text:
Dissabte, 12 de mai de 2018, 03h00 Internacional,Politica,Societat
Sénher President:
Vos adreici aquestas linhas de Corsega estant, un pichon país de nòstra Mediterranèa comuna, ont lo pòble e las institucions seguisson de près los eveniments qu’an brandits Catalonha aquestes darrièrs meses.
En çò que me concernís a ieu, ai pas solament agut de contactes politics , mas tanben de relacions amistosas amb fòrça compatriòtas vòstres pendent de decennis. Los darrièrs ans, sèm estats presents dins las divèrsas consultas que se son fachas sus l’independéncia de Catalonha.
Tanben dins nòstre país lo desir de libertat s’es exprimit democraticament mejançant lo sufragi universal. En decembre de 2015, dins una votacion confirmada e ja aumentada dos còps, los còrses balhèron las claus de las institucions insularas al movement patriòtic, es a dire a la familha politica qu’a pas jamai considerat Corsega coma una entitat francesa, mas coma una nacion. Per ara, la situacion es blocada per París, que refusa clarament la democracia.
Lo 1r d’octòbre de 2017, èri a Barcelona quand vòstres compatriòtas votèron en favor de la creacion de la Republica Catalana. Qualques jorns abans, l’Assemblada de Corsega —que ne soi president— aviá emés un vòt formal en sosten a vòstre procès de referendum.
Observèrem amb consternacion la reaccion brutala e antidemocratica de Madrid, e tanben vegèrem la serena determinacion d’un pòble en marcha devèrs son destin.
Dempuèi alavetz, en Catalonha i a —coma en Corsega, de segur— de presonièrs politics e de personas jos mandats d’arrèst, comprés vos, Senhor President. Nòstra solidaritat politica e frairala es naturalament amb vosautres e amb totes los que coneisson la preson o l’exili.
Mas voliái tanben explicar ma fisança indestructibla en un futur de libertat, de patz e de bastison, tant per Catalonha coma per Corsega. Nòstra fòrça es immensa perque son nòstres pòbles que nos la donan, cada jorn, amb lor sosten.
En seguida de la persecucion a la quala sètz estat somés, avètz optat per vos refugiar a Brussèlas, lo còr de l’Euròpa politica. En o fasent, avètz manifestat tanben aquela esperança qu’avèm en comun: far sus nòstre continent d’una aliança de pòbles e de vertadièras nacions una realitat. Se los estats que constituisson l’Union Europèa vos an virat l’esquina dins una granda mesura e an clucat los uèlhs davant l’injustícia que se comet, sabèm tanben qu’aquela Euròpa a trobat sos limits e uèi afronta una admission de sa malescasuda. Per çò qu’es de nosautres, pòbles en camin devèrs la libertat, sèm los qu’encarnam l’avenidor, un avenidor desparièr. La volontat politica que sorgís en Catalonha, en Corsega, al Bascoat e en Escòcia es pas un problèma que menace los interèsses comunautaris, mas, al contrari, un projècte de solucion. Doncas, nòstra solidaritat es pas unicament indispensabla per nòstres respectius pòbles, mas es lo ciment de l’Euròpa de deman. Una Euròpa politica fòrta e frairala, capabla d’afrontar los enjòcs del sègle XXI.
Sénher President: me rèsta pas que de vos desirar que tengatz lo coratge qu’avètz demostrat fins ara, mas n’ai pas cap de dobte. Coma escriu Malraux dins L’espoir, un roman qu’es pas estrangièr a nòstra intencion: “Lo coratge es tanben una pàtria”. Dins aquel sens, los catalans e los còrses, eiretièrs de Francesc Macià e Pasquale Paoli, son d’un cèrt biais compatriòtas.
Mentre qu’esperam l’inevitabla victòria de vòstre pòble, que serà tanben la de la justícia, vos demandi que cregatz, Sénher President, en la seguretat de l’indefectibla amistat del pòble còrs amb lo pòble catalan.
Jean-Guy Talamoni, president de l’Assemblada de Corsega
Hi ha gent que es una mica curta, només escoltant les paraules del President Talamoni, es pot entendre tot. No es només la causa de mitja Catalunya, sinó la causa dels justos, que sobresurt per damunt de tot,tot Poble que es consideri just les persegueix i no te res a veure en tot el que diuen i exposen el falangistes de madrit, allí també hi ah una gent molt bona, que comparteix causa, no en diuen res d'ells, però hi son hi fa temps.
Per Cat.i les Nacions lliures del Mon, ens n'em de s... Legir mai
#7
"La premsa espanhòla" ara i la vanguardia són premsa catalana i per tant espanyola
#6 "Tranquil, Carlos, tranquil"
coma cantava La Trinca.
Parlatz-nos puslèu tranquillament d'Antonio González Pacheco, alias Billy el Niño.
La premsa espanhòla s'i es tornada interessar aquesta setmana.
Aquel policièr, famós torturaire de las annadas 70 et 80, encaissa 15% de mai a vida per una prima autrejada per Martin Villa, ministre de l'Interior UCD de sinistra memòria, que l'a recompensat amb una decoracion pels servicis renduts... a la democràcia, segond vostre vejaire?
Los qu'an... Legir mai
mes de lo mateix, els mateixos catalans ho diuen (diari ara) ¿qui s'aclarix a catalunya?
Els comuns lamenten que el discurs de Torra busqui "convèncer la CUP" i no el "conjunt del país"
Xavier Domènech critica que Puigdemont anunciï la possibilitat de noves eleccions en cinc mesos.
Els comuns celebren que Carles Puigdemont hagi cedit la presidència a un altre candidat del seu partit, però lamenten l'orientació política de Quim Torra, reflectida en el discurs pronunciat en el primer de... Legir mai
nyas coca!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! quina vergonya ... ni els independentistes es posen d'acord, han tombat Torra ...
segur que tomba tomba tomba ....(Lluis Llac)
Inés Arrimadas i Miquel Iceta han retret al candidat a la presidència de la Generalitat Quim Torra que només s'hagi dirigit a la meitat de catalans independentistes en el seu primer discurs d'investidura i li han recordat, amb més o menys agressivitat, les seves anotacions a Twitter amb aires supremacistes i les seves diferents publi... Legir mai
#2
Hitler també va ser elegit per una majoria aplastant ... en aixó que et diga prou ... la democrácia té un limit, la llibertat dels altres, la opinió de tots s{eu ser escoltada, el dret a ser diferent.
en catalunya n'hi han politics presos per les seues actuacions arbitraries, ells bne sabien el que estaven fent i el que mai devien haver consentit ... ara que siguen conseqüens ... amb les seues actuacions ja que no poden sostindre les seues idees.
#1
Es plan vertat tot aquò! Plan vist, plan dit. Los independentistas catalans te n'an "degollat" un ramat que pensavan pas coma eles, t'an fotut los autres en preson, t'adoctrinan dins las escòlas los filhs dels espanholistas e dels gardas civils (militars), te denóncia los que pensan pas coma eles, t'an panat lo poder als que l'avián electoralement obtengut e, en mai, s'enriquisson encara mai amb la moneda qu'an desvirada per n'aprofeitar solets. En un mot, t'an installat una dictatura. ... Legir mai
#1 La monarquia aboluda non s'obten per sufragi universal ! S'imapausa coma l'article 155… Puigdemont es estat elegit e reelegit, tan val dire qu'aviá pas res ni d'absolut, ni de monarquic. Se que non dins tos deliris franquistas…
Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat
Mòstra-lo


