text:
Sistèma Galileo
Lo sistèma de navigacion per satellit Galileo es una alternativa de l'Union Europèa a l'actuala constellacion GPS dels Estats Units d'America e del GLONASS rus. Prenguèt lo nom de l'astronòm italian Galileo Galilei e èra previst que vengue operaticinal en 2010. Per de problèmas d'organizacion e financièrs, fins al 21 d'octobre de 2011 s'enlairèt fin finala los primièrs 2 satellits (d'un total de 30 que deuriá aver).
Las melhoracions que oferís Galileo al respècte del GPS son las seguentas:
- Melhora precision per totes los utilizaires.
- Melhora cobertura en latituds extrèmes (nòrd d'Euròpa, sud d'Africa e America).
- Independéncia d'un sistèma contrarotlat pels Estats Units d'America.
- Lo senhal compren en mai la correccion sus la posicion vertadièra del satellit.
Galileo es concebut coma un projècte civil, destinat a melhorar la securitat dins lo transpòrt, sobretot aerian e naval. GPS en cambi, nasquèt coma un sistèma tactic militar que mai tard s'expleitèt comercialament.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo projècte Galileo nasquèt oficialament en 2003 en Union Europèa coma lo resultat de quatre ans de negociacions entre diferentas poténcias, amb d'objectius divergents. Lo principal obstacle, en mai del finançament, es lo govèrn dels Estats Units d'America, que blocava de contunh quina que siá ensag d'accion, subretot aprèp los atemptats del 11 de setembre de 2001.
Fin finala en 2003 se capitèt a reculhir la soma de 1 100 000 000 € per finançar lo desevolopament fins a 2005. En parallèl, Galileo Industries comencèt a bastir las infraestructuras necessàrias pel desvolopar del projècte, entre elas lo GSTB-v1 (Galileo System Test Bed v1).
En 2004, aprèp d'ans de negociacions e pressions de part del govèrn dels Estats Units d'America, lo projècte capitèt a adquirir una banda de frequéncias (coneguda com Binary Offset Carrier 1.1) mejans que se farà la transmission.
En decembre de 2005 foguèt lançat lo GIOVE-A (Galileo In-Orbit Validation Element), lo primièr satellit de la constellacion Galileo. Pasmens qu'es pas encara operacional, aquel lançament es crucial pel succès de Galileo: en mai de tranquillizar los investidors, dempuèi demòra reservada l'orbita qu'ocuparán los primièrs satellits operacionals. Tanben se comencèt a utilizar la banda de frequéncias e se met a l'espròva qualques equipaments. La segonda version del banc d'ensags (GSTB-v2) comencèt a foncionar.
A la fin de 2006 encara se realizèt d'experienças sus GIOVE-A e se preparava lo lançament del GIOVE-B, lo segon e darrièr satellit experimental.
Lo 21 d'octobre de 2011 s'enlairèt la fusada russa Soyuz, dempuèi de Guaiana, amb los primièrs 2 satellits (del total de 30 que deuriá aver el Sistèma Galileo).
Descripcion del sistèma[modificar | modificar la font]
La constellacion Galileo es formada per 30 satellits dins una orbita terrèstre mejana a 23 222 Km, divisada en tres plans orbitals amb 56º d'inclinason, 9 satellits operacionals e un de resèrva se troban en cadun d'aqueles plans. Cadun d'aqueles satellits a una vida estimada superiora a 12 ans.
Lo Sistema Galileo tanben conten una seriá d'estacions terrèstres que servisson a determinar la posicion exacta de cadun dels satellits per melhorar la precision del senhal e ne corrigir la trajectòria.
Cinq servicis[modificar | modificar la font]
Cinq servicis sont prevists:
- lo servici obèrt (o OS per Open Service)
- Aquel servici correspond a l'utilizacion civila del GPS actual. Lo servici obèrt fonciona sus doas bandas de frequéncias [1] : 1164–1 214 MHz e 1563–1 591 MHz. Un receptor qu'utiliza las doas bandas de frequéncias pòt obtenir una precision orizontala de mens de 4 m e une precision verticala de mens de 8 m. Se lo receptor n'utiliza qu'una de las doas frequéncias, aurá una precision orizontala de mens de 5 m e una precision verticala de mens de 35 m. Çò qu'es comparable a la performàncias del GPS actual. Per aquel servici, cap d'informacion d'integritat siá assegurada. Es aquel servici que será utilizat pels particulars;
- lo servici commercial (o CS per Commercial Service)
- en cambi d’una redevéncia versada a l’operator Galileo, ofrirá fòrça servicis suplementaris (garantida del servici, integritat e continuitat del senhal, melhora precision de la datacion e de las donadas de posicionament o la difusion d'informacions chifradas mejans dos senhals suplementàris). Aquel servici utiliza las doas bandas de frequéncias del servici obèrt e una banda mai de 1260 a 1 300 MHz, çò que permet una precision inferiora a 1 m. Los senhals del servici comercial pòdon tanben èsser completats per de senhals venent d'estacions terrèstres per capitar una precision inferiora a 10 cm. Son subretot los abonaments per aquel servici qu'asserarán lo finançament de Galileo ;
- lo servici de securitat de la vida (ou Sol pour Safety Of Life service)
- fornirá un servici securisat, intègre e certificable, en vista d'aplications criticas sul plan de la securitat de la vida coma lo transpòrt aerian, maritim e terrèstre ;
- lo servici public reglamentat (o PRS per Public Regulated Service)
- será destinat en prioritat als utilizaires emplissent una mission de servici public, fòrça dependents de la precision, de la qualitat del senhal e de la fiabilitat de sa transmission (servicis d’urgéncia, transpòrt de matèrias dangerosas eca.). Coma aquel servici deu èsser disponible en tot temps, utiliza dos senhals separats e dispausa de sistèmas contra las atacas als senhal. Será tanben chifrat e disponible solament sus de receptors especifids ;
- lo servici de recerca e secors (o SAR per Search And Rescue service)
- Permetrá de localizar l’ensems del pargue de marcas Cospas-Sarsat 406 MHz e de tornar un messatge d'acquitament cap a las marcas en perilh. La reglamentacion e la definicion de las foncions es jos la carga de l'Organizacion maritima internacionala (OMI) e de l'Organizacion de l'aviacion civila internacionala (OACI).
Finançament[modificar | modificar la font]
L'investiment estimat del programa es superior a 3,4 miliards d'èuros.
Los costs d'expleitacion anadièrs son estimats a 220 000 000 €.
Le finançament del programa èra previst d'en primièr coma atal:
- partida publica (1/3 del total) assegurada a egalitat par l'Union Europèa e l'Agéncia Espaciala europèa (ESA).
- partida privada (2/3) dels grops Eurely e iNavSat.
Lo projècte encontrèt de grandas dificultats: rivalitat entre los Estats, dificultat de causir un grop privat, eca.
Aquelas dificultat provoquèron « un retard de 5 ans al respècte del calendrièr inicial ». La Comission Europèa a plaidejèt amb fòrça lo 17 de mai de 2007 per un finançament public complèt dels 30 satellits. Fin finala, Galileo aurá un estatut unic perque primièra infrastructura comuna producha e finança per l'Union Europèa, que ne será tanben proprietària.
Participacion[modificar | modificar la font]
Fòrça autres païses son interessats per una participacion a Galileo, a de nivèls de cooperacion mai o mens importants.
En setembre de 2005 cinq païses signèron d'accòrdis de participacion a Galileo :
- China : s'engatjèt a financiar Galileo per 200 milions d'èuros[2]
- Índia : signèt lo 7 de setembre de 2005 a Nòva Delhi[3]
- Israèl : participerá tecnicament e financièrament via un interés dins l'entrepresa comuna GJU[4]
- Marròc : se liguèt al programa lo 8 de novembre de 2005
- Ucraïna
- Norvègia : non membre de l'UE mas membre de l'ESA, s'es jonguèt a Galileo, en signant un acòrdi lo 3 d'abril de 2009. Aquel contrat de 68,9 milions d'èuros permet a las entrepresas norvegianas de repondre als apèls d'ofre del programa[5].
Des discussions son tanben en cors amb los païses seguents:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Article sus wikinews
- (en)Lo Sistèma Galileo, al portal de la Comission Europèa
- (en) (es)Portal de l'Agència Espacial Europea (ESA)
- (es)Article sul Sistèma Galileo, sul site Cartesia
Rapòrts amb los Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Los Estats Units d'America, dempuèi lo començament del projècte, enseguèt de lo far anular, e aquò per diferentas rasons mai o mens avoadas:
- empachar que de païses (subretot Russia, l'Índia e China) o d'organizacions ennemicas poderosas utilise Galileo (en efècte, los sistèmas de posicionament per satellit permetton de guidar precisament los missils fins lor cibla) ;
- empachar l'independéncia d'Euròpa dins lo domèni dels satellits de telecomunicacion e mai generalament de l'espaci, e de mantenir la supremacia impausada pel monopòli dels Estats Units d'America ("pel ben de totes los païses" segon los militars dels Estats Units d'America avent mes al punch aquela doctrina [6])[7] ;
- Eventual problèma d'interferéncia amb lor sistèma GPS.
Los Estats Units d'America fin finala acceptèron Galileo e quitament i participèron. Lo 26 de junh 2004 un acòrdi final permetent l'interoperabilitat tecnica de Galileo amb lo GPS. Aquò permetrá de poder utilizar lo sistèma Galileo e GPS amb un meteis receptor. E mai, se un dels sistèmas auriá de defalhenças, lo segond prendrá lo relai de biais totalament transparent.
L'utilizacion d'ambedos sistèmas e del sistèma EGNOS (sistèma difusant per de satellits geoestacionaris de las donadas de correccion del GPS american dempuèi un malhum de seguida al sòl) permet de melhorar la precision del posicionament sus l'ensemd de la planeta.
Aquel acòrdi del 26 de junh de 2004 es en granda partida confidencial mas, per l'essencial, se pòt dire que l'acòrdi prevei la possibilitat de discriminar, en cas de crisi, de senhals militaris americans « M code » dels senhals civils del GPS american. Recipròcament, l'acòrdi permet tanben de mantenir en operacion los senhals PRS (dedicats als servicis publics) europèus quand será necessàri d'interdire, per de rasons de securitat, l'accès als senhals duberts[8].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquel sistèma bifrequéncia s'afranquit dels problèmas de las traversadas de l'ionosfèra que la densitat electronica fluctua en foncion du jorn e de la nuèch
- ↑ (fr)Galileo : Loyola de Palacio salue le feu vert pour un accord entre l'UE et la Chine
- ↑ (fr)GALILEO : l'Union européenne et l'Inde concluent un accord
- ↑ L'UE et Israël scellent leur accord sur Galileo
- ↑ GPSdaily.com
- ↑ (fr)"PAX AMERICANA o la conquèsta militara de l'espaci", Documentari de Denis Delestrac (France/Canada, 2009, 1h16mn)
- ↑ Vejatz tanben l'article Pax Americana
- ↑ (fr)Revue Flux, editat pels engenhaires de Supélec]] - n°240 juillet 2006


