text:
Guèrra dau Teatre
La Guèrra Dau Teatre se debanèt dau 24 de setembre de 1788 au 9 de julhet de 1789 entre Danemarc e Suècia. Foguèt entraïnada per l'aliança entre Danemarc e Russia : lei Danés ataquèron la frontiera occidentala de Suècia en causa de la guèrra entre lei Suedés e lei Rus acomençada en 1788. L'armada de Danemarc rescontrèt gaire d'oposicion mai deguèt finalament se retirar en causa dei menaças britanicas e prussianas d'una declaracion de guèrra. En causa d'aquela retirada danesa, lo conflicte es de còps considerat coma una victòria suedesa.


c: text/html

text:
Batalha de Las Navas de Tolosa
La batalha de Las Navas de Tolosa nomenada tanben batalha d'al-'Uqab o La Batalha dins las cronicas de l'epòca, foguèt una batalha decisiva dins lo conflicte de la Reconquista perqué foguèt lo punt que l'egemonia musulmana balhèt lo pas a l'egemonia dels reialmes crestians. Segon los autors musulmans la batalha se liurèt lo dimars 15 de sàfar de 609 que correspond al 17 de jullhet de 1212 a Las Navas de Tolosa, localitat de l'actuala província espanhòla de Jaén. Las fòrças del rei Anfós VIII de Castelha foguèron rejoncha per las armadas de sos rivals crestians, Sanç VII de Navarra, Pèire II d'Aragon e Anfós II de Portugal que dintrèron dins la batalha [1] contre los musulmans berbers almohad qu'ocupavan la mitat sud de la Peninsula Iberica. Lo sultan Califa al-Nasir (Miramamolín dins las cronicas espanhòlas) capitanejava las armadas almohadas, formadas de monde vengut de tot l'empèri almohad.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Guggenberger, Anthony, A General History of the Christian Era: The Papacy and the Empire, Vol.1, (B. Herder, 1913), 372.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mas Que Una Amiga Chambers Mp3 Download
128 kbps
04:05
3.74 mb
04:05
3.74 mb
Sorry, we couldn't find more results mas que una amiga chambers. Try a different search or check back again later.
Relevant Keywords: letra mas q una amiga chambers, mas q una amiga los chember, oq mas hl es ie utf 8 rlz 1t4bbkb esec508 q mas que una amiga chambers video con letras gs l hp 5 0l5j41l3 0 0 0 5625 0 ugcjor r0oq, mas que una amiga chambers letra y video, mas que una amiga chambers video oficial, letra de mas que una amiga chambers letra de video, la letra mas que una amiga de chambers, letra de mas q una amiga de los chamber, letra mas que una amiga chambers, mas que una amiga chambers mp3, mas q una amiga chamber letra, letra de chambers mas que una amiga, mas que una amiga chambers google, letra de mas que una amiga chambers, letra de mas q una amiga chambers, mas que una amiga chambers videoclip oficial, los chambers mas que una amiga, letra de mas k una amiga de chambers, mas que una amiga chambers la letra, mas q una amiga camber, mas q una amiga letra los chambers, letra de charber mas que una amiga, www letra chambers mas que una amiga, mas que una amiga los chamver, chambers mas que una amiga, letras mas que una amiga los chambers, mas que una amiga de chember, mas que una miga de chembers, mas que una amiga chambers letra, mas que una amiga los chambers, jorge santa cruz scarface renacido 2010 12 mas que una diosa tuba lyrics
How to download an mp3:
To listen Mas Que Una Amiga Chambers music just Click Play To download Mas Que Una Amiga Chambers mp3 for free:
- Click Download, then right click
- Change filename to "Mas Que Una Amiga Chambers.mp3"
- If Save As Type is not MP3, change to All Files
- Click the Like button to thank us ;)
Video:


text:
Chezelle
Chezelle (Chezelle en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada entre Bellenaves e Chantelle, a adaigat pel Boublon.
Lo bourg de Chezelle a traversat per la RD987, #que ven del sud-oèst del departament del Puy-de-Copòla e desboca a Sant-Pourçain-sus-Sioule en transeünt per Bellenaves e Chantelle. Lo A 71 llom la extremitat occidentala de la comuna.
Una particularité de la municipalitat es que lo bourg se tròba a l'extrèm es, a dos #cent mètres del limit amb la municipalitat vesina de Taxat-Senat, e que lo territòri de la municipalitat es doncas totalament déporté a l'oèst.
La commune, située entre Bellenaves et Chantelle, est arrosée par le Boublon.
Le bourg de Chezelle est traversé par la RD987, qui vient du sud-ouest du département du Puy-de-Dôme et aboutit à Saint-Pourçain-sur-Sioule en passant par Bellenaves et Chantelle. L'A 71 longe l'extrémité occidentale de la commune.
Une particularité de la commune est que le bourg se trouve à l'extrême est, à deux cents mètres de la limite avec la commune voisine de Taxat-Senat, et que le territoire de la commune est donc entièrement déporté à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge ven del latin caleishon, « pichon ostal ». La glèisa a mencionat, jos la forma ecclesia de Casellis, en una bulle del pape Adrien IV ; aperten alavetz als chanoines regulars de Évaux.
Segon Nicolay, al Sègle XVI, la parròquia compòrta 59 fuòcs ; al Sègle XVII, segon lo intendant de Argouges, ne compòrta pas mai que 35. Sus la parròquia se tròba lo fief de Montchoisy[1], #Qu'aperteniá a las XVIIen e XVIIIen de sègles a la familha del Buysson.
Al Sègle XIX, fins a la crisi del phylloxéra, Chezelle es un país de vignoble.
Le nom du village vient du latin casella, « petite maison ». La glèisa est mentionnée, sous la forme ecclesia de Casellis, dans une bulle du pape Adrien IV ; elle appartient alors aux chanoines réguliers d'Évaux.
Selon Nicolay, au Sègle XVI, la paroisse comporte 59 feux ; au Sègle XVII, selon l'intendant d'Argouges, elle n'en comporte plus que 35. Sur la paroisse se trouve le fief de Montchoisy[2], qui appartenait aux XVIIen et XVIIIen siècles à la famille du Buysson.
Au Sègle XIX, jusqu'à la crise du phylloxéra, Chezelle est un pays de vignoble.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montchoisy es a l'oèst de la municipalitat, uèi a proximitat immediata de la autoroute A 71.
- ↑ Montchoisy est à l'ouest de la commune, aujourd'hui à proximité immédiate de l'autoroute A 71.


text:
Alliteracion
L'alliteracion es una de las ressorsas literàrias restacadas amb la fonetica. Consistís en repetir un son per crear un efècte determinat. Per exemple, lo son de la S sembla una *chuchotement [fr] e evoca de suavitat, intimitat, lo vent... Per contra, la R multipla es un son pus fòrt. Evidentament, l'alliteracion se basa pas sus de caracteristicas objectivas de cada fonèma, senon sus de suggeréncias que provòcan. Un efècte semblable es la basa de l'onomatopèia. L'alliteracion es fòrça presenta dins la poesia encara que pòt aparéisser dins los noms pròpris d'autres genres per rasons umoristicas.
Es vesina de l'assonancia e del tautograma.


text:
Elagàbal
Elagàbal (vèrs 203, Emesa - 11 de març de 222, Roma) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 218 a sa mòrt. Succediguèt ai coemperaires Macrin e Diadumenian e foguèt remplaçat per Sever Alexandre.
Encara enfant, venguèt emperaire gràcias a un complòt militar dirigit per la familha de l'emperaire Caracalla. Elagàbal foguèt donc un emperaire feble que sa politica èra menada per sa grand e sa maire. La populacion romana foguèt tanben acipada per sei mors e per l'importància donada au culte dau dieu solar Elagàbal. Finalament, après tres annadas de rèine, perdèt la fisança de l'armada e foguèt assassinat durant una revòuta d'abitants de Roma sostenguts per la garda dau palais imperiau. Foguèt condamnat au damnatio memoriae.


text:
Alexàndria
Alexàndria o Alexàndria d'Egipte (en grèc ancian, ἈλeEάvδpeιa = Alexándreia; en còpte Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ Rakotə, en arabi الإسكندرية Al Iskandariyya o localament اسكندريه Eskendereyya) es la segonda vila d'Egipte per sa populacion e es son primier pòrt de mar. Ten entre 3,5 e 5 milions d'abitants.
Lo gentilici es alexandrin -a.
Alexàndria s'espandís subre 32 km, lòng de la còsta de la mar Mediterranèa, au centre-nòrd d'Egipte. Es lo sèti de l'antica bibliotèca d'Alexàndria e de la nòva bibliotèca d'Alexàndria. Es un centre industriau important gràcias a seis oleoductes de gas naturau e de petròli venent de Suèz.
A passat temps, Alexàndria foguèt una dei vilas pus celèbras dau Mond. Lo rei macedonian Alexandre lo Grand la fondèt en 331 avC e restèt la capitala d'Egipte per quasi mila ans, fins en 641 apC quand leis arabis conquistèron Egipte e i fondèron una capitala nòva a Fustat (absorbit puei per Lo Caire). Alexàndria èra coneguda per lo far d'Alexàndria (una dei Sèt Meravilhas dau Mond, dins la Mediterranèa antica), la bibliotèca d'Alexàndria (la pus granda de l'Edat Antica mediterranèa) e lei Catacombas de Kom el Shoqafa (una dei Sèt Meravilhas dei l'Edat Mejana). L'arqueologia maritima qu'òbra ara dins lo pòrt d'Alexàndria (dempuei 1994) es a revelar de detalhs d'Alexàndria tant d'avans Alexandre, quand la vila de Rhakotis existissiá aquí, coma de la dinastia dei Ptolemèus après Alexandre.