c: text/html

text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Que pensatz dau 14 de Julhet ?
Aller à la page : 1, 2
Que pensatz dau 14 de Julhet ?
1 Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 19:55
Danís
Adjudant
2 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 20:20
Le Guilhèm
Occitan Warrior
3 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 21:29
Danís
Adjudant
Sei contra lo principi, mas me damande ben çò que chausiriám coma jorn de la festa nacionala occitana
4 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 23:02
Zengi
Trobador !!
5 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 0:14
Danís
Adjudant
En mai, coma avem totjorn estat un pòple oprimit, avem pas de data tan joiosa que 'quò...
6 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 2:52
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
7 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 10:40
Danís
Adjudant
8 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 10:49
Zengi
Trobador !!
D'accòrd ! Qu'ei lo men anniversari ! E lo deu Robert Lafont tanben.Prener per exemple lo 16 de Març, en omenatge aus cramats de Motsegur
Jo pensi pas que sia ua bona idea de préner ua data vielha atau. Me'n foti drin deus catares. Cau quaucarren de naveth.
9 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 12:01
occitaneta
Occitan Warrior
Sinon que trobi que lo 16 de març n'es pas trop mau !!!
Quitament un jorn d'estiu que seré mielehr
10 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 13:56
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
11 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 20:08
Aura
Palhassa
12 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 20:53
Danís
Adjudant
13 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 13:32
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:Io, lo 14 de Julhet, "demòre dins mon liech moflet", coma disiá Brassens (traduccion Peiraguda...)
Soi frustrat,
Soi estat obligeat de respondre qu'es un jorn important mas maridament organisat: lo 14 de julhet es un jorn fòrça important e es per aquò que los franceses fan un fòc d'artifice.... es lo cap-d'an de la mòrt de Leo Ferre, te l'a pas dit lo Joan Pau del teu pais ?
14 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 13:50
posoèra
Occitan Warrior
15 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:34
Zengi
Trobador !!
16 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:41
posoèra
Occitan Warrior
Occitan Libertari a écrit: S'ei lo ton anniversari ne compta pas, qu'avem dit qu'èra lo men !
Soi pas tant egocentrica jo
17 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:49
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
18 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:57
posoèra
Occitan Warrior
Alavetz que podem esperar enqüèra longtemps ...L'Esquiròu a écrit:O benlèu que'ns cau esperar lo jorn de la ratificacion de la carta europenca de las lengas regionalas ... (espera, espera ... )
19 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 17:26
Zengi
Trobador !!
Que'm sembla qu'ei lo 12 Muret..
20 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 19:40
Danís
Adjudant
Mas...lo probleme demòra : quau jorn lo far començar ??? E quau nom donar aus mes ?
21 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:25
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:O alara tornem prener lo probleme a la basa, e decidem que lo calendrier es pas pro occitan, e n'en chanhem...
Mas...lo probleme demòra : quau jorn lo far començar ??? E quau nom donar aus mes ?
Euh alara 12 es pas aisit... Castanier, Fontanian, Lafontian, Mistralenc, Godolesc, Melhaunas, Bodonaire, Vidalesc, Rudelian, Roquetus...trapi pas mai d'ideas doncas lo calendrier tendra pas que dos meses (o alara n pòt comptar 20 se fasem una seria en grafia classica, una en Mistralenca).
Pel de mai, pensi qu'abans d'aver una festa nacionala, cal aver quicòm de festejar (valent de diser una nacion)....
Çaquela (cora disi qu'aquel forum far venir creatiu) sabi pas se setz al fial çaquelà al mes de junh (non vau pas parlar del meu cap d'an qu'es lo 6) me brembi pas se es lo 21 o lo 24, son los caps d'ans de las mòrts de dos putaniers : Montfort e Cluster....una festa de las nacions oprimidas per aquelas datas podria esser una idea de que n'en pensetz?
22 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:37
Danís
Adjudant
E... qui qu'es Cluster ? Per io qu'es una marca de pitits desjunars...
23 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:46
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:Òc, es una ideia, mas se fai pausar coma martirs e io n'ai un pauc mon confle de quela imatja...
E... qui qu'es Cluster ? Per io qu'es una marca de pitits desjunars...
Lo fach de se faire pausar coma martirs pòt esser interessant se plan mediatisat e Cluster pòt mediatisar (me semblavia que las nòstre dos generacions (mecrés a Davy Crockett per la meuna e a Docteur Quinn Femme medecin per la teuna coneissavian Custer) dirai per te respondre que Custer es als indians ço que montfort foguet per nosautres (e cora disi montfort pali pas del fromatge IOI)
24 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 22:13
Le Guilhèm
Occitan Warrior
Caldria pas prene un evinement istoric per que i a pas d'evinement istoric que a amassat totes los païses occitans. Per exemple los gascons eran al costat dels francéses pendent la crotsada dels albiges.
Dernière édition par le Mer 1 Aoû - 9:38, édité 1 fois
25 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 6:26
posoèra
Occitan Warrior
26 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 19:01
Danís
Adjudant
Lo Guilhèm a écrit:Per exemple los gascons eran al costat dels francéses pendent la crotsada dels albiges.
Enquera que aqui, i a desbat, ai vist o legit quauqua ren i a pas longtemps que disiá que los "gascons" eran nonmas de tipes de la categoria sociala a la quala aprtenián los gascons a l'espòca : de bandits, d'òmes d'armas. Mas en realitat, los gascons qu'an fait tombar Montségur eran benleu en realitat daus Basques, o daus Savoïards...
De mai, Montségur seriá tombada de tota faiçon, e puei tots los catares se son renduts, e fugueren (relativament) plan tractas per los Crotzats, coma tot lo monde era un pauc crebat après un sieti tant long...
Donc, io vese pas d'objeccion a la chausida de quela data, e puei se comencem entau, trobarem jamai una data qu'amasset tots los occitans, a part benleu las de las manifs de Carcassona e de Besiers...
27 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 19:18
Le Guilhèm
Occitan Warrior
28 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Jeu 30 Aoû - 19:46
sanmarti
Occitan Warrior
29 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Jeu 30 Aoû - 21:55
Danís
Adjudant
Per aquò, m'agrada mai una revòlta, quitament se fonccionet pas, coma la d'Avinhon.
Mas enquera 'qui i a un probleme : se volem pas nos faschar emb nòstres amics frances...
30 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Ven 31 Aoû - 6:27
occitaneta
Occitan Warrior
Ne'm truca pas briga de poder envisatjar la mort de Simon de Montfort com jorn nacionau... Au contrari la mort d'un ómi qui es responsable de morts de tot part que'm hé plan arridér !!!
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Este verano hicimos un road trip por el sur de Francia y el norte de España, y tuvimos la oportunidad de visitar un precioso pueblo del distrito francés de Pau llamado Salies-de-Béarn. Allí encontramos unos pocos negocios que tenían una calcomanía en las vitrinas que decía “Parlém Biarnés”. ¿En serio? ¿Aquí se habla otra cosa? Pero si todos los carteles de la vía pública están en francés… (Y fíjense que la página oficial del pueblo sólo está en francés.) ¡Hay que investigar!
Conseguimos una librería con un montón de libros referentes al tema: el bearnés y otras lenguas regionales de Francia. De hecho, el autor de varios de ellos era el mismísimo dueño de la librería, el señor Louis-Marie Braun, así que no desaprovechamos la oportunidad para aclarar nuestras dudas.
Gracias a nuestra conversación con Louis-Marie y a mis lecturas sobre el tema, he descubierto que en Francia hay, al menos, ocho lenguas regionales diferentes y decenas de dialectos (¿Por qué no lo mencionaron en la universidad en las clases de Francés, Historia o Geografía de Francia?). Además he podido establecer tres sencillos pasos para convertir una lengua regional en una lengua minorizada, basándome en el caso del estado francés (ya ni hablemos de las lenguas nativas americanas, por ejemplo):
1. Escribir la Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano en la lengua parisina.
2. Decir que la lengua parisina se llama francés y, a partir de entonces, ignorar las demás lenguas del Estado.
3. Negarse a modificar la constitución para cumplir con la Carta Europea de las Lenguas Minoritarias o Regionales.
Pero el señor Louis-Marie sabe mucho más del tema que yo, así que dejaré que sea él quien nos explique la deplorable situación en la que se encuentra el Bearnés y las otras lenguas minorizadas de Francia.
«Que soui vadut en 1971, a Bourdèu, d’ûn pair alsaciân-lourenc, e d’ua mair biarnesa. Qu’èi sustout viscut la mia enfança den l’Èst de la França. Après ûn baxelierat Letras e musica, que soui partit estudiar l’istòria a Estrasbourg oun èi couneshut la mia hemna. Despush, que ns’èm maridats, e en 2001 qu’èm vienuts a Salias-de-Biarn, país de la mia mair, tournar préner ua libreria-papeteria. Mantuas anadas que soui estat capdau de l’assouciacioûn de l’Institut Biarnés e Gascoûn. Qu’avèm adara sèt mainadges. Dab l’istòria e la lenga, que m’interessi encoèra a la canta poulifounica anciana e pirenenca, que cantam atau, dab la hemna e lous ainats, en ûn ensemble renashença e barroc.»
De tres en tres
Tres verbos: escoutar, léger, cantar.
Tres personajes: Joana d’Arc, Enric lou IVau, Simin Palay.
Tres momentos: la descoubèrta d’un castèth en mountanha, descoubrir ou har descoubrir ûn beroi tèxte, ua cantèra en familha.
¿Qué es el bearnés? ¿Cuál es la diferencia entre el bearnés, el occitano y el gascón?
Au dia de oei, regne ua grana counfusioûn. Tout ‘lou mounde recouneshen que lou biarnés eŝ plân l’ûn dous parlars dou gascoûn. Que n’eŝ medish, per la riquèssa de la soua parladura e lou noumbre dou soûns escrivâns, lou parlar de referéncia. L’« ouccitân », aquiu lou co dou proublème! Lous ouccitanistes acerténan que lou gascoûn eŝ ûn dialècte ouccitân, mes «aqueste qualificatiu “ouccitân” qu[e-ns] identifica souvent coum vienent de l’exteriou…» (Jordi Fernández-Cuadrench, 2003).
Au punt de vist de l’istòria, l’argument ouccitanista nou tien pas. A propiạment parlar, l’Ouccitania qu’eŝ lou Lengạdoc. Aqueste mout qu’estou creat au sègle XIIIau per la canceleria reiau ta designar lou coumtat de Toulousa, restacat au reiaume de França arround de la croudzada albigesa. Aquesta denouminacioûn que demourärà dinc a la Revoulucioûn. L’Ouccitania, coum ensemble dous país d’o, n’a pas jameŝ existat.
Au punt de vist de la lenga, l’expressioûn «ouccitân» qu’eŝ aparescuda a la debuta dou sègle XXau. Qu’eŝ estada sustout proupagada per l’Institut d’Estudis Ouccitâns, creat en 1945, e qu’a tendença de remplaçar l’expressioûn tradiciounau «lenga(s) d’o». Lous lingüistas ne soun pas d’accord, qu’esítan. Lou proufessou ouccitanista Pèir Bèc que s’eŝ deshat escríber, en lou soûn Manuau, que lou gascoûn eŝ «ûa lenga hort proxa de l’ouccitân cèrtas, mes especifica (e acò despush las ouriginas), au mensh autant coum lou catalân ».
Qu’ajustärèi que lou Gascoûns antics èran «Vascones», tout coum lous Vàscous. Shens doute e fourmàvan a l’ourigina lou medish poble. Mes lous Vàscous, etsh, n’an pas voulut deshà-s roumanisar : lou geougrafe iberic Pomponius Mela, au prumèr sègle, que parla dejà d’ua tribu rebèlla, avent goardat ua lenga coumpletạment incoumprehensiva dous autes. Aquetsh «Vascones», instalats sus las ribas de l’Èbre, qu’an tout ua istòria coumuna dab lous Cantabres, dab lous qüaus an fourmat ua counfederacioûn ta resistir aus Cartaginés, push aus Roumâns. E qu’eŝ a l’arribada dous Visigots, qu’ua partida dous «Vascones» e van hoéger e passar las Pirenèas de cap l’an 580 e deviéner en França lous Gascoûns de oei.
¿Cree que el bearnés está en peligro de extinción? ¿Qué papel desempeña el gobierno francés en cuanto a la protección de las lenguas regionales y minoritarias?
O, lou biarnés, ou lou gascoûn en generau, que soun en gran dangèr. En efèit, despush l’Anciân Regime, la quasi toutalitat de las noustas eleits, a la diferéncia de las eleits catalanas, qu’an adouptat per oupourtunisme lou francés, a l’excepcioûn noutable dous Estats biarnés qui an mantiengut lous noustes fors e lous coumptes-renduts de las deliberacioûns en biarnés dinc a la Revoulucioûn. Sustout, l’Estat francés, a partir de la Tresau Republica, qu’a tout hèit ta har desparésher las culturas tradiciounaus, particuliarạment dab l’escola «laïc e republicana» oun lous mainadges qui parlàvan patoès èran castigats. Que i a enfîn las tiranias de la vita moudèrna : lou trabalh hora dou país, la «necessitat» de parlar ua lenga «d’aviéner»: lou francés e ara l’anglés. Despush las anadas 1960, las causas que’s soun acceleradas dab pairs qui an renounçat de transméter la lenga.
Acò dit, cau recounésher que lou mouvement ouccitân a avut l’immense merit de realisar las escolas bilingüas «Calandretas», e que lou Counselh Generau de las Pireneas Atlanticas a eth encouradjat la creacioûn de classas publicas bilingüas en Biarn. Mes lou lou succès que demoura mitigat auprès dous loucutous naturaus.
Lou rolle dou gouvèrnament francés? Qu’eŝ passat de la persecussioûn a la toulerància, mes que s’arrefusa toustem de signar la Carta Euroupèa qui permeteré ua recouneshença ouficiau de la lengas regiounaus. Nou coumptam meŝ las desmarxas e peticioûns letras mourtas. De touta manèira, en recours darrèr, lou «Counselh dous savis» qu’invouca toustem la counstitucioûn ta tout bloucar. B’admiram lou reiaume d’Espanha e lou soûn regime de libertats! B’envejam lous estatuts dou Val d’Aran ou de la Catalounha!
¿Cuál ha sido su contribución a la protección del bearnés ?
Qu’èi balhat quauques cours, mes la mia countribucioûn qu’eŝ sustout libresca. Qu’èi hèit editat mantûns libes : Dicciounari francés parlars biarnés e gascoûns, Lous parlars gascoûns de cap lous defís de l’escriut e de las ougiginas, Countes biarnés e gascoûns (recoelh dab ûn estudi particulari dous mites de Jan de l’Ours –Joan de l’Os en Catalounha– e dous Becuts). Despush ûn doudzenat d’anadas, arround de sénher Jan Lafita, qu’èi trabalhat a l’establiment d’ua grafia meŝ adaptada au doumèni gascoûn, en ligam dab l’evoulucioûn de la lenga, la nousta tradicioûn, e las dous noustes vesîns. La grafia ouccitana, hort sapienta e arcaïca, aplicada a la pressada, qu’eŝ de mau léger ta la mage partida dou poble.
¿Por qué cree que las personas que protegen una lengua regional suelen ser tildadas de separatistas?
Que i a plân en França quauques separatistas en Corsa, Bretanha e Bascoat francés, e medish ûn «Partit naciounalista ouccitân», mes qu’eŝ sustout la premsa e lous mèdias qui’s hèn lous tournạvoutz d’aqueste regiounalisme libertari. En vertat, lous regiounalistas, en França, se soun estats lountems reialistas, ne’n demoúran pas mensh leialistas. Lou nouste regiounalisme qu’eŝ sustout autounoumista ou federalista, e nou pas separatista.
¿Qué le diría a las personas que se avergüenzan de hablar un idioma porque piensan que es demasiado «campesino»?
Qu’ous diserèi que soun grans pècs d’aver vergounha de la cultura dous lous ajòus! Se oei arrenoúnçan de parlar la lou lenga, doumân lous lous hilhs qu’arrenounçàran de transméter la nousta lenga naciounau francesa, e delà doumân lous lous arrèr-hilhs dab l’usadge de l’anglès que seran prèsts de deviéner «ciutadâns» dou «viladge interplanetari». Praubes vagamounds shens arraditz e patria, shens meŝ nadas vertadèras tradicioûns, meŝ nat caractèrr, meŝ nada sabou particuliària, meŝ nat engèni propi! Esbarrits a la mercé de l’ideoulougia dou «meŝ boûn dous moundes»!
Entàd acabar de faiçoûn meditativa, ací sus aqueste subjèc quauquas citacioûns que m’agràdan hèra : «Ûn poble qui’s desbroumba las cantas, las legendas, l’istòria soua, nou tien goaire cas de la soua lenga, coumet ûn suicidi espirituau» (Auguste Stöber).


