text:
L'òme occitan es vengut radioactiu...
Sens parlar de la linha blava de las Vosges que los nívolsde Tchernobil gausèron pas passar
.Sens parlar mai de qualques fugidas d'aiga , o de tubas , nolentas
mas fluorescentas , que lo faguèron renegar a el, l'òme occitan , parli
de l'òme occitan assabentat de las causas , subretot de las nòstras.
Parlem pas de totes los çagans , totes los escandals de la poiridura
politica de l'Estat de la cinquena e saique darrièra republica
folclorica de l'isla de Franca . S'agís pas aicí de parliquejar
sornament de l'occitan nascut d'Occitània, per astre per el, sabètz
lo « pas acabat » que brama cada còp que la còla
occitana dintra a Sant Danis e que tremola de jòia , o qu'udola, quand raja lo tombarèl de sang de la marselhèsa dins las nòstras règas . S'agis pas d'aquel occitan, sens o saber , que
canta pas cap l'internacionala la cançon del deserpèr....Que canta
pas cap la bandièra negra , roja o verda....Mas que canta de mens en
mens.
Non parli de l'occitan assabentat sus
la lenga qu'es a mand de crebar , de la seuna condicion esclava , de
badaire professional de França Cultura , de l'acadèmia franchimanda
, de tot çò que nos tomba de Paris , cada jorn , coma una
granissada de mesprés , paquetons de mèrda que tomban del cèl
dempuèi de sègles.
Per acorchar , parli de l'occitan que
sap completament , qu'es ren dins l'imaginari nacional , que
n'endevendrà probablament pas ren de mai, de tot aquel malastre al
pais de la diversitat aficada.
Non l'òme occitan es vengut
contaminat.
Pel drèlh merdós
que li an donat a l'escòla.
De la republica laïca , a gratis
universalisada... Aleluia...
L'òme occitan conscienciós crei
mantuns còps vertadièrament que França es una democracia ...
Mai sovent crei que França es un POLE
de la Democracia Mondiala...
D'aquel agach, l'occitan conscienciós
crei que Franca ten lo drech de donar la leiçon a totes ...Avètz vist ambe l'avion de Moralès e Snowden çò que faguèron los donaires de leiçons de Democracia.
Cap de franchimand s'espantèt pas d'aquela decision vergonhosa . Cap d'occitan tanben...
Aquela fe de carbonièr apela qualques
remarcas
-
qual occitan francés o pas donèt
son acòrdi a Maastricht , a la guèrra d' Indochina , a la de
Madagascar Argeria Iraq , Libia , Mali e deman a la Siria. Question
susprenenta per l'occitan conscienciós . Vei pas ont es lo
problèma....
-
qual occitan occitan o pas tròba
que França aguèt un comportament especial e onorable per l'
abolicion de l'esclavatge ? Non . Al contra... De guèrras de pertot
....Dedins e defòra
-
qual francés franco-occitan
volguèt las privatisacions de las entrepresas publicas , que lo PS
e l'UMP faguèron sens vergonha, qual occitanò-occitan volguèt lo
retorn a l'OTAN . Qual li pausèt la question? Qual occitan se pausa
encara la question ?
-
la securitat sociala : un
eiretatge de l'Alemanha de Bismark arribada merces l' Alsacia e la
Lorrana( que la reconquista de l'airal germanica costèt mai de
tres milions de mòrts) e que los mètges franceses ( que son coma
los avocats) n'en volian pas cap e lutèron contra ... la secu.......Lo sistèma de
santat ( e lor riquèsa) es aqui sus.
-
1789, 1793 1830 1848, 1870 de
revolucions mancadas , escanadas dins la sang.
-
1940 un sol prefècte sus 90
reneguèt lo marescal , se sona Moulins .
-
Lo drech del vòte de las femnas
en 1958 bèl temps aprèp totes los autres paises europencs. L'
abolicion de la pena de mòrt. L'IVG . ... Los darrièrs en tot ...
-
L'egalitat de paga òme e femna
pfttttt.
-
L'egalitat de las escasenças a
l'escòla ... Anem ZO ...Totes a Lois LO Grand..
-
L'egalitat davant la justicia A A
A
-
L'egalitat davant l'accès als
suenhs A A A
-
Las presons A A A; L'energia de
deman? A A A . L'EPR? o lo gas de sistre ?A A A OGM o pas ?
-
França e las femnas batudas , e
los enfants torturats? Lo drech del trabalh?
Mecanisme de decision democratica e de
prèsa de decision dins Franca democratica.
Los franceses occitans o pas protèstan
. Son 200 000 per las carrièras . Primièra manifestacion son
recebuts pel prefècte e escotats (çò que vòl pas dire
ausits , a mai compres). Segonda manifestacion , son
entenduts, lo ministre estúdia , e la television (liure del
pais liure, pòla de la democracia) TF1 e las autras cadenas donan
las chifras . Son «encara» 200 000 la protèsta manca de
buf. Son recebuts pel segond del gabinet del delegat de la mission
Dialogar e Paraular , lo darrièr de la promocion Friedman de
l'ENA de 2008...
Son 800 000. Lo segond de la promocion
Fidèl de l'ENA de 1981 monta a la barricada e ditz sus TFI A2
FR3 qu'aquò' s pas la carrièra que dirà la lei. Que sem un pais de
drech de l'òme de la femna e de la canhòta .... Notatz son totes
d'acòrdi drecha e esquèrra, quora sortisson de l'ENA de Supdeco,
de Pond-ichery o de Carical, Chandernagor, Yanaé .
Puèi i a la realitat un conse es
elegit per 5 ans e fa çò que vòl un president es
elegit per 5 ans e fa çò que vòl com la guèrra.... O de
monuments, que lo fotre lo prenguèsse
França es pas arribada encara a l'atge
de la pèira talhada en matièra de democracia , pr'aquò fa la
leiçon al monde .... E l'òme occitan contaminat , crei
vertadièrament de viure en democracia . Ditz que i a de comissions
e de jos comissions e que mantunas personas participan a las
decisions ....Li agrada de pensar per exemple que participa fòrça
... Levat quora Paris tira l'escala d'un còp, per exemple quand
arrèsta de prechar pel TGV (çò qu'es plan mas ) .... Mas que
seriá oblidar que nos demandèt ren per o far un còp èra , coma
nos demandèt ren per tot arrestar .
Fin finala , totes los los elegits
participan d'aquel jòc de sembla democracia..L'òme occitan aima de
creire qu'es plan aluserpit al mitan del mecanisme de l'
universalisme en marcha.
Tot aquò es fondat sus de pichòtas
combinas , luchas d'influéncia , volontat de poténcia ,
personalisacion subre desenvolopada ... Dona me aquí e te
donarai aquò... Politica de la pratica... Aquò's tot! Coneissi
l'amiga del tresen de la promocion Plutarque d'HEC Lo Clapas 34. Un
còp de fial e me farà passar lo dorsièr dessús....
Ren que revèrta de prèp o de luènh
la democracia qué....
Aquí çò que voliái dire a l'occitan
occitan convencut de la democracia francimanda .....
Podem parlar de segur e o fasèm ....
La França autò proclamada pòle mondial de la democracia a
compresa, fa bèl temps que podiam totjorn cantar , parlar e
renegar, que ren cambiarà....E que sem cuèches???.
La drecha fa l'istòria e l'esquèrra
dona de polidas paginas d'istòria que fan somiar sul caractèr
revolucionari francés .....Per l'escòla...
Ne sem aital ...
Lo sistèma es basat sus las
connivéncias a totes los nivèls , fòra lo pòble , fòra la
democracia reala , Manifest o pas, encaparem pas de mestrejar
aquel sistèma de praticalha fargat per uèch sègles centralisme
reial , que la republica creguèt d' inventar e que faguèt pas que
contunhar sens vergonha ..... E que sona dempuèi democracia
universala dels dreches de l'òme .
Lo Manifeste deu s'aparar d'aquò e
denonciar aquel sistèma, d'en primièr, e aquela
presa de conscienca que deu servir de parabanda als acòrds de
governaments locals....
E l'occitan conscienciós e moral se
revelhar... E se decontaminar completament.


c: text/html

text:
Mohandas Karamchand Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi (en gujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; romanizat: mohandās karamcaṃd gāndhī, AFI: /moːhənd̪aːs kərəmtʃənd̪ gaːnd̪ʱiː/) (Gujarat, 2 d'octobre de 1869 - Delhi, 30 de genièr de 1948) foguèt un grand menaire politic e espiritual e un dels paires fondators de l'estat d'Índia. Es conegut e sonat en Índia e dins lo mond coma Mahatma Gandhi, en sanscrit "granda arma", o coma Bapu, en gujarati "paire". Los seus principis de Satyagraha qu'es la resisténcia al travèrs de la desobesissença civila de massa, e de l'Ahimsa qu'es la non-violéncia totala, an inspirat de militants nombroses per la libertat e los dreits civics dins lo mond coma : Martin Luther King Jr., Steve Biko, Nelson Mandela, e Aung San Suu Kyi.
Gandhi faguèt d'estudis d'avocat en Anglatèrra puèi empleguèt pel primièr còp sas idèas en Sud-Africa per luchar contra la discriminacion de la comunitat indiana. Tornat en Índia, Gandhi engimbèt los bordièrs e trabalhaires paures per protestar contra las taxas esclafantas e la discriminacion de las leis britanicas. Venguèt lo governaire del Congrès Nacional Indian, faguèt campanha per l'ajuda als paures, lo desliurament de las femnas indianas, l'afrairament entre las comunitats e etnias de religions diferentas e tanben per la fin de las discriminacions de las castas. Se batèt per l'independéncia d'Índia de tota dominacion estrangièra (britanica).
En 1930, Gandhi menèt lo pòble d'Índia a s'opausar a la taxa de la sal e faguèron La marcha de la sal sus 400 km. Foguèt embarrat mantuna annada en Sud-Africa e en Índia mas sempre demorèt partisan de la non-violéncia. Gandhi es estat reconegut lo Paire de la nacion en Índia e lo seu aniversari lo 2 d'octobre es un jorn feriat: lo Gandhi Jayanti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Malautiá
La malautiá (var. malautia) es un estat determitat de l'organisme que dificulta la subrevivença e reproduccion de l'individú. Mantun biologista considèra tanben qu'una malautiá es l'estat de l'organisme que desavantatja la subrevida de l'espècia. La patologia es l'estudi de las malautiás. La nosologia es lo classament sistematic de las malautiás. Lo camp de la coneissença mai ample sus las malautiás e suls tractaments es la medecina.
Classas de malautiás per lor causa[modificar | modificar la font]
- Las malautiás infecciosas son aquelas causadas per d'agents infeccioses transmissibles, coma pòdon èsser los bactèris, los fongs, los parasits, los virus, e los prions.
- Fòrça ligadas amb las malautiás infecciosas, encara que strictu sensu se pòdon pas considerar coma talas, las malautiás parasitàrias son aquelas causadas per protozous e cucs.
- Las malautiás geneticas son las causadas per la preséncia o abséncia de gèns qu'afèctan l'ADN del pacient.
- Las malautiás toxicas son las causadas per l'exposicion a toxinas ambientalas, coma per exemple, los metals pesants.
- Las malautiás nutricionalas son las causadas per la manca o la deficiéncia de determinadas noiriduras. Atanben i a de malautiás causadas per feridas, malformacions o per la non utilizacion de parts del còs.
- Las malautiás autoimmunitàrias son aquelas ont lo sistèma immunitari de l'afectat ataca los teissits del pròpri còs.
Cal tanben considerar la iatrogènia (la malautiá causada pel metge o pel medicament), las causadas per las pròprias cresenças del pacient, per una combinason de las causas expausadas e las d'origina desconeguda.


text:
L'exobiologia (del
Qualques questions que l'astrobiologia tracta de respondre sont aquelas:
Aquelas questions fan que l'astrobiologia es una sciéncia amb de prigondas implicacions filosoficas.
La disciplina de l'astrobiologia es pas mai de sciéncia ficcion. Diferentas institucions scientificas e universitàrias pel monde entièr s'ocupan seriosament de la recèrca de vida sus d'autras planetas.
Encara que l'astrobiologia siá un camp emergent, la question de saber se la vida existís o non endacòm dins l'univèrs es una
Coma avèm pas qu'un exemple de vida (aquí sus teèrra), la majora partida del trebalh es fòrça especulativa, mas stotjorn se basant sus de leis fondamentalas de la fisica e (bio-)quimica, o la coneissença actuala de la Biologia.
Un cas concret de recèrca astrobiologica actuala es la recèrca de vida sus
De missions especificament dessenhadas per la recèrca de la vida dins d'autras planetas son, per exemple, aquelas del programa Viking, o las sondas Beagle 2, totas dirigidas cap a Mart. Los resultats de
Viking son pas conclusent, e aquela de
Beagle 2 falhèt al moment de transmetre, perque se seriá esclafada. Una mission futura poiriá èsser
Jupiter Icy Moons Orbiter, o "orbitador de las lunas geladas de Jupiter", destinat a estudiar las lunas congeladas de la planeta dins qualques unas poiriá existir d'
La descobèrta mai recenta es aquela menada per la Phoenix Mars Lander Mission, que mostrèt l'existéncia d'aiga als pòls de la planeta roja.