text:
Quarré-les-Tombes
Quarré-les-Tombes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un pichon vilatge typique del Morvan situat entre los vallées de la Curació e del Trinquelin. A situat sus un tuc granitique elevada de 450 mètres, #çò qu'expausa lo vilatge als vents del Nòrd . « La temperatura i es freda e dura. »[1]
Lo pòble a situat a un encreuament de rotas:
- de Avallon a Sant-Brisson,
- de Rouvray (Yonne) a Lormes,
- de Quarré a Cussy-los-Forges,
- de Quarré a Châtel-Censoir.
La superficie de la municipalitat es de 4605 ectaras e lo bourg compte 37 caserius.
C'est un petit village typique du Morvan situé entre les vallées de la Cure et du Trinquelin. Il est situé sur une colline granitique haute de 450 mètres, ce qui expose le village aux vents du Nord . « La température y est froide et dure. »[2]
Le village est situé à un carrefour de routes:
- d'Avallon à Saint-Brisson,
- de Rouvray (Yonne) à Lormes,
- de Quarré à Cussy-les-Forges,
- de Quarré à Châtel-Censoir.
La superficie de la commune est de 4605 hectares et le bourg compte 37 hameaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo subernòm del pòble proven del grand nombre de cavòts vuèges, en pèira, mesas en lo cementèri en environant la glèisa. Aqueles cercueils, al nombre de dos mil antany, an #èsser meses a jorn a l'escasença de la creacion d'un cementèri extra-muros e provendrián de la carrièra de Camp-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, Aperteniá a Corbon, senhor de Corbigny. Los sieus fils lo #legar en 706 al abbaye de Flavigny.
Al Sègle XI, lo pòble #passar jos la dependéncia de las sires de Chastellux, Barons de Quarré. Lo castèl i aviá bastit a lo-dessous del étang actual. La motte i aguèt anivelat en 1863.
Al Sègle XVIII, Sant-Georges-lez-Cairat-los-Cavòts fa partida del Bailliage de Avalon e compte 34 fuòcs l'an 1763.
La revòlta dels Mainats de Vermiraux #provocar en 1910 la clausura de la orphelinat e un procès #que se #aver ad a Avallon en 1911. En metent n'evidéncia l'espleitacion abusiva dels mainats e los carences de l'administracion en la gestion de la tuberculose endémique, en evocant n'indigne abuses sexuales possibles[3], Lo procès i aguèt una ressonància nacionala #que #metre en parlar las insuffisances o las complaisances de ministres de la III Republica cara als partits ligats a las institucions catolicas. La question a marcat l'istòria de la Assisténcia Publica e a fach en 2011 l'objècte de commémorations[4].
Le surnom du village provient du grand nombre de tombes vides, en pierre, placées dans le cimetière entourant l'église. Ces cercueils, au nombre de deux mille autrefois, ont été mis au jour à l'occasion de la création d'un cimetière extra-muros et proviendraient de la carrière de Champ-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, appartenait à Corbon, seigneur de Corbigny. Son fils le légua en 706 à l'abbaye de Flavigny.
Au Sègle XI, le village passa sous la dépendance des sires de Chastellux, Barons de Quarré. Le château était construit au-dessous de l'étang actuel. La motte fut nivelée en 1863.
Au Sègle XVIII, Saint-Georges-lez-Carré-les-Tombes fait partie du Bailliage d'Avalon et compte 34 feux en 1763.
La révolte des Enfants de Vermiraux provoqua en 1910 la fermeture de l'orphelinat et un procès qui se tint à à Avallon en 1911. En mettant en évidence l'exploitation abusive des enfants et les carences de l'administration dans la gestion de la tuberculose endémique, en évoquant en outre des abus sexuels possibles[5], le procès eut un retentissement national qui mis en cause les insuffisances ou les complaisances de ministres de la IIIème République face au partis attachés aux institutions catholiques. L'affaire a marqué l'histoire de l'Assistance Publique et a fait en 2011 l'objet de commémorations[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Victor Pichon : Descripcion de las vilas e campanhas del departament del Yonne
- ↑ Victor Petit : Description des villes et campagnes du département de l'Yonne
- ↑ Periodic de Mathieu Tanet, 15 de març 1911 sul luòc consagrat al director de l'epòca e futur cònsol de Avallon [lhttp://www.mathieu-tamet.com/1.html].
- ↑ Programa dels manisfestations commérotives de la Question dels Mainats de Vermiraux.
- ↑ Journal de Mathieu Tanet, 15 mars 1911 sur le site consacré au directeur de l'époque et futur maire d'Avallon [lhttp://www.mathieu-tamet.com/1.html].
- ↑ Programme des manisfestations commérotives de l'Affaire des Enfants de Vermiraux.


text:
Desèrt
Un desèrt es una region que recep pauc de precipitacions pluviometricas. Coma consequéncia, los desèrts an la reputacion d'albergar pauc d'èsser vius. En los comparar amb de regions mai umidas aquò pòt èsser verai, pasmens, en o examinar d'un biais pus detalhat, los desèrts albèrgan sovent una riquesa de vida que normalament demòra esconduda (especialament durant lo jorn) per tal de conservar l'umiditat. Aperaquí dos novens de la superfícia continentala de la Tèrra son desertics.
Los païsatges desertics an d'unes elements en comun. Lo sòl del desèrt se compausa principalament d'arena, e de dunas pòdon èsser presentas. Los païsatges de sòl rocós son tipics, e rebaton las ressorsas redusidas del sòl e la manca de vegetacion. Las tèrras bassas pòdon èsser de planas cobèrtas de sal. Los procèssus d'erosion eoliana (provocada pel vent) son de factors importants per la formacion de païsatges desertics.
Los desèrts contenon de còps que i a de depaus minerals precioses que se formèron en mitan arid o que foguèron expausats a l'erosion. Coma son de luòcs fòrça secs, los desèrts son ideals per la preservacion de rèstas umanas e de fossils. Sa vegetacion es constituida per de graminèas e de pichons arbrilhons, rara e espaçada, qu'ocupa sonque los luòcs que lo pauc d'aiga existenta s'i pòt amolonar (fendas del sòl o jos las ròcas). Las regions deserticas màgers del glòbe se situan en Africa (desèrt de Sahara) e en Asia (desèrt de Gòbi).
La fauna predominanta del desèrt se compausa d'animals rosegaires (rats, cangorós), de reptils (sèrps e lausèrts), e d'insèctes. Los animals e plantas an d'adaptacions importantas a la manca d'aiga. D'unes animals sòrton de sas tutas sonque la nuèit, e d'autres pòdon demorar lor vida tota sens beure d'aiga, en la traire dels aliments qu'ingerisson.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Tipes de desèrt
- 3 Caracteristicas dels desèrts
- 4 Ressorsas mineralas
- 5 Qualques desèrts del mond
- 6 Vejatz tanben
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot de desèrt ven del latin desertus, participi passat de deserĕre, que sa significacion es « abandonar ».
Tipes de desèrt[modificar | modificar la font]
La majoritat de las classificacions repausan sus una combinason del nombre de jorns de pluèja per an, de la quantitat pluviometrica annala, temperaturas, umiditat e d'autres factors. Em 1953, Peveril Meigs dividiguèt las regions deserticas de la Tèrra en tres categorias, en foncion del total de pluèja recebuda. Amb aqueste sistèma, uèi amplament acceptat, las tèrras extremament aridas son las qu'an mens de 12 meses consecutius sens pluèja; las tèrras aridas an mens de 250 mm de pluèja annala, e las tèrras semiaridas an una mejana de precipitacions annalas entre 250 mm e 500 mm. Las tèrras aridas e extremament aridas son los desèrts, e las tèrras semiaridas cobèrtas de graminèas generalament nomenadas estèpas.
Ça que là, la secada sola constituís pas una descripcion exacta de çò qu'es un desèrt. Per exemple: la ciutat de Phoenix, en Arizòna recep mens de 250 mm de pluèja per an, e es sul pic reconeguda coma un desèrt. Pasmens, d'unas regions geladas d'Alaska o d'Antartida recebon tanben mens de 250 mm de pluèja per an, mas se pòdon pas considerar coma de desèrts.
La diferéncia residís dins lo procèssus d'evapotranspiracion. L'evapotranspiracion es la combinason de pèrda d'aiga per evaporacion atmosferica de l'aiga del sòl, junta amb la pèrda d'aiga tanben jos forma de vapor, a travèrs dels procèssus vitals de las plantas. Lo potencial d'evapotranspiracion es, doncas, la quantitat d'aiga que se poiriá evaporar dins una region donada. La vila de Tucson, en Arizòna, recep aperaquí 300 mm annals de pluèja, entretant, 2 500 mm d'aiga se poirián evaporar en un periòde d'un an. Es a dire, que aperaquí 8 còps mai d'aiga se poiriá evaporar que çò que tomba normalament dins la region. Emai que los taus d'evapotranspiracion dins las regions d'Alaska siagan fòrça inferiors; e que recépian de precipitacions minimalas, aquestas regions especificas son ben diferentas de la definicion pus simpla d'un desèrt: un luòc que l'evaporacion i supera lo total de las precipitacions pluviometricas. La caracteristica principala d'un desèrt es la secada.
Existís doncas de formas divèrsas de desèrts. Los desèrts freds pòdon èsser cobèrts de nèu e recebre fòrça pluèja, mas que tomba congelada e ven nèu compacta. Aquestes airals son comunament sonats tondra, quand existís pas qu'una corta passa amb temperaturas en dessús de zèro gra Celsius e que sonque qualques espècias vegetalas florisson a aqueste periòde; o de regions jos un jaç de glaç, se la temperatura es de longa dejós lo punt de congelacion durant tot l'an, en daissar lo sòl practicament sens cap de vida.
