text:
Celebracion de la Carta de las libertats comunalas amb la calandreta Garoneta
16Le 11 janvier dernier – et comme chaque année – Toulouse a célébré l’anniversaire de la signature de la Charte des libertés communales : le 6 janvier 1189, le comte de Toulouse Raymond V reconnut officiellement l’existence de la Commune de Toulouse et de ses libertés publiques.
L’occasion de se pencher sur cet événement majeur de l’histoire toulousaine.
Une équipe de l’Edicion Occitana de France 3 région est allée à la rencontre de l’historien Rémy Pech et a ensuite assisté à la célébration dans la Salle des Illustres du Capitole en compagnie notamment des calandrons de la calandreta toulousaine Garoneta.
D’après un reportage de Sirine Tijani, Nathalie Fournis et Michel Blasco ; montage de Karin Glock, p le
Ofèrta d’emplec :
Un fum de libres pels joves en picar sus aqueste ligam
http://fabrica.occitanica.eu/parucions
tanben dins la pagina « Edicions en occitan » d’aqueste site !
Bona e bèla annada 2017
Magia de Nadal a la Calandreta de Carcassona
Es la segonda annada que la Calandreta prepausa, dins l’encastre de la Magia de Nadal, una vesprada jol signe de la tradicion occitana.
Lo dimècres 7 de decembre, 140 personas venguèron partejar aquel moment plan agradiu a la sala Joë Bousquet.
L’Alan Roch contèt d’istòrias polidas, de còps en francés, de còps en occitan. Faguèt passar un messatge de patz jos l’agach atentiu dels mainatges. Puèi los Calandrons cantèron los nadalets tradicionals.
Per acabar, los espectators tastèron los 13 dessèrts de Nadal en tota convivialitat. E demèst aqueles dessèrts, la famosa pompa a l’òli cosinada pels calandrons !
Calandreta de Castanet. La magia de Nadal agirà a la sala Jacques Brel
Un espectacle sul tèma de Nadal , destinat, de segur, a un public larg, enfants, grands enfants, grands grands enfants. Un programa amb fòrça numèros interactius (e òc, se caldrà susar la camisa…) e de numèros visuals per nos embalausir. Nòstre fachilhièr vos farà descobrir e gostar fòrça domènis de la presditigitacion : magia en general, magia comica, manipulacions, mentalisme, grandas illusions…
A l’entracte, vos congostaretz de las pastissariás dels parents de l’escòla, e vos podretz riscar al sòrt per ganhar un libre de prestidigitacion. En un mot, un rendetz-vos familial de mancar pas per plan començar las vacanças (e, aquò fasent, sosténer nòstra escòla associativa).
L’entrada es a 8 euros, 6 euros pels enfants e 7 euros /5 euros en pre-venda al 06 80 37 59 82.
Als talhièrs de Nadal, los visitors poguèron descobrir d’expausicions originalas : los coissins en forma de nívols creats per Lulu Chocho, artesana cordurièra e musico-terapeuta, que lo gost per la cordura li foguèt transmes per sa maire tre la pichòta enfança. E tanben, las lampas de veire e de papièr japonés e nepalés, del lum doç e de la polidas colors, d’Aurelia, e de jòias, d’idèas originalas pels presents de Nadal.
Lulu Chocho, nívol ròsa en man e Aurelia, amb sas lampas a l’endarrièr./Fòto DDM,S.B.
D'aprèp La Dépêche du Midi, ladepeche.fr, lo 06 décembre de 2016
La Calandreta « Lo Becarut » en passejada naturalista
La classa de la Calandreta s’en anèt passejar pels puèges de la Palma amb per tòca de far un estat dels luòcs de las espècias vegetalas e animalas d’aqueste canton de las Corbièras.
Totes los enfants, los mai pichons coma los mai grands, poguèron descobrir las comunas a travèrs la biodiversitat, e es totjorn a l’entorn d’aqueste tèma que, per un an de mai, l’escòla manten e fa veire son estatut d’Eco-escòla !
« Marca-te a Calandreta! »
La Calandreta de Sijan començarà las inscripcions per l’annada escoara 2017-2018 tre lo mes de genièr de 2017.
Se desiratz mai d’entre-sènhas sus aquesta escòla associativa immersiva en occitan (afiliada a la Confederacion Calandreta, en contracte amb l’Educacion Nationala), podèts contactar Sebastian Oulès, cap d’establiment al : 07.83.44.20.88 ou s.oules@laposte.net
adaptat de l'artice de L'indépendant, del 5 decembre de 2016
Un ministre, un deputat e… un president
Dissabte passat, lo 19 de novembre, convidat pel Deputat Sebastien Denaja al repais republican de Florensac, Joan-Loís Blenet, co-president de la Confederacion Calandreta, , rescontrèt la Dòna Najat Vallaud-Belkacem, Ministra de l’Educacion Nacionala.
Manquèt pas de li far part dels problèmas e de las espèras de Calandreta !
Aquí lo ligam de l’article.
La Calandreta de Bocòna s’agrandís
Aquesta escòla nasquèt, en novembre de 2013, d’un projècte associatiu, uman e cultural. En rota cap a la contractualizacion amb l’Estat e sostenguda per la comuna de Leguevin, es gerida associativament pels parents.
Aquesta escòla far partida d’una ret que s’acampa en federacions departamentalas, regionalas e una confederacion. Respond a una Carta que definís son projècte global a l’entorn de 4 pilars : l’immersion en lenga occitana, la pedagogia que s’inspira de las tecnicas Freinet e de la pedagogia institucionala, la cultura occitana e s’associar per far escòla.
Tre la pichòta seccion de mairala, l’ensenhament en immersion mèna los enfants a descobrir una diversitat de lengas e culturas. Aquesta accion a per tòca de desvolopar un esperit de toleréncia e de respècte de la diferéncia. Aqueste aprendissatge de la lenga regionala se pòt concretisar pel passatge d’un brevet especial occitan en fin de 3èna. Per çò qu’es de la pedagogia, es dicha « activa » e s’inspira de la dinamica Freinet e de la pedagogia institucionala : balhar la pauraula a l’enfant, lo menar a l’autonomia, regular la vida de grop e se ne servir coma vector d’aprendissatge. Utiliza « d’institucions » e d’aisinas que van dins aqueste sens : lo Conselh, lo Qué de nòu, la correspondéncia, lo trabalh cooperatiu, l’auto-avaloracion… que vènon noirir los aprendissatges de l’escolan dins la tòca de las transpausar a la realitat de l’enfant fòra l’escòla… Dempuèi sa dobertura, lo concèpte agrada dins la regiona e l’escòla s’agrandís !
De fach, dempuèi setembre de 2016, la capacitat d’acuèlh dels escolans (calandrons) a doblat. Quand, en setembre de 2015, i aviá 13 enfants, una ensenhaira (regenta) e 2 ajudas mairalas, uèi son 25 escolans, 2 ensenhairas e 3 ajudas mairalas que se despartisson dins 2 classas de la pichòta seccion al CE1. L’ensenhament se perseguirà, a tèrme, fins al CM2. Se desiratz d’autras entre-senhas o tot simplament descobrir la Calandreta de Bocòna e son especificitat podètz contactar l’escòla sus : calandreta.bocona@gmail.com o seguir sas actualitats sus sa pagina Facebook « calandreta de bocona ».
Adaptat de l’article publicat lo 23/11/2016 per La Dépêche.
La Marcèla (Delpastre) e la Miquèla (Stenta) a la Calandreta de Ginhac
Dimècres 30 de novembre
19h00, a la Calandreta la Garriga,per lo darrièr cafè òc de l’annada.
30 de novembre, Sant Andrieu, fièira de Ginhac, dempuòi lo temps que Matièu Salèm èra jovenòme e saique benlèu un pauc abans.
30 de novembre de 2016, totes los ases (escaisnom de los de Ginhac) seràn pas a la fièira e d’unes, fin finala pas tant ases que çò que semblan, s’assadolaràn a se donar lo conflitge de bona pastura lemosina fenejada fa d’ans per Miquèla Stenta e Carles Camberoque (fòtos), dins la bòria de la Marcèla Delpastre.
Miquèla STENTA, fotografias de Charles CAMBEROQUE, Marcelle Delpastre à fleur de l’âme, Vent Terral, 2016.
Nascuda e defuntada a Germont, comuna de Chamberet en Corèsa ont totjorn visquèt, Marcèla Delpastre (1925-1998), es un autor màger de la literatura occitana contemporanèa. En occitan coma en francés, s’illustrèt dins totes le genres : poesia, contes, memòrias, etnografia, eca…
Dins aquestas paginas, qu’obesissan al genre biografic, s’agís de se sarrar d’uns personalitat originala, païsana e poèta, e de ne permetre la coneissença a un public larg. E delà de la Marcèla de l’òbra literària, d’aquesta dels 7 tòmes de sas Memòrias, plan citadas, dins son occitan lemosin d’origina e reviradas en francés, çò qu’evita la glòsa e l’interpretacion, al prètz de la vertat e d’una vertat assumida d’esperela.
S’enriquisson d’un reportatge fotografic inedit, vertadièr retrach en imatges realizat an çò d’ela a la fin de las annada 70 per fotograf Charles Camberoque.
… en lenga nòstra, lo mestral, vent de tèrra : ecò sonòr de las interpelacions e del mormolh dels òmes, dels bruches dels mestièrs e de la rumor de las activitats, memòria dels espacis traversats.Un ostal d’edicion, qu’amb la participacion de totes, a permés la publicacion d’un centenat de títols : poesia, romans, contes e racontes, novèlas, assages, lingüistica, istòria, filosofia,…
Vent Terral
Pôle d’activité Val 81 / F-81340 Valence d’Albigeois
Tél : 33 (0)5 63 56 46 87 / Fax : 33 (0)9 59 10 73 72 http://www.vent-terral.com/blog/
A 7 oras dau vèspre: repais partejat, cadun pòrta quicòm de manjar, de beure, de dire…
Venètz nombrosas e nombroses…a la Calandreta de Ginhac, 19h, camin de carabòtas. (còsta lo licèu agricòla)
Per trapar la sala :
De Besièrs A75 sortida Clarmont d’Erau / Canet, prene Canet, traversar lo vilatge, sautar Erau e arribar a la D32 que va de Montanhac a Ginhac. Direccion Ginhac. Un pichon desenat de quilomètres, giradoira que va a drecha a Popian, St Bausèli, en fàcia a Ginhac, e a man gaucha cap al licèu agricòla e al camin de Carabòtas. Prene aquel camin passar davant lo licèu e la calandreta es aquí tocant, a drecha.
Si que non autorota A750 dusca a Ginhac, 2nda sortida en venent de Montpelhièr, 1ra aprèp lo pont sus Erau en davalant d’Aubrac. Arribar aquí dins una giradoira, prene la direccion de Montanhac, Belarga, Canet en daissant Ginhac dins l’esquina. Primièira giradoira qu’encontratz puòi, a un parelh de quilomètres de la sortida de l’A750, cau prene a drecha lo camin de Carabòtas, licèu agricòla. Passar davant lo licèu e la calandreta es aquí tocant, a drecha.
Aquel qu’es pas content que se crompe un GPS (aquò empacha pas que se vire tanben lo cuol al vent).
Per parlar occitan, se rescontrar, faire riqueta e s’assabentar los cafès occitans
Per quals?
Tot lo mond, sòcis o pas de l’associacion, locutors o pas de la lenga d’òc, dau nenon pas tròp plorinejaire, al papeta rance pas tròp repapiare, e mai eles! Basta d’aver enveja d’ausir e de parlar l’occitan, (per aqueles qu’o pòdon), lenga en libertat, occitan de carrièira o patés de facultat.
Coma?
Segon la formula consacrada « Venètz e portatz » Qual de beure, qual de manjar, de sucrat o de salat, de pebrat per racontar… Metem tot amassa e partejam.
A l’entorn de?
Lo tèma es aquí per faire montar l’alhòli e nos assabentar, en segonda partida de serada, un convidat de tria presenta son trabalh, e una discutida s’enseguís. Per s’acabar en galejadas e cançons.
Mercés d’o faire assaupre al vòstre entorn, de faire virar, que tant que vira fai de torns!
Joan-Loís Blenet : « volèm totei lei drechs per l’enfant ! »
Le président de la Confédération Calandreta – écoles associatives en occitan – saisit l’anniversaire de la signature française de la Convention Internationales des Droits de l’Enfant pour réclamer de l’Etat qu’il signe également son article 30 – celui qui reconnaît le droit de parler sa langue à l’enfant, dans son milieu ambiant.
Disètz que la França refusa de ratifiar l’article 30 de la Convencion Internacionala dei Drechs de l’Enfant, aquela que ditz qu’un enfant a lo drech d’emplegar sa lenga. Coma s’exprimís aqueu refùs ?
Nos vèn escondut per una publicitat messorguièra. La França valorisa la diversitat culturala d’un biais oficiau, e dins la realitat entrepacha que s’exprimisse . L’accion publica es d’afichar de drechs que ne’n son pas. En 1989, la signatura de la Convencion internacionala – mens son article 30 – nos a rementat que deja en 1966, la signatura francèsa dau Pacte Internacionau dei Drechs Civics e Politics, escafava premier l’article 27, aqueu que parlava dei drechs dei minoritats.
En realitat la lenga nòstra se parla quasi plus dins lei familhas, onte se transmete pas ais enfants. Am’aquò es que se pòu encara parlar de lenga dau país, s’es mòrta ?
Vos dirai que li a de monde per parlar, muma se podem pensar qu’aqueu nombre demenís. Mai podem pas taisar que nòstrei lengas regionalas fuguèron roïnadas. Vuei nos dison que plus degun ne’n demanda. Nosautres, ai Calandretas, ce que vesem, es qu’am’una ofèrta d’ensenhament de qualitat, aquela demanda aumenta. La reconoissença per la Convencion dei Drechs de l’Enfant devriá, amé de drechs reconoissuts, milhorar encara aquela qualitat, e mai la partejar dins lo monde educatiu.
La França reconois sei lengas au sieu, pas au defòra
Perqué lançar una campanha am’un comunicat a l’escasença de la Jornada Internacionala ?
Siam confrontas a la messòrga d’un Estat que ditz que nòstra lenga se parla pas. Es escquisofrenic : dins lo país ditz que lei lengas regionalas son dau patrimòni de la França, e au defòra ditz qu’existon pas !… A messòrga d’Estat, responsa dei Calandretas sota la forma d’un messatge clar. Maugrat la dificultat – e la negacion dau drech – la volontat dau public deis escòlas associativas en occitan fa créisser l’ofèrta d’ensenhament en lenga nòstra : ne’n siam ara a 65 escòlas, e tres Collègis, amé 3600 calandrons e 210 collegians, en auça de 5% en 2016. E a Montpelhier avèm en projèct de perseguir lo collègi per un licèu.
Dins un sistèmi escolari onte public e sector associatiu prepausan d’ensenhament en occitan, de qu’aduson lei Calandretas ?
Auçan lo nivèu, la qualitat de l’ensenhament de la lenga – en immersion. E auçar lo nivèu es una exigéncia. Am’un nivèu febla, coma esperar deman de formar d’ensenhaires que podràn ensenhar vertadièrament l’occitan ? Mantenir lo nivèu es essenciau, bòrd qu’am’un occitan mediòcre aurem jamai deman de bòn ensenhaires per faire passar la lenga a la generacion que l’entende pus a l’ostau.
communicat premsa Calandreta jornada dreches de l’enfant.pdf
Mardi 15 Novembre 2016 / Michel Neumuller / Aquò d’aqui
