text:
Bodisme
Lo bodisme es la religion mas tanben la filosofia basada suls ensenhaments de Siddharta Gautama (que venguèt Buddha). Es una religion non-teista que les ensenhaments fondamentals son las Quatre Nòblas Vertats e lo Nòble Camin Octuple. La tòca ultima de l'ensenhament bodista es la realizacion del nirvana. Aquesta religion espeliguèt en Índia, coma refòrma de l'indoïsme al sègle V abans Jèsus Crist e s'escampilhèt cap a l'Asia Centrala, Tibet, Sri Lanka, l'Asia del Sud-Èst, China, Corèa e Japon. Es vengut lo bodisme, a l'ora d'ara, una religion (o almens un biais de viure) relativament populara en Occident. Lo bodisme es pas una religion monolitica, se distinguís tres escòlas majoras: theravada, mahayana e vajrayana. S'estima que son mai de 500 000 000 los bodistas dins lo mond en 2015.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Doctrina
- 3 Escòlas
- 4 Etica e practicas religiosas
- 5 Escripturas bodistas
- 6 Lo bodisme dins lo mond
- 6.1 Índia
- 6.2 Sri Lanka
- 6.3 Bangladèsh
- 6.4 Nepal
- 6.5 Botan
- 6.6 Japon
- 6.7 Republica populara de China
- 6.8 Republica de China
- 6.9 Corèa del Sud
- 6.10 Corèa del Nòrd
- 6.11 Mongolia
- 6.12 Tailàndia
- 6.13 Laos
- 6.14 Cambòtja
- 6.15 Vietnam
- 6.16 Birmania
- 6.17 Malàisia
- 6.18 Singapor
- 6.19 Indonesia
- 6.20 Russia
- 6.21 Autres países
- 7 Lo bodisme en Occitània
- 8 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es nascut en Índia e foguèt fondat per Siddharta Gautama.
Se coneís pas exactament la data de naissença de Siddharta Gautama. Tradicionalament se dòna - 563 mas aquela data es pro contestada. Nasquèt a Lumbini dins una familha rica e aguèt la revelacion de sa mission a Bodh Gaya. Son ensenhament s'espandiguèt rapidament e, a sa mòrt, i aviá ja de nombroses seguidors de sa doctrina. Pauc après sa mòrt, en 483 ab. Jèsus Crist, lo primièr concili, lo parinirvāṇa, se tenguèt.
Lo bodisme presectarian[modificar | modificar la font]
Lo bodisme presectarian constituís la primièra fasa del bodisme. Comencèt après la mòrt de Boda e durèt un pauc mai d'un centenat d'annadas. Pendent aquest periòde, de libres fondamentals foguèron escriches: lo Vinaya Pitaka e los quatre principals Nikayas o Agamas.
Lo bodisme sectarian[modificar | modificar la font]
Pauc après lo segond concili, que se debanèt al sègle IV ab. Jèsus Crist, segon la tradicion pali del Dipavamsa, l'esquisma apareguèt. La tradicion savarstivada plaça l'esquisma mai tard, del temps de l'emperaire Ashoka. Dos clans s'acarèron: los Sthaviras e los Mahāsāṅghikas. Los Sthaviras donèron naissença a mai d'una escòla, demest las qualas l'escòla Theravāda.
La primièira expansion internacionala[modificar | modificar la font]
A partir de 250 ab. J.-C., lo bodisme se difusa delà Índia. Lo bodisme theravada ajonh l'Asia Centrala (dusca Xinjiang) e l'Asia del Sud-Èst (dusca Bali). En Índia s'acara amb l'indoïsme que tornarà èsser la religion dominanta après lo sègle XII. En Afganistan e dins la regions vesinas d'aquest país, lo bodisme se desvolopa sos una fòrma sincretica, nomenada grecobodisme ( -250 a + 600). En Asia Centrala, lo bodisme de la rota de la seda (- 250 a + 700) se desvolopa parallelament. Lo theravada se desvolopa tanben en China a partir de - 100 mas serà remplaçat per lo Mahayana après l'an 600.
Lo grand declin del theravada[modificar | modificar la font]
L'espandiment del theravada prenguèt fin a partir del sègle V. Dins totas las regions occidentalas a Índia declinèt e desapareguèt progressivament. L'arribada de l'islam trobèt un bodisme aflaquit e s'impausèt progressivament. En Afganistan, lo bodisme desapareguèt gaireben completament al sègle XII. Çaquelà, a Sri Lanka e en Asia del Sud-Èst se mantenguèt.
Declin e expansion internacionala del mahayana[modificar | modificar la font]
Lo mahayana venguèt l'escòla dominanta d'Índia entre 500 e 700 de nòstra èra. S'espandiguèt parallelament en China que i remplacèt lo theravada. Pasmens, après 700, es lo vajrayana que s'impausèt en Índia e que se difusèt tanben a Tibet e demest los Mongòls. Aquest triomfe del vajrayana durèt pas gaire vist que Índia venguèt tornarmai indoïsta après lo sègle XII. Dins qualques regions ( Bengal...) es l'islam que s'impausèt sul bodisme. Lo mahayana coneguèt çaquelà un brave reviscòl en Asia de l'Èst ( China, Corèa, Japon) que s'i installèt d'un biais duradís. Es dins aquestas regions que lo bodisme foguèt mai creatiu entre 1200 e uèi. Diversas escòlas ( Zen, Chán, Tiantan, Tendai...) se desvolopèron. Lo theravada aguèt un dinamisme mendre e lo bodisme desapareguèt tanben d'Indonesia e de Malàisia après lo sègle 15.
Als sègles XX e XXI, lo bodisme s'es internacionalizat amb l'aparicion de minoritats bodistas en expansion dins mantuns países gràcias a l'immigracion de populacions bodistas. Per exemple, Austràlia a una minoritat de 2,5% de bodistas, los Estats Units an gaireben 2 500 000 bodistas. I a de conversions al bodisme dins de países ( esp. occidentals) que foguèron pas jamai bodistas.
Doctrina[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es sortit de l'indoïsme e, per aquesta rason, a servat e eiretat de nombroses concèptes indoïstas coma la reincarnacion, lo karma, lo samsara... La refòrma bodista respond a una volontat de salir del camin òrb de la liberacion indoïsta. La revelacion del Boda passa d' en primièr per la Via Mejana que defugís los excèsses de la mortificacion e de l'ascèsi pròpris a l'indoïsme. A la seguida d'aquesta revelacion, lo Boda desvolopa una ontologia de l'existéncia, las Quatre Nòblas Vertats e un camin de seguir per obténer la liberacion, lo Nòble Camin Octuple.
Quatre Nòblas Vertats[modificar | modificar la font]
1. Dukkha: tota existéncia es impregnada de patiment, de pena, de frustracion davant la caducitat d'un mond en constant cambiament. Tot es essencialament fugidís.
2. Samudaya: l'origina del patiment se tròba en la desirança de viure, en la set d'accion, de plaser, de possession.
3. Nirodha: lo patiment se suprimís en anequelissent la set de viure, de gaudir, d'agir. L'extirpacion radicala dels desirs e de las passions nos mena a una serenitat e a una tranquillitat absoludas. Es lo nirvana.
4. Aria stanga marga o Nòble Camin Octuple: lo camin que mena al nirvana es lo nòble camin dels uèch passes. Lo que lo seguís s'apropria de l' illuminacion.
Nòble Camin Octuple[modificar | modificar la font]
Los Quatre Brahmavihāras[modificar | modificar la font]
Los Quatre Bramavihara ( o los quatre immesurables) representan un ideal de pensada que deu demorar coma un modèl per las relacions umanas.
1. Benvolença, amistança
2. Compassion
3. Jòia
4. Equanimitat
Natura de l'existéncia[modificar | modificar la font]
Los savis bodistas an produch mai d'una teoria intellectuala per entendre lo biais de viure lo mond.