La màger part dels desèrts neopolars existisson per la manca d'aiga. L'aiga a tendéncia de refrescar, o almens moderar, los efièches del clima quand es abondanta. Dins d'unas parts del mond, los desèrts son deguts a l'existéncia de barrièras per la pluèja, quand las massas d'aire pèrdon la màger part de son umiditat subre una cadena de montanhas; d'autres endreches son arids perque son fòrça distants de las fonts mas pròche de l'umiditat (aquò es verai dins d'unes endrechs del glòbe de latituds mejanas, particularament en Asia).
Los desèrts tanben son classificats per lor localizacion geografica e tipe climatic predominant, coma vents alisèus, latituds mejanas, barrièras antipluèjas, costièrs, de monson, e polars. Las ancianas zonas deserticas presentas dins las regions neoaridas forman los nomenats « paleodesèrts ».
Desèrts dins las regions de vents contraalisèus[modificar | modificar la font]
Los vents contraalisèus son presents dins doas faissas del glòbe divididas per la linha d'Eqüator, e se forman per l'escalfament de l'aire dins las regions equatorialas. Aquestes vents secs dissipan la cobèrta de nívols, en permetre que mai de lutz solara arribe al sòl. La majoritat dels grands desèrts de la Tèrra son dins de regions crosadas pels vents contraalisèus. Lo desèrt màger de nòstra planeta, Sahara, al nòrd d'Africa, que pòt aver de temperaturas de 57 °C, es un desèrt de vents contraalisèus.
Desèrts de latituds mejanas[modificar | modificar la font]
Los desèrts de latituds mejanas son presents entre los parallels 30° e 50° N e tanben dins la meteissa faissa de l'emisfèri sud, en zonas de nauta pression subtropicalas. Aquestes desèrts son de bacins de vujadís distants dels oceans e an de grandas variacions de temperaturas annalas. Lo desèrt de Sonora, al sud-oèst d'America del Nòrd, es un desèrt tipic de latitud mejana. Lo desèrt de Tengger, en China, es un autre exemple.
Desèrts deguts a de barrièras a l'aire umid[modificar | modificar la font]
Los desèrts d'aqueste tipe se forman mercé a de grandas barrièras montanhosas qu'empachan l'arribada de nívols umids dins las zonas jos lo vent (o protegidas del vent, que pòrta l'umiditat). Per a mesura que l'aire puja la montanha, l'aiga tomba e l'aire pèrd son contengut umid. Aital, un desèrt se forma del costat opausat. Ne son d'exemples lo desèrt de Judèa en Israèl e Palestina, e lo desèrt de la Val de la Mòrt, als Estats Units d'America, qu'es format pels vents Chinook que forman una zona d'ombra de pluèja o efièch de Föhn localament.
Desèrts costièrs[modificar | modificar la font]
Los desèrts costièrs generalament se localizan als bòrds occidentals de continents pròches dels tropics del Càncer e del Capricòrne. Son afectats pels corrents oceanics costièrs freds, que corron parallelament a la còsta. A causa dels sistèmas de vents locals que dominan los vents alisèus, aquestes desèrts son mens estables que los d'autres tipes. En ivèrn, de nèblas, produitas pels corrents freds ascendents, sovent cobrisson los desèrts costièrs coma un mantèl blanc que bloca las radiacions solaras. Los desèrts costièrs son relativament complèxes, que son los produches de sistèmas terrèstres, oceanics e atmosferics. Un desèrt costièr, lo d'Atacama, es lo mai sec de la Tèrra. Una pluèja mejana i es d'un millimètre o mai - e aquò un còp cada cinc o vint ans.
Las dunas en forma de luna montanta son comunas dins los desèrts costièrs, coma lo Namib, en Africa, ont prevalon los vents del continent sus la mar.
Desèrts de monson[modificar | modificar la font]
Monson, derivat d'un mot arabi que significa « sason », designa un sistèma de vents amb retorn sasonièr accentuat. Las monsons se desvolopan en responsa a de variacions de temperatura entre continents e oceans. Los vents alisèus del sud de l'Ocean Indian, per exemple, vuejan de pluèjas importantas en Índia qu'arriban per la còsta. Quand la monson travèrsa Índia, pèrd son umiditat sul pendís oriental de la cadena montanhosa d'Aravalli. Lo desèrt de Rajastan en Índia, e lo desèrt Thar en Paquistan, fan partida d'una region de desèrts de monson a l'oèst d'aquesta cadena de montanhas.
Desèrts polars[modificar | modificar la font]
Los desèrts polars son d'airals amb de precipitacions annalas inferioras a 250 mm e una temperatura mejana del mes mai caud de l'an inferiora a 10 °C. Los desèrts polars de la planeta cobrisson gaireben 5 000 000 km2 e son principalament de leits de ròcas o planas de gravas. Las dunas de sabla son pas tipicas d'aquestes desèrts, pasmens de dunas de nèu se pòdon formar dins las zonas que las precipitacions localas i son pus abondantas. Las variacions de temperatura dels desèrts polars superan sovent lo punt de congelacion de l'aiga. Aquesta alternança gèl-desgèl daissa de marcas caracteristicas pel sòl, qu'arriban fins a 5 m de diamètre.
Las vals secas d'Antartida son demoradas liuras de glaç fa de miliards d'ans. Dins los camps de glaç permanents s'encontran d'ecosistèmas simples. Subre la nèu vièlha se desvolopan d'algas, los nutriments tendon a se concentrar per mesura que nèu e glaç s'evaporan. D'unas d'aquestas algas son de color roja brilhanta. Existisson d'ecosistèmas marins actius dins lo glaç e dins l'aiga, jos la granda mar de glaç que cobrís l'ocean polar. Un ecosistèma diversificat d'algas e pichon consumaires viu sul costat inferior del glaç; aquestes sistèmas utilizan la lutz solara que penètra lo glaç durant l'estiu, coma font d'energia. Las aigas que rajan dejós del glaç tanben carrejan de matèria organica produita dins d'autres luòcs, en fornir de manjar a una populacion importanta de peisses. Fòrça mamifèrs marins vivon de la pesca; aital, fòcas, òrcas (balenas) e orses polars son al cap de la cadena alimentària polara. D'unas espècias de peisses e anfibians que vivon jos las aigas congeladas encara demòran desconegudas de l'òme.
Paleodesèrts (desèrts « fossils »)[modificar | modificar la font]
Las recèrcas dins las mars de sabla (vastas regions de dunas) ancianas, los cambiaments dins los bacins lacustras, las analisis arqueologicas e de vegetacion indican que las condicions climaticas cambièron considerablament dins de vasts espandis de la planeta dins un passat geologic recent. Durant los 12 500 darrièrs ans, per exemple, d'unes desèrts foguèron ben mai arides qu'o son uèi. Aperaquí 10% de la tèrra situada entre las latituds 30° N e 30° S es uèi cobèrta per de mars de sabla. Pasmens, 18 500 ans avans, las mars d'arena formavan doas imensas cinturas qu'ocupavan gaireben 50% d'aquesta zona. Coma uèi, las selvas tropicalas e las savanas ocupavan la zona entre aquestas doas faissas.
De sediments fossils de desèrts datats fins a 500 milions d'ans foguèron trapats dins fòrça partidas del glòbe. De traças de sediments de dunas foguèron trapats dins d'endreches que uèi son pas desertics. Fòrça d'aquestas "relíquias" de dunas uèi recebon entre 80 e 150 mm de pluèja per an. D'unas ancianas regions de dunas son ara ocupadas per de selvas tropicalas umidas.
Las montanhas de l'endrech sonat Sand Hills son un camp de dunas inactiu de 57 000 km² del centre de Nebraska. La mar d'arena màger de l'emisfèri occidental es uèi estabilizada per la vegetacion, e recep a de 500 mm de pluèja per an. Las dunas de Sand Hills atenhon 120 m de nautor. Lo desèrt de Kalahari en Africa es tanben un paleodesèrt.
Desèrts sus d'autras planetas[modificar | modificar la font]
Mart es unica demest las autras planetas del Sistèma Solar que s'i identifican de fenomèns eolians. E mai que la pression atmosferica a sa superfícia siá sonque de 1% de la terrèstra, la circulacion atmosferica sus Mart forma una mar de sabla circumpolara de mai de 5 000 000 km2, mai que las mars de sabla màgers de la Tèrra. Las mars de sabla marcianas son formadas mai que mai de dunas en forma de mièja luna dins d'airals plans pròches de la calòta polara de glaç del nòrd de la planeta. De camps de dunas menors ocupan lo fons de fòrça cratèrs de las regions polaras marcianas.
Definir un desèrt sonque per l'abséncia de pluèja, sens tanben considerar los factors eolians, classificariá coma tal totes los fenomèns similars a aqueste fòra de nòstra planeta. L'unic còrs celestial ont se considèra possible qu'existiscan de precipitacions es Titan, una luna de Saturne; el a pas d'aiga en estat liquid, mas es possible qu'aja de metan e d'autres idrocarburs en estat liquid.
Caracteristicas dels desèrts[modificar | modificar la font]
L'arena cobrís sonque 20% dels desèrts terrèstres. La màger part de l'arena es dins de "lençòls" d'arena e bancs d'arena — vastas regions de dunas onduladas que semblan a las ondas de la mar.
Gaireben 50% de las superfícias dels desèrts son de planas ont i a una a accion eoliana - que bolega los pichons grans de sabla - descobrís las gravas compausadas mai que mai de pèiras rufas, o de pèiras aredondidas.
D'autras superfícias de tèrras aridas se compausan de leits de pèiras aflorantas, de sòls desertics e depaus fluvials, inclusent depaus alluvials, leits secs, lacs de desèrt e oasis. Los afloraments de leits de pèiras apareisson sovent coma de monts pichons, enrodats per de planas erodadas espandidas.
Los oasis son de luòcs ont la vegetacion es irrigada per de fonts sostèrranhas, poses o per irrigacion. Fòrça son artificials. Los oasis son sovent los unics luòcs dels desèrts que permeton als òmes de cultivar e de i poder viure.
