text:
Nos los arpitans - Ethos et Genos [1]
S'adaptar et son rèciproco : savêr usar lo mondo, sont donc chifres de la cultura arpitana.
Ethos (ήθoς) est un mot grèco que signifiâve a l'origina - lo luè a vivre
-, mas qu'o at feni por signfiar disposicion, caractèro et tempèrament. D'inque lo tèrmo ethikos (ήθιkός) che signifie : tèoria du vivre
.
Sur ceta capacitât du savêr usar lo mondo et du s'adaptar, o fôt ora nos arrètar una menuta.
Coment n'ens ja dét la capacitât d'adaptacion est lo fondement culturel por des poplos que vivont sur les côtes des montagnes, ceti tempèrament entrêne l'entiére vision de la via que los Arpitans ant. En g·ènèral los Arpitans nos sens des gens pacients, mas carrâs et bien atachiês a noutros principos et èstylos de via, gens orgolyoses, mas g·ènèroses, et nos porrens, a ceti pouent, continuar grant-temps avouéc ceta ènumeracion, lo tot por dére que est sur ceti caractèro que o fôt fondar la construccion du futur.
Lo devouèr que ora nos fôt afrontar est cél de la mise a pouent d'una strategia de renèssance et survivance d'Arpitania
a partir de cen que la rèalitât d'enqu'houé nos offre. A savêr bien regardar, a bien s'engagiér dens l'ètude des posibilitats que l'Eropa nos balye nos troverens la rota por nen sortir ...
- ... a continuar -


c: text/html

text:
Se consultam Palay, que i podem véder duas entradas jupitèri. La prumèra que i admet un variant: jutipèri. Aqueth darrèra fòrma deu mot qu'ei de segur la mei anciana, l'originau, pr'amor que l'arretrobam especificament a l'aute estrem deu maine gasconocatalan, en las islas Balear(a)s, dab ua significacion identica o plan similara a la deu mot gascon. Comparem las definicions balhadas per Palay dab las deu diccionari d'Alcover-Moll.
Palay ce ns'explica:
"Jupitèri, jutipèri; sm. Manigance à laquelle on a recours dans un cas embarassant, une extrémité ennuyante; simagrée.
Que se'n tire toustém dab quàuque jupitèri, il s'en tire toujours avec une manigance (Yan Palay); n'as pas besoungn de ha tan de jupitèris, il est inutile que tu fasses tant de gèstes, de simagrées, que tu jures tes grands dieux, etc…"
Adara vediam la definicion deu balearisme jutipiri (fòrma qu'a lo mot a Malhòrca e a Menorca) o jutiperi (medisha fòrma deu mot qu'en gascon, a Eivissa) :
JUTIPIRI (mall., men.) i JUTIPERI (eiv.). m.
|| 1. Gest estrany fet amb la cara o amb les mans o contorsionant el cos, per fer riure o per riure's d'algú; cast. mueca, visaje, escarnio. S'atlot de dins la cuina li fa jutipiris d'amagat i s'esclata de rialles, Rosselló Many. 146.
|| 2. Gest estrany, que crida l'atenció i fa riure encara que no intencionadament; cast.mueca, visaje. Ara mateix vetx es penestatge an es cantó fent jutipiris mentres ella no cern de son cedàs, Roq. 22.
|| 3. Persona que fa moltes contorsions o gestos estranys (Men.). «Aquest al·lot és un jutipiri!» (Ciutadella).
Fon.: ʒutipíɾi (mall., men.); ʒutipέɾi (eiv.).
Etim.: del llatí vituperium ‘insult’. Tal vegada en la modificació de l'element inicial ha influït el mot Iuppiter, però no creiem que aquest sigui precisament el mot fonamental originari, sinó un simple modificador analògic de vituperium (cf. Spitzer Kat. Etym. 29).
"Jupitèri (Lescar): lieu haut, dangereux d'où on peut tomber, être précipité. Appliqué à une personne, a le sens d'aventureux et aussi d'espiègle. Qu'ère sus û jupitèri, il était sur un lieu très élevé; jupitèri de dròlle! Polisson!"
Dab aquera definicion de jupitèri qu'arretrobam l'equacion lòc d'altitud = precipici dejà mencionat entà galihòrça (catalan gallorsa), deu quau lo jupitèri de Lescar ei haut o baish sinonime. L'origina etimologica deu mot de Lescar non deu totun pas estar diferenta de la deu mot gascon generau e balear, dab totun l'influx deu nom de Jupitèr assimilat au diable.
Jo que pensi lo mot balear jutiperi qu'ei un gasconisme de mei, com ac son los autes mots balears pai (gasc. pair) , sa (sic) pai, sa pare (tanben en gascon locau sa pair; cf. tanben lo mot coseranés enqüèra viu sapair per pair, construsit dab agglutinacion de l'article salat femenin, hens la locucion eth nòste sapair per eth nòste pair - comunicacion personau de l'amic Renaud Lassalle, collectaire per aqueths parçans deu gascon orientau), mai (gasc. mair), es (sic) mai, es mare (de la medisha faiçon, en gascon locau: son mair, probablament d'autescòps "so mair" com "sa pair", "sa hilh", cf. ma hilh enqüèra viu. Jo que supausi l'aspiracion de la f iniciau qu'ei a l'origina deu cambi de genre de l'article dab hilh per un fenomèn d'atraccion fonetica, e, consecutivament, dab pair e mair per mimetisme logic) , papai, mamai, al·lot (gascon arlòt), esbarrejar, etc. En tot cas, tant jutipèri / jutiperi com esbarrejar que son absents deu lexic occitan non-gascon (en particular, absents deus diccionaris d'en Mistral e de na J. Ubaud) e deu catalan, sauv lo balear e, hèra locaument, lo parlar ceretenc. Ua simpla coincidéncia lexicau aleatòria enter gascon e balear qu'ei hòrt improbabla. Aqueras similituds que s'explican mei probablament per un apòrt important de gascons entau repoblament de las Islas Balear(a)s arron la Reconquista. Hèra locaument en la Catalonha deu Nòrd, a Ceret (Vallespir), que i emplegan enqüèra lo mot jutiperis: un jutiperis qu'ei un trufandèr mentre que fer jutiperis a algú que significa balhar a quauquarrés lo mau de mar, l'enveja de vomir. (P. Verdaguer, Diccionari del rossellonès, Ed. 62). N'ei pas lo solet gasconisme qui tobam en rosselhonés. A mei deus mots e locucions gascons incorporats hens lo lexic deu catalan generau, com: aloja, arlot/ al·lot, barrica, cadet, coet, Déu n'hi do, esparracar, , esbarriar/esgarriar, galet, galleda, gallorsa, goja, gojat (goiat), gaús, parrac, parruca / perruca, perrot, porró, xanc, xanca, etc, la lista n'ei pas acabada; que i trobam d'autes en diccionari d'Alcover-Moll (catalan, valencian, balear comm cajola, '' frai" per "germà", qui Verdaguer, en seguir Alcover-Moll e mei generaument los filològues espanhòus, pensa erronèament estar ua fòrma derivada de fraire, ignorants que son tots deu mot gascon. B'ei simple: gasconisme n'ei pas un mot deus lexics deu diccionari generau de la lenga catalana de l'Institut d'Estudis Catalans e deu gran Diccionari de La Llengua Catalana, pas mei que lo mot gasconismo n'ei un mot deus diccionaris espanhòus. Lo gascon que i ei -a tòrt- con·honut dab lo provençau (provençalisme, provenzalismo). Aquò que'vse dèisha a banda tots los mots de formacion especificament gascona, segon las règlas pròpias deu gascon, distintas de las de l'occitan non-gascon. La màger partida d'aqueths gasconismes qui trobam en catalan no's tròban pas hens lo diccionari occitan de Josiana Ubaud, pr'amor, justament, que son mots gascons e non pas lengadocians.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Quirin
Saint-Quirin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a mencionat per las primièras fes en 966, vertat es jol nom de Godelsadis, nom d'un ermitage #que s'i trobava alavetz. Es ongan-ailà n'efièch que lo comte Louis de Dabo #far don al abbaye de Marmoutier de las tèrras sises entre las doas Sarres, al nòrd del Donon. En 1049, Gepa de Dabo, filha de Hugues VIII, comte en Nordgau e de Eguisheim e de la siá femna Heilwig de Dabo, abbesse de Neuss, se viu ofrir per lo sieu fraire, lo pape Léon IX, los reliques de sant Quirin, tribun militar e martir romain ; quand los #informar de contunh de Roma pels depausar dins la vila de Neuss, la mule #que transportait las reliques s'i seriá arturat a la localizacion de l'actuala Capèla-Anautita, #çò que #condusir a cambiar la toponymie del luòc, #que i li aguèt a el donat lo nom del sant. Se #fondar un prieuré a proximitat, e, jol mandat del primièr prieur de Sant-Quirin, Wolfram, nomenat en 1122, la glèisa priorale i aguèt consagrat en 1123 per l'avesque de Mètz. Sant-Quirin #venir rapidament pel continuament un important luòc de pelegrinatge.
Le site est mentionné pour la première fois en 966, il est vrai sous le nom de Godelsadis, nom d’un ermitage qui s’y trouvait alors. C’est cette année-là en effet que le comte Louis de Dabo fit don à l'abbaye de Marmoutier des terres sises entre les deux Sarres, au nord du Donon. En 1049, Gepa de Dabo, fille d'Hugues VIII, comte en Nordgau et d'Eguisheim et de sa femme Heilwig de Dabo, abbesse de Neuss, se vit offrir par son frère, le pape Léon IX, les reliques de saint Quirin, tribun militaire et martyr romain ; lorsqu’elle les rapporta ensuite de Rome pour les déposer dans la ville de Neuss, la mule qui transportait les reliques se serait arrêtée à l’emplacement de l’actuelle Chapelle-Haute, ce qui conduisit à changer la toponymie du lieu, auquel fut donné le nom du saint. L’on fonda un prieuré à proximité, et, sous le mandat du premier prieur de Saint-Quirin, Wolfram, nommé en 1122, l’église priorale fut consacrée en 1123 par l'évêque de Metz. Saint-Quirin devint rapidement par la suite un important lieu de pèlerinage.