text:
Lista dels presidents d'Àustria
Lo president es lo cap d'Estat d'Àustria. Aquesta es la lista dels presidents d'Àustria, de 1919 (aprèp l'extincion d'Àustria-Ongria) fis a uèi.
Somari
Presidents de la Primièra Republica d'Àustria (1918 fins a 1938)[modificar | modificar la font]
De 1938 fins a 1945 Àustria devenèt integrada a l'Alemanha nazi.
President de la Segonda Republica Austriaca (1945 fins a uèi)[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'an 1998 Klestil recebut lo supòrt d' SPÖ, ÖPV e FPÖ.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 21 de setembre de 2007
Ua auta endevinalha: quina ei aquesta lenga e d'on provien????
Aqueste tròç provien d'un manuscrit datat de l'an 5211 deu calendari judiu, sia en 1450 o 1451 deu noste. Aquèth manuscrit qu'ei conservat a la bibliotèca nacionau e universitària de Jerusalem devath la referéncia 8.°3312.
Quina lenga e serà? Non, n'ei pas ebrèu. E de quin país?
שי אמב ונור װליאטץ אקאבאר
אם טוט אום אבריטץ א אושאר
דאום מאלבאט נובש לישאטץ אנגאנאר
Alavetz? Ara que hètz mens deus fanfarrons, eh? :D
Bon, com e soi pietadós, que'vs horni lo nom de quauques letras de l'alfabet ebrèu. A l'origina qu'èran sonque consonantas, mès despuish mes de 1000 ans quauqu'uas servéishen tanben de vocalas com indicat ací-dejós.
Aleph: א En la nosta lenga qu'a ua valor de vocala o a vegadas que pòt estar muda quan se tròba a la debuta d'un mot (com la h catalana o castelhana) mès pas tostemps.
Bet o Wet: ב
Guimel: ג
Daleth: ד
Vav: ו , en ebrèu, a mes d'estar ua consonanta, que pòt servir tanben tà notar la o de shalom o la u de kibbutz. Idem en la nosta lenga.
Tet: ט
Iod : י En la nosta lenga, aquesta medisha letra pòt servir tà indicar duas vocalas distinctas (n'ei pas lo cas en ebrèu)
Lamed: ל
Mem : מ
Mem finau:ם
Nun: נ
Nun finau: ן
TSadi finau: ץ
Qof: ק
Resh: ר
Sin o Shin: ש
Bon, a vosautes de jogar! Endavant!
PS. Non vs'enganatz pas de sens, lo bon qu'ei lo maishant!
4 comentaris:
- Jacme ha dit...
-
aquí òc, es mai complicat ... Aramean ?
- 22 de setembre de 2007 a les 10:50
- Jacme ha dit...
-
e jo me demandi : ont tràpas totes aquestes caractèrs ; dèu èstre hèra complicat d'o picar !
- 22 de setembre de 2007 a les 10:52
- Joan Peiroton ha dit...
-
Non, pas l'aramean! La lenga nosta n'ei pas tan complicada lol!
Assaja las letras, de dreta a esquèrra! En seguent la correspondéncias qu'avem:
Lo prumèr mot: si, se, shi o she
lo dusau: amb
lo tresau: onor (o pot estar ò com ó, se pot pas jamès saber dab la gràfia judeo-romanç))
lo quatau: voleattz o voliattz (nosautes qu'escriverem: volhatz, probable)
lo quintau: acabar...
Tà tipar las letras ebrèas, qu'èi un logiciau qui funciona suu mac :D
La seguida doman!
- 22 de setembre de 2007 a les 20:50
- violette ha dit...
-
J'essaie de comprendre ta très belle langue mais, si parfois j'ai l'impression d'y arriver je reste aussitôt coincée sur un mot qui bifurque devant mes yeux et je ne sais plus choisir le chemin...
Mes sincères félicitations! Je reste. Adopté toi aussi.
- 26 de setembre de 2007 a les 18:24


text:
La Calandreta deth Coserans, que se trapa al 36, avenguda Gallieni, à Sent Girons, ven de viure sa segonda dintrada escolara e aculhís 14 dròlles de mairala. Afiliada a la Federacion Calandreta de Miègjorn-Pirenèus, aquesta escòla laíca e associativa met en pratica l’immersion lingüistica en occitan e s’inspire de las pedagogias Freinet e institucionala que balhan la paraula a l’enfant, lo mènan a l’autonomia, regulan la vida de grop e servisson coma vector d’aprendissatge. Utiliza « d’institucions » e d’aisinas pedagogicas que van dins aqueste sens : lo conselh, lo qué de nòu, la correspondéncia, lo trabalh cooperatiu, l’autoavaloracion.
Per Sebastian Loze, president de la Calandreta, aquesta escòla a tota sa legitimitat sus nòstre territòri e fa viure la lenga e la cultura occitanas al prèp dels pichons. Çò novèl ongan, amb l’augmentacion dels efectius, es la creacion de dos pòstes salariats, una ajuda cargada d’ajudar la regenta en classa e una animatritz peri-escolara en carga de la gardariá e de l’entreten dels locals. Una volontària del servici civic complèta aquesta còla e aurà per mission de far dintrar l’escòla dins un procediment ecociutadan e d’assegurar la mesa en plaça d’una pichòta mediatèca occitana dins l’escòla.
Los parents se mobilizan per far viure aquesta escòla e recampar de fons. Amb l’arribada d’enfants en genièr, puèi en setembre de 2018 , los locals actuals se van averar tròp pichòts e an ja començadas la recèrcas d’un site mai grand.
Dempuèi la dobertura de l’escòla, organizèron un balèti, un concèrt, «Tipi’tchoun» un espectacle per enfants. Participèron al mercat de Nadal, a la fèsta de la Musica, a « Autrefois le Couserans ». Les calandrons cantèron en primièra partida de Nadau, lo 4 d’agost passat, al « Parc des expositions ».Tre la vacanças de la Totsant, un novèl «Tipi’tchoun», seguit d’un gostar se debanarà dins lo jardin de l’escòla.
Contactes : asso.calandreta@gmail.com, tel. 06 88. 69 18 51 ; http ://calandreta-deth-coserans.jimdo.com
Adaptacion d’un article paregut dins La Dépêche du Midi


text:
Cristina Branco
Cristina Branco (nascuda en decembre de 1972 a Almeirim, Portugal) es una cantaira portuguesa.
Cristina Branco s'interessèt subretot al jazz, al blues o a la bossa nova e a de formas de musica contemporanèa, quand son grand paire li ofriguèt, per sos detz-e-uèit ans, un disc d'Amália Rodrigues. Descobriguèt l'emocion del fado.
S'acompanha sovent al piano. Dins sus disques coma en concèrt, beneficia gaireben totjorn de la prestacion de Custódio Castelo a la guitarra portuguesa. Branco e Castelo compausan tanben, pèças a l'encòp resolgudament modèrnes e prigondament ancorats dins la tradicion.
Citacion[modificar | modificar la font]
« Lo fado, es la vida. Vesi pas aquela musica coma lo destin. Lo destin, es çò que fasèm d'el, es pas una causa qu'arriba par azard. Cresi pas en aquela nostalgia. Pensa que lo fado parla de la vida, d'aquela qu'existiguèt dins las annadas 1940 e 1960, mai tanben qu'existís en 2003. S'agís pas mai de parlar dels topics de la societat portuguesa, de la mar, dels marins, dels descobreires que partiguèron e de las femnas demoradas solas plorant. Lo fado representa fòrça mai qu'aquel, es parlar d'uèi, de la guèrra se o cal. »[1]
Discografia[modificar | modificar la font]
- )Murmúrios (1999)
- Post-Scriptum (2000)
- O Descobridor: Cristina Branco Canta Slauerhoff (2000)
- Corpo Iluminado (2001)
- Sensus (2003)
- Ulisses (2005)
- Live (2006)
- Abril (2007)
- Kronos (2009)
- Não há só Tangos em Paris (2011)
- Alegria (2013)


text:
Routot
Routot en normand (Routot en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Routot Es réputé per lo sieu mercat als bestiaux dempuèi lo Sègle XIV e la siá spécialité de fabricacion de teles de lli al Sègle XVIII.
Routot est réputé pour son marché aux bestiaux depuis le Sègle XIV et sa spécialité de fabrication de toiles de lin au Sègle XVIII.


text:
Monestièr (Lengadòc)
Monestièr[1],[2],[3] (oficialament en francés Monestiés) es una comuna occitana de Lengadòc en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Monestièr es situat a qualques quilomètres de Carmauç prèp d'Albi dins lo departament de Tarn. Èra la capitala de la val de Ceron. Lo vilatge es cenchat per de liças – passejadas entres los valats e los ancians barris – los ostals son massats a l'entorn de la glèisa de Sant Pèire, dins una bocla del riu, sul Camin de Sant Jaume.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins la primièra mitat del sègle X, lo luòc de culte e los alentorns son balhats a Deodat, abat de Sant Salvi, collegiada d’Albi, per Loís IV. Lo vilatge amb lo nom de Monasterio apareis pel primièr còp dins los escriches. Remembra son apartenéncia monastica, e benlèu l’existéncia d’un pichon monastèri que seriá estat bastit per òrdre de l'abat per abrigar qualques monges encargats del culte.
L’ocupacion del site es encara mai anciana: a 600 mètres del village, un oppidum establit al jonhent de Ceron e de Ceret mòstra qu'a l'Edat del Fèrre, los Òmes ja vivián dins la val. Qualques sègles mai tard, daissèron lo naut per s'installar sul site, prèp de la via romana anant de Rodés a Tolosa.
En 1229, a la fin de la Crosada dels Albigeses, lo site venguèt fieu dels evesques d'Albi. Un cosenhor èra encargat de sa proteccion. Al contrari de las bastidas caracteristicas d'aquela epòca, lo vilatge se bastiguèt d'un biais concentric a l'entorn de la glèisa.
Al sègle XIII un espital foguèt bastit fòra dels barris per abrigar los romieus del Camin de Sant Jaume, que una via segondària passava per la vila. La glèisa tornèt èsser bastida en 1550 amb un dessenh gotic, suls fondaments de l'anciana glèisa romanica.
Lo vam economic regional del sègle XVIII pòrta lo desvolopament al vilatge. Los escriches indican que comptava fins a 23 mercants e 13 mercats per an. Lo vilatge se desvolopèt subretot mercé al teissatge del cambe e al comèrci dels ases. Es a aquela epòca que los valats foguèron comolats e las muralhas destruidas per que lo vilatge s'espandiguèsse.
Al sègle XIX l'arribada dels teissuts de coton importats e lo desvolopament de la produccion de carbon dins lo bacin de Carmauç ont se precipitèron los teissièrs locals menèron lo vilatge al declin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire: bastida en 1550, es sul dessenh dels edificis gotics meridionals, amb un cabeç de 5 pams, 3 travadas e 5 capèlas lateralas entre los contrafòrts. Foguèt edificada suls fondaments d’una glèisa romanica que seriá estada destrucha pendent las Guèrras de religions. Amb una torrèla sul costat, lo campanar abrigant una campana de 1599, 20 mètres de naut.
- Lo musèu Bajen-Vega : aquel ancian ostal senhoral, sèti de l'Ofici de Torisme, abriga las òbras d'un cople de pintres espanhòls que fugiguèron lo franquisme.
- La Capèla de Sant Jaume: aquela anciana capèla de l'espital; abriga una mesa al Tombèl de pèira escultada realizada pels evesques d'Albi al sègle XV, e mai los mòbles qu'ornavan la capèla del Castèl de Combafan.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francisco Bajen
- Martine Vega
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Monestiés, plan de la cité médiévale, Ofici de Torisme