Calandreta denóncia
Dobèrta en 2015 l’escòla immersiva en occitan de Lavaudieu aculhís 16 escolans
Escolans, professors e parents s’acampèron dimarç passat pel gostar de la dintrada, dins los locals de l’anciana e novèla escòla de Lavaudieu (uèi logada a de particulars).
L’aventura comencèt en Briudés en setembre de 2015. Un an mai tard, l’escòla immersiva en occitan de Lavaudieu compta 16 escolans. Dimarç, parents e escolans s’acampèron a l’ora del gostar.
Dins lo vilatge de Lavaudieu s’ausisson de crits d’enfants coma los autres. Mas lor escòla (e la lenga que parlan) es, fòra de comun.
Cinc escolans de mai
Creada per l’associacion Calandreta Ribeirona, quitament nascuda en 2013, es una escòla laíca associativa immersiva en occitan. E la formula fonciona. Per aquesta dintrada, comptan cinc escolans de mai, çò que pòrta lo nombre d’escolans a 16. Vènon de Lavaudieu, Briude, Paulhac, Autrac… « L’objectiu es d’arribar a 20 escolans » precisa Thomas Ganlut, membre de l’associacion Calandreta Ribeirona. Los escolans son dins una classa multinivèls, enquadrats per la regenta Isabèla Peatier, l’ajuda Anne-Lucie Huchet e tanben un servici civic.
Calandreta existís dempuèi trente ans e compta 65 escòlas, que 3 se trapan en Auvèrnhe (amb Puèi de Velai e Orlhac). « Es reconeguda per l’Educacion Nacionala e seguís son programa, explica Thomas Ganlut. Mas cal esperar cinc ans per obténer la contractualizacion de la classa e doncas lo finançament del salari de l’ensenhaire per l’Estat ». Per l’ora, son los eveniments organizats per l’associacion culturala e los parents que finançan l’escòla. « Èsser dins l’escòla demanda un engatjament dels bèls dels parents. »
En mai de l’ensenhament en lenga occitana, l’escòla aplica las tecnicas Freinet e Oury. Un aprendissatge en immersion e per l’experimentacion qu’agradèt a Gérard Barriol, vengut de Champanhac. Son filh de 5 ans, Leonard, arribèt ongan a l’escòla. « Çò que nos balhèt enveja, es lo sistèma educatiu que respècta lo ritme de cada enfant. L’estructura de la Calandreta revertava nòstra vision de l’educacion. »
En mai de la Calandreta, l’associacion Calandreta Ribeirona organiza tanben de gostarsÒc doberts al public, una dictada, un balèti/concèrt, un festenal de l’enfança…
D’aprèp Lydia Berthomieu
Formacion Cap d’Establiment
Los 11 e 12 d’octobre passats un vintenat de caps d’establiments Calandreta venguèt participar a las jornadas de formacion continua « Cap d’Establiment » dins los locals de la Confederacion a Montpelhièr.
Venguts d’Aquitània, Auvèrnhe, Lemosin, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc e Provença los regents/caps d’establiments escambièron sus sas practicas, sos questionaments… Seguiguèron tanben doas intervencions sus las finanças e la Lei Debré e sus la situacion del cap d’establiment fàcia a las institucions Educacion Nacionala.
Còsta Pavada : la novèla Calandreta de Còsta Pavada inaugurada
Pendent l’inauguracion, dissabte./Fòto DDM Th. G.
Jean Luc Moudenc inaugurèt dissabte los novèls locals de la Calandreta , en preséncia de Miriam Bras, presidenta de la federacion departamentala Calandreta e de Cristina Noble, presidenta de la Calandreta Còsta Pavada. La Calandreta quitèt sos locals de l’escòla Armand Leygues a la demanda de l’Educacion Nacionala, en 2015. La comuna proposèt los ancians locals de l’escòla mairala Pugens-Limayrac per i desplegar sas activitats pedagogicas, en acòrdi amb l’implantacion istorica de l’associacion occitana dins lo barri. Las òbras de renovacion (155 000 € preses en carga per la vila) foguèron realizats pendent l’estiu de 2016, per fins que las còlas e los escolans i posquèsson far sa dintrada al 1èr de setembre.«La Calandreta de Còsta Pavada es la primièra creada a Tolosa, se faguèt i a mai de 30 ans», remembrèt Jean-Michel Lattes, 1èr adjonch al conse, en carga de la cultura occitana.
Th. Gausserand
Revirada de l’article de La Dépêche. Publicat lo 03/10/2016
Un novèl director a l’escòla occitana de Peireguers
Guilhem Villa succedís a Matèu Pragout. Rescontre
Dempuèi la dintrada escolara, la Calandreta de Peireguers a recrutat un novèl director, en remplaçament de Mateu Pragout, tornat dins son Lengadòc familial. Rescontre amb Guilhem Villa, 32 ans, que fa tanben lo professor a l’escòla occitana per immersion.
« Sud Ouest ». Qual es estat vòstre percors professional ?
Guillem Villa. Sei biarnés, d’Ortès, ai fait daus estudis de regent a l’IUFM, puei ai trabalhat coma assistant d’educacion pedagocic, professor de mat au collegi Pablo Picasso de Perigüers puei coma CPE (conseiller principal d’éducation, NDLR) a la ciutat escolaria Giraut de Bornelh en Essiduelh, jusca en junh. Ai totjorn agut lo project de far lo mestier de regent dempuei 5 anadas. En mai de quò, sei plan interessat per l’ornitologia, ai fait daus estudis e de las animacions dempuei dietz anadas.
E qué provoquèt vòstra venguda a laCalandreta ?
Quò comencet per un SMS de Charlota (Delatge, regenta per los pitits a la Calandreta), que coneisse bien. Ela me parlet de l’escòla emb estambòrd, ai passat las intervistas e me veiqui !
Quina preparacion per aquesta mèna de mission ?
D’en prumier, falia me botar a niveu en lenga. Ai estudiat pendant l’estiu coma ma femna Clementina a l’EOE (l’Escòla Occitana d’Estiu a Vilanòva d’Olt), onte ai rencontrat Micheu Chapduelh que fuguet mon professor. Ai rencontrat e parlat Joan Ganhaire tanben. Parle coma mon vesin de Brochau, e prenem totas las occasions de parlar coma ma femna. Aqui fasem mai de 50 % de l’ensenhament en occitan.
Qual es l’ambient de trabalh ?
Mateu Pragost faguèt un brave trabalh, l’ambiença s’es bien ameliorada l’an passat, a fait totplen de projets coma los eslevas, coma lo carnaval, chantar a la Felibrejada. Los membres de l’esquipa pedagogica s’endevenen plan ben. Avem lo sosten daus parents, dau bureu daus benevòles.
Sus quins projèctes anatz trabalhar dins los meses que vènon ?
Volem los far trabalhar sur las praticas paisanas e la diversitat locala : lo trabalh dau bois de fusta, lo visme per far los paniers, coneisser los auseus, lo vergier…
Mai d’infos sus http://occitan.blogs.sudouest.fr/
De notar : pas de revirada de las responsas de Guilhem Villa qu’èran ja redigidas en occitan.
Albi – La cultura de l’occitan per las arts – Festenal dels Petits cailloux
Un talhièr maquilhatge fòrça presat. /Fòto DDM, P.G.
Èra pas necessari de parlar occitan per anar al festenal dels Petits cailloux. E i aviá fòrça familhas ièr sul sit de Prat graussals per aquesta manifestacion organizada per Albi occitan. Totes los enfants èran pas escolarizats a Calandreta, mas aquesta cinquèna edicion, que son succès es totjorn mai grand, èra lo mejan de sensibilizar los parents a la lenga occitana pel biais de la cultura e de las arts.
A 3 h del tantòst, mai de 500 personas se butassavan a l’entorn dels talhièrs. L’associacion qu’es en cèrca de benevòls aurà benlèu trapat demèst aqueste mond de personas volontàrias per s’investir. La Calandreta d’Albi es una escòla laíca e associativa, immersiva en occitan. L’escòla existís dempuèi setembre de 2008 e aculhís un cinquantenat d’escolans de la tota pichòta seccion al CM2.
Los enfants èran encantats per l’armosfèra de la jornada. Maquilhatge, acrobacia, dessenhs, fòrça jòcs èran prepausats. Lo solelh èra, el tanben, de la partida per balhar un bel ambient de fèsta a aqueste rendetz-vos.
Article adaptat de La Dépêche. Publicat lo 25/09/2016 a 03:52, Mes a jorn lo 25/09/2016 a 10:26
Calandreta Vilafranca de Lauragués : l’occitan, es pas sonque pels enfants !
I a de nòu del costat de la Calandreta, l’escòla immersiva en occitan, per aquesta dintrada de 2016. L’associacion a, entre autre, previst d’organizar des corses pel adults.
Los futurs bilingües occitan-francés an tornat prene lo camin de l’escòla.
Dijòus 1èr de setembre, la Calandreta de Lauragués, escòla associativa immersiva en occitan installada a Vilafranca de Lauragués, tornava dobrir sas pòrtas al 3 avenguda de Carcassona.
Ongan, 8 escolans aprofièchan dels corses dins lo prefabricat : dos en pichòta seccion, dos en mejana seccion e quatre en granda seccion (contra 6 escolans en tot la primièra annada). Per ara l’esòla pòt aculhir fins a 10 escolans.
( de legir tanben : À quoi ressemble la Calandreta ?)
Cal tanben soslinhar l’arribada d’una novèla ensenhaira, la renovacion de la cort de recreança d’ara en davant mai granda e la creacion d’una dintrada novèla.
Lèu un terren novèl per la Calandreta
Se las pòrtas de la Calandreta dobriguèron en debuta d’annada sul terren de l’avenguda de Carcassona, l’associacion a trapat un endrech novèl per installar son prefabricat. Pasmens, coma lo permes de bastir es pas encara valid, l’annada se debanarà dins los locals costumièrs. De mai las recèrcas s’arestaràn pas aquí.
« L’ideal seriá totjorn d’aver un bastiment « en dur « », precisan Priscille Paccoud e Marlène Ratel, membres de l’associacion Calandreta de Lauragués. A l’ora d’ara, sabon pas encara quora la Calandreta se podrà installar dins de locals novèls.
De corses pels adults
Mas ongan çò de mai novèl es l’organizacion de corses per adults !
L’idèa venguèt pas de nautres, explica Priscille Paccoud. Al forum de las associacions de Vilafranca, nos es estat demandat mantuns còps se prepausàvem de corses pels adults e ongan, sèm capables d’o far qu’avèm dos benevòls que se ne pòdon cargar.
Aital, cada dimarç fòra vacanças escolaras e tre setembre, los corses se debanaràn de 20 h 30 à 21 h 30 dins la sala de l’anciana percepcion, placèta del general de Gaulle (a costat de la bibliotèca e en fàcia de la Pòsta).
I a ja qualques personas marcadas mas l’associacion pòt aculhir fins a 20 personas. La tarifa es de 90 euros l’annada, e 5 euros de mai d’inscripcion a l’associacion.
Infòs
Per se marcar als corses per adults : www.calandreta-du-lauragais.org o 06 68 54 55 77.
La Calandreta de Castanet faguèt sa dintrada
La Calandreta de Castanet èla tanben faguèt sa dintrada lo 1èr de setembre. Amb 62 escolans ongan, los efectius cambian pauc, mas caldriá butar las parets per aculhir totas las demandas…
Per aquesta 22èna dintrada, l’escòla aguèt lo plaser d’aculhir Valèria, una ensenhaira novèla pels pichons de mairala. L’autra noveltat de la dintrada es l’arribada de Solène, primièr servici civic dins l’estructura, que participarà al desvolopament del projècte de l’escòla amb l’ajuda de las còlas educativas actualas (compausadas de tres ensenhairas e quatre ajudas e animators peri-escolars).
L’annada escolara passada foguèt l’escasença de celebrar gaujosament los 20 ans de l’escòla amb fòrça eveniment dins la vila, amb entre autres l’emission de ràdio del 18 de junh menada pels enfants sul tèma de la lenga e de la cultura occitanas sul mercat « Verte Prairie ». Aquesta serà lèu difusida sus Ràdio Occitània e serà tanben disponibla sul sit oèb de la Calandreta : www.calandreta-castanet.fr.
Ongan tot deuriá contunhar amb fòrça eveniments culturals e ludics, en començar per son mercat, d’ara endavant tradicional, « Calandreta prepara Nadal » en novembre, de talhièrs recreatius, la participacion al carnaval, e benlèu enfin son quite gigant. La calandreta serà tanben en sosten de Fèsta d’Òc per l’organizacion d’un cine-debat pendent lo festenal Occitània sus Castanet lo 13 d’octobre venent.
Trantalhetz pas a seguir tot aquò sul sit oèb de l’esòla : www.calandreta-castanet.fr
Una novèla escòla occitana ven de dobrir
Nòu escolans vènon d’integrar una tota novèla escòla mairala bilingüa, laíca e associativa, la Calandreta deth Coserans. Al 36, avenguda Gallieni, Manon, l’ensenhaira acuèlha los calandrons. Lo planpè d’aqueste ostal, amb una sala de classa, una sala de dormida e un jardin dels bèls per las recreanças, foguèt entierament alestit pels parents pendent l’estiu. L’escòla es afiliada a la federacion Calandreta de Miègjorn-Pirenèus que compta mai d’un vintenat d’establiments sul territòri. Aquesta mèna d’establiment utiliza lo metòde de l’immersion lingüistica tre la mairala per fin de valorizar e de desenvolopar las capacitats d’enfants joves-joves a aquesir una segonda lenga e a mestrejar doas lengas d’un biais equivalent.
Rendètz-vos dissabte per l’inauguracion
Las Calandretas s’inspiran de las tecnicas Freinet e de la pedagogia institucionala, balhar a paraula a l’enfant, lo menar a l’autonomia, favorizar la vida de grop. Utiliza d’aisinas pedagogicas que van dins aqueste sens : lo Conselh, lo Qué de nòu, la correspondància escolara, lo trabalh cooperatiu, l’autoavaloracion.
Julien, lo paire de Ninon, es encantat de la dobertura de la Calandreta : «Fa mai d’un an qu’avèm començada aquesta aventura associativa. Lo jorn de la dintrada es un bèl abotiment per nòstres enfants ! Mas l’aventura fa pas que començar e se perseguirà l’annada tota, al quotidian. Nos cal organizar d’eveniments que permetràn de finançar e far viure la Calandreta.»
Los parents mercèjan los donators que permetèron a la Calandreta de San Girons de se lançar. De mai es totjorn possible de sosténer aqueste projècte en far un don. La volontat de l’escòla es de far viure la lenga d’òc e de promòure la cultura occitana sul territòri. L’inauguracion de l’escòla, festiva, en musica, se debanarà dissabte.
Contact : Calandreta deth Coserans, 36, avenue Gallieni à Saint-Girons ; calandreta.deth.coserans@gmail.com ; Tél. 06 43 52 80 56 ; occitan-couserans.jimdo.com
Revirada de l’article del 06/09/2016 de La Dépêche du Midi.
Bona dintrada 2016-2017
Descobrissètz lo Prèmi Literari Calandreta 2016-2017
La Calandreta Dagtenca lança la 3èma edicion del Prèmi Literari Calandreta, amb lo sosten de Lectura e Òc e del CIRDÒC. Lo Prèmi es dobèrt a l’ensemble dels establiments, que sián o pas afiliats a la ret Calandreta.
