text:
Jardin Reial de Tolosa
43° 35′ 44″ N 1° 27′ 01″ E / 43.59556, 1.45028
Lo Jardin Reial de Tolosa es un jardin public. Es situat al Busca, un quartièr au sud èst del centre. Creat per Loís de Mondran en 1754, foguèt lo primièr jardin public de Tolosa. Coma lo Grand Redond, foguèt adobat en jardin a l'anglesa entre 1861 e 1863. S'espandís sus una superfícia de 1,7 ha e fa partida dels jardins remarcables de França.
Son nom cambièt segon las epòcas. D'en primièr nomenat Jardin public de Tolosa, prenguèt lo nom de Jardin reial amb la creacion del jardin del Grand Redond. Plan segur, a la Revolucion, lo jardin cambièt de nom. Pendent lo sègle XIX, seguent las orientacions politicas dels dirigents de Tolosa, trantalhèt entre public e reial. Es en 1886 que venguèt fins a uèi Jardin Reial de la vila de Tolosa.
Es ligat al jardin del Grand Redond per una palanca de metal passant en dessús del baloard e es ornat de fòrça estatuas. S'i trapan d'espècias d'arbres coma lo ginkgo biloba, lo falabreguier, de cèdres de Liban, un tulipièr de Virgínia, un irangièr dels Osatges e de magnòlias.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Jardins ligats:


c: text/html

text:
Literatura
Etimologicament, la literatura es l'art d'escriure. Ça que la, lo concèpte de literatura inclutz:
- L'ensems de las òbras escrichas o oralas fondadas sus la lenga e que compòrtan una dimension estetica (a diferéncia, per exemple, de las òbras scientificas o didacticas).
- Las activitats de produccion e d'estudi de dichas òbras
- L'ensems dels tèxtes publicats ligats amb una disciplina o tèma en particular, dintre d'una dimension estetica o non. Es, dins aquel sens, que podèm parlar, per exemple, de la literatura scientifica. Atal, s'entend coma literatura una colleccion de tèxtes, que fan generalament partida d'un grop lingüistic determinat (per exemple, literatura occitana, catalana o anglesa), o ligats a un tèma, a una epòca o a un contèxt social determinat (literatura novecentista, feminista...). Evidentament, los classaments literaris son subjectius, e pòdon èsser controvertits dins fòrça cas. Se pòt tanben classificar (o sosclassificar) generalament la literatura en genres literaris. E se pòt considerar coma literatura tot tipe de tèxt e tot tipe de trabalh basat suls simbòls (la benda dessenhada, los imatges...). Ça que la, se considèra correntament coma literatura solament los tèxtes escriches d'una cèrta qualitat e non pas las creacions popularas coma la benda dessenhada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pònt levadís de La Sanha de Mar
Lo pònt levadís de La Sanha de Mar foguèt bastit entre 1914 e 1917 (sa construccion estent ralentida per lo començament de la Premiera Guèrra Mondiala per permetre lo passatge dau camin de fèr d'un costats a lautre dau pòrt sensa passar per lo centre de la ciutat.
Pendent d'annadas permetèt de passar d'un costat a l'autre dau pòrt de La Sanha tot en laissant passar lei grands batèus (quand passava en posicion quilhada) avans d'arrestar lo servici en 1986 ; en 1987 foguèt pasmens marcat dins l'inventòri dei Monuments Istorics de França.
En 2004 la vila comencèt de s'ocupar dau pònt, fins ara entre lei mans de l'Estat Francés, e en 2009 s'acabèron leis òbras per ne'n faire una atraccion toristica : una torre amb un ascensor e un bèuvéser.


text:
Palmon
Lo palmon (var. paumon) es l'organ essencial de la respiracion pels vertebrats, que los mai primitius son los dipnòus.
Sa foncion principala es lo carreg de l'oxigèn de l'aire atmosfèric dins la circulacion sanguina, e l'excrecion del dioxid de carbòni de la circulacion sanguina cap a l'atmosfèra . Aquel escambi de gases es complit dins una mosaïca de cellulas especializadas que forman de milions de saquetons d'aire sonats alveòls. Los palmons an tanben de foncions non respiratòrias.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gray's Anatomy of the Human Body, 20th ed. 1918.


text:
1787
Aquesta pagina concernís l'an 1787 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Signatura de l'edicte de Versalhas per lo rèi Loís XVI lo 7 de novembre (enregistrament au parlament lo 29 de genier de 1788). Èra un tractat de tolerància religiosa que permetiá ai personas non catolicas (protestants e josieus) d'obtenir un estat civiu. Marquèt oficialament la fin dei persecucions religiosas organizadas per la monarquia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Guèrra civila entre lei partisans dau sultan Adlan II (1776-1789) e aquelei dei senhors de Kordofan qu'èran les mèstres vertadiers dau Reiaume Funj dempuei 1762. S'acabèt per una victòria dau sultan a la batalha de Taras. Pasmens, après d'annadas de declin, lo poder reiau demorèt feble e lei successors febles d'Adlan II foguèron incapables de restaurar lo poder ancian dei sultans.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Revòuta d'Agha Mohammad Chah que se proclamèt chah còntra Jafar Khan.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de febrièr - José Travassos Valdez, comte de Bonfim, primièr ministre de Portugal (m. 1862)
- 18 de novembre - Louis Daguerre, inventor francés de la fotografia (m. 1851)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de mai - Leopold Mozart, compositor austriac, paire de Wolfgang Amadeus Mozart (n. 1712)


text:
Asparukh
Asparukh (Acпapyx en bulgar) foguèt lo cap dels bulgars, pòble de lenga turcica (grop uno-bolgar) originari d'Asia Centrala, pendent lo periòde tardiu de las grandas invasions en Euròpa Orientala. Segon las fònts istoricas, particularament la cronica bulgara L'annuari dels khans bulgars, que lista los primièrs caps d'aqueste pòble, son regne durèt 61 ans e seriá mòrt en 701. Per contra, los tèxtes dison pas res sus son an de naissença. Las fònts bizantinas fan Asparoukh lo tresen filh del khan Kubrat, fondator d'Onoguria. Asparukh èra descendent de la tribú dels Dulo, reinant tre 628 jos lo territòri d'Onogouria, egalament nomenat la Bulgaria Granda (Beлиka Бълrapия en bulgar).


text:
Tractat de Niça
Lo Tractat de Niça es un tractat contractat dins la vila de Niça pel Conselh Europèu entre lo 7 e 9 de decembre de 2000 e signat lo 26 de febrièr de 2001. Aprèp que foguèt ratificat pels 15 Estats membres de l'Union Europèa (UE) segon los procèssus de ratificacion prevists respectivament efectuats dins cadun dels Estats a la fin de fins 2002 dintrèt en vigor lo 1èr de febrièr de 2003.
Objectius del Tractat[modificar | modificar la font]
La prepausa primièra del Tractat de Niça èra de reformar l'estructura institucionala per capitar l'alargament de l'Union Europèa, lo trabalh sera portat la Conferéncia Intergovernamentala del Tractat d'Amsterdam, qu'aquel darrièr resolvrà en gaireben cap de punt.
Lo Tractat establiguèt qu'aumente lo nombre de sètis al Parlament Europèu fins a arribar a 732, despassèt las disposicions del Tractat d'Amsterdam.
La question de la reduccion de la talha de la Comission Europèa se resolvèt amb una escapatòria, perque lo Tractat establiguèt qu'un còp que lo nombre d'Estats membres capite 27, lo nombre de comissaris nomenats dins la seguenta Comission será redusit a 27 conselhers, sens arribar a especificar lo biais que se realizarà aquela reduccion. Coma mesura transitòria especifica a partir del 1èr de genièr de 2005 Alemanha, França, Reialme Unit, Itàlia e Espanha renunciarán al seu segond Comissari.
Lo Tractat establiguèt la creacion de tribunals segondaris de reng inferior al Tribunal de Justícia e lo Tribunal de Primièra Instància per de matèrias juridicas especificas com aquela dels brevets. Lo Tractat de Niça creèt de nòvas nòrmas per regular una collaboracion pus estrecha, perque considerèt ineficaças las nòrmas introdusidas pel Tractat d'Amsterdam e remarquèt qu'aquelas nòrmas èran pas encara estadas utilizadas.
En responsas al fracàs de las sancions presas contra Àustria contra una coalicion qu'inclusís lo partit de Jörg Haider, e a causa de la paur que los nòus Estats membres pausen de problèmas a l'estabilitat de l'Union, lo Tractat de Niça adoptèt pel primièr còp de nòrmas per aplicar de sancions contra un Estat membre.[2]
Lo Tractat tanben establiguèt de disposicions sus las consequéncias financièras de l'expiracion del Tractat de París que creèt la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA).
Pasmens lo Tractat de Niça capitèt pas de resòlvre la question basica de la reforma institucionala, per que las institucions de l'Union Europèa sián mens complèxas, per tractar del subjècte se decidiguèt a Niça l'establiment d'una Convencion Europèa, que vendrà una Conferéncia Intergovernamentala en 2004.
Criticas[modificar | modificar la font]
Lo Tractat adoptat pel Conselh Europèu de Niça foguèt criticat per fòrça de sos signataris. Alemanha aviá exigit d'aver un pes mai important dins lo vòte a causa de sa populacion mai elevada, a que s'opausèt França avançant la tradicionala paritat entre los dos païses. Una prepausa qu'auriá simplificat fòrça lo sistèma actual qu'establisís la doble majoritat d'Estats membres e populacion per remplaçar lo sistèma de majoritat qualificada, a que tanben s'opausèt França per las meteissas rasons. Fin finala s'establiguèt un compromés que consistissiá en una dobla majoritat d'Estats Membres e de vòtes. Encara, un Estat membre poirá demandar se vòl que siá verificat que los païses de vòte afirmatiu representavan una proporcion sufisenta de la populacion de l'Union.
La Comission Europèa e lo Parlament Europèu exprimiguèron lor decepcion sus la Conferéncia Intergovernamental de Niça perque s'adoptèt pas fòrça de sas prepausas sus la reforma de l'estructura institucionala o l'introduccion de nòus poders, coma la nomenacion del Procuror Europèu. Lo Parlament Europèu menacèt de votar una resolucion contra lo Tractat, e mai aja pas de capacitat formala de vèto. Lo Parlament Italian menacèt de lo negar, se lo Tractat aviá pas lo sosten del Parlament Europèu. Fin finala, pas res d'aquò se passèt e lo Parlament Europèu aprovèt lo Tractat.
Fòrça argumentèron que l'estructura de pilars, que foguèt mantenguda pel Tractat, es tròp complicada, que los diferents tractats aurián degut fusionar en un, que las tres (ara doas) personalitats legalas de las Comunautats aurián degut fusionar e que la Comunautat Europèa e l'Union Europèa aurián degut fusionar en una unica Union Europèa amb una unica personalitat juridica. Las regions alemandas tanben demandèron una separacion de poders clara entre l'Union e los Estats membres.
D'un autre costat, lo Tractat de Niça tampauc incorporèt la Carta dels Drechs Fonamentals, perque aquel aspècte tanben foguèt abandonat per la Conferéncia Intergovernamentala de 2004 aprèp l'oposicion del Reialme Unit.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo pes relatiu es una mesura de la quantitat de vòtes del Conselh d'un país en relacion amb sa pppulacion. Dins aquel cas, Lo pes d'Alemanha es de 1,00 e totes los autres se referisson a aquela.
- ↑ (es)L'UE apròba in extremis lo Tratat de Niça, que permetrà de reünificar las doas Euròpas


text:
Batalha de Cnide
La batalha de Cnide se debanèt en 394 avC dins lo corrent de la Guèrra de Corint (395-387 avC) au larg de la ciutat lacedemoniana de Cnide. Opausèt una flòta atenenca dirigit per lo generau Conon, sostengut per unei naviris aquemenidas comandats per lo satrapa Farnabazos, a una fòrça lacedemoniana dirigida per lo generau Pisandre. S'acabèt per una victòria atenenca e per l'anientament de la flòta espartenca.
Lo nombre de naviris implicats dins la batalha es en partida desconegut. Lacedemònia alinhava 85 triremas. L'esquadra atenenca soleta èra pus nombrosa. Leis efectius pèrsas son totalament desconeguts mai probablament importants car lei soudats aquemenidas eliminèron mai de naviris espartencs que leis Atenencs. Dirigida per un generau inexperimentat, Pisandre, la flòta lacedemoniana deguèt faciar la desercion de seis aliats, descoratjats per la superioritat de seis enemics. L'esquadra espartenca foguèt alora mandada vèrs lo litorau onte sei naviris s'encalèron. Foguèron alora capturats ò destruchs per seis adversaris, especialament aqueu de Pisandre que foguèt tuat per leis asalhidors de son naviri.
Aquela batalha entraïnèt la destruccion de la quasi totalitat de la flòta lacedemoniana e permetèt ais Atenencs de restaurar sa poissança navala perduda a la fin de la Guèrra de Peloponès en 404 avC. De mai, en despiech de temptativas espartencas dins lo corrent dei darriereis annadas dau conflicte, atenenca gardèt lo contraròtle de la Mar Egèa fins a la fin de la guèrra. Permetèt tanben ais Atenencs de restaurar lei Muralhas Lòngas permetent de protegir la vila còntra un assaut terrèstre.


