text:
Las Meninas (Velásquez)
Las Meninas («las donzèlas» en espanhòl) o La familha de Felip IV, es lo retrach mai celèbre de Diego Velázquez e foguèt pench en 1656. Lo quadre es presentat al musèu del Prado[1] de Madrid. La composicion complèxa e enigmatica de la tela interròga lo ligam entre realitat e illusion e crea una relacion incertana entre aquel que mira la tela e los personatges qu'i son representats. Aquela complexitat foguèt la font de fòrça analisis que fan d'aquela tela l'una de las mai comentadas de l'istòria de la pintura occidentala.
Aquel quadre mòstra una granda sala del palais del rei Felip IV ont se trapan fòrça personatges de la cort. La jova infanta Margarida Teresa es acompanhada de donzèlas, d'una dama de companhiá, d'un garda del còrs, d'una nana, d'un enfant italian e d'un can. Darrièr eles, Velázquez se penh d'esperel penhent, mirant al delà la pintura, coma se mirava en dirècte l'observaire de la tela[2]. Un miralh en arrièr plan rebat los imatges de la reina e del rei alara que son penches per Velázquez (o benlèu, segon unes universitaris, rebat lo quadre que penh Vélasquez mostrant lo rei e la reina). Pel jòc de miralh, lo parelh reial sembla èsser plaçat fòra de la pintura, a quita luòc ont un observaire se plaçariá per veira aquela. Al fond, José Nieto aparéis a contra jorn, coma una siloeta, sus unas grasas tenent d'una man una cortina que se descobrís un paret incertan o un espaci vuèj. Es pasmai pas lo sol autoretrach d'aquel pintor.
La peintura "Las Meninas" es reconeguda coma una tela mai importantas de la pintura occidentala. Lo pintre barròc Luca Giordano diguèt d'aquela pintura que mòstra la « teologia de la pintura » alara que Thomas Lawrence la qualificava de « filosofia de l'art ».
Los pintres del sègle XVII en Espanha beneficiavan fòrça rarament d'un estatut social naut. La pintura i èra considerada coma una tecnica e non pas coma un art[3]. Velázquez es l'excepcion que confirma la règla. Dintrat al servici de Felip IV coma pintre oficial del rei en 1623, ven lo curator de la colleccion de pintura del sobeiran a partir dels ans 1640. Sembla aver beneficiat d'un gra de libertat relativament inabitual a aquel pòste. Supervisa la decoracion interiora del palais e es responsable de la crompa dels quadres pel compte del rei d'Espanha. A partir dels ans 1650 Velázquez es conegut en Espanha coma un fin coneisseire fin de las arts. La majoritat de la colleccion del musèu del Prado coma los Tician, Raffaello, e Rubens foguèron crompat e amassat jos la curatèla de Velázquez[4]. Poja los escalons de la cort de Felip IV, es fach nòble e nomenat grand mèstre des apartaments del Palais (aposentador mayor de Palacio) en 1651, pòsta qu'occuparà fins a sa mòrt en 1660. Lo pòste li balha una reconeissença sociala e un aisit material mas li daissa pauc de temps per la pintura. Pendent los uèits darrièrs ans de sa vida ont occupa aquel pòste penh pas que pauc d'òbras, subretot de retrachs de la familha reiala[5]. Quand penh Las Meninas en 1656-1657 es al servici del rei Felip IV fa 33 ans.
Somari
Genealogia reiala[modificar | modificar la font]
La primièra femna de Felip IV, Elisabèt de França, morrís en 1644 li daissant dos enfants: una filha, l'infanta Maria Teresa e lor sol filh Baltasar Carlos qui morrís dos ans mai tard en 1646. Felip, a pas mai d'eritièr mascle, esposa en segond, en 1649, a 44 ans l'arquidiquesa Maria Ana d'Àustria, — sa nebòda ja promesa al fèu infant Baltasar Carlos — que n'a 14.
Margarida Teresa, nascuda en 1651, es lor primièr enfant e lo sol a l'epòca ont Las Meninas foguèron penchas. Aurán mai quatre autres enfants que tres morriguèron mainats. Velázquez penhèt d'autres retrachs de la reina Maria Ana e dels sieus enfants mas Felip IV rebutava d'èsser pench dins son edat madura, fasent pasmens una excepcion per Las Meninas. Felip IV aviá la sieuna cadièra dins lo talhièr de Velázquez e anava sovent lo veire trabalhar. Malgrat de l'etiqueta règda que governava la vida del palais, Velázquez e Felip IV semblan aver èsser fòrça pròches. A la mòrt del pintre, lo sobeiran espanhòl escriguèt: « Soi trencat » dins lo marge d'un document sus la causida de son successor[7].
Provenença e estat de la tela[modificar | modificar la font]
Segon A. Hugon[8], Lo quadre figura dins diferents inventaris a partir de 1666 (la tela èra coneguda jol nom de La familha[9] puèi La familha de Felip IV). L'òbra fuguèt mencionada per Félix da Costa (1696), e Luca Giordano (1700) e foguèt penjat dins lo nòu palais reial en 1764; lo pintre alemand Raphaël Mengs ne menciona l'importança. Pren un vam a partir de l'obertura del musèu del Prado en 1819. La primièra mencion del nom Las Meninas data de 1843 sul catalòg del musèu del Prado.
La radiografia mostrèt que, dins un primièr temps, la mitat esquèrra del quadre èra occupada per una representacion del pintre, mas completament amagada per una cortina roja, d'ont un jovent parariá un baston de comandament a l'Infanta, alara al centre del quadre. Èra donc un quadre dinastic plan clar, fòrça simple: i aviá l'eritièra del tròn e, al fons, la preséncia auratica del rei e de la reina, fondators de la dinastia. Pasmens, unes ans mai tard nasquèt Próspero, eritièr mascle a que deuriá venir la succession, rason que Velázquez, a la crida del rei, a modifiquèt lo quadre vengut fals e se penhèt d'esperel penhent lo rei e la reina (cal pas mai constatar qu'existís de vertat pas cap de quadre comun del rei e de la reina, al contrari de çò que Velázquez voldriá nos far creire). Mas pasmens, es pas lo sol autoretrach del pintre.
Un examèn als rais infraroges mòstra de rèstes d'ancianas correccions realizadas per Velázquez. Son cap, per exemple, èra clinat a sa drecha abans d'èsser pencha de nòu clinant a l'esquèrra[10].
Antonio Palomino publiquèt una descripcion detalhada del quadre en 1724 que se li deu l'identificacion dels personatges que son penchs, e que servís de referéncias sus l'estat original de l'òbra[11]. La pinture foguèt copada sus la drecha e l'esquèrra gauche mas existís pas de documentacion sus las rasons o la data d'aquel decopatge[12]. En 1734, la tela foguèt damatjada pel fuòc que destruguèt l'Alcazar reial de Madrid e foguèt restaurada pel pintre de la cort Juan García de Miranda (1677–1749). La gauta esquèrra de l'infanta foguèt en practica entièrament pencha de nòu per remplaçar una bèla pèrda de pigment. L'encastre original de la pintura foguèt tanben deroït pendent aquel incendi[13]. Après son salvament de l'incendi se trapa la tela dins l'inventari de la colleccion reiala de 1747-1748, mas l'infanta Margarida Teresa es identificada a tòrt coma essent sa mièjasòrre Maria Teresa. Aquela error se torna far dins l'inventari de 1772[14].
La pintura fa partit de la colleccion del musèu del Prado dempuèi sa creacion en 1819. La darrièra restauracion data de 1984 jos la supervision del conservator american John Brealey. Recentament, la pintura patiguèt d'una pèrda de textura e de pigment a causa de l'exposicion de la tela al public e a la pollucion, lo contraste entre los pigments blancs e blaus dels costumes dels personatges s'estompèt.
Composicion[modificar | modificar la font]
Segon un procediment abitual a l'epòca per organizar un grop complèxe de personatges, la tela es divisada en quarts orizontalament e en setens verticalament[15]. Velázquez i presenta 9 personatges, 11 se se compta lo rebat del miralh, e pasmens ocupan pas que la mitat inferiora de la tela[16]. A aquela division de la superfícia de la tela s'apond una division per set de la prigondor apondant a la complexitat de la composicion. Coma dins un decòrs de teatre, las set divisions de prigondor son plaçadas a intervals irregulars. La primièra division es compausada per la tela e lo cavalet sus l'esquèrra e, sus la drecha, lo can e lo nan que lo desrevelha. La segonda division es compausada de l'infanta, de sas doas donzèlas e de la nana. La tresena zona en prigondor conten Velázquez penhent, e tanben que la dama de companhiá e lo garda. La quatrena zona la paret del fons e los quadres penjats, la cinquena zona es aquela ont se ten Nieto. La siesena zona es en arrièr de Nieto e la darirèra dins lo miralh. Aquela darrièra zona se pòt veire a l'encòp coma scèna presentada creant una zona ont se ten a l'encòp mo rei e la reina rebatuts e tanben l'observaire de la tela.
Segon López-Rey, la pintura a tres punts focals: l'infanta Margarida, l'autoretrach de Velázquez e los imatges rebatuts pel miralh. En 1960, l'istorian Kenneth Clark sosten que lo succès de la composicion es d'en primièr lo resultat d'una mestreja precisa del jòc d'ombra e de lutz:
La prigondor e la dimension son donats per l'usatge de la perspectiva amb un sol punt de fugida, per la superposicion de las figuras contengudas dins los diferents plans de decopatge dins la prigondor, e coma notat per Clark per l'usatge de tencha e de jòc de lutz. Aqueles elements de composicion intervenon mai d'un biais dins la tela. I a d'en primièr la lutz naturala dins la pèça principala e aquela al delà darrièr la pòrta. L'espaci pictural de la sala es esclairat per aquelas doas fonts: de rais prims de la pòrta obèrta e una lutz mai viva de la fenèstra sus la drecha. Lo filosòf e critica Michel Foucault observa que la lutz de la fenèstra sus la drecha esclaire a l'encòp l'abans plan de la scèna presentada mas tanben lo luòc non presentat ont deurián se situar lo rei, la reina e l'observaire de la tela[17].
Velázquez utiliza aquela lutz en mai per apondre de precision e de contengut a cada forma mas tanben per marcar los punts focals de la tela. La lutz venent de la drecha fa lusir la cabeladura blonda de la nana qu'es la mai prèp de la font de lutz. Pasmens, la tencha generala d'aquela cara virada cap a l'escur fa qu'es sonque un punt d'interés particular de la tela. Quitament, la lutz de biais sus la cara de la dama de companhiá de drecha enlusís la gauta mas pas los trachs de son cara. Una bona partida de sa rauba de colors claras escurcida per las ombras. L'infanta, al contrari, se ten en plena lutz e sa cara es virada cap a la lutz alara que mira pas dins aquela direccion. Sa cara es encastrada pel pallitge de la cabalura que la separan del rèste de l'imarge. La rauba de panièr e l'ombre que projèta sul sol soslinha la pichona cara e la marcan coma lo punt màger d'atencion de la tela.
L'infanta es encara mai plaçada al clar per Velázquez mercé a las posicions e a l'esclairatge de sas doas damas de companhiás que plaça en oposicion l'una de l'autre; l'una dabans a l'esquèrra e l'autre darrièra drecha, encastrant l'infanta. La dama de companhiá d'esquèrra fa fàcia a la lutz, sa cara e tanben sa marga forman una diagonala. La dama de companhiá de drecha sosten l'importança de l'infanta de biais mai larg, mas mens intencionats. Sa marga e sa cara forman una segonda diagonala que, amb la primièra, encastran e aparan lo luòc ont se situa l'infanta[18]. Una tresena diagonala intèrna, marcada per la rauba de l'infanta, passa mejans ela e soslinha encara mai sa cara.
