text:
Revolucion Francesa
La Revolucion Francesa es un periòde de l'Istòria de França situat entre 1789 e 1799 que vegèt la fin de la monarquia absoluda e la proclamacion de la Premiera Republica. Entraïnada per lei dificultats economicas e socialas dau Regim Ancian, acomencèt en 1789 quand lo rèi deguèt acceptar de reünir leis Estats Generaus per resòuvre la crisi financiera. Suscitant una desirança gròssa, aquela novèla venguèt una fònt de trebols tre lo començament deis Estats Generaus en mai de 1789 quand se vegèt que lei reformas esperadas per la populacion èran pas la prioritat dau rèi. Ansin, lei deputats dau Tèrç Estat, representant la màger part de la populacion e ajudats per aquelei dau clergat, intrèron en rebellion e se proclamèron Assemblada Nacionala. L'insurreccion de la populacion parisenca entre lo 12 e lo 14 de julhet (presa de la Bastilha) empachèt lo rèi de mandar de tropas còntra lei deputats marcant donc lo començament dau periòde de la monarquia parlamentària fins a 1792.
Pasmens, lo rèi Loís XVI demorèt opausat a la Revolucion e contunièt de luchar còntra sei progrès. En 1791, assaièt de fugir a l'estrangier puei en 1792, acceptèt que França declarèt la guèrra ais Austrians esperant una desfacha en causa de la desorganizacion de l'armada francesa. Lei premierei desfachas causèron son arrestacion lo 10 d'aost de 1792 e la proclamacion de la Republica en setembre après la victòria francesa de Valmy. Fins a 1795, la Republica foguèt dominada per la Convencion e la guèrra còntra la màger part deis estats europèus après l'execucion dau rèi per traïson en genier de 1793. Vengut fòrça autoritari per averar la guèrra e consolidar la Revolucion, lo govèrn de la Convencion capitèt de replegar leis enemics estrangiers (Premiera Coalicion) e interiors (guèrra de Vendèa) e se devesiguèt entre unei faccions que luchèron entre elei. En 1794, Robespierre capitèt d'eliminar seis adversaris mai foguèt tanben rebutat en julhet de la mema annada. En 1795, lo govèrn de la Convencion foguèt remplaçat per un regim diferent dich Directòri. Corromput e feble, aqueu govèrn foguèt capable de defendre lo país còntra l'insurreccion de Vendèa e la Premiera Coalicion finalament vencudas entre 1796 e 1797. En revènge, mau capitèt d'empachar una crisi economica grèva que causar sa casuda en 1799 après un còp d'estat dau generau Bonaparte après lo començament malaisat de la guèrra de la Segonda Coalicion.
Lo periòde de la Revolucion vegèt la realizacion d'una reorganizacion prefonda de França au nivèu territoriau, economic e sociau ambé l'abolicion de la societat de privilègis caracterizant lo Regim Ancian. Aquelei reformas, coma per exemple lei departaments, son a l'origina de l'organizacion modèrna de França.
Somari
- 1 Causas de la Revolucion Francesa
- 2 La fin de la monarquia absoluda (1789)
- 3 La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)
- 4 Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)
- 5 Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Causas de la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
La crisi economica[modificar | modificar la font]
La fin dau sègle XVIII foguèt caracterizada per una crisi economica grèva e persistenta dau reiaume de França de Loís XVI de França (1774-1792). Èra causada per l'estructura intèrna dau Regim Ancian e per lei despensas tròp per un estat que sei finanças èran regularament en deficit. Va pauc a pauc se transformar en crisi politica.
D'efèct, l'extension dau reiaume aviá entraïnat l'aparicion d'una juxtaposicion de províncias e de territòris tenent de lèis e de taus d'imposicion diferents. De mai, leis obligacions deis abitants èran tanben fòrça diferentas segon la classa sociala, lo mestier e lei privilègis individuaus o collectius. Per exemple, la noblesa èra pas regardada per lo pagament de l'impòst en cambi de sei servicis au profiech dau rèi per la defensa dau reiaume. L'origina d'aquelei privilègis èra la proteccion dei libertats còntra la poissança dau poder reiau. Pasmens, dins lei fachs, entraïnèron un blocatge de la societat e empachèron seis evolucions. Causèron egalament una dificultat fòrça importanta per l'activitat economica ambé la multiplicacion deis obstacles per la circulacion dei marchandisas (peatges entre províncias...) o dei personas (reglas estrictas per l'installacion de certanei comèrcis...).
D'autra part, lei finanças dau reiaume foguèron regularament en deficit entraïnant una aumentacion dei besonhs de l'estat e deis autoritats localas de la noblesa d'obtenir lo pagament de l'impòst. Ansin, la fin de la monarquia foguèt caracterizada per lo retorn de divèrsei privilègis ancians qu'èran plus demandats dempuei lòngtemps. Dins aquò, lei condicions climaticas marridas d'aqueu periòde causèron de recòltas feblas permetent pas de revenguts importants ai païsans. Aquò va causar una aumentacion de la pauretat dins certaneis endrechs e, subretot, l'aparicion d'inegalitats qu'èran la fònt d'un maucontentament quasi permanent còntra lo sistèma politic quand leis assais de refòrmas dei govèrn Turgot, Calonne e Necker foguèron rebutats per lei classas pus privilegiadas.
La reaccion de la noblesa[modificar | modificar la font]
La noblesa foguèt la victima principala dei dificultats economicas dau reiaume en causa dei règlas d'aquela classa, de la diminucion de sei revenguts e de l'aumentacion dau nivèu de despensas demandadas per la vida de la Cort. Aquelei principis entraïnèron lo declin progressiu de l'aristocràcia que sa fònt de riquessa èra l'impòst e la produccion de sei tèrras. Òr, a partir de la mitat dau sègle XVIII, lei revenguts de l'agricultura demeniguèron regularament mentre que la noblesa aviá pas lo drech de participar au comèrci que vendriá la basa dau poder economic de la borgesiá.
Ansin, la noblesa va acomençar de defendre sei privilègis e assaiar de'n restaurar d'ancians per conservar son nivèu de vida. D'autra, va egalament s'opausar ai projèctes de reformas de l'impòst que divèrsei premiers ministres de Loís XVI assaièron d'estendre ai privilegiats[1]. Aprofichant sei drechs per adreiçar de remarcas au rèi durant l'enregistrament deis edictes per lei Parlaments provínciaus, la noblesa va donc venir, ai s uelhs de l'opinion, lo defensor principau de la populacion en fàcia de l'absolutisme reiau meme se la motivacion premiera de l'aristocràcia èra la proteccion dei privilègis. Per exemple, lo 8 de junh de 1788, leis abitants de la vila de Grenoble s'opausèron per la fòrça a l'evacuacion de son Parlament que refusèt de votar d'impòst contraris ais exempcions e privilègis de la region. La revòuta durèt dins au 14 de julhet de 1788 e necessitèt lo mandadís de renfòrç militars importants.
L'ascension de la borgesiá e dei principis de la filosofia dei Lutz[modificar | modificar la font]
Lo periòde de crisi de la monarquia francesa a la fin dau sègle XVIII foguèt egalament l'ocasion per la borgesiá, classa en plena ascension, de contestar l'òrdre establit. Lo modèl mes en avans foguèt inspirat de la monarquia constitucionala britanica e de la filosofia dei Lutz.
D'efèct, compausada per de marchands qu'an pres una importància novèla durant lo sègle, de païsans rics qu'an donat una educacion a seis enfants, de foncionaris, d'òmes de lèi, aquela classa èra generalament exclusa deis oficis necessitant de privilègis. De mai, la reaccion de la noblesa l'empachèt d'ara endavant d'intrar dins l'aristocràcia. En revenge, lor nivèu de vida e lor importància economica avián fòrtament aumentat. Ansin, van pauc a pauc revendicar de drechs supplementaris e luchar còntra lei privilègis ancians que s'opausavan a seis activitats.
Conaissant egalament lei principis dau Sègle dei Lutz, la borgesiá acomencèt de criticar lei basas dau Regim Ancian coma lo poder absolut dau rèi. En plaça, defendèt d'aspècts novèus coma lei drechs deis individús, la sobeiranetat de la Nacion o l'eleccion de representants. Ansin, tre la convocacion deis Estats Generaus per lo rèi, la borgesiá que foguèt lo representant principau dau Tèrç Estat, aguèt un programa de reformas fòrça important e tenent un sostèn poderós entre leis elèits economicas dau reiaume.
La fin de la monarquia absoluda (1789)[modificar | modificar la font]
La convocacion deis Estats Generaus[modificar | modificar la font]
En fàcia dei dificultats economicas dau reiaume e dau refús dei Parlaments provínciaus d'acceptar un reforma prefonda de l'impòst e de la societat de privilègis, Loís XVI deguèt decidir una convocacion deis Estats Generaus per lo premier còp dempuei lo rèine de Lóis XIII en 1614-1615. Aquela decision va entraïnar l'aparicion d'una esperança gròssa entre leis abitants dau reiaume. Pasmens, tre lo començament, leis objectius dau rèi e de la majoritat de la populacion èran fòrça diferents : Lóis XVI desirava d'obtenir la levada d'impòsts e l'aumentacion deis existents mentre que lo Tèrç Estat esperava de cambiaments importants dins l'estructura politica dau Regim Ancian. Per exemple, lei païsans desiravan una diminucion o l'abandon dei drechs dei senhors per melhorar lor nivèu de vida. D'autra part, un autre problema, non resolut a la fin de la campanha electorala, regardava lo vòte dins l'assemblada. D'efèct, lei deputats èran devesits entre tres òrdres segon lor classa sociala :
- lo clergat ambé 291 sètges.
- la noblesa ambé 270 sètges.
- lo Tèrç Estat ambé 584 sètges.
Doas possibilitats existián per lo vòte. Lo premier èra dich « per òrdre ». Èra a l'avantatge dei classas privilegiadas car lo vòte identic dau clergat e de la noblesa èra sufisent per adoptar una decision còntra lo Tèrç Estat. Lo segond èra dich « per deputat ». Èra a l'avantatge dau Tèrç Estat que podiá aprofichar sa majoritat e lo sostèn de quauquei deputats dau clergat e de la noblesa per s'opausar ai classas privilegiadas.
La campanha electorala e l'eleccion se debanèt en genier de 1789. Foguèt l'occasion de la redaccion de quasèrns de dolenças onte la populacion donèt sei desiranças de cambiament, especialament a prepaus deis abús de la noblesa. Pertocant lo Tèrç Estat, sei classas pus dinamicas obtenguèron la màger part dei sètges. Per exemple, aperaquí 200 elegits sus 584 èran avocats.
L'oposicion entre lei deputats dau Terç Estat e lo rèi[modificar | modificar la font]
La dubèrtura deis Estats Generaus aguèt luòc lo 5 de mai de 1789. Lei dissensions entre lo rèi e lo Tèrç Estat apareguèron rapidàment sus dos ponchs majors. D'en premier, lo rèi e son govèrn èran solament regardats per la situacion dei finanças dau reiaume e non per lei desiranças de reformas de la populacion. Puei, lo vòte èra previst per òrdre ambé de debats separats au contrari dei demandas dau Tèrç Estat que voliá un debat comun entre toei lei deputats e un vòte individuau. Lo mes de mai de 1789 veguèt aqueleis oposicions aumentar enterin que lei debats èran fòrça alentits per lei questions de procedura e la decepcion dau Tèrç Estat.
La proclamacion de l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
Durant lo mes de junh de 1789, l'oposicion entre lo rèi e lo Tèrç Estat aumentèt entraïnant la rompedura entre lei doas partidas. Refusant lo vòte e la separacion dei debats per òrdre, lo Tèrç Estat decidiguèt de se considerar coma la fònt de la sobeirenetat nacionala e de cridar lei deputats deis autreis òrdres de lei raganta
Ansin, lo 17 de junh de 1789, lei deputats dau Tèrç Estat mai quauquei deputats de la noblesa e dau clergat. Puei, lo 19 de junh, foguèt l'ensems dau clergat, sota l'influéncia de sei membres dau bas-clergat relativament favorables ai problèmas de la classa païsana, qu'acceptèt de jónher lo Tèrç Estat. Lo 20 de junh, lo rèi assaièt d'empachament aqueu movement en ordenant la sarradura de la sala prevista per la reünion dei dos òrdres. Reünits alora dins la sala dau Jòc de Pauma, prometeguèron de pas se separar avans la redaccion d'una constitucion per lo reiaume. Lo 27, lo rèi acceptèt lei demandas dau Tèrç Estat.
Pasmens, enterin que l'Assemblada èra autorizada e se proclamava Assemblada Nacionala Constituenta lo 9 de julhet, Lóis ordonèt lo mandadís de tropas a l'entorn de París. Lo 11 de julhet, cambièt son govèrn per la remandada de sei ministres liberaus. La populacion parisenca, crenhent que l'Assemblada foguèsse dispersada, acomencèt de se revòutar tre lo 12 onte d'afrontaments se debanèron vèrs lo Palais des Tuileries. Lo 13, la màger part dei peatges a l'entorn de la capitala foguèron destruchs. De resèrvas de manjar foguèron pilhadas. Enfin, lo 14 de julhet, la revòuta se generalizèt e la populacion acomencèt la recèrca d'armas e de municions, especialament ais Invalides e a la fortalessa de la Bastilha que foguèt presa après un combat mostrant la determinacion de l'insurreccion. A la fin de la jornada, lo rèi acceptèt d'ordenar la retirada de sei tropas.
La Gròssa Paur e l'abolicion dei privilègis[modificar | modificar la font]
La presa de la Bastilha va entraïnar un movement d'insurreccion nacionala ja acomençat dins certanei regions coma Rennes. Dicha « Gròssa Paur », aquela tièra d'eveniments violents va causar l'afondrament de la monarquia absoluda francesa e de la societat de privilègis.
D'efèct, entre lo 15 de julhet e lo 6 d'aost de 1789, de movements armats reünits en causa de rumors d'atacas de bregands prenguèron lo contraròtle dei castèus per destruire lei documents atestant lei drechs dei senhors. De còp, aqueleis ocupacions necessitèron de combats e certanei senhors foguèron tuats o lei castèus cremats. Espaurida, l'Assemblada Nacionala decidiguèt l'abolicion dei privilègis dins la nuech dau 4 d'aost de 1789. Puei, lo 26 d'aost, adoptèt la Declaracion dei drechs de l'Òme e du Ciutadan. Fòrtament inspirat per la filosofia dei Lutz, aqueu tèxt proclamèt la limitacion dei drechs reiaus, la proteccion dei libertats individualas e lo caractèr sacrat de la proprietat privada.
La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)[modificar | modificar la font]
La reorganizacion dau país[modificar | modificar la font]
Après lei reformas adoptadas per contentar e calmar lei revòutas durant lo mes d'aost de 1789, l'Assemblada contunièt son òbra per escriure una constitucion creant un sistèma de monarquia constitucionala. Una revòuta novèla de la populacion parisenca va assegurar aquela evolucion per lo retorn fòrçat dau rèi a París que venguèt tornarmai la capitala de França. Enterin, lo reiaume foguèt reorganizat.
Ansin, en octòbre de 1789, lei dificultats d'avitalhament de la capitala e lo refús dau rèi de promulgar lei lèis votadas en aost de 1789 van causar una insurreccion novèla de París. La populacion aneguèt a Versalhas per fòrçar lo rèi de leis acceptar. Après un afrontament tendut dins lo palais[2], lo rèi foguèt obligit de venir s'installar a París au Palais dei Teulariás. Gardèt lo poder executiu mai sa posicion foguèt fòrça afeblida.
De son caire, l'Assemblada Nacionala acomencèt de formar de commissions que prenguèron lo contraròtle de l'administracion dau reiaume aprofichant l'occasion per lo reorganizar. Lo territòri foguèt devesit en departaments per unificar la division territoriala anciana onte se superpausava divèrseis unitats que se recurbissián pas entre elei. Dins lo domeni comerciau, totei lei limitacions au comèrci interior foguèron suprimidas[3]. Enfin, assaièt de resòuvre la question financiera per la requisition d'una partida dei bens dau clergat. En cambi, una Constitucion civila dau clergat transformèt sei membres en foncionaris pagats per l'Estat. Pasmens, l'oposicion dau papa va entraïnar l'oposicion d'un nombre important de curats còntra la reforma. Será la causa dei guèrras civilas dins l'Òest de França dins lei premiereis annadas de la Republica.
La fugida dau rèi e la revirada de la constitucion de 1791[modificar | modificar la font]
Lo principi de la monarquia constitucionala será proclamat en 1791 per l'adopcion de la constitucion escricha per l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt tanben lo periòde onte lo refús dau rèi d'acceptar lei succès de la Revolucion apareguèron pendent sa temptativa de quitar lo país per l'estrangier. La monarquia parlamentària francesa va donc mau capitar e desbocar sus una crisi novèla.
D'efèct, entre lo 20 e lo 21 de junh de 1791, Loís XVI amb sa familha assaièron de fugir fòra de França. Pasmens, lo plan, mau preparat, se debanèt pas correctament e lo rèi trobèt pas leis unitats militaras que devián l'escortar sus son trajècte. Au contrari, fòrça las, deguèt s'arrestar a Varennes onte foguèt arrestat per lei representants mandats per l'Assemblada. Aquela fugida marquèt la rompedura entre una partida de la populacion e lo rèi e tanben entre lei diferentei faccions dirigent la Revolucion. Ansin, la fugida foguèt generalament sentida coma una traïson dau rèi envèrs lo país e la Revolucion. L'idèa de la Republica acomencèt d'aparéisser. Pasmens, leis elements pus conservators de la borgesiá, desirós d'acabar la Revolucion, s'opausèron a l'arrestacion dau rèi. Ajudats per lei generaus comandant la garda parisenca (La Faieta, Bailly), capitèron de restaurar lo poder reiau en pretendent que lo rèi èra estat raubat per leis enemics de la Revolucion. Aquela aliança, entre revolucionaris moderats e Loís XVI permetèt de proclamar la constitucion dau reiaume en setembre. Lo poder legislatiu venguèt lo poder principau dau reiaume e sa fònt quasi unica èra l'Assemblada Nacionala. Lo rèi gardava lo poder executiu e, subretot, un drech de veto sus lei decisions de l'Assemblada. La composicion dau govèrn es egalament totjorn de son ressòrt.
