text:
Socrata disiá exercir aquesta art en pausar al bon moment mantunas questions als seus interlocutors e en las far «se brembar» (reminiscéncia) de las donadas elementàrias de matematicas o de las vertats moralas universalas. La psiquanalisi es, dins aquesta significacion basica, una maieutica.
La maieutica es una teoria platoniciana de la reminiscéncia, la maieutica es un moment essencial de la dialectica, es un procediment socratic ; aqueste procediment s'exprimís dins la boca del jove esclau dins lo Menon.
L'esperit de la maieutica se trapa pas sens que dins la pedagogia ; apond elements enfortissents la pensada personala, per portar dins qu'a la via globala de la psiquanalisi. Vos caldrà anar veire los diccionaris per completar la vòstra informacion sul mot, didactica, ironia, Socrata. a
L'occitanisme pòrta un ròtle per Occitània, es de la maieutica per balhar a totas las classas socialas, aital sembla una mena de faiçon o practica de la psiquanalisi personalizada e per un pòble coërent. L'occitanisme fonda aital la nacion occitana per èstre un element vivent sobre la planeta e per l'umanitat.
Sense occitanisme, mantunes individús de l'espècia umana son emplegables per d'autres fins, sovent per dominar o sotmetre d'autres pòbles en nom de França, de còps fan simplament l'Istòria de França tala que l'imperaire zo vòl ; èra lo cas dels occitans e de las occitanas dins Mai 68...
Lo darrièr dissabte del mes de mai 2008, soi estat convidat per un debat sul tèma nostalgic de Mai 68 ; los pòst-68-hards son pas monde qu'estíman la nostalgia, mas sembla que Naboleon Ier aguèsse despertat l'afar gràcia a un afar de coble pendent sa presidéncia anti-68 !!! Sem al monde d'Ubu-rei.
Los pòst-68-hards sábon fargar debats, contrariament a mantunes occitanistas, fièrs d'èstre franceses e que sábon organizacion la monopolizacion de la pensada per èstre segur d'aver rason, el-meteis. Los pòst-68-hards an mestièr d'entrar dins l'occitanisme politic e del debat ; causa que faguèran dins lors tempses tanben.
Èrem mens de 15 al entorn de la taula e ai agut lo grand plaser d'intervenir, e sobretot d'èstre convidat, per un encontre sense cap de dobte utile per totes e totas, un encontre devengut maieutic, çò qu'èra pas brica esperat.
Cadun a agut 10 minutas per dire son Mai 68, èri gaire concernit ; cadun parlèt e totes e totas podiam respondre ; èra un vertadièr debat ! Causa raríssim en Occitània. Aviam lo temps de parlar, d'entre-parlar, d'escambiar e d'explicar perqué èriam pas en accòrd, de desparlar, de rire, e sobretot ai pogut escotar, causas saborosas d'un temps sense violéncia, malgrat tot. Lo debat èra pas un monològue, ai conegut aiçò gaire sonque ambe los gropes tals Entau País en Bearn. Digun s'èra autoproclamat lo goró del debat, l'encontre èra democratic, los ataulats èran vius e sabián dire çò qu'èra lo subjècte escolhit, ambe contengut brilhent : Mai 68, una commemoracion ?
Son monde que se reconéisson melhor dins un libre publicat vaquí 20 annadas « Mai 68 una contra-revolucion capitada » d'En Michel Debray, melhor que dins los escrits d'un Finkelkraut o Gluksmann, aquestes que sèran autoproclamats filosòfe de Mai 68, a Barcelona per exemple, per i aver localizat sos primièrs actes de filosofia, tanben los ataulats son filosòfes, mas mens mediatizats! Ai pas pensat que lo debat aqueste auriá degut èstre mediatizat, benlèu enregistrat. Çaquelà una intervenenta expliquèt que los estudiants de la Sorbonne èran doás causas seguras : machista e grand productor de tracts donc de mediatizacion ; la páura a agut de suportar las doás causas a la Sorbònne, aprèp aver passat un temps de sofriments similars a las Bèlas Arts. Los mascles de Mai 68 parlávan sus l'empont, dins l'aula las femnas trabalhávan los tracts !!!
Un militant regent dels escolans dels obrièrs CGTistas prèp de Flin, membre del PCF, d'origina occitana, a tanben explicat la feblessa del PCF per rapòrt als autres militants d'extrèma-esquèrra, els avián lo cabinet dins l'apartament, los alter-trostkistas avián la roneo abans lo mòble.
Malgrat tot, aqueste militant coneis pas los actes del PCF de l'epòca, ça dís. Ne fa una mena d'excepcionalitat per n'oblidar las realitats e las consequéncias politicas ; lo militant del PCF, fòrt simpatic e democrata, sembla aver estat avuglat per la grandor del supausat biais de decidar al cap del PCF del moment.
Cap intervencion èra enregistrada, mas totas èran de prendre en carga per l'Istòria d'Occitània, per s'èstre debanada en Occitània, o per s'èstre desvolopada en tèrra de França per mantunes elements de la diaspòra occitana a París. Totas las intervencions èran d'experiéncias retransmetudas per èstre la fotografia de França en 1968, del nivèl filosofic (actors franceses de la filosofia) a actor del terrenh economic en Lengadòc (lo païsan del PSU que recept los alter-68-hards per vremiar), afranquesits e volontariament aital. An totes/as suportats los tempses de 68 sense n'aver realament mesurat totas las consequéncias, levat un qu'èra estudiant a Aire d'Adorn qu'a plan entendut lo problèma del poder quand caliá decidar quicòm qu'èra pas sonque de l'òrdre del negatiu, mas el abans d'èstre estudiant, èra estat obrièr, e, per èstre obrièr abans, èra al cap dels estudiants ... Quí de l'uòu o de la pola faguèt sa vida o sa pensada ?
Totes/as avián la vision intèrna e alonhada de l'afar, e al meteis temps consciéncia que mestrèjan pas tot encara d'aquesta memòria, mas pas brica del sistèma nacional occitan (èra absent ? Un collòqui de la FOL de l'Aude lo meteis jorn explica que non ; es Claudi Martí que portèt lo numèro de la revista a periodicitats 68-hardas); aqueste sistèma nacional occitan èra a Ranguèlh aqueste dissabte de mai 2008, dins aquesta aula pichonèla.
Cap capable d'o descriure per els/èlas de faiçon antropologica, amai de pensar l'antropologia descarnada, mai francesa, nimai pel grope aqueste ; alara, lo fenomèn societal se podrà sonar un debat sobre l'assimilacion al modèl francés, del lindal al Panthéon, dins los libres que fomentèran, dinca l'accion istorica pels autres, los autres que párlan ara al XXIen sègle dins los mèdias, dins totes quitament los mèdias locals aparisenquits.
M'an contat Mai 68 e la question èra se saber la commemoracion, me soi sentit fòra la lora istòria nacionalista francesa, alara que sem de la meteissa tèrra, istòria que lo qualificatiu lor èra desconegut ara. Èran totes de nauta cultura francesa, d'aqueste pòble qu'a fait de l'article 2 de lor Constitution una aisina personala per confirmar en 1992 enlà la pensada en Occitània per la sotmission, alara que Mai 68 èra pas la liberacion ; sem dins l'esquisofrènia del pòble occitan, en plen ; totas las loras expressions èran pastadas d'expressions occitanas de la Gasconha al Lengadòc, o quitament exilhats al còr de las manifestacions obrièras o estudiantas, veire liceanas.
Èran totes/as scientifics/as o sapients/as d'origina occitana (pastat pel país nòstre), mai o mens vivents en tèrra occitana e retirats/adas dels vrombissaments de classa en exilh e tornat al país, las pensions en man o dins la caissa bancària (que sábon pas encara emplegar tal qu'o fan los bascos e los catalans), un bagatge universitari qu'alonha tanben un pauc del pòble.
Es un pauc dificile quand l'intellectualisme francés es incarnat pels occitans e per las occitanas, e quand l'intellectualisme aqueste es considerat tal un Everest de la pensada, una pensada universala perqué en lenga francesa, es dificile de dintrar dedins la mesclanha intellectuala ; lo Rugbí es pas la filosofia, es tot lo contrari ; mas l'intellectualisme e la diplomita universitària alonha sovent dels vertadièrs militants, permet sovent d'organizar una casta salvagardada per un monde dangierós o considerat aital [Mediapart ne parlèt recentament, per caracterizar l'universitat de casta que se bastís en França, en Occitània se podrà dire tanben per l'occitanisme cultural de las tres letras monopolisticas], èra pas lo cas d'aqueste grope.
Tot aquò vòl pas dire qu'an pas mestièr d'una paraula occitana, occitanista car nacionala, centrada sobre un punt de vista antropologicament lor, Occitans que son sense zo saber ! Sense zo saber, car se podrà èstre Occitan en parlar francés, coma se podrà èstre Escossés en parlar anglés, etc. E aquí, es sense zo poder amanar, tot en assajar d'o amagar.
Tot aquò vòl pas dire que las dichas son pas bonas experiéncias per l'Istòria d'Occitània e pel desvolopament d'una pensada occitana.
Per l'ideologia, son monde de las sciéncias e del saber de tot escantilh, la pèira universala portada per la nacion occitana a l'umanitat ; lo grope n'a brica consciéncia, e aital fascinarà : i a totas las generacions, levat la qu'es nascuda aprèp 1975. Per l'ideologia an mestièr de saber sul tèma del capital, mestièr de saber que l'Estat pòrta tanben una idèa de l'emplec del capital e de la fòrça trabalh e la sang. An mestièr de saber sobre la cultura, e l'incultura èra aquí puslèu la cultura oblidada que la lenga occitana los a pas balhada. An mestièr « de ne pas caresser dans le sens du poil », mas d'oblidar que, se párlan francés, son de lenga e de cultura occitanas e l'oblidança farà aisit la necessitat. An mestièr de saber qu'es l'Estat que prepara al mercat, lo mercat es l'airial de jòc o d'expansion de l'entrepresa, l'entrepresa se noirís d'aqueste mercat, puèi siá per imperialisme, siá pel colonialisme, siá pel liberalisme o neòliberalisme, l'entrepresa, ajudada en esséncia per l'Estat, entrepresa de servici d'Estat o de servici privat, aurà la planeta se lo politic i bota pas un fren. Son monde scientific que creson a la tecno-estructura en i balhar la critica [dins l'associacion triletrada, la critica es impossibla]; la critica damora l'esperança pel grope, e per me serà per perségre lo debat ambe lo grope. Ai pas conegut cap membre del grope personalament ; Mai 68 fa parlar ambe plaser de se, mai que tot. Es un grope estelament esperançador car en mutacion. Mutacion es un mot emplegat per Mai 68.
De qué podiái contar ? Per assolir la convidacion e apondre al debat, acceptats ambe plaser. Aqueste dissabte maitin de mai 2008, m'an tant donat d'els o d'èlas, de lor saber e experiéncias, jo lo pauc de cultura francesa, jo lo pauc de scientisme diplomat coma cal pels saberuts de las universitats francesas d'Occitània, jo lo pauc de letras o de triletras ... Jo l'òme de pauc, coma z 'auriá pogut dire Michel Serre. Malgrat tot, son las aisinas del marqueting e de las meunas experiéncias de terrenh que faràn lo discors, un discors de vida tanben. Me sembla qu'i a pas melhor que la vida per dire l'èime, Mai 68 pòrta l'expression ontologica.
Jo l'òme ciutadan de la planeta qu'entend pas gaire aquesta guèrra francesa (1 mòrt obrièr al mens) dels intellectuals franchimands contra la lenga de ma nacion ; jo qu'entendi pas gaire qu'un amic lor parla dins los mèdias, Mélanchon, siaguèsse a Tolosa ambe lo cònsol e totes los deputats socialistas, alara qu'aquestes m'aurián degut representar, me e totes los/as ciutadans/nas d'Occitània, a París per far cambiar la Constitution que refusava de me representar fins ara. Mas benlèu qu'avián rason vist lo nivèl minimal de la reconeissença.
Que podiái lor dire ?
Ai trapat l'idèa : perqué pas lor donar un tèxte de lor cultura intellectuala francesa e lor donar una vision occitana del tèxte, alara entendràn perqué lor cultura me podrà èstre intèrna mas d'una cambra d'odiença e d'audiença per encàs de los encontrar tornar ?
Voltaire me sembla pron ben, per aver estat expulsat pel sistèma francés en plaça, expulsat a Ginèbra, tal Pierre Bayle, l'occitan e filosòfe europèu, professor de Spinoza dins las Províncias Unidas ; Voltaire me sembla ben per balhar un tèxte d'òrt a la françAIse, d'aqueste òrt embarrat per las pèiras dels camps, bitumizat per la pensada costumièra francesa.
Voltaire (1694/1778), Pierre Bayle (1647/1706), Spinoza (1632/1677). Voltaire es la paraula pastada d'insolença que me sembla agradar al pensar de Mai 68 ; Pierre Bayle l'oblidat de la cultura francesa nascut per las tèrras occitanas, Pierre Bayle s'edita pas en França malgrat que aguèsse escrit en francés, ensenhat dins un collègi tolsan de jesuitas, l'apòstol filosòfe de l'etica (l'etica fauta sovent dins l'Istòria de la pensada francesa, amai tanben dins la pensada dels triletrats militants de la lenga nòstra). Voltaire fabricava aquí l'Estat ... Cal dire, es un pauc una astrada, per l'encontre, d'aver previst aqueste tèxte de Voltaire, aqueste filosòfe de lenga francesa [se podrà qualificar un filosòfe d'una identitat lingüistica ?] Suzanne Citron dins « Le Mythe National » escriu p.23 dins lo paragrafe « L'Évangile de la Révolution : Dieu en la patrie »; es ben aquela impression qu'avián dins lo raconte de mai 68, fasián Istòria per França, la patria, la maire : « En Michelet s'alígan intimament l'amor religiós de la patria e lo culta de la Revolucion : dos objèctes, una sola imatge : « Par devant l'Europe, la France, sachez-le, n'aura jamais qu'un seul nom inexpiable, qui est son vrai nom éternel : Révolution (5) ! » Lo paire de Michelet morís l'annada que pareis Le Peuple. L'istorian tòrna dire dins lo seu jornal qu'a recebut d'aqueste paire la piada de la cultura del XVIIIen sègle, del sègle de Voltaire e Rousseau, de «la vraie France» » Me sembla una bona referéncia istorica, gràcia a l'acreditacion de Cuzanne Citron.
La França vertadièra èra ben aquò lo problèma per aquestes occitans e aquestas occitanas de l'exilh, exilh geografic e identari.
« Appendici – Debuta de la Letra dins l'edicion de 1756 – Letras filosoficas, Voltaire.
Dempuèi lo malastre de Cartage, cap pòble foguèt pas potent al encòp pel comèrçe e per las armas dincals tempses que Venècia donèt aqueste exemple. Los Portugueses, per aver passat lo cap de Bona-Esperança, son estats mantunes tempses d'unes grands senhors sobre las còstas d'Índia, e jamai redotables en Euròpa. Las Províncias-Unidas son pas estadas guerrièras que malgrat èlas ; e aquò's èra pas encausa d'èstre unidas, entre èlas, mas aital unidas ambe Anglatèrra a quí an prestat la man per téner de bonas parts a l'Euròpa a la debuta del XVIIIen sègle.
Cartage, Venècia e Amsterdam son estats potentas ; mas faguèt parier que los qu'amassèran de la moneda pel negòçe, en crompar tèrras senhorialas. Bric Cartage, nimai Venècia, encara mens Olanda, ni cap pòble a debutat per èstre guerrièr, e quitament conquerant, per acabar per èstre merçant. Los Angleses son los sols : se son batuts longtemps abans de saber comptar. Sabián pas, quand ganhávan las batalhas d'Azincourt, de Crécy e de Peitièu, que podián vendre beucòp de blat e fabricar beucòp de linçòls que lor valdrián plan melhor. Aquestas solas coneissenças son aumentadas, enriquidas, fortifícan la nacion. Londres èra paure e agrèsta alara qu'Edoard III conqueriá la meitat de França. »
Vaquí lo tèxte de lor cultura.
P.25 Cuzanne Citron, « Le Mythe National », assegura un tèxte de referéncia en parlar de França : « Déesse intransigeante, Vierge mère, France exige le dévouement absolu, le sacrifice, la mort. Michelet, remarque encore Paul Bénichou, attribue au sacrifice une importance religieuse décisive. Il a transmué ses anciennes idées sur la passion et la Croix, en les laïcisant à la gloire des héros et des martyrs de la République (12). Nous retrouverons, affadis mais identique au fond, ce culte des héros et cette morale du sacrifice dans le « Petit Lavisse ». Corps visible de Dieu, la Patrie, vivante et charnelle, porte en elle et résume l'histoire du monde ».
Èran ben lo bon autor que caliá donar ; mas cal apondre del transfert de las ancianas idèas sobre la passion e la Croix, los militants comunistas del temps las an transformadas en un transfert sobre lo partit, çò que podrà explicar l'avuglament, encara ara, de las pausicions politicas del partit comunista. Los militants tot en estar bona pasta, son tombats en religion dins lo partit, aital se podrà entendre mantunas reaccions politicas de cristians de uèi a prepaus dels comunistas.
Dins lo seu tèxte Cuzanne Citron afortís : « Cette patrie ne se dissocie jamais de la Révolution ». En Mai 1968 se pensávan en revolucion totes/as ... Me cóntan lor révolution, quitament se debanava en Aire d'Adorn o a Carcassona !...
Mas tornem al comentari sobre lo tèxte de Voltaire. 1789 èra la violença d'un pòble qu'exprimís la votz d'un classa sociala tala que l'aurà definís Marx ; lo paire de Michelet ne faguèt la descripcion, in situ, al filh. Mesclar lo comèrçe e las armas Voltaire oblida de donar França, car França es estada sistematicament e primièr la violença de las armas per la conquèsta del territòri que li an portat lo comèrçe ambe l'adobament de las bancas toscanas e la fe papala : uèi, França es un Estat que fabrica lo mai d'armas sobre la planeta, encara fa doás annadas, me remembri esquèrra e dreita franchimanda manifestar per servar lo GIAT a Tula, Briva e Tarba. L'instrument per las vendre e fabricar es un binòme govèrn e diplomàcia, entrepresa de servici d'Estat e ambaissada ambe personals formats dins las universitats de sciéncias politicas.
Bonas-Esperanças : passar luènh assegura pas la civilitat, pensi a l'apartheid engimbrat per protestants venguts de las Províncias Unidas, sovent ostracizats pels franceses ultra-catolics e del poder centralista contra las regions occitanas ; l'istòria dels pòbles servís rarament de referéncia quand la migracion s'impausa per la fòrça o la religion.
Negòçe, lo mot d'origina occitana gràcia a Bordèu ... pel negòçe nègre ! Lo comèrçe èra çò que damorava del país de Bordèu o de Baiona en dignitat ; aquò ne faguèran una indignitat e mantunes filosòfes ambe la lenga que escana l'Aquitània.
Caldrà recordar a Voltaire, mòrt ara, mas tanben als franceses d'ara, ceux là même qui parlent de now, que los peitavins, normands e gascons ganhèran la batalha d'Hastings en 1066 !
Quand lo país de Lengadòc èra de cocanha, èra ben un produït industrial qu'a permetut a Occitània, e Tolosa, particularament, per viure melhor que se fasiá a París. Lo pastel val ben los linçòls angleses, non ? Edoard III èra filh de l'eiritatge normand, peitavin e aquitan, ges estrangièr a las tèrras que se volián fòrabandidas del poder dels centralismes reials dels Francs, que se díson Franceses dins los libres d'Histoire de France d'ara.
Lo monde anglo-american es devengut lo modèl parisenc. Massviolence.org n'es lo rebat anglofòne, e pagat per la moneda de l'empèri francés del XXIen sègle.
A Tolosa, l'injustícia es sempre aquesta dels tempses de Calàs, malgrat Mai 1968.
Aiçí tal l'estornuc, ai assajat de minjar pertot del saber, lo gai saber, e donar en dètz minutas la sava d'una pensada umana. Serà una aberracion novèla car serà pas en lenga occitana (pas brica, mas serà dignament una pensada en Occitània), per un public que aurà enveja de refusar de l'entendre, quitament se i a traduccion (podiá pas entendre un emplèc solet de l'occitan, èra... vièlha mentalitat francesa de l'exclusion o de l'expulsion de los qu'es pas similar a la pensada dominanta). Soi d'un endreit que se sona solferino a Tolosa, solferino ... digun sap dins aquesta carrièra perqué un nom parier !
« -Aquí es solferino. » e alara ? Solferino es ges ni per ni contra, ben al contrari, es question de saber. Solferino convida a saber sobre aqueste endreit tolsan ; es un endreit que s'i faguèt una batalha perduda o ganhada, sabem gaire, mas batalha per un emperaire qu'aviá abdicat dos jorns abans. A Tolosa, la procinciala, la commemoracion es jamai oblidada, cada annada !... A Tolosa la bonapartista, se commemòran tanben Mai 68, en 2008, dins la cors del Capitòli [etiquetat Capitolium, en latin]. S'auriá pogut commemorar lo 15 de genièr de 1208, èra temps de campanha electorala. Cap universitat zo faguèt e çaquelà aqueste eveniment faguèt la Tolosa de uèi, autanplan que los Alemands mandèran Airbus a Toulouse, mai que Mai 68 o abrial 1808 ... Podem commemorar 08, mas sovent los occitans e las occitanas escótan gaire los occitanistas, lor fan pas fisença [sovent amb rason quand lo modèl es lo modèl francés], e car fan sempre fisença al poder central, a la sotmission o la debuta de la fin, la debuta de la lora negritud, d'una indignitat umana car es quitament pas colorada.
Lor ai conselhat d'anar veire las lutzes bascas o catalanas per rassegurar car un pòble que lenga a perdut, lo pòble lengacopat, es un pòble que páur aurà per pensar per el-meteis, e donc per èstre sotmés melhor. Lo contra exemple es catalan e basco (grand absent al fòrum 2008 de las lengas a Tolosa, ambe rason ?). Lo debat aprosmat de setembre serà sobre Euskal Herria e Catalunya. La maieutica fonciona !
A Tolosa, i a encara dels tecnocratas de la cultura que pènsan que pauc impòrta la lenga, la cultura se pausa primièr ; e ambe aqueste argument legitíman la destruccion de l'occitan per la páura nacion expansionista francesa.
Un dels intervenents pron saberut a tanben assegurat que Mai 1968 èra la fin dels imperialismes ; li ai conselhat de s'informar melhor, m'a assegurat qu'èra un « raccourci ».
Dins los intervenents avem ausit un dels regents qu'èra a Flin en Mai 68, èra membre del PCF ... Lo ròtle del PCF es estat pauc criticat, lo ròtle de la CGT que sí ! Mas çò de mai important dich per el, en responsa a la mièuna intervencion es estat que París èra faita de Lengadocians dins los servicis d'Estat, e de Bretons dins las usinas ; auriá pogut ajustar que lo comèrçe d'abans guèrra èra fait pels Alsacians e Occitans d'Auvèrnha e Roèrgue ; son los pòbles sotmetuts que faguèran París, talas las nacions o barbares que portávan lo grope dels ciutadans de Roma.
Los occitans son estats las aisinas de las farlabicas centralistas francesas ; l'imperialisme francés èra una mudason aspiranta dels pòbles sotmetuts, uèi es un colonialisme de francofòne e anglofònes en Occitània. Aprèp aver aspirat la sang d'un pòble, lo renovelament es a l'òbra del centralisme, a Tolosa e pertot en Occitània.
E quand los occitans e las occitanas tòrnan al país, perqué i a res per los arcuelhir, fan pas país, fan nostalgia francesa, bastísson per França en Occitània. Causas que fan ni los Bretons, ni los Alsacians, ni los Savosians, ni los Catalans, encara mens los Bascos !
La rason n'es simpla la pensada occitanista sap pas los arcuelhir tornar.
Tot parier avem pas sabut arcuelhir los pè-nègres, nimai los berbèrs d'Argèria (abans o aprèp 1962). Totes manipulats per França e la sièuna ideologia perversa e utilizadoira. Avem pas sabut alara que de la nòstra istòria (sancièra) aurián pogut tant explicar a-n aquestes pòbles enganats per la Babilòna francofòna.
L'avem pas pogut far car l'identitat occitana èra pas pron plasenta, assegurada e fòrta per donar l'enveja del cambiament total, d'una autra via per fargar una civilizacion umanista per la planeta ; me pensi qu'an sabut qu'èran enganats, mas la proposicion occitana èra febla ; an fabricat extremismes de tot escantilh, extremismes que se desvolòpan, encara un còp en favor de França, e en tot comptar, e segurament sense que zo sapiguèssen, contra la nacion occitana.
L'encontre ambe los actors occitans de Mai 68 me serà utila encara un còp, espèri que lo debat los farà pensar tanben a çò que son e perqué son estats manipulats pels parisencs. La maieutica es possibla ambe monde que son un pauc sople de ment, democratas de vertat.
Alara, los tèxtes (en francés, mas aquò's pas grèu) de Claude Sicre lor seràn utiles, mas per pas respondre a la question : nacion e ciutadanetat, pel pòble d'aquí ? Jà, ambe Claude Sicre, lo modèl del genial Fèlix Castan, es mauentendut o mauinterpretat. Es un pauc coma los tèxtes biblics ... Ne sem a trapar dins l'identitat una religion (tal lo modèl francés), causa qu'entendi pas.
a(1867, en fr. dins Mérimée ; empr. Al grèc, maieutikê « art de l'amainadada », fem. Substant de maieutikos « relatiu a l'amainadada », vengut de maieuesthai « mettre au monde ») didact. Metòde suscitant la pensada intellectuala.


