text:
Mur de Berlin
52° 30′ 58″ N 13° 22′ 37″ E / 52.51611, 13.37694
Lo mur de Berlin (en alemand Berliner Mauer)[1], « mur de la vergonha » pels Alemands de l'oèst e « mur de proteccion antifascista » segon la propaganda èstalemanda, foguèt bastit en plan Berlin a partir de la nuèch del 12 al 13 d'agost de 1961 per la Republica Democratica Alemanda (RDA)[2], qu'ensagèt atal d'acabar amb l'exòde creissent dels abitants cap a la Alemanha de l'Oèst (RFA)[3],[4]. Lo mur separava fisicament la vila en Berlin Èst e Berlin Oèst pendent mai de vint e uèit ans, e constituiguèt lo simbòl mai marcant d'Euròpa divisada pel Ridèl de fèrre. Mai qu'un simple mur s'agís d'un dispositiu militari complèxe comportant dos murs de 3,6 mètres de naut[5] amb camin de ronda, 302 miradors e dispositius d'alarma, 14 000 gardias, 600 cans e de fials de fèrre crancut. Prèp de 160 estrajants de la RDA perdèron la vida en ensajant de lo passar, los gardias frontièra èst alemands e soldats sovietics esitavan pas a tirar suls fugitius.
L'aflaquiment de l'Union sovietica, la perestroika menada per Mikhaïl Gorbachov e la determinacion dels Alemands de l'Èst, qu'organizavan de grandas manifestacions, provoquèron, lo 9 de novembre de 1989, la casuda del « mur de la vergonha », provocant l'admiracion incredula del « Mond liure » e dubrissent la dralha a la reünificacion alemanda. Gaireben tot destruit, lo Mur daissa encara dins l'organizacion urbana de la capitala alemanda de cretas totjorn presentas. Lo mur de Berlin, simbòl del clivatge ideologic e politic de la guèrra Freja, inspirèt fòrça libres e filmes. Ara, fòrça musèus li son consacrats.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Abans la construccion del Mur (1945-1961)
- 1.2 La construccion del mur de Berlin
- 1.3 Las reaccions a l'Oèst
- 1.4 Un país, dos Estats
- 1.5 La casuda del Mur
- 1.6 Cronologia de la casuda del mur
- 1.7 Reaccions a la casuda del mur de Berlin
- 1.8 Consequéncias a mai long tèrme
- 2 Descripcion de las installacions lo long de la frontièra
- 3 Victimas e tiraires
- 4 Lo Mur a l'ora d'ara
- 5 Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la construccion del Mur (1945-1961)[modificar | modificar la font]
Aprèp sa capitulacion lo 8 de mai de 1945, Alemanha foguèt divisada en tres, puèis quatre zonas d'occupacion jos las administracions sovietica, americana, britanica e francesa, aplicant l'acòrdi sortit de la conferéncia de Yalta. Berlin, la capitala del Tresen Reich, d'en primièr tota ocupada per l'Armada Roja deguèt tanben èsser partejada en quatre sectors repartits entre los aliats. Los Sovietics daissèron alara als Occidentals los districtes oèst de la vila que se trobèron alara totalament enclavats dins lor zona d'ocupacion, lo sector demorat jol contraròtle sovietic representant 409 km2, siá 45,6 % de la superfícia de la vila[6]. La posicion e l'importança de Berlin ne faguèt un enjòc major de la Guèrra Freja.
Eveniments en Alemanha[modificar | modificar la font]
La cooperacion entre las quatre poténcias ocupantas d'Alemanha s'acabèt en 1948 quand l’Union sovietca arestèt sa participacion al Conselh de contraròtle aliat e del comandament Interaliat lo 19 de març de 1948[7]. Los Sovietics de contunh geinavan las comunicacions dels Occidentals amb Berlin Oèst, plan segur per los obligar a abandonar l'anciana capitala del Reich. Del 24 de junh de 1948 al 12 de mai de 1949, Stalin instaurèt lo blocus de Berlin. Totes los transits terrèstres e fluvials entre Berlin Oèst e l'Alemanha Orientala son copadas. Aquel eveniment constituís la primièra crisi majora entre l'Union sovietica e los Occidentals. Mercé a un gigantesc pont aerian organizat pels Estats Units d'America, Berlin Oèst subrevisquèt al blocus[8].
En 1949 se crèt de la Republica federala d'Alemanha (RFA) dins la trizona constituïda per las zonas francesa, britanica e americana, seguida de prèp per aquela de la Republica democratica alemanda (RDA) dins la zona jos ocupacion sovietica[9]. La creacion dels dos Estats assolida la division politica de Berlin. Se comencèt alara de las doas broas a securizar e a barrat la frontièra entre ambedos païses. De doanièrs e de soldats distribuits sus la frontièra patrolhavan entre RDA e RFA ; de solidas clausuras foguèron mai tard bastiba del costat de la RDA.
Legalament, Berlin gardèt l'estatut de vila demilitarizada (abséncia de soldats alemands) partejada en quatre sectors, e independenta dels dos Estats de la RFA e RDA. En realitat, la portada practica d'aquela independéncia es fòrça limitada. En efècte, l'estatut de Berlin Oèst sembla a aquela d'un Land, amb de representants sens drech de vòte al Bundestag, alara que Berlin Èst venguèt, en violacion de son estatut, capitala de la RDA. La vila demorava pasmens lo sol luòc onte los Alemands de l'Èst e de l'Oèst pòdon transitar.
Lo 27 de novembre de 1958, l'URSS faguèt un nòu còp de fòça pendent « l'ultimatum de Khrushchov » preposant lo depart de las tropas occidentalas dins los sièis meses per far de Berlin una « vila liura » demilitarizada. Los aliats occidentals refusèron[10].
Causas de la construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Dempuèi sa creacion en 1949, la RDA vesiá una èrsa creissenta d'emigracion cap a RFA, subretot a Berlin. La frontièra urbana èra dificilament controlabla, al contrari de las zonas ruralas ja fòrça vigiladas. Entre 2,6 e 3,6 milions d'Alemands fugiguèron la RDA per Berlin entre 1949 e 1961, privant lo país d’una man d'òbra indispensabla al moment de sa reconstruccion e monstrant a la fàcia del monde lor flaca adesion al regim comunista[11],[12]. Emigrar pausava pas de dificultat majora perque, fins a agost de 1961, sufisiá de prene lo mètro o lo camin de fèrre berlinés per passar d'Èst cap a Oèst[13], çò que faguèron quotidianament de Berlineses per anar trabalhar. Los Alemands nomenavan aquela migracion de la RDA comunista a la RFA capitalista: « votar amb sos pés ». Pendent las doas primièras semanas d'agost de 1961, rics en rumors, mai de 47 000 ciutadans èst alemands passèron en Alemagne de l'Oèst via Berlin. E mai, Berlin Oèst aguèt tanben un ròtle de pòrta cap a l'Oèst per de fòrça Chècs e Poloneses. Coma l'emigracion concernava subretot los joves actius, pausava un problèma economic major e menaçava quitament l'existéncia de la RDA.
Encara, prèp de 500 000 Berlineses sont de trabalhadors frontalièrs, trabalhant a Berlin Oèst mas abitant a Berlin Èst o dins sa banlèga que lo còst de la vida e de l'imobilièr èra mai favorable. Lo 4 d'agost de 1961, un decret obliguèt los trabalhadors frontalièrs a se registrar atal e a pagar lors loguièrs en Deutsche Mark (moneda de la RFA). Quitament abans la construccion del Mur, la polícia de la RDA vigilava fòrça als punts d'accès a Berlin Oèst aqueles que designava coma « contrabandièrs » o « desertors de la Republica ».
Coma totes los païses comunistas, a la RDA s'impausèt una economia planificada per Moscòu. Lo plan setenal (1959-1965) se revelèt un escac dempuèi lo començament. La produccion industriala aumentava mens aviat que previst. En efècte, los investiments èran pas sufisents. La collectivizacion de las tèrras agricòlas provoquèt una bassa de la produccion e una escasença alimentària. Los salars aumentavan mai aviat que previst a causa d'una manca de man d'òbra provocada en partida per las fugidas a l'Oèst. Un important trafec de devisas e de merças, al prejudici de l'economia èstalemanda, passava par Berlin. La RDA se trapèt en 1961 prèp de la casuda economica e sociala[14].
L'autor William Blum avança coma causa de la construccion del Mur en mai de la captacion de la man d'òbra qualificada de la RDA per l'Oèst, lo terrorisme occidental que se seriá passat en RDA[15].
La construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo programa de construccion del Mur demorèt un secret d'Estat del govèrn èst alemand. Comencèt dins la nuèch del 12 al 13 agost de 1961 per la pausa de trelises e de fial de fèrre crancuts a l'entorn de Berlin Oèst[16].
Son edificacion se faguèt per de maçons, jos la proteccion e vigiléncia de policièrs e de soldats – en contradiccion amb las afirmacions del president del Conselh d'Estat de la RDA, Walter Ulbricht qu'aviá declarat lo 15 de junh de 1961[17] : « Se compreni plan la vòstra question, i a de gents en Alemanha de l'Oèst que desiran que mobilizem los obrièrs del bastiment de la capitala de la RDA per enartar un mur, aquò es? Ai pas coneissença d'un tal projècte; perque los maçons de la capitala sont subretot ocupats a construire de lotjaments e i consacran tota lor fòrça de trabalh. Degun a l'intencion de construire un mur[18] ! »
Ulbricht foguèt atal lo primièr a emplegar lo mòt « Mur », dos meses abans que siá enartat.
Se los Aligats son conscients d'un plan de « mesuras drasticas » visant al varrolhatge de Berlin Oèst, foguèron pasmens surpreses pel calendièr e son amplor. Coma lors dreches d'accès a Berlin Oèst èran respectats, decidiguèron de intervenir pas militarament. Lo BND (Servicis secrets de la RFA) aviá el tanben recebut al començament de julhet d'informacions semblablas. Aprèp l'encontre entre Ulbricht e Nikita Khrushchov a la cima dels païses membres dzel Pacte de Varsòvia (3 a 5 d'agost 1961), lo BND nòte dins son rapòrt setmanièr del 9 d'agost : « Las informacions disponiblas mòstran que lo regim de Pankow[19] s'esfòrça per obtenir l'acòrdi de Moscóu per la dintrada en vigor de mesuras rigorosas de blocatge; subretot la tancada de la frontièra de Berlin, amb interrupcion del trafec del mètros e de trams entre Berlin Èst e Berlin Oèst. (...) Demòra a veire s'Ulbricht es capable de far acceptar de telas exigéncias per Moscóu, e fins a onte. »
La declaracion publica de la cima del Pacte de Varsòvia preposèt de « contrariar a la frontièra amb Berlin Oèst las manòbras nosibles als païses del camp socialista e d'asegurar a l'entorn de Berlin Oèst una vigiléncia fiabla e un contraròtle eficaç. »
L'11 d'agost de 1961, la Cambra du pòble (Volkskammer), lo parlament de la RDA, aprovèt la concertacion amb Moscóu e donèt los plans poders al conselh dels ministres per n'assegurar la realizacion. Aquel darrièt adoptèt lo 12 d'agost un decret denonciant la politica d'agression imperialista dels Occidentals contra el. Un contrarptle fòrça estricte de las frontièras separant Berlin Oèst e Berlin Èst foguèt instaurat[20]. Decidiguèt de l'emplec de las fòrças armadas per ocupar la frontièra amb Berlin Oèst e i enartar un barratge.
Lo dissabte 12 d'agost de 1961, lo BND recebèt l'informacion qu'« una conferéncia se faguèt a Berlin Èst al centre de la decision del Partit comunista èst alemand (SED) en preséncia de nauts responsables del partit. Se podèt aprendre que (...) la situacion d'emigracion creissenta de fugitius fa necessari la tancadura del sector d'ocupacion sovietic e de Berlin Oèst dins los jorns venets — sens mai de precisions — e non dins doas semanas coma èra previst d'en primièr. »
Dins la nuèch del 12 al 13 d'agost de 196}, 14 500 membres de las fòrças armadas bloquèron las carrièras e vias ferradas anant a Berlin Oèst. De tropas sovieticas èran prèstas al combat e se massèron als pòsts frontalièrs dels Aliats. Totes los mejans de transpòrt entre ambedoas partidas de la vila copadas. En setembre de 1961, dels mètros e dels S-Bahn (malum dels trens de banlèga) de Berlin Oèst contunhèron a circular jos Berlin Èst sens s'i arrestar, las estacions del sector oriental (que se nomenaran alara las « estacions fantaumas ») essent barradas.
Erich Honecker, secretari del comitat central del SED per las questions de securitat, aguèt la responsabilitat politica de la planificacion e de la realizacion de la construccion del Mur pel partit, que presentava coma un « mur de proteccion antifascista »[21]. Los païses membres del Pacte de Varsòvia publièron, lo meteis jorn, una declaracion de sosten a la tancadura de la frontièra entre los dos Berlin[22]. Fins a setembre de 1961, la frontièra demorava « trespassable » e d'entre las fòrças de vigiléncia, 85 òmes passèron a l'Oèst — imitats per 400 civils, que 216 capitèron.
La construccion del Mur a l'entorn dels tres sectors de l'Oèst consistiá d'n primièr en un ridèl de fials de fèrre crancuts. Las caladass de las caarièras entre las doas mitat de la vila foguèron capvitadas[23]. Dins las semanas venentas, foguèt completat per un mur de beton e de bricas, e fòrça dispositius de securitat. Aquel mur separava fisicament la ciutat e enrodava completament la partida oèst de Berlin que venguèt una enclava al mitan dels païses de l'Èst.
Las reaccions a l'Oèst[modificar | modificar la font]
Lo cancelièr federal Adenauer demandèt lo meteis jorn lo calma de la populacion de l'Oèst e la rason, evocant sens precisar mai las reaccions qu'anava prene amb los Aliats. Esperèt dos setmanas aprèp la construcction del Mur abans de s'anar a Berlin Oèst. Sol lo cònsol de Berlin Oest Willy Brandt faguèt una protestacion energica – mas imposerosa – contra l'emparedada de Berlin e sa copura definitiva en dos. Sa declaracion es franca: « Jos l'agach de la comunautat mondiala dels pòbles, Berlin accusa los separators de la vila, qu'oprimisson Berlin Èst e menaçan Berlin Oèst, de crima contra lo drech internacional e contra l’umanitar (...)[24] ». Lo 16 d'agost de 1961, una manifestacion de 300 000 personas amb Willy Brandt protestèron debans lo Rathaus Schöneberg, sèti del govèrn de Berlin Oèst.
Los Länder de la RFA fondèron lo meteis an a Salzgitter un centre de documentacion judiciari sus las violacions dels dreches de l'òme perpetradas per la RDA, per marcar simbolicament l'opposicion a aquel regim.
La reaccion dels Aligats foguèt tardièra: calguèt esperar vint oras abans que las colomnas militaras se presentan a la frontièra. Lo 15 d'agost de 1961, los comandants dels sectors occidentals de Berlin adressèron a lor omològ sovietic una nòta de protesta contra l'edificacion del Mur[25]. De rumors de contunh circulavan, segon que Moscóu auriá assegurat los Aliats de passar pas sus lors dreches a Berlin Oèst. Lo blocus de Berlin pels faches montrèt als Aliats que l'estatut de la vila èra de contunh menaçat. La construccion del Mur representava tanben una confirmacion materiala del statu quo: l'Union sovietica abandonava son exigéncia d'un Berlin Oèst « liure » desertat per las trooas aliadas, al contrari de çò qu'èra formulat en 1958 dins l'ultimatum de Khrochtchov.
