text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 30 de setembre de 2007
Ressons del Vallespir: Felicitats als Angelets!
Adiu a tothom! Avui , ultim dia del mes de setembre de 2007, me voldrii fer ressó d'alguns fets que se passaren aquei mes (ara casi passat), i molt particularment, vull dedicar aquei missatge a una colla que belleu coneixireu pas. Vull parlar dels Angelets del Vallespir. Aqueixa colla té la seua seu a Sant Joan Pla de Corts, un vilatge situat entre el Voló i Ceret, al Baix-Vallespir.
Són pas gaire nombroses les colles de castellers a la Catalunya del Nord. N'i a soles dues o tres, crei. Sun pas segur, mes pensi que la del Vallespir és la més antiga. En tot cas, fa plaer de veure que a la nostra Catalunya, n'i a que se volen recuperar i desenvolupar mostres d'identitat catalana. M'estimi més veure una colla de castellers acompanyada per grallers que no pas una "corrida" com n'i a encara, malurosament, massa a Ceret que continua d'estre una "plaza de toros". Si's plau, més castellers, més musica catalana, més sardanes, més germanor i prou de barbaritats taurines d'una altra epoca!
Mira, a xò nostre, els grallers se diuen...les gralleres!!! :))
El diumenge 9 de setembre del 2007, la colla va festejar el seu quintè aniversari en fent una demostració castellera a la plaça vella del vilatge de Sant Joan. També hi participaren els Castellers de Cerdanyola. Els nostros Angelets van descarregar el seu primer castell de set (3 de 7) en aquesta ocasió.
I ara la foto del primer castell de 7 de la colla el dia del seu aniversari, FELICITATS!
Més recentment, el 16 de setembre, van actuar a la diada castellera de Sant Feliu de Llobregat a on van descarregar 3 castells de 6 : un 3 de 6, un 4 de 6 net i una torre de 6.
Un 3 de 6 com Deu mana :)):
FELICITATS, NOI/S/ES I PER MOLTS ANYS !!!!!!
Gràcies a l'Erick , en Sergi i en Josep per les fotos i el permís de publicar-les ací. Les tornareu trobar, i moltes més, a la pàgina web dels Àngelets.
PS En rossellonès, la o tancada es pronuncia u com en occità general. El Voló, llegir el Vulú.
La desinència i a la primera persona del singular del present d'indicatiu dels verbs és pròpia de Catalunya Nord i d'algunes contrades del Principat. És un tret compartit amb el gascó i una gran part del llenguadocià.
Sun pas segur: no estic segur
Continua d'estre: segueix essent. Continuar de + infinitu és la construcció gramatical genuïna del català, seguir o continuar + gerondi és un calc de l'espanyol, foraster al català rosellonés.
Estre és un occitanisme.
estre, sere = ser (sun, só, son, som : sóc; sem: som; seu : sou)
belleu : potser (occitanisme)
mes: però. Però és desconegut en rossellonés. Mes és sovint substituit pel "francisme" mè.
divendres, 28 de setembre de 2007
Los Tot-Negres que son a Tolosa !
E que'ns da l'ocasion de tornar véder quauques hakas :
Davant los blus :
Doble Hakas (Navera Zelanda - Tonga)
Davant los blus :
Davant los wallabies :
E tà acabar, un còp mes:
dijous, 27 de setembre de 2007
Un copacap catalano-gascon
Be coneishem exactament lo medish problema en gascon! L’emplèc benparat deus pronoms qu’ei un copacap en la lenga nosta autant com en catalan. Tà jo, n’ei pas briga ua causa aisida d’ac botar com cau. Urosament, qu’avem gramaticas gasconas tà ajudà’ns ! Assajem-nse donc de resumir l’ahèr.
En gascon, las formas pleas (me, te, lo, la, se, ne, nos (nse), vos (ve), los, las, ac, i ) deus pronoms s’emplegan quan non tròban nada vocala vesina tà s’elidar dessús o quan la forma asillabica correspondent n’existeish pas.
Exemple : Caratz-vos! Ajudatz-me! Amassem-lo. Que la vau cercar. Que i avèva hèra de monde. Qu’ac vau tot díser ! (Calleu! Ajudeu-me! Amassem-lo. Vaig a cercar-la. Hi havia molta gent. Vaig a dir-ho tot. )
Los pronoms asillabics pòden estar proclitics o enclitics.
Las formas deus pronoms proclitics gascons que son m’, t’, l’, n’, ns’, ns’, v’, n’ e s’. Per exemple :
Que m’assedoi sus l’èrba. (Em vaig seure sobre l'herba)
Aquerò que t’arriba pro sovent (Això et passa prou sovint)
Que n’i arribèn de pertot (N'hi arribaren de tot arreu )
Que ns’avèva dit de i anar (Ens havia dit d'anar-hi)
Que v’anatz cercar istuèras (Aneu a ficar-vos en un embolic, lit. a buscar-vos històries)
Las fòrmas asillabicas encliticas que son :
’m, ’t, ’u, ’n, ’ns, ’vs, ’us, ’n, ’s
Que’m hè arríder (Em fa riure)
Que’t vas carar! (Vas a callar!)
Que’u cerquèm pertot (El vàrem buscar a tot arreu)
Que’ns digó de passar (Ens va dir de passar)
Que’vs lhevatz de d’òra (Us aixequeu d'hora)
Que’us portèi dinc a la gara (Els vaig dur fins a l'estació)
Que’n dé ua tista aus mainats (En va donar una cistellada als nens)
Lo pronom « ne » segueish las medishas règlas que me, te, se :
Que’n ditz...
Tà n’aimar...
Que te’n vas
Ara quinas son las règlas tà causir enter la forma proclitica e l’enclitica ? Aquò que depen si lo pronom ei plaçat abans o après lo vèrbe.
Prumèr cas : lo pronom qu’ei plaçat ABANS lo vèrbe.
Quan lo pronom e ei enter duas vocalas, la forma proclitica que l’empòrta tostemps.
Que m’ajudè plan beròi (M'ajudà ben bé- plan beròi: lit.: ben bonic)
Que v’ac digoi jo medish (Ho us vaig dir jo mateix)
Mès :
Que’us aima hèra (ja que « los » n’a pas nada fòrma proclitica )(Els hi agradan molt)
Second cas : lo pronom qu’ei plaçat APRÈS lo vèrbe : lo pronom non s’ elideish pas jamès suu mot qui segueish excepte quan lo verbe e s’acaba dab ua consonanta au medish temps qu’ei seguit per un pronom :.
Da’u ua poma (Dóna-li una poma)
Balha’m aquò (Dóna'm això)
E’n vòs drin? Hè’t en davant! (En vols un poc? Passa davant - lit. "Fes-te endavant")
Torna-te’n a l’in.hèrn! (Torna-te'n a l'infern!)
Gahatz-lo adara ! (Agafeu-lo ara!)
Hètz-lo escapar ! (Feu-lo escapar!)
Pren-te ua botelha de vin vielh
mès :
Gahatz l’i !
Hètz l’i !
Pren t’ac.
L’òrde deus pronoms qu’ei un "trencacap" en gascon com en catalan. De manièra generau, l’òrde recomandat en la lenga escrita qu’ei com segueish : lo (la, los, las), se, te (ve), me(nse), ne, ac, i
Hè-te’m enlà
Tira-te’m d’aquí
Que me’n cau ganhar.
Que’u me pòrta
Que la me pòrta
Que’u te pòrta
Que l’ac pòrti o Que l’ i pòrti
Balha’u me !
Que’u me ditz.
Ditz-lo me ! Ditz-m’ac, qu’ac voi saber
Que l’i pòdes balhar o Que pòdes balhar l’i
Que calerà portar m’ac
Que calerà portà’u me
Que pòt hicar s’i
Que la se guarda
Que’us se hiquè dens la pòcha
Guardatz-lo ve
Guarda’u te
Que’u me cau estruçar
Balhatz-los ne duas !
Que l’ac èi balhat
Que’us ac èi dit
Que l’i hiquèi
Que se’m cadó dessus
Que se’n va.
Que s’ac vira plan.
Que s’i hiquè dab estrambòrd.
Que te’n vas.
Que me’n trufi.
Que t’ac disi.
Non v’i hidetz pas.
Aquiu que se n’i hica de costat.
Que’u se t’ac mingè tot.
Totun, l’usatge de la lenga parlada que pòt diferir considerablament de l’usatge literari. Per exemple, dens las lanas, qu’avem : que'n lo pren, que nse'u pòrta, que me'u hè, que te'us envia.. en lòc de que’u ne pren, que ns’i porta, que’u me hè, eca.
Tà concludir, las lengas gascona e catalana s’apartan de las autas lengas occitanas per la subervivéncia de formas asillabicas deus pronoms nos, vos e los qui existivan en la lenga deus trobadors mès qu’an desapareishut de totas las autas varietats occitanas. Totun, quauqu’uas varietats catalanas e gasconas non las utilisan pas. Deguens lo domani catalan, lo “rosselhonés”, lo capsinés e l’alguerés non las emplegan pas jamès . Per çò qui tòca au gascon, la lenga aranesa non las coneish pas tanpauc, tot parièr los dialèctes gascons orientaus e septentrionaus de contacte dab lo lengadocian. Tà n'aver un exemple, que'vs sufeish de tornar léger lo tèxte de la crida tau sostien de la Calandetra de Betren, escriut en gascon sud-orientau: "Que vos envitam a devénguer eths actors...". Qu'ei plan la fòrma gramatica normau en gascon sud-orientau (Est-Bigòrra, Quate-Vaths, Haut-Comenge, Aran e Coseran).
Lexic gascon-catalan:
ac (var. dial.: at, ec, ic...) = ho
balhar = donar (sinon. gascon: dar)
botar = posar, ficar (gasc. hicar)
cadó = caigué (càder, var. dial.: càser, càger, càier= caure)
disi, dic (var. dial.: didi, digui) = dic (díser var. díder/díguer = dir)
estrambòrd = entusiasme
har/hèr = fer (hèi, hès, hè, hèm, hètz, hèn = faig, fas eca)
hicar = ficar
hidà's (var. dial. hisà's)= fiar-se
medish (var. dial. medeish, madeish) = mateix
plea = plena
tà, entà = per, per a
trufar = trufar
M'en trufi = no se m'en dóna un clau
(Si us plau, ajudeu-me a corregir el meu català macaronic, no dubteu, ho corregiré amb plaer)
Visca Aragon! Visca Òsca!
Los Pirenèus que son la colomna vertebrau deu País Gran deu men còr, que va de la Mar Grana dinc a la Mar Latina. Alavetz, no'm demandetz pas de causir enter nòrd e sud! Seré com me demandar si m'agradaré l'idèa de vàder emiplegic.
(Ah! totun, si me demandatz ço qui pensi de las "corridas", e quitament si m'ac demandatz pas, que n'acabarèi pas jamés d'ac tornar cridar dinc a que sian proïbidas PERTOT e pas sonque en los país occitanocatalans: VERGONHA! VERGONHA! VERGONHA! STOP! STOP! STOP! INTERDICCION TOTAU ! ¡BASTA YA! )
Que tanqui la parentési tà tornar a Aragon. Lo lingüista Gerhard Rohlf que soslinhè similaritats toponimicas qui uneishen l'Aragon pirenenc dab Aquitània. S'interessè aus noms de lòcs qui s'acaban per òs-òsse. Aquestes noms son hèra frequents per tots los país gascons mès no's tròban pas a la resta deus país occitans. Lo prumèr element qui compausa aqueth tipe de nom qu'ei probablament derivat d'un nom de persona. La lista que i compren, per exemple, Andernòs, Angòs, Auròs, Argelòs, Arròs, Baliròs, Baulòs, Bernòs, Billòs, Binòs, Biscarosse, Carcòs, Garròs, Urdòs, Viròs eca, eca. Que n'i mancan ua pièla, non pòdi pas hicà'us tots. De manièra interessanta, que'us tornam trobar en Navarra e Haut-Aragon, la finau -òs i estant -ués au sud deus Pirenèus. E lo Gerhard que'ns cita: Aragüès, Arascués, Arbués, Bagüés, Barbués, Bernués, Binués, Chisaüés, Escabués, Gallués, Garrués, Gordués, Larués, Nardués, Sagüés, Sigüés, Undués, Urdués, Virués. Los antroponimes qu'èran los medishs au sud com au nòrd: Angòs : Angüés; Bernòs : Bernués, Binòs: Binués, Biscarosse : Biscarrués, Garròs: Garrués, Urdòs : Urdués, Viròs : Virués eca. Aqueth sufixe aquitan - òs a suberviscut tanben en la toponomia basca devath la fòrma -oz o -otze. Se sap que l'aquitan ei la lenga d'on provien lo basco. E que lo gascon com l'aragonés son idiomas romanç parlats per descendants de monde qui parlavan basco. Doncs Aragonés e Gascons que partatjam ua origina comuna! Ara, la jota de l'olivèra. D'acòrd, n'ei pas enqüera lo moment tà la cuelhuda de las olivas, mès aquò rai!...Ua bona jota, aquò que'm botarà d'umor excellenta tà la resta deu dia. Donc, endavant, gojatas e gojats ! Visca Aragon ! Visca Òsca :) !
dimecres, 26 de setembre de 2007
Crida de sostien a la Calandreta "Eths Capdèths de Gasconha" de Bertren
Aperet de sosteng ara Calandreta de Bertren
Er’ actualitat comengesa e varossenca qu’ei estada marcada en seteme de 2007 pera obertura d’ua escòla occitana calandreta a Bertren (65). Eth vilatge de Bertren que’s troba ath còr deth triangle Sent-Gaudenç, Montrejau e Luishon-Vath d’Aran.
Aquera escòla, que seguish eth programa der’ Educacion Nacionau. Qu’ei ua escòla associativa, laïca e gratuita. Que balha un ensenhament en immersion lingüistica en occitan de Gasconha. Qu’ei daurida a totas e a totis, e arcuelha mainats der’ escòla mairau dinc ar’ escòla primària. Era qualitat deth ensenhament e dera pedagogia d’aqueras escòlas calandreta (45 escòlas ath totau) n’ei pas mes a demostrar. Eras estatisticas que parlan d’eras madeishas : eths escolans sortits d’aqueras escòlas qu’an un nivèu superior ara mejana nacionau dens fòrças matièras : lengas, matematicas…
Coma totas eras associacions, aquera escòla qu’a besonh de sòus entà foncionar coma cau. Qu’a besonh de finanças entà contribuir ath melhor desvelopament possible deths sués joenis escolans e entà contribuir ath desvelopament e ara promocion dera lenga e cultura occitanas. Qu’ei estat hèit ua lista non exaustiva deras despensas que deu suportar era associacion : salari der’ Ajuda mairau, despensas de cauhatge, electricitat, de telefòne, d’aiga, asseguranças, crompas de mobilièr, de materiau de burèu, de materiau pedagogic, despensas d’entretien deths locaus, contrat d’entertien (obligatòri)dera caudèra, despensas de contra-ròtle annau (obligatòri) deths amortidèrs de huec…. Aqueras despensas de foncionament be son relativament importantas!
