text:
Pè (unitat)
Lo pè es une unitat de longor correspondent a la longor d'un pé uman, es a dire un pauc mai de trente centimètres. Aquela unitat es encara utilizada dins fòrça de païses anglosaxon e d'ancianas colonias de l'Empèri Britanic.
Avec la coidada e lo det, lo pé es l'unitat de mesura mao anciana de l'istòria de l'umanitat. Coma unitat sus de règlas graduadas, es atestats dempuèi lo començament del millenari III AbC, qu'èra ja divisat en setze dets. Aquela subdivision dicha « digitala » èra la règle pendent l'Antiquitat.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin de l'Antiquitat e subretot pendent l'Edat Mejana, se preferèt la division onciala. Aquela division del pé en dotze partidas egalas fasent naisser lo poce. Es totjorn en vigor dins lo sistèma d'unitats de mesura anglosaxon. Dins gaireben totes los païses, lo pied – o un dels seus multiplas coma la verga o la cana – foguèt l'escandalh de las unitats de mesura de longor. Del pe de Nippur, al pé egipcian e al pé roman, eca., totes los pés de l'Antiquitat son deduchas las unas de las autras. Los pés de l'Edat Mejana son o de pés de l'Antiquitat conservats, o ds deduccions novèlas.
Revolucion francesa[modificar | modificar la font]
Pendent la Terror, la Convencion montanharda votèt l'abolicion del pé en França par la lei del 1èr d'agost de 1793 e confirmida per la lei del 18 germinal an 3 (7 d'abril de 1795) e definitiva per la lei del 19 frimaire an 8 (10 de decembre de 1799) jol Consulat. La Restauracion restaurèt pas tanben lo pé del rei. Pendent lo sègle XIX, gaireben totes los païses europèus abandonèron successivament lo lors pés respectius pel sistèma metric decimal. A l'ora d'ara, lo sol pé encara utilizat es lo pe angles, totjorn present dins los domènis de l'aeronautica o de l'informatica amb lo poce equivalent al un dotzen del pé. .
Lo pé roman[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin del Neolitic – fa doncas 5 000 ans – los Egipcians divisèron la coidada de Nippur[1] mesopotamiana de prèp de 518,5 mm, al luòc dels 30 dets coma lo faguèron las Sumerians, en 28 dets soque. Lps arpentaires egipcians voulián atal profeitar d'una approximacion trigonometrica[2]. Definiguèron de meteis la mesura del det, que mai tard se nomenèt « det roman ». Sètze d'aqueles dets fan la longor del pé roman, mai precisement duduch pes monetalis, oprèp de 296 ⅓ milimètres o 296 352 µm en valor sèt lissa convencionala.
Aquel pé roman es tanbent atestat per de règlas graduada de l'epòca. Sovent mesuran prèp de 296,3 mm, que dos exemplars mai coneguts son un pe de bronze trobat a Pompèi [3] e un autre, tanben de bronze, que se trapa ara al Lovre[4]. L'un coma l'autra mesuran 296,3 mm. La Colomna de Marc Aurèli es nauta de cent pe. Mesura exactament 29,617 mètres.
Mas, dins las diferentas províncias e quitament a Rome, a diferentas epòcas d'autras mesuras foguèron utilizadas. Se pòdon donacas nomenar tanben: « pe roman ». Coma mesuras de pé roman se pòt notar: 294,0 mm, 294,7 mm, 295,6 mm, 297,7 mm.
Lo pé roman foguèt conservat, coma mesura legala e oficiala, dins fòrça pïses de l'Euròpa.
Las diferentas definicions[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'Antiquitat e pendent tot l'Edat Mejana, en Itàlia, fòrça mai pés foguèron utilizats. Aqueles pé èran a vegadas pro pròches del pé roman. Lo pé aticosolonic mesura prèp de 294,0 mm e lo pé Eraíon o « neoroman » 297,7 mm. Aqueles pés foguèron sovent confonduts amb lo quita pé roman. Lo pé atestat e utilizat per l'edificacion de l'abadiala Clunhic III en Borgonha (sègle XI - XII) mesura prèp de 295 mm[5]. Es a dire 0,5 % mai cort que lo pes monetalis roman. S'agís doncas d'un autre pé, benlèu d'una tradicion tanben anciana. Un pé conegut dins l'Antiquitat se nomena pous metrios[6]. Manten lo racio 16 : 15 amb lo pé roman. Lo pé de Clunhic deu èsser 28 : 30 pous metrios, o un pauc mai de 295,0 milimètres.
Lo pé en França[modificar | modificar la font]
Lo pé abans de 1668[modificar | modificar la font]
Lo pé del rei ancian, abans la reforma de Colbert, mantengava amb lo pé renan o carolingian lo ratio 25 : 24. Sa valor es donada sovent per 326,596 mm[7]. Aquela valor se pòt liçar a 326,592 mm.
Le pé dins l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo pé èra emplegat dins l'Antiquitat. Dins la literatura es nomenat « pé dorianofeïdonics »[8]. Amb lo pé aticosolonics, manten lo ratio 10 : 9. Amb lo pé anglés son ratio es 30 : 28.
Lo pe entre 1668 e 1799[modificar | modificar la font]
La toise du Châtelet de 1668 foguèt creada dins l'idèa d'un ratio de 12 : 11 amb lo pé roman, mas los metrològs franceses del sègle XVII lo confondèron amb lo pé Eraïon[9] de 264,6 mm. En 1668, foguèt evaluat, pron corrèctament, d'una longor d'ara correspondent a 8250 ÷ 27,706 mm. Èra fòrça espandit en Itàlia de l'Edat Mejana e plan segurament, localament, en França.
Lo pé del rei, a son abolicion definitiva en França, foguèt determinat per la lei del 19 frimaire an VIII (10 de decembre de 1799). Donava que lo mètre es egal a « una longor de 3 pés 11,296 linhas de la Toise de l'Académie »[10]. D'aquò, lo pé del rei mesura 9000 ÷ 27 706 m, o ~ 324,839 mm.
Lo pé quebequés (sensat identic al pé de París) egala ara 1,06575 feet, o 324,8406 mm exactament.
Lo pé anglés[modificar | modificar la font]
Lo pé anglés es l'unitat de longor del sistèma d'unitats de fòrça païses anglofòns, que los Estats Units d'America, qu'es lo sistèma oficial a costat del SI, e lo Reialme Unit, pasmens qu'aquel darrièr aja adoptat lo sistèma metric decimal en 1995. Es utilizat en nautisme e subretot en aeronautica per mesurar las altituds e las nautors al respècte de la superfícia del sol (o de l'aiga).
Lo simbòl « internacional » es: ft (per : foot /feet(pl.) en anglés) o ′. Sescrich per exemple, 30′ 6″ per significar 30 pes e 6 poces. Al Canadá francés se preferís lo simbòl pi (per pied en francés)[11].
Lo reialme unit rebutèt pendent longtemps de donar au yard que val tres pés, una equivaléncia legala en mètre. Los instituts scientifics angleses publiquèron de valors de conversion, qu'un en 1922, lo pé anglés valguèt : 304,799472 mm. Als Estats Units d'America, lo U.S. Survey foot lo fixèt lagalament en 1866a 1 200 ÷ 3 937 m, o 304,800601 mm[12]. Aquela diferéncia prima de 0,00037 % a que paus de consequéncias practicas, en mai que lo mond scientific anglosaxon, quitament als Estats Units d'America, aviá ja abandonat l'utilizacion del pé dempuèi lo començament del sègle XX.
Pasmens se deguèt donar un taus de conversion convenable mai precís. En 1959, los païses anglofòns adoptèron un pé de compromés e 1 ft = 0,3048 m (30,48 cm).
Un pé equivalant al pé anglés èra ja utilizat dins l'Antiquitat, entre autres en Siria. Lo « pechys basilikos » la coidada de l'Antiquitat equivalent a dos pés angleses.
Los diferents pés[modificar | modificar la font]
* L'escart legal del darrièr país avent utilizat aquel pé, o se cap de valor legala es disponible,
l'escart relatiu a la valor lissa es calculada amb una valor attestada, scientificament determinada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Nip" Dessenhs e valors de la (fr)coidada de Nippour, sul FlorenceTime.net La coidada de Nippur mesura 518,5 mm ± 0,2 %, o ± 1,0 mm. Es la valor utilizada per Lelgemann, cf. PDF. Lo pé sumerian de Nippur val doncas 276,533 milimètres ± 0,2 %, o ± 0,553 mm.
- ↑ Al tresen millenari AbC., los geomètras egipcians se contentèron de l'approximacion : √2 ≈ 28 ÷ 20, cf. le remen de construction. Mai tard, l'approximacion foguèt fòrça melhorada per : √2 ≈ 99 ÷ 70 ; utilizada pendent longtemps dins la triangulacion racionala del carrat segon los arpentaires.
- ↑ (it)Luca Samuele Cagnazzi Su i valori delle misure e dei pesi degli antichi Romani... Ed Angelo Trani, 1825.
- ↑ (fr)Ferdinand Rey, Estudi sus una mesura descoberta prèp de Mirabeau-sur-Bèze, 1898 Ed: C. Klincksieck, París, 1903.
- ↑ (fr)Marcel Pacaut, Les ordres religieux au Moyen Âge, Nathan, 1970, p.74
- ↑ (en)"Lelgemann" Recovery of the Ancient System Foot/Cubit/Stadion 1984, de Dieter Lelgemann, ancian Director de l'Institut de Geodesia a l'Universitat tecnica de Berlin.
- ↑ "Anc" La valor del pé ancian del rei, d'abans 1668, es sovent donada per 326,596 mm. Cf. (fr)Paul Guilhiermoz, De l'equivaléncia dels ancianas mesuras. Bibliotèca de l'escòla de las cartas, 1913. Page 277. Lo pé ancian del rei egala lo pe dorianofeïdonic de l'Antiquitat.
- ↑ "Bue" Lo pé aticosolonic foguèt determinat per Büsing mesurant 293,8760 mm. Pel ratio 10 : 9 amb aquel darrièr, dona la valor del pé dorienofeïdonic amb juste 326,5289 mm. Cf. Herrmann Büsing, Metrologische Beiträge, Walter de Gruyter, Berlin 1982, page 25.
- ↑ "Lelgemann"
- ↑ "Fra" Per la lei del 19 frimaire an VIII (10 de decembre de 1799), lo mètre definitiu fuguèt fixat a « una longor de 3 pés 11,296 linhas de la Toise de l'Académie ». Cf. (fr)Un istoric del mètre, per Denis Février sus www.industrie.gouv.fr. Que : Lo pé del rei egala 9000 / 27,706 mm.
- ↑ (fr)Département de mathématiques de l'UQAM [pdf]
- ↑ Taus de conversion de l'U.S. Survey foot adoptat en 1866 : (Kasson) Metric Act, Public Law 39-183.
- ↑ Lo pé-pigme ionian foguèt utilizat a Chipre fins a 1878. Lor coidada de rauba, nomenada pik o draa, foguèt compausada de dos d'aqueles pés. La valor del pé es doncsa de (671,800 ÷ 2 =) 335,900 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 412.
- ↑ "Tyr" Lo pé tirolian foguèt determinat a Innsbruck valent 334,097 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 259.
- ↑ "Lux" Lo pé-pigme roman (o pé Drusian) es atestat al Ducat de Luxemborg. Lo pé luxemborgés mesura 333,300 millimètres. Cf. Modèl:AlHarald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Bou" Los raportaires de la Republica determinèron lo pé de Borgoha del departement Doubs essent egala à 330,71 millimètres. Cf. (fr)Taules dels rapòrts de las ancianas mesuras agràrias amb las novèlas, Per François Gattey, 1812.
- ↑ "Anc"
- ↑ "Fra"
- ↑ "Fri" La coidada de la Catedrala Nòstra Dama de Friborg (constr. 1120-1513) foguèt determinada a 540,0 mm. Cf. Adolf Wangart, Das Freiburger Münster im Rechten Maß, Hrsg. Modèl:AlMünsterbauverein, Verlag Karl Schillinger, Freiburg 1972. Foguèt divisada en vint poces. Lo pé de Friborg egala doncas 324,0 mm.
- ↑ "Oly" Le pé bizantin es identic al pé del'estadi d'Olimpia. Aquel darrièr foguèt mesurat pel geodesian Lelgemann, TU Berlin en mai de 2004. Cf. PDF. Mesura 192,27 mètres de longor. Lo pé de l'estado d'Olympia egala doncas 320,45 mm, o la sièis centena partida de l'estadi.
- ↑ "Aby" Lo pé d'Abidos foguèt utilizat tanben a Prièna en Grècia. En mai de 2004, Lelgemann e los seus estudiants, (cf. PDF ) mesurèron tanben l'estadi de Prièna. Msura 191,39 mètres, o un pé de 318,983 mm.
- ↑ "Phi" Lo pé filetari foguèt conservat a Bèrna coma pé d’òbra, Steinbrecherfuss. un pé de 317,696 mm. Cf. Modèl:AlNoback, Vollständiges Taschenbuch der Münz-, Maass- und Gewichts-Verhältnisse, Brockhaus, 1851.
- ↑ "Aut"
- ↑ "Pru" Lo pé carolingian foguèt utilizat largament dins los païses renans. A partir del sègle XVII, la Prussia s'establiguèt en Renania. La valor de Berlin egala 313,853 mm. Cf. (it)Martini, Page 74.
- ↑ "AtO" Lo pé aticolimpic foguèt utilizat en Principat de Transilvania e en Bucovina. La coidada de Siebenbürgen, compausada de dos pes, valguèt(fr) quatre cinquièmes de la coudée autrichienne. Aquel pé mesura doncas (777,558 ÷ 10 × 4 =)Modèl:Petit 311,0232 millimètres.
- ↑ "Cyr" Le Partenon a Atenas mesura 100 pés cireneans de largor e 225 de longor. Segon l'engenhaire Foucherot (1776-1813), sa largor mesura exactament quatre vint quinze pés del rei, o 30,85974 mètres ((fr)Essai sur les systèmes métriques et monétaires des anciens peuples depuis les premiers temps historiques jusqu'à la fin du khalifat d'Orient, T1, Vicente Vazquez Queipo, sur Google Books). Lo pé cirenean del Partenon egala doncas 308,5974 mm.
- ↑ "Y59" L'accòrdi internacional de 1959, fixa lo yard a 0,9144 mètre exactament. Dempuèi, lo pé anglosaxon mesura 304,8 mm. Abans, las definicions concrètas divergiguèron dins los diferent païses anglosaxons, las valors èran gaireben identica. Cf. (fr)US : Federal Register, July 1, 1959 & GB : Public General Acts and Measures, 1963.
- ↑ "Nur" Lo pé de Nuremberg mesura 303,747 millimètres. Modèl:AlCf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Epi" Lo pé egipcian foguèt utilizat a l'estadi d'Epidaur al Peloponés. Lo geodesian Lelgemann de la TU Berlin e los seis estudiants (cf. PDF) lo mesurèron a 181,30 mètres, o un pé de 302 1⁄6 millimètres.
- ↑ "Zur" Lo pé de Zuric mesura 301,379 millimètres, cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 842.
- ↑ La cana de Tolosa mesura 796,2 linhas de París, o 1796,1 millimètres. Cf. Guilhiermoz Un sièsen de la cana de Tolosa correspond al pé egipcian ancian o 299,3485 mm.
- ↑ "Ion" La vèrga del pé ionian es atestada a la Catedrala de Saint-Étienne de Vienne. Franz Twaroch, engenhaire austriac diplomat per l'Estat, la determina a 896,0 mm. Cf. Dipl.-Ing. Franz Twaroch, Vienne : "Die Maßstäbe am Wiener Stephansdom" in Wiener Geschichtsblätter 57/2002. Lo pé ionian de Viena mesura doncas 298 ⅔ mm.
- ↑ "Mar" S'utilisa, tradicionalament, un pé dich marcand, defini ontze dotzens d'un autre pé. A l'origina, foguèt un pé de calcul dels arpentaires. En província, s'utilizava sovent coma pé normal, divizat en dotze poces. Sa valor entre 1668 e 1793 èra de (9000 ÷ 27,706) × (11 ÷ 12) ≅ 297,769436 mm.
- ↑ Lo pé suedés mesura 296,9060 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 752.
- ↑ "Pra"
- ↑ "Bue"
- ↑ "Bav" Lo pé bavarés mesura 291,859206 millimètres, per la lei bavaresa del 29 d'abril de 1869, obligatòriament efectiva, a partir del 1èr de genièr de 1872. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 321
- ↑ En 1810, lo pé d'Aschaffenbourg foguèt determinat a 290,500 mm. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Ed : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.. Mesura 290,192 mm.
- ↑ Lo pé de Brèma mesura 289,355 millimètres. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Pol"
- ↑ "Dar" Lo pé de Darmstadt mesura 287,593 millimètres. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Esp" Lo pé espanhòl mesura 278,625 mm, perque l'escandalh espanhòl, la « vèrga de Burgos » (vara de Burgos) foguèt fixada a 835,905 mm. Cf. Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 321.
- ↑ "Nip"
- ↑ Lo pé italic mesure 264,55 millimètres. Cf. Lelgemann PDF.