c: text/html

text:
Antonio Stradivari
Antonio Stradivari (Italia, c. 1644 - Cremona, lo 18 de deceme de 1737) qu'ei lo laütièr lo mei famós de tots los temps. que signava deu son nom latin Stradivarius e per aquesta rason los sons instruments que son aperats.
Que's cred que ho aprenedís dens lo talhèr de Nicolò Amati. En 1680 qu'aubrí la soa botiga suber la plaça San Domenico de Cremona. Qu'aquesí lèu ua grana reputacion en desenvolopant los son instruments pròpis, çò qui vòu díser que he recercas suber la diferentas espessor de husta, la qualitat d'aquestas, la composicion e color deu vernís, l'inclinason de las vòutas (taula e hons) e lo dessenh de mòtle pròpis.
A despart deus vriulons qui 'u hen vàder, Stradivari qu' ei tanben l'autor (en quantitats mendras) d'autas menas d'instruments : violoncèl, guitarra, mandolina, arpa, vriulon alto. Que signava dab ua etiqueta on escrivèva en latin (segon l'annada) :
Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno 1720
Per'mor d'aquò, lo terme neolatin stradivarius que son emplegats entà referí's aus instruments qui n'ei l'autor.
Deus 1 100 instruments que's cred que he (de segur que n'i qui no he pas que supervisar la loa fabricacion) sonque 650 be remanan dens estats mei o mens bons de conservacion ; un deus mei famós, lo lo Messia (tornat descobert peu laütièr Francés Jean-Baptiste Vuillaume) qu'ei enqüera conservat nau (a maugrat qui la soa autenticitat be sia discutida).
Galeria de vriulons estradivaris[modificar | modificar la font]
-
Lo Messia, lo mei famós deus vriulons.
-
HellierFront.jpg
-
Segon vriulon Palatin (stradivarius deu Palais Reiau de Madrid), pertanhent au quatuor de straduvarius Palatins.
-
-
Stradivarius deu Metropolitan Museum of Art, 1717
Galeria de violoncèls estradivaris[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
JullianLloydWebber1.PNG