Leis eleccions se debanèron lo 1èr d'octòbre. Donèron una majoritat de deputats partisans de la monarquia constitucionala ambé 250 deputats per la drecha (Feuillants), 385 per lo Centre e solament 136 per l'esquèrra (club dei Jacobins). Pasmens, avans la fin de l'annada, la question religiosa va entraïnar la revirada d'aquela assemblada quand lo rèi decidiguèt d'utilizar son veto còntra lei reformas pertocant lo clergat. Puei, lo tractament deis autrei questions sensiblas (Emigrats, menaças dei país estrangiers...) va precipitar lei tensions dins lo país e lo regim e una crisi novèla que va causar la fin de la monarquia l'estiu seguent.
La marcha vèrs la guèrra[modificar | modificar la font]
A partir de l'estiu de 1791, la question deis Emigrats, la crenhença dei país estrangiers a prepaus de l'evolucion de la Revolucion e la desirança de seis enemics d'utilizar leis armadas estrangieras per rebutar l'Assemblada van condurre au començament de la guèrra europèa revolucionària en 1792.
La question dei nòbles emigrats foguèt lo ponch principau de l'entraïnament de la guèrra. D'efèct, dempuei 1789, una partida de l'aristocràcia a quitat lo país per s'installar dins leis estats vesins, magerament a Trevèri en Alemanha. Acomencèron de reünir una armada suscitent un vòte de l'Assemblada demandant au govèrn de Treva de dispersar aquelei fòrças, annonciant la confiscacion dei bens deis Emigrats e de mesuras còntra lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Lo rèi utilizèt son veto per s'opausar ai lèis còntra lei curats e leis Emigrats mai demandèt egalament la dispersion de lor armada. Aquò rendèt la guèrra possibla en cas de refús.
D'autra part, leis estats europèus acomencèron de s'inquietar dei progrès de la Revolucion. Lo 27 d'aost de 1791, Prússia e Àustria declarèron lor solidaritat ambé lo rèi francés e mai se ges de mesuras concrètas foguèron adoptadas. De mai, l'emperaire austrian èra inicialament gaire interessat per una guèrra còntra França. Leis Anglès i èran opausats. Ansin, la question de Treva foguèt reglada quand lo govèrn austrian declarèt son intencion de pas ripostar a una ataca francesa còntra Treva. D'autra part, se l'annexion d'Avinhon causèt quauqueis alarmas, la question venguèt pas lo pretèxt d'una guèrra.
Pasmens, en França, la màger part dei revolucionaris èran favorables a una guèrra que permetriá de renfòrçar la posicion de la Revolucion. Seis adversaris, especialament lo rèi Loís XVI, èran tanben partisans d'una guèrra còntra leis Austrians esperant que la desorganizacion dei tropas francesas, causada per la partença d'un nombre important d'oficiers nobles, entraïnariá una desfacha rapida e l'elimionacion de la Revolucion. Ansin, a partir de 1792, la majoritat de l'Assemblada venguèt pus aggressiva fins a la declaracion de guèrra dau 20 d'abriu.
La fin e la monarquia francesa[modificar | modificar la font]
Lo començament desastrós de la guèrra va causar l'afondrament rapid de la monarquia acusada de traïson après lei menaças deis estats estrangiers en guèrra còntra França.
Ansin, tre lo començament de la guèrra, l'Assemblada decidiguèt d'adoptar tres mesuras còntra lei curats refractaris, per dissòuvre la garda reiala e formar una garda nacionala per defendre la capitala. Lo veto dau rèi entraïnèt una jornada revolucionaria novèla e l'ocupacion dau Palais des Tuileries per la fòga lo 20 de junh. Pasmens, lo rèi mantenguèt son veto que foguèt contornejat per lo vòte d'una lèi declarant la « patria en perilh » lo 11 de julhet cridant lei volontaris de venir a París.
Aquela crisi foguèt agravada per la declaracion de Brunswick menaçant de faire un chaple dins París se la familha reiala èra victima de violéncias de la part dei revolucionaris. Aquò precipitèt la fin de la monarquiá e la preparacion d'una jornada revolucionària novèla. Entre lo 9 e lo 10, la comuna de París foguèt rebutada per una Comuna revolucionària. L'endeman, un tropa importanta capitèt de prendre lo Palais dei Teulariás maugrat la resisténcia acarnada de la garda reiala. Loís XVI deguèt se replegar a l'Assemblada que votèt sa suspension e son arrestacion.
Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)[modificar | modificar la font]
L'eleccion de 1792[modificar | modificar la font]
Après l'adopcion de la Constitucion de 1791, d'eleccions legistivas se debanèron en setembre de 1792. Après la traïson dau rèi e son arrestacion, entraïnèron l'eleccion de deputats revolucionaris que se devesiguèron en tres grops principaus :
- la Montanha (200 deputats aperaquí) formava l'esquèrra.
- lei Girondins (160 deputats aperaquí) formavan la drecha.
- lo Palun (390 deputs aperaquí) formava lo rèsta. Son nom vèn deis opinions esitantas de sei membres situadas entre lei doas alas de l'Assemblada.
La Montanha e lei Girondins, inicialament eissit dau club dei Jacobins, desvolopèron rapidament de projèctes diferents per l'evolucion de la Revolucion intrant pauc a pauc en conflicte.
Lo Procès dau rèi[modificar | modificar la font]
Lo Procès dau rèi e lo vòte de son execucion foguèt una deis òbras majoras de la Convencion. Acomençat lo 11 de decembre de 1792 après l'abolicion oficiala de la monarquia lo 21 de setembre, aqueu procès venguèt rapidament un enjòc politic entre lei deputats de la Montanha e aquelei de la « Gironda ». Lei premiers avèron lo vòte sus la culpabilitat de Lóis XVI lo 15 de genier de 1793 e sa condamnacion a mòrt lo 17 en presentant l'execucion dau rèi coma un mejan per assegurar la fondacion de la Republica. Lo rèi foguèt tuat lo 21 de genier causant una impression prefonda dins la populacion francesa e entre lei sobeirans europèus. Tre lo mes de febrier, una coalicion europèa reuniguèt la màger part deis estats dau continent entraïnant una guèrra generalizada ai frontieras francesas.
L'eliminacion dei Girondins e lo començament de la guèrra civila[modificar | modificar la font]
Acomençat durant lo procès de Loís XVI, lo conflicte entre Girondins e membres de la Montanha aumentèt. Lei dos grops avián una vision diferenta de la Republica e s'afrontèron sus lo contengut de donar a la Revolucion. Pasmens, lei Girondins, fòrça influents dempuei 1791 devián luchar còntra lei contradiccions de lor politica e sei dificultats e lo sostèn important de la populacion parisenca au profiech dei Montanhards. Ansin, avián votat la guèrra sensa prendre de mesuras adaptadas per la realizar, provocat la fin de la monarquia e assait de sauvar lo rèi e autorizat lo liberalisme economic causant un agravament de la crisi economica. Lei 31 de mai e 2 de junh de 1792, lei deputats girondins foguèron donc arrestats ambé l'ajuda de la màger part dei Parisencs e lor partits eliminat de la Convencion.
Aquela mesura va agravar la situacion de guèrra civila que reinava en fòra de la capitala. Dos camps se formèron per luchar còntra la Convencion dirigida per la Montanha. Lo premier foguèt l'ensems dei guerilhas de l'Òest qu'èran partisans dau rèi e còntra lei mesuras presas còntras lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Aquela insurreccion acomencèt lo 3 de març de 1792 e venguèt rapidament un teatre d'afrontaments majors dei guèrras revolucionàrias. L'autre front apareguèt lo 2 de junh de 1792 e foguèt l'insurreccion dei partisans dei Girondins que tenián lo contraròtle de vilas importantas coma Lion o Marselha. Segon leis occasions, lei dos movements s'alièron còntra lei tropas convencionalas.
La guèrra còntra la Coalicion europèa[modificar | modificar la font]
La declaracion de guèrra còntra leis Austrians durant l'estiu e la captura dau rèi entraïnèt lo començament d'un conflicte ambé lei poissanças europèas. Se generalizèt en 1793 après l'execucion dau rèi e la formacion de la Premiera Coalicion. D'ofensivas aguèron luòc sus toei lei frontieras obligent la Convencion d'organizar e d'armar una armada segon de principis novèus que van permetre la resisténcia puei la victòria deis armadas revolucionàrias.
D'efèct, se la premiera ofensiva aliada foguèt arrestada durant la batalha de Valmy, leis atacas de la prima de 1793 menacèron tornarmai lei frontieras francesas. La Convencion adoptèt donc una tièra de mesuras per renfòrçar la direccion dau país e sei fòrças armadas. Un Comitat de Salut Public foguèt creat e recebiguèt la màger part dei poders reiaus ambé lo sostèn de la Convencion. Un segond Comitat, dich de Seguritat Generala, foguèt tanben creat per arrestar e eliminar leis opausants de la Revolucion. Au nivèu militar, sota l'influéncia de Carnot, lo Comitat reorganizèt leis unitats, s'ocupèt de mobilizar e d'equipar un nombre important de soudats e assegurèt lo contraròtle politic deis armadas per lo mandadís de comissaris politics.
Aquò permetèt un redreiçament militar tre lo mes de setembre de 1793 ambé l'aplant de l'invasion per leis armadas coalizadas ai batalhas d'Hondschoote (6-8 de setembre) e Wattignies (16 d'octòbre). En decembre, lei batalhas de Geisberg (26) e de Landau (28) obliguèron la Coalicion d'adoptar una estrategia defensiva avans d'èsser replegada per leis ofensivas de la prima de 1794. En França, la Convencion prenguèt l'avantatge còntra lei Federalistas girondins e l'insurreccion de Vendèa : Marselha foguèt conquista lo 25 d'aost de 1793 e Lion lo 9 d'octòbre. Enfin, vèrs la fin de decembre, lei Vendeans foguèron esquichats a Savenay (22-23) e Tolon represa ais Anglés (19).
La lucha intèrna dei Montagnards[modificar | modificar la font]
Au poder a partir de la mitat de 1793, lei Montanhards realizèron, en fòra deis aspèctes militars necessitats per la guèrra, una politica revolucionària avançada e autoritària. Pasmens, lei diferentei faccions de la Montanha van rapidament luchar entre elei causant l'eliminacion d'un nombre important de deputats e l'ascension au poder de Robespierre.
Ansin, lo govèrn realizèt una politica sociala novèla assaiant de resòuvre la crisi sociala, d'establir una egalitat de possibilitats pus vertadiera e de contuniar la politica de lucha còntra lo poder de la Glèisa. Au nivèu economic, lo govèrn adoptèt lo dirigisme economic per limitar l'inflacion e taxar certanei produchs utilizats per l'especulacion. La pena de mòrt foguèt utilizada còntra leis « acaparraires ». Pasmens, entraïnèt la proliferacion dau mercat negre e poguèt pas arrestar la depreciacion de la moneda. Au nivèu sociau, l'esclavitud foguèt abolida e de lèis novèlas favorizèron lo divòrci e lo partiment deis eiretatges. Enfin, au nivèu religiós, lo regim assaièt de desvolopar de cultes novèus coma aquelei de la Rason o de l'Èstre Suprèm.
Dins aquò, lo periòde foguèt tanben caracterizat per una lucha intèrna saunosa entre Montanhards. A la fin de l'annada, un conflicte grèu acomencèt entre leis elements pus extremistas dau movement e l'ala pus moderada. Sota l'impulsion de Robespierre, leis extremistas foguèron arrestats e executats au començament dau mes de març de 1794. Puei, en abriu, foguèt lo torn de l'ala drecha de la Montanha d'èsser eliminada. A la prima de 1794, lo poder de la Revolucion passèt donc sota lo contraròtle dau Comitat de Salut Public e de Robespierre.
La reaccion de Thermidor[modificar | modificar la font]
La victòria de Robespierre còntra seis adversaris politics li permetèt d'establir un govèrn fòrça autoritari per luchar còntra leis enemics interiors, que la definicion foguèt modificada per regardar mai d'individús, e accentuar l'esfòrç militar ai frontieras. Ansin, en junh de 1794, leis armadas francesas averèron de succès decisius. Pasmens, Robespierre aviá d'ara endavant d'enemics nombrós. Ansin, una aliança dau Palun e de certanei membres dau Comitat de Salut Public permetèt son arrestacion lo 27 de julhet. Dins aquò, una còntra-ataca de sei partisans capitèt de lo liberar fins a la fin de la jornada quand la Convencion obtenguèt lo sostèn de tropas militaras. Lo 28, Robespierre e seis amics èran eliminats e una constitucion novèla foguèt rapidàment escricha. Lo poder novèu foguèt dirigit per un Conseu executiu de cinc personas elegits per lo poder legislatiu. Aqueu darrier èra devesit entre doas chambras. L'ensems demorèt generalament feble, especialament per leis afaires economics interiors que venguèron fòrça marridas.
Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)[modificar | modificar la font]
L'evolucion deis operacions militaras[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1794 e 1797 veguèron la victòria deis armadas revolucionàrias sus lei tropas europèas de la Premiera Coalicion marcant lo succès e la consolidacion de la Revolucion en França. De mai, leis insurreccions interioras foguèron tanben vencudas. En revenge, leis operacions de 1798-1799 còntra la Segonda Coalicion acomencèron fòrça mau e lei Francés deguèron se replegar en direccion de lor país aumentat la crisi politica dau govèrn revolucionari.
D'efèct, a la prima de 1794, lei tropas francesas ataquèron lei Coalizats que foguèron batuts e deguèron se replegar. Lo 26 de junh, la batalha de Fleurus causèt l'evacuacion de Belgica per la Coalicion. Sus la frontiera espanhòula, lei tropas dau generau Dugommier intrèron en Catalunha onte lei fòrças espanhòulas foguèron pauc a pauc vencudas. La campanha d'Itàlia, començada en 1795, foguèt lo ponch centrau d'aquela guèrra e entraïnèt la victòria francesa après lei succès de Bonaparte que sei tropas agantèron la frontiera austriana en 1796-1797. Lo 18 d'octòbre de 1797, lo retirament d'Àustria marquèt la desfacha finala de la Premiera Coalicion. Enterin, sus lo front interior, l'insurreccion de Vendèa foguèt esquichada en 1796 après la revirada de l'expedicion reiala de Quiberon (23 de junh - 21 de julhet de 1795).
Dins aquò, la guèrra còntra Anglatèrra contunièt e tre 1798, una Coalicion novèla se creèt. Leis armadas francesas foguèron atacadas sus unei ponchs. Vencuts maugrat de dissensions entre Coalizats, deguèron se replegar pauc a pauc lei frontieras francesas foguèron tornarmai menaçadas. Enterin, l'expedicion francesa en Egipte, maugrat sei succès terrèstres, foguèt isolada après la batalha navala d'Abokir e menaçada per de contraofensivas britanicas. Aquelei desfachas causèron donc una crisi politica deis institucions de la Republica eissidas de la casuda de la Convencion.
La crisi economica[modificar | modificar la font]
En fòra de dificultats militaras de 1798-1799, la crisi economica foguèt la causa principala de la casuda dau Directòri en 1799. D'efèct, l'inflacion a entraïnat la depreciacion fòrta de la moneda e leis impòsts son pus pagats per la populacion maugrat lo mandadís de soudats. Una partida dau deute foguèt abandonada per lo govèrn e d'impòsts novèus foguèron creats per assaiar de resòuvre la crisi. Lei requisicions realizadas dins lei territòris ocupats venguèron tanben un metòde fòrça utilizat per reglar lei problemas financiers de la Republica.
Lo còp d'estat de Bonaparte e la fin de la Revolucion[modificar | modificar la font]
A partir de 1797, lei crisis militaras e economicas entraïnèron divèrsei còps d'estat dau Directòri còntra leis Assembladas. Per exemple, en setembre de 1797, tres directors, ambé lo sostèn de l'armada, arrestèron unei deputats après la victòria reialista ais eleccions legislativas. Aquò foguèt completat per l'invalidacion de l'eleccion de 106 deputats en mai de 1798 e la demission dei directors opausats a aquela evolucion en 1799. Pasmens, aqueu renfòrçament foguèt pas sufisent e leis Assembladas obtenguèron lor revènge pendent l'estiu de 1799. En partiular, lo director Sièyes èra un adversari determinat dau regim. Tre sa nominacion, decidiguèt d'organizar un còp d'estat per rebutar lo regim ambé l'ajuda dau generau Joubert. Après la mòrt d'aqueu darrier a la batalha de Novi, prepausèt lo ròtle au generau Bonaparte, fòrça popular gràcias a sei victòrias en Itàlia. Ansin, lo 9 de novembre de 1799, Bonaparte prenguèt lo contraròtle deis Assembladas rebutant lo govèrn. Foguèt la fin de la Revolucion que va laissar la plaça au Consulat puei au Premier Empèri marcats per la personnalitat de Bonaparte.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei privilègis regardan principalament la noblesa e lo clergat mai d'autrei grops ne'n avián tanben : diminucion d'impòst per una vila, drech de peatge per una província, contraròtle estrict de la concurréncia per certanei mestiers... etc.
- ↑ Dos gardas foguèron tuats per la fòga.
- ↑ En particular, la lèi Le Chapelier enebiguèt tanben toei lei formas d'associacion entre obriers e foguèt utilizada còntra lei sindicats pendent lo sègle seguent


