text:
Dimars, 14 de junh de 2016, 03h00 Espòrt
Foad Yaha escapa a la defensa dels Sants per marcar
© Dragons Catalans
Superliga: lo trauc es fait!
Aprèp la victòria d’Hull FC a Warrington 19-12 e lo retorn sul fil de Wigan sus Hull KR 20-18, los Dracs sabián qu’una victòria, dissabte de vèspre a Brutus, lor permetriá de s’installar a la segonda plaça al classament e de remandar l’adversari del jorn en 5a posicion e a 8 punts. Situacion interessanta en vista de la segonda fasa e, ja, dins la perspectiva de la participacion a las mièjas finalas!
Onze mila espectators, la mai fòrta afluéncia de l’an, s’èran ramosats dins l’encencha perpinhanesa per seguir l’afrontament entre catalans e Saint Helens; Richards passèt una penalitat, mas lo tresena linha advèrs McCarthy-Scarsbrook trapava lo trauc dins la defensa sang e aur. Caliá esperar un quart d’ora per veire los catalans reprene l’avantatge mercé a l’alièr Yaha, puèi Carney metiá sus orbita Lucàs Albèrt. La jornada èra dedicada a la catalanitat e se festejava una convencion entre lo club e la Bressola pels 40 ans de l’escòla catalana, mas es Calandreta qu’a fornit un jogaire als Dracs! Carney ajustava un tombat abans la còrna de la pausa: 13-6.
A la represa, lo mesclanha catalan dels Sants, Teo Fages, tornèt pas: tocat al genolh. Los catalans faguèron lo trauc per Jodie Broughton en cap de linha (52a). Puèi, Dave Taylor, amb 4 angleses sus l’esquina, trasmetiá la palma per un ensag de Morgan Escarré seissanta mètres mai luènh (55a). Broughton signava un novèl ensag a l’ora de jòc. Tomàs Bòsc desplaçava lo jòc sus l’ala al pè e Broughton rebatiá la palma per Gigòt que puntava lo seisen ensag catalan de la vesprada. Los angleses marquèron en tota fin de partida, mas los jòcs èran faits: 33-16 pels catalans.
Los autres resultats: dijòus, Widnes ganhèt a Castleford 38-28; divendres, Leeds ganhèt (enfin!) 8-0 contra Salford e, dimenge, Wakefield s’impausèt a Huddersfield 10-2.
Divendres en serada, es un desplaçament gaire aisit qu’espèra los sang e aur: partida cò dels Lops de Warrington.
Tolosa, cap de fila
En Liga Una, Tolosa s’impausèt aqueste dimenge a Newcastle: 32-22. Pren atal la primièra plaça al classament amb 10 partidas jogadas e 19 punts, davant Rochdale e York (17), Keighley e Doncaster (16). E es justament aquela formacion de Keighley que los tolzans recebràn dissabte a Blanhac (18h30).
Cartons australians
46-0: tala es la marca de la victòria de las Làmias suls Poletons (desplumats) de Sydney! Los Tigres se manjan los Lapinons en salpiquet: 30-14. Los Warriors neozelandeses fan plan mai: passan un 50-14 als Cavalièrs de Newcastle. Los planchòts australians ne veson córrer de chifras d’aquesta passa!
Dins l’espèra de las eleccions
Dissabte, se debanava lo Congrès de la Federacion a Montpelhièr. Se validèt un campionat d’Elèit 1 a 11 formacions amb las montadas de la Reula e Sant Gaudenç. Mas lo mes de junh va veire las doas listas en preséncia per la direccion de la Federacion (la del president sortent, Carlos Zalduendo, XIII en marcha; e la del Carcassonés Marc Palanques, XIII units) preparar activament las eleccions del dissabte 2 de julh.
Alan Roch
Una grandassa manifestacion lo diumenge a París per defensar los drets del trabalhadors, coma sempre la policia actuà brutalament.


c: text/html

text:
Majorian
Majorian (novembre de 420 - 7 d'aost de 461) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 457 a 461. Succediguèt a Avitus (455-456) e fuguèt remplaçat per Libius Severus (461-465). Fuguèt un dei darriers emperaires vertadiers.
Èra lo cap de la garda personala de Valentinian III (425-455) e s'alièt ambé lo generau d'origina barbara Ricimer per destituir e capturar l'emperaire Avitus (455-456). Aqueu còp d'estat fuguèt sostengut per l'emperaire d'Orient mai lei Borgondas e lei Wisigòts refusèron de l'acceptar. En abriu de 457, Majorian fuguèt proclamat emperaire per l'armada d'Itàlia e capitèt de reconquistar Lugdunum ocupada per lei Borgondas ambé l'ajuda de soudats francs. Puei en 458, s'installèt a Arle e laissèt Ricimer per dirigir Itàlia. A partir d'aquela posicion, poguèt contenir lei Wisigòts e gardar lo contraròtle dau sud-èst de Gàllia e de la costat orientala d'Espanha. Adoptèt divèrsei mesuras socialas e, en 460, acomencèt d'organizar una expedicion per sometre lei Vandals installats en Africa onte fuguèt batut e sa flòta destrucha. Rintrèt en Itàlia onte fuguèt traït e capturat per Ricimer puei executat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seminari a l'entorn de « La canso de Sancta Fides » a Montpelhièr
Lo 16 de novembre, dins l'encastre d'una residéncia al près del Centre Internacional de Musicas Medievalas (CIMM), se debanarà un seminari a l'entorn de la « Canso de Sancta Fides » a l'Universitat Paul-Valéry de Montpelhièr 3. Es l'un dels mai ancians tèxtes occitans coneguts. Lo tèxte seriá datat entre 1060 e 1100. Conta la vida de Sancta Fides, jove filha d'Agen, son martir en l'an 303 e lo castigament que truquèt sos torturaires, Dacien, Dioclétien e Maximien.
Aquel seminari s'inscriu dins lo projècte de recreacion menat pel musicaire Brice Duisit, laütièr de formacion. S'es format al Conservatòri Nacional de Musica de Pau. Vòl tornar donar la foncion primièra del tèxte, la d'èsser cantat pel public. Fins a uèi, pas cap de notacion musicala de la cançon es oficialament reconeguda.
Pel seminari del 16/11, Gilda Caiti-Russo, professora d'occitan medieval, LLACS, Universitat Paul-Valéry, serà tanben dels debats amb Brice Duisit (fòto) e Mauricio Molina, musicològ e musicaire.
Lo projècte se desrotlarà en 4 temps : del 13 al 16 de novembre, primièr temps de residéncia, del 12 al 14 de febrièr de 2018, segond temps de residéncia, del 12 al 14 de març de 2018, tresen temps de residéncia e del 7 al 9 d'abril, quatren temps de residéncia. Lo 26 de mai, organizacion d'un concèrt per la restitucion a Sant Guilhèm dau Desèrt (Eraut).
Inf. : Mai d'informacion ací — Universitat Paul-Valéry, Montpelhièr 3, site Saint-Charles — Site : cimmducielauxmarges.org — 14 o fins a 17 o


text:
Khabarovsk
Khabarovsk (Rus: XaбapoBck; AFI: [xɐˈbarəfsk]; Chinés: 伯力) es la vila mai granda e lo centre administratiu del Krai de Khabarovsk, Russia. Es situada a 30km de la frontièra chinesa, a la confluéncia dels rius Amor e Ussuri, a 800 km al nòrd de Vladivostok. Al recensament de 2010, sa populacion èra de 577 441.
Somari
Populacion[modificar | modificar la font]
En 1880, la vila comptava sonque 1 400 abitants[1] mas coneguèt una expansion rapida amb lo desvolopament economic de la region (1900: 17 000 abitants; 1913: 52 000; 1939:199 000; 1990: 616 000) e la politica de valorizacion de Siberia menada pels sovietics.
Etnicament la vila es poblada mai que mai de Russes; lo Krai de Khabarovsk comptava 91,6% de Russes al recensament de 2010[2][3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde pre-rus[modificar | modificar la font]
Abans l'arribada dels Chinese e dels Russes, la region èra poblada mai que mai de pòbles de lenga tongoza (nanais, bensai manchós).
Arribada dels Russes e dels Chineses[modificar | modificar la font]
Las primièiras exploracions chinesas datan del sègle 15, en particular amb l'eunuc Yishiha que seguiguèt lo riu Amor capval fins a Tyr.
Los Russes arribèron tre 1650 e los Cosacs russes, dins lor expansion, s'acarèron a las fòrças armadas chinesas. Los Russes bastiguèron un camp fortificat, nomenat Achanskii gorodok (AчaHckий ropoдok), sul territòri de l'actuala Khabarovsk. Lo cap d'aquesta decision foguèt Ierofei Khabarovsk. Lo sieu nom foguèt utilizat en 1858, quand Russia tornèt occupar la zòna, per nomenar lo camp militar qu'installèt dins la region. Amb l'expansion economica e la colonizacion de la region, lo camp venguèt una vila vèrs 1900.
Lo periòde chinés[modificar | modificar la font]
Entre lo Tractat de Nerchinsk (1689) e lo Tractat d'Aigun (1858) la region del riu Amor foguèt annexada per China. I aguèt pas jamai de populacions chinesas establas. Après l'annexion pels Russes de çò qu'es sonat per los Chineses Manchoria Exteriora, los Chineses, comprenent que l'abséncia de populacion èra una flaquesa, se lancèron dins una politica de poblament (Chuang Guandong) de la partida de Manchoria demorada possession chinesa e sonada pels Chineses Manchoria Interiora[4]. Aquestas consequéncias indirèctas de l'expansion russa menèron a la sinizacion de Manchoria.
Geografia[modificar | modificar la font]
Climat[modificar | modificar la font]
Lo climat de Khabarovsk es de tipe siberian umid, del tipe Dwb segon la classificacion de Köppen. Aquest climat es tanben lo del nòrd de Manchoria.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ BpeMя и CoбыTия: ykaз.-kaлeHдapb пo ДaлbHeMy BocToky Ha 2003 roд / ЗoHaлbHый coBeT библиoTek ДaлbHero BocToka, ДaлbHeBocTocToчHaя rocyдapcTBeHHaя HayчHaя библиoTeka. — XaбapoBck, 2002
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm
- ↑ Entre 1891 e 1942 25 400 000 Chinese s'installèron dins la region


text:
Galariá marchanda sortida dau segle 19
Lo passatge Pommeray de Nantas sembla tot drech surtit d’una òbra de steampunk o d’un roman de Jules Verne. Tot l’i fai e l’i sent lo segle 19 e n’oblidariam qu’es (enquera) una galariá marchanda talament lo Passatge ten de la meravilha architecturala. Lo dich Pommeray, Louis de son pitit nom, que chafret lo passatge, n’en diriá benleu pas tant, qu’es conegut per…aver far falhita en causa de son òbra. Pita noveutat notabla per l’espòca (1840) : fuguet decidat d’esclairar lo passatge au gas, una prumiera francesa que venguet complicar un pauc mai las òbras, tant coma las expropriacions que se passavan pas totjorn dins ‘na granda...
Plaça istorica de Nantas
La Plaça Reiala es au còr de la vila de Nantas e sierv dempuei longtemps de punt de rendetz-vos per las surtidas e los evenaments, enquera mai dempuei qu’es venguda totalament pedoniera, coma lo quartier a l’entorn. Totas las façadas daus imòbles que la bòrdan, mai la font monumentala qu’es en son mitan tesmonhen de la richessa de la vila e de la plaça importanta dau comerci dins son economia jurscinca au segle 20. E mai qu’aquò, la font illustra lo fach que Nantas fuguet totjorn, en vila d’estuari, virada vers las aigas, qu’elas sian daus rius o de la mar. Entau, totas las estatuas de la font an a veire emb de las divinitats classicas de las aigas, o alara simbolizen los flumes vesins (la Leira, la Sevra, l’Erdra…) o los...
Architectura classica
Architectura classica


