text:
Renat Nelli
Renat Nelli (en francés: René Nelli; Carcassona, 20 de febrièr de 1906 – Carcassona, 11 de març de 1982) foguèt un escrivan, istorian, etnològ, arqueològ, activista politic e civic, universitari e letraferit occitan. Es demest los erudits occitans e especialistas de l’Edat Mejana mai importants del sègle XX, a mai s'es conegut subretot per sos trabalhs sus la cultura occitana e sul catarisme. N’estudièt prigondament los aspèctes metafisic, poetic e mai que mai l'amor cortés (Fin'amor). Activista politic e civic, s'engatgèt dins los mitans d’esquèrra e anticolonista, foguèt un dels creadors de l'Institut d’Estudis Occitans. Participèt qualque temps en politica e ocupèt la foncion de conselhièr municipal a Carcassonna de 1941 a 1944 e puèi de 1959 a 1965.
Biografia[modificar | modificar la font]
Renat Nelli nasquèt dins l’ostal familial bastit per son grand, l'escultor e arquitècte Isidòr Nelli qu’aviá trabalhat amb Viollet-le-Duc, al n°22 de la carrièra del Palais a Carcassona al sen d’una familha de classa mejana en 1906. Son paire, Leon Nelli èra arquitècte e pintor e sa maire, Louise Constance Beurienne, d’origina parisenca, L'enfant cresquèt dins un mitan ric artisticament e intellectualament, que son paire qu’èra tanben aquarellista, servava una colleccion eclectica de libres e de Pasmens quand Renat aviá pas que 10 ans sa maire se moriguèt. Qualque temps mai tard, lo paire se tornèt maridar, amb Marguerite Descard, qu'abaliguèt l'enfant.
Del temps del Regim de Vichèi participèt a la Resisténcia e en 1945 foguèt un dels fondaires de l'Institut d'Estudis Occitans. Renat Nelli aimava dire qu'èra descendent d'una familha d'escultors florentins installats dins Aude al sègle XVI. En fach, son grand paire, Isidore Nelli, escultor e arquitècte, aviá participat a la construccion del Palais de Justícia de Carcassona, puèi fach bastir en 1889 l'ostal al 24 de la carrièra del Palais. Lo paire de Renat Nelli, Leon, arquitècte tanben, erudit, possedissiá una colleccion de manuscriches e una bibliotèca importanta, venduda al Conselh general d'Aude en 1926.
Dins los ans 1928-1930, e fins a 1950, Renat Nelli foguèt fòrça ligat amb lo poèta Joë Bousquet e prenguèt a sos costats una part activa a l'elaboracion del surrealisme mediterranèu. Aquel movement se desvolopèt alara, un pauc en marge del surrealisme parisenc, a Marselha dins los Cahiers du Sud, e a Carcassona a l'entorn de la revista Chantiers. Participèt en particular a la redaccion del numèro especial dels Cahiers du Sud, consagrat a "Le génie d'oc et l'homme méditerranéen" (1943), ont se pòdon trobar las tres direccions essencialas de son òbra: l'edicion e la traduccion dels poètas occitans medievals, de poèmas personals —pròches de Paul Valéry— e una tasca critica (Fragment d'une métaphysique d'oc). Sos recuèlhs poetics son faches d'una escritura densa teissuda dins una tematica sensuala, recuperan la tradicion mistica e eroticopoetica dels catars e dels trobadors. Mai tard s'avodèt a la pròsa e al teatre.
Dirigiguèt la revista d'etnologia meridionala Folklore e joguèt un ròtle important a prepaus de la coneissença de la cultura occitana : president de la Societat d'Estudis Occitans de 1943 a sa dissolucion en 1946, obrèt tanben a la fondacion, amb Joan Casso en 1945, a Tolosa, de l'Institut d'Estudis Occitans. Consacrèt d'obratges nombroses al catarisme. Tanben fondèt lo Centre Nacional d'Estudis Catars vengut pus tard Centre d'Estudis Catars que uèi pòrta son nom. Coma Fernand Niel, e mai d'un autre, faguèt sos primièrs pas dins l'estudi del catarisme en frequentant Déodat Roché. Son ostal situat dins lo quartièr del Palais a Carcassona, legat al Conselh general d'Aude per sa veusa Suzanne Ramon, defuntada lo 24 d'agost de 2007, deu venir lo Musèu Renat Nelli, musèu del catarisme, per presentar l'ensemble de son òbra.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Entre l’espèr e l’abséncia (1942)
- Arma de vertat (1952)
- Vespèr e la luna dels fraisses (1962)
- Beatrís de Planissòlas (1972) (teatre)
- Per una nuèit d'estieu (1976)
- Le Languedoc et le Comté de Foix, le Roussillon Gallimard, 1958
- Dictionnaire des hérésies et des mouvements hétérodoxes ou indépendants apparus dans le midi de la France depuis l'établissement du christianisme Privat 1968
- L'érotique des troubadours Toulouse, Privat 1963
- Le Roman de Flamenca, un art d'aimer occitanien au XIIIe siècle Toulouse, Institut d'études occitanes, 1966.
- La vie quotidienne des Cathares du Languedoc au XIIIe siècle Paris, Hachette, 1969, 299p.
- Les Cathares, Marabout université 1972
- Des Cathares du Languedoc au XIIIe siècle Hachette 1969
- La philosophie du catharisme Paris, Payot, 1975.
- Le Phénomène cathare - perspectives philosophiques et morales Privat 1988
- Écritures cathares Éd. du Rocher, 1994
- Les Grands arcanes de l'hermétisme occidental Éd. du Rocher, 1991
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site de la revista OC que Renat Nelli foguèt membre del comitat de redaccion e qu'i publiquèt fòrça de sos escrits


c: text/html

text:
"Meddia Aranés": Gran nivèu des riders aranesi en Eldorado Freeride Junior de Baqueira 2*
Aué en Aran Espòrts era actualitat deth Mondiau Junior d'esqui de hons damb era aranesa Lydia Iglesias, tanben parlam damb riders, entrenadors e organizadors dera 1ª cita de Eldorado Freeride Junior que s'a disputat en Baqueira. En fotbòl era vitòria dera UEBossòst ena tornada ara competicion e era naua derròta, e ja son 3 de seguides, dera AFLes. E era Marcha Beret que dimenge arribe ara 38au edicion. Avui, a "Aran esports", l'actualitat del Mundial júnior d'esquí de fons amb l'aranesa Lydia Iglesias. També parlem amb riders, entrenadors i organitzadors de la 1a cita d'Eldorado Freeride Junior que s'ha disputat a Baqueira. En futbol, la victòria de la UE Bossòst en la tornada a la competició i la nova derrota, i ja són 3 de seguides, de l'AFLes. I la Marxa Beret, que diumenge arriba a la 38a edició.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abraam
Abraam (en ebrieu: אברהם Abrāhām; en ebrieu tiberian ʾaḇrāhām; en arabi ابراهيم Ibrāhīm) es lo patriarca del Judaïsme, reconegut tanben pel Cristianisme, e un profèta important de l'Islam. Sa vida es relatada dins lo libre de la Genèsi e dins l'Alcoran, mas i a pas cap d'evidéncia istorica sus son existéncia. Se vertadièrament existiguèt, visquèt probablament entre 2166 abC e 1991 abC. Lo Judaïsme, lo Cristianisme e l'Islam recebon lo nom de religions abraamicas, pr'amor qu'aquel personatge jòga un ròtle important dins lo desvolopament de lors cresenças. Lo Judaïsme considèra Abraam lo patriarca benesit de Dieu. Encara que sa femna èra estèrla, Dieu prometèt una nacion granda (Israèl) de lor descendéncia e per aquò cambièt son nom per Abraam. Per vertut del pacte entre Dieu e Abraam, manifestat dins la circoncision, Abraam es considerat lo primièr jusieu. Segon l'Alcoran, Abraam es un patriarca e lo paire d'Ismaèl, qu'es lo paire dels arabis. Es considerat un dels profètas mai importants mandats per Dieu.


text:
Diluns, 4 de decembre de 2017, 03h00 Politica,Internacional,Cultura
L'estadi olimpic de Barcelona aculhiguèt dissabte passat un concertàs per la libertat dels presonièrs politics catalans. Una quarantena de cantadors e de grops de musica faguèron d'un biais benevòl un espectacle esmovent davant un public nombrós de mai de cinquanta mila personas. L'argent acampat es destinat a la caissa de solidaritat qu'ajuda a pagar las enòrmas caucions impausadas per la justícia espanhòla e d'autras despensas judiciàrias derivadas de la procedura contra l'independentisme catalan.
Durant l'eveniment se legiguèt de letras dels presonièrs politcs e quitament lo president Puigdemont mandèt un messatge de Brussèlas estant als participants en los mercejar de lors solidaritat e engatjament.
De soslinhar la primièra cançon de l'eveniment: lo grop d'heavy metal estatsunidenc A Sound of Thunder interpretèt una version de l'imne catalan "Els Segadors" qu'es venguda plan coneguda en Catalonha.
Lo concèrt visquèt de moments esmovents, dont l'interpretacion en catalan que faguèron totes los artistas ensems de la cançon We Shall Overcome de Joan Baez. Enfin, lo public espontanèament se metèt a cantar L'estaca e de l'empont estant los musicians ajudèron al public.
Vejatz en seguida qualques vidèos dels principals moments de l'eveniment.
Segur que TOMBA!!#LlibertatPresosPolitics pic.twitter.com/YWc9Ctmraw— lomaikel (@Lomaikel93) 3 de desembre de 2017
Ven lo començament de campanha, e los Comuns Podem o no se saben explicar ben o no se que los passa. Abans Pablo Iglesias parlava molt de que Catalunha era una nacion e que se l'havia de reconeisser, de l'Estat plurinacional. Ara parla de causas rares, de que l'independentisme ha despertat lo fachisme ? Cal amic Pablo Iglessias se centrar ara en Catalunha e daissar lo reste de l'estat per quan sian las eleccions alà. Xavier Domènec amb son parlar bais no se l'enten gaire, e abans parlava mai... Legir mai
Me podetz dire que és aquò: la justicia espanyola (castelhana) de que parlatz. Cresetz de verai que aquò esistís?
… e aqueste maitin: http://www.ccma.cat/324/el-jutge-mante-a-preso-junqueras-forn-i-els-jordis-i-imposa-una-fianca-de-100-000-euros-per-a-la-resta/noticia/2824758/


text:
Gat de Gayer-Anderson
Lo gat de Gayer-Anderson qu'ei ua estatua egipciana de bronze expausada hens lo British Museum. Que data deu VIIau sègle abans l'èra crestiana.
Hauta de 42 cm, qu'ei de las representacions las mei famosas de la divessa Bastet.
Aquesta estatua qu'ei ondrada de tres anèths (dens lo nas e dens las aurelhas) e d'ua escarbalh gravat suu son piet.
Que ho dat au British Museum dens las annadas 1940 peu major Robert Grenville Gayer-Anderson, lo son darrèr proprietari a qui e deu lo son nom.
Aqueth darrèr qu'aurè efectuadas suu gat restauracions ereticas deu punt de vista scientific, arqueologic e artistic (com ac semblèn muishar las recèrcas deu British Museum).


text:
Focea
Focèa (Φώkaιa / Phṓkaia) es una anciana ciutat grèga d'Asia Menora, que sos abitants anèron fondar Marselha. Son site es ara ocupat per la ciutat turca de Foça.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Los tèxtes ancians parlan pas gaire de las originas de la ciutat. Se ditz pasmens que foguèt benlèu fondada per l'atenenc Filogèn amb de colons d'Atenas e de Focida.
Segon Erodòt, Focèa foguèt fondada dins la region del melhor clima del monde.
La Confederacion Ioniana[modificar | modificar la font]
Focèa aparten a la Confederacion Ioniana, recampant dotze ciutats (dodecapòli) d'Asia Menora.
Aquela confederacion èra pas pro fòrta per resistir a las temptativas de dominacion forastièras a partir del sègle VII aC.
La tutèla lidiana[modificar | modificar la font]
A la començança del s. VII aC, per lutar contra l'invasion cimeriana, Gigès, rei de Lidia, establís una aligança amb los grècs, que s'acabarà per la mesa jos protectorat lidian de las ciutats ionianas.
Las colonias focèas[modificar | modificar la font]
Al sègle VI aC., Focèa participa al movement de colonizacion en Mediterranèa occidentala.
Los focèus fondan Massalia en 600 aC. puèi Avenio, Agatha Tyche, Antipolis e Nikaia en Occitània, mas tanben Alalia en Corsega, Elea en Campània, Emporion en Catalonha, Lampsacos e Amisos en Asia Menora.
Destruccion de la ciutat[modificar | modificar la font]
En 546 aC., Focèa es presa pels Pèrsas de Cirus lo Grand, e destrusida. Las familhas mai poderosas de la metropòli aguèron lo temps de fugir de cap a las colonias. Pasmens lo site serà pas jamai complètament abandonat. Aital lo teatre es bastit al sègle IV aC.
Monedas[modificar | modificar la font]
Après los Lidians, los Focèus foguèron demèst los primièrs qu'utilizèron las pèças de moneda. Las pus ancianas èron en electron, un aligatge natural d'argent e d'aur. De pèças representan de fòcas, qu'en grèc Φώkn es la fòca.
Eiretatge[modificar | modificar la font]
Lo nom de Focèa es encara viu a Marselha de còps nomenada « la ciutat foceana ».
Un asteroïde descobèrt a Marselha es tanben apelat Focèa.