text:
13.02. 08 - Prado -
divendres, 29 de febrer de 2008
madrid 15
13.02. 08 - Prado -
Sabe pas s'es mon mestier de palhassa. Sabe pas s'es la chauchavièlha d'aièr de ser mai lei pinturas de nan, perdudas dins lo dedale dau Prado, m'atrivan . Esconduts a la chut chut darrier lei parets te sauton dessus coma de matagots reviscolats. Entre lo rire e l'orror. Lo monstruos es risible. Es ço que semblava de dire Baudelaire dins sei fulhetons d'Art. Per la pintura de Juan Van der Hamen y Leon que se ditz Retrato de Enano avèm un sentit estranh... Entre lo respecte dau personatge e la paur. Vaqui ço que ditz la plancarta sota lo tablèu: " Se trata problemente de uno de los bufones de la Corte..." Doncas... Es aquo ço que fasié rire au sègle 17? L'endecat? La malautié? Lo mau viure? Lo nan èra pas reconegut per la societat civila. Levat per faire rire. Lo segond tablèu representa EL BUFON. SERVIDOR DEL CARDENAL. Es un retrach de la famosa colleccion de Velasquez sus lei nans. Anave faire una blaga sus Mimi Matia, chatonetoneta de la television francèsa. Mai vos auriéu decebut tant son gost èra marrit. Puèi es facile de prene Mimi Matia per faire de galejadas sus lei nans. En França. Enfin... Aquo nos interroga sus lei limits de l'umor... O! Mela as tei limits, tu, en umor? E tu? Dona Tartina? (dona Tartina es una femna que rescontrère la setmana passada... Passava son temps de cacalassar... Era sa vida, qué... Cacalassar).
madrid 14
13 de febrier. Madrid. Ostalarié.Jornada portada per una chauchavièlha.
Ostalarié:
A l'ostalarié me prenguèt un sosc estranh. L'agéncia de Viatge barrava. Falié cambiar mei competéncias. Ere dins un ort amé ma patrona. Acompanhada per una mena de jurada. La patrona me disié que falié tornar ais estudis. Passar un concors novèu.Que rintrave pas dins lei estatistics. Que trabalhave trop coma i a 10 ans fa. Dins lo bonur e la creativitat.E qu'aquo se fasié pas. Que fasié trop d'ombra ais autres, mon obra. Sensa comptar meis oras e sensa comptar mon argènt. A! Fuguèt un matin malaisat. Fuquèt d'aquelei matin que vos vestisson de vostre marrit pantais e que ne podètz pas vos ne despegar. E lo pantalh me trevèt tota la jornada pendènt lei vesitas de la vila de Madrid. Dins un fresc madrilen que pica. E que sembla, coma un besson, au fresc parisenc. Era pas qu'un pantais. NON?
Urosament qu'anère au Prado per descubrir...
Musèu dau Prado. David Teniers, Fiesta Campèstre.
Lo Bonur en pintura. Lo Bonur es un tèma rare en pintura. Faire de farandolas es un bonur. La mema impression se trapa en co de Peter Pau Rubens: Danza de Aldeanos. " La alegria popular y la lujuria". Miam. Miam.
Musèu dau Prado. Peter Pau Rubens: Danza de aldeanos.
Ostalarié:
A l'ostalarié me prenguèt un sosc estranh. L'agéncia de Viatge barrava. Falié cambiar mei competéncias. Ere dins un ort amé ma patrona. Acompanhada per una mena de jurada. La patrona me disié que falié tornar ais estudis. Passar un concors novèu.Que rintrave pas dins lei estatistics. Que trabalhave trop coma i a 10 ans fa. Dins lo bonur e la creativitat.E qu'aquo se fasié pas. Que fasié trop d'ombra ais autres, mon obra. Sensa comptar meis oras e sensa comptar mon argènt. A! Fuguèt un matin malaisat. Fuquèt d'aquelei matin que vos vestisson de vostre marrit pantais e que ne podètz pas vos ne despegar. E lo pantalh me trevèt tota la jornada pendènt lei vesitas de la vila de Madrid. Dins un fresc madrilen que pica. E que sembla, coma un besson, au fresc parisenc. Era pas qu'un pantais. NON?
Urosament qu'anère au Prado per descubrir...
Musèu dau Prado. David Teniers, Fiesta Campèstre.
Lo Bonur en pintura. Lo Bonur es un tèma rare en pintura. Faire de farandolas es un bonur. La mema impression se trapa en co de Peter Pau Rubens: Danza de Aldeanos. " La alegria popular y la lujuria". Miam. Miam.
Musèu dau Prado. Peter Pau Rubens: Danza de aldeanos.
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Laguens des activitats qu’era Federacion de Comèrç de Lhèida amie a tèrme ena SETMANA DETH COMÈRÇ, aué deluns dia 20 de març, amassa damb eth Conselh Generau d’Aran, s’a realizat en Vielha era conferéncia de “MINDFULNESS coma esturment entara melhora deth rendiment dera actitud”.
Eth mindfulness s’impause cada viatge mès coma un esturment fòrça efectiu entath desvolopament de totes es nòstes capacitats e era melhora dera nòsta qualitat de vida personau e professionau. Aguesta conferéncia aufrís ua vision scientifica d’aguesta disciplina ath madeish temps qu’aufrís esturments e tecniques tà toti entà poder implementar-la ena practica jornalièra e de forma simpla.
Gorka Bartolomé, (master Certified Coach per ICF, director des Mastèrs e Expèrts Universitaris eth Coaching dera UDL, expèrt en intelligència Emocionau e lenguatge non verbau) a estat qui a realizat era conferéncia de Mindfulness.
Vielha, 20 de març de 2017
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
Montberol
Montberol (Montbron en francés) es una comuna de la Charanta Occitana situada dins lo País d'Òrta e Tardoira. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
De Monte Berulf.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Portal Perigòrd }}
[[Categoria:Comuna de Perigòrd ]]


text:
Aqueleis elegits rosaupencs que pensavon, a Lion, de se casar amé tala Region, e que li trabalhavon, an aprés per pressa que va seràn am’Auvernha.
Estrani metòde.
Fau dire qu’au nòstre, s’es pas alestit lo maridatge. Paca vòu demorar filha. Son president vòu la gardar pura e sola. « Ròse Aups ? tròp poderós ! Lengadòc ? Tròp paure ! »
que nos a ditz per pressa de relevar.
L’un ten tant dret coma Provença sa quimia, son electronica e son nucleàri. De ligason semblavon pas baròcas. La verquiera
auriá estada polida : Droma e Ardècha, doas regions occitanofònas.
L’autre, que s’espentam d’apprendre qu’es paure, auriá menat sa mediterraneitat, la lenga d’òc druda, e nos auriá religats a la Catalonha onte, benleu, es una partida de nòstre avenir.
E perque non lei tres, de Lion a Narbona, per devenir lo sòcle mediterranean e rodanenc francés qu’auriá poscut imaginar de cotria un avenir, justament sudista, a l’Euròpa ?


