text:
Oran
Oran (en arabiوهران, Wahrān, «dels dos leons») es una vila del nòrd-oèst d'Argeria, situada sus la broa de Mediterranèa. Amb prèp de 700 000 abitants poiriá venir la segonda vila del país. Es la capitala de la wilaya (província) d'Oran.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se mostrèt un abitat preïstoric dins la zona per las escavacions arqueologicas dels sègles XIX e XX. Que se descobrigèron d'artefactes d'ominids a Tighennif prèp de Mascara remontant a 400 000 ans, e l'ocupacion de las baumas del Quartièr, de Kouchet El Djir, e las carrièras d'Eckmühl, remuntant al paleolitic e neolític. Uns 21 000 ans enrè nasquèt lo grop dels iberomauritans; a prèp de 120 km al sud-oèst d'Oran, dins la region d'Ojda, la bauma de Taforalt conten lo jaç mai important d'aquela epòca. Aquela civilizacion s'espandigava pel Magrèb abans de se mesclar progressivament vèrs la mitat del millenni IX AbC amb las populacions capsianas per formar los aujòls dels berbèrs e toarègs.
Mai tard s'installèron de colonias fenecianas que demòra una immensa necropòli dicha dels andaloses, del perpòde punic entre los sègles VI e I AbC. Los fenicians faguèron un establiment comercial a Madagh a l'oèst d'Oran; los romans devolopèron lo luòc de Portus Magnus a 40 km a l'èst, dins la vila actuala de Bethioua. Benlèu lo pòrt de Marsa al-Kabir (Mers-el-Kébir) èra alara Portus Divini. La region d'Oran èra nomenada Unica Colonia e èra reputada per la doçor de la vida quotidiana e la prosperitat; fòrça estatuas anticas trobadas dins l'Oranés son conservada al musèu d'Ahmed Zabana. Al sègle II la region vegèt una immigraciin josièva dempuèi la Cirenaïca e Egipte, e del rèsta de Magrèb. La preséncia romana conduguèt a l'arribada de cristians al segle IV coma lo mòstran los rèstas qu'uns son conservats al muèeu d'Oran. Aquela emigracion induguèt l'arribada tardièra dels primièrs josièu pendent lo Bas Empèri, d'en primièr dins las vilas de la còsta. A la casuda de l'Empèri la vila se despoblèt a causa de l'ocupacion dels vandals en 445, de la reconquèsta pels Bizantins en 533, de la pèsta del temps de Justinian a partir de 541 e fin finala de la conquèsta arabia en 645.
Oran foguèt fondada pels comerçants arabis venent de Al Andalús al començament del sègle X (903), prèp de la baia de Marsa al-Kabir, benlèu Portus Divini. A l'epòca l'imamat kharigita de Tahert (dinastia rustamida) s'acabava e s'esfonrèt pauc aprèp. E Oran se trobèt al centre del conflicte entre los fatimidas, los nòus senhors, e los omeias de Còrdoa. En 910 e 954 la vila foguèt destruïda e sempre reconstruïda.
En 1081 tombèt dins las mans de Yússuf ibn Taichfin lo cap almoravit; aqueles la tenguèron fins a 1145. Coma la autras vilas costièras patiguèt del cambi del comèrçi e de la rota de l'aur cap a Marraquèsh e de segur de las atacas normandas que qu'ataquèt Bugia la capitala hammadida. En 1145 passèt als almohadas fins a que demòre dins los domènis dels seus vassals los zayyanidas o abdalwaditas de Tlemcen, que jos Yaghmurassan foguèron reconeguts coma senhors del Magrèb central (1235). Oran venguèt lo centre del comèrçi amb Al Andalús mercés al seu pròpi pòrt e aquel de Marsa al-Kabir, fòrça pròcha. Venguèt alara, amb Hunayn, lo principal luòc maritim del Magrèb central unificat pel govèrn de Tlemcen, entre lo Muluya e lo sud de la Cabilia.
Pendent lo sègle X Ibn Hawkal descriguèt un pòrt fòrça actiu qu'exportava de blat. Al sègle XI al-Bakri segnalèt que lo pòrt èra dotat d'una granda rada aparada dels vents. Al-Mukaddasi a la fin del sègle X e al-Idrisi al sègle XII, se mostrèron surpreses pel trafec intens del pòrt. L'almohade Abd al-Mumin constituiguèt una flota a Marsa al-Kabir. Al començament del sègle XV Leon l'African escriguèt que lo pòrt de Mars al-Kabir aviá pas de parelh dins lo mond entièr. La vila, al costat del pòrt, èra descricha coma activa, dispausant de fabricas e basars; al-Idrisi disiá qu'èra rodejada de jardins (òrts) e de molinas. Leon l'African avaluava la populacion en sièis mil fuòcs (30 000 abitants) una partida de josieus arribats subretot aprèp 1391 quand comencèron las persecucions sagnantas dels castelhans; la vila s'espandigava cap als barris a Kaguenta, al delà del riu Ras al-Ayn. Vila aparentament independenta mas jol contraròlte de Tlemcen, ensejava coma las autras de compensar la bassa de l'activitat comerciala.
A la fin del sègle XIII, la vila aculhèt un grand nombre de josieus malhorquins aprèp de la presa de l'illa de Malhòrca pels reis de la Corona d'Aragon, que contribuiguèron a la prosperitat de la vila. A la mitat del sègle XIV (1347) casèt un temps dins las mans dels marinidas. En 1437 venguèt vassala dels hafsidas. Aprèp la dubertura de las rotes comercialas portuguesas de l'Atlantic (que rendèt inutila la traversada del Sahara) e la casuda del reialme de Granada, dins la Peninsula Iberica, Oran comencèt a declinar, venguent un amagat de piratas.
En julhet de 1501 foguèt atacada pels portugueses. En 1505 los castelhans capitanejat per Pere Navarro conqueriguèron Marsa al-Kabir e Oran (17 de mai de 1509). La populacion tombèt a 3 500 abitants la mitat militars; la tancadura de la vila als musulmans mermèt encara la populacion; los josieus foguèron convertits de fòrça o expulsats. Prèp d'Oran los castelhans derrotèron lo pirata otoman Arudj, qu'aviá prés d'Argièr. A Tlemcen los castelhans avián installat un rei vassal en 1509 e en 1517 los otomans encerclèron l'emir e pausèron sul tròn Abu-Hammu III (1517 - 1527). Khayr al-Din Barba-rossa, fraire d'Arudj, capitèt a establir un Estat al Magrèb central expulsant los abdalwaditas en 1550 e pausant sul tròn a al-Hàssan ibn Abi-Muhàmmad (1550-1555) amb que s'acabèt la dinastia. Lo governador espanhòl comte d'Alcaudete, faguèt un pacta amb los marroquins en 1554, e podèron conservar Oran que dominèron pendent dos sègles levat una corta dominacion otomana, venguèt un "praesidio" amb lo fòrt de la Santa Crotz dominant lo pòrt e la vila; aquel fòrt, coma aquel de Sant Andreu, lo Burdj al-Hawdi e las Pòrtas de Canastèl e d'Espanha son encara visibles a l'ora d'ara. L'òrt a l'entorn que foguèt fòrça redusit pendent lo domèni espanhòl foguèt confiat a la tribú aliada dels Banu Amir ("Los Moros de Patz").
En 1707 foguèt atacada pels marroquins de Mulay Ismail e en 1708 pel bei turc Mustafa ben Yusef (Bey Bu Shalagham), que l'ocupèt (2 de genièr de 1708); alara l'activitat portuària reviscolèt, mas quand tornèron los espanhòls lo 1 de julhet de 1732 dins una expedicion capitanejada per José Carrillo de Albornoz comte de Montemar. En 1770 la vila aviá 532 ostals particulièrs e 42 edificis, amb una populacion de 2 317 abitants e 2 821 deportats liures. Entre 1780 e 1783, Carles III prepausèt un escanbi de la vila a Anglatèrra per Gibartar. En 1790 partiguèt un terratrem que la damatjèt seriosament causant tres mil mòrts; la vila èra tròp dangierosa de mantenir e tròp onerosa de reconstruire pel rei Carles IV; pendent un an negocièt amb lo dei d'Argier per la seuna cession; aprèp un nòu sètge e un segon terratrem que desorganizèt las defensas, lo 12 de setembre de 1791 signèt un tractat segon que los espanhòls evacuèron la vila en 1792, ne prenguèt possession lo bei de Mascara Kul-Oghlu Muhammad ibn Othman, dich Muhammad al-Kabir (Muhammad el Gran); alara depassava pas los dotze mil abitants. Muhammad transportèt la capitala del beylik de l'oèst e comencèt la reconstruccion, atreuent los rurals de la zona, josieus e musulmans d'autras vilas. Lo 8 d'octobre de 1792 concediguèt diversas favors al josieus per los atreure. La vila tornèt trobar una certana activitat e una limitacion de piratariá. En 1794 patiguèt d'una epidèmia de pèsta e la vila tornèt a se despoblar.
Lo 4 de genièr de 1831, lo general comte Charles-Marie Denys de Damrémont, cap de l'expedicion francesa, dintrèt a Oran. En 1832 se faguèt qualques combats amb las tropas d'Abd al-Kader fòra de la vila. L'armada francesa damatjèt fòrça la vila, subretot los ostals de fusta destruïdas per obtenir de lenha, mas tanben al patrimòni de tota l'epòca musulmana. Lo 6 de genièr de 1834 lo tractat amb Abd al-Kader establiguèt un cònsol d'aquela dins la vila. Lo 31 de genièr de 1838 foguèt enartada en comuna. Aprèp la rendicion d'Abd al-Kader la vila a declinar, e capitava pas lo nivèl de populacion anteriora fin a 1872. La populacion europèa e josièva venguèt majoritària (e lo demorèt fins a la independéncia)
A partir de 1890, la vila comencèt a créisser de contunh depassant los cent mil abitants amb lo cambi de sègle. D'èrsas succesivas d'emigrants musulmans faguèron pujar la populacion arabi: 25 000 en 1926, 45 000 en 1936 e 85 000 en 1948. Pasmens las populacions musulmana e europèa, vivian segregadas; los quartièrs musulmans èran la Medina Jdida (Madina Djadida o Vila Nòva) e los quartièrs del sud e sud-oèst coma al-Hamri, Medioni, Petit Lac, Planteurs, Victor Hugo, Cité Petit e Eckmuhi.
Lo 8 de novembre de 1942 se debanèt a Argièr, Casablanca e Oran, l'operacion Torcha. Aprèp dos jorns de combats entre las fòrças del Regim de Pétain e los aliats, fòrça superiors, Oran capitulèt (10 de novembre).
L'1 de mai de 1952 i aguèt de trobles; en novembre de 1954 esclatèt la guèrra; Larbi Ben M'Hidi capitèt la wilaya qu'englobava tota l'Orania (en 1957 li succediguèt Boussouf); Ahmed Zabana prenguèt lo comandament a Zahana (Saint Lucien) a 32 km d'Oran. Lo 8 de novembre de 1954 a 40 km se debanèt la batalha de Ghar Boudjelida douar Chorfa a El Gaada , e Zabana foguèt fach presonièr, condemnat a mòrt e executat. Del 9 al 13 la visita de De Gaulle a la vila va provoquèt de manifestacions e trebolum amb de mòrts. Lo « non » al referendum de 1961 provoquèt un estat de sètge e comencèron lo incidents a Oran fomentats pel FLN, amb 25 mòrts. L'OAS èra fòrta dins la vila e atacava los musulmans e franceses en desacòrdi. Foguèt lo darrièr recapte de l'organizacion; en decembre de 1961 l'OAS tuèt lo colonel Rançon, cap del 2n Burèl d'Oran. En 1962 quand los franceses acceptèron per referendum lo principi d'autodeterminacion, los afrontaments entre europèus e musulmans esclatèron a Oran; lo 13 de genièr de 1962 un escabòt de l'OAS executèt tres membres del FLN a la preson d'Oran, e l'endeman 4 fugitius foguèron assassinats. A la prima e l'estiu los europèus e musulmans se liurèron als piègers orrors de la guèrra fin finala l'OAS d'Oran capitulèt.
Al cens de 1954 la populacion èra de 104 000 personas e la josièva e europèa de 171 000. Fins a 1962 demorèt la vila mai europèa d'Argeria.
Lo 5 de julhet de 1962, alara que lo país celebrava l'independéncia se produguèt lo chaple d'Oran; los musulmans se lencèron contra los occidentals e lo general Katz refusèt d'intervenir. Lo luòctenent Rabah Kheliff, musulman de 29 ans, amb 300 soldats, rebutèt un destacament de l'Armada de Liberacion Nacionala e podèt liberar a 400 europèus retinguts coma ostatges; condemnat a mort per lo FLN, fugiguèt en França. Los acòrdis d'Evian prevesián la demorança d'una basa navala a Mers El-Kébir pendent 15 ans (foguèt remandada en 1967).
Ara es un pòrt comercial situat al centre d'una importanta zona industrial. Es sèti universitari. Oran es una de las pòrtes d'Argeria. Es ligada per via maritima e aeriana Alacant.
La vila se degradèt fòrça dempuèi l'independéncia, poluida, plena de marginalitat e brutitges e amb edificis centenaris precolonials desmantenguts que menaçan roïna.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
Una partida de las donada istoricas e demograficas venon de l'Enciclopèdia de l'Islam, article Wahran, XI, p. 54 a 57
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)E. Cruck (1959). Oran et les témoins de son passé, Heintz Frères
- (fr) P. Ruff. La domination espagnole à Oran, 1554-1558, Editions Bouchène
- (fr)Albert Camus. La peste se déroule à Oran
- (fr)Yann Arthus-Bertrand (2005). L'Algérie vue du ciel
- (fr)Pierre Jean-Rémy. Algérie, bords de Seine
- (fr)Norbert Régina La femme immobile
- (ca)Joan-Daniel Bezsonoff. Les lletres d'amor no serveixen de res