text:
Villes et mairies de la Province de Luxembourg (10)
Liste des communes
Arlon
Ville d'Arlon, localité de Belgique de 26 000 habitants.
La mairie d'Arlon a une adresse e-mail et un site Internet.
Marche-en-Famenne
Ville de Marche-en-Famenne, localité de Belgique de 17 000 habitants.
La mairie de Marche-en-Famenne a une adresse e-mail et un site Internet.
Aubange
Ville d'Aubange, localité de Belgique de 15 000 habitants.
La mairie d'Aubange a une adresse e-mail et un site Internet.
Bastogne
Ville de Bastogne, localité de Belgique de 14 000 habitants.
La mairie de Bastogne a une adresse e-mail et un site Internet.
Virton
Ville de Virton, localité de Belgique de 11 000 habitants.
La mairie de Virton a une adresse e-mail et un site Internet.
Durbuy
Ville de Durbuy, localité de Belgique de 10 000 habitants.
La mairie de Durbuy a une adresse e-mail et un site Internet.
Libramont-Chevigny
Ville de Libramont-Chevigny, localité de Belgique de 10 000 habitants.
La mairie de Libramont-Chevigny a une adresse e-mail et un site Internet.
Bertrix
Ville de Bertrix, localité de Belgique de 8 200 habitants.
La mairie de Bertrix a une adresse e-mail et un site Internet.
Habay
Ville de Habay, localité de Belgique de 8 000 habitants.
La mairie de Habay a une adresse e-mail et un site Internet.
Messancy
Ville de Messancy, localité de Belgique de 7 600 habitants.
La mairie de Messancy a une adresse e-mail et un site Internet.
Vielsalm
Ville de Vielsalm, localité de Belgique de 7 400 habitants.
La mairie de Vielsalm a une adresse e-mail et un site Internet.
Neufchâteau
Ville de Neufchâteau, localité de Belgique de 6 700 habitants.
La mairie de Neufchâteau a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Hubert
Ville de Saint-Hubert, localité de Belgique de 5 800 habitants.
La mairie de Saint-Hubert a une adresse e-mail et un site Internet.
Bouillon
Ville de Bouillon, localité de Belgique de 5 500 habitants.
La mairie de Bouillon a une adresse e-mail et un site Internet.
Etalle
Ville d'Etalle, localité de Belgique de 5 400 habitants.
La mairie d'Etalle a une adresse e-mail et un site Internet.
Florenville
Ville de Florenville, localité de Belgique de 5 400 habitants.
La mairie de Florenville a une adresse e-mail et un site Internet.
Chiny
Ville de Chiny, localité de Belgique de 5 100 habitants.
La mairie de Chiny a une adresse e-mail et un site Internet.
Hotton
Ville de Hotton, localité de Belgique de 5 100 habitants.
La mairie de Hotton a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Comunautat dels Estats Independents
La Comunautat dels Estats Independents (CEI) (en rus: CoдpyжecTBo HeзaBиcиMыx ГocyдapcTB (CHГ)) es una confederacion o aliança d’onze de las quinze exrepublicas sovieticas de l'URSS: Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Georgia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan e Ozbequistan. Turcmenistan abandonèt son estat de membre permanent e es membre associat dempuèi lo 26 d'agost de 2005, mentre que Ucraïna, que foguèt un dels estats fondadors en 1991, jamai ratifiquèt los estatuts de la CEI de 1993, venguèt alara tanben solament membre associat.
Sa creacion se passèt a la dissolucion de l'Union Sovietica e, segon Vladimir Putin, sa visada èra de permetre un "divòrci civilizat" entre las republicas constituissent l'URSS. Nombroses documents sus la cooperacion economica, la defensa e las relacions internacionals foguèron signats per sos Estats membres.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondament[modificar | modificar la font]
En 1991, la dissolucion de l'Union Sovietica venguèt inevitabla, malgrat que la majoritat de las republicas èran en favor de la continuacion de l'Union. Lo 8 de decembre, los dirigents de Russia, Bielorussia e Ucraïna se reüniguèron per crear la CEI e anonciar que totes las republicas poirián aderir.
Alara lo president de l'Union Sovietica (Mikhaïl Gorbachov) anoncièt qu'una tala reünion èra "illegala e dangierosa" e un "còp constitucional" per la nacion. Pasmens, lèu venguèt clar que se podiá far pas grand causa contra. Lo 21 de decembre, los dirigents de onze de las quinze republicas sovieticas se reüniguèron a Alma-Ata (Cazacstan) e signèron lo tractat. Es atal que nasquèt la CEI e se dissolguèt l'URSS.
Lo 25 de decembre, Mikhaïl Gorbachov abandonèt la carga de president de l'URSS. Las tres republicas balticas (Estònia, Letònia e Lituània) signèron pas lo tractat, tot coma Georgia: los quatre païses argumentèron qu'èran estats forçats de s'incorporar dins l'Union Sovietica.
Los onze Estats a l'origina de la CEI foguèron Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ucraïna e Ozbequistan. En decembre de 1993, Georgia s'uniguèt a la CEI aprèp l'intervencion russa pendent la guèrra civila.
Crisi actuala de la CEI[modificar | modificar la font]
Entre 2003 e 2005, los presidents de Georgia, Ucraïna e Quirguizstan foguèron alunhats del poder per una seria de revolucions ciutadanas. Los novèls govèrns adoptèron de posicions clarament en favor de l'Occident s'apartant de l'influéncia de Moscòu. Georgia adoptèt la posicion pus radicala, prenent una actitud de desafisança fàcia a la Federacion de Russia dins lo conflicte de l'Ossetia del Sud e Abkhazia. Un autre país que se virava cap a l'Occident èra Moldàvia, se raprochant mai de l'Union Europèa.
Ròtle e organizacion de la CEI[modificar | modificar la font]
Lo sèti de la CEI se situa a Minsk (Bielorussia). Lo President de la CEI rep el es un Secretari Executiu. A l'ora d'ara la majoritat dels dirigents son estats russes o bielorusses. A l'ora d'ara l'organizacion es capitada per l'ancian Ministre de l'Interior rus Vladimir Ruichailo.
La CEI a coma tasca la coordinacion del comèrci, de las finanças, de las leis e de la seguretat dels estats membres. En realitat aqueles poders son exercits normalament, perque la CEI es criticada de interior coma de exterior. E per cambiar aquò, la prioritat pus importanta de l'organizacion es d'establir una zòna franca a son entorn e una union economica de sos membres.
Institucions[modificar | modificar la font]
Los membres de la CEI pòdon interagir e coordenar sas accions amb las institucions seguentas:
- Conselh dels Caps d'Estat
- Conselh dels Caps de Govèrn
- Conselh dels Ministres dels Afars Exteriors
- Conselh dels Ministres de la Defensa
- Assemblada Interparlamentària (AI)
- Las sessions de l'Assemblada Interparlamentària se fan dos còps l'an a Sant Petersborg. Es compausada per de delegacions parlamentàrias de cadun dels Estats membres. L'AI compta las comissions seguentas:
-
- Afars legals
- Economia e finanças
- Politica sociala e Dreches umans
- Ecologia e Ressorsas naturalas
-
- Tribunal Economic
- Conselh Economic
- Comitat Executiu
- Conselh dels Comandants de la Frontièra
- Conselh de Seguretat Collectiva
- Banca Interestat
- Comitat Interestat de l'Estadistica
Taula dels Estats membres[modificar | modificar la font]
En aquesta taula se tròban totas las organizacions ligadas dirèctament amb los païses de la CEI (TSC, Eurasia) e indirèctament (CCA, lo Grope GUAM) e l'adesion a la CEI.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tractat de Seguretat Collectiva. (programa politic e militar de la CEI)
- ↑ GUAM foguèt un acòrdi regional entre quatre païses de la CEI: Georgia, Ucraïna, Azerbaitjan e Moldàvia per contrariar la influéncia de Russia. Creèt en 1997, amb la participacion d'Ozbequistan de 1999 a 2005, lo GUAM es a l'ora d'ara inactiu.
- ↑ CEC o Comunautat Economica Centreasiatica. Participacion tractant destornar la supervision economica de Russia.


text:
Alfabet còpte
L'alfabet còpte (o coptic) es l'alfabet utilizat per notar la lenga còpta.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'alfabet còpte foguèt creat a l'entorn del sègle 1 de nòstra èra. L'escritura ieroglifica daissèt la plaça a un sistèma derivat de l'alfabet grèc (24 caractèrs) al qual s'ajustèron 7 caractèrs demotics (derivats dels ieroglifes). Foguèt utilizat per noter de tèxtes variats mas, amb la predominéncia de l'arabi, son ròtle se limitèt pauc a pauc a notar sonque de tèxtes sul crestianisme.
Usatge[modificar | modificar la font]
Coma la lenga còpta, l'alfabet còpte a quasi desaparegut de l'usatge corrent. Es mai que mai utilizat dins l'encastre de la liturgia còpta.
L'alfabet còpte a agut una influéncia al sud d'Egipte e a donat naissença a l'alfabet nubian.
- Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
Alfabet còpte


text:
Despensas publicas
Las despensas publicas son l’ensems de las depensas realizadas per las administracions publicas. Lor finançament es afortit d'un costat per las recèptas publicas (impòsts, taxas, e cotisacions socialas) e de l'autre pel deficit public.
Somari
Autorizacion de las despensas[modificar | modificar la font]
L'autorizacion es l'operacion comptable que rebat l'acte, en virtut de que, l'autoritat competenta administra una despensa en cambi d'un credit ne determinant lo montant del biais mai segur posible (quitament a far de resèrvas s'es pas possible) per que s'afortissís en totalitat o en partida pel credit del budgèt. Aquel acte se fa sonque al respècte de la quita entitat es a dire solament lo processús administratiu d'esperel que genera las despensas publicas: aquisicion dels bens e servicis que fa l'Administracion Publica, que sián ben de consumacion (material de burèl, servicis de seguritat e netetat...), o los elements d'investiment (ordenadors, construccion de rotas, espitals, escòlas...). Tanben inclusion lo pagament dels foncionaris.
Pasmens compren pas las despensas de las pensions: quand paga un funcionari compra un servici, lo seu trabalh (existís una transaccion economica), alara que quand paga una pension es simplament un transferiment de rendas (recep pas res en cambi), atal se comptabiliza pas dins lo PIB.
Portada de las despensas[modificar | modificar la font]
Las despensas realizadas pel govèrn son de natura divèrsa. Van del recòbrament de las obligacions dirèctas coma la compra d'un ben o servici fins a las obligacions acumuladas los ans fiscals presedents. Pasmens, fòrça d'aquelas son dirigidas en granda partida fins a la populacion per mermar lo marge d'inegalitat de la distribucion dels revenguts.
Atal, saber cossí se despensa l'argent del budjèt public es indispensable e san, perque m ejans aquelas despensas se sap qui es ajudat de biais dirècte o indirècte per çó far es documentat per far lo lum cossí se despensa l'argent public e qui ne beneficia.
Classificacion economica de las despensas[modificar | modificar la font]
D'un punt de vista economic se distinguisson en tres tipes: Desvolopament Social, Economic, e del Govèrn.
Desvolopament Social[modificar | modificar la font]
Educacion, Santat, Seguritat Sociala, Urbanizacion, Lòtjaments socials, Desvolopament Regional, Aiga Potable e Assaniment, Ajuda Sociala, e Eliminacion de la Pauretat.
Desvolopament Economic[modificar | modificar la font]
Provesir las Infrastructuras, Energia, Comunicacions e Transpòrts, Desvolopament agricòl e forestièr, Questions ligadas al trabalh e las entrepresas, Ciéncia e Tecnologia, Promocion de la formacion e emplec, Lanç competitiu entreprenarial.
Clasificacion de las despensas del punt de vista macroeconomic[modificar | modificar la font]
Despensas correntas o de consomacion: Despensas per provesir los servicis publics, pagament dels foncionaris e compra de biens e servicis.
Despensas de capital: Despensas per mantener o melhorar la capacitat productiva del país, sobre tot las infrastructuras.
Despensas de transferiment: Capital que l'estado conseda a las entrepresas e a las familhas qu'o necesitan
Transferiments[modificar | modificar la font]
Son las despensas realizadas pel sector publico sens obtèner cap res en cambi, es a dire sens compensacion venent dels recepiendaris. Un exemple de transferiment corrents seriá las prestacios de cauma, las pensions publicas de la Seguritat Sociala o per la santat.


text:
17/04/2015
Lo jarric dau lop, per Gilbert Borgés
Mos grands-parents eran meitadiers. Darrier chas nos, i aviá un chamin que montava. Faliá marchar un bon quart d’ora per ‘ribar a la caforcha. Lo jarric dau lop, quò s’apelava.
Quante ma mair era dròlleta, fasiá un moment que i aviá pus de lops mas la caforcha s’apelava totjorn lojarric dau lop. Fasiá un moment tanben que i aviá pus de quite jarric : los vielhs chastenhs semblavan i estre totjorn estats.Quo es sos quilhs vielhs chastenhs que ma granda-mair Enrieta anava ‘massar las chastanhas coma sas doas filhas : ma mair e ma tanta. Un jorn que l’i eran trapadas, còp de vent. Un pelon tombet sus la testa de ma granda-mair. ‘La te’n butet un unladis ! D’aprep que fuguet auvit dempuei la meitadaria. Quo faguet rire dins tot lo païs. La gent sabián s’amusar, de queu temps ! A comptar de queu jorn, la caforcha fuguet coneguda coma lo chastenh d’Enrieta.
Aüei, degun coneis pus lo chastenh d’Enrieta. I a un moment que i a pus de chastenh a la caforcha. De tot biais, i a pus de caforcha, i a pus de chamin e la quita meitadaria se’s esbolhada. I a pus nonmas un champ de bigaroelh que n’en vises pas la riba, aigat tota la jornada per de las pompas.
Gilbert Borgés.
Commentaires
Urosament, Gilbert, tots los pelons fissen pas! Ne'n coneisse que son pus mofles que la borra d'un lapin. Ne'n i a quauqu'unas que, lo jorn que se fan fissar, aurian jamai l'idéia d'aver una credada pariera! Mas, ta granda-mair, benleu...
Écrit par : REIDI | 17/04/2015
Les commentaires sont fermés.