Era vosta ajuda qu’ei indispensabla entarà perennitat d’aquera prumèra en Comenge e Varossa. Que vos envitam a devénguer eths actors e eths pilars deth avénguer dera nosta cultura e dera nosta escòla.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Que sostengui er’escòla gascona e occitana
□ Qu’accepti d’ajudar benevòlament, segon era mia disponibilitat, taras activitats d’arrepaish, hèstas, lòtos, espectacles …
□ qu’adèri ar’associacion e pagui era cotisa annau de 60 €
que hèi ua balhada de : □ 10 €, □ 20 €, □ 30 €, □ 40 €, □ 50 €, □ o
mes
que m’engatji a hèr un transferiment mesadàr de □ 10 €, □ 20 €, □ 30 €, □40 €, □50€, □ o mes sus eth compte der’associacion :
Banque Guichet N°de compte clé
16906 00012 51038807149 70
Nom : ……………………………………Prenom :………………………………..
Adreça : …………………………………………………………………….............
tel: ………………………Corrièr electronic :………………………………………
A tornar a :
Calandreta Eths Capdèths de Gasconha, 43 rue Nationale, 65370 Bertren.
Informacions ath 06 81 37 81 14
dimarts, 25 de setembre de 2007
Fin de l'endevinalha: la lenga deus Judius catalans a la fin de l'edat mitjancèra
שי אמב ונור װליאטץ אקאבאר
אם טוט אום אבריטץ א אושאר
דאום מאלבאט נובש לישאטץ אנגאנאר
si/se amb onor voliatts acabar"
am tot om awretts a usar"
d'om malbat no'ws (o no'bs) lessatts anganar
escriut dab la gràfia d'Alibert:
si amb onor volhatz acabar,
am totòm auretz a usar
d' òm malvat no'us leissatz anganar (enganar en lengadocian centrau, anganar en lengadocian deus donesanés-fenolhedés e país de sault segon la manièra de prononciar deu catalan orientau qui caracterisa aquestes dialèctes lengadocians ja miei- catalans)
ara escriut dab la gràfia de Fabra:
si amb honor vullats acabar
am tot hom haurets a usar
de hom malvat no us leixats enganar
En realitat, lo tèxte ei catalan, d'Empordan o de Rosselhon. Que s'ageish d'un extrèit d'un cant titolat en ebrèu שיר נשיר לחתן , sia Shir Nashir le Khatan (en gascon: cantem ua canta tau nòvi) e sostitolat en ebrèu: que compausè... (seguit en occitano-romanç): maestre Bonafes. Lo trobaratz dens l'assag de Jaume Riera i Sans: Cants de noces dels Jueus Catalans, parescut a las edicions"Llibres del Mall" a Barcelona (1974). Los Judius deu Nòrd de Catalonha, de tota evidéncia, practicavan enqüèra la lenga deus trobadors, enqüèra que catalanejant, mes d'un sègle après l'expulsion deus Judius deu reiaume de França. Los ligams enter Judius catalans, lengadocians e provençaus qu' èran estrets, se tractava de la medisha comunitat, unida per la lenga e la cultura. Totun, la lenga parlada peus Judius de Catalonha qu'èra plan lo catalan de l'epòca, aquiu qu'avem un cant compausat en la lenga deus trobadors (mes prononciada a la catalana orientau: enganan que soava anganan) mes los autes cants deu medish manuscrit que son en catalan blos. Qu'ei interessant de constatar la r finau deus infinitius qu'ei plan indicada per ua ר (rech), çò qui indica que devèva soar clarament, ja que la gràfia ebrèa deu romanç ei fonetica.
diumenge, 23 de setembre de 2007
Manèl Zabala que'ns canta l'imne a sa majestat Alfonso XIII
Granmercés a FutureSpy0 per la video!
La lenga ("le lenco") de Baiona, ciutat gascona, basca, universau!
Era corsa d'Aran per sa lengua
Vam, Ferriòl! Qu'esperam era seguida! Dab er entervista deth Joan de Nadau!
Granmercés a FutureSpy0 per la video!
L'auta endevinalha (seguida)
שי אמב ונור װליאטץ אקאבאר
אם טוט אום אבריטץ א אושאר
דאום מאלבאט נובש לישאטץ אנגאנאר
Aquí, qu'avetz lo còde tà hèr la transcripcion en lètras latinas
Aleph: א = A , o mut davant ua vocala tà començar un mot
Bet o Bhet: ב = B o W (aquesta darrèra en diftongue o triftongue: aw, ew, iw eca = au, eu, iu eca)
Guimel: ג= G
Daleth: ד= D
Vav: ו = consonanta: V, vocala : O (pronunciat ò o ó, sia o o u en catalan, aqueste alfabet non hè pas nada distinction)
Tet: ט= T
Iod : י = I o E
Lamed: ל = L
Mem : מ = M
Mem finau:ם = M
Nun: נ = N
Nun finau: ן= N
TSadi finau: ץ= TS
Qof: ק = K
Resh: ר= R
Sin o Shin: ש= S (pronunciat ss) (o SH)
Cau légir de dreta a esquèrra com en ebrèu.
Prumèr vers:
שי : si, se , shi, she
אמב : amb
ונור : onor
װליאטץ: voliatts
אקאבאר: acabar
Que da:
"si/se amb onor voliatts acabar"
Dusau vèrs:
אם: am
טוט: tot
אום: om
אבריטץ: abritts, abretts, awritts o awretts
א אושאר: a usar
Que da:
"am tot om awretts a usar"
Tresau vèrs:
דאום: aqueth mot n'èra pas evident, que calèva separar la daleth de la resta: ד אום donc: d' om
מאלבאט: malbat
נובש: nobs o nows
לישאטץ: lis(s)atts o les(s)atts
אנגאנאר: anganar
Que da:
"d'om malbat no'ws (o no'bs) lessatts anganar"
Qu'èm en 1450 o 1451. Ara la question seguenta :
D'on èra lo judiu qui escriguó aquestes vèrs en occitan vielh?
divendres, 21 de setembre de 2007
Ua auta endevinalha: quina ei aquesta lenga e d'on provien????
Aqueste tròç provien d'un manuscrit datat de l'an 5211 deu calendari judiu, sia en 1450 o 1451 deu noste. Aquèth manuscrit qu'ei conservat a la bibliotèca nacionau e universitària de Jerusalem devath la referéncia 8.°3312.
Quina lenga e serà? Non, n'ei pas ebrèu. E de quin país?
שי אמב ונור װליאטץ אקאבאר
אם טוט אום אבריטץ א אושאר
דאום מאלבאט נובש לישאטץ אנגאנאר
Alavetz? Ara que hètz mens deus fanfarrons, eh? :D
Bon, com e soi pietadós, que'vs horni lo nom de quauques letras de l'alfabet ebrèu. A l'origina qu'èran sonque consonantas, mès despuish mes de 1000 ans quauqu'uas servéishen tanben de vocalas com indicat ací-dejós.
Aleph: א En la nosta lenga qu'a ua valor de vocala o a vegadas que pòt estar muda quan se tròba a la debuta d'un mot (com la h catalana o castelhana) mès pas tostemps.
Bet o Wet: ב
Guimel: ג
Daleth: ד
Vav: ו , en ebrèu, a mes d'estar ua consonanta, que pòt servir tanben tà notar la o de shalom o la u de kibbutz. Idem en la nosta lenga.
Tet: ט
Iod : י En la nosta lenga, aquesta medisha letra pòt servir tà indicar duas vocalas distinctas (n'ei pas lo cas en ebrèu)
Lamed: ל
Mem : מ
Mem finau:ם
Nun: נ
Nun finau: ן
TSadi finau: ץ
Qof: ק
Resh: ר
Sin o Shin: ש
Bon, a vosautes de jogar! Endavant!
PS. Non vs'enganatz pas de sens, lo bon qu'ei lo maishant!
Lo prumèr CD de Xazzar, enfin!/ Felicitats, noi(e)s!
Ua hèra bona notícia, amics! Xazzar que vien de sortir lo son prumèr CD tant esperat! Que's titola
"Que no s'escapin els gossos". Un gos, en catalan com en lengadocian, qu’ei un can, si per cas n' ac sapiatz pas. Lo grop Xazzar qu’ei compausat de sèt estudiants de l’Escòla Superiora de Musica de Catalonha (ESMUC) . Que son: Angela Llinarés (clarineta), Ildefons Alonso (bateria), Toni Vilaprinyó (baish), Clara Peya (piano, acordeon), Noemí Rubio (violon) , Miranda Gas (votz) i Laia Serra (violon). Lo lor tot prumèr disc (o numero 0 tà ac botar a la manièra deus amics de l’Agasalla) n’a pas jamès estat editat mès que podetz escotà’u suu hialat en clicar ací. Atau, qu’auratz ua petita idèa de la lor musica. Tanben poden escotà'us sus línia folk de icatfm, l'emission deu 15 d'agost d'augan tornè transméter lo lor concert qui dèn dens l'encastre deu hestenau Tradicionàrius a Barcelona.
Los joens de Xazzar que hèn musica iniciaument d'estile klezmer, ara barrejada de folk, jazz e swing. Son un pauc los hrairs petits de Dúmbala Canalla, un aute grop qu’aimi hèra tanben. E mes que i podem audir lo Francis de Dúmbala Canalla hèr soar la trompeta, enter d’autes convidats. Son deus bons, aquèths joens ! Qu’an ganhat lo concors Sona 9 de 2006. Que cantan sustot en catalan, lhevadas quauquas cantas qui son en castelhan e quitament en francés. Las cantas son totas de la lor composicion pròpia. Dilhèu que’ns cantaran ua cançon en gascon dens lo lor futur dusau CD? Tè, que soi prèst a ajudà’us si volen compausar ua cançon en gascon! Ja sèi que legéishen aqueste blòc a còps. (Doncs, noies i nois, ja m'heu comprès, si voleu afegir un trocet o dos en gascó al vostre repertori, ara sabeu qui contactar! Una canya per pagament, què us sembla? :D)
Lo CD qu'ei editat per Kasba music. La lista deus distribuidors que i ei indicada suu site web de Kasba music. Podetz crompar lo CD sus la web de K industria. Tà França, que podetz tanben contactar mosaic music distribution. Que son a Tolosa.
dimarts, 18 de setembre de 2007
Rugbí 2007
"- Que i a d'innocentàs qui gausan díser lo rugbí que vien d'Anglaterra.
- Ah! E n'ei pas vertat ?
- Lo rugbí, abans, ne s'aperava pas lo rugbí. Que s'aperava la sola, pr'amor qu'ac jogavan a Mauleon. Qu'ac jogavan a
Mauleon, e que i avèva trenta Bascos que's pelejavan tà ua borsa.
Que n'i avèva de morts...e ua pièla de herits ! Un dia, que'us viengó l'idèa d'umanisar las règlas. Qu'an prengut un arbitre...
- Ah! E aquò tàd evitar que's pataquegin ?
- Non ! tà que'u pataquegin ad eth, l'arbitre !
- Ah ! E alavetz ?
- Tot aquò b'anava plan per un moment mès a la fin, los arbitres que se'n hartèn de's har pataquejar e ne volèvan pas mei viéner.
- Lavetz ?
- Alavetz qu'invitèn los Bearnés a jogar ! Donc los Bearnés que viengón. Arribar qu'èra pas mauaisit, tornà-se'n qu'èra un drin mei complicat... Alavetz los Bearnés que decidèn d'organisar la partida de retorn com cau. Qu'inventèn dus cants : un imne nacionau, l'aute qu'ei un cant de guerra: lo cant deu nhacar. Mantuns Bascos e Bearnes qu'immigrèn tà Navèra-Zelanda e que i importèn lo nhacar que vadó acerà lo haka."
Aquí, qu'avetz la letra deu noste imne nacionau (en la version gascona originau), enfin au mens la petita part cantada (magnificament) peus nostes rugbymen :
Aqueras montanhas,
que tan hautas son
M'empachan de véder
mas amors on son
Si canti, jo que canti
Canti pas per jo
Canti per ma 'miga
Qu'ei auprès de jo
De segur, qu'ei l'imne mei polit de tot lo planeta, tà jo en tot cas. E'n coneishetz d'autes, vosautes, d'imnes nacionaus qui sian ua cançon d'amor tà ua dauna ?
Abans de véder la video, que vòli dar ua petita leçon de gascon taus mens amics legidors catalans. Brembatz-vos que nh= ny, lh = ll, sh = x, ch= tx, e si n'avetz pas nat diccionari gascon a casa, assajatz donc de trobar lo mot dens lo diccionari català-valencià-balear (iberoccità, qué! :D ), après n'aver adaptat la gràfia ben segur. Per exemple: empachar: empatxar (impedir).
Brembà's : membrar-se
Haut : alt
Nhacar (pronunciat nyacà) : mossegar, donar un "nyac". Aquí, que n'avetz la definicion de nyac en "iberoccità":
NYAC m.
|| 1. Onomatopeia del mossegar o de dues coses que acostant-se s'enclouen una a l'altra. Al espolsar la cara de l'enemich comú, aquest li fa: nyac!, y d'una ràpida mossegada se n'hi endú una ploma del plomer, E. Soler de las Casas (Jocs Fl. 1904, p. 189).
|| 2. fig. Rèplica que tanca de cop (Lluçanès). «Quin nyac més ben dat!»
ac: ho
entà, tà: per, per a
Véder/véser/véier= veure/vore
Mercés au "hilhdeputa" (sic) per la video. Son plan (tròp) raras las videos de Nadau. Un grop emblematic e deus bons, que'n soi fan, plan segur.
Qu'ei tot per uei!
diumenge, 16 de setembre de 2007
És així com els volem veure?
El govern català està provant de legalitzar la caça d’ocells amb vesc (cola) mitjançant un decret.
Aquest cruel mètode està específicament prohibit per les lleis europees perquè a més és massiu, no és selectiu i és impossible de controlar adequadament.
En el nom de la “tradició” els caçadors usen reclams electrònics i centenars de milers de tords en migració des del nord d'Europa, i un 30% d’ocells d’espècies protegides, són atrets als arbres empastifats de vesc, en “barraques” tancades, i morts a les Terres de l’Ebre entre Octubre i Novembre.
En el mateix projecte de decret el govern català vol també legalitzar una modalitat de caça amb xarxa anomenada “filat”, que consisteix en atrapar ocells assedegats atrets per bacinetes d’aigua, mètode també prohibit a Espanya per no selectiu i impossible de controlar.
La protecció de la natura desenvolupa arreu noves actituds, però el govern català “progressista i ecologista” mira vers un passat de caça de supervivència que destrueix espècies protegides. Signa si us plau a la nostra campanya contra aquesta legalització i reenvia aquest missatge als teus coneguts.
La biodiversitat és patrimoni de tots.
Per a adherir-vos contra el decret, cliqueu ací (en català, en castellano, auf Deutsch, en français, in English).
__________________________________
Amics, jo qu'ac èi hèit, ara per qué pas vosautes? Mercés a en Damià (lista gironina de discussion "naturmania") e a l'Aleix (l'Ateneu Naturalista de Girona) per m'aver enviat lo messatge en prumèr.
dissabte, 15 de setembre de 2007
Musica d'Al-Andalós
