêe [B]. Ègziste avouéc de simbolos spèciâls por notar de fenomènos suprasègmentâls, coment los tons mèlodicos ou ben l’accent tonico : [ˈdʊl·dn̩], transcripcion de l’alemand dulden (« suportar, tolèrar ») endique un accent tonico d’entensitât sur la premiére silaba (ˈ) et un n finâl vocalisâ ( n̩ ).
Usâjo por l’arpetan[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
I est tant bien possîblo de crèar de novéls sons a partir de diacriticos. D’ense lo r intèrvocalico liyonês est transcrit [ð̞], un [ð] avouéc lo diacritico d’abassament de la lengoua.
Mas André Martinet, qu’at applicâ l’Alfabèt Fonètico Intèrnacionâl a l’Arpitan, propose la lètra [ẟ] en vês de [ð̞], car los dos sons sont distinctîvos dens la Brêsse. La, [mɔðə], moje, s’opose a [mɔδə], mâre.
L’usâjo linguistico indique la transcripcion fonologica entre barres obliques, qu’opose les caractèristique pèrtinentes a la difèrenciacion de dous mots dens una lengoua. L’AFE, prèsent dens la més-part dos diccionéros, est houè la base de l’aprentissâjo des longoues. Son usâjo est marg·inâl en linguistica arpitana: André Martinet s'est confrontâ u consèrvatismo dos dialèctologos, qu’ûsont tant-qu’houè ‘na transcripcion obsolèta et refusont de vêre més louen que la fonètica de la lengoua, sens entrar dens la structura propra de l’arpitan.
La transcripcion fonètica pura se note entre crochèts. I est possîblo de la lére indèpendament de la lengoua. Mas i est mohtrâ que la lèctura en fonètica est ‘na dificultâ que ne balye nyun avantâjo a la lengoua. La transcripcion at un but pèdagogico, por fâre lo lim entre la fôrma ortografica es la forma orâla d’una parôla, en particuliér dens l’aprentissâjo.
Presentacion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Sègments vocalicos[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Sègments consonanticos[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Plusiôrs consones pulmoniques que ne font pas partia d’un ôtro pouent d’articulacion :
Quand doux simbolos aparèssont dens una câsa, cél a gôche reprèsente na consona sorda, cél a drêt na consona vouèsâye (ne s’aplique pas ux clics).
Les câses sèparâyes per de pointilyés empléyont normalament les mémos simbolos AFE de bâsa, et ne povont diffèrar que par los diacriticos aplicâs por dèplaciér lyor articulacion.
Les câses marcâyes d’un astèrisco (*) endiquont des sons atestâs pas oncora reprèsentâs oficiâlament dens l’AFE.
Les parties grisâyes endiquont na articulacion jugiêe impossibla. Les câses bllanches vouèdes endiquont des articulacions tèoriques possibles mas pas oncora atèstâyes.
Les africâyes t͡s, d͡z, t͡ʃ, d͡ʒ, t͡ɕ, d͡ʑ sont notâyes avouéc des ligatures ʦ, ʣ, ʧ, ʤ, ʨ, ʥ sovent empléyiêes, ne fèsent pas més partia de l’AFE (o est recomandâ de les remplaciér per les doves articulacions, lyiâyes avouéc na ligatura tirent –suscrita ou soscrita– ou avouéc la fricativa en exposent).
Les oclusives injèctives sordes en italico, empléyiêes, ne font pas més partia de l’AFE (o est recomandâ de les remplaciér per lo simbolo de la consona vousâye avouéc lo diacritico de dèvouèsement).


text:
Fordisme
Lo fordisme es un biais de desvolopament de tota entrepresa (o d'organizacion del trabalh) qu'apareis en 1908 (amb la creacion de la Ford T), inventat per Henry Ford (1863 - 1947), fondator de l'entrepresa del meteis nom, e reprenent los principis d'una autra organizacion del trabalh, lo taylorisme o organizacion scientifica del trabalh (o OST) n'i apondent d'autres concèptes coma lo trabalh dels obrièrs sus cadenas.
Somari
Principis[modificar | modificar la font]
La tòca d'aquel desvolopament de l'entrepresa es d'aumentar la productivitat e la produccion de l'entrepresa mercé a de principis:
- la division del trabalh dins una division verticala (separacion entre concepcion e realizacion) e dins una division orizontala (parcelizacion de las tascas), e l'aparicion de la linha de montatge (e doncas del trabalh de cadena).
- l'estandardizacion permetent de produire en grandas serias a l'ajuda de pèças intercambiablas.
- l'aumentacion del salari dels obrièrs (5 dolars per jorn contra 2 a 3 abans), per estimular la demanda de bens e doncas aumentar la consomacion. Mas aquela aumentacion dels salaris aviá per tòca principala de lutar contra lo taus de rotlament (demission dels obrièrs) aumentant de contunh amb l'aparicion del trabalh de cadena, que faguèt las condicions de vida dels obrièrs encara mai dificilas de per abans.
E mai, se los obrièrs èran mai pagats, èran « exempts de preoccupacion estrangièra al trabalh, e doncas mai industriós, en consequéncia, mai productius »[1].
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Las consequéncias son un aument de la produccion e de la productivitat, mas tanben de la consomacion, una baissa del còst de produccion (per una economia de man d'òbra e de superfícia), una desqualificacion del trabalh obrièr, un melhor contraròtle per la direccion del trabalh obrièr, la realizacion d'un trabalh obrièr totjorn mai repetitiu e monotòn, e una estandardizacion de la produccion per fin de favorizar una consomacion de massa. Aquela epòca foguèt caracterizada per l'escòla de la regulacion.
Atal, lo fordisme compòrta d'avantatges coma d'inconvenients, e aqueles inconvenients conduguèron a una crisi economica e sociala de l'organizacion scientifica del trabalh (subretot a causa de la concurréncia de las entrepresas asiaticas, foncionnant segon lo toyotisme). Uèi, lo taylorisme e lo fordisme sont pas mai çò qu'èran a causa de la concurréncia e de lors incapacitats a respondre a una diversificacion de la produccion, deguèron cambiar per s'adaptar, es perque se parla uèi de neofordisme e Post taylorisme.
Istoric[modificar | modificar la font]
Dins son autobiografia, My Life is Work and work is life, sortida als Estats Units d'America en 1922, Henry Ford revèla que son idèa de la cadena de produccion nasquèt aprèp una visita, adolescent, d'un escorjador de Chicago[2]. Los premicis de las cadenas de produccion serián doncas puslèu situada dins l'industria de la vianda, al sen dels grands escorjadors Union Stock Yards.
Lo ròtle de la Primièra Guèrra Mondiala sembla a premièra vista centrala dins la genèsi del modèl fordista. Fa començar lo sègle XX (fragilizacion dels imperialismes europèus, pujada en fòrça de la superpoténcia dels Estats Units d'America e Revolucion Russa) e introdutz un cambi economic (alternativa planificatritz comunista), politica (brutalizacions de las societats europèas) e tecnologica (produccion, consomacion e educacion de massa). La mobilizacion totala de las societats dins la guèrra marca durablament lo sègle.
La Segonda Guèrra Mondiala constituís pasmens un moment essencial de l’evolucion cap al paradigma fordista. Las tecnicas fordistas mesas al punt e aplicadas als Estats Units d'America coma solucion a la crisi economica de 1929 (conjoncion d’un sistèma de produccion de massa a una intervencion estatica per mejan de l'investiment e de la planificacion) son de fach transcrichas pas que dins la pòstguèrra en Euròpa, per mejan subretot del plan Marshall. Lo regim d’acumulacion fordista se desplega vertadièrament pas que dins l’aprèp guèrra dins un contèxte d'aument de la consomacion e de vam demografic, se caracteriza per una nòrma de produccion (estandardizacion dels segments de produches e de las tascas de produccion) e una nòrma de consomacion (l'aument de la productivitat e dels salaris nominals permet una creissença del poder de comprar), que permeton l’integracion sociala.
Guy Debord escriguèt en 1967 dins La Societat de l'espectacle]] : « Amb la revolucion industriala, la division manufacturièra del trabalh e la produccion massiva pel mercat mondial, la merça apareis efectivament coma una poténcia que ven vertadièrament ocupar la vida sociala. »[3]
Paradoxalament, es l'autor comunista italian Antonio Gramsci que conduguèt a la popularizacion del tèrme de fordisme en criticant vigorosament aquela organizacion del trabalh. En fach, segon el, aquela expression designa los malfachs de la division del trabalh e del maquinisme, de l'aument de l'expleitacion del trabalh. Desenant son pas mai las maquinas que son al servici de l'Òme, mas l'Òme que servís las maquinas. Aquela critica permet tanben de tornar los arguments de Ford sul pagament dels obrièrs, la fable de Ford.
Ford aumentèt pas sos emplegats (lo celèbre Five dollars a day) per umanisme mas a causa d'un taus de demission fòrça important, los salariats essent anequelits pel trabalh postat. Es per lutar contra la fugida dels obrièrs que Ford foguèt constrench e forçat d'aumentar los salaris. Mas coma o explica d'esperel dins sas memòrias, aquela decision se revelèt fòrça lucrativa. Los salariats avián de salaris mai nauts e en cambi d'una disciplina e d'un ligam al pòste que melhorèron encara la productivitat dels obrièrs e aquò fòrça al delà dels ganhs en tèrmes de salaris autrejats.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ma vida e mon òbra per Henry Ford en collaboracion amb Samuel Crowther, París, Payot, 1926, p.78.
- ↑ id "Ma vida e mon òbra"
- ↑ (fr)Guy Debord, La Société du spectacle, Gallimard, Folio, 1992, p. 39.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Robert Boyer, André Orléan, « Les transformations des conventions salariales entre théorie et histoire. D'Henry Ford ou fordisme », Revue économique, 1991, vol 42, n° 2, p. 233-272. en linha
- (fr)Pierre Dockès, « Les recettes fordistes et les marmites de l'histoire : (1907-1993) », Revue économique, 1993, vol 44, n° 3, p. 485-528. en linha