text:
Chamouille
Chamouille es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo villatge se situa al nòrd del vast plànol d'aiga de la Ailette.
Le village se situe au nord du vaste plan d'eau de l'Ailette.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo villatge a #èsser bastit sus l' anciana via d'origina gauloise dicha lo camin de Barbarie #lo que vendiá de Mètz passava a Verdun, Rems, Fismes e preniá Laon[1].
Al Sègle XII los senhors de Chamouille pòrtan lo títol de vicomte episcopal e de maréchal héréditaire del Laonnois.
En 1140, Valbert cedís los sieus dreches seigneuriaux al abbaye Sant-Vincent de Laon e, en 1184, lo rei de França, Philippe Auguste, concedís als abitants de Chamouille lo drech de dintrar en la federacion communale de Cerny.
A Modèl:La s-, lo pòble es la proprietat de la familha de Chambly, #qu'un cèrt Jacques de Chambly #èsser governador del Acadie de 1673 a 1677.
Lo pòble ne passa de contunh a la familha de Espinay #que n'es proprietària fins a la Revolucion[2].
Le village a été construit sur l'ancienne voie d'origine gauloise dite le chemin de Barbarie lequel venait de Metz passait à Verdun, Reims, Fismes et rejoignait Laon[3].
Au Sègle XII les seigneurs de Chamouille portent le titre de vicomte épiscopal et de maréchal héréditaire du Laonnois.
En 1140, Valbert cède ses droits seigneuriaux à l'abbaye Saint-Vincent de Laon et, en 1184, le roi de France, Philippe Auguste, accorde aux habitants de Chamouille le droit d'entrer dans la fédération communale de Cerny.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, le village est la propriété de la famille de Chambly, dont un certain Jacques de Chambly fut gouverneur de l'Acadie de 1673 à 1677.
Le village passe ensuite à la famille d'Espinay qui en est propriétaire jusqu'à la Révolution[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo camin de Barbarie pagina 258 en lo Bulletin de la Societat Academica de Laon
- ↑ Google Libres : Maximilien Melleville, Diccionari istoric, généalogique e géographique del departament de l'Aisne. Tome Eer, París, Laon, 1857
- ↑ Le chemin de Barbarie page 258 dans le Bulletin de la Société Académique de Laon
- ↑ Google Livres : Maximilien Melleville, Dictionnaire historique, généalogique et géographique du département de l'Aisne. Tome Ier, Paris, Laon, 1857


