text:
Poce (unitat)
Lo poce es una unitat de mesura de longor datant del l'Edat Mejana.
Sa valor dimencionala varièt seguent las epòcas, las regions e los païses. A l'ora d'ara, lo poce anglés – eissit d’un compromís anglosaxon de 1959 e dich « poce tecnic internacional » – val 2,54 cm exactament (un dotzen de pé). Per de rasons istoricas d’autras definicions del poce son encora en vigor dins d'autres domènis.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
La longor dels escandalhs varièt seguent las epòcas e los païses, o las regions d’un meteis país.
Dins l’Antiquitat, pels Egipcians, Grècs et Romans per exemple, lo poce èra siá seconegut o ignorat per preferir lo det, es a dire lo pé divisat en setze partidas egalas (quatre dets fan una man, quatre mans fan un pé; la man correspond a la distança transversala anant del costat exterior del Det pichon al costat exterior de l’indèx).
Al començament de l'Edat Mejana se comencèt a divisar lo pe par dotze. L’unitat de mesura que ne resultèt foguèt nomenada « poce ».
En França, Quebèc e Nòu Brunswick[modificar | modificar la font]
Lo poce del Rei de França valiá exactament 750⁄27 706 mètre (~27.069 95|mm) perque la lei del 19 frimaire de l’an VIII (10 de decembre de 1799) dispausava que lo mètre èra egal a 443,296 linhas del Rei. Ara aquela mesura es pas mai utilizada en França.
Lo poce quebequés, qu'es pas mai en vigor, èra supausat lo meteis, mas sa definicion legala canadiana (Lei suls peses e mesuras, L.R. 1985) [1].
Lo sol poce encara en usatge informal al Quebèc e Nòu Brunswick es lo poce anglosaxon de 25,4 mm oficialament remplaçat pel centimètre lo 1èr d'agost de 1974[2].
Dins los païses anglosaxons[modificar | modificar la font]
Dins las illas britanicas, un sistèma d’unitats se desvelopèt. A causa de l’importança de l'espandiment politic o economic britanic puèi dels Estats Units d'America, aquel sistèma foguèt utilizat o conegut dins fòrça païses anglofòns. En 1824 aquel sistèma foguèt codificat jol nom de sistèma imperial d’unitats.
Puèi, Suècia imaginèt un mejan de dintrar dins lo mond metric. En 1855–1863, lo poce en foncion foguèt convertit en poce decimal que valiá 1⁄10 de pé a la plaça de 1⁄12. Aquel poce decimal valiá doncas prèp de 3 cm. Pasmens aver doas grandors de poce diferentas foguèt fòrça tròp complicat de gerir. Dins los ans 1878–1889 la decision foguèt presa d’utilizar lo sistèma metric.
Fins a 1959, los poces american, canadian e anglés diferèron fòrça leugièrament. En 1959, amb l’accòrdi dels Estats Units d'America e de las nacions del Commonwealth, lo poce tecnic internacional foguèt definit coma valent exactament 2,54 cm. Aquela valor del poce es encara en vigor.
Unitat de debit[modificar | modificar la font]
Lo poce fontanièr èra una unitat de debit de l'Ancian Regima en França.
Unitat de pression[modificar | modificar la font]
Lo poce de mercuri (InHg) mesura la pression. Aquela unitat encara en vigor dins lo domèni aeronautic als Estats Units d'America, per indicar la pression atmosferica, dins los altimètres.
Notacions[modificar | modificar la font]
En francés canadian, lo poce anglés a per abreviacion po[3]. En anglés, poce se dich inch/inches (plur) e son abreviacion es in, o ″ (doble prima).
Lo poce francés (de valor leugièrament diferenta) a per simbòl p.
Lo poce èra tradicionalament divisada en 12 linhas, puèis en 144 punts. Las divisions usualas modèrnas del poce son exprimidas en fraccions de mièg, quart, ochen o mai: ¼, ½, ¾, eca.
Un poce equival a 2,54 cm. I a dotze poces dins un pé. Un pé val doncas: 12 × 2,54 = 30,48 cm exactament.
Per exemple: 10′ 6¾″ significat 10 pés e 6,75 poces, çò que dona 126,75 poces o encara 321,945 cm.
Lo simbòl prim ′ e lo doble prime ″ simbolizant tanben la minuta e la segonde d’arc; çò que pòt, crear de confusions.
A l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los païses queutilizavan lo poce an ara adoptat lo sistèma internacional d’unitats. Lo poce es encara una unitat de longor del sistèma d’unitats de fòrça païses que, subretot, lo Reialme Unit e los Estats Units d'America. Dins los faches, quitament se gairebne totes los païses eissits de las colonias britanicas, e lo quita Reialme Unit, decidèron d’adoptar lo sistèma metric, se constata en 2004 que la transicion es efectiva sonque dins los mejans scientifics.
Lo poce demòra utilizat per qualques usatges corrents e per d'objèctes de talha pichona.:
- las talhas dels vestits ;
- las dimensions estandards de las fuèlhas de papièr U.S., Mexic e Canadá (letra : 8½×11″ ; legal : 8½×14″) ;
- las viças e los bolons en utilizant de fraccions del poce (1⁄16, 1⁄8, 3⁄16, eca.) ;
- lo domèni de la plombariá (aiga e gae);
- lo diamètra de las pèls de bateria ;
- la talha d'una persona ;
- los calibres de qualques municions ;
- las talhas de las ròdas e dels Pneumatics de veïculs ;
- las talhas de plancas de surf;
- los materials de construccion dels ostals, e en consequéncia los plans ;
- las talhas dels compausants en electronica;
- las talhas de las presas e filarges electrics e acostics.
L'usarge torna, tanben dins los païses de sistèma metric, mejans los escandalhs informatics d’origina estatsunians:
- dimension dels ecrans ;
- resolution de las empresoras e escàner de document exprimida en PPP Punt Per Poce dots per inch = DPI, en anglés) ;
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ dona 1 po = 27,070 05 mm exactament
- ↑ (fr)Mesure de la longueur et de la superficie au Québec, du Régime français à aujourd’hui – site del MRNF.
- ↑ (fr)Prefixes utilizats dins lo SI e curiositats su las unitats de mesura – per Pierre Bouchard, site de l’UQAM.


c: text/html

text:
Mijanes
Mijanes[1][2] (oficialament en francés Mijanès) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois en Donasan, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Farga catalana[modificar | modificar la font]
Sul riu dempuèi l'Edat Mejana fonccionava una molina de fèrre).
Es mencionada pel primièr còp en 1714 quand lo Marqués d'Usson foguèt autorizat pel rei Lòis XIV de França per bastir una farga catalana. Lo minerau de fèrre veniá de Vic de Sòs e benlèu de Botadiòl), e foguèt carrejat per muls. Lo metòde consistís a extraïre lo fèrre par reduccion pel Carbòni, porgit pel carbon de fusta. Dins lo fornèu se plaça fourneau una jaça de mineral, una de carbon, e aquela combustion activada per l'aire bufat pòt aténher 900 °C. Uèit obrièrs èran necessaris per far fonccionnar la farga, 4 mèstres e 4 valets.
Los Òrris[modificar | modificar la font]
Refugis de pastres e païsans quand l'estiu devalavan pas al vilatge. Son fòrça a l'entorn del vilatge.
L'estacion d'esquí[modificar | modificar la font]
L'estacion d'esquí de Mijanes-Donasan : 1 470 m-2 000 m, 45 km de pistas (que 36 km d'esquí nordic), 5 telesquí, 10 pistas (esquí de pista). Creada en 1961.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Pierre Bel, Président del Senat francés, ne foguèt cònsol màger
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bonneval-sur-Arc
Bonneval-sur-Arc en arpitan (Bonneval-sur-Arc en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de #çò que constituisson uèi lo territòri de la municipalitat de Bonneval-sus-Arc aurián #èsser pâtres piémontais #que portavan las siás vegadas pels far pasturar l'estiu abans de tornar en eles per l'ivèrn. Es cap al Modèl:Ven s o Modèl:S- qu'aquelas pâtres se serián installats a l'an dins dos pòbles : Faudan e lo Ecot. A Modèl:La s-, arriban egalament barbaras refoulés pels crestians en la plana de Bessans ; sus luòc, aqueles nòus abitants #espetar alavetz los grands bòsques existents, aital coma de las minas de metals (sustot de fèrre) #que #descobrir al delà del masatge caseriu actual del Ecot.
A comptar de la Modèl:S-, la populacion s'aumenta e dos nòus pòbles an bastit : Bonneval-sus-Arc (lo pòble) e Tralenta.
Es en 1562 #que Bonneval-sus-Arc ven una municipalitat a despart entièra. Précédemment, I aviá ligat a la municipalitat prèpa de Bessans abans #qu'un primièr passatge cap a la siá autonomia i aja afranquit l'an 1532, quand la Glèisa a consagrat Bonneval-sus-Arc coma una parròquia desparièra.
Mai tard, en 1967, las primièras remontadas mecanicas an bastit : Bonneval-sus-Arc escolleix alavetz de se virar cap a l'esquí de pista a talha umana del temps que la municipalitat vesina de Bessans s'orienta cap a l'esquí de fons.
Uèi, Bonneval-sus-Arc viu sustot de l'agricultura de montanha e del torisme familial, tot en conservant la siá identitat, lo sieu authenticité, e lo sieu atractiu.
- La legenda de Faudan
A Modèl:La s- existissiá lo caseriu de « Faudan ». N'Anautita Mauriana, los sieus abitants avián conegut per lo sieu égoïsme mas tanben la siá granda riquesa a causa de l'espleitacion anciana per las Sarrazins de minas de fèrre. La legenda ditz n'efièch que totes los dimenges, los abitants del vilatge jogauen a las bòlas, en utilizant de bòlas en aur pur. De tales comportaments #portar lo paire superior del abbaye de Novalaise, en Piémont, a enviar lo fraire Landry a « Faudan » amb la fin de portar a la rason (e a Dieu) aqueles abitants. Aqueles, non solament refoulèrent lo Sant Òme, mas lo #aucir en lo en precipitant en lo riu, l'Arc. Un an mai tard, un ancià se #presentar a « Faudan » al començament de la nuèch. Afeblit pel fred e la fam, @frapper a totas las pòrtas del pòble, e a cada fes, se #far éconduire, en demandant pas #qu'a manjar e un endroit per dormir. A la separacion del pòble viviá una femna, Marguerite, dins un modèst ostal. Malgrat la siá paura condicion, Marguerite #aculhir lo vièlh òme, l'alimenta, e lududes #ofrir la siá grange per lotjament. Après aver-i manjat, lo ancià #abandonar totun lo sieu hoste, en prevenent aquela femna #qu'en lo corrent de la nuèch, sentiriá un grand bruch, lududes en recomandant de pas aver paur e de pregar per las gents de « Faudan ». Qualques oras mai tard, Marguerite #èsser bruscament desvelhada : la montanha se desplomava. En levant del jorn, #verificar que lo pòble de « Faudan » e los sieus abitants avián desaparegut, amortallat jos un immens éboulis de rochers. Sòla lo sieu ostal i aviá #èsser estalviada ...
Les premiers habitants de ce qui constituent aujourd'hui le territoire de la commune de Bonneval-sur-Arc auraient été des pâtres piémontais qui amenaient leur troupeaux pour les faire paître l'été avant de retourner chez eux pour l'hiver. C'est vers le Modèl:Ve s ou Modèl:S- que ces pâtres se seraient installés à l'année dans deux villages : Faudan et l'Ecot. Au Modèl:S-, arrivent également des barbares refoulés par les chrétiens dans la plaine de Bessans ; sur place, ces nouveaux habitants exploitèrent alors les grandes forêts existantes, ainsi que des mines de métaux (notamment de fer) qu'ils découvrirent au-delà du hameau actuel de l'Ecot.
À compter du Modèl:S-, la population s’accroît et deux nouveaux villages sont construits : Bonneval-sur-Arc (le village) et Tralenta.
C'est en 1562 que Bonneval-sur-Arc devient une commune à part entière. Précédemment, elle était rattachée à la commune proche de Bessans avant qu'un premier pas vers son autonomie soit franchie en 1532, lorsque l'Église a consacré Bonneval-sur-Arc comme une paroisse distincte.
Plus tard, en 1967, les premières remontées mécaniques sont construites : Bonneval-sur-Arc choisit alors de se tourner vers le ski de piste à taille humaine tandis que la commune voisine de Bessans s'oriente elle vers le ski de fond.
Aujourd'hui, Bonneval-sur-Arc vit notamment de l'agriculture de montagne et du tourisme familial, tout en conservant son identité, son authenticité, et son attrait.
- La légende de Faudan
Au Modèl:S- existait le hameau de « Faudan ». En Haute Maurienne, ses habitants étaient connus pour leur égoïsme mais aussi leur grande richesse due à l'exploitation ancienne par les Sarrazins de mines de fer. La légende dit en effet que tous les dimanches, les habitants du village jouaient aux boules, utilisant des boules en or pur. De tels comportements amenèrent le père supérieur de l'abbaye de Novalaise, en Piémont, à envoyer le moine Landry à « Faudan » afin de ramener à la raison (et à Dieu) ces habitants. Ceux-ci, non seulement refoulèrent le Saint Homme, mais le tuèrent en le précipitant dans la rivière, l'Arc. Un an plus tard, un vieillard se présenta à « Faudan » au début de la nuit. Affaibli par le froid et la faim, il frappa à toutes les portes du village, et à chaque fois, se fit éconduire, ne demandant qu'à manger et un endroit pour dormir. À l'écart du village vivait une femme, Marguerite, dans une modeste maison. Malgré sa pauvre condition, Marguerite accueillit le vieil homme, le nourrit, et lui offrit sa grange pour logement. Après avoir mangé, le vieillard quitta toutefois son hôte, prévenant cette femme que dans le courant de la nuit, elle entendrait un grand bruit, lui recommandant de ne pas avoir peur et de prier pour les gens de « Faudan ». Quelques heures plus tard, Marguerite fut brusquement réveillée : la montagne s'écroulait. Au lever du jour, elle constata que le village de « Faudan » et ses habitants avaient disparu, enseveli sous un immense éboulis de rochers. Seule sa maison avait été épargnée ...