text:
Arma nucleara
Una arma nucleara es una arma non convencionala utilizant l'energia desgatjada per la fission de nuclèus d'atòms pesucs (urani, plutòni per lei bombas A), per la fusion de nuclèus d'atòms leugiers (Idrogèn per lei bombas H) o per una combinason dei dos procediments.
Leis efèctes de destruccion deis armas nuclearas son incomparablament superiors an aquelei deis armas convencionalas en causa de la bofada, de l'aumentacion de temperatura e dau raionament. L'energia liberada per leis armas nuclearas s'exprimís en equivalents TNT. Aqueleis armas foguèron utilizadas dins lo corrent d'un conflicte solament dos còps a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Ansin, uei, leis armas nuclearas son consideradas coma d'armas de dissuasion destinadas a empachar d'atacas majoras.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tipes d'armas nuclearas
- 3 Efèctes deis armas nuclearas
- 4 Utilizacion de l'arma nucleara
- 5 País possessors de l'arma nucleara
- 6 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Començaments de la recèrca sus leis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Lei premierei recèrcas a prepaus de l'energia nucleara acomencèron dins leis annadas 1930, especialament en França ambé lei trabalhs de Frédéric e Irène Joliot-Curie, Hans Halban et Lew Kowarski en 1939 e 1940. Un brevet foguèt depausat en 1939[1]. En mai de 1940, la Comission MAUD dei Britanics recuperèt lei resultats francés pendent la Batalha de França.
Projècte Manhattan[modificar | modificar la font]
Lo 2 d'aost de 1939, una letra d'Albert Einstein mandada au president estatsunidenc expliquèt leis aplicacions militaras possiblas de la fission nucleara coma la fabricacion d'una bomba atomica. Lo 14 d'aost 1940, lo president Roosevelt creèt donc un Comitat consultatiu per l'urani per estudiar la fission nucleara e seis aplicacions. Inicialament, l'objectiu dau comitat èra experimentala. Dins aquò, en 1943, lei resultats satisfasents entraïnaron la decision de desvolopar d'armas nuclearas. Foguèt la creacion dau projècte Manhattan.
Lo projècte tenguèt de miliers de cercaires e unei laboratòris, especialament lo LANL de Los Alamos dirigit per Robert Oppenheimer. Amb una còla possedent quatre prèmis Nobel (Niels Bohr, James Chadwick, Enrico Fermi e Isidor Isaac Rabi) e un budget important, capitèron la creacion de bombas a l'urani e au plutòni.
Bombardament d'Hiroshima e de Nagasaki[modificar | modificar la font]
Lei 6 e 9 d'aost de 1945, lo president estatsunidenc Harry Truman ordenèt lei bombardaments d'Hiroshima amb una bomba a l'urani e de Nagasaki amb una bomba au plutòni.
Guèrra Freja e dissuasion nucleara[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, divèrsei govèrns assaièron d'obtenir l'arma nucleara o de melhorar seis arsenals. Ansin, l'URSS capitèt sa premiera explosion d'una bomba A en 1949 e lo Reialme Unit en 1952. Aquela annada, leis Estats Units realisèron la premiera bomba H, seguits tornarmai per lei Sovietics en 1953 e per lei Britanics en 1957. Enfin, en 1960 e 1964, França e China capitèron egalament l'explosion d'una bomba A. Aquela proliferacion rapida entraïna la signatura dau Tractat de Non-Proliferacion en 1968 per limitar lo nombre de poissanças nuclearas.
Durant la Guèrra Freja, l'URSS e leis Estats Units se neutralisèron per lei concèptes de dissuasion nucleara e de Destruccion Mutuala Assegurada. Ansin en cas d'ataca nucleara sospressa, lei dos país tenguèron d'arsenals sufisents per respostar e infliger de degalhs importants a son adversari. Aquela estrategia empachèt una guèrra dirècta entre lei doas poissanças mai causa una aumentacion fòrça importanta deis arsenals nuclears.
Reduccion deis arsenals nuclears e proliferacion novèla[modificar | modificar la font]
En 1972 e 1979, leis Estats Units e l'URSS acomencèron de limitar lo nombre d'ogivas nuclearas tengudas ambé la signatura dei tractats SALT. Dins aquò, lei limits fixats èran superiors ai nombres d'ogivas existentas. La talha deis arsenals podiá encara aumentar. En revenge, lei tractats seguents ordonèron una reduccion vertadiera deis armaments nuclears. Premier, foguèron lei tractats START signats en 1991 e 1993 impausant un limit de 3 500 ogivas activas. Puei, a l'ora d'ara, lo tractat SORT limita lo nombre d'ogivas entre 1700 e 2200 en 2012.
D'autra part, dempuei leis annadas 1990, la proliferacion nucleara recomencèt en Asia. Paquistan e Índia desvolopèron d'arsenals nuclears dins lo corrent de lor conflicte frontalier. Enterin, Corèa del Nòrd mandèron un programa arrestat en 1994 après un acòrd ambé leis Estats Units. Dins aquò, lo cambiament politic estatsunidenc de 2000 entraïna la fin de l'acòrd e un premier assai en 2006.
Tipes d'armas nuclearas[modificar | modificar la font]
I a dos tipes principaus d'armas nuclearas dichs « bomba A » e « bomba H » segon lo principi de foncionament utilizat. Dins aquò, un classament pòu èsser desvolopat en foncion d'efèctes particulars.
Armas de fission o bombas A[modificar | modificar la font]
Leis armas de fission foguèron lei premiereis armas nuclearas. Son dichas « bombas atomicas ». Uei, aqueleis armas fan generalament plus partida deis arsenals tecnologicament avançats. Utilizan lo principi de la fission nucleara per entraïnar una reaccion en cadena. La matèria utilizada es generalament l'urani-235 o lo plutòni-239. Una massa minimala, dicha « massa critica », es necessària per obtenir la reaccion en cadena. Es environ 50 kg per l'urani-235 e 10 kg per lo plutòni-239 se lei materiaus son purs. Pasmens, l'utilizacion de reflectors de neutrons a l'entorn dei materiaus radioactius o d'una explosion convencionala per aumentar lor densitat permet d'abaissar la massa critica.
Per contrarotlar l'instant d'explosion, la matèria radioactiva es separada entre doas partidas o assemblar en una esfèra curada. Puei, s'utiliza una explosion convencionala per rejónher la matèria fissibla, aumentar sa densitat e causar la reaccion en cadena. Certaneis armas de fission tènon egalament de fònts exterioras de neutrons per accelerar la reaccion. Après, la scission dei nuclèus de la matèria radioactiva entraïna l'emission de neutrons vèrs d'autrei nuclèus acomençant donc la reaccion en cadena e liberant l'energia de la fission nucleara.
Armas de fusion o bombas H[modificar | modificar la font]
Leis armas de fusion son generalament dichas « bombas H » car utilizan lo principi de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn. Aqueleis isotòps son lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusion. Ansin, una bomba de fission de plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis. Lo premier es una bomba A e lo segond es fach deis isotòps destinats a la fusion.
Bombas de raionament renforçat o bombas N[modificar | modificar la font]
Lei bombas de raionament renforçat son generalament dichas « bombas de neutrons » o « bombas N ». Es una variacion d'una bomba H amb un raionament renforçat e d'efèctes de bofada e de temperatura demenits. L'objectiu es d'obtenir un flux de radiacions e de neutrons fòrça important capable de tuar leis organismes vivents parat per un blindatge a una distància d'unei centenaus de mètres.
Efèctes deis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Una arma nucleara tèn quatre efèctes principaus que son :
- la bofada de l'explosion qu'es una onda de pression fòrça importanta. Pòu destruir lei construccions e causar de lesions ai personas pròchas de l'explosion. De mai, la depression creada après l'explosion entraïna la formacion de vents violents similars a un ciclòn. Se l'explosion a luòc au sòu, pòu entraïnar de tèrratrems.
- la calor. Ansin, una bomba d'una poissança de 10 Mt pòu infligir de cremaduras fins a 30 km dau luòc de l'explosion.
- l'impulsion electromagnetica que pòu destruir la màger part de circuits electrics.
- lei radiacions causadas per l'explosion o per leis elements radioactius de la bomba.
Utilizacion de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Armas estrategicas[modificar | modificar la font]
Leis armas nuclearas estrategicas son d'engenhs amb una poissança e una portada importantas. Son destinas a la destruccion d'objectius economics e demografics coma d'aglomeracions o a l'eliminacion dei fòrças estrategicas adversas. Aqueleis armas son leis instruments de l'estrategia de dissuasion nucleara.
Armas tacticas[modificar | modificar la font]
Leis armas nuclearas tacticas son d'armas amb una poissança febla o mejana destinadas a la destruccion deis armadas enemigas. Son mandadas per una gamma larga d'aparelhs coma avions, missils (èr-èr, èr-sòu, sòu-sòu...), torpilhas, obús d'artilhariá, minas...
País possessors de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Dempuei 1945 e lei premierei bombas atomicas fabricadas per leis Estats Units, divèrsei país an desvolopat de programas per aquistar d'armas nuclearas.
Cinc país son juricament reconeguts possessors de l'arma nucleara per lo Tractat de Non-Proliferacion. En 2006, seis arsenals tenguèron :
- Russia : 16 000 ogivas de qué 5 830 son activas.
- Estats Units d'America : 5 113 ogivas activas.
- França : 348 ogivas activas.
- Reialme Unit : 225 ogivas de qué environ son activas.
- China : 200 ogivas de qué 145 son activas.
Tres país tènon oficialament d'armas nuclearas en defòra dau TNP :
- Índia : entre 40 e 50 ogivas.
- Paquistan : entre 50 e 60 ogivas.
- Corèa del Nòrd : mens de 10 ogivas.
Enfin, Israèl tendriá environ 100 ogivas nuclearas activas mai son govèrn a pas confiermat aquela informacion.