text:
Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière
Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière en normand ( Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1972, Sant-Martin-de-Bienfaite (445 abitants l'an 1968) absorbeix La Cressonnière (69 abitants)[3], al sud de lo sieu territòri, #que garda l'estatut de municipalitat mancomunat.
En 1972, Saint-Martin-de-Bienfaite (445 habitants en 1968) absorbe La Cressonnière (69 habitants)[4], au sud de son territoire, qui garde le statut de commune associée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 de novembre 2009 e ficha ligada (La Cressonnière
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 novembre 2009 et fiche liée (La Cressonnière


text:
Medalhièr general de l'atletisme olimpic
Entre los Jòcs Olimpics d'estiu d'Atenas 1896 e los de Pequin 2008, 93 comitats nacionals olimpics (segon l'anciana formula) foguèron medalhats dins las espròvas d'atletisme mas 83 segon lo biais novèl de comptar, a saber après recampament de totas las medalhas istoricas alemandas (Empèri alemand, 3en Reich, Republica Democratica Alemanda e Republica Federala Alemanda...) jos la sola bandièra de l'Alemanha de uèi, las de l'Union Sovietica ( amai l'Empèri Rus o la tras qu'efemèra CEI...) dintre l'actuala Russia, las de Boèmia o Checoslovaquia idem la Republica Chèca, las de l'ex Iogoslavia idem Serbia, las d'Austràlia (amb Australasia) e las de Jamaica (amb las Índias occidentalas).
Garatz aicí doncas lo novèl medalhièr general de l'atletisme olimpic segon aicesta formula de redistribucion de las medalhas olimpicas dins de comitats nacionals unics, sol biais racional de considerar a l'encòp e l'istòria e lo present dins una amira d'avenidor.Tot autre biais de comptar es mèr archivar istoric.
MEDALHIÈR GENERAL[modificar | modificar la font]
Çai n'acabarem tanben amb lo comptatge pèc o lo classament de las equipas... Balharem soncas una idèa de las quantitats de còlas en preséncia en o indicar cada 10... Que d'a la lutz aital nais amai n'eis Lichtatletik!!!
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Cada article (sempre lo meteis modèl... 26 en total) amb pòdis d'atletisme exaustius e medalhièrs particulars d' a Atenas 1896 - Atletisme fins a Pequin 2008 - Atletisme... (Atletisme als Jòcs Olimpics)
amai
- Comitat Internacional Olimpic
- Associacion Internacionala de las Federacions d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr Olimpic General
- Estatisticas olimpicas generalas
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial CIO
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ D'impossible classificar o gaireben, n'essent formadas per d'atlètas de nacionalitats o originas divèrsas... e doncas del tot contràrias a la logica de las equipas nacionalas , imperialas e ca etc.


text:
Maria de Medici
Maria de Medici (Florença, lo 26 d'abriu de 1575 - Colonha, lo 3 de julhet de 1642) que ho l'esposa deu Noste Enric e donc regina de França e de Navarra e, arron, regina mair. Qu'èra la mair deu rei de França e de Navarra Loís XIII.
Sheisau enfant de Francés I de Medici (1541–1587), granduc de Toscana, e de Joana (1548–1578), arquiduquessa d'Àustria (era medisha hilha de Ferran Ier deu Sant Empèri e d’Ana Jagellon.
Après la mort deu son espós, que recomandè e qu'ajudè lo Cardinau de Richelieu auprès deu son hilh. Totun, quan e's revirè d'aquesta posicion non podó pas mei arren contra aqueth ministre principau e que ho, en purmèras, estremada de la cort, puish qu'avó d'exilià per'mor d'aver complotat dab poténcia estrangèra e enemiga.


text:
Dabo
Dabo es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dabo Es un pòble, situat en plena cœur dels Vòges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg e Saverne. Lo vast territòri de la comuna s'estend sul vessant oèst del massiu vosgien, en la siá part gréseuse. Aquel grès del Buntsandstein, màger d'aperaquí 240 a 250 milions d'ans, constituissi un element en marcant del mièg : se declina en reliefs ruiniformes, cèrtament classics del modelat n'estructura gréseuse en de multiplas endroits de la municipalitat, coma lo luòc-dich de las rochers dels Corbs. Las espècias vegetalaès son plan @adapter al substrat gréseux #que conferís un anautit gra de acidité als sòls : los espinoses o los fougères cobrisson una importanta part del ban communal.
La emblème de la localité, lo rocher de Dabo, culmini a unitat|647|mètres}}, al drech d'una reünion de grès. Dètz la siá elevacion a un grès mai induré per la preséncia d'elements détritiques del tipe galets : lo érosion différentielle a pas doncas pas atengut a venir tanben facilament a extrèm d'aquel grès mai resistent (veire Poudingue). Lo relief obligat los vents humides d'oèst a abandonar un excedent de precipitacions sus aquelas contreforts vosgiens per çò qu'es del scenari lorrain : plòu en mejana mai de 1000 millimètres de precipitacions a Dabo del temps que la ganiveta d'aiga precipitada ressòrt leugièrament 800 millimètres a Sarrebourg e 740 a Mètz.
Dabo est un village, situé en plein cœur des Vosges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg et Saverne. Le vaste territoire de la commune s’étend sur le versant ouest du massif vosgien, dans sa partie gréseuse. Ce grès du Buntsandstein, âgé d’environ 240 à 250 millions d’années, constitue un élément marquant du milieu : il se décline dans des reliefs ruiniformes, tout à fait classiques du modelé en structure gréseuse en de multiples endroits de la commune, comme au lieu-dit des rochers des Corbeaux. Les espèces végétales sont bien adaptées au substrat gréseux qui confère un haut degré d’acidité aux sols : les épineux ou les fougères couvrent une importante partie du ban communal.
L’emblème de la localité, le rocher de Dabo, culmine à 647 mètres, au droit d’un sommet de grès. Il doit son élévation à un grès davantage induré par la présence d’éléments détritiques du type galets : l’érosion différentielle n’a donc pas réussi à venir aussi facilement à bout de ce grès plus résistant (voir Poudingue). Le relief contraint les vents humides d’ouest à abandonner un surplus de précipitations sur ces contreforts vosgiens par rapport au plateau lorrain : il pleut en moyenne plus de 1000 millimètres de précipitations à Dabo alors que la lame d’eau précipitée dépasse légèrement 800 millimètres à Sarrebourg et 740 à Metz.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels vestigis testifiquen de la preséncia umana dempuèi l'edat de pèira, de contunh de las Cèltas, de las Triboques, de las Romains de contunh de las Francs.
Des vestiges attestent de la présence humaine dès l’âge de pierre, puis des Celtes, des Triboques, des Romains puis des Francs.


text:
admin
Trobador !!
Nombre de messatges : 1813
Atge : 32
Dialècte : Gascon
Nivèl de Lenga : Parli corentament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Quiòsc
Date d'inscription : 17/02/2007
Vaqui l'Òmi ! Que'm soi esvelhat aquera vrespe ...
Bon, per los que m'an vist, pensi qu'avetz comprés que'n soi pas un deus que parlan ... Sustot shens alcòl ... Totun, qu'estó un gran plaser de'vs rencontrar, vos e tanben los que'n vienen pas aici (coma lo cople de biarnés de la Juventut e los joens de Brantòsme).
Gran paradoxe d'aquèra Estivada : jo, que balhavi de preservatiu suu stand de la Joventut, n'ei pas avut l'escadença de'us ensajar !
Entà l'annada que ven, que vau aprener cants e danças, pr'amor spectator qu'es plan, mes actor, qu'es melhor !
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR


text:
La Chauma
La Chauma [1](La Chaulme en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [1]: Chaumo (la) dins Frederic Mistral, TDF , (C) pagina 539


text:
Libre de bon amor
Lo Libre de bon amor (1330) (en espanhòl: Libro de buen amor), sonat anteriorament Libre dels cantics (Libro de los cantares), de Juan Ruiz, Archiprèire d'Hita es una òbra representativa de la poesia sabenta. Es considerada de manièra unanima coma un dels soms literaris castelhans de totas las epòcas e non solament de l'Edat Mejana.
Tematica e estructura[modificar | modificar la font]
Lo Libre de bon amor es una composicion granda e variada de 1728 estròfas, que son fil conductor es lo relat de l'autobiografia fictiva de l'autor, Juan Ruiz, Archiprèire d'Hita, representat pel personatge Dòn Melon de l'Òrta. Gràcias a l'importància e a la difusion d'aquesta òbra, se ne son servats tres manuscrits: los còdex de Toledo (T) e Gayoso (G) son de la fin del sègle XIV, e lo de Salamanca (S) foguèt copiat al començament del sègle XV per Alonso de Paradinas. Los tres manuscrits mancan de divèrses fuèlhs, çò qu'empacha la lectura complèta del libre e, doncas, las lecturas diferisson mantun còp per las deturpacions dels copistas. Lo títol Libre de bon amor foguèt prepausat per Ramón Menéndez Pidal en 1898, en se basant sus diferents passatges. La data de redaccion varia dins cada manuscrit: 1330 o 1343, encara que se crei que aquesta darrièra data foguèt en realitat una revision de Juan Ruiz que i ajustèt de composicions novèlas.
Lo libre a una varietat de:
- Contengut (d'exemples, de narracions amorosas, de serranillas (composicions liricas semblablas a las pastorèlas), d'elements didactics, de composicions liricas...)
- Metrica (al delà dels quatrens d'alexandrins utiliza d'estròfas de setze vèrses, d'estròfas zejelescas...)
- Expression e estil (seriós, festiu, religiós, profan...)
L'archiprèire d'Hita explica al prològ lo sens e l'interpretacion del libre. Fa una autobiografia fictiva d'el-meteis, que i relata sas amors amb de femnas d'origina e de condicion sociala divèrsas: una monja, una aràbia, una femna qu'el veguèt que pregava, una fornièra, una femna de posicion nauta, divèrsas abitantas de las sèrras..., ajudat per una tresena, l'entremeteira, apelada Urraca, mai coneguda coma "La Trotaconventos". Narra una colleccion d'enxiemplos (apològs, faulas e contes), que servisson coma ensenhament moral e coma fin dels episòdis. I a una disputa entre l'autor e Dòn Amor (un personatge allegoric), que lo primièr acusa Amor coma responsable dels pecats principals e lo segond dona de conselhs sus çò que devon èsser la femna e lo galan. La narracion dels amors de Dòn Melon e Dòna Endrina ('aranhon') es una adaptacion de la comèdia umanistica medievala Pamphilus. Lo relat allegoric de la batalha entre Dòn Carnal e Dòna Cuaresma ('Quaresma') es vertadièrament una paròdia de las cançons de gèsta medievalas. I a un comentari a Ars amandi del poèta latin Ovidi. I a tanben de satiras d'expression, d'estil e de contengut goliardesc, coma la paròdia de las oras canonicas, la Cantiga dels clergues de Talavera, d'elògi misogin (que refusa o manifèsta d'aversion a las femnas e a las relacions amb elas), o de satira Contra la proprietat que l'argent a (Contra la propiedad que el dinero ha). I a tanben una seria de composicions liricas religiosas, lèu tostemp marianas (Gòis de Santa María) en mai d'una sèria de composicions liricas profanas: lo plant (composicion o cant elegiac) a la mòrt de Trotaconventos, las cantigas d'òrb e per d'escolans.
Interpretacion[modificar | modificar la font]
La tòca de l'òbra es confusa per son eterogeneïtat granda: après un prològ ont se recomanda amb obstinacion l'amor de Dieu, nos remembra que « es umana causa pecar ». Menéndez Pelayo foguèt lo primièr qu'observèt lo caractèr goliardesc de l'òbra, encara que neguèt cap d'atac contra los dògmas o cap d'insurreccion contra l'autoritat, una actitud qu'es en fach un trach distintiu de la poesia goliardesca. Mai d'un cercaire parla d'un possible caractèr didactic del Libre de bon amor. I a d'autors coma José Amador de los Ríos, Leo Spitzer o María Rosa Lida de Malkiel qu'obsèrvan lo didactisme sens cap de dobte, mentre qu'Américo Castro o Sánchez Albornoz o negan, pr'amor que creson que Juan Ruiz foguèt pus cinic que moralista, pus ipocrita que piós. Juan Luis Alborg establís una analogia amb l'utilizacion ironica que Cervantes fa dels romans de cavalariá.