Las reaccions internacionalas sont ambigüas. Lo 13 d'agost, Dean Rusk, secretari d'Estat american, condamnèt la restriccion de la libertat de deplaçament dels Berlineses[26]. Los Aliats consideravan que l'URSS èra a l'initiativa de la construccion del Mur entre sa zona d'ocupacion e aquela dels aliats coma l'indicava las nòtas de protesta enviadas al govèrn sovietic pels ambassaidors american e francés[27]. Pasmens, Kennedy qualifiquèt la construccion del Mur de « solucion pauc eleganta, mas mil còp preferabla a la guèrra ». Lo primièr ministre britanic MacMillan i veguèt « ges d'ilegal ». En efècte, la mesura tocava d'en primièr los Alemands de l'Èst sens capvirar l'equilibri geopolitic de l'Alemanha. Aprèp una letra que Willy Brandt li envièt lo 16 d'agost[28], Kennedy mostrèt un sosten simbolic[29],[30] a la vila liura de Berlin Oèst n'i enviant una unitat suplementària de 1 500 soldats.
Lo 27 d'octobre, se passèt una confrontacion visible e dirècta entre tropas americanas e sovieticas a Checkpoint Charlie. Los gardias frontalièrs de RDA exigiguèron de contrarotlar de membres de las fòroas aliadas occidentalas volent s'anar e sector sovietic. Çò qu'èra contrari al drech de liure circulacion, qu'avián totes los membres de las fòrças d’occupacion. Pendent tres jorns[31], dètz cars americans e dètz cars sovietics se postèron fàcia afàcia prèp del Checkpoint Charlie. Los blindats se retirèron fin finalat. La liura circulacion pel pòst Checkpoint Charlie foguèt restablida.
Un país, dos Estats[modificar | modificar la font]
Los abitans de Berlin Oèst ja podavan pas mai dintrar liurament en RDA dempuèi lo 1èr de junh de 1952. L'encerclament venguèt mai eficaç per la reduccion dels punts de passatge: 69 punts de passatge suls 81 existents foguèron barrats dempuèi lo 13 d'agost. La pòrta de Brandeborg se barrèt lo 14 d'agost e quatre mai lo 23. Fin de 1961, demorava pas que 7 punts de passatges entre l'Èst e l'Oèst de Berlin. La Potsdamer Platz foguèt copada en dos. Lo centre istoric de la vila venguèt prauc a pauc un grand vuèit sus la mapa, compausat del No man’s land entre los Murs de separacion a l’Èst e d’èrm à l’Oèst[32]. Las consequencias economicas e socialas sont imediatas: 63 000 Berlineses de l'Èst perdèron lor emplec a l'Oèst, e 10 000 de l'Oèst perdèron lor emplec a Berlin Èst[33].
Le mur de Berlin venguèt lo simbòl de la Guèrra Freja e de la separadion del monde en dos camps. Lo 26 de junh de 1963, John Kennedy prononcièt a Berlin un discors istoric. Declarèt « Ich bin ein Berliner » (« Soi un Berlinés »), marcant la solidaritat del Mond liure pels Berlineses[34]. E mai, la construccion del Mur donèt un imatge fòrça negatiu del blòc de l'Èst e provèt de biais simbolic son escac economic. « Lo blòc sovietic sembla alara a una vasta prison que los dirigents son obligats d’enfermar de ciutadans qu'an pas qu'una idèa: fugir! Lo Mur es una avoacion d’escac e una umiliacion per tota l’Euròpa orientala. »[35]. Le Mur damatja l'imatge del mond comunista.
Lo 17 de decembre de 1963, aprèp de longas negociacions, lo primièr acòrdi sul règlament de las visitas de Berlineses de l'Oèst als parents de l'Èst de la vila foguèt signat. Permetèt a 1,2 milion de Berlineses de visitar lors lors dins la partida orientala de la vila mas sonque del 19 de decembre de 1963 al 5 de genièr de 1964. D´autras seguèron en 1964, 1965 e 1966[36]. Aprèp l'acòrdi de 1971, lo nombre de punts de passatge foguèt portat a dètz. A partir del començament dels ans 1970, la politica de Willy Brandt e Erich Honecker de raprochament entre RDA e RFA (Ostpolitik) faguèt la frontièra entre ambedos estats un pauc mai permeabla. La RDA simplifiquèt las autorizacions de viatge fòra de la RDA, subretot pels « improductius » coma los retirats, e autorizèt las visitas de corta durada d'Alemands de l'Oèst dins las regions frontalièras. En prètz d'una mai granda libertat de circulacion, la RDA exigiguèt la reconeissença de son estatut d'Estat sobeiran e l'extradicion de sos ciutadans avent fugit cap a Alemanha Occidentala. Aquela exigéncias anavan contra la lei fondamentala de RFA que las neguèt doncas categoricament. Per fòrça d’Alemands, lo Mur èra, de fach, un esquinçament e una umiliacion; una consequéncia es que renasquèt l'idèa de reünificacion [37].
Las doas partida de la vila coneguèron d'evolucions diferentas. A Berlin Èst, capitala de la RDA, se construiguèt de bastiments prestigioses a l'entorn de l'Alexanderplatz e de la Marx-Engels-Platz. Lo centre (Mitte) de Berlin qu'ès del costat Èst perdèt son animacion. En efècte, lo manteniment dels bastiments se fa pas subretot los magnifics bastiments situats sus l'illa dels musèus, coma l'important musèu de Pergame[38]. Seguent lo desvelopament d'una economia socialista, lo regim inaugurèt en 1967, dins la zona industriala d'Oberschöneweide, lo primièr combinat industrial de la RDA, lo Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO) dins la fabricacion de cables. En 1970, comencèt la construccion d'imòbles de 11 a 25 estatges dins la Leipzigerstrasse que damatja l'espaci urban[39]. La propaganda de la RDA designa lo Mur e las defensas frontalièras amb la RFA coma un « mur de proteccion antifascista » aparant la RDA contra l'« emigracion, lo nestejatge, l'espionatge, lo sabotatge, la contrabanda e l'agression venent de l'Oèst ». En realitat, los sistèmas de defensa de la RDA èran tornat subretot contra los seus ciutadans.
Berlin Oèst lèu venguèt una mòstra de l’Occident. La reforma monetària acabèt fin amb l'escasença e la reconstruccion es fòrça mai aviada qu’a l’Èst. Potsdamer Platz demorava un luòc de sovenir. Un planòl panoramic permet de mirar en dessús del Mur. Atirèt los visitors pendent los ans 1970 e 1980[40]. Pasmens la particion fragiliza l'economia del sector oèst: los industrials deguèron exportar lor production fòra de la RDA e per evitar l'espionatge industrial, las industrias de punta s'implantavan pauc a Berlin Oèst[41]. La partida ouèst se singularizèt a partir de 1967 pel movement estudiant, la vila es tradicionalament universitària. La vida culturala i es fòrça desvelopada.
Lo 12 de junh de 1987, per las fèstas dels 750 ans de la vila, lo president american Ronald Reagan prononcièt devans la pòrta de Brandeborg un discors demorat celèbre jol nom de Tear down this wall!. Es un desfís lançat a Gorbatchev, qu'es apelat mai d'un còp dins lo discors[42].
La casuda del Mur[modificar | modificar la font]
En 1989, cambièt la situacion geopolitica. Los Sovietics anoncièron lor retrach d'Afganistan sens victòria. A la prima, Ongria dubriguèt son « ridèl de fèrre ». En agost, Tadeusz Mazowiecki, membre de Solidarność, venguèt Primièr ministre de Polonha. Qualques observators pensavan qu'una contagion de libertat anava tanben aténher los Alemands[43]Es lo cas del general Vernon Walters, ambassaidor dels Estats Units d'America en RFA de 1989 a 1991. Conta los souvenirs sul periòde [44]. A la fin de l'estiu, de centenas e de miliers d'alemands de l'Èst comencèron a quitar le país amb pretèxte de vacanças en Ongria, que las frontièras èran dubèrtas. En tres setmaneas, 25 000 ciutodans de la RDA jonguèron la RFA via Ongria e Àustria. A Praga, a Varsòvia, de detzenas de miliers d'alemands de l'Èst faguèron lo sètge de l'ambaissada de RFA[45]. 20 000 manifestants desfilèron dins las carrièras de Leipzig lo 3 d'octobre de 1989. Mikhaïl Gorbatchev, vengut a Berlin Èst celebrar la quaranten aniversari de la naissença de la RDA, indiquèt a sos dirigents que lo recors a la repression armada èra a exclure[46]. Malgrat una tentative de reprisa en man per de renovators del Partit comunista, las manifestacions contunhèron: un milion de manifestants a Berlin Èst lo 4 de novembre, de centenas de miliers dins las autras vilas de la RDA[47].
Cinc jorns mai tard, una conferéncia de premsa de Günter Schabowski, secretari del Comitat central en carga dels mediás en RDA, membre del burèl politic del SED, èra retransmisa en dirècte a la television. A 18h57, vèrs la fin de la conferéncia, Schabowski legissiá d'un biais destacat una decision del conselh dels ministres sus una novèla reglamentacion dels viatges, qu'en relitat èra pas encora definitivament aprovada, o, segon d'autras fonts, deuria pas èsser comunicada a la premsa qu'a partir de 4h l'endeman matin:
Presents sus l'estrda a costa de Schabowski: los membres del comitat central del SED: Helga Labs, Gerhard Beil et Manfred Banaschak.
Schabowski legís un projècte de decision del conselh dels ministres que foguèt plaçat devans el: « Los viatges privats cap a l'estrangièr pòdon èsser autorizats sens presentacion de justificatius — motiu del viatge o ligam de familha. Las autorizacions seran deliuradas sens retard. Una circulara dins aquel cap será lèu difusada. Los departaments de la polícia populara responsables dels visás e de l'enregistrament del domicili son mandatats per acordar sens delai d'autorizacions permanentas de viatge, sens que las condicions actualament en vigor ajan d'èsser exigidas. Los viatge tanben a durada permanenta pòdon se far a tot pòst frontièra amb la RFA. »
- Question d'un jornalista: « Quand aquò dintra en vigor ? »
- Schabowski, fulhetant sas nòtas: « Per çò sabi — immediatament. »[48]
Aprèp las anoncias de las radiòs e televisions de la RFA e de Berlin Oèst, titolats: « Lo Mur es dubèrt! », de miliers de Berlineses de l'Èst se presentèron als punts de passatge e exigent lo passatge[49]. A aquel moment, ni las tropas frontalièras, nimai lps fonccionaris del ministèri encargat de la Sercuritat d'Estat responsables del contraròtle dels visás seriá pas estat informats. Sens òrdre concrèt nimai consinha mas jos la pression de la molonada, lo punt de passatge de la Bornholmer Straße dubriguèt pauc aprèp 23 h, seguèt d'autres a Berlin e a la frontièra amb la RFA. Un fum de monde assistiá en dirècte a la television aquela muèch del 9 de novembre e comencèron a caminar. Es atal que lo mur « tombèt » dins la nuèch del dijòus 9 al divendre 10 de novembre de 1989, aprèp mai de 28 ans d'existéncia. Aquel eveniment foguèt nomenat dins l'istòria d'Alemanha die Wende (« lo tornant »).
Mas la vertadièra ronçada se faguèt l'endeman matin, de colomnas de ressortissents èstallemands e de veituras s'anèron cap a Berlin Oèst. Los ciutadans de la RDA foguèron aculhits amb braces dubèrts per la populacion de Berlin Oèst. Un concèrt de còrnas ressonava dins Berlin e los inconeguts embracèron. Dins l'euforiá d'aquela nuèch, fòrça Oèstberlineses escalèron lo Mur e se massèron prèp de la pòrta de Brandeborg accessibla enfin a totes. Una impressionanta èrsa umana classejava la Guèrra Freja. Aprenant la novèla de la dubertura del Mur, lo Bundestag interrompèt sa sesilha a Bonn e los deputats encantèron espontanèament l'imne nacional.
Present a Berlin, lo violoncelista virtuòse Mstislav Rostropovich, que seriá estat obligat de s'exilir a l'Oèst venguèt encoratjar los demolissaires (Mauerspechte), en français « pic verds del mur ») en jogant del violoncèl al pé del Mur l'11 de novembre. Aquel evenement venguèt un dels simbòls de la casuda del blòc de l'Èst.
Cronologia de la casuda del mur[modificar | modificar la font]
- 7 d'octobre: lo govèrn èstalemand celebrava lo 40n anniversari de la RDA sus fons de manifestacions. A Berlin Èst, los manifestants lancèron un apèl à l'òste d'onor de la commemoracion, lo dirigent de l'Union sovietica Mikhaïl Gorbachov: « Gorbi, Gorbi, hilf uns » (« Gorbi, Gorbi, ajuda nos »). A Potsdam e à Karl-Marx-Stadt (ara Chemnitz), las fòrças de l'ordre intervienguèron amb violéncia contra las manifestacions.
- 16 d'octobre: la television èstalemanda evoquèt pel primièr còp las manifestacions.
- 18 d'octobre: lo cap d'Estat èstalemand, Erich Honecker demissionèt « per rason de santat ». Egon Krenz li succedèt e prononcièt pel primièr còp le tèrme de Wende, cambi.
- 21 d'octobre: las manifestacions toquèron l'ensems del país. La polícia intervenguèt amb fòrça violéncia.
- 24 d'octobre: lo parlament confirmèt la posicion d'Egon Krenz coma cao de l'Estat. Sulcòp de manifestants exprimiguèron pertot lor oposicion a Krenz e als ancians partits politics, lo CDU cretian democrata, lo DBD dels païsans, lo DPD liberal, que reinavan als costats del SED.
- 27 d'octobre: los 2 000 prisonièrs condamnas per aver ensejat de quitar lo país foguèron liberats.
- 29 d'octobre: la polícia s'excusèt per son intervencion brutala. La television de la RDA prometèt de difusar tre ara d'informacions corrèctas.
- 31 d'octobre: Margot Honecker, l'esposa de l'ancian cap d'Estat, demissionèt de son pòst de ministra de l'Ensenhament.
- 4 de novembre: per ora, 300 personas fugissiá la RDA via Ongria e Checoslovaquia. En RDA, un milion de personas descendèron per la carrièra, que la mitat a Berlin Èst.
- 6 de novembre: celebracion del 72n anniversari de la Revolucion Russa. Los artistas apelèron la populacion a manifestar en massa.
- 8 de novembre: lo cap del partit SED demissionèt collectivament. Neues Forum, una coalicion dels movements de resisténcia, foguèt reconegut coma nòu partit politic.
- 9 de novembre: Günter Schabowski, membre del Politburo reputat reformator, anoncièt pendent una conferéncia de premsa que totes los ciutadans de la RDA podavan quitar lo país. Fòrça Berlineses seguián aquela declaracion a la television e se roncèron sulcòp cap als pòsts de frontièras. Trespassats, los gardias frontièras faguèron duberturas pel mur de Berlin.
Reaccions a la casuda del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo partatge d'Euròpa en dos blòcs èra vengut un fach establit. Atal, la dubertura del Mur e la casuda dels regims comunistas d'Euròpa centrala que seguèt espantèron lo monde occidental. Pauc d'especialistas avián comprés los movements de fons que laminavan los regims communistas[50]. Sonque calques observators pensavan qu'una contagion de la libertat, aprèp los cambis en Polònha e en Ongria, anava ganhar tanben leos Alemands[51].
