text:
803
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 803 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la rompedura dei relacions de l'annada precedenta, un tractat dich Pax Nicephori permetèt de restablir la patz ambé Carlesmanhe. Pasmens, Constantinòple refusèt de reconóisser lo títol imperiau dau Carolingian.
En julhet, lo generau Bardanes Tourkos, cargat de menar una armada còntra una incursion aràbia novèla en Anatolia, se revoutèt e se dirigiguèt vèrs Constantinòple per reversar l'emperaire. Dins aquò, Nicèfor Ièr foguèt capable de suscitar de traïsons au sen dei fòrças de son advèrsari que poguèt pas passar leis Estrechs. Bardanes negocièt finalament sa capitulacion em cambi de sa vida e foguèt estremat dins un monastèri. De mai, lei caps principaus de la revòuta perdiguèron sei cargas mai la repression foguèt finalament relativament limitada. L'incursion aràbia s'arrestèt rapidament en causa de combats intèrnes au Califat Abbassida e lo pagament d'un tribut simbolic permetèt ai Bizantins de restaurar la patz.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Un complòt organizat per lo califa Harun ar-Rachid li permetèt d'eliminar lei vizirs poderós de l'Ostau dei Barmecides, especialament Jafar ben Yahya que foguèt decapitat. Fins a sa mòrt, l'autoritat dau califa foguèt plus contestada au sen de sa Cort. D'autra part, dins lo corrent de l'annada, cinquen e darrier romavatge dau califa Harun ar-Rachid a La Mèca (après 793, 795, 797 e 802).


