text:
Leberon
Leberon (Luberon en francés)[1] es un massís calcari d'Occitània, en Provença, entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Vauclusa.
Lo massís compren tres « montanhas » :
- lo Leberon Orientau, lo mai a l'Oèst;
- lo Grand Leberon, lo pus aut (culmina a 1125 m au Morre Negre)
- lo Pichòt Leberon, lo mai a l'Èst.
Lo massís s'estend de l'Oèst a l'Èst de Cavalhon a Manòsca. Es delimitat au nòrd per Ate e la vau de Calavon, e au sud per Durença e la vila de Pertús.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Leberoun segon la nòrma mistralenca.


c: text/html

text:
Òu
Òu (Oô en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Gasconha, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna d'Òu es situada al còr dels Pirenèus, en Comenge, al tèrme del val de Larbost al nòrd fins al tèrme amb Espanha al sud, del Pic de las Crabiolas al pic de Perdiguèra (mai naut de la Nauta Garona)[1].
Lo vilatge d'Òu, a 56 km al sud-oèst de Sent Gaudenç, se trapa sus la Nèsta d'Òu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica de Sant Jacme del sègle XII
- Torre de senhals de Castet dels sègles X e XI, (als monuments istorics dempuèi 1950) [2]
- Lac d'Òu
- A 1 800 mètres de naut e mai: lo lac d'Espinga, lo Lac Sauçat, lo lac del Pòrt dÒu e lo lac del Portilhon.
-
-
-
Lo lac d'Òu
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cultura de La Tène
La cultura de La Tène, tanben coneguda coma Edat dau Fèrre II, foguèt lo darrier periòde de l'Edat dau Fèrre e se desvolopèt tre 500 avC fins a 200 avC. Es una cultura majoritariament cèlta, que son nuclèu es dins leis Aups, encara que pendent son apogèu s'estendèt tanben au centre d'Euròpa, en França, au nòrd d'Espanha, dins leis Illas Britanicas e a una partida de l'èst d'Euròpa. Aquela civilizacion a dos tipes d'installacions:
- D'unas fortificadas, amb un bastion de pèiras, enrodat per un valat pichon. Au dintre i aviá d'ostaus de fusta de forma rectangulara.
- D'abitats ruraus: gropes pichons d'ostaus de fusta, tant de forma rectangulara coma quadrangulara. Son comuns leis assetaments dins de vaus.
Pendent lo periòde finau d'aquela cultura, l'abitat caracteristic foguèt l'oppidum, una estructura creada en respònsa ais invasions d'autrei pòbles, e que son de fortificacions autenticas, segon Juli Cesar. Aqueleis oppida se plaçavan pròche de jaciments de matèrias primieras o de vias comercialas, e èran d'autentics centres economics. An una agricultura extensiva, en ocupant de territòris grands. I a de molins redons dempuei lo sègle III avC, e de molins giratòris dempuei lo sègle II avC. Lo bestiau bovin provesissiá lo lach e la màger part de la carn que se consumissiá. Per contra, lo bestiau ovin produsiá de lana. Foguèt tanben fòrça important lo contraròtle de la produccion dau fèrre, que podriá èsser estat la basa de sa riquesa. Dins lei necròpolis son fòrça comuns leis enterraments amb de carris de doas ròdas, e tanben lei vas ceramics d'origina grèga e etrusca. Dins lei tombas masculinas predominan leis armas, mentre que dins lei femeninas i a d'ornaments e de paraments per lo vestit. Lo rite funerari pendent lei sègles IV e III avC es aqueu d'enterrament sens tumul, mentre qu'au sègle II aC. aumenta lo rite d'incineracion. Se caracteriza per una unitat culturala dei cèltas, e un sentiment d'unitat a travèrs lei druidas o lei capelans.
Entre lei novèus pòbles indoeuropèus, lei gals arriban dins la Peninsula Iberica vèrs 500 avC. Encara que la [[cultura d'Hallstatt] perdurèt, lei gals laissèron de nombrosei tralhas de sa penetracion. La toponimia indica son passatge per Aragon, amb de noms coma lo riu Gálligo e lo riu Arva, de ciutats coma Mallén, Gallur, Mogallón, Munebrega, Gallocanta, Fòrum Gallorum, Galicum, Gorum, Arcobriga..., e d'autres toponims mens coneguts. Lei gals pòrtan a Espanha la cultura de La Tène. L'invasion se produguèt dins la zona aragonesa e dins la vau centrala d'Èbre. Amb lei gals s'introdutz aquesta cultura de La Tène. Lei cèltas de la cultura post-hallstattica foguèron influenciats e liats amb la cultura de La Tène, çò qu'origina de clans tribaus, que dins sa capitala confederala s'emetiá de vegadas de moneda. Amb l'arribada de la poblacion gala, lei trachs fisics, de caractèr e culturaus dei cèltas peninsulars prenon de caracteristicas marcadas. Encara que lei cèltas peninsulars avián una talha auta, lei gals èran encara pus auts. Totei lei pòbles cèltas èran valents e exaltats; fasián de combats a mòrt e tuavan sei pròprias familhas se lei vesián en perilh. Èran austèrs e leiaus. Quand vencián, respectavan l'enemic. Avián un gost grand per la bevenda. Èran arrogants, cèrcagarrolhas e creduls. Leis òmes s'arrasavan la cara, mas laissavan de mostaches grands e de peus lòngs. Lei femnas se curbián la testa amb un vel, montat sus un aparelh de fèrre. Portavan de tunicas e s'adornavan amb de braçalets e colarets.
Per l'agricultura utilizavan l'araire de doas ròdas. Bevián de vin, d'idromèu, de cervesa e de citre. Manjavan de pan e de carn. Se crei que descubriguèron lo sabon, que son nom ven del mot cèlta sapo e lor atribuisson d'autras invencions.
La ceramica ofrís pas de modificacions. Seguís en èssent sens decorar o decorada amb de pintura roja, benlèu d'influéncia iberica (encara que pus simpla qu'aquela). Leis urnas èran generalament esfericas, coma lei vas (esferics, de pè aut). Se tròba tanben de vas dobles conics de derivacion hallstattica. Se comença d'utilizar lo torn. Leis espasas de l'epòca èran lòngas, que lei cenhián au costat drech. Utilizavan tanben d'escuts de cuèr de l'autor d'un òme, e usavan d'arcs e de flèchas, ondas e carris e lanças lòngas amb de ponchas de fèrre. Utilizavan tanben de ponhaus, de casques...
Lei ciutats cèltas avián de noms acabats en -dunum (« castèu ») e -briga (« fortificacion »). Lei cèltas dau periòde de La Tène avián coma basa la familha, qu'èra sota lo cum o assemblada de familhas emparentadas, amb un cap comun (institucion similara au clan deis escocés) e un emblèma diferenciau (un objècte naturau dessenhat sus de pèiras que marcava lei limits de sei domenis). Cada cum governava una comunautat, que son centre èra lo vertcum (vila del clan) consistent en una fortificacion au centre d'una fortificacion generalament circulara bastida sus una zona auta. La tribú èra l'ensems dei cums. Lei tribús èran de divisions generalas qu'avián un castèu centrau, benlèu un luòc comun de culte, mas cada cum èra absoludament independent. Lo cap dau cum aviá un còs especiau de devòts, que l'assistissiá dins la guèrra e que se suicidava après sa mòrt. Lo cap aviá un poder absolut. En cas de guèrra podián s'acampar divèrsei ciutats o mai d'un cum, que chausissián un cap de guèrra. Excepcionalament lei tribús se podián confederar. Per la guèrra dispausavan d'unitats d'infantariá e de cavalariá perfèctament entrenadas dins lor foncion.
Lei practicas religiosas èran complèxas. La cultura de La Tène adorava leis animaus caçats, leis domestics (cavaus, braus, ases, motons...), leis aubres, bòscs e fruchs, lei deitats femeninas agràrias, la feconditat dei plantas, lei dieus dau comèrci, de la musica, de la guèrra, de la mar, dei rius, dei fònts e d'autres; donavan de culte ais armas (martèu, fauç, borra e espasa); lei caps dei cum èran considerats coma de dieus, oma mai d'un eròi. Se proïbissiá de manjar cèrteis animaus (la galina, l'auca e la lèbre). Èran supersticiós. Cresián fermament en una autra vida après la mòrt. Sembla que mai d'una practica religiosa exigissiá de sacrificis umans. Se coneisson quauqueis uns de sei dieus, que lei principaus èran Neto (dieu dau Soleu), Endovèlic (dieu de la bontat) e Atecina (la divessa apelada Proserpina per leis ibèrs). Leis abitats de la populacion avián melhorat, e l'ostau tipic a l'epòca èra de tres membres: vestibul, cosina e dormitòri, amb un *cerèr o magazin sota lo *solèr.


text:
Purmèr Triumvirat (Argentina)
Lo Purmèr Triumvirat que governè las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (futura Argentina) enter lo 23 de seteme de1811 e lo 8 d'octobre de 1812. Après, que ho remplaçat peu Segond Triumvirat mei au grat de la Lòtja Lautaro.
Originaument que's compausè de Feliciano Chiclana, Manuel de Sarratea e Juan José Paso, puish, a partir d'abriu de 1812 Paso que ho remplaçat peu bearnés Joan Martin Pueyrredon.
A partir d'abriu de 1812, après lo partir de Paso
- Secretaris sens nat vòte:


text:
Patagònia
Patagònia es una region geografica qu'engloba los parçans situats pus al sud d'America del Sud. Es situada en Argentina e Chile, compren los Andes a l'oèst e al sud, e de replanats e bassas planas a l'èst. Lo nom de Patagònia ven del mot patagón[1] utilizat per Fernão de Magalhães per descriure las gents nativas que lo mond de son expedicion considerava gaireben coma de gigants. Se pensa uèi que los patagòns èran los tehuelches amb una talha de 1.80 m comparat als 1.55 m de talha mejana dels espanhòls d'aquel temps.[2]
Lo parçan argentin de Patagònia inclutz las províncias de Neuquén, Río Negro, de Chubut e de Santa Cruz, tant coma la porcion èst de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc e la part pus al sud de la província de Buenos Aires: Patagones. La region politicoeconomica patagona inclutz la província de La Pampa.[3]
La part chilena de Patagònia compren las províncias e regions de Valdivia, Llanquihue, Aysén e Magallanes, i comprés lo costat oèst de la Tèrra del Fuòc e lo Cap Hòrn, e la província de Palena dins la region de Los Lagos.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Glacièr Perito Moreno
-
-
-
-
Lac Desèrt, amb al fons lo famós pic Chaltén, mai conegut jol nom de Mont Fitz Roy
-
Lac Nahuel Huapi, pròche Bariloche, Argentina.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Pigafetta, Relazione del primo viaggio intorno al mondo, 1524: Il capitano generale nominò questi popoli Patagoni. Lo mot original èra probablament dins lo portugués mairal de Magalhães (patagão) o dins l'espanhòl dels seus òmes (patagón). Foguèt interpretat pus tard "grand pè" mas l'etimologia fa referéncia a un personatge dins una novèla de la literatura espanhòla de la debuta del sègle XVI.
- ↑ Fondebrider, Jorge (2003). "chapter 1 (Ámbitos y voces)", {{{title}}}, 1st edition (en Spanish), Buenos Aires, Argentina: Emecé Editores S.A., 29. ISBN 950-04-2498-3.
- ↑ Población y Economía (es)


text:
840
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 840 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Carolingian[modificar | modificar la font]
Mòrt de Loís lo Piós lo 20 de junh. La guèrra civila entre sei tres fius acomencèt tornarmai per la possession de l'Empèri.


