text:
Turbina
Una turbina es un dispositiu rotatiu destinat a utilizar la fòrça d'un fluid (aiga, vapor, aire, gas de combustion), que son coble es transmés per mejan d'un arbre.
L'energia del fluid, caracterizada par sa velocitat e son entalpia, es en partida convertida en energia mecanica per entraïnar un alternator, una pompa o tot autre receptor mecanic rotatiu.
Somari
Turbina de vapor[modificar | modificar la font]
Definicion – Principis generals de foncionament[modificar | modificar la font]
La turbina de vapor es un motor termic de combustion extèrna, foncionant segon lo cicle termodinamic dich de Clausius-Rankine. Aquel cicle se distinguís per lo cambiament d’estat tocant lo fluid motor qu'es en general de vapor d'aiga.
Aquel cicle compren per lo mens las estapas seguentas :
- L’aiga liquida es mesa en pression per una pompa e mandada cap a la caudièra,
- L’aiga es caufada, vaporizada e subrecaufada,
- La vapor se destend e se refregís dins la turbina en fornissent d'energia mecanica,
- La vapor destenduda es condensada al contacte de la font freda jos voide parcial.
Lo principi es doncas lo meteis qu'aquel de la maquina de vapor amb pistons. La turbina ne constituís una evolucion expleitant los principals avantatges de las turbomaquinas coma :
- Poténcia massica e poténcia volumica elevada,
- Rendement melhorat per fòrça dels estatges de desdente.
Realizacion practica[modificar | modificar la font]
Una turbina se constituís d’un rotor contenent un arbre ont son fixadas de palas, e d’un estator constituit d’un carter portant de deflectors fixes, generalament constituits de doas partidas assembladas segon un plan axial. Compren mai un tore d’admission segmentat e un divergent d’escapament dirigit cap al condensor. La foncion dels deflectors fixes es d’assegurar tot o partida de la destenda en formant una ret de tuvièras e de modificar la direccion de l'escorrement sortissent de l’estatge precedent.
Una turbina de vapor compren un o mai estatges assegurant cadun doas foncions :
- La destenda de la vapor que correspond a la conversion de l’energia potenciala en energia cinetica,
- La conversion de l’energia cinetica e coble de rotacion de la maquina amb una amassa de palas mobilas.
Las turbinas de vapor se classan en doas grandas categorias sovent combinadas dins una meteissa maquina :
- Las turbinas d'accion ont la destenda se fa unicament dins las palas fixas. Son ben adaptadas als estatges de fòrta pression e convenon melhor per la regulacion del debit. Lor construccion es pus cara e sol s'emplega pels primièrs estatges de la turbina.
- Las turbinas de reaccion ont la destenda se repartís entre las palas fixas e mobilas. Lo gra de reaccion se definís per la reparticion de la destenda entre las palas. S'emplega al estatges de bassa pression e son mens caras.
La realizacion de las turbinas demanda d'acièrs fòrtament aliats (Cr-Ni-Va) per resistir a las constrentas termicas, mecanicas (fòrça centrifuga) e quimicas (corrosion per la vapor). Las doas primièras constrentas limitan lo diamètre e doncas lo debit capable dels darrièrs estatges. Atal las palas de mai d’un mètre de longor pausan ja de grands problèmas de realizacion. De mai, l'eterogeneïtat radiala de las velocitats impausa una incidéncia variabla de la pala que presenta alara una forma esquèrra que son usinatge es complèxe.
En practica, la temperatura se limita a 550 o 580 °C e lo maximum mes en òbra es de 650 °C. La pression es de l’òrdre de 180 bar e atenh 250 bar per las installacions supercriticas.
De fach, las turbinas de fòrta poténcias comprenon generalament sus un meteis ais:
- Una turbina de nauta pression,
- 2 o 3 turbinas bassa pression amb sostiratges.
Atal es possible d’aténher de poténcias de mai de 1000 MW amb un rendement despassant leugièrament 40%.
A l’autra extremitat, las pus pichonas turbinas an de poténcias de qualques desenas de quilowatts. Comprenon generalament un sol estatge e servisson per entraïnar de maquinas dins l’industria o sus de naus.
Entre los dos, existís d'autras turbinas mai o mens complèxas e adaptadas a d'utilizacions industrialas especificas.
Limits tecnics – Avantatges[modificar | modificar la font]
L'avantatge principal de las turbinas de vapor es d’èsser de motors de combustion extèrna. Per aquò, totes los combustibles (gas, fiol, carbon, rebuts, calor residuala) e subretot los mens cars, se pòdon utilizar per l’alimentar en vapor. Lo calfatge pòt de mai se far per energia solara. Lo rendement pòt aténher de valors pro elevadas, d’ont los còstes de foncionament redusits.
Per contra, lo còst e la complexitat de las installacions las resèrvan sovent a d'installacions de poténcia elevada per obténer d'economias d’escala. Levat los cases particulars, los motors e turbinas de gas son mai adaptadas en dejós de gaireben 10 MW.
Lo refresquissent del condensor demanda un important debit d’aiga o d'aerorefrigerants encombrants çò que limita sulcòp lor domeni d’emplec a las installacions fixas o navalas.
Rendement[modificar | modificar la font]
Lo rendement creis amb la pression de la vapor e amb la temperatura de subrecalfatge. Pasmens, l'aumentacion d'aquelas caracteristicas es limitada per la tenor en aiga de la vapor a la fin de la destenda. En efièit, la corba de destenda pòt aténher la corba de saturacion amb formacion de gotetas que minòran l'eficacitat dels darrièrs estatges de destenda. La tenor en aiga liquida d'un mescladís deu èsser limitada a 15 o 20%. In fine, es la pression dins lo condensor que fixa per aquò las pressions e temperatura limitas admissiblas.
Generacion electrica[modificar | modificar la font]
A causa de lors caracteristicas, las turbinas de vapor son fòrça emplegadas dins de centralas termicas de mejana e fòrta poténcia, nuclearas inclusas. Dins la gama de poténcias de 1 a 10 MW gaireben, s'utilizan dins las aplicacions de cogeneracion (incinerador de rebuts e calfatge urban, procèssus industrial). I a tanben de senhalar lor usatge dins los cicles combinats ont permeton de valorizar en electricitat la calor d’escapament de las turbinas de gas.
Las turbinas de vapor s'emplegan tanben dins lo domeni de la propulsion navala, subretot pels pus grands vaissèls (petrolièrs, pòrtavions e sosmarins nuclears) mas son mai que mai sovent remplaçats per de motors diesel o de turbinas de gas. La foncion d’entraïnament de maquinas es tanben en via de disparicion al profèit dels motors electrics.
Conclusion[modificar | modificar la font]
La turbina de vapor es l’acabament d’un tipe de maquinas termicas introducha per las maquinas de vapor amb piston. Las constrentas dependentas de lor concepcion restrenhon lor usatge a las centralas electricas de fòrta poténcia e a d'aplicacions especificas. Se pòt atal citar l'aeronautica o encara las industrias utilizant la vapor sortissent de la turbina. Dins aquel cas s'obten d'electricitat a bon mercat perque la font freda es pas « gastada » dins un condensor. Aquelas turbinas se nomenan turbinas de contrapression. S'encontra aquela utilizacion, en particular, dins las sucrariás. Dins las sucrariás de canas, lo combustible es gratuit e abondant : la cana de sucre trissada que se n'extrai lo sucre.
Turbinas d'aiga[modificar | modificar la font]
Situada en aval d'un barratge, aquela turbina, inventada per Benoît Fourneyron, se mòu par l'escorrement de l'aiga e mòu un alternator que produtz d'electricitat. Se pòt utilizar subretot la pression de l'aiga, tipe Francis ; la velocitat de l'aiga tipe Pelton ; o encara un grand debit (tipe gropa Bulbe o Kaplan).
Turbina de gas de combustion[modificar | modificar la font]
Aeronautica[modificar | modificar la font]
La turbina de gas es amb lo compressor e la cambra de combustion un dels elements constitutius dels motors de reaccion (vejatz turboreactor). Suls elicoptèrs convencionals, la poténcia fornida per la turbina servís a entraïnar lo rotor principal e lo rotor anticoble e mai los esquipaments fornissent la pression idraulica e pneumatica e la tension electrica.
Turbinas d'aire[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) http://www.inti.be/ecotopie/hydro.html
- (fr) Turbina de jetesqui
- (fr) HYDROWEB : site sus l'idroelectricitat
- (fr) hydroelec.fr : site sus l'idroelectricitat (istòria e maquinas)


c: text/html

text:
Marolles-sur-Seine
Marolles-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièras aucupacions umanas, 11 000 ans abans J-C : Los Magdaléniens, los abitats
- L'ostal neolític dels Gours als Leons[1], 3 000 ans abans J-C, Grop de Cerny : Musèu de la préhistoire, Nemours
- Nécropole de las Taupes, sépultures amb mobilier de la edat del bronze e gallo-romain
- De Alsiacum a Madriolas
- Lo doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Senhor de Marolles-sus-Seine (1040-1085), veire tanben Fouchères (Yonne)
- La glèisa Santa-Germain-e-Sant-Marcoul (pinturas, esculturas)
- Lo prieuré de Sant-Donain
- Los castèls : Castèl de Motteux
- Los molins a vent : mai cap de[2]
- Premières occupations humaines, 11 000 ans avant J-C : Les Magdaléniens, les habitats
- La maison néolithique des Gours aux Lions[3], 3 000 ans avant J-C, Groupe de Cerny : Musée de la préhistoire, Nemours
- Nécropole des Taupes, sépultures avec mobilier de l'âge du bronze et gallo-romain
- De Alsiacum à Madriolas
- Le doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Seigneur de Marolles-sur-Seine (1040-1085), voir aussi Fouchères (Yonne)
- La glèisa Saint-Germain-et-Saint-Marcoul (peintures, sculptures)
- Le prieuré de Saint-Donain
- Les châteaux : Château de Motteux
- Les moulins à vent : plus aucun[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo luòc neolític dels Gours-a los-Leons a Marolles-sus-Seine, Bulletin de la Societat préhistorique francesa, 1970, Volum 67
- ↑ Marolles-sus-Seine al fil dels ans, Edition Ciutat de Marolles, 2004
- ↑ Le site néolithique des Gours-aux-Lions à Marolles-sur-Seine, Bulletin de la Société préhistorique française, 1970, Volume 67
- ↑ Marolles-sur-Seine au fil des ans, Edition Ville de Marolles, 2004

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sahara Occidental
Lo Sahara Occidental (var. -au) (en arabi الصحراء الغربية = As Sahra Al Gharbiyya) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit:
- D'un latz es revendicat pel Front Polisario coma un estat que son nom oficial es Republica Aràbia Saharauí Democratica (RASD) [ˈrrast] (en arabi الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية = Al Jumhuriyya al Arabiyya as Saharawiyya ad Dimuqratiyya).
- D'autre latz, tanben, es ocupat per l'estat de Marròc que lo considèra coma una partida integranta del sieu territòri.
Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara.
Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst.
La vila principala es Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) que ten lo tèrç de la populacion del territòri.
Lo gentilici es saharauí.[3]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire Economia del Sahara Occidental
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Background Note: Morocco, Departament d'Estat american, julhet de 2006, de legir en linha
- ↑ Ficha Western Sahara, CIA World Factbook, de legir en linha
- ↑ masculin & femenin...


text:
-562
Aquesta pagina concernís l'an -562 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Nabucodonosòr II. Son rèine permetèt d'impausar tornarmai Babilònia coma una poissança majora e de restaurar lei vilas de Mesopotamia en partida destruchas per leis Assirians dins lo corrent dau sègle VII avC. Son fiu Amel-Marduk li succediguèt mai venguèt rapidament impopular.