c: text/html

text:
Divendres 25.01.2013 08:27
Autor/s: Traducció de Floran Corradin
Traducció en arpità
Prèambôlo
Lo poplo de Catalogne, tot du long de son histouère, at manifèstâ dèmocraticament la volontât de se ôtogovèrnar, atot l’objèctif d’amèlyorar lo progrès, lo bienétre et l’ègalitât d’oportunitâts de tota la populacion, et por renforciér sa prôpra cultura et sa identitât colèctiva.
L’ôtogovèrn de Catalogne se fonda étot sur los drêts historicos du poplo catalan, dens les sines enstitucions sèculiéres et dens la tradicion juridica catalana. Lo parlementarismo catalan at son fondement u Moyen-Âjo, atot les assemblâs de ‘Pau i Treva’ et de la ‘Cort Comtal’.
U sièclo XIV se crèe la ‘Diputació del General ou Generalitat’, que avouéc lo temps acquerét adés més ôtonomia tant que a fonccionar, pendent los sièclos XVI et XVII, coment govèrn du ‘Principat de Catalunya’. La chête de Barcelona en 1714, côsa de la guèrra de Succèssion, comportat que Felipe V abolésse avouéc lo ‘Decret de Nova Planta’ lo drêt public catalan et les enstitucions d’ôtogovèrn.
Ceti chemin historico est étâ comon atot d’ôtros tèrritouèros, chousa que at composâ un comon èspâço lengouistico, culturèl, sociâl et èconomico, avouéc vocacion de lo renforciér et de lo encoragiér a comenciér de la recognessence mutuèla.
Pendent tot lo sièclo XX la volontât de se ôtogovèrnar des catalanes et des catalans est étâ una constante. La crèacion de la ‘Mancomunitat de Catalunya’ en 1914 suposat un premiér pâs vers la rècupèracion de l’ôtogovèrn, que fut abolia de la dictatura de Primo de Rivera. A la procllamacion de la Seconda Rèpublica èspagnola en 1931 se constituat un govèrn catalan avouéc lo nom de ‘Generalitat de Catalunya’, que se balyét un Statut d’Ôtonomia.
La Generalitat fut tôrna abolia en 1939 du g·ènèral Franco, que enstalat un règ·imo dictatorièl jusque u 1975. La dictatura devét fére los comptos avouéc una rèsistence activa du poplo et du govèrn de Catalogne. Ètapa capitâla de la luta por la libèrtât est la crèacion de l‘Assemblea de Catalunya’ en 1971, devant que la rècupèracion de la Generalitat, atot caractèro provisuèro, avouéc lo retôrn en 1977 de son prèsident en ègzil. En la transicion dèmocratica, et dens lo contèxto du nôf sistèmo ôtonomisto ètabli de la constitucion èspagnola du 1978, lo poplo de Catalogne aprovat a travèrs referèndom lo statut d’ôtonomia de Catalogne en 1979, et tegnét les premiéres èlèccions u Parlement de Catalogne en 1980.
Los dèrriérs ans, sur la rota de l’aprofondement dèmocratico, una maj·oritât de les forces poltiques et sociâles catalanes at empulsâ mesures de transformacion du tablô politico et juridico. Ples de rècent, lo mémo procès de rèfôrma de l’Èstatut d’Autonomia de Catalunya comenciê du parlement l’an 2005. Les dificultâts et les nègacions solevâyes des enstitucions de l’ètat èspagnol, por totes bâsteye la sentence du Tribunal Constitucional 31/2010, comportont un arrét radicâl de l’èvolucion dèmocratica des voluntâts colèctives du poplo catalan dens de l’ètat èspagnol et crèont les bases por una envolucion en l’ôtogovèrn, que houé se pôt manifèstar ren que dedens ses fôrmes politiques, compètencièles, financiéres, sociâles, culturèles et lengoustiques.
D’un mouél de maniéres, lo poplo de Catalogne at manifèstâ la volontât de supèrar l’actuèla situacion de bloc a l’entèrior de l’ètat èspagnol. Les emposentes manifèstacions, cela du 10 de julyèt 2010, desot lo mot ‘Som una nació, nosaltres decidim’ (Nos sens una nacion, nosôtres dècidens) et cela du 11 de septembro du 2012, desot lo mot ‘Catalunya nou estat d’Europa’ (Catalogne nôvo ètat d’Eropa), sont l’èvidence du refus de la populacion envers la manca de rèspèct ux dècisions du poplo de Catalogne.
Lo 27 de septembro du 2012, a travèrs la rèsolucion 742/IX, lo Parlement de Catalogne constatat la nècèssitât que lo poplo de Catalogne possésse dètèrmenar librament et dèmocraticament son futur colèctif por lo méten d’una consulta. Les dèrriéres èlèccions du Parlement de Catalogne du 25 de novembro du 2012 ant manifèstâ et confirmâ ceta volontât de maniére cllâra et pas èquivoca.
Por chavonar cet procès, lo Parlement de Catalogne, rèuni en la premiére sèssion de la X lègislatura, et en reprèsentacion de la volontât de la popolacion de Catalogne manifèstâye dèmocraticament ux dèrriéres èlèccions, formule la suiventa dècllaracion de sôverenetât et du drêt dècidar du poplo de Catalogne.
Dècllaracion de sôverenetât et du drêt dècidar du poplo de Catalogne
D’acôrd atot la volontât maj·oritèra manifèstâye dèmocraticament du poplo de Catalogne, lo Parlement de Catalogne ètablét de comenciér lo procès por rendre èfèctif l’ègzèrcice du drêt de dècidar de maniére que los citoyens et les citoyènes de Catalogne posséssont dècidar lor futur politico colèctif, selon los siuvents principos:
-Sôverenetât. Lo poplo de Catalogne at, por des rêsons de legetimitât dèmocratica, caractèro de sujèt politico et juridico sôveren.
-Legetimitât dèmocratica. Lo procès de l’ègzèrcice du drêt de dècidar serat scrupolosament dèmocratico, garantissent espèciâlament la pluralitât des chouèx et lo rèspèct por tôs, por lo méten de la dèlibèracion et du dialogo u sen de la sociètât catalana, atot lo bout que lo rèsultat seye l’ èxprèssion maj·oritèra de la volontât populèra, que serat lo garant fondementâl du drêt de dècidar.
-Transparence. Se rendront disponiblos tôs los enstruments nècèssèros perce que l’ensemblo de la populacion et la sociètât civila catalana posséssont avêr tota l’enformacion et la cognessence prècisa por l’egzèrcice du drêt de dècidar et se nen encorageye la participacion a l’entèrior du procès.
-Dialogo. Se dialoguerat et se nègociyerat avouéc l’ètat èspagnol, les enstitucions eropènes et l’ensemblo de la comunôtât entèrnacionâl.
-Cohèsion sociâla. Se garantirat la cohèsion sociâla et tèrritoriâla du payis et la volontât plusiors côps manifèstâye de la sociètât catalana de mantenir Catalogne coment un sol poplo.
-Eropèismo. Se dèfendront et se encorageront los principos fondementâls de l’Union Eropèa, de façon particuliére los drêts fondementâls des citoyens, la dèmocracie, l’engagement u bienétre, la solidaritât entre los poplos d’Eropa et lo pari por lo progrès èconomico, sociâl et culturèl.
-Lègâlitât. S’utiliseront totes les possibilitâts ègzistentes por renforciér la dèmocracie et l’ègzèrcice du drêt de dècidar.
-Rolo principâl du parlement. Lo parlement, coment enstitucion que reprèsente lo poplo de Catalogne, at un rolo principâl en ceti procès et, d’ense, se devront acordar et rèalisar los mècanismos et les dinamiques de travaly que garantéssont ceti principo.
-Participacion. Lo Parlament de Catalunya et lo Govern de la Generalitat dêvont fére participants actifs en tot ceti procès tot lo mondo local, et lo ples grant nombro de forces politiques, agents èconomicos et sociâls, et entitâts culturèles et civiques du noutron payis, et rèalisar los mècanismos que garantéssont ceti principo.
Lo Parlement de Catalogne encorage l’ensemblo des citoyens et citoyènes a étre actifs et protagonistos de ceti procès dèmocratico de l’ègzèrcice du drêt de dècidar du poplo de Catalogne.
Palès du parlement, 23 de janviér du 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
911
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 911 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après 907, ataca novèla dei Rus' de Kiev mai de negociacions permetèron de restablir la patz e de signar un acòrd comerciau entre Bizantins e Rus'. Fòrça detalhat per l'epòca, aqueu tractat autorizèt la preséncia d'una colonia eslava dins la capitala e permetèt de restablir de relacions pacificias entre lei dos pòbles.
Partença d'una expedicion fòrça importanta de la flòta bizantina (179 dromons, 43 000 òmes) còntra l'illa de Creta. Après un desbarcament aisat, aquela armada comencèt lo sètge de Candia.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'unei complòts còntra Ubayd Allah al-Mahdi au sen de sa Cort pròpria. Aquò entraïnèt uneis execucions dins l'aristocracia auta de Tunisia e permetèt de pacificar Magrèb sota la dominacion fatimida.


text:
Perros-Guirec
Perroz-Gireg en breton ( Perros-Guirec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Sentier dels douaniers, sul luòc protegit dels landes de Ploumanac'h, voreja la celèbra còsta de granit ròsa, érodée dempuèi près de 300 milions d'ans, #qu'ofrís un païsatge surnaturel de chaos granitiques a las formas insolitas, en s'estendent sus près d'unitat|9|km {{}}.
La vila compren tres plajas principalas. Aquela de Trestraou es ensoleillée. S'i tròban lo casino e lo Palai dels congrèsses, ont an sovent luòc de las exposicions. Es d'aquela plaja #que s'embarca per visitar las Sèt-Islas #que la environnent, que # « l'Isla als Ausèls » (l'isla Rouzig), inhabitée, mas ont residisson entre el goélands e fòls de Bassan. La plaja de Trestrignel es mai batuda pels vents. Pro sauvatge, #çò que fa lo sieu encant, es cossí dintrada al bas d'una còsta, e a vorejat per la punta del Castèl, promontori rocós de la nautor #que se'n pòt aprofechar d'una vista panoramique sus las islas, sustot sus l' isla Tomé (#que fa pas pas partida Sèt-Islas). La plaja de Sant-Guirec se situa per çò qu'es d'ela en lo bourg de Ploumanac'h, la longitud del sentier dels douaniers ; es doncas una halte facila per tot randonneur l'estiu. Cara siá sus una pichona isla se lèva lo Castell de Costaérès.
Lo pòrt de la vila a dotat d'una conca a ondada e acuèlh tanben plan los marines pescadors que los plaisanciers. Una conca de rétention d'aiga jouxtant la conca a ondada, lo Linkin, anciennement conca de caça[1], a #èsser transformat n'airal d'activitats nàutiques (escolara o touristique, segon l'estacion).
Le Sentier des douaniers, sur le site protégé des landes de Ploumanac'h, borde la célèbre côte de granit rose, érodée depuis près de 300 millions d'années, qui offre un paysage surnaturel de chaos granitiques aux formes insolites, s'étendant sur près de 9 km.
La ville comprend trois plages principales. Celle de Trestraou est ensoleillée. S'y trouvent le casino et le Palais des congrès, où ont souvent lieu des expositions. C'est de cette plage qu'on embarque pour visiter les Sept-Îles qui l'environnent, parmi lesquelles « l'Île aux Oiseaux » (l'île Rouzig), inhabitée, mais où résident goélands et fous de Bassan. La plage de Trestrignel est davantage battue par les vents. Assez sauvage, ce qui fait son charme, elle est comme encaissée au bas d'une côte, et est bordée par la pointe du Château, promontoire rocheux du haut duquel on peut profiter d'une vue panoramique sur les îles, notamment sur l'île Tomé (qui ne fait pas partie des Sept-Îles). La plage de Saint-Guirec se situe quant à elle dans le bourg de Ploumanac'h, le long du sentier des douaniers ; elle est donc une halte facile pour tout randonneur l'été. Face à elle sur une petite île se dresse le Château de Costaérès.
Le port de la ville est doté d'un bassin à flot et accueille aussi bien les marins pêcheurs que les plaisanciers. Un bassin de rétention d'eau jouxtant le bassin à flot, le Linkin, anciennement bassin de chasse[2], a été transformé en aire d'activités nautiques (scolaire ou touristique, selon la saison).
Istòria[modificar | modificar la font]
Perros-Guirec Fa partida del Trégor, mas fins a la Revolucion francesa la parròquia de Perros-Guirec, enclavée en la évêché de Tréguier fasiá partida del doyenné de Lannion en levant del évêché de Dòl e coneguda jol vocable de Jacques lo Minèr (veire la glèisa Santa-Jacques, principala glèisa de la vila).
Entre la Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value). e lo Data|15|d'abril|1949 {{}}, la vila es desservie pel tren a via métrique de las Camins de fèrre de las Còstas-de detlo-Nòrd, de la linha linha de Lannion a Perros-Guirec. Aquela linha preniá la linha Tréguier - Perros-Guirec a l'estacion de « Pichon Camp »[3]. En Perros, l'estacion i aviá situat al nivèl del pòrt del Linkin.
Perros-Guirec fait partie du Trégor, mais jusqu'à la Révolution française la paroisse de Perros-Guirec, enclavée dans l'évêché de Tréguier faisait partie du doyenné de Lannion relevant de l'évêché de Dol et connue sous le vocable de Jacques le Mineur (voir l'église Saint-Jacques, principale église de la ville).
Entre le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value). et le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., la ville est desservie par le train à voie métrique des Chemins de fer des Côtes-du-Nord, de la ligne ligne de Lannion à Perros-Guirec. Cette ligne rejoignait la ligne Tréguier - Perros-Guirec à la gare de « Petit Camp »[3]. Dans Perros, la gare était située au niveau du port du Linkin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Conca en amont del pòrt, #que lo lâcher d'aiga ne permetiá de caçar lo sable amuntegant-se en lo fons del pòrt
- ↑ Bassin en amont du port, dont le lâcher d'eau permettait de chasser le sable s'entassant dans le fond du port
- ↑ 3,0 3,1 Laurent Goulhen, « Lannion la vila a tres oras estacions », Revista d'istòria del Musèu del Pichon Tren de las Còstas-de detlo-Nòrd, no 17, en abril 2000, pàg. 14-22 Error de citacion : Invalid
tag; name "lannion" defined multiple times with different content
- Pages with unresolved properties
- Pages with script errors
- Pages with reference errors
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Bretanha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Comuna de Bretanha
- Comuna de las Còstas d'Arvòr


text:
Aignerville
Aignerville en normand (Aignerville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin, a dos quilomètres de Trévières e setze quilomètres de Bayeux, en la vallée de la Aure. La municipalitat es tota prèpa del littoral de la Manja.
La commune se situe dans le parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin, à deux kilomètres de Trévières et seize kilomètres de Bayeux, dans la vallée de l'Aure. La commune est toute proche du littoral de la Manche.


