text:
Senat dels Estats Units d'America
Lo senat dels Estats Units d'America (anglés: United States Senate) es una de las doas cambras del sistèma legislatiu dels Estats Units d'America, e amb la cambra dels Represetants orma de lo Congrés.
La composition e los poders del Senat son establiits dins l'Article Primièr de la Constitucion. Cada Estat, quina que siá sa populacion, es representat per dos senators que servisson cadun per sièis ans. La cambra del Senat se situa dins l'ala nòrd del Capitòli, a Washington, DC. La cambra dels Representatants se ten dins l'ala sud del quita bastit..
Lo Senate ten diferent conselhs e consentiments de poders que non pas la Cambra dels representants, per exemple l'eleccion dels Vice Presidents en cas de non majoritat dins lo Collègi electoral,[1] consentir lo tractats coma precondicion a la ratificacion e consentís o confirma los emplecs de secretaris de cabinet, jutges federals, oficis federals, e mailitars, oficièrs de la reglamentacion, ambassadors, e d'autres oficièrs dels ervicis en unifòrme,[2][3] e tanben coma tribunal dels proceses dels oficiièrs d'impeached. Lo Senat es sovent considerat coma lo còrs mai deliberatiu e prestigiós[4][5][6] , mai que la Cambra dels Representatants, a causa de son tèrme mai long, de da talha mai pichona, e de las circonscripcions mai pichonas, qu'istoricament mena a una atmosfèra mai collegiala e mens partisana.[7] Als EUA, al Senate s'i referís coma lo "mai grand còrs deliberatiu del mond".[8][9][10]
Somari
- 1 Istòria
- 2 Membres
- 3 Partits de la majoritari e de la minoritari
- 4 Oficis
- 5 Procedura
- 6 Foncions
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Los redactors de la Constitucion creatèron un congrés bicameral d'enprimièr coma compromés entre aqueles qu'estiman que cada estat, per que sobeiran, deuriá èsser representat de biais egalitàri, e aqueles que penson que lo legislatiu deu representar directament lo pòble, coma o fa la Cambra de la Comunas del Reialme Unit. Aquela idèa d'aver una cambra representant lo pòble a egalitat, e una autra donant egala representacion als Estats quina que siá sa populacion, se nomena lo Compromés de Connecticut. Tanben èra lo desire d'aver doas Cambras per que se realize una verificacion mutuela. Una devent èsser la "Cambra del Pòble" directament elegit pel pòble, e de cort tèrme obligant los representatants a demorar pròche close de lors electors. l'autra vòl representar les Etats per que demoren lor sobeirnatat levat los poders expressèsament delegatats algovèrn nacional. Lo Senate es pas el que vòl representar de bais egal lo pòble dels EUA. La Constitucion prevei que l'aprobacion d'ambedoas cambras es necessària per que passe una legislacion..[11]
Pel pimièr còp convocat en 1789, lo Senat dels EUA foguèt format sus l'example de l'antic Senat roman. Lo nom ven de senatus, latin per conselh dels ancians (de senex volent dire òme vielh en Latin).[12]
James Madison made faguèt lo comentarseguent sul Senat:
Lo Congrés nos rebat totas las nòstras fòrças e flaquesas. Rebat nòstras diosincrasias regionalas, nòstras diversitats etnica, religiosa, e raciala, nòstra multitud de professions, e nòstres espètres de totas opinions de la valor de la guèrra cap a la guèrra de las valors. Lo Congrés es lo còrs mai representatiu del govèrn ... Lo Congrés es subretot encargat de reconciliar nòstres diferents punts de vista sus las grandas questions de politica publica del temps. —Smith, Roberts, and Wielen
La Constitucion establís que pas cap d'amendament constitucional seriá creatat per privar un Etate d'un vòte egal al Senat sens lo consens de l'Estat. Lo Districte de Colúmbia e los territòris an pas lo drech a la representacion que siá a la Cambra oo al Congrés, Lo Districte de Colúmbia elegís dos senator amagats, mas son d'offcièrs del govèrn de la Ciutat del districte e non membres del Senat dels EUA..[13] Los EUA an 50 Estates demuèi 1959,[14] alara lo Senat a 100 senators dempuèi 1959.[15]
La disparitat entre lo mai e lo mens poblat Estats aumentèt dempuèi lo Compromés de Connecticut, que grantís per cada Estat dos members al Senat e al mens un member de la Cambra dels Representatants, per un total minim de tres electors presidencials, quina que siá sa populacion. En 1787, Virginia aguèt 10 còps mai de populacion que Rhode Island, e mai ara Califòrnia a 70 còps mai de populacion que Wyoming. Es a dire qu'unes ciutadans son efectivament representats melhor segon lo pes de lor Estat al Senat. Los sètis a la Cambra dels Representants son gaireben repartits segon la populacion de cada estat, redusent la disparitat de representation.
Abans l'adopcion del dètz-e-seten Amendament en 1913, lo senators son elegits al vòte universal elected segon las legislaturas dels Estats.[17] Abans l'adopcion del dètz-e-seten Amendament en 1913, lo senators son elegits al vòte universal elected segon las legislaturas dels Estats.[18]
Membres[modificar | modificar la font]
Condicions[modificar | modificar la font]
L'Article I, Seccion 3 de la Constitucion establís tres condicions per venir senators: 1) aver mai de 30 ans, 2) èsser citadans dels EUA dempuèi 9 ans o mai, e 3) èsser abitants dels Estats que pretendon represar al moment de lor eleccion. Las qualificacion d'Edat e de ciutadanetat per èsser senators son mai constrenhent qu'aquelas pels representatants. Dins Federalist No. 62, James Madison justificat l'aranjament arguissent que "la fisança al senator" demanda "un mai grand espandiment de l'informacion e estabilitat de caractèr".
Lo Senat (e non pas lo judiciari) ies lo sol jutge de las qualificacions dels senators. Los primièrs ans, pasmens lo Senat examinèt pas pro las qualificacions desl sieus members. Alarat, per tres senators i aguèt dèca d'Edat e foguèron admeses al Senate: Henry Clay (29 ans en 1806), Armistead Thomson Mason (28 ans en 1816), e John Eaton (28 ans en 1818).[19] En 1934, Rush D. Holt Sr. foguèt elegit a l'Edat de 29; e esperèt n'avar 30 (lo 19 de junh seguent) per prene son ofici. En Novembre de 1972, Joe Biden foguèt elegit a l'eadat de 29, mas aviá fach los 30 abans lo jurament en genièr de 1973.
Eleccions e durada[modificar | modificar la font]
D'en primièr, los senators èran causit segon las legislaturas de l'Estat, e non pas per sufragi universal. Al començament del sègle XX, las legislaturas de mai de 29 Estats avián aprovat per referendums l'eleccion al sufrage universal.[20] Lo sufragi universal pel Senat foguèt estandardizat federalament en 1913 per la ratificacion de detz-e-seten Amendament.
Durada[modificar | modificar la font]
Lo senators servisson per un periòde de sièis ans cadun; Los mandat son escalonats de bais çò que gaireben un tèrç dels sètis sián elegits cada dos ans. Aquò se realizèt divisant los senators de 1èr Congrés en terces (nomenats classas), que los mandants del primièr tèrç èra de dos ans years, los mandats d'un autre tèrç s'acabèt après quatre an, e los mandats del darrièr tèrç s'atudèt après sièis ans. Aquel aranjament contunhèt après l'admission d'Estats novèls dins l'union. l'escalonament dels mandat s'organiza que los dos sètis per un meteis Estate se realizan pas dins la meteissa eleccion generala, levat quand la vacança de miègmandat s'acaba.
La Constitucion fixa la data de convocacion del Congrés —Article 1, Seccion 4, Clausula 2 d'en primièr lo tresen jorn de Decembre. Lo trenten Amendament cambièt l'obertura de la sesssion lo tres de genièr, al mens que ne legifèron un jorn different. Lo meteis Amendament establís que lo Congrés s'assemble al mens un còp cada an e autoriza lo Congrés a determinar las datas de convocacion e d'ajornament e autras datas e oraris que desira. Article 1, Secion 3 prevei que lo President a lo poder de convocar lo Congrés per d'escasença extraordinàrias a sa discrecion.
Eleccions[modificar | modificar la font]
Las eleccions pel Senat se debanan lo primièr dimaç del primièr diluns de novembre los ans pars, lo Jorn de l'Eleccion, e coïncidís amb las eleccions de la Cambra dels Representants[21] Los senators son elegits dins lors Estats dins son ensemble. Dins fòrça Estats (dempuèi 1970), s'organizan una eleccion pimària dins los partits Republican e Democrat, amb l'eleccion generala seguent unes meses mai tard. Las règlas de l'accés l'escrutinh pels candidats minoritaris e independents varian d'un Estat a l'autre. Lo ganhant es lo candidat que recep una majoritat relativa del vòte popular.
Vacança de Miègmandat[modificar | modificar la font]
Lo detz-e-seten Amandament exigís que los pòstes vacants a miègmandat al Senat sián causits per d'eleccions espéciales. Cada còp qu'un Senator seu èsser nominat o elegit, lo secretari del Senat manda un dels tres formularis al governaire de l'Estat per informar formalament per certificar la nominacion del Senator novèl.[22] Se una eleccion especiala per un sèti coïncidís a l'eleccion generala per un autre sèti dins l'Estat, cada sèti es contestat d'espese. Un senator elegit dins una election especiala pren son ofici tan lèu que possible après l'eleccion e servís until the original six-year term expires (i.e. not for a full term).
Lo detz-e-seten Seventeenth Amendament also permet a al legislatiu de l'Estat de donar lo poder als governaires "Per far de nominacions temporàrias fins a que los pòstes vacants siá ocupats per l'election". Lo nomenat temporari pòt d'esperel se far elegir dins una election especiala.
Jurament[modificar | modificar la font]
La Constitution demanda que los senators juran o afirman sus la Constitucion.[23] Lo Congrés prescriu lo seguent jurament:
Salari e avantatges[modificar | modificar la font]
Lo salari annal per cada senator, dempuèi 2009, es de 174,000$;[24] lo president pro tempore e los cap de partit recevon 193,400$.[24][25][26]
En mai dels salaris, los senators recebon los avantatges per la restirada e santatlos meteisses que los autres emplegats federals, e son plenament aquerits après cinq ans de servici.[25][25]
Los senators son vists come figura politica màger, mai granda que los membres de la Cambra dels Representatants que son mens nombroses, e que servisson mai de temps, mai sovent representan de circonscripcions mai grandas, fan session dins mai de comitats, e emplegan mai de mond. Fòrça mai de senators foguèron nominats a la presidéncia que ne foguèron los Representants. Tres senators (Warren Harding, John F. Kennedy, e Barack Obama) foguèron elegits alara que seriviguèron lo Senat, alara que sonque un Representant (James Garfield) foguèt elegit president.
Expulsion e sanccion disciplinàrias[modificar | modificar la font]
Lo Senat pòt exclure un senator amb dos terses dels vòtes. Quinze senators foguèron foguèron remandats dins l'istòria del Senat fins a 1862 e pas mai après. Mas unes d'aqueles causiguèron de demissioar puslèu que de far fàcia a la procedura de remandament. Tanben lo Senat censurèt e condamnèt de senators; la censura demanda pas que la majoritat simpla e remanda pas lo senator. Unes senators causiguèron de se retirar de l'eleccion seguenta puslèu que de far fàcia a una censura o remandament.
Partits de la majoritari e de la minoritari[modificar | modificar la font]
Lo "Partit de la majoritat" es lo parit politic qu'en en najoritat de sètis o pòt formar una coalicion o un comitat amb una majoritat dels sètis; se dos o mai partits son egals, l'apartenença del vice president determina quin partit es majoritari. Lo seguent mai grand partit es lo partit minoritari. Lo president pro tempore, presidents dels comitats, e d'autres oficials son mai sovent del partit majoritari; i a de contrapartidas (per ex, l'òrdre de classament als commitats) pel partit minoritari. Los independents e members dels autres partits (del moment que s'uniguèron pas als partits mai grand) son pas considerat per causir quin es lo partit majoritari.
Plaçament[modificar | modificar la font]
Lo Partit democrata tradicionalament sieta a drecha de l'escritòri del President, e lo Partit republican tradicionalament sieta a sa drecha, quin que siá la majoritat dels sètis.[27] Sus aquel subjècte, lo Senat diferís de la Cambra de la Comunas del Reialme Unit e dels autres House of Commons of the United Kingdom e dels autres organs parlamentaris del Commonwealth e endacòm mai.
Oficis[modificar | modificar la font]
Levat lo President del Senat, lo Senat elegís los sieus oficièrs,[28] que mantenon l'òrdre e decorum, mena e planifica lo trabalh legislatiu e executiu del Senat, e interpretan la règlas del Senat, practicas e precedents. Fòrça oficièrs non member oficièrs son tanben engatjats per menar l'ordinari del senat.
Presidéncia del Senat[modificar | modificar la font]
Segon la Constitucion, lo Vice president servís de President del Senat. Pòt votat al Senate (ex officio, qu'es pas d'esperel(a) membre elegit del Senat) en cas d'egalitat, mas n'es pas obligat.[29] Per una granda partida de l'istòria de la nacion la tasca de presidir las sessions del èra una de las oligacions del vice president. Demuèi los 195, los vice presidents presidèron rarament lo debats del Senat. Mas presidèron pas que per d'escasenças ceremonials, o a vegada per anonciar lo result de vòtes o nominacion d'importança, o per de vòte quichats.
La Constitucion autoriza lo Senate a elegis president pro tempore (Latin per "president del moment") que presida la cambra en l'abcéncia del vice president, es segon la costuma, lo senator del partit majoritari qu'a lo temps mai lond de servici de contunh.[30] Coma lo vice president, lo president pro tempore presidís pas abitualament lo Senat, mas sovent delegata la responsibilitar a un senator de la majoritat, sovent per un temps d'una en rotacion. Mai sovent, los membres recentament elegir lor es pas demandat de presidir ambans que sián abituats a las règlas e proceduras de l'organ. A d'escasenças raras , lo cap de la majoritat presida brevament per cridar la session.
L'oficièr de la presidéncia seta dins la cadièra al frent de la cambra del Senat. Los poders de l'oficier de la presidéncia es mendre qu'aqueles del President de la Cambra dels representants. Lo president crida un dels senators per que parle e anoncia lo results dels vòtes.
Caps de partit[modificar | modificar la font]
Cada partit elegís los caps de partit del Senat. Floor leaders act as the party chief spokesmen. Lo cap de la majoritat del es responsable del contraròtle de l'agenda de la cambra chamber organizant los debats e vòtes. Cada partit elegís de caps assitents que lo trabalh es de s'assegurar que los senators del partit vòtan segon lo desirs dels partits.
Oficièrs non membres[modificar | modificar la font]