text:
Satellit artificial
Un satellit es un objècte fabricat per l'òme e lançat dins l'espaci e que, gràcias a sa velocitat, es capable de se manténer a una orbita establa a l'entorn de la Tèrra o d'un autre còs celestial. Aquesta mena d'objècte se deu distinguir dels satellits naturals coma per exemple la luna, qu'es un satellit natural de la Tèrra.
Lo primièr satellit artificial, Sputnik 1, foguèt lançat per l'Union Sovietica en 1957. Dempuèi, de milièrs de satellits foguèron lançats a l'entorn de la Tèrra. D'unes satellits, coma l'estacion espaciala, foguèron lançats en mai d'una part e assemblats en orbita. Los satellits jògan uèi un ròtle important a l'encòp al nivèl economic (telecomunicacions, posicionament, prevision meterologica), militar (entresenha) e scientific (observacion astronomica, microgravitat, observacion de la Tèrra, oceanografia, altimetria). Son mai que mai venguts d'aisinas indispensablas per la compreneson de l'univèrs fisic, la modelizacion dels cambiaments climatics e lo foncionament de la societat de l'informacion.


text:
Saint-Jure
Saint-Jure es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 1310 : "Sant Jaire".
- Dépendait Del País messin (Saulnois).
- Fief Del évêché agut per las nòblas familhas messines.
- Rattachement En 1813 de las municipalitats de Ressaincourt (Lorraine) e de Alemont (de païses messin, citat l'an 1194).
- Première mention en 1310 : "Saint Jeure".
- Dépendait du Pays messin (Saulnois).
- Fief de l'évêché tenu par les nobles familles messines.
- Rattachement en 1813 des communes de Ressaincourt (Lorraine) et d'Alemont (pays messin, cité en 1194).


text:
Vergüei-Vièlanava
Vergüei-Vièlanava (Burgue-Erreiti en basco, Bergouey-Viellenave en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Baisha Navarra e en Lauhire, istoricament dens lo Ducat de Gramont. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Qu'apartien au "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Qu'ei traversada per l'arriu de Bidosa.
Las comunas tòcatocantas que son Arancon au nòrd-èst, La Bastida a l'èst, Arrauta-Sharrita a l'oèst e Ilharre, Labets-Biscai e Mansparrauta au sud.
Vergüei e Vièlanava de Bidosa que hasèvan part deu Ducat de Gramont. Las roïnas deu purmèr Castèth deus Gramont (sègle XIau) que son enqüera visiblas a Vièlanava de Bidosa. Arancon, Vergüei e Vièlanava de Bidosa que s'unín lo 1 de genèr de 1973 entà formar ua sola comuna, mes Arancon tornar vadó independent lo 15 de noveme de 1977.
Somari
Evolucion demografica[modificar | modificar la font]
L'agricultura e lo neurissatge que son la basa economica de la vila.
Las hèstas que s'i celèbran lo 15 d'agost e las hèstas patronaus a la fin de julhet.
De véder[modificar | modificar la font]
- au sègle XIIau, los Gramont que i bastín un castèth, uei lo dia aroïnat.
- los ostaus ancians Sallahart 1585, Apathe 1673 e Barnetche.
- lo pont d'estil roman suber Bidosa : que compta quate arcs e, com d'autes ponts d'estil roman deu Bascoat francés (Sent Estève de Baigòrri...), qu'ei modèrne ; las purmèras mencions que'n son deu sègle XIIau ; las rèstas mei ancianas, que son deu XVIIau.
- lo molin suu pont de Vièlanava que data deu sègle XII ; qu'estó reabilitat au XVIIau.
- lo lavador.
- la glèisa de Sant Jaume (sègle XIIIau), reabilitada au sègle XIX. Que's tròba au ras deu Camin de Sant Jaume. Qu'ei monument istoric peu portic romanic, per la sacristia deu sègle XVau e peus veiriaus de sant Jaume e de Joana d'Arc.
- la glèisa de l'Assompcion (sègle XIX) : qu'a tres veiriaus, un confessionau, ua Via Crucis e cinc estatuas.
- las estèlas discoïdaus deu cemitèri.
Referéncia[modificar | modificar la font]
D'après lo "Diccionari toponimic de las comunas de Lanas Baish Ador" per Benedicta Boyrié-Fenié .


text:
Internet Explorer
Windows Internet Explorer, abreviat IE, MSIE, MS IE o pus simplament Internet Explorer, es lo navegador web de Microsoft, installat per defaut amb Windows. Es devengut lo navegador web mai utilizat al monde aprèp aver despassat Netscape Navigator dins las annadas 1990. Mas dempuèi qualques temps, lo logicial pèrd de terren al profièit de Mozilla Firefox.
Las versions anterioras a la version 7 son nomenadas « Microsoft Internet Explorer ». A partir de la version 7, lo logicial es nomenat « Windows Internet Explorer ».


text:
Manhan
Lo manhan o cuca de seda qu'ei la cuca deu parpalhon Bombyx mori qui ei eslhevat entà prodúser la seda e mei que mei en Provença on la bòrdas especializadas en sericultara e son aperadadas manhanariá.
Com ac ditz lo lor nom latin, que's neurrieshen de huelhas d'amorier. Abans de s'embarrar dens lors cocons que hen 4 mudasons. Com ac mentau Frederic Mistral dens la nòtas de la soa òbra Mirèlha, se ditz alvetz que dormon de la prumiera... dei dos... dei tres... dei quatre ; dins aqueu poèma fa tornar mantun còps lo vers cantaz, cantaz, manhanarelas ! / Dei amoriers la fuelha es bèla, / Galant son lei manha e s'endòrmon dei tres ; /Leis amoriers son plen de filhas / Que lo bèu temps escarranilla [...] (Mirèlha, Cant II)
Lei Manhans qu'ei ua de la grana òbras poeticas de l'escrivan provençau Josèp Màrius Dieulofet.


text:
Gliceri
Gliceri[Glicèri?] (vèrs 420 - après 480) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de març de 473 a junh de 474. Seis originas son mau conegudas e sembla que foguèsse lo cap de la garda personala d'un senhor borgonda que lo placèt sus lo tròne imperiau a Ravena quatre mes après la fin dau rèine d'Olibrius (472). Sensa poder vertadier, fuguèt pas reconegut per l'emperaire d'Orient Zenon qu'organizèt una expedicion comandada per Julius Nepos per lo rebutar. Gliceri se rendiguèt sensa combatre e venguèt evesque en Dalmàcia. Son venceire lo remplacèt coma emperaire durant quauquei mes.


text:
Aligança Anticomunista Argentina
L'Aligança Anticomunista Argentina o Triple A que ho ua organizacion terrorista paramilitara d'extrèma dreta fondada en 1973 en Argentina durant la presidéncia de Juan Domingo Perón e gavidada per José López Rega (personatge d'un gran poder psicologic sus Perón). Lo som de la soa activitat violenta que ho la tempsada deu mandat de la presidenta María Estela Martínez de Perón.
Lo son prethèit qu'èra de miar operacions de terrorisme e d'assassinat de personalitats ligadas a l'esquèrra.
Lo sons defensors qu'argumentan qu'èra ua responsa a l'activitat paramilitara de grop de guerrilla com los Montoneros ; totun, a despart d'agir e dehòra de la lei qui deishavan los amples mejans de l'estat a la disposicion d'aquesta causa, que cau mentàver que la Triple A que virè las soas accions contre civius non combatents e simples membres deu monde academic, jornalistic, artistic o elejuts politics.
Las accions de la Triple A que hon suspenudas per la mesa en plaça de la repression illegau de la Dictatura Militara qui perseguí lo medish objectius dab mejans comparables mes a mei grana escala.
Au retorn de la democracia las accions de la Triple A que hon qualificadas de crime contra l'Umanitat per la justícia argentina.


text:
Mevlevi
Mevlevi, o los dervish viraires, ei una organizacion musulmana basada a Konya, en Turquia. Ei estada fondada au sègle XIII per Sultan Veled, hilh de Jalal al-Din Rumi, poèta a l'origina deu sofisme.
Principi[modificar | modificar la font]
Los mevlevis consideravan que las arts tradicionalas, coma la dança, la musica o la canta, pòden ajudar a modificar l'estat de consciéncia e sentir miélher l'unitat de l'esperit e deu còs. Lo dervish viraire, dançant una man virada de cap tà la tèrra e l'auta de cap tau cèu, recuelha segon la tradicion la gràcia divina per la transméter au monde.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mevlevis avèvan una plaça importanta en l'Empèri Otoman. L'organizacion mevlevi s'ei espandida dinc a Siria, Egipte e los Balcans. Estón declarats ilegaus en Turquia arron la revolucion kemalista. Lo mausolèu de Jalal al-Din Rumi qu'estó cambiat en musèu per Mustafa Kemal.
En 1950, lo govèrn turc tornèt legalizar los Mevlevis e autoriza los dervish viraires a har representacions cada an per l'anniversari de la mort deu poèta.
Uèi los mevlevis son oficiaument gavidats per Faruk Hemdem Celebi, 20au arrèr-arrèr hilh de Rumi.


text:
Harbonnières
Harbounière en picard ( Harbonnières en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Harbonnières Es un bourg picard del Santerre.
Es facilament accessible pel anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029) e es a flaca distància de las autoroutes A1 e A29.
Harbonnières est un bourg picard du Santerre.
Il est aisément accessible par l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029) et est à faible distance des autoroutes A1 et A29.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Los vestigis de tres villas gallo-romaines an #èsser d'amassadas.
- Lo luòc i aguèt erigit en parròquia abans lo Sègle XII, e en comuna l'an 1104.
- Harbonnières #Èsser lo banc de doas fièras annalas dempuèi lo Mièja Edat, e Charles IX en #apondre doas l'an 1567.
- Les vestiges de trois villas gallo-romaines ont été retrouvées.
- Le lieu fut érigé en paroisse avant le Sègle XII, et en commune en 1104.
- Harbonnières fut le siège de deux foires annuelles dès le Moyen Âge, et Charles IX en ajouta deux en 1567.


text:
Zaratostra
Zaratostra (de l'avestic Zaraθuštra) o Zoroastre (latinitzacion del grèc ancian Zwpoάσtpnς) foguèt un profèta (Mantran) e poèta de la Pèrsia antica, fondator de la religion nomenada zoroastrisme.
Es considerat coma un personatge istoric mas se coneis pas vertadièrament lo luòc de naissença o l'epòca ont visquèt.
En se basant sus las analisis lingüisticas del libre dels imnes Gatha, partida de l'Avesta ont se considèra qu'intervenguèt personalament, pensam que visquèt vèrs 1000 anys AbC.
Tot çò que se sap de Zaratostra ven dels escriches religioses del zoroastrisme: l'Avesta o la tradicion.
Lo luòc de naissença poiriá èsser lo nòrd-èst d'Iran o Bactra, uèi Balkh, en Afganistan.
Filh del prèire Porushaspa (de la familha dels Spitama), quand Zaratostra aviá 20 ans aguèt una experiéncia religiosa que li apareguèt lo Senhor de la saviesa e divinitat del ben Ahura Mazda (o Ormazd), que li transmetèt l'òrdre de combatre lo prince del mal, Ahriman.
La religion qu'aquel fondèt deviá influir sus totas las religions monoteïstas posterioras; judaïsme, cristianisme e islam.
Evocacion de Zaratostra[modificar | modificar la font]
- Citacions dels ancians coma Platon e Plini lo Vièlh.
- Figura simbolica dins la francmaçonariá, apareis dins l'opèra de Mozart La Flaüta encantada.
- Reinterpretat per Nietzsche dins l'òbra Antau parlava Zaratostra.