text:
Falicon
Falicon[1] (oficialament en francés Falicon) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un vilatge situat sus una dels tucs #que surplombent la vila de Niça #que n'es limitrophe. Falicon S'elèva près de 400 m d'altitud.
C'est un village situé sur une des collines qui surplombent la ville de Nice dont elle est limitrophe. Falicon s’élève à près de 400 m d’altitude.


text:
Automobila ibrida
Una automobila ibrida es un veïcul que pòt utilizar divèrses tipes d'energia per se mòure. Se parla generalament d'automobila ibrida per designar pus particularament un engenh automobil de dos tipes de motorizacion: motor de combustion intèrna e motor electric.
Somari
Principi de foncionament[modificar | modificar la font]
Existís un principi general de foncionament que consistís a far foncionar siá lo motor electric, siá lo motor de combustion, siá los dos a l'encòp segon los modèls.
- Pendent las fasas estacionàrias (lo veïcul es immobil), los dos motors son arrestats;
- A l'aviada, es lo motor electric qu'assegura la mesa en movement de la veitura, fins a de velocitats pus nautas (25 o 30 km/h);
- Quand una velocitat pus granda es atenta, lo motor de combustion pren la seguida;
- En cas de fòrta acceleracion, i a mesa en marcha dels dos motors a l'encòp, çò que permet d'aver d'abrivadas equivalentas al motor de meteis poder, e mai superioras ;
- En fasa de deceleracion e de frenatge, l'energia cinetica s'utiliza per recargar las batariás.
Amb tres tipes de foncionament diferents, la causida del regim del motor es fisada a l'ordinator del bòrd. Pasmens, la transformacion de l'energia cinetica en energia electrica pendent las fasas de frenatge es pas disponibla sus totes los veïculs ibrids; la crompa dels engenhs qu'an pas aquesta foncion es doncas mens rendabla qu'aquela dels seus concurrents al respècte de las automobilas classicas.
Nivèls d'ibridacion[modificar | modificar la font]
Existisson de tipes nombroses de veïculs ibrids en foncion de l'importància de la partida electrica e del biais qu'es connectada amb lo motor termic. La nomenclatura es cambiadissa segon las fonts e los constructors.
- La solucion Micro Hybride correspond al nivèl pus feble d'ibridacion, e es illustrada per lo Stop&Start disponible sus las Citroen C2 e C3. Se tracta d'una maquina reversibla que fa a l'encòp los ròtles d'amodador e d'alternator d'una veitura classica, e que possedís la capacitat d'atudar automaticament lo motor termic pendent los arrèsts (en particular als fuòcs tricolors), en redusir aital sensiblament la consomacion en mitan urban.
- Las Mild Hybrid son un nivèl d'ibridacion leugièrament superior. Lo sistèma sonat Urban Hybrid de PSA (concept-car C5-airscape) es un stop&start de las foncionalitats alargadas, capable tanben d'assegurar un frenatge regeneratiu (la maquina fonciona en generator e fornís un coble que s'apond al fren motor) e de fornir mai de poder per ajudar las represas, l'energia es estocada dins las batariás o dins de subrecapacitats. De tecnologias comparablas existisson a cò de BMW, Honda (Honda insight) o encara Ford.
- Los ibrids parallèls son la solucion mai coneguda. Los movements dels motors termics e electrics son addicionats mecanicament (per exemple amb un trin epicicloïdal). Es lo sistèma illustrat per los esquèmas çai subre. Aquestas veituras son capablas de foncionar en tot electric. La Toyota Prius, los prototipes ibrids HDi de PSA, la Nissan Altima e d'autres utilizan de variantas d'aquel principi.
- L'ibrid seriá es en realitat una veitura electrica dotada d'un grop electrogèn. Lo motor termic fa pas qu'alimentar un generator electric, pòt doncas virar a regim optimal. De mai, i a pas de pèrdas mecanicas dins la transmission. Las batariás e/o las subrecapacitats permeton d'estocar l'energia transitòriament e benlèu de rotlar en « tot electric ». Lo frenatge es plan segur regeneratiu. La Chevrolet Volt (concept-car que sa comercializacion es pas encara decidida) illustra aquesta tecnologia. Aquestas veituras prefiguran per d'unes la veitura d'idrogèn, que remplaça simplament lo motor-generator per una pila de combustible.
- Se parla d'ibrid brancat (plug-in Hybrid) quand un veïcul ibrid, que siaga en seria o en parallèl, se pòt tornar cargar sul malhum electric, çò que permet, pels trajèctes quotidians, de l'utilizar coma una veitura electrica. Aital la chevrolet Volt permetriá als seus utilizaires de rotlar un maximum de 60 km per jorn sens utilizar de gasolina, en tornar cargar las batariás la nuèit. Lo motor termic pren la seguida quand las batariás son aflaquidas.
- Un concèpte particular consistís d'utilizar una traccion classica a mai dels motors electrics installats sus las ròdas de darrièr. Lo concèpte Citroën C-Metisse utiliza aquel principi. Se dispausa aital de quatre ròdas motritz, çò que melhora performàncias e tenguda de rota.
Avantatges[modificar | modificar la font]
Aqueste tipe de motorizacion demesís de 10 à 50 % la consomacion dels veïculs segon l'utilizacion (la menada urbana provesís los ganhs pus importants e la menada autorotièra pus febles) e permet tanben de limitar las emissions polluentas e mai se los dos, contràriament a un vejaire espandit, son pas ligats. La motorizacion ibrida es doncas particularament interessanta pels taxis e comença d'èsser utilizada pels autobús als USA, en Euròpa e en Japon.
En utilizar pas que l'energia eissida del carburant, una motorizacion ibrida se deu pas comparar a una motorizacion electrica; s'agís simplament d'une motorizacion termica qu'optimiza l'usatge de l'energia.
Lo primièr veïcul d'aqueste tipe d'èsser mes sul mercat en granda seria foguèt la Toyota Prius, a la fin de 1997 en Japon (dins una version pas jamai comercializada fòra de l'archipèla), seguida per l'Honda Insight en 1999, que foguèt tanben exportada als USA e dins qualques autres païses europèus. La tresena version de la Prius (modèl NHW20) recebèt lo títol europèu de "veitura de l'annada" en 2005, en julhet de 2006 Toyota vendiá 500 000 unitats de Prius de segonda generacion, e aqueste an, en 2007, Toyota ven amb sa novèla Camry ibrida de ganhar encara mantun prèmi d'importància dins lo mond automobila. Dempuèi, d'autres grands constructors automobilas an anonciat de programas de recèrcas importants dins aquel domeni, mai que mai General Motors, que s'associa amb Mercedes e BMW, e Ford qu'utiliza la tecnologia de Toyota de primièra generacion.
Desavènis[modificar | modificar la font]
Los acomolators electroquimics d'aquestes veïculs an pas una durada de vida tan longa coma la quita veitura, los cal doncas cambiar un o mai d'un còp abans lo reciclatge total del veïcul, çò qu'entraïna un subrecost de mantenença e una obligacion importanta de reciclatge pel fabricant. Ça que là, las marcas que prepausan los sistèmas ibrids los comptan dins la garantida generala del veïcul.
Criticas[modificar | modificar la font]
Cèrts constructors argumentan que l'economia en carburant obtenguda per la tecnica ibrida per de veïculs gasolina èra pròcha de la del passatge de la gasolina al diesel, e qu'èra doncas pas interessanta per els suls mercats qu'an un fòrt taus d'utilizacion de motors diesel coma Euròpa. Aquò ten pas compte de las emissions en NOX del veïculs diesel.
Coma exemple, se pòt comparar la quantitat de CO2 regetada per qualques modèls venduts sul mercat :
- Toyota Prius : 104 g/km
- Citroën C4 1.6 HDI 110ch : 125 g/km
- Citroën C4 1.6i 16v 110ch : 169 g/km
Veituras ibridas de seria[modificar | modificar la font]
Las doas principalas veituras ibridas de seria son la Toyota Prius e la Honda Civic Hybrid (que sa version precedenta se sonava Honda Civic IMA). Lo modèl de Toyota es a l'encòp lo precursor, lo modèl pus vendut, e lo simbòl de la categoria dels veïculs ibrids. Es un modèl desvolopat especialament per la tecnologia ibrida, contràriament a la Civic Hybrid qu'es una adaptacion de la berlina Civic del constructor Honda.


text:
La Tronche
Nom desconegut en arpitan (La Tronche en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de la Tronche se situa entre los flancs del mont Rachais e los marges del Isère. Es a l'entorn de la Granda Carrièra, partida d'una anciana via romaine, #que se son progressivament desvolopats caserius jol nom de Sant-Ferjus. Aquel nom proven de Sant Ferjus, avesque e martir #que los reliques n'avián conservat en aquel luòc.
La ville de La Tronche se situe entre les flancs du mont Rachais et les rives de l'Isère. C’est autour de la Grande Rue, partie d’une ancienne voie romaine, que se sont progressivement développés des hameaux sous le nom de Saint-Ferjus. Ce nom provient de Saint Ferjus, évêque et martyr dont les reliques étaient conservées en ce lieu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Mouthier Auguste, autor de poesias arpitanas, avià per escais "lo Gueuste". Es l'autor en particulièr de "Poésies en patois de Grenoble par Lo Geuste, fables, chansons, contes et histoires" Ed. Drevet s.d. [1902] 88 p.


text:
Pastre
Un pastre (o una pastra) (dim. pastron o pastrilhon) (var. pastor, -a, -essa ; aulhèr, -a ; oelhèr, -a) es la persona que se consagra a far venir, guidar e gardar lo bestiar a l'aire liure. Especialament referit a las fedas, tanben s'aplica a las cabras e vacas dins l'elevatge extensiu. Abitualament, per l'exercici de son trabalh lo pastre es acompanhat de cans que, dirigits per son mèstre, menan lo tropèl, pel que dichs cans se nomenan cans de pastre.
Ancianament los pastres, per exemple al Bascoat, podián pas aver de teules subre lors cabanas, pr'amor que lo teule representava la proprietat.


text:
Los mots e çò d'aute ?
Hourcade (André), Des histoires de mots, du latin au gascon, Institut d’Estudis occitans, 2016, 331 p.
Aqueth títol seguit d’un sostítol qu’anóncia e que justifica un contienut hèra estenut qui comença dab informacions suu latin (latin classic - latin vulgar), qui contunha dab elements de fonetica istorica (generalitats e estudi mei especific de 27 evolucions foneticas presentadas dens un capítol titolat « règles »). En seguir, a partir de la p. 89, qu’arriban los mots ; que son estudiats generaument deu punt de vista de la lor evolucion semantica mes las consideracions foneticas ne’n son pas absentas. Que son classificats en mantuas categorias sus las quaus tornaram mei luenh : « mots bandouliers », « mots à histoires », « mots sans histoires »…. Tà acabar, un lexic etimologic de 84 paginas e listas de mots prefixats o sufixats. La mestior deu libe qu’ei donc abondosa mes que i manca de quan en quan drin de rigor dens la presentacion e los comentaris. La causida metodologica de l’autor qu’ei estranha : « […] je m’adresse à tout lecteur curieux du gascon (p. 7), je ne m’adresse jamais à des spécialistes ni a des lecteurs avertis en ces domaines (du latin et des langues romanes […] il me faut ainsi rester sur une ligne étroite entre le fait de ne pas en dire assez et, à force de simplifications, de dire des sottises, qui feraient hurler d’horreur les spécialistes de ces questions, et le fait d’en dire trop et, conséquemment, de noyer le lecteur en me noyant, peut-être, avec lui. » (p. 14) Tà léger aqueth libe totun que cau aver ua cèrta coneishença de la linguistica o, au mensh, interessà’s drin au foncionament de la lenga.
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue


text:
L'endeman de matin, lo maselier abriva son juec de mòrt coma d'abituda, s'encamina au galinier... mai pas per governar, d'aquesta passa : a de benzina e d'unei broquetas a la man. S'en vai carbonizar lo molon. Maudich siegue tant de ratum que rosiga lo comun...Aganta lo saquet en sarrant lo ponh, un saquet ont cascalha ferme la ratalha. Rire de chin. Lei garris, leis a agantat un a chac un, n'a set ara, de garris que venián s'apasturar au galinier, sobras de granilhas... Arrosa lo grolhum de combustible, garça lo fuec. Lo saquet s'enfueca tot d'un temps. Pichòts crits mistolins dau ratum dins sei darriers badalhs. L'espectacle d'un brasàs ansin, d'acatons, se n'enchuscla. Un paure tipe perdut au finimond qu'es a se regalar d'un brasàs de bestiari cremat vivent. Destilla la mòrt crudela ansin en gosta-solet, un passatemps qu'apasima son pegin, un paure deliri de brutalitat que se complis quasi un cop per mes. Aquo va fai barbelar. Un còp fenit, s'engolirà còp sec un chicolon de pastagàs, quauquei dets. Sensa un degot d'aiga puèi badarà la figa davant lei cadabres rostits dau ratum.
Aquò va fai discret, va fai quasi d'escondons que l'illa es tant pichòta, un rocàs de 54 km carrats, se capita gaire d'escondre lei secrets e fatalament, s'es sachut. Es lo Gracchus que ne'n siguèt estomagat quand li venguèt ais aurelhas, de que desgobilhar, de que desesperar... E li tòrnan d'escrichs de Loisa Michel, la Vierge Roja pecaire, quand evòca aquesta gaudença dei marins que fan patir un arbatròs sus lo pònt dau bateu : atraversava lei mars dau sud qu'èra fòrabandida de Paris, deportada en Novela Caledonia e aviá ben remarcat aquesta crudelitat de l'uman quora avián agantat un arbatròs per lo martirizar lei marins. L'avián mes au suplici sus lo postam, l'avián crucificat, clavelat aquí sus e son angonia s'esperlongava de jorns en jorns, se ne'n regalavan aquelei pòrcs, èra son passatemps e aviá rebecat la comunarda, amiga dau bestiari. Lo mond a pas cambiat se pensa Gracchus mortificat. Se regalavan la marinalha dei raufèus de l'aucelàs tant coma lo maselier se pòu regalar quand fai son afaire. Una vergonha. Loisa aviá reguinhat, reprochant son biais a n'un marin :
-Faut bien s'amuser, il n'y a pas grand chose à faire sur un bateau... li respondeguèt.
Quand Gracchus se ramenta dei racòntes de Loisa e d'aquesta realitat de vuèi, li ven coma una enveja de plorar, pas mancó la vòlha de se revòutar.
Arnaud de son costat, lo metge d'aquesta illa perduda de l'indian sud, tre que prenguèt consciéncia d'aquest plaser solombrós de l'autre va notèt sus un casern, aviá de far son rapòrt psicologic, un rapòrt per cadun deis ivernants.


text:
Ràdio Albigés
Ràdio Albigés es una ràdio associativa que foguèt creada en 1981 per de militants occitans amb la tòca d'ofrir un servici de comunicacion sociala de proximitat.
Ràdio Albigés se tròba a Albi dins lo quartièr de Cantapau e participa a la dinamica de rescontres e escambis amb associacions e populacion. Lo sieu airal de difusion s'espandís dins Albigés, lo país de Galhac e de Caramaus. Dempuèi 2002, la difusion de Ràdio Albigés se fa tanben per internet.
Es dirigida per una equipa d'un quarantenat de benevòls e de dos salariats, e a per tòca de menar un trabalh d’informacion locala e departamentala e de far conéisser la lenga e la cultura occitanas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit de la ràdio


text:
1254
Aquesta pagina concernís l'an 1254 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Temptativa dau govèrn Song de durbir de negociacions ambé l'Empèri Mongòl per arrestar lo conflicte murtrier entre lei dos estats acomençat en 1235. La respònsa mongòla foguèt una ataca còntra la vila de Ho-chiu. Lei defensors capitèron de resistir.


text:
Lampa d'arc
Una lampa d'arc es un sistèma procurant de lutz mejans d'electricitat jos forma d'un arc electric.
Somari
L'arc electric[modificar | modificar la font]
Dempuèi la descobèrta de l'arc electric pel quimista anglés Sir Humphry Davy, en 1809, las recercas foguèron nombrosas. Aviá obtengut un arc de 8 cm de long, aprèp aver menat al comtacte doas latas de carbon ligadas als dos pòls d'una bateria d'elements Volta; entre ambedoas latas se produguèt una flama que se corbava en forma d'arc de cercle jos l'efècte del corrent d'aire caud ascendent, vaqui lo nom de la flama d'arc electric, nom que foguèt conservat fins ara.
Plaçament dels electròdes[modificar | modificar la font]
Per un arc de corrent continú, l'electròde (d'en primièr de carbon) positiu es toujours plaçat sus la partida superòra e se cava a son extremitat un cratèr, pichona depression en forma de calòta esferica concava, qu'es portada cap a incandescéncia. Es lo quite cratèr que produtz la mai granda partida (85 %) de la lutz balhada per l'arc. L'electròde negatiu plaçat en dejós forma una punta erodada que cobrís de nodositats; es menada cap al roge e dona prèp de 10 % de la lutz emesa. Lo quite arc, es a dire las vapors situdas dins l'espaci comprés entre ambedos electròdes dona prèp de 5 % de la lutz emesa. L'arc deu èsser dispausat de biais que lo cratèr siá orientat cap a la superfícia a esclairar e l'electròde negatiu deu èsser mai prima possible, per formar un ecran minim per la lutz produch pel cratèr. L'arc demòra fòrça instable a la variacions de tension o de corrent. Per mermar aquel inconvenient sufisís de plaçar en seria una resisténcia ohmica.
Alucatge de l'arc electric[modificar | modificar la font]
Per alucar un arc, cal sarrar los electròdes, los menar cap al contacte e los alunhar enseguida. Aquela operacion se realiza automaticament.
Evolucion tecnica[modificar | modificar la font]
Usadís dels electròdes[modificar | modificar la font]
Dins l'aire liure[modificar | modificar la font]
A mesure que los electròdes s'usan, un dispositiu los serra per mantenir un alunhament constant. Ambedos electròdes s'usan per combusction, perque l'electròde positiu es mai caud, s'usa mai aviadament. Dins un arc jos 10 ampèrs e de 10 mm de long, l'electròde positiu s'usa de 3 cm per ora. En mejana la durada d'un parelh d'electròdes, per un arc a aire liure, es de 7 oras (foncion de la longor dels electròdes). L'usuadís tròp rapid dels electròdes demòra lo problèma máger, demandant una man d'òbra costosa e los arcs a aire liure an ara desapareguts.
En mitan miègclaus[modificar | modificar la font]
Charles F. Brush, que contribuguèt fòrça al desvelopament de la lampa d'arc, foguèt un dels primièrs a aver l'idèa d'operar l'arc dins un mitan miègclaus. La quantitat d'oxigèn admesa essent escás sufisenta per produire la combustion, los electròdes brutlan fòrça mens aviadament (fins a 150 oras), quitament se lo rendament luminós es mendre al respècte dels arcs a aire liure. La dinamò de Gramme foguèt utilizada per provesir las lampas d'arc amb lo régulator de Serrin, donca en corrent continú.
Las lampas d'arc miègclaus de Brush, e aquela de Thomson-Houston (mai tard General Electric) e d'Adams-Bagnall, foguèron al vam per esclairar los airals comercials, industrials e carrierencs de l'America del Nòrd fins als ans 1910, mas la Primièra Guèrra Mondiala e l'apareisson de las lampas d'incandescéncia de mai fòrta poténcia, menèron a la retirada d'aquela tecnologia. Una granda majoritat de las lampas d'arc acabèron a la ferralha per provesir en municions l'armada pendent la guèrra.
La candela de Jablochkoff[modificar | modificar la font]
Paul Nicolaïewich Jablochkoff aguèt l'idèa simple de plaçar los electròdes pas mai de fácia mas de costat, verticalament. Ambedos electròdes son isolats amb una capa d'argila e l'arc electric se fa al suc d'ambedoas extremitats. Una listròta de carbon fa l'amorsatge. Per obtenir un usadís egal dels electròdes, Jablochkoff pensèt ja a utilizar lo corrent alternatiu. En 1876, un an abans la lampa d'incandescéncia d'Edison, de lampas d'arc de Jablochkoff foguèron utilizada per l'esclairatge de las vias dels grands magazins a París e a Londres. Jablochkoff melhorèt encara las lampas d'arc per far un remplaçament aisit e aviat dels electròdes usats[1],[2]
A l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Las lampas d'arc son utilizadas per totes los projectors de cinèma e per l'esclairaige de l'empont. Las emissions musicalas tele, las mòstras d'artistas utilizant de projectors rotatius nomenats scanners e de projectors de percaç equipats de lampa d'alogenurs metallics (lampas HMI) o lampas de Xenon[3]. Es l'aspècte pontual e poderós de la font qu'es interessant per l'espleitacion optica. Lor vida es de 500 fins a 1 000 oras.
Per l'esclairatge, las lampas d'arc foguèron remplaçadas per las lampas de descarga bassa o nauta pression que se vei per las carrièras e los estadis
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Sur quelques imperfections de la bougie de Jablochkoff », Journal Universel d'Électricité, 15 de junh de 1880, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (fr)« L'éclairage électrique par le système Jablochkoff » - Journal Universel d'Électricité, 10 d'agost de 1881, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (de) XBO Kino Lampen – Technik und Anwendung, OSRAM GmbH, 1996.


text:
Es sortit en 2017 lo libre Una Séença a la Boursa plata d’Alan Cameliò. Lo libre es una illustracion del sindicalisme revolucionari setòri.
Se presenta jos la forma de dos tòmes indivisibles, al prètz de 50 èuros. Lo primièr en occitan conten 463 paginas, lo segon de 504 paginas es en francés, conten los annèxes.
Una Séença à la Boursa plata es primièr lo títol d’una pèça de propaganda anarquista publicada en 1905 a Seta per lo carretièr Pascau Verdale, figura emblematica e ça que la mesconeguda del movement anarquista setòri, que voliá amb aquel tèxt, condemnar las despensas demasiadas d’aqueles delegats qu’acumulan los mandats sindicals e que son pus interessats per lors privilègis que per la defensa dels obrièrs.
La situacion que met en scèna dins la pèça es pro simple : pendent una acampada sindicala a l’Ostau dau trabalh, los protagonisatas discutisson d'una eventuala augmentacion de l’escotisson que las caissas del sindicats son voidas e los representants sindicals devon poder contunhar de se desplaçar pertot en França.
Aquela situacion ven per l'autor un pretèxt per far, jos l'aparenta banalitat del prepaus, la critica de las relacions entre obrièrs, sindicats, anarquistas...
Alan Cameliò, el, en s’apiejant sus de documents d’archius, lo trabalhs dels istorians e sus la pèça de Verdale, descriu l’ambient e l’istòria sociala, economica e culturala d’aquel temps dins lo relarg de Seta jos la Tresena Republica, ont l’idèa de crear una societat novèla grelhava dins l’èime dels trabalhadors que se preocupavan alara de la plaça dels obrièrs dins la societat, de la seguretat al trabalh ; se volián prene en carga sens esperar res del poder politic.
Es tot pan de l'istòria setòria qu'Alan Cameliò espepiça pel menut via lo prisme de la pèça de Verdala, l'occasion per el de far ressorgir una realitat sociala uèi oblidada.
Una Séença à la Boursa plata d’Alan Cameliò (IEO-Lengadòc, 2017, dos tòmes, 50 èuros)


text:
En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?
Amanç Batut se soven e sosca...
« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »
E lo grand-paire canturleja son conte...
« Mon vilatge es aquí, a la cima del causse
Lo solelh de julhet calfa l'adret...
E per frontièra, i a pas que la musica
D'una lenga vièlha que se vòl pas calar. »
De qué soscas, grand paire ? es lo títol qu'a causit Amanç Batut per amassar una garba dels sovenirs de son enfança : l'ostal, l'escòla, la plaça del vilatge, lo campèstre e lo país, los personatges qu'an marcat la memòria ... Lo libre es bilingüe (occitan-francés).
S'agís pas de contes o d'istòrias (levat un conte de Nadal d'Adrian Vesinhet), tot aquí es vertadièr e autentic (los passaires de memòria son signalats) ; puslèu donc de retraches o de scènas de vida, de la vida vidanta d'autres còps. Aital es contat, qu'Amanç Batut es un contaire, lo primièr tren, lo primièr pòst de ràdio, l'aparicion del cinèma a l'escòla, l'arribada dels dorifòrs, l'inauguracion de l'areodròm del Trauc... Contadas encara d'istòrias de lops, de caça, d'orsalièr... Retraches d'un cantalés, d'un estiflaire, Polita lo Vièlh de las Dardanèlas, Firmin lo calfaire, lo Fabron...
Esmoganta l'istòria de Pèire Zacharie : « Èrem en 1990, un dimenge d'agost, a l'après-dinnar. Lo vilatge, esclafat de solelh e de sòm, semblava adormit a cent del cent. M'esquinavi a arrapar lo Pavat per anar veire lo mieu fraire e los nebots. Pas degun per carrièra amb aquela calorassa. Los quites cans se tenián a l'ombra ». E vaquí qu'un òme tranquil, del meteis temps, cèrca qualqu'un per parlar... Los dos òmes van s'aprivadar, se reconéisser, ne direm pas mai...
Dins lo prefàci Paul de Bòni presenta l'« artista occitan, escrivan, contaire, òme de teatre » que dempuèi « mai de trenta ans, canta la lenga occitana per enfestolir nòstra lenga ». Sens oblidar que « l'òme d'esperit, jamai las, aparaire de la cultura occitana, es ataben una òme de còr, totjorn prèste a vos portar ajuda ». Un òme de còr, tot es dich...
De qué soscas, grand paire ? d'Amanç Batut (2017, Lo Grelh Roergàs).