En mai del Vice President, lo Senate a diferents oficièrs non membres. Lo cap adminsistratiu del Senate es lo the Secretari del Senat, que s'ocupa dels enregistraments publics, disbuir los salaris, contraròtla l'acquisicion de las provisions, e supervisa los grafièrs. Lo secretari assistent del Senat ajuda lo trabalh del secretari. Un autre oficièr es lo Sergent d'Armas que, coma agent en cap de l'aplicacion de las lei del Senat, manten òrder e la seguretat osul domèni del Senat. La polícia del Capitòli s'ocupa de la polícia abituala, amb lo sargent d'armas d'e primièr reponsable de la vigiléncia generala. Los autres salariats son lo capelan, qu'es elegit pel 'Senat, e Pages, que son nomenats.
Procedura[modificar | modificar la font]
Sessions[modificar | modificar la font]
Lo Senate seguís lo siueu reglament interior. Coma la Cambra dels representants, lo Senate s'amassa dins lo Capitòli a Washington, D.C. A un tèrme de la cambra del Senat i a un empont ont presidís lo president. Al gra inferior de l'empont se tenon los grafièrs e oficièrs. Cent burèls son rengats dins la cambra seguent un esquèma miègcircular e son divisat per una larga alèa centrala. Per tradicion, los Republicans setan a la drecha de l'alèa e los Democratas a esquèrra, fàcia a la presidéncia.[31] Cada senator cusís un burèl segon l'ancianetat al sen del partit. Per costuma, lo cap de cada partit setaal primièr reng lo long de l'alèa. La sessions del Senat se dubrisson per una preguièra especiala o una invocacion e s'amassan en setmanas. Las sessions son mai sovent publicas e transmesas a la television.
La procedura del Senat depend pas sonque de las règlas, mas tanben sus una varietat de costumas e tradicions. Lo Senat sovent renoncia a unas de sas règlas estricta per consens unanim. Los acòrdis de consens son sovent negotiats entre caps dels partis. Un senator pòt blocar un tal acòrdi, mas en practica, es rare. L'oficièr president ratifica las règlas del Senate, e pòt avertir los members que ne desvian. L'oficièr president a vegada utiliza lo martèl del Senate per manténir l'òrdre.
La Constitucion prevei qu'una majoritat del Senat constitutís un quorum per de session de trabalh. segon las règlas e costumas del Senat, un quorum es sempre supausat present al mens qu'una crida al quorum explicit siá demandat. Un senator pòt far una crida al quorum rare en prctica. Las cridas al quorum son sovent utilizadas per ajornar los procediments. Un còp l'ajornament se vòl acabar un senator pòt demandar lo consens unanim per renonciar a la crida del quorum.
Debat[modificar | modificar la font]
Lo debate seguís de règlas adoptadas pel quita Senat. Pendent lo debate, los senators parlan pas que quand son cridats per l'oficièr president, mas lo president deu reconéisser lo primièr senator que pren la paraula. Pasmens, l'oficièr president a pauc de contraròtle sul cors del debat. Abitualament, lo cap de la majoritat e lo cap de la minoritat Minority s'acòrdan sus las prioritats als debats quitament se un autre senator se lèvad'en primièr. Totes los discòrs deveon èsser adreçats. Mai sovent, los senators se cridan pas d'espereles amb lor noms, mas per los Estate o posicion, dins de formulas coma "the senior senator from Virginia", "the gentleman from California", o "my distinguished friend the Chairman of the Judiciary Committee". Los Senators s'adreçan al Senat de pé a costat de lor burèl.[32]
Levat unas restrictions sul contengut dels discors; i a pas d'obligacion que los discors siá pertiment amb la matèria.
Lo reglament del senat prevei quun senator pòt pas far mai de dos discors sus una mocion o projècte lo meteis jorn legislatiu. Un jorn legislatiu comença quand lo Senat es convocat e s'acaba a l'ajornament; alara, coïnsidís pas amb lo jorn calandièr. Lo longor del discors es pas limitada per las règlas; alara, my sovent, los senators parlan tant de temps que lor plai. A vegada, lo Senata adòpta un consens unanim impausant de limitas. Dins d'autres cases (fper example, pel procediment budgetari), las limitas son impausadas pes estatut. Pasmens, lo drech a un debat illimitat es mai sovent preservat.
Obstruccion e trencadura[modificar | modificar la font]
Lo filibusterisme es una tactica utilizada per far obstuccion al projècte e mocions per prolongacion del debat indefinidament. Un filibustaire pòt començar un discors long, de mocion dilatòria, e una lista granda de proposicion d'amendaments. Lo Senat pòt trencar un filibusterisme amb una cloture. Dins fòrces cases, aquela trencadura necessita lo supòrt dels tres cinquen del Senat. Mas en practica la mença d'un filibustisme es mai importanta que son usatge. Istoricament, la cloture foguèt rarament invocat.
Vòte[modificar | modificar la font]
A la conclusion del debat, la motion en question es mesa al vòte. Lo Senat sovent vòta a la votz. L'oficièr president introdutz la question, e los Members respondon o "Yea/Aye" (en favor de la mocion) o "Nay" (contra la mocion). L'oficièr president anonça lo resultat del vòte per voces. Un senator, pasmens, pòt contestar l'evaluacion de l'oficièr president e demandar un vòte nominal. Quand lo vòte nominal es demandat, lo grafièr crida lo ròtle del Senat segon l'òrdre afabetic; los senators respondon a la crida de son nom. lo Senator qu'es pas present dins la cambra a la crida del sieu nom pòt encara votar del moment que lo vòte es obèrt. Lo vòte s'acaba a la discrecion de l'oficièr president, mas deu lo daissar obèrt pendent quiza minutas. Se lo vòte es egal, lo vice president, s'es present, es abilitat per desnosar lo vòte. Se lo vice president es pas present, la motion cai.[33]
Session tancada[modificar | modificar la font]
En escasenças, lo Senate pòt menar a una session tancada o secrèta. Pendent una session tancada, las pòrta son barradas, las cameras apagadas, e los balets son completament de tota persona que jurèt pas lo secret. Las session tancadas son raras e se debanan quand lo Senate discuta de subjècte sensibles coma d'informacions criticas sus la seguretat nacionala, de comunicacions privadas del president, o la deliberacions pendent la procedura d'impeachment. Un senator pòt demandar e forçar una sessin tancada se la mocion es segondada per al mens un autre membre, mas un acòrdi arriba mai sovent abans.[34][35] Se lo Senate aprova pas que se revele la transcripcion secrèta, la transcripcion es servada al Service de Seguretat e sul còp mandat als arcius nacionals. Lo procedura demora The proceedings demoran sagelat fins a que lo Senat vòte per levar l'injunccion del secret.[36]
Calendièrs[modificar | modificar la font]
Lo Senate ten lo Calendièr del Senat e un Calendièr Executiu.[37] Le primièr identifica los projècte de lei e las resolucions pendentas de las accions del Senat. Lo segons identifica la resolucions executivas, tractats, e las nominacion reportadas pel(s) comitat(s) en espera de l'accion de Senat. Ambedos son meses a jorn quotidianament dins una session del Senat.
Comitats[modificar | modificar la font]
Lo Senate utiliza de comitats (e soscomitats) sus un varietat de subjèctes. Lo ple del Senat nomena los membres del comitat. En practica, pasmens, la causida dels membres la fan los partits politics. Mai sovent, cada partit observa las preferencias individualas dels senators, amb prioritat d'ancianetat. Cada partit se vei atribuir los sètis dels comitats en proporcion las fòrças politicas globalas.
I a 16 comitat màger, cadun aven de competéncias sus un subjècte coma las finaças o las relacions internacionalas. Cada comitat permanent pòt examinar, modificar e raportar de projèctes de lei que son de sa competéncia.
Lo Senate a d'autres comitats particular e especials. La legislation ise referís a aqueles comitats, pasmens se lo trabalh màger o reliza los comitats permanents. De comitats pòdon s'establic ad hoc sus de subjècte especifics; per exemple istoric, lo comitat del Senat sul Watergate.
Lo Congrés compta de comitats mixtes committees, amb de membre dels Senat e de la Cambra dels representants. De comitats mixtes supervisan d'organismes de govèrn independets; per exemple aque que supervisa la bibliotèca de Congrés. D'autres comitats mixtes fan de rapòrts explicatius. Pasmens, lo poder desl comitats mixtes es fòrça mendre que los permanents.
Cada comitat e soscomitat es menat per una cadièra (umai sovent un membre de la majoritat). Anta, la cadièra d'un comitat se determinva committee chairs se donavan pas que per ancianetat; fin finala, de senators fòrça vielhs contunhavan a ocupar la cadièra malgrant infernitat e senilitat.[38] La cadièras dels Comitat es elegit, mas, en practica, l'ancianetat es rarament desavoada. An un grand poder: contraròtlan l'agendà, e de decidir, s'escai, quant de temps se considèra sus un subjècte; agisson amb lo poder de desaprovar e ajornar un subjècte e la nominacion pel president; contraròtla al plen del Senat la considerction desl subjècte que lo comita pòrta. Lo reglament e costumas del Senat foguèt reformat dins los ans 1970. La cadièra dels presidents dels Comitats a mens de poder e son pus modèstes e collegials dins l'exercici qu'abans la reforma.[39]
Foncions[modificar | modificar la font]
Legislacion[modificar | modificar la font]
Los projèctes de lei se pòdon introdire dins quina que siá la cambra Congrés. Pasmens, l'Origination Clause de la Constitucion prevei que los projècte al subjècte de la fianças publicas an per origina la cambra dels Representatants.[40] Alara, lo Senat a pas lo poder d'inciar los projèctes ipausant las taxas. Mai, la cambra dels Representants sosten que lo Senat pas lo poder d'iniciativa sus las depensas federalas.[41][42][43]. Las disposition constitutionalas interdisant l'iniciativa en finaças publicas al Senat es basat sus la pactica de Parlament Brintanic, ont sonque la Cambras de la Comunas pòt èsser a l'origina de talas mesuras.[44]
L'aprobacion d'ambedoas cambras es obligada per que quin que siá projècte, e tanben aquelas de las finanças publicas, venga una lei. Ambedoas cambras devon aprobar la meteissa version del projècte; s'i a de diferéncias, los pòdon resòlvre s'enviant d'amandaments en anar e retorn o per un comitat de conferéncia, incluissent de members d'ambedos organs.
Contraròtle e contrapes[modificar | modificar la font]
La Constitucion prevei diferenta foncions unicas pel Senat que constituís sa capcitat de far lo contraròtle e contrapes "check and balance" amb los poders dels autres elements del Govèrn Federal. Inclutz la mandat que lo Senat pòt conselhar e deu cincentir a unas de nominacions governamentalas del President; tanben lo Senat deu cencentir a totes los tractacts treaties amb los govèrn estrangièrs; es lo tribunal de totes los impeachments, e elegís lo vice president dins l'escasença que pas degun atenguèt la majoritat dels vòtes electorals.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 12th Amendment
- ↑ http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a2_sec2 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Senate Confirmation Process: A Brief Overview
- ↑ Stewart, Charles (1990-01-01). Television Markets and U. S. Senate Elections 15, 495–523. DOI:10.2307/439894.
- ↑ Richard L. Berke (September 12, 1999).
- ↑ http://repository.upenn.edu/curej/93/ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.ingentaconnect.com/content/uoi/lsq/2008/00000033/00000002/art00003 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ "The World's Greatest Deliberative Body".
- ↑ "World's greatest deliberative body watch".
- ↑ "Senate reform: Lazing on a Senate afternoon".
- ↑ http://www.usconstitution.net/const.html#A1Sec1 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.merriam-webster.com/dictionary/senate modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.opencongress.org/wiki/Non-voting_members_of_Congress modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.history.com/this-day-in-history/hawaii-becomes-50th-state modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.usconstitution.net/const.html#A1Sec1 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://uspolitics.about.com/od/usgovernment/l/bl_party_division_2.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Article I, Section 3: "The Senate of the United States shall be composed of two senators from each state, chosen by the legislature thereof, for six years; and each senator shall have one vote."
- ↑ http://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ 1801–1850, November 16, 1818: Youngest Senator.
- ↑ http://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ 2 U.S.C. § 1
- ↑ http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/termofasenator.pdf modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ United States Constitution, Article VI
- ↑ 24,0 et 24,1 Salaries.
- ↑ 25,0, 25,1 et 25,2 http://usgovinfo.about.com/library/weekly/aa031200a.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Sean Loughlin and Robert Yoon (June 13, 2003).
- ↑ http://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/hdetail.cfm?id=11 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec3 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.senate.gov/reference/glossary_term/vice_president.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.senate.gov/reference/glossary_term/president_pro_tempore.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ CRS Report for Congress, "Guide to Individuals Seated on the Senate Dais" (updated May 6, 2008).
- ↑ Martin B. Gold, Senate Procedure and Practice, p.39: Every member, when he speaks, shall address the chair, standing in his place, and when he has finished, shall sit down.
- ↑ http://www.senate.gov/general/Features/votes.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RS20145.pdf
- ↑ http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RS20145.pdf modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/98-718.pdf
- ↑ "Calendars & Schedules" via Senate.gov
- ↑ See, for examples, American Dictionary of National Biography on John Sherman and Carter Glass; in general, Ritchie, Congress, p. 209
- ↑ Ritchie, Congress, p. 44.
- ↑ http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec7 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Saturno, James.
- ↑ Wirls, Daniel and Wirls, Stephen.
- ↑ Woodrow Wilson wrote that the Senate has extremely broad amendment authority with regard to appropriations bills, as distinguished from bills that levy taxes.
- ↑ Sargent, Noel.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Istrias oficial del Senat[modificar | modificar la font]
- Biographical Directory of the United States Congress, 1774–1989
The following are published by the Senate Historical Office.
- Robert Byrd. The Senate, 1789–1989. Four volumes.
- Vol. I, a chronological series of addresses on the history of the Senate
- Vol. II, a topical series of addresses on various aspects of the Senate's operation and powers
- Vol. III, Classic Speeches, 1830–1993
- Vol. IV, Historical Statistics, 1789–1992
- Dole, Bob. Historical Almanac of the United States Senate
- Hatfield, Mark O., with the Senate Historical Office. Vice Presidents of the United States, 1789–1993 (essays reprinted online)
- Frumin, Alan S. Riddick's Senate Procedure. Washington, D.C.: Government Printing Office, 1992.