Sòls[modificar | modificar la font]
Los sòls que se forman dins los climas arides son subretot minerals amb pauc de matèria organica. Una acumulacion repetida d'aiga dins d'unes sòls forma fòrça depaus de sal. Lo carbonat de calci precipitat d'una solucion pòt cimentar l'arena e las gravas en blòts durs, qu'arriban d'aténher d'espessors de 50 m.
Lo caliche es un depaus rogenc, gaireben marron, o que tira cap al blanc, encontrat en fòrça sòls de desèrt. Apareis normalament jos forma de noduls o coma cobertura de granelets minerals formats per l'interacion complicada entre l'aiga e lo gas carbonic liberat pel racinum de las plantas o per la descomposicion de la matèria organica.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
La majoritat de las plantas del desèrt son tolerantas a la secada e a la salinitat, per exemple las xerofitas. D'unas emmagazinan d'aiga dins sas fuèlhas, raices e cambas. D'autras plantas del desèrt an de longas raices que penètran fins al jaç freatic (lençòl freatic o toalha freatica) en fixar lo sòl e evitan l'erosion. Las cambas e fuèlhas d'unas plantas reduson la velocitat superficiala dels vents que carrejan d'arena, en protegir aital lo sòl de l'erosion.
Los desèrts an normalament una cobèrta vegetala escampilhada pasmens fòrça diversificada. Lo desèrt de Sonora, al sud-oèst dels EUA, possedís la vegetacion desertica pus complèxa de la Tèrra. Los cactus gigants saguaro provesisson de nises als aucèls del desèrt e foncionan coma d'arbres. Lo saguaro creis lentament mas pòt viure fins a dos cents ans. A nòu ans, fan aperquí 15 cm de nautor. A 75 ans, los cactus desvolopan sas primièras brancas. Quand son totalament adultes, los saguaro atenhon 15 m de nautor e pesan gaireben 10 tonas. S'encontran dins lo desèrt de Sonora e renfòrçan l'impression de que los desèrts son de mitans rics en cactus.
Sonque dos cactus son normalament considerats comas de plantas dels desèrts, los autres tipes s'adaptan a la vida en mitan arid. Son inclusas de plantas de las familhas dels peses e dels virasolelhs. Los desèrts freds an coma vegetacion predominanta de graminèas e d'arbusts.
Aiga[modificar | modificar la font]
La pluèja tomba de còps que i a dins los desèrts, e las tempèstas i son sovent violentas. Un recòrd de 44 mm en 3 oras de pluèja ja foguèt enregistrat en Sahara. Las grandas tempèstas de Sahara pòdon vuejar gaireben un millimètre d'aiga per minuta. De canals normalament secs, sonats wadis (rècs), se pòdon emplir d'aviat per de pluèjas subtas e venir perilhós.
Malgrat lo pauc de pluèja que tomba dins los desèrts, aquestes recebon d'aiga que raja de fonts efemèras, alimentadas per la pluèja e nèu de montanhas vesinas. Aquestes corrents emplisson los canals amb un jaç de fanga e frequentament transpòrtan de quantitats considerablas de sediment pendent un o dos jorns. Malgrat que la majoritat dels desèrts se situan dins de bacins amb drenatge tancat o interior, unes rares desèrts son atraversats per de rius 'exotics', es a dire, amb una font e un cors situat fòra d'una zona desertica. Tals rius infiltran pel sòl e pèrdon per evaporacion de grandas quantitats d'aiga dins sas jornadas passadas pels desèrts, pasmens los seus volums d'aiga son tals que mantenon lor perennitat. Nil, Colorada e lo Fluvi Jaune son de rius exotics que rajan al mitan de desèrts per portar sos sediments fins a la mar.
Los lacs se forman ont la pluèja o l'aiga de desgèl al dintre dels bacins de drenatge es sufisenta. Los lacs dels desèrts son geralament plans, temporaris e salats. Per aquestas rasons son generalament de fonsor redusida, e la fòrça del vent pòt far s'espandir las aigas del lac sus de nombroses quilomètres carrats. Quand los lacs pichons se secan, daissan una crosta de sal al fons. Un jaç plan format d'argila, de fanga o d'arena encrostadas amb de sal e conegut coma salar, o, en Mexic, "playa". I a mai de cent "playas" dins los desèrts nòrd-americans. Fòrça son de relíquias de grands lacs qu'existissián durant la darrièra èra glaciària, gaireben dotze mila ans avans. Lo Lac Bonneville èra un lac amb 52 000 km² e gaireben 300 m de fonsor entre Utah, Nevada e Idaho durant la darrièra glaciacion. Uèi las rèstas del Lac Bonneville incluson lo Grand Lac Salat en Utah, lo Lac Utah e lo Lac Sevier. Coma las "playas" de uèi son de sòls arids formats durant un passat pus umid, porgisson d'indicacions utilas sus los cambiaments climatics.
Los terrens plans del fons dels ancians lacs e "playas" fan d'excellentas pistas per de corrida e per los avions e veïculs espacials. De Recòrds de velocitat en veïculs terrèstres son comunament establits sus la nomenada Bonneville Speedway, una pista situada al fons del Grand Lac Salat. Los veïculs espacials americans aterrisson sus la "playa" de Rogers Lake, basa aeriana d'Edwards, en Califòrnia.
Ressorsas mineralas[modificar | modificar la font]
De depaus minerals se formèron, e foguèron enriquits o preservats per los procèssus geologics pròpris a las regions aridas, coma consequencia del clima. L'aiga dins lo sòl lixivia los minerals e los torna depausar dins de zonas pròchas del lençòl freatic. Aqueste procèssus de lixiviacion concentra aquestes minerals en depaus que se pòdon prospectar.
L'evaporacion de las tèrras aridas aumenta l'acumulacion minerala dins de zonas ont se forman de lacs temporaris. Las "playas" pòdon èsser fonts de depaus minerals formats per evaporacion. L'evaporacion dins de bacins tancats precipita los minerals coma lo gip, las sals (inclutz lo nitrat de sòdi, e lo clorat de sòdi) e los borats. Los minerals formats dins aquestes depaus aprèp evaporacion dependon de la composicion e de la temperatura de las aigas salinas al moment de lor formacion.
De depaus d'evaporacion significatius son presents dins los desèrts del Grand Bacin dels EUA, depaus que foguèron famoses durant l'exploracion e après transportats sus l'esquina de muòls de la Val de la Mòrt e tanben en camin de fèrre. Lo bòr, obtengut del borax e dels borats depausats, es un element essencial de la manufactura del veires, ceramicas, esmalts, produches quimics per l'agricultura e farmaceutics. De grandas quantitats de borats son traitas dels depaus d'evaporacion en Califòrnia.
Lo desèrt d'Atacama, en Chile, es unic demest los desèrts del mond en tèrmes d'abondància de minerals salins. Lo nitrat de sòdi (salitre) foguèt esplechat per la fabricacion d'explosius e fertilizants en Atacama dempuèi la mitat del sègle XIX. Gaireben 3 milions de tonas metricas foguèron esplechadas durant la Primièra Guèrra Mondiala.
Demest los minerals de valor encontrats dins las zonas aridas de la Tèrra, i a lo coire dins los desèrts dels EUA, Chile, Peró e Iran; minerals de fèrre, plomb e zinc en Austràlia; oxid de fèrre en Turquia; e de depaus d'aur, argent e uranium en Austràlia e als EUA. Los minerals non metallics coma lo berilli, mica, liti, argilas, pèira ponce e escória tanben se tròban dins las regions aridas. Lo carbonat de sòdi, sulfats, borats, nitrats e compausats de liti, bròme, iòde, calci e estronci venon de la sedimentacion e evaporacion de las aigas salinas pròchas de la superfícia, formadas dins d'aigas sosterranhas, en general durant los periòdes geologics recents.
La formacion de Green River en Colorado, Wyoming, e Utah conten de depaus alluvials e salats d'evaporacion creats dins un enòrme lac que son nivèl varia pendent de milions d'ans. Los depaus economicament importants de bicarbonat de sòdi idratat, e de grands depaus de xisto betuminós foguèron creats en mitans arids.
D'unas de las zonas mai productivas en petròli de la Tèrra se tròban en regions aridas e semiaridas d'Africa e de l'Orient Mejan e mai que los jaciments de petròli se foguèron formats originalament dins lo leit de la mar. Los cambiaments climatics recents transformaran aquestas zonas en regions aridas.
D'autres jaciments de petròli, pasmens, pòdon aver agut una origina eoliana, e actualament se tròban en zonas umidas. La region de Rotliegendes, un jaciment de petròli de la Mar del Nòrd, es associada amb de depaus per evaporacion. Fòrça dels principals jaciments petrolifèrs dels EUA pòdon aver per origina l'arena levada pel vent. D'ancians depaus alluvials pòdon tanben contenir d'idrocarburs.
Qualques desèrts del mond[modificar | modificar la font]
- Los 9 desèrts màgers del mond:
Africa[modificar | modificar la font]
Americas[modificar | modificar la font]
Asia-Pacific[modificar | modificar la font]
- Desèrt de Gòbi o desèrt de Mongolia; Taklamakan (en China).
- Desèrt de Kara Kum en Asia Centrala.
- Kyzyl Kum en Cazacstan e Ozbequistan
- Negev al sud d'Israèl
- Desèrt de Judèa, a l'èst d'Israèl e de Palestina
- Los desèrts d'Austràlia
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Bruno Doucey, Alain Morel, Catherine Boudier, Gilbert Conan, Charlotte de Montigny (2006). Edicions Robert Laffont: Le livre des déserts : Itinéraires scientifiques, littéraires et spirituels (en francés). ISBN 2221099664.
Théodore Monod (2005). Edicions Agep: Déserts (en francés).
Jacques Verdiel (2005). Edicions Amalthee: Les Déserts (en francés).