text:
09/12/2016
Michel Chadeuil, Des mois et des jours, per Joan Rigosta
Aviam rason : Micheu Chapduelh aviá pas barrat lo cotèl per òps ! S’èra gardat una resèrva bèla de causas retengudas dempuèi pichon, e de paraulas entendudas pels maines e pel campèstre, dins las seradas, pertot ont aviá pogut furgalhar, en bon cavaire de tresaurs linguistics.
Es aquò que nos ofrís aicí : un recuèlh d’aquelas vertats ancianas, sul temps que fa, que farà, sus las sasons, las fèstas e los sants (mai o mens oficials !) : d’aquelas dichas que lo francés apèla « dictons », e que son mens considerats que los provèrbis, per qué s’estacan al monde dels paisans, los que programavan lor trabalh sens ordinator, que trasián mal per lors recòltas, qu’ensajavan de se rassegurar amb l’idèa que lo cicle de las annadas, e lo de las sasons, èron tant immudables coma la corsa del solelh, o lo retorn de las fuèlhas de las talhas.
Quicòm que fa d’aquel libre un utís indispensable, es l’avant dire, ont l’autor vos assabenta sus aquelas dichas estampilhadas « occitan » (aquela AOC, l’autor l’a inventada !), sus lor creacion, lor emplèc e mai lor estatut. M’expliqui : de costuma, opausam los provèrbis, maximas o vertats generalas, que fonccionan sovent amb de metafòras (« Filha de rita sap nadar »… aquò ditz d’un aire entendut : sabèm ben que se parla pas de guits nimai de guitas…) e los « dittons » que fan referéncia sonque a la realitat de cada jorn. Pas segur ! la finesa dels nòstres auriá pogut far dire fòrça causas a un ditton inocent coma « Mes de feurier, / Mes chatier » : i a mai que las catas que miaunan…
L’autor joslinha sovent l’umor e l’ironia de truismes coma : « De Senta Catarina a Nadau / Un mes i fau » o ben « Per sent Andòcha / si zo comptas, sauràs çò qu’as en pòcha ! », e un de mai per la rota : « Auseu que chanta, l’estiu ribat / Nadau segur a passat ! »
Los sants son sovent botats a contribucion… mas cossí los reconéisser quand avèm, per exemple, 51 Sant Antòni ! Lo Chapduelh vos balharà lo metòde, e mai quand avèm de sants plan rars, qu’ajudan sonque a la rima (Sant Ermenegild, Sant Epimaca … lo diable sap ont l’an trobat, aquel !) o encara quand son de sants de farlabica, coma las santas Atrapa o Brandolha, desconegudas dels agiografs !) Autre problèma : a quina data es la fèsta del sant, que la dicha i fa referéncia ? Los calendriers son estats baralhats, borramesclats e palavirats a plaser !
Coneissi mantun libre de provèrbis, mas aqueste es lo sol ont se parla de l’estil dels provèrbes, e de lor metrica, de lors particularitats dialectalas e sociologicas, e mai, qui l’auriá cresegut, de la mitologia paisana (los jorns prestats, la Vièlha…). E mai amb una part de mistèri : que pòt voler dire aquò : « Solelh de març estèla lo cap dels ases » ? Micheu Chapduelh contunha son trabalh d’etnograf, per nòstre grand plaser ! L’avant dire e los comentaris son en francés, amb un umor que trobaretz tanben dins las illustracions (aimi plan la de l’agaça que ven de reçaupre un nis en « kit », « de bon montar »…)
E per acabar, en tot demorar dins la nòta, un provèrbi de la Capèla Brimbraud :
« Per defugir lo maissant uelh Crompatz l’almanach de Chapduelh », tot plen de la saviesa seculara dels aujòls !
Michel Chadeuil, Des mois et des jours. Almanach occitan. Illustracions : Ph. Girard. Novelum-IEO, 2016. 261 p. Disponible en librairie ou chez l'éditeur Novelum IEO Perigòrd, 95 route de Bordeaux, 24430 Marsac sur l'Isle, courriel novelum.ieo24@free.fr
Joan Rigosta
Octele.com tourne à Bourdeilles le 15 décembre
La télévision 100 % en occitan octele.com tourne son émission «D'òc Show» le jeudi 15 décembre au château de Bourdeilles , à partir de 20 h 30.
Le thème de l'émission sera : les initiatives occitanes en territoire de Nord-Dordogne, avec de très nombreux invités.
Le spectacle musical sera un concert de Dolàn Xakò, créateur périgourdin de musique électronique sur la base de la collecte de chanson traditionnelle occitane.
Entrée libre, dans le magnifique contexte du château de Bourdeilles, dans la limite des places disponibles.
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 11 de decembre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 11 de decembre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera lo grope Lo Clapat de Christophe Célérier e Pau Jochmans que jugaran e chantaran en directe.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:42 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Parlèm nòstra lenga en décembre 2016 sur radio Bergerac 95
L'émission du mois de décembre, animée par Jean-Claude Dugros, sera consacrée aux contes de Noël avec des expressions extraites du dernier livre de Michel Chadeuil, « Des mois et des jours, almanach occitan ».
A écouter sur http://www.bergerac95.fr/index.php?category/Emissions/Par...
19:34 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Chaucidas dins los blats sur octele.com
L'émission littéraire Libre de octele.com présente des petits films tournés à la librairie Marbot de Périgueux. Des lecteurs présentent en occitan des auteurs et des livres qu'ils aiment bien et en lisent un extrait.
Cette semaine, Jean-Louis Chabaud, ami d'enfance de l'auteur, présente «Chaucidas dins los blats» de Jan-Peire Reidi.
A découvrir sur : http://www.octele.com/video-oc/LIBREs.html


text:
La Passejada literària de la Calandreta dagtenca / CIRDOC, Mathias Leclerc [Vidèo]
Centre interrégional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault)
Mathias Leclerc
Aquel filme realizat en 2017 pel CIRDÒC per Mathias Leclerc torna en imatges sus l'aventura de la Passejada literària d'Agde, un temps fòrt de la literatura de joinesa en occitan amb a son còr lo rencontre entre los autors e lor public.
Dempuèi 2016, la Calandreta d'Agde (34) organiza un prèmi literari que convida los joves lectors a votar per l'obratge qu'aiman mièlhs entre una seleccion d'òbras en occitan. Aital, es una jurada de mai de 1 000 joves lectors que balhan aquel "Prèmi literari Calandreta". La proclamacion de las resultas es l'escasença per una granda jornada de fèsta, de rencontre amb los autors e d'escambis a l'entorn del plaser de legir : la Passejada literària.


text:
Lo Partit Occitan es estat content de la gama de documents que lor faguèi per las cantonalas de 2011 e me tornèren solicitar per ’na campanha d’enjuèc exagonau.
Calculèi un dobament de la charta qu’aviá mesa en plaça l’annada de davant per mostrar un ensem coerent sus un detzenant de corconscripcion.
Tota la dificultat per queu project es estada de conciliar un vestissatge comun a tots los candidats e las exigénças que formulèren d’unes :
- presença de supleent d’EÉ-LV ;
- sostenh d’EÉ-LV a ’na candidatura PÒc (supleent comprès) ;
- identitat PÒc sens verd dins lo nuancièr ;
- predominança de la crotz occitana coma sol identifiant.
En mai daus document oficiau, lo partit editèt ’na brochadura programatica que me ne’n fisèren la prumièra e quarena de cuberta. Trapèren mai sople de compausar lo dedins en interne (en tot segre ma charta), per i portar los mantuns amendaments de darrièra minuta.
Fin finala, me fuguèt tamben damandat de compaginar los butletins de votar per tres circonscripcions provençalas ente lo PÒc sostenia Femu a Corsica.


text:
Dijòus, 14.6.2018 03h00
Cavalariá d'Allonville per carrièras de París durant l'autocòp d'estat de Napolen III
A prepaus de memòria e de reconoissença de la memòria occitana.
Un article que tornèro trobar de Zola sus lo libre de Noël Blache, Histoire de l’ Insurrection du Var en décembre 1851, pareissut dins lo jornal La Tribune, lo 29/08/1869 m’i faguèt pensar.
Avèm reprochat a la democracia son testarditge dins la vergonha. Segon cèrtas personas, los faches complits dèvon èstre perdonats, après un temps mai o mens long. Voiriái ben saber sus quin calcul aquelas gents basan l’oblit de las crisis. Cal dètz ans, cal vint ans, per qu’una accion marria vengue bòna, e a quin signe se pòt reconóisser que lo colpable d’ier es l’inocent d’ancuei? La consciéncia umana non saupria aver de compromeses, e quora quitament una generacion seria pron coard per obliar una data maldicha, l’imparciala Istòria seria aicí que bramaria a la posteritat: “ Tal jorn, a tala ora, lo drech es agut violat e França macaa.”
Perqué nos presicar alora l’oblit dal 2 de decembre? França, se ditz, avia d’a besonh d’un mèstre, e se lo mèstre, après dètz e uech ans, consent de li tonar un pauc de sa libertat, avètz que de li baisar las mans. E cresètz que tot seria acabat, se pervenguessiatz de nos convéncer que lo drech absolut es una quimera, e que l’interés dal país demanda lo perdon dal perjuri e de la violéncia? Quora nos auriatz convertits, qual convertiria nòstres enfants? Esperatz mandar, dins los eatges futurs, de missionaris per presicar aquela religion sinistra? Cada generacion que naisserà, aportant amb ela l’etèrna justícia nativa, repilharà lo procès e condamnarà a son torn. Laissatz nos doncas nos indignar en patz, nos que passarem. Cercatz pluslèu a escafar la taca de sang que solha, a la primiera pàgina, l’istòria dal Segond Empèri. Apelatz vòstres foncionaris, apelatz vòstres sordats, e que s’ussèsson los dets a voler levar aquela taca. Après vosautres, tornarà aparèisser, grandirà e raiarà sus totas las autras pàginas. Es d’ier que començam de conóisser lo 2 de decembre, e se vòl que perdonessiam ancuei. Desfiso, non pas un ciutadan, mas simplament un òme qual que sigue, un estranger, de percórrer sensa indinhacion profonda, los documents que fan créisser pauc a cha pauc lo sanglant dorsier. Dal temps que lo Senat deliberava s’anava o non desserrar d’un torn las còrdas que nos garròtan, veno de légir un libre que ne’n vibro encara de tot. Es en lo fermant que me sio promès de’n parlar als lectors de La Tribune, per lor recordar quina esfraiós deute avèm contractaa devèrs nosautres, e de quin biais derisòri, après dètz e uech ans, nos es regalat de la pagar.
çai-jos un ligam sus un article queme sembla interesent e subretot la mapa de las revòltas contra los gendarmas de 1800 entrò 1859.
Exactament i aguèc 3725 revòltas.
Sus la mapa se destria clarament Occitània...
https://journals.openedition.org/rh19/2162
Resistència republicana en Occitània e deportacion en Argeria
La Resistència fosquèt fòrta, particularament en Provéncia (Crest, Dia...) e Lenguadòc (Mas Amet..), e maites republicans fosquèren deportats en Argeria.
I avia fòrça societats republicanas, mais ô mens secretas, ambe colportaires que fasian lectura en occitan de las gasetas de vilatge en vilatge. Atal èra diffusat le Manifèst del Partit communista de 1848, mais que mais en Droma provençala ( le PCF existia pas encara..... Legir la seguida


text:
17/10/2013
Sent Luc (rubrique de Jean-Jacques Fénié dans le journal SUD OUEST du 14 octobre 2013)
Sent Luc (rubrique en langue gasconne de Jean-Jacques Fénié dans le journal SUD OUEST)
2013-42 Rubrica PARLAM GASCON [Jean-Jacques Fénié]N° 774 dens SUD-OUEST Lanas, diluns14 octobre 2013 en pagina « Lésers / Sortidas e servicis ».
Sent Luc. Dens tres jorns, que serà la Sent Luc. Dempuish quauque temps, ce pareish, la frèbe que monta dens los palomèirs. Las permèiras petitas geladas qu’arriban e que possan los ausèths tà dravar de bisa. Dempuish la Sent Miquèu, que suenhan tot particularament los apèus. Qu’an verificat que las tirassas fonccionin com cau suus sòus entà que las pantas posquin tombar sobtament sus las aganidas qu’auràn hèitas pausar de las brancas hautas per anar se refresquir e perrucar quauques aglans de mei. En haut deus pins o deus casses lo cemèths que son bien installats. Praubes pijons enganaires, renduts cècs, per un capulet metallic ! Enqüèra qu’adara, los palomaires ne crebin pas mei las perpèras d’aqueths auxiliaris destinats a trompar las lors congenèras. Que’us an gorjats ièr de ser ; qu’an lo guisèr plenh de haveròlas. Mes, là haut, ne son pas tranquilles. Tot parièrs com los apèus de cabana que van utilizar tà har descéner enqüèra mei prés las viatjairas inocentas atiradas per l’aiga e los chacs de granas esparsudas suu sable grisós.
Pitat suu banc, amagat devath los hilats deu capulet, lo palomaire, cap a bisa, espia lo cèu. Que gueita. « E va i aver passatge, uei ? » se demanda. E seràn coronats los esfòrç tà montar colidors, tà boçar los traucs dens la pareth heita dab branas e heuguèiras, tà preparar los sòus de la pandèla ? Las brumas baishas deu matin que’s lhevan. Las beròias colors de gòrra qu’esclatan, lo rós de las hèuguèiras, lo verd jaunit de las huelhas de casse gahadas per las permèiras geladòtas, lo blau mauve de la caluna... Que montan las aulors de la tèrra qui’s recauha per los arrais timidòts que puntejan capvath los cabelhs deus pins e los cims deus tausins. Que sent aus ceps, aus camparòus. L’aulor deu bonúr de víver au miei de la natura. E cau parlar tanben deu plaser d’un bon civet o de la sauça que còs suu hornèu dens lo quarrat de la « cambusa » qui dejà vos hè lecar los pòts ? « Ua jornada a la palomèra que’vs alonca la vita de quauquas annadas », c’escrivè lo Joan Cadau dens los sons « Arrisolets », publicat qu’i a un quarantenat d’annadas en çò de Lacoste, au Mont…
Les commentaires sont fermés.