Los principis màgers[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de liberacion, nirvāṇa, es la tòca del caminament espiritual del bodista. Es legat al concèpte d'avidyā ( o ignorància) que representa la malpercepcion de la natura de la realitat. Lo que pòt s'extraire de l'illusion e que pòt percebre la natura vertadièra de l'ego e de tots los fenomèns, desvolopa la despassion per los objèctes e se desliura del patiment (dukkha) e del cicle sensa fin de renaissenças (saṃsāra). Per ajónher aquest objectiu, lo Boda recomandèt d'agachar las causas coma son caracterizadas per las Tres Marcas de l'Existéncia.
Las Tres Marcas de l'Existéncia[modificar | modificar la font]
Segon los ensenhaments del Boda, tota existéncia es condicionada per tres factors indefugibles e inerents a tota vida. La tradicion bodista las nomena: las Tres Marcas de l'Existéncia.
L'impermanéncia[modificar | modificar la font]
L'impermanéncia (pali: anicca) es un concèpte fondamental per compréner lo pensada bodista. Tot çò qu'es manifestat es impermanent, inconstant e instable. Tot çò que los senses percebon es dependent de condicions extèrnas. Tota la Creacion es presa dins un flux continú e, en consequéncia, l'ego e las condicions extèrnas son en cambiament constant. Vist que tot es impermanent, s'estacar als objèctes fugidisses es futil e mena al patiment.
Lo patiment[modificar | modificar la font]
Lo patiment (pali: दुक्ख dukkha; sanscrit दुःख duḥkha) es un concèpte essencial del bodisme. Lo tèrme es pro complèxe e podriá èsser revirat de mai d'un biais coma: patiment, dolor, sofrença, inquietud, angoissa, frustacion, misèria. Pasmens son sens s'apropria puslèu de 'abséncia de quietud' (en anglés: disquietud). Per empedegar que l'òm lisque sus las connotacions negativas de las reviradas e que l'òm considere lo bodisme coma pessimista, mai d'un autor emplega le tèrme dukkha sens lo revirar.
Abséncia de l'ego[modificar | modificar la font]
L'abséncia de l'ego o lo non-se (pali: anatta; sanscrit: anātman) es lo tresen concèpte de las Tres Marcas. Son sens es que res pòt pas vertadièirament èsser nomenat ego e que çò que nomenam ego es simplament una construccion de l'esperit.
Coproduccion condicionada[modificar | modificar la font]
La doctrina de pratītyasamutpāda, (sanscrit; pali: paticcasamuppāda; tibetan: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; Chinés: 緣起) jòga un ròtle essencial dins la metafisica bodista. Postula que tots los fenomèns son ligats entre eles per de relacions de causas e consequéncias.
Aquesta doctrina a donat naissença als Dotze Nidānas que representan lo cicle de las causas dels cicles de reincarnacion. Cadun dels nidānas crea lo seguent.
- Avidyā: ignorància, esp. ignorància de la natura de la realitat
- Saṃskāras: formacion, en relacion amb lo karma, e volontat
- Vijñāna: consciéncia
- Nāmarūpa: nom e fòrma, esp. per l'èime e lo còs
- Ṣaḍāyatana: lo 6 senses: lo véser, lo tastar, lo tocar, lo sentir, l'ausir e l'èime
- Sparśa: sensacion
- Vedanā: sentiment,
- Tṛṣṇā: set de viure, desirança
- Upādāna: inclinacions, estacament
- Bhava: generacion de factors de reincarnacion
- Jāti: generacion d'una novèla entitata dins lo samsara
- Jarāmaraṇa: vielhum, mòrt e tots los patiments
Escòlas[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los bodistas son classificats en tres escòlas: theravada, mahayana, vajrayana.
Theravada[modificar | modificar la font]
Lo bodisme theravada (sanscrit: स्थविरवाद) es l'escòla mai anciana, considerada coma l'escòla mai fisèla al bodisme primitiu. Son nom significa "doctrina dels Ancians". Es la fòrma dominanta de bodisme en Asia del Sud-Èst e a Sri Lanka, Nepal e Bangladèsh. Es la segonda fòrma mai importanta numericament del bodisme amb aperaquí 30 % dels bodistas ( 150 000 000 de perosnas).
Lo bodisme theravada nasquèt après lo Tresen Concili Bodista ( -250) mas capitèt pas jamai de s'impausar en Índia que d'autras escòlas ( mahayana, vajrayana...) i foguèron totjorn majoritàrias. Son desvolopament es degut subretot a son implantacion a Sri Lanka e en Asia del Sud Èst pauc de temps après sa naissença.
Lo bodisme theravada seguís lo Canon Pali.
Mahayana[modificar | modificar la font]
Lo bodisme mahayana es la fòrma de bodisme dominanta en Asia de l'Èst e a Vietnam. Reconeisson la validitat teologica dels sutras mahayanas.
Totun, lo bodisme mahayana es pas nascut en Asia de l'Èst mas en Índia al sègle V, jos la dinastia dels Guptas. Floriguèt e aguèt mantuns centres demest los quals, l'universitat de Nalanda foguèt preeminenta.
S'espandiguèt après lo sègle VII en China. Lo centre chinés es a l'origina de la difusion dins los autres países (Corèa, Japon, Vietnam). L'emigracion de nombroses Chineses a difusat lo bodisme mahayana dins d'autras regions, esp. en Asia del Sud-Èst ( Malàisia, Singapor, Indonesia...) e dins los países occidentals (Estats Units, Canadà, Austràlia...). D'un biais general, lo bodisme mahayana coexistís amb las religions tradiconalas dels países ont s'implanta. Per exemple en China, lo taoïsme e lo confucianisme foguèron pas jamai amenaçats pel bodisme. Es la meiteissa causa a Japon ( amb lo shintoïsme), en Corèa o a Vietnam que servèron lors religions tradiconalas malgrat l'arribada del bodisme. Aiçò es puslèu una caracteristica del bodisme mahayana que del bodisme theravada que s'impausèt mai fortament sus las religions prebodistas. Aquesta tolerància es ligada a una vision dobèrta sus la fe amb un apròchi que considera que los camins espirituals pòdon èsser divèrses.
Lo bodisme mahayana es lo mai important numericament amb, aperaquí, 65% dels bodistas del mond ( siá 350 000 000 de personas).
Vajrayana[modificar | modificar la font]
Lo bodisme vajrayana es la fòrma dominanta de bodisme pels Tibetans e pels Mongòls.
Istoricament foguèt present tanben en China mas desapareguèt al profièch del bodisme mahayana. Qualques elements teologics vajrayana son pasmens encara presents dins lo bodisme mahayana.
Los seguidors del bodisme vajrayana son mai de 25 000 000 dins lo mond (China, Mongolia) amb de grops mai reduches en Índia, Nepal, Botan, Russia e dins de países qu'an reçauput d'immigrants bodistas. Malgrat son importància demografica reducha, lo bodisme vajrayana gaudís d'un brave prestigi dins lo mond bodista e delà.
Etica e practicas religiosas[modificar | modificar la font]
Etica bodista[modificar | modificar la font]
Los bodistas an un còdi etic nomenat Śīla (sanscrit: शील, sīla en pāli). 'Sila' pòt èsser revirat per conduita etica, moralitat, comportament virtuós e constituís la basa de referéncia pel comportament personal dins la tradicion bodista. Aquest còdi fa partida del Nòble Camin Octuple.La Sila a mai d'un nivèl, segon la situacion personala: moralitat basica, monge novici e monge.