Jean-Loïc Le Quellec, Guy Barthèlemy (1999). Edicions Flammarion: L’ABCdaire des déserts (en francés). ISBN 2080124706.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Plougoñ
Plougoñ en breton (Plogoff en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La punta del Raz (luòc nacional) se tròba al extremitat oèst de la municipalitat e s'esperlonga pel raz de se, al mièg #que n'a bastit lo phare de la Vièlha. Un sémaphore se tròba sus la punta.
- La municipalitat dispausa de tres pichons pòrts, unicament accessibles a las pichonas quitament fòrça pichonas unitats : de Paurs Loubous, Feunten-Aod, Bestrée.
- La pointe du Raz (site national) se trouve à l'extrémité ouest de la commune et se prolonge par le raz de Sein, au milieu duquel est construit le phare de la Vieille. Un sémaphore se trouve sur la pointe.
- La commune dispose de trois petits ports, uniquement accessibles aux petites voire très petites unités : Pors Loubous, Feunten-Aod, Bestrée.
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin dels ans 1970, l'Estat francés a volgut implantar una centrala nucleara sul territòri de la comuna. Lo projècte i aguèt refusat massivement pels Plogoffistes[1] e d'unes autres partidaris anti-nucleares venguts de tota la Bretanha quitament de la França entièra. Lo conflicte, sovent violent, #conéisser lo sieu apogée l'an 1980. L'oposicion al bastiment, répertoriée jol vocable « los eveniments de Plogoff », a suscitat l'an 1980 de las manifestacions importantas contra la politica nucleara francesa dels ans 70, après aquelas de Fessenheim e sustot aquela de Creys-Malville en 1977. En lo moment de lo sieu accession en podent l'an 1981, François Mitterrand a preses una mesura emblématique en favor dels ecologistas, en renonciant a la centrala de Plogoff[2].
Aquel combat anti-nuclear atengut d'anautita lucha pels oponents al projècte de central a #èsser a l'origina de divèrses libres, de doas pelliculas (Plogoff, de las pèiras contra fusells - La question Plogoff), de nombroses articles de premsa e de desenas d'afichas.
Sul promontori de la punta del Raz un centre comercial bastit en los ans 1970 i aguèt mes en causa e destruissi perque adulterava lo luòc. En contrapartida, un nòu espaci de accueil i aguèt creat en retrach e la siá gestion confiada a un sindicat mixte. Sembla n'informi mai amb las aspiracions de ponduda en valor d'aquel patrimòni e permet de melhor aculhir los visitants. Los recorses financièrs generats pel parking en pagant d'aquel luòc aleugerisson sens respondètz las finanças locales.
À la fin des années 1970, l’État français a voulu implanter une centrale nucléaire sur le territoire de la commune. Le projet fut rejeté massivement par les Plogoffistes[3] et d'autres partisans anti-nucléaires venus de toute la Bretagne voire de la France entière. Le conflit, souvent violent, connut son apogée en 1980. L'opposition à la construction, répertoriée sous le vocable « les événements de Plogoff », a suscité en 1980 des manifestations importantes contre la politique nucléaire française des années 70, après celles de Fessenheim et surtout celle de Creys-Malville en 1977. Lors de son accession au pouvoir en 1981, François Mitterrand a pris une mesure emblématique en faveur des écologistes, en renonçant à la centrale de Plogoff[4].
Ce combat anti-nucléaire remporté de haute lutte par les opposants au projet de centrale a été à l'origine de plusieurs livres, de deux films (Plogoff, des pierres contre des fusils - L'affaire Plogoff), de nombreux articles de presse et de dizaines d'affiches.
Sur le promontoire de la pointe du Raz un centre commercial construit dans les années 1970 fut remis en cause et détruit car il dénaturait le site. En contrepartie, un nouvel espace d'accueil fut créé en retrait et sa gestion confiée à un syndicat mixte. Il semble plus en rapport avec les aspirations de mise en valeur de ce patrimoine et permet de mieux accueillir les visiteurs. Les ressources financières générées par le parking payant de ce site soulagent sans conteste les finances locales.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ORTF, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 23 de Junh de 2011
- ↑ detlo-projècte-de-central-nucleaire-a-plogoff.html {{{Títol}}}. Consultat lo 23 de Junh de 2011
- ↑ ORTF, « Le nucléaire contesté à Plogoff », 14 Fevrier 1980. Consultat lo 23 Juin 2011
- ↑ ORTF, « Annulation du projet de centrale nucléaire à Plogoff », 28 Mai 1981. Consultat lo 23 Juin 2011


text:
895
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 895 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una aliança ambé leis Ongrés que permetèt de demenir la pression dei Bulgars lòng de la frontiera bizantina. Pasmens, en despiech de desfachas bulgaras, perseguida de la guèrra.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una reforma fiscala permetent de melhorar la collècta deis impòsts que s'èra reducha ambé lei pèrdas territòrialas successivas dins lo corrent dau sègle IX. Perseguida deis operacions acomençadas dempuei 893 en Mesopotamia Auta per reconquistar lei fortalesas ocupadas per de rebèls dempuei 879-881. S'acabèron victoriosament en 896.


text:
Léhon
Léhon en galò; Lehon en breton ( Léhon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En la part orientala del departament dels Còstas-de Armor, Léhon se situa sulpic al sud de Dinan e constituissi una banlèga residenciala chic e pro facila d'aquela vila. Géographiquement, Se pòt distinguir lo bourg de Léhon d'una dotzena de caserius d'abitacions #que se son desvolopats sustot dempuèi la segonda mitat de la Modèl:S-. Lo bourg se tròba al extremitat es del pòble, #que çò canal de Ille-e-Rance ne constituissi la frontièra amb la vila vesina de Lanvallay. Aquel bourg de pichona talha a constituit de pichons ostals en pèira typiques, d'una abbatiale joncha a un ancian monastèri e als vestigis d'un castèl fòrt del Mièja Edat. Per schématiser, lo centre géographique de la municipalitat a ocupat per un bòsc e tot se tròba a l'entorn d'ancians luòcs-diches. Lo territòri del vilatge es fòrtament dénivelé entre la siá part oèst, mai anautita e es, la longitud del canal. Léhon Fa partida sièis Pichonas vilas de caractèr de Bretanha del departament.
Dans la partie orientale du département des Côtes-d'Armor, Léhon se situe aussitôt au sud de Dinan et constitue une banlieue résidentielle chic et assez aisée de cette ville. Géographiquement, on peut distinguer le bourg de Léhon d'une douzaine de hameaux d'habitations qui se sont développés surtout depuis la deuxième moitié du Modèl:S-. Le bourg se trouve à l'extrémité est du village, dont le canal d'Ille-et-Rance constitue la frontière avec la ville voisine de Lanvallay. Ce bourg de petite taille est constitué de petites maisons en pierre typiques, d'une abbatiale jointe à un ancien monastère et aux vestiges d'un château fort du Moyen Âge. Pour schématiser, le centre géographique de la commune est occupé par un bois et tout autour on trouve d'anciens lieux-dits. Le territoire du village est fortement dénivelé entre sa partie ouest, plus élevée et est, le long du canal. Léhon fait partie des six Petites cités de caractère de Bretagne du département.


text:
Navarra
Navarra que designa un territòri situat suus dus versants deus Pirenèus occidentaus, autorn d'un èish Sent Palai - Pampalona - Tudèla, qui constitueish lo son còr istoric, correspondent au reiaume medievau de Navarra. Aqueth territòri qu'evoluí au cors deus sègles; la soa estenduda e la soa unitat que hon modificadas peus eveniments militars, diplomatics o dinastics intèrnes e extèrnes.
Navarra que tien donc tres realitats istoricas e juridicas indissociablas mes distintas:
- lo Reiaume de Navarra: reiaume medievau, devesit en dus au sègle XVIau.
- la Comunautat Forala de Navarra (anciana Hauta Navarra), comunautat autonòma d'Espanha la capitau de la quau ei Pampalona.
- la Baisha Navarra, qui correspond a la part septentrionau de l'ancian reiaume de Navarra, uei integrat au departament francés deus Pirenèus Atlantics.


text:
Tractat de Versalhas
Lo tractat de Versalhas foguèt lo tractat de patz entre leis Aligats venceires de la Primièra Guèrra Mondiala e leis Alemands. Foguèt signat lo 28 de junh de 1919, cinc ans après l'assassinat de l'archiduc eiretier d'Àustria-Ongria a Sarajevo. Element principau de la patz après la guèrra, fixèt lei frontieras novèlas e deviá crear un òrdre novèu per lei relacions entre leis estats. Pasmens, lo tractat negligián leis aspècts financiers de la patz e lo traçat novèu dei frontieras foguèt la fònt de conflictes novèus dins leis annadas 1920. Ansin, lo tractat creèt de tensions novèlas en Euròpa que van causar entraïnar sa contestacion per unei país e la revirada de l'òrdre instaurat en 1919 que foguèt pas capable d'empachar la Segonda Guèrra Mondiala.
Somari
- 1 La fondacion dau sistèma de Versalhas
- 1.1 La division dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala
- 1.2 Lei problèmas de l'Euròpa de Versalhas
- 1.2.1 Lo reglament de la patz e la carta novèla d'Euròpa
- 1.2.2 Lei limits dau sistèma de Versalhas
- 1.2.3 Lei questions frontalieras pausadas per lo tractat
- 2 La revirada de l'òrdre de Versalhas
- 2.1 La division durabla d'Euròpa
- 2.2 La multiplicacion dei conflictes frontaliers
- 2.3 La question dei Reparacions
- 3 La fin de l'òrdre de Versalhas
- 3.1 La Destenduda dei relacions europèas
- 3.2 La disparicion de l'òrdre de Versalhas
- 4 Referéncias e nòtas
- 5 Bibliografia
La fondacion dau sistèma de Versalhas[modificar | modificar la font]
La division dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lo principi de l'equilibri continentau[modificar | modificar la font]
Au contrari deis Empèris Centraus vencuts de la Premiera Guèrra Mondiala, leis Aliats de l'Entenduda èran estats pas capables de definir d'objectius comuns de guèrra. Se quauqueis elements foguèron aisadament acceptats, lei posicions francesas e italianas se turtèron au principi de l'equilibri continentau entre leis estats europèus defendut per Reiaume Unit.