c: text/html

text:
Gòrgas de Verdon
Lei Gòrgas de Verdon (lei Gorgo de Verdoun segon la nòrma mistralenca e Gorges du Verdon en francés)
son un ensems de gòrgas cavadas per lo riu de Verdon, en Provença (Occitània), entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Var.
Lei gòrgas de Verdon constituisson sus 50 km la frontiera entre lei departaments de Var au Sud e deis Aups d'Auta Provença au Nòrd, de Castelana au lac de Santa Crotz. Se devesisson en tres parts:
- lei Pregòrgas que van de Castelana a Pònt de Solèus ;
- lei Gòrgas que van de Pònt de Solèus a l’Embut ;
- la Clusa que va de l’Embut au Pònt de Galetas.
Lei Gòrgas de Verdon son estrechas e prigondas : de 250 a 700 m de fonsor, per 6 a 100 m de larg au nivèu dau riu de Verdon, e 200 a 1500 m d’un versant a l’autre au som dei gòrgas. Son lei gòrgas pus prigondas d'Euròpa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hautecloque
Hautecloque es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La familha dels senhors de Hauteclocque figuran entre la noblesa immémoriale francesa, e compte d'illustres representants #que lo maréchal Leclerc (nascut de Hauteclocque) #que n'es un descendent d'aquel linhatge.
- La famille des seigneurs de Hauteclocque figurent parmi la noblesse immémoriale française, et compte d'illustres représentants dont le maréchal Leclerc (né de Hauteclocque) qui est un descendant de cette lignée.


text:
Veire
Lo veire o gòt es un material solid amòrf, produch en general quand un material viscós convenent es solidificat rapidament, de tal biais qu'a pas temps de formar una estructura regulara cristallina. Un exemple d'aqueste fenomèn se pòt observar quand se vèrsa de sucre de taula fondut sus una superfícia freja. La resulta n'es la formacion d'un solid amòrf amb una fracturacion de tipe concoïde, que l'estructura cristallina i es absenta al contrari del sucre inicial.
D'un biais comun amb aqueste mot veire s'entend un tipe especific de veire, lo veire silicèu, que s'emplega abitualamente dins los edificis, coma contenidor o dins los elements de decoracion demest d'autras possibilitats.
Jos sa forma pura, es lo veire transparent, relativament dur, practicament inèrt del ponch de vista quimic e biologic e presenta una superfícia plan lissa. Aquestas caracteristicas fan del veire un material d'emplec frequent dins maites sectors, mas a l'encòp es fragil e tend a se copar e en fragments copadisses. Aqueles desavantatges se pòdon melhorar en partida o del tot en apondre d'autres elements o amb de tractaments termics.
Lo veire comun es constituit gaireben exclusivament per de dioxid de silici (SiO2), sonat comunament siliça, valent a dire lo quite compausant del qüars e de sa forma policristallina, la sabla. Jos forma pura, la siliça a un ponch de fusion qu'es a l'entorn de 2 000 °C mas sovent durant la produccion del veire son apondudas d'autras substàncias per far mermar aquesta temperatura. Un d'aquestes elements es la soda (lo carbonat de sòdi Na2CO3) o alara la potassa (lo carbonat de potassi) que fan baissar lo ponch de fusion aperaquí 1 000 °C. Malastrosament la preséncia de soda fa lo veire soluble dins l'aiga (caracteristica de segur pas gaire desiderabla). Per evitar aqueste inconvenient s'i apond a mai de cauç (oxid de calci, CaO) per n'obtenir l'insolubilitat.


text:
Artas
Artas en arpitan (Artas en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Artas A situat a 15 km de Bourgoin e a 7 km de St-Jean-de-Bournay.
Artas est situé à 15 km de Bourgoin et à 7 km de St-Jean-de-Bournay.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Artas Reivindica èsser lo berceau de la fèsta de las maires, a França.
Jol regna de Louis XIV, los roures renommés del bòsc de Artas porgián en granda part los bòsques de marina de las galeres del rei a Marselha.
Artas revendique être le berceau de la fête des mères, en France.
Sous le règne de Louis XIV, les chênes renommés de la forêt d'Artas fournissaient en grande partie les bois de marine des galères du roi à Marseille.


text:
francoprovençau
Somari
Occitan
Etimologia
Derivat de franco (francés) e provençau.
Nom comun
francoprovençau [frankopruBeⁿsˈaw] masculin singular
- Ling. lenga parlada principalament en Francoprovença (o Arpitània que lo territòri es escambarlat sus tres estats França, Soïssa e Itàlia).
- Abitant de Francoprovença (o Arpitània)
- Originari de Francoprovença (o Arpitània)
Adjectiu
francoprovençau // masculin, francoprovençala // femenin (masculin plural francoprovençaus //, femenin plural francoprovençalas //) :
- Relatiu a Francoprovença (o Arpitània que lo territòri es escambarlat sus tres estats França, Soïssa e Itàlia) e a seis abitants.
- Originari de Francoprovença (o Arpitània).
- Relatiu au francoprovençau, lenga francoprovençala (o lenga arpitana).


text:
Civilizacion
Lo tèrme de civilizacion a una varietat granda de significacions ligadas amb la societat umana. Se'n fa emplec majoritàriament per designar las societats complèxas o avançadas: aquelas que practican l'agricultura e qu'an una division del trabalh significativa e una densitat de populacion pro granda per formar de ciutats. Alternativament, "civilizacion" se pòt tanben usar per designar la soma, l'extension o l'avanç de l'umanitat e dels assolidatges dels umans en totes los òrdres, o la cultura d'una comunautat determinada. Fin finala, en un sens pus larg, "civilizacion" pòt designar la societat umana mondiala.
Lo tèrme de civilizacion ven del latin civis 'ciutadan' o 'abitant d'una ciutat', e del sieu adjectiu civilis. En aqueste sens, "civilizat" significava d'èsser un ciutadan, una persona governada per las leis del sieu pòble, ciutat o comunautat.
Caracteristicas d'una civilizacion[modificar | modificar la font]
La civilizacion, coma societat complèxa, possedís de caracteristicas especificas que la distinguisson d'una societat o cultura simpla. Istoricament, las civilizacions an partejat mantuna o totas las caracteristicas seguentas:
- Tecnicas agricòlas per la cultura intensiva, coma l'emplec de la man d'òbra, lo virament de culturas, e l'irrigacion. Aquò a permés que los agricultors produsiscan mai de noiriduras que pas los de besonh per a lor subsisténcia immediata.
- Division del trabalh; una porcion significativa de la populacion que dedica pas la màger part del sieu temps a la produccion de noiriduras mas se dedican a l'indústria, la guèrra, la sciéncia o la religion; aquò es possible mercé a l'excedent alimentari;
- Una forma d'organizacion sociala, que pòt èsser un cacicat, ont lo cap d'una familha o d'un clan nòble govèrna lo pòble; o una societat-estat ont la classa governanta se sosten sus una burocràcia o forma de govèrn, ont lo poder se concentra dins las ciutats;
- lo contraròtle institucionalizat de las noiriduras de la classa governanta, un còs governamental o una burocràcia;
- l'establiment d'institucions socialas complèxas e formalas, coma una religion organizada e l'educacion, en posicion a las tradicions mai formalas de las societats simplas;
- lo desvolopament de las formas complèxas de l'escambi economic, causa que inclutz l'expansion del comèrci mejançant lo bescanvi o la creacion de la moneda e del mercat.
- l'acumulacion de possessions materialas;
- lo desvolopament de las arts, sustot de l'escritura.
Segon las definicions anterioras, las culturas de la Grècia Antica son de civilizacions mentre que fòrça culturas dels amerindians nòrd-americans o son pas. Ça que la, aquesta distincion es pas sempre pro clara. Al nòrd-oèst dels Estats Units, per exemple, l'abondància de peisses garantissiá l'excedent alimentari sens lo desvolopament de l'agricultura; los pòbles s'installèron permanentament, e s'i formèt una ierarquia sociala aital coma l'acumulacion de riquesa e lo desvolopament de las arts. Per contra, la cultura Pueblo del sud-oèst nòrd-american desvolopèt l'agricultura avançada, l'irrigacion e las implantacions permanentas comunalas, coma la de Taos. Malgrat aquò, la cultura Pueblo desvolopèt pas jamai las institucions complèxas que s'assòcian a las civilizacions.
Totas las civilizacions, coma de culturas sedentàrias, s'afrontan al problèma de l'esgotament de las ressorsas localas pròplèus als primièrs implantaments. Las civilizacions son inerentament expansivas, e per subreviure, an de besonh aténher las ressorsas essencialas per lor subrevivença cada viatge mai luènh de lor centre. Aital, los teoricians dels sistèmas mondials, coma Immanuel Wallerstein,[1] An prepausat que las civilizacions se pòdon dividir geograficament entre lo "centre" o "còr", la "semiperiferia" o "interiora", e la "periferia", e en qué lo centre obten las ressorsas basa dels dos autres airals.
Evolucion de las civilizacions[modificar | modificar la font]
L'evolucion de la majoritat de las civilizacions se pòt esquematizar:
- Totas las civilizacions començan amb l'establiment de sistèmas de govèrn per la mantenença dels elèits.
- Las civilizacions reüssidas florisson e creisson de manièira accelerada.
- Atenhon un nivèl maximal o limit que mantenon per un periòde de temps.
- La concurréncia entre los estats en una civilizacion pòt produsir un escambi de poder o qu'un grop predomina sus l'autre.
- Lo domeni d'un grop sus d'autras pòt èsser indirecte o se pòt formalizar en la creacion d'empèris multietnics.
- Amb lo passatge del temps las civilizacions se collapsan o son remplaçadas per d'autras civilizacions mai grandas o mai dinamicas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Wallerstein, Immanuel, The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century (Academic Press, 1974); The Modern World-System, vòl. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750 (Academic Press, 1980), and The Modern World-System, vòl. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840s ', (Academic Press, 1989).