text:
Arsène Darmesteter
Arsène Darmesteter (Château-Salins, 5 de genièr de 1846 - París, 16 de novembre de 1888) foguèt un filològ e erudit del judaïsme francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Arsène Darmesteter nasquèt en 1846 a Château-Salins, un vilatjòt al costat de Metz, dins una familha de classa mejana de confession jusieva. Son paire, Calmann Darmesteter, èra religaire de libres e sa maire, Rosalie Darmesteter (nascuda Brandeis), d'origina chèca, disiá èsser descendenta del famós Marahal de Praga. Son fraire James, que vendriá un orientalista famós aprèp, nasquèt tres ans mai tard, en 1849. La familha s'installèt a París en 1852. Lo paire voliá qu'Arsène venguèsse rabin e lo mandèt a una escòla rabinica, Talmud-Tora, de la capitala francesa. Pr'aquò la carrièra religiosa l'interessava pas; obtenguèt puèi son bacheleirat quand aviá 16 ans e dos ans aprèp capitèt de venir licenciat en letras. Puèi, estudièt la filologia francesa a l'École des Chartes, a l'École des Hautes Études e a la Sorbonne. Tre 1869, gràcias a la recomandacion del lingüista parisenc Gaston Paris, foguèt missionat pel Ministèri de l'Instruccion Publica francés per estudiar las glòsas del savi Rashi dins los manuscriches ancians de las bibliotècas anglesas. Aital, a travèrs los comentaris d'aquel erudit jusieu, Darmesteter pensava de poder conéisser la lenga francesa d'aquel temps. Publiquèt divèrses articles suls resultats de sas recercas tre 1872 dins divèrsas revistas coma Romania, çò que li balhèt un prestigi considerable dins los estudis del francés ancian. Aquel meteis an comencèt a trabalhar coma repetidor en lengas romanicas a l'École des Hautes Études.


text:
Villes et mairies du Canton de Grisons
Liste des communes
Coire
Ville de Coire, localité de la Suisse de 32 000 habitants.
La mairie de Coire a un site Internet.
Davos
Ville de Davos, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Davos a un site Internet.
Igis
Ville de Igis, localité de la Suisse de 7 000 habitants.
La mairie de Igis a une adresse e-mail et un site Internet.
Domat/Ems
Ville de Domat/Ems, localité de la Suisse de 6 800 habitants.
La mairie de Domat/Ems a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Moritz
Ville de Saint-Moritz, localité de la Suisse de 5 100 habitants.
La mairie de Saint-Moritz a une adresse e-mail et un site Internet.
Klosters-Serneus
Ville de Klosters-Serneus, localité de la Suisse de 3 800 habitants.
La mairie de Klosters-Serneus a une adresse e-mail et un site Internet.
Poschiavo
Ville de Poschiavo, localité de la Suisse de 3 400 habitants.
La mairie de Poschiavo a une adresse e-mail et un site Internet.
Zizers
Ville de Zizers, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Zizers a une adresse e-mail et un site Internet.
Trimmis
Ville de Trimmis, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Trimmis a une adresse e-mail et un site Internet.
Samedan
Ville de Samedan, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Samedan a une adresse e-mail et un site Internet.
Vaz/Obervaz
Ville de Vaz/Obervaz, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Vaz/Obervaz a une adresse e-mail et un site Internet.
Flims
Ville de Flims, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Flims a une adresse e-mail et un site Internet.
Thusis
Ville de Thusis, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Thusis a une adresse e-mail et un site Internet.
Bonaduz
Ville de Bonaduz, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Bonaduz a une adresse e-mail et un site Internet.
Maienfeld
Ville de Maienfeld, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Maienfeld a une adresse e-mail et un site Internet.
Schiers
Ville de Schiers, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Schiers a une adresse e-mail et un site Internet.
Ilanz
Ville de Ilanz, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Ilanz a une adresse e-mail et un site Internet.
Arosa
Ville de Arosa, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Arosa a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Bessines (Deux-Sèvres)
Bessines es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'intrada del Marais Poitevin, près de Niòrt, Bessines es un vilatge #que llom la vièlha Sèvre e lo bief Jaron.
Situat sus la rota nacionala 11 #que pòrta a La Rochèla e a la isla de Ré.
Los primièrs canaux del marais permetan de descobrir la riquesa mieiambientala amb las siás frênes têtards #que voregen las conches.
À l'entrée du Marais Poitevin, près de Niort, Bessines est un village qui longe la vieille Sèvre et le bief Jaron.
Situé sur la route nationale 11 qui mène à La Rochelle et à l'île de Ré.
Les premiers canaux du marais permettent de découvrir la richesse environnementale avec ses frênes têtards qui bordent les conches.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bessines (atestacion Bassinas en 1096), coma Becinas o Bessins, ven del nom d'òme latin Bassinius, al femenin, ambe'l mot villa [1], donc *Bassinia villa. Se tracta donc d'una granda propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge s'es desvolopat a partir del domeni de Bassinius, un ric proprietari terrien del epòca gallo-romaine #qu'a transmeses lo sieu nom a la localité.
Le village s'est développé à partir du domaine de Bassinius, un riche propriétaire terrien de l'époque gallo-romaine qui a transmis son nom à la localité.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
Vendeuvre-du-Poitou
Vendeuvre-du-Poitou es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bourg a implantat sus un lindal creusé en los tucs, entre los vallées de la Pallu e de la Envigue.
Le bourg est implanté sur un seuil creusé dans les collines, entre les vallées de la Pallu et de l'Envigue.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vendeuvre es la hereva de l'anciana vila celte de Vindrobriga.
La commune de Vendeuvre est l'héritière de l'antique cité celte de Vindrobriga.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo
projècte Mantenença ten al melhorament dels articles de wikificar. Avèm besonh de vòstra collaboracion per aténher aqueste objectiu.
Aquesta pagina a per tòca d'indicar als autres contributors cèrtas paginas que respèctan pas los critèris de qualitat de la Carta Wikipèdia : principalament de deficiéncias de forma de l'article (estil, ortografia, tipografia, etc.) o de questions pertocant sa tenor (interès de l'article, fisabilitat de las informacions, neutralitat, etc.).
En principi, las paginas de modificar son pas ni de paginas vertadièrament
activas ni de paginas demandant unicament de wikificacion, es a dire una mesa en conformitat amb las règlas especificas a l'enciclopèdia (ligams, metadonadas, respècte de modèls, etc.).
Los critèris seguents pòdon far l'objècte d'una verificacion, d'una demanda d'ajuda o d'avís suplementaris :
Qualitat de redaccion e questions de forma [ modificar la font ]
ortografia, retòcas e wikificacion leugièra
dificultats tipograficas
traduccions de melhorar
natura enciclopedica e valor reala de l'informacion : interès, pertinéncia
fisabilitat de las informacions : inexactituds limitadas, obsolescéncia
valor dels ligams extèrnes : publicitat (spam), interès, parcialitat
Cossí prepausar una pagina per la verificacion ? [ modificar la font ]
Ajustar en tèsta de la pagina de verificar lo modèl
{{de verificar}}. Un bendèl serà atal visible per indicar la demanda de verificacion. Deu demorar tant que la verificacion de la pagina es pas acabada. En ajustant aqueste modèl, la pagina es listada dins Categoria:Article de verificar. Clicar sul ligam roge dins lo bendèl creat (
venir ne discutir e prepausar vòstra ajuda dins la pagina de discussion) per crear una seccion dins la pagina de discussion, puèi salvagardar. Ajustatz apuèi las informacions pertocant la verificacion en seguissent las indicacions dins la seccion novèlament creada.
Las discussions concernent la verificacion de l'article se fan dins la seccion apropriada que se tròba dins sa pagina de discussion.
Quand las correccions necessàrias son estadas portadas a l'article, lo bendèl pòt èsser levat de la pagina, mas unicament se la verificacion es estada efectiva.
N.B. Totes los contributors pòdon efectuar aquesta mantenença ; un administrator es necessari unicament per de cases especials de supression o de renomenatge.
Sistèma
Cap de jos-pagina es pas creada per la verificacion dels articles. Totas las discussions relativas a la requèsta se tròban dins la pagina de discussion de l'article concernit. Es pas necessari d'ajustar un ligam dins aquesta pagina perque totas las paginas de verificar apareisson dins la categoria Categoria:Article de verificar.