text:
Dins l'edicion d'anuèch dins La Montagne se questiona sul finançament de la linha Peitièu-Lemòtges, mantunes jorns aprèp l'arrest per fauta de client, arrest de la prepausicion comerciala TGV de Briva a Lille.
Es una question qu'interessa clarament Tolosa, tanben, e donc la granda region Oèst-Occitània :
E donc forçadament la linha que partís de Besièrs e que camina cap a Milhau, Rodés, Fijac e Briva-Lemòtges, per anar de cap a Nantes. Ont es çaquelà l'ofèrta SNCF sul tèma, res de res. I son incompeténcias cumuladas car lo politic fa encara fisença al sistèma SNCF.
Ara, los elegits de la novèla region auràn de causir TER o TGV, car las finanças publicas son pas bonas e cal estauviar e trabalhar ambe la SNCF es contrari clarament a l'estauviar de budgecte public.
Per me, es clar, cal una societat occitana de camins ferrats publics, e oblidar la SNCF.


text:
Lo grand nòrd del Pirinèus aurà sa via ciclista europèa, los Conselhs Territorials finançan e los CDTs pòrtan lo projecte. Lo Conselh General d'Aran trabalha tanben sul projecte.
Se debanava lo 12 de decembre a Tolosa, una conferéncia de premsa per presentar la VIA "VéloRouteV81", se presenta la via coma una linha de logistica per veïculs leugièrs, la BICI de torisme. Donc son los CDT de cada departament que presentava l'avançada de las òbras, e la jornada èra dedicada a l'installacion d'una nòrma per dintrar dins aquel projecte que veirà lo lum sancièr a partir de 2018, la variacion de data serà clara d'un departament a un autre.
Lo velò es jà pron plan conegut en Bigòrra a la seguida del passatge del Tour de fRance, mas aquí lo projecte es menat pel CDT de l'Arièja que vòl favorizat lo torisme en VTC, lo torisme en BICI.
Lo projecte es financiat per cada Conselh Territorial ; e fabrica la pròva que cada Conselh Territorial pòt trabalhar per un projecte que camina de Catalonha (Nòrd) a Iparralde (Pirinèus-Atlantics Oèst), en passar per totes los departaments occitans d'Arièja (Comtat de Fois, Corserans), Garona-Nauta (Varossa e Comenge), Pirinèus-Auts (Bigòrra e Varossa), e Pirinèus-Atlantics occitan (Bearn). Es un projecte de dimension pirinenca ; una via l'Èst en Oèst, de passatge sus las piadas pirinencas nòrd, mas pas sonque ; se parla de las vias que son actualament en seguida de Garona e del Canal Riquet, amai se pensa a la via ciclista de la Mar Miègterranèa (Lo Conselh Territorial d'Aude velha), mai tanben del projecte toristic dit dels Catars en Aude, se parlèt pauc de la vièlh via de l'Atlantic... mas es tanben concernida.
La Via 81 que portarà segurament un nom occita, vòl irrigar mai al delai de la piada pirinenca. Aital la VIA TRANSGARONA (nom oficial) que de Tolosa ligarà Vielha, una convencion acaba d'èstre signada entre lo Conselh Territorial de Garona-Nauta e lo Conselh General d'Aran, aquela convencion pòrta aital en traversar una frontièra d'Estat, pòrta lo projecte V81 e las irrigacions dins lo país occitan del nòrd, pòrta un projecte europèu important pel ciclisme occitan e lo torisme europèu ; es una bona novèla pels desplaçaments dolçes d'estiu, e una novèla clientèla europèa suls Pirinèus.
Una entrevista serà publicada dins doás jornadas aquí meteis ambe lo president de la CDT de Garona-Nauta que nos parlarà justament de las ligasons logisticas entre Comenge-Varossa e Val d'Aran.


text:
1911
Aquesta pagina concernís l'an 1911 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 de març: Se celèbra pel primièr còp lo Jorn Internacional de la Femna. Un milion de femnas participan a una manifestacion en Euròpa.
- 22 de març - Fondacion de l'Universitat del Porto, en Portugal.
- 21 d'agost - Portugal adòpta sa primièra constitucion republicana.
- 29 de setembre : Itàlia ataca l'Empèri ottoman per conquistar Libia.
Mond[modificar | modificar la font]
- Octobre - decembre - la dinastia manchu es desrocada en China e Sun Yat-sen proclama la republica.
- 14 de decembre - L'expedicion dirigida pel norvegian Roald Amundsen es la primièra en dralhar lo Pol Sud.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Après sa temptativa mancada d'arrestar son adversari politic Francisco Madero, Porfirio Diaz abandonèt lo poder. Madero trobèt alora d'aliats au sen dau movement revolucionari mexican coma Pancho Villa ò Emiliano Zapata e organizèt lèu una revòuta dei províncias meridionalas. I installèt un govèrn provisòri e capitèt de negociar un acòrd ambé lo grop dei cientificos — un grop de tecnocratas partisans d'un regime centralizat amb un partit unic destinat a enquadrar lei practicas diferentas dau periòde Diáz — e lo desarmament de seis aliats. Una eleccion foguèt organizada que li permetèt de venir president. Pasmens, en causa de l'afondrament dau sistèma Diáz, lo poder de l'Estat demorèt feble e lei trèbols contunièron.
Arts[modificar | modificar la font]
- 20 de novembre - estrea postuma de Das Lied von der Erde (La cançon de la tèrra) de Gustav Mahler, a Munic.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'un avion per bombardar una posicion enemiga. L'ataca se debanèt lo 1er de novembre e foguèt l'òbra dau luòctenent italian Giulio Gavotti (1882-1939. L'aviator mandèt manualament de grenadas sus de soudats turcs e arabis. L'Empèri Otoman protestèt car l'utilizacion d'aerostats per lo bombardament èra defendut dempuei 1899. Pasmens, Itàlia refusèt de considerar un avion coma un aerostat e aquò entraïnèt l'aparicion progressiva dei bombardiers.
Regardant la marina militara, capitada dau premier apontatge (18 de genier) realizat per l'aviator estatsunidenc Eugene Ely (1886-1911) sus un crosaire modificat per installar una plataforma d'aviacion. Aquò anava permetre lo desvolopament dau pòrta-avions.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Redescobèrta de la ciutadèla inca de Machu Picchu (Peró) per Hiram Bingham lo 24 de julhet.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion dau modèl de Rutherford de l'atòm a partir dei resultats de l'experiéncia de Rutherford realizada en 1909. Son modèl prepausèt per lo premier còp l'existéncia d'un nuclèu, concentrant la màger part de la matèria, enviroutat per d'electrons en orbita a l'entorn dau nuclèu.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la supraconductivitat per lo fisician olandés Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) a partir de l'estudi de mòstras de metaus refrejats a quauquei gras kelvin.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Zenko Suzuki, primièr ministre de Japon (m. 2004)
- 16 de genièr - Eduardo Frei Montalva, president de Chile (m. 1982)
- 17 de genièr - George Joseph Stigler, economista american, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 22 de genièr - Bruno Kreisky, cancelièr d'Àustria (m. 1990)
- 26 de genièr - Polykarp Kusch, fisician alemand-american, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 6 de febrièr - Ronald Reagan, president american (m. 2004)
- 8 de febrièr - Elizabeth Bishop, poetessa americana (m. 1979)
- 12 de febrièr - Cearbhall Ó Dálaigh, president de la Republica d'Irlanda (m. 1978)
- 12 de febrièr - Silvestre Antonio Guzmán Fernández, president de la Republica Dominicana (m. 1982)
- 12 de març - Gustavo Díaz Ordaz, president de Mexic (m. 1979)
- 20 de març - Alfonso García Robles, diplomata e òme politic mexican, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 24 de març - Joseph Barbera, dessenhaire american (m. 2006)
- 26 de març - Tennessee Williams, (n. Thomas Lanier), autor american de teatre (m. 1983)
- 26 de març - Bernard Katz, biofisician alemand, Prèmi Nobel (m. 2003)
- 6 d'abril - Feodor Lynen, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1979)
- 7 d'abril - Hervé Bazin, actor francés (m. 1996)
- 8 d'abril - Melvin Calvin, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 8 d'abril - Emil Cioran, filosòf romanés (m. 1995)
- 27 de mai - Vincent Price, actor american (m. 1993)
- 31 de mai - Maurice Allais, economista francés, Prèmi Nobel (m. 2010)
- 3 de junh - Paulette Goddard, actritz americana (m. 1990)
- 8 de junh - Edmundo Rivero, cantaire argentin de tango (m. 1986)
- 13 de junh - Luis Walter Álvarez, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1988)
- 19 de junh - Dudley Shelton Senanayake, primièr ministre de Ceylon e Sri Lanka (m. 1973)
- 24 de junh - Juan Manuel Fangio, pilòt argentin de Formula 1 (m. 1995)
- 24 de junh - Ernesto Sabato, escrivan argentin (m. 2011)
- 25 de junh - William Howard Stein, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1980)
- 30 de junh - Czesław Miłosz, escrivan polonés, Prèmi Nobel (m.2004)
- 5 de julhet Jòrdi Pompidor, president de la França (m. 1974)
- 9 de julhet - John Archibald Wheeler, fisician american (m. 2008)
- 16 de julhet - Ginger Rogers, actritz americana (m. 1995)
- 6 d'agost - Lucille Ball, actritz americana (m.1989)
- 9 d'agost - William Alfred Fowler, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1995)
- 12 d'agost - Cantinflas, actor mexican de comèdias del cinèma e del teatre (m. 1993)
- 9 de setembre - Manuel Sanchis i Guarner, escrivan valencian (m. 1994)
- 9 de setembre - John Gorton, primièr ministre d'Austràlia (m. 2002)
- 19 de setembre - William Golding, escrivan american, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 24 de setembre - Konstantin Chernenko, cap de l'Union Sovietica (m. 1985)
- 13 d'octobre - André Navarra, violoncelista e professor de violoncèl francés (m. 1988)
- 14 d'octobre - Le Duc Tho, òme politic e general del Vietnam, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 26 d'octobre - Mahalia Jackson, cantaira americana (m. 1972)
- 2 de novembre - Odysseas Elytis, escrivan grèc, Prèmi Nobel (m. 1996)
- 3 de decembre - Nino Rota, compositor italian (m. 1979)
- 10 de decembre - Naguib Mahfouz, escrivan egipcian, Prèmi Nobel (m. 2006)
- 13 de decembre - Trygve Haavelmo, economista norvegian, Prèmi Nobel (m. 1999)
- 22 de decembre - Álvaro Cunqueiro, escrivan espanhòl (m. 1981)
- 23 de decembre - Niels Kaj Jerne, mètge e scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1994)
- Rogièr Barta, escrivan, ensagista e filològ occitan (m. 1981)
- Silvan Tolze, poèta e escrivan occitan (m. 1993)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Alexandros Papadiamantis, escrivan grèc (n. 1851)
- 15 de genièr - Carolina Coronado, escrivana espanhòla (n. 1820)
- 17 de genièr - Francis Galton, antropològ, explorator, geògraf, eugenista e inventor anglés (n. 1822)
- 1 de març - Jacobus Henricus van 't Hoff, quimista neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1852)
- 18 de mai - Gustav Mahler, compositor alemand (n. 1860)
- 29 d'octobre - Joseph Pulitzer, editor ongrés (n. 1847)
- Pau Marieton, escrivan occitan (n. 1862)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Wilhelm Wien
- Prèmi Nobel de Quimia : Marie Curie
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Allvar Gullstrand
- Prèmi Nobel de Literatura : Maurice Maeterlinck
- Prèmi Nobel de la Patz : Tobias Michael Carel Asser, Alfred Hermann Fried


text:
Genetica
La genetica (del grèc genno Yevvώ "far nàisser") es la partida de la biologia que tracha dels gens, de las leis de l'ereditat e de tot çò qu'i es ligat.
Gregòr Mendel es considerat coma lo paire de la genetica (la pus basica, nomenada genetica mendeliana)
Ara s'espandís al domeni del deschiframent del genòma uman (Projècte Genòma Uman). Podèm diferenciar divèrsas classificacions de la genetica en foncion de l'espècia estudiada o del tipe d'estudi: genetica umana, genetica microbiana, genetica moleculara,...
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estudi de la transmission deus caractèrs deus genitors aus lors descendents que ho desvolopat per l'òme au medish temps que l'eslhevatge e l'agricultura entà melhorar l'adaptacion de las bèstias e de las plantas entaus lors besonhs.
D'un ponch de vista scientific totun, l'idea que los caractèrs deus èstes vius e hossen conservats, carrejats e transmes dab un supòrt materiau be vadèr pas evidenta abans lo sègle XIX.
En purmèr que caló trencar dens la peleja enter lamarkisme e darwinisme per'mor la purmèra teoria que perpausava la transmission possibla de caractèrs aquesits (dits d'un aute biais, que los eveniment viscuts per un èste vius e podevan marcat la qualitat deus caractèts genetics transmés). Per Darwin totun los èstes vius e transmeten sonque los lors caractèrs genetics dab totun lo pes de la seleccion naturala qui au nivèu d'ua populacion a favoriza tau o tau caractèr genetic transmissible). Fin finala la teoria darwiniana que l'emportè sus las teorias de Lamarck aubrint atau lo camin entà l'estudi de la transmission deus caractèrs genetics transmés peu genitor a lor descendent au mejan d'un supòrt materiau alavetz desconegut.
Lo hrair Gregor Mendel qu'avó l'idèa d'estiar suu pes e dab un protocòl estatistic aquesta transmission demonstrant definitivament qu'èra devuda a un supòrt e que los caractèrs transmés que's podevan mesclar en bèth seguir règlas conegudas coma las leis de Mendel.