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'actini es un element quimic de la familha dels actinids, de simbòl Ac e de numèro atomic 89.
Son nom ven del grèc « aktinos » (radiacion). L'actinium foguèt descobèrt per André Debierne en 1899 dins de mescladís d'oxids de tèrras raras.
Es un metal blanc argentat e molt. S'extrai en pichonas quantitats de las minièras d'urani (es un produch de la cadena de desintegracion de 235U) o per reaccion nucleara.
Son ligadas a sa fòrta radioactivitat, 150 còps superiora a la del radi.
- Font de neutrons
- Generator termoelectric


text:
Alfredo Astiz
Alfredo Astiz (lo 8 de noveme de 1951 ; chafrat l' Anjo de la Mort o l' Anjo Saure) qu'ei un deu mei famós borrèus de la Dictatura Argentina ; suu plan istoric qu'ei famós per aver sequestrat, torturat, aucidas e desaparudas de còs l'adolescenta argentino-suèca Dagmar Hagelin e las religiosas francesas Léonie Duquet e Alice Domont.
Que cometó la màger part deus son acte d'aucidament e de tortura dens la famosa ESMA, uei musèu.
Dens lo cas de las duas religiosas francesas, Astiz qu'enfiltrè dab ua faussa identitat un grop de personas qui cercavan desapareguts. Que's presentè cinicament dab hèra de crudeltat a ua amassada dab ua de las soas victimas qui devèva har com se hosse ua tanhenta. Bèth e carismatic, que causè ua pregonda impression de simpatia sus las soas futuras victimas.
A despart d'aqueths crimes considerats com particularment covards, que s'illustrè per aver renduda la soa unitat durant la Guèrra de las Malvinas au purmèr còp de canon anglés shens non pas ensajar de pelejar, ni d'aver tirat lo mendre còp de huec. Aqueth actitud qu'ei a còps considerada com ua illustracion deus metòdes e de la motivacions deus repressor alavetz dehens l'armada argentina.
Sus la Islas Georgia deu Sud on demorava l'arribada de l'armada anglesas, Astiz que's trobava per escadença dab un par de francés qui'u demandèn s'èra conscient de la holia de provocar ua armada autan poderosa. Arrogant o inconscient que'u reponèn que non sabèvan pas çò que disèvan e que vederèn quauquarren quan tot e comencèren. Tot çò qui vedón que ho ua abséncia de combat.
En 1998 que ho horabandit e dregradat de la Marina Argentina.
Enter los son crimes, l'assassinat de ciutadans europèus que'u való d'estar condemnat a la preson perpetuau per França e Itàlia. Amparat en Argentina per las Lei de Punt Finau qui abandoava lo plèits contre militars entà evitar qui cometin nat còp d'Estat, la revision d'aqueta peu president Néstor Kirchner que tornè possible la soa comparucion devant la justícia Argentina.
Durant la soa istòria judiciària que ho amparat internocionaument peus caps d'estats d'ideologia capitalista Margaret Thatcher (qui invoquè la Convecion de Genèva quan èra presoèr de guèrra entà lo pas extraditar entà França) e José María Aznar e atau que podó escapar a las justícia seuropeas.
La soa cobardessa qu'ei soslinhada dens ua famosa cançon d'Ignacio Copani Angel Rubio.
Anjo Saure[modificar | modificar la font]
Paraula d'Ignacio Copani
Con tu rostro tan angelical…
y tu rubio y prolijo cabello,
quién diría que un chico tan bello
es capaz de portarse tan mal…
Ni la ley de obediencia debida
le ha podido dar punto final
al recuerdo tan triste y brutal,
que dejaste al segar tantas vidas.
Sos experto en torturar adolescentes
y al robar aprovechando la ocasión,
suponés que sos un bravo y un valiente,
sin embargo para mi sos un ca-
nalla, reventado y hoy la gente
te desprecia abiertamente
por cobarde y por ladrón.
Demostrás tu valor y entereza
enfrentando cuando es necesario
a enemigos tan sanguinarios
como un par de monjitas francesas.
Y quizás suponés que te admiro
por haberte rendido esa vez,
que lamiste los pies del inglés
sin haber disparado ni un tiro.
No es casual que tu ilustre apellido
haga rima con pobre infeliz
y no entiendo cómo es que existís…
Ojalá nunca hubieras nacido.
Y Piluso, el capitán nunca olvidado,
al que toda mi generación recuerda
se avergüenza de tener tu mismo grado,
porque vos en realidad sos una mi-
serable especie de soldado
que merece ser colgado
del extremo de una cuerda.
Dab la toa cara tan angelicau, e lo ton pèu tan hornit e tan saure, qui dirè qu'un gojat autan bèth qu'ei capable de comportà'a autan mau... Ni la Lei d'Aubediéncia Devuda a pas podut botar nat Punt Finau au sovier tan triste e tan brutau que deishès en bèth boishar tan de vitas. Qu'ès un expèrt en torturar adolescentas e en panar en tot prohèitar de l'ocasion, be credes qu'ès un coratjós e un valent, pr'aquò entà jo qu'ès un arren-que-valha, fenit e uei lo monde que't mespresa aubertament per'mor d'estar un covard e un panaire. Que muishès ta valor e la toa integritat en cambatent quan ac caló enemics autan sauvatges com un par de religiosas francesas. E dilhèu que credes que t'admiri per t'estar rendut aqueth còp, qui lequè's los pès de l'anglés shens non pas aver tirar nat còp de huec. N'ei pas per escadença que lo ton nom tan illustre e rimi (en castelhan) dab praube malurós e non compreni quin e's pòt qu'existeishis, a s'avosse plasut a Diu que non vadosses pas jamei. E Piluso, lo capitan pas jamei desbrembat, que tot la mea generacion e's bremba qu'a vergonha d'aver lo medish grade que tu per'mor tu en vertat miserabla mena de sordat que't mereishes d'estar penut au cap d'ua còrda.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Interpretacion d'Angel Rubio per Ignacio Copani dens lo salon d'Aunor de l'Ostau Arroset.


text:
Yo-Yo Ma
Yo-Yo Ma (en chinés 马友友 - París, lo 7 d'octobre de 1955) qu'ei un violoncelista neishut en França dens ua familha de musicians chinés, emigrat aus Estats Units e vadut american.
Que comencé a estudiar lo vriulon e lo vriulon alto hèra joen abans d'estudiar lo violoncèl. La soa familha qu'emigrè aus Estats Units en 1960 e Yo-Yo Ma que's muishè un mainatge precòç qui dè los sons purmèrs concèrt hèra de d'òra (e quitament en precéncia deu president John Fitzgerald Kennedy .
Qu'estudiè a la Juilliard School of Music puish a Harvard University e a la Columbia University.
Que viu a Cambrige, Massachusetts.
Que joga sus un Montagnana e sus lo stradivarius de Davidov qui ho lo de Jacqueline du Pré e qu'a hèit tornar montar en violoncèl barròc.
De segur un deus violoncelistas màgers de totas las tempsadas, que s'ei illustrats dens genres hèras desparièrs com lo barròc, lo Blue Grass o lo tango.


