text:
Burundi
Burundi (pr. Borondi) es un pichon país d'Africa situat dins una region d'altitud dei Grands Lacs Africans. A ges de frontiera maritima e es enviroutat per Rwanda au nòrd, per Tanzania a l'èst e a l'oèst e per la Republica Democratica de Còngo a l'oèst. Sa capitala es Bujumbura e sa populacion èra d'aperaquí 11,2 milions d'abitants en 2015. Eissit d'un reiaume african plaçat sota protectorat en 1903 per leis Europèus (Alemands puei Bèlgas), retrobèt son independéncia en 1962. Pasmens, dempuei aquela data, conois de trebols recurrents en causa de l'oposicion intèrna entre Hutus e Tutsis.
Lo gentilici es burundés -esa.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Burundi es un país d'altitud situat lòng dau Grand Rift African. Son relèu principau es la cadena de montanhas dau mont Heha (2 670 m) que domina lo centre. Vèrs l'oèst, son pendís es arrestat per una zòna d'afondrament d'altitud situada entre 800 e 1 000 m qu'es ocupada, au nòrd, per lo plan d'Imbo e, au sud, per lo Lac Tanganyika. Vèrs l'èst, l'altitud demenís regularament fins a 1 500 m. Lo relèu i es irregular ambé de platèus d'altitud que dominan de regions palunosas situadas entre 200 e 1 400 m.
En causa dei precipitacions relativament importantas sus lei montanhas, l'idrografia burundesa es marcada per un nombre important de rius. Lei pus importantas son Rusizi a la frontiera ambé la Republica Democratica de Còngo, Kagera que fòrma una partida de la frontiera ambé Rwanda, Ruvubu que se gita dins Kagera en Tanzania e Malagarasi. Kagera es considerada coma la fònt pus alunchada de Nil.
Clima[modificar | modificar la font]
Burundi a un clima eqüatoriau temperat per l'altitud important dau país. La temperatura mejana i es de 17 a 23°C e lei precipitacions annualas i passan generalament 1 000 mm. Pasmens, se fau nòtar la preséncia de zònas mens umidas dins la zòna d'afondrament occidentala (plan d'Imbo) onte lei precipitacions mejanas son puslèu compresas entre 800 e 900 mm.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2015[1], la populacion de Burundi èra estimada a 11,2 milions d'abitants e lo país èra donc fòrça poblat amb una densitat mejana de 206 ab/km². Son estructura demografica èra caracteristica dei país en desvolopament amb una creissença demografica fòrta e una populacion jove. D'efèct, lo nombre d'abitants èra de solament 2,4 milions en 1950, l'esperança de vida passava gaire 50 ans (51 ans per leis òmes, 53 ans per lei fremas) e lo temps mejan èra de 17 ans. La creissença demografica èra de 3,2%.
En despiech d'una densitat demografica auta, una particularitat de la populacion burundesa èra son taus d'urbanizacion fòrça feble de 12,1%. D'efèct, lo modèl sociau principau èra totjorn aqueu dau tenement rurau e en despiech d'una urbanizacion en aumentacion (lo taus d'urbanizacion èra de 6,6% en 2010), la màger part de la populacion demorava dins de zònas ruralas. Franc de la capitala Bujumbura que son aglomeracion assostava aperaquí 800 000 abitants, lei vilas son donc pauc nombrosas e de talha pichona ò mejana. La segonda vila dau país, Muyinga, agantava ansin solament 100 000 abitants e la tresena, Ruyigi, leugierament mens de 45 000.
Au nivèu etnic, la populacion es principalament d'origina hutu (~85%) mai existís tanben una minoritat tutsi qu'es significativa (~14%). Lo rèsta es format de minoritats frontalieras pichonas ò d'estrangiers.
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo kirundi es la lenga principala de Burundi qu'es parlada per 97% de la populacion. A l'estatut de lenga oficiala e la constitucion de 2005 la considèra coma la « lenga nacionala ». Pasmens, eiretatge de la colonizacion, lo francés e l'anglés an tanben l'estatut de lenga oficiala. Lo premier es la lenga de l'elèit, dau govèrn, deis administracions e deis afaires. Lo segond es parlat per una pichona minoritat (que fa generalament partida de l'elèit) e per leis estrangiers. Dins certanei regions, lo swahili es utilizat dins lo sector marchand mai aquela situacion a ges de reconeissença oficiala.
Religion[modificar | modificar la font]
Burundi es un país crestian. Lei catolics son majoritaris (62% en 2008[2]) mai lei protestants formavan una importanta minoritat (23,9%). L'islam èra la tresena religion dau país ambé 2,5% de la populacion (es sustot present dins lei vilas).
La libertat religiosa es assegurada per un acte constitucionau de 2001 e es respectada. Pasmens, lei grops religiós an l'obligacion d'èsser enregistrats auprès dau Ministèri de l'Interior.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Burundi[modificar | modificar la font]
En causa de l'abséncia de documents escrichs, l'istòria burundesa es mau coneguda avans l'arribada deis Europèus. Pasmens, Burundi es un estat relativament ancian que se formèt entre la fin dau sègle XVI e lo començament dau sègle XVIII dins una region poblada dempuei lo millenari I abC. Èra una monarquia de drech divin fòrça ierarquizada. Sei sobeirans successius, dichs mwamis, aumentèron son territòri gràcias au sostèn d'una aristocracia militara (lei Baganwas). Durant la premiera mitat dau sègle XIX, Ntare Rugamba (vèrs 1800 - vèrs 1850) donèt au reiaume de limits pròches dei frontieras actualas dau país. Son successor, Mwezi Gisabo (vèrs 1850 - 1908), renforcèt lo poder reiau mai poguèt pas empachar de guèrras dinasticas qu'afebliguèron pauc a pauc lo reiaume.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo protectorat alemand[modificar | modificar la font]
Isolacionista, lo Reiaume de Burundi assaièt de s'opausar a la penetracion dei marchands estrangiers durant la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a la fin dau sègle, lei querèlas de succession avián fòrça afeblit lo país que poguèt pas empachar l'installacion d'un pòste militar alemand a Usumbura (a l'origina de Bujumbura) en 1899. Quatre ans pus tard, Burundi venguèt un protectorat alemand après lo Tractat de Kiganda.
Lo reiaume deguèt durbir sei frontieras ai missions catolicas e protestantas. Dins aquò, en fòra dei questions religiosas, lo poder coloniau [(Alemanha|alemand]] aguèt gaire d'influéncia sus la societat burundesa car durèt gaire. D'efèct, en 1916, de tropas colonialas bèlgas ocupèron lo protectorat e n'expulsèron lei fòrças alemandas.
Lo mandat bèlga[modificar | modificar la font]
Après la Premiera Guèrra Mondiala, la Societat dei Nacions (SDN) donèt un mandat a Belgica per administrar lei protectorats de Rwanda e de Burundi (sota lo nom de Ruanda Ulundi). Restacat au Còngo Bèlga en 1925, patiguèt una colonizacion dura que fisèt un ròtle important ai missionaris catolics. En mai d'aquò, lei Bèlgas transformèron l'òrdre tradicionau dei societats burundesa e rwandesa e favorizèron lei Tutsis, etnia eissida de l'aristocracia guerriera de la region, au detriment dei Hutus, pòble eissit dei païsans e dei norriguiers locaus qu'èra puslèu favorizat per la Glèisa.
Fòrça afeblida per la Segonda Guèrra Mondiala, Belgica deguèt laissar mai d'autonòmia a Ruanda Ulundi après 1945. Rwanda e Burundi se separèron tornarmai durant aqueu periòde. En 1959, lo govèrn bèlga legalizèt lo multipartisme. Ais eleccions legislativas de setembre de 1961, lei Burundés chausiguèron l'Union per lo Progrès Nacionau (UPRONA) dirigit per lo prince tutsi Louis Rwagasore que foguèt assassinat un mes pus tard. Pasmens, aquò arrestèt pas lo procès de desengatjament e l'independéncia de Burundi foguèt proclamada lo 1èr de julhet de 1962.
Lo Burundi contemporanèu[modificar | modificar la font]
Lo reversament de la monarquia[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Mwambutsa IV (1915-1966 instaurèt una monarquia constitucionala que li permetèt de gardar lo contraròtle de la politica dau país. Pasmens, en 1965, perdiguèt leis eleccions legislativas que sei resultats donavan la majoritat ai Hutus. Mwambutsa IV refusèt de reconóisser l'escrutinh, çò qu'entraïnèt una temptativa de còp d'estat organizada per d'oficiers hutus e de chaples de Tutsis. Puei, la situacion se desgradèt rapidament e lo mwazi foguèt reversat per son fiu, lo futur Ntare V, en 1966. Dins aquò, lo sobeiran novèu gardèt pas lòngtemps lo poder car foguèt reversat en novembre de la meteissa annada per son Premier Ministre — tutsi — Michel Micombero.
La Ia Republica[modificar | modificar la font]
La Ia Republica de Burundi durèt de 1966 a 1992. Foguèt un periòde relativament caotic marcat per de conflictes recurrents entre Tutsis e Hutus. D'efèct, Michel Micombero, vengut president, instaurèt un regime autoritari de partit unic e excluguèt mai d'un Hutu de l'armada ò de l'administracion. En 1972, aquò entraïnèt una revòuta hutu que foguèt durament reprimida : de 100 000 a 300 000 Hutus foguèron executats per lo poder. Aquelei masèus decimèron l'elèit hutu e permetèron ais elèits tutsis de prendre lo contraròtle dei vilas. Pasmens, lo manteniment de rivalitats importantas entre clans tutsis continuèt d'agitar lo país.
Micombero foguèt ansin reversat per de militars tutsis en novembre de 1976 e lo luòctenent coronèu Jean-Baptiste Bagaza — egalament un Tutsi — venguèt president. Sostengut per l'UPRONA, mantenguèt la primautat tutsi sus la societat mai nommèt quauquei ministres hutus dins son govèrn. Pasmens, aquela dubertura foguèt limitada per sa volotat de demenir l'influéncia dau clergat catolica jutjat tròp favorable ai Hutus. En 1987, un novèu còp d'estat portèt lo major Pierre Buyoya au poder. Buyoya assaièt de melhorar la posicion dei Hutus au sen de la societat burundesa mai aquò empachèt pas de trebols grèus dins lo nòrd. Aperaquí 50 000 Hutus s'enfugiguèron en Rwanda e i demorèron fins a la nominacion d'un Hutu, Adrien Sibomana, coma Premier Ministre.
La IIa Republica e la guèrra civila[modificar | modificar la font]
En 1992, una constitucion novèla foguèt adoptada marcant la fondacion de la IIa Republica. Lo multipartisme foguèt autorizat e leis eleccions de 1993 vegèt l'eleccion dau Hutu Melchior Ndadaye, cap dau Frònt per la Democracia en Burundi (Frodébu). Pasmens, tre lo mes d'octòbre, d'oficiers tutsis assassinèron Ndadaye e plusors dignitaris hutus. Aquò entraïnèt una guèrra civila saunosa (300 000 mòrts) e la fugida de 400 000 abitants vèrs Rwanda e Tanzania.
En genier de 1994, Cyprien Ntaryamira — un Hutu dau Frodébu — foguèt elegit a la presidéncia abans de morir tres mes pus tard dins l'avion dau president rwandés Juvénal Habyarimana. Après un lòng periòde de combats entre milícias tutsis e hutus, de negociacions comencèron en 1999 sota l'egida de Julius Nyerere e de Nelson Mandela. Permetèron la signatura deis Acòrds d'Arusha en 2000 e la fin de la guèrra en 2001.
Lo periòde de Pierre Nkurunziza[modificar | modificar la font]
Après un periòde de transicion politica consecutiva a l'intrada en vigor deis acòrds de patz, Pierre Nkurunziza foguèt elegit president en 2005. Capitèt de signar la patz ambé lei darrierei guerilhas encara activas dins lo país en 2006. Negocièt tanben lo desarmament dei rebèls e l'integracion d'una partida d'entre elei ai fòrças armadas. Pasmens, son regime venguèt rapidament autoritari e sa reeleccion en 2010 foguèt tacada per de fraudas importantas.
Leis annadas 2010 a 2015 foguèron marcadas per una aumentacion dei conflictes entre lo poder e una oposicion renforçada per lo retorn dei refugiats. En 2015, la reeleccion de Pierre Nkurunziza per un tresen mandat jutjada inconstitucionala per seis adversaris[3] entraïnèt ansin de violéncias novèlas, especialament dins la capitala. Lei 13 e 14 de mai, plusors oficiers assaièron sensa succès d'organizar un còp d'estat militar. Après aquela revirada, una guerrilha (lei Fòrças Democraticas de Burundi, Fodebu) se formèt, çò que menaça d'entraïnar una novèla guèrra civila entre partisans e adversaris de Nkurunziza.
Cultura[modificar | modificar la font]
La cultura burundesa es eissida dei tradicions localas e fa partida de l'ensems culturau de la region dei Grands Lacs. Leis influéncias vengudas dei país vesins son donc frequentas. Lei movements culturaus dei país colonizators e lei tendéncias internacionalas an tanben una influéncia certana sus la cultura dau país.
Ansin, au nivèu de l'escultura, existís un artesenat tradicionau productor d'objèctes de fusta (mascs, bloquiers, estatuas...). Influenciat per l'escultura occidentala dempuei leis ans 1990, es a l'origina d'un corrent artistic d'escultura de fusta que se destria per sei bas-relèus depintant la vida rurala de Burundi. Dins un contèxte similar, son a aparéisser un teatre e un cinèma burundés que mesclan art europèu e fònt d'inspiracion locala.
Pasmens, l'aspèct pus important de la cultura dau país son sei danças e sei musicas tradicionalas, especialament aquelei que necessitan l'usatge de tambors. D'efèct, lei tamborinaires de Burundi ocupan un ròtle important dins aquelei ceremònias e lo tambor burundés (lo karyenda) es representat sus lo drapèu nacionau. De santuaris destinats a la garda dei tambors existisson e lo grop de tamborinaires burundés dich Royal Drummers of Burundi es internacionalament reconegut.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Totei lei donadas d'aqueu paragraf datan de 2015.
- ↑ Totei lei donadas d'aqueu paragraf datan de 2008.
- ↑ La constitucion limita a dos lo nombre de mandats presidenciaus consecutius. Segon l'oposicion, Pierre Nkurunziza, ja elegit en 2005 e en 2010, podiá donc pas se tornar presentar en 2015. Segon lo president, n'aviá lo drech car sa premiera eleccion èra anteriora a l'adopcion de l'emendament a l'origina de la limitacion dau nombre de mandats.