text:
Eth passat dia 1 d’abriu s’autregèc en Barcelona eth prèmi ath catalan der an 2008 que requeiguec ena persona de Vicente Ferrer.
Vicente Ferrer, qu’en aguesti moments se recupère d’ua embòlia, a dedicat tota era sua vida a trabalhar entà melhorar era situacion des mès desfavoridi dera India. Arribèc en aguest país en 1952 e d’alavetz ençà ei dedicat per complèt a solatjar eth patiment des mès praubi a trauèrs dera fondacion que pòrte eth sòn nòm.
Un reconeishement, sense cap de dubte, meritat e qu’ajude a méter de relhèu eth sòn esfòrç e eth de tanti d’auti que trabalhen en silènci per un mon melhor.
Eth prèmi «Català de l’any » ei un guerdon que, sonque damb ueit ans d’istòria, a artenhut un lòc important ena societat catalana, en tot esdevier, possiblement, amassa damb era « Creu de Sant Jordi », un prèmi nacionau. Aguest prèmi s’autrege ath personatge catalan mès relheuant der an e ei escuelhut pes ciutadans a trauèrs d’ua votacion populara.
Aran vedec nèisher er an passat es sòns prumèrs prèmis nacionaus, es Prèmis 17 de junh, uns prèmis que vòlen reconéisher era labor e er esfòrç de persones e entitats dera Val d’Aran en diuèrsi encastres dera nòsta societat e que vòlen esdevier, coma eth « Català de l’any » un referent de país.
Cèrtament, en Aran compdam damb un gran nombre de persones e entitats que trabalhen de forma desinteressada entà arténehr ua societat melhor, mès dinamica e coesionada, d’acòrd damb es naui tempsi: collectius de volentaris e d’ajuda as mès desfavoridi, associacions esportives, mèstres, entitats culturaus...persones anomines era màger part sense es qu’eth nòste país non serie eth madeish. Pr’amor d’açò, entà reconéisher tot aguest trabalh e dedicacion, des deth Conselh Generau s’amien a tèrme aguesti Prèmis 17 de junh, qu’enguan arriben ara sua dusau edicion. Pr’amor que, un país lo formen es persones que i viuen e lo suenhen, e sense es quaus eth concèpte “identitat” pèrd tot eth sentit.


text:
Ar C'hloastr-Plourin
Ar C'hloastr-Plourin en breton (oficialament en francés Le Cloître-Saint-Thégonnec) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada a 12 km al sud de Morlaix, a d'altituds compresas entre 300 m e 100 m, lo bourg en se trobant cap a 210 mètres d'altitud. La municipalitat a situat en la part orientala de las Monts de Arrée e fa partida del Parc natural regional de Armorique.
Lo territòri communal, fòrça vallonné, a situat sul vessant nòrd dels Monts de Arrée, actiu dels Rochers del Cragou e de la Ròca Santa-Barnabé al sud (dins aquela zòna, lo territòri communal déborde un pauc sul vessant sud dels Monts de Arrée fins a la tourbière del Mendy), #que forman una alineació gaireben oèst-es de nautors e de rochers #que culminent a divèrsas endroits a 282 mètres d'altitud e #que forman lo limit amb la municipalitat de Scrignac ad a penas mai de 100 mètres d'altitud al nòrd-oèst, ailà ont çò Queffleuth #que forma limit séparative a l'oèst amb las municipalitats de Plounéour-Ménez e Pleyber-Crist e #que se flueix cap al nòrd en direccion de la riu de Morlaix, abandona lo limit communale. A l'èst, un autre cors d'aiga a vallée dintrada, lo Jarlot, lududes tanben tributaire de la riu de Morlaix, separa la municipalitat d'aquela de Plougonven. Lo limit nòrd, amb Plourin-lès-Morlaix, se appuie egalament per la màger part de lo sieu traçat sul vallon dintrat d'un pichon afluent de marge drech del Queffleuth, de contunh mai a l'èst après un pichon interfluve, sus un vallon d'un pichon afluent de marge drech del Jarlot. Lo bourg es excentré clarament cap al nòrd al se del territòri communal[1].
Aquel divèrs cors d'aiga, en separant la municipalitat de las siás vesinas, an permeses los sègles passats l'implantacion de nombroses molins (principalament "a papièr"), situats segon lo marge ont se son implantats sul territòri de la municipalitat, siá sus aqueles de las municipalitats vesinas (veire Plounéour-Ménez, Pleyber-Crist, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix).
Lo bourg del Cloître-Sant-Thégonnec es a la separacion dels aisses de circulacion principala #que manlèvan d'itineraris de direccion méridienne transeünt mai a l'oèst sul scenari (via romaine) o, mai sovent en las vallées del Queffleuth (départementale 769 Carhaix-Morlaix, anciana nacional 169) o del Jarlot : anciana via ferrée a via estrecha del Ret breton (halte del Cloître- Lanneanou près de de lo masatge caseriu de Kermeur en la municipalitat de Plougonven) de la siá dubertura en 1891 a la siá clausura en 1962 pel tràfec merças e 1967 pels viatgèrs.
La commune, située à 12 km au sud de Morlaix, a des altitudes comprises entre 300 m et 100 m, le bourg se trouvant vers 210 mètres d'altitude. La commune est située dans la partie orientale des Monts d'Arrée et fait partie du Parc naturel régional d'Armorique.
Le territoire communal, très vallonné, est situé sur le versant nord des Monts d'Arrée, allant des Rochers du Cragou et de la Roche Saint-Barnabé au sud (dans cette zone, le territoire communal déborde un peu sur le versant sud des Monts d'Arrée jusqu'à la tourbière du Mendy), qui forment un alignement presque ouest-est de hauteurs et de rochers qui culminent à plusieurs endroits à 282 mètres d'altitude et qui forment la limite avec la commune de Scrignac à à peine plus de 100 mètres d'altitude au nord-ouest, là où le Queffleuth qui forme limite séparative à l'ouest avec les communes de Plounéour-Ménez et Pleyber-Christ et qui s'écoule vers le nord en direction de la rivière de Morlaix, quitte la limite communale. À l'est, un autre cours d'eau à vallée encaissée, le Jarlot, lui aussi tributaire de la rivière de Morlaix, sépare la commune de celle de Plougonven. La limite nord, avec Plourin-lès-Morlaix, s'appuie également pour la majeure partie de son tracé sur le vallon encaissé d'un petit affluent de rive droite du Queffleuth, puis plus à l'est après un petit interfluve, sur un vallon d'un petit affluent de rive droite du Jarlot. Le bourg est excentré nettement vers le nord au sein du territoire communal[2].
Ces divers cours d'eau, séparant la commune de ses voisines, ont permis les siècles passés l'implantation de nombreux moulins (principalement "à papier"), situés selon la rive où ils se sont implantés sur le territoire de la commune, soit sur ceux des communes voisines (voir Plounéour-Ménez, Pleyber-Christ, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix).
Le bourg du Cloître-Saint-Thégonnec est à l'écart des axes de circulation principaux qui empruntent des itinéraires de direction méridienne passant plus à l'ouest sur le plateau (voie romaine) ou, plus souvent dans les vallées du Queffleuth (départementale 769 Carhaix-Morlaix, ancienne nationale 169) ou du Jarlot : ancienne voie ferrée à voie étroite du Réseau breton (halte du Cloître- Lanneanou près du hameau de Kermeur dans la commune de Plougonven) de son ouverture en 1891 à sa fermeture en 1962 pour le trafic marchandises et 1967 pour les voyageurs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mapas al 1/25000ème del IGN 0616 oèst Morlaix e 0616 es Plouigneau
- ↑ Cartes au 1/25000ème de L'IGN 0616 ouest Morlaix et 0616 est Plouigneau


text:
Joan Giono
Joan Giono ( Manòsca 1895-1970) es un escrivan provençau, enfant solet d'un sabatièr anarquista d'una familha d'origina piemontesae d'una alisaira d'origina picardo-provençala. Son òbra romanesca a per quadre lo mond païsan provençau. Inspirada per son imaginacion e sei vesenças de Grècia antica, depinta la condicion de l'òme dins lo mond, tras lei questions moralas e metafisicas, e possesís una portada universala : Joan Giono es luenh d'èsser l'autor regionalista que se pòt creire. Es demorat sus la talvèra de totei lei corrents de literatura de son temps.
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- Colline (Còla), Grasset, París, 1929
- Un de Baumugnes (Un de Baumunhas) id id 1929 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1934 sos lo títol d'Angèle (Angèla))
- Regain (Reviure), id id 1930 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1937 : Regain)
- Jean le Bleu (Joan lo Blu), id id 1932 (amb un estrach qu'empaumonet La Femme du boulanger (La frema dau fornier) a Marcèu Panhòl)
- Que ma Joie demeure (Ma jòia que demòre), 1935
- Refus d'obéissance (Refús d'obesir), Gallimard, París, 1937
- Moby Dick, 1940, traduccion dau roman de Herman Melville
- Le Hussard sur le toit (L'Ussard sus la teulissa), Gallimard, París, 1951 (portat a l'ecran per Jean-Paul Rappeneau en 1995 : Le Hussard sur le toit)
- Le Déserteur (Lo desertor), René Creux éditor, 1966


text:
Suspresa nº1: un monument istoric a cada panèu. Akò's una bona suspresa, rai...
Suspresa nº2: de vilatges florits ne vòs aquí n'as. Tè, akò existís pas en cò mieu. Sabiái quitament pas qu'existissiá un daquòs NACIONAL per metre un panèu a la dintrada del vilatge per dire que, aquí, lo mond plantan de flors e qu'aquestas flors florisson (precisi, perque ieu planti mas akò florís pas jamai). Total respect.
Bon, d'unes ciutadins-lenga-de-pelha diràn qu'aquò's normal, que lo mond d'aquí son del país, son d'agricultors, etc. Pasmens, pensatz un pauc: los agricultors plantan per manjar e non pas per faire polit. Mas aquò, un ciutadin lambda i pòt pas pensar, rai. Mas MEFI, paure ciutadin. Tot lo monde pòt aver un panèu "vilatge florit" a la dintrada de son bled: çò important es lo nombre de pichòtas fuèlhas sul panèu. Un pauc coma las estèlas per una ostalariá se volètz...
N'èri demorada a l'idèa que tot lo mond aquí èran de la familha de Nicolas le Jardinier. E aqueste matin aguèri l'explica vertadièra...
Non, es pas una tissa de familha. Non, an pas una prima de la Comuna per florir ostals balcons o corts. Non son pas los aucèls que pòrtan de granas d'Olanda.
La causa de tot aquò es LO COLLÈGI.
M'expliqui benlèu?
"Los-collègis-an-pas-de-sòus-patin-cofin", alara, i a un quicòm que sabi pas exactament a de que servís mas qu'existís qu'es lo FSE, fogal socio educatiu... E ben aqueste mond per far de sòus vendon pas de pains au chocolat coma dins los collègis del país baissòl, non, vendon de FLORS. Fan un trafic vertadièr de flors vengudas d'Olanda per se ganhar tot plen de sòus.
Lo pièger es que son los pichòts los revendeires. Puèi los consomeires aquò's lo pairin, lo vesin, la vesina, la vesina de l'oncle "OOoooooooo, i a lo pichon qu'a portat un papièr de l'escòla per crompar de flors. Ne li caldrà crompar!" , genre aurà de nòtas melhoras lo pichon...
Conclusion:
a) i a una pèça al collègi reservada a l'estoquatge dels cartons plens de bulbs de flors
b) una professora, una documentalista e autres motivats semblan de magasinièrs floristas
c) de panèus Vilatge Florit per tot lo país.
CQFD


text:
Murtre
Un murtre es un omicidi volontari.
Somari
En drech francés[modificar | modificar la font]
En França, lo murtre se definís a l’article 221-1 del còde penal francés. S'agís del « fach de donar volontariament la mòrt a altrú » e se punís de trenta ans de reclusion criminala.
Lo murtre supausa la realizacion d’un element moral e material. L’element moral se caracteriza per un dòl general e un dòl especial.
L’autor deu aver comés de violéncias volontàrias dins l’intencion de provocar la mòrt d'altrú. Se lo resultat capita pas malgrat la volontat de l'autor, i a temptativa de murtre.
Un murtre per autodefensa es un acte volontari mas a causas atenuantas. Es flacament castigat s'i a pròva de l'agression.
S'i a premeditacion, es un assassinat.
Lo murtre general[modificar | modificar la font]
Lo murtre general se caracteriza per la volontat de cometre un acte de violéncia contra una persona o un animal.
Lo murtre especial[modificar | modificar la font]
Se caracterisa per la volontat de tuar una persona.
L'element material[modificar | modificar la font]
Se caracteriza per l'execucion d'aquela volontat. Atal, practicar lo vodó e emmascar es pas considerat coma essent un acte podent vertadièrament abotir a la mòrt. Aquela practica pòr donc pas constituir una temptativa de murtre. E tanben, imaginar l'scenari de la mòrt de qualcun es pas reprensible que relèva de la pensada. A contrari, realizar materialament aquel plan constituís lo crime (es lo resultat efectiu que diferéncia murtre e temptativa de murtre).