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Condicions normalas de temperatura e de pression
En quimia o en fisica, lei Condicions normalas de temperatura e de pression permeton de definir sensa ambigüitat l'estat (gasós, liquid, solid) d'un còrs e pus generalament sei caracteristicas (massa volumica, indèx de refraccion, etc.)
La temperatura e la pression de l'aire vàrian d'un ponch de la Tèrra a un autre, e vàrian tanben en un ponch en foncion dau temps. Aquelei valors jògan un ròtle important dins de procès quimics e fisics nombrós, particularament dins lei procès de mesura. Es donc necessari de definir de condicions normalas de temperatura e de pression, onte lo tèrme normau remanda a una nòrma (valor arbitrària de referéncia acceptada d'un comun acòrd), e non pas a una valor abituala.
L'expression condicions normalas de temperatura e de pression (abreujada en CNTP) designa una temperatura de 0 °C (273,15 K) e una pression de 101,325 kPa (o 1,013 25 bar).
Remarcas :
- se pòt tanben definir la nocion de condicions ambientas de temperatura e de pression.
- l'Organizacion de l'Aviacion Civila Internacionala definís d'autrei valors, en foncion de l'altitud (cf. lo tablèu seguent).


text:
Es pietadós de veire publicitat pel mes de la poesia a Tolosa qu’oblida l’occitan e assimila clarament l’ensenhament en francés al netejament lingüistic, a un nacionalisme lingüistic d’expansion, lo pietadós es que Tisseo i participa ! Assimila aiçò a LA CULTURE, Kuulturéééé.
Lo panèu de promocion escolària dona la pròva del problèma educatiu francés, es un acte de nacionalisme d’expansiuon dedins l’educacion.
Sobre aquel panèu, tot es en francés ; un panèu qu’agradarà al FN ! O a los que nos vòlon far creire qu’en Occitània, viure SONQUE en francés es :
Lo document d’illustracion aquel es del PSf e PRG. D’un candidat qu’es vengut nos far plaser, coma una clientèla de vòt, un jorn de debat oprganizat per la Concergéncia Occitana. Ai escrit un bilhet, jà sul tèma.
Lo «Donar del sens al viure amassa» es clarament designat coma un acte de nacionalisme lingüistic, un acte constitucional, un acte de netejament lingüistic. Car se pensa, lo viure amassa se farà SONQUE en francés, e un acte de nacionalisme d’expansion, car en Occitània, l’occitan es oblidat, que fosquèsse per la poesia dels trobadors o del primièr prèmi Nabel de literatura de l’Estat, Frederic Mistral. L’ignorança es lo «viure amassa», pregat per far votar per els.
Lo problèma lo dona la majoritat del personal de l’Éducation Nationale que fabrica de nacionalisme lingüistic de cada jorn, e de còp coma la pròsa de Mèstre Jourdain s’en dona pas lo compte. La majoritat del personal de l’Éducation Nationale de Tolosa es membre actiu del personal del sistèma nacionalista francés d’ensnehament, l’ensenhament de l’ignorança a Tolosa, e pertot en Occitània.
La publicitat dels enfants de las escòlas pròva clarament que l’ensenhament es pas brica sufisent, o alara tot simplament per votar FN, PSf, PRG, UMP, UDI, FdG, enfin totes los partits nacionalistas franceses. Es de netejament lingüistic qu’acaba en netejament ideologic, es França d’anuèch al XXIen sègle, l’ignorança establit en diplòma.
Quina vergonha :
Soi disponible per totes las ignoranças per explicar clarament, dignament e precisament perqué l’occitan es pas una lenga regionala.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 4 de setembre de 2007
Que'm hè vàder bèth l'aiga (coma disem en gascon...)
En 1969, lo Peret cantava a la TV de Franco en catalan
i enredant per allà
i enredant per aquí
d'aquesta manera
em va pujar a mi
així es guanyava la vida
el meu pare, el mig amic
i el pobre del que li comprava
se'n quedava ben lluit
però ho feia amb una gràcia
i hi posava tant d'estil
que inclús havia venut trajos
a algun guardia civil
En 2007, lo Peret qu'a ressuscitat e que'ns hè arremarcar que l'aiga'u hè vàder bèth.
Jo que compreni hèra plan aqueste messatge :D. De tota manièra, lo Peret qu'ei e que serà tostemps lo Peret !


text:
Julius Nepos
Julius Nepos[Juli Nepot?] (vèrs 430 - 480) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 474 au 28 d'aost de 475. Succediguèt a Gliceri e foguèt remplaçat per Romulus August.
Generau grèc de l'armada de l'Empèri Roman d'Orient, èra cargat de rebutar Gliceri considerat coma un usurpator per Zenon. Après son succès, foguèt proclamat emperaire per sei soudats. Pasmens, en causa de la manca de sostèn de la populacion e deis elèits occidentalas, perdèt lo poder en 475 e foguèt assassinat en 480. Èra lo darrier emperaire d'Occident oficialament reconegut per Constantinòble.


text:
Apodictica
Apodictica, del grèc aπoδeιktιkoς apodeiktikos, “que demòstra, que pròva”, es quicòm que presenta un caractèr d'universalitat, de necessitat absoluda. Una proposicion apodictica totjorn es necessàriament vertadièra en quina que siá circonstància.
Segon la logica aristoteliciana, l'apodictica es l'opausat de la dialectica, perque una pròva scientifica s'opausa a un rasonament probabilista.
Segon Kant, un jutjament apodictic s'opausa a un jutjament assertoric, la veriat de çò qu'es pas demostrat, e a un jutjament problematic la vertat de çò qu'es solament versemblant o probable.[1]
Exemples[modificar | modificar la font]
- « Un cercle es un corba plana e refermada que totes los punts son eqüidistants del centre. », es una proposicion apodictica
- Pasmens : « Tolosa es una vila de França » aquò pòt èsser vertat uèi e benlèu pas deman. Aquela proposicion es assertorica, es a dire vertadièra en fach, mas pas par necessitat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Immanuel Kant Critica de la rason pura , Estetica Transcendentala, 1a seccion.


text:
Era participacion en aguest projècte de Ricardo Bofill Taller de Arquitectura International Partnership consistic ena collaboracion en projècte dera estacion de Nauta Velocitat de Bolònia (Itàlia), e era intervencion ena modificacion des emparaments des espacis uets verticaus, e ena configuracion der espaci Kiss&Ride d'arribada/gessuda mejançant veïcul.
Participacion ena equipa de trabalh dedicat ath projècte d'arquitectura dera Naua Zòna Terminau Entre Pistes (NATEP) der Aeropòrt de Barcelona, entà Bofill Arquitectura. Es prètzhèts realizadi consistissen principauments ena coordinacion en verticau (mejançant seccions) e en projècte des elements plaçadi en extrèm dera terminau (aué ja desapareishudi).
Estudis d'impacte e d'integracion païsatgistica.
Entara implantacion d'un centre de cria de shivaus, entara conversion d'ua planta de sables e graues en un centre de compausatge, o entara recuperacion d'un camin istoric (es tres casi compartissen contacte pera encomana (NODE) e bèri detalhs d'implantacion, en èster ena madeisha comarca e unitat païsatgistica)
Estudi sobri era implantacion d'un carril-bici a Reus. Direccion (amassa damb Carles Barberà) dera activitat realizada er acòrd Ajuntament-Universitat, per estudiantes dera Escòla d'Arquitectura dera Universitat Rovira e Virgili e presentada ath Congrès dera Biciclèta de 2017.


text:
377
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 377 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Lòng de la riba sud de Danubi, revòuta dei Visigòts de Fritigern qu'èran estats durament mautractats per lei còmtes romans Lupicinus e Maximus.
Visigòts[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'installacion malaisada dei Visigòts de Fritigern en Mèsia. En particular, lo còmte roman Lupicinus contunièt de lei secutar e de lei mautractar (famina, recrutament fòrçat de mercenaris, obligacion de vendre d'enfants coma esclaus...). La sarradura dau mercat de Marcianopolis foguèt l'eveniment decisiu qu'entraïnèt una revòuta dei Visigòts. Per assaiar de reglar la situacion, Lupicinus assaièt de negociar de condicions melhoras ambé Fritigern mai son invitacion èra en realitat una temptativa d'assassinat e lei gardas dei caps visigòts foguèron chaplats. Pasmens, Fritigern foguèt finalament pas tuat car donèt au còmte roman l'assegurança d'èsser capable d'amaisar la situacion e d'arrestar l'insureccion. Aquò li permetèt de demorar en vida e de jonher son camp onte prenguèt la tèsta de la revòuta. Lo movement se desvolopèt alora rapidament e lei tropas frontalieras de Lupicinus foguèron vencudas e obligadas de se retirar.


text:
Ramon Rogièr de Fois
Ramon[1]Rogièr de Fois, (1152 † 3 d'abril de 1223) foguèt comte de Fois de 1188 a 1223. Èra lo filh de Rogièr Bernat Ier de Fois e de Cecília Trencavel.
Esposèt en 1189 Felipa de Moncada e aguèron dos mainatges: Rogièr Bernat que vendriá comte de Fois, e Cecília, que se maridèt en 1224 amb Bernart V de Comenge. Raimond Rogièr aguèt tanben dos enfants illegitims : Lop de Fois, que venguèt senhor de Saverdun, e Esclarmonda de Fois.
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
Al començament de son règne Ramon participèt probablament a la Tresena Crosada amb lo rei de França Felip August al cors de la quala deu aver participat al sètge de Sant Joan d'Acre (Akkon), e mai que son nom aparesca pas dins las cronicas de l'eveniment. Quand foguèt tornat de la Tèrra Santa Raimon decidiguèt d'estendre son esfèra d'influéncia al sud dels Pirenèus e s'aliguèt a aquesta ocasion en 1196 amb lo vescomte Arnaut de Castelbon. Dintrèt alavetz en conflicte amb lo comte Ermengòl VIII d'Urgèl e amb l'avesque d'Urgèl, Bernat de Villemur.
Lo conflicte s'acabèt en febrièr de 1203 amb la captura e la reclusion de Raimon e de son aligat Arnaut; pasmens foguèron desliurats en setembre del meteis an mercé a la mediacion d'En Pèire II, rei d' Aragon, amb la tòca d'afortir sa conquista de Lengadòc. En Pèire donèt en 1209 en fièu a Raimon los castèls d'Usson e de Querigut après li aver ja assignat l'an precedent una autra senhoriá catalana.
Dempuèi 1200 s'èra alucada una disputa amb lo potent comte de Tolosa, aprèp que lo senhor de Ròcafixada e Montsegur se siá declarat vassal del comte de Fois. D'aqueste biais la domincion dels dos comtes sus Sabardu demorava pas clara. Amb la tòca de recuperar aquesta senhoriá, Raimon s'aliguèt amb Ramon Rogièr Trencavel, vescomte de Carcassona contra Tolosa e en 1202 la brega se resolvèt en sa favor.
Al meteis temps Raimon se trobèt en conflicte amb Bernat IV, comte de Comenge, per la possession del Canton de Santa Crotz de Volvèstre, querèla que se resolvèt en 1209 en favor de Raimon.
Protector dels catars[modificar | modificar la font]
Coma d'autres nòbles importants de Lengadòc Ramon, pr'amor de son estacament a la causa catara, foguèt sospechat d'eretgia. E mai qu'apatenguèsson encara a la Glèisa Catolica, la molhèr Felipa de Moncada e la sòrre Esclarmonda de Fois èran doas perfeitas de la fe catara. Raimon foguèt testimòni de la sòrre al cors de la ceremonia d'atribucion a aquesta darrièra del consolament de la part de l'avesque catar Guilhabèrt de Castras, que se debanèt a Fanjaus en 1204. En 1206 de mai aguèt luòc a Mirapeis, en tèrra de Fois, un concili de la nòva fe que i partecipèron 600 catars. Un an aprèp se debanèt a Pàmias[2] l'ultima granda disputa entre los catars (entre los quals Esclarmonda de Fois e Beneset de Termes) e la Glèisa Catolica (Diego di Osma, Sant Domenge) que i èra present Ramon. Puèi la bastison per Raimon de Perelha de la fortalesa de Montsegur, luòc de refugi per los catars del territòri del comtat de Fois, aguèt un impacte considerable.
La Crosada dels Albigeses[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Fois venguèt tanben un dels objectius de la crosada demandada pel Papa Innocenci III contra lo catarisme, a la quala dempuèi lo començament Ramon Rogièr se refusèt de participar. Aprèp que los cavalièrs crosats en 1209, jol comandament de Simon de Montfòrt, aguèron conquistat Besièrs e Carcassona, la crosada arribèt al comtat de Fois.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan
- ↑ Detta anche Frédélas, dal principe ostrogoto Federico, figlio del re Teodorico I


