text:
Bearn
Bearn o Biarn qu'ei un país occitan[1], un vescomtat situat au pè deus Pirenèus. Ligat successivament a l'Aragon puish a la Gasconha, que deviengó, enter los regnes de Gaston Fèbus e d'Enric de Borbon, un país sobeiran puish cap deu Reiaume de Navarra (dab sonque la Baisha Navarra après 1512). Bearn qu'ei tanben ua anciana província istorica francesa integrada a la França en 1620 per un edicte dit d'union ; abans aquesta data, l'occitan de Bearn (lo bearnés) qu'èra la sola lenga administrativa deu Reiaume de Navarra e que partatgè aqueste estatut dab lo francés dinc a la Revolucion.
Uei lo dia, la soa capitala qu'ei Pau (las autas capitalas istoricas que hon, successivament Morlans puish Ortès).
Lo gentilici qu'ei bearnés -esa o biarnés -esa.
Bearn que forma, dab la Baisha Navarra, Labord e Sola (compausant lo Bascoat francés) e un tròç de Gasconha deu Baish Ador, lo departament deus Pirenèus Atlantics (64), que n'aucupa los 3/5 deu territòri.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Populacion
- 4 Transpòrts
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bearnés celèbres
- 8 Ligams intèrnes
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Limits[modificar | modificar la font]
Bearn qu'ei limitat a l'oèst per Sola e la Baisha Navarra, au nòrd per las Lanas e Armanhac, a l'èst per Bigòrra e au sud per Aragon (Espanha).
Fisionomia[modificar | modificar la font]
En entrant au Bearn peu nòrd-èst, que s'i tròba :
- Ua seria de sèrras orientadas nòrd-sud : los pueis de Montanerés, deu Vic Vilh e de Sovèstre adaigats per petits afluents d'Ador : Gabàs, Lui de França e Lui de Bearn.
- la vath deu Gave de Pau (Ortès, Artics, Pau, Nai) zòna la mei poblada.
- los travèrs de l'Entre Dus Gaves (Juranson).
- la vath deu Gave d'Auloron (Auloron, Navarrencs, Sauvatèrra de Bearn).
- 3 vaths deus Pirenèus bearnés (Bearn Haut) :
- la Vath d'Aussau (Portalet, 1794 m) dominada peu Pic de Mieidia d'Aussau.
- la Vath d'Aspa (Sompòrt, 1632 m) que s'obreish de cap au Haut Aragon.
- la Vath de Varetons s'obreish de cap tà la vath navarresa de Roncal.
- Que s'i pòt ajustar la vath de l'Ozom desbocant de cap a Bigòrra, via Ferrièras, Arbeòst e lo còth deu Solòr.
Los Pirenèus bearnés que van, d'oèst en èst, deu Pic d'Ania (2504 m) au Pic de Palas (2974 m) qu'ei lo punt culminant deu departament.
Clima[modificar | modificar la font]
Dab ua diferéncia de nivèu de 3000 m enter la montanha e la plana, Bearn que coneish mantun climat desparièr. Dens la plana, lo climat qu'ei doç mes en montanha que pòt nevar en ivèrn e un medish dia que pòt estar brumós dens la plana e assorelhat au som.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Formacion, antiquitat e hauta Edat Mejana
Abans la conquista romana, la tèrra deu Bearn qu'èra part d'Aquitània. Qu'estó conquistada a l'escadença de la Guèrra de las Gàllias (gavidada per Juli Cesar) per Publius Crassus en 56 abans l'èra crestiana, a maugrat de la resisténcia de la ciutat aquitana de Sos - poblada peus Sotiats. Lo sud-oèst pirenenc que resistí enqüèra mantuas annadas. Roma que desvelopè mei que mei duas vilas: Iluro (uei Auloron) e Benearnum (uei Lescar); uei, enqüèra, aqueras duas vilas que son los dus avescats bearnés, jos l'autoritat de l'avesque de Baiona. Au sègle III, lo territòri bearnés que pertanhèva a la província nomada Novempopulània (lo "país deus nau pòbles"). Au sègle V, diferents pòbles germanics qu'envadín Novempopulània, purmèr los Vandals, puish los Visigòts qu'establín a Tolosa la capitala deu reiaume suus dus costats deus Pirenèus. Qu'estón acaçats per l'Espanha peus Francs. Au sègle IX, los Vikings que destrusín Benearnum e Iluro.
- Lo vescomtat
Los vescomtes de Bearn que conquistèn Montanèr e Ortès au sègle XI. Las abadias de Luc de Bearn e de Seuvalada que's fondèn. Dejus Gaston IV lo crotzat, Morlans que vadó capitala e los purmèrs fòrs de Bearn que's redigín en començant ua tradicion constitucionala e de libertat qu'impausère dreits e devers au pòble e aus vescomtes. La Cort Major, amassada de nòbles, que conselhava lo vescomte. Gaston IV qu'ei conegut tà aver combatut en Palestina (en empachant personaument que los civils musulmans estossen massacrats) e en Espanha; mei que mei qu'ajudè a conquerir Saragossa. Durant l'Etat Mejana, Bearn que vedó a passar un hèish de romius qui anavan entà Sant Jacme de Compostèla.
A l'epòca qui Gasconha e deviengó vassalha d'Anglatèrra, Bearn que's virè enqüèra mei de cap a Aragon. Signe d'aquera aligança, la dinastia deus Montcadas, d'origina aragonesa, que renhè sus Bearn.
Durant las crotzadas albigesas, Bearn e Aragon que's hiquèn au costat de Tolosa ; totun, après la des·hèita, lo rei d'Aragon qu'abandonè la soas pretencions politicas capvath deus Pirenèus e Bearn que cadó devath vassalitat anglogascona. Totun, mercés au subtiu jòc diplomatic deu vescomte Gaston Fèbus, que tornè crubar la soa independéncia (declarad dab l'Acte d'Independéncia de Bearn) e Fèbus que vadó senhor sobeiran, en bèth tiéner, segon eth, la soa tèrra, sonque de Diu e de la soa espada. Un temps de prosperitat que s'obrí a l'acès de la Guèrra de Cents Ans e jos la gestion economica e politica ambiciosa deu vescomte. Ortès qu'èra la soa capitau. A maugrat d'aqueras escadudas, la creishença deus poders espanhòus e francés que miaçava l'independéncia bearnesa.
- Lo Reiaume de Navarra e l'integracion au Reiaume de França
Bearn que juntè la soa dinastia dab la de Navarra e los vescomtes de Bearn que vadón reis de Navarra. A la debuta deu sègle XVI, lo senhor sobeiran de Bearn e rei de Navarra, Enric de Labrit, que s'apropièt de França en se maridant dab Margalida d'Engoleime (la sòr de Francés I de França, qui vadó Margarida de Navarra, autora de l'Eptameron). En 1512, lo rei d'Aragon (regent de Castelha ad aquera epòca), qui non podèva pas acceptar l'aligança dab França, qu'invadí la Baisha Navarra.
La hilha d'Enric de Labrit, Joana de Labrit, qu'esposè Antòni de Borbon e que's convertí au calvinisme qui vadó religion d'estat. Un pauc après la version gascona de Pèir de Garròs, Arnaut de Saleta qu'arrevirè los Saumes de Dàvid en bearnés peu culte protestant. Enric, lo hilh de Joana, qu'ei conegut tà aver cambiat mantuns còps de religion abans qui vadosse rei de França. Hèra Bearnés, totun, que respectè l'independéncia de la soa purmèra patria e la dignitat de la soa lenga mairau e eth que demorè tota la soa vita sancèra Enric III de Navarra e IV de França ("lo Noste Enric").
Qu'ei lo son hilh, Loís XIII, qui decretè l'integracion de Bearn au reiaume de França en promulgar un Edicte d'Integracion o d'union, qui apèran tanben edicte d'annexion de 1620. Que s'engatjava, totun, a respectar los Fòrs ; aquò que volèva díser, teoricament, que Bearn e podèva contunhar d'emplegar la soa lenga e de hèit, dinc a la Revolucion, un sarròt de documents qu'estón redigits en bearnés.
La Revolucion e l'Empèri que cambièn l'anar de víver deu país : creacion deu departament deu Baish Pirenèus (vadut Pirenèus Atlantics a la fin deu sègle XX) desinstitucionalizacion deu dret d'ainessa (conservat a còp dab arrengaments de familha), conscripcion, leis navèras. Lo sègle XIX e la purmèra meitat deu sègle XX qu'estón marcats per l'emigracion (Califòrnia e Arriu de la Plata mei que mei - véder Occitans d'Argentina e d'Uruguai).
Arron la des•hèita republicana espanhòu, Bearn que vedó a arribar un sarròt de refugiats. Mantun qu'estón empresoats per la Republica Francesa au camp de Gurs on estón egaument retienguts judius durant la Segonda Guèrra Mondiau. La linha de demarcacion que trauquè Bearn qui estó un important lòc d'accion de grops locaus de Resisténcia com los Corps Franc Pommiès (C.F.P).
Populacion[modificar | modificar la font]
Bearn que compta 350 000 abitants e 387 comunas. Pau sola qu'amassa 82 500 poblants.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Lo hialat rotèr[modificar | modificar la font]
Lo hialat ferroviari[modificar | modificar la font]
Bearn que conta dus camins de hèr principaus:
- Ua linha oèst-èst : Irun-Vintimilha, juntant Espanha dab Itàlia e passant per Baiona, Pau, Tolosa, Montpelhièr, Marselha, Niça.
- Ua linha nòrd-sud : París-Tarbas ; qu'ei la linha utilizada peu TGV qui abandona la grana vitessa enter Bordèu e Tarba per'mor que las vias non son pas adaptadas.
Com en autes endrets, mantua via que hon abandonadas en Bearn. Ua d'aquestas que religava directament Bearn e Aragon en traucant los Pirenèus ; qu'èra la linha Pau-Canfranc. La reubertura d'aquesta linha qu'èra un contra projècte a la traucada deu tunèl deu Sompòrt dens las annadas navanta deu sègle XXau. L'acabament d'aqueth tunèl qui s'ei tradusida per un passatge massiu de camions (a còps carrejant produts dangerós) n'a pas definitivament clavat aquesta revindicacion.
L'avion[modificar | modificar la font]
Se Occitània b'ei considerada a còps com ua de las patrias de l'aviacion mercés, enter autes, aus gascons Clement Adèr, Latecoèra e a la companhia Airbus, Bearn non demora pas en dehòra d'aquesta aventura. Pau que ho de fèit lo lòc causit peus dus hrairs americans Orville e Wilbur Wright per aubrir la purmèra escòla d'aviacion de l'istòria. Ua novèla de l'escrivan bearnés Rogèr Lapassada que rapera aqueth temps paulins deus pionièrs dens lo son libe Sonque un arríder amistós.
Bearn que ho tanben lo nom deu purmèr portavion de l'armada francesa (un vaishèth qui, adobat peus american, e's pelegè deu costat deus aliats dinc a la fin de la Segonda Guèrra Mondiau). Despuish 1964, Pau qu'arcuelh l'Escòla de las Tropas Aeroportadas (en francés « École des Troupes Aéroportées » -E.T.A.P-).
Uei Pau qu'ei tostemps lo sièti d'un regiment de paracadudistas e que possedeish un aeropòrt internacionau.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo bearnés qu'ei una varianta de l'occitan gascon (qu'a servit mantuns còps de punt de referéncia per aqueste dialecte[2]; qu'èra la lenga mairau de totòm autes còps e tanben deu poder (vescomtes de Bearn, comtes de Fois-Bearn, reis de Navarra e Noste Enric que l'empleguè enquèra arron d'estar vadut rei de França e de Navarra) ; qu'ei hòrt espandida enquèra.
Lo bearnés qu'estó l'unica lenga administrativa a l'atge miejancèr, utilizat dens los Fòrs de Bearn. La Reforma que l'empleguè entà accelerar las conversions e que li devem los famós Saumes de David arrevirats per Arnaut de Saleta. Qu'èra la lenga mairau deu Noste Enric qui la he bronir dens tot París deu temps de la soa cort gasconejaira. Au viraplec deus sègles XVIIau e XVIIIau Joan Enric de Fondevila que compausè òbras de teatre bearnesas en alexandrins. Deu sègle XVIIIau que podem mentàver l'òbra burlesca Lo sermon deu curé de Bideren e la poesia de Ciprian Desporrins. Lo sègle XIX que balhè autors com Xavièr Navarròt e erudits com Vastin Lespin qui escrivó ua gramaticas, ua antologia e un diccionari qui amassa la lega deus archius e la lenga de la vita vitanta.
Las calandretas son las escòlas bilingüas occitanas ; la purmèra calandreta que vadó a Pau en 1979.
Istoricament, lo bearnés qu'estó la sola lenga emplegada dens los tèxts oficiaus desempuish los Fòrs (las cartas medievaus deus drets e de las leis qui ligavan los bearnés e lo lor país). Aqueth bearnés de juristas qui avèva vocacion d'estar escrivut qu'ei justament designat dab lo nom de scripta bearnesa ; qu'estó exportat aus país ligats a Bearn : las Sola, la Navarra (ambs tèrras deu bascoat) e Fois. Que cau destacar, que peu son costat, la scripta qu'arrecebèva influéncias (a còps ipercorreccions) legadocianas portadas peus avocats e notaris bearnés qui estudiavan a Tolosa. Lo francés que s'empleguè a mei anar mei arron l'Edicte d'Integracion (1621) mes lo bearnés qu'estó tostemps emplegat peu actes oficiaus (plèits, deutes, contractes de maridatges) en competicion dab lo francés dinc a la Revolucion (vedetz lo bearnés). L'immigracion bearnesa qu'exportè enter autes causas la lenga qui's hasò audir per ua estona dens lo mòn sancer. Alèxi Peiret qu'estampè atau los son "Sovenirs de casa" a Concepcion del Uruguay, Argentina, a la fin deu sègle XIX.
- Lo shiulat:
Tradicionaument, pastors bearnés que i a que desvolopèn la capacitat de comunicar en shiulant, çò qui permetèva de comunicar a granas distàncias. Aquesta version shiulada deu bearnés qu'estó emplegada mei que mei dens lo vilatge d'Aas, comuna d'Aigas Bonas, Vath d'Aussau.
- Lo francés:
Lo francés qu'ei l'unica lenga oficiau per la Republica Francesa. Bearn qu'arcuelhó l'escrivana francesa Margarida de Navarra après lo son maridatge dab lo Rei de Navarra Enric de Labrit. La soa simpatia per la Reforma e la conversion de la soa hilha, Joana de Labrit, que hen arrecotir mantuns reformats de lenga francesa entà Bearn. Totun, la Reforma e lo conflicte dab França que favorizen un retorn au bearnés, lenga utilizada per l'evangelizacion. Lo francés que comencè a minjar la plaça administrativa e legau de l'occitan lentement a partir deu sègle XVIIau mes no'u remplacè pas sonque après la Revolucion Francesa.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Bearn qu'ei reputat peus sons cambajons, lo sons ceps, lo sons guits e, de segur, los hitges gras qui produseish. Lo plat nacionau qu'ei la famosa garbura : sopa de caulet, mogetas, poma de tèrra, alh naps (e d'autes causas segond la varianta) e carn (òs de cambajon o còth de guit). Bearn que produseish vin de juranson (a còps sec, mes sustot doç e, peu melhor, de vrenhas tardivas, mei sucrat e d'un grad superior en alcòl) mes tanben rosat e un arroi aperat simplament Bearn. Peu carnaval que's preparan meravilhas. Que cau mencionar que la famosa saussa bearnesa que ho inventada en 1830 en region parisenca (a Saint Germain-en-Laye) e que shens estar directament ligada a la gastronomia bearnesa, que ho batejada per'mor deu nom deu restaurant qui la vedó a nàisher : lo Pavillon d'Henri IV.
Construccion[modificar | modificar la font]
Simbòls[modificar | modificar la font]
- L'imne de Bearn qu'ei de segur la famosa canta Aqueras montanhas atribuida a Gaston Fèbus e coneguda en mantun lòc d'Occitània com lo "Se canta" e interpretada a cada amassada occitana.
- Las vacas portadas peu drapèu e per l'escut de Bearn que son un simbèu deu país com tanben ac ei l'ors, simbèu de la montanha au costat deus pastors. L'escut de Laruntz qu'ostenda simbolicament amassas ua vaca e un ors.
- L'immortèla qu'ei ua es.hlor de montanha emblematica de Bearn.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Naturau : Parc Naturau deus Pirenèus, dab lo Pic de Mieidia d'Aussau e la soa fauna rica (ors, vutres, sarris enter autes).
- Castèths: Moncada, Bètlòc, Montanèr, Pau, Morlana, Aas e Hortalessa deu Portalet.
- Catedralas: d'Auloron (sede deu bisbat d'Iluro) e de Lescar (sede deu bisbat de Benearnum).
- Glèisas: Bètharram, La Comanda, Montanèr, Morlana, Monenh e Sarrança.
- Ecomusèus: L'Arròc deu vutres (Aste Beon), lo zoo d'Asson e los ors a Bòrça.
Bearnés celèbres[modificar | modificar la font]
Personatges[modificar | modificar la font]
- Loís Barto, òme politic e academician.
- Joan Baptista Juli Bernadòta (1763-1844), marescau de Napoleon, puish rei de Suècia dab lo nom de Carles XIV.
- Noste Enric, (1553-1610) rei de Navarra de 1572 a 1610 e de França de 1589 a 1610.
- Gaston Fèbus
- Marqués de Fenoyl, purmèr president deu Parlament de Navarra, a Pau de 1711 a 1724.
- Joana de Labrit, reina de Navarra (1528-1572)
- Loís Armand de Lom d'Arce, baron de Lahontan (1666-1716) explorator de la region deus Grans Lacs en Navèra França e escrivan de lenga francesa.
- Pèir de Lostaunau, Rajah de Shikandra : aventurèr bearnés qui combató las armadas colonialas anglesas en las Índias au sègle XVIIIau en bèth ganhà's lo títou de Rajah.
- Gaston Planté, fisician, inventor de l'acumulader electric, nascut a Ortès en 1834.
- Joan Martin Pueyrredon (1776 - 1850), purmèr cap d'Estat de las Províncias Unidas deu Rio de la Plata (futura Argentina), hilh d'un marcadèr de la vath de Varetons.
Personalitats politicas[modificar | modificar la font]
- David Habib
- Andriu Labarrèra
- Alan Lamassoure
- Joan Lassala
- Joan Jacme Lassèrra
- Joan Saint-Josse
- Francés Vairon
Grops e Cantaires[modificar | modificar la font]
- Arnapi
- Danièl Balavoine
- Bertran Cantat
- Natàlia Cardone
- Pèir de Jeliòt
- Francés Lalana
- Nadau
- Pagalhós
- Los Hardidets de Maseròlas
- Marilís Orionaa
- Joan Francés Tisnèr
- lo grope Ardalh
- Verd e Blu
Sartos[modificar | modificar la font]
Poètas, escrivans[modificar | modificar la font]
- Pèir Bordièu (en francés Pierre Bourdieu), sociològ (1930-2002), nascut a Denguin e escolan au licèu Loís Barto a Pau.
- Joan Boset: filològ, ispanista e bearnista ; qu'ei l'autor d'ua gramatica deu castelhan qui ho pendent annadas ua referéncia en França e que bastí ua gramatica bearnesa suu medish modèl.
- Ciprian Desporrins, poèta deu sègle XVIIIau.
- Joan Enric de Fondevila, autor de teatre occitan deu sègle XVII.
- Eric Gonzales, romancèr escrivent en gascon, nascut en 1964 a Pau.
- Francis Jammes, (lo 2 de deceme de 1868 - lo 1 de noveme de 1938), poèta d'expression francesa.
- Sèrgi Javaloyès: escrivan contemporanèu.
- Rogèr Lapassada: poèta ostesian deu sègle XX.
- Vastin Lespin, filològ e erudit bearnés deu sègle XIX, autor de gramaticas, d'antologias literàrias e deu "Dictionnaire bearnais ancien et moderne", diccionari referenciau e erudit apiejat suber los texts bearnés istorics e literaris.
- Pèir de Marca: istorian de Bearn, President deu Parlament de Navarra e Arquevesque de París.
- Xavièr Navarròt, poèta cançonèr republican (genèr de 1799-deceme de 1862).
- Alèxis Peiret, poèta occitan, agronòm e òmi politic deu sègle XIXau qui emigrè en Argentina.
- Simin Palai, poèta en bearnés, (1874-1965).
- Albèrt Peirotet, escrivan deu sègle XXau.
- Arnaut de Saleta, autor deus Saumes de David mes en rima bearnesa (1583).
- Pèir Tucòu-Chala, istorian medievalista, especialista d'Espanha e deus Pirenèus.
- Alèxis Léger dit Alèxis Sant Léger Léger puish Saint-John Perse, poèta e diplomata d'expression francesa 1887 - 1975, que hasó los sons estudis al licèu Loís Barto a Pau de 1899 a 1904.
- Juli Supervièla, poèta, romancèr e dramaturg (1884-1960), que repausa a Auloron.[1]
- Pau-Joan Toulet, poèta (1867-1920), nascut a Pau.
Atlètas[modificar | modificar la font]
- Basquetbòl : Freddy Hufnagel - Alan Larrouquis
- Canoè-caiac : Tòni Estanguet - Patrici Estanguet
- Ciclisme : Gilbèrt Duclos-Lassalle
- Fotbòl : Edoard Cissé - Julian Escudé - Joan-Francés Larios - Joan-Miquèu Larqué - Julian Tauziède
- Rugbi : Felip Bernat-Salles - Nicolau Brusque - Laurenç Cabannes - Nano Capdouze - Francés Monclar - Robèrt Paparemborde - Joan Piqué - Damian Traille - Pèir Triep-Capdeviela
- Esquí alpenc : Ànnia Famose
- Tennis : Nicolau Escudé
- Nautisme : Titouan Lamazou
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista deus vescomtes de Bearn
- rei de Navarra
- Enric III de Navarra, Enric IV de França, Noste Enric
- Armoriau de Bearn
- Saussa bearnesa : inventada en Isla de França que deu lo son nom au restaurant qui la vedó a nàisher (lo Pavalhon d'Enric IV).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Presentacion de Bearn
- la Vath d'Aussau
- la Vath d'Aspa
- la Vath de Varetons
- Biarnesa
- Ràdio País
- Per Noste Institut d'Estudis Occitans en Bearn
- Reclams edicions e revista
- Menestrers Gascons
- Joan Francés Tisnèr
- Verd e Blu
- L'Ostau Bearnés, La Maison de la Cultura Bearnesa
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bearn que pòt tanben estar considerat com un gran parçan d'Occitània ; qu'ei un parçan segon la classificacion de Frederic Zégierman, mes aqueth que ditz en francés pays per "parçan". Totun lo tèrme occitan de "parçan" que designa tanben un tipe de division administrativa anciana qui espartiva Bearn: atau Bearn qu'estó compausat de diferents parçans autes còps, establits per Enric de Labrit.
- ↑ Montanha dens los sons "Ensais" qu'u loa en l'aperar "gascon deus Pirenèus" (mei mascle segon eth) ; quauques sègles arron lo movement reneishentista de Miquèu de Camelat e de Simin Palai que's centrè suu bearnés


