text:
Waterloo, ameritariá un nom de carrièra, avenguda, baloard, o barri, dins totas las vilas d’Occitània ; es un moment de batalha qu’a enlevat un dictator al continent europèu, un traïdor republican del pòble còrse, enfin una certana patz non expansionista en Euròpa.
Donc soi plan urós de promòure aquela iniciativa belga de promocion de 4 jornadas de commemoracion, la batalha de Waterloo, una granda victòria per la patz europenca.
Avètz un mes per far las resèrvas.
-°-
Puèi pensatz a-n aquò, encara per la patz en Euròpa :


c: text/html

text:
diumenge, 10 de febrer de 2013
Ulhauç de come back
Al corrector : siás polit quand legisses la Setmana al solelh! Sabiái pas que i aviá de solelh en cò tieu... que lo solelh fa fondre la barbasta!
E ara, ai vist d'ont m'escrives e me legisses. Quina emocion, macarèl!
Espèri que lèu te faràn un reportatge mai long sus ton trabalh d'ensenhaire, tas publicacions e ton cassacolhitge en general.
E ieu demandi : per quora la sex tape?
2 comentaris:
- Mirelha ha dit...
-
A doncas, es l'Andrieu ton corrector ! As plan d'astre...
Òsca per ton retorn !
- 11/2/13 22:44
- Mela ha dit...
-
e òc que n'ai d'astre :)
Mas el tanben è! aital a quauqu'un d'emmerdar e que l'emmèrda un bocin :)
- 12/2/13 9:27

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Crida vira e pica l'aso ! (LS n° 1089)
Despuish mei d’un mes alavetz, los salariats deu CFPÒ Mieidia-Pirenèus que son en cauma. Un ahar seriós e grèu. Un simbèu benlèu, deu besonh pregond de tornar pensar l’anar de las nostas estructuras. E quiò, tanplan com los autes, que podem parlar de ‘crisi’ e de ‘ besonh de refòrma’. Mes atencion, ne vòu pas díser de qui cau arronçà’s cap baishat sus la bèstia, lo maishant patron, que non ! N’ei pas jamèi ni tot blanc ni tot negre. E sostiéner uelhs clucats los salariats contra los emplegaires, çò qui hèm tà la màger part, qu’ei un esquèma d’un simplèr de non pas créder ! A la lectura deus articles pareishuts en la premsa, que sembla totun evident qu’ei pelut, l’ahar. Au bèth miei deus elements qui s’ameritan un estanc, que ns’avisam per exemple lo burèu en plaça qu’estó elegit en junh passat, quan l’estructura èra dejà en plan de redreçament judiciari despuish mei d’un un an. Com ac dísen : « I a quicòm qui truca ! », non ? E d’exemples, que n’i a d’autes. Benlèu los gavidaires ne serén pas lo becut qui’s vòu minjar tot... mes que son shens nat dobte los copables ideaus. D’arcasts que n’i aurà, segur, mes per tot lo monde, com sovent a noste. Puntar quauquas personas, estossen copables de quauquas mancas, n’adobarà pas la bastissa tremolanta. N’avem pas tots los elements entà avalorar la situacion : ua rason mei entà guardà’s de jutjar a la pressada. Un punt positiu totun, dab aquera hèita, qui segueish de près l’ahar deus CAE (qui truquè hòrt Calandreta) e qui davança de chic la crida a donacion de l’IEO : un començar de reflexion comuna entà har cap a la fragilitat permanenta de las nostas estructuras. Que hasè hrèita.
- Publicat dens Éditos


text:
Canton de Nidwald
Lo Canton de Sutsilvània' (Nidwald en alemand, Sutsilvania en romanch) es un dei 26 cantons de Soïssa.
Somari
IstòriaModificar
Lo canton de Nidwald aparaguèt al s. XIV coma mièg-canton d'Unterwalden, jol nom d’Unterwalden nit dem Kernwald.
De 1798 a 1803 formèt amb Engelberg lo districte d’Stans dins le canton dels Waldstätten de la Republica Helvetica.
Restaurat en 1803, obtenguèt finalament l’estatut de canton complet amb la constitucion de 1999 que suprimiguèt la nocion de mièg-canton.
Lo nom oficiau Unterwalden nid dem Wald foguèt cambiat per Nidwald tanben a l’escasença d’aquela nòva constitucion.


text:
Mai banhat hen au prat ( may bagnat hèn au prat) :mai arrosé,foin dans le pré ;
Un arrepoer (provèrbi) qui ns torna , com sovent , au temps deus vielhs ritmes agraris de las societats d’auts còps : çò qui era important e d’esperar en mai n’era pas lo so e la calor entà mièlher aprofieitar deus numeros « ponts » d’aqueth mes , qu’era d’aver los camps plan adaigats entà donar bonas recòltas en julh .
Qu’esperi aquera positiva perspectiva qu’ajudarà aus gasconhautes tà endurar la météò tristòta d’aquestes jorns !


text:
Boyeux-Saint-Jérôme
Boyeux-Saint-Jérôme en arpitan ( Boyeux-Saint-Jérôme en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Ain, situada en lo Bugey, la municipalitat a compausat de sièis caserius : Boyeux, Sant-Jérôme, Châtillon-de-Cornelle, Cornelle, Lo Lancieux e Poncieux.
Lo territòri escarpé de la municipalitat es principalament compausat de pâturages, de vinhas e de bòsques. La municipalitat a traversat per de nombrós sentiers pédestres pittoresques.
Commune de l'Ain, située dans le Bugey, la commune est composée de six hameaux : Boyeux, Saint-Jérôme, Châtillon-de-Cornelle, Cornelle, Le Lancieux et Poncieux.
Le territoire escarpé de la commune est principalement composé de pâturages, de vignes et de bois. La commune est traversée par de nombreux sentiers pédestres pittoresques.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble mencionat dempuèi lo Sègle XII.
Village mentionné dès le Sègle XII.


text:
La Charmée
La Charmée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Encantada se situa a la cœur de la plana chalonnaise, a qualques quilomètres al sud-oèst de Chalon-sus-Saône. Lo vilatge a comprés entre la vasta bòsc de la Ferté, #qu'ocupa la mitat es de la municipalitat e la bòsc de Givry, #que déborde al nòrd-oèst[1].
La Charmée se situe au cœur de la plaine chalonnaise, à quelques kilomètres au sud-ouest de Chalon-sur-Saône. Le village est compris entre la vaste forêt de la Ferté, qui occupe la moitié est de la commune et la forêt de Givry, qui déborde au nord-ouest[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Encantat es un vièlh pòble. S'aima #que data del Mièja Edat, epòca #que i i aviá fòrça de étangs e se erigia una fortificació ont se li tròba a el ara la carrièra de la Citadelle.
La Charmée est un vieux village. On estime qu'il date du Moyen Âge, époque à laquelle il y avait beaucoup d'étangs et s'érigeait une fortification où se trouve maintenant la rue de la Citadelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Modèl:Géoportail Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Géo » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Maizeray
Maizeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 14 d'agost de 1914, arribada del 19éme BCP en repli dempuèi Parfondrupt. Lo cantonnement francés durèt tres jorns de contunh lo repli se prossegueix sus Lanheres.
Le 14 août 1914, arrivée du 19éme BCP en repli depuis Parfondrupt. Le cantonnement français va durer trois jours puis le repli se poursuit sur Lanheres.


text:
Patrick Blackett
Patrick Maynard Stuart Blackett ( Londres, Anglatèrra 1897 - íd. 1974 ) foguèt un fisician anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1948.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 18 de novembre de 1897 a Londres. Se graduèt a l'Universitat de Cambridge en 1921 en passant a trabalhar mai tard pendent dètz ans al Laboratòri Cavendish. En 1933 entrèt a l'Universitat de Londres e après a la de Manchester.
Entre 1965 e 1970 foguèt president de la Royal Society britanica. Blackett moriguèt lo 13 de julhet de 1974 a Londres.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Interessat dempuèi plan jove sus los rais cosmics poguèt, gràcias a l'utilizacion de la cambra de Wilson, confirmar l'existéncia del positron e descobrir la produccion de torns opausats entre lo positron e lo electron. Aqueste trabalh, e mai lo realizat dins l'aniquilacion de la radiacion, ne faguèron lo primièr investigador de l'antimatèria.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala foguèt un dels propulsors principals de la fondacion del camp d'estudi conegut com Investigacion d'operacions, que melhorèt las probabilitats matematicas. Pendent la Guèrra discutiguèt fòrtament contra las tacticas del bombardament estrategic, en usant l'"investigacion d'operacions" per demostrar qu'aviá pas los efièches que los comandants de militars pensavan, es a dire, que "trinquèron pas la volontat" de l'enemic ni empachèt perceptiblament las siás capacitats de produccion. Aquesta opinion lo metèt en contra de l'autoritat militara existenta e foguèt expulsat de divèrses cercles de comunicacions. Après la Guèrra l'estudi sus lo bombardament estrategic aliat provèt que Blackett aviá rason.
En 1947 introdusiguèt una teoria per explicar lo camp magnetic de la Tèrra en foncion de la siá rotacion, amb l'esperança qu'unificariá la fòrça electromagnetica e la fòrça de la gravitat. Passèt qualques ans en desvolopant de magnetomètres de nauta qualitat per provar la siá teoria, en la refusant fin finala. Lo sieu trabalh sus lo tèma, malgrat aiçò, condusiguèt Blackett dins lo domeni de la geofisica, ont ajudèt a tractar de donadas relativas al paleomagnetisme e ajudèt casualament a porgir la evidéncia fòrta per a la idèa de la Deriva continentala.
Ideologia politica[modificar | modificar la font]
A la fin dels ans 40 Blackett arribèt a èsser conegut per las siás opinions politicas radicalas, qu'incluguèron la credença que lo Reialme Unit èra pas en condicion de desvolopar las armas atomicas e que lo país aviá una obligacion de melhorar las situacions scientificas e tecnologicas en las siás colònias anterioras, especialament Índia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Portal:Fisica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- Laureat del Prèmi Nobel de Fisica
- Fisician britanic
- Prèmi Nobel britanic
- Naissença en 1897
- Decès en 1974
- Recipiendari de la Medalha Copley