Las caras de Velázquez e de la nana miran ambedoas l'observaire de la tela d'un meteis angle creant una tension visuala. La cara de Velázquez es sonque feblament enlusida per una lutz indirècta puslèu que dirècta. Ne resulta que los trachs de sa cara son mai visibles, alara que mens enlusits, qu'aqueles de la nana qu'es plan mai prèp de la font luminosa. La cara de Velázquez, visibla dins son intégralitat e mirant drech cap a l'observaire, atrach l'atencion. L'importança de sa cara es encara mai marcada dins los tons e lo contraste entre sos pèls escurs e la lutz venent sul pincèl e sa man, e tanben pels dos trianglrs clars de sa camisa que puntan directament cap a sa cara.
Nieto se ten sus la drecha al fons, coma un reson, en oposicion amb la forma de l'artista: a l'exterior puslèu qu'a l'interior, donat plan visible pasmens s'es pas ben identificable pels jòcs d'ombre e de lutz. La posicion d'una tala zone de fòrt contrasta tonal, just al fons del principal espaci pictural, representat per l'infanta, es una tactica de composicion auçarda de Velázquez. Las formas vivas de lutz d'aquela zona son la meteissa qu'aquelas de la donzèla sus la drecha e l'encastre plan definit de la pòrta dona lo contorn del miralh sus l'esquèrra.
Lo miralh es perfièchament definit per un palle rectangle ininterromput a l'interior d'un larg encastre escur. Se pòt pas destriar los trachs de la cara del rei o de la reina mas los ovals enlusits que forman lors caras son clarament virats cap a l'observaire. La forma geometrica de lor caras enlusidas de fàcia atrach mai l'atencion que la cara geometrica trencada de la pòrta o que las caras presentadas de biais e mal enlusudas coma aquelas del nan al primièr plan o de Nieto. Jonathan Miller remarca que pasmens qu'aja un « apond d'una lusor suggestiva suls bòrds de biais, lo miralh traís subretot son identitat presentant un imatge que la brilhança es tan inconsistanta amb lo caractèr escur de la paret a l'entorn que podèt pas èsser presa pel rebat a las caras fortament enlusidas de la reina e del rei[19]. »
Coma las damas de companhiá qui se rebaton l'una l'autra, lo rei e la reina an tanben lors dobles dins la pintura: las caras pauc enlusidas de la dama de companhiá e del garda sus la drecha. Aqueles dobles de la reina e del roi son tanben de dobles de fonction : la dama de companhiá e lo garda son ambedos que devon servir e aparar l'infanta. La posicion de totas aquelas caras sus una meteissa linha orizontala forma una repeticion: un òme, un parelh, un òme, un parelh e, pasmens se los personatges sus l'exteriors son mai pròches de nosaltres, ocupan totes la meteissa benda orizontala dins la pintura.
Lo nan a l'abans plan, que la man auçada es coma un reson a aquela de l'òme del fons, es, per son aspècte joiós, en contraste amb la scèna centrale. Sa pausa informala, sos pèls escurs e son perfil escurcit fan d'el un imatge en miralh de la donzèla s'agenolhant debans l'infanta. Pasmens lo pintre la placèt a l'abans plan, debans la font de de lutz, minimizant atal lo contraste d'aquel personatge.
Aquela tela es la sola de Velázquez ont lo plafon es presentat e es tanben aquela ont lo rendut de l'espaci arquitectural es mai complet e aquò malgrat unas ambigüitats espacialas. Lo pintre jamai cerquèt tant a menar la mira dins de zonas al delà de la mira de l'observaire segon López-Rey. Se'n pòt pas qu'imaginar lo canevàs que penh coma la zona qui deuriá èsser l'abans de la zona pencha e on se trapa la reina e lo rei[20]. L'escur plafon desgarnit, la tela que penh Velázquez, e tanben l'estricte arenjament de las pinturas sus las parets contrastan amb lo mitan plan esclairat, animat e esplandidament pench a l'abans plan[21].
Miralh, rebat e scènas incrostadas[modificar | modificar la font]
L'estructura espaciala e la posicion del miralh son talas que Felip IV e Maria Ana semblean se téner del costat de la pintura ont se trapa l'observaire de la tela, fasent fàcia a l'infanta e son entorn. Segon Janson e mai de l'infanta e son entorn son presents per distraire lo parelh reial mas l'atencion de Velázquez es concentrada sus eles alara que penh lor retrach[22]. Pasmens se se pòdon pas veire dins lo miralh, la representacion del parelh reial ten una plaça centrala dins la tela que siá en tèrmes d'ierarquia sociala o en tèrmes de composicion. Coma espectator la nòstra posicion al respècte d'aqueles es incertana. La question de saber se l'observaire de la tela se ten près del parelh reial o se los remplaça e vei la scèna per lors uèlhs es una question non trencada e qui fa debat. La segonda ipotèsi es pasmens sostenguda pels agachs de Velázquez, de l'infanta e de Mariabola que miran drech cap a l'observaire de la tela[23].
Dins Las Meninas, la reina e lo rei son supausats èsser fòra de la pintura e pasmens lor rebat sul miralh los torna plaçar a l'interior de l'espaci pictural[24]. Lo miralh mes en evidéncia sus la paret escura del fons mòstra çò qu'es pas aquí: la reina, lo rei e, segon los mots de Harriet Stone, « las generacions d'espectators que son venguts prene la plaça de parelh dabans la tela »
Las Meninas foguèron segurament influenciadas per la tela de Jan van Eyck Los Esposes Arnolfini. A l'epòca, lo quadre de Van Eyck es penjat al palais de Felip IV e Velázquez coneissiá de segur fòrça plan aquela tela,[25]. I a tanben un miralh dins Lis Esposes Arnolfini, en arrièr de la scèna picturala, que rebat dos personatges e lo parelh d'espatla. Pasmens s'aqueles personatges sián tròp pichon per èsser identificats, un ipotèsi es que l'un d'entre eles es lo quita pintre lui-même qu'es pas presentat penhent.
Lo miralh del quadre fasent un trentenat de centimètres de naut, los imatges del rei e de la reina son amb intencion foscs. Jonathan Miller se pausa la question : « Que devèm pensar de las caras foscas del rei e de la reina dins lo miralh? Es pauc probable que siá una imperfeccion dins l'optica del miralh, que en realitat auriá mostrat un imatge mesa al punt del rei e de la reina. » Un efièch similar es present dins Vènus amb son miralh, lo sol nud de Vélazquez que domora, la cara del subjècte es visible, foscat dins lo miralh al delà de tot realisme. L'angle del miralh es tal que « pasmens s'es sovent descricha coma se mirant dins lo miralh es, de biais mai desconcrtant, es a nos mirar »[26]. Amusat, Miller nòta tanben qu'en mai del miralh presentat dins Las Meninas se pòt en imatginar un autre non presentat sens que auriá estat difficil per Vélazquez de se pénher d'esperse penhent[27].
Fòrça aspèctes de las Meninas se pòdon aprochar d'òbras precedentas de Velázquez ont jòga amb las convencions a l'entorn de la representacion. Segon López-Rey mai encara que Los Esposes Arnolfini, lo quadre que s'apròcha mai de las Meninas es lo Crist dins l'ostal de Marta e Maria de Vélazquez pench en 1618[28]. Abans la restauracion de la tela en 1964 fòrça istorians de l'art vejavan la scèna que sembla incrostada en naut a drecha d'aquel quadre o coma un miralh, o coma una tela penjada a la paret. Aquel debat contunhèt en partida après la restauracion, que segon la National Gallery de Londres ont es mostrat la tela e qu'es categoric al subjècte de l'intencion de Velázquez, lo Crist e sos companhs son visibles sonque mejans una fenèstra donant sus la pèça vesina[29],[30]. Los vestits portats dins las doas pèças son tanben diferents: los vestits de la scèna màgere son contemporanèus de Velázquez alara qu'aqueles de la scèna ont se trapan lo Crist utilizan las convencions iconograficas tradicionalas per las scènas biblicas. Dins Las Filalairas, benlèu pench un an après Las Meninas, doas scènas d'Ovidi son presentadas: l'una al primièr plan en vestit contemporanèu e l'autre en arrièr plan en partida en vestit antic. Segon lo critica Sira Dambe, « los aspèctes de la representacion e del poder son tractats dins aquela tela de biais similar al tractament qu'aviá estat fach dins Las Meninas. ».
Descripcion e interpretacion[modificar | modificar la font]
La numerotacion dels personatges fa referéncia a l'imatge çai contre
Lo decòrs de las Meninas es plantat dins los apartaments de Velázquez, al palais de l'Alcazar reial de Madrid jol reialme de Felip IV[31]. Aquela granda sala es presentada, segon Silviio Gaggi, coma "una simple bòstia que se poiriá divisar en una grasilha de perspectiva amb un sol punt de fugida"[32]. Al centre, a l'abans plan, se ten l'infanta Margarida Teresa (1) alara de cinq ans d'edat, portant una rauba de vertugala amb roseta roja e dentèlas negras[33]. Es acompanhada de doas donzèlas: doña Isabel de Velasco (2), que fa la reveréncia darrièr la princessa, e doña María Agustina Sarmiento de Sotomayor (3), filha del comte de Salvatierra, de genolhs dabans, presentar un platèu d'aur amb una dorga roja posada (lo bocaro[34]) dessús e de nèulas o de bescuèchs benlèu[35]. A la drecha se tenon dos nans, los hombres de placer (« òmes de plaser » sovent penchs dins los retrachs de cort, lor diformité fa valer melhor lo fisic dels personatges principals): l'Alemanda acondroplasica Maribarbola (4) (de son verai nom Maria Barbola), e l'Italian, Nicolas Pertusato (5), que s'amusa a ensejar de desrevelhar un mastin espanhòl amb son pé. Darrièr eles, se tenon doña Marcela de Ulloa (6), la dama de companhiá de la princesa, vestida de dòl e discutant amb un garda del còrs non identificat (7), seriá Diego Ruiz de Azcona, escudièr de las damas de la Cort[36].
En arrièr drech, se ten Don José Nieto Velázquez (8), lo camarlenc de la reina e cap dels talhièrs de la tapissariá reiala, e un possible parent del pintre. Nieto es mostrat prenent una pausa, son genolh drech plegat, ambedos pés sus de grasas diferentas. Coma o nòta lo critica d'art Harriet Stone, se pòt pas saber s'es al sortir o al dintrar[37]. Aparéis coma una siloeta sus pauca grasas e, al contrari de çò que decrivon Daniel Arrasse e Michel Foucault dins lors analisis del quadre, tenent d'una man non pas la cortina que se dobrís sus una paret incertana o un espaci vuèj, mas una ponhada de pòrta estranhament situada relativament bas a la nautor d'un enfant o d'un nan. L'esclairatge en contra jorn e la pòrta dobèrta mòstran l'espaci en arrièr Nieto e, segon l'istorian de l'art Analisa Leppanen, atiran inevitablament lo nòstre agach cap al prigond[38]. Lo sol punt de fugida de la perspectiva es en arrièra d'aquela pòrta coma se lo pòt veire perlongant las linhas del plafon e del sol sus la drecha. Lo rebat del perelh reial dins le miralh mena dins l'autre sens, cap a l'abans o l'exterior del quadre on se trapa l'expectator. Sol lo rei e la reina, que partejan lo punt de vejaire de l'espectator, veson Nieto qu'es pas vist dels autres personatges del quadre.