Los Cinq Precèptes[modificar | modificar la font]
Las règlas principalas son pel nivèl de moralitat basica ( o Cinq Precèptes):
1. S'absténer de préner la vida e privilegiar la practica de la non-violéncia (ahimsā).
2. S'absténer de panar o de préner tot çò qu'es pas donat.
3. S'absténer de tota conduita sexuala fòraviada.
4. S'absténer de mentir (sempre dire la vertat).
5. S'absténer de consomar tota substància intoxicanta (drògas, alcoòl...).
Los Uèch Precèptes[modificar | modificar la font]
Aquestes precèptes s'aplican a lo que vòl viure una vida mai ascetica, quitament s'es pas monge.
Los Cinq Precèptes demòran valids amb l'excepcion que lo tresen es aprigondit e es transformat en obligacion de celibat. Als cinq primièrs, s'ajusta:
6. S'absténer de manjar a una ora inapropriada ( esp. a nuèch falida).
7. S'absténer de musica, de dança, de portar de belaròias o de jòias e de se pimpar, d'assistir a d'espectacles.
8. S'absténer d'utilizar de sètis o de lièches, luxuoses o confortables.
Etica pels monges[modificar | modificar la font]
Los precèptes pels monges son ben mai complicats amb qualques centenats de règlas. Son conegutsts sos lo nom de Vinaya. Los novicis seguisson una fòrma simpla d'etica, los Dètz Precèptes.
Practicas religiosas[modificar | modificar la font]
La practica religiosa bodista es pro variada. Los elements essencials son: la devocion, lo iòga, la retira dins las Tres Jòias.
Devocion[modificar | modificar la font]
La devocion es una partida importanta demest la majoritat dels bodistas. Consistís en pregàrias, don de flors o d'encens dins los temples, cants, pelegrinatges.
Iòga[modificar | modificar la font]
Lo iòga, practica soventas fes associada a l'indoïsme, es tanben largament practicat pels bodistas. La meditacion o absorpcion meditativa (pali: jhāna; sanscrit: dhyāna) es fòrça correnta. Aquestas practicas foguèron conselhadas pel Boda[1]. Çaquelà una de las innovacions mai importantas del iòga bodista es que la meditacion deu ėsser associada amb una liberacion cognitiva. Segon l'ensenhament del Boda, sol lo iòga que permet d'ajónher la liberacion a una utilitat. La meditacion èra un aspècte essencial de la vida dels iòguis ben abans la naissança del Boda. Las tecnicas d'introspeccion foguèron retengudas pel Boda mas deneguèt las teorias ioguicas de liberacion. La clartat d'esperit e la consciéncia clara (la sampajañña) debon èsser de contunh despartadas contràriament a çò qu'ensenha lo iòga indoïsta.
La retira dins las Tres Jòias[modificar | modificar la font]
La primièira estapa dins la majoritat de las escòlas bodistas es la retira dins las Tres Jòias (sanscrit: tri-ratna, pali: ti-ratana). Aquestas jòias son concebudas coma etèrnas e incambiablas. Es considerat coma un camin de seguir per trobar lo nirvana. Acceptar la retira de las Tres Jòias es generalement considerat coma sufisent per endevenir bodista.
Las tres jòias son:
1. Lo Boda.
2. Lo dharma i.e. las leis de la natura.
3. La sangha o communautat monacala.
Escripturas bodistas[modificar | modificar la font]
Lo bodisme a desvolopat una seria de tèxtes fondadors e exegetics. Diferon notablament dels tèxtes biblics per l'estil e la fòrma e prenon soventas fes l'aspècte de tractats comparables als escriches dels Sants Paires de la Glèisa. Las lengas utilizadas son mai que mai lo pali, mas i a tanben de nombroses tractats en chinés, tibetan, sanscrit, mongòl atal coma dins totas las lengas dels países que lo bodisme i es una religion tradicionala. Contriàrament a d'autras religions, lo bodisme a pas de tèxtes centrals reconeguts per tots los cresents. Cada escòla seguís sos tèxtes pròpis: lo bodisme theravada privilegia lo Canon Pali mentre que lo bodisme mahayana seguís los Sutras Mahayanas. Lo Canon Pali e los Sutras Mahayanas son, per aquestas rasons, los mai famoses.
Lo Canon Pali[modificar | modificar la font]
Lo Canon Pali, o Tipitaka (çò que significa 'tres cestas') es lo libre mai important del bodisme theravada. Lo Canon Pali es pas un libre mas un ensemble format del Vinaya Pitaka, del Sutta Pitaka, e del Abhidhamma Pitaka. Lo Vinaya Pitaka tracta de las règlas monacalas. Lo Sutta Pitaka tracta de discorses atribuits al Boda. L'Abhidhamma Pitaka es una exposicion e una seguida de comentaris suls ensenhaments del Boda.
Lo Sutra Mahayana[modificar | modificar la font]
Lo Sutra Mahayana es un ensemble de sutras que lo tradicion del bodisme mahayana reconeis coma los ensenhaments originals del Boda. Mai de 600 sutras son estats servats dins aiceste libre.
Lo bodisme dins lo mond[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es subretot una religion presenta en Asia orientala e en Asia del Sud-Èst. I a tanben 6 a 8 000 000 de bodistas en Euròpa, en America e en Oceania. I auriá en 2015 aperaquí 550 000 000 de bodistas mas aquel nombre es solament una estimacion. Dins mai d'un país de tradicion bodista ( China, Vietnam, Corèa del Nòrd) los recensaments religioses son parcials e contredison d'autras fonts. Dins d'autres las donadas son lacunaras. Totun, cal remarcar que lo nombre de bodista creis regularament.
Índia[modificar | modificar la font]
Lo país que Siddharta Gautama i presiquèt es a l'ora d'ara majoritariament indoïsta. Pendent l'empèri d'Ashoka, lo bodisme èra pasmens vengut la religion dominanta mas son declin progressiu a partir del sègle XIII lo transformèt en una escassa minoritat. Uèi, los bodistas representan 0,77% de la populacion indiana[2] siá aperaquí 9 900 000 personas en 2015.
Sri Lanka[modificar | modificar la font]
Lo bodisme i es la religion dominanta amb 70,1% ( 14 700 000)[3]. L'escòla Theravada es l'escòla tradicionala. La religion es marcada etnicament, los Singaleses essent mai que mai bodistas mentre que los Tamils son en majoritat indoïstas.
Bangladèsh[modificar | modificar la font]
Lo bodisme representa 0,7% dins aquest país musulman (1 150 000 bodistas al total). Lo bodisme i es marcat etnicament, los Chakmas, los Marmas, los Tanchangyas essent mai que mai bodistas mentre que los Bengalins son musulmans o indoïstas. Bangladesh èra un país bodista abans son islamizacion.
Nepal[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es la religion de 9% de la populacion[4] siá de 3 000 000 de personas. Es praticat subretot per las populacions tibetanas o aparentadas. Es lo país que Siddharta Gautama i nasquèt.
Botan[modificar | modificar la font]
75% dels 750 000 abitants del país son bodistas (570 000). Seguisson lo bodisme vajrayana. Lo bodisme ten dins aquel país un caractèr oficial tot ben que la libertat religiosa siá parallelament reconeguda.
Japon[modificar | modificar la font]
Japon es un país majoritariament bodistas tot ben que lo bodisme siá practicat sovent amb lo shintoïsme. En 2013, i aviá 84 700 000 bodistas a Japon[5] o 66,7% de la populacion. I a un fum d'escòlas. Lo zen es una de las mai famosas per son resson en Occident.
