text:
Província romana
Las províncias romanas son, fins a la Tetrarquia vèrs 296, las mai grandas divisions administrativas de la Roma antica en defòra de la peninsula italiana. Son, mai sovent, dirigidas per un governador.
Roma convertiguèt en províncias, los territòris conquistats. La creacion d'aquel conglomerat, geografic e politic culmina al temps d'August (sègle I), que, aprèp fòrça guèrras civilas, establís un novèl regim: lo Principat, que s'acabarà en empèri. Amb el comença una epòca relativament pacifica, durant la quala, se fa la difusion de la civilizacion romana sus tots los territòris conquistats. Los Emperaires posteriors a August acabarèron de configurar l'empèri. En l'an 117, l'empèri coneguèt son extension maximala amb las conquistas de Trajan. En aqueles moments, èra devesit en 50 províncias.
Las invasions e la situacion de l'empèri necessitèron una reorganizacion administrativa, al temps de Dioclecian, en 284 :
- Al nivèl inferior, las províncias.
- Al nivèl intermediari, las diocèsis, del nombre de 12, regropant las províncias
- Al nivèl superior, las prefecturas, del nombre de 4, regropant las diocèsis.
L'Empèri Roman se devesiguèt definitivament a la mòrt de Teodòsi I lo Grand (395), en Empèri Roman d'Occident e Empèri Roman d'Orient.


c: text/html

text:
Esquèma simplificat de la Destruccion Mutuala Assegurada.
La Destruccion Mutuala Assegurada es una doctrina d'estrategia militara e de seguritat nacionala desvolopada sus la Guèrra Freja per mantenir la patz entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. Èra basada sus la possession d'un arsenau nuclear fòrça important e de mejans de deteccion dei tirs de missils. Ansin, s'un país atacava l'autre, l'ataca èra detectada tre lei premierei minutas permetent d'organizar una repòsta massiva avans l'explosion dei premiers missils mandats per lo país entraïnant lo conflicte. Ansin, dins totei lei cas, la guèrra s'acabarà per la destruccion totala e la desfacha dei dos país. L'objectiu d'aquela politica èra donc d'empachar una guèrra nucleara ofensiva en causa dei riscs encorreguts.
A l'ora d'ara, aquela estrategica constituís totjorn la doctrina principala d'utilizacion de l'arma nucleara que l'enemic probable sigue conegut, per exemple dins lo cas de Paquistan e d'Índia, o non dins lo cas deis autrei poissenças nuclearas oficialas. Lo cas d'Israèl, possessor non declarat de l'arma nucleara, es mau definit.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Massa
La massa es la proprietat dels objèctes fisics que mesura la quantitat de matèria dins un objècte. Es un concèpte fondamental de la mecanica. Dins lo Sistèma Internacional d'Unitats, se mesura la massa en quilogramas.
L'unitat de basa de la massa es lo quilograma (kg) e non pas lo grama (g). S'utiliza tanben la tona, que val 1000 kg, e l'unitat de massa atomica.
Lo mot massa pòt remandar a dos concèptes:
- La massa inerciala es una mesura de l'inercia d'un objècte, qu'es sa resisténcia a cambiar son estat de movement quand es somesa a una fòrça. Un objècte amb una massa inerciala febla càmbia son movement aisidament, mentre qu'un objècte amb una massa importanta non.
- La massa gravitacionala es una mesura de la fòrça d'interaccion d'un objècte amb la gravitat. Dins un meteis camp gravitacional, un objècte de massa gravitacionala mendre es somés a una fòrça mendre qu'un objècte de massa superiora (d'unes còps que i a, aquesta quantitat es confonduda, abusivament, amb lo pes, qu'en un luòc donat, li es proporcional).


text:
Organizacion deis Estats Americans
L'Organizacion deis Estats Americans es una organizacion internacionala que gropa lei país dau continent american per favorizar la solidaritat e la cooperacion regionalas entre leis estats membres. Es basada a Washington.
Foguèt creada en 1948 au començament de la Guèrra Freja opausant leis Estats Units d'America a l'Union Sovietica. Ansin, dins lo corrent d'aqueu periòde, son ròtle principau èra de luchar còntra l'expansion dau comunisme sota la direccion de Washington. Per exemple, permetèt de legitimar d'iniciativas estatsunidencas còntra lei regimes comunistas de la region (Cuba, Granada...). En revènge, la solidaritat regionala conoguèt un limit important en 1982 quand leis Estats Units sostenguèron lei Britanics durant la guèrra dei Malvinas. Dempuei la fin de la Guèrra Freja en 1991, l'organizacion a conegut divèrsei transformacions ambé la demenicion de l'influéncia estatsunidenca (reintegracion de Cuba en 2009 per exemple) e son ròtle es d'ara endavant mai conforme a seis objectius iniciaus.


text:
Assessòre e da sopòrt tecnic as Bailies, Conselhs Comarcaus e d’autes institucions en tot çò que tòque a condicionament de camins e vies de comunicacion.
Da sopòrt ath Servici de Vies e Òbres ena redaccion de projèctes e direccion d’òbres d’amelhorament deth hilat viari provinciau.
Gerís eth Laboratòri Provinciau que, per miei de diuèrsi tipes d’ensags, contarròtle era qualitat des òbres de rotes
Responsable
Antonio Fernández
Cap deth Servici d’Infrastructura Viària
Rambla de Ferran 18
Telefon: 973 704 387
Fax: 973 245 873
afernandez@diputaciolleida.cat
© Diputació de Lleida - Avís legal - Accessibilitat - Contacte - Politica de cookies


text:
1755
Aquesta pagina concernís l'an 1755 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'insureccion còntra la Republica de Gènoa. Pasmens, lo movement prenguèt un aspèct novèu ambé la proclamacion de l'independéncia de l'illa per lo generau Paoli. D'institucions modèrnas foguèron rapidament creadas ambé la redaccion d'una constitucion, l'adopcion dau sufragi universau (masculin e probablament femenin) ò la fondacion d'una universitat (a l'origina de l'Universitat de Corsega actuala). Una Dieta formada de deputats elegits per un mandat de tres annadas foguèt creada per dirigir la Republica .
Portugal[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de novembre, se debanèt un tèrratrem poderós (magnitud entre 8,5 e 9) en Lisbona qu'entraïnèt un tsunami e d'incendis. Aquò entraïnèt la destruccion de la quasi-totalitat de la capitala e un nombre de victimas estimat entre 50 000 e 70 000. Lo rèi e son govèrn qu'èran pas en vila subrevisquèron e Sebastião José de Carvalho e Melo organizèt rapidament lei secors (avitalhament, enterrament dei mòrts, mobilizacion de l'armada per defugir lei pilhatges). Lo rèi e son ministre decidèron tanben de reünir una còla d'engenhaires e d'arquitèctes per rebastir la vila d'un biais modèrne.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt de malautiá dau negus Iyasu II (1730-1755). Son rèine veguèt lo declin accelerat de l'autoritat reiala en fòra de la region de Gondar. D'efècte, en 1755, Begemder e Gojdam èran de vassaus fòrça autonòms, Choa e Lasta èran de vassaus nominaus totalament autonòms e Tigre èra de facto un estat independent ambé la sieuna diplomacia. Son fiu Iyoas Ièr li succediguèt. Un conflicte acomencèt rapidament entre leis emperatritz Mentewab, frema dau negus Bekaffa (1721-1730), que teniá un ròtle primordiau dins lo govèrn dempuei 1730 e Welete Bersabe, frema d'Iyasu II que revendicava la regéncia segon lei tradicions etiopianas. Lei doas emperatritz mobilizèron d'armadas importantas a l'entorn de Gondar mai, per defugir una guèrra civila, Mentewab demandèt finalament l'arbitratge dau ras de Tigre Mikael Sehul. Lo ras prenguèt lo contraròtle de la capitala e veguèt son ròtle se renfòrçar gràcias au sostèn de Mentewab.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament de la campanha còntra lei [[Jungars], consequéncia de la crisi de succession de 1752 entre lei princes Dawachi e Amursana. Aprofichant la demanda d'ajuda dau segond per sometre un pòble fòrça agitat, l'emperaire Qianlong mandèt una armada dirigida per lo generau Zhaohui e sostenguda per Amursana e divèrsei caps ostils a Dawachi. Après una tiera d'escaramochas, lei Chinés agantèron lo còr dau territòri jungar e Dawachi foguèt obligat de capitular.
Dins aquò, l'objectiu vertadier de l'emperaire èra pas restablir Amursana mai d'estendre l'influéncia chinesa vèrs l'oèst. Ansin, per s'assegurar lo contraròtle de la region e afeblir lei Jungars, Qianlong nomèt quatre khans — egaus entre elei — per lei dirigir sota sa senhoriá. Dawachi e Amursana faguèron partida dei khans. Aquò mau contentèt Amursana que revendicava la totalitat dau poder (→ 1756).
Arts[modificar | modificar la font]
Filosofia[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Discors sus l'origina e lei fondaments de l'inegalitat entre leis òmes dau filosòf Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Autre obratge centrau de la pensada de Rousseau ambé lo Contracte sociau, aqueu tèxte depintèt l'estat de natura pròpri a la filosofia de l'autor e presentèt la proprietat privada coma la fònt de totei leis inegalitats (→ 1762).
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geologia[modificar | modificar la font]
Après la destruccion de Lisbona per un tèrratrem, lo ministre portugués Sebastião José de Carvalho e Melo decidèt d'organizar una enquista sus lei causas e leis efècts dau fenomèn. Aquò es considerat coma l'acte de naissença de la sismologia.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premiera publicacion d'una teoria generala dau calcul de variacion escricha per lo matematician alemand Leonhard Euler dins son obratge intitulat Institutiones calculi differentialis (en occitan Tractat de calcul diferenciau).


text:
Dimècres, 16 d'octòbre de 2013, 03h00 Societat
Jornalet recebèt ièr dimars lo sagèl d’engatjament etic que l’autreja lo Conselh de l’Informacion de Catalonha (CIC). Aquel sagèl certifica l’independéncia e lo seriós d’aqueste jornal que sètz a legir.
Lo CIC velha per la qualitat d’informacion e per que los mèdias respècten lo còde etic e deontologic del Collègi dels Jornalistas de Catalonha. A tanben la foncion de canalizar las denóncias e d’arbitrar entre planhent e mèdia. Dins aquel sens lo CIC a gerit mai de 600 denóncias dempuèi sa fondacion en 1977.
_____
Vidèo: Roger Jiménez, president del CIC, presenta lo sagèl d’engatjament etic
Òsca! Felicitats!
Fa de ben dins l'occitanisme d'èstre rengraciat per lo siu trabalh. E sio ben content per tu Ferriòl de veire que lo tiu pacient e discret trabalh a permés a jornalet.com d'èstre remarcat. Es qu'un primier pas, que penso de segur que lo camin serà lòng, interessant e plen d'autres rescòntres motivants ! Una reconoishença ben ameritaa. Brau ! N'i aurà d'autras ne'n sio segur.
Jornalet.com es lo primier mèdia occitan interactiu. Gràcia a el, enfin los occitanistas de totas las sensibilitats de pòlon exprimir. A mai, per la siu gratuïtat, los occitans e quitament lo monde entier pòlon venir se demandar ce que se pensa en occitan ancuei e aüra. Un simple mot per vos dire : GRAND MERCéS JORNALET !
Felicitacions lo Ferriòl!
Aquesta recompensa es tiva abans de tot!
Òsca lo Jornalet ! Per aquel brave sagèl plan meritat atal per la qualitat de l'informacion e lo respèct de las idèias e de las personas. Nos cal contunhar lo camin del reviscòl de la lenga e de la cultura nòstras e non doblidar çò que disia CASTAN: "La pensada d' oc es totalament virada vèrs los autres, aquò es sa generositat ". De meditar a l'ora d'ara ...
Es una plan bèla causa pel jornalet d'aver recebut tal sagèl refortissent un pauc mai la seuna notorietat causa qu'encara li manca. En efecte ai ensejat fa qualques jorns de prepausar a la Wikipedia francesa una traduccion en francés de l'article "Jornalet" de la Wikipedia Óc, mas foguèt rejetat que lo critèri del refús de l'article prepausat èra la manca de notorietat.
Baste que vengan d'autra nòvas d'aquela mena! Òsca!
#2 Per ajudar financièrament Jornalet coma se l'amerita, i aurà l'associacion Los Amics de Jornalet. Escrivètz-me a http://opinion.jornalet.com/gerard-joan-barcelo/contacte
Òsca pel Jornalet-Gaseta occitana d'informacions per aquesta reconeisséncia de son professionalisme. Mas (per çò que ne sabi) lo Jornalet es subretot lo trabalh de lo que lo ten a jorn, valent a dire Ferriòl Mancip. Òsca a n'el. Cada jorn regreti de poder pas ajudar financièrament lo Jornalet coma s'a merita. O farai tanlèu que poirai. Lo Jornalet es una aisina de comunacion interactiva coma n'avem gaire. Lo cal ajudar a progressar. Participa del reviscòl nacional occitan.
Òsca ! Vos cal contunhar dins aquela dralha, que los occitans devon èstre fièrs de poder legir un jornal coma aqueste cada jorn e participar en escrivent d'articles o fasent de comentaris.
Aquò es subre plan.
Que visca occitània liure !