text:
Tòr (geometria)
En geometria, un tòr es una superfícia de revolucion generada per un cercle que vira a l'entorn d'un axe coplanari a aquel. Es un cas particular del toroíd, que la trajectòria del cercle es tanben circulara. D'autre costat, l'esfèra es un cas particular de tòr, obtinguda quand l'axe de rotacion es un diàmetre del cercle.
Se l'axe de rotacion interseca pas lo cercle, lo tòr a un clòt al centre e s'assembla a un anèl. L'autre cas, quand l'axe de rotacion es una còrda del cercle, produch una mena d'esfèra esclafat semblant a un coussin redond.
Segon una definicion mai larga, lo generator del tòr deu pas èsser necessàriament un cercle, mas tanben pòt èsser una ellipsa o quina que siá mai corba conica.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot deriva de torus, mot latin que designava un coissin d'aquela forma.
Geometria[modificar | modificar la font]
Parametricament, un tòr se pòt definir per:
onte
- u, v ∈ [0, 2π],
- R es la distància dempuèi lo centre del tube al centre del tòr,
- r es lo radi del tube.
L'equacion en coordenadas cartesianas per un tòr azimutalament simetric al respècte a l'axe z es
L'aira de la superfícia e lo volum interior d'aquel tòr son donadas per


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Uelzen (360)
Liste des communes
Uelzen
Ville d'Uelzen, localité de l'Allemagne de 34 000 habitants.
La mairie d'Uelzen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Bevensen
Ville de Bad Bevensen, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie de Bad Bevensen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bienenbüttel
Ville de Bienenbüttel, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Bienenbüttel a une adresse e-mail et un site Internet.
Ebstorf
Ville d'Ebstorf, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie d'Ebstorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Suderburg
Ville de Suderburg, localité de l'Allemagne de 4 500 habitants.
La mairie de Suderburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Bodenteich
Ville de Bad Bodenteich, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Bad Bodenteich a une adresse e-mail et un site Internet.
Wrestedt
Ville de Wrestedt, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Wrestedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Suhlendorf
Ville de Suhlendorf, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Suhlendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Wriedel
Ville de Wriedel, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Wriedel a une adresse e-mail.
Wieren
Ville de Wieren, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Wieren a une adresse e-mail et un site Internet.
Rosche
Ville de Rosche, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Rosche a une adresse e-mail et un site Internet.
Himbergen
Village de Himbergen, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Himbergen a une adresse e-mail et un site Internet.
Altenmedingen
Village d'Altenmedingen, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie d'Altenmedingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Gerdau
Village de Gerdau, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Gerdau a une adresse e-mail et un site Internet.
Lüder
Village de Lüder, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Lüder a une adresse e-mail et un site Internet.
Stadensen
Village de Stadensen, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Stadensen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oetzen
Village d'Oetzen, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Oetzen a une adresse e-mail et un site Internet.
Soltendieck
Village de Soltendieck, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Soltendieck a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Eslovènia
Eslovènia (en eslovèn Slovenija) es un Estat d'Euròpa Centrala. Es membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de mai de 2004. Eslovènia es enrodada per la mar Adriatica, Itàlia, Àustria, Ongria e Croàcia.
Sa capitala es Ljubljana.
Lo gentilici es eslovèn -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas e referncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo territòri eslovèn sembla abitat per d'èssers umans dempuei 250 000 ans (Jama Pekel). Durant l'Edat dau Fèrre, de tribüs de Cèltas e d'Illirians s'i installèron. Lei Romans lo conquistèron dins lo corrent dau sègle I ap. JC après dos sègles d'incursions per redurre l'ostilitat dei populacions indigènas. Urbanizèron lo país e i fondèron Ljubljana (Emona'), Celje (Celeia), Vrhnika (Nauportus) e Ptuj (Poetovia).
De l'eslavizacion a la creacion de Iogoslavia[modificar | modificar la font]
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident, la region foguèt brèvament ocupada per lei Lombards avans d'èsser abitada per de tribüs eslavas, probablament a la fin dau sègle VI, qu'anavan formar l'ensems deis Eslaus dau Sud. Un sègle pus tard, lei pus occidentaus deis Eslaus dau Sud, menaçats per leis Avars, demandèron la proteccion dei Bavarés e foguèron integrats au sen de l'Empèri Carolingian. Aquò entraïnèt una diferenciacion culturala a respèct deis autrei pòbles eslaus dei Balcans que foguèt a l'origina de la formacion dau pòble eslovèn.
Au sègle X, après la disparicion deis estats carolingians, la region faguèt partida dau Sant Empèri Roman Germanic. Lei Hamsborg ne prenguèron lo contraròtle au sègle XIII. Dichs « Austrians de lenga eslava », leis Eslovèns conoguèron una existéncia suava car relativament alunchadas dei prats batalhiers balcanics. Au sègle XVI, l'introduccion dau protestantisme entraïnèt la publicacion de Bíblias e de tèxtes religiós que permetèron de codificar la lenga eslovèna. Pasmens, maugrat una activitat intensa, la Reforma mau capitèt de se mantenir dins la region e Eslovènia venguèt tornarmai catolica au començament dau sègle XVII.
En 1809, Eslovènia foguèt annexada per França mai aquò durèt gaire e Àustria la reconquistèt en 1814. En 1867, ambé l'instauracion de la monarquia dobla d'Àustria-Ongria, la region foguèt restacada aCisleithanie. Una vida politica locala apareguèt, dominada per lo Partit Popular Eslovèn, formacion catolica qu'èra dirigida per lo prèire Anton Korosec. Puei, durant la Premiera Guèrra Mondiala, leis Eslovèns demorèron fidèus ai Hamsborg. Ansin, foguèt dins l'encastre austroongrés que Korosec demandèt l'instauracion d'un estat deis Eslaus dau Sud en 1917. Pasmens, ambé l'afondrament de l'Empèri, preferiguèt finalament se raliar ai Sèrbes per assegurar la plaça de son pòble dins lo « Reiaume deis Sèrbes, dei Croats e deis Eslovèns » que foguèt proclamat lo 1èr de decembre de 1918.
Lo periòde iogoslau[modificar | modificar la font]
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lei frontieras de Iogloslavia foguèron definidas en 1920. Eslovènia i obtenguèt lo districte de Mur, abandonat per Ongria, mai deguèt renonciar a la Carintia dau Sud, que votèt en favor de son integracion au sen d'Àustria (Viena i reconoguèt pasmens lei drechs de la minoritat eslovèna), e a plusors regions frontalieras annexadas per Itàlia. Aquò laissava 400 000 Eslovèns en Itàlia que Mussolini assaièt — sensa succès — d'italianizar a partir deis annadas 1920.
Au sen dau reiaume iogoslau, l'eslovèn foguèt reconegut coma lenga oficiala e certaneis òmes politics eslovèns, especialament Anton Korosec que venguèt cap dau govèrn en 1928, i tenguèron un ròtle important. En revènge, Eslovènia recebèt ges d'autonòmia. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo país foguèt ocupat per leis Alemands (au nòrd) e per leis Italians (au sud). Lei fòrças d'ocupacion, sostengudas per una milícia locala, luchèron còntra de movements de partisans (principalament comunistas) e deportèron 25 000 personas vèrs lei camps nazis. Aperaquí 8% de la populacion foguèt tuat per lei combats, leis atrocitats de l'Axe e la repression còntra lei collaborators après la Liberacion.
Lo periòde comunista[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, Eslovènia venguèt una republica socialista constitutiva de la Federacion de Iogoslavia. Lo Tractat de París (1947) li permetèt d'annexar plusors territòris italians poblats d'Eslovèns (vau auta d'Isonzo, mitat de la vila de Gorizia...). Aquò permetèt de redurre la minoritat eslovèna d'Itàlia a 50 000 personas. En revènge, de tensions vivas demorèron fins a 1954 quant au partiment de la region de Trieste. A la perfin, la vila demorèt italiana e lo rèsta de son territòri foguèt partejat entre Eslovènia e Croàcia.
Durant lo periòde comunista iogoslau, Eslovènia èra la republica pus desvolopada de la Federacion. Après la mòrt de Tito e la montada dei nacionalismes intèrnes, de tensions apareguèron ansin entre Ljubljana e Belgrad a prepaus de la participacion eslovèna ais ajudas federalas a destinacion dei republicas meridionalas. Tre genier de 1989, de partits politics independents se formèron en Eslovènia. Après la restauracion oficiala dau multipartisme en Iogoslavia, d'eleccions liuras se debanèron en abriu de 1990. En Eslovènia, lei legislativas foguèron ganhadas per la drecha mai lo president de la Liga dei Comunistas d'Eslovènia, Milan Kucan, foguèt elegit a la presidéncia. Puei, en decembre de 1990, un referendum sus l'independéncia recebèt 95% de bulletins favorables. Sièis mes pus tard, après la revirada de negociacions sus una reforma de la Federacion, aqueu resultat foguèt utilizat per proclamar l'independéncia dau país lo 25 de junh de 1991. Una brèva guèrra còntra l'armada federala iogoslava entraïnèt lo retirament dei soudats iogoslaus dau territòri eslovèn.
L'Eslovènia independenta[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, Eslovènia foguèt rapidament reconeguda per lei país occidentaus e integrada au sen d'Euròpa Occidentala. En parallèl, se metèt en plaça una democracia parlamentària dominada per Milan Kucan (president fins a 2002) e per Janez Drnovsek (cap dau govèrn de 1992 a 2002 e president de 2002 a 2007). Eslovènia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa en 2004. Tres ans pus tard, lo país jonhèt la zòna èuro.
L'economia eslovèna foguèt durament tocada per la crisi economica de 2008. La situacion foguèt agravada per d'escandòls de corrupcion e per una politica d'austeritat estricta. De novembre de 2012 a març de 2013, de manifestacions importantas entraïnèron ansin lo reversament parlamentari dau Premier Ministre Janez Jansa (condamnat en 2014 per corrupcion). Foguèt remplaçat per Alenka Bratusek qu'assaièt de perseguir la politica liberala inspirada per l'UE. Dins aquò, perdiguèt lo poder après mens d'una annada passada a la tèsta dau país. Miro Cerar, elegit sus un programa de lucha còntra la corrupcion e còntra lei privatizacions impausadas per la Comission Europèa, prenguèt sa plaça lo 18 de setembre de 2014.
Politica[modificar | modificar la font]
Eslovènia es una republica parlamentària segon la siá Constitucion.
Lo President del país, dempuèi 2012, es Borut Pahor. Lo president es lo cap d'Estat e es elegit cada cinc d'ans pel vòte popular.
Lo cap de govèrn es lo Primièr Ministre, elegit pel Parlament.
Lo Parlament es bicameral, format de l'Assemblada Nacionala e lo Conselh Nacional. Actualament degun a la majoritat parlamentària.
Los principals partits son lo Partit Democratic Eslovèn e la Democracia Liberala d'Eslovènia.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Eslovènia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Qualques artistas eslovèns son coneguts fòra del lor país, coma los musicians de Laibach o lo movement NSK (Neue Slovenische Kunst)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Hiking in Slovenian Alps
- Government of the Republic of Slovenia
- (mul) Pagina oficiala de l'Ofici deu Torisme d'Eslovènia
Nòtas e referncias[modificar | modificar la font]