c: text/html

text:
Era exposicion d’enguan dera Fondacion, com se li coneish ara nòsta fondacion deth Musèu Etnologic, ei dedicada as cabanes comunaus dera Val d’Aran, en tot seguir era sua linha de recerca e difusion deth patrimòni deth país, gràcies ar esfòrç e era dedicacion dera junta e es collaboradors que participen ena revista Tèrra Aranesa. Recebi era carta de rebrembe dera presidenta e me’n vau tà Arties tà visitar era mòstra. Campi abantes eth huelheton informatiu, qu’a per portada era cabana d’Uishèra presidida, ath hons, peth massís imponent dera Maladeta. Un còp en pòble, era glèisa de pèira refrescanta de Sant Joan, espaci expositiu de tostemp, me sauve dera calorassa d’aguest dia d’agost. Talament, com se siguesse ara era cabana que balhe arrecès, usclat com sò pes ahlames der ostiu ena montanha, mès dirèctes e incisives. En aguesta epòca toristica, vau era pena rebrembar ua obvietat: qu’es cabanes, bastisses plan umils e senzilhes, se lheuèren tà sauvar deth rigor e era duresa dera nauta montanha as pastors e tanben as caminaires e caçaires, a on i passauen era net. Ath long deth desèrt des tucs pirenèncs, era cabana da ath caminaire un punt de referéncia, perque ei eth refugi, coma lòc sagrat, qu’acuelh era anma perduda en sa soletat infinita. Martin Heidegger, “pastor der èster”, passaue longues sasons en sa casa-cabana de Todtnauberg, ena Sèlva Nera. Aquiu “naut” bastie eth sòn pensament complèx, neurit tanben pera sua activitat universitària, aquiu “baish” ena ciutat. Sabie qu’ei faussa era contraposicion entre provincialisme e cosmopolitisme, perque, de tant en tant, auem de besonh demorar ena cabana, arraïtzada ena lei pròpria dera montanha, abantes de tornar tara masèga deth hons dera val.
(Diari Segre, 11 d’agost de 2012)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sent Leugèr
Sent Leugèr (oficialament en francés Saint-Léger) es una comuna occitana, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Las fòrmas ancianas son Ambo (decima de Bouloc prope portum de ~), au sègle XIII, Bouluc (parrochia Sancti Johannis de ~), au sègle XIII, Bono Luco (parrochia Sancti Johannis de ~), au sègle XIII, Bono Luco (capella de ~), en 1326, Sant Leodeguar o Legier, shens data [1].
- Sent Leugèr es a l'origina lo nom d'una parròquia, que sa glèisa es situada au sud-oèst deu borg. Es benlèu lo nom d'un avesque d'Autun, au sègle VII (Negre ditz un avesque de Santas). Adara, an metut un panèu Saint-Léger au borg qu'es Pòrt de Pascau [2],[3].
- Monluc èra l'annèxa de Sent Leugèr. Es un ancian Bonluc, deu latin bonum lucum, « bon bòsc, bona seuva », cambiat en Monluc. Blasi de Monluc, qu'ac sabèva, signava de Monluc e pas *de Montluc [4].
- Lo Pòrt de Pascau es lo borg. Dempui qu'an tirat la placa de Port-de-Pascau per méter la de Saint-Léger a la plaça, lo nom s'oblida. Pascau es un petit nom [o benlèu un nom de familha que ven d'un petit nom] que remembra la hèsta de Pascas. Lo pòrt èra donc plaçat près de l'ostau o sus la propietat de Pascau [5]. La mapa IGN plaça Lo Pòrt de Pascau dens la partida sud deu borg e Sent Leugèr dens sa partida nòrd, situada long deu camin gran Damasan-Gulhon, recent (èra pas sus la mapa de Cassini) e deu pont de 1935 [6],[7], çò qu'es benlèu en rapòrt dab l'evolucion deu pòblament (la partida sud seré mèi anciana).
- La fòrma anciana prope portum de ambo, a prepaus de Monluc, marca la preséncia d'un pòrt près deu jonhent de Baïsa e de Garòna [8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Damasan ; es adara deu canton de Lavardac.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 236
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 237
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 609
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 237
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 237
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/carte
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 237
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=32908


text:
Piotr Kropotkin
Lo prince Piotr Alekseievich Kropotkin (en rus ПëTp AлekcéeBич KpoпóTkиH) (9 de decembre de 1842 - 8 de febrièr de 1921) foguèt un geograf e zoològ, e un pensador politic rus, considerat un dels principals teoricians del movement anarquista, ont defendèt la tèsi del comunisme libertari.
Vida[modificar | modificar la font]
Kropotkin nasquèt a Moscòu lo 21 de decembre de 1842, estudièt a Sant Petersborg e serviguèt dins l'armada russa de 1862 a 1867. Pendent aquel periòde, dirigiguèt doas expedicions successivas en Siberia e en Manchoria, (ont coneguèt de companhs coma Baconin e legiguèt Proudhon) qu'utilizèt sas coneissenças geograficas preciosas, ne fasent una granda contribucion scientifica sul desgèl.
Tornèt a Sant Petersborg en 1867, ont foguèt nomenat oficial de la Societat Geografica Russa. Explorèt los glacièrs de Finlàndia e Suècia al nom d'aquela societat de 1871 a 1873. Mentre que realizava aquelas exploracions, tanben estudièt los escriches dels principis teorics de la politica e comencèt de se mostrar solidari amb las condicions penosas dels païsans e de las païsanas, alara que dintrava en contacte amb lo movement obrièr. Fin finala adoptèt los punts de vista del socialisme revolucionari, començant aquí sos primièrs passes en politica del costat marxista. Mai tard venguèt un dels defensors de la doctrina anarquista.
Un pauc curiós, e que revèla plan son caractèr anarcocomunista, es lo fach que participèt en 1872 a la Primèra Internacionala. Fins alara tot semblariá normal, pasmens en primièr o faguèt coma marxista e pus tard coma seguidor de l'ideològ e companh anarquista Baconin.
Quand tornèt en Russia, aprèp son estapa socialista, contactèt los focus revolucionaris e comencèt de difusar la pensada anarquista, es la rason que lo faguèt arrestar e empresonar en 1874. Capitèt d'escapar dos ans aprèp e jonhèt una societat anarquista internacionala, la "Federacion del Jura". Aprèp, s'installèt en França, ont editèt Le Révolté e participèt a l'Internacionala antiautoritària e a l'Internacionala Socialista. Se distinguiguèt en 1883 a Lion perque apartenguèt a la Primièra Internacional, e foguèt condemnat a cinc ans de preson per sas activitats anarquistas. Foguèt liberat tres ans aprèp mercé a la pression d'intellectuals de l'epòca, e aprèp anèt en Anglatèrra, ont demorèt e trabalhèr pendent trenta ans.
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala foguèt partit de l'imperialisme rus, perque pensava qu'èra necessari de s'opausar a la politica fòrça militarista d'Alemanha per provocar un contrapés geopolitic. A causa d'aquò foguèt criticat pels internacionalistas e per una granda partida del movement anarquista, quitament los seus amics. Aprèp la Revolucion de Febrièr defendèt la jove republica. Aprèp la Revolucion Russa, tornèt al seu país e s'establiguèt prèp de Moscòu, mas alara que prenguèt part a la vida politica sovietica, jamai capitèt dins un ròtle oficial. Moriguèt lo 8 de febrièr de 1921 a Dmítrov, una localitat prèp de Moscòu e ont aviá escrich a Lenin sas celèbras letras.
Pensada[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Fins alara, dins las basas de l'anarquisme èran la collectivizacion dels mejans de produccion, gerits per las societats obrièras. Tanben lo salari se basava segon çò que realizava cadun-a e la disparicion de l'Estat e del govèrn. Aquelas idèas arribèron mercé als apòrts de Proudhon, de Guillaume, de Baconin… Mai l'aparicion de Kropotkin sus la scèna europèa donèt a l'anarquisme la consisténcia ideologica que li mancava.
Lo tèma central dels nombroses trebalhs de Kropotkin èra l'abolicion de tota forma de govèrn en favor d'una societat que se regís exclusivament pel principi de l'Ajuda mutuala (títol d'un dels seus libres) e la cooperacion, sens necessitat d'institucions estatalas. Aquela societat ideala (comunisme anarquista o anarcocomunisme) seriá l'ultime pas d'un processus revolucionari que passariá abans per una fasa de collectivisme. Lo seu anarcocomunisme se basava dins los principis tals que « a cadun segon la seuna necessitat, per cadun segon la seuna capacitat », al contrari de que pensava Baconin. Benlèu son libre mai important per la pensada anarquista seriá La Conquèsta del Pan (1888).
Kropotkin basèt sa pensada a l'entorn de tres axes:
Cossí organizar la produccion e la consumacion dins una societat liura?: Per mejan la collectivizacion dels mejans de produccion e los bens obtenguts, conjuntament a una racionalizacion de l'economia e la creacion de la comuna autosufisenta (la comuna suprimissent las diferéncias camp-vila, crèa una descentralizacion industriala e tanben suprimissent la division del trabalh). E mai, al contrari amb lo capitalisme, lo principi de maximizacion del benefici individual s'aplica pas, malgrat que siá un principi pus juste e egalitari: « a cadun, segon son trabalh ». Tot es suportat per l'ajuda mutuala.
Son ajuda mutuala residís dins una interpretacion mai larga de l'evolucionisme darwinian: Kropotkin demòstra que la cooperacion e l'ajuda recipròca son de practicas comunas e essencialas de la natura umana. Quand se renóncia a la solidaritat per cobesença, tombam dins la ierarquizacion sociala e lo despotisme.
Concepcion morala e etica:
Sonque una morala basada dins la libertat, la solidaritat e la justícia pòt despassar los instints destructius que tanben forman part de la natura umana. En totes cases, la sciéncia deu èsser guidada per de fondaments etics e pas pels principis sobrenaturals. L'estudi de las estructuras socialas, devon produire la coneissença de las necessitats umanas, basa sul desvolopament d'una societat liura.
Lo comunisme libertari de Kropotkin s'afronta mai d'un còp amb las tèsis de Proudhon e Baconin.
Naturalista[modificar | modificar la font]
Del costat naturalista, enóncia l'importància de la cooperacion coma factor clau dins l'evolucion parallel a la competicion. Son trabalh pus celèbre, L'ajuda mutuala: un factor dins l'evolucion, escrich a partir de sas experiéncias pendent las expedicions scientificas alara qu'èra en Sibèria, critica las idèas de Thomas Henry Huxley e Herbert Spencer (paire del Darwinisme social) que basavan la seleccion naturala dins la luta entre individús.
Sas òbras foguèron escrichas en anglés e en francés, e foguèron popularizadas dins una multitud d'autres lengas.
Òbra[modificar | modificar la font]
Libres:
- Memorias d'un rebèl (1885) (O Lo Rebèl)
- Las Presons, (1887)
- La conquèsta del pan (1888)
- Camps, fabricas e atelhièrs (1899)
- Memorias d'un revolucionari (1899)
- L'ajuda mutuala: un factor dins l'evolucion (1902)
- La sciéncia moderna e l'anarquisme
- La literatura russa (1905)
- La terror en Russia (1909)
- La Granda Revolucion (Istòria de la Revolucion Francesa, 1789 - 1793) (1909)
- Etica, origina e evolucion (1924)
- Memorias d'un revolucionari (autobiografia)
- Origina e evolucion de la morala