Cada classa legirà una seleccion de 4 libres occitans, especifica per cada cicle, que lo detalh es a descobrir aquesta annada sus la FaBrica. Al long del projècte, los enfants poiràn partejar sus aquel site lors avises e impressions sus lors lecturas dins la partida comentaris.
La seleccion legida, los escolans procediràn al vòte de lor obratge favorit. Poiràn tanben trabalhar a la realizacion d’una creacion originala inspirada de lors lecturas. Los resultats seràn divulgats lo 5 de mai de 2017 a Agde, pendent la Passejada literària.
Las inscripcions seràn dobèrtas fins al 28 de setembre. Las condicions de participacion, las seleccions e las modalitats practicas son de descobrir sus la pagina dedicada de la FaBrica.
Objectius pel regent
Motivar los escolans a l’entorn d’un projècte de lectura bèl Permetre al dintre de la classa escambis e causidas a l’entorn d’òbra literàrias occitanas Menar los escolans a afortir lor creativitat en esperlongar lo prèmi en l’espleitar d’un biais transversal.
Interèsses pels escolans
– Descobrir lo plaser de legir e la literatura occitana
– Aprene a criticar e participar a l’eleccion d’una òbra literària
– Esperlongar lo prèmi en crear en còla o per classa en ligam amb l’òbra causida (en arts visualas, en lenga, en descobèrta…)
– Rescontrar los autors e illustrators occitans e participar a la mòstra de las òbras
La FaBrica partenària
Totas las entresenhas sul Prèmi (seleccion, reglament, infos practicas…) son de trapar aquí sus la FaBrica d’Occitanica.
Venètz partejar las criticas de vòstra classa sus la FaBrica : tota l’annada, escambiatz amb los autres legeires en comentant las òbras de la seleccion.
Toutes les œuvres sélectionnées http://fabrica.occitanica.eu/labasa/premi-literari-calandreta
Mairala
#Lo lop que voliá cambiar de color
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Lo caton, la guita e la cabra
Ne saber mai / Partejar sa critica
#L’òrt de Nicolau
Ne saber mai / Partejar sa critica
#L’ostal dels lops
Ne saber mai / Partejar sa critica
Cicle 2
#Lo caton d’Elodia
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Lo rei dels corbasses
Ne saber mai / Partejar sa critica
#La ronda del diable
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Lo beveire de tinta
Ne saber mai / Partejar sa critica
Cicle 3
#L’òme sortit de la mar
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Lo secret deus bòscs de Lascaus
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Contes de la calandreta
Ne saber mai / Partejar sa critica
#Lo Pichon Micolau en provençau
Ne saber mai / Partejar sa critica
Calendièr del prèmi
Setembre
– Inscripcions de las classas e pre-inscripcions per de rescontres d’autors
De setembre a març
– Temps de lectura per las classas
– Organizacion d’activitats a l’entorn del prèmi literari pels que desiran
A partir de febrièr
– Recepcion del material per votar
Abans lo 24 de març
– Transmission de la causida a l’escòla Calandreta Dagtenca
Lo 5 de mai a la Passejada literària en Agde
1- Anóncia de las resultas del prèmi (per cicle)
2-Rescontre d’autors
3-Mòstra de las creacions dels participants
Contàcte
Escòla Calandreta Dagtenca
1 rue Jean Moulin
34300 AGDE
04 67 00 16 46
calandagde@free.fr
Inauguracion dels novèls locals de la Calandreta d’Albi
L’escòla Calandreta vei mai grand
Djòus de ser, l’escòla Calandreta d’Albi inaugurava sos novèls locals installats al 44 carrièra Croix-Verte, a dos passes del centre-villa. La mudason de l’escòla associativa occitana, en data del 1èr de mars, es la consequéncia de la decision de la Comuna de balhar l’ancian emplaçament (Square Amirial-Abrial) al Centre social de Lapanouse-Saint-Martin-Jarlard. Una nòva puslèu plan aculhida per l’escòla que s’arrèsta pas de créisser. Mas abans que los escolans i posquèsson pausar definitivament son cartable, lo camin foguèt long. Al mes d’agost passat, quand aquesiguèron los locals, » i aviá tot de far », explica Amelia Labat, presidenta de l’Associacion Calandreta, que gerís l’escòla e lo recrutament de las ajudas-mairalas. « Èra pas qu’un èrm, lo vuèg total ».
«Un vertadièr movement popular»
La renovacion dels locals se faguèt sus 7 meses, d’agost de 2015 al mes de febrièr passat. L’associacion Calandreta, que financèt una partida de las òbras, joslinha un « vertadièr movement popular ». Un seissantenat de benevòls, fòra los parents d’escolans, nos venguèron ajudar a tornar metre los luòcs en estat », explica la presidenta. Los professionals prestèron de material quand los particulièrs aportèron una ajuda financièra. « Mas, delà d’aquestes dons generoses, lo mond prenguèron sus son temps personal per balhar a l’escòla aquestes novèls locals. Venián trabalhar las dimenjadas e los sers en setmana », s’estona encara Amelia Labat reconéissenta.
Los benevòls, totes convidats a l’inauguracion dijòus de ser, se sentisson totjorn far partida de la vida de l’escòla e contunhan de portar de mobilièr. Un movement de solidaritat que balhèt lo mot d’òrdre del talh long dels meses : la bona umor.
Uèi, l’escòla Calandreta d’Albi es plan installada carrièra Croix-Verte. Lo crapàs e la polsa an desaparegut per daissar plaça a un luòc pròpri e sanitós. Sus las parets, se pòdon ara legir los jorns de la setmana e los meses de l’annada, en occitan. L’escòla aculhís tres classas de la tota pichòta seccion al CM2, siá pas mens de 45 dròlles que sos corses son assegurats per tres ensenhaires : dos estacats a l’Educacion Nacionala e un a la Federacion regionala Calandreta.
Revirada del artcile de F.C – LADEPECHE.fr. Publicat le 18/06/2016.
La Calandreta de Tarba lança un crowfunding per renovar sos locals
La Calandreta de Tarba lança una campanha de finançament participatiu per la renovacion de l’escòla. L’apèl a don es lançat sus l’aplicacion Hello Asso Calandreta deu pais Tarbes . Amb los fons collectats, l’escòla projècta :
1- la renovacion de las salas de classas vengudas vetustas
2- l’amenatjament de la cort e del camin d’accès a la Calandreta
Las Calandretas son d’escòlas bilingüas occitanas en contracte d’associacion amb l’Educacion Nacionala. La Calandreta deu país Tarbès foguèt creada en 1993. Las calandretas son d’escòlas associativas laícas lei 1901. Cada escòla es sostenguda e gerida per una associacion constituida pels parents d’escolans.
Calandreta utiliza lo metòde d’immersion lingüitic tre la mairala per fin de valorizar e de desenvolopar las capacitats dels enfants a aquesir joves-joves una segonda lenga. L’educacion bilingüa desenboca sus una vertadièra dobertura multiculturala, çò que mèna los enfants a descobrir la diversitat dins lo respècte de las diferéncias.
La lenga occitana es a l’encòp lo centre e lo còr del patrimòni, pròpri a la region, que balha a l’enfant sas rasigas e son identitat. Calandreta desira far aimar nòstra lenga e nòstra cultura. L’occitan es la lenga ensenhada e ensenhanta.
La Calandreta deu País Tarbès aculhís 67 enfants repartits en tres classas :
tota pichòta seccion, pichòta seccion, mejana seccion, granda seccion, CP, CE1, CE2, CM1, CM2.
7 juin 2016 | Tarbes7.fr|
Calandreta e Ikastola acampadas dins lo meteis luòc
Les responsables de Calandreta et Seaska ont détaillé leur projet d’école par immersion © PHOTO M.-C. I.
Divendres, un quinzenat de familhas participèron a l’acamp organizat per Calandreta e Seaska per presentar lor projècte de creacion d’un grop escolar en immersion gascon-basc, au Bocau, en preséncia d’un detzenat d’elegits : lo conse de Bocau, la deputada, lo conselhièr departamental, mantuns representants d’associacions bascas e gasconas.
Segon los organizators, lo projècte es innovant. S’agirà de mutualizar de locals en tot crear d’establiments juridicament distincts – un per cada lenga – cadun en contracte e reconegut per l’Educacion Nacionala, gerit per una associacion (parents, etc…)
La causida d’un projècte d’implantacion d’una Ikastola a Bocau foguèt determinat pel recensament d’un potencial d’un trentenat d’enfants de Bocau, Tarnos et de Senhans escolarizats dins las Ikastola de l’aglomeracion. De mai, Bocau seriá la sola comuna dels Pirenèus-Atlantics de mai de 5 000 estatjants de pas aver son Ikastola.
Per la dintrada de 2017
L’objectiu de las doas associacions es de dobrir de classas de mairala per l’aprendissatge del basc e del gascon, en immersion a la dintrada de 2017, puèi de perseguir amb la dobertura, cada annada, de nivèls novèls. Segon lo responsable de Calandreta, basta de 4 a 5 enfants de 2 a 4 ans per dobrir una classa de mairala en gascon, lo complement d’efectiu monta en cors d’annada per emulacion.
Es relativament optimista : « aquí sèm en Gasconha. » Emai se a la fin de la serada una sola familha aviá mostrat son interest per una Calandreta contra uèit familhas interessadas per una Ikastola.
Concuréncia public-privat
Abans, pendent la presentacion de caduna de las escòlas, los responsables de las associacions organizatrices lausèron las vertuts de l’immersion que « consistís a immergir l’enfant dins un banh lingüistic tot al long de la jornada ».
Lo conse, Francis Gonzalez, diguèt sa preferéncia per l’immersion, lausada per Seaska, a las classas bilingüas de l’ensenhament public, defendudas per una participanta que citava l’experiéncia de l’escòla publica de Sant Martin de Senhans.
La question de la concuréncia entre escòlas publicas bocalèsas e escòla privada Ikastola o Calandreta foguèt abordada jos l’angle dels efectius, una classa de mairala bocalèsa estent menaçada a 4 o 5 inscripcions prèp (« Sud Ouest » del 15 de febrièr).
Marie-Ange Thébaud, adjoncha al conse, s’es volguda rasseguranta e estima que l’escòla publica « patirà pas d’aquesta dobertura ».
Revirada de l’article de Marie-Claude Ihuel – Sudouest.fr – lo 7 de junh de 2016
La SETMANA
La Setmana qu’ei un setmanèr sancerament en lenga occitana editat per la societat Vistedit despuish 1995.
La societat que publica tanben Plumalhon e Papagai.
Plumalhon que s’adreça aus petits a partir de 8 dinc a 12 ans. Lo vòste pichon que poderà legir istòrias, contes, bendas d’imatges, har jòcs, etc… .
Papagai qu’ei lo petit hrair de Plumalhon, que s’adreça meilèu aus pichons de 4 a 8 ans.
Vistedit, 1 arrua de Satao, BP 50486, 64238 Lescar — Tel : 05 59 81 02 59
Mèl :plumalhon@wanadoo.fr o lasetmana@wanadoo.fr
Telecargar lo bulletin d’abonament per La Setmana ací
Telecargar lo bulletin d’abonament per Plumalhon e Papagai ací
Lo pichon Nicolau en occitan
Mobilizacion per una politica lingüistica occitana dins los Pirenèus Atlantics
Tòca-i se gausas ! Es amb aquesta celèbra mesa en garda de Gaston Fébus que de militants occitans manifestèron ièr a Pau e encara aqueste matin. Protestan contra una baissa programada del budgèt dedicat a la politica lingüistica pel departament dels Pirenèus Atlantics. Vertat es que lo programa Iniciativas èra lo mai ambiciós al nivèl dels departaments. Aqueste budgèt poiriá èsser redusit de manièra drastica e risca d’èsser votat dins las oras venentas.
Es pas la primièra accion menada pels occitans en Bearn per demandar mai de mejans e mai de visibilitat per la lenga. Avián ganhat en matièra de budgèt qu’èra lo departament que balhava mai per l’occitan. Aqueste matin encara, davant lo Parlament de Navarra, metèron la pression suls elegits e sul president Jean-Jacques Lasserre. Lo conselh departamental del 64 risca doncas de demolir çò que prenguèt fòrça temps per se bastir. Sus son blòg, David Grosclaude reagís e remarca qu’aquesta decision interven quasi 1 an aprèp la debuta de sa cauma de la fam. Mai d’informacions sul site Facebook del Collectiu.
Une universitaire suisse soutient les Calandretas
Christianne Perregaux, professeur honoraire de l’université de Genève en psychologie et sciences de l’éducation était l’invitée d’honneur de l’école occitane pour une conférence sur le plurilinguisme. Ayant travaillé dans le domaine des pluralités linguistiques et culturelles, elle a également mené un certain nombre de recherches avec mise en pratique de l’éveil aux langues (langues minorées). Objectif : stimuler la curiosité des enfants sans être dans leur apprentissage mais plutôt dans l’éveil en développant des attitudes avec un aspect plus social d’un rapport à l’autre.
«L’occitan ne doit pas être une langue musée»
«Je suis sensible à ce que j’ai entendu sur les Calandretas avec à la fois la réappropriation de l’occitan et la créativité du futur. Il y a dans ce type d’école un projet de société qui me semble particulièrement fort de par son histoire mais aussi par le fait de considérer cette langue comme porteuse d’éléments forts pour l’avenir. Je considère les Calandretas comme un espace de développement durable qui, malgré la mondialisation, montre l’importance sociale et politique de chacun.
En effet la pédagogie de l’école est pour moi importante car la parole des enfants est prise au sérieux. Cet élément du développement durable est le fruit d’une démarche citoyenne car cela concerne non seulement une école mais aussi la société qui l’entoure. C’est une langue qui leur appartient et plus il y a de gens qui les rejoignent, plus cette langue revivra».
À la question d’un auditeur qui se demande si l’apprentissage de cette langue est juste une démarche pour des raisons affectives (mue par une nostalgie du passé) ou bien un outil pédagogique ?
«On est dans la phase de réappropriation d’une langue qui ne peut donc être faite que comme outil pédagogique, mais qui doit servir à ce qu’elle ait un sens, qu’elle ne soit pas juste passéiste, ni folklorique ni une langue musée».
Tolosa Inauguracion Collègi Calandreta 24 05 2016
Joan-Lois BLENET coma co-president de calandreta assegurèt l’impetiosa necessitat d’una filiala Calandreta dins la novèla region Occitanie. Tanben confirmèt la necessitat republicana del sosten dinerièr de las autoritats politica abans l’agrement de l’Estat dels establiments Calandreta (escla, Collègi e Licèu). Mai i aurà dels convencionaments, mai las universitats seràn asseguradas d’aver estudiants de bon nivèl lingüistic.