text:
America del Nòrd
L’America del Nòrd (var. America dau Nòrd, America deu Nòrd) es una partida del continent american o, segon certans geografs, un continent a despart, entre l’ocean Atlantic a l’oèst, l’ocean Pacific a l’èst, l’ocean Artic al nòrd e l’America del Sud al sud.
Somari
Division geopolitica[modificar | modificar la font]
L’America del Nòrd compta los païses seguents :
- al nòrd-èst del continent, l’illa de Groenlàndia, la segonda illa del monde en importància après Austràlia. Politicament, es un territòri autonòm del reialme de Danemarc ;
- Canadà qu’i apertenon las grandas illas situadas al larg de sas còstas :
- l’illa de Vancouver e las illas de la Reina Carlòta a l’oèst,
- l’Illa del Prince Edoard, Tèrra Nòva e l’illa del Cap Breton a l’est,
- l’archipèla arctic canadian amb l’illa d'Ellesmere, l’illa de Baffin, e l’illa Victoria al nòrd ;
- al larg de las còstas de Canadà, l’archipèla de Sant Pèire e Miquelon, territòri restacat a França ;
- los Estats Units, amb las illas Aleutianas e Alaska ;
- las Bermudas, territòri autonòm del Reialme Unit ;
- Mexic
Populacion[modificar | modificar la font]
Eretatge de las diferentas èrsas d’imigracion de son istòria, l’America del Nòrd presenta dos grops etnoculturals plan diferenciats.
Lo primièr al nòrd, es l’ensemble anglosaxon, compausat de Canadà e dels Estats Units. Los amerindians i son totjorn presents, mas dins una proporcion menèla. La majoritat de la populacion i es d'origina europèa (sens desbrembar los apòrts de l'immigracion recenta, los afroamericans e los ispanics). La lenga mai utilizada es l’anglés amb una fòrta minoritat francesa en Canadà.
Lo segond al sud, ont la majoritat de la populacion i es mestissa (espanhòls e amerindians), la part dels amerindians i es fòrça mai granda en Mexic (6,7% de la populacion). Ça que la emplegan las lengas europèas (mai que mai l’espanhòl), lo tot mestissat amb las culturas amerindianas e africanas tanben.
Istòria[modificar | modificar la font]
Istòria precolombiana[modificar | modificar la font]
Exploracion europèa[modificar | modificar la font]
Segon los darrièrs desvolopaments de la recerca istorica, les primièrs europèus qu’acostèron en America del Nòrd foguèron los Vikings (amb lo famós Eric lo Roge) en l’an 1000: escandinaus venguts de Groenlàndia que temptèron una colonizacion de Tèrra Nòva (vestigis arqueologics de l’Anse-aux-Meadows).
Colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Relèu[modificar | modificar la font]
La region se compausa d'ensembles diferenciats que se succedísson d’èst en oèst. La part orientala es dominada per de planas costièras estrechas al nòrd (Canadà e Nòva Anglatèrra e pus largas al sud (Florida). Darrièr aquestes espacis planièrs se troban de cadenas montanhosas pauc nautas, ancianas e erodadas : los Apalaches mens de 2000 m de naut. Lo calm de las Laurentidas constituís l'essencial de la peninsula de Labrador. Anant cap a l’oèst, se trapan d'espacis relativament planièrs e pauc nauts, escampilhats de lacs (lac de l’Orsa, grand lac dels Esclaus, lac Winnipeg et los Grands Lacs). Mai al sud, la val de Mississipí constituís l’esquina del centre de l’America del Nòrd. Puèi, la region de las Grandes Planas e lo piemont de las Rocosas se succedisson amb d'altituds de mai e mai nautas. L’oèst de l’America del Nòrd es una succession de cadenas mai o mens parallèlas que constituisson un arrestador a la circulacion. Aqueste ensemble montanhós, pus larg als Estats Units qu'en Canadà, es entrecopat per replanats e combas. Los darrièrs espacis abans l’ocean Pacific se caracterizan per una granda activitat volcanica e sismica : es una part importanta de la cencha de fuòc del Pacific.


text:
Glèisa de Sant Pèire dels Chartroses de Tolosa
La glèisa de Sant Pèire dels Chartroses es una glèisa de Tolosa situada prèp de la plaça Sant Pèire dins la carrièra Valada. Deu son nom a la comunautat dels monges Chartroses que l'edifiquèron al sègle XVI.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La construccion de la glèisa comencèt en 1602: de chartroses, fòragetats de Castras pels protestants, decidiguèron de bastir un monastèri a Tolosa. Aprèp la casuda d'un primièr dòma en 1609, l'edifici foguèt auçat. La glèisa foguèt consacrada pel cardinal François de Sourdis lo 20 de mai de 1612.
Del monastèri demòra ara pas que la glèisa e una partida del clastre. Dempuèi de setembre de 2007, la parròquia de Sant Pèire dels chartroses es la parròquia estudianta de Tolosa.
Dedicacion[modificar | modificar la font]
La glèisa foguèt d'en primièr dedicada a la Verge e a Paul de Tebas. Aprèp la revolucion, la Glèisa de Sant Pèire de las Cosinas e son convent foguèron requisicionats coma arsenal, e la parròquia transferida. Aquela glèisa situada Carrièra Valada prenguèt doncas lo nom de Sant Pèire en 1792.
Elements d'arquitectura[modificar | modificar la font]
La nau a la particularitat d'èsser dividida en doas partidas. Una pels fidèls, e l'autra pels Chartroses, separadas per un altar monumental, cada costat avent la seuna dintrada. Aquel altar màger, bastit amb divèrses marbres Pirenèus, foguèt construit segon los dessenhs de François Cammas.
Le portal foguèt escultat en 1613 per Antoine Bachelier, filh de Nicolas Bachelier.
Decòrs interiors[modificar | modificar la font]
L'interior compta fòrça quadres (que l'adoracion dels Pastres per Jean-Baptiste Despax de frescas e bas relèus. Lo còr es compausat de 62 formas escultadas del sègle XVII. Cal signalar de caps d'òbra coma les ángels coronant lo Sant Sacrament de François Lucas en 1785. La capèla de la Santa Crotz presenta un ensems excepcional d'esculturas sus fusta d'Arthus Legoust (sègle XVII)[1]. [2]
La cadièra data del sègle XVIII e ven de la glèisa de Sant Pèire de las Cosinas. L'orguena ven de la glèisa dels Jacobins que foguèt transferit en 1792.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)L'âge d'or de la sculpture, Somogy, París, 1997.
- ↑ (fr)Les collectionneurs Toulousains du XVIIIe siècle, Somogy, París, 2003


text:
Beuzid-ar-C'hoadoù
Beuzid-ar-C'hoadoù en breton ( La Bouëxière en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La descobèrta d'una statuette anciana a la Bouëxière, Oèst Lamp, edicion de Roazhon, 7 de febrièr 1935.
- ↑ La découverte d’une statuette ancienne à la Bouëxière, Ouest Éclair, édition de Rennes, 7 février 1935.


text:
Elefant
Lo tèrme elefant qu'amassa los animaus existint de la familha elephantidae.
Los elefant qu'èran d'autes còps classats dehens la familha deus Pachydermata (los paquidèrmas etimologicament los animaus "de pèth espessa" amassa dab los hippopotamidae, tan vau díser los ipopotams) mes lo concèpte d'aquesta familha qu'ei uei abandonat per'mor qu'amassava bèstias d'origina filogenetica diferentas.
La familha deus elefants qu'ei actualament compausada de 2 genres:
- Loxodonta: (los elefants africans, amb 2 espècias).
- Loxodonta cyclotis (l'elefant deu bòsc d'Africa)
- Loxodonta africana (l'elefant d'Africa de la savana)
- Elephas: (l'elefant asiatic, amb 1'espècia, actualament).
Los elefants que son los animaus terrèctres màgers e, adultes e en bona santat, n'an pas nat predator. Que son miaçat per l'òmi totun, per'mor d'ua coexisténcia a còps mauaisida e per'mor de la valor de las loas caishilas qui son expleitadas entà lo lor evòri (qui lo son comèrci b'ei vedat au nivèu internacionau e remplaçat peu corosò tanben conegut com l'evòri vegetau).
La gestacion de l'elefant qu'ei haut o baish de 22 mes (la mei longa enter los animaus terrèstres) e lo son cervèth qu'ei un deus tres certvèth mei desvolopat dens lo regnat viu sus Tèrra (amassa dab los cervèths deus cetacea e deus hominidae).


text:
saquish beach homes for sale
saquish beach real estate,Saquish, saquish beach home for sale, gurnet, gurnet point home for sale, Gurnet Point, massachusetts beach front property, Massachusetts, gurnet saquish, Gurnet Saquish, Saquish Neck, saquish neck, Saquish Head, saquish head, Western Point, western point, home for sale, vacation property, for sale,saquish real estate,gurnet real estate,real estate,vacation homes saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,saquish,


text:
Comunautat Economica Europèa
La Comunautat Economica Europèa (CEE) nasquèt, aprèp lo fracàs de la Comunautat Europèa de Defensa (CED) e lo succès de la Conferéncia de Messina, 1èr al 3 de junh de 1955, en seguida de la signatura del Tractat de Roma, lo 25 de març de 1957 al capitòli de Roma.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb la signatura del Tractat de Roma, los sièis païses crean doas comunautats novèlas que s'ajustan a la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) :
- la Comunautat Economica Europèa (CEE)
- la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (EURATOM)
La CEE aviá per mission de despassar l'apròchi sectorial (del carbon e de l'acièr) per espandir l'integracion a tot lo domeni economic per crear un mercat comun vertadièr e un raprochament economic dels Estats membres. Aquò passava per la liura circulacion de las personas (Convencion de Schengen), dels bens, dels capitals e dels servicis; per l'abolicion de las restriccions doanièras entre sos membres; per l'instauracion d'una Politica Agricòla Comuna (PAC), etc.
Daissava tanben ja entreveire una Union economica e monetària, qu'es uèi simbolizada per l'èuro.
Membres fondadors[modificar | modificar la font]
Los sièis païses signataires èran los membres de la CECA :
- Belgica
- la Republica Federala d'Alemanha (RFA) (èx-Alemanha de l'Oèst)
- França
- los Païses Basses
- Itàlia
- Luxemborg.
Membres actuals[modificar | modificar la font]
Vejatz Union Europèa
Institucions[modificar | modificar la font]
La CEE (atal coma l'EURATOM) dispausava de sas pròprias institucions :
- la Comission : organ executiu supranacional. Serà fusionada en 1967 amb los executius de la CECA e de l'EURATOM en une comission unica, la Comission Europèa
- un Conselh dels ministres : organ intergovernamental.
- una Assemblada parlamentària comuna a las tres comunautats (CECA, CEE, EURATOM) qu'èra compausada de representants nacionals designats per lor Parlament. Basada a Estrasborg, aquesta assemblada vendrà pus tard lo Parlament Europèu.
- una Cort de Justícia, basada a Luxemborg.
Totas aquestas institucions se tornan trobar uèi dins l'estructura de l'Union Europèa.
Dempuèi lo 1èr de novembre de 1993, la denominacion de Comunautat Europèa remplaça la de Comunautat economica europèa.