text:
Es E.M.D d’Unha e Bagergue, e er Ajuntament de Canejan, meten a disposicion es sòns mieis entà collaborar ena reparacion des danhs ocasionadi pes aiguats
Atau ac an manifestat aguestes E.M.D, en tot seguir era linha der Ajuntament de Canejan, que dejà cedic era sua maquinària e personau entàs trabalhs de neteja amiadi a tèrme en pòble de Les.
Eth president dera EMD d’Unha, José Paba, d’Unitat d’Aran, hège a saber ar Ajuntament de Naut Aran que metie a disposicion der Ajuntament toti es mieis des qué dispause, autant economics coma materiaus, entà ajudar enes reparacions des desperfèctes ocasionadi per aiguat deth passat 18 de junh en Aran. Paba hège aguestes declaracions en darrèr plen qu’aguest ajuntament celebrèc enes passadi dies, “Unha non dispause de granes quantitats economiques, mès ei en moments coma aguesti quan cau hèr tot çò possible entà recuperar es nòsti pòbles”, declaraue Paba.
Pendent es aiguats e es dies posteriors, er Ajuntament de Canejan, governat per UA, cedic ath pòble de Les tota era sua maquinària disponibla atau coma eth sòn personau entà collaborar enes trabalhs d’evacuacion de vesins e de neteja des desperfèctes.
En aguesta madeisha linha de supòrt e acompanhament ara poblacion, e damb er objectiu d’ajudar a revitalizar era economia deth pòble e aleugir es cargues deth sector toristic en aguesti moments, er Ajuntament de Bossòst a suspenut eth crubament dera taxa des terrasses, en coeréncia tanben damb era reclamacion deth sector de supression dera taxa toristica.
“Passades dejà quauques setmanes es pòbles dera Val d’Aran afectadi pes aiguats, recupèren a plaser era sua normalitat, e cau destacar, sustot, eth gran trabalh, esfòrç e esperit de superacion des nòsti vesins e vesies qu’an ajudat de valent entà qu’aguesta normalitat sigue possible”, declaraue recentament Emilio Medan, alcalde de Les.
Fòto: Marta Lluvich/ACN


text:
Per Joan-Clàudi Puech Peró 2012 Enduraràs la tofarassa moissa. Lo sabi Mamà. Te sentiràs mièlhs que lo premier jorn que siás arribada ailà, a Iquitὸs, dins aqueu paure cambron d’ostalariá. I aviás passat la nuech. Una nuech coma leis autrei que te suspreniá en susor, trempa, amb un clavèu dins lo cap ; lo tieu … Legir la seguida de Arutam
Fantastic
Lo fantastic, tròp sovent amalgamat dab la fantasia, n’a pas en realitat lo medish quadre. En efèit, las intrigas desvollopadas dens un monde fantastic que’s debanan dens ua normalitat pro similara a la nosta, qui vad « fantastics » elements ligats a la magia, au subernaturau o a totas fòrças autas de mau identificar, quan los mondes de la fantasia que’us acceptan com elements d’aquera normalitat. Atau, los mondes de C.S. Lewis e de J.R.R Tolkien, hèits d’elements fantastics perfèitament integrats dens la lor normalitat, que hèn partits de la fantasia, quan lo de H.P Lovecraft, en arrefusant aus elements fantastics ua normalitat, ne’s pòt pas definir com fantasia mes com fantastic.
Crisalida
Per Eva Cassagnet « Tot que comencè ua d’aqueras jornadas d’estiu ivernau. Hred, ploja. Tà plan díser, ua jornada de las tristonetas qui’s devèva d’èster mancada e avegiva au possible. La matiada que’s devanè a plaserinas e qu’estó mes que peressosa, autant coma jo. Qu’arroseguèvi los pès tras l’ostau, shens arsec nat, en passar d’ua pèça … Legir la seguida de Crisalida
Maniemon
Per Anthony Walker Nota: Aqueste conte foguèt escrich i a fòrça annadas. Encuei, compreni mielhs los detalhs de la revolucion Meiji - car èra una vertadiera revolucion sociala e economica - e son caractèr original. Au Japon, la revolucion borgesa foguèt pas facha per la borgesia, mai per un nombre de clans samurais, inquietats pr'amor … Legir la seguida de Maniemon
Tablèu de caça
Per Sarà Laurens Magalona Arnaud a la musica que li trauca leis aurelhas, la tecnò d'a fons, lei lasèrs dins leis uelhs. Es clafit de monde dins la boita e an largat leis fums. Aquò pèta nivèu son e lume. Sentís pas encara la susor mai va pas tardar... Arnaud sarà ja partit an aqueu … Legir la seguida de Tablèu de caça
Lug Samildanach
Per Remèsi Bòi (Novèla escrivuda peu Concors Ací Gasconha 2017) Que'm brembi enqüèra de la man, eishuga e manicurejada, qui'm passè lo corrièr d'aqueth diluns matin. Qu'èra la de Na Prat, ua petita quinquagenària aròca e enchepida, qui d'acostuma n'avèva pas sonque arcast de'm transméter. En aqueth dia, que semblava aimabla, com animada per un … Legir la seguida de Lug Samildanach
Shaitan
Per Joan-Claudi Puech (trὸç deu roman a l'escritura “L’alabrena negra” ) Aviá coma lei saumons, lo Pèire, coma elei aviá la memὸria dau gost de son aiga mairala. Podián nadar a cὸntrasuberna e retrobar la fὸnt. Mai dei saumons n’i aviá plus ges que remontavan lei flumes, lei ribieras e lei rius dau país. Leis … Legir la seguida de Shaitan
Un plan brave chin blanc
Per Maime Caillon Un istòria qu’escrivei i a quauquas annadas e que cresiá aver publiada. Vei-la-quí. « Ente es ‘queu chenard ? » Danís trembala sus la plaça de la Republica. « Poton ! Poton ! » Coma d’autres, viu ‘quí, sus la plaça, entre las botelhas de bierras e son chin. Son plan brave chin blanc. Son chin que tròba pas. … Legir la seguida de Un plan brave chin blanc


text:
Gueez
Lo gueez (ግዕዝ, Geez.ogg), a vegada etiopian ancian o classic, es una lenga parlada en Etiopia e en Eritrèa fins al sègle XIV. Segon d'analisis ancianas, lo gueez seriá per fòrça lengas en Etiopia (coma l'amaric e lo tigrigna) çò que lo latin es a la lenga nòstra, mas sembla ara que son de fach de lengas sòrres qu'evoluèron en parallèl[1],[2]. Lo gueez s'escriu amb un alfasillabari.
Istòria[modificar | modificar la font]
Atestat a partit del sègle III o IV ApC, lo gueez desapareis coma lenga parlada vèrs lo Sègle XIV. La literatura en gueez s'espeliguèt del sègle XIII a XVIII. Demorat sabenta de l'Etiopia fins al sègle XIX, lo guèz es uèi emplegada sonque coma lenga liturgica de la Glèisa etiopiana ortodòxa, de la Glèisa eritrèa ortodòxa, de las Glèisas catolicas etiopiana e eritrèa e de la comunautat Beta Israèl.
Los primièrs escrichs en gueez utilizan un afabet d'origina sudsemitic compausat sonque de consonantas. Demòran unes exemples datant dels sègles III o IV. D'entre los escrich, i a lo Conflicte d'Adam e Èva contra Satan, un apocrif veterotestamentari paleocrestian, lo Libre dels Jubilèus, e lo Libre d'Enòc en version integrala. Lo gueez se podiá escriure en bustrofedon, coma las inscripcions grègas arcaïcas.
Dins son libre Travel to discover the source of the Nile,[3] James Bruce conta que lo prince Menelik, filh de la reina de Saba e del rei Salamon, se'n va del Iemèn per s'installar fàcia a la Mar Roja en Abissinia (nòrd de l'Etiopia), seguit dels sieus gents, es a dire los doctors de leis judaïcas qu'accompanhavan la reina Balqis a son partença de Jerusalèm. Aquò explica en seguida d'encontras amb los pastors, lo gueez sembla èsser la mèscla de l'ebrieu amb la lenga locala a l'origina. Segon Bruce l'Ancian Testament en gueez possedís las meteissa caracteristics qu'à l'epòca de Salamon (puèi traduch de l'ebrieu en gueez).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Alfasillabari etiopian
- linguistica


text:
Gaëtan Roussel
Gaëtan Roussel es un cantaire e compositor francés, nascut lo 13 d'octobre de 1972 a Rodés[1] (Avairon). Foguèt lo cantaire dels grops de rock Louise Attaque e Tarmac.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 2008 participèt a la composicion de cançons e a la produccion del darrièr album d'Alain Bashung, Bleu pétrole, que ganhèt en 2009 lo Prèmi de las "victoires de la musique". Escriguèt la musica de dos filmes, de Benoit Delépine e Gustave Kervern: Louise-Michel e Mammuth. Gaëtan Roussel tanben escriguèt pels artistas coma Rachid Taha e Vanessa Paradis.
En 2009 comencèt una carrièra en solitari e apareguèt Ginger, dins son single Help myself (Nous ne faisons que passer) que, aprèp sa sortida en 8 de març de 2010, foguèt fòrça difusat dins las emissions de ràdio francesas. Aquel tèma aguèt tanben una popularitat en Quebèc pendent la prima e l'estiu de 2010.[2]
Ganhèt lo Prèmi de las "victoires de la musique" coma melhor album de rock de l'an 2011, pendent l'emission difusada lo 9 de febrièr sus France 4, e tanben coma melhor interprèt masculin e melhor album de l'an per Ginger.
Tanben en 2011 participèt a un album que tornèt prendre los tèmas d'Alain Bashung e qu'es titulat Tels Alain Bashung, e interprèta, entre d'autras cançons, J'passe pour une caravane.
Citacions[modificar | modificar la font]
« Dins ma vida i a doas partidas: abans d'encontrar Alain Bashung e aprèp ». (1èr de març de 2011, aprèp que recebèt lo trofèu "victoires de la musique").
Discografia en solitari[modificar | modificar la font]
- Ginger (100 000 exemplars venduts)
- Clap Hands
- Help myself (Nous ne faisons que passer)
- Si l'on comptait les étoiles
- Inside outside
- Mon Nom
- Tokyo
- Dis-moi encore que tu m'aimes
- DYWD
- Des questions me reviennent
- Trouble
- Les belles Choses
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Perfil de Gaëtan Roussel sul jornal Libération, escrich per Philippe Brochen, e publicat lo 15 de març de 2010.(fr)
- ↑ (fr) [1]


