text:
On va parler occitan dans le métro dès la rentrée
Culture.
Les annonces des stations vont se faire en français et occitan dans le
métro toulousain pour le festival Occitania (25 au 28 septembre). Et
elles seront maintenues.
Des annonces en français et en occitan dans le métro à la rentrée. Photo DDM, Archives-Th. Bordas
OAS_AD("Position1");
à
l'aéroport de la Nouvelle-Orléans, vous êtes accueillis par des
messages en anglais et en français. Sympathique clin d'œil à la
présence française et cajun en Louisiane. Tisséo envisage d'informer
les usagers du métro toulousain dans la langue de Molière et celle de
Goudouli. Fort louable initiative alors que le centre historique de la
Ville rose arbore déjà des plaques de rues en français et en occitan.
Les défenseurs de la langue occitane militaient pour cette idée. Le
nouveau président de Tisséo, le Vert Stéphane Coppey a dit : « Banco !
». « Le projet existait depuis un an. Après quelques blocages, il fait
désormais l'objet d'un consensus au sein de la régie », explique David
Carlier, directeur de cabinet du président.
« comme on parle chez nous »
« Beaucoup de clients nous font remarquer que la voix de femme qui
annonce les stations de métro dans les rames est un peu mécanique et
sans saveur. On aimerait qu'elle s'exprime comme on parle chez nous,
nous disent-ils. À l'occasion du festival Occitania, qui se déroulera à
Toulouse du 25 au 28 septembre prochain, les annonces se feront
désormais en français et en occitan », poursuit le responsable.
Une initiative qui s'inscrira dans la durée puisque ces annonces
bilingues seront définitives. On pourrait entendre les premières fin
août début septembre : « Nous devrons être opérationnels en tout état
de cause pour le festival », précise David Carlier.
L'initiative s'inscrit aussi dans les partenariats organisés par
Tisséo avec les principaux événements de la ville : « On a habillé
ainsi les portes palières de la station Minimes-Nougaro avec des
paroles et des photos du chanteur toulousain », ajoute le directeur, «
pour l'anniversaire de sa naissance, le 9 septembre, les « cheminées »
de la station Minimes, qui débouchent sur l'avenue, seront aussi
décorées en hommage à l'enfant du quartier ».
Le métro rend aussi hommage à l'année Jaurès ou au Printemps de
Septembre, tandis qu'une médiation touristique et culturelle est prévue
en français, anglais et occitan pour faire (re) découvrir les œuvres
d'art de chaque station aux usagers et aux touristes, qui bénéficient
depuis cet été, à l'Office du tourisme, d'un ticket Tourisme leur
permettant pour 4,20 € d'effectuer 12 déplacements dans la journée dans
les transports publics toulousains. À terme, les inscriptions dans le
métro pourraient aussi être bilingues. Et si l'aéroport de
Toulouse-Blagnac se mettait lui aussi à la langue d'Oc ?
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
1 Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 3 Aoû - 19:57
Zengi
Trobador !!
91 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Sam 17 Oct - 8:47
joan_cavalier
Trobador !!
Lafontan a écrit: si deman los fascistas per plan los nomenar se declaron occitanistas o mesme occitans que farètz? Lor anatz abandonnar tot lo vocabulari !
Personaument, daissi occitanISTE e occitanISME als fascistes, e se volon fau quitament la livrason lol
Aprep francament Lafontan, sem ja sufisentament dins la m***** sense a mai usitar d'un vocabulari que necessite 50 ans d'esplicacion ta esser entendut del public bel
92 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Sam 17 Oct - 19:34
Lafontan
Occitan Warrior
joan_cavalier a écrit:Lafontan a écrit: si deman los fascistas per plan los nomenar se declaron occitanistas o mesme occitans que farètz? Lor anatz abandonnar tot lo vocabulari !
Personaument, daissi occitanISTE e occitanISME als fascistes, e se volon fau quitament la livrason lol
Aprep francament Lafontan, sem ja sufisentament dins la m***** sense a mai usitar d'un vocabulari que necessite 50 ans d'esplicacion ta esser entendut del public bel
Non regreti mas identitari n'a pas forçadament l'imatge que li pegas, cal sortir del monde occitanista ! Los medias l'emplegan amb un autre sens coma regionalista...aquò nos agrada pas mas es aital.
93 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 18 Oct - 3:57
Einucent
Occitan Warrior
OK sus lo principi, a quò prep que quora fai pas part de las chausas que te sentissès de dire, quò te fai t'esmaronhar.joan_cavalier a écrit:sem ja sufisentament dins la m***** sense a mai usitar d'un vocabulari que necessite 50 ans d'esplicacion ta esser entendut del public bel
Podem pas tot lo temps emplejar las paraulas de l'enemic, tu lo prumièr faras remarcar la lenga que parlas es pas « regionala ». Qu'es lo parrièr per quò qu'evòca Lafontan.
Tant defende d'aver 'na fraseologia que nos siá pròpia, tant pòde pas te segre quí dessur. Los fafs lordan tot quò que manhan e queu mot d'1dentit4ri aura que pudís tròp, lor fau abandonar, si-ben. Los media an 'mas d'aprenèr de dire d'un biais que peja a la persona que ne'n parlan « autonomiste, indépendantiste, souverainiste, nationalitaire ». Malurosament los fascistas son coneguts en defòra dau dich mitan e per beucòp tròp de gents « del public bel » quauqua-ren que se fai d'un biais liat a l'identitat quò lor fai cranhèr que l'i aja de veire coma quillhs identitrucs. Qu'es importent que l'equivòca s'instalesse pas.Lafontan a écrit:Non regreti mas identitari n'a pas forçadament l'imatge que li pegas, cal sortir del monde occitanista ! Los medias l'emplegan amb un autre sens coma regionalista...aquò nos agrada pas mas es aital.
Los media, te ne'n a un ilustre representant quí sus-naut que te dirá que son capables d'entendre los subjects que trachan, quoran volen. quilhs que volen pas qu'es n'autre afar.
94 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 18 Oct - 21:51
Cerièra de Mai
Trobador !!
E òc, son pro coneguts, los fafs, per qu'aprèp i aguèsse de las reaccions coma aquela sus un article sus l'occitan a Tlsa :Einucent a écrit:Los fafs lordan tot quò que manhan e queu mot d'1dentit4ri aura que pudís tròp, lor fau abandonar, si-ben. (…) Malurosament los fascistas son coneguts en defòra dau dich mitan e per beucòp tròp de gents « del public bel » (…) Qu'es importent que l'equivòca s'instalesse pas.
Dins los comentaris d'aquí, al fons de la pagina.des "identitaires" ?? des patoistes ?? des régionalistes ? (…) les mouvements "bloc identitaires" et "jeunesses identitaires sont des
caches sexes de fachos bien grave ! (…) ces mecs à toulouse sont ils d'extreme droite ???
Nos demòra pus que de precisar qu'avèm pas res de veire amb tot aquel monde !!
95 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 18 Oct - 22:01
Einucent
Occitan Warrior
Coma si lo mitan occitrucmuche avia pas pro d'eschasenças de justifiar…Cerièra de Mai a écrit:Nos demòra pus que de precisar qu'avèm pas res de veire amb tot aquel monde !!
96 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 18 Oct - 22:04
Cerièra de Mai
Trobador !!
97 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 19 Oct - 5:53
joan_cavalier
Trobador !!
Cerièra de Mai a écrit:Tant que seràn dins la negacion de l'existéncia dels fafs, caldrà pas esperar quicòm.
Ben escota far quitament 10 ans que sem d'unes de cridar al lop, a cada còp LO mitan (i'a pas qu'un) sia far la politica de l'estruc, sia respond "Rai, i coneisson res a l'occitan, parlon quitament pas la lenga son pas dangeros" (ço qu'es vertat, coma lo ciutadan lambda el coneis ben l'occitan lo parla corentament dins la vida videnta e sap completament las tòcas e las finalitats del moviment occitanISTE se daissaran pas colhonar)
98 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 19 Oct - 21:34
ocsigen6424
Gacha Empega !
Auvir "filh de loiras de viatjadors siatz 'ribats au Lac de Vaciviera , terminus!"
"Salut salut las practicas, la SNCF vos desire un brave festenau dau mime (Mimos) dins la nòstra brava ciutat de Peireguers"
"E planvienguts a tots a Pau tau Carnaval Biarnés , ua minuta d'estanquet, devaratz lèu que i a hèra de bevudas granas de vin de Juranson ta la sortida!"
Nòstra linga dins totas las garas e lo metrò, òc!
99 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 19 Oct - 22:17
Tocas-i si gausas
Leberonet
Aquò a poirit lo debat en occitania e tanben dens l'estat françès sustot pr'amor degun gausaba parla d'identitat. Mentre qu'es ua question centrala e la pausar permetrio de far petar lo centralisme françès qui ved tostem ua identitat unenca ont se pot pas aver d'identitats pluriculturalas.
Per acabar, la nocion d'economia identitari o de produch identitari es un mot conegut au mens au niveu economic. E vol plan diser qu'un produch se referis a la soa identitat.
Exemples :
- Catalunha Nord
- ESC Bretanha
- Marketing Corsa
100 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 19 Oct - 22:52
maime
Lemosin de prumiera !
N'i a lo FN de segur. Mas subretot, n'ia tot plen de nacionalista en França que se vòlen pas dire perque lo que revendica son nacionalisme, son regionalisme es forçadament d'extrema-drecha. Mas los que 'pelans lo sobereinistas o los republicans en França son daus nacionalistas. Lo jacobinisme es la fòrma de mança dau nacionalisme frances : una nacion indivisibla nascuda a la revolucion francesa, laïca (emai anticlericla), francofòne e universala ('laidonc imperialista...). Lo gaullisme es n'autra fòrma de nacionalisme francés democratic. Mas de segur, lo concepte de nacionalisme democratic es pas de bon comprener en França.Tocas-i si gausas a écrit: Pensi que pr'amor deu FN se podeva pas parlar de nacion, shen estar nacionalista d'extrema dreta.
101 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 8:19
zo
Occitan Warrior
Alavètz, perqué pas per l'occitan?
Sufís d'explicar:Oc-ben, defendem la cultura nòstra mas avèm d'idèias politicas puslèu d'esquèrra (o de centre drech; o d'extrèma esquèrra o que te sabi encara...).
L'occitan dins lo metrò es pas una idèia d'esquèrra, es una idèia culturala compatibla amb tots los corrents politics.
102 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 10:11
admin
Trobador !!
zo a écrit:L'occitan dins lo metrò es pas una idèia d'esquèrra, es una idèia culturala compatibla amb tots los corrents politics.
Aquò depend : s'es per díser "nosautes parlem pas l'araba o lo turc mes lo patoes", es una idèia d'extrema dreita. Mes s'es per díser "en acceptent la mia cultura, accepti la toa", es un chic mei "humanista" ...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
103 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 12:21
zo
Occitan Warrior
Soi d'acòrdi, mas aqui non disem pas res, sonque i a de noms d'estacions a l'oral dins lo metrò e punt.Òmi a écrit:zo a écrit:L'occitan dins lo metrò es pas una idèia d'esquèrra, es una idèia culturala compatibla amb tots los corrents politics.
Aquò depend : s'es per díser "nosautes parlem pas l'araba o lo turc mes lo patoes", es una idèia d'extrema dreita. Mes s'es per díser "en acceptent la mia cultura, accepti la toa", es un chic mei "humanista" ...
104 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 12:33
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
105 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 12:44
fredoc
Occitan Warrior
Que voi díser que si lo monde avèvan continuat de parlar occitan (e que n'avèn lo dret), uei la question ne's pausaré pas, e dilhèu seré la question deu francés qui pausarén los qui vienen de França.
Donc, los "contra" que poderén estar contents de compréner çò qui's ditz dens lo metrò, per'mor que nos èm adaptats a eths, en un purmèr temps. E tanben, que poderén compatir un drin dab nosautes, e tolerar lo fèit qui demandam ua preséncia de LA NOSTA lenga, shens tirar la lor !
Fin finala, los qui nos acusan de nacionalisme (dens lo maishant sens : FN e companhia) que practican aqueth nacionalisme. Que demandam la lor tolerància, ne nos toleran pas.
Los dus camps que son animats per la paur, mes duas paurs diferentas. Nosautes qu'avem paur de morir, eths (los "contra") qu'an paur que non moríssem pas.
N'averetz pas l'impression de véder un esquèma qui's sembla a judius-nazis ? (totas proporcions guardadas).
Ahhhh, ben leçonejan beròi los francés !!!!
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
106 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 21:13
Einucent
Occitan Warrior
Escriguèi quauqua-ren de quela estamèla per comentar sus lo site de la Dépêche mas quò passèt pas :fredoc a écrit:que poderén compatir un drin dab nosautes, e tolerar lo fèit qui demandam ua preséncia de LA NOSTA lenga, shens tirar la lor !
La plupart des noms sont de fait en Occitan, leur annonce dans une version francisée me paraît tout bonnement inutile : Bassa Camba ne se serait jamais prononçé basseaukambeaux sans un transcription aproximative basée sur l'orthographe du français. Le seul résultat c'est que la speakerine qui fait la première annonce (en « français ») écorche un peu plus ce toponyme dont elle ne connaît pas les sonorités. C'est ce qui me choque depuis que je suis installé à Toulouse : entendre autour de moi un standard qui m'est étranger. Quant-à Marengo, ce n'est pas un nom occitan mais l'annonce en Occitan respecte bien mieux la pronociation italienne que le Mareingueaux dont il fallait se contenter avant. Je suis, par contre, partisan de ne pas toucher aux patronymes quand ils sont pas occitans (comme Mermoz, de Savoie, dont le Z est muet.)
Avec ces annonces, toutes scolaires et appliquées qu'elles soient, j'estime que justice est rendue. Et ce sans léser les oreilles accoûtumées au parler pointu. Corrigez moi si je me trompe mais c'est plutôt signe de consensus, au contraire des demandes qui visent à retourner à la situation d'avant sans égard pour la gène que j'ai évoquée plus haut.
L'Occitan est le nom de la langue qui se parle à Toulouse et au delà (jusque chez moi, en Limousin) ses défenseurs ont toujours valorisé la façon locale de la parler comme étant tout autant valable que n'importe quelle autre. J'aimerais que ceux qui parlent d'invention à la fin du XIXe me citent leur sources. Je passe sur les considérations peu flatteuses sur les gens qui pratiquent, mais remarque tout de même le jugement de valeur. J'aimerais également des mêmes qu'ils se renseignent sur la capacité des anciens (qui ne sont pas les seuls locuteurs, loin de là) à s'exprimer en « patois » avec les habitants du village d'à côté-sensés en parler un autre-ils seraient surpris.
Je précise que ce jonglage depuis l'adolescence entre l'Occitan (que je parle avec mes parents, ma compagne et de nombreux amis) et le Français (qui m'environne sans que je l'aie choisi) m'a permis de pratiquer un Anglais courant bien plus étoffé que si je m'étais contenté du seul bagage scolaire. J'ai été amené à constater que les nouveaux arrivants britanniques sont plus enclins à utiliser les noms propres dans leur variante d'origine, n'ayant subi aucun formatage.
107 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 21:33
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
108 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 21 Oct - 23:09
Einucent
Occitan Warrior
lo comentaris son tarribles, mercès aus bretons, lo demai vos daisse constatar…
109 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Mer 28 Oct - 12:11
Lafontan
Occitan Warrior
http://www.ladepeche.fr/article/2009/10/28/703556-Occitan-dans-le-metro-J-espere-que-ce-n-est-que-le-debut.html
http://tisseoc.free.fr/spip.php?article48
110 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Jeu 29 Oct - 4:48
Cerièra de Mai
Trobador !!
Avans l'entrevista de Florença sus TLT del 26, la speakrine ditz « las anonças son definitivas », soi plan estonada, TLT verifia sas informacions o pas ? Cossí o sabon ? Qualqu'un a una info aquí-dessús ?
Ligam entrevista (fin de jornal)
>> http://tisseoc.free.fr/spip.php?article108
111 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Ven 30 Oct - 13:50
Sokolovic
Trobador !!
Escota la lenga !
Recentament, una iniciativa de l’organisme encargat de
gestionar lo malhum de transpòrt tolosan faguèt son ressonet dins lo mitan deis
aparaires de la lenga d’Òc. Lo metro tolosan aurà seis anóncias fachas en
occitan dau temps dau festenau Occitània e au-delà. Aquela decision qu’es de
saludar provoquèt tanben son tradicionau cortègi de desparlaires, veguent dins
aquela avançada una pròva de mai dins la « balkanisation » de França.
A levat que Patrick Balkany a pas grand causa de veire aquí dedins, - Dieu nos
ne garde ! -, aqueleis accusacions mòstran encara que lo camin devèrs la
tolerància e l’acceptacion dei culturas autras que lo francés en França es
totjorn que mai peirós. Fau puei donc saludar aquela iniciativa coratjosa e
unenca en França que permete a la lenga occitana d’èstre de bòn escotar dins un
ròdol dubert en totei. Auvir la lenga es un promier pas devèrs l’acceptacion de
sa realitat. E lo succès de Carcassona mostrèt ben qu’aquesta volontat de
reconoissènça èra pertajada per de nombrosei personas dins l’espai occitan.
Òsca a Tisséo donc, e esperam veire encara d’autreis
iniciativas de la mesma merça !
http://www.tisseo.fr/
http://tisseoc.free.fr/
112 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 1 Nov - 5:19
Cerièra de Mai
Trobador !!
C'est vrai qu'on avait besoin de la traduction : "Esquirol"; "Esquirrol" !
S'ils veulent faire du culturel, qu'ils écrivent la traduction. Mais pitié ! Pas par haut parleurs ! Déjà que le métro est bruyant...
En plus, je sais pas si vous avez remarqué, la voix est bien forte en occ...itan qu'en français. Alors quand la rame est vide c'est insupportable.
Et quand tu prends le métro tous les jours, c'est VRAIMENT de la pollution sonore !
J'ai cherché sur internet et j'ai vu qu'il y a qu'un seul petit groupe à l'origine de tout ça... qui ne parle que catalan sur les forums ! Quel manque de respect !
Et ils finissent souvent leur phrases par LIBERTAT ! Quelle honte !
Bientôt, on va faire péter des bombes dans le métro pour l'indépendance du midi toulousain...
Y a pas une pétition contre en cours ???
Parce que sur le net, y a que des pétitions POUR !!!!
113 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 1 Nov - 13:06
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
114 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 1 Nov - 16:36
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
115 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Dim 1 Nov - 23:57
Cerièra de Mai
Trobador !!
116 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Lun 2 Nov - 6:09
joan_cavalier
Trobador !!
Cerièra de Mai a écrit:… o pas !! (LIBERTAT !!)
L'es d'aprep ieu (e sense mancar de respecte als companhs de Libertat)
L'ome qu'escriguet aquò, (se sentis) es un anti (e a mai qualqu'un diriai a l'estile d'escritura que coneis e caça l'occitan dempuei un moment (i'a un aire falsament "sabetz pas ço qu'ai descubert que susa del seu texte).
Aprep lo tot es una question d'argument, pensi que los amics de Libertat son plan ponchuts al nivel politic ta aver l'argumentari que va amb la lora causida de nom (sabian plan que la causida de "Libertat" podria menar de se justificar (es totjorn lo cas quora om pren una paraula corenta (voli diser totun pot anar pintrar sus una paret "Libertat ....pels fascistes" a mai amb la semblança amb "Libertas" de Villiers e Nihous) pensi que sus tot aquò an d'arguments (de tot biais se n'an pas, monstrara la flaquida e doncas lo pauc d'astre de subreviude de lo lor moviment) a mai te brembi una de las nocions de basa de comunicacion es que siaguesse en plan o en mau, l'important es de faire parlar de se.....
Aprep per agachar tot aquo de luenh (las garolhas sul metro) trapi quicom d'interessant d'analisar, de soscar e benleu d'enfin reglar (quitament se cresi qu'una tala presa de consciencia faria tremolar dins los lor strings Macarels certas gasidas occitanISTES per de que un poble conscient es mens aisit de manipular) ço que se trapa de commun tant del cant dels "anti" que del cant dels "pro" (fòra de còps que i'a de marrida fé dels 2 costats) es un sentit de paur: paur pels primiers de se tornar faire "aculturar" (France capitet un cop de prener l'identitat tant del monde "toctone" (occitans, bascs, catalans.....) que del monde forastier (issus de l'immigration en politiquement correct) e de los butar de fotre tot aquo dins lo bordilher ta adoptar la dicha "indentité française" dacòs tant plan definit que son de lo tornar definir ta poder botar un nom a la recepta qu'an boirrada dins lo topin) qu'òm lo volguesse o non, que nos agradessa o non, lo monde se sentisson "Français" e doncas nos veson coma una menaça, e del cant occitanISTE lo frances aguessan plan fach lo seu trabalh om a tanben la vergonha de "desfendre un pates sense valor que de tot biais lo monde van forejetar", doncas e d'una om es sus la defensiva (e doncas sovent agressiu) e de dos la politica dels "Virasolelhs" (pensi que coneis la teoria, si de non pensi que lo tu ome en afogat de Dalfin qu'es la te contara) far lo seu camin e coma dins tota "tusta" l'important es lo mental, se om s'en va en se diguent "aie la tusta es perduda d'avança" es segur que ganharam pas.
Aprep una tota pichona remarca, cresi que cal tanben de cops que i'a daissar la veirina ta anar cap a la vida videnta, sense tornar en causa los avantatges del malhum e lo pé que ten dins la societat d'ara cresi (e me sembla qu'aviam ja aguda aquela discutida quora Yellow e ieu nos eram fach bandits del forum) cresi que cal tanben destrilhar la "vida virtuala" de la "vida videnta", tot aqueles monde qu'an un fum de cara dins l'anonimat del malhum en tenon mens quora son una persona identificable, mielh que quora son "un degun" (d'unes me perdonaran aqueste cassinhaquisme que aici pren de sens) dins la massa.
E puei om charra de l'importencia dels malhums sociaus en se trapan babau dabanç lo nombre de sòçi de "Fesse de Bouc©" mas om far pas lo compte de los....que son pas sus "Fesse de Bouc ©"
Causas de perpensar benlen non ?.
Amistats
Cedric
117 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Ven 6 Nov - 13:57
Cerièra de Mai
Trobador !!
>> http://tisseoc.free.fr/spip.php?article111
(bon, fa mai que qualques jorn que vira, la peticion, mas comprenon pas tot los jornalistes)
118 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Ven 6 Nov - 15:13
joan_cavalier
Trobador !!
Cerièra de Mai a écrit:Article dins La Desfacha d'uèi :
>> http://tisseoc.free.fr/spip.php?article111
(bon, fa mai que qualques jorn que vira, la peticion, mas comprenon pas tot los jornalistes)
1/ Te pregui d'evitar las generalitats suls jornalistes (a mai lo mai sovent la despacha usita pigistes per faire aquò, que francament an l'enveja de venir jornalistes, se trapan de se faire pegar dorsier que los interesson pas totjorn aprep es a nosautres de faire de pedagogia (e a mai se al luòc d'anar plorar per aver medias nacionaus los occitanISTES adjudavian los medias occitans podrian faire nosautres tanben pedagogia alprep dels collegues mas aquò es una autra contesta)
2/ Per tornar sus aquesta istoria (e coma soi pas mai sus Fessedebouc©) una simpla question seguissi aquela contesta de luenh (en bon jornaliste me teni assabentat mas preni pas pausicion) teni l'impression (de ço que vejeri dins los commentaris e las reaccions als articles de la premsa) que tot aquo vira al dialogi de sord mentre monde barrats de dos capelas, francament traperi tant dels costats dels per que del contre traperi arguments que se tenon (vo la critica plan formulada pot esser constructiva de còps que i'a) e d'autres d'una marrida fé de es qu'es ço meteis sus Fessedebouc© ?
Cedric
119 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Ven 6 Nov - 23:31
Cerièra de Mai
Trobador !!
Va melhor atal ?
2/ Sus FBK aquò depend, n'i aurà totjorn per respondre de conariás a la « s'ès pas content tòrna a Paris » (alavetz qu'es fòrt possuible que sián occitan desculturats per una granda majoritat que romegan). Mas senon, ensajam de far de pedagogia, sustot, sus aquel grop (lo trabalh que Tisséo faguèt pas, que !!) es a dire explicar lo « perqué » de l'occitan dins lo metro als que se pausan de qu!estions (n'i a…)
Francament, e sens marrida fe, tròbi que nosaus cercam la discussion, alavetz qu'en faça, n'i a (pas totis urosament) que marcan de causas sens soscar a res « c'est moche, ça saoule, langue morte, ridicule ». Apèli pas aquò de la bona fè, ni de la dubèrtura d'esperit.
120 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan le Sam 7 Nov - 15:36
Tocas-i si gausas
Leberonet
http://partitoccitan31.free.fr/061109-DDM-Guerre-de-l-occitan.pdf
121 Re: Se parlarà occitan dens lo metrò tolosan Aujourd'hui à 12:06
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