c: text/html

text:
1866
Aquesta pagina concernís l'an 1866 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Itàlia[modificar | modificar la font]
En cambi de l'annexion de la region de Venècia, Itàlia signèt un tractat d'aliança ofensiva ambé Prússia còntra Àustria lo 8 d'abriu. Ansin, maugrat la causa inicialament liada ais afaires alemands, lo conflicte entre Prússia e Àustria conoguèt un frònt sus la frontiera sud deis estats Habsborg. Lo 20 de junh, comencèt la guèrra que s'acabèt per una victòria prussiana decisiva maugrat lei desfachas italianas de Custoza (24 de junh) e de Lissa (20 de julhet). Aquò permetèt l'annexion de Venècia au reiaume italian en octòbre.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada, lei fòrças Qing averèron una importanta batalha au sud-oèst de Pequin onte lei fòrças Nian de l'Oèst foguèron quasiment anientadas. Aquò permetèt ai Qing d'organizar una tièra d'ofensivas dirèctament còntra lo còr territòriau de la revòuta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Royville
Royville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Royville I aviá conegut per la siá leitaria, lo camembert de Royville desvelha de remembres en fòrça gents. Lo vilatge accueil dempuèi 2003 los majorettes : " los royvillaises ".
Royville était connu pour sa laiterie, le camembert de Royville réveille des souvenirs chez beaucoup de gens. Le village accueil depuis 2003 les majorettes : " les royvillaises ".