text:
Sent Front la Ribiera
Sent Front la Ribiera (nom sens verificar) (oficialament en francés Saint-Front-la-Rivière) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Sent Front la Ribiera.
- Château du Caneau, sègle XIX
- Château de Pommier, Modèl:S2, inscrit aux monuments historiques depuis 1959
- Château de la Renaudie (ruines du), Modèl:XIIIe s au Sègle XVI, inscrit depuis 1946
- Château Saulnier, Modèl:S2, inscrit depuis 1969
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ nom sens verificar


text:
Reinhard Heydrich
Reinhard Heydrich (7 de març de 1904, Halle - 4 de junh de 1942, Praga) èra un òme politic alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich.
Oficier remandat de la marina militara alemanda en 1931 après un afaire de mors, èra un esportiu complit. Venguèt sòci dau NSDAP en 1931 e lo cap de la SS, Heinrich Himmler, li fisèt rapidament de cargas importantas coma la creacion d'un servici d'entresenha. Après la presa dau poder per Adolf Hitler, participèt activament a la Nuech dei Lòngs Cotèus que veguèt la liquidacion de l'ala socializanta dau partit nazi e de centenaus d'adversaris d'Hitler en 1934. Puei, coma cap important de la SS, aguèt un ròtle important dins lei violéncias antisemitas deis annadas 1930 coma la Nuech de Cristau.
Luòctenent d'Heinrich Himmler, venguèt un dei personatges pus poderós dau Reich e participèt ais operacions importantas coma la formacion deis Einsatzgruppen destinats a l'eliminacion deis elèits, dei judieus e dei comunistas dins lei regions ocupadas d'Euròpa Orientala. Puei, presidèt la conferéncia de Wannsee e foguèt un deis artesans de la creacion dei camps d'exterminacion. En parallèl, nomat « protector » de Boèmia-Moràvia, i ordonèt una repression saunosa que li vauguèt lo subrenom de « boquier de Praga ». Pasmens, aquò l'empachèt pas d'èsser victima d'un atemptat oganizada per la resisténcia chèca. Sa mòrt entraïnèt de represalhas murtrieras de part dei SS que tuèron probablament un milier de civius ambé la destruccion de plusors vilatges (Lidice, Lezaky... etc.)


text:
Acanthocephala
Los acantocefals (verms de cap espinós) son de pichons animals vermifòrmes parasits dels vertebrats. Se caracterizan per un proboscis retractable portant d'espinas corbadas en rèire que lor permet de s'acrocar a la paret intestinala de lors òstes.
Se ne coneis actualament 1150 espècias en 3 classas e 4 familhas :
- Archiacanthocephala Meyer, 1931
- Eoacanthocephala Van Cleve, 1936
- Palaeacanthocephala Meyer, 1931
- Aspersentidae
- Leptorhynchoididae
- Prosthorhynchidae
- Pseudoacanthocephalidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Acanthocephala (en)
- Referéncia Animal Diversity Web : Acanthocephala (en)
- Referéncia NCBI : Acanthocephala (en)
- Referéncia GRIN : genre Acanthocephala Backeb. (en)


text:
Lo Tribunal Constitucional a cancelada la prioritat de l’occitan en Aran
La senténcia, publicada ièr, seguís un apèl que lo faguèt lo govèrn de l’estat espanhòl en 2012.
Cancelats los articles qu'establisson la prioritat de la lenga
Los articles anullats son los qu’establisson que l’occitan es “la lenga d’usatge prioritari dins totas las institucions d’Aran, mai que mai al Conselh General d’Aran, dins l’administracion locala e los organismes que i son restacats, dins los mèdias publics, dins l’ensenhament e dins la toponimia”. Segon aqueles articles, caliá que l’occitan aranés foguèsse la lenga “prioritària” de la Generalitat e de l’administracion de l’estat espanhòl dins la Val, a totes los nivèls.
La Lei de l'Occitan
La Lei de l’Occitan, Aranés en Aran foguèt aprovada mercés als vòts de CiU, PSC, ÈRC e ICV-EUiA; PP e Ciutadans votèron contra perque la jutjavan anticonstitucionala. Après l’aprobacion, lo govèrn de l’estat espanhòl considerèt que: “per çò que tòca las competéncias, e d’acòrdi amb l’article 3.1 de la Constitucion, lo castelhan es la lenga oficiala de l’estat e totes los espanhòls an lo dever de lo conéisser e lo drech de l’emplegar. Quant a las autras lengas d’Espanha, lo paragraf 2 ditz que seràn tanben oficialas dins lors Comunautats Autonòmas respectivas. Pasmens, la nòrma es contrària a la Constitucion pel fach de declarar lo caractèr prioritari de l’occitan aranés”.
La lenga occitana es oficiala en Catalonha dempuèi 2006 gràcias a l’aprobacion del darrièr estatut d’autonomia. La Lei de l’Occitan, Aranés en Aran, aprovada al Parlament de Catalonha lo 22 de setembre de 2010, n’aplica l’oficialitat e ne determina lo caractèr prioritari en Aran. Mas aqueste usatge prioritari es ara cancellat pel Tribunal Constitucional espanhòl.


text:
Ibn Hazm
Ibn al-Hazm, de son nom complet Abu Muhammad Ali ibn Ahmad ibn Sa'id ibn Hazm az-Zahiri al-Andalussi[1] (en arabi أبو محمد علي بن احمد بن سعيد بن حزم set de novembre de 994/384H a Còrdoa - 15 agost 1064/456H à Montíjar) es un poèta, istorian, jurista, filosòf e teologian musulman de soca l'andalosa[2] islamica[3] que generalizèt la doctrina zahirita e n'apliquèt los metòdes a l'ensems de las sciéncias coranicas. Educat dins lo mitan dels Omeias de Còrdoa, sostenguèt activament aquela dinastia fàcia als Almoravids que s'impausavan dins Al Andalús, que deguèt viure d'itineréncia e d'emprisonaments.
Biografia[modificar | modificar la font]
Descendent de crestians convertits a l'Islam, filh d'un naut foncionari de la dinastia omeia de Còrdoa, Ibn Hazm evolua dins lo mitan de la cort[4]. A l'arribada dels Almoravids dins Al Andalús, deu de quitar Còrdoa per Almeria. Sopçonat de precicar per l'Omeia, es emprisonat de meses puèi forabendit. Totjorn ligat a la dinastia omeia, s'anèt a Valéncia ont venguèt lo vizir d'Abd al-Rahman IV fins a son assassinat en 1019. Tornèt a Còrdoa, se metèt al servici d'un autre omeia, Abd al-Rahman V que ne venguèt tanben vizir. A la casuda d'aquel, Ibn Hazn foguèt encara un còp emprisonat e una partida de sas òbras son destruchas. A sa liberacion, Ibn Hazm se retira de la vida politica e se consacra a l'escritura, metent sa coneissenças enciclopedicas al servici de sas conviccions politicas e teologicas[5]. Se sap pauc sus sa fin de vida, levat que fòrça personas ensagèron d'arrestar la difusion de son ensenhament. Moriguèt dins son vilatge de Montíjar, daissant segon son filh Abu Rafi 400 escrichs.
Òbra[modificar | modificar la font]
L'òbra d'Ibn Hazm es imensa. Compren gaireben 400 títols (fòrça perduts perque brutlats per un governaire per castig) cobrissent la totalitat de las sciéncias islamicas.
Poesia[modificar | modificar la font]
Ibn Hazm es l'autor de fòrça poèmas. Sa composicion mai celèbra es Lo Colar de la colomba sus l'amor e los amants, tractant de l'amor coma una union de las almas fondada sul principi de ressemblança.
Teologia[modificar | modificar la font]
En logica, denoncia l'identificacion abusiva de l'induccion e de la deduccion amb lo sillogisme.
En drech musulman, se ten alunhat de las escolas chafite e malikite. Refusant l'induccion canonica, la recerca de las causas, l'opinion, la bona apreciacion e la tradicion, precica lo « respècte total del tèxte » e « la necessitat d'un metòde racional ». Nomena aquel novèl metòde d'interpretacion la zahiria. Lo zahirisme presica lo fenomenalisme dins l'interpretacion del tèxte sacrat. S'agís donc de considerar lo tèxte sacrat coma un objècte contenent tota sa veritat, exactament coma se poiriá estudiar una produccion de la natura. Las prescripcions coranicas devon donc èsser estudiadas atal, sens cercar a los interpretar o a las justificar. Son çò que son e aquò sufisís. Ibn Hazm blaima los juristas e los teologians qu'optèron per la subjectivitat, font inagotabla de desviacions. L'Alcoran deu donc èsser examinat coma un tot acabat a que res se deu levar nimai apondre. Lo tèxte sacrat s'impausa alara per son evidéncia. Es inutil e nefast de voler lo demostrar. Sufisís, de fach, d'o mostrar. Tota autra posicion consistiriá a se substituir al tèxte e atal vendriá a egalar o passar lo profèta de Dieu, pretencion absurd e condamnabla.
Seguent son modèl Ibn Dawud, son tractat de morala, lo Colar de la colomba, lo situa d'entre los representants màger del platonisme en Islam. A.R. Nykl signalèt l'estrecha semblança qu'unís sas teorias de l'amor platonic e aquela del gai saber dels fidèls d'amor e dels trobadors[6].
Lo Tractat sus las religions e las escolas de pensada es considerat coma lo primièr tractat d'istòria comparada de la religions (dins lo mond e en lenga arabi). I analisa totas las actituds possiblas fècia al fenomèn religiós, de l'escepticisme fins a la fei del carbonièr.
Autras òbras:
- Lo Libre de las mòrs e de las conduchas
- Al-Fisal
- Al-Muhalla (libre de fiqh)
Posteritat[modificar | modificar la font]
En 1078, pendent la « disputa de Saragossa », Hugues de Semur, abat de Cluny e Abu al Walid al Baji, jurisconsult, accepton de s'encontrar e de defendre lors tèsis dins d'un ensag critic suls dògmes d'Ibn Hazm[7]. Aquela « disputa » (orala) mòstra lo ròtle de Cluny dins l'obertura a l'Islam, qu'interessava pas alar los « intellectuals » europèus. Dins lo mèsme esperit, Pèire lo Venerable, abat de Cluny, faguèt traduire en mai de l'Alcoran (per Robert de Ketton) mas tanben de legendas e autres recits sul Profèta de l'islam e los primièrs califs. Tanben faguèt traduire l'òbra de Risala d'Al-Kindi (òbra tocant totes los aspèctes del saber, cort de Bagdad, abans 820), la Nur muhammadi e la Doctrina Machumet (recuèlh de las responsas del Profèta a quatre josieus).
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ibn Ḥazm's Treatise sur jstor.org
- ↑ (fr)Henry Corbin, Histoire de la philosophie islamique, 1964, p. 261
- ↑ (fr)Dictionnaire historique de l'Islam, p.366-367.
- ↑ I a una bio bibliografia analitica e rasonada dins l’apendici II de la traduccion espanhòla del Ṭawḳ al-Ḥamāama par E. García Gómez: «El Collar de la Paloma», Madrid 1953
- ↑ (fr) « ibn Hazm, 'Abû Muhammad Alî biographie », 'Abû Muhammad Alî (consultat lo 10 octobre 2010)
- ↑ Benjamin Péret, Anthologie de l'amour sublime, Albin Michel, , p. 77
- ↑ Pierre Aubé, Saint Bernard de Clairvaux, Fayard, Paris, 2003 (ISBN 2-213-61539-X), p. 503.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Roger Arnaldez : Grammaire et théologie chez Ibn Hazm de Cordoue, Vrin, 1954.
- Roger Alnaldez, "Ibn Hazn", in Encyclopédie de l'Islam
- Brigitte Foulou & Emmanuelle Tixier du Mesnil, Al-Andalus. Anthologie, Paris, 2009, p.145-166
- De l'amour et des amants : Tawq al-hamâma fî-l-ulfa wa-l-ulfa (Collier de la colombe sur l'amour et les amants), traduction de Gabriel Martinez-Gros, Paris, Sindbad, 1992.
- (fr) Rachel Arié, « Ibn Hazm et l'amour courtois », , Revue de l'Occident musulman et de la Méditerranée, 1985, Volume 40, Numéro, p. 75-89
- Ramón Guerrero, Rafael. "Ibn Hazm of Cordova: on Porphyry's Isagoge", in J. Meirinhos - O. Weijers (eds.): Florilegium mediaevale. Études offertes à Jacqueline Hamesse à l'occasion de son éméritat, Louvain-La-Neuve, FIDEM, 2009, p. 525-540.