text:
Era Oficina de Joenessa dera Val d’Aran en collaboracion damb es ajuntaments de Les e Bossòst, organize diuèrsi talhèrs d’orientacion sus er usatge d’Instagram e sus acompanhament (Coaching), adreçadi a pairs e mairs, professorat e educadors.
Eth prumèr des talhèrs, sus er usatge d’Instagram, serà eth pròplèu deluns dia 14 de mai tas 18:00 ores ena Escòla Alejandro Casona de Lese anarà a cargue d’Olga Cuevas e Melis, Mastèr en Dinamizacion dera Societat dera Informacion pera UOC e Professora e desenvolupadora de corsi TIC en linha e presenciau.
Instagram ei actuauments eth hilat sociau preferit e mès utilizat pes adolescents. L’empleguen entà penjar fòtos, entà comunicar-se, mès tanben entà comparar e entà difóner era sua vida e era des auti. En tot depéner der usatge que ne hèsquen, pòt a afectar era sua autoestima o es relacions damb l’entorn? Coma pòt afectar er usatge d’Instagram en un futur?
Eth dusau des talhèrs, sus Coaching e coma melhorar er acompanhament as hilhs e hilhes, serà eth dijaus dia 17 de mai tas 17:15 ores ena sala de plens der ajuntament de Bossòst. Eth talhèr-conferéncia anarà a cargue de Maria del Olmo, Psicològa e formadora, damb er objectiu d’aufrir estruments entà favorir eth desvolopament e enfortir es ligams entre pairs e hilhs.
Per aute costat, e tanben eth dia 14 de mai s’amiarà a tèrme un aute talhèr sus Coaching damb es mainatges e mainades dera Escòla Alejandro Casona de Les.
Es talhèrs d’orientacion dera Oficina de Joenessa deth Conselh Generau d’Aran compden damb eth supòrt dera Direccion Generau de Joenessa dera Generalitat de Catalonha e era Deputacion de Lhèida.
Info.: Conselh Generau d’Aran/Oficina de Joenessa dera Val d’Aran


text:
François Mitterrand didie: "Sonque pòt èster president dera Republica aqueth qu'aime, desire e estime". Semble qu'enes tempsi que viuem emocion e politica son dus concèptes totaument oposadi, totun pensi qu'ara mès que jamès ei de besonh que vagen dera man, pr'amor que qué ei era politica se non aquerò que se hè tath benefici comun? Òc, ei cèrt, aué en dia eth significat dera politica ei desprestigiat, totaument menstengut, quauquarren que francament pensi que non ei deth tot just, sustot quan parlam dera politica locau, era que mos tòque d'apròp, aquera dera que ne vedem cada dia es resultats. Sò convençuda qu'ei deth tot impossible governar e gestionar un territòri, coma eth nòste, sense préner consciéncia que s'ei ath servici des ciutadans, qu'ei de besonh conéisher es sòns besonhs e es sòns sònis e qu'eth benèster de toti sense distincions a d'èster eth principau objectiu.
Digui tot açò pr'amor qu'aguesti darrèri dies auem podut assistir a dus actes que son un bon exemple dera relacion entre politica e emocion. Ager diuendres inauguràuem era "2au exposicion collectiva d'artistes d'Aran", ua exposicion que vò fomentar era creacion artistica en Aran ath madeish temps que vò balhar ua oportunitat a totes aqueres persones que viuen en Aran entà poder expausar es sues òbres un còp ar an. Enguan aguesta exposicion prenie eth nòm de David Beso, un joen aranés que mos deishèc hè tres ans d'ua forma injusta e non demorada e qu'auie ua trajectòria artistica mès que notabla e desconeishuda entà fòrça persones. Un aumenatge ara sensibilitat e ath talent en un acte fòrça emocionant de rebrembe ara memòria d'aguest joen artista.
E aué auem inaugurat es òbres de reabilitacion dera mòla de Betren. Ja n'è parlat bèth còp, aguestes èren ues òbres fòrça demorades pendent ans peth pòble de Betren e finaument an vist era lum. Ua mòla restacada ara istòria de fòrça familhes de Betren que damb eth sòn esfòrç heren possible qu'aué aguest simbèu entà toti es mortièrs sigue aquiu. Un acte qu'a estat tanben fòrça emotiu e qu'a agut tanben fòrça a veir damb era memòria de fòrça des qu'èrem aquiu e un bon exemple d'aquerò qu'era politica pòt arténher. Dus dies intensi que m'an hèt a sénter orgulhosa de trabalhar per Aran.


text:
En Ondas de Domenja Lekuona lo dimèrcs 25 a 9h lo ser, a 2 h lo vrèspe lo dijaus 26 e lo dimenge 29 de genèr a 11h
Bemaniya CD 12 + 2,50 èuros Vath d’Aspa Château Fénart 64490 BEDÓS
Dançarem CD 12 + 2,70 èuros AMTPQ Rémy Geoffroy 259, rt de Bégaux 46000 CAURS
Informacions deu hialat Sortir du Nucléaire
Espiar tanben ací : Observatoire du nucléaire
Las musicas d’En Ondas
* Bobby MacFerrin Circlesongs 2
* Bémaniya Aval
* Xavier Vidal Le Bal Ploka des cadurques
* Lluis Lach Porrera Món Pilar
* Tom Waits Mule variations Get behind the Mule
* Trio Myazaki Sai-Ko Kyu No Mesa
* Offsprings Splinter Dau Hui
sonaus d’En Ondas
Joan Francés Tisnèr « Saut de la calor »
Joan Francés Tisnèr « Quatuor de saxofònes »
Like this:
Like Loading...
En Ondas de Domenja Lekuona sus Ràdio País que’vs convida a encontrar e difusion tornar de l’emission deu 5 de mai de 2009 a Roland Pecout (http://www.cardabelle.fr/occitan-auteurs-pecout.htm) au parat de l’espelida de Laissarem degun recuelh de poësia acompanhat d’un disque compacte ençò de l’Ostau dau País marsilhés ostaumarselhes@gmail.com 5 rue des Trois Mages, 13001 – Marsilha
Tà comandar dirèctament a l’autor Roland Pecout 9 rue des Soeurs-Noires 34000 Montpellier
Roland Pecout qu’ei poèta, escrivan, jornalista e qu’ei l’autor deu filme Trans-occitan en 2008
Musica tirada deu disc « Laissrem degun »
Sonaus d’En Ondas composats per JF Tisnèr Saut de la calor jogat per Mixel Etxekopar e Quatuòr de saxofònes jogat per Saxifilles
Like this:
Like Loading...
Escotar l’emission n° 2
En Ondas de Domenja Lekuona
Que’vs convidam a la dusau part de l’entertien dab C. Milhé autora de « Comment je suis devenue anthropologue et occitane » Le bord de l’eau. NB l’emission de la setmana passada qu’èra en escota a la demanda sus la pagina d’arcuelh deu site de Ràdio País (colona de dreta tot en baish per v’i abonar) abans que lo site ne’n sia destrusit en 2014.
País – paisatges de Georges Souche mustra deu fotografa plen d’engenh 10-18/03/2011 entrada deu CRDP aleia de la Ciutadèla 34000 Montpelhièr, lo blòg de G. Souche Tèrra de Lutz
Michèle Rivasi creatora de la CRIIRAD e eurodeputada que s’estona e que’s revendeish contra la decision de la comunitat de relhevar e sustot de globalizar lo taus de radioactivitat deus aliments entaus umans e peu bestiar en cas d’accident, d’incident… Agra presse & SDN
Contribucions « Roland Pécout » e « Gestions deus plurilinguismes » de l’Université Paul Valéry a l’Université Ouverte des Humanités.{play}images/stories/dom/an/110309_enondas_cmilhe_souche_rivasi_pecout_plurilinguisme_an.mp3{/play}
Las musicas d’En ondas
* Friday Evening
* Erik Trufaz Arkangelsk Dubophone
* Didier Squiban Rorz Gwen Kastellig
* Saps Espèr (Saps lo 12/03 Bal a Marslac per Pè de Gat + 6/04 a la MDE Centrifugeuse Hestenau A Pau qu’ei e qu’ei a Pau)
* Geoffrey Oryema Listening wind
* Sponji Reggae Black
Like this:
Like Loading...
En ondas de Domenja Lekuona que recèu aquestas duas setmanas a Colette Milhé, antropològa.
Lo son libe Comment je suis devenue anthropologue et occitane que pareish a las edicions Le bord de l’eau en deceme de 2010. La prefacia qu’ei signada peu trebucat Eric Chauvier. Qu’ei lo director de la colleccion Des mondes ordinaires (de qui ei lo numèro 2) dab Bernard Traimond. Des mondes ordinaires qu’ei tanben lo nom deu hestenau d’antropologia de la còsta lanusqueta. Bernard Traimond, professor emerit a l’universitat Victor Segalen de Bordèu 2, qu’ei lo quite director de tèsi de C. Milhé.
La presenta publicacion per essajar d’inventar ua auta escritura, un entertèxte, un téisher (teishut e tèxte son lo quite medish mot) qui questiona la cercaira e la permet distanciacion e dialòga dab lo tèxte scientific.
C. Milhé qu’ei cercaira-tribalhadora, libra de la soa recèrca, de la soa pensada, deu son caminament. Qu’ei ua persona singulara qui practica ua antropologia activa, ce tà díser participativa dens lo sens on non cranh pas de s’implicar e de préner part aus quites procèssus qui analisa.
Ei la qui ei cargada de presentar un miralh, ua empachaira de virar en rond, un can dens ua glèisa, tot a l’encòp ? Lo son prètzhèit : que lo son tribalh e serveishi a quauquarren ! Ua tintèina (de joenèr ?) que la ren a còps esmaventa.
Lo son subjècte d’enquèsta qu’eslurra de « Quin vaden occitan ? » a un pretendut « Flaquèr de l’occitanisme politic en Bearn » ? Rai, que s’i hè au finau ! E aqueste hèit que vien enqüèra drin mei destorbar, questionar la cercaira sus la soa empatia dab la militança occitanista e solide la plaça soa au pregon : occitana o occitanista ?
Tota question qui renvia a l’accion que mian tot dia los militants occitanistas.
Qu’atenem dab impaciéncia la tèsi per paréisher en çò d’un director de colleccion tolosan. Ua tèsi qui la demora a escríver tornar per estar legedera.
Ua mira d’exercici d’escríver que platz au delà a C. Milhé. Que la practica dejà de faiçon hòrt escricada dens « Comment je suis devenue anthropologue et occitane ». 275 paginas, 22 euros.
Las musicas d’En Ondas
* Lhassa de Mela El Pajaro
* Tenarèze Aral Davant Bordèu
* Tinariwen Amassakoul Amidinin
* Renat Jurié, Laffitte Cants sacrats e profanes Lèva te viste Bertomiu
* Ismaêl Lô Jammu Africa
* Geoffrey Oryema Exile
Like this:
Like Loading...


text:
Macau
La Region Administrativa Especiala de Macau, tanben coneguda coma Macau (Pinyin: Aomen) o Macao es una de las doas Regions administrativas especialas de la Republica Populara de China amb Hong Kong.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mercants portugueses s'installèron a Macau al sègle XVI. Fòrça dels mercants estrangièrs daissèron Macau per Hong Kong aprèp la Guèrra de l'Òpi en 1841. Los afars e las activitats economicas a Macau declinèron. Administrat per Portugal fins en 1999, èra la mai vielha colonia europèa en China. Lo poder administratiu sobre Macau foguèt transferit a China en 1999.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz: Economia de Macau.
A l'ora d'ara Macau a desvolopat d'industrias coma textils, electronica e joguets, e tanben una industria toristica significativa amb una larga causida d'ostalariá, restaurants e casinòs. Coma dins lo passat, l'economia de Macau es estrechament ligada a la de Hong Kong e de la region del dèlta del fluvi de las Pèrlas en China continentala, qu'es qualificada coma un dels Tigre d'Asia de l'Èst. Amb de bonas infrastructuras, Macau provesís de bons servicis financials e bancaris, personals administratius, equipaments de transpòrt e comunicacions.