D'efèct, après la victòria de 1918, leis Aliats s'acordèron sensa problèmas sus lei revendicacions principalas dei venceires : retorn de l'Alsàcia-Lorena au sen de França, reconoissença de la sobeiranetat de Belgica e Serbia e desarmament d'Alemanha. En revenge, leis Estats Units refusèron d'acceptar lei tractats secrets concluts entre Itàlia, França e Anglatèrra, especialament l'annexion per Itàlia dei regions popladas per de minoritats italianas. De son caire, la posicion francesa demorèt ambigua entre la volontat de l'armada d'esquichar Alemanha per l'empachar de tornar venir una poissança capabla de menaçar França e la desirança dau govèrn de gardar l'aliança anglosaxona. Enfin, Reiaume Unit assaièt de mantenir l'equilibri dau continent, magerament còntra lo risc de veire França n'en venir la poissança unica e per favorizar la restauracion rapida dau comèrci.
La posicion estatsunidenca[modificar | modificar la font]
La posicion estatsunidenca dau president Wilson èra defenduda per la lista dei Quatòrze Ponchs. Sei ponchs principaus èran lo principi de la seguritat collectiva, dirigida per la « Liga dei Nacions » que va venir la futura Societat dei Nacions e lo principi dei Nacionalitats. Aqueu darrier va permetre l'independéncia de divèrsei pòbles europèus, especialament aquelei deis Empèris Rus, Otoman e Austrian. En revenge, s'opausèt a l'annexion per Itàlia de certanei regions popladas per de minoritats italians. Enfin, Wilson desirava de garantir la libertat de comèrci e de circulacion e limitar leis armaments. Aquela posicion va permetre ai Britanics d'obtenir lo mantenement de l'equilibri continentau e de limitar leis ambicions francesas e italianas. De mai, obtenguèt la creacion de la Societat dei Nacions que deviá permetre lo reglament dei problèmas internacionaus e preparar un desarmament generau dei país per limitar lo risc de guèrra novèla.
Lo mantenement de la dominacion coloniala[modificar | modificar la font]
La conferéncia de París foguèt l'ocasion per lei pòbles non europèus de se manifestar per lo premier còp au nivèu internacionau. Pasmens, levat de Japon que foguèt considerat coma un dei « Cinc Grands », lo nacionalisme asiatic o african obtenguèt gaire de resultats. Ansin, la colonizacion japonesa de Corèa foguèt reconeguda per leis Estats Units maugrat l'opposicion de China. De mai, la rivalitat entre França e Reiaume Unit limitèt fòrtament leis ambicions aràbias que foguèron limitadas a la Peninsula Aràbia. Enfin, la dominacion coloniala britanica demorèt en Egipte e Índia onte de manifestacions aguèron luòc sensa resultat.
Lei problèmas de l'Euròpa de Versalhas[modificar | modificar la font]
Lo reglament de la patz e la carta novèla d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Lo tractat de Versalhas foguèt l'otís principau dau reglament de la patz après la Premiera Guèrra Mondiala. Regarda lei relacions d'Alemanha ambé leis Aliats e teniá divèrsei nivèus. Lo premier foguèt la seguritat : Alemanha foguèt desmilitarizada per una limitacion de seis efectius a 100 000 òmes e de seis armaments (interdiccion de l'artilhariá e de l'aviacion... etc.). Au nivèu territoriau, lo país perdeguèt 76 000 km² e aperaquí 6,5 milions d'abitants au profiech de França, de Belgica, de Danemarc, de Polonha e la reünion d'Alemanha e d'Austria foguèt defenduda. Enfin, ai nivèus politics e economics, Alemanha foguèt declarada responsabla de la guèrra e lo principi de reparacions foguèt inscrich dins lo tractat.
Lei clausas dau tractat de Versalhas foguèron completadas per d'autrei tractats pertocant leis autrei vencuts de la guèrra. Ansin, lei tractats de Saint-Germain-en-Laye e de Trianon marquèron la disparicion d'Àustria-Ongria. Itàlia obtenguèt una partida dei regions revendicadas en 1915. Apareguèron Checoslovaquia e Iogoslavia que foguèt formada a l'entorn de Sèrbia e de Montenegro. Ongria deguèt abandonar un terç de son territòri a Romania. Enfin, Polonha obtenguèt quauquei territòris dins lo nòrd de l'ancian empèri.
Dins lei Balcans, lo tractat de Neuilly consacrèt la pèrda de son accès a la Mar Egèa per Bulgaria. En revenge, lo partiment de l'Empèri Otoman decidit au tractat de Sèvres foguèt mai malaisat car lei Turcs, dirigits per Mustafa Kemal, resistiguèron. En 1923, Grècia foguèt vencuda en Anatòlia e deguèt acceptar un tractat novèu, signat a Lausanne, que foguèt pus favorable ai Turcs e permetèt l'emergéncia de l'estat turc actuau.
Lei limits dau sistèma de Versalhas[modificar | modificar la font]
Tre sa signatura, lo sistèma creat per lo tractat de Versalhas foguèt criticat e sei limits apareguèron rapidàment dins son aplicacion. D'efèct, un de sei principis fondamentaus èra la nocion de seguritat collectiva qu'èra garantida per lei tractats, l'arbitrament d'instàncias internacionalas coma la Cort Internacionala de Justícia e lei decisions de la Societat dei Nacions (SDN). Pasmens, aquela darriera aviá pas lei capacitats d'intervenir dins leis afaires internacionaus d'un biais eficaç en causa de son foncionament que necessitava l'unanimitat de sei membres. Òr, tre 1918, la division dei venceires de la guèrra va generalament empachar la formacion de consensus blocant donc tot lo sistèma. De mai, la SDN èra tanben pas capabla d'aplicar sei decisions en causa de l'absència de fòrças pròprias.
La division dei venceires, puei subretot deis estats europèus, venguèt un trach permanent de la diplomacia d'Euròpa. D'efèct, tre lo començament, Reiaume Unit e Estats Units èran inquietas a prepaus deis ambicions francesas. S'ocupèron donc de lei limitar e d'assegurar rapidàment la reconstruccion de l'economia alemanda. De son caire, Itàlia foguèt ulcerada per lo refús que li foguèt opausat dins sa desirança d'annexar totei lei territòris poplats per de minoritats italianas importantas. Ansin, un grop d'estats importants, onte se trobavan Alemanha, Itàlia e Union Sovietica, contestavan lei frontieras novèlas a partir deis annadas 1920 creant un nombre grand de problèmas diplomatics mai o mens grèus.
Enfin, la question dei Reparacions qu'Alemanha deviá pagar e, pus generalament, totei lei problèmas economics e financiers foguèron solament evocats car lei participants pensavan que regardavan la politica interiora de cada estat. Ansin, l'estabilitat economica dau continent, rompuda per la guèrra, foguèt pas restablida e divèrsei país conoguèron de periòdes de crisi pendent leis annadas 1920.
Lei questions frontalieras pausadas per lo tractat[modificar | modificar la font]
Lei problèmas frontaliers pausats per lo tractat foguèron nombrós. Van entraïnar una tièra de conflictes durant leis annadas 1920 e definir uneis alianças entre lei nacionalismes de cada país que van dictar lei relacions europèas fins au començament de la Segonda Guèrra Mondiala. De mai, certanei d'aquelei problèmas fan partida dei causas de l'entraïnament dau conflicte mondiau e d'autrei, especialament en Euròpa Centrala, van definir leis alianças chausits per de país coma Ongria, Romania o Iogoslavia entre 1939 e 1945.
Lei frontieras e lei minoritats alemandas[modificar | modificar la font]
Poissança principala deis Empèris Centraus, Alemanha foguèt l'estat concentrant lo maximum de problèmas. A l'oèst, perdeguèt lei regions d'Alsàcia-Lorena conquistas per França e veguèt l'ocupacion e la desmilitarizacion de la riba oèst dau Ren. De mai, França ocupèt Saar e sei zonas minieras per 15 ans. A l'èst, lei frontieras ambé Polonha e Lituània èran contestadas, especialament lei cas dei vilas de Dantzig, de Techen e de Memel e de l'Auta-Silèsia. Aquelei regions èran popladas per de minoritats alemandas importantas que volián far partida d'Alemanha mentre qu'èran ocupadas per d'estats novèus creats per lo tractat de Versalhas. Lo cas èra similar sus la frontiera sud dau país onte una minoritat alemanda importanta vivián dins lo nòrd de Checoslovaquia. Enfin, au nòrd, Danemarc obtenguèt la region de Schleswig conquista en 1864 per Prussia.
Lei frontieras e revendicacions italianas[modificar | modificar la font]
Lo tractat de Versalhas creèt tanben de problèmas ai frontieras italianas. D'efèct, lo país capitèt pas de conquistar totei lei regions revendicadas durant la Premiera Guèrra Mondiala. La situacion pus problematica èra aquela de la vila de Fiume poplada per una minoritat italiana importanta mai apartenent a Iogoslavia. De dificultats ambé Grècia apareguèron egalament a l'entorn de l'illa de Corfo. Enfin, l'annexion de l'Aut-Adige e la politica d'italianizacion massísa de la minoritat alemanda de la region suscitèron de protestacions de part d'Àustria.