c: text/html

text:
1959
Aquesta pagina concernís l'an 1959 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Intrada de dos estats novèus au sen de la Federacion : Alaska (3 de genièr) e Hawaii (21 d'agost). Regardant leis afaires militars deis Estats Units, intrada en servici dau premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs. Aqueu tipe de naviri que sa deteccion es fòrça malaisada anava donar una dimension novèla a la Guèrra Freja e aumentar l'impossibilitat d'un conflicte militar dirèct entre Washington e Moscòu.
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un complòt organizat per Tailàndia e lo Vietnam dau Sud per reversar Norodom Sihanouk e la monarquia. Aquô èra la consequéncia dau raprochament de Cambòtja ambé leis estats comunistas d'Asia dau Sud-Èst. Puei, un atemptat, probablament organizar per lo Vietnam dau Sud, dirigit còntra lo prince e sa maire faguèt tres victimes dins lo palais reiau mai manquèt sa buta. Dins lo corrent deis annadas seguentas, Sihanouk assaièt de restaurar sei relacions ambé lei dos país implicats mai aquò mau capitèt (→ 1961/1963). Pasmens, darrier Tailàndia e lo Vietnam dau Sud, leis Estatsunidencs foguèron sospichats d'èsser a l'origina d'aqueleis accions e lei relacions entre Washington e Phnom Penh acomencèron de se desgradar.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Informatica[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant lo premier circuit integrat. Son autor èra l'engenhaire estatsunidenc Jack Kilby (1923-2005). Aqueu dispositiu permet de formar de circuits complèxs ambé plusors compausants diferents. Capables de realizar de foncions complètas, son venguts un element important dei sistèmas informatics.
Invencion dau lengatge de programacion Cobol (8 d'abriu).
Transpòrt[modificar | modificar la font]
En Union Sovietica, intrada en servici dau premier brisa-glaça de propulsion nucleara que foguèt dich Lenin. Aquò representava una evolucion importanta car la propulsion nucleara permetiá d'eliminar lo problema de l'avitalhament de carburant dau naviri, totjorn malaisat, dins lei regions polaras blocadas per la banquisa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - Azali Assoumani, president de las Comòras
- 16 de genièr - Sade Adu, cantaira nigeriana
- 27 d'abril - Sheena Easton, cantaira escocesa
- 30 d'abril - Stephen Harper, primièr-ministre de Canadà
- 11 de julhet - Suzanne Vega, cantaira americana
- 10 d'agost - Rosanna Arquette, actritz americana
- 1 d'octobre - Youssou N'Dour, cantaire senegalés
- 26 d'octobre - Evo Morales, president de Bolívia
- 31 de decembre - Val Kilmer, actor american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Cecil B. DeMille, realizaire de cinèma american (n. 1881)
- 3 de febrièr - dins un accident d'avion:
- Ritchie Valens, cantaire american (n.1941)
- Buddy Holly, cantaire american (n.1936)
- The Big Bopper, disc-jòquei american (n.1930)
- 3 de març - Lou Costello, comedian american (n. 1906)
- 9 d'abril - Frank Lloyd Wright, arquitècte american (n. 1867)
- 16 d'abril - Loís Alibèrt, gramatician occitan (n. 1884)
- 5 de mai - Carlos Saavedra Lamas, òme politic argentin, Prèmi Nobel de la Patz en 1936 (n. 1878)
- 9 de junh - Adolf Otto Reinhold Windaus, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1876)
- 17 de julhet - Billie Holiday, cantaira de jazz americana (n. 1915)
- 14 d'octobre - Errol Flynn, actor australian (n. 1909)
- 17 de novembre - Heitor Villa-Lobos, compositor brasilièr (n. 1887)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Corèa del Nòrd a una de las darrièras economias planificadas del mond. Lo país a pauc de relacions amb l'exterior, e recep una ajuda alimentària de l'ONU e de China. La majoritat de las siás industrias an besonh de mantenença, aquò es degut als febles investiments e a la manca de pèças de rescambi[1].
↑La Corèa del Nòrd publica pas d'estimacions economicas fiablas. Aquestas informacions son una estimacion facha per Angus Maddison en 1999 per l'Organizacion de Cooperacion pel Desvolopament Economic (OCDE) e actualizadas pel The World Factbook