text:
Guèrra de Trenta Ans
La Guèrra de Trenta Ans que ho un conflicte bellicós qui's debanè enter 1618 e 1648 dab encausas politicas e regionalas hèra divèrsas, mes, en purmèr basada suber motius religiós que vadó conflicte politic enter lo Reiaume de França e l'Àustria de l'Ostau de Habsborg.
Somari
- 1 Lei causas de la guèrra
- 2 Lo debanament de la guèrra
- 2.1 Periòde palatin (1618 - 1625)
- 2.2 Periòde danés (1625 - 1629)
- 2.3 Periòde suedés (1630 - 1635)
- 2.4 Periòde francés (1635 - 1648)
- 3 Patz de Vestfàlia
- 4 Referéncias
- 5 Nòtas
- 6 Bibliografia
Lei causas de la guèrra[modificar | modificar la font]
La division d'Alemanha entre Protestants e Catolics[modificar | modificar la font]
La Patz d'Augsborg e sei limits[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament dau luterianisme en Alemanha durant la premiera mitat dau sègle XVI entraïnèt una reaccion vigorosa de Carles Quint. En 1521, decidiguèt d'enebir la religion novèla per l'edicte de Worms. Puei, en 1529, una dièta, reünida a Espira, ordenèt tornarmai de celebrar la messa segon lo rite catolic. Enfin, en 1546, mandèt una expedicion militara còntra l'aliança dei princes protestants alemands que foguèron severament desfachs durant la Batalha de Mühlberg lo 24 d'abriu de 1547.
Pasmens, lo nombre de protestants entre lei princes alemands èra tròp important e una segonda guèrra s'acabèt en 1552 per un succès dei Luterians. De negociacions acomencèron donc a Augsborg en 1548. Ansin, lo 29 de setembre de 1555, leis ostilitats entre Protestants e Catolics foguèron suspendudas per la signatura d'un tractat de patz dich Patz d'Augsborg :
- lei senhors dei 225 estats d'Alemanha podián chausir lor religion que veniá tanben aquela de sei subjèctes. Aqueu principi foguèt dich cuius regio, eius religio (« tal prince, tala religion »).
- lei Luterians, subjèctes d'un prince-arquevesque, podián contuniar la practica de lor religion.
- lei Luterians podián conservar lei territòris conquists après la Patz de Passau de 1552.
- lei princes-arquevesques, venguts luterians, devián rendre sei possessions.
Aquela patz permetèt la fin dei combats mai ignorava la resolucion dau conflicte religiós latent entre leis estats. De mai, lo calvinisme s'estendèt rapidament entraïnant l'aparicion d'una tresena religion poderosa dins la region mai qu'èra pas reconeguda per lei disposicions presas a Augsborg.
D'autra part, divèrsei país europèus avián d'ambicions militaras e politicas en Alemanha :
- Espanha desirava de se raprochar de la frontiera olandesa per reprendre la guèrra còntra lei País Bas, revoutats dempuei leis annadas 1560, après la fin d'una trèva signada en 1609 per dotze ans.
- França voliá rompre l'enceuclament de son territòri per lei possessions deis estats Habsborg. Ansin, lo Reiaume de França èra aliat ambé lei Protestants alemands maugrat lo fossat religiós.
- Suedés e Danemarc avián d'ambicions territorialas sus lei regions nòrd d'Alemanha pròchas de la mar Baltica.
Blòts religiós e alianças militaras[modificar | modificar la font]
La fin dau sègle XVI e lo començament foguèt marcat per una tiera de liant d'afaires religiós e politics :
- la Guèrra de Colonha (1583 - 1588) : lei Catolics alemands, ambé l'ajuda dei tropas espanhòlas, capitèron d'empachar la transformacion d'un fèu eclesiastic e elector de l'Emperaire romanogermanic en fèu civil per son senhor. D'efèct, la conversion d'aqueu senhor podiá entraïnar la fin de la majoritat catolica per l'eleccion imperiala.
- leis esmogudas de Donauwörth (1606) : la majoritat protestanta de la vila assaièt d'empachar una procession catolica causant d'esmogudas. Lei Catolics obtenguèron l'ajuda de Maximilian de Baviera, prince catolic, que rendeguèt la ciutat au culte catolic.
- la Guèrra de Succession de Jülich (1609 - 1614) entraïnèt la division dei Ducats Units de Jülich-Cleves-Berg, estat estrategic, entre Catolics e Protestants. Pasmens, aquela darriera crisi menacèt d'entraïnar una guèrra europèa pus estenduda amb d'intervencions francesa e olandesa per enebir l'annexion dei ducats per l'Emperaire.
Aquelei conflictes causèron la formacion d'alianças militaras basadas sus lei blòts religiós existent en Alemanha. La premiera foguèt realizada a l'iniciativa dei princes calvinistas que formèron la Liga de l'Union Evangelica en 1608. Gropèt leis estats protestants principaus, levat de l'Electorat de Saxònia, e maugrat de divisions entre Calvinistas e Luterians. Leis estats catolics (Baviera, Mainz, Colonha...) respostèron l'an seguent ambé la creacion de la Liga Catolica sota la direccion de Maximilian de Baviera.
La succession e la revòuta de Boèmia[modificar | modificar la font]
En 1617, venguèt evident que l'Emperaire Matthias, tanben rèi e prince-elector de Boèmia, anava morir sensa eiretier dirècte. Aquò causèt lo problèma de la succession de Boèmia, estat protestant, e de la conservacion dau títol imperiau dins l'Ostau dei Habsborg. L'Emperaire decidiguèt donc d'abandonar son títol de rèi de Boèmia au profiech de son bòn cosin Ferdinand. Ansin, Boèmia demorava dins la familha dei Habsborg e Ferdinand veniá lo candidat pus seriós per la succession imperiala. Pasmens, Ferdinand èra un catolic fervorós que vouguèt restablir lo catolicisme en Boèmia. Ansin, venguèt fòrça impopular. De mai, Boèmia aviá obtengut en 1609 una autonomia importanta e de garantidas sus la liberta religiosa per l'Emperaire Rodòuf II (1576 - 1612). Ansin, d'incidents acomencèron entre Catolics e Protestants. Puei, lei dos mandadors de Ferdinand II foguèron bandits d'una fenèstra dau palais de Praga. Aquel eveniment foguèt lo començament de la revòuta de Boèmia, ajudada mai o mens per leis estats vesins de Moràvia, Silèsia e Lusàcia, e de la Guèrra de Trenta ans.
Lo debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
La Guèrra de Trenta ans es generalament devesida entre quatre periòdes que son :
- lo periòde palatin entre 1618 e 1625. Es marcada per la guèrra entre estats alemands.
- lo periòde danés entre 1625 e 1629 caracterizada per l'intervencion dau Reiaume de Danemarc-Norvègia.
- lo periòde suedés de 1630 a 1635 ambé l'intervencion deis armadas suedesas per luchar còntra l'installacion dei Catolics dins lo nòrd d'Alemanha.
- lo periòde francés entre 1635 e 1648 per ajudar lei Suedés e seis aliats còntra l'Ostau dei Habsborg.
Periòde palatin (1618 - 1625)[modificar | modificar la font]
L'eleccion imperiala e la guèrra còntra Palatinat e Boèmia[modificar | modificar la font]
Au començament de la guèrra, Ferdinand teniá coma aliats e sostèns lo Papa, lo Reiaume d'Espanha e la Liga Catolica dirigida per Maximilian de Baviera. Boèmia poguèt comptar ambé l'ajuda de Transilvània puei de Palatinat. D'efèct, la mòrt de l'Emperaire Matthias en 1619 cambièt la natura de la guèrra. Ansin, lo 26 de julhet de 1619, Boèmia elegiguèt Frederic V, ja còmte e elector protestant de Palatinat, coma rèi. Òr, un rèi de Boèmia protestant podiá entraïnar un cambiament entre leis electors imperiaus ambé la formacion d'una majoritat protestanta ambé quatre votz còntra tres (Brandeborg, Saxònia, Palatinat e Boèmia còntra Colonha, Trevèri e Mayence). De mai, l'eleccion de Frederic V aguèt luòc durant l'eleccion de Ferdinand que venguèt Emperaire lo 28 de julhet mentre que lei novèlas de Boèmia èran pas encara conegudas.
Ferdinand, vengut Ferdinand II, acomencèt donc rapidament leis operacions contra Boèmia e Palatinat. Lei premierei batalhas foguèron de victòrias protestantas mai aquel avantatge èra provisòri car l'armada de Boèmia foguèt destrucha dins la region de Praga lo 8 de novembre durant la batalha de la Montanha Blanca. D'autra part, leis armadas de l'Union Protestanta foguèron pas capablas d'ajudar Boèmia après una desfacha a Sablat lo 10 de junh de 1619.
La batalha de la Montanha Blanca entraïnèt en 1621 la dissolucion de la Liga de l'Union Evangelica e Frederic V perdeguèt sei fèus. Ansin, Ferdinand II prenguèt possession de Boèmia, lo Palatinat renan foguèt devesit entre de nòbles catolics e Maximilian de Baviera obtenguèt son títol d'elector en cambi de son sostèn militar a l'Emperaire.
Ocupacion de Palatinat e fin de la revòuta protestanta[modificar | modificar la font]
Après leis operacions dei premiereis annadas, leis annadas 1621-1625 se caracterizèron principalament per una guèrra de sètges e una intervencion espanhòla au profiech de l'Empèri per ocupar lo rèsta de Palatinat. Espanha èra interessada per aquelei territòris situats pròches de la frontiera dei País Bas. D'efèct, la trèva entre lei dos país s'acabava en 1621 e Palatinat èra un ponch estrategic per lei tropas espanhòlas mandadas còntra leis Olandés. Ansin, Mannheim e Heidelberg foguèron presas en 1622 e Frankenthal en 1624. D'aqueu temps, leis armadas protestantas anèron dins lei regions frontalieras dei País Bas e se bateguèron còntra leis Espanhòus ambé leis Olandés o còntra lei Catolics de l'Empèri Romanogermanic. Permetèron la victòria olandesa durant lo sètge de Bergen-op-Zoom en 1622. Pasmens, foguèron quasi anientats per Tilly durant la batalha de Stadtlohn lo 6 d'aost de 1623. Ansin, la revòuta protestanta foguèt desfacha per lei tropas catolicas.
Periòde danés (1625 - 1629)[modificar | modificar la font]
Lei causas de l'intervencion danesa[modificar | modificar la font]
En 1625, lo Reiaume de Danemarc èra un reiaume luterian que son rèi Crestian IV èra tanben duc de Holstein, territòri situat dins l'Empèri. Aprofichant la situacion malaisada de l'Emperaire, Crestian aviá estendut l'influéncia danesa dins lo nòrd d'Alemanha. Per exemple, en 1621, Amborg deguèt acceptar la senhoriá danesa. De mai, lo reiaume danés èra fòrça estable e lei finanças importantas. Enfin, Crestian èra inquiet dei progrès catolics per son independéncia. Ambé l'ajuda financiera de França e d'Anglatèrra, decidiguèt donc de recrutar una armada de 35 000 òmes e d'atacar lei fòrças imperialas.
La revirada danesa[modificar | modificar la font]
Còntra lei fòrças de Danemarc, Ferdinand II mobilizèt lei tropas dau Còmte de Tilly e aquelei d'Albrecht von Wallenstein, un nòble de Boèmia enriquit de divèrsei territòris en cambi de son sostèn per l'Emperaire au començament de la guèrra. Ansin, Ferdinand II tenguèt una armada de 30 000 a 100 000. Lei Danés qu'ignoravan lo nombre de soudats imperiaus deguèron donc rapidament batre en retirada. De mai, leis aliats e sostèns de Crestian IV poguèron o vouguèron pas intervenir per l'ajudar. D'efèct, França èra ocupada per la guèrra civila de Richelieu contra lei Protestants, Anglatèrra èra afeblida per de trébols intèrnes e Brandenborg e Saxònia volián pas rompre la patz fragila existent dins lei regions èst d'Alemanha.
Ansin, l'armada danesa e seis aliats protestants alemands foguèron respectivament batuts en 1626 per leis Imperiaus a Lutter e per Wallenstein a Dessau. Lei pèrdas danesas foguèron d'aperaquí 8 500 tuats, bleçats o capturats. D'ara endavant, l'armada danesa èra tròp demenida per empachar l'invasion dei domenis continentaus dau reiaume. Wallenstein capitèt donc l'ocupacion de Meclemborg, de Pomerània e de Jutlàndia.
La resisténcia de Danemarc e la fin de son intervencion[modificar | modificar la font]
Maugrat sei victòrias, l'armada de Wallenstein teniá pas de flòta per atacar leis illas danesas, especialament l'illa de Sjælland e la capitala dau reiaume. Leis Imperiaus acomencèron donc lo sètge de Stralsund en mai de 1628. Aquela ofensiva entraïnèt lo mandadís de renfòrç danés dans la vila e tanben escocés e suedés marcant donc lo començament de la participacion suedesa dins la Guèrra de Trenta Ans. Lo sètge foguèt levat lo 4 d'aost e una garnison suedesa foguèt installada dins la ciutat.
Après aqueu succès, Crestian IV assaièt de desbarcar una armada novèla sus lo continent. Pasmens, Wallenstein foguèt venceire a Wolgast e lei dos camps acomencèron de negociacions. D'efèct, lei Danés avián mau capitat de repossar lei tropas imperialas mai Wallenstein crenhiá de pèrdre sei gasanhs contra una aliança de Danemarc e Suècia. En 1629, foguèt donc signada la Patz de Lübeck : Crestian IV gardava son reiaume mai deviá plus intervenir dins leis afaires alemands.
Periòde suedés (1630 - 1635)[modificar | modificar la font]