c: text/html

text:
1964
Aquesta pagina concernís l'an 1964 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Harold Macmillan demanda l'adesion del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa.
Bechuanaland[1][modificar | modificar la font]
Formacion d'un govèrn autonòm au sen dau protectorat ambé lo sostèn de Londres.
Mond[modificar | modificar la font]
- 26 d'abril - unificacion de Tanzania.
- 6 de julhet - independéncia de Malawi.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera conjectura regardant l'existéncia dei quarks per lei fisicians estatsunidencs Murray Gell-Mann e George Zweig.
Medecina[modificar | modificar la font]
Realizacion de la premiera angioplastia per lo mètge alemand Andreas Gruentzig (1939-1985).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Nicolas Cage, actor american
- 17 de genièr - Michelle Obama, avocata e femna politica americana, femna de Barack Obama
- 27 de genièr - Bridget Fonda, actritz americana
- 15 de febrièr - Chris Farley, actor american de comèdias (m. 1997)
- 18 de febrièr - Matt Dillon, actor american
- 28 de febrièr - Guillaume Lecointre, zoologista e sistematician francés
- 9 de març - Juliette Binoche, actritz francesa
- 18 de març - Rozalla, cantaira de Zambia
- 30 de març - Tracy Chapman, cantaira americana
- 3 d'abril - Bjarne Riis, ciclista danés
- 7 d'abril - Russell Crowe, actor nouzelandés
- 24 d'abril - Cedric the Entertainer, actor american
- 25 d'abril - Hank Azaria, actor american
- 8 de mai - Melissa Gilbert, actritz, escrivana , realizatritz e productritz americana
- 15 de mai - Lars Løkke Rasmussen, primièr ministre de Danemarc
- 18 de mai - Eric Gonzales, escrivan bearnés
- 26 de mai - Lenny Kravitz, musician american
- 10 de junh - Christopher Penn, actor american
- 15 de junh - Courteney Cox, actritz americana
- 16 de julhet - Miguel Indurain, ciclista espanhòl
- 16 de julhet - Nino Burjanadze, presidenta de Georgia
- 9 de julhet - Courtney Love, cantaira e actritz americana
- 14 de julhet - Guga, fotbolaire brasilièr
- 22 de julhet - David Spade, actor e comediant american
- 24 de julhet - Pedro Passos Coelho, primièr ministre de Portugal
- 26 de julhet - Sandra Bullock, actritz american
- 1 d'agost - Kaspar Capparoni, actor italian
- 8 d'agost - Klaus Ebner, escrivan austrian
- 22 d'agost - Mats Wilander, jogaire de tennis suedés
- 2 de setembre - Keanu Reeves, actor american
- 3 de setembre - Abhisit Vejjajiva, primièr ministre de Tailàndia
- 15 de setembre - Robert Fico, primièr ministre d'Eslovàquia
- 16 de setembre - Rossy de Palma, actritz espanhòla
- 26 de setembre - Nicki French, cantaira britanica
- 30 de setembre - Monica Bellucci, actritz italiana
- 9 d'octobre - Guillermo del Toro, realizator mexican
- 22 d'octobre - Zurab Nogaideli, primièr ministre de Georgia
- 25 d'octobre - Kevin Michael Richardson, actor de comèdias american
- 7 de novembre - Laurent Korcia, violonista francés
- 10 de novembre - Magnus Scheving, productor islandés de television
- 11 de novembre - Calista Flockhart, actritz americana
- 12 de novembre - David Ellefson, musician american (Megadeth)
- 16 de novembre - Diana Krall, pianista canadiana de jazz
- 16 de novembre - Luciano Floridi, filosòf italian
- 16 de novembre - Valeria Bruni Tedeschi, actriz e realizatritz italiana e francesa
- 4 de decembre - Marisa Tomei, actritz americana
- 19 de decembre - Arvydas Sabonis, jogaire lituanian de basquetbòl
- Agnès Clerc, escrivana francesa
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Bechara El Khoury, president de Liban (n. 1890)
- 29 de genièr - Adolfo Díaz Recinos, president de Nicaragua (n. 1875)
- 6 de febrièr - Emilio Aguinaldo, president de las Filipinas (n. 1869)
- 5 d'abril - Douglas MacArthur, general american durant la Segonda Guèrrra Mondiala (n. 1880)
- 14 d'abril - Rachel Louise Carson, escrivana americana (n. 1907)
- 19 d'abril - Maurice Maréchal, violoncelista francés (n. 1892)
- 24 d'abril - Gerhard Domagk, bacteriologista alemand, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 21 de mai - James Franck, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1882)
- 27 de mai - Jawaharlal Nehru, primièr ministre d'Índia (n. 1889)
- 30 de mai - Leo Szilard, fisician e biològ molecular (n. 1898)
- 3 de junh - Frans Emil Sillanpää, escrivan finés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 12 d'agost - Ian Fleming, escrivan britanic, creator de James Bond (n. 1908)
- 2 de setembre - Francisco Craveiro Lopes, president de Portugal (n. 1894)
- 21 de setembre - Otto Grotewohl, primièr ministre de l'Alemanha Orientala (n. 1894)
- 28 de setembre - Harpo Marx, actor american de comèdias (n. 1888)
- 15 d'octobre - Cole Porter, cantaire american (n. 1891)
- 20 d'octobre - Herbert Hoover, president dels Estats Units (n. 1874)
- 6 de novembre - Hans von Euler-Chelpin, quimista suedés, Prèmi Nobel (n. 1873)
- 26 de novembre - Julio Sosa, cantaire uruguaian de tango (n. 1924)
- 28 de novembre - Hans von Halban, fisician francés d'origina austriana (n. 1908)
- 11 de decembre - Sam Cooke, cantaire american (n. 1931)
- 17 de decembre - Victor Francis Hess, fisician austrian, Prèmi Nobel (n. 1883)
- 31 de decembre - Ólafur Thors, primièr ministre d'Islàndia (n. 1892)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Charles Hard Townes, Nicolay Gennadiyevich Basov, Aleksandr Prokhorov
- Prèmi Nobel de Quimia : Dorothy Crowfoot Hodgkin
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Konrad Bloch, Feodor Lynen
- Prèmi Nobel de Literatura : Jean-Paul Sartre
- Prèmi Nobel de la Patz : Martin Luther King
- ↑ Protectorat britanic establit en 1885. Es a l'origina dau Botswana modèrne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Confederacion Nacionala del Trabalh
La Confederacion Nacionala del Trabalh (CNT) es una organizacion qu'a eiretat d'una istòria rica, enrasigada dins lo movement obrièr, mas que se bastís mai que tot dins lo present, dins las luchas que i participa e que, de còps que i a, buta. Es una organizacion encara fòrça pròcha del gropeton dins lo camp sindical, plan marginala fàcia a las grandas confederacions representativas, mas qu'alarga son audiéncia, son influéncia, e qu'encontra sul terren de practicas comunas a d'autres sindicalistas d'autras organizacions. Es una organizacion que refusa las etiquetas ideologicas, los dogmatismes despoderants, tota somession a un partit politic, mas qu'enclaus dins son camp d'accion de luchas eminentament politicas, revelatritz d'un projècte de societat, d'una forma autra d'organizacion sociala. La pichòta CNT a una ambicion de las grandas, l'emancipacion dels trabalhaires, l'abolicion de las classas, l'egalitat e la justícia sociala, la gestion de la societat per los que produson, una societat de pòbles liures sens cap d'Estat ni frontièra.
Confédération Nationale du Travail