c: text/html

text:
-399
Aquesta pagina concernís l'an -399 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida dei doas guèrras engatjadas per Lacedemònia :
- en Ionia, l'expedicion espartenca contunièt de combatre lei fòrças aquemenidas sensa resultat decisiu.
- en Peloponès, Elis foguèt obligada de cessar lo combat a la prima.
Pasmens, l'eveniment pus important de l'annada foguèt la temptativa de revolucion deis institucions menada per lo generau Lisandre (eleccion dei rèis, transferiment dau comandament de l'armada a d'autrei magistrats ò generaus... etc.). Pasmens, trobèt ges de majoritat e se turtèt a l'ostilitat dau rèi Agis II.
Roma[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Veïes ambé d'atacas novèlas dei Faliscs e dei Capenates còntra l'armada de sètge romana. Pasmens, au contrari de 402 avC, leis asalhidors mau capitèron de rompre lei linhas romanas e deguèron finalament se retirar.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Arquelau Ièr tuat durant una partida de caça per un esclau. Son rèine permetèt de renfòrçar e d'estructurar lo Reiaume de Macedònia d'un biais eficaç e de'n una poissança importanta dins lo nòrd de Grècia a tèrme lòng. Pasmens, a tèrme cort, sa mòrt foguèt la fònt d'una crisi de succession entre seis eiretiers (→ -397). Son fiu Orestes li succediguèt mai dins lei fachs son oncle Aeropos dirigiguèt lo país.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Anatolia, perseguida de l'expedicion espartenca destinada a liberar lei ciutats grègas d'Ionia (→ -400). Lei combats de l'annada donèron ges de resultat clar.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Descripcion pus anciana coneguda a l'ora d'ara d'una aubaresta dins un document escrich per l'istorian grèc Diodorus Siculus au sègle I av. JC. L'arma sembla èsser apareguda en Grècia au sègle V av. JC (mai existiá ja en China au sègle precedent).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1504
Aquesta pagina concernís l'an 1504 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Alodia[modificar | modificar la font]
Afondrament d'Alodia, darrier reiaume crestian de Nubia, que sa capitala foguèt conquistada per lei Funj musulmans. Lei venceires fondèron lo Sultanat de Sennar a partir de l'eiretatge politic e culturau d'Alodia mai gardèron l'islam coma religion. En consequéncia, lo cristianisme acomencèt de disparéisser a cha pauc de la Vau Auta de Nil.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Fondacion dau Sultanat de Sennar, estat format per lei Funj, après la conquista definitiva d'Alodia. Gardèron l'islam coma religion, en plaça dau cristianisme que dominava la region dempuei l'Antiquitat, mai bastiguèron lo rèsta de son estat sus l'eiretatge politic e culturau d'Alodia.


text:
Rhinolophidae
Lo caractèr pus marcant dels quiroptèrs de la familha dels rinolofids (Rhinolophidae) — es la forma de lor nas. Es enrodat d'excrescéncias que lors noms son revelators de lor forma: una « lanceta » al som, una « sèla » al centre e un « fèrre de caval » renversat (U) a la basa. Es per aqueste apendici qu'aquestas ratapenadas emeton los ultrasons per se localizar.
Lors aurelhas son ponchudas e desprovesidas de tragus. Lors alas son largas; los rinolòfs s'emmantèlan entièrament dedins pendent l'ivernacion daissant alara despassar quitament pas la poncha de lors aurelhas. L'uropatagium dels rinolòfs es desvolopat mas lor servís pas a atrapar los insèctes que caçan.
Taxinomia[modificar | modificar la font]
La familha dels Rhinolophidae foguèt creada per John Edward Gray en 1825.
La familha dels rhinolofids compta environ seissanta cinc espècias repartidas en doas sosfamilhas.
- Hipposiderinae Gray, 1825.
- Rhinolophinae Lydekker, 1891 — los rinolòfs.
- per exemple :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 631242 Rhinolophidae Gray, 1825 (en)


text:
Bienne/Biel
Bienne (alemand : Biel), es la novena vila de Soïssa. Situada dins lo canton de Bèrna, es lo capluec de l'arrondiment dau meme nom. La comuna de Bienne compta 51 991 abitants en 2010.
Situada sus la frontiera lingüistica entre lei regions francofònas e germanofònas, es la vila bilingüa de Soïssa mai granda. Lo bilingüisme administratiu de la vila si compausa de :
- 60% de germanofòns (addicion dei 55,4% d'Alemanics ambé lei Romanchs, lei Turcs e lei ciutadans de l'ex-Iogoslavia), e de
- 40% de francofòns (addicion dei 28,1% d'Arpitans embé totei lei ressortissents Italians, Portugués, Espanhòus, Albanés, etc).
Bienne si tròba au pè dau flanc sud de la cadena de Jura e parteja ambé la vila de Nidau la baia dau lac au quau donèt son nom, lo lac de Bienne (Bielersee).
La vila de Bienne es embessonada a la vila alemanda d'Iserlohn despuei 1959.
Siguèt ambé Neuchâtel, Yverdon-les-Bains e Morat (Murten), una dei vilas organizatritz d'Expo.02. A Bienne, quasi totei lei bastiments construchs per l'exposicion siguèron destruchs a la fin d'aquesta. D'unei siguèron desplaçats : lo bastiment de "Territòri imaginari" siguèt desmainatjat a la carriera Alexander-Schöni, e venguèt una sala de congrès e d'espectacles que fa concurréncia au Palais dei Congrès, situat just a quauquei mètres.


text:
Niçard
Lo niçard[1] es una varietat regionala de l'occitan que si parla en la part bassa de la Comtat de Niça (ò Contèa de Niça), dintre de la vila de Niça e au sieu entorn. Es generalament classat per lu especialistas de la lenga d'òc coma un sosdialècte dau provençau. E pura, li sieus caracteristicas pròpi originali e la sieu tradicion literària fòrta implican, segon mai d'un actor culturau e mai d'un lingüista, la sieu reconoissença coma un estandard regionau de l'occitan, a egalitat embau provençau generau.
Comparason dei nòrmas[modificar | modificar la font]
En niçard, doi nòrmas si fan concurréncia: la nòrma classica e la nòrma mistralenca.
Veètz finda[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En nòrma classica, s'escriu niçard niçarda. En nòrma mistralenca, s'escriu   mas la majorança dei locutors emplegan li formas  .
Estacs extèrnes[modificar | modificar la font]
- (niçard) (fr) (en) Tradicions musicales de la comtat de Niça