text:
Lo conselh departamentau de Gèrs que vien de lançar lo son prumèr Budget Participatiu
Benlèu ua faiçon per la populacion de’s pedaçar dab la vita politica, qu’ei en tot cas l’avís deu president deu conselh departamentau, Philippe Martin, mes benlèu tanben qu’ei l’avoada d’ua cèrta manca d’innovacion e d’idèas navèras deu costat deus elejuts, a cadun son espiar.
Se lo principi qu’ei d’amassar lo mei gran nombre d’idèas navèras, que cau totun que sian hasederas, las idèas, autant au nivèu tecnic com juridic o economic. Nat besonh donc de demandar lo mantién de l’escòla au vilatge o l’installacion d’un mètge se demoratz a la campanha, n’ac haràn pas.
Totun, que poderatz perpausar projèctes novators au nivèu de l’environament, deu desvolopament locau e solidari, deu numeric, de l’espòrt, deu transpòrt o enqüèra de la cultura e deu patrimòni.
Tot los usatgèrs gersés que pòden participar (solets o en associacion) dinc au 30 junh, sia sus Internet www.budgetparticipatif.gers.fr o alavetz dab la caisha dedicada qui serà installada en cada mairia; los vòtes que’s debanaràn au mes d’octobre. Mentretant, que’s tieneràn hèra amassadas drin pertot dens lo departament entà ahiscar lo monde e balhà’us enveja de participar.
Per çò qui ei de la cultura nosta, aqueth Budget Participatiu que serà ua bèra escadença de’n pagerar la vitalitat, luenh de las chifras e analisis bon mercat qui la botan a còps au centre de las preocupacions de la populacion.
Alavetz, probable las idèas que van shisclar de pertot entà ahortir la preséncia de la lenga nosta, e los ahuecats de gascon o d’occitan que van conhir las caishas d’idèas en cada comuna... Benlèu quitament quauques uas que poderàn anar dinc au cap e trobar un finançament departamentau. Un saunei peu moment, mes en tot esperar los vòtes deu mes d’octobre, amics de Gèrs, hètz-v’i hòrt!
Ràdio País


text:
1966
Aquesta pagina concernís l'an 1966 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Botswana[modificar | modificar la font]
Independéncia dau protectorat britanic de Bechuanaland lo 30 de setembre. Prenguèt lo nom de Botswana. Seretse Khama, fondator dau Botswana Democratic Party (BDP) e negociator important dau procès d'independéncia, n'en foguèt elegit president.
Lesotho[modificar | modificar la font]
Fin dau protectorat britanic e independéncia dau país lo 4 d'octòbre.
America[modificar | modificar la font]
Barbados[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 30 de novembre.
Guyana[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 26 de mai.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
- Començament de la Revolucion Culturala a la Republica Populara de China.
- 9 de mai - Explosion de la primièra bomba d'idrogèn de la China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici de la premiera — e totjorn unica — centrala marejamotritz en Bretanha (26 de novembre).
Metallurgia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès siderurgic utilizant de forns d'arc electric per la companhiá estatsunidenca NUCOR[1]. A respèct deis autrei procès, aquela tecnica utilizava de ferralhas coma matèria premiera. Aquò revolucionèt la siderurgia car lo metòde novèu èra fòrça eficaç per produrre d'acier corrent e d'aciers especiaus[2]. Leis usinas foguèron donc pauc a pauc desplaçadas vèrs lei pòrts (coma Fòs en Occitània) onte se tròban lei « jaciments » de ferralhas transportadas per naviri.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Matthias Blazek, jornalista e òme politic alemand
- 13 de genièr - Mike Tyson, pugilita american
- 17 de genièr - Shabba Ranks, cantaire jamaican
- 19 de genièr - Stefan Edberg, jogaire de tennis suedés
- 29 de genièr - Romário, fotbolaire brasilièr
- 6 de febrièr - Rick Astley, cantaire britanic
- 11 de febrièr - Dieudonné, umorista, actor e militant politic francés
- 20 de febrièr - Cindy Crawford, modèl americana
- 2 de març - Joël Bartholomeeussen, fotbolaire bèlga
- 11 d'abril - Lisa Stansfield, cantaira britanica
- 5 de mai - Sergei Stanishev, primièr ministre de Bulgaria
- 8 de mai - Cláudio Taffarel, fotbolaire brasilièr
- 16 de mai - Janet Jackson, cantaira americana
- 2 de junh - Pedro Guerra, cantaire espanhòl
- 6 de junh - Faure Gnassingbé, president de Tògo
- 27 de junh - Aigars Kalvītis, primièr ministre de Letònia
- 28 de junh - John Cusack, actor american
- 20 de julhet - Enrique Peña Nieto, president de Mexic
- 20 d'agost - Enrico Letta, primièr ministre italian
- 27 d'agost - Juhan Parts, primièr ministre d'Estonia
- 2 de setembre - Salma Hayek, actritz mexicana
- 6 de setembre - Emil Boc, primièr ministre de Romania
- 8 de setembre - Carola Häggkvist, cantaira suedesa
- 18 de setembre - Gabino Diego, actor espanhòl
- 29 de setembre - Bujar Nishani, president d'Albania
- 9 d'octobre - David Cameron, primièr ministre del Reialme Unit
- 28 d'octobre - Andy Richter, actor american
- 30 d'octobre - Zoran Milanović, primièr ministre croata
- 30 de novembre - Mika Salo, pilòt finés de Formula 1
- 7 de decembre - Lucía Etxebarria, escrivana espanhòla
- 8 de decembre - Sinéad O'Connor, cantaira irlandesa
- 14 de decembre - Helle Thorning-Schmidt, primièra ministra danesa
- 21 de decembre - Kiefer Sutherland, actor canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Vincent Auriol, president de la França (n. 1884)
- 15 de genièr - Abubakar Tafawa Balewa, primièr ministre de Nigèria (n. 1912)
- 27 de genièr - Víctor Català, pseudonim de Caterina Albert, escrivana catalana (n. 1869)
- 1 de febrièr - Buster Keaton, actor e realizator american (n. 1895)
- 10 de febrièr - Lal Bahadur Shastri, primièr ministre d'índia (n. 1904)
- 26 de febrièr - Emiliano Chamorro Vargas, president de Nicaragua (n. 1871)
- 10 de març - Frits Zernike, fisician neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 13 d'abril - Abdul Salam Arif, president d'Iraq (n. 1921)
- 15 de mai - Maximiliano Hernández Martínez, president de Lo Salvador (n. 1882)
- 15 de mai - Venceslau Braz, president de Brasil entre 1914 e 1918 (n. 1868)
- 4 de junh - Chang Myon, primièr ministre de la Corèa del Sud (n. 1899)
- 5 de julhet - George de Hevesy, quimista ongrés, Prèmi Nobel (n. 1885)
- 23 de julhet - Montgomery Clift, actor american (n. 1920)
- 6 d'agost - Cordwainer Smith, escrivan american de ficcion (n. 1920)
- 6 de setembre - Hendrik Verwoerd, primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1901)
- 14 de setembre - Cemal Gürsel, president de Turquia (n. 1895)
- 21 de setembre - Paul Reynaud, primièr ministre de la França (n. 1878)
- 28 de setembre - André Breton, actor francés (n. 1896)
- 8 d'octobre - Célestin Freinet, pedagòg francés (n. 1896)
- 23 de novembre - Sean Thomas O'Kelly, president de la Republica d'Irlanda (n. 1882)
- 6 de decembre - Juan Natalicio González, president de Paraguai (n. 1897)
- 15 de decembre - Walt Disney, cinematògraf e entrepreneire american (n. 1901)
- Juan Antonio Iribarren, president de Chile (n. 1885)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Alfred Kastler
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert S. Mulliken
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Peyton Rous, Charles Brenton Huggins
- Prèmi Nobel de Literatura : Shmuel Yosef Agnon, Nelly Sachs
- Prèmi Nobel de la Patz : pas decernit


text:
Bois-l'Évêque
Bois-l'Évêque es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion l'an 1200 del prieuré augustinien de Beaulieu per Texans de Préaux. L'establiment i aviá dotat d'una importanta espleitacion agricòla en dispausant de vinhas e de vegadas de fedas. Lo monastèri #èsser canoniquement suprimit l'an 1772. Subsisteix Vestigis interessantes #que testifiquen de la qualitat de l'arquitectura.
Fondation en 1200 du prieuré augustinien de Beaulieu par Jean de Préaux. L’établissement était doté d’une importante exploitation agricole disposant de vignes et de troupeaux de moutons. Le monastère fut canoniquement supprimé en 1772. Il subsiste des vestiges intéressants qui témoignent de la qualité de l’architecture.


text:
Art marcial
Un art marcial es un estil de combat, amb frequència orientat cap a la defensa personala. Dins l'us comun, lo tèrme se referís als sistèmas de combat desvolopats en pel mond sencer.
Lo concèpte d' art marcial apareguèt per primiera vegada en anglés dins l'edicion de 1920 del Takenobu's Japanese-English Dictionary coma una traduccion del tèrme bu-gei o bu-jutsu que significa "art o resolucion dels afars militars".
Somari
Introduccion[modificar | modificar la font]
En mots simples, los arts marcials son de sistèmas de lucha.
I a fòrça escòlas e estils d'arts marcials, mas totes compartísson un meteis objectiu: la defensa personala.
D'unes, coma lo taiji quan tanben se ne pòdon emplegar per melhorar la santat e la fòrma coma rajòls del qi.
Dequ'unes arts marcials naissèron pas en Asia. La savate, per exemple, espeliguèt en França e los movements atletics de la capoeira venon de Brasil.
Fòrça arts marcials incluson còps de punh (bòxa, karate), còps de pè (taekwondo, kick-boxing, karate), agafars divèrses (judo, jujutsu, lucha), armas (iaijutsu, kendo, kenjutsu, naginatado, escrima) o qualqua combinason d'elements ja mencionats (mantun estil de jujutsu).
Los arts marcials se devesísson en dos grands ensembles: los nomenats "arts marcials durs" coma lo karate e lo kick-boxing, que s' enfatizan l'ataca per derrotar l'adversari e los "arts marcials suaus" coma lo judo e l'aikido, que s'abòrdan l'opausant de biais mens agressiu, en emplegar la fòrça de l' autre per lo sometre o lo descorar.
Es malaisit de comparar l'efectivitat de las divèrsas fòrmas d'arts existents.
Recentament, se desvolopèron de competicions coma l'Ultimate Fighting Champions als Estats Units d'America o lo Pancraci a Japon, que tanben se conéisson coma "arts marcials mixtes" o torneges d'AMM. Si-ben encara es per veire lo succès o lo fracatge comercial d'aquestas practicas.
Definicion[modificar | modificar la font]
Los arts marcials se definísson d'aqueste biais: a través de l'istòria, al soldat sul prat batalhièr, l'unica causa que l' importava èra de poder derrotar l'enemic qu'afrontava.
Qu' un estil siá suau o dur o quantes punts s'obtenguèssen amb un còp son detalhs e tèmas de discussion que surgísson sonqu'en temps de patz, quand èran alara combats còs e còs, d'a vegadas fins a la mòrt d'un o dels dos adversaris.
Los arts marcials son los arts de la guèrra. Se l'objectiu principal dins una competicion consistís a obténer de punts en favor de qualqu'un, alavetz sèm pas davant un art marcial mas un espòrt.
L'istòria dels arts marcials es molt espandida. Lo desvolopament dels sistèmas de lucha data de quand l'òme foguèt capable de transmetre la coneissença, cotria amb las estrategias de guèrra.
Bona part del material escrich mai ancian sul tèma data del sègle XV en Euròpa e los autors ne son d'unes mèstres pro notables, coma Hans Talhoffer e George Silver. Tanben abastèron a l'epòca nòstra d'unas transcripcions de tèxtes encara mai ancians, un dels quals es un manuscrit nomenat I.33, que data de la fin del sègle XIII.
Los artistas marcials diferísson segon la mena de competicions.
D'unes arts, coma la bòxa o lo muay Thai, prèstan atencion a las practicas de luchas e a participar a de competicions, pendent que las mai frequentes d'aikido e krav maga rebutan las competicions.
Las rasons que sosténon aquestes punts de vista son divèrsas.Un molon d'arts competitius argumentan que las competicions fan plaça a d'amelioracions e son de tecnicas mai eficaças.
Çaquelà qualques estils non competitius sosténon que las règlas amb las qualas se desvolòpan aquestas competicions afectan l'art e son ges representativas de çò que se pòt escaire dins una situacion reala.
Dins las darrièras annadas, se temptèt de reviscolar d'unes arts marcials considerats istorics.
Exemples dels bons d'aquesta reconstruccion istorica dels arts marcials son lo pankration e l' escòla Shaolin, qu'a pas cap tradicion contunha.
Arts marcials asiatics[modificar | modificar la font]
- Bornèo
- Birmania
- Corèa
- Filipinas
- Indonesia
- Japon
- Tailandia
- Bòxa tailandés o Muay Thai o Thai boxing
- Vietnam
- China - totes los arts marcials chineses nomenats kung-fu, wushu, chuan fa o kuntao.
- Estils intèrnes: neijia.
- hsing yi (hsing Y)
- pakua quan
- taiji quan
- Estils intèrnes: neijia.
Arts marcials d'autres païses[modificar | modificar la font]
- Alemanha
- Brasil
- Egipte
- tahtib o escrima de barròts egipcian
- Espanha
- Estats units
- hoja contact
- Jeet Kune Do
- kempo karate
- França
- Grecia
- lucha grecoromana
- pancraci o pankration
- Israel
- Polonha
- Rusia
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 76 700 documents subre los arts marcials en picar coma clau Martial arts