text:
Cars amics,
L’aventura del CAOC comencèt a Barcelona lo dissabte 21 de genièr de 1978 en un bastiment moderne, amb la faciada tota negra, brilhanta e lisa. Aqueste grand immòble modèrn s’apelava e s’apèla edifici TRADE en anglés. Dedins en una sala i aviá un fum de catalans e tanben dos occitans Cristian Anatòli e sa femna Josepa qu’eran venguts en representacion de Robèrt Lafont de l’Institut d’Estudis Occitans de Tolosa.
La reunion èra presidida per Josep M. Batista i Roca. Foguèt elegida una comission gestionària de 14 personas catalanas que ne coneissèm totes los noms, mas contrariament avèm pas cap lista d’assistents, malgrat que la sala èra comola de monde. L’endeman totes los jornals catalans balhavan la granda novèla de la constitucion del CAOC.
Atal comencèt la granda caminada del CAOC. Catalonha èra en tren de recuperar la Generalitat e l’Estatut d’Autonomia. Sonque fasiá tres meses qu’era arribat lo President Tarradellas. Sonque avian passat quatre meses de la granda manifestacion a Barcelona de un milion e mièg de personas. Per la partida occitana sonque fasiá 5 meses de la marcha de 50000 personas a Larzac per cridar Volèm Viure al País.
En aquel moment i aviá pas encara cap Calandreta occitana.
La primièra calandreta a Pau se faguèt mai tard en 1979. Contràriament l’Escòla Occitana d’Estiu ja èra una granda realitat en 1975-76-77.
Lo CAOC se constituís amb doas seccions, la catalana e l’occitana. Los dos primièrs presidents son Josep Maria Batista i Roca e Pèire Vilar. Doas grandas figuras qu’an passat a l’istòria.
Lo dinamisme del CAOC e l’ànsia e l’enveja de recuperar lo temps perdut se manifestava en un fum de reunions conjuntas de las doas seccions per preparar e realizar encontres e actes de tota mena.
Espelís una revista dels dos CAOC que s’apelava REVIURE. (Lo nom fa somiar)
Podèm constatar que i aviá un fòrt vam e un grand estrambòrd pels dos costats. Mas aquesta frenetica activitat pot pas durar gaire temps, es fòrça fatigant.
Les reunions conjuntas se fan mens frequentas. Los sòcis del CAOC occitan davalan cada còp mai. En 1985 Robèrt Lafont e Pèire Lagarda demissionan coma President e secretari del CAOC occitan.
Las possibilitats del CAOC son limitadas per las subvencions que recep de la part catalana e la manca de sòcis per la part occitana.
Malgrat totes los problemas e los limitats budgèts, las activitats contunhan amb perseverança, annada rere annada, amb l’iniciativa, lo trabalh e lo supòrt economic de la seccion catalana plan organisada a Barcelona amb un sèti plan equipat e amb emplegats que trabalhan cada jorn pendent tota l’annada.
Occitània a despart del CAOC tanben se bolega amb la creacion de las calandretas; Radio País en 1982; LA SETMANA en 1995; l’Institut Occitan de Pau en 1996; lo CIRDOC en 1999; los diccionaris CANTALAUSA e TOT EN OC en 2005.
Tanben se desrevelhan La Val d’Aran amb la novèla lei del 1980 e las Vals Occitanas del Piemont amb la lei del 1991 e l’inauguracion de l’ESPACI OCCITAN a Dronero lo 2002.
Mas çò que nos interessa ara es dire çò que lo CAOC fa pendent l’annada. Vaquí son trabalh: fa entre 30, 40 e 50 activitats diferentas.
Las mai principalas son:
- Fa 28 ans qu’organiza los Aplecs dels Fòcs de Sant Joan a Montsegur.
- Fa 28 ans que participa activament a l’EOE.
- Fa 19 ans que organiza las Pojadas al Pòrt de Salau.
- Fa 16 ans que organiza los encontres per Pentecosta a Provença, Delfinat e la Cevena amb lo MARPOC de Nimes.
- Fa 16 ans que organiza cada dos ans per Pascas jornadas al Cantal e l’Auvernha guidadas per Fèliç Daval.
- Fa 16 ans que fa venir acordionistas occitans al Festival de Maçaners.
- Fa 14 ans que participa a las Felibrejadas del Peirigòrd.
- Fa 9 ans que organisa la DICTADA OCCITANA a Barcelona.
En mai de totas aquestas activitats annadièras, participa a las Amassadas de l’IEO; fa los Premis Rei en Pere; a fait diferentas setmanas occitanas a Barcelona; a festejat a Barcelona totes los anniversaris de Mistral; fa conferèncias e presenta libres; fa corses d’occitan; a presentat Occitània per totes los Païses Catalans; a recebut e acompanhat grops d’occitans per Catalonha; a ajudat a far conèisser la cançon occitana a Catalonha; e un fum d’autres causas pendent 28 ans qu’es imposible d’enumerar aicí per manca de temps.
Una simple cronologia de las relacions occitano-catalana durant los 28 darrièrs ans ocupa 500 paginas.
A partir d’ara que se passarà? Benlèu i aurà un bolegadís de las causas malgrat la granda dificultat que representa l’estat francès incapable de cambiar la situacion de las autras lengas interioras.
Los exemples d’Europa obligaràn França a considerar una evolucion mai d’acord amb çò que fan los vesins.
La mai granda coneissença exteriora e interiora d’Occitània tanben ajudarà a avançar .
A l’estat espanhòl sabon pas çò qu’es Occitània. Mas en Catalonha los catalans sabon cada còp mai que existís encara Occitània e lo govèrn de la Generalitat ven de declarar oficial la lenga occitana en Catalonha..
Sabèm pas se aquò serà un simbolisme o serà una bona ajuda per intensificar los corses d’occitan en Catalonha.
En relacion al CAOC las dos seccions actualament passan annadas mai tranquilas, mas amb un trabalh eficaç e constructiu, çò que manca son los sòus.
L’Eurocongrés foguèt sonque una granda flama que s’a atudat.
Los novèls presidents Pèire Pessamesa o Enric Garriga an permès avançar e coordinar las activitats dels dos CAOC amb un trabalh mai vigorós e mai efectiu, per afortir las realitats que funcionan e marchan.
Las relacions occitano-catalanes seràn encara fòrça temps desconegudas, per una granda partida dels catalans, mas las realitats d’ara comparadas amb las qu’avià fa 30 ans son plan diferentas. Occitània dedins lo cap dels catalans ara vòl dire quicòm. Abans la paraula èra desconeguda e lo país tanben, qu’èra apelat totjorn coma lo sud de França.
Avançarem malgrat tot perqué avèm lo dreit e la voluntat.
A vosautres de nos ajudar a contunhar
Visca Occitània, Visca Catalonha.
Enric Garriga Trullols
President CAOC català


text:
Mumia Abu-Jamal
Mumia Abu-Jamal (nascut Wesley Cook lo 24 d'abril de 1954) es un jornalista e activista politic afroamerican, apartenent al Black Panther Party, acusat de l'assassinat del policièr filadelfian Daniel Faulkner e condemnat a mòrt en 1982. Aquel afar provoquèt de campanhas massissas a favor de la seuna liberacion als Estats Units d'America e dins lo rèsta del mond, alara que los sindicats dels policièrs estatsunians cerquèron activament a accelerar la seuna execucion. Tecnicament, esperèt l'execusion entre 1982 e decembre de 2001, quand lo jutge federal del districte William Yohn revoquèt la pena de mòrt de Jamal. Pasmens, Yohn reafirmèt las accusacions contra Jamal, commutant la senccion en pena a perpetuitat. En 2008, una cort d'apèl federala anunèt la condamnacion a mòrt tot en confirmant sa culpabilitat. Lo ministèri public de Pensilvània faguèt apèl contra la decision d'anulacion de la condamnacion a mòrt. La Cort d'apèl, en 2011, ordonèt novèlas audiéncias per determinar se Abu-Jamal deu èsser condamnat a mòrt o a la peson a perpetuïtat, tot en declarant que Mumia Abu-Jamal èra copable. En 2011, la cort Suprèma rebutèt lo recors de procuraire de Filadèlfia. La condamnacion a la pena de mòrt es commutada en pena de prison a vida.
Aquel afar povoquèt fòrça movements en favor de la liberacion dins lo mond politic e associatiu mas tanben dins lo mond artistic subretot de còlas de musicas alternativas e en literatura.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Mumia Abu-Jamal ».