text:
Miklós Jancsó
Miklós Jancsó idem Jancsó Miklós del sieu nom vertadièr segon l'us magiar d'emplec dels noms d'ostal e pichons (nascut a Vác lo 27 de setembre de 1921 de paire ongrés e maire romanesa, defuntat a Budapèst lo 31 de genièr de 2014) es un cineasta màger (meteire en scèna, realizator, scenarista e teleasta amai quitament actor), dels que de verai ne comptan dins l' Istòria vertadièra del VIIen Art, ongrés. Magiar.
Somari
- 1 La Vida
- 2 Lo Nòu cinèma ongrés
- 3 Un rescontre fondamental
- 4 L'Òbra cinematografica
- 5 L'afortiment estetic
- 6 Még kér a nép ...Salme roge (1972)
- 7 Entremièg Ongria e Itàlia...
- 8 Estetica e engatjament
- 9 Annadas 1980 en lai...
- 10 Vida privada
- 11 Prèmis e guerdons
- 12 Conclusion... entremièg Itàlia e Ongria...
- 13 Citacions
- 14 Filmografia complèta (gaireben...) comentada
- 15 Bibliografia
- 16 Vejatz tanben
- 17 Ligams extèrnes
- 18 Ligams videografics
- 19 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
1920 - 1945...[modificar | modificar la font]
Nascut rasís Budapèst (a unes 30 km), la siá enfantesa amai la siá joventut son marcadas per un cert rigorisme religiós mas tot parièr la percepcion que li ne poiriam dire de carnenca e interiorizada e prigondament amai viscerala, viscuda, de totes los eveniments politics o socials d'importància que s'escasèron en Ongria pendent las annadas 1930-40 del sègle XX, subretot la collaboracion ideologica e politica del país magiar e de sas classas pus aisadas mas d'en primièr la del sieu cap d'Estat l' amiral Miklós Horthy de Nagybánya (1868-1957, exiliat puèi en pel Portugal salazarian...) amb lo poder hitlerian.
1945 - 1956...[modificar | modificar la font]
estudis e formacion[modificar | modificar la font]
Aprèp d'unes estudis segondaris normals dins una institucion confessionala, obten lo sieu bachelierat sens problèmas.
Ne pòt atal seguir endavant dins lo cursus e s'inscriu alavetz a l'Universitat de Kolozsvár en Transilvània.
Kolozsvár, ciutat romanesa mas restacada a Ongria pendent la Segonda Guèrra Mondiala, del sieu nom romanés Cluj-Napoca...
Ne sortirà doctor de drech en 1944.
la guèrra[modificar | modificar la font]
Al quite moment qu'Ongria, aliada dels nazis durant la Segonda Guèrra Mondiala e feu de las tan malasidas e temudas, crenhudas, redobtadas Croses Sagetadas, un dels movements faissistas pus fèrs e criminals d'Euròpa e del mond d'aquela epòca, es desliurada puèi atanlèu ocupada per l'Armada Roja de l'URSS alavetz simbòl, coma venceira de la Batalha d'Estalingrad e trionfairitz del nazisme, per la màger part dels pòbles d'alara, e l'ongrés bèl primièr, aprèp lo jo faissista patit dintre çò mai prigond de la siá carn e lo sieu èime, de socialisme e libertat.
Ne serà estat çaquelà forçat de far soldat e, capturat pels sovietics en 1944, passarà un brieu dins un camp de preisonièrs de guèrra que lai ne comencèt de se fargar una vision del mond pro personala que lo menèt, tre èsser liure, a començar de s'engatjar dins los movements politics estrambordats e afogats, aprèp tantas annadas negras d'horthysme e de faissisme al poder, de l'aprèp-guèrra magiar.
Diplomat de drech òc-ben-òc qu'èra sortit mas se n'interessèt fòrça mai encara a l'Istòria de l'art e susquetot a l'etnografia, qu'el, coma filh eissit d'una familha ongaro-romanesa, sempre lo se pertoquèron los problèmas d'identitat, de nacionalitat, de minoritats e majoritats, plan aguts dins un país coma Ongria aprèp la siá sortida d'a l'empèri d'" Àustria-Ongria ", molt àustriac e pas gaire ongrés, d'aprèp la Primièra Guèrra Mondiala.
passada la guèrra[modificar | modificar la font]
Aderís lo jove Miklós a las idèas socialistas, que ne son a la lòga del jorn en aquela pontannada que tot es encara possible pels somiaires e aparaires de la libertat, e ven sòci dels "collègis populars" que n'acaban tot bèl just de crebar l'uòu dins lo país d'en Béla Kun, lider emblematic e mitic de la Republica Ongresa dels Conselhs de 1919, embandit pels romaneses e executat en 1938 dins las càrcers estalinianas.
Ne volián amb aquels collègis fondamentar una vertadièra " consciéncia de classa " en çò dels enfants de pacans e obrièrs que n'èran a pena a emprincipiar de viure e a mand de trobar lo lor camin dins la vida e la societat, aprèp d'annadas e d'annadas rèirelongas de carestiá e vexacions sofridas durant l'ocupacion tudesca e l'extrèma repression quotidiana menada per las chormas faissistas del país.
Mas la societat ongresa començava de se fendasclar, entre burocracia e estat, entre Partit Comunista totpoderós e set afogada de libertat.
Contunha puèi pr'aquò d'estudiar a l'Universitat de las Arts Dramaticas e Cinematograficas de Budapèst que ne sortirà diplomat en 1951, malgrat ailò tot que de clima e ambient ofegaires de la societat a l'entorn.
1954...[modificar | modificar la font]
Ne sembla plan aürosa pr'aquò la societat ongresa... en aquela epòca de finala de la Copa del Mond de Fotbòl en Soïssa, en 1954,per l'equipa nacionala magiara, la còla legendària, la d'en Ferenc Puskás e'n Zoltán Czibor, en Sándor Kocsis, escaisnomat " Testa d'Aur " e golejaire de tria, un dels melhors de tota l'istòria, e molts autres...
Finala perduda certas (per 3-2 contra la RFA, amb un gòl alemand assassin a sièis minutas de la fin, per n'Helmut Rahn, lo capitani coratjós de l'equipa del grand miracle de Berna, que li'n diguèron los germans...
Menavan pr'aquò 2-0 los ongreses al cap de 8 minutas, amb de gòls de Puskás a la 6ena e de Czibor a la 8ena... mas los alemands egalizèron, gòls de Max Malock a la 10ena e de Rahn, sonque 8 minutetas puèi...
Li n'avián anullat un als ongreses, a'n Puskás, a la 87ena minuta, per en causa d'un fòra de jòc imaginari... Atal se pèrd una finala...
Aprèp l'espèr lo desespèr...
Un dels primièrs vertadièrs escàndols dels Mondials de Fotbòl que, las, ne serà, ne seriá pas cap lo darrièr.
Se podiá ganhar la Copa del Mond de Fotbòl una equipa eissida d'al blòc sovietic?
Decebuda gigantala segur mas glòria immensa per tot un pòble, per tot lo país.
Grand gaug aladoncas en pertot çaquelà.
En per tot lo territòri, lo pòble se ne ten de balat e dançat, farandolejat e mazurquejat, estrambordat que non sai, bala que balaràs, de mazurkas en coraladas, dança, Pòble, que dançaràs...
... coma mai tard ne dançarà lo pòble magiar sublimat en pels filmes d'en Miklós, lo pus afogat dels sieus filhs.
Coraladas e mazurkas, aquí ne voles aquí n'as...
Es lo grand bal del jòi immens de l'etèrna nacion de la Puszta, l'immensa plana ongresa dels asuèlhs infinits ( d'una autra actritz e màger, magica, dels filmes jancsians).
1956...[modificar | modificar la font]
Se sarra pr'aquò lo malastre... d'un malastràs coma pas jamai.
Pas jamai de per abans o quasi.Se ne sarra... apròcha... aprueima...
Lo grand malastràs... marrit... marridàs... d'a passeton passetonel... A shuaulinas qu'arriba... maishant... maishantàs... uman pas gaire, inuman.
Adara... era Bèstia que's claca... e's claquè... tot eth Aunor perdut deth Món! Er'Arrevolucion que va mori's... praubina... Ací qu'ei totun... e morta e viva, immortau!!!
Tot que pòt tornar començar.
1957... en lai...[modificar | modificar la font]
Aprèp los eveniments de 1956, l'insurreccion populara, la susmauta generala amai la repression descabestrada de las òsts del Pacte de Varsòvia que seguiguèt, e l' exòde, l' exili, la fugida d'un santfum, una molonada de ciutadans ongreses, e demest eles fòrça intellectuals, cap a l'oèst, cap a l'estrange... que o se van tot dever cambiar de las lors vidas amai quitament cambiar de lenga , de cultura, de profession fòrça sovent, d'astrada, de destin uman, ne comencèt de se mainar en Jancsó que, segon çò ne diguèt lo quite el mai tard, e tre aquela epòca o pensava, l'estalinisme es fòrça mai que non pas una error, es un crime.
Qu'al cap d'unas annadas çaquelà, abans los eveniments, aprèp la mòrt d'Estalin en 1953 e dès la denóncia de sos crimes per Nikita Khrushchov al XXen Congrès del Partit Comunista de l'Union Sovietica (que n'èra tan long lo sieu nom oficial dins totas las lengas oficialas de l' Union coma pesugas pesugassas las jacas emmedalhadas a refòfi dels lors generals, e marescals d'empèri...), e malgrat lo traumatisme de 1956, ne va començar la societat ongresa de s'aluenhar e emancipar - o almens o s'assajarà... - mai que pus de l'influéncia del " grand país fraire ", per crear las condicions objectivas d'una certa independéncia o autonomia rapòrt al contaròtle imperial.
Lo Nòu cinèma ongrés[modificar | modificar la font]
Es dins aicestas condicions tras que favorablas que va nàisser alavetz lo plan nomenat que jove e nòu e ongrés n'èra el, que non sai!, Nòu cinèma ongrés que serà, amb los sieus vesins e fraires d'astrada checoslovacs e poloneses, lo movement cultural cinematografic e mai generalament artistic e cultural de màger importància e pus significatiu d'Euròpa, a d'annadas... de millenis-lutz de la tan subrevalorada Nouvelle vague francesa, del nivèl excèlsi del Cinema Novo brasilièr o del Jove cinèma japonés, crusòl tot forfolh.
Tant per la poténcia e la fòrça de sas creacions coma per ailò tot que de quita creacion, e dins aqueste cas la cinematografica, se tracha.
Ne serà lèu en Miklós Jancsó lo sieu representant, lo sieu ambaissador mai significatiu e famós, egrègi, amb los sieus amics e companhs n' István Gaál (Zöldár ...Las verdas annadas, 1965, Magasiskola ...Los Falcons 1970, Holt vidék ...Païsatge mòrt 1972...), en Ferenc Kósa (Tízezer nap ...Dètz mila solelhs 1967...), n' István Szabó (Álmodozások kora ...L'Edat de las illusions 1965, Apa ...Paire 1966, Szerelmesfilm ...Un filme d'amor 1970...) e dequ'unes autres, un plenponh.
Los quites cineastas de las generacions anterioras li ne vendràn far prodèl d'aviada dins un grand vam nacional... (en Zoltán Fábri (1917-1994) bèl primièr... e autor, entre fòrça autres filmes de qualitat, de Két félidő a pokolban ...Las doas oras e mièja en infèrn 1961, Nappali sötétség ...L'escurina, de jorn 1963, Húsz óra ...Vint oras 1964...)
Es tanben la pontannada de la creacion dels estudios Béla Balázs que formèron de generacions d' artistas & mestierals del cinèma coma pas gaire enlòc endacòm mai.
Una estetica en formacion...[modificar | modificar la font]
Es dins aquela pontannada doncas amai aquel ambient fruchós que non sai, d'una certa tolerància per la creacion artistica e literària, que Miklós Jancsó comencèt d'elaborar la siá vision artistica e cinematografica, entremièg realisme (neorealisme italian...realisme socialista sovietic...neoneorealisme...s d'en pertot) e expressionisme, mas tanben influéncia de las comèdias musicalas d'un Busby Berkeley a Hollywood e las siás espectaclosas coregrafias e composicions visualas, influéncias divèrsas e eclecticas assatz, que ne farà lo cineasta mai original de las annadas 60 e 70 en Euròpa.
Ne venguèt l'òbra siá a partir d'aquela epòca en lai, objècte d'estudis aprigondits e feconds, en França (que lai ne foguèt lo sieu resson immens en pels mitans del cinèma... tant lo de la critica cinematografica coma aquel del mestièr...), en Itàlia e endacòm mai, per fòrça esteticians e teoricians (fòrça mai que non pas critics...) del cinèma e del filme considerats, coma los sieus parions plastics o lo sieu besson musical (e per çò que de Jancsó se tracha, n'es preclara la relacion...), produseires de sens e de beltat mas tanben d'ideologia e de reflexion.
Se ne tenguèron d'espepissats e descrausselhats, dins d'unas revistas cinematograficas de qualitat màger, los sieus biaisses tan personals, tant originals e tan novators de concebre lo cinèma, de far e obrar, filmar e crear... cinematografiar, çò es escriure cinèma e pas sonque ne far... (o se ne fa, es en estat de revolucion permanenta, fòra topics e fòra mòdas, dixit lo quite Jancsó a la siá collaboratritz e amiga Yvette Biró... [1]
Ne foguèt tot parièr un succès cultural evident e espectaclós, fòra mòdas e fòra capèlas, en pels circuits europèus de las salas d'art e ensag amai tanben de cineclubs que n'èra a se ne desvolopar lo malhum en pel vièlh continent, aprèp la lor espelison d'aprèp-guèrra.
Un rescontre fondamental[modificar | modificar la font]
Lo sieu rescontre en 1959 amb en Gyula Hernádi (1926–2000), que serà lo sieu collaborator scenarista e amic fins a la siá mòrt en 2000, es tanben una fita màger dins l'istòria e l'evolucion de l'autor de Salme roge, filme tan jancsian coma hernadian.
Una collaboracion tant estrecha dins lo domeni de l'art e de la cinematografia, e tant umana coma artistica, es pas cap frequenta...
Sola benlèu la qu'existiguèt entre Tonino Guerra e Federico Fellini li ne pòt èsser comparada... mas d'italians son pas d'ongreses, e quitament se d'a vegadas fòrça se revertan, patrats.
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
Los premicis[modificar | modificar la font]