Republica populara de China[modificar | modificar la font]
Segon una enquèsta de 2010[6], los bodistas representarián 13,8% de la populacion chinesa (190 000 000). Lo govèrn comunista menèt una politica antireligiosa a partir de 1949 mas dempuèi un trentenat d'annadas i a un reviscòl sensible de las religions. Segon d'autras sorças[7], i auriá 18,2% de bodistas ( 250 000 000). Lo bodisme Mahayana i es dominant mas lo bodisme tibetan es tanben important.
Republica de China[modificar | modificar la font]
Los bodistas i representan 35,1% de la populacion[8] ( 8 200 000 personas).
Corèa del Sud[modificar | modificar la font]
22,8% de la populacion es bodista (11 700 000 personas). Lo bodisme i a conegut un brave reviscòl dempuèi 1950. A las termièiras del sègle XX, èra moribond a la seguida d'una repression multiseculara pel poder politic. En 1962 i aviá sonque 2,6% de bodistas (600 000). Foguèt la religion oficiala pendent qualques periòdes de l'istòria coreana ( per exemple dins lo reialme de Silla en 532).
Corèa del Nòrd[modificar | modificar la font]
Lo país es oficialament ateïsta e mena una politica de repression de las religions. I auriá[9] aperaquí 1 000 000 de bodistas (4,5%) de la populacion.
Mongolia[modificar | modificar la font]
Segon le reconsament de 2010[10] 53% de la populacion es bodista ( 1 500 000 personas). Lo bodisme practicat en Mongolia es lo bodisme tibetan mesclat d'elements shamanistas. Lo govèrn comunista ensajèt d'anequelir la fe bodista dins las annadas 1930 ( destruccion de temples, masèl de 18 000 lamàs). Dempuèi la fin del communisme en 1991, lo bodisme conéis una renaissença.
Tailàndia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2000, 94,6% de la populacion èra bodista. En 2015, i auriá al mens 93% de bodistas ( 63 200 000).
Laos[modificar | modificar la font]
67% de la populacion seguís lo bodisme theravada ( 4 500 000 personas). La convivėncia amb las religions politeistas localas es sempre estada pacifica.
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Lo bodisme i es la religion oficiala e la religion de 96,5% de la populacion ( 15 000 000). Malgrat las persecucions dels Khmers roges fins a 1981, lo bodisme a sobreviscut e coneís a l'ora d' ara una renaissença amb mai de 4226 temples dins lo país en 2013.
Vietnam[modificar | modificar la font]
Lo govèrn mena una politica ostila a la religion. Segon lo Pew Forum, los bodistas representan 16% de la populacion[11] ( 15 000 000). Las donadas del govėrn son mai modèstas amb 9,6% segon lo recensament de 2010.
Birmania[modificar | modificar la font]
89% de la populacion son bodistas ( 46 000 000). Pasmens segon lo Pew Forum, los bodistas representarián 80% de la populacion. Son mai que mai de bodistas theravada.
Malàisia[modificar | modificar la font]
19,8% de la populacion es bodista[12] ( 6 000 000 de peronas). 83,6% dels Malaisians d'origina chinesa son bodistas. Aquesta communautat representa 96,2% dels bodistas del país ( i a tanben qualques grops bodistas d'origina tai o indiana).
Singapor[modificar | modificar la font]
33% de la populacion[13] ( 1 800 000 personas) es bodista. Son mai que mai de Chineses.
Indonesia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, 0,72% de la populacion ( 1 800 000) es bodista, principalament de Chineses.
Russia[modificar | modificar la font]
Qualques regions annexadas per Russia dins son expansion istorica cap a l'èst son de tradicion bodista. Boriatia, Calmoquia e Tuva an de communautats bodistas importantas. Al total, 700 000 personas ( 0,5% de la populacion) son bodistas.
Autres países[modificar | modificar la font]
Levat los países que lo bodisme i es la o una de las religions tradiconalas, lo bodisme es tanben practicat per de communautats d'emigrats. Dins los países occidentals, dempuèi 1970, lo bodisme a conegut una expansion demografica importanta ( Austràlia, Canadà, Estats Units, Euròpa). Amb la mondializacion, i a tanben de minoritats bodistas dins un bèl nombre d'autres países. Los bodistas dinbs los países occidentals on estimats entre 6 e 8 000 000 en 2015 e a 1 ou 2 000 000 disn los autres países del mond ( Africa, Euròpa de l'Èst, mond islamic, illas d'Oceania).
Cal notar tanben la conversion d'Occidentals al bodisme. Tot ben qu'aquest fenomèn concernisca probablament mens d'un million de personas, son importància es notabla. Per exemple, en Anglatèrra e Gàllia, i aviá 59 040 blancs (whites) que se declarèron bodistas sus un total de 238 626[14] bodistas ( siá aperaquí 25%). Los convertits pòdon representar una partida significativa de las communautats bodistas dins los países occidentals, mentre qu'un nombre important d'Asiatics adoptan lo cristianisme o an pas cap de religion. Los Chineses d'Anglatèrra, al meteis recensament, avián coma religions: lo cristianisme per 25,1% e lo bodisme per 15,1% mentre que 52% declaravan pas cap d'afiliacion religiosa.
Lo bodisme en Occitània[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es activament practicat en Occitània dempuèi un sègle amb l'arribada de populacions vengudas d'Asia. I a tanben qualques convertits.
A l'ora d'ara, i a tanben qualques monastèris e centres religioses installats sul territòri occitan.
Aquí una tièira de monastèris o de temples bodistas.
- Dhagpo Kagyu Ling, centre europèu del Trinley Thaye Dorje, Dordonha
- Dhagpo Keundreul Ling, monastèri de la tradicion Kagyupa (Auvernha)
- pagòda Hông Hiên Tu a Frejús, Var
- Ho Sho Ji, Temple Zen Soto a Belvés en Dordonha
- Institut Vajra Yogini e lo Monastèri Nalanda (centres gelugpa, La Vaur, Tarn)
- Kagyu Rintchen Tcheu Ling, Montpelhièr
- Centre Kadampa Vajrasattva, Montpelhièr
- Kanshoji Temple Zen Soto, La Barda, a La Coquilha en Dordonha
- Karma Migyur Ling, temple Karma Kagyu Vercòrs.
- Lo Jardin de Granda Compassion, tradicion Kagyupa (Auts Alps)
- Lerab Ling, Lodeva
- Nyima Dzong, Castelana
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Miller, Barbara Stoler (1996), Yoga: Discipline of Freedom: the Yoga Sutra Attributed to Patanjali; a Translation of the Text, with Commentary, Introduction, and Glossary of Keywords, University of California Press
- ↑ Recensament de 2011
- ↑ Recensament de 2012
- ↑ Census 2014
- ↑ name="yearbook"> 総務省 (2013). 第六十三回 日本統計年鑑 平成26年. 東京: 日本統計協会.
- ↑ Chinese Spiritual Life Survey de l'universitat Purdue
- ↑ Pew Reserach Center
- ↑ Taiwan Yearbook 2006
- ↑ Religious Intelligence UK
- ↑ 2010 Population and Housing Census of Mongolia. Data recorded in Brian J. Grim et al. Yearbook of International Religious Demography 2014. BRILL, 2014. p. 152
- ↑ The Global Religious Landscape 2010 - Buddhism. The Pew Forum.
- ↑ Recensament de 2010
- ↑ recensament de 2010
- ↑ Recensament oficial de 2011, religions