text:
Joan Francés Blader
Joan Francés Blader (en francés Jean-François Bladé, vadut Jean François Marie Zéphyrin Bladé ; Leitora, lo 15 de noveme de 1827 - París, lo 30 de junh de 1900), magistrat de profession, escrivan occitan e francés, majorau deu felibritge collector folclorista e adobaire de contes tradiconaus gascons cuelhuts auprès de locutors dens los parçans tanhents de Leitora e dinc a l'agenés, l'Armanhac e la vath de Campan, qu'ei l'autor d'ua òbra màger de las letras gascoas e occitanas : los Contes de Gasconha.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Blader, Joan Francés. Contes de Gasconha. Artigas : Institut d'Estudis Occitans, 1978.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Escrivan occitan
- Literatura occitana
- Literatura gascona
- Tradicion orala occitana
- Escrivan gascon
- Majorau dau Felibritge
- Escrivan francés
- Naissença en 1827
- Decès en 1900
- Decès a París
- Joan Francés Blader


text:
Gascon garonés
Lo gascon garonés o ribeirin es un paraulís de transicion entre benaujant, guienés, vasadés e agenés. Meila trèits gascons orientaus e occidentaus, s'estend lo long de Garona, deu virat de Cadilhac au Marmandés[1]. En Marmandés s'utiliza lo tèrme de parlar planiu ; aqueth parlar disha la plaça au lengadocian (pus precisament perigòrd) deu bòrn de La Gasèla[2].
Aqueste parlar qu'es ja mencionat per l'abat Caudéran[3].
Somari
Trèits generaus[modificar | modificar la font]
- Vèrbe AUGER/ÀUGER + -S- intervocalic + 3a conjugason en -ER.
- Imperfèit en -ÈVA (èbe/èwe) au 1èir grope : demandèva. La -A finala es muca en Marmandés : -ÈVA (èw). Aquera particularitat es coneishuda tanben dinc au Medòc : -AVA (aw). Per moishar aquera abracada, daubuns escriven -AV'. Un digrafe -AU / -AU' es mei apropriat e donc, dens la region marmandesa -ÈU / -ÈU'.
- Abséncia de A prostetic.
- Abséncia de QUE enonciatiu, sonque dens l'expression "es que" emplegada per parlar dau temps : "es que plau", ("plòu" en lengadocian). Segon lo lingüista alemand Gerhard Rohlfs (cf. "Le Gascon, études de philologie pyrénéenne", p.206, par.525. La particule que), dens lo Medòc los vielhs disèven "es que ha calor", ("fa calor" en lengadocian.)
- Mòts garonés o dont l'epicentre es garonés : frid (per fred/freid) ; menhar (per menar/miar) ; prampó ; nestejar (per netejar) ; piu (per piòc) ; caunhit/gaunit ; jabrós e sons derivats...
- Patronimes tipics : Bentejac, Bergadiu, Carpentèir, Potais, Vimenèir...
Variacions intèrnas[modificar | modificar la font]
- Article "du" : DEU (Macarien) / DAU (Marmandés, Reulés (tanben : SUU/SAU, PREU/PRAU).
- "Encore" : ENCARA (Macarien) / ENQUÈRA (Marmandés).
- Prononciacion deu -V- intervocalic : [w] (oèst) / [B] (èst).
- Preterit : en -U- (Macarien, Reulés) / en -O- (Marmandés).
- N intervocalic present (Reulés, Cadilhaqués) / absent (Macarien, Marmandés).
- Lo H pòt èster pus o mens bohat. En generau, es puslèu muc : çò qu'hasèva. Mès l'halha en Marmandés / la halha en Macarien.
- Pronom neutre : au (Marmandés, Reulés) / ec (Macarien). Lo pronom marmandés au (aw / ow) vèn de la diftongason dau pronom lengadocian o.
Conjugasons[modificar | modificar la font]
Quòra coexistan duas fòrmas shens precision, la prumèira es puslèu macariana e la segonda puslèu marmandesa.
- AUGER / ÀUGER
- Indicatiu present : èi, as, a, am, atz, an.
- Indicatiu imperfèit : avèvi, avèvas, avèva[4], avèvam, avèvatz, avèvan.
- Indicatiu preterit : aujuri, aujures, aujut, aujúrem, aujúretz, aujuren.
- Subjonctiu present : augi, augis, augi, àugim, àugitz, augin.
- Subjonctiu imperfèit : aujussi, aujussis, aujussi, aujússim, aujússitz, aujussin.
- ESTAR / ÈSTER
- Indicatiu present : sui/soi, ès/sès, es, som, ètz/sètz, son.
- Indicatiu imperfèit : èri, èras, èra, èram, èratz, èran.
- Indicatiu preterit : esturi/estoi, estures/estós, estut/estot, estúrem/estom, estúretz/estotz, esturen/estón.[5]
- Subjonctiu present : èsti/sii/siqui, èstis/siis/siquis, èsti/sii/siqui, èstim/síim/síquim, èstitz/síitz/síquitz, èstin/siin/siquin.
- Subjonctiu imperfèit : estussi/estossi, estussis/estossis, estussi/estossi, estússim/estóssim, estússitz/estóssitz, estussin/estossin.
- HÈSER
- Indicatiu present : hèsi, hèses, hèi, hèsem, hèsetz, hèsen.
- Indicatiu imperfèit : hasèvi, hasèvas, hasèva, hasèvam, hasèvatz, hasèvan.
Parabòla deu hilh prodigue en gascon de la Rèula[modificar | modificar la font]
Un òme agut dus gojats. Lo pus june dissut a son pair : "Mon pair, balhetz-me la porcion de vòste bien que me reven", e les-i partagèt son bien. Pauc de jorns après, augent tot amassat, lo pus june gojat partit tot de suïta per un peís bien lonh d'achiu , dissipèt son bien en vivent dens lo libertinatge. E après qu'augut tot fenit, i vengut una granda famina dens aqueth peís e comencèt a mancar. Partit e se'n angut se botar au service d'un òme d'aqueth peís, e l'envièt a sa meitaderia pr'i gardar daus gorets. Auré volut remplir son vente des gossas que les pòrcs mingèvan e digun les-i balhèva. Rentrèt en eth-mème e dissut : "Combien de veilets a l'ostau de mon pair abondan de pan e jo mòri ací de hame. Me levarèi e anguerèi a mon pair e li dirèi : Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos. Ne sui pas mèi capable d'èster aperat vòste gojat : tretetz-me coma un de vòstes veilets." Se livèt e vengut a son pair, coma èra encara lonh, son pair lo vit e agut compassion, corrut a eth, se gitèt a son còth e li balhèt un poton. Lo gojat li dissut : "Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos ; ne sui pas mèi capable d'èster aperat vòste gojat." Lo pair dissut a sos veilets : "Portetz viste ma pus bèra rauba, vestissetz-lo e balhetz-li un anèth au dit e des solièrs aus pès. E menetz lo vetèth gras e tuetz-lo, mingem e regalem-nos. Percequé mon gojat qu'es achiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat" e comencèren a se regalar. Mès lo gojat l'einat èra au shamp e coma venèva e qu'aproishèva de l'ostau entendut los vielons e la dança. Sonèt un daus veilets e li demandèt çò qu'aquò èra. E aqueste aciu li responut : "Vòste frair es vengut e vòste pair a hèit tuar lo vetèth gras percequé l'a trobat que se portèva bien." Mès se mit en colèra e ne volèva pas entrar : son pair sortit e comencèt de lo pregar. Mès eth dens sa responsa dissut a son pair : "Vachí tant d'annadas que vos sèrvi, jamèi ne vos èi desobeït e ne m'avetz jamèi balhat crabòt per hèser ribòta damb mos amics. Mès quora vòste gojat qu'es achiu, qu'a minjat tot son dequé damb des libertinas es vengut, li avetz tuat lo vetèth gras." Mès aqueste li dissut : "Mon gojat, tu ès totjorn avèque jo e tots mos biens son a tu. Mès falèva hèser ribòta e se rejoïr percequé ton frair qu'es achiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat." [6]
Parabòla a Blanhac : [[1]]
Autors en garonés[modificar | modificar la font]
- BELLÒC Claudi (1936-2002, Verdelais)
- BOIRAC Elie (véser l'article detalhat).
- CHASTRES Théodore [7]
- ESCUDEY Joseph-Gabriel [8]
- GAUSSEM Chéri (maire de Gabarnac), Lous bins de la Girounde.
- GIRARDEAU (curè au Pian au XVIII° siègle), Les Macariënes, òbra anonima de 1763, atribuada a d'eth.
- GIRAUDET J. (curè, de Senta Crotz) : sermons.
- JORET Maurice, La legendo del passaire de Mounhurt.
- LABORDE François (de Campòt, pròishe Granhòus) [9]
- LACROIX Marcel [10]
- LAFFARGUE Denise, neishuda a Birac de Trec en 1918. Autor d'un diccionari de marmandés.
- MANCEAU Jean-Baptiste (curè de La Rèula). Autor de nadaus.
- MASSON Fernand (véser l'article detalhat).
- MASSON Jean, hilh de Fernand. [11]
- PARAILLOUS René (de Castèthgelós), Insomnies de Pepiou.
- VACQUÉ René, Lou grillot d'aou Mas.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comença a Lopiac, inclui tanben dens lo canton de Cadilhac las comunas de Mont Primblan, Gabarnac e Senta Crotz deu Mont, inclui la mèi granda partida deu canton de Sent Macari (exceptat autorn de Laurent dau Bòi), lo canton de La Rèula a la riba dreta, una partida deu canton de Sèishes (Escassafòrt, La Gupia, Castèthnau de Gupia, Caubon Sent Sauvador, mèi lo canton de Marmanda (exceptat Agmé). Sus la riba esquèrra de Garona, lo parlar es de tipe vasadés mès Ilats, Barsac, Prenhac, Tolena, Lengon-vila, Pujòus de Siron, Bomas, son de tipe garonés (vingut au lòc de vingot). (Cf. enquèsta BOURCIEZ de 1894).
- ↑ "En nòrd-gascon "planiu": anuit, mijanuit, mitat, i hèi calor, lo hen, vam áu hèser, soi. En nòrd-lengadocian "perigòrd" : anèit, mèjanèit, meitat, fai caud, lo fen, 'nèm z-o far, sei." (Daniel Séré)
- ↑ CAUDERAN Hippolyte,Dialecte bordelais, Gounouilhou impr., 1861.
- ↑ avè autorn de Sent Macari
- ↑ Las fòrmas furi, etc. existan tanben.
- ↑ http://books.google.fr/books?id=uBQ0AAAAMAAJ&pg=PA569&dq=patois+gironde&hl=oc&sa=X&ei=jfzST9yXEKaM0wWXpLCjBA&redir_esc=y#v=onepage&q=patois%20gironde&f=false
- ↑ Collaborator de Fernand Masson au Garounés
- ↑ Collaborator de Fernand Masson au Garounés
- ↑ Collaborator de Fernand Masson au Garounés
- ↑ Collaborator de Fernand Masson au Garounés
- ↑ Collaborator de Fernand Masson au Garounés


text:
Val Grana
La Val Grana (var. non localas: Vau Grana, Vath Grana) es una de las Valadas Occitanas e es un parçan d'Occitània, dins la província de Coni (estat italian). Lo riu de Grana li dona son nom.
Sa comuna principala es Caralh.
Geografia[modificar | modificar la font]
Chastemanh es la comuna mai auta, bo lo santuari de Sant Manh a 1761 m. Sal som, la valada s'eslarja bo de planòls a 2200 m, conhats entre la Val d'Estura e la Val Maira.
Estòria[modificar | modificar la font]
D'aquesti pasturals ven lo Chastelmanh, formatge ben apreciat dels Alps, que semelhe remonte al sègle XIII. A Santa Lucia, ental valon de Sant Peire de Montrós, al començament de lhi ans '60 lhi a agut la premiera activitat de valorizacion de la lenga occitana de las Valadas.
La Val Grana consèrva ben d'òbras de Pèire de Saluças.