text:
Sumèr
Sumèr (Ki-en-gi en sumerian e Shumer en akkadian) foguèt una region al sud de la Mesopotamia antica, entre l'embocadura dels rius de Tigre e d'Eufrates. Los sumerians son considerats coma la primièra e pus anciana civilizacion del mond. Lor origina es desconeguda e existisson al seu prepaus d'ipotèsis nombrosas, encara que las teorias pus seriosas prepausen una origina autoctòna amb d'influéncias extèrnas, provenent possiblament de l'oèst (d'Índia o d'Iran).
Protoistòria[modificar | modificar la font]
Al nòrd de Mesopotamia se localizan al Neolitic las culturas de Jarmo (6700 aC-6500 aC), Hassuna (5800 aC-5500 aC) e Samarra (5600 aC-5000 aC) e al sud, Obeid (5000 aC-3750 aC), Uruk (3750 aC-3150 aC) e Jemdet Nasr (3150 aC-2900 aC).
Uruk, l'Erek biblica e actualament Warka, es lo luòc de descubèrtas fondamentalas per l'istòria de l'umanitat: apareis la ròda cap a 3500 aC e l'escritura en 3300 aC (la datacion pus anciana de taulas d'argila en escritura cuneïforma). Aqueles registres escriches confirman que los sumerians èran pas un pòble indoeuropèu ni semita. Lor lenga es de tipe aglutinant e monosillabica, amb de similituds constructivas amb d'autras lengas aglutinantas.
La societat sumeriana[modificar | modificar la font]
Lo rei aviá lo màger poder politic de Sumèr, gràcias a sos nombroses foncionaris. Tanben aviá lo poder legislatiu, executiu e judiciari. Los foncionaris se suicidavan quand morián; mas aquela practica s'arrestèt.
Los sumerians foguèron d'astronòms e d'astrològs expèrts. Al delà, inventèron la clepsidra, un relòtge d'aiga fòrça utilizat en Grècia antica. La medecina sumeriana èra tanben importanta. Los sumerians coneissián tanben la geometria (mens que los egipcians).
Los sumerians creèron l'escritura cuneïforma e fondèron d'escòlas d'escribas (edubba). Al delà, foguèron los inventors del diccionari, mas sonque de substantius. A las escòlas assistissián sonque los filhs de las familhas ricas. L'escòla èra dirigida pel «paire de l'escòla» e los escolans èran coneguts coma «filhs de l'escòla» e los ajudants s'apelavan «fraires de l'escòla».
Los òmes portavan la barba e vestián de kaunakes, una falda de lan. Dins la guèrra, l'armadura èra de cuèr. Lo vestiment femenin èra semblable al masculin: una tunica.
Las ciutats èran, coma en Grècia Antica, de ciutats-Estats.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia sumeriana se basava sus l'agricultura, pr'amor qu'aquela tèrra èra fòrça feconda. I aviá d'aisinas agricòlas fòrça eficaças. Se trabalhava tanben l'aur e la ceramica. Las aisinas èras de cana, d'òs o de pèira, e s'utilizava tanben lo coire e lo bronze. Lo comèrci èra tanben important. Formavan de caravanas de carris. Coma moneda s'utilizava lo sicle; 60 sicles fasián una mina.


text:
07 juin 2008
Les intercommunalités
Communauté de communes du Lac d'AiguebelettePrésident : Bernard Veuillet10 communes Communauté de communes Val GuiersPrésident : Christian Billard13 communes Communauté de communes de YennePrésident : Guy Dumollard13 communesCommunauté de communes du Mont BeauvoirPrésident : Roger Villien6 communes Communauté de communes de la Vallée des EntremontsPrésident : Jean-Paul Claret4 communes
07 juin 2008
Les communes
Aiguebelette le LacAttignat-OncinAvressieuxAynBelmont-TramonetBillièmeChampagneuxCorbelDomessinDullin Entre Deux Guiers Entremont le VieuxGerbaixGrésinJongieuxLa BalmeLa BaucheLa BridoireLa Chapelle Saint MartinLépin le LacLes EchellesLoisieuxLuceyMarcieuxMeyrieux-TrouetNancesNovalaisePont de BeauvoisinRochefortSaint Alban de MontbelSaint BéronSaint Christophe la Grotte Saint Christophe sur GuiersSaint FrancSaint Genix sur GuiersSaint Jean de CheveluSaint Jean de CouzSaint Maurice de RotherensSaint Paul sur YenneSaint Pierre... [Lire la suite]


text:
BARCELONA, 4 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth Govèrn d’Artur Mas a aprovat aguest deluns ua reduccion de nauti cargues deth 23% ara Generalitat, en tot passar de 177 a 136; açò se some ara reduccion ja hèta de 15 a 12 conselleries, a anonciat eth preside…
BARCELONA, 4 Ene. (EUROPA PRESS) – Er entrenador deth FC Barcelona, Pep Guardiola, a confirmat aguest dimars qu’eth centrau argentí Gaby Milito a intencion de deishar eth club blaugrana per cercar un nau equip en quau pogue auer mès minutes, situaci…
Amplia presencia de novedades de las Tierras de Lleida en Fitur 2011Pirineo .com Todo el Pirineo en InternetEl Conselh Generau d'Aran, por su parte, apuesta por convertir la Val d'Aran en un destino de referencia en la organización de congreso…
BARCELONA, 4 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth nau conselhèr d’Empresa e Ocupacion, Francesc Xavier Mena, s’a mercat coma objectiu redusir eth caumatge ara mitat aguesta legislatura, segons a anonciat dempús conéisher-se es dades de desocupacion deth 2010….
MADRID, 4 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth president deth Govèrn espanhòl, José Luis Rodríguez Zapatero, a assegurat qu’eth deficit public a tancat eth 2010 en un nivèu “un shinhau més bon” qu’eth previst e comprometut damb Brussel·les, deth 9,3%. A…


text:
Empèri Part
L'Empèri Part fuguèt un empèri centrat sus lo plan iranian que se formèt a partir dau sègle III avC e que dispareguèt en 226. D'efèct, au sègle III avC, l'estèpa asiatica conoguèt una tièra de migracions intèrnas e certanei pòbles nomadas se dirigiguèron vèrs lo plan iranian. Lei Parts fuguèron lo pus important e s'installèron au nòrd-èst de l'Iran actuau onte aprofichèron lo declin progressiu de l'Empèri Seleucida per s'estendre pauc a pauc vèrs l'oèst. Lo plan iranian fuguèt totalament ocupat a partir dau sègle II avC. Pasmens, aquò fuguèt la fin dei grandei conquistas partas e lei frontieras s'estabilizéron au sègle I avC.
Au sègle I avC, l'arribada dei Romans dins lei regions orientalas de la Mar Mediterranèa marquèt la fin dei progrès parts vèrs l'oèst. Dins lei regions orientalas de l'Empèri, de migracions novèlas de pòbles nomadas asiatics entraïnèt una pression militara importanta e s'acabèt per l'abandon de l'Afganistan modèrn. Lo plan iranian venguèt donc lo centre de l'Empèri Part qu'installèt sa capitala a Ctesifont per susvelhar sa frontiera occidentala. D'efèct, unei guèrras se debanèron entre lei Romans e lei Parts, magerament per lo contraròtle d'Armenia. Dins aquò, maugrat de batalhas resclantissentas, coma la batalha de Carrhes en 53 avC o la campanha de Mesopotamia de Trajan de 116, lei dos camps mau capitèron d'averar una victòria decisiva e, fin finala, lo limit entre lei dos empèris demorèt establa.
Relativament mau conegut en causa de la manca de documents escrichs, lo periòde part veguèt la fondacion, o la refondacion, d'unei vilas novèlas coma Merv, Ctesifont e Firuzabad, la perseguida de l'evolucion de l'art ellenistic introduch per la conquista macedoniana e lo desvolopament de divèrsei corrents religiós o filosics que venguèron importants durant lo periòde sassanida. Lo sègle II veguèt lo declin de la dinastia parta en causa de complòts intèrns e de la contuniacion dei guèrras còntra lei Romans. De 224 a 226, la revòuta d'Ardachir Ièr (224-241), vassau poderós dei regions de Susa e d'Isfahan, entraïnèt la casuda de la dinastia e son remplaçament per lei Sassanidas.


text:
La Ville-aux-Clercs
La Ville-aux-Clercs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Vila-a los-Clèrgues a situat dins la frontièra del Portamantèl e del Vendômois a 15 km al nòrd de Vendôme.
La Ville-aux-Clercs est située à la frontière du Perche et du Vendômois à 15 km au nord de Vendôme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo conte deu diluns
Iniciat en 2001 per una ajuda mairau bilingüe, Aldjia Riffault, aqueste talhèr arregropè pendent dus ans los dròlles de mejana e grana seccions :
escotar l’intervenaire en espiar lo libe, contat en occitan,
parlar sus las imatges,
apréner una cançoneta,
dessenhar e aficar son dessenh,
presentar lo son dessenh au grop,
installar lo vrespe lo panèu a la clèda de l’escòla peus parents.
En 2002, lo Sebastian Girard, regent a la mairau, prenó la seguida dab un plaser deus grans, en alternància dab Ania Lesca.
En 2003, fin deus talhèrs descantonats dab lo cambiament d’organisacion de las classas : la MS e GS èran tostemps amassa.
Cada regenta contunhè lo moment "contar un libe" a la soa manèra.
Una intervenaire en francés hasó un moment-conte cortet peu cicle 2 e peu cicle 3 :


text:
1183
Aquesta pagina concernís l'an 1183 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de guèrra civila entre lo rèi Felip II e la liga feodala menats per leis oncles dau rèi, de negociacions acomencèron en causa dau lassitge generau (→ 1184). En particular, la rèina Elisabeta de Hainaut assaièt d'obtenir lo retirament de son paire dau camp rebèl. En parallèl, dins lo sud-oèst dau reiaume, una guèrra entre lei fius dau rèi d'Anglatèrra a prepaus d'Aquitània causèt de degalhs importants. La mòrt d'Enric lo Jove, fiu d'Enric II, lo 11 de junh permetèt d'arrestar lo conflicte.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta d'Enric lo Jove que moriguèt de malautiá lo 11 de junh. Après aquela mòrt, lo rèi Enric II (1154-1189) foguèt obligat de modificar sa succession. Son fiu Ricard deviá venir rèi d'Anglatèrra mai auriá ges de poder fins a la disparicion de son paire. Deviá pereu laissar lo Ducat d'Aquitània a son fraire Joan. Ricard refusèt aquel acòrdie foguèt atacat per son paire e sei fraires.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Mèstre d’escòla a Menerbas, Joan-Claudi Puech vèn d’èstre premiat per lo Consèu Generau de la Val d’Aran, e dimenja a recebut lo Prèmi de Literatura d’Aran dei mans dau sindic Carlos Barrera, a Vella, la capitala d’aquela vau onte l’occitan es la premiera lenga, d’alhors oficiala sus tot lo territòri de Catalonha.
« Cortetas de Mananca » es un recuelh de cronicas de vilatge, una ficcion que tira vèrs l’onirisme. Ja en 2014 amé « Una pèira e un tamborin » (ed. IEO), Joan-Claudi Puech
nos aviá acostumats an aquel univèrs onte lo fantastic doç tòrce la realitat (un viatge dins lo temps, a l’edat mejana). « La cronica de Mananca, vilatge fictiu, es encara un manuscrit, veirem s’es publicat lèu… »
nos a dich l’autor.
Lo Consèu Generau d’Aran, encara, a tanben premiat una autra Provençala, Amy Cros, per sa « Profecia dau deluvi », dins la categoria Literatura per enfants. La joina autora veniá tot bèu just d’ averar lo segond prèmi de L’Enclave des Papes, en poesia (legir Aquò d’Aquí de mai).
Enfin, l’autor Nimesenc - tot coma Amy Cros - Matthieu Poitavin
, a reçauput un dei prèmis Ostana, donat dins aqueu vilatge dei Valadas d’Italia. Ostana es un prèmi literari deis autors « en lenga mairala », e la Chambra d’Oc que l’organiza despuei dètz ans, « vòu valorisar aquelei lengas a travèrs de l’occitan »
, segon la bailessa, Ines Cavalcanti. D’autreis autors Còsòvars, Bascs, Catalans siguèron premiats amé Matthieu Poitavin.


text:
Maltat
Maltat es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Maltat (Maletat), i aguèt viscut per una comunitat gauloise. Lo vilatge i aviá situat sus una rota romaine lo en connectant dins la vila de Autun (Augustodunum). Al Mièja Edat, una léproserie #que ne demòra pas mai cap de traça e una glèisa aguèron bastit.
N'en abril 1164, lo Pape, Alexandre III, liura una Bulle, en confirmant totas las donations fasètz antany a la Abbaye de Sant-Martin de Autun, #que la curació de ecclesiam de " Meletaco "[1].
Le village de Maltat (Maletat), fut habité par une communauté gauloise. Le village était situé sur une route romaine le reliant à la ville d'Autun (Augustodunum). Au Moyen Âge, une léproserie dont il ne reste plus aucune trace et une église furent construites.
En avril 1164, le Pape, Alexandre III, délivre une Bulle, confirmant toutes les donations faites jadis à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, dont la cure de ecclesiam de " Meletaco "[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N°: XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N°: XVIII.