text:
Teodòr Aubanèu
Teodòr Aubanèu (en nòrma mistralenca  ) (Avinhon, 26 de març de 1829 - Avinhon, 2 de novembre de 1886) foguèt un estampaire e mai que mai un dei pus grands poètas occitans (provençaus), que marquèt fòrça la Renaissença Occitana dau sègle XIX.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Aubanèu nais dins una familha d'estampaires (estampaires "dau Papa e de l'Archevesque d'Avinhon" au sègle XVIII quand Avinhon èra encara part deis Estats de la Glèisa). Fa seis estudis amb lei paires as Ais de Provença avans de tornar trabalhar a l'estampariá Aubanèu.
Es bòn catolic, coma tota sa famiha, seguís leis amassadas de la Societat de la Fe ont fa la coneissença de Josèp Romanilha. Es aqueu que li fa rescontrar d'amics coma Frederic Mistral e Ansèume Matieu. Totei se retròban au castèu de Fòntsegunha per i far de poesias e de cançons. Aubanèu i vei tanben en 1850 Jenny Manivet, dicha Zaní. Amorós totei dos, Teodòr e Zaní arriban pas a se declarar sei sentiments e en 1854, la joveneta se fa monja au convent dei Filhas de la Caritat.
Lo meteis an leis amics de Fòntsegunha fondon lo Felibritge qu'Aubanèu, segon d'unei, n'es lo poèta mai prefond e mai desesperat. En 1860, publica La miugrana entredubèrta  , ben aculhida per lo monde literari, que i canta lo sieu amor per Zaní. Mai lei catolics avinhonencs, qu'Aubanèu se'n sent tan pròche, meton l'òbra a l'indèx e aquò fica en perilh l'estampariá Aubanèu, ben ligada a l'archevescat d'Avinhon.
Se marida en 1861 e torna trobar una mena de felicitat mai publica plus tot çò qu'escriu.
Pasmens i a un conflicte creissent entre Aubanèu, lo catolic liure, e Romanilha, lo catolic conservator. Après de malentenduts amb Romanilha en 1878, au meteis temps que i a de jornaus qu'acusan lo Felibritge d'èsser separatista, s'aluenha dau movement a partir de 1880. Quand publica confidencialament en 1885 un autre recuelh, fòrça sensuau, Lei filhas d'Avinhon  , lei devòts l'atacan amb violéncia e l'archevesque lo blaima. Mòr d'una crisi d'apoplexia en octòbre de 1886. Es enterrat au cementèri de Sant Veran d'Avinhon.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Amb Romanilha e Mistral, Aubanèu es un dei tres pilars dau Felibritge. Ai dos recuelhs de poesias publicats quand viviá, La miugrana entredubèrta e Lei filhas d'Avinhon, li cau ajustar un drama en vèrs, Lo pan dau pecat  , que lo jògan en 1878. E tanben d'òbras postumas coma lo recuelh de poesias Lo Rèiresoleu   publicat en 1899 e dos dramas: Lo raubatòri   publicat en 1928 e Lo pastre   publicat en 1947.
Extrach[modificar | modificar la font]
Debuta de "La Vènus d'Avinhon  ", primier poèma dau recuelh Lei filhas d'Avinhon  .
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Leis òbras completas d'Aubanèu, la maison Aubanèu leis editèt a Avinhon de 1960 a 1963.
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan del sègle XIX
- Poèta occitan
- Teatre occitan
- Literatura provençala
- Escrivan dau país d'Avinhon
- Majorau dau Felibritge
- Naissença en 1829
- Naissença en Avinhon
- Decès en 1886


text:
24/02/2015
Randonada de montanha en òc
Figuratz-vos que la setmana passada ani a Luchon per prener l'aer de las Pireneus. Per los que coneissen pas, lo paìs de Luchon se tròba au mitant de la chadena, a la riba dau Comminges a la frontiera de la Vau l'Aran, entre Cosarans e paìs bigordan. Aviam pas enveia de nos botar de reng per esquiar, ma femna me disset : « Allons faire un tour en raquettes demain, il fera beau ».
Entau faguèrem, anèrem nos marcar a l'Office de la Montagne ( bureau des guides de Luchon) e l'endoman lo nòstre guide, Peire Alberò, nos menet au pòrt de Peirasorda. Comencet de nos explicar coma far per lo materiau, e tot quò...en francès de segur. Puei se trapet de nos parlar de la montanha, dau sens de la chausas, de toponimia, que queu nom de « Néouvielle » ven de l'occitan neu vielha que vòu dire... Me decidi de l'i parlar en òc, en lemosin de segur, me respondet còp sec en lengadocian, que l'òme nasquet en paìs Minervés ( de veire qui-dejos « retrach de guide ». Nos parlet d'istòria de l'endrech, de geomòrfologia, de l'activitat umana que faguet lo paisage pendant tres mila ans dau pastoralisme en passar per lo trabalh dau bois, l'electricitat, lo torisme. Nos parlet de la tarribla fonta daus glaciers ( selhs), de las artigas, de tropeus, de bargiers...Emb per io totplen de complements utiles en occitan sur los noms de luòcs, los animaus, la botanica, la geologia... Una vertadiera visita bilinga. E d'un biais fin que geinava pas los autres randonaires. L'òme ne'n sap de las chausas sur queu paìs e nos lo faguet veire d'un biais diferent. Sei tornat emb tot un fum de mots montanhòus que io coneissia pas. Faguèrem de las comparasons entre lengadocian , lemosin e gascon que se parla dins l'endrech. Ai apres que aquì, lo Monsur, quo es pas lo tesson, mas l'orsa, que montar se ditz « pujar » e davalar se ditz « baissar ». Nos trobèrem aprep la visita per l'entrevista. Un brave moment, plan riche, plan interessant.
Tot aquò fuguet possible per ço que avem ausat parlar en òc en defòra de nòstre cercle abituau. Veiqui un guide que meritaria ben lo Label òc, ten !
Denis Gilabert.
Fotòs: Peire Alberò e quauques luòcs a l'entorn de Peirasorda, entre Nauta-Garona e Nautas-Pireneus
09:52 Publié dans Actualitats, actualité, Quaserns de viatge/ carnets de voyage | Lien permanent | Commentaires (0)
Retrach de Peire Alberò, guide en Pireneus
« Nasqui en Minervés, paìs de vinha. Ai apres a parlar l'occitan en familha, subretot emb la memin. Quante eri mainatge, «caganhis », mon paire e grand paire me fagueren descubrir las Pireneus en marchar, caçar, pescar. Aprep, fagueri de l'escalada, descubrigueri Luchon. En mesme temps, fagueri mos estudis de musica al conservatori de Tolosa per venir tustaire( percussionniste, batteur). Fagueri 22 ans d'ensanhament, ai jugat dins mai d'un orquestre e grope dins tots los estiles, en trad , tanben emb lo grope « Mas de Breish ». Ai totjorn passat belcòp de temps en montanha. Aura sei guide, tota l'annada, l'ivern en raquetas, l'estiu de pès. Ai seguit de las formacions e ai fait dels cercadis personals per aprener istòria, cartografia, analisis de la neu, toponimia, meteorologia, tecnicas de còrdas...Fasem de l'espeologia tanben e agacham los selhs ( glaciers) emb mon colega Peire René, glaciològue. Demòri emb ma femna basca e nòstres tres mainatges dins un vilatge a costat de la Val d'Aran. M'arribi dels còps de parlar occitan emb lo monde que meni en randonada. Es una causida de vita, de viure dins e per la montanha. Cal aver lo nhac, que lo paìs es plasent mas rufe », ço-ditz Peire Alberò.
Intervista per Denis Gilabert
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 1er de març 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 1er de març a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran l'accordeonista Nicolas Peuch e la flaütista Lucie Roulet per lor noveu Duò Anem. Jugaran en directe dins l'emission.
De veire sus aqueu blògue l'article sur Nicolas Peuch et Lucie Roulet: http://occitan.blogs.sudouest.fr/archive/2015/02/08/le-du...
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07:17 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
17/02/2015
Condat fête l'occitan et des instruments de musique traditionnels
Condat sur Vézère s'apprête à vivre en occitan les 28 février et 1er mars prochains. Condat Animations, qui organise des stages chant et de danse, des ateliers de langue, intervient dans les TAP ( temps d'activités périscolaires) et tant d'autres activités mettant l'occitan en valeur, se lance cette fois-ci dans l'organisation une journée à valeur départementale.
« La journée va se dérouler en deux temps, annonce Hélène Lasternas, présidente de l'association. La matinée sera consacrée à des rencontres avec les auteurs périgourdins et les musiciens à la salle des fêtes.Nous commencerons à 10 h 30 par un échange entre l'écrivain Jan-Peire Reidi et Patrick Chouzenoux sur le thème « l'oc dans la vie moderne ». Ensuite, le public pourra dialoguer avec et faire dédicacer les livres auprès des nombreux auteurs qui ont accepté notre invitation : Joan-Claudi Dugros, Joan-Loìs Leveque, Joan Ganhaire, Daniel Chavaròcha, Micheu Chapduelh, Miquèl Délibie, M Sarrazin, Jacme Fijac, Benedicta Bonnet, Virginie Jouany...Novelum aura également son stand de livres en occitan.
Puis, Félicie Verbruggen, Serge Peauger et François Cottreel animeront la partie contact du public avec les musiciens et les instruments.
Vers 13 h 30, ce sera le repas périgourdin au restaurant « La commanderie » .
Et l'après midi ? » Les enfants de l'école de Condat ont préparé une pièce de théâtre sur la base du conte occitan « Poletoneta ». Il y aura également des chants occitans interprétés par la chorale de Condat ainsi que des démonstrations d'instruments de musique traditionnels ». Et l'entrée est payante ou gratuite ? « Elle est gratuite, seul le repas à la Commanderie est payant ( 20€, réservation obligatoire avant le 24 février au 0553512649).
Et pour finir ? « Pour commencer, plutôt, samedi 28 février à 20h30, ce sera un grand bal trad' avec le groupe Talabast à la salle des fêtes(entrée 8€). Une journée occitane ambitieuse qui réunit quelques uns des plus grands talents périgourdins occitans actuels et vous donne l'occasion de les rencontrer.
Denis Gilabert.
A voir, le site :http://lavezera.blogspot.fr/
07:16 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 22 de feurier 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 22 de feurier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Cedric Valmary de l'associacion CFPO Midi-Pyrénées ( Centre de Formation Professionnelle Occitan) que la tòca es la formacion per adultes en lenga occitana, jos la forma d'estagis e de cors.
De veire lo site : www.cfpoc.net .
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier


text:
1048
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1048 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Començament d'una novèla guèrra entre lo còmte de Provença, sostengut per divèrsei vassaus, e lo senhor de Fòs e d'Ieras que refusava totjorn d'acceptar sa senhoriá.
França[modificar | modificar la font]
En Normandia, après sa victòria de l'annada passada, lo duc Guilhèm comencèt lo sètge de Brionne ont èra fortificat son darrier advèrsari Gui de Brionne. Aquò foguèt lo començament d'un sètge de tres annadas que s'acabèt per la redicion de la garnison en 1051.