Lo sieu primièr filme de long metratge (aprèp molts e molts moltissims [2] assages e assajòts anteriors... documentaris e borrolhons estilistics... d'un estil tròp metaforic e enfatic benlèu... mas los borrolhons d'un gèni valon plan las òbras d'un fum!) se titola A harangok Rómába mentek (Las campanas son partidas per Roma) e data de 1958.
Conta las darrièras ultimas jornadas, los ultims darrièrs moments de l'ocupacion nazi en Ongria e s'acaba per la liberacion del país " gràcias " a las òsts sovieticas.
D'encara marcat pel "realisme socialista" sovietic, noiriment quotidian de la societat a aquela epòca, es susquetot lo filme d'un novelari que trapava pas encara la siá dralha e lo bon biais per la s'aténher, abastar.Mas ben ne sabem la trobèt.
Es tanben pr'aquò un vertadièr filme de guèrra o d' accion, pas pus piéger qu'un autre e quitament melhor que molts.
Aprèp los premicis que vertadièrs de Oldás és kötés (Cantata) en 1963 (lai se ne pòt notar l' esbòs del sieu biais tant unic de filmar) e Így jöttem (Mon camin) en 1964 (ont ne surgís l'utilizacion, pro timidòta encara mas que ne vendrà lèu "sistematica", e una de las pèiras de tòc del sieu estil de cineasta, la siá marca de fabrica o quasi, de la musica dins l'accion e dins l'istòria, e non pas cap empegada dessús, ajustada a posteriori, exteriora...).
citacions[modificar | modificar la font]
L'afortiment estetic[modificar | modificar la font]
Ne comença alavetz de nasejar lo vertadièr Jancsó amb la siá trilogia que li ne poiriam dire de dança e dançum cinematografics, e balum farandolejaire, e lo sieu emplec del Plan sequéncia (n' i aurà sonque 26 dins Salme roge...) amai dels movements de camerà fluids e del tot mestrejats, panoramics e travellings mai que tot, atal un mèstre calligraf japonés o chinés puntilhista mas amb trach espés, e precís, musicals, expressius que non sai, que t'an un ròtle màger dins lo debanar de l'accion...
S'es benlèu vertat que l'influéncia d'un Max Ophüls per exemple, que d'unes solfinèron dins lo sieu estil, pel biais qu'a de mòure la camèra dins l'espaci, se ne pòt pas cap denegar, o fa en Miklós Jancsó amb una virtuositat e un mestritge pas jamai vistes de per abans.
Que, d'efièch, o se fa el, pendent tota la durada d'un plan sequéncia, çò es entre quatre e sèt o maitas, minutas de reng, pels mai longs... e pas cap sonque lo temps d'un planòt de trenta o quaranta segondas, pels mai longs de l'autor de La ronde o Lola Montès.
E sempre o diguèt lo quite en Jancsó que: " Es d'Antonioni que me n'aprenguèri tre las originas l'estil. "[3]
Amb tanben, per la libertat dins l'espandi (e l'espaci...) e çò tot que dinamic o espectaclós, causa estranha, lo western.
S' aimava pas cap Eisenstein... Avèm totes quicòm... Nobody is perfect !!
Un avantatge d'aquela tecnica e d'aquel estèc, d'aquel biais de far e obrar, e ges dels mens importants, es que se ne redusís e un fum lo temps de filmatge.
Que Silenci e Crit, per exemple, ne foguèt plegat en setze jorns, en novembre de 1968, id est en una epòca de l'an que la lutz es fòrça cussona per çò d'esclairar los umans.
Los Desesperançats (1964)[modificar | modificar la font]
La trilogia doncas...
Se tracha d'en primièr de Szegénylegények (Los Desesperançats) 1964...
- Veire article Los Desesperançats
Roges e Blancs (1968)[modificar | modificar la font]
Csillagosok, katonák ..., çò es literalament " Estelats, soldats " que se ne designan aital los camps en preséncia, ambedoas tropas en confrontacion... (Roges e Blancs), 1968...
- Veire article Roges e Blancs
Silenci e Crit (1968)[modificar | modificar la font]
Csend és kiáltás 1968 ...
Lai ne comença de se congrear e desvolopar la siá estetica d'arquitecturas coregraficas e geometricas, estadissas o en movement...
- Veire article Silenci e Crit
citacions[modificar | modificar la font]
-
- ... " Me faguèri tres filmes contra la violéncia.Es la question mai grèva (...) que fin finala la societat ne pòt ges subreviure sens practicar la violéncia (...) ... mas ne podem tot parièr sonque denonciar l'exercici de la violéncia. " (...) [4] ... en tot ne parlar de la siá " trilogia ": Los Desesperançats, Roges e Blancs & Silenci e Crit... que de 3 ne son 2 de 1968...
1968...[modificar | modificar la font]
En aicesta annada de movements descadenats de revòltas e contestacion de l'òrdre politic e social establit en Euròpa, d'a França e París e lo sieu Mai de 1968 fins a Checoslovaquia e la siá Prima de Praga escrachada coma un còp èra n'èra estada Ongria, filmèt un autre filme important.
Vents lusents (1968)[modificar | modificar la font]
S'agís de Fényes szelek, d' encara 1968...
Ah ça ira en pel maine francofòn...
Es un títol pro interessant, n'èssent que se tracha d'una cançon populara e revolucionària, que sabem çò que puèi ne poguèt far l'enfant de Vác d'aquela mena de cançons, o puslèu çò que ne farà...
- Veire article Vents lusents
Estakhanovistas de l'art[modificar | modificar la font]
T'aviá una fòrça incresibla de trabalh en Jancsó, coma sol benlèu dins lo cinèma, mai tard, un Rainer Werner Fassbinder aguèt la pariona... (Çò ne mencionèt el del grand miracle de Berna, dins Die Ehe der Maria Braun (Lo matrimòni de Maria Braun), 1979... lo sieu filme benlèu que màger, en tot se ne pensar tanplan a l'encara jove Miklós que d'el encara ne somiava de revolucion possibla e de pòble per desliurar...) mas el, pauròt, se moriguèt qu'aviá pas encara manjat los 40 !!!
Aquestas coraladas sens fin dels personatges dins un quadre precís e rigorós malgrat la libertat descabestrada dels sieus movements se n'èran doncas menat en Miklós Jancsó fins a las siás òbras màgers d'abans lo cap d'òbra absolut...
Li ne calguèt un chic se pausar, per polsar, aprèp tres filmes dins l'annada e molta energia envolada.
Siròcco (1969)[modificar | modificar la font]
Sirokkó doncas e d'ivèrn pels franceses id est Sirocco d'hiver (que se tracha d'una coproduccion francomagiara...) 1969, amb Marina Vlady e Jacques Charrier, doas vedettes de segur del cinèma francés de l'epòca...
- Veire article Siròcco
Agnus Dei (1970)[modificar | modificar la font]
Égi Bárány, çò es literalament Un anhèl 1970...
- Veire article Agnus Dei
Még kér a nép ...Salme roge (1972)[modificar | modificar la font]
Mas subretot Még kér a nép / Salme roge (literalament... çò (ailò tot...) que lo pòble vòl... exigís... preten d'obténer... n'es ges evidenta la traduccion...), 1972.
Aqueste títol es la citacion exacta d'un poèma del grand poèta nacional e nacionalista ongrés, en Sándor Petőfi (1823-1849), actiu combatent mai erald e aède de la Revolucion Ongresa de 1848.
Lo sieu cap d'òbra, l'abotiment d'un biais artistic unic.
Universal... universenc, çò es ligat, religat amb Univèrs tot!
La siá e tant unica coregrafia filmica ont personatges e actors e actrises (çò sempre tant important de las victimas femeninas per "simbolizar" o puslèu sublimar la sofrença del pòble ...) ne forman un balet vertadièr, en tot n'anar a la ronça, a la descisa de l'accion, d'unes que i a poirián dire l'istòria, l'Istòria amb un I gigant!!!
Es dins aquel filme que, aprèp lo negre e blanc un chic escandinau o rus, eslau (lo dels filmes de Carl Dreyer o los de Sergei Mikhailovich Eisenstein fotografiats per Eduard Tissé, e çò malgrat los a priori jancsians contra l'autor del Cuirassat Potemkin...) de sos filmes anteriors, e aprèp sos assages en color e agascòpi (Vents lusents e Agnus Dei), que se ne va revelar, afortir, tot l' engèni d'en János Kende (nascut a Marselha, Occitània, en 1941...), cap operator e director de la fotografia del mèstre magiar de la fin de las annadas 60 fins al sègle seguent o quasi.
Una ruptura çaquelà benlèu amb l' abstraccion formala dels sieus grands filmes precedents que lai riscava el de caire e tombar, se negar... n'èra pro conscient e s'estipulèt de cambiar.
Se causiguèt el la via autra, la de çò concret pus uman... e frairal... dintre lo combat.
Veniatis dins la Puszta[modificar | modificar la font]
Mas remandam los legeires a l'article especial consacrat a Salme roge... Még kér a nép... -Salme roge... Psaume rouge... Red Psalm... Roter Psalm... Rode psalm... Salmo rosso... Salmo rojo... Psalm roig... Punainen psalmi... Salmo vermello... Salm vermell... Czerwony Psalm... KpacHый ПcaлoM... Psalme arroi.. Salmo royo... Såme rodje... Salmo bermeyu... Rudý žalm... Salmo vermelho... Mazmur Merah... - e causa autra etc.
Los nòstres amics wikipedistas del mond entièr saique ne poirián, e cadun dins la siá lenga, la siá lenga umana, portar omenatge al grand mèstre ongrés, en tot li balhar un nom al sieu filme immens, dins totas las lengas del mond !!!
Seriá bon wikipedisme aplicat, interactiu e constructiu... isn't it?
Entremièg Ongria e Itàlia...[modificar | modificar la font]
Ne contunhèt la siá carrièra entremièg Ongria e Itàlia...
Amb sempre aquel ritme espantós de forçat de l'art incansable, infatigable, que non sai...
La tecnica e lo rite (1971)[modificar | modificar la font]
La tecnica e il rito, La tecnica e lo rite, 1971...
Un telefilme a l'origina mas que passèt dins las salas.
Un agach pro original e nòu e pertinent sus Atila, rei dels Huns e eròi nacional pels Ongreses...
D'una mena de filme de tògas, a d'annadas-lutz çaquelà dels " peplums " ( i cosidetti filmi di Spada e sandalo ... & Sword and sandal movies & sandalenfilmen... patin cofin... all kinds of Pepla!!) de l' Antiquitat ketchup que tota cartonàs pastonha dels estudios hollywoodians...
A d'annadas e centurias e millenis-lutz que ne sèm... en per las Andanas del Temps....
Lai nos mòstra el un Atila, pur produch eissit de la societat romana, politic fin e avisat, e maquiavelic gaireben davant ora, e que la siá tòca, lo sieu projècte politic e ideologic amai la siá obsession caparruda ne seràn que tombe Roma e s'abausone...
A tot còst, fòrt e mòrt e caparrut caparrudàs, son objectiu ne serà de la véncer, ne trionfar, e l'anequelir.
citacions[modificar | modificar la font]
La Pacifista (1971)[modificar | modificar la font]
La Pacifista La Pacifista, 1971....
Vicis privats, publicas vertuts (1975)[modificar | modificar la font]
Vizi privati, pubbliche virtù, coproduccion italo-iogoslava, 1975...
Que foguèt un escàndol dels màgers al Festenal de Canas ont d'unes que i aguèt ne cridèron al lop amai a l' acte de fe quitament, per encausa d'unas scènas " desvestidas " qu'a l'ora d'ara poirián passar los sieus (qu'utiliza sovent lo nus femenin...) per de filmes rèirepudics e gaireben menets, casts e pudibonds, que non sai...
Amb l'asondi posterior erotico-pornografic que s'envasiguèt lo mond...
Uèi lo dia... (susquetot se sabem que l'actritz que lai jogava èra una tala Ilona Staller, ongresa que mudèt los catons en Itàlia, futura Cicciolina e a l'encòp actritz icsa e deputada al Parlament Europèu...)
Lo nominèron per la Palma d'Aur çaquelà...
Molta aiga ragèt e chorrèt...
Estetica e engatjament[modificar | modificar la font]
Doas solas fitas vertadièras venguèron puèi per coronar l'òbra jancsiana... Szerelmen, Elektra... literalament " Amor, Electra "...(Per Electra), 1974 ( 12 plans sequéncia per 70' de filme, lo sieu "recòrd" o puslèu l'abotiment ultim del sieu pròpi estèc, del sieu biais d'obrar, de far òbra, de crear...) e Magyar Rapszódia seguida d' Allegro barbaro (Rapsodia ongresa I & 2) 1978.
Amb totjorn e tostemps çaquelà, sempre, a tengut, e sens cap paus ni cès o relambi, de contunh, la meteissa estetica jancsiana reivindicada e assumida d'una "ideologia del baticòr del pòble", del Pòble, e çai lo sieu pòble ongrés, contra sobèrnas e empèris, dintre l'Istòria, contra totas las fòrças que lo se secutan e persecutan dempuèi ara sègles e sègles, tot lo long de l'Istòria ja longa de l'Umanitat, cotria amb l'agach de l'artista encara pur e ges prostituït ni per vendre.
Coma lo pòble magiar tot, esplechat o assassinat, o chaplat, e sublimat, transcendit per l'agach del cineasta, que la siá sang raja, rajava (e se ne ten tostemps de rajada..., inesfaçada, eternala... dins la nòstra memòria amai la nòstra quita consciéncia d'èssers tot simplament e mèra, umans...) coma un fluvi escardenc al briu de l'aiga ensagnosida, dins Még kér a nép.
L'artista e los artistas, los mestierals de l'art e de la vida que li fan companhiá, los sieus actors, coma una tropa de balet o de teatre, o de musicians (n'es sempre integrada dins l'accion la musica, e jogada en dirècte , en live - e aicesta expression, aicí, n'es ben de verai la que cal, que viva n'es la musica, e còrbat... -, una actritz de mai...) ne son de verai e protagonistas e personatges motors, e actors de verai verai de l'istòria e de l'òbra, dins l'istòria amai dins lo temps e lo mond.
Motors, çò es los que mòvon e l'istòria e lo mond, e actors, çò es los que de verai agisson, los interventors.
Ne sèm pro luènh ja pr'aquò dels sieus caps d'òbra de la maturitat artistica, cinematografica, coregrafica e creatritz.
Annadas 1980 en lai...[modificar | modificar la font]
Cal contunhar de viure... plan planin... e tirar camin.