text:
1008
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1008 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Revòuta d'una partida de l'aristocràcia provençala còntra l'autoritat dau còmte Guilhèm II de Provença.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Guèrra civila a Al Andalús


text:
Còpte (lenga)
Lo còpte es lo descendent modèrne de l'egipcian faraonic. Es una lenga afroasiatica, mòrta mas que soberviu dins l'encastre de la Glèisa ortodòxa còpta que l'emplega coma lenga liturgica amb l'arabi.
Lo còpte foguèt parlat en Egipte del sègle 2 al sègle 17 abans d'èsser assimilat per l'arabi egipcian.
Origina del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Còpte ven del grec ancian AἰYύπtιoς / Aigúptios. A la debuta designava tots los Egipcians mas, a partir de l'invasion aràbia, acaba per representar, pauc a pauc, solament los Egipcians non islamisats.
A l'ora d'ara, lo tèrme còpte designa sonque los Egipcians demorats crestians, especialament s'apartenon a las glèisas còptas. Designa tanben la lenga que parlavan fins al sègle 17.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo còpte representa la mutacion ultima del egipcian faraonic (egipcian arcaïc, egipcian ancian, egipcian mejan, neoegipcian, demotic).
Foguèt pas jamai una lenga oficiala en Egipte. Abans l'invasion aràbia, lo grèc èra la lenga mai utilizada dins l'administracion e l'arabi lo remplacèt progressivament a partir del sègle 8.
A l'Edat Mejana, entre los sègles 10 e 13, l'arabi venguèt mai emplegat que lo còpte dins la vida vidanta e lo còpte desapareguèt completament al sègle 17.
A l'ora d'ara, tot ben que siá una lenga mòrta, es l'objècte d'un movement de renaissença lingüistica. Es particularament popular demest los joves crestians e gausís d'un certan prestigi pr'amor qu'es la lenga que ven dels faraons.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo còpte comptava 6 dialèctes. Sos noms derivan principalament dels noms de las vilas que n'èra parlat.
Tres dialèctes dins lo nòrd (Bas Egipte):
- Bohairic (o Memfitic) qu'es lo sol qu'es encara emplegat a l'ora d'ara.
- Faiyumic
- Mesokemic (o oxirinquita)
Tres dialèctes dins lo sud (Naut Egipte):
- Tebaïc (Sahidic)
- Akhmimic
- Licopolitan
Escritura[modificar | modificar la font]
Lo còpte utilisèt pas jamai los ieroglifes pr'amor que l'infuencia grèca èra prepoderanta dempuèi l'invasion d'Alexandre lo Grand. L'alfabet grèc, atal coma la lenga grèca, èran oficials d'aquel temps. Lo còpte adoptèt doncas un alfabet derivat del grèc, l'alfabet còpte. A coma basi l'alfabet grèc al qual s'ajustèt 7 caractèrs diches demotics.
Après lo sègle 8, l'alfabet còpte foguèt servat. Pasmens, se tròba tanben qualques documents en lenga còpta escriches amb de caractèrs arabis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Wolfgang Kosack: Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke, Graz 1974.
- Wolfgang Kosack: Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
- Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
- Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
- Westendorf, Wolfhart. 1965/1977. Koptisches Handwörterbuch. Heidelberg: Carl Winter.


text:
Lunéville
Lunéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lunéville A situat al confluisson de la Meurthe e de la Vezouze, en la plana, a mens de 30 quilomètres al sud-es de Nancy, 90 quilomètres de Mètz, 55 quilomètres de Sant-Dié-de detlos-Vòges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar e 120 km de Estrasburg.
Lunéville est située au confluent de la Meurthe et de la Vezouze, dans la plaine, à moins de 30 kilomètres au sud-est de Nancy, 90 kilomètres de Metz, 55 kilomètres de Saint-Dié-des-Vosges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar et 120 km de Strasbourg.


text:
Tractats de Roma
Dos tractats foguèron signats a Roma lo 25 de març de 1957. S'apèlan lo Tractat de Roma (abusivament) o los Tractats de Roma.
S'agís :
- del Tractat instituent la Comunautat Economica Europèa. Es l’acte fondator de la Comunautat Economica Europèa (CEE). Foguèt signat per Alemanha, França, Itàlia e los tres païses de Benelux : Belgica, Luxemborg e Païses Basses. Aqueste tractat instituiguèt lo Mercat Comun e definiguèt las basas de la Politica Agricòla Comuna (PAC) mesa en òbra en 1962.
Constituís lo sol tractat de patz signat entre poténcias belligerantas europèas a l’eissida de la Segonda Guèrra Mondiala.
- del Tractat instituent la CEEA, apelat Comunautat Europèa de l'Energia Atomica o Euratom.
- De mai, lo Tractat CECA es estat junt a aquestes dos tèxtes.
Modificacion dels tractats[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Maastricht del 7 de febrièr de 1992 a renomenat la Comunautat Economica Europèa en Comunautat Europèa. Lo nom del Tractat es doncas vengut oficialament : « Tractat Instituent la Comunautat Europèa ».
Lo Tractat es estat modificat successivament per :
- L’Acte Unic europèu signat a Luxemborg, entrat en vigor lo 1èr de julhet de 1987 ;
- Lo Tractat de Maastricht, entrat en vigor lo 1èr de novembre de 1993, instituent l’Union Europèa.
- Lo Tractat d'Amsterdam, entrat en vigor lo 1èr de mai de 1999, modificant lo tractat sus l’Union Europèa, los tractats instituent las Comunautats Europèas e cèrts actes connèxes.
- Lo Tractat de Niça, entrat en vigor lo 1èr de febrièr de 2003.
- Lo Tractat de Roma de 2004, tanben dich Tractat establissent una Constitucion per Euròpa, signat lo 29 d'octobre de 2004 pels caps d'Estat membres de l’Union Europèa. L'entrada en vigor d'aqueste darrièr tractat demòra çaquelà incertana aprèp lo reget per referendum del tractat en França e als Païses Basses en 2005.


text:
Zèus
Zèus (en grèc ancian Zeύς / Zeús, de la racina indoeuropèa *dyēus, dieu del cèl) es lo rei dels dieus dins la mitologia grèga. Règna sul Cèl e a per simbòl l'agla e lo tron. Filh de Crònos e de Rèa, es maridat a sa sòrre Èra. Malgrat son maridatge, Zèus aguèt una granda quantitat de relacions amb d'autras femnas (divencas o mortalas) e un bon nombre d'enfants coma per exemple Apollon e sa bessona Artèmis qu'aguèt amb una titanida Lèto. Zèus es famós per sas aventuras nombrosas e es tanben lo paire d'autres dieus importants coma Arès, Atena, Dionís, Ermès, Apollon, Artèmis e Afrodita e de fòrça eròis coma Eracles.
Son equivalent dins la mitologia romana es Jupitèr. Òm retròba tanben de divinitats equivalentas dins d'autres panteons: Taranis en çò dels galleses, Tòr e Odin dins la mitologia escandinava o encara Dyaus Pitar e Varuna per los indós.
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèus foguèt un dels enfant nombroses dels dieus Crònos e Rèa. Coma sos fraire e sòrres (Demetèr, Èra, Poseidon, Adés e Èstia) èra destinat a èsser devorat per son paire que los parents de Crònos, Gèa e Uran, avián anonciat que Cronos seriá destronat per son filh. Quand lo mainatge èra a mand de nàisser, Rèa demandèt conselh a sa sògra Gèa per elaborar un plan que salvèsse son filh. Rèa s'anèt amagar sus l'isla de Creta, ont enfantèt Zèus, al mont Ida segon cèrtas versions e segon d'autras sul mont Dicte. Puèi decidiguèt d'engulhar son marit Cronos, en li far engolir una pèira envirada de borrassas qu'aquel devorèt sens se mesfisar ges.


text:
Acadèmia Occitana (Consistòri del Gai Saber)
L'Acadèmia Occitana - Consistòri del Gai Saber es una associacion occitana que foguèt fondada en 2009 per Joan Penent (que n'es l'actual president), Joan Salas-Lostau e Joan-Francés Laffont. Sos fondadors indican qu'«entendon renosar lo fial entre los ancians manteneires dels sègles de fèrre e los nòstres grands davancièrs de la seguida de Frederic Mistral: Josèp Ros, Prospèr Estieu, Antonin Perbòsc, Josèp Salvat e Loís Alibèrt e pren son nom, e doncas se ditz eiretièra, del Consistòri del Gai Saber». Lo sèti social d'aquesta Acadèmia se tròba a Tolosa.
Membres[modificar | modificar la font]
L'Acadèmia compta actualament catòrze membres que, a mai dels tres membres fondadors (Joan Penent, Joan Salas-Lostau e Joan-Francés Laffont), son per òrdre d'arribada: Florian Vernet, Nicolau Morvillièrs, Joan-Jacme Cubainas, Andrieu Lagarda, Felip Carbona, Rotgièr Lassaca, Franc Bardou, Jusèp Sans Socasau, Murièl Batbie, Delfina Castaing e Jòrdi Bosque. La composicion de son burèu n'es la seguenta: lo president es Joan Penent, lo Secretari Joan-Jacme Cubainas e lo clavaire Nicolau Morvillièrs.


text:
Pomerània
Pomerània (en polonés Pomorze, en alemand Pommern) es una region tradicionala de Polonha e d’Alemanha, en riba de la mar Baltica. Sei vilas principalas son Szczecin, Koszalin, Słupsk. Lei sòus paures de sei còlas moranicas son boscats o cultivats (sigau, trufas; elevatge boïn e porcin). Sobre la còsta i a de pòrts de pescha (Kołobrzeg, Łeba).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Pomerània es la forma latinizada d’un mot eslau que significa «lo país long de la mar». Designava inicialament tota la còsta èst de la mar Baltica.
La region èra abitada despuèi lei sègles V e VI per d’Eslaus pagans. La Pomerània Orientala o Vistuliana visquèt larjament l’influéncia de la Polonha vesina; per quant a la Pomerània Occidentala, passèt al sègle XII sota la dominacion del margravi de Brandeborg e se germanizèt. Puèi la Pomerània Vistuliana, sonada tanben Pomerèlia, pertanhèt a Polonha puèi a Brandeborg. Annexada finalament per Prússia en 1772, formèt la província de Prússia Occidentala fins a 1919. Lo Tractat de Versalhas ne’n donèt la màger part a Polonha, mentre que Danzig deveniá vila liura. La Pomerània Occidentala, o Pomerània pròpriament dita, obtenguèt en 1529 l’immediatetat d’Empèri. Pasmens perdèt son independéncia al sègle XVII, que lei Tractats de Vestfàlia l’atribuiguèron a Suècia, que la deguèt abandonar en 1815 a Prússia.
Despuèi 1944, la partida de Pomerània situada a l’èst de l’Oder se tròba integrada a Polonha; la partida demorada alemanda es estada restachada a Meclemborg.
Celebritats[modificar | modificar la font]
Lo grand pintor romantic Caspar David Friedrich nasquèt a Greifswald en Pomerània en 1774. La vila a d’uèi 67 965 abitadors. Es un pòrt de pescha, mas a tanben d’industria metallurgica, textila e agroalimentària. A tanben una centrala atomica e una universitat.


text:
Estela de mar
L'estela de mar es un animal equinodèrme qu'a abitualament cinc braces a partir d'un centre (simetria pentaradiala) que pòt aténher 45 cm de largor. Existisson almens 1600 espècias repartidas en mai de 30 familhas dins totes los oceans.
Frequenta la franja litorala fins a 200 m de prigondor.
- Acantastèr porpre (Acanthaster Planci) es un predator dels coralhs de la granda barrièra d'Austràlia tanben apelat Corona de Crist.
- La mai granda, Midgardia xandaras, pòt despassar 1,30 m de diamètre.
A pas d'esqueleta desplaçabla mas de pseudopòdis, pichons tubes presents tanben dins los orsins, que pòdon projectar d'aiga dempuèi la fàcia ventrala e que servisson per la locomocion e l'alimentacion.
Somari
Alimentacion e digestion[modificar | modificar la font]
L'estela de mar es un predator. Se noirís gràcias a son orifici bucal, situat sus sa fàcia ventrala. Sas pèças bucalas son un element que servís per lor classificacion.
La digestion es facha dins dos estomacs separats, l'estomac cardiac e l'estomac piloric. L'estomac cardiac es coma un sac situat al centre. Pòt èsser sortit del còs. Qualques espècias utilizan la granda endurança de lor sistèma aquifèr per dobrir la cauquilha dels mollusques e introduire lor estomac a l'interior (digestion extèrna). Aquò lor permet de caçar de predas fòrça mai grandas qu'elas e quitament de peisses pichons. Los braces son tanben provesits de glandas digestivas (caecas piloric e epatic). Lo canal radial a d'ampullae agissent coma de dents. D'espiculas eiriçan la superfícia dorsala.
Regeneracion[modificar | modificar la font]
Cèrtas espècias an la possibilitat de se regenerar, es a dire, la capacitat de far recréisser un o mantun de lors braces se se son destacats. Un braç perdut pòt èsser regenerat en mens d'un mes.
Lista dels òrdres[modificar | modificar la font]
- òrdre Brisingida Downey, 1986
- familha Brisingidae Sars, 1875
- òrdre Forcipulatida H. E. S. Clark, 1963
- familha Asteriidae Gray, 1840
- familha Heliasteridae Viguier, 1878
- familha Zoroasteridae Sladen, 1889
- òrdre Notomyotida Ludwig, 1910
- familha Benthopectinidae Verrill, 1894
- òrdre Paxillosida Perrier, 1884
- familha Astropectinidae Gray, 1840
- familha Goniopectinidae Verrill, 1889
- familha Luidiidae Verrill, 1899
- familha Porcellanasteridae Sladen, 1883
- familha Radiasteridae Fisher, 1916
- òrdre Peripoda Baker, Rowe and Clark, 1986
- familha Xyloplacidae Baker, Rowe and Clark, 1986
- òrdre Platyasterida Spencer, 1951
- òrdre Spinulosida Perrier, 1884
- sosòrdre Eugnathina Spencer and Wright, 1966
- sosòrdre Leptognathina Spencer and Wright, 1966
- òrdre Valvatida Perrier, 1884
- familha Asteropseidae Hotchkiss and Clark, 1976
- sosòrdre Granulosina Perrier, 1894
- sosòrdre Tumulosina Spencer and Wright, 1966
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
-
-
UndersideofASeastar.jpg
Vista de dejós
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


text:
656
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 656 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Participacion de Yunoom lo Grand coma protector a la ceremònia de coronament dau rèi de Cancuen a 245 km de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat islamic[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Othman ibn Affan lo 17 de junh.