c: text/html

text:
La solucion de crear Estats novèls es tanben un biais de regular las errors economicas dels Estat centralistas, imperialisats ; perqué ? «ils avaient les yeux plus gros que le ventre» podriá èstre la frasa que resumís las politicas europèas fins ara, o dels estats centralistas fins ara.
Un vièlh tèxte explica que los pòbles, o benlèu tanben un tròç del pòble, a lo dever de se liberar, alara considèra que las gestions bonapartistas son mal faitas ; aquel tèxte es emplegar per l’esquèrra francesa per manipular las «classes ouvrières», mas se podriá d’un autre biais pensar la refòrma dels Estats centralistas.
Vaquí coma :
Aiçò o explica l’economista catalan Xavier Sala i Martin, [entrevista non publicada per El Mundo]l’indepodentisme catalan aurà de negiociar ambe Madrid, mas coma pel divòrci entre un òme e una femna, lo deuta lo garda lo qu’a signat los documents pel deute, e pel moment es pas mai de 25 % del PIB catalan que las autoritats catalanas son endeutadas, ambe signatura del Govern catalan o garantia.
E al meteis temps, lo nivèl d’endeutament sul mercat mondial de la Generalitat es passat a un taus qu’es lo taus de l’Estat espanhòl, donc pas gaire bon, e aital suportar que se paga a Madrid moneda que desgalhan a infra-estructura que son de gaire utilitat per Catalonha. Quora arriba l’independéncia de Catalonha, tot serà al nòu, a zèro pel taus del mercat de presa d’endeutament. Tot es explicat dins l’entrevista de Xavier Sala i Martin.
Son talament bons arguments que ni un jornal supausadament moderat los vòl entendre o legir a Madrid, dins El Mundo, jornal supausat corespondent de Libération a Madrid refusèt de publicat en lenga espanhòla, l’economista de lenga catalana Xavier Sala i Martin, professor d’universitat a Nòva York. Vilaweb parla d’amagar, ièu pensi puslèu a censura espanholista.
Tot fenomèn d’independéncia aurà donc de notar clarament, lo deute damora als siètis imperialistas, donc a Madrid, o a París ; son plan las loras eligarquias qu’an pas sabut reglar lo problèma de las finanças publicas, las finanças d’un Estat que voliá minjar tròp en foncion de sas pichonas capacitats politicas.
Sabètz perqué en Occitània, e a l’occitanisme pauc li impòrta de parlar de moneda de la decentralizacion e de quina manièra nos fasèm enganar per l’Estat centralista, pauc impòrta la color politica al govèrn ? O sabètz pas ?
E Catalonha, de qué ne pensatz banquièrs mondials ? Entrevista dins Expansión.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rems
Rems (Reims en francés) es una vila francesa situada dins la region Grand Èst e lo departament de Marna.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficial


text:
Anneville-Ambourville
Anneville-Ambourville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo senhor d'aquel vilatge #seguir Guillaume lo Conquistador en lo sieu expedicion, #combatre a batalha de Hastings e #recebre de bens en Angleterre.
La municipalitat a constituit per la fusion, en 1975, de Anneville-sus-Seine e de Ambourville.
En 1992, a luòc lo question Kaas.
Le seigneur de ce village suivit Guillaume le Conquérant dans son expédition, combattit à bataille d'Hastings et reçut des biens en Angleterre.
La commune est constituée par la fusion, en 1975, d'Anneville-sur-Seine et d'Ambourville.
En 1992, a lieu l'affaire Kaas.