text:
Romania
Romania (România en romanés) es un país de l'Euròpa balcanica, situat en riba de la mar Negra, al nòrd de Bulgaria, al sud d'Ucraïna e a l'èst d'Ongria e Serbia. La "Romania" culturala, istorica e lingüistica inclutz Moldàvia mas l'estat de Moldàvia es separat de l'estat de Romania.
Sa capitala es Bucarèst.
Lo gentilici es romanés -esa.
Romania signèt son tractat d'adesion a l'Union Europèa qu'es en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Bulgaria.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria a l'Edat Mejana
- 1.2 Entre Otomans, Austrians e Rus
- 1.3 La Romania independenta
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Lengas de Romania
- 5 Demografia
- 6 Liames intèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Leis originas[modificar | modificar la font]
Situada au sud-èst d'Euròpa, Romania foguèt una dei premierei regions dau continent onte penetrèt l'agricultura. A partir dau millenari VIII abC, plusors culturas preïstoricas se desvolopèron donc sus lo territòri romanés (Salcuta, Hamangia, Gumelnita, Cucuteni-Tripolie, Delul Melcilor-Glina, Cucuteni II...). Mestregèron la produccion de terralhas, d'otís e de joièus e laissèron de vestigis artistics (esculturas) ò religiós (tombas). Pasmens, au sègle XII av. JC, una crisi climatica entraïnèt una importanta demenicion de la populacion e l'abandon de mai d'un site.
Aqueu vuege demografic favorizèt l'installacion de populacions indoeuropèas a l'origina dei civilizacions de Tei-Monteoru e dei tombas d'arcana. Donèron naissença ai pòbles illirians e tracians qu'ocupavan la region durant l'Antiquitat. En particular, au sègle I av. JC, lei Dacis, un pòble tracian septentrionau, s'installèt dins lei regions orientalas de la Romania actuala. A la fin dau sègle seguent, ataquèron l'Empèri Roman sota lo comandament dau rèi Diuppaneus. La repòsta romana foguèt violenta e l'emperaire Trajan (98-117) conquistèt lo territòri daci entre 101 e 106.
Dacia venguèt una província romana qu'atraiguèt un nombre important de colons gràcias a sei ressorsas minièras. De lenga latina, leis arribants se mesclèron ambé la populacion daci e la romanizèron rapidament. Dins aquò, la region èra malaisada de protegir e l'emperaire Aurelian (270-275) ordonèt son abandon en 271. La màger part deis abitants foguèron tornats installar au sud de Danubi e lo rèsta deguèt faciar una tiera d'invasion de pòbles nomadas (Huns, Avars, Ongrés...) entre lei sègles IV e IX.
La formacion de Valaquia e de Moldàvia[modificar | modificar la font]
Valaquia comencèt d'aparéisser lentament a partir de l'evangelizacion de la region, sota dominacion bulgara, entre lei sègles VII e X. Ambé lo declin bulgar, passèt sota lo contraròtle de divèrsei pòbles nomadas : Pechenegs fins a 1122 e Cumans ai sègles XII e XIII. Après l'incursion mongòlas de 1240-1242 en Euròpa Centrala, leis Ongrés l'ocupèron per i establir una marcha militara. Pasmens, se turtèron a una resisténcia viva. En 1330, foguèt batuts per lo vovoida Basarab Ièr Intemeietorul (vèrs 1310 - 1352) a la batalha de Posada. Lo venceire organizèt una Valaquia independenta. Un metropolita ortodòx s'installèt en 1359 a Arges e la capitala foguèt transferida en 1385 a Tirgoviste.
Pus expausada que Valaquia ais atacas vengudas de l'estèpa, Moldàvia venguèt tributària de l'Òrda d'Aur avans d'èsser somesa a d'influéncias polonesas e ongresas. Pasmens, en 1359, lo vovoida Bogdan de Cuhea (1359-1365) capitèt de venir independent. Puei, durant lo rèine de Petru II Musat (1375-1391), s'organizèt un estat moldau ambé Suceava coma capitala. Un metropolita ortodòx s'i installèt en 1401. Dins aquò, lei Tatars demoravan perilhós. Ansin, Petru II se reconoguèt vassau de Polonha en 1387.
Entre Otomans, Austrians e Rus[modificar | modificar la font]
La conquista otomana[modificar | modificar la font]
Après aver passat leis Estrechs dins lo corrent dau sègle XIII, lei Turcs Otomans ataquèron lei principats crestians dei Balcans. Valaquia foguèt atacada a partir de 1394 e venguèt tributària en 1396 ambé la revirada de la Crosada de Nicopolis. Pasmens, sei voivodas assaièron de tornar trobar una independéncia complèta. En 1444, Valaquia participèt sensa succès a la campanha de Jan Hunyadi que foguèt batut a Varna. Puei, en 1459, Vlad III Tepes (1456-1462[2]) — qu'inspirèt lo Dracula de la literatura — refusèt de pagar lo tribut mai foguèt vencut après tres annadas de resisténcia acarnada. Après aquela desfacha, Valaquia gardèt una importanta autonòmia intèrna mai sei caps demorèron somés ais Otomans fins au sègle XVIII. En 1659, Bucarèst ne venguèt la capitala.
Moldàvia conoguèt un sòrt similar ben que pus tardiu. D'efèct, un an après lo pagament d'un tribut impausat en 1456 per leis Otomans e lei Tatars, lo voivoda Estève III lo Grand (1457-1504) decidèt de resistir. Gràcias ai sostèns d'Ongria e de Polonha-Lituània, infligiguèt una tiera de desfachas a seis adversaris, especialament a Vaslui en 1475. Pasmens, abandonats per seis aliats, deguèt finalament reconóisser la senhoriá turca en 1489. Aquò empachèt pas en 1538 una ataca de Soliman lo Magnific (1520-1566) qu'annexèt la region litorala de Moldàvia.
Entre Otomans e Habsborg[modificar | modificar la font]
Durant lei sègles XVI e XVII, Valaquia e Moldàvia demorèron tributàrias de l'Empèri Otoman mai gardèron un estatut fòrça autonòm : cada principat gardèt seis institucions pròprias (compres diplomaticas e militaras) e lei tropas turcas i establiguèron ges de garnison permanenta. Au contrari d'autrei regions balcanicas, i aguèt donc pas de colonizacion musulmana en Romania. En revènge, lei Turcs susvelhèron l'eleccion dei voivodas. Aquò li permetèt donc de tenir aisament lo país franc dau periòde de revòuta de Miquèu lo Brave (1593-1601).
La revirada dau sètge de Viena en 1683 entraïnèt lei premiers cambiaments dempuei la conquista turca. D'efèct, en 1699, lo Tractat de Karlowitz laissèt la Ongria Turca e Transilvània ais Austrians. Aqueu reculament expausava lei voivodats romanés e leis Otomans decidèron d'i renfòrçar son contraròtle. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1710, i impausèron de governadors grècs (dichs hospodar) eissits de l'aristocracia marchanda e administrativa de Constantinòble. Renovelats totei lei doas ò tres annadas, lei hospodar dirigiguèron lei dos principats fins a 1821.
L'irrupcion dei Rus[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVIII, l'equilibri balcanic entre Àustria e l'Empèri Otoman foguèt trebolat per l'arribada dei Rus dins la region. En 1774, lo tsar obtenguèt un drech de « remostrança » sus la gestion turca dei dos principats. Puei, en 1792, lei Turcs deguèron cedir sei territòris en delà de Dniestr, çò qu'entraïnèt la formacion d'una frontiera entre Russia e Moldàvia.
Per limitar l'influéncia russa dins lei principats romanés, la tutèla otomana i venguèt alora pus pesanta. Pasmens, en 1806, la destitucion dau governador Constantin Ypsilanti, jutjat tròp favorable ai Rus, entraïnèt una guèrra novèla. Tornarmai perduda per lei Turcs, entraïnèt l'annexion de Bessaràbia e de Budjak (la zòna litorala annexada en 1538 per Soliman). Una partida de la populacion romanesa venguèt ansin russa e lo demorèt fins a la Premiera Guèrra Mondiala.
La tutèla russoturca e l'emergéncia dau nacionalisme romanés[modificar | modificar la font]
Après la Revolucion Francesa, leis idèas novèlas agantèron la societat romanesa e favorizèron l'emergéncia de movements nacionalistas coma l'Eteria grèga que teniá de relèus au sen de la populacion grèga de Romania e coma lo movement de Tudor Vladimirescu. La revòuta aguèt luòc en 1821 e lei dos caps ocupèron Bucarèst. Pasmens, mau capitèron de s'unir e foguèt Vladimirescu per Alexandre Ypsilanti (cap locau de l'Eteria). Puei, ostil ai movements revolucionari, l'Empèri Rus laissèt leis Otomans restablir l'òrdre.
Pasmens, l'entenduda entre Rus e Turcs durèt gaire e una novèla guèrra se debanèt en 1828-1829. Ganhada per lei premiers, establiguèt una mena de « condominium » turcorus sus Valaquia e Moldàvia. Definit dins lei Reglaments Organics de 1830, entraïnèt la formacion d'institucions modèrnas (assemblada generala, conseu dei ministres...) dins cada principat. Lei hospodar foguèron remplaçats per dos princes reinants elegits per la vida ambé l'acòrd de Constantinòple e susvelhats per dos cònsols rus.
L'insurreccion de 1848[modificar | modificar la font]
En 1848, Valaquia e Moldàvia foguèron tocadas per lei contracòps de la Revolucion Francesa de 1848. En junh, sota l'influéncia de nacionalistas coma Alexandre Ion Cuza ò Ion Bratianu, una insurreccion comencèt a Bucarèst exigissent de reformas politicas e la formacion d'una Romania unida e independenta. Pasmens, en setembre, de tropas otomanas e russas intrèron dins lei dos principats per i restablir l'òrdre. Lei Reglaments Organics foguèron suspenduts en 1849 e lo sistèma dei hospodar restablit.
De l'autonòmia a l'independéncia[modificar | modificar la font]
La revirada de la revòuta de 1848 entraïnèt l'exili de mai d'un patriota romanés en Euròpa Occidentala, especialament en França. Aquò permetèt d'interessar París e Londres a la causa romanesa e la segonda mitat dau sègle XIX veguèt la mesa en plaça progressiva de l'independéncia. D'efècte, en 1856-1858, dins l'encastre de la Guèrra de Crimèa (1853-1856), lei Francobritanics impausèron la fin dau protectorat rus sus la region, la creacion d'un divan cargat de revisar lei Reglaments Organics e la creacion d'una cort de justícia comuna ai dos principats. En 1859, leis assembladas de Valaquia e de Moldàvia elegiguèron lo meteis prince (Alexandre Ion Cuza) entraïnant de facto l'unificacion dau país (reconeguda per lo sultan en 1861).
Alexandre mau contentèt lei conservadors amb una reforma agrària e lei liberaus ambé l'instauracion d'un regime autoritari. En 1866, foguèt donc obligat d'abdicar. Carles de Hojenzollern-Sigmaringer, prince alemand parent dau rèi de Prússia e de l'emperaire de França, foguèt alora proclamat prince de Valaquia e de Moldàvia en mai. Puei, la meteissa annada, una constitucion novèla creèt un principat unificada de Romania.
En 1878, aprofichant un ennau conflicte entre Rus e Otomans, Romania jonhèt lo camp rus e negocièt son independéncia a la Conferéncia de Berlin. Per aquò, deguèt abandonar lei territòris rus annexats lòng de la frontiera moldava a l'eissida de la Guèrra de Crimèa. En cambi, obtenguèt Dodrudja (e i reconóisser ai musulmans de drechs politics egaus ai Romanés). Ansin, l'independéncia foguèt internacionalament reconeguda en 1880.
La Romania independenta[modificar | modificar la font]
De l'independéncia a la desfacha de 1916[modificar | modificar la font]
Proclamat rèi, Carol Ièr (1866-1914) renoncièt a la conquista de Transilvània (tenguda per Àustria-Ongria) e se preocupèt de desvolopament economic. Fondèt ansin plusors universitats (Bucarèst, Iasi...). Diplomaticament, èra inicialament un aliat d'Alemanha mai se raprochèt pauc a pauc de França e de Russia en causa dei besonhs de finançament de sa politica d'industrializacion. En 1912, demorèt ansin neutre durant la Premiera Guèrra Balcanica còntra l'Empèri Otoman (octòbre de 1912 - mai de 1913) avans de participar a la segonda còntra Bulgaria (junh-aost de 1913). Aquò permetèt a Romania d'annexar la Dobrudja dau Sud. Enfin, demorèt tanben neutre au començament de la Premiera Guèrra Mondiala.
Son nebòt Ferrand Ièr (1914-1927) li succediguèt en octòbre de 1914. Pròche deis Aliats, declarèt la guèrra ais Empèris Centraus en aost de 1916 en cambi de Transilvània. Lei tropas romanesas ocupèron Brajsov mai deguèron rapidament se retirar en fàcia de còntra-ofensivas alemandas, ongresas[3] e bulgaras. En decembre de 1916, lei Romanés perdiguèron Bucarèst e lei rèstas de son armada deguèt s'enfugir en Moldàvia ont una ajuda russa li permetèt de se restablir.
La formacion de la Granda Romania[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de 1916, l'armada romanesa tenguèt un ròtle segondari sus lo frònt orientau. Après lo començament de la Revolucion Russa, foguèt enceuclada per seis adversaris e obligada de signar un armistici en decembre de 1917. Deguèt restituir la Dobrudja dau Sud a Bulgaria e laissar leis Empèris Centraus esplechar lei ressorsas de Valaquia per son esfòrç de guèrra. Pasmens, Bucarèst aprofechèt lo caòs en Ucraïna per estendre son territòri vèrs l'èst. En particular, en març de 1918, de Romans prenguèron lo contraròtle de Chisinau onte proclamèron la reünion dei regions romanesas de l'Empèri Rus a Romania.
Puei, en novembre de 1918, lei Romans se revoutèron còntra leis Empèris Centraus e participèron tornarmai a la guèrra. Ocupèron Transilvània e lo mes seguent, una assemblada de captaus ne votèt l'annexion. La Conferéncia de Versalhas definiguèt lei frontieras novèlas dau país qu'annexèt Transilvània, Bucovina e Bessaràbia. En mai d'aquò, Bulgaria deguèt tornarmai cedir la Dobrudja dau Sud. Aquelei modificacions territòrialas foguèron fòrça mau acceptadas per leis Ongrés qu'assaièron de s'i opausar. Pasmens, la mesa en plaça d'un regime comunista a Budapèst permetèt ai Romanés de menar una guèrra d'amplor còntra sei vesins, d'ocupar militarament sa capitala d'aost e de novembre de 1919 e de li impausar de concessions suplementàrias (mitat de Banat e divèrsei territòris frontaliers ambé lei vilas d'Arad, d'Oradea e de Satu Mare).
L'entre doas guèrras[modificar | modificar la font]
En 1920, Romania aviá ansin doblat sa superficia de 1914. Pasmens, son territòri assostava d'ara endavant mai d'una minoritat etnica (8% d'Ongrés, 4% d'Alemands, 4% de judieus, 3% d'Ucraïnians). En mai d'aquò, la diversitat religiosa èra tanben fòrça importanta ambé d'ortodòxs (72% de la populacion), de catolics, d'uniates, de protestants (luterians, calvinistas...), de judieus e de musulmans. Per reglar aquelei questions, la constitucion de 1923 assegurava un respèct estricte dei drechs dei minoritats. Pasmens, dins lei fachs, ambé la desagregacion rapide de la democracia romanesa, lei tensions se multipliquèron.
D'efèct, a sa mòrt, Ferrand Ièr assaièt d'empachar son fiu Carol de prendre lo poder. Nommèt donc son segond fiu, Miquèu, coma eiretier. Pasmens, coma lo rèi novèu èra un enfant, aquò necessitèt la creacion d'una regéncia que foguèt reversat en 1930 per Carol e e sei partisans. En 1938, après uech de regime parlamentari ineficaç, Carol II prenguèt dirèctament lo poder, enebiguèt lei partits politics e executèt lei caps dau movement faissista de la Garda de Fèrre.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Au començament de la Segonda Guèrra Mondiala, Carol II assaièt de demorar neutre. Pasmens, en junh de 1940, deguèt cedir Bessaràbia e la Bucovina dau Nòrd a l'URSS après un ultimatum d'Estalin. Après aquela desfacha, lo rèi decidèt donc de se raprochar d'Alemanha e nomèt lo novèu cap de la Garda de Fèrre, Horia Sima, coma cap dau govèrn. Aquò empachèt pas lei pèrdas de la Transilvània dau Nòrd e de la Dobrudja dau Sud respectivament donada per Adolf Hitler a seis aliats ongrés e bulgar. Aqueleis abandons entraïnèron de manifestacions importantas dins lo país e Carol II foguèt obligat d'abdicar per lo manescau Ion Antonescu, novèu cap dau govèrn.
Antonescu obtenguèt rapidament lo sostèn deis Alemands, çò que li permetèt de resistir a una temptativa de còp d'estat organizada per la Garda de Fèrre. En junh de 1941, acceptèt de participar a l'invasion de l'Union Sovietica en cambi de la cession de divèrsei territòris en Moldàvia e en Ucraïna. Lei tropas romanesas i participèron a divèrseis atrocitats, especialament dins la region d'Odessa. Pasmens, foguèron decimadas a la batalha d'Estalingrad en 1942-1943. Aquela desfacha entraïnèt una reduccion importanta de la participacion romanesa a la guèrra.
En abriu de 1944, lei fòrças sovieticas arribèron lòng dei frontieras romanesas. Lo 23, un còp d'estat reversèt lo manescau Antonescu e fisèt lo poder a Miquèu Ièr. Romania jonhèt alora lo camp de la Granda Aliança e acabèt la guèrra còntra l'Axe. Pasmens, deguèt renonciar definitivament ai territòris annexats per lei Sovietics e per lei Bulgars en 1940. De mai, de tropas sovieticas foguèron estacionadas sus son territòri.
Lo periòde comunista[modificar | modificar la font]
A partir de març de 1945, lei tropas sovieticas de Romania metèron en plaça un govèrn dirigit per Petru Groza que menèt una reforma agrària, desmobilizèt l'armada romanesa e organizèt d'eleccions liuras en novembre de 1946. Probablament trucats, lei resultats donèron la victòria ai comunistas e a seis aliats. Puei, en decembre de 1947, lo rèi Miquèu foguèt obligat d'abdicar entraïnant la proclamacion d'una republica populara. Lo modèl sovietic foguèt alora largament impausat a la societat romanesa e Gheorghe Gheorghiu-Dej venguèt la figura principala dau regime.
Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1950, Romania obtenguèt una certana autonòmia au sen dau blòt sovietic ambé lo retirament dei tropas sovieticas, l'organizacion d'una politica industriala pròpria e un raprochament ambé lei país occidentaus. Après la mòrt de Gheorghiu-Dej en 1965, lo regime foguèt dominat per Nicolae Ceausescu que contunièt la politica de son predecessor (reconoissença de la RFA, refús de participar a l'invasion de Checoslovaquia...). Pasmens, au sen de son país, Ceausescu renforcèt lo ròtle de la polícia politica (Securitate) e dau Partit. Pauc a pauc, donèt tanben una orientacion nacionalista au regime.
Leis annadas 1970 foguèron marcadas per l'aparicion de dificultats economicas que se transformèron pauc a pauc en crisi grèva. Entraïnèron de restriccions mai e mai importantas e l'adopcion de la politica de « sistematizacion ». Destinada a racionalizar la produccion, entraïnèt la destruccion de mai d'un vilatge e lo desplaçament deis abitants dins de lotjaments collectius. Vengut fòrça impopular, Ceausescu foguèt reversat e executat après una brèva revolucion que se debant dau 22 au 25 de decembre de 1989.
Romania dempuei 1989[modificar | modificar la font]
Dempuei 1989, Romania a adoptat d'institucions democraticas e jonhat lo blòt occidentau. Pasmens, lo país contunia de faciar de problèmas economics importants. D'efèct, leis eleccions de mai de 1990 foguèron ganhadas per lo Frònt de Salut Nacionau (FSN) dirigits per de captaus de la nomenklatura dau periòde comunista. Sa figura principala, Ion Iliescu, foguèt elegit a la presidéncia. Dins un contèxte economic malaisat en causa de l'afondrament generau dau blòt sovietic, Iliescu gardèt lo poder gràcias au sostèn dei fòrças eissidas dau regime comunista (nomenklatura, companhiás estatalas, sindicat dei minaires...). Tornat elegir president en 1992 (66% dei sufragis exprimits), limitèt la liberalizacion de l'economia mai poguèt pas empachar lo desvolopament de la corrupcion. Pasmens, l'economia comencèt de se redreiçar a partir de 1994.
L'oposicion ganhèt leis eleccions de 1996 e Emil Constantinescu remplacèt Ion Iliescu. Engatjèt una politica de reformas liberalas e raprochèt lo país de l'Union Europèa e de l'OTAN. Pasmens, sei mesuras entraïnèron una novèla crisi economica que durèt de 1997 a 1999. En 2000, Ion Iliescu foguèt tornarmai elegit e son Premier Ministre, Adrian Nastase, capitèt de redreiçar la situacion economica. Romania venguèt ansin membre de l'OTAN e de l'UE en 2007. Pasmens, leis escandals financiers minèron la populacion dau govèrn que perdiguèt leis eleccions de 2004 au profiech de Traian Basescu. Lo país foguèt durament tocat per la crisi economica de 2008 e Basescu apliquèt de mesuras d'austeritat drasticas (aumentacion deis impòsts indirèctes, licenciament de 200 000 foncionaris...). En 2014, lo liberau Klaus Iohannis foguèt elegit a la presidéncia.
Politica[modificar | modificar la font]
Romania es una republica parlamentària. Lo president, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans, es lo cap d'Estat. Actualament es Traian Băsescu. Lo primièr ministre, actualament Emil Boc, es lo cap de govèrn.
La Constitucion actuala de Romania foguèt redigida en 1991, après la casuda de Nicolae Ceaucescu, e modificada en 2003. S'establís l'eleccion populara d'un President e un Parlament mejançant votacion dels ciutadans màgers de 18 ans, e l'existéncia d'una Cort Constitucionala e una autra cort mendre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Capitala: Bucarèst. Autras ciutats: Cluj-Napoca, Timişoara, Iaşi, Constanţa, Craiova, Galaţi, Braşov, Oradea, Sibiu.
Romania es devesida en 41 comtats apelats judeţe:
Lengas de Romania[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Romania es lo romanés. Es la lenga mairala d'aperaquí 90,6% de la populacion[4]. I a tanben de minoritats significativas installadas dempuèi de sègles.
Veire : lengas de Romania
Demografia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2011, i auriá 19 042 936 estatjants. (2002: 21 680 974). Aquela baissa es la consequéncia d'una emigracion importanta (mai de 250 000 per an sul periòde 2002-2011), atal coma d'una feconditat flaca (1,36). En 2011, lo taus de natalitat èra de 10,3 e la mortalitat de 13,2.
veire : Demografia de Romania
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=fr&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1
- ↑ Vlad III Tepes reinèt tanben brèvament en 1448 e en 1476.
- ↑ Ongria fasiá partida d'Àustria-Ongria mai teniá lei sieunas fòrças militaras.
- ↑ recensament de 2011
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Es vertat que quora se legís los documents mediatics oficials se podrà èstre descantats. Cada annada podèm veire que lo truc que truca (las politicas lingüisticas) avança pauc a pauc, lentassament.
Gaitatz la lista de las intervencions per L’Estivada 2011 :
Se cal regaudir de la preséncia digna de l’occitan en primièra pagina del libret, a Rodés del 27 al 31 de julhet la veiràn pron aital per l’emplegar dins las carrièras, las placas de carrièras, dins la comunicacion oficiala ? Ambe L’Estivada aurèm un cambiament local per la consideracion de l’occitan ? (lo festenal celtic d’An Orient aurà bolegar las linhas, mas a Rodés ?)
Uèi sabèm que la «culture» es aquela de l’aver, e donc cal explicar l’interès economic, coma se las populacions dels comerçants de Rodés zo pòdon pas veire…
Puèi vesèm un ancian Síndic arribar en occitan, coma l’an passat mas aurà fait emul, en l’emplec lingüistic. Bon, es pus Síndic d’Aran. Aital aurà pas de promòure la volontat d’èstre mai catalan del festenal de Rodés.
Michel Vauzelle es lo cap de la semantica, lo lengatge de fusta nacionalista francés (se podrà pas imaginar que sa preséncia es pas deguda a una fòrta pression politica, ara presenta dedins son Conselh Regional), el que sosten clarament lo separatisme del Colectiéu Prouvenço. coma los novèls socialistas de Pirinèus-Altantics al Conselh Generau 64, e de las annexas dins unes musèus prouvençaous, mai tanben de la corrída espanhòla en Provènça (cal plan destrsuir la civilizacion «meridionala» de totas las manièras potencialas, meridionala mas al nòrd de la Mar Miègterranèa).
Senon l’objecte de comunicacion socialista sul tèma de l’occitan es pas emplegat per promòure una novèla politica per la futura eleccion de 2012… Es la dreita que ne serà urosa donc. Los electors occitans, ne seràn mens.
Los tèxtes son talament semblant d’una annada a l’autra… Ièu, sabèm al mens una causa, Barran serà lo novèl endreit per L’Estivada, per daissar la plaça a un pintre parisenc que vòl trobat raiças occitanas coma Miró o Tapies, Catalans, quora son estats installats en Catalonha, ambe unes musèus bèls pagats per l’institucion.
Las navètas entre Barran e lo centre de Rodés, seràn benlèu emplegadas per ajudar los elegits de cambiar los discorses sul tèma ? O benlèu per emplegar l’occitan en public ? E comunicar en occitan per li donar un ròtle luènh de la «creacion artistica», talament aisida per la plaçar dins la règa kulture e non ne prendre la ceba, la vida, l’èime politic.
-°-
De que amaga la musica ? Lo shiuletonet…