text:
5Lo programa de literatura en 2004 compreniá d'òbras e d'autors plan acordats amb lo programa de civilizacion, Fabre, Mistral, Delpastre... La relacion entre literatura orala e literatura tot cort i presenta mai d'una forma. Felip Gardy ne fa l'analisi. Mòstra cossí los escrivans occitans s'apodèran lo saber popular, qu'es sieu, cossí ne fan òbra reflexiva, ligada a las representacions de son temps sus la «lenga del pòble», cadun de son biais, del travestiment burlesc al «tombèu» poetic. Jos l'escrich, l'oralitat s'amaga tant coma se fa veire. Emmanuel Le Roy Ladurie desvelèt dins «Joan l'an pres» l'estructura centrala del cònte de «La mort pairin», cònte internacional, present dins totes los recuèlhs del sègle xix, en version lengadociana e en version provençala jos lo títol de «L'òme juste» contat per Mistral (e estudiat per J-C Bouvier). Aquesta «evidéncia» se vesiá pas, pas mai ... Aicí la referencia a la cultura populara fonciona dins lo tèxt coma un codatge sabent que se pòt pas descodar sens una solida cultura etnologica.
6Cultura que defauta pas a Xavier Ravier, que nos entraïna dins los camins del recit mitologic, nos menant de Bigòrra Nauta a l'oracle de Delfes. Literàris o pas, modèrns o ancians, los mites prenon sens d'una mena de tension entre lo dire e lo mistèri del mond. Tot çò que permet de comprene un pauc del sens amagat de la natura o de l'univers social, del simple recit de pastre fondator transmés per las «faulas de noiriças» al poèma mai elaborat de Mistral, tot pòt aver valor mitica. D'aquel «patrimòni incorporal» que nos ven de luènh sèm los testimònis tant coma los interpretas.
7Pasmens, l'escrich, mai que mai quand es suspècte d'elaboracion estetica, es sovent considerat coma una masqueta del cònte blos, una traïson de la paraula populara dins sa veritat d'origina. Dos autors ne patiguèron dins la recepcion que coneguèron de son temps: Pourrat e Bladé.
8Jean-Claude Forêt, raportant lo scepticisme qu'aculhiguèt lo Trésor des contes de Pourrat, cita lo comentari bèl de Bernadette Bricout sur lo quite acte de transcripcion: «Transcrire le conte, n'est-ce pas le trahir, le tuer, l'arracher à la mémoire collective dont il tient sa vie profonde... le priver de l'intonation et du souffle, de l'éclat et du grain de la voix, du corps de ce contact qui lui donne sa force et son chatoiement éphémère?». Per aquò, malgrat qu'aguèsse fach un trabalh de collectatge immens e de granda qualitat, Pourrat se volguèt «contaire», escrivan a part entièra. L'usatge artista que fa d'un francés ont l'oralitat occitana se laissa discretament entendre dona la musica originala de Gaspard des Montagnes, una escritura justament del buf, del gran de la votz e del còs...
9De Bladé, lo grand Bladé, tot parièr, Patricia Heiniger-Casteret rampèla que sos contes semblèron tròp bèls per èsser autenticament «culhits sus las bocas del pòble» segon l'expression consacrada ! Qu'èra un folclorista a de bon, tant rigorós coma la sciéncia de son temps o permetiá, es encara mestièr d'o dire, e nos o ditz, en evocant sas armadas de formacion, sas practicas, las declaracions de sos prefacis, e mai en produsissent de nòtas de collectatges, raras e preciosas, que mòstran lo trabalh de terren abans la restitucion escricha, e la fidelitat d'aquesta. Fidelitat que la modernitat de l'escritura e lo classicisme de la lenga sabon rendre en tota -falsa- simplicitat.


text:
Los ensenhaments de M. Lapluma de Andrieu Lagarda (Letras d'òc, 2017, 15 x 21 cm, 160 paginas, 20 €, ISBN : 978-2-916718-76-7).
Aqueste libre recampa una garba de cronicas d'Andrieu Lagarda dedicadas a la lenga occitana, paregudas pel primièr còp dins la revista Lo Gai Saber.
D'un biais risolièr e umoristic, l'autor balha conselhs e ensenhaments a totes los que vòlon escriure en lenga occitana.
Un obratge a la vocacion clarament pedagogica. Se volètz apprendre en sorisent, seguissètz donc las aventuras de M. Lapluma e de son doble...
Andrieu Lagarde es l'autor mantuns obratges. Recentament las edicions Letras d'Òc tornèron publicar L'Ostal dels lops, Deman serà un autre jorn, Contes de la Calandreta, Al temps que te parli, Contes dels 4 vents o encara Les Secrèts de las Bèstias.


text:
Carassius auratus
Los peisses roges son d'animals domestics comuns.
Somari
Origina e istòria del peis roge[modificar | modificar la font]
Los peisses roges son originaris dels rius, lacs e estanhs de China, son de còps tanben apelats vel de China o Japonés velat.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo peis roge comun es la varietat pus coneguda e que pòt aténher las talhas mai impressionantas (de 30 a 45 cm). Lo còs es alongat, la coa e las nadarèlas pichonas en rapòrt al còs. Inicialament, èra daurat, mas es vengut amb l'aparicion de l'elevatge en China roge, calico, blanc o negre. Aprèp mantun crosament e seleccion, de varietats novèlas son estadas creadas, coma l'oranda, lo comèt, lo telescòpi, lo cap de leon, l'uranoscòpi... Dins aquestes cases, los peisses pòdon aver una coa dobla o quitament tripla, d'excrescéncias sul cap, una nadarèla dorsala mai nauta, o tanben absenta...
Varietats[modificar | modificar la font]
Existisson de varietats nombrosas dichas de « peisses roges », ne vaquí qualques-unas :
- Lo Vela de China o Ryukin : reconeissible per son long vel desdoblat sus sa nadarèla caudala.
- La Cap de Leon o Ranchu : a la particularitat d'aver una excreissença roge-sang o irange sul dessús del cran, que pòt far pensar a una crinièra de leon.
- Lo Bubble Eye : que possedís doas pòchas semitranslucidas rojas jols uèlhs.
- Lo Telescòpi : que sos uèlhs son ipertrofiats e de còps fòrt asimetrics.
- Lo Shubunkin.
Los peisses roges e japoneses son considerats en França coma domestics.
Mantenença[modificar | modificar la font]
Vivon en aqüari o en bacin. Son de peisses d'aiga freja, mas se pòdon mantenir a de temperaturas anant de 1 °C a 30 °C (22 °C per la reproduccion). L'aiga deu aver un pH puslèu neutre a alcalin (basic) comprés entre 6,0 e 8,0, (7,0 per la reproduccion) e una duretat de 5°d GH a 15°d GH. Aquestes animals an besonh de bravament d'espaci, de per lor talha (almens 20 cm per las varietats seleccionadas, fins a 50 cm pel peis roge basic) e lor natura de gròs "pollueire". Se còmpta un minimum de 100 litres per dos peisses roges (!) e 50 litres per animal suplementari. L'aqüari deu èsser equipat d'una filtracion poderosa (environ de 4 a 5 còps lo volum total per ora). Se compren plan alara qu'una "bola" es totalament inadaptada a una bona mantenença. Recordem que l'esperança de vida d'un peis roge es d'un vintenat d'annadas al minimum...
Noiridura[modificar | modificar la font]
Aqueste peis es omnivòr e es dich « gloton » perque pòt manjar plan mai que necessari, al risc d'èsser malaut. Serà noirit de noiridura del comèrci en flocons o granulats (pas de dafnias secadas ! an pas cap d'interès nutritiu), d'ensalada bolhida, de noiridura viva e/o congelada (artemias, vèrms de vasa etc.)
Reproduccion[modificar | modificar la font]
A la prima, quand l’aiga atenh 17 °C a 18 °C, lo peis roge s’aprèsta a se reproduire. Lo mascle atenh sa maturitat sexuala a dos ans e la femèla a tres ans. La reproduccion es apelada lo groüm.
Lo groüm fecondat s'arrapa a las plantas e la maturacion pòt començar. Dins una aiga a 18-20 °C, la rabalha sortís de l’uòu en tres a quatre jorns.
Los pichons demòran al fons de l’aiga. Se noirisson d’en primièr del contengut de lor pòcha nutritiva, sul costat del ventre. Es voidada en una setmana.
Las femèlas son pus redondas e pus plenas que los mascles quand arriba lo periòde del groüm. Se reconeis que son prèstas a pondre quand lo ventre se fa mòl. Lo mascle en periòde de ponduda pòrta de "botons de nòça" blancs suls operculs.
Cresença[modificar | modificar la font]
Se ditz que los peisses roges aurián pas que tres segondas de memòria, e qu'atal serián pas tristes dins lor bocal, aquò es estat demostrat coma fals. Jean-Marie Bigard a largament participat a espandir aquesta falsa cresença a travèrs un dels sketches de son espectacle Des animaux et des hommes.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Carassius auratus auratus (Linnaeus, 1758) (en) (+ traduccion (fr)) (+ noms vernaculars 1 & 2)
- Referéncia Fauna Europaea : Carassius auratus (en)
- Referéncia ITIS : Carassius auratus (Linnaeus, 1758) (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Carassius auratus (en)
- Referéncia NCBI : Carassius auratus (en)
- AFPR : Lo site de l'Associacion Francesa del Peis roge e forum d'aderents (fr)
- PR Net : Forum d'ajuda mutuala suls peisses roges (fr)
- PDPR : Sit per debutants consacrat als peisses roges (fr)


text:
Alora qu’en 1975 9,3 dròlles que crebàvan l’uòu
sus 1000 èron de bessons en França, èron 17,4 en 2011. Quasi lo doble. Ais USA es tot parier : 9,5 en 1975, e 16,9 en 2011.
Aquela auça seriá deguda a l’assisténcia a procreacion d’un latz
, e de l’autre a l’atge mai avançat dei maires, segon Gilles Pison, un cercaire de l’Ined qu’a publicat amé de collègas olandès, un estudi estatistic sus lo fenomène dei naissenças de bessons per la revista Population and Development.
Se lei naissenças de bessons
èron importantas au moment de la premièra guerra mondiala, seriá per la reson qu’an aquela epòca l’atge mejan dei maires èra mai aut qu’en temps de patz. Puei aquel atge mejan aviá diminuit, de 29 ans e mièg en 1918 a 26 ans e mièg en 1970. E leis naissenças de bessons avián diminuit pereu
.
E l’estudi ramenta que sabèm qu’amé lei fremas de mai de 45 ans que fan d’enfants, lo nombre de bessons a doblat. Aquélei naissenças se fan mai sovent amé l’assisténcia medicala a la procreacion.
Es aquela qu’auriá cambiat la situacion. Seriá responsabla de la mitat dei bessons, que ditz l’estudi francò-olandés. Es que la quantitat d’embrions que son intrats dins l’utèrus dei candidatas a la maternitat a una responsabilitat dins l’auça de gemelitat.
Pasmens, dins de país taus que lo Japon o lei País-Bas aquela creissença s’es arestada après que lo nombre d’ovocits siguèt diminuit per lei còlas de metges
especializats. « Aquela creissença de gemelitat es tambèn un problèma de santat publica »
segon Gilles Pison, « bòrd que fan créisser tambèn lo risc de diabèta gestacionau e de depression pòst-natala…Mai pereu per lei pichons, que la mortalitat enfantila es mai granda am’élei ».


text:
Nicolau SABÒLI
(Monteus 1614 – Avinhon 1675)
NADAU
Sant Josèp
Òu ! De l’ostau ! Mèstre, mestressa,
varlet, chambrièra, çai li a res ! [çai i a res]
Ai dejà picat pron de fes,
e res non ven ! Quinta rudessa !
L’òste
Me siáu dejà levat tres còps ;
s’aiçò dura, dormirai gaire.
Cu pica abàs ? Qu’es tot aquò ?
Quau siás ? Qué volètz ? Qué fau faire ?
Sant Josèp
Mon bon amic, prenètz la pena
de descendre un pauc aiçavau :
voudriatz lotjar dins vòste ostau
ieu solament ame ma femna ?
L’òste
Vautres siatz de trobla-repaus ; [trebola]
siás d’aquestei batur d’estrada [bateire]
que sonjatz ren qu’a faire mau. [pensatz]
Adieu-siatz ! Ma pòrta es serrada.
Sant Josèp
Nasarèt es nòsta patria ;
ieu siáu pas tau que me cresètz :
siáu fustièr, m’apèle Josèp,
ma femna s’apèla Maria.
L’òste
Çai li a pron gent, vòle plus res ! [çai i a]
Dieu vos done melhor fortuna ;
se me cresètz, demandaretz
ont es lo logís de la luna… [la lòtja]
Sant Josèp
Retiratz-nos, qué que nos còste :
lotjatz-nos dins lo galatàs ;
vos pagarem nòstre repàs, [repais]
coma s’eriam a taula d’òste.
L’òste
Vòste sopar serà mau cuèch ;
crese que faretz paura chiera ; [« bonne chère » : bona vida]
car, per segur, aquesta nuèch,
vos lotjaretz a la carrièra.
Sant Josèp
Nos tratètz pas d’aquela sòrta :
elàs ? Vesètz lo temps que fai !
Durbètz-nos ! S’estatz gaire mai,
nos trobaretz mòrts a la pòrta !
L’òste
Vòsta molhèr me fai pietat,
e me rend un pauc plus afable :
vos lotjarai per caritat
dins un pichòt marrit estable.