text:
Rhinocerotidae
Lo rinocèros es un mamifèr erbivòr que son pes pòt avesinar las doas tonas. Aperten a la familha dels Rhinocerotidae, òrdre dels perissodactils.
Pòt mesurar 5 m de long per 1,80 m de nautor. Es lo mamifèr terrèstre actual mai grand aprèp l'elefant.
Al meteis títol que l'elefant, lo rinocèros brama.
Lo mot de rinocèros ven del grèc rhinos, nas, e keras, bana, perque pòrta una o doas banas sul nas, e non pas sul front coma los autres mamifèrs banaruts.
Se descriu quatre genres e cinc espècias :
En Africa
- Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc, que possedís doas banas.
- Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre, que possedís doas banas.
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra, que possedís doas banas.
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java, que possedís una bana.
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian, que possedís una bana.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Generalitat[modificar | modificar la font]
La principala caracteristica visibla dels rinocèros, son lors banas sul nas. Segon l'espècia n'i a una o doas; ça que la, demest los rinocèros fossils, se tròba tanben d'espècias desprovesidas de banas. La bana de davant creis sus l'òs nasal, la bana de darrièr (quand existís) sul davant del cran. Malgrat lor duretat, las banas se compausan pas d'una substància ossosa, mas de queratina aglutinada, una proteïna fibrilària que se tròba tanben dins los cabels.
Dins cèrtas culturas d'Asia Orientala, s'atribuís a las banas trissadas d'efièches terapeutics e afrodisiacs, es perqué se tua fòrça rinocèros per lors banas.
La bana mai granda que s'es conegut fins ara mesurava 1,58 m.
Los rinocèros possedisson un còs massís e de cambas gròssas e cortas. Cada pè a tres dets e cadun s'acaba per una bata larga. La pèl es espessa e de color grisa o bruna.
Los rinocèros an una capacitat visuala febla, mas aquel inconvenient es compensat per un odorat subtil e una audicion fòrt bona.
Los mascles an pas d'escròt: los testiculs se tròban a l'interior del còs.
-
Ceratotherium simum / Rinocèros blanc
-
Diceros bicornis / Rinocèros negre
-
Rhinoceros unicornis / Rinocèros indian
-
Rhinoceros sondaicus / Rinocèros de Java
-
Dicerorhinus sumatrensis / Rinocèros de Sumatra
Populacions[modificar | modificar la font]
En Africa :
- genre Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc - Populacion salvatja : 11 330 - Populacion captiva : 750[1].
- genre Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre - Populacion salvatja : 3610 - Populacion captiva : 250[1].
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra - Populacion salvatja : 300 - Populacion captiva : 9[1].
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java - Populacion salvatja : 60 - Populacion captiva : 0[1].
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian - Populacion salvatja : 2500 - Populacion captiva : 150[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 624916 Rhinocerotidae Gray, 1821 (en)
- Fòtos de rinocèros


text:
Orlhac (Auvèrnhe)
Orlhac[1] (Aurillac en francés) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) ; z-es 'na prefectura del departament del Chantal de la region administrativa d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : "De gules ambe tres concas d'argent ambe lo chap d'azur charjat de tres floralís d'aur"
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Maitot escriut Aurlhac o Aorlhac en occitan medieval.