c: text/html

text:
Bangladèsh
Bangladèsh (nom complèt : Republica Populara de Bangladèsh) es un estat sobeiran d'Asia dau Sud e de la Peninsula indiana que sa capitala es Dhâkâ. Situat au nòrd dau Golf de Bengala, es quasiment enclavat per Índia mai a tanben una frontiera pichona ambé Birmania. La màger part de son territòri se situa en zòna tropicala es ocupat per lo dèlta dei fluvis Ganges e Brahmaputra. Es donc fòrça favorabla a l'agricultura qu'a favorizat lo creis de la populacion. Ansin, en 2012, Bangladèsh èra lo 7en país pus poblat de la planeta. Pasmens, son territòri es tanben menaçat per de catastròfas naturalas frequentas coma lei vengudas deis aigas de la monson ò lei ciclòns tropicaus.
Acomencèt sa formacion dins lo corrent dau declin de l'Índia Britanica au començament dau sègle XX. En 1947, lei regions musulmanas de Bengala formèron lo Paquistan Orientau au sen de Paquistan. Pasmens, aquela union resistiguèt gaire a la fin dei tensions entre musulmans e indós indians. En 1971, après sa victòria còntra l'armada paquistanesa, lei nacionalistas bangladeshis, sostenguts per leis Indians e per lei Sovietics, proclamèron l'independéncia dau país. Pasmens, Bangladèsh deguèt rapidament faciar divèrsei dificultats amb una instabilitat politica importanta (quatre còps d'estat en particular en 1975 e en 1981). Dempuei leis annadas 1990, lo país aprofichèt sa man d'òbra a bas còst per començar una creissença economica rapida. Pasmens, la pauretat demora encara fòrça importanta e lo revengut nacionau per abitant es entre lei pus febles de la planeta.
Dempuei 1991, Bangladèsh es una republica democratica parlementària. Pasmens, en causa de tensions socialas importantas, d'un nivèu aut de corupcion au sen de l'administracion, de l'influéncia encara importanta dei fòrças armadas dins la politica nacionala e de l'emergéncia de movements islamistas terroristas, la democratizacion dau país es totjorn fragila. Sa vida politica es dominada per dos partits que son la Liga Awami e lo Partit nacionalista de Bangladèsh.
Lo gentilici es bangladeshi[1] (o bengalin -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Lei dimensions generalas de Bangladèsh son de 820 km dins son axe nòrd-sud e de 600 km dins son axe èst-oèst. Sa geografia fisica es dominada per lo deltà dei fluvis Ganges e Brahmaputra[2] que forma un plan d'altitud bassa dich Plan bangladeshi que s'estend sus aperaquí 80% dau país. Aqueu plan fa partida de la Vau Bassa de Ganges situada entre Índia e Bangladèsh. Leis altituds superioras a 100 m i son rares e magerament situadas dins lei zònas meridionalas dau plan e la màger part dei relèus an una altitud inferiora a 12 m. En causa dei debits importants de Ganges e Brahmaputra, es una region fòrça umida devesida entre una multitud de braç. N'existís dos principaus (Jamuna e Padma) que forman per la seguida un braç principau unic[3]. La fin d'aqueu dèlta es marcada per un litorau maritim fòrça irregular d'una longor de 580 km. La màger part es ocupada per de mangròvas ò de junglas palunosas[4].
En fòra dau deltà, quatre zònas regions altitud pus autas existisson sus lo territòri bangladeshis au nòrd (còlas de Sylhet e montanhas de Madhupur Upazila, region de Barind) e au sud-èst (còlas de Chittagong). Pasmens, leis altituds d'aquelei zònas demoran relativament feblas e lo ponch pus aut de Bangladèsh aganta solament 1 052 m dins la cadena dei monts Mowdok au dins lo sud-èst[4].
Clima[modificar | modificar la font]
Bangladèsh a un clima de tipe tropicau de monson caracterizat per de temperaturas autas, una umiditat fòrça importanta e de variacions egalament importantas de precipitacions. En causa de la topografia dau país, lei variacions climaticas regionalas son limitadas. Tres sasons climaticas diferentas son generalament definidas :
- de març a junh, una sason cauda e umida[5]. Abriu es generalament lo mes pus caud de l'annada ambé de temperaturas maximalas situadas entre 38 e 41°C.
- de junh a novembre, una sason causa e umida marcada per lei precipitacions importantas de la monson[5].
- de decembre a març, una sason cauda e seca. Geier es generalament lo mes pus freg de l'annada amb una temperatura mejana situada entre 16 e 20°C que pòu demenir fins a 10°C[5].
Lei precipitacions son importantas sus tot lo territòri bangladeshi ambé mai de 2 300 mm sus sa màger part[6]. 80% d'aquelei precipitacions son eissits de la monson.
Riscs naturaus[modificar | modificar la font]
En causa de sa topografia plana, de son altitud bassa, de la preséncia de dos fluvis majors sus son territòri e de son clima tropicau marcat per lei precipitacions importantas de la monson, Bangladèsh es un país fòrça menaçat per lei riscs naturaus e climatics[7]. Lei pus importants son lei vengudas d'aiga causats per la monson, de tempèstas, per de ciclòns ò per de tsunamis. L'aumentacion de la temperatura mondiala mejana, qu'entraïna una aumentacion dau nivèu de l'ocean, e la disparicion d'una partida de la mangròva litorala renfòrçan aquelei riscs en favorizant la montada rapida deis aigas. Ansin, 15% dau territòri es menaçat per una aumentacion d'un mètre dau nivèu de l'Ocean Indian[8] e lo Bangladèsh actuau es regularament tocat per de catastròfas climaticas majoras : ciclòn Bhola en 1970 (500 000 mòrts[8]), destruccion de l'iscla d'Urir Char per un tsunami en 1985 (5 000 mòrts), ciclòn en 1991 (138 000 mòrts[9]), venguda deis aigas de 1998 (1 000 mòrts e 66% de la superficia dau país cubèrta d'aiga)...
Pasmens, lei riscs de vengudas d'aiga son pas l'unic problema dau país. Ansin, dins lo cas d'una monsen febla, certanei regions de Bangladèsh pòdon èstre menaçadas per de secaressas causant una demenicion de la produccion agricòla.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2012, Bangladèsh teniá una populacion estimada a 152,5 e milions d'abitants e èra lo 7en estat pus poblat de la planeta. Fòra de ciutats-estats coma Singapor ò Mónegue[10], es lo territòri ambé la densitat de populacion pus importanta dau monde. Son taus de creissença demografica foguèt fòrça gròs dins lo corrent deis annadas 1960 e 1970 que lo nombre d'abitants aumentèt de 50 milions en 1961 a 90 milions en 1981. A partir de 1980, de politicas governementalas permetèron de limitar e de demenir lo nombre d'enfants. Pasmens, l'efècte demora limitat car la populacion bangladehsi triplèt durant lo periòde 1960-2000 e lo taus de feconditat èra totjorn egau a 2,55 en 2012 (còntra 6,6 en 1970).
En causa d'aquela creissença demografica importanta e d'una esperança de vida de 62 ans en 2012, la populacion de Bangladèsh es relativament jova. 34,6% a un temps inferior a 15 ans e 61,4% entre 15 e 64 ans. Son taus d'urbanizacion es feble (27% en 2009) mai la populacion urbana aumenta rapidament (+ 3,5%/an en 2009).
Au nivèu etnic, la populacion dau país es fòrça omogenèa que lei Bangladeshis representavan 98% de la populacion en 2012. Lei minoritats principalas son eissidas de l'imigracion dempuei Índia (magerament dempuei la region de Bihar) ò son formadas de pòbles autoctòns situats dins de regions frontalieras coma lei còlas de Chittagong. Lei pus importants son lei Chakmas que son estimats a 300 000 personas sus lo territòri bangladeshi.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Bangladèsh es lo bengalin. Es una lenga indoariana parlada per mai de 98% de la populacion coma lenga premiera[11]. Unei dialèctes existisson especialament dins lei regions frontalieras onte la lenga es en contacte ambé de lengas vesinas coma lo birman. L'anglés es tanben totjorn fòrça utilizat per lei classas superioras de la societat, per l'administracion, per l'universitat, per la màger part dei mèdias e per la justícia. En particular, segon la Constitucion, lei lèis bangladeshis son publicadas en bengalin e en anglés. En fòra d'aquelei doas lengas, existís d'autrei lengas parladas per lei minoritats dei regions frontalieras. An ges d'estatut oficiau.
Religions[modificar | modificar la font]
L'islam (90,4% de la populacion) es la religion principala de Bangladèsh. L'indoïsme (8,2% de la populacion) es la segonda. En causa dei circonstàncias marridas dau partiment de l'Índia Britanica en 1947, un nombre important d'indós bangladeshis quitèt lo país. Dins aquò, pòdon totjorn representar la majoritat deis abitants dins certanei regions dau sud-oèst e dau nòrd-èst dau país. Enfin, existís de minoritats crestianas e bodismebodistas d'importància numerica pus febla. Segon d'estudis menats a l'iniciativa dau govèrn en 2003, la religion es un factor important de la definicion de l'identitat deis abitants de Bangladèsh.
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins a 1947, Bangladèsh fasiá partida de la region de Bengala que son istòria es aquela d'Índia.
Après lo partiment de l'Índia Britanica en 1947-1948, Bangladèsh venguèt lo Paquistan Orientau e son istòria foguèt aquela de Paquistan fins a 1971.
Causas de l'independéncia e la guèrra de 1971[modificar | modificar la font]
Lei causas de la lucha independentista dau Paquistan Orientau son nombrosas. De'n premier, la Liga musulmana, movement politic religiós demandant la formacion d'un estat musulman indian, i aviá una influéncia pus febla qu'au Paquistan Occidentau e magerament apareguda dins leis annadas 1940 après lo chaple de Calcuta. Resistiguèt pas ai dificultats intèrnas de l'estat novèu après l'independéncia. Ansin, leis aspiracions politicas dei populacions dei dos Paquistan venguèron rapidament diferentas. Aquò foguèt agravat per la dominacion politica e economica dau Paquistan Occidentau coma l'impausicion de l'ordo coma lenga oficiala qu'entraïnèt l'organizacion d'un Movement per la Lenga en 1952 còntra lo govèrn centrau paquistanés. A partir de 1962, la Liga Awami capitèt d'unificar pauc a pauc lo maucontentament popular. En 1966, son cap Sheikh Mujibur Rahman foguèt arrestat puei liberat après una premiera insureccion en 1969.
En 1970, la catastròfa dau ciclòn Bhola e la reaccion marrida deis autoritats centralas aumentèt aqueu maucontentament que se transformèt en guèrra civila quand lo govèrn paquistanés eissit de l'elèit occidentala dau país empachèt la Liga Awami de formar lo govèrn après sa victòria ais eleccions de 1970[12]. Mujibur Rahman foguèt tornarmai arrestat e una guerilha independentista comencèt la lucha còntra l'armada paquistanesa. La violéncia de la repression causèt entre 300 000 e 3 000 000 de mòrts e causèt lo desplaçament de 10 milions de personas en direccion d'Índia. Lo govèrn indian, inquiet en fàcia d'aquela arribada massiva de refugiats e desirós d'afeblir son advèrsari paquistanés, ataquèt e conquistèt aisament lo Paquistan Orientau en novembre-decembre de 1971 (Tresena Guèrra Indopaquistanesa) permetent l'independéncia de Bangladèsh lo 16 de decembre[12].
Lo periòde de Majibur Rahman[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Mujibur Rahman formèt lo govèrn bangladeshi en genier de 1972 e averèt leis eleccions de 1973[12]. Deguèt faciar una situacion marrida en causa dei destruccions causadas per la guèrra d'independéncia e per lei pèrdas importantas de l'elèit bengalina dins lo corrent dau conflicte. Ansin, lo poder de la Liga Awami foguèt rapidament contestat e Mujibur Rahman proclamèt l'estat d'urgéncia en 1974 après una famina grèva en 1973-1974. Formèt un regime presidenciau autoritari basat sus un partit unic fins a son assassinat lo 15 de julhet de 1975 per un còp d'estat militar.
Lo periòde de Ziaur Rahman[modificar | modificar la font]
Après lo còp, lo generau Ziaur Rahman s'impausèt coma lo cap vertadier dau país[12]. En 1977, restabliguèt lo sistèma multipartista de 1973 e fondèt lo Partit nacionalista de Bangladèsh (BNP). Averèt leis eleccions e venguèt lo president de Bangladèsh fins a son assassinat durant un novèu còp d'estat militar en 1981[12]. Pendent son periòde de poder, assaièt sensa succès vertadier de restaurar la situacion economica.
Lo regime militar[modificar | modificar la font]
En 1982, lo generau Hossain Mohammad Ershad s'impausèt a son torn coma lo cap de Bangladèsh[9]. Ordonèt l'aplicacion de la lèi marciala e se proclamèt president en 1983. Lo demorèt fins a 1990 après l'organizacion d'eleccions probablament trucadas en 1986 per legitimar son poder. Durant sa presidéncia, s'ocupèt de melhorar l'administracion dei zònas ruralas e preparèt un plan d'investiment industriau. Pasmens, a la fin de la Guèrra Freja, l'abséncia de sostèn estrangier l'empachèt de resistir ai manifestacions entraïnats per la Liga Awami e lo BNP[9].
La democratizacion malaisada[modificar | modificar la font]
En 1991, d'eleccions foguèron averadas per lo BNP e Khaleda Zia, frema dau generau Zia, venguèt lo cap dau govèrn de 1991-1996 puei de 2001-2006. Deguèt faciar l'oposicion de la Liga Awami que son cap Sheikh Hasina, filha de Sheikh Mujibur Rahman, foguèt premier ministre en 1996-2001 e ocupa tornarmai aquela carga dempuei 2009. Aqueu periòde foguèt marcat per d'oposicions politicas violentas ambé l'organizacion de grèvas que bloquèron de partidas majoras de l'economia bangladeshis durant leis annadas 1990[13]. D'autra part, quatre factors diferents menaçan l'estabilitat dau poder actuau :
- l'armada contunia d'aver un ròtle important dins lei gestions deis afaires dau país, especialament dins la repression dei movements sociaus.
- una agitacion sociala regulara causada per lei salaris febles e lei condicions de trabalh fòrça marridas, especialament dins l'industria tèxtila, que causa de movements populars d'amplor en favor de l'aumentacion dei salaris e dau melhorament dei condicions de vida dins leis usinas. De tensions importantas existisson tanben dins lei zònas ruralas en causa de l'aumentacion dau nombre de paisans sensa tenement. En 2007, entraïnèron una suspension de la constitucion e dei drechs fondamentaus prononciat per lo govèrn fins a la repression definitiva dau movement de protestacion d'aquela annada.
- de movements islamistas terroristas que luchan còntra l'estat bangladeshis (per exemple, atempats de 2005[14]).
- una corupcion fòrça estenduda en particular au sen de l'administracion qu'es un objectiu major dei govèrns bangladeshis dempuei 2007[14].
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion generala dei poders[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es una republica democratica parlementària multipartita qu'aplica lo principi de separacion dei poders dempuei 2007. Es dirigit per un president de la Republica que son ròtle es subretot simbòlic e per un Premier Ministre que tèn la màger part dau poder executiu. Lo poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau. Enfin, lo sistèma judiciari es dirigit per una Cort Suprèma.
La Constitucion foguèt adoptada en 1972 e emendada 14 còps. Proclamèt quatre principis fondamentaus per l'organizacion dau país qu'èran lo nacionalisme, lo socialisme, la democracia e la laïcitat. Lo darrier principi impausa un limit important ai movements politics religiós que dos foguèron enebits en 2005.
Lei dos partits politics principaus son lo Partit nacionalista de Bangladèsh (BNP) e la Liga Awami (AL). Lo premier es un partit conservador liberau. Lo segond es un partit sociaudemocrata laïc.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es formalament dirigit per un president de la republica elegit per cinc annadas au sufragi indirècte. Pasmens, en fòra dei periòdes de transferiment dau poder e de l'organizacion deis eleccions, aquela foncion a un ròtle magerament ceremoniau. La realitat dau poder executiu es tenguda per un premier ministre chausit per lo president au sen de la majoritat parlementària.
Entre dos periòdes de govèrn basat sus la majoritat de l'assemblada, se pòu formar un govèrn transitòri dirigit per un premier ministre provisòri nomat per lo president. Lei ministres d'aqueu govèrn dèvon èstre neutres dins lei debats politics bangladeshis e pòdon demorar en plaça per una durada de tres mes.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau de 350 deputats elegits per un mandat de cinc annadas au sufragi universau dirècte. En 2009, 50 sètis èran reservats ai fremas.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari bangladeshi es dirigit per una Cort Suprèma que sei jutges son nomats per lo president de la republica. Es lo poder pus feble de Bangladèsh car son independéncia foguèt solament confirmat en 2007. De mai, demoran quauquei lèis adoptadas per lei militars que son totjorn en fòra dau camp de contraròtle de la Cort.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es organizat en divisions, districtes, upazilas ò tanas (sota-districtes ò commissariats en occitan), parishads e vilatges. Lei divisions, lei districtes e leis upazilas son d'entitats administrativas que son dirigits per de foncionaris nomats per lo govèrn. En revènge, ai nivèus pus febles de l'administracion, i a d'eleccions per designar lei caps locaus de l'administracion. Dins lei zònas urbanas, lei metropòlis pus importantas an tanben una administracion comunala elegida per leis abitants que pòu se cargar d'afaires importants.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu bangladeshi foguèt adoptat oficialament lo 17 de genier de 1972 mai foguèt utilizat tre lo 3 de març de 1971. Lo roge representa la sang dei Bangladeshis tuats dempuei 1947 dins lei combats còntra Paquistan e lo vèrd representa la vitalitat, la jovença e lei terras agricòlas dau país. L'emblèma foguèt tanben adoptat en 1972 après l'independéncia. Es format d'un nenufar, representant lei rius dau país, enquacrat de garbas de ris simbolizant lo manjar de basa de la populacion. L'imne nacionau es Amar Shonar Bangla compausada per Rabindranath Tagore (qu'es tanben l'autor de l'imne indian). Enfin, Bangladèsh a ges de devisa.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Bangladèsh fa partida de la màger part deis organizacions internacionalas coma l'ONU ò lo Commonwealth dempuei 1974. En particular, participa activament a divèrsei missions dei Nacions Unidas (RDC, Timòr Èst...). A tanben un ròtle important dins d'organizacions regionalas asiaticas coma l'Associacion sud-asiatica per la cooperacion regionala (ASACR).
Au nivèu diplomatic, lei relacions pus importantas de Bangladèsh son aquelei amb Índia, Paquistan e Republica Populara de China. Lo premier país es fòrça importanta car l'armada indiana ajudèt d'un biais decisiu lei movements independentistas bangladeshis durant la Tresena Guèrra Indopaquistanesa e car Índia es quasiment l'unic estat frontalier de Bangladèsh. Inicialament bònas, coneisson una desgradacion progressiva dempuei 1975 e la bastida de la restanca de Farakka que causa una demenicion dei quantitats d'aiga disponibles per la populacion bangladeshis e de degalhs environamentaus importants[15]. Puei, d'autrei dificultats apareguèron coma de tensions a prepaus dau traçat de la frontiera (escaramochas armadas en 2001) e dau passatge d'un flux important de d'immigrats entre lei dos país (bastida d'una barriera per lo govèrn indian).
Per equilibrar lei relacions amb Índia, Bangladèsh desvolopèt pauc a pauc sei relacions ambé Paquistan e subretot ambé China. Aquelei liames regardan magerament lo desvolopament de cambis economics e militars.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
En 2012, lei fòrças armadas bangladeshis èran compausadas de 400 000 òmes devesidas entre tres fòrças regularas terrèstra, navala e aeriana e doas fòrças paramilitaras de doana cargadas de protegir e de contraròtlar lei frontieras e lo litorau. Son budget èra de 2,5 miliards de dolars, ço que representava 1,8% dau PIB nacionau. Foguèron creadas a partir dei fòrças bangladeshis que luchèron còntra Paquistan pendent la Tresena Guèrra Indopaquistanesa en 1971. Dempuei aqueu conflicte, l'armada de Bangladèsh menèt ges de guèrra majora. Pasmens, organizèt divèrsei còps d'estat intèrnes entre 1975 e 1982. Es tanben venguda un actor major deis operacions de l'ONU e participèt a un conflicte frontalier amb Índia en 2001.
Economia[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es economicament un país pauc avançat en desvolopament rapide dempuei leis annadas 1990 amb un PIB de 122 miliards de dolars en 2012 en valor bruta e de 311 miliards en paritat de poder de crompa (44en reng mondiau). Aquò representava donc solament 1 500 $/ab,ço qu'èra un dei nivèus pus febles de la planeta. Pasmens, aqueu PIB conoís una creissença importanta (6% en 2008) gràcias a l'installacion d'industria deslocalizada dempuei lei país desvolopats, especialament dins l'industria tèxtila qu'es venguda lo motor de l'economia bangladeshi.
Sector primar[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector primar representava 17,5% dau PIB bangladeshi e emplegava 45% de la populacion activa. Èra donc lo centre d'activitat de la màger part deis abitants. Lei produccions principalas son destinadas a la consomacion nacionala e tanben a l'exportacion. Gràcias au melhorament dei tecnicas d'aigatge[16], au desvolopament de l'utilizacion d'engrais e d'insecticidas entraïnant e a la generalizacion de crèdits ruraus, l'agricultura bangladeshi a realizat de progrès importants dempuei l'independéncia. Pasmens, en causa de sa populacion importanta, es totjorn pas capable de contentar sei besonhs nacionaus e dèu importar una partida significativa de son alimentacion de basa. Aqueu problema pòu venir grèu dins lo cas de precipitacion febla car l'agricultura bangladeshi es fòrça dependenta de la preséncia sufisenta d'aiga[7]. De mai, en fòra d'aquelei tensions alimentaras, i a tanben de tensions environamentalas causat per la pollucion d'aiga (egalament causada per la concentracion demografica importanta)[3] ò per l'aumentacion dau nivèu de l'ocean.
Lo ris es la premiera produccion nacionala (4en reng mondiau en 2009). Lo jute (2en reng), lei trufas (6en), lo lach de cabra (2en), lei mangas (8en) e la carn (cabras ò bovins) èran leis autrei produccions de remarca. Lo problema principau de Bangladèsh es la feblessa de sa produccion de blat qu'es lo produch agricòla pus importat.
Lei ressorsas naturalas dau país son raras levat deis idrocarburs. En particular, Bangladèsh tèn de resèrvas importantas de gas naturaus[17] [18]. Son esplecha es encara limitada ai besonhs de l'economia nacionala mai acomencèt d'interessar divèrsei companhiás estrangieras.
Sector segondari[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector segondari bangladeshi representava 28,5% dau PIB nacionau e 30% deis emplechs. Dempuei leis annadas 1990, es un sector que conoís una expansion importanta gràcias a l'implantacion d'industrias aprofichant la man d'òbra pauc qualificada a bas còst fòrça nombrosa dins lo país. Aquela industria es magerament destinada a l'exportacion. Es dominada per lo sector tèxtil que foguèt implantada per lei Britanics e que conoguèt divèrsei modernizacions per se diversificar de l'industria unica de jute vèrs la fabricacion de vestiments. En 2009, lo domeni tèxtil representava 80% deis exportacions bangladeshis e agantava lo segond reng mondiau après China. Leis autreis industrias de remarca en 2009 èran la siderurgia, la produccion de medicaments, lo sector dau bastiment, l'informatica e l'industria electronica.
Sector terciari[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector terciari representava 53,9% dau PIB e 25% de la populacion activa. Es un sector en expansion rapida, especialament dins lei domenis de transpòrt, de comunicacion e d'energia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bangladèsh a una cultura anciana e rica eissida de l'anciana region indiana de Bengala que sa mitat orientala correspond au territòri bangladeshi actuau. Ansin, coma Índia, Bangladèsh presenta una literatura e una musica fòrça rica e anciana[11] [19] qu'apareguèron dins lo corrent deis estats dispareguts de la peninsula indiana. Lo tèxte pus ancian conegut data dau sègle VII. Fins au sègle XIX, lei tematicas religiosas bangladeshis e lei traduccions d'autreis òbras d'originas indianas dominèron la literatura de Bengala. Puei, a partir dau sègle XIX, se desvolopèt de tematicas novèlas, especialament dins lo domeni de la poesia ambé Rabindranath Tagore (Prèmi Nobel de Literatura en 1913) e Kazi Nazrul Islam. Aparegut au començament dau sègle XX dins l'Índia Britanica, lo cinèma a una popularitat gròssa amb una produccion anuala de 80 films.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxxiii-xxxiv.
- ↑ 3,0 3,1 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 12.
- ↑ 4,0 4,1 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 11.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 14.
- ↑ L'excepcion principala es la region occidentala de Rajshahi que lei precipitacions i agantan 1 600 mmm
- ↑ 7,0 7,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxiv.
- ↑ 8,0 8,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxv.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxiv.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxvi.
- ↑ 11,0 11,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxviii.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxiii.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxiv e xxv.
- ↑ 14,0 14,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxvii.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxxiv-xxxv.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 151.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 218.
- ↑ (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 16.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 183.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hestejada de Pau Casals
La Hestejada de Pau Casals o Hestejada de Prada qu'ei un eveniment annau e vodat au violoncèl creat peu violoncelista catalan Pau Casals.
Que s'escad a Prada de Conflent en Catalonha septentrionau on Casals e s'èra exiliat arron l'establiment de la dictatura franquista en Catalonha meridionau. En signe de protestacion, Casals qu'arrefusava de jogar en public en dehòra d'aquesta vila e la hestejada que ho creada en 1950 entà portar l'activitat musicau de cap au mèste puish qu'eth no's mudava pas brica.
La hestejada que s'escad en estiu dab concèrts en mantuns lòcs com, per exemple, l'Abadia de Sent Miquèu de Cuixà.