c: text/html

text:
Tartuf o l'Impostor
Tartuf o l'Impostor (en francés Tartuffe ou l'Imposteur) qu'ei ua comedia en 5 actes e en vers alexandrins de Molière estreada lo 12 de mai de 1664 au teatre deu castèth de Versalhas. Que critica los faus devòts.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Madame Pernelle : mair d'Orgon.
- Orgon : marit d'Elmire e hilh de Madame Pernelle.
- Elmire : molher d'Orgon.
- Damis : hilh d'Orgon e hrair de Mariane.
- Mariane : hilha d'Orgon, sòr de Damis e aimadora de Valère.
- Valère : amador de Mariane.
- Cléante : conhat d'Orgon.
- Tartuf : faus devòt.
- Dorine : serviciala de Mariane.
- Monsieur Loyal : sargent reiau.
- Un exempt.
- Flipote : serviciala de Madame Pernelle.
Resumit[modificar | modificar la font]
Orgon qu'ei un òmi ric e important cadut devath l'influéncia d'un impostor aperat Tartuf e qui l'impressiona per la soa devocion aparenta, au punt de váder lo son director de conciéncia. La mair d'Orgon tanben qu'ei impressionada per Tartuf, au contra deu autes membres de la familha qui s'adonan de que Tartuf qu'ei un impostor. Aqueste que se las vira entà véde's perpausar Marianne, la hilha d'Orgon en maridatge, au medish temps qu'ensaja de sedusir la soa molher, Elmire, mei joena que lo son òmi. Fin finau Tartuf que cad dens un tracanard d'Elmire e Orgon que s'adona eth tanben de la vertat, mes qu'ei tròp tard per'mor qu'a ja impradament hèita ua donacion deus son bens a Tartuf. En mei d'aquò, aqueste que'u va denonciar au rei au mejan de papèrs comprometent. Lo rei, totun, que'u conserva la soa amistat e qu'arresta Tartuf.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo Congrès es representatiu daus usanciers de la lenga occitana. Deu rechampar la diversitat de la demanda daus usanciers coma la diversitat dau saver sus la lenga. Aquele saver scientific es present a l’Universitat e tanbèn en defòra, dins la societat tota, e per amor d’aquò sembla essenciau qu’aquelos que lo pòrtan sièssan presents dins la futura autoritat. Aquela representativitat deu tanbèn èstre geografica. Lo moviment de promocion de la lenga occitana es sensible a la question de la diversitat de la lenga ; e chau doncas far cas d’aquela preocupacion : pensar tot ensems au respèct de la diversitat interna de la lenga e a l’afortissament de son unitat pregonda.
Lo Congrès deu fondamentalament charchar l’estabilitat lingüistica. Las intervencions an per tòca de tractar las questions encara non resougudas e non pas de chanjar çò qu’es estat pausat e establit. Aquelas questions s’atròvan sustot dins los domenis de la neologia e de l’onomastica (toponimia, antroponimia, etc). L’organisme de regulacion deu saupre aculhir e respondre aus besonhs exprimits per los usanciers individuaus, las personas moralas de drech privat e public, e los institucionaus.
Lo Congrès es un servici partatjat entre sos sòcis : es un otís cooperatiu que mutualiza las competéncias e los mejans, e que valoriza las realizacions de chascun.
Una institucion de regulacion exigís, de la part d’aquelos que i vòlan participar, d’acceptar quauquas règlas elementàrias e en promier la collegialitat de las decisions a préner e a far aplicar. Los membres de l’organisme son totes tenguts per las decisions presas collectivament per aquel organisme.
Lo Congrès fa çò qu’es de mestier per assegurar la difusion mai larga possibla de las informacions e de las produccions de vès los usanciers. Aquestas decisions son integradas aus otís de referéncia (diccionaris, gramaticas, cartas papier o numericas, etc.).
Lo Congrès travalha en partenariat embe los poders publics e las collectivitats territorialas que vòlan èstre actors dins lo domeni de la lenga.