text:
Wikipèdia:Carta lingüistica
La presenta Carta definís lei règlas de basa de la Wikipèdia occitana en matèria lingüistica. Aquelei règlas s'aplican en totei lei contribucions : degun se pòt opausar a la correccion deis errors de nòrma.
Somari
- 1 Varietats regionalas de l'occitan
- 2 Nòrma classica
- 3 Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
- 4 Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
- 5 Conseus
- 6 Vejatz tanben
Varietats regionalas de l'occitan
Tot article de la Wikipèdia occitana deu èsser redigit dins una dei grandei varietats regionalas de l'occitan, ansin definidas : auvernhat, gascon (inclús l'aranés), lemosin, lengadocian, provençau (inclús lo niçard), vivaroaupenc.
Toteis aquelei varietats regionalas son egalas, e la Wikipèdia occitana valoriza la diversitat dialectala.
Omogeneïtat dialectala deis articles
Per de rasons de coeréncia, un article deu èsser finalament redigit dins un dialècte unic (l'usatge de mai d'un dialècte es admés transitoriament). La regularizacion se fa solament quand l'article es quasi acabat e complet. En cas de conflicte, lo dialècte preponderant dins l'article es prioritari (se pren en còmpte ren que la redaccion personala de cada contributor, e non pas lei modèls predefinits inclús dins l'article).
Nòrma classica
Leis articles devon èsser escrichs en nòrma classica, nòrma que permet de notar totei lei varietats regionalas de l'occitan. La nòrma classica es ansin definida : es lo sistèma elaborat principalament per Loís Alibèrt, inicialament per lo lengadocian, e seis adaptacions ais autrei dialèctes. Lei preconizacions dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO), que regularizan la codificacion d'Alibèrt e dei grands dialèctes, son d'aplicar dins la Wikipèdia occitana.
Sinonims
Lei sinonims pus corrents e pus difusats son de senhalar:
- au començament de l'article, en lei separant per "o": "La Republica Chèca o Chequia es un país..."
- dins lei remandaments necessaris: Chequia se remanda a Republica Chèca (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]).
AVÍS - Cau pas confondre "sinonim" e "variacion regionala". Considerem leis exemples seguents:
"Lo can (reg. chan) o gos o chin es...".
"Un ostau (reg. ostal) o una maison (reg. maion) o una casa es...".
- Lei sinonims son de mots netament diferents mai qu'an lo meteis sens: can = gos = chin son de sinonims; ostau = maison = casa son de sinonims.
- Lei variacions regionalas son lei diferéncias dialectalas e superficialas d'un meteis mot: can (reg. chan) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; ostau (reg. ostal) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; maison (reg. maion) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Cambiament de reg. en var. ("variacions" o "variantas") e far figurar totei lei formas dins la lista, per òrdre alfabetic. Per exemple: "Lo castèl (var. castèl, castèu, castèth, chastèl, chastèu, chasteu)"
Neologismes
Mots sabents
Existisson en occitan de règlas comunas d'adaptacion dei radicaus, sufixes e prefixes que sèrvon a fargar lei mots sabents. Aqueu lexic internacionau deu èsser emplegat segon lei règlas d'Alibèrt, deis adaptators de son sistèma ais autrei grands dialèctes, e dau CLO.
Mots informatics modèrnes
Per lei mots modèrnes de l'informatica, coma "Web", "Internet"..., s'utiliza lei formas internacionalas e non pas lei versions occitanizadas "Oèb", "Internèt"...
Noms pròpris
Noms de luòcs
Lei títols d'articles que son de noms de luòcs d'Occitània devon èsser escrichs dins la forma locala. Per exemple, l'article sus Lei Bauç a per títol Lei Bauç. Leis autrei formas, coma Los Bauces, fan l'objècte d'una redireccion vèrs aquest ; pòdon eventualament èsser presentadas per un pichon tèxt dins l'article.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Lo nom en lenga oficiala es indicat dins l'article. Per exemple Lei Bauç (Les Baux-de-Provence en francés).
Noms de personas
Mèfi ! Aquesta règla es pas mai aplicada dempuèi lo 1 d'abril de 2009
Lei noms de personas que vivon en Occitània, o que ne son originàrias, recebon en principi una forma occitana (assajatz de tenir còmpte de la zòna dialectala d'origina). Pasmens es sovent util, au començament de l'article, de citar entre parentèsis lo nom en lenga oficiala. Per exemple: "Marisa Bastier (en francés Maryse Bastié); Josèp Garibaldi (en italian Giuseppe Garibaldi); Valèri Giscard d'Estanh (en francés Valéry Giscard d'Estaing)".
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Dempuèi lo 1 d'abril de 2009 aquesta règla es pas mai dins la carta lingüistica de Wikipèdia.
Citacions venent de grafias divèrsas
Lei tèxts escrichs dins d'autrei grafias (per exemple lei tèxts ancians) pòdon èsser citats dins sa grafia d'origina. Se lei citacions son pas tròp lòngas, se suggerís de far una presentacion pedagogica utila: se bota d'en premier lo tèxt en grafia classica, puei entre cabrons   lo tèxt en grafia d'origina, per exemple:
- un nom de revista: Occitània Viva
- lo títol d'una òbra: La Margalida gascoa   de Bertran Larada
- una citacion celèbra: Quau ten la lenga ten la clau/ Que dei cadenas lo deliura   (Mistral).
Transcripcion deis escrituras non latinas
Existís una convencion dau CLO que fa partida dei règlas d'aquesta Carta. Se'n tròba un resumit a l'article Transcripcion deis alfabets arabi, cirillic e grèc. Per transcriure d'autreis escrituras non latinas, coma la chinesa, la coreana, l'etiopiana o l'armènia, lo CLO recomanda d'utilizar de transcripcions internacionalas e pron accessiblas au grand public. Per exemple, lo chinés se transcriu amb lo celèbre sistèma pinyin.
Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
Aquela nòrma internacionala fa partida integranta de la presenta Carta lingüistica, e es d'aplicar sus la Wikipèdia occitana, segon l'exemple d'autras, coma la bretona, l'italiana, l'ongresa, la polonesa, la russa, la suedesa... (cf. dins la Wikipèdia italiana l'article sus lo soleu, e leis articles correspondents dins leis autrei Wikipèdias citadas çai sus).
La nòrma de l'SI es descricha dins la brocadura oficiala editada per lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM).
En particular, es important de notar que :
- leis unitats de mesura son representadas per lei simbòls internacionaus, invariables en nombre, escrichs en letras romanas e precedits d'un blanc (excepcion unica : se met pas de blanc davant lei simbòls d'unitats sexagesimalas d'angle : 40° 16' 25"). Per exemple, s'escriu :
- "min" per "minuta", "h" per "ora" (3 h 20 min), "d" per "jorn" o "dia", "km" per "quilomètre", "hm" per "ectomètre"
- 20 km, mai pas 20 kms ni 20 km ni 20km ; 30 bar, mai pas 30 bars ; 64 bit, mai pas 64 bits ; 1200 bit/s
- lo simbòl d'unitat s'escriu totjorn après lo nombre. Exemple : 35,6 kg mai pas 35 kg 6
- l'escritura en chifras dei nombres se fa segon lei règlas seguentas :
- lo separator decimau es la virgula sus la linha. Exemple : 3,14
- lei nombres que comprenon un grand nombre de chifras pòdon (facultativament) èsser partejats en grops de tres chifras separats per de blancs insecables ( ) per fin de facilitar la lectura (se i a que 4 chifras avans o après la virgula, l'usança es de pas lei separar). Aquelei grops son jamai separats per de ponchs (ni de virgulas). D'agropar o non lei chifras es una question de chausida personala.
Per exemple, s'escriu :
- 43 279,168 29 o 43279,16829, mai pas 43.279,168.29
- 12 000 km o 12000 km, mai pas 12.000 km ; "2 500 000 abitants" o "2500000 abitants", mai pas "2.500.000 abitants"
- la comanda {{formatnum:}} dau logiciau MediaWiki permet de formatar automaticament l'escritura en chifras dei nombres. Per exemple :
- se lo nombre es entier : {{formatnum:1234567890}} escriu 1234567890 sota la forma : 1 234 567 890
- se lo nombre es pas entier : {{formatnum: 43279.16829}} (amb un ponch) escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,16829
Notatz que lo formatatge pertòca pas lei decimalas, çò que pòt èsser indesirable ; per defugir aquò, es possible d'apondre de blancs insecables. Per exemple : {{formatnum: 43279.168 29}} escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,168 29
Un extrach significatiu (traduch en occitan) de la nòrma de l'SI se tròba dins l'article sus lo Sistèma internacionau d'unitats.
Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
S'utiliza la nòrma de l'alfabet fonetic internacionau (AFI). Lei signes fonetics pus corrents son disponibles en dessota de la fenèstra d'edicion de la Wikipèdia occitana: basta de clicar sus un signe per l'inserir dins lo tèxt.
Una transcripcion fonetica (sòns) se fa entre parentèsis cairadas [...] mentre qu'una transcripcion fonologica (fonèmas) se fa entre barras oblicas /.../. Lei wikipedians que son pas acostumats a aquela nuança se pòdon limitar a la transcripcion fonetica, qu'es la mai usuala.
Remarca - D'un ponch de vista estetic, e mai s'es pas indispensable, es frequent dins Wikipèdia d'inserir lei transcripcions foneticas e fonologicas entre lei balisas seguentas { {IPA|...} } per fin de ne diferenciar la polissa de caractèrs.
- Lei parentèsis cairadas [...] dei transcripcions foneticas s'inserisson ansin: { {IPA|[...]} }.
- Lei barras oblicas /.../ dei transcripcions fonologicas s'inserisson ansin: { {IPA|/.../} }.
- Exemple amb lei balisas, pus estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
- Exemple sensa lei balisas, mens estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
Conseus
Lei practicas seguentas son recomandadas per un foncionament melhor de la Wikipèdia occitana.
Dialècte de redaccion d'un article
E mai siá pas una règla absoluda, un article pertocant un dialècte, o un territòri ont es practicat, deuriá èsser redigit de preferéncia dins aqueu dialècte.
Presentacion dei formas dialectalas principalas
Lo títol d'un article se repren en gras dins lo tèxt que comença l'article. Se conselha:
- de citar entre parentèsis, amb la mençon "reg." (regionalament), lei grandei formas dialectalas que pòdon diferir a l'escrich de la forma dau dialècte dins lo quau se redigís l'article.
- de faire totei lei remandaments necessaris: Luna se remanda a Lua (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]). En fasent aquò, garentiretz un accès eficaç a vòstre article per totei leis usatgiers de Wikipèdia, bòrd que poiràn faire la recèrca a partir de quin dialècte que siá.
Au començament de l'article, es pas necite de precisar la localizacion de cada forma nimai de donar de variantas tròp localas, bòrd que Wikipèdia es pas un tractat de dialectologia. La mençon "reg." (regionalament) sufís. Vos suggerissèm de vos limitar ai grandei variacions regionalas tipicas que pòdon afectar lei mots de l'occitan. A títol indicatiu:
- Lei proparoxitòns niçards: "Una pagina (reg. pàgina) es..."
- La correspondéncia de -iá amb -ia en gascon e niçard: "Una galariá (reg. galaria) es..."
- La correspondéncia de ai amb èi en gascon: "Un hèish (reg. fais) qu'ei..."
- Quauqueis oscillacions dins lei diftongs:
- iè/ie: "La bièrra (reg. bierra) es..."
- uè/ue: "Lo cuèr (reg. cuer) es..."
- uò/ue/ò: "Un luòc (reg. luec) es..."; "Lo buòu (reg. bueu, bòu) es..."; "Un jòc (reg. juec) es..."
- La correspondéncia de o- iniciala amb au- en gascon: "L'onor (reg. aunor) es..."
- La correspondéncia de on, om amb òn, òm, sustot en occitan orientau e en aranés: "Un pònt (reg. pont) es..."
- La correspondéncia de ca amb cha e aquela de ga amb ja (ia) en nòrd-occitan: "La charja (reg. carga) es..."; "Un pagament (reg. paiament) es..."
- La correspondéncia de ch amb it (t) sustot en auvernhat, gascon e lengadocian meridionau: "Lo drech (reg. dreit) es..."; "Un ponch (reg. punt) es..."
- La casuda de n intervocalica en gascon: "La Luna (reg. Lua) es..."
- La casuda de d, s intervocalicas, tanben l'oscillacion de j/i intervocalicas, sustot en vivaroaupenc o en niçard (mai lo fenomèn es pas impossible alhors): "Ua glèisa (reg. glèia) qu'ei..."; "Una feda (reg. fea) es...", "La pluèja (reg. plueja, plueia) es..."
- La correspondéncia de -ire amb -ir en fin de mot, sustot en gascon e lemosin: "Lo paire (reg. lo pair) es..."
- La correspondéncia de f amb h en gascon: "Lo hen (reg. fen) qu'ei..."
- La correspondéncia de l amb u en fin de sillaba (e de còps de -lh amb -u): "La seuva (reg. selva) es..."; "Portugal (reg. Portugau) es..."; "Lo Solelh (reg. Soleu) es..."
- La correspondéncia de mb amb m e de nd amb n en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."; "La Grand Bretanha (reg. Gran Bretanha) es..."
- La correspondéncia de ga amb gua en gascon: "Una garda (reg. guarda) es..."
- La correspondéncia de is amb ish en gascon: "Un creissent (reg. creishent) es..."
- Lo desplaçament (o la desparicion) de r en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."
Dins leis articles qu'an de títols complèxes, amb mai d'un mot, vau mai d'evitar de senhalar lo detalh de totei lei variacions dialectalas, senon lo títol seriá de mau legir. Basta d'escriure lo títol dins lo dialècte de redaccion de l'article. Per exemple, dins l'article Darrier teorèma de Fermat: "Lo Darrier teorèma de Fermat enóncia que...". Per còntra, es necessari de preveire totjorn lei redireccions a partir dei formas regionalas pus difusadas: Darrièr teorèma de Fermat, Darrèr..., Darrèir... Dins aquelei redireccions, en mai dei ponchs explicats çai sus, pensatz tanben ai variacions dialectalas seguentas:
- L'oscillacion dau sufixe -ier -iera, -ièr -ièra, -èir -èira, -èr -èra.
- L'oscillacion dau sufixe deis adjectius numeraus ordinaus: -en -ena, -esme -esma, -au.
- L'oscillacion dau sufixe -au -ala, -al -ala (en gascon, se pòt esitar entre -au -ala o ben -au ai dos genres).
- Lo plurau sensible e lo plurau simple: Païses Catalans / País Catalans.
- En provençau, lei pluraus en -ei, -eis: Grandas Antilhas / Grandeis Antilhas.
- En niçard, leis adjectius femenins pluraus en -i: Grandas Antilhas / Grandi Antilhas; tempèstas tropicalas / tempèstas tropicali.
- En aranés, tot plurau femenin en -as tanben se pòt escriure -es.
S'engardar de l'ultralocalisme
Lei parlars occitans son rics de sei particularitats, mai tanben de sei convergéncias d'una part a l'autra d'Occitània. Se dins vòstre parlar existisson dos mots per dire "òme" : òme e goslalhaire, emplegatz de preferéncia lo mot que cadun compren : òme.
Pas tornar inventar un lexic a cada article
L'occitan manca encara d'un lexic tecnic dins quauquei domenis (la pesca amb la mosca, lo water-polo, etc...). Pasmens, quand i a d'atestacions o d'assais (lingüisticament seriós) de fargar un vocabulari especializat dins un domeni dau saber, lo vau mai tornar emplegar puslèu que de ne fargar un novèu. Aqueu conseu deu pas prene lo pas sus lei règlas generalas.
Registre enciclopedic
Coma dins totei leis autrei lengas de comunicacion e de cultura, es normau en occitan d'utilizar de registres (o d'estils) diversificats per poder ben comunicar segon de situacions diversificadas.
Dins una enciclopèdia, conven de chausir un estil neutre e de còps un pauc formau (mai sens exageracion) perque es adeqüat per l'usatge intellectuau. Favoriza la distanciacion, l'objectivitat e la clartat de l'expausat.
- Per exemple, es normau de faire de frasas amb fòrça noms o fòrça grops nominaus per fin d'exprimir lei concèptes e per lei manejar.
- Tanben es normau d'utilizar de tèrmes tecnics, internacionaus e/o sabents.
La "lenga dau còr", qu'es clafida d'expressions pintorescas, que privilègia lei vèrbs puslèu que lei noms, es un autre registre qu'es tot plen legitim dins d'autrei situacions de comunicacion. Mai es pas un registre que conven per una enciclopèdia.
Tipografia (tipes de caractèrs, majusculas e minusculas, pontuacion, etc.)
Vejatz lei suggestions a l'article Tipografia.


text:
Loukas Papadimos
Loukas Papadimos o Lucas Papademos (en grèc Aoukάς Πaπaδήuoς [luˈkas papaˈðimos]), nascut en 1947, es un economista grèc.
Es lo primier ministre de Grècia dempuei l'11 de novembre de 2011. Mena un govèrn de coalicion que compren tres partits: lo PASOK (sociaudemocrata), la Nòva Democracia (drecha) e lo LAOS (extrèma drecha). Sa mission es de sortir Grècia de la crisi economica en executant lei reformas exigidas per l'Union Europèa, la Banca Centrala Europèa (BCE) e lo Fons Monetari Internacionau (FMI).


text:
Molinas en Cairàs
Molinas en Cairàs[1] (Molines-en-Queyras en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Molinas es irrigat per l'Aiga Anhèla, que davala del còl del meteis nom que serv de frontièra amb Itàlia, a una mièja-ora de veitura. La vegetacion lenhosa a aquela altitud es essencialament resinosa. es constituida principalament de melèses qu'an la particularitat de rossir en auton abans de pèrdre las agulhas en ivèrn. La flora s'a acolorit per s'adaptar al clima de montanha: la planta emblematica perque recurrenta es l'epilob, de longas tijas dominadas per una flor fucsia.
es compausat de set amèus : Molinas, La Rua, Gaudissard, Clòt la Chalm, Pèira-Gròssa (1 926 metres), Lo Canton e Fontgilharda (1 990 metres). Un ochen, Costeros (2 100 metres) es pas mai abitat dempuèi 150 ans.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Molines beneficia de traces escrichas excepcionalas, los transitam de Molines, dels registres escriches #que relatavan los faches los mai marquants, las catastròfas, l'epidèmia #qu'avián luòc dins lo pòble, a la manièra d'una cronica o d'un periodic redigit per Paul Ebren e la siá familha, del masatge de Fontgillarde.
Qualqu'uns transitam son visibles a l'Archiu Départementales de Gap. S'i tròba l'istòria dels caserius del pòble, i compreses çò de mès d'elevat de dintratz eles, lo caseriu de Costeroux, sus la rota del caulet Agnel, uèi desaparegut après una istòria rica en rebondissements.
Aqueles libres de familhas levavan, a l'origina, l'estat dels camins rurales, encara telefonada transitam e la lista dels cònsols, elegits per gerir lo pòble. De contunh, los caps de familha i #anotar los eveniments sobrevinguts en la comunitat o, en defòra, als sieus abitants (accidents, incendis, passatges de tropas, trabalhs).
Los Transitam, informats per Jean Tivollier, l'istorian del Queyras, barrejan los quasèrns de divèrsas familhas, entre 1469 e 1908 e forman lo capítol 25 de la siá monographie del Queyras, apareguda l'an 1913.
L'histoire de Molines bénéficie de traces écrites exceptionnelles, les transitons de Molines, des registres écrits qui relataient les faits les plus marquants, les catastrophes, les épidémie qui avaient lieu dans le village, à la manière d'une chronique ou d'un journal rédigé par Paul Ebren et sa famille, du hameau de Fontgillarde.
Certains transitons sont visibles aux Archives Départementales de Gap. On y retrouve l'histoire des hameaux du village, y compris le plus haut d'entre eux, le hameau de Costeroux, sur la route du col Agnel, aujourd'hui disparu après une histoire riche en rebondissements.
Ces livres de familles dressaient, à l’origine, l’état des chemins ruraux, encore appelée transitons et la liste des consuls, élus pour gérer le village. Ensuite, les chefs de famille y notèrent les événements survenus dans la communauté ou, en dehors, à ses habitants (accidents, incendies, passages de troupes, travaux).
Les Transitons, rapportés par Jean Tivollier, l'historien du Queyras, mêlent les cahiers de plusieurs familles, entre 1469 et 1908 et forment le chapitre 25 de sa monographie du Queyras, parue en 1913.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Stevie Ray Vaughan
Stephen Ray Vaughan, mai conegut coma Stevie Ray Vaughan (Dallas, 3 d'octobre de 1954 – East Troy, Wisconsin, 27 d'agost de 1990) foguèt un musician e cantautor american. Se faguèt conéisser mai que mai coma fondador e menaire de la formacion Double Trouble. Èra un guitarrista famós conegut que son estil de predileccion èra la musica blues e un virtuós de la guitarra electrica. La revista Rolling Stone lo classifiquèt seten sus sa lista dels "100 guitarristas mai importants". Moriguèt dins un accident d'elicoptèr en 1990 quand aviá tot bèl just 36 ans.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Texas Flood (1983)
- Couldn't Stand the Weather (1984)
- Soul to Soul (1985)
- In Step (1989)
- Family Style, amb son fraire Jimmie Vaughan jol nom de "The Vaughan Brothers" (1990)
- In Session amb Albert King, enregistrat en 1983, (1999)