text:
Linselles
Linselles es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al nòrd de Lille (12 km) e a l'oèst de Tourcoing (6 km), se tròba en lo costat, Tourcoing-Nòrd e es membre de Lille metròpoli comunitat urbana.
La Chatellenie de Lille, citada l'an 1039, i aviá dividit l'an 6 quartièrs e Linselles se situava aquel del Ferrain.
Linselles, Amb un pauc mai de 8 000 abitants, aperten a una conca de populacion de près de 90 000 abitants del en vessant nòrd de la metròpoli lilloise. Ela vesina la Belgica.
Linselles S'es format sus una punta de tèrra « La Pèira » e a adaigat per la Deûle e la Lys. Se distinguís doas parts : * la part centrala n'estela ; * la part près del Luòc, amb los sieus ostals en datant de la Modèl:S-.
Au nord de Lille (12 km) et à l'ouest de Tourcoing (6 km), elle se trouve dans le canton, Tourcoing-Nord et est membre de Lille métropole communauté urbaine.
La Chatellenie de Lille, citée en 1039, était divisée en 6 quartiers et Linselles se situait celui du Ferrain.
Linselles, avec un peu plus de 8 000 habitants, appartient à un bassin de population de près de 90 000 habitants du versant nord de la métropole lilloise. Elle voisine la Belgique.
Linselles s'est formée sur une pointe de terre « Le Caillou » et est arrosée par la Deûle et la Lys. On distingue deux parties : * la partie centrale en étoile ; * la partie près de la Place, avec ses maisons datant du Modèl:S-.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lentsales Poiriá èsser lo primièr nom de la vila citada l'an 867 en un diplôme del Rei de França Charles II lo Chauve, pichons-fils de Charlemagne. La forma latina "Lencelam" apareis en 1114. Lo comte de Flandre Baudouin VII confirma la perception de la dîme sus tèrras a Linselles en benefici de la abbaye de Zonnebeke a Belgica.
Josse De Halluin, espós de Jeanne de Wazier, filha del primièr senhor conegut, concedís en 1363 a las gents de Linselles, lo drech de fabricar llençols de carda e d'i fixar lo sieu sagèth. Aquel privilègi drapier pròva l'existéncia d'una fabricacion texila prospère. Los llençols de Linselles e de la vallée de Lys èran exportès a Alemanha del Nòrd dins las vilas de la Hanse.
Al Sègle XVI, la reforma protestante en essent combatuda pels Espanhòls, la glèisa es saccagée per las gueux e lo sieu archiu perdut. Philippe de Mérode, governador de #Virar, obten del Rei d'Espanha, en 1622, lo drech de far figurar las siás armas dessús o sagèth de Linselles ont demoraràn fins en 1791.
Louis XIV cace los espanhòls de Lille. Après i aver #èsser flamenca, bourguignonne, espanhòla, Linselles pres, en 1668, lo Reialme de França mas conserva los sieus privilègis de Tèrra Franca. La distincion a transmés a la familha lo Vilain de Gand. Linselles Dona a la Revolucion francesa, un deputat, Pierre-François Lepoutre, granger dels Wattines. Après 25 ans de guèrras civilas e militaras, Linselles es un bourg rural de 3000 abitants. La cultura del tabac, lo comèrci e lo artisanat texil asseguran la siá prospérité. Los cultivateurs e los vendeires afortunats dirigisson, fan pagar las rotas e bastisson d'escòlas, hospice e orphelinat ajudats pels rics proprietaris terriens.
Al mièg del sègle XIX, la revolucion industriala transforma lo bourg rural dins pichona vila del texil. Los industriales venon de Lille, Roubaix, Tourcoing. La populacion arribada a 4 800 abitants #que 20 % de Bèlgas. Lo Sègle XX n'es tanben bandejat que los precedents. La Tresena Republica se tustarra a las royalistes e als catòlicos conservadores. L'ensenhament public es laïcisé. Las disputas politicas se estompent pendent la Primièra Guèrra mondiala. La region a ocupat, la populacion civila a separat de los sieus soldats per la linha de tèsta prèpa e li cal deslotjar. La vila pèrd la siá comuna e la siá glèisa. Las pèrdas materialas e umanas son considerablas e la reconstruction es a penas acabadas quand sobrevé la crisi economica de 1929.
Linselles Compte alavetz 5 000 abitants. Una fabrica desapareis e lo caumatge s'estend. Los esperits son désemparés per la desbranda de 1940, la guèrra en essent mens homicida e dévastatrice per Linselles que las precedentas mas l'orror dels camps, los ans de captivité o d'aucupacion, la reti tanben detestabla. La desliurança a mancat engendrer una guèrra civila.
Las guèrras an marcat los esperits e vint noms de carrièras la testifiquen. En 1962, 58 % dels actius trabalhavan en lo texil #que los tres quatrens a Linselles. De contunh aquel teissut economic, existent dempuèi un sègle, n'a progressivament desaparegut (clausura d'una segonda filature e d'un tissage).
Malgrat aiçò Linselles a refusé de considerar lo déclin industrial coma una fatalitat. La primièra fabrica Boutemy a #èsser reconvertie dins sala de las fèstas e en centre esportiu. La friche Masurel, ne centri-vila, a #èsser reabilitada ne lotjaments. Linselles S'es donat los mejans d'atraire urbans, en metent en examen un marc de vida agréable e de las créateurs d'activitats economicas. La siá situacion géographique privilegiada, al plànol europèu (12 km de Lille e 6 de Tourcoing), a permeses un important desvolopament de las zònas d'activitats industrialas del Blaton e de la Vignette.
La vila s'a engrandit, embellida e equipada : de salas omnisport, scenari multisports, mini estadi, sala polivalenta, ostal de jubilacion, halte-garderie, escòlas, collègis, centri joenessa cultura… De l'importanta agricultura de la Ancian Regim, demòra los molins, lo torn pigeonnier de Hautevalle e de polidas pòrtas de la carrièra dels Chaudronniers. Sul luòc, cara a la glèisa, la municipalité a recréé la fontaine de 1840.
-
Eglise de Linselles cap a 1910.gif
Glèisa de Linselles cap a 1910
-
Façada de la Comuna cap a 1920.gif
Comuna de Linselles cap a 1920
-
Met de Linselles (abans 1918).gif
Lentsales pourrait être le premier nom de la ville cité en 867 dans un diplôme du Roi de France Charles II le Chauve, petit-fils de Charlemagne. La forme latine "Lencelam" apparaît en 1114. Le comte de Flandre Baudouin VII confirme la perception de la dîme sur des terres à Linselles au profit de l’abbaye de Zonnebeke en Belgique.
Josse d’Halluin, époux de Jeanne de Wazier, fille du premier seigneur connu, accorde en 1363 aux gens de Linselles, le droit de fabriquer des draps de laine et d'y apposer leur sceau. Ce privilège drapier prouve l’existence d’une fabrication textile prospère. Les draps de Linselles et de la vallée de Lys étaient exportés en Allemagne du Nord dans les villes de la Hanse.
Au Sègle XVI, la réforme protestante étant combattue par les Espagnols, l’église est saccagée par les gueux et ses archives perdues. Philippe de Mérode, gouverneur de Tournai, obtient du Roi d’Espagne, en 1622, le droit de faire figurer ses armes sur le sceau de Linselles où elles resteront jusqu’en 1791.
Louis XIV chasse les espagnols de Lille. Après avoir été flamande, bourguignonne, espagnole, Linselles rejoint, en 1668, le Royaume de France mais conserve ses privilèges de Terre Franche. La seigneurie est transmise à la famille le Vilain de Gand. Linselles donne à la Révolution française, un député, Pierre-François Lepoutre, fermier des Wattines. Après 25 ans de guerres civiles et militaires, Linselles est un bourg rural de 3000 habitants. La culture du tabac, le commerce et l’artisanat textile assurent sa prospérité. Les cultivateurs et les marchands fortunés dirigent, font payer les routes et construisent écoles, hospice et orphelinat aidés par les riches propriétaires terriens.
Au milieu du sègle XIX, la révolution industrielle transforme le bourg rural en petite ville du textile. Les industriels viennent de Lille, Roubaix, Tourcoing. La population atteint 4 800 habitants dont 20 % de Belges. Le Sègle XX est aussi agité que les précédents. La Troisième République se heurte aux royalistes et aux catholiques conservateurs. L’enseignement public est laïcisé. Les querelles politiques s’estompent pendant la Première Guerre mondiale. La région est occupée, la population civile est séparée de ses soldats par la ligne de front proche et elle doit évacuer. La ville perd sa mairie et son église. Les pertes matérielles et humaines sont considérables et la reconstruction est à peine achevée quand survient la crise économique de 1929.
Linselles compte alors 5 000 habitants. Une usine disparaît et le chômage s’étend. Les esprits sont désemparés par la défaite de 1940, la guerre étant moins meurtrière et dévastatrice pour Linselles que les précédentes mais l’horreur des camps, les années de captivité ou d’occupation, la rende aussi détestable. La libération a failli engendrer une guerre civile.
Les guerres ont marqué les esprits et vingt noms de rues l'attestent. En 1962, 58 % des actifs travaillaient dans le textile dont les trois quarts à Linselles. Puis ce tissu économique, existant depuis un siècle, a progressivement disparu (fermeture d'une deuxième filature et d'un tissage).
Cependant Linselles a refusé de considérer le déclin industriel comme une fatalité. La première usine Boutemy a été reconvertie en salle des fêtes et en centre sportif. La friche Masurel, en centre-ville, a été réhabilitée en logements. Linselles s’est donnée les moyens d’attirer des urbains, recherchant un cadre de vie agréable et des créateurs d’activités économiques. Sa situation géographique privilégiée, au plan européen (12 km de Lille et 6 de Tourcoing), a permis un important développement des zones d’activités industrielles du Blaton et de la Vignette.
La ville s’est agrandie, embellie et équipée : salles omnisport, plateau multisports, mini stade, salle polyvalente, maison de retraite, halte-garderie, écoles, collèges, centre jeunesse culture… De l'importante agriculture de l’Ancien Régime, il reste les moulins, la tour pigeonnier de Hautevalle et de belles portes de la rue des Chaudronniers. Sur la place, face à l’église, la municipalité a recréé la fontaine de 1840.


text:
Lista dels comtes de Forcalquièr
Las règlas de succession del comtat de Provença volián que los filhs d'un còmte li succediguèssen amassa e regnèssen sul comtat d'un biais indivis. Lo còmte Folc Bertran possediguèt tanben en pròpri lo castèl de Forcalquièr.
La familha comtala de Provença s'atudèt en 1093 e tres familhas se pertegèron puèi Provença, l'Ostal de Tolosa, lo de Barcelona e lo d'Urgèl. Los conflictes d'interèsses entre aquelas familhas permetèron pas de manténer l'indivision sul comtat e a l'eissida de las guèrras baucencas lo comtat foguèt partejat entre los tres ostals.
Los còmtes de l'Ostal d'Urgèl, descendenta de Folc Bertran e que possedissián doncas Forcalquièr avián pres lo títol de comte de Forcalquièr.
1019-1051 : Folc Bertran († 1051), comte de Provença, filh de Guilhèm II, comte de Provença
- maridat a Ildegarda
1051-1063/7 : Guilhèm V Bertran, comte de Provença, filh ainat del precedent
- maridat a Terèsa d'Aragon, puèi a Adelaïda de Cavenez
1051-1065 : Jaufré II, comte de Provença, filh ainat de Folc Bertran
- maridat a Ermengarda
1063/7-1129 : Adelaïda († 1129), filha de Guilhèm V e d'Adelaïda de Cavenez. S'intitula comtessa de Forcauquier
- maridada a Armengòl IV († 1092), comte d'Urgèl
Ostal d'Urgèl[modificar | modificar la font]
1129-1129 : Guilhèm III d'Urgèl († 1129), filh dels precedents
- maridat a Gersenda d'Albon, filha de Guigues III d'Albon, dalfin de Vienés
1129-1149 : Guigues d'Urgèl, filh del precedent
1129-1144 : Bertran Ièr d'Urgèl, fraire del precedent
- maridat a Josseranda de Flòta
1144-1207 : Bertran II d'Urgèl († 1207), filh del precedent
- maridat a Cecília de Besièrs
1144-1209 : Guilhèm IV d'Urgèl († 1209), fraire del precedent
- maridat a Adelaïda de Besièrs
Ostal de Sabran[modificar | modificar la font]
1209-1222 : Garsenda de Sabran (1180 † 1242), filha de Ranièr Ièr de Sabran († 1224), senhor de Cailar, e de Garsenda d'Urgèl, ela meteissa filha de Guilhèm IV
- maridada a Anfós II d'Aragon, còmte de Provença
Lor filh Raimon Berenguièr IV de Provença acampa alara definitivament lo comtat de Forcalquièr al comtat de Provença


text:
Saint-Sauveur (Vinhana)
Saint-Sauveur es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Novèla Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia d'una desena de stations préhistoriques de plen aire testifica lo ancienneté de l'aucupacion umana.
Los traçats encara visibles de doas cauçadas gallo-romaines signan de vias ancianas e s'es trobat fons de villas gallo-romaine a Fontavilliers e als Épinettes.
Lo prieuré Antonin de Sant-Antoine de la Foucaudière a #èsser fondat en 1349 per Adam de Soissons e la siá esposa Catherine de Chavanyers. En 1366 a #èsser erigeix en commanderie.
La guèrra de #Cent Ans estrall lo país e en 1379 la glèisa e l'espital son en ruïnes. La nef e lo campanal son reconstruits de contunh lo chœur a acabat l'an 1493 al temps del commandeur Laurent Imbert.
A incendiat l'an 1569 pendent los guèrras de religion e en 1619 lo commandeur Laurent Astruc debuta los trabalhs de réhabilitation, mas la mai granda part de la nef rèsta arruïnada[1].
L'existence d'une dizaine de stations préhistoriques de plein air atteste l'ancienneté de l'occupation humaine.
Les tracés encore visibles de deux chaussées gallo-romaines signent des voies antiques et l'on a retrouvé des fonds de villas gallo-romaine à Fontavilliers et aux Épinettes.
Le prieuré Antonin de Saint-Antoine de la Foucaudière a été fondé en 1349 par Adam de Soissons et son épouse Catherine de Chavanyers. En 1366 il a été érige en commanderie.
La guerre de Cent Ans ravage le pays et en 1379 l'église et l'hôpital sont en ruines. La nef et le clocher sont reconstruits puis le chœur est achevée en 1493 au temps du commandeur Laurent Imbert.
Il est incendié en 1569 durant les guerres de religion et en 1619 le commandeur Laurent Astruc débute les travaux de réhabilitation, mais la plus grande partie de la nef reste ruinée[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Peitau gotica, Yves Blomme, edicions Picard, 1993, ISBN 2-7084-0439-3
- ↑ Poitou gothique, Yves Blomme, éditions Picard, 1993, ISBN 2-7084-0439-3


text:
Melechesh
Melechesh es un grope de black metal format en 1993 a Jerusalèm, pas d'origina israeliana, qu'es ara establit ai País Bas. Lo grope es coneissut per seis influéncias orientalas. Siguèt format per Ashmedi qu'aguèt l'idèa de crear un black metal originau qu'inclutz d'influéncias de l'Orient Mejan, sustot orientat vèrs de tèmas mesopotamians / sumerians e ocultes, tant dins la musica coma dins lei paraulas. Coma aquò lo grope inventèt lo tèrme "mesopotamian metal" per descriure sa musica.
Lo nom Melechesh si constituisse de dos noms ebreus : מלך (melech = rèi), e אש (esh = fuec), una combinason que siguèt creada per lo grope. La prononciacion pus comuna e acceptabla deu èstre [melekɛʃ].
Lo grope comencèt de jogar en Israèl de 1993 a 1997. Si ditz sovent que lo grope es israelian mentre qu'es faus. D'efècte, lo grope si compausa de tres etnias que ges d'elei es israeliana : Ashmedi es d'origina armènia / assiriana, Moloch es d'origina assiriana, e Xul es europèu que ven dei País Bas.