Après la Patz de Lübeck, lei Catolics convenquèron l'Emperaire de reprendre lei fèus protestants tenguts en infraccion de la Patz d'Aubsborg. Ansin, segon l'Edicte de Restitucion de 1629, lei Catolics reprenguèron possession de dos arquevescats, sièis evescats e de centenaus de monastèris. De mai, en 1630, Wallenstein foguèt cridat per l'Emperaire per evitar la perseguida de l'intervencion suedesa. Pasmens, èra tròp tard car lo rèi suedés Gustau II desirava estendre son influéncia politica e economica dins lo nòrd d'Alemanha.
Lei campanhas de Gustau II (1630 - 1632)[modificar | modificar la font]
En 1630, lei fòrças suedesas intrèron dins l'Empèri per Pomerània ambé lo sostèn financièr de França e Províncias Unidas. Après la sonada de Wallenstein, Ferdinand II èra dependent dei tropas de la Liga Catolica per luchar contra Suècia. Dins aquò, foguèron desfachas en setembre de 1631 a Breitenfeld puei en abriu de 1632 a Rain am Lech onte lo Còmte de Tilly foguèt tuat. De mai, Gustau II capitèt d'aumentar lo nòmbre de soudats de sei fòrças de 42 000 en 1630 a 149 000 en 1632.
Ferdinand II deguèt donc negociar l'ajuda de Wallenstein e de son armada. Aqueu ataquèt au sud per copar lei linhas d'aviatalhament suedesas. La batalha aguèt luòc a Lützen en novembre de 1632. Wallenstein foguèt batut mai Gustau foguèt tuat. Aquela mòrt entraïnèt de problèmas dins lo comandament de la coalicion protestanta permetent ai Catolics de mandar divèrsei còntraofensivas.
Reculada suedesa (1632 - 1635)[modificar | modificar la font]
En 1633, lei Suedés e leis Imperiaus mandèron divèrseis atacas sensa cambiament d'equilibri entre lei dos camps. Ansin, lei Suedés ganhèron lei batalhas d'Oldendorf e de Pfaffenhofen mai foguèron batuts a Steinau. Au començament de l'annada 1634, foguèron tanben venceires a Liegnitz lo 8 de mai e a Landshut lo 22 de julhet. Pasmens, lo renfòrç d'una armada espanhòla en setembre donèt tornarmai l'avantatge ai Catolics. Ansin, poguèron batre severament lei Protestants e lei Suedés a Nördlingen. Lei Protestants i perdeguèron la mitat dei tropas engatjadas dins la batalha e deguèron recular. Ansin, en 1635, tota resisténcia suedesa foguèt eliminada dins lei regions sud d'Alemanha.
La Patz de Praga (1635)[modificar | modificar la font]
Après lei combat dins lo sud d'Alemanha, lei dos camps acomencèron de negociacions novèlas qu'adociguèron lei condicions de la Patz de Lübeck. L'Edicte de Restitucion èra limitat ai territòris non ocupats per lei Protestants en 1627 e un relambi de 40 ans èra mes en plaça per son aplicacion. Lo tractat creava tanben una armada imperiala ambé lei tropas dei territòris diferentes de l'Empèri. Pasmens, en realitat,lei senhors pus poderós coma Maximilian de Baviera tenián totjorn lo contraròtle de seis armadas.
Aquela patz èra pas una satisfaccion per lei Suedés que contunièron lei combats dins lo nòrd. Foguèron inicialament replegats per l'armada imperiala novèla mai lo començament de la participacion dirècta de França dins la guèrra anava cambiar lo debanament deis operacions.
Periòde francés (1635 - 1648)[modificar | modificar la font]
Causas de l'intervencion francesa[modificar | modificar la font]
França, maugrat qu'essent un país catolic, èra rivala dei dinastias Habsborg reinant en Espanha e dins lo Sant Empèri Roman Germanic. D'efèct, França èra enviroutada per de territòris Habsborg e èra esfraiada per aqueu enceuclament. Ansin, lo rèi Loís XIII e son ministre Richelieu avián sostengut financièrament leis enemics deis Imperiaus dempuèi lo començament de la guèrra. Pasmens, après la desfacha de Nördlingen en setembre de 1634, lei Protestans realizèron la Patz de Praga ambé l'Empèri, mens constrenhenta qu'aquela de Lübeck, e lei Suedés pareissián donc gaire capables de contuniar la guèrra contra Ferdinand II e seis aliats.
Richelieu decidiguèt donc d'intrar en guèrra dirècta contra lei Habsborg e de se raprochar mai de Suècia ambé lei tractats de Weimar en 1636 puei d'Amborg en 1638. L'intervencion francesa dins la guèrra acomencèt donc contra Espanha en mai de 1635 e contra leis Imperiaus en aost de 1636.
Resisténcia dei Habsborg (1635 - 1640)[modificar | modificar la font]
Lo començament de la guèrra foguèt malaisat per lei Francés. Leis ofensivas en Itàlia e contra Alsàcia foguèron blocadas. Aquela en Franc Comtat per prendre Dole foguèt replegada. De mai, dins lo nòrd, leis Espanhòus ambé l'ajuda de seis aliats prenguèron Corbie lo 15 d'aost de 1636 menaçant París fins a la represa de Corbie lo 14 de novembre. Enfin, dins lo sud, Sent Joan de Lus foguèt pres per una armada espanhòla. Pasmens, la victòria suedesa de Wittstock permetèt d'aleujar lei dificultats francesas obligant lo mandadís de tropas suplementàrias per rebutar lei Suedés en Pomerània. Puei, La situacion demorèt relativament establa en 1637 e 1638. Lei Francés foguèron batuts dins lo País Basc lo 7 de setembre de 1637. Pasmens, ganhèron una batalha navala lo 22 d'aost e capitèron de prendre la fortalesa de Brisach en Alsàcia. De mai, la frontiera nòrd foguèt pauc a pauc desgatjada après la batalha de Compenha.
La fin de la guèrra (1640 - 1648)[modificar | modificar la font]
Après una annada 1639 sensa operacion militara importanta, lei Francés mandèron una ofensiva novèla e prenguèron Arras lo 9 d'aost de 1640. Enterin, Mazarin e Richelieu capitèron d'obtenir un cambiament d'aliança dau prince de Savòia lo 18 de setembre de 1640. Ansin, en 1641, unei fortalesas espanhòlas foguèron presas coma Aire-sur-la-Lys, Lens, Bapaume e La Bassée e acabèron la conquista francesa d'Artés. Sus leis autreis frònts, lei Suedés foguèron blocats per leis Imperiaus fins a 1642. En revenge, divèrsei territòris d'Espanha se revoutèron : Portugal sota la direccion de Jan de Bragança e Barcelona que reconoguèt Loís XIII per Comte de la vila. Puei, en 1642, leis Imperiaus foguèron vencuts a Wolfenbüttel, a Kempen e a Leipzig lo 23 d'octòbre de 1642. De lor caire, lei Francés deguèron batre en retirada de Catalonha maugrat la victòria de Lhèida lo 7 d'octòbre.
Après aquela revirada, Richelieu decidiguèt d'aumentar la pression sus Espanha. Ansin, Perpinhan foguèt pres lo 9 de setembre de 1642. En 1643, una còntraofensiva espanhòla dins lo nòrd, aprofichant la mòrt de Richelieu lo 4 de decembre de 1642 puei de Loís XIII lo 14 de mai de 1643, foguèt sevèrament replegada per lo duc d'Enghien durant la batalha de Rocroi lo 18 de mai de 1643. Lei Francés ganhèron tanben d'autrei batalhas en Itàlia, Espanha e sus la mar maugrat una desfacha en Alemanha a Tuttlingen contra lei tropas de l'Empèri. Pasmens, aquela desfacha entraïnèt un cambiament ambé la nominacion de Turenne per comandant. De mai, lo duc d'Enghien poguèt mandar son armada per l'ajudar.
Ansin, en 1644, la batalha saunosa de Friborg permetèt ai Francés de prendre la vau renana maugrat una revirada davant aquela vila. L'an seguent, lei Suedés de Torstenson capitèron una tièra d'ofensivas victoriosas dins lo nòrd de l'Empèri. Prenguèron Boèmia, Silèsia e Moràvia e menacèron Viena. Leis Imperiaus assaièron d'empachar la reünion deis armadas francesa e suedesa. Ansin, capitèron de rebutar lo premier assai de Turenne per ragantar Torstenson ambé la victòria de Mergentheim. Dins aquò, lo generau Franz von Mercy foguèt batut e tuat lo 3 d'aost a Nördlingen. L'Empèri capitèt de resistir gràcias a la revirada suedés davant Viena. En consequéncia, lei Francés destruguèron sistematicament e abandonèron sei conquistas darrieras.
D'autra part, entre 1643 e 1645, lo reiaume de Danemarc-Norvègia assaièt de luchar contra Suècia e d'ajudar leis Imperiaus per rebutar l'influéncia suedesa dins lo nòrd d'Alemanha. Pasmens, coma durant l'intervencion danesa de 1625-1629, lei regions continentalas dau país foguèron ocupadas. Puei, la flòta danesa foguèt vencuda per lei naviris suedés a Fehmern Belt lo 13 d'octòbre de 1644 entraïnant un segond retirament dei combats per lei Danés.
Espanha capitèt de resistir e de reprendre un pauc l'avantatge en 1646 e 1647. D'efèct, après la presa de Lens per lei Francés, lei País Bas e Espanha signèron una trèva que vendriá una patz definitiva. Aqueu tractat permetèt ais Espanhòus de mandar de fòrças novèlas contra lei Francés e lei Suedés. Ansin, lei Francés foguèron definitivament batuts en Catalonha e Landrecies foguèt presa tornarmai en julhet de 1647.
Pasmens, lo Sant Empèri Roman Germanic tenguèt totjorn de problèmas importants. D'efèct, Francés e Suedés capitèron de reünir sei tropas per atacar Viena. Conquistèron Baviera, impausant un tractat de patz a Maximilian de Baviera. Puei, en 1648, coma Baviera rompèt lo tractat, la region foguèt represa, leis Imperiaus batuts a Zusmarshausen lo 17 de mai e Maximilian cochat de Munic. Enfin, lo 19 d'aost de 1648, la desfacha deis Espanhòus a Lens entraïnèt l'acceptacion dei formalitats de patz començadas en 1643 marcant donc la fin de la Guèrra de Trenta Ans maugrat la perseguida de la guèrra entre França e Espanha fins a 1658.
Patz de Vestfàlia[modificar | modificar la font]
Lei Tractats de Patz[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « Patz de Vestfàlia » representa una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la guèrra :
- Negociacions de Münster entre País Bas e Espanha e entre França e Sant Empèri Roman Germanic.
- Negociacions d'Osnabrück entre Suècia e Sant Empèri Roman Germanic.
Leis autrei territòris catolics participèron ai negociacions de Münster e lei protestants a aquelei d'Osnabrück.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Lei país beneficiaris de la Patz de Vestfàlia, e donc venceires de la guèrra, foguèron França, lei País Bas e Suècia.
Consequéncias territorialas[modificar | modificar la font]
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron :
- L'independéncia oficiala dei Províncias Unidas.
- La reconeissença oficiala de l'independéncia de Soïssa.
- L'annexion oficiala dei vilas de Metz, Toul e Verdun, de la region d'Auta Alsàcia, de Brisach e de Pineròl per França.
- L'annexion per Suècia de la Pomerània Occidentala e de territòris sus lei bocas d'Oder, d'Èlba e de Weser.
- L'annexion de l'Aut Palatinat per Baviera.
La limitacion de l'influéncia dei Habsborg dins l'Empèri[modificar | modificar la font]
Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efèct, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Contra l'Empèri, entre 1625 e 1629 e contra França e seis aliats entre 1643 e 1645.
- ↑ Contra l'Empèri, entre 1625 e 1629 e contra França e seis aliats entre 1643 e 1645.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Louis de Haynin, Un discours des guerres de Bohême depuis l'arrivée des Vallons, jusque après la mort déplorable de ce vaillant, prudent et généreux chef de guerre comte de Busquoy, Edicion Douai, (1621).
- (fr) Louis de Haynin, Petit Mercure Vallon des guerres de Savoie et de Bohême, Edicion 1622.
- (fr) Louis de Haynin, Histoire générale des guerres de Savoie, de Bohême, du Palatinat et des Pays-Bas 1616-1627, Edicion 1628.
- (en) C.V. Wedgwood, The Thirty Years War, London, Jonathan Cape, 1938, Edicion London, Pimlico, 1992.
- (fr) Georges Pagès, La guerre de trente ans, 1939, Edicion Payot, 1991.
- (en) Geoffrey Parker, The Thirty Years' War, London, Edicion Routledge and Kegan Paul, 1984, 340 p.
- (fr) Victor L. Tapié, La Guerre de Trente Ans, Paris, Sedes, coll. Les cours de Sorbonne, 1989, 452 p.
- (de) Johannes Burkhardt, Der Dreißigjährige Krieg, Frankfurt/Main, 1992
- (de) N. M. Sutherland, « The Origins of the Thirty Years War and the Structure of European Politics », in English Historical Review 107 (1992), S. 587-625.
- (fr) Georges Livet, La Guerre de Trente Ans, Colleccion « Que sais-je ? », PUF, 1 d'octòbre de 1994.
- (de) Friedemann Bedürftig, Taschenlexikon Dreißigjähriger Krieg, Taschenbuch, 261 Seiten, Piper 1998
- (fr) Henry Bogdan, La Guerre de Trente Ans, Perrin, 12 de setembrede 1999.
- (de) Gerhard Schormann, Dreißigjähriger Krieg. 1618-1648, Stuttgart, 2001.
- (de) Georg Schmidt, Der Dreißigjährige Krieg, 6. Aufl., München: Beck, 2003.
- (fr) Henri Sacchi, La Guerre de Trente Ans, París, Edicion L'Harmattan, coll. Chemins de la mémoire, 2003.
- Tòme 1 : L'Ombre de Charles Quint, 450 pages - (ISBN 2-7475-2300-4)
- Tòme 2 : L'Empire supplicié, 555 pages - (ISBN 2-74752301-2)
- Tòme 3 : Cendres et renouveau, 512 pages - (ISBN 2-7475-2302-0)
- (fr) Yves Krumenacker, La Guerre de Trente Ans, Ellipses, 2008.