text:
1000
Aquesta pagina concernís l'an 1000 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Incendi d'Angieus.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'ivèrn 999-1000, lei negociacions ambé lei Fatimidas permetèron de signar un tractat de patz de dètz annadas. Aquò permetèt ai Bizantins de se concentrar sus lo frònt bulgar. Permetèt tanben ai Bizantins de menar una campanha còntra leis emirs musulmans de Caucàs après l'assassinat dau rèi d'Ibèria. Una campanha aisada li permetèt d'obtenir la somission dei vassaus dau reiaume d’Ibèria que foguèt oficialament annexat en cambi de la distribucion d'unei títols e pòstas importants ai membres de l'aristocracia de la region.
Norvègia[modificar | modificar la font]
En setembre, batalha de Svold entre la flòta d'Olafr Tryggvason e lei flòtas coalizadas de Danemarc, de Suècia e dei jarls de Lade. S'acabèt per la destruccion ò la captura dei naviris d'Olafr e sa mòrt. Après aqueu resultat, Norvègia foguèt partejat entre lei diferents venceires sota la senhoriá dei rèis danés e suedès. Aquò marquèt l'aplant dei temptativas d'unificacion de Norvègia a l'entorn d'un prince crestian fins a l'assai d'Olaf II.
Polonha[modificar | modificar la font]
Gràcias a una autorizacion dau papa Silvèstre II (999-1003), Boleslau lo Valent (992-1025) poguèt fondar un arquevescat polonés installat a Gniezno qu'èra d'aqueu temps la capitala[1]. Aquela institucion venguèt un relèu eficaç per l'evangelizacion dei Polans e permetèt d'afirmar mai l'apartenéncia de Polonha au mond crestian. Pasmens, permetiá d'afirmar l'independéncia polonesa a respèct dau Sant Empèri[2]. Lei relacions bònas ambé l'emperaire Oton III permetèron de sancionar aquela independéncia e Boleslau recebèt lo títol de « Fraire e collaborator de l'Empèri » que confirmava sa sobeiranetat.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de la regéncia de l'eunuc Bardjawan que foguèt executat per lo califa Al-Hakim bi-Amr Allah qu'assegurèt d'ara endavant la direccion de l'estat. Adoptèt una politica de moralizacion e de propagacion dau chiisme au sen dau Califat Fatimida onte lo sunisme èra majoritari.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de Sus la construccion d'un pentagòne eqüilaterau dins un carrat conegut dau matematician arabi Abu Sahl al-Quhi (vèrs 940 - 1000). Son autor i donèt en particular la solucion d'una equacion dau quatren gras.
Medecina[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela data en Al Andalús, publicacion per lo fisician e mètge arabi Abu al-Qasim al-Zahrawi (936-1013) dau Kitab at-Tasrif (Lo Metòde de la Medecina en occitan). Èra una enciclopedia gropant lei coneissenças regardant la medecina generala e la cirurgia. Aguèt una influéncia importanta sus lo desvolopament d'aquelei sciéncias.
D'autra part, de documents mostran l'usatge frequent de la variolizacion en Asia Orientala, premiera tecnica d'immunizacion coneguda còntra una malautiá. Èra basada sus l'innoculacion volontària de la variòla a un individú per l'immunizar. Fòrça perilhosa, aquela tecnica foguèt utilizada sus la planeta fins ai trabalhs de Jansen sus la vaccinacion en 1796.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Abu Sahl al-Quhi, matematician arabi.


text:
Eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, amassat en session extraordinària, a aprovat per unanimitat ua declaracion institucionau, acordada per consensus per totes es fòrces politiques que son representades, sobre era celebracion des 25 ans dera reinstauracion deth Conselh Generau d’Aran.
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, a començat eth Plen, en tot arregraïr eth trabalh de totes aqueres persones pertenents as desparières fòrces politiques araneses e as representants dera societat civiu, qu’en aguesti darrèri 25 ans an contribuït damb era sua dedicacion e esfòrç ath reconeishement deth hèt diferenciau aranés e ara sua defensa.
Eth 17 de junh d’enguan, se commemòren es 25 ans dera reinstauracion deth Conselh Generau d’Aran, dempús de qu’eth Parlament de Catalonha, aprovèsse eth 28 de junh de 1990 era prumèra Lei de Regim Especiau dera Val d’Aran. Aguest siguec un hèt trascendent entara istòria dera Val d’Aran, qu’ath long deth temps a manifestat repetidaments era fidelitat as sues institucions e era volontat d’exercir er autogovèrn e era gestion des ahèrs publics.
Aguesta volontat ja siguec hèta evident pes aranesi, quan eth 26 de junh de 1979, toti es membres des corporacions araneses escuelhudi enes prumères eleccions democratiques, creèren ena glèisa de Cap d’Aran era Comission Gestora Intermunicipau tara Reinstauracion des Institucions araneses e entà establir es àmbits de collaboracion damb es Institucions catalanes., Que dèc pas ara constitucion deth Conselh Generau Provisionau d’Aran, eth 2 de seteme deth madeish an.
Er Estatut d’Autonomia de Catalonha, aprovat en Parlament de Catalonha er an 1979, determinèc un prumèr reconeishement des drets istorics e lingüistics d’Aran, damb era disposicion addicionau prumèra qu’establie que “en marc dera Constitucion e deth present Estatut seràn arreconeishudes e actualizades es particularitats istoriques dera organizacion administrativa intèrna dera Val d’Aran “.
Eth 5 de hereuèr de 2015, apareish publicada en DOGC, era naua Lei de regim especiau d’Aran, dempús d’èster aprovada peth Parlament de Catalonha.
Es fòrces politiques representades en Plen deth Conselh Generau d’Aran, an aprovat aué era declaracion institucionau sobre era celebracion des 25 ans dera Reinstauracion deth Conselh Generau d’Aran, entà demanar ath Parlament de Catalonha e en Govèrn dera Generalitat que s’amie a tèrme eth desvolopament des disposicions recuelhudes ena naua Lei d’Aran, sustot aqueres destinades a exercir er autogovèrn e ara proteccion der emplec der aranés, en tot sollicitar en Govèrn dera Generalitat, maugrat eth moment de dificultat que passen per eth totes es institucions, eth desplegament immediat e efectiu dera Lei 1/2015, deth 5 de hereuèr, deth regim especiau d’Aran.
Entath sindic d’Aran, Carlos Barrera, “ei fòrça importanta poder acordar per consensus ua declaracion institucionau de totes es fòrces politiques representades en Conselh Generau d’Aran, entara celebracion des 25 ans dera reinstauracion deth Conselh Generau d’Aran, e per tant eth reconeishement der autogovèrn dera Val d’Aran”, didec.
Eth síndic d’Aran, Carlos Barrera, a anonciat qu’eth pròplèu dia 15 de junh, eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, realizarà ua visita institucionau ath Parlament de Catalonha e as membres dera Taula deth Parlament, entà explicar “quini son es besonhs e es rèptes dera Val d’Aran entà poder exercir damb plenitud eth sòn autogovèrn. Aguest acte serà fòrça important, entà méter en valor era volontat d’un pòble d’auançar enes ahèrs publics qu’influïssenen en benefici des sòns ciutadans, e qu’assoliden era realitat dera existéncia dera capacitat d’autogovèrn deth Conselh Generau d’Aran”, remerquèc Barrera.
Carlos Barrera, a ahijut que “maugrat es dificultats economiques que passen per eth totes es administracions, eth Conselh Generau d’Aran, a artenhut seguir en tot mantier es servicis elementaris e basics entàs ciutadans dera Val d’Aran”; e que “era nòsta obligacion en aguesti moments ei eth desvolopament dera Lei d’Aran, donques que fòrça des aspèctes dera lei, non vien condicionadi pera disponibilitat economica, mès òc pera volontat e capacitat politica que pogue exercir era pròpria Val d’Aran, sense desbrembar evidentaments qu’auem d’auançar ena melhora deth finançament”.
Era recepcion institucionau en Parlament de Catalonha deth pròplèu dimèrcles 15 de junh, se dividirà en dues parts, era deth maitin, damb ua jornada de trabalh damb es membres dera Taula deth Parlament e era dera tarde, damb era recepcion institucionau en Parlament deth Plen deth Conselh Generau d’Aran.
Informacion e fotos:Conselh Generau d’Aran


text:
Es resultats deth Servici de Recuelhuda, Transpòrt e Tractament des residus municipaus ena Val d’Aran pendent er an 2016 apòrten conclusions positiues.
Era produccion de residus pes 5 fraccions tractades (envasi, papèr e carton, veire, rèsta e organic) a representat un increment de 0,49% respècte er an 2015. Era recuelhuda selectiua de residus en tot eth conjunt des materiaus a passat d’un 19,5% pendent eth 2015 ath 21% en 2016, en tot tier en compde qu’eth totau de volum des dèishes geridi peth servici de recuelhuda de residus municipaus a incrementat sonque un 0,49%, en tot passar a èster de 6.544 tn/an.
Es quantitats de residus arrecuelhudi selectiuaments an creishut de manèra fòrça importanta, en tot passar de 1.270 tones en an 2015 a 1.376 tones eth 2016, çò que represente un increment deth 8,29%.
Er increment mès notable en çò que tanh ara recuelhuda selectiua des diferentes fraccions le trapam ena fraccion organica, qu’a incrementat mès deth 40%. En çò que tanh ad aguest creishement eth conselhèr de Territòri deth Govèrn d’Aran, José Antonio Boya, a volut destacar er hèt que tot eth territòri prene consciéncia dera importància de suenhar er entorn, ua valor d’importància vitau en cas dera Val d’Aran, entath desvolopament sostenible e equilibrat des diferentes activitats economiques que s’i amien a tèrme e sustot dera activitat toristica coma principau activitat economica dera Val d’Aran.
Hònt: C.G.A.


text:
Lo gran rei deu Carnaval Biarnés, eth tanben, que vòu la soa part dens la recuperacion deus eveniments de la debuta deu mes.
« Exiliat en Aragon, qu’estoi lo sol a non pas poder participar a la recuperacion politica de l’atemptat de Charlie Hebdo », çò expliquè Sent Pançard au parat d’ua conferéncia de premsa, dissabte passat, dens lo vilatge bearnés d’Anoja. « Adara que soi tornat tà casa, que serei Charlie autant com los autes ».
La recuperacion qu’ei dejà plan integrada dens lo programa costumèr : ua minuta de rambalh qu’ei prevista tà l’aviada deu Carnaval lo dissabte 6, un concors de caricaturas de Quaresma qu’ei organizat a l’escadença deu Carnav’escòlas, las carronhetas que cargaran tà la serada ròsa costumes de personatges de Wolinski, que i aurà un gran passa-carrèra republican lo dissabte 14, a la fin deu quau Sent Pançard e diserà « Que soi Charlie » davant lo tribunau et abans la cremacion deu dimars 17, tots los participants que seràn convidats a cantar La Marseillaise en polifonia.


text:
Another Post by our friend Valentina Baciu adds to the material available on Simon’s descendants and will make our blog a great resource for research and further study. Please add your thoughts to the Comments area.
-Katherine
Laure de Montfort
Married in ~1225 Gérard II de Picquigny, seigneur de Picquigny, Vidame d’Amiens (~1205 – 05.1248<06.1249) son of d’Enguerrand I (in 1211 Enguerrand fait jurer à ses vassaux et aux bourgeois de ne prêter ni aide ni conseil au comte de Boulogne, à l’Empereur Othon et au roi d’Angleterre, qui venaient de se liguer contre Philippe Auguste et de reste quoi qu’il arrive, fidèles à ce dernier)[ and of Marguerite de Ponthieu. Gerard’s brother, Renault se croisa contre les Albigeois.
Their daughters:
A. Marguerite de Picquigny married:
1. Nicolas de Rumigny
2. before 1257 Thomas III de Coucy, (II de Vervins) (d.before 1276), son of Thomas II de Coucy, I de Vervins et Mahaut de Réthel, seigneur de Vervins, Fontaines, Landouzies,Chémery, châtelain de Marle, Gouverneur et Sénéchal de Flandres, joined Charles d’Anjou in Sicile. He is cousin of Raoul II de Coucy who died in 1250 au cours de la Bataille de Mansourah en Égypte lors de la septième croisade, près du comte Robert d’Artois, frère de saint Louis, qu’il défendit au prix de son sang. Their children:
a. Marie de Coucy dite Riquenu «de Verdun»(d. 1281) married ~1255 ? Gaucher de Thourotte, chatelain de Noyon (d. ~1293) (brother of Robert, évêque de Laon). Their daughters:
- Marguerite de Thourotte married Richard de Montfaucon (d. before 1337), seigneur d’Antigny. Their daughter Jeanne de Montfaucon, de Montbeliard married in ~1318 Miles (Milon) VI de Noyers, Comte de Joigny, maréchal de France, (d.21/09/1350), great grandson of Guillaume de Villehardouin and Elisabeth de Mont-Saint-Jean. Their son Jean de Noyers (1323-10/05/1361, battle of Brignais) married Jeanne de Joinville, daughter of Anseau de Joinville, son of Jean de Joinville.
- Isabeau de Thourotte married Jean de Chateauvillain, Sire de Luzy. Their daughter: Jeanne de Chateauvillain, Dame de Semur-en-Brionnais, married in 1320 Guichard VI le Grand de Beaujeu, seigneur de Beaujeu & des Dombes, Conseiller et Chambellan du Roi, son of Louis I d’Albon (d. 1295), comte de Forez, (brother of Renaud d’Albon de Beaujeu, husband of Dame Jeanne de Montfort) and Eléonore de Savoie (d. 1296). Their sons : Guichard de Beaujeu (d.1356) seigneur de Perreux, married Marguerite de Poitiers ; Guillaume (d. 1406) seigneur d’Amplepuis et de Cenves ; Robert (d. 1380), seigneur d’Arcinges ; Louis, seigneur d’Aloigney
b. Thomas IV de Coucy, Seigneur de Vervins (1250~ 11/07/1302, Courtrai) seigneur de Vervins, Chémery et Stonne married 1. Isabelle d’Enghien (daughter of Gerhard I d’Enghien-Zotteghem). Married 2. Alix (alias Philippa) de Trie (daughter of Renaud I de Trie and of Marguerite de Courtenay. Their son Thomas V de Coucy.
B. Jeanne de Picquigny married in 1246 Gautier IV de Heilly, grandson of Gauthier II, grandson of Adèle (ou Alix) de Normandie (daughter of king William I). Their daughter Aelis (Alix), dame de Heilly et de Rumilly apporta ces titres à la famille de Créquy en épousant Baudoin IV, seigneur de Crequy fils de Philippe de Créquy et Alix (Aélis) de Picquigny.
Half brothers of her children: a. Jean I de Picquigny ( ~1248/49 – 29/09 ou 15/10? /1304) (Perugia, Italie) seigneur de Picquigny, Ailly-sur-Somme, Vidame d’Amiens, Gouverneur d’Artois et d’Arras, Sénéchal de Gascogne, Commissaire Royal en Languedoc (1303), Ambassadeur en Angleterre (1298). His daughter Marguerite de Picquigny dame d’Eucourt-sur-Somme married in 1291 Mathieu de Roye, seigneur de La Ferté b. Gérard de Picquigny, chanoine de Saint-Quentin