c: text/html

text:
1132
Aquesta pagina concernís l'an 1132 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Dos ans après la victòria còntra Tòmas de Marle, lo còmte e conselhier dau rèi Uc de Vermandois deguèt organizar una campanha per sometre son fiu Enguerran de Coucy. Pasmens, foguèt incapable de lo vencre e decidèt finalament de lo maridar ambé sa nivèça. Aquò permetèt de pacificar la region.
En parallèl, lo rèi acceptèt de perdonar Estève de Garlanda, son ancian conselhier desgraciat en 1127. Pasmens, lo còmte Uc de Vermandois e lo monge Suger demorèron lei conselhiers principaus de Loís VI.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Regent d'un Califat sensa califa dempuei la disparicion misteriosa de son cosin Abu al-Qasim al-Tayyib, Al-Hafiz se proclamèt califa en febrier. Pasmens, coma èra pas l'eiretier en linha masculina dirècta dei califas fatimidas, aquò foguèt pas acceptat per una partida de la populacion e dau clergat entraïnant un esquisma novèu entre Hafizzi qu'acceptavan la legitimitat de son poder e Tayyibi que consideravan Abu al-Qasim al-Tayyib coma califa ocultat. L'efècte immediat foguèt limitat car, franc d'Iemèn, lei Tayyibi foguèron aisament desfachs mai agravèt lo declin e l'afebliment dau Califat qu'èra ja en lucha còntra l'esquisma nizarista.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion documentat d'una pèça d'artilhariá de pouvera negra sus un prat batalhier (lo 28 de genier, per lei [[Chinés).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ciril d'Alexàndria
Ciril d'Alexàndria, vadut en 376, qu'estó patriarca (avesque) d'Alexàndria despuish 412 dinc a la soa mort lo 27 de junh de 444. Sant entaus catolics e los ortodòxes, en 1882 lo papa Leon XIII que'u proclamè pair e doctor de la Glèisa.
Istòria e tradicion[modificar | modificar la font]
Nomenat patriarca d'Alexàndria lo 17 d'octobre de 412, nebot e successor de Teofil, Ciril que's consagrè a eradicar lo paganisme, lo judaïsme e çò qui considerava com eretgias: qu'escrigoc contra los arrians e los nestorians e que hasó barrar las glèisas deus novacians e las sinagògas. Aqueras mesuras brutaus que l'opausèn a Orestes, prefècte d'Egipte (crestian eth tanben) e en març de 415 la filosòfa Ipàtia d'Alexàndria qu'estó victima d'ua horrèra arengada peu patriarca.
Contra Nestòri[modificar | modificar la font]
Ciril que s'opausè au patriarca de Constantinòble, Nestòri, qui arrefusava de balhar a Maria lo títol de Theotokos (literaument « qui amainadè Diu ») e en 431 lo Concili d'Efès que condamnè Nestòri com erètge. En 429, Ciril qu'avèva atacat Nestòri dens las omelias, puish en 430 que'u avèva acusat d'adopcianisme e en aost de la medisha annada un sinòde regionau a Roma que'u avèva condamnat e que l'avèva exigida ua retractacion.
Nestòri qu'aconselhè a l'emperaire Teodòsi II d'amassar un concili ecumenic a Efès entà Pentacosta de 431. La letra de convocacion que data deu 19 de noveme de 430 entà ua reünion en junh de 431. Durant aqueth medish mes de noveme, Ciril qu'amassè un sinòde regionau a Alexàndria qui condamnè Nestòri e que'u mandè ua tresau letra dab los dotze anatèmas entà hà'u soscríver.
Ciril qu'afirmava l'« union ipostatica » deu Vèrb Divin dab la natura umana dens la persona deu Crist (ua sola Ipostasi, dens la quau lo Vèrb e assumí la natura umana).