text:
-153
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -153 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Ataca dei Numides de Massinissa que conquistèron lei Grands Plans. En fàcia d'aquela menaça, Cartage mobilizèt una armada importanta maugrat la defensa romana. Aquò causèt de tensions e una ambaissada romana venguèt dins la region per estudiar la situacion.


text:
Dolomitas
Las Dolomitas (Ladin: Dolomites; italian: Dolomiti; alemand: Dolomiten; venèt: Dołomiti; friolan: Dolomitis) son una cadena de montanha situada dins lo nòrd èst d'Itàlia. Son una part dels Prealps orientals meridionals e s'estendon del riu Adige a l'oèst entrò a la val de Piave a l'èst. Las termièras nòrd e sud son definidas per la val Pustera e la val Sugana. Las Dolomitas son gaireben egalament despartidas entre las províncias de Belluno, Sud-Tiròl e Trent. Constituisson un grop de montanhas de meteissa estructura geologica, es a dire una ròca calcària d'origina marina.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom "Dolomitas" deriva del nom del famós mineralogista Déodat Gratet de Dolomieu que foguèt lo primièr de descriure la ròca, la dolomita, un tipe de ròca carbonatada responsabla de la formas e colors caracteristicas d'aquelas montanhas; abans èran dichas las "montanhas palas," e foguèt pas qu'al sègle XIX que lo nom foguèt gallicizat.


text:
mots cles :cristallerie d'arques vente sous chapiteau - cristallerie d'arques chapiteau - chapiteau cristallerie d arques - soldes cristallerie d'arques - cristallerie d arques vente sous chapiteau - cristal d'arques - chapiteau cristallerie d'arques - suite
chapiteau arques - soldes cristal d'arques - cristallerie d'arques soldes - vente sous chapiteau cristallerie d'arques - arques chapiteau - vente cristallerie arques - cristallerie d'arques - soldes cristallerie arques - vente cristallerie d'arques -


text:
Brec'heg
Brec'heg en breton ( Brécé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brécé A situat a una quinzena de quilomètres a l'èst de Roazhon. Es d'en un autre luòc traversada per la via rapida Roazhon-París, de meteissa que per la via ferrée e per la Vilaine. Aperten al costat de Chateaugiron e a la comunitat d'aglomeracion de Roazhon Metròpoli.
Brécé est situé à une quinzaine de kilomètres à l'est de Rennes. Elle est d'ailleurs traversée par la voie rapide Rennes-Paris, de même que par la voie ferrée et par la Vilaine. Elle appartient au canton de Chateaugiron et à la communauté d'agglomération de Rennes Métropole.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Brécé remonta a la s-|XII|e}}. S'agís d'un démembrement de la parròquia primitive de Noyal-sus-Vilaine.
L'origine de Brécé remonte au Modèl:S-. Il s'agit d'un démembrement de la paroisse primitive de Noyal-sur-Vilaine.


text:
1213
Aquesta pagina concernís l'an 1213 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr : Raimon VI de Tolosa, fa omenatge a Pèire II d'Aragon.
- 12 de setembre : Batalha de Murèth
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'abril : IVen concili du Latran.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre: Pèire IIau d'Aragon, a la batalha de Murèth.


text:
Cilindre (geometria)
Un cilindre es un còrs solid, generat a partir de la revolucion d'un rectangle, que l'axe de revolucion es un costat del rectangle. La seuna equacion en coordenades cartesianas es:
Es limitat per dos plans parallèls que copan la superfícia corba generada, nomenada superfícia cilindrica, formant doas circumferéncias qu'an los centres respectius sus l'axe del cilindre, e que se omenan basas.
Lo desrotlament d'aquela superfícia corba qu'unís las doas basas es un rectangle que la basa es lo perimètre de la circumferéncia, e la nautor, o separacion entre los centres de las basas, aquela de cilindre. A 2 fàcias, 0 vertèx e 0 arèstas.
L'aira d'un cilindre es:
e lo seu volum:


text:
-389
Aquesta pagina concernís l'an -389 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Esparta totjorn ambé d'operacions terrèstras dins lo sector dau Golf de Corint que regardèron gaire leis Atenencs e d'operacions navalas menadas per la flòta d'Atenas. Leis Atenencs ataquèron l'illa d'Egina ont èra installada una colonia espartenca e leis operacions navalas se concentrèron dins la zòna en Peloponès e Atica. Lei flòtas atenenca e espartenca i organizèron divèrseis emboscadas victoriosas còntra son adversari. Lo generau espartenca comandant la flòta i foguèt tuat mai Atenas deguèt finalament abandonar Egina après l'arribada de renfòrç terrèstres importants. L'annada s'acabèt amb una incursion d'Esparta dirèctament còntra lo pòrt dau Pirèu mau defendut en causa de l'abséncia de la flòta. Unei naviris marchands i foguèron capturats.
Roma[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte entre Roma e divèrsei ciutats etruscas dau sud d'Etrúria, especialament Volsinies, Vulci e Tarquinia, qu'acomencèron de s'opausar a l'expansion romana après la conquista de Veïes.


text:
Andòrra
Andòrra, oficialament en catalan lo Principat d'Andorra, es un pichon Estat independent europenc, situat dins los Pirenèus entre Espanha e França, en limitant amb la comunitat autonòma de Catalonha al sud, e amb los departaments dels Pirenèus Orientals (Catalonha Nòrd) e d'Arièja (Occitània) al nòrd. Andòrra es un dels Estats mai pichons del monde, amb sonque 468 km2 e una populacion estimada de 80 000 personas. Amb 81 222 abitants, representa 0,59% de la populacion totala dels Païses Catalans. Sa capitala es Andòrra la Vièlha. Lo gentilici es andorran -a.
Pendent 715 ans, de 1278 fins a 1993, lo govèrn andorran foguèt dirigit per un coprincipat, governat per un cap d'Estat catalan, l'Evesque d'Urgèl e un occitan, lo comte de Fois que, après la Revolucion Francesa foguèt eretat pel President de la Republica. Pasmens que la constitucion andorrana a conservat aquel sistèma, lo govèrn s'es transformat en una democracia parlamentària e un coprincipat constitucional. Es lo sòl coprincipat parlamentari del monde. Pendent longtemps paura e isolada, la montanhosa Andòrra comencèt prosperar après la Segonda Guèrra Mondiala, mejançant l'indústria del torisme. La poderosa economia a atragut fòrça d'immigrants provenents tant d'Espanha (sustot catalans e galècs) coma de Portugal e de França. Un dels factors qu'atrai mai lo comèrci e los clients es l'inexisténcia de l'impòst sul revengut.
Las Valadas d'Andòrra (Valls d'Andorra en catalan) es lo nom istoric d'Andòrra e se conois sovent aquel estat per aquel tèrme. Aquel nom rau del relèu andorran, format de divèrsas valadas qu'apertenon principalament a la conca de la Valira, exceptant l'entèsta d'Arièja que desboca dins la Garona.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent los siègles XII-XIII las vals d'Andorra s'amassèron jol poder del comtat d'Urgèl. Amb l'expansion d'aiceste comtat vers lo sud (Mur, Àger, Ponts, Balaguer, Guissona, Agramunt, Meià, Santa Linya, Cubelles, Camarasa, Linhòla e Barbens), ont i aviá de tèrras pus fertilas, las zonas de montanha aguèron pas mai d'interès pel comte. L'evesque donèt en fèu aqueste territòri al vescomtat de Castellbó. Pr'amor de maridatges, lors domenis passèron dins las mans del comtat de Fois e aqueste darrièr amassèt de poders (Bearn, Reiaume de Navarra e, d'aicí, lo Reiaume de França). Coma consequéncia dels conflictes entre lo comte de Fois e l'evesque d'Urgèl, en 1278 se sinhèt lo primièr "pariatge", pr'amor de fixar los limits del poder de cadun dels senhors feudals, e que representa la fondacion del Principat d'Andorra e definís las obligacions dels andorrans en matèria d'imposicions e afars militars. Dètz ans après, coma consequéncia de la construccion d'una glèisa fortificada a Sant Vincenç d'Enclar per lo Comte de Fois, ont podiá espiar las activitats de l'evesque d'Urgèl, se sinhèt lo segond "Pareatge" en 1288. Aiceste segond tractat atribuís, entre d'autres aspèctes, lo drech de nomenar per las doas parts de notaris que detenon sa representacion sul Principat. Tre alara, los caps d'Estat seràn l'evesque d'Urgèl e lo rei de França (uèi, lo president de la Republica Francesa).
Politica[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Andòrra es dividida en set parròquias.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia d'Andòrra, dins la Peninsula Iberica, es de 468 km². Es un país de montanhas, amb 65 pics de mai de 2500 m d'altitud. La montanha pus nauta es Comapedrosa amb 2942 m d'altitud
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Andòrra.
Cultura[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala d'Andòrra es lo catalan.