text:
Lo Bloguitge es un malhum de blògs occitans : cada blogaire bota la lista dels autres sus son blòg. Atal, les cercadors coma Google o autres nos fan montar dins lor classament, fa mai de buzz occitans sus le web, e nos permet de conéisser d’autres blogaires occitans.
Perqué aquel nom ? Perqué les felibres an le Felibritge ; sus la teula, les blogaires an… Lo Bloguitge !
La carta es simpla : volèm defendre e difusir la lenga occitana en l’utilizar sus l’Internet per parlar de tot.
Per participar, cal èsser d’acòrdi de consent amb la carta, o dire sus son blòg, botar les ligams dels autres e se marcar (perqué los autres te bóten sus lor blòg) aquí.
Vaquí la lista dels blogaires del Bloguitge :
Club de Fans Paco Boya
Conselh amistós de lectura
De causas e d’autras
Einucent’s Weblog
Engambi !
eth gat-esquiro
Fotografias e mei…
Franca-Comtat ===> Occitània
Ieu maitot !!!!
L’Apero
La cabra e lo lop
la darboniera
La marrida vida
lo blog de Faidit
Lo blòg deu Joan
Lo blog MXL87
Lo / Eth blòg d’un gascon
LO PAÍS
lo parpalhon vagamond
Lou Tam Tam
magnòlia en mà
Marçau Peyrouny
Ma vida amb ieu
Mescladis e còps de gula
Occitània Leopard Crew
Paraulas perdudas
Plumizero life
Poyyât en noir & en couleur
Resson d’Oc
Sens títol
TERRAS D’OC
« Tu cala-te siás pas d’aquí ! »
Un jorn t’i tornaràs far !
un blòg de mai
La sciença dins la lenga nòstra
E ara, mercés a
Maime, lo Bloguitge a son siti :
>> LO BLOGUITGE <<
(mesa a jorn octòbre 2009 segon la tièra del siti)


text:
Departament
letras modèrnas cinèma e
occitan
JORNADA BIERT
(obèrta a totes)
Dimars 27 de març 2012
L’après-dinnar (14 h 00 – 16 h 00) sala del Conselh de l’UFR 1 (1159 bast. 21, 1aestança) :
Presentacion del Diccionari del parlar biertés (parlar gascon de transicion) de Roger Toulze (prefaci de Xavier Ravier professor emerit a l’Universitat de Tolosa II)
Amb la participacion de Roger TOULZE, G. DAURÈLE, Jean Claude MARCEL e d’autre(/a)s parlaires e parlairas de la varietat occitana de Biert
Jornada organizada amb l’ajuda de Francés Pic (PLH)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Sömmerda (068)
Liste des communes
Sömmerda
Ville de Sömmerda, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Sömmerda a un site Internet.
Kölleda
Ville de Kölleda, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie de Kölleda a un site Internet.
Weißensee
Ville de Weißensee, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Weißensee a un site Internet.
Rastenberg
Ville de Rastenberg, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Rastenberg a un site Internet.
Buttstädt
Ville de Buttstädt, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Buttstädt a un site Internet.
Elxleben
Ville d'Elxleben, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie d'Elxleben a un site Internet.
Gebesee
Ville de Gebesee, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Gebesee est joignable par téléphone.
Großrudestedt
Village de Großrudestedt, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Großrudestedt dispose d'une adresse postale.
Straußfurt
Village de Straußfurt, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Straußfurt a un site Internet.
Walschleben
Village de Walschleben, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Walschleben a un site Internet.
Kindelbrück
Village de Kindelbrück, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Kindelbrück a un site Internet.
Schloßvippach
Village de Schloßvippach, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Schloßvippach a un site Internet.
Witterda
Village de Witterda, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Witterda est joignable par téléphone.
Gangloffsömmern
Village de Gangloffsömmern, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Gangloffsömmern a un site Internet.
Haßleben
Village d'Haßleben, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie d'Haßleben a un site Internet.
Riethnordhausen
Village de Riethnordhausen, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Riethnordhausen a un site Internet.
Großmonra
Village de Großmonra, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Großmonra a un site Internet.
Kannawurf
Village de Kannawurf, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Kannawurf a un site Internet.


text:
Tenzin Gyatso
Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso (nascut Lhamo Döndrub, en tibetan: ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་, Lha-mo Don-'grub;[1] Taktser, 6 de julhet de 1935) es un religiós tibetan, l'atual Dalai Lama (14n de la linhada), cap religiós del bodisme tibetan. Considerat coma la reincarnacion do bodisatva de la compassion, Tenzin Gyatso es monge e geshe (doctor) en filosofia bodista, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz e mai de 100 títols honoris causa.
Vida[modificar | modificar la font]
Coma 14n Dalai Lama, cap e mentor del pòble tibetan. Considerat per fòrça coma una de las voces paradigmatica de la patz, cerca d'establir lo dialòg e la difusion necessària de la compassion dins lo mond contemporanèu.
En 1959 foguèt obligat d'abandonar Tibet, quora foguèt invasit per la Republica Populara de China. Desguisat en soldat amb qualques companhs familiars, capitèt de passar la frontièra cap a Índia e atal evitèt d'èsser capturat pels chineses. S'installèt a Dharamsala a l'invitacion del govèrn de Jawaharlal Nehru, e ala constituiguèt lo govèrn tibetan en exili, qu'encara existís.
Demorèt en Índia fins a 1967, ne sortiguèt pel primièr còp per visitar Japon e Tailàndia. E comencèt alara una pelegrinacion de contunh pel mond, lutant pels dreches umans dins lo mond subretot al Tibet. Luta, mas totjorn amb de mejans pacifics, respectant la doctrina de la non violéncia (la meteissa que lo Mahatma Gandhi), es per aquò que foguèt reconegut internacionalament amb l'atribucion del Prèmi Nobel de la Patz en 1989. Lo Prèmi Nobèl provoquèt l'atencion creissenta del parlament e al meteis temps l'ostilitat encara mai important del govèrn chinés de Pequin.
Mai tard abandonèt la luta per independéncia del Tibet, e se resolguèt a que lo Tibet siá una region autonoma de China, amb una verdadièra autonomia que li permitriá de conservar e de viure la seuna cultura.
Es reconegut internacionalament, pel mond entièr, coma cap esperitual dels tibetans, mas los govèrns de fòrça païses que visita evitan los contactes oficials amb el per aparar las sensibilitats chinesas.
Presigaire infatigable[modificar | modificar la font]
Presigaire infatitable, obriguèt las pòrtas per l'encontra entre la sciéncia l'espiritualitat quand, en 1987, se reuniguèt pendent una setmana amb cinc scientifics occidentals per debatre de la proximitat entre lo bodisme e las sciéncias cognitivas. Alara, se creèt de centres e de forums internacionals que l'experiéncia esperituala es estudiada e aculhida coma l'aspiracion reala d'un saber que revela d'espacis nòus de consciéncia e d'expression.
Ciutadan planetari, manifesta un interes especial pels ponts, articulacions, sinapses, desfisant las ortodoxias que nos *locan o per l'exercici de la vocacion umana per l'agach mutual, la convivéncia e la cooperacion. Dins aquel sens milita perque totes eprendém a trabalhar pas sonque al benefici de la seuna pròpia familha o nacion, mas al profeit de l'umanitat coma un tot.
Afirma que la responsabilitat es la clau de la sobrevivéncia de l'uman e es la melhora garantia per promóure las valors universalas e la patz.
Es membre del Comitat que mena la Coordenacion internacionala per la Deceniá de la cultura de la non violéncia e de la patz.
Lo 17 d'octobre de 2007, lo Dalai Lama foguèt la causa de grandas protestacions diplomaticas de la part del govèrn chinés contra los Estats Units d'America, quand recebèt la Medalha d'Aur del Congres, mai grand onor civil autrejat pel país, e que li foguèt balhat pendent una ceremonia amb lo President George W. Bush.
Recentament, en 2011, lo Dalai Lama renoncièt a la carga de cap politic tibetan, demorant lo gardian protector de la nacion tibetana. Lo rótle politic de cap del govèrn en exil es assegurat pel kalon Tripa Lobsang Sangay.


text:
22/01/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironia nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 24 de genier 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Sebastian Girard de l'Agença Culturala Dordonha Perigòrd, per parlar de la dictada occitane que se debanará le 30 de genier de 9 oras 30 a 16 oras au centre departamentau de la communicacion ( rota de Briva) a Perigüers.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:47 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier), Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Es una descobèrta mai qu’estonanta. La sciéncia a pogut confirmar que la descripcion mai anciana jamai facha per l’èsser uman d’una erupcion volcanica se tròba en Occitània. En la balma preïstorica de Chauvet. Los arqueològs qu’an descobèrt las pinturas afirman qu’aquelas an mai de 36.000 annadas.
E òc. Son d’imatges de volcans en erupcion, pintats en roi sus blanc e maugrat que ja foguèron descrichas en 1994 es ara que las imatges an trobat un sens. Fins uèi lo jorn las imatges mai ancianas de volcans èran estadas trobadas en Çatalhöyük, en Anatolia, e an una edat de prèp de 8.000 ans.
La confirmacion del sens d’aquelas imatges venguèt après poder confirmar scientificament que i aguèron plusors erupcions volcanicas a l’airal del Bas Vivarés fa entre 30.000 e 40.000 ans e pendent aquel periòde de temps la balma de Chauvet ja èra abitada per d’umans. La datacion amb carbòni de las illustracions que i a al torn d’aquelas imatges es estada confirmada qu’a una edat parièra.
De pinturas de las mai ancianas
Chauvet, foguèt una balma qu’a unas representacions pictoricas de las mai ancianas, bèlas e complèxas de tota la planeta. Coma en d’autres luòcs, tanben i an imatges d’animals e de mans umanas. Cal ara veire se la comunautat scientifica accèpta fin finala aquesta tèsi de las erupcions volcanicas. Aquò, que fariá revisar totas las teorias sus lo sens e prepaus de las pinturas umanas preïstoricas dins de balmas.
La còla d’arqueològs, que ja a publicat las sieunas conclusions al numeric PLos One, ne confirmèt lo sens. “I aviá d’umans que demoravan prèp del flume Ardecha e foguèron testimònis de las erupcions volcanicas – çò diguèt Jean-Michel Geneste, cap de la còla arqueologica qu’a estudiat recentament aquelas imatges -. Pensam que las imatges trobadas dins la balma de Chauvet serián la descripcion mai anciana jamai facha per l’òme d’una erupcion volcanica”.
Aital, e maugrat que lo volcan situat al Vivarés es a mai de 35 quilomètres al nòrd-oèst de la balma de Chauvet, las erupcions volcanicas, soslinhèron los arqueològs, aguèron desparièras formas. Semblavan grands fuòcs d’artifici e aital foguèron descrichas en las imatges de la balma occitana de Chauvet.
Mas lo sens d’aquelas imatges, situadas al costat d’imatges de leons, mamots e d’autres animals, foguèt pas totjorn tan clar. Après la sieuna descobèrta en 1994, los paleontològs confessèron que sabián pas res sus lo sens d’aquelas imatges que i aviá entre rinocèros, cèrvis e leons. “Son unas imatges plan pauc comunas e anacronisticas pr’amor que son pas figurativas, çò diguèt Geneste”.
De mai, la còla de Geneste pensa que los umans que demoravan en Chauvet representavan normalament en Chauvet d’animals dins la balma. Mas l’erupcion o erupcions volcanicas que i aguèron a l’epòca foguèron tan grandas que volguèron tanben las representar coma simbòl d’una manifestacion extrèma e perilhosa del mond natural que i aviá al torn d’eles.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
1324
Aquesta pagina concernís l'an 1324 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Anatolia, la grèva crisi intèrna que toquèt l'Empèri de 1320-1322 aviá favorizat d'avançadas novèlas dei Turcs. Sensa ressorsas, l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) foguèt obligat de donar son perdon au generau Alexis Philanthropenos, emborniat en 1295 per una revòuta. Sensa armada vertadiera e dins de circonstàncias mau conegudas, Philanthropenos capitèt de desblocar Filadèlfia.


text:
Guyencourt-sur-Noye
Dyincourt-su-Noé en picard ( Guyencourt-sur-Noye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu Noye.
La commune est traversée par la rivière Noye.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1692, lo toponyme s'escriviá Guiencourt.
Qualques armas de silex an #èsser d'amassadas sul territòri de la comuna.
Lo vilatge poiriá aver-i agut una forma vertebrada dempuèi l'epòca mérovingienpas.
En 1692, le toponyme s'écrivait Guiencourt.
Des armes de silex ont été trouvées sur le territoire de la commune.
Le village pourrait avoir eu une forme structurée dès l'époque mérovingienne.