text:
Nigèr (país)
Nigèr es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima, mas qu'a una frontièra lacustra amb lo lac Chad al sud-èst. Confronta Argeria e Libia al nòrd, Chad a l'èst, Nigèria e Benin al sud e Mali a l'oèst.
La capitala es Niamey (que sa populacion èra d'1 026 848 abitants en 2012). D'autras vilas importantas son Zinder e Maradi.
Lo gentilici es nigerin -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo país actual es una creacion eiretada de la colonizacion europèa d'Africa.
Politica[modificar | modificar la font]
Nigèr es una republica. Lo president es elegit per un periòde de 5 ans. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo desèrt de Sahara cobrís dos tèrces del territòri del país. Lo restant es una region semidesertica apelada Sahèl. Lo relèu es constituit essencialament de planas deserticas e de montilhas. Culmina als Monts Bagzane a 2022 m.
Nigèr es un dels païses pus paures del monde.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Nigèr.


text:
-448
Aquesta pagina concernís l'an -448 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Campanha militara de Pericles per sostenir Fòcida dins l'encastre de la Segonda Guèrra Sacrada. Aqueu conflicte s'acabèt sensa cambiament territòriau dins lo corrent de l'annada.
Esparta[modificar | modificar la font]
Periòde de tension importanta entre Esparta e Atenas que sostenguèron seis aliats respectius dins l'encastre de la Segonda Guèrra Sacrada (Fòcida per leis Atenencs e Delfos per leis Espartencs). Lei combats s'acabèron rapidament sensa cambiament territòriau important.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Assassinat dau rèi Alcetas II per son nebòt Arquelau. Son fraire Perdiccas II li succediguèt. En causa de l'alcoolisme de son predecessor, lo sobeiran novèu deguèt faciar una situacion malaisada e afrontar lei velleïtats d'autonòmia ò d'independéncia dei vassaus dau reiaume.


text:
John Surtees
John Surtees (Tatsfield, Surrey, 11 de febrièr de 1934) es un ancian pilòt de mòto e de Formula 1 anglés. Foguèt campion mondial de motocicles de 500cc en 1956 e 1958–60, puèi campion del mond de Formula 1 en 1964. Es encara lo sol pilòt que siá estat a l'encòp campion del mond sus doas e quatre ròdas. Mai tard fondèt l'Equipa d'Organizacion de Corsas Surtees que participèt coma constructor a la Formula 1, Formula 2 e Formula 5000 de 1970 a 1978. Es tanben ambaissador de la Fondacion Racing Steps.


text:
1329
Aquesta pagina concernís l'an 1329 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Anatolia, l'emperaire Andronic III Paleòleg (1328-1341) e lo futur emperaire Joan VI Cantacuzèn organizèron una ataca per sostenir e desgatjar lei plaças bizantinas menaçadas per lei Turcs Otomans. Pasmens, se turtèron a una viva reaccion otomana que menèt a la batalha de Pelekanon. Numericament inferiors, lei Bizantins i foguèron vencuts. Aquò foguèt la darriera ofensiva bizantina per reconquistar seis ancianei províncias asiaticas. Au contrari, Andronic III concentrèt seis esfòrçs militars en Euròpa e acomencèt de negociar lo pagament d'un tribut ais Otomans per gardar lo contraròtle de Bitínia (→ 1333).
En revènge, en Mar Egèa, una insureccion foguèt vencuda dins l'illa de Quios. Aquò permetèt a l'emperaire d'integrar l'illa dirèctament dins lo domeni imperiau.
Regardant la gestion deis afaires intèrnes de l'Empèri, l'emperaire se preocupèt de reglar lo caòs judiciari entraïnant per leis annadas de conflicte ambé l'ancian emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328). S'inspirèt ansin dei principis de la reforma de la justícia de son grand per crear una cort suprèma de quatre jutges (lei « Jutges Universaus dei Romans »). Son objectiu èra de redurre la corupcion (→ 1337).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Guatemala es lo país pus poblat de l'America Centrala, e lo sieu PIB es aperaquí mitat dels autres païses centramericans e de las Caribas. Lo sector agricòla representa 25% del produch interior brut, 66% de las exportacions e 50% de la fòrça laborala de Guatemala. Lo cafè, lo sucre e la banana son los produchs principals. La manufactura e lo bastiment representan 20% del Produch Interior Brut.
Los acòrds de patz de 1996, los que finalizèron amb una guèrra civila de 36 ans, eliminèron los obstacles a l'inversion estrangièra, e an accelerat la creissença economica del país.