La desagragacion del regime èstalemand es tal que, fòrça lèu pel cancelièr Helmut Kohl, la sola solucion que s'impausava, èra la reünificacion, es a dire l'absorpcion de la RDA per la RFA. Lo 28 de novembre, presentèt un planh en dètz punts per reünificar las doas Alemanhas. Laguiós de stopar l'èrsa migratòria de la RDA cap a la RFA, de daissar pas lo temps als venceires de 1945 de demandar de condicions tròp estrictas, volguèt menar l'afar mai aviat possible[52]. La patz que jamai aviá estat signada dempuèi la fin de la Segonde Guèrra Mondiale se faguèt lo 12 de 1990 a Moscóu. Lo tractat de Moscóu rendèt a l'Alemanha sa plana sobeiranetat[53]. La casuda del mur de Berlin s'acabèt, gaireben un an mai tard, a la reünificacion alemanda. Lo 3 d'octobre es ara la fèsta nacionala alemanda (Tag der Deutschen Einheit, « jorn de l'unitat alemanda »).
La segonda consequéncia de la dubertura del Mur es la desagregacion de l’empèri sovietic. A Praga, la Revolucion de Velós (17 e 18 de novembre de 1989) acabèt al comunisme. Al meteis temps, en Bulgaria, lo stalinian Todor Jivkov deu acceptar son remplaçament per un comunista mai dubèrt, Petar Mladenov. En Romania, Nicolae Ceaucescu es eliminat mai violentament pendent la revolucion de 1989. En Union sovietica, los Païses baltics proclamèron lor independéncia en març e mai de 1990, provocant atal los primièrs talh qu'anavan estrementir l'unitat quitament fins a l'existéncia del mai vaste Estat del monde qu'èra alara l'URSS, que despareguèt a son torn 18 meses mai tard lo 26 de decembre de 1991.
Consequéncias a mai long tèrme[modificar | modificar la font]
Aprèp de la casuda del mur de Berlin, de païses de per abans comunistas d'Euròpa de l'èst aderiguèron à l'Union Europèa: Polonha, Chequia, Eslovaquia, Ongria, Lituània, Letònia e Estònia en 2004, Romania e Bulgaria en 2007.
Descripcion de las installacions lo long de la frontièra[modificar | modificar la font]
Construccion de las installacions frontalièras[modificar | modificar la font]
Lo Mur, long de 155 quilomètres (que 43,1 km intraberlin) venián per completar los 1 393 quilomètres de la longa frontièra RFA-RDA e, dins una mendre mesura, de las frontièras Oèst dels païses del Pacte de Varsòvia, donant una realitat al famós ridèl de fèrre.
Lo traçat del mur correspondava pas totjorn amb aquel de la frontièra politica entre los dos sectors, e dins fòrça luòcs, las autoritats èstalemandas deguèron abandonar du terren per d'efectuar un « replec estrategic » vèrs de zonas mai aisidas a vigilar. Copava 193 carrièras magèras e adjacentas[54].
Coma lo rèsta de la frontièra de las doas Alemanhas, lo mur de Berlin èra equipat d'un sistèma fòrça complet de fials de fèrre crancuts, de valats, de piègers per tank, de camins de ronda e miradors. Al començament dels ans 1980, la frontièra mobilizava prèp de mila cans de gardia. Lo sistèma se perfectionava cada an. Subretot, los ostals del sector Èst prèp del Mur (la limita entre los dos Berlin passavan a vegadas al pe de las faciadas dels imòbles situats en sector oriental) èran de contunh vuèitadas dels seus abitants puèi paredadas. Lo procediment s'acabèt lo 28 de genièr de 1985, amb la demolicion de la Glèisa de la Reconciliacion dins la Bernauer Straße. Una traucada clara coma lo jorn divisava alara un Berlin autrecòps densa e escura.
Dins l'estat final, que dins fòrça luòcs s'acbèt al la fin dels ans 1980, las installacions frontalièras consistián en:
- un mur de beton de plan enrè naut de dos o tres mètres;
- una alarma de deteccion de contacte al sol;
- una barrièra de contacte de palastra metallica, mai nauta qu'un òme, tenduda de fial de fèrre crancut e de fials de deteccion per contacte;
- fin a la dubertura de la frontièra en 1989, i aviá en mai sus de partidas de dralhas pels cans, de valats de defença contra los veïculs, e des defensas anticarris de ralhs soudats en crotz;
- un camin de ronda (esclairat de nuèch) per l'accès als pòsts de gardia e la circulacion de las colonmas militàrias;
- de miradors (302 en 1989), equipats de projectors de recerca ;
- de dralhas de contraròtla (KS) o « dralhas de la mòrt », totjorn rasclada de fresc, per detectar las traças;
- de barrièras de palastra en mai (en partida) despassant la nauteur d'un òme e per que se podava veire pas que de biais;
- lo mur o la paret frontièra propriament dich, cap a Berlin Oèst, en blòts (en partida en beton rotlat, per balhat pas cap de presa per l'escalada), de 3,60 mètres de naut ;
- par dabant, encara qualques mètres de territòri jos l'autoritat de la RDA.
La largor totala d'aquelas installacions dependava de la densitat dels ostals prèp de la frontièra e anava de 30 a 500 mètres sus la Potsdamer Platz.
Lo detalh de las installacions èra plaçat jol secret militar e doncas mal conegut dels ciutadans de la RDA. Los soldats destacats a la frontièra devián gardar lo silenci. Coma degun saviá pas exactament quin espion de la Stasi podava far un rapòrt sus un charradis inconsequent, totes s'obligavan pimpilhosament al silenci. Qualsevòl s'interessava de tròp prèp a las installacions frontalièras riscava pel mens d'èsser arrestat e menat al pòst de polícia. Podava acabar per una condamnacion a la prison per planificacion de tentativa d'evasion.
Las frontièras aquaticas[modificar | modificar la font]
La frontièra exteriora de la vila de Berlin Oèst crosava en fòrça luòcs de vias navegablas. Lo traçat de la frontièra èra materializat pel [[Senat de Berlin Oèst (govèrn berlinés) per des linhas de gavitèl blancs portant l'inscripcion Sektorengrenze (« limita de sector »).
Las fortificacions frontalièras de la RDA se trapavan toujours sus lors broas, çò impausava de contorns a vegada importants, e que « paredava » las broas de fòrça lacs de la Havel.[55], prèp del palais del Reichstag[56]. Lo mai grand contorn èra sul lac Jungfern, que lo Mur se trapava fins a dos quilomètres del traça real de la frontièra. La listra frontalièra passava mejans d'ancianas pèças d'aiga e las fasiá inutilisablas pels abitants, coma sus la broa Oèst del lac de Groß-Glienicke e sus la broa Sud del lac Griebnitz.
En qualques luòs sus la Spree, i aviá de barrièras imergidas contra los nadaires.
Punts de passatge[modificar | modificar la font]
I aviá 25 pòsts de passatge mejans lo Mur: tretze per las carrièras, quatre per via ferrada e uèit per via fluviala. Los punts de passatge èran fòrtament equipats del costat RDA. Aqueles que desiravan passar devián patir de contraròtle fòrça estrictes, multiples e successius dels doanièrs e dels servicis d'emigracion e d'imigracion; pasmens las formalitats se debanaban d'un biais corrècte. Los veïculs èran furgats d'una mena fòrça plan pimpilhosa. Las formalitats permetavan pas qu'un trafec fòrça redusit.
Lo transit per mejans de transpòrts terrèstres entre l'Alemanha Orientala e Berlin Oèst pel territòri de la RDA èra tanben somés a de restriccions:
- Lo transit ferroviari impausava als trens venent de l’Oèst e circulant sus tres axes previst de s'arrestar pas en territòri èstalemand.
- Le transit rotièr se fasiá per tres « autorotas de transit », que los conductors occidentals podavan s’arrestar pas que dins d'airals de aires de repaus o d'estacions servicis Intertank repartits sus aquele axes e que lor èran especialament reservadas (l’autostòp èra tanben formalament enebit). Aquelas èran equipadas de magasins d’Estats Intershop qu'ofrisiánt de produches occidentals pagables en Deutsche Mark (aqueles luòcs èran interdit teoricament pel Alemands de l’Èst).
- Los rapòrts entre citutadans de la RDA e los viatjaires occidentals en transit èran enebits. Se deviá pas daissar dins los luòc publics quina que siá de publicacion, far la mendra dona a un ciutadan èstalemand o recebre quicòm de lor part.
- E mai, èra formalament enebit als viatjaires en transit de fotografiar los ponts, las garas, las vias ferradas, las zonas industrialas e infrastructuras militaras o paramilitaras situadas sul territòris de la RDA.
Malgrat totas aquelas precaucions, se trobèt fin finala qu'existissiá de passatges secrets jol Mur, sosterrens cavats tanben pels servicis secrets de RDA coma per de passairs.
Del costat Oèst, se passava de pòsts de polícia e de doana mas las simples personas en general èran pas contrarotlada. Sonque pels passatges en transit los viatjaires èran contrarotlats d'un biais estatistic (demanda de la destinacion), e a vegada, contrarotlats mai estrechament, subretut s'i aviá un dopte d'un motiu de perseguida (recerca restrencha).
Lo trafec de merças cap a l'estrangièr èra somes al contraròtle doanièr, alara que cap a la RFA, se fasiá pas que d'enquèstas estatisticas. Los policièrs oèstalemands e de patrolhas aliadas fasián de rapòrts sus las activitats suspèctas, per evitar pel melhor una infiltracion d'espions de l'Èst.
Las fòrças d'occupacion aliadas avián installat pels oficials de punts de contraròtle al Checkpoint Bravo (Dreilinden) e al Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse) mas aquò aviá ges d'influéncia sul trafec dels viatjaires e dels visitors.
A l'unificacion monetària de l'Alemanha, lo 1èr de julhet de 1990, totes los pòsts frontalièrs foguèron abandonats: sonque qualques installacions demòran per momòria.
Victimas e tiraires[modificar | modificar la font]
Un nombre de victimas incertan[modificar | modificar la font]
Le nombre exacte de victimas del Mur fa controvèrsia: es pauc aisit a evaluar perque la novèlas victimas èran negadas en RDA. Segon de recercas de la collectivitat berlinesa dels trabalhadors « Collectiu del 13 d'agost », 1 135 personas i daissèron la vida. La Staatsanwaltschaft (burèl de la procuratura generala) de Berlin ne denombrèt 270 que se pòt probar un acte de violéncia de la RDA. Le Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität (Grop de recercas central sud la criminalitat del govèrn e de la reünificacion) comptèt 421 mòrts possiblament imputats a la fòrças armadas de la RDA. D'autras fonts indican 125 mòrts a Berlin[57].
Les primièras balas mortelles foguèron tiradas per la polícia de la rota lo 24 d'agost de 1961 sus Günter Litfin[58] (24 ans) prèp de la gara de Friedrichstraße, onze jorn aprèp la barradura de la frontièra, dins una tentativa d'evasion. Lo 17 d'agost de 1962, Peter Fechter (18 ans) perdèt tot sa sang sus la « dralha de la mòrt ». En 1966, dos enfants de 10 e 13 ans foguèron tuats per en total quaranta balas.
Chris Gueffroy es la darrièra victima del Mur lo 5 de febièr de 1989[59].
Las estimacions donan 75 000 òmes e femnas condamnats fins a dos ans de prison coma « desertors de la republica ». La pena èra en general de mai de cinq ans se lo fugitiu damatjèt las installacions frontalièras, èra armat, soldat o detenaire de secrets.
D'entre las victimas del Mur èran tanben qualques soldats. Lo cas mai conegut es sans dobte aquel del soldat Reinhold Huhn, tuat per un passaire[60].
Lo procès dels soldats tiraires[modificar | modificar la font]
Una seriá de procès se faguèt fins a la prima de 2004 per saber aquel que portava la responsabilitat juridica d'aver ordonat de tirar suls fugitius. D'entre los acusats èra lo president del Conselh d'Estat Erich Honecker, son successor Egon Krenz, los membres del Conselh nacional de defensa Erich Mielke, Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz e Hans Albrecht, lo cap del SED pel districte de Suhl e de generals. Aquel procès provoquèt controvèrsia viva en Alemanha, nombre d'acusats fasent valer que lors actes, a l'epòque, èran pas de crimes segon lo drech èstalemand. Acusavan los tribunals actuals de practicar la « justícia dels venceires »[61].
Los tiraires executants èra recrutats subretot dins la NVA (Armada nacionala populara) o dins las tropas frontalièras. Dentre los acusats, 35 fuguèron aquitats, 44 condamnats amb respièch e mesa a l'espròva e 11 a una pena ferma: coma Albrecht, Streletz, Keßler e Baumgarten (de quatre ans e mièg a sièis ans e mièg de prison). Lo darrièr dirigent communista de la RDA, Egon Krenz, foguèt condamnat en 1997 a sièis ans e mièg de prison per la mòrt de quatre personas lo long del mur de Berlin dins los ans 1980[62]. En agost de 2004, lo tribunal de Berlin condamnèt dos ancians membres del Politbüro amb respièch e mesa a l'espròva. Lo darrièr procès dels tiraires del Mur s'acabèt per una condamnacion lo 9 de novembre de 2004, quinze aprèp la casuda del mur de Berlin.
Lo Mur a l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Lo traçat istoric del mur de Berlin foguèt marcat al sol per un doble reng de caladas e de placas de fonda amb l’inscripcion Berliner Mauer 1961-1989. Existís un parcors istoric del Mur de 29 estapas amb des illustracions e explicacions en quatre lengas suls evenements que se debanèron[63].
Lo musèu del Mur al Checkpoint Charlie[modificar | modificar la font]
Memorial del mur de Berlin dins la Bernauer Straße[modificar | modificar la font]
Dempuèi la fin dels ans 1990, i a dans la Bernauer Straße, al tèrme dels ancians districtes de Wedding e del Centre, un ensems memorial del mur de Berlin comprend lo memorial del Mur, lo centre de documentacion, la capèla de la Reconciliacion, diverses memorials comemoratius de l'ancian cimentèri de la Sophienkirchengemeinde, la fenèstra del sovenir, e de fenèstras arqueologicas...
Lo memorial presenta un fragment de 64 mètres de mur e de No Man's Land, limitats per doas imensas pareds d'acièr, nautas de 6 mètres eplantada en angle drech. Los costats exteriors sont rovilhats (associacion al ridèl de fèrre. Las fàcias interioras, que forman un angle drech amb lo mur, son en acièr inoxidable polit, çò que ne f d'immenses miralhs, onte lo mur se rebat a l'infinit.
Organizacion de l'espaci urban berlinés aprèp la casuda del Mur[modificar | modificar la font]
La casuda del Mur cambièt fòrça lo trafec de l'aglomeracion. Se circula sens problèma d'èst cap a l'oèst suls malhums metropolitans modernizats dins los ans 1990[64]. La listra frontièra se vei encora bien per de grands espacis vuèits. La larga traucada se nomena ara la « dralha dels Murs ». Dins lo centre vila d'abans densament bastit, aquela dralha venguèt espacis d'utilitat publica amb pargues e luòcs de memòria[65]. La novèla gara central foguèt inaugurada dins l'ancian no man's land en mai de 2006[66].