En Israèl que i a ua comunitat marroquina pro grana, francofòna e, segon las lors procedéncias comunitàrias, arabofòna o ispanofòna (que i parlan lo judeo-espanhòu marroquin o haketiyya, ua varietat de l'espanhóu uei lo dia practicament totaument "recastelhanisada"). En 1994, qu'estó creat l'Orquèstra Andalosa d'Israèl a Ashdòd, vila portuària d'Israèl on i viu ua comunitat marroquina importantissima. Lo projècte d'aquera orquèstra, creada per Motti Malka e lo doctor Yehiel Lasry, qu'èra de tornar apropià's la tradicion arabo-andalosa deus judius marroquins e la hèr conéisher en Israèl. Qu'èra ua jòga pro arriscada, dens un país on tot çò qui vien deus Arabes èra suspècte o despreciat. Mès vedetz: eths que son deus hèra bons, e qu'an agut un succès deus grans, tan en Israèl com au Marròc, on joguèn davant lo rei e on arrecebón un arcuelh triomfau. De notar: la màger part deus violonistas de l'orquèstra que son...rus e de formacion classica. Qu'an degut apréner l'estile e lo frasat arabes, devath la direccion du doctor Avi Eilam Amzallag.
Que podem escotar suu hialat tres cants tirats deu concèrt qui dèn a Yafo/Jaffa au ras de Tel-Aviv. Tres musicians marroquins i èran convidats, dont lo gran "cantador" Abdessalam Sefiani. Abdessalam e lo son grop de musicians qu'estón amenaçats de mòrt peu Hamas durant la lor virada en Israël (1999), ço qui provoquè l'annulacion de mantuns de lors concèrts prevists acerà. La coneria umana non coneish pas cap limit! Abdessalam, en arabe, que vòu díser: servidor de la patz...
Anem! Musica! En prumèr, ua version esplendida, d'estile arabo-andalós, deu magnific cant qui tracta de l'exili ya rayah, compausat peu regretat musician algerian Abderrahman Amrani, mes conegut com Dahmane El Harrachi. Aquí, lo cantaire qu'ei l'israelian Émile Zrihan. "Quina que sia la toa destinacion, un dia o l'aute, que tornaràs tau lòc que vas quitar" que'ns ditz la letra d'aquesta cançon.
Lo dusau tròç qu'ei bint bladi , un cant plan conegut e hèra popular au Marròc.
E lo tresau qu'ei com un dialògue arabo-ebrèu, la part arabe qu'ei cantada per Abdessalam Sefiani, l'ebrèa per Émile Zrihan. La part ebrèa qu'ei un cant deu shabat que la musica n'ei la medisha que lo cant marroquin. Tà escotà-la, que cau clicar ací.
E ara tres videos que'ns mostran ua version redusida de l'orquèstra jogant suu platèu de la TV israeliana.
Yedid Nefesh ("aimador de la mea amna") qu'ei un poèma escriut en ebrèu au sègle 16 per rabbi Eleazar Azkari, un cabalista de la comunitat judeo-espanhòla de la ciutat de Tsfat (Safèd), en Galilèa. Uei lo dia, aquèth poèma que hè partida deus cants deu shabat dens las comunitats tan ashquenasim com sefardim. La musica que n'ei diferenta segon las comunitats. Aquí lo poema qu'ei cantat (en ebrèu) per Benyamin (Benjamin) Bouzaglo sus un aire deu repertòri arabo-andalós, segon la tradicion judeo-marroquina. (Lo Benjamin que nascó e qu'estudiè en França e qu'a las duas nacionalitats, francesa e israeliana.) Los judius marroquins sòlen cantà'u normalment lo divendre ser quan comença la hèsta setmanau deu shabat. Lo dia deu s(h)abat qu'ei... lo dissabte, plan segur, com lo noste mot ac indica enqüèra hòrt plan.
Mancan pas sonque los ioio que son tant deus judius com deus musulmans! A jo, m'agrada hèra la musica arabe! A mes que'vs confiarèi un secret: si viatjatz en Israèl e voletz minjar plan (n'ei pas tostemps facile en aquèth país), hètz-vos invitar en çò de Marroquins! Coscos, tajins e pèishs deus bons, sens parlar deus pastis hèits a casa e deu tè dab menta...e l'ospitalitat magrebina assegurada!
Suu site de l'Orquèstra Andalosa d'Israèl, que podetz escotar d'autes tròç de la lor musica (pas los miélhers, malurosament). Lo site qu'ei en ebrèu, mès lo jogador de mp3 que's ved de plan. Vs'oblidetz pas de clicar sus >> tà hèr desfilar los trossets, n'i a pas sonque un! Si non, qu'avetz tanben la version "americana" deu site! Cercatz, que trobaratz! :D
Tà crompar los lors CDs, que cau cercar "Orchestre andalous d'Israël" e Orchestre andalou d'Israel, dab o sens la s a "andalou(s)". Qu'an produsit tanben tres DVDs. Que'us trobaratz sus amazon.fr e a la FNAC. Que vs'aconselhi particularament los dus CDs titolats "du maghreb avec amour" e "maghreb 2". Que son excellents.
Bon dissabte, shabat shalom ;) !
dijous, 13 de setembre de 2007
Xarnege 1: xoxarrenak e cant de nau
Tà vs'assabentar mes suu grop xarnege, que vs'aconselhi de visitar lo lor site hòrt interessant . I trobaratz en particular ua video de presentacion tirada d'ua emission d'etb2 (en castelhan).
En prumèr, qu'avem un exemple de sauts (Jauziak o Jauzikoak) soletins de la categoria deus xoxarrenak. Que son descrits dens un libe publicat a Bordèu dens las annadas 1900 peu canonge Pierre Laharrague devath lo títol: "Dantza yauzi osoak bere seguidekin", o sia en gascon: "sauts bascos autentics dab nau seguidas". Los sauts bascos autentics descrits peu bon canonge que son de dotze tipes. Los xoxarrenak que'n son un.
Los instruments tipics de la Sola (Xiberoa /batuaz: Zuberoa) e de la vath d'Ossau (Bearn) son la flabuta ( flaüta, flaüt, hlaguta, hlagut o hlaüt segon los dialectes) de tres horats e lo tamborin de cordas. La flabuta ossalesa e lo tamborin de cordas ossalés que son practicament los medishs instruments que la xirula e lo ttun-ttun de Sola . Ailàs, la xirula (o txirula o txülüla), qu'ei chic a chic remplaçada peu "txistu", de tonalitat mes baisha, qui'ns vien deu vessant sud deus Pirenèus.
Per çò qu'ei deu tamborin de cordas, qu'èra jogat dens ua partida hèra grana de la cadea pirenenca. Ne trobam traças un pauc pertot deu gòlf de Gasconha dinc a la region occidentau de la Catalonha vielha au sud, e dinc a la Val d'Aran au nòrd. Qu'ei donc un instrument tipic de las regions on lo proto-basco estó estat parlat. Caduts en desuetud excepte en Bearn e en Bascoat, qu'assistim a ua renavida deus tamborins de corda un pauc pertot, en particular en Aragon, Bigorra e Aran, gràcias aus luthiers qui tòrnan fabricar copias deus instruments regionaus antics. Atencion: las traças mei antigas d'aquèth instrument, que las trobam plan en Bearn e non pas en Bascoat (d'acòrd, qu'èm un pauc "chauvins", nosautes gascons :D). Que cau remarcar la tradicion tamborinaira qu'ei estrictament orau, donc los jogaires deus instruments recuperats n'an pas nada idèa deu repertòri antic deu lor instrument. Aquò rai!
Aquí Joan Baudoin que'ns hè lo tamborinaire e lo xirulari, acompanhat au violon per Juan Ezeiza e au bozoqui per Josean Martín Zarko . Enfin, que notaratz las versions super-modèrnas (electronicas) deu tamborin de cordas e de la sansaina jogats per Matèu e Roman Baudoin. Los hrairs Baudoins que son inventors d'instruments de musica, a mei de jogar dens mantuns grops de musica gascona.
Ara, un cant de nau . Los cants de nau que son plan tipics de Gasconha. Que son aperats atau pr'amor que començan dab nau (9) elements (aquí 9 arròsas). A cada coplet, que n'i manca un de mei. La musica d'aquèth cant lanusquet titolat "a l'entorn de ma maison" qu'ei ua dança (rondèu).
A l’entorn de ma maison,
Nau arròsas en boton.
Arrosèr fleirejant, viva lo bèth boton d’arròsa !
Arrosèr fleirejant, viva lo bèth boton d’argent !
A l’entorn de ma maison,
Ueit arròsas en boton, eca
Sèt, sèis, cinc, quate, tres, dus, ua...
Poderatz notar la joentut viscaina que dança lo noste rondèu dab plaser :))!
Ara ua auta version deu medish rondèu, cantada en lo piemont occitan d'italia. Los nostes tres Baudoins qu'assajan d'animar las tropas, que sembla mes complicat qu'en Viscaia!! :)))
E ua auta a l'Ostau Basc de Mexic ciutat, tà la hèsta deu Baztango eguna (la diada deu Baztan, país de la vath de Bidassoa en Navarra). Qu'an degut estar susprés los bascos deu Mexic lol!
Bon, urosament, quan lo Joan e lo Matèu e sortéishen la lors flabutas, aquò que soa familiar :D!
La seguida tà un aute còp!
dilluns, 10 de setembre de 2007
Avís aus amics deu Principat de Catalonha
Doman qu'ei lo dia de LA diada. Quauques amics de l'Agasalla, lo grop de la joentut nòrd-catalana per la defensa de la lenga catalana a la Catalonha deu Nòrd, seràn presents a Barcelona. Si'vs platz, anatz a encontrà'us! Necessitan la vòsta ajuda e la vòsta solidaritat!
On trobà'us? Que'us deishi la paraula:
"Ens trobareu cap a l'arc de triomf on tindrem una paradeta, hi podreu trobar les nostres samarretes, i també la nostra revista "Diguem-ho!". A veure si veniu a trobar-nos!!"
Cap a l'arc de triomf, no'us podetz pas mancar! Anem! Una mòstra de solidaritat dab aquestes joens qui volen recuperar la lor cultura, qui ei tanben la vòsta, açò b'ei ua accion plan apropriada per un dia com aquèth, non trobatz pas?
PS Diguem-ho n° 1 qu'ei arribat!!! ( de notar: lo n° 1 qu'ei lo dusau, que son plan complicats aquestes joens!! :D) Lo podetz descargar ací o en clicant suu ligam qui segeish:
http://www.mediafire.com/?cgyuy2xywzf
Bona diada!
diumenge, 9 de setembre de 2007
Pello Joxepe / ירושלים של זהב
Que sabetz la musica de l'imne nacionau israelian, HaTikva (l'espèr) qu' ei ua adaptacion de la Moldau de Smetana. Çò que dilhèu non saberatz pas: quina ei l'origina de la musica de Yerushalayim Shel Zahav, qui ei considerat un pauc com lo second imne nacionau israelian? Si n'ac sabetz pas, non vs'i poderatz pas escàder. Que provien d'ua cançon titolada Pello Joxepe (Pèir Jausèp en basco), compausada per un bertzolari de Guipuscoà (Gipuzkoa) Juan Francisco Petrirena Recondo, dit Xenpelar (1835-1869). Aquera sonsaina qu'ei uei lo dia considerada com tradicionau en Euskadi. Qu'estó introdusida en Israel peu Paco Ibáñez qui la cantè durant un espectacle a Tel-Aviv en 1962. La poetessa israeliana Noemi Shemer (1931-2004), qui i èra presenta, que n'adaptè la musica en compausar Yerushalayim Shel Zahav. Aquí, qu'avetz la letra deus prumèrs coplets de Pello Joxepe, en la lenga deus davancèrs, seguida per ua virada (aproximativa) en lenga nosta:
Pello Joxepe tabernan dala
haurra jaio da Larraulen (Bis)
etxera joan da esan omen du:
“Ez da neria izanen,
beraren amak topa dezala
haur horrek aita zein duen”.
Hau pena eta pesadunbria!
Senarrak haurra ukatu (Bis)
“Pello Joxepe bihotz neria
haur horrek aita zu zaitu
haur horrentzako beste jaberik
ezin nezake topatu.
Mentre que Pèir Jausèp èra au bar
Neishó lo nèn a Larraul
Tornè a casa e digó que non èra d’eth
«Que sia la mair la qui tròbe
On aqueth nèn a son pair!»
Ai, quina pena e quin tristèr
Que l'òmi arrefuse lo nèn
« Pèir Jausèp, coret men,
Aqueste nèn que t’a a tu com pair
No'u ne poderí trobar cap aute! »
Lo Paco, juntament dab l'Imanol Lartzabal, que gravè la soa version de Pello Joxepe, que'n poderatz escotar un troceton aquí .
Bon! Tot aquò que'm da un encàs deus bons tà'vs hèr escotar ua auta cançon aparentada, plan beròia tanben. Qu'ei deu Mikel Laboa e que's titola Ihesa zilegi balitz (si la huejuda estosse legitima).
Ihes betea zilegi balitz,
nunbait balego bakea,
ni ez nintzake etxe ertzeko
loredien maitalea.
Ni ez nintzake oinazearen
menpeko mixerablea,
oihu zekenen destinatzaile,
etsipenaren semea.
Ni ez nintzake iñorentzako
eskandaluzko kaltea, lur hotz batetan aldatutako
landare sustrei gabea.
Ihes ederra zilegi balitz,
urra ahal baledi katea, ni ez nintzake ontzi gabeko
itsasgizon ahalgea.
Si la plena huejuda estosse legitima,
s'en quauque lòc avosse patz,
jo non serí au ras de l’ostau
l’aimador de las flors.
Jo non serí l'esclau
miserable de la dolor,
objècte de crits insensibles,
hilh de resignacion.
Jo non serí tàd arrés
domau d’escandal,
Planta sens arraditz
transplantada
dens terra hrèda
Si la beròia huejuda estosse legitima,
si se podosse trencar la cadea,
jo non serí un marin vergonhós
sens barca.
__________________________
Huejuda = fugida
au ras =a la vora
ostau= casa
hilh = fill
arrés = ningú (arren, ren = res)
domau = dany, prejudici
arraditz = arrels
hrèd = fred
beròi = bonic
cadea = cadena
marin = mariner
Vam! Tà acabar, ua auta version de Yerushalayim shel zahar, interpretada per la Shuli Natan:
Bon an nau!! שנה טובה
dissabte, 8 de setembre de 2007
Haut Gascons!
D'Artanhan & De Trevilha- La Gasconha
enviat per brainstorm
Trobat suu forum G(v)asconha-doman. Quin pet d'arríder!!!! Mercés a vpoudampa! :D
dijous, 6 de setembre de 2007
Gaves, Gavòts e Gavaches