text:
Hugo Chávez
Hugo Chávez (nom complet: Hugo Rafael Chávez Frías) foguèt lo president de Veneçuèla de 1999 a sa mòrt en 2013.
Biografia[modificar | modificar la font]
Es filh dels mèstres Hugo de los Reyes Chávez e Elena Frías. S'es maridat dos còps e es paire de quatre filhs. A efectuat d'estudis professionals a l'Acadèmia Militara de Veneçuèla e de sciéncias politicas a l'Universitat Nacionala Experimentala Simón Rodríguez (UNESR). Foguèt decorat en divèrsas escasenças e a lo gra militar de tinent coronèl.
En 1982, fondèt clandestinament amb d'autres militars lo Movement Bolivarian Revolucionari-200 (MBR-200), d'esquèrras e nacionalista. Postulat coma candidat, e amb lo supòrt de divèrses partits d'esquèrras, ganhèt las eleccions del 6 de decembre de 1998 e venguèt en lo 53en president de la Republica.
Pendent lo mandat de Chávez Veneçuèla a refortilhat los laces amb la Comunautat Andina de Nacions (CAN) e s'es integrat al MERCOSUR, un tractat internacional de cooperacion economica en lo domeni d'America del Sud.


text:
Fauna e flòra, la bocla verda d’Arrats
Partatjar Ficas 34Sciéncias e tecnicas - Sciéncias de la Vita e de la Tèrra
L’arriu, las pradas, los aubres e las sègas, los clòts e los varats, mès tanben los bòsques e las pèças cultivadas deu Gèrs abondan d’ua riquessa floristica e faunistica que ne se pòt pas suspieitar.
Pr’aquò, lo paisatge tradicionau a patit pòc a pòc deus cambiaments ligats a l’agricultura productivista : disparicion de l’eslhevatge, agrandiment de las pèças, espandiment de las culturas irrigadas e desaigadas. Miaçat per ua uniformizacion deus mitans e deus paisatges, lo patrimòni naturau, culturau e paisatjat perilheja.
Descobrishèm las riquessas d’aqueth patrimòni naturau excepcionau:
L’Arrats, arriu gascon.
L’Arrats ei un deus 17 arrius que neishen au pè deu platèu de Lanamejan e que asaigan la Gasconha. Coma totes los arrius gascons, pòt estar capriciós e dangerós. Lo son lheit ei estrèit e recep 28 afluents en riba esquèrra e 14 en riba dreta. L’ecosistèma d’un arriu ei complèxe e ric. Fòrça plantas e bèstias i viven. Au mièit son los peishes. Los mes coneishuts son lo cabòç e lo gardon, puish las carpas, las abletas, las pigatas, los sandres, las rabòtas, los gronhaus, los barbasans e los brochets son tanben plan presents.
La ripisilva
La ripisilva (deu latin «ripa» la riba e «silva» la horèst ) ei lo nom balhat a la vegetacion que bòrda l’arriu. Ei compausada d’aubres mès tanben d’arbolets, d’èrbas, de mossas. Jòga un ròtle plan important tà ahortir las ribas, estabilizar lo lheit e manténguer la qualitat de l’aiga. Ua part de la vita de l’arriu s’i debana. Mès aqueth environament ei fragile, ne dèu pas estar abandonat ni tanpòc tròp entretengut. Ua de las bèstias emblematicas d’aqueth mitan ei lo bernat-pescaire. La colòbra viperina s’i pòt véser tanben.
Las pradas
Sus las ribas d’Arrats, coma sovent pròche deus arrius deu Gèrs, las pradas son periodicament negadas. Pendent aqueths aigats, las pradas servishen de filtres. Beven e retenguen las substàncias carrejadas per l’aiga e limitan la pollucion de l’arriu. Fòrça miaçat, lo sanguièr ei enqüèra present entà nosauts. En mei d’ua flòra excepcionala, insèctes, aranhas e invertebrats pòblan tanben aqueths espacis.
La biodiversitat de las culturas
Au contrari de las ideas plan espandidas, las pèças cultivadas pòden arculhir ua bèra diversitat de vegetaus e d’animaus, qu’an sabut s’adaptar ad aqueths mitans creats per l’òme. Plantas a cabòç que supòrtan l’apicoatge, anualas o bisanualas que tròban dins aqueths terradors regularament pelats ua escadença entà garoar, son quauquas-uas a florir dins los nòstes camps. Aqueth cortègi de plantas arrecapta bèstias. Insèctes, aranhas, ausèths, petits mamifèrs, predators : vaquí tot un ecosistèma !
Los aubres deus camps
L’aubre deus camps ei un personatge important dins lo nòste paisatge. Pòt formar sègas, afortir las ribas, estar isolat, estar cassora (la cassora ei la resulta d’un biais de hèr que permet d’obténguer lenha e husta en esbrancar los aubres).
Pròche d’Arrats, se pòden trobar aubres e arbolets d’espécias variadas : lo vèrn, lo hreisho, l’aubar, l’auseròu campèstra, lo pibol negre, lo sahuc negre, l’averanhèr, lo bròc blanc, lo nerprun purgatiu, lo casse, lo noguèr, la oma...
Los clòts
Los clòts son per la màger part d’origina umana, son estats creats per l’òme. Bèth temps a naucas, o punts d’aiga indispensables entà la vita vitanta, son ara abandonats, considerats coma maishants per la santat. Arrecaptan pr’aquò la vita animala e vegetala.
Los varats
Los varats son los testimònis de l’ingeniositat deus nòstes ajòus, que “jogavan” atau dambe los aigats entà perméter l’irrigacion e la fertilizacion naturala de las tèrras en esvitar en tot se goardar çaquelà deus engorgaments hèra maishants tà las cuelhudas. Son tanben aqueres lòcs de vita regde rics, de vertadèras autorotas entà las espécias deus parçans umeroses que i ponen, i caçan, i circulan.
Frisa cronologica
Questions
- Per quinas rasons l’Arrats ei sovent portada a paisherar ?
- Qu’ei aquò la ripisilva ?
- Pendent un aigat, quin ròtle jòga la prada a proximitat d’un arriu ?
- Se pòt trobar vita dins las culturas ?
- Qu’ei aquò ua cassora ?
- En sus de l’arriu, citatz d’autes punts d’aiga que pòden arrecaptar plantas e bèstias.
Activitats
Abarrejadís de mòts : classa aqueres mòts
ripisilva, gronhau, hreisho, aranha, Arrats, uniformizacion, cassora, orquidèa, clòt, varat, irrigacion, fertilizacion, inondacion, zòna, insècte, ausèths, mamifère, sahuc, averanhèr, predator, ecosistèma, transformacion, rabòta, aubar, auseròu, píbol.
- Fauna
- Flòra
- Accions
- Environament