Pasmens, lo Mur, es a dire lo clivatge entre Berlin Oèst e Berlin Èst, es totjorn present. A l'Oèst, las autoritats conservèron de marcas del passat nazi coma los rèstes de la glèisa comemorativa de l'emperaire Guilhèm (Kaiser Wilhelm). Sul Reichstag, incendiat en 1933, la vòlta de veire concebuda per Norman Foster simboliza la democracia alemande que se vòl transparenta. A l'Èst, la RDA daissèt cap de traça del nazisme..
Las arquitectonicas de las doas partida la vila sont tanben plan diferentas. Berlin Oèst compta de vastes espacis de camp perque son enclavament dins la RDA arrestèt l'espension demografica e economica. Dins la la RDA, que Berlin èra la capitala, se desirèt far de la vila una mòstra del socialisme amb l'Alexanderplatz e la construccion de banlègas « grandiosament repetitivas ». L'estatuària socialista demòra çá que là a Berlin Èst amb Marx, Lenin, la faucilha e lo martèl.
Dempuèi la casuda del Mur, lo desvolopament economid de Berlin demòra modèste e inferior a la esperença. L'illa dels musèus, ancianament a Berlin-Èst, venguèt un naut luòc toristic mas los comercis se desvolopèron pas a l'entorn.[67].
Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas[modificar | modificar la font]
Lo Mur al cinèma[modificar | modificar la font]
- Deutschland Terminus Ost (Alemanha Cap de linha Èst) de 1965 e realizar pael Belga Frans Buyens es un documentari sus la construccion del mur de Berlin[68].
- Las Annadas del mur de 1995 e realizat par Margarethe von Trotta conta l'istòria d'un parelh separat en 1961 pendent la fugida cap a Berlin-Oèst. Lo 9 de novembre de 1989, vint e sèt ans aprèp se tornan encontrar dentre los Berlineses en jòia[69].
- Lo Tunèl de 2001 e realizat par Roland Suso Richter conta l'istòria d'un campion èstalemand que passèt a l'oèst alara que lo mur de Berlin se bastís e ensaja de far venir la sòrra. Lo film es inspirat de la vida d'Hasso Herschel[70].
- Good Bye, Lenin! de 2003 e realizat per Wolfgang Becker, evòca la casuda del Mur e los cambis importants que se produguèron los jorns e setmanas que seguèron: jòia mas tanben pèrda de referéncias per aqueles de la RDA (los Ossis).
- La Vida dels autres (Das Leben der anderen) de 2007 e realizat par Florian Henckel von Donnersmarck conta cossi los dirigents de la RDA utilizèron dins los ans 1980, la Stasi per lor benefici personal.
- Lo Papagai Roge (Der Rote Kakadu) de 2006 e realisat per Dominik Graf, conta l'istòria dels joves Alemands de l'Èst qu'esperavan la libertat. Dins un bar, 'Lo papagai roge', entendon de ròck venent dels Estats Units d'America. Son contrarotlats mai d'uncòp per la Stasi. Lo film se debana en 1961, abans e lo jorn de la construccion del mur.
- Las Alas del désir de Wim Wenders (1987). D'àngels vivon sus Berlin e pòdon entendre çò dispn los mortals quitament las pensadas prigondas. Lo Mur appareis dins lo filme e venguèt un personatge d'eperel…
Lo Mur dins la musica[modificar | modificar la font]
- Lo jorn de la casuda del mur de Berlin, Mstislav Rostropovich improvisèt un concèrt de violoncèl sus una cadièra,al pé del mur. Foguèt seguit per Roger Waters (ancian membre de Pink Floyd) e cantèt "The Wall" amb fòrça mai artistas que Cyndi Lauper, Scorpions, Bryan Adams, eca...
- L'album: las Aventuras de Simon e Gunther (1977), de Daniel Balavoine, mòstra dos fraires alemands, separats de fòrça al moment de la construccion del Mur, e lor tentativa de se tornat trobar.
- L'album concèpte Lou Reed Berlin utiliza lo mur de Berlin coma metafòra de las relacions del parelh al centre de l'album.
- Wind of change, la celèbra canson del grop alemand Scorpions conegut coma un dels simbòls de la reünificacion d'Alemanha e de la fin del ridèl de fèrre.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La frontièra entre l'Euròpa de l'Oèst e l'Euròpa de l'Èst entre 1947 e 1989 èra mai generalament qualificada de « ridèl de fèrre ».
- ↑ "dumont"
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine"
- ↑ [1]
- ↑ "dumont"[2] (fr)Le Mur de Berlin dans l'Histoire; Gérard-François Dumont (universitat de París Sorbona) sus Herodote.net
- ↑ "Thalmann" (fr)Rita Thalmann, article Histoire de l'Allemagne, la République démocratique allemande, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ (fr)André Fontaine, article « Guerre froide », Encyclopædia Universalis, DVD, 2007.
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (fr)Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, p. 47 e seguenta.
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine" André Fontaine dins (fr)Histoire de la guerre froide, t. 2, p. 348 faguèt estat de « prèp de 3 milions »; lo site Berlin.de escrich qu'entre 1945 e 1961, prèp de 3,6 milions d’Alemands daissèron la zona d’occupacion sovietica e Berlin Èst. Segon Jean-François Soulet : « Atal, de 1950 a 1961, 2 609 321 personas avián quitat la RDA per se refugiar en RFA » dins [3]
- ↑ (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, les Cahiers d'histoire immédiate, n°15, pp. 259-274
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (en) Another Cold War Myth - The Fall of the Berlin Wall [4] William Blum
- ↑ "dumont"
- ↑ Entrevista menada per Annamarie Doherr, correspondenta a Berlin pel Frankfurter Rundschau, 15 de junh de 1961. (de) Chronik der Mauer
- ↑ Ich verstehe Ihre Frage so, dass es Menschen in Westdeutschland gibt, die wünschen, dass wir die Bauarbeiter der Hauptstadt der DDR mobilisieren, um eine Mauer aufzurichten, ja ? Mir ist nicht bekannt, dass eine solche Absicht besteht ; da sich die Bauarbeiter in der Hauptstadt hauptsächlich mit Wohnungsbau beschäftigen und ihre Arbeitskraft voll eingesetzt wird. Niemand hat die Absicht, eine Mauer zu errichten !
- ↑ Pankow èra l’arrondiment de Berlin Èst que concentrava l’essencial de las institucions politicas de la RDA de 1949 e 1968.
- ↑ Decret de l’Alemanha de l’Èst relatiu a Berlin)
- ↑ "dumont"
- ↑ Déclaracion dels païses membres del Pacte de Varsòvia (13 d'agost de 1961)
- ↑ "berlin.de">(de)[5] La construccion del Mur sul site Berlin.de
- ↑ "berlin.de"
- ↑ Nòta de protesta dels comandants dels sectors occidentals de Berlin
- ↑ Declaracion de Dean Rusk (13 d'agost de 1961)
- ↑ Nòta dels EUA a l'URSS e Nòte del govèrn francés a l'URSS, 17 d'agost de 1961.
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 313
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 320 et p. 338
- ↑ Michel Meyer, Histoire secrète de la chute du mur de Berlin, p. 81-82, Odile Jacob, 2009
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"[6] Potsdamer Platz e Leipziger Platz Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ (fr)Discors de John F. Kennedy sus la Rudolph Wilde Platz
- ↑ "soulet" (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, Cahiers d'histoire immédiate, n°15, 1999, pp. 259-274
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "soulet"
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"
- ↑ (fr)Henri Ménudier, article Berlin, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ Tèxte complèt del discors e Vidèo del discors
- ↑ "walters"
- ↑ sul site Diploweb
- ↑ 7 000 alemands de l'Èst podèron ganhar la RFA aprèp que se refugièron dins las ambaissades d'aquelas capitalas: (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, les relations internationales, T 2: les questions mondiales, Le Seuil, 2004, p. 37
- ↑ (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (de) Hans-Hermann Hertle, Katrin Elsner, Mein 9. November, éd. Nicolai, Berlin, 1999
- ↑ (fr)Olivier Compagnon, article chute du mur de Berlin (1989), Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ José Rovan conta dins son libre (fr)Histoire de l'Allemagne (p. 838) que pendent l'estiu de 1989, aviá respondut a la question sus l'eventualitat d'une reünificacion, que pensava que se feriá mas que podava pas dire quand, dins sièis jorns o dins sièis ans
- ↑ "walters"
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, Les Relations internationales, T 1: les questions régionales, Le Seuil, 2003, p. 38.
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, 2003, p 38.
- ↑ (fr)[7] Dubertura e casuda del mur de Berlin, Delphine Bour Site alemand de l'acadèmia de Versalhas, ed:Académie de Versailles }
- ↑ 52° 31′ 9.277″ Nòrd 13° 22′ 48.9119″ Èst / 52.51924361, 13.380253306.
- ↑ (de)[8] Lo mur vist dempuèi lo cèl en 1989Berlin.de
- ↑ "fertey"
- ↑ "figuière" (fr)Céline Figuière, A Berlin, le «permis de tuer» de la Stasi plombe la commémoration du Mur, Le Temps, 14 août 2007
- ↑ "figuière"
- ↑ Pendent l’estiu de 1962, un tunèl foguèt cavat par un fugitiu vivent a Berlin Oèst e desirant i far venir la familha. L’evasion capitèt mas son passaire tuèt lo jòve sosoficièr gardaia frontièra de 20 ans, Reinhold Huhn, qu'ensejava de s’arrestar. Berlin.de
- ↑ "lemonde" LeMonde.fr, Découverte d'un document polémique sur le mur de Berlin, 12.08.07
- ↑ "lemonde"
- ↑ "berlin.de3"[9] Lo traçat del Mur dins Berlin Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de3"
- ↑ (fr)Antoine Jacob, Berlin s'offre une gare grandiose, Le Monde, 28.05.06
- ↑ "dumont"
- ↑ [10]
- ↑ [11]
- ↑ [12]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- Sandrine Woelffel & Wendelin Ettmayer, 'Berlin libérée - occupée - divisée - unifiée', ed. Hirlé, 2009
- Claude Quétel, Dictionnaire de la guerre froide (Larousse), París, 2008.
- Arthur Schlesinger (trad. jos la dir. de Roland Mehl), Les Mille Jours de Kennedy, Denoël, París, 1966.
- André Fontaine, Histoire de la guerre froide, de la guerre de Corée à la crise des alliances (1950-1963), Seuil, coll. « Points Histoire », París, 1983 ISBN 2-02-006425-3.
- Pierre Verluise, 20 ans après la chute du Mur. L'Europe recomposée, Pref. J.-D. Giuliani, Choiseul, 2009.
- Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, Complexe, Bruxelles, 1985 ISBN 2-87027-168-9
- Peter Schneider, L'Allemagne dans tous ses états, B. Grasset, París, 1991 ISBN 2-246-44521-3.
- Yvan Vanden Berghe (trad. 2a ed. per Serge Govaert), Un grand malentendu ? Une histoire de la guerre froide (1917-1990), Academia, Louvain-La-Neuve, cop. 1993, ISBN 978-2-87209-201-7 2-87209-201-3}}
- Daniel Vernet Le Monde, Novembre 1989 : le mur de Berlin s'effondre, Seuil, París, 1999 ISBN 2-02-038185-0.
- Bernard Brigouleix, 1961-1989 : Berlin, les années du mur, Tallandier, París, 2001 ISBN 2-235-02297-9.
- Gilles Freissinier, La Chute du mur de Berlin à la télévision française : de l'événement à l'histoire (1961-2002), L'Harmattan, París, 2006 ISBN|2-7475-9906-X.
- Philippe Demenet, J'ai vécu le mur de Berlin, Bayard Jeunesse, París, 2007 (ISBN 978-2-7470-2248-4).
- Alexandra Novosseloff, Franck Neisse, Des murs entre les hommes, La Documentation française, París, 2007 ISBN 978-2-11-006838-5.
- Renatus Deckert [Editor], La nuit où le mur est tombé avec Marcel Beyer, Durs Grünbein, Emine Sevgi Özdamar, Thomas Rosenlöcher, Kathrin Schmidt, Uwe Tellkamp, Inculte, 2009 trad. Marie Hermann, ISBN 978-2-916940-19-9.
- Léon Herschtritt, Die Mauer, Le Mur, Berlin 1961, Éditions La Collection, París, 2009 ISBN 978-2-9534522-0-4
En alemand[modificar | modificar la font]
- Thomas Scholze, Falk Blask, Halt! Grenzgebiet! — Leben im Schatten der Mauer [« Stop ! Zone frontière ! La Vie dans l'ombre du Mur »], Berlin, 1992 (ISBN 3861630303).
- Thomas Flemming, Hagen Koch, Die Berliner Mauer - Geschichte eines politischen Bauwerks [« Le Mur de Berlin - histoire d'une construction politique »], Bebra Verlag, 2001 (ISBN 3-930863-88-X).
- Hans-Herman Hertle, Konrad H. Jarausch et Christoph Kleßmann (dir.), Mauerbau und Mauerfall [« Construction et chute du Mur »], Links, Berlin, 2002 (ISBN 3861532646).
- Peter Feist, Die Berliner Mauer [« Le Mur de Berlin »]. 4. Auflage. Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Der historische Ort, Nr. 38)(ISBN 3-931121-37-2) [13].
- Joachim Mitdank, Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten [« Berlin entre Est et Ouest, souvenirs d'un diplomate »], Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Édition Zeitgeschichte - Band 14) (ISBN 3-89706-880-X) [14].
- Axel Klausmeier, Leo Schmidt, Mauerreste - Mauerspuren [« Restes et traces du Mur »], Westkreuz-Verlag, Berlin/Bonn, 2004 (ISBN 3929592509).
- Renatus Deckert (Hg.) [Éditeur]: Die Nacht, in der die Mauer fiel – [25] Schriftsteller erzählen vom 9. November 1989 [« La nuit de la chute du Mur. Des auteurs [au nombre de 25 et venant de plusieurs pays] donnent leurs récits sur le 9 novembre 1989 »], Suhrkamp Taschenbuch:4073, 2009 (ISBN 978-3-518-46073-3)
En anglés[modificar | modificar la font]
- Rory MacLean, Stalin's Nose: Across the Face of Europe, HarperCollins, Londres, 1992 (ISBN 0-00-215871-X)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Berlin, vitrine de la guerre froide : le mur Entrvista de l'istorian Claude Quétel, que dirigiguèt la publicacion del Dictionnaire de la guerre froide (Larousse 2008).
- Le Mur de Berlin, archius televisadas de l'Institut national de l'audiovisuel
- Le mur de Berlin en 1964, tres ans aprèp son edificacion, archiu de la Télévision suisse romande
- Mur de Berlin, la guerre des espions, film documentari de Jean-Charles Deniau e Ali Laïdi, França, 2009, 80'
- Patrick Rotman, Un mur à Berlin, 1 h 45 min., France 2 éditions, 2009
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)MurdeBerlin.fr Site d'informacion sus la casuda del mur de Berlin
- (de)Dossièr tematic sus Berlin.de, site oficiel de la vila de Berlin, e lo traçat del mur dins lo centre vila.
- Wir waren so frei… Archius en linha del periòde de 1989/1990, jos licénsia Creative Commons.
- Vista satellit d'un tròç del Mur sus WikiMapia
- (de)Experten Forum DDR Grenze (Alemanha)
- Tèxtes istorics sus l'istòria del mur de la bibliotèca numerica European NAvigator
- (fr)Chute du Mur Site d'istòria e de sciéncia politica sus l'evenement, 20 ans aprèp.
- (fr)Dossièr especial 20n anniversari de la casuda del Mur - Touteleurope.fr
- (de)« Emurats », la reconstitucion en 3D del mur de Berlin - dw-world.de
- (fr)Le Mur de Berlin, archius de la Télévision suisse romande