text:
Zucchero
Zucchero es l'escais de scèna d'Adelmo Fornaciari (nascut lo 25 de setembre de 1955), es un dels cantautors italian mai coneguts internacionalament. Es subretot un cantaire de rock.
Somari
Zucchero[modificar | modificar la font]
Adelmo Fornaciari nasquèt a Roncocesi, una frazione de Reggio Emilia (Emilia-Romagna). Son pseudonim "Zucchero", que significa sucre, es estat son escais dempuèi qu'èra fòrça jovenet, e li foguèt balhat per un regent que diguèt d'el qu'èra doç coma sucre, en lo sonar "marmellata e zucchero" – confitura e sucre.
Debuta de carrièra e capitada en Itàlia[modificar | modificar la font]
Sa carrièra musicala s'entamenèt en 1970, amb maites grops pas gaire famoses coma I ducali, Le nuove luci, Sugar & Daniel, Sugar & Candies e finalament amb un grop que se sonava Taxi, que amb eles ganhèt lo festival de musica de Castrocaro en 1981. Faguèt sa primièra aparicion al famós Festenal de Sant Rémol doas annadas mai tard amb las cançons "Una notte che vola" e "Nuvola". Son primièr album, "Un pò di Zucchero" espeliguèt en 1983 amb un succès limitat. Un còp son nom installat sus la mapamundi de la musica italiana, Zucchero, en cèrca d'orizonts e evolucion novèls, se mudèt en California en 1984.
En California sortiguèt son segond album, "Zucchero & The Randy Jackson Band"", en 1985. Aqueste album conten son primièr grand succès, "Donne", que capitèt bèlament en Itàlia.
Sortiguèt puèi "Rispetto" e "Blue’s" (que d'unas cançons li foguèron escrichas per Gino Paoli) las doas annadas seguentas. Pendent la virada que fasiá la promocion de l'àlbum "Blue’s", Zucchero interpretèt la cançon dels Beatles "With A Little Help From My Friends" en companhiá de son grand amic Joe Cocker.
Discografia principala[modificar | modificar la font]
(a publicat de reedicions nombrosas, amb de variantas)
- Un po' di zucchero (1983)
- Zucchero and the Randy Jackson Band (1985)
- Rispetto (1986)
- Blue's (1987)
- Snack Bar Budapest original movie soundtrack (1988)
- Oro incenso & birra (1989)
- Zucchero sings his hits in english (1990)
- Zucchero (1991)
- Zucchero Live at the Kremlin (1991)
- Miserere (1992)
- Diamante (1994)
- Spirito DiVino (1995)
- The Best of Zucchero Sugar Fornaciari's greatest hits (1996)
- Bluesugar (1999)
- Overdose d'amore the ballads (1999)
- Bluesugar & Whitechristmas (1999)
- Shake (2001)
- Zu&Co (2004)
- Fly (2006)
- Chocabeck (2010)
- La sesión cubana (2012)


text:
Afganistan
L’Afganistan (en pach·tô افغانستان / Afġānistān, en dari افغانستان / Afġānestān) est un payis d’Asia centrâla, entornâ du Turcmènistan, de l’Ozbèquistan, du Tadj·iquistan, de la Ch·ina, du Paquistan et de l’Éran. La capitâla est la vela de Caboul.
L’Afganistan figure permié los payis los més pouvros de la planèta.
Entre la chête des Talibans aprés l’envasion des Ètats-Unis de l’Afganistan et la Loya J·irga de 2003, l’Afganistan at étâ apelâ per l’Occident desot lo nom Ètat islamico transitouèro d’Afganistan. Desot sa novèla constitucion, lo payis est ora oficièlament nomâ la Rèpublica islamica d’Afganistan.
Somèro
- 1 G·eografia fesica
- 2 Toponimia et ètimologia
- 3 Histouère
- 4 Sociètât
- 5 Politica et administracion
- 6 Èconomia
- 7 Cultura
- 8 Pèrsonalitâts
- 9 Vêde avouéc


text:
Auvernhat
L'auvernhat o auvernhàs (ancianament alvernhatz) z-es lo dialècte occitan parlat dinc la màger part d'Auvèrnhe (fòra vèrs Orlhac), dinc la màger part de Velai (levat vèrs Sinjau) e dinc la mitat sud de Borbonés, 'quò-es dire lo departament entèir dau Puèi Domat e una part dau Cantau, dau Naut Léger, d'Alèir e de Cruesa (petita partida entre Bòrt e Ausança, Aubuçon, Aiun, La Saunièra, Sent Laurenç e una partida del terme d’Ajain situada al sud de la RN 145). L'apartenéncia d'Ussèl a un o autre domeni es contestada[1].
'Quò-es un parlar nòrd-occitan, particularament evoluit sus lo plan fonetic dinc sas varietats dau nòrd (lo nòrd-auvernhat); segon lo lingüista Albèrt Dauzat las innovacions foneticas e las innovacions lexicalas son fòrça plus nombrosas dins lo Massís Central, los parlars auvernhats essent mai diferenciats entre eles que lo lemosin. Pasmens l'auvernhat ten a l'encòp de recors expressius fòrça conservators dins lo lexic e la morfosintaxi.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Adjectius possessius
- 3 Plurals dels noms o adjectius acabats per -ç, -s, -tz
- 4 Formas verbalas
- 5 = Presents de subjontiu irregulars
- 6 = Imperfachs de subjontiu irregulars
- 7 Comparason de las nòrmas
- 8 Variacion
- 9 Lexic
- 10 Expression de l'ora
- 11 Bibliografia
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Vejatz tanben
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Quauquas caracteristicas de l'auvernhat:
- Palatalizacion de las consonantas davant i e u: libre [ˈljibrə], nus [njy]. Aquela palatizacion mena a de realizacions variablas segon los luòcs.
- Lo diftòng "au" en posicion atòna baila [uw] vèrs lo mèijorn e [œ] vèrs la bisa (= lo nòrd)
- Lo diftòng "ai" en posicion atòna baila [ej] o [ij]
- Lo digraf òl se vocaliza en òu mas en los parlars de l’est de Velai se consèrva la L: sal, mal, Sant Pal, Monistròl
- Los grops "qu" e "cu" se pronóncian [tʝ]
- "an"/anh en posicion tonica se pronóncia [ɔ/ɔɲ]
- "gl" se pronóncia [ʎ]/[j], "la glèisa"; [la 'ʎejza]
- "gu" abotís a [dʝ]
- La "s" davant "i" e "u" abotís a [ʃ]
- Lo grop "ch" abotís a [ts] o [tʃ]
- Lo grop "(u)òc" abotís a [io] a l'est e [eu] a l'oest: (en)luòc/(en)luec, fuòc/fuec, buòu/bueu
- Prononciacion de la "j" coma [dz]
- Prononciacion dau diftòng "eu" coma [ju]
- Prononciacion de l'"l" intervocalica coma [x] vèrs lo Chantau
- Conservacion de la O dubèrta en mots coma: "fònt", "lòng", "fòlh"
- Chasuda de las A inicialas: "'massar" (amassar, culhir), "'parar" (aparar, gardar).
- Lo sufix vengut de latin 'arius' dona IÈR, ÈIR, IÈIR, ÈR. Per exemple en Naut Leir s'emplega IÈR en la meitat sud e ÈIR dins la part nòrd. Al femenin se trapa tanben IÈIRA. Dins una part del Bas Auvèrnhe, lo singular ÈIR dona al plural ÈRS (mantenença del cas en -s de la lenga medievala).
- Dins la Nalta Auvernha se pronóncia lo V coma B, com en Gasconha e dins una partida del Lengadòc, contràriament al bas-auvernhat, al Velai e lo gevaudanés que dison lo V coma en francés o en italian.
- Las vocalas dobertas E, I, O del latin tardiu son diftongadas de doas manièras selon los endrechs: cuèch o cueit, puei o pueg...
- Quauquas caracteristicas daus parlars nòrd-auvernhats;
- "cl" baila [kj] o [klj]; Clarmont [kjaRˈmuŋ] o [kljaRˈmuŋ] (coma en limousin e cisalpin)
- "er(erre)/ern" beila [jaɾ/jaR]; "ivèrn" [i'vjaɾ], "fèr/fèrre" ['fjaɾ], "Auvèrnhe" [œ'vjaɾɲə]
- Chasuda de la s intervocalica vèrs Sinjau; "la chamisa" [la tsa'mjɔ]
- Chasuda de la d intervocalica vèrs Sinjau; "z-es arribaa" (es arribada)
- "-és" baila [ɛj] o [ij] o ; "lo Barbonés" [lu baɾbu'nij], en posicion post-tonica ven pus simplament [e] o [i] (per eisemple dins un plurau masculin, [luˈzɔme/luˈzɔmi]).
- Lo grop es a la debuta d'un mot se pronóncia en generau [ɛj] coma per eisemple dins escòla que baila [ɛjˈkɔlɔ], o estrangèir que baila [ɛj.tɾanˈd͡zɛj]. Per contra ven [s] dins los mots sabruts, coma per eisemple: espòrt que bailará [ˈspɔʁ], estacion [staˈsju] o enquèra estilò [stʝiˈlo].
- D'autras caracteristicas son comunas amb d'autres parlars nòrd-occitans:
- Palatalizacion daus grops ca e ga vèrs cha e ja/ia: lo jal chanta (per lo gal canta) mas non pas sistematicament: òm ditz "lo cap", "la capitala", "la cambada", "l'aucon" o "l'auqueta" (mas "l'aucha"), l'escuròu, lecar, etc dins tota Auvernha. Una partida d'aquesta conservacion de la C es d'importacion de l'occitan plus al sud: "boscatier", "cercar", "tocar" (mas "tochar": agulhonar lo bestial), "traucar". Ansin segon los parlars se ditz "chaminar" o "caminar", "lechar" o "lecar", "c(h)erchar" o "cercar". Quasi tota l'Auvernha ditz "cavar, escala, gafar, la causa" quand lo lemosin ditz "chavar, eschala, jafar, la chausa". La plus granda partida de l'Auvernha ditz "l'agaça" e non pas "l'ajaça", forma lemosina. Aquesta conservacion o non de la C o G + vocala n'es pas unifòrma d'en pertot, servís a distinguir de mots, a donar de senses particulars: "lo chamin" e "lo caminòu".
- Chasuda de las consonantas finalas : z-a chantat amb la -t finala muda.
- Utilizacion de la Z eufonica davant vocala 'Z-ai pas solaçat bei te (per 'Ai pas charrat amb tu').
- Coma en niçard e en montpelhierenc, la -a atòna finala se pronóncia [a].
- manten de l'òrdre ancian dels pronoms combinats : 'La nos faràs mancar' : 'Nos la faràs mancar'.
Adjectius possessius[modificar | modificar la font]
- lo mèu, la mèuna (Bassa Auvernha).
- lo mieu(ne) [myone], la miá(na)/mieuna [myono] (Nalta Auvernha).
- lo tèu, la tèuna (Bassa Auvernha).
- lo tieu(ne) [tyone], la tiá(na)/tieuna [syono] (Nalta Auvernha).
- lo sèu, la sèuna (Bassa Auvernha).
- lo sieu(ne) [syone], la siá(na)/sieuna [syono] (Nalta Auvernha).
- lo nòstre, la nòstra
- lo vòstre, la vòstra
- lo lhor/sieune, la lhor/sieune-siána.
Tanben s'utiliza mon/ma, ton/ta, son/sa, nòstre/nòstra, vòstre/vòstra, lor... (mon [mon], mos [mo])
Plurals dels noms o adjectius acabats per -ç, -s, -tz[modificar | modificar la font]
Son invariables al plural: ex. lo solaç> los solaç, levat dins l'extrem Sud de Velai ont apareisson qualques Plurals sensibles: solaces, croses, fuses
Formas verbalas[modificar | modificar la font]
Present d'indicatiu[modificar | modificar la font]
La primièra persona del vèrbe dire es dic o disi
La primièra persona del plural es en -AM: nos. fasam (faire), volam (voler), avam (aver) levat en Velai et Gevaudan.
- conjugason classica/literària: parlan [parlon], disen, sem
- conjugason cantaliana: "parlan [parlan], disan [dison], sòm"
Imperfach d'indicatiu[modificar | modificar la font]
èsser
- conjugacion classica/literària: èri/ère, ères, èra, eram, eratz, èron
- conjugacion correnta: èri/ère, saiás, èra, saiam, saiatz, saion
Passat simple cort[modificar | modificar la font]
Coma dins la lenga classica, en Bas-Auvèrnhe, e dins las Cevenas s'emplèga la forma costa del passat simple: trabalhèm, susèm = trabalhèrem, susèrem.
Presents d'indicatiu irregulars[modificar | modificar la font]
- Ved [vet] : vei (el/ela, Veire)
- Cred [cret] : crei (el/ela, Creire)
- Som (nosautres, Èsser)
- Am (nosautres, Aver)
- Vase (ieu), Vam (nosautres) (Anar), vatz (vosautres, Anar)
= Presents de subjontiu irregulars[modificar | modificar la font]
Pueschas, pueschatz: pòscas, poscatz Vuelhas, vuelhatz: vòlgas, volgatz
= Imperfachs de subjontiu irregulars[modificar | modificar la font]
èsser
- fosson/foguèsson
Condicionals irregulars[modificar | modificar la font]
Moiriá [mejri' o] : moririái Muèrt, mòrt [mwòrt] : mòrt
EN + infinitiu[modificar | modificar la font]
ex. En menar per la vila : mentre que menava vers la vila
Participis passats irregulars especials[modificar | modificar la font]
- aduire: aduit, -ta
- chaudre: chaugut, -da
- chaubre: chauput, -uda
- dòure (se) : dougut, -uda
- escriure: escriut, -uda
- faler: faugut, -uda
- móuzer: mouzut, -uda
- paréisser: pareissut / paregut, -uda
(egalament conéisser, nàisser, téisser e tots los vèrbs en -éisser, -àisser)
- plànger / plànjer: planjut, -uda
(egalament tots los vèrbs en -ànger, -énger e -ónger)
- plòure / plueure: pleugut, -da
- podre / poire:
- prene / prendre: pres, preSSa
- saubre: saubut, -uda
- vaudre / valer: vaugut / vagut, uda
- veire: vist, -a / vegut, -uda
- viure: viscut / viugut, -uda
- vodre: vougut, -uda
Acòrd del participi passat[modificar | modificar la font]
L’acòrd del participi amb lo subjècte se fa, quin que siá l’auxiliar, mesclant los dos auxiliars 'aver' e 'èsser' e lors atribucions. Certans vèrbs en occitan se conjugan amb 'aver' e d’autres amb 'èsser', d’autres encara amb l’un o l’autre auxiliar: "eriam partits d’ora", "auràs o seràs montat", "ai tombat o siei tombat", l’auvernhat possa aquesta facultat a son darrièr limit: "ai morit ou "sei mòrt", "mas sòrs son naissidas o an naissidas", "aviá o èra sortit", "fuguèssem o aguèssem dormit", "la pòrta a badada". Amb 'èsser' tanben: "sei estat o ai estat".
Comparason de las nòrmas[modificar | modificar la font]
En auvernhat, doas nòrmas se fan concurréncia: la nòrma classica e la nòrma bonaudiana.
Variacion[modificar | modificar la font]
Lexic[modificar | modificar la font]
Expression de l'ora[modificar | modificar la font]
Seguís siá lo sistèma catalan-espanhòl: Son las tres, Son las dotze, Es las dètz (http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011338278715bvBPte), sobre le còp de las v-onze dau ser (Francés Cognéras http://macarel.net/files/parlem/Parlem_2-077.pdf), siá un sistèma intermediari: A l'entorn de las sèt oras, Vèrs las uèit oras, Quand las tres oras sonèran (exceptat per Es una ora), o lo sistèma general occitan: Cinc oras e detz, Sèis oras manca sèt.
La mèja de v-onze: onze oras e mièja.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Parlar occitan - Auvergne Velay, Étienne Coudert, IEO 63, 2001.
- "Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat", Pierre Bonnaud, Nonette, Editions Créer, 1999
- L'auvergnat de poche, Assimil.
- L'imagier français - auvergnat, Aedis, 2005.
- Glossaire de la langue d'oc, Pierre Malvezin, 1909 (mots de Cantal, e tanben de Roergue e Lemosin)
- "La conjugaison vellave", AA.VV., Lo Puei de Velai, Les amis du patois vellave, 1976
- "Grammaire vellave", Augustin-Marie Gérard, Lo Puei de Velai, Imprimerie de l’Avenir, 1925
- "Atlas Linguistique et Ethnographique du Massif Central (ALMC)", Pierre Nayton, París, CNRS, 1957-1963
- "Géographie phonétique de la Haute Loire", Pierre Nayton, Paris, Les Belles Lettres, 1974
- "Les Parlers de la Creuse, patrimoine de la Creuse" (langue et mémoire du pays de Guéret), Conseil Général de la Creuse (libre + CD)
- Dictons occitans, recueillis en Haute-Loire, Pierre Chapuis, Lo Puei Velai, IEO43, 1979.
- Dictionnaire de météorologie populaire, Jean-Philippe Chassany, Maisonneuve et Larose, París, 1989
- Proverbes du plateau. Proverbes, dictons et comptines du Plateau Vivarais-Lignon, Théodore de Felice, Lo Chambon de Linhon, Manier, 1981
- Le patois de la zone d'implantation protestante du Nord-Est de la Haute-Loire, Théodore de Felice, Champion-Slatkine, París-Genèva
- Le parler occitan d'Yssingeaux (Haute-Loire), Jean-Baptiste Martin, Sinjau : Histoire et Patrimoine, 1997
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Poèmes d'Auvergne d'Arsèni Vermenosa dits per Alphonse Establie a Deezer (fons de la Bibliothèque Nationale de France http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8820354p.r=dialecte.langFR)
- Essai de grammarie auvergnate - Éléments abrégés de grammaire auvergnate - Dialecte des environs d'Ambert (Puy-de-Dome), R. Michalias, imp. J. Migeon, Ambert, 1906
- Vocabulari auvernhat - francés de Francés de Murat
- La parabole de l'enfant prodigue en patois d'Aurillac
- Ensag de glossari botanic auvernhat, Loís Delhostal, Revista Oc - Revista Bimestrala de la Renaissença dels Païses d'Oc, an VIIIn, n°8-9, setembre-decembre 1932, pp. 294-308
- Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune d'Albert (Puy-de- Dôme). RPh 26 (1912)
- Vocabulaires Patois Vellavien - Français et Français - Patois Vellavien, Jules Gabriel De Vinyols, Lo Puei de Velai, 1891
- Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune D'ambert, Collectif, Régis Michalias, in Revue de filologie (sic) française
- Faune populaire de la France, les mammifères sauvages, Eugène Rolland, Maisonneuve et compagnie, 1877
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Portal d'Auvèrnhe
-
- ↑ A Lanly, Enquête linguistique sur le plateau d'Ussel