text:
Ana Botella
Ana María Botella Serrano (Madrid, 23 de julh de 1954) es una politiciana espanhòla, del Partit Popular. Es actualament la cònsol de la capitala espanhòla Madrid, foncion qu'ocupa dempuèi 2011. Es maridada amb José María Aznar que foguèt primièr ministre del govèrn espanhòl de 1996 a 2004. Se faguèt conéisser mondialament per sa marrida practica de l'anglés e sos problèmas de compreneson d'aquesta lenga durant la candidatura de Madrid als Jòcs Olimpics de 2020 en setembre de 2013, e venguèt aital un dels tèmas mai recurrents de galejadas sus Twitter.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ana Botella nasquèt a Madrid en 1954 dins una familha amonedada de la capitala espanhòla. Son paire, Ernesto Botella Pradillo, èra un engenhaire industrial e sa maire, Ana María Serrano Sancho-Álvarez, èra la filha d'un mètge famós. Aguèron tretze enfants que Ana Botella n'es l'ainada e tres d'aqueles seguiguèron los passes de la sòrre granda en se far una carrièra politica. Faguèt los estudis primaris e segondaris dins un collègi religiós de l'airal, las Madres Irlandesas. Puèi partiguèt a l'Universitat Complutense de Madrid ont estudièt lo drech. En 1977 se maridèt amb José María Aznar e amassa aguèron tres enfants que los ainats, en seguir la tradicion espanhòla, recebèron los noms de sos parents: José María, Ana e Alonso. Passèt un concors per venir foncionària e aprèp l'obtencion d'aqueste trabalhèt dins divèrsas administracions publicas coma lo Ministèri d'Interior espanhòl, lo Govèrn Civil de Logroño, lo Ministèri de Trabalhs Publics, la Delegacion de Finanças de Valladolid e mai lo Ministèri de Finanças.
Se consagrèt puèi a la politica dins la formacion conservadora, lo Partit Popular Espanhòl. En 2003 foguèt elegida conselhièra municipala de Madrid, e designada coma segonda adjoncha del cònsol, Alberto Ruiz-Gallardón.


text:
Sent Helitz e Teus
Sent Helitz e Teus[1] (Saint-Élix-Theux en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèra romanica dédiée à Sent Pèr, surplombée par un chêne de plus de trois cents ans.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Sent Helitz e Teus sus lo sit de l'Insee


text:
Villes et mairies du District de Guarda
Liste des communes
Guarda
Ville de Guarda, localité du Portugal de 44 000 habitants.
La mairie de Guarda a une adresse e-mail et un site Internet.
Seia
Ville de Seia, localité du Portugal de 27 000 habitants.
La mairie de Seia a une adresse e-mail et un site Internet.
Gouveia
Ville de Gouveia, localité du Portugal de 15 000 habitants.
La mairie de Gouveia a une adresse e-mail et un site Internet.
Sabugal
Ville de Sabugal, localité du Portugal de 14 000 habitants.
La mairie de Sabugal a une adresse e-mail et un site Internet.
Trancoso
Ville de Trancoso, localité du Portugal de 10 000 habitants.
La mairie de Trancoso a une adresse e-mail et un site Internet.
Pinhel
Ville de Pinhel, localité du Portugal de 10 000 habitants.
La mairie de Pinhel a une adresse e-mail et un site Internet.
Celorico da Beira
Ville de Celorico da Beira, localité du Portugal de 8 700 habitants.
La mairie de Celorico da Beira a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila Nova de Foz Côa
Ville de Vila Nova de Foz Côa, localité du Portugal de 8 200 habitants.
La mairie de Vila Nova de Foz Côa a une adresse e-mail et un site Internet.
Almeida
Ville d'Almeida, localité du Portugal de 7 700 habitants.
La mairie d'Almeida a une adresse e-mail et un site Internet.
Figueira de Castelo Rodrigo
Ville de Figueira de Castelo Rodrigo, localité du Portugal de 6 800 habitants.
La mairie de Figueira de Castelo Rodrigo a une adresse e-mail et un site Internet.
Aguiar da Beira
Ville d'Aguiar da Beira, localité du Portugal de 6 200 habitants.
La mairie d'Aguiar da Beira a une adresse e-mail et un site Internet.
Meda
Ville de Meda, localité du Portugal de 6 000 habitants.
La mairie de Meda a une adresse e-mail et un site Internet.
Fornos de Algodres
Ville de Fornos de Algodres, localité du Portugal de 5 400 habitants.
La mairie de Fornos de Algodres a une adresse e-mail et un site Internet.
Manteigas
Ville de Manteigas, localité du Portugal de 3 900 habitants.
La mairie de Manteigas a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Vapor d'aiga
Segon lo diccionari de fisica de Mathieu (professor a l'Universitat P & M Curie), Kastler (prèmi Nobèl de fisica) e Fleury (director de l'institut d'optic) de 1985, "La vapor es l'estat d'un fluid ocupant tot l'espaci que li es ofèrt, en dejós de la seuna temperatura critica Tc. Al dessús de Tc, la vapor ven un gas[1]." Puèi aquel diccionari distria la vapor saturanta, qu'es en equilibri amb lo liquid de meteissa composicion quimica e la vapor seca qu'es non saturanta.
Segon aquel diccionari, la vapor es doncas pas definida coma un gas, mas coma un fluid que, dins de casses (en dessús de la seuna temperatura critica), es un gas. Aquela definicion indica doncas que la vapor d'aiga es, dins las condicions abitualas, constituida del gas aiga e de la nèbla aiga. Limitar la vapor d'aiga al gas aiga (invisible) es doncas impròpri a l'esgard d'aquela definicion.
La temperatura de la vapor d'aiga pòt doncas èsser:
- inferiora a la temperatura d'ebulicion de l'aiga, es alara constituida, jos pression atmosferica, de gas aiga e d'aiga liquida (nèbla) a l'equilibri; es una vapor qualificada de saturanta pel diccionari ja citat. La diminucion de la pression pòt transformar aquela vapor en gas.
- superiora a la temperatura d’ebulicion de l’aiga liquida (100 °C jos pression atmosferica), es alara contituida, jos pression atmosferica, sonque de gas aiga; es una vapor seca, un gas doncas. Se la pression aumentará, una vapor saturanta poiriá se formar.
- superiora a la temperatura critica, siá 374,1 °C. Aquel estat pòt èsser nomenat vapor supercritica; es un estat gasós. Aquel gas pòt pas venir una vapor saturanta a cap de pression.
La nocion de vapor es pas limiada a la vapor d'aiga, quitament se dins lo vocabulari corrent, vapor es sinonime de vapor d'aiga. Dins las condicions ordinàrias, las expressions vapor de mercuri o vapor de solvant son corrèctes al vèser de la definicion d'en dessús. Al contrari, l'expression vapor d'aire a de sens sonque a bassa temperatura, se l'aire es susceptible de se condensar.
Somari
Proprietats fisicas[modificar | modificar la font]
Las proprietats de la vapor d’aiga faguèron l’objèct de fòrça estudis a causa de l'usatge corrent dins un fum de domènis, subretot dins l’industria, e lo ròtle important qu'a dins diverses fenomèns naturals, coma los escambis termics dins l’atmosfèra terrèstra (vejatz meteorologia).
La pression de vapor saturanta es una foncion de la temperatura que fòrça formulas d'aproximacion foguèron establidas. La mai simple es la formula de Duperray que la precision es de qualques percents entre 95 °C e 230 °C :
que dona pS en atmosfèras per t exprimit en gras Celsius.
Proprietats de la vapor d'aiga e de l’aiga liquida a las condicions de saturacion
Lo punt critic de l’aiga es: 374,1 °C, 220,87 bar.
Calor massica per volum constant, 100 °C, 1 atm : 1410 J/kg.K
Velocitat del son : 401 m/s a 130 °C ; aquela aumenta plan fortament amb la temperatura : es de gaireben 800 m/s a 1 000 °C.
Utilizacion industriala[modificar | modificar la font]
L’industria faguèt fòrça usatges de la vapor d’aiga; subretot coma fluid calorportaire o pel foncionament de maquinas de vapor (coma la turbina de vapor, la locomotiva de vapor). Accessòriament, la seuna detenta es utilizada dins d'ejectors de vapor servent a posar de fluids (per far lo void, per exemple), o dins de sirènas o de fiulets. S'utiliza tanben las proprietats de transferiment de calor pels procediments d'esterilizacion.
La vapor se produch dins de caudièras calfadas per un combustible fossil, a vegadas electricas, o mai generalament per ebulicion de l’aiga mesa al contacte d’una font cauda, coma indirèctament dins los generators de vapor dels reactors nuclears d'aiga pressurizada, o dirèctament dins los reactors nuclears d'aiga bolhenta, o dins lo sota-sòl per expleitar l’energia geotermica o encara dins las centralas solaras de concentracion.
Autras utilizacions[modificar | modificar la font]
Existís fòrça usatges domestics de la vapor d’aiga, coma:
- cosesson dels aliments, amb l'ola de pression ;
- alisatge: fèrre de vapor;
- netejatge: netejador de vapor.
- teleta: lo banh turc o lo sauna.
La vapor es utulizada dins:
- l'òrgue de vapor
- la catapulta d'un portavions
Gas d'efècte de sèrra[modificar | modificar la font]
Presentz en granda quantitat dins l'atmosfèra, la vapor d'aiga es lo principal gas a efècte de sèrra.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Caracteristicas de la vapor d'aiga saturada de 0 a 30 bars e de 30 a 100 bars
- (fr) La vapor d’aiga, site de Météo-France
- (fr) La vapor d’aiga e las nívols
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)J.P. Mathieu, A. Kastler & P. Fleury, Dictionnaire de physique, ed 2a Masson - Eyrolles, París, 1985, 568 p, ISBN 2225804796