text:
Sungacha
L'arriu de Sungacha (CyHraчa en rus, 松阿察河 en chinés; pinyin: Sōngàchá Hé) qu'ei un cors d'aiga de l'èst de la Manchoria Interiora (au nòrd-èst de la Republica Populara de China, dens la província de Heilongjiang) e deu sud de la Manchoria Exteriora (au sud-èst de Russia, dens lo Krai de Primòrie). La longor d'aqueth arriu, afluent esquèr d'Ussuri e sosafluent d'Amur, que vària de 180 a 210 km. Que forma ua part de la termièra enter China e Russia. Qu'ei lo sol emissari deu Lac Xingkai. Lo bacin de Songacha qu'abriga ua fauna e ua flòra hèra rica, en particular lo lotus sacrat (Nelumbo nucifera).


text:
Utilizaire:Mertyl
Soi Tòni Galhard, un milhavés.
Sostítols de films e de serias en occitan[modificar | modificar la font]
- http://www.opensubtitles.org/oc
- District 9
- The Hunt for Gollum
- Gran Torino
- The Godfather
- WALL-E
- Hereos s03e01
- Invictus
Espleches[modificar | modificar la font]
- Modèl comuna de la Wikipèdia francesa -> Modèl Infobox vila occitana
- Diccionari de Cantalausa
- Diccionari francés-occitan
- Gramatica occitana (CRDP)
Logicials[modificar | modificar la font]
- VLC : Soi oficial maintainer de VLC en occitan (lector de mèdias)
- FileZilla (FTP)
- Foxit Reader (lector de PDF)
Se vesètz quicòm d'incorrècte dins una traduccion d'un logicial mercé de daissar un messatge aicí o per corrièr electronic.


text:
Projècte Manhattan
Lo Projècte Manhattan foguèt lo nom de còdi dau projècte de recèrca que desvolopèt la premiera arma nucleara dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[1]). Foguèt menat magerament per leis Estats Units d'America ambé de participacions menoras de Canadà e dau Reiaume Unit. Començat en 1939, reüniguèt mai de 130 000 personas e foguèt dotat d'un budget de dos miliards de dolars. Divèrseis modèles d'armas basats sus l'utilizacion d'urani ò de plutonium i foguèron estudiats. Permetèron la produccion dei doas bombas A utilizadas per l'armada estatsunidenca per bombardar lei vilas japonesas de Hiroshima e de Nagasaki.


text:
Caval de Przewalski
Lo caval de Przewalski (espècia Equus przewalskii o sosespècia Equus ferus przewalskii), o caval de Prjevalski, es una espècia o sosespècia fòrça pròcha del caval (Equus caballus).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski seriá un dels precursors del caval domètge. Pasmens l'òme capitèt pas jamai de l'adomergir.
Foguèt « descobèrt » tardivament, en 1879, per lo coronel N. M. Przewalski. Aqueste explorator rus lo trapèt en Jongària, dins las montanhas que confrontan lo desèrt de Gòbi. Abans aqueste eveniment, l'espècia èra considerada coma estencha, decimada per sa carn pels caçaires mongòls.
Après sa descobèrta, per respondre a las demandas de diferents zoos, e en rason de son caractèr salvatge, los caçaires abatèron de tropèls entièrs per s'emparar de qualques cavals. Aquesta caça entrainèt son arrarament a l'estat salvatge, e los darrièrs individús salvatges son estats apercebuts en Mongolia en 1969. A comptar d'aquesta data, l'espècia foguèt considerada coma desapareguda dins la natura.
L'espècia foguèt mantenguda pels individús dels zoos. Totes los animals actuals venon d'un grop de (segon las fonts) 9[1] ou 12[2] reproductors (entre los 31 animals captius vivents a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala), eles meteisses davalant dels 13 reproductors capturats cap a 1900[3]. Es probable qu'un d'aquestes fondadors èra un ibrid del caval domestic[4].
Cap a 1977, i aviá sonque 300 animals vivent en captivitat a travèrs lo monde[3]. De programas d'escambis de reproductors e d'expansion de la populacion foguèron alara mes en òbra per de zoos o de fondacions, e al començament del sègle XXI, l'espècia compta aperaquí 1 800 individús[3].
Reïntroduccion[modificar | modificar la font]
De projèctes avent per tòca de far tornar l'espècia en Mongolia e de la deslargar dins la natura comencèron de veire lo jorn. En 2010, tres operacions son ja estadas menadas en Mongolia.
La « Fondacion per la preservacion e la proteccion del caval de Przewalski », fondada als Païses Basses en 1977, menèt los primièrs animals en Mongolia, en 1992, dins lo Pargue Nacional de Hustai. N'i aguèt 84 de deslargats fins en 2004[5]. Los animals menats en Mongolia seguèron d'en primièr una aclimatacion pro longa, dins d'enclauses grands, abans d'èsser definitivament deslargats[6]. En 2008, aquesta populacion comptava « 192 individús dins 24 harems[5] ».
Una segonda introduccion foguèt menada al site de Takhin Tal (Gobi B) per l'International Takhi Group (ITG). « Entre 1992 e 2004, 90 cavals nascuts en captivitat son estats carrejats [...] en Mongolia. [...] Tres autres mascles son estats transferits del Pargue Nacional de Hustai cap a Takhin Tal en 2007 [...]. I a actualament [en 2008] 111 cavals en libertat dins nòu grops d'aquesta populacion[5] ».
L'associacion francesa Takh[7] organizèt una tresena operacion de reïntroduccion a partir de sa creacion, en 1990[7]. D'animals venents de divèrses zoos foguèron plaçats en mièja libertat en Losera, sul Causse Mejan, replanat calcari tradicionalament virat cap a l'elevatge de las fedas, formant lo « tropèl de Vilaret[7] », totjorn actiu. Après dètz ans de preparacion a la vida salvatja, « 22 fondadors […] foguèron carrejats amb succès en 2004 e 2005[7] » dins lo Khomiin Tal, près del Pargue Nacional de Khar Us Nuur.
Fruch d'aquestas divèrsas operacions, i aviá a la fin de 2007 aperaquí 330 cavals vivent en libertat en Mongolia : 200 dins lo Pargue Nacional de Hustai, 110 dins lo Gòbi, e mai de 20 a Khomiin Tal (Mongolia occidentala[8]).
Totas aquestas operacions encontran sovent al començament de dificultats importantas, los animals tornats a la vida salvatja mestrejan pas aquesta. La dificultat de trapar l'aiga e lo manjar, de s'adaptar al clima o de se defendre contra los predators entrainan un taus de pèrdas pron enauçat a çò dels cavals nascuts en captivitat. La segonda generacion, nascuda en libertat, a de taus de subrevida fòrça mai favorables.
Existís enfin d'unes tropèls vivent en mièja libertat dins d'espacis claus, coma los de l'associacion Takh subre lo Causse Mejan, o la resèrva biologica dels Monts d'Azur[9] dins los Alps Maritims, que deslarguèt un dotzenat d'animals dins una resèrva de 700 ectaras.
Un dels grops pus importants en mièja libertat se tròba en China. « lo Wild Horse Breeding Centre (WHBC) del Departament forestièr de la resèrva naturala de Kalameili (KNR) dins la Region Autonòma oïgors de Xinjiang establiguèt una populacion captiva importanta de 123 cavals de Przewalski (genièr de 2008 [...]). Dempuèi 2007, un harem se desplaça liurament subre la part chinesa del Gòbi jongars (Xinjiang)[5] ». Se capita aquesta experiéncia, aquò serà lo quatren grop totalament tornat a la vida salvatja.
A l'auton de 1998, 21 cavals foguèron deslargats dins la « zona enebida » de Chornobyl, que cobrís un rai de 30 km a l'entorn de la centrala, siá aperaquí 2 800 km2. Son d'animals en subrenombre, generalament vièlhs o de santat marrida, venguts de la resèrva d'Ascania-Nova, al sud d'Ucraïna, que foguèron aital deslargats. E mai que lo pronostic de lor subrevida foguèsse a l'origina pron negatiu, los cavals se son plan adaptats a son environament, e èran una cinquantena de bèstias que vivián en libertat dins la zona en 2009. La zona enebida es oficialament enclausa, mas la barrièra es arroïnada, e los animals ne pòdon sortir[10].
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'aparéncia del caval de Przewalski revela divèrses traches primitius: un cap gròs, d'uèlhs enauçats e davant sus la tèsta, d'aurelhas longas, un còl espés, un còs gròs amb una raia de muòl fosca e de zebraduras subre las patas.
Mesura aperaquí 1,20 – 1,30 m amb sempre una rauba isabèla amb las extremitats foscas, un cap del nas clar e de crins fonçats. La crinièra creis tota drecha e muda cada an, ten pas de tufa. Impossible a dometjar per natura, se pòt pas aprivadar ni montar. Lo caval de Przewalski subreviu amb de racions magras e pòt suportar de condicions extrèmas de calor e de fred. Sembla lo Caval de Riwoche descobèrt en 1995 per l'explorator e escrivan Michel Peissel dins la region de Kham en Tibet.
Genetica[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski diferís geneticament del caval domètge pr'amor que ten seissanta sièis cromosòmas e non pas seissanta quatre.
A mai, la « recèrca subre l'ADN mitocondrial mostrèt que lo caval de Przewalski es pas l'avi dels cavals modèrnes (Vila e al 2001)[5] ».
Pasmens « los estudis subre las diferéncias geneticas entre cavals de Przewalski e domètges indiquèron fòrça paucas diferéncias entre eles. Sos quatre allèls a quatre loci de marcaires serologics distints son estats identificats coma especifics del caval de Przewalski (Bowling e Ryder, 1987), la gròssa majoritat de las variantas de las proteïnas sanguinas estent presenta dins los dos cavals de Przewalski e modèrne, a mai la region de l'ADN coneguda dins los mamifèrs per aver l'evolucion pus rapida (la region de l'ADN mitocondrial de contraròtle), mòstra pas de diferéncias significativas entre los dos tipes de cavals (Ishida e al. 1995, Oakenfull e Ryder, 1998). Aital, es clar que Przewalski e caval modèrne son estrechaments ligats[5] ».
Fin finala, los cavals modèrnes e los Przewalskis actuals davalan d'un avi comun, e son estrechament aparentats. Mas las socas de Przewalski vivent actualament son pas los avis dirèctes dels cavals modèrnes.
Noms scientifics[modificar | modificar la font]
Mantun taxons pròches que los ligams filogeneticas son pas estats precisament identificats, son siá plaçats dins lo meteis genre (Equus), siá la meteissa espècia (Equus ferus). D'aqueste fach, i a divèrses noms scientifics sinonims pel Caval de Przewalski :
- Equus przewalskii
- dins aqueste cas, lo caval de Przewalski es considerat coma una espècia a part entièra.
- Equus ferus przewalskii
- dins aqueste cas, seriá una sosespècia de Equus ferus.
Tot lo debat actual subre lo genre Equus es resumit sul site de l'IUCN dins la seccion Taxonomic Notes (en).
Los temps modèrnes[modificar | modificar la font]
Lo darrièr Tarpan pur (caval de Gmelini, omològ europèu del Caval de Przewalski) es mòrt al zoo de Munic en 1887. Lo darrièr individú salvatge seriá estat tuat qualques annadas abans, en Ucraïna actuala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'après Boyd, Lee. (1994). Przewalski's Horse, p. 1.
- ↑ D'après Zimmermann, W. 1997. « Das Erhaltungszuchtprogramm Przewalskipferd, eine 10-jährige Zusammenarbeit in Europa ». Pp. 189–200 in : Populationsgenetik im Artenschutz (eds. A. Schreiber and J. Lehmann). Cité dans Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « The history of the Przewalski horse »
- ↑ Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 article Equus ferus sur la red list de l'IUCN - consultat lo 21/02/2010.
- ↑ The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « Back to the wild »
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 http://www.takh.org/ Site de l'association takh.
- ↑ Lettre annuelle de genièr de 2008 de The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse.
- ↑ La réserve biologique des Monts d'Azur - Le cheval de Przewalski
- ↑ Tchernobyl, une histoire naturelle ? Une énigme radiologique, un film de Luc RIOLON. Production : Arte France - Camera Lucida - CRNRS Images, 2010.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Caval salvatge
- Lista de las raças equinas
- Tarpan, konik Polski, ase, zèbre
- Reïntroduccion
- Elevatge conservatòri
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Equus ferus przewalskii sur IUCN
- Status and Action Plan for the Przewalski’s Horse (Equus ferus przewalskii), sus lo site de l'IUCN.
- Reportatge fotografic subre la reïntroduccion dels cavals de Przewalski sul Causse Mejan (Occitània).