A l'ora d'ara, e dempuèi las annadas 80, trabalha mai que tot per la television (retorn a las siás amors de joinessa, lo documentari...) e lo teatre.
Vida privada[modificar | modificar la font]
En 1949, primièr, amb na Katalin Nowarznyi, que demorarà molhèr siá fins a la fin de las annadas 50
Esposèt puèi na Márta Mészáros, cineasta ongresa màger (autora, entre molts autres filmes d'importància, de Kilenc hónap ...Nòu meses, 1976) en 1958.
Aprèp una vida comuna amb la jornalista e scenarista italiana (dels sieus quatre filmes transalpins) na Giovanna Gagliardo, entre 1968 e 1980, s'amolhèra l'annada aicesta tornar per tresena vegada amb na Zsuzsa Csákány.
D'als sieus tres matrimònis, eissiguèron tres enfants. Dos filhs, en Nyika (cineasta e teleasta el tanben idem Miklós Jancsó Jr, 1952) e'n Dávid (1982), e una filha, na Babus (Katalin...1955).
E ne contunhèt de se desvolzar la siá vida, entremièg Itàlia e Ongria sustot.
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1959: Prèmi del Melhor filme cort al Festenal internacional del filme de San Francisco[5] per Immortalitat
- 1965-1966: Grand prèmi[6] al Festenal de cinèma d'Ongria[7]
- 1966: Prèmi de la critica anglesa del melhor filme estrangièr sortit en 1966 per Los Desesperançats
- 1966: Prèmi Béla Balázs[8]
- 1969: Prèmi del Melhor filme estrangièr del SFCC[9] per Roges e Blancs[10]
-
- 1972 : Prèmi de la mesa en scèna al Festenal de Canas per Salme roge
- 1973: Prèmi Kossuth[11] Ongria
- 1972 : Prèmi de la mesa en scèna al Festenal de Canas per Salme roge
- 1979: Omenatge a la Carrièra Festenal de Canas
- 1990: Leon d'Aur a la Carrièra de la Mòstra de Venècia
-
- 1992: Prèmi del Melhor realizator al Festenal dels filmes del mond de Montreal[14] per Danubi remolina blau
- 2000: Prèmi del Melhor realizator al Festenal de cinèma d'Ongria per Macarèl, los mosquilhs!
- 2000: Pro Cultura Urbis
- 2001: Prèmi Associacion de critics cinematografics magiars[15] Carrièra[16]
- 2001: Diplòma especial[17] del Festenal internacional del filme Molodist de Kyiv[18]
- 2002: Prèmi Associacion de critics cinematografics magiars del Melhor actor dins un segond ròtle[19] in Matèrias pegosas[20]
- 2003: Prèmi Taormina Arte[21] al Festenal internacional del filme de Taormina[22]
- 2006: Prèmi Kossuth
- 2000: Prèmi del Melhor realizator al Festenal de cinèma d'Ongria per Macarèl, los mosquilhs!
nominacions[modificar | modificar la font]
-
-
- 1966: nominat Palma d'Aur al Festenal de Canas per Los desesperançats
-
- 1972: nominat Palma d'Aur al Festenal de Canas per Salme roge
- 1975: nominat Palma d'Aur al Festenal de Canas tà Per Electra
- 1976: nominat Palma d'Aur al Festenal de Canas per Vicis privats, publicas vertuts
- 1979: nominat Palma d'Aur al Festenal de Canas per Rapsodia ongresa
- 1986: nominat Ors d'Aur al Festenal de Berlin per L'Alba
- 1987: nominat Leon d'Aur a la Mòstra de Venècia per La sason dels monstres
- 1987: nominat Leon d'Aur a la Mòstra de Venècia per La sason dels monstres
- 1989: nominat Sant Jòrdi d'Aur[23]al Festenal internacional del filme de Moscòu[24] per L'Oroscòp de Nòstre Sénher
- 1999: nominat Glòbe de cristal al Festenal internacional del filme de Karlovy Vary[25] per Lanterna subre Nòstre Sénher a Budapèst
- 1986: nominat Ors d'Aur al Festenal de Berlin per L'Alba
Conclusion... entremièg Itàlia e Ongria...[modificar | modificar la font]
Venècia... Venezia... Venes...s...z...ia... Totas las Venèsias d'Itàlia... de Venecia...
Tutte le Venezie del Mondo... omniæ Venetiæ Mundi...
e Roma... Arroma, era vila eterna... era Ciutat Eternau...
Roma, la città del cinema... Cinecittà...
lai ensenhèt lo cinèma tanben...
... amai a Harvard, USA... ditto.
Que sempre Itàlia, de tot biais, ne foguèt importanta per el, un chic coma la siá segonda patria romanica, el lo Magiar, lo Hun...
Róma... l'Ongrés...
tornat a casa...
mas subretot lo grand Europèu.
Citacions[modificar | modificar la font]
Filmografia complèta (gaireben...) comentada[modificar | modificar la font]
- Kezünktbe vettük a béke ügyét Donam-nos las mans per la patz, documentari... 1951
- A szovjet mezőgazdasági küldöttség tanításai Los ensenhaments de la delegacion de l'agricultura sovietica, documentari... 1951
- 1952. Május 1. Lo 1èr de mai de 1952, documentari... 1952
- Arat az orosházi Dózsa Cubrisons a la cooperativa Dósza d'Orosházi, documentari... 1953
- Éltető tiszavíz L'aiga rèiresanitosa de Tiszá, documentari... 1954
- Galgamentén ... , documentari... 1954
- Ősz Badacsonyban Un auton a Badacsony, documentari... 1954
- Emberek, ne engedjétek! Òmes, protestatz!, documentari... 1954
- Egy kiállítas képei Tablèus d'una exposicion, documentari... 1954
- Angyalföldi fiatalok Los joves d'Angyaföld, documentari... 1955
- Egy délután Koppánymonostorban ..., documentari... 1955
- Emlékezz ifjúság! Joves, remembratz!, documentari... 1955
- Zsigmond Móricz en Zsigmond Móricz, documentari... 1956
- Dél-Kína tájain En pel sud de China, documentari... 1957
- Színfoltok Kínából Tòcas chinesas, documentari... 1957
- Pekingi paloták Lo Palatz de Pequin, documentari, 1957
- Derkovits Derkovits, documentari, 1958...
- 1957 : A város peremén Abroas de ciutat, filme de mejan metratge(60')
- 1958 : A harangok Rómába mentek Las campanas son partidas per Roma, primièr filme de long metratge (93')
- 1959 : Halhatatlanság Immortalitat, filme cort (15')
- 1960 : Három Csillag I Tres estelas I, primièr episòdi del filme omonim (30')
- 1961 : Az idő kereke La Ròda del temps, filme cort (15')
- 1961 : Alkonyok és hajnalok Luscres e albas, filme cort (15')
- 1961 : Indián történet Una aventura d'indians, filme cort (15')
- 1963 : Hej, te eleven fa... Òu, l'arbre, tu que siás vivent..., filme cort sus un vièlh cant popular...
- 1963 : Oldás és kötés Cantata (idem Liga e desliga) (107')
- 1964 : Így jöttem Mon camin (105')
- 1965 : Jelenlét Preséncia, filme cort
- 1965 : Szegénylegények Los Desesperançats (105')
- 1966 : Közelről: A vér Plan de prèp: lo Sang, filme cort
- 1967 : Csend és kiáltás Silenci e Crit (90')
- 1968 : Fényes szelek Vents lusents (82')
- 1968 : Csillagosok, katonák Roges e Blancs (105')
- 1969 : Sirocco d'hiver Sirokkó Siròcco (82') ...Ongria - França
- 1970 : Égi bárány Agnus Dei (93')
- 1971 : La tecnica e il rito Technika és Ritus La tecnica e lo rit , telefilme RAI (sortit en salas)... Itàlia
- 1971 : La Pacifista (A pacifista) La pacifista... id(85')
- 1972 : Még kér a nép Psaume rouge Salme roge (87')
- 1973 : Roma rivuole Cesare ... Róma visszaköveteli Cézárt Roma tornar vòl Cesar ... telefilme Rai (sortit en salas)...Itàlia
- 1974: Szerelmem, Elektra Per Electra
- 1975 : Vizi privati, pubbliche virtù Magánbunök, hözerkölcsök Vicis privats, publicas vertuts... Itàlia - Iogoslavia(99')
- 1978 : Magyar rapszódia – Allegro Barbaro Rapsodia ongresa I e II
- 1978 : Második jelenlét Preséncia, dosena, filme cort
- 1981 : A zsarnok szíve, avagy Boccaccio Magyarországon Lo Còr del tiran (idem en Boccaccio en Ongria)
- 1982 : Faustus doktor boldogságos pokoljárása Bon aniversari, doctor Faust, telefilme
- 1983 : Omega, omega, telefilme
- 1984 : Muzsika, telefilme
- 1985 : A hajnal L' Alba
- 1986 : Harmadik jelenlét Preséncia, tresena, filme cort
- 1987 : Szörnyek évadja La Sason dels monstres (100')
- 1989 : Jézus Krisztus horoszkópja L'Oroscòp de Nòstre Sénher
- 1991 : Isten hátrafelé megy Dieu se ne fa enrèire
- 1992 : Kék Duna keringő Danubi remolina blau
- 1996 : Szeressük egymást gyerekek! Los nenins que s'entraiman!, filme cort
- 1997 : Játssz, Félix, játssz! Escota, Félix, e tòca!, filme cort
- 1998 : Sír a madár La Tomba dels aucèls, filme cort
- 1998 : Nekem lámpást adott kezembe az Úr Pesten Lanterna subre Nòstre Sénher a Budapèst(103')
- 2002 : Anyád! A szúnyogok Macarèl, los mosquilhs!(80')
- 2001 : Utolsó vacsora az Arabs Szürkénél... (90')
- 2002 : Kelj fel, komám, ne aludjál! Desrevelhatz-vos, mond, e dormissètz pas!
- 2004 : A mohácsi vész Los Mohacs
- 2006 : Ede megevé ebédem Dinnar a Megèva
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Jancsó Miklós[modificar | modificar la font]
- Jancsó Miklòs: Szegénylegények... libre subre la genèsi de l'idèa del filme Los Desesperançats, Magvető, 1968(en ongrés)
- Jancsó Miklós & Hernádi Gyula: Csend és kiáltás - Fényes szelek... libre subre Silenci e Crit & Vents lusents, Pelikán Kiadó, 1994(id)
en Jancsó Miklós e lo nòu cinèma ongrés[modificar | modificar la font]
- Claude B. Levenson:Jeune Cinéma Hongrois... revista mesadièra Premier Plan, SERDOC, Lion, decembre de 1966... Lo merit e l'onor de la descubèrta fòra Ongria... e fòra París! (en francés)
- Hugo Casiraghi:Il giovane cinema ungherese... Festenal de Poretta Terme 1969 (en italian)
- Lino Miccicche:Il nuovo cinema degli anni 60... ERI, Roma 1972 (id)
- Giovanni Buttafava:Miklós Jancsó... Il Castoro Cinema num. 10 edicions la Nuova Italia 1975 (id)
- John Taylor: Directors and Directions... Nova York 1975(en anglés)
- Gyertyán Ervin: Jancsó Miklós... Magyar Filmintézet (Institut Magiar del Filme) 1976 (en ongrés)
- Yvette Biró:Jancsó (collaboratritz d'en Miklós Jancsó dempuèi Roges e Blancs 1968... amb prefaci de n'Andrzej Wajda...)... ed. Albatros, París, 1977 (en francés)
- Graham Petrie: History Must Answer to Man: The Contemporary Hungarian Cinema... Londres, 1978 (en anglés)
- Giulio Marlia: Lo schermo liberato - Il cinema di Miklós Jancsó... Lo quadre liberat..., un primièr bilanç sul cinèma jancsian, edicions Liberoscambio, Florença d'Itàlia, 1982 (en italian)
- David W. Paul: Politics, Art and Commitment in the East European Cinema'... Nòva York, 1983(en anglés)
- Marx Jószef: Jancsó Miklós két és több élete... Jancsó Miklós, e doas vidas mai... Vincze Kiadó, 2000 (en ongrés)
... amai
- Hernády Gyula: Vitam et sanguinem. I. Magyar rapszódia ; II. Allegro barbaro; III. Concerto.... Magvetö, 1978(id)
- Numèro especial en Miklós Jancsó de la revista études cinématographiques, num. 104-108, engulhat per en Michel Estève, cò en Minard id 1975 (id) (... amai idem
- num. 73-77, esp. Nòu cinèma ongrés, id id id 1969 (id) (d'abans Még kér a nép...) ...
e
- Numèro especial en Miklós Jancsó de la revista Dirigido por, amb entrevista del cineasta, num. 8, decembre de 1973, Barcelona (dins l' " Espanha " encara franquista o a mand tot just de n'eissir..., la Catalunya per venir qu'esperava lo sieu pervindre e lo sieu estatut amb passion... del temps, gaire tròp luènh encara, no massa lluny encara... que tots els catalans... amb passió encara, ballaven sardanes cantant a tots els carrers de la Ciutat comtal..., un gran Salme roig català!!!) (en castelhan)
e ca
istòria generala del cinèma ongrés[modificar | modificar la font]
- Le cinéma hongrois... numèro especial de la revista Image et Son, numèro 217, París, mai de 1968 (en francés)
- Cine hungaro... Filmoteca Nacional Barcelona 1976 (en castelhan)
- Ciclo de cinema hungaro... Fundação Gulbenkian Lisbona genièr de 1979 (en portugués)
- Le cinéma hongrois... trabalh dirigit per en Jean-Loup Passek, edicions del Centre Jòrdi Pompidor París 1979... Una òbra pionièra... (en francés)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Analisi de 5 filmes d'en Jancsó Miklós
- (fr)(en) Miklós Jancsó sus l'Internet Movie Database
- (on) Sit sus l'òbra d'en Jancsó Miklós
- (on) Sit oficial en Jancsó Miklós
- (on) L'òbra d'en Jancsó Miklós sus la Bibliotèca electronica magiara / Magyar Elektronikus Könyvtárból
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
- + de 240 videos d'en Jancsó Miklós sus YouTube... & demest elas Salme roge, Los Desesperançats, Roges e Blancs, Mon camin, Per Electra en version originala sostitolada en anglés... mai L'Alba en version francesa... e un santfum d'autras causas... per descubrir...
En dintrar Miklos Jancso dins lo lor sistèma de recèrca...
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del cinèma
-
- ↑ veire bibliografia çai-sus
- ↑ veire filmografia çai-sus
- ↑ dins la revista Filmvilág, num. 1 Budapèst 1966
- ↑ Entrevista amb en Claude-Jean Philippe, setmanari Télérama, num. 974, 15-21 de setembre de 1968
- ↑ id est San Francisco International Film FestivalEUA
- ↑ o fődíj
- ↑ id est Magyar Filmszemle
- ↑ o Balázs Béla-díj
- ↑ id est Syndicat Français de la Critique de cinéma SFCC
- ↑ decernit dins l'encastre de la Setmana de la critique durant lo Festenal de Canas
- ↑ o Kossuth-díj
- ↑ o Honorable Mention
- ↑ o New kind of picture language
- ↑ id est Festival des films du monde de Montréal Quebèc
- ↑ id est Magyar Filmkritikusok Dija prèmis...
- ↑ o Lifetime Achievement Award
- ↑ o Special Festival Diploma
- ↑ id est Molodist Kyiv International Film Festival Ucraïna
- ↑ Lo sieu pròpi ròtle
- ↑ idem Macerás ügyek, filme d'en Szabolcs Hajdu 2001
- ↑ o Taormina Arte Award
- ↑ id est Festival Internazionale del cinema di Taormina Itàlia
- ↑ o Golden St. George...
- ↑ id est Moscow International Film Festival... Russia
- ↑ id est Mezinárodni Filmovy Festival Karlovy Vary Chequia