text:
Durant lo segond govèrn de Caldera foguèron amnistiats e demòran en libertat los militars implicats en l'assag golpista de 1992, que s'agropèron en lo partit politic Movimiento V Republica (MVR), dirigit per Hugo Chávez Frías, per aténher lo supòrt dels grops d'esquèrras dins lo sieu precari govèrn de minoritat parlamentaria.
De qualque forma se poiriá dire que lo periòde de govèrn de Caldera assenta las basas per l'ascens de Hugo Chávez a la magistratura nacionala. Caldera ganhèt las eleccions presidencialas après èsser-se separat de lo sieu partit e aver creat un movement politic nomenat Convergencia amb supòrt de grops d'esquèrras, que derrotèt fin finala als partits socialdemocratas e democrata crestian, qu'avián s'alternat en lo governi durant 35 ans (dempuèi 1959 fins 1994) e avián perdut la màger part de la siá influència en lo panorama politic de Veneçuèla. La casuda dels partits tradicionales e lo movement populista iniciat per Caldera, donèron pè a Chávez per iniciar lo sieu pròpri movement, lo que se cristallizà al legalizar lo partit MVR provenent del MBR-200, qu'aténher una clara victòria en las Eleccions Presidencialas de Veneçuèla l'an 1998.


text:
Anuèch vau assajar de parlar d'etica politica dedins lo Felibrige, benlèu un moment complicat per bastir un bilhet !
Un Felibre que capita pas d'aver una conferéncia sus en Frederic Mitral en lenga de l'imense poèta provençal, es possible ; se debanèt en Aran, a la convidacion oficiala del Conselh General d'Aran (Espanha que díson al Felibrige) ; la conferéncia foguèt enregistrada en vídeo, es estada faita en longor per militants que ne soi estat (coma es estat fait tanben per la Felibrejada de Peirigòrd, mantunes còps) ; la difusion YouTube refusada pel mèstre locutor provençal, car plan mediòcra lingüisticament, l'aise èra maissant, certificat per me tanben, ausir un plan maissant provençal fa mal a las aurelhas e avèm pas de potinga pel moment per aiçò reglar.
Aquel Felibre èra lo sant capolièr del Felibrige !
Lo meteis capolièr capita d'interdire una bandièra occitana a Niça e l'ai donada la causa aital a una Felibra presenta, a l'inauguracion de l'Ostal d'Occitània de Tolosa (region novèla d'Occitània), e tanben a la Santa Estèla de Niça : comentari, «ai pas res vist» (la santa Felibra i es estada a Niça), non l'interessava pas, ça sembla : « - es pas grèu !» que me respondèt e cambièt de camin (la bandièra de Niça, dels partits los mai fosques politicament èran estats acceptats, e donc la bandièra del Felibrige). Lo subjecte li sembla problematic ? Botar las idèas al clar impossible ?
Sul pic me soi sentit en solidaritat ambe los Occitanistas d'oltra-Ròse, e d'oltra-Var.... e çaquelà ai de critica de lor mandar tanben. Mas osn preste de ne parlar, d'obrir lo debat, al Felibrige, non.
A veire : se la bandièra del Felibrige èra d'ara endavant interdita de manifestacion ambe los occitanistas, ai pas agut de responsa, levat una cara trista, e plena de confusion en cambiar de camin, tristàs felibrige.
Aiçò pròva al mens lo vector (a sens unic) de l'intolerància del Felibrige, tot es permit per els (modèl Vichei d'interdiccion de bandièra), res pels autres, que pòdona anar se far fotre, son los quite bons obrièrs ! I a una ierarchizacion de la militança per la lenga d'en Frederic Mistral. Aquò frenarà pas los militants per la lenga occitana a Tolosa de pensar a una estatua per en Frederic Mistral a Tolosa !
Bon clar que dins lo mitan dels vièlhs antropològues militants de l'ACPA (Associacion Culturala Populara en Agenés), aquel dimenge matin fasián Lo Campestral a Agen, musica e dança occitana al programa, mas pas una bandièra occitana, ni Agenesa, ni Gascona, ni de bandièra tot cort (quitament pas la socialista) ; quand la musica considerada coma tradicionala ara, èra en Agenés coma endacòm en Occitània, resulta dels embrigadaments bonapartistas (!), la politica èra presenta non ? Benlèu que los militants socialistas d'aquela associacion, qu'aiman grandament plan la bandièra socialista, son del meteis camp que lo Felibrige de Provença que costeja lo FN e la majoritat novèla d'Estrosi.
Per astre, en Aquitània, o de l'autre man de Ròse son totes pas tant capbords !
I a un grèu problèma dins aquel mitan qu'aiman plan l'occitanisme, mas quand lor servís d'escalèra, d'esclaus per emplenar las associacions, per mostrar l'eficacetat qu'an per èstre sotmetuts a fRança ; ai enveja de vomir ...E i a un personal politic que del costat de Bordèu son puslèu clars e sábon decidar e argumentar, çò que sembla pas èstre lo cas Oltra-Var e Oltra-Ròse.


text:
Découverte d'un jardin gallo-romain 2018 à Dehlingen / Bas-Rhin
Le dimanche 03 juin 2018 à Dehlingen.
Visite réalisée par un archéologue de la Société de recherches archéologiques d'Alsace Bossue. Départ de visite à 15h au CIP La Villa, 5 rue de l'église 67430 Dehlingen.,es:Visita realizada por un arqueólogo de la Sociedad de búsquedas(investigaciones) arqueológicas de Alsacia Jorobada. Salida(Partida) de visita a las 15 horas en CIP La Quinta, 5, calle de la iglesia 67430 Dehlingen.
Enregistrement : 03 88 01 84 60, EMAIL
Dehlingen
5 rue de l'église 67430 Dehlingen
Débute à 15H00


text:
Boynes
Boynes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la region naturala de Gatinais, al nòrd del autoroute A19.
La commune est située dans la région naturelle de Gatinais, au nord de l'autoroute A19.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Boynes #Èsser la capitala europèa del safran fins al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Lo castèl de Mousseaux, uèi desaparegut, i aviá situat sus la municipalitat de Boynes. #Èsser la residéncia de Pierre Étienne Bourgeois de Boynes, secretària d'Estat a la Marina de Louis XV.
Boynes fut la capitale européenne du safran jusqu'au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Le château de Mousseaux, aujourd'hui disparu, était situé sur la commune de Boynes. Il fut la résidence de Pierre Étienne Bourgeois de Boynes, secrétaire d'État à la Marine de Louis XV.


text:
Dètz videòs per hestejar sons 10 ans e entà esperar abans la jessida de l’album navèth Ligams, a pareisher en octobre : Vox Bigerri que’vs prepausa cada diluns ua cançon navèra !
Trobatz totas las videòs en tot clicar aquí !
Le dernier album de Vox Bigerri, «ligams» (Le Fil / L’Autre Distribution) disponible dans la boutique du Fil.
Shaushats ena practica conviviau de la canta polifonica espontanèu que vibra pendent las hèstas pirenencas gasconas, l’ensemble professionau VOX BIGERRI qu’ei un còr de sheis artistes cantaires centrats sus las polifonias deus Pirenèus, de Bigòrra, Biarn, Euzkadi e Catalonha. Creat en 2004 lo grop a balhat quasiben 200 concèrts en França e mei luènh, e sorteish actuaument lo son 3° CD, enregistrat en public (en Corsega e en Gasconha). Aqueth disc navèth rebèrta l’orientacion de cap a l’ancoratge e la libertat, l’enveja de noirir los arraïtz e de hèr creisher las brancas d’avenir. La tradicion ei tau grop com un ausèth en volada e non pas com un ausèth en gàbia, çò qui permet de teisher numerós e fecondes rencontres musicaus.
Estacats a l’autenticitat de la votz pirenenca, tribalhant de longa los plaçaments diferents de la votz minerau qu’alibera harmonicas, banhant dens lo frasat au còp fluïd e vigorós de la canta pirenenca, Vox Bigerri s’ei afirmit en 2011 coma l’un deus grops mages entà la polifonia en França, en éster convidats en numerós Hestaus, de Niça a la Bretanha o en region parisenca, en tot perméter de desvelar aqueth arriquèr a un gran public.
Miat per Pascal Caumont lo son director artistic, lo grop junta prigondor, lestetat, umor e fusion de las votz entà un partatge culturau shens moderacion.


text:
Pluèja
La pluèja (var. plueja, plueia, ploja) es la resulta de la condensacion e casuda de l'aiga evaporada dins l'atmosfèra al moment d'una depression.
L’atmosfèra ten un percentatge naut de vapor d'aiga, que proven de la superfícia dels oceans, lacs e rius, e de la terra umida. La vapor d'aiga se forma pel contrast subte de temperatura. Aquesta vapor monta, e dau mai puja dau mai davala sa temperatura. Aquesta demesida de temperatura es la consequéncia de la davalada de la pression atmosferica.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Petita pluèja fa grand ben".
- "Quand la luna fa ròtle, la pluèja es pas luènh".
- "Quand lo pol canta a l'escur, la pluèja al segur".
- "Rogeiròla del matin, pluèja o vent pel camin".
- "Quan Bordèu es escur, i aurà de pluèja, es segur". (dins la region de Tolosa)


text:
Dimars, 13.2.2018 03h00
Lo president a parlat: nada reïvindicacion deus nacionalistas còrses de la coalicion elegida democraticament au parlament de l’iscla serà quitament pas debatuda. En tot se trufar un còp de mès de la volontat deu pòble e deus drets de l’òmi a maugrat deus 300 punts “de milhorar” segon lo Conselh deus Drets de l’Òmi de las Nacions Unidas, Macron a barrat totas las pòrtas de discutidas.
Mès d’un observator hèn remercar que, après lo renonci de la bastida de l’aeropòrt de Kernitron-al-Lann (en breton), calèva au president balhar l’impression qu’èra pas flac sus tot e que podèva díser de non sus un subjècte deu quau sos electors potenciaus, fin finala, se foten. Un efèit a pauca còsta.
Pr’amor que cau pas pérder de vista qu’un politician, en defòra deus tèmas d’economia, parla pas qu’aus que poderén votar end’eth e hè pas ren d’aute qu’alindar son imatge.
Ara, quina son las consequéncias? Nos retrobam dambe un parlament qu’a la legitimitat democratica acarat a un govèrn que s’estima aver “la legitimitat constitucionala”, çò que voleré díser qu’una constitucion se cambia pas jamès. De soscar.
Ende jo, l’eveniment màger d’aquesta charadissa macroniana de Bastia es que lo president, en quauques mots, s’i es escadut de fabricar independentistas sus l’Iscla de Beutat.
Podèm imaginar que, dens lo camp nacionalista, lo debat mès frequent es lo de saber quina accion miar ende balhar a Corsega mès de poders de decision ende se medish. Avèm doncas los que vòlon l’independéncia de tira e que, sense de dobte, dison qu’un auta via marcharà pas, e los que pensan qu’es possible, gràcias a las eleccions, d’entemenar negociacions dambe lo govèrn francés e obténguer atau progresses de cap a l’autonomia.
Quand disi “los que pensan”, caleré meslèu díser “los que pensavan”, pr’amor que Macron a rendut lor discors complètament inaudible. Sia son resignats e se sosmeton a l’avís deus anti-independentistas, çò que m’estonaré, sia se dison que la sola via possibla es la de l’independéncia. Es clar adara que cau pas aténguer ren de París que’s seita pesugament sus la Democracia.
Aquò tòrna plan brembar la situacion en Catalonha on las asenadas deu govèrn ajudan fòrtament la volontat de liberacion. E lo vent de l’istòria va meslèu dens lo sens d’un creish deu nombre d’independentistas, pr’amor que las joenas generacions son, per natura, mès prèstas aus cambiaments que non pas lors ainats.
Uei lo dia, de qué se passa en Corsega? De qué hèn los elegits? A qué pensan? Son solide a cercar solucions ende poder hèr respectar lo volontat exprimida clarament peu pòble, un pòble que’s sentiscoc umiliat segon çò que digon lo Jean-Guy Talamoni.
Anar hèr un devís que s’acaba per l’umiliacion d’un pòble sancèr, aquò pròva plan la manca de coneishença deu govèrn actuau (e deus que l’an precedit) de la mentalitat e de la cultura còrsas. Manca que’s pòt comparar dambe mesprètz.
Poderí pas jogar un quite kopek sus çò que’s va debanar. De tot biaish, los Jòcs Olimpics an començat …
Perque Macron fabricaria pas daus independistes occitans, basques, bretons, alsacians e autres?
Lo temps es vengut de generalisar lo problem. Que representa Françs au jorn d'uei per tots los frances? Faria mielhs de prepausar un governament que siaja l'emanacion de la provinça e de sas minoritats linguisticas. En continuan coma aura vai dreit au mur.
Si l'independisme pòd menar qu'a la violença, alaidonc fasam un rassemblament de frances que volan que los conflits interiors se reglan a l... Legir la seguida
Tot çò que França cèrca, es de radicalisar lei nacionalistas per lei menar tornarmai sus lo camin de la violéncia, per puei lei poder acusar de tótei lei maus de la Tèrra e per rompre l'unitat actuala. Agisse parier Rajoy amé sei provocacions quotidianas...