text:
Futurisme
Lo futurisme es un corrent artistica e sociau aparegut en Itàlia au començament dau sègle XX. Insistissiá sus de tematicas e de concèptes basats sus la velocitat, la tecnologia, la maquina, la jovença, la violéncia ò l'industria e sus d'objèctes novèus coma l'avion ò l'automobila. Foguèt subretot un movement italian e dins la peninsula, regardèt totei lei domenis artisticas coma la pintura, l'escultura, la literatura, lo cinèma, la fotografia, lo teatre, la musica, l'arquitectura, la dança, la tipografia, la comunicacion ò la terralha. En fòra d'Itàlia, lo futurisme aguèt d'influéncias dins d'autrei país, especialament lo Reiaume Unit e Russia.


text:
Tropic del Càncer
Lo Tropic del Càncer es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud nòrd, la latitud pus septentrionala ont se pòt apercebre lo Solelh dirèctament al zenit, al solstici de junh.
Dominacion[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Càncer pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Cancèr al solstici de junh.
A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion dels Geminis al moment d'aquel solstici.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Càncer copa subretot d'oceans. Pasmens lo nombre de païses traversats e la distància maritima traversada pel Tropic del Càncer son mendres pel Tropic del Capricòrne.
Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst, son :
- Argeria
- Nigèr
- Libia
- Chad : lo punt pus septentrional del país es definit pel Tropic del Càncer
- Libia encara
- Egipte
- Arabia Saudita
- Emirats Arabis Units
- Oman
- Índia
- Bangladèsh
- Índia encara
- Birmania
- China
- Taiwan
- Lo tropic passa al sud de las illas japonesas de Ryūkyū e Ogasawara
- Hawaii (Estats Units d'America, pas de tèrra traversada : lo Tropic passa entre Nihoa e l'illa Necker)
- Mexic
- Lo Tropic passa al nòrd de Cuba
- Bahamas
- Sahara Occidental (territòri contestat administrat per Marròc)
- Mauritània
- Mali


text:
Triada Macdonald
La Triada Macdonald o Triada de Sociopatia qu'ei un ensemble de condutas (crudeltat envèrs los animaus petits, piromania, enuresia nocturna persistenta arron de 5 ans) detectadas en çò de daubuns mainats e adolescents, identificadas com factors predictius d'ua futura personalitat antisociau violenta e com signes sovent vists dens lo passat deus tuaires en seria, muishant au mensh un d'aqueths simptòmas durant la loa enfança.
Que pòrta lo nom deu psiquiatre neozelandés John Macdonald qui la descrobí.


text:
Patrolhaire
Un patrolhaire es un naviri militar leugier e pichon destinat a l'equipament dei fòrças navalas costièras. N'existís dos tipes principaus. Lo premier gropava inicialament de naviris rapides equipats d'artilhariá leugiera ò de torpilhas. Aquelei naviris assaiavan de s'aprochar d'un biais discret e rapide dei flòtas enemigas per leis atacar. Pasmens, sei capacitats èran limitadas en fàcia de l'aviacion ò de l'artilhariá navala pesuca. A partir deis annadas 1960, lo desvolopament de la furtivitat e dei missiles li donèron d'interès novèus e aqueu tipe de patrolhaire es a l'ora d'ara fòrça frequent au sen deis estats desirós de formar una flòta pauc costosa. La segonda categoria de patrolhaire gropa de naviris rapides amb un armament limitat e destinat a d'operacions de susvelhança dei zònas economicas ò de polícia.


text:
Sinapsida
Los Sinapsida o sinapsids qu'ei un deus dos grops d'amniòts (los vertebrats que ponen ueus durs, a l'origina entar vàder terrestres donc), au costat deus sauropsids. Qu'ei definit per la preséncia d'un sol horat temporau sus lo crane. Uei qu'amassa pas sonque lo grop deus mamifèrs mes qu'ei un hèra mei ancian puei que son aparesihuts au Cabonifèr superior. Dehens aqueth grop que son donc tanben amassats d'autas bèstias pròches deus mamifèrs donc, mes uei desapareishuts (un dus mei famós) siant lo dimetrodon.


text:
Mandarin estandard
Lo mandarin estandard (en caractèrs simplificats : 普通话 ; en caractèrs tradicionals : 普通話 ; en pinyin : Pǔtōnghuà, o en chinés simplificat : 汉语 ; en chinés tradicional : 漢語 ; en pinyin : Hànyǔ « lenga dels Hans », l'etnia dominanta en China) es la lenga oficiala de la Republica Populara de China, Taiwan e Singapor.
Lo mandarin estandard es basat mai que mai sul dialècte mandarin de Beijing. L'ensemble dels dialèctes del mandarin representan la lenga mairala de gaireben 75% de la populacion chinesa mas los qu'an lo mandarin estandard coma lenga mairala son pauc nombroses.
Totun se lo mandarin estandard es mai o mens conoscut per 70% de la populacion (lenga mairala o seconda), un estudi oficial de 2014 mostrèt que sols 7% de la populacion parlava vertadièrament lo mandarin estandard a un nivèl natiu[1]. De fach la majoritat de la populacion viu dins un situacion de diglossia amb un usatge plan dinamic dels dialèctes.
Aquesta diglossia a tres nivèls:
- mandarin estandard e mandarin dialectal
- mandarin estandard e lenga chinesa non mandarina (cantonés, wu...)
- mandarin estandard e lenga non chinesa (mongòl, corean...)
Mai de 30% de la populacion de la Republica Populara de China sap pas brica s'exprimir en mandarin estandard.


text:
Espeluga de Santimamiñe
L'espeluga de Santimamiñe que's tròba a Kortezubi, en Biscaia, au Bascoat, dens lo bacin de l'arriu d'Oka, près de la palun d'Urdaibai. Que s'obreish a 150 m suu nivèu de la mar, dens lo quartièr de Basondo, près de l'Ermitatge de Sant Mamés (Santimamiñe en basco), qui'u balhè lo son nom, au pè deu còth Ereñozar (448 m).
Que compren ua sequéncia complèta despuish lo Paleolitic Mejan dinc a l'Edat deu Hèr. Qu'embarra pintruras rupèstras de l'epòca magdaleniana, de cap a 16 000 a 11 000 ans abans lo present, dens lo Paleolitic Superior. Despuish julhet de 2008 que hè part deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en associacion dab autes sits devath lo nom d'« espeluga d'Altamira e art rupèstre paleolitic deu nòrd d'Espanha ».
Qu'estó descobèrta per dròlles jogant, qui avertiguèn lo lor ensenhaire a Gernika. Qu'a ua longor de 365 m. Que presenta un sarròt de cristallizacions mineraus: estalactitas, estalagmitas... La sequéncia complèta de l'espeluga que compren las culturas mosteriana, chastèlperroniana, aurinhaciana, gravetiana, solutreana, magdaleniana e asilhana. Qu'embarra ua cinquantena de pintruras parietaus magdalenianas monocròmas negras d'animaus: 32 bisonts, 7 caprids, 6 cavaths, 1 cèrvi e 1 ors. Lo negre qu'ei obtiengut a partir de carbon.


text:
Francés d'Assisi de Borbon
Francés d'Assisi de Borbon, nascut al palais reial d'Aranjuez lo 13 de mai de 1822 e mòrt al castèl d'Épinay-sur-Seine lo 17 d'abril de 1902, foguèt rei consòrt d'Espanha de 1846 a 1868, apelacion acordada per son esposa, Isabèl II, reina en títol.
Enfància[modificar | modificar la font]
Segond filh (vengut ainat) de l'infant Francisco de Paula de Borbón e de la princessa Loïsa de las Doas Sicílias (filha del rei Francés Ièr de las Doas Sicílias), es titolat duc de Cadiç e infant d'Espanha per son oncle lo rei Ferrand VII d'Espanha.
Maridatge[modificar | modificar la font]
Mentre qu'es omosexual averat (es escaissat « Paquita », lo femenin de son diminutiu Paquito), en 1846, esposa, per de rasons dinasticas, sa cosina primièra, la reina Isabèl II d'Espanha, filha de Ferrand VII, que li autreja lo títol de rei consòrt e lo tractament de Majestat. Auràn oficialament onze enfants, que la màger part dels istorians n'an de dobtes sus la filiacion pairala, e dont cinc solament pervenguèron a l'atge adulte :
- Isabèl (1851-1931), qu'esposarà Cayetano de Borbón-Dos Sicilias (1846-1871), prince reial de las Doas Sicílias e Girgenti (sens posteritat).
- Anfós (1857-1885), futur Anfós XII,
- María del Pilar (1861-1879),
- María de la Paz (1862-1946), qu'esposarà lo prince Loís Ferrand de Bavièra (1859-1949).
- Eulalia (1864-1958), qu'esposarà Antòni d'Orleans (1866-1930), infant d'Espanha e duc de Galliera.
Règne e decès[modificar | modificar la font]
.
A partir de 1864 lo rei Francés presidís lo Conselh dels Ministres. La revolucion de 1868 lo constrenh a l'exili, pren lo títol de cortesiá de « comte de Moratalla ». En 1874 la monarquia es restablida, mas en favor de son filh Alfonso, que ven lo rei Anfós XII d'Espanha (1874-1885).
La mòrt del « comte de Chambord » en 1883 fa de l'èx-rei Francés d'Assisi lo novèl « primièr prince de sang » dels legitimistas franceses, cinquen successible aprèp sos quatre cosins de la branca ainada, Juan de Borbón, Carlos de Borbón, Jaime de Borbón e Alfonso de Borbón.
S'installa al castèl d'Épinay-sur-Seine, en França, qu'a crompat en 1881, e i morís lo 17 d'abril de 1902. Lo castèl serà vendut en 1906 e vendrà l'ostal de comuna d'Épinay-sur-Seine.


text:
Lo bèl Danubi blau
Lo Bèl Danubi blau (en Alemand An der schönen blauen Donau), op. 314, es un celèbre ensems de valsas vienesas de Johann Strauss II, compausat en 1866.
Istòria[modificar | modificar la font]
Un escac[modificar | modificar la font]
L'òbra foguèt compausada en comanda de Johann Herbeck, director de l'Associacion corala vienesa.
La primièra representacion publica, lo 13 de febrièr de 1867, faguèt un fracàs. Doas rasons o explica. La primièra, lo compositor mancava d'experiéncia, perque èra la primièra òbra amb cant de Johann Strauss. La segonda ven del quita tèxte, escrich per un foncionari de polícia que s'èra ispirat dels nòus esclairatges de gas installats per las carrièras de Viena: la corala refusèt d'en primièr de cantar, trobant las paraulas ridiculas.
Un succès mondial[modificar | modificar la font]
Per l'Exposicion universala de 1867, Johann Strauss viatjèt París. Li foguèt demandat d'apondre una valsa al programa del seu primièr concert en public. Se remenbrant del Bèl Danubi bleu, Johann Strauss faguèt venir la particion de Viena. L'accuelh de l'òbra sens la partida cantada es trionfal e Johann Strauss deunla jogar vint còps a la fila. A Viena, lo succès es tal que los estampaires penan a provesir la demanda de particions.
Lo Bèl Danubi blau es programat lo meteis an dins de concerts a Londres, en preséncia de la reina Victòria.
Lo Bèl Danubi blau demora la mai celèbra de totas las valsas escrichas per Johann Strauss II.