text:
Era Fondacion privada Musèu Etnologic dera Val d’Aran se creèc eth 15 de mai de 1973 entà promòir tota sòrta de manifestacions dera cultura pròpria d’Aran e dera sua lengua e sauvar eth sòn patrimòni artistic e documentau.
Es actuacions mès subergessententes sòn:
- Restauracion dera glèisa de Sant Joan d’Arties entà hèr expausicions..
- Organizacion des prumèri concorsi literaris en aranés: 1976 en Vilac, 1978 en Les e 1980 en Salardú.
- Publicacion dera revista Tèrra Aranesa a compdar der an 1977.
- Creacion deth Musèu dera Val d’Aran en tot signar un acòrd tamb era “Conselleria de Cultura de la Generalitat” eth 24 de gèr de 1983 cedint era bastissa tamb era unenca condicion qu’era Fondacion i auesse era sua sedença.
- AcuĂ©lher coma seccions dera Fondacion a: Amics de Montgarri, que se n’encuede dera restauraciĂłn e conservacion deth Santuari e dera rectorĂa , Lengua Viua que defense e promoi er usatge sociau der aranĂ©s.
- Organizacion d’exposicions en Sant Joan d’Arties e publicacion des respectius catalògs.
Liegetz-ne mès:La Fondacion


text:
Cobla (canso)
Una cobla es una estròfa amassan los vers d'una canso dins la poesia lirica trobadorenca. Emai que generalament una cobla èra pas compausada soleta, dins fòrça cas, es tot çò que demora de çò qu'èra a l'origina un poema complet. Cada cobla d'una cançon èra generalament jogada subre la meteissa melodia, mas d'unas cançons avián una musica contunha , non repetitiva. Una cobla sola èra nomenada cobla esparsa.[1]
Quand las estròfas seguisson lo meteis modèl de rimas mas que lor son differís, se dison coblas alternadas Quand lo son de la darrièra rima d'una cobla ven lo primièr de la seguenta se dison coblas capcaudadas Quand la darrièra paraula d'una rima d'una estròfa apareis dins la primièra linha de la seguenta , se dison coblas capfinidas Quand lo plan de rima e los sons de rima son los meteisses per cada estròfa, son sonadas coblas unissonans Quand lo plan de rima cambia pas jamai mas que los sons de cada estròfa son diferent se dison coblas singulars Quand lo plan de rima cambia jamai mas que lo son cambia cada doas estròfa son apeladas coblas doblas. Quand lo plan de rima cambia jamai mas que lo son cambia cada tres estròfa son apeladas coblas ternas. Quand las rimas cambian de posicion segon un algoritme s'apelan coblas retrogradadas.[1]
Un escambi de coblas es una forma de tensó o partiment ont un trobador escriu una cobla simple a un autre, que respond del meteis biais.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. (1999), The Troubadours: An Introduction (Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0 521 574730).
- ↑ Martín de Riquer (1964), Història de la Literatura Catalana, vol. 1 (Barcelona: Ariel), 509ff.


text:
Pairinhat
Pairinhat (en francés, Perignat, puèi Perignat-Ezallier, puèi Pérignat-sur-Allier) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo promèir nom de Pérignat es Patriniacum. Lo masatge primitiu s'es desvolopat a partir de la villa de Patrinius, un important proprietari terrenau. Per los romans une villa representava un ensemble de bastiments se au centre d'una imensa expleitacion agricòla (cultura de fruchs e cerealas ; elevatge) de còps que i a de plusors centenas d'ectaras[1].
A l'Edat Mejana, lo vilatge se ditz "Payrinhac" (manescrich de 1240). Au sègle XV, le vilatge pren lo nom de Pérignat oultre l'Allier (de l'autre costat d'Alèir), a la fin dau regim ancian, es lo Grand Pérignat, puèi Pérignat-ès-Allier au sègle XIX[2].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Histoire du village
- ↑ Jean-Marie Cassagne et Mariola Korsak, Les noms de lieux du Puy-de-Dôme.


text:
-404
Aquesta pagina concernís l'an -404 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra de Peloponès ambé la capitulacion d'Atenas. En despiech dei demandas de Corint, Esparta impausèt de condicions de patz relativament clementas. Atenas deguèt destrurre sei fortificacions, dissòuvre la Liga de Delos, intrar au sen de la Liga de Peloponès, remplaçar sa democracia per una oligarquia e liurar sa flòta franc de 12 unitats.
Dirigit per Critias, lo regime novèu impausèt rapidament una politica de terror còntra seis adversaris mai deguèt tanben faciar l'oposicion armada de divèrsei grops de soudats partisans de la democracia que gardèron lo contraròtle d'unei territòris atenencs a la fin de la guèrra còntra Esparta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra de Peloponès ambé la capitulacion d'Atenas. En despiech dei demandas de Corint, Esparta impausèt de condicions de patz relativament clementas. Atenas deguèt destrurre sei fortificacions, dissòuvre la Liga de Delos, intrar au sen de la Liga de Peloponès, remplaçar sa democracia per una oligarquia e liurar sa flòta franc de 12 unitats.
Pasmens, lo regime atenenc aliat de Lacedemònia èra encara feble en causa dau mantenement d'un nombre important de partisans de la democracia au sen dei fortalesas d'Atica. Refusèron de reconeisser lo regime novèu e una guèrra civila — limitada — acomencèt entre partisans de la democracia e l'oligarquia (→ 403 av. JC). Ansin, a son retorn, lo rèi Pausanias Ièr foguèt accusat d'aver mai protegit leis interès d'Atenas qu'aquelei de Lacedemònia. Un procès foguèt organizèt e s'acabèt per son aquitament.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Darius II a Babilònia. Foguèt remplaçat per son fiu Artaxerxès II. Pasmens, un autre fiu, Cir lo Jove acomencèt de preparar una armada per conquistar militarament lo poder. Obtenguèt lo sostèn de mai d'una ciutat grèga, especialament Esparta (→ -401).
En Egipte, l'instabilitat recurrenta dau país dempuei un vintenau d'annadas, entraïnèt una revòuta novèla que capitèt de restaurar l'independéncia de la region. Aquò marquèt l'acomençament dau declin de l'Empèri Aquemenida.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Darius II, rèi aquemenida.


text:
Yahoo!
Yahoo! Inc. (Nasdaq:YHOO) es una entrepresa globala amb sedença als Estats Units d'America qu'a per mission: "èsser lo servici global d'Internet mai essenciala per consumidors e negòcis". Possedís un portal d'internet, un directòri web e una sèria de servicis, en i comprenent çò de popular corrièr electronic Yahoo!. Foguèt fondada en genièr de 1994 per dos estudiants de postgrau de l'Universitat de Stanford, Jerry Yang e David Filo. Yahoo! se constituiguèt coma entrepresa lo 2 de març de 1995 e comencèt a cotitzar a borsa lo 12 d'abril de 1996. L'entrepresa a la siá sedença corporativa a Sunnyvale, Califòrnia, Estats Units.