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus arts e cultura. Es planes multilingües sus arts e cultura, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb arts e cultura dera Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
sitis 11
Cercle occitan
Associacion animada per de benevols que se donan per toca de faire descobrir sa coneissença de la lenga d’oc
Dia per dia
Lo blòg d'Eric Gonzales. Reflexions sus la soa escritura, l'Occitania, la politica, l'actualitat, los problèmas de societat.
Drapèls
Enciclopedia occitana de vexilologia.
Estaca
Estaca es una associacion qu’obra a l’espandiment de la lenga e la cultura d’oc.
Gai Saber
Grop de música occitana. Premsa, discografia.
L'Ostal d'Occitània de l'Union
Siti de l'associacion que prepausa de corses de lenga e de civilisacion occitanas, de visitas e de sortidas pedagogicas, de manifestacions artisticas, d’espectacles e de manifestacions culturalas.
Peire Cardenal
Vie et oeuvres completes bilingues du plus satirique des troubadours.
Son d'aqui
Perpausa a l’encòp l’escota d’escantilhs representatius deu patrimòni orau e hestiu en Aquitània gessits de collèctas, e l’accès au catalògue sancèr de las collèctas sonòras.
Ujan
Initiacion a la lenga d’oc ; una descripcion en detalhs de la lenga occitana
Vexil'Oc No. 4
Lo jornal occitan de vexilologia. Especial Val d'Aran.
Òu fifre niçart
Musica tradicionala del País Niçard e de Provença. [En Francés, Anglés e Niçard.]
Aguesta categoria en autes lengues: 90
Darrera actualitzacion:Gèr 27, 2016 at 6:15:08 UTC
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages


text:
1994
Aquesta pagina concernís l'an 1994 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Desprimança del tunèl sota la Mancha
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Creacion de l'OMC en Genèva.
Africa[modificar | modificar la font]
Namibia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd-èst dau país, acomençament de la Guèrra de Caprivi opausant lo govèrn centrau au movement secessionista de la Caprivi Liberation Army que revendicava l'independéncia de la Faissa de Caprivi (→ 1998). Aquò empachèt pas la reeleccion aisada de Sam Nujoma (SWAPO, 76,3%) coma president de la Republica.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una tièra d'observacions de Neptun ambé lo telescòpi espaciau Hubble mostrèron l'existéncia d'una atmosfèra fòrça dinamica capabla de se modificar quasi totalament en quauquei jorns. De mai, la Granda Taca Blava detectada per Voyager 2 en 1989 foguèt pas tornat trobar per leis astronòms. Semblèt remplaçada per una tempèsta similara situada dins l'emisfèri nòrd.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de març - Justin Bieber, cantaire canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de març - Charles Bukowski, escrivan american (n.1920)
- 5 d'abril - Kurt Cobain, musician american (Nirvana) (n.1967)
- 22 d'abril - Richard Nixon, ex-president dels Estats Units (n.1913)
- 9 de junh - Jan Tinbergen, economista neerlandés, Prèmi Nobel (n.1903)
- 14 de junh - Henry Mancini, compositor e pianista american (n.1924)
- 8 de julhet - Dick Sargent, actor american de television (n.1930)
- 8 de julhet - Kim Il Sung, lider de la Corèa del Nòrd (n.1912)
- 16 de julhet - Julian Schwinger, fisician american, Prèmi Nobel (n.1918)
- 29 de julhet - Dorothy Crowfoot Hodgkin, quimista britanica, Prèmi Nobel (n.1910)
- 14 d'agost - Elias Canetti, escrivan, Prèmi Nobel de Literatura (nascut en Bulgària en 1905)
- 18 d'agost - Richard Laurence Millington Synge, fisician britanic, Prèmi Nobel (n.1914)
- 19 d'agost - Linus Pauling, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (1954) e Prèmi Nobel de la Patz (1962) (n.1901)
- 17 de setembre - Karl Popper, filosòf austrian-britanic (n.1902)
- 20 d'octobre - Burt Lancaster, actor american (n.1913)
- 8 de decembre - Tom Jobim, musician e compositor brasiliér (n.1927)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Bertram N. Brockhouse, Clifford Glenwood Shull
- Prèmi Nobel de Quimia : George Andrew Olah
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura : Kenzaburo Oe
- Prèmi Nobel de la Patz : Yasser Arafat, Shimon Peres, Yitzhak Rabin
- Prèmi Nobel d'Economia : Reinhard Selten, John Forbes Nash, John Harsanyi


text:
Nebulosa
Una nebulosa es una region del mitan interestellar format per de gas e poscas. Èran formadas a la fondacion per d'idrogèn, l'element quimic mai abondant dins l'univèrs, amb quasi 10 % d'èli e de grand quantitats de pichonas d'autras substàncias. A una importància cosmologica notabla perque son lo luòc ont naisson las estelas per de fenomèns de condensacion e agregacion de matèria, alara que dins d'autras ocasions son de rèstes d'una estela que moriguèt.
Las nebulosas se localizan dins lo discs de las galaxias espiralas e quina que siá la zona de las galaxias irregularas, mas se vei pas dins las galaxias ellipticas car pauc possedisson de fenomèns de formacion estelara e son constituidas per d'estelas fòrça vièlhas.
Abans l'invencion del telescòpi, lo tèrme nebulosa s'aplicava a totes los objèctes celestes d'aparéncia difusa. Atal, existisson de galaxias son nomenadas impròpiament nebulosas; es un eritatge de l'astronomia del sègle XIX que domòra dins lo lengatge astronomic contemporanèu.
Tipes de nebulosa[modificar | modificar la font]
- Nebulosas brilhantas
- Nebulosas difusas
- Nebulosas presolaras


text:
Wikipèdia:Comitat d'arbitratge
Per demandar un arbitratge, vejatz la pagina Arbitratges
Somari
Mission[modificar la font]
Lo comitat d'arbitratge es un grop de personas, causidas per la comunautat, qu'es encargat de reglar los conflictes entre los participants. A lo dever de s'assegurar que totas las possibilitats de mediacions son mesas en òbra, e lo poder de decidir, se mestièr fa, de mesuras de prene, que comprenon las sancions de refús d'edicion o d'exclusion del sit.
En çò que concernís lo contengut dels articles, o tota autra decision editoriala, son ròtle es pas de fixar las nòrmas de seguir, mas de far respectar las decisions presas per la comunautat.
Foncionament[modificar la font]
Los arbitres[modificar la font]
Los arbitres son elegits cada 6 meses. L' eleccion del 1èr comitat se debanarà en junh de 2006.
Demandas d'arbitratge[modificar la font]
Coma indicat dins lo règlament, tot utilizaire qu'a un compte enregistrat pòt far una demanda d'arbitratge sus la pagina Wikipèdia:Comitat d'arbitratge/Arbitratge#Requèstas d'arbitratge. Es daissat a la discrecion dels arbitres la causida d'acceptar o non la demanda.
Archius[modificar la font]
Ligams utils[modificar la font]
- Wikipompièrs : abans de depausar una demanda d'arbitratge, esitetz pas a demandar una mediacion.
- Bulletin dels administrators : permet de far lo ligam entre arbitres e administators.
- Verificators d'adreças IP : pel moment, son designats pel comitat d'arbitratge.