text:
Vertige
Lo vertige es un tipe d'estarbordiment que un individú i es psicologicament sensible a una nautor quina que siá. Los simptòmas fan seguida a una disfoncion d'un sistèma vestibular de l'aurelha intèrna[1]. Es sovent associat a de soslèus e als vòmits e mai a de dificultats a tenir depès o marchar.
Tipes[modificar | modificar la font]
Dos tipes de sensacions son abitualament nomenadas vertiges:
- Lo vertige vertadièr, correspondent a la sensacion rotatòria que se pòt acompanhar de signes de la linhada vagala (soslèus, taquicardia, susor freda...) sovent provocada per una percepcion de movement diferenta entre la vision e l'organ vestibular.
- La sensacion vertiginosa, sens sensacion de rotacion, amb nombrosas sindròmes clinicas, sens especificitat neta, que la sincòpa, l'Ipertension arteriala, l'ipotension, la fèbre (e mai).
La sensacion de malaise e d'ànsia sentida pel un subjècte se trobant en nautor es un fenomèn distint nomenat, en medecina, acrofobia.
Fisiopatologia[modificar | modificar la font]
La nocion de vertige es sovent associada a aquela del movement dins l'espaci. L'organ de percepcion d'aqueles movements es lo sistèma vestibular, situat dins l'aurelha intèrna. Aquel darrièr percep un movement qu'es pus sovent tanben percebut pels uèlhs, e mai s'aquel movement se pòsca sentir coma desagradable (per exemple, dins de montanhas russas), es pas en conflicte amb l'informacion venent de la via visuala.
Lo vertige ven, mai sovent, del desacòrd entre lo movement vist e lo movement percebut per l'aurelha intèrna. Se l'aurelha intèrna percep un movement non repercutit per la vision, alara, la sensacion vertiginosa se produtz, amb son cortègi de soslèus.
Pel vertige vertadièr, n'existisson dos tipes:
- Lo vertige fisiologic, ont la sensacion desagradabla es provocada per la confrontacion del duo vision/vestibul amb una situacion/conformacion inabituala. Lo vertige del naut de l'escala es de classificar dins aquela categoria.
- Le vertige patologic, provocat per una patologia de percepcion vestibulara o visuala, o tot lo mens per una diferéncia entre las doas percepcions. L'anomalia de percepcion, que siá visuala o vestibulara, se pòt produire dins la percepcion coma dins la transmission neurologica d'un messatge, coma fin finala dins le tractament de l'informacion al nivèl dels cortèxes visuals e vestibulars, o encara dins son interrelacion.


text:
Miègjorn
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Miègjorn (var. Miegjorn) o lo Mieidia (var. Mèidia) es un nom de luòc vague que pòt designar de territòris divèrses.
- Dins l'encastre de l'estat francés, lo "Miègjorn" o lo "Sud de França" o lo "Sud" es una apelacion possibla per Occitània. Rebat la percepcion populara mai o mens inconscienta d'una diferéncia culturala entre Occitània e França al sens estricte (la França del Nòrd). Per exemple se sona Valença la "Pòrta del Miègjorn" dins lo torisme. Dins lo movement occitanista, se critica lo nom de "Miègjorn" per Occitània pr'amor qu'Occitània se pòt definir d'esperela e non pas coma lo sud de quicòm mai. Efectivament Occitània se pòt percebre atanben al nòrd de Catalonha o d'Espanha, a l'oèst d'Itàlia o al nòrd de la Mediterranèa.
- Dedins l'encastre d'Occitània, lo "Miègjorn" pòt designar la part meridionala d'Occitània, e pus particularament l'Occitània mediterranèa, per oposicion a l'Occitània del Nòrd o a l'Occitània atlantica.
- Dins l'encastre d'Euròpa, lo "Miègjorn" pòt designar totas las regions mediterranèas.
- Lo "Miègjorn" pòt èstre la part meridionala d'un país quin que siá. Lo sud d'Itàlia se sona en italian lo Mezzogiorno (çò es: "Miègjorn" en lenga italiana).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Temps[modificar | modificar la font]
Miègjorn es l'ora ont lo solelh es lo mai naut dins lo cèl.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Spree-Neisse (071)
Liste des communes
Spremberg
Ville de Spremberg, localité de l'Allemagne de 24 000 habitants.
La mairie de Spremberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Forst (Lausitz)
Ville de Forst (Lausitz), localité de l'Allemagne de 20 000 habitants.
La mairie de Forst (Lausitz) a une adresse e-mail et un site Internet.
Guben
Ville de Guben, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Guben a une adresse e-mail et un site Internet.
Kolkwitz
Ville de Kolkwitz, localité de l'Allemagne de 9 500 habitants.
La mairie de Kolkwitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Drebkau
Ville de Drebkau, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie de Drebkau a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuhausen/Spree
Ville de Neuhausen/Spree, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Neuhausen/Spree a une adresse e-mail et un site Internet.
Peitz
Ville de Peitz, localité de l'Allemagne de 4 500 habitants.
La mairie de Peitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Burg
Ville de Burg, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Burg a une adresse e-mail et un site Internet.
Schenkendöbern
Ville de Schenkendöbern, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie de Schenkendöbern a une adresse e-mail et un site Internet.
Welzow
Ville de Welzow, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Welzow a une adresse e-mail et un site Internet.
Döbern
Ville de Döbern, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Döbern a une adresse e-mail et un site Internet.
Felixsee
Ville de Felixsee, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Felixsee a une adresse e-mail et un site Internet.
Neiße-Malxetal
Village de Neiße-Malxetal, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Neiße-Malxetal a une adresse e-mail et un site Internet.
Werben
Village de Werben, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Werben a une adresse e-mail et un site Internet.
Jänschwalde
Village de Jänschwalde, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Jänschwalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Wiesengrund
Village de Wiesengrund, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Wiesengrund a une adresse e-mail et un site Internet.
Tschernitz
Village de Tschernitz, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Tschernitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Turnow-Preilack
Village de Turnow-Preilack, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Turnow-Preilack a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Modernisme
Lo Modernisme o Art Nouveau (en França e Belgica), Modern Style (en Anglatèrra),Tiffany (als Estats Units d'America) Jugendstil (en Alemanha), Sezessionstil o Wiener Sezession (en Àustria), Style 1900, Style Noville, Florale, Stile Liberty (en Itàlia), z-es 'na transformacion estetica radicala en arquitectura, en musica, al cinèma, en las arts e en literatura a la fin delh sègle XIX e alh començament del sègle XX. Lo modernisme ven après lo naturalisme e avant lo postmodernisme.
Gertrude Stein, Marcel Proust, Le Corbusier, Pablo Picasso èron modernistas. Una de las expressions mai fòrtas del modernisme se pòt veire a travèrs d'arquitèctes modernistas catalans coma Antoni Gaudí.


text:
Amin Maalouf
Amin Maalouf (en arabi أمين معلوف) es un escrivan Libanés d'expression francesa nascut lo 25 de febrièr de 1949 a Beirot.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Beirot, pasmens los primièrs ans d'Amin Maalouf se debanèron en Egipte, patria qu'adoptèt los grands mairals. De retorn al Liban, la familha s'installèt dins un quartièr cosmopolit de Beirot, ont vivián la grand partida de l'an, mas l'estiu demoravan a Machrah, vilatge del Mont Liban que los Maalouf ne son originaris.
Lo paire es un jornalista fòrça conegut al Liban, tanben poèta e pintre, eissit d'una familha d'ensenhants e de directors d'escòlas. Los aujòls, catolics, se convertiguèron al protestantisme al sègle XIX.
La maire es eissida d'una familha francofòna e catolica, istamboliòta, vila fòrça simbolica dins l'imaginari d'Amin Maalouf, l'unica que siá citada dins caduna de sas òbras[1].
Los estudis primaris d'Amin se faguèron a Beirot dins una escòla francesa dels Jesuistas. Sas primièras lecturas èran en arabi, enclusits los classics de la literatura occidentala, mas sas primièras temptativas literàrias, secrètas, èran en francés, qu'es per el, a l'epòca, la « lenga d'ombra », per oposicion a la « lenga de lutz », l'arabi[2].
Estudiant en sociologia e sciéncias economicas, encontrèt Andrée, educatriz especializada, qu'esposa en 1971. Pauc aprèp venguèt jornalista pel principal quotidian de Beirot, An-Nahar, escriguèt d'articles de politica internacionala.
La guèrra civila esclatèt en 1975, obligant la familha a se retirar dins lo vilatge del Mont Liban. Amin Maalouf lèu decidiguèt quitar lo Liban per França, en 1976. Sa femna e lors tres enfants seguèron.
Tròba en França un trabalh de jornalista dins un mensual d'economia.
En 1981 obtenguèt son primièr contracte d'edicion, (Jean-Claude Lattès), per Les Croisades vues par les Arabes, que foguèt publicat en 1983. Encontrèt son primièr succès amb Léon l'Africain, en 1986, e decidiguèt de se consacrar a la literatura.
Obtenguèt en 1993 lo Prèmi Goncourt per Le Rocher de Tanios, que se passa dins los monts libaneses de son enfança.
Trabalha amb Kaija Saariaho compositriz finlandesa per escriure d'operas.
En 2007-2008, presidiguèt, per la Comission Europèa, un grop de reflexion sul multilinguisme, que produguèt un rapòrt: Un desfís salutari: coma la multiplicitat de las lengas poirà consolidar Euròpa.
Es doctor honoris causa d'universitats de Liban, d'Espanha, de Portugal o de Belgica [3].
Recebèt lo Prèmi Prince d'Astúrias de literatura en 2010[4].
Influéncias e inspiracions[modificar | modificar la font]
L'autor se ditz influenciat, entre autres, per las òbras de Thomas Mann, Albert Camus, Leon Tolstoi, Marguerite Yourcenar, Charles Dickens, Stefan Zweig e Omar Khayyam e la poesia de lenga aràbia[5].
Los romans d'Amin Maalouf son marcats per sas experiéncias de la guèrra civila e de l'immigracion. Se caracterizan (entre autres) per de viatjaires entre las tèrras, las lengas e las religions. Dins son libre Les Identités meurtrières, s’indigna dels comportaments umans quand l’afirmacion de se va plan sovent amb la negacion de l’autre. Sa filosofia umanista le convenci que podèm demorar fidèl a las valors qu'eretarem, sens al meteis temps se creire menaçat par las valors que d’autres son portaires.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
Ensags[modificar | modificar la font]
Librets d'opera[modificar | modificar la font]
- L'Amor de luènh (2001)
- Adriana Mater (2004)
- Émilie (2010)
Prefacis[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "autobio"(fr)Autobiografia en forma d'entrevista, sul blòg oficial de l'escrivan
- ↑ id "autobio"
- ↑ "bioblog"(fr)Blòg oficial d'Amin Maalouf
- ↑ (fr)[1][2]
- ↑ (fr) "lof" Entrevista amb Amin Maalouf, per Sandrine Meslet