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 29 d’octubre de 2008
Hvala qu'ei probablament pregnanta e en bona santat
De l'elicoptèr deu Conselh Generau d'Aran, qu'an podut fotografiar l'animau de cap a Canejan après l'accident de caça qui sabem. Segon lo Conselh Generau, Hvala qu'ei en bona santat. Segon l'especialista de l'ors brun Guillermo Palomero, Hvala que s'a hicada tranquilla e, bona novèla, que seré pregnanta.
La causa mes bona que seré de la deishar en patz. Qu'ei acostumada a ivernejar de cap a Melles, en França, non luenh de Canejan. Que la deishen rejúnher la soa tuta e hèr lo(s) son(s) petit(s) acerà !!!
Lo Conselh aranés qu'a prevengut que serà mauaisit de la capturar a causa deu maishant temps: ara que i plau e la nèu que cad a mens de 1500 m d'altitud. Soi pas segur que i creden vertaderament, ad aquesta captura, que crei sustot que volen hèr bona cara auprès de l'electorat anti-ors.
Los ecologistas catalans e aranés de l'Ipcena qu'an tornat afirmar que la decision de la captura èra totaument illegau e qu'an portat un clam judiciari contra lo Conselh d'Aran. Los ecologistas crànhen que la perseguida hàsca abortar l'orsa. Los tecnicians francés qui s'aucupan deus ors bruns pirenencs qu'an refusat de participar a l'expedicion de la captura de Hvala, ne jujant la rason infondada.
Los grops politics deu Conselh Generau d'Aran, UA, CDA e PRAG, qu'an aprovat per unanimitat ua mocion conjunta qui demanda a las autoritats competentas que retiren l'ors dera Val d'Aran. Atau, lo Conselh Generau exigeish que's cesse lo programa de la reintroduccion de l'espècia, programa decidit peus govèrns deus tres Estats pirenencs. Mès la responsa de Francesc Baltasar qu'estó clara: lo programa que seguirà e los ors que demoraràn ena Val.
Tà la mocion s'argumenta "la repercussion au nivèu tradicionau, ludic e torístic que provoca au territòri aranés" la preséncia de l'ors. N'ei pas nau, aquò. Totun, non i a cap d'estudis que demòstren ua repercussion negativa de la preséncia de l'ors. En Astúrias, en ua region tan poblada com Aran e que los ors i son mes nombrós, qu'existeish un torisme ligat a la preséncia de l'ors. Acerà, grops d'excursionistas, sustot estrangèrs, que pagan tà poder véder e fotografiar ors sauvatges en la montanha.
Que i a lo problèma ben reau de los atacs aus tropèths e los domaus hèits aus cavens abelhèrs, mès que i a solucions tà assegurar ua convivéncia acceptabla.
Lo problèma pausat per la preséncia de l'ors, contrariament a las afirmacions falsas deu lobby deus caçaires, qu'ei un ahèr sustot psicologic. Aqueth sindròma qu' ei estat negligit durant tròp de temps per las autoritats estataus e autonomicas, e, clar, que'u cau suenhar en consultant, formant e informant la gent.
Post-scriptum: taus qui légen l'espanhòl, que vs'arrecomandi la lectura d'un messatge qu'un blogaire a escriut en reaccion a l'ahèr deu caçaire de Les e a l'istòria qu'ei estada creada sus la dangerositat de Hvala. Aqueth blogaire que s'ei interessat aus accidents de caça de sanglar a la lutz de las estadisticas publicadas per ua companhia d'assegurança espanhòla. Tròbi aqueth messatge particularament interessant, sustot pr'amor que lo son autor ei aranés e non pas un "urbanita" de l'espècia haunida. Mès n'ei pas caçaire, clar.
10 comentaris:
- Carles Casanovas ha dit...
-
L'animal, esta espantat i perplexa,
...que farieu, si un helicòpter us seguis continuament, privant-vos de
la vostra intimitat i el passeig vers la clínica per parir ?
Nosaltres som els reis de la creació.
- 29 d’octubre de 2008 a les 10:22
- merike ha dit...
-
Carles té raó, no puc estar-me de dir-ho.
- 29 d’octubre de 2008 a les 13:16
- Josep ha dit...
-
En aquests dies, els boscos d'Occitània, igual que els boscos de Catalunya, són plens de boletaires. Ja és casualitat que la topada l'hagi tingut un caçador, no et sembla?
- 29 d’octubre de 2008 a les 16:47
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
ntcarles: s'està anant tranquillament a Melles, on sol hibernar cada any. Melles essent en França, els guardes aranesos no poderan fer res.
merike: you look younger and younger every day.
josep: ben vist!!! les topades amb els ossos, en tot cas les que generen accidents (amb l'ós com a victima més sovint que no pas el caçador), son només les que impliquen caçadors...Tant els boletaires com els excursionistes o els biciclistes TT no coneixen aquest tipus d'accident...El perill per a aquests que seria més aviat els caçadors...Casualitat, casualitat...
- 30 d’octubre de 2008 a les 10:47
- merike ha dit...
-
I can't see myself:-( Your settings have changed.
- 30 d’octubre de 2008 a les 11:21
- Josep ha dit...
-
Per cert, m'encanata llegir la llengua occitana.
Hauria de ser obligatori a l'ensenyament català: l'occità és l'idioma més proper al català.
- 30 d’octubre de 2008 a les 13:06
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
merike: I haven't changed my settings and I do see your avatar!
josep: el català no serà tan occità com la koiné gascona que aquest blog fa servir com a idioma principal. ;))
Quin occità escollir si l'occita hagués de ser obligatori a l'enseyament català? Bé, jo en tinc una idea molt precisa e clara: l'aranès que és l'única forma d'occità oficial.
- 30 d’octubre de 2008 a les 20:57
- Josep ha dit...
-
Bé, si cal triar un occità supradialectal tenim dues opcions:
1) Lingüística. Dialectes del Llenguadoc. L'occità d'Aude, Fenolheda és més proper al català.
2) Política catalana. El gascó de la Val d'Aran.
3) Política occità. L'occità de Mònaco. Ai no, perdona, que els monegascs ja parlen tots francès :-((
- 31 d’octubre de 2008 a les 10:11
- Godilhaire ha dit...
-
Messatge a Josep ... Un "boletaire" e un caçaire dins los bosques son pas la meteissa causa ; un boletaire camina en patz, sense gos de caça.
Quin es aqueste manièra d'anar pels bosques amb cans tot en sapient la preséncia de l'orsa ?
Quin es aquesta manièra populista de pensar un país sense ecosistèma balançat ? L'òme es un animal de mès dins los Pirinèus, res de mès. L'òme es pas aquí per saber quí o non a lo dreit de vida dins la natura. L'òme es un element de l'ecosistèma, pas lo jutge de l'ecosistèma.
E per n'acabar amb lo populisme : «L'alè del bosc» Paco Boya, edicion Pagès. Encara en venda a Vielha. Martin viu sa vida ... mas es literatura, sonque literatura, sonque fum ?
- 2 de novembre de 2008 a les 16:33
- godilhaire ha dit...
-
«L'occità de Mònaco. Ai no, perdona, que els monegascs ja parlen tots francès »
Mónegue en provençal-niçard local, o occitan de l'èst. Monaco en ligurian, lenga d'importacion e ensenhada. Aital díson monegasc, mas cal destriar las lengas, una es occitana e l'autra italica. Lo francés es la lenga d'administracion. Aital s'ensenha las tres lengas a Mónegue.
- 2 de novembre de 2008 a les 16:37


text:
Avèm a dos moments diferents e per dos personatges de l’Estat que son supausats èstre ministre d’Estat, avèm unas declaracions sobre las LGVs en Occitània, costat Atlantica e costat Miègterranèa. Georges Frêche e sa majoritat avián agut rason de finançar directament la LGV entre Nimes e Narbona !…
Es plan lo finançament que fautarà per bastir las linhas, costat Oèst Occitània, o costat Èst Occitània. Lo qualificatiu geografic d’Occitània vòl pas dire que los problèmas occitans son pas los meteisses, al delai de la geografia administrativa franchimanda. L’inter-regionalitat es jamai practicada per París, mas se vei en concret, ambe un uèlh qu’es pas provincialista dins las redaccions de Bordèu, Montpelhièr, Marselha, Niça o Tolosa.
E coma lo costat geografic es pas lo mesme, sembla que lo Partit Occitan aguèsse un punt de vista diferent : costat Provènça, aquí, costat Gasconha, aquí. Un punt de vista es clar vòlon un tren de granda vitessa mas sobre las linhas existentas, e l’associacion del Var per l’environament critica en francés (sonque) lo punt de vista de la vitessa sobre aquestas linhas de grandas vitessas, en explicar qu’es ni lo punt de vista d’EELV ni del Partit Occitan.
Mas uèi avèm la colèra del President del Conselh Regional de Mièdgia-Pirinèu :
Aquel punt de vista es pas encara comentat pel FdG, alara que la creacion de la linha es clarament per desvolopar los trens privats e l’oligopòl SNCF (servici d’Estat centralizat) en aumentar los nombres de fusèus de distribucion del ralh [zo faguèt per l’aiga e la recèrca dels sistèmas privats oligololistics]… S’espèra ambe curiositat lo comunicat del PdG, lo contra-comunicat contra l’oficiala associacion LGV del país tolzan e aquitan.
Avèm tanben aquí una fotografia en parallèl d’unes Estats, Espanha e fRANÇA qu’an pas cap paraula de cap a las autoritats localas ; lo blabla es sistematic e ténguer pas paraula un absolut. Nos podèm pausar la question se la responsa pòt pas èstre la meteissa, e prepausar al nivèl europèu d’aver una sola votz (una cooperativa d’autoritats lcoalas) per poder respondre a las necessitats de las populacions, que son pas las necessitats dels poders de París e Madrid.
Mas concretament e per veire mai luènh, o prigond dins lo problèma republican francés, es l’Estat que mana, e es l’Estat que decida e que delega los problèmas de finanças a las autoritats localas (lo bais es simple, mai es complicat de finançar melhor serà per negar lo peis, e al meteis temps, es el que prendrà l’argument de la dificultat de la sobrepausicion de las autoritats localas per establir una refòrma radicala) ; totparier daissa a la autoritats localas lo «dreit» de parlar ambe las populacions (lo prefecte jugant lo ròtle del faus jutge de patz, alara qu’es fins finala lo papagai de l’Estat), en establir un contraste clar entre los elegits (que decidíscan gaire per rason de fauta de poder del Conselh Regional) e los quadres de RFF (ajudat per l’Estat) que fan çò que vòlon e coma zo vòlon.
Avèm aquí un exemple tipic de centralisme antidemocratic republican francés, per fabricar un sistèma que favorizarà encara e encara lo sistèma en estèla parisenc, favorizat sempre dempuèi que la SNCF existís, alara que la creacion del mòde transpòrt aquel èra tanben una creacion plan mai estelat al entorn de totas las ciutats de las regions de fRANÇA que zo pensan los quadres de la RFF e la SNCF. Nos podèm questionar sobre las qualitat de la «Compagnie des Chemins de Fer du Midi» ; nos podèm clarament questionar sobre l’urgéncia de son retorn ambe una fòrma europèa que posquèsse agradar als elegits locals per contra-ròtlar clarament los investiments utiles pels ciutadans d’Occitània [e d’Euròpa, car fRANÇA se paga d’Euròpa per favorizar sonque París], e non pas lo plaser clientelista d’un ministre ailà o los dire d’una ministra ailà (sempre plan elonhat de las realitats del terrenh, coma a poscut l’indicar lo comunicat de premsa d’en Martin Malvy). E pel FdG non podèm oblidar que los «avantatges» pels obrièrs de la Compagnie du Midi èran superiors als «avantatges» dels obrièrs de las companhias equivalentas al nòrd, per fRANÇA ; alara caldrà benlèu adaptar lo discors ?
Remarcarèm alara que dins las criticas socialistas e PRG a prepaus de la gestion sarkozista de l’Estat i aguèsse pas lo biais de mesprezar los elegits locals, s’ajudant dels quadres de las entrepresas d’Estat que fabrícan un sistèma monopolistic de gestion de la logistica en fRANÇA al sol profièich parisenc [la critica sembla la donar lo FdG dins una votacion recenta, veire bilhet següent]. Soi segur que dins mantunes jorns, veirèm un quadre del midi avé accent de las companhiás francesas RFF e de la SNCF (en vestit tradicional de còrbs) nos explicar qu’es pas vertat ; es l’illustracion que los Occitans seràn bons relais de la sotmission al poder central e de sa faiçon de mesprezat las nacions occitana (aquí sul subjecte de la LGV o de l’emplec de la lenga occitana), basca o/e catalana, sempre e dempuèi sègles.
Georges Frêche aviá prest una decision de finançar sol dins son temps. A Montpelhièr las causas son alara claras, l’Estat finança pas res. Se pausa alara clarament lo ròtle que devon aver las autoritats localas per establir unas constitucions localas per Occitània, e crear una federacion ambe finanças claras, serà pas mai complicat que per l’Estat de negar lo peis… En Tunísia son los salafistas que los mènan en barcas, en fRANÇA es la tecnocracia del centrlaisme francés.
Per l’intoxicacion oficiala locala podèm legir La Dépêche du Midi sul subjecte. Aqui.fr es leugièrament – es un eufemisme- que la DamneD du Midi.