text:
Fòrta golejada era que patirem eth diuendres darrèr en Boussens contra er equip deth Mabroc. Sonque començar, as 5 menutes, ja perdíem per 2-0 e açò en un equip damb fòrça baishes mos hèc mau. As 20 menutes eth Mabroc encara hège mès grana era diferéncia en profitar un error defensiu. Ère eth 3-0. A manca de 5 menutes entath descans ,León en shutar ua fauta laterau plaçaue era pilota ena esquaira francesa. Ère eth 3-1, resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat ath començament, auèrem ua clara ocasion entà marcar eth 3-2 que mos auèsse metut eth partit, mès Madrid tot solet dauant deth portèr Bouron shutaue ath costat deth garrot. Deth possible 3-2, passèrem ath 5-1; ei a díder , passèc coma ena prumèra mietat donques en 4 menutes mos marquèren 2 gols marcadi per Busca; eth prumèr d’ ua bona jogada e eth dusau d’ un error defensiu. D’aquiu enquiath finau auec ua ocasion cada equip: eth Mabroc en un shut de Saliba toquèc eth garròt dera porteria de Marcos, e ara U.E. Bossòst li anulèren un gol a Mutu per dehòra de jòc mès que dubtòs.
Ath finau 5-1; ei vertat que patíem fòrça baishes mès en un equip de pòca experiéncia encaishar es dus primèrs gols quan encara non s’auie arribat as 5 menutes marquèc eth partit. Er equip sonque estèc en partit en darrèr quart d’ ora dera prumèra mietat e ath començament dera dusaua mietat; ena resta, eth Mabroc mos passèc per dessús.
Ara mos toque jogar eth darrèr partit der an. Mos auem plaçat ath miei dera taula mès apròp des darrèrs que des prumèrs, per aquerò serie fòrça important guanhar aguest dissabte abantes deth repòs pes hèstes de Nadau.
Pròplèu partit desplaçament enquià Cazeres entà jogar tot eth partit suspenut pera broma contra er equip locau, dissabte 17 de deseme tàs 19:00 ores.
F.C. Mabroc : Bourot, Querre, Bresteau, Carayon, Cotanciau, Saliba, Caussade, Busca, Marque, Hritane, Batralle. Remplaçants : Raufast, Nadal, Eylaenne.
Tarjetes auriòles : Raufast (60’).
Trainer : Maury Herve
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, José Ramón, Marc, Madrid, Gachi, León, Mutu, Pèir, Pipe e Moha. Remplaçants: Paba, Paul, Youssef.
Tarjetes auriòles: Cuny (85’).
Trainer: Adrian.
Gols :1-0 Busca (1’), 2-0 Batralle, 3-0 Marque (20’), 3-1 León, 4-1 Busca (65’), 5-1 Busca (70’).
Arbitre : Ferran David.


text:
U.E.
Bossòst 1 – U.S.
Cazères 2
Partit
dauant deth líder en qu’ er equip, a despiet des fòrça baishes, dèc era cara e
estèc a punt de somar bèth punt. Era U.E. Bossòst disputèc eth partit en tot deishar
era iniciatiua ath Cazères entà sajar de suspréner ath contraatac e a punt
estèc de gésser ben. Ena
prumèra mietat auérem ua bona ocasion en un bon shut de Paba qu’ anaue a tocar
en garròt dera porteria francesa. Jonathan tanben de luenh sajèc de suspréner
ath portèr francés. Eth Cazères sonque ena darrèra menuta auec ua bona ocasion
en un shut creuat d’Alhama. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat damb era entrada d’Ignasi que tornaue a
jogar dempús dera blesura ena finau dera Copa der Amitié deth mes de junh, auérem
mes preséncia ena delantèra. En ua jogada de Paba e Ignasi l’acabaue aguest
darrèr damb un shut des de laguens der àrea e plaçaue era pilota ena esquaira
dera porteria. Ère eth 1-0, mès Ignasi non podie continuar en terren de jòc.
Eth Cazères anaue a profitar ua jogada d’ indecision entre
era defensa e eth portèr aranés entà mercar Couzinet er empat a 1. Encara s’ anauen
a méter es causes pitjor quan en ua bona jogada de Tokple, acabaue damb un
centro que Buades remataue lèu dera porteria aranesa. Ère eth 1-2 resultat ath
finau deth partit.
Derròta que non mereshíem dauant deth líder; non mos shutèren
lèu a porteria e s’emportèren un premi massa gran. Nosati luitèrem
entà arténher un resultat milhor, mès està vist qu’ aguest an mos tocarà patir.
Eth dissabte jogam eth partit aplaçat .
Eth pròplèu partit jogam en
Bossòst eth dissabte 19 de deseme tàs 20 :00 ores contra eth Villeneuve de
Rivière.
U.E. Bossòst: Jhosue, Borja, José Ramón, Chapo, Felipe, Àlex,
Abraham, Paba, Marcos, Jonathan, e Soufi. Remplaçants: Ignasi, Miquel, Salva.
Trainer: Xavi.
U.S. Cazeres: Arcidet,
Levasseur, Mehhouti, Montanel, Dega, Tokple, Cabartier, Rosa, Alhama, Couzinet,
Hritane I. Remplaçants : Hritane II, Buades, Andre.
Trainer : Pina Pascal
Gols : 1-0 Ignasi (70’), 1-1 Couzinet (80’), 1-2 Buades (89’).
Arbitre: Darnaud Claude.


text:
28 septembre 2018
René Merle - Montalbán l’estancaire : "Aperçus de la planète des singes"... (Mesclum)
La Marseillaise, page Mesclum, 2 novembre 1995 Encuei que tòrni legir aquest article de 1995, 23 ans ja, realisi enca' mièlhs lo poder visionari de Montalbán, que sei profecias, ailàs, son mai que mai d'actualitat ! - 28 Setembre de 2018. " Montalbán l’Estancaire Montalbán - Aperçus de la planète des Singes. Pamphlet. Seuil, octobre 1995. Vaquí un obratge que pica fòrt. Indispensable. D’aqueu libre que fau legir e faire legir. Trobaretz pas aicí un l’esquichum, que li levariá sa complexitat e sei nuanças.... [Lire la suite]


text:
Label de valorar l’emplec de la lenga occitana dins la vida publica.
Un site existissia jà. Un gros besunh de vestissatge s’i fasia sentir per lo metre un minimum en coerença amb los documents estampats.
La damanda era de poder trapar lo monde labellizat dins un annuari. Quò implica de los i repertoriar d’un biais geografic e a l’encòp tematic. Tamben interven un critèri de capacitat a practicar la lenga.
Prepausèi, ieu, d’apondre un « Blog dau label » per permetre a l’organisme de far regularament coneissèr la progression de son activitat.
Faguèi puèi un bandèu animat per la promocion dau site.


text:
Grosne
Grosne es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Se tròba a 15km de la capial del departament, Belfòrt
Es troba a 15km de la capial del departament, Belfort
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Grosne i aviá traversat per una via romaine d'importància secondaire #que connectava Vellescot e Recouvrance. En 1105 la comuna de Grosne e la siá parròquia s'estendiá sus las localités vesinas de Boron, Vellescot, Recouvrance, Brebotte, Eschêne e lo vilatge desaparegut de Normanvillars. Pichona-Crotz èra pas del temps qu'una simpla capèla ligada a Grosne. A aquela data Ermentrude, veusa de Thierry Eer comte de Montbéliard-Ferrette, dona lo fief de Grosne al prieuré de Froidefontaine. En 1125 lo comtat a partejat entre Frédéric Eer comte de Ferrette e Thierry II, comte de Montbéliard. Froidefontaine E Grosne fan alavetz partida del comtat de Ferrette. En 1454, lo fief #passar en las mans dels senhors de Montjoie #que la an conservada fins en 1630. Las intradas de la glèisa an #èsser requectats pel prieuré de Froidefontaine fins en 1621, pels jesuïtes de Ensisheim fins en 1764 e fin finala pel collègi reial de Colmar fins a la Revolucion
Le territoire de Grosne était traversé par une voie romaine d'importance secondaire qui reliait Vellescot et Recouvrance. En 1105 la mairie de Grosne et sa paroisse s'étendait sur les localités voisines de Boron, Vellescot, Recouvrance, Brebotte, Eschêne et le village disparu de Normanvillars. Petit-Croix n'était alors qu'une simple chapelle rattachée à Grosne. À cette date Ermentrude, veuve de Thierry Ier comte de Montbéliard-Ferrette, donne le fief de Grosne au prieuré de Froidefontaine. En 1125 le comté est partagé entre Frédéric Ier comte de Ferrette et Thierry II, comte de Montbéliard. Froidefontaine et Grosne font alors partie du comté de Ferrette. En 1454, le fief passa dans les mains des seigneurs de Montjoie qui l'ont conservé jusqu'en 1630. Les revenus de l'église ont été perçus par le prieuré de Froidefontaine jusqu'en 1621, par les jésuites d'Ensisheim jusqu'en 1764 et enfin par le collège royal de Colmar jusqu'à la Révolution
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Manhan
Lo manhan o cuca de seda qu'ei la cuca deu parpalhon Bombyx mori qui ei eslhevat entà prodúser la seda e mei que mei en Provença on la bòrdas especializadas en sericultara e son aperadadas manhanariá.
Com ac ditz lo lor nom latin, que's neurrieshen de huelhas d'amorier. Abans de s'embarrar dens lors cocons que hen 4 mudasons. Com ac mentau Frederic Mistral dens la nòtas de la soa òbra Mirèlha, se ditz alvetz que dormon de la prumiera... dei dos... dei tres... dei quatre ; dins aqueu poèma fa tornar mantun còps lo vers cantaz, cantaz, manhanarelas ! / Dei amoriers la fuelha es bèla, / Galant son lei manha e s'endòrmon dei tres ; /Leis amoriers son plen de filhas / Que lo bèu temps escarranilla [...] (Mirèlha, Cant II)
Lei Manhans qu'ei ua de la grana òbras poeticas de l'escrivan provençau Josèp Màrius Dieulofet.