Los gaves son elements simbolics de la montanha gascona. Dens la nosta tradicion orau, los Pirenèus que son sovent aperats, de manièra metaforica, lo país deus gaves. Me brembi de la prumèra leçon deu cors de gascon per Robèrt Boisgontier e Jacme Darrigrand. Qu'èra un extrèit d'un conte arrecuelhut en Gasconha centrau per Joan-Francés Bladèr. Que'n vos poderí recitar un trocet de cap : "Enfin, arribèn dens un país sauvatge e negre, un país de hauta montanha, on los gaves tomban de tres mila pès. Aquíu i a pas ni prèste, ni glèisa, ni cementeri. Aquíu viven los becut, gigants hauts de sèt canas. Quan gahan un crestian, lo hèn còser tot viu sus la gresilha e se l'avalan d'un sol bocin" o quauquarren semblant. Dens l'imaginari gascon, los Pirenèus que representavan un mond desconeishut, ostile e perilhós, on i valèva mes non anar. Qu'èra lo cap deu mond. Qu'èra la frontièra. Au delà, dens lo país deus gaves, los gavòts o gavaches qu'èran monde qui non parlavan pas gascon. A la montanha gascona, gavòts e gavaches que's disen deus Espanhòus. Mès lo mot gavache qu'a viatjat hèra! Qu'ei passat au lengadocian e au catalan devath la fòrma gavach/gavatx, e tanben au castelhan (gabacho). En lengadocian, lo mot gavach qu'a dus sens, segon l'Alibert. Prumèr, un montanhòu branassèr. E segond, ua persona de lenga d'òil. A l'arribèra gascona, los gavaches que son tanben los vesins de lenga d'òil. Dens lo departament de Gironda, que i a duas enclavas de lenga d'òil (santongés), en plen país gascon o occitan, de noms respectius Gavacharia Grana (en francés: "La Grande Gavacherie" o enqüèra "le Pays Gabaye") e Petita Gavacharia de Montsegur (La petite Gavacherie). En Rosselhon, los gavatxos son los Occitans vesins. En Espanha, los gavatxos/gabachos son los Francés. Donc, a cadun lo son gavache !
Lo santongés que pertanh a la lenga (o las lengas) d'òil com lo francés. Mès parlar santongés n'ei pas briga parlar francés! Los petits escolans santongés deu sègle passat que devèvan avisà-se'n lèu, praubets! Eths tanben, com tots los autes, qu'èran castigats si parlavan "patoé".
Té, tà vosautes qui comprenetz lo francés, qué vòlen díser aquestes mots plan corrents en parlar santongés deu "pays gabaye":
a, acacher, affeurdillée, agrâlé, aillan, aive, aigail, ajhasse, ajhuer, aisine, aquiller, aneut, angrote, arrojer, beun'aise
(jh'seu beunaise ....),benaise, bespagne, beurnicasser, bourder, busoter, bughée (du linghe blanc de bughée) bourin, belughée (o l'avait tot eune belughée), beurlander, beurlanderie, beurlière, bail, bassée, balai, balots, baille, bougner, bouère, bastiot, boure, bouillée, burgot, buffer, bouzit (coupeur de bouzit)... ??? Bon, que'vs passi la resta. La responsa, que la trobaratz aquí.
Ah! E per çò qui tòca a l'intercomprehension dab lo francés, que'vs deishi hargar la vòsta opinion pròpia en escotar aquèth trocet d'un devís en santongés (parlar de la Gavacharia Grana) :D::
Que'm podetz enviar l'arrevirada :D! Alavetz? Lenga d'òil o lengaS d'òil? Vos caleré modificar la vòsta mapa de las lengas de França e hicar la frontièra lingüistica deu francés fòrça mes au nòrd, ça'm par. La lenga santongesa normativizada qu'estó arreconeishuda oficiaument com lenga de França. Non li manca pas pus arren, "sonque" l'oficialitat, tà vàder realitat...Anem! L'espèr n'ei pas mort! Estirem l'estaca!
dimarts, 4 de setembre de 2007
Que'm hè vàder bèth l'aiga (coma disem en gascon...)
En 1969, lo Peret cantava a la TV de Franco en catalan
i enredant per allà
i enredant per aquí
d'aquesta manera
em va pujar a mi
així es guanyava la vida
el meu pare, el mig amic
i el pobre del que li comprava
se'n quedava ben lluit
però ho feia amb una gràcia
i hi posava tant d'estil
que inclús havia venut trajos
a algun guardia civil
En 2007, lo Peret qu'a ressuscitat e que'ns hè arremarcar que l'aiga'u hè vàder bèth.
Jo que compreni hèra plan aqueste messatge :D. De tota manièra, lo Peret qu'ei e que serà tostemps lo Peret !
dilluns, 3 de setembre de 2007
L'auta lenga pròpia de Catalonha
Uei lo dia, au cap de 5 sègles de preséncia deus gitanos en Catalonha, la lenga kalò qu'ei amenaçada d'extincion completa. Totun, la presa de consciéncia d'apartiéner a ua nacion romaní que miè un letrat gitano d'Andalosia, en Juan de Dios Ramírez-Heredia, tà hargar ua lenga sintetica aperada romanò-kalò. Aquera lenga, basada suu romaní comun, qu'a incorporat d'elements especifics deus parlars kalò ibérics. Qu'ei destinada a tots los kale qui's vòlen recuperar la cultura pròpia.
Aquí, que podetz escotar ua cançon interpretada en calò per en Pere Pubill (Peret, lo rombero plan conegut) titolada Xaví (la video non data pas de gèr!):
Ara, si voletz vos hèr un karaoké (mès no'm demandetz pas de vos dar la version occitana):
Xaví - letra e musica de Pere Pubill Calaf (Peret)
Xaví, manguis at camelo
Xaví, manguis at duquelo
Xaví, manguis at camelo
Xaví at camelo mistó
Tuquis batus
manguis batus
gallibelan da nusotri
manguis i mutsubat
am camelo romandiña
Ua, nà, najà
Ua, nà, najà
Xaví villén amán
Amán villén xaví
Ca manguis at duquelo
Xaví villén amán
et duquelo mistó
aman villén xaví
Sinelas bon venir
Xaví villén amán
i at camelo par man
De todis las calis
que pingarelu, man
Tuquis sinelas xaví
La que camelo par man
Xaví villén amán
Amán villén xaví
Ca manguis at camelo
Xaví villén amán
at camelo mistó
aman villén xaví
romandiñarme camelo
xaví villén amàn
Sinelas bon venir
aman villén xaví
De todis las calis
que pingarelu, man
Tuquis sinelas Xaví
La que camelo par man
Xaví villén amán
Amán villén Xaví
Literatura tà vos n'assabentar mes:
REVISTAS
I Tchatchipen: lil ada trin tchona rodipen romani = I Tchatchipen: revista trimestral d'investigació gitana. - Barcelona: Institut Romanò de Serveis Socials i Culturals, [1993]- . – Trimestral. - ISSN: 1133-6424
Nevipens romani = noticias gitanas: publicación quincenal en defensa de lo derechos humanos, contra el racismo y la discriminación / dir. Javier Pérez Senz. - Barcelona: Unión Romaní, [1986]- .
La Població gitana de Catalunya: informe final de l'estudi de la Generalitat de Catalunya. – A: “Tchatchipen”, 53 (gener-març 2006), p. 4-14. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2006.
El Primer diccionario kalò publicado en España (Trujillo, 1844): un anàlisis de sus fuentes / Ignasi-Xavier Adiego. - A: “Tchatchipen”, 54 (abril-junio 2006), p. 23-36. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2006.
La "Vitualidad" gitana. Identidad gitana en la red / Mayte Heredia. - A: “Tchatchipen”, 54 (abr.-jun. 2006), p. 37-46. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2006.
El Futur del romanò: cap a una política de pluralisme lingüístic / Yaron Matras. – A: “Tchatchipen”, 51 (jul.-set. 2005), p. 37-54. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2005.
Centro de Investigación y Acción contra todas las formas de Racismo. Los Romà: el resultado de una "naturalización" forzada y la presión del vocabulario políticamente correcto / AVER (Centro de Investigación y Acción contra todas las formas de Racismo). – A: “Tchatchipen”, 46 (abril-junio 2004), p. 11-13. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2004.
Del Romaní comú als calós ibèrics Ignasi-Xavier Adiego. – A: “Llengua & literatura: revista anual de la Societat Catalana de Llengua i Literatura”, 15 (2004), p. 211-235. - Barcelona: Institut d'Estudis Catalans”, 2004.
La Lengua romaní y el proceso de afirmación de la nación romaní / Morgan Garo. – A: “I Tchatchipen”, 48 (octubre-diciembre 2004), p. 34-43. - Barcelona: Instituto Romanò de Servicios Sociales y Culturales, 2004.
Algunes dades sobre els gitanos de Catalunya i la seva antiga llengua / Jean-Paul Escudero. – A: “Treballs de Sociolingüística Catalana”, núm. 14/15. (2000), p. 53-58. - València: Eliseu Climent, 2000. - ISSN: 0211-0784
Aspectes lingüístics i culturals dels gitanos de Gràcia i el Raval / Elisenda Saladrigues. - A: “Treballs de Sociolingüística Catalana”, núm. 14/15, (2000). P. 59-75. - València: Eliseu Climent, 2000 - ISSN: 0211-0784
Fonaments del pensament gitano avui: ponència aprovada pel Comité Nacional de la Unió Romaní: Sevilla, novembre de 1994 / ponència marc redactada per Diego Luis ... [et al.] – A: “I Tchatchipen”, núm especial, (1996) - Barcelona: Institut Romanó de Serveis Socials i Culturals, 1996 - 37 p.
LIBES:
Llengües ignorades / Jordi F. Fernández i Gorka Redondo (editors) ; Jordi Colomina i Castanyer ... [et al.]. - Vic: Emboscall ; Terrassa: Amics de les Arts i Joventuts Musicals, 2006. - 132 p. – (Mnemosine (Emboscall) ; 33). - ISBN: 84-96443-55-8
El Romaní: el record d'un poble: els gitanos, una nació amb llengua pròpia? / Mariona Masferrer i Fons ; director: M. Teresa Verdaguer Autonell. - [Barcelona]: Generalitat de Catalunya. Comissió Interdepartamental de Recerca i Innovació Tecnològica (CIRIT), 2005. - 95 p. – (Premis CIRIT a la Joventut ; 25). - ISBN: 84-393-6763-5
L'Estatus polític de la llengua romaní a Europa / Peter Bakker & Marcia Rooker. - Barcelona: Ciemen: Mercator, [2001]. - 40 p. – (Documents de treball: Mercator-Legislació ; 3)
Multilingualism in Spain: sociolinguistic and psycholinguistic aspects of linguistic minority groups / edited by M. Teresa Turell. - Clavedon: Multilingual Matters, 2001. - 389 p. – (Multilingual Matters ; 120). - ISBN: 1-8535-9491-1 (cart.)
TOPOGRÀFIC: SL/E-Tur
Primer manual de conversa romanó-kaló = Angluno pustik pa vakeripen romanò-kalo / [direcció] Juan de Dios Ramírez-Heredia ; [coordinador, José Manuel Flores ; traducció al català, Direcció General de Política Lingüística de la Generalitat de Catalunya]. - [S. l.]: Institut Romanò de Serveis Socials i Culturals, 2001. - 63 p. : il. col. - ISBN: 84-931086-7-7
Les Llengües minoritzades d'Europa / Àngela Cotano [i Gascó]. - València; Barcelona: Eliseu Climent, 2000 . - 148 p. : il., taules . – (Contextos 3 i 4 ; 5). - ISBN: 84-7502-594-3
Congrés Europeu de la Joventut Gitana (1: 1997: Barcelona). I Congrés Europeu de la Joventut Gitana: conclusions: Universitat de Barcelona: 6-9 novembre 1997. - Barcelona: Unión Romaní, 1998. - 111 p.
The time of Gypsies / Michael Stewart . - Oxford: WestviewPress, 1997. - 302 p. - ISBN: 0-8133-3198-6
Romani in contact: the history, structure and sociology of a language / edited by Yaron Matras. - Amsterdam: John Benjamins, 1995. - 205 p. – (Amsterdam Studies in the Theory and History of Linguistic Science ; 126). - ISBN: 1-556-19580-X
Sabor de rumba: identitat social i cultural dels gitanos catalans / Albert Àlvarez i Aura, David Iglesias i Xifra, Joan Anton Sanchez de Juan; presentació de Pere Pubill Calaf "Peret"; pròleg de Manuel Delgado. - Lleida: Pagès, 1995. - 127 p. – (Col•lecció d'Assaig Argent Viu ; 16). - ISBN: 84-7935-264-7
The Gypsies / Angus Fraser. second edition. - Oxford: Basil Blackwell's, 1995. - 339 p. – (The Peoples of Europa).
Historia del pueblo gitano/ Juan José Santos Rivas. - Almeria: Imprenta Bretones, 1990. - 198 p. - ISBN: 84-404-3713-7
El Libro blanco: los gitanos españoles / dirección: Jesús María Vázquez ; secretario eneral técnico: Féliz Medín García ; trabajo de campo: Joaquín Bandera González. - Madrid: Secretariado Nacional Gitano, 1982. - 32 p.
Documents inedits:
Enfoque de la ECRI país por país: informe sobre España = Approche pays-par-pays de l'ECRI: rapport sur l'Espagne = ECRI'S country-by-country approach: report on Spain / Comisión Europea contra el Racismo y la Intolerancia. Consejo de Europa = Commission Européenne contre le Racisme e l'Intolerance. Conseil de l'Europe = European Commission against Racism and Intolerance. Council of Europe. - Estrasburgo : Consejo de Europa, 1999 . - 18 + 18 + 16 p. – (CRI ; (99)4)
Documentacion periodistica::
Podeu consultar la base de dades de premsa del Centre de Documentació en Sociolingüística, on trobareu notícies, articles d’opinió, editorials i altra documentació periodística relacionada amb aquest tema, des de l’any 2000 fins a l’actualitat:
Per obtenir informació sobre el tema d’aquesta bibliografia, seleccioneu en el camp “Text lliure”: “Caló” o “Gitano” i en el camp “Àmbit geogràfic”: “Espanya”, “Portugal” i “Andorra”
Seleccion sites web:
Caló (lenguaje)
Article de l’enciclopèdia Wikipèdia. Conté enllaços sobre el caló i a un diccionari caló-espanyol-anglès.
The Gypsy Lore Society. The Gypsy Lore Society
The Gypsy Lore Society és una societat internacional de persones interessades en l’ètnia gitana. Fou fundada a Gran Bretanya el 1888.
Las Lenguas Romaníes en Europa
Treball on es presenta la situació del romaní en el continent europeu.
<
Unión Romaní / Unió RomaníLloc web de la organització “Unió Romaní”.