text:
1034
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1034 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila començada en 1031 que s'acabèt per una victòria dau rèi de França e dau duc de Normandia. La rèina Constància, a l'origina dau conflicte, moriguèt en julhet e leis insurgents, menats per Audoïn II de Bles, foguèron militarament desfachs per lei Normands. Lei vencuts prestèron jurament de fidelitat au rèi que donèt lo ducat de Borgonha a son fraire Robèrt. Pasmens, aqueu don anava venir una fònt de problemas regulars per sei successors fins au sègle XIII. De mai, de tensions importantas demorèron entre Bles e lo rèi entraïnant d'escaramochas regularas fins a la represa vertadiera dau conflicte en 1039.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Malcolm II lo 25 de novembre. Son felen Duncan li succediguèt.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de setembre - Go-Sanjō, emperaire de Japon (m. 1073)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de mai - Mieszko II Lambert, rei de Polonha (n. c. 990)


text:
Monisme
Lo monisme considèra l'Òme coma un èsser unitari, format d'una unica realitat e substància. Existisson dos tipes de monisme:
Monisme espiritualista; Defend que l'Òme es solament esperit.
Monisme materialista; Defend que l'Òme es un èsser fisic e material. La posicion materialista que ten la majora importància es lo reduccionisme fiscalista, qu'explica dins los estats mentals coma estats neurofisiologics del cervèl. Es a dire, la relacion entre esperit e còs es pas una problematica, per çò que los estats mentals prenon forma amb aquela teoria dins lo domeni fisic.
Los filosòfs monistas son un ensems de filosòfs grècs anteriors als filosòfs pluralistas qu'a la diferéncia d'aqueles creson que i a un sol element inicial quelqual se creèt el tot (arché).
Qualques monistas son:
- Tales de Milet
- Anaximandre de Milet
- Anaximònes
- Pitagòras
- Eraclit d'Efès
- Xenofanes de Colofon
- Parmenides


text:
L’oncle Pau aviá una chamba de boesc. Degun m’a jamais dich que quò lo geinava : menava una moto, s’ocupava de sas bestiás, anava aus champanhòus o ben ‘tot a la chaça. Fuguet segurament un daus prumiers a aver çò qu’apelem auei un NAC, un Noveu Animau de Companhiá.
Un jorn qu’era partit permenar son fusilh a un còp dins los boescs, tombet sus una singlarda e son pitit. Anatz comprener perque, tuet lo pitit. La singlarda se viret devers eu. Eu, jietet lo fusilh e maugrat sa chamba de boesc, montet redde dins un chastenh. La tròia l’esperet debas. L’oncle Pau aviá bien mestier de sas doas mans e de son pès per se tener. Demoret tota l’aprep-miegjorn e la nuech pincat dins l’aubre.
Un autre còp qu’era a la chaça, tornet rencontrar una tròia e son pitit. La leiçon aviá portat : tuet la tròia e tornet maison coma lo pitit. Son frair anet querre la singlarda emb la chareta.
Lo singlaron era pas destetinat. L’oncle Pau li balhet lo tetareu dau vedeu e lo ganhon frotget. L’oncle Pau li aviá donnat un nom. Gaston ! Lo trainava pertot. Se lo conhava dins la vesta per menar la moto. Quante lo singlar comencet d’estre un pauc tròp gròs, lo botet dins una caissa, sus lo pòrta-fenhant. Quante lo pòrc fuguet vengut vertadierament tròp gròs, coriá darrier. Se sietava sus lo tapador e gardava la moto dau temps que l’oncle Pau era au bistròt ou chas lo perruquier. Faliá pas tucar la moto nimai se’n aprupchar. Ne’n endechet quauques-un qu’avián fach mina de voler passar tròp prep. Començava de venir dangieros. Lo monde, au vilatge començavan de l’espiar de travers e de se planher.
‘Laidonc l’oncle Pau minjet Gaston.
Gilbert Borgés


text:
1684
Aquesta pagina concernís l'an 1684 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Guèrra dei Reünions ambé lo bombardament de Gènoa, aliada d'Espanha, per una flòta francesa (mai) e la conquista de Luxemborg (junh). Entre lo 15 e lo 20 d'aost, l'emperaire e Espanha deguèron acceptar lei conquistas francesas (Luxemborg, Estrasborg, lo nòrd d'Alsàcia e Sarra) en causa de la menaça otomana.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Après lo renfòrçament de son aliança amb Espanha, la vila foguèt atacada e bombardada per una flòta francesa. Maugrat la resisténcia de la garnison ai temptativas de desbarcament, lei degalhs importants entraïnèron la capitulacion de la vila que deguèt abandonar l'aliança ambé Madrid. De mai, lo dòge — normalament obligat de demorar dins la ciutat — deguèt anar a Versalhas per presentar d'excusas publicas a Loís XIV.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una politica de repoblament dei regions litoralas tocadas per lo Grand Desgatjament de 1661. L'emperaire Kangxi (1661-1722) favorizèt l'installacion d'abitants gràcias a d'avantatges fiscaus.
Japon[modificar | modificar la font]
Assassinat per de rasons mau conegudas de Hotta Masatoshi, conselhier principau dau shogun. Tokugawa Tsunayoshi aprofichèt l'occasion per limitar lei poders donats ai dàimios au profiech dei camarlencs qu'èran mens poderós.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Joan Baptista Van Loo, pintor francés (m. 1745)
- 22 de junh - Francesco Manfredini, compositor barròc italian (m. 1762)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de julhet - Elena Piscopia, primièra femna qu'a recebut un un doctorat en filosofia (n. 1646)
- 1 d'octobre - Pierre Corneille, autor dramatic francés (n. 1604)


text:
25/09/2016
Daus òmes que tomban, episòde 9, per Joan Ganhaire
Lai, crese que la memòria li tornet au comissari dau 5°, que Caüsac poguet copar la comunicacion tranquille. Auriá sos rensenhaments l’endoman, mai benleu dins la serenada. Eissaiet segurament de far la mesma comanda a d’autres ancians colegas, mas sa meschanta umor nos assabentet que quò s’era pas passat dau mielhs, dos daus ancians eran partits a la retirada, un autre era mòrt,e lo darrier deviá aver la consciéncia bra’ment tranquille que aviá envoiat Caüsac se far fotre en dire qu’aviá pas mau d’autras chausas a far que farfolhar dins lo retrum de i aviá trente ans. Faudriá se contentar de la contribucion dau comissari Clunhac que Caüsac semblava tot a fet bien coneitre.
Franciscò ne’n unlava de plaser. Cent vint a l’ora li semblava rasonable coma vitessa e lo periferic coma airau de juec, un fai pas mielhs per lo rei dau volant, famós dins tot lo país per escartar las veituras de flic, mai totas badantas e luquetantas, per engulhar las pitas ruas e los sens interdichs sens una esvirolada, per menar en seguretat tota l’equipa e sa ganha. Sus lo sieti de dernier, Gaëtan era tornat d’umor plasenta e de sos auvidors, s’eschapava quauquaren comà Prelude Aflaquit per un Chen. Tres goiats dins una vielha cacunha que fumava de pertot, nos passeren en far un det d’onor. O ! Goiats ! Que avetz fait ! Franciscò levet las cilhas, apuiet legierament sus quauqua pedala, faguet quatre o cinc recrochetatges, tornet a lor nautor, e d’un pitit còp de volant los forcet de tucar las glisseras de proteccion. I aguet una nauta gerba de lutas, un cuinament de pneumatics que refrenen a mòrt, tres o quatre rebombadas contre de las veituras que ‘vián pas pogut eschivar la cacunha. Fau pas far chiar Franciscò. E quo es plen d’una vigor novela que engulherem la Pòrta d’ Italia, la Plaça de mesma nom, l’Avenida daus Gobelins e la rua Monja, per ‘mor de trobar una pita ostalariá que coneissiá Gaëtan e que donava sus lo vergier de las Arenas.
(De segre). Joan Ganhaire.
10:50 Publié dans Cultura e literatura en òc, Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Relòtge de cocut
Un relòtge de cocut qu'ei generalement un relòtge originari deus Aups en forma de chalet provesit d'un mecanisme regulat per un pendul e on las oras e son marcadas per dus shiulets qui imitan lo crit deu cocut (e tanben picadas per un batalh) au medish temps qu'un automat en forma d'ausèth e sorteish per ua frinèsta en bèth dar l'impression d'estar cantant las oras.
Segon lo modèl de relòtge, lo mecanisme que pòt anar tot sol durant 30 oras o ua setmana abans d'estar tornat remontar en bèth tirar sus duas cadenòtas qui hèn pujar dus pès de metau en forma de poma de pin.
La complexitat deus automatas que pòt tanben comptar dab d'autas animacions com per exemple ua arròda de molin d'aiga que vira, un boscassèr qui copa lenha o dançaires qui sorteishen au balcon. Dens aquestes cas, que's tracta de cocut musicau on après aver shiuladas e picadas las oras lo relòtge jòga un airolet tradicionau ; dens lo cas d'un mecanisme musicau, lo cocut que compta amavètz dab tres pès.
Los relòtges d'automatas que hon desvolopats desempuish l'Etat Mejana en Euròpa e dens lo monde islamic. Los purmèrs ensags de hargar relòtges imitant lo crit deu cocut que semblan pujar de cap au sègle XVII e lo modèl estandard de uei qu'ei mei qu'ei inspirat deu cocut tradicionau de la Seuva Negra establit au sègle XVIII. Aqueth modèl que marcha dab dus pès de metau qui, un còp elhevats au mejan d'un cadenan e provesen en energia los mecanismes respectius de las agulhas d'ua part e deus truc e shiulets d'ua auta.
Uei aqueths mecanismes d'engranatge e ehèit que son estats imitats e perfeccionats dab mecanismes electronics.


text:
Sent Sulpici de Guilheragas
Sent Sulpici de Guilheragas (en francés: Saint-Sulpice-de-Guilleragues) es una comuna vasadesa d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Se coneis pas d'atestacion medievala deu nom de Sent Sulpici. La causida deu nom Sent Sulpici [1] per Bénédicte Boyrie-Fénié es purament convencionala, en l'abséncia de fòrmas oralas occitanas constatadas. Lo nom de Sent Sulpici es lo d'un avesque de Borges, o dus segon los autors, aus sègles VI e VII [2],[3]. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés.
- Lo determinant Guilheragas deu venir deu nom germanic de persona Williharius emb lo sufixe latin -acas (terras sosentendut), çò qu'es signe d'un domeni [4] antic o de la Nauta Edat Mejana. Guilheragas es probablament lo nom d'origina dau lòc, anterior a l'agionime (nom de sent).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Montsegur; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc Lo Reulés e Las Bastidas.
- L'intercommunalitat es la Comunautat de Comunas deu Sauvaterrés
Demografia[modificar | modificar la font]
- La populacion de 1872, 730 abitants [5], es benlèu una error (dus còps 365 abitants ?)
- 2013 : 225 abitants (33 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34735


text:
-489
Aquesta pagina concernís l'an -489 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Sensa desvelar lei sieunas intencions, Milcíades obtenguèt una flòta de 70 naviris. Ataquèt Paros per lo sieu interès mai mau capitèt de conquistar la vila. Foguèt tanben bleçat dins l'ataca. A son retorn, foguèt jutjat e condamnat per aquela ataca. Moriguèt en preson dins lo corrent de l'annada en causa de sei bleçaduras.