text:
Imne
Un imne (del grèc ὕuvoς hymnos, « cançon de laus ») èra a l'origina una mena de cançon religiosa, escricha pr'amor de lausar o de far de preguièras a un dieu, a una autra figura ligada a çò divin o tanben a un eròi.
L'imne atenhèt foguèt dignificat en literatura a partir dels sègles VIII e VI abans Jèsus Crist gràcias als Imnes omerics e foguèt puèi desvolopat metricament per qualques poètas famoses coma Pindar, Baquilid e Alcèu. Actualament, pr'aquò, lo mot d'imne s'emplega mai que mai per designar una composicion que servís a identificar politicament e identitàriament una origina « nacionala » d'individús, d'institucions o un Estat. Demest los imnes mai celèbres internacionalament figuran l'imne francés la Marselhesa (sentit coma un cant revolucionari e de liberacion abans), l'imne anglés God Save the Queen (« Dieu apare la reina »). L'imne occitan es Se canta, cançon tradicionala coneguda dins cada recanton d'Occitània e en Provença es Copa Santa escricha per Frederic Mistral. Demest los autres imnes de liberacion cal citar l'imne catalan Els Segadors.


text:
Puzieux (Mosèla)
Puzieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del ban de Delme, possession successiva de las abbayes (Abbaye de Prüm, Rettel, abbaye de Sant-Clément de Mètz e de la primatiale Catedrala La nòstra-Madama-de-la Annonciation de Nancy).
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans e abandonat.
- Reconstruit A Modèl:La s
- Village du ban de Delme, possession successive des abbayes (Abbaye de Prüm, Rettel, abbaye de Saint-Clément de Metz et de la primatiale Cathédrale Notre-Dame-de-l'Annonciation de Nancy).
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans et abandonné.
- Reconstruit au Sègle XVIII


text:
Merovingians
Los Merovingians, èran d'una familha germanica al cap de França, Belgica e una partira d'Alemanha entre los sègles V e VIII. Èran los descendents de Merovèu, cap militar franc, fondator de la dinastia. Clodovèu I (466 ? - 511) foguèt lo primièr monarca de la dinastia.
A la seuna mòrt lo reialme franc foguèt dividit entre los seus filhs, segon la costuma dels merovingians. Un autre monarca remarcable de la dinastia es Dagobèrt I (?- 639) qu'aprèp fòrça ans de division territoriala, tornèt a unir los reialmes francs jol seu govèrn. Aprèp Dagobèrt I lo poder dels merovingians se desagrejava e amb lo temps, los Majorals del palau acabèron per venir Los vertadièrs dirigents del reialme franc. Los majorals del palau Carles Martèl, e lo seu filh Pepin lo Brèu (fondator de la dinastia Carolingiana), acabèt amb lo poder dels monarcas merovingians e Pepin detronèt lo darrièr rei merovingian, Childeric III, per se proclamar rei dels francs. La dinastia merovingiana, foguèt alara remplaçat per la dinastia carolingiana.
Somari
Genealogia dels reis merovingians[modificar | modificar la font]
Cronologia dels reis merovingians[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Clodovèu en 511, lo reialme foguèt dividit entre los seus quatre filhs, qu'establiguèt los seus respectius reialmes amb per capitala Rems (Teodoric I), Orleans (Clodomir I), París (Childebert I), e Soissons (Clotari I).
Clotari I, conegut coma "lo vièlh", capitèt a obtenir lo contraròtle dels autres tres regnes mercé a la seuna longevitat e las mòrts dels seus fraires o dels seus successors. Al morir, Clotari repartiguèt encara un còp lo reilme entre los seus quatre filhs: Caribert obtinguèg lo reialme de París, Guntram lo reialme d'Orleans (tanben conegut coma reialme de Borgonha), Sigeber lo reialme de Reims (que la capital foguèt transportait a Mètz, e venguèt lo reialme d'Austràsia) e Chilperic I lo reialme de Soissons (futur reialme de Neustria). De conflictes seguents e de guèrras frairalas contunhèron, derivant en una guèrra entre los reialmes rivals de Neustria e Austrasia. En 613 Clotari II de Neustria capitèt a derrotar Brunenilda e lo seu pichon filh Sigebèrt II, tornant unificar los reialmes francs. encara, en 623 donèt lo reialme d'Austràsia al seu filh Dagobèrt I per satisfar las demandas d'autonomia de la noblesa austrasiana e tanben per assegurar las frontièras. Al la succession del paire, Dagobèrt seguèt la meteissa poltica aquesta al reialme Aquitània en 629 en Austrasia en 634.
Dagobèrt incorporèt a Neustria lo Reialme d'Aquitània a la mòrt del seu frairastre, e mai tard e satisfasent las revendications dels nòbles locals, i integrét lo reialme de Borgonha. Lo seul filh Clodovèu eretèt de Neustria e Borgonha, alara qu'un autre dels seus fillhs, Sigebèrt contunhèt a èsser rei d'Austrasia.
Childeric II, breuvament, e aprèp Teodoric III capitèt a reünificar lo reialme dels francs, mas lo seul poder reial de contunh memava e augmentant lo pes politic dels majorals del palau. Los reis d'aquel perióde èran qualificat "reis fenhans a causa de lor incapacitat a governar. Los reis seguent venguèron de menaces dins las mans dels majorals, quitament que a la mòrt de Teodoric IV lo majoral Carles Martèl considerèt cap necessari de nomenar un ereguèt pendent un periòde d'interregne de sèt ans. Lo darrièr rei, Childeric III, foguèt depausat definitivamentant en 751 per Pepin lo Brèu, primièr monarca carolingian.
Art Merovingian[modificar | modificar la font]
La dinastia Merovingiana desenvolopèt un art própri dins lo país d'alara, un art preromanic que se caracterizar per l'utilizacion de peira e de brica dins de construccions simplas. L'art caracteristic d'aquel periòde es la orfebreriá. Tanben se desvolupèt la pintura murala a fresca e las miniaturas. Demòra fòrça pauc de restes d'aquel art merovingian.
Ascendéncia Divina[modificar | modificar la font]
Mai d'un textes especulèron sus l'origena dels merovingians, serián estat de la descendéncia d'una certa filha de Jèsus e Maria Magdalena.
Aquela teoria, basada sus de legendas e tradicions medievalas d'Occitània, es popularizada entre autre pèle roman de Dan Brown, The Da Vinci Code. E tanben per Umberto Eco que tanben l'utilisa dins Lo pendol de Foucault. La teoria postula que Jèsus auriá agut una descendéncia amb Maria Magdalena, avent una filha, e qu'auriá migrat dempuei Judèa fins a Occitània, e qu'auriá desvolupat un linhatge fins a l'arribada arribar al poder del reialme franc amb los Merovingians. Los istorians pensan qu'aquela legenda nasquèt per que siá atribuida una origina divina als merovingians, e d'aquela mena podièron governar sens contestacion, perque avián reculhit lo poder de drech divin.