text:
Òrt
Avèm plantat de legums e de plantas decorativas.
La classa de cicle 2 i trabalhan tanben, an un gròs cairat per tota lor classa.
Sèm 2 o tres per cada cairat. I a tanben d'adultes qui i trabalhan. Pel moment avèm de pebrons e avèm fait de confitura amb las tomatas verdas de l' òrt.
Juan, Luc, Emilien
1 commentaire:
- Unknown a dit…
-
Es interessant! nautres tanben avèm un òrt mas pel moment i anam pas. Qu'es aquò una flor "mitat" arbre??
mercés
Armand, Nahla, Mathis, Lorette
- 30 novembre 2017 à 15:06


text:
Challenger 1
Lo carri FV4030 Challenger 1 es un carri de combat principau de tresena generacion britanic desvolopat de 1979 a 1981. Destinat au remplaçament dau Chieftain, intrèt en servici en 1983 au sen de l'armada britanica e foguèt remplaçat dins leis annadas 1990 per lo Challenger 2. Foguèt tanben adoptat per Jordania. 420 unitats foguèron produchs.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) ont obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei T-55, lei T-62 e lei T-72 iraquians ambé 300 carris enemics destruchs sensa pèrda. Participèt tanben ais intervencions de l'OTAN en ex-Iogoslavia.


text:
Bailleulmont
Bailleulmont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Bailleulmont n'a situat 16 quilomètres a l'oèst de la prefectura arrageoise. La nacionala 25, en connectant Amians a Arras, passa a un quilomètre al nòrd de l'aglomeracion.
Lo Crinchon i a las siás fonts primitivas.
La commune de Bailleulmont est située 16 kilomètres à l'ouest de la préfecture arrageoise. La nationale 25, reliant Amiens à Arras, passe à un kilomètre au nord de l'agglomération.
Le Crinchon y a ses sources primitives.


text:
Lupstein
Lupstein en alemannisch (Lupstein en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la guèrra de las Rustauds, lo data|16|de Modèl:Jamai, lo pòble, refugi de paysans ne revòlta #qu'avián abandonat Saverne se brulé e tota la siá populacion massacrée. Se tròba encara uèi près de la glèisa un ossuaire #que, segond la legenda, contendriá los uasses dels paysans mòrtes.
Pendant la guerre des Rustauds, le , le village, refuge de paysans en révolte qui avaient quitté Saverne est brulé et toute sa population massacrée. On trouve encore aujourd'hui près de l'église un ossuaire qui, selon la légende, contiendrait les os des paysans morts.


text:
Rijeka
Rijeka, tanben coneguda jol nom italian de Fiume, es una vila e una municipalitat situada dins la baia de Kvarner, dins lo Comitat de Primorje-Gorski Kotar, en Croàcia. Al sens de 2001, la municipalitat comptava 144 043 abitants, que 80,39 % de Croats, 6,21 % de Sèrbes e 1,92 % d'Italians e la vila sola comptava 143 800 abitants. Es la principala vila portuària del país.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Una vila istoricament contestada[modificar | modificar la font]
Los seus abitants son a l'ora d'ara subretot Croats mas una comunautat italiena importanta a visquèt a Rijeka/Fiume fins a 1945. Gaireben totes la quitèron aprèp la cession de la vila a Iogoslavia e son nomenats en italian Esuli (« exiliats »). De 1919 a 1920, Gabriele D'Annunzio ocupèron la vila que fasián pas partida d'Ístria annexada per Itàlia e a creèt l'efemèra Regéncia italiana de Carnaro, seguit per l'Estat liure de Fiume. La vila foguèt annexada per l'Itàlia en 1924 aprèp la signatura d'un tractat amb Iogoslavia.
A la fin de la Segonda Guèrra mondiala la vila foguèt presa per las tropas iogoslavas de Josip Broz Tito. L'annexion a Iogoslavia foguèt formalizada pel tractat de París lo 10 de febrièr de 1947. Las execucions somàrias de ciutadans pròche del fascisme, de militaris mas tanben de civils (al mens 650 Italians foguèron tuats juste aprèp la fin de la guèrra[1]), forcèt la majoritat dels 40 000 Italians (70 % de la populacion residenta abans de 1945) e quitat la vila.
Malgrat las persecucions exercidas pel regime de Tito, una pichona minoritat italiana i demòra encora. A l'ora d'ara i a entre 6 000 e 8 000 Italians. Dispausan de quatre escòlas fondamentalas (primari + collègi) e d'un licèu. Dempuèi mai de 60 ans es publicat le quotidian en lenga italiana La Voce del Popolo fondat en 1885.
Significacion del toponime[modificar | modificar la font]
- Lo toponime croat « Rijeka » significa « riu » en croat.
- En eslovèn, lenga eslava fòrça pròcha, la vila se nomena « Reka », mòt qu'a lo meteis sens (forma identica en sèrbe - qu'utiliza la forma « Rijeka » per la vila - e dins de dialèctes croats, qu'utilizan tanben Rika).
- Lo toponime italian « Fiume » es identic al nom comun fiume, significa « riu » e ven du latin flumen.
- Lo toponime alemand « Sankt Veit am Flaum » (o « Sankt Veit ») signifie « Saint-Guy sur le Flaum », que « Flaum » ven tanben del latin flumen.
- En ongrés, la forma « Szentvit » foguèt remplaçada per « Fiume » dempuèi lo sègle XIX.
Localitats[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Rijeka compta doas localitats: Rijeka e Sveti Kuzam.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Study" (it) (Sh) Le vittime di nazionalita italiana a Fiume e dintorni (1943-1947) / Žrtve talijanske nacionalnosti u Rijeci i okolici (1939.-1947.) - Società di Studi Fiumana, Roma / Hrvatski Institut za Povijest, Zagrèb, Roma 2002 (ISBN 88-7125-239-X) : Tablica ubijenima od 2. svibnja 1945. do 31. prosinca 1947: "Statistički podaci", stranice 206 i 207] [PDF]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (it) (Hr) www.rijeka.hr
- (en) Pòrt de Rijeka Authority


text:
Objectiu gahat tà La Passem
Dimenge passat a 14 òras que s'acabè a Pau, barri dens un barri deu Hedàs tot nau, la purmèra edicion de la corruda tà la transmission de la lenga, La Passem.
Que's podó aisidament seguir las diversas estapas suus hialats sociaus. A cada estanc e relais, videos e fòtografias qu'èran postadas peus internautas. Ua escaduda vertadèra puish a que l'associacion organizatora Ligams e venó mei deus 400 quilomètres qu'an perpausat. Causa qui non s'èra quitament pas debanada en çò deus nostes amics bascos e bretons dens las purmèras edicions de las lors corrudas respectivas tà la lenga. Mei de 40 000 euros qu'estón collectats tad aquera purmèra edicion. Aquera soma que servirà a la realizacion de projèctes tà la lenga occitana.
Milerats de personas qu'assistín a l'arribada per sarròts deus corredors. Julien B. que participè a La Passem peu plaser : entervista
Au demiei deus corredors, monde deu País-Basco e de Bretanha qu'an l'acostuma de córrer en sostien a la lor lenga, que vienón en solidaritat participar a La Passem. Qu'ei lo cas de Fabienne Lavigne, acostumada de la Renadeg en Bretanha : entervista
Taulèrs de la maison d'edicion Per Noste, de la maison de las associacions bearnesas l'Ostau Bearnés, atau com taulèrs dab de qué minjar, qu'èran sus plaça.
Qu'estó lo Jan de Nadau, lo convidat especiau qui recebó lo testimòni dens lo quau s'estujava lo messatge purmèr de La Passem. Lo cantaire que'u lejó davant milierat de personas qui l'escotèn en badant : « Qu'avem las cartas en man, a nosautes de ns'i har. […] n'i a pas que los capborruders qui se sauveràn ».
Jean-Jacques Lasserre, president deu Conselh departamentau deus Pirenèus-Atlantics que partatgè lo son bonaür de véder aqueth estrambòrd a l'entorn de la soa lenga mairau (originari de Bidaishe). François Bayrou, maire de Pau que's regaudí tanben de l'eveniment e qu'ensagè de motivar los benevòles de l'associacion Ligams a tornar har la corruda cada annada.
François Bayrou entervista, per Ràdio País François Bayrou entervista, per Ràdio País
La presidenta de l'Ofici Public de la Lenga Occitana, Charline Claveau-Abbadie, que felicitè los organizators de la corruda qui's debanè « shens nat trebuc » : « Qu'estó ua escaduda au delà d'aquesta corruda, un cèrt nombre d'acamps que's debanèn dens totas las comunas. Qu'amuishè aus abitants e aus elegits l'importància de la lenga occitana. Que permeterà au monde de's questionar sus la lor relacion a la lenga e a la cultura, e a la manièra de se l'arrecaptar ».
Que podetz tornar escotar/véder los discors a l'arribada ací.
La dusau edicion de La Passem qu'ei programada tà 2020 en Bearn e Baish-Ador.
Inf.: http://lapassem.com/fr/accueil/
Fòto : 1èra, los corredors de La Passem a Lis lo 26 de mai ©RP, la tres autas a l'arribada de La Passem au barri deu Hedàs ©LS
- Publicat dens Société


text:
La comuna d'Elx abriga d'espacis d'una granda valor ecologica, que l'Hondo, lo Pargue Natural Municipal del Clot de Galvany e lo Pargue Natural Las Salinas. S'i pòt passejar e trobar d'observatòris d'aucèls e un Centre d'interpretacion.
La Palmièra d'Elx es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 2000, es una granda estenduda de palmièrs que se tròba en plen centre de la vila. Es la palmièra pus granda d'Euròpa, pus espandida que qualques palmièras arabias. La palmièra es compausada de mai de dos cents mila palmièrs. Se ditz que son les Cartagineses que trobèron dins aquelas tèrras de la còsta mediterranèa espanhòla un luòc propici a aquela cultura. L'espècia principala de la palmièra es lo Phoenix dactylifera, menat pels musulmans quand ocupavan la Peninsula Iberica.
Los mai bèls palmièrs e los mai vièlhs se tròban dins l'Òrt del Curat. Son nom ven de son ancian proprietari de 1918. Qualques subjèctes an mai de 300 ans. Cal saber qu'un palmièr pòt viure de 250 a 300 ans. Aqueles palmièrs son de la meteissa espècia qu'aqueles d'Iran. Son de palmièrs datilièrs e fructifican en decembre. Existisson tanben d'autras espècias tropicalas.
Situats dins l'Òrt, sèt pès enòrmes forman coma un candelièr que recep lo nom de Palmièr Imperial en onor a l'imperatriz Elisabeth de Wittelsbach, que visitèt lo jardin en 1894 e declarèt qu'èran digne d'un empèri.