text:
Josefina Aldecoa
Josefina Rodríguez de Aldecoa o Josefina Aldecoa (8 de març de 1926-16 de març de 2011) foguèt una pedagòga e escrivana espanhòla de lenga espanhòla. Josefina, doctoressa en Pedagogia, nascuda en La Robla (Leon) foguèt fondadora del collègi Colegio Estilo. Moric en Mazcuerras, Cantàbria.
Foguèt esposa del tanben escrivan Ignacio Aldecoa.
Obras[modificar | modificar la font]
- El vergel (1988)
- Historia de una maestra (1990)
- Mujeres de negro (1994)
- La fuerza del destino (1997)
- El enigma (2002)
- Hermanas (2008)


text:
Plueja acida
Une plueja acida (var. pluèja acida, plueia acida, ploja acida) designa una precipitacion anormalament acida. Se destria lei precipitacions umidas (plueja, nèu...) e secas (gas, particulas finas...). Aquela expression apareguèt per lo premier còp en 1872.
L'acidificacion dei precipitacions es causada per la preséncia dins l'atmosfèra de gas capables de se dissòuvre dins l'aiga (generalament SO2, SO3, NO ò NO2) e d'i formar de compausats acids (generalament H2SO4 ò HNO3). La fònt d'aquelei gas pòu èstre naturala (erupcion volcanica...) ò umana (pollucion...). Lei pluejas acidas pòdon entraïnar una acidificacion dau sòu e deis aigas de superficia (lacs, oceans...). Aquò pòu aver d'impactes sus la fauna e la flòra, en particular sus sei capacitats de subrevida ò de reproduccion de certaneis espècias e, de còp, entraïnar sa disparicion.


text:
Ocean Atlantic
L'Ocean Atlantic, tanben sonat popularament la mar Grana o lo Peugue en Occitània, es un dels cinc oceans de la Tèrra. Es situat entre America a l'oèst e Euròpa e Africa a l'èst.
L'ocean Atlantic ocupa una conca alargada en forma d'S espandida del nòrd al sud e devesida en Atlantic nòrd e Atlantic sud pels corrents eqüatorials a una latitud de 8° nòrd. L'Atlantic es ligat a l'ocean Pacific per l'ocean Artic al nòrd e pel pas de Drake al sud, e tanben per un passatge artificial qu'es lo Canal de Panamà entre l'America del Nòrd e l'America del Sud. A l'èst, la linha que dessepara l'Atlantic de l'ocean Indian es lo meridian 20° èst. L'Atlantic es despartit de l'Ocean Artic per una linha que va de Groenlàndia fins al nòrd de Norvègia.
Cobrissent aproximativament 20% de la superficia terrèstra, l'ocean Atlantic es lo segond per òrdre d'importància aprèp l'ocean Pacific. Ambe las seunas mars adjacentas, ocupa una aira de 106 450 000 km2, e sens elas 82 362 000 km2. L'aira de tèrra que drena a l'Atlantic es quatre còps aquela del Pacific o de l'ocean Indian. Lo volum d'aiga es de 354 700 000 km3 ambe las seunas mars adjacentas e 323 600 000 km3 sens elas. La prigondor mejana es de 3926 m. La prigondor maximala es de 8605 m dins la fòssa de Puerto Rico.
L'Ocean Atlantic a de còstas descopadas irregularas amb fòrça baias, golfes e mars:
-Mar Cariba -Mar Mediterranèa -Golf de Mexic -Mar Negra -Golf de Sant Laurenç -Mar del Nòrd -Baia d'Hudson -Mar Baltica -Baia de Baffin -Mar de Barents -Mar de Norvègia-Groenlàndia -Mar de Weddel
Una autra caracteristica es que lo seu nombre d'illas es pro redusit:
-Illas Svalbard o Spitsbergen -Groenlàndia -Islàndia -Fernando de Noronha -Açòres -Madèira -Canàrias -Cap Verd -Bermudas -Índias Occidentalas -Ascencion (illa) -Santa Elena -Tristan da Cunha -Falkland Malvinas -Georgia del Sud -Cariba


text:
Brașov
Brașov (Corona en latin, Kronstadt en alemand, Brassó en ongrés) es una vila de Romania qu'a lo títol de municipi (capitala administrativa locala) e tanben de capluec dau județ de Brașov.
Si situa a l'entorn de la còla Tâmpa, dins la region de Țara Bârsei, a la corbura dei montanhas Carpats, dins la partida sota influéncia saxona de la Transilvània istorica. Es embessonada ambé lei vilas de Tors en França, ambé Minsk, la capitala de Bielorussia, Cleveland dins l'Estat d'Ohio e Tampere, segonda vila de Finlàndia.
Si bastissèt en 1211 per l'Òrdre Teutonic coma fèu de l'Òrdre amb un ensems de fortificacions poissantas que devián poder arrestar o limitar l'efèct destructor deis invasions mongòlas (e tataras) que d'aqueu temps avián destruch lo territòri a levant que correspònde a Ucraïna de nòstre temps - fòrça Rus d'Ucraïna fugissèron vèrs Moscòu e lei regions dau Nòrd. Après aqueleis invasions, l'Òrdre si desplacèt pauc a cha pauc vèrs lo nòrd d'Euròpa e la vila si contunièt de desvelopar amb una populacion alemanda importanta e una populacion romanesa minoritària fins au començament dau sègle XX.
En 2005, la populacion èra de 328 702 abitants per la vila e mai de 600 000 per lo județ de Brașov. La vila es un centre toristic important e l'estacion d'esquí mai gròssa d'Euròpa de l'Èst. Despuei lòngtemps es un centre economic important.


text:
Borax
Lo borax es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc, gris, blau ò verd en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,0-2,5 e una densitat de 1,73. Es format de soroborat de sodi (simbòl quimic : Na2[B4O5(OH)4], 8H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Dins la natura, forma de cristaus prismatics ò tabulars de longor febla ò de massas compactas. Son esclat es veirenc ò resinós.
Se troba coma precipitat quimica dins lei depaus sedimentaris evaporitics de certanei fònts caudas ò, rarament, dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé lei borats e lei sulfats que pòdon se formar dins de condicions similaras. Es utilizat per produrre l'acid bòric utilizat en metallurgia ò per l'industria farmaceutica.


text:
Kali
Kali (en sanscrit काली, bengalí কালী, tamil காளி, IAST Kālī), es una de las divas mai importantas dins la religion indoïsta. Kali es associada a d'autras divas coma Durga, Bhadrakali, Sati, Rudrani, Parvati e Chamonda. Es tanben la mai importanta de las dètz Mahavídias.[1] Es una divinitat fòrça populara dins tota Índia, mas o es particularament dins la region de Bengala.
Representacion de Kali (o mûrti)[modificar | modificar la font]
La diva negra (pasmens es sovent blava dins los imatges popularas en Índia) es representada nusa amb un long collar. Son agach es ferotge e trai la lenga. Es generalament a dançar sul còs de Shiva, qu'es a jaire coma un cadabre sus l'esquina e reclama son indulgéncia. Existisson doas versions de Kali, la primièra, mai populara, amb quatre braces e una autra que n'a dètz.
Sovent es a portar un pagne format de braces talhats, ten un cap copat dins una man, una espasa, que simboliza lo poder de destruccion, dins l'autra man. La forma Bhadrakali possedís mantun parelh de braces, que representan los ponches cardinals. Son culte es present mai que mai dins la region de Bengal, çò qu'inspirèt fòrça poètas del país a cantar sa devocion a la diva, coma per exemple Ramprasad Sen.
Pels cresents Kali es vestida de l'univèrs, representa l'imatge d'una maire qu'apara, e los crans del collar simbolizan las 52 letras del sanscrit.
Mitologia[modificar | modificar la font]
La tuaira de Raktabija[modificar | modificar la font]
Dins lo mite mai famós que concernís Kali, Durga e sas assistentas, Matrikas, nafran lo demòni Raktabija, amb fòrça biaisses e amb una bèla varietat d'armas, pr'mor de l'anequelir. Pasmens, s'avisan lèu qu'en luòga de lo tuar, la situacion a empejorat que tre que cada gota de sang raja de Raktabija, apareis un clòn d'aqueste. La batalha ven mai dificila que cada còp apareisson mai d'autres demònis.[2] Durga, qu'a mestièr d'ajuda, apèla Kali per tal de combatre las creaturas diabolicas. Se ditz tanben que la diva Durga assumiguèt la forma de Kali en aquel moment.
Lo Devi Mahatmyam o descriu aital:
Out of the surface of her (Durga's) forehead, fierce with frown, issued suddenly Kali of terrible countenance, armed with a sword and noose. Bearing the strange khatvanga (skull-topped staff ), decorated with a garland of skulls, clad in a tiger's skin, very appalling owing to her emaciated flesh, with gaping mouth, fearful with her tongue lolling out, having deep reddish eyes, filling the regions of the sky with her roars, falling upon impetuously and slaughtering the great asuras in that army, she devoured those hordes of the foes of the devas.[3]
Kali destrusiguèt Raktabija en chucar la sang del còs del demòni e en engolir los dobles de Raktabija dins sa granda boca. Estrambordada per sa victòria, Kali comencèt alara a dançar sul terrenh de batalha, e caminèt suls cadabres dels mòrts. Son marit Shiva jasiá demest las victimas qu'èran jos sos pès, çò qu'es una de las representacions mai frequentas de Kali dins l'iconografia que la concernís e se sona: Daksinakali.[4]
Dins la version Devi Mahatmya d'aquesta istòria, se descriu tanben Kali coma una Matrika e una Shakti, valent a dire poder de Devi. Li es donat l'epitèt Modèl:IAST (Chamunda), çò es la tuaira slayer dels demònis Chanda e Monda.[5] Chamonda es sovent identificat amb Kali e es pro semblant dins son aparéncia e vestimenta.[6]