text:
Saint-Pierre-des-Jonquières
Saint-Pierre-des-Jonquières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, de las bombardements an luòc lo data|16|de
e lo data|13|de
en lo marc del operacion Crossbow, en fasent de divèrsas victimas civilasError de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
1248
Aquesta pagina concernís l'an 1248 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Castelha[modificar | modificar la font]
Conquista de Sevilha per lei fòrças castelhanas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Libre dei medicaments simples dau mètge arabi Ibn al-Baitar (vèrs 1190 - 1248). Èra una compilacion fòrça importanta dau saber medicau arabi e aguèt una gròssa influéncia sus la medecina medievala.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Ibn al-Baitar, mètge e botanista arabi.


text:
1351
Aquesta pagina concernís l'an 1351 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Reünion d'un concili a l'iniciativa dau coemperaire Joan VI Cantacuzèn per reglar lo problema de l'esicasme que foguèt declarat en acòrd ambé l'ortodoxia (→ 1352). Puei, dins lo corrent de l'annada, acomencèt una guèrra civila novèla opausant lei dos coemperaires entre elei. Agravèt encara lo declin de l'Empèri.


text:
1761
Aquesta pagina concernís l'an 1761 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Creacion d'una moneda còrsa ambé l'inauguracion d'un obrador installat a Muratu. Aquò èra la perseguida de l'òbra dau govèrn Paoli per dotar rapidament la Republica (fondada en 1755) d'institucions modèrnas.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Batalha de Panipat que s'acabèt per una desfacha dei Marathes còntra l'armada menada per leis Afgans. Aquò empachèt lei Marathes de conquistar Delhi e mantenguèt un Empèri Mogòl independent mai d'ara endavant reduch a la region de sa capitala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Invencion de la percussion per lo mètge austrian Leopold Auenbrugger (1722-1809) permetent d'estudiar certanei modificacions dins lei cavitats toracicas e abdominalas.


text:
1300
Aquesta pagina concernís l'an 1300 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Captura dau prince Constantin de Riazan qu'èra en guèrra còntra lo Principat de Moscòu dempuei 1296. Per obtenir sa liberacion, foguèt obligat de laissar au prince Danièl de Moscòu la fortalesa estrategica de Kolomna que permetiá de contraròtle Moskvà.