text:
Vaduda en 2013, la mira de l'association Esportiv'òc qu'ei de perpausar au mei gran nombre d'escolan volontaris ua animacion esportiva e ua practica de competicion individuau e collectiva.
A truvèrs d' activitats los escolans que participan a las encontras enter establiments.
En relacion dab lo projècte d'establiment l'association Esportiv'òc que s'exprimi a l'entorn deus objectius gerenaus seguents:
- Perméter a cada escolan de desvolopar iniciativas peu miei de lo son aprentissagte e de las competicions.
- S'obrir de cap a l'exterior a truvèrs de l'activitat, en encontrar los autes establiments, en favorizar la communicion dab los autes.
- Saber mestrejar-se en vàder autonòme.
- Aquesir competéncias e coneishenças dens las diferentas practicas tà poder las hicar en plaças pendent las competicion
- Favorizar la vita associativa a truvèrs deus reglaments entà aquesir l'autonomia e lo respectède las arrèglas e deus autes.
- Incitar los escolans a prenèr responsabilitats dens l'associacion : enquadrament deus mèi joens, s'investir dens l'arbitrage...


text:
Golf d'Adèn
Lo golf d'Adèn (en arabi خليج عدن Khalij 'Adan, en somali Badyarada 'Admēd) es un braç de mar de l'Ocean Indian situat entre la còsta meridionala de la Peninsula Aràbia (Iemèn), e Africa (Jiboti e Somalia). Al nòrd-oèst comunica amb la mar Roja a travèrs de l'estrech de Bab al Mandab.
Es una via maritima essenciala pel transport del petròli del golf Persic, d'importància màger per l'economia mondiala. Es l'abitat natural de nombrosas espècias de peisses e coralhs. Los pòrts principals son Adèn (en Iemèn), Berbera e Bosaso (en Somalia).


text:
Per Remèsi Bòi (Novèla escrivuda peu Concors Ací Gasconha 2017)
Que’m brembi enqüèra de la man, eishuga e manicurejada, qui’m passè lo corrièr d’aqueth diluns matin. Qu’èra la de Na Prat, ua petita quinquagenària aròca e enchepida, qui d’acostuma n’avèva pas sonque arcast de’m transméter. En aqueth dia, que semblava aimabla, com animada per un charmantèr vadent, qui’u balhava quasi un anar uman. Qu’estó ad aqueth moment que’m serí devuda menshidar. Lo mau qu’apèra lo mau e que’s hè sorríder los servidors. Drin susprés per aqueth cambiament d’umor, que’m prenoi lo corrièr shens l’espiar.
Au men burèu, lo màntol e la sharpa penuts, que’m gahèi a l’obertura de las letras, tostemps numerosas, enviadas per enluminats locaus, qui despuish aqueth article pareishut en la premsa, e’m prenèvan per un especialista de las malaudias mentaus de las quau sofrivan e que m’expausavan clar per escriuts incoerents e autes testimoniatges delirants. Que comptèi tres aparicions cristicas, duas maniganças extraterrèstras e ua possession diabolica. La màger part d’aqueras letras de mau compréner qu’anèn rejúnher la pielassa de medisha natura, qui’m pleava la lordèra.
La cara enter las mans, qu’entenèvi dejà los escarcanhs deus collègas mei septics de l’Universitat de Bordèu III. Despuish l’article, en lo quau parlavi de la part deu verai a la basa de las credenças popularas, qu’èri vaduda lo divertiment purmèr a la maquina a cafè. Que n’èri fatigada, de mei anar mei que renonciavi a’m deféner… Puish que la vedoi quan la calèva véder… Qu’èra pausada suu burèu, la darrèra letra deu dia. Sus l’envolòpa, ua escritura eleganta qu’indicava lo men nom e l’adreça deu men departament. Que l’obrii shens endevinar ua segonda la natura de çò qu’anavi léger. Avossi podut endevinar lo parrabast que seré, dilhèu qu’averí trantalhat.
Qu’èra ua letra anonima, medisha escritura que sus l’envolòpa. Ua escritura arredonida, fina e regulara, ua hemna. Que la lejoi mantun còp, pr’amor çò que’m descrivèva e semblava coerent e delirant au còp. Los detalhs que mancavan, çò qui ne podèva pas sonque arrevirar la vertat e har pujar lo men interès. Lo testimoniatge qu’èra simple, shens emfasi o efèit d’estile, çò qui hasó créisher peu men dehens lo curiosèr. Ua estrèita que’m pugè au miei de l’arrea quan pausèi totun la letra suu burèu. L’autora d’aquesta que semblava de capatge, e cadun deus sons mots que’m demoravan per la memòria :
Universitat de Bordèu Montanha
Maine Universitari,
F33607 Pessac.
Institut AUSONIUS.
Adishatz,
Despuish quauquas setmanas e la publicacion deu vòste article au jornau locau, que’m questioni sus la necessitat de’vs contactar. Dilhèu qu’èm hòlas totas duas tà pensar que las credenças eretadas deus sègles escorruts e posquin aver ua veta de vertat, lhèu qu’avem rason d’ac pensar. Çò que vedoi bèth temps avèva que’m conorta en lo men agís. Mes abans de v’ac contar, que’vs convidi a la prudéncia. Qui a èstes qui ageishen a l’emparada de la nueit e qui vòlen guardar causas secretas, qué que sii lo prètz a pagar. Guardatz-ve de parlar de çò que vatz léger a qui que sii, la vòsta reputacion que’n patiré enqüèra. Conservatz aquera letra dab vos.
Lugòs qu’estó lo lòc de la mea vaduda e de la mea vita dinc ara, un vilatge que coneishetz lhèu, au sud deu departament de la Girona, per la lana. Que coneishetz mei, segur, un lòc pro emblematic de la comuna qui’s ditz « La pèira deu diable”. Que’vs vau estauviar las beaterias passadas de mòda, qui frequentan enqüèra los esperits mei primaris e’vs contar çò que vedoi aqueth ser d’estiu 1963. Qu’avèvi vint ans, un atge quan escotam, ninòia, tot çò qui’s pòt díser d’extraordinari peu país. Qu’entenoi a parlar deu Diable e de la soa pèira, deu son tornar los sers de Sabat. E com tà provar qu’aquò n’èra pas sonque hablas de vielhs, que prenoi lo camin de l’Eira. Qu’èra lo dia purmèr d’agost, la nueit qu’èra caduda despuish un moment. Au lòc dit de la pèira deu diable, un endret esconut peu pinhadar, un lutzeta que’m gahè l’uelh. La populacion locau ne’s passejava pas jamei pr’aquí la nueit. Que m’apressèi autan discretament com possible. Que m’esconoi darrèr un pin vielh e pro larg entà véder shens estar vist. Çò que vedoi lavetz, ne’u poish pas explicar enqüèra uei. Qu’i pensèi annadas de reng, dinc au punt quan ac avoi reprimit au men dehens tà non pas pèrder la rason. Qu’èran nau, nau fòrmas umanoïdas vestidas de negre. Qu’avèvan senglas cadenas que deishèn rossegar. Que davan lo torn de la pièra, ne podoi pas comptar quantes torns, mes mantun. E puish un brut que m’esvargè, un crit estrident. Que corroi autan viste com possible tà non pas mei tornà’i. Los dias seguents, qu’espièi de luenh aquera lutzeta qui desapareishó drin a drin…
Quan recébitz aquera letra que seram lo purmèr d’agost.
Que’m prenoi los ahars shens nada esitacion. Aquera istòria, per estar estranha, ne’m semblava pas estar sortida d’un esperit malaut e delirant, qui cercaré per la mea participacion a ahortir lo son delirium. Segura de la necessitat de verificar suu terrenh aquera istòria, que deishèi lo burèu en guardar tà jo la rason de la mea partença. Qu’evoquèi rasons personaus a’us qui’m pausèn la question e que pugèi dens l’auto, encarada d’anar véder sus plaça. De l’universitat enlà, la via tà quitar la zòna urbana n’èra pas longa. N’estossi estada qu’averí podut renonciar ad aqueth viatge e non pas jamei véder çò que vedoi. N’averí pas totas aqueras questions, qui’m viran peu cap com las andadas per la mar. Avossi comprés abans…
Sortida vint-e-quate de l’autopista A63, direccion lo Barp. Qu’èra, probable, la mea imaginacion, mes en aqueth dia d’estiu, que trobavi que lo sorelh mancava. Los pins qu’èran mei grans e espés que d’acostuma e los crums qu’èran cargats d’ua ploja negrassa, qui’m marterava de reng lo viravent. La lectura d’aquera letra que m’avèva afectada mei qu’ac pensavi. Que passèi La Vinhòla shens trabuc. D’aquí en davant, lo pinhadar que m’amuishè tota la realitat de la soa omnipreséncia. De cada costat qu’esperava ua horrèra immobila, las caras viradas de cap a la via, los uelhs clavats sus jo. L’auratge que pujava mei anar mei en ruglar e la ploja ne s’estancava pas. Que passèi Belin e Beliet. Qu’avèvi lo curiosèr qui’m possava tostemps mei viste de cap ad aqueth endret, en caçar a manrevèrsa totas laüsas de volontat contrària. Lugòs n’èra pas luenh, qu’ac sentivi peu men dehens. Cada quilomètre de mensh que’m hasèva pujar l’anar deu còr, a tau punt que l’entenoi a trucar contra lo piet qui l’embarrava.
Sus la plaça principau de Lugòs. La ploja que contunhava de trucar lo beton dab violéncia, com tà l’embrusar e lo vent ne s’estancava pas de har croishí’s lo caputh deus pins. Qu’i trobèi un estanguet, lo solet probable que comptava lo vilatge. Que’s disèva La bona Aubèrga. La proprietària que’m vienó arcuélher calorosament quan entrèi en demandà’m se volèvi minjar. Qu’èra dejà mieidia… Que’u responoi quiò abans de la seguir en la sala de recepcion enqüèra vueita. Pausada, que prenoi lo temps de tornar léger la letra en tornar cercar lo nom deu lòc precís on me calèva anar : La pèira deu diable… Ne coneishèvi pas aqueth endret, segurament perdut peu pinhadar, pro luenh deu vilatge. Curiosa, que demandèi detalhs a la patrona qui tornava dab la mea sopa. Ne vedoi pas jamei qui qu’estossi, cambiar autan viste d’umor. Lo ton cortés qu’emplegava dinc ara que desapareishó entà amuishar un anar mei suspecciós. Las questions que comencèn tanlèu qu’avèvi prononciat lo nom d’aqueth lòc. Saber perqué ne parlavi que semblava estar quauquarren de primordiau tad era. Que’m brembavi lavetz de çò qui èra escrivut en la letra, « Qui a èstes qui ageishen a l’emparada de la nueit e qui vòlen guardar causas secretas, qué que sii lo prètz a pagar” Qu’inventèi un interès tà las causas pintorescas entà acabar l’interrogatòri, qui començava d’estar mei insistent. La dauna que’m deishè shens nat mot, ne la vedoi pas mei deu repaish.
La nueit qu’èra caduda mei de d’òra que d’acostuma e un veu escur qu’esconèva dejà las fòrmas qui corrèvan peu pinhadar. La ploja que dardava tostemps lo sòu dab frenesia. Las agulhas deus pins que carrisquejavan shens dissimular lo crit long e regular deu tohó qui’s planhèva. A l’acès dens la veitura, qu’èri a espiar lo plan qu’avèvi trobat a la maison comuna. Qu’èri au bon endret, drin au nòrd de Lugòs, au ras de l’A63. Per estar mei rassegurada dens l’auto, n’i podèvi pas demorar. Qu’avèvi a m’apressar entà véder çò qu’avèvi vienut véder, sus la demanda d’ua letra anonima…
Devath lo deluvi qui cadèva, qu’avançavi suu camin de tèrra, pas après pas, lo seguent mei esitant que lo precedent. La mea hami de descobèrta que’m possava tostemps mei pres d’aqueth endret. N’i vedoi pas arrés au començar… Ua pèira, simpla, com deishada au bèth miei deu pinhadar, qu’aucupava l’espaci. N’èra pas grana, l’arrai de la mea lampa electrica que sufiva tà la véder tota. Ne vedoi pas sonque era, aquera man, emprenta pagana de la quau arrajava enqüèra ua preséncia escura e obsedenta. Que l’averí volut huéger, tornar partir d’aqueth endret negat per la ploja, mes ua fòrça secreta de mau explicar, que’m possè d’i pausar la man. Que l’i pausèi. La pèira que comunicava dab jo en ua lenga shens mot, quasi muda, serpejant aus ras de las octavas mei gravas deu monde. Imatges que’m passavan a burlas per las meas pensadas. Aquera votz vienuda de la pregondor deus atges enlà, que’m semblava contar ua istòria, ua luta enter deus elements enemics. Que vedoi batalhas d’un aute temps, quan lo hèr e tuava enqüèra creaturas ibridas vienudas de la mar e de la tèrra. Ua ombra que cavauquè las andadas, caitiva e esvarjabla, qu’avèva un cap de lagast e un crit estrident, qui soava com còps de hoet sus l’esquia de la soa armada d’esclaus. La vision que s’abrivava enqüèra, l’ombra que’m semblava perseguir peu cèu negre d’ua tèrra marescuda, lançant contra jo los sons tentacules mostrós…
Ua votz que’m tirè d’aqueth pantaish, qu’avèvi enqüèra los uelhs clucats, endolorida qu’èri per l’experiéncia que vienèvi de víver, mes que l’arreconeishoi de tira. Qu’obrii los uelhs, segura de la cara qui’s trobère davant jo. La patrona de l’estanguet qu’èra aquí, tota encapuchoada, ua cadena a la man. Que tornava díser com en estrànsia dus mots que ne comprenèvi pas lavetz, Lug Samildanach. N’èra pas sola, ua amassada escura e feminina que començava de dar lo torn de la pèira, sus la quau avèvi enqüèra la man. Qu’èri cerclada e aqueras fòrmas, com endemoniadas, que viravan senglas cadenas a la man, las deishant rossegar au sòu en saumejar Lug Samildanach, Lug Samildanach, Lug Samildanach…
Que dèn nau torns e que s’estanquèn. La qui semblava miar la dança pagana, la patrona de l’estanguet, que’m sorridèva ua daga a la man. Ne podèvi pas huéger, la pèira ne’m volèva pas tornar la man. Lo talhant deu cotèth sus la pèth deu men còth, la prestessa d’aqueth culte estranh que semblava parlar sola, com en comunicacion dab la pèira. Las autas que m’espiavan shens nada reaccions que los psalmes que marmotavan de reng. Que’m sentivi las camas qui s’acatavan devath lo pes deu men desconòrt. Que pensavi qu’èra la fin tà jo.
Lo devís telluric que s’estanquè dab los psalmes. Un silenci eishordaire que regnava lavetz sus l’amassada qui s’apressava de mei en mei de la soa finalitat. De jolhs en la hanga verdassa, que clucavi los uelhs, que pensavi compréner çò qui m’esperava e n’ac volèvi pas véder viéner. La dauna de l’estanquet que’m prenó la letra qu’avèvi estruçat en la dobladura deu màntol. La fin que s’apressava. Que’m prenó la man qui ne hasèva pas mei qu’ua dab la dessenhada sus la pèira e en passar lo talhant deu son cotèth sus la mea pauma que hasó shisclar un hiu de sang. Totas que saumejavan a pàrias aqueth nom estranh Lug Samildanach, en passà’s lo talhant deu medish cotèth sus las lors paumas. Que s’aluenhavan en silenci tà un arriu que devèva estar ua branca de l’Eira. Aquí, en tornar començar los psalmes a la glòria de Lug Samildanach que barrejavan senglas gotas de sang per las aigas negrassas. Que m’espiavan e que comprenoi quan ne parlavi pas la lor lenga. Tot qu’avèva sens lavetz e que comprenèvi lo perqué de la mea vienuda. Que m’avancèi tà l’arriu entà har l’auherença de la mea sang a un Diu desconegut. Que premèvi de totas las meas fòrças sus l’entalh que m’èra estada deishada com un eretatge pesuc, vienut peus atges mei luenhècs deu monde. Ua gota de sang que barrejava per las aigas de l’Eira, en rejúnher las autas qui l’esperavan. La ploja que s’estanquè e los crums negràs que deishèn las estelas paréisher. La mar grana, poderosa enemiga deu pinhadar que s’estremè aqueth ser, en deishar de devorar la tèrra. Los pins e las hemnas que renvièn per las pregondors lo Diu escur que vedoi en saunei. Que’u senteishi enqüèra uei, a soscar lo son tornar. Que desira véder a desaparéisher la tèrra devath las assautadas goludas de las andadas saladas e tornar regnar sus çò qu’apèra lo son monde…