text:
1134
Aquesta pagina concernís l'an 1134 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
A la demanda deis abitants de la vila de Frega qu'èran assetjats per lei tropas aragonesas, lo sultan Ali ibn Yusuf mandèt una armada per rompre l'enceuclament. Leis Aragonés subiguèron una desfacha grèva marcada per la mòrt dau rèi Anfós Ièr e la captura de plusors caps importants. Afeblit, Aragon arrestèt seis atacas còntra Al Andalús durant plusors annadas. Pasmens, aquò arrestèt pas la Reconquista car plusors senhors crestians de la Peninsula ataquèron d'autrei sectors de la frontiera (→ 1139).


text:
En Ondas que'm da lo parat de har l'entervista deu gavidaire de las edicions Patrimòni. Qu'ei ua revista qui's chepica deus cabaus d'ua beròja region occitana. Cabaus de tota traca : naturau, literari, istoric, de las pèiras. Ua revista arreglada a cada dus mes, dab un comunicat de premsa e 4 paginas de 36 en occitan lengadocian. Que ve'n dau lo somari quasi a cada còp dens En Ondas. Dètz ans que dura, capèu e un bon aniversari ! Entau n° 62 Bernat Verdié que ns'auhereish ua entervista plea de dinamisme.
Camin de Petitons Ròca Talhada 12490 MONTJAUX 05 65 61 63 74 O 06 45 50 15 05 patrimoni@wanadoo.fr
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.


text:
Dins lo libre que Marceau Esquieu consacrèt a Paul Froment, Lo libre de Paul Froment (1986), Joan-Pèire Tardiu presentava lo poèta. Aquí lo sieu tèxt.
Paul Froment, poèta d'univèrs
Al cap d'aquestas annadas pels camins de la lenga e de la civilizacion d'òc, quand, de còps que i a, l'espèr ven a mancar, tòrni legir quauques vèrses de Froment. Sabi alavetz que trobarai dins quauquas regas, dins quauquas flors de prima del poèta-vailet, plan mai meritosas que lor quite nom, la certitud que dins d'endevenanças de malastre, de misèria culturala fonsa, pòdon nàisser pr'aquò las paraulas pus justas.
La situacion de Froment quand començèt d'escriure, res explica pas que l'agèsse poscut menar als vèrse definitius de son darrièr recuèlh. D'efièit, se i a ben, naturalament, totes los biaisses atenduts d'un Parnàs d'escòla primària, aquò's al servici d'una poesia del dedins de l'èstre, ont los mots pus mendres s'espanisson en vertat de vida e d'escritura : poesia universala.
Çò que fai la grandor de Froment es que sachèt tirar de la lenga que parlava a son entorn e dels poèmas e rimariás que s'estudiavan a las escòlas, coma de son quite viure miserós, un monde poetic empenat e unic. De segur, las tròbas del poèta demòran plan dependentas de l'estrechor d'un mitan, d'un temps, d'una formacion, mai que mai. Mas, coma degun diriá pas qu'aquò's la farlabica que pintra Proust que fai la portada de la Recherche òm pòt pas gaire embarrar Froment dins sas limitacions. La vertut de l'obra viva, aquò's pas d'èstre un documentari, aquò's de tresmudar las quitas flaquesas en vertat creadoira.
Froment coneis melhor que degun pus los biaisses, los imatges, los dires del campèstre, çò que fai lo teissum d'una civilizacion orala mas bastís pas d'espersé una literatura. Amb aquò, malgrat aquò tanben, lo poèta escriu una òbra. En partent mai que mai d'una dolor fonsala, d'una experiéncia siá de l'univèrs - la campanha, mas tanben los espandis « al-delai » - farga las estròfas d'un cant essencial que l'umilesa i es una nusetat. Es en disent son monde que Froment ditz lo monde. Res l'aviá pas preparat a aquò. Dins son recanton de país, i aviá pas cap de normalitat culturala que favoriguèsse una creacion vertadièra en lenga d'òc, malgrat los ressons importants, mas luènhs, de Mistral e del Felibrige.
E ça que lai, a còr d'univèrs, al-dessús de son epòca, entre Carcin e Agenés, i agèt la votz desesperada de Froment.
Per nosautres, ara, una votz de fisança. E una votz d'espèr.
Joan-Pèire Tardiu


text:
24/09/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 27 seguida e fin
A miegjorn, avem tastat lo vin noveu. Quò fai quauques jorns que som tornats aus Ombradors. Los Girondins de Bordeu son tornats partir, totjorn prestes a nos donar la man per cas de besonh. Finalament, Caüsac s’es pas montrat tròp eisanhe e an de que viure quauques mes. Lor despart faguet plaça a quauquas scenas esmougantas entre Bixente e Ròsa que semblan s’èsser prometut un amor eternau e un mochenas trempe de grumilhas fuguet bra’ment secodut ‘vancès que lor veitura miraculosament tornada emb de las placas nuòvas desapareisse a la riba de la bela aleia daus Ombradors. Urosadament, eran desjà partits quante avem reçaubut la visita d’un dich comissari Darnaudguilhem, de Maraval, que era sus la piada dau dich Baptiste Kirchofer, triste goiat, per aquò, mas que sa disparicion li donava drech, coma tot lo monde, a quauquas cherchas. E puei, lo còp dau goiat mòrt accidentelament, mas que semblava reviscolat a las darrieras novelas, li semblava digne d’un complement d’informacion, d’autant mai que las explicacions de Tardiu de l’ Esvelh de Nauta Dordonha li avián pas sembladas de las mai claras. Pas coion, queu grand tipe daus piaus blancs, que escotet son ancian collega Caüsac emb un pitit risot dau genre t’escote mas te crese pas, faguet farfolhar los bòscs, sondar l’estang dau Bòsc d’ Infern, e ‘net quitament visitar los pòrcs de la ferma d’en debas e los espiet lonjament dins los uelhs, coma disset lo vielh Ricon, coma si lor voliá far escupir lo secret d’un de lors recents marendes. Lo professor nos assabentet de la seguida daus eveniments. Gaspard, per nautres quò sera totjorn Gaspard, es tornat tombar dins son monde, coma si ne’n era surtit nonmàs lo temps de trobar sa sòr que d’alhors ne vòu pus laissar. La pita Catarina, ela, sembla velher s’esvelhar a sa novela vita e a desjà dich dos mots, Marc e clàrdat.
Lo vin es pas meschant. La granda Lili es ‘ribada arser e Caüsac es d’umor a chantonar lo Sacre dau Printemps. Lo disnar se chaba jos l’ombriera qu’eschaura lo solelh d’octobre. Franciscò, cigareta a las bochas, eslonja sas chambas emb un long bufe de plaser. Ròsa, que a pas tròp seguit las escòlas m’a donat una letra a corrijar per Bixente. I aponde quauques juraments eternaus a mon ideia. Òc, per l’ora, tot vai bien aus Ombradors.
Joan Ganhaire.
Les commentaires sont fermés.