text:
Botulisme
Lo botulisme es una malautiá paralitica rara[1] fòrça grèva entraïnada per una neurotoxina bacteriana, dicha toxina botulica ò botulina, producha per diferenteis espècias de bactèris anaerobia dau genre Clostridium que la principala es Clostridium botulinum. La malautiá foguèt identificada en 1822 per Justinus Kerner e lo bactèri Clostridium botulinum en 1895 per Émile-Pierre van Ermengem. Lo botulisme uman es magerament associat a tres toxinas dichas tipe A, B e E[2]. Son mecanisme d'accion es una inibicion de la liberacion d'acetilcholina ai joncions entre lei muscles e lei neurònas entraïnant un blocatge de la transmission neuromusculara e una paralisia respiratòria e locomotritz.
La toxina botulica es la toxina pus poderosa coneguda dins l'environament naturau. Pasmens, resistís mau a la calor ò a una exposicion prolongada a l'oxigèn. Ansin, l'intoxicacion a generalament luòc ambé l'ingestion d'aliments plaçats sensa precaucion dins un bocau de veire ò dins una boita de conserva. Lo vector principau dau botulisme uman serà donc la consomacion de boitas de conserva contaminada manjadas frejas ò pas pron rescaufadas.
Tres formas diferentas de botulisme uman existisson :
- lo botulisme alimentar causat per la consomacion d'aliments contaminats.
- lo botulisme de bleçadura entraïnat per la produccion de la toxina après una infeccion de la plaga per un bactèri coma Clostridium botulinum.
- lo botulisme infantil causat per la consomacion d'espòras dau bactèri que van se desvolopar dins l'intestin.
Totei lei formas pòdon entraïnar la mòrt dau malaut e necessitan un tractament d'urgéncia per eliminar la fònt de contaminacion (aliments dins l'intestin, eliminacion de la plaga...), ajudar la respiracion dau malaut e neutralizar la toxina (generalament amb una antitoxina). Lo tractament e la convalescéncia duran generalament unei setmanas ò mes. Pasmens, dempuei leis annadas 1950, lo taus de mortalitat a demenit de 50% a 8%. En parallèl dau suenh dei malauts, es tanben necessari d'enquistar sus l'origina de la malautiá, especialament dins lo cas d'una origina alimentara, per empachar ò limitar la contaminacion d'autreis individús.


text:
Tragèdia
Tragèdia en tèrmes generales fa referéncia a una òbra literària teatrala que ten una fin desesperada o trist que lo diferéncia aital del drama que la solucion pòt èsser aürósa.
L'origina culturala de la tragèdia se tròba en la Grècia antica dins los cants e danças ditirambics en onor del dieu Dionís. Sembla que la paraula proven del grèc (tpaYwδίa) tragōidiā que voldriá dire: lo cant del boc, en fasent benlèu referéncia als vestuari dels actors faches de pèl de cabra.
Somari
La tragèdia grèga[modificar | modificar la font]
Los principals autors de tragèdias foguèron Sofòcles, Euripides e Esquil. Friedrich Nietzsche analisèt que l'origina de la tragèdia grèga èra en la confrontacion entre la part apolloniana e la dionisiaca de la cultura e antitèsi del racionalisme socratic. Actualament qualques erudits, coma Giorgio Colli en la seuna òbra La naissença de la filosofia, divergisson d'aquela interpretacion.
Renaissença de la tragèdia pendent los sègles XVI e XVII[modificar | modificar la font]
L'Umanisme amb son politica de traduccions dels classics grècolatins desvelhèt l'interès per la tragèdia. William Shakespeare aguèt fòrça succès amb una succession d'òbras teatralas d'aquel genre coma:
- Antòni e Cleopatra
- Coriolanus
- Hamlet
- Juli Cesar
- Lo rei Lear
- Macbeth
- Otello
- Romeo e Julieta
- Timon d'Atenes
- Titus Andrònic
Christopher Marlowe, l'autre grand dramaturg del periòde isabelin, escriguèt tanben notablas tragèdias coma:
De Pedro Calderón de la Barca, Tirso de Molina e Lope de Vega, autors de lenga castelhana mai influents d'aqueles sègles, foguèron tradusidas divèrsas òbras al francés que serviguèron de modèl a Pierre Corneille en òbras coma Lo Cid e Medée, Jean Racine s'inspirèt dirèctament dels autors classics.
Tragèdia modèrna[modificar | modificar la font]
En trincant las convencions dictadas per Aristòtel sa Poetica, que la tragèdia, segon el, deu tendre coma protagonista un grand òme (un aristocrata o una persona de posicion nauta o importanta), en la literatura modèrna i a la tragèdia en la vida quotidiana coma dins lo cas de l'assag d'Arthur Miller Tragedy and the Common Man (Tragèdia e l'Òme Comun) o en la pèça del dramaturg norvegian Henrik Ibsen Un ostal de monacas, considerats coma los iniciadors del paradigma tragic contemporanèu. Las òbras teatralas e d'autras formas artisticas actualas testimònian d'aquel cambiament.
Tragèdia dins lo cinèma[modificar | modificar la font]
Malgrat la preponderància de la fin urosa o Happy end, qualques filmes se son basats en la tragèdia amb grand succès public; per exemple: King Kong, Vertigo, Chinatown, Braveheart, Titanic e Gladiator.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Aristòtil, Poetics.
- P.W. Buckham, Theatre of the Greeks, 1827.
- Justina Gregory (ed.), A Companion to Greek Tragedy, 2005.
- August Wilhelm von Schlegel, Lectures on Dramatic Art and Literature, 1809. [1]
- Xavier Rius Font, Dionysism and Comedy, 2008.Granollers, Escola ginebró [2]
- J.A. Symonds, Studies of the Greek Poets, 1873.