text:
Dam
Lo Dam (Dama dama) es un mamifèr artiodactil romiaire de la familha dels cervids, lo mascle pòrta de grandas banas planas e palmadas.
Somari
Caracteristicas principalas[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo dam es un animal de talha mejana. Los mascles mesuran 140-160 cm de longor, 80-95 cm de nautor al garròt e lors peses varian de 40 a 85 kg (60 kg en mejana). Las femes son mai pichonas e mai leugièras. Mesuran 100-120 cm de longor, 70 a 80 cm de nautor al garròt per un pes de 25 a 45 kg (35 kg en mejana).
Son pel es abitualament rossenc, amb de tacas blancas en estiu, bruna en ivèrn, mas pòt anar de blanc al gaireben negre. Lo culat es blanc limitat par de linhas negras exterioras. La coa se mòu de contunh. Existís tanben de dams totes negres, es en fach de cases de melanisme per qualques animals, que caracteriza un cambi de color del pel virant al tot negre. I a tanben de dams blancs, que son de cases de leucistisme o d'albinisme.
Sol lo mascle pòrta de banas planas palmadas, que cason cada an en abril/mai; lor pes pòt capitar 7 kg.
A l'estat salvatge, lo mascle viu en pichons grops separats. Mascles e femes se jònhon pel bram que se fa fin d'octòbre començament de novembre. Lo son donat alara pel dam es coma un rangòl gutural, semblant a aquel del cèrvi, mas fòrça mens fòrt.
L'ausida e l'odorat del dam son completats per una vista diurna excepcionala, la vista nocturna èssent mendra. Se pòt determinar l'edat d'un dam per l'usura dels caissals.
Lèstes e subtes en cas de dangièr, los dams pòdon corrir fins a 48 km/h[1] sus de cortas distàncias (essent naturalament mens musclats que lors cosins cabròls e cèrvis, son mens rapids). Los dams pòdon tanben far de sauts fins a 1,75 mètres de naut e fins a 5 mètres de long. En captivitat, cal montar una clausura d'al mens de 2 mètres.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo dam es subretot erbivòr; se noirrís d'èrbas, de brots, de fuèlhas, d'aglans, de castanhas mas tanben de fruches, de baias e borrons. L'ivèrn, manja d'èdra, de romecs, de vescs, de ruscas, de genèsts e de bauca seca (fen).
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mascles son solitaris e jònhen de femes qu’al moment qu'aquelas son de gèst que se fa en octòbre novembre. Entre eles se combaton per las prene. Enseguida, lo mascle se causit un territòri que termina amb son urina, e en fretant los arbres mejans las seunas ramuras, dona de brams raucs per apelar las femes. La gestacion de la dama es de 8 meses. Un cervon naís, a vegadas dos, al mes de junh/julhet. Las banas dels mascles capitan lor mai grand desvelopament en setembre e cason en mai.
Longevitat[modificar | modificar la font]
Lo dam pòt viure fins a 25 ans en captivitat, mas dins los climas del nòrd de l'Euròpa, sa durada de vida mejana es de 16 ans.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Los dams son originaris de l’èst del Bacin Mediterranèu de l'Orient Mejan fins a l'Itàlia, mas foguèron implantats dempuèi l’Antiquitat per tot l'entorn mediterranèu e globalament dins tota l'Euròpa.
Coma pel cèrvi Sica, en Euròpa, l'essencial de las populacions salvatges actualas se trapan en Euròpa centrala e resulta d'implantacion de l'Edat Mejana. D'escapats de las clausuras e dels pargues fondèron de populacions selvancas, modèstas perque recentas. Per exemple en França, segon lo malhum francés « Ongulats salvatges », en 2007, 25 populacions de dams foguèron comptadas[2].
Abitat[modificar | modificar la font]
Lo biotòp classic dels dams es la selva plantada clar de fulhats, las pradas e las regions arboscassidas que viu en ardada capitada per una vielha feme.
Espècia vesina[modificar | modificar la font]
Una espècia vesina lo dam Persan (Dama mesopotamica), un pauc mai grossa, s’isolèt dins las selvas de Orient Mejan al sud d’Iran e en Iraq.
Lo dam e l'òme[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, los dams constituiguèron una font importanta de vianda per las populacions paleoliticas del Kebarian (17 000 - 10 000 AbC.) alara qu’al Natofian (Epipaleolitic) avián ja fòrça mermat.
La cervèla del dam foguèt, un temps, jol vam de Francesco Redi, mètge italian del sègle XVII, un plat dels melhors dins qualques còrts italianas[3].
De produches coma las bòtes, los gants, los capèls, las vèstas e mai vestits son fach de cuèr de dam. Se sona tanben dam un biais de cuèr, venent pas obligatòriament d'aquel animal.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Los Dams del Ranch d'Amérique
- ↑ (fr)Saint-Andrieux C., Pfaff E. [2009]. « Inventaris del dam e del cèrvi sika a l’estat liure dins las comunas de França en 2007 ». Réseau Ongulés sauvages, Lèta d’informacion 13 : 8-9 (2 p., 2 fig., 2 tab.).
- ↑ (fr)Camporesi P, Chairs lourdes et visqueuses, dins Le Goût du chocolat, l'art de vivre au XVIIIe siècle, ed:Taillandier, col:Texto, p:81-92
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552472 Dama dama (Linnaeus, 1758) (en)


text:
L'associacion Ací Gasconha en collaboracion dab los Calams bearnés qu'organiza lo 17au concors literari en gascon.
La remèsa deus prèmis (de 100 a 457 €) que's debanarà a Baiona lo 14 de junh de 2008.
La nautat 2008, gessida d'aquesta collaboracion, ei que los prèmis
pròsa e poesia que seràn autrejats peus Calams gascons (organizats per
Ací Gasconha) e los prèmis de cap aus collegians e liceans peus Calams
bearnés (organizats per l'Ostau Bearnés).
Las juradas que collabòran enter eras entà balhar los prèmis.
Depaus de las òbras d'aqueth 17au concours au secretariat d'Ací Gasconha abans lo 5 de mai de 2008.
Participacion de 8 €.
Reglament e informacions mei :
Ací Gasconha-
19 carrèra deus Quate Cantons-
64600 Anglet ;
05 59 03 34 78 ;
espacigascon@acigasconha.asso.fr


text:
Quauques petits diccionaris : clicatz suu títou
Some little dictionaries: click on the title
A despart del lexic dels gallicismes del paure Loís
Alibèrt,
podètz consultar los pichons lexics que faguèt
Joan-Francés Blanc
dins las annadas 1986-1992, del temps que trabalhava dins la revirada
tecnica.
Aviá fach un pichon programa jos DOS per consultar de
tièras de mots (sens definicion ni comentari). Las listas,
las vos balha aital coma foguèron acabadas en 1992.
Mèfi que son pas qu'en lengadocian (a l'epòca aviá
pas començat a aprene lo gascon). De lexics mai recents e de
quitas mesas a jorn d'aquels son ara aicí.
Algunos pequeños diccionarios: hazte clic sobre el nombre
Quelques petits dictionnaires : cliquez sur le titre
Hiztegi txikiak
Mandatz totas remarcas suls lexicòts a :
jfblanc a gmail punt com
- Lo mèstre aviá publicada aquela lista
(francés-occitan) dins las
Annales de l'IEO (1957-58). Cal comprene que banlieue,
per exemple, se ditz forécia e que cal pas far servir *
banlèga.
Lexicòts de Joan-Francés Blanc
Lexics creats en 1992, metuts en linha en 1996, melhorats a partir de
2008.
- En cors de revision ambe l'aduja de Marya DuMont (now being
revised with a great help from Marya Dumont)
- Partiguèt d'un diccionari pels pichons
basco-espanhòl, doncas per
aquela lenga va plan.
- Aquí una basa de partença... de melhorar plan
segur. Mes a jorn e espandit en 2008 : vejatz aicí.
[Tornar a l'index]


text:
Hallencourt
Hallencourt en picard ( Hallencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Del Vimeu situat a l'oèst del Departament e a unitat|13|km {{}} al sud de Abbeville, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Fontaine-sus-Soma e Mérélessart per la Rota départementale "RD 21" e de l'ais Es-Oèst en connectant Bettencourt-Ritz e Frucourt, facilament accessible pel ancià traçat de la RN1 (actuala RD 901) o la anciana RN 336 (actuala RD 936).
Los autoroutes A16 e A28 an situat a flaca distància.
Bourg picard du Vimeu situé à l'ouest du Département et à 13 km au sud d'Abbeville, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Fontaine-sur-Somme et Mérélessart par la Route départementale "RD 21" et de l'axe Est-Ouest reliant Bettencourt-Rivière et Frucourt, aisément accessible par l'ancien tracé de la RN1 (actuelle RD 901) ou l'ancienne RN 336 (actuelle RD 936).
Les autoroutes A16 et A28 sont situées à faible distance.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat traces d'aucupacion neolític dins lo pòble, amb potz de extraction del silex, aital coma de las traces d'una villa gallo-romaine
On a retrouvé des traces d'occupation néolithique dans le village, avec des puits d'extraction du silex, ainsi que des traces d'une villa gallo-romaine


text:
Italian
L'italian es una lenga del grop de las lengas romanicas dins la familha indoeuropèa. Existís un fòrça grand nombre de lengas neolatinas d'Itàlia dichas a tòrt dialèctes.
L'italian estandard, adoptat per l'estat après l'unificacion d'Itàlia, es basat sul toscan (en particular suls dialèctes de la vila de Florença) e es quicòm d'intermediari entre las lengas italodalmatas del sud e las lengas galloromanicas del nòrd. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors post-romans.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'isoglòssas, la Linha Massa-Senigallia (dicha d'un biais mens exacte "linha La Spezia-Rimini"), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la Romania occidentala (inclusent l'italian septentrional) e la Romania orientala (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrème sud)[1].
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo nòrd-italian o italian septentrional
- Grop galloitalic (una error frequenta es de confondre lo galloitalic amb tot lo nòrd-italian)
- Grop venèt
L'Italian centromeridional :
- Lo toscan, recampa mantun parlars de Toscana e integra, en mai, lo còrs.
- toscan florentin, promogut per Dante al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala italiana.
- Lo còrs (corsu) qu'es vengut una lenga per elaboracion, mas derivada del toscan, amb d'influéncias liguras e un substrat ancian pròche del sarde : parlat en Corsega mas tanben al nòrd de Sardenha (variantas gallurese e sassarese).
- Romanesco contemporani, dialècte toscan parlat dins lo Laci a costat del romanesco classic, eritat de l'Edat Mejana.
- Italian central, parlat dins las regions d'Ómbria, de Laci, de las Marchas e dels abruces. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions : lo laziale a Roma e a l'entorn, lo romanesco classic aital coma lo ciocaro de Frosinone dins la part meridionala de Laci. L' ombrian (o umbro) en Ómbria; lo marchigiano qu'engloba los parlars de las Marchas (d'Ancona, de Fabriano, de Macerata, de Fermo e de Camerino); l' abrucés occidental e l' abrucés adriatic parlat dins los abruces.
- Italian meridional, parlat dins las regions de Campània, de Molise, de Polha, de Basilicata aital coma dins lo nòrd de Calàbria. L'italian meridional compren lo molisano, parlar de Molise.
- Dialèctes de tipe napolitan, comprenent lo campanés (es a dire lo napolitan de Nàpols e sas variantas seguent los parçans de Campània : beneventano de Benevento, salernitano de Salèrne), lo calabrés septentrional (parlat dins lo nòrd de Calàbria), e las doas varietats de lucan (o lucanian), parlat en Basilicata aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
- Los dialèctes apulians, emplegats dins la region de Polha e comprenent tres variantas : lo foggiano, parlat dans la província de Foggia; lo barese, dins las províncias de Bari, de Brindisi e pels parçans orientals de Basilicata; e lo tarentin, parlat dins la vila de Tarent e a l'entorn.
Grop lingüistic sicilian :
- Calabrés centromeridional, parlat en Calàbria interiora e devesit en dialèctes.
- Salentin emplegat en Salento, al sud de Polha. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de Brindisi e de Tarent.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pellegrini G. B, Mapa dels dialèctes d'Itàlia, edicion Pacini, Pisa, 1977.


text:
Aiguatèbia i Talau
Aiguatèbia i Talau en catalan (Ayguatébia-Talau en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Sant Ermengol (?-1025) : evesque nascut a Aiguatèbia.


text:
Jean-Luc Mélenchon
Jean-Luc Mélenchon, nascut lo 19 d'agost de 1951 a Tànger, Marròc, es un òme politic francés, deputat europèu e copresident del Partit d'esquèrra. Elegit local de Massy puèi del departament de l'Essonne a partir de 1983, foguèt elgit senator de l'Essonne en 1986, 1995 e 2004. Foguèt elegit deputat europèu dins la circonscripcion Sud Oèst en 2009.
Jean-Luc Mélenchon foguèt ministre de l'Ensenhament professional de 2000 a 2002, dins le govèrn de coabitacion de Lionel Jospin. Al Partit socialista, se situa a l'ala èsquèrra fins al congrès de Rems de novembre de 2008, quand quitèt lo partit per crear lo Partit d'esquèrra. Al començament president del burèu nacional del Partit d'esquèrra, es actualament lo copresident, als costats de Martine Billard. Jean-Luc Mélenchon es candidat a l'eleccion presidenciala de 2012 pel Front d'esquèrra.