text:
Guèrra Civila de Còsta d'Evòri
La Guèrra Civila de Còsta d'Evòri se debanèt dau 19 de setembre de 2002 au 4 de mai de 2011. Opausèt magerament una rebellion dicha Fòrças Novèlas basada dins lo nòrd dau país dirigida per Guillaume Soro au govèrn evorian de Laurent Gbagbo. França, sostenguda per una fòrça de l'ONU, aguèt un ròtle decisiu dins lo debanament dau conflicte en causa de sa superioritat militara sus lei dos camps que li permetèt d'impausar seis arbitratges o sa volontat.
Somari
Causas[modificar | modificar la font]
La premiera causa dau conflicte foguèt la crisi economica regardant lei matèrias premieras a la basa de l'economia evoriana, especialament lo cacau. Cultivat per d'obriers estrangiers venguts de país dau nòrd de Còsta d'Evòri coma Burkina Faso, entraïnèt l'installacion d'una minoritat estrangiera fòrça importanta dins la mitat septentrionala de Còsta d'Evòri. Aquela minoritat deguèt faciar divèrsei discriminacions, especialament per intrar dins l'administracion evoriana o per participar a la vida politica dau país. Ansin, en 1998, lo president Henri Konan Bédié comencèt una refòrma agricòla tocant unicament lei ciutadans evorians empachant leis estrangiers d'obtenir un tenement. En 1999, se debanèt un còp d'estat que reversèt lo president Konan Bédié. La politica antiestrangiera foguèt parcialament abandonada dins la vida politica. Pasmens, l'article 35 de la Constitucion precisèt que lo president deguèsse èsser nascut de dos parents evorians. Aquò èra destinat a eliminar Alassane Ouattara, figura majora de la vida evoriana, de l'eleccion presidenciala. Una campanha foguèt tanben començada per determinar l'origina deis abitants dau país entraïnant de tensions importantas. De mai, lei mesuras antiestrangieras contunièron, e de còps s'estendèron, dins lo camp de la vida sociala.
Au sen deis institucions, lo govèrn eissit dau còp d'estat e dirigit per lo general Robert Guéï foguèt legitimat per la reconóissança de son poder per lei dos partits principaus dau país : lo Frònt Popular Evorian de Laurent Gbagbo e lo Rassemblament dei republicans de Còsta d'Evòri d'Alassane Ouattara. Divèrsei temptativas de còp d'estat foguèron organizats per de partisans d'Alassane Ouattara. Mau capitèron e seis autors, especialament lei militars, deguèron quitar lo país e anar au Burkina Faso. En 2000, leis eleccions presidencialas foguèron caracterizadas per l'utilizacion de l'article 35 per eliminar la màger part dei candidats, especialament Alassane Ouattara e Henri Konan Bédié, au profiech de Laurent Gbagbo e Robert Guéï. Puei, lo 22 d'octòbre de 2000, lei resultats de l'eleccion foguèron contestats per lei dos candidats e una crisi politica comencèt entre sei partisans. Robert Guéï foguèt rapidament vencut e Laurent Gbagbo foguèt oficialament proclamat president lo 26. En 2001, leis eleccions municipalas se debanèron d'un biais relativament democratic ambé la premiera desfacha (relativa) de l'istòria evoriana dau partit au poder.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Premiera partida (2002-2007)[modificar | modificar la font]
Maugrat lei progrès de 2001, lei tensions liadas a la definicion dau concèpte de ciutadanetat evoriana contunièron. En 2002, un grop de militars refugiats dins lei país dau nòrd de Còsta d'Evòri organizèt un còp d'estat. D'operacions simultanèas foguèron organizadas dins lo país per prendre lo contraròtle dei vilas principalas e assassinar divèrsei personnalitats politicas. Lei rebèls capitèron de contraròtlar lo nòrd dau país mai lei fòrças fidèlas a Laurent Gbabgo resistèron dins lo sud. Divèrseis òmes politics foguèron assassinats coma Robert Guéï o lo ministre de la Defensa Emile Boga Doudou tant per la rebellion que per lei fòrças dau govèrn. Puei, lei fòrças evorianas assaièron de reconquistar la vila de Bouake mai lei rebèls i resistèron. Après aquela revirada, lei rebèls avancèron en direccion dau sud mai una intervencion francesa impausèt un acòrd d'alta-au-fuòc entre lei dos camps. Divèrseis atrocitats foguèron realizadas per lei dos camps.
Lei causas de l'intervencion francesa son nombrosas. De'n premier, França e Còsta d'Evòri èran liats per un acòrd de defensa còntra d'agression estrangiera. De mai, París èra desirosa de protegir l'importanta communautat francesa e leis interès economics francés importants dins lo país. Pasmens, leis arguments dei rebèls foguèron tanben entenduts e lei Francés se contentèron de separar lei dos camps. Lo 26 de genier de 2003, leis acòrds de Marcoussis foguèron signats entre lei dos camps. Laurent Gbabgo demorèt president fins a l'organizacion d'eleccions novèlas, un govèrn d'union nacionala deviá èsser organizat e lo país èra devesit entre tres zònas. Au nòrd, lei rebèls installèron un govèrn a Bouake onte lei divèrsei partits rebèls foguèron unificats sota la direccion de Guillaume Soro, lo sud demorèt sota lo contraròtle dau govèrn de Laurent Gbabgo e una faissa centrala èra ocupada per lei Francés e una fòrça dei Nacions Unidas per empachar la contuniacion dei combats. Pasmens, la question de la definicion de la ciutadanetat evoriana èra pas reglada e la formacion d'un govèrn d'union nacionala mau capitèt donc rapidament. Puei, la màger part deis acòrds de Marcoussis foguèt tanben pas respectats per lei dos camps.
A la fin de 2004, lei fòrças evorianas, renforçadas e reorganizadas, organizèron una ofensiva còntra la rebellion. Lo 6 de novembre, son aviacion bombardèt una posicion francesa tuant 9 soudats. Aquò entraïnèt una repòsta de l'armada francesa qu'anientèt rapidament lei fòrças aerianas evorianas. De manifestacions antifrancesas se debanèron a Abidjan e de soudats francés deguèron tirar sus la fòga per se desgatjar (Crisi francoevoriana). Aquela crisi causèt la partença de divèrseis estrangiers europèus. D'estrangiers foguèron tanben atacats e de còps tuats per de partisans de Gbabgo.
Après aquelei combats, la situacion comencèt de s'estabilizar e de negociacions se debanèron a partir de 2005. Lo 4 de març de 2007, l'acòrd de Ouagadougou foguèt signat entre lei dos camps. Permetèt de reglar la premiera partida de la guèrra civila. Guillaume Soro foguèt nomat cap dau govèrn per Laurent Gbabgo. De mesuras d'amnistiá foguèron tanben adoptadas e un acòrd sus la revision dei listas electoralas foguèt acceptat. Lo 30 de julhèt, una ceremoniá foguèt organizada per marcar la fin dei combats e lo retorn de la patz.
Segonda partida (2010-2011)[modificar | modificar la font]
De 2007 a 2010, lei dos camps negocièron l'organizacion d'una eleccion presidenciala que foguèt reportada mai d'un còp. Finalament, lo 31 d'octòbre de 2010, lo premier torn s'acabèt per una victòria de Laurent Gbabgo (38%) en fàcia Alassane Ouattara (32%) e Henri Konan Bédié (25%). Puei, lo segond torn veguèt la victòria d'Alassane Ouattara (54,1%) segon la Comission Electorala. Pasmens, lo Consèu Constitucionau annulèt aquelei resultats e donèt la victòria a Laurent Gbabgo (51,5%). Lei representants de l'ONU e de l'UE reconoguèron la victòria de Ouatarra. Ansin, lo 4 de decembre, lei dos candidats se proclamèron venceire entraïnant una crisi novèla. Lei premiers combats vertadiers comencèron lo 16 de decembre quand lei partisans d'Alassane Ouattara assaièron sensa succès de prendre possession dau sèti de la television publica.
Lo teatre principau d'aqueu segond periòde de la guèrra civila foguèt la vila d'Abidjan devesida entre lei partisans dei dos presidents. Inicialament, lei fòrças de Gbabgo avancèron mai foguèron pas capablas de conquistar lo quartier generau d'Alassane Ouattara protegit per de fòrças de l'ONU. En març de 2011, lei fòrças rebèlas dau nòrd organizèron una ofensiva en direccion d'Abidjan e dins lei regions occidentalas dau país. Intrèron rapidament dins Abidjan onte comencèt una batalha malaisada (30 de març - 4 de mai de 2011) còntra lei fòrças fidèlas a Laurent Gbabgo que tenián un equipament superior. D'efèct, maugrat la desercion de divèrsei soudats e oficièrs, compres lo cap d'estat major Philippe Mangou, lei tropas de Laurent Gbabgo capitèron de resistir e una intervencion dei tropas francesas e de l'ONU foguèt finalament necessària per destrurre lei principaus ponchs de resisténcia. Lo palais presidenciau foguèt finalament ocupat lo 11 d'abriu e Laurent Gbabgo capturat. Pasmens, una partida de sei partisans contunièron de combatre e Abidjan foguèt totalament contrarotlada per lei fòrças dau president Ouattara lo 4 de mai de 2011.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, lo país foguèt dirigit per Alassane Ouattara coma president e Guillaume Soro coma cap dau govèrn. D'eleccions legislativas foguèron organizadas en decembre de 2011 mai lo partit de Laurent Gbabgo refusèt d'i participar. Après quasiment dètz annadas de guèrra, lei dificultats dau govèrn novèu son importantas e regardan magerament de reformas economicas, una restructuracion dei fòrças armadas, una lucha còntra la criminalitat que se desvolopèt durant lo conflicte, la gestion deis accusacions de crimes de guèrra o de crimes còntra l'umanitat pertocant divèrsei caps militars rebèls (especialament per d'atrocitats durant l'ofensiva finala de 2011), la restauracion de la seguritat intèrna e un procès malaisat de reconciliacion nacionala. França e divèrseis estats de la region o organizacions internacionalas sostenon aquelei politicas. Pasmens, lei mejans de l'estat son encara tròp febles per luchar d'un biais eficaç còntra lei problemas de criminalitat e de corrupcion (en particular quand la policiá o l'armada son implicadas). Laurent Gbabgo es a l'ora d'ara accusat de crimes còntra l'umanitat e son procès es en cors a La Haye.


text:
Tarasca
La Tarasca es l'animau fabulós totemic e emblematic de la vila de Tarascon en Provença e dau folclòre provençau en generau. La legenda ditz que demorava dins leis estanhs qu'environan la vila, e que de còps que i a ne sortiá per o destruire tot e esglasiar leis abitants de Tarascon. Se pensava, quand Ròse creissiá, qu'èra ela qu'amb sa coa fasiá lei degalhs que permetián leis aigats. Dempuei lo 25 de novembre de 2005, lei fèstas de la Tarasca de Tarascon son vengudas, gràcias a l'UNÈSCO, patrimòni Orau e Immateriau de l'Umanitat e i foguèron inscrichas en 2008[1].
Somari
Descripcion dau mostre[modificar | modificar la font]
La Tarasca es una mena de dragon de sieis patas cortetas coma lei d'un ors, un tòrs tan gròs coma lo d'un buòu, amb una esquina protegida per una carapaça semblanta a la d'una tartuga e, a la fin dau còrs, una coa escatada que s'acaba amb lo fisson d'un escorpion. La tèsta foguèt descricha coma la d'un leon amb d'aurelhas de cavau e una cara de vielh.
La legenda[modificar | modificar la font]
Se pensava que la Tarasca, una mena de dragon d'uelhs rojàs e d'òrre alen, viviá sus lo rocàs ont foguèt bastit lo castèu de Tarascon. Se ditz qu'èra a esperar lei viatjaires que passavan Ròse per leis engolir e espantava totei lei gents de Tarascon. Tanben se pensava qu'èra ela que causava leis aigats de Ròse amb sa coa giganta.
Foguèt descricha dins la Legenda aurea, qu'escriguèt lo cronicaire genoés Iacopo da Varazze.
La bèstia es ligada a la legenda de Santa Marta, una joventa que seriá venguda de Betania per evangelizar lei tèrras provençalas. Se ditz que Marta auriá afrontat lo mostre e que gràcias a sa granda fe crestiana auriá capitat a domdar l'animau e a li botar un cordèu au còu. Maugrat aqueste resultat miraculós de la santa, leis abitants aurián tuat la Tarasca per se venjar dei degalhs.
Se ditz e mai que lo nom de Tarascon vendriá dau nom de la bèstia.
La Tarasca en d'autrei luòcs[modificar | modificar la font]
La legenda de la Tarasca coneguèt una granda popularitat e s'exportèt vèrs d'autrei territòris coma per exemple au País Valencian (ont apareis durant lo Còrpus a Valéncia), e mai en Castelha, en Andalosia e en Bolívia.
La Tarasca es tanben l'animau totemic dau quartier de Santa Marta, a Marselha.