c: text/html

text:
Compositor
Un compositor es un musician que compausa de musica, es a dire qu'organiza d'elements coma de tèmas melodics, ritmes, progressions armonicas e lor dona una estructura. Dins la musica classica occidentala, los ròtles del compositor e de l'interprèt son plan diferenciats: lo compositor escriu una pèça musicala e per aquò se servís d'un sistèma de notacion musicala. Puèi los interprèts executan aquesta pèça, generalament amb un respècte absolut per çò qu'es estat escrich per lo compositor, e conservan sonque un pauc de libertat per decidir sus las nuanças interpretativas.
Aquò es pas comun en d'autres tipes de musica. La musica pòt èsser improvisada: doncas interprèt e compositor venon la meteissa persona. En d'autres cases, coma dins lo jazz o lo flamenc, l'interprèt, siá que sone sa pròpria musica, siá qu'execute d'òbras tradicionalas o d'autres compositors, a plan de libertat per las modificar. Mas tanben dins la musica classica, i pòt aver mai de libertat. Los compositors pòdon crear de variacions sus d'òbras d'autres e, en qualques epòcas de la musica classica, lo compositor podiá laissar un òbra "mièg escricha" per que l'interprèt faguèsse sas variacions. Dins un concèrt de solista amb orquèstra, per exemple, o dins las arias de Rossini o d'autres compositors del bel canto, i aviá de fragments apelats cadéncias, ont lo compositor se limitava a escriure una basa armonica e puèi l'interprèt creava sas variacions. Qualques compositors de musica contemporanèa an tanben utilizat de procediments similars per laissar a l'interprèt mai de libertat.
La situacion sociala del compositor tanben a cambiat dins lo temps. Abans lo sègle XIX, los compositors èran generalament sirvents de reis, princes, aristocratas e cargas nautas de la Glèisa. Aquò comença de cambiar al sègle XVIII amb de compositors coma Mozart, que laissèt lo servici de l'arquevesque de Salzburg per s'establir coma professional independent. Aquò permetèt al compositor una libertat creativa teoricament pus granda, e mai de prestigi social, mas tanben perdèt la proteccion dels senhors e dels mecènas: se sa musica capitava pas entre lo grand public, riscava de tombar dins la pauretat. De compositors ara famoses foguèron pas gaire coneguts per lo public dins son temps e deguèron subreviure coma interprèts, professors o amb d'autres trabalhs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neneh Cherry
Neneh Marianne Karlsson Cherry, mai coneguda coma Neneh Cherry (Estocòlm, 10 de març de 1964) es una cantaira, compositora, musiciana de rap e disc jockey suedesa. Sa musica qu'a per basa lo hip-hop es un barreja amb mantuna autra influéncies musicala. Se faguèt famosa mondialament en 1994 quand interpretèt la cançon "7 seconds" amb lo cantaire senegalès Youssou N'Dour.
Biografia[modificar | modificar la font]
Neneh Cherry nasquèt a Estocòlm en 1964 dins una familha d'artistas. Son paire, Amahdu Jah es un bateire sierraleonés e sa maire, Monica Karlsson tanben coneguda coma Moki Cherry, es un pintora e artista textila. A mai, son pairastre èra Don Cherry, un musician de jazz american que l'abaliguèt dempuèi la naissença e que ne prenguèt lo nom d'ostal. Del costat de son paire es mièja-sòrre de la cantaira Titiyo e del productor de disques Cherno Jah mentre que del costat de sa maire, es la mièja-sòrre del musician Eagle-Eye Cherry.
Quand èra pichoneta la familha de Cherry viviá dins una comunitat hippie, situada a l'exterior del vilatge de Hässleholm. Mai tard partiguèron totes cap al Reialme Unit e s'installèron a Pudsey, un vilatge anglés. A la debuta de las annadas 1970, emigrèron cap als Estats Units e demorèron a Nòva York. Quand aviá 14, Neneh Cherry abandonèt l'escòla e anèt viure a Londres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Raw Like Sushi (1989)
- Homebrew (1992)
- Man (1996)
- Neneh Chérie Remixes (1997)
- The Cherry Thing (2012)