text:
James Cook
James Cook foguèt un navegador e explorador anglés de la fin dau sègle XVIII. Nascut en Anglatèrra, s'engatgèt dins la Royal Navy avans la Guèrra de Sept Ans après una carriera corta dins la marina marchanda. Rapidàment auçat au reng d'oficier, participèt ai campanhas per la conquista de Canadà francés. Après la guèrra, venguèt lo cap de tres expedicions d'exploracion de l'Ocean Indian, d'Oceania e de l'Ocean Pacific. Aquelei viatges permetèron la descubèrta d'uneis illas novèlas per leis Europèus e l'expansion de l'Empèri Britanic dins aquelei regions. Foguèt tuat a Hawaii pendent sa tresena mission.
Somari
Jovença e familha[modificar | modificar la font]
James Cook nasquèt dins lo vilatge de Marton situat dins lo comtat anglés de Yorkshire. Èra lo segond d'una familha de païsans que teniá uèch enfants. Sa maire èra sonada Grace Pace e son paire, originari d'Escòcia, èra tanben dich James Cook. En 1736, la familha partiguèt s'installar a Great Ayton onte lo patron de son paire paguèt lei cors d'escòla de James Cook. Après cinc annadas d'estudi, acomencèt de trabalhar per son paire qu'èra vengut gerent d'un tenement.
En 1747, Cook acomencèt de trabalhar dins la botiga d'un mercier, William Sanderson, dau vilatge de pescadors de Staithes per 18 mes mai l'assai foguèt una revirada. Anèt donc au pòrt de Whitby onte foguèt presentat a d'amics de Sanderson, John e Henry Walker, que tenián un companhiá de naviris transportant lo carbon de lòng dei costats britanicas. Cook venguèt aprendís sus unei naviris ont estudièt l'astronomia, l'algebra, la navegacion, la geometria e la trigonometria. Aqueu periòde d'aprendissatge durèt tres annadas fins a 1752. Conoguèt una promocion rapidà dins la marina marchanda mai, en 1755, preferiguèt demissionar per s'engatjar dins la flòta militara britanica.
En 1762, Cook se mariguèt amb Elisabeth Batts (1741 - 1835). Aguèron sièis enfants qu'un solament agantèt l'atge adulte mai moriguèt sensa enfant :
- James (1763 - 1794).
- Joseph (nascut e mòrt en 1768).
- Elisabeta (1767 - 1771).
- George (nascut e mòrt en 1772).
- Nathaniel (1764 - 1780).
- Hugh (1776 - 1793).
Fins a sa mòrt, sa frema obtenguèt una pension de l'Amirautat après la mòrt de l'explorator en 1779.
Carriera militara[modificar | modificar la font]
Après sa demission de la marina marchanda, la carriera militara de Cook conoguèt un avançament rapide dins lo corrent de la Guèrra de Sept Ans (1756-1763). D'efèct, foguèt obligat de s'engatjar coma marin sus lo HMS Eagle onte venguèt rapidàment oficier. Tre 1757, obtenguèt lo diplòma li donant la possibilitat d'èstre nomenat comandant d'un naviri. Foguèt alora mandat au Canadà. I participèt au sètge de Quebèc e a la cartografia de la region. Après la victòria britanica, contunièt la cartografia dau nòrd-èst de Canadà, especialament aquela dei costats de Tèrra Nòva e dau passatge dau Nòrd Oèst fins a 1767.
Expedicions d'exploracions[modificar | modificar la font]
A partir de 1768, James foguèt cargat unei missions d'exploracions deis oceans Indian e Pacific. Leis objectius d'aqueleis expedicins èran scientifics e politics. Ansin, van participar d'un biais decisiu au desvolopament de l'Empèri coloniau de Reiaume Unit en Oceania e dins lo sud de l'Ocean Pacific.
Premiera expedicion (1768 - 1771)[modificar | modificar la font]
La premiera expedicion Cook se debanèt dau 26 d'aost de 1768 au 13 de julhèt de 1771. Vengut luòctenent de vaissèu, l'expedicion partiguèt ambé lo HMB Endeavour e un equipatge de 94 òmes que 11 èra de civius e 12 de soudats. 38 personas moriguèron pendent la mission[1]. Lo trajècte de l'expedicion realizèt un torn dau monde :
- 16-20 de genier de 1768 : passatge dau cap Hòrn.
- 13 d'abriu - 14 de julhèt de 1769 : pausa dins l'illa de Tahiti.
- 7 d'octòbre de 1769 - 1en d'abriu de 1770 : torn de Nòva Zelanda e cartografia de l'archipèu.
- 19 d'abriu - 14 de julhèt de 1770 : cartografia d'una partida d'Austràlia e desbarcament a Botany Bay.
- 10 d'octòbre - 26 de decembre de 1770 : pausa a Java per realizar de reparacions.
- 15 de març - 15 d'abriu de 1771 : pausa au Cap.
Au nivèu scientific, aqueu viatge permetèt l'observacion dau transit de Vènus dempuei un observatòri provisòri bastit sus Tahiti. Pasmens, lei resultats pus importants foguèron d'òrdre politic ambé lei reconnaissanças en Austràlia e en Nòva Zelanda que va permetre la presa de contraròtle d'aquelei territòris per lo govèrn britanic durant leis annadas seguentas.
Segonda expedicion (1772 - 1775)[modificar | modificar la font]
Après son retorn en Anglatèrra, Cook venguèt relativament popular e una segonda expedicion foguèt organizada ambé dos naviris, lo HMS Resolution dirigit per Cook espereu e lo HMS Adventure dirigit per Tobias Furneaux. La mission acomencèt 11 de julhèt de 1772. Lei dos naviris se perdiguèron pendent l'expedicion en causa de condicions climaticas malaisadas. Rintrèron individualament dins leis illas britanicas lo lo 14 de julhèt de 1774 per l'Adventure e lo 29 de julhèt seguent per lo Resolution.
Pendent la mission, lei dos equipatges explorèron lo sud de l'Ocean Indian e de l'Ocean Pacific. Leis eveniments pus importants foguèron l'intrada per lo premier còp de naviris europèus dins lo ceucle polar sud (10 de decembre de 1772), divèrsei reconoissanças a l'entorn de Nòva Zelanda, doas pausas a Tahiti, una subre l'Illa de Pascas e un segond passatge dins l'Ocean Antartic. Lei pèrdas umanas demorèron fòrça feblas per l'epòca ambé 4 mòrts sus lo Resolution e 17 sus l'Adventure[2]. Aqueu viatge aguèt de resultas similars au premier mai Cook obtenguèt mai de reconoissança personala. Foguèt admés coma membre de la Royal Society de Londres e obtenguèt tanben una promocion militara venent capitani de vaissèu.
Tresena expedicion (1776 - 1779)[modificar | modificar la font]
Lo succès de la segonda expedicion permetèt de'n organizar una tresena que seis objctius foguèron l'exploracion deis Oceans Indian e Pacific e la reconoissança dau passatge dau Nord Oèst au nòrd de l'Ocean Pacific. Dos naviris faguèron partits de la mission : lo HMS Resolution (117 òmes) ja utilizat per lo viatge precedent e lo HMS Discovery (75 òmes) sota lo comandament de Charles Clerke. Lei pèrdas foguèron relativament limitadas ambé solament 10 mòrts pendent la mission[3], i comprés James Cook e Charles Clerke.
Lo trajècte iniciau de la mission foguèron relativament similar ais expedicions precendentas passant dins lo sud de l'Ocean Indian e realizant una pausa en Nòva Zelanda. Leis Illas Kerguelen foguèron exploradas durant la fin de l'annada 1776. Puei, l'expedicion se diriguèt vèrs lo nòrd onte descurbiguèt l'illa Christmas a la fin de 1777 puei desbarquèt a Hawaii en 1778. Cook i foguèt inicialament considerat coma un dieu per lei populacions localas. Lei relacions entre lei membres d'equipatge e leis abitants foguèron donc relativament pacificas. L'exploracion de l'archipèu durèt uèch setmanas puei Cook decidiguèt de faire una pausa d'un mes dins la baia de Kealakekua. Durant aquela segonda pausa, lei relacions venguèron mai malaisadas e Cook foguèt tuat per d'indigènas lo 14 de febrier de 1779 après lo raubament d'un canòt de l'expedicion.
Après sa mòrt, Clerke venguèt lo cap de la mission e se dirigiguèt vèrs lo nòrd de l'Ocean Pacific segon lo camin fixat per Cook. Assaièt sensa succès de passer per lo destrech de Bering e moriguèt de tuberculòsi en aost de 1779. Lo retorn foguèt donc assegurat per lo luòctenent John Gore que deguèt faciar quauquei dificultats causadas per l'intrada en guèrra d'Espanha pendent la Guèrra d'Independéncia estatsunidenca (1776-1783). Fin finala, lei dos naviris de l'expedicion rintrèt au Reiaume Unit lo 4 d'octòbre de 1780.
Omenatges e posteritat[modificar | modificar la font]
Unei luòcs geografics son dichs en l'onor de l'òbra de James Cook e de seis expedicions d'exploracion :
- leis illas Cook, un estat d'Oceania associat a Nòva Zelanda.
- lo mont Cook (3 754 m), cima pus auta de Nòva Zelanda.
- lo destrech de Cook situat entre lei doas illas principalas de Nòva Zelanda.
- lo glacièr Cook, glacièr principau deis illas Kerguelen.
- lo gòf de Cook situat en Alaska.
- la baia de Cook en Polinesia Francesa.
- Cooktown dins lo nòrd de l'estat australian de Queensland.
- Puerto Cook dins lo sud d'Argentina.
Dins leis annadas 1970, doas navetas espacialas estatsunidencas, Discovery e Endeavour, foguèron nomadas segon lei naviris comandats per Cook durant sei missions d'exploracions.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Beaglehole, John Cawte (1974). The Life of Captain James Cook. A & C Black. ISBN 0-7136-1382-3.
- (en) Collingridge, Vanessa (February 2003). Captain Cook: The Life, Death and Legacy of History's Greatest Explorer. Ebury Press. ISBN 0-09-188898-0.
- (en) Fernandez-Armesto, Felipe (2006). Pathfinders: A Global History of Exploration. W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-06259-7.
- (en) Fisher, Robin (1979). Captain James Cook and his times. Taylor & Francis. ISBN 978-0-7099-0050-4. http://books.google.com/books?id=dhsOAAAAQAAJ.
- (en) Hayes, Derek (1999). Historical Atlas of the Pacific Northwest: Maps of exploration and Discovery. Sasquatch Books. ISBN 1-57061-215-3. http://books.google.com/?id=sl57oHrVXGoC.
- (en) Horwitz, Tony (October 2003). Blue Latitudes: Boldly Going Where Captain Cook Has Gone Before. Bloomsbury. ISBN 0-7475-6455-8.
- (en) Hough, Richard (1994). Captain James Cook. Hodder and Stoughton. ISBN 0-340-82556-1.
- (en) Kemp, Peter; I. C. B. Dear (2005). The Oxford Companion to Ships and the Sea. OUP. ISBN 978-0-19-860616-1.
- (en) McLynn, Frank (2011). Captain Cook: Master of the Seas. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11421-8.
- (en) Moorhead, Alan (1966). Fatal Impact: An Account of the Invasion of the South Pacific, 1767–1840. H Hamilton. ISBN 0-241-90757-8.
- (en) Obeyesekere, Gananath (1992). The Apotheosis of Captain Cook: European Mythmaking in the Pacific. Princeton University Press.. ISBN 0-691-05752-4.
- (en) Obeyesekere, Gananath (1997). The Apotheosis of Captain Cook: European Mythmaking in the Pacificv. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-05752-1. "With new preface and afterword replying to criticism from Sahlins."
- (en) Rigby, Nigel; van der Merwe, Pieter (2002). Captain Cook in the Pacific. National Maritime Museum, London UK. ISBN 0-948065-43-5.
- (en) Robson, John (2004). The Captain Cook Encyclopædia. Random House Australia. ISBN 0-7593-1011-4.
- (en) Robson, John (2009). Captain Cook's War & Peace: The Royal Navy Years 1755–1768, Barnsley (South Yorkshire), Seaforth Books and Sydney, University of New South Wales Press, 2009. ISBN 978-1-84832-033-8 and 978 1 742231099.
- (en) Sahlins, Marshall David (1985). Islands of history. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-73358-6.
- (en) Sahlins, Marshall David (1995). How "Natives" Think: About Captain Cook, for example. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-73368-5.
- (en) Sidney, John Baker (1981). The Australian Language: An Examination of the English Language and English Speech as Used in Australia, from Convict Days to the Present. Melbourne: Sun Books. ISBN 978-0-7251-0382-8.
- (en) Stamp, Tom and Cordelia (1978). James Cook Maritime Scientist. Whitby: Caedmon of Whitby Press. ISBN 0-905355-04-0.
- (en) Sykes, Bryan (2001). The Seven Daughters of Eve. Norton Publishing: New York City, NY and London, England. ISBN 0-393-02018-5.
- (en) Wagner, A.R. (1972). Historic Heraldry of Britain. London: Phillimore & Co Ltd. ISBN 978-0-85033-022-9.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dos mòrts èran de passatgièrs embarcats a Tahiti
- ↑ Subre lei 17 mòrts de l'equipatge dau HMS Adventure, 10 foguèron tuats durant una embuscada organizada per de Maoris.
- ↑ Lei 10 mòrts faguèron partida de l'equipatge dau Resolution que son comandament foguèt représ per Clerke après la mòrt de Cook. 4 foguèron tuats a Hawaii pendent un combat còntra de guerriers locaus.