text:
Briscós
Briscous / Beskoitze
Briscós (Briscous en francés e Beskoitze en basco) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Lo nom basco Beskoitze que vien d'un *Beraskoitz(a) ancian (Berascois en 1368) 'maine de Berasko'.
Baiona qu'ei distanta d'ua quinzea de quilomètres.
Las comunas tòcatocantas que son Urcueit au nòrd, Urt au nòrd-èst, Hasparn au sud e Moguerre à l'oèst.
Somari
Personalitats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'activitat qu'ei principaument virada vèrs l'agricultura. Qu'a longtemps produit sau gema e souda (idroxid sodic); l'aiga salada qu'alimentava dinc a 1953 las tèrmas salinas de Biàrritz; las canalizacions sosterranhas de mei de vint quilomètres qu'enviavan aiga dètz còps mei salina que la mar.
-
-
-
-
-
Omenatge au bertsolari Oxalde.
-
-
-
-
Crotz funerària, lauburu invertit.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Guèrra Civila Austriana
La Guèrra Civila Austriana, tanben dicha Insureccion de Febrier, se debanèt dau 12 au 16 de febrier de 1934 entre divèrsei partits e movements politics d'esquèrra e lo govèrn austrian, sostengut per la polícia, l'armada e lei partits de drecha. Foguèt entraïnada per la repression d'una manifestacion per la polícia austriana ajudada per de movements conservators. Rapidament, divèrseis insureccions menadas per l'esquèrra acomencèron dins la capitala e dins lei vilas austrianas importantas que foguèron pauc a pauc esquichadas per l'armada. Lei combats s'acabèron oficialament lo 16 de febrier. La màger part dei partits austrians d'esquèrra èran destruchs o fòrça afeblits : foguèron plus capables de tenir un ròtle important fins a l'annexion d'Àustria per Alemanha en 1938 ni durant la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Maria Magdalena
Maria de Magdala o Maria Magdalena o mai simplament Magdalena, es, dins lo Nòu Testament, una discipla de Jèsus que lo seguèt fins als jorns darrièrs. Los quatre evangèlis la designan coma lo primièra testimònia de la Resurreccion, que foguèt missionada per n'avertir los apòstols.
Una error correnta es de confondre Maria Magdalena amb Maria de Betania , es pas tanpauc la pecairitz qu'onchèt lo Crist de perfum (en Luc 7,36-50 per ex). Aquela confusion es legendària.
Aquela santa catolica se fèsta lo 22 de julhet.
Somari
- 1 Maria de Magdala dins las Escrituras
- 2 Maria Magdalena dins la legenda
- 3 Teorias divèrsas
- 4 Bibliografia
- 5 Galariá
- 6 Annèxes
- 7 Nòtas
Maria de Magdala dins las Escrituras[modificar | modificar la font]
Segon lo Nòu Testament[modificar | modificar la font]
Originària de la vila de Magdala[1], sus la riba occidentala del Lac de Tiberiàs[2], Maria de Magdalena es la femna mai presenta del Nòu Testament. L'evangèli de Luc la presenta coma la femna que Jèsus desliurèt dels sèt demons; venguèt una dels disciples — benlèu la discipla femna mai importanta del Crist aprèp la seuna maire —, e lo seguèt fins a la mòrt d'aquel.
Pels quatre evangelistas, foguèt la primièra a testimoniar de la Passion del Crist e de la Resurreccion. La mencionan coma assistent a la misa en Crotz amb las autras femnas[3]; dins los tres evangèlis sinoptics assistèt tanben a la mesa al tombèl[4]
Seriá estat la primièra a testimoniar de la Resurreccion de Jèsus (Marc, XVI, 1s ; Matièu, XXVIII, 9), mas lo reconeguèt pas sul còp, e ensejèt de lo tocar çò que donèt la frasa Noli me tangere (« Me tòca pas »).
Los escrichs apocrifs[modificar | modificar la font]
Un tèxte del codèx de Berlin, escrich en còpte a la fin del sègle II. (segon Michel Tardieu), pòrta lo seu nom: l’Evangèli de Maria. S'agís d'un tèxte gnostic comprenent un dialòg Crist e Maria de Magdala, aquela lo tornant als apòstols, seguit de dialògs entre Maria e eles.
Segon las Questions de Maria, que data de la fin del sègle III, Maria Magdalena es la partenària sexuala de Jèsus. Aquel tèxte foguèt conservat per Epifana de Salamina, dins lo Panarion. Contra las eretgias, XXVI, 8. Dins la Pistis Sophia, tèxte gnostic en còpte datant de gaireben 350, Jèsus dialòga amb Maria Magdalena e mai disciples.
La Letra dels apòstols[5], l'Evangèli de Pèire, l'Evangèli de Tomas e l’Evangèli de Filip evòcan tanben Maria Magdalena.
Maria Magdalena dins la legenda[modificar | modificar la font]
La confusion amb la pecairitz[modificar | modificar la font]
Gregòri lo Grand (Homiliae in Evangelium 25) la confond amb la pecairitz citada dins l’Evangèli de Luc (VII, 36-50) [6] e l'identifiça tanben a Maria de Betania, sòrra de Lazar e de Marta.
Gregòri de Tors, situa en 590 lo tombèl de Maria Magdalena a Efès, en Asia Menora : « Dins aquela vila repausa Maria Magdalena, avent al dessùs d'ela cap de teulat » (In Gloria Martyrium, ch. 29, P.L., t. 71, c. 731). Los rèstes de Maria Magdalena repausariá benlèu dins l'atri en davant d'un sanctuari, tradicion tipicament efesiana. Pasmens, la tradicion es falsa pels exegètas que pensan que Maria Magdalena jamai sortiguèt de Palestina [7].
En 1969, lo Papa Pau VI decretèt que será pas mai festejada coma « penitenta », mas coma « discipla », la Glèisa catolica considerant pas pus Maria Magdalena coma una prostituida repentida. Pasmens demòra lo punt de vista dominant de fòrça catolics[8]. Mas las recercas actualas presisan e confirman l'interpretacion del concili Vatican II[9].
Las Santas Marias de la mar[modificar | modificar la font]
La tradicion provençala, que torna cap a aquela identificacion, conta qu'aprèp qu'auriá acostat a las Santas Marias de la mar e qu'auriá evangelizat la region, Maria de Magdala auriá viscut tota la vin de la seuna vida en preguièra dins una balma ara lo sanctuari de la Santa Balma. Lo tombèl es a Sant Maissemin de la Santa Bauma, gardar pels Dominicans[10], es considerat coma lo 3n tombèl de la crestiantat.
A l'ora d'ara, lo fach que Maria de Magdala se siá desplaçada fins en Provença es discutit. Las tradicions que mencionan lo viatge datan sonque del sègle X ApC e identifican per error Maria de Magdala amb la pecairitz de Luc 7, 36-50 a Maria de Betania. Uns exegètas ne concluson qu`aquela legenda es falsa e que Maria de Magdala jamai sortiguèt de Palestina[11].
Representacions plasticas[modificar | modificar la font]
Dins l'art sacrat, Maria Magdalena es sovent representada desnuda, amb de cabels longs e desligat, per significar la repentida e la peniténcia, coma las prostituidas de Palestina (Donatello). Aquela representacion permet un resson a Maria l'Egipsiana amb que es ligada a partir de l'Epòca modèrna[12].
- La Tradicion provençala de Maria Magdalena (sègle XIII), capèla de Sant Erige à Auron (06)
- Icòna (180 × 90 cm) de 1225, representant las scènas de la vida de la santa a l'entorn del seu retrach de pè, Acadèmia de Florença
- Pintura de la mòrt de Maria Magdalena, assistida de Marta e Sant Maximin, capèla de Sant Erige à Auron (06)
- pintura d'un Noli me tangere, sègle XV, basilica de Sant Maissemin de la Santa Bauma
- Escultura en pèira de Santa Magdalena, vèrs 1310, glèisa d'Écouis (Eure)
- Escultura de Francesco Laurana, cenotaf del sègle XV : Maria Magdalena portada pels àngels, que cabiá los rèstes de Marta. Glèisa de Tarascon
- Veiral anonim: Maria Magdalena mirrifòra", glèisa Notre-Dame-des-Marais, La Ferté-Bernard (Sarthe)
- Viral (dessenh de Joseph Cabasson) : La Barca, glèisa del Plan de Cucas (13).
- Ensems de veirals de Pierre Petit, (1910-…) sus la vida de Maria Magdalena, capèla de la Santa Balma de 1977 a 1983.
- Maria Magdalena, la Verge e l'Enfant entre santa Catarina e Maria Magdalena, 1490, pintura de Giovanni Bellini ; Galleria d'ell'Academia, Venècia.
- Bas relèu de marbre, La barca, 1500, La Vielha Majora , Marselha.
- Batisme del rei e de la reina de Marselha jols uèlhs de Maria Magdalena episòdi del Miracle Marselhés 1525 glèisa de Contes, (06)
- Bas relèu de Jean Béguin : Despartida dins la barca, 1536, basilica de Sant Maissemin de la Santa Bauma
- Retaule de Lukas Moser : l'altar de la Magdalena 1432, Tiefenbronn
- La barca de Maria Jacobèa e de Maria Salomèa esculptura de la glèisa de las Santas Marias de la mar
- Lo vòl sacrat del monge Badilon a Ais de Provença - Arribada del còrs a Vézelay, manuscrich de la Gèsta de Girard de Rosselhon, enluminat per Jean Wauquelin en 1453.
- Maria Magdalena mesa al tombèl Escultura del sègle XVI, glèisa de Sant Volucian de Fois (Arièja).
- Maria Magdalena raubada pels àngels escultura de L.J. Alexandre 1878, al fons de la balma de la capèla de la Sant Maissemin de la Santa Bauma.
- Reliquiari d'Armand Caillat, donat en 1886 a la balma grotte pel monsenher de Terris, evesqua de Frejus-Tolon.
- 5 frescas del pintre Frédéric Montenard a l'ostelariá de la capèla de la Santa Maria Magdalena a Lo Plan d'Aups de la Santa Bauma, pausada en 1913.
S'es representada abats la repentida, es mostrada de cortesana ornada e fardada (l'imatge pareis a aquela de Vènus de la Renaissença). L'atribut mai frequent e mai ancian, que permet d'identificar lo personatge dins una òbra, es lo vas de nard qu'oncha los pès de Jèsus a çò de Simon (e qu'aviá portat amb ela al Sepulcre). Mai tardièrament, s'apondèron lo miralh de la cortesana, lo crani (davant que medita quand se retirèt dins la Santa Balma) e la corona d'espina. Levat d'excepcions raras, los cabels son mai sovent longs e desligats[13].
Teorias divèrsas[modificar | modificar la font]
L'esposa del Crist[modificar | modificar la font]
La figura de Maria de Magdala ten una plaça centrala dins las òbras feministas neognosticas. Los autors tentan de tornar escriure l’istòria dels començaments de la glèisa se basant sus d'escrichs gnostics que datant, al pus lèu, del sègle III ApC. De tèxtes apocrif, coma l’Evangèli de Maria, l’Evangèli de Tomas e l’Evangèli de Felip, son utilizat per piejar la tèsi del maridatge de Maria Magdalena e de Jèsus de Nazarèt, e tanben l’importança que se deu acordar a la femnas. D'interpretas contemporanèus parlan de « maridatge esperital » : sostenent, dins Dieu homme et femme, que Maria de Magdala e Jèsus èran esposes « en esperit », los teologians Jürgen Moltmann e Elisabeth Moltmann pausan la question d'una egalitat fondamentala entre l'òme e la femna. Cal remarcar que las recercas exegiticas sul local entre Maria de Magdala e Jèsus van cap a aquela interpretacionv, coma lo mòstra l'exegeta Xavier Léon-Dufour[14]: en Joan 20, 16, Maria dich a Jèsus « Rabboni ». Aquela pòt se traduch per « mèstre » dins l'evangèli, mas « Rabboni » es en realitat un diminutiu de "Rabbi" e poiriá donar un matís d'afeccion o de familharitat. La quèsta amanta de Jèsus per Maria de Magdala en Jean 20, 11-16 renvei al Cantic dels cantics 3,1-4.
Aquel tèma trobèt vam dins lo conspirationisme contemporanèu. Maria Magdalena auriá agut d'enfants amb Jèsus, mas la Glèisa catolica auriá amagat los fachs amb fòrça e terror, e fach de Maria Magdalena una prostituida per condamnar lo desir carnal.
Tota aquela dimension inspirèt lo romancièr Dan Brown pel seu Da Vinci Code[15]. Fa de Maria Magdalena lo simbòl de la feminitat sacrada, pretendent que la quita dòna seriá lo Sant Graal :
-
- « Lo Graal es literalament l’ancian simbòl de la feminitat e lo Sant Graal representa lo femenin e la divessa, que, solide, desapareguèt per l'ora, perque foguèt foragetat per la Glèisa. Autrescòps lo poder de las femnas e lor capacitat a donar la vida èra quicòm de sacrat, mas aquò constituissiá una menaça dins la pojada de la Glèisa de majoritat masculina. En consequéncia, lo femenin sacrat foguèt diabolizat e considerat coma ertgia. Foguèt pas Dieu mas l’òme que creèt lo consèpte de « pecat original », qu'Èva tastèt la poma e foguèt a l'origina de la casuda de la raça umana. La femna que foguèt sacrada, aquela que donava la vida, foguèt transformada en enemic. »[16]
En mai de la perspectiva mistica femista evocada en dessús, l'idèa de descriure Maria de Magdala coma esposa foguèt utilizada dins la literature de la mitat del sègle XX. Dins lo seu roman de 1951, la Darrièra Tentacion del Crist[17], que mòstra un Jèsus sucombant a la tentacion d'una vida simpla, l'escrivan grèc Níkos Kazantzákis tracta del tèma de l'union amourosa entr'ambedos.
Los sèt « esperits marrits »[modificar | modificar la font]
Dins son óbra (fr) Trois amies de Jésus de Nazareth[18], l'exegeta Jean Pirot remet en cause l'identification opérée dans le catholicisme, torna sus la publicacion del presic de Gregòri I, entre Maria de Magdala, Maria de Betania e la pecairitz anonima citada en Luc 7:36-50.
L'assimilacion de Maria de Magdala amb una pescairitz ven segon el d'una error d'interpretacion del passatge de Luc 8:2, que presisa que Maria èra possedida pels sèt demons. Explica que la « possession » èra pas ligada à l'idèa del pecat mas puslèu a una nevròsi, e considèra d'un biais general que, al contrari de la quita interpretacion de la tradicion catolica, las escasenças de possession pels « esprits marrits » dins los Evangèlis son de metafòras per designar la malautiá (fisica o nerviosa) puslèu que lo pecat.
Sus la virginitat de Maria de Magdala[modificar | modificar la font]
Sant Ambròsi de Milan (De virginitate, 3,14; 4,15) e sant Jean Crisostòm (Matèu, Presec 88) afirmèron que Maria de Magdala èra verge a la Resurreccion de Jèsus.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Istòria e analisi (fr)[modificar | modificar la font]
- Richard Atwood, Mary Magdalene in the New Testament Gospels and Early Tradition. Dissertation for the attainment of the Doctor of Theology Degree from the University of Basel: 1993.
- De Boer Esther A., Mary Magdalene, beyond the Myth (SCM Press London, 1997).
- Joseph Escudier, L'évangélisation primitive de la Provence - St-Lazare, Maximin, Marthe, Marie-Madeleine, les saintes Maries Jacobé et Salomé en ce pays, éd. Maison sainte Jeanne-d'Arc, Toulon, 1929
- Karen King, Canonisation et marginalisation: Marie de Magdala. In Concilium, N° 276 de Juin 1998 pp. 41-49.
- Elisabeth et Jürgen Moltmann, Dieu homme et femme, éd. Cerf, 1984
- Jean Pirot, Trois amies de Jésus de Nazareth, éd. Cerf, 1986
- Jean-Yves Leloup, L'évangile de Marie : Myriam de Magdala, éd. Albin Michel, 1997
- Élisabeth Pinto-Mathieu, Marie-Madeleine dans la littérature du Moyen Âge, éd. Beauchesne, 1997
- Suzanne Tunc, Des femmes aussi suivaient Jésus. Essai d'interprétation de quelques versets des évangiles, éd. Desclée de Brouwer, 1998
- Marianne Alphant, Guy Lafon, Daniel Arasse, L'apparition à Marie-Madeleine, éd. Desclée De Brouwer, 2001
- Régis Burnet, Marie-Madeleine (sègle I- XXI) : De la pécheresse repentie à l'épouse de Jésus : histoire de la réception d'une figure biblique, éd. du Cerf, 2004
- Christian Doumergue, Marie-Madeleine, coll. Qui suis-je?, éd. Pardès, Grez-sur-Loing, 2010 (en savoir plus).
- Ève Duperray, Georges Duby, Charles Pietri, Marie-Madeleine dans la mystique, les arts et les lettres, Colloque Avignon, éd Beauchesne, 1989.
- Maurice Colinon, Les Saintes-Maries-de-la-Mer, éd SOS, 1975.
Literatura (fr)[modificar | modificar la font]
- Jacques de Voragine, La Légende dorée, éd de La Pléiade, 2004.
- Jacqueline Kelen, Un amour infini. Marie-Madeleine prostituée sacrée, éd. Albin Michel, coll. « Espaces Libres » n° 28, 1992
- Jean Desmarets de Saint-Sorlin, Marie-Madeleine ou le triomphe de la Grâce, éd. Jérome Millon, coll. « Atopia » n° 27, 2001
- Jean-Yves Leloup, Une femme innombrable - Le roman de Marie Madeleine, éd. Albin Michel, 2009
- Jean-Yves Leloup, Tout est pur pour celui qui est pur. Jésus, Madeleine et l'Incarnation., éd. Albin Michel, 2005
- Yves Bridonneau, Le tombeau de Marie-Madeleine à St-Maximin, éd. Édisud, 2002
- Yves Bridonneau, Naissance de la Provence chrétienne. La chanson de Geste de la Madeleine, Photographies de Pascal Robin, éd Édisud, Compagnie des éditions de la Lesse, Aix-en-Provence,2008, 95.p.ISBN 9782744407654
- Margaret Starbird, Marie-Madeleine et le Saint Graal : la controverse qui entoure Marie-Madeleine et sa relation avec Jésus, éd. Exclusif, 2006
- Dan Burstein et Arne J. de Keijzer, Les secrets de Marie-Madeleine : La femme la plus fascinante de l'histoire, éd. ViaMedias, 2006
- Christian Doumergue, Le Mystère Marie-Madeleine, éd. Thélès, 2006
- Kathleen McGowan, Marie Madeleine, le livre de l'élue, éd. XO, 2007
- Jacqueline Kelen, Marie-Madeleine ou la beauté de Dieu, éd La Renaissance du livre, 2003.
- R.L. Bruckberger, Marie-Madeleine, éd Albin Michel, 1975.
- Jean-Christophe Duchon-Doris, La fille au pied de la croix, éd Julliard, 2008
Obratge de fe (fr)[modificar | modificar la font]
- Michèle Koné : Myriam de Madgala, Sainte Marie Madeleine, Éd. Anne Sigier, (livre illustré)
- Henri Lacordaire o.p., Sainte Marie-Madeleine, 1860 ; rééd. préfacée par Bernard Montagnes o.p. et postfacée par Jean-Pierre Olivier o.p., éd. Cerf, 2005
- Mgr Victor Saxer, La « Vie de Ste Marie-Madeleine » attribuée au pseudo-Raban Maur, œuvre claravallienne du XIIe siècle, Mélanges St-Bernard, Dijon, 1954. p. 408-421
- Mgr Victor Saxer, Le culte de Marie-Madeleine en Occident. Des origines à la fin du Moyen Âge, éd. Cahiers d'archéologie et d'histoire, Auxerre, Paris, 1959, vol. 1-2.
- Mgr Victor Saxer, Les origines du culte de sainte Marie-Madeleine à Aix-en-Provence, 1954-1955 in Bulletin de la Société nationale des antiquaires de France. p. 148-151.
- Mgr Victor Saxer, Un manuscrit démembré du sermon d'Eudes de Cluny sur Sainte Marie-Madeleine, in Scriptorium vol. 8 (1954), p.119-123.
- Mgr Victor Saxer, L'origine des reliques de Sainte Marie-Madeleine à Vézelay dans la tradition historiographique du Moyen Âge, in Revue des sciences religieuses, 1955. vol. 29. p. 1-18.
- Mgr Victor Saxer, Sermo in sollemnitate Sancte Marie-Magdalene, 1956. in Mélanges Michel Andrieux. p. 385-401.
- Mgr Victor Saxer, Les saintes Marie-Madeleine et Marie de Béthanie dans la tradition liturgique et homilétique orientale, 1958. In Revue des sciences religieuse, vol.32. p. 1-37.
- Mgr Victor Saxer, Note sur l'origine d'un manuscrit de l' Abbreviato' de Jean de Mailly (dominicain) ; Paris, Mazarine 1731, in Analecta Bollandiana, 1976, vol.94. p. 155-159.
- Mgr Victor Saxer, Les ossements dits de sainte Marie-Madeleine conservés à Saint-Maximin-la-Sainte-Baume, in Provence historique. vol. 27. p. 57-311.
- Mgr Victor Saxer, Marie-Madeleine dans le Commentaire d'Hippolyte sur le Cantique des Cantiques, in Revue bénédictine, vol.101., 1991, p. 219-239.
- Mgr Victor Saxer, La Madeleine, figure évangélique dans sa légende jusqu'au XIIe - XIIIe siècle, 1999, in Évangile et évangélisme. p. 198-220.
- Mgr Victor Saxer, Le dossier vézelien de Marie-Madeleine. Invention et translation des reliques en 1265-1267. Contribution à l'histoire du culte de la sainte à Vézelay à l'apogée du Myen-Âge, Bruxelles, 1975.
- Jacqueline Dauxois, Marie-Madeleine, éd. Pygmalion/Gérard Watelet, coll. « Chemins d'Eternité », 1998
- Père Philippe Devoucoux du Buysson, Dialogues avec Marie-Madeleine sur la montagne de la Sainte Baume, éd. Théosis :
- Tome 1 : Ma rencontre avec Jésus, 2005
- Tome 2 : Marie-Madeleine prophète, 2007
- Père Philippe Devaucoux du Buysson : Histoire du pèlerinage de Saint-Maximin-la-Sainte-Baume, 1994.
- Père Philippe Devaucoux du Buysson : La Sainte Baume, haut lieu de la Provence, 2008, éd PEC, 33. p. ISBN 9782842932121
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Maria Magdalena per Rogier van der Weyden (1400-1464).
-
Maria Magdalena Gregor Erhart (1470-1540) (Lovre).
-
-
-
-
Santa Magdalena penitenta per Hyacinthe Rigaud (1659-1743).
-
Magdalena de Francesco Hayez, 1825.
-
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ n>de l'ebieu migdal, « torre »
- ↑ (fr)Macmillan Bible; Yohanan Aharoni, Michael Avi-Yonah; 1968 p. 145-146
- ↑ Es citada en Matièu, 27, 56-61; Marc, 15, 40-41; Joan 19, 25; Luc,23, 49 mentionant sonque « las femnas que l'aviá accompanhat dempuièi Galilèa » cf (fr)Ève Duperray, Georges Duby, Charles Pietri; Marie-Madeleine dans la mystique, les arts et les lettres; ed: Beauchesn; p.15-17
- ↑ Matièu, 27, 56-61; Marc, 15, 47; Luc, 23, 49, 56-57]], cf (fr)Ève Duperray, Georges Duby, Charles Pietri; Marie-Madeleine dans la mystique, les arts et les lettres; ed: Beauchesne; p15-17
- ↑ Cf. (fr)Ecrits apocryphes chrétiens, tome I, sous la direction de F. BOVON et P. GEOLTRAIN, Bibliothèque de La Pléiade, Paris, 1997, pp.369-370.
- ↑ (fr)Ortenberg Veronica, Iogna-Prat Dominique; Genèse du culte de la Madeleine (VIIIe-XIe siècle); Mélanges de l'Ecole française de Rome. Moyen Âge, Temps modernes; nº T. 104, N°1. 1992, p.9-11; 1992 [1]
- ↑ (fr)André-Marie Gérard. Dictionnaire de la Bible (avec la collaboration de Andrée Nordon-Gerard et de François Tollu, P.S.S.), éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », 1989, p. 884.
- ↑ (fr)Jean-Philippe Watbled, Les figures bibliques de Marie-Madeleine, une histoire d’Amour, conferéncia de l'universitat de la Reünion.
- ↑ (fr)Jean Pirot, Trois amies de Jésus de Nazareth, éd. Cerf, 1986, p.134.
- ↑ (fr)Santa Balma, sanctuari dels Dominicans
- ↑ Vejatz per ex. (en) Richard Atwood, Mary Magdalene in the New Testament Gospels and Early Tradition. Dissertation for the attainment of the Doctor of Theology Degree from the University of Basel: 1993, pp.147-148. (fr)André-Marie Gérard. Dictionnaire de la Bible (avec la collaboration de Andrée Nordon-Gerard et de François Tollu, P.S.S.), éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », 1989, p. 884. Suzanne Tunc, Des femmes aussi suivaient Jésus. Essai d'interprétation de quelques versets des évangiles, éd. Desclée de Brouwer, 1998, pp. 41-42.
- ↑ (fr)Gaston Duchet-Suchaux & Michel Pastoureau; La Bible et les saints; ed: Flammarion; 2006; p 238; ISBN 2080115987, ISBN 9782080115980 en longs
- ↑ (fr)Gaston Duchet-Suchaux & Michel Pastoureau; La Bible et les saints; ed: Flammarion; 2006; p239; ISBN 2080115987, ISBN 9782080115980 en linha
- ↑ (fr)Xavier Léon-Dufour, Lecture de l'Évangile selon Jean, t. 4, coll. Parole de Dieu, Seuil, Paris 1996, p.221.
- ↑ filmat per Ron Howard en 2006.
- ↑ Dan Brown, Da Vinci Code.
- ↑ filmat per Martin Scorsese en 1988.
- ↑ (fr)Trois amies de Jésus de Nazareth, éditions du Cerf, 1986, ISBN 220402583-6.