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
E bé si vei que l'estiu apròcha.
Aller à la page : 1, 2
1 E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 16:49
Alh Òli
Occitan Warrior
2 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 17:00
aubin04
Leberonet
3 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 17:06
Alh Òli
Occitan Warrior
4 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 17:18
aubin04
Leberonet
Ten, una question, n'i a aqui subre lo forum qu'an la grafia mistralenca ?
(Pauvo la question, istòria de donar un pauc de vam, es pas per reviscolar d'anatèms anacronics entre gens de mèsma lenga)
5 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 17:39
maime
Lemosin de prumiera !
6 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 17:51
Alh Òli
Occitan Warrior
Mestrèji pas la grafia mistralenca, ja que galeri emé la grafia classica mi vau pas apondre de problemas
7 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 18:03
maime
Lemosin de prumiera !
Crese pas. De tot biais, utilizem pas la grafia mistralenca en Lemosin. Desjà au segle XIX los felibres lemosins ne'n volian pas... Ai 'na question a perpaus de tot quò : Miréio es chiant per 'mor qu'es escrich en grafia mistralenca o per 'mor qu'es de Mistral ?aubin04 a écrit:Ten, una question, n'i a aqui subre lo forum qu'an la grafia mistralenca ?
8 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 18:04
Alh Òli
Occitan Warrior
maime a écrit:Crese pas. De tot biais, utilizem pas la grafia mistralenca en Lemosin. Desjà au segle XIX los felibres lemosins ne'n volian pas... Ai 'na question a perpaus de tot quò : Miréio es chiant per 'mor qu'es escrich en grafia mistralenca o per 'mor qu'es de Mistral ?aubin04 a écrit:Ten, una question, n'i a aqui subre lo forum qu'an la grafia mistralenca ?
Es long, repetitiu, cagant -----> es de literatura dau segle XIX.
9 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 18:39
Cerièra de Mai
Trobador !!
10 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 18:54
Barbet
Occitan Warrior
aubin04 a écrit:Ten, una question, n'i a aqui subre lo forum qu'an la grafia mistralenca ?
(Pauvo la question, istòria de donar un pauc de vam, es pas per reviscolar d'anatèms anacronics entre gens de mèsma lenga)
L'ai ben en quauque endrech, mai me'n servi plus gaire
N'i 'viá ben un parèu fa una vòuta que l'utilizavan emoquò, se me remembri ben.
11 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 20:33
fredoc
Occitan Warrior
aubin04 a écrit:Anam començar per la fin de l'escòla !
Ten, una question, n'i a aqui subre lo forum qu'an la grafia mistralenca ?
(Pauvo la question, istòria de donar un pauc de vam, es pas per reviscolar d'anatèms anacronics entre gens de mèsma lenga)
Qu'ei hòu totun !
Quitament tà responer a un subjècte qui n'a pas ni cap ni coda (perdon Alhòli, n'ei pas ua critica) que n'i a un qui tròba lo mejan d'aviar la discussion de cap a ua question mei o mensh lingüistica.
AQUÒ QU'EI HÒU !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
12 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 20:49
maime
Lemosin de prumiera !
Mas degun a pas ren dich sus la mia de provocacion... Tot lo monde tròben Mistral chiant o que ??? Degun per defendre nòstre prèmi Nobel de literatura ? Lo reviscolador de la lenga provençala de Limòtges a Malhana ?
'N'autra provocacion gratuita : per mas lecturas de vacanças, voldria lo nom d'un Felibre qu'escriguet quauqua-ren de pas chiant ! Quauqu'un a 'n'idéia ?
13 ri le Mer 30 Juin - 22:10
aubin04
Leberonet
maime a écrit:Cresia qu'era 'mas de la provocacion... Emai podem ren li dire, a 30 ans aüei, lo paubre...
Mas degun a pas ren dich sus la mia de provocacion... Tot lo monde tròben Mistral chiant o que ??? Degun per defendre nòstre prèmi Nobel de literatura ? Lo reviscolador de la lenga provençala de Limòtges a Malhana ?
'N'autra provocacion gratuita : per mas lecturas de vacanças, voldria lo nom d'un Felibre qu'escriguet quauqua-ren de pas chiant ! Quauqu'un a 'n'idéia ?
La Miougrano entreduberto d'Aubanel, es magnific, o Remize, de Lozèra, es interessant e mai pròche dau tiu.
Mirèio se liège ben, mai coma tot Mistral, chal faire l'esfòrç d'agachar la macrò estructura per prene la dimension dei detalhs, es en aquò que lo "resumit" de la debuta de cada chant es utila per l'autor.
Per ta question, Mistral s'escota escriure, ne ven cagant de còps, mai saup escriure totun... La grafia rendrà jamai un tèxt mai o mens interessant, es un biais de transcriure un son. I a pas de ierarquia dins l'escritura, i a de mond d'una qualitat esbleugissenta (sarà pas Bojarron que te dirà lo contrari) au felibritge, e de mond a racar qu'escrivan en classic.
14 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 22:18
Mertyl
Occitan Warrior
15 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 22:29
Alh Òli
Occitan Warrior
fredoc a écrit:
Quitament tà responer a un subjècte qui n'a pas ni cap ni coda (perdon Alhòli, n'ei pas ua critica) que n'i a un qui tròba lo mejan d'aviar la discussion de cap a ua question mei o mensh lingüistica.
T'escuses pas.
Es verai qu'aubin as desconat. Siau pas content que mi siguesses vengut poirir mon bèu topic emé tei conarias linguisticas
NE SORTIRÈM JAMAIIIIIIIIIIIIIIIIIII!
Per respòndre a maime, dins lo Mistral aimi ben ieu son Memòri e raconte, es de bòn lièger, agradiu e de còps fa rire (de còps, es pas nimai l'autobiografia de Joeystarr).
Lo conseu d'estiu d'Alh Òli per 2010 en literatura felibrenca es doncas Memòri e Raconte.
Jingle
16 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 5:39
aubin04
Leberonet
Mai tornem a l'origina d'aqueu topic, que n'ai encar' leis uèlhs que bretonejan. Adonc : òu, i a quauqu'un o fa tròp chaud ?
17 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 7:09
Alh Òli
Occitan Warrior
aubin04 a écrit:Estre lo linguistic-traite ? Ok per ieu, a la condicion que qualqu'un me digue çò que i a de linguistic dins la chausiá d'una grafia ! La grafia es au contrari la quita desincharnacion de la linguistica, puèi que, per la classica, rend compte dau mai grand nombre, e per la mistralenco, s'adapta a l'iperparticularisme !
Mai tornem a l'origina d'aqueu topic, que n'ai encar' leis uèlhs que bretonejan. Adonc : òu, i a quauqu'un o fa tròp chaud ?
Lol. Ges d'embrolhas, disiau aquò ieu per mi rire de tot biais.
Siau de lieger Memòri e raconte, mi refresque un pauc.
18 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 7:24
maime
Lemosin de prumiera !
Per tornar au topic : n'i a quauqu'un, me, e ai tròp chaud mas me pòde pas fotre lo biron a l'aer, sei au bureu...
19 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 7:27
fredoc
Occitan Warrior
Alh Òli a écrit:fredoc a écrit:
Quitament tà responer a un subjècte qui n'a pas ni cap ni coda (perdon Alhòli, n'ei pas ua critica) que n'i a un qui tròba lo mejan d'aviar la discussion de cap a ua question mei o mensh lingüistica.
T'escuses pas.
Es verai qu'aubin as desconat. Siau pas content que mi siguesses vengut poirir mon bèu topic emé tei conarias linguisticas
NE SORTIRÈM JAMAIIIIIIIIIIIIIIIIIII!
Per respòndre a maime, dins lo Mistral aimi ben ieu son Memòri e raconte, es de bòn lièger, agradiu e de còps fa rire (de còps, es pas nimai l'autobiografia de Joeystarr).
Lo conseu d'estiu d'Alh Òli per 2010 en literatura felibrenca es doncas Memòri e Raconte.
Jingle
Tot a fèit d'acòrd !
Entaus alergics a la poesia, Mistral a produsit totun aquiu ua òbra interessanta, de bon léger, simpatica. Qu'ei Pagnol en occitan.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
20 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 9:54
Sokolovic
Trobador !!
Conoissi pas personalament d'obra melhora en prosa occitana.
E Mirèio m'agrada, coma m'agradan Calendau e lo Poèmo dou Rose.
D'alhors d'autors cagants en grafia classica, ne'n conoissi un ramelet. Per exemple lo mai conoissut d'entre elei.
Dernière édition par Matieu C. le Jeu 1 Juil - 10:34, édité 1 fois
21 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 10:04
Barbet
Occitan Warrior
+1, de legirMatieu C. a écrit:La bèsti dou Vacarés de D'arbaud.
Conoissi pas personalament d'obra melhora en prosa occitana.
22 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 11:00
Gavach
Occitan Warrior
D'alhors d'autors cagants en grafia classica, ne'n conoissi un ramelet.
Per exemple lo mai conoissut d'entre elei.
Parlas de qual? Bodon, Roqueta o Manciet?
23 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 11:06
Sokolovic
Trobador !!
Gavach a écrit:D'alhors d'autors cagants en grafia classica, ne'n conoissi un ramelet.
Per exemple lo mai conoissut d'entre elei.
Parlas de qual? Bodon, Roqueta o Manciet?
Lafont.
Es sonque un avejaire personau, mai ai jamai poscut legir un libre d'eu (ai ben assajat hè), a levat de son libre, en francés, sus Mistral (qu'es flame d'alhors).
24 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 11:27
maime
Lemosin de prumiera !
25 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 18:57
aubin04
Leberonet
maime a écrit:Mirèio se legis pas bien dau tot !!! Sei dessus dempuei dos mes e comence a penas lo chant IV. Mas qu'es fòrça utile per durmir quand fai tròp chaud... Una pagina e te duermes ! Dirai pas ren de la grafia, qu'era mas 'na conaria, mas note tot parier que degun m'a dich : "Mistral es genial !!!"
Per tornar au topic : n'i a quauqu'un, me, e ai tròp chaud mas me pòde pas fotre lo biron a l'aer, sei au bureu...
Es ufanos, coma Mistral mas se liège ben, se la grafia te pausa problèma, lièja-lo a votz nauta.
Es una escritura qu'es fòrça marcaa dins lo temps. Mai es de qualitat. Mèfi de pas mesclar l'imatge criogenizat de Mistral e son escritura. Per lièger Mirèio, te chal gardar en tèsta lo chant primièr, qu'es predominant per la tension e la compreneson de l'òbra (qu'es una adaptacion provençala d'una epopèa, coma lo tèxte "a l'endavan di rèi" es una rescritura de la nativitat).
Tèn, un titol qu'es agotat, me sembla, mai qu'es de bòn lièger : La vièio qu'èro mouorto (que n'ai eissubliat l'autor, t'ò cercharai). Roman fantastic de la bòna mena. I a tanben Bagatouni, de Bernard, e leis escrichs de Gèlu (mèfi, grafia trapelisanta). Subre lei 3 darrièrs, lo Matiu C s'entresenharà ben mielhs que ieu.
26 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 19:14
maime
Lemosin de prumiera !
Non, crese que çò que vai pas, es que Mistral es un autor romantic. E lo romantisme tant en literatura coma en musica me fai chiar. Exemple : Victor Hugo. N'i a ren de mai chiant. N'i a 'mas un libre de se que poguei legir : les derniers jours d'un condamné. Lo demai...
27 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 19:26
aubin04
Leberonet
Dins Mirèio, lei doi primièrs chants son coma la lista deis ingrediants d'una recepta, es lo menut. Sota-titol : Vaqui Julieta e vaqui Romeo, van crebar en provençau e en fòrma fixa. L'interés es aqui
28 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 19:37
Alh Òli
Occitan Warrior
Brèu aimi pas aquelei, que son ecrichura pfffff! 4 oras per ti pausar una situacien, una jornada per ti fa comprèner que lo ridèu es roge, es pesuc!
Pasmens siau tombat fan de Crimes et Châtiments de l'amic Dosto, que dins lo genre cagant e contemplatiu, accrochez-vous à vos slips
29 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Jeu 1 Juil - 22:40
Pelharòt
Rata-Pinhata
Me vau faire un pauc de vent ambe le Tresòr.
30 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Ven 2 Juil - 6:27
Marxelin
Occitan Warrior
D'autors cagants e qu'an pas res de dire ne coneissèm qu'escrivon en occitan (pas solament) e aquí auretz quitament pas d'iniciala. Per se faire pas cagar en legissent, vos aconselhi de legir lo sol autor vertadièr : Marxelin ! E òc soi ieu.
31 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. Aujourd'hui à 22:24
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Òu
Òu (oficialament en francés Oô) qu'ei ua comuna gascoa de Gasconha, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna d'Òu es situada al còr dels Pirenèus, en Comenge, al tèrme del val de Larbost al nòrd fins al tèrme amb Espanha al sud, del Pic de las Crabiolas al pic de Perdiguèra (mai naut de la Nauta Garona)[1].
Lo vilatge d'Òu, a 56 km al sud-oèst de Sent Gaudenç, se trapa sus la Nèsta d'Òu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica de Sant Jacme del sègle XII
- Torre de senhals de Castet dels sègles X e XI, (als monuments istorics dempuèi 1950) [2]
- Lac d'Òu
- A 1 800 mètres de naut e mai: lo lac d'Espinga, lo Lac Sauçat, lo lac del Pòrt dÒu e lo lac del Portilhon.
-
-
-
Lo lac d'Òu
-


text:
Preaus
Preaus [1]es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dos rials e un riu (la Couranne, lo Furon e lo Ay) estrenhan la municipalitat de Préaux. L'altitud s'estend de 380 mètres a 989 mètres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Préaux remonta a las Cèltas e a la civilizacion romaine coma totas las municipalitats del piedmont ardéchois. Testificat Dempuèi 1040, lo nom originel de la municipalitat es Pradella.
L'histoire de Préaux remonte aux Celtes et à la civilisation romaine comme toutes les communes du piedmont ardéchois. Attesté depuis 1040, le nom originel de la commune est Pradella.