text:
Bis repetita
1. LA REVISTA RECLAMS
Si lo nombre d’abonats e’s mantien, peu moment, a 110 (dont 78 abonats volontaris ; los autes que son membres de l’associacion E.G.F. Castèth de Mauvesin e las bibliotècas e mediatècas), que i a, totun, despuish mei de cinc ans, ua baisha regulara qui n’estó pas completament compensada per abonaments navèths.
Que cau considerar tanben la situacion de la lenga ; en despieit de l’aumentacion de l’auhèrta d’ensenhament de las escòlas laïcas Calandreta e de las seccions bilinguas de l’Educacion Nacionau, de totas las manifestacions publicas, de totas las accions associativas, nada reconeishença de l’occitan n’ei estada obtienguda : la plaça de la lenga dens la vita vitanta que se’n tròba mei anar mei shètra.
La darrèra generacion de locutors naturaus qu’ei sus desparéisher dab com consequéncia la rompedura de la transmission familiau e sociau.
Uei lo dia, los qui practican la lenga, qui la pòden léger o escríver que son mei anar mensh nombrós, çò qui vòu díser que lo nombre de legedors potenciaus deus libes e de las revistas escriuts en occitan que va – malaja ! – en baishar.
Hens ua tau situacion, quau pòt estar l’aviéner de la revista Reclams e de l’edicion de libes en occitan (gascon) non pas a tèrmi mejan mes a tèrmi pròche, en saber tanben que la plaça de la lectura dens la societat francesa e europèa actuau que baisha a continuar ? E’ns cau causir la solucion de l’edicion numerica — qui demora minoritària en França — tà har rampèu ad aquera baisha ? E’ns cau causir d’autas solucions ?
Aqueth punt de vista que pòt semblar pessimista ; n’ac pensi pas, qu’ei simplament realista.
2. L’EDICION
La baisha de las ventas durant la medisha tempsada (véder l’estudi realizat per E. Sabes e S.Javaloyès sus las ventas e los abonaments a la revista) qu’ei espectaculara ; duas excepcions totun : los libes qui profieitan d’ua promocion pr’amor la lor pareishuda qu’ei ligada a la creacion d’un espectacle eponime, d’ua manifestacion culturau qui an atraçat hèra de monde o de recensions dens los mèdias regionaus e nacionaus ; essais sus la lenga qui son estats publicats en edicion bilingua.
La publicacion bilingua que’m sembla d’estar ua faussa solucion, un remèdi momentanèu qui cela lo mau shens guarí’u. Ne cau pas saunejar : que sabem que la màger part deus legedors van causir — tad aquò qu’an tostemps rasons de las bonas — la version francesa e que n’anaràn pas espiar deu costat de la version occitana.
De mei, aquera solucion ne va pas reglar lo problèma màger : çò de la baisha de las ventas ; de segur dens un purmèr temps, la chifra de las ventas que pòt estar mei grana mes dab lo doble de paginas, lo còst globau que va aumentar : çò qui ganham d’un costat qu’ac perdem de l’aute ! ! !
Entà miélher har, la Comission Paritària de las Publicacions e Agéncias de Prensa (CPPAP) que’ns suprimí lo benefici d’ua tarifa preferenciau deu mandadís postau en 2016, per’mor que non publicavam pas 4 revistas a l’an com ac vòlen ; çò qui aumentè las cargas nostas de mei de 1000 euros.
E cau hornir que las subvencions publicas autrejadas peu CD64 e per la region (uei lo dia, Navèra Aquitània) n’an pas deishat de baishar despuish 5 ans ? Aqueths dus fenomèns apielats, baisha tendenciau deus abonaments e de las ventas de libes e baisha tendenciau de las subvencions publicas, qu’explican la progression deu noste deficit qui ei devienut estructurau e non conjonturau. Çò qui ns’obliga a pausar-nse questions cruciaus.
3. QUESTIONS CRUCIAUS
E cau deishar de publicar libes papèr ? E cau ensajar la publicacion numerica suu site ? E cau meilèu consacrà’s unicament a la revista ?
Fin finala, que tornam tostemps au problèma basic suu quau n’avem pas nat mejan d’accion : l’abséncia de reconeishença de la lenga, l’abséncia totau de la lenga dens los mejans publics actuaus de comunicacion e dens la vita vitanta. Quin pòt foncionar o meilèu subervíver ua lenga qui n’a pas nada visibilitat en la societat ? Shens comptar dab la baisha tendenciau tanben deus lectors dens las navèras generacions d’ensenhaires.
La consequéncia de tot aquerò qu’ei l’existéncia d’un deficit financèr qui va aumentar durant las annadas per viéner e ua associacion ne pòt pas foncionar atau dab deficits estructuraus.
Los estauvis possibles que son estats hèits ; avóssem 500 abonats a la revista e ventas normaus de libes : ne i averé pas nat deficit. Tà har ua revista o un libe, pr’amor los membres deu CA n’an pas competéncias tecnicas, qu’èm dens l’obligacion de pagar professionaus ; per’mor que cau que los libes nostes sian beròis, que sian com los autes libes venuts per las librerias. Non podem dar a léger au monde libes lèds e de mau léger, com hasèn d’autes còps. Lo monde de l’edicion nacionau e internacionau qu’a cambiat en plen.
Lo tribalh qui hèm com benevòles : collècta deus tèxtes de publicar, relectura, correccions — e qu’i passam hèra de temps — ne pòrta pas nada ressorsa financèra a l’associacion, que permet sonque de limitar lo còst. E qu’ei pro.
De mei, com l’associacion ne dispausa pas de nat locau pròpi, que deu pagar lo loguèr deu lòc on ei enterpausada la resèrva de libes e de revistas.
Quin har autament ?
LO FONCIONAMENT DE L’ASSOCIACION
L’associacion que fonciona dab l’investiment, que deverí díser lo devoament o quitament lo “ sacerdòci ” de tres o quate membres deu Conselh d’Administracion. Que sèi que n’ei atau dens la màger part de las associacions culturaus, mes aqueth constat n’ei pas un gran solaç. Quan aqueth investiment e permet d’aver un foncionament normau, las cuentas de segur que semblan mei leugèras ; mes quan lo foncionament ei un copacap permanent, los mei ahuegats que s’en·hàstian e lo problèma qui’s pausa, en mei deu problèma financèr, qu’ei lo deu remplaçament deus gavidaires qui vòlen o deven deishar las lors responsabilitats, e donc, fin finala, lo de l’aviéner de l’associacion.
Qu’avem volut balhà’vse elements d’apreciacion abans de’vse demandar de pensar a la situacion e a çò qui caleré har eventuaument tà melhorar-la.
Entad aquò har que volom adiar ua Amassada Generau Extraordinària lo 22 de març passat. Malaja, non la podom pas mantiéner e que’nse caló anullar-la. Que la haram après las eleccions presidenciaus, haut o baish après lo 7 de mai qui arriba e que vs’assabentaram per corric o letra de la data, de l’òra. De tota faiçon, que’s harà a l’Institut Occitan Aquitània, Castèth d’Este, avienguda de la Pléiade – 64140 – Billère-Vilhèra. Tel. 05 59 13 06 40.
Que’vse tornam dar ací las decisions qui’ns calerà préner.
1°). DECISIONS DE PRÉNER A L’AG EXTRAORDINÀRIA :
1.1. Barèma navèth de l’adesion e de l’abonament :
- Adesion simpla a l’associacion : 10 euros
- Abonament simple a la revista Reclams : 30 euros
- Adesion a l’associacion + abonament a la revista : 35 euros
- Abonament numeric simple : 10 euros
- Adesion a l’associacion + abonament numeric : 20 euros
— JUSTIFICACIONS:
Aqueth navèth barèma qu’ei obligatòri tà poder demandar e obtiéner un n° de Comission paritària entà las publicacions : jornaus, revistas… Aqueth n° de “ Comission Paritària de las Publicacions e de las Agéncias de Premsa ” (CPPAP) que permet, que v’ac torni díser, de beneficiar d’ua tarifa especiau hèra baisha entau mandadís postau e donc de har economias.
– Sus un plan mei practic, que sabem que uns quants aderents de l’associacion ne son pas interessats per la revista ; com la soa tirada ei foncion deu nombre totau d’aderents e lo còst proporcionau a la tirada, que poderem estampar sonque lo nombre d’exemplars necessaris e atau har quauques economias mei.
1.2. L’acòrd de principi sus la redaccion de la convencion d’assisténcia mutuau prevista per l’article 3 deus estatuts de la Federacion de l’E.G.F.
2°). L’AVIÉNER DE LA REVISTA E DE LAS EDICIONS:
– Que’nse calerà estudiar amassa las solucions justas e aplicaderas qui permetaràn o pas de continuar a publicar obratges : e’ns calerà, per exemple, crear navèras colleccions mei adaptadas au “ mercat deu libe ” ?
– Quin har tà atraçar navèths abonats ? E’nse cau cambiar lo concèpte de la revista qui estó cambiat n’i a pas hèra ? Quaus solucions trobar qui permeteràn de har baishar e a la fin finala desparéisher lo deficit ?


text:
Abans de parlar del CLO qu’intrarà dins aquela cronologia, se tròba qu’ai l’escasença de respondre a un article talhafòc d’un de sos fondators, Domergue Sumien. Aquí çò que ditz dins Lo Jornalet (18/10/16) :
« La nòrma classica actuala de l’occitan data de 1935 amb la Gramatica occitana de Loís Alibèrt. Foguèt pro ben respectada e difusada fins en 1975 ».
Fals : l’ispanizacion de la lenga e la farlabica comencèron dins las annadas seissanta, exactament après la mòrt d’Alibèrt (1959), coma o avèm mostrat, e après aquela data cap de publicacion jos son nom non serà mai fisabla. La pression èra tala qu’un fidèl d’Alibèrt coma Rodgièr Barta, malgrat sa resisténcia - tornarà a la nòrma vertadièra en 1980 -, se sentirà obligat de ne téner compte dins son lexic de 1972 : *congelador per congelator, *ordenador per ordinator, *Occitània per Occitania, *Austràlia per Autralia, *aprovacion per aprobacion… E D. Sumien es l’actual representant d’aquela « desaviada » qu’a sabut desenvolopar fins a l’absurde. Cadun sap que la melhora defensa es l’ataca…
« Mas dempuèi 1975 aperaquí, las crisis successivas de l’occitanisme an butat qualques autors irresponsables a metre en circulacion de reformas radicalas e individualas que destabilizan la nòrma. Es l’antinormisme. A causa d’aqueles irresponsables, fòrça usatgièrs de l’occitan sabon pas quina forma es corrècta ».
Per çò qu’es de l’Academia occitana, parlar de refòrmas « individualas » quand sèm un vintenat a donar nòstres acòrdis e que d’autres… Mas passèm a l’inventari dels desacòrdis reals o supausats.
fotograf e fotografe* :
L’Academia occitana a simplament gardat lo mot socializat « fotografe » que permet als Provençals e autres de prononciar la darrièra consonanta, que senon seriá muda - fotogra(f), paleogra(f), istoriogra(f), biogra(f), para(f)… - e rendriá lo mot incompreensible. N’es parièr per « catalògue » o « astronòme », tanben socializats. L’occitan estandard deu èsser la lenga de totes los Occitans e donc téner compte de totas las particularitats. Los mots sabents devon èsser comuns tanben a totes las varietats de l’occitan.
« ça que là e çaquelà ». E podèm ajustar *ça’m par e çampar.
Son doas locucions adverbialas fossilizadas e vengudas advèrbis, las doas originàrias del « lengadoc occidental » e que totes los autors ancians escrivon en un sol mot.
Lo primièr es emplegat en Occitania orientala ont la fòrma normala seriá çai que lai s’èra una locucion, çò que confirma qu’es fossilizat, qu’es un advèrbi e que se deu escriure çaquelà. E per èsser complèt l’occitan estandard a preferit çai e lai a ça e la, considerats coma de localismes o d’arcaïsmes.
Lo segond, qu’Alibèrt (o son éditor) escriu çòmpar - amb una ipèrcorreccion evidenta e que Sumien interprèta en çò’m par, ressuscitant amb una pichona modificacion una locucion perfièitament arcaïca qu’en occitan modèrne se diriá « çò me pareis » -, es tanben un advèrbi que se deu escriure çampar. Mas, mistèri, Sumien escriu mai naut *aperaquí alavetz que la fòrma a per aquí es perfièitament possibla e corrècta en occitan contemporanèu.
« cònsol, còssol*, còsso* e cònsou* (sens parlar de conse e cònse) »
La fòrma còssol es emplegada per Alibèrt dins lo primièr tòme de sa Gramatica de 1935 e correspond a la tradicion coma a la prononciacion autentica. L’ajust de la « n » dins *cònsol es un apondon sabentàs per se conformar a l’etimologia (cf. *consí → cossí).
« Lúcia e Lucia*, comèdia e comedia* »
Academia occitana : Lucia, comedia. E tant qu’i sèm, Sofia qu’es un prenom (mot sabent) e sòfia qu’es un peis (mot popular).
Mas ai gardat lo melhor per la fin, las lagremas de l’autor :
« Occitània e Occitania*, etc. Esitam sus lo quite nom de nòstre país, çò que mòstra a quin gra sèm venguts desorientats e immaturs ».
Se donam rason a l’autor sul fons es après aver precisat qu’Alibèrt (coma Mistral dins lo TDF) escriviá « Occitania » dins sa Gramatica de 1935/1937 e que serà seguit dins totes los escrits fins a las annadas seissanta. Es après sa mòrt que de falsaris pauc inspirats sul plan lingüistic an « corregit » sas publicacions per portar « *Occitània » e aital enganar lo mond. E Sumien, malaürosament, es l’actual continuator d’aqueles.
« En mai d’aquel desòrdre que se desvolopa dempuèi quaranta ans, i avèm apondut lo desòrdre pus recent de las “acadèmias”. De 1996 a 2007, teniam lo Conselh de la Lenga Occitana —lo CLO— que garentissiá una votz institucionala fòrta e unitària per ajudar lo mond conéisser la nòrma dins la fidelitat a Alibèrt. Dempuèi 2008, lo CLO es en sòm forçat e d’organismes novèls assajan de lo remplaçar amb de noms ufanoses e bufècs: lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana (CPLO), l’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber (AOCGS), l’Institut d’Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana (IEA-AALO)... E mai i caldriá apondre d’autres organismes mens visibles... Lo problèma es que son d’organismes concurrents que publican de documents triplament contradictòris ».
- « Son contradictòris amb l’eiretatge del CLO e d’Alibèrt ».
- « Son contradictòris entre eles: CPLO, AOCGS e IEA divergisson fòrça ».
- « Son contradictòris dins lors afars interiors pròpris: editan de documents non armonizats entre eles. Cap d’aqueles tres organismes ofrís pas cap de nòrma, de fach... ».
Per rassegurar Domergue Sumien, nos cal precisar que l’Academia occitana qu’a publicat en linha la primièra estapa de son diccionari general de la lenga occitana, non es en conflicte amb lo Congrès que non s’ocupa de son costat que de metre a la disposicion del public de diccionaris ancians, fòra dels debats de uèi. E l’Academia occitana non es en conflicte tanpauc amb l’Institut d’Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana, puèi qu’es lo secretari de l’Academia occitana qu’ocupa lo sèti de president de sa seccion « occitan estandard » ont los membres de ladita Academia occitana son en majoritat. E se nos flatam d’èsser en oposicion al catastrofic CLO, es per fidelitat a l’òbra de Loís Alibèrt.
Per fidelitat, non entendèm un respècte absolut de las causidas ortograficas que se pòdon totjorn melhorar dins una lenga viva, mai que mai quand son en contradiccion amb la fonologia : còssol, puslèu que cònsol qu’implica la prononciacion de la « n », quitament se se pronóncia per influéncia del francés dins la part orientala ; annexar puslèu qu’*anexar qu’ignòra la geminada, quitament s’aquela non se pronóncia dins la part orientala (mas escrivon coma totòm « innocent »). Mas quand legissèm dins de documents pedagogics, per ideologia fosca o simpla ignorància, de causas coma una *tondeira (per una tondedoira), un ambaissador, *adoira (per un ambaissador, airitz), un *conservador, airitz (per un conservator, tritz), un *collaborador, adoira (per un collaborator, tritz), un *exploraire, aira (per un explorator, tritz), un can *jaupaire, aira (per un can jauparèl, èla), una politica *centralizaira (per una politica centralizatritz), etc., non podèm que cridar : « ajuda Alibèrt, son venguts fòls, tuan l’occitan ! ».
J. P.