c: text/html

text:
Lista dels presidents d'Estònia
Lo 16 de junh de 1940, Estònia foguèt ocupada per l'Union Sovietica, e lo govèrn independent prenguèt fin lo 23 de julhet de 1940. Estònia devenguèt republica sovietica entre 1940 e lo 20 d'agost de 1991.
Lo primièr president dempuèi 1991 foguèt Lennart Meri, elegit en 1992 e reelegit en 1996.
Vaquí la lista dels presidents d'Estònia.
President entre 1938 e 1940[modificar | modificar la font]
Presidents dempuèi 1992[modificar | modificar la font]
Presidents d'Estònia, dempuèi 1992 (nòva independéncia)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Castras
Castras[1][2] (Castres en francés) es una comuna lengadociana de Castrés en Lengadòc situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Idrologia[modificar | modificar la font]
Agot es originari de la montanha del Somalh e de l'Espinosa. La ribièra raja d'èst en oèst e travèrsa Castras per se lançar dins Tarn cap a Sant Somplesi (Sant Sulpici).
Geografia[modificar | modificar la font]
Castras es una vila isolada al pè de la Montanha Negra e situada a una altitud de 172 m.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Mentretant un aeropòrt permet de rejuntar París e Lion. Castras es religada al malhum de trins plan dinamic dempuèi 1865.
Clima[modificar | modificar la font]
Tomba 760 mm d'aiga per an. La temperatura mejana es de 13 °C. Lo clima es plan contrastat, qu'en estiu fa tròp caud e en ivèrn fa tròp freg (mens de 0 °C).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Castras es una vila amb plan de bastiments ancians e encartats monuments istorics. Aqueste patrimòni se compausa de:
- La glèisa de Sant Beneset (que foguèt la catedrala de Castras) que data del sègle XVII.
- L'ostal de comuna (ancian palais episcopal) amb lo Jardin de l'Avescat.
- L'ostal de Nairac (del sègle XVI) -un vièlh maisse-
- Lo Musèu Goya (segond musèu aprèp lo Lovre per las pinturas espanhòlas) que dubriguèt en 1840.
- Lo teatre (1904), engenhat sus lo modèl de l'Opèra Comic de París
- La plaça de Joan Jaurés renovada al començament de l'annada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Microsoft Windows XP
Microsoft Windows XP o Windows XP es un sistèma operatiu iniciat lo 25 d'octobre de 2001 de la seria dels Windows, de la branca NT. Lo nom XP ven del mot anglés Experience (experiença). I a mai de de 400 milions de còpias vendudas en 2008. Existís 2 principalas versions de Windows XP : Windows XP Home edition (edicion familiala) e Windows XP Professional edition (edicion professionala).
Mesas a jorn amb los Service pack[modificar | modificar la font]
Las mesas a jorn de Windows XP son a gratis. Los mesas a jorn son nomman Service pack. Los Service pack (mot anglés) permeton d'ajustar qualques foncions a Windows XP.
Service Pack 1[modificar | modificar la font]
Iniciat lo 9 setembre 2002, lo Service pack 1 permet lo supòrt de l'USB version 2.0. Permet tanben d'utilizar los disques durs de mai de 137 GB.
Service Pack 2[modificar | modificar la font]
Iniciat lo 6 d'agost de 2004, lo Service pack 2 permet lo supòrt del Bluetooth, lo supòrt de 25 lengas (Arabi, Chinés(simplificat), Chinés (traditiocal), Chèc, Danés, Neerlandés, Finés, Francés, Alemand, Grèc, Ebrieu, Ongrés, Italian, Japonés, Corean, Norvegian, Polonés, Portugués (Brasil), Portugués, Rus, Eslovac, Eslovèn, Espanhòu, Suedés, Turc) e de manièra generala permet de melhorar lo sistèma operatiu.