text:
Bernaville
Bérnaville en picard ( Bernaville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bernaville Es una municipalitat situada en lo departament de la Soma (region Picarde). Es çò cap de-luòc de costat de Bernaville e aperten al arrondissement d'Amians. La superficie es d'unitat|17.4|km|2 {{}}. Bernaville Se situa géographiquement a una altitud de 148 mètres aperaquí.
Bernaville est une commune située dans le département de la Somme (région Picarde). Elle est le chef-lieu de canton de Bernaville et appartient à l'arrondissement d'Amiens. La superficie est de 17,4 km2. Bernaville se situe géographiquement à une altitude de 148 mètres environ.


text:
900
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 900 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara victoriosa dei Bizantins en Anatolia que permetèt de destrurre e de conquistar l'Emirat de Tarsus ambé l'anientament d'una armada aràbia e la captura de l'emir[1].
Escòcia[modificar | modificar la font]
Incursion vikinga que pilhèron lo « País dei Pictes ». Assaiant de s'i opausar, lo rèi Donald II foguèt tuat dins lo corrent d'un combat que se debanèt dins la region dau castèu de Dunnottar. Son cosin Constantin II, fiu dau rèi assassinat Aed, li succediguèt.
Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida deis incursions menadas dempuei l'annada precedenta còntra lo territòri dau rèi Berenguier de Friol (→ 899). Lei regions de Modena e de Vercelli foguèron victoriosament pilhadas. En revènge, una ataca còntra Venècia mau capitèt (29 de junh). La novèla de la mòrt de l'emperaire Arnulf de Caríntia — que sosteniá probablament l'expedicion ongresa — entraïnèt lo retirament deis envaïsseires que s'entornèron en Panònia.
Dins lo corrent de l'estiu, assaièron d'aprofichar la succession en Francia Orientala per estendre son territòri en direccion de Moràvia e pilhar la region. Pilhèron plusors territòris de Francia Orientala ò de Moràvia mai foguèron finalament vencuts dins la region de Passau lo 20 de novembre e obligats de se retirar (→ 901).
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin dau conflicte entraïnat entre Saffaridas e Samanidas per lo califa Al-Mutadid ambé la victòria dei Samanidas. Al-Mutadid acceptèt de reconeisser lo poder dei Samanidas dins lei regions orientalas de Pèrsia qu'obtenguèron totei lei títols e lei cargas dei Saffaridas. D'ara endavant, lei Samanidas remplacèron lei Saffaridas coma poissança principala a l'èst dau Califat. De mai, lo califa assaièt de reconquistar la region de Fars mai mau capitèt en causa de la resisténcia acarnada dei princes saffaridas locaus.
Dins lo Golf Persic, revirada de l'expedicion navala dau generau Al-Abbas ibn Amr al-Ghanawi còntra Bahrayn ocupada dempuei 899 per lei Carmatas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Warren Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press (1997), p. 466.