text:
Joan Giraud d'Astròs
Joan Geraut d'Astròs (nascut en 1594 a Jandordís, prèp de Sant Clar de Lomanha, mòrt en 1648) foguèt un rector e poèta gascon, vicari de Sant Clar.
Son òbra[modificar | modificar la font]
D'Astròs es l'autor del Trimfe de la lengua gascoa publicat en 1642 per J. Boudo a Tolosa. Es un recuèlh de doas òbras en vèrs. En primièr lo Trimfe meteis es un debat entre las quatre sasons gasconas que defendon caduna la sua valor abans qu'un « arrèst » plan biaissut balhe la victòria a totas (la prima es « la mès bèra », l'estiu « lo mès òp », l'autona « la mès richa » e l'ivèrn « lo mès aisat »). En segond lo « Plaidejat deus elements » ont vesèm aqueste còp lo Huec, l' Aire, l' Aiga e la Tèrra faire rampèl d'arguments per convéncer qu'es lo mai fòrt a un « pastor de Lomanha » que ditz finalament aquest « arrèst »: « Cadun es mèste en son ostau ». Los mèstres de d'Astròs son Virgili e Deu Bartàs ; escriu en octosillabs dins un gascon que recòrda la lenga mondina de Godolin.
Extraits[modificar | modificar la font]
Que la Tèrra no'm fache tròp,
Ja l'èi negada un aute còp.
Que lo Huec tròp non m'arrodòle,
Jo m'estoni qu'eth non tremòle,
E non se bremba pas benlèu
Deus destupèris que jo'u hèu.
Mes parle Huec, e parle Tèrra,
Me haça l'Aire mala guèrra,
Jo vòli que lor libertat
Lor haèa veser la vertat,
E voi sur eths, l'òra presenta,
Trimfar per rason non per crenta.
«Plaidejat de l'Aiga» dens lo «Plaidejat deus Elements»
Defensor del gascon[modificar | modificar la font]
Dins son adreça al « legidor gascon », al començament del seu libre, d'Astròs defend vigorosament la siu lenga contra aquels que ja ne son vergonhoses :
« Torna, torna, frair, e demòra ;
N'ajas honta d'augir ton frair
Parlar la lengua de ta mair. »
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Astròs, Joan Geraut d'. Lou Trimfe de la Lengouo Gascouo. Tolosa : Jan Boudo, Reprint en linha sus la Bibliotèca Nacionala Francesa, 1642.
- Lou Trimfe de la Lengouo Gascouo foguèt editat dins sa grafia originala en 1980 per S. Thiolier-Méjean al n°2 de las Annales de l'Institut de langue et de littérature d'òc de l'Universitat de París-Sorbona. En mai de l'òbra i a una introduccion, un lexic e una bibliografia.
- Astròs, Joan Geraut d'. Lo trimfe de la lengua gascoa. Ortès : Per Noste, 2007. Lo tèxt complet en grafia classica normalizada parescut en cò las edicions Per Noste [1].
- Podèm trobar un long estudi sus d'Astròs dins « Poètes gascons du Gers depuis le XVIe siècle jusqu'à nos jours » (Poètas gascons de Gers del sègle XVI fins ara) de J. Michelet, publicat en 1904 en çò de T. Bouquet a Aush.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Disc golf
Disc golf (tanben conegut jol nom de frisbee golf) es un jòc de disques volants dins lo qual, de jogaires lançan un disc volant per ensajar de dintrar aqueste disc dins un panièr o ensajan d'aténher una cibla. Segon la Professional Disc Golf Association, "La tòca del jòc es de traversar un camp de jòc dempuèi la debuta cap a la fin, dins un nombre minimal de lanç."[1] Lo jòc es pas car perque la màger partida dels terrens son a gratis. De mai lo jòc es accessible a la màger partida de las personas, qual que siá son l'edat o sa condicion fisica.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del disc golf modèrna comença dins lo decènni de 1960, sembla qu'es estat inventat dins un fum d'endreches, e per un fum de personas diferentas dins lo meteis temps, donc es pas aisit de conéisser precisament l'origina d'aqueste espòrt. Doas personas son especialament conegudas dins lo mitan d'aqueste espòrt, son George Sappenfield e "Steady Ed" Headrick[2] qu'a inventat lo tèrme de "Disc Golf", a creat lo primièr panièr e a creat la primièra correguda dins lo pargue de Oak Grove en Califòrnia a Pasadena, Califòrnia. En 1975, Headrick creèt la primièra associacion del jòc, la PDGA, uèi aquesta darrièra s'ocupa de crear e manténer las règlas del jòc.
Disques[modificar | modificar la font]
Los disques utilizats son mai pichons e mai pesuc que los disques volants destinat al grand public pel léser, generalament fan 8 o 9 inches de diamètre, es a dire a quicòm prèp de 20 a 23 cm) e pesan entre 150 e 180 gramas.
Existís un fum de varietats de disques, despariat dins tres grandas categorias: los putters es a dire los disques utilizats quand lo jogaire es prèp del panièr, a la fin de la correguda, los mejans, e los drivers que permeton de far de longas distàncias.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Règlas", PDGA.com, Professional Disc Golf Association
- ↑ http://www.discgolfassoc.com/discgolf-founder/index.html


text:
Mogins
Mogins (Mougins en francés)[1] es una vila de Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Sa populacion èra de 19 500 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 25,64 km².
La vila de Mogins es fòrça toristica.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mogins se situa au nòrd de Canas e dau Canet e au sud de Grassa, dins lo País de Grassa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bailejament[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Mougins de l'annuari dmoz.
- Sit oficial
- Mogins sus lo site de l'Institut Geografic Nacionau
- Localizacion de Mogins sus Google Map
- Sit del HB3M
- Site dau TCO
- Sit del FCM
- Site dau MOM VB
- Site de sauvagarda e mesa en valor de la bastida de Currault a Mogins
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mougin en nòrma mistralenca.


text:
Joan Lahita (linguista)
Joan Lahita (Jan, Jann - segon la soa nòrma - o Jean Lafitte en francés) qu'ei un lingüista gasconista d’origina bearnesa. Vadut a Talença en 1930, que hasó de comissari (administrator e jurista) hens l’armada de l’aire puish de director deus servicis juridics d’ua institucion publica de recèrca. En 1982 qu’adherí a l'Institut d’Estudis Occitans (antena de París). En 1989 que vadó dinerèr de l’I.E.O.-Paris e qu’estó encargat d’apità’i un cors de gascon[1].
Lo lingüista[modificar | modificar la font]
En abriu de 1992, que fondè Ligam-DiGaM, quadèrns semestriaus de lingüistica e lexicografia gasconas. Partidari de considerar lo gascon com ua lenga per se e non pas com un dialècte de la lenga occitana [2], que s’interessè aus sistèmas grafics deu gascon. Part d’aqueth tribalh qu’estó l’objècte d’ua tèsi en sciéncia deu lengatge titolada Situation sociolinguistique et écriture du gascon aujourd'hui (situacion sociolingüistica e escriptura deu gascon uei lo dia), dehenuda a l’Universitat de Rennes en 2005. Aqueth estudi que’u miè tà revisar la grafia classica occitana, qui Loís Alibèrt avè hargat tau lengadocian e arron avè adaptat tau gascon en collaboracion dab Pèire Bèc[3]. Mei particularament, lo sistèma grafic reformat per Joan Lahita, aperat sistèma classic gascon o grafia classica gascona, que diferéncia las n finaus velaras (generaument mudas en biarnés) de las dentaus e las r finaus mudas de las prononciadas. Enqüèra que d’usatge hèra minoritari, la grafia classica gascona qu’estó adoptada per quauques autors. Citem per exemple l’escrivan e editor Eric Chaplain qui l’emplega tau son metòde d’ensenhança deu gascon [4] e tanben hens lo son diccionari gascon-francés [5] o enqüèra Halip Lartiga (Lartigue) [6]. En 2002, Joan Lahita qu’anonciè la creacion de l’Institut Bearnés e Gascon, entitat sedent a Pau e creada tà dehéner la «lenga biarnesa e gascona ». De sistèmas grafics, aqueth institut, deu quau Joan Lahita hè partida coma membre deu comitat scientific- que’n preconiza dus: lo prumèr, deu tipe felibrenc, qu’ei dit « sistèma modèrne » e qu’ei lo adoptat a la debuta deu sègle passat per l’Escòla Gaston Febus. Aquera grafia, abandonada per aquesta medisha Escòla au profieit de la grafia classica occitana, decadas a, que demora preconizada per l’Institut Biarnés e Gascon pr’amor lo son usatge que seré mei aisit peus locutors naturaus e los començaires adultes. Lo segond qu’ei lo "sistèma classic gascon", qu’ei a díser la grafia classica reformada per Joan Lahita. Segon lo son autor, aquera segonda grafia que presenta l’avantatge de demorar pròishe au còp de las grafias occitana e catalana en tot arrespectar las particularitats de l’idiòma gascon.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las entersenhas biograficas que vienen de la revista Ligam-Digam.
- ↑ LAFITTE J. & PEPIN G. Langue d’oc ou langues d’oc, mythe et fantasmes face à l’histoire, PyréMonde Princi Néguer Ed. 2008
- ↑ BEC P. & ALIBERT L. L'application de la réforme linguistique occitane au gascon, IEO, Tolosa,1952
- ↑ RIGOSTA J. & CHAPLAIN E. Que parli gascon. Iniciation à la langue gasconne (PyréMondePrinci Néguer Ed. 2001)
- ↑ CHAPLAIN E. Dictionnaire Gascon-béarnais français (Princi Negue Ed. 2002)
- ↑ LARTIGUE H. Les racines de la langue gasconne. Identité culturelle, limites lingüistiques – Les veas de le lenga gascona. Identitat culturau, hitas lingüisticas. (Pyrémonde – Princi Néguer Ed 1998- 2007 )


text:
Dakota (omonimia)
Lo nom Dakota pòt designar:
- Lo Dakota del Nòrd, estat dels Estats Units d'America;
- Lo Dakota del Sud, estat dels Estats Units d'America;
- Lo Territòri de Dakota, territòri organizat incorporat als Estats Units d'America, qu'existèt entre 1861 e 1889.
- Los Dakotas, grop de las tribús dels indians americans dintrat dins l'istòria jol nom de Siox (Dakota al sens larg);
- Dakota (grop etnic), los grops tribals siox que s'autodefinisson coma Dakota (dakhóta o dakȟóta)
(Dakota al sens estrech)
- La Lenga Dakota o Siox, cadena dialectala derivada de la lenga originària de l'ensems de populacion nomenat Siox (e dels Assiniboin/Stoney), e que constituís una branca especifica de la familha de las lengas siouan (Dakota al sens larg)
- Lenga dakota-lakota, unitat lingüistica individuala a l'interior de la cadena dialectala siox o dakota (al sens larg), qu'amassa los dialèctes, intercomprensibles, dakota al sens estrech [santee-sisseton (dakhóta) e yankton-yanktonai (dakȟóta)] e lakota (lakȟóta).
- La lenga dakota, al sens estrech (cod. ISO 639-3: dak) que s'articula sus dos dialèctes: santee-sisseton (dakhóta) e yankton-yanktonai (dakȟóta);
- Douglas Dakota, designacion britanica del bimotor de carreg C-47 Skytrain;
Personalitats:
- Dakota Fanning, actritz americana;
- Dakota Blue Richards, actritz americana;
Autre:
- Dakota, palais nòvayorkés que i demorèt John Lennon.