text:
Empèri Assirian
L'Empèri Assirian èra un estat de Mesopotamia antica que son centre èra situat en Assiria. Se formèt a partir de la ciutat-estat d'Assur au sègle XIV avC. Après lo començament deis invasions aramèas e la mòrt de Teglath-Phasalar Ièr, conoguèt un periòde de declin. La restauracion de l'autoritat de l'empèri se debanèt a la fin dau sègle X avC durant lo rèine d'Adad-nerari II. Au sègle seguent, l'Empèri Assirian venguèt la poissança dominanta de Mesopotamia e capitèt de conquistar Egipte e Babilònia. Pasmens, la dominacion assiriana demorèt fòrça contestada e lei revòutas successivas afebliguèron pauc a pauc l'armada assiriana. A partir dau sègle VII avC, una tièra de guèrras civilas entre princes assirian agravèt lo problema e l'Empèri s'afondrèt finalament après una guèrra lònga còntra sei vesins en 609.


text:
1886
Aquesta pagina concernís l'an 1886 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En fàcia deis avançadas italianas en direccion dau nòrd dau Plan Etiopian, lo negus Yohannes IV ordonèt de defendre la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau proton per lo fisician alemand Eugen Goldstein (1850-1930) que postulèt l'existéncia de rais de particulas de carga electrica positiva per explicar de fenomèns observats sus un tube de Crookes. Pasmens, la particula novèla foguèt pas identificada coma un constituent dau nuclèu atomic avans 1919.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Brevet de l'engenhaire alemand Carl Benz (1844-1929) regardant una automobila que capitèt de realizar un trajècte de 104 km en 1888 (amb una velocitat mejana d'aperaquí 15 km/h).
Dins lo domeni dau comèrci maritim, intrada en servici dau Glückauf que foguèt lo premier petrolier de concepcion modèrna. D'efèct, lo premier tipe de petrolier, aparegut en 1861, èra un naviri fòrça perilhós car utilizava dei sèrvas intèrnas per transpòrtar lo petròli, çò que podiá entraïnar un acampament de vapors explosivas dins l'espaci liure entre lei sèrvas e la còca. Per resòuvre aqueu problema, lo Glückauf foguèt concebut ambé de cistèrnas delimitadas dirèctament per la còca, çò que permetiá de suprimir l'espaci liure. Relativament segur regardant lo risc d'explosion, aqueu tipe de petrolier venguèt la nòrma fins ais annadas 1980 — mai la talha aumentèt d'un biais fòrça important — e l'aparicion dau petrolier de còca dobla per respòndre ai problemas de pollucion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Edward Calvin Kendall, quimista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1972)
- 17 de mai - Rei Anfós XIII d'Espanha (m.1941)
- 26 de mai - Al Jolson, actor american (m.1950)
- 28 de mai - José Linhares, president de Brasil (m.1957)
- 29 junh - Robert Schuman, òme politic francoalemand, fondator de l'Union Europèa (m.1963)
- 13 de setembre - Robert Robinson, quimista britanic, Prèmi Nobel de Quimia (m.1975)
- 28 d'octobre - Loís Abric, poèta provençal (m.1953)
- 3 de decembre - Karl Manne Georg Siegbahn, fisician suedés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1978)
- 8 de decembre - Diego Rivera, pintor mexican (m.1957)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 13 de junh - Rei Loís II de Bavièra (n.1845)
- 31 de julhet - Franz Liszt, pianista ongrés (n.1811)
- 21 d'octobre - José Hernández, poèta e jornalista argentin (n.1836)
- 2 de novembre - Teodòr Aubanèu, poèta provençal (n.1829)
- 18 de novembre - Chester Arthur, president dels Estats Units d'America (n.1829)