text:
Dugny-sur-Meuse
Dugny-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Dugny li caliá se trobar una villa carolingienne. Lo 10 d'agost de 843, l'avesque de Freising, en Bavière, #que li caliá acompanhar Louis lo Germanique per las discussions del tractat de Verdun, i signi un acte[1]
À Dugny devait se trouver une villa carolingienne. Le 10 août 843, l'évêque de Freising, en Bavière, qui devait accompagner Louis le Germanique pour les discussions du traité de Verdun, y signe un acte[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Persée - Revista d'istòria de la Glèisa de França,1932 pagina 114
- ↑ Persée - Revue d'histoire de l'Église de France,1932 page 114


text:
Avricourt (Mosèla)
Avricourt es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Réchicourt.
La partition de Avricourt en 1871 : Lo anciana comuna de Avricourt fasiá partida del departament de la Meurthe, en lo arrondissement de Sarrebourg e lo costat de Réchicourt-lo-Castèl.
I aguèt arribat a pel camin de fèrre en 1852 amb la creacion d'una estacion éponyme, la ponduda en servici en la siá totalitat de la linha París-Estrasburg en essent la œuvre de la companhiá de l'Èst. En 1864, Avricourt #venir una estacion d'embrancament per la ponduda en servici de la linha a via normala e unica de 18 km en prenent Dieuze (Meurthe) per l'espleitacion de salines (d'ont la appellation de « linha de las salines »), espetada per la companhiá de l'Èst. En 1870 #èsser ponduda en servici (fins en 1969) la linha a via unica e normala de Avricourt a Blâmont e a Cirey-sus-Vezouze, espetada per la companhiá privada ABC (Linha de Avricourt a Blâmont e a Cirey).
En 1871, en lo moment del annexion del Alsace-Lorraine, continuament a la signatura del Tractat de Frankfurt lo 10 de mai de 1871, la nòva frontièra li caliá inclure la arrondissement de Sarrebourg (Meurthe) en l'Empèri alemand, i #comprene Avricourt e Igney. L'estacion d'embrancament e la linha ferroviaire ABC (en partida) se trobavan doncas a Alemanha. Continuament a las doléances francesas, los Alemands #acceptar de modificar, per una convencion additionnelle signada a Berlin lo 12 d'octòbre de 1871, lo traçat de la frontièra: l'Alemanda retia a la França las municipalitats de Raon-lès-Leau (Meurthe) e de Raon-sus-Plana (Vòges) al pè del Donon en exclusent las tèrras apertenentas dins l'estat, aital coma la municipalitat de Igney e la part de Avricourt al sud de la via ferrée. La nòva frontièra anava doncas èsser fixada sus sièis quilomètres la quita longitud de la via ferrée unica ABC e d'aquela a via dobla de París-Estrasburg costat Lunéville. Las porcions de vias aicí-dessus, las installacions de l'estacion de Avricourt (#que pren lo nom de Igney-Avricourt) redeviennent francesas.
La municipalitat de Avricourt #èsser doncas scindée. Lo bourg de Avricourt #venir alemand e se #trucar Deutsch-Avricourt, nom germanisé l'an 1915 en Elfringen, la municipalitat de Igney #demorar francesa.
En escambi de la cession de las municipalitats, la convencion exigait del govèrn francés de finançar lo bastiment d'una estacion termierèra en territòri alemand, #que i aguèt acabat l'an 1875 a 1,3 km de l'estacion francesa e a 800 m de la nòva frontièra.
Levat de per lo Orient-Exprés creat l'an 1883, los trens franceses (Companhiá de l'Èst) en circulant a esquèrra en procedéncia de Lunéville e Nancy avián per terminus l'estacion de Deutsch-Avricourt #que totes los afichas n'avián escrich n'alemand en escritura gotica e degun en francés. Los passatgièrs avián desembarcat e sulpic lo tren francés partissiá a void stationner n'estacion de Igney-Avricourt. Los passatgièrs, après aver-i afranquit los contraròtles alemands de polícia e de doanas, esperavan la ponduda a quai del tren alemand (companhiá Elsass-Lothringen) #que partissiá en circulacion a drecha amb signalisation alemanda per Sarrebourg e Estrasburg.
En 1919, en lo moment de la restitution de la Alsace-Lorraine a la França, la creacion del departament de Meurthe-e-Moselle a mantengut aquela division en creant doas comuna còsta-a còsta, una en cada departament, en Moselle e en Meurthe-e-Moselle. L'estacion de « Deutsch-Avricourt » es vengut « Nòu Avricourt ».
Lo 7 de novembre de 2004, a Avricourt, lo militant antinuclear Sébastien Briat, màger de 21 ans, morís una camba sectionnée per una locomotora al cors d'una temptativa de blocage d'un transpòrt ferroviaire de déchets radioactifs (veire Movement antinuclear#En marge del movement antinuclear a Euròpa).
- Village de la seigneurie de Réchicourt.
La partition d'Avricourt en 1871 : L'ancienne commune d'Avricourt faisait partie du département de la Meurthe, dans l'arrondissement de Sarrebourg et le canton de Réchicourt-le-Château.
Elle fut atteinte par le chemin de fer en 1852 avec la création d’une gare éponyme, la mise en service dans sa totalité de la ligne Paris-Strasbourg étant l’œuvre de la compagnie de l’Est. En 1864, Avricourt devint une gare d’embranchement par la mise en service de la ligne à voie normale et unique de 18 km rejoignant Dieuze (Meurthe) pour l’exploitation de salines (d’où l’appellation de « ligne des salines »), exploitée par la compagnie de l’Est. En 1870 fut mise en service (jusqu'en 1969) la ligne à voie unique et normale d’Avricourt à Blâmont et à Cirey-sur-Vezouze, exploitée par la compagnie privée ABC (Ligne d'Avricourt à Blâmont et à Cirey).
En 1871, lors de l'annexion de l'Alsace-Lorraine, suite à la signature du Traité de Francfort le 10 mai 1871, la nouvelle frontière devait inclure l'arrondissement de Sarrebourg (Meurthe) dans l'Empire allemand, y compris Avricourt et Igney. La gare d’embranchement et la ligne ferroviaire ABC (en partie) se trouvaient donc en Allemagne. Suite aux doléances françaises, les Allemands acceptèrent de modifier, par une convention additionnelle signée à Berlin le 12 octobre 1871, le tracé de la frontière: l'Allemagne rendait à la France les communes de Raon-lès-Leau (Meurthe) et de Raon-sur-Plaine (Vosges) au pied du Donon en excluant les terres appartenant à l'état, ainsi que la commune d'Igney et la partie d'Avricourt au sud de la voie ferrée. La nouvelle frontière allait donc être fixée sur six kilomètres le long même de la voie ferrée unique ABC et de celle à voie double de Paris-Strasbourg côté Lunéville. Les portions de voies ci-dessus, les installations de la gare d’Avricourt (qui prend le nom d'Igney-Avricourt) redeviennent françaises.
La commune d'Avricourt fut donc scindée. Le bourg d’Avricourt devint allemand et s'appela Deutsch-Avricourt, nom germanisé en 1915 en Elfringen, la commune d’Igney resta française.
En échange de la cession des communes, la convention exigait du gouvernement français de financer la construction d’une gare frontalière en territoire allemand, qui fut terminée en 1875 à 1,3 km de la gare française et à 800 m de la nouvelle frontière.
Sauf pour l'Orient-Express créé en 1883, les trains français (Compagnie de l'Est) circulant à gauche en provenance de Lunéville et Nancy avaient pour terminus la gare de Deutsch-Avricourt dont tous les panneaux étaient écrits en allemand en écriture gothique et aucun en français. Les passagers étaient débarqués et aussitôt le train français repartait à vide stationner en gare d'Igney-Avricourt. Les passagers, après avoir franchi les contrôles allemands de police et de douanes, attendaient la mise à quai du train allemand (compagnie Elsass-Lothringen) qui partait en circulation à droite avec signalisation allemande pour Sarrebourg et Strasbourg.
En 1919, lors de la restitution de l'Alsace-Lorraine à la France, la création du département de Meurthe-et-Moselle a maintenu cette division en créant deux communes côte-à côte, une dans chaque département, en Moselle et en Meurthe-et-Moselle. La gare de « Deutsch-Avricourt » est devenue « Nouvel Avricourt ».
Le 7 novembre 2004, à Avricourt, le militant antinucléaire Sébastien Briat, âgé de 21 ans, meurt une jambe sectionnée par une locomotive au cours d'une tentative de blocage d'un transport ferroviaire de déchets radioactifs (voir Mouvement antinucléaire#En marge du mouvement antinucléaire en Europe).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (n. 5 de mai de 1846 en Wola Okrzejska, m. 15 de novembre de 1916 en Vevey, Soïssa[1]) foguèt un escrivan polonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1905.
Nasquèt lo 5 de mai de 1846 dins la vila de Wola Okrzejska, pòble situat dins lo voivodat de Lublin. S'inicièt coma jornalista l'an 1869, en realizant de divèrses viatges entre 1876 e 1879, en trabalhant als Estats Units cossí enviat especial entre 1876 e 1878. L'an 1882 foguèt nomenat director del periodic conservador Slowo. En essent ja un prestigiós jornalista e grand defensor de la causa de Polonha, dirigiguèt una carta dubèrta a Guilhèm II d'Alemanha en la que s'opausava a la germanizacion de la Posnania e amb la qu'atraguèt l'atencion mondiala sul futur de lo sieu país. En los començaments de la Primièra Guèrra Mondiala, se trobava a Soïssa, ont formèt, amassa amb Ignacy Jan Paderewski, lo comitat per las victimas de la guèrra en Polonha.
Moriguèt lo 15 de novembre de 1916 dins la vila de Vevey, poble situat dins canton de Vaud.
- 1873: Humoreski z teki Worszyły
- 1875: Hania
- 1877: Szkice węglem
- 1880: Janko muzykant
- 1880: Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela
- 1880: Za chlebem
- 1880: Orso
- 1880: Niewola tatarska
- 1882: Bartek Zwycięzca
- 1882: Jamioł
- 1882: Latarnik
- Trilogia:
- 1889: Sachem
- 1889: Wspomnienie z Maripozy
- 1891: Bez dogmatu
- 1894: Rodzina Połanieckich
- 1896: Quo vadis
- 1900: Krzyżacy
- 1906: Na polu chwały
- 1910: Wiry
- 1912: W pustyni i w puszczy