text:
-525
Aquesta pagina concernís l'an -525 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei divisions intèrnas d'Egipte e la crisi politica grèva dau país, Cambis II l'ataquèt e la conquistèt (batalha de Pelusium). Cambis II dirigiguèt alora Egipte coma faraon. Puei, capitèt d'ocupar una partida de Cirenaïca. En revènge, la campanha en direccion dau nòrd-oèst d'Africa foguèt una revirada car lei mercenaris fenicians refusèron d'atacar aquela region ont èran installadas mai d'una colonia fenicianas. Lei temptativas per conquistar lei territòris au sud d'Egipte mau capitèron tanben siá en causa dau clima siá en causa de movements rebèls.


text:
1747
Aquesta pagina concernís l'an 1747 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Après la liberacion de la vila per seis abitants en decembre de 1747, lei fòrças d'Àustria e de Sardenha l'ataquèron tornarmai. Pasmens, au contrari de l'annada passada, la garnison capitèt de resistir après l'arribada de renfòrç francoespanhòus menaçant Milan d'una ataca.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Assassinat de Nabir Chah lo 19 de junh. Son nebòt Adil Chah i succediguèt. Revòuta novèla d'Afganistan que venguèt independent dau poder pèrs d'un biais definitiu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera demonstracion scientifica realizada per James Lind (1716-1794) de la possibilitat de sonhar l'escorbut gràcias a la consomacion d'aranges e de citrons.


text:
1098
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1098 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Crosada en Orient que capitèt de contuniar son avançada maugrat una resisténcia acarnada. Blocada dempuei octòbre de 1097 a l'entorn d'Antioquia, lei Crosats conoguèron de dificultats gròssas en causa de la manca de viure e de la resisténcia dei defensors. Au començament de l'annada, certanei soudats crosats, especialament au sen dei tafurs acomencèron de manjar de presoniers ò de cadabres musulmans. En febrier, lei tensions ambé lei Bizantins venguèron tornarmai vivas car lei Crosats volián plus laissar la vila a l'emperaire Alexis après sa conquista. Fin finala, lo generau bizantin Tatizius, menaçat d'assassinat, quitèt l'expedicion.
Dins aquò, en despiech d'aquelei problemas grèus, lei còntra-ofensivas turcas vengudas de Damasc (decembre) e d'Alèp foguèron rebutadas per lei Crosats. En març, de renfòrç anglés dirigits per Edgar Atheling arribèron e en abriu, foguèt lo torn d'una ambaissada fatimida. Prepausèt de sostenir lei Crosats còntra lei Turcs e de lei laissar Siria. Pasmens, aquò foguèt refusat car laissava Jerusalèm en fòra dei territòris crestians. Enfin, gràcias a un traiment intèrne, lei Crosats poguèron intrar dins la vila lo 2 de junh. I chaplèron la màger part dei musulmans e una partida dei crestians siriacs. Puei, a partir dau 7 de junh, foguèron a son torn assetjats dins la ciutat per una armada turca arribada tardivament sostenir lei defensors. Lo 28 de junh, organizèron una sortida e infligiguèron una desfacha saunosa ai Turcs que deguèron definitivament se retirar.
La vila foguèt laissada a Boemond de Tarenta maugrat lei protestacions de plusors caps crosats. L'emperaire bizantin Alexis laissèt lo senhor crosat prendre la ciutat car la sason èra tròp avançada per mandar una armada dins lo sud-èst anatolian. Aquò permetèt a Boemond d'acomençar la formacion dau Principat d'Antioquia. Leis autrei senhors marquèron una pausa dins la vila per preparar la campanha finala còntra Jerusalèm.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei dificultats militaras dei Turcs còntra la Crosada, lei fòrças fatimidas leis ataquèron en Palestina e reconquistèron Jerusalèm perduda en 1078. Après aqueu succès, lo govèrn fatimida assaièt de negociar sensa resultat la patz ambé lei Crosats e deguèt finalament preparar la defensa de la vila.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Fondacion dau Principat d'Antioquiá per Boemond de Tarent après la conquista de la vila per lei Crosada lo 3 de junh. Après aqueu succès, Boemond quitèt la Crosada per aumentar son domeni novèu.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la glèisa romanica Sant Andrieu de Cracòvia. Foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge de la vila per lei Mongòls en 1241.


text:
Fernando Henrique Cardoso
Fernando Henrique Cardoso, professor de sociologia e òme politic n. en 1931, foguèt president de Brasil entre 1995 e 2002.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut lo 18 de junh dins la vila de Rio de Janeiro, residiguèt dempuèi l'enfança dins la vila de São Paulo. Graduat Per l'Universitat de São Paulo, d'ont venguèt professor de sciéncias politicas e sociologia.
Foguèt autor amassa amb Enzo Faletto d'un tèxt fòrça important dins las las sciéncias socialas d'America Latina, "Dependencia y desarrollo en America Latina, Ensayo de interpretación sociológica" publicat l'an 1969.


text:
Categoria:Categoria per vila
- Aquesta categoria recampa las categorias que son ordenadas per vilas. Per exemple la soscategorie istòria urbana permet de tornar trobar los articles a prepaus de l'istòria d'una vila particulara. Atal podètz, per exemple, trobar los articles que concernisson l'istòria de París.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 7 soscategorias, sus un total de 7.
E
- Estudis superiors per vila (3 C)
I
- Istòria per vila (2 C, 1 P)
M
- Monument per vila (3 C)
- Musèu per vila (3 C)
N
- Naissença per vila (9 C)
P
- Pont per vila (1 C)
T
- Transpòrt per vila (1 C)


text:
Republica de Cracòvia
La Republica de Cracòvia o Vila Liura de Cracòvia fuguèt un estat polonés pichon qu'existiguèt de 1815 a 1846. Èra centrat sus la vila de Cracòvia e contrarotlat per Russia, Prússia e Àustria. Pasmesns, aviá una constitucion intèrna qu'autorizèt una autonòmia importanta per la gestion deis afaires intèrns. En 1830-1831, la Republica fuguèt la basa d'avitalhament de l'insureccion polonesa e, après la guèrra, son autonòmia demeniguèt e la vila fuguèt ocupada per l'armada austriana de 1836 a 1841. En 1846, se debanèt una insureccion còntra leis Austrians que fuguèt rapidament desfacha. Sa revirada entraïnèt l'annexion de Cracòvia a l'Empèri Austrian.


text:
Absinti
L'absinti (var. aissent, aussent), es una bevenda alcolica destillada a partir d'èrbas, principalament artemisia absinthium, l'anís verd e lo fenolh. Ten un gost similar a la licor d'anís e un gra alcolic fòrça elevat.
De còps se nomena «la fada verda» a causa de la siá color originala, verd clar, que se transforma en una color lachenca al moment de preparar la bevenda per èsser consomada. Aquela preparacion consistís en i apondre d'aiga freda que desfà un pauc de sucre, l'aiga servís a rebaissar la proporcion d'alcòl e lo sucre per redusir l'amarum.
L'absinti originari de Soïssa coma un elixir, se popularizèt en França dins las darrièras annadas del sègle XIX e lo començament del sègle XX, particularament entre los artistas e escrivans parisencs. Se considerèt coma una dròga psicoactiva perilhosa, e en 1915 foguèt enebit dins qualques païses europèus e als EUA. Sembla qu'aquela consideracion foguèt erronèa donat que i a pas cap de pròvas que l'absinti siá pus perilhós que l'alcòl ordinari, e mai se i a pauc d'estudis medicals modèrnes per verificar aquò. Dins los ans 1990 los païses de l'Union Europèa comencèron de tornar autorizar sa fabricacion e sa venda.