text:
Brévainville
Brévainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Claude-Froidmentel. Frigidum Mantellum, XIIe E XIIIe s. (Cartulaire De Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, cap a 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire De la Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois De Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois e Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.Lo Sr. De Bles, Archiu Joursanvault ; n'A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 de març 1409 (Bibliotèca Municipala de Orléans, Manuscrit 435bis, pàg. 195 ; Ms 394, t. III, pàg. 117) ; Sant Claude Fromentel, 1740 (Bibliotèca Municipala de Orléans de Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Sant Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Mapa de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Deliberacion del Conselh General de la Municipalitat, aplicacion del decrèt del 16 d'octòbre de 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La parròquia Santa-Claude-Froidmentel #èsser démembrée finala XVe o començament XVIe s. Per formar aquela de Sant-Jean-Froidmentel, a causa de las dificultats #que provocava lo riu del Loir.
Reünion realizat de Sant-Claude-Froidmentel d'amb Brévainville per Decrèt imperial del 3 de junh de 1811 (Archiu Nacional-F 2 II Loir-e-Doncas que 1) : los 2 comunas se trobavan sul meteis marge del Loir.
- Saint-Claude-Froidmentel.
Frigidum Mantellum, XIIe et XIIIe s. (Cartulaire de Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, vers 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire de La Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois de Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois et Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.M. de Blois, Archives Joursanvault ; A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 mars 1409 (Bibliothèque Municipale d’Orléans, Manuscrit 435bis, p. 195 ; Ms 394, t. III, p. 117) ; Saint Claude Fromentel, 1740 (Bibliothèque Municipale d’Orléans d’Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Saint Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Carte de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Délibération du Conseil Général de la Commune, application du décret du 16 octobre 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La paroisse Saint-Claude-Froidmentel fut démembrée fin XVe ou début XVIe s. pour former celle de Saint-Jean-Froidmentel, à cause des difficultés que provoquait la rivière du Loir.
Réunion réalisée de Saint-Claude-Froidmentel d’avec Brévainville par Décret impérial du 3 juin 1811 (Archives Nationales-F 2 II Loir-et-Cher 1) : les 2 communes se trouvaient sur la même rive du Loir.


text:
-304
Aquesta pagina concernís l'an -304 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha de l'annada precedenta (→ 305 av. JC), lei Samnitas, d'ara endavant dirèctament menaçats, decidiguèron de negociar una trèva ambé Roma. Coma son adversari gardava de fòrças importantas, lei Romans acceptèron e un tractat de patz favorable a Roma foguèt signat. Permetiá ai Romans de renfòrçar sei posicions dins lo centre d'Itàlia onte tenián d'ara endavant de basas solidas còntra totei lei pòbles vesins. Pasmens, lei Samnitas capitèron de gardar la màger part de sei possessions e sa poissança èra gaire demenida, çò qu'entraïnèt una tresena guèrra sièis ans pus tard (→ 298 av. JC).


text:
Tenzin Gyatso
Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso (nascut Lhamo Döndrub, en tibetan: ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་, Lha-mo Don-'grub;[1] Taktser, 6 de julhet de 1935) es un religiós tibetan, l'atual Dalai Lama (14n de la linhada), cap religiós del bodisme tibetan. Considerat coma la reincarnacion do bodisatva de la compassion, Tenzin Gyatso es monge e geshe (doctor) en filosofia bodista, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz e mai de 100 títols honoris causa.
Vida[modificar | modificar la font]
Coma 14n Dalai Lama, cap e mentor del pòble tibetan. Considerat per fòrça coma una de las voces paradigmatica de la patz, cerca d'establir lo dialòg e la difusion necessària de la compassion dins lo mond contemporanèu.
En 1959 foguèt obligat d'abandonar Tibet, quora foguèt invasit per la Republica Populara de China. Desguisat en soldat amb qualques companhs familiars, capitèt de passar la frontièra cap a Índia e atal evitèt d'èsser capturat pels chineses. S'installèt a Dharamsala a l'invitacion del govèrn de Jawaharlal Nehru, e ala constituiguèt lo govèrn tibetan en exili, qu'encara existís.
Demorèt en Índia fins a 1967, ne sortiguèt pel primièr còp per visitar Japon e Tailàndia. E comencèt alara una pelegrinacion de contunh pel mond, lutant pels dreches umans dins lo mond subretot al Tibet. Luta, mas totjorn amb de mejans pacifics, respectant la doctrina de la non violéncia (la meteissa que lo Mahatma Gandhi), es per aquò que foguèt reconegut internacionalament amb l'atribucion del Prèmi Nobel de la Patz en 1989. Lo Prèmi Nobèl provoquèt l'atencion creissenta del parlament e al meteis temps l'ostilitat encara mai important del govèrn chinés de Pequin.
Mai tard abandonèt la luta per independéncia del Tibet, e se resolguèt a que lo Tibet siá una region autonoma de China, amb una verdadièra autonomia que li permitriá de conservar e de viure la seuna cultura.
Es reconegut internacionalament, pel mond entièr, coma cap esperitual dels tibetans, mas los govèrns de fòrça païses que visita evitan los contactes oficials amb el per aparar las sensibilitats chinesas.
Presigaire infatigable[modificar | modificar la font]
Presigaire infatitable, obriguèt las pòrtas per l'encontra entre la sciéncia l'espiritualitat quand, en 1987, se reuniguèt pendent una setmana amb cinc scientifics occidentals per debatre de la proximitat entre lo bodisme e las sciéncias cognitivas. Alara, se creèt de centres e de forums internacionals que l'experiéncia esperituala es estudiada e aculhida coma l'aspiracion reala d'un saber que revela d'espacis nòus de consciéncia e d'expression.
Ciutadan planetari, manifesta un interes especial pels ponts, articulacions, sinapses, desfisant las ortodoxias que nos *locan o per l'exercici de la vocacion umana per l'agach mutual, la convivéncia e la cooperacion. Dins aquel sens milita perque totes eprendém a trabalhar pas sonque al benefici de la seuna pròpia familha o nacion, mas al profeit de l'umanitat coma un tot.
Afirma que la responsabilitat es la clau de la sobrevivéncia de l'uman e es la melhora garantia per promóure las valors universalas e la patz.
Es membre del Comitat que mena la Coordenacion internacionala per la Deceniá de la cultura de la non violéncia e de la patz.
Lo 17 d'octobre de 2007, lo Dalai Lama foguèt la causa de grandas protestacions diplomaticas de la part del govèrn chinés contra los Estats Units d'America, quand recebèt la Medalha d'Aur del Congres, mai grand onor civil autrejat pel país, e que li foguèt balhat pendent una ceremonia amb lo President George W. Bush.
Recentament, en 2011, lo Dalai Lama renoncièt a la carga de cap politic tibetan, demorant lo gardian protector de la nacion tibetana. Lo rótle politic de cap del govèrn en exil es assegurat pel kalon Tripa Lobsang Sangay.


text:
Egiptologia
L'egiptologia qu'ei la disciplina qui a per objectiu l'estudi de la civilizacion qui viscó e ocupè Egipte e mei que mei la benda fertila de la vath de Nil enter lo millenni V abC e lo sègle IV de l'èra crestiana (quan l'espandiment deu cristianisme acabè dab la religion egipciana e, dab era, l'utilizacion deu son sistèma d'escritura).
Los documents utilizats en egiptologia be son divèrs anant d'artefactes de tota traca trobats suu terren, de monuments de gran endom, dinc aus tèxtes trobats sus aqueths monuments e aus testimoniatges de tot escantilh (papirs, tauletas d'argela, tèxtes biblics, tèxtes grècs o romans) de totas las epòcas.
Lo desbromb de la lectura deus sistèmas d'ecritura e de la lenga egipciana antica (dens los son divèrs estats) non deishè pas, dinc au sègle XIX, com hont d'informacion suber l'Egipte antica, pas sonque los testimoniatges en lengas conegudas alavetz com ac èran l'ebrieu, lo grèc e lo latin.
L'entrada dens l'èra de l'egiptologia modèrna que ho lo hrut deu famós erudit filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion de Fijac qui, lo purmèr, e tornè léger los ieroglifs (un deus sistèmas d'escritura de l'Egipte antic) mercés a la soa coneishença deu còpte e au descobriment, per l'armada de Napoleon, de la Pèira de Roseta (qui pòrta un tèxt egipcian arrevirat en grèc, lenga qui, au contra de l'egipcian, èra coneguda deus Europèus d'aqueth temps).


text:
Chailly-en-Brie
Chailly-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per una parca de la linha París - Coulommiers - La Ferté-Gaucher. Las municipalitats limitrophes incluent : Beautheil, Boissy-lo-Châtel, Marolles-en-Brie, Sant-Siméon e Chauffry.
La commune est desservie par une gare de la ligne Paris - Coulommiers - La Ferté-Gaucher. Les communes limitrophes incluent : Beautheil, Boissy-le-Châtel, Marolles-en-Brie, Saint-Siméon et Chauffry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la taula de Peutinger, Chailly-en-Brie a mencionat jol nom de Calagum per Caliacum sus gaulois caliá « pèira » e suffixe -acum. Cf. Unes autres Chailly e Cailly.
Sur la table de Peutinger, Chailly-en-Brie est mentionné sous le nom de Calagum pour Caliacum sur gaulois *calia « pierre » et suffixe -acum. Cf. Autres Chailly et Cailly.


text:
Aguas Calientes
Aguas Calientes es un vilatge de Peró situat près del site inca de Machu Picchu. Sa fondacion data de 1928 quand foguèt construida la linha de camin de fèrre entre Cusco e Santa Ana.
Per sa localizacion geografica (a 30 minutas en autobus de Machu Picchu) es lo luòc ont arriban en trin dempuèi Cuzco los que vòlon visitar las roïnas de Machu Picchu.
Demest sas atraccions toristicas mai importantas se trapan los banhs termals situats a 800 m del vilatge e reputats per aver de proprietats terapeuticas.