text:
Talk:Limousin
Comment[edit]
Chaudra pas oblidar que lo Lemosin administratiu e los Lemosin istorique diferen un pauc , sens oblidar lo Lemosin linguistic, jos dialecte dau nòrd -occitan que se perseguis en defòra daus limites actuaus dins lo 2/3 nòrd dau Peiregòrd(despartament de Dordonha). La pita mapa en rotge dau Lemosin merca los limites administratius de la region Lemosin emb los tres despartaments frances de Nauta -Vinhana(87), Corrèza(19), Cruesa(23). Au niveu dialectau chau apondre lo terç nòrd dau despartament de Dordonha(24)e una benda estrecha de la Charenta lemosina(17) a l'Est d'Angolesme. unsigned comment by 81.248.7.224 on 05:37, 17 July 2003


text:
Kintzheim
Kinzheim en alemannisch (Kintzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Kintzheim Se tròba sus la rota dels vins de Alsace, pas fòrça luènh del castèl de la Nautor-Koenigsbourg. Lo vilatge es surplombé al nòrd pels coteaux del Hahnenberg e al sud pels tucs del grand crus praelatenberg. Cinc comunas jouxtent lo ban de Kintzheim : Sélestat a l'èst, Orschwiller al sud, Lièpvre (Nautor-Rhin) a l'oèst, La Vancelle e Châtenois al nòrd. Kintzheim A traversat per la rota départementale 35 telefonada mai communément la rota dels vins, lo CD 159 en connectant Sélestat a la Nautor-Koenigsbourg e per la rota nacionala 459 a la Vancelle-Estacion #qu'es una annèxa de Kintzheim. Lo vilatge es al caireforc de las rotas dels vins de Alsace e de la rota de la Nautor-Koenigsbourg. Lo castèl de Kintzheim (Sègle XIII) surplombe lo pòble #qu'es a las abans-plaças de las contreforts boisés e giboyeux de las Vòges. Lo Hahnenberg (Mont dels coqs de bruyère) e lo Praelatenberg (mont dels prélats) an classificat grand crus. I murissent los sèt cépages tradicionales dels vins de Alsace #que se pòt degustar en los soscaves proprietaris e en los soscaves cooperativas de Orschwiller-Kintzheim. Tres parcs animaliers contribuisson al dynamisme touristique: volerie de las aglas, parc dels cigognes e loisirs. La restauracion atrai per la diversité, la qualitat, la ambiance culturala e esportiua, economica un public nombrós e variat.
Kintzheim se trouve sur la route des vins d'Alsace, pas très loin du château du Haut-Koenigsbourg. Le village est surplombé au nord par les coteaux du Hahnenberg et au sud par les collines du grand cru praelatenberg. Cinq communes jouxtent le ban de Kintzheim : Sélestat à l'est, Orschwiller au sud, Lièpvre (Haut-Rhin) à l'ouest, La Vancelle et Châtenois au nord. Kintzheim est traversé par la route départementale 35 appelée plus communément la route des vins, le CD 159 reliant Sélestat au Haut-Koenigsbourg et par la route nationale 459 à La Vancelle-Gare qui est une annexe de Kintzheim. Le village est à la croisée des routes des vins d'Alsace et de la route du Haut-Koenigsbourg. Le château de Kintzheim (Sègle XIII) surplombe le village qui est aux avant-postes des contreforts boisés et giboyeux des Vosges. Le Hahnenberg (Mont des coqs de bruyère) et le Praelatenberg (mont des prélats) sont classés grand cru. Y murissent les sept cépages traditionnels des vins d'Alsace qu'on peut déguster dans les caves des propriétaires et dans les caves coopératives d'Orschwiller-Kintzheim. Trois parcs animaliers contribuent au dynamisme touristique: volerie des aigles, parc des cigognes et loisirs. La restauration attire par la diversité, la qualité, l'ambiance culturelle et sportive, économique un public nombreux et varié.


text:
Saint-Valery-en-Caux
Saint-Valery-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sul littoral del país de Caux, a aperaquí 60 km al nòrd de Roan, Sant-Valery-en-Caux es çò cap de-luòc d'un costat del arrondiment de Dièpa. Sant-Valery-en-Caux se tròba Modèl:A unitat de Dièpa e de Fécamp e a una desena de quilomètres de la centrala nucleara de Paluel #que se situa mai justament al luòc-dich Conteville.
Situé sur le littoral du pays de Caux, à environ 60 km au nord de Rouen, Saint-Valery-en-Caux est le chef-lieu d'un canton de l'arrondissement de Dieppe. Saint-Valery-en-Caux se trouve à 30 km de Dieppe et de Fécamp et à une dizaine de kilomètres de la centrale nucléaire de Paluel qui se situe plus précisément au lieu-dit Conteville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sant-Valery-en-Caux apareis per las primièras fes en un document en datant de 990, segon la charte que # Richard Ier, Pòrti de Normandie, octroie una part de los sieus bens personals al abbaye de Fécamp. Aquela charte es uèi desapareguda, mas una còpia de la Modèl:S- es a l'ora d'ara conservada a la bibliotèca municipala de Roan. Aquela cita confirma l'existéncia de la vila a la fin de la Modèl:S-, mas lo mistèri demòra sus l' epòca #que lududes i li aguèt a el donat aquel nom. La legenda de la creacion de la vila dicha #que i auriá #èsser fondada a Modèl:La s- quand la évangélisation de las campanhas se desvolòpa jos la impulsió dels reis Francs. Aital, Walaric[1] Fondator del monastèri de Leuconaüs (Sant-Valery-sus-Soma), i aguèt trucat « la apôtre de las falaises » en portant la bona paraula sus tot lo littoral. Segon la meteissa legenda i auriá fondat un prieuré al fons de la vallée de Néville, ailà meteissa ont serà mai tard bastida la glèisa de Sant-Valery-en-Caux. La populacion de las alentours se #fixar a l'entorn d'aquel prieuré amb la fin de seguir la practica del culte, en donant aital naissença dins la vila.
Le nom de Saint-Valery-en-Caux apparaît pour la première fois dans un document datant de 990, selon la charte dans laquelle Richard Ier, Duc de Normandie, octroie une partie de ses biens personnels à l’abbaye de Fécamp. Cette charte est aujourd’hui disparue, mais une copie du Modèl:S- est actuellement conservée à la bibliothèque municipale de Rouen. Cette citation confirme l’existence de la ville à la fin du Modèl:S-, mais le mystère demeure sur l’époque à laquelle lui fut donné ce nom. La légende de la création de la ville dit qu’elle aurait été fondée au Modèl:S- lorsque l’évangélisation des campagnes se développe sous l’impulsion des rois Francs. Ainsi, Walaric[2] fondateur du monastère de Leuconaüs (Saint-Valery-sur-Somme), fut appelé « l’apôtre des falaises » en portant la bonne parole sur tout le littoral. Selon la même légende il aurait fondé un prieuré au fond de la vallée de Néville, là même où sera plus tard construite l’église de Saint-Valery-en-Caux. La population des alentours se fixa autour de ce prieuré afin de suivre la pratique du culte, donnant ainsi naissance à la ville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'ont Valery amb -e- [ø] e pas -é- [e], perque aquel nom es sens informe étymologique amb Valérie. En francés [a] latin o germanique a donat una e "muda" [ø].
- ↑ D'où Valery avec -e- [ø] et non -é- [e], car ce nom est sans rapport étymologique avec Valérie. En français [a] latin ou germanique a donné un e "muet" [ø].


text:
1125
Aquesta pagina concernís l'an 1125 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fin dau conflicte entre lei còmtes de Tolosa e de Barcelona per la senhoriá sus lo Comtat de Provença. Lo fèu foguèt devesit entre un Comtat de Provença — que representava la màger part de la region — sota la direccion de Ramon Berenguièr III de Barcelona e un Marquesat de Provença sota la direccion de Anfós Jordan.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la participacion a la campanha comuna dei quatres estats latins còntra leis armadas coalizadas d'Alèp, de Damasc e de Homs. S'acabèt per una victòria crosada a Azaz que permetèt ai Crosats de limitar leis efècts de la victòria turca dau Prat dau Sang en 1119.


text:
Smermesnil
Smermesnil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Smermesnil Es laModèl:2 e ponch çò de mès d'elevat de Seine-Maritim situat sul scenari entre la vallée de la Eaulne e de la Yères.
Smermesnil est le 2en point le plus haut de Seine-Maritime situé sur le plateau entre la vallée de l'Eaulne et de l'Yères.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Smermesnil es estretament ligada a aquela de lo sieu castèl. Orphelinat Dempuèi la fin de la Modèl:S-, centra De contunh ménager rurala, ven Licèu catolic d'ensenhament polivalent otelièr e dels servicis a partir d'ans 1980. La siá istòria es retracée amb precision en la labor de Rolande Niel.
Lo vilatge a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, un bombardement en lo marc del operacion Crossbow lo data|23|de
fach 14 victimas[1],Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
,[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
|2006=343 |2007= 366 |2008= |2009=400 |cassini= |senscomptesdobles=1962}}
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Garnier, Pigenet, Dandel, Duboc, Kitts e Lapersonne, , relié (ISBN 978-2-912468-02-4)


text:
Avantbraç
L'avantbraç es, per l'òme, la partida du membre superior compresa entre lo cobde e le ponhet.
Somari
Anatomia[modificar | modificar la font]
Esqueleta[modificar | modificar la font]
L'avantbraç se constituís de dos òsses : l'ulna (ancienament cubitus) e lo radius. L'articulacion del cobde se fa subretot amb l'ulna, alara que l'articulacion del ponhet (amb lo carpa) se fa sobretot amb lo radius. E mai, aqueles dos òsses mòvon l'un al respècte a l'autre dins los movements de pronosupinacion ; esquematicament, es lo radius que vira a l'entorn de l'ulna.
Musculatura[modificar | modificar la font]
L'avantbraç compòrta 19 muscles, repartits dins 3 lòtjas (anterioras, posterioras, e laterala). Aqueles muscles permeton gaireben totes los movements del ponhet (adduccion/abduccion, flexion/extension) e dels dets (flexion/extension). Conten tanben los muscles de la pronosupinacion, levat lo muscle bicèps braquial.
Vascularizacion[modificar | modificar la font]
Dins l'avantbraç, las principalas artèrias son las artèrias ulnàrias e radiala. Forman d'artèrias recurrentas e una branca comuna, l'artèria interossosa. L'artèria interossosa se situa entre lo radius e l'ulna (una branca dins la lòtja posteriora e una branca dins la lòtja anteriora). Aquela artèria interossesa a per origina l'artèria ulnària[1].
L'artèria ulnara accompanha lo muscle plegadís ulnar del carpa, alara que l'artèria radiala se tròba ela jool muscle braquioradial. Fin finala, l'artèria ulnara forma una arcada superficiala e, a contrario, l'artèria radiala passa posteriorament a la basa del primièr metacarpian per formar una arcada prigonda. Las arcadas prigondas e superficialas forma, enseguida las artèrias digitalas comunas, puèi las artèrias pròprias.
Nèrvis[modificar | modificar la font]
Principals nèrvis:
- lo nèrvi ulnar,
- lo nèrvi mejan,
- lo nèrvi radial,
- lo nèrvi cutanè medial de l'avantbraç.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (Font Medatice grenoble UJF)


text:
Rio Grande do Sul
Lo Rio Grande do Sul es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta Santa Catarina al nòrd, Argentina a l'oèst, e Uruguai al sud. A l'èst es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa superfícia totala es similara a la d'Eqüator.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1627, de jesuistas espanhòls fondèron de missions pròchas del riu Uruguai, mas foguèron expulsats de la region en 1680, quand los portugueses fondèron la Colonia del Sacramento. Los jesuistas portugueses fondèron, en 1687 los Sèt Pòbles de las Missions (en portugués, Sete Povos das Missões) e tanben foguèron expulsats, en 1737.
Sent la regió punt estrategic per l'ocupacion portuguesa dins lo sud de Brasil, foguèt fondada en 1742 la vila de Porto dos Casais ("Pòrt dels Casals"), actuala ciutat de Porto Alegre, amb l'ajuda de colons venguts dels Açòres. Las luchas pel domini de la region cessèron en 1801, quand los gaúchos ocupèron los Sèt Pòbles de las Missions, incorporant lor territòri. El 1807, lo Rio Grande del Sud foguèt elevat a la condició de Capitania.
Après l'independéncia de Brasil, la llavors capitania es va tornar província. En 1824 arribèron los primièrs colons alemands dins la zona de l'actual municipi de São Leopoldo. El 1835 comencèt una rebel·lió contra lo govèrn de la regéncia de l'Emperi de Brasil, que durèt fins a 1845 i es va tornar coneguda com la Guèrra dels Farrapos. Aquesta rebel·lió foguèt lo pus long conflicte militar intèrne de Brasil. Puèi, en 1865, la província foguèt envasida per de tropas del dictador Francisco Solano López, durant la Guerra del Paraguai.
En 1875 arribèron los primièrs immigrants italians, que fondèron de vilas coma Caxias do Sul, Bento Gonçalves e Garibaldi. Amb la proclamacion de la republica el 1889, lo Rio Grande del Sud ven un estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las vilas principalas del Rio Grande del Sud son Porto Alegre, Pelotas, Caxias do Sul, Canoas, Rio Grande e Santa Maria. Lo relèu se caracteriza per la preséncia d'una extensa plana, dominada al nòrd per l'altiplan de la Serra Gaúcha. Lo punt culminant de l'estat es la montanha Pico do Monte Negro, amb 1410 m d'altitud, dins la region de la Serra Geral.
Economia[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Lo torisme es destaque en la region de la Serra Gaúcha (nomenament en las vilas de Caxias do Sul, Garibaldi e Bento Gonçalves, de poblament italian, e las vilas de Gramado, Canela e Nova Petrópolis, de poblament alemand). Lo païsatge natural de la region tanben es una atraccion, per exemple la Cascada do Caracol, a Canela.
I a tanben de vilas de plaja, coma Torres, Capão da Canoa e Tramandaí.