Velázquez (9) se penh a l'esquèrra de la scène, mirant cap a l’exterior al delà d'un larg canevás sostengut per un cavalet[39]. Sul pitre a la crotz roja l'òrdre de Santiago, òrdre que recebèt pas abans de 1659, tres ans après que la tela s'acabèt. Segon Palomino (1724), Felip IV a ordonèt qu'aquela crotz siá aponduda sus la tela a la mòrt de Velázquez. Aquela retocada seriá l'òbra del filhastre de Vélazquez o un dels pintres de la Cort[40]. Las claus de la carga de grand mèstre dels apaartements del Palais (aposentador mayor de Palacio) de Velázquez penjan a sa cencha[41].
Un miralh sus la paret del fons rebat los busts del rei Felip IV (10) e de la reina Maria Ana (11). L'interpretacion mai comuna es qu'aquel miralh rebat lo parelh reial pausant per Vélasquez pendent que lor filha los mira. Lo quadre representa alara la scèna tala coma es vista pel parelh reial pausant per Velázquez.
Sus las nòus caras penchas, cinc miran en dirècte lo parelh reial (e donc tanben la persona en mirant la tela). Lors agachs, coma lo rebet del rei o de la reina, sostenon l'ipotèsi de la preséncia del parelh reial fòra del quadre de la pintura. Una ipotèsi alternativa de l'istorian H. W. Janson es que lo miralh del fons rebat la tela de Vélazquez qui representariá alara lo perelh reial[22]. Fòrça criticas supausan que la scèna es vista pel rei e la reina alara que pausan per un retrach, alara que l'Infanta e sos companhs son là per l'òci[42]. D'autres sostenon que Vélazquez se presenta penhent l'infanta Margarida utilizant un grand miralh; lo cas escasent, lo miralh del fons el rebateriá l'arribada inopinada del parelh reial per una pòrta que li amaga sa tela[43]. Pas cap de teoria en la matèria es totalament acceptada per totes[44].
Sus la paret del fons de la sala, banhada dins las ombras, son penjadas de telas amb una seria de scènas de las Metamorfòsis d'Ovidi pencha per Rubens e de copiás de telas de Jacob Jordaens penchas pel gendre e principal assistent de Velázquez Juan del Mazo. Las telas son plaçadas exactament al meteis luòc coma son dins inventari d'epòca. Sus la paret de droite, uèit telas, que se vei pas que los encastres, sont dispausadas en grasilhas.
Analisi[modificar | modificar la font]
L'aspècte insasissable de las Meninas suggerís, segon Dawson Carr, que « l'art e la vida son una illusion ». Aquela relacion entre illusion e vida es un tèma recurrent de l'art barròc espanhòl del sègle XVII coma le Don Quichòte de Cervantes se pòt veire coma l'exemple literari mai conegut. Dins aquel vejaire, La vida es sòmi, pèça de Calderón de la Barca escricha en 1635, es a vegad vista coma l'equivalent literari de la tela de Vélazquez[45].
Jon Manchip White remarca qu'aquela tela se pòt veire a l'encòp coma un curriculum vitæ de la vida e de la carrièra de Velázquez, e coma un condensat de l'estat d'avançament de son art al moment de la pintura. Plaça l'un dels sols autoretrach conegut[47] dins una sala del palais reial, environat de membres de la reialtat, de cortesans, e d'objècte que resumisson sa vida a la cort. L'istorian de l'art Svetlana Alpers suggerís que descrivent un pintre a l'òbra en companhiá de la reialtat e de la noblesa, Velázquez crida de fach un estatut social mai naut a l'encòp per l'artista e son art[48] e prepausa de considerarr la pintura coma un art « liberal » e pas mai « mecanic » coma n'èra a l'epòca en Espanha. Aquò es d'una importança particulara per Velázquez que lo reglament de l'òrdre de Santiago, que foguèt donat en 1659 tres ans après que la tela fuguèt acabada, excluissiá los membres que l trabalh èra ligat als arts mecanics[49].
Michel Foucault consacra lo primièr capítol de Los Mots e las Causas a un analisi en detalh de las Meninas; son analisi insistís sur la misa en abisme: Velásquez se representèt penhent lo quadre que l'espectator vei (las dimensions del quadre vertadièr correspondon a aquel qu'es pench a l'esquèrra del quadre e en parallèl pas cap de doble retrach del rei e de la reina jamai foguèt trobat dins los inventaris)[50].
Influéncia[modificar | modificar la font]
En 1692, lo pintre napolitan Luca Giordano fa partit de las raras personas autorisadas a veire las pinturas de la colleccion privada de Felip IV que Las Meninas fa partit. Giordano, fòrça impressionat per aquela tela, la qualifica de « teologia de la pintura » e se n'inspira per pénher un Omenatge a Vélazquez ara mostrada a la National Gallery de Londres[51]. A partir del començament del sègle XVIII, l'òbra de Vélazquez comença a beneficiar d'una reconeissença internacionala. Pasmens lo vam de l'art italian èra a aquela epòca al mai naut pels colleccinaires, e l'atencion se portavan subretot sus las telas que mostravan una influéncia italiana, ignorant fòrça Las Meninas[52].
Una influéncia gaireben subte de Las Meninas pòt èsser vist dins dos retrachs de Mazo: son retrach de l'infanta Margarida Teresa, pench dètz ans après Las Meninas en 1666, que representa l'infanta Margarida Teresa amb a l'arrièr plan Carles II e la nana Maribarbola, e tanben son retrach de la Reina Mariana d'Espanha en dòl ont i a en arrièr plan une scèna semblabla a aquela de l'abans plan de Las Meninas[54].
En 1778, Francisco de Goya fa una gravadura a l'aigafòrta de las Meninas[55], e que foguèt utilizada mai tard de las Meninas coma modèl per sa tela, Carles IV d'Espanha e sa familha. Coma dins Las Meninas, la familha reiala pencha per Goya sembla vista pendent la visita son talhièr. Dins los dos quadre, lo pintre se presenta penhent una tela que sol l'arrièr es visible, al contrari, Goya remplaça la perspectiva calorosa presenta dins Las Meninas per çò que Pierre Gassier qualifica d'atmosfèra de « sufocacion imminenta ». La familha reiala de Goya es presentada sus un empont fàcia al public alara que Goya se ten dins l'ombre del canton semblant los puntar del det en disent « Gaitatz los e jutjatz d'espervos! »
Pendent la guèrra d'independéncia espanhòla (1808-1823) lo colleccionaire d'art britanic William John Bankes viatja en Espanha e crompa una copiá de Las Meninas pencha per Mazo[56]. Crei qu'es un esboç preliminar a l'òli, pasmens se Velázquez penhèt rarament d'esboç per sas telas. Bankes descriguèt aquela tela coma « la glòria de sa colleccion[57] » e serà admirada tot lo long del sègle XIX en Grand Bretanha.
A partir de 1819, Ferrand VII dobrís la colleccion reiala al public, e lo mond de l'art desvelopa una novèla apreciacion de las pinturea de Velázquez, mens marcada per l'art italian. En 1879, John Singer Sargent penh una copiá a escala reducha de Las Meninas puèi, en 1882, un omenatge a aquela tela amb De las filhas d'Edward Darley Boit.
Entre agost e decembre de 1957, Picasso penh 58 telas diferentas sul tèma de las Meninas. Fòrça d'entre elas son presentadas al musèu Picasso de Barcelona. Picasso faguèt pas variar los personatges de la tela, mas tornèt trabalhar fòrga a scèna mejans lo jòc de la descomposicion cubista. Segon lo musèu Picasso, aquela seria de 58 telas constituís « un estudi exaustiu sus la forma, lo ritme, la color e lo movement »[58]. Una gravadura de 1973 de Richard Hamilton nomenada Las Meninas de Picasso s'inspira a l'encòp de las telas de Picasso e de l'original de Velázquez[59].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La familia de Felipe IV, o Las Meninas, Numèro de catalòg: P01174.
- ↑ (en) Madlyn Millner Kahr, « Velázquez and Las Meninas », in The Art Bulletin, vol. 57, n 2, juin 1975, p. 225.
- ↑ Sira Dambe, « Enslaved sovereign: aesthetics of power in Foucault, Velázquez and Ovid » in Journal of Literari Studies, décembre 2006.
- ↑ Alpers (2005), p. 183.
- ↑ Carr (2006), p. 46.
- ↑ Prado (1996), p. 216.
- ↑ (en) John Canaday, Baroque Painters, (Modèl:1re éd. 1969, dans The Lives of the Painters), Norton Library, New York, 1972.
- ↑ Alain Hugon, Philippe IV : Le Siècle de Vélasquez p.20
- ↑ (en) Michael Levey, Painting at Court, Weidenfeld and Nicholson, Londres, 1971, p. 147.
- ↑ López-Rey (1999), Vol.
- ↑ Kahr (1975), p. 225.
- ↑ López-Rey affirme que la découpe est plus importante sur la droite que la gauche.
- ↑ López-Rey (1999), vol.
- ↑ López-Rey (1999), Vol.
- ↑ Clark (1960), pp. 32–40.
- ↑ White (1969), pp. 140–41.
- ↑ Foucault (1966), p. 21.
- ↑ « La composition est soutenue par deux fortes diagonales qui s'intersectent à l'endroit où l'infante se tient… » López-Rey (1999), p. 217.
- ↑ Miller (1998), pp. 78–79.
- ↑ López-Rey (1999), p. 217.
- ↑ López-Rey (1999), pp. 216–217.
- ↑ 22,0 et 22,1 Janson (1973), p. 433.
- ↑ Gaggi (1989), p. 2.
- ↑ (en) Joyce Lowrie, « Barbey d'Aurevilly's Une Page D'Histoire: A poetics of incest » in Romanic Review, vol. 90, n 3, 1999, pp. 379–395.
- ↑ (en) Lorne Campbell, « The Fifteenth Century Netherlandish Paintings », National Gallery Catalogues (new series), Londres, 1998, (ISBN 978-1-85709-171-7).
- ↑ Miller (1998), p. 162.
- ↑ Miller (1998), p. 78, 12.
- ↑ Selon López-Rey, « Los Esposes Arnolfini de van Eyck a fòrça pauc de rapòrt amb Las Meninas e per el lo quadre mai pròche es lo Crist dins l'ostal de Marta e Maria pench gaireben quaranta ans abans Las Meninas a Sevilha abans que Velázquez n'aja podut veire Los Esposes Arnolfini a Madrid »; López-Rey, vol.
- ↑ La restauracion de 1964 restaurèt de zonas maladrechament repenchas de la tela, MacLaren (1970), p. 122.
- ↑ Jonathan Miller, per exemple en 1998 contunha de veire l'imatge incrostada coma un rebat sus un miralh, Miller (1998), p. 162.
- ↑ Alpers (2005), p. 185.
- ↑ Gaggi (1989), p. 1.
- ↑ Jacques Soubeyroux, Stratégies de l'Encuentro et du Desencuentro dans les textes hispaniques, Université de Saint-Etienne, , p. 360
- ↑ Cette cruche en terre de Bocaro contient de l'eau.
- ↑ White (1969), p. 143.
- ↑ Pascal Bonafoux, Les Peintres et l'autoportrait, A. Skira,
- ↑ Stone (1996), p. 35.
- ↑ Analisa Leppanen, « Into the house of mirrors: the carnivalesque in Las Meninas », in Aurora, vol. 1, 2000, page inconnue.
- ↑ Carr (2006), p. 47.
- ↑ Antonio Palomino, 1724.
- ↑ Honour & Fleming (1982), p. 449.
- ↑ White (1969), p. 144.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Michel Thévoz (1996), p.36-54
- ↑ Carr (2006), p. 50.
- ↑ López-Rey (1999), Vol.
- ↑ Ne penhèt un segon en 1664, visible
- ↑ Alpers (2005), p. 150.
- ↑ Honour & Fleming (1982), p. 447.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Brady (2006), p. 94.
- ↑ Brady (2006), p. 97.
- ↑ Gassier (1995), pp. 69–73.
- ↑ MacLaren (1970), p. 52–53.
- ↑ Pierre Gassier, Goya: Biographical and Critical Study, Skira, New York, 1995, p. 24.
- ↑ Brady (2006), p. 100–101.
- ↑ (es) E. Harris, Velázquez y Gran Bretana, Symposium Internacional Velázquez, Séville, 1990, p. 127.
- ↑ Picasso, Museu Picasso, consulté le 19 novembre 2007.
- ↑ (en) Picasso's meninas 1973.