text:
L'astronòm inagotable
L'astronòm inagotable
Felip Gardy
Collection Pròsa occitana
Fins ara, coneissiam Felip Gardy mai que mai coma poèta. Ara dona a legir un trentenat de pròsas cortas, ineditas o escampilhadas en revistas, que nos revèlan un mond insolit.
Presentan de narrators sens identitat ni passat, d’existénciasmalseguras, en perilh de se fondre coma de sucres dins l’ocean de lor agach coma d’avugles dins la nuèch, agachaires se dissolvent dins l’objècte agachat, coma «l’astronòm inagotable» que se pèrd dins los espacis infinits. Cada narracion es coma l’arrèst sus imatge progressiu d’un filme que quitariá pas de s’alentir e de s’escafar, un vam paradoxal cap a l’immobil, coma un fèrre roge espinchat al moment que se tira del fuòc fins al palliment definitiu. Aquelas pròsas contan pasmens d’eveniments extraordinaris, d’apocalipsis per extincion, de negadas dins lo nonrés coma dins un element liquid, granda lutz eissorbanta, tenèbras pastosas o color unica qu’envasís tot lo mond.
Aquò’s una autra fàcia de l’escrivan que descobrissèm aicí, fantastica totjorn, tot còp inquietanta, sovent plena d’umor, escrich dins una lenga d’un classicisme perfièch.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 23 de febrer de 2014
Mots gascons: esbarrir, esbarriar; mots catalans: esbarriar, esgarriar
Esbarrir qu'ei un mot a la mòda uei lo dia, que sufeish de'u tipar sus google tà se n'apercéber. Qu'ei un gasconisme absent deu diccionari de Mistral. Que vòu díser (segon Palay):
1-pèrder lo camin: estraviar, descaminar, destrauviar, hòraviar,
2- esparricar, esbarrejar
3- (locaument, en Lavedan): partatjar, compartir.
Mistral qu'arreportè en son diccionari un derivat d'aqueth mot, l’adjectiu esbarrit, qu’ei a diser hòraviat, perdut. Totun, la significacion d’étourdi qui Mistral e prestè au mot n’èra pas briga corrècta.
Lo mot que sembla d’origina pastorau : ua anesca (oelha d'un an) esbarrida qu’ei ua oelha qui s'a perdut lo tropèth, aquera oelha qu'ei dita horastèra per Camelat (que non per Palay, peu quau horastèr e significa sonque "de l'ahorèst").
En catalan, los dus mot mei pròishe semanticament e morfologicament deu gascon esbarrir que son esgarriar e esbarriar.
La definición deu mot esgarriar segon lo Gran Diccionari de la Llengua Catalana qu'ei atau:
Esgarriar
[1653; segurament d'un encreuament de l'ant. descarrerar-se, der. de carrera 'camí', amb desviar-se, i amb influx de esgarrar-se pel que fa a la part inicial del mot]
v 1 tr Fer que (algú, alguna bèstia) perdi el camí.
2 pron 1 Perdre el camí, perdre's separant-se de la colla, del ramat, etc., de què formava part. En entrar al bosc es va esgarriar. Una ovella esgarriada. 2 fig Abandonar el dret camí. En aquesta edat és fàcil d'esgarriar-se. es_gar_ri_ar.
Aqueth mot qu’ei pro recent en catalan (atestat sonque au sègle XVII). Coromines qu’encontrè un pòc de dificultat tà n’explicar l’origina etimologica segon çò qui podem léger amont e qui rapèri aquiu: « segurament (sic) d’un encreuament de l’ant. descarrerar-se, der. de carrera « camí », amb desviar-se, i amb influx de esgarrar-se per que fa a la part inicial del mot ».
Mei simplament, lo mot catalan esgarriar qu'ei ua varianta fonetica deu mot au còp gascon (landés) e catalan esbarriar, aqueth darrèr dejà atestat en catalan au sègle XIV. Aqueth, tanpòc no’u trobaratz pas hens lo diccionari de Mistral, per'mor qu’ei desconeishut en occitan non-gascon. L'ipotèsi etimologica prepausada per en Joan Coromines tà esbarriar qu'ei l'etimon arabe barr, arabe vulgar barri: endehòra, exterior, qui arretrobam hens lo mot occitan barri. Los lexicografes gascons que son d'un avís diferent: que hèn d' esbarriar la varianta (especificament landesa) d'esbarrejar (de barrejar, derivat afixat deu latin verrĕre qui significava escampar, esparricar, dispersar). La significacion d'esbarrejar / esbarriar en francés qu'ei disperser, éparpiller, segon Palay qui a represa la definicion balhada per l'abat Foix: disperser, éparpiller ça et là. L'ipotèsi etimologica de Coromines qu'a l'avantatge que's pòt aplicar autanplan tà esbarriar com tà esbarrir (e lhèu tà esbarricar, esparricar etc). Que cau notar qu'especificament en catalan de l'isla balear(a) d'Eivissa, b'existeish lo mot esbarrejar qui ei efèctivament sinonime d'esbarriar. Que poiré estar un gasconisme. O e seré meilèu ua mèra coincidéncia ? En tot cas, en dehòra deu parlar eivissenc, lo mot esbarrejar qu'ei desconeishut en catalan com en occitan non-gascon.
Esbarriar qu'ei de significacion mei larga en catalan que non pas en gascon. Que contien dejà en gèrme la nocion de pèrta qui n'a pas ni esbarrejar ni esbarriar en gascon, com ns'ac indica lo Gran Diccionari de la la Llengua Catalana en las definicions de esbarriar :
V1 tr1 Treure alguna cosa del lloc on habitualment es guarda i deixar-la en bandes on és difícil de retrobar-la. No sé pas on són, algú ha remenat els calaixos (N.B. las tiretas) i les ha esbarriades.
2 Escampar coses aplegades, ordenades. Si tornes a esbarriar les escombraries, rebràs.
Per contra, lo mot gascon esbarrir qu'a de significacions mei divèrsas que non pas las deu mot catalan esgarriar o las deu mot gascon esbarriar. Esbarrir, segon Palay, que signifia en francés égarer, perdre, répandre; a mei, en Lavedan, que significa partager. En fèit, esbarrir qu'amassa la significacion qu'an los mots gascons esbarrejar e esbarriar (esparricar, dispersar), dab la significacion deu catalan esgarriar (en gascon: estraviar, hòraviar, shens oblidar esgarar qui ei un gallicisme). Dit autament, , esbarrir, lhevada l'accepcion lavedanesa, qu'ei l'exacte equivalent en gascon deu catalan esbarriar. Lo mot esbarrir qu'ei lo mot especificament e genuinament gascon, n'existeish pas en catalan. Esbarriar qu'ei comun au catalan e au gascon landés. Aqueth darrèr mot que poderé estar un catalanisme en gascon, on i ei estat con·honut dab (es)barrejar. L'auta possibilitat qui non poish descartar, que haré d'esbarriar un "landesisme" en catalan (que n'i a, en efèit, de "landesismes" en catalan, particular(a)ment per ço qui tanh au vocabulari pastorau. Que'n balharèi un exemple mei luenh).
Adonc, esbarrir e esbarriar que serén duas fòrmas d'un medish mot, l'ua gascona, l'auta catalana. Esbarriar que degó estar manlhevat peus pastors landés de Catalonha e con·honut dab lo mot gascon esbarrejar, d'aquiu lo significat estrict d'esparricar qu'a lo mot esbarriar en gascon landés. Tà asseparar los dus significats deu mot esbarriar: d'un costat, lo d'esbarrejar , mot dab loquau lo mot e's con.hon aisidament, e de l'aute, lo, fondamentau tà un pastor, de pèrder, d'extraviar, en particular aplicat tad ua oelha qui s'ei hòraviada (esbarrida), los pastors de Catalonha que's degón seleccionar la varianta fonetica esgarriar mei aluenhada deu mot gascon esbarrejar, per contra pròishe deu gallicisme gascon esgarar qui significa pèrder. De tota faiçon, que sabem que la mutacion b-g o g-b n'ei pas hòrt significativa. Las lengas romanicas d'Aquitània e d'Espanha que'n son plen d'exemples d'aqueth escantilh.
L’origina semantica deu mot esgarriar qu’ei, a l'evidéncia, pastorau. Que cau raperar qu’en la Catalonha deu sègle barròc e durant la Reneishénça en generau, lo mestièr de pastor qu’èra reservat taus « aquitans », com ns'ac rapèra lo cronista rossellhonés Francesc Comte (1586). Aqueths aquitans qu’èran evidentament gascons e, hòrt probablament e mei precisament, landés.
Atau qu'escriu Francesc Comte (extrèit de COMTE, Francesc. Il·lustracions deIs comtats de Rosselló, Cerdanya y Conflent (1586). Barcelona: Curial, 1995, p. 186-187):.
"En lo estiu móntan los bestiars de la França y dels habitadors dels dits comtats (nòta de JdP : los dits comtats que son Rosselhon, Cerdanha e Conflent) en tan gran nombre que estan totes les navals poblades dels dits bestiars, faent en la nit molts focs, y entre ells sonant molts instruments de música pastoril com són : albays, dolçaynes (etc… ) y en los francesos alguns rebaquets, que ells acostumen sonar de diferent to de la música catalana. Y entre los dos de un regne y altre pàssan moltes conversacions perquè los guardians dels bestiars catalans també son de nacion francesa, y los demés son aquitans, perquè la complecció de la nació catalana no s’és poguda may conduhir ni inclinar en obres servils ni villanescas, ans bé, de los que los castellans anomènan villans, ells anomènan pagesos, y són de tant punt y honra molts d’ells, que per ella competexen ab qualsevol cavaller català ; per pobre que sian, per lo que toca a la honra, ab qualsevol senyor de títol, per poderós que sia. Y axí, essent los guardians catalans de nació francesa, com los dels bestiars francesos, ab curiositat, com tots los bestiars dels dos regnes son pujats en dites montanyes, se visitan per aber los uns dels altres, lo ésser de llurs parents y de llurs cases."
Qu'ei d'aquera epòca que data l'entrada deu "landesisme" "chanca" hens lo lexic deu catalan (xanca, 1575), dab los dus significats qu'a lo mot landés: l'escassa deu pastor e l'ajuda qui permet au chanquet (pèherit, andicapat etc, cat. xanc) de caminar. Lo praube Coromines que hasèva derivar xanca d'un mot…iranian (totun via lo latin: zanca, tzanga: sòrta de cauçadura deus guerrèrs parts). Qu'ignorava lo mot gascon chanca, que s'avèva oblidat de consultar lo diccionari de Palay, un còp de mei. Lo mot gascon chanca qu'ei un germanisme, probablament anglés. En anglés vielh lo mot shanke- uei lo dia shank, que designava la cama e un segment (jolh amont o jolh avath) de la cama (cf. alemand: Schenkel). Qu'arretrobam exactament aqueth significat anglés : cama, segment de la cama dab lo mot espanhòu zanca e lo mot portugués sanca (significat qui n'èra pas deu mot latin zanca, tzanga qui designava ua sòrta de cauçadura rustica), çò qui dèisha imaginar un apòrt germanic (anglés via lo gascon?), aumens semantic se non morfologic, taus mots espanhòus e portugués zanca e sanca. En tot cas, las significacions d'escassa e de tortejaire qu'a lo mot zanco en espanhòu, desconeishudas en portugués, que son gasconismes clars (possiblament via lo catalan: xanca, xanc).
Tà clavar en tot resumir:
En lenga gascona, esbarrir e esbarriar que son aparentats enter si, morfologicament e semanticament.
Esbarrir que significa :
1- Hòraviar, pèrder lo camin, que's ditz en particular (totun autanplan shens) per ua bèstia qui dèisha lo tropèth.
2- Esbarrejar, esparricar.
3- (Locaument) Partatjar.
La significacion mei correnta de esbarrir qu'ei la de hòraviar, pèrder lo camin.
Esbarriar qu'ei un landesisme per esbarrejar, qu'ei a díser esparricar, escampar dab lo significat etimologic conservat en gascon e en catalan (esparricar, esbarrejar), que non lo de descampar (anar-se'n) qu'a lo mot escampar en gascon e en rosselhonés ni lo de hòragitar qu'a lo mot escampar en lengadocian.
En catalan, los dus mots que son esbarriar e esgarriar:
Esbarriar que significa en catalan:
1- Tréger quauquarren d'un lòc o d'un estat ordenat tà hicà'u a despart on s'i pòt pèrder (gascon: esbarrejar, esbarrir).
2- Esparricar, esbarrejar causas ordenadas, aplegadas (gascon: esbarrejar, esbarrir).
Esgarriar que significa:
1- har qu'ua persona o ua bèstia pèrda lo camin, hòraviar (gascon: esbarrir)
2- pèrder lo camin, pèrde's en deishant ua aplegada o un arramat, un tropèth (gascon: esbarrir).
Atau que son los mots qui èi aprengut aquesta setmana.
EDIT. En aragonés, esbarrir qu'ei sinonime d'esbarrar : har húger de paur, dispersar en espaventar, com ac hè l'ors dab l'arramat de motons. Lo mot esbarrar qu'a aquera significacion en catalan normat, a mei de la d'eslurrar, d'eslissar, compartida dab l'espanhòu esvarar. En portugués, lo mot esbarrar que significa encontrar involontàriament. En gascon, esvarjar, esvariar, esvarir (har paur, espavantar) qu'ei a l'evidéncia lo medish mot que lo catalan vielh esvarar, deu quau lo mot esbarrar e sembla estar, au mensh parciaument, un variant contemporanèu. Totun, esbarrar en catalan non-normat qu'a plan los significats deu gascon esbarrir (lhevat lo, lavedanés, de partatjar); e los deu catalan esbarriar (cf. Alcover-Moll). Esbarrejar que poiré estar format a partir d'esbarrar. Fin finala, que ns'encontram dab ua seria pro larga de mots, a l'origina mei que mei deu registre pastorau, los etimons deus quaus, supausadament divèrs, e's con.honen alavetz enter si.