text:
Er IEA en FLAREP 2016.
Eth presidente der IEA- Acadèmia aranesa dera lengua occitana, Jusèp Loís Sans Socasau, pronuncièc eth passat dimenge, 23 d’octobre, era conferéncia “l’integracion des populacions immigradas dins lo sistema escolar en occitan aranés”, en encastre de “Pour une Citoyennetéuverte”, laguens deth collòqui FLAREP 2016 (Fédération pour les langues regionales dans l’enseignement públic), que s’a amiat a tèrme en Montpellier, entre eth 22 e eth 24 d’octobre, jos eth titol de “Identitat e alteritat: es lengües regionaus en ensenhament public”.
Presentacion der IEA- Acadèmia aranesa dera lengua occitana ena Universitat de Barcelona.
Deman, dimars 25 d’octobre, entàs 12.00 h, aurà lòc era presentacion der IEA- Acadèmia aranesa dera lengua occitana e des sues prumères publicaciones ena Universitat de Barcelona. Er acte organizat peth Comissionat entath Multilingüisme e eth Departament de Filologia Catalana i Lingüística dera UB, anarà a cargue deth president dera Academia Jusèp Loís Sans Socasau, que presentarà tanben es prumères òbres editades pera Acadèmia aranesa dera lengua occitana, coma son: Era “Gramatica basica der occitan aranés” e “Per escriure l’occitan, normativa ortografica der occitan estandard”.
Er acte de presentacion aurà lòc ena Aula Capella der edifici istoric dera UB.
Posteriorament, eth madeish dimars 25 d’octobre, entàs 19 h, en Colegio Oficial de Doctores y Licenciados de Catalunya (Rbla de Catalunya, 8), organizat peth Comité de Hermanamiento Occitano-Catalán, aurà lòc eth collòqui “Er occitan en Catalonha: Analisi des dètz ans d’oficialitat e perspectives de futur”, a on serà presentat un documento de balanç e objectius de futur der occitan ena naua Republica de Catalunya e Aran.
Ara seguida, se realizarà eth collòqui en qué participaràn eth presidente dera ANC, Sr. Jordi Sánchez; eth president der IEA, Sr. Jusèp Loís Sans Socasau; eth president de Plataforma per la Llengua, Sr. Òscar Escuder e Sr. Marçal Girbau deth CAOC. Eth collòqui serà moderat peth director de Vilaweb, Vicent Partal.
Presentacion der IEA- Acadèmia aranesa dera lengua occitana ena Euskaltzaindia- Real Acadèmia dera lengua vasca.
Eth propèr diuèndres, 28 d’octobre, aurà lòc era presentacion der IEA- Acadèmia aranesa dera lengua occitana, a cargue deth sòn president Jusèp Loís Sans Socasau, ena Euskaltzaindia- Real Acadèmia dera lengua vasca, en un acte que se desvoloparà integrament en euskera. Pendent era presentación e, coma dejà ei abituau, tanben se daràn a conèisher es prumères publicacions dera Acadèmia.


text:
Annia Pla e Irena Pradal de l'institut APRENE de Besièrs, presentavan en julhet de 2017 a Albi, pel XIIen congrès de l'AIEO, lor trabalh d'experimentacion pedagogica : ipotèsis cooperativas cap a la pertinéncia educativa dels dispositius d'avaloracion a l'escòla elementària.
Resumit (sorsa AIEO) : Las regentas e los regents de las Calandretas, al dintre de l'establiment APRENE menèrem dempuèi la debuta d'experimentacions per avalorar (dins lo sens de donar de valor) los escolans e los estudiants.
Lo trabalh en pedagogia institucionala nos butèt de longa a questionar las modalitats d'avaloracion dels calandrins e dels calandrons e a adaptar tecnicas e institucions que cambièron la dinamica de las formacions.
Dempuèi mai de 30 ans, las escòlas Calandretas escolarisan de mainatges de 2 ans e mièg fins a 11, sens balhar de nòtas. Lo sistèma de las cenchas de colors foguèt inventat per Fernand Oury, sul modèl de las colors de judo.
Son avantatge principal es d'èsser mai independent del jutjament del mèstre e de metre l'enfant d'un biais plan mai sanitós en responsabilitat de sos aprendissatges. Las competéncias de se ganhar dins cada matèria son classificadas dins un referéncial, a la disposicion de totes. Cada escolan se pòt entrainar als exercicis de la cencha d'en dessús, ajudat pels autres e pel regent.
Pels pichonets, la mesa en plaça de las cenchas es mai problematica e lo referencial de còps tròp aluenhat de çò que se passa realament dins la classa. En mai, es plan interessant que la vida del grop pòsca metre en valor los ponches fòrts de cadun a cada moment.
Es la tòca del quasèrn de capitadas. Seguís lo principi dels quasèrns d'autonomia qu'ajudan lo mainatge a gerir el-meteis sa progression dins lo dispositiu del trabalh individual coma amb los fichièrs Freinet. La tòca n'es de relevar las capitadas de cadun, tant pichòtas que pòscan èsser per nosautres e de las partejar amb los autres.
Las cenchas de nivèl son adaptadas a una progression fina de cada mainatge, respèctan lor ritme d'aquisicion, mas, particularament en mairala, lo dispositiu de "capitadas" permet la presa en compte del ritme singular de cadun dins lo dispositiu del grop. Illustra perfièchament un concepte de la Pedagogia Institucionala : l'articulacion dinamica del ieu/nos.
Questionarem dins nòstre estudi aqueles dos dispositius, los metrem en perspectiva amb las experimentacions de validacion per portfòlio pels estudiants d'APRENE e de portfòlio dels escolans.
Annia Pla e Irena Pradal


text:
Dimars, 27 d'octòbre de 2015, 03h00 Espòrt
Un afrontament bèl en tres episòdis: Anglatèrra-Nòva Zelanda!
Dissabte, avèm perdut lo sorire amb lo resultat del XIII de França; dimenge, nos sèm arregalats a la partida Lesinhan-Carcassona.
Trafalgar tretzista
Se sap lo valat entre los tres grands (Austràlia, la Nòva Zelanda e Anglatèrra) e las autras formacions tretzistas de la planeta. Mas, a un tal punt!!!
Paures Blaus, chapats tot cruses pels angleses dins una partida “amicala” pas que de nom: la desfaita mai gròssa de l’istòria, 84-4.
La question se torna pausar, mai aguda cada còp, d’una politica engatjada de la Federacion per la formacion nacionala que remplaçariá un rendètz-vos d’octòbre amb un estagi cort, un entraïnaire vengut d’endacòm mai, de Dracs desmobilizats...
Se mobilizar, es ben l’objectiu per anar afrontar Galas aqueste divendres e, almens, per ganhar lo torneg europèu.
Los angleses e los Kiwis començaràn la tièra de tres confrontacions aqueste dimenge 1r de novembre a Hull.
Carcassona d’ataca!
En campionat, dissabte, Vilanuèva resistiguèt tant coma poguèt mas perdèt fàcia a Palau: 28-16. Limós se passegèt a Tolosa: 52-18.
Dimenge, los Dragonets estrilhan Avinhon 66-6. S’esperava un afrontament bèl al Molin entre Lesinhan e Carcassona; mas la partida virèt lèu-lèu a l’avantatge dels vesitaires, qu’avián causit de faire córrer la palma d’una ala a l’autra, amb un sosten permanent als portaires del balon. La defensa locala i perdèt l’orèmus. A la pausa, los Canaris menavan 28-6. Confirmèron lor superioritat dins lo segond temps per ganhar 47-18.
Dimenge, las quatre formacions de cap se rescontraràn: Carcassona recebrà los Dragonets e i aurà un novèl dèrbi a l’Agulha entre Limós e Lesinhan.
Las autras esquipas ensajaràn de conéisser los plasers de la victòria: Avinhon recep Vilanuèva dissabte e Albi anarà a Palau dimenge.
Un aucèl sens alas?
Vaicí la croniqueta occitana del mesadièr XIII Magazine (numèro d’octòbre; amb abonament: 38 èuros; Treize-Rugby-Events Axe-Sud 49, Grand Carrièra Sant Miquèl, 31400 Tolosa):
Partida Carcassona-Dragonets remandada.


text:
TARRAGONA, 18 Oct. (EUROPA PRESS) – Era hemna de 26 ans trapada mòrta ath cant des sòns dus hilhs en un pis deth carrèr Reiau de Tarragona hège mesi qu’ère separada dera sua parella, damb es quaus ja no conviuie dempús un episòdi de maltractame…
BARCELONA, 18 Oct. (EUROPA PRESS) – Un 56% des joens de 17 e 18 ans darien òvuls o semen per motivacions solidàries, açò ei, ajudar autes persones que no pòden èster pairs a completar eth cicle reproductor, segontes ua enquèsta hèta per Instit…
BILBAO, 18 Oct. (EUROPA PRESS) – Eth portavotz deth PNB ath Congrès des deputats, Josu Erkoreka, a assegurat qu’er acòrd pressupostari artenherut damb eth PSOE recuelh “nere sus blanc” ua possibla transferència deth regim economic dera Seguretat So…
LUXEMBURG, 18 Oct. (EUROPA PRESS) – Era vicepresidenta dusau deth Govèrn e ministra d’Economia e Hisenda, Elena Salgado, a dit aguest deluns que demore que se concrète eth supòrt de Coalició Canària (CC) entàs Pressupòsts pr’amor qu’açò ne ga…
MADRID, 18 Oct. (EUROPA PRESS) – Eth PSOE preve un acòrd aué damb Coalició Canària sus es Pressupòsts, en tot profitar era cita prevista entre eth president José Luis Rodríguez Zapatero e eth deth Govèrn canari, Paulino Rivero. Hònts der ex…


text:
Tardinghen
Tardinghen es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Tardinghen se situa a la punta Nòrd-Oèst de la França(Cap de Gris-Nas). Del vilatge se pòt distinguir los falaises del Cap de Blanc-Nas e los falaises de la còsta anglesa.
Le village de Tardinghen se situe à la pointe Nord-Ouest de la France(Cap Gris-Nez). Du village on peut distinguer les falaises du Cap Blanc-Nez et les falaises de la côte anglaise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La butte de Tardinghen, situada a lo-dessus d'un espaci de prés marécageux (lagune colmatée) entre los caps Grises-Nases e Blanc-Nas, a #èsser ocupada per un santuari ja a l'epòca préhistorique, d'ont lo sieu nom dédié al dieu germanique Tar, Taran o Thor. Una pichona glèisa medievala es édifiée a la siá reünion que # se tròba un quadre restaurat de la XVIIIen sègle.
Contràriament dins lo pòble vesin de Audinghen, Tardinghen a pas pas patit de degradacions importantas pendent la Segonda Guèrra mondiala.
Per contra, la siá linha de riba a retrocedit d'aperaquí tres #cent mètres dempuèi 1945. Segon divèrses géologues de l'universitat París V, se pòt preveire que las prés e las marais de la anciana lagune del territòri de Tardinghen auràn ocupat en permanéncia per la mar al mai tard en 2040. Lo cordon dunaire littoral protecteur, constituit a la XIVen sègle, i aurà alavetz gaireben totalament desaparegut se res a pas fach per o preservar.
La butte de Tardinghen, située au-dessus d'un espace de prés marécageux (lagune colmatée) entre les caps Gris-Nez et Blanc-Nez, a été occupée par un sanctuaire déjà à l'époque préhistorique, d'où son nom dédié au dieu germanique Tar, Taran ou Thor. Une petite église médiévale est édifiée à son sommet dans laquelle se trouve un tableau restauré du XVIIIen siècle.
Contrairement au village voisin d'Audinghen, Tardinghen n'a pas subi de dégradations importantes pendant la Seconde Guerre mondiale.
En revanche, sa ligne de rivage a reculé d'environ trois cents mètres depuis 1945. Selon plusieurs géologues de l'université Paris V, on peut prévoir que les prés et les marais de l'ancienne lagune du territoire de Tardinghen seront occupés en permanence par la mer au plus tard en 2040. Le cordon dunaire littoral protecteur, constitué au XIVen siècle, aura alors presque entièrement disparu si rien n'est fait pour le préserver.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Comuna del Pas de Calais


text:
10/04/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 12 d'abriu 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 12 d' abriu a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a l'intervista daus eslevas dau liceu Bertran de Bòrn a Perigüers, en viatge « classa verta » en Bearn emb lor professor Marçau Peironi.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
18:56 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Hello there! Welcome to our weekly digest of Wikipedia activity.
Articles
Aquela setmana, 31 autors an fach 322 cambiaments a 179 diferents articles. los 20 melhors articles de la setmana:
- Clima (71 cambiaments per 1 autors)
- Mordechai Schlein (6 cambiaments per 1 autors)
- Francoprovençal (6 cambiaments per 2 autors)
- Sent Antòni del Bruèlh (6 cambiaments per 2 autors)
- Var (departament) (4 cambiaments per 1 autors)
- Pèrnas dei Fònts (4 cambiaments per 1 autors)
- Velinas (4 cambiaments per 2 autors)
- Ladaus (4 cambiaments per 1 autors)
- Sent Miquèu de Montanha (3 cambiaments per 1 autors)
- La Mòta de Montravèl (3 cambiaments per 1 autors)
- Sent Pèir de Vaths (3 cambiaments per 1 autors)
- País Valencian (3 cambiaments per 1 autors)
- Sant Pau (Var) (3 cambiaments per 1 autors)
- Montinhac (Gironda) (3 cambiaments per 1 autors)
- Chambon-sur-Dolore (3 cambiaments per 1 autors)
- Bonavila e Sent Avit de Fumadièras (3 cambiaments per 1 autors)
- Plasença (Ribèra Baisha) (3 cambiaments per 1 autors)
- Condat de Ganavés (2 cambiaments per 1 autors)
- Senta Aulaia (Perigòrd) (2 cambiaments per 1 autors)
- Escranhòla (2 cambiaments per 1 autors)
Articles novèls
Los dètz articles modificats mai activament creats la setmana passada
- Mordechai Schlein (6 cambiaments per 1 autors)
- Peçac (omonimia) (1 cambiaments per 1 autors)
- Lo Canet (omonimia) (1 cambiaments per 1 autors)
- Sent Avit deu Tisac (1 cambiaments per 1 autors)
- Lista dels presidents de Fiji (1 cambiaments per 1 autors)
Discussions
Las discussions mai activas:
Estadisticas
Qualques chifras de la setmana passada:
- 26 membres enregistrats e 5 membres pas enregistrats an fach 322 cambiaments a 179 articles
- Los membres pas enregistrats an modificat 8 6 articles
- 0 que los robòts an fach 0 cambiaments a 0 articles
Qu'es aquò
Aquèste projècte recupera una lista dels cambiaments recents de la setmana mercé als Wikimedia Tool Labs, e distribuís de messatges electronics amb MailChimp. Còde e mai disponibles sus GitHub. Creat per Stephen LaPorte i Mahmoud Hashemi.