text:
Sovent se parla de La Gaule, mas es una semantica latina, de l'invasidor latin ; en clar l'occident europèu èra pas encara « francizat », installat ambe la dominacion del pòble de migrants francs. E la territorializacion dels Francs èra pas la dita fRança del XXIen sègle, mas puslèu la Picardia e la Belgica (entitat creada ambe sa fòrma actuala sonque en 1831) amassadas !
Concretament Paris èra capitala de res, e l'aplec dels diferents reialmes dels invasidors de l'Èst europèu fabricava pas un reialme unitari. La conquesta visigotica fabricava ambe lo dreit latin, una entitat jà consequenta dins l'Euròpa occidentala, Tolosa èra la primièra capitala, puèi Narbona, puèi Barcelona, puèi Toledo.
Se parlava pas de fRança, ni d'Espanha.
La septimania èra un entitat politica que trobarà realament una foncion ambe l'arribada dels musulmans berbèrs dels sègles de l'invasion musulmana en Hispania. Narbona serà la clau dels escambis religions de la septimania, coma èra jà la vila que donava una autra vision de Roma, de l'autre latz de la mar.
Anuèch es Torrelles qu'es la platja dels Tolzans del XXIen sègle.
O tòrni escriure, 481, ni fRança, ni Espanha existavan.
Lo cristianisme acabava de s'installar a Roma (mai o mens) , coma basa del dreit collectiu (abandon del dreit polideïsta), e la mescla del dreit collectiu - ciutadanetat- e del dreit vision cristiana debutava ; l'integrisme cristian, puèi catolic o vaticanesc s'installa sul continent europèu ; e las tèrras, la Narbonesa, èra jà a la punt d'aquel dreit collectiu cristian, tot en estar vila d'escambis grands de la « mar nòstra ».
La guèrra del iòta farà mòrts dedins lo camp cristian ; Jèsus èra filh del dieu-rei o lo dieu-rei ? Qui ganharà sus aquela argumentacion integrista cristiana ? En latin la diferéncia entre la semantica qualificanta dels dos movements se diferencia per un iòta... pas grand causa.
Lo punt de vista del rei Franc se farà imposar e lo Vatican lo prendrà coma representant de dieu sus tèrra, e principalament lo papa assegurava un reialme expansionista al pichonet reial nordic franc, Picardia e Belgica associadas s'anavan agrandir, espetar d'arrogança de l'expansionista qu'a sempre rason per la fòrça de las armas.
La mescla del dreit cristian e del dreit civil o laïc debutarà sonque a l'arribada dels « eretges » qu'an volgut sortir en man de l'ecclesia catolic la monopolistica lectura de la bíblia ; seràn chaplats e lo rei-franc s'installarà al sud del territòri occitan, una escasença politica granda (sèm al XIen sègle). Jules Cesar parlava d'Occitania. Aquel idèa de separacion del dreit cristian e del dreit civil fabricarà lèu d'autras guèrras de religions dedins lo cristianisme e en tèrra occitana o de tèrra latina en Occitània, puèi arriba la lei de 1904 ... quand los protestants, sempre mesprezats al XIXen sègle, an imposat a fRança de levar lo monopòl catolic a la pensada politica per fRança. Se pensa s'ul pic a l'Iran d'anuèch que se dèu sortir del bordèl integrista dels mòllahs perses.
Anuèch aquela istòria es considerada coma francesa, alara que basicament son los Occitans -que l'an suportat primièr- son los Occitans que ne son a l'origina. Anuèch aquela istòria de la guèrra de las religions en Occitània es sancièrament desconeguda dels musulmans d'Occitània e dels autres ciutadans ; ignorança entretenguda pel nacional-expansionisme francés, e l'istòria farlabicada per la tresena republica francesa, ambe la francizacion de la santa escòla de netejament lingüistic d'un Jules Ferry. E la guèrra actuala entre las sectas musulmanas pertot sus la planèta sembla fòrça ambe çò qu'avèm viscut en Occitània.
Se M.Merah aviá sabut, benlèu que ....


text:
Edmund Husserl
Edmund Husserl (Prossnitz, Moràvia, Chequia 1859 - Friborg de Brisgòvia 1938) foguèt un filosòf alemand d'origina josieva.
Foguèt disciple de Franz Brentano e Carl Stumpf a Halle (Saxònia-Anhalt), e en 1901 foguèt professor a Göttingen e Friborg de Brisgòvia e cap de l'escòla de fenomenologia. Son evolucion intellectuala, marcada successivament per l'influéncia de Platon, René Descartes e Immanuel Kant, descriu una mena d'arc que va del pòl objectiu cap al pòl subjectiu de la consciéncia. Sa primièra òbra se caracteriza per la descobèrta e la descripcion del contengut ideal de la coneissença: las "esséncias" de las causas. Dins las òbras posterioras introdusís la problematica critica de l'ἐπoxή[1] e transforma atal lo realisme aparent de la primièra epòca dins una mena d'idealisme transcendental que cèrca dins la consciéncia —una consciéncia transcendentala dins l'estil de Kant e, alara, intersubjectiva— lo fondament absolut del monde dels objèctes que s'i constituís. En mai, en 1887 se convertiguèt al cristianisme luterian e abandonèt lo judaïsme.
Dins las darrièras òbras abòrda de tèmas novèls: la vertat apodictica, la temporalitat de la consciéncia, la mondanitat de l'òme, etc, que semblan de preparar la futura pensada de Martin Heidegger. Considerat coma fondador de la fenomenologia, Husserl concep pas lo fenomèn solament coma la realitat meteissa, coma es donada a l'òme immediatament dins la coneissença. La primièra estapa de la fenomenologia es dominada, doncas, per l'admiracion, gaireben platoniciana, per la preséncia de las causas dins la consciéncia. Soslinha tanben l'intencionalitat de la coneissença: la consciéncia es pas mai solipsista[2], es consciéncia de quicòm e tend totjorn cap a un objècte, e atal la correlacion consciéncia-causa domina la pensada d'Husserl. Demòra pasmens a determinar se la causa es d'esperela o s'es per la consciéncia. Finissent per causir la segonda possibilitat, Husserl transforma definitivament la primitiva fenomenologia de las esséncias en una fenomenologia transcendentala, pausant l'accent sus la reduccion transcendentala; mas, al luòc de s'installar definitivament dins un dels dos pòls de la relacion subjècte-objècte, se situa al plen mièg de l'arc transcendental que los liga e qu'a partir d'el analisa e descriu las estructuras essencialas de l'un e de l'autre. Aquela situacion es inestabla e la pensada d'Husserl dona de pròvas d'aquela inestabilitat. El pensa, mas, aquò es la situacion particulara del filosòf. Aquela pensada influiguèt posteriorment Edith Stein (Santa Teresa Benedicta de la Cròtz), Eugen Fink, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, Maurice Merleau-Ponty e Max Scheler, son principal disciple.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen (1887).
- Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Unters.uchungen (1891).
- Logische Untersuchungen (Recercas logicas, 1900-01)
- Philosophie als strenge Wissenschaft (1911).
- Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologische Philosophie (Idèas relativas a una fenomenologia pura e a una filosofia fenomenologica, 1913).
- Formale und transzendentale Logik (Logica formala e transcendentala, 1929).
- Méditations cartésiennes (1931).
- Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie (La crisi de las sciéncias europèas e la fenomenologia transcendentala, 1937).
- Erfahrung und Urteil (Experiéncia e jutjament, 1939).
Nòtas e referencias[modificar | modificar la font]
- ↑ Epoké es un mot grèc que significa en primièr « arrèst, interrupcion, cessament ». En filosofia aquel tèrme designa subretot la suspension del jutjament
- ↑ Lo solipsisme consistís a pensar que solament existís lo ieu e que tot lo rèsta, enclusissent lo monde exterior o lo sensible, son d'emanacions mentalas d'aquel ieu


text:
02/06/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission de diumenc 5 de junh a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a la preparacion de la felibrejada de Senta Eulalia (Saint-Aulaye) que se debanara dau 1er au 3 de julhet 2016. Los convidats de l'emission seran Yannick Lagrenaudie, mera de Senta Eulalia, Bernard Launay, president de la felibrejada, lo majorau Micheu Samolhan, dau Bornat dau Perigòrd e Alicia Delage, reina de la felibrejada.
De veire lo site de la felibejada de Senta Eulalia: http://www.felibree-2016-saintaulaye.fr/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
O L'ALMANAC DE LA ROQUETIA.
Per dire tot çò de mancar pas dins lo rèire país clapassièr e endacòm mai, una pagina occitana que serà çò que ne faretz.
Nòvas de segur, mas tanben contes de ma grand-la-bòrnia, sornetas de ma tanta Nina de Niana, galejadas e bajocadas, pròsas e poesias, opinion, fòtos o vidèos,...
Acabatz de mandar.
cercle.occitan.max.roqueta@gmail.com
mercredi 24 juin 2015
Lançar de tièla
Una disciplina novèla ven d'espelir en iscla singulara, puòi que lo comitat dau quartièr naut, a Seta, organiza dissabte que ven, 27 de junh, lo primièr campionat dau monde de lançar de tièla.
Aquela competicion, capitala dins l'Istòria de l'espòrt, se debanarà plan de l'ospitalet, au quartièr naut, tornar batejat estadi tielolimpic.
Aperabans una flamba tielolimpica serà transportada per un correire dins las carrièiras fins a son arribada au quartièr naut.
Lançars mesurats per ceucles concentrics a partir d'una basa, lo biais causit (freesbee, discobòla, es laissat a la causida dau lançaire).
Marcatz-vos se volètz.
Aquela competicion, capitala dins l'Istòria de l'espòrt, se debanarà plan de l'ospitalet, au quartièr naut, tornar batejat estadi tielolimpic.
Aperabans una flamba tielolimpica serà transportada per un correire dins las carrièiras fins a son arribada au quartièr naut.
Lançars mesurats per ceucles concentrics a partir d'una basa, lo biais causit (freesbee, discobòla, es laissat a la causida dau lançaire).
Marcatz-vos se volètz.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
D'unes ne seràn contents, los plegas-esquinas diràn : «avèm una pagina en occitan, jà es eveniment», e per astre es pagada per acompanhar las subvencions del meteis departament a la «setmana occitana», una foscor politica de las grandas e d’una eficacetat dobtosa al nivèl reconeisséncia lingüistica ; mas dins quina condicion d'edicion !!! Dins la pagina «Expression» qu'es donc pas la pagina de la linha editoriala oficiala del departament. Donc, dins una revista oficiala del Conselh Departamental de l'Òlt-e-Garona podèm verificar de quina manièra se fabrica l'handicap lingüistic francés ; se cal prepausar sonque document acompanhat de la traduccion en lenga colonialista, al sègle XXIen. Per l'estatua de Henry IV de France, la causa es diferenta ; vesèm aital l'eficacetat de l'occitanisme en 50 ans ; alara l'identitat segon los socialistas se mesura sus la pagina d'opinion dels gropes electorals del dit departament 47 :
L’estatua de Nerac, ela, emplega la lenga de l’Enric III de Navarra, «A Noste Henric» ; e dins los caps politics, tanben, lo francés èra pron valorizat.
Alara de qu’as cambiat ?
D’aquel temps segur la populacion parlava encara la lenga, mai sovent qu’ara ; o podèm regretar, mas podèm pensar que 50 ans d’occitanisme es pas estat de la granda eficacetat per aiçò virar d’un autre biais ; mas, al moment, la sabián pas brica escriure, vist que l’alfabetizacion per Jules Ferry se transformèt en francizacion (e François Hollande ne faguèt un simbòl seu), un imperialisme lingüistic que suportèm encara, ara, dins la presentacion d’aquesta pagina tradusida en francés.
Los rensenhaments generals franceses an talament fisença als membres seus que parlan occitan, que los acompanhan sempre d’un non-locutor de la lenga veïculara pel grope que cal susvelhar, los «dangieroses regionalistas».
E bè, pels socialistas de l’Òlt-e-Garona, es parier. Cal acompanhar l’occitan del francés, e sobre la pagina «Expression», per èstre segur que las linhas en occitan lor fosquèsse pas atribuadas.
Es una polida fotografia del biais que los socialistas ageneses veson l’occitan : una clientèla de locutors per las eleccions. Quand se sap qu’a sciéncias politicas de Bordèu lo cap del departament 47 a encontrat un occitanista estudiant al meteis endreit, se pòt questionat encara sus l’occitanisme, vièlh e modèrne.
Puèi i a lo redactor, Jean-Pierre Hilaire, candidat “Bastir 2014” e president del PNO ; es un òme volontari, que trabalha ambe la dreita o l’esquèrra de moment qu’i a visibilitat de l’occitan ; la filosofia me sembla bona. Donc cal creire que li an refusat la bandièra d’Occitània per i plaçar aquela de Lengadòc ? Perqué a Agen, la comuna es la bandièra d’Occitània qu’es estada plaçada, ambe los conselhs seus.
Fins a una data recenta, las causas de descripcion lingüistica se fasián pas ; mas la lenga se parlava, e sonque la distança percorreguda, anuèit, pausa un problèma de «parlars diferenciats», perqué la lenga es pas ensenhada pron a l’escòla.
Dins un temps reculat, la meuna familha èra fargada de boçinons d’un costat Peirigòrd, Roerguat o Gascon, per una autra partida Agenesa … e la question dels «parlars diferenciats» se pausava pas. Perqué ? perqué la lenga se parlava, l’emplegavan sense vergonha, e sense traduccion a la lenga imperiala e republicana franchimanda.
Tornarèm prendre una frasa que dèu pas agradar als socialistas : «Serà gascon totjorn e franchimand jamai» Gensemin, en memòria de sa mòrt en 1864. Aquela tanpauc s’èra jamai tradusida al moment que se diguèt, ara los socialistas an pas mestièr de traduccion, mas perqué son imperialistas franceses, sábon aplicar las consequéncias politicas, donar un handicap e cap de politica lingüistica a l’occitan en Òlt-e-Garona. Es lo sol «chèque en blanc» que son capables de donar per la lenga occitana ; malastrosament, l’autre costat politic, a pas gaire comprès tanpauc.