text:
Ei facil hèr-te ua idia deth règim personalista que caushigues. Mès arrés au tòque: Eth sistèma dera excolònia francesa ei amparat per Occident (per Bush e Chirac surtot). Pòc impòrte era democràcia quan era economia va ben (eth miracle deth torisme e era sua estabilitat l’an convertit en dusau país african en renda per càpita, despús dera Republica Sudafricana).
Ben Ali ei eth protagonista de totes es informacions de toti es diaris de Tunísia. Non i a marge tara critica. De hèt, era censura e era autocensura son ara orde deth dia, segontes mos informèc era unica persona que gosèc parlar-mos de politica en tota Tunísia, precisament un periodista.
Tà entretíer ath personau, eth règim non pare d’anonciar « l’eveniment » dera temporada: era actuacion esterlara d’ua que s’apère Mariah Carey. Tanben es carrèrs son amaradi de fòtos d’aguesta tipesa de formes carnaus subergessentes. Pan e circ. Domatge qu’eth Tour non i pogue passar tà arengar as volentaris damb discorsi tà sei cap ce qué…
Bèn… Aguestes causes ací non passen. Tu non sabes coma arribe a reconfortar er hèt de líeger era wèb ròsa deth Conselh/Carlos Barrera (que tot ac « lidère »: volh ua fòto sua!) o diaris coma eth prestigiós Quinze Val d’Aran.


text:
Bauma d'Altamira
La bauma d'Altamira embarra un deis ensembles picturaus paleolitics pus importants de la Preïstòria europèa. Sei pinturas e gravaduras paleoliticas son associadas au Solutrean e au Magdalenian. Son estil artistic correspònd a l'apelat art preïstoric francocantabric, caracterizat en particular per lo realisme dei representacions e per sei tèmas d'animaus. Se dobrís a Santillana del Mar en Cantàbria.
Somari
Istoric de la descubèrta e de la reconeissença d'Altamira[modificar | modificar la font]
Lei pinturas d'Altamira foguèron descubèrtas en 1879 per Marcelino Sanz de Sautuola. La bauma èra coneguda dempuei 1868 e Sanz de Sautuola i fasiá de visitas dempuei 1876. Aviá observat la preséncia de dessenhs geometrics subre lei parets sens li atribuir d'importància mai sa filha Maria, alara annada de uech ans, foguèt la premiera que remarquèt la preséncia de « buòus » dessenhats au plafon. Sanz de Sautuola publiquèt en 1880 sei conclusions en Nòtas brèvas sus quauqueis objèctes preïstorics de la província de Santander (Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la Provincia de Santander).
Istoricament, Altamira es doncas lo premier ensemble picturau preïstoric important que siá estat descubèrt e publicat. Una descubèrta d'aquel òrdre explica la polemica que faguèt nàisser ja que metiá en question plusors idèas scientificas de l'epòca. En fach, dempuei lo començament, lo realisme dei scenas representadas faguèt dobtar de son autenticitat. La reconoissença coma una òbra artistica facha per d'òmes dau Paleolitic se faguèt a l'eissida d'un procèssus lòng que permetèt de definir mielhs la vision de la Preïstòria.
Lo premier que defendèt aquelei pinturas foguèt lo que leis aviá descubèrtas e publicadas, Marcelino Sanz de Sautuola. Son autenticitat ça que la foguèt admesa qu'après sa mòrt, un còp confirmada per l'abondància d'autreis òbras artisticas semblablas trobadas dins de nombrosei baumas europèas. A la fin dau sègle XIX, subretot en França, se descubriguèt de pinturas parietalas liadas sens dobte en d'estatuetas, en d'esculturas muralas, e en d'òsses escauprats qu'apertenián en de nivèus arqueologics paleolitics, tot en acompanhant de rèstas d'animaus desapareguts, aumens dins la region, que visquèron au Pleistocèn (mamot, rangier, bisont deis estèpas...).
Lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac foguèt un dei pus grandeis adversaris de l'autenticitat d'Altamira. A partir de 1895, la descubèrta de gravaduras e de pinturas dins lei baumas de la Mota, dei Combarèlas e de Font de Gaume ais Aisiás de Taiac en Dordonha, li faguèron reconsiderar sa posicion. Après aver visitat lei baumas, escriguèt dins la revista L'Anthropologie (1902) un article titolat La bauma d'Altamira. Mea culpa d'un sceptic (La grotte d'Altamira. Mea culpa d'un sceptique). Après aquest article lo caractèr paleolitic dei pinturas d'Altamira foguèt universalament reconegut.
Dins aquesta reconoissença, cau soslinhar tanben lo ròtle de Henri Breuil, per sei trabalhs sus l'art parietau, presentats d'en premier en 1902 au Congrès de l'Associacion Francesa per l'Avançament dei Sciéncias, onte revolucionèt lo biais de veire dei cercaires de l'epòca.
Un còp establida l'autenticitat dei pinturas lo debat se desplacèt sus sa significacion e seis implicacions. Lei divergèncias entre cercaires viravan a l'entorn de la datacion cronologica exacta, de sa tòca misteriosa e de sa valor artistica e arqueologica. Aquestei questions pertoquèron pas solament la bauma d'Altamira, mai l'art preïstoric tot.
Leis òbras d'Altamira[modificar | modificar la font]
Amb una longor de 270 m, la bauma d'Altamira es relativament pichona. Presenta una estructura simpla, formada d'una galariá d'escassei ramificacions. Se pot distinguir tres zonas:
- la premiera, formada per un vestibul grand, esclairada per la lutz dau jorn es estada un luòc d'abitacion privilegiat dempuei lo començament dau Paleolitic superior.
- la segonda es una sala granda famosa per sei pinturas policròmas.
- fin finala, la rèsta de la cavitat compòrta de salas e de corredors que sei manifestacions artisticas son mens espectaclosas.
L'aspècte de la sala granda dei bisonts a evoluit fòrça dempuei que Maria Sautuola la veguèt per lo premier còp. Mesura 18 m de lòng subre 9 m de larg, mai sa nautor originala (entre 1,10 e 1,90 m) foguèt aumentada en baissant lo sòl per facilitar l'examen dei pinturas.
L'animau pus representat es lo bisont deis estèpas. La composicion ne còmpta 16, variant per sei dimensions, sei posturas e sei tecnicas de realizacion. Son acompanhats de chivaus, de cervids, de dos singlars (animau escàs dins l'art paleolitic) en mai de diferentei signes tectifòrmes... Leis artistas d'Altamira trobèron de solucions per representar lo realisme anatomic, lo volum, lo movement e la policromia.
La sensacion de realisme es obtenguda en tirant profiech dei relèus naturaus dau plafon de la bauma, que crèan una illusion de volum, mai tanben gràcias ai colors vivas (roge, negre, jaune, bruns) que cuerbon lei superfícias interioras deis animaus e gràcias ai tecnicas dau dessenh e de la gravadura, que delimitan lei contorns dei subjèctes.
Lo « bisont acoconat » es una dei pinturas mai expressivas e mai admiradas de tota la composicion. Foguèt realizada subre un dei ressauts dau plafon. L'artista saupèt plaçar l'imatge dau bisont acoconat en plegant sei patas e en forçant la posicion dau cap vèrs lo bas. Tot aquò denòta de facultats d'observacion naturalista de l'artista e una immensa fòrça expressiva de la composicion.
La « granda cèrvia », lo pus grand de totei lei subjèctes representats, atenh 2,25 m de lòng. Testimònia una granda mestria tecnica. L'estilizacion deis extremitats dei membres, la fermetat dau trach gravat e lo modèl cromatic li conferisson un grand realisme. Totun, acusa una cèrta deformacion, per sa factura leugierament pesanta. Aquò es sens dobte liat a la tròp granda proximitat de l'artista per rapòrt a la paret. Sota lo còu de la cèrvia se tròba un bisont pichon de trach negre.
Lo « chivau òcra », situat dins d'una deis extremitats dau plafon, foguèt interpretat per Henri Breuil coma un dei sujèctes mai ancians de la composicion. Aquest tipe de chivau a degut èsser relativament frequent subre la cornisa cantabrica; es tanben representat dins la bauma de Tito Bustillo, descubèrta en 1968 a Ribeseya en Astúrias. Per son estil, evòca çò de representat dins la bauma dei Casares a Riba de Saelices dins la província de Guadalajara.
Edat dei pinturas[modificar | modificar la font]
Una sèria de datacions dirèctas deis òbras d'Altamira fachas amb de carbon de fusta es estada realizada gràcias au metòde dau carbòni 14. Aquelei datas son compresas entre 13 500 e 15 500 avC e correspòndon au Magdalenian inferior.
Visitas de la bauma[modificar | modificar la font]
Au cors deis ans 1960 e 1970, lei nombrós visitaires qu'aguèron accès a la bauma alterèron son microclima e meteguèron en perilh la conservacion meteissa dei pinturas. La clausura de la bauma au public faguèt l'objècte d'un debat e aguèt fin finala luòc en 1977. Dubriguèt ren qu'en 1982, amb un nombre jornadier de visitaires estrictament limitat.
Lo nombre important de personas desirant de veire la bauma e la longor dei tèrmes d'espèra (mai d'un an) rendèt necessari la realizacion d'una replica. Dempuei 2001, lo Musèu nacionau e centre de recèrca d'Altamira se tròba près de la bauma que i acuelh una replica de la bauma, apelada « neobauma ».
Altamira foguèt inscricha en 1985 dins lo Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO. En 2008, lo Comitat dau Patrimòni Mondiau alarguèt aquela declaracion a 17 autrei baumas ornadas dau nòrd d'Espanha.