text:
Didelphidae
Sariga es un nom donat als mamifèrs marsupials americans de la familha dels didelfidats (Didelphidae). Lo mai gròs es la Sariga de Virginia (Didelphis virginiana), que se pòt trobar dins totes los Estats Units. L'airal de distribucion dels didelfidats s'espandís de la mitat sud dels Estats Units al nòrd d'Argentina.
La màger part de las sarigas son arboricòlas ; los pès prensils son provesits d'onglas robustas. La sariga a de mors nocturnas e arboricòlas ; es un predator de reptils, d'ausèls e de mamifèrs pichons. Las femèlas "sarigan" aprèp 8 a 14 jorns de gestacion ; lo pichon viu puèi durant mai de cent jorns dins lo marsupium (pòcha sul ventre) de sa maire.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Son devesits en doas sosfamilhas : los Caluromyinae e los Didelphinae
- Sosfamilha Caluromyinae
- Sosfamilha Didelphinae
- genre Chironectes
- genre Didelphis
- Didelphis albiventris [fòto]
- Didelphis aurita
- Didelphis marsupialis
- Didelphis virginiana, opossòm de Virgínia
- genre Gracilinanus
- Gracilinanus aceramarcae
- Gracilinanus agilis
- Gracilinanus dryas
- Gracilinanus emiliae
- Gracilinanus marica
- Gracilinanus microtarsus
- genre Lestodelphys
- Lestodelphys halli
- genre Lutreolina
- Lutreolina crassicaudata
- genre Marmosa
- Marmosa andersoni
- Marmosa canescens
- Marmosa lepida
- Marmosa mexicana
- Marmosa murina [fòto]
- Marmosa robinsoni
- Marmosa rubra
- Marmosa tyleriana
- Marmosa xerophila
- genre Marmosops
- Marmosops cracens
- Marmosops dorothea
- Marmosops fuscatus
- Marmosops handleyi
- Marmosops impavidus
- Marmosops incanus [fòto]
- Marmosops invictus
- Marmosops noctivagus
- Marmosops parvidens
- genre Metachirus
- Metachirus nudicaudatus
- genre Micoureus
- genre Monodelphis
- Monodelphis adusta
- Monodelphis americana
- Monodelphis brevicaudata
- Monodelphis dimidiata
- Monodelphis domestica [fòto]
- Monodelphis emiliae
- Monodelphis iheringi
- Monodelphis kunsi
- Monodelphis maraxina
- Monodelphis osgoodi
- Monodelphis rubida
- Monodelphis scalops
- Monodelphis sorex
- Monodelphis theresa
- Monodelphis unistriata
- genre Philander
- Philander andersoni
- Philander opossum - quatre uèlhs [fòto]
- genre Thylamys
- Thylamys elegans [fòto]
- Thylamys macrura
- Thylamys pallidior
- Thylamys pusilla
- Thylamys velutinus
Sembla que lo clichat famós (al pròpri e al figurat !) de la sariga que pòrta sos pichons enrotlats sus sa coa concernís pas que lo grop dels filanders.


text:
Es auguri des italians entàs boni desirs qu’entenem en aguesti dies de Nadau e Cap d’An, en lengües coneishudes e propères, an arraïtz enes auguris des auantpassats dera antiguitat classica quan aqueri èren presagis extrèti deth vòl e eth cant des audèths e de d’auti signes. Fòrça son es exemples, mès se gaham era Odissèa, a on comence tot, trobaram a Teoclimen, “figura divina”, que “profetize damb tota franquesa” e “arren non amague”. En cant XVII, en dia cabdau en qué Ulisses entre en sòn palai dempús de vint ans d’abséncia, revèle a Penelòpe: “Sabi qu’Ulisses ja se tròbe ena sua tèrra patèrna […]. “Ère aqueth eth sens der audèth que vedí”. Mès tà dauant, era hemna assegure que s’eth tornèsse “castigarie lèu, damb er hilh, er abús d’aguesti òmes” (es sòns cortejaires). En díder açò, esternude fòrt Telemac, “e era casa retronic de forma terribla”. Penelòpe arric. Enténer un esternut en moment d’expressar un desir ère signe favorable entath sòn compliment. Ei vertat qu’es senhaus que vedem ara non permeten liéger es boni auguris que voleríem entà 2013. Er Ulisses dera bonança non acabe d’arribar, e ena nòsta tèrra, auem vist en pòc de temps anoncis que tanpòc conviden ar optimisme, com es mesures d’ERO e barrament temporau de Paradors, pèça clau deth desvolopament toristic, o era aprupta decision contra era residéncia de Les, sense aufrir ua alternativa viabla. Per contra, auram en 2013 ua tripla efemeride dera quau haram rebrembança: es 800 ans dera batalha de Murèth, es 700 d’Era Querimònia e es 500 ans deth Tractat deth Plan d’Arrem. Ja qu’eth present ei com ei, serie desirable, aumens, qu’aguesta commemoracion non demorèsse en passat e convidèsse a predar-se per un futur de progrès equitatiu e cooperacion entre es pòbles. Auguri!
(DIARI SEGRE, 29 de deseme de 2012)


text:
Chouain
Chouain es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a sèt quilomètres de Bayeux e vint quilomètres de Can, en lo Bessin. Chouain Se tròba en la vallée de la Seulles, sus l'ais viari Bayeux - Tilly-sus-Seulles.
La commune est située à sept kilomètres de Bayeux et vingt kilomètres de Caen, dans le Bessin. Chouain se trouve dans la vallée de la Seulles, sur l'axe routier Bayeux - Tilly-sur-Seulles.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven de cicogne, del latin chignole, al Sègle XIII, lo nom a evolucionat en Chouing, de contunh Chiconium al Sègle XIV, de contunh la version actuala apareis al Sègle XVIII.
Chouain A #èsser liberada la per la Modèl:8e brigada blindée de infanterie e la 151en brigada de infanterie, de contunh represa l'endeman per las tropas alemandas e liberadas definitivament per la Modèl:8e brigada.
Le nom de la commune vient de cicogne, du latin chignole, au Sègle XIII, le nom a évolué en Chouing, puis Chiconium au Sègle XIV, puis la version actuelle apparaît au Sègle XVIII.
Chouain a été libérée le Mes invalid (juin) par la Modèl:8e brigade blindée d’infanterie et la 151en brigade d’infanterie, puis reprise le lendemain par les troupes allemandes et libérée définitivement par la Modèl:8e brigade.


text:
Nazisme
Lo nazisme o nacionalsocialisme es l'ideologia politica del NSDAP, partit politic aparegut en Alemanha en 1920. Sa definicion demòra problematica. En particular, la question de saber se lo nazisme es un desvolopament del faissisme o un fenomèn unic dins l'istòria es totjorn dubèrta. Una de las singularitats evidentas del regim nazi es d'aver fondat sa doctrina d'Estat sul racisme. L'antisemitisme e l'anticomunisme del regim nazi condusisson dempuèi 1933 a la dubertura dels primièrs camps de concentracion en Alemanha, una politica qu'aumentèt al cors dels ans seguents, e en condusir subretot a la Shoah.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela ideologia apareis dins l'Alemanha dels ans 30, just quand a las duras condicions de patz qu'èran impausadas a Alemanha après la Primièra Guèrra Mondiala, s'apondèron los estralhs economics provocats pel Crack de 1929 e la Granda Depression. En genièr de 1933, Hitler foguèt nomenat primièr ministre d'Alemanha pel President de la Primièra Republica, Paul von Hindenburg, gràcias a la siá victòria electorala e al sosten d'autres partits politics. Quand lo President de la Republica moriguèt lo 2 d'agost de 1934, Hitler unifiquèt las cargas de Cancelièr e de President. Apareis centrat a l'entorn de la figura d'Adolf Hitler e la siá òbra Mein Kampf (en alemand, La miá lucha), que recuèlh las siás idèas centradas en l'atac del comunisme, causa que li supausèt l'ajuda d'una part de las classas nautas.
Neonazisme[modificar | modificar la font]
Lo neonazisme es un movement politic d'extrèma drecha, qu'a per objectiu de reactivar los principis del nacionalsocialisme. S'inspira de la pensada dels ancians dirigents nazis alemands e agropa divèrsas organizacions faissistas que benefician de la libertat de premsa de las democracias occidentalas, qu'abominan. En fòrça païses, entre eles l'Alemanha actuala, i a de leis estrictas contra lo nacionalsocialisme, que son apologia es considerada un delicte.


text:
Categoria:Òbra musicala
Una òbra musicala es lo projècte d'una realizacion musicala particulara. Al començament, aqueste concèpte s'opausa doncas a lo de musica improvisada, e supausa l'existéncia d'un sistèma de notacion quin que siá (per exemple, lo solfègi) : l'òbra musicala es per esséncia, reproductibla. Çaquelà, dempuèi lo sègle XX, los sistèmas de reproduccion sonòra permeton d'alargar lo concèpte d'òbra musicala als divèrses tipes d'enregistraments musicals (d'en primièr analogics, puèi numerics) que la musica notada i es sovent concurrenciada per la musica improvisada.
Per consequent, los articles d'aquesta categoria deurián per l'essencial, remandar solament a de títols d'òbras musicalas, particions o enregistraments.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
A
- ► Album de musica (4 C, 1 P)
B
- ► Balet (1 C)
C
- ► Cançon (9 C, 9 P)
I
- ► Imne nacional (1 C, 33 P)
Ò
- ► Òbra de musica classica (3 C)


text:
Immersion totala en occitan una garantida d’eficacitat !
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan de lengadòc prepausèt los 07, 08 e 09 de febrièr de 2017 un estagi PARLAR sul tèma de « L’amor Cortés ». 26 personas i èran presentas.
Mescladís entre corses de lenga, talhièr de visita del patrimòni de la Region, talhièr de dança e autres talhièrs coma lo cant los « Estagis PARLAR » del CFPO Lengadòc an per objectiu l’aprendissatge de la lenga, la descobèrta e l’aprigondiment de las coneissenças en lenga e cultura occitanas.
Per ne saupre mai, anatz agachar una pichona vidèo que foguèt tornada per France 3, l’emission « Lo jornalet ».
Dempuèi mai de 20 ans lo CFPO Lengadòc prepausa de formacions pels començaires e iniciats en lenga e cultura occitanas. Sota forma d’estagis de tres o quatre jorns lo monde se van formar a la lenga nòstra, en immersion linguistica, d’un biais ludic e actiu, dins un encastre agradiu. Cada estagi PARLAR a un tèma particular. Lo que ven serà al mes de març a prepaus de « Las ensaladas salvatjas ».
Lo Programa PARLAR s’amoda demercé lo sosten financièr de la Region Occitania / Pirenèus-Mediterranéa e l’intervencion de la comuna de Montpelhièr.