text:
1183
Aquesta pagina concernís l'an 1183 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de guèrra civila entre lo rèi Felip II e la liga feodala menats per leis oncles dau rèi, de negociacions acomencèron en causa dau lassitge generau (→ 1184). En particular, la rèina Elisabeta de Hainaut assaièt d'obtenir lo retirament de son paire dau camp rebèl. En parallèl, dins lo sud-oèst dau reiaume, una guèrra entre lei fius dau rèi d'Anglatèrra a prepaus d'Aquitània causèt de degalhs importants. La mòrt d'Enric lo Jove, fiu d'Enric II, lo 11 de junh permetèt d'arrestar lo conflicte.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta d'Enric lo Jove que moriguèt de malautiá lo 11 de junh. Après aquela mòrt, lo rèi Enric II (1154-1189) foguèt obligat de modificar sa succession. Son fiu Ricard deviá venir rèi d'Anglatèrra mai auriá ges de poder fins a la disparicion de son paire. Deviá pereu laissar lo Ducat d'Aquitània a son fraire Joan. Ricard refusèt aquel acòrdie foguèt atacat per son paire e sei fraires.


text:
Augièr Galhard
Augièr Galhard foguèt un escrivan occitan, nascut vèrs 1530, mòrt aprèp 1592.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Rabastens en Albigés, Lengadòc, vèrs 1530. Èra rodièr (atal foguèt lo seu escais: «lo rodièr de Rabastens»), jogaire de violon e rebèc, poèta. E coma se ganhava la vida mai aisit amb la poesia, que los senhors del país li pagavan d'escuts per sas cançons e sos sonets, foguèt mai que mai poèta. Foguèt tanben soldat: en 1561, es amb la banda de Guilhèm de L'Èrm, l'uganaud, que prenguèt Rabastens pels protestants. En 1567 e 1568, es amb lo vescomte de Montclar qu'ajudèt lo prince de Condé qu'assetjava Chartres. Aquela guèrra acabada per la Patz de Longjumeau, tornèt al país. Aprèp aquel primièr viatge als païses francimands, saupèt lo francés e escriguèt tanben de poesias francesas. Cochat de Rabastens pels catolics, va demorar a Montalban, capitala protestanta del Naut Lengadòc. Aquí, foguèt l'amic de Deu Bartàs. Sembla que finiguèt la sieuna vida en Bearn ont demandèt en 1592 una pension de 50 escuts a Catarina de Borbon, sòrre d'Enric III de Navarra (Enric IV de França).
Son òbra[modificar | modificar la font]
Gaireben totas las poesias conegudas d'Augièr Galhard son dins "Lo Banquet", un recuèlh qu'a conegudas fòrças edicions entre 1583 e 1619.
Citacions[modificar | modificar la font]
Remarca - Aquesta citacion es transcricha en nòrma classica; lo tèxt original es dins una grafia afrancesada.
Sonet al rei
Dedins aquest sonet, nòble Rei de la França,
Se recomanda a vos lo paure Augièr Galhard;
Vos pregant umblament de prene en bona part,
Quand de ma pauretat vos fau la demostrança.
Ieu fariá ben benlèu de rimas d'importança,
Se de vòstres dinièrs me fasiatz qualque part;
Mas ieu non pòdi pas fargar ren de bragard,
Se vòstra Majestat qualque pauc non m'avança.
Ieu soi, coma vos dic, rodièr de mon estat;
Mas ieu me recomandi a vòstra Majestat;
Se n'èri ponch rodièr fariá quicòm de bèl.
Ò nòble rei sortit d'una tan nòbla raça,
Sufriretz vos que ieu reprenga la pigassa ?
N'auretz pas vos pietat d'aquest poèta novèl ?
Bibliografia[modificar | modificar la font]
De poesias causidas d'Augièr Galhard foguèron publicades en 1843 per Gustau de Clausada [Gustave de Clausade] a Albi. E tanben en 1962 per l'IEO e G. Delfau.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Poesias d'Augièr Galhard a Google Books
- Las òbras d'Augièr Galhard a Gallica.fr
- L'Apocalypse ou Révélation de Saint Jean a Gallica.fr
- Lo banquet d'Augièr Galhard a Gallica.fr


text:
Odor
Una odor es lo resultat, percebut pel sens de l’odorat, de l'emanacion dels còrses volatils contenguts dins de substàncias coma las moleculas quimicas, sovent qualificadas de moleculas odorantas, de perfum, o de redoléncia per las flors.
Somari
Natura quimica[modificar | modificar la font]
Las moleculas odorantas son caracterizadas per lor composicion quimica.
- Lo/los compausats organics: Alcòl, acid, aldeid, cetona, Idrocarbur aromatic, eca.
- La longor : nombre de carbonas constitutius de la cadena principala.
- L’organizacion espaciala: isomèr, enantiomèr.
Los signals odorants pòdon èsser repartits dins diferentas classas. Per las espècias aquaticas, los compausats generadors d’odors son en majoritat d'acids aminats o de sals biliaris.
Percepcion[modificar | modificar la font]
La sensacion agradable, neutra o desagradable associada a une odor es pròpia a cada individú e per partida innat, per partida socialament construcha. Depend atal de la concentracion del produch dins l’aire e del fach que siá o non associat a a la seuna font naturala[1].
Persistencia[modificar | modificar la font]
Se perfums son fòrça efemèrs e d’autres mai duradices. Lo sistèma olfactiu pòt tanben far pròva d’acotumança, unas odors essent pas mai percebuda aprèp un cert delai.
Odors e pollucion de l’aire[modificar | modificar la font]
La pollucion de l’aire se traduch d'esperela sovent per d'odors (gases d’esapament, fums, odors de decomposicion, de fermentacion, eca.).
En mai, las condicions environamentalas (igrometria, temperatura, lutz, ultraviolets, vent o turbuléncias) influisson sus la durada e la portada d’una odor. Fan que las odors portadas per l’aire vietjan mai o mens luenh; par exemple, un aire pròpri e umid pòrta gaireben totas menas odors al luenh.
Sembla tanben que la pollucion de l'aire aja una importança que benlèu foguèt sosestimada;
- Un aire polluit degrada las moleculas odorantas e frena la dispersion de fòrça odors, que lo perfum de las flors ;
(fr)De cercaires de l’universitat de Virginia (Estats Units d'America) faguèron de modelizacion[2] l’impacte de la pollucion de l’aire sus la dispersion de las redoléncias de flors: Dins un aire pur, aqielas redoléncia se dispersan sus de distanças podent a vegada passar un quilomètre, alara que dins un aire polluit, l’ozòn, los acids, diverses oxidants e radicals liures (idroxils e nitrats) e d’autres polluents degradan o modifican aquelas moleculas redusent fortament la portada de la rodeléncia de las flors (50 % del perfum d’una flor es alara “ perdut ” abans d’aver percorrit 200 m).
Segon Jose D. Fuentes, coautor de l’estudi (fr) “Aquò fa fòrça mai dificil la localizacion des fleurs par les pollinisateurs”. Il estime qu'aqueles aròmas son destruits fins a 90% per la pollucion (al repècte de periòdes que las industrias pesucas e los veïculs existián pas encara).
- de moleculas que son pas conscientament percebudas (ormonas, feromonas, e lor equivalent vegetal, fitoormonas dins lo mond de las plantas) poirián benlèu tanplan èsser destruidas o modificadas per la pollucion de l’aire.
- Aquel fenomèn de degradacion de las odors per la pollucion poiriá en partida explicar lo descasença d'unas populacions d’abelhas e d’autres pollinisators (que d'aucèls, ratapenada nectarivora) constatada dins totes los païses industrials e agricòls[3]. Poiría tanben explicar las dificultats que los individús an de qualques espècias (cernalhas, sèrps, amfibians, uns mammifèrs) a se reproduire (mascle e femnas ne s'encontran pas mai, o mens ben) o de qualques espècias a se noirrir (l’individú percevent pas mai pron l’odor que lo menava a la font de noirritura).
- Es possible que de fitoormonas tenon mai normalament lor ròtle de messatges de communicacion e que de vegetals sián alara mai aisidament victimas de lors predators.
- De presas poirrán èsser mai vulnerablas s'olfetavan mens l’odor de lors predators, e al contrari un predator que caça amb l’odorat pòt aver mai de mal a detectar las presas dins una region que l’aire es polluit. E mai fòrça d’animals que se desplaçan de nuèch en utilizant lor odorat son encara mai perturbats pel fenomèn dich de pollucion luminosa.
Los odors pel l’uman[modificar | modificar la font]
L’odor de la maire a una granda importança pel noirrisson, e al contrari. Qualques odors son memorizada e durablament associada a de sovenirs positius o negatius.
La sociologia del còrs mòstra que se d'odors corporalas son factor d’atrach, sexuala entre autre, d’autres (o los meteisses en d’autres circonstanças) son al contrari factor de rebut. La cultura igienista del sègle XIX benlèu afortiguèt lo desgost per qualques odors associadas als micròbes o a las malautiás (excrements, urinas, aliments en poiriment, aigas pudentas, eca.).
Los perfums naturals o de sintèsi pòdon èsser de mejans de seduccion o d'amagament de las odors supausada desagradablas per sei o per altrú.
De perfums son dempuèi l’Antiquitat tanben utilizats per amagar las odors d’animals, de cosina, de poirit, de cadavre, eca.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Article « Perque siam gainats per las odors? Lo ròtle d'uns factors psicosocials », per Barbara Bonnefoy (Revista Air Pur N° 73)
- ↑ (en)communicat de las acadèmias de las sciéncias e de medecina, engenheriá e recerca americanas, Cf. Estudi publicat dins “ Atmospheric Environment ”
- ↑ (en)Estudi sus l'estatut dels pollinisator en America del nòrd (2006) ; ”Status of Pollinators in North America ” , Committee on the Status of Pollinators in North America, National Research Council Accès a l’estudi
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Purves, D. et al.. Neurosciences. Éd. De Boeck Université, Paris, 1999, chap. 14, pp. 263-266.
- (fr)Rémy, E.; Estades, J.; 2007, Nez à nez avec des nuisances odorantes, l’apprentissage de la cohabitation spatiale, Sociologie du travail, Vol. 49, No. 2, pp. 237-252
- (fr)Brigitte Proust, Petite géométrie des parfums, Science ouverte, Seuil, 2006, (ISBN 978-2-0208-0279-6)


text:
Ensemble complementari
En teoria deis ensembles, estent un ensemble E dich ensemble referenciau, lo complementari d'una partida A de E es la partida de E definida coma l'ensemble de totei leis elements de E qu'apartènon pas a A. Es l'ensemble :
- :
Es tanben sonat : complementari de A a respècte de E.
Notacions[modificar | modificar la font]
Lo complementari de A es sovent notat :
- o o encara .
Per defugir tota ambigüitat, en cas de necessitat, s'explicita l'ensemble referenciau E, e lo complementari de A a respècte de E se nòta:
- .
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble A deis entiers naturaus pars es una partida de l'ensemble deis entiers naturaus. Lo complementari de A a respècte de es l'ensemble deis entiers naturaus impars.
- L'ensemble dei nombres racionaus es una partida de l'ensemble dei nombres reaus. Lo complementari de A a respècte de es l'ensemble dei nombres irracionaus.
- En Calcul dei probabilitats, estent un espaci de probabilitat , lo complementari d'un eveniment A a respècte de l'ensemble univèrs es un eveniment, sonat eveniment contrari de A.
Proprietats essencialas[modificar | modificar la font]
L'ensemble referenciau se nòta E ; A e B son de partidas de E.
- Un element de E pòt pas èsser au còp dins A e dins son complementari :
- (autrament dich : son desjonchs)
- Tot element de E es siá dins A siá dins lo complementari de A :
- Se A es diferent de l'ensemble vuege e de E, alora l'ensemble es una particion de E.
- Lo complementari dau complementari d'una partida A es A :
- Diferéncia ensemblista :
-
- Lo complementari de l'union de doas partidas de A es l'interseccion de sei complementaris :
- .
- Lo complementari de l'interseccion de doas partidas de A es l'union de sei complementaris :
- .
- Pus generalament, estent una familha de partidas de E :