text:
En 1953, l'UNICEF venguèt un Organisme Permanent al sen de las Nacions Unidas, amb la carga d’ajudar los enfants paures dels païses en via de desvolopament. Son nom foguèt cambiat en Fons de las Nacions Unidas per l'Enfança, mas s'es gardat l'acronimUNICEF qu'es lo nom que se li coneis fins ara. En 1965 li foguèt decernit lo Prèmi Nobel de la Patz.
En 2006 li foguèt atribuit lo Premio Príncipe de Asturias de la Concordia« en reconeissença de l'esfòrç que pendent seissanta ans a realizat en favor de l'enfança e, plan singularament, dins sa lucha recenta sul continent african contra l'ignorància, la pauretat e la malautiá ».


text:
1461
Aquesta pagina concernís l'an 1461 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de la crisi entraïnada per l'afondrament de la vila de Mayapan cremada e abandonada après la revòuta d'Ah Xupan. Lo territòri maia dau nòrd de la peninsula de Yucatan foguèt d'ara endavant devesit entre 16 estats rivaus dominats per lei tribüs dei Cocomes, dei Xius, dei Chels, dei Canuls e dei Chontals.


text:
Mélecey
Mélecey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Membre de la Comunitat de municipalitats del país de Villersexel (CCPV), lo vilatge se situa en una cuvette environada de tucs, al pè de la Motte de Grammont (540 m).
Las municipalitats vesinas son Fallon, Georfans, Grammont e Villargent.
Membre de la Communauté de communes du pays de Villersexel (CCPV), le village se situe dans une cuvette entourée de collines, au pied de la Motte de Grammont (540 m).
Les communes voisines sont Fallon, Georfans, Grammont et Villargent.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Mélecey dépendait De la distincion del prieuré de Marast.
Mélecey dépendait de la seigneurie du prieuré de Marast.


text:
Velós
Lo velós es un tipe de teissut pelut que los fials son distribuits plan uniformament, amb una pel corta e densa, que procura una sensacion doça fòrça caracteristica.
Lo volós se pòt fabrica amb quina que siá fibra, qu'o mai preciós se fa amb de seda. Tambe se pòt far de coton, que lo teissut resultant es pas tan luxós. Recentament se desenvolopèt de veloses sintetics, subretot de poliestèr, viscòsa, acetat e de mèsclas de diferentas fibras sinteticas, o de fibras naturalas e sinteticas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Benlèu l'art de teissir lo velós ven de l'Orient Mejan (Cachemir). Las referéncias primièras venon del començament del sègle XIV.
Las caracteristicas especificas del velós, la suava pregonditat maravelhosa del color del tint que ne sortís, ne fa qu'es utilizat pels vestits e teissuts d'amòblament oficials. Las telas mai luxuosas de l'epòca medievala èran los veloses italians. Aqueles èran ornamentats amb de tecnicas coma apond de colors de fial variadas, de fials de diversas longors (fial sus fial, o fial doble), e entreteissit de seda plana, amb fial barbelat, amb una basa de teissut daurat, eca.
Las traças mai ancianas de veloses artistics europèus venon de Luca, Gènoa, Florença e Venècia, e Gènoa contunha encara de produire de ricas telas de velós. L'art foguet adoptat pels teissieres flamencs que al sègle XVI Bruges ganhèt una reputacion equivalenta pels veloses a las ciutats italianas.


text:
Plan Lyon 8eme Arrondissement - 69008
Coordonnées GPS : Latitude : 45.7373008728027 | Longitude : 4.87569999694824
Visualisez le Plan de Lyon 8eme Arrondissement avec :
- la localisation de Lyon 8eme Arrondissement
- les routes de Lyon 8eme Arrondissement
- les autoroutes de Lyon 8eme Arrondissement
- les chemins de Lyon 8eme Arrondissement
- les communes aux alentours de Lyon 8eme Arrondissement
On peut également voir les noms de rues de Lyon 8eme Arrondissement avec le nom des hameaux et les sites touristiques de Lyon 8eme Arrondissement, les routes communales de Lyon 8eme Arrondissement et les routes départementales de Lyon 8eme Arrondissement.
Utilisez les boutons + et - pour vous zoomer ou dé-zoomer la carte de Lyon 8eme Arrondissement


text:
Categoria:Pintre flamenc
Veire tanben : Categoria:Pintre neerlandés (Las províncias mai conegudas de las dètz-e-sèt Païses Basses èran Flandra al sud e Olanda al nòrd. A l'epòca, coma pars pro toto, s'apelava sovent 'flamenc' totes los artistas neerlandeses, coma s'apelava 'neerlandés' los artistas flamencs. Actualament l'adjectiu 'neerlandés' es puslèu comprés pas que pel nòrd e 'flamenc' pel sud. Dempuèi 1830 los pintres flamencs son tanben de pintres 'bèlgas'.
Articles dins la categoria « Pintre flamenc »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Sever Alexandre
Sever Alexandre (1èr d'octòbre de 208, Arca Cæsarea - 18 o 19 de març de 235, Moguntiacum) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 11 de març de 222 a sa mòrt. Succediguèt a Elagàbal e foguèt remplaçat per Maximin Ièr. Son assassinat entraïnèt la fin de la dinastia severa e lo començament de la crisi militara romana dau sègle III.
Venguèt emperaire après l'assassinat per una revòuta populara, sostenguda per la garda pretoriana, d'Elagàbal vengut fòrça impopular. Sa politica foguèt donc relativament prudenta : associacion dau Senat au govèrn, programa de bastidas dins la capitala... etc. Pasmens, deguèt pauc a pauc faciar l'ostilitat dei militars gaire desirós de donar lo poder ai civius.
A partir de 231, lei frontieras de l'Empèri foguèron menaçats per lei Partes e per lei Germans. Una guèrra còntra lei Partes s'acabèt per un succès relatiu : l'armada dei Partes foguèt vencuda mai lo pilhatge dei regions orientalas poguèt contuniar. Durant aquela campanha, deguèt faciar l'ostilitat de sei tropas e quauquei revòutas se debanèron localament. La situacion s'agravèt en 233 quand leis Alamans menacèron au nòrd. Septim Alexandre assaièt de negociar e de crompar la patz entraïnant la revòuta de sei soudats e son assassinat.


text:
Tordesillas
Tordesillas es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid, a 28 km al sud-oèst de la capitala provinciale. Es situada a 704 m d'altidut compta 9186 abitants (INE 2012). [1]
Somari
Origena e Etimologia[modificar | modificar la font]
Prèp de la vila s'escavèt de rèstres de preséncia datan de la segonda Edat del Fèrre. Benlèu dins los bauces s'installèron de tribús ibèras e celtas als sègle V e III AbC
L'etimologia de Tordesillas es discutada. A l'epòca romana es mencionat un procònsol Quinto Cecilio Metelo posible fundator de la vila en 83 AbC. e qu'auriá fach bastir una torre en onor al dictator Lucio Cornelio Sila. Una autra version evòca l'epòca de la dominacion araba e la Thor Shilah, es a dire, fortalessa dels Shilanes, tribús arabas aquí presentas al sègle VIII. Mas la version al vam es aquela d'Oter de Sillas o Oter de Cillas, que lo mòt clau es Otero que significa luòcs naut, vertat que Tordesillas se situa sus un puèch. Lo mòt Sillas vendría del mirador de pèiras en forma de sillas [2].situat a la virada de riu o alara de Cilla dins lo sens d'espeluga, vertat que dins los bauces prèp del riu son fòrça.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina èra un naut escarpament fortificat que servissiá per gaitar los èrms de l'Extremadura castelhana a l'exemple de Zamora, Toro e Simancas.
Al sègle IX, García, filh ainat d'Alfons III dins un vam de repoblament d'aquelas tèrras ocupèt l'Otero que mai tard vendrá Tordesillas.
A l'arrivada d'Almanzor la vila reconeguèt un declin e pèrda de populacion fins a qu'al sègle XI. Al sègle XII aparteniá a l'evescal de Palencia que tenía de palais dins las muralhas d'aquela plaça fòrta.
Pendent l'Edat Mejana foguèt integrada a la Merindad del Infantazgo de Valladolid .
En 1494, foguèt establit dins aquela ciutat lo Tractat que pòrta lo seu nom
Juana I de Castilla, conocida como Juana la Loca, fue recluida en Tordesillas en 1509, permaneciendo allí hasta su muerte en 1555.
Monuments[modificar | modificar la font]
Existisson de rèstes de barris de pèira e brica a l'entorn de ciutat. I a un punt medieval, de pèira de talha amb dètz arcs en ogiva e rompents als pilars que teniá a l'origina castèl defensiu construido a un tercio de la entrada. Lo malhum urban s'organiza a partir de doas carrièras perpendicularas que dona sus la plaça major seguent l'esquema roman.
- Plaza Mayor: data del sègle XVII. Es un cuadrat perfècte que dintran las quatres carrièras. Es rodejada d'arcadas amd de boticas, los estats an de grandas finèstras e balcons ont se podián assisstir a las fèstas.
- Lo pont: Son estructura indica l'origina medievala es una òbra de pèira de talha de dètz arcs en ogiva amb de rompents triangulars als pès dels pilars seriá estat restaurat al sègle XV e foguèt consolidat als sègles XVI e XVIII. La vila e lo seu pont èran un pas obligat dels camins qu'unissián lo nòrd-èste de la Peninsula amb lo centre.
- Los barris': Enrodava tota la vila èran bastits de pèira e brica. Demòra pas que la partida occidentala, una torre nomenada "Torre de Sila". Los rèstes a l'èst e a l'oèst tornèron èsser bastit en totalitat. I aviá quatre pòrtas pricipalas. Al sud, la Pòrta del Pont, a l'èst, la pòrta de Valoh dolid o de la Vila, al nòrd, la Pòrta del Mercat, e a l'oèst la Pòrta Nòva.
- Monastèrio de Santa Clara. Foguèt edificat sus l'ancian palais mudejar lo «Pelea de Benimerín» (que foguèt edificat sus autre arab), en 1340 sus òrdre d'Alfons XI de Castelha aprèp que triumfèt a la Batalha del Salado.
- Glèisa de Sant Antònin. Edificada al sègle XVI e XVII.
- Glèisa de Santa Maria. D'estructura gotica foguèt restaurada amb un estil classic a l'imatge l'Escorial.
- Glèisa de San Pedro. Glèisa gotica del sègle XVI.
- Glèisa de Santiago
- Los ostals del Tractat. Son dos palais units, que la tradicion situa las negociacions entre Castelha e XVIIPortugal, menent al Tractat de Tordesillas lo 7 de junh de 1494. Lo planpè es de pèiras de talha e los estatges superiors son de corondats. L'ostal mai vièlh es de la fin del sègle XV ont se faguèron las negociacions del Tractat de Tordesillas. Sus la pòrta i a l'escut reial dels Reis Catolics, e los escuts eraldics dels propietaris, Alfonso González de Tordesillas e Leonor de Ulloa. L'autre ostal es de la segonda mitad del sègle XVII.
- Palais Reial (desaparegut). Èra lo sèti temporal de las cortes itinerantas de las monarquias castelhanas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tamben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Escut de Tordesillas.
- ↑ Caduna de las pèiras talhada en forma de paralelebipède rectangle, que fa partit d'una construccion de sillería
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Martín González, Juan José. Provincia de Valladolid. Editorial ARIES, 1968
- (es)Zalama, Miguel Ángel. Por tierras de Valladolid. Editorial Lancia, León 1994. ISBN 84-86205-91-3