text:
L’integrisme religiós a debutat en Occitània, puèi fòra bandit los protestants ne faguèron endacòm mai. Lo genocidi dels josius europèus a fabricat un Estat que la populacion vòta –mas vòta- actualament pels extremistas que mantunes son al govèrn en Israël. E ara avèm dempuèi las estupiditats sovieticas e russas en Afaganistan, un integrisme musulman que pòrta un dangièr grèu contr a la societat dita occidentala, europèa mai que tot.
E coma lo cristianisme es volgut coma la «basa de la civilizacion europèa», civilizacion que vòl lo Parlament Europèu, o que vòl definir coma basicament cristiana, los integristas musulmans fabricats en Aràbia Soadita o Estats arabs del gòlfe persic, e poponat en Afganistan gràcia a una ajuda dels servici secret paquistaneses e nòrd-americans (conservators americans, èra lo temps del “chòc de las civilizacions”, que mantunes militants del PNO an sempre transferits en Occitània) ; l’integrisme musulman e las errors politicas nòrd-americanas e conservatriças faràn donc que l’idèa, la teoria de despart se realizarà, lo chòc religiós arriba ; res qu’aiçò pròva que las religions son dangierosas, sempre o son estadas, e totas car las interpretacions seràn JAMAI mestrejadas. Atencion, la religion laïca sul modèl francés es tanben un dangièr politic.
Ara en febrièr avèm dos atemptats grèu en Danemarc e en Líbia (l’Estat pòst colonial fabricat pels Estats colonialistas europèus).
Aquel integrisme botarà al meteis nivèl : 1 / matar cristians en Líbia per una organizacion mortifiària, e 2 / portar la burqa.
Matar òmes es la responsa unica del sistèma integrista que vòl imposar a l’occident l’aserviment de las dònas, amagar las dònas dins los luòcs publics. Es de machisme islamic.
E donc nos sortiscan una linha de la Carta dels Dreits de l’Òme ! Amb la primièra confusion entre òmes e umanitat. Nos sortiscan la Carta dels Dreits de l’Òme perqué la femna portèsse una vestit per s’amagar al publkic e donc pauc a pauc desaparéisser de la via politica, coma en Aràbia Saodita.
Per un còp, soi perfaitament en accòrd ambe la lei francesa ; e vòli recordar que pendent 300 ans Narbona es estada una granda capitala religiosa per albergar josius, cristians e musulmans sense qu’i aguèsse una sola batalha matadoira dementre tota la populacion : lo poder èra pas encara devengut integrisme catolic francés.
Se cal recordar l’istòria d’Occitània per comprendre que se l’èime occitan èra pas estat destrusit per un integrisme d’Estat catolic e franc, benlèu que los afrontaments religioses i serián pas, coma pendent 300 ans a Narbona !
Los imperialismes an sempre instrumentalizat las religions e los ecclesias, e ne vesèm encara un exemple en Federacion de Rússia contra Ucraïna, novèl Estat independent.
L’integrisme musulman vòl tornar far lo fantasme que lo sovietisme a pas capitat de far, unir los pòbles que van d ela còsta atlantica d’Africa dinca la Federacion de Rússia, un vièlh pantais imperialista. L’Union Europèa es sus sa rota, donc la cal destrusir, nòstra libertat publica ganhada al fial dels tempses es donc en dangièr.


text:
Ordovician
L'Ordovician es lo segond periòde geologic de l'èra Paleozoïca que, segon las datacions modèrnas, comencèt fa 488,3 ± 1,7 milions d'ans e finiguèt fa 443,7 ± 1,5 milions d'ans; classicament, se considerava que l'ordovician s'estendiá de 505 de milions d'ans fins a fa 440 milions d'ans. Après lo Cambrian e abans lo Silurian.
En aqueste periòde, un jorn aviá 21 oras e i aviá pas d'animals subre la tèrra fèrma per encausa de l'escarsetat d'oxigèn dins l'atmosfèra. Abondan los fossils d'aqueste periòde, e entre eles cal notar los trilobits e dins qualques regions se formèron tanben los jaciments de petròli e de gas.