text:
Albèrta
Albèrta (var. Alberta) es una província de la prada de Canadà. Albèrta es situada a l'oèst de Canadà, confronta las províncias de Colómbia Britanica a l'oèst e Saskatchewan a l'èst, los Territòris del Nòrd-Oèst al nòrd, e l'estat american de Montana al sud. Albèrta es una de las tres províncias e territòris canadencs de confrontar sonque un sol estat american (los autres son Nòu Brunswick e Yukon). Es tanben una de las doas províncias canadencas sens litoral (l'autra es Saskatchewan).
La capitala d'Albèrta es Edmonton, situada just al sud del centre de la província. Aperaquí 300 km al sud de la capitala se tròba Calgary, pus granda vila d'Albèrta e centre màger per la distribucion, los transpòrts e lo comèrci.


text:
Conde era legenda que i auie ua vielha en Es Bòrdes de qui tot eth pòble didie qu’ère ua bruisha. Hege encantèris, moiguie objectes des cases des vesins ara sua, parlaue damb es mòrts sus es secrèts qu’amagauen e tanben se convertie en bèth animau.
Un dia soleiat de cuelheta, en vilatge neishèc un mainatge damb eth nòm de Jaime. Eth petit ère arridolent e a toti se les queiguie era bauassa sonque damb véder-lo. Ath complir un an, comencèc a plorar fòrça. Arrés sabie çò que le shordaue. Mès tostemp bramaue ara madeisha ora: quan es sòns pairs se trapauen ena codina.
Es pairs descurbiren que un gat nère entraue ena cramba cada còp qu’aguesti premanien eth dinar. Andús se carcanheren, ja qu’eth petit jogaue damb d’auti gats e jamès s’espantaue. Damb açò, arribèren ara conclusion qu’aqueth animau de sèt vides ère eth tòrt. Un gat que non coneishien, ne sabien d’on auie gessut.
Un mieidia, eth pair s’amaguèc apròp de Jaime damb un garròt ben gròs enes mans. Ath temps, era mair talhaue tavelhes ena codina. Coma cada dia, eth gat sautèc pera hièstra laguens dera casa e eth mainatge comencèc a lermejar. Quan er animau s’encuedèc d’ua preséncia indemorada, eth pair ja l’auie clauat ua cistelhada de fòrtes garrotades. Damb es quate pautes peth deuant, gessèc ara pressada dehòra dera bastissa en tot sorrisclar de dolor.
D’alavetz qu’eth petit non bramèc mès. Londeman, tot eth pòble parlaue sense relambi qu’era bruisha se trapaue mau: jaçada en lhet, non se podie mòir de patacs e morats dibuishadi ena pèth. Era, esdegada coma ère, sostienie qu’auie queigut. Mès ua auta istòria passejaue pes cases d’Es Bòrdes: aqueri trucs èren era signatura des garrotades deth pare de Jaime ath gat nère.


text:
La liste des membres du territoire présente les 7 communautés de communes et les 2 communes qui compose le territoire du Pays Carcassonnais. Il y a un lien pour chacun vers une page de présentation détaillée avec une carte, des informations, des contacts et des photos.
Cette communauté est constituée des communes suivantes : Aigues vives, Alairac, Alzonne, Aragon, Arquette en Val, Arzens, Azille, Badens, Bagnoles, Barbaira, Berriac, Blomac, Bouilhonnac, Cabrespine, Capendu, Carcassonne, Castans, Caunes Minervois, Caunettes en Val, Caux et Sauzens, Cavanac, Cazilhac, Citou, Comigne, Conques sur Orbiel, Couffoulens, Douzens, Fajac en Val, Floure, Fontiès d’Aude , La Redorte, Labastide en Val , Laure Minervois, Lavalette, Lespinassière, Leuc, Limousis, Malves en Minervois, Marseillette, Mas des Cours, Mayronnes , Montclar, Montirat, Montlaur , Montolieu, Monze, Moussoulens, Pépieux, Palaja, Pennautier, Peyriac Minervois, Pezens, Pradelles en Val, Preixan, Puicheric, Raissac sur Lampy, Rieux en Val, Rieux Minervois, Rouffiac d’Aude, Roullens, Rustiques, Saint Frichoux, Saint Martin Le Vieil, Sainte Eulalie, Sallèles Cabardès, Serviès en Val , Taurize, Trèbes, Trausse Minervois, Ventenac Cabardès, Verzeille, Villalier, Villar en Val, Villarzel Cabardès, Villedubert, Villefloure, Villegailhenc, Villegly, Villemoustaussou, Villeneuve Minervois, Villesequelande, Villetritouls.
Cette communauté est constituée des communes suivantes : Brousse et Villaret, Caudebronde, Cuxac Cabardès, Fontiers Cabardès, Fournes, Fraisse Cabardès, Labastide-Esparbaïrenque, Lacombe, Laprade, Lastours, Latourette Cabardès, Les Cammazes, Les Ilhes Cabardès, Les Martys, Mas Cabardès, Miraval Cabardès, Pradelles Cabardès, Roquefère, Saint Denis, Saissac, Salsigne, Trassanel, Villanière, Villardonnel.


text:
ALLIANCE EUROPÉENNE DES LANGUES RÉGIONALES
- Accueil
- LES ACTIVITÉS DE BIARN TOUSTÉM
- Chansons béarnaises
- Le Béarn et son histoire
- Petit historique de la graphie béarnaise
- Graphie béarnaise - drin de tout...
- Paroles de linguistes : Bernard MOREUX
- Langue, dialecte, patois...
- DRAPEAU BÉARNAIS - AFFICHONS NOTRE IDENTITÉ RÉGIONALE
- La hoélhe - Bulletin de Biarn Toustém
- Statuts de Biarn Toustém
- Le sociologue béarnais Pierre BOURDIEU et le projet d’«Occitanie»
- ALLIANCE EUROPÉENNE DES LANGUES RÉGIONALES
- Nos ancêtres les Aquitains...
- PROVERBES ET DICTONS / ARREPOÈS E DÌSẸS
dimanche 12 mars 2017
NAVARRENX AFFICHE SON IDENTITÉ BÉARNAISE - BÉARN - PYRÉNÉES-ATLANTIQUES
NABARRÉNCS, CIUTAT BIARNÉSE CAP E TOUT...
PRESENTACIOÛ :
Nabarréncs qu’éy sus û terrè au dessus deu gàbẹ d’Aulouroû. Lous purmès tras de maysoûs troubats que soun deu sèclẹ dedzau oun se tournèn basti lous endréts desrountats p’ous Viquings qui abèn puyat adayse lou briu deus gàbẹs dap lous «drakkars» plats de debath.
Lou purmè bourguét que-s hé permou d’ûe escadénce hère boune. En aquére tempourade, lou saumoû qu’ère aboundous au gàbẹ e que dabe de qué minya, toustém la mediche bioque, més chéns pòu de rèyte. Sustout que y abè û goa enta poùdẹ trauca l’aygue, hòrẹ lou téms deus aygats. Aquéths abantàdyẹs qu’estén espleytats e amelhourats enta ha aquéstẹ beroy capdulh de cantoû oun éy tan plasén de passeya-s oéy lou die, mercés aus esfors e à la boulentat deus esleguts e de touts lous qui tribalhen enta proutedya tout aquéth patrimòni.
PRESENTACIOÛ :
Nabarréncs qu’éy sus û terrè au dessus deu gàbẹ d’Aulouroû. Lous purmès tras de maysoûs troubats que soun deu sèclẹ dedzau oun se tournèn basti lous endréts desrountats p’ous Viquings qui abèn puyat adayse lou briu deus gàbẹs dap lous «drakkars» plats de debath.
Lou purmè bourguét que-s hé permou d’ûe escadénce hère boune. En aquére tempourade, lou saumoû qu’ère aboundous au gàbẹ e que dabe de qué minya, toustém la mediche bioque, més chéns pòu de rèyte. Sustout que y abè û goa enta poùdẹ trauca l’aygue, hòrẹ lou téms deus aygats. Aquéths abantàdyẹs qu’estén espleytats e amelhourats enta ha aquéstẹ beroy capdulh de cantoû oun éy tan plasén de passeya-s oéy lou die, mercés aus esfors e à la boulentat deus esleguts e de touts lous qui tribalhen enta proutedya tout aquéth patrimòni.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Maneton
Maneton (en grèc : Mavέθwv, Mavέθwς) que ho un prèste egipcian vadut a Sebennytos qui viscó au sègle -III durant los regnats deus purmèr rei Lagides d'Egipte. Qu'ei conegut com istorian autor d'ἈιYuπtιakά (ua istòria d'Egipte) e la soa òbra qu'a transmès noms e dinastias deus ancians monarcas d'Egipte.
Deu punt de vista istoric aquesta òbra qu'ei ua de la hont principaus entà conéisher la succeccion deus faraon e de las loas dinastia e tanben las duradas deus lors regnats. Aquesta hont que's pòt alavetz confrontar dab autas listas com la Lista Reiau d'Abidòs o lo Canon Reiau de Turin.
L'òbra istorica de Maneton qu'ostend totun au mens duas flaquessas : qu'ei ua òbra de propaganda monarquica abans d'estar ua òbra scientifica e tanben que ns'ei estada transmesa indirectament peus escrits latins de Sextus Julius Africanus e d'Eusebius de Caesarea.


text:
Belgica
Belgica o oficialament lo Reialme de Belgica (var. Reiaume de Belgica) (en neerlandés Koninkrijk België; en francés Royaume de Belgique, en alemand Königreich Belgien, en valon Royåme di Beldjike) es un país del nòrd-oèst d'Euròpa que confronta los Païses Basses al nòrd, Alemanha a l'èst, Luxemborg al sud e França al sud. Es bordat per la Mar del Nòrd a l'oèst.
Sa capitala es Brussèlas.
Lo gentilici es bèlga.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lei periòdes espanhòu e austrian
- 1.2 Lo periòde revolucionari
- 1.3 La revirada de la reünificacion
- 1.4 La Belgica independenta
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XVI, lo territòri bèlga faguèt partida deis espacis gallic e flamand. Pasmens, ne foguèt separat a l'eissida de la Guèrra d'Uechanta Ans (1568-1648) que s'acabèt ambé l'independéncia dei Províncias Unidas.
Lei periòdes espanhòu e austrian[modificar | modificar la font]
Après la scission dei País Bas, Espanha gardèt lo contraròtle dau Sud onte menèt vigorosament la Contra-Reforma. Aquò entraïnèt l'abjuracion ò l'emigracion dei darriers protestants. Puei, Madrid deguèt far fàcia ais ambicions francesas. De 1648 a 1697, de guèrras quasi incessantas s'acabèron per la pèrda d'Artés, de l'oèst e dau sud de Flandra, de Cambrésis, de Valencianas e dau sud de Luxemborg.
Ocupats per França en 1701-1706 e per leis Angloolandés en 1706-1713, lei País Bas Espanhòus foguèron atribuits ais Austrians en 1714. La prosperitat de la region foguèt restablida après 1748 e la conclusion de la patz definitiva entre Borbon e Hamsborg. Lo regime austrian centralizèt l'administracion mai respectèt lei privilègis tradicionaus de cada província. A la fin dau sègle XVIII, Jousè II (1780-1790) menèt una importanta politica de modernizacion (edicte de tolerància en favor dei protestants, reorganizacion judiciària e administrativa...). Pasmens, se turtèt ai captaus locaus (clergat, noblesa, magistrats...) que se revoutèron en aost de 1789. Àustria deguèt esperar fins a la fin de 1790 per restablir l'òrdre.
Lo periòde revolucionari[modificar | modificar la font]
La revirada de la reünificacion[modificar | modificar la font]
Leis oposicions entre lo Nòrd e lo Sud[modificar | modificar la font]
L'independéncia e la definicion dei frontieras bèlgas[modificar | modificar la font]
La Belgica independenta[modificar | modificar la font]
L'industrializacion e la colonizacion de Còngo[modificar | modificar la font]
Lei doas guèrras mondialas[modificar | modificar la font]
Lei tensions intèrnas[modificar | modificar la font]
L'evolucion vèrs lo federalisme[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Belgica es una monarquia federala constitucionala e parlamentària, qu'après la Segonda Guèrra Mondiala evolucionèt d'un estat unitari a una federacion. Lo Parlament bicameral es format d'un Senat e d'una Cambra de Representants. La primièra es una barreja de politics màgers elegits dirèctament e de representants de las comunautats e de las regions; del temps que la darrièra representa totes los bèlgas qu'an almens dètz-e-uèch ans en un sistèma de representacion proporcionala.
Belgica es un dels paucs païses onte votar es obligatòri, e per aiçò a un dels taus pus nauts de participacion electorala del mond[2].
Lo nombre de ministres francofòns e neerlandofòns es lo meteis, coma es prescrit dins la constitucion[3]. Lo Rei o Reina - actualament Albert II - es lo Cap d'Estat, mai se an prerrogativas limitadas. Lo poder veritable es fisat al primièr ministre e als diferents govèrns que govèrnan lo país. Lo primièr ministre actual es Yves Leterme.
Lo sistèma judiciari es basat sus lo drech civil e proven del Còde napoleonenc.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de Belgica (30 528 km²) es vesina de la de l'estat american de Maryland (un pauc mendre).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Belgica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Las lengas oficialas de Belgica son lo neerlandés (flamenc), parlat per almens 6 milions d'abitants, lo francés, parlat per aproximativament 3 milions d'abitants, e l'alemand, parlat per mens d'un per cent de la populacion totala. La capitala, Brussèlas, es bilingüa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Site de l’ONU
- ↑ Voter Turnout - Australian Parliamentary Library
- ↑ Constitución de Bélgica Art. 99
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Article de qualitat en latin
- Bon article en esperanto
- Bon article en tai
- Article de qualitat en afrikaans
- Portal:Belgica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Belgica