text:
Archonta
Taxon apartenent als preptoterians, las arcontes o Archonta (del grèc ancian ἄpxovteς / árkhontes, de ἄpxw / árkhô, « comandar, èsser lo cap ») se caracterizan per un penís pendent. Aqueste taxon, considerat coma Modèl:B superòrdre dins cèrtas classificacions, compren los òrdres seguents :
- Primats
- Plesiadapiformes † — los arcontes pròches dels primats
- Scandentia — los topaïs e ptilocèrque
- Dermoptera — los colugos
- Chiroptera — las ratapenadas
† : atudat
Las analisis geneticas suggerisson que las ratapenadas son pas tant pròchas dels autres gropes qu'èra envisatjat de per abans. Es atal qu'una categoria exclusent las ratapenadas, Euarchonta, es estada prepausada.


text:
Fòrça de Coriolis
La fòrça de Coriolis es une fòrça inerciala agissent perpendicularament a la direccion del movement d'un còrs en desplaçament dins un mitan (un referencial) el meteis en rotacion unifòrma, tal qu'es vist per un observador partetjant lo meteis referencial. Aquela fòrça es nomenada atal en l'onor de l'engenhaire francés Gaspard Gustave Coriolis.
En fach es pas una fòrça al sens estricte, es a dire l'accion d'un còrs sus un autre, mas puslèu una fòrça fictiva resultant del movement non lineari del referencial el meteis. Aquel l'observator que càmbia de posicion per l'accion de l'acceleracion centripèta del referencial e qu'interprèta tot cambiament de direccion de çò qu'es a l'entorn coma una fòrça invèrsa. L'introduccion d'aquela fòrça permet de simplificar las equacions del movement dins aquela mena de referéncia, del meteis qu'aquel de la fòrça centrifuga.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Definicion
- 3 Applicacions
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
- 6 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle XV, se sabiá ja que los vents de l'emisfèri nòrd formavan una vòlta tornejant cap a drecha (sens de las agulhas del relòtge). Los navegadors portugueses que seguissián la còsta d'Africa en cerca de la rota maritima de las Índias encontravan de vents contraris al delà de l'eqüator. Bartolomeu Dias aguèt l'idèa qu'aqueles vents formavan tanben une vòlta tornejant cap a esquèrra (sens invèrse de las aigulhas del relòtge). Utilisava aquela intuicion per navegar mai rapidament cap al sud d'Africa e descobriguèt atal lo Cap de Bona Esperança[1].
A la fin del sègle XVIII e al començament del sègle XIX, la mecanica coneguèt de grands desvolopaments teorics. Perqu'èra engenhaire, Gaspard Gustave Coriolis s'interessava a far de la mecanica teorica aplicable dins la compreneson e lo desvolopament de las maquinas industrialas. Es dins son article Sus las equacions del movement relatiu dels sistèmas de còrs (1835) que Coriolis descriguèt matematicament la fòrça que deuriá portar son nom. Dins aquel article, la fòrça de Coriolis apareis coma una compausanta suplementària a la fòrça centrifuga, ela tanben inerciala, sentida per un còrs en movement relativament a un referencial en rotacion, coma aquò poirriá se produire per exemple dins los engranatges d'una maquina.
L'argumentacion de Coriolis èra basada sus una analisi del trabalh e de l'energia potenciala e cinetica dins los sistèmas en rotadion. A l'ora d'ara, la demonstracion mai utilizada per ensenhar la fòrça de Coriolis utiliza las aisinas de la cinematica.
Foguèt pas qu'a la fin del sègle XIX qu'aquela fòrça faguèt son apareisson dins la literatura meteorologica e oceanografica. Lo tèrme « fòrça de Coriolis » apareguèt al començament del sègle XX.
Definicion[modificar | modificar la font]
En mecanica newtoniana, qualificam la fòrça de Coriolis de fòrça fictiva, o inerciala, a causa qu'existís sonque perque que l'observator se trapa dins un referencial en rotacion alara que cap de fòrça s'exercís per un observator dins un referencial galilean (o referencial inercial).
L'animacion a drecha nos mòstra doncas la diferéncia entre lo punt de vista d'un observator imobil dins un referencial inercial e aquel d'un observator que se desplaça amb un disc en rotacion dins lo meteis referencial. Pel primièr, la bilha fa pas que se desplaçar amb una velocitat constanta dempuèi lo centre del disc cap al bòrd. Per el, i a pas de fòrça en jòc e la bilha se desplaça en linha drecha[2].
Pel segond (lo punch roge), la bilha se desplaça lo long d'un arc de cercle, cap a esquèrra, cambiant de contunh de direccion. Cal doncas una fòrça per explicar aquel deplaçament. Aquela pseudofòrça es la fòrce de Coriolis . Es perpendiculara a l'axe de rotacion del referencial e al vector de la velocitat del còrs en movement. Se lo còrs s'alunha de l'axe de rotacion, s'exercís dins lo sens contrari de la rotacion. Se lo còrs s'apròcha de l'axe de rotacion, s'exercís dins lo meteis sens que la rotacion[3].
Representacion vectoriala[modificar | modificar la font]
La definidion precedenta perment sonque dificilament d'obtenir la forma exacta de la fòrça de Coriolis. Per aquò, cal efectuar dirèctament lo calcul de l'acceleracion dins la basa de refeéncia accelerada. Ne dedusèm qu'es possible de presentar coma un produch vectorial en utilizant[4] :
ont
- es la massa del còrs,
- es un vector unitari parallèl a l'axe de rotacion,
- es la velocitat angulara instantanèa de rotadion,
- es la velocitat relativa del còrs al respècte del referencial en movement (vejatz acceleracion de Coriolis).
Pasmens, se pòt multiplicar la velocitat angulara amb , çò que produch lo vector . Aquel vector velocitat-pivotament instantanèu descrich atal a l'encòp la direccion e la velocitat angulara del referencial.
O Una segonda definicion
ont
- es la massa del còrs,
- es lo vector acceleracion de Coriolis,
Fòrça de Coriolis e força axifuga[modificar | modificar la font]
Dins l'imatge del disc e de la bilha vist de per avant, aquela darrièra limpa sens frotament e sola la fòrça de Coriolis es presenta dins la referéncia en rotacion. Dins lo cas del movement d'un còrs a la superfícia de la Tèrra, aquel darrièr a son movement pròpri a la superfícia del glòbe. Se desplaça tanben dins l'espaci, amb la rotacion de la planeta, en essent attirat per la gravitat. Subís doncas en mai una autra fòrça fictiva dicha fòrça d'inercia d'entraïnament. Ambedoas s'addicionan:
La fòrça d'entraïnament compren mai d'un tèrmes que la fòrça centrifuga. Coma l'avèm ja vist, la fòrça de Coriolis despend de la velocitat del còrs en movement. La fòrça centrifuga, vertadièrament la fòrça axifuga, se definís ela coma e despend de la posicion (R) del còrs al respèctre de l'axe de rotacion instantanèu. Aquelas doas fòrças pòdon variar se varia mas per un donat, "se pòt dire" que la fòrça centrifuga es la compausanta estatica de la fòrça inerciala se manifestant dins lo referencial en rotacion, alara que la fòrça de Coriolis n'es la compausanta cinematica (cf fòrças d'inercia). Cal en mai comptar amb la fòrça d'inercia ortocentrifuga : ; senon, l'analisi seriá fals.
Exemple simple[modificar | modificar la font]
Vaquí un cas fòrça simple, qu'exigís l'intervencion de la fòrça de Coriolis per èsser interpretat:
Siá doas massas, M e P, descrivent lo meteis cercle a la meteissa velocitat angulara constanta, dins lo sens dirècte e dins lo sens indirècte.
- Los dos punchs descrivon lo meteis cercle, existís doncas la meteissa intensitat de fòrça vertadièra Fo centripèta agissent sus M e sus P.
- Dins li referencial tornejant R(+), M es imobil e P torneja a la velocitat dobla. Dins lo referencial tornejant R(-), situacion opausada.
- dins R(-): doncas l'acceleracion d'M es quadrupla. Alara la fòrça vertadièra Fo sus M cambièt pas e es anulada per la fòrça centrifuga. Cal doncas de segur qu'una autra fòrça intervenga per qu'M descriga lo cercle! e deu valer 4Fo e èsser centripèta. Es justament çò que dona la formula precedenta.
- dins R(+): meteis tipe d'analisi.
Applicacions[modificar | modificar la font]
La fòrça de Coriolis permet l'interpretacion de fòrça fenomèns a la superfícia de la Tèrra; par exemple lo movement de las massas d'aire e dels ciclons, la deviacion de la trajectòria dels projectils a granda portada (cf Pariser Kanonen), lo cambi del plan del movement d'un pendul tal que montrat per Foucault dins son experiença del pendul de Foucault en 1851 al Panteon de París, atal que la leugièra deviacion cap a l'èst pendent la casuda liure.
Coriolis en meteorologia e en oceanografia[modificar | modificar la font]
L'aplicacion mai importanta de la pseudofòrça de Coriolis es sens de plan segur en meteorologia e en oceanografia. En efècte, los movements de granda escala de l'atmosfèra terrèstra son lo resultat de la diferéncia de pression entre diferentas regions de la sisa atmosferica mas son pro lents per que lo desplaçament degut a la rotacion de la Tèrra influéncia la trajectòria d'una mica d'aire. Consideram doncas la circulacion atmosferica mas las meteissas remarcas son validas pels movements de las aigas dins las mars.
Circulacion a l'entorn d'una depression[modificar | modificar la font]
Lo flús d'aire dins una massa d'aire al repaus s'efectua dempuèi las zonas de nauta pression cap a aquelas de bassa pression. Se la Tèrra èra pas en rotacion, la pression d'aire s'egaliseriá doncas lèu e l'atmosfèra vendiá lèu isotròp sens apòrt de calor. Per contre, amb lo rescalfament diferent als pòls e a l'Eqüator que manten una diferéncia de pression, auriam une eternal circulacion entre aqueles dos luòcs. Aquela darrièra circulacion existís prèp de l'eqüator que l'efècte de Coriolis ven nul perque e venon parallèls.
Pasmens, la Tèrra torneja e utilisant la definicion de la fòrça de Coriolis dins un referencial en rotacion, vesèm qu'aquela darrièra aumenta al meteis temps que la velocitat obtenguda pel gradient de pression aumenta mas dins la direccion perpendiculara. Aquò dona une desviacion cap a drecha dins l'emisfèri nòrd (esquèrra dins aquel del sud) d'una mica d'aire en movement. Atal la circulacion de l'aire será antiorària a l'entorn d'una depression e orària a l'entorn d'un anticiclone (emisfèri nòrd). S'agís aquí du vent geoestrofic[5].
Dins la figura d'esquèrra, vesèm cossí aquò se produch prenent los quatre punchs cardinals coma començament de l'interaccion de las fòrças. Lo gradient de pression (flèchas blavas) amòrça lo desplaçament de l'aire mas la fòrça de Coriolis (flèchas rojas) lo fa desviar cap a drecha (flèchas negras). Lo gradient de pression s'ajusta en direccion amb aquel cambi atal que la fòrça de Coriolis çò qui fa cambiar de contunh la direccion de nòtra mica. Rapidament, lo gradient de pression e la fòrça de Coriolis s'opausan e lo desplaçament de l'aire s'estabiliza seguent una trajectòria perpendiculara al gradient e doncas parallèla a las linhas d'equipression (isobaras). En fach, a causa de la friccion, de la fòrça centrifuga e de las diferéncias de pression dins une region, l'equilibri es jamai vertadièrament atengut e la direccion demorará totjorn leugièrament cap al centre de bassa pression (vejatz Espirala d'Ekman).
Las depressions, tanben nomenadas ciclones, pòdon pas se formar prèp de l'eqüator ont la compausanta orizontala de la fòrça de Coriolis es nula. La variacion de la fòrça de Coriolis dona doncas diferents regims de circulacion atmosferica segon la latitud.
Balistica e cercles inercials[modificar | modificar la font]
Una autra utilizacion practica de la fòrça de Coriolis es lo calcul de la trajectòria dels projectils dins l'atmosfèra. Un còp qu'un obús es tirat o qu'una fusada en vòl sosorbital agotèt son carburant, sa trajectòria es contrarotlada pas pus que par la gravitat e los vents (quand es dins l'atmosfèra). Supausam ara que levam la desviacion deguda al vent. Dins la referéncia en rotacion qu'es la Tèrra, lo sòl se desplaça al respècte de la trajectòria rectilinha que veiriá un observator imobil dins l'espaci. Doncas per un observator terrèstre, cal apondre la fòrça de Coriolis per saber ont lo projectil tornará al sòl.
Dins la figura de drecha, mostram la compausanta orizontala de la trajectòria qu'un còrs percorririá s'i aviá pas que la fòrça de Coriolis qu'agissès (compòrta pas la compausanta verticala del vòl, nimai la compausanta verticala de Coriolis). Supausam que le còrs se desplaça a velocitat constanta de l'eqüator cap al pòl Nòrd à altitud constanta del sòl, subís un desplaçament cap a drecha per Coriolis (emisfèri nòrd). Sa velocitat cambia pas mas sa direccion corba. Dins sa novèla trajectòria, la fòrça de Coriolis torna a angle drech e lo fach corbar encara mai. Fin finala, efectua un cercle complèt dins un temps donat que despend de sa velocitat (v) e de la latitud. Lo rai d'aquel cercle (R) es:
-
-
- ont
-
Per una latitud a l'entorn de 45 gras, es de l'òrdre de 10−4 segonda−1 (donant une frequéncia de rotacion de 14 oras). S'un projectil se mòu a 800 km/h (prèp de 200 m/s), l'equacion dona un rai de corbadura d'2 000 km. Es de segur impossible per un projectil sus una corbadura balistica de demorar en l'aira 14 ores e effectuará doncas solament una partida de la trajectòria corba.
Al contrari, la situacion es diferenta dins lo cas de l'ocean o de l'atmosfèra. En efècte, per una mica d'aire en movement dins une zona que la pression atmosferica es unifòrme (vaste pòrt de pression) o per una sisa oceanica en movement dins une zona de fòrça flac relèu dinamic, lo desplaçament inercial es nomenat oscillacion d'inercia. A las latitudas mejanas, amb una velocitat tipica de 10 m/s per l'aire, lo rai es de 100 km alara qu'amb de velocitats de 0,1 m/s per l'aiga, obtegam un rai de 1 km. Dins aqueles dos cases, aquelas oscillacions d'inercia, que lo rotacional es nul, devon pas èsser confondudas amb de revolums o remolins. Aquelas trajectòrias inercialas son de cercles descrichs en un mièg jorn pendulari dins lo sens contrari d'aquel de la circulacion au l'entorn d'une depression. Cal remembra que s'agís d'un cas ont i a pas de gradient de pression. En tota rigor, coma varia amb la latitud, aquela trajectòria es pas exactament un cercle, es una vòlta que ne se tampa pas. En efècta, la velocitat demorant constanta, la desviacion deguda a l'efècte Coriolis es mai fòrta a la latitud mai elevada de la trajectòria, seguís aprèp un periòde d'inercia, la mica d'aiga o d'aire se trapa leugièrament a l'oèst de son punch de despartir, tanplan dins l'emisfèri nòrd que dins l'emisfèri sud.
Coriolis de tres dimensions[modificar | modificar la font]
Fins ara, avèm considerat de movements segon l'orizontala unicament. Per que la Tèrra es pas plana e que l'atmosfèri a una espessor, los movements an mai sovent una compausanta verticala. La fòrça de Coriolis s'exercí doncas pas sonque parallèlament a la superfícia de la planeat mas tamben segon la verticala. Se pòt pensar per exemple a una mica d'aire en superfícia que se dirigiriá cap a d'una estèla del cèl dins lo sens de rotacion de la Tèrra. Coma aquela darrièra torneja, sa superfícia cambia de direccion al respècte d'aquela orientacion e la mica sembla s'alunhar cap al naut qu'una pseudofòrça l'atirant dins aquela direccion.
Aquel efècte es fòrça flac perque la fòrça de Coriolis a pauc de temps per s'exercir avant que la mica d'aire atenga la limita superiora o inferiora de l'atmosfèra mas influéncia qualues objètes coma los tirs balistics vists mai baut. Se miram los efèctes segon la direccion:
- Una mica d'aire davalanta será leugièrament destornada cap a l'Èst.
- Una autra en ascension será destornada cap a l'Oèst.
- Un movement cap a l'Èst montará leugièrament.
- Un movement cap a l'Oèst davalará leugièrament.
Interpretacions falsas[modificar | modificar la font]
L'aiga del lavabo[modificar | modificar la font]
Al contrari d'una cresença populara, la fòrça de Coriolis duguda a la rotacion del la Tèrra es tròp flac per aver lo temps d'influenciar sul sens de rotacion de l'escorriment de l'aiga dins un lavabo que se voida. Coma o montrèt Arsher Shapiro e Lloyd Trefethen[6], per percebre una tala influéncia, es necessari d'observar une massa d'aiga estabilizada dins una fòrça granda restanca circulara, d'un diamètre d'al mens mai de desenas de quilomètres per un efècte en centimètres. Dins lo sifon d'un lavabo, lo sens de rotacion de l'aiga es degut a la geometria del lavabo e als microcorrents d'aiga creat pendent l'emplissatge, o d'una agitacion de l'aiga[7]. Es doncas possible de falsar lo resultat ne donant una impulsion a l'aiga, coma se pòt lo veire sus de videos, que l'experiença es prepausat als toristas sus l'eqüator terrèstre[8].
Per calcular l'acceleracion de Coriolis, a, utilisam aquela relacion:
- Amb :
- : velocitat angulara del pivotament sideral de la Tèrra.
- : lo nombre de segondas dins un jorn sideral. Prenèm
- : Velocitat de l'aiga en movement. Prenèm
- : Latitud del luòc considerat. Prenèm
- Aplicacion numerica:
O prèp de 100 000 còps mens que l'acceleracion deguda a la pesantor . Doncas la restanca se voida de segur avant que la desviacion deguda a Coriolis se faga sentir. Una experiença aisida de reproduire e que mòstra aquel punch es presentada par aquel subjècte sul site de Planète Terre[9]. Per l'anecdòta, George Gamow parodièt aquela idèa comuna en afirmant aver constatat pendent un viatge en Austràlia que dins l'emisfèri sud, las vacas romiam fasent circular l'èrba al sens contrari del sens dins l'emisfèri nòrd.
Las tornades e revolum de posca[modificar | modificar la font]
La rotacion dins una tornada es mai sovent antiorària mas es pas degut a Coriolis. Dins aquel cas, la rotacion es iniciada per la configuracion dels vents dins la sisa d'aire prèp del sòl qui dona une rotacion orizontala de l'aire. Quand lo fòrt corrent ascendent d'un auratge verticaliza aquela rotacion e que se concentra, lo sens es ja determinat. Sièm encara aquí dins un domèni que lo movement de l'aire es fòrça tròp aviat per que l'efècte de Coriolis aja lo temps d'aver un impacte.
Dins lo cas d'un revolum de posca, l'iniciacion de la rotacion se fa per une diferéncia dels vents orizontals. Avèm alara un axe vertical de revolum creat ont la fòrça centrifuga es contrabalançada per aquela de la pression. La velocitat de las particulas es tròp aviada e sus un tròp pichon rai per que la fòrça de Coriolis aja lo temps d'agir. Las observacions montrèron que la rotacion dins aqueles vortèx es estatisticament divisada egalament entre orària e antiorària, quin que siá l'emisfèri.
Divèrs[modificar | modificar la font]
La fòrça de Coriolis despend pas de la corbadura de la Tèrra, sonque de la seuna rotacion e de la latitud que se trapam.
La tèrra essent una esfèra, las mapas en doas dimensions son necessàriament una projeccion (vejatz per exemple la projeccion de Mercator) que dona una distorsion de la superfícia terrèstre. La trajectòria dels missils balistics, o dels obús, es corbada quand se dessenha la traça sus una carta mas la corbadura obtenguda es una soma de l'efècte de Coriolis, dels vents e de la projeccion que serviguèt a far la mapa. Mas aquelas doas darrièras son en general mai importantas que la desviacion de Coriolis.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Force de Coriolis ».
- ↑ (fr)Jean Favier, Et l’on découvrit le Brésil, dins l'emission radiofonica Au fil de l'histoire, France Inter, 30 de març de 2008
- ↑ "Lyons" (fr) Modelizacion de l'efècte Coriolis : Lavabós, Coriolis e rotacion de la Tèrra ed: Ministère de l'éducation, de la science et de la recherche; Benoît Urgelli
- ↑ "Lyons"
- ↑ "Lyons"
- ↑ (fr) Écoulement en équilibre Departament de la sciéncias de la Tèrra e de l'atmosfèra; UQAM
- ↑ "Lyons"
- ↑ "Lyons"
- ↑ Exemple de video tentant de mostrar l'accion de la fòrça de Coriolis sus l’eqüator terrèstre. L'aiga es pas establa dins las doas primièras demonstracions, al nòrd e al sud.
- ↑ (fr) Lavabos, Coriolis et rotation de la Terre; ENS Lyon
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pels trabalhs originals de Coriolis avent menat a la derivacion de la fòrça de Coriolis:
- (fr)Coriolis, G.G., 1832 : Mémoire sur le principe des forces vives dans les mouvements relatifs des machines. Journal de l'école Polytechnique, Vol 13, 268-302
- (fr)Coriolis, G.G., 1835 : Mémoire sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps. Journal de l'école Polytechnique, Vol 15, 142-154 Transcripcion electronica
- Per l'istòria:
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Generals[modificar | modificar la font]
fenomèns concernats[modificar | modificar la font]
- Balistica:
- Meteorologia:
- Oceanografia:
- Remontada d'aiga (« upwellings »)
- Corrent marin
- Autres:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Sur les equations du moivement relatif des systèmes de corps, art. de 1831 e 1835 de Coriolis, en linha e comentats sul site BibNum www.bibnum.education.fr.