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Que faire per lo Forum Occitània ?
Que faire per sauvar lo fòrum Occitània ?
1 Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 16:34
Zengi
Trobador !!
2 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 17:03
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
3 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 17:05
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
4 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 18:08
Einucent
Occitan Warrior
Perticipèi quora demorave a Còrdas, e que lo monde que parlave occitan coma ilhs eran luenh. Dempuèi que suèi tornat a TLS, ne'n sentisse mens lo besunh. Amai trape sus Fbk, lo monde qu'encontrèi sus lo forum.
I vese un interèst per las questions «internas» coma la gran messa Anémauque ò la prog de l'Estivada. Mas quò supausaria que sem tots daus militants de 'na mesma organisacion, e qu'es pas lo cas.
Aprèp, los nuveus que venen «per parlar occitan» si ai pas ren de lor dire…
5 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 18:35
Danís
Adjudant
I a una chausa que fau plan veire e sufis de veire las estatisticas : quo es totjorn estat una minoritat que lançava dau subjects, e lo monde respondian (o pas). Quela minoritat ven totjorn, mas lança pas mai de subject (io lo prumier), forçadament, lo demai seguissen pas mai.
Donc de dire que lo forum es mòrt, òc-es, enfin se voletz, mas quo es totjorn aisat de zo dire, coma quo es aisat de criticar un pauc tot e n'impòrta que, sens ensaiar de perpausar que que sia. Mas bon, pareis que quò es l'espòrt nacionau...
Io vene tant sovent sus lo forum qu'avant (benleu m'i sentisse oblijat coma sei administrator), mas participe mens, per çò que tròbe sa fòrma vielhida, tròp secha, pas pro intuitiva, interactiva.
Mas sentisse pas 'quò coma una fin en se : ripolinar un còp lo forum, quò se fai. En mai chas forumactif i a de las mesas a jorn sovent, mas onestament quò fai talament longtemps qu'ai pas 'visat dins la machina...
Mas vòle bien ensaiar de lo tornar novelar, sei segur que i a de las possibilitats, e de las ideias que podem aver aqui e que seran pas las de Facebook, Twitter, Jornalet etc...
Enfin, quand aurai lo temps...
Serà ben totjorn temps, APRES aver au mens ensaiat de lo sauvar, de dire que lo forum es mòrt e de veire de quau biais volem que chabe sa vita.
6 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 19:44
Zengi
Trobador !!
La vertat ei qu'ei completament mort, qu'ei tot. Còps que i a pas un messatge pendent mei d'ua setmana, pas arren lo lendedia de l'eleccion presidenciau, etc.
Donc se prenes aquò per ua critica aisida, tant pis per tu, lo cèop qui vien disi pas arren e deishi lo fòrum ua setmana mei shens nada intervencion.
7 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 19:54
Danís
Adjudant
Lo forum aparten a sos forumaires, e es, me sembla, dau mens dins una certa mesura, lo miralh de la situacion occitana.
En partit d'aqui, dau mesme biais que los que passen lur temps a repapiar "la lenga creba" e los que n'en pensen pas mens mas qu'ensaien de despassar quela situacion, i a dos biais de far. Parier per lo forum.
Io perpause de far de la modificacions de fòrma, per començar. E vòle convidar lo monde a venir portar las ideias o balhar lur avis, avançar de las perspectivas per melhorar la chausa.
8 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 20:27
Zengi
Trobador !!
9 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 20:30
Danís
Adjudant
Benleu que lo probleme es que l'afar es vielh E conegut, donc un pauc "institucionalizat" anem dire.
Pense totjorn qu'emb una refonta pregonda, per crear un ambient que convida mai lo monde a participar (pense per exemple a de las gestions de mini-blògs personaus), quò se pòt reglar.
10 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 20:48
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
11 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 2 Mai - 22:09
Harald
Manja-Patanas
Que faire per sauvar lo fòrum Occitània ?
Per exemple, organizar las accions collectivas, los rendètz-vos de membres de fòrum, las partidas et cetera, et cetera. Cada aqueste accion qu'iniciarà l'andada de las discussions (davant e apuèi de l'accion) e qu'atirarà los membres naus.
12 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 0:49
Lafontan
Occitan Warrior
13 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 0:54
Lafontan
Occitan Warrior
14 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 8:59
clafotis
Occitan Warrior
La fauta aus FB, Touit, blògs... ne'n sabe grán res. Per ma perra, sei pas sus FB, sus Touit nimai, e vòle pas i 'nar.
Per los blogs, es parrier, 'na vetz que v'autres atz purar los catars, parlar de la triftonga uïau vocalisida òu* dins lu renver de la chauna de Lascaus a l'atge pre-istoric, be, fau i balhar minjar au cibercaier, e, mai d'una vetz, per res (Dise aquò aquí sus l'òc, mas es parrier per los minja-raiças, passar la 15 receptas, lu filmonet sus Charal=scandale... e viguí la mesma causa per daus gais, daus istorians, daus passionats d'art...). Apres s'estra fach lusir l'embonilh, un joèb, aquò resta paubre d'un punt de vuda de l'interactivat.
Coma far un quauquares mai viu ? òc per las encontras, òc per los mini-blògs, òc per las bonas volontats (apres mas vacanças e la fin de mon « private challenge », jurat, tòrne 'quí un còp la setmana tapuscrire un bilhet (o b'etot tornar prener 'quilhs daus defís).
Vene de consurtar las stats de mon quasern, aüei, una cima de 15 visitas (p'un piau de comentarís mas aquò, l'encausa ne'n es l'escritura ne'n lemosin sòrne) ne'n 10 minutas, v-òc-es, dins lu chapeu, i a d'escrit « patois ».
Coma iò diguet l'òmi sus lu seu de ciberquasernet, 200000 comentarís sus un bilhet a perpaus de la linga, res sus 'queu daus salariats de Tolosa-Marselha-Lemòtges.
Lu quite JPC iò diguet s'etot, un bilhet ne'n occitan, 2~10 comentarís per 100 visitas, un bilhet « en français », 150 per 1000.
Lu probleme es queraque pas dins lu forum.
*òu-òu mesma, òu-òu ente setz vos.
15 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 9:37
maime
Lemosin de prumiera !
16 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 10:17
joan_cavalier
Trobador !!
Mai seriosament, se voletz podem ensajar de calcular una mena d'interactivitat forum/medias (alavetz lançi aquo a la buta-buta se vos pareis interessanta la podram melhorar totes amassa). Se s'i fotem mentre medias de la FIMOC (pel moment Radio Pais, Radio Lengad'oc Narbona, La Setmana e Radio Occitania, lo Jornalet es a man de nos rejunher) podem d'eisemple lançar una contesta (ritme de definir, format, contengut...) en diguant a las gens podetz participar via lo forum
De que n'en pensatz ?
17 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Jeu 3 Mai - 11:58
Danís
Adjudant
18 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Ven 4 Mai - 19:44
Gavach
Occitan Warrior
Quand Danis ditz que FB a pas tuat lo forum, soi pas d'acòrdi per contra quand ditz qu'a pas la meteissa foncion lo rejunhi. L'internet es totjorn anat cap a de rets mai largs e de messatges mai corts. De las listas de difusions ont recebias tos mèls e ont avias lo temps de te poder brandar en tota tranquilitat suls subjèctes qu'interressan VERTADIERAMENT (la linguïstica en general) lo mond occitanista cap als forums, dels forums cap a FB, de FB cap a twitter...
A cada etapa los messatges son mai corts e al nivèl de FB la polemica desapareis al profièch del TOTIS-AMICS. Mas de qu'es una bona discutida entre amics sens una bona polemica?
Quand Cedric ditz que calria tornar lançar de bonas polemicas, e ben soi d'acòrdi amb el. Puslèu que d'anar poirir los sitis d'informacions e degostar la gent, utilizam lo forum per parlar de las causas que fachan! E l'idèa dels jòcs es pas marida tanpauc: veni de tornar legir lo jòc sus panoccitan: un regal. E las devinhòlas sus las fotografias ont calia devinhar ont foguèt presa? Aimable, inteligent, un jòc de gentleman que.
Alara benlèu que calria trobar un mejan per que lo forum sia utilizat del bon biais:
- Pas per comentar l'actualitat recenta: setmana e jornalet son a posita
- Pas per comentar la nostra darrièra bandadura: FB es fach per aquò
Mas se s'agis de lançar un vertadièr subjècte coma "Los Provençals vòlon pas èsser occitans, mas nosautres occitan avèm vertadierament enveja que o sian?" lo forum es fach per aquò!
Un forum es adaptat als messatges miègs longs e longs amb pro d'interactivitat per que se pòsca seguir la discutida sens tròps d'esfòrçes. Aqui sa fòrça, aqui son posicionament marketing.
19 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Ven 4 Mai - 22:52
Zengi
Trobador !!
20 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Sam 5 Mai - 9:38
zo
Occitan Warrior
Qualqu'un que vòl far progressar lo sieu nivèl de lenga, o simplament parlar de causas autras que la luta de las classas o d'occitanisme trobarà pas d'interés aqui.
Doncas, per parlar de la vida vidanta, benlèu que facebook es mai adaptat.
Ca-que-la, lo format forum es interessant per fargar de jòcs de lengas, centralisar de videos, o perqué pas en complement de facebook, far de comptes renduts complets d'encontres en occitan etc...
21 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Sam 5 Mai - 16:34
Pelharòt
Rata-Pinhata
22 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Sam 5 Mai - 23:06
lo beuge
Palhassa
Amistats a toti
23 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 9 Mai - 10:20
joan_cavalier
Trobador !!
Soi d'acòrdi amb la debuta de l'intervencion de Zo sul costat "benleu lo que volon sonque practicar s'i trapon benleu pas totjorn) aquò dit la segonda part me geina, ten un costat "pravda" veire "fanzine" que me geina (la Setmana a capitada de se tirar d'aquò a mon sens dempuei lo seu cambiament me semblaria dommatge que lo forum cabusset aqui dadins).
Podi entendre que los que volon sonque parlar se trapesson pas dins discutidas politicas (encara que me semblan sortir un boçin (fora de d'unas participacions) de l'occitano-occitanisme (la politica es tanben un subjecte de la vida videnta que podem abordar) tant soi pas segur que se traparan mielh dins lo rendut compte de l'AG de va sabi pas qu'una seccion de l'IEO dins Losera (sense escorniflar l'IEO Losera)
24 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 9 Mai - 12:27
Sokolovic
Trobador !!
Personalament, es puslèu qu'aguèri un auvari de PC que faguèt que demesiguèri ma participacion. Pasmens, mi sembla totjorn de bòn emplegar aqueu forum, ja que tot lo monde a pas forçadament facebook ò twitter.
En de mai, vieu pas la contradiccion ambé lo jornalet ò la setmana. Tot aquelei mèdias son complementaris... Diriau que lo forum permete de dicutir a n'un nivèu intermediari entre Facebook e lei sits mai serios d'informacion...
Una prepausicion pasmens... Bessai faudria assajar de simplificar lo nombre de categorias, qu'es pas totjorn aisit de si retrobar. Pensi que tres ò quatres partidas bastarian ( Aperitiu / Actualitat / Lenga / Anoncias, ò coma volètz)
25 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mer 9 Mai - 15:44
Zengi
Trobador !!
Soi d'acòrd, cau redusir lo nb de categorias a tot hòrt !
26 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Ven 11 Mai - 12:26
joan_cavalier
Trobador !!
27 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mar 15 Mai - 12:02
admin
Trobador !!
- cambiar la fòrma (vestissatge, nombre de categòrias...) ;
- interagir dab la FIMOC (o aute, s'avetz perpausicions...) ;
- Obiwan Kenobi (que s'amerita una plaça dens aquesta sintesa pr'amor deu nombre de vòte qu'a obtienut).
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
28 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mar 15 Mai - 12:12
Danís
Adjudant
Per contra daus CSS n'en fau un pauc de tròp en queu moment, donc se quo es io, quò esperarà la fin de l'estiu, au mens.
Se quauqu'un s'en vòu ocupar avant, o mielhs, a veire. Se quò nos pòt permetre de recrutar un noveu administrator, quo seria pas tròp mau tanpauc, non ? Pense que tu coma io avem un pauc mens lo temps qu'a la creacion...
Se lo vestissatge seguis pas, mauaisat de far çò que perpausa joan_cavalier avant 'questa Estivada. La chatbox patis directament daus problemes de CSS, e a las darrieras novelas fonccionava pas tròp. Mas ajustar de las chausas perifericas au forum, quò es possible tanben (parier, a la debuta sabiam aps far, aqui avem mai de competencias).
Per las categorias, fau perpausar. De tot biais, a v'autres de contunhar a perpausar las melhoracions.
E ObiWan Kenobi de tot biais creba coma un colhon d'un solet còp de talha de Dark Vador dins l'episòde IV. Probleme reglat.
29 Re: Que faire per lo Forum Occitània ? le Mar 15 Mai - 12:22
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Après la descobèrta de Zealand coma lo seten continent de la Têrra, – que ja ne informèt Sapiéncia – caliá far una expedicion scientifica al luòc. Maugrat que 94% de la tèrra d’aquel continent es jos las aigas, un estudi de mai de dos meses balha de nòvas coneissenças sus lo continent misteriós.
Mai informacion es arribada amb l’expedicion internacionala afiliada al Programa de Descobèrta Oceanica Internacionala (IODP en anglés). Aprés desbarcar en Hobart (Tasmania, lo vaissèl de recèrca scientifica JOIDES Resolution son començadas d’èsser fachas publicas las primièra donadas.
Zealand, lo seten continent de la Tèrra, a una superfícia de 4,9 milions de quilomètres cairats e quora èra partida de l’ancian supercontinent Gondwana, fasiá un 5% del total d’aquel territòri. Los recercaires son anats a las montanhas mai nautas de Nòva Zelanda mas tanben las aigas mai prigondas de l’ocean per cercar mai donadas scientificas.
Un continent desaparegut pendent fòrça temps
“Es un continent enfonzat qu’a demorat fòrça temps jos los oceans e per ansin se coneissiá pas la sieuna existéncia – çò diguèt Jamie Allan, director de la Fondacion de Sciéncias Oceanicas dels Estats Units e que partecipèt en l’expedicion-. Après 60 milions d’ans ara avèm pogut estudiar la sieuna istòria e geografia”.
Aital, los scientifics son arribats a luòcs amb mai d’1,25 quilomètres de prigondor dins l’ocean e son estats amassats mai de 2,5 quilomètres de crosta terrèstre que mòstra la geografia, vulcanisme a clima de Zealand pendent los darrièrs 70 milions d’annadas.
Segon la còla expedicionaria, son estats trobats mai de 8.000 especimèns d’espècias fossilas que pròvan que la fauna e la flora de Zealand foguèt pas totjorn egala a uèi lo jorn. Ansin o confirmèt Gerald Dickens, de l’Universitat de Rice e cap de l’expedicion.
“La descobèrta d’organismes microscopics que demorèron en d’aigas caudas, espòras e pollèn de plantas terrèstres –çò avisèt Dickens – demòstran que lo clima e geografia d’aquel continent foguèt totalament desparièr pendent lo passat”.
Una nòva descobèrta es que l’anèl de fuòc de l’ocean Pacific provoquèt de cambis dramatics en los oceans e fòrça activitat volcanica al torn de Zealand fa entre 40 e 50 milions d’ans. De mai, lo continent se desseparèt d’Austràlia e l’Antartida fa 80 milions d’ans.
“Lo cambi patit per Zealand pendent aquela epòca – çò diguèt Rupert Sutherland, de l’Universitat Victoria de Wellington, balha encara mai donadas claras sus los dramatisme d’aquel temps. Tot aquò auriá pas pogut èsser descobèrt sens aquesta expedicion scientifica”.
Al delà, la còla scientifica a confirmat que i aguèron fòrça cambis geografics al nòrd de Nòva Zelanda e que lo clima qu’a aquel airal uèi lo jorn es clau per comprene la fauna e la flora del sud del Pacific alara e uèi. Segon aquò, los scientifics aurián descobèrt de camins per los animals e las plantas per marchar fins aquela region.
De mai, l’expedicion serà clau tanben en la comprension de los depaus sedimentàris e cossí fonciona la tectonica de placas de la planeta. Un fach qu’afècta, çò dison los recercaires , e pro, lo clima mondial. Ara preparan de simulacions informaticas per poder predire los futurs cambis de la region e lo clima de Zealand.
La Redaccion


text:
occitan. Lo BLOG TOT EN OC du pays Occitan.Langue occitana.Occitan occitanie, occitanesque. Diversite de l'Occitanie culturelle. Differentes formes dialectales.Peintures logiciels informatiques, nouvelles. Commentaires de la mode de l'actualite defini par les mass medias dominants.Poesie. coups de coeur. Politique et diversite. l'unesco e la diversite en France. Hypocrisie de droite et de gauche. Le cancer jacobin. croisade e cathare. Grands massacres.
dimanche 29 août 2010
Gabanot ,
exagonal de fot e de rudbi.
E los occitans uros ...
Qu'es pas de creire .
Que l'occitan se'n chauta
basta que trape la medalha...
De lo que canta al fons de la prada ,
Ambe los cocuts banuts.
Un troç de lengadoc roge en passant
vendredi 27 août 2010
Occitanophonie de la francophonie abracadabrantesque
L'aucèl para sa pluma ,
Per escriure un mot ,
Sens cap de faiçon,
Ni de malvolença.
Alisa,
Sa pluma trempa de quitran
L'aucèl para son bèc ,
Per devinhar una musica,
Sa tèsta comola de cançons,
Lo bèc pintorlejat de roge.
Traça entre sas patas negras,
Son arabèsc sul beton,
Sens cap de paur
Sens tremolar ,
L'aucèl s'enauça,
Per s'amiadar los nívols,
Amb los autres coloms.
Sos amics blaus,
Jocats sus l'arbre sèc
Malcorats, en se risent,
Contan l'istòria ,
Del país quèc.
Que canta de sa tuta,
per donar a las flors.
Sa rosal
lundi 23 août 2010
Causse, poesia
Poemas
Deis Infruts al Causse
verds e gris
que son plan s'espandìs
a vista perduda
tota consciénca de l'ora e del luòc
enfin oblidada
aviam finit
per nos arrestar al ras d'un masatge vièlh
entre los ostals mieg-arroïnats marchaviam
coma s'aviam ganhat
ren que patz e silenci
l'autre costat del mond
l'escur venià
amb el luenh ben luenh
lo tindar prim dels esquilons
nos ensenhava un tropèl de fedas
que jamai lo veiriam pas
entre las renguetas de bòscs
e de cades ponchuts
lo cèl de las nuèchs d'estiu
fasià son cercle immens
Nostras agachadas
s'i negavan dins un sadol de delicias.
tant es prim
e tot de transparéncia
lo trach que partìs de la poncha pus fina
del jorn
coma un alen ultim
e que de l'autre jorn
tan lonhdan tan penòs d'imaginar
jamai torcarà pas
la seuna poncha
tant fina e lonhdana
se cresèm lo camin ben alisat entre las erbas
e los rebats del primièr solèlh
se desrevelham
i pausam lo pè quasiment
dau temps qu'un sorire nos banha las bocas
e aqui doça doça la nuech
lo jorn s'arresta e se replega
sus lo jorn d'abans
qu'amb el fa pas qu'un
e dins el per sempre mai s'aprigondis.
vendredi 20 août 2010
esclau e esquisofrenic
Esclau occitan.
lundi 16 août 2010
Lulu et l'edition sous toutes ses formes
Lundi 16 août 2010
Lulu et l'edition sous toutes ses formes
Ai recaptat 160 de la meunas pintraduras electronicas( de pintradicas lo mot m'agrada per de qué l'ai trobat tot sol) dins un libronasson que se sona "Mòstra Segonda", (que ne'n faguèri un primièr ambe las bestias) . Lo meu sicut venia desesperat, que n'aviai de pertot. Lo libronasson que me costa un pauc car a la fabricacion ( becausa la color e lo nombre d'imatjas ) mas que se pòd vistalhar un tròç sus Lulu.com, en butant aqui sus, un service de publicacion de prumièra borra e de totas menas de trabalh, musica , videò, fòtòs.
Aquel " Lulu" permès a l'autor de pas finançar una comanda de libres , alara que Lo LULU s'encarga de seguir, lo pagament, la fabricacion, la liurason....
Tanben Lulu permès de publicar , romans , novèlas , ficcions, musicas e autras e alara lo cost es pas que d'un desenat d'eurò per un libronèl de 150 paginas.
Una idèa a estudiar pels occitans e quitament pels ostalses d'edicion occitana que i a pas pus de stòc e de soscadis, e de se trachar del pagament, del mandadis. E donc la possibilitat d'editar gaireben tot autor, cantaire, fotografa, cineasta, per un còp mejan de 15 (QUINZE) eurò e sens se trachar mai dels stòcs, (que n'i a pas cap).
E de capitar una publicitat mondiala...
samedi 7 août 2010
auba
D'unes l'espèran, d'autres pas,
Creire al cèl brumos.
A l' aucèl que se joca
Coma d'unes sinhes.
De l'astrada
Pareis que los peis,
Sorton de jos las peiras negras,
E los lusèrps tanben.
Nos donarem jamai çò que volem.
Levat de li levar de las maissas,
Deman la fèsta nacionala.
Un rei pichon bracèja.
Un papa se clina.
Agacha pas los pecats de ta gleisa,
Mas la fe dels inquisitors...
jeudi 5 août 2010
Catara
Sem tombats,
A tèrra,
Sem casuts,
De l'auçada d'una ceba
Sens l'espèr d'un liuç,
Magronèl, èrem, pel sòl
Que m'avidèsse d'ombra
e de solelh ...
L'astra parla ponchut?
Qual sètz vos?
Vòli respondre .
Plan pron.
Plan bèl.
Daissatz me parlar..
Maites e maites,
Sens camisa
A la pòrta,
Quitament nus
Me soi descargat
De la mia pèl.
Òc ! de que volètz?
Pas que l'arma...
L'ala de l'arma ...
Pel salut...
Per me ganhar lo cèl?
Podètz tornar a Roma ..
Qu'avètz las man tacadas ,
pel sang dels aujòls.
Occitan m'avètz fach
Dins la vòstra istòria.
Reis dels chaplas
E del dòl.
Al cap....
Daissatz me en darrèr.