text:
Comèrci
Lo comèrci es l'activitat principala d'escambi dels bens e dels servicis entre los èssers umans. Per extension, lo tèrme s'utiliza per designar lo luòc o l'organizacion ont s'exercís aquesta activitat, coma un magazin.
Lo comèrci cobrís l'ensemble de las transaccions entre individús, entre organizacions o entre individús e organizacions, los individús podent representar d'associacions, de firmas o d'entrepresas. Complèta l'activitat de produccion en permetent de remunerar lo porgiment d'un ben o d'un servici, principalament pel recors a la moneda.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Pardias-Pietat
Pardias-Pietat o Pardias[1] (Pardies-Piétat en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Pardias-Pietat


text:
Los 100 libres del sègle segon ''Le Monde''
Los 100 libres del sègle, en francés: Les 100 livres du siècle, es un classament de libres considerats coma los cent melhors del sègle XX, establit a la prima de 1999 dins l'encastre d'una operacion organizada per l'entrepresa Fnac e lo jornal Le Monde.
Cal notar que, d'aquela lista, la literatura occitana n'es exclusa totala e inexorablament.
A partir d'una tièra prèvia de 200 títols establida per los libraris e jornalistas, 17 000 franceses votèron per tal de respondre a la question «Quals libres son demorats per la vòstra memòria?».[1]
Le palmarés mescla de romans bèls amb de poesia e de teatre, en passar per de benda dessenhada. Los 50 primièrs obratges de la lista son l'objècte d'un ensag de Frédéric Beigbeder, Dernier inventaire avant liquidation, que i es revelat mai que mai son caractèr francocentrat.
Los 100 libres del sègle[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Écrivains et choix sentimentaux, Josyane Savigneau, Le Monde, 15 octobre 1999.
- ↑ 2,0 2,1 En grafia mistralenca.
- ↑ Dins una grafia locala.