text:
Dimorfisme sexual
Lo dimorfisme sexual es l'ensemble de las diferéncias morfologicas mai o mens marcadas entre los individús mascles e femes d'una meteissa espècia. Pus generalament, aquò inclutz las diferéncias fisiologicas o comportamentalas ligadas al sèxe (coma lo cant de cèrts aucèls mascles).
Lo dimorfisme sexual pòt portar sus:
- de caractèrs sexuals primaris, per exemple los organs genitals,
- de caractèrs sexuals segondaris, que pòdon èsser morfologics (talha, color de las plumas o pelositat...), fisiologicas (metabolisme, odor, ...) o comportamentals (parada nupciala, construccion del nis, socializacion, ...).
L'origina evolutiva de talas diferéncias entre mascles e femes d'una meteissa espècia s'explica mai que mai per la seleccion sexuala, mas tanben per de pressions de seleccion diferentas ligadas a l'investiment parental.


text:
1723
Aquesta pagina concernís l'an 1723 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 d'agost - Antonie van Leeuwenhoek, scientific neerlandés (n. 1632)


text:
Guèrra de Corint
La Guèrra de Corint foguèt un conflicte de l'Antiquitat grèga que se debanèt de 395 a 387 avC. Opausèt inicialament Esparta e Tebas a prepaus de l'expansion territoriala dei doas ciutats dins lo nòrd-èst de Grècia. Pasmens, Tebas recebèt rapidament lo sostèn de Corint, d'Argos e d'Atenas e la guèrra se generalizèt. Sus la tèrra, leis Espartencs obtenguèron unei succès au començament de la guèrra mai poguèron menaçar vertadierament lei centres de la coalicion enemiga. Au nivèu maritim, la flòta d'Esparta foguèt anientada per lei Pèrsas. Leis Atenencs poguèron donc mandar una tièra d'ofensivas sus lei posicions espartencas e reconquistar una partida de son empèri perdut durant la Guèrra de Peloponès.
Aquelei succès entraïnèron un cambiament d'aliança dei Pèrsas que s'inquietèron d'un redreiçament de la poissança atenenca. Sensa aqueu sostèn, leis enemics d'Esparta poguèron pas contuniar la lucha e de negociacions acomencèron sota l'arbitratge pèrsa. Lei dos camps concluguèron la patz d'Antalcidas que sei consequéncias principalas foguèron la proclamacion d'una patz comuna entre lei ciutats grègas e l'oficializacion dau ròtle egemonic d'Esparta qu'obtenguèt lo drech de faire aplicar per la fòrça lei disposicions dau tractat.


text:
Urepele
Urepele en basco o Urepel en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei urepeldar.
Las comunas tòcatocantas que son Banka au nòrd, Aldudas a l'oèst ; lo sud qu'ei bordat per la Hauta Navarra.
Que's situa dens lo País Quint, zona de pasturas.
L'arriu de Niva de las Aldudas que travèrsa la comuna.
Que s'i parla lo dialècte haut-navarrés de la lenga basca.
La basa economica de la comuna qu'ei l'agricultura mes que s'espleita tanben la piscicultura gràcias a la hauta qualitat deus sons corses d'aiga.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Cada an dempuish 1976 que s'i celèbra la jornada de Xalbador (Xalbador eguna) en memòria deu bertsolari de la vila.
De véder[modificar | modificar la font]
- Bòrda de Tanburin e ostaus tradicionaus d'Inharabia, Jabola e Xaliesenea (sègle XVIII).
- Glèisa de l'Assompcion de Nosta Dauna, de 1841.


text:
Lesse (Mosèla)
Lesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Outremont Es lo nom d'una separacion de Lesse.
Outremont est le nom d'un écart de Lesse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fief Del duché de Bar a Modèl:La s
- Distincion partejada dintre de nombrosas familhas : Baudoche a Modèl:La s, Perpinhan a Modèl:La s, Gournay e Roncels a Modèl:La s ; a Modèl:La s, las Créhange, las Busselot, las Forget de Barst, las Jeandelaincourt.
- Fief du duché de Bar au Sègle XIV
- Seigneurie partagée entre de nombreuses familles : Baudoche au Sègle XIV, Perpignan au Sègle XV, Gournay et Roncels au Sègle XVI ; au Sègle XVII, les Créhange, les Busselot, les Forget de Barst, les Jeandelaincourt.


text:
Riu Magdalena
Lo riu Magdalena se considèra lo principal riu de Colómbia. Aquel riu nais a Laguna de la Magdalena, als Andes, e desboca a 22 km de Barranquilla, al mar Cariba. A 1.540 quilomètres d'extension, un cabal idraulic mejan de 6.987 m³/s e un'amplada de 566 mètres a la siá desbocadura. Es navegable dempuèi la vila de Honda (a Tolima, centre de Colómbia, fins a la siá desbocadura,[1] anomenada Bocas de Ceniza.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Riu Magdalena Enciclopedia Microsoft Encarta Online, 2007 (es)


text:
Categoria:Confession crestiana
Son classats aicí los articles portant sus las religions e movements que reconeisson Jèsus Crist coma Sénher, quin que siá lo sens qu'i balhan, e quina que siá l'opinion dels autres gropes sus aquesta reconeissença. Mas de còps lo limit es pas clar.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
C
- Catarisme (1 C, 28 P)
- Catolicisme (17 C, 8 P)
O
- Ortodoxia (2 C, 1 P)
P
- Protestantisme (10 C, 12 P)
Articles dins la categoria « Confession crestiana »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Vichèi
Vichèi (Vichy en francés) es una vila d'Occitània, dins la region istorica de Borbonés, lo departament d'Alèir e la region administrativa d'Auvèrnhe. Es una estacion termala de la reputacion internacionala.
Lo gentilici es vichaire -a.
Somari
Galariá[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Es divisada en dos cantons:
- Vichèi Nòrd: 12 120 abitants (sens compte doble), 12 378 abitants (municipala).
- Vichèi Sud: 12 872 abitants (sens compte doble), 13 091 abitants (municipala).
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Guy Touvron (1960)


text:
Fortalesa de Modlin
La Fortalesa de Modlin es una fortalesa situada 50 quilomètres au nòrd de Varsòvia au ponch de joncion dau fluvi Vistula e dau riu Narew. Sa bastida acomencèt sota l'Empèri Rus en 1807 e foguèt contuniada per l'Empèri Francés e lo Grand Ducat de Varsòvia. Mai d'una batalha s'i debanèron. En 1813, la fortalesa foguèt enceuclada per lei Rus e lei Polonés i resistiguèron dau 5 de febrier au 1èr de decembre. Avans la Premiera Guèrra Mondiala, lei Rus i realizèron divèrsei trabalhs per renfòrçar lei defensas mai leis Alemands capitèron de conquistar la posicion en 1915. Enfin, durant la Segonda Guèrra Mondiala, una garnison polonesa capitèt de resistir a l'entorn de la fortalesa dau 13 au 29 de setembre de 1939.


text:
Categoria:Patrimòni Mondial de l'UNESCO
La lista completa del Patrimòni Mondial de l'UNESCO
Vejatz los articles :
- Lista del Patrimòni Mondial en Africa
- Lista del Patrimòni Mondial en Euròpa
- Lista del Patrimòni Mondial en America
- Lista del Patrimòni Mondial en Asia e Oceania
- Lista del Patrimòni Mondial
- Pargues nacionals inscriches al Patrimòni Mondial de l'UNESCO
- Organizacion de las vilas del Patrimòni Mondial
- Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- Patrimòni Mondial en Africa (2 C)
- Patrimòni Mondial en America (5 C)
- Patrimòni Mondial en Asia (4 C)
E
- Patrimòni Mondial en Euròpa (11 C)
P
- Patrimòni Oral e Immaterial de l'UNESCO (1 C, 2 P)
Articles dins la categoria « Patrimòni Mondial de l'UNESCO »
Aquesta categoria conten los 6 articles seguents.