text:
Bell Ville
Bell Ville qu'ei ua ciutat de la Província de Córdoba dens lo departament de Unión en Argentina. Que's tròba sus la rota RN9 qui arreliga Buenos Aires e Córdoba en passan per Rosario a mieitat de camin enter aquesta duas darreras.
Qu'ei traucada peu camin de hèr çò qui facilitè lo son poblament. Que's tròba dens la region naturau coneguda com la pampa umida (ua region agricolement hèra fertila dab blat, sòja, milhòc e virasorelh).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las soas originas que pujan de cap a 1650 quan s'isntallè ua proprietat aperada Nuestra Señora de la Pura y Limpia Concepción suu lòc conegut alavetz com deu Fraile Muerto (lo hrair Mort en referéncia a un monge trobat aquiu shens vita). Qu'èra un parçan ocupat peu indians Ranquels. En 1818 los dus capdaus regionaus Juan Bautista Bustos e Estanislao López que s'i afrontèn en batalha.
En 1860 la ciutat que vedó ad arribar lo tren e, per aqueth camin en bèth passar lo president Domingo Faustino Sarmiento que decidè cambiar lo nom de Fraile Muerto en Bell Ville deu nom de la familha de colons escocés Bell qui i desvolopava la soa produccion.


text:
Hultehouse
Hultehouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Possession de la abbaye de Marmoutier dins lo comtat de Lutzelbourg, venduda al sire de Einhardshausen, de contunh al prince de Phalsbourg.
- Reclamat per la França en 1661 malgrat las protestations del tribunal de Lorraine.
- Annexion Definitiva l'an 1718.
- Possession de l'abbaye de Marmoutier dans le comté de Lutzelbourg, vendue au sire d'Einhardshausen, puis au prince de Phalsbourg.
- Réclamé par la France en 1661 malgré les protestations de la cour de Lorraine.
- Annexion définitive en 1718.


text:
Eufrates
Eufrates es un riu que s'escor subretot en Iraq. Amb Tigre definisson la region de Mesopotamia.
Nais en dos braces, lo Kara Su (Eufrates occidental) e lo Murat Su (Eufrates oriental), en Turquia, e baissa cap al sud-sud-oèst per las montanhas del Taure o Taurus, passant per Siria e Iraq, e s'escampa dins lo golf Persic, après 2 780 km de parcors.
Afluents del nòrd al sud: Kuruk, Tohma, Gok e Birecik (Turquia); Balikh e Khabur (Siria).
En Mesopotamia, region que se tròba entre Eufrates e Tigre, s'establiguèron los primièrs poblaments neolitics del monde, dins la zona que seriá mai tard la tèrra de la civilizacion sumeriana.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
Sus Eufrates i a fòrça restancas, tant en Turquia coma en Iraq o Siria. En mai en Iraq se bastiguèt lo canal Thartar-Eufrates, que permet lo transferiment de las aigadas de Tigre dins Eufrates via la restanca de Thartar lo tresen flum: acabat en 1992, provoquèt las secadas dels paluns del Sud, çò que permetiá de mestrejar la region chiita e d'asagar de novèlas tèrras. Aprèp la guèrra en Iraq de 2003, los Chiitas destruiguèron las restancas e se tornèron formar los paluns a 40%.


text:
Shanghai
Shanghai (en chinés: 上海) es la pus granda vila de China en tèrmes de populacion e que ten un dels pus important airal metropolitan del mond, amb mai de 20 milions de personas. Situada al centre de la còsta èst chinesa prèp de la desbocadura del riu Yangzi, la vila es administrada coma una municipalitat amb estatut de província
A l'origina vila de pesca e textils, Shanghai cresquèt en importància al sègle XIV mercé a la situacion favorabla del seu pòrt e coma vila dobèrta al comèrci internacional pel Tractat de Nanking de 1842. La ciutat floriguèt coma un nos del comèrci entre Orient e Occident, e venguèt un centre multinacional de la finança e dels afars dins los ans 1930. La prosperitat de Shanghai foguèt interrompuda aprèp 1949 per la presa de poder comunista e l'arrèst de l'investiment estrangièr que ne'n seguèt. Las reformas economicas de 1990 aguèron per resultat un fòrt desvolopament economic e financièr, e en 2005 Shanghai venguèt lo port de cargo pus actiu del mond.


text:
Colligis-Crandelain
Colligis-Crandelain es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1923, Colligis absorbeix Crandelain-e-Malval, continuament a la siá supression per decrèt e pren lo sieu nom actual de Colligis-Crandelain
- En 1923, Colligis absorbe Crandelain-et-Malval, suite à sa suppression par décret et prend son nom actuel de Colligis-Crandelain


text:
Drech de proprietat
Lo drech de proprietat es lo drech d'usar (en latin : usus), de gaudir (fructus) e de dispausar (abusus) d'una causa dins lei condicions fixadas per la lei.
Lo ben, ò aver, sus lo quau aqueu drech pòrta es tanben anomenat proprietat. Aquesta proprietat pòu èstre tant imobiliara coma mobiliara, segon la dicha juridica "En matèria de mòble, possession vau títol (de proprietat)".
Lei drechs de proprietats venon, segon d'unei filosòfs, de convencions socialas establidas per contrat. Per d'autres, lo drech de proprietat es una lei naturala.
L'idèia de proprietat collectiva existís despuei fòrça temps, e son atestadas per leis us e costumas tradicionaus. Lei premierei teorias juridica formalas de la proprietat se constituan dins una amira individualista e consagran lo drech de la proprietat coma prerogativa dei personas fisicas. Lo retorn dei personas moralas au drech de proprietat se farà mai tard e pauc a cha-pauc.
Lo drech anglo-american conois la proprietat personala. Existís tanebn çò que se sona la proprietat intellectuala (sus lei creacions artisticas, leis invencions,...).
L'aparicion a la fin dau sègle 20 de l'informatica personala e lo desvolopament d'internet tornèt metre la question dau drech de proprietat au còr dei discutidas, notadament sus la question dei fichiers digitaus pertatjats soventei-fes d'un biais totalament a-gratís per leis usanciers dau malhum.
Lo drech de proprietat es un drech objectiu


text:
Plaid Cymru
Lo Plaid Cymru (que significa en galés: Partit Galés), es un partit politic nacionalista galés fondat en 1925 jol nom Plaid Glendlathol Cymru (Partit Nacionalista Galés), dirigit entre d'autres per Leanne Wood (lider) e Helen Mary Jones (presidenta). A la debuta sonque reclamava l'autonomia e la reconeissença de la lenga galesa coma cooficiala al País de Galas. Uèi reclama l'independéncia, e tanben la reconeissença de la diferéncia del País de Galas a nivèl internacional (representacion separada a l'Union Europèa), que lo galés siá la sola lenga oficiala dins lo principat e un modèl economic e social de tipe socialdemocrata, semblable al del Partit Nacionalista Escocés.
Es fòrça present dins tot lo país gràcias a sa division efectiva en cangen (seccions) e pwylgor ethnovaeth (comitats de circonscripcion). Pendent lo periòde d'entreguèrras se mostrèt fòrtament pacifista e dispausa d'un supòrt electoral gaireben incondicional dins las partidas nòrd e èst del país.
Origina[modificar | modificar la font]
Se formèt en 1925 jol nom de Plaid Glendlathol Cymru de la convergéncia d'autres grops coma Y Mudiad Cymraeg (Movement Galés) d'Ambrose Bebb, Saunders Lewis, E. T. John, la Cymdeithas Werin Cymraeg (Societat Nacional Galesa) e la Welsh Autonomy Army (Armada de l'Autonomia galesa) de H.R. Jones. Sos fondaires foguèron Lewis Valentine, H. R. Jones, Moses Gruffydd, D. E. Williams, Saunders Lewis e Fred Jones. A la debuta sonque i aviá sièis membres; foguèt presidit per Lewis Valentine (1925-1926) amb J.E. Jones coma secretari general, Saunders Lewis (1926-1939) e J. Daniel, e voliá reculhir la tradicion del radicalisme non conformista amb lo catolicisme; sas reivindicacions principalas foguèron d'obtenir un Parlament Autonòm pel País de Galas, que los galeses obtenguèssen una representacion a la Societat de Nacions e que lo galés foguèsse la sola lenga oficiala del país.
Fins a 1932 la reivindicacion principala foguèt bastida suls dreches lingüistics, pasmens tre aquel moment se reclamèt amb veeméncia l’autogovèrn dins l’Empèri e aprèp dins lo Commonwealth, aital coma la pertinença a la SDN (un primer europeisme). En 1929 se presentèron a las eleccions del comtat de Caernafon, mas obtenguèron pas que 609 vòtes, çò que metèt en evidéncia sa flaquesa politica.
Cap a 1929 lo partit ja teniá 500 membres. Inicialament, sas activitats se limitavan a organizar de conferéncias annadièras, a crear una escòla d'estiu e a editar dos organs de premsa mesadièrs. Aquela meteissa annada decidiguèron de se presentar per primièr còp a las eleccions generalas en anonciar que se obtenián lo sèti l'ocuparián pas, coma o fasiá lo Sinn Féin; Foguèron ganhadas pel partit laborista (s'emportèron 25 dels 35 sètis galeses), dirigit pels galeses James Griffiths e Aneurin Bevan. Lewis Valentine obtenguèt lo '1,1 % a Caernafon, e 0,05 % de pertot dins lo País de Galas. Aprèp aqueste fracàs, anoncièron qu'ocuparián los sètis se per cas n'obtenián, çò que lor permetèt de melhorar las resultas, vist que per las eleccions de 1931 obtenguèron 0,3 % dins tota Galas, amb de parcialas de 2,2 % a Caernafon e 17,9 % dins lo districte University of Wales.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Plaid Cymru — Pagina oficiala
- Donadas del Plaid Cymru
- Plaid Cymru — Pagina preelectoral 2007


text:
Gheada
La gheada es lo nom empleat en galèc per se referir a l'evolucion e prononciacion particulara del fonèma [g] dins mantuna varietat de l'oèst de Galícia. Lo son coneguèt una reculada del ponch d'articulacion que resultèt en tres prononciacions, una consonanta fricativa glotala sorda [h], una faringala sorda [ħ] o mai rarament una [x] semblanta a la jota espanhòla. Una de las primièras atestacions mai claras del fenomèn es de la fin del sègle XVIII dins una letra d'un capelan.
A mai s'existís una grafia per aqueste son, que se transcritz abitualament amb lo digraf gh, segon la normativa galhèga se deu pas emplegar a l'escrich e deu èsser reservada al registre oral. Aquesta prononciacion es actualament a recular dins son airal tradicional qu'es estada tradicionalament connotada negativament coma ligada a las classas popularas e a una manca d'instruccion.