text:
Canton (China)
Canton (del portugués Cantão o en chinés tradicional 廣州 e simplificat 广州 Guangzhou es la capitala de la província de Guangdong dins lo sud de China. La vila a un estatut administratiu de vila sosprovínciala de la Republica Populara de China. Amb prèp de 12 700 000 d'abitants (que 11 070 000 residents urbans sus un territòri de 3 843 km2)[1], es la tresena vila la mai poblada del país aprèp Shanghai e Pequin, e la primièra del Sud de China. Amb las vilas de Shenzhen, Foshan, Dongguan, Zhongshan, e Jiangmen, forma la megalopòli chinesa del dèlta del Fluvi de las Pèrlas, granda aglomeracion s'espandissent sus prèp de 20 000 km2 e avent prèp de 40 millions d'abitants.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Administracion
- 4 Personalitats
- 5 Cultura cantonesa
- 6 Universitats
- 7 Economia
- 8 Transpòrts
- 9 Luòcs d'interèst
- 10 Esport
- 11 Embessonatge
- 12 Subdivisions administratives
- 13 Notas referéncias
- 14 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda Canton es la vila de las cabras davaladas del cèl amb d'imortals, d'ont la perifrasa chinesa de « ciutat dels Cinc Arets » , arets que son de fach de cabras.
Canton, o Guangzhou, èra d'en primièr Panyu (番禺), nom que ven dels dos puèges situats a l'entorn de la vila actuala, Pan e Yu. La seuna istòria comença a la conquista de la region a l'epòca de la dinastia Qin. Panyu comencèt lo seu desvolopament quora la vila venguèt la capitala del reialme Nanyue (南越) en 206 AbC, aquel darrièr incluent a l'epòca çò que constituís uèi Vietnam. La dinastia Han annexèt lo Reialme Nanyue en -111 e Panyu venguèt una capitala de la província de Guangdong. En 226 ApC, Panyu venguèt lo sètge de la prefectura de Guang (广州; Guangzhou). Lo seu non foguèt cambiat Guangzhou (廣州) en 226.
Jos la dinastia Tang (618-907), la societat chinesa s'internacionalizava amb l'aflús de merças estragièras que seguèt lo restabliment del contraròtle chinés sus la rotas de la seda, aprèp las conquistas militaras de l'emperaire Taizong (626-649). Canton, coma d'autres grandas vilas coma Chang'an o Luoyang, accuelhiguèt de comunautats estrangièras. Originàrias gaireben totas de l'Asia Centrala, aquelas darrièras introduguèron de novèlas religions e d'autres novèlas tradicions culinàrias, musicala e artisticas. Al sègle IX, la populacion estrangièra de la vila de Canton es estimada a 100 000 personas.
De piratas arabis e pèrsas saquegèron Guangzhou (que nomenavan Sin-Kalan) en 758, segon un rapòrt del govérn local del 30 d'octobre de 758, (jornada Guisi (癸巳) del noven mes lunar dins lo primièr an de l'èra de l'emperaire Suzong Qianyuan de la dinastia Tang). Entre los sègles XX e XI, existiguèt a Guangzhou un quartièr d'estrangièrs, assostant entre autre d'abitants venguts del Golf Persic en seguida del sac de 758.
Penetracion europèa[modificar | modificar la font]
Los portugueses foguèron los primièrs europèus a arribar a Guangzhou per mar en 1514, constituissent un monopòli sul comerci exterior a partir de 1517. Foguèron mai tard forabandits de lor colonia a Guangzhou (Cantão en portugués), mas gardèron l'usatge de Macau coma basa comerciala en 1557. Gardèron pendent un sègle entièr un quasimonopòli sul comerci exterior de la region, fins a l'aribada dels olandeses al començament del sègle XVII.
Canton èra l'un dels cinc pòrts duberts pel Tractat de Nanquin, de 1842, marcant la fin de la primièra guérra de l'òpi.
La vila foguèrt bombardada pels Britanics e los Franceses en 1858, pendent la segonda gèrra de l'òpi. Lo palais del vicerei foguèt alara completament avalit.
Las missions estrangièras de París i establiguèron un vicariat apostolic d'en primièr confisat a Monsenhor Guillemin. Aquel i faguèt bastir la Catedrala del Còr Sacrat qu'encara existís.
Los autres pòrts dubèrt al meteis temps èran Fuzhou, Xiamen (Amoy), Ningbo e Shanghai.
Invasion japonesa[modificar | modificar la font]
Pendent l'invasion japonesa, la vila patiguèt dempuèi l'automne de 1937 de violents bombardaments estrategics sus d'objectius civils, provocant la redaccion d'una resolucion de blaime per la Societat de las Nacions contra Japon. L'armada imperiala i bastiguét tanban l'unitat de recerca bacteriologica 8604, una filiala de l'unitat 731, ont de mètges japoneses practicavan d'experimentacions sus des cobais umans.
Ara[modificar | modificar la font]
Foguèt una de las primièras vilas a se dubrir als investiments estrangièrs al començament dels ans 1980. La proximitat d'Hong Kong favorizèt l'emergéncia de tot lo Guangdong.
La fièra internacionala de Canton, que se debana dos còps (abril e octobre), es una de las mai grandas fièra comerciala del mond. S'i fa de negòcis de textil fins a l'electronica.
La populacion passèt de 7 126 000 abitants segon lo cens de 2001 a 10 500 000 segon lo cens de 2003, e 15 000 000 en 2008.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dins la partida centre sud du Guangdong, Guangzhou s'espandís de 112 ° 57 'à 114 ° 03' de longitud È e 22 ° 26 ' a 23 ° 56' de latitud nòrd. La vila fa partit de la megalopòli del Dèlta de la Riu de las Perlas e lo centre vila foguèt siruada a costat del mont Baiyun, qu'es localament momenat « lo palmon de la vila (市 肺) ». La superfícia totala de l'entitat administrativa de la vila es de 7 434,4 quilomètres carrats, que 10 districtes osupan 3 843,43 quilomètres carrats (1,483.96 milles carrés), alara que dos ocupan lo rèsta. La nautor de la prefectura aumenta en general del sud-oèst al nord-èst, amb de monts formant l'espina dorsala de la vila, e l'ocean per davant.
La vila es situada a la broa del riu de las Perlas, a una centena de quilomètres de bòca del seu dèlta[2],[3].
Clima cantonés[modificar | modificar la font]
Lo clima cantonés es a l'origina del nom clima subtropical umid (dich tanben « clima chinés »), un tipe de clima localizat dins una partida de China, du Japon, dins lo sud dels Estats Units d'America, lo nòrd d'Argentina, l'èst de l'Africa del Sud e lo sud èst d'Austràlia. Se caracteriza per una umiditat granda amb una pluviometria anadièra de 1 682 mm, d'ivèrns doces amb una temperatura mensuala de 13,3 °C en genièr e d'estius cauds e moises amb una temperatura mensuala de 28,5 °C en julhet. Las precipitacions son abondantas tota l'anada. Canton es jos l'influeéncia de la moisson e la sason dels tifons s'espandís de junh a setembre. Sol l'automne, d'octobre a decembre, es luminós.
Administracion[modificar | modificar la font]
Canton es cap luòc dels districtes seguent: Yuexiu (fusionat amb Dongshan), Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Fangcun, Huadu, Conghua, Zengcheng, Panyu.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- L'escrivan Lu Xun demorèt a Canton; un musèu li es consacrat.
- Vila natala de John Woo, realisator de films d'accions
Cultura cantonesa[modificar | modificar la font]
La vila de Canton es, d'entre las tres mai grandas vilas chimesas actualas que demòra mai alunhada geograficament de Pequin; la seuna integracion culturala e politica es tanben aquela que foguèt mai tardiva. Los cantoneses, pròche d'Hong Kong e plutôt influencés par l'Occident, gardan un sentiment d'independéncia.
Le clima subtropical du Guangdong inspira un biais devida miègjornal plan diferent de las províncias nòrd del Yangzi Jiang.
La coisina cantonesa es reputada.
Lo cantonés es un dels rares dialèctes chineses que benefica de caractèris pròpres, que l'utilizacion foguèt popularzat per l'utilizacion coma lenga oficiala a Hong Kong.
Lo simbòl de la vila es una estatua representant cin cabras, que se pòt veire dins lo pargue Yuexiu.
Universitats[modificar | modificar la font]
Universitats nacionalas
- Universitat Jinan (暨南大學) (creada en 1906)
- Universitat Sun Yat-sen (中山大學) (creada en 1924)
- Universitat de tecnologia de China miègjornala (華南理工大學)
- Universitat Normala de China del Sud (華南師範大學)
- Universitat agricòla de China miègjornala (華南農業大學)
- Universitat d'estudis estrangièrs du Guangdong (廣東外語外貿大學)
Universitats e grandas escòlas publicas
- Institut agrotecnic Zhongkai (仲愷農業技術學院) (creada en 1927)
- Institut medical de Guangzhou (廣州醫學院)
- Facultat de farmacia del Guangdong (廣東藥學院)
- Universitat de tecnologia del Guangdong (廣東工業大學)
- Universitat de Canton (廣州大學)
- Escòla de comerci del Guangdong (廣東商學院)
- Conservatòri de musica Xinghai (星海音樂學院)
- Politecnica del Guangdong (廣東技術師範學院)
- Institut d'educacion fisica de Canton (廣州體育學院)
Economia[modificar | modificar la font]
Canton es la tresena mai granda vila de China continentala, aprèp Shanghai e pequin. Capitala de la provícia del Guangdong, la província de China continentala mai rica en tèrme de PIB, contribuís fórça a la produccion de riquesa dels país. Per Guangzhou passa la mai granda partida dels produchs manufacturats de dèlta de la Riu de las Perlas, es una de las principalas agglomeracion comerciala de China continentala. En 2009, lo PIB nominal de la vila atenh 911 000 000 000 yuans, o 1 108 000 000 000 €, aquel per abitant es de 89 498 yuans o 10 886 €. La Fièra de china a Canton es organizada cada an en abril e en octobre es organizada pel ministre del comerci chinés. Inaugurada a la prima de 1957, la Fièra es un evenement major per la vila. Dempuèi la 104a edicion, l'ancian site de Liuhua Complex es pas mai utilizat la fièra foguèt transferida a Pazhou Complex.
Grandas entrepresas[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Existís mai de 180 000 ostelarias, restaurants e entrepresas de servici. 40 % del pargue chinés de taxis roges circulan a Canton.
A Canton i a fòrça pargues fòrças espandits e plan consebuts e dos zòos.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Linha ferroviari « Express de la China populara » cap a la gara de Kowloon a Hong Kong, a doas oras de tran (182 km).
- L'aeropòrt internacional de Guangzhou Baiyun, qu'es un dels mai grands de China dubriguèt lo 5 d'agost de 2004. i es basada la China Southern Airlines. Aquel aeropòrt deuriá venir un concurrent dirècte de l'aeropòrt internacional d'Hong Kong. Son trafec es de 40 975 673 passatgièrs per l'an 2010, es lo tresen aeropòrt de China aprèp Pequin e Hong Kong e lo dètz-e-noven del mond[4].
- Lo mètro de Canton dubriguèt en 1999. Actualament, compta cinc linhas en servici. La linha 2 desservervís la gara principala, e las linhs 1 e 3 la gara de l'èst (Dong) que permet de jònher Shenzhen en una ora (Gara de Luo Hu).
- Dempuèi 2010 fonciona lo GBRT, Guangzhou Bus Rapid Transit (System).
- Un grand projet d'interconnexion de totes los sistèmas de transpòrt del Dèlta de la Riu de las Perlas avança.
Luòcs d'interèst[modificar | modificar la font]
Guangzhou, una de las cinc mai granda agglomeracion del país, es una vila reputada per tota China per la gastonomia. S'i trapa la Citic Plaza, l'una de la dètz mai nautas torres del mond, amb 391 mètres, sus l'illòta de 沙面Shamian, consèrva una remarcable arquitectura coloniala datant de la fin del sègle XIX. Lo musèu de la tomba dels Yue del Sud presenta una fòrça bèla colleccion d'objèctes arqueologics descobèrts en 1983.
- Musèu provincial du Guangdong
- Catedrala del Còr Sacrat de Canton, catedrala gotica.
- Parc Yue Xiu越秀
- Novèla torre de television de Canton
- Torre de television de Canton
- Lo Baiyun Shan (« mont du nívol blanc », 白雲山), lo jardin calligrafic e la vista sus Canton a l'alba
- Green Walk, passetjada nòrd-sud, a l'entorn del pichon riu, tresplombada per doas carrièras enclausas en tresplomb.
Esport[modificar | modificar la font]
L'Estadi Olimpic de Guangdong foguèt bastit pels des Jòcs Olimpics d'estiu de Pequin de 2008. Aquel estadi olimpic omniesports pòt abrigar 80 000 spectators foguèt inaugurat l'11 de novembre de 2001 per la dubertura dels 9n Jòcs nacionals de la Republica populara de China.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Subdivisions administratives[modificar | modificar la font]
La vila sosprovinciala del Canton exercís la seuna jurisdiccion sus dotze subdivisions - dètz districtes e deux vilas districtes .
Notas referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm
- ↑ Plan de la vila sur VbGood, en chinés
- ↑ Plan de la vila en anglés, Chinatourist maps
- ↑ ACI Airports Council International 2010
- ↑ (en) Vancouver Twinning Relationships
- ↑ (en) Bristol City - Town twinning