text:
Alleyras
Alleyras[1] (Alleyras en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Le diccionari Dauzat e Rostaing cita la fòrma del sègle XIII, Alairac. L'etimologia es donc la meteissa que la d'Alairac (Auvèrnhe), vilatge prèp de Lo Monestier de Gaselha, qu'es tanben en lo departament del Naut Léger, Alairac (Carcassés), Aleyrac, Alairac, comuna de Vindrac e Alairac e un vilatjòt de la comuna de Sautairargues, citat en 804 jol nom de villa Alairanicos. L'etimologia es lo nom d'òme latin Alarius o Hilarius ambe'l sufixe -acum[2]; se tractariá donc de la propietat d'un òme d'aquel nom.
En la mitat nord de l'occitan, lo passatge de -ai- pretonic a -ei- es ja realizat al sègle XIV (Alairac (Auvèrnhe) es escrit Aleirac en 1309, totjorn segon lo Dauzat). La terminason -às allòc de -ac se pòt explicar per un càmbiament de sufixe, una fòrma collectiva Alairacs (= los abitants d'Alairac), prononciada Aleirats > Aleiràs, o d'autras rasons. La grafia seriá benlèu Alairacs o Alairàs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Alleyras
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La
Krutenau
, dempuèi lo Palais dels Rohan
Estrasborg
Straßburg – Strasbourg
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Bòrds de la
Ill e catedrala La nòstra-Madama.
Geografia fisica
Coordenadas
48° 35′ 05″ N 7° 45′ 02″ E / 48.584760, 7.750576 / 48.584760; 7.750576
Superfícia 78,26
km²
Altituds
· Maximala
· Mejana
· Minimala
151 m
143 m
132 m
Geografia politica
Region istorica
Alsàcia
Estat
França
Region
42
Alsàcia
Departament
67
Bas Ren
Arrondiment
Strasbourg-Ville ( capluòc)
Canton Cap de 10 cantons:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10
Intercom
246700488
Comunautat urbana d'Estrasborg
Cònsol
Roland Ries ( 2008- 2014)
Geografia umana
Autras informacions
Gentilici estrasborgés -gesa
Strasbourgeois, Strasbourgeoise en francés
Còde postal 67000, 67100, 67200
Còde INSEE
67482
www.strasbourg.eu
Estrasborg (en alemand Straßburg o en alsacian Strossburi o Schdroosburi, en francés Strasbourg) es una vila situada dins l’èst de França, sus la riba esquerra de Ren. Es la capitala de la region d' Alsàcia e del departament del Bas Ren. La populacion de l'airal metropolitan èra de 650 000 abitants en 1999.
Lo gentilici es
estrasborgés -gesa.
Estrasborg es lo sèti del
Parlament Europèu e del Conselh d'Euròpa. Lo centre de la ciutat es classat al Patrimòni Mondial de l' UNESCO.
L’
aglomeracion transfrontalièra compren principalement sus la riba esquerra de Ren la Comunautat urbana d'Estrasborg, e sus la riba dreta la vila de Kehl, en Alemanha.
Partida eissida de l'article francés
Tèxte originau de l'article francés
Lista deus cònsols successius
Periòde
Identitat
Etiqueta
Qualitat
2008
2014
Roland Ries
març de
2001 2008
Totas las donadas son pas encara conegudas.
Albi, Centre istoric • Bordèu, Pòrt de la Luna • Catedrala de Nòstra Dama d'Amians • Avinhon • Torre de Belgica e de França • Catedrala de Sant Estève de Borges • Canal del Miègjorn • Caps de Girolata e de Porto, Resèrva naturala de Scandola e Calancas de Piana, Corsega • Carcassona • Catedrala de Nòstra Dama de Rems, Basilica de Sant Remesi de Rems e Palais del Tau, Rems • Catedrala de Nòstra Dama de Chartres • Abadiá de Sant Savin sus Gartempe • Abadiá de Fontenay, Còsta d'Aur • Caunas ornadas de la valada de Vesera • Centre vila reconstruch del Havre • Val de Léger • Vièlh Lion • Abadiá del Mont Saint-Michel • Castèl de Fontainebleau e son pargue • Castèl de Versalhas e son pargue • Ribas de Sèina, París • Plaças Estanislau, de la Carrièra, e d'Aligança a Nancí • Pont de Gard • Provins • Mont Perdut, dins los Pirenèus • Monuments romans e romanics d'Arle • Camins de Compostèla • Teatre antic d'Aurenja e Arc de Trionf d'Aurenja • Causse e Cevenas • Salina reiala d'Arc e Senans • Sent Milion • Estrasborg, Granda illa • Verzelai
UNESCO.


text:
Peninsula Iberica
La Peninsula Iberica es una peninsula de dimension importanta del sud-oèst d'Euròpa, entre los Pirenèus e lo nòrd d'Africa, entre la mar Mediterranèa e l'ocean Atlantic. Es separada d'Africa per l'estreit de Gibartar.
Geograficament, la Peninsula Iberica se compausa dels Estats d'Espanha, de Portugal, de França (Nauta Cerdanha), d'Andòrra e de l'enclava de Gibartar. Sa superfícia es de 582 925 km².
Vilas Principalas[modificar | modificar la font]
Madrid, Barcelona, Lisbona, Porto, Valéncia, Sevilha, Saragossa, Malaga, Bilbao, Braga, Coimbra, Aveiro, Viseu, Evora, Faro, Andòrra la Vièlha e Gibartar.


text:
Grand Prèmi dau Midi Libre
Lo Grand Prèmi dau Midi Libre, istoricament organizat per lo jornau dau meme nom, es una espròva ciclista anciana. Lo Midi Libre siguèt suprimit en 2003 fauta de mejans. Aquela espròva si debanava avant lo Criterium dau Dauphiné Libéré en preparacion au Torn de França ciclista. Lo Midi Libre èra una espròva de montanha mejana per permetre ai correires de s'alestir en doçor per lo Torn de França. En 2004, i aguèt una temptativa de reabilitacion sota lo nom de Torn de Lengadòc-Rosselhon, mai siguèt suprimit de nòu fauta de mejans.
Lei ciclistas mai grands ganhèron aquela espròva coma Raphaël Géminiani (Rafaèl Geminiani), Luis Ocaña, Eddy Merckx, Raymond Poulidor (Raimond Polidor), Miguel Indurain, Laurent Jalabert (Laurenç Jalabèrt) e Lance Armstrong. Jean-René Bernaudeau l'averèt quatre còups consecutius au començament deis ans 1980. Tres correires averèron lo Torn de França après sa victòria dins lo Grand Prèmi dau Midi Libre : Eddy Merckx en 1971, Miguel Indurain en 1995 e Lance Armstrong en 2002.


text:
Pequin
Pequin o Beijing (en chinés 北京, en pinyin : běijīng prononciacion en mandarin estandard, literalament « capitala del nòrd ») qu'ei la capitala politica e culturau de la Republica Populara de China. La soa municipalitat qu'ei directament controllada peu govèrn.
Dab ua populacion estimada de cap a 19 612 368 abitants, en 2010, qu'ei ua de las ciutats màgers deu monde e la segonda deu país (après Shanghai) per la soa populacion urbana.
Economicament qu'ei la sede d'ua grana quantitat d'enterpresas e lo son aeropòrt qu'ei lo segon au monde per lo trafic.
La soa superfícia totau qu'ei de 16 808 km².
Lo gentilici qu'ei pequinés, -esa.


text:
Bailly (Yvelines)
Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bailly a situat en la plana de Versailles en bordure de la bòsc de Marly a 2 km per la rota del centre de Versailles.
Es limitrophe de las municipalitats de Marly-lo-Rei al nòrd, Rocquencourt a l'èst, Versailles al sud-es, Sant-Cyr-l'Escòla al sud, Fontenay-lo-Fleury al sud-oèst, Noisy-lo-Rei a l'oèst e La Étang-la-Vila al nòrd-oèst sus aperaquí 200 m.
Bailly A connectat als jardins del castèl de Versailles al sud-es de la vila. Es una vila bourgeoise de l'Oèst parisenc ont se reagrupaven fòrça d'ancianas familhas nòblas e #qu'amb las generacions son per la majoritat demorada.
Bailly est située dans la plaine de Versailles en bordure de la forêt de Marly à 2 km par la route du centre de Versailles.
Elle est limitrophe des communes de Marly-le-Roi au nord, Rocquencourt à l'est, Versailles au sud-est, Saint-Cyr-l'École au sud, Fontenay-le-Fleury au sud-ouest, Noisy-le-Roi à l'ouest et L'Étang-la-Ville au nord-ouest sur environ 200 m.
Bailly est relié aux jardins du château de Versailles au sud-est de la ville. C'est une ville bourgeoise de l'Ouest parisien où se regroupaient beaucoup d'anciennes familles nobles et qui avec les générations sont pour la plupart restées.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom mai ancian de Bailly es Baaliacum.
I a agut pendent longtemps un castèl seigneurial #qu'es ara destruit.
Lo 20 d'agost de 1944, los guardians de la patz de la prefectura de polícia de París, Louis Huet e Raymond Rodon, disfressats en sapeurs-pompièrs e en venent a bicicleta a l'amassada de las tropas americanas soslinhadas en la region, an capturat e executats a l'intrada del vilatge pels nazis.
Lo 21 d'agost de 1944, Georges Blandon vengut désamorcer las pompas destinadas a far sautar lo Fort del Trauc-de Lunfèrn es fusillé pels SS.
Le nom le plus ancien de Bailly est Baaliacum.
Il y a eu pendant longtemps un château seigneurial qui est maintenant détruit.
Le 20 août 1944, les gardiens de la paix de la préfecture de police de Paris, Louis Huet et Raymond Rodon, déguisés en sapeurs-pompiers et venant à bicyclette à la rencontre des troupes américaines signalées dans la région, sont capturés et exécutés à l'entrée du village par les nazis.
Le 21 août 1944, Georges Blandon venu désamorcer les bombes destinées à faire sauter le Fort du Trou-d'Enfer est fusillé par les SS.