text:
Aploïdia
L'aploïdia en çò d'ua cellula eucariòta qu'ei lo hèit de n'aver pas sonque un sol exemplar de cada cromosòma dens lo son nuclèu. Le cellula qu'ei alavetz dita aploïda. Que s'opausa generaument a la diploïdia e a las cellulas diploïdas qui possedan dus allèls de cada cromosòma.
En çò deus animaus be i a dens la màger part deus cas ua alternància enter organismes diploïdes e gametas (o cellulas sexuaus) aploïdas. Aquò que vòu díser que la diploïdia que domina [1].
En çò deus vegetaus, au contre, be i a ua alternància mei marcada d'organismes aploïdes e diploïdes aperats : gametofit, esporofit.


text:
Acièr
L'acièr (var. acier, acer) es un aliatge de fèrre e de carbòni que aqueste darrièr element i pòt intervenir amb un percentatge variable de 0,008% a 1,76%.
Lo fèrre pur es un metal fòrça ductil amb pasmens una resisténcia bassa. Lo carbòni li conferís a l'encòp duretat e resistència. S'obtenon, en foncion del percentatge de carbòni s'obtenen de menas divèrsas d'acièr. Aital un aciè plan cargat de carbòni serà un acièr plan resistent e fòrça dur, mas tanben a l'encòp plan fragil, e un acièr amb pas gaire de carbòni serà pas tròp resistent e pas gaire dur, pasmens serà mens fragil.
En foncion de la quantitat de carbòni que tenga l'acièr, se podrà classificar en acièr ipoeutectoïde (0,008% - 0,89%), acièr eutectoïde (0,89%) e finalament acièr ipereutectoïde (0,89% - 1,76%).
L'acièr eutectoïde ofrís una resisténcia maximala de 823 MPa.
Los acièrs pòdon encabir d'autres elements d'aleació que tanben modifican tanben sas proprietats. Per exemple los acièrs inoxidables tenon un minimum de 11% de cròme.
A mai dels compausants principals indicats, los acièrs intègran d'autres elements quimics. D'unes son problematics per la qualitat futura del metal (impuretats) e provenon del mineral o del combustible utilizat pendent la fabricacion; es lo cas per exemple del sofre e lo fosfòr. D'unes còps que i a s'emplegan d'elements addicionals amb intencion de melhorar qualques caracteristicas de l'acièr (Aliants); aital se pòt aumentar la resisténcia, la ductibilitat, la duretat e mai d'autras caracteristicas, o per ne facilitar la fabricacion mecanizada. Aquestes elements son lo niquèl, lo cròme, lo molibdèn e d'autres.
Es l'aliatge mai important actualament l'acièr, que s'utiliza de forma intensiva dins maitas aplicacions, encara que son emplec siá condicionat a de circonstàncias particularas en foncion de sos avantatges tecnics o economics especifics que ofrisson d'autres materials: l'alumini quand se demanda mai de leugieretat e resisténcia a la corrosion, lo formigó armat per sa resisténcia màger al fuòc, los materials ceramics dins d'aplicacions a las temperaturas nautas, etc. Malgrat aquò contunhan d'èsser emplegats fòrça vist que:
- Existisson de jasiments abondoses de minerals de fèrre sufisentament rics, purs e de bon explotar.
- Existís la possibilitat de lo reciclar.
- Los procèsses de fabricacion son relativament simples e economics.
- Presentan una combinason interessanta de proprietats mecanicas, que se pòdon modificar dintre d'un reng ample en variar la composicion de l'aliatge o en aplicar de tractaments.
- Sa plasticitat permet d'obtenir de pèças de formas geometricas complèxas amb una facilitat relativa.
- L'experiéncia acumulada dins son emplec permet de realizar de prediccions de son comportament, en mermar los còstes de concepcion e la durada de mesa sul mercat.
Tala es l'importància industriala d'aqueste material que sa metallurgia ten la denominacion especiala de siderurgia.
Sa densitat mejana es de 7850 .
Impuretats de l'acièr[modificar | modificar la font]
Son sonats impuretats totes los elements indesirables dins la composicion dels acièrs. Es troben dins los acièrs e tanben dins las fundicions en consequéncia que son presents dins los minerals o los combustibles. S'ensaja de las eliminar o de reduïre sa preséncia vist que son daumatjosas per las proprietats de l'aliatge. Se per cas son eliminacion foguèsse impossibla o alara tròp costosa, s'admet sa preséncia en quantitats minimalas.
Sofre[modificar | modificar la font]
Limit maximal aproximatiu: 0,04%. Lo sofre forma amb lo fèrre sulfur, que amassa amb l'austenita, forma un eutectic amb un ponch de fusion bas. Quand los lingots d'acièr colat devon èsser laminats cauds, aqueste eutectic se tròba en estat liquid, çò que provòca lo desgranament del material. Se contraròtla la preséncia de sulfur en apondre de manganés. Lo manganés a una afinitat mai granda pel sofre que lo fèrre e doncas en luòga de SFe se forma SMn que ten un ponch de fusion naut e de bonas proprietats plasticas. Lo contengut de Mn deu èsser tal que s'assegure que tot lo sofre se trèobe en forma de SMn.
Fosfòr[modificar | modificar la font]
Limit maximal aproximatiu: 0,04%. Lo fosfòr resulta perjudicial ja sigui al dissoldre's dins la ferrita, doncs disminueix la ductilitat, al formar PFe3 (Fosfur de ferro). Lo fosfur de fèrre forma amassa amb l'austenita e la cimentita un eutectic ternari denominat esteadita que es extrèmament fragil e possedís un ponch de fusion relativament bas.


text:
Viana (Maranhão)
Viana es una comuna de Brasil, situada dins l'estat de Maranhão.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Brasil, Viana se tròba a la latitud 03° 13' 12" S e a la longitud 45° 00' 14" O. Viana a una populacion estimada en 2007 a 47 466 abitants per 1 162 494 km² (densitat de 39,5).
Al dintre de l'estat de Maranhão, fa partida de la mesoregion del Nòrd (Norte Maranhense) e de la microregion de la Baixada Maranhense[1].
Es dempuèi 1962 lo sèti d'una diocèsi catolica que depend de l'archidiocèsi de São Luís do Maranhão.[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
La colonizacion comencèt a l'arribada del paire jesuista Pedro Pedrosa que menava un grop d'amerindis Guajajara en 1683. La mission se nomenava Nossa Senhora da Conceição do Maracu, puèi São Bonifácio. La comuna de Viana foguèt creada lo 8 de julhet de 1757 pel governador Gonçalo Pereira Lobato e Sousa. En 1768, lo governador Joaquim de Melo e Póvoas, dins un raconte de son viatge dins sa capitanariá, informèt lo govèrn portugués de l'excellenta situacion de Viana, provesida d'una "bona glèisa" e tanben d'una escòla de maites enfants que d'unes "escrivon ben". En 1820, la vila aviá 843 abitants dont 400 amerindians "domesticats". La lei provinciala n° 377 del 30 de junh de 1855 elevèt la comuna al reng de ciutat. Dempuèi lo 1èr de genièr de 1958, la comuna compren pas qu'un districte.[3]
Administracion[modificar | modificar la font]
La cònsol (prefeito) de Viana es Rivalmar Luis Gonçalves Moraes.[4]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Nasquèron a Viana[5] :
- Antônio Bernardo da Encarnação e Silva (1799-1848), professor
- Celso Magalhães (1849-1879), poèta, romancièr, critic e magistrat, un dels precursors dels estudis folclorics de Brasil
- Antônio Lopes da Cunha (1889-1950), magistrat, professor, jornalista e poèta
- Raimundo Lopes da Cunha (1894-1941), naturalista e etnograf


text:
Trombon
Lo trombon o trombòne (o familiarament buta-tira) es un instrument musical de la familha dels aerofons, sosclassa dels octons. Dins sa version modèrna e la mai espandida es conegut coma trombon a coulisse, e se caracteriza per una pompa mobila (“coulisse”) en forma de U que religa dos tubes parallèls e es aital alongable modificant doncas lo percors de l'aire e l'intonacion de l'armonica de basa.
Existís a mai lo trombon de pistons que es estructurat sul meteis principi que la trompa. Lo musician que jòga del trombon se sona trombonista.
Lo trombon foguèt lo primièr dels octons a dispausar dels armonici nelle sèt posicions degli attuali instruments de piston, e di conseguenza della gamma cromatica, gràcias a la coulisse, que per aquò èra considerat a la debuta coma lo mai perfièch dels instruments a embocadura.


text:
Elena Mandron
Elena Mandron (en francés, Hélène Mandroux-Colas) es una femna politica e un mètge francesa (e occitana de Lengadòc) nascuda lo 1 de decembre de 1940 a Montpelhièr.
Foguèt conselhièra municipala de Montpelhièr (1983-1995), cònsol ajunta de Montpelhièr (1995-2004) e conselhièra regionala de Lengadòc-Rosselhon (1992-2004).
En 2004, lo cònsol Jòrdi Frèishe demissionèt e foguèt designada coma cònsol.
En març 2008, foguèt elegida cònsol de Montpelhièr en obténer 51,88 % de las voses al segond torn, contra l'UMP Jacme Domergue e contra los Ecologistas.


text:
Moràvia del Sud
La region de Moràvia del Sud (en chèc, Zlínský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000 jol nom de Region de Brno. Prenguèt lo sieu nom actual en 2001. Abans 2000 existissiá una region del meteis nom, mas mai espandida.
Sa capitala es Brno.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 7 districtes : Blansko, Brno-ciutat, Brno-campèstre, Břeclav, Hodonín, Vyškov e Znojmo.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 7 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Boskovice, Bučovice, Hustopeče, Ivančice, Kuřim, Kyjov, Mikulov, Moravský Krumlov, Pohořelice, Rosice, Slavkov u Brna, Šlapanice, Tišnov, Veselí nad Moravou, Židlochovice.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Michal Hašek.