text:
Le groupement comprend 16 paroisses pour 18 communes
ABBÉVILLE-LA-RIVIÈRE - Paroisse Saint-Julien pour les commune de Abbéville-la-Rivière et Arrancourt. Accueil à Méréville
ANGERVILLE - Paroisse Saint-Pierre pour la commune d’Angerville, avec deux autres lieux de cultes, l’église Saint-Germain au hameau de Dommerville, et la chapelle Saint-Roch au hameau de Villeneuve. Accueil à Angerville
ARRANCOURT, voir Abbéville-la-Rivière. Accueil à Méréville
BOIS-HERPIN - Paroisse Saint-Antoine pour la commune de Bois-Herpin. Accueil à Méréville
BOISSY-LA-RIVIÈRE - Paroisse Saint-Hilaire pour la commune de Boissy-la-Rivière. Accueil à Méréville
CHALOU-MOULINEUX - Paroisse Saint-Aignan pour la commune de Chalou-Moulineux. Accueil à Pussay
CONGERVILLE-TIONVILLE - Paroisse Saint-Gilles et Assomption de la Très Sainte Vierge pour la commune de Congerville-Thionville. Accueil à Pussay
ESTOUCHES - Paroisse de la Nativité de la très Sainte Vierge pour la commune d’Estouches. Accueil à Méréville
FONTAINE-LA-RIVIÈRE, voir Saint-Cyr-la-Rivière. Accueil à Méréville
GUILLERVAL - Paroisse Saints-Protais et Gervais pour la commune de Guillerval. Accueil à Méréville
la FORÊT-SAINTE-CROIX - Paroisse Saint-Saturnin pour la commune de La Forêt-Sainte-Croix. Accueil à Méréville
MAROLLES-EN-BEAUCE - Paroisse Saint-Nicaise et Saint Sébastien pour la commune de Marolles-en-Beauce. Accueil à Méréville
MÉRÉVILLE - Paroisse Saint-Pierre-ès-Liens pour la commune de Méréville. Accueil à Méréville
MONNERVILLE - Paroisse Saints Côme et Damien pour la commune de Monnerville. Accueil à Pussay
PUSSAY - Paroisse Saint-Vincent pour la commune de Pussay. Accueil à Pussay
ROINVILLIERS - Paroisse Saint-Étienne pour la commune de Roinvilliers. Accueil à Méréville
SACLAS - Paroisse Saint-Germain pour la commune de Saclas. Accueil à Méréville
SAINT-CYR-LA-RIVIÈRE - Paroisse Saint-Cyr pour les communes de Fontaine-la-Rivière et Saint-Cyr-ka-Rivière. Accueil à Méréville


text:
943
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 943 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions bizantinas còntra Alèp e Edessa. Incursion magiara còntra la Tràcia bizantina. De negociacions foguèron dubertas regardant lo pagament d'un tribut per defugir aqueleis atacas e obtenir una trèva de cinc ans.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Afeblit dempuei la desfacha de Brunanburh, Constantin II d'Escòcia laissèt lo poder a son cosin Malcolm qu'èra lo fiu dau rèi Donald II d'Escòcia tuat per lei Vikings en 900. Se retirèt a Sant Andrews e venguèt abat fins a sa mòrt en 952.
Ongria[modificar | modificar la font]
Incursions còntra la Tràcia bizantina e arribada d'una armada ongresa dins la region de Constantinòple. Ocupats còntra leis Arabis en Anatolia, lei Bizantins acceptèron de pagar un tribut en cambi d'una trèva de cinc ans.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament d'una revòuta majora de Magrèb menada per un erudit e un teologian kharigista ibadista dich Abu Yazid. Capitèt d'unificar unei tribüs berbèras e leis adversaris dau chiisme, compres unei sunitas, còntra lei Fatimidas.


text:
Oracle Corporation
Oracle Corporation (Nasdaq: ORCL) es una entrepresa americana, situada a Silicon Valley, Califòrnia, que desvolòpa logicial per gerir basas de donadas electronicas e de produchs ligats. Fondada en 1977, es una companhiá cap en lo sieu sector. En 2005, aviá a l'entorn de 50.000 trabalhadors dins 145 païses.
Lo 27 de genièr de 2010 se completèt la crompa de Sun Microsystems de la part d'Oracle per unes 7.400 milions de dolars.[1]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Steve Lohr, « In Sun, Oracle Sees a Software Gem », The New York Times, (consultat en 20 d'octòbre de 2015)


text:
Sent Laurenç
Sent Laurenç que pòt referí's a :
- Sent Laurenç (Sent Laurenç de las Tors)
- Sent Laurenç en Comenge.
- Sent Laurenç de l'Òrmia
- Sent Laurenç de Gòra
- Sent Laurenç l'Egleisas
- Sent Laurenç daus Urmes
- Sent Laurenç de Valech
- Sent Laurenç de Manoire
- Sent Laurenç de Gòssa
- Sent Laurenç (de Nestés)
- Sent Laurenç deu Plan
- Sent Laurenç de las Vinhas
- Sent Laurenç de las Combas (Gironda)
- Sent Laurenç de Leveson
- Sent Laurenç daus Bastons
- Sent Laurenç de Medoc
- Sent Laurenç deu Bòsc
- Sent Laurenç d'Arce
- Sent Laurenç de Trevas
- Sant Laurenç de Var
- Sent Laurenç de Gosa
- Sant Laurenç d'Òlt
Saint-Laurent pòt essèr:
- Saint-Laurent, una comuna de Char
- Saint-Laurent, una comuna de la Nauta Savòia