text:
1576
Aquesta pagina concernís l'an 1576 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Campanha victoriosa de l'armada dau negus Sarsa Dengel (1563-1597) dins lo nòrd etiopian còntra lei tropas de Yeshaq, governador de Tigre, qu'èra encara intrat en revòuta còntra lo poder centrau a una data desconeguda. Aquela victòria afebliguèt Yeshaq e l'empachèt de s'aliar ambé lo Sultanat d'Adel.


text:
Joan de Palaprat
En Joan de Palaprat de Bigot, nascut a Tolosa en Lengadòc en mai de 1650 e mòrt a París lo 14 d'octobre de 1721, foguèt un avocat e dramaturg francés.
Foguèt lo complice de Dàvid Augustin de Brueis, amb qui escriguèt de pèças de teatre nombrosas. Les Œuvres de théâtre de Messieurs Brueys et de Palaprat apareguèron en cinc volums en 1755.
Foguèt un dels primièrs manteneires de l'Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa en 1694.
Coma omenatge foguèt donat son nom a una carrièra de Tolosa.


text:
Faucigny
Fôcegni en arpitan (Faucigny en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat situada al nòrd-oèst de Bonneville, sul vessant nòrd de la vallée de la Arve.
C'est une commune située au nord-ouest de Bonneville, sur le versant nord de la vallée de l'Arve.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los romains se #installar en la region de Faucigny après que las Helvètes partida cap a la Santonge,aguèron #èsser esclafats per Jules César e recondusits cap al marge nòrd del lac Léman.
La duchesse de Faucigny #eretar del títol e de las tèrras mas sens eretièr viril aquel #èsser l'objècte de litiges dynastiques amb la Savoie e la França. Faucigny Èra la distincion la mai poderosa de Savoie del Modèl:XIe s e lo Sègle XIII. A donat lo sieu nom a la region istorica de la vallée de la Arve. Lo Faucigny #èsser un fief del rei d'Escòcia per en un autre luòc senhor del Dauphiné. Quand çò Dauphiné #passar a la corona de França-en escambi de mesa de deute a condicion que l'eretièr francés pòrta lo nom de "dauphin" lo Faucigny #èsser réputé "francais" (#enviar mercenaires pagats per 3 mes pel pòrti de Savoie per sosténer "la pucelle de Orléans"(#qu'un alunhat collateral #èsser avesque de Genève un jorn). La captura de Jeanne d'Arc #metre final als "bones mestièrs" savoyards entre Franceses, Bourguignons e Angleses.
Louis XI (#que #provar de "fluir" l'economia de Genève meses final a la guèrra de #Cent Ans e #reivindicar la man de la princessa de Savoie (6 ans) del temps que lo sieu paire lo'n maridava amb la princessa d'Escòcia (3 ans épousé a 16 ans)-1436-1445, #que lududes #donar de filhas e #morir a 20 ans. Fin finala Louis XI, a 22 ans, épousa la princessa de Savoie, Charlotte màger alavetz de 16 ans. N'i aguèt 7 mainats (#que 4 defalliran joves) #que lo futur Charles VIII.
Lo Faucigny se'n voliá fisèl al rei de França e Dauphin ; d'ont dels litiges e de guèrras sporadiques amb la Savoie, las populacions localas e la França. Fin finala cap a 1601, lo Faucigny, enclavé en Savoie, i aguèt « escambiat » contra totas las possessions « savoyardes » de l'autre costat del Rhône (Ain, Charolais, banlèga de Lion eca).
Al temps de la reforma lo Faucigny #passar jos l' influéncia militar de Berne protestante-abans de redevenir catolica mercés a l'accion de St François de Brutas #que lo « récupéra » per la Savoie e la glèisa catolica. El redevint francés après lo annexion de 1860, mas alavetz las populacions desiravan venir Soïssa, #çò que la confederacion refusa en tement per lo sieu equilibri religiós. Fin finala se #trobar un compromís, los savoyards votarián « òc » e aqueles del Faucigny (e vallée del Arve e Aravis)) votarián « òc e zòna » (exemption de taxas suls produchs alimentaires). Totes en essent massivement francés (99,99 % d'òc e « òc e zòna »), coma las 100 000 immigrats savoyards en residint alavetz a França. Pel continuament a Modèl:La s, cèrtas familhas del Faucigny #aprofechar d'una sortida collectiva de Soïssa per la Argentina (condicion èsser catolica, avantatgi, de las tèrras e un an de ramaderias e provisions per s'installar).
Pendent lo aucupacion alemanda cal soslinhar l'importància de las maquis del Faucigny #que l'istòria globala rèsta a far, aital coma o massacre de termierèrs #que #trobar refugi en Soïssa prèp a l'extrèm del lac aital coma la participacion de nombre de ne guariguèsse -al insu de cèrtas ierarquias civilas e religiosas- en las filières de passatges de josieus « clandestines » cap a la Soïssa.
Les romains s'installèrent dans la région de Faucigny après que les Helvètes partis vers la Saintonge,eurent été écrasés par Jules César et reconduits vers la rive nord du lac Léman.
La duchesse de Faucigny hérita du titre et des terres mais sans héritier mâle celui-ci fut l'objet de litiges dynastiques avec la Savoie et la France. Faucigny était la seigneurie la plus puissante de Savoie du Modèl:XIe s et le Sègle XIII. Elle a donné son nom à la région historique de la vallée de l'Arve. Le Faucigny fut un fief du roi d'Écosse par ailleurs seigneur du Dauphiné. Quand le Dauphiné passa à la couronne de France-en échange de remise de dette à condition que l'héritier français porte le nom de "dauphin" le Faucigny fut réputé "francais" (il envoya des mercenaires payés pour 3 mois par le duc de Savoie pour soutenir "la pucelle d'Orléans"(dont un lointain collatéral fut évêque de Genève un jour). La capture de Jeanne d'Arc mis fin aux "bons offices" savoyards entre Français, Bourguignons et Anglais.
Louis XI (qui essaya de "couler" l'économie de Genève mis fin à la guerre de Cent Ans et revendiqua la main de la princesse de Savoie (6 ans) alors que son père le mariait avec la princesse d'Écosse (3 ans épousé à 16 ans)-1436-1445, qui lui donna des filles et mourut à 20 ans. Finalement Louis XI, à 22 ans, épousa la princesse de Savoie, Charlotte âgée alors de 16 ans. Il en eut 7 enfants (dont 4 décéderont jeunes) dont le futur Charles VIII.
Le Faucigny se voulait fidèle au roi de France et Dauphin ; d'où des litiges et guerres sporadiques avec la Savoie, les populations locales et la France. Finalement vers 1601, le Faucigny, enclavé en Savoie, fut « échangé » contre toutes les possessions « savoyardes » de l'autre côté du Rhône (Ain, Charolais, banlieue de Lyon etc).
Au temps de la réforme le Faucigny passa sous l'influence militaire de Berne protestante-avant de redevenir catholique grâce à l'action de St François de Sales qui le « récupéra » pour la Savoie et l'église catholique. Il redevint français après l'annexion de 1860, mais alors les populations souhaitaient devenir Suisse, ce que la confédération refusa craignant pour son équilibre religieux. Finalement on trouva un compromis, les savoyards voteraient « oui » et ceux du Faucigny (et vallée de l'Arve et Aravis)) voteraient « oui et zone » (exemption de taxes sur les produits alimentaires). Tous étant massivement français (99,99 % de oui et « oui et zone »), comme les 100 000 immigrés savoyards résidant alors en France. Par la suite au Sègle XIX, certaines familles du Faucigny profitèrent d'un départ collectif de Suisse pour l'Argentine (condition être catholique, avantage, des terres et un an de bétails et provisions pour s'installer).
Pendant l'occupation allemande il faut signaler l'importance des maquis du Faucigny dont l'histoire globale reste à faire, ainsi que le massacre de frontaliers qui trouvèrent refuge en Suisse proche au bout du lac ainsi que la participation de nombre de curés -à l'insu de certaines hiérarchies civiles et religieuses- dans les filières de passages de juifs « clandestins » vers la Suisse.


text:
Sistèma nerviós central
A cò dels vertebrats, lo sistèma nerviós central (var. sistèma nerviós centrau)(SNC) es la part del sistèma nerviós qu'es inclusa dins las meninjas. Conten la màger part del sistèma nerviós e se compausa del cervèl (pels vertebrats que ne'n possedisson), e de la mesolha espinala. Amb lo sistèma nerviós periferic ten un ròtle fondamental dins lo contraròtle del comportament. Lo SNC es contengut dins la cavitat dorsala, amb lo cervèl dins la cavitat craniana e la mesolha espinala dins la cavitat espinala. Lo cervèl es protegit pel cran, alavetz que la mesolha espinala es protegida per las vertèbras.


text:
Saint-Léger-aux-Bois (Sèina Maritima)
Saint-Léger-aux-Bois es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit un bombardement lo data|5|de
en lo marc del operacion Crossbow[1],Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
,[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Garnier, Pigenet, Dandel, Duboc, Kitts e Lapersonne, , relié (ISBN 978-2-912468-02-4)


text:
Mausolèu d'Alicarnàs
Lo Mausolèu d'Alicarnàs o la Tomba del rei Mausòl a Alicarnàs foguèt un edifici sepulcral considerat coma una de las sèt Meravilhas del Monde antic, construit entre los ans 353 e 350 abC a Alicarnàs (uèi Bodrum, en Turquia) per Mausòl, un satrapa de Cariá dins l'Emperi Persan. Foguèt bastit per Artemisia II de Cariá pel seu marit e fraire Mausòl, mòrt en 353 abC. La construccion foguèt confiada a de grands artistas en arquitectura e escultura de las escòlas ionicas e atica. La reina volèt que lo monument subrepasse tot autre que jamai se vegèt. Los arquitèctes èran Fileu (o Fiteu) e Satir (aruitècte); aquel escriguèt una descripcion de l'òbra e de las decoracions esculturalas, fachas pels artistas de l'escòla atica Escopas, Briaxis, Leocarès, e benlèu Timotèu e Praxitelès segon Vitruvi. Los artistas competiguèron entre eles e cadun faguèt una faciada; a la mòrt d'Artemisia, que sobrevisquèt al seu marit dos ans, l'òbra contunhèt cap a la fin. Plini lo Vièlh nomena tanben un artista de nom Pitis que faguèt una quadriga a la cima del monument amb las estatuas dels dos monarcas.
Los autors que parlan del Mausolèu donan pauc detalhs de la construccion; alara que qualques monedas ne donan una representacion son de creacions tardièras e la realitat se pòt estabir; tanpauc se sap pas si d'esculturas qu'aviá se conservèt vertadièrament. Lo sol que ne fa una descripcion complèta es Plini lo Vièlh, mas sa descripcion es complicada. Ditz que mesurava 19 mètres de nòrd al sud, e èra mai cort als frontals; son perimètre èra de prèp de 125 mètres e lo naut de 11 mètres; estava entornejada per 36 colomnas, zona nomenada Pteron, adornada amb esculturas de relèu fachas per Escopes sus la partida orientala, Briaxis sus la partida nòrd, Timotèu sus la partida sud e Leocarès a l'oèst; sus aquel Pteron i aviá una piramida de meteis nautor diminuida en 24 passes a la cima ont èra la quadriga de Pitis. Lo naut total inclusent l'ornament èra de 46 mètres. L'edifici estava format per una partida quadrangular (pteron) entornejada d'un peristíl de colomnas (segurament ionicas) e elevat per una basa.
L'edifici existissiá encara al sègle IV e benlèu sobreviure fins al sègle X. Qualques marbres trobats sus las muralhas de Bodrum foguèron portada a Anglatèrra per l'ambaissador britanic Sir Strafford Canning en febrièr de 1846 e son ara al Musèu Britanic, essent coneguts coma "Marbres de Budrum"; representan batalhas dels grècs amb las Amazonas.
Lo mot mausolèu es usat dempuèi aquels temps per designar tota tomba granda, perque "Mausolm—eion" originalament significava "dedicat a Mausòl".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Bodream, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed. (Paris), 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.


text:
Prešov (region)
La region de Prešov (en eslovac, Prešovský kraj) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001.
Sa capitala es Prešov.
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 13 districtes : Bardejov, Humenné, Kežmarok, Levoča, Medzilaborce, Poprad, Prešov, Sabinov, Snina, Stará Ľubovňa, Stropkov, Svidník, Vranov de Topľa.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Peter Chudík dempuèi 2005.
Lista dels governadors:
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 31 de decembre de 2008 Estadisticas eslovacas oficialas


text:
Interpol
Interpol (contraccion de l'anglés International Police), e tanben International Criminal Police Organization o en francés Organisation Internationale de Police Criminelle (OIPC) es un organisme de cooperacion policièra internacionala. Foguèt creat lo 7 de setembre de 1923 amb la tòca de federar la cooperacion entre las policias del mond entièr. Sa sedença se situa dins la vila de Lion.
Interpol ten un budgèt annual d'aperaquí 70 milions d'èuros que sa màger part ven de las contribucions dels 190 estats membres.