text:
Premiera Guèrra de Barbària
La Primièra Guèrra de Barbària, o tanben Guèrra de Tripól, qu'es una guèrra que se debanè deu 14 de mai de 1801 au 10 de junh de 1805 entre los Estats Units d'America, ajudat per Suècia, e mès d'un estat african corsari deu nòrd d'Africa. La causa principala de son aviada estó lo refús deus Estats Units de pagar la taxa de proteccion demandada per lo senhor de Tripól. S'acabè per una victòria estatsunidenca e, d'ara enlà, los naviris estatsunidencs èran liures de passar Mediterranèa shens pagar de taxes aus Tripolitans.


text:
Aas
Aas qu'ei ua anciana comuna bearnesa de la vath d'Aussau qui estó restacada a la comuna de la vila jusona de las Aigas Bonas en 1861.
Somari
L'occitan gascon shiulat d'Aas[modificar | modificar la font]
Aas que desvolopè un biaish de comunicacion en shiular entà comunicar sus distàncias de las granas pr'amor deu reliu montanhós deu vilatge.
Lo lengatge shiulat d'aqueth parçan deus Pirenèus que permetè de's parlar d'un penent a un aute. De hèit, la forma de la vath que rebomba de plan los shiulets qui permetèn d'establir comunicacions enter lo vilatge d'Aas e los peisheders.
Qu'èra un vertadèr lengatge, complèxe e pro complet, a partir de l'occitan gascon. Que desapareishó dab l'arribada de tecnicas navèras de comunicacion e dab los cambiaments deu pastoralisme tradicionau. L'usatge abituau d'aquera forma d'occitan gascon shiulat que desapareishó au sègle XX.
Un deus sons especialista qu'estó René Arripe qui escrivó un libe de referéncia, en francés : Les siffleurs d'Aas, 1984, Imprimerie de la Monnaie, Pau.
De notar, que lo lengatge shiulat d'Aas qu'èra lo darrèr de l'Euròpa continentau. Que i a temptativas totun entà tornar har víver un drin, dab l'associacion Lo Siular d'Aas (2011), mes n'existeish pas mei hens la vita vitanta deu vilatge.


text:
Segmentacion (zoologia)
La segmentacion qu'ei la purmèra etapa deu desvolopament embrionari. Durant aquesta etapa lo zigòt que divisa viste e mantuns còps shens cambiar d'endom.
La segmentacion que pòt estar oloblastica (quan la segmentacion qu'ei egaut dens lo zigòt sancèr) o meroblastica (com b'ei lo cas en çò deus ausèths on ua meitat e's divisa mei que l'auta ; dens aqueth cas òm parla d'un pòl animau deu costat qui's divisa lo mei e de pòl vegetatiu per l'aute).
La cellulas gessidas de la segmentacion que son aperadas blastomèrs e que constitueishen ua morula puish ua blastula après curament deu blastocèl.


text:
Existisson doas varietats estandard concurrentas en norvegian, que totas doas tenon una reconeissença oficiala en Norvègia. Cada comuna pòt causir l'usança preferenciala d'una o l'autra.
Lo bokmål ("lenga dels libres", sonat a passat temps riksmål "lenga del reialme", de còps tanben se ditz danonorvegian) es la varietat mai utilizada dempuèi la segonda mitat del sègle XX. Es un mescladís entre la fonetica norvegiana e de formas venent del danés, qu'èra l'anciana lenga oficiala durant l'union entre Norvègia e Danemarc.
Lo nynorsk o neonorvegian (sonat a passat temps landsmål "lenga del país") es una varietat que s'utiliza mai que mai dins las comunas de l'oèst e de l'interior del país. Lo nynorsk es mai pròche dels dialèctes norvegians modèrnes, qu'assaja de defugir rigorosament las interferéncias del danés.
L'estat norvegian a adoptat de reformas successivas al sègle XX per impausar de formas convergentas en bokmål e en nynorsk, mai que mai dins l'ortografia, los neologismes e certanas formas gramaticalas..


text:
Flòra (biologia)
Lo tèrme de flòra designa l'ensemble de las espècias vegetalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la fauna). Lo tèrme de "flòra" designa tanben l'ensemble dels microorganismes (en defòra dels virus que son pas "vivents") presents dins un luòc donat. Se parla de flòra intestinala o de flòra cutanèa pels bactèris presents dins l'intestin o a la superficia de la pèl, per exemple.
Per extension, designa tanben los atlàs que repertòrian e descrivon aquestas espècias, e que servisson a determinar las plantas (a las identificar). Lo nombre d'espècias per descriure es fòrça important, las flòras que son mai a destinacion del grand public se limitan sovent als vegetals vasculars o a las plantas de granas e a lors espècias principalas.
Las colleccions d'especimens que servisson a definir las diferentas espècias son conservadas dins d'erbièrs. Aquesta ret d'erbièrs a travèrs lo monde es fòrça importanta. Es la referéncia que permet als botanistas de s'i retrobar e de far lo punt entre las denominacions e descobèrtas ancianas e las identificacions actualas.
Somari
La flòra dins Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- Indèx per nom vernacular dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
- Indèx per nom scientific dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
Plantas de flors (angiospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una descripcion de las familhas d'angiospèrmas del monde podètz començar per:
- Classificacion APG (una presentacion ordonada segon lor filogenia de las familhas de plantas de flors del monde)
- Familhas de plantas de flors per òrdre alfabetic
Per de descripcions regionalas podètz anar a:
- Flors dels Alps (una lista alfabetica dels angiospèrmas del massís alpin)
Plantas de granas (angiospèrmas e gimnospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:
- Ecozòna paleartica
- Ecozòna australasiena
- Ecozòna indomalesa
- Ecozòna neartica
- Ecozòna afrotropicala
- Ecozòna neotropicala
- Ecozòna oceaniana
- Ecozòna antartica
Plantas de granas sens flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas vascularas sans granas ni flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas non vascularas[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Per çò que concernís los Pteridofits e Briofits, las listas futuras seràn a:
- Ecozòna paleartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna australasiana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna indomalesa: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna afrotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna oceaniana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna antartica: plantas d'espòras per nom scientific
Avertiment: qualques uns d’aquestes articles son largament incomplèts; esitetz pas a los melhorar


text:
Francés de Guisa
Francés I de Lorena, mei conegut com Francés de Guisa (Bar-le-Duc, lo 17 de heurèr de 1520 - lo 24 de heurèr de 1563) que ho un companhon d'armas deu rei Enric II de França per qui e combató contre las òsts de Carles V, e un nòble de grana influéncia, onco de la reina d'Escòcia Maria Stuart qui esposè lo futur rei de França Francés II. Per aquesta rason, a la mort d'Enric II, que prengó lo contraròlle deu ahars politics deu reiaume ; qu'ei entà'u har rampèu que s'apitè la conjuracion d'Amboise que Francés de Guise he reprimir. La mort de Francés II que'u he pèrdre la soa influéncia dominanta ; qu'èra opausat a la politica de tolerància de cap aus protestants de Caterina de Medici, e lo massacre de Wassy, perpetrat peus sons òmi que marquè la dabuta de las guèrras de religion en França. Que ho assessinat d'un còp de pistolet per un protestant nomat per Jean de Poltrot de Méré qui ho esquartelat en castig.


text:
Desèrt de Gòbi
Lo Gòbi (en mongòl, ГoBb; en chinés 戈壁; en pinyin, gē bì) es una vasta region desertica situada entre lo nòrd de China e lo sud de Mongolia. L'enròdan las montanhas d'Altai e las estèpas de Mongolia pel nòrd, lo replanat de Tibet e la plana del nòrd de China pel sud-oèst. Lo Gòbi es compausat per diferentas regions geograficas e ecologicas, basadas subre sas variacions climaticas e topograficas.
Durant l'istòria, lo Gòbi foguèt una part del grand Empèri Mongòl, e foguèt lo sèti de ciutats importantas al ras de la Rota de la Seda.
Lo Gòbi es un desèrt dich ombra oragrafica format pel blocatge de las nívols per la cadena d'Imalaia.
Lo Gòbi mesura mai de 1 610 km del sud oèst al nòrd èst e 800 km del nòrd al sud. Es pus larg a l'oèst, al long de la linha que jonh lo Lac Bosten e lo Lop Nor (87°-89° eèst). Ocupa un arc de tèrra de 1 295 000 km2[1] en superfícia, que ne'n fa lo cinquen desèrt del mond e lo pus grand d'Asia. La majoritat del Gòbi es pas cobèrt de sabla mas de ròcas.
Es un replanat cobèrt de puèges e de peireguièrs e limitat per de montanhas, amb una altitud de 800 a 1 000 m. Per la siá situacion, es un desèrt fred e d'una granda ariditat, de clima continental rigorós, amb de temperaturas mejanas de -15 °C en genièr e 25 °C en julhet, e de pluèjas estivalas compresas entre 100 e los 200 mm annadièrs. L'escassa populacion (0,3 ab./km²) se concentra a l'entorn dels nombroses oasis, mas la majoritat dels abitants son nomadas, e se consacran a l'elevatge de cabras, fedas, cavals e camèls.
Lo bacin de Nemegt, dins la província d'Omnogovi al sud de Mongolia es nomenat localament la "val dels dinosaures" pr'amor de la preséncia de jaciments de fossils, en particular d'uòus de dinosaures.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ John W. (ed.) ;Editors and reporters of The New York Times; 2006; The New York Times Almanac; 2007; Penguin Books; New York, IBSN0-14-303820-6 ; pagina456


text:
Jean Baptiste Point du Sable
Jean Baptiste Point de Sable (Antilhas, ca 1750 - Saint Charles, 1818) qu'ei lo mei vielh resident permanent conegut deu territòri de la ciutat de Chicago.
A maugrat qui los sons lòc e data de neishença e sian desconeguts, que's sap qu'èra negre, creòl originari de las Antilhas e de lenga francesa (e probablement e/o creòla).
Que bastí lo son ostau sus la presenta plaça deu pionièrs (Pioner Court) on b'ei mentavut uei.
Que's sap chic suber la soa vita. Que viscó a Michigan City de cap a 1779 on e ho arrestat per las autoritats coloniaus britanicas per'mor d'estar sospeitós de simpatias pro patriotas americanas. Qu'èra establit suu territòri de la futura Chicago de cap a 1790 e que viengó la soa proprietat en 1810 abans de mudà's entà Saint Charles, Missouri.