text:
Abu Kamil
Abu-Kamil Shoja ibn Aslam ibn Muhammad ibn Shoja al-Hassib al-Misri (en arabiأبو كامل شجاع بن اسلم) (vèrs 850 - vèrs 930), mai conegut simplament com Abu Kamil Shoja (en ara bi ابو كامل) o Al-Hassib al-Misri (literalament "lo Calculaior Egipcian"), èra un matematician egipcian especialista en algèbra e geometria. Joguèt un grand ròtle dins lo desvolopament d'aquela primièra disciplina e la seuna òbra influencièt fòrça lo matematician italian Fibonacci (1171 - 1250), que difusèt en Euròpa lo saber algebric arabi. Èra un dels successors d'Al Khowarizmi e, coma el, sonque s'exprimava dins lo seu trabalh utilizant l'escritura (sens chifras).
Òbra[modificar | modificar la font]
Dins la seuna òbra Algebra (coneguda sonque en traduccion latina e ebrièva) prepausa 69 problèmes de primièr e segon grau, aplicacions de l'algèbra al pentagòn regular e al decagòn e equacions diofanticas; tanbe i manipula brilhantament las racinas e expausa la resolucion de l'equacion de segon gra de la forma sonque quand las solucions son positivas.
Lo seu Libre sus las estranhesas dins l'art del calcul tracta dels sistèmas d'equacions que las solucions son nombres entièrs o fraccions e tamben la combinatòria. Aquela òbra donèt luòc a una investigacion posteriòra suls nombres reals, los solucions de polinòms e la recèrca de las racinas de meteis biais que lo faguèron de cientifics coma Al Karaji e As Samawal.
Foguèt lo primièr a tractar los nombres irracionals coma objèctes algebrics[1] en los acceptant (sovent jos forma de racina carrada, racina cubica o d'racina d'una foncion) coma solucions per d'equacions del segon gra o coma coeficients d'una equacion.[2] Tanben foguèt lo primèr a resòlvre tres equacions simultanèas non linàrias amb tres variablas desconegudas.[3]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)MacTutor; Arabic mathematics: forgotten brilliance?
- ↑ Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 148, in (2000) Mathematics Across Cultures: The History of Non-Western Mathematics. Springer. ISBN 1402002602.
- ↑ Berggren, J. Lennart (2007). "Mathematics in Medieval Islam", The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook. Princeton University Press, 518. ISBN 9780691114859.


text:
Franco Trappoli
Franco Trappoli (nascut en 1947 a Orvieto) es un òme politic socialista italian. Foguèt primièr cònsol de Fano[1] e membre de la Cambra dels deputats italiana.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut a Orvieto lo 5 de novembre de 1947, foguèt diplomat en «Sciéncias economicas e comercialas» e venguèt primièr cònsol de Fano de 1980 a 1983.
Foguèt puèi deputat de 1983 a 1987 e de 1992 a 1994[2]. Foguèt le primièr bodista de venir membre de la Cambra dels deputats italiana.[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.


text:
Brantòsme
Brantòsme[1][2] (en francés: Brantôme ) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Luecs e Monuments[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo nom occitan de las comunas de Perigòrd sus lo sit deu Conselh general de Dordonha
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Daus uns comportaments de las paginas de vòstre sit se pòdon modificar gràcias a de variablas PHP. Aquelas variablas, normalament quo es SPIP que las definís, mas, per obténer una personalizacion mai fina dau sit, lo webmèstre las pòt modificar.
Ont chau indicar aquelas variablas?
Quo es inutil d’intrar dins lo quite còde font d’SPIP per fixar aquelas variablas (bon!).
- Per l’ensems dau sit
Se volètz fixar aquelas variablas per l’integralitat dau sit, las podètz indicar coma globalas, amb una sintaxi un pauc diferenta, dins un fichèir entitolat
mes_fonctions.php3, que se plaça a la raiç dau sit. (Eventualament chaudrá crear aquel fichèir e enrodar las definicions de vòstras variablas amb de marcadors
<?php e
?>, vejatz los exemples çai sos.)
- Per chasque tipe d’esqueleta
[SPIP 1.4] Maitot podètz definir aquelas variablas, esqueleta per esqueleta. Per aquò faire, las chau installar au començament dau fichèir PHP que crida l’esqueleta (per exemple
article.php3,
rubrique.php3...). S’inserisson naturalament au costat de las variablas obligatòrias
$fond e
$delais. Veire los exemples
Las variablas dau tèxt
Aquelas variablas s’utilizan pendent qu’SPIP calcula la compaginacion (correccion tipografica).
-
$debut_intertitre fixa lo còde HTML inserit a la dobertura daus intertítols (per la ’corcha
{{{). En estandard, sa valor es:
-
$fin_intertitre es lo còde HTML inserit a la barradura daus intertítols (’corcha
}}}). Sa valor normala es:
-
$ouvre_ref es lo còde que dobrís las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es un espaci insecable e una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_ref es lo còde de barradura de las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es una parentèsi cairada de barradura (]).
-
$ouvre_note es lo còde de dobertura de la nòta de pè de pagina (cama apareis dins
#NOTES); per defaut, quo es una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_note es lo còde de barradura de las nòtas de pè de pagina (una parentèsi cairada de barradura: ]).
De chausidas alternativas, per exemple, serán d’utilizar de parentèsis; o mai gentament, de dobrir amb lo tag HTML
, e de barrar amb
.
- Lo fichèir
puce.gif e la variabla
$puce. Quand començatz una linha nuòva amb un tiret, SPIP lo remplaça amb una petita “nèira” grafica. Z-es lo fichèir
puce.gif installat a la raiç dau sit que constituís aquela nèira; podètz modificar aquel fichèir segon vòstres besonhs. Mas maitot, vos mesme podètz decidir de fixar coma chausir la nèira, a travèrs de la variabla
$puce. Per exemple per indicar un autre fichèir grafic:
o per un element HTML non grafic:
Las variablas per los forums publics
Existisson de variablas que permeton de fixar lo comportament daus forums publics amb de mots clau.
NB - S’utiliza aquelas variablas mas quand creatz de forums publics ont los vesitaires pòdon seleccionar de mots clau; doncas lor utilizacion es bassètz especifica (e z-es pas evidenta...).
-
$afficher_texte (“òc”/“non”). Per defaut, s’es concebut los forums publics per permetre aus vesitaires d’intrar lo tèxt de lor messatge; mas quand se prepausa de chausir de mots clau dins aqueles forums, se pòt decidir que ges de messatge es util e que mas la seleccion daus mots clau es importanta. En aquel cas, se poirá indicar:
-
$afficher_groupe permet d’indicar los grops diferents de mots clau que se desira de prepausar dins aquel forum. D’efèit, totes los forums d’un sit son pas forçadament identics, e se, en daus uns endreits, podètz voler afichar una seleccion de totes los grops de mots clau (aqueles qu’avètz rendut accessibles aus vesitaires dempuèi l’espaci privat), a d’autres endreits, podètz voler utilizar solament daus uns grops, a mai pas un grop (gran dau tot de seleccion de mots clau).
La variabla
$afficher_groupe es un tablèu (array), e doncas se construtz de la manèira seguenta:
impausa unicament l’afichatge daus grops 3 e 5.
interditz l’utilizar de mots clau dins aqueles forums (puèi que ges de grop de mots clau numerotat “0” —zèro— existís pas).
S’òm indica pas ren (òm precisa pas
$afficher_groupe), aquò vòu dire que s’utiliza totes los grops de mots clau indicats coma “prepausats aus vesitaires dau sit public” dins l’espaci privat.
Enebir l’afichatge daus botons d’administracion
Chasca pagina d’esqueleta aficha de «botons d’administracion» (en particular: «tornar calcular aquela pagina») quora òm es administrator e qu’òm a activat lo cookie de correspondéncia. Aquela foncion, fòrça practica per gerir lo sit, pòt venir geinanta dins quauques cas; per exemple per de fichèirs XML, que volètz sobretot pas veire perturbats per aqueles apondis.
[SPIP 1.7] La variabla
flag_preserver permet d’enebir aqueles afichatges.
Veiretz per exemple l’emplec d’aquela variabla a la pagina
backend.php3.
Lo dorsèir de las esqueletas
[SPIP 1.5] Se desiratz de botar las esqueletas de vòstre sit dins un dorsèir particular, per exemple per faire d’assais de plusors jòcs d’esqueletas trobats a Internet, o perque quò vos agrada que s’estreme ben las chausas, etc, podètz fixar la variabla
$dossier_squelettes dins
mes_fonctions.php3.
D’aquel moment enlai, SPIP anará quèrre en prioritat las esqueletas presentas dins lo dorsèir
design/ (que l’auretz creat a la raiç dau sit). Se, en mai d’aquò, utilizatz
, SPIP anará quèrre lo fichèir
xxx.php3 d’en primèir dins
design/, puèi, se lai figura pas, a la raiç dau sit.
Los avantatges d’aquel renjament pòdon semblar evidents (separacion melhora dau còde d’SPIP e de l’estructura dau sit, possibilitat de chamjar tot un ensems d’esqueletas en un còp solet, etc); l’inconvenient principau es que quò será mai malaisat de visualizar las esqueletas a travèrs d’un navigador simple. De fait, quitament se son plaçats dins aquel sosdorsèir, l’HTML que chap dins aqueles fichèirs d’esqueleta es concebut coma s’èran a la raiç. Per aquela rason, los liams vèrs los imatges o los CSS riscan de “se rompre”.
Exemples
- Per modificar de variablas unicament per un certan tipe d’esqueletas (per exemple per las paginas de rubricas), sufís de las definir dins lo fichèir de crida d’aquelas esqueletas. Per exemple, per las rubricas, se pòt fixar de valors directament dins
rubrique.php3:
Aicí, s’es modificat la valor de l’espaci a l’entorn daus lògos.
- Per modificar de valors de variablas dins l’ensems dau sit, se las pòt definir dins lo fichèir
mes_fonctions.php3.
Atencion, quand se definís de valors dins aquel fichèir, chau utilizar imperativament la sintaxi
$GLOBALS['xxx'] per chascuna de las variablas de personalizar. Per exemple, per definir la valor de
$debut_intertitre, s’utiliza la sintaxi
$GLOBALS['debut_intertitre'].
Los besonhs imperatius de seguretat daus sits impausan que s’utilize aquela sintaxi.