text:
30/11/2009
« Car Paire Nadal...
"Le tribunal des flagrants délires" arriba en videò. Qunta bona idèia ! Aquela emission cultissima de France Inter que durèt pas que 18 meses (de 1980 a 1983) es estada filmada (e tot còp per Claude Berri). E oèi ! Desproges, qunta pèrda... "Soi segur que i a mai d'umanitat dins l'uèlh d'un can que bolega la coeta que dins la coeta de Le Pen quand bolega son uèlh."
Puta de cat ! (bis)
Contèxt :
Ieu : a escriure amb mon ordenador.
Lo cat : jagut sus mas fuèlhas, al ras (los cats se jason totjorn sus las fuèlhas).
Ieu : a tornar legir çò qu'aviái escrich (escriviái a La Mela) e a cercar la mirga de la man drecha per contunhar.
Lo cat : a monarejar (los cats monarejan totjorn quand son jaguts sus de fuèlhas).
Ieu : a m'enganar e a agantar la pata del cat en plaça de la mirga.
Lo cat : a monarejar pas mai e a me fotre un raissal sus la man.
Ieu : puta de cat !
Moralitat : entre la mirga e lo cat, se cal pas enganar. De soscar.
19/11/2009
Lo jorn que comprenguère çò qu'èra una reina
Lo 3 de novembre, Christian Barbier es mòrt. Èra nascut en 1924 e jogava dins aqueste film tarrible de 1969. Vos sovenètz segurament de l'agach de Simone Signoret quand se vira e que vei sos amics venguts per la tuar. Ieu, lo dobliguère pas jamai. Quand los vese totes passar, a la fin, me trache que, levat Paul Crauchet (nascut en 1920) e Claude Mann (nascut en 1940), son totes mòrts, ara : Ventura (1919-1987), Meurisse (1912-1979), Cassel (1932-2007), Signoret (1921-1985), Regianni (1922-2004).
18/11/2009
Novembre de 2009
• Òsca a Eva Joly que ditz que l'immunitat presidenciala es una absurditat d'un altre temps. Ajustarai : coma lo drech de gràcia.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Claude Lévi-Strauss (1908-2009) coma aviá pres Jean-Pierre Vernant (1914-2007), Pierre Vidal-Naquet (1930-2006) o Germaine Tillion (1907-2008).
• Òsca a la justicia francesa que fa son trabalh : Pasqua, Flosse, Chirac, Tibéry, aquò fa un pauc tontons flingaires, non ? Cresètz que sabon jogar a la belòta ?
• Òsca als senators UMP que vòlon pas de la supression de la taxa profesionala tala que la vòlon suprimir.
• Vergonha al poder tunisian qu'a embarrat lo jornalista Taoufik Ben Brik. Aquò contunha dins lo bon sens...
• Òsca a la confleta Sarkozy que me fa crebar de rire quand conta sus son Faceboc qu'èra a Berlin lo 9 de novembre de 1989 (amb fòtò d'el a picar la paret amb un martèl) alara que sembla que i èra pas. Après "Nicolas a Berlin", veirem lèu "Nicolas a Poitiers" (amb fòtò d'el rescondut darrèr Carles Martèl) o "Nicolas a la batalha de Tolosa" (amb fòtò d'el a assajar de reviscolar Simon de Montfòrt).
• Òsca a ieu que fau pas cas de totas las conariás que sortís la "còla de sòmi" Hortefeux-Lefèbvre-Besson* (atencion, lo nivèl es pro pro nalt) pas que per s'amigadar lo monde del FN. (*Me cal ajustar Raoult)
• Òsca a la demanda de condamnacion de Total (375 000 €, una pecadilha per elses mès bon...) per sa responsabilitat dins lo prejudici ecologic qu'a constituit lo naufragi de l'Erika en 1999 fàcia a Bretanha (400 quilòmèstres de còstas tocadas e mai de 150 000 aucèls empegats).
• Òsca als ensenhaires reguitnaires (aquí los Roergasses) que vòlon pas de la refòrma Darcos ni mai del fichièr basa-escolans.
• Òsca a la presencia d' Angela Merkel a París per la ceremonia del 11 de novembre.
• Vergonha a la pena de mòrt que tòrna ponchar lo nas en Russia e vergonha a aquel patron de partit drechièr que voldriá que l'òm assaja de remèdis novèls suls condamnats davant de los tuar.
• Òsca a Erdogan, premièr ministre turc que ven de permetre a la lenga kurda de dintrar dins la vida politica del país.
• Vergonha a l'idèia nacionalista de la França a la Chevènement-Pasqua-Séguin que Sarkozy nos servís dins l'encastre de la discutida sus l'identitat nacionala, juste davant las eleccions regionalas.
• Vergonha al ministre de la cultura Frédéric Mitterand que vòl pas intervenir dins l'afar Eric Raoult-Marie Ndiaye. Un deputat demanda al prètz Goncourt 2009 de se calar sus la politica nacionala francesa e aquò lo regarda pas, lo ministre de la cultura ?
• Òsca a la letra de Jean Daniel a Ben Ali per la liberacion del jornalista embarrat Taoufik Ben Brik (aquí).
• Vergonha a la premsa qu'emplega encara lo mot d'umorista per designar Dieudonné.
• Vergonha a la mòrt que prenguèt Gérard Philippe n'i a 50 ans, qualqu'un qu'èra plan mai qu'un actor de teatre e de cinemà : un umanista.
• Vergonha als 7 quilòs de TNT qu'an petat jol tren St-Pétersbourg-Moscou : al mens 25 mòrts.
16/11/2009
Son venguts calucs !
Missant temps :
- Lo 11 de novembre, parlave d'aquel monde del Rotary club de Rodés que daissèron montar lo pichon pòble roergàs dins lor Ferrari o lor Porsche, pièi los anèron far caminar sus un parcors de gòlf (tocatz ma bòça monsénher) per adujar la recèrca contra lo cancèr (notatz qu'adujan a luchar contra de causas que, quand lor tomban sus la maissa, se'n pòdon pas parar amb lor argent : la malautiá, lo vielhum).
- En fin de setmana, aprenguèrem que Monica Belluci èra anada passar una serada a 190 000 € amb la filha del dictator osbèc. Benlèu qu'aviá talent...
- Aquesta dimenjada un ricàs volguèt balhar de bilhets de banca (de 5 a 500 €) al monde dins París. 7000 personas venguèron esperar lor bilhèt mès los bilhèts tombèron pas : encanissament, violéncia. S'aquò ne vira, l'operacion mediatica es estada montada pas que per se trufar del paure monde qu'esperavan, cais dubèrt cap al cèl, que la manna davalèssa (vos sovenètz de Balasko dins lo parking, quand fa la majoreta dins "Nuit d'ivresse" ?).
- Duèi, lo tipe qu'aviá fugit amb son camion plen de sòusses es tornat a la gàbia tote sol. Sai qu'aviá pas encara lo nivèl de descomplexion necessari... L'opinion, de tant de sadol d'aquela umiliacion, d'aquela vulgaritat al cap de l'Estat, s'èra presa d'amistat per aquel panaire qu'èra partit dapasseton amb 11,6 milions d'euròs dins son camionet.
Mèfi, la descomplexion poiriá venir contagiosa !
13/11/2009
Lo gal e la França vertadièira
11/11/2009
Coneissètz pas Concas ? Venètz amb ieu...
Se volètz un agach virtual panoramic de l'endedins de la glèisa de Concas, picatz aicí. I a atanben maites endreches de Roergue : Cantòbre (Dórbia), La Cobertoirada, Najac...
Lo gost dels altres
« Les 20 et 21 juin, le Rotary club de Rodez avait organisé plusieurs événements au profit de la recherche contre le cancer. Le samedi, au départ de la place d'Armes, plusieurs bénévoles avaient ainsi mis à la disposition du Rotary leurs voitures de prestige : Ferrari, Porsche 911, Porsche GT2. Tout au long de la journée, le public s'était pressé nombreux pour effectuer un tour découverte avec ces bolides exceptionnels. Le dimanche, une compétition de golf était organisée au Golf du Grand Rodez. Plus de soixante participants avaient foulé les greens pour soutenir la recherche contre le cancer. » (Midi-Libre, 11/11/09)
Comentari : la misèria umana es benlèu pas end la cresèm.
09/11/2009
What else ?
Publicitat Nespresso ont the wonderful-Georges se pren un pianò sul morre e arriba cap a sant Pèire. Dialòg en englés sostitolat e coneissètz la seguida.
La filhòta : Qual es aquel ?
Ieu : Un coetaire*, mès polit.
La filhòta : Parlan en occitan ?
Ieu : [sospir]
What else ?
* Es pas vertadièirament lo mot qu'empleguère...
9 de novembre de 1989, la paret de Berlin davala
(Witt/Sipa)
Tèst subre-scientific
De vòstre vejaire :
a) Van tombar amoroses e se maridar.
b) L'òme va cabussar e assucar la filha.
c) La filha es a dire a l'òme : "Ten-me aquò qu'aquò m'emmèrda per picar la paret !"
• Majoritat de responsas "a" : Sètz tròp romantic, aquò vos jogarà de torns e, de tot biais, aquò dura pas.
• Majoritat de responsas "b" : Sètz tròp "o vese tot en negre". De còps, las teulas tombaràn pas sus vòstra cara, sabètz ?
• Majoritat de responsas "c" : Sètz pragmatic, cossí volètz picar una paret amb un martèl e una ròsa a la man ?
Altras proposicions permetudas, mès solament s'aquò pòt afortir lo costat scientific del tèst.
Göttingen
Barbara - Göttingen, 1964
07/11/2009
06/11/2009
Estrosi : consternacion
Ajuste qu'Estrosi (ministre e mèra de Niça) es tanben aquel que se fasquèt pagar pel contribuent, quand èra secretari d'Estat, un viatge en jet privat França-USA (138 000 €) . Voliá pas prene l'avion de linha qu'auriá degut prene per çò que voliá pas mancar un aperitiu a l'Elisèa amb Sarkozy (01/2008). Descomplexat, lo tipe, coma son mèstre. V'aquí l'òrre biais de far de politica.
E òsca a aquel senator del Dobs, Martial Bourquin, per sa dignitat.
Le Coq et l'Oc
04/11/2009
Catastròfa !
Quand òm vos fa un present, gardatz lo present qualques temps al mens, non ? Ieu, m'avián balhat un lum a òli (plen). Coma èra pas tampat a la cima, que l'afar que teniá la meca èra juste pausat sus la "botelha", l'aviái sarrat dins un canton, sus un mòble de ma cambra e fasiái plan atencion de lo far pas jamai trantolar. Ièr a ser, qu'ère a legir de causas sus Lévi-Strauss, tot en un còp, t'aussisse lisar mos libres tròp bèlses per dintrar dins la bibliotèca qu'èran quilhats de l'altre costat del mòble, contra un altre mòble. Aquò fasquèt coma un castèl de cartas : los libres fasquèron tombar los quadres de fòtòs, los quadres de fòtòs butèton la vaca que me servís de sarra-libres, la vaca anèt petar contra lo lum a l'òli que... se versèt ! L'òli s'espandiguèt pertot sul mòble, amai rajolèt darrèr. Problèma : lo mòble es una bibliotèca comola de libres... Vos daisse amaginar la seguida e mon estat d'esperit. Totes mos Sempé son fotuts. Tacats per totjorn. N'ai plorat. Moralitat : sètz pas totjorn oblijats de gardar los presents qu'òm vos fa.
Guillaume Thomas Raynal (1713-1796)
L'abat Raynal, nascut a La Panosa de Severac (entremièg Milhau e Rodés) pièi ligat a Sent-Ginièis d'Òlt, amic de Diderot, es l'autor de Histoire philosophique et politique des établissements et du commerce des Européens dans les deux Indes (tres còps trabalhat e reeditat), libre de mai en mai dubèrtament contra lo colonialisme e contra la monarquia. Talament que, coma Voltaire, deuriá fugir la França e, coma Voltaire, se sarrarà de Guilhaume II de Prussa pièi de Catarina II de Russia. Sa batèsta : la Libertat ( "A qui, barbares, ferez-vous croire qu'un homme peut être la propriété d'un souverain, une femme la propriété d'un homme, un nègre la propriété d'un colon ?"). En 1791, mandarà una letra a l'Amassada nacionala : "J'ai parlé aux rois de leurs devoirs, souffrez qu'aujourd'hui je parle au peuple de ses erreurs." Coma èra ja vièlh, lo copèron pas en dos.
Exposicion sus l'abat Raynal dusc'al 20 de novembre a l'ostal de comuna de Rodés.
03/11/2009
La leiçon de Lévi-Strauss
V'aquí çò qu’escriviá Edwy Plenel en 2005 dins Le Monde 2 jol títol “La leçon de Claude Lévi-Strauss”. I es ja question d'identitat nacionala mès tanben del centralisme egocentric francés e de l'exemple de la Catalonha :
« Un grand homme, c'est un siècle. Une marque qui reste à échelle de vie humaine, une empreinte sans appel, une légende sans retour. Ce n'est pas forcément affaire de durée, d'années accumulées, et certainement pas d'un temps géré avec une mentalité d'épargnant, prudente et calculée. Un siècle, cela peut se jouer en un an comme en cent, et le nôtre, celui qui vient, se joue peut-être chaque jour depuis les ébranlements de 1989 et 2001, la chute du Mur et la chute des Tours. Pourtant le grand homme qui nous occupe ici a pour lui le bénéfice de l'âge : il a eu beau avoir sans cesse risqué son temps, des chances successives l'ont mystérieusement épargné. Et, à déjà 96 ans, Claude Lévi-Strauss continue de vivre au risque de la pensée, contre les habitudes et les facilités.
Ceux qui l'ont entendu, il y a une semaine, le 13 mai, sous la coupole de l'Académie française, ont pu le vérifier. Un savant parlait, mais sa parole allait au-delà de son savoir, rejoignant l'itinéraire du citoyen du monde qu'il n'a cessé d'être, depuis sa longue jeunesse militante à la gauche du Parti socialiste jusqu'aux révolutions intellectuelles de l'âge adulte, celles des Structures élémentaires de la parenté (1949) et de Tristes tropiques (1955). "Il n'est aucun, peut-être, des grands drames contemporains, disait-il, qui ne trouve son origine directe ou indirecte dans la difficulté croissante de vivre ensemble." L'humanité, poursuivait-il, est devenue "sa propre victime", n'ayant pas compris que ses droits "cessent au moment où leur exercice met en péril l'existence d'autres espèces".
L'homme détruit, et du coup se détruit, nous avertit l'ethnologue, fort d'un savoir acquis auprès des sociétés sans écriture. Leurs "sages coutumes", de protection et de respect de la vie et des espèces à l'entour, nous indiquent la voix du salut : renoncer au vertige de la puissance et de la solitude, accepter de "faire de l'homme une partie prenante, et non un maître de la création". Le lecteur se demande sans doute ce que ce prophétisme écologiste vient faire dans notre actualité. Il se le demande d'autant plus que ce discours d'un homme rare et l'événement qui l'a suscité sont passés inaperçus, ne provoquant guère plus qu'une dépêche et une photo d'agence.
Or l'événement comme le discours étaient européens, à deux semaines du référendum français dont l'Europe est l'enjeu. Le thème même du propos de Lévi-Strauss n'était pas indifférent : "L'ethnologue devant les identités nationales". Quant à ce qui le provoquait, c'était de recevoir, à Paris et non à Barcelone, eu égard à son âge, le prestigieux prix international Catalunya, créé en 1989 par le gouvernement autonome catalan. Ce prix, par lequel la Catalogne distingue les pensées du monde, a déjà été décerné à des Français, Jacques Delors et Edgar Morin notamment. Marquant l'importance qu'il y accorde, le président du gouvernement catalan, Pasqual Maragall, s'était déplacé pour l'occasion. Il s'est exprimé en français, excellemment, tout comme le président délégué du jury, un philosophe.
Quant à Lévi-Strauss, avant de nous inviter à vivre ensemble par le respect des ailleurs et du divers qui nous entourent, il a commencé par saluer la récente fondation par la Generalitat de Catalunya d'une eurorégion Pyrénées-Méditerranée. Faisant l'éloge de cette "vaste contrée transfrontalière", il a ajouté ceci : "J'ai connu une époque où l'identité nationale était le seul principe concevable des relations entre les Etats. On sait quels désastres en résultèrent."* C'est alors qu'au nom du jury le philosophe catalan fit écho à l'ethnologue français et à nos débats hexagonaux, en paraphrasant un célèbre libelle du Marquis de Sade révolutionnaire : "Français, encore un effort pour être européens !"
Ce n'est certes rien, juste une remise de prix, un simple instant protocolaire, et pourtant ce nous semble un fait significatif. Une grande région d'Europe, dont le martyre républicain porta nos idéaux universels, se déplace à Paris pour distinguer solennellement l'un de nos grands intellectuels, dont toute la pensée exprime le souci du monde, et ce lieu de vieille grandeur nationale qu'est l'Académie française accueille la cérémonie ; mais c'est chez nous, en ce pays-ci, un grand silence qui salue l'événement ! Si l'on veut bien regarder son pays comme si on n'en était pas, alors l'anecdote n'en est plus une. Comment, de l'autre côté des Pyrénées, ne pas y voir l'illustration d'une France qui a le nez collé sur elle-même, n'ayant plus d'yeux pour ce qui la dépasse et la prolonge ?
La Catalogne le prouve : l'Espagne ne doute pas de son identité européenne quand elle accepte de vivre sa pluralité nationale. Sa démocratie est vivante, jeune, féminisée, dynamique, surprenante comme l'a montré le vote qui a suivi les attentats du 11 mars 2004, refus du mensonge et de la peur. C'est une sorte d'anti-portrait d'une France qui n'entend pas la leçon de Claude Lévi-Strauss. »
* Ajuste la fin de la frasa que Plenel balhava pas : « L'Eurorégion crée entre les pays de nouvelles relations qui débordent les frontières et contrebalancent les anciennes rivalités par les liens concrets qui prévalent à l'échelle locale sur les plans économique et culturel. »
Podètz trapar lo discors entièr de Lévi-Strauss aquí en version francesa o catalana.
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 6 d’octubre de 2007
Los Amics de la Sardana de Tarba (Bigòrra) que i organizan un gran aplec... Doncas, apleguem-ns'i !
En lenga gascona, non i a pas mots mes corrents qu' aplegar, aplec e aplegada. Que'us trobam tanben en catalan, mès las autas varietats de l'occitan no'us conéishen pas. L'origina de la paraula qu'ei ibero-romança ( cf. aragonés: aplegar, castelhan: allegar).
En gascon, aplegar que vòu díser amassar, acampar / assobacar, hicar a l'acès (cat.: ficar a l'abric), acessar (cat.: abrigar) / hè's la valisa tà tornar a casa. Aplec tanben qu'a duas significacions: amassada e acès, sobac (cat. abric). Que hè part deu vocabulari deus pastors pirenencs, que sian gascons, catalans o aragonés: que calèva aplegar lo bestiar tà botà'u a l'acès (abrigar, en catalan). Totun, si en gascon, l'aplec que significa tant l'acès com l'amassada, en catalan, qu'a sonque lo sens d'amassada e non pas lo d'acès. En gascon, la fòrma "aplegada" s'utiliza tanben tà designar l'amassada deu monde, l'assemblada, lo capítol. En catalan, lo "ramat" (tropèth, en catalan) que's tròba "abrigat" dens...l'aplegador , mot desconeishut en gascon qui ditz cortalh (cat. : cortal), cujalar, corrau (cat.: corral), jaça (cat.: id.), serèr...
Tot aquò tà vs'assabentar que los 17 e 18 de noveme venider, que i averà ua aplegada sardanista a Tarba, organizada peus amics de la sardana deu capdulh bigordan. Que i vieneràn monde de la Catalonha deu Nòrd e deu Principat.
Doncas que serà plan un aplec gasco-catalan ! De non pas mancar !
PS. En gascon, la r finau de l'infinitiu que's nòta dens la gràfia per simpatia dab las autas lengas romanas mès no's prononcia pas jamès. Donc aplegar que's deu léger aplegà. Se pòt díser: se cau aplegar o cau aplegà's.