text:
Vanuatu
Vanuatu, oficialament Republica de Vanuatu (en francés: République de Vanuatu; en bislama: Ripablik blong Vanuatu) es una republica insulara de l'Ocean Pacific Sud. Es constituit d'un archipèla situat aperaquí a 1750 km a l'èst d'Austràlia, al nòrd-èst de la Nòva Caledònia, a l'oèst de las Illas Fiji e al sud de las Illas Salamon. Descubèrt en 1606 per Pedro Fernández de Quirós que l'apelèt Australia del Espíritu Santo, l'archipèla èra poblat per de populacions melanesianas. Foguèt colonizat a partir de la segonda mitat dau sègle XIX per de colons francés e britanic e leis illas venguèron un condomini francobritanic ambé lo nom de Nòvas Ebridas. A partir de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, apareguèt de movements independentistas e l'archipèla venguèt independent en 1980.
Lo gentilici es vanuatuenc -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Economia
- 5 Fòrças armadas
- 6 Lengas
- 7 Religion
- 8 Referéncias
- 9 Ligams extèrnes
Geografia[modificar | modificar la font]
Territòri[modificar | modificar la font]
Vanuatu si situa dins l'Ocean Pacific a 540 quilomètres au nòrd-èst de Nòva Caledònia. Es un archipèla d'origina volcanica de 81 illas que sa superficia fa 12 000 km². Lei tres illas pus importantas son Espiritu Santo, Malekula e Efate. Lo clima es de tipe tropicau e subtropicau. Lo territòri es organizat en sièis províncias que son Malampa, Penama, Sanma, Shefa, Tafea e Torba. Existisse un conflicte ambé França per la sobeiranetat sus leis illas Matthew e Hunter qu'es revendicada per Vanuatu.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2013, la populacion èra estimada a 262 000 abitants[1]. L'urbanizacion èra de 26% e lo país aviá solament doas vilas que son la capitala Port Vila (44 000 abitants) e Luganville (13 000 abitants).
Riscs naturaus[modificar | modificar la font]
Lo país si situa au sud-èst de la Cencha de Fuec dau Pacific. Lo risc geologic es donc fòrça important amb unei volcans en activitat sus lo territòri vanuatuenc e, subretot, un risc important de tèrratrems violents que pòdon formar de tsunamis. En novembre de 1999, un terratrèm causèt la destruccion de centenaus d'ostaus sus l'illa de Pentecosta e, en genier de 2002, la capitala foguèt endomatjada per un terratrèm seguit d'un tsunami. Enfin, en 2006 e 2007, si debanèron dos terratrèms importants que causèron pauc de degalhs.
Lo risc climatic es tanben important amb una sason ciclonica entre lei mes de genier e d'abriu. Per exemple, plusors illas foguèron destruchas per un ciclon en 2015.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vanuatu avans l'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
L'Istòria de Vanuatu avans l'arribada deis explorators europèus es pauc coneguda en causa de la manca de documents escrichs. Lei vestigis descubèrts per leis arqueològs semblan indicar un pòblament progressiu per de populacions Lapita vengudas de Nòva Guinèa entre -4000 e -2000. De fragments de terralha datats de -1300 e d'esqueletas de pòrcs datats de -1200 mostran l'existéncia d'activitats agricòlas e l'arribada de bestiau tre lei premierei migracions. Puei, segon la tradicion orala, de cambis ambé de populacions originàrias de Polinesia aurián portat un melhorament tecnologic entre lei sègles XI e XV. Enfin, totjorn segon la tradicion orala, unei tribús foguèron unificadas au sègle XIII per un cap melanesian dich Roimata e formèron un reiaume poderós dins la region.
Arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
Lo premier explorator europèu qu'agantèt l'archipèla foguèt lo Portugués, au servici de la corona d'Espanha, Pedro Fernandes de Queirós en 1606. Pasmens, après sa descubèrta, si perdèt la localizacion de l'illa que foguèt donc descubèrta un segond còp per lo Francés Bougainville en 1768. Lei Francés explorèron tanben leis illas a l'èst de Vanuatu e nomèron l'archipèla « Grandei Cicladas ». Puei, James Cook explorèt la region en 1774 e la diguèt Nòvas Ebridas. Dins aquò, fins ais annadas 1830, l'archipèla interessèt solament leis explorators e demorèt sota l'autoritat de tribús localas independentas.
Colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
L'interès dei poissanças europèas apareissèt a partir de 1840 e la colonizacion comencèt ambé l'arribada de missionaris e l'esplecha de la fusta de santal. Dins leis annadas 1860, si desvolopèt un tresen tipe d'interaccions entre Europèus e indigèns ambé l'aparicion d'un comèrci de man d'òbra dich Blackbirding per assegurar la preséncia d'obriers dins lei plantacions d'Austràlia, de Fiji e de Nòva Caledònia. Enfin, l'installacion de colons francés e anglés comencèt a partir deis annadas 1880 a l'iniciativa de companhiás privadas. Conjugada ambé lo Blackbirding e d'epidemias portadas per leis Europèus, aquò entraïnèt una demenicion rapida de la populacion indigèna.
Pasmens, en despiech d'aqueleis arribadas de colons, ni França ni lo Reiaume Unit voguèron proclamar l'annexion de l'archipèla en causa dau risc diplomatic representat per l'annexion de colons estrangiers. En 1887, una solucion provisòria foguèt adoptada per lei doas poissanças colonialas per assegurar lo mantenement de l'òrdre e en 1906, l'archipèla venguèt una colonia francoanglesa dicha condominium dei Nòvas Ebridas.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei Nòvas Ebridas foguèron la premiera colonia francesa que jonhèt lei fòrças dau generau de Gaulle lo 22 de julhet de 1940. Après 1941, venguèt una basa importanta de l'armada estatsunidenca dins leis operacions còntra lei Japonés. L'arribada d'aquelei soudats favorizèt la formacion de movements nacionalistas e d'un culte dau cargo que revendiquèron l'independéncia. Dins leis annadas 1970, lo pastor anglican Walter Lini organizèt lo premier partit politic de l'archipèla (Partit Nacionala dei Nòvas Ebridas puei Vanua'aku) e demandèt l'independéncia a l'ONU. Puei, après sa victòria ais eleccions de 1979, lo Vanua'aku prenguèt lo poder e fixèt l'independéncia a julhet de 1980.
Independéncia[modificar | modificar la font]
Pasmens, certanei populacions èran opausadas au Vanua'aku. En novembre de 1979, lei francofòns faguèron secession e prenguèron lo contraròtle d'Espiritu Santo e de Tanna. En mai de 1980, doas insureccions novèlas si debanèron dins aqueleis illas. Dins la premiera, de secessionistas conquistèron la capitala e proclamèron la Republica de Vemarana e dins la segonda, de combats opausèron lei partisans dau govèrn ai partisans de França. De son caire, França capitèt d'empachar lo mandadís d'una fòrça militara desirós per leis Anglés e reconoguèt l'independéncia d'Espiritu Santo e son cap de govèrn, Jimmy Stevens, après la reconquista per lo govèrn de Lini de l'illa de Tanna lo 2 de junh de 1980. Pasmens, après julhet de 1980, Lini poguèt demandar l'ajuda militara dei país de la region e obtenguèt aquela de Papoa-Nòva Guinèa. Lo 31 d'aost de 1980, sei fòrças ocupèron lo territòri de la Republica de Vemarana e 2 274 personas foguèron arrestats, compres Jimmy Stevens.
Vanuatu dempuei 1980[modificar | modificar la font]
Après 1980, lei relacions entre França e Vanuatu demorèron marridas en causa dau sostèn francés ai movements secessionistas dau nòrd de l'archipèla. En 1983, una crisi novèla comencèt entre lei dos país quand Vanuatu revendiquèt leis illas Matthew e Hunter, dependéncias de Nòva Caledònia. Enfin, d'accusasions regularas foguèron prononciadas còntra leis intervencions supausadas dau govèrn francés dins leis afaires intèrnas de son anciana colonia. Aquò entraïnèt l'expulsion de l'ambaissador francés en 1981, 1983 e 1987.
Dins leis annadas 1990, la question deis illas Matthew e Hunter demorèt un problema entre França e Vanuatu mai lei relacions si melhorèron e d'acòrds foguèron signats entre lei dos país. Durant aqueu periòde, l'influéncia de França foguèt pauc a pauc remplaçada per aquela d'Austràlia. Pasmens, l'estabilitat politica intèrna demeniguèt e divèrsei crisis si debanèron coma una temptativa de còp d'estat en 1996 per una fòrça paramilitara e una revòuta importanta (500 arrestacions) en 1998 après un escandòl de corrupcion dins lo govèrn.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Vanuatu es una republica parlementària. Lo poder executiu es dirigit per un president, que sei poders son subretot simbolics, e un premier ministre elegit per lo Parlament. Lo Parlament es fach d'una assemblada unica de 54 deputats elegits au sufragi universau per un mandat de quatre annadas. Enfin, lo sistèma judiciari es dirigit per lo cap de la Cort Suprèma. La lèi es inspirada per lei drechs anglés e francés.
La descentralizacion es importanta e cada província a lo sieu parlament locau e una autonòmia desvolopada, especialament per l'organizacion dau torisme. Lei conseus tradicionaus an tanben una influéncia importanta sus la direccion deis afaires locaus.
En causa de la colonizacion francobritanica, la populacion e la vida politica son devesidas entre comunautats anglofòna e francofòna e la formacion d'una coalicion de govèrn es pas totjorn un problema aisat de resòuvre.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia del Vanuatu
L'economia de Vanuata es pauc desvolopada amb un PIB de 4 900$/abitant en 2012[1] e es dependenta de l'ajuda economica estrangiera (principalament australiana, francesa e anglesa). Per 65% de la populacion, situadas dins de regions ruralas de l'archipèla, l'economia es basada sus una agricultura e una pesca de subsisténcia organizada per de comunautats formant de vilatges pichons. L'indústria es pauc desvolopada e lo rèsta de la populacion activa trabalhad dins lei servicis. Lei pus importants son lo torisme (50 000 personas en 1997, 197 000 en 2007[1]), que son desvolopament es la prioritat dau govèrn dempuei leis annadas 2000, e leis activitats financieras off shore car Vanuatu es un paradís fiscau e un pavalhon de complasença.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Vanuatu a ges de fòrça armada. Pasmens, lo país a doas fòrças de polícia que son la Fòrça de Polícia de Vanuatu(VPF) e la Fòrça Mobila de Vanuatu (VMF). La segonda es de tipe paramilitar. Aquela polícia gropa 550 òmes e a doas basas principalas dins lei doas vilas dau país e quauqueis installacions dins d'illas mens importantas. Pasmens, certaneis illas an pas de preséncia policièra permanenta.
Lengas[modificar | modificar la font]
Vanuatu a la densitat linguïstica pus importanta dau monde ambé 108 lengas vernacularas diferentas per solament 234 000 abitants. Tres lengas son polinesianas, nòu fan partida dau grop dich « Sud Vanuatu » e lo rèsta fa partida dau grop « Nòrd-Centre Vanuatu ». En fòra d'aquelei lengas vernacularas, de lengas d'autrei país coma lo fijian, lo vietnamian e, de segur, lo francés e l'anglés son tanben arribadas dins l'archipèla dins lo corrent dei sègles XIX e XX.
La Republica de Vanuatu reconoisse tres lengas oficialas que son lo francés, l'anglés e lo bislama, un pidgin basat sus l'anglés. Lei doas premierei lengas son fòrça presentas dins lei vilas mai la tresena es la lenga principala de l'archipèla, compres dins lei zònas ruralas. Lei lengas vernacularas resiston ben e èran totjorn la lenga premiera de 79% de la populacien en 1996 e de 63% en 2009. Lo bislama es en expansion e amenaça las lengas localas.
Principala lenga emplegada a l'ostal a Vanuatu segon lo recensament de 2009[2],[3] :
Religion[modificar | modificar la font]
En 1999, la populacion èra magerament crestiana ambé 55,6% de protestants, 13,1% de catolics e 13,8% de fidèus d'una autra glèisa crestiana[1]. Lo rèsta, especialament lo culte dau cargo, representava 15,2% de la populacien.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2 et 1,3 CIA - The World Factbook, consultat lo 18 de mai de 2013, [1].
- ↑ « 2009 National Population and Housing Census. ».
- ↑ De veire François (2012: 103–106) per d'estatisticas mai detalhadas.


text:
07/05/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 13 de mai 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Valery Bigault majorau dau Felibritge e president dau sindic de la mantenença d'Aquitania, per parlar dau programa de la « Santo Estello », congres annadier dau Felibritge, que se debanara questa annada a Brageirac.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
Les commentaires sont fermés.


text:
1207
Aquesta pagina concernís l'an 1207 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions dei legats pontificaus còntra lo catarisme. Pasmens, lei catars contunièron de viure normalament en causa de l'abséncia de reaccion deis autoritats dau Comtat. Ansin, a la prima, unei caps catars poguèron provocar un collòqui de doas setmanas a Montreal. Leis arbitris dei discussions refusèron de designar un venceire mai lei legats s'estimèron venceires e s'enardiguèron. Aprofichant l'arribada de monges suplementaris, se devesiguèron en grops pus pichons per visitar un nombre pus important de vilatges. Venguèron ansin pus malaisats de susvelhar e, en abriu, lo legat Pèire de Castelnòu poguèt arribar en dessobte a Tolosa per i prononciar l'excommunicacion de Ramon VI de Tolosa e l'interdich sus sei territòris.
França[modificar | modificar la font]
A la prima, represa de la guèrra en Peitau còntra Anglatèrra en abriu. Lo pretèxte foguèt divèrseis accions de guèrra entrepresas per lei senhors peitavins. Pasmens, l'expedicion francesa donèt una amplor novèla ais escaramochas localas. La region de Toars foguèt ansin durament pilhada sensa entraïnar de reaccion militara dau rèi d'Anglatèrra.
Pasmens, l'annada foguèt donc subretot centrada sus lei relacions ambé lo papa Innocenci III que voliá organizar una crosada còntra l'eresia catara e qu'èra totjorn opausat a la rompedura dau maridatge de Felip II e d'Ingeborg de Danemarc. Ja pauc desirós de laissar lo papa intervenir dins leis afaires intèrnes de França — en despiech de son independéncia de facto, lo Comtat de Tolosa ne'n fasiá nominalament partida — lo rèi foguèt irritat per l'afaire de son maridatge e refusèt de sostenir lo projècte papau (→ 1208).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Acomençament d'incursions mongòlas còntra l'Empèri Tangut. Destinadas a observar e estudiar lei defensas de l'empèri dau nòrd de China, aqueleis expedicions gardèron encara una amplor limitada avans l'acomençament deis invasions vertadieras en 1209. En parallèl, divèrsei tribüs quirguizas de la region dau Lac Baikal se someteguèron a Genghis Khan[1].
Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]
Militarament inferiors ai Latins installats a Constantinòble (→ 1204), lei Bizantins de Nicèa, dirigits per Teòdor Lascaris aprofichèron lei ressorsas de sa diplomacia per trobar d'aliats estrategics. En particular, formèron una aliança ambé lei Bulgars de Kalojan per atacar per darrier lei Crosats. Aquela estrategia foguèt victoriosa e permetèt ai Bizantins de reconquistar Cizica e d'assegurar sei posicions a l'entorn de Nicomèdia. En junh de 1207, una trèva foguèt concluda ambé lei Latins de Constantinòble.
Empèri Tangut[modificar | modificar la font]
Incursions mongòlas lòng dei frontieras meridionalas. Aquò marquèt la revirada de la politica de l'emperaire Xiangzong qu'aviá assaiat de negociar una aliança ambé Genghis Khan per utilizar sei cavaliers arquiers còntra leis autreis estats chinés.