text:
Castèthnau de Manhoac
Castèthnau de Manhoac (Castelnau-Magnoac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e era region istorica de Bigòrra, qui's tròba suu Plan de Lanamesa. Administrativament, que's trapa en departament francés deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Memoriau deth Còs Franc Pomèr e deth 49au Regiment d'Infanteria
- Musèu deth Còs Franc Pomèr
- Collegiada e Musèu d'Art Religiós
- Plaça dera Porcau
Personalitats ligadas ara comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaut d'Ossat
- Maxime Dastugue
- Jean Melchior Dabadie de Bernet
- Familha dera Marca-La Marca, anciana familha nòbla de Bigòrra, installada despuish eth sègle XIVau en Castèthnau de Manhoac, en castèth dera Marca e en castèth vesin de Manent (Gers). Familha extinta ens mascles ath començament deth sègle XIXau.
Vida locau[modificar | modificar la font]
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Manhoac FC Club de rugbi


text:
Uèlh
L'uèlh (var. uelh, uòlh) es l'organ de la vision, es a dire qu'es l'organ que permet a un animal d'analisar la lutz per poder interagir amb lo sieu environament. L'uèlh detècta los fotons constitutius de la lutz al nivèl de la retina e los va transformar en senhals electrics que va mandar pel nèrvi optic fins al cortèx visual situat dins lo lòbe occipital del cervèl.
En foncion de las espècias, existisson diferents tipes d'uèlhs, de sensibilitats variadas, que van dels mai simples que detèctan pas que la lutz o la foscor, fins als pus complèxes (coma los uèlhs umans) que pòdon detectar formas e colors. La majoritat dels organismes complèxes, mamifèrs, aucèls, reptils, peisses, dispausan de dos uèlhs, que pòdon èsser situats sus un meteis plan, çò que permet de definir los imatges de forma tridimensionala (vision binoculara, pròpria dels umans); o sus de plans diferents, en obténer d'imatges separats (vision monoculara), coma a cò dels conilhs o dels camaleons.


text:
PERT
Lo metòde PERT (acronim en anglés per Program o Project Evaluation and Review Technique) o Tecnica de revision e evaluacion de programas, es un metòde convencional utilizat en gestion de projècte. Es censat èsser capable de representar e d'analisar de biais logic las tascas e lo malhum de las tascas de realizar dins un projècte. Es una aisina de gestion de la qualitat. Aquela tecnica es un modèl per l'administracion e la gestion de projèctes inventada en 1958 pel burèl dels projèctes especials de la marina dels Estats Units del Departament de Defensa dels Estats Units d'America dins l'encastre del projècte de missil balistic mobil lançat dempuèi un sosmarin. Aquel projècte èra una responsa dirècta a la crisi del Sputnik.
Lo diagrama PERT es una aisina de representacion grafica permetent de veire las sequéncias logicas d'activitats que cal realizar fins que s'acabe un procès productiu: un plan de trabalh, una accion, un programa, eca. Aquela aisina permet de realizar una planificacion complèta e ordenada de las accions, d'identificar las interrelacions logicas entre las diferentas activitats necessàrias e d'identificar los camins critics dins la realizacion d'un plan de trabalh.[1]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Bernard Roy, Conceptor en 1958 del Metòde MPM (desvolopat al sen de la Stat SEMA-METRA ) que presenta d'autres avantatges a respècte del sistèma PERT.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Organizacion scientifica del trabalh (OST)
- Diagrama de Gantt
- Gestion de la qualitat
- Diagrama de cicle
- Metòde de la cadena critica
- GanttProject, logicial liure permetent de realizar lo malhum de PERT
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Las tecnicas de planificacion
- (fr)Corses suls malhums PERT
- (fr)PDF suls malhums logics Comparason dels malhums PERT e PDM.
- (fr)Metòde MPM: Metòde dels potencials METRA (de Bernard Roy)


text:
Poilausic
Poilausic [1] (Puylausic en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens lo Comenge en Savés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa parroquiau, especimen interessant de l'arquitectura rurau, mes damb aparelh amagat peu son crespit ; crotz de procession d'argent sus arma de husta fin deu sègle XVIII, depausada au tresaur de Lombèrs.


text:
1571
Aquesta pagina concernís l'an 1571 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Desfacha e destruccion de la flòta otomana per una coalicion navala gropant la màger part dei poissanças crestianas — franc de França aliada ais Otomans — a Lepanta. Maugrat lo remplaçament rapide dei naviris perduts, lei pèrdas otomans (30 000 òmes sovent experimentats) entraïnèron una demenicion importantas de la capacitat militara de l'Empèri dins lei decennis seguents.


text:
Matrioshka
Ua matrioshka (deu rus MaTpëшka) qu'ei ua monaca russa tradicionala de husta ; mei exactament que's tracta d'ua seria de monacas de talha descreishenta on las mei petitas e caben dehens las mei granas qui s'obreishen au lor miei. Sola la mei petita qu'ei hèita d'un tròç plen e massiu de husta e non s'obreish pas.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom rus MaTpëшka que vien deu diminutiu deu prenom femenin MaTpëHa ("Matriona").
Istòri[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar un deus simbòls iconografics màger de Russia, la purmèra matrioshka que ho realizada solament a la fin deu sègle XIX : virada au torn peu hustèr Vasily Zvyozdochkin e ondrada peu pintre Sergey Malyutin. Qu'èra compausada de 8 monacas, la purmèra representant ua paisana russa dab lo son vèu e gahant un hasan dens ua man, e la darrèra, un nenet. La hont d'inspiracion que seré estada ua monaca japonesa.
Aqueste joguet que ho presentat a l'Exposicion Universau de 1900 a París on e's ganhè ua medalha de bronze. D'ara endavant, la produccion que's generalizè.
Uei qu'ei un article corrent proposat aus toristas dab divèrsas formas e tematicas. Ua varianta hèra correnta qu'ei la seria dab la succession deus capdaus istorics rus e sovietics.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mannevillette es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Aquela municipalitat a situat sul marge drech de la Seine, a una quinzena de quilomètres del Havre, en lo costat de Montivilliers.
Cette commune est située sur la rive droite de la Seine, à une quinzaine de kilomètres du Havre, dans le canton de Montivilliers.
Mannevillette
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Fuissé
Fuissé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a dètz quilomètres a l'oèst de Mâcon en los monts del Mâconnais, fleuron del crus del Pouilly-Fuissé #que lo vilatge li a donat a el lo sieu nom en i associant aquel del masatge caseriu de Pouilly situat a proximitat.
Situé à dix kilomètres à l'ouest de Mâcon dans les monts du Mâconnais, fleuron du cru du Pouilly-Fuissé auquel le village a donné son nom en y associant celui du hameau de Pouilly situé à proximité.


text:
La Chapelle-Monthodon
La Chapelle-Monthodon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement, La municipalitat #aver per nom latin "Capèla ad montem Odonis", littéralement "la Capèla al Mont Odon". Lo darrièr senhor #èsser çò pòrti de Bouillon.
Anciennement, la commune eut pour nom latin "Capella ad montem Odonis", littéralement "la Chapelle au Mont Odon". Le dernier seigneur fut le duc de Bouillon.


text:
Mont Rushmore
Lo Mont Rushmore se situa a Keystone, dins l'estat american del Dakota del Sud. Representa las caras, escalpradas dins lo granit, dels quatre presidents dels Estats-Units que mai an marcat l'istòria d'aqueste país: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt e Abraham Lincoln (de la man esquèrra a la drecha).
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste mont pòrta lo nom d'un avocat nòvayorkés qu'èra vengut visitar aquesta region de Dakota del Sud, a ras de Rapid City, dins los Black Hills (los trucs negres). L'escultura que se situa a 1740 mètres de nautor mesura 18 mètres de naut. Foguèt entamenada en 1927 per Gutzon Borglum escultor qu'aviá en aquel temps 60 ans, e èra un ancian escolan de Rodin. Pasmens lo 31 d'octobre de 1941 se moriguèt e calguèt que son filh Lincoln Robinson-Borglum contunhèsse l'òbra del paire. La poguèt acabar 14 ans aprèp la debuta del trabalh.
Aquesta idèa d'un memorial, suggerida en 1923 per Doane Robinson, que vendriá puèi lo director de la Societat Istorica del Dakota del Nòrd, foguèt aprovada pel govèrn federal e l'Estat en 1925 amb la tòca d'atirar de toristas dins una region en dificultat per tal de potenciar l'economia dels Blacks Hills.
Aqueste memorial es gerit pel servici dels pargues nacionals dels Estats Units.
Aqueste monument tras qu'espectaclós, serviguèt d'encastre a de filmes nombroses, de publicitats e representacions de tota mena. Al cinèma, son utilizacion mai famosa n'es la sequéncia finala de North by Northwest d'Alfred Hitchcock en 1959, amb Cary Grant, James Mason e Eva Marie Saint.
Influéncias[modificar | modificar la font]
- Dins lo manga/anime Naruto, lo vilatge de Konoha ten de caras gigantas escalpradas dins una montanha que representan los ancians Hokage, coma sul mont Rushmore.
- Dins l'adaptacion en filme live de Richie Rich, la famille Rich fa copar al lasèr una mena de mont Rushmore amb las caras del paire, de la maire e del filh. La sequéncia de l'accion finala se debana aquí.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) National Park Service: Mount Rushmore National Memorial
- (en) La construccion de las esculturas sul mont Rushmore
- (en) Galariá fotografica del pargue Rushmore
- (en) Fòto satellit de Google Maps
- (en) Ficha de l'endrech sul sit UNEP-WCMC


text:
1780
Aquesta pagina concernís l'an 1780 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après doas reviradas en 1778 e en 1779, lei Francés capitèron de desbarcar un còrs expedicionari sus lo continent. D'aqueu temps, lei Britanics avián obtengut dos succès importants a Charleston (29 de març - 12 de mai) onte capturèron mai de 5 000 insurgents e a Camben (16 d'aost) onte mai de 2 000 Estatsunidencs foguèron tuats, bleçats ò capturats. Pasmens, a la fin de l'annada, Washington capitèt de destrurre un còrs de milièr de soudats anglés a Kings Mountain (7 d'octòbre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Ipolit Bochard, marin provençal, corsari en Argentina contra los espanhòls (m. 1837)
- 20 de mai - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (m. 1845)
- 26 de decembre - Mary Fairfax Somerville, matematiciana e astronoma escocesa (m. 1872)