text:
http://www.youtube.com/watch?v=J82Cv1eyYHw
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
liberacion d'Occitània
1 liberacion d'Occitània le Ven 20 Fév - 23:31
Marxelin
Occitan Warrior
http://www.youtube.com/watch?v=J82Cv1eyYHw
2 Re: liberacion d'Occitània le Lun 23 Fév - 19:16
Cerièra de Mai
Trobador !!
3 Re: liberacion d'Occitània le Lun 23 Fév - 19:47
Einucent
Occitan Warrior
4 Re: liberacion d'Occitània le Lun 23 Fév - 19:57
Zengi
Trobador !!
que siá l'occitanisme ò la revindicacion independentista (que son doas chausas desparièras !!!)
Ah booon ??!
Aví pas remarcat, hehe
5 Re: liberacion d'Occitània le Lun 23 Fév - 20:38
Tiston
Occitan Warrior
Marxelin a écrit:Veni de trobar aquò sus Youtube, sabi pas se d'unes coneisson ?
http://www.youtube.com/watch?v=J82Cv1eyYHw
6 Re: liberacion d'Occitània le Lun 23 Fév - 21:08
fredoc
Occitan Warrior
Que s'apèra aquerò?!
Que m'agradava mei lo Chau Chi Chon.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
7 Re: liberacion d'Occitània le Mar 24 Fév - 22:23
Tiston
Occitan Warrior
Matieu a écrit:que siá l'occitanisme ò la revindicacion independentista (que son doas chausas desparièras !!!)
Ah booon ??!
Aví pas remarcat, hehe
matieu, ses dau Colectiu Provenço?
http://www.dailymotion.com/search/langues%252Br%2525C3%2525A9gionales/video/x65a9v_debat-lcm-provencal-la-langue-se-de_news
8 Re: liberacion d'Occitània le Mer 25 Fév - 10:01
Barbet
Occitan Warrior
Mai fòrt que lo Mèstre de Malhana, lo Nobel es pròche
Es pas necite de far de pub ai folcloristas franchimandejaires, si sabon negar solets.
P.S: Per aquelei que si lanharián per nautres en Provença, aguetz pas paur, representan degun, si fan plaser dins son pichin triangle rodanenc e "sacrat" alentorn d'Arles.
Emb aquò en Provença maritima, orientala, País Niçard e Gavòt...: lei conoissèm manco.
9 Re: liberacion d'Occitània le Mer 25 Fév - 10:07
Mertyl
Occitan Warrior
10 Re: liberacion d'Occitània le Mer 25 Fév - 10:17
Barbet
Occitan Warrior
Lo maritim dirà coma tu [bundʒu]
Mèfi: La dialectologia es sovent un subjèct tabó dins l'occitanisme
11 Re: liberacion d'Occitània le Mer 25 Fév - 11:29
Mertyl
Occitan Warrior
Non ieu diriái [Boubéspré]
12 Re: liberacion d'Occitània le Jeu 26 Fév - 7:35
gilcarr
Gacha Empega !
13 Re: liberacion d'Occitània le Ven 27 Fév - 8:48
clafotis
Occitan Warrior
gilcarr a écrit:vèni de vèire lo youtube ambé l'òme dau fusiu.... e aquò mi fèt petar de rire !
Ses tornar ?
Dins 'n'autre genre, ai trobat quò sus la tiala.
OCCITAN INTERVIEW.
Joe Clark has very kindly put up a snatch of an interview in Occitan on Flickr. As he says, "Do not be surprised if Occitan sounds like French as spoken in a Spanish accent." If you can't understand it, no problem: there are subtitles... in Breton!
L'ai presa 'quí
14 Re: liberacion d'Occitània le Ven 27 Fév - 9:31
Cyril06
Occitan Warrior
Tiston a écrit:http://www.dailymotion.com/search/langues%252Br%2525C3%2525A9gionales/video/x65a9v_debat-lcm-provencal-la-langue-se-de_news
Non m'agrada lo professor de provençau que dì que lo provençau non es de l'occitan...
Mertyl a écrit:Perqué ditz [Bonvéspré] e non pas [Bounvéspré] lo tipe al començament ?
Es la mesma caua quora lu gents dihon lo mòt "degun" embé la prononciacion francesa [déguin] alora que lo cau prononçar [dégün'].
15 Re: liberacion d'Occitània le Ven 27 Fév - 9:36
Cyril06
Occitan Warrior
Marxelin a écrit:Veni de trobar aquò sus Youtube, sabi pas se d'unes coneisson ?
http://www.youtube.com/watch?v=J82Cv1eyYHw
Non m'agrada aquò! Premièrament à causa de la capitala à Carcassona (caudriá que toi sigon d'acordi). Pì perqu'es tròu caricatural: l'Occitània seriá solament de rugby e cassolet???
Siáu segur qu'es un parisenc qu'a fach aquesto film!
16 Re: liberacion d'Occitània le Dim 1 Mar - 20:31
Marxelin
Occitan Warrior
Lo cho-chi-shon es quicòm mai : umor e professional.
17 Re: liberacion d'Occitània le Dim 1 Mar - 21:21
Einucent
Occitan Warrior
Cresès vertadierament que s pòt prenèr ren que siá de quela video au serios ? Carcassona desvelha beucòp de fantasmes que pensavam considerir endurmits dempuèi l'ivern. Fau ben se dire que lo mitan occitan ente las gents se preocupan de saber ente que i aurà 'na capitala concernís pas tant de gents que quò. Parrièr dau "cliché"-rugby-caçolet.Cyril06 a écrit:Non m'agrada aquò! Premièrament à causa de la capitala à Carcassona (caudriá que toi sigon d'acordi). Pì perqu'es tròu caricatural: l'Occitània seriá solament de rugby e cassolet???
L'interessent dins quela video es que quilhs afars d'occitan son subjects de trufadissas, qu'es de dire que las gents an pas besunh que lor siá esplicat (dau mens dins lo canton de Carca) es me semble un brave progrès rapòrt a "l'Occitan qu'es aquò" que n'avem tròp la costuma.
Fau pas confondre los parisencs que se trufan de n'autres en pertir sus de las nocions que mestrejan pas (Tolosa seria a costat de Marselha !) e las gents dau país que pensan a la parisenca mas que coneissen un minimum lor contexte (l'accent dau típe es pas contrefach)Siáu segur qu'es un parisenc qu'a fach aquesto film!
Benlèu qu'a Niça ne veses pendent l'estiu, n'autres en Lemosin ne'n avem de mai en mai tot lo long de l'annada. Te pòde segurar que quora se rtufan de n'autres qu'es pas de queu biais.
+1Pensi pas que siá un parisenc mas puslèu un piòt de Carcassona qu s'amusa.
Fau pas trachar de parisenc totas las gents que disen las chausas qu'avem pas enveja d'auvir. I a au país de las gents que lor fau pas virar l'eschina. Quitament si fan los fadurles.
18 Re: liberacion d'Occitània le Lun 2 Mar - 15:42
gilcarr
Gacha Empega !
19 Re: liberacion d'Occitània le Lun 2 Mar - 15:52
gilcarr
Gacha Empega !
clafotis a écrit:gilcarr a écrit:vèni de vèire lo youtube ambé l'òme dau fusiu.... e aquò mi fèt petar de rire !
Ses tornar ?
Dins 'n'autre genre, ai trobat quò sus la tiala.
OCCITAN INTERVIEW.
Joe Clark has very kindly put up a snatch of an interview in Occitan on Flickr. As he says, "Do not be surprised if Occitan sounds like French as spoken in a Spanish accent." If you can't understand it, no problem: there are subtitles... in Breton!
L'ai presa 'quí
... siáu jamai partit, lo Claf ', mai esperavi un subjècte que m'agrade, e aqueu mi faguèt rire ! Lo liame que donas es dei bòns : l'interview es interessant, e lei comentaris en englés son ... englés ! ieu qu'adòri Englatèrra e sei abitants, siáu comolat ! Lo musicaire que parla, lo coneissi pas, mai lo tròbi agradiu (aimi la barba...).
20 Re: liberacion d'Occitània le Sam 7 Mar - 21:39
maime
Lemosin de prumiera !
21 Re: liberacion d'Occitània Aujourd'hui à 3:46
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
La Comunautat de l'anèl
La Comunautat de l’anèl (en anglés The Fellowship of the Ring) es la primièra partida del Senhor dels anèls, roman en tres volums de l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien, paregut lo 29 de julhet de 1954 al Reialme Unit.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Libre I[modificar | modificar la font]
Lo Libre I comença amb la descripcion del rambalh provocat dins la Comtat amb l'anoncia de la fèsta que se debanará en onor del 111n aniversari de Bilbon Sacquet, un Hobbit, e del 33n aniversari de Frodon, pichon cosin que Bilbon adoptèt. Las aventuras de Bilbon, inabitualas pel pòble casanièr e suau dels Hobbits, fan corrir totas menas de rumors, e n'i a que penson que amaga a çò del un fabulós tresaur. En mai que Bilbon es estonablament conservat per un aujòl centenari. Cadun espèra la fèsta amb tresfoliment, perque manjar, beure e recebre de presents son las activitats preferidas dels Hobbits. Gandalf, masc e vièlh amic de Bilbon, arriba a la Comtat, per se jònher al festenal coma artificièr.
La fèsta es un succès fins a que Bilbon subte desaparesca pendent lo seu discors, qu'utilizèt un anèl magic que fa invisible quin qu'o pòrta pr'amor tornar a çò d'el. Gandalf lo rejònh e Bilbon, que se sentís vièlh, alassat e estranhament estirat, torna partir a l'aventura, com l'aviá decidit abans la fèsta. L'Hobbit daissa enarrièr, amb dificultas l'anèl magic e lèga tot çò que posseda à a Frodon. Frodon, pauc aprèp, s'abriva a çò de Bilbon mas lo seu oncle èra ja partit, Gandalf l’informa de la situacion e li dich de metre l’anèl a l'abric. Gandalf, que s'interrogava sus l'origina vertadièra de l'anèl, e perplèx fàcia a la resisténcia de Bilbon a lo daissar, tanben se n'anèt de la Comtat, mai d'ora que previst, per reglar d'afars.
Avià l'abituda Gandalf de torna discrètament dins la Comtat de temps en temps. Puèi torna pas mai pendent d'ans e Frodon pensa lo veire pas pus. Alara, un jorn, 17 ans aprèp tornèt Gandalf per visitar Frodon e l'informar que fin finala aviá descobert d'ont veniá l'anèl. Verifica çò que descobriguèt traient l'anèl al fuòc, çò que revèla una inscripcion en escritura elfica e en una lenga del Mordor: de segur s'agís l’Anèl Unic, fabregat dins lo Mont del Destin, e apartenent a Sauron, lo mèstre de las tenèbras, qu'i aviá instillat una partida de la seuna poténcia. L'anèl aviá estat pres a Sauron per Isildur, puèi tombat al riu venguèt a Smeagol, membre d'un pòble benleu parent dels Hobbits; Smeagol, demorét plen de remòrs a causa del murtre qu'aviá fach per prene l'anèl e amb la poténcia d'aquel qu'èra vengut una creatura òrra fugissent la lutz, e aviá pres per nom Gollum. Es en encontrant aquel darrièr que Bilbon aviá trapat l'anèl, e que, segon Gandalf, Bilbon èra destinat a lo trobar malgrat la volontat pròpia de l'anèl que cercava a tornar al seu mèstre.
Alara Sauron, aflaquit dempuei la perduda del seu anèl, èra per l'ora sortit de la Selva Negra e reviscolava las seuna fòrças. Mercé a la captura de Gollum e a las torturas qu'aquel sofriguèt per li desarancar d'informacions, Sauron realisèt l'exiténcia dels Hobbits e, subretot, de l'existéncia de Bilbon. De creatures estranhas barutlan a l'entorn de la Comtat, e d'Elfs e de Nans fugisson cap a l'Oèst. Frodon, ara conscient del dangièr que la menaça de l'anèl pesant la Comtat, deu partir per Bree: Gandalf sospecha que los Cavalièrs Negres, servissent l’Anèl, lèu vendrán a los perseguir. Aprèp uns messes de preparatius, per rendre la despartida mai anodina possibla, Frodon vend Androna, lo domèni del seu oncle. Frodon es accompanhat de tres Hobbits: Samsagace Gamegie (dich Sam), Meriadoc Brandeboc (dich Merry) e Peregrin Toc (dich Pippin). Pendent lo percors, lo grop fa de viradas, coma dins la Selva Vièlha, los Nauts dels Galgals, l'encontra amb Tom Bombadil. Tom Bombadil ofrís una espasa a cadun abans de los daissar. Los quatre Hobbits arriban a Bree ont encontran un barutlaire, Grands-passes (Aragorn), que fin finala es un amic de Bilbon e Gandalf, e tanben l’eretièr del tròn del Gondor. Aquel los mena a Fonscomba aprèp fòrça viradas.
Libre II[modificar | modificar la font]
Arribats a Fonscomba, tornan trobar Gandalf e Bilbon. Se debana alara lo conselh d'Elrond, qu’Elrond (lo mèstre de Fonscomba) presidís; Gandalf i revèla la traïson del cap del seu òrdre: Saroman lo Blanc (que s'éra tornat cap al mau). Decidiguèt en seguida que calguèt anar cap a Mordor, fins al Mont del Destin, ont l'Anèl foguèt fabregat, sol luòc que se podava destruire e l'Anél e Sauron per jamai. Frodon se prepausa de capitanejar aquela quista, foguèt acompanhat per uèit companhs: Sam Gamegie, lo seu amic per totjorn, Merry, Pippin (lo mai jove), Aragorn, Gandalf, Boromir lo filh de l'intendent del Gondor, qu'es un Òme, Legolas, lo representant dels Elfs, e Gimli (filh de Glóin), aquel dels Nans. S'anèron en espedicion per destruire l’Anèl Unic, e aprèp que capitèron pas a passar lo Pòrt de Caradhras decidiguèron de passar per las minas de la Moria, luòcs dels Nans.
Per dintrar dins las minas, cal resòlvre l'enigma inscricha sus la pòrta: « Parlatz, amic, e dintratz. » Gandalf acabèt per trobar la solucion : dire « amic », dins la lenga dels elfs (Mellon); la pòrta de las minas se dubrisson just al moment que lo monstre del lac se desevelhe e ataque los companhs. Dedins las minas a un caireforc deguèron causir entre tres camins. Alara avancèron dins lo corredor e arribèron dins lo tombèl de Balin, lo mèstre de la Moria que foguèt tuat pels Orcs. Se debanét una batalha entre la companhiá e los èssers del mau. Pendent la batalha un Folet arribèt e manquèt tuar Frodon. Los eròis deguèron fugir mas tombèron sus un Balrog. Gandalf lo combatèt mas aprèp que lo faguèt tombar, la bèstia de fuòc faguèt tornejar lo seu foet e lo trapèt: ambedos son precipitats dins las fonsors. La companhiá compta alara pas mai que uèit membres.
Contunhèron lo camin e arribèron dins lo domèni dels Elfs ont encontrèron Galadriel, que mòstra a Frodon cossí seriá lo monde se capitián pas. Abans que la companhiá parta, fa un present a cada membre de la comunautat, e a Frodon una fiòla magica, que l'esclairarán dins los moments mai escurs. La companhiá aborda una riba (prèp de las casudas de Rauros), e Boromir, jos l'enfuéncia de l’anèl, ensag de lo prene a Frodon. Frodon decidís alara de fugir sol cap al Mordor per destruire l’Anèl per jamai. La companhiá lo cerca, mas sol Samsagace lo trobèt, perque aviá compres qu'iriá sol al Mordor, en mancant de se negar pel rejònher dins la barca. Abedos avançan cap al Mordor e lors destin.
Atala s'acaba lo libre de la comunautat de l'anèl.
Publicacion[modificar | modificar la font]
A causa de la longor de l'òbra, l'ostal d'edition Allen & Unwin decidiguèt de la publicar en tres tòmes. Foguèt demandat a Tolkien de cercar de sostítols. Tolkien esitèt, pensèt a Lo Retorn de l'ombre, abans de causir La Comunautat de l'anèl (en anglés The Fellowship of the Ring).
La Comunautat de l'anèl pareguèt en Gran Bretanha lo 29 de julhet de 1954.
Acuèlh de la critica[modificar | modificar la font]
Las criticas foguèron mai favorablas que l'autor esperava.
W. H. Auden ne faguèt una critica positva dins The New York Times[1].
Adaptatcion cinematografica[modificar | modificar la font]
Sortiguèt fin de 2001 en Euròpa lo film, Lo Senhor dels anèls: La comunautat de l'anèl primièra partida de la trilogia cinematografica Lo Senhor dels anèls realizat per Peter Jackson.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ W.H. Auden The Hero Is a Hobbit The New York Times; 31 d'octobre de 1954}}
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Vincent Ferré; Tolkien, trente ans après (1973 - 2003); Christian Bourgois; 2004; ISBN 2267017385