text:
-305
Aquesta pagina concernís l'an -305 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après de combats indecís còntra d'incursions samnitas, lei Romans prenguèron l'ofensiva e ganhèron una tièra de victòrias. Lo generau samnita Statius Gellius trobèt la mòrt dins aqueleis operacions e unei vilas foguèron conquistadas e ocupadas per lei Romans coma Sora, Arpinum e Cesennia


text:
Vilafranca de Roergue
Vilafranca de Roergue[1][2] (Villefranche-de-Rouergue en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilafranca de Roergue se situa per la val del riu Avairon, subre la falha geologica que separa lo Causse (tèrra de blat) del Segalar (tèrra de segal).
Minas de coire, de plomb, d'estam, de fèrre, d'argent. Extraccion de fosfats e de pèiras de talha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las basas d'un primièr establiment aguèron luòc subre la riba senestra del riu Avairon en 1099 per Ramond de Sant Geli, a l'endrech de jaces metalifèrs esplechat dempuèi l'antiquitat[3]. Lo sol luòc de culte consistissiá en una capèla anteriora nomenada Sant Carpil - a l'ora d'ara Sant Joan d' Aigremont al suc d'un puèg nomenat uèi lo Calvari[4].
Quand los Capecians prenguèron lo poder sul comtat de Tolosa pel maridatge d'Anfós de Peitieus amb l'eretièra del comtat Joana de Tolosa, filha del darrièr comte Ramon VII, l'anciana capitala administrativa de Roergue, Najac, sèti de la senesalciá de Roergue, foguèt jutjada tròp fisèla a l'anciana dinastia ramondina. Anfós de Peitieus decidiguèt sul pic de crear una vila nòva en riba drecha a qualques quilomètres d'ailà e d'i transferir lo sèti de la siá administracion, per fin de rompre las ancianas leialtats. Fondèt doncas Vilafranca de Roergue en 1252 dotada de franquesas d'exempcions fiscalas per assegurar lo succès de l'entrepresa, d'ont lo nom de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Urbana Cabrol, Pròva de critic istoric en çò que tanh a una vila #qu'a existit en la plana de la Madeleine, près de Vilafranca de Roergue|Vilafranca de Roergue, in Memòrias de la Societat de las cartas, sciéncias e arts de la Aveyron, tome 11, 1874-1878 (pp. 319-334).
- ↑ lo Sr. Goffinet, Villefranche-De-Rouergue. Glèisa La nòstra-Madama, dins Congrès archéologique de França. Figeac, Cahors E Rodez. 100en session. 1937, pàg. 90-105, Societat francesa de arqueologia, París, 1938


text:
Perrignier
Perrignier en arpitan (Perrignier en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1974 a 2001, Perrignier a #èsser associada amb la municipalitat de Draillant[1] :
- Mois invalide (en genièr)M : fusion-associacion amb Draillant,
- Mois invalide (de febrièr)M : restabliment de la municipalitat de plen exercici.
De 1974 à 2001, Perrignier a été associée avec la commune de Draillant[2] :
- Mois invalide (janvier)M : fusion-association avec Draillant,
- Mois invalide (février)M : rétablissement de la commune de plein exercice.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : nomenclaturas/cog/fichecommunale.asp?codedep=74&codecom=210 Ficha de la municipalitat en lo Còdi oficial géographique.
- ↑ Source : Fiche de la commune dans le Code officiel géographique.


text:
Malhòrca
Malhòrca, Mallorca en catalan, es una illa de Mediterranèa, la mai granda de las illas Balearas, e per aquò es tanben nomenada la Baleara Màger (la Balear Major en catalan).
Per encausa de la fòrta demografia de la capitala, Palma, l'illa es devesida tradicionalament entre Ciutat e Part Forana. La Part Forana es la partida rurala, la tèrra situada fòra de la vila. A Malhòrca, aqueste tèrme s'utiliza per nomenar globalament totes los vilatges que son pas la capitala, Palma.
Lo gentilici es malhorquin, -na.
Denominacion[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana predominava lo nom de l'illa al plural: Mallorques. Aquel nom, tant al plural coma, mens sovent, al singular, coïncidissiá amb lo nom de la soleta ciutat. La restauracion del nom latin de Palma resolguèt l'ambigüitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
A Muleta (Sóller) e a Son Matge (Valldemossa) s'es trobat de rèstas d'una etapa arcaïca de la preïstòria malhorquina, que los mai vièlhs son datats de l'an 5200 abC aproximativament.
Las colonizacions protoistoricas (grècs, fenicians, cartagineses, romans) son feblas, o ben tardièras. Los balears foguèron mercenaris dels cartagineses. Aurián luchat al costat d'Annibal, lo general cartaginés qu'es gaireben arribat a las pòrtas de Roma. Los romans ensagèron de conquerir l'illa de Malhòrca a diferentas ocasions, mas los balears lor causèron de grands degalhs a las naus amb las pèiras que tiravan amb las seunas frondas, fins finala en 123 abC Quintus Caecilius Metellus, capitarà de desbarcar e sometre los balears. Los romans fondaràn las ciutats de Palma e Pollentia. A la fin d'aquest periòde lo cristianisme arribèt dins l'illa. En 425 lo pòble germanic dels Vandals bassaquèron Malhòrca e en 455 l'incorporèron a son reialme del nòrd d'Africa. En 534 lo general Apollinar annexarà las Balearas a l'Empèri Bizantin. La decadéncia bizantina en Mediterranèa Occidentala al sègle VIII daissa l'archipèla isolat.
En 903 los musulmans conquerisson Malhòrca après qualques sacatges realizats al sègle IX. En l'an 1015 Malhòrca passa jol contrarotle de la taifa de Dènia. En 1114-1115 una crosada realizada per Pisa e lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III saqueja mas ocupa pas l'illa. Çò qu'accelerarà l'incorporacion de la taifa als almoravits. En 1203 los almohades se fan amb Malhòrca. L'illa foguèt conquistada definitivament pels crestians per las tropas catalanas e aragonesas de Jaume I d'Aragon en 1229. Après la derrota definitiva d'Abú Yahya a la batalha de Portopi (1229) e la captura e execucion de Medina Mayurka (1230), la resisténcia s'acaba en 1231. Los musulmans fujon en Africa o son faches esclaus, puèi l'illa foguèt repoblada amb de catalans de Rosselhon
Orografia[modificar | modificar la font]
Malhòrca presenta doas sèrras : la Sèrra de Tramontana, amb las montanhas mai nautas, e las Sèrras de Levant, d'altitud pus modèsta.
Principals soms de la Sèrra de Tramontana :
- Puig Major (1445 m)
- Puig de Massanella (1364 m)
- Tomir (1102 m)
- Puig de l'Ofre (1090 m)
- Puig de Galatzó (1027 m)
- Serra d'Alfàbia (1069)
- Puig des Teix (1064 m)
- Tossals Verds (1028)
Principals soms de las Sèrras de Levant:
- Puig de Sant Salvador (510 m)
- Bec de Ferrutx (519 m)
- Puig de Morell (562 m)
I a tanben lo massís de Randa, amb lo Puig de Randa (543 m) e lo Puig de Galdent (420 m).


text:
Protostomia
Los protostomians (Protostomia) son una de las doas divisions dels bilaterians.
La caracterizacion es basada sus de critèris embriologics. Lo nom, que significa en grèc « boca en primièr », descriu lor particularitat principala :
- Durant l'embriogenèsi, aprèp la fasa de gastrulacion, lo blastopòr devendrà la boca, l'anús necessita lo traucament d'un pòre segondàriament a la mesa en plaça dels teissuts.
Lo clivatge cellular de tipe espiral durant la segmentacion (primièras divisions de l'uòu) e la determinacion precòça de las cellulas fan partida de las autras caracteristicas fondamentalas. En efièch, s'òm lèva una cellula a l’estadi 4 cellulas de l'embrion, aqueste morís, incapable de se desvolopar, contràriament als deuterostomians que sas cellulas pòdon èstre reprogramadas fins a pro tard pendent lo desvolopament.
Enfin, lo quelòm es esquizoquele. Lo mesodèrma fòrma just aprèp la gastrulacion una massa pichona a l'entorn del blastopòr, entre l'endodèrma e l'ectodèrma. Aquesta massa originalament compacta se trauca per formar lo quelòm.
Lo sistèma nerviós es ventral a l'excepcion del ganglion cefalic. L'animal es de tipe Iponeurian amb un collar periesofagian. La larva trocofòra es caracteristica.
L’esqueleta quand existís (artropòdes) es una exosqueleta.
Remarca: la segmentacion embrionària espiralada es pas generala a totes los protostomians mas i a jamai de segmentacion radiala. Los protostomians son un grop fòrça diversificat que conten la majoritat dels bilaterians. Aqueste grop fòrça vast es el meteis devesit en dos grops tant plan per l'estudi de l'anatomia que per la biologia moleculara. Mas, los dos metòdes donan d’arbres fòrça diferents que se recopan pas.


text:
Tèrra (omonimia)
La Tèrra es d'en primièr una planeta del Sistèma Solar mas tanben :
- Mitan fisic ont l'òme viu e exercís sas activitats, ont existisson diferentas formas de vida : biosfèra ;
- Sòl considerat dins sa natura, son aspècte, sa consisténcia : umús ;
- Matèria naturala formant la partida superficiala del glòbe : sòl (pedologia) ;
- Sòl en tant qu'objècte de produccion e de possession : agricultura, proprietat ;
- Matèria naturala constituida per diferentas argilas dintrant dins la fabricacion de diferents produches (terralha) ;
- Factor de produccion, amb lo sossòl, en teoria economica classica ;
- Contrada, país, region determinada, considerada del punt de vista de cèrtas de sas caracteristicas ;
- Oxid d'un grop de metals rars sus Tèrra : tèrra rara (per extension, tèrras raras designa aquestes metals eles-meteisses) ;
- Una connexion particulara en electricitat


text:
Vacanças
Las vacanças son los jorns dintre d'un an en que las personas trabalhadoras o estudiantas prenon un repaus total de lor activitat, levat las fèstas nacionalas, coma nadal o jorns representatius de las nacions (coma la celebracion de lor independéncia).
Existisson principalament per prevenir l'estrès o d'autras patologias, segon lo critèri de l'estat o del govèrn local, per acréisser la productivitat dins la rèsta de l'an. I a generalament dos tipes de vacanças, las vacanças d'un trabalhador o estudiant que li corresponen legalament, coma las vacanças nomenadas "an sabatic", qu'una persona s'autogerís per un temps mès esperlongat. Los païses independentament definisson dins lor calendièr un periòde que la majoria de la poblacion considèra coma vacanças, generalament de junh a agost dins los païses de l'emisfèri nòrd, coma genièr e febrièr dins los païses de l'emisfèri sud. A bada que los trabalhadors, segon lo país, an de 7 a 45 jorns de vacanças, los estudiants an un periòde mès esperlongat de temps, en fòrça ocasions, ambdós meses e atanben tres (la mitat dels meses confrontants o lo mes entièr posterior o seguent). Dins cèrts païses, lo patron pòt definir los jorns de vacanças de lors trabalhadors, coma atanben la possibilitat d'acumulacion de jorns s'un an se prenon pas o se prenon parcialament. Normalament, mentre que lo trabalhador se trape en vacanças, aquestes jorns que s'absenta de son trabalh son remunerats e aquesta remuneracion pòt èsser sa paga abituala coma parciala.