text:
Agnes Obel
Agnes Caroline Thaarup Obel (Gentofte, Copenaga, 28 d'octobre de 1980) es una cantaira e cantautora danesa. Son primièr album, Philharmonics, que sortiguèt lo 4 d'octobre de 2010 en Euròpa, li valguèt un disc d'aur en junh de 2011. Puèi durant los Prèmis musicals daneses de novembre de 2011, ganhèt cinc recompensas coma melhor album de l'annada, lo melhor disc pop de l'annada, melhora novèla artista de l'annada, melhora artista feminina de l'annada e la melhora compositora de l'annada.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Philarmonics (2010)
- Aventine (2013)


text:
Unitat d'Aran
Unitat d'Aran-Partit Nacionalista Aranés (UA-PNA o UA) ei un partit politic aranés constituit en 1980 qu'ei afiliat ath Partit des Socialistes Catalans. Era figura màger deth partit, e eth sòn secretari generau, ei Paco Boya.
Eth 9 de seteme de 2013, dus dies abantes era celebracion dera Via Catalana que vòu era independéncia catalana, Unitat presentèc un manifèst en catalan entà demanar eth dret de decidir se es aranesi vòlen ligams tamb Catalonha o Espanha, ei a díder ua mena de procès d'autodeterminacion deth país. [1]
Somari
Representacion[modificar | modificar la font]
En 2015 guarde 5 conselhèrs ath Conselh Generau d'Aran e demòre minoritari. Ei tanben ath cap de 5 municipis aranés:
- Bausen (guanhat sus CDA)
- Bossòst
- Canejan
- Les
- Vielha e Mijaran (guanhat sus CDA)
Damb era majoritat des còssos, elegeish lo representant de la Val ara deputacion de Lhèida (Paco Boya).
En 2011 guanhèc 5 conselhèrs ath Conselh Generau d'Aran e perdèc lo poder en Aran.
Ère tanben ath cap de 3 municipis aranés:
Deputacion de Lhèida[modificar | modificar la font]
Aran envie un representant ara deputacion provinciau de Lhèida.
Parlament de Catalonha[modificar | modificar la font]
Era preséncia d'un aranés ath parlament depend des causides des partits ath nivèu catalan.
- 1999-2007: Francés Boya Alòs (UA, 3au sus era lista PSC en 1999, 4au en 2003)
Senat espanhòu[modificar | modificar la font]
Era preséncia d'un aranés ath parlament depend des causides des partits ath nivèu espanhòu.
- 2011-2015: Francés Boya Alòs (UA, 1èr sus era lista PSC tà Lhèida)
Mèdis[modificar | modificar la font]
Unitat d'Aran publica eth bulletin Vediau.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Referéncies[modificar | modificar la font]


text:
Eamon de Valera
Éamon de Valera (en irlandés Éamonn de Valera), nascut Edward George de Valera (Nòva York 1882 - Dublin 1975) foguèt un dels politicians irlandeses mai importants de l'istòria d'Irlanda. Èra lo filh de Juan Vivion de Valera, un basco que demorava a Cuba, e Katherine Coll, una irlandesa del comtat de Limerick. Pasmens, son biograf Tim Pat Coogan, afirma que i a pas de constància dins lo certificat de naissença e que benlèu èra filh de maire celibatària. Segon afirmèt el meteis, en 1884 moriguèt son paire e sa maire tornèt en Irlanda. Estudièt a Cork e Limerick e se diplomèt en matematicas a l'Universitat de Dublin en 1904. Ailà dintrèt en contacte amb Douglas Hyde e la Liga Gaelica, que ne foguèt un dels caps en 1908. Se maridèt amb una professora d'irlandés, Sinéad Flanagan, en 1910.
En 1913 se jonhèt als Irish Volunteers, e pendent la Rebellion de Pascas de 1916 foguèt comandant del III Batalhon de Dublin, ocupèt lo molin de farinas Boland e contrarotlèt la rota de Dublin a Dun Laoghaire, en causar 234 mòrts demest los soldats britanics. Foguèt, per aquesta rason condamnat a la pena de mòrt, que foguèt mermada puèi pel fach d'èsser ciutadan dels Estats-Units. En 1917 foguèt causit coma candidat pel Sinn Féin, e ganhèt las eleccions al comtat d’East Clare. En març de 1918 foguèt nomenat president del Sinn Féin e de l'IRA en seguida de la proposicion de Michael Collins, que montèt son escapada de la preson. Alhora, s'opausèt al ròtle preponderant de l'IRB dins lo movement republican, vist que De Valera, que pas jamai n'èra vengut membre, i èra opausat del tot e se mesfisava de son secretisme.
Lo mes de decembre de 1918 De Valera foguèt causit deputat al Dáil Éireann, e en març de 1919 foguèt nomenat cap del govèrn provisòri del temps del conflicte conegut jol nom de Cogadh an Neamhspleachais (Guèrra d’Independéncia) que durèt de 1919 fins a la trèva de 1921.
Rebutèt l'acòrd que creava l'Estat Liure d'Irlanda en 1921 e, elegit comandant dels elements mai radicals del Sinn Féin, exigiguèt l'independéncia completa per tota l'isla e boicotegèt lo parlament irlandés. Foguèt lo cap de l'IRA pendent la Guèrra Civila Irlandesa de 1921-1922, que passèt gaireben tota als EUA per tal de cercar de supòrt a sa causa. Li permetèron pas nimai d'ocupar lo sèti de deputat pr'amor que se neguèt de jurar leialtat a la corona britanica. En 1926 abandonèt aquesta actitud e organizèt un partit novèl, lo Fianna Fáil, que ne foguèt president (1926-59). Aital trionfèt a las eleccions de 1932. Foguèt primièr ministre en 1932-48, 1951-54 e 1957-59, e copèt los ligams qu'unissián Irlanda e Grand Bretanha e a l'encòp reprimissiá sens pietat las accions de l'IRA. Mai tard venguèt president de la Republica d'Irlanda de 1959 a 1973.