text:
Coca-Cola
Coca-Cola (popularament coneguda en anglés com Coke) es una fòça populara bevenda carbonatada producha per The Coca-Cola Company. Se vend en magazins, restaurants e distributors automatics dins mai de 200 païses.
Aquela bevenda se nomenèt Coca-Cola perque, a l'origina, l'estimulant que s'i mesclava èran de fuèlhas de còca; e èra aromatizada amb notz de cola.
Es una de las marca comerciala mai coneguda e espandida, presenat dins mai de 200 païses, e es la bevenda fabricada mai venduda per totes aqueles païses, levat tres. Jos una formula, qu'inventèt lo farmacian John Pemberton, venguèt una medecina brevetada, e foguèt aquerida aprèp per l'emprenor Asa Griggs Candler, las tacticas de mercatica faguèron venir de la bevenda una de las mas consomidas del sègle XX.
La companhiá produís un concentrat de Coca-Cola, que aprèp ven a diversas emtrepresas d'embotelhament licenciadas, que mesclan lo concentrat amb d'aiga filtrada e edulcorants per vendre e distribuir la bevenda en bòstias, botelhas e botelhons als comercis de destalh.
Existís de variantas de Coca-Cola, fabricadas per la meteissa entrepresa, coma Coca-Cola Light, o Coca-Cola sens cafeïna, Coca-Cola Vainilla, Coca-Cola Zero, e mai.
Lo principal concurent es Pepsi.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Coca-Cola foguèt creat en 1885 per John Pemberton dins la farmacia Jacobs de la vola d'Atlanta, Georgia. Amb una mescla de fuèlhas de còca e de noses de cola volèt crear un remèdi, que comencèt a èsser comercializada coma medecina que sosta lo mal del cap e arrèsta las nausèas, aprèp foguèt venduda dins la farmacia coma un remèdi calmant la set, a 5 cents lo gòt. Frank Robinson li donèt lo nom de Coca-Cola, e amb sa calligrafia dessenhèt lo lògo actual de la marca. La bevenda venguèt celèbra e en 1886 son creator la poguèt vendre per totes los Estats Units d'America. En 1887, l'òme d'afars Asa Griggs Candler comprèt Coca-Cola a Pemberton per 2 300 dollars, profèitant, amb Frank Robinson, de la malautiá de Pemberton per comprar de fòrça. Donèt, amb una granda campanha mediatica lo vam a la bevenda.
Produccion[modificar | modificar la font]
Formula[modificar | modificar la font]
La formula es un secret comercial, gardat dins una banca d'Atlanta.
Gost e ingredients[modificar | modificar la font]
Lo principal gost de cola ven de la mèscla de sucre e d'òlis d'irange, citron e vanilha. D'autres ingredients cambian lo gost leugièrament. Dins calques païses, coma los Estats Units d'America e Argentina, Coca-Cola es sucrada amb de siròp de milh nomenat tecnicament fructosa. En Mexic e Euròpa, Coca-Cola seguís utilizar de sucre. Pamens la legislacion del Mexic pendent lo mandat de l'expresident conservador Vicent Fox, permetèt l'usatge de fructosa dins la bevendas coma Coca-cola, per que mens cara, mas aquò provoquèt de protestacions en tot Mexic pasmens s'evitèt pas que la legislacion mexicana faguesse marcha enrè.
D'en primièr la cocaïna èra un compausent fins a que al començament del sègle XX se retirèt de la formula per se sometre a las leis de prohibicion la venta e l'usatge de la cocaïna.[1] La pagina web de la companhiá declara que « Coca-Cola conten pas de cocaïna o una autra substància perjudiciabla, e la cocaïna jamai foguèt un ingredient de Coca-Cola ». Es perque fòrça gents penson que lo nom de la marca deriva de la cocaïna alara que vertadièrament lo nom se referís als principals ingredients de la formula d'origina.
Una autra polèmica sus la substància de la Coca-cola es la cafeïna. Lo contengut de cafeïna de Coca-Cola èra objècte de diverses proceses dins los an 1920. Un botelhon de 235 ml conten 23 mg de cafeïna, alara que 235 ml de cafè comun, non descafeïnat, ne contenon entre 61 e 164 mg.
Recèpta[modificar | modificar la font]
Ingredients per 4,5 litres:
Sucre: 2,4 kg.
Caramèl: 37 g. (Colorant E-d 150) (Es çò que dona la color escura de Coca-Cola)
Cafeïna: 3,1 g.
Acid fosforic: 11 g. (Acidulant E-338, que dona la sensacion de fresc).
Fuèlhas de còca: 1,1 g.
Noses de Cola: 0,37 g. (Las noses de Cola contenon de cafeïna)
Alcòl a 20%: 22 g. (Dissolvent)
Chuc de citron: 30 g.
Glicerina: 19 g. (Conservator)
Extrach de vanilha: 1,5 g.
Sèt esséncias:
Esséncia d'irange: 0,47 g.
Esséncia de citron: 0,88 g.
Esséncia de notz de muscada: 0,07 g
Esséncia de càssia (canèla de China): 0,20 g (La Càssia es un arbre originari d'Índia amb de caracteristicas medicinalas)
Esséncia de coriandra: 0,01 g.
Esséncia de neroli: 0,01 g. (S'obten per la destillacion al vapor de las flors del bigaradièr) Esséncia de citron verd: 0,27 g.
Alcòl a 95%: 04-09 g. Aiga carbonatada
1) Preparacion del siròp amb los ingredients basics: Dissòlvre lo sucre dins una quantitat sufisenta d'aiga, apondre lo caramèl, la cafeïna e l'acid fosforic. A part, macerar las fuèlhas de coca descocainizadas e las noses de Cola dins l'alcòl a 20%; aprèp filtracion apondre lo liquid al siròp precedent. S'obten atal un siròp que se resèrva.
2) Preparacion 7X (Las sèt esséncias): Mesclar las esséncias dins l'alcòl a 95% e apondre 2,7 g d'aiga. Daissar repausar 24 oras a 15 º C perque se separe l'estat troble. Recuelhir la partida clara del liquid e apondre lo siròp de la primièra etapa.
3) Preparacion del siròp final: Un còp apondut lo siròp la preparacion 7X, apondre d'aiga sufisenta per obtenir 4,5 litres de siròp.
4) Preparacion del Coca-cola: Mesclar 28,35 g del siròp final obtengut, amb d'aiga carbonatada per preparar 184 g, aumentant atal 6,5 còps lo volum. Aprèp apondre lo chuc de citron, la glicerina e l'extrach de vanilha.
Santat[modificar | modificar la font]
Se faguèt divèrsas acusacions lo long de son istòria per èsser nociva, per exemple, en 1954 la legislacion francesa arribèt un breu temps a l'enebir.
Coca-Cola Zero que se vend al Mexic conten un ingredient que los Estats Units d'America e l'Union Europèa conten pas: lo Ciclamat de Sodi. Als Estats Units d'America se'n enibiguèt perque d'estudis mòstran que provòca càncer.
Obesitat e diabètas[modificar | modificar la font]
Una de las principalas preocupacions dels consomators es l'efècte que produís lo sucre que conten (diabèta sacarina e obesitat). Aqueles problèmes poirián se resòlvre simplament en respectant la quantitat maximala de consomacion recomanada pels productes. Tamben se crida l'atencion sus l'usatge de qualques edulcorants (E150), per exemple l'usatge del ciclamat de potassi qu'es enebit als Estats Units d'America.
Corrosion[modificar | modificar la font]
Perque Coca-Cola conten d'acid fosforic, es corrosiu per qualques materials, aquò implica pas qu'aja lo meteisse efèccte pel còs uman que l'ingerís. Diferentas fonts situan lo pH de Coca-Cola entre 2 e 4 (coma lo chuc de citron), çò que provòca pas de problèmas gastrics. Tambien, es acusada de dametjat las dents. E mai, quand l'acid fosforic arriba dins lo sang, es neutralizat pel còs mercé a de sals que contenon de minerals coma lo calci, magnesi, sodi e fèrre. Aquò poiriá produire uns desmineralizacion; e tanben, amb lo sucre, rend dificul l'absorcion de fèrre.
L'entrepresa[modificar | modificar la font]
Los burèus centrals de la companhiá, The Coca-Cola Company, fundada en 1886, es tròban a Atlanta, als Estats Units d'America.
Consomacion[modificar | modificar la font]
America e Euròpa[modificar | modificar la font]
Es en America que se consomís mai de Coca-Cola. Lo recòrd mondial (2007) es lo Mexic amb 135,8 litres per capita annal, seguit pels Estats Units d'America amb 96 litres per capita annal e en tresen Espanha amb 95,4 litres.
Asia[modificar | modificar la font]
Coca-Cola dintrèt en fòrça en 1954.


text:
02/04/2016
Raibe negre 17 per Gilbert Borgés
Beve. Beve per obludar. Sabe pus çò que voliá obludar : ai begut.
Mon grand-pair beviá maitot. Benleu per obludar la guerra que l'aviá entrainat a pas vint ans. Benleu per obludar que son pair -mon reir-grand-pair- beviá. Era tornat alcolique de la guerra, la prumiera, la granda, la de 14.
Television. Un tipe parla d'attentats. E de guerra. Chamjament de presentator. Una presentairitz. Parla de la poliça e de l'armada que patrolhan dins las ruas. Imatges de contròles. De la gent de la peu sorna. Se laissan far. Testa clinada. Retorn dau presentator. Estat d'urgença. L'estat e la poliça se passan de l'esvis daus jutges. Me tòrne siervir un viatge.
Autra chadena. Imatges de gents mòrts dins la granda aiga d'aver volgut fugir una guerra de religion moderna. Un chefe de la drecha extrema ven parlar dau programi de son partit. Pas la pena de votar per ilhs. Lo programi es desjá en marcha. Me sierve enquera un còp.
Beve. Per obludar l'estat islamic. Per obludar l'estat etilic.
Gilbert Borgés
07:53 Publié dans Cosina dau Perigòrd, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
14/03/2014
Lo diable…mai l’Aversier! per Joan-Lois Leveque
Après le Coulobre, Jean-Louis Lévêque poursuit sa série sur les créatures fantastiques du Périgord: aujourd'hui l'Aversier.
« Quo es lo diable, mai l’Aversier ». Veiquí un biais de dire e d’explicar un afar de granda maujauvença o un còp de temps extraordinari, mas que lo diable pòt pas ne’n estre la sola causa. A segurament mestier de quauqu’un mai per far entau una malinariá.
Que chas nos, lo diable se pòt prener la fòrma d’una creatura terriblament malefica, que sos poders son monstruós e sa monstruositat sens limita. Jos quela semblança, lo disen l’Aversier. E la gent d’aquí lo cranhen talament que pòden pas prononciar son nom sens esfrai…
D’avesat, l’Aversier se’n vai a la rencontra daus umans qu’an pres daus empenhaments que pòden pas tener. Per aquò, se presentará sovent coma un viatjaire desrotat que cercha l’ospitalitat, en fasent chara d’estre suspres per l’auratge o la chavana. De segur, l'Aversier ofrirá sos servicis nonmàs en eschamnhe d’una anma ! La vòstra o la de quauqu’un que vos es char…Per malur, si setz forçat de passar un pache coma l’Aversier, vos faudrá anar a-d’una capforcha perduda au mitan daus bòscs. E per estre segur de lo trobar, menaretz una pola negra coma vos. Sus plaça, a l’ora que duermen lo monde oneste, sonaretz nòu còps dins la nuech : « Robert, Robert, Robert,... ! ». Alaidonc, l’Aversier vos apareitrá dins son biais lo mai espaurissent. Aguessetz l’envèia de fugir, quò será pus temps, qu’un òrre chat negre vos barrará lo chamin. A queste moment, vos faudrá mai que mai vos remembrar de parlar prumier per pas perdre vòstra anma còp-sec.
Fin finala, si vos sembla que los termes dau contract an de qué aleujar vòstras sufrenças, auretz mas d’apausar vòstra signatura au bas dau pache maudich...
Joan-Loìs Leveque.
09:48 Publié dans Cosina dau Perigòrd, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (1)
16/04/2013
Aperitiu a las flors de gaug / apéritif à la fleur de pissenlit
Veiqui la recepta que nos a mandat Jaumeta Beauzetie.
VIN DE GAUG, CROCHETS, GRINHON, DENTS DE LION
Vin de pissenlit
5 botelhas de vin blanc
4 litres d'aiga
Remplir 3 bocals de 1 litre, de flors de gaug lavadas
500 gr. De rasims secs
4 citrons
2 auranjas
2 quilò de sucre
Dins 'na granda bassina,
boejar 4 litres d'aiga bulhenta sus las flors lavadas, tassadas
Far pausar 24 oras
Filtrar e dautar las flors
Ajostar au jus :
los rasims, los citrons los auranjes copats en bocinons mai lur peu)
Ajostar lo sucre
Boerar
Far bonhar pendent 3 setmanas
en remudant tots los jorns per far fermentar
Filtrar
Ajostar 5 botelhas de vin.
Metre en botelha
A la fin de la fermentacion (8 setmanas) vos podetz boschar.
Filtrar denquera e atendre 6 mes avant de lu beure !
Un délice "A boire avec modération", tot parier !