text:
I a pas de pròvas scientificas per demostrar qu’una dièta sens gluten siá melhora per la santat qu’una dièta normala. Aquò es çò qu’a volgut avertir una còla de cercaires après estudiar amb prigondor plusors analisis fachas dins lo mercat occidental. Segon aquò, los estudis realizats fins ara an plan pauca qualitat scientifica.
Aquò arriba après d’annadas de creissença dins lo mercat internacional de personas que compran d’aliments sens gluten mas que, realament, an una bona santat e n’an pas de besonh. L’analisi, efectuada ara per un grop d’expèrts de l’Universitat Pompeu Fabra de Barcelona (UPF), met en dobte aquel tipe de dièta e avisa que la creissença d’aliments sens gluten al mercat e lor cada còp mai naut nivèl de vendas poiriá obesir a de potentas campanhas de mercadotecnia e pas a de vertadièras rasons de santat.
De diètas de mai en mai popularas
Las diètas amb d’aliments privats de gluten son de mai en mai popularas dins la populacion generala. Segon divèrsas voses son una opcion mehora per la santat se se vòl reduire lo pes o aver un melhor estat fisic. Mas ara un grop d’expèrts de l’Observatòri de Comunicacion Scientifica de l’UPF catalana questionan aquel biais de dièta pr’amor que, çò dison, se pòt pèrdre aital fòrça proteïnas bonas per la santat.
Los expèrts qu’an fach ara aquel estudi an realizat divèrses analisis sus dos estudis scientifics internacionals, faches als Estats Units, e qu’aurián coma basa la nutricion e la santat. E avisan qu’aqueles indican pas que lo gluten conven per prevenir lo risc d’infart e que tanben conven per absorvir los nutriments.
Los estudis, çò dison, an una qualitat globala plan baissa e pòdon pas confirmar cap de relacion entre una dièta dirècta d’aliments sens gluten e un mai grand benefici per la santat. E avertisson qu’es encara pièger de manjar pas de gluten se la santat es bona.
Los recercaires an volgut, en mai d’aquò, soslinhar qu’una dièta sens gluten redutz l’ingestion de granas e fibra, bons per la santat cardiovasculara. A mai, una dièta sens gluten pòt far créisser lo pes en causa d’una inflamacion intestinala qu’auriá luòc en abséncia de gluten. Amb de gluten i a mai de proteïnas, mens d’inflamacion e un melhor absorbiment intestinal.
De mai, de prene gluten conven a l’absorbiment de calci e vitamina D. Se i a pas, doncas, una ordenança del mètge, conven pas plan a la santat de o far.
Tot aquò après que se foguèt conegut que segon Euromonitor International los aliments sens gluten cresquèron de fins a un 75% entre 2008 e 2013 dins lo mercat internacional. E solament un 1% de la populacion occidentala patís la celiaquia, çò es l’intolerància al gluten. Son de campanhas comercialas, çò avisèron los expèrts, de productes pas melhors e fòrça mai cars. E divèrsas analisis internacionalas ja començan d’avertir que son d’aliments qu’an fòrça mens de proteïnas. Aquò vòl dire que son pas melhors que d’autres. Sèm prevenguts.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Castèl de Querbús
Lo castèl de Querbús (Quéribus en francés) es un castèl dich « catar » situat dins la comuna de Cucunhan (Lengadòc), al limit amb la comuna de Maurin (de Fenolheda), situat a 628 m d'altitud, dominant de levant lo grau de Maurin, dins lo departament d'Aude.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
A l'epòca carolina, Cucunhan èra part de Pèirapertusés, region qu'èra una division del comtat de Rasés, e tanben aperteniá als comtes de Carcassona. En 980, aprèp la Guèrra de Rasés, una partida bèla de Pèirapertusés venguèt part del comtat de Cerdanha-Besalú.
Lo nom del castèl significa « ròc » (es a dire « quer ») del bois. Es citat pel primièr còp en 1020, dins lo testament de Bernard Tallaferro. En aquela data, lo castrum es part del Vescomtat de Fenolhet. En 1111, lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III eireta del comtat de Besalú e doncas a l'encòp dels dreches feudals sul vescomtat de Fenolheda e Querbús. Ramir II d'Aragon, se n'apoderèt en se maridar en 1137. En 1162 mentre qu'es a se formar la corona d'Aragon, Querbús es una de les principalas fortalesas "barcelonesas" del nòrd dels Pirenèus. Çaquelà amb l'annexion a la corona del comtat de Rosselhon en 1172, l'importància estrategica de Querbús merma. A la fin del sègle XII, lo Vescomtat de Fenolhet es enfeudat pel rei Pèire lo Catolic al vescomte de Narbona.
Lo castèl e las crosadas[modificar | modificar la font]
Al moment de la Crosada Albigesa començada en 1209, lo castèl èra proprietat del cavalièr Chabèrt de Barbairan, erètge notòri e ferotge opausant als crosats. Venguèt un refugi pels religioses catars : Benèvol de Tèrme, diacre e puèi avesque catar de Rasés i demorèt en 1230 e probable fins a sa mòrt abans 1233. Es un dels darrièrs castèls catars amb lo Castèl de Puèglaurenç a aculhir de responsables de la glèisa catara aprèp la casuda de Montsegur. Lo vescomtat de Fenolheda es d'autra banda encara jos la proteccion del senhor de Rosselhon, Nunó Sanç, qu'intervenguèt coma intermediari cap al rei de França. A la mòrt de Nunó en 1241, son cosin lo rei Jaume lo Conquerent eiretèt de Rosselhon e abandonèt sa politica de proteccion de Fenolhedés. Lo rei Loís IX ordenèt al senescal de Carcassona, Pierre d'Auteuil, de s'apoderar del castèl. La direccion de las operacions foguèt fisada a un ancian catar reconvertit, Olivièr de Tèrme, que coneissiá l'endrech e son defensor. Aprèp un sètge sens efièch, Chabert de Barbaira anèt a Olivièr e escambièt sa libertat contra lo castèl, en mai de 1255. Aquesta reddicion un pauc estranha se podriá explicar perqué Chabèrt de Barbaira seriá estat traït pel Olivièr. Lo castèl alara venguèt una fortalesa reiala provesida de garnison.
Amb la casuda de Querbús, la Crosada es donada per acabada. Oficialament tanben se considerava que s'èra escantit lo catarisme: i aviá un grand interès a proclamar que lo darrièr castèl catar èra estat conquerit e que lo darrièr bastion catar s'èra liurat als Franceses. Pasmens, cent ans aprèp la casuda de Querbús, encara s'èran de jutjar de catars dins los tribunals de l'Inquisicion. L'importància vertadièra de la capitulacion de Querbús residís dins lo fach que se tracta del darrièr castèl o fortalesa que demorava en mans occitanas, e atal s'acabava l'òbra d'ocupacion francesa de Lengadòc. Querbús es un punt final militar e tanben politic.
Fortalesa francesa[modificar | modificar la font]
En 1258, lo Tractat de Corbeil fixa la frontièra entre las possessions del reialme de França e Aragon al sud de las Corbièras, a ras del castèl. Alara es una plaça fòrta importanta pel dispositiu defensiu francés amb lo comandament a Carcassona. Es un dels «cinc filhs de Carcassona» : Querbús, Aguilar, Pèirapertusa, Puèglaurenç e Tèrmes.
Lo castèl foguèt fisat a un castelan designat pel senescal de Carcassona. Ne foguèt lo primièr Nicolàs de Navarra designat en 1259. Despuèi durant los sègles XIII e XIV, los reis de França reconstrusisson e refortisson l'estructura defensiva del castèl. En 1473, la fortalesa es assetjada e presa per las tropas del rei d'Aragon. Finalament, en 1659, lo castèl pèrd son interès estrategic durant la signatura del Tractat dels Pirenèus que fixa definitivament la frontièra dels reialmes de França e d'Espanha. Totun, i se manten una garnison durant divèrses decennis.
Durant la segonda mitat del sègle XVIII, de capitanis-governadors son designats pel rèi per remplaçar los castelans. An la responsabilitat del castèl, mas sense i demorar. Lo lòc se va degradant e acaba coma refugi de nombroses bandits.
Abandonada a la Revolucion Francesa, la fortalesa contunha de se deteriorar fins que se classifica coma Monument Istoric en 1907. Lo parçan que l'envolta, sobretot lo Grau de Maurin e lo vilatge de Cucunhan, constituís un endret protegit a partir de 1943.
La restauracion[modificar | modificar la font]
El 1951, las primièras òbras de renovacion permeton de consolidar la torrassa e de renovar son aspècte general. Durant los ans 1970, se realizan fòrça petitas òbras per consolidar cèrtas parts del castèl. Mas es entre las annadas 1998 e 2002 que s'entrepren la restauracion completa del castèl amb d'esfòrces nombroses per condicionar lo luòc e facilitar l'accès del public al castèl. Atal, la teulada de la torrassa és condiciona com una granda terrassa per aculhir los visitaires.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Lo castèl es constituit de tres encenchas superpausadas al som del bauç. Asseguravan la proteccion del castèl gràcias a divèrses sistèmas de defensa: finas arquièras qu'utilizavan los balestièrs, oberturas pels canons o troneres per las armas de fuòc de més recorregut. Quatre sègles d'evolucion de l'art defensiu i son representats.
Divèrses sistèmas de defensa de las pòrtas i son presents: rastèl e muralhas. Camins de ronda e casamatas asseguran la vigilància dels punts vulnerables. Quinze a vint òmes èran sufisents per defendre la fortalesa. De tot biais podiá pas assegurar la supervivència gaires dies dels soldats se consideram la talha de la cistèrna e de l'ensemble dels batiments.
La rèsta de la fortalesa es constituida pel còs principal, la sala d'emmagatzematge, las cistèrnas e per una torrassa. La torrassa es una torre poligonala situada a la tresena encencha, la pus auta del bauç.
Construits en divèrsas vegadas, los murs de la torrassa son estats refortits e l'espessor dels murs atenh qualques mètres. La forma poligonala de l'estructura permet de reduire los efièches devastadors dels projectils. A l'interior, la sala gotica conten dos membres (lo celièr e la sala principala) e es illuminada per una fenèstra impausanta. L'interior susprenent d'aquesta estructura es ben diferent de l'aspècte massís de la torre. En efièch, la sala conten las rèstas d'una chimenèia sobre lo mur Oest. Un impausant e magnific pilar reté la volta nervada de quatre crosièras d'ogivas, en forma de palmièra. Lo fons del pilar es de tipe piramidal e sosteniá el terra que separava la sala principala del celièr. Lo som de la torre de l'omenatge a una terrassa accessibla per una viseta situada dins una torre rectangulara ajuntada a la torrassa. D'aqueste endrech se dubrís un panorama suls Pirenèus, la mar Mediterranèa e las vinhas de las Corbièras.


text:
Divendres, 20.4.2018 03h00
Ja an arribat es prumères donacions tà amiar a tèrme un des projèctes mès polidi dera sason d’estiu d’enguan: era entronizacion der imatge de Sant Ròc ena glèisa de Santa Maria de Vilamòs (Val d’Aran).
Est'an passat era Associacion Es Paums compausèc e interpretèc es Gòis en aunor deth Gloriós Sant Ròc en aranés[1].
Enguan que volem dar un aute pas mès endauant e volem plaçar un imatge deth Sant en un autar dera glèisa. Entronizar que s’en ditz dera ceremònia liturgica[2]. Era talha, d'apuprètz ueitanta centimètres de nautada, serie entronizada eth 15 d’agost d’enguan pendent era Missa dera Hèsta Major.
Tot aquerò pr’amor de recuperar era anciana tradicion deth Cant des Gòis, ua manifestacion culturau desapareishuda hè ans.
Eth projècte compde damb eth supòrt der Archiprestrat d’Aran, ser Ajuntament de Vilamòs e seth Conselh Generau d’Aran. Totun, cercam qu’ era part pus grana dera financiacion deth projècte arribe de donacions de particulars, entad’aquerò ja ei dubèrta ua campanha de micromecenatge ena plataforma de finançament collectiu Tot Suma.
Es mecenes que i participen, a compdar de 5 èuros, arreceberànen escambi diuèrses recompenses, segons er impòrt dera sua aportacion[3]. Es recompenses que serán balhades as donants eth dia dera entronizacion o dempús dera hèsta ena sedença dera Associacion en Vilamòs.
Aguest qu’ei un des actes previsti, mès ja èm en tot trebalhar ena Programacion dera Associacion entad’aguest estiu. A saber: Tiò, Cultura e Natura un concurs de fotografia, Lairissa Bike ua corsa populara de BTT, IIIau Torneg de Tènnis de Taula, Missa cantada en aranés, Matinaus Musicaus ena Residéncia, Concèrt en Musèu dera Corau Es Paoesses e dedicación dera Plaça ath Venerable Pare Joan de Vilamòs.
Peth moment era Campanha de Micromecenatge, qu’a auut ua bona responsa, auem donants deth pòble, mès tanben dera Val, dera rèsta d'Occitània, de Catalonha e d’Espanha.
Totun, encara auem de besonh mès mecenes. Participa-i e eth tòn nòm, eth dera tua casa o eth dera tua familha demoraràn escriti tà tostemps enes planes d’aguest episòdi dera istòria deth pòble mès antic e mès polit[4].
Es donacions se pòden hèr per virament bancari, targeta de credit o en moneda.
Mès informacion, espaums@gma...
#1 Vade retro Satanas franc-maçon !
òsca l'Aran e Sant Ròc !
Occitanisme aranés a la salsa catolica.
Jornalet diffond de campanhas religiosas de levada de fonzes!