text:
Handbal
Lo handbal es un espòrt collectiu ont doas equipas de set jogaires s'afrontan amb un balon sus un terren rectangular de dimensions 40 m per 20 m, separat en dos camps. Lo nom ven de l'alemand: die Hand (« la man ») e der Ball (« la bala »).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Principis
- 2.1 Generalitats
- 2.2 Duradas del jòc
- 2.3 Pòsts
- 2.4 Terren
- 2.5 Balon
- 2.6 Tòca del jòc
- 2.7 Escala de las sanccions
- 2.8 Temps mòrt d'equipa
- 2.9 Arbitratge
- 3 Galariá de fotos
- 4 Notas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo jòc modèrne ven del sègle XIX, al Danemarc, jol nom de « håndbold » o encara en Checoslovaquia jol nom de « házená »[1]. Dins los ans 1900, un irlandés del nom de Casey introduguèt un jòc semblable al handbal als Estats Units d'America. Tan plaguèt qu'una competicion se realizèt en 1919 a Los Angeles. Pasmens, lo handbal es considerat coma un espòrt de concepcion danesa. Lo danés Holger Nielsen creèt las règlas del handbal modèrne (håndbold) en 1898. En 1919, lo professor alemand Carl Schellenz, de l'Escòla normala germanica d'éducacion fisica de Leipzig, prepausa una adaptacion del Torball[1]. Creèt alara lo handbal de onze.
La Federacion internacionala de handbal nais en 1928. Lo jòc se practica en exterior, 11 contra 11. Es espòrt de mòstra als Jòcs de Berlin en 1936. En 1938, dos campionats del mond son organizats en Allemanha, e ganhat per Alemanha: un campionat de onze e un autre de sept, amb quatre equipas europèas (Alemanha, Àustria, Danemarc, França). En 1946 se bastís la nòva Federacion internacionala. Lo handbal es fòrça pauc practicat abans la Segonda Guèrra mondiala en França, mas en setembre de 1941[2] s'organiza, amb l'ajuda del regim de Pétain, una federacion francesa autonòma. Mai, lo handbal intrèt dins los programas de l'espòrt escolar. La federacion foguèt dissolguda en 1944 per renàisser en 1952[3].
Dins los ans 1960, lo handbal de onze es pauc a pauc abandonat al benefici del handbal de set. Aquel espòrt fins alara practicat en exterior se jòga dins de gimnasis. Lo darrièr campionat del monde de 11 se debanèt en 1966. Lo handbal es al programa olimpic masculin en 1972 e femenin en 1976. Lo handbal foguèt longtemps considerat coma un espòrt de complement, practicat l'ivèrn al caud dins los gimnasis. Puèi, lèu, lo handbal ven al vam subretot a causa de son implantacion dins los mitans escolars e universitaris.
Principis[modificar | modificar la font]
Al handbal, la tòca del jòc es de far intrar lo balon dins la gàbia advèrsa ne marcan mai que son adversari en utilisant pas que las mans per far mòure lo balon. Lo principi es de driblar amb lo balon o, lo far passar a un companh. Un còp qu'a lo balon en man, lo jogaire pòt avançar driblant mas pòt realizat pas que tres passes sens driblar e pòt pas gardar lo balon mai de tres segondas se demora imobil.
Generalitats[modificar | modificar la font]
Una partida opausa doas còlas e se debana mai sovent en doas miègtemps, caduna separadas per una pausa de 10 minutas. Tres temps mòrts d'una minuta son disponibles per equipa e per partida, amb l'obligacion per cada equipa de dos temps mòrts maxim per miègtemps e d'un temps mòrt maxim dins las cinc darnièras minutas de la partida. Cada equipa se compausa de set jogaires sul terren e de remplaçants (jogaires de camp o gardians) fins al nombre de set[4]. Una equipa es en temps normal constituida d'un gardian de gàbia e de sièis jogaires de camp, espandits mai sovent en doas alats (drech e esquèrra), dos darrièrs (drech e esquèrra), un miègcentre (o darrièr central) e un pivòt. Lo nombre de remplaçaments es illimitat.
Duradas del jòc[modificar | modificar la font]
La durada d'un partida eépend de la categoria d'edat dels actors de l'encontre, los tèxtes oficials indican[5].
- « 8-14 ans »: 2×20 minutas
- « 14-16 ans »: 2×25 minutas
- autras categories: 2×30 minutas
(amb arrèst del cronomètre sus las fautas e las sortidas del balon se l'arbitre o demanda)
La pausa entre dos temps de jòcs es normalament de 10 minutas[6].
Pòsts[modificar | modificar la font]
Cada jogaire ocupa un pòst singular (las descripcions çai dejós dessous son consideradas dins lo sens de l'ataca e al respècte de la largor de terren).
- Pòst 1: gardian de gàbia. Es lo sol jogaire qu'a lo drech de tocar lo balon dins la sieuna zona. Son ròtle es d’empachar los tirs de l'equipa advèrsa d'intrar dins sa gàbia. Los jogaires de son equipa an pas lo drech de li far la passa s'es dins la zona, mas es possible fòra. Los jogaires ocupant aquel pòst son mai sovent nauts de gaireben 2 mètres (nautor de la gàbia) e fòrça sople per aténher los caires amb las mans e los pès.
- Pòst 2: alièr esquèrre, dins lo canton esquèrre, lo long de la linha de tòca. Aquel pòst l'ocupa un drechier de talha mendre qu'aqueles ocupant los pòsts centrals (darrièrs esquèrre e dreche, pivòt e miègcentre) avent de grandas qualitats d'explosivitat e una granda soplesa de movement. Pendent una ataca plaçada, an per ròtle de se téner mai près possible de lor linha de tòca per espandir la defensa advèrsa sus la largor. Tanben pòdon limpar dins la defensa advèrsa per far offici de secgnd pivòt, çò que pòt desorganizar fòrça lo sistèma defensiu advèrs. Quand l’equipa advèrsa perd lo balon pendent una de sas atacas, l’alier a per ròtle de corir mai avidament possible cap a la gàbia advèrsa per recebre lo balon de sos companhs e marcar en posicion de contra ataca.
- Pòst 3: darrièr esquèrre, a 1/4 del terren partant de l'esquèrre. Pòst mas sovent ocupat per un drechier, son ròtle es de far ofici de rampa de lançament de las atacas de son equipa. En posicion d’espèra del balon, se ten mai sovent a mai de 15 mètres de la gàbia advèrsa. Recep lo balon mai sovent lançat e mai d'una solucions pòdon se presentar a el. Pòt transmetre lo balon al costat oposat d'ont ven (al miègcentre se ven de l’alier esquèrre, o a l’alier esquèrre se ven del miègcentre). Pòt sautar e realizar un tir en extension per marcar. Aquela alternativa se presenta mai sovent per de darrièrs de granda talha que pòdon tirar al dessús la defensa. Pòt intrar dins la defensa per ensejar de la desorganizar al final, o de tirar a distança pròcha se capita a prene l’interval, o la passar al pivòt s'aquel darrièr se pòt desmarcar, o la passar quin que siá autre jogaire que se seriá desmarcar.
- Pòst 4: miègcentre, al centre del terren. Aquel pòst correspond un pauc al menaire del jòc de l’equipa. Son ròtle es de lançar las atacas e de las anonciar als autres membres de l’equipa. Son mai sovent de jogaire de talha mai pichona que los darrièrs, que son capables de s’introduire dins la defensa advèrsa. A causa de la rapiditat e de la soplesa necessària per aquelas intradas, aquel pòst es a vegda ocupat per de jogaires podent tanben jogar a l’ala.
- Pòst 5: pivòt, le long de la zona dels 6 mètres, circulant subretot al centre. Situat al còr de la defensa advèrsa, servís a fixar los defensaires advèrses, o demorant plan en fàcia de las gàbias, o se deplaçant lo long de la linha de zona cap drecha o cap a esquèrra. Quand un d'queles darrièrs ensag s’introduire dins la defensa advèrsa, realiza de blocatges, es a dire que fa oposicion de son còs per far ecran entre lo jogaire de son equipa e son defensaire.
- Pòst 6: darrièr dreche, a 1/4 du terren partant de la drecha. Aquel pòst a de caracteristicas las meteissas a aquelas del darrièr esquèrre, levat que l'occupa un esquerrièr.
- Pòst 7: alier drech, dins lo canton drech, lo long de la linha de tòca. Aquel pòst a de caracteristicas las meteissas qu'aquela de l'alier esquèrre, levat que l'ocupa un esquerrièr, o per un drechièr avent las capacitats de tirar de biais désaxat passant son bras esquèrre al dessús de son espatla esquèrra.
- defensaire exclusiu: se constituís pas un pòst d'esperel, de jogaires s'especializèron per de pretsfachs defensivus e an gaireben pas de ròtle ofensius.
Terren[modificar | modificar la font]
Airal de jòc[modificar | modificar la font]
L'airal de jòc es un rectangle de longor de 40 mètres e de largor 20 mètres comprenent una superfícia de jòc e doas superfícia de but. Los grands costats son nomenats linhas de tòca; los pichons, linhas de but o linhas de sortida de but. Una zona de seguretat deuriá enrodat l'airal de jòc. Sa largor es al mens d'un mètre le long de la linha de tòca e de dos mètres darrièr la linha de sortiada de but. Se pòt pas modificar pas las caracteristicas de l'airal de jòc pendant la partida dque favorizariá una sola equipa.
Gàbia[modificar | modificar la font]
La gàbia es plaçada a la mitat de cada linha de sortida de but. Las gàbias devon èsser solidament fixadas al sol o parets murs darrièrs. An una nautor intèrna de 2 mètres e una largor de 3 mètres. Las barras de la gàbia son ligadas a una travèrsa. Lor aresta posteriora es alinhda sul costat posterior de la linha de but. Las barras e la travèrsa devon presentar una seccion carrada de 8 cm. Devon èsser penchs sus las tres fàcias visiblas del costat de l'airal de jòc en doas colors en contrast (mai sovent roge e blanc). La gàbia es dotada d'un filat de darrièr penjat que lo balon i dintrar se que pòsca sul pic rebombir o sortir.
Linhas[modificar | modificar la font]
La linha de but es dessenhada entre los pals de la gàbia; fa 3 mètres de long. La linha exterieure (linha darrièra o linha de sortiada de but) contunha la linha de but al fond del terren, de biais que la gàbia se situa a la mitat de la linha; ambedos linhas exterioras limitan lo terren en longor (40 mètres). Las linhas lateralas (linhas de tòca) limitan la largor del terren (20 mètres). La linha mediana liga las mitats de las linhas de tòca. Aquela linhas son continús.
Devant cada gàbia i a la superfícia de but (o la a). Se limita per la linha de superfícia de but (linha dels siès mètres), desenhadas de biais seguent: una linha de 3 mètres de long, parallèl a la linha de but e alunhada de 6 mètres de la gàbia[7], e dos quarts de cercle de 6 mètres de rai[8] caduns que ligan la linha de 3 mètres de long a la linha exteriora. La linha es continúa.
La linha de limita elu gardian (linha dels quatre mètres) es una linha de 15 cm de long dessenhada en parallel fàcia a la gàbia, a una distança de 4 mètres[9]. Lo gardian pòt avançar fins a aquela linha per s'aparar d'un get de 7 mètres (equivalent la "penalti" del fotbòl), tirat per l'escasença dempuèi la linha de tir (linha dels set mètres): una linha d'un mètre de long en parallel a la linha de but, plaçada à 7 mètres de la gàbia[10]. La linha de get franc (linha dels nòus mètres) es una li nha discontinúa, desenhada a 3 mètres de la linha de superfícia de but, e donc a 9 mètres de la gábia. Los trachs de la linha de get franc, coma los intervals, mesuran 15 cm. La linha de cambiament (una partida de la linha de tòca) de cada equipa s'espandís de la linha mediana a una distança de 3,5 mètres d'aquela. Le tèrme d'aquela linha de cambiament es marcat per una linha parallèla a la linha mediana. Aquela linha contunha sus 15 cm sus l'airal de jòc e de 15 cm fòra.
Totas las linhas desenhada sus l'airal de jòc fan partit integranta de la superfícia que terminan. Las linhas de but devon presentar una largor de 8 cm entre las barras, alara que totas las autras linhas an una largor de 5 cm.
Las linhas separant doas zonas adjacentas se pòdon remplaçar per una diferéncia de color entre las zonas adjacentas del sol.
Balon[modificar | modificar la font]
Lo jòc se practica amb un balon redond de[11] :
- 58 a 60 cm de circonferéncia e d'un pes comprés entre 425 e 475 gramas, pels òmes e los mai de 16 ans (talha IHF 3)
- 54 a 56 cm de circonferéncia per un pes de 325 a 400 gramas, per las femna e las mai de 14 ans e los mascles de 12 a 16 ans (talha IHF 2)
- 50 a 52 cm e 290 a 330 gramas, per las femes de 8 àa14 ans e mascles de 8 a 12 ans (talhas IHF 1)
Tòca del jòc[modificar | modificar la font]
L'equipa ganhanta es aquela que ten la marca mai granda a la fin del temps reglamentari (60 minutas). Se marca un punt quand lo balon penetrar la gàbia advèrsa (entre los pals e darrièr la linha de but), amb las contrenchas màger seguentas:
- quand un jogaire de camp tòca fisicament (per exemple, del pè) lo terren a mens de 6 mètres de las gàbias (zonas nomenadas "superfícia de but" e materializadas al sol per une linha termièra e a vegada una color diferenta), a pas lo drech d'èsser en contacte amb lo balon,
- cada gàbia es aparada per un gardian dins aquela superfícia de but,
- lo balon se manipula pels jogaires a la man; los desplaçaments "balon en man" soe limita tres passes, levat en cas de dribla.
L'atacant a donc lo drech de sautar al dessús de la superfícia de but e realizar son tir abans de tocar le sol, per èsser mai près de la gàbia. Las partidas son mai sovent menadas per dos arbitres (a partir del nivèl regional) ajudats per un cronometraire e un secretari. Aqueles darrièrs forman la "aula de marca" .
Manipulacion del balon[modificar | modificar la font]
Los jogaires de camp pòdon jogar lo balon sonque amb las mans (en realitat, pòdon tanben utilizar la tèsta, lo coide, la cuèisha…). Es considerat coma fauta tot balon tocant una partida del còs inferiora als genolhs (o partida vesina). Sol lo gardian pòt desviar lo balon del pè (mas pas fòra de sa zona sa zone, ont se considèra coma un jogaire de camp), mas de segur pas jogar lo balon al pè. Es enebit a un dels sieus companhs de passar lo balon al gardian quand lo balon es en jòc, castigat per un get franc als nòus mètres per l'adversari.
Los jogaires pòdon driblar amb lo balon, e far al maxim tres passes, balon en man. Sasir lo balon amb las doas mans a l'encòp arrèsta lo drible (e alara, impausa un tir o una passa). Mai, se lo balon passa al dessús de la man que lo jogaire utilizava per driblar, se reconéis una represa de drible e lo balon torna a l'adversari.
Quand un equipa fa virar lo balon sens intencion d'atacar, los dos arbitres lèvon lo braç per demandar als jogaires concernats d'atacar. Se l'equipa atacanta reagís pas a l'avertiment, ee que lo balon recula, lo jòc passiu es validat, e lo balon torna als defensaires. Se lo balon tòca la barra es tornat pel gardian o se una sanccion es donada, l'avertiment de jòc passiu es levat.
Sortidas de terren[modificar | modificar la font]
Per una linha laterala: l'equipa que toquèt lo balon en darrièr dona la tòca a l'equipa advèrsa. La remesa en jòc realiza un lançar de balon dempuèi l'exterior del terren, a la plaça de la sortida del balon, per un jogaire d'aquela equipa advèrsa devent metre un pè sus la linha de tòca.
Per una linha darrièra: lo balon torna al gardian s'es un jogaire advèrs o lo quita gardian que lo plaça rèire la linha. S'es un defensaire que tòca en darrièr lo balon, e que lo balon va darrière la sieuna linha de but (la contrant per exemple), es l'equipa advèrsa quie lo pren mejans un get de caire, levat se lo gardian torna tocar aquel balon demorant dins la zona dels 6 mètres.
La posicion dels jogaires sul terren près de la gàbia depend de las tacticas previstas. La mai classica es la posicion dicha de « 1-5 » ; consistís a defendre sus la zona pels 5 per tòca de contrar los tirs de luènh o d'aparar los 1 contre 1, e de prene un adversari jutjat dangierós o contrar las passas pel defensaires davant. La posicion dicha « 0-6 » es tanben correnta. D'autras existisson, mai raras; per exemple « 2-4 » , 3-3 o 1-2-3.
Escala de las sanccions[modificar | modificar la font]
Avertiment[modificar | modificar la font]
- Recepiendari: pendent una partida, un jogaire deuriá pas recebre mai d'un avertiment e una équipa (los jogaires de camps) deurián pas ne recebre mai que 3. Del meteis biais, un oficial pòt tanben èsser sanccionat d'un avertiment, dins la limita d'un sol avertiment per l'ensems dels oficials d'una meteissa equipa.
- Actccion en causa: avertiment de las equipas per d'accions de jòc jutjada limitas. L'objectiu dels avertiments es d'introduire la progressivitat dins l'escala de las sanccions.
Exclusion temporària (2 minutas d'exclusion)[modificar | modificar la font]
- Recipiendairi: tres per jogaire au maxim e un per l'ensems dels oficials d'una equipa.
- Accions en causa: Actes antiesportius
Accion presentant un risc per l'integritat fisica d'un jogaire advèrs
dintrada irregulara sul terren
Contestacion
Simulacions
Disqualificacion[modificar | modificar la font]
- Recipiendairi: 1 per jogaire e entraire
- Accions en causa: Via de fach
Acte antiesportiu gròs
Actes antiesportius repetits
Accion plan dangierosa per l'integritat fisica d'un jogaire advèrs
Accion irregulara en fin d'encontra per gardar la marca
Contestacion fòrta
Succession de 3 exclusions donadas a un meteis jogaire
Temps mòrt d'equipa[modificar | modificar la font]
Cada equipa pòt beneficiar de tres temps mòrt per partida. Simbolizat per un carton verd numerotat T1, T2 o T3, es d'une durada d'1 minuta. L'obtencion d'aqula copadura de jòc demanda d'èsser possession del balon e de pausar son carton verd sus la taula de marca. La taula arrèsta lo cronomètre e designa als arbitres l'equipa que ven de pausar lo temps mòrt. L'utilizacion d'un temps mòrt es pas obligatòria. Dos temps mòrt al maxim pòdon èsser utilizats dins cada miègtemps. Un sol es autorizat per equipa dins las 5 darrirèras minutas de la partida. Entre dos temps mòrts d’una equipa, l’adversari deu aver èsser al mens un còp en possession del balon. A la fin del temps mòrt las equipas tornan al jòc al luòc ont s'èra arrestat.
Arbitratge[modificar | modificar la font]
A l'handbal, las partidas son dirigidas per un binòme de dos jutges-arbitres, o per un arbitre pels joves. Son assistits per dos oficials a la taula de marca (un secretari e un cronometraire). Dins de competicions nacionalas e dins tota competicion internacionala, per un jutge-arbitre delegat de l'instança organisatritz. Los jutges-arbitres son plaçats de biais e veire lo jòc de biais global mas sens n'èsser tròp alunhats per mancar pas una de las accions del jòc. Cada jutge-arbitre es a son torn de camp e de but e cambian regularament lor plaça pendent la partida que l'arbitratge siá donat de biais mai equitable e omogenèu possible.
Galariá de fotos[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Wojciech Liponski, L'encyclopédie des sports, Grund, Édition française 2005, p. 229.
- ↑ Coll., Le sport et les Français pendant l'occupation, Paris, L'Harmattan, 2002, tome 1, p. 236-237
- ↑ (fr) Istòria de la FFHB sus son site oficial
- ↑ « Fédération internationale de handball : Règles du jeu » [PDF], sur Fédération internationale de handball, p. 15
- ↑ « Fédération Internationale de handball - Règles du jeu » [PDF], sur Site officiel de la fédération internationale de handball, p. 9, paragraphe 2.1
- ↑ (fr)« Libret de l'arbitratge » [PDF], mars 2014, p. 11, paragraphe 2.1
- ↑ 6 mètres: distança mesurada del bòrd posterior de la linha de but al bòrd anterior de la linha de la superfícia de but.
- ↑ Raion de 6 mètres: distança mesurada de l'arèsta intèrna posteriora dels pals del but.
- ↑ 4 mètres: distança mesurada del costat posterior de la linha de but al costat anterior de la linha de limita del gardian.
- ↑ 7 mètres: distança mesurada a partir del costat postrior de la linha de but al costat anterior de la linha de tir.
- ↑ (fr)« Réglement du ballon » [PDF], sur Fédération internationale de handball, , p. 3
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes e categorias[modificar | modificar la font]
Practicas e variantas[modificar | modificar la font]
- Handbal d'arena
- Handbal de plaja
Ligams extèrnas[modificar | modificar la font]
- Federacion internacionala d'handbal
- Federacion europèa d'handbal
- Federacion francesa d'andbal
- Liga Nacionala d'Handbal
- (fr)« Règlement du handball (livret de l'arbitrage) » [PDF], març de 2014
- (en) Fédération internationale de handball, « Handball - Fascination for thousands of years - History and stories » [PDF], decembre de 2013