text:
Egoïsme etic
L'egoïsme etic es una doctrina filosofica que prepausa que cadun s'ocupe de son pròpri interès e atal l'ensems de la societat foncionarà. Sos defensors afirman que lo mai racional es que cada individú cèrque de satisfar las seunas necessitats, que coneis melhor que degun, sens far mal als autres. Es la basa de fòrça corrents de l'anarquisme, en pausant la persona e non l'ensems al centre.
L'egoïsme etic critica la caritat perque degrada lo propdan, en considerant l'autre incapable de cercar lo seu ben pròpri. Tanben sosten que la majoritat de las nòrmas moralas naisson de l'interès pròpri: se pausan de limits generals per evitar que los excèsses de mai perjudicis a l'individú, doncas se cadun se mira el meteis sens provocar de damatges a qui que siá, aqueles limits son pas necessaris, e vendràn implicits dins la conducha generala. Es ligat a l'egoïsme psicologic, qu'afirma que totjorn se cèrca l'interès pròpri, fins a las accions altruistas (recompensa en forma de sentiments positius).
Los detractors respondon qu'aquela nòrma mena a l'immoralitat perque acaba per prevaler la lei del pus fòrt en cas de conflicte d'interèsses. E mai, creson que la societat, la vida en comun, se basa justament suls principis opausats, en renfortissent los ligams, l'altruisme e las obligacions mutualas.


text:
Meteorizacion
La meteorizacion es l'ensemble dei procès de transformacion dei ròcas compactas en fragments de talha variabla, que pòdon èsser carrejats per leis agents geologics extèrnes. I a tres formas principalas de meteorizacion: fisica o mecanica, quimica e biologica.
La meteorizacion fisica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion fisica se produtz quand lei ròcas se rompon en fragments, sensa s'alterar quimicament. Es causada, subretot, per lei cambiaments de temperatura.
- La gelivacion es l'accion dau gèu e de la fusion de l'aiga: es una dei causas principalas que fa que se rompan e se desagrègan lei ròcas. L'aiga s'introdutz dins lei fissuras o fendas pichonas dei ròcas; quand se gèla, aumenta de volum e fa coma un conhet qu'alarga lei fendas. S'aquest procès se repetís sovent e lòngtemps, la ròca finís que se romp.
- Efèctes de la dilatacion e de la contraccion: lei ròcas tanben se pòdon rompre quand se produtz de variacions importantas de temperatura entre lo jorn e la nuech, coma se passa dins lei zonas d'auta montanha e dins lei desèrts. Lei ròcas se dilatan pendent lo jorn, quand se rescaufan, e se contractan pendent la nuech quand se refrejan. Se se repetís fòrça còps aquest procès, finisson que se rompon.
La meteorizacion quimica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion quimica produtz d'alteracions dins la composicion quimica dei mineraus que compausan lei ròcas. L'agent principau d'aquest tipe de meteorizacion es l'aiga. Entre lei procès de meteorizacion quimica ressòrton l'oxidacion e la carbonatacion.
La meteorizacion biologica[modificar | modificar la font]
Leis èssers vius tanben provòcan la meteorizacion, durbent de fendas e alterant lei ròcas. Citem l'accion mecanica dei rasics dei plantas e deis animaus foseires (coma lei darbons e leis invertebrats nombrós que vivon dins lo sòu), e l'accion quimica d'organismes coma lei bactèris, lei bolets o lei liquèns, que produson de substàncias acidas qu'atacan lei ròcas.


text:
Amazonas (Brasil)
Amazonas es l'estat mai grand de Brasil en superfícia. Es situat dins la Region Nòrd del país. Confronta Veneçuèla e Roraima al nòrd, Pará a l'èst, Mato Grosso al sud-èst, Rondônia al sud, Acre al sud-oèst, Peró a l'oest e Colómbia al nòrd-oèst. Sa superfícia de 1 577 820,2 km² es similara a de Mongolia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèt d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domini portugués.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo punt mai naut de Brasil e tanben lo segond son situats dins l'estat: lo Pico da Neblina, amb 2994 metres d'altitud, e lo Pico 31 de Março, amb 2992 metres.


text:
George Enescu
George Enescu (Liveni, lo 19 d'agost de, 1881 – París, lo 4 de mai de 1955, París) que ho un violonista, un cap d'orquèstra e un compositor moldav e qu'ei considerat com un deus musicians màgers de Romania.
Qu'estudiè au conservatòri de Viena puis a París (dab Jules Massenet e Gabriel Fauré) ; que gavidè lo Philadelphia Orchestra e lo New York Philharmonic. Que s'installè definitivament a París arron la Segonda Guèrra Mondiau e l'instauracion deu regim prosovietic en Romania. Yehudi Menuhin, Christian Ferras, Ivry Gitlis e Arthur Grumiaux, que hon los sons eslhèves.
Qu'ei sepelit au cemitèri deu Père Lachaise a París.


text:
Matigny
Matny en picard ( Matigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:Dupré 4 - Picardie illustrada - MATIGNY - L'Estacion.JPG|vignette|none|Lo vilatge #èsser desservi, de 1889 a 1949, per la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique en connectant Albert a Ham de las Camins de fèrre départementaux de la Soma]]


text:
Categoria:Aude
Aude es un departament francés de la region de Lengadòc-Rosselhon, dins lo sud de França. Aquesta categoria recampa totas las soscategorias e articles concernent aquel departament.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 9 soscategorias, sus un total de 9.
A
- ► Arrondiment d'Aude (4 P)
C
- ► Canton d'Aude (4 P)
- Comuna d'Aude (1 C, 439 P)
- Corbièras (1 C, 1 P)
I
- ► Intercomunalitat d'Aude (1 P)
M
- Monument d'Aude (2 C)
N
- Naissença dins Aude (1 C, 8 P)
R
- ► Riu d'Aude (5 P)
T
- ► Transpòrt dins Aude (2 P)
Articles dins la categoria « Aude »
Aquesta categoria conten los 11 articles seguents.


text:
Mariano Rajoy
Mariano Rajoy Brey (Compostèla, Galícia, 27 de març de 1955) es un politician espanhòl, mai d'un còp primièr ministre pendent las VIena e VIIena legislaturas, membre del partit de drecha, lo Partit Popular. Es actualament President del Govèrn d'Espanha dempuèi lo 21 de decembre de 2011.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 27 de març de 1955 dins la vila galhèga de Compostèla, felen d'un dels redactors de l'Estatut de Galícia de 1936 que foguèt escartat de l'universitat per la dictadura franquista fins al començament de los ans 1950 e filh del President de l'Audiéncia Provinciala de Pontevedra, vila qu'i passèt sa joinessa.
Estudièt lo drech a l'Universitat de Compostèla, qu'i foguèt licenciat. Mai tard venguèt foncionari de l'Estat.


text:
Tropic del Capricòrne
Lo Tropic del Capricòrne es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstres. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud sud, la latitud pus meridionala ont se pòt apercebre le Solelh dirèctament al zenit, al solstici de decembre.
Dominacion[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Capricòrne al solstici de decembre.
A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion del Sagitari al solstici.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne copa subretot d'oceans. Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud e cap a l'Èst, son :
- Namibia
- Botswana
- Africa del Sud
- Moçambic
- Madagascar
- França (a partir de la ZEE de La Reünion per exemple)
- Austràlia
- Lo Tropic passa successivament al sud de la Nòva Caledònia e de las Fiji, al nòrd dels recifs Minerva, al sud de las Tònga e de las illas Cook
- Polinesia Francesa (lo Tropic passa pas per de tèrras, mas dins l'archipèla de las illas Australas e Gambier)
- Lo Tropic passa al nòrd de las illas Pitcairn, de l'Illa de Pascas, l'Illa Sala y Gómez, l'Illa de San Felix e l'Illa de San Ambrosio
- Chile
- Argentina
- Paraguai
- Brasil (los abitants de São Paulo travèrsan lo Tropic sul camin que va a l'aeropòrt, e sus la rota de São Paulo a Rio de Janeiro)


text:
-376
Aquesta pagina concernís l'an -376 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra que s'èra generalizada l'annada precedenta còntra la coalicion Atenas-Tebas (→ -377). Se sus lo frònt terrèstre, leis operacions demorèron limitadas, de combats navaus importants aguèron luòc entre Atenencs e Espartencs. S'acabèron per la batalha de Naxos que permetèt ais Atenencs de rompre lo blocus de sa vila.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Eleccion dei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus que prepausèron una tièra de reformas politicas, socialas e economicas per melhorar la vida dei plebèus. L'objectiu èra de partejar lo poder suprèm entre patricians e plebèus, de luchar còntra la presa de contraròtle progressiva dei tèrras agricòlas de l'ager publicus per lo patriciat e de demenir la pression dei dèutes de la plèba. Lei mesuras principalas prepausadas foguèron lo restabliment dau cònsolat amb un cònsol elegit au sen de la plèba, la defensa d'ocupar mai de 500 jugeras sus l'ager publicus e una durada suplementària per pager lei dèutes. Lo patriciat refusèt aquelei reformas e lei dos tribuns utilizèron son drech de vetò totei leis eleccions franc d'aquelei dei tribuns onte foguèron tornarmai elegits.