c: text/html

text:
Palais deu Luxemborg
Lo Palais deu Luxemborg (var. del / dau Luxemborg) situat a París dens lo Jardin deu Luxemborg qu'ei uei lo dia la sede deu Senat de la Republica Francesa.
Lo son nom vien de l'ostau bastit au sègle XIV peu duc deu Luxemborg qui ho crompat en 1612 per la reina mair Maria de Medici, grana mecènas d'art, qui comandè en 1615 la bastida deu palais a l'arquitècte Salomon de Brosse dab ua ala dreta per la reina mair e ua ala esquèrra peu son hilh Loís XIII e tableus comandats a Rubens.
La mauescaduda deu dia deus enganats qu'obliguè la regina a abandonar lo palais.
La Revolucion Francesa qu'en he un ben nacionau e que vadó preson durant la Terror. Arron, que ho ocupat peu Directòri abans de vàder definitivament sede deu Senat desempuish lo Purmèr Empèri.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'assouciacioun Parlaren à Bouleno es estado creado lou 14 de mars de 1978, es uno assouciacioun sènso toco lucrativo, reglado pèr la lèi franceso dóu 1er juliet de 1901. Parlaren à Bouleno es caupu dins la Federacioun despartamentalo Parlaren en Vaucluso.
Bouleno es en Prouvènço, au nord e uno idèio dóu couchant dóu despartamen de Vaucluso.
A l'ouro d'aro :
Presidènto : Annie Vadon – Secretàri : Edward Jalaguier – Clavaire : Alain Gouvernet.
L'assouciacioun caup 60 sòci.
Parlaren à Bouleno beilejo lou Cèntre de Doucumentacioun Prouvençalo despièi 1982 ; souto la respounsableta dis Archiéu coumunau despièi 2010.
Documentation
Dins un soucit de perdurableta, lou founs doucumentàri es esta integra dins lis archiéu coumunau de la vilo de Bouleno.
:
Lou Cèntre es à la dispousicioun de tóuti, tóuti li que volon n'en saupre mai sus Prouvènço : culturo, lengo, istòri, literaturo, musico, tradicioun, persounage, ecounoumìo geougrafìo, plantun, bestio, esport, agriculuro, tourisme eca…
Pèr alesti uno counferènci, un memòri universitàri ; pèr li simple curious ; pèr alesti uno espausicioun o de cous pèr vòstis escoulan…
Poudèn vous fourni : libre, caisseto, DS, drapèu prouvençau, calèr doucumentàri.
Expositions
A voste service:
- biblioutèco : 5 130 titre
- périoudi : 540 titre, siegue mai de 5 000 numerò de journau e revisto
- sounoutèco : 890 doucumen sounore e videò
- foutoutèco : aperaqui 4 000 fotò
- aficho : 570 aficho de manifestacioun e espetacle prouvençau
:
Se sias pas trop luen de Bouleno, poudèn vous pourgi d'espousicioun sus : la literaturo prouvençalo de l'an 1000 à l'an 2000 – Pau Marquion : ome de tiatre, istourian e felibre – la vigno e lou vin en Costo dóu Rose – li fedo e l'amountagnage – Frederi Mistral : vido e obro – L'argielo refratàri à Bouleno – Istòri de Prouvènço – Di lengo d'Europo à la lengo nostro —
Conférences
:
Fin d'anima un après-mida o uno vesprado vous poudèn faire uno charradisso sus un di sujèt seguènt : Tradicioun calendalo – Tradicioun de carmentran – Micoulau saboly – lou Baile Suffren – Istòri de Prouvènço – La sedo e li magnaud – Frederi Mistral – Jan-Enri Fabre - De qu'es acò la Prouvènço ? – La Prouvènço e l'Europo – l'industrio de l'argielo refratàri à Bouleno — la fabulouso istòri di Prince d'Aurenjo — la literaturo prouvençalo de l'an 1000 à l'an 2000 — lou Mistrau, vènt de prouvènço — Agricol Perdiguier, aposto dóu coumpagnounage
Contact : cdp@documprovence.com - 04 90 30 19 54


text:
Cabestany
Cabestany (occitan Cabestanh) es una comuna de Rosselhon, dins la Catalonha del Nòrd. Administrativament es una comuna francesa del departament dels Pirenèus Orientals e de la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Guilhèm de Cabestanh, trobador.
- Mèstre de Cabestany, escalpraire del sègle XII.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Catalonha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna dels Pirenèus Orientals
- Comuna de Rosselhon


text:
Euvezin
Euvezin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia gallo-romaine.
La municipalitat a longtemps produsit del vin (fins al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, comercializat jol appellation vin de Thiaucourt. Qualqu'uns dison quitament que de las botelhas d'aquel vin aurián #èsser embarcadas a près del Titanic.
Présence gallo-romaine.
La commune a longtemps produit du vin (jusqu'au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, commercialisé sous l'appellation vin de Thiaucourt. Certains disent même que des bouteilles de ce vin auraient été embarquées à bord du Titanic.


text:
Chapel-Sant-Alverzh
Chapel-Sant-Alverzh en breton ( La Chapelle-Saint-Aubert en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Capèla-Santa-Aubert a situat a Unitat|39|km}} al nòrd-es de Roazhon e a Unitat|43|km {{}} al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Salvador-de detlos-Lanas, Romagné, Billé, Vendel, Sants-Texans-sus-Couesnon e Sant-Marc-sus-Couesnon.
La Chapelle-Saint-Aubert est situé à 39 km au nord-est de Rennes et à 43 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Sauveur-des-Landes, Romagné, Billé, Vendel, Saint-Jean-sur-Couesnon et Saint-Marc-sur-Couesnon.


text:
Sempre ai agut de suportar los comentaris dels Parisencs sus l’accent, e pensi que soi pas estat los solet a suportar. La migracion o exili forçat dels Occitans per ensenhar o trabalhar a París o dèu aver suportat ; ara, mens a Tolosa, s’entendrà un comentari sus l’accent. L’accent tolzan es çaquelà çò que damora de la lenga occitana dins lo francés.
S’entendrà tanben dins los mèdias franceses las estupiditats de lingüistas franceses e dels lexicografes franceses sul tèma ; an jamai estudiat lo problèma, cal legir Le Robert, al mot patois, per comprendre (e me recòrdi aver comparat Le Robert de 2004 e Le Robert de 1954 per aver pas vist granda diferéncia dins lo tractament colonialista de 1954) . Mas tanpauc l’universitat francesa en Occitània es pas al nivèl que cal per frenar las estupiditats francesas, veire lo bilhet sus los paydocianistas.
Picatz sus l’illustracion per aver lo ligam.
80% de las estupiditats sus las lengas passan pels mèdias parisencs, normal son 90 % difusat per París, formatat pel sistèma castic parisenc, en sciéncias tanben, i a pas sonque los mèdias (avèm jà publicat la mapa de la fiscalitat dels mèdias en França que ne dona la pròva).
Cal notar que lo tèma de l’accent es portaire e que la populacion, per sotmission plan assumida, accepta plan de discutir o entendre lo subjecte ; aquela pensada del «grand sud», «du midi», «des terres méridionales» (auràn tot assajat per nos far abandonar lo nom Occitània) es una pensada d’un mercat de la compassion ; lo grope Zebda que viu a Tolosa, o sábon plan viure aquí en Occitània, donc es una cançon valorizada dins lo darrièr CD.
Se podrà regretar de damorar a Tolosa sobre aquesta compassion lingüistica, l’accent, alara que la cançon parla de causa que son realament interessantas politicament e que faràn avançar la basa politica tolzana. Cal saber descodar lo tèxte plan segur, un tèxte plan escrit politicament.
Mas en lingüistica, lo sistèma de pensada universitària francesa es puslèu mediòcre, val melhor trabalhar l’Edat Mejan, los Catars, l’Istòria sotmetuda qu’agrada als franceses, del Joan Jaurès, que non pas desvolopar politicas per la dignitat de l’occitan, d’Occitània.
L’accent occitan en francés pausa problèma perqué assegura a l’occitan una existéncia que lo sistèma politic jacobin de la decentralizacion nega al pòble occitan (l’avèm mantunes còps provat sus aquel blòg). S’espèra un libre seriós sul tèma, e non pas un libre enterrat coma aquel qu’explica la litaratura occitana pendent la revolucion dita francesa de 1789, o que, Occitan, parla de literatura mas «cal pas parlar de poltiica» (dixit Sergi Javaloyes). O l’abandon dels estudis istorics sus l’istòria del Reialme d’Arles, del Comtat de Lemosin o de l’Auvernhe e del Dalfinat (non pas coma territòri de la sotmission francesa, dels reis-presidents, mas coma entitats occitanas de plen dreit), sus las institucions politicas d’Occitània, sul dreit occitan, sus l’economia comparada ambe «le nord», s’espèra tanben un libre sus Garibaldi l’occitan qu’es estat se vendre per crear Itàlia, o una Enric III de Navarra qu’es estat traïr la seuna maire, Joana d’Albret, en préner la corona de França, sus la Comtea de Nissa que l’annexion èra una frauda politica e militara francesa, s’espèra la dignitat per Occitània de Nissa a Bordèu. S’espèra una dignitat politica dins totas las universitats d’Occitània, e una difusion dins tota la populacion, e non pas tèxtes per s’adreiçar a la collaboracion francesa en Occitània, collaboracion que perdèm lo temps de la convéncer.
Vendrà pas res de las universitats francesas d’Occitània ; o sabèm… mas que podèm alara esperar perqué aquò capite de sortir per l’ensemble de la populacion, per la dignitat manténguer ?
Passarà per la valorizacion de l’accent ? Segur que non pas, ni d’un Grosland revolucionari francés a la conquèsta politica de Tolosa, lo ridicul donarà pas la dignitat, mas avèm jà plan assajat de tot per mestrejar las ignoranças francesas, qué … tot es assajat ! Encara e encara, mens la violéncia.
-°-


text:
Elif Şafak
Elif Şafak, tanben escrich sovent jos la forma anglesa Shafak (Estrasborg, 25 d'octobre de 1971) es una escrivana e cronicaira turca. Es un dels autors mai apreciats del país e l'escrivana que sos libres son dins las melhoras vendas. Sos libres, escriches mai que mai en turc mas de còps que i a tanben en anglés, son estats revirats en 39 lengas estrangièras. Son primièr roman, Pinhan, recebèt lo Prèmi Rumi en 1998.
Biografia[modificar | modificar la font]
Elif Şafak nasquèt a Estrasborg en 1971 dins una familha de diplomatas turcs. Quand sos parents divorcièron, demorèt amb sa maire. Passèt son adolescéncia dins divèrses païses, en Espanha a Madrid e en Jordania a Amman, abans de tornar a Turquia. Ailà se diplomèt en Relacions Internacionalas en Orient Mejan a l'Universitat Tecnica d'Ankara. Obtenguèt puèi una mestresa en sciéncia del genre e estudis feminins. Aprèp passèt un doctorat en filosofia dins lo departament de sciéncia politica d'aquela universitat que capitèt amb una tèsi sus la deconstruccion de la feminitat dins l'Islam. Ensenhèt la cultura e l'istòria otomana a l'Universitat Bilgi d'Istanbol e mai tard, a partir de 2002, trabalhèt coma professora als Estats Units dins las universitats de Boston, Michigan e de Tucson.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Kem Gözlere Anadolu (1994)
- Pinhan (1997)
- Şehrin Aynaları (1999)
- Mahrem (2000)
- Bit Palas (2002)
- Araf (2004)
- Beşpeşe (2004)
- Med-Cezir (2005)
- Baba ve Piç (2006)
- Siyah Süt (2007)
- Aşk (2009)
- Kâğıt Helva (2010)
- Firarperest (2010)
- İskender (2011)
- Şemspare (2012)


text:
Sent Pardós (Puèi Domat)
Sent Pardós (oficialament en francés Saint-Pardoux) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Saint-Pardoux ven delh nom latinizat de Pardulphus, nom germanic Pard-wulf o Bard-wulf, que correspond a un ermita garit miraculosament de la ceguesa, puèi que venguèt abat de Garait (sègles VII e VIII) [1]; es tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de perdon, adaptat en francés en Pardoux, Perdon, Pardon, etc [2], çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articula regularament quand n'i a una. La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (Pardós / Pardos, emb -s finala, sovent utilizat en Auvèrnhe e Lemosin, es probablament analogic).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012


text:
Desèrt de Gòbi
Lo Gòbi (en mongòl, ГoBb; en chinés 戈壁; en pinyin, gē bì) es una vasta region desertica situada entre lo nòrd de China e lo sud de Mongolia. L'enròdan las montanhas d'Altai e las estèpas de Mongolia pel nòrd, lo replanat de Tibet e la plana del nòrd de China pel sud-oèst. Lo Gòbi es compausat per diferentas regions geograficas e ecologicas, basadas subre sas variacions climaticas e topograficas.
Durant l'istòria, lo Gòbi foguèt una part del grand Empèri Mongòl, e foguèt lo sèti de ciutats importantas al ras de la Rota de la Seda.
Lo Gòbi es un desèrt dich ombra oragrafica format pel blocatge de las nívols per la cadena d'Imalaia.
Lo Gòbi mesura mai de 1 610 km del sud oèst al nòrd èst e 800 km del nòrd al sud. Es pus larg a l'oèst, al long de la linha que jonh lo Lac Bosten e lo Lop Nor (87°-89° eèst). Ocupa un arc de tèrra de 1 295 000 km2[1] en superfícia, que ne'n fa lo cinquen desèrt del mond e lo pus grand d'Asia. La majoritat del Gòbi es pas cobèrt de sabla mas de ròcas.
Es un replanat cobèrt de puèges e de peireguièrs e limitat per de montanhas, amb una altitud de 800 a 1 000 m. Per la siá situacion, es un desèrt fred e d'una granda ariditat, de clima continental rigorós, amb de temperaturas mejanas de -15 °C en genièr e 25 °C en julhet, e de pluèjas estivalas compresas entre 100 e los 200 mm annadièrs. L'escassa populacion (0,3 ab./km²) se concentra a l'entorn dels nombroses oasis, mas la majoritat dels abitants son nomadas, e se consacran a l'elevatge de cabras, fedas, cavals e camèls.
Lo bacin de Nemegt, dins la província d'Omnogovi al sud de Mongolia es nomenat localament la "val dels dinosaures" pr'amor de la preséncia de jaciments de fossils, en particular d'uòus de dinosaures.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ John W. (ed.) ;Editors and reporters of The New York Times; 2006; The New York Times Almanac; 2007; Penguin Books; New York, IBSN0-14-303820-6 ; pagina456