text:
En gascon de la Rèula. Reculhit per M. Dupin (La Réole et ses environs, Res Universis reimpr. 1991)
Lur dissut encore : un òme avèva (abèwe) dus gojats. Donc lo pus june dissut a son pair :
- Mon pair, balhetz (balhé)-me ce que me diu revenir de vòste bien,
E lo pair lesi hasut lo partatge de son bien. Quauques jorns après, lo pus june augent amassat tot ce qu’avèva, se’n angut dens un peís bien lunh, e i dissipèt tot son bien en excès e en libertinatge.
E après qu’augut tot fenit, i vengut una granda famina dens aqueth peís, e eth comencèt a mancar. Se’n angut donc, e s’estaquèt au service d’un daus (dos) abitants d’aqueth peís, e eth l’envièt a sa meitad’ria per i gardar los pòrcs.
E aishiu (achiu?) auré estat bien aise de ramplir son vente des tecas que los pòrcs mingèvan, e digun n’i'n balhèva.
Anfin, estent rentrat en eth-mème, dissut :
- Combien i a de vailets a l’ostau de mon pair qu’an mèi de pan que lesi’n fau ! E jo mòri ací de hame. Fau que parti e qu’ani trobar mon pair, e que li disi : « Papair, èi pecat contra lo cièl e contra vos. Ne sui pas mèi dinhe d’estar aperat vòste gojat. Tretetz (treté)-me coma un de vòstes vailets.
Partit donc, e vengut trobar son pair. Quora èra encore bien lunh, son pair l’apercebut e n’augut compassion, corrut a eth, se gitèt a son còth, e li balhèt un poton. Son gojat li dissut :
- Mon pair, èi pecat contra lo cièl e contra vos. Ne sui pas mèi dinhe d’estar aperat vòste gojat.
Alòrs lo pair dissut a sos vailets :
- Portetz (pourté) viste la pus bèra rauba, abilhetz (abilhé)-le’n, e metetz (meté)-li un anèth au dit, e daus solièrs a sos pès. E menetz (mené) tanben lo vetèth gras, e tuetz (tué)-lo ; mingem e regalem-nos. Parce que mon gojat, que vaishiu (vachiu?), èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat.
E comencèren donc a hèser ribòta. Portant, son gojat l’ainat, qu’èra aus shamps, revengut, e quora fut pròishe de l’ostau, entendut los vielons e lo bruit daus que dancèvan. Aperèt donc un de sos vailets e li demandèt ce qu’aquò èra. Lo vailet li respondut :
- Aquò es que vòste frair es revengut, vòste pair a tuat lo vetèth gras, parce que l’a recobrat en bona santat.
Aquò l’augent mis en colèra, ne volèva ponh entrar ; mès son pair estent sortit, comencèt a lo pregar. Sur qué, prenent la paraula, dissut a son pair :
- Vaishiu (vachiu?) dejà tant d’annadas que vos sèrvi, e ne vos èi jamèi desaubeït en res de ce que m’avetz (abé) comandat, e portant ne m’avetz jamèi balhat un crabòt per hèser ribòta avèque mos amics. Mès aussilèu que vòste aute gojat, qu’a minjat son bien avèque des famas perdudas, es revengut, avetz tuat per eth lo vetèth gras.
Alòrs lo pair li dissut :
- Mon gojat, ètz totjorn avèque jo, e tot ce qu’èi es a vos. Mès falèv’ hèser ribòta e se rejoïr, parce que vòste frair que vaishiu (vachiu?) èra mòrt e es ressuscitat ; èra perdut, e es retrobat.


text:
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Fòto satellit de Nil
Lo flume Nil (en arabi النيلAn Nil) es un flume màger del nòrd-èst d'Africa, amb 6671 km es un dels dos flumes mai longs del mond, l'autre essent Amazonas. Nais de l'encontre del Nil Blanc amb lo Nil Blau.
Lo Nil Blanc (Bahr al Abyad) nais de l'encontre del Bahr al Jabal e del Bahr al Ghazal al lac No. Per d'autres lo Nil Blanc pren sa font al lac Victòria en Oganda e ven lo Bahr al Jabal quand dintra al Sodan del Sud. Coma lo lac Victòria es alimentat per de flumes coma Kagera, d'autres dison que Nil prend sa font al Rwanda (Kagera) o al Burundi (Ruvyironza).
↑Segon las descobèrtas mai recentas, la font pus luènha de Nil se trapariá dins la forèst de Nyungwe en Rwanda. Aquela font pòrta la longor del flume a 6 718 kilomètres en plaça dels 6 611 per abans establits. [1]


text:
2015
Aquesta pagina concernís l'an 2015 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Eleccions municipalas a Mónegue.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de julhet, la sonda espaciala estatsunidenca News Horizon arribèt per lo premier còp dins lo sistèma de Pluton. Realizèt plusors fotografias de la planeta nana e de sei satellits. De mai, lo passatge permetèt de menar d'estudis regardant l'atmosfèra de Pluton e l'aspèct e la composicion de sa superficia. En particular, la sonda descurbiguèt una superficia geologicament activa ambé de montanhas de glaç d'aiga de 3 km d'autor e de regions liscas.
D'autra part, dins lo Sistèma Solar intèrne, una còla alemanda capitèt de demòstrar d'un biais segur, gràcias un estudi dei mesuras realizadas per l'instrument VIRTIS de la sonda Venus Express, la preséncia de volcans actius a la superficia de Vènus.


text:
(F. Aussibal)
De las suas careças, l’amor aquera neit,
Avè de ta joenessa, autant plan tot gostat,
Mès, sola, que’t deishè, ardent’e ahuegada,
Quan l’auba, de sus plors, sus ton còs e cajó.
Partida tà cercar lo tué bonur perdut,
Dens lo bòsc que t’escapas, d’ua corruda a hum,
Puish, lassa d’avançar, au mesprètz deu dangèr,
En las mes hautas ièrbas, que te deishès anar.
Arrepic :
Pirèna, doça Pirèna,
Petita dròlla morta d’amor,
Sus ton còs, de dia en dia,
Que bastirèi un tombèu,
Lo mes gran, lo mes bèu,
Que l’aperarèi
Pireneas.
La lua qu’avè jà acaçat las estelas
Quan ton còs alevat, caperat de sa pelha,
En limita deu bòsc en tèrra estò pausat
E de bèstias saubatjas estò plan protetjat.
D’enòrmes blòcs de pèiras apielats sus ton còr
Hasón entre duas mars de sublimas montanhas
E lo vent e la ploja e la nèu e las hlors
Ornèren lo tombèu d’un magnific panhet.
Tostemps viva, totun, hueitiv’e invisibla,
Bohas a tons aulhèrs estas neras legendas
Hèitas de dius, de hadas, d’engènis e de diables,
Que se condan lo ser, a la lutz de las halhas.
Fermer


text:
Riches, puissants, òmis grandόs,
Princis e reies tostemps en guèrra,
Dab lo vòste òr etz donc urόs ?
Avetz la patz com jo sus tèrra ?
Qu’èi ua vinha au gran sorelh,
E de bèths camps per l’arribèra.
Au chai qu’èi vin deu nau, deu vielh,
Au soulèr hroment shens orbèra,
Qu’ei un casau de flors ondrat,
E dens ma maisoneta blanca,
Jòja, bonur, franca amistat :
Arren de tot aquò ne i manca !
Que n’i a bèth còp qu’an tròp d’argent
E qui l’estujan tant qui pòden ;
Eths qui cranhen las malas gents,
N’ei, jo, pas paur que m’encomòden !
Los escuts, que n’èi dus si cau,
Entaths amics dera necèra,
N’an qu’a trucar en men portau
Que’ns partatgeran la misèra !
Diu que’m balhè en sua bontat,
Quate gojats de bona tilha.
Lo riche en son ostau daurat
Que viu plan sovent shens familha.
Triste ei la bòrda shens tropèth,
Triste lo brenhon shens abelhas,
Triste la gàbia shens ausèth.
L’arbolet shens eslors ni huelhas.
Fermer


text:
Isaac Stern
Issac Stern (Kremenetz, Ucraïna, lo 21 de julhet de 1920 - Nava York, lo 21 de seteme de 2001) que ho un deus màgers violonistas deu sègle XX.
Que vadó en Ucraina en çò d'ua familha judiva qui immigrè de cap aus Estats Units quan Isaac b'avèva tan per tan hèit los detz mes. Que ho la soa mair la qui comencè a'u apréner la vriulon puish, a partir de 1928, qu'estudiè au Conservatòri de San Francisco. Qu'avó successivament Louis Persinger (en leiçons privadas) e Naoum Blinder (per cinc annadas au conservatòri) com professors. Lo 18 de heurèr de 1936 que debutè com solista en jogant lo 3au concerto en si menor per vriulon de Camille Saint-Saëns dab l'Orquèstra Filarmonica de San Francisco devath la direccion de Pierre Monteux.
Qu'enregistrè dab musicians deus grans com los violoncellistas Yo-Yo Ma e Jian Wang, e tanben dab los violonistas Itzhak Perlman e Pinchas Zukerman e qu'enregistrè com solista concertos de concertos Johannes Brahms, Johann Sebastian Bach, Beethoven, Felix Mendelssohn e Antonio Vivaldi e tanben òbras contemporanèas de Samuel Barber, Béla Bartók, Igor Stravinskii e Leonard Bernstein
En 1960, qu'empleguè la soa renomada entà sauvar lo mitic Carnegie Hall de Nava York d'estar demolit. En reconeishença, lo principau auditòri d'aqueth teatre que pòrta lo son nom.
En 1979, arron deu famós viatge de Richard Nixon en China, Isaac Stern que he tanben ua virada de concert en aqueth país qui ho immortalizada per un documentari (From Mao to Mozart, qu'ei a díser "de Mao dinc a Mozart") qui ganhè un Oscar.
Enter los sons instruments que cau destacar un vriulon de Giuseppe Guarneri del Gesù e un aute de Jean-Baptiste Vuillaume.
Que's maridè tres còps e qu'avó tres mainatges dab la soa segonda esposa.


text:
Buteo buteo
La Busa o Tartana es un aucèl de rapina qu'aperten a la familha dels Accipitridae. S'encontra en Euròpa, Asia e Africa, mesura tipicament entre 51 e 57 cm de long e 110 a 130 cm d'envergadura, çò que ne'n fa un predator de talha mejana.
Las divèrsas sosespècias se despartisson entre los dos grops seguents:
-Lo grop dels Buteo a l'oèst que son mai o mens sedentaris, o passaires sus distàncias cortetas:
- Buteo buteo buteo : dins Euròpa tota
- B.b. rothschildi : Açòres
- B.b. insularum : Illas Canàrias
- B.b. bannemani : Illas del Cap Verd
- B.b. arigonii : Corsega e Sardenha
- B.b. menetreiesi : Caucàs
- B.b. burterti : Madèira.
-Lo grop Vulpinus a l'est que son mai que mai d'aucèls de passa:


text:
Vilafranca (omonimia)
Vilafranca (o Vilafrancha o Vièlafranca) pòt designar :
- Vièlafranca o Vilafranca en Labord
- Vilafranca d'Albigés, comuna francesa deu departament de Tarn
- Vilafrancha, comuna francesa deu departament d'Alèir
- Vilafranca d'Astarac, comuna francesa deu departament de Gers
- Vilafrancha dau Chastèu, comuna francesa deu departament de Droma
- Vilafranca de Conflent, comuna francesa deu departament deus Pirenèus Orientals en Catalonha Nòrd
- Vilafranca de Lauragués, comuna francesa deu departament de Nauta Garona
- Vilafrancha de Lopchac, comuna francesa deu departament de Dordonha
- Vilafranca de Mar, comuna francesa deu departament deus Aups Maritims
- Vilafrancha de Perigòrd, comuna francesa deu departament de Dordonha
- Vilafranca de Cairan, comuna francesa deu departament d'Òlt e Garona
- Vilafranca de Roergue, comuna francesa deu departament d'Avairon
- Vilafranca de Panat, comuna francesa deu departament d'Avairon
Veser tanben[modificar | modificar la font]
- Vilafranca, toponim en catalan
- Villefranche, toponim en francés
- Villafranca, toponim en italian e en espanhòu
- Friborg, toponim en alemand


text:
Economia de Bolívia
Bolívia es un dels pus paures e mens de desvolopats païses d'America Latina. Après d'una desastrosa crisi economica en lo començament dels ans 1980, foguèron de fachas reformas economicas que van estimular l'inversion privada, estimulèron lo creissença economic e amendriguèron la praubesa pendent los ans 1990[1].
Lo periòde 2003-2005 foguèt caracterizat per inestabilitat politica, tensions racialas, e de violentas protèstas contra plans economics - après abandonats - d'exportar las grandas resèrvas de gas natural recentament descobèrtas dins los grands mercats de l'emisfèri nòrd. Lo 2005 lo govèrn aprovèt una controvertida lei d'idrocarburs qu'aumentèt significativament los royalties e exigiguèt que las entrepresas estrangièras, qu'operavan jos contractes de risc, liurèsson la siá produccion a la companhiá estatala a un prètz fixat. Los nautes prèses dels idrocarburs produsiguèron un excedent fiscal lo 2008, mas la recession globala lo 2009 redusiguèt la creissença[1].
Las principalas activitats economicas son la mineracion e l'agricultura (principalament sòja, cafè e tanben la coca).