text:
Parçan
Un parçan o ua comarca ei ua estenduda de territòri redusida, dab ua cèrta unitat geografica deguda a las condicions naturalas, l'istòria o las relacions de proximitat entre los municipis que la forman.
Aqueste concèpte se ditz parçan o comarca en occitan, comarca en catalan, espanhòu e portugués, redolada o redolata en aragonés e pays en francés.
En Occitània en particular, existeish un ensems de concèptes similars:
- parçan o comarca, segon la geografia occitana e tanben segon l'administracion espanhòla.
- escarton dens l'istòria occitana.
- comunautat montanhòla segon l'administracion italiana.
- "país" segon l'administracion francesa.
- comunautat d'aglomeracion segon l'administracion francesa.
- canton segon l'administracion francesa.
Somari
- 1 Parçan o comarca
- 2 Escarton
- 3 Comunautat montanhòla
- 4 "País" e comunautat d'aglomeracion
- 5 Canton
- 6 Vejatz tanben
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas
Parçan o comarca[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Dens l'occitanisme[modificar | modificar la font]
Certans movements e intellectuaus occitanistas prepausan d'instituir los parçans coma entitats d'organizacion deu territòri en Occitània (lo movement catalanista prepausa lo medish principi tà organizar los País Catalans). Los parçans son intermediaris entre las comunas e las regions e, segon certans occitanistas, deurén remplaçar los descopatges artificiaus deus estats coma los departaments (estat francés) o las províncias (estats italian e espanhòu).
Uei lo dia, lo mot parçan que s'utiliza dens lo movement occitanista subertot dempuish los ans 2000. Las publicacions occitanistas precedentas deus ans 1960-1970, sovent parlavan deus parçans dens publicacions en lenga francesa en utilizant lo mot pays[1].
Aqueth mot parçan ei tipic de la tradicion gascona, ja que designava divèrs tipes de subdivisions dens l'istòria de Bearn.
En geografia[modificar | modificar la font]
Bèths geografs occitans an trabalhat suber lo concèpte de "parçan" (nommat pays dens las lors publicacions en francés), en particular Pau Vidal de la Blacha (1908), Frederic Zégierman (1999) e Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) (vejatz la bibliografia).
Dens l'administracion espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de comarca (equivalent a "parçan") ja recep ua reconeishença oficiala dens certanas zonas autonòmas de l'estat espanhòu, en particular en Aran (Generalitat de Catalonha) per çò que concerneish Occitània. Tanben que i a comarcas oficialas dens autas regions coma lo País Valencian e en Aragon. Totun aqueras comarcas non remplaçan pas las províncias estatalas espanhòlas; que s'i superpausan.
La Vath d'Aran ei lo sol territòri d'Occitània que forma oficialament ua "comarca". Aran, maugrat lo son estatut especiau de semiautonomia de 1990, entra dens lo quadre de l'organizacion territoriala en "comarcas" que caracteriza la region deu Principat de Catalonha.
Dens los departaments francés[modificar | modificar la font]
Daubuns departaments occitans prepausan un descopatge intèrne en parçans non oficiaus entà organizar los lors servicis o lo lor torisme. Per exemple:
- L'Ofici deu Torisme deu departament deus Aups d'Auta Provença prepausa tres "destinacions": vejatz la mapa.
- Lo departament de Droma, a travèrs deu son Ofici deu Torisme, se descopa en cinc zonas: vejatz la mapa zoomabla.
- Lo departament dau Puèi Domat se descopa en sheis parçans o país ("pays"): vejatz la mapa interactiva.
- Lo departament de Var se descopa en ueit "territòris": vejatz la mapa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge es pro omogenèu. Cada comuna hè partida d'un parçan. Lo descopatge que lo geograf Frederic Zégierman prepausa en Occitània hè parçans de dimensions variablas. Los descopatges de las comarcas catalanas an talhas mei omogenèas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los noms son pro simples. Que son noms tradicionaus e brèus en generau, consisteishen en un mot (Combralhas, Forcauquierés, Espinosa) o en un grop nominau simple (Vath d'Aran, País de Vinhana, Naut Vivarés).
Los parçans d'Occitània[modificar | modificar la font]
- Per mei de detalhs, vejatz tanben la lista deus parçans d'Occitània.
N'i a pas enqüèra nat descopatge clar ni definitiu deus parçans d'Occitània. Mes i a elements concrets que permeten ja de har ua prefiguracion de tots los parçans occitans:
- Dens l'estat francés, lo geograf occitan Frederic Zégierman qu'a creat un atlàs de parçans de l'estat francés, Le guide des pays de France (1999), que cobreish gaireben tota Occitània e que prepausa solucions interessantas. Totun, lo son descopatge retien mei los critèris de la geografia fisica que los critèris istorics, culturaus e sòcioeconomics.
- Hòra l'estat francés:
- la comarca de la Vath d'Aran, dab estatut oficiau, qu'ei un parçan occitan de hèit.
- las divèrsas comunautats montanhòlas de las Valadas Occitanas que son parçans occitans de hèit (exceptat quauques comunautats montanhòlas qu'agropan comunas occitanas dab comunas de lenga nòrd-italiana).
- Mónegue ei ua entitat istorica a despart.
En comparason dab la situacion occitana, lo movement catalanista a elaborat ua lista e ua carta pro precisa de las comarcas deus País Catalans, a mei se i a enqüèra quauques esitacions de detalh [1].
Escarton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Escarton que designa ua entitat de basa qui compausava la Republica deus Escartons (o lo Grand Escarton), dens los Aups Occitans, en avent Briançon per capitala, de 1343 dinc a la fin deu Regim Ancian. S'i deishava ua plaça importanta a l'autonomia e a ua prefiguracion de la democracia dirècta.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge èra omogenèu. Cada escarton avèva un territòri contigú dab autes escartons.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los cinc escartons portavan nom simples: èran los noms deu caplòc, de la vath o deu parçan.
- L'escarton de Briançon, agropant 12 comunas.
- L'escarton de Cairàs, agropant 7 comunas (coïncidiva dab la parçan de Cairàs).
- L'escarton d'Ors, agropant 21 comunas.
- L'escarton de la Vath Cluson (Val Cluson) o de Prajalats, agropant 7 comunas.
- L'escarton de Chastèldalfin, agropant 4 comunas.
Comunautat montanhòla[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Ua comunautat montanhòla (en italian comunità montana) ei ua associacion de comunas de montanha, dens l'estat italian, qu'existesih dempuish la lei 1102 deu 3 de deceme de 1971. Totas las regions de montanha d'Itàlia ne tienen. Las Valadas Occitanas de l'estat italian atau an comunautats de montanha que jògan un ròtle un drin similar a las comarcas de l'estat espanhòu. Que tienen un ròtle important dens l'amainatjament deu territòri. Daubuas qu'an pres mesuras de sostien a la cultura occitana.
Las comunautats de montanha de l'estat italian s'insereishen dens regions que tienen ua relativa autonomia legislativa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge ei omogenèu. Cada comunautat montanhòla a un territòri contigú dab las autas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
En generau, las comunautats montanhòlas tienen noms simples de valadas coma "Vath Maira (Val Maira)".
"País" e comunautat d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
L'estat francés qu'a organizat dempuish los ans 1990 dus concèptes pròches:
- Lo "país" (en francés pays) que designa ua entitat de l'estat francés, basada suber l'associacion de comunas. Jòga un ròtle de coordinacion dens l'amainatjament deu territòri devath lo contraròtle de l'Estat centrau (Ministèri de l'Interior). Lo "país" a la francesa qu'ei gerit per la lei deu 4 de heurèr de 1995, dita "lei Pasqua" o LOADT (Loi d'Orientation pour l'Aménagement et le Développement du Territoire) e tanben per la lei deu 25 de junh de 1999, dita "lei Voynet" o LOADDT (Loi d'Orientation de l'Aménagement Durable du Territoire).
- La comunautat d'aglomeracion (en francés communauté d'agglomération): las comunas de las zonas urbanas, s'ac vòlen, se pòden associar dab aqueth estatut, gerit per la lei 99-586 deu 12 de julhet de 1999 dita "Lei Chevènement". Autes tipes d'associacions de comunas qu'existeishen dens l'estat francés (vejatz intercomunalitat).
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés se crèan a l'iniciativa de las comunas, mes dab l'acòrdi e l'autorizacion de l'estat centrau. No's ligan pas estreitament a las regions, ja qu'en tot cas las regions non son pas autonòmas.
Son tipics de l'encastre administratiu francés. Que designan un tipe recent d'entitat administrativa francesa. Que son quasi sinonims (e hèra emplegats) de parçan; mes que i pòt aver ua confusion. En hèit, lo "país" se crèa segon los rapòrts de fòrça deus elegits locaus: segon los cas, pòt estar concordant o non dab lo concèpte de parçan qu'ei mei identitari, mei istoric e mei estable.
Be cau precisar qu'en lenga francesa, lo tèrme "pays" ei hèra vague, ja que pòt designar tant lo país administratiu francés, o ben lo parçan/comarca (non oficiau en França), o ben tota auta mena de territòri.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés qu'an un descopatge pro sople mes hèra desordenat. Non son pas obligats d'inserí's dens los limits de las nombrosas entitats oficialas francesas preexistentas (region, departament, arrondiment, canton). Es possible de trobar comunas "isoladas" que non son pas integradas dens los "país" environants ni dens las comunautats d'aglomeracion environantas. Parts importantas deu territòri non hèn pas partida de cap de "país" ni de cap de "comunautat d'aglomeracion". Cèrtas comunas pòden apertiéner a l'encòp a un país e a ua comunautat d'aglomeracion (que non coïncideishen pas). En tot cas la configuracion d'aqueras entitats que complica lo descopatge administratiu e qu'empacha de véder ua organizacion clara e comprensibla dens los escalons de la "descentralizacion" de l'estat francés.
Nominacion[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés tienen:
- Quora noms simples coma "Velai" o "Combralhas"
- Quora noms complicats, artificiaus o non istorics, coma "Ador-Lanas Oceanas", "Monts e Lacs de Leveson", "Arle-Aupilhas-Crau-Camarga-Comtat e Vath de Durença", "SICOVAL" (Sindicat Intercomunau d’Amainatjament e Desvolopament deus Costalats e de la Vath d’Ers).
Vejatz tanben intercomunalitat.
Canton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Los cantons de l'estat francés que son subdivisions administrativas rigidas e ancianas deus departaments. N'an pas nat poder decisionau; que son la basa territoriala de las "eleccions cantonalas" que serveishen a elegir los "conseus generaus" dirigint los departaments.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge territoriau qu'ei omogenèu e coordenat dens l'espaci: cada comuna francesa es dens un canton. Los cantons son hèra mei petits e hèra mei nombrós que los parçans en generau. S'insereishen exactament dens los limits deus departaments.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Cada canton tien lo nom deu son caplòc, per exemple, lo "canton d'Ortès".
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- parçans d'Occitània
- païses occitans
- comarcas de Catalonha
- comarcas d'Aragon
- Frederic Zégierman
- intercomunalitat
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)El Talp Article e mapas de sintèsi suu descopatge comarcau deus País Catalans, dab ua orientacion politica marcada (independentisme d'esquèrra)
- (fr)Entreprises Territoires et Développement Articles, mapas e fichas de sintèsi suber los "país" e las "comunautats d'aglomeracion" de l'estat francés
- (it)UNCEM - Unione Nazionale Comuni Comunità Enti Montani Comunautats montanhòlas de l'estat italian
- (fr) La République des Escartons, exemple d'État minimum
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.
- Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) = Bénédicte & Jean-Jacques Fénié, Dictionnaire des pays et provinces de France, sl.: Sud-Ouest
- Pau Vidal de la Blacha (1908) = Paul Vidal de la Blache, La France, tableau géographique, París
- Frederic Zégierman (1999) Le guide des pays de France, sl.: Fayard, tòme Sud e tòme Nòrd (lo tòme Nòrd cobreish daubuns parçans occitans).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple, Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.


text:
Bordèus
Bordèus (oficialament en francés Bourdeaux) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bordèus es situat en la vallée del Roubion, près del massís de Saou e de la montanha de Couspeau.
Bordèus est situé dans la vallée du Roubion, près du massif de Saou et de la montagne de Couspeau.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon lo diccionari de Dauzat e Rostaing, Bordèus es un derivat de "borde" , mot d'origina francica (*bord, *borda), qu'aviá lo sens de cabana, ostau pichon, ambe lo sufixe -ellum. L'atestacion latina de 1032, Burdigalis, es una faussa transcripcion per analogia de Bordèu[1]; aquela etimologia explica pas l'èssa finala, que çaquelà es pas estonabla : ensemble d'ostaus o de cabanas, coma n'i a dins un vilatge ?
Istòria[modificar | modificar la font]
Una guèrra facha rabia entre los dos castèls de Bordèus fins en 1357 : aquel conflicte opausa los comtes de Valentinois e los avesques de Die #que ne sortiràn de vencedors e gardaràn lo fief fins a la Revolucion. Coma traces d'aquel conflicte, se pòt veire tot a l'entorn de Bordèus nombre de ruïnes de torns o pòbles abandonats. Lo protestantisme a prigondament marcat lo país e se tròba de nombroses pichons cementèris familiaux. Al moment de la révocation de la Édit de Nantas, la repression es fòrça severa e en 1683 la batalha de Bourelles fa 120 mòrts. A Modèl:La s-, los abitants trabalhan essencialament la carda e la seda.
Une guerre fait rage entre les deux châteaux de Bordèus jusqu'en 1357 : ce conflit oppose les comtes de Valentinois et les évêques de Die qui en sortiront vainqueurs et garderont le fief jusqu'à la Révolution. Comme traces de ce conflit, on peut voir tout autour de Bordèus nombre de ruines de tours ou villages abandonnés. Le protestantisme a profondément marqué le pays et l'on trouve de nombreux petits cimetières familiaux. Au moment de la révocation de l'Édit de Nantes, la répression est très sévère et en 1683 la bataille de Bourelles fait 120 morts. Au Modèl:S-, les habitants travaillent essentiellement la laine et la soie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.