text:
La cultura deus navèth arribats dens lo miei rurau qu’ei a còps problematica mes que pòt préner proporcions de las qui n’imaginam pas. L’exemple d’aqueste drame animau a Samadet que’n pòrta las pròbas. Qu’ei tota un país qui ei butada.
Jean-Marie Duponton n’ei pas un personatge hèra sociau mes qu’ei un òmi hart d’imaginacion. Aqueste neo-rurau originari de Melun e instalat despuish la soa retirada a Lacajunta (Lanas) qu’a avut ua idea de las grans entà simpatisar dab lo son vesin Thierry Capdecalhau. Aqueste qu’ei pair de familha deseparat de la soa hemna e qui a la guarda alternada d’ua petita Alienòr (5ans). Tot que comença lo dimars 1er d’abriu :
7ò30: Jean-Marie que sorteish de la soa casa e que deisha un tròç de carn a costat deu plèish enter las duas maisons.
7ò32: lo can deu vesin, aperat “Vodka” un joen husky siberian, que vien nhacar dens lo tròç de carn.
7ò32 e 15s mei tard: lo Jean-Marie qu’arriba dab un herrat pleat de gasolina e qu’aspergeish lo prauve canhòt qui’s muisha susprés e perplèxe.
8ò: Lo Jean-Marie que’s ditz que lo son plan ei infalhible. E que pensa que’n avertir lo quite ser lo son vesin en diser qu’un caminaire aja arrosat lo son can e poderé començar enter eths ua istòria d’amistat e de hidança de las beròjas. Oc, Jean-Marie qu’ei tòrt.
10ò: virèsse mau lo men ahar que’m poderí escóner en darrèr de l’excusa deu “peish d’abriu”, ce ditz lo Jean-Marie.
11ò30: Lo Thierry que torna deu tribalh mei vist que previst, que pren lo can e la soa hilha e que se’n van dinc a Samadet on viu la mair d’Alienòr: Isabèu Virabonet.
11ò35: Thierry qu’arroganha a votz hauta contra aqueth “saloper” de garagista pr’amor la soa autò que senteish enqüèra la gasolina…
11ò50: La familha que s’amassa a l’entorn de la taula tà hestejar l’aniversari d’Alienòr. Pr’amor òc, Alienòr que hesteja los sons 6 ans lo purmèr d’abriu.
12ò30: la mair de la petita landesa que pòrta ua còca tradicionau, hèita “a casa”, dab 6 candelas.
12ò31: arron la cançon costumèra desbarrassada de las versions anglofòna e espanhofòna, Alienòr que boha sus las candelas dab escaduda. De tira, Vodka que s’en.hueca e dens lo moviment de panica que hica lo huec a tot lo mobilier puish a las parets e fin finau au tèit.
12ò50: los pompiers d’Arsac (Bearn) qu’estupan lo huec de la maison.
13ò10: Isabèu Tornabonet que pòrta plenta contra lo son ancian marit.
13ò15: Ua cellula psychologica qu’ei obèrta entà la gojatòta.
13ò20: Thierry Capdecalhau qu’avia un processus d’auto-destruccion a basa de vodka.
A 18ò, lo Thierry qu’èra admés a las urgéncias e lo Jean-Marie Duponton qu’avè desapareishut. L’enterrament de Vodka que’s debanarà dijaus a 10ò.
Enric Pistolet


text:
Chezelle
Chezelle (Chezelle en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada entre Bellenaves e Chantelle, a adaigat pel Boublon.
Lo bourg de Chezelle a traversat per la RD987, #que ven del sud-oèst del departament del Puy-de-Copòla e desboca a Sant-Pourçain-sus-Sioule en transeünt per Bellenaves e Chantelle. Lo A 71 llom la extremitat occidentala de la comuna.
Una particularité de la municipalitat es que lo bourg se tròba a l'extrèm es, a dos #cent mètres del limit amb la municipalitat vesina de Taxat-Senat, e que lo territòri de la municipalitat es doncas totalament déporté a l'oèst.
La commune, située entre Bellenaves et Chantelle, est arrosée par le Boublon.
Le bourg de Chezelle est traversé par la RD987, qui vient du sud-ouest du département du Puy-de-Dôme et aboutit à Saint-Pourçain-sur-Sioule en passant par Bellenaves et Chantelle. L'A 71 longe l'extrémité occidentale de la commune.
Une particularité de la commune est que le bourg se trouve à l'extrême est, à deux cents mètres de la limite avec la commune voisine de Taxat-Senat, et que le territoire de la commune est donc entièrement déporté à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge ven del latin caleishon, « pichon ostal ». La glèisa a mencionat, jos la forma ecclesia de Casellis, en una bulle del pape Adrien IV ; aperten alavetz als chanoines regulars de Évaux.
Segon Nicolay, al Sègle XVI, la parròquia compòrta 59 fuòcs ; al Sègle XVII, segon lo intendant de Argouges, ne compòrta pas mai que 35. Sus la parròquia se tròba lo fief de Montchoisy[1], #Qu'aperteniá a las XVIIen e XVIIIen de sègles a la familha del Buysson.
Al sègle XIX, fins a la crisi del phylloxéra, Chezelle es un país de vignoble.
Le nom du village vient du latin casella, « petite maison ». La glèisa est mentionnée, sous la forme ecclesia de Casellis, dans une bulle du pape Adrien IV ; elle appartient alors aux chanoines réguliers d'Évaux.
Selon Nicolay, au Sègle XVI, la paroisse comporte 59 feux ; au Sègle XVII, selon l'intendant d'Argouges, elle n'en comporte plus que 35. Sur la paroisse se trouve le fief de Montchoisy[2], qui appartenait aux XVIIen et XVIIIen siècles à la famille du Buysson.
Au sègle XIX, jusqu'à la crise du phylloxéra, Chezelle est un pays de vignoble.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montchoisy es a l'oèst de la municipalitat, uèi a proximitat immediata de la autoroute A 71.
- ↑ Montchoisy est à l'ouest de la commune, aujourd'hui à proximité immédiate de l'autoroute A 71.


text:
Adenosina trifosfat
L'adenosina trifosfat (abreujada ATP) qu'ei ua molecula bioquimica de grana importància puish qu'ei rica en energia que pòt balhar e tot s'idrolizar en adenosina difosfat (ADP) o en adenosina monofosfat (AMP).
Qu'entra tanben com precursor dens la sintèsi deu NAD+ e deu coenzim A, duas moleculas de las importantas dens lo metabolisme.
Estructura e proprietats[modificar | modificar la font]
L'adenosina qu'ei un nucleotid trifosfat ; aquò que vòu díser qu'ei compausada d'adenosina (ua molecula d'adenina ligada dab ua ribòsa -la B-D-ribofuranòsa mei precisament- ) e de tres gops fosfat.
La preséncia deus grops fosfat dab los lors ligams d'anidrid d'acid que'n hè ua hont d'energia peus organismes vius. Aquesta energia qu'ei liberada per la reaccion d'idrolisi seguenta (reaccion exergonica qui d'ua variacion d'entalpia libra estandard de −30,5 kJ/mol) :
ATP + H20 → ADP + Pi
on Pi b'ei un fosfat inorganica (puish qu'ei pas mei inclusa dens cap molecula organica).
Au contre, la sintèsi de l'ATP que's produseish au cap de la reaccion seguenta :
ADP + Pi → ATP + H20
Resèrvas d'energia[modificar | modificar la font]
L'ATP qu'ei produsit chic de temps abans d'estar emplegat com hont d'ergia per las reaccions bioquimicas deu metabolisme deus èstes vius. B'ei pas apielat ; totun, que pòt estar produsir a partir deus sucres qui eth e pòden estar apielats devath, per exemple, la forma de glicogèn.