text:
Arle
Arle (Arles en francés) es una vila d'Occitània, en Provença e es la capitala de Camarga. Es una comuna dau departament dei Bocas de Ròse dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son animal totemic es lo leon.
Lo gentilici es arlatenc -a.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom d’Arle deriva d’Arelate, mot d’origina celtica significant luec situat près de l’estanh[1], per referéncia ais terrenhs sanhós qu'enròdan la ciutat. Durant l'Edat dau Fèrre (sègle VIIIen-IIen avans J.-C.), Arle èra un dei principaus oppida celtics de Mediterranèa[2]. Vèrs 50 av. J.-C., Juli Cesar sona encara la ciutat Arelate dins sei Comentaris sus la Guèrra civila (I, 36, 4)[3].
Geografia[modificar | modificar la font]
Arle se situa a la broa de Ròse, ont comença son dèlta a la pòrta de Camarga. La vila la bastiguèron au sègle VI sus un ròc que domina la riba senèstra de Ròse e se desvolopèt vèrs l'oèst, sus la riba drecha (quartier de Trincatalha) puèi au Sud (quartiers dau Borg Vièlh, de la Roqueta e de Barriòu) e au Nòrd (quartiers de Montplaser e de Trebon). La preséncia de paluns a l'èst a limitat son desvolopament dins aquela direccion. La vila d'Arle es marcada fortament per la preséncia de Ròse que la còpa en dos e que demòra encara, a l'ora d'ara, una menaça a causa de seis aigats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Leis Arenas d'Arle, anfiteatre roman.
- Leis Aliscamps
- Glèisa de Sant Trefume
- Abadiá de Montmajor
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Bertran Boisset (mitat sègle XIV-debuta sègle XV), erudit d'Arle, autor d'una cronica e d'un Tractat de destrar e d'atermenar.
Camin de Compostèla[modificar | modificar la font]
La Via Tolosana dei camins de Sant Jacme debuta a Arle.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luec situat près (are) de l’estanh (late) ; lo radicau *lat- es generalament ligat au substantiu feminin latis, bessai celtic, que designa « un palun, una sanha ». Se retròba tanben aquela rasiga late dins d’autres toponims de vilatges situats dins de zonas de paluns, mai que mai en Provença o en Lengadòc : Pèiralata, Lata…
. Fonts : Encyclopédie universalis, consultée le 4/05/2008; patrimoine.ville-arles, consulté le 4/05/2008
- ↑ référence, Dominique Garcia, La Celtique méditerranéenne. Habitats et sociétés en Languedoc et en Provence. Modèl:S mini--Modèl:S-s av. J.-C., éditions Errance, Paris, 2004, (ISBN 2-87772-286-4)
- ↑ « Naves longas Arelate numero XII facere instituit » (« Il fit construire à Arles douze vaisseaux de guerre »).