text:
E puish jo que patí d' un problèma a la man esquèrra, ua paralisi insidiosa e progressiva devuda a la compression d'un nèrvi au nivèu deu cobde. Ua petita intervencion cirugicau, dus ans a, que permetó d'arrestar la progression de la paralisi e de hèr tornar foncionar lo nèrvi com e cau. Totun, la recuperacion deus muscles de la man qu'ei lenta e non acabada uei lo dia, enqüèra que la man ei a progressar netament. Enguan, lo cirurgian qu'ac tornè har dab l'aute cobde, aqueth còp pro de d'ora entad evitar tota pèrta de foncionalitat, quina que sia, de la man dreta. Que soi mau fotut deus cobdes, jo, qué voletz. Qu'ei genetic, qu'ei atau.
Lo hilh qu'a un bon amic qu'aprengó lo mestièr de luthier en Anglatèrra e que tornè tà Tolosa a pòc. Que'u hidè lo banjo. E adara l'instrument que soa com s'estosse nau.
Doncas, jo que'm soi hiquat a tornar jogar au banjo despuish la debuta de l'an. Dab lo banjo de 5 còrdas, lo jòc de la man esquèrra qu'ei relativament simple, non necessita pas de grans exercicis traumatizaires, n'ei pas com tà la guitarra. Los barrats, per exemple, no'i son pas rigorosament necessaris, que'us podem remplaçar en tot pincejar la còrda baisha suu clavièr dab lo dit poç. Los barrats, jo, que soi vadut incapable de'us hèr, que'm manca lo muscle corresponent pr'amor deu maishant nèrvi.
E adara, que saunegi d'un OT-800. Non, non voi pas parlar d'un telefonet o d'un aparelh high tech. Que voi parlar de l' OT-800, un banjo de 5 còrdas hèit per Gold Tone. Aquera marca floridana que ven instruments de qualitat fabricats en kits en China mès concebuts e juntats en Florida. Los banjos Gold Tone que son coneguts per l'arrepòrt qualitat /prètz qui los autes non pòden pas har. Que son banjos deus bons e pas cars (enfin, tot qu'ei relatiu, e!). E que m'agrada lo son de l'OT-800, que sembla com lo d'autes còps, ben "old-time".
Un exemple d'aire tradicionau american jogat a l'OT-800, en estile clawhammer, per Cathy Fink.
Un aute exemple d'aire totaument diferent: aquiu, ua pòlca finlandesa, jogada en "clawhammer" per Cathy Moore:
Bon, jo qu'èi un Harmony Long-Neck de la debuta de las annadas 70 (e non m'apèri pas Cathy). Lo men banjo, de qualitat d'estudi, que l'avèvi crompat nau en aquesta epòca, adara que vau haut o baish...enter 100 e 150 euros (d'après l'argus deus banjòs de 5 còrdas), mentre qu'un OT-800 nau e vau 900 euros haut o baish. Be me'n calerà estauviar, de dinèrs, entà realizar lo men saunei! Totun, prumèr, que'm calerà retrobar la mea agilitat e lo men repertòri. Que soi a i tribalhar.
Anem, tà'm hèr content, aquiu qu'avetz mes clawhammer dab dus aires aqueste còp "celtics", jogats per Cathy Fink. La qualitat de la video n'ei pas optimum, mès aquò rai. Que poderatz constatar los banjos 5-còrdas n'an pas tots lo medish son. Cathy Fink que'n càmbia entre lo prumèr e lo segond aire e, au segond, qu'ei acompanhada per Marcy Marxer au banjo cello. Lo banjo cello (banjo violoncèle) qu'ei un banjo de 4 còrdas afinat com un violoncèle.


text:
Refraccion
La refraccion, en fisica deis ondas - especialament en optica, acostica e sismologia - es un fenomèn de desviacion d'una onda au moment que sa vitessa cambiá entre doas environas. Generalament la refraccion subrevèn a l'interfàcia entre doas environas, o au moment d'un cambiament de densitat o d'impedància de l'environa.
Si pòu representar una tala onda per doas caracteristicas :
- per son frònt d'onda : es la linha que descriu una auça dins l'aiga (optica ondulatòria e sismologia) ;
- per un rai : es l'endrechiera de propagacion de l'onda, perpendiculara au frònt d'onda (optica geometrica).
Lei dos modèls son equivalents dins lo cas de la refraccion, pasmens si preferirà lo premier per explicar lo fenomèn, e lo segond per lo quantificar.


text:
902
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 902 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Pèrda de Taormina, darriera basa bizantina en Sicília. En revènge, en Anatolia, campanha militara victoriosa còntra leis emirats arabis de la region. Permetèt de crear un thema suplementari (Mesopotamia) e d'agantar Armenia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mutadid lo 5 d'abriu. Son rèine aviá permes de contuniar l'òbra de restauracion de l'autoritat dau govèrn centrau acomençada per son paire Al-Mutawakkil en 870. Son fiu Al-Muktafi li succediguèt. Deguèt rapidament replegar una ataca dei Carmatas dins lo nòrd de Siria (Alèp, Hama e Homs).


text:
Cricqueville-en-Bessin
Cricqueville-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale de la Mange, Cricqueville-en-Bessin a situat a dètz quilomètres de Isigny-sus-Mar e a vint-cinc quilomètres de Bayeux, en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Commune littorale de la Manche, Cricqueville-en-Bessin est située à dix kilomètres d'Isigny-sur-Mer et à vingt-cinq kilomètres de Bayeux, dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom a la siá crique n'aiga prigonda #que forma un pòrt natural, de Crycavilla, lo nom a evolucionat en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville ven Cricqueville-en-Bessin [3].
La commune doit son nom à sa crique en eau profonde qui forme un port naturel, de Crycavilla, le nom a évolué en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville devient Cricqueville-en-Bessin [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 de febrièr 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Cricqueville-en-Bessin », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 février 2010


text:
Paleta de Narmer
La Paleta de Narmer qu'ei ua òbra escultada deu Periòde Tinita (autorn de -3000, lo periòde abans l'Empèri Ancian) considerada com lo mei vielh document istoric deu monde. Que ho descobèrta en 1894 peus arqueològs anglés James E. Quibell e Frederick W. Greenau au cors de cavas arqueologicas dens lo temple d'Òrus a Eracleopòlis. Que representa un personatge qui los ieroglifs e noman Narmer, portant la corona de la Hauta Egipte e qui truca victoriós un son enemic dab ua maçuga. Que's rapròcha aqueth Narmer dab lo purmèr rei egipcian mentavut per l'istorian grèc Erodòt: Min, Menes en çò de l'aute istorian grèc Maneton. Durant los medish cavaments que's descrobí tanben lo cap de maçuga representant lo rei Òrus Escorpion (eth tanben representat victoriós e portant la corona de la Hauta Egipte). Los dus faraons que deven aver viscut haut o baish a la medisha epòca en seguí's se non hon quitament pas la medisha persona. La paleta qu'ei generaument interpretada com lo raconte de l'unificacion egipciana e que muisharé lo rei Narmer de Hauta Egipte conquestant la Baisha Egipte (simbolizat peu papirus) dab l'ajuda deu diu Òrus (lo haucon). Totun, que s'a perpausat tanben que poderé contar l'istòria d'ua auta campanha en dehòra d'Egipte. Se la purmèra interpretacion e hosse justa, aquesta paleta qu'aubriré l'istòria d'Egipte en clavar lo periòde predinastic.


text:
Dàvid
Segon la Bíblia, Dàvid (en ebrèu: דוד בן-ישי David ben Yishay) foguèt lo rei mai grand d'Israèl. Durant son règne lo pòble jusieu arribèt a son apogèu cultural amb una bèla esplendor. Foguèt rei de Judà durant sèt ans e sièis meses e rei d'Israèl durant trenta-tres ans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dàvid contra Goliat[modificar | modificar la font]
Qualque temps aprèp, son paire Jessè lo mandèt quèrre l'armada israelita pr'amor d'aver de nòvas de sos ainats Eliab, Abinadab e Chimà. Quand arribèt a l'endrech ont s'èra debanada la batalha, se trobèt confrontat a un gigant filistèu que li disián Goliat e qu'èra a esperar un adversari que que degun voliá pas luchar contra el.
Malgrat sa manca d'experiéncia dins lo combat e son temps jove, Dàvid se decidiguèt a acarar lo gigant. Demandèt la permission al rei d'Israèl, Saül, per luchar e faguèt una pregària a Dieu. Lo rei li aviá donat l'autorizacion aprèp que lo jovent aguèsse explicat qu'aviá tuat un leon e un ors amb sa fonda quand las bèstias avián atacat son ramat. Vestiguèron Dàvid amb una armadura pasmens aquesta èra tròp pesuga e l'empachar de se mòure coma o desirava, se la tirèt e se n'anèt al combat sens cap de proteccion. Agantèt cinc calhaus d'un torrent vesin e s'aprestèt a combatre son unica arma, sa fonda, dins la man.
Goliat se trufèt de Dàvid qu'èra fòrça jove, rossèl e qu'aviá una corpuléncia flaca. Lo pastor botèt un calhau dins la fonda e tirèt sus Goliat. La pèira se clavelèt al bèl mitan del front del gigant, que tombèt al sòl. Dàvid correguèt cap a Goliat, li prenguèt l'espasa e amb l'arma li talhèt lo cap. Los filistèus fugiguèron espantats. L'armada de Saül los perseguiguèt e los anequeliguèron.
Per guerdonar lo jove eròi, lo rei d'Israèl decidiguèt de donar una carga nauta a Dàvid dins son armada e se fasiá acompanhar de contunh per el. Lo filh de Saül, Jonatan demorèt estrambordat pel coratge de Dàvid, tant que se ditz que l'aimava coma se meteis (1Sam, 18:3).


text:
Loís Barton
Loís Barton (en francés : Louis Barthou ; Auloron-Santa Maria, lo 25 d'agost de 1868 - Marselha, lo 9 d'octobre de 1934) que ho un òmi politic bearnés de la IIIau Republica francésa. Que ho ministre deu ahars estrangèr d'aqueth país e que gavidè a la fin de sa vita ua politica virada de cap a establir ua aligança internacionau entà s'emparar e isollar Alemanha e lo son regim nazi. Que morí accidentaument (Barton que ho aucit per la bala d'un policier viengut ensajar d'empachar lo crime e la soa herida non ho pas suenhada com aurè calut) dens l'atemptat contre lo rei Alexandre Ièr de Iogolavia comès per un nacionalista macedonia dab lo sostien deus ostachi croates.