text:
Bibiche
Bibiche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciennement « Bibers Heim » (pòble dels castors)Modèl:Ref nec.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, distincion de Sierck-las-bains, possession de las abbayes de Villers-Bettnach e de Freistroff.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Anciennement « Bibers Heim » (village des castors)Modèl:Ref nec.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, seigneurie de Sierck-les-bains, possession des abbayes de Villers-Bettnach et de Freistroff.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Mónegue
Mónegue, oficialament lo Principat de Mónegue (en ligur monegasc Principatu de Múnegu, en francés Principauté de Monaco, de còps nomenat tanben en occitan Morgues), es una ciutat-estat sobeirana d'Occitània (forma tanben, virtualament, un parçan d'Occitània). L'estat de Mónegue coïncidisse doncas emb la comuna unica de Mónegue, qu'englòba lo quartier celèbre de Montcarles.
Si situa sus la Còsta d'Azur, en riba de la Mar Mediterranèa, entre li vilas de Niça e Menton. Es enclavat dins lo País Niçard (mas non ne fa partida istoricament) e a de frontieras politiqui solament emb França.
Lo sieu regim es una monarquia constitucionala que lo sieu cap d'Estat ten lo títol de prince.
La sieu populacion es de 38 300[3] estatjants e la sieu superfícia es d'1,95 km². Es un dei estats pus pichins dau Mond en superfícia mas gaudisse d'un grand prestigi internacionau e d'una economia dinamica.
Lo gentilici es monegasc -a.
Somari
Lengas[modificar | modificar la font]
Li doi lengas autoctòni e tradicionali son l'occitan (niçard) e lo nòrd-italian (ligur, nommat localament monegasc), segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.
L'occitan dominava mai que mai dins lo quartier de Montcarles (que si sonava a passat temps Li Espelugas), mentre que lo ligur monegasc dominava au quartier centrau de La Ròca e èra la lenga correnta de la familha princiera.
Despí lo 1976, s'organiza un ensenhament obligatòri dau monegasc dins li escòlas (mas non de l'occitan). Tanben l'estat monegasc a creat una Acadèmia dei Lengas Dialectali que prepaua de collòquis e d'estudis de dialectologia sobre lo monegasc e l'occitan. Totun aquela politica lingüistica es fòrça timida e non autreja un estatut de lenga oficiala ni au monegasc, ni a l'occitan.
Despí lo mitan dau sègle XIX, la sola lenga oficiala e dominanta es lo francés. L'italian foguèt lenga administrativa avans l'adopcion dau francés. Finda, encuei, i a tot plen d'estatjants que parlan anglés e italian.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
L'estat es divisit dempuèi 1917 en una sola comuna, Mónegue. Dempuèi 2013[4], es divisit en 8 quartièrs.
Lu ancians municipis de Mónegue èran Mónegue (La Ròca, sèti dau palais dei princes), Montcarles e La Condamina.
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana colònia grèga fondada pels grècs de Messalia amb lo nom Monoikos, la vila aviá un temple consacrat a Eracles e jols romans se sonèt Monoeci Portus (Movoίkou λιuήv) o pus exactament Portus Herculis Monoeci (de còps solament Portus Herculis). Foguèt una basa navala romana de segond òrdre.
Dins las montanhas prèpas s'erigiguèt un monument per commemorar la somission de las tribús liguras, l'inscripcion que ne foguèt conservada per Plini lo Vièlh. Se conservan encara las siás roïnas près de la vila de Turbia derivacion de Tropaea Augusti (Tpόπaιa EeBaσtoῦ) o Tropaea Alpium.
Mónegue passèt a èsser governada per la familha Grimaldi en 1297 e a comptar de 1419 la conservan fins als nòstres jorns. Après èsser estat reconegut per França, en 1793, Napoleon I annexionèt lo principat dins l'estat francés entrò 1814, que se restaurèt lo poder de la dinastia dels Grimaldi.
En 1848, las comunas de Menton e Ròcabruna se proclaman vilas liuras e se meton jos la proteccion del rei de Sardenha.
En 1861, après l'annexion de la contèa de Niça per França, Mónegue reconeis tanben la de Menton e Ròcabruna.
L'ancian absolutisme foguèt remplaçat per un regim liberal a comptar de la constitucion de 1911. Lo govèrn requè sul Prince, que regís sus un conselh de govèrn, mentre lo poder legislatiu l'exercís un Conselh Nacional de 18 membres.
Vengut un paradís fiscal ont los sieus ciutadans pagan pas d'impòst sus la renda e las entrepresas pagan de taxas fòrça redusidas, Mónegue dintrèt en 1993 a l'ONU e s'adoptèron divèrsas mesuras per lutar contra lo blanquiment d'argent. En 2002, Mónegue adoptèt l'èuro coma moneda unica e en abril d'aquel meteis an se modifiquèt la Constitucion per tal d'assegurar lo continuament al tròn dels Grimaldi davant la manca de descendència de l'eretièr Albèrt (en cas de fin de la dinastia, èra abans previst que seria annexat per França).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mónegue
Cultura[modificar | modificar la font]
- AS Monaco, club de fotbòl
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portail officiel du Gouvernement Princier portau oficial del govèrn.
- Site oficial del palais del prince
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mónegue es a l'encòp una vila e un Estat. Monaco-Ville es lo quartièr ont se situa lo Palai princièr.
- ↑ Comité national des traditions monégasque, Histoire et tradition
- ↑ Estimacion de 2017
- ↑ IMSEE, Focus Surfaces Construites, 11/2013
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Calendièr republican
Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.
L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (Mes invalid (d'octobre de))[1].
La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.
Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del 1èr de genièr de 1806.
Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.
La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.
Somari
Mes actualModificar
EstructuraModificar
L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida[2].
L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).
Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.
Las annadas sextilasModificar
Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.
S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis :
- Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...).
- Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)[3]. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo Mes invalid (de febrièr de) se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an.
- Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1èr vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.
La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.
Los mesesModificar
- Meses de davalada (terminason en aire)
- Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse)
- Meses de la prima (terminason en al)
- Meses d'estiu (terminason en idor)
Los jorns de l'annadaModificar
Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.
Meses de davaladaModificar
Meses d'ivèrnModificar
Meses de la primaModificar
Meses d'estiuModificar
Los jorns de la decadaModificar
- Primidi
- Duodi
- Tridi
- Quartidi
- Quintidi
- Sextidi
- Septidi
- Octidi
- Nonidi
- Décadi
Los 6 jorns de fin d'annada : los sans-culottidesModificar
Los 6 jorns suplementaris de fin d'annada, de còps apelats sans-culottides o sanculotides :
- jorn de la vertut (17 de setembre)
- jorn del gèni (18 de setembre)
- jorn del trabalh (19 de setembre)
- jorn de l'opinion (20 de setembre)
- jorn de las recompensas (21 de setembre)
- jorn de la Revolucion (solament las annadas sextilas)
Vejatz tanbenModificar
- Concordança de las datas dels calendièrs republican e gregorian
- Descristianizacion (Revolucion Francesa)
- Calendièr
- Calendièr gregorian
- Franciada
- Èra republicana
- Glossari de la Revolucion Francesa, particularament pels eveniments coneguts per lor data dins lo calendièr republican
- Revolucion Francesa
- Temps decimal en França
- 1èr vendemiaire
ReferénciasModificar
- ↑ Calendriers Saga
- ↑ James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.
- ↑ FAQ dels calendièrs