text:
Argumentari de Fèlix-Marcèl Castan (1994, IEO-Edicion, Ensages, 156 paginas, 13,50 èuros).
Fèlix-Marcèl Castan nasquèt en 1920 dins Òlt. Estudis a Moissac, Montalban, París. Formacion occitana : Cayrou, Cubaina, Perbòsc.
Es mòrt lo 22 de genièr de 2001.
Naissença de miejanuech - Gui Matieu
Editor : L'aucèu libre - 2012
ISBN : 978-2-917111-16-1 - 12 èuros
Quatrena de cobèrta : Des Noëls provençaux ? Oui, il s'en crée toujours, de ces jolies poésies pour la nuit de Noël ! Noëls du rémouleur, du vigneron ou du chasseur, autant de Noëls de santons, mais aussi Noëls d'aujourd'hui : Noël du GI, Noël du mur de la honte, ou Noël dans la cité...
Premièr prix des Jeux Floraux du Félibrige en 2011, cette Naissença de miejanuech est un plaisir simple et beau de lecture pour la période de Noël.
Les grandes représentations du monde et de l'économie à travers l'Histoire : De l'univers magique au tourbillon créateur - René Passet
Les Liens qui Libèrent - 2010 - 948 paginas - 38 €
ISBN : 978-2-918597-08-7
Presentacion de l'editor : L'infima creatura umana, jucada sus son gran de sabla, scruta l'infinit dels espacis celèstes per fin de compréner lo sens de l'aventura sieuna. D'ont mai puja la poténcia dels mejans d'observacion que ten a posita d'ont mai l'univèrs li apareis jos de formas diferentas. E sembla evident que non interpretarà l'economia de la meteissa faiçon, considerant lo mond coma un "grand tot" organic dominat per de fòrças misteriosas, d'esséncias magicas o divinas ; coma un relòtge animat per las leis d'un equilibre eternalament repetitiu ; somés a la degradacion de las energias que lo menan a la mòrt termica ; o enfin tiralhat entre aquela degradacion e las fòrças constructrises de la complexificacion e de l'imaterial.
Dos articles sul libre Antonio Vidal d'Alem Surre Garcia (Trabucaire, 2001, 196 paginas). L'edicion es bilingüe, la revirada francesa es de Francesca Meyruels e Martina Boulanger.
1- Un article de Pèire Venzac (revista OC, mai de 2002).
Dins las annadas 80 del sègle passat se parlava de pertot de mescladís de mestissatges culturals, e tot aquò dins una rèsta de guèrra freja que congreava ça que la una mena de dubertura planetària, destorbadís e melhorament a l'encòp, coma totas las fins de sègle, rai. Aquò's dins aquel ambient qu'Alem Surre-Garcia escriguèt Antonio Vidal, un roman cortet que remena mai d'un estil literari, en passant aisidament del realisme fantastic al jornal metaforic, pel mejan del poèma o del raconte istoric.
Contes de l'Unic - Pèire Bec - 1977
Pròsa gascona - A tots IEO - Per Noste
Quatrena de cobèrta : "... Mès tot sobte que larga un crit. La gròssa tataranha negra de ièr matin qu'ei de nau aquiu, a galaupar sus la blancor deu plafons. Mès qu'ei copadas en dus, e n'i a pas aquiu que la partida anteriora, un torax velut dab ua boca en abans e quate patas qui caminan estròssament. L'Unic qu'a lo còr qui'u tresvira e que cluca los uelhs. Quan los torna draubir, que's vira instinctivament de l'aute costat de la cosina e que destria un enòrme abdomen qui s'arrossega possivament sus quate patas. L'Unic que gaha la vomidèra, mès que's rasona e torna prénguer lo son dejunar. L'estomac pleat, que's sentish melhor : "qu'ei devut engolir quauqua substància allucinogèna, que's digoc. Aquò n'ei pas arren. Que cau demorar."
Peasants Into Frenchmen - Eugen Weber
Editor : Standford University Press - 1976 - 632 paginas
ISBN : 9780804710138 - [ligam]
Presentacion de l'editor : "França acabèt son unitat nacionala mai tard que çò que se ditz comunament. Pendent mai de cent ans après la revolucion, de milions de païsans visquèron dins un mond fòra temps, lor condicion d'existéncia demorava identica a la de la generacion precedenta.
La crise qui vient - Laurent Davezies - Le Seuil
111 paginas - ISBN : 978-2-0210-8645-4
L'autor analisa los impactes de la crisi economica actuala suls territòris Franceses, en foncion de la politica publica menada, del desvolopament, del pes de las metropòlas.
Retrach del colonizat - Albert Memmi
Vent Terral - 1983
Quatrena de cobèrta : "Aqueste libre, paregut pel primièr còp en 1957 es lèu vengut un classic que i se son reconegut dedins los colonizats dels cincs continents. Revirat dins un vintenat de lengas, gràcia a l'escrivan Cristian Rapin, l'avèm ara en version occitana.
Fors et Costumas de Bearn, edicion establida per Joan Eygun, tèxt original de 1552 - [ligam]
Letra d'òc - 2010 - 29 èuros
16 x 24 cm - 320 paginas
ISBN : 978-2-916718-29-3
Presentacion de l'editor : En 1551-1552, los fòrs antics de Bearn qu'estón reformats peu Senhor soviran de Bearn, Enric II, e los Estats de Bearn tà melhorar e modernizar lo fonccionament de l'Estat e de la Justícia. Vertadèr monument istoric e testimoniatge simbolic de las libertats bearnesas, los Fors et costumas de Bearn publicats a Pau en 1552 que son tanben lo prumèr libe imprimit en occitan gascon. Dens l'espaci occitan, lo Bearn qu'avè de hèit podut guardar l'usatge oficiau de la lenga deu pòple mentre tots los autes parçans d'Òc èran passats au francés, lenga deu rei de França.
La Canson del país - Élodie de Oliveira (Universitat de París-Sorbona, París IV) - Avèm besonh d’una edicion critica per (tornar) legir Joan Bodon ?
Editor : Section Française de l'Association internationale d'etudes occitanes
*
Made in "France" - Ives Roqueta - 1970 - IEO Edicion
Las annadas seissanta, un escrivan liure, aquò peta. L'autor afusta, tòca. Tot es viu. Una pròsa a despart, tres nòvas, Ives Roqueta.
Extrach p18 : "A cò de Schleswig los autres me dison qu'ai tòrt, qu'aquò's fòrça important de legir lo jornal : de Gaulle, Ben-Barka, lo Viet-Nam, Lecanuet-Plage, te sabi... Los daissi dire. Desempuèi l'Argeria - quora fasiàm la guèrra amb totas las porcariás de rigor e que puèi legissiàm sul jornal çò que se'n podiá dire - Figaro o Humanité aquò's quif-quif per ieu. Coma ditz Ives, aquò's un fons sonòr qu'acompanha l'eveniment. Pas Mai."
Letras d'òc presenta una traduccion del libre d'André Brink : Una cadena de voses (A Chain of Voices). Traduccion occitana de Sèrgi Carles - 504 paginas - 25 èuros - ISBN : 978-2-916718-34-7
L'autor : André Brink nasquèt en 1935 a Vrede en Africa del Sud dins una familha d'afrikaner. Aprèp d'estudis en literaturas a l'universitat de Potchefstroom (Africa del Sud) e a París a la Sorbona, venguèt mèstre de conferéncia en literaturas afrikaans e olandesa a l'universitat Rhodes a Grahamstown puèi professor d'anglés a l'universitat del Cap.
Dempuèi las annadas seissantas publica regularament en afrikaans o en anglés (ensags, roman, memòri). Revirèt tanben en afrikaans d'autors anglosaxons (Shakespeare, Lewis Carroll) o Franceses (Simenon, Albert Camus).
Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan
Josiana Ubaud (Trabucaire, 2011, 30 €).
ISBN : 978-2-84974-125-2
Lo diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan de Josiana Ubaud en preparacion dempuèi d'annadas ven de sortir a cò de Trabucaire.
Quatrena de cobèrta : "Fruch de sièis annadas de trabalh, aqueste diccionari recampa formas centralas e variantas del lengadocian tant eiretat coma modèrne, en abordant totes los camps lexicals (scientific, literari, tecnologic, economic, etc.), per respondre a totes los publics que demandan una lenga normada e fisabla.
Lo hiu tibat - Pèire Bec - Per noste e a tot - 1978 - ligam
Presentacion de l'editor : "L'Alemanha de 1943. L'esboniment deu nazisme, los soviers deu S.T.O. Pèire Bec que'ns balha ua pintrura ironica deu cosmòs itlerian e de las suas victimas alemandas, italianas... gasconas. Brica d'òdi, brica de degrèu : un libe qui seduseish per l'aunestetat deu testimòni e de la poténcia de l'escritura."
Lo dever del vaure - Joan-Peire Lacomba - Lo chamin de Sent Jaume - 2010
Prèmi Jaufre Rudel 2010
Quatrena de cobèrta : "Lo Joan-Peire Lacomba es de per son pair franc Lemosin e de per sa maire, seria quasi d'Auvernha. Li es malaisat destriar los dos parlars que, de tot biais, se semblan plan. Ensaia pasmens de se tener ad un per poema. Faras coma se, legidor, passara de l'un a l'autre sens te'n estonar.
Les fraisses èran tombats - Fèliç Daval - prefàcia de Pèire Boissièra
248 paginas - 15 euros - illustracions de Felip Sabatièr - nòtas de vocabulari en francés
L'ostal del libre - ISBN : 978-2-914662-12-3
Presentacion de l'editor : "Un roman que parla d’auèi, e non pas de la vida paisana d’un còp èra : lo personatge màger, Daniela, plaçada dins un cafè tre sa sortida de l’escòla e qu’arriba emprenhada sens que se coneguèsse lo paire, aquò’s una realitat de l’Auvèrnhe d’auèi. Una realitat que se mòstra tal coma es, pas blanca ni negra.
Composition Française - Mona Ozouf - Gallimard - 2009 - 264 paginas - 17,50 èuros
Critica de Joan-Guilhem Roqueta :
"Aquel retorn sus una enfanca bretona es tanben un retorn sus l’istòria de l’obsession francesa d’unitat abstracha e d’universalisme gelós.
Encaminament Catar de Denis Saurat.
Introduccion, traduccion e nòtas de Joan-Francés Courouau.
Presentacion de l'editor : « Una òbra oculta, ocultista e ocultada. L’òbra occitana de Danís Saurat representa, dins lo camp de la creacion literària en occitan al sègle XX, un cas absoludament particular. Nascut a Tolosa en 1890, filh de parents ariegeses, se faguèt bèl prèp de la frontièra bèlga. Agregat d’anglés, professor a l’universitat de Bordèu, es director de l’Institut francés de Londres de 1924 a 1945, un dels primièrs a rejónher lo general de Gaulle après l’apèl del 18 de junh.
Lo libre dels 30 ans de Calandreta - Brocat - 372 paginas - Editor : La Poesia 12/2010 - 18 èuros
Lenga : Occitan e Francés - ISBN : 2-914243-14-6 - EAN : 978-2-914243-14-8 - [ligam]
Presentacion : "Lo movement pedagogic Calandreta comença a la fin de las annadas 70, al nom de la diversitat culturala. S’agissiá mai que mai de transmetre la lenga occitana per la salvar.
La Lison dau Peirat - Monica Sarrasin - Lo chamin de Sent Jaume
La critica de Jean-Pierre Cavaillé : "Per vos dire la vertat, aviái pas encara legit La Lison dau Peirat. Pr'aquò vesiái plan que lo pichon monde dels legeires d’occitan en Lemosin se podian pas gardar de’n prononciar lo titre sens prene un aire entendut e risolier. Ara, qu’ai devorat ò puslèu begut d’un trach La Lison, puèi La Setmana, compreni perfiechament lo perqué d’aquela mina entenduda e regaudida : la Monica Sarrasin a un sens innat de la lenga parlada e del raconte, una coneissença prigonda dels biaisses de viure e de soscar dels limosins d’aquela generacion que malurosament es a man de desaparéisser, e enfin te ten un umorisme irresistible [...]"
La seguida sul blòg Mescladis e còp de gula [aicí]
Page 8 of 9


text:
Onelha
Onelha (en ligur Inéja, en italian Oneglia) es una partida de la vila d'Impèria (en Itàlia, en riba de la mar Mediterranèa, dins la region de Ligúria).
Impèria es lo resultat de la fusion, en 1923, dei doas vilas d'Onelha e de Porto Maurizio.
Onelha e Provença[modificar | modificar la font]
Lei ligams dau país ligur amb Provença èran pron importants. Ansin Onelha foguèt un dei vilatges que permetèt lo repoblament de qualquei vilatges dau país provençau. Divèrsas familhas d'Onelha s'implantèron a Biòt e i preservèron qualquei sègles sa varietat ligura originala, amb d'influéncias occitanas, que recebèt lo nom de figon. Au sègle XVIII, lei liames èran ben vius encara amb lei tèrras occitanas que Onelha fornissiá per exemple l'òli d'oliva a Marselha pr'amor d'elaborar lo famós sabon de Marselha.


text:
Dins una societat que tot es rapid, fau una responsa pel minjar occitan ; vaquí dos exemples, una Tolosa e una Labèja, en setmana.
Sul mercat de Nadal a Tolosa, plaça del Capitòli, l'entrepresa Taulièr d'Occitània prepausa de minjar dels produïts del país. E en fàcia lo bar prepausa dels vins del país, seleccionats pel botiguièr. Resulta que :
Vertat qu'es mai car que lo malminjar de las multinacionalas que nos fan del « Produits en fRance » sul modèl FNSEA ; mas an regulat la prepausicion. Ara sèm al produït e seleccionat per Occitans.
Es un pauc coma a Labèja aont ai poscut veire una prepausicion culinària interessanta, tot comprès per mens 17 € a miègjorn. Èra un dimarç de las assisas de la cultura, ai segur melhor minjat que la causida faita al Conselh Regional d'Occitània.
L'aperitiu del país es comprès, lo vin es del país e sufisent per una persona, la quantitat servida es normala e balançada per una persona. De mai lo servici es rapid ; fins finala sembla èstre una solucion GARTRONOMICA modèl occitan e rapid per quadres de las entrepresas de Labèja. La taula se sona Le20Gourmand, lo lògo es un pauc complicat d'entrendre.


text:
Plans pel creissement d'entrepresas, per l'implantacion d'activitats en sòl pas urbanizable, o per la regularizacion d'urbanizacions ja fachas.
Coma individual, en collaboracion o en dependéncia, amb Arquiwork Catalonia, Inma de Josemaría, Karin Hofert, Moisés Martínez-Lapeña.
Nòvas coneissenças a comptar de las activitats d'ensenhament e dels concorses, amb nòus rèptes e nòus aprendissatges. Coma individual, o amb Carles Rubio, Féliz Durán, Carlota Socías, Inma de Josemaría, Moisés Martínez-Lapeña, ...
Los trabalhs d'analisi dels projèctes territoriales òbri de nòvas possibilitats als burèus d'arquitèctes qu'an de besonh una avaloracion ambientala o un estudi d'impacte païsatgistic, fach per quauquarrés que parla lo sieu lengatge e que proven de la meteissa escòla. Las avaloracions e los informes s'emplegan en los nòstres pròpris projèctes, e tanben en autres tipes de trabalh (mai que mai judiciales o d'engenhariá), o coma complement a projèctes d'autres burèus (principalamen Node)