text:
Mont Rushmore
Lo Mont Rushmore se situa a Keystone, dins l'estat american del Dakota del Sud. Representa las caras, escalpradas dins lo granit, dels quatre presidents dels Estats-Units que mai an marcat l'istòria d'aqueste país: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt e Abraham Lincoln (de la man esquèrra a la drecha).
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste mont pòrta lo nom d'un avocat nòvayorkés qu'èra vengut visitar aquesta region de Dakota del Sud, a ras de Rapid City, dins los Black Hills (los trucs negres). L'escultura que se situa a 1740 mètres de nautor mesura 18 mètres de naut. Foguèt entamenada en 1927 per Gutzon Borglum escultor qu'aviá en aquel temps 60 ans, e èra un ancian escolan de Rodin. Pasmens lo 31 d'octobre de 1941 se moriguèt e calguèt que son filh Lincoln Robinson-Borglum contunhèsse l'òbra del paire. La poguèt acabar 14 ans aprèp la debuta del trabalh.
Aquesta idèa d'un memorial, suggerida en 1923 per Doane Robinson, que vendriá puèi lo director de la Societat Istorica del Dakota del Nòrd, foguèt aprovada pel govèrn federal e l'Estat en 1925 amb la tòca d'atirar de toristas dins una region en dificultat per tal de potenciar l'economia dels Blacks Hills.
Aqueste memorial es gerit pel servici dels pargues nacionals dels Estats Units.
Aqueste monument tras qu'espectaclós, serviguèt d'encastre a de filmes nombroses, de publicitats e representacions de tota mena. Al cinèma, son utilizacion mai famosa n'es la sequéncia finala de North by Northwest d'Alfred Hitchcock en 1959, amb Cary Grant, James Mason e Eva Marie Saint.
Influéncias[modificar | modificar la font]
- Dins lo manga/anime Naruto, lo vilatge de Konoha ten de caras gigantas escalpradas dins una montanha que representan los ancians Hokage, coma sul mont Rushmore.
- Dins l'adaptacion en filme live de Richie Rich, la famille Rich fa copar al lasèr una mena de mont Rushmore amb las caras del paire, de la maire e del filh. La sequéncia de l'accion finala se debana aquí.


text:
PARLAR DOS DIALÈCTES VA PLAN
Uèi lo jorn la comunautat scientifica lingüistica encara encara es devesida. I a de lingüistas que cren qu’aprene una segonda lenga es una distraccion pel cervèl – son pas la majoritat urosament -. D’autres pensan que parlar doás lengas balha de beneficis importants per l’activitat cerebrala – entre aquestes una mai granda memòria, mai coneissenças e una major atencion -. Ara, divèrses estudis tanben soslinhan qu’aprene un segond dialècte va plan pel cervèl.
I a qualques païses del mond – mai de la mitat de la populacion de la planeta – ont son parlats dos dialèctes al còp. Païses coma Soïssa- ont los estudiants parlan a l’escòla Naut Alemand ( o alemand estandard) e puèi alemand soís. O als Estats Units, ont en carrièras es parlat lo dialècte dels mai joves (slang) e en l’universitat l’anglés estandard. Nòus estudis balhan una bèla escasença a parlaires de lengas coma l’occitan pr’amor que ja es estat confirmat qu’aprene un dialècte nòu balha los meteisses beneficis cerebrals qu’aprene una segonda lenga.
L’occitan es una lenga pro dialectalizada. I a lo lengadocian, gascon, provençal, etc. Paucs son los parlaires qu’an un domeni pro bon d’un autre dialècte per poder lo parlar – o encara mai l’escriure -. Ara la sciéncia a determinat en un nòu estudi publicat al jornal numèric Cognition que los beneficis son mai nauts. Seriá coma aprene una segonda lenga.
Lo bidialectalisme va plan
Malgrat la tendéncia de la planeta de parlar una soleta lenga e pro, lo fach es que i a de mai en mai, mai personas que parlan mai d’un dialècte de la meteissa lenga. Se debana amb de lengas coma lo chinés (mandarin, cantonés, manchó, etc) o l’anglés ( que de còps parlan tanben escocés anglés o irlandés anglés). Un nòu estudi demòstra doncas que parlar dos dialèctes d’una lenga va plan.
L’estudi es estat realizat per de recercaires de l’Universitat de Cambridge e l’Universitat de Chipre (Tecnologia). Son estats espiats 64 mainats bidialectals, 47 que parlavan divèrsas lengas e 25 mainats monolingües. L’estudi es estat dirigit per Kyriakos Antoniou e Napoleon Katsos, qu’an volgut conéisser los beneficis qu’avián los mainats que parlavan grèc de Chipre e al còp grèc modèrn estandard. Son doás varietats dialectalas d’una quita lenga mas amb un vocabulari, prononciament e gramatica desparièras.
L’estudi concluguèt que los mainats que parlavan mai d’una lenga mas tanben mai d’una varianta dialectala avián melhors resultas academicas en memòria, atencion e flexibilitat cognitiva.
“Es meravelhós poder negar los estudis qu’afirmavan que parlar doás lengas o dos dialèctes èra pas positiu per l’èsser uman – çò diguèt Antoniou-. Las personas que son monolingües i que parlan un solet dialècte an pas lo meteis nivèl de discriminacion cerebrala sus çò que va plan e çò que va pas plan que los bilingües o bidialectals”.
Aital, l’estudi soslinha que, encara que la diferéncia dialectala siá granda o pichona, los beneficis cerebrals son parièrs. “Cambiar de varianta dialectala malgrat que siá fòrça parièra a l’autra balha la meteissa estimulacion cerebrala qu’aprene una segonda lenga – çò diguèt Katsos -. E los estudis que restacan una major abilitat cognitiva amb parlar mai d’una lenga son ja estats determinats fa temps”.
Al delà, los efèctes del bidialectalisme e lo multilingüisme son, segon aqueste estudi, pro parièrs. Totun, ara vòlon far un autre estudi en Brussèlas a nivèl europèu per reforçar las resultas d’aqueste estudi en tot començar amb los dialèctes parlats en aquela vila. En Brussèlas i a los parlaires de flamenc e olandés e pensan que seriá un bon luòc per far un segond estudi sus aquò.
Tot aquò arriba après la publicacion d’un estudi de l’Universitat d’Edimborg que confirma que l’agilitat mentala de las personas ja se pòt confirmar solament una setmana après començar aprene una segonda lenga. En l’estudi, los recercaires espièron l’activitat cerebrala de 33 estudiants amb d’edats entre 18 e 78 ans qu’avián començat un cors de gaelic escocés.
Las pròvas mostrèron que l’abilitat de concentracion en cèrts sons e lo procés de filtracion d’informacion importanta èra desparièr segon los grops. Los qu’avián finit lo cors d’una setmana de gaelic avián una mai clara agilitat mentala que los autres l’avián pas. “I a un messatge important – çò diguèt Thomas Bak, de l’Escòla de Filosofia, Psicologia e Sciéncias de las Lengas d’aquela universitat- , mai es tròp tard per aprenen una lenga. Aquò balha una nòva activitat mentala fòrça importanta per lo cervèl uman”.
Se conéisser e practicar un segond dialècte balha los meteisses beneficis mentals qu’aprene una segonda lenga benlèu es l’ora arribada per los parlaires de lengas coma l’occitana d’aprene una segonda varianta dialectala. Los vivaroaupencs pòdon aprene lemosin e los lengadocians gascon. La sciéncia confirma ara que l’activitat e agilitat mentala serà mai granda. E paucas lengas pòdon aufrir dialèctes tant bèls coma la nòstra aimada lenga occitana. Endavant !
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
Ieu, aquò mi va ben! Naissut à Niça e vivent dins Var, practiqui l’occitan niçard e l’occitan provençau…


text:
Eqüator (país)
L'Eqüator (tanben se pòt escriure Equator) (Ecuador en espanhòl) es un estat d'America del Sud. Confronta Colómbia al nòrd e Peró a l'èst e al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Pacific.
Sa capitala es Quito.
Lo gentilici es eqüatorian -a.
Somari
IstòriaModificar
Lo territòri conegut uèi coma Eqüator foguèt abitat per divèrsas culturas dempuèi unes 15.000 ans aJC, e benlèu quitament dempuèi unes 30.000 ans. Lo periòde preistoric (anterior a l'arribada dels conquistadors espanhòls) se devesís abitualament en quatre grandas estapas: lo periòde paleoindian (fins unes 3.500 ans aJC), lo periòde formatiu (del 4500 al 300 aJC), lo periòde de desvolopament regional (300 aJC - 800 d.C.) E lo periòde d'integracion (800 - 1534). Entre las culturas mai importantas de l'epòca preistorica cal notar la cultura Valdivia (3500 - 1500 aJC), la cultura Chorrera (900 - 300 aJC), la cultura de la Tolita (600 aJC - 400 d.C.) E la cultura Cañari (400 -1532), entre autras.
Pauc abans de la conquista inca se formèron de grandas confederacions de pòbles, coma la quitu o caranqui (coneguda posteriorament amb l'equivòc nom de "Reialme de Quito") o la cañari. Pels environs de 1450, l'inca Túpac Yupanqui comencèt la conquista del territòri eqüatorian, completada unes 30 ans après. La dominacion incaica acaba amb l'arribada dels espanhòls, que sus l'ancian territòri del "Reialme de Quito" creèron la Reiala Audiéncia de Quito, dins del Vicereialme del Peró.
Lo movement d'independéncia s'inicièt ja a la fin del sègle XVIII, amb los escrits de Eugenio Espejo e d'autras illustrats. Lo primièr crit d'independéncia se produsiguèt lo 10 d'agost de 1809 a Quito, mas foguèt pas fins lo 24 de mai de 1822, après la batalha del Pichincha, quand demorèt establida l'independéncia formala de la nòva republica. Entre ongan e 1830 l'Equator demorèt integrat a la Grand Colómbia. La nòva republica independenta visquèt unes primièrs ans força inestables, jol govèrn del general Juan José Flores e los sieus successors. Los darrièrs ans del sègle XIX son dominats per las grandas figuras antagonicas de Gabriel García Moreno, conservador, e Eloy Alfaro, progressista.
Lo sègle XX se caracteriza per una cèrta inestabilitat politica (57 presidents dempuèi lo 1900) e per guèrras periodicas amb lo Peró (1941, 1981 e 1995) a causa dels dreches sus grands airals de territòri amazonic e de limits termierèrs, sageradas amb lo tractat de patz de 1998 signat pels presidents Alberto Fujimori e Jamil Mahuad. Los ans 1970 e 1980 veson una cèrta estabilitat e prosperitat economica mercés a las primièras grandas espleitacions petrolièras de la sèuva amazonica. Lo 1978, après la dictatura de Guillermo Rodríguez Lara (Lo bombita) s'inícia lo periòde democratic pus long qu'a viscut lo país e que dura (se plan de forma inestable en fòrça cases) fins a l'actualitat.
La fin dels ans 1970 e de principis de 1980 lo país es dirigit per politics capables e dinamics, coma Jaime Roldós o Osvaldo Hurtado, mas de divèrses conflictes e de divisions politicas trincan aquela tendéncia. Lo darrièr periòde es marcat per la crisi dels ans 1990, qu'a donat luòc al fenomèn migratori mai important del país, e a la dolarizacion de l'economia l'an 2000, que s'a plan aténher controlar l'inflacion, a abocat una part de la populacion a la praubesa.
PoliticaModificar
L'Eqüator es una republica presidenciala. Lo cap d'Estat e cap de govèrn es lo president, elegit per un periòde de quatre ans.
GeografiaModificar
L'Eqüator continental ten 3 regions geograficas :
- La zona del litoral (La Costa) a l'oèst, bordada per l'Ocean Pacific
- La region andina (La Sierra), esperlongada de nòrd al sud, e
- La region orientala (El Oriente), cobèrta principalament per la selva amazoniana. Es abitada solament per 5% de la populacion del país.
Tanben administra las Illas Galapagos, dins l'Ocean Pacific, situadas a 1000 km de la còsta d'America del Sud.
Subdivisions administrativasModificar
L'Eqüator es divisit en 4 regions, 24 províncias, 200 cantons e de parròquias urbanas e ruralas[1].
Zonas non delimitadasModificar
1419 km² de l'Eqüator son pas inclús dins cap de província. En 2006, aqueles territòris avián 85 265 abitants.[2] Aquelas zonas son :
- Las Golondrinas : Entre los rius d'Agua Clara e de Guayllabamba, disputada entre las províncias d'Esmeraldas e Imbabura. Limit al sud amb Pichincha.
- La Manga del Cura : Disputada entre las províncias de Guayas, Manabí, Los Ríos e Santo Domingo de los Tsáchilas. Amb una part del barratge Daule-Peripa. 50 000 abitants.[3]
- El Piedrero : Airal entre los cantons d'El Triunfo (Guayas) e La Troncal (Cañar).[4]
EconomiaModificar
De veire : Economia de l'Eqüator.
CulturaModificar
ReferénciasModificar
- ↑ División Político Administrativa del Ecuador, http://www.inec.gov.ec/web/guest/ecu_est/territorio/div_pol_adm
- ↑ Zonas no delimitadas El Comercio
- ↑ La Manga del Cura se fracciona por comicios El Universo
- ↑ El Piedrero incluido en dos proyectos de parroquialización El Universo
Ligams extèrnesModificar
- Presidencia de la República, Site Oficial de la Presidéncia de la Republica
- [1], Institut Eqüatorian d'Estadisticas e Recensaments
- Portal del Ministèri del Torisme d'Eqüator - http://www.vivecuador.com
- Radio Mundial - http://www.radio-mundial.com