text:
Olfaccion
L'olfaccion o l'odorat es lo sens que permet d'analizar las substàncias quimicas volatilas (odors) presentas dins l’aire, aquel sens es mens utilisat per l'èsser uman que per fòrça mamifèrs pels quals es preponderant, pasmens, l'odor personala semble encara jogar un o mai ròtles en tèrmes de comunicacion non verbala[1], dins unas edats de la vida, amb des nuanças per exemple segon lo sèxe (Òme/Femna)[2], segon l'edat o segon los contèxtes socioculturals[3],[4].
Somari
Importança[modificar | modificar la font]
L'olfaccion es un sens vital per fòrça espècas[5]; Es per exemple util o necessari per las activitats de recerca alimentària (caça, recerca de vegtal apetents, eca), l’evitament dels predators, la localizacion del luòc de nidificacion, ponduda, reproduccion, ... , per la reconeissençae e lo marcatge del terredor, per la comunicacion entre individús per messatges olfactius, per la recerca de partenaris sexuals, e per la pollinizacion de las flors, eca.
Per l'èsser uman, l'individú es mai sovent natural capable de destriar la sieuna odor, aquela de son parelh e d'unes dels sieus, e aquelas d'autras personas, mas aquela capacitat pòt èsser fortament degradada per l'usatge de desodorisant, de parfums o de practicas d'igièna corporala. Lo cervèl e d'autres organs (còr) contunhan a reagir a d'estimuli olfactius pendent lo sòm[6]. Al tresen jorn, lo resent nascut es capable de reagir a l'odor de sa maire, a aquela del lach maternal (o del lach artificial se comecèt a èsser noirit amb aquel lach primieirencament) o de respondre per de mimicas diferentas a una odor agradabla (vanilina) o desagradabla (acid butiric)[7]. Gaireben totas los estudis avent comparat las capacitats olfactivas dels òmes e de la femnas concluguèron que las femnas son mai dotadas que los òmes per detectar las odors, los identificar, las destriar e las memorisar. L'imatgeriá foncionala e los estudis electrofisiologics van dins lo meteis sens (quand de diferéncias de sèxe existisson). Lo cicle menstrual, l'emprenhament, la gonadectomia, e l'ormonoterapia substitutiva influencian l'olfaccion feminina. Pasmens l'importança de las feromonas sián discutidas per l'èsser uman, sembla existir una relacion complèxe entre ormonas de la reproduccion umana e la foncion olfactiva.
Unas odors pòdon tanben ajudar a se concentrar sus un pretzfach dificil; Atal foguèt mostrat experimentalament que la difusion episodica d'una odor coma la menta pebrada podava melhorar los resultats d'un exercici dificil implicant un doble pretzfach (Dual-task) complèxe, mas melhorava pas los resultats a un tèst facil[8]. Per fòrça animals, l'odorat es plan mai important que per l'èsser uman. Atal, los corredors biologics (los aquatics compreses) son per fòrça espècais de corredors de parfums e d'odors. Mai son subretot utilisats de nuèch o dins la penombra lo matin e de vespre. Lo gost, que permet de detectar las substàncias quimicas en solucion, es un sens pròche d'aquel de l'odorat. Tampauc existís de distinccion entre gost e odorat en mitan aquatic[9].
Mecanisme per l’uman[modificar | modificar la font]
L’olfaccion es la foncion sensoriala que correspond a la percepcion de las substàncias odorantas. S'agís mai sovent de la percepcion conscienta, que pòt èsser sollicitada per via dirècta (flairatge) o per via retronasala. Aquela foncion es assegurada per la mucosa olfactiva que cobrí gaireben 10 % o 2 cm2 de la superfícia totala de la cavitat nasala. De cellulas glandulàrias, presentas dins la mucosa e dins la sosmucosa, secretan un mucus tapissant l'epitèli olfactiu, çò qu'assegura un lavatge de contunh de la mucosa.
Aquela mucosa olfactiva es compausada de neurònas olfactius primaris, fòrça mai sensibles que los gustatius. Aqueles neurònes son de neurònes especializats bipolars: presentan de cilhas al tèrme de las dendritas que banhan dins la sisa de mucus tapissant la cavitat nasala e qu'acaban dins l'epitèli olfactiu, un còfs cellular situat dins lo primièr tèrç de la mucosa, e un axòna comunicant amb lo bulb olfactiu. Los neurones olfactius, coma los neurones gustatius, e al contrari del autres neurones, se renouvèlan de contunh cada un o dos meses. Al contrri de çò que se passa pels rosegaires, las cellulas nerviosas del bulb olfactiu uman ne se renovèlan pas o fòrça pauc (mens de 1 % en 100 ans) (neurogenèsi adulta)[10],[11].
Las moleculas odorantas arriban siá directament per difusion dins lo mucus, siá son presas en carga per de proteïnas de transpòrt (odor binding protein ou OBP) que permeton a las moleculas idrofòbas - majoritàrias - de penetrar dins lo mucus cobrissent l'epitèli, e tanben d'aténher los receptors membranaris presents sus las cilhas dels neuronas olfactius. Se pensa qu'aquelas proteïnas de transpòrts concentrarián las moleculas odorantas suls receptors membranàrias. En coma ligant, las moleculas odorantas se coplan amb los receptors membranaris de las cilhas çò que provòca una via de transduccion d'un estimul fasent intervenir de proteïnas G (primièr messatgièr), l'enzim adenlat ciclasi, e l'adenosina monofosfat ciclic (segond messatgièr). Lo segond messatgièr provòca l'obertura dels canals ionics presents sus la membrana plasmica del receptor olfactiu. Aqueles canals ionics daissan passar a l'encòp los ions Na+ e los ions Ca2+, indisent una depolarizacion de la membrana del biais que lo receptor olfactiu produch de potencials d'accion. Aquel influs van anar dirèctament cap al bulb olfactiu, dins la region prefrontala del cervèl, o aquelas informacions (e aquelas del gost) son tractadas per l'organisme.
Cada tipe de receptor olfactiu (400 diferents tipes de proteïnas de receptors olfactiu son repertoriadas[12]) sembla possedir una sensibilitat particulara, que torna parcialament, mas non totalament, aquelas de las autras cellulas. Aquò significa qu'una molecula definís activa un ensemble unic de receptors (cadun d'aqueles receptors respondant amb una intensitat que li es pròpre). Los axònas dels neurònes olfactius portant lo meteis receptor convergent cap a una meteissa estructura sinaptica (glomerula) localizada al sen del bulb olfactiu. Aquela activacion « geografica » se traduch enseguida per un motiu espaciotemporal nerviós particular al sen del bulb olfactiu e interpretada coma una odor pel cervèl.
Las milions d'odors detectablas per l'uman son cadunas creadas per una substància odoranta estructuralament distincta dels autres. Per èsser odoranta, la substància deu aver un pes molecular compres entre unas valors e èsser volatila. Lo mecanisme es encara pro mal conegut, mas de progresses considerables foguèron acomplits aqueles darrièrs ans dareièrs ans dins sa compreneson[13] a la seguida de la descobèrta dels gèns (mai de 1 000, siá 3 % dels gèns umans) que codifican las proteïnas receptriças dels odorants. Cada neuròna olfactiu exprimissent qu'un o unes d'aqueles gèns, de fòrça receptors olfactius son donc necessaris. Los neurònas exprimissent un meteis gèn de reptor olfactiu transmeton totes lors potencials d'accion a una meteissa pichina zona del bulb olfactiu. Depuei qu'Homo sapiens existís, 60 % dels sieus gèns olfactius foguèron perduts per inactivacion genica mas ne li demora uèi encara 350 a 400 d'actius[14].
L'odorat umain èra considerat coma l'un dels sens mens desvelopats[15]. La literatura scientifica considerava que podava detectar 10 000 odors diferentas mas un estudi en 2014 suggerí que ne pòt pecebre mai 1 miliard[16]. Atal, l'olfaccion demora d'una granda importança dins la determinacion conscienta o inconscienta de nos comportaments. Existís, en practica, dos lindals perceptius. Lo mai fèble correspond a la deteccion d'una odor, mas que lo subjècte pòt pas identificar. Lo segond lindal correspond a l'identificacion de la quita odor. De moleculas, coma los tiòls, se detectan a de taus fòrça mai bas que d'autres. D'animals son capables de detectar de moleculas un miliard de còp mens diluidas que lo lindal del nòstre odorat. Fin finala, existís una presompcion qu'unas moleculas (ormònas, feromònas) sián detectadas pel sistèma olfactiu, quitament se lor percepcion se traduich pas en tèrmes d'odor « conscienta ».
La percepcion d'una odor resulta d'un estimul fòrça rapid, gaireben instantanèu, que conten mai d'una informacions, coma l'intensitat e la qualitat de l'odor[17]. Al nivèl de l'intensitat, lo nòtre odorat se compòrta coma per la nocion de caud e de freg. L'intensitat del senhal es importanta al començament de la percepcion puèi bassa progressivament amb l'adaptacion. Sul plan qualitatiu, nòstre odorat foncciona coma per la nocion de gost. Podem reconéisser, apreciar e classificar la qualitat d'una odor.
Pasmens s'utilizan de vias nerviosas distinctas, l'odorat e lo gost son estrechament ligats e una granda partisa de çò que s'atribuís al gost depend en fach de l'odorat. Atal, se l'organ olfactiu es congestionat a causa d'un raumàs, las sensacions de gost son alara fortament reducha.
Modulacion[modificar | modificar la font]
Coma los autres sens, l'odorat pòt èsser exacerbat per l'atencion. Son intensitat depend tanben del ritme circadian. Foguèt mostrat pel rat de laboratòri que la performança de la resposa neuronalas a una odor varia segon l'ora[18],. Atal, pel rat, una odor reputada biologicament neutra (òli de fusta de cèdre, o òli minerala) es un estimul odorant percebut melhor en periòde de nuèch subjectiva per l'odorat del rat que de jorn subjectiu, del meteis per una odor biologicament pertinenta (alarma) coma aquela de l'urina del rainal ros, un dels màger predators potencials del rat[19].
Desvelopament[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1960, de recercas menadas pel professor Lipsitt permetèron de mostrar qu'existís des capacitats de deteccion e d'aprendissatge de las odors pel recent nascut. Quitament in utero, lo sistèma olfactiu del fetus es un dels primièrs sens a se metre en plaça entre 11 e 15 setmanas[20].
L'exposicion del fetus a las substàncias odorantas transportadas pel liquid amniotic li dona una primièra experiéncia olfactiva qu'es susceptibla d'influenciar sas preferéncias après la naissença[21].
Elements anatomics[modificar | modificar la font]
Al nivèl anatomic, lo sistèma olfactiu es composat de doas estructuras, lo sistèma olfactiu principal que l'estumulacin induch las sensacions d'odor e lo sistèma trigeminal qu'induch de sensacions somatosensorialas (tactila, termica, dolor, umiditat)[22]. Existís una tresena partida anomenada « organ vomeronasal », qu'es situada en retrach dins l'orifici de las narras. Per l'òme l'organ vomeronasal demora dins un estat rudimentari que sas aferéncias nerviosas desaparéisson la 18a setmana de la vida embrionària. Sembla pas foncional, mas son implicacion dins la deteccion de feromònas faguèt l’objècte d’un viu debat (Giorgi et al., 2000; Foltan et Sedy, 2009; Mast et Samuelsen, 2009). Per fòrça espècias de vertebrats aquel organ sensorial es ligat a la percepcion de las feromònas per sa reproduccion o lo marcatge de son territòri per exemple.
Trebles de l'odorat[modificar | modificar la font]
Los trebles de l'odorat son nomenats disosmias.
Quantitatius[modificar | modificar la font]
Anosmia e iposmia[modificar | modificar la font]
La pèrda de l'odorat se nomena anosmia, sa diminucion substanciala es nomenada iposmia. Es deguda mai sovent e de traumatismes, o d'infeccions mal curadas (riniti, ...), mas pòt tanben aver una origina genetica o congenitala. L'anosmia pòt concernir totas las odors o sonque unas d'entre elas (anosmias especificas). Es sovent acompanhada d'agueusia (son equivalent ligada al gost), pasmens s'aquela diminicion del gost siá constatada per las gents avent perdut l'odorat tardièrament. Aquela pèrda d'odorat pòt tanben signalar que los sinus son tancats, per exemple dins la malautiá polipòsi nasosinusiana.
L'anosmia o la dificultat de reconeissença de las odors pòdon èsser de signes anonciant de malautiás neurodegenerativas, coma la malautiá d'Alzheimer o la malautiá de Parkinson, o d'autres problèmas diferents de las pèrdas sensorialas "normalas", ligadas al vielhiment. Mai foguèt constatat, per de mirgas de laboratòris modificadas per produire naturalament de placas amiloïdas, reprodusent atal çò que s'obsèrva per l'òme dins lo cas de malautiá d'Alzheimer, que la primièra partida tocada per la degenerecéncia del cervèl es aquela qu'es responsable de l'odorat de la mirga, situada entre lo centre del cervèl e lo morre. Los primièrs simptòmas son efectivament una diminucion de las capacitats olfactivas de la mirga, de biais plan rapids e sensibles, que detectadas a partir de las primièras placas, vèrs 3 meses (per la mirga modificada). Aquó fa pensar qu'un tèst olfactiu pòt èser una de las alternativas als metòdes mai costoses de diagnostic precòces de la malautiá d'Alzheimer »[23].
La pèrda d'odorat pòt aver d'efièch variats sus l'organisme de las gents que ne patisson. Se constata sovent un periòde de fòrta depression ligada a l'anosmia, acompanhada de simptòmes diferents, coma un pèrda de l'apetit e de l'excitacion sexuala.
Un tèst eficaç quines que sián l'edat e la cultura del pacient e implicant pas las capacitats de memòria se basa sus l'inalacion de parfums fòrça desagradables: Una persona normala bloca (per reflèxe) sa respiracion dal començament de l'inalacion, alara qu'un deficient olfactiu inalarà mai longtemps abans de detectar l'odor o la detectarà pas[24].
Iperosmia[modificar | modificar la font]
L'iperosmia es un aument de la capacitat olfactiva, pzr exemple aver la capacitat d'identificar la darr!èra persona a aver quitat una cadièra mercé a son odor. Se'n trapa lo simptòmas per las personas atengudas d'algia vasculària de la fàcia, de migranas, o d'insufiséncia surrenaliana cronica primària.
Qualitatius[modificar | modificar la font]
Cacosmia[modificar | modificar la font]
Treble de l'odorat que mena los pacients a amar o percebre d'odors fetidas, putridas o conegudas coma desagradablas. La cacosmia pòt aver una origina physiologique (rhinite, sinusite, tumorale) ou psicologica. Sovent confonduda amb la cacostomia que designa l'emanacion d'odors desagradablas. Aquò ven de trebles foncionals (de la boca o dels sistèma digestiu).
Parosmia[modificar | modificar la font]
La parosomia es una distorsion d'una odor cap a una autra odor, mai sovent desagradabla.
Fantosmia[modificar | modificar la font]
La fantosmia es una odor fantasma que ven sens qu'una font d'odor siá présenta. Pòt èsser agradabla o desagradabla.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Margret Schleidt, Personal odor and nonverbal communication Original ; Ethology and Sociobiology, Volume 1, Issue 3, September 1980, Pages 225-231 (résumé)
- ↑ Richard L. Doty, E. Leslie Cameron (2009), Sex differences and reproductive hormone influences on human odor perception ; Physiology & Behavior, Volume 97, Issue 2, 25 May 2009, Pages 213-228
- ↑ Sex differences in physiology and behavior: focus on central actions of ovarian hormones, Edited By Kathleen Curtis and Eric Krause Physiology & Behavior, Volume 97, Issue 2, 25 May 2009, Pages 213–228 (résumé)
- ↑ C. Chrea, D. Valentin, C. Sulmont-Rossé, H. Ly Mai, D. Hoang Nguyen, H. Abdi (2004), Culture and odor categorization: agreement between cultures depends upon the odors ; Food Quality and Preference, Volume 15, Issues 7–8, October–December 2004, Pages 669-679 (résumé)
- ↑ Mark J.T. Sergeant (2010), Chapter Two – Female Perception of Male Body Odor ; Vitamins & Hormones ; Pheromones, Volume 83, 2010, Pages 25–45 (Résumé)
- ↑ Pietro Badia, Nancy Wesensten, William Lammers, Joel Culpepper et John Harsh (1990), Responsiveness to olfactory stimuli presented in sleep ; Physiology & Behavior Volume 48, Issue 1, July 1990, Pages 87–90 (résumé)
- ↑ Robert Soussignan, Benoist Schaal, Luc Marlier, Tao Jiang (1997), Facial and Autonomic Responses to Biological and Artificial Olfactory Stimuli in Human Neonates: Re-Examining Early Hedonic Discrimination of Odors ; Physiology & Behavior Volume 62, Issue 4, October 1997, Pages 745–758 (résumé)
- ↑ (en) Cristy Ho, Charles Spence, Olfactory facilitation of dual-task performance ; Neuroscience Letters Volume 389, Issue 1, 25 novembre 2005, Pages 35–40 (résumé)
- ↑ Neil Campbell, Jane Reece, Biologie, Modèl:7e, 2007, (ISBN 978-2-7440-7223-9), p. 1147-1149.
- ↑ (en) Bergmann O, Liebl J, Bernard S, Alkass K, Yeung MS, Steier P, Kutschera W, Johnson L, Landén M, Druid H, Spalding KL, Frisén J, « The age of olfactory bulb neurons in humans », Neuron, vol. 74, no 4, , p. 634-639 (PMID 22632721, lire en ligne)Modèl:Cite pmid
- ↑ http://www.bulletins-electroniques.com/actualites/70741.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant,
- ↑ Voir par exemple les travaux de Richard Axel, de la Columbia University, et Linda Buck, du Fred Hutchinson Cancer Research, qui ont reçu un Nobel pour leur travaux sur les gènes et les récepteurs intervenant dans l'odorat.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant,
- ↑ L'œil humain peut percevoir de 2,5 à 7,5 millions de couleurs différente, l'oreille 340 000 sons.
- ↑
- ↑ http://www.innovalor.com/odeurs.htm
- ↑ Shimon Amir, Sean Cain, Jonathan Sullivan, Barry Robinson, Jane Stewart (1999), In rats, odor-induced Fos in the olfactory pathways depends on the phase of the circadian clock ; Neuroscience Letters Volume 272, Issue 3, 17 September 1999, Pages 175–178 (résumé)
- ↑ Doug Funk & Shimon Amir (2000), Circadian modulation of Fos responses to odor of the red fox, a rodent predator, in the rat olfactory system ; Brain Research Volume 866, Issues 1–2, 2 June 2000, Pages 262–267 (résumé)
- ↑ Ref : Smotherman, W. P. and Robinson, S. R.(1995).
- ↑ Schaal, B., Orgeur, P., and Rognon, C. (1995).
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant,
- ↑ NYU Langone Medical Center / New York University School of Medicine (2010-01-13). /releases/2010/01/100112171803.htm Loss of smell function may predict early onset of Alzheimer's disease.
- ↑ University of Cincinnati (2007-04-06). /releases/2007/04/070402153233.htm Get A Whiff Of This: Smell Test Could Sniff Out Serious Health Problems.


text:
Événements contenant la ou les locutions cherchées
4 événements affichés, le premier en 1210 - le dernier en 1249
Mariage de Guillaume Ier de Joigny avec Béatrice de Sancerre
Guillaume Ier de Joigny épouse en 1210 Béatrice de Sancerre, fille de Guillaume Ier de Sancerre, Comte de Sancerre, et de Marie de Charenton-du-Cher. Leurs enfants sont :
Naissance de Béatrice de Joigny
Béatrice de Joigny naît en 1215, fille de Guillaume Ier de Joigny et de Béatrice de Sancerre.
Mariage de Jean III de Nesle-Falvy avec Béatrice de Joigny
Jean III de Nesle-Falvy épouse en 1235 Béatrice de Joigny, fille de Guillaume Ier de Joigny et de Béatrice de Sancerre.
Mort de Béatrice de Joigny
Béatrice de Joigny meurt en 1249.