text:
Argentina
Argentina o lo Riu de la Plata (en espanhòl e oficialament Provincias Unidas del Río de la Plata, República Argentina e Confederación Argentina) es un estat situat al sud de l'America del Sud. Confronta Chile a l'oèst, Bolívia e Paraguai al nòrd, Brasil al nòrd-èst, e Uruguai a l'èst. Es bordat per l'ocean Atlantic a l'èst, sud-èst e al sud.
Sa capitala e pus granda vila es Buenos Aires.
Lo gentilici es argentin -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Periòde precoloniau
- 1.2 Periòde coloniau
- 1.3 De la guèrra d'independéncia a Peron
- 1.4 Lo peronisme
- 1.5 Argentina après Peron
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Lo territòri argentin foguèt poblat per Homo sapiens a partir de Patagònia vèrs lo millenari XI av. JC. Formèron de comunautats de caçaires cuelheires dispersadas e probablament pauc nombrosas. D'efèct, lo clima èra marrit, especialament amb una lònga secaressa que durèt dau millenari IV av. JC au millenari II av. JC. Pasmens, dins certanei regions, se desvolopèt a cha pauc lo mestrige de la terralha e de l'agricultura. Ansin, a l'arribada deis Europèus, Patagònia e la Pampa èran restats per de caçaires cuelheires pron avançats per utilizar la terralha e plusors pòbles dau nòrd (Charrúas, Guaranís...) avián format de societats agricòlas ierarquizadas.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La colonizacion dau Rio de la Plata e de Paraguai[modificar | modificar la font]
Argentina foguèt descubèrta en 1526 per una expedicion espanhòla dirigida per Sebastiano Caboto. Donèt son nom a l'estuari dau Rio de la Plata e explorèt lei rius Parana e Paraguai. Pasmens, trobèt ges de ressorsa interessenta e se retirèt. Dètz ans pus tard, una segonda mission, comandada per Pedro de Mendoza, desbarquèt sus la riba sud de l'estuari onte fondèt Santa Maria de los Buenos Aires. Pasmens, la colonia foguèt abandonada tre l'annada seguenta en causa de la manca de viures e de l'ostilitat dei populacions localas. Lei subrevivents se dirigiguèron vèrs Paraguai onte Mendonza s'èra installat.
Buenos Aires de 1580 a 1776[modificar | modificar la font]
Après la revirada de 1536-1537, la colonizacion d'Argentina foguèt organizada a partir de Paraguai. Vengut d'Asunción, Juan de Garay tornèt fondar Buenos Aires en 1580. De bovins escapats après l'abandon de l'endrech en 1537 permetèron ais abitants de trobar una fònt de revenguts gràcias a la venda de cuers ò de carn salada. La còntrabanda organizada per de marchands olandés, anglés e francés foguèt l'autre pielon de l'economia locala. Quauquei grands tenements se formèron que foguèron a l'origina de la societat dei gauchos. Pasmens, l'expansion demorèt lòngtemps limitada car leis indigèns, qu'avián aprés d'utilizar lo cavau, resistiguèron durament. Ansin, a la fin dau sègle XVIII, lo limit dau territòri de la colonia se situava a solament 50 km de Buenos Aires.
La Vice-Reiautat dau Rio de la Plata[modificar | modificar la font]
En 1776, Espanha decidèt de crear la Vice-Reiautat dau Rio de la Plata per tornar organizar l'espaci economic dau sud de l'America dau Sud. L'objectiu èra d'orientar una partida deis exportacions de Bolívia ò de Peró vèrs lei pòrts atlantics e de renfòrçar l'administracion per luchar d'un biais pus eficaç còntra la còntrabanda. Buenos Aires venguèt la capitala de l'ensems novèu. Pasmens, en fòra de certanei corredors vèrs Peró, la preséncia espanhòla demorèt febla dins la region, especialament dins la Pampa.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
En 1796, Espanha s'alièt ambé la França Revolucionària còntra Anglatèrra. En julhet de 1806, un còrs expedicionari britanic ataquèt e ocupèt donc Buenos Aires. Pasmens, ne perdiguèt rapidament lo contraròtle après una còntra-ofensiva venguda de Montevideo. Un an pus tard, Londres mandèt una segonda expedicion que foguèt desfacha per la resisténcia deis abitants.
En mai de 1810, convencuts de poder se passar deis autoritats coloniala, una junta aprofichèt lei dificultats continentalas d'Espanha per arrestar lo vice-rèi. Puei, lei Porteños assaièron d'ocupar lo rèsta de la Vice-Reiautat e lei minas d'argent de Peró. Aqueleis operacions obtenguèron un succès mitigat tant en causa de la preséncia de partits lealistas fòrts dins aquelei províncias que de la maufisança deis abitants a respèct dei projèctes d'egemonia dei Porteños. La creacion d'una assemblada nacionala gropant dei delegats de plusors províncias permetèt d'amaisar la situacion en 1813. Lei deputats proclamèron la creacion dei Províncias Unidas dau Rio de la Plata sensa ausar vòtar l'independéncia.
Pasmens, lei còntra-ofensivas espanhòlas en America dau Sud entraïnèron la disparicion progressiva deis aprensions. En 1816, un congrès reünit a Tucuman proclamèt finalament l'independéncia. Una constitucion foguèt adoptada en 1819.
De la guèrra d'independéncia a Peron[modificar | modificar la font]
De l'independéncia a Rosas[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, la vida politica dei Províncias Unidas dau Rio de la Plata foguèt dominada per dos grops. Leis « unitaristas », d'inspiracion liberala, centralista e anticlericala, dominavan a Buenos Aires. En fàcia, lei federalistas, conservators e estacats au ròtle sociau de la Glèisa, èran sustot presents dins lei províncias.
Au començament deis annadas 1820, l'autoritat de l'Estat èra reducha a la capitala e a son relarg. Lei drechs de doana dau pòrt èran sa principala fònt de revenguts. En 1825, lo govèrn capitèt de signar un tractat d'amistat ambé lo Reiaume Unit que reconoguèt oficialament son independéncia. Un an pus tard, Bernadino Rivadavia foguèt elegit a la presidéncia e promulguèt una constitucion centralista. Aquò mau contentèt lei federalistas que sostenguèt divèrsei còp d'estat après una temptativa dau govèrn de negociar ambé Brasil lo reglament de la question d'Uruguai (revendicat per lei dos país). Un periòde de confusion seguiguèt aquelei trèbols. S'acabèt en 1828 ambé la presa de Buenos Aires per Juan Manuel de Rosas, un grand proprietari qu'organizèt una tropa armada de gauchos.
Lo periòde de Rosas[modificar | modificar la font]
Cap dei federalistas, Rosas foguèt governador de Buenos Aires de 1829 a 1832 e de 1835 a 1852. Populista, obtenguèt lo sostèn dei gauchos e dei classas popularas per establir un regime dictatoriau e repressiu — e dins lei fachs, sustot au servici dei grands proprietaris. A partir de 1833, comencèt de conquistar la Pampa, çò que li permetèt de donar de tèrras per renfòrçar e alargar la basa de sei fidèus. Ansin, venguèt rapidament lo pus poderós dei caudillos eissits dei trèbols de 1827-1828. En revènge, leis institucions estatalas dei Províncias Unidas dispareguèron totalament durant aqueu periòde.
Pasmens, Rosas mau contentèt rapidament lei norriguiers dei regions interioras, lo Reaiaume Unit e França ambé sa defensa deis interès dau pòrt de Buenos Aires. D'efèct, enebiguèt lo passatge dei naviris vèrs lei rius Parana e Uruguai. Òr, lo desvolopament de la produccion de lana dins la Pampa destinada a l'industria textila europèa necessitava de mantenir de relacions bònas entre lei norriguiers e lei poissanças maritimas. Ansin, en 1851, lo caudillo de l'Entre Doas Mars, Justo José de Urquiza, trobèt l'ajuda necessària per atacar Buenos Aires. Batut en 1852, Rosas s'exilèt en Anglatèrra.
La formacion de l'estat federau[modificar | modificar la font]
Après sa victòria, Urquiza faguèt adoptar una constitucion de tipe federau inspirada dau foncionament deis Estats Units d'America. Instaurèt la libertat de navegacion sus lei rius e un sistèma de partiment dei ressorsas entre lei províncias. Puei, foguèt elegit president. Pasmens, au contrari deis autrei províncias, Buenos Aires refusèt de ratificar lo tèxte e faguèt de facto secession de 1852 a 1862. De combats se debanèron entraïnant de victòrias confederalas en 1859 e secessionistas en 1861.
En 1862, un compromés permetèt d'arrestar la guèrra civila. Bartolomé Mitre, cap dei fòrças de Buenos Aires, venguèt president. Sota sa direccion, leis oligarquias de la capitala e dei vilas de l'interior (Córdoba, Santa Fe...) s'alièron per tenir lo poder. Durant lei presidéncias de Bartolomé Mitre (1862-1868), de Domingo Faustino Sarmiento (1868-1874) e de Nicolás Avellaneda (1874-1880), lo país s'organizèt e se modernizèt ambé l'adopcion d'institucions modèrnas (armada professionala, banca centrala...) e la construccion d'infrastructuras (camin de fèrre...). En 1880, Buenos Aires foguèt nomada capitala federala e son territòri foguèt separat de sa província.
L'expansion territòriala[modificar | modificar la font]
La creacion d'una fòrça militara modèrna favorizèt lei projèctes d'expansion d'Argentina. Au nòrd, lo país participèt ansin a la Guèrra de Paraguai (1865-1870) que s'acabèt per la destruccion de la poissança industriala de son vesin meridionau après de combats fòrça saunós. Buenos Aires i annexèt una partida de Chaco e lei Misiones.
Pasmens, l'expansion principala aguèt luòc en direccion dau sud. Foguèt causada per d'incursions amerindianas que venguèron recurrentas a partir deis annadas 1850. En 1878-1879, lo generau Julio Roca comencèt una campanha d'exterminacion deis indigèns de la Pampa. Entraïnèt la disparicion de la màger part dei pòbles locaus e permetèt ais Argentins de prendre lo contraròtle de la region. En Patagònia, la dispersion deis abitants limitèt la resisténcia e la violéncia de la conquista mai de rivalitats ambé Chile alentiguèron la somission de la region fins a un arbitratge britanic acceptat per lei dos país en 1902. Aquò permetèt de fixar lo limit entre Chile e Argentina.
La creissença e l'imigracion[modificar | modificar la font]
Après 1880, Argentina conoguèt un periòde de creissença fòrça importanta (+5%/an fins a 1914) en causa de la mesa en cultura dei tèrras conquistadas dins la Pampa e en Patagònia, de l'arribada d'un nombre important d'imigrants (2,5 milions entre 1870 e 1914) e d'investiments europèus importants (principalament originaris dau Reiaume Unit). Aquò favorizèt la produccion de lana, de cerealas (que prenguèron la premiera plaça deis exportacions) e de carn bovina e la modernizacion deis infrastructuras (camins de fèrre, pòrts).
Durant aqueu periòde, l'oligarquia mantenguèt sensa dificultat sa posicion economica a la tèsta de la societat argentina. D'efèct, crompèt un nombre important de grands domenis dins lo sud e engatjèt de relacions comercialas fructuósas ambé lei grops estrangiers. En dessota, de pichons païsans proprietaris, sovent gropats au sen de comunautats « nacionalas » (alemandas, soïssas, italianas...) desvolopèron d'activitats de policulturas. La man d'òbra necessària foguèt provesida per d'imigrants italians e espanhòus (que marginalizèron lei gauchos e lei mestís). Enfin, dins lei vilas, l'excès de trabalhaires favorizèt l'industrializacion e Buenos Aires venguèt la premiera vila d'America dau Sud ambé 1,5 milion d'abitants en 1914.
Au nivèu politic, la situacion evolucionèt d'un biais diferent. D'efèct, de fraudas electoralas permetèron a l'oligarquia de mantenir son contraròtle sus lo poder politic fins au començament dau sègle XX. Pasmens, a partir deis annadas 1890, lei mutacions prefondas de la societat argentina entraïnèron la formacion de l'Union Civila Radicala que representava lei revendicacions dei classas mejanas urbanas novèlas. Autra evolucion importanta, l'industrializacion foguèt a l'origina de la formacion d'un proletariat urban que venguèt la terranha per un movement obrier poderós (dominat per l'anarquisme). Ansin, en 1912, l'oligarquia foguèt donc obligada d'acceptar un alargament de la basa electorala ambé l'instauracion dau sufragi universau masculin.
Lo periòde radicau[modificar | modificar la font]
Après la reforma electorala de 1916, lei radicaus dirigiguèron lo país fins a 1929 dins un contèxte economic fòrça malaisat. D'efèct, elegit en 1916, Hipólito Yrigoyen, sostengut per lei païsans e lei classas mejanas urbanas, deguèt faciar lei consequéncias de la Premiera Guèrra Mondiala que reduguèt leis importacions dei país europèus. En genier de 1919, una grèva generala organizada per de sindicats anarquistas de la capitala foguèt ansin durament reprimida durant la Setmana Tragica (700 mòrts).
Lei combats de 1919 entraïnèron la transformacion dau païsatge sindicau argentin que passèt sota lo contraròtle de socialistas e de comunistas. En revènge, permetèron gaire de restaurar la situacion economica. Ansin, Yrigoyen foguèt remplaçat per un radicau pròche de l'oligarquia, Marcelo Torcuato de Alvear (1922-1928), avans d'èsser tornat elegir. Pasmens, foguèt incapable de resòuvre l'afondrament entraïnat per la crisi economica de 1929 e un còp d'estat militar lo reversèt en 1930.
Lo periòde conservator[modificar | modificar la font]
Lei militars gardèron lo poder fins a 1932 e lo generau José Uriburu assaièt de metre en plaça un regime corporatista. Pasmens, leis autrei caps de l'armada preferiguèron restituir la direccion dau país ai conservators. Ansin, una aliança dei conservators ambé lei radicaus ostils a Hipólito Yrigoyen dirigiguèt Argentina fins a 1943. Capitèt de restablir leis exportacions e leis investiments estrangiers mai lei condicions de vida de la màger part de la populacion estagnèron. Aquò entraïnèt l'emergéncia d'un sentiment nacionalista fòrt, principalament dirigit còntra lo Reiaume Unit.
La Segonda Guèrra Mondiala toquèt durament l'economia argentina totjorn dependenta de seis exportacions. Tocat per aquela crisi, lo regime perdiguèt sei sostèns. En 1943, foguèt finalament reversat per una junta militara.
Lo peronisme[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas dau peronisme[modificar | modificar la font]
La junta militara foguèt dirigida per lo generau Arturo Rawson. Pasmens, sa figura principala venguèt rapidament lo coronèu Juan Domingo Perón, ministre dau Trabalh, que favorizèt l'activitat dei sindicats en cambi de son sostèn politic. Inquieta, l'oligarquia obtenguèt sa destitucion e son arrestacion en 1945. Dins aquò, una grèva generala forcèt rapidament sa liberacion. En 1946, fondèt un partit mesclant nacionalisme e defensa dei paures que li permetèt d'obtenir lo sostèn dei classas mejanas e d'èsser elegit president.
Dins un contèxte favorable liat ai besonhs de la reconstruccion en Euròpa, nacionalizèt plusors companhiás estrangieras e establiguèt un contraròtle estricte dau comèrci exterior per l'Estat. Aquò li permetèt de transferir una partida de la richessa nacionala de l'oligarquia vèrs l'industria e lei classas popularas. En mai d'aquò, lo drech de vòte foguèt donat ai fremas en 1947. Fins a 1952, lo país conoguèt ansin un periòde de creissença economica fòrça importanta e leis activitats de benfasença d'Eva Perón donèron una gròssa popularitat au pareu.
Lei dificultats e l'exili[modificar | modificar la font]
A partir de 1949, leis exportacions vèrs Euròpa comencèron de demenir e la mòrt d'Eva Perón en 1952 entraïnèt una demenicion de la popularitat dau govèrn. Per faciar aquela crisi, Perón adoptèt una politica d'austeritat qu'agravèt la pèrda de popularitat. Puei, en 1954, de reformas societalas (autorizacion dau divòrci, laïcizacion de l'ensenhament...) li alienèron la Glèisa. A partir de 1955, Argentina conoguèt donc divèrsei temptativas de putsch que causèron de centenaus de mòrts. Finalament, Perón demissionèt e s'exilèt en setembre de 1955.
La « Revolucion Liberatritz »[modificar | modificar la font]
Lei militars, dirigits per lo generau Pedro Eugenio Aramburu, assaièron de formar un regime democratic de façada e de liberalizar l'economia. Pasmens, l'influéncia dei peronistas demorava importanta e blocava aquelei projèctes. Per exemple, en 1962, l'armada foguèt obligada d'annular leis eleccions legislativas après una victòria peronista. Una situacion similara aguèt luòc en 1966. Puei, la situacion se desgradèt lentament ambé la formacion de guerilhas peronistas e de manifestacions insureccionalas a Córdoba en 1969. Divèrsei còps d'estat militars se succediguèron au sen de la junta per assaiar de restablir l'òrdre. Puei, en 1971, lo generau Alejandro Agustín Lanusse decidèt de tornar fisar lo poder a Perón
La restauracion e la fin dau peronisme[modificar | modificar la font]
Lo retorn de Perón se faguèt dins un contèxte de crisi e de division dau movement peronista entre una ala conservatritz mai ò mens faissista, un corrent sociau democrata e una branca revolucionària liada ai guerilhas (lei Montoneros). Inicialament, Perón chausiguèt de fisar lo poder a Héctor José Cámpora, un peronista de drecha, que redreiçèt la situacion economica. Pasmens, lei Montoneros contunièron sa guerilha suscitant còntra elei una reaccion viva dau govèrn, dirigit per Perón eu meteis après son eleccion a la presidéncia en març de 1973, e de l'armada.
En julhet de 1974, Perón moriguèt e foguèt remplaçat per sa tresena frema, María Estela Martínez de Perón, qu'èra vice-presidenta. La presidenta novèla proclamèt alora l'estat d'urgéncia e autorizèt d'atacas militaras còntra lei Montoneros. Aquela repression s'estendèt rapidament ais intellectuas e ai sindicalistas. Puei, l'armada prenguèt dirèctament lo poder en 1976.
Argentina après Peron[modificar | modificar la font]
La dictatura militara[modificar | modificar la font]
Après lo còp d'estat de 1976, lei militars formèron una junta presidida per lo generau Jorge Rafael Videla. Inspirada per lo Chile d'Augusto Pinochet, menèt una repression dura còntra lei movements de senèstra (30 000 « dispareguts » de 1976 a 1983) e adoptèt una politica neoliberala. Aquò entraïnèt una demenicion de la produccion industriala mai permetèt d'aumentar tornarmai leis exportacions.
Pasmens, la politica economica suscitèt d'esitacions au sen de la junta ela meteissa. En 1981, Videla foguèt remplaçat per lo generau Roberto Eduardo Viola qu'assaièt de se raprochar dei peronistas. Mai a la fin de l'annada, una autra faccion, dirigida per lo generau Leopoldo Fortunato Galtieri, l'escartèt e tornèt prendre la politica neoliberala. Per la rendre populara, decidèt tanben d'atissar lo nacionalisme argentin : en abriu de 1982, ordonèt l'ocupacion deis illas Malvinas qu'èran l'objècte d'un desarcòrdi territòriau ambé lo Reiaume Unit. Pasmens, l'armada argentina resistiguèt pas a la còntra-ofensiva britanica e deguèt capitular dins l'archipèu en junh.
La restauracion de la democracia[modificar | modificar la font]
La desfacha de 1982 entraïnèt la fin de la dictatura militara e lo generau Reynaldo Bignone organizèt lo transferiment dau poder a un govèrn democratic. En 1983, lo radicau Raúl Alfonsín foguèt elegit president e organizèt lo procès de certanei caps dau periòde militar. Pasmens, aquò durèt gaire e en 1986-1987, una tiera de lèis enebiguèt la perseguida deis accions judiciàrias. En parallèl, Alfonsín deguèt faciar una situacion economica marrida en causa dau deute immens laissat per lei militars.
En 1989, lo peronista Carlos Saúl Menem remplacèt Alfonsín. Pasmens, au contrari de Perón, adoptèt una politica de privatizacions. Fernando de la Rúa li succediguèt. Dos ans pus tard, la situacion economica s'èra totjorn pas melhorada e lo país arrestèt de remborsar son deute public. D'esmogudas entraïnèron la demission dau president que foguèt finalament remplaçat, après quauquei trèbols, en 2003 per lo peronista Néstor Kirchner. De negociacions li permetèron d'impausar una importanta reduccion dau deute argentin a sei creditors, çò que li permetèt de finançar de programas sociaus e de redreiçar la situacion economica intèrna.
Grèvament malaut, Néstor Kirchner — que moriguèt en 2010 — foguèt remplaçat per sa frema Cristina Fernández de Kirchner en 2007. Capitèt de perseguir lo redreiçament economic maugrat la crisi economica de 2008 qu'aguèt d'efècts negatius sus leis exportacions argentinas. Ansin, lo periòde Kirchner veguèt la creacion de cinc a sièis milions d'emplecs, una reduccion dau deute public de 160% dau PIB a solament 40% e una demenicion dau caumatge de 25% a 8% de la populacion activa. Tornada elegir en 2011, Cristina Kirchner foguèt remplaçada en 2015 per Mauricio Macri.
Politica[modificar | modificar la font]
Argentina es un país de regim presidencial. Lo president de la republica, qu'es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn, es elegit per la populacion per un periòde de 4 ans (amb una possibilitat de reeleccion 1 còp). Lo president actual, Mauricio Macri, foguèt elegido lo 22 d'novembre de 2015.
Lo Poder legislatiu se compausa de doas cambras: lo Senat (Senado Argentino), amb 72 membres elegits per un mandat de sièis ans, e la Cambra dels Deputats (Cámara de Diputados) amb 257 membres, elegits per un mandat de quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las dimensions d'Argentina son aproximativament 3700 km del nòrd al sud, e 1400 km de l'èst a l'oèst (valors maximalas). De sa superfícia totala (2 766 890 km², cinc còps pus granda que la França metropolitana), 2 736 690 km² (98,9%) son en tèrra fèrma.
Las quatre regions principalas del país son:
- Lo Chaco, region plana subtropicala al nòrd
- Los Pampas, region plana e fertila al centre, la principala region agricòla del país
- Patagònia, rica en petròli, amb païsatges de desèrts
- Los Andes, regions de nautas montanhas a l'oèst. Lo punt mai naut del país es l'Aconcagua, amb 6962 m, dins la Província de Mendoza, a la frontièra amb Chile.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Argentina.
Cultura[modificar | modificar la font]
La cultura argentina a recebut una importanta influéncia d'Euròpa. La literatura del país ten una rica istòria e un dels pus importants escrivans del sègle XX: Jorge Luis Borges.
Lo tango es lo genre musical argentin mai conegut dins lo mond.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Govèrn d'Argentina pagina oficiala en castelhan.