text:
-406
Aquesta pagina concernís l'an -406 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès amb una ofensiva navala importanta deis Atenencs còntra la flòta espartenca que foguèt esquichada ais illas Arginusas. 75 dei 120 naviris de Lacedemònia foguèron perduts còntra solament 25 (sus 150) per Atenas. Pasmens, en causa d'una tempèsta, lei còrs dei mòrts poguèron pas èsser recuperats e lei radicaus atenencs obtenguèron l'execucion deis uechs estrateges venceires de la batalha. Puei, consequéncia dau caòs politic de la ciutat, lei radicaus foguèron tanben executats. Dins aquò, lo comandament de la flòta foguèt afeblit mentre qu'Esparta obtenguèt una ajuda financiera novèla deis Aquemenidas per rebastir sa flòta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès amb una ofensiva navala importanta deis Atenencs còntra la flòta espartenca situada dins la region deis Estrechs. Leis Espartencs foguèron durament desfachs ambé la pèrda de 75 naviris sus lei 120 alinhats au començament dau combat. Pasmens, Atenas aprofichèt pas sa victòria car lei còrs dei mòrts atenencs poguèron pas èsser recuperats en causa d'una tempèsta, çò qu'entraïnèt la fin de la campanha e l'execucion deis uechs estrateges venceires. Aquò afebliguèt finalament mai Atenas mentre qu'Esparta èra a rebastir sa flòta gràcias au sostèn financier aquemenida.
Roma[modificar | modificar la font]
Presa de la vila d'Anxur dins lo territòri dei Volscs per Roma e la Liga Latina. Començament d'una guèrra novèla còntra la vila etrusca de Veïes. Entraïnat per lei tensions persistentas entre Roma e la ciutat etrusca, aqueu conflicte foguèt dirèctament causada per una respònsa provocaira ai demandas romanas de contuniar la trèva entre lei doas vilas rivalas.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Per contrar la rebastida d'Agrigenta per Siracusa, lei Cartaginés menats per Annibal de Giscon acomencèron lo sètge de la vila novèla. Pasmens, après solament doas setmanas de sètge, deguèron faciar una epidemia de pèsta que tuèt unei soudats, compres Annibal, e la batalha foguèt fòrça malaisada per Cartage.


text:
Casats
Casats[1] (Cazats en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
I aurè pas d'atestacions ancianas, segon Bénédicte Boyrie-Fénié[2], çò que facilita pas l'explicacion del nom.
Dauzat e Rostaing supausan, damb un punt d'interrogacion, un crosament énter casales e casellos ---> casets (gascon)[3]. Per Ernèst Negre (segon la citacion de B. Boyrie-Fénié), lo nom deriva deu gascon cas(a), damb lo sufixe diminutiu -at, e lo sens serè ostaus petits. Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta, coma Ernèst Negre, un sufixe collectiu -atu(m), mès damb lo sens d'agropament, coma dens bordalat, puslèu que damb una valor diminutiva.
Un detalh crida l'atencion pr'aquò : la preséncia de la finala -ats, coma dens plan de vilas e vilatges de Gironda e especialament deu Vasadés, interpretada per Miquèu Audoièr, après la publicacion deu libe de Bénédicte Boyrie-Fénié, coma -ac au plurau, damb valor collectiva[4]. Lo nom ancian serè lavetz *Casac, e la confusion énter los casacs (los abitants de *Casac, prononciat casats) e lo nom deu vilatge se serè installada au cap d'un moment, coma dens los cas semblables. L'existéncia d'un Casac (Nauta Garona) es un indici favorable per una tala explicacion. Puèi que l'associacion d'un nom comun damb lo sufixe -acu(m) es pas impossibla, lo radicau pòt demorar casa (Casius, citat per explicar Quesac (Losera) e Chézy, aurè donat normalament *Caisac e pas *Casac).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Pr'amor de la demission deu conse màger Guy Vial, elegit en març de 2008, eleccions navèras auguren lòc lo 6 de setembre de 2009. Lo medish conselh municipau, tornat elegit, nommèt conse Stéphane Gougeon.
Demografia[modificar | modificar la font]
-->
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013


text:
Boeing 727
Lo Boeing 727 es un avion de reaccion de fuselatge estrech, de mesura mejana e amb tres motors. Lo fuselatge del 727 a un diàmetre exterior de 3,8 mètres. Aiçò permet metre sièis sètis per fila (tres a cada banda) e un unic correder central, quand s'installan de sètis de classa veitura (45 centimètres d'ample).
Lo primièr Boeing 727 volèt pel primièr còp lo 1963 e pendent un decenni foguèt l'avion de reaccion comerciala mai produsit del mond. Se'n liurèt un total de 1.831. Lo recòrd del 727 de mai avions venduts foguèt superat a la debuta de la decenni del 1990 per lo sieu companh de marca mai nòva, lo Boeing 737. A data d'agost del 2008 i aviá un total de 81 avions Boeing 727-100 e 419 avions 727-200 en servici.


text:
968
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 968 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Bulgars e Rus' a l'avantatge de Kiev que sei tropas e son rèi acomencèron de s'interessar a la conquista de territòris dins lo sud dei Balcans. Aquò èra totalament contrari ais interès de Constantinòple que cambièt d'aliança per se raprochar dei Bulgars e alunchar lei Rus' dei frontieras imperialas. Ansin, de negociacions comencèron regardant l'abdicacion dau tsar Pèire e son remplaçament per Boris II.
Polans[modificar | modificar la font]
Fondacion d'un evescat polonés basat a Poznan.


text:
Destruccion Mutuala Assegurada
La Destruccion Mutuala Assegurada es una doctrina d'estrategia militara e de seguritat nacionala desvolopada sus la Guèrra Freja per mantenir la patz entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. Èra basada sus la possession d'un arsenau nuclear fòrça important e de mejans de deteccion dei tirs de missils. Ansin, s'un país atacava l'autre, l'ataca èra detectada tre lei premierei minutas permetent d'organizar una repòsta massiva avans l'explosion dei premiers missils mandats per lo país entraïnant lo conflicte. Ansin, dins totei lei cas, la guèrra s'acabarà per la destruccion totala e la desfacha dei dos país. L'objectiu d'aquela politica èra donc d'empachar una guèrra nucleara ofensiva en causa dei riscs encorreguts.
A l'ora d'ara, aquela estrategica constituís totjorn la doctrina principala d'utilizacion de l'arma nucleara que l'enemic probable sigue conegut, per exemple dins lo cas de Paquistan e d'Índia, o non dins lo cas deis autrei poissenças nuclearas oficialas. Lo cas d'Israèl, possessor non declarat de l'arma nucleara, es mau definit.


text:
1469
Aquesta pagina concernís l'an 1469 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Moctezuma Ièr. Axayacatl, felen dau tlatoani Itzcoatl, li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Timurida[modificar | modificar la font]
Pèrda dei regions occidentalas de l'Empèri que foguèron ocupadas per lei tribús dau Moton Blanc.
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Conquista dei regions occidentalas de l'Empèri Timurida. La màger part dau plan iranian foguèt d'ara endavant sota la dominacion dau Moton Blanc.