text:
1 / Positivèm ! La propausicion d’una mapa de França continentala europeana per illustrar los ensenhaments de las lengas de França es una bona causa. Se notarà que tal pels sites UNESCO de la Réunion, s’oblidarà las autras lengas de las colonias d’oltra-mar… s’oblidarà sobretot d’en far un tablèu mai important que las lengas europèas ; car, concretament, lo maorés, lenga parlada per 99% de la populacion, es en dangièr dempuèi la departementalizacion de Mayotte, per exemple ; pròva que la colonizacion es nommada ‘départementalisation française’ dins una França entre Madagascar e la rèsta del continent african.
2 / Se Pòt resumir l’estatut de las lengas de fRANÇA a la lora vision per un sistèma politic francés e de l’ensenhament ?
3 / Se pòt resumir las lengas regionalas, a un polit paragrafe sul breton ? Dobti pas de las coneissenças sul subjecte. Perqué lo lòbi breton pausa alara de mai en mai de problèma per melhor comprendre las autras lengas de fRANÇA ? Es pron eficaç, es pron plan, mas al nivèl comunicacion del ‘problème français’ sobre las lengas aquò perturba lo messatge per las autras lengas en dangièr ; cela maquille, involontariament, la situacion reala per las autras lengas ; aquel breton fa pantaissar la dreita e las seunas famosas raiças 'gauloises'... Aital, val melhor parlar de ‘langues régionales’ per evitar de parlar de l’ensenhament de l’arabe classic, arabe pur coma pensa l’annarhda (l’arabe del Còran, çò que dèu un pauc favorizar mantunes integrismes, en contradiccion sancièra ambe l’emplec lingüistic de las populacions concernidas e de la laïcitat o neutralitat de l’ensenhament) al luòc dels arabes realament parlats per las populacions immigradas o supausadas aital, o las populacions qu’amerítan atanben una valorizacion lingüistica (arabes dialectals, ebrèu, armenian o amazigh) ? Alara que l’emplec de la semantica ‘langues régionales’ serà eliminada dels tèxtes de las tecnocracias ensenhantas, benlèu que las lengas, totas las lengas, seràn alara una aisina de desvolopament de las activitats economicas ? Se parla plan d’ensenhament, mas cal anara al delai ;Es alara que se pòt parlar de ‘langues régionales’, territorializadas e istoricas, migrantas, fRANÇA plurala (famosa) ; mas alara se pausa lo problèma de quina istòria parlèm ? De tot biais aquò’s pas istòria ensenhada dins las escòlas del nacional-expansionisme parisenc.
4 / L'occitan es pas una lenga regionala, d’un espaci administratiu francés, es oficial, en bona companhiá, dins un Estat europèu e quasiment oficial dins tres autres del planèta (Aran, La Guardia Piemontesa, Valada Occitana de Piemont, Pugüé en Argentina, Monaco/Mónegue), es parlat dins mai de 8 regions administrativas francesas ( Lemosin, Auvernhe, Peitieu-Charenta, Ròse-Alps, PACA, Lengadòc-Rosselhon, Aquitània e Miègdia-Pirinèus), mas atanben per un fòrt grope lingüistic en region parisenca, londoniana e quitament barcelonina. I a pas lenga mai amenaçada al nivèl europèu que l’occitan ; espèri un jorn que l’Estat francés prendrà consciéncia –parier que per Palestina a l’UNESCO- de l’interès de l’occitan. L’occitan, la lenga dels Trobadors, politicas e de las sciéncias umanas, pausa un real problèma a la pensada nacionalista francesa, nacional-expansionista ; es per aiçò que mantunes gropusculs la vòlon aboçinar per que se fasquèsse al melhor per la nocion de ‘langue régionale’ si estimada pels mèdias papièrs, Le Figaro per exemple, e per l’administracion centralista, aquela d’en Luc Chatel, o aquela de la partidocratie jacobina atanben.
5 / La diferéncia lingüistica entre l’occitan ensenhat e l’occitan natural desapareis de moment que los locutors naturals aprenon l’escrich occitan. L’escrich occitan data de las annadas 950/1050, e foguèt modernizada dempuèi las annadas 1950 fins ara. Foguèt modernisada ambe grand seriós, per professors de totas formacions e aquesles professors amerítan una granda valorizacion per las institucions politicas occitanas, e per l’Estat, mas atanben per l’UNESCO. L’intercompreneson dialectala desapareis atanben de moment qu’un mèdia radiofonic amana la carga dins un emplec jornalièr e de contunh. Alavètz, Radio France a pas cap programa –estacion de ràdio sancièra- en lenga occitana, cap ; la BBC ne pòrta de quatre a cinc tipss, per las lengas territorializadas, e mantunes autres per las lengas non-terriorializadas: irlandés o gaelic, ambe Foyle, Gallés de Wales, Scot en Escòssia, e gaelic d’Escòssia, mas atanben segurament en Manxés, en FM e numeric [DAB] ; lo hurdu per exemple [BBC Asia en numeric sobre tot l’Estat reial britanic]. Se pòt atanben prendre l’exemple de la RTBF ambe lo programa en lenga alemanda, la radio neerlandesa ambe la lenga frisona, etc. Totas las cartas del dich “service public” de radiodifusion parisenca indícan que devon far un esfòrç, mas cap institucion poguèt acarar las flaquesa de e castigar Radio France per las seunas abséncias de politica reala per l’empelc de l’occitan sobre las antenas decentralizadas, ni en FM, ni en RNT-DAB ; lo recrutament se faguèt sempre al nòrd de fRANÇA per aver animadors al sud, o Frnace Bleu s’installa a Tolosa mas cap politica es prevista per l’occitan lavat la supression d’un programa en OM, per exemples. L’Estat francés es plan membre de l’UNESCO mas l’UNESCO li demanda res, cap compte sul tèma del seu patrimòni lingüistic.
6 / L’intercompreneson generacionala es una dificultat a cada còp que la lenga a agut d’èstre modernisada de faiçon non lineara, un voide istoric, lo voide es sistematicament una repression politica ; tot lingüista n’en poirrà donar exemples, Gallés, Breton, Basco, per exemple europèu, mas se podrà atanben véser las lengas dichas amerindiana ; aquestas lengas an totas suportat mantunas repressions lingüisticas, e al moment de l’establiment d’una nòrma escricha, lo chòc lingüistic foguèt similar que per l’alsacian o l’occitan. Es plan evident que se los locutors del francés del XIVen sègle venián d’entendre e legir lo francés de uèi, atanben aurián mantunes problèmas, e segurament mai bèlas. Es plan evident que l’ensenhament de las lenga spausa un problèma en fRANÇA, mas atanben l’ensenhament del francés (aquò’s pas una question d’ortografia o de dictada televisuala)…
7 / L'occitan ensenhat dins las escòlas (Calandreta per immersion lingüistica e escòlas faiçon E.N. per dichas per eqüitats lingüistics) es l'occitan local, es de dire lo provençal, lo gascon en Gasconha, lo lemosin en Lemosin, l’auvernhat en Auvernhe, lo lengadocian en Lengadòc. L'inter-compreneson es sancièra, es quitament lo ligam que farà que l’occitan serà un pont lingüistic entre totas las lengas latinas, un vertadièr pont entre las diferéncias lingüisticas.
8 / L'ensenhament de las lengas dichas regionalas an pas jamais fait qu’ajudat l’intercomperenson melhora de la merdica escritura del francés academic (lenga elonhada dels locutors vertadièrs, atanben). L'occitan ajuda per escriure melhor lo francés ! Malgrat tot çò que pòdon pensar los nacionals-expansionistas franceses. Mas cal atanben notar que l’ensenhament de las lengas de fRANÇA es atanben un autre problèma tecnic ; s’ensenha las lengas tal coma s’ensenha las matematicas ; perqué ? Perqué se las ensenhan tròp tard. Las escòlas en lengas de fRANÇA an aital provat que l’ensnehament de las lengas abans 7 annadas ajuda a la coneissença de tot sistèma lingüistic, e elimina la pesuga malautiá francesa sobre l’ensenhament de las lengas, la mediocritat francesa sobre l’ensenhament de las lengas (per èstre clar).
9 / Aquel article es legitimista ; accepta tala una realitat las estadisticas de l’Éducation Nationale ; òr, aquelas estadaisticas son faussadas, de la meteissa manièra que parlar del nuclear pre AREVA es faussat. Es possible d’aver una realitat de la demanda en lenga regionala sense passar per los que ne fan l’emplec, lo trabalh, la remuneracion ? E se los pòt comprendre, son dins un sistèma que ne vòl pas –dinca ara d’aquestas lengas- e donc los lors pòstes son ligats a las chifras importantas a propaus del nombre d’escolans o eslhèvas que seguísson mantunes cors d’occitan ; mas concretament, fauta professors e pòste de CAPES ; fauta resorgas per respondre a la demanda, e la demanda deuriá recebre una responsa non pas en foncion del sistèma d’ensenhament (privat, public o associatiu en lor laissant lo ròtle de propausicion), mas deuriá èstre en carga per una administracion diferenta que se cargariá de la melhora solucion per respondre a la demanda e trapar una eficacetat en fasent cooperar los sistèmas ; car per l’Éducation nationale: siam segur que se tractèsse pas sonque de mantunes corses de cant o de dansa ? D’aquel fach la mapa propausada pòt sembla importanta per l’occitan e l’alsacian, òrn l’alsacian (alemand d’Alsàcia) es ensenhat sobre dos departaments, l’occitan es ensenhat (ambe mantunas donadas que se pòdon considerar coma dobtosas) 32 departaments, mal ensenhat en general, donc. L’occitan es la segonda lenga de fRANÇA ; deuriá aver una politica d’Estat, una politica consensuala e dinamica, aprèp aquelas del francés e dels seus parlars locals, pel nòrd de l’Estat. Se i aviá agut una presa en compte politic real de l’occitan ensenhat dins lo sistèma francés, i auriá mai de un milion d’eslhèvas, e los pòstes de professors serián donc lo segond tipe de pòste en fRANÇA aprèp lo francés.
10 / Del fach de la linha 6/, se pòt donc escriure qu’i a pas de politica per l’ensenhament de l’occitan, ni al nivèl regional (decentrlaizacion, car ne son pas los mejans dinerièrs, los budgectes, ni quitament una vision globala car una abséncia inter-regionalitat, pauc a pauc arriba çaquelà, cap mençon dins l’article de Le Figaro), ni al nivèl de l’Estat. Sembla que l’article doblida grandament la politica portada pels Conselhièrs Regionals ; mas, Zo cal pas oblidar dins als redaccions parisencas o dins los ministèris de l’Éducation Nationale ? Zo cal mençonar que l’estudi de Luc Chateles aquí per emplenar un voide, per poder respondre, sempre autanplan maladreichament, a la demanda de RDV dels elegits sul subjecte ? Los retorns administratius son autanplan coma se AREVA explicava que lo nuclear es pas dangierós, se ne pòt satisfaire aver granda fisença ?
11 / L’ensenhament de las lengas de fRANÇA es pas la sola politica que fasquèsse porpausar per salver las lengas aquestas. Se podrà alara informar lo ministre que lo gaelic d’Irlanda es oficial al nivèl europèu, e ensenhat dins totas las escòlas irlandesas, un pauc parier que lo còrsa, mas a pas trapat un emplec dreissent que quora l’Estat l’a mediatizat, l’a emplegat, l’a veïculat, l’a modenrizat ! Es que cal un Estat en Corsega per aver d’elegits q’emplegèssen lo còrsa dins las loras campanhas electoralas ? Se podriá dire sense qu’en còrse la lenga es coneguda, es ensenhada per totas las escòlas primàrias, es de dire al bon moment de la vida umana.
L’article del Figaro es orientat (o zo prendrà aital – estimi plan los guillemets dins las volontats d‘en Luc Chatel, qué signifícan dins aquel cas ?), mas es un signal d’en naut per explicar que trabálhan sul subjecte, se vòl l’illustracion de l’òbra de la majortat politica en plaça a París… pauc abans las eleccions, o pauc aprèp una demanda de RDV dels presidents dels Conselhièrs Regionals Mas l’article amistós indica atanben que semblan pas aver comprès sancierament lo subjecte ; ‘ils’ son aiçí, l’autor de l’article e los actors en naut de las directivas per aquel ensenhament.
En resumit, l’estudi per en Luc Chatel serà alara incomplèta car lo sistèma pensa las lengas e lo lor ensenhament de faiçon … mal biaçuda. E lo sistèma descriu pas çò que fai pas, e a pas jamai volgut far ; Òr, una politica d’ensenhament de las lengas dèu passar al delai de l’Éducation Nationale, malastrosament benlèu mas es ontologicament atanben, se las volèm salvar, tal l’UNESCO nos l’aviá indicat que caldriá.
Puèi Le Figaro podriá far un fuelheton, a talament la costuma d’escriure mantunas legendas sul tèma aquel : I aurà bravament mai de far qu’un pichon article publicat tardièr dins la nuèit, en pensar als gaulois.
Informacion en francés sobre las lengas en fRANÇA.
Sobre lo blòg L’Agaça avètz la traduccion en francés.
E a la seguida dels articles critics (farèm de buzz per Le Figaro), lo redactor Internet de Le Figaro insistís dins l’expression de sa pensada nacionalista d’expansion, ambe la question següenta :
Cap lenga es utila, lo francés pas mai que las autras… Mas l’anglés es de mai en mai utile pels lectors del site Internet de Le Figaro. May be not ?
-°-