text:
168
Felician David.
La Costo Bluio.
Marsiho e li Marsihés.
Reinié Mathieu.
Jan-Pèire Monier.
Mesclun de Prouvènço.
Li Cahiers du Bayle-Vert.
La Pounchudo.
168
Felician David.
Armana prouvençau.
Ensignadou
Nòstis emissioun
Prouvèrbi.
Fau reciéucla lou plastique.
Editouriau : L’ourrour.
L’atualita en image.
L’Evenamen : Prouvènço menaçado.
De voues se soun amoussado
Janino Establet - Roudòu Boyer - Oudeto Stoeri - Lucian Bonnet - Franço Ariès - Jan-Enri Brun
Darniéri novo.
Lengo Regiounalo de Franço.
L’óulivié
Nòsti legèire foutougrafe.
Estage de prouvençau.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Councous e Pres.
La Brigo (06),Fèsto di Jouine... Fèsto dóu Pople....
Prouvènço Marino.
La Costo Bluio.
Marsiho e li Marsihés.
Bouvino : lou bistournage di biòu.
Li gènt d’eici :
Sivergo
Ludòvi Montagard.
Reinié Mathieu.
Jan-Pèire Monier.
Agachado sus l’aigo en Prouvènço.
La Manado.
Lis espacejado dóu barrulaire à velò : Pantai souto l’amelié.
Ansèume Matiéu, lou felibre di poutoun.
L’eigueto dóu castelet de Font-Clareto.
Li biais de viéure e d’èstre de l’Ome (IV)
Cantoun trufarèu d’Estève dóu Mas de Grichaud
Mesclun de Prouvènço.
Li Cahiers du Bayle-Vert.
La Pounchudo.
Mai de 55.000 persouno
an manifesta lou 31 de Mars
Lou dissate 31 de Mars lou mounde an manifesta pèr l’aparamen e la recouneissènço di Lengo de Franço.
Vaqui lou bilans d’aquéli manifestacioun que, au toutau, an recampa mai de 55.000 persouno :
La manifestacioun de Toulouso a nouta la presènci d’uno candidato à l’eleicioun presidencialo : Eva Joly (Verd), acoumpagnado de Jóusè Bové deputa éuroupen, e di representant de dous àutri candidat : lou deputa Jan Lassalle, pèr Francés Bayrou (Modem) e Jan-Pèire Bel presidènt dóu Senat, pèr Francés Hollande (PS). Lis àutri candidat à la presidencialo èron absènt o noun representa, d’ùni, de cop que i’a, estènt contro, pèr jacoubinisme, uno poulitico de sauvo-gardo de nòsti lengo. 1.000 Prouvençalo e Prouvençau avien fa lou desplaçamen pèr l’aparamen de l’óucitan.
Devèn precisa, eici, que la Federacioun Parlaren en Vaucluso, comte tengu que ges de manifestacioun èron previsto en Prouvènço, avié douna coume counsigno à si sòci de s’apoundre, à respèt de sis óubligacioun famihalo vo proufessiounalo, à l’uno di manifestacioun que se debanarié, ounte que siegue, dins l’amiro d’apara l’ensèn di Lengo de Franço. #L’article 75.1 douno ges de dre
La situacioun, vuei, es la seguènto : la coustitucioun de la Republico (art. 75.1) recounèis que li Lengo de Franço fan partido de soun patrimòni mai sènso qu’acò - pousicioun aqui dóu counsèu coustituciounau - doune de dre particulié pèr lis ensigna e li proumóure. La proumesso d’uno lèi, que lou parlamen devié discuti e vouta, es pas estado tengudo.
D’un autre las, la carto éuroupenco di lengo regiounalo e minouritàri es toujour pas estado ratificado pèr lou meme parlamen, li mitan jacoubin, que siegue au gouvèr vo dins li chambro, esperant segur la desparicioun di darniéri generacioun de loucutour dóu brès encaro vivènt.
Adounc, la lucho countùnio. Es à chascun de n’en teni comte pèr lis eleicioun venènto.
Apoundren que, en Prouvènço, la situacioun lenguistico es forço coumplicado. D’un las, lou païs s’endrudis de-longo d’uno enmigracioun de pouplamen vengudo de l’en-deforo e d’aport migratòri vengu dis àutri regioun de Franço. Partènt d’aqui, uno bono part de la poupulacioun atualo acordon ges d’interès à la couneissènço e à l’emplé dóu prouvençau. D’un autre las, lou mitan assouciatiéu prouvençaloufone se despartis entre aquéli que volon apara la lengo dóu païs, adounc lou prouvençau, e aquéli que se recounèisson dins l’óucitan.
Mistral avié deja di : «se noun ères divisado, quau pourrié te faire lèi?».
Pèr uno revoulucioun culturalo
Avèn deja prepausa, dins lou passat, la creacioun d’un Coungrès Naciounau dis Assouciacioun Prouvençalo, ourganisacioun que respetarié tóuti li diferènci, tout en cercant à rassembla sus ço que i’a d’essenciau : la subre-vivènço dóu prouvençau, dins la diversita de si parla e de si biais d’escriéure, emé sa presènci sistematico dins l’ensignamen e li media.
S’es uno revoulucioun culturalo dins lis esperit que fau faire pèr i’arriba, es l’ouro de la faire. Senoun, deman sara trop tard.
1121952


text:
1805
Aquesta pagina concernís l'an 1805 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Maugrat sa desfacha de Tsuntua en decembre de 1804, Osman dan Fodio capitèt de reorganizar rapidament sei fòrças e sa revirada demeniguèt pas son prestigi. Au contrari, sei tropas ataquèron tornarmai lei ciutats-estats haussàs e conquistèron Kebbi dins lo corrent de l'annada.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion per Christian Grothuss (1785-1822) de la premiera teoria depintant lei fenomèns de dissociacion entraïnats per l'electrolisi d'una solucion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 29 de julhet - Alexis de Tocqueville, filosòf e istorian francés (m.1859)


text:
Palluel
Palluel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Palluel se tròba a la cœur de la vallée de la Sensée. S'i tròba lo Canal del Nòrd e de nombroses plànols d'aiga e étangs, propices a la practica de la persec e a la diversió. Près dels plànols d'aiga an #èsser condicionats cabanons e dels mobils-òmes viscuts tot l'an.
Palluel se trouve au cœur de la vallée de la Sensée. On y trouve le Canal du Nord et de nombreux plans d'eau et étangs, propices à la pratique de la pêche et à la détente. À proximité des plans d'eau ont été aménagés des cabanons et des mobiles-homes habités toute l'année.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Palluel Es una vila #que #èsser dévastée per una tornade lo 24 de junh 1967. La siá intensitat, pas confimée, seriá de F5 segon la escalièr de Fujita mas es malaisit de n'è/de n'èsser segur vist o manca d'experiéncia dels observaires a França en lo cas d'aquel genre de fenomèn e de lo sieu rareté, quitament als Estats Units[1]. Aquela tornade #èsser la una de las mai importantas jamai observadas a França dempuèi almens 1850 e a fach 7 mòrts e 72 ferits.
Palluel est une ville qui fut dévastée par une tornade le 24 juin 1967. Son intensité, non confimée, serait de F5 selon l'échelle de Fujita mais il est difficile d'en être sûr vu le manque d'expérience des observateurs en France à propos de ce genre de phénomène et de leur rareté, même aux États-Unis[1]. Cette tornade fut l'une des plus importantes jamais observées en France depuis au moins 1850 et a fait 7 morts et 72 blessés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 (fr) Jean Dessens e John T. Snow, « {{{Títol}}} », 30 de març 1989


text:
Mandarina
La mandarina es un agrum. Es lo fruch del mandarinièr, un arbre de la familha dels Rutacèas.
Lo fruch d’un diamètre de 5 a 8 cm es esferica e un pauc plana. Sa popa, sucrada e perfumada, es una de las mens acidas d'entre los agrums, mas conten fòrça granas. Sa rusca es fina, d’una color roge-iranjada.
Una mandarina se divisís sovent en una desena de quartièrs nomenat « perna » en Perigòrd.
Somari
Varietats e caracteristicas[modificar | modificar la font]
La mandarina se pòt aisidament triar sens aisina. Los quartièrs se separant sens perdre de chuc. Aquelas qualitats ne fan un fruch aisit de consomir.
Valor energetica: 40 kcal/100g.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las utilizacions de la mandarina son las meteissas qu'aquela de l’Irange. Es subretot consomida coma fruch de taula. La rusca s'utiliza per far de licors.
La rusca de la mandarina tanben se pòt utilizar per de preparacions medicalas, subretot en medecina tradicionala chinesa.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo mandarinièr (Citrus reticulata) es un pichon arbre de fuèlhas simplas verdas escuras lusentas. Es originari de l'Asia del Sud-Èst (China e Vietnam). Es conegut en Euròpa sonque dempuèi lo començament del sègle XIX.
Es cultivat en Espanha, en Argeria, Tunisia, Marròc e als Estats Units d'America. Dins las zonas tròp frejas, s'empeuta sus Poncirus per suportar los ivèrns mai sevèrs.
Produccion[modificar | modificar la font]
La mandarina comuna es pauc a pauc remplaçada per d'ibrids sens grana, coma la clementina (ibrid de l’irange doç e de la mandarina)
Lo autres ibrids son la clemenvilla (crosament del tangelo e de clementina) e las ortanicas (ibrides de tangerina e d’irange).


text:
Basacle
Lo Basacle es un sit toristic e istoric de Nauta Garona situat a Tolosa sus Garona (levada del Basacle).
Istòria[modificar | modificar la font]
De tot temps, los òmes an traversat Garona pel basacle, mena de ga accessible a pè. Lo tèrme ven del latin vadaculum que vòl dire « pichon ga ». Se tròba al punt d'alentiment del corrent, aprèp lo cambiament de direccion del flume. La nautor febla de las aigas permetèt la construccion del primièr pont sus Garona a Tolosa.
En 1190, amb l'autorizacion del comte Raimon V de Tolosa, una paissièra apelada tanben levada del Basacle foguèt construcha amb de molins novèls; lo finançament d'aqueste complèxe e mai los fraisses d'entretenement e de foncionament foguèron assegurats per una associacion de senhors.
Los beneficis èran repartits entre accionaris segon lo nombre de parts en lor possession; pauc a pauc aquelas parts s’escambiavan entre senhors sul mercat de Tolosa, lors corses variavan en foncion del rendement dels molins.
Lo Basacle venguèt atal la primièra societat per accions dins l'istòria del mond.
Es dempuèi 1888 que los molins del Bazacle venguèron progressivament productors d’electricitat e en 1946 proprietat d'EDF.
Actual[modificar | modificar la font]
Lo Basacle abrita totjorn una centrala idroelectrica en activitat dins una partida dels bastiments.
L'autra partida es doberta al public e se visita, dins la visita se veu tanben la passa de peisses
Lo Basacle aculhís tanben de mòstras temporàrias tot lo long de l'an segon los programas.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
La levada vista del Pont dels Catalans


text:
Vulmont
Vulmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vulmont A situat a unitat|8|km}} de Nomeny, a unitat|9|km {{}} de Delme, a unitat|18|km {{}} de Verny e a unitat|28|km {{}} de Mètz.
Vulmont A situat a unitat|14|km}} del aeropòrt Mètz-Nancy-Lorraine. La parca de Rémilly es Modèl:A unitat, la parca de Lorraine TGV, a unitat|18|km {{}} e la parca de Pont-a-Monsó a unitat|24|km {{}}.
L'accès al A 31 en direccion de Nancy es Modèl:A unitat, aquel als A 315 e A 314 (en donant d'accèsses al A 4 e al A 31 cap a Luxemborg) a unitat|26|km {{}}.
Vulmont est situé à 8 km de Nomeny, à 9 km de Delme, à 18 km de Verny et à 28 km de Metz.
Vulmont est située à 14 km de l'aéroport Metz-Nancy-Lorraine. La gare de Rémilly est à 15 km, la gare de Lorraine TGV, à 18 km et la gare de Pont-à-Mousson à 24 km.
L'accès à l'A 31 en direction de Nancy est à 18 km, celui aux A 315 et A 314 (donnant accès à l'A 4 et à l'A 31 vers Luxembourg) à 26 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província del Barrois, en lo Saulnois.
- Dépendait de l'ancienne province du Barrois, dans le Saulnois.


text:
Enric lo Jove
Enric lo Jove (28 de febrier de 1155 – 11 de junh de 1183), fuguet lo dosesme daus cinc filhs d'Enric II d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània. Ten son chafre de son coronament dau vivent de son pair.
Se deu a Bertran de Bòrn aqueu planh remirable qu'escriguet a la mòrt dau jove rei d'Anglaterra :
Si tuit li dòl, e-il plor, e-il marriment
E las dolors, e-il dam, e-il chaitivier
Qu'òm anc agués en est segle dolent
Fossen ensems, sembleran tuit leugier
Contra la mòrt del joven rei englés.