text:
Dr. Strangelove
Dr Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb o Dr Strangelove (en occitan: Dr.Amor Estranh o: Cossí aprenguèri a me tafurar pas e a aimar la bomba es una comèdia militara e satirica sortida en 1964 e realizada par Stanley Kubrick segon la novèla Red Alert (o Two Hours to Doom), escricha per Peter George jol nom de Peter Bryant.
Somari
Sinòpsis[modificar | modificar la font]
L'istòria se debana en plana Guèrra Freja. Lo general american Jack D. Ripper, patissent de foliá paranoïaca, decidís d’enviar sos B-52 tustar l’URSS. Lo president dels Estats Units d'America comanda una reünion d'urgéncia dins la sala sosterrena de comandament estrategic per ensejar d'evitar una guèrra nucleara.
Un debat s’engatja alara entre los tenents de diferentas opcions politicas e militaras que s’ofrisson al president. La sola possibilitat per evitar un conflicte major es de provesir la posicion dels avions als sovietics per que los detrugan. D'unes son abatuts e d'autres son rampelats de pauc, mercé a la determinacion d'un oficièr britanic. Totes levat un, que lo sistèma de comunicacions fonciona pas. L’ambaissador de l’URSS, convocat per testimoniar de la bona fe del president american, menciona l’existéncia d’un sistèma secret de defensa que lançariá automaticament l’olocaust nuclear en cas d’ataca contra son país. Lo quite sistèma secret de defensa se nomena La Maquina Infernala.
Alara, se conselha del Doctor Stangelove, un scientific, transfug nostalgic del regim nazi. Explica alara una solucion possibla per salvar l'umanitat.
Mentretemps, l’equipatge del B-52 mèna sa mission cap al tèrme, segur de la legitimitat de l’òrdre que receptèt, malgrat totas las dificultats que deu encontrar. Al moment de largar sa bomba atomica sus la cibla sovietica senhalada, lo sistèma s'enraia. Lo capitani del B-52 amb un accent texan davala dins la cala, met son capèl de vaquièr, s'asseta sus la bomba e la destaca. Davala cap al sòl a caval sul veïcul balhant la mòrt nucleara levant son cobricap e cridant "yahhhooo !!". Lo filme s'acaba per qualques imatges plan vertadièrs d'ensags nuclears.
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Peter Sellers: Coronèl Lionel Mandrake, President Merkin Muffley e Docteur Strangelove+
- George C. Scott: General « Buck » Turgidson
- Sterling Hayden: General Jack D. Ripper
- Keenan Wynn: Coronèl « Bat » Guano
- Slim Pickens: Major T.J. « King » Kong
- Peter Bull: Ambaissador de Sadesky
- Tracy Reed: Miss Scott
- James Earl Jones: Luòctenent Lothar Zogg
- Jack Creley: Mr. Staines
- Roy Stephens: Frankie Canon
- Gordon Tanner: Général Faceman
Scènas d'antologia[modificar | modificar la font]
- La conversacion al telefòn roge, que lo president american i ensaja amb tota la diplomacia possibla de far comprene a son omològ sovietic, completament ebri, en plena nuèch, la gravitetat de la situacion;
- Peter Sellers en oficièr britanic, ensajant d’empachar, de badas, lo general Jack D. Ripper de tirar a la mitralhadoira sus de soldats compatriòts venguts lo cercar, e que prengava per de Russes envasissent sa basa;
- Peter Sellers, segur de la foliá de son superior (que lancèt lo plan R), ensaja desesperadament de li tirar lo còde de retorn de las tropas. Son rasonament es interromput quand entend lo general Ripper se suicidar dins la sala de banh;
- Lo comandant de bòrd del B-52 que legís mejançant l'interfòne a son equipatge las consignas e fa verificar lo contengut de lor troça de subrervida, que conten entre autre tauletas de goma e una Bíblia miniatura combinada a un guide de conversacion en rus ;
- Lo general american « Buck » Turgidson e l'ambaissador sovietic ne venent als mans son interromputs dins lor bagarra pel president dels Estats Units declarant « Sénhers, podètz pas vos batre aicí ! Siètz dins lo PC de Guèrra. » ;
- Aquel quite general, respondent amb un estrambòrd desmesurat a la question del president de saber se un B-52 en rasejant podava pasar las dafensas antiaerianas sovieticas;
- Lo Dr Strangelove , amb un accent germanic marcat, ensajant de mestrejar son bras drech que tend a far lo salut itlerian espontanèament, e respondent tanben espontanèament « Jawohl, mein Führer ! » a una question del president dels Estats Units;
- Lo comandant de bòrd del B-52, capèl texan sul cap, cavalgant la bomba largada de l'avion.
Prèmis[modificar | modificar la font]
- British Academy Film Award del melhor filme e del melhor filme britanic en 1965.
- Oscars del cinéma 1964: quatre nominacions dins las categorias melhor filme, melhor realizator, melhor scenari, melhor actor (Peter Sellers).
Vejatz tnben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Monthly Film Bulletin, n° 361
- (en) Sight and Sound, hiver 1963-64, p. 37 + p. 52
- (fr)Cahiers du cinéma, n° 155, mai 1964
- (fr) Cédric Anger e Jean Douchet, Docteur Folamour : Stanley Kubrick, Film de l'Estran/CNC, París, non datat, 24 p. (coll. « Collège au cinéma »)
- (fr)Hélène Puiseux, L'apocalypse nucléaire et son cinéma, Éditions du Cerf, Paris, 1987, 235 p. (ISBN 2-204-02740-5)


text:
Théophile Ferré
Théophile Ferré (París, 1846 - Satory, 1871) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Partisan de Blanqui, foguèt condamnat quatre còps pendent lo rèine de Napoleon III. Membre dau 152en de la Gàrdia Nacionala, participèt a la defensa dei canons parisencs lo 18 de març de 1871. Prepausèt sensa succès d'atacar immediatament Versalhas. Elegit membre de la Comuna lo 26, trabalhèt per la Comission de seguretat generala. Puei, votèt la creacion dau Comitat de Salut Public. Enfin, acceptèt l'execucion dei ostatges lo 24 de mai de 1871. Capturat per l'armada de Versalhas, foguèt condamnat a mòrt e fusilhat ambé Louis Rossel.


text:
Demetèr
Dins la mitologia grèga, Demetèr (en grèc ancian Anuήtnp / Dêmếtêr que deriva del grèc ancian Γῆ Mήtnp / Gễ Mếtêr, « la Tèrra Maire » o de Anuouήtnp / Dêmomếtêr, « la Maire de la Tèrra », δῆuoς / dễmos, « la tèrra, lo país ») es la divessa de l'agricultura e de las meissons. Los Romans l'associan a Cerés. La Teogonia d'Esiòde ne fa una filha dels Titans Crònos e Rèa, sòrre de Zèus, de Poseidon, d'Ades, d'Estia e d'Èra e la maire de Persefòn.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Quand Ades, sobeiran dels mòrts, raubèt Persefòn per ne far la seuna esposa, Denetèr se'n anèt la quèrre e negligiguèt las culhidas de la Tèrra. Jos forma d'una vielha femna nomenada « Doso », landrèt pendent nòu jorns. Se mainant qu'una famina menaçava los mortals, Zèus se decidiguèt d'enviar Ermès al reialme d'Ades per li demandar de tornar Persefòn a la seuna maire. Mas Persefòn aviá manjat sièis granas de la milgrana oferta per Ades, coma darrièra engana per la gardar amb el, e la tradicion voliá que quin que siá manjariá dins lo reialme dels mòrts poiriá pas lo quitar. Zèus s'entendiguèt per que Persefòn passe lis sièis meses cultivables sus la Tèrra amb la seuna maire e los sièis meses del rèsta de l'an amb la seuna esposa. Es d'aquel mite que nasquèt lo cicle de las sasons dins la mitologia grèga.
Mas Demetèr aguèt d'autres enfants que Persefòn; l'eròis Iasion s'uniguèt amb ela dins un camp laurat tres còps e li donèt un filh que foguèt nomenat Plotós e venguèt la personificacion de la riquessa. Omèr menciona que Zèus, per jalosia, folzejèt Iasion. Unida amb Poseidon, concebèt Arion, un caval imortal, e una divessa misteriosa, qu'èra enebit de prononciar lo nom: atal se designèt aquela filha de Demetèr coma Despina (« la Mestressa ») [1]. La legenda conta qu'avent concebut Despina pendent la seuna quèsta de Persefòn, Demetèr la faguèt raubar per un Titan del nom d'Anitos[2].
Demetèr ensenhèt als umans lo trabalh de las semesons e de las lauradas. Jos la forma de Doso, encontrèt Celeos, rei d'Eleusis. Per lo mercejar de son acuèlh, prenguèt amb ela los filhs del rei, Demofòn e Triptolèm, ensajèt de far lo primièr imortal e ensenhèt al segond l'art de l'agricultura. Aquel deuriá en retorn ensenhar aquel art al rèsta dels umans. Aquelas tradicions mencionant que li auriá tanben donat de granas de blat per que los espandèsson sus Tèrra.
Culta[modificar | modificar la font]
Dins Los Trabalhs e los Jorns, Esiòde parla mai d'un còp de Demetèr, e dona fòrça detalhs suls rites religioses sus la fertilitat e lo trabalh de la tèrra. Se reconeis qu'aquela divessa es l'una de las divinitats mai favorables als umans. Qualques autors s'entendon per dire que fasiá pas partit dels dotze dieus olimpians, perque aimava mai demorar prèp de la tèrra e dels camps.
Segon Pausanias dins sa Descripcion de la Grècia, una granda quantitat de temples e sanctuaris dedicats a Demetèr pel país, testimonhant de l'importança de son culte.
Demetèr foguèt onorat dins los mistèris d'Eleusis, un culte celebrant lo retorn a la vida e lo cicle de las meissons. L'Imne omeric a Demetèr, dona la melhora descripcion que nos documenta sus l'origina del culte.
Foguèt tanben onorada als mistèris de Samotràcia jos la forma de la divessa Axieros, la divessa principala dels Grands Dieus.
Epiclèsis, atributs e sanctuaris[modificar | modificar la font]
- Los seus atributs : las garbas de blat, le calatos, lo volam, lo flambèl, lo sèrp, la truèja, lo marran, le pavòt e la tortora
- Los seus sanctuaris : Eleusis, Termopilas, Samotràcia.
- Celebracions : Tesmoforias, Eleusinias, Demetrias e Ceraales, eca.
Demetèr dins las arts[modificar | modificar la font]
Demetèr es sovent presentada assetada e portant una garba d'espics de blat trenats. Se la vei a vegada amb una tesa, cercant la seuna filha amada. Prèp d'ela se trapant sovent de produches de la tèrra e d'animals sacrats, la colòbra e la truèja. La seuna filha Persefòn apareis pron sovent als seus costats.


text:
Absinti
L'absinti (var. aissent, aussent), es una bevenda alcolica destillada a partir d'èrbas, principalament artemisia absinthium, l'anís verd e lo fenolh. Ten un gost similar a la licor d'anís e un gra alcolic fòrça elevat.
De còps se nomena «la fada verda» a causa de la siá color originala, verd clar, que se transforma en una color lachenca al moment de preparar la bevenda per èsser consomada. Aquela preparacion consistís en i apondre d'aiga freda que desfà un pauc de sucre, l'aiga servís a rebaissar la proporcion d'alcòl e lo sucre per redusir l'amarum.
L'absinti originari de Soïssa coma un elixir, se popularizèt en França dins las darrièras annadas del sègle XIX e lo començament del sègle XX, particularament entre los artistas e escrivans parisencs. Se considerèt coma una dròga psicoactiva perilhosa, e en 1915 foguèt enebit dins qualques païses europèus e als EUA. Sembla qu'aquela consideracion foguèt erronèa donat que i a pas cap de pròvas que l'absinti siá pus perilhós que l'alcòl ordinari, e mai se i a pauc d'estudis medicals modèrnes per verificar aquò. Dins los ans 1990 los païses de l'Union Europèa comencèron de tornar autorizar sa fabricacion e sa venda.