text:
Rambaud de Vaqueiràs
Rambaud de Vaqueiràs (en occitan ancian Raimbaut de Vaqueiras) que ho un trobador occitan de Provença qui espelí a la fin deu sègle XII e a la debuta deu sègle XIII. Qu'èra tanben cavalièr e que viscó ua grana partida de la soa vita en Itàlia au servici de Bonifaci I de Montferrat. Per aquesta rason, que participè a la 4au crotzada gavidada per aqueth darrèr.
Ua de las soas cançons, Kalenda maia, que ns'ei pervenguda dinc au temps presents dab la soa musica e qu'ei ua de las composicions musicau mei famosas deu corpus trobadorenc.
Lo son sejorn en Itàlia que's hè arresentir dens la soa Domna, tant vos ai preiada on la votz poetica de lenga provençau de Rambaut e devisa dab ua dauna qu'arrespón en genovés, çò qui hè d'aqueth text de la fin deu sègle XII, un exemple ancian d'ua lenga populara italiana en literatura.
A maugrat d'estar provençau, Rambaut de Vaqueiràs qu'ei d'ua certa importància dens l'istòria de las letras gascoas, per'mor de la soa cançon Eras quan vey verdeyar on cinc estròfas e son escrivudas en lengas diferentas: en provençau, puish en italian, en francés, en gascon e, fin finau, en galègoportugués. Pèire Bèc que soslinha qu'ei ua de las purmèras mencions literàrias deu gascon activament desseparat de la resta de l'occitan.
En gascon, Rambaut de Vaqueiràs que canta :
Dauna, io mi rent a bos,
coar sotz la mes bon'e bera
q'anc fos, e gaillard'e pros,
ab que no•m hossetz tan hera.
Mout abetz beras haisos
e color hresc'e noera.
Boste son, e si•bs agos
no• destrengora hiera.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bèc, Pèire. Le siècle d'or de la poésie gasconne.
- Riquer, Martín de. Los trovadores, historia lietaria y textos. Planeta : Barcelona, 1975.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Las soas òbras


text:
Characiformes
Los Caracifòrmes son un òrdre d'Actinopterigians, peisses comprenent los caracins e lors semblables. Son qualques milierats d'espècias diferentas i comprés los famoses piranhas e tètras.
Se tròba los caracins dins los lacs tropicals e ribièras de la màger part dels païses d'America del Sud, d'America Centrala, e d'Africa Centrala.
A l'origina, aquestes peisses èran acampats en una sola familha, los Caracids, que s'èra inclusa dins los Ciprinifòrmes. D'ara enlà son repartits en qualques 15 familhas diferentas.
Familhas[modificar | modificar la font]
- Acestrorhynchidae
- Alestidae - Tètra african
- Anostomidae
- Characidae - Caracin e tètra
- Chilodontidae
- Citharinidae
- Crenuchidae
- Ctenoluciidae
- Curimatidae
- Cynodontidae
- Distichodontidae
- Erythrinidae - Trahira
- Gasteropelecidae - Peis-pigasson
- Hemiodontidae
- Hepsetidae
- Lebiasinidae
- Parodontidae
- Prochilodontidae
- Salminopsidae (atudada)
- Serrasalmidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Characiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Animal Diversity Web : Characiformes (en)
- Referéncia ITIS : Characiformes (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia NCBI : Characiformes (en)


text:
La Boca
La Boca qu'ei un quartièr de Buenos Aires situat a l'embocadura deu Riachuelo (l' arriulet en occitan) au ras deu pòrt marcadèr de la ciutat de la soa zòna d'activitat. Qu'èi donc tradicionaument un quartièr praube e obrèr hortament marcat culturaument per l'immigracion italiana e mei que mei genovesa.
Deu temps de la colonia e durant las pumèras annadas de l'istòria argentina, La Boca qu'èra un zona estermada on tanavan los cuèrs qui èran produsits quantitats de la granas. Puish, a la fin deu sègle XX los emigrants qu'arrivèn en gran nombre. La màger part deu quartier b' èra poblada d'immigrats mei que mei italians e mei que mei genovés au punt qui los abitants deu quartièr, e sustot lo qui suportan lo club de fotbòl Boca Juniors, be son familiarament aperat Xeneises (çò qui vòu díser "genovés" en genovés justament).
Los emigrants que bastín casas dab placas de metaus pintradas de mantuas colors qui èran tipicas e representativas d'aqueth quartièr. Uei, la famosa carrèra toristica Caminito que conserva aquesta estetica. L'imatge deu quartièr qu'ei tanben hortament ligada e las representacion que'n he lo pintre Benito Quinquela Martín dens los sons tablèus e qu'ei tanben un deus quartièrs on vadó lo tango, a la debuta dançat enter òmis dens lo pòrt o dens los bordèls, çò que bremba la carrèra Caminito, batejada atau per'mor d'un famós tango deu medish nom compausat per Juan de Dios Filiberto.
La soa identitat qu'ei tanben ligada au club de fotbòl Boca Juniors au maugrat qui lo son rivau tradicionau, lo Club Atlético River Plate e sia vadut en 1901 dens lo medish quartièr, siant donc de quate annadas lo son ainat ; au contre de Boca Juniors, totun, River Plate que bastí los sons estadis succecius luenh deu son quartièr nadau de La Boca. Au moment de causir las colors de l'equipa, lo suportaires de Boca Juniors que decidín de prene's las de la banèra deu purmèr batèu qui partore deu pòrt ; com aqueth b'èra suèc, las loas colors que son lo blau e lo jaune dinc au dia de uei.


text:
Lux veneris de Joan-Ives Casanòva (Trabucaire, 2003, 88 paginas, 12 €). Raconte de l'amor e del desir. Extrach :
Ai ! lo desir, avètz bèu ròtle amb vòstre desir que vos ven ais uelhs coma lo velhaire dau mond, bèu ròtle de nos faire creire a son bonaür e a son espetament e après, de que faire après, donc, de que pensar après amb totei lei gèsts vergonhós e banaus de la cigarreta alucada, la lenga que se bolega soleta dins la boca per vestir lo silenci que se pòt pas eternalament lecar lei fendas umidas e escartar d’aise d’aise amb lei dents, de la poncha de l’esmaut, lei labras sarradas de la cambra. E, digatz-me, de que dire e de que faire après ? Comolar, comolar lo vuege, l’organizar, faire coma se, coma se pòt faire, coma se podriá faire, coma se deu faire, lo temps de recomençar s’o podètz, de laissar tombar lo tròç de carn flaca que vos pendola entre lei cambas ò alara de ren dire, d’acceptar lo silenci coma paraula, d’escotar lo respir de l’autre e lo sieu, de lei comparar, de veire son pitre se levar e se desgonflar, esperant la sòm, lo roncament, lei cambas umidas que se cròsan, de se desvelhar e partir a la muda per òrta...


text:
Engoleime
Engoleime[1] (Engolesme[2] en occitan ancian, Angoulême en francés, Engoulaeme en peitavin-santongés) es una vila de França; es la capitala de la província istorica d'Engolmés e lo capluòc del departament de Charanta dins la region de Nòva Aquitània.
Lo gentilici es engolmés -esa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Engoleime, vila acropòli, situada sus un plan que domina una volta de Charanta, limitada en amont per lo jonhent de Touvre e en aval aqueles d'Anguienne e de las Aigas Claras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los toponims internacionals en occitan
- ↑ (...)en occitan tenèm lo nom medievau Engolesme, modemizat en Engoleime (TDF. ont lo passatge de s a i davant m es benlèu pas solament la grafia mistralenca dau lemosin, mai tanben una evolucion similara a blaime, aumòina). L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia, Domergue Sumien, books.openedition.org


text:
Solid platonic
Un polièdre regular, polièdre platonic o solid platonic es un polièdre, las fàcias que son de poligòns regulars egals e que forman entre eles angles dièdres egals. Atal, totas las seunas arèstes an la meteissa longor. L'adjectiu platonic se deu al fach que lo matematician Platon ne deschifrèt qualques caracteresticas.
N'i 5 de diferents:
- Tetraèdre, amb quatre fàcia triangularas e quatre vertèxes.
- Cube o exaèdre, amb sièis fàcia carradas e uèit vertèxes.
- Octaèdre, amb uèit fàcias triangularas e sièis vertèxes.
- Dodecaèdre, amb dotze fàcias pentagonalas e vint vertèxes.
- Icosaèdre, amb vint fàcias triangularas e dotze vertèxes.
Los grècs que ja los coneissián e los associan amb los elements de la natura. Lo tetràedre èra lo fuòc, per la seuna forma e pel fach qu'èra lo mai leugièr e simple de totes los polièdres. Lo cube o exaèdre èra la tèrra per la seuna estabilitat e rigiditat. L'octàedra èra l'aire. L'icosàedre èra l'aiga, per la seuna forma quasi rodonda que simboliza la fluiditat quand ròtla. I aquel que demorava, lo dodecàedre l'element del cosmos, l'univèrs, per qu'èra l'element dels dieus.
Los polièdres de Kepler-Poinsot[modificar | modificar la font]
En mai dels cind solids de Platon, se pòr bastir quatre autres solids regulars: dos solids de Kepler, e dos ayant solids de Poinsot.


text:
Eth passat 21 de deseme de 2016, era Fondacion Privada Musèu Etnologic dera Val d'Aran recuelhec eth IVau Prèmi Robèrt Lafont autrejat pera Generalitat de Catalonha a mans deth Conselhèr de Cultura Santi Vila.
Aguest acte auec lòc ena sedença dera Societat General d'Autors i Editors (SGAE) de Barcelona. Aguesta ei era IVaua edicion deth prèmi e ei eth prumèr còp que s'autrege a ua entitat.
Atau madeish, aguest acte compdèc damb es intervencions dera directora generau de Politica Lingüistica, Ester Franquesa, eth president de Convergéncia Occitana, Joan Francèsc Laffont, era professora de dret dera Universitat de Barcelona especialista en dret lingüistic Eva Pons e eth professor de linguistica Occitana dera Universitat de Tolosa-Joan Jaurès, Patric Sauzet.
Aguest prèmi recep eth nòm deth lingüista, istoriador, novelista e activista occitan Robèrt Lafont e s'intaurèc en an 2010 per part dera Generalitat de Catalonha. Eth prèmi Robèrt Lafont s'inscriu en marc de reconeishença dera lengua occitana coma oficiau en Catalunya e a coma objectiu reconéisher e premiar as persones o entitats que luten pera defensa, projeccion e promocion dera lengua occitana.
Era Fondacion Privada Musèu Etnologic dera Val d'Aran se creèc en an 1973 damb er objectiu de promòir e deféner era cultura e lengua aranesa. D'entre es sues activitats cau destacar: era participacion ena creacion deth Musèu dera Val d'Aran, er impuls des prumèrs concorsi literaris en aranés, era publicacion annau dera revista Tèrra Aranesa, es exposicions itinerantes que mos mòstren es costums e tradicions d'Aran, publicacions de libres, entre d'autes.
Er acte compdèc tamb es actuacions musicaus de "Las Mondinas", grop polifonic gascon de Tolosa e Alidé Sans, cantautora aranesa.
Eth Conselhèr de Cultura sr. Santi Vila liure eth prèmi ara presidenta dera Fondacion Privada Musèu Etnologic dera Val d'Aran, Ròsa Maria Salgueiro. Eth prèmi ei un bust òbra der escultor Manel Cusach.
Ares Riu, presentadora der informatiu diari en aranés en canau 3/24 de TV3, presentèc er acte de liurament deth IVau Prèmi Robèrt Lafont.


text:
Belvés
Belvés (en francés: Belvès) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es regropada amb Sench Amand de Belvés per formar la comuna novèla de País de Belvés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Belvés. La prononciacion actuala es [bɛl’Be] [1]. Las fòrmas ancianas son : monasterium Belvacense, en 853, Belves, en 1095, Bellovidere, Bellumvidere, en 1279 (videre, en latin, dona veire o véser en occitan) [2]. Belvés seriá, segon Dauzat e Rostaing, un Bellum videre (o eventualament bellum vide) [3], çò qu'es pas desmentit pel siti, enlairat. Ernèst Negre, d'una part, refusa de confondre Belvés e los nombroses Belvéser o aparentats, d'autra part interprèta lo nom coma « bèl aspècte », puslèu que « bèlas vistas », que sembla çaquelà confirmat per la posicion de la màger part dels vilatges qu'an un nom d'aquel tipe[4]. Chantal Tanet e Tristan Hordé, puèi Bénédicte Boyrie-Fénié, considèran que lo nom ven d'un pòble gallés, los Bellovacis (lo que daissèt son nom a Beauvais, en Picardia), çò que l'atestacion de 853 fai pensar, e que foguèt confondut, a l'Edat Mejana, emb bèl véser [5],[6].
- Fongalop (nom francés), atestat Fons Galardus en 1372, e de Fonte Galano, en 1472, es format del mot font e d'un nom de persona, Galard, d'origina germanica, Galan o benlèu Galot (segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, que supausan, se sap pas perqué, que Galard es un nom francés que correspond a un nom occitan acabat per -ò- o -o-) [7],[8].
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1973, Belvés annexèt l'anciana comuna de Fongalop (nom francés). De 1973 a 2015, Fongalop conservèt l'estatut de comuna associada e pr'amor d'aquò, elegiguèt un cònsol delegat que teniá obligatòriament sesilha al conselh municipal de Belvés [9].
- Al 1èr de genier 2016, Belvés fusionèt emb Sench Amand de Belvés per formar la comuna novèla de País de Belvés dont la creacion foguèt ratificada per l'arrestat del 21 de decembre 2015, çò que fai de las doás comunas ancianas de comunas delegadas [10]. Al moment d'aquela creacion, la comuna associada de Fongalop (nom francés) foguèt suprimida [9].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es adara del canton de Vallée Dordogne (en francés), donc Val Dordonha.
Demografia[modificar | modificar la font]
- annexion de Fongalop (nom francés) en 1972
- 2013 : 1383 abitants (58 ab/km²)
Evolucion demografica de Fongalop (nom francés)[modificar | modificar la font]
- Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Belvés
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/BELVES.htm
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Ernest Nègre, Toponymie générale de la France (lire en ligne) [1]
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/BELVES.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ 9,0 et 9,1 Code officiel géographique de Fongalop sur le site de l'Insee
- ↑ format=PDF|url=http://www.dordogne.gouv.fr/content/download/18042/140254/file/RAA%20d%C3%A9cembre%202015%20n%C2%B0%203.pdf%7Ctitre=Arrêté n° PREF/DDL/2015/0228 portant création de la commune nouvelle Pays de Belvès|périodique=Recueil des actes administratifs de la Dordogne|data=21 de decembre 2015|paginas=132-135


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Una de las doas copias subreviventas de 1814 de la "Defensa del Fòrt McHenry",un poema que pus tard serà las paraulas de l'imne nacional dels Estats Units.
The Star-Spangled Banner (“La Bandièra estelada”) es l'imne nacional dels Estats Units. Las paraulas foguèron escritas per Francis Scott Key, un avocat e poeta amator, aujòl de l'escrivan Francis Scott Fitzgerald. Durant la Batalha de Baltimore de la Guèrra de 1812, Key èra present al bombardament del Fort McHenry per las tropas britanicas, dempuèi la baia de Chesapeake. La victòria dels americans li inspirèt l'escitura d'un poema, "The Defence of Fort M'Henry",[1] que se cambièt en cançon patriotica après adaptacion amb la musica d'una cançon en anglés: To Anacreon in Heaven. Venguèt imne nacional per una resolucion del Congrès american lo 3 de març de 1931.
Usualament se canta solament la primièra estròfa.