text:
Civilizacion astèca
Leis Astècas èran un pòple autoctòn d'America Centrala que formèt un empèri e una civilizacion importants en Mexic au sègle XV. L'estat astèca foguèt creat dins lo corrent dau sègle XIII. Inicialament febles e vassaus d'estats mai poderós, leis Astècas capitèron de formar una aliança solida amb doas autrei vilas durant leis annadas 1420 que venguèt la premiera poissança de la region e formèt finalament un empèri. La superficia d'aquel empèri foguèt aumentada per lei sobeirans successius fins a 1519 e l'arribada dei conquistadors espanhòus d'Hernan Cortés. Après una guèrra de dos ans entre 1520 e 1521, leis Astècas foguèron vencuts e lor capitala, Tenochtitlan, destrucha e annexada au Reiaume d'Espanha.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacion politica e sociala
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Literatura
- 6 Arts
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas e la formacion dau poder astèca[modificar | modificar la font]
L'origina precisa dau pòple astèca es mau coneguda mai probablament situada dins una region dau nòrd d'America Centrala. A partir dau sègle VI, divèrsei pòples acomencèron de migracions vèrs lei regions sud de Mexic. Leis Astècas serián entre lei darriers que realizèron aquela migracion probablament durant lo sègle XII. En 1258, pervenguèron a Chapultepec dins la region de la vila actuala de Mexico. Foguèron sota la dominacion de Culhuacan qu'èra un deis estats pus poderós de la region. Pasmens, leis Astècas foguèron atacats per Azcapotzalco, ciutat-estat rivala de Culhuacan, e rebutats de Chapultepec. En 1299, Cocoxtli, lo cap de Culhuacan, permetèt donc l'installacion deis Astècas sus lei tèrras de Tizapan. Aquela installacion entraïnèt lor integracion a la cultura de Culhuacan.
Puei, segon la tradicion astèca, fondèron la vila de Tenochtitlan en 1325 sus una illa dau lac Texcoco. En 1375, elegiguèron lor premier cap, Acamapichtli, que veniá d'una dinastia toltèca de Colhuacan. Fins a 1428, Tenochtitlan demorèt vassala d'Azcapotzalco. D'efèct, aquel estat èra vengut una poissança regionala fòrça importanta, probablament sens equivalent dempuei l'afondrament de la civilizacion toltèca. Ansin, per exemple, lo tresen cap astèca conegut, Chimalpopoca, èra vassau d'Azcapotzalco.
La Tripla Aliança e l'apogèu de l'Empèri Astèca[modificar | modificar la font]
En 1426, lo cap astèca Chimalpopoca foguèt capturat per Maxtla, eiretier dau rèi Tezozomoc, sobeiran d'Azcapotzalco. Foguèt tuat pauc après. Aquela mòrt entraïnèt una reaccion fòrta deis Astècas que capitèron de formar una aliança ofensiva, coneguda sota lo nom de la « Tripla Aliança », amb lei vilas de Texcoco e de Tlacopan per batre Maxtla. Puei, après aqueu succès, aquela aliança bateguèron lei fòrças d'Azcapotzalco e conquistèron la vila en 1430.
Lo desnosament de la guèrra causèt pas la fin de la Tripla Aliança mai Tenochtitlan demorèt la vila pus influenta. Ansin, après lo rèine d'Itzcoatl (1428 - vèrs 1440), lo rèine de Moctezuma Ièr, ajudat per son frairastre Tlacaelel, estend la dominacion astèca vèrs Puebla, Oaxaca e Guerrero. Dau temps d'aquelei conquistas, la societat astèca foguèt prefondament reformada au nivèu de sa religion e de son istòria oficiala. Ansin, aqueu periòde es probablament l'origina dei rites religiós necessitant un nombre important de presoniers capturats durant de guèrras limitadas contra leis estats vesins.
L'extension de l'Empèri se persègue durant lo rèine d'Ahuitzotl (1486 - 1502) que foguèt remplaçat per Moctezuma II après sa mòrt. Aqueu darrier contunièt l'organizacion administrativa de l'Empèri. De mai, capitèt d'estendre l'Empèri vèrs lo sud e la civilizacion astèca agantèt son apogèu. Ordenèt pereu la reconstruccion de la capitala devastada per una inondacion.
L'invasion espanhòla e la fin de la civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
En 1519, lei fòrças dau conquistador Hernan Cortés desbarquèron sus lei còstas mexicanas. Concluguèron una aliança amb lo reiaume de la confederacion de la ciutat de Tlaxcala, estat enclavat dins l'Empèri Astèca e enemic de la Tripla Aliança. Puei, leis Espanhòus arribèron a Tenochtitlan, amb seis aliats, lo 8 de novembre de 1519. Foguèron inicialament aculhits pacificament per Moctezuma II mai la mesfisança aumentèt lèu. Cortés capturèt Moctezuma e assaièt d'obtenir sa somission per contraròtlar l'Empèri Astèca d'un biais legau.
Pasmens, Cortés deguèt quitar la capitala astèca amb la màger part de sei tropas per luchar contra Panfilo de Narvaez, un conquistador rivau, desbarcat amb una armada pus importanta. Gràcias a la corrupcion, Cortés capitèt d'obtenir lo sosten d'una partida dei soudats de de Narvaez e lo poguèt capturar après una ataca sospressa contra son camp. Poguèt tanben renforçar sei forças amb lei soudats de de Narvaez e tornar a Tenochtitlan.
Enterin, durant l'abséncia de Cortés, leis astècas se revoutèron contra la garnison espanhòla que foguèt blocada dins un palais de la capitala. Lei renfòrç dirigits per Cortés intrèron dins Tenochtitlan lo 24 de mai e foguèron tanben pres a la leca dins lo palais d'Axaycatl. Incapables de resistir de temps, leis Espanhòus capitèron de s'enfugir de nuech lo 30 de junh mai sofriguèron de pèrdas importantas. Pasmens, arrestèron la còntraofensiva astèca lo 7 de julhet de 1520 a la batalha d'Otumba. Cuitlahuac venguèt lo cap novèu deis Astècas après la mòrt, dins de circonstàncias mau conegudas, de Moctezuma II.
Après aquela batalha, leis Espanhòus se poguèron retirar vèrs Tlaxcala onte formèron una armada novèla amb seis aliats. De mai, una epidemia de variòla s'estendèt dins la region menada per leis Europèus. Causèt la mòrt de miliers d'abitants e afebliguèt fortament l'Empèri Astèca. Ansin, lo 7 de decembre de 1520, Cuitlahuac moriguèt de la malautiá e son cosin Cuauhtémoc li succediguèt. En abriu de 1521, Cortés tòrna a Tenochtitlan amb una armada renforçada per de soudats venguts dau rèsta dei colonias espanhòulas e acomença lo sètge de la vila que foguèt conquista après una resisténcia acarnada lo 13 d'agost. Lo rèi Cuauhtémoc foguèt capturat e lei pèrdas astècas foguèron fòrça importantas, probablament de desenaus de miliers de tuats.
Lo periòde coloniau e lo declin de la populacion[modificar | modificar la font]
Après la conquista per lei conquistadors, divèrseis epidemias de malautiás importadas d'Euròpa per leis Espanhòus decimèron la populacion d'America Centrala, especialament dins la region de Mexico, nom novèu de Tenochtitlan. Ansin, lo nombre d'abitants evoluciona de 20 milions en 1521 a solament 1,6 milions en 1618.[1] De mai, dins leis annadas 1520, lei caps principaus deis Astècas foguèron acusats de complòt o de traïson e condamnats a mòrt. Per exemple, foguèt lo cas de Cuauhtémoc que son execucion en 1525 marca la fin definitiva de l'Empèri Astèca.
[modificar | modificar la font]
L'organizacion politica[modificar | modificar la font]
L'organizacion politica de la societat tèn tres nivèus principaus que son la familha, lo calpulli e l'altepetl :
- Lo calpulli èra una organizacion d'unei familhas sota l'autoritat d'un cap locau que deviá repartir lei tèrras e lo trabalh en cambi d'un tribut. La talha d'un calpulli èra variada e podiá se situar entre un domeni agricòla e una vila. Cada calpulli teniá un temple e una escòla d'arts militars. Certanei calpullis èran especializats, per exemple, dins lo comèrci.
- L'altepetl èra una ciutat-estat e regropava unei calpullis. Èra dirigit per un cap dich « tlatoani ». Aqueu tèrme podiá designar au còp lo territòri de l'altepetl e sa populacion. Leis altepetls èran relativament autonòms e podián formar d'alianças coma, per exemple, lei tres vilas de la Tripla Aliança. Enfin, quand un tlatoani capitava d'estendre sa dominacion sus d'autrei tlatoanis, podiá venir « huey altepetl », títol significant « grand tlatoani ».
Au començament de la conquista espanhòla, l'Empèri Astèca èra devesit en 38 províncias liadas per d'acòrds mai o mens constrenhents, especialament per lo pagament dei tributs. Au nivèu locau, lei tlatoanis vencuts per leis armadas astècas èran generalament restaurats après la guèrra. Avián una autonomia importanta a condicion de pagar lo tribut demandat.
La ierarquia dei membres dau govèrn e de l'estat[modificar | modificar la font]
Lo tlatoani[modificar | modificar la font]
Cada ciutat-estat aviá generalament l'estatut d'altepetl e èra alora dirigida per un sobeiran dich tlatoani. Aquelei sobeirans èran de la mema familha, mai la succession se debanava pas totjorn de paire en fiu car lei cosins, lei fraires e leis oncles avián tanben de drechs au tròne. De mai, au començament de l'Istòria astèca, lo tlatoani èra designat per una assemblada generala de guerriers. Vèrs la fin de l'Empèri, l'estatut dau tlatoani de Tenochtitlan, vengut huey tlatoani après lei conquistas astècas, èra considerat coma mieg divin. Pasmens, èra totjorn elegit per un grand conseu e lo vòte deviá èsser aprovat per leis autrei membres de la Tripla Aliança (Texcoco e Tlacopan). Lo membre de la familha mai competent èra donc generalament elegit. La nominacion veniá definitiva tre que l'emperaire novèu aviá mostrat de pròvas de sei capacitats, generalament per la conquista d'autrei províncias.
Lo poder dau tlatoani èra principalament la direccion deis afaires exteriors de la vila e la realizacion dei ceremònias religiosas per protegir la ciutat. Aviá de conselhiers qu'èran lo Cihuacoatl, cap dei fòrças armadas, e certanei grands dignitaris. De mai, certanei tlatoanis, coma aqueu de Texcoco, avián de conseus permanents per certanei subjèctes, coma leis afaires militars, lei finanças, la musica... etc.
Lei grands dignitaris[modificar | modificar la font]
En fòra dau tlatoani, leis autrei personatges importants dau govèrn d'una ciutat-estat èran lei responsables militars. Lo premier èra lo Cihuacoatl qu'èra lo cap deis armadas e tanben lo jutge deis apelacions o lo remplaçant dau tlatoani. De mai, quatre autrei conselhiers acompanhavan lo cihuacoatl per lo comandament de l'armada. Totei lei conselhiers èran membres dau Grand Conseu que se podiá opausar tres còps ai decisions de l'emperaire.
La ierarquia deis abitants e de la societat astèca[modificar | modificar la font]
Au moment de l'invasion espanhòla, la societat astèca èra fòrtament ierarquizada a l'entorn de cinc grops sociaus principaus : la noblesa, lo clergat, lei marchands, lei roturiers non marchands e leis esclaus.
La noblesa[modificar | modificar la font]
La noblesa èra la classa a la cima de la societat e dau poder astèca. Foguèron dichs dignitaris, senhors o cacics per lei cronicaires espanhòus. Sei membres èran generalament elegits ai foncions administrativas, militaras o religiosas per sei conciutadans. Puei, aqueleis eleccions devián èsser confirmadas per lo poder. Per assegurar sei ròtles, lei membres de la noblesa recebián de revenguts dei tèrras e una partida dei tributs pagats per lei pòples de l'Empèri Astèca. De mai, èran dispensats dau pagament de l'impòst. Pasmens, au moment de la conquista, la noblesa èra a venir pauc a pauc una classa ereditària. D'efèct, seis enfants avián automaticament accès ais escòlas melhoras e certanei familhas acomencavan de se crear de parents d'origina divina per legitimar lor permanància au poder.
Lo clergat[modificar | modificar la font]
Lo clergat èra la segonda classa de la societat astèca per òrdre d'importància, en causa de son caractèr religiós fòrça prononciat. Lei prèires èran tanben dispensats d'impòsts e avián una formacion similara a la noblesa. Son estructura èra fòrça ierarquizada. Ansin, lei províncias èran dirigidas per de prèires superiors. Un ròtle pròche d'aqueu de vicari generau èra tengut per lo Mexicatl Teohuatsin de Tenochtitlan, la capitala astèca. Lo ròtle principau dei prèires èra la realizacion de rituaus e ceremònias religiós. Pasmens, avián tanben una activitat sociala importanta, especialament au nivèu deis espitaus.
Lei marchands[modificar | modificar la font]
Lei marchands, dichs « pochteca », èran un grop sociau especiau en causa dei particularitats dau comèrci d'America Centrala. D'efèct, lei marchands formavan d'expedicions relativament luenchas amb un caractèr militar força important per la proteccion dei caravanas. De mai, aqueleis expedicions avitalhavan Tenochtitlan en produchs exotics e certanei marchands podián tanben servir d'espions.
Ansin, la classa dei marchands teniá de quartiers e de tribunaus pròpris, èra dispensada dei servicis personaus e dei trabalhs publics organizats per l'Estat. De mai, seis enfants podián anar ais escòlas reservadas a l'aristòcracia. Enfin, lei marchands podián portar de joièus en òr e de vèstits luxuós per certaneis ocasions meme s'aquelei demostracions de richessa èran limitadas per evitar de turtar lei privilègis de la noblesa.
Lei roturiers non marchands[modificar | modificar la font]
Lei roturiers non marchands formavan de grops diferents en foncion de l'activitat o de la possession de tèrras :
- lei « macehualtin » èran la màger part de la populacion e exercissián lei mestiers d'artesans, d'artistas o de païsans. Devián participar ai òbras publicas de l'Estat, realizar un servici militar e pagar un tribut. Èran gropats en « calpulli » qu'aviá la possession collectiva dei tèrras. Cada familha recebiá lo drech d'utilizar una partida d'aquelei tèrras.
- una partida dei « macehualtin » formavan una aristòcracia inferiora (guerriers aiglas o guerriers jaguars) a la noblesa dei grands dignitaris gràcias au servici militar. D'efèct, lei soudats pus meritants avián la possibilitat de venir « cuauhpilli » e d'obtenir certanei privilègis de la noblesa.
- Lei « mayeque » èran una classa inferiora ai « macehualtin » que fasián pas partida d'un « calpulli ». Devián cultivar lei tèrras dei senhors.
- Lei « tlalmaitl » èran de païsans sensa tèrras qu'èran pas considerats coma de ciutadans astècas. Pagavan donc pas d'impòst mai devián far lo servici militar.
Leis esclaus[modificar | modificar la font]
Leis esclaus èran la proprietat d'un mèstre e avián de drechs civics. D'unei, capturats durant una guèrra, èran destinats ai sacrificis umans de la religion astèca. Leis autreis, dichs « tlatlacotin » venián esclaus per divèrsei rasons coma la realizacion d'un delicte o la venda per de parents, o per d'esperelei, durant una famina o per pagar un deute. Lo tractament deis esclaus sembla d'èsser estat bòn. Certanei podián tenir de bens e, de còps, d'autreis esclaus. Leis enfants d'esclaus èran libres. Leis esclaus podián comprar lor libertat o èsser liberats per lor mèstre o a sa mòrt.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de l'Empèri èra facha de tres domenis principaus qu'èran l'agricultura, lo comèrci e lei tributs pagats per sei províncias diferentas. L'agricultura èra capabla de norrir una populacion importanta gràcia ai culturas de gròs blat, de faiòus, de cocordas o de pebrons. En revenge, lo norrigatge, principalament de dindons, demorèt limitat. D'autra part, un sistèma de cambis e de comèrci fòrça dinamic existissiá entre lei regions de l'Empèri, especialament entre lei tèrras autas e lei zonas pròchas dei còstas. Lei vilas importantas de l'Empèri èran donc de centres comerciaus actius. Enfin, lo pagament dei tributs dei províncias imperialas èra tanben una fònt importanta de cambis d'objèctes preciós o corrents.
Agricultura[modificar | modificar la font]
La prosperitat de la civilizacion astèca foguèt permesa per l'eficacitat d'una agricultura capabla de norrir de milions d'abitants. Conoissián de tecnicas de construccion de bancaus e d'aigatges. De mai, leis Astècas capitèron de restaurar e de melhorar lei sistèmas d'aigatges dei civilizacions precedentas de la region.Dins certanei regions, coma lo lac Xochimilco, existissiá tanben de culturas flotantas fòrça fertilas.
La planta pus cultivada èra lo gròs blat qu'èra transformat en tortilla. Leis autrei culturas principalas èran l'avocat, lei faiòus, lei cocordas, lei trufas, la sàuvia e lo pebron. De mai, dins lei regions litoralas, existissiá tanben de culturas de coton, de cacau e d'aubres dau cauchó.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Lo comèrci astèca èra fòrça desvolopat, especialament entre lei regions autas e aquelei dau litorau. Lei cambis pertocavan lei recòltas dei zonas autas coma lo gròs blat e lei produchs preciós dei regions litoralas coma lei plumas, l'obsidiana, lo cacau o lo coton. Aquelei produchs èran generalament venduts sus lei mercats dei vilas. Aquelei mercats, coma aqueu de Tlatelolco, avián una importància granda e podián recebre 60 000 visitaires cada jorn. Se debanavan generalament d'un biais setmanier per un vilatge tipic. Pasmens, aqueu ritme èra jornadier dins lei grandei vilas. De vendre de produchs en defòra dei mercats èra defendut e lei pretz èran fixats per lo cap dei marchands.
Tribut[modificar | modificar la font]
Lo sistèma dei tributs pagats per certanei províncias de l'Empèri èra un ensems de cambis de produchs parallèl au comèrci oficiau. D'efèct, per una província, l'integracion dins l'Empèri aviá d'avantatges coma lo desvolopament dau comèrci, lo mantèn d'una autonomia vertadiera e una proteccion contra leis autrei pòples de la region mai tanben d'inconvenients coma lo pagament d'un tribut per la populacion. Lei produchs inclús dins lei tributs èran similars ai marchandisas vendudas sus lei mercats. Èran donc de materiaus preciós coma coton o pluma e egalament de produchs quotidians coma lo manjar. Aquelei tributs èran diferents segon lei regions e pagats un a quatre còps dins l'an.
Moneda[modificar | modificar la font]
L'Empèri Astèca aviá un sistèma de monedas basat sus lei favas de cacau e sus de longors de teissut de coton. Lei favas èran utilizadas per lei crompas pichonas de la vida vidanta. En revenge, lei longors de coton, dichas « quachtli », èran destinadas ai crompas pus importantas. Diferentei qualitats de teissuts existissián. Aqueu sistèma de moneda permetèt principalament lei cambis sus lei marcats.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion astèca es caracterizada per lo politeïsme e l'associacion d'una divinitat o d'un rite per cada instant de la vida. Lei dieus principaus son Quetzalcoatl (dieu de la civilizacion), Tezcatlipoca, Tlàloc (dieu de la plueja), Chalchitlicue (frema de Tlàloc), Metztli, Cihuacoatl, Ilamatecuhtli e Mixcóatl. Lei prèires avián un ròtle important car èran lei solets que podián contraròtlar lei fòrças de la natura. Un ensems de calendiers liturgics precís reglava e ordenava totei lei ceremònias. Aquelei èran marcadas per l'utilizacion frequenta dei sacrificis d'umans capturats pendent lei guèrras contra leis estats vesins.
Lo panteon, la mitologia dei dieus astècas e lei rites[modificar | modificar la font]
Leis Astècas avián doas formas principalas per lei manifestacions subrenaturalas qu'èran dichas « teotl » e « tēixiptla ». La « teotl » designava una fòrça impersonala impregnant lo monde. En revenge, lo « tēixiptla » designava lei representacions fisicas (dieus, idòlas...) de la « teotl » e l'activitat religiosa umana per aquelei representacions.
La religion astèca èra una mescla dei religions astèca e dei pòples pus ancians de la region. Coma per leis autrei religions de Mesoamerica, l'observacion dau cèu aviá donc un ròtle important. Lei dieus principaus deis Astècas èran donc Huitzilopochtli, dieu dau Soleu e de la guèrra, Tlaloc, dieu de la plueja e Quetzalcoatl, la sèrp emplumada, dieu de la civilizacion, d'origina probablament toltèca. Pasmens, existissiá un nombre fòrça important de dieus car la màger part deis objèctes o manifestacions naturaus èran restacats a un dieu particular. Ansin, per exemple, 400 dieus diferents èran restacats a la saba de l'agava.
La mitologia astèca depintava una seria de mondes destruchs per de desastres generalament entraïnats per lor Soleu :
- Lo premier foguèt destruch per d'inondacions causant l'aparicion de peis a partir d'umans subrevivents.
- Lo segond foguèt destruch per lo fuòc. Lei subrevivents venguèron alora d'animaus.
- Lo tresen foguèt destruch per de terratrèms e d'atacas de bèstias fèras.
- Lo quatren s'acabèt per la transformacion deis abitants en moninas.
- Lo cinquen foguèt destruch per una inondacion dau tipe diluvi. Solament un pareu subrevisquèt a la cima d'una montanha. Après lo desastre, poguèron poplar tornarmai la Tèrra que conoguèt lo pòple astèca.
D'autra part, en fòra dei dieus, leis Astècas avián tanben un nombre important de supersticions e de rites quotidians. Certanei, especialament per lei naissenças, lei maridatges e la mòrt, èran pus importants.
Lei calendiers astècas[modificar | modificar la font]
Leis Astècas avián tres calendiers liats a la mitologia astèca, influenciats per lei calendiers maias :
- Lo « tonalpohualli » qu'es un calendier sacrat de 200 jorns assemblats en 20 grops tenent 13 jorns. Un simbòl èra tanben associat ai grops e ai jorns.
- Lo « xiuhpohualli » qu'es un calendier solar de 365 o 365,25 jorns. L'annada es devesida en 18 mes de 20 jorns mai un mes pus pichon de cinc jorns considerats coma nefasts, probablament amb un jorn suplementari cada quatre annadas.
- Un calendier de 584 jorns basat sus lei cicles de Vènus.
Lei prèires e lei centres religiós[modificar | modificar la font]
Dins la religion astèca, lei prèires avián un ròtle important car èran lei solets que podián contraròtlar lei fòrças de la natura. Ansin, la preséncia d'un prèire èra necessaria per la màger part dei rites principaus. Per exemple, lo nom deis enfants èra chausit per un prèire quatre jorns après la naissença. Lo clergat èra fòrça organizat e ierarquizat. Ansin, lo cap dau temple de Huitzilopochtli de Tenochtitlan aviá un ròtle important, especialament per lei ceremònias oficialas de l'Estat. Pasmens, leis autrei clergats dei dieus principaus dau panteon demoravan independents dei prèires de Huitzilopochtli e avián lor ierarquia e lor importància pròprias.
Lei centres religiós principaus èran aquelei de Tenochtitlan e de Cholula. Lo modèl dei temples astècas es una piramida amb una plaça granda davant un costat. De mai, certanei temples avián una plataforma a la cima per la realizacion dei ceremònias pus importantas. D'autra part, se bastissiá regularament un revestiment novèu. Ansin, lei temples dei dieus principaus de la religion astèca aumentavan pauc a pauc lor talha gràcias a l'empielament regulars de revestiments. Enfin, vèrs la basa de la piramida, èran situats lei lotjaments dau personau coma lei prèires o l'orquèstra e lei dançaires dau temple.
Lo temple principau de l'Empèri Astèca èra lo « Templo Mayor » situat au centre de Tenochtitlan. Èra una piramida d'una autor de 45 mètres que teniá a sa cima dos temples consacrats ai dieus Tlaloc e Huitzilopochtli. Fasiá partida d'un ensems mai impausant amb d'autrei temples d'una talha importanta qu'èran dedicats a Chicomecoatl, Tezcatlipoca, Quetzalcóatl e a quatre dieus dei pòples conquists.
La practica dei sacrificis umans[modificar | modificar la font]
La practica dei sacrificis umans èra una caracteristica importanta de la religion astèca, especialament per leis Europèus crestians dau sègle XVI. Aquela practica existissiá dins la màger part deis estats d'America Centrala. Pasmens, leis Astècas l'estendèron a un nivèu pus desvolopat e desconegut a respèct deis autrei pòples de la region. Per exemple, lo codex Telleriano-Remensis, un document astèca originau dau sègle XVI, parla de 20 000 sacrificis per la renovacion dau Templo Mayor en 1487.[2]
La màger part dei sacrificats èran probablament d'esclaus capturats durant una guèrra. D'efèct, cada an, leis Astècas mandavan d'ofensivas contra certaneis estats per obtenir de presoniers per sei ceremònias de sacrificis. L'exemple pus conegut es l'estat de Tlaxcala, totalament enclavat dins lo territòri de la Tripla Aliança, que foguèt l'aliat principau deis espanhòus pendent la conquista de l'Empèri Astèca. Pasmens, es possible que certanei sacrificats èran volontaris per èsser divinizats après lo rite. Enfin, certanei ceremònias necessitavan de personas especialas coma de nanets o de gibós.
Literatura[modificar | modificar la font]
Lo nahuatl, o astèca classic, escrich amb de caractèrs latins, es la lenga d'una literatura rica de qué la màger part a disparegut pendent o après la conquista espanhòla. Un subjècte important èra la narracion istorica. Ansin, existís un nombre grand de codex contant de fachs istorics, de legendas o de genealogias que son donc de fònts fòrça preciosas per lei recèrcas sus leis Astècas.
La lenga e l'escritura astèca[modificar | modificar la font]
La lenga deis Astècas èra lo nahuatl. Èra escricha, avans la conquista espanhòla, amb un sistèma d'ideogramas, de pictogramas e de simbòls fonetics[3]. Son utilizacion èra limitada ais elèits e èra un simbòl de poder dins la societat astèca. Permetèt l'enregistrament d'informacions religiosas, istoricas e economicas[3]. L'escritura astèca dispareguèt brutalament au sègle XVI en causa de la conquista espanhòla. D'efèct, la lenga foguèt victima d'una desconsideracion importanta. De mai, la lucha per impausar lo catolicisme ai populacions d'America Centrala entraïnèt la destruccion deis escrichs astècas. Enfin, l'alfabet astèca foguèt remplaçat per l'alfabet latin per l'escritura dau nahuatl espereu[3].
Lo cant e la poesia[modificar | modificar la font]
Lo cant e la poesia èran leis activitats mai apreciadas per leis Astècas. Organizavan de concors, de representacions e d'espectacles. Ansin, un nombre important de poèmas foguèt rejonch dins lo corrent de la conquista espanhòla. Lo nom de certaneis autors astècas es donc totjorn conegut coma Nezahualcóyotl, tlatoani de Texcoco e Cuacuatzin. Divèrsei tipes diferents formavan la poesia astèca. Per exemple, lo « Yaocuicatl », consacrat ai dieus e a la guèrra, lo « Teocuicatl », dedicat ai divinitats, o encara lo « Xochicuicatl », destinat ai flors. Existissiá tanben de pèças de teatre amb orquèstra e acrobatas per lo divertiment dei nòbles.
Arts[modificar | modificar la font]
Leis arts astècas coneguts son principalament l'arquitectura qu'èra derivada de l'art toltèca de Teotihuacan, l'escultura, lo trabalh de l'aur, lo trabalh dei plumas e la pintura.
L'arquitectura[modificar | modificar la font]
L'arquitectura astèca foguèt destrucha d'un biais sistematic per la colonizacion deis espanhòus. Pasmens, l'organizacion de centres de populacion importants es relativament ben coneguda per lei scientifics. Ansin, a Tenochtitlan, lo centre de la vila es ocupat per un quartier religiós envitoutat per una escencha. Aqueu quartier assosta unei temples, d'escòas religiosas, de palais... etc. Lei temples avián sovent una forma rectangulara e piramidala. Lei temples circulars èran rars e probablament dedicats au dieu dau vent. A la cima de la piramida, se situa una plataforma amb un santuari pichon. Leis ostaus astècas avián pas de fenèstras e tenián una cort interiora amb un jardin e un banh de vapor. Leis abitants modèsts avián una teulissa de palha. En revenge, leis ostaus dei dignitaris astècas avián dos estancis e una teulissa.
L'escultura[modificar | modificar la font]
Coma per l'arquitectura, la màger part deis esculturas astècas foguèron destruchas per leis espanhòus. Pasmens, leis exemplars conservats mòstran que leis Astècas èran capables d'escultar divèrs materiaus coma la pèira, la fusta, lei metaus preciós, lei pèrlas e lei pèiras preciosas. D'estatuas religiosas e profanas existissián. Ansin, lei bastiments religiós èran decorats per d'estatuas representant d'animaus o d'atributs dei dieus, coma de sèrps o de tèstas de granolhas. Lei pèças profanas èran generalament comandadas per lei sobeirans e leis emperaires.
La pintura[modificar | modificar la font]
L'art de la pintura èra fòrça desvolopat per la decoracion dei muralhas de temples e de palais. Aqueleis òbras foguèron destruchas per la colonizacion e l'evangelizacion de la region. Pasmens, lei fragments descubèrts per lei scientifics mòstran l'existéncia de representacions pintadas de dieus. De mai, leis escrichs e l'escritura astècas èran de tieras d'imatges sonhosament dessenhadas e coloradas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Manuel Aguilar-Moreno, Handbook to Life in the Aztec World, Oxford University Press (2007), 464 p. (ISBN 0-19-533083-8)
- (fr) Nigel Cawthorne (trad. Daniel Alibert-Kouraguine), L'art des Aztèques, Solar (1999), 96 p. (ISBN 2-263-02860-9) .
- (fr) Georges Duby (dir.), L'Histoire du monde. Le Moyen Âge, Larousse (1994) (ISBN 2-03-209002-3) .
- (fr) Christian Duverger, L'origine des Aztèques, Seuil, coll. « Points Histoire » (2003), 432 p. (ISBN 2-02-059075-1) .
- (fr) Christian Duverger, La Fleur létale, Seuil, coll. « Recherches anthropologiques » (1979) (ISBN 2-02-005169-9) .
- (fr) Christian Duverger, L'esprit du jeu chez les Aztèques, Walter de Gruyter (1978) (ISBN 90-279-7664-3) .
- (fr) Michel Graulich, Le sacrifice humain chez les Aztèques, Fayard, 2005, 415 p. (ISBN 2-213-62234-5)
- (fr) Paul Hosotte, L'Empire aztèque, impérialisme militaire et terrorisme d'État, Economica (2001).
- (es) Eduardo Matos Moctezuma, Tenochtitlan, Fondo de Cultura Económica & El Colegio de México, coll. « Obras de Historia / Ciudades » (2006), 191 p. (ISBN 968-16-8118-5) .
- (fr) Michel Mourre (dir.), Dictionnaire Encyclopédique d'Histoire, Bordas-Sejer (2004) (ISBN 2-04-027055-8).
- (en) Esther Pasztory, A Civilization Going Mad. The Aztecs in Western Thought, dins Arqueología e historia del Centro de México : Homenaje a Eduardo Matos Moctezuma (2006), p. 638-643 (ISBN 968-03-0180-X).
- (fr) Jacques Soustelle, Les Aztèques, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je? » (2003), 128 p. (ISBN 2-13-053713-8) .
- (fr) Jacques Soustelle, Les Aztèques à la veille de la conquête espagnole, Hachette Littératures (2002) (1a edicion en 1955), 318 p. (ISBN 2-01-279080-1) .
- (fr) Jacques Soustelle, L'Univers des Aztèques, Hermann, coll. « Savoir » (1997).
- (en) Berdan, Frances F. and Patricia Reiff Anawalt (1997) The Essential Codex Mendoza. University of California Press, Berkeley. ISBN 0-520-20454-9.
- (en) Cortés, Hernan (1987) Letters from Mexico. Nòva edicion. Traduch per Anthony Pagden. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-03724-4.
- (en) Díaz del Castillo, Bernal (1963) The Conquest of New Spain. Traduch per J. M. Cohen. Penguin, New York. ISBN 0-14-044123-9.
- (en) Díaz, Gisele and Alan Rogers (1993) The Codex Borgia: A Full-Color Restoration of the Ancient Mexican Manuscript. Dover Publications, New York. ISBN 0-486-27569-8.
- (en) Durán, Fray Diego (1971) Book of the Gods and Rites and The Ancient Calendar. Traduch per Fernando Horcasitas and Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ASIN B000M4OVSG. ISBN 0-8061-1201-8 (edicion de 1977).
- (en) Durán, Fray Diego (1994) The History of the Indies of New Spain. Traduch per Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ISBN 0-8061-2649-3.
- (es) Garganigo et al., (2008) Huellas de las Literaturas Hispanoamerica. 3ena edicion. Prentice Hall, New Jersey. ISBN 0-13-195846-1.
- (en) Zorita, Alonso de (1963) Life and Labor in Ancient Mexico: The Brief and Summary Relation of the Lords of New Spain. Traduch per Benjamin Keen. Rutgers University Press, New Brunswick. ASIN B000INWUNE. ISBN 0-8061-2679-5 (1994 paperback).