text:
Diffembach-lès-Hellimer
Diffembach-lès-Hellimer es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Situat sus la rota départementale 674 (anciennement rota nacionala 74) entre las municipalitats de Sant-Jean-Rohrbach a l'èst (4,8 km) e Hellimer a l'oèst (0,8 km), Diffembach es un pichon vilatge rural.
- Fòrça centrat en l'èst mosellan, es distant d'unitat|22|km {{}} de Sarreguemines, 24 km de Forbach, 23 km de Sant-Avold, 20 km de Morhange, 27 km de Dieuze e 22 km de Sarralbe.
- El se étire sus près d'unitat|1.4|km {{}} e compòrta sèt carrièras : Carrièra Principala, Carrièra de las òrtas, Carrièra del bòsc, Atzucac Sant-Marguerite, Carrièra de la Glèisa, Atzucac dels jardins, Atzucac de las nogueres. Lo sieu ban a traversat pels ruisseaux Santa-Marguerite al sud-oèst e Schnappbach al nòrd-es. S'i tròba egalament dos étangs privats.
- Situé sur la route départementale 674 (anciennement route nationale 74) entre les communes de Saint-Jean-Rohrbach à l'est (4,8 km) et Hellimer à l'ouest (0,8 km), Diffembach est un petit village rural.
- Très centré dans l'est mosellan, il est distant de 22 km de Sarreguemines, 24 km de Forbach, 23 km de Saint-Avold, 20 km de Morhange, 27 km de Dieuze et 22 km de Sarralbe.
- Il s'étire sur près de 1,4 km et comporte sept rues : Rue Principale, Rue des vergers, Rue de la forêt, Impasse Sainte-Marguerite, Rue de l’Église, Impasse des jardins, Impasse des noyers. Son ban est traversé par les ruisseaux Sainte-Marguerite au sud-ouest et Schnappbach au nord-est. On y trouve également deux étangs privés.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Diffembach Es un pichon bourg #que se desvolòpa a l'entorn d'una granja fortificada #que se'n fa estat en escrits episcopales de la Modèl:S mini- sègle coma en essent part intégrante de la Distincion de Hellimer, ela-quitament al se de la châtellenie de Albestroff. Bailliage De Dieuze, possession de la évêché de Mètz.
- En 1571, Un tractat #partejar la distincion de Hellimer per un quatren a l'avesque de Mètz, #que demorava suzerain dels consagrats, e tres quatrens al pòrti de Lorraine #que #venir aquel dels senhors. Cela #aver per consequéncia de partejar cada vilatge en doas parts. Diffembach E Ackerbach, #qu'èran partits d'aquela distincion #èsser aital en majoritat jos l' autoritat de la évêché e per una mendre part possession del duché de Lorraine, del temps que sola una pichona part de Hellimer levava de la évêché e la rèsta aperteniá a la Lorraine.
- De 1618 a 1648 (Guèrra de 30 ans), tota la region Lorraine es aital venguda una fòrça complèxe mosaic de territòris apertenentes a fiefs #que dépendent del Sant Empèri, del Duché de Lorraine e dels 3 évêchés. La famine, la peste e las raids militaras homicidas en condusint a de incessants de cambiaments d'autoritat, desbocan a un dépeuplement rapid. Aquel #èsser particularament cèrt per Diffembach e Hellimer en lo moment de l'atac de la châtellenie de Albestroff e de las siás dependéncias en junh 1637. Los regiments de Suedeses del pòrti de Weimar e las tropas de la garnison de Saverne #èsser particularament homicidas. Segon lo testimoniatge del châtelain de Albestroff, rescapé de l'atac, en datant de decembre 1637, demorava pas mai que 11 abitants sus 300 a Albestroff, 7 sus 80 a Hellimer, e 4 sus 45 a Diffembach[1]. Qualques ans mai tard, en 1642, aquel son las tropas de Louis XIII #que prenon lo castèl de Hellimer e parlan encara de pèrdas. De nombroses pòbles de la region son alavetz desèrtes. Aquel es pas qu'en lo darrièr quatren de la Modèl:S- que lo pòble, coma fòrça d'autras en la region, #èsser repeuplé per una onda d'immigrants venguts Ardennes, de Belgica, de Sarre, del Tyrol e de Bavière.
- De 1630 fins a la Revolucion, Diffembach fa partida del fief de la familha Del Xaval, Barons del Sant Empèri, de contunh Comtes Lorrains de Hellimer[2].
- En 1765, Diffembach a ligat a Hellimer alavetz erigit dins Comtat[3].
- En 1766, La mòrt de Stanislas Leszczynski, Rei de Polonha e darrièr Pòrti de Lorraine condusit al rattachement definitiu dels territòris a la França.
- En 1789, Jean Mennel, alavetz cònsol del pòble, e Claude Jager aguèron de nomenats deputats representants del tèrç-estat de la municipalitat dins los Estats Generales[4].
- En 1792, al avènement de la Republica, lo pòble es oficialament una Municipalitat, aital coma en testifica l'existéncia d'un registre de estat civil independent e compte alavetz 334 abitants.
- De 1811 a 1813, una onda de regroupements administratius a operat sus tot lo departament, e es aital coma lo pòble #èsser a nòu ligat a Hellimer en 1811[5], abans de redevenir independent l'an 1836[6].
- En 1846, la populacion del pòble es a lo sieu apogée e compte 635 abitants[7].
- En 1871, Après la desbranda de Sedan, Diffembach-lès-Hellimer passa jos juridiction alemanda, e i aurà integrat en lo Landkreis de Mörschingen.
- 1914-1918, Après la Primièra Guèrra mondiala, lo sieu attachement a las França lududes val una cita a l'òrdre de la Crotz de guèrra 1914-1918. Aquela darrièra a expausat ne comuna.
- 1939-1945, La Segonda Guèrra mondiala arriba rapidament e lo pòble se tròba a nòu jos juridiction alemanda après la annexion de la Alsace-Moselle. Nombrós son #çò qu'an alavetz #èsser obligats de partir, e es principalament en Charanta que los Diffembachois an emigrat. Lo pòble es fin finala liberat la Mois invalide (de novembre)M per la 212en bataillon de la sièisena armada american.
- Diffembach Es egalament un del nombrós pòble de l'Èst #qu'a #aver l'onor d'aculhir una visita del general de Gaulle après la guèrra.
- Diffembach est un petit bourg qui se développe autour d'une ferme fortifiée dont on fait état dans des écrits épiscopaux du Modèl:S mini- siècle comme étant partie intégrante de la Seigneurie de Hellimer, elle-même au sein de la châtellenie d'Albestroff. Bailliage de Dieuze, possession de l'évêché de Metz.
- En 1571, Un traité partagea la seigneurie de Hellimer pour un quart à l'évêque de Metz, qui restait suzerain des voués, et trois quarts au duc de Lorraine qui devint celui des seigneurs. Cela eut pour conséquence de partager chaque village en deux parties. Diffembach et Ackerbach, qui étaient parti de cette seigneurie furent ainsi en majorité sous l'autorité de l'évêché et pour une moindre part possession du duché de Lorraine, alors que seule une petite partie de Hellimer relevait de l'évêché et le reste appartenait à la Lorraine.
- De 1618 à 1648 (Guerre de 30 ans), toute la région Lorraine est ainsi devenue une très complexe mosaïque de territoires appartenant à des fiefs qui dépendent du Saint Empire, du Duché de Lorraine et des 3 évêchés. La famine, la peste et les raids militaires meurtriers conduisant à d'incessants changements d'autorité, aboutissent à un dépeuplement rapide. Ce fut particulièrement vrai pour Diffembach et Hellimer lors de l'attaque de la châtellenie d'Albestroff et de ses dépendances en juin 1637. Les régiments de Suédois du duc de Weimar et les troupes de la garnison de Saverne furent particulièrement meurtriers. Selon le témoignage du châtelain d'Albestroff, rescapé de l'attaque, datant de décembre 1637, il ne restait plus que 11 abitants sur 300 à Albestroff, 7 sur 80 à Hellimer, et 4 sur 45 à Diffembach[8]. Quelques années plus tard, en 1642, ce sont les troupes de Louis XIII qui prennent le château de Hellimer et causent encore des pertes. De nombreux villages de la région sont alors déserts. Ce n'est que dans le dernier quart du Modèl:S- que le village, comme beaucoup d'autres dans la région, fut repeuplé par une vague d'immigrants venus des Ardennes, de Belgique, de Sarre, du Tyrol et de Bavière.
- De 1630 jusqu'à la Révolution, Diffembach fait partie du fief de la famille Du Gaillard, Barons du Saint Empire, puis Comtes Lorrains de Hellimer[9].
- En 1765, Diffembach est rattaché à Hellimer alors érigé en Comté[10].
- En 1766, La mort de Stanislas Leszczynski, Roi de Pologne et dernier Duc de Lorraine conduit au rattachement définitif des territoires à la France.
- En 1789, Jean Mennel, alors maire du village, et Claude Jager furent nommés députés représentants du tiers-état de la commune aux États Généraux[11].
- En 1792, à l'avènement de la République, le village est officiellement une Commune, ainsi qu'en atteste l'existence d'un registre d'état civil indépendant et compte alors 334 habitants.
- De 1811 à 1813, une vague de regroupements administratifs est opérée sur tout le département, et c'est ainsi que le village fut à nouveau rattaché à Hellimer en 1811[12], avant de redevenir indépendant en 1836[13].
- En 1846, la population du village est à son apogée et compte 635 habitants[14].
- En 1871, Après la défaite de Sedan, Diffembach-lès-Hellimer passe sous juridiction allemande, et sera intégré dans le Landkreis de Mörschingen.
- 1914-1918, Après la Première Guerre mondiale, son attachement à la France lui vaut une citation à l'ordre de la Croix de guerre 1914-1918. Cette dernière est exposée en mairie.
- 1939-1945, La Seconde Guerre mondiale arrive vite et le village se retrouve à nouveau sous juridiction allemande après l'annexion de l'Alsace-Moselle. Nombreux sont ceux qui ont alors été contraints de partir, et c'est principalement en Charente que les Diffembachois ont émigré. Le village est finalement libéré le par le 212en bataillon de la sixième armée américaine.
- Diffembach est également un des nombreux village de l'Est qui a eu l'honneur d'accueillir une visite du général de Gaulle après la guerre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu départementales de Meurthe e Moselle, Archiu del évêché
- ↑ Diccionari de la Noblesa-François Alexandre Aubert De la Chesnaye-Desbois, Segond Edition, Tome VII, Pàg. 12-13
- ↑ Ordonnance Ducale datada del 2 d'agost de 1765
- ↑ Archiu départementales de Meurthe e Moselle, Quasèrn de doléances dels bailliage dels généralités de Mètz, Bailliage de Dieuze, Quasèrn del tèrç estat
- ↑ Decrèt imperial datat del 16 d'abril de 1811
- ↑ Ordonnance reial datada del 8 de setembre de 1836
- ↑ Recensement de 1846, en Memòria de lo mieu pòble n° 7 Michel Mann Edition 1990
- ↑ Archives départementales de Meurthe et Moselle, Archives de l'évêché
- ↑ Dictionnaire de la Noblesse-François Alexandre Aubert De La Chesnaye-Desbois, Seconde Edition, Tome VII, P. 12-13
- ↑ Ordonnance Ducale datée du 2 août 1765
- ↑ Archives départementales de Meurthe et Moselle, Cahier de doléances des bailliage des généralités de Metz, Bailliage de Dieuze, Cahier du tiers état
- ↑ Décret impérial daté du 16 avril 1811
- ↑ Ordonnance royale datée du 8 septembre 1836
- ↑ Recensement de 1846, dans Mémoire de mon village n° 7 Michel Mann Edition 1990


text:
Andoca
Andoca[1][2] (Andouque en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Andoca es dins lo canton de Valdariás a 20 km d'Albi, de Carmauç e de Valença d'Albigés.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la comuna d'Andoca es marcada principalament per la corsa de Léonce Rudelle, lo celèbre inventor del motor electric per fornir las mobiletas, motocultors e veituras que s'encalan dins las davaladas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Dimorphodon
Eth Dimorphodon siguec un pterosaure que demorec en eth Jurassic ancian e apartenh ara familha des Dimorphodontidae. Demorec en Anglatèrra e es sues ales an ua longada d'1,4 metres.
Eth Dimorphodon (dent damb dues formes) ei eth pterosaure més ancian deth Jurassic. Siguec descurbert en estrats deth Liassic més ancian deth sud d'Anglaterra. Ei ua forma damb coa plan longa, dera familha des Pteinosaurus deth Trias que podien auer sigut es sòns ancessors.
Es sòns ales auien un metre de longada totau d'1,4 metres. Sonque quauques especimens de Dimorphodon an estat trapats, plan d'eri son rèstes d'esqueletes sanceres.
Toti aperténhen ara madeisha especie, Dimorphodon macronyx e venen deth madeish lòc e peires, cò ei a díder, de Dorset, ena costa anglesa. Un especimen solet, damb quauqui ossi deth braç e des pates siguec trapat en es estrats deth Baish Lias en Severn, Gloucestershire.
Dimorphodon auia un cran plan gran e naut damb uns horats as bandes plan granes tanben. Aguestes hiestres o horats des uelhs damb dubertures en naut e en baish, preorbitals e nostrils son desseparades sonque per ues barres d'os.
Atau, maugrat açò, eth tamanh deth sòn cran era plan leugièr. Auia tanben quate dents frontals en cada banda dera dintadura de'n naut. Dejós aguesta auia de petites dents. Ena dintadura de baish tanben auia de 30 a 40 petites e punchants dents. Aguesta especialisacion arremerca que minjaua sonque peish.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
º The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greeenwich Editions, 2005.


text:
Cambon (Bascoat)
Cambo-les-Bains / Kanbo
Cambon (Kanbo en basco, Cambo-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna de l'interior de la província tradicionau de Labord.
Los quartièrs principaus que son Eliza, Baish Cambon (Behereko Kanbo), Olhassoure, Termak e Basaburu.
L'arriu de Niva que travèrsa la vila.
Lo dialècte basco locau qu'ei lo baish-navarrés.
Qu'ei hèra coneishuda per las honts de l'estacion termau. Que i a dotze ostaus de banhs, 1300 lhets e uèit otèls, qui hèn la principau activitat economica.
Las comunas tòcatocantas que son Haltsu au nòrd, Larresoro a l'oèst, Itsasu, Luhuso e Makea au sud e Hasparn a l'èst.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
Cambo-les-bains-villa arnaga.jpg
Vila Arnaga.
-
-
-
Ostau labordin.
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Mossan
Mossan (Moussan en francés) es una comuna lengadociana del Narbonés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna sus l'Aude
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla de Sant Laurenç
- Castèl de Vedilhan
Castèl bastit en 1893 a la plaça d'un ostal lengadocian del sègle XVIII e qu'apartenguèt als senhors de Tarrabust. L'actual castèl es lo fruch de l'astra viticòla de la fin del sègle XIX. Es d'arquitectura neorenaissança
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Aude > Moussan (11120), www.habitants.fr. Consultat lo 11 juillet 2010.


text:
Cladistians
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- òrdre Polypteriformes
- familha Polypteridae
- genre Erpetoichthys Smith, 1865
- genre Polypterus Lacepède, 1803
- familha Polypteridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Polypteriformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 161053 Polypteriformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Polypteriformes (en)
- Referéncia NCBI : Polypteriformes (en)


text:
Serquigny
Serquigny en normand (Serquigny en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Serquigny Es una nœud ferroviaire, a la cœur d'un triangle #que las tres brancas se'n dirigisson cap a Roan via Oissel, Can via Bernay e Lisieux, e fin finala París via Évreux e de Flaçadas-la-Maca.
Serquigny est un nœud ferroviaire, au cœur d'un triangle dont les trois branches se dirigent vers Rouen via Oissel, Caen via Bernay et Lisieux, et enfin Paris via Évreux et Mantes-la-Jolie.


text:
Mustela putorius
Lo pudre o puditz es un mamifèr que son nom scientific es Mustela putorius; aparten a la familha dels mustelidats.
Descripcion fisica[modificar | modificar la font]
Lo pudre mesura de 35 a 45 cm (fins a 60 cm amb la coa), la femèla es pus pichòta que lo mascle. Lo mascle pesa entre 1 e 1,5 kg, la femèla solament de 500 a 600 g. A un pelatge brun sorne a brun negre. Es pus sorne d'estiu que d'ivèrn.
Costumas de vida[modificar | modificar la font]
Es nocturne, mas lo podèm veire de còps lo jorn. Lo pudre es silenciós, furtiu e discret. Dins la jornada dormís dins sa tuta. Monta rarament als arbres, mas nada fòrça plan. Viu dins las planas, los camps, los prats. Cava sa tuta dins de vièlhas garenas o dins una ròca tapissada amb de mossa. Sos predators son lo tais, los rainals, los martres, los chòts grand duc.
Noiridura : Se noirís de batracians, peisses, reptils, insèctes, vèrs e tanben de frucha en auton.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
L’acoplament a luòc entre febrièr e abril. Probable que lo mascle estimula l’ovulacion. Aprèp una gestacion de 41 a 42 jorns, la femèla dona naissença a una portada annala de tres o quatre pichòts.