Lei problèmas frontaliers d'Euròpa Centrala[modificar | modificar la font]
Lo decopatge de l'Empèri d'Àustria-Ongria foguèt tanben una fònt de problèmas frontaliers entre estats d'Euròpa Centrala, magerament a l'entorn dei frontieras ongresas, en causa de la preséncia de minoritats etnicas mai o mens importantas. Ansin, l'annexion de Transilvània per Romania entraïnèt la formacion d'una minoritat ongresa fòrça importanta dins lo territòri romanés que venguèt un objècte de revendicacion dau govèrn de Budapest. Au sud, lo cas de la Voivodina creèt una situacion similara amb Iogoslavia. Enfin, lo darrier problèma grèu de la region èra la frontiera entre l'URSS e Romania qu'aviá conquista Bessaràbia durant leis eveniments de la Revolucion Russa.
Lei problèmas balcanics[modificar | modificar la font]
Coma foguèt lo cas per Àustria-Ongria, l'esclatament de l'Empèri Otoman creèt de dificultats frontalieras importantas. Lo premier problèma regardava lei frontieras de Grècia ambé Bulgaria e ambé Turquia. Lo premier foguèt èra centrat sus Tràcia, desbocat bulgar vèrs la Mar Egèa, qu'èra venguda grèga dins lo sistèma de Versalhas. Lo segond, pus grèu, foguèt la contastacion turca de sei frontieras novèlas que s'acabèt per una guèrra e una revision dei tractats en favor dei Turcs. Enfin, en Iogoslavia, apareguèt lo problèma dei relacions entre lei nacionalitats diferentas que compausavan lo país.
La revirada de l'òrdre de Versalhas[modificar | modificar la font]
La division durabla d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Tre lo començament deis annadas 1920, lei revendicacions dei país vencuts e leis ambicions decebuda d'Itàlia van permetre l'emergéncia d'un grop de país, fòrça divèrs e gaire units entre elei, opausats au sistèma de Versalhas. Van assaiar d'obtenir satisfaccion mentre que França e leis autreis estats continentaus venceires de la guèrra exigiguèron l'aplicacion dau tractat. Aquò permetèt au Reiaume Unit, e tanben ais Estats Units dins certanei domenis, de se pausar coma arbitre de conflictes e rivalitats europèus que van rapidament minar la patz.
Lo maucontentament e leis ambicions italians[modificar | modificar la font]
Lo maucontentament italian foguèt una fònt de division majora durant leis annadas 1920 car regardava un dei venceires principaus de la guèrra. Pasmens, la question dei territòris revendicats en 1915 e qu'Itàlia obtenguèt pas totalament en 1919 venguèt lo ponch centrau de sa vida politica e afebliguèt fòrtament lo govèrn democratic. Rebutat en 1922 per Benito Mussolini, aqueu darrier perdeguèt sa plaça au profiech d'un poder autoritari e nacionalista que desvolopèt seis ambicions vèrs lei Balcans e Euròpa Centrala a partir de 1925.
Lei posicions alemanda e francesa[modificar | modificar la font]
La relacion entre França e Alemanha demorèt lo ponch centrau de la diplomacia europèa. D'efèct, França crenhiá lo redreiçament futur d'Alemanha. De lor caire, leis Alemands esitèron entre l'adopcion d'una politica de resisténcia au tractat de Versalhs o d'una politica de bòna volontat. Lei dos país assaièron donc divèrsei politicas durant leis annadas 1920.
Alemanha decidiguèt premier de resistir a l'aplicacion dau tractat de Versalhas. Pasmens, aquò se turtèt ai posicions francesas que demandavan lo respèct dei clausas de 1919 mentre que certaneis de seis òmes politics imaginavan de desvolopar de projèctes de cooperacion economica amb Alemanha. D'autra part, a l'Èst, França cerquèt d'eliminar leis interès alemands per venir lo partenari principau dei país novèus. Foguèt especialament lo cas ambé Polonha, Iogoslavia, Checoslovaquia e Romania que lo govèrn sostenguèt dins sei problèmas frontaliers.
La posicion anglosaxona[modificar | modificar la font]
Lei divisions europèas e la paur deis ambicions francesas decidiguèron leis estats anglosaxons de demorar neutres e d'arbitrar leis afaires continentaus. D'efèct, après la guèrra, leis Estats Units adoptèron tornarmai una politica isolacionista e refusèron de ratificar lo tractat de Versalhas. Decidiguèron puslèu de se concentrar sus seis interès en Asia e en America Centrala o sus lo comèrci internacionau, magerament en Euròpa Centrala. Per sa part, Reiaume Unit assaièt de restablir son economia basada sus lo comèrci internacionau e de luchar còntra la concuréncia novèla deis Estatsunidencs. Ansin, lei dos país s'opausèron ai demandas francesas d'afeblir Alemanha au nivèu territoriau o au nivèu economic ambé la question dei Reparacions degudas per lei destruccions de la guèrra. S'opausèron tanben ais ambicions italianas dins lei Balcans.
La multiplicacion dei conflictes frontaliers[modificar | modificar la font]
Durant lo començament deis annadas 1920, una partida granda dei problèmas frontaliers foguèt reglada per la fòrça militara. Aquò foguèt permés per lo sostèn aduch per lei poissanças majoras ais iniciativas de seis aliats e per la feblesa de la SDN
La feblesa de la SDN e lo reglament militar dei conflictes territoriaus[modificar | modificar la font]
La màger part dei problèmas creats per lo tractat de Versalhas evolucionèron. Pasmens, la SDN foguèt sovent incapabla d'assegurar una solucion pacifica e unei conflictes se debanèron en Euròpa Centrala o dins lei Balcans.
Ansin, se la SDN capitèt de traçar pacificament lei frontieras entre Àustria, Iogoslavia e Ongria, la màger part dei questions frontalieras s'acabèron sensa sa participacion o seis estructuras foguèron utilizadas unicament au profiech d'un dei camps engatjats. Per exemple, foguèt lo cas a prepaus de la vila de Teschen en 1921 onte Chescoslovaquia ocupèt una region principalament polonesa ambé lo sostèn francés. Aqueu tipe de situacion se debanèt tornarnai en Auta Silèsia onte Polonha obtenguèt la partida pus industrialazada de la region maugrat la preséncia d'una minoritat alemanda importanta. Dins aqueu cas, la revirada de la SDN foguèt accentuada per sa temptativa mancada d'organizar un referendum sus l'avenir dau territòri[1].
Enfin, de conflictes nombrós aguèron luòc durant tot lo periòde sensa que la SDN foguèsse en mesura d'intervenir. Lo pus important foguèt la guèrra entre lei Turcs e lei Grècs que s'acabèt per la victòria dei premiers en 1923. Pasmens, la SDN foguèt tanben pas capabla de s'opausar ais autrei conflictes armats implicant lei poissanças europèas coma França a prepaus de l'ocupacion de Ruhr o Itàlia sus la question de la possession de Fiume. Sei limits apareguèron donc lèu e la Societat demorèt totjorn incapabla de s'ocupar d'un afaire regardant un de sei membres principaus.
La question dei frontieras d'Euròpa de l'Èst[modificar | modificar la font]
En fòra dei limits de la Societat dei Nacions a prepaus de la definicion dei frontieras d'Euròpa Occidentala e Centrala, l'autre problèma major de la diplomacia dau començament deis annadas 1920 foguèt la definicion dau territòri sovietic. Lei Francés prepausèron d'establir un ensems d'estats entre l'URSS e lo rèsta d'Euròpa per limitar l'influéncia bolchevica sus lo continent. Lo ponch centrau d'aquela estrategia venguèt donc la definicion de la frontiera entre Polonha e l'Union Sovietic. Una guèrra acarnada e saunosa acomencèt donc a la prima de 1920 quand lei Polonés ataquèron Ucraïna en direccion de Kiev. En julhet de 1920, la còntra-ofensiva sovietica permetèt a l'Armada Roja d'agantar la region de Varsòvia onte lei soudats polonés, ajudats per França, capitèron de resistir constrenhent lei Sovietics de se retirar en Bielorussia. Lo tractat de patz foguèt signat en març de 1921 mai lo partiment creèt de rancunas tenaças entre lei diferents país de la region e foguèt una causa de l'entraïnament de la Segonda Guèrra Mondiala.
La question dei Reparacions[modificar | modificar la font]
En fòra deis aspècts territoriaus, l'autra dificultat majora deis annadas 1920 foguèt la question dei Reparacions de guèrras degudas per lei país vencuts, especialament Alemanha.
La revirada dei negociacions[modificar | modificar la font]
Lo problèma acomencèt en 1919 quand leis Estats Units, Reiaume Unit, França e Itàlia capitèron pas de s'acordar sus lor montant, estimat entre 120 e 190 miliards de marcs-aur. De negociacions èran previstas en 1921 per reglar la question. En 1920, la conferéncia de Spa decidiguèt l'atribucion dei reparacions entre leis Aliats[2]. En genier de 1921, lo montant totau foguèt fixat a 226 miliards, ço qu'Alemanha refusèt. En març de 1921, lei Francés, sostenguts per lei Britanics, ocupèron divèrsei vilas alemandas per far pression sus son govèrn. Ansin, après una novèla conferéncia a Londres, leis Alemands deguèron aceptar tornarmai de pagar de reparacions de guèrra importantas mai capitèron d'obtenir una reduccion de la soma de 226 a 132 miliards de marcs-aur. En cambi d'aquela reduccion, Reiaume Unit èra lèst per garantir lei frontieras francesas còntra lei pretencions alemandas. Pasmens, lo govèrn francés, sota la pression dei nacionalistas, deguèt refusar entraïnant la revirada dei negociacions regardant lei Reparacions.
La rompedura de la solidaritat entre França e Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Après la revirada de la conferéncia, lei negociacions contunièron a la conferéncia de Gènoa en 1922 que s'acabèt per una revirada novèla. Aquò afebliguèt la posicion dau Reiaume Unit que deviá restaurar lo comèrci europèu per assegurar son redreiçament economic. De mai, en causa de sei pèrdas durant la guèrra, lo país èra plus capable de mantenir sa supremacia navala e de restaurar sa moneda. Ansin, a partir de 1922, lei Britanics se raprochèron deis Estatsunidencs, decident d'acomençar de negociacions a prepaus dei deutes de guèrra causant donc la rompedura de la solidaritat entre lo Reiaume Unit e França.