text:
Laffaux
Laffaux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Laffaux (Latofao A la Modèl:Vida sègle) #èsser lo teatre, en 596, d'una batalha #que #opausar lo reialme de Neustrie al reialme de Austrasie. Théodebert II de Austrasie i aguèt desfach per Clotaire II de Neustrie. Lo originalitat d'aquela batalha residís en lo fach que los dos reis èran totes dos jos la regència de la siá maire: Frédégonde per Clotaire II e Brunehilde per Theodebert II.
En 680, victòria de Ébroïn sus Pépin de Herstal
Comuna vesina de Margival, una part del Wolfsschlucht II, un complèxe de bunkers alemand de la Segonda Guèrra mondiala bastit per protegir lo un dels Führerhauptquartiere (quartièrs generales del Führer) d'Adolf Hitler, se tròba sul territòri de la comuna. Cela entraina lo évacuation del villatge en en març 1944. Hitler pas se #retre sul luòc #qu'unas solas fes, lo 16 e 17 de junh 1944 per far un ponch sul tèsta normand amb los maréchaux Rommel e von Rundstedt. En corrent en agost 1944, lo luòc i aguèt ocupat una desena de jorns pel maréchal Modèl e lo sieu estat-màger, après la siá paissièra de commandement alemand sul tèsta de l'Oèst mas la deslotjarà pro rapidament cara a l'avançada aliada. Mai tard una basa de l'armada francesa de contunh una basa de l'OTAN s'installaràn en las ancianas installacions alemandas.
Laffaux (Latofao au Modèl:VIe siècle) fut le théâtre, en 596, d'une bataille qui opposa le royaume de Neustrie au royaume d'Austrasie. Théodebert II d'Austrasie fut défait par Clotaire II de Neustrie. L'originalité de cette bataille réside dans le fait que les deux rois étaient tous deux sous la régence de leur mère: Frédégonde pour Clotaire II et Brunehilde pour Theodebert II.
En 680, victoire d'Ébroïn sur Pépin de Herstal
Commune voisine de Margival, une partie du Wolfsschlucht II, un complexe de bunkers allemand de la Seconde Guerre mondiale construit pour abriter l'un des Führerhauptquartiere (quartiers généraux du Führer) de Adolf Hitler, se trouve sur le territoire de la commune. Cela entraina l'évacuation du village en mars 1944. Hitler ne se rendit sur le site qu'une seule fois, le 16 et 17 juin 1944 pour faire un point sur le front normand avec les maréchaux Rommel et von Rundstedt. Courant août 1944, le site fut occupé une dizaine de jours par le maréchal Model et son état-major, après sa prise de commandement allemand sur le front de l'Ouest mais l'évacuera assez vite face à l'avancée alliée. Plus tard une base de l'armée française puis une base de l'OTAN s'installeront dans les anciennes installations allemandes.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'Estanh de Taur es l'estanh litoral mai grand de la còsta bassa lengadociana e rosselhonesa. Las vilas de Seta e Agde se situan a sas extremitats èst e oèst.
L'estanh de Taur es una lòna desseparada de la mar Mediterranèa per una correja d'arena litorala que religa lo volcan d'Agde e lo Puòg de Sant Clar. Comunica amb la mar per lo grau de las Quilhas a Seta e per lo grau de Pissa-Sauma a Massilhan. Recep las aigas del Canal de las Doas Mars al luòc dich de Los Onglós. Es religat a Ròse per lo Canal de Ròse a Seta.
L'estanh a una superfícia d'aperaquí 7500 ha e una prigondor mejana de 4,5 m (lo punt pus prigond es lo trauc de la Bisa qu'atenh 32 m). Ocupa lo territòri de sèt comunas : Seta, Frontinhan, Los Banhs de Balaruc, Balaruc Vièlh, Bosiga, Lopian, Mesa e Massilhan. Es lo sèti d'una activitat d'elevatge de cauquilhatges (ustras e muscles) d'una importància economica granda per la region a l'entorn.


text:
Roches-lès-Blamont
Roches-lès-Blamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sul Scenari de Blamont, Ròcas-lès-Blamont a per municipalitats limitrophes Bondeval, Blamont e Thulay.
Situé sur le Plateau de Blamont, Roches-lès-Blamont a pour communes limitrophes Bondeval, Blamont et Thulay.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Préhistoire : Dels enregistres an meses n'evidéncia un camp préhistorique, en lo bòsc de "Chataillon" #que l'aucupacion se n'es estendut del Neolític mièg fins a l'edat del bronze ancian. Aquel abitat i aviá situat sus un esperó barrat per un rempart e una terrassa.
Préhistoire : Des fouilles ont mis en évidence un camp préhistorique, dans la forêt de "Chataillon" dont l'occupation s'est étendue du Néolithique moyen jusqu'à l'âge du bronze ancien. Cet habitat était situé sur un éperon barré par un rempart et une terrasse.


text:
Francés Totsants Gròs
Francés Totsants Gròs (en francés: François Toussaint Gros; Marselha, 1698 - Lion, 1748) foguèt un poèta provençau.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt a Marselha au collègi de l'Oratòri e entrèt gaireben dins leis òrdres sensa fin finala pronociar seis vòts. Amic de la marquesa Pauline de Simiane (felena de la Marquesa de Sévigné que demorava as Ais de Provença), dedicatriz de quauquei vèrs sieus, visquèt fòrça annadas a París onte se maridèt e aguèt d'enfants ; assagèt de faire de vèrs en francés. Puei, restèt a Lion onte aguèt una foncion administrativa de fermier e onte moriguèt.
Extrach dau prològ au public[modificar | modificar la font]
[...] Vau respòndre a vòstra charrada.
Vos mespresatz lo provençau,
E mesme me tractatz fòrt mau
De ce qu'augi ne'n faire usatge,
Sachetz que parli lo lengatge
Qu'au brèç ma maire m'a ensenhat,
Que cada lenga a sa beutat ;
Ne'n tròbi sovent dins la mieuna
Qu'un autre porriá pas exprimar dins la sieuna.
Ansin tau la crètz paura, e la ditz un jargon
Que sa prevencion es ben granda,
E son orguelh sensa rason,
Au rèsta, sabètz ti qu'es la Lenga Romanda
Anciana, respectada e maire en mesme temps
De tots lei diferents lengatges
Deis orientaus europencs:
L'espanhòu, l'italian li devon seis omatges,
Tot de mesme que lo francés.
Aqueu francés, dont la doçor vos flata,
Qu'a fòrça d'escurar fan venir bèu coma es
De ma lenga es una sagata.
Lo provençau se parlava autrei fes,
Ai cors d'Anglatèrra e de França,
En Provença s'es fach la premiera aliança
Dau grèc, dau latin, dau gaulois.
Es aquí que la rima es estada inventada.
Tant i a cu tractarà ma lenga de patois
Ieu li farai la petarrada.[...]
Liames extèrnes vèrs d'edicions en linha[modificar | modificar la font]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Petrus Josef Sietse "Piet" de Jong (n. 1915) oficial de la marina, foguèt primièr ministre dels Païses Basses entre 1967 e 1971.
Oficial de la marina neerlandesa, viatgèt al Reialme Unit lo 13 de mai de 1940 a bòrd del sosmarin O-24 e, durant la Segonda Guèrra Mondiala, serviguèt coma comandant d'aquela embarcacion. A abril de 1946 el tornèt als Païses Basses. Trabalhèt ailà al bòrd del almirantat lo 1947 e lo 1948 trabalhèt en lo ministèri de la marina[1].
Actualament a 95 ans d'edat, en essent un dels pus ancians ex-caps d'estat o de govèrn encara viu.


text:
Filantropia
Sortida del grèc philos (amic), e anthropos (òme), la filantropia es la filosofia o doctrina de vida que plaça l'umanitat en primièr plan de las siás prioritats. Un filantròp cèrca de melhorar l'avenidor de sos semblables per dons en argent, la fondacion o sosten d'òbras, etc, d'un biais desinteressat. La filantropia s'opausa a la misantropia.
Somari
Causas e motivacions de la filantropia[modificar | modificar la font]
- causas religiosas: importància del don dins nombrosas religions
- Lo puritanisme protestant encoratja l'ascetisme e refusa lo luxe. A mai insistís sus la valor del trabalh.
- la filantropia permet al donaire de daissar son nom per la posteritat: als Estats Units per exemple, de nombroses bastiments universitaris e galariás dins los musèus pòrtan lo nom d'un filantròp.
- la filantropia permet de constituir una ret de relacions e de ganhar notorietat dins lo mond dels afars.
Vision filosofica de la filantropia[modificar | modificar la font]
La filantropia es pas vista de contunh coma un ben universal. La filantropia pòt menar l'òme cap a un estat de passivitat.
Vision politica de la filantropia[modificar | modificar la font]
La concepcion dominanta de la filantropia es un solidarisme liberal: cadun es liure de s'engatjar, d'ajudar autrú sens cap de contrencha. La Glèisa ten una plaça importanta dins aquesta mena d'accion, pasmens los laïcs s'engatjan tanben.
Los govèrns sostenon sovent las accions filantropicas. Dins mantun país, las personas que donan argent benefician d'una demesida de talhas.
Qualques filantròps famoses[modificar | modificar la font]
- Baron Taylor (1789-1879). Grand viatjaire, dessenhaire, literator, inspector de las Bèlas Arts, administrator de la Comèdia Francesa... Aguèt un ròtle pionièr dins lo movement mutualista francés. Protector incansable de las arts e de las letras, mantuna societat de socors mutual se fondèt a partir de son iniciativa, qu'amassa escrivans, musicians, pintres, inventors industrials, e tanben membres de l’ensenhament public e privat.
La primièra d'aquelas associacions es l’Associacion dels Artistes dramatics, societat de socorses mutuals, creada en 1840. L’associacion es formada a l'encòp per organizar una caissa de socors eficaça per portar ajuda als actors necessitós e per constituir una caissa de retirada.
- John Davison Rockefeller (1839-1937), que foguèt un magnat del petròli american, creèt en 1913 la Fondacion Rockefeller, qu'a per tòca de promòure lo progrès scientific dins totes los païses del mond. En aquel temps aquesta permetèt de desvolopar las escòlas de las populacions negras dins lo sud dels Estats Units. La division "Umanitats" fondada en 1928 encoratja la preservacion dels archius.
- Andrew Carnegie, un celèbre industrial american d'origina escocesa faguèt don al començament del sègle XX de mai de 380 milions de dolars a fondacions divèrsas.
Creèt aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units que an son nom, las ditas Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie, la mai famosa es la New York Public Library). A mai financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Portèt ajuda tanben a las institucions culturalas (musèus, Carnegie Hall, California Institute of Technology, etc.), a las glèisas e als parcs publics.
- L'american Bill Gates a decidit de consacrar 95% de sa fortuna per la luta contra las malautiás e l'analfabetisme dins los Païses del Sud. La fondacion Gates, que se creèt en 2000, a despensat ja 9,26 miliards de dolars, subretot pr'amor de vaccinar 55 milions d'enfants.
- Warren Buffett anoncièt lo dimenge 25 de junh de 2006 son intencion de donar 37 miliards de dolars, valent a dire 29,6 miliards d'èuros, a d'organizacions caritativas dirigidas per son amic Bill Gates e per de membres de sa pròpria familha. Aquela decision, que pòrta sus mai de 80% de sa fortuna, constituís la donacion individuala mai importanta jamai réalisée als Estats Units rèiredavant los autres filantròps de l'istòria..
- Richard Branson, patron de Virgin
- Pierre Omidyar, fondaire d'eBay, favoriza lo microcredit en Bangladèsh.
Donacions per païses[modificar | modificar la font]
- Segon lo departament d'Estat dels Estats Units d'America, los dons dins aquel país abastèron la soma de 260 miliards de dolars en 2005 que 77 % sont lo fach dels particulars amb 122,8 miliards de dolars d'ajuda exteriora. La filantropia representa 1 % du PIB estatsunian, çò es mai del doble de la mejana europèa[1]. Existisson 1,14 milions d'associacions de but non lucratiu als Estats Unis e lo secteur non mercantil representa 8,5 % del PIB (contra 4,2 % en França, per exemple...)[2]. Los américans donan cada annada 250 miliards de dolars[2] a las associacions de but non lucratiu e aquels dons sont liures d'impòstes. 5,4 % d'aquels dons van a la cultura (id sunt 13 miliards de dolars)[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Kaspi, F. Durpaire, H. Harter, A. Lherm, La civilisation américaine, Paris, PUF, 2004, (ISBN 2130543502), p.214
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Frédéric Martel, De la culture en Amérique, Paris, Gallimard, 2006, (ISBN 2070779319), p.307


text:
La part màger dels sons del klingon presenta de similaritats amb los de la lenga anglesa per encausa de son origina; pasmens s'i fan sentir tanben d'excepcions notablas. Dins un cèrt nombre de cases, lo locutor deu levar la lenga mai naut o mai enrè qu'en anglés; per tal de produire un q Klingon, per exemple, los locutors devon pull la lenga as far into the back de la boca as possible. New speakers may find unes d'aquestes sons de mal articular, coma per exemple amb de sons complèxes coma tlh and especially in context. La seccion seguenta vos presenta aqueles sons en contèxt amb qualques mots klingon tricky; you should master aqueles mots abans continuing on further with la lenga klingona.
For most consonantas, lo parlaire garda holds la lenga slightly farther back qu'en anglés. As such, lo 'd' sona un pauc mai heavier, e la -s ven a cross entre an English 's' e 'sh', un pauc coma la -s- de qualques varietats occitanas, catalanas e espanhòlas.
La 'h' del Klingon es similara a la del mot ebrèu "Hanuka" with a raspy h. The 'H' is more overdone. Lo 'q' sounds just like a 'k' en anglés, but due a la lenga behind held farther back, it sounds heavier (coma la d). A 'Q' is a very overdone 'q'.
Be mindful de la diferéncia entre las letras I e l. Lo klingon es case-sensitive and does not use a lower-case i; as these letras appear similar on many sans-serif fonts, l'emplec d'una serif font may make reading a little easier.


text:
Tux
Tux es lo nom de la mascòta oficiala del nuclèu Linux. Creat per Larry Ewing en 1996, es un pichon pingoïn d'aspècte risolet e comic. L'idèa que la mascòta de Linux siaga un pingoïn ven del meteis Linus Torvalds, creator de Linux. Segon çò que se conta, quand èra mainatge un pingoïn lo mosseguèt, e ne'n resultèt l'idèa simpatica d'associar aqueste animal al seu projècte.
Existisson doas versions sobre l'origina de son nom. La primièra suggeris que lo nom ven del fach de que los pingoïns semblan èsser vestits d'un esmoquin (que en anglés es tuxedo max, abreviat tux). La segonda es que las letras que compausan Tux venon del nom de Torvalds e Linus.