text:
They-sous-Vaudemont
They-sous-Vaudemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Castell mencionat l'an 1452. Los dos senhors la en possedint en indivis èran Jacques de Haussonville e Thielman Wolf Diedrenne
Château mentionné en 1452. Les deux seigneurs la possédant en indivis étaient Jacques de Haussonville et Thielman Wolf Diedrenne


text:
Dioclecian
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus[1] (c. 245–c. 312), nascut Diocles (grèc Aιokλής) e conegut coma Dioclecian, èra un Emperaire roman dempuèi lo 20 de novembre de 284 fins al primièr de mai de 305. Dioclecian met fin al periòde abitualament conegut pels istorians coma Crisi del Sègle III (235-284). Establiguèt un govèrn autocratic e es aquel que pausèt los fonadaments de la segonda fasa de l'Empèri Roman, coneguda segon lo biais de veire: Dominat (en oposicion al Principat instituit per August), la Tetrarquia o simplament l'Empèri Roman Tardiu. Las reformas de Dioclecian cambièron fondamentalament l'estructura del govèrn imperial e ajudèron a estabilizar l'Empèri economicament e militarament, li permetant de demorar gaireben intacte pendent los cent ans venents.
Somari
Originas e accession al poder[modificar | modificar la font]
Illirian d'origina umble (de Dioclea, prèp de Salona (Dalmàcia)), Diocles[2] s'aucèt dins los rengs de l'armada. Se sap que foguèt Dux Moesiae, amb la responsabilitat de defendre lo Danubi Inferior. Quand en 282 las legions del Danubi Superior proclamèron Emperaire lo Prefècte pretorian Car, Diocles comencèt a ganhar la confisança del nòu emperaire e n'obtenguèt lo consolat en 283 amb lo reng de Comes domesticorum, es a dire, comandant de la cavalariá e de la gàrdia personala de l'Emperaire.
L'estela ascendenta dins de l'Empèri Roman èra Flavi Aper, lo prefècte pretorian e sògre de Numerian filh de Car. En 283, Car causissèt lo seu filh primièr Carin coma August, amb que daissava lo suenh de l'Occident, e se desplacèt amb Numerian, Aper e Diocles a l'Orient, contra l'Empèri Sassanida. Car ganhèt la capitala sassanida, obtenguent una victòria fòrça importanta, mas moriguèt en julhet/agost, segons los diches tustat per un Eslhauç o benlèu de malautiá. Daissèt Numerian coma nòu August, e una armada que seuriá anar fins a las frontièras de l'Empèri. Apurius Aper afirmava que Numerian tanben èra malaut, per aquò l'emperaire viatjava dins un veïcul tancat, sens cap de contacte amb l'exterior. Quand los soldats notèron la pudor e dubriron lo veïcul, Numerian èra mòrt. Diocles profeitèt de l'ocasion, acusant Aper d'aver tuat Numerian, e tuèt d'esperel lo prefècte pretorian davant las tropas, que sul còp lo proclamèron Emperaire, lo 20 de novembre de 284.[3]
Mas, i aviá un autre emperaire legitim en Occident, Carin, lo filh grand de Carus. Carin e Diocles se trobèron prèp de Belgrad, e lo darrièr ganhèt la Batalha del Riu Margus, tuant Carin e venent l'unic governant de l'Empèri, amb lo nom de Dioclecian. Las fonts sin en desacòrdi sus se que passèt vertadièrament dins la batalha: Aurèli Victor afirma (39. 11) que Carin auriá ganhat la batalha, quand un dels seus oficièrs, que la seuna seriá estat sedusida pel jòve emperaire, l'escotelèt per l'esquina; Eutropius sosten (9.20.2) que Carin seriá estat abandonat per la seuna armada. Dioclecian, dins un acte inabitual de cleméncia, tuèt pas nimai despausèt lo prefècte pretorian de Carin e cònsol Aurèli Aristòbul, mas lo confirmèt, e mai tard li donèt lo procònsolat d'Africa e la dignitat de prefècte urban - una carrièra que qualques savents veson coma una recompensa per la seuna traïson.
Entre 235 e 284 i aviá entre 20 e 25 emperaires successius, una mejana d'un emperaire nòu cada dos o tres ans. Levat dos, totes foguèron assassinats o morts sul camp de batalha. Dioclecian semblava èsser vòudat, d'en primièr, a seguir los passes dels seus predecessors efemèrs, alara que combatiá una seria de longas de guèrras d'un tèrme a l'autre de l'Empèri, mantenent las limitas alunhadas de las frontièras e atudant la revòltas domesticas. En 298, aviá capitat a rebutat la intrusions germanicas de l'autre costat del Danubi e del Ren, aviá arrestat las invasions sassanidas en Siria e Palestina, e aviá alunhat los seus enemics politics.
Las reformas de Dioclecian[modificar | modificar la font]
La seuna posicion estabilizada, una proessa notabla aprèp de cinquanta ans d'inestabilitat intèrna que contribuiguèt l'esfondrament de l'empèri Roman (periòde que se nomena la Crisi del Tresen Sègle), comencèt a far de reformas, que lo sistèma de govèrn imperial empachava. Comencèt un nombre de reformas per evitar un retorn al desòrdre de las generacions anterioras e per manténir la viabilitat de l'Empèri. Aquelas consistián a separar l'Empèri en dos per lo far mai gerible, crear un sistèma nòu de succession imperiala, governar coma autocrata e rebutèt tot lo rèsta de republicanisme e estibliguèt de reformas economicas per far front al problèma de la iperinflacion.
La dignitat d'emperaire èra d'en primièr un pòste dictatorial prudentament amagat jol monarca constitucional. Alara que teniá la seuna legitimitat d'una varietat complèxa de títols e de practicas republicanas, fasent de l'Emperaire lo Princeps ("Primièr entre los egals", e d'aquí lo "Principat"), obtenguèt una granda partida del seu poder vertadièr del domèni sus las legions e la Gàrdia Pretoriana. Aquò traduit lo mai important de totes los títols imperials, Emperator (Comandant Suprem). Aqueles disposicions, pasmens que mal comòdas a vegadas e seguidas de prèp per qualques emperaires mas pas per d'autres, funcionèron pendent los primièrs dos sègles d'existéncia de l'empèri. Mas, començant amb lo reialme de Septimi Sever, los governants comencèron a se ne desempachar e a ignorar fòrça de las convencions republicanas, regnant mai coma dictators que coma monarcas constitucionals. Aquel processus soscavava los fondaments e la legitimitat del pòste. Dioclecian comprenguèt que lo títol deviá se basar sus quicòm mai simple qu'es la fòrça militara, per èsser mai reconegut e estable. Alara ensajèt de bastir un fondament novèl per la legitimitat imperiala bast sus la religion estatala, lo quita monarca essent semidivin e sacerdòta suprèma. L'ancian títol republican de Pontifex Maximus, comencèt alara a prene una nòva importància.
Dioclecian causissèt un títol nòu per el meteis e se faguèt nomenar Dominus et deus ("Senhor e Dieu", e atal comencèt lo periòde del "Dominat"). Teniá sèti, de fach, dins un tròn. Se fasiá pas véser en public, e s'exigissiá una audiéncia per li parlar, teniá de cerimonias elaborades qu'obligava lo participant a se prosternar e qu'enebissiá que se mire l'emperaire, e que permetiá pas que besar lo bòrd de las seunas raubas. D'aquel biais creava una dignitat amunhada, misteriosa, teocratica e autocratica.
Segon un analisi d'Edward Gibbon dins lo seu libre La Decadéncia e Casuda de l'empèri Roman, Dioclecian exigissiá pas un tal ritual per vanitat. Aquel tipe de majestat imperiala ja existissiá dempuèi l'ordinacion d'Octavi August. Mas, alara qu'aquel la dissimulava, Dioclecian simplament l'exibissiá.
La falsificacion dels metals precioses venguèt en un problèma important e l'emperaire ordenèt en 292 la destruccion dels libres d'alquimia.[4]
Tetrarquia e division de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Las experiéncias de Dioclecian pendent los seus primièrs nòu ans de percorrir l'empèri atudant de fuòcs concluguèt que l'empèri simplament èra tròp grand per èsser governat per un sol Emperaire: èra pas possible encledar las incursions dels barbars lo long del Ren e los problèmes d'Egipte al meteis temps que los problèmes intèrnes que l'empèri conessiá. La seuna solucion radicala foguèt de miègpartir l'Empèri, dessenhant una linha decha per la mitat del mapa amb l'axe juste a l'èst de Roma. Pasmens qu'aquela division demorèt pas qu'un cort temps, pausèt lo precedent de la division permanenta de l'empèri aprép 395.
La question de la succession imperiala jamai foguèt resolguda dins lo sistèma roman; i aviá cap de principi clar de succession, que sovent se terminava per de guèrras civilas. Los Emperaires precedents avián preferit lo sistèma d'adopcion, mejant que adoptavan un filh e eretièr. Aquel sistema agradava pas los militars que preferissian la succession biologica, amb lo filh de l'emperaire coma legitima eretièr. D'autre caire, lo senat roman cressiá qu'aviá lo drech d'elegir lo nòu emperaire. Atal, èran plan sovent al minim tres, sinon mai, eretièrs legetimas per la succession.
Per resòlvre aquel problèma, e resòlvre la question de quin governariá las doas mitats de l'Empèri recentament divisat, Dioclecian creèt çò qu'es conegut coma lo sistèma de "Tetrarquia", o "règla de quatre" qu'un emperaire superior governariá l'Èst e un autre emperaire superior l'Oèst, e cada un auriá un emperaire junior. Dentre los multiple títols tradicionalament autrejats als emperaires romans, lo mai important èra aquel d'August e alara sonque los dos emperaires superiors prendrián aquel títol, los emperaires juniors eles gausirian de la dignitat de Cesar. Dioclecian formulèt que quand l'emperaire superior se retirariá o morririá, Lo Cesar prendriá lo seu luòc e causiriá al seu torn un nòu Cèsar, resolvent atal lo problèma de succession.
En 292, Dioclecian metèt lo sistèma al punt e causissèt l'Empèri Oriental per el meteis, donant a Maximian lo contraròtle de l'Empèri Occidental.[5] Lo poder imperial se divisa ara entre doas personas. Los dos emperaires establiguèron de capitalas separadas, cap d'aquelas èra Roma. La capitala antiga èra trò luenh dels luòcs que lo destin de l'empèri se jogava per la fòrça de las armas. Ala que melhorava la capacitat dels dos emperaires per governar l'empèri, la division de poder marginelizava encara mai lo Senat, que demorava a Roma. En 293, Dioclecian e Maximian designèron un Cesar cada un (Galeri e Constanci I Clor, respectivament), los adoptant formalament coma los seus eretièrs. En mai, aqueles èran pas solament de successors: cada un aviá l'autoritat sus gaireben un quart de l'Empèri. En practica, doncas, l'Empèri se divisiá en quatre bocins.[6]
Prenent en compte que pendent lo mièg sègle precedent l'ascension de Dioclecià l'empèri foguèt en estat gairebé de contunh en guèrra civila, es notable que la Tetrarquia s'esfondrèt pas sul còp a causa de la cobesença de cap dels quatre emperaires. Mas, la natura oportunista de la politica imperiala romana lèu provoquèt la desintegracion de la Tetrarquia e lo restabliment de la monarquia. En 305, Dioclecian se retirèt e Maximian se persuadiá far del meteis. Los dos Cesars venguèron emperaires suprèms coma èra, mas quand arribèt lo temps de causir de cesars novèls, los militars e lo Senat intevenguèron e presentèron los seus pròpis candidats. En 307, Constantin (filh de Constancin) comencèt una guèrra civila en Occident, que guanhèt en 312. Prenguèt la mitat orientala de Licini I en 324 e governèt l'empèri en totalitat fins a la seuna mòrt el 337. Lo poder se divisèt encara un còp entre los filhs de Constantin. Malgrat que lo tron siá nominalament unificat jos, entre autres, Julian, Valentinian I e Teodòsi I, en 395 la division entre las mitats orientala e occidentala èra definitiva.
Persecucion dels crestians[modificar | modificar la font]
En 303 comencèt la darrièra persecucion, e la mai granda, de crestians dins de l'empèri Roman. Als començaments del regnat de Dioclecian, Galeri èra l'instigator de tala persecucion. Mas, Dioclecian fin finala adoptèt la politica de persecucion amb un zèl inequivòca, promulgant lo seu primièr "Edicte contra los crestians" (24 de febrièr de 303). D'en primièr, los soldats crestians deguèron quitar l'armada, mai tard los bens de la Glèisa foguèron confiscats e se destruiguèron los libres crestians. Aprèp dos encendis del seu palais, prenguèt de mesuras mai duras contra los crestians: o apostatèron o èran condemnats a mòrt. Aquela onda de persecucion durèt per intermiténcia fins a 313, amb la promulgacion de l'Edicte de Milan per Constantin I e Licini I.
La persecucion faguèt una tala impression als crestians que la Glèisa d'Alexàndria declarèt lo començament del regnat de Dioclecian (284) coma lo començament de la seuna Edat dels Martirs. Entre Los martirs celèbres, i a lo Papa Marcellin I, Filomena, Sebastian, Afra, Llúcia, Erasme de Formia, Florian, Jòrdi, Agnés, Cessian, Sant Dujam (evesque de Salona) e mai fins a Pèire d'Alexàndria (311). Un autre efècte es que Marin el Dàlmata ja retirat al Mont Titano acculhent d'escapats, formèt çò que vendrá la Repeblica de Sant Marin.
Retirada e mòrt[modificar | modificar la font]
En 305, a l'edat de cinquanta nòu ans, aprèp que manquèt de morir d'una malautiá, Dioclecian se retirèt al seu palais en Dalmàcia, prèp del centre administratiu de Salona, a la broa de la Mar Adriatica, per tornar a la seuna passion far butar de caulets. Quand òm li demandava que torne a assumir los onors qu'aviá renunciat volontàriament, la seuna responsa fèra: « Se poiriatz veire las ortalisses plantadas per las meunas mans a Salona, alara jamai no pensariatz a tentar quicòm parelh ». Foguèt lo primièr Emperaire roman qu'abandonèt voluntariament la carga; totes los precedents detentors del títol moriguèron dins l'exercici de la carga o ne foguèron sortit per la fòrça.
Lo Palais de Dioclecian mai tard venguèt l'embrion de la Split modèrna, en Croàcia.
Eretatge[modificar | modificar la font]
L'ensems de las reformas de Dioclecian - subretot aquelas de l'administracion militara, civila, e administrativa - eren tangiblas e ajudèron a prolongar la vida de l'empèri pendent qualques segles. A.H.M. Jones observèt que "benlèu melhora escasuda de Dioclecian es que regnèt durant vint e un ans, e qu'abdiquèt voluntàriament, e passèt los ans restants de la seuna vida retirat".[7] Mas, la seuna Tetrarquia provoquèt una ocasion de guèrra civila. Un còp retirat, lo sistèma de la Tetrarquia s'esfondrèt, amb un nòu governant unic e fòrt trionfèt fin finala. La division de l'empèri en doas mitats finalament vendrá permanent, e la mitat orientala vendrá l'Empèri Bizantin. Alara que l'Empèri Roman d'Occident durará pas pus qu'un parelh de sègles mai, l'Empèri Bizantin, en partida mercé a las quita reformas de Dioclecian, contunhèt jos fòrmas diversas pendent mai de mil ans.
Malgrat que lo seu regnat e apòrts foguèron en granda partida eclipsats per Constantin, marcan un punt important de l'istòria romana. Dioclecian demòra una de las personalitats mai enigmaticas e contradictòrias de l'istòria: alara que destruiguèt fòrça de çò que demorava de la Republica, s'arrestèt los darrièrs ans de la seuna vida daissant lo poder per cultivar la tèrra.
Dioclecian dins las arts[modificar | modificar la font]
La primièra partida de l'Istòria Augusta es consacrada a Dioclecian. Aranykoporson ("Cofret daurat"), la novèla de Ferenc Móra (l'escrivan ongrés del sègle XX) tracta dels darrièrs ans del regnat de Dioclecian.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo nom complet de Diocletianus es derivat del grèc dios kletos ("abalit pel cèl").
- ↑ Èra lo primièr emperaire (aprèp Felip l'Arabi) amb un nom complet grèc que foguèt certificat: Dioclês. Format del meteis biais qu'Eracles (Kléos Hêras, "la fama/glòria d'Hera"), amb la racina de Zeus substituint la d'Hera (Kléos Diós, "la fama/glòria de Zeus"). Aquel foguèt latinizat en Diocletianus quand Diocles venguèt emperaire.
- ↑ L'Istòria Augusta explica aquel assassinat, que seriá estat contat pel Dioclecian al grand paite de l'autor ficticiu d'aquel libre, Flavius Vopiscus: « Quand Dioclecian, diguèt, encara aviá un emplec menor, se teniá dins una alberga dins la tèrra dels tongres en Gàllia, consultava com cada jorns la seuna fortuna amb una druidessa. Aquela li diguèt, 'Dioclecian, es fòrça avariciós e tanben fòrça avar', que Dioclecian responguèt, çò dich, pas seriosament, mas de craca, 'Serai pron generós quand vendrai emperaire.' A aquò la druïdessa repondèt "No conta craca, Dioclecian, perquè seràs emperaire quand aurà tuat un marran ». Diocles auriá començat a buscar de dosenas de marrans, inutilament. Quand se passèt l'episòdi de la descobèrta del cadaver de Numerian, Dioclecian èra obligat de tuar Aper (segon la sovent pauc fiable Istòria Augusta) accomplissent la profecia, perque en lenga latina "aper" significa "marran". (Carus et Carinus et Numerianus xiv-xv)[1].
- ↑ (en) Henry Marshall Leicester, The historical background of chemistry, p.47
- ↑ Sus l'Empèri d'Occident se pòt consultar l'article Empèri Roman d'Occident, mas aquel comença amb la division definitiva de 395
- ↑ (es)Mapa de la division de l'Empèri
- ↑ (en)Jones, A.H.M., The Later Roman Empire, 284-602: A Social, Economic and Administrative Survey, Johns Hopkins University, Baltimore, 1986, p. 40.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Edward Gibbon, Historia de la decadencia y caída del Imperio romano, Barcelona, Alba, 2003
- (es)Gonzalo Bravo, Diocleciano y las reformas administrativas del Imperio, Madrid, Akal, 1990
- (es)José Ignacio San Vicente González de Aspuru, Moneda y propaganda política : de Diocleciano a Constantino, Bilbao, Universidad del País Vasco, 2003
- (es)Jesús Pardo, La gran derrota de Diocleciano : el emperador romano que persiguió a los cristianos, Madrid, La esfera de los libros, 2004