Modèl:Projectes germans
Modèl:Himnes nacionals
Modèl:Autoritat
- ↑ Modèl:Ref-web


text:
Palau de la Música Catalana
Lo Palais de la Musica Catalana, en catalan lo Palau de la Música Catalana es una sala de concèrt situada dins lo quartièr de Sant Pèire de Barcelona (Barri de Sant Pere). Es l'òbra de Lluís Domènech i Montaner, un dels principals representants del modernisme catalan. Las òbras se faguèron de 1905 a 1908 e utilizèron d'estructuras novèlas coma los novèls perfils laminaris: s'agís d'una estructura metallica centrala estabilizada per de contrafòrts e de vòltas d'inspiracion gotica. L'arquitècte fa una innovacion amb l'utilizacion de faciadas ridèls e fòrça tecnicas artisticas: esculturas, mosaïcas, veirals e ferretariá.
L'edifici es una comanda de l'associacion « l'Orféo Catalan » que ne volguèt far son sèti social. Coma per la construccion del Liceu seissanta ans abans, l'argent venguèt per soscripcion: industrials, financièrs, notables e amators de musica financièron la construccion.
La vocacion primièra de la sala èra de recebre de concèrts de corala, de musica sinfonica e de recitals. Es utilizada uèi per totes tipes de musicas, classica o modèrne.
Lo Palais de la Musica Catalana, coma l'Espital de Sant Pau de Barcelona, foguèron inscriches ensems sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1997.
Somari
- 1 Lo projècte
- 2 Inauguracion
- 3 Dictaturas
- 4 Eveniments del Palais
- 5 Camin cap a la normalitat
- 6 Periòde contemporanèu
- 7 Bastiment
- 8 Istòria artistica
- 9 Nòtas e referéncias
Lo projècte[modificar | modificar la font]
Lo projècte comencèt en octobre de 1904, quand l'Orféo Catalan comandèt a l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner de construire un edifici per abrigar son sèti social[1]. Lo projècte èra estat de per abans validat per l'assemblada del 31 de mai de 1904 e son president Joaquim Cabot. L'associacion aquerís lo meteis an los 1 350,75 m2 de las clastras del convent de Sant Francés per 240 332,60 pessetas.
Las òbras comencèron per la pausa de la primièra pèira lo 23 d'abril de 1905. Foguèron finançadas per un prèst de 600 000 pessetas jos forma d'obligacions al portaire, en doas serias de 500 e 1000 pessetas d'un rapòrt annadièr de 4 %[2].
La causida de l'arquitècte se faguèt pas per azard. A l'epòca Domènech i Montaner ja èra un personatge important de Catalonha, per sas activitats politicas e culturalas. Coma arquitècte realizèt l'editorial Montaner i Simon[3] que uèi abriga la fondacion Tapies, l'edifici escaissat castèl dels tres dragons e d'autres bastiments[4]. Foguèt tanben president dels Jòcs Florals e de l'Acadèmia de las Letras. Mas subretot, per sas presas de posicions al dintre de la Lliga de Catalunya[5] e son ròtle de primièr president de l’Unió Catalanista[6], èra una figura politica clau del catalanisme de la fin del sègle XIX[7].
Inauguracion[modificar | modificar la font]
Aprèp tres ans d'òbras, lo Palais foguèt inaugurat lo 9 de febrièr de 1908}}[8]. L'edifici recebèt lo prèmi d'un concors artistic annadièr organizat per la vila coma « melhor edifici de l'an » amb la mencion seguenta:
-
- « Foguèt relativament facila la tasca fisada a aquel jurat, perque, entre los edificis acabats durant l'an 1908, un d'aqueles s'impausèt, naturalament e sens esitacion, sus totes los autres. Lo supèrb edifici de l'Orfeó Català remplís plenament la primièra condicion per ganhar lo prèmi del Concors, perque se pòt dire segurament que, d'esperel, embelís pas solament lo luòc ont es plaçat, mas que irràdia l'environament artistic, l'animacion e la beutat a tot son quartièr... ».
L'auditorium es concebut pels concèrts de musica instrumentala e los recitals de musica vocala[9]. Pasmens, fòrça eveniments culturals se faguèron dedins: òbras de teatre, debats politic, e plan segur, de concèrts de musicas de totes repertòris: musica escricha, jazz, musica populara.
L'acostica de l'auditorium es plan remarcabla per la musica corala e la musica de cambra. Pels ensembles sinfonics grands, la sala presenta de pècas dins las zonas nautas. Los interprètes e caps d'orquestras mai grands del sègle XX joguèron dins aquela sala, çò que ne fa un vertadièr santuari de la musica en Catalonha e una referéncia dins lo domeni artistic internacional.
Dictaturas[modificar | modificar la font]
Pendent tota son istòria, lo Palais foguèt lo luòc ont la causa d’eveniments sens relacion amb la musica. La vida politica catalana fa de l'edifici un simbòl que demòra uèi encara. D'entre aqueles eveniments las assembladas de Solidaritat Catalana, la tancadura del Palais sus òrdre de Miguel Primo de Rivera del 24 de junh de 1925 al 13 d'octobre de 1925 seguís l'ispanizacion del nom e de la supression del tèrme « catalana »[10].
Malgrat de concèrts a l'Espanha fascista[11], de representacions de militars russes tsaristas[12] o un còr de las jovenças itlerianas en 1943, lo Palais torna trobar pauc a pauc un semblant de normalitat, e la vida musicala s'i desvolopa. Lo 9 de novembre de 1940 Joaquín Rodrigo jòga son concerto d'Aranjuez e lo 31 de març de 1944 Edouard Toldrà jòga pel primièr còp amb l'Orquèstra Municipala de Barcelona[13], l'actuala orquèstra sinfonica e nacionala de Catalonha. Fins a la dubertura de l’auditori en 1999, lo Palais demòra la principala sala d'espectacle de l'orquèstra.
L'Orféo Catalan renasquèt en 1946 jos la direccion de Lluis Maria Millet, filh del fondator. Interpretèt lo Requiem de Mozart[14].
Eveniments del Palais[modificar | modificar la font]
Los eveniments del Palais[15] es lo nom donat als eveniments e arrestacions que seguèron la visita de Francisco Franco en Catalonha. Lo 19 de mai de 1960, pel centenari de la naissença de Joan Maragall, de concèrts e celebracions foguèron organizats al Palais de la Musica en preséncia de ministres de Franco. L'enebiment per la dictatura franquista de cantar lo cant de la senyera foguèt trasgressat en preséncia de quatre ministres. Una partida del public s'aucèt, e comencèt de cantar e gètan de tractes imprimits amb las paraulas als representants de l'estat espanhòl[16].
Fòrça arrestacions seguèron l'eveniment. Alara qu'èra pas present suls luòcs, lo futur president de la Generalitat de Catalonha, Jordi Pujol foguèt pres e somés a un conselh de guèrra. Condemnat a sèt ans de prison, ne faguèt que trenta meses[17],[18]. Fins a 1967, l'interpretacion del cant de la senyera demorèt illegala.
Camin cap a la normalitat[modificar | modificar la font]
Lo Palais tornèt trobar pauc a pauc un foncionament normal malgrat de problèmas politics totjorn presents. Pasmens que la falanja i remembrèt sa fondacion, aquel periòde tanben se faguèt de representacion de pèças de teatre en catalan, la signatura de novèls partenariats amb de productors de musica classica, de jazz e de la nova cançon[19].
A la fin dels ans 1960 la programacion artistica se fa pus libra. Lo cant de la senyera es jogat pel centenari de Lluis Millet lo 18 d'abril de 1967. Lo Palais de la Musica Catalana es declarat Monument Nacional espanhòl en 1971, çò que permetèt de far d'agrandiments e de restauracions[20]. Foguèron conduitas per Joan Bassegoda e Jordi Vilardaga. Los grands interprètes tornan pauc a pauc.
Periòde contemporanèu[modificar | modificar la font]
Pendent los ans 1980, fòrça cambiaments se faguèron. D'un punt de vista juridic lo Consorci del Palau de la Música Catalana foguèt creat. Assòcia l'associacion d'origina e d'autres actors coma la vila de Barcelona, la Generalitat de Catalonha e lo Ministèri de la Cultura espanhòl. L'Orféo Catalan es majoritari dins aquela estructura e consèrva la proprietat dels luòcs.
Dins son arquitectura, lo Palais foguèt modificat segon los dessenhs d'Òscar Tusquets i Guillén (prèmi FAD en 1989). Los trabalhs durèron sèt ans. Luis Domènech i Girbau, felen del primièr arquitècte del Palais e el meteis arquitècte, escriguèt sus aquelas transformacions:
-
- « La reabilitacion de la sala e accèsses, la construccion d'un nòu edifici annèxe pels servicis (...) donèron per resultat una òbra coerenta e creativa, perfèitament al jorn per çò que tòca a la seguretat e lo quasèrn de cargas pel confòrt e l'acostica, seguent l'esperit innovant radical e aimador del detalh que Domènech i Montaner auriá desirat[21] »
La Fundació Orfeó Català-Palau de la Música foguèt creada pel centenar de l'Orféo Catalan, en 1990[22], per permetre un finançament pel privat d'una partida de las activitats del Palais. Fa pauc, aquela institucion foguèt mesa en causa per de destornaments de ben socials per la via de son director. Entre 25 e 31 milions d'èuros destinats a l’Orféo Catalan e a la fondacion auràn disparegut[23].
Bastiment[modificar | modificar la font]
Luòc[modificar | modificar la font]
Lo Palais es situat dins la carrièra de Sant Francés de Paula e pendent sa construccion, tòca la glèisa omonima. Aprèp la destruccion del bastiment religiós pendent la guèrra civila, un edifici sens importància se tornèt bastir sus las roïnas avant d'èsser demolit encara. La carrièra estrecha del quartièr de la Ribera venguèt alara una plaça.
Concepcion[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre del movement nacionalista que caracteriza Euròpa e Catalonha dempuèi lo començament del sègle XX, los mecenas — de rics barceloneses — demandan a l'arquitècte de metre en abans l'avantgardisme catalan per mejan d'aquel edifici e de ne far un simbòl nacional. Montaner faguèt apèl a una granda varietat d'artesans e de fabricants per decorar lo Palais de fòrça mosaïcas e esculturas. Qualques unas d'aquelas decoracions an un caractèr nacionalista fòrt.
L'arquitectura del Palais es representativa del modernisme catalan per l'usatge de las corbas que dominan sus las linhas drechas, per la preferéncia acordada a las formas dinamicas sus las formas estaticas, e per fòrça motius florals e organics utilizats. A la diferéncia d'autres edificis construits dins lo meteis estil, la concepcion del Palais es prigondament racionala.
L'aspècte foncional es pres en compte fondamentalament, l'òbra utiliza los materials mai modèrnes de son epòca e las tecnologias pus avançada del començament del sègle XX, coma lo fustatge d'acièr. Mai important encara, l'estructura de facíadas ridèls foguèt utilizada pel primièr còp per Montaner.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Domènech i Montaner foguèt fòrça original dins la concepcion del Palais. Utiliza una estructura metallica novèla per liberar de grands espacis tancats per de veire[24]. L'utilizacion d'un pati intermèdi entre l'edifici e la glèisa que tòca permet la dintrada de lutz d'un biais unifòrme e simetric dins la sala de concèrt. E la causida de construire la scèna al primièr estatge permet un esclairatge natural pel plafon e de liberar l'espaci del planpè pels burèus de l'Orféo Catalan. L'accès a la sala de concèrt se fa dempuèi lo planpè per un escalièr organizat en seccions. Son agençament compensa la montada necessària d'un estatge per accedir a la sala. Aquelas diferents aspèctes de l'arquitectura ne faguèron una realizacion de granda qualitat, e permetèron a una lutz naturala e uniforma d'esclairar la sala pendent tota la jornada[25].
Domènech i Montaner integrèt abondosament las arts aplicadas dins son edifici[26]. A l'exterior, la decoracion es facha amb d'esculturas fasent referéncia al monde de la musica e d'elements d'arquitectura de caractèrs modernistas e barròcs. Dedins, l'arquitècte combina magistralament los divèrses materials de construccion amb ceramicas e veires. Las grasas e la scèna forman un ensemble armoniós se mesclant l'un amb l'autre. La scèna es dominada per la tudelariá de l'òrgue que tanben servís d'element decoratiu. La dubertura de la scèna es decorada d'esculturas espectaclosas combinant las allegorias de la musica classica e portalièra: a drecha, un bust de Ludwig van Beethoven sus una colomna dorica, d'ont sortís la cavalgada de las Walkyries; a esquèrra, un al pè d'un sause de las brancas d'ont apareis lo bust de Josep Anselm Clavé, autor de la cançon las flors de mai qu'inspirèt aquel ensemble.
Pendent la renovacion del Palais jos la direccion d'Oscar Tusquets e de Carles Díaz, un novèl bastiment de sièis estatges li es apondut. Aquel edifici servís de vestiari, d'archius, de bibliotèca e de sala de reünion. Dona sus l'espaci daissat libre per la demoliment de la glèisa de Sant Francés de Paula. La segonda fasa del trabalh permetèt de renovar l'interior del Palais, de realizar un novèl agrandiment de la sala d'espectacle, e dubrir un restaurant[27].
Faciada laterala[modificar | modificar la font]
La faciada laterala es situada sus la carrièra de Sant Pèire al canton amb la carrièra Amadeu Vives. Èra fins a 1989 l'unic accès al Palais. Se termina pel grop d'esculturas la cançon populara catalana de l'artista Miquel Blay. Sus la mitat superiora i a una escultura de sant Jòrdi. Un visatge de femna es installat a la mitat de la faciada coma una figura de proa: es una allegoria de la musica. A sos costats de personatges representan de marins, agricultors, la vielhesa e l'enfança. Coma o indica una inscripcion a son pè, l'escultura foguèt finançada pel Marqués de Castellbell qu'assistiguèt a l'inauguracion de l'òbra lo 8 de setembre de 1909. La complexitat de la faciada a l'esquina doas carrièras rend dificila l'apreciacion globala de l'ensemble.