Aquò va decidir França de sasir de gatges avans lo començament d'aquelei negociacions. Ambé l'ajuda de Belgica e còntra l'avejaire britanic, sei tropas ocupèron donc la Rur a partir dau 11 de genier de 1923. Creèron una frontiera economica entre aquela region e lo rèsta d'Alemanha. Après un assai de resisténcia alemand, lei Francés capitèron de recomençar la produccion industriala mentre que l'ocupacion entraïnava de dificultats economicas e socialas fòrça importantas en Alemanha. En setembre, lo cancelier novèu ordonèt la fin de la resisténcia. Pensant averar la question dei Reparacions, lo govèrn francés acceptèt lo començament de negociacions dirigidas per lo banquier estatsunidenc Dawes.
La fin de l'òrdre de Versalhas[modificar | modificar la font]
La Destenduda dei relacions europèas[modificar | modificar la font]
L'annada 1924 marquèt lo començament d'una destenduda dins lei relacions diplomaticas entre país europèus causat per lo reglament dei questions financieras. De mai, lo periòde foguèt caracterizat per lei premierei discussions regardant la « seguritat collectiva » deis estats.
Lo reglament dei questions financieras e la revirada francesa[modificar | modificar la font]
Lo reglament dei problèmas financiers de la Premiera Guèrra Mondiala foguèt caracterizat en 1924 per l'imposicion de la mediacion anglosaxona. Afeblida per l'especulacion, França deguèt acceptar lei conclusions de la conferéncia de Londres dirigida per Dawes. Lo montant totau dei Reparacions foguèt mantengut a 132 miliards de marcs-aur mai se donèt la prioritat au redreiçament de l'economia alemanda. La soma pagada per leis Alemands foguèt donc demenida durant lei cinc premiereis annadas. Puei, en 1929, França obtenguèt d'unificar lei calendiers dau remborsament dei deutes contractats durant la guèrra e dau pagament dei Reparacions per leis Alemands. Aquò va permetre d'amaisar lei problèmas economicas europèus permetent de durbir una fasa de destenduda entre lei país dau continent.
Lo pacte de Locarno[modificar | modificar la font]
La conferéncia de Londres e sei resultats entraïnèron un periòde de destenduda que permetèt lo començament dei negociacions regardant lei questions dau desarmament e de la seguritat collectiva qu'èra desirada per lo president estatsunidenc Wilson au moment de la signatura dau tractat de Versalhas.
La premiera iniciativa foguèt lo pacte de Locarno que garantissiá lei frontieras occidentalas. Alemanha i acceptèt lei frontieras de 1919 en cambi de l'evacuacion anticipa dei territòris ocupats en 1918 e d'un sètge permanent au Conseu de la SDN. Après aqueu acòrd, lei relacions entre França e Alemanha se melhorèron, especialament dins lo domeni economic (Cartel Internacionau de l'Acier, acòrd comerciau de 1927...). La Destentuda permetèt lo foncionament corrèct de la SDN que conoguèt son apogèu a la fin deis annadas 1920. Ansin, foguèt capabla d'arbitrar lei conflictes frontaliers d'Euròpa Centrala entre Grècia, Bulgaria, Àustria e Ongria entre 1924 e 1928. Pasmens, a partir de 1929, lo començament de la crisi economica va causar son afebliment rapide e la fin dau sistèma de Versalhas.
La disparicion de l'òrdre de Versalhas[modificar | modificar la font]
A partir dau començament deis annadas 1930, lei dificultats de la crisi economica e leis ambicions dei regims faissistas alemands e italians va entraïnar la disparicion de l'òrdre de Versalhas e lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo rearmament d'Alemanha[modificar | modificar la font]
A partir dau començament deis annadas 1930, Alemanha decidiguèt de rebutar pauc a pauc lei clausas principalas dau tractat. Lo premier ponch foguèt l'anòncia dau refus alemand de respectar lei limitacions d'armament impausadas. Lo movement foguèt renforçat après 1933 e l'arribada dau poder nazi. Ansin, en 1935, Hitler decidiguèt de rebastir l'armada alemand per l'introduccion dau servici militar e la formacion de fòrças navalas, aerianas e blindadas qu'èran enebida. En junh de 1935, aqueleis evolucions foguèron reconegudas per lo Reiaume Unit que signèt un tractat navau ambé leis Alemands. De mai, lei Francés prenguèron gaire de mesuras per menaçar Alemanha e protestèron solament au nivèu diplomatic après la remilitarizacion de Renània en 1936. Aquò permetèt donc ais Alemands de restaurar lor poissança militara sus lo continent.
Leis ambicions italianas e la paralisi de la SDN[modificar | modificar la font]
En fòra d'Alemanha, lei còps principaus còntra lo sistèma de Versalhas foguèron mandats per lo govèrn italian que desirava de contentar seis ambicions d'expansion. En particular, Itàlia va precipitar la fin de la SDN en 1935 quand lo país decidiguèt de conquistar Etiopia. Lei dos estats èran membres de la SDN que seis estatuts enebissián la guèrra entre membres. Pasmens, maugrat l'agression, la Societat reagiguèron pas puei impausèron de sancions gaire geinantas per l'esfòrç de guèrra italian. En 1936, après la victòria italiana, aquelei sancions foguèron rapidament levadas mostrant clarament la paralisi de l'organizacion quand lei poissanças grandas èran implicadas.
La destruccion finala dau sistèma de Versalhas[modificar | modificar la font]
Après sei reviradas de 1936, la SDN e lo rèsta de l'òrdre de Versalhas foguèron destruchs per lo nacionalisme alemand. D'efèct, a partir de 1938, lei violacions dau tractat venguèron pus grèvas ambé la contestacion victoriosa dei frontieras de 1919 per Hitler a partir de 1938. Lo premier element foguèt l'annexion d'Àustria en 1938 que suscitèt ges de reaccions importantas deis autrei país europèus. Hitler poguèt donc conclure que l'utilizacion de la fòrça èra una solucion per satisfaire leis ambicions d'Alemanha nazi. En setembre de 1938, sensa que la SDN foguèt consultada, ocupèt donc Checoslovaquia après leis acòrs de Munic negociats ambé França, Reiaume Unit e Itàlia e pertocant la minoritat alemanda d'aqueu país. Dins aquò, aquela conquista, non prevista dins leis acòrds iniciaus, decidiguèt França e lo Reiaume Unit de resistir ais Alemands. Ansin, en 1939, aquelei dos país s'opausèron ais ambicions alemandas a prepaus de Polonha marcant en setembre de 1939, lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala e la fin finala dau sistèma de Versalhas.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La revirada dau referendum foguèt causat per la preséncia de 200 000 immigrants alemands dins la vila qu'èran estats mandats per lo govèrn alemand. Aquò entraïnèt la remanda dei resultats dau vòte per lei Polonés e una insurreccion reprimida per lei tropas alemandas. França menacèt adonc de mandar de fòrças per sostenir Polonha causant finalament lo partiment de la region entre lei dos estats.
- ↑ França (52%), Reiaume Unit (22%), Itàlia (10%), Belgica (8%) e rèsta deis Aliats (8%).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Andelman, David A. (2008), A Shattered Peace: Versailles 1919 and the Price We Pay Today, New York/London: J. Wiley. ISBN 9780471788980.
- (en) Demarco, Neil (1987), The World This Century, London: Collins Educational. ISBN 0003222179.
- (en) Macmillan, Margaret (2001), Peacemakers, London: John Murray. ISBN 0719559391.
- (en) Markwell, Donald (2006), John Maynard Keynes and International Relations, Oxford: Oxford University Press. ISBN 0198292368.
- (en) Nicolson, Harold (2009) [1933], Peacemaking, 1919, London: Faber and Faber. ISBN 978-0-571-25604-4. [1].
- (en) Stevenson, David (1998), "France at the Paris Peace Conference: Addressing the Dilemmas of Security", In Robert W. D. Boyce. French Foreign and Defence Policy, 1918–1940 : The Decline and Fall of a Great Power, London: Routledge. ISBN 978-0-415-15039-2.
- (en) Wheeler-Bennett, Sir John (1972), The Wreck of Reparations, being the political background of the Lausanne Agreement, 1932. New York: H. Fertig.
- (en) The Treaty of Versailles: A Reassessment After 75 Years, Boemeke, Manfred F., Gerald D. Feldman, and Elisabeth Gläser, editors. Washington, DC: German Historical Institute, 1998.
- (fr) Pierre Renouvin, Le traité de Versailles, Flammarion (réimpr. 1969)
- (fr) Jacques Bainville, Les Conséquences politiques de la paix, Godefroy de Bouillon (réimpr. 1969) (1re éd. 1920)
- (fr) Pierre Miquel, La Paix de Versailles et l'opinion publique française (Thèse d'État), Flammarion, coll. « Nouvelle Bibliothèque scientifique dirigée par Fernand Braudel » (réimpr. 1992) (1re éd. 1973), 611 p. (ISBN 978-2082101776)
- (fr) Jean-Jacques Becker, Le Traité de Versailles, Presses Universitaires de France - PUF, coll. « Que sais-je ? », 15 août 2002, 127 p. (ISBN 978-2130529668)
- (fr) Margaret McMillan (trad. André Zavriew), Les artisans de la paix : Comment Lloyd George, Clemenceau et Wilson ont redessiné la carte du monde [« Peacemakers, Six months that changed the world. »], JC Lattès, 20 septembre 2006, 660 p. (ISBN 978-2709628112)
- (fr) Bruno Cabanes, « Le vrai échec du traité de Versailles », dans L’Histoire, no 343, juin 2009, p. 82-87 (ISSN 01822411)