text:
Albar
L'albar, o sause blanc, es un arbre de fuèlhas caducas de la familha de las Salicacèas. Lo nom latin Populus alba ven de la color blanca argentada del revèrs de las seunas fuèlhas. Aquel pibol es originari d'Euròpa centrala e miègjornala e d'Asia occidentala e centrala.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
-
Lenticèlas lausangicas sus la camba
-
-
Catons mascles
-
Aparelh vegetatiu[modificar | modificar la font]
Es un arbre que rebotat podent vivre de 200 a 400. La seuna rusca blancha, lissa, ven grisa e rufa amb los ans, puèi acaba per cretat en lenticèlas en forma de lausanges. Las fuèlhas son fòrça polimorfas, palmadas o subovalas, a vegada gaireben romboïdalas, de bòrd sinuós o lobat dentada. Son blancas tomentosas al revèrs, verd escur dessús. Lo petiòl a une seccion transversala arredondida.
Aparelh reproductor[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es dioïca. La florason se fa de març a abril, abans l'apareison de las fuèlhas. L'inflorescéncia es un caton mascle o feme. Cada flor es portada per un periant en forma de copa e aparada per una bractèa dentada e cilièa. La flor mascle compren 8 etaminas rogencas; la flor feme un ovari unilocular, de doas carpèlas, susmontada de 4 estigmatas jaunas disposadas en crotz. La pollinizacion es anemogama.
Lo fruch obtengut aprèp fecondacion es una capsula bivalva, ovoída, de granas provesida d'una tufa blanca que la disseminacion es anemocòra.
Abitat e reparticion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia viu en Euròpa centrala e miègjornala, mas tanben en Asia occidentala e centrale e en Africa de Nòrd. Se trapa aquela espècia dins gaireben tota Occitània e en França metropolitana, Corsega compresa e tanben en Catalonha[1].
Quitament se l'albar preferís las broas de rius o les luòcs umids, supòrta los mitans moderadament sècs. Presenta tanben una cèrta tolerància als embruns marins o una leugièra salinitat del sol. Es un arbre eliofil que preferís los sols neutres o basics[2]. Buta mai sovent a una altitud inferiora a 900 m.
Aquela espècia es caracteristica de las associacions vegetalas de las selvas ribairencs, o selvas e bartasses fòrça umids. Es caracteristica de las selvas mediterranèas dels grands Sauses (associacion Populetalia albae) mas tanben de las selvas mediterranèas de pibols, olms e fraisses (associacion Populion albae). Es una de las espècias secondàrias de l'associacion Querco-Ulmetum minoris[3].
Sistematica[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia foguèt descricha pel primièr còp en 1753 par Carl von Linné, naturalista suedés, dins son Species plantarum (vol 2).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme latin alba significa "blanc" e fa referéncia a la rusca blancosa de l'arbre.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Fusta[modificar | modificar la font]
Sa fusta pauc densa se trabalha aisidament, mas se polís mal. Se fa subretot de pasta de papièr, d'aluquetas, d'embalatges o contraplacats, mas es tanben utilizat en menusariá o fustariá. Autrescòps, èra utilizat per fabricar de meirams, de carrugas e carriòlas, o de pòsts per lad pinturas d'òli[4].
Es un combustible fòrça mediòcre, que produís pauc de calor a la combustion, e produís un carbon de paura qualitat[5].
Autres usatges[modificar | modificar la font]
- Plantat a titre ornamental, aquel arbre pòt tanben servir de paravent.
- Sa rusca contien de salicina e foguèt utilizada coma febrifug[6] e per fabricar l'aspirina
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Populus alba L. Association TELA BOTANICA sus tela botanica
- ↑ rmd
- ↑ (fr) Forêts riveraines, forêts et fourrés très humides Corine Biotope sus kaliop ed: Natura 2000}}
- ↑ rmd>(fr)Flore forestière française: Région méditerranéenne; Jean-Claude Rameau, Dominique Mansion, Gérard Dumé; ed: Forêt privée française; 2008; isbn 2904740937 en linha
- ↑ rmd
- ↑ rmd


text:
Lengas nostraticas
Las lengas nostraticas serián una superfamilha de lengas que recamparián mantuna familha de lengas d'Eurasia : las lengas indoeuropèas, oralicas, altaïcas, dravidas, sud-caucasencas (georgian, esvan, laz, etc.) e afroasiaticas. La validitat d'aqueste recampament es contestada per una partida dels lingüistas. Aquelas lengas serián totas de descendentas d'una lenga non-atestada que li dison lo protonostratic.
Dos eveniments marquèron l'estudi del nostratic en 2008: la mesa en linha del Nostratic dictionary de Dolgopovsky[1] e la publicacion per Allan Bomhard deus dus volumes de Reconstructing Proto-Nostratic[2]
- (pl) Stachowski, Marek, "Teoria nostratyczna i szkoła moskiewska".(pdf) – LingVaria 6/1 (2011): 241-274.


text:
Nestòri
Nestòri (386-450) fuguèt patriarca de Constantinòple dau 10 d'abriu de 428 a aost de 431. Succediguèt a Sisinios Ièr e fuguèt remplaçat per Maximian. Seis estudis e seis ensenhaments teologics fuguèron a l'origina dau nestorianisme qu'es generalament considerat coma una eresia crestiana.
La partença dei conflictes teologics implicant Nestòri fuguèt sa prepausicion de modificar lo títol de Maria de Theotokos (maire de Dieu) per lo remplaçar per Christotokos (maire de Jèsus Crist). Per la màger part dau clergat, aquò èra una negacion de la natura divina de Jèsus. En 431, lo concili d'Efès condamnèt son òbra coma eretica e l'emperaire Teodòsi II l'exilèt dins lo sud d'Egipte. En 451, fuguèt tornarmai condamnat en 451. Pasmens, aquelei condamnacions fuguèron mau acceptadas per lei crestians d'Orient e lo nestorianisme fuguèt un corrent influent sus lo continent asiatic fins a l'Edat Mejana.


text:
Montagut de Sava
Montagut de Sava [1] qu'ei una comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portau de Gasconha
-
|departament=Nauta Garona |arrondiment=Arrondiment de Tolosa
???