Los autres elements importants d'aquela faciada son los arcs amb lors grandas colomnas de bricas rojas e decoradas de ceramicas. A l'interior d'aquelas colomnas se trapan los portanèls d'origina. Un balcon fa lo torn de la façade au premier étage. Il relie quatorze colonnes groupées par deux e cobèrtas de mosaïcas de motius variats. Al segond estatge, de bustes de musicians ornan de colomnas. Es l'òbra d'Eusebi Arnau. I a d'esquèrra a drecha: Palestrina, Bach, Beethoven e, aprèp lo grope d'escultura d'angle, lo bust de Wagner sus la carrièra Amadeu Vives.
Lo grand fronton de mosaïca es signat Lluís Brú que 14 personas bastiguèron[28]. Es bastit sus la partida superiora de la faciada e pòrta lo senhal de l'Orféo Catalan. Al centre una reina presidís una fèsta. Es una scèna inspirada de la pèça de Joan Alcover Maspons, la Balanguera sus una musica d'Amadeu Vives, una de las pèças que l'Orféo Catalan jòga mai[29].
Faciada principala[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1989, la faciada que dona carrièra del palai de la musica servís de dintrada principala al Palais. S'accedís per una esplanada.
La faciada realizada per Domènech i Montaner suspren per sa construccion. Foguèt ricament decorada dempuèi los primièrs trabalh. Mas, sul luòc de l'actuala carrièra s'auçava la glèisa de Sant Francés de Paula que mascava tota aquela partida del Palais. L'arquitècte bastiguèt doncas un pati de 3 mètres de larg sufisent per fae dintrar la lutz dins la sala d'espectacle — l'esplanada actuala — mas calguèt esperar lo demoliment de la glèisa per que se pòsca aprofeitar de l'arquitectura d'aquela partida de l'edifici.
La faciada principala es bastida amb granda varietat de materials e de concèptes. Utiliza de bricas rojas, de rampas de ferretariá, de cornichas e de capitèls escultats. E, coma dins lo rèsta de l'edifici, las fenèstras son fachas de veirals colorats.
En regardant aquela faciada, i a drecha lo bastiment de servici, concebut pels arquitèctes Òscar Tusquets, Lluís Clotet e Carles Díaz entre 1980 e 2000. L'edifici a la forma d'una torre que sa basa escultada fa pensar a un grand palmièr. Es per aquel edifici que se fa la dintrada dels artistas. A esquèrra i a installée l'escultura dedicada à Lluís Millet. Es un bronze signat Jassans de 1991. Un restaurant es situat a la dintrada del Palais darrièr los grands veirals. L'extremitat esquèrra d'aquela faciada es formada per una rotonda de bricas rojas. Es suportada per un tronc escultat d'un bas relèu coma un arbre gigant.
La partida centrala de la faciada es tota cobèrta per de panèls de veire transparents e recents. Son marcats Palau de la Música Catalana al nivèl de la dintrada.
Interior[modificar | modificar la font]
De malons de Valéncia, de pèças de ceramicas motladas e de mosaïcas cobrisson tot lo bastiment. Demandèron l'intervencion de diferents mestièrs, artesans e fabricants, pendent la construccion del Palais. La granda partida de las mosaïcas dels murs e dels troncs de las colomnas interioras e exterioras. Es lo trabalh de Lluís Bru.
Vestibul[modificar | modificar la font]
En entrant per l'anciana pòrta de la carrièra de Sant Pèire, se pòt veire dos grands escalièrs que montan al primièr estatge. Lo plafon del vestibul es decorat amb de motladuras de ceramicas esmaltadas que son dispausadas en flors. Los escalièrs en marbre son coronats de grands lumenièrs sus de colomnas. La rampa dels escalièrs es de pèira finament trabalhada e es portada per de balustres de veire jaune transparent. Se tremina per una bola de ceramica decorada amb de flors sul modèl dels motius del plafon. Aquela dintrada inspirèt l'escrivan Robert Hughes:
-
- « Jamai se bastirà autra causa de semblable a Barcelona, que siá del punt de vista de l'audàcia conceptuala, de l'esclat formal, del simbolisme o dels efèits decoratius[30] »
Uèi, los visitors dintran en general dins lo Palais pel fogal, creat en 1989 per la renovacion de Tusquets e Díaz, dins l'ancian sèti de l'Orféo Catalan. L'espaci del fogal es pus sòbriament decorat que lo rèsta del Palais, sas vòltas de bricas son ornadas de flors en esmalt verd, ròse e jaune. A costat, entre los pilars massís de brica i a un bar. Es esclairat dempuèi lo fons per de veirals suspenduts al plafon. Un cube de veire dins lo vestibul pòrta lo signe de l'Orféo Catalan brodat dins lo teissut segon l'estil modernista.
La sala Lluís Millet[modificar | modificar la font]
La sala Lluís Millet situada al primièr estatge abans la sala de concèrt es nomenada en omenatge al cap d'orquèstra e fondador de l'Orféo Catalan. Es concebuda coma una sala d'espèra o de repaus esclairada per un impausant luminièr modernista de fèr. Domènech i Montaner s'impliquèt personalament a la realizacion d'aquel luminièr e, amb un grand mestritge teoric, donèt de vertadièras leiçons als artesans fabres pendent los trabalh del Palais[31]. La sala es decorada amb de bustes de musicians (Lluís Millet, Amadeu Vives, Pau Casals, Eduard Toldrà, Just Cabot et Rosa Sabater) e de quadres modernistas pintats per Joan Brull i Vinyoles que representan de personatges femenins.
L'usatge de veirals a de fins decorativas es abitual dins l'estil modernista. Domènech i Montaner las utiliza dins totes sos edificis. Pasmens, dins lo quadre del Palais de la Musica, aqueles an tanben un ròtle arquitectural que demandèt una simbiòsi parfeita entre l'arquitècte e lo veiralièr Antoni Rigalt i Blanch.
Las pòrtas de veire son fachas de veirals amb de tèmas florals. Es tanben lo cas de la longa fenèstra que separa aquela sala de la terrassa. Aquela es facha de veires transparents dins las partidas nautas e de veires colorats amb de motius florals dins las partidas bassas. Sul veire transparent corrís una frisa. Los veirals imitan las mosaïcas. Sus la terrassa se trapa de colomnas que donan sus la carrièra de Sant Pèire. Son decoradas amb de mosaïcas de ceramica.
Sala de concèrts[modificar | modificar la font]
L'accès a la sala de concèrt dempuèi lo primièr estatge produtz un grand efèit teatral. Se passa de l'espaci escur dels corredors a una explosion de luses e de colors donada a la sala pels veirals. De cada costat, los dos balcons de sètges son organizats en plans, las colomnas son decoradas amb de mosaïcas coloradas, e los plafons amb de ròsas rojas e blancas de ceramica. Al fons del segond balcon, las colomnas sostenon de cada costat d'arcs en ogivas. S'acaban per de mosaïcas en semicercle que representan de coas de pavon.
Los veirals son utilizats per diferenciar los espacis de la sala en apond dels elements bastits. La granda cortina de veire de la sala de concèrt assegura una de las foncions principalas en tamisant la lutz exteriora. Aquel ensemble de veiral mai important per sa talha e luminositat es installat sus doas fenèstras de las parets laterals e separats de cada costat per quatre colomnas de cinc veirals formats de grands ensembles de placas de veire opac sus una faciada ligats de plomb. Aquelas son ròses e representan de tòrcas de fuèlhas e flors que passan d'una fenèstra cap a l'autra enlaçant de motius eraldics: l'escut de Catalonha e la crotz de sant Jòrdi. Dins las partidas nautas, a costat dels arcs d'estil Tudor, se pòt veire una franja de vitras exagonalas de tons òcras clars e grises coma una mosaïca. Al primièr estatge, se vei encara las tòrcas de flors ligadas amb de veire blau. Dins los balcons los motius son de veire ròse amb una frisa florala sus la partida superiora.
Al centre del plafon, la copòla de veiral es de Antoni Rigalt i Blanch. Es esclairada per la lutz naturala e es equipada d'un esclairatge electric per las nuèches. Es constituida al centre se forma de esfèras inversadas representant un grand solelh aur e òcra. Las colors se degradan pauc a pauc cap al blanc e blau clar — color del cèl — abans de dessenhar de bustes de femnas. Los primièrs ranc de bustes es dins los blaus clar e malva, lo segond de color blava escur e verd clar. Los visatges son grises amb un diadèma ornat amb de colors mai vivas. La lutz que resulta de la fusion de las tintas dauradas del plafon amb lo ròse de las fenèstras lateralas dona a la sala una clartat unica et misteriosa.
En dessús dels balcons i a doas esculturas de Pegàs d'Eusebi Arnau que figuran lo poder ascensional de la musica.
La sala a una capacitat de 2049 personas distribuidas atal:
- Pertèrra : 688 ;
- Primièr balcon : 321 ;
- Segond balcon : 910 ;
- Galariás de l'òrgue : 82 ;
- Plaças reservadas : 48.
Scèna[modificar | modificar la font]
La scèna mesura onze mètres de larg. A la dintrada se trapa lo grope d'esculturas començadas per Diego Massana Majò e continuadas per Pau Gargallo. Il représente à droite le buste de Beethoven acostada de doas colomnas doricas jos la cavalgada de las Walkyries. Es un omenatge a la musica de Wagner fòrça apreciada dins la Barcelona del començament del sègle XX[32]. La representacion de la musica catalana es a esquèrra. I a lo bust de Josep Anselm Clavé jos un grand arbre qu'a son pè se trapa un grope de cantaires.
La scèna est un emicicle al fons d'ont se tròba dètz uèit musas modernistas. Los troncs e los visatges son escultats de relèu, alara que las basas dels còrses son de mosaïcas de coloradas, de tal biais da l'illusion que sortisson del paret en balhant. Las musas son d'Eusebi Arnau e las faudas de ceramica de Mario Maragliano e Lluís Bru. Cada musa a son instrument pròpri. Lo fons es fach de malons rogencs irregulars d'ont se destacan las pòrtas dels artistas. Al centre de la scèna, entre las musas, i a lo signe de l'Orfeó Català dessenhat per Antoni Maria Gallissà. Es entornat de simbòls medievals sus fons blau, totjorn fachs de mosaïcas.
-
-
Pegàs al començament del segond balcon.
-
-
Òrgue[modificar | modificar la font]
La companhia E.F. Walcker & Cie de Ludwigsburg faguèt en 1908 l'òrgue del Palais de la Musica. Lo primièr concèrt d'òrgue se donèt lo meteis an per Alfred Sittard, organista de la catedrala de Drèsda. L'òrgue foguèt restaurat en 2003.
Pichon Palais[modificar | modificar la font]
Concebut per l'arquitècte Òscar Tusquets, lo novèl edifici bastit a costat de dintrada de la carrièra de Sant Pèira mesura onze mètres de long. Foguèt inaugurat lo 22 d'abril de 2004. La sala de teatre conten fins a 538 personas e a una acostica excellenta per la musica de cambra.[33]
En 2007, lo pichon palais foguèt un dels cinc projèctes primats al concors europèu Uli Awards For Excellence per sas qualitats conceptualas e arquitecturalas[34]
Bibliotèca[modificar | modificar la font]
La bibliotèca del Palais de la Musica foguèt començada amb la colleccion de l'Orféo Catalan en 1891. Compta divèrs libres e manuscrits del sègle VI, una granda quantitat de volums de tèmas musicals. I a tanben las particions de totas las òbras jogadas al Palais dempuèi sa fondacion.
Istòria artistica[modificar | modificar la font]
L'istòria del Palais de la Musica es rica. Los interprètes mai grands, orquèstras e caps d'orquèstra i joguèron. De 1920 a 1936, l'orquèstra Pau Casals trabalhèt al Palais. Dirigiguèron entre autres per Pau Casals, Richard Strauss, Vincent d'Indy, Igor Stravinsky, Arnold Schönberg, Anton Webern, Arthur Honegger, Manuel de Falla e Eugène Ysaÿe. L'Orquèstra Sinfonica de Barcelona i èra residenta fins a que ajan a l'auditori en 1999.
Fòrça espectacles populars foguèron donats al Palais de la Musica. Venguèt lo teatre emblematic pels cantaires catalans de la Nòva Cançon per qui cantar dins aquel edifici èra une consecracion. Se compta per exemple: Raimon, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet e Lluís Llach.
Aquela scèna tanben servissiá per de representacions de pèças de teatre. Coma principala sala de concèrt dins la vila al sègle XX, lo Palais de la Musica foguèt lo luòc ont se creèt fòrça òbras musicalas que Goyescas (Granados), lo Concerto a la memòria d'un àngel (Alban Berg) e lo Concerto d'Aranjuez (Joaquín Rodrigo).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Commons:Category:Palau de la Música Catalana
- (ca) (es) (en) site del Palais de la Musica
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Josep L. Roig Historia de Barcelona 1995 Ed. Primera Plana ISBN=84-8130-039-X
- ↑ (ca)Orfeó Català, Memòria Orfeó Català 1904
- ↑ (ca)Cararach| Joan Rafael Anton Vargas Ortiz, El Palau de la Música Catalana, Sinfonia d'un segle, 2007, Barcelona, ed: Edicions 62, ISBN=978-84-297-6037-8
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca) Joan Crexell, Els fets del Palau i el Consell de Guerra a Jordi Pujol, ed:la Magrana, 1982, Barcelona, ISBN=8474100933
- ↑ id: Crexell
- ↑ id: Crexell
- ↑ (ca)Els Fets del Palau, cinquanta anys després
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Fomènech i Girbau, L'arquitectura del Palau, 2000, Barcelona, ed:Lunwerg Editores, ISBN=978-84-7782-715-3
- ↑ (ca)L'Orfeó Català i la Fundació Orfeó Català-Palau de la Música
- ↑ (es)La auditoría del Palau de la Música eleva el desvío de fondos a entre 25 y 31 millones
- ↑ (ca)Grencic: La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ISBN=84-297-5443-1
- ↑ id Grencic
- ↑ id Grencic
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Permanyer, in [1], La Vanguardia 19/04/1987
- ↑ (ca) Oriol Pi de Canamyes, Cases modernistes de Catalunya, 1992, ed:Edicions 62, ISBN= 84-297-3607-7
- ↑ {{Robert Hughes, Barcelona, 1996, ed:Galaxia Gutemberg, ISBN=84-8109-082-4
- ↑ (ca)Josep Garrut, Modernisme a Catalunya: Decoració, 1982, Barcelona, ed:Edicions de Nou Art Thor ISBN=84-7327-052-5
- ↑ (ca)Associació Wagneriana de Barcelona
- ↑ (ca)Planta del Petit Palau
- ↑ (en)Europa press