text:
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
Lo territòri de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, correntament apelat « TAAF », constituís dempuèi la lei del 6 d'agost de 1955, un territòri d'otramar de França.
A sa creacion èra compausat de quatre districtes : tres subantartics e insulars al sud de l'ocean Indian : Kerguelen, Crozet e illas de Saint Paul e Amsterdam e mai une porcion del continent antartic, la Tèrra d'Adelia.
L'aplicacion del Tractat sus l'Antartica, al qual França aderís, plaça çaquelà la Tèrra Adelia dins una situacion particulara. La sobeiranetat francesa, qu'es pas reconeguda per qualques Estats, es exercida d'un biais confòrme al Tractat. Lo Tractat fa pas que suspendre las reivindicacions territorialas francesas e l'exercici de la sobeiranetat exclusiva, tant qu'aqueste Tractat serà en vigor.
La lei n°2007-224 del 21 de febrièr de 2007 portant disposicions estatutàrias e institucionalas relativas a l'otramar ajusta un cinquen districte a las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, lo tropical de las illas Escampilhadas (illa Tromelin, illa Euròpa, Bassas da India, illas Gloriosas e illa Juan de Nova).
Cap dels districtes a pas jamai possedit, en defòra de qualques brèvas temptativas de colonizacion, de populacion permanenta. França i assegura çaquelà una preséncia umana continua (logistica, scientifica o militara) gràcias a de personals relevats regularament.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
- Illa Amsterdam - Illa Saint-Paul : 80 km
- Reünion - Illas Crozet : 2 860 km
- Reünion - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 2 880 km
- Reünion - Illas Kerguelen : 3 500 quilomètres.
- Illas Kerguelen - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 1 420 km
- Illas Kerguelen - Illas Crozet : 1 480 km
- Illas Kerguelen - Tèrra d'Adelia : 2 700 km
- Tasmania (Austràlia) - Tèrra d'Adelia : 2 700 km
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri es creat en 1955.
Lista dels representants de l'Estat al cap del territòri dempuèi 1955:
- Xavier Richert (1955-1959)
- Pierre Charles Rolland (1959-1972)
- Roger Barberot (1973-1980)
- Francis Jacquemont (1980-1982)
- Claude Pieri (1982-1987)
- Claude Corbier (1987-1990)
- Bernard de Gouttes (1990-1991)
- Christian Dors (1991-1996)
- Pierre Lise (1996-1998)
- Brigitte Girardin (1998-2000)
- François Garde (2000-2004)
- Michel Champon (2004-2007)
- Eric Pilloton (2007-2008)
- Rollon Mouchel-Blaisot (2008-2010)
- Christian Gaudin (2010-2012)
- Pascal Bolot (2012-2014)
- Cécile Pozzo di Borgo (2014-)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las TAAF compòrtan pas cap de division d'òrdre comunal e son dirèctament administradas dempuèi Saint-Pierre, sus l'illa de La Reünion.
- ↑ Sens comptar los 432 000 km2 de la Tèrra d'Adelia concernits pel Tractat sus l'Antartica de 1959 que decidiguèt lo gèl de las revendicacions territorialas sus aqueste continent.
- ↑ Cap de populacion permanenta.


text:
Estonian
L’estonian es una lenga apartenent a la branca fennica de la familha finoogricas de las lengas oralicas. Es prigondament aparentat al finés e mai luènh de l'ongrés. Es parlat per gaireben 1 100 000 personas, que gaireben totas (950 000) abitan en Estònia.
Somari
Varietats[modificar | modificar la font]
Lo SIL International, organisme encargat d'atribuir los còdes ISO 639-3, classa l'estonian comme una macrolenga (
est) e i inclutz l'estonian estandard (
ekk) e lo võro (
vro)[1].
La basa de donadas linguisticas Glottolog reconés pas ela lo võro e inclutz tres varietats dins l'estonian[2]:
- l'estonian costièr del Nòrd-Èst
- l'estonian costièr del Nòrd, comprenent:
- l'estonian de l'Èst
- l'estonian insular
- l'estonian mejan
- l'estonian del Nòrd-Oèst
- l'estonian del Sud, comprenent:
- l'estonian de Mulgi
- l'estonian de Seto
- l'estonian de Tartu
Alfabet[modificar | modificar la font]
L'alphabet estonian compòrta 27 letras e es ordonat atal:
A a, B b, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, R r, S s, Š š, Z z, Ž ž, T t, U u, V v, Õ õ, Ä ä, Ö ö, Ü ü
Las posicions de z e ž dins aquel alfabet son de notar, que dins aquel alfabet las letras diacriticdas coma letras d'esperela.
Las letras F, Š, Z e Ž son quatre letras encontradas sonque dins unes mots d'emprunts. Es tanben important de notar l'abséncia de las letras C, Q, W, X e Y, que son utilizadas pas que dins de noms pròpres e o son pas dins los mots de raïç estoniana e son exclusidas de l'alfabet oficial estonian.
Prononciacion[modificar | modificar la font]
Unas de las lettres de l'alfabet an de prononciacions particuliaras: õ nota /ɤ/ (una vocala posteriora non redonda, entre o e ò); ä dona lo fonèm /æ/ coma en finés (a très obèrt coma dins cat en anglés) ; ö, ü produson respectivament los fonèms /ø/ e /y/ coma en alemand. E las letras š e ž, se pronóncia respectivament /ʃ/ et /ʒ/.
Levats aquelas letras, E se pronóncia [e] (é),R es sonor, S es totjorn dur e U se pronóncia coma lo nòstre o.
Fonologia[modificar | modificar la font]
Sul plan fonologic, l’estonian se caracteriza enter autre per l’existéncia de tres duradas vocalicas: gaireben totes los fonèmas pòdon èsser brèus, longs o subrelongs. O puslèu ara se dich tres « duradas » sillabicas.
L’accent tonic es sus la primièra sillaba de mots, levat dins los mots d'emprunt recents, ont se manten a la plaça qu'avián dins la lenga d'origina.
L'ortograf destria pas ls fonèms longs e subrelongs; que son notats per una letre dobla. La sola excepcion son las occlusivas, per que tres grafias diferentas existisson: las brèvas son notadas b, d, g, las longas p, t, k, e las subrelongas pp, tt, kk.
Gramatica[modificar | modificar la font]
Tipologicament, l’estonian representa una forma de transicion entre lenga aglutinanta e lenga flexionala. Aguèt un temps una fòrta influéncia de l'alemand, dins son vocabulari coma dins sa sintaxe. Desvelopèt per exemple de verbes de particulas que la forma e lo foncionament remembra los verbes de particuls separablas de l'alemand.
L’estonian ne possedís pas d’articles e coneis pas lo genre gramatical. La declinason compta 14 cases: nominatiu, genitiu, partitiu, illatiu, inessiu, elatiu, allatiu, adessiu, ablatiu, translatiu, terminatiu, essiu, abessiu e comitatiu.
Una de las particularitats d'aquel sistèma casual es l'abséncia d'accusati; lo complement d'objècte pòt èsser marcat, segon los contèxtes, pel nominatiu, lo genitiu o lo partitiu.
L’adjectiu epitèta s'accòrda en cas e en nombre amb lo substantiu que determine, levat al terminatiu, a l'essiu, a l'abessiu e al comitatiu ont i a pas d'acòrdi en cas (l'adjectiu es alara al genitiu).
Lo sistèma verbal se caracteriza par l'abséncia de temps dedicat al futur (lo « present » es lo temps del « non passat ») e per l’existéncia de formas especialas per exprimir l'accion complida per una persona indeterminada e lo discors contat (mòde verbal especific nomenat « mòde oblic » o « mediatiu »). Existís al mens dos infinitius: lo primièr, terminat pel sufixe -ma, es la forma que figura dins los diccionaris; es utilizat per exemple après los verbes significant « dever » o « començar a ». Lo segond infinitiu, que s'acaba subretot per -da o -ta (mas tanben en -la, -na o -ra), s’utiliza per exemple après los verbes significant « poder », « voler », « amar ». De gramaticas considèran tanben coma un infinitiu especific la forme en -vat (correspondent al mediatiu present) quand s'utiliza après un verbe d'aparéncia (significant « semblar »).
Istòria[modificar | modificar la font]
Edat mejana[modificar | modificar la font]
Periòde modèrne[modificar | modificar la font]
Lexic[modificar | modificar la font]
De mots corrents[modificar | modificar la font]
Nombres[modificar | modificar la font]
- 0 : null
- 1 : üks
- 2 : kaks
- 3 : kolm
- 4 : neli
- 5 : viis
- 6 : kuus
- 7 : seitse
- 8 : kaheksa
- 9 : üheksa
- 10 : kümme
- 11 : üksteist
- 12 : kaksteist
- 13 : kolmteist
- 20 : kakskümmend
- 21 : kakskümmend üks
- 22 : kakskümmend kaks
- 29 : kakskümmend üheksa
- 30 : kolmkümmend
- 90 : üheksakümmend
- 100 : (üks)sada
- 101 : sada üks
- 110 : sada kümme
- 112 : sada kaksteist
- 120 sada kakskümmend
- 190 : sada üheksakümmend
- 200 : kakssada
- 900 : üheksasada
- 1 000 tuhat
- 1 000 000 : miljon
- 1 000 000 000 : miljard
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Antoine Chalvin, Malle Rüütli, Katre Talviste, Manuel d'estonien, Paris, L'Asiathèque, 2011, 254 p.
- Antoine Chalvin, Johannes Aavik et la rénovation de la langue estonienne, Paris, ADEFO/L'Harmattan, 2010, 334 p.
- Mati Erelt(ed.), Estonian language, Tallinn : Estonian Academy Publishers, 2003, (Linguistica Uralica Supplementary Series ; 1), 412 p.
- Fanny de Sivers : Parlons estonien : une langue de la Baltique, Paris, L’Harmattan, 1993, 214 p.
- Urmas Sutrop, La langue estonienne, Tallinn, Institut estonien, 2002, 27 p.