text:
Ctenochasma
En Solnhofen tamben se traparen pterosaures damb coa cuerta mès açò ère estranh e pas comun coma en diuerses strata deth Jurassic francés o eth nòrd alemanh. Eth prumèr Ctenochasma (maissa corvada) ère sonque un troç deth deuant d'ua maissa inferior damb plan de dents primes e siguec descrit dejà en 1851. Auia sigut trapat eth fossil en ua caucinosa marina contemproanea en er airau de Hannover e siguec donques aperat Ctenochasma roemeri.
Eth prumèr individú de Solnhofen siguec descrit en 1862. Ère sonque un troç de maissa superior. D'autes esqueletas sanceras sigueren trapades dempús e aperades Ctenochasma gracile. Siguec pas enquia 1981 que d'autes espècies d'aguest genre sigueren descrites. S'aperéc Ctenochasma procristata pr'amor dera sua cresta de uas porosa sus eth cran.
Eth fossil ère un cran aislat damb era part de deuant damb dent e provenia deth districte peirièr d'Eïchstatt.
Eth nom Ctenochasma siguec escolhit pr'amor qu'aguest pterosaure auia ues dents plan longues qu'anauen entàth deuant enes maisses superior e inferior. Açò formava un aparelh plan estranh e damb aguestes dents aguesta creatura podiá hiltrar eth minjar hòra dera aigua.
Era dita dents corves tamben ei utilizada tà descríuer aguest tipe de dents. Ctenochasma auia 260 dents. Eth fossil mès gran auia un cran de 20 cm e ua ala d'1,2m. Se pensa donques que minjaua coma hèn es audèths marins d'aué. Eth genre Ctenochasma tamben demoréc pendent eth Jurassic ena Lorrena francesa sus era forma d'un cran aislat de 24 cm de longada e 200 dents planes, longues, solides, hètes tamben tà hiltrar.
Hònt: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Coserans, enriquit peth son vesiatge damb Comenges, Aran e Palhars, que presenta uá bèra paleta culturala que demora d'arredescorbir. L’an 2011 que tira ena lutz eth aboès, auboès emblematic deth Coserans, e que da era guinhada ath bot, era cornamusa dera val d’Aran. Era vila de Sent Guironç (Coserans) qu’arcuelh en abriu uá exposicion consacrada aths auboesis deth món e, pendent tot eth an 2011, conferéncias, espectacles e concèrts que permeteràn ath public d’apreciar e d'arretrobar eras musicas tradicionalas. Aqueris rencontres qu’an coma fin de hèr-las conéisher melhor en encastre dera suá istòria e deth son us ena Societat.
En tot aplegar totis eths actors, Passatge que da un “bohet” arreviscolaire a Coserans.
Pierre Rouch,
musicaire e factor d'esturments /instruments.
.
Aquiu qu'avetz eth programa en gascon (na avé'u en francés, véd. acitau
).
Deth 2 ath 17 d'abriu 2011 : Exposicion "Eth aboès que convida eths auboèsis deth món" ena gara vielha de St Guironç.
Divendres 1er d'abriu : 17h30 - Vernissatge dera exposicion « Le hautbois du Couserans invite les hautbois du monde / Eth aboès que convida eths auboèsis deth món (ena gara vielha, Sent-Guirons).
Dissabte 2 d'abriu en Tortosa (Coserans), diada co-ordinada per Pèir Rouch : « Eth aboès de Coserans que convida eths auboèsis deth món » aths crotzacamins de Catalonha e dera Val d’Aran.
- 15h30 a 16h00, intervencion de Paul Macé (director deth Centre Internacional de Música Popular de Ceret (66))
CIMP.
- 16h00 a 17h00, conferéncia d’Alain Servant sus eth aboès de Coserans. Presentacion deth instrument d’un punt de vista organologic per Pèir Rouch.
- 17h00 a 17h30, presentacion dera classa d'auboès classic dera escòla de musica de Sent-Guironç per Denis Dugros.
- 17h30 a 18h30, conferéncia animada per Bernat Menetrier sus eth bot, cornemusa dera Val d’Aran. Consideracions sus era factura de l'instrument per Pèir Rouch.
Questions/ Escambis
- 19h30, aperitiu e repèish prengut en comun.
- 21h00 a 21h40, Les Biroussans: espectacle dehòra s' eth temps ac permet.
- 21h45 dentià tard « Serada Passatges ».
Concèrt : Eth aboès e eth bot aué.
Fanfare du Couserans 2 tròcis / Fanfare des Pyrénées (formacion redusida) 2 tròcis
-22h 30 Gran bal d'aboèsis damb totis eths musicaires.


text:
Al Canadà la dignitat lingüistica prepausada pel NPD es la meteissa dignitat qu’es prepausada per l’occitan : vous pouvez me trauduire, je ne comprends pas. Es una adreiça qu’es sovent recebut de mantunes internautas, que se fan nacionalistas en far la demanda, un nacional-expansionisme o un netejaire lingüistic, u netnisme francés aplicat sobre los pòbles sotmetuts, una ajuda al lingüiscidi de l’occitan.
Al meteis Quebèc acabi de veire tanben una publicitat que m’agrada, l’avèm pas encara vista florir dins la premsa provincialista, mas deurà pas tardar. Herrikoa zo fabrica dempuèi mai de 30 annadas, me sembla.
E se fasiam virar la lenga d’aquí, benlèu que la pensada de la populacion del capital local auriá tanben una pensada diferenta sobre l’emplec de l’argent local sul terrenh … local, donc Occitània.


text:
Vius (Tarn)
Vius[1],[2],[3] (oficialament en francés Vieux) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de Tarn e de la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions son Viantium, al sègle VI, Viancio en 961, Viaus en 1259, Viousso en 1382, Vieucio en 1444. Lo nom sembla venir de *viantium, mot de bas-latin derivat de viare, « viatjar », ambe lo sens d'« estacion, relai » [4],[5]. Lo començament de l'evolucion a partir de *Vianç- es una vocalizacion de -n en -u davant [-s], coma per exemple a Confolèuç < *Confolenç.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castèlnòu de Montmiralh; es ara del canton de Vignobles et Bastides (en francés), donc de Vinhals e Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 47
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 713
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-vieux-81.html


text:
Era ploja afeblís e sobrecargue eth celh de nhèu e pòt causar lauegi de nhèu umida. Era broma baisha damb temperatures positives a un efècte similar. Es lauegi normauments se desencadenen de forma naturau, mès a viatges son provocadi pes montanhòus.
Tactica: demora
Durada: ores
Indicis tipics:
- Ploja dessús deth celh shut
- Ploja dessús de nhèu recenta (queiguda enes darrèri 6 dies)
- Ploja abundanta e intensa
- Desencadenament naturau de lauegi (plaques e gessudes puntuaus umides)
Distribucion tipica:
- Còta de nhèu oscillanta: mès lauegi en còtes mieges e baishes
- Ploja en totes es còtes: major nombre de lauegi en còtes nautes
- Orientacion: s’enes solanes era nhèu ja auie estat transformada, major activitat enes versants ombrèrs
Conselhs:
- Non gesques
- Demora que se torne a gelar
- Manten era alèrta dera possibilitat de lauegi naturaus de granes dimensions
Situacions tipiques de lauegi de nhèu umida per ploja
- Ploja que filtre en un celh shut afeblís de manèra importanta es contactes entre espessors. Ploja a miei iuèrn.
- Pèrta de resisténcia deguda ara umidificacion uniforma deth celh. Collapse des espessors basaus afeblides (primauera).
Eth pas d’un front caud ei ua situacion tipica d’activitat de lauegi de nhèu umida. En aguesti tipe de fronts, era còta de nhèu pòt èster iniciauments baisha, mès puge a mesura qu’arribe era massa d’aire caud, e plò dessús dera nhèu recenta.
Es ploges de primauera, ath dessús d’un celh ja transformat e en fusion, son mens efectives.


text:
Lo label PARLESC
Per garantir un aprenent d’una qualitat minimala de cors, l’IEO a creat, en partenariat amb los Centre de Formacion Professionala Occitans, lo labèl PARLESC. Cada cors ne pòt far la demanda.
Per aquò, un quasèrn de las cargas es estat establit. Tracta en uèit punts çò que constituís la qualitat d’un cors : un organisme estructurat, de locals adptats, un acuèlh atentiu, un quadre professional confòrme, d’ensenhaires competents, un environament propici, una demarcha leiala e una informacion sincèra. Aqueles punts son represes dins un dorsièr de candidatura que basta d’emplenar.
De qué servís lo labèl PARLESC?
Parlesc es aquí per garantir una qualitat de cap a l’apreneire en cèrca d’un cors estructurat. Mas tanben, inclure mantunes corses dins un meteis labèl ne favoriza la visibilitat. Los corses labellizats serán dins un primièr temps mes en valor al dintre de la campanha de promocion “aprenem l’occitan, l’occitan je m’y mets!” jos la forma d’un logo. Enfin PARLESC es un ciment entre los diferents corses per adultes : en prepausant de formacions didacticas e de temps d’informacion al labèl, los ensenhaires an aital l’escasença de se rescontrar e d’escambiar sus sas practicas e de n’apréner d’autras. Far la demarcha del labèl es mai aisida aital.
Las formacions PARLESC:
De temps de formacion a PARLESC son estats regularament organizats. Ara una jornada de formacion didactica coplat amb lo moment d’informacion a PARLESC se generaliza. Es aital que lo 24 e 25 de julhet 2010 a Sent Flor en partenariat amb l’IEO Cantal se faguèt una descobèrta del metòde Olpan e son adaptacion possibla a l’occitan, puèi los formators descobriguèron cossí desdramatizar l’avaloracion en cors per adultes.
Las formacions a venir :
Un calendièr de las formacions PARLESC será lèu disponible sus www.parlesc.com. Son tres formacions diferentas per an d’una jornada e mièg repartida sus tota Occitania.


text:
Concerto per vriulon (Beethoven)
Lo concerto per vriulon en Re major Op.61 de Ludwig van Beethoven qu'ei un deus caps d'òbras mei interpretats e enregistrats d'aqueth compositor e ua de las pèças de referéncia deu repertòri d'aqueste instrument.
Que ho interpretat peu purmèr còp lo 23 de deceme de 1806 au Theater an der Wien a Viena peu violonista Franz Clement. Aqueth qu'avèva arrecebuda la particion tard dab chic de possibilitat entà l'ensajar.
Que ho estampat en 1808. Arron la soa purmèra non conegó pas un succès deu grans durant las annadas seguentas. En 1844, totun, que ho reviscolat peu violonista Joseph Joaquim devath la direccion de Felix Mendelssohn.
Estructura e orquestracion[modificar | modificar la font]
Lo concerto que's compausa deus movements seguents :
- Allegro ma non troppo (Re major)
- Larghetto (Sol major)
- Rondo. Allegro (Re major)
La particion d'orquèstra qu'ei escrivuda entaus instruments seguents: vriulon solo,còrdas, flabuta, 2 clarins, clarinetas, bassons, trompas, trompetas, e timpani. Que compta dab ua Cadenza (generaument la cadenza de Fritz Kreisler qu'ei la mei sovent interpretadas, e de segur, ua enter mantuas autas prepausadas per d'autes interprets).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Tresau moviment interpretat per Itzhak Perlman.


text:
Aqueu marselhés poliglòta a un eprcors atipic. Francò-alemand de naissença, creis au Maròc, en Egipta e au Liban monte s'apren l'arab e descobrís la musica occitana emb leis albums de Massilia Sound System e Fabulous Trobadors. Es a l'atge de vint ans que se decida a aprene l'occitan sus lo terrenc en collectant deis ancians dau vilatge, au moment que descobra Lo Còr de la Plana e intègra lo grop.
Tre la debuta l'enveja de faire en occitan una musica que sortiriá dei sendas rebatudas deven una procupacion principala. Après quinze ans de viradas internacionalas (emb d'emponts prestigiós coma lo Carnegie Hall a Nòva-York o l'Olympia en promièra partida de Zebda) e tres albums au dintre dau Còr de la Plana, monta lo labèu Pantais Recòrds per produire un promièr single sortit en 2013 : Indignats, en duò emb lo rapaire de Brooklyn Citizen Chance. Despuèi, trabalha sus son album sòlo que sòrt en 2017, sus diferents projècts dau labèu en tant que director artistic (notadament per La Roquette) e au dintre dei grops UÈI e Sorn que n'es lo fondator.