text:
Medòc (Gasconha)
Medòc (o ipoteticament Medoc) es un parçan d'Occitània[1] situat en Gasconha, a bisa. Es una peninsula en forma de triangle, entre l'estuari de Gironda au luvant e l'ocean Atlantic au só-coc.
La sua vila principala es L'Esparra.
Lo gentilici es medoquin -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 L'occitan en Medòc
- 3 Toponimia
- 4 Cultura e patrimòni
- 5 Nòtas
- 6 Ligams externs
Geografia[modificar | modificar la font]
Zonacion[modificar | modificar la font]
Medoc correspond a l'extrèma punta de la peninsula landesa ; la Punta de Grava es a son extremitat. Es caperat majament per lo pinhadar landés ; parlan lavetz dau Medoc landescòt. Aquera region boscassuda es la partida occidentala de Medoc. La partida orientala, era, es plantada de vinhas ; coneishen las apelacions prestigiosas de Margaus, Paulhac, haut Medoc, Listrac, Molís, Sent Gelian, Sent Estèfe... Es çò qu'apèran lo Medoc ribeiron, es una tèrra de grava constituida per las alluvions de l'estuari. La partida nòrd a mèi l'extrèm sud-èst de Medoc, son regions marescatjosas, la permèira estent nomada "la Leda", la segonda "la Palud". Es dens aquera palud qu'existís una cultura tradicionala d'artishauts, a Macau. Enfin, au cochant, lo cordon dunari (parlan de terròus, piquèirs o ròcas) hèi facha a la mar.
Grandas vilas[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas de Medoc son :
- Paulhac
- l'Esparra (sos-prefectura)
- Sent Medard de Jalas (mèi de 20 000 abitants)
- Blancafòrt
- Sent Laurenç
- Castèthnau
L'occitan en Medòc[modificar | modificar la font]
Lingüistica[modificar | modificar la font]
Medoc se divideish en tres zònas lingüisticas :
- Lo Baish Medoc (region de Semevian e de l'Esparra). Es caracterizat per la prononciacion [B] dau -v- intervocalic ; la prononciacion [u] dau -a finau ; la prononciacion [dz] de j- iniciau, [j] de -j- intervocalic, e [ts] de "ch" ; mèi tot un lexic pro especific. I tròban quauques trèits particulars coma lo passatge de "u" a "e" (hulha, sus, pus, un -> hèlha, ses, pes, en). Autors : l'abat D.-M. Bergey, los Tradinaires, los fraires Conord...
- La region de Paulhac, caracterizada per una prononciacion semi-negra (ex. ['hœʎə])
- Sud Medoc (haut Medoc e Medoc landés). Sa lenga es quasiment la medissa que la lana bordalesa e lo nòrd Bacin ; çò que difereish dau paròlis deu parlar bordalés es una mendra francizacion e la prononciacion [w] dau -v- intervocalic. Lo parlar tradicionau de Cauderan, Merinhac, Sent Jan d'Ilhac, Brujas, lo Boscat, lo Telhan... es un parlar de Sud Medoc. Autors sud-medoquins : Guy Lambert, Gric de Prat, Teodòr Blanc, Brujol...
La finala latina -ARIU- se realize, a successivament, dau nòrd au meijorn, -èir [ɛj], -eir [œj], -uir [yj].
La varietat dau vocabulari tradicionau es donc vertadeirament hòrta. Vaquí quauques exemples [2] :
- avaler de travers : s'anodar (sud) / s'esgargassar (centre) / passar au mishant cròs (centre)
- épamprer : esborrelar, esbrossar (Palud) / despampar (haut Medoc) / escombrar (nòrd)
- flaque : jabaud (sud) / jabarlaud (haut Medoc) / cròt, dargaud (nòrd) / jargaud (Vendais) / jarga (Semevian) / cha(m)pòt, argaud (auts endreits)
- rejet : gala (sud) / regiton (oèst) / repossa (nòrd).
Lo Medoc occitan anuit[modificar | modificar la font]
L'occitan es actualament ensenhat au licèu de Paulhac (professor V. Bédat) e dens la sola classa bilingua de Gironda, a Cussac. Existissen cors per adultes a l'Esparra, Vendais e Blancafòrt. Dus poètas occitans damòran en Medoc, Alan Viaut e l'ancian cantaire Pèir-Andriu Delbeau. Trobaràn coma associacions : los Tradinaires (Vendais), lo Gric dau Medòc (lo Telhan).
Toponimia[modificar | modificar la font]
La forma Medoc [me'ðuk] porré correspondre plan damb l'etimologia latina Pagus Medulicus e es atestada dens los etnotèxts de Fèlix Arnaudin[3].
La forma Medòc [me'ðɔk] se tròba dens lo diccionari de Simin Palai[4]. Dens l'occitan parlat de Gironda, actualament, sola la forma Medòc es coneishuda [5].
Seré irracionau de privilegiar Medoc e de metre Medòc en varianta segondària. Prumèirament, la fòrma indigèna s'impausa quand i a pas una necessitat absoluda de la refusar. Segondament, es una evolucion completament normala e atenduda de *Medulicu > *Medolc > Medouc. En diftongue, una o barrada se consèrva dificilament sens dissimilacion davant u; après l'evolucion [o] > [u] a la fin de l'Edat Mejana, la conservacion ven absoludament impossibla; la dissimilacion atentuda arribèt a aqueth moment, s'es pas anteriora (las grafias medievalas permeten pas de distinguir entre o barrada e o obèrta) : ne'n resultèt *Medòuc; mès la dificultat en occitan modèrne e contemporanèu de conservar au còp diftongue e consonanta finala donèt finalament Medòc (*Medòu auré estat teoricament una auta possibilitat).
Se n'èra besonh, l'evolucion de rōbŭr (o rōbŏr ?) en occitano-romanic serviré de pròva. I a principalament lo tipe rove e lo tipe roure. Prau darrèr, lo catalan peninsular, que coneish pas l'evolucion [o] > [u] a las realisacions "ròure" e "rèure" dens la mitat deu territòri, a costat de roure emb o barrada; l'occitan e lo catalan deus Pirenèus Orientals, que la coneishen, an rore, ròure, ròule, reure, raure, roire, a l'exclusion absoluda de roure emb o > [u][6], [7].
Los noms de las comunas de Medòc[modificar | modificar la font]
- En Haut Medòc e Medòc viticòla: Arcins, la Barda, Blancafòrt, Blanhan, Bugadan, Cantenac, Cissac, Civrac, Coquècas, Cussac, l'Esparra, Galhan, Listrac, Ludon, Macau, la Marca, Margaus, Molís, Parampuira, Paulhac, Prinhac, Sent Cristòli, Sent Estèfe, Sent Gelian (Beishavela), Sent German d'Estèlh, Sent Idènç[8] (e non Sent Dicenç), Sent Sauvur, Sent Seurin de Cadorna, Sossans, Valairac, Vertelh.
- En Medòc landescòt: Arsac, Avensan, Brach, la Canau, Carcans, Castèthnau, Hortin, lo Pòrge, Selaunas, Saumòs, Senta Alena, Sent Aubin de Medòc, Sent Laurens de Medòc, Sent Medard de (las) Jalas, lo Tremple.
- En Baish Medòc: Cairac, Graian e l'Espitau, Jau Dinhac e Hloirac, Naujac, Semevian, Solac, Talaits, Vendais, lo Verdon.
Microtoponimia[modificar | modificar la font]
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
Patrimòni bastit e naturau[modificar | modificar la font]
Quauques elements dau patrimòni medoquin [9] :
- Lo donjon de l'Esparra o tor d'aunor. Aqueth donjon carrat dau sègle XIV es lo sol vestigi dau castèth aperat l' aunor de l'Esparra.
- Los pòrts de Paulhac, Bi, la Mareishala, Cadorna, Beishavela...
- Lo fare de Cordoan (lo mèi ancian d'Occitania), damb los de Grava e de Sent Nicolàs, tots tres au Verdon
- Lo fare e lo pòrt de Richard
- Lo castèth de la Marca, remontant au sègle XI, complementari de los de Blancafòrt e l'Esparra
- Lo castèth Senejac au Pian Medoc ; lo castèth dau Telhan remontant a l'Atge Mièi, damb un vielh chai dau XV° siègle ; lo castèth de Villepreux a Sent Aubin de Medòc
- Lo castèth de Seminhan, dau sègle XIII, a Sent Laurens
- Lo castèth de Blancafòrt. Datat daus sègles XI-XV, èra un daus castèths clementins bastits per parents de Clamenç V. Avant que las paluds estussin botadas a l'eishuc, dominèva una region totalament marescatjosa, çò que hèi vèner impossibla l'ipotèsa espandida qu'aqueth castèth èra religat a lo de Ròcatalhada per un sosterrenh. Egau, existiren salas trogloditicas.
- Lo dòma de la glèisa de la Marca
- La capèra de Sent Rafaèl, borgat natau de Pèir Berland
- Las glèisas de Macau, Sent Estèfe e frem d'autas
- Nòsta Dama de la Fin de las Tèrras a Solac (Gironda)
- A Sent Laurenç, la hont de Bernòs de forma circulara, damb l'aiga ferruginosa, es environada de mistèris ; la tradicion vòu qu'aquesta hont jamèi estarida augi estut un lòc de culte druidic. Disen qu'una hada torna a còps a la hont de Bernòs, per s'i abeurar coma ec hasèva lòrs de sa via terrestra. Disen tanben que, se una gojata amorosa gita esplingas dens la hont e que s'i crotzan, es segura d'èster aimada en retorn. Una auta legenda afirma que la coloracion roja de la hont es discuda au peu ros d'una hada que s'i èra negada.
- A Sent Laurenç tanben, la glèisa N.D. de Benon, comandaria espitalèira dau XII° siègle.
- Lo Fòrt Medoc, bastit en 1689 sus òrde de Loís XIV, d'après los plans de Vauban, maugrat lo terrenh instable de las ribas de Gironda. Damb la ciutadèla de Blaia e lo Fòrt Patè, forma çò qu'apèran lo carrolh de l'Estuari, en avath de Bordèu.
- Los castèths viti-vinicòlas Margaus, Latour, Beishavela, dau Còst (o Còutz) d'Estornèl ......
- Lo Musèu dau Shivau au Castèth Lanessan ; l' Ecomusèu de la Vinha e dau Vin a Vertulh ; la Maison dau Vin a Paulhac
- L' alèia de Barbahèra e lo site arqueologic de Brion a Sent German d'Estulh
- L' abadia de Vertulh, daus sègles XI e XIII, daus Augustins. La nau hèi mèi de 40 mètres. Los bastiments abadiaus aculhissen anuit exposicions. Pas lònh, lo castèth de Vertulh, fortaressa medievala.
- Las roinas de l' abadia de St Pèir de l'Isla a Ordonac. Fondada au sègle XI o XII, èra un collègi de canonges regulièrs. Lo bastiment es roinat dampèi lo debut dau sègle XVII.
- Lo castèth d'Issan a Cantenac, monument fortificat dau sègle XVII.
- La tor de Bessan a Sossans, damorant d'un ensemble datat de 1252.
- La vielha glèisa d'Escurac a Civrac, au capith d'un tèrte.
- Los marescs dau Verdon, de Brujas, de Sossans ; la laguna de Contaut ; l' estanc de Cossau
La Levada e la Cauçada èran duas vias hòrt ancianas, existent a l'Atge Mièi. La Levada menèva de la Punta de Grava a Bordèu ; èra emprontada preus sent-jaqués. Anuit, una crotz en pèira mèrca son emplaçament sus la comuna d'Avensan, sus la rota dau borg a Sent Rafaèl.
Patrimòni immateriau[modificar | modificar la font]
Las gents[modificar | modificar la font]
Dens la tradicion populara, los Medoquins son sovent escarnits, considerats coma picabosics nhòcs, trucataulèirs e violents damb lur familha. Mèi dens lo mijorn de Gironda, disèvan Medoquin, pèth de coquin[10] o encara Lo Medoquin, praube, feniant, gloriós[11]. Malurosament, aqueths clishats ne son pas encara pròishe de disparéisher.
Una legenda[modificar | modificar la font]
Disen qu'entre lo Telhan e Blancafòrt, la nuit, los automobilistes pòden rencontrar una dòna fòrt bròia, tota de blanc vestida. Se la prenen en estòp, au cap d'un moment, dens una virada, dispareisherà. Quò's la Dama Blanca, una hantauma.
Patrimòni culinari[modificar | modificar la font]
Las especialitats gastronomicas d'aquera region pro tipica son en permèir los produits de l'estuari (esquiras, lamprèia, pibalas) ; produits casalèirs (artishauts de Macau, aspèrjas, los tradicionaus primurs de Sent Medard...). L'anhèth de Paulhac, labelizat, coneish una granda renomada. Lo cohard ("grenier médoquin") es una especialitat codinèira a basa d'estomac de pòrc rotlat, salat e pebrat. Las Noisettines de Blanhan son un novèth produit a basa d'auglanas, e tot çò que ne'n deriva (crèma, còcs...). Lo Petit Médoquin es una licor de mora. Coma auta buvenda, lo tè de Medoc (damb grepin e plantas dau pinhadar). Los ceps son tanben un daus produits mèi importants dau Medòc. Coma doçors, los sherments de Medoc, las guinetas, regalan tot lo monde.
Recèpta dau grenier médoquin :
En permèir, bien netejar e desgreishar la pansa dau pòrc, apui l'incisar de manèira a poder la rotlar. Salar e pebrar abondantament, a l'encòp per relevar lo gost d'aquera carn naturalament fada, e per rasons de conservacion. Après l'auger rotlada apui cosuda, gitar la pansa dens un cort-bolhon, dont la composicion diu damorar secreta mès, solida, pòt variar. Lo temps de cuisson diu tanben damorar secret. Lo cohard se minja freid, trencat prim. Es una famosa entrada, fòrt relevada, a d'acompanhar d'un vin june. [12]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ Atlas linguistique de la Gascogne ; Thesòc
- ↑ ARNAUDIN Félix [Jacques Boisgontier ed.] Dictionnaire de la Grande Lande, sl.: Parc Naturel Régional des Landes de Gascogne / Confluences, (2001) 2 vol. (per ex. a la p. 416)
- ↑ PALAY Simin, Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes (1932-1933) [reed. 1961, París: CNRS].
- ↑ VIAUT Alain ; Los Tradinaires ; MONESTIER Jean ; BERGEY D.-M. ; BERTHAUD P.-L.
- ↑ http://dcvb.iec.cat/
- ↑ Frederic Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, Culture provençale et méridionale, reedicion 1979
- ↑ Jean Seguy, Atlas linguistique et ethnographique de la Gascogne
- ↑ http://medocgironde.voila.net/ e coneishenças personalas
- ↑ Reculhit per Alan Viaut, 1981
- ↑ Reculhit per Alan Viaut, 1981
- ↑ Confreria dau Grenier Médoquin - http://medock.voila.net/cuisine_entree_grenier.html