text:
Espaniol
La espanioles es un etnico e nasion latina european. Los es nativa de Espania e comparti un istoria, cultur, asendentes e lingua espaniol comun. La lingua ofisial parlada par la espanioles es la espaniol, cual ance es conoseda como castelian, un lingua basdada en la lingua romanica medieval de la Rena de Castelia en norde-sentro Espania. Otra linguas es parlada en Espania, alga de los es ofisial en alga partes de la pais: la catalan en Catalunia e la Isolas Baleare, la valensian en la Comunia Valensia, la euscara en la Euscadi e partes de Navara e la galego en Galisia, e otras no es ofisial como la asturian e la aragones.


text:
Wikipèdia:Comitat d'arbitratge (règlament)
Somari
- 1 Prerequistes
- 2 Règlament
- 2.1 Article 1 : conflictes tractats
- 2.2 Article 2 : demandaire
- 2.3 Article 3 : requèstas d'arbitratge
- 2.4 Article 4 : tractament de las demandas
- 2.5 Article 5 : non participacion d'un arbitre
- 2.6 Article 6 : desenrotlament de l'arbitratge
- 2.7 Article 7 : clausura
- 2.8 Article 8 : decision
- 2.9 Article 9 : eleccions
- 2.10 Article 9-1 : remplaçament
- 2.11 Article 10 : principis
- 2.12 Article 11 : proteccion d'article
- 2.13 Article 12 : litigis individuals
- 2.14 Article 13 : règlas de basa
- 2.15 Article 14 : solucion equitabla
- 2.16 Article 15 : sancion
- 2.17 Article 16 : sancions possiblas
- 2.18 Article 17 : competéncia especifica a prepaus dels administrators
Prerequistes[modificar la font]
I a 4 arbitres. Son elegits per un an, renovelable. Son renovelats per mitat cada 6 meses.
Règlament[modificar la font]
Article 1 : conflictes tractats[modificar la font]
Lo comitat d'arbitratge s'ocupa pas de cap de conflicte abans qu'una demanda d'arbitratge li siá estada adreçada segon la procedura descricha a l'article 3. Las demandas d'arbitratge se pòdon far a tot moment sens condicion, exceptat se lo conflicte ja es en fasa d'arbitratge.
Article 2 : demandaire[modificar la font]
Tot utilizaire pòt far una demanda d'arbitratge del moment que dispausa d'un compte enregistrat.
Article 3 : requèstas d'arbitratge[modificar la font]
Las demandas d'arbitratge son fachas sus la pagina Wikipèdia:Comitat d'arbitratge/Arbitrage#Requèstas d'arbitratge. La requèsta resulta de l'inscripcion sus aquesta pagina d'un ligam que remanda cap a una pagina d'arbitratge, construcha sul modèl [[Wikipèdia:Comitat d'arbitratge/Arbitrage/nom del planhent-nom del mes en causa]]. La plencha es inserida dins aquesta pagina d'arbitratge e compòrta obligatòriament un resumit del problèma e l'expausat de las pròvas, especialament jos forma de ligams URL.
Article 4 : tractament de las demandas[modificar la font]
Article 4 alinèa 1 : mediacion[modificar la font]
Los arbitres decidisson entre eles a la majoritat s'es necessari de balhar seguida a la demanda d'arbitratge o de la regetar sens examen. La decision es acompanhada se fa mestièr de conselhs en vista de pervenir a una conciliacion o a una mediacion. Per aquò far, los arbitres pòdon aviar un ampèl public a un mediator volontari e fixar las condicions de la mediacion. Se, ulteriorament, un comitat de mediacion èra creat, los arbitres lo poirián sasir d'ofici de la plencha en question.
Article 4 alinèa 2 : classament sens seguidas[modificar la font]
Los arbitres que decidisson de balhar pas de seguida a una demanda d'arbitratge i pòdon respondre aprèp un examen rapid en declarant qu'i a pas luòc a sancion compte tengut dels elements expausats.
Article 4 alinèa 3 : recevabilitat e coordinator[modificar la font]
Dins los autres cases, los arbitres declarant que l'arbitratge es dobèrt sus l'afar en question. Dins lo cas que los arbitres se son pas prononciats sus la receptibilitat d'una demanda dins los quinze jorns de sa data d'inscripcion, la demanda es reputada receptibla.
Un arbitre es designat coma "coordinator" de l'arbitratge, per rotlament dins l'òrdre alfabetic, levat s'es pas sufisentament disponible a aquel moment.
Article 4 alinèa 4 : Nombre d'arbitres que tractan un arbitratge "receptible"[modificar la font]
Per las demandas d’arbitratge receptiblas, lo nombre e la lista dels arbitres que tractan aquelas demandas son daissats a l’iniciativa del comitat d’arbitratge.
Article 5 : non participacion d'un arbitre[modificar la font]
Article 5 alinèa 1 : abstencion[modificar la font]
Tot arbitre implicat dins un conflicte somés al comitat d'arbitratge se deu abstenir de participar a aqueste arbitratge e mai a la demanda de receptibilitat (article 4, alinèa 1). L'implicacion d'un arbitre s'aprecia en conformitat amb l'article 13 çaijós e resulta pas ipso facto de sa sola contribucion a l'elaboracion d'un article enciclopedic e prepaus del qual es nascut lo conflicte.
Article 5 alinèa 2 : recusacion[modificar la font]
Fins a una setmana aprèp la darrièra modificacion de la lista dels arbitres participants, cada partida pòt recusar un arbitre e un sol (per afar), sens motivar sa decision formulada sus la pagina d'arbitratge, es pas necessari de discutir aquesta decision. L'arbitre recusat es remplaçat per un autre arbitre e pòt pas pus participar a l’afar ; sos vòtes eventuals, e mai lors efièches, son anullats.
Article 6 : desenrotlament de l'arbitratge[modificar la font]
En cas d'urgéncia, se la requèsta es estada declarada receptibla, l'arbitre coordinator de l'afar pòt èsser sasit per una o l'autra de las partidas per prendre totas mesuras temporàrias e conservatòrias de natura siá a permetre lo desenrotlament seren de la procedura d'arbitratge, siá a permetre d'empachar una de las partidas d'agravar lo prejudici que li es reprochat. Aquelas mesuras pòdon en particular consistir en una interdiccion d'edicion parciala o completa d'una partida per un periòde de 5 jorns maximum, renovelable. Dins lo cas d'un blocatge complet, una adreça email deu èsser dobèrta e comunicada per permetre a la persona mesa en causa de se defendre.
Los arbitres examinan çò reprochat e las pròvas del planhent. Sollicitan las explicacions e defensas del mes en causa, e mai sos mejans de pròvas. L'ensemble d'aquestes mejans, explicacions e pròvas figuran sus la pagina d'arbitratge [[Wikipèdia:Comitat d'arbitratge/Arbitrage/nom del planhent-nom del més en causa]]. Quand los arbitres considèran que son sufisentament esclairats sul conflicte e que dispausan dels elements de pròva necessaris, declaran l'afar mes en deliberat. Cap d'explicacion suplementària ni mejan de pròva novèl es pas receptible a partir d'aquel moment.
Çaquelà, s'un element favorable o desfavorable es aportat a la fin del periòde d'instruccion (apòrt de las pròvas), la partida opausada pòt demandar una sosta suplementària per respondre a aquel punt precis, per evitar que las aparéncias joguen un ròtle desfavorable.
Article 7 : clausura[modificar la font]
La decision dels arbitres deu èsser motivada per explicar lo sens de l'arbitratge. Aquesta decision es transcricha sus la pagina d'arbitratge e l'afar declarat claus.
Article 8 : decision[modificar la font]
Article 8 alinèa 1 : aplicacion de la decision[modificar la font]
La decision dels arbitres s'impausa als utilizaires partidas a l'arbitratge. Tot contributor pòt formar una demanda novèla d'arbitratge en cas de violacion manifèsta de la decision arbitrala. Los administators requerits (sysops) pòdon pas refusar lor concors s'aqueste es necessari a la mesa en òbra tecnica de la decision. Dins l'ipotèsi qu'un arbitre tanben es sysop, pòt pas el meteis prendre las disposicions utilas.
Article 8 alinèa 2 : identificacion[modificar la font]
Lo comitat d'arbitratge pòt requerir l'ajuda dels administrators dels servidors per procedir a l'identificacion de totas las partidas prenentas d'aprèp lor IP. Aquesta mesura a per tòca d'evitar las confusions degudas a l'utilizacion de mantun nom d'utilizaire per cèrtas personas.
Article 9 : eleccions[modificar la font]
Tot utilizaire enregistrat pòt depausar sa candidatura al comitat d'arbitratge. Sols los utilizaires enregistrats que dispausan d'un compte dempuèi mai d'un mes e qu'an efectuat mai de 50 contribucions dins l'espaci enciclopedic a la dobertura de l'escrutinh dispausan del drech de vòte.
Seràn elegits los candidats arbitres qu'auràn reculhit [estrictament] mai dels dos tèrces de vòtes favorables e qu'auràn amassat almens 5 vòtes [favorables]. S'aquò abotís a un nombre d'arbitres superior a 5, seràn retenguts los 5 primièrs noms qu'an recebut lo màger nombre de vòtes favorables. En cas d'egalitat en nombre de voses favorables, son elegits los candidats qu'an recebut lo mens de vòtes desfavorables.
Article 9-1 : remplaçament[modificar la font]
En cas de despart d'un arbitre del comitat es lo candidat pas encara designat arbitre qu'a obtengut lo mai de voses favorablas al moment de l'eleccion ordinària o parciala pus recenta que remplaça lo partent, a condicion çaquelà qu'aja obtengut estrictament mai dels dos tèrces de vòtes favorables e acampat almens 6 vòtes favorables. En cas d'egalitat en nombre de voses favorables, es causit lo candidat qu'a recebut lo mens de vòtes desfavorables. Se cap de candidat de l'eleccion ordinària o parciala mai recenta complís pas aquestas condicions, una eleccion parciala es organizada. Lo mandat del remplaçant s'acaba a la data de fin de mandat inicialament prevista pel partent.
Article 10 : principis[modificar la font]
Los arbitres pòdon tanben s'inspirar dels grands principis del drech. En particular, s'asseguran que los afars son entenduts equitablament e dins una sosta rasonabla. Verifican que lo mes en causa a dispausat del temps necessari per presentar sos arguments, especialament en regard amb los ritmes abituals de contribucion de l'interessat.
Article 11 : proteccion d'article[modificar la font]
Pendent la durada de l'arbitratge (a partir de l'acceptacion oficiala de l'arbitratge), los arbitres son autorizats a protegir lo o los articles suls quals los editors son en conflicte.
Article 12 : litigis individuals[modificar la font]
Los arbitres decidisson pels litigis individuals sens edictar de règlas de compòrtament aplicadoiras sul sit, aquesta demarcha que depend de la comunautat del sit. Se los arbitres se referisson als motius o a la solucion d'una decision arbitrala passada, devon explicar en qué l'afar que lor es somés es similar o comparable.
Article 13 : règlas de basa[modificar la font]
Los arbitres decidisson sus la basa de las règlas adoptadas per la comunautat e en particular de :
- Wikipedia:Règlas
- Wikipedia:Règlas de nomenatge
- Wikipedia:Convencions tipograficas
- Wikipedia:Neutralitat de punt de vista
- Wikipedia:Los falses passes mai corrents
- Wikipedia:Tojorn comentar vòs modificacions dins la boita de resumit
- Wikipèdia:Çò que Wikipèdia es pas
- Wikipèdia:Règlas de saber-viure
- Wikipèdia:Esperit de non violéncia
- Wikipèdia:Règlas d'utilizacion dels imatges
Article 14 : solucion equitabla[modificar la font]
Dins totes los cases, los arbitres devon recercar una solucion equitabla al conflicte. Quitament fàcia a de violacions caracterizadas de las règlas de la comunautat, pòdon decidir qu'i a pas luòc de prononciar una sancion en se fondant sus de motius d'equitat, qu'explican alara.
Article 15 : sancion[modificar la font]
Los arbitres decidisson liurament de la sancion aplicabla, se fa mestièr. Son pas tenguts de prononciar una exclusion, ni d'interdire de facultats d'edicion, mas pòdon causir dins totes los cases de prepausar a l'utilizaire sancionat de complir cèrts prètzfaches d'interès general o de prononciar un avertiment amb una sosta d'espròva simpla per una durada que determinan.
- Vejatz tanben : Wikipèdia:Punicion.
Article 16 : sancions possiblas[modificar la font]
Las decisions presas pel comitat d'arbitratge pòdon consistir en :
- blocatge temporari o fòrabandiment
- restriccion d'edicion sus cèrts articles
- avertiment amb o sens sosta d'espròva
Article 17 : competéncia especifica a prepaus dels administrators[modificar la font]
Lo desysopatge, temporari o permanent, fa partida de las sancions que pòt impausar lo comitat d'arbitratge a un administrator. "Permanent" vòl dire que l'utilizaire deu tornar passar per un vòte de la comunautat per tornar trobar son estatut.