text:
Beatritz de Diá
Beatritz de Diá, dicha la Comtessa de Diá, èra una trobairitz de la fin del sègle XII, e del començament del sègle XIII.
I a pauc d'entresenhas sus aquela femna de la civilizacion de la fin'amor. Se sap pasmens qu'èra la filha del Comte Isoard II de Diá, vila del comtat de Provença, e que foguèt l'esposa de Guilhèm de Peitiu, malgrat semble que foguèsse amorosa de Raimbaud d'Aurenja.
Avèm cinc poèmas d'aquela autora.
Òbras conegudas[modificar | modificar la font]
- "A chantar m'er de so q'ieu non volria"
- "Ab joi et ab joven m'apais"
- "Estat ai en greu cossirier"
"A chantar m'er de so qu'eu no volria"[modificar | modificar la font]
Sa cançon "A chantar m'er de so qu'eu no volria", es la sola peça trobadoresca d'una femna que se ne siá servada intacta la musica.
Aquí la transcripcion modèrna de la cançon:
- Literatura occitana/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Portal:Euròpa/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Trobairitz
- Poèta de l'Edat Mejana
- Trobador
- Escrivan medieval de lenga d'òc
- Personalitat femenina de l'Edat Mejana
- Escrivan francés del sègle XII
- Escrivan occitan
- Compositor medievau