text:
Categoria:Modèl arts
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria a per vocacion d'amassar totes los modèls relatius a las arts.
Categorizacion[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria recampa de messatges qu'an vocacion a demorar ligats a la pagina de modèl (ex: modèl d'esbòs). Mercé de seguir la procedura seguenta per las categorizar.
Copiatz-empegatz aqueste còde en bas de la pagina del modèl en indicant lo nom de classament (en defugissent d'inserir un saut de linha abans):
-
- [[Categoria:Modèl arts|Nom (sens accent) jolqual lo modèl serà classat]]
-
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
- Paleta de navigacion arts (1 C, 1 P)
B
- ► Modèl Benda dessenhada (3 P)
C
- ► Modèl cinèma (5 P)
L
- Modèl literatura (1 C, 5 P)
M
- Modèl musica (3 C, 8 P)
P
- Ligam portal art (1 C, 5 P)
Articles dins la categoria « Modèl arts »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Athesans-Étroitefontaine
Athesans-Étroitefontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, antany mai pichona, es uèi constituida per las territòris amassa en lo moment de la fusion de las ancianes comunas de Athesans e de Étroitefontaine, lo 31 de decembre de 1972. Lo sieu relief leugièrament vallonné a #èsser favorable a la creacion de étangs artificialas, talas que la étang de la Mouillère e la étang Lombard. Aquel terroir s'es avéré propice a la ramaderia, a la polyculture e a la creacion d'òrtas. La municipalitat a environat de bòsc e una part notabla de lo sieu territòri es boisée. Lo bòsc de Sant Georges pòt èsser considerat coma lo extremitat Oèst d'un vast massís forestal corrent sus un terren vallonné fins a las pòrtas de Montbéliard, e #que l'element central n'es lo bòsc de Granjas. Massiu mai redusit, mas mes a las immeditaeses immédaits del vilatge de Athesans, lo Bòsc dich de Sant-Servissiá sembla i aver #èsser antany una zòna de cultura, coma sembla o provar lo sieu sòl, encara uèi coma strillé de regas. Lo vilatge de Athesans, #que inclut lo masatge caseriu de Sant-Georges, constituissi la part principala de la comuna. Lo pòble de Athesans es un luòc mai lèu quelconque, sens monuments particularament considerables, sens aquelas bastissas medievalas #que fan la encant de tant de pòbles de l'Anautita-Saône. Las bastissas mai ancianas èran de granjas, uèi démolies (ostals Ruffier, Tourdot-Charpin) #que la una n'anava de la siá pòrta de grange lo millésime 1648. Aquel estat s'explica en fach per l'istòria del pòble, #qu'e mai se ancian, a pas preses lo sieu essor #que tardivement, a la XVIIIen sègle al temps de la creacion de las forges de Sant-Georges. Lo riu Lo Rognon se flueix a la separacion del pòble, al Sud-Es. Lo dynamisme e lo poder d'atraccion de Athesans pòdon èsser verificats per simpla comparason amb las chifras de las municipalitats limitrophes : Villafans, Gouhenans, Lo Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Lo dynamisme actual de Athesans s'explica essencialament per una excellenta situacion suls aisses viaris, #çò que lududes a permeses de se manténer al nivèl démographique, e #çò qu'a favorit lo maintien de comèrcis tradicionales e l'aparicion de servicis medics (mètges e farmacia). La proximitat de l'actuala chantier del TGV permet d'esperar requeigudes positivas.
La commune, autrefois plus petite, est aujourd'hui constituée par les territoires réunis lors de la fusion des anciennes communes d'Athesans et d'Étroitefontaine, le 31 décembre 1972. Son relief légèrement vallonné a été favorable à la création d'étangs artificiels, tels que l'étang de la Mouillère et l'étang Lombard. Ce terroir s'est avéré propice à l'élevage, à la polyculture et à la création de vergers. La commune est entourée de forêt et une partie notable de son territoire est boisée. Le bois de Saint Georges peut être considéré comme l'extrémité Ouest d'un vaste massif forestier courant sur un terrain vallonné jusqu'aux portes de Montbéliard, et dont l'élément central est la forêt de Granges. Massif plus réduit, mais placé aux abords immédaits du village d'Athesans, le Bois dit de Saint-Servais semble avoir été autrefois une zone de culture, comme semble le prouver son sol, aujourd'hui encore comme strillé de sillons. Le village d'Athesans, qui inclut le hameau de Saint-Georges, constitue la partie principale de la commune. Le village d'Athesans est un site plutôt quelconque, sans monuments particulièrement remarquables, sans ces édifices médiévaux qui font le charme de tant de villages de la Haute-Saône. Les édifices les plus anciens étaient des fermes, aujourd'hui démolies (maisons Ruffier, Tourdot-Charpin) dont l'une portait sur sa porte de grange le millésime 1648. Cet état de fait s'explique par l'histoire du village, qui bien qu'ancien, n'a pris son essor que tardivement, au XVIIIen siècle au temps de la création des forges de Saint-Georges. La rivière Le Rognon s'écoule à l'écart du village, au Sud-Est. Le dynamisme et le pouvoir d'attraction d'Athesans peuvent être constatés par simple comparaison avec les chiffres des communes limitrophes : Villafans, Gouhenans, Le Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Le dynamisme actuel d'Athesans s'explique essentiellement par une excellente situation sur les axes routiers, ce qui lui a permis de se maintenir au niveau démographique, et ce qui a favorisé le maintien de commerces traditionnels et l'apparition de services médicaux (médecins et pharmacie). La proximité de l'actuel chantier du TGV permet d'espérer des retombées positives.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es pas facil d'explicar #çò que pòt voler dire lo toponyme Athesans. I a una mitat sègle, Théodore Perrenot a desvolopat una tèsi, ponduda en dobte dempuèi, que # la terminaison ANS de Athesans, freqüenta n'Anautita-Saone seriá segon el un suffixe : INGOS burgonde. Ancianas appellations de Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Sant-Georges (1789), Athesans los Forgis (1793). Dels sarcophages d'epòca mérovingienan pas #èsser descobèrts a Modèl:La s- e constituisson sens dobte la mai anciana traça d'aucupacion umana. Aqueles sarcophages aguèron portat a Besançon. Aqueles faches an testificat pel Diccionari de las municipalitats de l'Anautita-Saône de Suchaux, publicat per edicions Marcel Bon, a Vesoul, en 1969. Se l'existéncia d'una distincion de Athesans a provat dempuèi la Modèl:S-, las bastissas mai ancianas son pas mai que de granjas. Aquela vocacion agricòla a confirmat per la toponymie : Los luòcs diches "Los Essarts", "Las Breuleux" pròvan qu'aquelas tèrras an #èsser ganhadas sul bòsc per défrichements e brulis. I i aviá de pas castèl medieval, perque Athesans èra entre las mans de senhors #que s'alegravan d'extraire d'intradas sus las espleitacions agricòlas mas #que residissián pas pas sus luòc. A Etroitefontaine, apertenent alavetz a una distincion desparièra, las meteissas causas #donar los meteisses efièches. A Modèl:La s-, l'espleitacion de la forja del caseriu de Sant Georges permet de dynamiser Athesans. Aquela activitat #donar un temps dins lo pòble lo sieu nom revolucionari de Athesans-los-Forges. La forja de Sant Georges a #èsser creada en 1717 per la familha Perreney de Baleure. I aguèt vendut cossí plan nacional l'an 1797 o 1798. La siá activitat en principi important declina en la segonda mitat del XIXe sègle s'e mai se çò anautit-foguet a apagat l'an 1865. Anciana espleitacion de sal al limit de Gouhenans, en fasent part de las Salines de Gouhenans. Qualques vestigis dels potzes son encara visibles en cèrts endroits. Ancian castèl de la Modèl:S-, réaménagé e engrandit per ne far una escòla privada de joves filhas, de contunh mixte abans de se veire désaffecté. Al luòc dich "las carrièras", s'espetava antany una ròca calcaire friable, impròpia a la talha, per ne tirar de las moellons e de la chaux. Qualques ans 1880 a 1930, camin de fèrre vicinal. Se pòt encara veire uèi lo traçat de l'anciana linha del "tacot" aital coma las ancianas estacions de Sant-Georges e de Athesans. Antany Produccion de carbon de bòsc al caseriu de Sant Georges.
Il n'est pas aisé d'expliquer ce que peut vouloir dire le toponyme Athesans. Il y a un demi siècle, Théodore Perrenot a développé une thèse, mise en doute depuis, selon laquelle la terminaison ANS d'Athesans, fréquente en Haute-Saone serait un suffixe : INGOS burgonde. Anciennes appellations d'Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Saint-Georges (1789), Athesans les Forges (1793). Des sarcophages d'époque mérovingienne ont été découverts au Modèl:S- et constituent sans doute la plus ancienne trace d'occupation humaine. Ces sarcophages furent menés à Besançon. Ces faits sont attestés par le Dictionnaire des communes de la Haute-Saône de Suchaux, publié par éditions Marcel Bon, à Vesoul, en 1969. Si l'existence d'une seigneurie d'Athesans est prouvée dès le Modèl:S-, les édifices les plus anciens ne sont que des fermes. Cette vocation agricole est confirmée par la toponymie : Les lieux dits "Les Essarts", "Les Breuleux" prouvent que ces terres ont été gagnées sur la forêt par défrichements et brulis. Il n'y avait pas de château médiéval, car Athesans était entre les mains de seigneurs qui se contentaient de prélever des revenus sur les exploitations agricoles mais qui ne résidaient pas sur place. A Etroitefontaine, appartenant alors à une seigneurie distincte, les mêmes causes donnèrent les mêmes effets. Au Modèl:S-, l'exploitation de la forge du hameau de Saint Georges permet de dynamiser Athesans. Cette activité donna un temps au village son nom révolutionnaire d'Athesans-les-Forges. La forge de Saint Georges a été créée en 1717 par la famille Perreney de Baleure. Elle fut vendue comme bien national en 1797 ou 1798. Son activité d'abord importante décline dans la seconde moitié du XIXe siècle si bien que le haut-fourneau est éteint en 1865. Ancienne exploitation de sel à la limite de Gouhenans, faisant partie des Salines de Gouhenans. Des vestiges des puits sont encore visibles en certains endroits. Ancien château du Modèl:S-, réaménagé et agrandi pour en faire une école privée de jeune filles, puis mixte avant de se voir désaffecté. Au lieu dit "les carrières", on exploitait autrefois une roche calcaire friable, impropre à la taille, pour en tirer des moellons et de la chaux. Des années 1880 à 1930, chemin de fer vicinal. On peut encore voir aujourd'hui le tracé de l'ancienne ligne du "tacot" ainsi que les anciennes gares de Saint-Georges et d'Athesans. Autrefois production de charbon de bois au hameau de Saint Georges.


text:
Montaigu
Montaigu puede referirse a:
- Montaigu, comuna francesa situada en Aisne.
- Montaigu, comuna francesa situada en Vendée.
- Montaigu, comuna francesa situada en Jura.
- Montaigu-le-Blin, comuna francesa situada en Allier.
- Montaigu-la-Brisette, comuna francesa situada en Manche.
- Montaigu-les-Bois, comuna francesa situada en el mismo departamento.
- Montaigu-de-Quercy, comuna francesa situada en Tarn y Garona.
- Montaigu-Zichem, villa de Bélgica.
- Saint-Martin-sous-Montaigu, comuna francesa situada en Saona y Loira.
- Saint-Georges-de-Montaigu, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-de-Montaigu, comuna francesa situada en el mismo departamento.
- Placy-Montaigu, comuna francesa situada en Manche.
- Saint-Hippolyte-de-Montaigu, comuna francesa situada en Gard.
Véase también[editar]
- Pedro de Montaigú, decimoquinto Gran Maestre de la Orden del Temple.


text:
Calcuta
Calcuta es una vila d'Índia. Es la capitala de l'estat del Bengala Occidental. Amb una populacion estimada superiora a 15 milions d'abitants, Calcuta es lo còr de la 7a aglomeracion de la planeta.
Geografia[modificar | modificar la font]
Calcuta se tròba a l'èst d'Índia, dins lo dèlta de Ganges, a una nautor d'entre 1,5 e 9 de mètres sul nivèl de la mar.[1] S'estend en riba del riu Hugli en direccion nòrd-sud, a qualques 154 km del golf de Bengala cap a l'interior del continent. La màger part del terrenh qu'ocupa la vila foguèt originalament un grand palun, ganhat après de decènnis de poblament dins la vila. La zòna umida que demòra, dicha Paluns occidentals de Calcuta (East Calcutta Wetlands) foguèt designada coma "zòna umida d'importància internacionala" per l'Acòrdi de Ramsar lo 19 d'agost de 2002.