text:
Loís Barton
Loís Barton (en francés : Louis Barthou ; Auloron-Santa Maria, lo 25 d'agost de 1868 - Marselha, lo 9 d'octobre de 1934) que ho un òmi politic bearnés de la IIIau Republica francésa. Que ho ministre deu ahars estrangèr d'aqueth país e que gavidè a la fin de sa vita ua politica virada de cap a establir ua aligança internacionau entà s'emparar e isollar Alemanha e lo son regim nazi. Que morí accidentaument (Barton que ho aucit per la bala d'un policier viengut ensajar d'empachar lo crime e la soa herida non ho pas suenhada com aurè calut) dens l'atemptat contre lo rei Alexandre Ièr de Iogolavia comès per un nacionalista macedonia dab lo sostien deus ostachi croates.


text:
Cròcha (solfegi)
En solfegi, ua cròcha qu'ei ua nòta qui la soa durada qu'ei la meitat d'ua pulsacion dens ua mesura de 4/4. Que vau donc la meitat d'ua negra. Qu'ei representada dab un punt provesit d'ua barra orietada sia en haut sia en baish e dab un gahin.
Quan duas o mei cròchas e's segueishen, los lors gahins que's pòden ligar.
En bèth hornir un aute gahin, òm marca ua dobla cròcha qui la soa durada b'ei la meitat de la cròcha. Dab 3 gahins, que son triplas cròcha qui valen la meitat de las doblas e lo quart de las cròchas. Dab 4 gahins, que son quadruplas cròchas d'ua valor de la meitat de las triplas.
Lo silenci de durada equivalenta qu'ei lo miei sospieit.


text:
Alessandro Manzoni
Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni (Milan, 7 de març de 1785 - Milan, 23 de mai de 1873) foguèt un poèta, dramaturg e escrivan lombard. Aquesta figura màger del romantisme es considerat coma un dels autors mai importants de la literatura italiana.
Son roman I promessi sposi es generalament vist coma una de las òbras principalas de las letras italianas, e tanben coma lo libre mai representatiu del Risorgimento e del romantisme italian, e aguèt a mai una influéncia capitala sus la definicion d'una lenga nacionala italiana.
Foguèt tanben un personatge eminentament politic e a l'encòp un intellectual engatjat, coma senador del Reialme de Sardenha tre 1860, en plen Risorgimento, fins a 1861 quand se creèt lo Reialme d'Itàlia aprèp l'Unificacion d'Itàlia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Inni sacri (1812-1822)
- Il conte di Carmagnola (1816), tragedia
- Osservazioni sulla morale cattolica (1819)
- Il cinque Maggio (1821)
- Adelchi (1822), tragedia
- I promessi sposi (1827)
- La colonna infame (1842)


text:
Gàmbia a pas de ressorsas naturalas o mineralas confirmadas, e a una agricultura pauc desvolopada. Aperaquí 75% de la siá populacion depend de la cultura de la tèrra o de la creacion d'animals per subsisténcia. Las activitats industrialas principalas son lo tractament de cacauèta, de peisses, e de pèls. Lo comèrci de re-exportacion èra una activitat economica importanta, malgrat aiçò l'aumentacion de fiscalizacion del govèrn tre 1999 e l'inestabilitat de la moneda del país, lo dalasi, faguèt amb qu'aquesta activitat sofriguèsse reduccion[2].
Las beutats naturalas del país e la proximitat amb Euròpa ne faguèron una destinacion toristica importanta.[2]


text:
Dualisme
Lo dualisme estima que l'origina de l'univèrs se pòt trobar dins doas substàncias basicas o dos dieus. Tradicionalament, las religions dualistas evòcan una divinitat masculina e una femenina o ben un dieu benigne e un maligne (per exemple, lo maniqueïsme defend aquela tèsi).
Per extension, lo dualisme en filosofia es la cresença que prepausa que l'èsser uman a una partida fisica (còs) e una mentala o espiritala (arma). Platon e Descartes son los representants caracteristics del dualisme tradicional .
Somari
Dualisme platonic[modificar | modificar la font]
Segon Platon, l'òme es un èsser format d'una arma immortala e divina, e d'un còs mortal e imperfèit qu'empresona l'arma. L'estat natural de l'arma es d'èsser separada del còs, de biais que lo còs sonque capita a la pertocar e la trebolar dins son desir de vertat e de saber.
Dualisme cartesian[modificar | modificar la font]
Segon Descartes, l'òme es una combinason de ment (substància pensanta) e còs (substància espandida). La ment a lo pensament per atribut essencial, qu'es liure e immaterial, en cambi lo còs es subjècte a las leis de la matèria. Las substàncias son alara diferentas e independentas una de l'altra.
Dualisme teologic[modificar | modificar la font]
Lo dualisme religiós apareis dins diferentas civilizacions anticas, coma China e Egipte, mas subretot Pèrsia. Sa religion, promoguda e reformada per Zaratostra vèrs lo sègle VI AbC., establís un principi divin del ben, Ormuz o Ahura Mazda, e un altre del mal, Ahriman. Aquelas formas del dualisme se tornan trobar dins l'orfisme (sègle VI AbC.), dins lo gnosticisme (sègle II AbC.), dins lo maniqueïsme, dins la doctrina gnostica-maniquèa de Priscillian, e fins a l'Edat Mejana, dins las doctrinas dels bogomils e catars. La mai influenta d'aquelas doctrinas, aprèp lo mazdeïsme de Zaratostra, foguèt lo maniqueïsme.
Traches comuns[modificar | modificar la font]
En linhas generalas, las doctrinas dualistas convergisson dins los traches seguents: lo principi del Ben es identificat amb la Lutz e l'Esperit; lo principi del Mal amb las Tenèbras e la Matèria, o amb lo diable o demòni (maniqueïsme). La matèria es gratuita, marrida, e principi del mal; o alara creada per un demiürg diferent del Dieu bon (gnosticisme de Marcion), o pel diable, principi del mal (Priscillian) rigorista e extremista; o alara justifican la relaxacion: perque es pas possible de resistir al principi del mal qu'inclina a pecar, e es aquel principi, non pas la persona, qu'es responsable del pecat.


text:
Auguste Rodin
François-Auguste-René Rodin es un escultor francés dels mai coneguts dins son país mas tanben internacionalament. Nasquèt lo 12 de novembre de 1840 a París (França) e se moriguèt a Meudon (Illa de França) lo 17 de novembre de 1917.
L'òbra de Rodin[modificar | modificar la font]
Auguste Rodin revolucionèt l'escultura amb una libertat de forma qu'èra pas estada coneguda fins aquel moment. Capable de la reproduccion mai fisèla (coma per exemple amb l'òbra Le Penseur), introdusiguèt una sensualitat que espantèt lo public del temps (amb Le Baiser per exemple). Se coneisson sovent sas òbras gràcias a sa forma acabada que demòra en part presonièra d'un blòc mai rustic e sonque descopat en part. La resulta n'es un equilibri entre un modèl encabit dins la massa bruta e un vam que se balha a l'òbra que fa que semble totjorn a mand de se n'escapar. Foguèt plan amic del pintor american Whistler e d'Alphonse Legros.
Rodin, a l'avant-garda de son art, a laissat los motles de sas esculturas a disposicion del public. Aviá a mai preparat de còpias de sa signatura. Èra un biais per el de laissar d'autras personas prolonger son òbra aprèp que se moriguèsse.
L'estatua Balzac provoquèt un brave escandal (per encausa de son aparéncia e sa preparacion interminabla) e l’autor de la comanda la volguèt pas recebre.
Son maitas las òbras de Rodin que se trobavan dins lo World Trade Center e que foguèron anequelidas aprèp los atemptats de l'11 de setembre de 2001.
Rodin aguèt coma collaboradoira Camille Claudel (èra cargada de desgrossir los marbres en foncion d'un modèl de geis.) Ela, qu'èra a l'encòp sa musa e calinhaira, li servissiá tanben de modèl, inspiraira de las òbras la Convalescente, la France o la Pensée…
Existisson d'aspres debats sus l'atribucion de qualques òbras a Auguste Rodin o a Camille Claudel. Las recèrcas mai recentas en ocasion de l'exposicion "Camille Claudel et Rodin, rencontre de deux destins", (Musèu Nacional de las Bèlas Arts de Quebèc, Detroit Institute of Art, Fondation Pierre Gianadda, Martigny, 2005-2006) an mostrat la complexitat bèla de la relacion entre totes dos artistas que trabalhavan amassa dins lo meteis endrech. Amassa visquèron una passion estimuladoira mas trebolada, narrada d'un biais romanesc dins lo filme francés Camille Claudel.
Lo mercat de l'art coneguèt un escandal important pendent las annadas 1990 amb la descobèrta d'una ret de falsaris que foguèron condamnats per la Justícia francesa en 2001 mas que son activitat rompliguèt lo mercat de centenats d'òbras imitadas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'Âge d'airain (1877) Aquesta òbra es tan perfiècha que Rodin foguèt suspectat d'un motlage sus natura. Foguèron necessàrias maitas annadas per tal que foguèsse disculpat a debon quand presentèt lo modèl.
- Le Penseur (1882). Son òbra mai coneguda.
- Adam (1882)
- Ève (1882).
- La Cathédrale.
- Ugolin et ses enfants.
- Le Baiser (1886).
- Le Monument aux Borgueses de Calais.
- La Porte de l'enfer: S'agís d'una mena de compilacion de maitas òbras. Rodin foguèt nafrat que se poguèsse pensar qu'aviá fach un motlatge per L'Âge d'airain. A mai foguèsse disculpat, ne sentiguèt de longa un pensament. La Porte de l'enfer, qu'Octave Mirbeau nos laissèt, en febrièr de 1885, la sola descripcion completa, representèt per el una mena d'exutòri que i vòl mostrar qu'es capable de reproduire sas òbras en miniature dins totes sos detalhs e aital que las grandas son fachas a man. La pòrta de l'infèrn es una mena de ponch d'orgue de l'ensems de son òbra. Demorarà probablament inacabada", remarcava Gustave Coquiot, un de sos secretaris, dins Le vrai Rodin (1913).
- Éternelle idole.
- Mignon.
- L'âge mûr.
L'art
- Illustracion de las Fleurs du Mal de Baudelaire per Gallimard (1887) e del roman d'Octave Mirbeau, Le Jardin des supplices (1899).
- Ombre
- Balzac
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Auguste Rodin – L'Art, entretiens réunis par Paul Gsell, Grasset (ISBN 2-246-19246-3).
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Musèu Rodin, a París
- (en) Rodin Museum, a Filadèlfia
- (fr) Biografia, citacions, eveniments e luòcs consacrats a aqueste artista
- (en) Rodin-Web.org: Biografia, fòtos, libres, eveniments consacrats a Rodin. Descripcion d'aperaquí 220 colleccions publicas que tenon d'òbras de Rodin, amb los luòcs.
- (fr) (en) Victor Hugo vist per Rodin, a Besançon
- (en) Auguste Rodin dins Artcyclopedia


text:
Loís XV de França
Loís XV (Versalhas, lo 10 de heurèr de 1710 - Versalhas, lo 26 d'abriu de 1774), ditz lo Ben-Aimat, que ho rei de França e de Navarra a partir de 1715 e dinc a la soa mort. Hilh deu Petit Daufin e arrèr hilh deu Gran Daufin, qu'èra donc successor e arrèr arrèr hilh deu rei Loís XIV.
A maugrat deu son chafre (autrejat per las pregàrias qu'òm digó per eth quan, mainatge la soa vita b' èra miaçada), lo son regnat que ho marcat per l'impopularitat e las granas despensas d'ua cort on la soa prioritat b'èran los plasèrs que non pas la politica (çò qui balhè un grand poder d'influéncia a la soa mestressa mei famosa : la marquesa de Pompador). Un reflecte d'aquesta impopularitat que ho l'episòdi famós de la temptativa d'assassinat per Damien qui ho comdamnat a mort arron d'un suplici demorat famós.