text:
1882
Aquesta pagina concernís l'an 1882 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Demonstracion dau caractèr transcendent dau nombre Pi per lo matematician alemand Ferdinand von Lindermann.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau procès de fagocitosi per Ilia Ilich Mechnikov (1845-1916) e Paul Ehrlich (1854-1915). Per aqueu trabalh, lei dos òmes recebèron lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1908.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrier: James Joyce, escrivan irlandés.


text:
1981
Aquesta pagina concernís l'an 1981 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 18 de setembre - Abolicion de la pena de mòrt en França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - Grècia deven membre de la CEE.
Polonha[modificar | modificar la font]
En fàcia de l'agitacion quasi generala dau país, lo govèrn de Wojciech Jaruzelski deguèt proclamar a la fin de l'annada l'estat de guèrra tant per reprimir Solidaritat que per defugir una intervencion dirècta de l'URSS[1]. Aquò permetèt de restaurar l'òrdre mai pas resòuvre lei dificultats economicas polonesas.
America[modificar | modificar la font]
Antigua e Barbuda[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 1èr de novembre.
Belize[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 21 de decembre. Pasmens, en causa d'un conflicte frontalier ambé Guatemala que considerava Belize coma una partida de son territòri, una garnison britanica importanta (1 500 òmes) demorèt en plaça fins a 1991.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Susvolada dau sistèma de Saturne per la sonda espaciala Voyager 2. I poguèt realizar divèrsei fotografias de la planeta, de sei satellits e de realizar divèrsei mesuras de temperaturas e de composicion atmosferica. Totjorn, dins lo Sistèma Solar, descubèrta d'un tresen satellit naturau dich Larissa dins lo sistèma de Neptun.
D'autra part, capitada dau premier vòl de la naveta espaciala espaciala. Premiera fusada recuperable de l'istòria, aqueu veïcul donèt de capacitats novèlas d'intervencion espaciala a la NASA.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Alicia Keys, cantaira americana
- 28 de genièr - Elijah Wood, actor american
- 24 de febrièr - Lleyton Hewitt, jogaire de tennis australian
- 21 de març - Teddy Ongoly, fotbolaire congolés
- 7 d'abril - Sharka Blue, actritz pornografica chèca
- 25 d'abril - Felipe Massa, pilòt brasilièr de Formula 1
- 28 d'abril - Jessica Alba, actritz americana
- 10 de mai - Belén Arjona, cantaira espanhòla
- 7 de junh - Anna Kournikova, jogaira de tennis russa
- 9 de junh - Natalie Portman, actritz israeliana
- 28 de junh - Tiffany Hopkins, actritz pornografica francesa
- 27 de julhet - Fernando Alonso, pilòt espanhòl de Formula 1
- 8 d'agost - Roger Federer, jogaire de tennis soís
- 23 d'agost - Carmen Luvana, actritz pornografica americana
- 3 de setembre - Gautier Capuçon, violoncelista arpitan
- 26 de setembre - Serena Williams, jogaira de tennis americana
- 15 d'octobre - Elena Dementieva, jogaira de tennis russa
- 25 de novembre - Xabi Alonso, fotbolaire espanhòl
- 2 de decembre – Britney Spears, cantaira americana
- 30 de decembre - Haley Paige, actrit pornografica mexicana-americana (m. 2007)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Harold Clayton Urey, fisician-quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1894)
- 9 de febrièr - Bill Haley, cantaire american, pionièr del rock'n'roll (n.1925)
- 9 de març - Max Delbrück, biologista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1906)
- 23 d'abril - Josep Pla i Casadevall, escrivan catalan (n. 1897)
- 11 de mai – Bob Marley, cantaire jamaican (n.1945)
- 11 de mai - Odd Hassel, quimista norvegian, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 13 de junh - Amácio Mazzaropi, actor e realizator brasilièr (n. 1912)
- 1 d'agost - Omar Torrijos Herrera, president de Panamà (n. 1929)
- 8 de setembre - Hideki Yukawa, fisician japonés, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 9 de setembre - Jacques Lacan, psicanalista francés (n. 1901)
- 12 de setembre - Eugenio Montale, poèta italian, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 6 d'octobre – Anwar Sadat, president d'Egipte (n.1918)
- 29 d'octobre - Georges Brassens, cantaire francés (n. 1921)
- 22 de novembre - Hans Adolf Krebs, mètge e bioquimista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1900)
- Manuel Sanchis i Guarner, filològ, istorian e escrivan valencian (n. 1911)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Nicolaas Bloembergen, Arthur Leonard Schawlow, Kai Siegbahn
- Prèmi Nobel de Quimia : Kenichi Fukui e Roald Hoffmann
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Roger W. Sperry, David H. Hubel, Torsten N. Wiesel
- Prèmi Nobel de Literatura : Elias Canetti
- Prèmi Nobel de la Patz : Aut Comissariat de las Nacions Unidas pels Refugiats (ACNUR)
- Prèmi Nobel d'Economia : James Tobin
Filmes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En fach, maugrat de demonstracions militaras fòrça importantas a la frontiera entre Bielorussia e Polonha (100 000 òmes) en 1981, lo Burèu Politic de l'URSS decidiguèt d'adoptar una politica d'intimidacion mai considerèt l'invasion de Polonha coma tròp perilhosa.


text:
Ovadia Yosèf
Ovadia Yosèf qu'estó un rabin haredí, cap espirituau deu partit politic religiós ultraortodòxe israelian Shas, prestigiós decideire rabinic, distinguit exegèta talmudic e gran rabin d'Israèl, considerat com ua autoritat de la Halakhà.
Biografia[modificar | modificar la font]
Que vadó a Bagdad, dens l'Iraq deu temps deu Mandat Britanic de Mesopotamia, lo 23 de seteme de 1920. Qu'emigrè en Palestina (devath mandat britanic a l'epòca) quan avèva 4 ans. Qu'estudiè a la yeshiva Porat Yosèf dens la vila vielha de Jerusalèm. Qu'estó ordonat rabin a l'edat de 20 ans. Enter 1947 e 1950, que presidí lo gran tribunau rabinic deu Caire. En 1968, qu'estó nomenat gran rabin de Tel Aviv. En 1973, qu'estó elegit gran rabin mizrakhí-sefardita d'Israèl tà 10 ans; qu'ei ad aquesta pòsta que's prononciè en favor de la judaïtat deus falashas (judius d'Etiopia). Que possediva ua memòria fenomenau de totas las honts de la Halakhà a truvèrs deus sègles. Las soas facultats extraordinàrias que balhavan un pes important a las soas decisions rabinicas, on e citava a còps centenas d'obratges de Halakhà entad apujar la soa posicion. Qu'escrivó un sarròt d'òbras, sensiblament tres responsa: Yekhave Daat, Yabiya Omer e Khazon Ovadia. Lo son hilh, lo rabin Yitzhak Yosèf, qu'ei l'autor de la seria de libes Yalkut Yosèf, qui tratan de tots los domenis de la Halakhà segon las directivas e las decisions rabinicas deu son pair. Lo rabin Ovadia Yosèf que's morí a Jerusalèm lo 7 d'octobre de 2013 (3 de Kheshvan de 5774).[1]


text:
Millenni III abC
../.. | Millenni IV abC | millenni III abC | Millenni II abC | ../..
Sègle XXX abC | Sègle XXIX abC | Sègle XXVIII abC | Sègle XXVII abC | Sègle XXVI abC
Sègle XXV abC | Sègle XXIV abC | Sègle XXIII abC | Sègle XXII abC | Sègle XXI abC
Avertiment: totas las datas d'aquesta pagina que son aproximativas. Entà epòcas tant aluenhadas, nat mejan scientific ne permet d'establir datas precisas e que i a controvèrsias cronologicas enter istorians.
- 2800: prumèrs pas de la civilizacion sumeriana,
- enter 2800 e 2700 : vita d'Imhotep, vizir, arquitècte e mètge, creator deu complèxe funerari de Saqqarah,
- 2600: construccion de las grans piramidas de Queòps, Quefren e Miquerin,
- circa 2400 : vita de Ptahhotep, vizir deu faraon Djedkaré Isesi e autor de Saviesas o Ensenhament,
- 2350: prumèra temptativa coneishuda d'unificacion de Mesopotamia, dab lo capdau Lugalzagesi,
- 2340: fondacion de l'empèri d'Akkad per Sargon,
- 2284: mort de Sargon,
- 2205: començament de la dinastia Xia en China.


text:
Asmonean
Es asmoneans (en ebrieu: חשמונאים hasmonaim) sigueren ua familha josieva descendents de Ashmon que governèc en Judèa. Son es successors des macabèus. Eth nòm d'asmoneans ac apliquèren es romans ara familha d'Eròdes eth Gran, pr'amor qu'emparentèt damb eri pera sua hemna Mariamne, mès ei preferible era denominacion d'erodians. Ena istòria recenta, eth tunèl des Asmoneans mos arrebrembe aguesta familha josieva. Aguest punt geografic siguec ua zòna de conflicte eth 23 de seteme de 1996 quan s'i dauric un accès nau, jos era Esplanada des Mesquites de Jerusalèm, çò que dèc lòc a ua ondada de violéncia, en tot provocar era mòrt de 62 palestiniani e 14 soldats israeliani.


text:
Wanchy-Capval
Wanchy-Capval es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba dins lo país del Talou, #que reven als vallées situadas entre lo Scenari picard e lo Scenari cauchois.
La commune se trouve dans le pays du Talou, qui correspond aux vallées situées entre la Plateau picard et le Plateau cauchois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
Le village a été desservi par la ligne de chemin de fer secondaire Amiens - Aumale - Envermeu de 1906 à 1947.


text:
Johann Nepomuk Hummel
Johann Nepomuk Hummel (Bratislava, lo 14 de noveme de 1778 - Weimar, lo 17 d'octobre de 1837) que ho un compositor autriac d'estil de la fin deu classisisme e debuta deu romantisme e un pianista.
Wolfgang Amadeus Mozart que'u reconegó com un mainatge suberdotat en que'u dè classas en lo bèth ostalar en çò son duas annadas durant. Que ho tanben eslheve de Joseph Haydn e d'Antonio Salieri. A la mort deu purmèr que prengó la soa seguida com Mèste de Concerts en çò deu princi Esterházy.
Virtuòse deu piano e compositor hèra presat de la soa tempsada, uèi la soa òbra la mei interpreda qu'ei lo son concerto per trompeta (pèça de concors e obligatòria dens lo repertòri d'aqueste instrument).


text:
Mstislav Rostropovich
Mstislav Leopoldovich Rostropovich (en rus: McTиcлaB ЛeoпoлbдoBич PocTpoпoBич) (Bakó, Azerbaitjan, lo 27 de març de 1927 - Moscòu, lo 27 d'abriu de 2007) que ho un violoncelista sovietic puish rus.
Vadut dens ua familha russa de musicians, qu'aprengó mainatge lo piano e lo violoncèl. A partir de 16 ans, qu'estudiè ambs instruments e tanben la composicion au Conservatòri de Moscòu on e ho eslhève deus compositors Dmitrii Shostakovich e Sergei Prokofev. Que ho nomat professor dens lo Conservatòri de Leningrad e qu'arrecebó lo Prèmi Lenin, la màger distincion en Union Sovietica. Qu'abandonè aqueth país en 1974 e que perdó la nacionalitat.
Que viscó aus Estats Units d'America on ho director de l'Orquèstra Sinfonica Nacionau de Washington DC. En 1989 que manifestè la soa implicacion politica contra l'Union Sovietica en bèth interpretar las suite de Bach a Berlin a l'escadença de la caduda deu Mur.
Lo govèrn de Mikhaïl Gorbachov que'u tornè la nacionalitat sovietica.