text:
Lista dels presidents de Guatemala
Lo President de la Republica de Guatemala es lo cap d'Estat de Guatemala e exercís las foncions de l'Organisme Executiu per mandat popular. L'actual President de la Republica de Guatemala es lo militar Otto Pérez Molina.
Aquesta es la lista dels presidents de Guatemala dempuèi 1839, quand lo país devenguèt independent de las Províncias Unidas d'America Centrala.
Presidents dempuèi l'adopcion de la Constitucion de 1985[modificar | modificar la font]
Actualament lo president es eligit dal pòble per un periòde de 4 ans. Vaquí la lista dels presidents après lo restabliment de la democracia.


text:
Sant Julian e Chaptuèlh
Sant Julian e Chaptuelh[1] (oficialament en francés Saint-Julien-Chapteuil) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una comuna de mièja montanha, sul territòri de la quala se quilhan mai de sucs que despassan los 1000 mètres e apertenon au massís dau Maigau :
- au nòrd : lo mont Chanis (naut. 1 231 m), lo mont Roge (1 159 m), la Pèira de Bard (1 200 m), lo suc de la Faia (1 106 m) ;
- A l'èst : Monier (1 407 m, ponch culminant de la comuna), que sos pendís nòrd, oèst e sud apertenon a la comuna ;
- Au sud : la Tartuga (1 327 m) e lo Montcharret (1 199 m), que sos pendís nòrd se situan dins la comuna ;
- Au centre, a 1 km aperaquí dau borg de Sant Julian, s'enauça lo suc de Chaptuèlh (1 031 m), considerabla per las siás orgas basalticas, e portaire d'un torn arroïnada.
Lo suc de Monac, que sembla ligat visualament, al borg de Sant Julian, es situat en realitat dins la comuna vesina de Sant Pèire d'Ainac.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Sant Julian e Chaptuèlh


text:
Castèthnau de Ribèra Baisha
Castèthnau de Ribèra Baisha (Castèthnau de Ribèra Baisha en occitán, Castelnau-Rivière-Basse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Castèthnau de Ribèra Baisha (en ye a suya capital) y rechión de Meyodía-Pireneus. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 667 habitants (1999) en una superficie de 18,50 km², con una densidat de población de 36,05 hab/km².
Demografía[editar | editar código]
(Fuent: INSEE[1])


text:
Fampoux
Fampoux es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
8 de julhet 1846 – França. Lo Tren de la linha París-Lille déraille en transeünt sus un remblai de la vallée de la Scarpe, dels vagons quèn en los marais : 14 mòrts.
8 juillet 1846 – France. Le train de la ligne Paris-Lille déraille en passant sur un remblai de la vallée de la Scarpe, des wagons tombent dans les marais : 14 morts.


text:
Sarragaishias
Sarragaishias [1] (Sarragachies en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Sarragaishias sus lo sit de l'Office de Torisme Ador Gasconha


text:
Catapulta (arma)
Una catapulta es una maquina de sètge utilitzada dempuèi l'antiquitat per lançar al luènh de grands objèctes; pòt lançar tota mena de projectils coma de pèiras o objèctes incendiaris, entre d'autres. La catapulta foguèt creada sobretot per far caser los barris enemics e prene per assalt lo luòc. Seriá estat inventat pels grècs e, mai tard, o melhorèron los cartagineses e els romans; foguèt fòrça utilizada a l'edat Mejana. Las primièras catapultas èran en forma d'una gigantèsca fronda amenatjada; pendent lo reialme d'Alexandre lo Grand, lo seus engenhièrs desenvolupèron d'armas amb la capacitat de poder far caser los barris de l'Empèri Pèrsa. Los grècs utilizavan una enòrma fonda que lançava de gigantèscas flèchas mejans de còrdas elasticas; mai tard, aquel modèl foguèt desenhat de nòu per capitar a lançar de pèiras utilizant l'energia de la còrdes elasticas mai l'energia d'autres còrdas de tension.
Las primièras catapultas èran grandas, çò que la fasiá fòrça dificil de construire e tamben l'usatge. Aquò obliguèt los creators e engenhièrs a trabalhar sus la seuna forma, pés, talha, dessenh e mobilitat, perqu'èran d'armas indispensablas pels grands combats. Atal s'obtenguèt una catapulta mai leugièra, mai aisit de manipular e transportar pels camps de batalha.
Los modèls mai grands èran montats sus de grandas plataformas de fusta; lo clavelet o gisclet d'aquel tipe de balesta se bandava mejans de còrdas e se mantengava amb un croquet. Un autre tipe de catapulta aplicava lo principi de torsion per lançar de pèiras o objèctes pesucs en dessús de barris e valats; aquò se fasiá amb de còrdas enrotladas amb torns que lançava cap enrè lo mecanisme impulsor. Tanben s'utilizavan de catapultas mai pichonas, qu'èran portablas.
Al contrari de çò que se vei dins los filmes, lo luòc qu'èra situat lo projectil normalament aviá pas una forma de culhièr, mas qu'èra fach de còrdas ligadas formant una fronda. Los plans que mòstran un lançador en forma de culhièr èran plan segur falsificats per confondre l'enemic.
Lo tipe mai eficaç de catapulta èra el trabuc, que funcionava mejans la força de la gravitat. Un contrapes s'auçava mejans de còrdas, e una còp fixat lo projectil, se daissava anar las còrdas e lo contrapés, mai pesuc que lo projectil en question, lo lançava.
Autres usatges de la catapulta[modificar | modificar la font]
Tanben se nomena catapulta l'instrument inventat pels japoneses que facilita l'enlairament dels avions dempuèi un pòrtaavions. Dins aquel sistèma, un guida sus la pista conten un piston que se pren al tren d'aterrissatge davant l'avion. Lo piston demòra retengut per una assegurança alara que s'acumula la vapor jos pression fòrça nauta. Al moment del lançament, l'assegurança se daissa anar, impulsant l'avion a la velocitat d'enlairament en qualques segondas.
Actualament s'estudia per utilizar l'electromagnetisme per impulsar la catapulta, perque la progressiva introduccion de las turbinas de gas de las naus modèrnas rend difil lo dispositiu de vapor jos pression.


text:
AMASSA EXIGEM LA RETIRADA DEL CPE
CPE = Contracte Precari d’Embaucha
A
l mes de junh passat, la drecha impausèt lo CNE (Contracte d’Embaucha Novèla) als emplegats de
las entrepresas de mens de 20 salariats.
Ara vòl espandir lo dispositiu a totes los joves de mens de 26 ans.
S’un còp d’arrèst es pas marcat tre ara, dins qualquas mesadas la drecha impausarà son projecte
complet : lo desmantèlament del còdi del trabalh amb la disparicion definitiva del CDI (Contracte de
Durada Indeterminada).
Desempuèi qualquas setmanas ja, pertot en França, joves, liceans, estudians e salariats se
mobilisant per exigir la retirada del CPE. Amassa, amplifiquèm aqueste moviment.
Aquí perqué exigèm la retirada del CPE :
Un Contracte de Precaritat e d’Exclusion
Lo CPE institucionalisa lo trabalhaire escampable : quora que siague los joves poiran èsser
licenciats.
Lo CPE balha a l’emplegaire un permés de licenciar a volontat. D’ara enlà serà quitament pas obligat
de motivar la remandada del seu jove salariat.
Lo CPE exigís cap de garantida dels patrons qu’atal poiran licenciar a discrecion. Poiran, alavetz,
remplaçar un jove en cima de contracte CEP, per un autre jove en CEP e contunhar de beneficiar de
las exoneracions de cargas.
Lo CPE balha quitament pas drech al versament d’una prima de precaritat.
Lo CPE s’aplica pas unicament a la primièra embaucha. Atal un jove poirà sautar de CPE en CPE.
Un contracte sens avenidor
Lo CPE interdich als joves tota bastison de projècte social.
En baratant los joves sul mercat del trabalh, lo CPE organisa la concuréncia entre las generacions.
Un contracte sens emplec
Lo CPE crearà pas cap d’emplec suplementari. Aquò se vegèt amb lo CNE, vertadièra fortuna pels
patrons : los qu’an signat un CNE serián estats, de tot biais, recrutats.
Al revenge, amb lo CPE, totes los joves de mens de 26 ans serán potencialament precaris. I comprés
los qu’aurián pogut èsser embauchat en CDI.
Se pòt pas crear d’emplecs en afreulejant los salariats, nimai en precarisant la joventut. Encara
mens en tornant metre en causa los dreches acquesits dels salariats (CPE, trabalh de nuèit dels
menors, aprendissatge a 14 ans, remesa en causa dels dreches dels estrangièrs, e lo demai …).
Amassa fasem la contra a la politica de la drecha !
http://partitoccitan.org