text:
Concors de Nadal 2014. Las Calendas en çò vòstre
Jornalet lança un còp de mai lo concors de Calendas —de Nadal e del Cap d’An—. Pendent aqueste mes de decembre, e fins al 6 de genièr, lançam tornarmai l’operacion. Mandatz-nos las fotografias sul tèma de Nadal, del cap d’An o en general de Calendas en cò vòstre. E ansin participaretz al concors.
Podètz mandar d’imatges del vòstre presep o presepi o betlèm o grépia, de la vòstra soca de Nadal o cachafuòc, de la decoracion de l’ostal, de la taula plena de mangiscla del país, dels tretze dessèrts, etc.
Publicarem los vòstres imatges regularament e aital totes poirem veire coma vivon las fèstas los autres amics del jornal. Lo retorn del concors de 2012 foguèt subrebèl.
Lo ganhant del concors recebrà un lòt de produches per gentilesa de Macarèl!
Vaquí la nòstra taula parada pel dinnar de Reis (Epifania), amb de servietas reialas. © Xevi
Guirlandas aerencas per Calenas al trabalh de mon papa. © Emili (5 ans)
Presèpi pelhasc fach amb de mofa d'a montanha. © Tonin Barèl-Blanc
Nòstre sap de Chalendas. © Guiu de Valença (Daufinat occitan)
© Lydie Balloux
Un sap de Nadal dins un salon blanc e grand. © Cesar Solamit
Las socas e lo pan de Nadal faits per la man de ma bèla-maire. © Terric Lausa
Concèrt de Nové au temple de Cavairac (Costièra de Nimes). © Aigulf de Cavairac
Corsa de sason
Afichatge per 'a comuna de Mónego dau messatge "Bòne fèste" en monegasc sus cada casa d'a Ròca (Mónego vièlh)
Santons Modèrns? © Aigulf de Cavairac
Presèpi en Gavotina, dins l'espèra de Jèsus, e dels Rei màgers pas ancara en chamin. Fòto: Emanuèl Val de Barceloneta
Guisòl Isnard (Comtat de Niça)
Alejandro Benito Rusiñol. Betlèm a Sant Adrià de Besòs (Catalonha)


text:
21/04/2014
Le canton de Verteillac s'équipe en panneaux bilingues
Voici un des effets induits de la Félibrée prévue pour fin juin: les communes arboreront désormais des panneaux bilingues français et occitan. Entretien avec Didier Bazinet, conseiller général et nouveau président de la Communauté de Communes du Pays Ribéracois, fils de paysan et paysan lui même, qui parle la langue et est à l'origine du projet.
« Aviam desjà l'ideia en testa dempuei longtemps, ne'n parlèrem sovent coma lo Joan Ganhaire. La Felibrejada nos balhet l'occasion de zo far e lo canton vai prener en charja la depensa. Normalament, los paneus seran instalats a la fin dau mes de mai e crese que quo es important per la visibilitat de la lenga. La Felibrejada, qu'es une eveniment federator. La mobilisacion dau canton de Vertelhac es granda, pas nonmas per far de las flors de papier. Lo monde cherchan daus moments fòrts, de totjorn, per se tornar trobar ensemble dins un monde complicat. Quo es important de tornar descubrir las valors de solidaritat, d'entraida, de comunion dins la vita de tots los jorns que son totjorn plan vivas dins nòstre ranvers, onte la lenga se parla enquera bien. Me rapele de l'accion de Michel Debet maira de Sent-Aspre en favor de la lenga. Me sovene emb emocion dau colectatge « Mémoires de demain », que faguet parlar mon oncle Albert Soulier de Coturas e Alida de Paussac. Nicolas Lux e Gerard Wissang ne'n fagueren una BD «C'était mieux après». Per io, l'occitan , qu'es la lenga de ma familha, que parlavam coma mos parents e mos grands parents. Malurosament, avem pas gardat l'abituda de parlar entre frairs et sòrs, quo es vrai que i a un problema de transmission e que devem far quauquaren. Ai remarcat que coma per lo patrimòni materiau, los anglés instalats en Dordonha nos an aidat a la presa de consciencia que queu patrimòni immateriau es fòrça important. L'occitan, sa lenga, sa cultura son una richessa que pòt benleu renforçar l'identitat e l'attractivitat de nòstre territori. De tot biais, si coma l'esperam la Felibrejada ganha un pauc d'argent, avem decidat de l'investir dins de las accions en favor de la lenga ».
Tout un ensemble de bonnes nouvelles pour le canton et peut-être au delà.
Denis Gilabert.
Retrouvez la carte des noms occitans des communes du Périgord et leur prononciation en cliquant sur:


text:
Director de cinèma
Un director de cinèma o realizator (en anglés: film director) es generalament considerat, coma lo creator d'una òbra cinematografica. Lo trabalh de director de cinèma fa servir totes las ressorças umanas, tecnicas, e artisticas, qu'inclutz:
- Definir l'orientacion artistica generala
- Analizar e interpretar lo programa del film (storyboard)
- La direccion de las interpretacions dels actors tant del punt de vista tecnic coma dramatic
- L'organizacion e seleccion dels escenaris
- Direccion dels mejans tecnics (lum, encadrament, etc.)
- Causida de l'equipa tecnica e dels actors
- Supervision dels preparatius de produccion
- Causida dels luòcs de rodatge, escenografia e equipaments
- Direcccion e supervision del montatges, banda sonòra


text:
Viterne
Viterne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Carrièras de pèira calcaire en avent servit a l'edificacion de la basilique de Sant-Nicolas-de-Pòrt.
- Présence gallo-romaine.
- Carrières de pierre calcaire ayant servi à l'édification de la basilique de Saint-Nicolas-de-Port.