text:
Via Lactèa
La Via Lactèa (del latin Via Lactea), dicha popularament lo Camin de Sant Jaume (var. Chamin de Sant Jaume)[1], es la galaxia ont se tròba, en particular, nòstre Sistèma Solar amb la Tèrra. Quand se vei dempuei la superfícia de la Tèrra, la Via Lactèa sembla un camin d'estelas dins lo cèu, çò qu'explica sei noms.
Observacion dempuèi la Tèrra[modificar | modificar la font]
En observar la Via Lactèa dempuèi la Tèrra, planeta que se tròba a un de sos braces d'espirala, aquela apareis dins lo cèl nocturne coma una faissa clara de lutz blanca que percorre transversalament la vòuta celèsta entièra, ont se concentra un nombre d'estelas mai important que dins las autras parts del cèl e qu'apareis amb un aspècte leugièrament diferent en foncion de l'emisfèri dempuèi ont es contemplada[2]. Numerose interruzioni dins sa continuitat son causadas per la preséncia in più ponches de las nebulosas escuras e polveri qu'enfosquisson la lutz de las estelas mai alunhadas. Lo trach mai luminós tomba entre las costellazions d'Ofiuc, Escorpion e Sagitari, valent a dire en direccion del centre galactic; mantun autre ponch brilhant se dispausan al nòrd e al sud del centre, particularament la zòna constituïda pel Braç del Cicne, dins la constellacion de meteis nom, e dempuèi lo Braç de la Carena-Sagitari, dins la constellacion de la Carena[3].
Relativament a l'equator celèst, la Via Lactèa passa nel suo estremo al nòrd dins la constellazione di Cassiopea e nell'estremo a sud nella costellazione della Crotz del Sud. Aquela disposicion estranha es deguda a la granda inclinacion relativa entre lo plan orbital de la Tèrra (l'eclictica, ovvero lo plan fondamental del Sistèma Solar) e lo plan equatorial de la Galaxia. En realitat, a causa del fenomèn de la precession del equinocci, aquesta inclinacion de la Via Lactèa varia sensiblament en foncion de l'epòca, aumenta o demesís se l'axe de rotacion terrèstre se sarra o s'alunha de la quita scia de la Via Lactèa; a nòstra epòca, son inclinacion es en lenta mas constanta progression. Durant l'epòca precessionala opausada a la nòstra (aperaquí 13 000 ans, o mai de 13 000 ans enrè), l'inclinason de la Via Lactèa demesís[4][5].
Per encausa de la diversa distribucion de las nebulosas escuras dins nòstra Galaxia, sa forma vista dempuèi la Terra apareis coma se foguèsse plan irregulara e frastagliata: la zòna dins lo nòrd del centre galactic, que ricade dins l'emisfèri boreal, appare solcato per una longa scia fosca, que percorre la faissa centrala de la scia luminosa per oltre una quarantina de gras: s'agís d'un complèxe nebulós que se coneis jol nom de Fendura del Cicne, e es una caracteristica tipica de la Via Lactèa del cèl boreal; vista de l'emisfèri austral, nel suo ramo a sud del centre galactic, appare mens enfosquida per la part boreala: l'unica nebulosa oscura di rilievo es la Nebulosa Sac de Carbon, que se presenta coma una toppa escura que se superpausa a la granda claror de la Via Lactèa dels cèls del sud. En direccion opausada al centre galactic per contra, demest las constellacions de l'Auriga e dels Bessons[6], la scia clara apareis un pauc mens espessa e mens brilhanta.
Lo fach que la Via Lactèa devesisca lo cèl nocturne terrèstre en dos emisfèris mai o mens egals indica que lo Sistèma Solar se tròba prèp del plan galactic. La luminositat superficiala relativament bassa de la Via Lactèa li permet pas pasmens de poder èsser scorta per las mai grandas aree urbane o suburbane afflitte da inquinamento luminoso[7].
Galariá fotografica[modificar | modificar la font]
-
-
La Via Lactèa vista dempuèi la Val de la Mòrt durant l'estiu de 2007, presa en utilizar un grand angle.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ O eventualament: ...de Sant Jacme, forma mens estenduda en occitan.
- ↑ Aquò se deu a un efièch de visibilitat: dempuèi l'emisfèri nòrd se pòdon veire d'airals divèrses respècte a los que son observables dins l'emisfèri sud.
- ↑ Modèl:Cita libre
- ↑ La precession
- ↑ Corso di astronomia teorica - La precession
- ↑ L'anticentre galactic, valent a dire lo ponch que dempuèi la Tèrra apareis en oposicion al centre galactic, possedís de coordenadas celèstas opausadas a las del centre; en oposicion a la constellacion del Sagitari se tròba la constellacion dels Bessons.
- ↑ Inquinamento luminoso


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Villers-Vermont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
La municipalitat de Villers-Vermont se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Villers-Vermont se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Villers-Vermont
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Hauteville-Lompnès
Hauteville-Lompnès en arpitan ( Hauteville-Lompnès en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus un anautit scenari, en lo Bugey (lo un dels 4 païses de l'Ain amb la Dombes, la Bressa e lo País de Gex). Lo Bugey es una zòna de bassa montanha #que fa partida del massís del #Jurar.
La commune est située sur un haut plateau, dans le Bugey (l'un des 4 pays de l'Ain avec la Dombes, la Bresse et le Pays de Gex). Le Bugey est une zone de basse montagne qui fait partie du massif du Jura.


text:
Commeaux
Commeaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En cobrint 638 ectaras, lo territòri de Commeaux es lo mens estendut del costat de Argentan-Oèst.
Couvrant 638 hectares, le territoire de Commeaux est le moins étendu du canton d'Argentan-Ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 6.38
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1824, Commeaux (187 abitants l'an 1821) absorbeix Brevaux (66 abitants, orthographié Breveaux abans 1801, Brévaux uèi)[1].
En 1824, Commeaux (187 abitants en 1821) absorbe Brevaux (66 habitants, orthographié Breveaux avant 1801, Brévaux aujourd'hui)[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 1er en junh 2011 , e ficha ligada (Brevaux).
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 61114


text:
I a pas de consensus suls critèris per qu'un contributor siá eligible. Atal, totes los contributors enregistrats pòdon accedir a l’estatut d'administrator.
Mas al vist dels resultats recents sembla recomandat, quand òm se presenta :
- d'aver una bona coneissença de la sintaxi wiki, de las règlas e del foncionament de wikipèdia,
- d'aver participat al minimum a d'òbras de mantenença,
- d'aver almens 1000 contribucions, amb almens 2 meses (non necessàriament consecutius) d'activitat al delà de 100 contribucions significativas per mes.
Totes los contributors enregistrats se pòdon prononciar quant a la causida d'un administrator.
Çaquelà, lo votant deuriá aver almens :
- 1 setmana d'existéncia abans la dobertura del vòte
- 20 contribucions significativas a son actiu al jorn de la creacion de la pagina de vòte
Los candidats a l’estatut d'administrator son convidats a s'instruire sul ròtle al qual aspiran, sus çò que la comunautat espèra d'eles, e suls resultats dels vòtes ancians, en consultant en particular aquestes articles :
Per qu'una candidatura siá valida, es imperatiu de respectar los punts del règlament citats çai jos. Per mai d'informacions sul subjècte, es possible de se referir al règlament de l'administrator.
Cal declarar vòstra candidatura en dos exemplars :
- sus la pagina aicí-meteis (vejatz çai jos pel costat tecnic),
- sus la pagina d'anoncis de Wikipèdia.
Tanben se recomanda de la declarar :
- sul Tavèrna,
- sus la lista de difusion occitana (wikioc-l), e
- sul Modèl:Anoncis vòtes (en s'avisant de respectar la sintaxi precisa)
Lo tèxt de declaracion es liure, s'i pòt escriure çò qu'òm vòl. D'abitud, aqueste anonci es pro formal, e conten çaquelà un ligam dirècte vèrs la pagina de vòte.
La practica vòl que lo vòte per l'accès a l’estatut dure quinze jorns. Al cap d'aquestes quinze jorns, dins lo cas que los vòtes serián favorables a l'accès a l’estatut, lo candidat serà nomenat administrator. Res es pas estat decidit quant a la definicion vertadièra de « favorable » (quin ratio de per/contra), mai, en cas de consensus, l'estatut es aquerit. Dins los faches, aquesta nominacion depend del poder discrecionari dels burocratas.
En practica, l'estatut d'administrator es pas acordat qu'als candidats recolhissent una majoritat fòrça larga de vejaires favorables. En fach, lo pes dels vejaires desfavorables se pòt considerar coma fòrça mai important que lo dels vejaires favorables, e se recomanda vivament d'emetre pas un vòte d'oposicion a la leugièra e d'acordar una importància tota particulara a la justificacion d'aquesta oposicion.
Los punts çai jos son pas obligatòris, mas de los respectar facilita la vida de los que van emetre un vejaire sus la candidatura. Atal, auràn pas de prendre de temps per finalizar tecnicament la candidatura o de recercar d'informacions sul candidat.
Un candidat serà pas penalizat per aver pas seguit aquestes usatges e conselhs.
Tecnicament, per realizar una proposicion corrèctament, cal respectar las etapas seguentas :
- Creacion de la pagina Wikipèdia:Administrator/VòstreEscais (remplaçar « VòstreEscais » per vòstre escais utilizat per vos autentificar sus la Wikipèdia occitana) :
- Escriure dessús « {{subst:Proposicion de vòte}} », e salvagardar.
- Reeditar la pagina, remplaçaz los camps « Títol » per « [[Utilizaire:VòstreEscais|VòstreEscais]] » e « Presentacion del vòte » per vòstre tèxt de candidatura, e salvagardar.
- Ajust de la candidatura aicí meteis :
- Editar la seccion #Candidaturas d'aquesta pagina, inserir « {{Wikipèdia:Administrator/VòtreEscais}} », e salvagardar.
- Siatz pas ni tròp cort ni tròp long (podètz totjorn crear una pagina especifica — per exemple : Utilizaire:VòstreNom/Candidatura — mas sa lectura serà facultativa, vòstre tèxt de candidatura sus la pagina de vòte devent se bastar a el-meteis)
- Ajustatz un ligam vèrs la pagina de discussion dedicada a vòstra candidatura : [[Discussion Wikipèdia:Administrator/VòstreNom|discutir]]
- Ajustatz un ligam vèrs la pagina de vòstras contribucions : [[Special:Contributions/VòstreNom|mas contribucions]]
- Asseguratz-vos d'aver fach la procedura sus la pagina d'editcount se vos ne servissètz coma d'un argument.
- E doblidetz pas d'explicar perqué desiratz d'èsser administrator !


text:
Sent Just-Ibarre
Sent Just-Ibarre (Donaixti-Ibarre en basco, Saint-Just-Ibarre en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Bidosa e los sons afluents de Hosta ur Handia, de Larramendi e de Babatze que travèrsan la comuna.
Los quartièrs que son Ametzaga, Donaiki, Ibarre, Ordokia e Donejakue.
Las comunas tòcatocantas que son Bunuze e Jutsi au nòrd, Pagòla au nòrd-èst, Muskildi en Sola a l'èst, Hozta e Ibarrola a l'oèst e Aussuruc en Sola au sud-èst.


text:
Silybum marianum
Lo cardon de Maria o lo cardet marian (Silybum marianum) es una planta erbacèa annala o besannala, originària d'Euròpa e distinguibla aisidament per las franjas de color blanca de sas fuèlhas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Fuèlhas ovalas de fins a 30 cm, distribuidas en roseta, bròques amb de subregessents irregulars e espinas, color verda brilhanta amb de nèrvis blancs; autor entre 20 e 180 cm; flors de color rosa intens qu'aparéissen generalament lo segond an, que pòdon aténher fins a 8 cm de diamètre, estaminas interioras soldadas dins un solet fes, bracters en forma de ponch corb.
Abitat[modificar | modificar la font]
Lo cardon de Maria se trapa dins la natura al sud d'Euròpa, nòrd d'Africa, e Orient Mejan; e se cultiva en Ongria, Argentina, Veneçuèla e China.
Emplec terapeutic[modificar | modificar la font]
Las semenças del cardon de Maria s'utilizan dempuèi l'Antiquitat amb d'aplicacions terapeuticas, pr'amor que se n'obten de substàncias (la silimarina e son derivat, la silibinina) que s'utilizan dins las afeccions cronicas del fetge e de la vesicula biliara e dins lo tractament de l'intoxicacion per las amanitas (Amanita phalloides, Amanita muscaria...).