text:
Borsonada
La borsonada es un sac de pel que, per gaireben totes lo mammifèrs terrèstres mascles, es situat entre lo penis e l’anús. Apara los testiculs e los manten a una temperatura establa.
Somari
Explicacions[modificar | modificar la font]
Per l’èsser uman, fins a la novena setmana de prenhesa, lo fètus mascle o femne presenta encara pas dos tuberculs generics que donaran per la filha las grandas labras de la vulva e la borsonada pel garçon. La fusion dels dos tuberculs es ja acabada vèrs la onzena setmana ne resulta una sutura. Vèrs lo seten o ueiten mes los testiculs descendan dins la borsonada.
La foncion principala de la borsonada es reputada d'èsser de mantenir los testiculs a una temperatura leugièrament inferieura a aquela del còs (34,4 °C per l’Òme) per favorizar la produccion dels espermatozoïdes (espermatogenesi).
La regulacion termica se fa mecé al movement reflèxe du muscle cremastèr que, en contractant la borsonada, apròcha los testiculs del còs, retracta lo penis, e espessís la pel de la boesonada quand fa freg e lo contrari quand fa caud, favorizant la susada dona una temperatura intèrna mai bassa.
La pel de la borsonada es de natura particulara, presentant de caracteristicas d’una mucosa transformada pendent l’embriyogenèsi; es pron permeabla a fòrça moleculas (aquò explica per exemple que la borsonada siá sovent plan afectada pendent una exposicion al gas de combat).
La pel de la bosonada poiriá aver un ròtle dins lo sistèma ormonal.
Lo cirurgian anglés Percivall Pott (1714-1788) aviá ja remarcat que los mainats qu'èra afectat (peque pichons) emplegats a ramonar las chiminèia èra fòrça mai a desvolopar un càncer de la bosonada a l’adat adulta, vèrs 20 ans), çò que foguèt un dels primièrs indicis de las causas environamentalas dels càncers[1].
Envelopas[modificar | modificar la font]
La borsonada es la premièra envelopa d’un organ multisisa aparant lo testicul. Las autras son:
- lo muscle dartós ;
- la fasciada espermatica extèrna ;
- lo muscle cremastèr ;
- la fasciada espermatica intèrne ;
- la vaginala.
Aquelas envelopas correspondon a las diferentas sisas successivas de l’abdomèn perque pendent lo desvelopament, observam una migracion dels testiculs de l’enfant dempuèi la région lombara fins a la borsonada. La borsonada se fondent dins la pel de l’abdomèn, que se diferencia pasmens per una textura, una color e de proprietatss diferentas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Laurent Berthelot, Deux, c’est mieux qu’une, éd. Odile Jacob, 2007.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Article sus las malautiás non infecciosas, evocant una causa environamentala del càncer de la bosonada.


text:
Feudalitat
La feudalitat es un sistèma politic caracteristic de la societat europèa de l'Edat Mejana que conoguèt son apogèu entre lei sègles X e XII. Èra basat sus una tièra d'associacions entre lo poder centrau e lei senhors locaus d'un caire e entre lei senhors locaus e lei populacions d'auntre caire. Cada associacion definiguèt un ensems complèt de deures, de servicis e de libertats.
Segon un definicion classica establida per François-Louis Ganshof (1944),[1] la feudalitat es un ensemble d'obligacions recipròcas, legalas e militaras entre la noblesa guerrièra, que vira a l'entorn dels tres concèptes claus, de senhor, vassals, e fèus.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 François Louis Ganshof (1944). Qu'est-ce que la féodalité. .


text:
Via Lactèa
La Via Lactèa (del latin Via Lactea), dicha popularament lo Camin de Sant Jaume (var. Chamin de Sant Jaume)[1], es la galaxia ont se tròba, en particular, nòstre Sistèma Solar amb la Tèrra. Quand se vei dempuei la superfícia de la Tèrra, la Via Lactèa sembla un camin d'estelas dins lo cèu, çò qu'explica sei noms.
Observacion dempuèi la Tèrra[modificar | modificar la font]
En observar la Via Lactèa dempuèi la Tèrra, planeta que se tròba a un de sos braces d'espirala, aquela apareis dins lo cèl nocturne coma una faissa clara de lutz blanca que percorre transversalament la vòuta celèsta entièra, ont se concentra un nombre d'estelas mai important que dins las autras parts del cèl e qu'apareis amb un aspècte leugièrament diferent en foncion de l'emisfèri dempuèi ont es contemplada[2]. Numerose interruzioni dins sa continuitat son causadas per la preséncia in più ponches de las nebulosas escuras e polveri qu'enfosquisson la lutz de las estelas mai alunhadas. Lo trach mai luminós tomba entre las costellazions d'Ofiuc, Escorpion e Sagitari, valent a dire en direccion del centre galactic; mantun autre ponch brilhant se dispausan al nòrd e al sud del centre, particularament la zòna constituïda pel Braç del Cicne, dins la constellacion de meteis nom, e dempuèi lo Braç de la Carena-Sagitari, dins la constellacion de la Carena[3].
Relativament a l'equator celèst, la Via Lactèa passa nel suo estremo al nòrd dins la constellazione di Cassiopea e nell'estremo a sud nella costellazione della Crotz del Sud. Aquela disposicion estranha es deguda a la granda inclinacion relativa entre lo plan orbital de la Tèrra (l'eclictica, ovvero lo plan fondamental del Sistèma Solar) e lo plan equatorial de la Galaxia. En realitat, a causa del fenomèn de la precession del equinocci, aquesta inclinacion de la Via Lactèa varia sensiblament en foncion de l'epòca, aumenta o demesís se l'axe de rotacion terrèstre se sarra o s'alunha de la quita scia de la Via Lactèa; a nòstra epòca, son inclinacion es en lenta mas constanta progression. Durant l'epòca precessionala opausada a la nòstra (aperaquí 13 000 ans, o mai de 13 000 ans enrè), l'inclinason de la Via Lactèa demesís[4][5].
Per encausa de la diversa distribucion de las nebulosas escuras dins nòstra Galaxia, sa forma vista dempuèi la Terra apareis coma se foguèsse plan irregulara e frastagliata: la zòna dins lo nòrd del centre galactic, que ricade dins l'emisfèri boreal, appare solcato per una longa scia fosca, que percorre la faissa centrala de la scia luminosa per oltre una quarantina de gras: s'agís d'un complèxe nebulós que se coneis jol nom de Fendura del Cicne, e es una caracteristica tipica de la Via Lactèa del cèl boreal; vista de l'emisfèri austral, nel suo ramo a sud del centre galactic, appare mens enfosquida per la part boreala: l'unica nebulosa oscura di rilievo es la Nebulosa Sac de Carbon, que se presenta coma una toppa escura que se superpausa a la granda claror de la Via Lactèa dels cèls del sud. En direccion opausada al centre galactic per contra, demest las constellacions de l'Auriga e dels Bessons[6], la scia clara apareis un pauc mens espessa e mens brilhanta.
Lo fach que la Via Lactèa devesisca lo cèl nocturne terrèstre en dos emisfèris mai o mens egals indica que lo Sistèma Solar se tròba prèp del plan galactic. La luminositat superficiala relativament bassa de la Via Lactèa li permet pas pasmens de poder èsser scorta per las mai grandas aree urbane o suburbane afflitte da inquinamento luminoso[7].
Galariá fotografica[modificar | modificar la font]
-
-
La Via Lactèa vista dempuèi la Val de la Mòrt durant l'estiu de 2007, presa en utilizar un grand angle.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ O eventualament: ...de Sant Jacme, forma mens estenduda en occitan.
- ↑ Aquò se deu a un efièch de visibilitat: dempuèi l'emisfèri nòrd se pòdon veire d'airals divèrses respècte a los que son observables dins l'emisfèri sud.
- ↑ Modèl:Cita libre
- ↑ La precession
- ↑ Corso di astronomia teorica - La precession
- ↑ L'anticentre galactic, valent a dire lo ponch que dempuèi la Tèrra apareis en oposicion al centre galactic, possedís de coordenadas celèstas opausadas a las del centre; en oposicion a la constellacion del Sagitari se tròba la constellacion dels Bessons.
- ↑ Inquinamento luminoso


text:
Canehan
Canehan es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Kenehan Modèl:S-, benlèu nom en -ham, prononciat antany "en", seriá en aquel cas vièlh-anglés cossí Ouistreham e Etreham (Calvados), amb un element (un nom d'òme? ) indéterminé. Benlèu tanben la transposition d'un nom de luòc biblic cossí es egalament frequent: Canaan[1]
Kenehan Modèl:S-, peut-être nom en -ham, prononcé jadis "en", serait dans ce cas vieil-anglais comme Ouistreham et Etreham (Calvados), avec un élément (un nom d'homme? ) indéterminé. Peut-être aussi la transposition d'un nom de lieu biblique comme c'est également fréquent: Canaan[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Beaurepaire, (ISBN 2-7084-0040-1) Modèl:OCLC


text:
Arçay (Vinhana)
Arçay es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al plànol de la toponymie, se pòt pensar que lo sieu nom ven del latin: ARX,ARCIS : lo tuc fortificat.
Au plan de la toponymie, on peut penser que son nom vient du latin: ARX,ARCIS : la colline fortifiée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 27/09/2008.


text:
Dorothy Parker
Dorothy Parker (Long Branch, Nòva Jersey, 22 d'agost de 1893 - Nòva York, 7 de junh de 1967) foguèt una contaira, autora dramatica, critica, umorista, scenarista e poèta nòrd-americana, fòrça coneguda per lo sieu càustic engenh, lo sieu sarcasme, son esperit e agach sul costat escur de la vida urbana al Sègle XX.
Somari
Joventut[modificar | modificar la font]
Tanben coneguda cossí “Dot” O “Dottie”, Lo sieu nom real èra Dorothy Rothschild. L'edart volguèt que nasquèsse en un jorn en qué la familha gaudissiá de las siás vacanças a New Jersey, mas ela se considerava novaiorquesa de cap e tot. Va créisser en la Upper West Side, en assistint al Blessed Sacrament Convent School, e mai se que son paire èra josieu e la siá mairastra protestanta. La siá educacion formala acabèt en complir los 13 ans.
Primièrs trabalhs[modificar | modificar la font]
L'an 1913 aviá perdut tota la siá familha e a comptar d'alavetz li calguèt se ganhar la vida en tocant lo piano en una escòla de balh, entre d'autres trabalhs. Atenguèt vendre un poèma a la revista Vanity Fair en 1914. Un an mai tard foguèt contractada coma assistenta editoriala per Vogue.
Se maridèt amb lo broker de Wall Street Edwin Pond Parker II, mas se separèron en començar la Primièra Guèrra Mondiala. Ela contunhèt de trabalhar per ambdoas revistas.
L'escrivana aviá de sentiments ambigus respècte a la siá condicion josiva e solie badinar en assegurant que s'èra maridada pas que per cambiar de nom de familha.
Consagració En The New Yorker[modificar | modificar la font]
La siá carrièra comencèt definitivament l'an 1919 en fasent critica teatrala per Vanity Fair. Li donèron comjat, pas obstant, l'an 1920, e comencèt de trabalhar coma escrivana independenta. Un còp separada del sieu marit, aguèt divèrsas aventuras amb d'autres òmes. Quand se fondèt lo periodic The New Yorker, en 1925, faguèt partida de la plantilha. En aquela epòca escriviá de poesia umoristica, e mai se refusariá pus tard aquela facieta.
Contes e poesia[modificar | modificar la font]
Los 15 ans seguents foguèron los mai productius. Publiquèt sèt volums de contes e poesia. La critica afirmèt que supausèron una “Biografia encapsulada”.
La part la pus importanta de l'òbra de Parker la constituisson los sieus contes. E mai se presenten sovent una cara ironica, son sòbris e ponhents, e possedisson un fons mai agredoç que comic. Las siás amistats i trobavan a l'encòp una font de gòi e de tristesa.
Lo sieu relat mai conegut apareguèt en Bookman Magazine jol títol Big Blonde, (La granda rossa). Foguèt premiat amb lo prestigiós Prèmi O. Henry coma lo conte lo mai excellent de 1929. Aquel relat, entre d'autras obraràs de mèstras del genre, seriá seleccionat per August Monterroso per la siá celèbra Antologia del conte trist.
Matrimòni e d'assages de suicidi[modificar | modificar la font]
Dorothy Parker ensagèt de se suicidar almens en doas escasenças.
Contractèt matrimòni amb l'actor Alan Campbell l'an 1934. Lo matrimòni se trasladèt a Hollywood ont Parker escriguèt lo guidon de la pellicula de William A. Wellman A Star Is Born (Es nascuda una estela, 1937).
Activitat politica[modificar | modificar la font]
Pendent los ans 30 l'autora, de tendéncia esquerrana, desvolopèt una granda activitat politica, en ajudant a fondar la Antinazi League en Hollywood. Foguèt investigada per la FBI coma suspècta d'aperténer al Partit Comunista, causa per la que arribèt a aparéisser en la Lista Negra de Hollywood.
De 1957 a 1962 escriguèt en Esquire magazine, e mai se de manièra un pauc erratica, a causa dels sieus problèmas amb l'alcòl.
Mòrt[modificar | modificar la font]
Moric d'un atac cardíac l'an 1967, als 73 ans, en Naua Yòrk. Los sieus cendres reposan en la NAACP (Associacion Nacionala pel Desvolopament de las Personas de Raça Negra), jos l'epitafi: "Excuse my Dust" (“Perdonatz pels povàses”).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Enough Rope (1926)
- Sunset Gun (1927)
- Close Harmony (1929) (teatre)
- Laments for the Living (1930)
- Death and Taxes (1931)
- After Such Pleasures (1933)
- Collected Poems: Not Sota Deep As a Well (1936)
- Here Lies (1939)
- The Portable Dorothy Parker (1944)
- The Ladies of the Corridor (1953) (teatre)
- Constant Reader (1970)
- A Month of Saturdays (1971)
- Not Much Fun: The Lost Poems of Dorothy Parker (1996)