text:
Vitòria
Vitòria (Vitoria en espanhòu, Gasteiz en basco, Vitoria-Gasteiz oficiaument) qu'ei la capitau d'Alaba e de la Comunautat Autonòma Basca.
Fondacion e Edat Mejana[modificar | modificar la font]
En 1181, lo rei navarrés Sanç VI lo Sabent que fondè la vila de Nova Victoria suu còth ocupat peu vilatge de Gasteiz (documentat Gastehiz c. 1025), qui comptava un barri. En 1200, que s'incorporè au Reiaume de Castelha, presa per las tropas deu rei Anfós VIII, qui la dotè deu quartièr gotic dens lo versant oèst. En 1256, devath Anfós X lo Sabent, la vila qu'estó perlongada de cap a l'èst lo Sabent on e s'establín las corporacions. En 1431, lo rei Joan II de Castelha que l'autregè lo títol de ciutat.
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
Que s'i debanè la Batalha de Vitòria lo 21 de junh de 1813, on lo Duc de Wellington e derrotè las tropas napoleonencas, çò qui signifiquè practicament la fin de la Guèrra d'Espanha.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Lo 3 de març de 1976, la polícia franquista que mitralhè los assemblats en cauma dens la glèisa de Sant Francés d'Assisi, en aucint cinc trabalhadors e herint per bala ua centena.
Lo 20 de mai de 1980, que vadó capitau de la Comunautat Autonòma Basca.


text:
Rosbruck
Rosbruck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine en la distincion de Hombourg-St-Avold.
- Vilatge destruit en mai de 50 % l'an 1939/45.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine dans la seigneurie de Hombourg-St-Avold.
- Village détruit à plus de 50 % en 1939/45.


text:
Sent Cric
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
Comunas[modificar | modificar la font]
- Sent Cric : comuna francesa de Gers
- Sent Cric de Shalòssa, Sent Cric-Vilanava o Sent Cric deu Gave : comunas de las Lanas
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Robert Sent Cric : pintre francés
- Jacques de Sent Cric : marin francés
- Caroline de Sent Cric, amor de Franz Liszt
- Pierre de Sent Cric, ministre de Charles X,


text:
Monenh
Monenh qu'ei ua vila de Bearn, situada dens lo bacin de Lac. Qu'ei senhalada per la soa glèisa gotica de gran endom e per lo gran hustatge d'aqueth bastiment. Monenh qu'ei situada au miei deu terrador qui produseish lo vin de juranson. Monenh qu'ei ua comuna administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Heraudica
- 3 Especialitats
- 4 Geografia
- 5 Geografia
- 6 Istòria
- 7 Administracion=
- 8 Demografia=
- 9 Equipaments
- 10 Educacion
- 11 Personalitats
- 12 Bibliografia
- 13 Nòtas
- 14 Ligam extèrne
- 15 Luòcs e monuments
- 16 Personalitats ligadas amb la comuna
- 17 Véser tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Nòtas
Istòria[modificar | modificar la font]
Plini l'Ancian que mentau un pòble aperat MONESI en Aquitània (aquesta afirmacion qu'ei uei denegada[1]). Au dia de uei non se pòt pas provar qu'aqueth pòble be sia a l'origina deu nom Monenh mes, desempuish lo sègle XVIII, mantuns istorians e erudits qu'an sostienguda aquesta tèsi. Tot çò qui's sap suber l'istòria de Monenh au cors deu pumèr sègle qu'ei la preséncia d'ua mena de hortificacion suber ua hita enqüera aperada uei lo dia lo Casterar suu lòc on e 's quilhore la hortelessa qui, destrusida per Joana de Labrit au XVIau sègle, e emparore la vila medievau.
Durant l'Etat Mejana, Monenh que ho ua de las principaus vilas de Bearn, estatut que perdore sancerament dab la modernitat.
Tostemps segon Pèir de Marca, lo geograf arabi Ach-Cherif-al Edrisi que mentaré (au sègle XII) Monenh (d'un biais transcrivut Munins [2] dens la soa edicion francesa (en latin), Geographie Nubiensis, de 1619) com un lòc de passatge entaus marcadèrs arabis. Ad aquesta epòca, Monenh que possediva ua abadia laíca (e donc ua glèisa) vassau deus vescomtes de Bearn (e la quita vila que n'èra la soa proprietat). Monenh qu'èra tanben ua vegaria on lo veguèr deu vescomte e avèva per mission de crubar los beneficis e amendas qui 'u èran devuts.
Enter 1188 e 1215, Gaston VI lo Bon qu'autregè a Monenh los beneficis deu Fòrs e Costumas de Morlans (ortografiat Morlaas en ua mencion d'aqueth document en 1395) : Monenh que deishava alavetz d'estar ua possession dirècta deu vescomte. Au cors de las annadas seguentas que hasèva l'aquesida deu bòsc d'Arinc (uei conegut com bòsc deu Larinc), ua hont importanta de revienguts.
Au sègle XV, la comunautat vesiau de Monenh que bastí ua navèra glèisa gotica e monumentau qui remplacè la glèisa de l'abadia laïca. Aquò que's podó har mercés a la proprietat economica e a ua pression fiscau de las granas suus vesins de Monenh.
Au sègle XVI Joana de Labrit qu'ensagè d'impausar la religion protestanta ; a maugrat qu'ua partida deus notables e acceptessin de bon grat, la majoritat, obligada d'assistir a las ceremònias protestantas dens la glèisa (vaduda temple protestant) que manifestè ostensiblement lo son desacòrd. Los moneishons qu'avón totun d'escóner aquesta ostilitat quan lo poder reiau e miacè de sevir e de cremar la glèisa. Aqueth apasiment qu'estauviè a Monenh las repressions sagnosas que viscón d'autas ciutats bearnesas com Ortès o Bètlòc.
Lo culte catolic que tornere d'estar majoritari un còp restaurat peu poder reiau. Per aquesta escadença, lo rei Loís XIII de França que s'estanquè a Monenh suu son camin de cap a Pau.
Durant los sègles seguents Monenh que joguè pas mei qu'un ròtle segondari dens l'istòria bearnesa en tot seguir l'anar generau de la vita bearnesa : emigracion, adopcion de las leis navèras de la Republica, monocultura deu milhòc e industrializacion arron de la Dusau Guèrra Mondiau dab lo desvolopament deu Bacin de Lac.
Durant lo segond conflicte mondiau, lo bòsc deu Larinc que ho un terren d'accion de la Resisténcia (los Corps Francs Pommiè, C.F.P., aperats aciu Armada deu Larinc).
A la debuta deu sègle XXI, Monenh qu'arcuelhó ua escòla calandreta.
Heraudica[modificar | modificar la font]
-
-
-
Escut de Monenh 3 : De sinòple deu cap cabironat d'aur e de sable
Especialitats[modificar | modificar la font]
Monenh qu'ei situat au bèth miei deu terrador deu vin de juranson. Enter las soas especialitats gastronomicas òm pòt tanben mentàver los persecs e lo hromatge deus Pirenèus.
Geografia[modificar | modificar la font]
Monenh que's tròba en Bearn dens lo Bacin de Lac (adara aperat a còps Còr de Bearn suus desplegants toristics). Lo territòri de Monenh que's situa enter lo Bearn pirenenc e lo Bearn de la plana.
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion=[modificar | modificar la font]
Demografia=[modificar | modificar la font]
Quartièrs[modificar | modificar la font]
- Borg (juntada de las ancianas Arrua e Borg Nau)
- Cabiròu
- Camp de Lop
- Castèth
- Coòs
- Laquidea
- Lopienh
- Marca Mala
- Serròt
- Trolh
- Larinc
- Uchar
- Yolet
Idrografia[modificar | modificar la font]
Lo terrador de Monenh qu'ei traucat per afluents deu gave de Pau :
- La Baïsa
- La Baïsèra (alimentada per la Bailonga, era medisha neurida per l'arriu deu Larinc)
- Lo Lusoèr
Silvicultura[modificar | modificar la font]
La comuna dispausa desempuish tostemps deu bòsc deu Larinc (anticament aperat bòsc d'Arinc).
Termièras[modificar | modificar la font]
Monenh qu'ei tanhenta dab las comunas le La Horcada e Pardias au nòrd, Luc e Cardessa a l'oest, Auloron Senta Maria, Goes, Estialesc e La Seuva au sud, Aubertin, La Comanda, Arbús, Cuqueron e Parbaïsa a l'est.
Equipaments[modificar | modificar la font]
La comuna possedeish un estadi, ua piscina e un quilhèr.
Educacion[modificar | modificar la font]
Monenh que compta dab duas escòlas primàrias e, entaus estudis segondaris, deu collègi Joan Sarralh.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Joan Sarralh (Monenh, lo 14 d'octobre de 1891 - París, lo 28 de heurèr de 1964) istorian, ispanista e rector de l'Academia de París.
- Lo compositor Henri Duparc que demorè ua tempsada a Monenh.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Duval, Marie Victoire. Monein, Une communauté du Béarn au Moyen Âge et sous l' Ancien Régime. Monenh, 1991.
- Marca, Pèir de. Histoire de Béarn. París : Veuve Jean Camusat, 1640.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La hont de Plini qu'èra Estrabon qui en grèc en vertat mentau los Onesi dab ua omega Ω qui serè estada presa per ua M latina
- ↑ Segon Gérard Troupeau, proferssor a l'INALCO e especialista de l'arabi, Munins que seré en vertat Morlans mau transcrivut dens la traduccion latina
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] (en francés)


text:
Vaux-sur-Somme
Vaux-sur-Somme (Veu en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vali-sus Soma es un vilatge picard de la vallée de la Soma, situat a unitat|21|km {{}} a l'èst de Amians e a unitat|4|km {{}} de Corbie
Vaux-sur-Somme est un village picard de la vallée de la Somme, situé à 21 km à l'est d'Amiens et à 4 km de Corbie
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Es a Vaux-sur-Somme que moriguèt lo 21 d'abriu de 1918 Manfred von Richthofen, la legènda de l'aviacion alemanda, conoissut sota l'escais dau Baron Rotge.


text:
1545
Aquesta pagina concernís l'an 1545 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra acomençada en 1540 entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. D'efècte, après sei reviradas de 1543-1544, leis Espanhòus organizèron una campanha fòrça violenta còntra lei vilas d'Uaymil e de Chactemal qu'èran lo centre de la resisténcia maia e que deguèron se sometre. A la fin de l'annada, totei lei ciutats maias dau nòrd de Yucatan èran siá aliadas siá somesas ais Espanhòus marcant una etapa importanta de la conquista de la region. Pasmens, aquela conquista èra encara provisòria e una insureccion importanta acomencèt tre la fin de 1546. De mai, lei ciutats fòrça isoladas dau sud de la peninsula demorèron independentas fins a la fin dau sègle XVII (Tayasal fins a 1697).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt de Sher Khan que foguèt remplaçat per son fiu Islam Shah.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Guidobaldo del Monte, matematician e astronòm italian (m. 1607)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de julhet - Pernette du Guillet, poetessa tanhenta (n. c. 1520)