text:
Un filme per leis amoros dau grand cinèma american. Per lei amoros dei mesas en abimes. Una leiçon de cinèma. Entre lo Darnier Nabab (Kazan) e La nuech americana (Truffaut). Sus lo ton de la comedia, lei tracàs vertadiers d'un productor de cinèma entre divorci, capricis d'actors (Bruce Willis dins son quite rotle, remirable) e angoissas dau finau cut (valent-a-dire la rompedura finala, la fin dau film decidida per un "panèu" d'espectators abans la difusion vertadièra dins lo resèu cinematografic). Un filme clafit d'autoderision. Una fotografia subrabèla. Lo raconte es inspirat per lo realizator Art Linson. Nos monstra tanben lo monde crudèu qu'es Alholivod. De Niro magistrau coma dins un film deis annadas 70. De veire tre ara.
dimecres, 25 de febrer de 2009
Levinson Barry
De qu'a passat? (Titre originau : What Just Happened?)
"Inspirat de la vida dau productor de Fight Club et d'Into the Wild, aquèste filme recampa un polit casting bailejat per De Niro." Disponible en VOD, tre ara.
Realizat per Barry Levinson Amé Robert De Niro, Catherine Keener, Sean Penn, Bruce Willis Estats-Units 2008 1h46mn
D'après lo libre d'Art Linson, publicat en 2OO2.
Un filme per leis amoros dau grand cinèma american. Per lei amoros dei mesas en abimes. Una leiçon de cinèma. Entre lo Darnier Nabab (Kazan) e La nuech americana (Truffaut). Sus lo ton de la comedia, lei tracàs vertadiers d'un productor de cinèma entre divorci, capricis d'actors (Bruce Willis dins son quite rotle, remirable) e angoissas dau finau cut (valent-a-dire la rompedura finala, la fin dau film decidida per un "panèu" d'espectators abans la difusion vertadièra dins lo resèu cinematografic). Un filme clafit d'autoderision. Una fotografia subrabèla. Lo raconte es inspirat per lo realizator Art Linson. Nos monstra tanben lo monde crudèu qu'es Alholivod. De Niro magistrau coma dins un film deis annadas 70. De veire tre ara.
Un filme per leis amoros dau grand cinèma american. Per lei amoros dei mesas en abimes. Una leiçon de cinèma. Entre lo Darnier Nabab (Kazan) e La nuech americana (Truffaut). Sus lo ton de la comedia, lei tracàs vertadiers d'un productor de cinèma entre divorci, capricis d'actors (Bruce Willis dins son quite rotle, remirable) e angoissas dau finau cut (valent-a-dire la rompedura finala, la fin dau film decidida per un "panèu" d'espectators abans la difusion vertadièra dins lo resèu cinematografic). Un filme clafit d'autoderision. Una fotografia subrabèla. Lo raconte es inspirat per lo realizator Art Linson. Nos monstra tanben lo monde crudèu qu'es Alholivod. De Niro magistrau coma dins un film deis annadas 70. De veire tre ara.
Publié par Tam à l'adresse 6:19:00 p. m. 1 comentari:
Libellés : negre e blanc
caponitge contemporanèu
Aguer lo caponitge ne pas anar veire l'amic d'enfancia que perdeguèt son paire subran, un ser de febrier. Fa pas de tu un retrach joios. Fa de tu un egoiste. Egoiste que siés coma ta generacion tota. Es aquo que me dirié mon papà, totjorn viu e vident. Quant egoiste! Non. Pas de lagremas. Aquelei dau temps retrobat de se tombar l'un lautre dins lei braç après d'annadas d'amistats perdudas o d'amistats kleenex. Dempuèi quant de temps se siam perduts de vista per egoisme contemporanèu? Arribar au moment que la familha dolorosa se plora. Justament mau tombar. Pas trapar lei mots. Pas trapar lei gestes. Ieu, decidiguère de tombar pas. Pas au moment qu'avian benlèu besonh de ieu.Ieu. Ieu. Ieu. Ieu, siéu pas aparegut au cementèri. Ieu, aviéu perdut lo numèro de telefon. Ieu, escriguère una letra aquesta tantossada. Ieu, finala, per me desencusar de mon caponitge. Ieu, per exprimir mei sentits. Que la mort deis autres me fa paur. Ieu, coma sabe pas faire, ieu coma sabe pas èstre, ieu, escrive a la man, per la familha dau mort. Estilo negre. Caponitge. Pas de pluma. Un 045 Reynolds Fine Carsure. Made in France. Ieu, caponitge, escrive. En franchimand, per lei familhas. Caponitge. Fau de polits viras-viras amé la lenga de Molièra. Fau lo bèu. Caponitge. Caponitge. Caponitge. Oc. Prene de pausas de faussari. Caponitge. Caponitge. Me dise que van m'aimar mielhs. Ieu, ieu, ieu. Suremant. O autrament per que l'amistat reviscole. Pasmens me dise que dise benlèu de causas justas.
Qu'aquela mort m'anoncia lo regret d'una amistat gastada. Qu'es tant viva. Parle dau regret de pas plus faire de musica amé l'amic. Que m'avié agradada, a passa temps, aquela maquista de cançons originalas qu'aviam registradas amé lo paire a la technica. Amé lo paire a la technica que defuntèt un ser de febrier. Un ser de febrier, coma un aventurier au Maroc. Aquel ome remirable que m'encoratjava (benlèu un dei solets sus tèrra) dins mon narsicisme egoiste d'artista que se cercava dins lei miraus escurs. Un èstre positiu defuntèt. Un ser de febrier. Dins Maroc onte volié se crompar un ostau. Son-ti seis ersas positivas que me manda? A ieu, ieu, ieu. Son-ti seis ersas positivas de desert salat coma una pagina blanca? Que me dison: "Contunha! Se necita pas de plorar am'elei! Manda ta letra! E prepausa a mei gents de tornar prene la guitara bassa, d'alucar lo micro sus on. D'alenar tei mots sus lo micro. Benlèu que parlaràn de ieu sens va saupre. De mots e de regrets, n'ai pas de besonh. Que meis ondas saràn dins la guitara bassa de mon fiéu. Me'n vau amé lo vent. E lo cop que ven, en luoc de faire de letras, benlèu qu'auràs lo coratge de te rendre a mon enterrament vo de conservar l'amistat forta amé mon fiéu. Aquel egoiste."
Publié par Tam à l'adresse 5:08:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : enfancia
obras
Es tarrible aqueu recanton de Camarga qu'èra mieu. Leis obriers fan de nhacas d'en pertot. Quitram e gip manjan tot. Quitram e gip, especialitats occitanas. Dabans l'ostau, li avié una robina e son camp de vinha. Ara, de tudèus sorton de la tèrra coma d'Aliens tombats d'una autra planèta. Aqueleis èstres de plastic manjan tot. E ronhan sus mei pantais de cicliste. Li aurà d'ostaus Bouygues a la plaça. Ma maire me parla d'un comissariat. Un comissariat per qué? Per susvelhar leis alambics ? Lei becarucs? En facia de l'ostau polit, li aurà un comissariat. E lo camp grand dau chivau camarga, envasit per la sanha dequé n'en faràn? Una gabia per lei raubaires? Vo lei pantaissaires de natura sauvatja? Ara, au vilatge, an un conse d'esquèrra. Podrié s'opausar en totei aquelei bastisons. Lo paire, qu'es regde per educacion, un artisan dau centre (mai pas gaire politizat), troba tot aquo normau. Fau ben logar lei gens ara. Onte lei metriam se fasiam pas d'ostaus? Dins d'HLM?...
Mon paire. T'an pegat un ostau chantili contra lo pin grand. Dins ton jardin. Aquel ostau nos regacha, coma leis ostaus modèrnes dins lei filmes de TATI. Mon paire, aquel ostau confle de sucre, que sembla a l'ostau de Na Tartina, trobes normau que te manjèsse leis uelhs? E lei vesins, dins la cort qu'anave jogar amé Micolau, aquela cort dau cèu blu, son remplaçats per de gigants amenaçants qu'empachan a tota enfancia de s'escapar. Auriam pas grandit, benlèu, dins la libertat se aquelei bastissas s'èran presentadas aqui. Parlem pas, mon paire, de l'equilibre ecologic redusit a una politicas de grandeis obras.
E lo paire de me regachar.E de me dire: Es ansin.
Publié par Tam à l'adresse 11:39:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : enfancia
dimarts, 24 de febrer de 2009
Fincher David
Estats-Units, De David Fincher, Amé Brad Pitt, Cate Blanchett, Taraji P. Henson, Julia Ormond, Jason Flemyng… Escenario : Eric Roth. Musica : Alexandre Desplat. 2o44. 2009
Es un conte polit. Leis efiechs especiaus son pertocants e demoran au servici de la narracion. Lo biais de faire venir joine vo vièlhs leis actors es espantant. Istoria d'un ome que nais vièlh e morris joine. Una soscadissa sus lei raports amoros e sei dificultats: L'atge, sei diferéncias e l'erosion de l'amor dins lo parèu. Granda sagà americana amé totei seis ingredients: exotisme, erotisme soft, soscadissas sus l'amor-l'amor, narracion dicha per una voés off, referéncias a l'actualitat e au sègle, qué sabe? Un gènre que justifica sa longor. Proche de 3 oras. Om pensa a Autant en Emporte le Vent e Titanic. Lo realizator es un grand. Faguèt Fight Club Seven e Alien 3. Fuguèt lançat dins leis annadas 9O per la cantaira pop Madonna per un clip proche de l'expressionisme alemand: Express yourself. Fincher es a s'alunhar d'aquel estetisme que faguèt sa marca un temps fa. Pasmens son filme novèu demora una capitada.
Publié par Tam à l'adresse 9:18:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
dilluns, 23 de febrer de 2009
800 MESSATGES
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Joan XVII
Juan XVII. (De son nom Siccone Sechi). (* Roma, (?) – † 6 de novembre de 1003). Papa n.º 140 de la Glèisa catolica en 1003.
Abans de prene las òrdres sagradas, Siccone Sechi, aviá estat maridat e anèt paire de tres filhs que tanben alcazaron la dignitat d'avesques.
L'adopcion del nom Juan XVII per aqueste papa pòt amiar a l'error de considerar qu'amb anterioritat aguèt un papa qu'amiarà lo nom de Juan XVI. A aqueste respecto cal soslinhar qu'existiguèt jamai un papa Juan XVI doncas que, e mai se, Juan Filigato ocupèt entre, 997 e 998, lo tròn papal jol nom de Juan XVI, lo sieu pontificat se considèra pas legitim per çò qu'es passat a l'istòria coma antipapa.
Existís en mai una tradicion qu'afirma qu'amb anterioritat al pontificat de Juan XV aguèt d'autre Papa que reinó pendent quatre meses coma Juan XVI. Aquesta legenda provoquèt qu'en qualques catalògs papales s'incluguèsse aqueste personatge fictiu amb lo nom de Juan XV e que l'istoric Juan XV passès a èsser enregistrat coma Juan XVI.
Lo sieu breve pontificat d'a pena cinc meses s'inicièt quand Crescencio III o faguèt escuélher en impausant la siá autoritat. Del meteis se coneis pas cap fach considerable.


text:
Guaiana
Guaiana (tanben s'escriu Güaiana; sinonim non oficiau: la Guaiana francesa) (en francés Guyane, Guyane française [gɥijan fʀɑ̃sɛz]) es un territòri francés d'America dau Sud, au nòrd-èst, dins la region dei Guaianas. Forma un departament d'otramar (nº 973) e una region administrativa de França. Dempuèi 2016, es una collectivitat territoriala unica, que l’Amassada de Guaiana fusiona lo consèu regionau e lo consèu generau. A 259 865 abitants.
Somari
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Lo capluòc es Caièna.
Lo gentilici es guaianés -esa.


text: Ja hè vint ans d’ençà que se reinstaurèc eth Conselh Generau, d’ençà qu’eth pòble aranés artenhec, ara fin, ena epòca contemporanèa, eth sòn autogovèrn. Aué non ac poderíem hestejar se aqueres persones comprometudes damb eth país non auessen possat era reivindicacion abantes e tot d’arribar era democràcia. Ad a eres cau balhar-les eth nòste aumenatge collectiu. An estat vint ans plan profitosi, e eth balanç que en podem hèr ei, en generau, fòrça positiu. Eth principi d’autonomia a permetut conjugar eth besonh d’arreconéisher era nòsta identitat damb ua prestacion mès propèra des servicis e es ahèrs publics. Era commemoracion se produsís, ath delà, en un moment de cambis en govèrn dera maxima institucion, a on eth nau gabinet aurà eth rèpte de reimpulsar era reforma dera lei de regim especiau. Fortunosament, non partim de zèro, com hè vint ans, e aué eth Conselh ei ua institucion joena, mès fòrça consolidada e, en sòn conjunt, avalorada pes ciutadans. Coma se sòl díder, es tempsi an cambiat, e sospiti qu’es politics e es institucions non ac an hèt tant, ara qu’es indignats ocupen es places publiques, mentre era majoria silenciosa cargue damb es efèctes dera cobdícia des arriqui e ressòne encara eth tapatge dera indignitat patida pes deputats que volien accedir ath Parlament, sedença dera sobirania populara. Calerà auer en compde, ara mès que jamès, qu’er imperatiu entà melhorar er autogovèrn e eth sòn finançament non poderà èster ua finalitat en si, senon un esturment de naturalesa etica entà bastir ua societat mès digna e esvitar qu’es henerecles sociaus deth present se convertisquen en ua fractura sociau insauvabla en futur. Es naui tempsi e, sustot, es classes mès fèbles e vulnerables mos ac reclamen.


text:
Tarn-et-Garonne, histoire et traditions occitanes / Tarn-e-Garòna, istòria e tradicions occitanas
L’obratge sus la memòria e los patrimònis occitans de Tarn e Garòna arremosa de documents e de testimoniatges que son estats amassats e publicats dins l’encastre de las operacions « Al Canton » (1988-2012).
I traparètz los mots occitans que son presents dins la mage part dels noms de luòcs del departament. D’estraches de tèxts occitans son aquí per illustrar las periòdas de l’istòria de Tarn e Garòna : Aquitània e naissença de la lenga ; occitan dels sègles romanics e gotics, lo dels trobadors, de las cartas e de l’administracion dels cossolats cap al sègle XVI, mas tanben dels libre de comptes mercadièrs, d’actes notarials o judiciaris... Tant val dire un millenari d’escrich public o literari, e d’oralitat amb la lenga d’aquelses qu’an viscut los cambiaments dels sègles XIX e XX.
Una lenga viva mai que mai presenta dins la paraula dels ancians del mitan rural per nos contar la vida collectiva del vilatge, nos parlar de las produccions de la bòrda e de la vida de l’ostal, o nos parlar de las tradicions de la familha e nos liurar qualques tresaurs de literatura orala (contes e racontes, cants…). 480 paginas acompanhadas de 1300 fotòs prestadas pels estajants o presas sul terrenh pendent las operacions al canton.


text:
16 avril 2015
Fàcia a aquel constat alarmant, Sanofi, en partenariat amb Manaset, lança una campanha bèla de prevencion de las allergias.
Un estudi recent l’a provat : unes allergèns que consumam dins nòstra alimentacion quotidiana se pòdon retrobar dins las divèrsas secrecions umanas. En particulièr, los cercaires an detectat mai de 50 productes classats allergèns per l’OMS dins l’espèrma de qualques individus seguits, e de traças mai raras mas plan presentas dins la màger part dels escapolons testats.
(suite…)
11 décembre 2014
Tanlèu la novèla coneguda, lo sindicat GCT dels trabalhaires occitan s’es inquietat de saber cossí aquò se podiá aplicar al nòstre mitan, e a interrogat las estructuras concernidas.
Lo Congrés Permanent de la Lenga Occitana a sul pic mes l’afar entre las mans dels lingüistes, que se pòt pas reconéisser una malautiá que se trapa pas dins lo diccionari. Aquestes van metre lèu en plaça una comission que rendrà un rapòrt corent 2016.
(suite…)
28 mai 2014
La polícia qu’a arretrobat ger los 2349 tubes de SRAS perduts en abriu per l’Institut Pasteur. Qu’èran esconuts dens la cava d’un bearnista integrista.
Qu’ei lo solaç a l’Institut Pasteur. Los tubes qui contienen lo virus deu SRAS, e qui avèvan perduts en abriu, que son enfin tornats tà casa. Après mes d’enquèsta, que son estats arretrobats en çò d’un estatjant de Siròs.
(suite…)
29 avril 2014
Fa de milierats d’annadas que las epidèmias, de la pèsta a Ebola en passant per la gripa A, pausan problèma a l’umanitat. Mas de cercaires de l’institut Sonmanta an trobat una solucion miracla a aquel flagèl.
« Aquela descobèrta cambiarà la fàcia de l’umanitat », çò declarèt Ivon Ranchièr, director de l’Institut Sonmanta, a l’escasença d’una conferéncia de premsa. « Los Enfants Geneticament Modificats (EGM) permetràn de se desbarrassar a jamai de las malautiás ».
(suite…)