text:
Baruj Benacerraf
Baruj Benacerraf (n. 29 d'octobre de 1920 - m. 2 d'agost de 2011[1]) foguèt un mètge veneçolan-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1980.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 29 d'octòbre de 1920 dins la vila de Caracas, en una familha d'origina josieva sefardita marroquina - argeriana. L'an 1925 se transportèt amb la siá familha a París, e lo 1940 als Estats Units, ont lo 1943 foguèt naturalizat nòrd-american. Estudièt medecina a la Universitat de Columbia e a l'escòla Medica de Virgina, situada dins la vila de Richmond.
Après participar a la Segonda Guèrra Mondiala coma mètge foguèt nomenat membre investigador de la Universitat de Columbia entre 1948 e 1950, de l'Espital Broussais de París entre aquel an e lo 1956, de l'Universitat de Nòva York fins lo 1968 e l'Universitat de Harvard entre 1970 e 1991, d'ont foguèt tanben professor de patologia. Entre 1968 e 1970 foguèt membre de l'Institut Nacional de Salut dels Estats Units. Dempuèi 1972 es membre de l'Academia nòrd-americana d'Arts e Sciéncias e del 1973 de l'Academia de Sciéncias dels Estats Units.
Moriguèt lo 2 d'agost de 2011 als Estats Units.


text:
La Bastia Vielha
La Bastia Vielha[1] (oficialament en francés La Bâtie-Vieille) es una comuna d'Occitània en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Bastia Vielha es situat a 5 km de La Bastida-Nòva, 8 km de Gap, 11 km de Chorges e a Unitat|21|km {{}} de Tallard.
D'una superficie de 905 a, la municipalitat a situat dins zòna de mièja montanha, en lo sector rural périphérique a l'aglomeracion de Gap. Altituds #que vàrian de 798 m al nivèl de la Luye, en mai de 1152 m. La màger part de las tèrras de la municipalitat se situa dins zòna de scenari, entre 850 e 1 000 m. Los sòls son de qualitat fòrça mièja. La vegetacion es de tipe " montagnard-mediterranèu ". Mai de la mitat de la superficie communale a ocupat per una agricultura tradicionala extensive (polyculture-ramaderia) modèrna. Aperaquí 40 % de la superficie communale a cobèrt per bòsc e bòsques. Aqueles bòsques jòguen un papièr de proteccion contra la érosion, protegisson de vents, donan una qualitat paysagère[2].
La Bastia Vielha Bâtie-Vieille est située à 5 km de La Bâtie-Neuve, 8 km de Gap, 11 km de Chorges et à 21 km de Tallard.
D’une superficie de 905 ha, la commune est située en zone de moyenne montagne, dans le secteur rural périphérique à l'agglomération de Gap. Altitudes qui varient de 798 m au niveau de la Luye, à plus de 1152 m. La majeure partie des terres de la commune se situe en zone de plateau, entre 850 et 1 000 m. Les sols sont de qualité très moyenne. La végétation est de type " montagnard-méditerranéen ". Plus de la moitié de la superficie communale est occupée par une agriculture traditionnelle extensive (polyculture-élevage) moderne. Environ 40 % de la superficie communale est couverte par des bois et forêts. Ces forêts jouent un rôle de protection contre l'érosion, protègent des vents, donnent une qualité paysagère[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
{...}
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Comunitat de Municipalitat de la Vallée de l'Avançada
- ↑ Communauté de Commune de la Vallée de l'Avance


text:
Pèire Andrieu de Sufren
Pèire Andrieu de Sufren (Sant Canat, Provença, lo 17 de julhet de 1729 - Ais de Provença, lo 8 de deceme de 1788) que ho un Viceamirau provençau au servici deu Reiaume de França.
Vita[modificar | modificar la font]
Pèire Andrieu de Sufren que vadó dens lo castèth pairau de Sant Canat dens un deus màgers ostaus nòbles de Provença (d'origina italiana e anoblida peu rei Francés Ièr de França. Capdet dens ua seguida de 14 hrairs e sòrs, que ho admés en çò de l'Òrdi de Malta aus 8 ans. Que he los estudis en çò deus jesuitas a Tolon.
Aus 14 ans, qu'entrè dens lo còrs d'armada deus guardas de marina e en 1744 que participè victoriosament a la batalha deu cap Sicié contra la marina anglesa.
Durant la soa carrièra que combatè notament durant la Guèrra de Sèt Ans e la Guèrra d'Independéncia deus Estats Units.
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Marin provençau
- Amiral francés
- Naissença en 1729
- Decès en 1788
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Personalitat francesa de la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units
- Personalitat francesa del sègle XVIII
- Personalitat provençala
- Nòble francés
- Nòble occitan


text:
Pont de la Hemna
Lo Pont de la Hemna qu'ei un pont viradís e pedanhèr de beton armat situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Puerto Madero. Que ho bastit a la debuta de la annada 2000 au cors deu procès d'urbanizacion deu quartièr qui permetó de crubar l'ancian pòrt vadut absolèt en quartièr d'abitacions exclusiva e costosa au còp pròche deu center administratiu e economic e isolat peus agaus deu pòrt. Aqueth quartièr que mescla ancianas infraestructuras industriaus reabilitadas en apartaments e bastiments navèths.
Lo pont qu'ei atau ua òbra modèrna emblematica d'aqueth navèth quartièr. Que ho dessenhat per l'arquitècte espanhòl Santiago Calatrava e inaugurat en 2001, en plena crisi economica.


text:
Raymond Abellio
Raymond Abellio (Tolosa, 11 de novembre de 1907 - Niça, 26 d'agost de 1986), escai de pluma de Georges Soulès, es un escrivan d'expression francesa e filosòf gnostic.
Eissit d’una familha paura del barri dels Minimes de Tolosa, Georges Soulès dintra en 1927 a l’Escòla politecnica per ne sortir dins los Ponts et Chaussées.
Son òbra romanesca, d’inspiracion e d’esséncia metafisicas, se compausa en primièr d'un roman (Heureux les pacifiques), puèi d’una trilogia (Les yeux d’Ezéchiel sont ouverts, La fosse de Babel, Visages immobiles) qu'ocupèt Abellio fins a la fin de sa vida. Aqueles quatre romans contan l'evolucion del contaire (nomenat en primièr Saveilhan puèi Dupastre) qu'es sus la via de l’òme interior e que, pauc a pauc, dintra sens prendre partit, al còr de l’istòria planetària contemporanèa e de sos subresautes.
Son òbra filosofica evoluciona a travèrs d'ensages e fòrça articles mostrant sa vision de la gnòsi, questionant lo sens e los enjòcs de la coneissença. Escriguèt tanben sas Memòrias, Ma dernière mémoire, tres tòms que cobrisson las quaranta primièras annadas de sa vida.


text:
Cencha de Kuiper
La cencha de Kuiper (de còps apelada cencha de Edgeworth-Kuiper), es una zona del Sistèma Solar s'estendent al delà de l'orbita de Neptun, entre 30 e 55 unitats astronomicas (UA). Aquesta zona en forma d'anèl es similara a la cencha d'asteroïdes, mas pus estenduda, 20 còps mai larga e de 20 a 200 còps pus massissa. Coma la cencha d'asteroïdes, se compausa principalament de còrses pichons, de rèstas de la formacion del Sistèma Solar, e d'almens una planeta nana, Pluton. Al contrari, mentre que la cencha d'asteroïdes se compausa principalament de còrses rocoses e metallics, los objèctes de la cencha de Kuiper son largament constituits de compausats volatils glaçats coma lo metan, l'amoniac o l'aiga.
Dempuèi la descobèrta del primièr objècte en 1992, mai de mila autres son estats descobèrts dins la cencha de Kuiper, que contendriá mai de 70 000 còrses de mai de 100 km de diamètre. Seriá la resèrva principala de las cometas periodicas que lor periòde de revolucion es inferior a 200 ans. Los centaures e los objèctes escampilhats, coma Éris, ne serián resultants. Triton, lo satellit pus grand de Neptun, porriá èsser un objècte de la cencha de Kuiper que seriá estat capturat per la planeta. Pluton es l'objècte mai grand conegut de la cencha de Kuiper.
La cencha de Kuiper es pas de confondre amb la Nívol d'Oort, zona encara teorica e supausada d'èsser mila còps pus aluenhada. Los objèctes de la cencha de Kuiper, amb los objèctes escampilhats e tot membre potencial de las nívols de Hills e d'Oort, son collectivament nomenats objèctes transneptunians.