text:
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (1925-2013) quimista, avocada e femna politica, foguèt la primièra femna que venguèt primièra ministra del Reialme Unit, entre 1979 e 1990.
Biografia[modificar | modificar la font]
Margaret Thatcher nasquèt lo 13 d'octobre de 1925 a Grantham. Estudièt las sciéncias quimicas a l'Universitat d'Oxford, ont trabalhèt durant quatre ans coma cercaira. L'an 1951 se maridèt amb Dennis Thatcher, un naut executiu de l'indústria petrolièra, que l'introdusiguèt dins lo mond de la politica.
L'an 1953 comencèt d'estudiar lo drech tributari. Dintrèt al Partit Conservator, que lo sieu marit n'èra ja membre, e en 1959 ganhèt un sèti a la Cambra de las Comunas. Dos ans pus tard foguèt nomenada Secretària d'Estat per las Questions Socialas e, après, ministra de l'Educacion e de la Sciéncia durant lo govèrn del conservador Edward Heath. Dempuèi aquela carga, aboliguèt la nòrma qu'ordenava la distribucion gratuita de lach dins las escòlas, decision que provoquèt una ondada de protèstas.
Considerada la cap mai energica de l'ala drecha del Partit Conservador, suplantèt Heath a la direccion del partit, qu'ocupèt tre 1975. Elaborèt un programa rigorós contra la crisi de l'economia britanica mejançant la reduccion de l'intervencion estatala. Los sieus postulats principals foguèron, doncas, lo liberalisme e lo monetarisme estrictes. Tendèt tanben a retalhar los servicis socials.
Estudièt la renegociacion per la participacion del Reialme Unit a la CEE e l'abolicion del poder sindical. Lo sieu programa recebèt lo supòrt de l'opinion populara, e l'an 1979 atenguèt que los conservadors accediguèsson al poder per una larga majoritat. D'aquela manièra, venguèt la primièra femna britanica qu'ocupèt la carga de Primièra Ministra.
Durant lo sieu govèrn capitèt a redusir l'inflacion e melhorar la cotizacion de la liura esterlina. Malgrat aiçò, amendriguèt la produccion industriala, amb l'aument consecutiu del caumatge, triplat dempuèi la siá pujada al poder. De mai, proliferèron las falhidas d'entrepresas e bancas.
L'an 1982, Thatcher intervenguèt energicament dins la Guèrra de las Malvinas. La siá actitud foguèt plan vista per l'opinion publica britanica e aquel meteis an tornèt obténer la victòria electorala, aquel còp amb una larga majoritat.


text:
En octobre de 2017 los archius dels Amics de la lenga d'òc l'antena parisenca del felibritge, son dintrats dins las colleccions del CIRDÒC.
De descobrir : quasèrns de sesilhas, manuscrits originals, correspondéncias, fotografias...
Balham aquí çai jos una presentacion d'aqueles archius (sorsa CIRDÒC).
Istòria del fons – Lis ami de la lengo d'o o Los amics de la lenga d'òc es una associacion creada en 1920 par los membres de la Société des félibres de Paris (Societat dels felibres de París). Dirèctament afiliada al felibritge, perseguís lo trabalh de l'associacion provençala dins la capitala francesa encara uèi.
Entre 1938 e 1972, son secretari general, Rogièr Roux (1902-1972), originari de Cauviçon dins Gard, va redigir una granda part dels procès verbals de l'associacion mas tanben amassar una importanta colleccion de documents ligats a l'activitat literària occitana parisenca amb l'ajuda d'autres membres gardencs de l'associacion coma Ivan Gaussen (1896-1978), Nicolau Lasserre (1862-1947) o Andriu Chamson (1900-1983) qu'èra de totes un amic personal.
Descripcion del fons – Lo fons dels Amics de la lenga d'òc conten los quasèrns de sesilha de l'associacion, las correspondéncias de mantun membres e los manuscrits literaris d'autors ligats a l'activitat literària occitana parisenca.
Lo fons, en cors d'inventari, compren :
- las letras de Josèp Loubet (1874-1951) e Nicolas Lasserre adreiçadas a Roger Roux
- los quasèrns de sesilha de l'associacion per las annadas 1922, 1923 e de 1938 a 1971
- un dorsièr que conten de fotografias e manuscrits de Baptiste Bonnet
- de manuscrits de Jasmin
- de manuscrits literaris de Nicolas Lasserre
- lo manuscrit de Les Mascs d'Alphonse Tavan
- una seria complèta de la revista la Gazeto loubetenco, dont los numèros pareguts pendent la Primièra Guèrra mondiala
- de manuscrits literaris d'Alfred Moquin-Tandon (1804-1863)
- lo manuscrit de Li Roso de Joseph Loubet
- lo manuscrit de Emé d'Arange de Marius André
- lo dorsièr de trabalh de la Bibliographie occitane de Jean Lesaffre


text:
679
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 679 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tikal[modificar | modificar la font]
Desfacha majora de Tikal còntra l'armada de Dos Pilas, belèu sostenguda per Calakmul, e disparicion possibla de Nuun Ujol Chaak.


text:
Francés de Guisa
Francés I de Lorena, mei conegut com Francés de Guisa (Bar-le-Duc, lo 17 de heurèr de 1520 - lo 24 de heurèr de 1563) que ho un companhon d'armas deu rei Enric II de França per qui e combató contre las òsts de Carles V, e un nòble de grana influéncia, onco de la reina d'Escòcia Maria Stuart qui esposè lo futur rei de França Francés II. Per aquesta rason, a la mort d'Enric II, que prengó lo contraròlle deu ahars politics deu reiaume ; qu'ei entà'u har rampèu que s'apitè la conjuracion d'Amboise que Francés de Guise he reprimir. La mort de Francés II que'u he pèrdre la soa influéncia dominanta ; qu'èra opausat a la politica de tolerància de cap aus protestants de Caterina de Medici, e lo massacre de Wassy, perpetrat peus sons òmi que marquè la dabuta de las guèrras de religion en França. Que ho assessinat d'un còp de pistolet per un protestant nomat per Jean de Poltrot de Méré qui ho esquartelat en castig.


text:
Rabassa
Rabassa de Perigòrd
Tuber
P. Micheli ex F.H. Wigg. 1780
La rabassa o trufa negra es un campairòl ascomicèta comestible del genre Tuber. Se desvolopa unicament dins lo sòl a una fonsor de 10 a 15 cm al pè d'arbres dichs "rabassièrs" (casses, roves, avelanièrs, telhs). Nais a la prima e grossís a partir de mièg agost per arribar a maduretat entre novembre e fin de març. Es alara amassada - se dit "cavada" - amb l'ajuda d'un can rabassièr (o tradicionalament d'un pòrc).
Sa varietat de Perigòrd (Tuber melanosporum, familha dels eutuberacèa), dicha rabassa negra o pèrla negra de Perigòrd, es particularament recercada per la sabor que dona als plats que l'acompanhan.
Cal pas confondre aquesta trufa dicha trufa negra amb la trufa qu'es un tubercul dich trufa blanca.
Espècias :


text:
-392
Aquesta pagina concernís l'an -392 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'Empèri Aquemenida, dubertura de negociacions entre lei ciutats grègas per reglar lo conflicte acomençat en 395 acC. D'efèct, lei Pèrsas, sostèn financier e navau de l'aliança còntra Esparta, s'inquietavan dei victòrias atenencas e preferiguèron sostenir tornarmai Lacedemònia per empachar la restauracion de l'anciana poissança maritima atenenca. Dirigida per Antalcidas, lei negociacions s'acabèron per una revirada car Esparta prepausèt una patz basada sus lo respèct de l'independéncia dei ciutats grègas, çò qu'èra contrari ais interès d'Atenas (desirosa de restaurar son empèri maritim), de Tebas (desirosa de mantenir son contraròle sus la Liga de Beòcia) e d'Argos (desirosa de fusionar ambé Corint). Ansin, la guèrra contunièt mai leis Aquemenidas sostenguèron d'ara endavant Esparta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint. Pasmens, en causa dau blocatge militar (superioritat navala clara deis Atenencs còntra superioritat clara deis Espartencs), l'annada foguèt principalament consacrada a de negociacions. Lacedemònia i aguèt un ròtle important. Premier, capitèt de demostrar la menaça que representava la restauracion de l'Empèri Atenenc e leis Aquemenidas arrestèron l'amirau atenenc Conon — que s'enfugiguèt rapidament mai moriguèt avans de rintrar dins sa ciutat — e comencèron de finançar la rebastida de la flòta espartenca novèla destrucha a Cnide. Puei, Esparta capitèt de reünir una conferéncia de patz. Pasmens, Atenas ne'n refusèt lei condicions.
Roma[modificar | modificar la font]
Incursion menada per la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman. Una segonda incursion se debanèt l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Crisi politica en Anatolia regardant l'estrategia d'adoptar dins la Guèrra de Corint. Lo satrapa de Sardis, Tiribazus, acomencèt de s'inquietar de la renaissença de la poissança militara atenenca e decidèt d'abandonar aquela aliança per se raprochar de Lacedemònia. En particular, li donèt una ajuda financiera sufisenta per tornar bastir sa flòta destrucha en -394 a la batalha de Cnide. Pasmens, lo rèi Artaxerxès II refusèt de sostenir aquela politica e remplacèt Tiribazus per Estrutes mai poguèt pas empachar la desgradacion dei relacions amb Atenas — que mandèt una ajuda ai rebèls de Chipre tre l'annada seguenta.


text:
Heligoland
Heligoland (en alemand : Helgoland) es un archipèla alemand situat dins lo sud-èst de la Mar dau Nòrd. Faguèt partida de Danemarc fins a 1814 e dau Reiaume Unit de 1814 a 1890. En 1890, foguèt cambiat per lei Britanics còntra Zanzibar. Durant lei dos conflictes mondiaus, Heligoland assostava una basa de sosmarins e foguèt bombardada mai d'un còps per leis Aliats. Puei, en 1947, lei Britanics organizèron la destruccion deis installacions militaras de l'illa. Dempuei, lo torisme es vengut l'activitat principala de l'archipèla.


text:
Internet Explorer
Windows Internet Explorer, abreviat IE, MSIE, MS IE o pus simplament Internet Explorer, es lo navegador web de Microsoft, installat per defaut amb Windows. Es devengut lo navegador web mai utilizat al monde aprèp aver despassat Netscape Navigator dins las annadas 1990. Mas dempuèi qualques temps, lo logicial pèrd de terren al profièit de Mozilla Firefox.
Las versions anterioras a la version 7 son nomenadas « Microsoft Internet Explorer ». A partir de la version 7, lo logicial es nomenat « Windows Internet Explorer ».