text:
Scandentia
Los scandentians son de pichons mamifèrs placentaris amb un mòde de vida arboricòla. Possedisson una longa coa en general espessa. Presentan de caractèrs qu'an desconcertat longtemps los zoològs que d'unes los rapròchan dels insectivòrs e d'autres dels primats. Es lo rapròchament amb aquestes darrièrs que fa actualament consensus.
Los scandentians partejan lor existéncia entre los arbres e lo sòl dins los bòsques pluvials e zònas de barta en Asia del Sud-Èst. Son d'animals diürnes e omnivòrs. An pas de poce opausable. Una de lors particularitats es lo desvolopament de las incisivas que son caninifòrmas alara que lors caninas son puslèu reduchas e revèrtan las premolaras.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Aqueste òrdre compren pas qu'una familha, los Tupaiidae comprenent doas sosfamilhas:
-
- sosfamilha Ptilocercinae
- Ptilocercus
- Ptilocercus lowii — ptilocèrc de Low
- Ptilocercus
- sosfamilha Tupaiinae
- Anathana
- Dendrogale
- Dendrogale melanura — topaï del Sud
- Dendrogale murina
- Tupaia
- Tupaia belangeri — topaï de Belanger
- Tupaia chrysogaster
- Tupaia dorsalis
- Tupaia glis — topaï comun
- Tupaia gracilis
- Tupaia javanica
- Tupaia longipes
- Tupaia minor
- Tupaia montana
- Tupaia nicobarica
- Tupaia palawanensis
- Tupaia picta
- Tupaia splendidula
- Tupaia tana — tana
- Urogale
- Urogale everetti — topaï de las Filipinas
- sosfamilha Ptilocercinae
Proteccion[modificar | modificar la font]
Totas las espècias de scandentians son inscrichas a l'annèxe II de la Cites.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : òrdre Scandentia Wagner, 1855 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia ITIS : familha Tupaiidae Gray, 1825 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Scandentia (en)
- Referéncia Animal Diversity Web : Tupaiidae (en)


text:
Neufchef
Neufchef es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Neufchef se situa en lo departament de la Moselle. La vila a #èsser bastida sul scenari entre la vallée de la Fensch e lo vallon del Conroy a una altitud mièja d'unitat|310|m {{}}. En observant la mapa géologique s'obsèrva que la rega que # s'es installada correspond a la manque géologique de Hayange. E es la longitud de la rota #que repren aquel ais natural de comunicacion, que la vila s'es establida.
Jol scenari, ont se tròba la vila, las galariás de la mina de Hayange engendrent de las zònas de effondrements coma en de nombrosas municipalitats d'aquela region.
Lo ponch culminant de la municipalitat es de 354m, se situa près de la 'rota Blanca' , anciana rota en connectant antany Neufchef a Fontoy.
Dempuèi pauc, los qualques unas ostals de la vila artesanala e los sieus abitants #qu'èran sus la municipalitat de Hayange, an #èsser ligats administrativement al ban communal de Neufchef.
Los bòsques alentours an traversat sustot pel Çò sentier de grand randonnée 5 (GR5), #que partís País-Bas fins a la Mediterrani.
La ville de Neufchef se situe dans le département de la Moselle. La ville a été construite sur le plateau entre la vallée de la Fensch et le vallon du Conroy à une altitude moyenne de 310 m. En observant la carte géologique on remarque que le sillon dans lequel elle s’est installée correspond à la faille géologique de Hayange. Et c’est le long de la route qui reprend cet axe naturel de communication, que la ville s’est établie.
Sous le plateau, où se trouve la ville, les galeries de la mine d’Hayange engendrent des zones d’effondrements comme dans de nombreuses communes de cette région.
Le point culminant de la commune est de 354m, il se situe à proximité de la 'route Blanche' , ancienne route reliant autrefois Neufchef à Fontoy.
Depuis peu, les quelques maisons de la cité artisanale et ses habitants qui étaient sur la commune de Hayange, ont été rattachés administrativement au ban communal de Neufchef.
Les forêts alentours sont traversées notamment par le Le sentier de grande randonnée 5 (GR5), qui part des Pays-Bas jusqu'à la Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Neufchef remonta a l'epòca gallo-romaine. En la vallée del Pérotin, se situava un pichon masatge caseriu @dénommer Tondar; sembla que las condicions climaticas en la vallée del pérotin an empenchas los abitants de Tondar a s'installar sul scenari actual, a las condicions plmus clémentes , d'aquel fach, l'origina del nom de Neufchef rèsta controvertida: Tondar i auriá possedit nòu ostals ont pòt èsser de nòus caps de familhas i aurián viscuts d'ont l'origina de Neufchef (de familhas),l'autra version constanta pel Diccionari étymologique dels noms e luòcs de França, supausa que lo nom de Neufchef proven simplament del latin Nòu (nòva) e #Plaçar (ostal), nom obtengut en lo moment de l'implantacion del vilatge sul scenari. Demòra que la data approximative de la migracion de la vallée del Pérotin a la siá localizacion actuala rèsta desconeguda . Lo vilatge dépendait de l'anciana província del Barrois, en la distincion de Sancy.
La mapa archéologique, conservada al Servici Regional de Arqueologia de Mètz, apren que dels elements de colomna an #èsser trobats en lo luòc del pérotin, en datant del periòde Franque. Mas çò de mès d'interessant es la descobèrta de nombrosas rèstas de basses-foguets. Neufchef Se tròba en la conca ferrifère lorrain, e l'espleitacion de minaré e lo sieu tractament sembla doncas remontar a aquela epòca.
Lo pòble de Neufchef, a pròpiament parlat, a pas mencionat #qu'en 1183. Se vei doncas un desplaçament de la populacion del Vallon del Conroy cap al scenari amb la fin de poder estendre las zònas de cultura. En defòra de las donadas iconographiques de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, coma la mapa de Naudin o aquela de Cassini, la primièra autentica image de Neufchef que possedissèm remonta al cadastre « napoléonien » de 1826. Lo pòble s'estend alavetz la longitud de la carrièra principala #que connècta la vallée de la Fensch al vallon del Conroy. En 1817, Neufchef pòble de l'anciana província del Barrois aviá per annèxas la granja de Homesweiller e lo molin del Pérotin #çò que representa 434 abitants repartits dins 100 ostals. Los grands cambiaments en l'urbanisme de Neufchef se participèron en una manifestacion a partir d'ans 1950. L'economia a nòu florissante e la creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr transformen aquela region de Lorraine n'autentica Lo Dorado. Las entrepresas De Wendel, proprietàrias de la mina de Hayange, ajudan al bastiment de las primièras vilas. La vila artesanala l'an 1951, de contunh la vila Pinay, Castors, CECA, e Cherez sòrton rapidament de tèrra. La vila contunhèt la siá avançada pendent los ans 1960 e 70.
A partir d'ans 1970, la sidérurgie lorraine comença la siá reconversion. Usinor-Sacilor #Qu'a federat una granda part de la sidérurgie Lorraine comencèt a barrar las minas. Neufchef Marca doncas un temps d'estancada en lo sieu creissement.
A partir d'ans 1980, lo desvolopament s'opèra pas mai pel bastiment de lotissements amb una unitat architecturale. Es l'explosion del pavillonnaire.
Prèp de la vila de Luxemborg, de nombroses trabalhadors transfronterers venon s'establir en aquela part de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Mètz e Luxemborg vei de mai en mai lo bastiment de lotissements. La constitucion d'aquel tipe d'abitat met de problèmas en tèrmes de gestion de l'espaci, de relacion amb lo païsatge, d'entorn urban e de collectivitat. Arriba sovent de veire qualques lotissements formar d'autenticas separacions amb la vila. Aquel genre d'intervencion met doncas lo problèma fòrça actual, de la vida al se d'una municipalitat e d'una comunitat.
L’origine de Neufchef remonte à l’époque gallo-romaine. Dans la vallée du Pérotin, se situait un petit hameau dénommé Tondar; il semble que les conditions climatiques dans la vallée du pérotin ont poussées les habitants de Tondar à s'installer sur la plateau actuel, aux conditions plmus clémentes , de ce fait, l'origine du nom de Neufchef reste controversée: Tondar aurait possédé neuf maisons où peut être neuf chefs de familles y auraient vécus d’où l’origine de Neufchef (de familles),l' autre version soutenue par le Dictionnaire étymologique des noms et lieux de France, suppose que le nom de Neufchef provient simplement du latin Nova (nouvelle) et Casa (maison), nom obtenu lors de l'implantation du village sur le plateau. Reste que la date approximative de la migration de la vallée du Pérotin à son emplacement actuel reste inconnue . Le village dépendait de l’ancienne province du Barrois, dans la seigneurie de Sancy.
La carte archéologique, conservée au Service Régional d’Archéologie de Metz, nous apprend que des éléments de colonne ont été retrouvés dans le site du pérotin, datant de la période Franque. Mais le plus intéressant est la découverte de nombreux restes de bas-fourneaux. Neufchef se trouve dans le bassin ferrifère lorrain, et l’exploitation de minerai et son traitement semble donc remonter à cette époque.
Le village de Neufchef, à proprement parlé, n’est mentionné qu’en 1183. On voit donc un déplacement de la population du Vallon du Conroy vers le plateau afin de pouvoir étendre les zones de culture. En dehors des données iconographiques du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, comme la carte de Naudin ou celle de Cassini, la première véritable image de Neufchef que nous possédons remonte au cadastre « napoléonien » de 1826. Le village s’étend alors le long de la rue principale qui relie la vallée de la Fensch au vallon du Conroy. En 1817, Neufchef village de l’ancienne province du Barrois avait pour annexes la ferme de Homesweiller et le moulin du Pérotin ce qui représente 434 habitants répartis dans 100 maisons. Les grands changements dans l’urbanisme de Neufchef vont se manifester à partir des années 1950. L’économie à nouveau florissante et la création de la Communauté européenne du charbon et de l’acier transforment cette région de Lorraine en véritable El Dorado. Les entreprises De Wendel, propriétaires de la mine d’Hayange, aident à la construction des premières cités. La cité artisanale en 1951, puis les cité Pinay, Castors, CECA, et Cherez sortent rapidement de terre. La ville va continuer sa progression durant les années 1960 et 70.
À partir des années 1970, la sidérurgie lorraine entame sa reconversion. Usinor-Sacilor qui a fédéré une grande partie de la sidérurgie Lorraine va commencer à fermer les mines. Neufchef marque donc un temps d’arrêt dans sa croissance.
À partir des années 1980, le développement ne s’opère plus par la construction de lotissements avec une unité architecturale. C’est l’explosion du pavillonnaire.
Proche de la ville de Luxembourg, de nombreux travailleurs transfrontaliers viennent s’établir dans cette partie de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Metz et Luxembourg voit de plus en plus la construction de lotissements. La constitution de ce type d’habitat pose des problèmes en termes de gestion de l’espace, de relation avec le paysage, d’environnement urbain et de collectivité. Il arrive souvent de voir certains lotissements former de véritables écarts avec la ville. Ce genre d’intervention pose donc le problème très actuel, de la vie au sein d’une commune et d’une communauté.