text:
L’emission ràdio «#Actuacalandrons» escapèt segurament pas als auditors de « Ràdio País Bigòra ». Mas son benlèu pas nombroses de saupre que las voces d’enfants que se pòdon ausir son aquestas dels escolans de la Calandreta de Banhèras-de-Bigòra. De vertadièrs jornalistas en èrba que tractan de l’actualitat locala, nacionala e quitament internacionala en occitan. Amb un plaser vertadièr e un gaubi susprenent.
«Los escolans de Banhèras foguèron causits qu’an l’accent mai polit » declara, fier, Joan-Claudi Viau, fervorós defensaire de la lenga occitana. «Son coratjoses», soslinha Silvan Carrère que ven a l’escòla bilingä de la ciutat termala cada quinze jorns per enregistrar l’emission. «Es pas aisit de parlar dins un micro e davant una camerà, o encara d’aprene los tèxtes de per còr. Que, pecisa, trabalham sens bufaire mecanic. Es tanben fòrça trabalh en amont pels escolans, avèm trabalhat en particular sus l’intonacion. Mas progressan lèu.» Un progrès qu’a pas res de susprenent vist l’estrambòrd del joves escolans.
Se la collaboracion entre la Calandreta de Banhèras e la cadena occitana es pas d’ièr, las vint-e-cinc granas de jornalistas de las classas de CM1 e CM2 tenguèron a presentar a las familhas e a sos amics la darrièra produccion d’aquesta emission realizada per «Ràdio País» e «OCtele» abans que siá difusida sus la ret. Jol cobèrt de l’escòla, davant una assisténcia nombrosa, los joves presentèron son trabalh, ofrissent un bèla demostracion de son gaubi amb lo micro mas tanben de son eloquéncia. Lo tot confirmat en imatges pendent la projeccion de son JT.
«L’occitan es una lenga viva»
«Menam de jornals a l’ostal ont soslinham l’essencial, puèi trabalham en classa los tèxtes qu’anam enregistrar», explican amb fòrça vam Clara, Titoan V., Titoan B., Noémie et Soline, que tenon a mercejar «Silvan e Valeria de nos permetre de far aquò. Avèm plan d’astre». Subretot que descobrisson tanben un molon de causas. «Abans, legissiam pas los jornals», dison, tant plan interessats uèi per l’actualitat politica, economica e environamentala coma per aquesta del quotidian, e plan d’autres subjèctes. «Tot nos agrada», respondon en còr. Ja de vocacions ? «Sabi pas, i a plen d’autras matèrias interessantas», nos ditz Titoan. «E puèi, cal escriure fòrça», esita encara Soline. Qué que ne siá «es una aventura de las bèlas pels enfants», coma o soslinhèt la directritz Valeria Cazenave-Bernadou. «E un biais de trasmetre lo messatge qu’es una lenga que viu e qu’a tota sa legitimitat sus las onda, la ret, veire las rets socialas», soslinha Silvan.
Adaptacion de l’article de Viktoria Telek, publicat lo 1/06/17 dins La Dépêche


text:
NÒTA : Utilizetz pas dirèctament aqueste modèl. S’agís unicament d’una traduccion. Mercés d’utilizar {{Category redirect}}.
NOTE: Please do not use this template directly! This is just for translation. Use {{Category redirect}} instead!
Utilizacion :
- {{category redirect|Nom de la categoria corrècta (sens lo prefix "Category:")}}
Atencion : Lo present modèl (Category redirect/oc) correspond a la documentacion en occitan ; utilizatz solament Category redirect.
Totas las paginas marcadas per aqueste modèl son plaçadas automaticament dins la categoria Category:Category redirects. Las categorias redirigidas que contenon de fichièrs son listadas dins Category:Non-empty category redirects. Las redireccions cap a la meteissa pagina o cap a de paginas inexistentas son listadas dins Category:Broken category redirects.
Vejatz Commons:Rename a category per mai de detalhs.


text:
Edimborg
Edimborg, Edinburgh en anglés, Dùn Èideann en gaelic escocés, es la capitala de la region britanica d'Escòcia. Sa populacion, en 2012 èra de 482 640 abitants ; es la segonda ciutat escocesa en populacion totala, e un important centre de torisme del Reialme Unit: a recebut 13 milions de toristas per an.
La vila es lo sèti del Parlament Escocés, tornarmai actiu dempuèi 1999, e a oficialament l'estatut de ciutat dempuèi 1329.
Es situada sus la còsta èst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), al sud de l'embocadura del flume Forth (Firth of Forth), sus la mar del Nòrd. Dempuèi 1329, Edimborg a oficialament l'estatut de ciutat. Ten tanben l'estatut de council area (dempuèi lo 31 de març de 1996) e de region de luòctenença, après aver agut lo de districte al sen de la region du Lothian.
La vila es bastida sus de puèges volcanics que balhan cadun un punt de vista diferent de la vila. Es dominada per son castèl que las fondacions datan del sègle VIIen mas es a partir del Sègle XI que foguèt bastida aquela residéncia reiala abans de venir una fortalesa de crénher al Sègle XVI. Edimborg foguèt afranquida en 1329 e s’enrodèt de muralhas au Sègle XV. Après la desfacha de Flodden (1513) contre los angleses, los borgeses de la vila decidiguèron de construire preventivament una segonda encencha batejada lo mur de Flodden. Après l’unificacion dels Parlaments d’Escòcia e d’Anglatèrra (1707), la vila perdiguèt son importància politica mas demorèt un important centre economic e cultural. En mai del castèl, Edimborg compta de fòrça luòcs interessants coma lo Royal Botanic Garden, las catedralas Sant Geli (presbiteriana), Santa Maria (episcopaliana) e Santa Maria (catolica), la National Gallery, Charlotte Square, lo Scott monument o encora lo National Museum of Scotland. Lo palais de Holyrood (Holyrood Palace) es la residéncia ocficiala de la reina quora demòra dins la vila. Los districtes de la vila vièlha e de la vila nòva son classats patrimòni mondial per l’UNESCO dempuèi 1995.
Edimborg es famosa per son festenal, lo pus grand del mond, que dura tres setmanas en agost e prepausa fòrça espectacles de qualitat dins totas las disciplinas.
La vila aculhís una de las universitats pus prestigiosa d'Euròpa e del mond, l’Universitat d'Edimborg, pionièra dins l’informaca, la geologia, la quimia e la meecina. A Edimborg se situa tanben la bibliotèca nacionala d'Escòcia (National Library of Scotland) qu'es la pus importanta bibliotèca d’Escòcia (e una de las pus grandas del Reialme Unit).


text:
72
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 72 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Judèa, perseguida de la Premiera Guèrra Judeoromana ambé l'acomençament dau sètge de Massada per lei tropas de Lucius Flavius Silva. La fortalesa, situada a la cima d'un pic rocassós, èra venguda la basa principala de la resisténcia josieva còntra lei Romans. Coma ocupava una posicion defensiva fòrça favorabla a la garnison, lei Romans deguèron començar d'importants trabalhs de terralhatge.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 14 de gener de 2011
Tejedor
E Xavier qu'ei tanben un excellent acordeonista, coma un disciple de Kepa Junkera.
D'acòrd, es paraules d'aguesta xoneira non son finetes finetes, mès a jo que me hèn arrir. Ah! Astúries, Astúries, paradís naturau, tèrra de hormatges e d'amètles...
En video que seguís, que s'i vei Tejedor en companhia deth quatuor galhec "Faltriqueira", un grop vocau de quate beròies gojates: Maité, Carolina, Maria e Ana. Que canten en galhec, en portugués e en castelhan, e quan s'escai, en asturian. Faltriqueira, que son un pòc es "Mal Coiffées" de Galicia. Bon, eth resultat: un saborós mescladís popular asturgalhec, pòc respectuós peth señor cura, eth des amètles, probable.
En tot cas, non poderatz díder qu'ací se meten es madeishes cançons qu'ena vòsta ràdio, e!