text:
Marolles-sur-Seine
Marolles-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièras aucupacions umanas, 11 000 ans abans J-C : Los Magdaléniens, los abitats
- L'ostal neolític dels Gours als Leons[1], 3 000 ans abans J-C, Grop de Cerny : Musèu de la préhistoire, Nemours
- Nécropole de las Taupes, sépultures amb mobilier de la edat del bronze e gallo-romain
- De Alsiacum a Madriolas
- Lo doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Senhor de Marolles-sus-Seine (1040-1085), veire tanben Fouchères (Yonne)
- La glèisa Santa-Germain-e-Sant-Marcoul (pinturas, esculturas)
- Lo prieuré de Sant-Donain
- Los castèls : Castèl de Motteux
- Los molins a vent : mai cap de[2]
- Premières occupations humaines, 11 000 ans avant J-C : Les Magdaléniens, les habitats
- La maison néolithique des Gours aux Lions[3], 3 000 ans avant J-C, Groupe de Cerny : Musée de la préhistoire, Nemours
- Nécropole des Taupes, sépultures avec mobilier de l'âge du bronze et gallo-romain
- De Alsiacum à Madriolas
- Le doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Seigneur de Marolles-sur-Seine (1040-1085), voir aussi Fouchères (Yonne)
- La glèisa Saint-Germain-et-Saint-Marcoul (peintures, sculptures)
- Le prieuré de Saint-Donain
- Les châteaux : Château de Motteux
- Les moulins à vent : plus aucun[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo luòc neolític dels Gours-a los-Leons a Marolles-sus-Seine, Bulletin de la Societat préhistorique francesa, 1970, Volum 67
- ↑ Marolles-sus-Seine al fil dels ans, Edition Ciutat de Marolles, 2004
- ↑ Le site néolithique des Gours-aux-Lions à Marolles-sur-Seine, Bulletin de la Société préhistorique française, 1970, Volume 67
- ↑ Marolles-sur-Seine au fil des ans, Edition Ville de Marolles, 2004


text:
Arrondiment de Castras
L'Arrondiment de Castras es una division administrativa francesa situada dins la region de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn. Creat en 1800, annexèt en 1926 l'arrondiment de La Vaur.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment se compausa de 23 cantons:
- canton d'Anglés
- canton de Braçac
- canton de Castras-Èst
- canton de Castras-Nòrd
- canton de Castras-Oèst
- canton de Castras-Sud
- canton de Cuc-Tolzan
- canton de Dornha
- canton de Graulhet
- canton de La Bruguièra
- canton de La Cauna
- canton de Lautrec
- canton de La Vaur
- canton de Mazamet Nòrd-Èst
- canton de Mazamet Sud-Oèst
- canton de Montredond-La Beçoniá
- canton de Murat de Vebra
- canton de Puèglaurenç
- canton de Ròcacorba
- canton de Sant Amans Soult
- canton de Sant Paul del Cabdal-Jòus
- canton de Vabra
- canton de Vielhmur d'Agot


text:
Erupcion hawaiana
Leis erupcions hawaianas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per de lavas fòrça fluidas, basalticas amb una concentracion de silici febla. Aquò permet l'escolament de la lava sus lei flancs dau volcan sus de distàncias lòngas que pòdon agantar de desenaus de quilomètres. Lo desagatge dau magma es aisat e son emission se forma siá sota la forma d'una fònt de lava d'unei centenaus de mètres d'autor amb un debit regular siá sota la forma d'un lac de lava situat dins lo cratèr. Una activitat hawaiana regulara entraïna generalament la formacion d'un volcan bloquier. Certanei volcans coma Mauna Loa, Kilauea o Nyiragongo an un regim eruptiu quasi unicament hawaian.
Aqueleis erupcions son generalament gaire perilhosas mai pòdon causar de destruccions importantas en causa dei coladas de lava que son capablas de destrurre la màger part deis infrastructuras umanas. L'Indici d'Explositat Volcanica d'una erupcion hawaiana se situa generalament entre 0 e 1.


text:
Lista dels presidents de Còsta Rica
Lo President de la Republica de Còsta Rica es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Còsta Rica. Es elegit amb dos vicepresidents en una meteissa lista, per sufragi dirècte per un periòde de quatre ans sens reeleccion immediata. Li ajudan en los sieus prètzfaches los ministres del govèrn acampats dins lo Conselh de Govèrn, dirigit per lo President de la Republica.
La taula seguenta conten una lista dels governants (Caps d'Estat, Comandants Generals de las Armas, Presidents de l'Estat e presidents) de la Republica de Còsta Rica dempuèi 1825. De 1822 a 1823 Còsta Rica apertenguèt a l'Empèri Mexican e de 1824 a 1838 a la Republica Federala d'America Centrala.


text:
Teresópolis
Teresópolis es una vila toristica de l'estat de Rio de Janeiro en Brasil. Sa populacion èra estimada a 163 746 abitants en 2010. Sa superfícia totala es de 770,5 km².
Lo nom de Teresópolis significa « vila de Terèsa », en omenatge a l'esposa de l'emperaire Pèire II de Brasil, Terèsa Cristina.
Geografia[modificar | modificar la font]
Dins la vila i a lo sèti del Parc Nacional de la Serra dos Órgãos. Tanben alberga grand part del Parc Estadual dos Três Picos, recentament creat, qu'es lo major pargue estadual de Rio de Janeiro. Teresópolis es una vila enrodada per de bòscs e de formacions montanhosas fòrça conegudas, coma lo Dedo de Deus ("Det de Dieu"), la Pedra do Sino ("Pèira de la Campana"), l´Agulha do Diabo, la Pedra da Tartaruga e la Mulher de Pedra ("Molhèr de Pèira").
A causa de son clima temperat, la vila a aculhit un centre d'entraïnaments de la Confederacion Brasilièra de Fotbòl, dins lo quartièr de Granja Comary.


text:
Granda Famina en Irlanda
La Granda Famina (en irlandés An Gorta Mór o An Drochshaol, en anglés the Blight, The Irish Potato Famine o The Great Famine) es lo nom donat an una famina majora en Irlanda entre 1845 e 1849. Siguèt en gròssa partida lo resultat de 50 ans d'interaccions desastrosas entre la politica economica imperiala britanica, dei metòdes agricòlas inapropriats e de l'aparicion dau mildiu sus l'illa, un bolet parasite que quai anientèt d'un còup lei culturas localas de tartiflas, manjar de basa dei païsans irlandés.


text:
Droue-sur-Drouette
Droue-sur-Drouette es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a unitat|3|km}} a l'Èst de Épernon.
Le village est situé à 3 km à l'Est d'Épernon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cossí dins fòrça pòbles de França, de las traces de préhistoire apareisson : de pigassas talhadas, educadas, meules.. Suls plateaux vorejant lo riu. Caldrà esperar 768 e l'acte reial de Pépin lo Brèu per saber que los bòsques locales avián ja #èsser donat al capítol de Chartres, aquel darrièr en avent establit cap a 88 una prêtrière al lieudit la Malmaison, municipalitat actuala de Emancé. Es d'aquela darrièra #que depen la capèla a l'ora d'ara glèisa paroissiale. L'existéncia es anciana doncas qu'en lo moment d'una de las divèrsas reconstructions d'aquela capèla, pèiras tombales mérovingiennes per las bordures de las mai pichonas fenèstras roman costat sud. Lo vilatge en tant #que châtellenie #aver# de dependre primièrament Montfort establit a Epernon de contunh del Duché de Epernon sens omettre dels #dire e unas autras talhas a la évêché de Chartres.
Un différend amb aqueles senhors i aguèt luòc, lo Comte de Tolosa fils del rei #venir proprietari del castèl de Rambouillet après Bailleau Armenonville #que #dever çò de ludut cedir, lo comte #voler estendre las caças del castèl e #demandar al capítol de plan voler ont vendre ont logar las tèrras de la Malmaison, mas Armenonville #far tant #que #encobrir pas #poder se far e #caler esperar la siá mòrt perque lo capítol concedís pas un bail al Pòrti de Penthièvre. E es sus aquela basa de tèrras de caça #que se #far la separacion dels departaments, Droue en avent las tèrras de Bailleau Armenonville #demorar en Eure e Loir tandis #que Emancé fasiá partida de la Seine e Oise.
Lo fach de dependre del capítol de Chartres #far qu'en lo moment dels Estats generales de 1789, los sieus representants lor caliá votar a Chartres a la diferéncia de Epernon #que votava a Montfort la Amaury. Amb la fin de preparar lo quasèrn dels doléances, la populacion s'amassa en lo primièr març 1789 jos la houlette de Joseph François Nicolas Vesque, tinenta de bailliage, e 20 comparants sus las 43 inscriches son presents e 7 signèron solament e elegisson per l'endeman Etienne Denis Denis pels representar a Chartres. Una de las primièras mesures de taxis #èsser d'amassar las divèrsas parròquias localas e sustot los bens diches de la "fabrica" per ne far pas #qu'un en benefici de Epernon. En 1793, la campana i aguèt foguèsse, los bens interiors aguèron volat pels responsables de Epernon, la glèisa en essent pas mai mantenuda, #menaçar dempuèi effondrer ...
La guèrra de 1870 : en Fasent partida de la cenh de la conca parisenc, las tropas de las envahisseurs prussiens e bavarois en environant París, devián çò de mès rapidament possibla ocupar la França e sustot empedir l'Armada de la Loire de se constituir. Als batalhem guardas nacionales de defendre la pàtria. Lo 4 d'octòbre, es #çò que #far los nomenats Martin, Rinf=guenoir, Roger, Lehongre, Ravet, Charlier e Babouin a la granja del Mousseau. Assiégés, Se #defendre coma #pasturar contra tot un bataillon, sòl lo darrièr #poder sortir de la granja abans #que siá pas destruida pel fuòc. Los mòrtes aguèron pas quitament pas lo drech d'aver una inhimation digna d'aquel nom, las tropas de l'ocupanta en refusant als abitants d'i assistir.
Comme dans beaucoup de villages de France, des traces de préhistoire apparaissent : haches taillées, polies, meules.. sur les plateaux bordant la rivière. Il faudra attendre 768 et l'acte royal de Pépin le Bref pour savoir que les bois locaux avaient déjà été donné au chapitre de Chartres, ce dernier ayant établi vers 88 une prêtrière au lieudit la Malmaison, commune actuelle d'Emancé. c'est de cette dernière que dépend la chapelle actuellement église paroissiale. L'existence est ancienne puisque lors d'une des diverses reconstructions de cette chapelle, il fut utilisé des pierres tombales mérovingiennes pour les bordures des plus petites fenêtres romanes côté sud. Le village en tant que châtellenie devait dépendre tout d'abord des Montfort établi à Epernon puis du Duché d'Epernon sans omettre des dîmes et autres tailles à l'évêché de Chartres.
Un différend avec ces seigneurs eut lieu, le Comte de Toulouse fils du roi devint propriétaire du château de Rambouillet après Bailleau Armenonville qui dut le lui céder, le comte voulut étendre les chasses du château et demanda au chapitre de bien vouloir où vendre où louer les terres de la Malmaison, mais Armenonville fit tant que cela ne put se faire et il fallut attendre sa mort pour que le chapitre n'accorde un bail au Duc de Penthièvre. et c'est sur cette base de terres de chasse que se fit la séparation des départements, Droue ayant les terres de Bailleau Armenonville resta en Eure et Loir tandis qu'Emancé faisait partie de la Seine et Oise.
Le fait de dépendre du chapitre de Chartres fit que lors des États généraux de 1789, ses représentants devaient voter à Chartres à la différence d'Epernon qui votait à Montfort l'Amaury. Afin de préparer le cahier des doléances, la population se réunit le premier mars 1789 sous la houlette de Joseph François Nicolas Vesque, lieutenant de bailliage, et 20 comparants sur les 43 inscrits sont présents et 7 seulement vont signer et élisent pour le lendemain Etienne Denis Denis pour les représenter à Chartres. Une des premières mesures prises fut de réunir les diverses paroisses locales et surtout les biens dits de la "fabrique" pour n'en faire qu'un au profit d'Epernon. En 1793, la cloche fut fondue, les biens intérieurs furent volés par les responsables d'Epernon, l'église n'étant plus entretenue, elle menaça de s'effondrer ...
La guerre de 1870 : Faisant partie de la ceinture du bassin parisien, les troupes des envahisseurs prussiens et bavarois contournant Paris, devaient le plus vite possible envahir la France et surtout empêcher l'Armée de la Loire de se constituer. Aux bataillons des gardes nationaux de défendre la patrie. Le 4 octobre, c'est ce que firent les nommés Martin, Rinf=guenoir, Roger, Lehongre, Ravet, Charlier et Babouin à la ferme du Mousseau. Assiégés, ils se défendirent comme ils purent contre tout un bataillon, seul le dernier put sortir de la ferme avant qu'elle ne soit détruite par le feu. les morts n'eurent même pas le droit d'avoir une inhimation digne de ce nom, les troupes de l'occupant refusant aux habitants d'y assister.