text:
EuroMaidan
Las manifestacions EuroMaidan (en ucraïnian: ЄBpoMaйдaH) son una tièra de movements populars de protestacion que comencèron dins la capitala d'Ucraïna, Kyiv, e se concentrèron a la plaça centrala de la vila, Maidan Nezalezhnosti (en occitan; "Plaça de l'Independéncia"), tre la nuèch del 21 de novembre de 2013. Las protèstas se deguèron a la suspension per part del govèrn ucraïnian de la signatura d'un Acòrd d'Associacion e d'un Acòrd de Liure Comèrci Prigond e Complet (ALCPC) amb l'Union Europèa.
Lo 24 de novembre los manifestaires a Kyiv èran entre 100.000 e 200.000 personas e lo movement s'espandiguèt dins las autras grandas vilas del país. La pression generada per las manifestacions obliguèt lo president ucraïnian, Víktor Ianokòvych, a assistir al Forum dels Afars del Partenariat Oriental que se faguèt a Vílnius tre lo 28 de novembre, mas aqueste refusèt de signar un acòrdi amb l'UE, çò que portèt a una prolongacion dels movements.
Lo creis de violéncia del 30 de novembre dins la repression contra los manifestaires, particularament deguda a la Berkut, a portat a una aumentacion considerabla del nombre d'assistents qu'arribèron a èsser entre 350.000 e 700.000 dins la capitala a un dels moments mai intenses del movement l'1 de decembre.
Lo movement contunhèt a ocupar de contunh Maidan Nezalezhnosti e capitèt de mobilizar encara mai de personas qu'arribèron a aperaquí 1 milion de personas lo 8 de decembre malgrat la repression. Las contramanifestacions, essencialament degudas al Partit de las Regions arribèron pas a amassar mai de 15.000 personas que probablament una part bèla d'aquestas venguèron de las regions tradicionalament prorussas e recebèron de compensacions economicas per i participar.
Aprèp lo nombre important de criticas en Ucraïna e internacionalament a prepaus de la fòrta violéncia de la repression policièra, la Berkut se retirèt finalament de la plaça l'11 de decembre de 2013.
Se jonhèron a las manifestacions mantuna personalitat ucraïniana coma lo boxaire e menaire del partit d'oposicion Odar Vitali Klychkò o la cantaira Ruslana. Lo ministre dels afars estrangièrs alemand Guido Westerwelle e la Nauta Representanta de l'Union Europèa pels Afars Estrangièrs e en Politica de Seguretat, l'anglesa Catherine Ashton figurèron demest las personalitats estrangièras que donèron son supòrt als manifestaires e anèron a Maidan Nezalezhnosti respectivament lo 4 de decembre e lo 10 de decembre de 2013. D'autras personalitats se desplacèron per marcar son adesion a la causa de l'oposicion ucraïniana coma l'actritz Hayden Panettiere, nòvia del boxaire Volodymyr Klychkò, que venguèt tanben a Maidan portar vam als manifestants lo 12 de decembre e lo senador american republican John McCain lo 14 del meteis mes.
Aprèp una davalada notabla dins lo nombre dels manifestants a la debuta de genièr, una tièra de leis votadas en urgéncia lo 16 de genièr (sonat lo "dijòus negre") pel govèrn, per entravar e reprimir las manifestacions e l'ocupacion dels espacis publics, faguèt créisser tornarmai la participacion a l'ocupacion de la plaça Maidan e portèt doncas a la radicalizacion del movement. Lo 19 de genièr 200.000 personas s'amassèron dins lo centre de Kyiv per protestar contra aquestas leis novèlas escaissadas "leis dictatorialas" (en ucraïnian: зakoHи пpo диkTaTypy). A partir d'aquel meteis jorn se produsiguèron d'afrontaments violents entre policièrs e manifestaires qu'an portat per ara a tres manifestaires mòrts.
La repression de las fòrças policièras tornèt e cresquèt cap a la segonda mitat de febrièr en emplegar d'armas divèrsas contra los manifestaires e aparentament d'snipers. Lo 20 de febrièr un d'aquestes nafrèt grèvament una infirmièra de 21 ans Olesya Zhukovskaya que a mand de morir marquèt sus son compte de Twitter lo messatge "morissi" que venguèt viral e faguèt d'ela un simbòl de la lucha e de l'escalada de l'autoritarisme e subretot de la violéncia repressiva e sanguinària del govèrn de Ianokòvych.
Manifestacions dins l'ensems d'Ucraïna[modificar | modificar la font]
Es subretot dins la capitala, Kyiv, que las manifestacions atenhèron una concentracion considerabla, pasmens dins d'autras vilas de l'oèst d'Ucraïna, coma Lviv, las mobilizacions capitèron d'i amassar 50.000 personas l'1 de decembre. Lo supòrt al movement es segur mai fòrt dins las regions occidentalas del país, qu'an de ligams ancians amb los païses vesins e subretot amb Polonha, mentre que l'oèst russofòn se mòstra generalament mai alinhat amb las posicions prorussas.
Antecedents[modificar | modificar la font]
L'orientacion europèa d'Ucraïna s'entamenèt en 1994 amb l'establiment d'acòrds de vesinatge entre l'Union Europèa e l'anciana republica sovietica. Se vegèt aumentada a partir de la Revolucion Iranja que portèt al poder Víktor Ioshchenko e Iólia Tymoshenko. L'embrion d'integracion proeuropèa volguda pel govèrn ucraïnian se vegèt frenat dins son desvolopament en 2005 quand l'Union Europèa decidiguèt de considerar pas Ucraïna demest los potencials futurs membres de l'Union.
Dempuèi l'eleccion de Víktor Ianokòvych en 2010, Ucraïna s'alunhèt d'aquel objectiu per privilegiar sas relacions amb Russia e ne venir mai dependenta encara. Pr'aquò per encausa dels deutes considerables del país, se volguèron crear tornarmai de ligams amb l'Euròpa occidentala.
Lo 30 de març de 2012 l'Union Europèa e Ucraïna comencèron a metre en plaça un Acòrd d'Associacion; mas qualque temps mai tard, los dirigents europèus apondèron que l'acòrd seriá pas ratificat se lo govèrn ucraïnian escotava pas las peticions de cambiament per mai de democracia e de legalitat dins lo país, en evocar mai precisament la situacion de Iólia Tymochenko e Iori Lutsenko empresonats totes dos per de motius discutibles.
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Malroy
Malroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Malroy Fa partida del costat de Vigy. Lo vilatge a la particularité de surplomber la Moselle de 10 a 20 mètres e patís pas fa los crussas d'aquela.
Malroy fait partie du canton de Vigy. Le village a la particularité de surplomber la Moselle de 10 à 20 mètres et ne subit pas de fait les crues de celle-ci.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble dépendait del País messin e fasiá partida del Anautit Camin. Los nòstres ancêtres nomenavan aital la rota de Bouzonville. A la Mièja Edat, los pelegrins del país messin manlevavan aquela via per anar a Santa-Barba i pregar lo sieu patron.
Thiébault D'Aja, mèstre échevin de la vila de Mètz achete Malroy. Malroy Èra lo fief de la familha d'Aja #que la otèl se tròba carrièra de la Fontaine a Mètz, de contunh en 1728 de las Jobert #que l'otèl se llaura carrièra del Chanoine Collin[1].
Banc d'un fief en dependent en partida de la princerie de la catedrala Santa-Étienne de Mètz, Malroy n'èra en 1861 annèxa de la parròquia de Charly. Malroy #Far partida l'an 1790 del costat de Argancy, #passar en aquel de Antilly jos l' organizacion de l'An III e en lo costat actual l'an 1802.
Le village dépendait du Pays messin et faisait partie du Haut Chemin. Nos ancêtres nommaient ainsi la route de Bouzonville. Au Moyen Âge, les pèlerins du pays messin empruntaient cette voie pour aller à Sainte-Barbe y prier leur patron.
Thiébault de Heu, maître échevin de la ville de Metz achete Malroy. Malroy était le fief de la famille de Heu dont l’hôtel se trouve rue de la Fontaine à Metz, puis en 1728 des Jobert dont l’hôtel s’ouvre rue du Chanoine Collin[2].
Siège d’un fief dépendant en partie de la princerie de la cathédrale Saint-Étienne de Metz, Malroy était en 1861 annexe de la paroisse de Charly. Malroy fit partie en 1790 du canton d’Argancy, passa dans celui d’Antilly sous l'organisation de l’An III et dans le canton actuel en 1802.