text:
Teoria dels nombres
Tradicionalament, la teoria dels nombres es la branca de las matematicas puras que s'ocupa de las propietats dels nombres enters. Atal dins d'aquesta part de las matematicas s'estudian conceptos coma la divisibilitat, los nombres prims, máxim común divisor, mínim común múltiple, relacions d'orden, etc.
La disciplina amanecièt per ocuparse d'una clase mai amplia de problemas que surgiron naturalament de l'estudi dels nombres enters. La teoria dels nombres se pòt subdividir en varis camps, d'aquerde amb los metòdes que s'usan e de las questions que son investigadas, que son:
- Teoria elementària dels nombres: fa servir solament los metòdes elementaris de l'aritmetica per la verificacion e comprobacion de las propietats essencialas de l'ensemb dels nombres enters e en particular las propietats dels nombres prims;
- Teoria analitica dels nombres: utiliza l'análisis reala e análisis compleja, especialament per estudiar las propietats dels nombres prims;
- Teoria algebrica dels nombres: fa servir álgebra abstracta avanzada (álgebra moderna) e estudia los nombres algebrics;
- Teoria geometrica dels nombres: utiliza metòdes geometrics, algebrics e analitics;
Somari
Sus la teoria elementària dels nombres[modificar | modificar la font]
Lo primièr contacte amb la teoria dels nombres es a través de la teoria elementària dels nombres. A través d'aquesta disciplina se pòdon introducir propietats pro interesantes e notables dels nombres enters, maires, qu'en èsser propostas coma questions per èsser resolvidas, o teoremas per èsser ensalhats, son generalament de difícil solucion o comprobacion. Aquestas questions son ligadas basicament a tres tipes d'investigacions, a saber:
- Estudis especifics sus las propietats dels nombres prims;
- Investigacion d'algoritmes eficientes per l'aritmetica basica;
- Estudis sus la resolucion d'ecuacions diofantinas;
Aquestas questions directament ligadas per l'estudi de l'ensemb dels nombres enters e lo seu subensemb format pels nombres naturals.
La títul d'ilustracion, qualques dels fòrças problemas que si pòdon focalizar dins aquestas tres áreas de la teoria elementària dels nombres son comentats la continuacion:
Propietats dels nombres prims[modificar | modificar la font]
Teorema d'Euclides[modificar | modificar la font]
- "Existe una cantitat infinita de nombres prims"
Conjetura de Goldbach[modificar | modificar la font]
- "Se pòdon expresar los nombres pares, màgeres que 2, coma la suma de doas nombres prims?" aquesta es conjetura de Goldbach
- formulada en 1746 e fins a uèy pas ensajada, a pesar d'èsser verificada per nombres de l'orden de fins a 4*10^14.
¿Cuántos nombres prims terminan amb lo dígit 7? Serían infinitos? Dels 664579 nombres prims menores que 10 milhones, los que terminan en 1, 3, 7 e 9 son, respectivament, 166104, 166230, 166211 e 166032. Aqueste correspond a 24.99%, 25.01%, 25.01% e 24.98% del total de nombres prims. Que sugier esto?
Ay infinitos pares de nombres nomenats prims gemels: nombres prims que diferen un de l'autre solament en doas unitats, coma (3 ; 5), (71 ; 73) o (1000000007; 1000000009)?
Algoritmos eficientes per l'aritmetica basica[modificar | modificar la font]
Fum de las modernas aplicacions que del camp de la criptografia (codificacion destinada a generar, almacenar o meteis transmitir - per exemple, per telefonia o mai especificament per l'Internet) - informacions secretas o confidencialas de maneras seguras, dependen d'algunas de las propietats dels nombres enters e dels nombres prims. Çaquelà las aplicacions aritmeticas envolvendo las propietats dels nombres enters son directament relacionadas amb la capacitat de resolver doas problemas fondamentals:
- lo problema del test per verificar si lo nombre es primo;
- lo problema de la descomposicion en fatores prims;
Aparentement son problemas de solucion simple, que se fan complejs quand se pasa a trabalhar amb numerals de decenas o meteis centenas de dígits.


text:
Milgranièr
Lo milgranièr (var.miugranier) (Punica granatum) es un arbre fruchièr de la familha de las Lythraceae, cultivat dempuèi la mai nauta Antiquitat per los seus fruches comestibles (las milgranas) e per las seuna qualitats ornementalas de la seunas grandes flors.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es un pichon arbre de portada arbustiva de las regions mediterranèas que pòt s'auçar a 6 m de naut. Pòt viure fins a 200 ans mas es mai productiu pels fruches dins los 20 primièrs ans de fructificacion.
La rusca es gris burèla e a tendéncia de se cretar e s'escaumar amb l'adat.
Las seuna fuèlhas caducas son oposadas e mesuran 3 a 7 cm de long sus 1 a 2 cm de larg. Dins qualques regions, arriba que l'arbre pèrda pas las fuèlhas en ivèrn.
Las seunas flors roge viu mesuran 3 cm de diamètre.
Los seus fruches, las milgranas, contenon en mejana 600 granas chucosas.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Es una espècia originària d'Asia occidentala (Turquia, Iran, Iraq, Azerbaitjan, Afganistan, Paquistan, Armenia), e benlèu la peninsula Aràbia, e tanben lo nòrd d'Africa.
Se cultivada dins totes los continents dins de zonas temperadas caudas : Bacin Mediterranèu, Orient Mejan, China, Sud Èst dels Estats Units d'America, Chile, Argentina.
Cultura[modificar | modificar la font]
. L'espècia soòrta la secada e de breus periòdes de galada (fins a -15 °C) mas preferís los climas secs. En zona umida, lo milgranièr fructifica pas plan, perque a besonh de fòrtas calors pendent tot lo periòde de fructificacion, senon es atacat per de malautiás fungica que capita pas.
Propagacion[modificar | modificar la font]
Lo milgranièr se reproduís pas fidelament par semenasons e supòrta pas plan l'empèut o per probaina. Se lo proprga doncas mai sovent per porreta en copant en ivèrn de rama de l'an d'una longor de 30 a 40 cm. Se lèva le borron terminal e banhant la bas d'auxina puèi se planta dirèctament en tèrra daissant despassar pas que 3 uèlhs fòra.
Varietats[modificar | modificar la font]
Existís fòrça cultivars de milgranièrs coma:
- 'Wonderful' : originari de Florida, ideal per far de chuc, fòrça fertil, abondant en Califòrnia.
- 'Sweet' : lo fruch demòra un pau verd quitament madur mas fòrça sucrat. L'arbre es fòça ornemental, fructifica jove e abondentament.
- 'Nana' : Varieta nana utilizada pels bonsaïs.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las flors frescas del milgranièr son utilizadas en infusion contra l'asma. La rusca del fruch es utilizat contra la dessentèri e la rusca de la camba e dels fruches es utilizada coma Planta tintoriala. La rusca de las racinas combat lo tenià.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marin en arpitan (Marin en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
La vila de Marin es una municipalitat situada en lo Chablais francés.
La ville de Marin est une commune située dans le Chablais français.
Marin
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Los Auténticos Decadentes
Los Auténticos Decadentes qu'ei un grop de varietat argentin fondat en 1986. Qu'interpreta mei que mei ritmes de ska mes tanben de cumbia. Qu'a coneguda ua carriera prestigiosa en Argentina e tanben dens la resta d'America Latina on es regularement audit en boita de nueit. Qu'a tanben jogat dens grans estadi de fotbòl e dab artistas internacionau com Manu Chao.
Enter los sons títols mei famós que's pòt mentàver : "Corazón", "Loco (Tu Forma de Ser)", "Entrega el Marrón", "El Murguero", "Los piratas", "La guitarra", "Vení Raquel".


text:
Inanna
Inanna èra la divessa protectritz de la ciutat d'Uruk dens la Mitologia sumeriana. Divinitat de l'amor, de la guèrra, de la natura e de la feconditat e de la fertilitat. Aguèt almens sèt temples en Sumèr, que lo màger (lo temple d'Eanna, dedicat a Inanna e a Anu) a Uruk. Ligada a l'estela del matin (Vènus). Foguèt associada a la divessa grèga Afrodita e a la divessa fenícia Astartè. Demest los akkadians foguèt coneguda coma Ishtar. Es filha de Nanna (Sin en akkadian) (dieu de la Luna) e de Ningal (la dòna granda, la Luna). Èra la sòrre bessona d'Utu, conegut en akkadian coma Shamash. Son companh èra Dumuzi (miègdieu e eròi d'Uruk). Protagonista de mantun mite, coma la « Davalada a la tèrra sens retorn (Irkalla) ». La sacerdotessa Enkheduanna, filha del rei Sargon d'Akkad, li adrecèt tres poèmas venent atal la primièra escrivana coneguda.


text:
Oloturia
Una oloturia es un animal invertebrat, del còrs mòl e oblong, de simetria radiala, de la pèl rugosa, possedissent un cercle de tentaculs altorn de la boca. Tanben es apelada congombre de mar.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 158140 Holothuroidea de Blainville, 1834 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Holothuroidea (en)
- Referéncia NCBI : Holothuroidea (en)


text:
Egocentrisme
L'egocentrisme (del latin ego, "ièu", e "centre") es una actitud psicologica que l'individú se considèra al centre de l'univèrs e dona valor a las causas per tant que li son d'utilitat pròpria; tanben, es incapable de se plaçar al luòc de l'autre per considerar la realitat dempuèi alà. Dins un sens mai larg, es egocentric aquel que considèra que son punt de vista e sos interèsses son pus importants qu'aqueles dels autres.
Psicologia[modificar | modificar la font]
Aquel concèpte foguèt utilizat pel psicològ soís Jean Piaget per senhalar l'incapacitat dels enfants de diferenciar lo seu pròpri punt de vista d'aquel dels autres. A la diferéncia del lengatge de comunicacion basat sus la dualitat question/responsa, sus la critica, sus la demanda, la menaça o sus totes los elements interaccionals, lo lengatge egocentric representa prèp dels tres quarts dins lo lengatge infantil pendent lo periòde d'edat comprés entre tres e sièis ans, acompanhat d'activitats solitàrias e de jòcs simbolics ont los mainatges fan de monològs o imitan las frasas realizadas per el meteis o pels autres.
Un altre aspècte de l'egocentrisme se vei amb la frequéncia elevada del mot "ièu" dins lo lengatge infantil, que se trapa mai dins las conversacions entre los mainatges que dins las conversacions entre los enfants e los adultes.
Lo lengatge egocentric se pòt trobar tanben dins la fasa adulta, quand òm se deu d'afrontar una situacion particularament dificila, o completament inesperada o dins de circonstàncias euforizantas.
Distincion[modificar | modificar la font]
L'egocentrisme se rapròcha de la megalomania e del narcissisme. L'egocentric s'ocupa en primièr de sa persona e pensa qu'es la premièra ocupacion dels autres. Al contrari de l'amor pròpri, l'egocentric s'ama pas coma es mas coma pareis èsser cap als autres, pensa qu'es l'unica causa del bonaür o del malur dels autres. L'egocentric se pòt veire coma salvador, tiran o martir d'aqueles que lo rodejan.
Atal l'egocentrisme diferís de l'egoïsme que paradoxalament, l'egocentric se preocupa fòrça dels autres (pasmens que los aime) perque s'estima segon la gaita e lo jutjament dels autres.
A l'opausat, l'allocentrisme es la tendéncia de far d'autrú lo centre de l'univèrs.