text:
D’amics generoses e que me vòlon informar, m’an mandat una peticion que reberta una granda inocéncia provençala, e sobretot una granda ignorança de la lenga de Provença. Dins la region PACA díson que se parla … ‘lou prouvençau’ (o respectarai donc dins aquel bilhet) ; mas la peticion es en lenga francesa !
Es clar, l’enemic es Occitània, aquel imperialisme de la lenga occitana, l’unitat es per el l’uniformitat ; es encara un còp la basa de l’ignorança de çò que se debana dins las escòlas que l’occitan i es ensenhat per immersion, cadun a la seuna lenga localizada ! Mas totas las escòlas fan l’imemrsion en lenga occitana, ambe totas las variantas.
O tornarai explicar aquí tanben ; abans la normalizacion francesa, es de dire l’escrit oficial, Rohan, la ciutat de Normandia, s’escriviá ROHAN, aprèp la normalizacion francesa ROUEN ; donc podèm confirmar que dins “Langue d’Oïl” ‘Oïl’ se prononcia [oui] segon la grafia causida, e la prononciacion de París e la causida de la cors de França. Alara, es normal qu’en Provença, mantunes escrivans, abans Roumanille, aguèssen causit d’escriure l’occitan de Provença, o ‘prouvençau’, segon la nòrma dels Ducs d’Aquitània, e non pas segon la nòrma dels reis francs. LO francés es estat normalizat aprèp lo XIIen sègle, l’occitan (se disiá gascon, lemosin o provençal), entre 950 e 1050, a l’abadiá de Limòtges, aprèp una demanda politica dels Ducs d’Aquitània, per aver d’escrits administratius dins aquela lenga populara venguda del latin.
Es un pauc coma lo Partido Popular de València qu’explica que lo valencian es pas de catalan ; sul pîc, los locutors del catalans del nòrd an sonat la lenga, valencian ! Alara, per rassegurar los regionalistas de PACA, soi un locutor de ‘prouvençau’, e o pòdi escriure, legir e parlar ; mas quora soi estat en Provença, los quites militants de l’Unioun Prouvençalo son pas estats capables de me sortir un mot en provençal ; alara que fasquèsse lo trabalh, els, de praticar la lenga que vòlon magnifica e en dangièr.
Mas tornam a l’eslògan en cap de la peticion, e m’arrestarai aquí, perqué senon me caldriá escriure un libre sobre las estupiditats aquestas.
Aquò sembla fòrta a l’idèa del PNO o de François Fontan, un Estat, una lenga e una identitat. Dins mantunes escrit, François Fontan ne fan una enemic de provença, per aver creat Occitània ! E fan, la paradòxa, fan coma el, una manipulacion administrativa. Alara que la vida modèrna pròva qu’aiçò arriba jamai, quitament en Euròpa. Es clar que las populacions qu’an una lenga e una cultura pròprias, son rarament similaras a l’administracion que s’installa que fosquèsse decentralizadoira o de l’Estat jacobin. De mai, podèm assegurar que las migracions seràn de mai en mai importantas dins lo sègle XXIen. Jà en avança, mantunas associacions catalanas fan lo trabalh de promocion del catalan al prèp dels gropes de migrants, per tal de los ajudar d’entendre, legir e parlar lo catalan, e al meteis temps ajudar los catalans e las catalanas d’entendre melhor la lenga del migrant. D’aquò podèm dire que al Principat de Catalonha, quasiment en vint ans, la nacion catalana a integrat mai d’un milions de ciutadans novèls, e la majoritat parla catalan, e quitament son devenguts independentistas quora an vist los espòlis fiscals practicats pel sistèma madrilenc.
Mas la pensada de François Fontan es una error conceptuala, la lenga es pas forçadament ligat al sistèma juridic, la ciutadanetat. Lo sistèma juridic es aquel que decidís las leis, e lo sistèma francés a decidat que fosquèsse sonque en francés (1791), es de l’etnisme expansionista francés (per justament èstre «mai fòrt fàcia a l’etnisme de l’epòca» e perfaitament entendut per Grégoire preire de Lorrena), car lo francés es la designacion de la ciutadanetat e francés es tanben la designacion d’una identitat nacionala (aquela del nòrd e dels locutors franceses). L’eslògan dels regionalistas de ‘Prouvènço’ es del meteis escantilh ; es pensar que la lenga es ligada al sistèma politic plaçat pels poders politics, per la partidocracia jacobina, aquel d’anuèch en ‘Prouvènço’ ambe lo socialista e nacionalista francés Michel Vauzelle ; es pensar que lo pòble es pas mai fòrt que lo sistèma politic, es en contradiccion directe ambe la nocion d’identitat, l’umanisme, de l’antropologia modèrna ; es en contradiccion ambe las idèas de la revolucion francesa, las primièras partidas.
L’identitat seriá alara ligada a la region administrativa, aital l’identitat pirinenca exista pas, ni aquela alpenca, aital ‘Prouvenço’ seriá PACA que peticiona en lenga imperialista francesa, la lenga del rei franc René Ier ? Quid de los que son de Saumièras o dels Nimesencs, e que son autanplan provençals, perdon ‘prouvençaus’, totparier ?
Se PACA es l’identitat de SA lenga ; quid de los qu’an lo gavòt coma parlar ‘PACAlian’ (es de dire dedins lo sistèma regionalista francés, al nòrd de PACA) ? Pënsi parier per la lenga de Niça, qu’es pas brica de Provença. Caldrà un jorn explicar –encara e encara- que los rius (Garona, Ròse, o Var) son pas frontièras per las populacions, benlèu per l’ignorança collectiva e que fauta de transmission ; aital la sòrre de Guiu Bonnet se questiona : «on parle ‘prouvençau’ à Bordeaux», d’aquel temps èri de Bordèu, e parlavi aisidament ambe Guiu Bonnet, ‘la lèngo’, e ne fasiái tanben la programacion, perqué el que canta en ‘prouvençau’ l’entendèm al delai del Ròse !
'Se PACA es l’identitat de SA lenga ; que fan los de ‘Prouvènço’ per ensenhar lo ‘prouvençau’ als migrants de Marselha, e aiçò pas sonque anuèch, parli de dos sègles que l’ensenhança provençala es abandonada ? E quora se lor prepausa una peticion pel tramvia de Marselha en ‘prouvençau’, son los quites ‘prouvençaus’ per dire qu’es pas lo moment : quora o serà ? Abans de cridar sus Occitània, valdriá melhor que los ‘prouvençaus’ se prenguèssen en man, per promòure lo ‘prouvençau’ pertot en Arles, e sobretot alprèp del socialista e nacionalista francés Michel Vauzelle per fin que l’empleguèsse dins la seuna comunicacion oficiala… puèi castigarèm l’Estat per s’abandonar a Occitània !
-°-


text:
Aqueste meteis an un matematician estatsunitenc, Curtis Cooper, de la Universitat de Central Missouri, a descobèrt lo mai grand nombre primièr conegut. Aqueste meteis scientific aviá ja trobat lo nombre primièr mai grand conegut fins a uèi lo jorn : 2 elevat a la 74,207,281 potencia -1, qu’a un total de 22.338.618 chifras e es cinc milions de nombres mai grand que lo recòrd que ja i aviá alavetz.
Aqueste nombre es tant grand que non pòt èsser dit per cap persona e solament pòt èsser escrit. Es d’un tipe fòrça especial de nombre – e fòrça rar – que s’apella nombre primièr de Mersenne. Vaicí la crònica qu’a fach en exclusiva per Sapiéncia, lo matematician Joan-Glaudi Babois:
Una descobèrta matematica de tria
Un nombre es dich promier quora a soncament 2 divisors: 1 e eu-meme. Vaqui la debuta de la lista 2-3-5-7-11-13-17-19-23-29-31etc, ja coneguda despuei Euclides ( 3en siecle avant Jesus Crist).
Es coneigut que li en a una infinitat, e un autre matematician e fisician grec d’Egipte, Eratostenes (284 aC,192 aC) inventèt un mejan per lei trobar sonat Crible d’Eratostenes.
Maugrat aquò, fau precisar qu’aquel ome t’avia calculat la circonferencia de la Tèrra amé dei mesuras d’ombres (amé lei conversions de seis unitats trobem 39.000 quilomètres luega 40.000 quilomètres).
E li a pas gès de formula que balha totes lei nombres promier adonc a l’ora d’ara es un trabalh de recerca sus ordinator.
Ansin, lo mai grand nombre promier conegut es estat trobat lo 7 de janvier de 2016 : es 2^74 207 281-1, valent a dire 2 multiplicat 74 207 281 cops per eu meme e 1 levat dau resultat.
Aqueste es un nombre grandas estent que compren 22 338 618 chifas decimaus.
Lei nombres de questa forma N=2^p-1 monte p es promiers son dich de Mersenne dau nom d’un religios matematician fisician (1588,1648), que n’en a trobat tota una mena (amé dei mancas et dei decas) ) a son epòca.
Cronica matematica de Joan-Glaudi Babois *
*Joan-Glaudi Babois, professor de matematicas a la retirada e president de Provènça Tèrra d’Òc-IEO 83. Demòra actualament a Pinhans ont s’es botat, gràcias a Internet, a faire d’escambis amé tota una mena de grands matematicians dau monde entier coma Jaume Oliver Lafont, Paul Lamour, Paulo Ribenboim o Simon Plouffle e Neil James Alexander Sloane (creator de l’enciclopèdia online matematica O.E.I.S), monte a fach 7 contribucions.
En mai d’aquò, Joan-Glaudi Babois a depausat i a gaire de temps doás formulas à prepaus dei coeficients centraus dau binòme, sus lo site Mathematics Stacks Exchanges. Tanben a animat diverses talhièrs matematics coma Viatge au País dei Nombres o Viatge au País dei Formas.
A tambèn escrich de novèlas basadas sobre lei matematicas dins lo Gai saber, Lo Convise, e a participat en una revirada en occitan niçard dei « Sèt messatgiers » de Dino BUZZATI ( Juècs d’Espacis e de Temps, realizada per Reinat Toscano, Editions des regionalismes, 2015 ) amb un sens nombre de nòtas matematicas).
Comment(3)
-
Çò que m’interessariá fòrça a ieu seriá de’n conéisser las aplicacions. De qué fan ambe un nombre que cal vint e dos milions de chifras per l’escriure? Permet de far d’ordinators mai performants? De calcular de causas mai precisas dins l’infinidament grand (en astronomia) o lo subrepichon (en fisica quantica)? D’encriptar de securitats informaticas mai peludas?
-
leis aplicacions? es subretot deis performancias informaticas que de cop que l’ia permeton d’ameliorar deis formulas ,deis programas-de mai lei nombres promiers son utilisats per criptar d’unei codes-l’ome es sempre en cerca de noveutas – responsa ai question de jan l’aisit
-
Retroenllaç: UN NOVEU NOMBRE PROMIER GRANDÀS | | Sapiéncia.eu