text:
Eugène Varlin
Eugène Varlin (Claye-Souilly, 1839 – París, 1871) foguèt un sindicalista francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Mestierau religaire, participèt en 1857 a la creacion de la societat de secors mutuau dei religaires. Puei, animèt la cauma deis obriers religaires de París pendent leis annadas 1864-1865. Creèt tanben la caissa d'esparnha e de crèdit mutuau dei religaires. Foguèt lo premier president d'aquela caissa. Membre de l'Internacionala dempuei 1865, participèt ai congrès de Londres (1865) e Genèva (1866). Lo 14 de novembre de 1869, son trabalh sindicau permetèt la creacion de la Federacion parisenca dei societats obrieras, que vendriá la CGT. Foguèt arrestat en 1868, 1869 e 1870 mai capitèt la creacion de las seccions de l'Internacionala a Lion, Le Creusot e Lilla.
Pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit comandant dau 193en batalhon de la Gàrdia Nacionala. Revocat après l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870, terminèt lo sètge en creant una organizacion de distribucion de repais ai paures de la capitala ambé Nathalie Lemel. Lo 18 de març de 1871, participèt ai combats de la plaça de Vendôme e foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 per lei VIen, XIIen e XVIIen arredoniments. Faguèt partida de la Comission dei finanças. S'opausèt a la creacion dau Comitat de Salut Public e a l'execucion deis ostatges de la carriera Haxo. Durant la Setmana Saunosa, se batèt a la crosiera de la Croix-Rouge (23-24 de mai), a l'entorn dau Panteon (24 de mai) e dins lo quartier de Belleville.
Capturat lo 28 de mai de 1871, foguèt linsat puei fusilhat a Montmartre.


text:
Òsca
Òsca (en aragonés SLA/GO Uesca, en castelhan Huesca) es una vila dau nòrd d'Aragon e es la capitala de la província d'Òsca (o Aut Aragon).
Situada au centre d'una depression nommada Plana d'Òsca aviá, en 2015, 52 239 abitants dins una superfícia de 161 km2 a 488 m. Es a 70 km de la vila vesina de Saragossa. Lo clima d'Òsca es mediterranèu amb de matís continentaus e lei precipitacions son a l'entorn de 550 mm annuaus.
Somari
Galariá[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Edat Antica, leis ibèrs (en concret leis ilergèts) ocupavan la region avans l'arribada dei romans. La vila en aquela epòca se sonava Bolskan (), e ja batiá moneda au sègle II avC.
L'Òsca dei romans (en latin Osca), au sègle I avC ja èra una ciutat romanizada de fresc. Foguèt capitala de l'Ispània solevada de Sertòri còntra la Republica, e s'enaucèt a la categoria de municipi amb August en 30 avC.
Après l'etapa dei visigòts, puei l'invasion aràbia, Òsca foguèt contrarotlada per lei musulmans, que la sonèron en arabi Wasqa. Transformada en frontiera en fàcia dei reiaumes crestians au nòrd, deguèt afrontar pron d'assauts, çò que l'obliguèt de venir una plaça militara de premier òrdre.
En 1094 lo rei crestian Sanç Remíriz d'Aragon assagèt de conquistar la ciutat en construsent lo castèu de Montearagón. Lo rei Sanç Remíriz moriguèt en se fasent tocar per una sageta mentre que reconoissiá la muralha. A la prima de 1096, l'armada crestiana, amb lo rei Pèire I d'Aragon endavant, assautèron Òsca pendent sieis mes. La vila foguèt liurada au rei Sanç, venceire a la batalha dei Plans d'Alcoraz, segon un acòrd entre musulmans e crestians.
Fèstas[modificar | modificar la font]
Lei fèstas de Sant Laurenç, dau 9 au 15 d'aost, e la Setmana Santa d'Òsca son estadas declaradas "fèstas d'interès toristic". Lo 22 de genier se celèbra la fèsta de Sant Vincenç. Leis abitants d'Òsca gausan encendre de fogaus, rostir de [tartifles???] e se lei manjar.
Luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Monuments religiós[modificar | modificar la font]
- La Catedrala de Santa Maria d'Òsca o Seu de Uesca (Ses d'Òsca). Construcha entre lei sègles XII e XIV
- Basilica de Sant Laurenç. Barròca.
Monuments civils[modificar | modificar la font]
- Comuna.
- Muralhas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Comuna d'Òsca
- (es)Torisme, Comuna d'Òsca
- (es)Òsca e l'Aut Aragon
- (es)Radio Huesca
- (es)Diario de l'Alto Aragón (Jornau de l'Aut Aragon)
- (es)Deputacion d'Òsca


text:
Le département Somme est un département français de la région Picardie et composé de nombreuses villes et villages. Choisisez une commune dans la liste ci-dessous pour avoir plus d'informations sur cette localité.
Abbeville Ablaincourt-Pressoir Acheux-en-Amiénois Acheux-en-Vimeu Agenville Agenvillers Aigneville Ailly-le-Haut-Clocher Ailly-sur-Noye Ailly-sur-Somme Airaines Aizecourt-le-Bas Aizecourt-le-Haut Albert Allaines Allenay Allery Allonville Amiens Andainville Andechy Arguves Argoules Arguel Armancourt Arquèves Arrest Arry Arvillers Assainvillers Assevillers Athies Aubercourt Aubigny Aubvillers


text:
Lengadòc es una region culturala e istorica dins lo centre-sud d'Occitània. Es lo nom donat a una província francesa d'ancian regim, mai que mai eissida de l'annexion del Comtat de Tolosa a la corona francesa en 1270, Comtat que se i es ajustat mantun territòri.
Lo gentilici es lengadocian -a.
Las doas vilas principalas son Tolosa (capitala istorica) e Montpelhièr.
Lengadòc, que pren son nom de la lenga d'òc, a donat son nom a un dels grands dialèctes de l'occitan, lo lengadocian, mas i aguèt pas jamai correspondéncia entre entitat lingüistica e politica.


text:
UN DINOSAURE DE TRANSICION
I aviá qualque causa que marchava pas. La connexion entre dinosaures erbivòrs e terapòds – dinosaures carnivòrs- èra pas encara clara. La descobèrta d’un nòu dinosaure nomentat Chilesaurus diegosaurezi ajuda e plan a amassar aqueles dos tipes de dinosaures. Un dinosaure que, maugrat la sieuna aparença, èra totalament erbivòr.
Aital Chilesaurus seriá la connexion entre lo grop d’ornitisquis e saurisquis pr’amor de la sieuna dièta. Los paleontològs sabon pas encara perqué mas aquela cambièt pendent lo Jurassic e lo dinosaure venguèt erbivòr. E maugrat que foguèt descobèrt en 2015 es ara qu’es estat classat definitivament.
Chilesaurus demorèt fa 145 milions d’ans en tèrras de Chile e fasiá 3 mètres de longor. Descrich per primièr còp per Fernando Novas, del Musèu de Sciéncias Naturalas de Buenos Aires (Argentina) Bernardino Rivadavia, aviá unas caracteristicas plan peculiaras: lo cap èra coma lo d’un carnivòr mas pas las dents.
Una analisi mai prigonda
Après una primièra descripcion, Paul Barrett, del Musèu d’Istòria Naturala de Londres e Matthew Baron, de l’Universitat de Cambridge, analizèron las mas de 450 caracteristicas anatomicas pròprias d’aquel dinosaure e decidiguèron lo classar dins un autre arbre de la familha dels dinosaures.
Segon los primièrs estudis, Chilesaurus aperteniá als Tetanurae, un grop fòrça divèrs de dinosaures terapòds. Puèi es estat suggerit que poiriá èsser dins lo grup dels Ornitisquia, un grop de dinosaures ont tanben i a Stegosaurus, Triceratòps e Iguanodon, que son plan coneguts per èsser erbivòrs.
“Chilesaurus es un dels dinosaures mai estranhs qu’avèm trobat jamai – çò diguèt Barrett -. Es una barreja de caracteristicas que mòstran cossí se desseparèron los dos grops mai grands de dinosaures. A un luòc clau en aquela evolucion”. Aital, los paleontològs expliquèron qu’aquel dinosaure pòt èsser trobat amb una estructura de maluc d’aucèl mas tanben amb un bec per manjar.
“Lo maluc permetiá un procés digestiu mai complèx e aquò faguèt evolucionar los dinosaures vèrs erbivòrs – çò diguèt Baron -. Chilesaurus aviá una estructura de maluc d’aucèl mas dents per manjar de plantas e lo bec es pas lo qu’avián d’autres dinosaures amb maluc d’aucèl. E per ansin es tant especial”.
Abans d’aquò i aguèron pas especimèns transicionals. La pròva de Chilesaurus demòstra doncas que lo maluc evolucionèt primièr e la maissa après. Aquò foguèt la causa – dison los paleontològs – de l’evolucion desparièra dels dinosaures dins los dos grands grops que i aguèt.
“E aquò poiriá aver coma origina un cambi en la dièta de Chilesaurus – çò confirmèt Baron -. Sembla que foguèt un cambi amb fòrça beneficis pels dinosaures. Començar a manjar de plantas, sens besonh d’o far, poiriá aver estat lo cambi mai grand que patiguèron los dinosaures”. L’estudi es estat publicat al numeric Biology Letters.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Linhac
Linhac (Lignac en francés) es una comuna —en partida peitavina-santongesa, en partida occitana—, en Marcha, situada dins lo departament d'Indre e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo sud-oèst del departament, al limit amb lo departament de la Viena. A situat en la region naturala del Boischaut Sud, al se del parc natural regional de la Brenne. Ocupa lo tresen luòc del departament en tèrmes de superficie.
Se situa a : 63 km de Châteauroux, 25 km del Blanc e 12 km de Bélâbre.
Las municipalitats limitrophes son : Liglet, Bélâbre, Chalais, Prissac, Dunet, Chaillac, Coulonges, Tilly e Thollet.
Lo territòri communal a adaigat pel riu Anglin.
Lo territòri communal es desservi per las rotas départementales : 15, 32, 32a, 32b, 44, 53, 61 e 118.
La parca ferroviaire la mai prèpa es la parca de Argenton-sus-Creuse, situada a aperaquí 35 km. La municipalitat es desservie per la linha L de la ret L'Ala Bleue. L'aeropòrt mai prèp es çò aeropòrt de Châteauroux-Centre, situat a aperaquí 73 km.
Lo territòri communal a traversat pel sentier de grand randonnée de país : Vallée de la Creuse e de la Anglin.
La commune est située dans le sud-ouest du département, à la limite avec le département de la Vienne. Elle est située dans la région naturelle du Boischaut Sud, au sein du parc naturel régional de la Brenne. Elle occupe la troisième place du département en termes de superficie.
Elle se situe à : 63 km de Châteauroux, 25 km du Blanc et 12 km de Bélâbre.
Les communes limitrophes sont : Liglet, Bélâbre, Chalais, Prissac, Dunet, Chaillac, Coulonges, Tilly et Thollet.
Le territoire communal est arrosé par la rivière Anglin.
Le territoire communal est desservi par les routes départementales : 15, 32, 32a, 32b, 44, 53, 61 et 118.
La gare ferroviaire la plus proche est la gare d'Argenton-sur-Creuse, située à environ 35 km. La commune est desservie par la ligne L du réseau L'Aile Bleue. L'aéroport le plus proche est l'aéroport de Châteauroux-Centre, situé à environ 73 km.
Le territoire communal est traversé par le sentier de grande randonnée de pays : Vallée de la Creuse et de l'Anglin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Malgrat la fòrma actuala, *Linhac es pas la propietat d'un *Linius (de Linus) antic. Dauzat e Rostaing, que citan la fòrma de 1252, Laygnac, interprètan que lo nom del vilatge ven del nom d'òme latin Latinius, amb lo sufixe -acum, coma los nombroses Ladinhacs[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fichier:Chateau-Guillaume 002.JPG|left|thumb|Naut=Los ostals de Castell-Guillaume.|Los ostals de Castell-Guillaume.]]
Es en aquela municipalitat #que se tròba Castell-Guillaume. Installat en la pichona vallée de la Allemette, a la cœur del val de Anglin, lo castèl Guillaume es una poderosa fortalesa bastida entre 1087 e 1112 per Guillaume IX, pòrti de Aquitaine. Los sieus fils Guillaume X fa engrandir lo donjon a Modèl:La s , abans que la proprietat passa a las mans de la familha de la Trémoille. Desmantellat Jos Richelieu, es reconstruit e restaurat a la fin de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
Ne remembrar de la pichona filha de Guillaume IX la se truca de còps lo castèl de Aliénor de Aquitaine. Se sap egalament que Del Guesclin #combatre a proximitat contra los Angleses. Castell-Guillaume #èsser amassat a Lignac en 1819 (anciana parròquia e comuna). Pendent la Revolucion, per seguir un decrèt de la Convencion (An II), Castell-Guillaume càmbia de nom contra Guillaume-Tell[2].
La parròquia levava antany de la abbaye de Sant-Savin. Lignac #Èsser cap de-luòc de costat pendent la Revolucion.
[[Fichier:Chateau-Guillaume 002.JPG|left|thumb|alt=Les maisons de Château-Guillaume.|Les maisons de Château-Guillaume.]]
C'est dans cette commune que se trouve Château-Guillaume. Installé dans la petite vallée de l'Allemette, au cœur du val d'Anglin, le château Guillaume est une puissante forteresse bâtie entre 1087 et 1112 par Guillaume IX, duc d'Aquitaine. Son fils Guillaume X fait agrandir le donjon au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle , avant que la propriété passe aux mains de la famille de La Trémoille. Démantelé sous Richelieu, il est reconstruit et restauré à la fin du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
En souvenir de la petite fille de Guillaume IX on l’appelle parfois le château d'Aliénor d'Aquitaine. On sait également que Du Guesclin combattit à proximité contre les Anglais. Château-Guillaume fut réuni à Lignac en 1819 (ancienne paroisse et commune). Durant la Révolution, pour suivre un décret de la Convention (An II), Château-Guillaume change de nom pour Guillaume-Tell[3].
La paroisse relevait jadis de l'abbaye de Saint-Savin. Lignac fut chef-lieu de canton durant la Révolution.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Charles Bouyssi, Comunas e de parròquias de Auvergne, meses en linha l'an 2002, consultat lo 18 de novembre de 2008.
- ↑ Charles Bouyssi, Communes et paroisses d’Auvergne, mis en ligne en 2002, consulté le 18 novembre 2008.