text:
Krichna
Krishna o Krichna[1], (Kṛṣṇa, कृष्ण, escur, blau negre, en sanscrit) es una divinitat importanta de l'indoïsme. Dins fòrça tradicions indoas, es lo ueiten avatar (encarnacion) de Vishnó. Pels tenents del Gaudiya Vaishnavisme, representa la divinitat suprèma a l'origina de totas les autras. Krishna es la divinitat mai venerada d'Índia a l'origina de fòrça sèctas bhakta dedicadas a son adoracion.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de Krishna se trapa dins lo Rig Veda (Mandala VIII, 3-4) coma nom d'un savi, mas tanben aquel d'un açora. Dins l'imne vedic, se trapa lo recit d'una desfacha de 50 000 krishna e de lors familhas pel dieu Indra. Las populacions que poblavan la plana gangetica abans l'arribada des arians an una carnacion escura que seriá atal a l'origina del nom de Krishna.
Se tròba enseguida coma filh de Devaki e erudit dins un tèxte anterior a la redaccion finala del Mahabharata, la Chhandogya Upanishad, puèi, a partir d'aquí, accedís al l'estatut de divinitat dins de tèxtes coma le Harivamsa, un apond tardièr al Mahabharata que conta l'enfança del dieu amb los boièrs, o coma lo Gita Govinda que conta las peripecias de sa vida amorosa amb las gopis. Lo Bhagavata purana que conta la vida del dieu, pendet son encarnacion terrèstre (d'un biais parallèl al Mahabharata), es considerada per fòrça coma un libre sacrat.
La posicion de Krishna dins l'indoïsme es complèxa: ofrís la cara d'un dieu de multiples aspèctes e apareis jos fòrça noms, dins fòrça istòrias, dins diferentas culturas e dins diferentas tradicions indianas; a vegadas se contradison.
Aspèctes principals[modificar | modificar la font]
Lo seus principals aspèctes:
- Krishna enfant: los episòdes de son enfança dins la selva de Vrindavan son un tèma central dels discors devocionals en Índia e son censats contenir de grands mistèris esoterics.
- Krishna pastre: lo dieu dels pastres. es diferent al subjècte de son fraire Balarama, dieu dels cultivators, que se nomena a vegadas Haladhar, lo senhor de l'araire (o del pic).
- Krishna centre de la devocion. Es sovent mòstrat jogant de la flaüta, seduisent las gopis (las gardianas dels tropèls) de Vrindavan.
- Selon las Gaudiya Vaishnava (vaishnava de Bengale eissit de la filiacion de Chaitanya) Krishna es « avatari » o la font de totes los avatars. Vishnou el meteis ven alara una de sas multiplas emanacions. Ensenha lo darma e lo iòga a Arjuna dins la Bagavad Gita.
Nombre de tradicions localas e de divinitats regionalas podèron aver estat englobadas dins las istòrias e la persona de Krishna.
La vida de Krishna[modificar | modificar la font]
Krishna enfant e adolescent[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Krishna naís à Mathura, d'un cabèl negre de Vishnou, filh du prince Vasudeva e de Devaki. Kamsa, un raja de la linhada dels Boja, crudèl e imoral, reina sus Mathura aprèp aver capvirat son paire, Ugrasena. Kamsa es tanben lo fraire de Devaki e es amourós de sa sòrra que deu eposar lo prince Vasudeva. Alara que mena le carri cap a Devaki a son novèl espos, entend una vòtz celèsta que li predís que li uieten enfant de sa sòrra causará sa casuda. Fòl de rabia, tira Devaki pels cabels fòra del carri e quand Vasudeva vei aquò, li promet de li donar los seus enfants que naisserán. Lo parelh ten sa promessa pels seus sièis primièrs enfants, mas le seten, Balarama, es confiat en secret a Rohini, una de las femnas de Vasudeva. Quand aprenguèt l'engana, Kamsa empresona lo parelh. Devaki fa màisser leu un novèl mainat, Krishna, e mercé a un miracle que fa dormir los soldats de Kamsa, Vasudeva capita a s'escapar un temps, va al vilatge de Gokula e confisa Krishna a una autra de las seunas esposas, Iashoda que l'escambia contra una de las seunas filhas, Iòga Meyar. Lo matin, Kamsa apren la naissença d'un novèl enfant, le pren e tua Iòga Maya que se transforma en creatura celèsta e li remembra la prediccion. Kamsa - coma Eròdes - fa tuar totes los nòus nascuts, mas Krishna li escapa. Li envia enseguida de demònis per lo combatre, mas sens succès.
Son fraire l'avent trobat e jonhat, faguèt, ajudat d'aquel, fòrça miracles per contrar los maleficis dirigits contra el e Balarama per Kamsa. Fin finala, Krishna decidís d'acabar amb lrs tracasses que li causa Kamsa, lo capvira e restablit sul seu tròn lo rei Ugrasena. Installat ara a Mathura, Krishna e Balarama devon defendre la ciutat contra las atacas del poderós reja Jaresandha del Magadha, un parent de Kamsa. Aprèp dètz e uèi batalhas indecisas, cal l'intervencion de Bhima, l'eròi del Mahabharata per abatre Jarasandha.
Dins aquel temps, lo jove Krishna continua son trabalh de boièr a Vrindavan. Sa frequentacion de las gopis, las boièras del vilatge, jovas filhas o femnas maridadas, es lo subjècte de fòrça istòrias. L'una mai celèbras, plan sovent illustrada per de miniaturas, es l'episòdi que, trobant las gopis se banhant nudas dins un estanc, lor rauba los vestits e se refugís dins d'un arbre, volent lor rendre lor afars sonqque quand vendrán las li demandar al pé de l'arbre. Es tanben sovent, acompanhat de Radha, son esposa preferida amb Rukmini, al centre d'una ronda dançada per las gopis, ronda qu'acompanha de sa flaüta banshri e que se nomena Rasa mandala e qu'es encara praticada ara en Índia en son onor, particularament al Manipur que son culte es fòrça actiu.
Los rapòrts de Krishna e de las gopis, de las femnas qu'es censat aver totas satisfachas, simbolizant lo Principi divin que las armas individualas cercan a s'unir per obtenir la liberacion.
Krishna s'opausa tanben als dieua indoeuropèus, mai ancians, çò que tend a confirmar son origina aborigèna. Jove òme, persuda lo seu sògre e los mai boièrs de Vrindâvana de venerar pas mai lo dieu Indra, dieu de la pluèja e dels sègas, mas en luòc e plaça, de far una puja al puèg de Govardhana e a las vacas. Lo dieu, irritat d'èsser pregat pas mai ne plus être prié, provoquèt un deluvi mas Krishna leva lo puèg e ditz als abitants del vilatge de se refugiar sjos ela que serán aparats e que totes lors besonhs serán satisfaches. Comprenent sa desfacha, Indra se prosternant debans Krishna, implora d'èsser pardonat pel seu orgulh e sa colèra. Rendèt pasmens omenatge a Agni, lo dieu vedic del fuòc sacrificial, e en obtenguèt lo chakra, una arma incendiària terribla.
[Avèm, dins l'episòdi amb Indra, lo compte rendut d'un remplaçament de la veneracion d'una divinitat vedica anciana, manifestant orgulh e colèra, per aquela novèlas e conformas a la bhakti, e doncas compassionalas, Krishna e la vaca sacrada.]
Krishna adulte[modificar | modificar la font]
Krishna daissa puèi las ribas de Yamuna e s'installa amb son pòble a Dvaraka a Gujarat. Aquí encontra e esposa Rukmini. Mai tard, participi als costats d'Arjuna e dels Pandava a la granda batalha de Kurukshetra evocada dins lo Mahabharata (que la Bhagavad Gita descriu l'ensenhament de Krishna), puèi sa sòrra Subhadra esposa Arjuna.
Los dieus l'avertisson un jorn que deu abandonar Dvaraka amb totes sos abitants sinon sa linhada s'atudara. Alara que s'arrèston en camin sus la broa, los òmes se bandan e d'afrontaments arriban. Krishna e son fraire Balarama tenton de far tornar lo calme sens succès. Dintran alara dins la selva e entran en meditacion per cercar une solucion quand es frapat per la flècha d'un caçaire aborigèn nomenat Jaras - « Vièlha edat » - que lo pren per un dam. Tòca al talon, la sola partida vulnerabla de son anatomia, morrís e son còrs, perdut, demòra sens sepultura.
Los ossaments de Krishna son trobats e reculhits mai tard per de desvòts e Vishvakarma, l'esculptor dels dieus, sus la demanda d'Indra o de Vishnó, li fabrega una estatua reliquària, mas destorbat dins sa tasca, daissa son trabalh coma esboç çò qu'explica l'aspècte totjorn rudimentari d'aquela representacion de Krishna jos la forma de Jagannatha, le « Senhor de l'Univèrs ».
Los noms de Krishna[modificar | modificar la font]
Se dona quantitat de noms a Krishna, que: Damodara (« Ventre en forma de còrda »), Venugopala (« Mèstre de las vacas amb la flaüta »), Devakiputra (« Filh de Devaki »), Jagannatha (« Mèstre del mond »), Yashodakrishna, Hari, Pârthasharâthi, Shârngin, Dvârakâvasin, Govinda, Gopala, Mâdhava, Ishvara, Nrsimhadeva, lo Senhor...
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Krishna e sa maire noirricièra, Iashòda (òbra de Ravi Varma)
-
-
-
Kaliya vencut per Krishna
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Bhagavata purana, o istòria poetica de Krichna http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1841_num_2_1_451613
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Louis Frédéric, L'Inde mystique et légendaire, Éditions du Rocher, 1999
- (fr)Bhaktivedanta Swami Prabhupada, La Bhagavad-Gîtâ telle qu'elle est, Ed: Bhaktivedanta, 1975 ASIN B0000DQIYI


text:
Oursel-Maison
Oursel-Maison es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural situat en una vallée del Scenari picard, situat a una vintena de quilomètres al nòrd de Beauvais.
A situat près del anciana RN30 (actuala RD 930) en connectant Roan a La Capelle, e facilament accessibla per la échangeur Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Village rural situé dans une vallée du Plateau picard, situé à une vingtaine de kilomètres au nord de Beauvais.
Il est situé à proximité de l'ancienne RN30 (actuelle RD 930) reliant Rouen à La Capelle, et aisément accessible par l'échangeur Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dels vestigis romains an #èsser trobats en la municipalitat, ont passava la via romaine Amians - Beauvais (dicha Cauçada Brunehaut).
- La tèrra i aguèt donat l'an 1239 pel senhor del luòc al abbaye de Breteuil, #que i deteniá ja una granja
- Des vestiges romains ont été retrouvés dans la commune, où passait la voie romaine Amiens - Beauvais (dite Chaussée Brunehaut).
- La terre fut donnée en 1239 par le seigneur du lieu à l'abbaye de Breteuil, qui y détenait déjà une ferme