text:
Economia de Grècia
L'economia de Grècia es la 39ena pus granda a nivèl mondial per Produch interior brut nominal (PIB) e la trentena pus granda per paritat de poder adquisitiu, segon estatisticas del Fons Monetari Internacional (FMI) de l'an 2008. Lo país es fòrça dependent de las despensas publicas: 40% del PIB es originari del sector public. La siá renda per capita es la 25ena pus nauta del mond. Grècia es membre del Organizacion per la Cooperacion e Desvolopament Economic (OCDE), de l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC), de la Cooperacion Economica de la Mar Negra - CEMN -, de l'Union Europèa e de la Eurozòna.
Crisi economica del 2010[modificar | modificar la font]
Los ans de despensas pas contarotladas, los facilitats per obténer de credits e los fracàses a l'ora d'implementar de reformas financièras daissèron Grècia grèvament expausada a la crisi economica globala, lo que revelèt qualques estatisticas que fins èran estats alavetz dissimuladas e que demostravan que Grècia superava lo deficit economic establit coma limit al Eurozòna[3]. Lo deute del país èra superior a lo sieu PIB e qualques analistas prediguèron qu'arribariá a equivaler a 120% d'aquel en 2010.[3] Lo deficit del país se trobava en 12,7%.[3]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ The World Factbook. Consultat lo 2 de novembre de 2011
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Greece's financial crisis explained CNN, 26 de març de 2010.