text:
Fin janvier les acteurs de la politique de la lecture publique, du secteur associatif, de l'enseignement...Réunis à Digne pour une journée de sensibilisation et de connaissance des actions déjà engagées par le CD04 (photo MN)
Pasmens, de monde fòrça volontaris, n’en trobam, lèsts a butar a la ròda, a preparar lo revèlh de la Bèla Educacion Nacionala au Bòsc Dormant… L’Espe, es a dire l’establiment de formacions dei mestres, coma lo centre documentari Canopee e la Mediatèca despartamentala son dins lei starting-blocks
…Tótei an portat pèira an’una jornada d’esvelh a la lenga occitana, a l’ultime jorn de janvier.
A l’Espe fins qu’a quatre vint personas li son vengudas. Adonc se pòu dire qu’es pecat de vèire gastar una tant bèla vòlha.
D’aqueu temps l’assemblada despartamentala avançava sei reflexions. L’Esquèma Despartamentau « de valorisacion de la lenga e de la cultura provençala » siguèt lançat en decembre 2016. E lo CD04
li consacra mai de 20 000 € a l’ora d’ara.
Es aqueu que s’agirà de desvolopar lo 23 de mai dins un acamp de la Comission que li pòrta pèira : la vici presidenta dau Consèu Despartamentau, Natalia Ponce-Gassier, delegada a la lenga e cultura provençala, de foncionaris, de monde de l’Educacion Nacionala e tótei leis associacions que fan de cotria per mai partejar lenga e cultura d’aquéleis Aups de Provença.
Auràn de parlar d’anar mai luenh. En particulier s’agisse de mai faire conéisser son important trabalh, tant institucionau coma associatiu. Un portau dei sòcis e de seis iniciativas seriá en camin.
Per fin de mai partejar leis òbras e de pas tant demorar isolats deis àutrei mantenèires e promotors despartamentaus de la lenga. Es ce que nos díson lei bailes dau servici de la lenga d’aquela institucion : fau pas demorar chascun dins son recanton se volèm reüssir una politica favorabla a la lenga nòstra, mai au contrari anar de cotria
.


text:
19 septembre 2015
En descobrent las dificultats d’organizacion rencontradas per l’equipa navèra, lo Comitat deu Carnaval de Limós qu’a decidit, per solidaritat, d’arcuélher augan dens la soa vila lo Carnaval de Pau.
Com lo Carnaval de Limós ei lo mei long deu monde, la decision qu’estó viste presa : augmentar de quate dias la durada deu Carnaval 2016 entà arcuélher lo son omològue paulin, e aquò tant que las dificultats sus plaça ne seràn pas resolvudas.
(suite…)
30 juin 2015
Lo Conselh d’administracion de l’associacion Carnaval Pantalonada qu’anonciè la soa decision de non pas organizar lo Carnaval Biarnés de 2016. Manaset qu’enquista.
Las rasons vertadèras, que las cau trobar a la comuna de Pau, au près deu Maire. Manaset qu’a encontrat Francis Veiron qui’u a explicat perqué e volé la fin de Carnaval (suite…)
2 février 2015
Lo gran rei deu Carnaval Biarnés, eth tanben, que vòu la soa part dens la recuperacion deus eveniments de la debuta deu mes.
« Exiliat en Aragon, qu’estoi lo sol a non pas poder participar a la recuperacion politica de l’atemptat de Charlie Hebdo », çò expliquè Sent Pançard au parat d’ua conferéncia de premsa, dissabte passat, dens lo vilatge bearnés d’Anoja. « Adara que soi tornat tà casa, que serei Charlie autant com los autes ».
(suite…)
19 janvier 2015
Lo carnaval de Limós, lo mai long del mond, a començat lo 11 de genièr. Ongan, es endecat per l’anóncia de sa crompa per una societat chinesa organizaira d’eveniments festius.
A fait l’efièit d’una bomba vertadièra sus la plaça de la Republica : Carnaval es estat crompat pels chineses. Se sabiá que lo Comitat, confrontat a de dificultats financièras de las bèlas, cercava de solucions cap al mecenat privat.
(suite…)
11 avril 2014
La nòrma novèla AFNOR NF EN 71-3 risca d’èsser fatala a la darrièra entrepresa de confètis limoxina. D’efièit, Euròpa a renforçat recentament l’aplicacion de las nòmas, exigent de tèstes per cada article de divertiment vendut dins la Comunautat.
Aquela novèla nòrma pausa un problèma dels grands a la fabrica de confètis de Limós, que cada confèti, descopat al cisèl manualament, es un article unenc. Cal doncas testar cada confèti, çò que fa pujar de tròp lo còst del dit tèst. Benlèu que la familha Delprat, fabricants de confètis dempuèi quatre generacions, seràn menats a arrèstar lor activitat.
(suite…)


text:
«Soi una legenda» de l’american Richard Matheson, folio SF, primièra parucion en 1954. Podètz trobar la revirada en francés per Nathalie serval, Édition Denoël, 2001 : «Je suis une légende». Qué se passèt sus tèrra a la debuta de las annadas setanta que faguèt de Robert Neville lo darnièr uman viu ? Aquò es pas … Legir la seguida de Soi una legenda
Criticas
Miquèu ARNAUD, Quora la matèria…
IEO Edicions/IEO-CREO Provença, « A Tots » n° 211, septembre 2017, 310 p., 15 € Sèm en Provença en 2200. Las ciutats an crescut encara, lo mond se desplaçan en transpòrts en comun, o pus rarament dins de veicois, de veïculs de coissin d’aire. Pasmens lo país a servada sa lenga e servat son caractèr, e quand la Comunautat … Legir la seguida de Miquèu ARNAUD, Quora la matèria…
Lo mostre au noste dehens
Despuish lo començar deu sègle vintau ne comptam pas mei lo nombre d'adaptacions deu roman de Mary Shelley, Frankenstein or, The Modern Prometheus publicat en 1818. En efèit, aquera òbra qui coneishó un succès deus grans tanlèu la soa publicacion, qu'estó adaptat au cinèma haut o baish seishanta còps. Lo purmèr realizator qui s'i ensagè … Legir la seguida de Lo mostre au noste dehens
Tetralogia del postapocalipsi
Jan Cercamars (en espanhòl, l’original, Juan Buscamares) es una benda dessenhada que trapassa los limites de la fantasia postapocaliptica. En un planeta de sòmi, irreal, fantastic e tot desolacion, un òme o benlèu un mainat (aquò o aurà de descobrir lo legeire) racònta una istòria cruda, salvatge, ont la vida a pas cap valor e … Legir la seguida de Tetralogia del postapocalipsi
Filh de Londres – Thomas BURKE.
Una febla e apauvrida filheta es amada per un jove chines. Lo paire de la filheta - boxaire, ibronha, racista - bat a mort sa filha. Lo jove chines tua lo paire e versa las lagremas sul cors brisat de son ben-amada. Una maire invalida es suenhada per sa joesna bela-filha. Mai la vielha detesta … Legir la seguida de Filh de Londres – Thomas BURKE.
Era crida de Cthulhu
I a pòques òbres que poden meritar eth nom d’òbres mèstres. E es qu’escriguec H.P. Lovecraft pensi qu’encara poden èster considerades atau. Ath delà d’açò, ara avem era fortuna de n’aver era arrevirada d’ua des sues òbres mès representatives, L’Apèl de Cthulhu, en ua version fòrça fòrça beròia d’Aure Séguier entàra casa editoriau occitana Caillon … Legir la seguida de Era crida de Cthulhu
Lo mestre de la fantasia japonesa : LAFCADIO HEARN.
Per Anthony Walker "Lo corbel" era lo nom que causiguet, aprep son eroi Edgar Allan Poe. Patrick Lafcadio Hearn foguet nascut en 1850 sus l'iscla ellenica de Levkas (d'ont ven son prenom unic), d'un paire irlandes, oficier dins l'armada britannica, e d'una maire greca, paisana nativa de l'iscla. De sa maire, Hearn recebia una ricessa … Legir la seguida de Lo mestre de la fantasia japonesa : LAFCADIO HEARN.


text:
Collectif Prouvènço
Uno Regioun, Uno Identita, Uno Lengo
10 décembre 2007 16:10
Pèr : -L’aparamen de l’identita prouvençalo,
-La recouneissènço dóu prouvençau mistralen
-De poste de proufessour di Lengo d’O (au plurau) chausido Prouvençau
-Lou respèt de la pluralita di Lengo d’O, Prouvençau, Nissard, Lengadoucian, Biarnés…
-De radio bilengo sus bando FM e uno vertadiero televesioun regiounalo.
-Uno doublo signalisacioun di panèu d’endico, sus li routo, dins li carriero…
-Un óusservatòri de la lengo e de la culturo prouvençalo
-Uno regioun que prene lou noum de Prouvènço o de Païs de Prouvènço
Di counséié a la lengo e à la culturo prouvènçalo mistralenco, nouma o éli dins touti li couleitiveta dóu territòri.
La pauso dóu drapèu prouvençau, dins lis coumuno, dins lis endré publi, dins lis entre-presso,...
Le Conseil d’administration du Collectif Prouvènço


text:
1559
Aquesta pagina concernís l'an 1559 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Gelawdewos (1540-1559) que foguèt remplaçat per son fraire Menas. Lo negus novèu capitèt d'empachar lei Turcs installats a Massaua d'avançar en direccion dau sud.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Introduccion dau tabac en França per lo diplomata Joan Nicot (1530-1604).
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat d'anatomia escrich per lo cirurgian italian Realdo Colombo (1510-1559). Basat sus seis observacions e son experiéncia, permetèt de melhorar la comprenença dau foncionament dei paumons.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Realdo Colombo, cirurgian italian.


text: Filha d'emigrants nòrd-americans al Reialme Unit, tornèt amb eles a Estats Units pauc abans de la Segonda Guèrra Mondiala. Après participar a divèrsas comèdias d'escassa qualitat, l'an 1950 atenguèt lo sieu primièr succès comercial e de critica amb Lo paire de la nòvia. Durant los decènnis de 1950 e 1960 se convertiguèt en una de las màgers estelas de Hollywood mercés a la siá preséncia en títols tan significatius cossí Giant (1956), La gata sul tet de zinc (1958) o la, fins alavetz, pellicula mai cara de l'istòria del cinèma, Cleopatra (1963), films en los que sabèt espetar abilament lo sieu atractiu sexual. Tan famosa per la siá carrièra cinematografica coma per la siá vida sentimentala (contractèt matrimòni en uèch ocasions), ganhèt dos Oscar per los sieus ròtles en Butterfield 8 (1960) e Quala a paur de Virginia Woolf? (1966). La siá darrièra pellicula es del 2001.


text:
Se’th jornalista francés Loup Bureau passè un cinquantenat de dia en preson, se beneficiè tà’n sortir d’un sosten mediatic importent e sustot der’intervencion deth poder francés e notadament de Macron en persona e de Le Drian dab ua visita auprès d’Erdogan, qu’ei tot diferent hèra pera curda-occitana Ebru Firat.
Qu’ei estada condemnada a 5 annadas de preson, dab eth acús abituau d’apartenéncia a ua « organizacion terrorista ». Ara diferéncia, e com at hè arremercar era sua avocata Ma Agnès Casero, « N’am pas estrictament nada ajuda venguent deth Quai d'Orsay (ministèri deths ahèrs estrangèrs). Que l’avèm solicitada abans eras eleccions, per ua demanda arrelatada pera comuna de Tolosa, que ns’avè hèit saber eth Estat non s’opausère pas a ua demanda de transferiment d'Ebru Firat tà França, donc que la vam demandar, mes que s’arrèsta athèu ». (1)
Joena hemna de 27 annadas, vaduda de Moissac, estudianta a Tolosa, Ebru Firat qu’a era dobla nacionalitat curda-occitana. Que juntè eth P.K.K. ( Partiya Karkerèn Kurdistan – Partit deths Tribalhadors de Curdistan) mes d’ua annada a, « la jove moissaguesa combatèt a Kobane (Curdistan del ponent) dins las unitats d'autodefensa curdas Y.P.G. (Yekîneyên Parastina Gel/Unitat de Proteccion del Pòble) organizacion considerada coma “ terrorista ” pel governament islamista d'Erdogan. Es en tornant en Occitània que la jove Ebru Firat foguèt arrestada lo 8 de setembre de 2016 a l'aeropòrt Ataturc d'Istanbol. Desempuèi es dins las jaulas de l'Estat autoritari turc.» (2)
Uei qu’ei mes que james eth moment de tornar demandar era sua liberacion tà que posca tornar per Occitània. Era sua avocata, qu’espèra un moviment de solidaritat qui posca vàder. Ara que va demandar eth sué transferiment. Dab aquera « manca d’interés » com er’absénçia d’iniciativa diplomatica deras autoritats francesas, ath contra de çò de hèit tà Loup Bureau, qu’am de hèit un alinhament complet de Macron e deth governament suras tèsis e politica d’Erdogan. Tàd eth tot çò de curd qu’ei terrorisme e qu’a d’estar combatut e esfaçat.
Que coneishem aqueth tipe de politica qui denèga tota question nacionau, ací qu’ei curda e qu’arreivindica notadament eths drets nacionaus deth pòple curd a un Estat. Qu’ei ua politica antidemocratica eiretada d’ua epòca que non volem pas mes. Aquera concepcion hèita de mesprètz e d’opression nacionau, d’arreget de tot dret ath nom der’unitat d’un Estat, qu’ei contestada dab eths referendoms d’autodeterminacion de Curdistan sud e de Catalonha-Aran. Eth poder francés non pòt pas desconéisher aqueths procèssus istorics qui hican era question nacionau ath centre deras relacions internacionaus. Era persona d’Ebru Firat qu’ei un simbèu d’aquera question politica màger e deths sués enjòcs...
Eth sué engatjament que ns’interpèla. Qu’ei un engatjament patriotic en Curdistan com curda e internacionalista com occitana, que rebat era pagèra democratica d’aqueth combat politic. Que s’i nòta tanben era participacion d’alemands, americans, francés e d’autas nacionalitats, ens P.K.K. e Y.P.G. Un moviment internacionalista qu’ei arreconeishut pera prensa internacionau e eths reportatges non mancan pas. Macron qui hè esfòrçs de comunicacion tà’s hèr lusir eth portrèit ens rapòrts teatralizats dab Trump, que tosseish tà’s hèr enténer en ahèr de Corèa deth nord, o encara ara tribuna der’O.N.U., qu’ei mut tà sortir Ebru Firat dera preson turca. Atau, com ditz er’avocata, « quan n’ètz pas jornalista, que’vs i deishan ... » (3). Electoraument non paga pas, en mestior de comunicacion tanpòc e com tot politicaire o intellectuau francés qu’ei en dificultat acarat ara question nacionau tà compréner e perpausar solucions democraticas, que sia dab Catalonha-Aran o Curdistan, e non parli pas d’Occitània.
« Que hè ua annada que shirgam, pr’amor no’ns responen pas, que s’agaça er’avocata. Quan vòi a Istanbol, non sòi pas quitament arrecebuda peth Cònsol ...» (4) Un aute còp de mes eth pòple curd qu’ei a un moment importent dera sua istòria, qu’a eth parat d’aver un Estat sus ua partida deth sué territòri nacionau, en tot estar acarats a un arrefús iraquian, turc e iranian. Un pas entàd Ebru Firat deth poder francés e deth sosten que seré un signe enviat ath pòple curd ena sua luta. Que seré tanben deths occitanistas un signe tàd amuishar qu’èm atentius aths drets nostes, un signe tà díser qu’Ebru qu’ei de noste tanben e que la volem a casa.
Pr’amor de tot aquerò que i a d’arrelatar d’ua faiçon o d’ua auta aqueth moviment de solidaritat esperat per Ma Casero e qu’ensaja d’entinoar per’associacion A.L.E.I.F. (Associacion tà libertat e enterajuda internacionau de hemnas), condicion màger tà hèr mautar eth poder francés e tà ns’i escàder en transferiment d’Ebru Firat.
Alan Sibé
(1) La Dépêche du Midi, 24 de seteme de 2017 (2) P.N.O. eth 9 de noveme de 2016, (3) La Dépêche ..., op. cit. (4) Idem. http://www.seedtag.com
Fòto : Captura d'ecran reportatge France 2


text:
Víktor Ianokòvych
Víktor Fedorovych Ianokòvych (en ucraïnian: BikTop ФeдopoBич ЯHykoBич = Viktor Fedorovych Ianukovych, Ienàkiieve, Província de Donetsk, 9 de julh de 1950) es un engenhaire mecanic e politician ucraïnian, menaire del Partit de las Regions. Foguèt president d'Ucraïna del 25 de febrièr de 2010 fins a sa destitucion lo 22 de febrièr de 2014. Foguèt anteriorament governador de la Província de Donetsk de 1997 a 2002, e primièr ministre d'Ucraïna en dos periòdes dempuèi lo 21 de novembre de 2002 fins al 31 de decembre de 2004, e puèi del 4 d'agost de 2004 al 16 de novembre de 2007, quand renoncièt après las eleccions del 2007.
Foguèt lo segond candidat pus votat quand se faguèron las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2004 e lo sieu partit lo mai votat durant las eleccions legislativas de 2006 e 2007.
Aprèp las manifestacions EuroMaidan e la mediacion de politicians de l'Union Europèa qu'enfortiguèron l'oposicion, lo president ucraïnian fugiguèt de Kyiv lo 22 de febrièr de 2014. Mai tard dins la meteissa jornada, foguèt destituit de sa foncion. Dins una entrevista facha probablament dempuèi l'èst d'Ucraïna, lo president fugitiu anoncièt qu'aviá pas l'intencion de demissionar e que s'agissiá d'un còp d'estat en comparar çò que s'èra passat amb lo nazisme. Ensagèt de fugir cap a Russia a partir de Donetsk abans de se refugiar en Crimèa aprèp sa destitucion. Fa actualament, dempuèi lo 24 de febrièr l'objècte d'un mandat d'arrèst emés per las autoritats ucraïnianas.
Aprèp que foguèssen trobats maites documents escampats dins lo lac de sa residéncia presidenciala que provavan de despensas colossalas (per exemple 30 milions d'èuros per de lustres-candelièrs en aur), una corrupcion enòrma e una susvelhança del mond de la premsa, de jornalistas e activistas ucraïnians creèron lo 24 de febrièr un sit sus Internet inspirat de Wikileaks e sonat YanukovychLeaks ont se pòt aver accès public a tota la documentacion recuperada. Es actualament refugiat en Russia, probablament a l'entorn de Rostòv de Dòn, vila del sud del país e pro pròcha de la frontièra ucraïniana, e faguèt divèrsas conferéncias de premsa ailà en clamar l'illegitimat del govèrn actual de Kyiv.


text:
Semble qu’eth president Mas a començat a frenar era apòsta sobiranista, ja que defen ara ua “consulta pactada” (prepausa que tostemp an defenut es socialistes, e non se les prenie seriosament) que dilhèu s’aurà de retardar mès enlà de 2014, maugrat que dempús se n’a agut de desdíder pera fòrta pression deth sòn entorn, en tot començar pes sòcis d’Esquèrra Republicana (mès nacionalista que d’esquèrra e republicana, per cèrt). Cau profitar aguest moment entà renfortir era politica democratica, ací e delà, aluenhada des plantejaments basadi en solucions simplistes e unilateraus tàs problèmes complèxes e polivalents. Mès enlà de s’ei ben trobat o non eth simbèu d’un encadeament collectiu coma expression d’ua “via catalana”, aguest onze de seteme, ei de besonh, ath delà, qu’es politiques catalana e espanhòla empleguen era paraula per miei deth dialòg e era negociacion, en tot crear espacis de trobada e distension. N’ei responsabilitat des sòns dirigents, en prumèr lòc. Atau ac a comprenut fòrça viatges eth pòble aranés, quan a pactat era sua liura ligason damb era Corona d’Aragon e eth Règne d’Espanha. Ua via possibla poderie èster era entenuda exigenta per mor d’un autogovèrn fòrt ath servici deth pòble, sustot deth que patís, laguens d’ua Euròpa sociau e solidària. Tà qué volem lheuar naues termières territoriaus, sociaus e economiques? Ja patim pro murs d’indiferéncia e incomprenença, d’injustícia e desigualtats. Me shaute mès era idèa d’ua Catalonha lidèr e transformadora, dubèrta ath món e ara cultura, referenta en practiques de consum responsable e iniciatives d’economia sociau, que se bastís en positiu entà entestar Espanha e era Euròpa meridionau, ja que non vò demorar isolada ne perduda peth camin deth neoliberalisme insolidari, e òc dispausada ara convivéncia, eth respècte e era dignitat.
(DIARI SEGRE, 7 de seteme de 2013)


text:
Clément Marot
Clément Marot (Caors, ca 1496/97 - Turin, 1544) que ho un poeta francés deu sègle XVIau ; Normand de costat deu pair e occitan per la mair, que ho pròche de la reina Margarida de Navarra e deu son hrair Francés I de França e tanben de las idèas reformadas.
Las soas divèrsas Epistòlas au Rei que'u sauvèn de mantuas coentas (dont la preson) e bèth eth autrejar per lo son estil literàri las favors de Francés I.
En 1533 que comencè de tradúser los Psaumes en francés e, pròche de la idèas reformadas qu'avó de huéger entau Bearn gavidat per Joana de Labrit abans de s'exiliar en Itàlia, de tornar en França, puish de's tornar exiliar (en 1542) en Soïssa e Savòia.
Eth sieu lexic qu'ei plan influençat peu occitan deu Carcin on va nàisher.


text:
Casau
INFORMACION
Pòble plaçat en un entorn privilegiat, presidit peth Monconrbison, e damb ues vistes privilegiades sus Vielha e sus era montanha de Vaquèira, entath Naut Aran. Ei eth prumèr pòble dera Val en tot entrar des deth tunèl de Vielha, e era sua glèisa, dedicada a Sant Andreu, ei un bon exemple de confluéncia de diuèrsi estils arquitectonics, damb ua des tors mès tardiues dera Val, datada ja en sègle XVIII, e ua magnifica colleccion escultorica en sòn interior. De Casau se puge ara Bassa d’Oles, enes haudes deth Moncorbison, des d’a on gessen diuèrsi itineraris naturaus de gran beutat.


text:
Ua dauna estonanta qui estó directora au CFMI (Centre de formacion deus musicians intervenidors) d’Orsay de París XI on ensenhava las practicas vocaus tradicionaus,
directora artistica deu corau polifonic La Novem.
Pascale Audiau, Sonia Baklouti-Roisin, Geneviève Laulhèra-Clément e Claire Marquet-Bruneau
Non cau pas sosméter a d’arrens. Que cau escotar e har plan. Tranquille !
- Charanga Cakewalk compilicion Folk Roots 24 Belleza
- World session 2 DJini Djome
- La Novem Chants et polyphonies en Béarn Vira Husèth !
- La Novem Chants et polyphonies en Béarn Las Guerras Son Cridadas
- La Novem Chants et polyphonies en Béarn Los Dalhaires
- La Novem L’aute jorn L’aute jorn dins l’òrt


text:
Daubeuf-près-Vatteville
Daubeuf-près-Vatteville en normand (Daubeuf-près-Vatteville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en un vallon en la marne de la Seine.
Caserius : Aumare, Los Buspin, Fretteville e lo Mont-#Erós
Située dans un vallon dans la marne de la Seine.
Hameaux : Aumare, les Buspin, Fretteville et le Mont-Joyeux
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es descobèrt sul territòri de Daubeuf un cementèri mérovingien e una condecora dicha pannoniène. Fretteville Es una anciana villa romaine. L'origina del nom del vilatge es probablament ligada a las invasions Normandes (Vikings).
La distincion #aperténer a la familha de Daubeuf fins vèrs 1370, quand Catherine de Daubeuf, hereva del domeni se #maridar amb Texans de Boissay.
On a découvert sur le territoire de Daubeuf un cimetière mérovingien et une médaille dite pannoniène. Fretteville est une ancienne villa romaine. L'origine du nom du village est probablement liée aux invasions Normandes (Vikings).
La seigneurie appartint à la famille de Daubeuf jusque vers 1370, quand Catherine de Daubeuf, héritière du domaine se maria avec Jean de Boissay.


text:
Sobeiranetat
La sobeiranetat, senhoratge o senhoriá es un tèrme que designa lo drech exclusiu d'exercir l'autoritat politica (executiva, legislativa e judiciària) sus una zòna geografica. Aqueu concèpte faguèt son aparicion dins lo corrent de l'Edat Mejana ambe l'emergéncia parallèla dau concèpte d'estat. Lo sobeiran èra alora generalament un individú clarament identificat (l'emperaire, lo rèi ò lo senhor superior d'un territòri). Per la seguida, ambe la fin de l'Ancian Regime, la sobeiranetat se'n destaquèt pauc a pauc per venir a l'ora d'ara un concèpte liat ai nocions de nacion (sobeiranetat nacionala) e de pòble (sobeiranetat populara).
Dins una situacion de sobeiranetat, una region o una nacion es tributària d'una entitat mai poderosa, apelada lo suseiran o sobeiran, que li permet d'autonomias localas limitadas mentre que contraròtla sos afars estrangièrs. Dins lo sistèma feudal, lo suseiran èra un senhor qu'autrejava un fèu a son vassal durant la ceremonia de l'omenatge.
Somari
China[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Istoricament, l'emperaire de China se considerava coma lo centre del mond civilizat, e las relacions diplomaticas dins l'Asia de l'Èst se fondavan sus la teoria que totes los caps del mond avián obtengut lor autoritat de l'Emperaire. La teoria politica chinesa reconeissiá pas res qu'un emperaire e afirmava que son autoritat èra suprèma a travèrs del mond entièr. Las relacions diplomaticas amb l'emperaire de China èran quilhadas sus la teoria d'estats tributaris, e mai que lo resultat de las relacions tributàrias èra una forma de comèrci, jos la teoria que l'emperaire dins sa benvolença recompensariá l'estat tributari amb de presents de valor egala o pus granda.
Tibet[modificar | modificar la font]
Índia[modificar | modificar la font]
Sikkim[modificar | modificar la font]
Botan[modificar | modificar la font]
Autres païses[modificar | modificar la font]
- Itàlia/ Sant Marin
- Itàlia/ Vatican
- França/ Mónegue
- França/ Andòrra
- Espanha/ Andòrra
- Soïssa/ Liechtenstein
- Nòva Zelanda/ Niue
- Nòva Zelanda/ Illas Cook
- Nòva Zelanda/ Tokelau
- Austràlia/ Nauru
- Anglatèrra/ Illa de Man fins a 1765
- Estats Units/ Micronesia, Illas Marshall, e Belau.


text:
Nombre d'Avogadro
Lo nombre d'Avogadro o constanta d'Avogadro (en onor d'Amedeo Avogadro) es lo nombre d'entitats que i a dins un mòl. Son simbòl es NA o L. Ancianament, se definissiá coma lo nombre d'atòms de carbòni-12 que i a dins 0,012 kg de carbòni-12. Lo nombre d'Avogadro se pòt aplicar a quina entitat que siá.
Reven al nombre d'atòms o de moleculas necessàrias per formar una massa o quantitat de matèria equivalenta a la massa atomica relativa o moleculara en grama d'aquel material. Per exemple, la massa atomica relativa del fèrre es 55,847; doncas, NA atòms de fèrre an una massa de 55,847 gramas. Podèm tanben dire doncas que dins 1 mol de fotons n'i a lo nombre d'Avogadro de fotons.
En fach, lo nombre d'Avogadro es lo factor de conversion entre grama (g) e unitat de massa atomica (u):
Valor numerica[modificar | modificar la font]
La valor recomandada per la constanta d'Avogadro es 6,022 141 79 (30) ·1023 mol-1. Per simplificar, s'arredondís a 6,022·1023, qu'es sufisent per la majoritat de las aplicacions.


text:
Sent Amanç (Charanta Occitana)
Sent Amanç (Saint-Amant-de-Bonnieure en francés) es una comuna de la Charanta Occitana. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region Nòva Aquitània. Lo 1èr de genièr de 2018 fusiona dins la comuna novela de Vau de Boniura.[1]
Somari
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Arrêté du 7 novembre 2017 portant création de la commune nouvelle de Val-de-Bonnieure", Journal officiel de la République française, n°0292, 15 de decembre de 2017, tèxte n° 6.


text:
Telescòpi espacial Hubble
Lo Telescòpi espacial Hubble (HST segon sas siglas anglesas) es un telescòpi robotic localizat sus las broas exterioras de l'atmosfèra, en orbita circulara a l'entorn de la Tèrra a 593 km en dessús del nivèl de la mar, amb un periòde orbital d'entre 96 e 97 minutas. Foguèt enviat en orbita lo 24 d'abril de 1990 dins un projècte comun de la NASA e de l'ESA (Agéncia Espaciala Europèa). Lo telescòpi pòt obtenir d'imatges amb una resolucion espaciala optimala de 0,1 segonda d'arc.
L'avantatge de tenir un telescòpi mai enlà de l'atmosfèra ven principalament del fach qu'aital se pòdon anequelir los efièches de la turbuléncia atmosferica venent possible d'aténher lo limit de difraccion coma resolucion optica de l'instrument. A mai l'atmosfèra absorbís grandament la radiacion electromagnetica dins cèrtas longors d'onda, mai particularament dins l'infrarroge en demesir la qualitat dels imatges e en impossibilitar l'aquesiment d'espèctres dins cèrtas bendas caracterizadas per l'absorpcion de l'atmosfèra terrèstra. Los telescòpis terrèstres se veson tanben afectats per de factors meteorologics (preséncia de nívols) e la pollucion luminosa ocasionada per las grandas estructuras urbanas, çò que fa mermar las possibilitats d'implantacion de telescòpis terrèstres.
Descripcion tecnica[modificar | modificar la font]
L'unitat a un pes d'aperaquí 11 000 kg, es de forma cilindrica e a una longor de 13,2 m e un diamètre maximal de 4,2 m. Lo còst del telescòpi arribèt (en 1990) a dos miliards de dolars US. Al començament un defaut dins lo poliment del miralh primari del telescòpi produsiguèt d'imatges leugièrament desfocalizats per encausa d'aberracions esfericas. Encara qu'aquel disfoncionament foguèt considerat en aquel temps coma una negligéncia importanta de la part del projècte, la primièra mission de servici pel telescòpi espacial poguèt installar un sistèma de correccion optica capabla de corregir lo defaut del miralh primari en aténher aital las especificacions de resolucion previstas al començament.
Lo telescòpi es un reflector de dos miralhs, que lo principal ten 2,4 m de diamètre. Per l'exploracion del cèl compren divèrses espectròmetres e tres camèras, una de camp estrech per tal de fotografiar de zònas pichonèlas de l'espaci (de brilhant feble per encausa de sa distància), una autra de camp ample per obtenir d'imatges de planetas e una tresena infrarroja.
Per la generacion d'electricitat se fan servir dos panèls solars qu'alimentan las camèras, los quatre motors emplegats per orientar e estabilizar lo telescòpi e los mecanismes de refrigeracion de la camèra infrarroja e l'espectromètre que trabalhan a -180 °C.
Dempuèi son lançament, lo telescòpi a recebut divèrsas visitas dels astronautas per tal de corregir d'errors divèrsas de foncionament e d'i installar de material addicional. Per encausa del fregament amb l'atmosfèra (plan tèuna a aquela altitud), lo telescòpi es a pèrdre de velocitat fòrça lentament, de tal biais que cada vegada qu'es visitat, la naveta espaciala lo deu butar cap a una orbita un brin mai nauta. Aital doncas se capita de mantenir l'orbita, qu'èra estada alterada pel fregament.
La mission seguenta de mantenença, la cinquena, prevista inicialament en 2006 foguèt annulada. Amb ela, èra previst que Hubble arribarà a la fin de sa vida utila en 2010, cinc ans mai tard que çò qu'èra previst. La fin de Hubble, fin finala, es incèrta, vist que depend de la vida dels giroscòpis, de las batariás e de la frenada atmosferica. La NASA prevei de lançar en 2012 un telescòpi de novèla generacion per tal de lo remplaçar.
Descobèrtas principalas[modificar | modificar la font]
- Hubble a porgit d'imatges impressionants de la collision de la cometa Shoemaker-Levy 9 amb Jupitèr en 1994.
- Los imatges obtenguts amb lo telescòpi an porgit de pròvas de l'existéncia de planetas qu'orbitan al torn d'autras estelas.
- Un cèrt nombre de las observacions qu'an menat al modèl actual de l'univèrs en expansion s'obtenguèron amb aqueste telescòpi en inclure de fòrtas evidéncias favorablas a l'existéncia de la matèria fosca de l'univèrs.
- La teoria que la part màger de las galaxias encabisson un trauc negre dins son nuclèu es estat parcialament confirmada per d'observacions nombrosas.
- En decembre de 1995, la camera de Camp Prigond de Hubble fotografièt una region de la talha d'una de trenta milions de parts de l'airal del cèl que conten divèrses milierats de galaxias. Un imatge semblant de l'emisfèri sud se prenguèt en 1998 e s'i pòdon apreciar de similituds notablas entre ambedós, çò qu'a enfortit lo principi que postula l'isotropia de l'Univèrs (valent a dire, que l'estructura de l'Univèrs es independenta de la direccion ont se pòrte l'agach).


text:
Uèi, en vila, ai vist aquela aficha dins la botiga Etam, carrièra Alsaça-Lorena :
Category Archives: vielhas causas
[nb] Colleccion devalada/ivèrn 2008-2009
E òc, parli de çò que coneissi (la mòda feminina) ! Les desfilats o dison : i a encara de negre e de gris coma colors de la sason que ven. Òc ben, anèm veire çò que se fan dins le « vestit occitan » : Contunhar la lectura
[nb] Universitat de Tolosa lo Miralh
Sabi pas encara ont vau prene de corses d’occitan a la dintrada. Aviái pensat, plan segur, als corses de l’IEO, a l’Ostal d’Occitània, mas… es de nivèl 2 aquesta annada.
N’i a d’autres, segur, endacòm mai en vila, mas… i voldriái pas anar le ser…
Per quasi lo meteiss prètz (per an), i a la fac. Pas una licença, non, soi pas fòla ! Le DUEPL me sembla interessant… qualques oras per setmana, çò que me daissairá lo temps de trabalhar (cal plan ganhar sa vida !) Le sit m’entressenha un pauc (3 semestres, 4 UE) mais compreni pas tot (quina UE dins quin semetre ?). Alara, dijòus, i soi anada ! Contunhar la lectura
[nb] Català
Aqueste matín, al corrièr, un libre qu’aviái crompat sus la teula : « Le catalan de Poche ». Contunhar la lectura