text:
Narbéfontaine
Narbéfontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
L'istòria de Narbéfontaine a ligat dempuèi totjorn a l'anciana via romaine #que condusissiá de Mètz a Mayence e #que, encara uèi, délimite lo ban communal al Nòrd. Es encara a causa d'aquela via #que i aguèt fondat un espital per viatgèrs probablament près d'una plaça de vigilància, S'es trobat sul ban de Narbéfontaine fòrça poteries e de monedas d'aquel periòde e las traces d'un cementèri mérovingien. Los primièrs senhors coneguts èran los sires de Varsberg mas dempuèi 1222, los chevaliers teutoniques de Mètz (es lo sieu espital #que #donar lo sieu nom a la pòrta dels Alemands de Mètz) #prene possession de la municipalitat e en 1285, se sap #que i dirigissián un espital. Lo vilatge i aurà ligat a partir de 1553 a la commanderie de Beckingen en Sarre e lo #demorar fins a la Revolucion. Sus un plànol de 1754, figura encara aquel espital #que se trobava darrièr de la glèisa actuala. Los chevaliers teutoniques èran, de mai, de proprietaris fonciers de 356 jorns de tèrras (siá près de 80 ectaras) sens comptar los 150 jorns queigudi en déshérence continuament a la guèrra de Trenta Ans e #que tornaràn doncas al senhor[1].
Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
L’histoire de Narbéfontaine est liée depuis toujours à l’ancienne voie romaine qui conduisait de Metz à Mayence et qui, encore aujourd’hui, délimite le ban communal au Nòrd. C’est encore à cause de cette voie que fut fondé un hôpital pour voyageurs probablement à proximité d’un poste de surveillance, On a trouvé sur le ban de Narbéfontaine beaucoup de poteries et de monnaies de cette période et les traces d’un cimetière mérovingien. Les premiers seigneurs connus étaient les sires de Varsberg mais dès 1222, les chevaliers teutoniques de Metz (c’est leur hôpital qui donna son nom à la porte des Allemands de Metz) prirent possession de la commune et en 1285, on sait qu’ils y dirigeaient un hôpital. Le village sera rattaché à partir de 1553 à la commanderie de Beckingen en Sarre et le resta jusqu’à la Révolution. Sur un plan de 1754, figure encore cet hôpital qui se trouvait derrière l’église actuelle. Les chevaliers teutoniques étaient, de plus, propriétaires fonciers de 356 jours de terres (soit près de 80 hectares) sans compter les 150 jours tombés en déshérence suite à la guerre de Trente Ans et qui reviendront donc au seigneur[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ fascicule de la Societat d'Istòria e de Arqueologia dels Païses de la Nied (SHAN)
- ↑ fascicule de La Société d’Histoire et d’Archéologie des Pays de la Nied (SHAN)


text:
Oissel
Oissel es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a unitat|10|km {{}} al sud de Roan, en lo centre de la CRÈA, en bordure de la Seine.
Située à 10 km au sud de Rouen, dans le centre de la CREA, en bordure de la Seine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Situat en près de Seine, al pè d'un scenari cobèrt de bòsc ric en gibier, lo luòc de Oissel a ocupat dempuèi la préhistoire. Gaulois E Gallo-romains i an daissat de vias de comunicacion e un temple, al luòc-ditz la Maire-de detlo-Potz. Dels sarcophages mérovingiens #èsser egalament meses a jorn.
En 1082, Guillaume lo Conquistador, pòrti de Normandie e rei de Angleterre, i amassa un concile de nautors dignitaires de la Glèisa en preséncia de barons anglo-normands en çò que tanh a un différend sus la pena de mòrt entre lo archevêque de Roan e la abbé de Sant-Wandrille. Fief Reial, Richard Cœur de Leon i #installar una cita de caça ont séjourna Philippe lo Polit l'an 1312. Aquel solar, prigondament modificat al cors dels sègles, es uèi la comuna.
Cap a 1250, lo rei Louis IX (Sant-Louis) #crear la Sergenterie de Oissel en la parròquia de Sant-Martin en la vicomté de Roan. Compreniá dempuèi la siá origina la glèbe de la Franca Sergenterie de bòsc fieffés e héréditaire en lo bòsc del Rouvray, dels fiefs aguts en perpètua eiretatge de divèrs fiefs de haubert e del fief de la Capèla Santa-Casqueta. Entre los sergents de la guarda del rei en lo bòsc del Rouvray, #que lor caliá retre fe e aumenatge al rei, de contunh far confession de las siás avoirs, se tròba los noms de Repotèga Bécourt (confession del 3 d'abril de 1383 julien), Jehan Leprevost (confession del 2 de febrièr de 1419 julien), Guernet Lynant e Jacques Lynant, aquel darrièr en vendent e en transmetent a fin d'eiretatge l'ensems de la Sergenterie lo 23 de març de 1480 julien a Jehan Vauquelin (confession del 26 d'agost de 1484 julien), Jacques Vauquelin en #eretar (confession del 31 de julhet de 1515 julien). Se succedís de contunh lo long linhatge dels Duhaze, amb Panen Duhaze #qu'en #eretar per la siá maire Anne Vauquelin (confession del 1er {{}} en junh 1532 julien), fins a Antoine Duhaze (confession del 30 de setembre de 1686), e Jean Thomas Duhaze. La Sergenterie i aguèt suprimit cap a 1764.
La Capèla Santa-Casqueta, #que #far partida en tot temps del fief de la Sergenterie #portar al fil dels tempses desparièrs noms : Barralha de la Capèla, Solara de la Capèla, Granja a Dupont al començament de la Modèl:S-. A #èsser aquerida pels Papeteries de la Capèla l'an 1929. A #èsser dotada d'un castèl d'epòca relativament recenta. Mas lo miracle es que lo colombier a pè e lo potz a colomnas (e mai se aquel darrièr i aguèt desplaçat a divèrsas recuperacions) son arribats fins a nosautras en restant relativament #intacte dempuèi la XVIen sègle.
Es a Oissel #qu'en 1639, en lo moment de la revòlta de las va-de nuses-pès, contra los impòstes e la famine, que las tropas enviadas pel Rei aguèron albergat. L'epidèmia de peste de 1649-1650 dévasta la municipalitat, una nòva epidèmia de choléra l'an 1832 #far de nombrosas victimas.
Los Prussiens se #installar en 1871 dins la vila e #incendiar en partida la comuna.
La Primièra Guèrra mondiala #far de nombroses estralls doncas que [ref. necessària]. De 1939 a 1944, los Alemands se #installar a nòu a Oissel per defendre la nœud ferroviaire estrategic entre la Anautita e la Bassa-Normandie e París. 43 bombardements aliada l'an 5 ans #far dégâts considerables : 249 immeubles aguèron destruit, 1475 autras deteriorats. Al cors d'aqueles tres conflictes, los Osseliens #mostrar un esperit de resisténcia e de solidarité escassa coma Édouard Turgis, Paul Henri Mongis e Émile Billoquet, tres noms inscriches a jamai en la memòria de Oissel.
Lo [[71e regiment del enginy|Modèl:71e regiment del enginy]], basat a Oissel, es dissòlv en 1997.
Dempuèi abril 2004, Oissel es lo luòc d'implantacion d'un Centri de rétention administrativa (CRA) abiletat a aculhir de familhas (19 lièchs), en vista de l'instruccion administrativa de lo sieu retorn dins lo sieu país d'origina. Los estrangièra en situacion irregulara #que i an retengut entre doas e trenta dos jorns venon de totas las regions de França, e principalament de las regions limitrophes de la Anautita-Normandie. Aquela implantacion a donat luòc a protestations e de manifestacions del RESF. Una manifestacion de protestation a #aver luòc lo 3 de febrièr de 2007 davant lo Escòla nacionala de polícia de Oissel, luòc ont a implantat lo centre de rétention.
Situé en bord de Seine, au pied d'un plateau couvert de forêt riche en gibier, le site d'Oissel est occupé dès la préhistoire. Gaulois et Gallo-romains y ont laissé des voies de communication et un temple, au lieu-dit la Mare-du-Puits. Des sarcophages mérovingiens furent également mis au jour.
En 1082, Guillaume le Conquérant, duc de Normandie et roi d'Angleterre, y réunit un concile de hauts dignitaires de l'Église en présence de barons anglo-normands au sujet d'un différend sur la peine de mort entre l'archevêque de Rouen et l'abbé de Saint-Wandrille. Fief royal, Richard Cœur de Lion y installa un rendez-vous de chasse où séjourna Philippe le Bel en 1312. Ce manoir, profondément modifié au cours des siècles, est aujourd'hui la mairie.
Vers 1250, le roi Louis IX (Saint-Louis) créa la Sergenterie d’Oissel en la paroisse de Saint-Martin en la vicomté de Rouen. Elle comprenait dès son origine la glèbe de la Franche Sergenterie de bois fieffés et héréditaire en la forêt du Rouvray, des fiefs tenus en perpétuel héritage de divers fiefs de haubert et du fief de La Chapelle Saint-Bonnet. Parmi les sergents de la garde du roi en la forêt du Rouvray, qui devaient rendre foi et hommage au roi, puis faire aveu de leurs avoirs, on trouve les noms de Hue Bécourt (aveu du 3 avril 1383 julien), Jehan Leprevost (aveu du 2 février 1419 julien), Guernet Lynant et Jacques Lynant, ce dernier vendant et transmettant à fin d’héritage l’ensemble de la Sergenterie le 23 mars 1480 julien à Jehan Vauquelin (aveu du 26 août 1484 julien), Jacques Vauquelin en hérita (aveu du 31 juillet 1515 julien). Puis se succède la longue lignée des Duhaze, avec Robin Duhaze qui en hérita par sa mère Anne Vauquelin (aveu du 1er juin 1532 julien), jusqu’à Antoine Duhaze (aveu du 30 septembre 1686), et Jean Thomas Duhaze. La Sergenterie fut supprimée vers 1764.
La Chapelle Saint-Bonnet, qui fit partie en tout temps du fief de la Sergenterie porta au fil du temps différents noms : Ferme de la Chapelle, Manoir de la Chapelle, Ferme à Dupont au début du Modèl:S-. Elle a été acquise par les Papeteries de La Chapelle en 1929. Elle a été dotée d’un château d’époque relativement récente. Mais le miracle est que le colombier à pied et le puits à colonnes (bien que ce dernier fut déplacé à plusieurs reprises) sont parvenus jusqu’à nous en restant relativement intacts depuis le XVIen siècle.
C'est à Oissel qu'en 1639, lors de la révolte des va-nu-pieds, contre les impôts et la famine, que les troupes envoyées par le Roi furent hébergées. L'épidémie de peste de 1649-1650 dévasta la commune, une nouvelle épidémie de choléra en 1832 fit de nombreuses victimes.
Les Prussiens s'installèrent en 1871 dans la ville et incendièrent en partie la mairie.
La Première Guerre mondiale fit de nombreux ravages puisque [ref. necessària]. De 1939 à 1944, les Allemands s'installèrent à nouveau à Oissel pour défendre le nœud ferroviaire stratégique entre la Haute et la Basse-Normandie et Paris. 43 bombardements alliés en 5 ans firent des dégâts considérables : 249 immeubles furent détruits, 1475 autres endommagés. Au cours de ces trois conflits, les Osseliens montrèrent un esprit de résistance et de solidarité rare comme Édouard Turgis, Paul Henri Mongis et Émile Billoquet, trois noms inscrits à jamais dans la mémoire d'Oissel.
Le [[71e régiment du génie|Modèl:71e régiment du génie]], basé à Oissel, est dissous en 1997.
Depuis avril 2004, Oissel est le lieu d'implantation d'un Centre de rétention administrative (CRA) habilité à accueillir des familles (19 lits), en vue de l'instruction administrative de leur retour dans leur pays d'origine. Les étrangers en situation irrégulière qui y sont retenus entre deux et trente-deux jours viennent de toutes les régions de France, et principalement des régions limitrophes de la Haute-Normandie. Cette implantation a donné lieu à des protestations et manifestations du RESF. Une manifestation de protestation a eu lieu le 3 février 2007 devant l'École nationale de police de Oissel, site où est implanté le centre de rétention.