text:
Kenpo
Kenpo es lo nom descriptiu de divèrsas arts marcialas japonesas amb oríginas chinesas. Servís tanben per çò ne desriure d' autras arts marcialas ibridas creadas en tot s'inspirar d' ambedoas meteissas tradicions.
Lo kenpo se ne practica tant amb còps de punh o atemi coma pautals o còps de pè e autras tecnicas de lucha.
Originas e naissença[modificar | modificar la font]
Estils mai coneguts[modificar | modificar la font]
- Kenpo american
- Kajukenbo
- Shorinji kenpo o kenpo de Shaolin
- Kenpo tai jutsu
- Tracy kenpo
- Kenpo jiu-jitsu
- Kenpo Kai
e ca


text:
Mezozà
Una mezozà (en ebrieu: מזוזה; plural: "mezozòt" מזוזות) es un tròç de pergamin contengut dins un estug (de fust o plastic, mas tanben de metal o de veire), fixat pel dormant drech d'una pòrta. Plan familhas la botan pas qu'a la pòrta principala de l'ostal (apartaments compreses), mas d'unes josieus praticants la fixan sus totes los dormants de pòrta de l'ostal, levat las salas de banhs, los dressings, o autres membres utilitaris.
Pel ròl de pergamin son inscriches tròces del Tanakh, eissits del Shemà Israèl, que rapèlan los comandaments de la mezozà (libre del Deuteronòmi): lo primièr passatge del Shema (versets 6:4 a 6:9), e lo segond (versets 11:13 a 11:21). Lo quite estug es pas necessari al compliment de la mitsvà


text:
Sundhouse
Sundhausen en alemannisch (Sundhouse en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sundhouse a situat al mièg del Ried, entre lo Ill e lo Rhin a aperaquí cinc quilomètres a panatòri d'ausèl del fleuve, en la plana de Alsace sul marge oèst del Rhin, a l'èst de Sélestat. Sundhouse #Qu'es un gròs bourg agricòla a situat a la separacion dels grands aisses viaris, mas representa malgrat aiçò un centre economic pro important. L'altitud del vilatge vària entre 167 e 168 mètres. Lo climat es continental amb ivèrns fòrça freds e dels estius fòrça cauds.La region es humide,e s'i amassada sovent de la bruma a la prima e a la tardor. La region èra antany sujette a de nombrosas inondacions. Mas dempuèi la regulacion del Rhin las inondacions son vengudas mai escassas. La municipalitat se tròba a pauc près a équidistance de Estrasburg al nòrd e de Mülhausen al sud. Lo pòble fa partida del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein.Los abitants an trucat los Sundhousiens.
Sundhouse est situé au milieu du Ried, entre l'Ill et le Rhin à environ cinq kilomètres à vol d'oiseau du fleuve, dans la plaine d'Alsace sur la rive ouest du Rhin, à l'est de Sélestat. Sundhouse qui est un gros bourg agricole est situé à l'écart des grands axes routiers, mais il représente cependant un centre économique assez important. L'altitude du village varie entre 167 et 168 mètres. Le climat est continental avec des hivers très froids et des étés très chauds.La région est humide,et on y rencontre souvent du brouillard au printemps et à l'automne. La région était autrefois sujette à de nombreuses inondations. Mais depuis la régulation du Rhin les inondations sont devenues plus rares. La commune se trouve à peu près à équidistance de Strasbourg au nord et de Mulhouse au sud. Le village fait partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein.Les habitants sont appelés les Sundhousiens.


text:
Bodega
La Bodega o Craba es una sansonha tradicionala occitana fargada amb una pèl de cabra entièra que fa resèrva d'aire. Lo jogaire o bodegaire bufa dins lo bufet per conflar la bodega e l'aire va s'escapar per lo graile que ten una anca dobla, e per la bonda, tudèl long amb una anca simpla e que se pausa sus l'espatla del bodegaire.
Aquel instrument es tradicional en Lengadòc: dins la Montanha Negra, dins los monts de La Cauna e del Somalh. Aviá gaireben desaparegut al començament del sègle XX , mas dempuèi qualques annadas viu una respelida ambe lo revelh de las musicas tradicionalas popularas e d'unes gropes coma Montanha Negra o La Talvera.
Cada mes de julhet, a Masamet dins Tarn se debana un festenal avodat a aquel instrument.


text:
Sciéncias naturalas
Lei sciéncias naturalas son de sciéncias qu'an per objècte l'estudi de la natura. Lei sciéncias naturalas estúdian leis aspèctes fisics, non umans dau mond.
Coma grop, lei sciéncias naturalas se desseparan dei sciéncias socialas, d'un costat, e deis arts e umanitats de l'autre.
Lo tèrme sciéncia naturala es tanben emplegat per diferenciar la "sciéncia" vista coma una disciplina que seguís lo biais scientific, e "sciéncia" vista coma un ròdol de conoissença en generau, coma lei sciéncias informaticas, o tanben la sciéncia de la teologia.
Sciéncias naturalas:


text:
Segonda Guèrra Indopaquistanesa
La Segonda Guèrra Indopaquistanesa se debanèt d'aost a setembre de 1965 entre Índia e Paquistan. Foguèt entraïnada per d'infiltracions de soudats paquistanés per causar una revòuta de la populacion de la zona indiana de Cachemire e lo refús d'Índia d'organizar lo referendum sus lo futur de la region previst per leis acòrds signats après la guèrra de 1947-1948. Inicialament limitat au Cachemire, lo conflicte s'estendèt rapidament sus tota la frontiera entre lei dos estats. China menacèt d'intervenir còntra Índia e leis Estats Units d'America menacèron d'intervenir còntra China. Aqueu risc d'escalada dau conflicte permetèt la dubèrtura de negociacions e Índia e Paquistan acceptèron un retorn ai posicions de 1949.


text:
Djehoti
Djehoti (egaument aperat Tòt en grèc) divinitat de l'antiquitat egipciana. Lo son nom en egipcian qu'ei en vertat Djehoti (la dusau linha de ieroglifs deu tablèu juson que muisha, d'esquèrra a dreta, las letras Dj-H-O-T-I predent lo darrèr ieroglif qui ei lo determinatiu per aqueth "diu"). Djehoti qu'ei representat dab un còs d'òmi e un cap d'ibis e tanben representat devath la forma d'un baboin. Qu'ei lo diu deu temps e de l'escritura.
La mitologia egipciana que conta qu'aurè balhada l'escritura aus òmis.
Que conta tanben que, Ra be maudiguè lo maridatge de Mut dab Geb en los deishant pas aver cap mainatge. Djehoti, alavetz, que hè aus dats dab Khonso, diu de la lua, e que ganhè en bèth li demandar de hornir cinc dias au calendari (los dias aperat epagomènes) qui la malediccion n'avèva pas mei cap ehèit. Atau que vadón los quate hrairs Isis, Neftis, Osiris, e Seth.
Djehoti, a maugrat d'estar deu costat deu ben, qu'ei l'arbitre deus dius e qu'ei present dens las representacions deu jutjament deus morts per escríver (activitat inventada per eth medish)la resulta de la pesada deus còrs.
Aquesta relacion dab la paraula, la coneishnça e l'escritura que hè aue los grècs e l'associassin dab lo lor diu Ermès en lo bèth batejar batejar Ermès Trismegist. Qu'ei per aquesta rason que nomèn la vila deu son màger temple Ermòpolis. Per'mor d'aquò, en Occident, Dehoti/Tòt qu'ei associat dab l'ermetisme.


text:
Guyana
Guyana es un país al nòrd de l'America del Sud que confronta Surinam a l'èst, Brasil al sud e Veneçuèla a l'oèst. Al nòrd es bordat per la Mar Cariba. Sa capitala es la vila de Georgetown.
Lo gentilici es guyanés -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'arribada dels europèus, la region de l'actuala Guyana foguèt abitada per de tribús arawak e caribas, que la sonèron Guaiana, que significa "tèrra de fòrça aigas". Los arawks e los caribas èran de nomadas organizats en familhas de 15 o 20 membres, e vivián de la caça e de la pesca. A l'arribada dels europèus en Guyana i aviá 500 000 abitants. Demòran uèi près de 45 000 originaris, dividits en nòu grops etnics; que sonque sèt mantenon la siá identitat e la siá cultura tradicionala.
Los olandeses comencèron d'explorar e de s'installar en Guyana a la fin del sègle XVI, seguits dels angleses. Ambedós comencèron de comerciar amb los pòbles indigènas locals. La Companhiá Olandesa de las Índias Occidentalas establiguèt una fortalesa a Kyk-over-al en 1616-1621 en çò que sonèron lo Comtat d'Essequibo. De temptativas de colonizar fracassèron al dedins, e los europèus s'establiguèron en la còsta a intervengudi dels ans 1700, on creèren de plantacions trabalhadas per d'esclaus africans. Las produccions principalas èran lo cafè, lo coton e lo sucre, en se convertint aqueste en la culhita principala. Malgrat tot, la qualitat del sòl èra paura.
En 1796, la colònia olandesa foguèt presa pels angleses, qu'avián començat abans un entratge massís d'esclaus. En 1763, l'african Cuffy (actual eròi nacional), dirigiguèt una rebellion que foguèt violentament reprimida.
Los esclaus que s'escapavan de las plantacions anavan viure dins las seuvas, amb los indigènas. La mestissatge racial e cultural donèt origina als aperats negres cimarrones. A aquestes grops s'ajustèron los chineses, javaneses e indians, portats pels angleses coma man d'òbra de jos prètz.
Los ideals independentistas atenguèron se canalizar tre 1950 amb lo Partit Popular Progressista (PPP); un programa d'independéncia nacionala e de melhoraments socials, e a tèrme long, de transformacion socialista de la societat. Lo meteis foguèt menat a tèrme per Cheddi Jagan per tres periòdes successius a la carga de primièr ministre (1953-1961).
Après ans de granda violéncia, la Grand Bretanha reconeguèt l'independéncia de Guyana lo 26 de mai de 1966 dins la Commonwealth.
Politica[modificar | modificar la font]
Guyana es una republica parlamentària. Lo president es pas elegit dirèctament per la populacion: los partits politics designan un líder, que serà lo president se lo partit ganha las eleccions legislativas.
Lo Parlament a una cambra de 65 membres, 53 elegits de forma proporcionala, e 12 elegits dins los conselhs regionals.
Geografia[modificar | modificar la font]
En se trobant sus la linha de l'Eqüator, Guyana a un clima tropical e de temperaturas que vàrian pas fòrça a l'entorn de l'an. L'an a, en general, doas sasons de pluèja, de decembre al començament de febrièr e de la fin d'abril a intervengudi d'agost.
Lo país pòt èsser dividit en 4 regions naturalas: la plana del litoral, seguida per una region de monts d'arena blanca e d'argila que concentra las ressorsas mineralas del país, la region del bòsc tropical al centre, e la savana al sud.
Lo punt pus naut del país es lo Mont Roraima, situat dins la frontièra amb Brasil e Veneçuèla, a 2739,3 m d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Guyana