text:
admin
Trobador !!
Nombre de messatges : 1813
Atge : 32
Dialècte : Gascon
Nivèl de Lenga : Parli corentament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Quiòsc
Date d'inscription : 17/02/2007
Ier, enqüèra un còp, soi tombat sus la grana ()
emission "Ce soir ou jamais" sus France 3
. E aquèra emission que parlava de la declaracion d'independencia deu Kosovo.
S'ei ben comprès, la França, los U.S.A e d'autes estats an dit "òc-ben", mes l'estat espanhòu que's grata lo cap ... Un òmi disèva qu'aquò va balhar d'idèias tà'us basques o tà'us còrses e un aute a quitament dit "et au Sud, ils parlent la langue d'òc, pas la langue d'oïl !"
Malurosament, coma d'acostuma dens aquesta emission de merda, lo ton deu debat qu'era pas vertaderament seriós ...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR


text:
Lengas dardicas
Las lengas dardicas constituisson una sosfamilha de las lengas indoiranianas. Aquestas lengas son parladas dins las regions montanhosas de l'Indukush, en Afganistan e al Cachemir. L'emergéncia istorica de las lengas dardicas per rapòrt a las autras lengas indoiranianas demòra malaisit d'apreciar.
Òm compta demest las lengas dardicas :
- Lo dameli
- Lo domaaki
- Lo gawar-bati
- Lo kalasha
- Lo kashmiri
- Lo katarqalai o wotapuri
- Lo khowar
- Lo kalam kohistani o kalami
- Lo kohistani de l'Indús o mayã
- Lo ningalami
- Lo pashai
- Lo falura
- Lo sawi
- Lo shina
- Lo brokskat
- Lo shumashti


text:
Espaci academic de trabalh collaboratiu Quickr
Aquel espaci permet de partejar de documents per la classa d’occitan ( lenga, disciplina en occitan, ...). Cadun i pòt portar sas contribucions.
Per i accedir : clicar aici
Identificant : adreça professionala de messatjariá, de la mena prenom.nom@academie.fr
Senhal : lo de la vòstra messatjariá academica.
Joan-Miquèu Espinasse
Articles d’aqueth autor
oc_gsc PER LA CLASSA (2nd gra) TRABALH COLLABORATIU ?
Sit realizat dab SPIP 3.0.16 + AHUNTSIC
4 visiteurs en ce moment


text:
Coulmiers
Coulmiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo airal urban de Orléans.
La commune est située dans l'aire urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La batalha de Coulmiers lo data|9|de
votz la victòria del general de Aurelle de Paladines #que #liurar Orléans.
La bataille de Coulmiers le voit la victoire du général d'Aurelle de Paladines qui délivra Orléans.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 45109


text:
Chrysochloridae
Descripcion[modificar | modificar la font]
Las talpas dauradas son una familha classada dins l'òrdre Afrosoricida o Insectivora seguent la taxinomia. Vivon pas a l'estat salvatge que dins lo desèrt de Namibia. Lors caracteristicas mai marcantas son qu'an pas d'uèlhs ni d'aurelhas e qu'i a pas que 4 dets a las patas anterioras, provesits d'àrpias cortas. Sul cran, l'òs jugal e la barra postorbitària son perduts. I a tanben un parelh d'òsses dins la region occipitala apelats « tabulars » que se retròba pas dins los autres Mamifèrs. Las femèlas, coma los mascles, an un cloac ont desenbocan las vias urinaras e genitalas, contràriament als autres mamifèrs placentaris.
Lista dels genres[modificar | modificar la font]
La familha de las talpas dauradas, que la plaça al sen de l'òrdre dels insectivòrs es debatuda, es devesida en mantun genre :
- Amblysomus Pomel, 1848
- Calcochloris Mivart, 1867
- Chlorotalpa Roberts, 1924
- Chrysochloris Lacépède, 1799
- Chrysospalax Gill, 1883
- Cryptochloris Shortridge e Carter, 1938
- Eremitalpa Roberts, 1924
Segon ITIS[modificar | modificar la font]
- familha Chrysochloridae Gray, 1825
- sosfamilha Amblysominae Simonetta, 1957
- genre Amblysomus Pomel, 1848
- genre Calcochloris Mivart, 1867
- genre Neamblysomus Roberts, 1924
- sosfamilha Chrysochlorinae Gray, 1825
- genre Carpitalpa Lundholm, 1955
- genre Chlorotalpa Roberts, 1924
- genre Chrysochloris Lacépède, 1799
- genre Chrysospalax Gill, 1883
- genre Cryptochloris Shortridge and Carter, 1938
- genre Eremitalpa Roberts, 1924
- sosfamilha Amblysominae Simonetta, 1957
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Chrysochloridae dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 633418 Chrysochloridae Gray, 1825 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chrysochloridae (en)
- Referéncia NCBI : Chrysochloridae (en)


text:
Castèth deu Sant Anjo
Lo castèth deu Sant Anjo (var. Castèth/Castèl/Castèu/Chastèl/Chastèu deth/deu/dau/del Sant/Sent Àngel) qu'ei un monument de Roma.
A l'origina que ho bastit au IIau sègle sus l'arribèra dreta de Tibre per l'emperaire Adrian entà ne har lo son mausolèu.
A partir deu sègle V que vadó hortalessa. Que deu lo son nom a la vision legendària d'un anjo qui seré apareishut au son som en bèth estruçar la soa espada en signe d'acabament de l'ira de Dieu e donc de las epidémias.
Que ho durant sègles la hortalessa deus papas (e la loa preson) dinc a l'an 1871 quan ho tornat a la Republica Italiana.


text:
1376
Aquesta pagina concernís l'an 1376 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida dei dificultats liadas au rèine de l'emperaire Joan V Paleòleg. D'efèct, desirós d'obtenir lo sostèn de Venècia, acceptèt de donar l'illa de Tenedos a la Republica. Pasmens, aqueu projècte se turtèt a l'ostilitat dei Genoès e deis Otomans que comencèron lo sètge de Constantinòple e capitèt de capturar Joan V Paleòleg e son fiu. Lei remplacèron per Andronic IV Paleòleg, autre fiu de Joan V que li èra fòrça ostil, que deguèt cedir Tenedos ai Genoès e Gallípoli ais Otomans. Autra consequéncia d'aquel acòrd, Venècia declarèt la guèrra a l'Empèri (→ 1379).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Temptativa d'incursion dau sultan d'Ifat Haqq ad-Din II còntra lo territòri etiopian. Pasmens, lo cap musulman foguèt rapidament tuat per lei fòrças etiopianas e lei fòrças d'Ifat se retirèron.
Asia[modificar | modificar la font]
Dinastia Timurida[modificar | modificar la font]
Après sa campanha indecisa de 1375, Tamburlan deguèt organizar una cinquena ofensiva en Mogolistan. Son adversari de l'annada precedenta, Kamar al-Din, foguèt rapidament vencut mai capitèt de defugir la destruccion de sei fòrças. Ansin, la pacificacion de Mogolistan èra parciala e foguèt jamai totala durant lo rèine de Tamburlan (→ 1383, 1389 e 1400)[1]. Pasmens, aquelei victòrias avián renfòrçat lo prestigi intèrne de Tamburlan.
Après aquela campanha, Tamburlan recebèt Toktamich a sa Cort. Descendent de Genghis Khan, venguèt amic ambé lo cap timurida que li fisèt de tropas e lei vilas d'Otrar, de Sabran e de Sigrak. Aquò èra una provocacion per lo Khanat de l'Òrda Blanca car Toktamich n'èra pretendent. Foguèt immediatament atacat per Oros, khan de l'Òrda Blanca[2]. A la fin de l'annada, Tamburlan mobilizèt sei fòrças per sostenir dirèctament Toktamich.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Saale (088)
Liste des communes
Mersebourg
Ville de Mersebourg, localité de l'Allemagne de 35 000 habitants.
La mairie de Mersebourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Landsberg
Ville de Landsberg, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Landsberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Leuna
Ville de Leuna, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Leuna a une adresse e-mail et un site Internet.
Teutschenthal
Ville de Teutschenthal, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Teutschenthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Salzatal
Ville de Salzatal, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Salzatal a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Dürrenberg
Ville de Bad Dürrenberg, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Bad Dürrenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Braunsbedra
Ville de Braunsbedra, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Braunsbedra a une adresse e-mail et un site Internet.
Querfurt
Ville de Querfurt, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Querfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Schkopau
Ville de Schkopau, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Schkopau a une adresse e-mail et un site Internet.
Löbejün-Wettin
Ville de Löbejün-Wettin, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Löbejün-Wettin a une adresse e-mail et un site Internet.
Petersberg
Ville de Petersberg, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Petersberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Mücheln (Geiseltal)
Ville de Mücheln (Geiseltal), localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Mücheln (Geiseltal) a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Lauchstädt
Ville de Bad Lauchstädt, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Bad Lauchstädt a une adresse e-mail et un site Internet.
Kabelsketal
Ville de Kabelsketal, localité de l'Allemagne de 9 000 habitants.
La mairie de Kabelsketal a une adresse e-mail et un site Internet.
Obhausen
Ville d'Obhausen, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie d'Obhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Farnstädt
Village de Farnstädt, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Farnstädt a une adresse e-mail et un site Internet.
Steigra
Village de Steigra, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Steigra a une adresse e-mail et un site Internet.
Schraplau
Village de Schraplau, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Schraplau a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
1414
Aquesta pagina concernís l'an 1414 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Tewodros Ièr (1413-1414) après un rèine brèu de nòu mes. Foguèt remplaçat per son fraire Yeshaq Ièr (1414-1429). Deguèt rapidament faciar d'atacas deis estats musulmans d'Africa Orientala que declarèron la « guèrra santa » còntra Etiopia. En revènge, gardèt de relacions bònas amb Egipte.


text:
Hont deus Innocents
La Hont deus Innocents (var. Font dels/daus o Fònt deis Innocents) qu'ei un monument de París situat dens lo Ièr arrondiment dens lo barri de Les Halles. Com ac testimonia lo son nom, qu'èra a l'origina pegada a la muralha deu Cemitèri deus Innocents eth medish toca tocant de la Glèisa deus Innocents. La hont qu'èra ua loggia d'ua seria de halas dab un canèr aus sons pès.
La hont qu'èra estada bastida en 1550 sus ua auta mai anciana e dens un estil Reneishença per l'arquitècte Pierre Lescot e l'escultor Jean Goujon. Pagada a ua paret, b'èra comptava alavetz dab pas sonque tres caras.
Lo Cemitèri (on, en vertat, los còs èran mei que mei apielats) que ho barrat e avalit atu com la glèisa au sègle XVIII. La hont que demorès mes que la caló hornir ua quatau cara e la mudar sus la navèra plaça deu Marcat deus Innocents. que s'i horní tanben ua copòla de metau. Aqueth còp l'aiga qu'arrajava directament de l'anciana loggia e donc los baishs relieus jusons que hon levats entà non pas estar boishats per l'aiga e mandats au Lovre.
En 1956 que ho desplaçada ua darrèra vegada a l'escadença de la transformacion de la plaça e hicada au som d'escalèrs piramidaus.


text:
Astronauta
Un astronauta es un membre de l'equipatge d'una nau espaciala (o astronau), es a dire un engenh pensat e bastit per anar e viatjar dins l'espaci.
Se designan las femnas e los òmes que se'n van dins l'espaci diferentament en foncion de la poténcia o estat que ne son membres: a mai d'astronautas (nom fargat als Estats Units) qu'es lo nom mai emplegat actualament, s'emplega tanben cosmonautas pels païses de l'ex-blòc sovietic (subretot Russia) e França ensagèt lo nom d'espacionauta (spationaute) per ensajar de demostrar son poder e son independéncia de las grandas poténcias mondialas, nom qu'es actualament a se morir. Finalament un darrièr mot taikonauta es aparegut recentament per se referir als astronautas de China.
Astronautas celèbres[modificar | modificar la font]
- Buzz Aldrin (20 de genièr de 1930), astronauta american. Participèt al primièr viatge cap a la Luna lo 21 de julhet de 1969
- Neil Armstrong (5 d'agost de 1930) astronauta american, primièr òme que pausèt lo pè sus la Luna. Quand botèt son pè sul sòl de la Luna lo 21 de julhet de 1969 diguèt: “Aquò es un pas menut per l'òme, mas un pas grand per l'umanitat” (revirat de l'anglés).
- Valentina Vladimirovna Tereshkova (en cirillic BaлeHTиHa BлaдиMиpoBHa TepeшkoBa) nascuda lo 6 de març de 1937 a Manslenninkovo, dins la region de Yaroslavl, URSS, foguèt la primièra femna cosmonauta dins l'espaci. Virèt 48 orbitas a l'entorn de la Tèrra a bòrd del Vostok 6 en 70 oras, e 50 minutas, dempuèi lo 16 de junh fins al 19 de junh de 1963.
- Iurii Alekseievich Gagarin (en cirillic Юpий AлekceeBич ГarapиH), (9 de març de 1934 – 27 de març de 1968), cosmonauta sovietic. Nascut a Gzhatsk, URSS (ara Russia). Lo 12 d'abril de 1961 foguèt lo primièr uman que viatgèt dins l'espaci; o faguèt amb lo Vostok 1.
- Yang Liwei es lo primièr astronauta (o taikonauta) de China.