text:
Hè fòrça dies que non vau entath cinèma...era vertat ei que me hè dò auer perdut era abituda e me cau sajar de reprener-la. Eth cine a era capacitat de hèr-mos a víuer aventures, mos hè a arrir, plorar...per ua estona desbrembam es nòstes penes entà deishar-mos portar pera màgia dera pantalha. Totun es darrères setmanes è podut veir ua pellicula que m'a sosprenut fòrça, sustot peth guion, pòc trabalhat e sense massa substància. Ben, è de díder que se tracte mès lèu d'ua "TV movie" de sèrie B damb actors amateurs e un pressupòst fòrça redusit. En fin, Convergéncia Democratica Aranesa protagonize aguest film en qué, a trauèrs de mieges vertats, manipulacions e mentides, sage de convéncer as ciutadans e ciutadanes d'un petit país nomentat Aran des males intencions deth govèrn d'aguest país sus un malefic "Plan Director", que preten, segontes prediquen es protagonistes, panar es "drets legitims" d'aguesti ciutadans entà decidir sus eth sòn territòri. Un guion coma didia hloish en contengut e en desvolopament, fòrça repetitiu e sense aportar arren de nau, mès enlà de cèrta suspresa ar espectador que demoraue un cèrt grad de responsabilitat e maduresa des guionistes ara ora d'escríuer era trama. Resulte pòc creïble, a non èster qu'er espectador partisque dera basa, coma hèn es protagonistes, qu'es ciutadans deth petit país son uns ignorants incapables d'interpretar uns simples mapes e compréner ua sèrie de documents, ath delà d'auer un shinhau de memòria istorica entà plaçar a cadun en lòc qu'aucupaue uns ans endarrèr. Pòc credible e un shinhau frustrant quan ua demore cèrta qualitat ena retòrica e bèth shinhau de sensatesa, aumens, d'aqueri que pendent dotze ans an auut er aunor d'escríuer eth guion dera nòsta societat.
Un conselh as guionistes: sagen vostés de contactar damb Amenábar, ara ven d'estrear "Agora" e pensi qu'ei mès desvagat entà dar-les un còp de man, o se mès non entà orientar-les entàs pròplèu espectacles que volguen estrear.


text:
Quetzalcoatl
Quetzalcoatl (Ketsalkoatl que en nauatl modèrne significa "sèrp emplumada") es lo nom nauatl de la divinitat de la Mesoamerica anciana, un dels dieus de la civilizacion astèca principalament.
Lo nom, "Quetzalcoatl", significa literalament sèrp-aucèl quetzal o sèrp amb plumas de quetzal (çò que vòl dire qu'es divin o apreciat) en lenga nahuatl. La civilizacion maia lo coneissián jol nom Kukulkan, e los quichés coma Gukumatz. Aquesta divinitat foguèt plan importanta per l'art e la religion de gaireben tota l'America Centrala pendent 2000 ans, dempuèi lo periòde preclassic fins a la conquista espanhòla. Las civilizacions olmèca, la mixtèca, la toltèca, astèca e la civilizacion maia adoravan la sèrp emplumada. L'adoracion de Quetzalcoatl compreniá de sacrificis animals, e dins d'autras tradicions se disiá que Quetzalcoatl s'opausava als sacrificis umans, contràriament a d'autres dieus dels astècas.
Los toltècas tenián un sistèma dual de cresenças. L'opausat de Quetzalcoatl èra Tezcatlipoca, que fugiguèt en exilh a causa de Quetzalcoatl. Los astècas adoptèron la cultura dels toltècas, pr'aquò ne faguèron de bessons, opausats, mas parius; Quetzalcoatl ne venguèt a èsser conegut coma lo Tezcatlipoca Blanc, en oposicion amb lo Tezcatlipoca Negre. Totes dos amassa, se pensava que creèron lo mond.
L'emperaire astèca Moctezuma II creguèt inicialament que l'arribada d'Hernan Cortés en 1519 èra lo retorn de Quetzalcoatl. Cortés aprofechèt aquela escasença per eliminar las oposicions a sa dominacion pendent la conquista.


text:
Lo Garric
Lo Garric[1],[2],[3] ( Le Garric en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en Segalar, situada dins lo departament de Tarn e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Zòna industriala
Lucs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Posanac
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Grégory Lacombe, fotbalaire professional
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Los significats de horucar (var. hurucar, horugar) que son :
1- cavar (cat. practicar un buit, cavar, excavar)
2- horrolhar, hodilhar, hurgar, har lo hurt, cercotejar (cat. forfollejar, furgar, remenar, escorcollar) .
Horucar peu cabinet = hurgar per l'armari (tà cercar quauquarren).
3- (fig.) pechicar, tarritar, brutar, tahurquejar, tiscar, cercar bregas (cat. amoïnar, xeringar, empipar, cercar bregues): Qu'ei tostemps a horucar: qu'ei tostemps a pechicar, a cercar bregas (a emmerdar, qué).
Lo vèrbe horucar qu'ei construsit a partir d'un substantiu m. horuc qui significa:
1- trauc, recanton escur. Au figurat: deute esconut (Lespy).
2- utis tà cavar, tà horucar.
Lo mot qu'existeish en catalan jos la fòrma foruca qui designa un tipe d'espluga (cf. Alcover-Moll).
L'etimologia de horuc que's deu assemblar a la de horat (de fŏrātus, participi passat deu vèrbe fŏro). Foratus- / horat qu'apareish com un "faus" substantiu, qu'ei a díser un substantiu reconstrusit a partir d'ua fòrma verbau de fŏro (gasc. horadar). Lo substantiu vertadèr que sembla estar estat fŏrum (var. fŏrus ) qui va balhar en gascon lo mot fòrum (de discussion) e lo mot fòr (los fòrs e costumas de Bearn...).
Aquò que'm mia tà interessà'm au mot latin fŏrum.
Fŏrum en latin que volèva díser a l'origina volume vueit o espaci libre. En particular, que podèva designar lo vestibule d'un tombèu, enter autes significats. Puish forum que's va préner un significat màger : lòc urban centrau eishenge de construccion, plaça centrau. E com lo dit lòc èra espaciós e libre, que s'i hiquèn los mercats, e forum que's prenó los significats de plaça deu mercat e quitament de mercat. E puish que s'i podèvan amassar monde tà debàter publícament de la vita de la ciutat e deus sons reglaments e juridiccions, d'aquí los nostes mots fòrum e fòr. En catalan, fòr que s'i ditz fur, de comparar dab lo portugués furo e lo castelhan hura qui significan trauc, horat. En gascon ancian, fòr que s'i escrivèva for, fuer, feur e fur (cf. lo glossari de Luchaire). La grafia biarnesa foo que senhala que la r finau non èra sensibla. Lo mot prononciat fòrr qu'ei un gallicisme. Lo mot pròpiament gascon qu'auré d'estar hur /hy/ segon Yan Lafitte, dab arguments deus bons.
Qu'ei probable lo noste horuc que vienga de *forucus, derivat afixat de fŏro (qui pòt sia viéner de fŏrum o de fŏrus, variant atestat de fŏrum, sia, mei probablament, arrepresentar lo vèrbe latin foro : horadar ).
En latin classic, aqueste sufixe -ucus (fem. -uca) que ns'a balhat quauques mots, adjectius o substantius. Per exemple:
caduc - a , de cādūcus (cādūca) format dab lo vèrbe cado (gasc.: càder) + ucus
En occitanoromanic, aqueth sufixe -uc que serveish mei que mei a fabricar adjectius a partir de substantius (paurucus (paur + ucus)->pauruc, astrucus (de aster) >astruc, pesucus (de pes) >pesuc etc.). En gascon, las fòrmas femeninas que's pòden formar dab -uca (caduca, pesuca) o -uga (astruga, pesuga), segon los mots e los parlars.
Lo significat originau de *forucus - *foruca que devè estar quauquarren com " cavat-da", "vueit-a" o "horadat-da". Los nòstes mots foruc e foruca qu'an prengut lo significat prumèr de trauc, d'espluga. De horuc que se'n va derivar lo vèrbe horucar, horugar, qui va estar con·honut semanticament dab hurgar pr'amor de la similitud fonetica enter los dus vèrbes. Aquera confusion semantica que va balhar lo dusau significat de horuc: lo de l'utís tà hurgar, tà horucar.
Aparentament, lo mot *forucus n'ei pas arrepresentat en espanhòu, sonque se horaco (sinonime de horado, gasc. horat, trauc) ne derive. En gascon, lo mot latin eruca que balhè lo mot arruca en gascon de l'arribèra, totun lo mot qu'ei vadut arraca a la montanha. De la medisha manèira, que podem imaginar ua evolucion foruco->foraco, sostienuda per la fonetica deu son sinonime forato o forado (horat, trauc). Deu mot foraco que derivan l'espanhòu horaco (trauc) e probablament tanben lo son sinonime ispanoportugués, l'enigmatic buraco (qui significa trauc e espluga). La formacion de buraco qu's pòt explicar per derivacion de horaco, o horaco -> o boraco -> buraco, la consonanta iniciau jogant lo ròtle de copar l'iat creat per l'amudiment de la h castelhana. Que podem notar la c intervocalica qu'ei conservada intacta hens horaco e buraco, un trèt caracteristic deu romanic pirenenc (o vascoromanic). Totun que cau notar la c deu noste afixe latin -ucus qu'ei conservada tanben hens mots com caduc, caduca. De horaco que vien lo vèrbe espanhòu horacar (sin. de horadar, id. gasc.). Per contra, buraco non formè nat vèrbe. Lo portugués qu'a furar, vèrbe qui devè existir en espanhòu d'autes còps (*horar). Lo cantabre qu'a enqüèra jorau = cast. horadado (
En occitan non gascon, forugar non significa pas briga hurgar ni cavar com en gascon, sonque "s'agiter" (sic) segon Alibèrt. Sauv error de part mea, lo mot n'ei pas hens Mistral. Que supausi aqueth significat estranh que vien deu horucar ( = hurgar) tà activar las eslamas d'un huec. En tot cas, que representa un gasconisme mau comprés.
Lo significat de horucar que pòt autanplan estar intellectuau. Lo detective que horuca hens la vita privada d'un suspècte tà elucidar ua enigma: que pausa questions, interroga testimònis e documents etc. A jo que m'agradan los mots e que m'a calut horucar en diccionaris tà sajar de compréner d'on èra podut sortir, aqueth. Qu'espèri lo resultat que vs'a interessat!
N.B. EDITS
Edit 1- Pèir Morà que m'avisa deu mot landés (Marensin e Lana Gran) horcurar, sinonime de horucar. Lo mot que'm sembla estar ua deformacion de horucar o deu son variant horrucar (medish significat) per atraccion de horc, horca. Com m'ac escriu lo Pèir: "Sembla ací derivat de la familha horc, horca, e ahortís l'imatge de l'accion : sorguilhar dab ua horca." Que'm brembi d'aver rencontrat aqueth mot horcurar hens lo diccionari de gascon landés de l'abat Foix. Per contra, lo mot horuc que i ei absent, possiblament acaçat deu lexic landés per la confusion dab horc. O serà lo noste praube abat qui l'aurà oblidat de la soa lista.
Edit 2- Octavià Alexandre que m'avisa l'equivalent aragonés de horucar qu'ei foricar, çò qui supausa un forico equivalent de horuc. Lo mot qu'ei efectivament atestat en aragonés com foricón (trauc, espluga). La mutacion de u cap a i que i podó estar estada facilitada per dus factors: l'influéncia de la prononciacion gascona de horucar, dab la u /y/ adaptada en i en aragonés, e l'existéncia d'un sufixe diminutiu afectiu -ico, d'emplec hèra corrent en Aragon, e dab loquau l'autre sufixe degó estar con.honut de manèira inconscienta. D'aquí lo sufixe -ón de foricón, augmentatiu, aqueth. Un sinonime de foricón en aragonés qu'ei foricacho, de formacion similara dab un aute sufixe augmentatiu -acho.


text:
Dian e Valquièiras
Dian e Valquièiras (Dio-et-Valquières en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los Cantons nauts d'Erau al Nòrd de Bedarius al Sud de Lunaç, a l'èst del Salagon e a l'Oèst del riu Òrb. Es bastida sus las rufas.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Dian. Las fòrmas ancianas son Deas, en 533 e de Diano en 1206. Dauzat supausa que Deas representa benlèu *Deaus e que Diano representa *Diavo, fòrmas corregidas que compara amb lo sufixe gallés -avum e amb un nom gallés d'òme *Dia- [2]; mas aquò fa plan de correccions a las fòrmas escritas. En tot cas -n es absent de l'atestacion pus anciana.
- Valquièiras
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al sègle XIII, lo castèl de Dian e los tenements de Valquièiras fasián partida de la senhoriá de Boussagues[3].
- Entre 1790 e 1794, Valquièiras foguèt annexat a Dian, puèi en 1891, lo capluòc de la comuna foguèt transferit a Valquièiras [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lunaç; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèl de Dian
- La glèisa Sant Estève de Dian
- La gleisa Sant Andrieu de Valquièiras
- Patrimònion coma de crotz, casèlas, jaças
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.herault.gouv.fr/Actualites/Infos/Modification-des-limites-des-3-arrondissements-du-departement-de-l-Herault
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 247
- ↑ Felix pasquier, "documents relatifs à la seigneurie de Boussagues (Hérault) de la fin du XII° au milieu du XIV° siècle", Imprimerie générale J. Sapte, 1901, p19
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=11861


text:
1668
Aquesta pagina concernís l'an 1668 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Províncias Unidas[modificar | modificar la font]
En Indonesia, conquista dau sultanat de Macassar, pòrt principau de l'illa de Sulavesi.
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat de Macassar[modificar | modificar la font]
Conquista de Macassar per leis Olandés de la Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas. Aquò marquèt la disparicion dau sultanat coma estat independent.