text:
Aqueste maitin, avèm agut d'economistas qu'an pas jamai trabalhat sul terrenh, nos informavan de las sapienças qu'an de donar ; puslèu en pratica donavan la realitat de las longors matematicas qu'an après en classas de segonda "sciences économiques". L'ignorança nos portava als estupids, la sapiença de l'elita, celle qui sait ; èra sus fRance Culture. Quand la casta mediatica convida la casta economica, se vei tròp que l'un e l'autre n'en sábon res de la realitat del terrenh economic.
Ièr, la premsa a descobert Benoit Hamon, (l'aucèl es çaquelà pas novèl, descoberta gràcia a una pichona votacion socialista), liurat als socialistas (elegits de la casta) lo conilh politic un dimenge tranquil, e la campanha contra el serà dura ambe la ges-pensada de la casta ; totes los grands socialistas, los qu'an agut coma sola competéncia de pujar dins la ierarquia socialista e donc dins pòstes politics qu'assegúran en general un RSA modèl politic jacobin ("moneda collectiva per res far", coma avèm poscut entendre sul RSA), lo Sénat, o una presidéncia d'una comission fantauma, e quitament al Conseil Constitutionnel o al Conseil d'État... las possibilitats de l'inutilitat foncionariala jacobina son legions ! e sovent desconegudas legions pels pòbles de fRança, mantenguts dins l'ignorança pels mèdias d'Estat, privat o quitament associatiu.
Avètz jà vist dins un programa de la partidocracia jacobina, la supression del Sénat ? E çaquelà son inutile, e aquò còsta combien de RSA ?
Totes aqueles grands del socialisme, mas i a pas encara la dreita, mas tardarà pas ! Lo revengut universal es una causa que « plombarà las finanças de l'Estat » !
Las grandas entrepresas francesas vívon sul mercat-Estat-nacion fRança ... La casta jacobina es reconeissenta, donc.
Aquò farà mai de 50 ans que lo nuclear, las ajudas a las entrepresas que vívon sul mercat-Estat-nacion e fan viure grandas familhas qu'an coma sol objectiu desfiscalizar, las guèrras pòst-colonialas, los projectes de centralizacion cap al trauc de la pollucion (parisenca, lionesa, nordenca), projectes faraonics "et de culture" que fan que los libres van crevar a Paris (per rason del princep-president), que senadors e deputats fan viure la pichona familha en dolçina republicana e santa, etc. tot aquò plomba las fiscalitats de l'Estat centralista, e que la reparticion ajuda a la desficalizacion (jamai casticada per la justícia dita francesa) ; mas aquí pas cap problèma per aquel personal jacobin. Lo pòble pòt crevar e sobretot pagar per tornar l'argent a una casta que se fan pauc a pauc privilegiats novèls.
Pel moment, e coma se debana lo sistèma, es una ajuda financièra qu'exista jà, mas qu'aucupa un fum de femnas, de secretàrias, lo sistèma se noirrís de la pauretat dels pòbles de fRança. Lo sistèma regropat e simplificat, seriá lo revengut universal !
Mas coma reforma essenciala i a tanben la supression del Sénat, la supression dels avantatges jacobins, e d'una administracion centralista que còsta sus la fisclaitat de totes (Paris per exemple còsta bravament a totes, continental o fòra mar, dins las tèrras colonizadas d'oltramar) ; e la deconcentracion de totas las administracions prefectoralas de l'Estat centralizat es causa essenciala ; qui es lo candidat qu'o prepausa ? Pas encara lo novèl candidat Hamon ; vendrà ?
Vist la manièra que la polida viroleta, Manolito Valse, cámbia de sens, e que lo vent cambia pas de direccion, i a quicòm que los pòbles de fRança an de meditar ; se los cambiaments d'avejaires son una realitat politica per la casta, es pel plaser de quí, de quinas populacions ?
Mas segur lo guidon a la femna que trabalha al burèu del deputat per assegurar que lo cumul dels mandats es una necessitat, e vos mandarà cada annada la "bona annada" per plan damorar dins l'illusion de l'ignorança politica jacobina.
Pel moment sabèm que totes e totas al poder sábon comptar, mas rarament l'argent collectiu.


text:
Lo 25 de junh 1218 de femnas tolosanas tuèron lo Simon de Montfort que
menava las armadas de la crotzada dins una guèrra de colonisation
contra lo nòstre pòble.(Cf info dejós e pèça junta)
Lo Partit Occitan convida las/los occitan(a)s de pertot (amai los de la
diasporà) a se recordar d'aquela victòria contra l'agression francesa
que menèt a l'annexion del nòstre país amb una primièra accion
simbolica que serà de sortir per aquela jornada la bandièra
occitana a las fenèstras. Coma nos l'escriguèt Ben Vautier i podètz
ajustar: "I avèm fotut sul morre!" e far la fèsta amb las amigas e los
amics.
Plan merçès de nos enviar totas las fotos de las vostas iniciativas
(contact@poctolosan. org). Es una primièra fèsta, e si foncciona plan la
podrèm perlongar dinc a 2018, tau 800 ans ! Se n'avètz pas encara de
bandièra occitana la podètz comandar sus: www.macarel. org
o dins tota bona botiga de vòstre canton (IEO...).
Bona fèsta !
Canson de la crotzada :
« E venc tot dreit la peira lai on era mestiers
E feric lo comte sobre l'elm, qu'es d'acers,
Que'ls olhs e las cervelas e'ls caichals estremiers.
E'l front e las maichelas li partic a cartiers,
E'l coms cazec en terra morze sagnens e niers... »
« Et la pierre arriva tout droit où il fallait,
Si bien frappa le comte à son heaume d'acier
Que les yeux, la cervelle, aussi les dents du fond,
Le front et les mâchoires elle fit éclater,
A terre il tomba mort, livide, ensanglanté... »


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Nuvèu banturle
Nuvèu banturle
Einucent
Occitan Warrior
(tu tanben ?)Einucent a écrit:especialiste daus aperitiu que duran
E diga-me : ai vist « grafiste » sus lo tieu perfil, se dich « grafiste » ? (soi debutanta en occitan, e l'ai pas dins mon diccionari…)
Los diccionari qu'existisissen son de bon fisar per las paraulas que los vielhs disian tots los jorns, lo probleme dau mèu trabelh, coma lo de l'interfàcia de quèu forum, es que nos demora d'inventar quò que nos manca.Cerièra de Mai a écrit: ai vist « grafiste » sus lo tieu perfil, se dich « grafiste » ? (soi debutanta en occitan, e l'ai pas dins mon diccionari…)
Allera dise grafiste per 'mor que me vese pas inventar un neologisme putride que faria polemica sens permetre d'èsser entendut. Dire "designer", quitament siria non-mas "graphic designer", implica un trabelh de conçaubcion qu'entenden pas los francoparlants.
Dire "dessenhaire" tira tota referença a la mesa en pagina papièr e web.
Suei entre los dos.
me semble aver legir dins un dicò savant que "design" veniá de "l'ancien français : dessenh" , quò es un pauc colhon mas ai tornat la redire 'quela quí, e de nombrosas vetz.designer
Grafiste, quò es clar mas i a maitot : pintor , dessinhator... e pintritz, dessinhatritz
qu'es 'rai sens lo nòstre dessenh e lo dessein dau Françès, i auria pas de design en Englès. Dempuèi qu'es estat empruntat, lo sens evoluiguèt per dire aura "quèu que calcula 'na fòrma dobada au fons" e quò zo saben pas mantuns francoparlants qu'usan quèu mot a la mòda, quant a pintraire, pintor, pintaire ... sus un escran me sembla mau dobat.clafotis a écrit:
me semble aver legir dins un dicò savant que "design" veniá de "l'ancien français : dessenh"
Los catalans emplejan diseny /dissenyor mas viguei tant de neologismes foirós que suei demorat au calque dau mòt qu'empleje professionalament, sens tombar dins "realisaire de suppòrts per las nuvelas tecnologias de l'informacion e de la comunicacion" .
Se voles nos far un "Coma-Cal" per lo forum, te geina pas !
Òc, compreni… es lo mieu mèstier tanben ! (fau pas de web, es tot…) Ai marcat « dessenhaire grafica », ieu, perqué sabi pas cossí dire…Einucent a écrit:Allera dise grafiste per 'mor que me vese pas inventar un neologisme putride que faria polemica sens permetre d'èsser entendut. Dire "designer", quitament siria non-mas "graphic designer", implica un trabelh de conçaubcion qu'entenden pas los francoparlants.
Dire "dessenhaire" tira tota referença a la mesa en pagina papièr e web.
Suei entre los dos.
Per quò qu'es dau chamison Lo Grand, la familha (sa filha) me balhèt pas la permeson de ò comercialisar. As un collector !
Mai lhi agradèt lo tractament, mai que lo monument qu'es estat pausat sus l'avenguda que pòrta son nom (lo viguei pas, ieu)
L'argument "Che Guevarra lemosin/occitan" ajèt l'effiech inversa dau desirat, volian pas que venguèsse 'na icòna vuèjada de son sens.
Òu demòra 'na persona que me sembla èsser passat au costat de la notorietat que desmerita e me fai totjorn un paus dau mau quora las gents me damandan quin era. Los cocoricofiles que flotejan lor bleublancrouge tots lo 6 de junh per celebrar lo desbarcament daus aligats se dèurian suvenir que foguèt possible mercès aus FTP Lemosins qu'an retengut la Das Reich.
Parrièr de la batalha dau Mont Gargan (la sola victòria d'una armada de partesans) qu'es completament desconeguda allèra que se celebra 'na conaria estategica que faguèt massacrar quilhs dau Vercòrs.
Plante 'quí mas quò desmeritaria un subject especiau sus los personatges claus de l'Istòria d'Occitània. Per quilhs que vesen pas bien mon chamison ò sembla de quò :
Per quò qu'es de Rodés, l'i sirai per presentar mon trabelh de dessenhaire tras MXL87. Lo Grenet refusèt la part chamisons, me balhèt pas gaire d'esplicacions. Dissèt solament que Macarel ò fasià dempuèi d'annadas e qu'era pron entau. Totparrièr, sus lo síte se pòt veire que i a un stand de 'na societat que fai 'na "ligne de vêtement en occitan", ai degut èsser tòp modèste. Pense far portar un "chabatz d'entrar" a d'una ostessa polideta qu'acculhiria las gents sus lo stand" e portar tots los jorns una de las nòstras creacions.
Encoratge las gents que se volen permenar amb lor chamison MXL87 sus lo síte dau festenal de ò far.
Mas i a jamai pro de camisetas occitanas !Einucent a écrit:Dissèt solament que Macarel ò fasià dempuèi d'annadas e qu'era pron entau.
Faguei valèr que calculavam mai lo visual que pas la fabricacion e la venda dau suppòrt e sèm "tolerats" quela annada, fai 2 ans deviam percir l'espandi d'un mesme stand amb lo CRJOC e fuguèt pas tant plan.
Avian daus chamison putrides en 5 colors flashy , vos suvenètz : la prumiera version amb daus persos de Ben qu'era estada facha sens son accord. Totparrièr las gents ne'n volian (per la causa ) e nos los damandavan, a n'autres, ten !
Me sembla que la presença de produches comerciaus amb una cura d'un minimum de rentabilitat lor fai paur, seria parrièr dins un mitan culturau autre que occitan.
Mas dins 'queste cas vòle entendre la presença de "Macarel" e "Qu'es acquò ?"
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum