text:
Pantèra
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- pantèra, una de las espècias de felins seguents :
- Panthera pardus, l'animal comunament apelat pantèra o leopard (nòta: la pantèra negra es simplament una pantèra de pelatge negre)
- Neofelis nebulosa, la pantèra longibanda o leopard pigalhat
- Panthera uncia, la pantèra de las nèus o leopard de las nèus o onça
- pantèra per Panthera, lo nom scientific de genre de mantun grand felin :
- Panthera pardus, la pantèra o leopard
- Panthera leo, lo leon
- Panthera tigris, lo tigre
- Panthera onca, lo jaguar
- lo cameleon pantèra (Furcifer pardalis), un grand cameleon originari de Madagascar
- l'amanita pantèra (Amanita pantherina), un campairòl toxic de capèl brun pigalhat de floquets blanc.
- La Pantèra ròsa, lo filme americanoanglés de 1963, realizat per Blake Edwards e sa represa en 2006 per Shawn Levy
- la Pantèra ròsa, lo personatge de dessenh animat inspirat del generic del filme precedent
- las Black Panthers, movement revolucionari afroamerican
- lo Pantèra o Panther, elicoptèr de combat, version militara del Dauphin


c: text/html

text:
Crin
Lo crin qu'ei ua garba de pèus longs d'ua partida deu còs d'un animau.
La palaura qu'ei mei que mei emplegada entà referí's au crin de la coda deus chivaus.
Lo crin que pòt estar emplegada entà confeccionar pincèus e tanben arquets d'instruments de còrdas hregadas. Dens aqueste cas, òm emplega mei particularament crins de chivau per'mor que demòran nets (mentre qui los crins de cavala be son guastats per las urinas). Los crins blancs que son generaument utilizats per la màger part deus arquets a despart deus arquets de contrabassa on òm presa mei lo crin negre, mei resistent.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villes et mairies de la Région de Wallonne
Liste des communes
Charleroi
Ville de Charleroi, localité de Belgique de 200 000 habitants.
La mairie de Charleroi a une adresse e-mail et un site Internet.
Liège
Ville de Liège, localité de Belgique de 190 000 habitants.
La mairie de Liège a une adresse e-mail et un site Internet.
Namur
Ville de Namur, localité de Belgique de 100 000 habitants.
La mairie de Namur a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Mons
Ville de Mons, localité de Belgique de 91 000 habitants.
La mairie de Mons a une adresse e-mail et un site Internet.
La Louvière
Ville de la Louvière, localité de Belgique de 77 000 habitants.
La mairie de la Louvière a une adresse e-mail et un site Internet.
Tournai
Ville de Tournai, localité de Belgique de 68 000 habitants.
La mairie de Tournai a une adresse e-mail et un site Internet.
Seraing
Ville de Seraing, localité de Belgique de 61 000 habitants.
La mairie de Seraing a une adresse e-mail et un site Internet.
Verviers
Ville de Verviers, localité de Belgique de 54 000 habitants.
La mairie de Verviers a une adresse e-mail et un site Internet.
Mouscron
Ville de Mouscron, localité de Belgique de 53 000 habitants.
La mairie de Mouscron a une adresse e-mail et un site Internet.
Braine-l'Alleud
Ville de Braine-l'Alleud, localité de Belgique de 37 000 habitants.
La mairie de Braine-l'Alleud a une adresse e-mail et un site Internet.
Herstal
Ville de Herstal, localité de Belgique de 37 000 habitants.
La mairie de Herstal a une adresse e-mail et un site Internet.
Châtelet
Ville de Châtelet, localité de Belgique de 35 000 habitants.
La mairie de Châtelet a une adresse e-mail et un site Internet.
Wavre
Ville de Wavre, localité de Belgique de 32 000 habitants.
La mairie de Wavre a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Binche
Ville de Binche, localité de Belgique de 32 000 habitants.
La mairie de Binche a une adresse e-mail et un site Internet.
Ottignies-Louvain-la-Neuve
Ville d'Ottignies-Louvain-la-Neuve, localité de Belgique de 30 000 habitants.
La mairie d'Ottignies-Louvain-la-Neuve a une adresse e-mail et un site Internet.
Courcelles
Ville de Courcelles, localité de Belgique de 30 000 habitants.
La mairie de Courcelles a une adresse e-mail et un site Internet.
Waterloo
Ville de Waterloo, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie de Waterloo a une adresse e-mail et un site Internet.
Ath
Ville d'Ath, localité de Belgique de 27 000 habitants.
La mairie d'Ath a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 13 de març de 2011
La Setmana e lo Figaro Magazine
9 comentaris:
- Mela ha dit...
-
O sabiái qu'èras de drecha!!!!
- 13 de març de 2011 a les 10:39
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
A non, ieu soi un esquerrièr tendéncia ambidèxtre maladreit. Es ma dentista que recep lo Figaro Magazine.
- 13 de març de 2011 a les 11:27
-
-
Vau mielhs li far prener un abonament a la Setmana.
- 14 de març de 2011 a les 10:04
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim: as rason, poiriá totjorn espiar las polidas fòtos de la setmana. Li balharai mon abonament.
- 15 de març de 2011 a les 6:03
- Pèira de Roseta ha dit...
-
És fàcil ser a l'esquerra quan són les butxaques plenes de diners.
- 17 de març de 2011 a les 14:22
-
-
Soi estat abonat a La Setmana lo temps qu'estossi gascon. Puish que l'èi deishat quan es estat de véder que las rasons comerciaus èran mei importantas que las autas rasons (mei d'abonats lengadocians que gascons). Los Gascons n'an pas obtiengut arren deus francés, sonque la desaparida de la lenga. Obtiengaràn pas arren tanpauc deus lengadocians, que se sèrvan deus gascons que sonque per "har nombre".
Sonque los gascons poiràn sauvar la Gasconha. Un brave tribalh!
- 17 de març de 2011 a les 16:47
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Pèira de Roseta: Doncs no, els rics voten més aviat pels conservadors de dreta.
Lo Pèir: n'ès pas lo prumèr qui m'ac ditz. Totun, ne soi pas segur que las rasons de la desaparicion progressiva deu gascon de La Setmana siin las que dises.
- 17 de març de 2011 a les 21:40
- Maime ha dit...
-
La dentista paia pas son abonament au Figaro. Tots los medecins iò reçauben a gratis.
Per la Setmana, si n'i a pas mai de gascon, es que n'i a pas de jornalista que parlen gascon. Enfin si, avetz un pauc de gascon tot parier. Oc-es la Setmana me sembla tot-parier lo jornau generalista ente n'i a lo mai de gascon. Mas los gascons romaires (çò que me sembla de mai en mai un pleonasme) poden far un jornau.
- 18 de març de 2011 a les 10:16
- Maime ha dit...
-
Tau Pèir : en Occitània qu'i a tanben lemosins, auvernhats, aupencs, provençaus... Que ne cau pas tot redusir a l'antagonisme gascon/lengadocian. E si pensas sauvar Gasconhar shens los occitanistas gascons, Gasconha qu'ei jà mòrta...
- 18 de març de 2011 a les 10:51


text:
Cap Verd
Cap Verd (en Portugués: Cabo Verde) es una republica insulara situada dins un archipèla de l'ocean Atlantic Nòrd, al delà de las còstas occidentalas d'Africa. La capitala e ciutat principala es Praia. Una autra vila importanta es Mindelo.
Lo gentilici es capverdian - a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Las illas, inicialament inabitadas e plaçadas entre Africa, America e Euròpa, èran d'un grand interès estrategic pels portugueses. Durant lo sègle XVI, Cap Verd foguèt l'escala de vaissèls que menavan d'esclaus en America (l'esclavatge foguèt abolit en 1876).
Las atacas repetidas de piratas angleses, neerlandeses e franceses obliguèron los portugueses a transportar dins l'archipèla de colons agricultors de la region d'Alentejo (al sud-èst de Portugal) : l'agricultura acabèt lo sòl fertil, çò que provoquèt dempuèi lo sègle XVIII de secadas periodicas que contunhan a l'ora d'ara.
La reduccion de l'activitat agricòla – famosa entre los sègles XVII e XIX per lo sieu coton - provoquèt una emigracion massiva: la majoritat cap a Guinèa Bissau (èx-colònia portuguesa fòrça ligada a l'archipèla), e pus tard cap a Angòla, Moçambic, Senegal, [[Brasil], ] e subretot als Estats Units. Durant lo sègle XIX, la prosperitat de las illas demeniguèt pauc a pauc per la fauta de la fam, la marrida administracion e la corrupcion del govèrn colonial.
Politica[modificar | modificar la font]
En 1975, las illas obtenguèron l'independéncia, en partida gràcias al trabalh del Partit African per l'Independéncia de Guinèa Bissau e Cap Verd (PAIGC). Un còp obtenguda l'independéncia, lo PAIGC voliá unir Cap Verd e Guinèa Bissau en un sol Estat, mas un còp d'Estat dins aquel darrièr país en 1980 entravèt aqueles plans.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'archipèla de Cap Verd es format per dètz illas, que nòu son abitadas e que se despartisson en dos gropes principals:
- Al nòrd las illas al vent (Ilhas de Barlavento en portugués), que son d'èst en oèst: Santo Antao, Sao Vicent, Santa Luzia (inabitada), Sao Nicolau, Sal, Boa Vista e qualques illons inabitats;
- Al sud las illas jos lo vent (Ilhas de Sotavento): Maio, Santiago, Fogo e Brava.
Son totas d'illas d'origina volcanica, pichonas e montanhosas amb una altitud maximala de 2829 m al volcan Fogo sus l'illa del meteis nom.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima i es caud e sec, amb una mejana de temperaturas situada entre 20 à 25 °C. Durant los meses de genièr e febrièr l'archipèla subís l'influéncias de las tempestas de sabla vengudas de Sahara.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Cap Verd
La siá posicion geografica es fòrça bona pel comèrci, e mai se lo país sofrís la fauta de ressorsas e la siá economia se vei perjudiciada per las fòrtas inondacions e de secadas qu'a patit.
L'agricultura es viabla durant tot l'an sonque dins quatre illas. Granda part del PIB proven de l'industria e del sector dels servicis, principalament lo torisme. E tanben dels capverdians repartits per tot lo mond qu'amb las siás remessas de devisas ajudan a melhorar l'economia del país.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Genetica
La genetica (del grèc genno Yevvώ "far nàisser") es la partida de la biologia que tracha dels gens, de las leis de l'ereditat e de tot çò qu'i es ligat.
Gregòr Mendel es considerat coma lo paire de la genetica (la pus basica, nomenada genetica mendeliana)
Ara s'espandís al domeni del deschiframent del genòma uman (Projècte Genòma Uman). Podèm diferenciar divèrsas classificacions de la genetica en foncion de l'espècia estudiada o del tipe d'estudi: genetica umana, genetica microbiana, genetica moleculara,...
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estudi de la transmission deus caractèrs deus genitors aus lors descendents que ho desvolopat per l'òme au medish temps que l'eslhevatge e l'agricultura entà melhorar l'adaptacion de las bèstias e de las plantas entaus lors besonhs.
D'un ponch de vista scientific totun, l'idea que los caractèrs deus èstes vius e hossen conservats, carrejats e transmes dab un supòrt materiau be vadèr pas evidenta abans lo sègle XIX.
En purmèr que caló trencar dens la peleja enter lamarkisme e darwinisme per'mor la purmèra teoria que perpausava la transmission possibla de caractèrs aquesits (dits d'un aute biais, que los eveniment viscuts per un èste vius e podevan marcat la qualitat deus caractèts genetics transmés). Per Darwin totun los èstes vius e transmeten sonque los lors caractèrs genetics dab totun lo pes de la seleccion naturala qui au nivèu d'ua populacion a favoriza tau o tau caractèr genetic transmissible). Fin finala la teoria darwiniana que l'emportè sus las teorias de Lamarck aubrint atau lo camin entà l'estudi de la transmission deus caractèrs genetics transmés peu genitor a lor descendent au mejan d'un supòrt materiau alavetz desconegut.
Lo hrair Gregor Mendel qu'avó l'idèa d'estiar suu pes e dab un protocòl estatistic aquesta transmission demonstrant definitivament qu'èra devuda a un supòrt e que los caractèrs transmés que's podevan mesclar en bèth seguir règlas conegudas coma las leis de Mendel.


text:
Pleïstocèn
Lo Pleïstocèn (del grèc antic: πλeῖσtoς pleistos « majoritat » e kaιvός kainos « novèl ») es un periòde geologic que seguís lo Pliocèn e precedís l'Olocèn. Lo Pleïstocèn es la seisena èra del Cenozoïc e la tresena del Neogèn. La fin del Pleïstocèn correspond amb la fin del Paleolitic.
Somari
Datacion del Pleïstocèn[modificar | modificar la font]
Lo Pleïstocèn es generalament datat tre fa 1,8-1,6 milions d'ans a fa 10 000 ans, amb la data de la fin exprimida en Ans de radiocarbòni. Cubrís la màger part del darrièr periòde de glaciacion, inclús lo Dryas recent, que sa fin es estada datada aproximativament en 9600 aC. La GSSP pel començament del Pleïstocèn se tròba dins una seccion de referéncia a Vrica, 4 km al sud de Crotone, en Calàbria, al sud d'Itàlia, que presenta d'ambigüitats de datacion encara pas resolgudas. Coma dins d'autres periòdes geologics antics, los jaç de ròca que definisson lo començament del Pleïstocèn son ben identificats, mas las datas exactas del començament e de la fin del periòde son incèrtas. Lo nom se referís al periòde recent de glaciacions repetidas; mai d'un preferís una data de començament de fa aperaquí 2,5 milions d'ans. Lo nom de Pliocèn-Pleïstocèn s'utiliza en referéncia a la darrièra edat de glaç.
Paleogeografia e clima del Pleïstocèn[modificar | modificar la font]
Los continents modèrnes avián essencialament lors localizacions actualas pendent lo Pleïstocèn (se son pas desplaçats mai de 100 km tre aquel moment).
Caracteristicas glaciàrias[modificar | modificar la font]
Lo clima glacial aviá de cicles glaciaris repetits, que los glacièrs continentals arribèron fins al parallèl 40 dins mai d'un luòc. Sembla que al moment de l'extension màger de las glaças, 30% de la Tèrra n'èra cobèrta. Una zona de permafrost s'estendiá cap al sud dempuèi lo bòrd de la calòta glaciària. La temperatura mejana annala al bord del glaç èra -6 °C; al del permafrost, 0 °C. Cada avançada glaciària retenguèt de quantitats d'aiga immensas en jaç de glaç continentals d'entre 1500 e 3000 m d'espessor, que lo nivèl de la mar baissèt temporàriament de 100 m. Pendent los periòdes interglaciaris, coma l'actual, las inondacions de la còsta èran correntas, mitijadas per de movements emergents o isostatics de mai d'una region. Los efèctes de la glaciacion foguèron globals. L'Antartida demorèt gelada pendent tot lo Pleïstocèn en mai del Pliocèn. Los Andes, al sud, èran cobèrts per la calòta de glaç de Patagònia. I aviá de glacièrs en Nòva Zelanda e en Tasmania. Los actuals glacièrs decadents del Mont Kenya, de Kilimanjaro e Ruwenzori en Africa Orientala èran pus grands. I aviá de glacièrs dins las montanhas en Etiopia e a l'oèst de las Montanhas de l'Atlàs. Dins l'emisfèri nòrd, fòrça glacièrs se fondèron en un de sol. La calòta glaciala cobriá lo nord-oèst d'America del Nòrd; l'èst èra cobèrt per la calòta Laurentid. La calòta glaciala cobriá Escandinàvia e lo nòrd d'Euròpa, inclús Grand Bretanha. La calòta alpina cobriá los Alps. Mai d'un glacièr menor s'estendiá per Siberia e per la zona artica. Las mars septentrionalas èran geladas. Al sud dels jaç de glaç s'acumulèron de lacs grands per causa del blocatge de las sortidas e la reduccion de l'evaporacion de l'aire fred. Lo centre de l'America del Nòrd Septentrionala èra totalament cobèrt pel lac Agassiz. Mai de 100 concas, uèi secas o lèu, avián de cors d'aiga grands a l'oèst american. En Eurasia se desvolopèron de lacs grands coma consequéncia dels desprendiments dels glacièrs. Los rius avián de cors d'aiga pus grands e s'entrecrosavan. Los lacs africans èran pus plens, aparentament per causa d'una evaporacion menora. A mai, los desèrts èran pus secs e pus grands. Per causa de la manca d'evaporacion oceanica e d'autres tipes, las pluèjas èran menoras.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Se son identificats quatre « eveniments » glaciaris principals. Un eveniment principal es una excursion glaciària generala, apelada sonque « glaciacion ». Las glaciacions son devesits per de periòdes interglaciaris. Pendent una glaciacion, lo glacièr experimenta pas d'avanças o de recuols. Una excursion menora es un estadi; los periòdes entre estadis son interestadis. Aqueles eveniments se definisson de manièra diferenta segon lor region, pr'amor que an lor pròpria istòria glaciària segon lor latitud, lor terren e lor clima. I a una certana correspondéncia cronologica entre las glaciacions de las divèrsas regions. Los cercaires càmbian correntament lors noms se la geologia glaciària d'una region es en cors de definicion. Per aquò, es generalament incorrècte d'aplicar lo nom d'una glaciacion d'una region per una autra. Se pòt pas apelar Mindel l'Elsterian o viceversa. Pendent una partida granda del sègle XX s'èra solament estudiada mantuna region e los noms èran relativament paucs. Los geològs de fòrça païses son uèi interessats a la glaciologia del Pleïstocèn. En consequéncia, lo nombre de noms va creissent rapidament. Los tèrmes de pluvial e interpluvial se correspondon, coma los tèrmes de glaciari e interglaciari. Un pluvial es un periòde pus caud amb mai de pluèjas; un interpluvial, amb mens de pluèjas. Las pluèjas son tanben ciclicas. Los pluvials e interpluvials son fòrça estenduts. Ça que la, i a pas cap de correspondéncia sistematica entre los pluvials e los glaciaris, pr'amor que los pluvials regionals se correspondon pas entre els-meteisses globalament.
Paleocicles[modificar | modificar la font]
L'ensems dels factors de la superfícia terrèstre es ciclic: lo clima, los corrents e autres movements oceanics, los corrents d'aire, la temperatura... Las glaciacions repetidas del Pleïstocèn foguèron causadas pels meteisses factors.
Cicles Milankovitch[modificar | modificar la font]
La glaciacion del Pleïstocèn foguèt una sèria de glaciaris e interglaciaris, estadis e interestadis, ligats als cambiaments climatics. Los cicles Milankovitch son lo factor principal del cicle climatic; son de variacions periodicas dins la radiacion solara regionala causadas per l'ensems de divèrses cambiaments del movement de la Tèrra. Los cicles Milankovitch pòdon pas èsser lo sol factor, pr'amor que explican pas lo començament ni la fin de l'Edat glaciària del Pleïstocèn, ni la repeticion d'edats glaciàrias. Semblan foncionar mai pendent lo Pleïstocèn, en predisent una glaciacion cada 100 000 ans.
Fauna del Pleïstocèn[modificar | modificar la font]
I a pas d'estadis faunals definits pel Pleïstocèn ni per l'Olocèn. Autant la fauna marina coma la continentala èran essencialament modèrnas. Fòrça scientifics creson que los umans evolucionèron fins a l'òme modèrne pendent lo Pleïstocèn. A la fin del Pleïstocèn comencèt l'extincion de fòrça mamifèrs grands (los mamots, los mastodonts, los tigres de dents de sabre, gliptodonts e paressoses, e continuèron a l'Olocèn. Aquestas extincions foguèron especialament duras en America del Nòrd, ont los cavals e los camèls s'estenguèron.
Jaciments del Pleïstocèn[modificar | modificar la font]
Los jaciments continentals del Pleïstocèn se tròban majoritàriament dins lo fons de lacs, dins los depaus de Lœss e dins las caunas, e dins los materials moguts pels glacièrs. Los depaus marins del Pleïstocèn se tròban pròches de la còsta modèrna. Dins mai d'un airal geologicament actiu (coma la còsta sud de Califòrnia) los depaus marins del Pleïstocèn pòdon aparéisser dins d'altituds de mai d'una centena de mètres.


text:
Castèurainard
Castèurainard (localament Castèlrainard[1]) (oficialament en francés Châteaurenard) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Article de Renat Merle sus Castèlrainard en aquodaqui
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Castèlrinard aquodaqui.fr


text:
Guilhèm Molinièr
Guilhèm Molinièr foguèt un jurista e poeta occitan del sègle XIV, qu'es conegut pel fach qu'escriguèt las Leys d'Amors.
Biografia[modificar | modificar la font]
Guilhèm Molinièr trabalhava dins la vila de Tolosa, ont lo Consistori de la Sobregaia Companhiá dels Sèt Trobadors de Tolosa li demandèt de redigir, entre 1328 e 1337 un manual de gramatica, versificacion e retorica que se sonèt las Leys d'Amors. Aquel tèxt deviá servir de nòrma pels jutges que avián per ròtle d'autrejar los prèmis literaris dels Jòcs Florals. L'òbra reculhís d'aspèctes formals, definís los genres e sosgenres de la poesia trobadoresca e venguèt lo manual obligatori dels que volián venir poètas. Sembla que redigiguèt pas l'òbra solet mas que foguèt ajudat per d'autres conselhièrs coma Bartolomieu Marc. Las Leys de Guilhèm Molinièr coneguèron una granda popularitat e las nòrmas exerciguèron tanben cèrta influéncia dins l'escritura dels poètas catalans, galècs o italians, que lor serviguèt de referent.


text:
0 (nombre)
La chifra zèro (de l’italian zero, derivat de l’arabi sifr, d’en primièr transcrich zefiro en italien) es un simbòl marcant una posicion vueita dins l’escritura dels nombres en notacion posicionala.
Lo nombre zèro es un objècte matematic permetent d’exprimar una abséncia coma una quantita (nulla): es lo nombre d'elements de l’ensemble vueit. es concebut coma lo mai pichon dels entièrs naturals. Las seunas proprietats aritmeticas particularas, subretot l’impossibilitat de la division per zèro, implican qu'es tractat coma cas particular. Distria los nombres reals en positius e negatius, es d’origina per marcar de punts sus la drecha reala.
Mai generalament, zèro designa l’element neutre per l’addicion dins gaireben totes los grops abelians e subretot dins los anèls, còrses, espacis vectorials e algèbras, a vegada sonat element nul.
Los Babilonians l'utilizèron los primièrs, un pauc mai de 200 ans AbC., una forma de zèro a l’interior d’un nombre (per exemple: 304) mas jamai a drecha del nombre, nimai a esquèrra. Es en Índia que, reprenent l’eretatge cultural dels Grècs, se perfeccionèt la numeracion. S’utilizava lo zèro pas sonque coma notacion del biais babilonian, mai tanben coma un nombre amb que operar. Nocion e notacion indianas del zèro foguèron apuèi empruntadas pels matematicians arabis[1] puèi pels Europèus.
Cal notar la plaça particulara dels Maias, unics aritmeticians de l’Antiquitat que definiguèron dos zèros, l’un cardinal, l’autre ordinal, coma o illustra lo verso de la placa de Leyde[2].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Grafias actualas
- 3 Utilizacions
- 4 Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…
- 5 Lo zèro coma abséncia de quantitat
- 6 Proprietats aritmeticas e algebricas
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèro coma chifra[modificar | modificar la font]
Apareguèt tres còps dins l’istòria dels sistèmas de numeracion elaborats per diferents pòbles e civilizacions.
La primièra aparicion del zèro en Mesopotamia sembla remontar al Millenni III ab J.C., a l’epòca dels Seleucids. Pasmens èra pas utilizat dins los calculs e servissía pas que de chifra (marcatge d’una posicion vueita dins lo sistèma de numeracion babiloniana)[3]; alara qu’èra ignorat pels Romans, lo tornèron prenne e amb utilizacion melhora los grècs.
Apuèi tornèt èsser descobèrt pels Chineses, que capitèron pas a introduire lo zèro. Las inscripcions sus òs e escata (jiaguwen) descobèrtas dins la region d'Anyang, dins l’actuala província d'Henan, a la fin del sègle XIX, nos aprenon que, dempuèi los sègle XIV-sègle XI AbC, los Chineses utilizèron una numeracion decimala de tipe « ibrid », combinant dètz signes fixes per las unitats de 1 a 9, amb de marcas de posicion particularas per las desenas, centenas, milièrs e miriadas.
Coma nombre[modificar | modificar la font]
Son usatge modèrne, a l'encòp coma chifra e coma nombre, es eretat de l’invencion indiana de las chifras nagari vèrs lo sègle V. Lo mot indian designant lo zèro èra śūnya (çûnya), que significa « vuèit » « espaci » o « vacant ». Lo matematician e astronòm indian Brahmagupta es lo primièr que definís lo zèro dins son obratge Brahmasphutasiddhanta. Aquel mot, d'en primièr tradusit en arabi per « ṣifr », çò que significa « vuèit » e « gran », que donèt chifra e zèro (per mejan la traduccion de sifr en l’italian zephiro, a partir de que foguèt format zevero que venguèt zèro). La grafia del zèro, d’en primièr un cercle, es inspirada de la representacion de la vòlta celèsta.
Coma o indica l’etimologia, son introduccion en Occident es consecutiva a la traduccion de matematicas aràbias, subretot las òbras d’al-Khwarizmi, vèrs lo sègle VIII. Las chifras indianas son importadas d’Espanha en Euròpa crestiana a l'entorn de l’an mil per Gerbèrt d'Orlhac, vengut lo papa Silvèstre II. Pasmens lo zèro se generalizèt dins la vida vidanta, las chifras indianas servissent subretot per marcar los getons d’abac de 1 a 9.
Leonardo de Pisa, dich Fibonacci, aguèt una influéncia determinanta. Demorèt d'ans en Africa del Nòrd en Argeria e exactament e estudièt prèp d’un professor local. Viatgèt tanben en Grècia, Egipte, Orient Mejan e confirmèt l’avís de Silvèstre II suls avantatges de la numeracion de posicion. En 1202, publiquèt lo Liber Abaci, recuèlh qu'amassa gaireben totas las coneissenças matematicas de l’epòca, e malgrat lo títol, aprenguèt de calcular sens abac.
Los dos zèros dels Maias[modificar | modificar la font]
Lo zèro foguèt utilizat pels Maias pendent lo Millenni I, coma chifra dins lor sistèma de numeration de posicion, coma nombre e comme ordinal dins lo calendrièr, onte correspond a l’introduccion dels meses. Los confondent dins una transcripcion unica, Sylvanus Morley masquèt que s’agissiá de dos concèptes e de dos zèros diferents[4]. L’un correspond a un zèro ordinal de las datas, l’autre es un zèro cardinal de las duradas[5], jamai confonduts dins lors usatges pels escribs[6].
Grafias actualas[modificar | modificar la font]
La grafia « 0 » es pas la sola utilizada dins lo monde; dins d'autre d’alfabets — subretot aqueles de las lengas del soscontinent indian e del sud-èst asiatic — utilizan de grafias diferentas.
Vaquí lo zèro sul Visualizador de sèt segments:
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Ara es a la basa de nòstre sistèma de mesura de la temperatura :
- 0 °C: temperatura del passatge de l’aiga de l’estat solid (glaça) a l’estat liquid, a una pression ambienta de 1 013 hPa ;
- Existís pas d’annada zèro dins lo calendrièr gregorian. En efècte, l’usatge del 0 en Euròpa es posterior a la creacion de l’anno Domini per Dionís l'Exigú al sègle VI. Pasmens per simplificar los calculs d’efemerids, los astronòms definisson una annada 0 que correspond a l’an -1 dels istorians, l’an -1 dels astronòms correspondent a l’an -2 dels istorians, eca.
Es perque lo millenni III e lo sègle XXI comencèron lo 1er de genièr de 2001.
- Miejanuèit pòt se notar 00:00.
Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…[modificar | modificar la font]
Dins la basa dètz qu’utilizam, la chifra mai a drecha indica las unitats, la segonda chifra indica las desenas, la tresena las centanas, la quatrena los milièrs…
Lo zèro jòga doncas un ròtle particular dons lo sistèma aritmetic posicional, quin que siá del rèsta.
Rapelam que l’usatge de la basa 10, venent d’Índia, s’impausèt a respècte d’autras basas, coma per exemple 12 e 60 qu'èran utilizadas dins d'autras civilizacions.
Quand i a d'unitats residualas, per exemple dins trenta dos (32), la chifra de las unitats (2) permet de comprene que l’autra chifra (3) indica las desenas.
S’avèm un nombre entièr de desenas (per exemple tres desenas, trenta), i a pas d’unitat residuala. Cal doncas un caractèr que permet de marcar que lo 3 correspond a las desenas, e aquel caractèr es lo 0; es atal que se comprend que « 30 » significa « tres desenas ».
Auriám pogut utilizar quin que siá autre caractèr, per exemple un punt; atal, dos cents tres se notariá « 2.3 ».
L’utilizacion d’un caractèr « tapatrauc » remonta a la numeracion babiloniana, coma indicat çai sus, mas s’agís pas del concèpte d’« abséncia de quantitat », s’agís pas que d’una comoditat de notacion. Dins la numeracion romana, aquel artifici es inutil perque las unitats (I, V), las desenas (X, L), las centenas (C, D) e los milièrs (M) son notats amb de caractèrs diferents. Mas, la notacion de nombres superiors a 8 999 ven problematica e las reconeissenças de las estructuras pel calcul mental aviats fòrça mai penosas.
Lo zèro coma abséncia de quantitat[modificar | modificar la font]
Lo fach d’exprimir l’abséncia de quantitat per un nombre es pas una evidéncia en se. L’abséncia d’un objècte s’exprimís per la frasa « N'i a pas » (o « pas mai »).
Los nombres son ja una abstraccion: l'interès es pas la qualitat d’un objècte, mas pas que sa quantitat, la denombrabilitat (lo fach que d'objèctes sián similars mas distinctes). Amb lo zèro, se pòt fins a negar la quantitat.
Quand addicionam o multiplicam dos nombres, avèm l’imatge d'amassar dos molons d’objèctes semblables, dos tropèls. Aquel imatge es pas mai possible quand manipulam lo zèro.
L’invencion del zèro permetèt l’invencion dels nombres negatius.
Proprietats aritmeticas e algebricas[modificar | modificar la font]
Coma nombre entièr, zèro es par.
Per tot nombre real (o complèxe) :
- (0 es element neutre per l’addicion)
- (0 es element absorbent per la multiplicacion)
- se alara
- 00 es considerat o coma egal a 1 (en algèbra e en teoria dels ensembles)[7], o coma indefinit per l'evaluacion dels limits en analisi (es una forma indeterminada del calcul dels limits).
- per extension de la factoriala amb la Foncion gamma,
- non definit (vejatz article division per zèro)
- non définit, en remarcant pasmens que lo calcul quand ambedoas valors van cap a zèro es la basa del calcul diferencial.
- Per tot entièr n > 0, la racina n-ena de 0 es egala a 0.
Usatge espandit de zèro en matematicas[modificar | modificar la font]
- Zèro es l’element neutre dins un grop abelian provesit de la lei o l’element neutre per l’addicion dins un anèl.
- Un zèro d’una foncion es un punt dins lo domeni de definicion de la foncion que son imatge per la foncion es zèro; tanben nomenat racina, subretot dins lo cas d’una foncion polinomiala.
- En geometria, la dimension d’un punt es 0.
- En topologia, la dimension topologica de l’ensemble de Cantor es 0, alara qu'aja una dimension d'Hausdorff non nulla.
- En geometria analitica, 0 a per nom l’origina, notada tanben O (un cas onte l’ambigüítat a pauc d'importància).
- Lo concèpte de « gaireben » impossible en probabilitat. Pus generalament, lo concèpte de gaireben enlòc en teoria de la mesura.
- Una foncion zèro es una foncion amb 0 coma sola valor de sortida possibla. Una foncion zèro particulara es lo morfisme zèro. Una foncion zèro es l’element neutre dins lo grop additiu de las foncions.
- Zèro es una de las tres valors de retorn possiblas de la foncion de Möbius. Se dintram un entièr o , la foncion de Möbius tornarà zèro.
- Es un nombre de Pell.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pierre Germa, Depuis quand ?, dictionnaire des inventions. Berger-Levrault, París (1979), p.382 ISBN 9782701303291.
- ↑ "un et deux"(fr)André Cauty, Jean-Michel Hoppan, Et un, et deux zéros mayas, in Pour la science, Dossier mathématiques exotiques, abril/junh de 2005.
- ↑ (en)Otto Neugebauer, Las Sciencias exactas dins l’Antiquitat, 1969, cap 1. p.20-27 consultable en linha.
- ↑ id "un et deux"
- ↑ (fr)André Cauty, J.-M. Hoppan, É. Trélut, Numérotation et action. Le cas des numérotations mayas, in Journal des anthropologues, n°85-86, 2001 en linha [pdf].
- ↑ (fr)André Cauty, Numérotations à deux « zéros » chez les Mayas, Repères, IREM, Modèl:Numéro41, octobre de 2000 en linha [pdf].
- ↑ (fr)Per ne finir amb sus forums.futura-sciences.com
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Chifra aràbia
- Nombre
- Matematicas
- Axiòmas de Peano
- Brahmagupta
- Alfabet morse onte la chifra 0 val «
-----»
- Zèro raiat
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire universelle des chiffres, l’intelligence des hommes racontée par les nombres et le calcul. Georges Ifrah. Robert Laffont, col. Bouquins. ISBN 9782221901007}}. T. 1,. Genièr de 1994.
- (fr)Zéro, la biographie d’une idée dangereuse, Charles Seife, ed. Hachette, ISBN 9782012791923


text:
Froville
Froville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Froville Se situa entre Épinal e Nancy.
Froville se situe entre Épinal et Nancy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Eglise De "Frodonis Villa" bastida pels fraires de Clunhic dempuèi 1080.
- Charte De fondacion del prieuré confirmada per l'avesque de Toul en 1091 ; meses en commende a Modèl:La s mini-.
- Eglise de "Frodonis Villa" construite par les moines de Cluny dès 1080.
- Charte de fondation du prieuré confirmée par l'évêque de Toul en 1091 ; mis en commende au Modèl:S mini-.


text:
Sarrià-Sant Gervasi
Sarrià-Sant Gervasi es un dels 10 districtes de la vila de Barcelona. L'an 2005, segon lo INE, aviá 140 461 abitants. Es situat al sud-oèst de la vila e limita al nòrd amb los districtes de Gràcia e Horta-Guinardó, al sud amb les Corts, a l'èst amb l'Eixample e a l'oèst amb la municipalitat de Sant Cugat del Vallès.
Sant Gervasi de Cassoles, Vallvidrera - les Planes e Sarrià foguèron de municipalitats independentas e coma d'autras del plan de Barcelona foguèron absorbidas per Barcelona. Vallvidrera - les Planes foguèt annexat a Sarrià en 1890 e Sant Gervasi de Cassoles, municipalitat independenta de Sarrià dempuèi lo començament del sègle XVIII, foguèt agregat a Barcelona en 1897, amassa amb cinc autres vilatges del plan de Barcelona. Sarrià s'incorporèt pas dins la vila fins en 1921, essent la darrièra municipalitat que s'i agreguèt.
Aquel districte marca la siá condicion de zòna residenciala e benestant, amb nombroses parcs e zònas verdas, combinats amb de centres educatius e sanitaris prestigioses.
Sarrià-Sant Gervasi compren los quartièrs seguents:


text:
-55
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -55 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa fortuna, l'ancian faraon Ptolemèu XII capitèt d'obtenir l'ajuda militara dau governador roman de Siria, Aulus Gabinius. Una campanha romana brèva permetèt de lo restablir e Ptolemèu XII poguèt dirigir Egipte fins a sa mòrt en 51 avC protegit per la preséncia d'una garnison romana. Ordonèt tanben l'execucion de sa filha Berenitz IV qu'aviá usurpat son tròne gràcias a la revòuta de 58 avC. Aperavans, Arqueloas de Comana èra mòrt sus lo prat batalhier còntra lei Romans.


text:
1882
Aquesta pagina concernís l'an 1882 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Conquista de Keffa per lo prince Adal Tessemma qu'èra estat encoratjat per lo negus Yohannes IV l'annada precedenta. Pasmens, aquò se turtèt a l'ostilitat dau prince Menelik de Choa que sei tropas ataquèron tanben la region. Entre lo 6 e lo 7 de junh, infligiguèt una desfacha dura ai fòrças d'Adal Tessemma. Aquò maucontentèt lo negus mai ges de senhor èra desirós d'entraïnar una guèrra civila novèla e de negociacions permetèron de reglar la situacion. Adal Tessemma perdèt son fèu d'Agewmeder e Menelik perdèt la region estrategica de Wello e foguèt obligat de restituir l'armament modèrne capturat a Embabo. En cambi, Menelik obtenguèt lo drech d'aumentar son territòri en direccion dau sud e de l'èst.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Revirada e fin dei negociacions acomençadas l'annada precedenta (→ 1881) ambé França regardant lei bens e lei tèrras revendicats dins l'illa per París. Lei dos camps se preparèron alora a la guèrra (→ 1883).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
En Egipte, exploracion de la Piramida d'Amenemhat Ièr per l'egiptològ francés Gaston Maspero (1846-1916). Bastida au començament de la XIIa dinastia, la piramida presenta divèrsei particularitats (plusors nivèus de construccion, ges de piramida segondària, preséncia de muralhas crosadas per despartir lei cargas... etc.). Son croton es tanben desconegut — e benlèu totjorn sarrat — en causa d'una inondacion.
Energia[modificar | modificar la font]
Pertocant lei recèrcas sus l'aplicacion de l'electricitat a l'industria, l'engenhaire francés Marcel Deprez (1843-1918) capitèt de realizar lo premier transpòrt de corrent electric continü sus una distància importanta (57 km). Fins a 1889, menèt d'autrei projèctes similars que permetèron de generalizar l'utilizacion de l'electricitat. En parallèl, lei quimistas e lei fisicians francés Lucien Gaulard (1850-1888) e John Dixon Gibbs (1834-1912) realizèron lo premier transformator electric permetent de transformar un corrent alternatiu de tension auta en un corrent alternatiu de tension bassa.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Demonstracion dau caractèr transcendent dau nombre Pi per lo matematician alemand Ferdinand von Lindermann.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau procès de fagocitosi per Ilia Ilich Mechnikov (1845-1916) e Paul Ehrlich (1854-1915). Per aqueu trabalh, lei dos òmes recebèron lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1908.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrier: James Joyce, escrivan irlandés.


text:
Nòstra Dòna de la Gàrdia
La basilica de Nòstra Dòna de la Gàrdia, tanben anomenada Bòna Maire ò Vièrja de la Gàrdia, es un dei monuments màger de la ciutat de Marselha, acrancat a n'un bauç que domina la vila tota, entre lei quartiers dau Rocàs Blanc, d'Endome e de Vauban e a 149 mètres de nautor.
Lo bastiment actuau consagrat lo 5 de junh de 1864 es l'obra de l'arquitèct Enric Esperandieu. Son estile bizantin ramenta la catedrala nòva de la Major, dau mesme arquitèct.
Nòstra Dòna de la Gàrdia, protectriz dei pescadors mai tanben de la populacion marselhesa tota, demòra lo simbòu màger de Marselha.
Lo sèti de Nòstra Dòna de la Gàrdia èra dau temps dei Focèus ja un sèti consagrat a la protectriz dei Massaliòts, Artemís d'Efesa, que fuguèt puei cristanisada e incarnada dins la Vièrja Maria.


text:
Pere Bosch i Gimpera
Pere Bosch i Gimpera, vadut en Barcelona en 1891 (1) e mort en Mexic en 1974, siguec un arqueològ e preistoriador e ua des personalitats scientifiques catalanes més conegudes internacionauments. Maridat damb Josefina García Díaz, siguec pair tamben der preistoriador mexican Carles Bosch i Garcia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Iniciec estudis de drech més es deishà tà estudiar filosofia. S'especialisec en filologia classica e dempús anec a estudiar a Berlin. Aquiu, eth mestre Ulrich von Wilamowitz-Möllendorf eth dirigec tara Preïstoria.
Es sues prumères publicaions sigueren sus era civilizacion de Creta e Micenes (1912) e sus er origen dera tragedia grega (1913). Tamben arrevirec Omèr. Er an 1915 siguec aperat director deth Servici d'Escauacions deth Institut d'Estudis Catalans e professor des Estudis Universitaris Catalans.
En 1916 siguec aperat catedratic d'Istoria Anciana ena Universitat de Barcelona. En 1919 publiguec Preïstoria Catalana. En aguera epoca siguec ja un devesaire der us dera lengua catalana en es libes scientifics.
Des de 1919 e enquia era sua mort auec ua amistat e acorrespondencia privada damb eth sòn escolan e companh Lluís Pericot i Garcia. Un aute deisheble important siguec Josep de Calassanç Serra i Ràfols. Siguec un des creadors dera Associacion Catalana d'Antropologia, Etnografia e Preïstoria e en 1929 organiséc en Barcelona eth Congrés Internacionau d'Arqueologia.
Damb eth libe Etnografia dera Peninsula Iberica (1932) desvolopéc tesis naues que l'i darien més fama. En 1933 ei aperat rector dera Universitat de Barcelona. Trabalhéc per Accion Catalana e s'impliguéc ena politica dera Generalitat republicana. Ocupéc es lòcs de rector dera Universitat Autonoma de Barcelona (1933-1939) e Conselher de Justicia damb eth govern de Lluís Companys (1937-1939). Siguec empresoat en eth vaisheth Uruguay amassa damb d'autes memebres deth govern catalan dempús des héts deth 6 d'octobre de 1934. Açò provoquéc queishes internacionaus.
Dempús dera Guerra Civiu s'exiliéc en Mexic. Aquiu siguec professor dera Universitst Nacionau Autonoma de Mexic e ena Escola Nacionau d'Antropologia. Dempús siguec sometut a ua campanha de desprestigi ena Universitat de Barcelona dominada pes feishistes.
En 1945 publiguéc en Mexic La formacion des pobles d'Espanha. Dec diuersi corsi e conferéncies e de 1948 a 1952 siguec capmestre dera Division de Filosofia e Umanitats dera UNESCO. En 1971 obtinguéc era nacionalitat mexicana.
Hons documentau[modificar | modificar la font]
Són hons personau se conserva en eth Archiu Nacionau de Catalonha (2). Era documentacion produsida per Bosch i Gimpera se déc ara Generalitat a trauers dera associacion mexicana Accion Cultural que l'enviéc ath Ministeri d'Ahers Exteriors espanhòu. En 1983 aguest Ministeri héia arribar aguest hons documentau ath Departament de Cultura e Mejans de Comunicacion dera Generalitat de Catalonha que, ath sòn torn, ac déc tot ar Archiu Nacionau de Catalonha.
Et hons se completéc damb ua serie de letres crotzades demest Pere Bosch i Gimpera e er istoriador Rafael Olivar Bestrand. Un viatge publicades per Proa s'aperaren Correspondencia e sigueren tamben dades ar Archiu Nacionau de Catalonha (2).
Aguest hons a era documentacion generada e arreçebuda per Bosh i Gimpera, principauments documentacion produsida segontes era sua activitat professionau ligada damb era recerca scientifica d'Arqueologia, Preïstoria e Etnografia, ligada a d'autes universitats e centres de recerca.
Tamben ei importanta era documentacion produsida segontes era sua activitat politica coma Conselhèr de Justicia deth Govern dera Generalitat de Catalonha (Tribunaus Especiaus, Servici d'Informacion Militar, Organizacion Judiciau de Catalonha, Servicis Correccionaus de Catalonha), era documentacion damb eth govern dera Republica espanhola, sus es relacions internacionaus pendent eth periode dera guerra civiu e, fin finau, era documentacion sus er exili.
Fichièr:Pere Bosch i Gimpera IEC.jpg
Obres[modificar | modificar la font]
º El problema de la cerámica ibérica (1913)
º Grecia y la civilización crético-micénica (1914) Casa Editorial ESTVDIO. Barcelona
º Prehistòria catalana (1919)
º La arqueología preromana hispánica (1920)
º Historia de Oriente (1926)
º Las representaciones teatrales en Grecia y Roma (1929)
º Etnologia de la península ibèrica (1934)
º El poblamiento antiguo y la formación de los pueblos de España (1945)
º El problema indoeuropeo (1960)
º Cataluña, Castilla, España (1960)
º Paleontología de la península Ibérica (1974)
Referéncies[modificar | modificar la font]
1.- ↑ Gonzalo Pasamar Alzuria, Ignacio Peiró Martín.. Ediciones AKAL. Diccionario Akal de historiadores españoles contemporáneos, 2002. ISBN 9788446014898. , pàg. 138
2.- ↑ 2,0 2,1 2,2 «Pere Bosch i Gimpera». Arxiu Nacional de Catalunya. [Consulta: Juny de 2013].


text:
Pierre-Joseph Proudhon
Pierre-Joseph Proudhon (nascut lo 15 de genièr de 1809 a Besançon dins lo departament francés de Dobs, mòrt lo 19 de genièr de 1865 a Passy, França) es un polemista, publicista, economista e sociològ francés. Foguèt lo primièr a se qualificar d'anarquista. Li devèm la formula famosa « La proprietat, es lo raubament » que figura dens lo sieu memòri. Qu'es aquò la proprietat ? o Recèrca sus lo principi del Drech e del Govèrn, la sieu òbra majora, publicada en 1840.
La publicacion de Qu'es aquò la proprietat ? atira l’attencion de las autoritats francesas mas tanben de Karl Marx que comença una correspondéncia amb el. Los dos òmes s’influéncian mutualament ; se tròban a París que Marx i es en exilh. La lor amistat s'acaba quand, en responsa a la Filosofia de la misèria de Proudhon, Marx escriu la Misèria de la filosofia. Dins l'Association Internacionala dels Trabalhaires (Primièra Internacionala), i aguèt scission entre los anarquistas de Baconin e los de Proudhon. Los mutualistas proudhonencs se pensavan que la proprietat collectiva èra de defugir e que la revolucion sociala se podiá aténher pacificament.
Proudhon balhèt, dins son Sistèma de las contradiccions economicas (1846) una explicacion de la societat fondada sus l'existéncia de realitats contradictòrias. Aital la proprietat es la pròva de l'inegalitat, mas tanben l'objècte de la libertat. Aital tanben lo maquinisme fa créisser la productivitat mas a l'encòp destrusís l'activitat mestierala e fa patir l'obrièr. Fin finala la quita libertat es indispensabla mas tanben causa d'inegalitat. Aquelas contradiccions son etèrnas e preveson pas l'autodestruccion del capitalisme coma Marx o anonciava.
Dins sas Confessions d'un revolucionari per servir a l'istòria de la Revolucion de febrièr, Proudhon escriu : « L’anarquia es l'òrdre sens lo poder ». Ensagèt de crear una Banca Nacionala que prestèsse sens interès, un pauc coma las mutualas de uòi.
- Anarquista
- Escrivan francés del sègle XIX
- Federalisme
- Membre de l'Assemblada Constituenta de 1848
- Deputat de la Segonda Republica Francesa
- Ancian deputat de Sèina
- Filosòf libertaire
- Filosòf del sègle XIX
- Publicista
- Socialista libertari
- Sociologia politica
- Teorician de l'anarquisme
- Personalitat de la francmaçonariá francesa
- Anticomunisme
- Antisemitisme en França
- Naissença en 1809
- Naissença a Besançon
- Decès en 1865


text:
Wikipèdia:Premsa
Contactes premsa[modificar la font]
Las adreças e coordenadas seguentas son destinadas exclusivament a la premsa. Cap d'autra demanda serà pas presa en compte per aqueste biais. Per totas las autras questions, mercé de consultar la pagina Contactes.
Mercé de vos adreçar per email a l'adreça premsa@wikimedia.oc ont vos redirigiràn vèrs las personas adeqüadas.
Per las questions urgentas, mercé de contactar :
- França
- Nicolas Weeger, Tel. +33 (0)6 64 12 77 34
- Itàlia
- Espanha
- Internacional
- vejatz los contactes premsa de la Wikimedia Foundation
Informacions divèrsas[modificar la font]
- La revista de premsa recensa los articles mencionant Wikipèdia
- Vejatz los comunicats de premsa
- A prepaus de Wikipèdia


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era lengua. Es planes multilingües sus era lengua occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb lengua occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Veir tanben: 1
sitis 17
Carta europèa des lengües regionaus
Carta aprovada peth Comitè de Ministres deth Conselh d'Euròpa eth dia 25 de junh de 1992 en Estrasborg. [PDF]
Conjugasons daus dialèctes occitans e mejana
Presenta en parallèl las conjugasons regularas daus sièis dialèctes occitans màgers.
Cors d'occitan de l'Associacion Provençau Lenga Viva
Cors d'occitan provençal en linha. grafia afrancesada malaurosament...
Google en Occitan
Eth cercador Google, en lengua occitana.
Gramàtica niçarda
Conjugar en Niçard.
Grop de lengua aranesa
En aguest grop parlam dera ed ena lengua d'Aran, er aranés, en rapòrt damb es restants dialèctes dera lengua occitana. Se i pòt penjar messatges en plusors autes lengües. Tot entadaçò qu'er aranés aja un melhor futur.
Index CIEL d'Oc
La biblioutèco virtualo dóu païs d'oc.
L'occitan, qu'es aquò?
L'occitan e leis autrei lengas latinas.
L'occitanie de A à Z
Paginas sus la cultura e la lenga occitana.
Le Roman de Notre Dame de Lagrasse
Édité par Emile Simonnet. Texte établi d'après le manuscrit b.
Lexic anglés-occitan
Lexic anglés-occitan de Joan-Francés BLANC e Marya DUMONT.
Lexic d'informatica anglés-occitan
Lexic d'informatica anglés-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic dels gallicismes corregits
Lexic des gallicismes corregits de Loís Alibèrt.
Lexic espanhòl-occitan
Lexic espanhòl-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic euscara-occitan
Lexic euscara-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic francés-occitan
Lexic francés-occitan de Joan-Francés BLANC.
Normes ortogràfiques der aranés
Document damb es normes d'ortografia aranesa. [PDF]
Aguesta categoria en autes lengues: 5
Darrera actualitzacion:Seteme 24, 2015 at 11:56:49 UTC
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lorena (en francic lorenc Lothringe(n), en lorenc romanic Lourène, en francés Lorraine, en alemand Lothringen) es una anciana region administrativa de França qu'aviá per capitala Mètz. Dins l'encastre de la reforma territoriala, la region Lorena fusionèt lo 1èr de genièr de 2016 amb las regions Alsàcia e Champanha Ardena per formar una region administrativa nomenada provisoriament Alsàcia Champanha Ardena Lorena que venguèt oficialament lo 28 de setembre de 2016 la region Grand Èst.
Tanben Lorena pòt designar una region istorica d'espandi variable, escambarlada sus de zonas francofònas e germanofònas.
Lo gentilici es lorenc -a.


text:
Congrès Nacional African
Lo Congrès Nacional African (o ANC per African National Congress en anglés) es un partit politic de Sud-Africa membre de l'Internacionala Socialista. Creat en 1912, a Bloemfontein per defendre los interèsses de la majoritat negra contra la dominacion blanca, foguèt declarat illegal per lo Partit Nacional pendent l’apartheid en 1960. Serà tornar legalizat en 1990 alara que l'apartheid serà avalit en junh de 1991.
En 1994, las primièras eleccions multiracialas permeton a Nelson Mandela d'èsser elegit president de la Republica sud-africana. Dempuèi, l'ANC domina largament la vida politica sud-africana (60-70 % de las voses a las diferentas eleccions generalas de 1994, 1999, 2004 e 2009).
Son cap actual es Jacob Zuma e son sèti es installat dins la Chief Albert Luthuli House, immòble de vint-e-dos estagis situat a Johannesburg e que portava aperabans lo nom de Shell House.


text:
Mesnil-Raoul
Mesnil-Raoul es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia i aguèt donat cap al mièg de la Modèl:S- a la abbaye Sant-Amand per Guillaume de Normandie, neveu de la primièra abbesse d'aquel monastèri.
La paroisse fut donnée vers le milieu du Modèl:S- à l'abbaye Saint-Amand par Guillaume de Normandie, neveu de la première abbesse de ce monastère.


text:
Euristica
L'euristica (del grèc ancian eὑpίσkw, eurisko, « tròbi ») es un tèrme de didactica qui significa « l'art d'inventar, de far de descobèrtas ». Se nomena euristica la capacitat d'un sistema per a realizar de forma immediata innovacions positives per als seus fins.
La capacitat euristica es un trach caracteristic dels umans. D'aquel punt de vista se poíria descriure coma l'art e la sciéncia de las descobèrtas e de la invencion o de resòlvre de problèmas mejans de la creativitat e la pensada laterala.
L'etimologia d'"euristica" es la meteissa qu'aquela del mot eureka, l'exclamacion atribuida a Arquimèdes dins un episòdi tan famós coma apocrif. Quand es utilizat coma substantiu, es l'art o la sciéncia de la descobèrta, una disciplina susceptibla d'èsser un camp de recerca. Quand s'utilisa coma adjectiu, se referís a de causas mai concrètas, com estratagias euristicas, règlas euristicas o sillogismes e conclusions euristicas. Es evident qu'aqueles dos usatges son intimament ligats perque l'euristica sovent prepausa d'estratagias euristicas que guidan la descobèrta.
La popularizacion del concèpte se deu al matematic George Pólya, amb son libre Cossí lo resòlvre (How to solve it). Avent estudiat un fun de demostracions matematicas dempuèi jove, voliá saber cossí los matematicians i arriban. Lo libre conten l'ensems de recèptas euristicas qu'ensejavan d'ensenhar a sos escolans de matematicas. Quatre exemples extrachs d'aquel illustran lo concèpte melhor que cap aure definicion:
- Se capitas pas a comprendre un problèma, dessenha un esquèma.
- Se tròbas la solucion, fas coma se ja l'auriás e cèrca de veire çò pòdes deduire d'aquela (rasonament cap enrè).
- Se lo problèma es abstrach, ensaja d'examinar un exemple concrèt.
- Ensaja d'abordar d'en primièr un problèma pus general (es la "paradòxa de l'inventor": Lo subjècte mai ambiciós es aquel qu'a mai d'astre de succès).
Matematica[modificar | modificar la font]
En matematica, l'euristica existís dempuèi la Grècia Antica. Mas, la formalizacion e lo naut gra de rigor en matematica minora importància de l'estudi de la descobèrta, avent alara mai d'interès per la psicologia. Pasmens qu'existís lo camp de la teoria de la demostracion, çò qu'a res a veire amb trobar d'esquèmas de demostracion o de règles per resòlvre las demostracions dels teorèmas.
Psicologia[modificar | modificar la font]
En psicologia l'euristica es en relacion amb la creativitat e se prepausèt que siá la règla simpla e eficienta per orientar la presa de decisions e per explicar dins un plan practic cossí las personas capitaràn un problèma o resolveràn un problèma. Abitualament una euristica opèra quand un problèma es complèxe o lo problèma pòrta d'informacions incomplètas. En general, una euristica se pòt considerar coma una acorcha pels processus mentals actius e, alara, es una mesura qu'estalvia o sèrva las ressorsas mentalas. Las euristicas foncionan de fach dins la majoritat de las circonstàncias mas, pasmens, tanben pòt menar a d'errors sistematicas dins la presa de decisions o l'elaboracion d'ensags. L'ideacion de solucions euristicas sovent es lo començament d'un rasonament per analogia.
Un exemple d'acorcha mentala es l'usatge d'un estereotipe. Quand se jutja un individú se basant sus l'estereotipe d'un grop a que aparten, l'usatge de l'estereotipe pòt menar en una error, perque l'individú pòt èsser mai o mens representatiu de l'estereotipe.
Altras accepcions[modificar | modificar la font]
- Una teoria scientifica a una nauta valor euristica s'es capabla de generar de nòvas idèas o induire de nòvas invencions. Atal, pas que siá pertinent, es pas essencial que la teoria siá exacta.
- S'inspirant de Sartre; mercé a sa capacitat euristica, malgrat las predeterminacions geneticas e d'autres condicionaments, es probable que l'èsser uman (vaquí es l'aparenta paradòxa de la frasa) siá condemnat a èsser liure dels tèrmes que lo mitan li impausa.


text:
Sistèma operatiu
Un sistèma operatiu (o sistèma d'esplecha), en anglés Operating system, es un ensems de programas que servisson de ligason entre l'utilizaire e l'ordenador. Es el que gerís las ressorsas de la maquina : (processor, memòria, disc dur e autres periferics).
Un sistèma operatiu es abitualament compausat per : un nuclèu, de bibliotècas dinamicas, un ensems d'espleches sistèma, e de programas aplicatius de basa.
Foncions[modificar | modificar la font]
Las principalas foncions d'un sistèma operatiu son las seguentas:
- Gestion del processor
- Gestion de la memòria
- Gestion dels dispositius d'intrada e sortida
- Gestion del sistèma d'archius
- Gestion de las errors
- Gestion de la securitat
- Provesir l'utilizaire d'una interfàcia
Los mai coneguts[modificar | modificar la font]
Qualques sistèmas operatius demest los mai coneguts, son :
- OS/2 d'IBM ;
- OS/400 present suls sistèmas mejans IBM (AS/400 - ISéries) ;
- Mac OS : lo primièr sistèma operatiu dels ordenadors Apple Macintosh,
- VMS e OpenVMS (Compaq, ex-Digital) ;
- Microsoft Windows, lo sistèma operatiu de Microsoft ;
- Los derivats d'UNIX :
- los sistèmas operatius grands sistèmas (mainframes) :


text:
Cirenaïca
Cirenaïca (en grèc Kupnvaίa, en latin Cyrenaica, foguèt une província romana de l'Africa del Nòrd, situada entre las províncias d'Egipte e de Numidia. Aquel territòri es uèi una partida de Libia. Son nom ven de la vila grèga de Ciren.
Colonizada pels Grècs a partir del sègle V ab. C., longtemps apartenguèt a l'Egipte Ellenistica. Ptolemèu VIII la leguèt a títol personal a son fils Ptolemèu Apion que, sens eretar, la leguèt a son tour a la Republica romana en 96 av. J.-C. Aquela ne faguèt una província amb l'illa grèga de Creta.
Quand los Arabis musulmans se n'emparèron al sègle VII, lo secament del clima e la baissa de las resèrvas d'aiga ja despoblèron fòrça lo país, que lo vam ne foguèt pas mai qu'un sovenir. Los romis foguèron caçats cap a Sicília o a Creta, e lo país demorèt desertat pendent de sègles. Al sègle XIV, amb un melhorament climatic se tornèt poblar: lo país, nomenat en arabi Barqah برقه, e faguèt partida d'Egipte abans de venir una província de l'Empèri Otoman, que fin finala o liguèt a Tripolitània.
En 1911, Itàlia pren lo Fezzan, de Tripolitània e doncas de Cirenaïca dins una guèrra qu'opausèt l'Empèri Otoman, quand aquel seguèt lo destin politic de Libia.
Pel Tractat de Lausana (1912), los Italians recebon oficialament l'autoritat suls territòris libians.
Aprèp de temptativas de pacificacion abans e aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, l'Itàlia victoriosa al costat dels Aliats volguèt transformar las trèvas fragilas en acòrdis de patz que l'Acòrdi d’Ar-Rajmah (1919-1920). Cirenaïca foguèt alara devesida en dos: « lo nòrd - amb las còstas e una partida d’Al-Jabal Al-Akhdar - passèt jos la dominacion italiana, alara que lo sud - amb Jaghbûb, Ûjîlah, Jâlû e Koufra - demorèt independent e venguèt l’Emirat senossi »[1].
Idris, futur Rei de Libia, venguèt Emir de Cirenaïca e gardèt qualques dreches coma aquel de se circular dins tota la region mas subretot aquel d'intervenir dins l’administracion de la partida italiana per aparar los interèsses dels Libians autoctòns. La contrapartida foguèt la securitat interiora dins la colonia italiana, l'Emir prometiá de dissòlvre sas fòrças militaras La pacha foguèt rompuda en 1920 e Itàlia sometèt, amb 2000 òmes acompanhats d'automobilas e d'avions, l'oasis de Djarbob, sèti de la Confrariá senossi[2].
Lo 6 decembre de 1925, lo tractat italoegipcian fixèt lo tèrme oriental; foguèt signat per l'ambaissador italian del Caire e pel President del Conselh e Ministre dels Afar Estrangièrs d'Egipte, Ziwer Pacha[3].
Aprèp la victòria dels Aliats, Idris refugiat en Egipte tornèt al govèrn e promulguèt una constitucion modèrna que garantissiá subretot la libertat de consciéncia e de pensada, l’egalitat dels ciutadans e un govèrn constitucional[4]. Sa bandièra tradicionala es derivada d'aquela de l'ancian colonizador otoman[5].
En 1946, foguèt reconegut Emir de Cirenaïca e perseguèt de militar per l'unificacion e la sobeiranetat de Libia.
En 1951, Idris acceptèt la corona del Reialme Unit de Libia que liga Cirenaïca, Tripolitània e Fezzan.
Lo 23 de febrièr de 2011, Cirenaïca foguèt la primièra partida de Libia que se declarèt contra lo poder de Muammar al-Gaddafi[6]. La region es lo luòc de transit de fòrça Egipcians que vivián e trabalhavan en Libia per tornar dins lor país e escapar a la violenta repression de Muammar al-Gaddafi.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)ISLAMOPHILE - Idrîs As-Sunûsî, Rei Sofi
- ↑ (fr)Colin Elicio, "Les Italiens en Afrique (Somalie et Cyrénaïque)". In: Annales de Géographie, t. 35, n°197, 1926, p 478.
- ↑ (fr)Colin Elicio, "Les Italiens en Afrique (Somalie et Cyrénaïque)". In: Annales de Géographie, t. 35, n°197, 1926, pp. 477-478.
- ↑ (fr)Dr A. Blonk, "Drapeaux et timbres-poste", édition Veen Frères, Berchem-Anvers, s.d. (circa 1950), p 11.
- ↑ FOTW - Flag of the World
- ↑ (fr)FRANCE 24 - Le régime de Kadhafi en proie à une insurrection sans précédent


text:
Aurès
L’Aurès (del tamazight Awras significant « massís », atal Adrar n'Awras es literalament lo « mont del massís », es a dire lo massís montanhós) es un vast territòri montanhós istoric e etnolinguïstic a l'èst d'Argeria, onte vivon majoritàriament los shauis, grop berberofòn.
Aquela region èra coneguda dempuèi l'Antiquitat jol nom d'Aurasius mons, toponim berbèr significant « lo mont feram »[1]. Los Aurès èran partida del territòri de l'anciana Numidia[2]. Cal apondre que quand Ibn Caldon, istorian del sègle XIV, parlava dels Aurès, indicava une zona geografica mai larga qu'aquela d'uèi[3].
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Populacion
- 4 Cultura
- 5 Annèxes
Geografia[modificar | modificar la font]
Evocacion anciana[modificar | modificar la font]
Le recit de Procòp dins las Guèrra dels Vandals indica qu'en 539, quand lo general bizantin Solomon foguèt enviat pel segond còp en Africa per l'emperaire Justinian, pacifiquèt d'en primir las províncias de Zeugitana, de Numidia e de Byzacèna. Volguèt enseguida sometre l'Aurès amb una partida de l'armada bizantina comandada per Gontaris, venguda campar prèp del flum Abigas, a costat Baghaí, vila alara abandonada aprèp las atacs dels Aorasians. Aprèp un combat perdut, lo general bizantin deguèt se retirar, quand arrivèt, amb lo rèsta de l'armada, Solomon que li envièt d'ajudas e campèt a 50 Estadis mai naut[4].
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo nom Aurès designa en majora partida tota la cadena orientala del massís de l'Atlàs, avent coma representant son suc de Chelia e subretot las ancianas vilas Mascula Khenchela e Lambèse Tazolt.
Segon Ammar Negadi[5] :
- Segon los Romans e los Numids : Salluste descriu una cadena de sèrras que separa doas regions, l'una maritima (la còsta èst d'Argeria) e l'autre interiora (Tell). Los monts Aurès se terminan pel desèrt de Sahara[6]. D'autras fonts indican coma nom de la cadena Auréus clupeus qu'aprèp venguèt Mons Aurasius.
- Segon los geografs de l'Edat Mejada: Procòp prepausèt una superfícia anant de 1 800 a 2 000 km2. Ibn Khaldon limita los Aurès pel reialme dels Kutumas, los Zibans, lo Mzab, l'Oèd righ. Ibn Khaldon designa per Aurès, le reialme dels Zenètas.
- L'istorian e geograf Francés, Émile Félix Gautier (de l'Universitat d'Argièr) destria l'Aurès oriental de l'Aurès occidental d'aprèp los estudis d'Ibn Khaldoun[7].
- Segon los Argerians : pendent l'ocupacion francesa, los responsablas de l'armada de liberacion nacionala (ALN) nomenèron l'Aurès per Wilaya I que correspond en superfícia de 450 000 a 500 000 km2. Aquela superfícia designa lo territòri shaui, que conten una partida de la Hodna fins la frontièra tunisiana e de Doucen a Aïn M'lila.
Topografia[modificar | modificar la font]
L'Aurès forma la partida èst de l'Atlàs presaharian que lo trescòl es lo mont Chelia a 2 328 mètres d'altitud.
L'Aurès es una region comprenent una cadena de montnaha e de planas s'espandissent sus l'actuala Argeria e l'actuala Tunisia. Es un massís que dona gaire de passatges nòrd/sud, mas parcialament traversat per una depression sinclinala nòrd-èst/sud-oèst al fons de que raja l'oèd Abiod.
- Las Horseshoes son fòrça nombroses mejans los rius d'Aurès, las mai conegudas son:
- Lo Canhon de Ghofi o los « Balcons de Ghofi »,
- L'Horseshoe de Chechar o Taberdga.
- Los rius e las estancas: Oèd Abiod (en amazigh Ighzer Amellal), estanca de Timgad, Oèd Abdi (en amazigh Ighzer n'Abdi), Oèd el ahmer (en amazigh Ighzer Azggagh), Oèd Taga (en amazigh Ighzer n'Taqqa), estanca de Beni Haroun Wilaya de Mila, palun de Medghassen (en amazigh Alma n'Imadghassen), palun de Draâ Boltif (en amazigh Alma n'Ighil n'Boltif), Chott Djendli, Chott Tincilt, Oèd El Madher, eca.
- Los monts : lo mont Chelia(2 328 m) (Batna- Khenchela), lo mont Boarif (Batna), còl du Telmet (en amazigh Tizi n'Talmet), (som dels Cèdres) prèp de Batna, Chechar (Tbessa), Belezma (Batna), Awras (Batna), Mahmel, Mahmed Wilaya de Batna(2 321 m) Bozina), Noacer, lo som d'Oled Ali (en amazigh Tizi n'Ath Ali), lo còl Tifrasin (en amazigh Tizi n'Tifrassin), Djebel Ouled Aïcha (en amazigh Adhrar n'Ath Aicha), Djebel Ben Bouslimane (en amazigh Adhrar n'Ath Bou Sliman), Djbel Ali (en amazigh Ich n'Ali, près de Batna), eca.
- Las planas : Nerdi (Bouzina dins la Wilaya de Batna)
- Las selvas: los bòsques de Belezma, los bòsques de Beni-Oudjnan, los bòscs de Beni Amloul (en amazigh Ath Melloul), los bòsques d'Oled Yakoub, selva de Boarif, selva de Legag, eca.
- Los espacis o pargues protegits: Pargue nacional de Belzma
- Los oasis : El Kantara, Ghoufi, eca.
- Los jaces e ressorsas naturalas: ciment, sal, mercuri, fèrre, zinc, coire, argent, aur, plomb, antimòni, fosfats, petròli, gas, fusta, eca[8].
- font termala: la Font cauda Hammam Essalihine de Khenchela, font de Batna (Kasro), font de Biskra, font de Guelma (hamam Maskhoutine), eca.
Clima[modificar | modificar la font]
Los ivèrns son fòça fregs, la temperatura aten a vegada los -18 °C sens factor umids. Los estius son fòrça cauds, fins a 50 °C a l'ombra. Las variacions de temperatura son fòrça importantas dins aquela region del mond.
Dins l'Aurès, la temperatura estivala varia de 30 °C a 38 °C.
La quantitat de pluèja indica prèp de 325 mm de mejana annadièr al nivèl de las grandas vilas mas aquelas quantitats son fòrça mai nautas als monts qu'i a de microclimas umids. Las nevadas arriban cada an a partir de la segonda mitat del mes de novembre e fins al començament de març. Los monts demoran nevats fins al mes d'abril veire al començament de mai. Alara que de pluèjas diluvianas son constatadas dins l'Aurès, los domatges son considerables.
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
- Los animals: l'ièna, la lèbre, lo rainal, l'aigla, lo singlar, la cernalha, la Tartuga Hermani, lo chacal daurat, la cigonha blanca, lo guit, lo ganga e lo caracal eca. Lo darrièr leon foguèt caçat al sègle XIX prèp d'Arris.
Qualques espècias de peises vivon dins las aigas de rius prèp de Timgad.
- La vegetacion : fòrça conifèrs e arbrilhons (cèdres, pins blanc, avet, euse, eca.). I a de palmièrs, lo cade, Lo sause, lo ginjorlièr, lo tamarind, los arbres fruchièrs (pomièr, milgranièr, albricotièr, perièr, figuièra, olivièr, ametlièr, eca.)
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Aurès guerrièra, tèrra de revòlta, de conquèsta e d'insomeses[modificar | modificar la font]
L'Aurès e sa tribú los shauis totjorn foguèt tèrra de revòltas e de començament de conflites dempuèi l'Antiquitat mas tanben abans[9],[10],[11]
Recits istorics de l'antiquitat fins ara[modificar | modificar la font]
Lo mausolèu de Medghassen dins Aurès data de 300 ans AbC. S'agís d'un monument numid; es lo mai ancian de l'actuala Argeria[14]. Aurès seriá estat lo fogal dels Zenèts. Segon l'ipotèsi controversiada d'Ibn Khaldon Medghassen seriá lo patriarca dels Zenèts[15].
Los Romans fondèron Lambèsa a Batna coma capitala del sètge roman. Fòrça vilas e capitalas se desvelopèron, Tobna, Timgad (Batna), Cirta e Tiddis a Constantina, Madaura e Baghaï a Khenchela, Theveste a Tebessa, Diana (Zana) a Batna, Ipòna a Annaba, Tibilis e Calama a Guelma, Nicivibus o N'gaous a Batna, Vescera a Biskra, Djemila, Thagaste, vila natala de Sant Augustin, Madaure (M'daoroch) dins la Wilaya de Souk-Ahras, Sitifensium a Setif.
Massinissa, nascut vèrs 238 AbC dins la tribú dels Massíls (Mis Ilès) e mòrt al començament de genièr de 148 AbC, unifiquèt Numidia. Fòrça reis li succediguèron.
Fòrça caps berbèrs se revoltèron enseguida dins Aurès. Tacfarinas (primièr sègle après Crist), combat l'Empèri Roman jol reialme de l'emperaire Tibèri. Faraxen, en 253[16], venent del Djurdjura, ataquèt la Numidia romana[17], amb l'ajuda de cinc tribús, los Quinquegentiani e los Babars e les tribús originàrias d'Aurès, del sud e d'Hodna. Foguèt pres a Lambèsa, a 10 km de Batna vèrs 260 ApC . Las inscripcions qu'indican sa captura pels Romans son a Lambèsa. Se pòt tanben citar lo nom de Iabdas, rei d'Aurès, vèrs 536[18].
Los Vandals e los Bizantins influencièron la region. De revòltas foguèron contada pels istorians coma dels Zenèts..
Enseguida, los musulmans arribèron per islamizar la region. Koceila e Dihya s'imposèron al nòrd de la region e dins tot l'èst d'Africa del Nòrd.
Al sègle VII, d'aprèp Ibn Khaldon, l'Aurès èra subretot abitats dels Aurebas, tribú de Koceila, dels Zenèts Djerawa, tribú de la reina Kahina-Dihiya, e dels Hoaras[19]. Las tribús Aurebas son tanben descrichas coma essent originaris de l'actuala Libia[20].
L'unitat politica e administrativa de la Berberiá Orientala e Centrala èra en granda partida realizada per Kusayla que s'èra convertit a l'Islam. Dempuèi alara, un conflicte esclatèt entre aquel cap berbèr e lo cap de las armadas omeias. Cairoan foguèt presa per Koceila, aquel darrièr tornèt al cristianisme. Oqba Ibn Nafaa tuèt Koceila. Dihya, dicha la Kahina, prenguèt lo cap de la resisténcia. Eissida de la tribú dels Djerawa foguèt elegida o nomenada a aquela carga pel conselh de la confederacion de las tribús. Dihya tuèt Oqba Ibn Nafaa segon Ibn Khaldoun, venjant Koceila.
Dihya procedèt atal a la reünificacion de fòrça tribús de l'Africa del Nòrd orientala e del Sud. Dihya vencèt per dos còps la granda armada Omeia mercé a l'apòrt dels cavalièrs dels Ayth Ifren. Regnèron sus tota l'Ifriqiya pendent cinc ans. Dihia foguèt vencuda dins una darrièra batalha contra los Omeias. Foguèt la sola femna de l'istòria a combatre l'empèri omeia. Aprèp la desfacha de la Kahina, la populacion d'Aurès, region a l'encòp entre las actualas Argeria e Tunisia e una partida de l'actuala Libia (la província de l'Ifriqiya), aderiguèt al principis de l'Islam.
Ibn Khaldoun escriguèt que le comandant Musa ben Nusayr aumentèt los seus militars en exigissent 12 000 Berbèrs de l'Ifriqiya (que l'Aurès èra partit) per tornar islamizar las demai populacions situadas a l'Oèst de sa província (Ifriqiya); cal precisar qu'en arabi l'Oèst o Occident o País del solelh clocant se dich Magrèb e tanben d'una partida de l'islamizacion del Magrèb ja comencèt jol precedent Oqba e qu'i a ed milièrs de quilomètres entre l'Aurès de l'Edat Mejana o Cairoan e Tanger es a dire a de meses de marcha e encara mai de tribús berbèrs a convertir o tornar coma lo menciona Ibn Khaldoun[21]. Ibn Khaldon jamai escriguèt que los 12 000 òmes exigits serviguèron a la conquèsta d'Andalosia, d'Espanha o de l'occident crestian. Ibn Khaldon escriguèt segon la conquèsta del Magrèb per las tropas de Musa ben Nusayr, Tariq, governador de Tanger, i demorèt amb 12 000 berbèrs venent d'èsser convertits acompanhat de 27 Arabis cargat de lor formacion coranica, sens cap d'autre precision, coma l'origina de las etniás presentas[22]. Es solament aprèp aver jutjat l'Islam pan ancrorat al Marròc que Moussa Ibn Noçaïr tornèt en Ifriqiya que demandèt en 711 Tariq ibn Ziyad demorant a Tanger de conquerir Espanha[23],[24].
Enseguida, de conflites entre Berbèrs e dinastias arabias (Omeias, Fatimidas, Abbassidas) son senhaladas pels istorians dins la region d'Aurès coma Al Bakri e Ibn Khaldon.
Abu Yezid de la tribú dels Banon Ifren capvirèron los Fatimids ajudat per las tribús Zenèts d'Aurès mas foguèt vencut pels Zirids, aliats dels primièrs temps als Fatimids.
Los Hilaliens ganhèron la batalha contra los Berbèrs. I aguèt un acòrdi entre ambedoas partidas. Los Hilaliens venguts amb lors familhas vivián amb los Berbèrs amb a vegadas de tensions. Seguèt un periòde d'unificacion amb la dinastia dels Almoads (dinastia berbèr). Aprèp, los Hafsides(dinastia berbèr) prenguèron tota la region fins a l'arribada dels Otomans.
Al sègle XIX la region foguèt mièg conquerida per França. De revòltas (Ahmed Bey, los Zaatchas, los movements nacionalistas argerians) se faguèron contra l'ocupacion francesa fins al començament de la Guèrra d'Argeria. Aurès es un territòri qu'abriguèt mai de 20 mila maquisards. L'Armada francesa patiguèt sa mai granda desfacha aprèp Indochina dins Aurès.
A causa de la geografia, Aurès es dificils d'accès per las fòrças estrangièras. Pasmens l'islamizacion ganhèt sus aquel relieu escalabrós. L'armada francesa donèt l'escais als combatents d'Aurès, los òmes invisibles. Mas las lutas intèrnas faguèron de ravatges dins tota la region e dins Argeria pendent la Guèrra d'Argeria e los començaments de l'Argeria independanta.
La partida occidentala d'Aurès fa partit de l'actuala Argeria aprèp l'independéncia de 1962.
Populacion[modificar | modificar la font]
Aquela region abriga las tribús shauis[25]. Mas amb lo temps e del meteis biais qu'al nòrd d'Argeria, d'argerians de totas originas confondudas s'i installèron, subretot dins las vilas.
La region d'Aurès compren las wilayas de, Batna, Khenchela, Om el Boaghi, Sok-Ahras, Tebessa e la partida nòrd de la wilaya de Biskra.
Pasmens lo país shaui es mai vaste e compren, en mai d'Aurès, d'autras wilayas e s'espand sus una partida de la wilaya de Tebessa e lo sud de la wilaya de Guelma.
Cultura[modificar | modificar la font]
Una cultura mai d'un còp milenària[modificar | modificar la font]
La region dispausa d'un vaste potencial cultural e lo tèrme « cultura » es vaste. Atal « culturalament » parlant, vaquí qualques personalitats eissidas d'Aurès:
- Koceila, prince berbèr d'Aurès al sègle VII
- Kahena, reina guerrièra berbèra zenèta d'Aurès que se batèt contra los Omeiadas pendent l'expansion islamica en Africa del Nòrd al sègle VII
- Mostefa Ben Bolaid (1917-1956), un dels caps istorics del FLN pendent la guèrre d'Argeria, d'escais lo Paire de la Revolucion Argeriana
- Larbi Ben M'Hidi (1923-1957), combatent e eròis de la guèrra d'independéncia
Praticas culturalas de la region d'Aurès[modificar | modificar la font]
La circoncision es una practica milanària dçns l'Aurès segon totjorn lo meteis ceremonial[26].
Artesanat[modificar | modificar la font]
Terralha[modificar | modificar la font]
Segon mai d'un istorians, las terralhas d'Aurès apareguèron dins las especificitats plasticas de lor decòrs talhats e de lors formas carenadas, coma mai pròchas de las primièras formas de l'art berbèr.
- Originas
« Coma malgrat la colonizacion romana de Lambèsa, los berbèrs Chaoïa demorèron alunhat dels grands corrents » exteriors, « se pòt admetre qu'aquela ornamentacion de relieu [...] caracteristica de la terralha berbèra vertadièra, diriam primitiva. », çò escriguèt Arnold van Gennep[27]. Gabriel Camps supausa « una origina sicílioitalica », pensa qu'aquel decòrs, s'espandiguèt al Calcolitic dins une region anant de las còstas de la Tunisia fins a l'Aurès[28]
- Caracteristicas
Decoradas de relieu o de talhs, las terralhas d'Aurès son enducha d'una laca roja escura o bruna, lo « loq », practica a l'encòp ornamentala e impermeabilizant las terralhas.
Lo « tarbot » a un perfil original, redond al bòrd, sens mesplan, clinant leugièrament cap a l'exterior en quatre punts oposats, sovent soslinhat d'òscas.
Le « fán », utilizat per còser la galèta, es pas vernissada mas ornada de releus amb de linhas e punts roges.
D'autres terralha, benlèu de joguinas, an de formas d'animals (coma d'aucèls).
Tissatge[modificar | modificar la font]
La tecnica del tapís de lana es pas locala, son los tissatges, les cobèrtas, coissins e saquetas pal grans que son caracteristics de l'estil d'Aurès. A la lana sivent se mèscla lo pel de cabra.
Los « tellis » son sovent compausat de bendas de coulors, mas se los pòt ornar d'orlats o de linhas coirats. De larges registres sombres, sur lesquels un décor semble brodé, de pèças en lasange se pòdon apondre a la superfícia. [29].
Jòias[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
-
- Los pintres orientalistas
Fòrça pintres europèus e subretot francese, orientalistas, pintavan pedent lor demorànças dins l'Aurès de paisatges e retraches, coma Gaston Bouchinet (Los Sarrasins, 1898 - Verdun de Garona, 1966), Eugène Deshayes (Argièr, 1862 - Argièr 1939), Paul Fenasse (Argièr, 1899 - New Braulnfeg, Tèxas, 1976), Eugène Girardet (París, 1853 - París, 1907), Louis Granata (Spezzano Grand, 1901 - Selon de Provença, 1964), Édouard Herzig (Neuchâtel, 1860 - Argièr, 1926), Roger Irriéra (Bordèu, 1884 - Ais de Provença, 1957), L. (Léonie?) Lebas, Constant Louche (Argièr, 1880 - Grenòble, 1965), Fritz Müller (Blida, 1867 - Argièr, 1926), Maxime Noiré (Guinglange, Mosèla - 1861 - Argièr 1927), Jules Van Biesbroeck (Portici, Itàlia, 1873 - Brussèlas, 1965)[30].
-
- Los pintres argerians contemporanèu
D'artistas , coma Jeballah Bellakh[31], nasquèron e vivon dins de vilas d'Aurès. D'autres son morts coma Abdo Tamine e Cherif Merzogui. E mai imigrèron cap a Euròpa coma Hoamel Abdelkhader que viu en Itàlia.
Musica[modificar | modificar la font]
Lo folklore es diversificat dins las regions d'Aurès. La musica tradicionala es paln representada. Los primièrs cantaires amb vam internacional son Aissa Jermoni e Ali Khencheli[32]. L'estile de musica Rahaba es pròpri a tota la region d'Aurès. E mai, d'autres estiles de musica existisson coma l'estile araboandalós]], amb Salim Hallali o Youcef Bokhantech.
Un autre genre de musica moderna shaui s'impausèt dins la region. Aquela musica atipica es una mescla d'inspiracions de rock, de blues, de folk e de raï en lenga shaui e arabi. Qualques instruments de musica son pròpris a la region coma la Gasba e d'autres coma la Zorna son especifics a l'ensems de la musica orientala.
Literatura[modificar | modificar la font]
- Qualques escrivans escriguèron dins las lengas arabi e francesa, es lo cas de Kateb Yacine.
- La poèsia orala, los contes e legendas fan l'objècte d'estudi pels especialistas en literatura e lenguistica.
- Mohamed Hamouda Bensai (1902-1998) èra ensagista e filosof[33].
- La granda romancièra soïsse Isabelle Eberhardt (1877-1904) demorèt a Batna.
- Èran tanben Batnéens los escrinans: El hachemi Saidani (mòrt en 2005), Mohamed Nadir Sebaa (nascut en 1956), Abderezzak Hellal (nascut en 1951), Beïda Chikhi, Doctor d’Estat e professor a la Sorbona, eca.
- D'autors d'origina francesa escriguèron tanben de libres que tractan de tèmas ligats a ;'Aurès e a la vila de Batna coma Jean-Pierre Marin, Jean-Noël Pancrazi (nascut en 1949), Liliane Raspail, Jean Pèrés e Eugène Delessert, eca.
- Claude-Pierre-Hypoplyte Polain, istorian, moriguèt lo 17 de març de 1876 a Batna[34].
- Anna Gréki (1931-1966) foguèt escrivana e militanta de la causa del Front de Liberacion Nacionala (Argeria)[35].
- Los autors Redha Malek (nascuda en 1931), Mustapha Bekkouche (nascut en 1930), Amar Mellah (nascut en 1938), Merarda Mostefa Bennoi, Ali Merouche escriguèron de libres documentaris e istorics.
- La poèsia arabia: le poèta Mohamed Laïd Al-Khalifa (1904-1979), Mohamed el akhdar el Saihi, Mohamed Ababsa El Akhdari[36], escriguèron de poèmas sus Batna e l'Aurès.
- Messaod Nedjahi escriguèt de romans en lenga francesa sus la vida dels shauis[37]..
- André Gide (1868-1951) visitèt l'Aurès. Èra amic de Mohamed Hamoda Bensai (1902-1998).
- Liliane Amri (nascuda en 1939), maridada a un shaui, es l'autora del roman La Vie à tout prix. Es una autobiografia e descriu de la vida d'Aurès, subretot de las femnas pendent los ans 1960 a 1990. Parla parfaitement shaui e contribuguèt al desvelopament de la region d'Aurès.
- Germaine Tillion (1907-2008) demorèt dins l'Aurès pendent d'ans. Faguèt grand trabalh scientific sus la region d'Aurès[38],[39]. Envièt de letras al govèrn francés per defendre la causa dels Argerians pendent la Guèrra d'Argeria.
- Dins son òbra, Mathéa Gaudry descriguèt la vida de las femnas Shauis, los usatge e cotumas d'aquela region subretot dins lo periòde colonial de 1929. Fa l'istoric de la Kahina[40].
- Bachir Rahmani (1957), mètge escrivan, escriguèt "Amrir", (2002).
- Saleh Bezzala, poèta de lenga shaui.
- Nassira Belloula, nascuda a Batna e autora de mai d'un romans, recits e ensags coma La Revanche de May, Visa pour la Haine, Rebelle en toute demeure, Djemina o Les Belles Algériennes.
Dança[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire des Berbères, Ibn Khaldoun, trad., William Mac-Guckin de Slane, Ed Berti, Argièr 2003
- Léon Souguenet, Julia Donia : Missions dans l'Aurès (1915-1916), ed.Éditions Renaissance du Livre, 1928.
- Ernest Mercier, Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus reculés jusqu'à la conquête française (1830) 1868, tome 1, p. 188[41].
- Camps Gabriel, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, París, Arts et Métiers graphiques, 1962 (630 p.) [Chapitre IV, La poterie peinte, p. 320-417].
- Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975 [Tissage de la montagne, les Aurès, p. 111-117].
- J. B. Moreau, Les grands symboles méditerranéens dans la poterie algérienne,Argièr, SNED, 1977 [Lampes des Aurès, p. 169-188].
- À la rencontre de la poterie modelée en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1982 [Poterie des Aurès, p. 118-129].
- Tahar Djaout, L'Invention du désert, Éditions du Seuil, París, 1987, p. 31-33.
- Kateb Yacine, Parce que c'est une femme, tèxtes reünits per Zebeïda Chergui, teatre, [entrevista de Kateb Yacine amb El Hanar Benali, 1972, La Kahina ou Dilhya; Saout Ennissa, 1972; La Voix des femmes e Louise Michel et la Nouvelle Calédonie], París, Ed. Éditions des Femmes - Antoinette Fouque, 2004, 174 p.
- Gisèle Halimi, La Kahina, Plon, 2006: Pocket, 2009 ISBN 978-2-266-17407-7
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)S. Chaker, Encyclopédie Berbère, dintrada « Aurès »
- ↑ (fr) Encyclopédie Universalis/ Numidie
- ↑ Mapa d'Euròpa en l'an 700, partida sud-oèst
- ↑ (fr)Procòp, Guèrra dels Vandals, libre II
- ↑ (fr)[http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Aureschaoia estudi fach per Ammar Negadi
- ↑ (fr)Gustave Boissière, L'Algérie romaine
- ↑ (fr)Le passé de l'Afrique du Nord: Les siècles obscurs. Avec 25 illustrations, Émile Félix Gautier p220, p221
- ↑ [http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Ammar Negadi
- ↑ "argièr-roi.net" (fr)La vida economica del Chaoia d'Aurès.
- ↑ (fr)Tradition orale, mémoire collective et quelques repères historiques dans l’Algérie coloniale : le cas des Aurès et du pays chaoui
- ↑ (fr)LES BATAILLES DE L'ARMEE DE LIBERATION NATIONALE
- ↑ (fr)Souvenirs d'une exploration scientifique dans le nord de l'Afrique, Jules-René Bourguignat
- ↑ "ReferenceA" (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères
- ↑ (fr)Recueil des notices et mémoires de la Société archéologique, historique
- ↑ "ReferenceA"
- ↑ (fr)Comptes rendus des séances - Académie des inscriptions & belles-lettres publié par Ernest Émile Antoine Desjardins
- ↑ Mencions de l'insurreccion du Faraxen
- ↑ (fr)Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus... De Ernest Mercier
- ↑ Ibn Khaldoun, Istòria dels Berbèrs
- ↑ "Marin" (fr) Au forgeron de Batna; Jean-Pierre Marin; ed. L'Harmattan; 2005; isbn=2747593118 enlinha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, T.I, consultable en linha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, Tome I, consultable en linha
- ↑ (fr)Article sur Moussa Ibn Noçaïr / Encyclopédie Universalis
- ↑ (fr)Tariq ibn Ziyad et l'islamisation du Maroc p.21
- ↑ "alger-roi.net"
- ↑ (fr)Le cérémonial de la circoncision
- ↑ (fr)Arnold van Gennep, Les poteries modelées d'Afrique du Nord
- ↑ (fr)Gabriel Camps, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, Paris, Arts et Métiers graphiques, 1962.
- ↑ (fr)Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975, p. 112 et 114
- ↑ Lista establida segon Marion Vidal-Bué, (fr)L'Algérie des peintres, 1830-1960, Argièr, Edif 2000 / París, Paris-Méditerranée, 2002
- ↑ (fr)Benamar Mediene, Pour le peintre, la perspective n'a de sens que dans l'ouverture infinie du regard..., dans « Créative Algérie », Phréatique n° 51, París, 1989, p. 96-97.
- ↑ (fr)Dominique Auzias, Algérie
- ↑ (fr)Femmes d'Algérie: légendes, traditions, histoire, littérature Par Jean Déjeux. Publié par Boîte à Documents, 1987. P244. libre en ligne
- ↑ Book Google
- ↑ (fr)Frantz Fanon: portrait. Per Alice Cherki. ed. Seuil, 2000. ISBN 2-02-036293-7. Page 236
- ↑ (fr)Ecrivains algériens: dictionnaire biographique Per Achour Cheurfi. Ed. Casbah éditions, 2004. pag.17. ISBN 9961-64-398-4
- ↑ (fr)Profession: infirmière Par Messaoud Nedjahi. Ed. Editions Publibook. ISBN 2-7483-3522-8 libre en linha
- ↑ (fr)Thérèse Rivière, Fanny Colonna, Aurès/Algérie, 1935-1936 photographies
- ↑ (fr)Germaine Tillion, Il était une fois l'ethnographie
- ↑ (fr)La femme Chaoui de l'Aurès, Mathéa Gaudry, édition Chihab- Awal
- ↑ Histoire de l'Afrique septentrionale en linha


text:
Cançon de gèsta
Cançon de gèsta es lo nom dau poèma epic escrich ai sègles XI e XII (lèu 100 ans avans lo sorgiment de la poesia lirica dei trobadors e dei romanç en vèrse pus ancians) que narra l'epopèia d'un eròi que representa de vertuts consideradas coma modelicas per un pòble o per una collectivitat a l'Edat Mejana. Lei cançons de gèsta èran una literatura divulgada de maniera orala per lei joglars per l'analfabetisme de la societat a aquela epòca.
Lei darrieras cançons de gèsta son estadas produchas au cors dau sègle XV. Son caracteristicas de la literatura medievala e prenon la seguida dei grandeis epopèias de l'Antiquitat. Son redigidas en lenga romanica anciana. Diferisson de l'autre grand genre literari medievau: la poesia lirica.


text:
Château-la-Vallière
Château-la-Vallière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a 35 km al nòrd-oèst de Tors (Indre-e-Loire), 55 km al sud del Mans (Sarthe) e a 60 km a l'èst de Angieus (Maine-e-Loire).
La commune se situe à 35 km au nord-ouest de Tours (Indre-et-Loire), 55 km au sud du Mans (Sarthe) et à 60 km à l'est d'Angers (Maine-et-Loire).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, Castèl-la-Vallière fasiá part intégrante de la Anjau e mai justament de la sénéchaussée angevine de Baugé (en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus) fins a la Revolucion francesa.
La localité i aviá @dénommer « Castells-en-Anjau » abans #qu'en mai 1667, Louis XIV pas erigeix Vaujours (actuala municipalitat de Castell-la-Vallière) en duché e pas l'ofèrta a Louise de la Vallière, lo sieu anciana mèstra.
En lo moment de la creacion dels departaments franceses en 1790, tota la part orientala de la Anjau, de Castell-la-Vallière al nòrd fins a Bourgueil al sud en transeünt pel domeni del castèl de Gizeux, i aguèt ligat al tot nòu departament del Indre-e-Loire.
Uèi aquela region a trucat la Touraine angevine.
-
Mapa de l'anciana província d'Anjau.JPG
Mapa de l'Anjau a la XVIIIensègle
-
Sénéchaussées de l'Anjau l'an 1789.JPG
Castell-la-Vallière situat en la sénéchaussée de Baugé a la XVIIIensègle
Sous l'Ancien Régime, Château-la-Vallière faisait partie intégrante de l'Anjou et plus précisément de la sénéchaussée angevine de Baugé (dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers) jusqu'à la Révolution française.
La localité était dénommée « Châteaux-en-Anjou » avant qu'en mai 1667, Louis XIV n'érige Vaujours (actuelle commune de Château-la-Vallière) en duché et ne l'offre à Louise de La Vallière, son ancienne maîtresse.
Lors de la création des départements français en 1790, toute la partie orientale de l'Anjou, de Château-la-Vallière au nord jusqu'à Bourgueil au sud en passant par le domaine du château de Gizeux, fut rattachée au tout nouveau département de l'Indre-et-Loire.
Aujourd'hui cette région est appelée la Touraine angevine.


text:
Ferabràs
Ferabràs (forma occitana; en francés es Fierabras) es un roman occitan de tematica epica carolingiana, escrich entre 1230 e 1240 e que compta aperaquí 5.000 vèrses. Es una adaptacion d'un cant de gesta francés de meteis nom qu'es de cap a 1170.
L'istòria[modificar | modificar la font]
L'òbra conta de batalhas legendàrias, e entremièg l'istòria d'una sarrasina que ven crestiana per amor. Carlesmanhe ataca Espanha per i recuperar las relíquias de la Passion, que son dins las mans de l'emir Balan, que son filh, un gigant de mai de quatre mètres sonat Ferabràs, es un eròi vertuós. Vençut per Olivièr durant un combat, es illuminat per l'Esperit Sant e se convertís al cristianisme. Atacat pels sarrasins, es embarrat per son pare dins una torre. Pasmens sa sòrre Floripar, qu'es enamorada de Guiu de Borgonha, ajuda Rotland e Carlesmanhe a véncer Balan, que morirà en se negar a se convertir al cristianisme. L'òbra es una exaltacion del cristianisme coma vertut fantastica mai que coma un fe.
Lo tèxt occitan inspirèt una version posteriora en italian, lo Cantare di Fierabraccia e Ulivieri dins la segonda part del sègle XIV. N'existisson tanben doas versions anglesas Sir Ferumbras (de la fin del sègle XIV o de la debuta del XV) e Firumbras qu'es incomplet. Una òbra anglesa del sègle XV Sowdon of Babylon combinèt aquesta istòria amb una autra òbra. L'escrivan espanhòl Calderón de la Barca empleguèt qualques elements d'aquesta istòria dins son drama La puente de Mantibile.
En 1823, lo compositor Franz Schubert escriguèt una opèra que sonèt Fierrabras, que se fondamentava sus cèrtas istòrias a l'entorn de la conversion del cavalièr.
Lo baume de Ferabràs èra un pocion magica que lo cavalièr trobèt dins sas aventuras e que foncionava coma gariment universal. Sa fama s'esperlonguèt mai enlà de las istòrias carolingianas e apareguèt coma un motiu dins lo Quichòte.


text:
Domléger-Longvillers
Donnegé-Neuvilé (Sonme) en picard ( Domléger-Longvillers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Domléger-Longvillers Resulta de la fusion, lo data|1er|en octòbre|1972 {{}}, de las municipalitats de Domléger e Longvillers.
Domléger-Longvillers résulte de la fusion, le , des communes de Domléger et Longvillers.


text:
Dragonadas
Las dragonadas que hon operacions de repression de las autoritats reiaus francesas contre los protestants a partir de la promulgacion de l'Edicte de Fontainebleau (qui sancionava la "revocacion" de l'Edicte de Nantas) ; entà obtiéner la conversion deus protestants, aquestes qu'avevan la penibla obligacion d'ostalar en çò son los sordats catolics francés en mission dens lo lor parçan shens poder empachar ni obtiéner reparacion deus abús qui conterén.
Las dragonadas que's perlonguén durant ua bona partida deu sègle XVIII e qu'avón com consequéncia conversions forçadas e exilis.


text:
Juvigny-sous-Andaine
Juvigny-sous-Andaine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Juvigny-Jos-Andaine se situa al sud-oèst del Adorna.
Juvigny-sous-Andaine se situe au sud-ouest de l'Orne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1840, Juvigny-jos-Andaine participa a la creacion de la municipalitat de Sant-Michel-de detlos-Andaines en cedint a l'extrèm nòrd-es de lo sieu territòri los luòcs-diches Beaulieu, Grand Gué e lo Clos[3],[4].
En 1840, Juvigny-sous-Andaine participe à la création de la commune de Saint-Michel-des-Andaines en cédant à l'extrême nord-est de son territoire les lieux-dits Beaulieu, Grand Gué et le Clos[5],[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 18 de març 2011
- ↑ Modèl:Géoportail
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Juvigny-sous-Andaine », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 18 mars 2011
- ↑ Modèl:Géoportail


text:
Michel Plasson
Michel Plasson (nascut lo 2 d'octobre de 1933 a París) es un cap d'orquèstra francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt amb Lazare Lévy al Conservatòri de París. Fins a 1958, èra tocaire de batariá a l'Européen (sala situada carrièra Biot a París), dins de clubs e cabarets (participèt a d'enregistraments amb Édith Piaf)[1]. Obtenguèt lo primièr prèmi del Concors de Besançon en 1962, e anèt al Estats Units d'America seguent los conselhs de Charles Münch. Se perfeccionèt amb Erich Leinsdorf, Pierre Monteux e Leopold Stokowski e tornèt en França en 1965. Venguèt director musical de la vila de Mètz pendent tres ans e s'installèt a Tolosa en 1968, per dirigir l'Orquèstra del Capitòli, que l'aucèt al nivèl internacional.
Dempuèi 1990, Michel Plasson a trabalhat tanben amb l'Orquèstra Filarmonica de Drèsda que ne foguèt lo cap màger pendent sèt ans.
Sollicitat per las mai grandas orquèstras e opèras, en Euròpa, als Estats Units d'America, en China e al Japon, Michel Plasson fa viure la musica qu'ama, subretot la musica francesa. Foguèt invitat a l'Opèra de Shanghai, al Teatro Massimo de Palèrme, al Teatre de la Maestranza a Sevilha, al Teatre Reial de Parma, a l'Opèra de Zurich, a l'Opèra de Pequin, Coregias d'd'Aurenja, al Megaron d'Atenas, a Estrasborg, eca.
Michel Plasson dirigís tanben las orquèstras que l'invitan l'Orquèstra de París, l'Orquèstra de l'Opèra de Niça, las orquèstras de Barcelona, Madrid, Valéncia, Sevilha, Las Palmas e Rotterdam, gaireben totas las grandas orquèstras italianas. Dirigís regularament l'Orquèstra Sinfonica Nacionala de China, que n'es lo cap màger per sèt ans.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)http://www.qobuz.com/info/MAGAZINE-ACTUALITES/RENCONTRES/Michel-Plasson-Partager-le-pain-et48676?utm_source=qobuz_classique_21&utm_medium=e-mail


text:
Bossòst
Bossòst ei ua vila occitana e municipi dera Val d'Aran, en eth terçon de Quate Lòcs. Situat a 710 m d'altitud e ena riba esquèrra de Garona, comptave 1.140 abitants en 2014.
D'interès ei era glèisa romanica d'Era Assompcion de Maria, deth sègle XII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aucupe un terrenh accidentat pes contrafòrts dera sèrra que separe era Val d'Aran dera val de Luishon, en es quaus s'encastren, en tot sauvar un desnivèu de 1200 m, es afluents dera Garona pera quèrra (arrisses de Peira-ròia, Casteràs, de Marra, de Casteths), e pera sèrra de Montlude, er arriu de Margalida pera dreta.
Era vegetacion naturau (bòsqui de avet, de hèsqui e, as solanes, de roure de huelha grana) aucupe era major part deth tèrme. Era explotacion forestau e era ramaderia son es bases economiques tradicionaus.
Eth 1980 i auie 351 a conreades, mès des 80% prats, e la rèste milhòc, farratge e truhes. I a vacum e ovin. Es mines de blenda de Margalida non son espletades actuauments. I a dus ressèqui, ua planta elaboradora de productes leitèrs e ua centrau electrica.
Era proximitat deth balneari de Banhères de Luishon convertic era vila en lòc d'ostiuatge dempús deth començament deth s XX; actuauments ei eth tresau centre toristic dera Val d'Aran.
Era vila, ar arribatge esquèr de Garona, ei plaçada ath pè deth castèth de Bossòst o era Castèra, fortificacion medievau arroïada. Siguec un centre mercadèr deth baish Aran e eth caplòc deth terçon o alcaldia de Bossòst. Era glèisa parroquiau dera Assompcion, romanica, ei deth s XII; a planta rectangulara, damb tres naus e tres absides.
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 1137 abitants (2015).


text:
Ocean Artic
L'Ocean Artic o Ocean Glacial Artic es un ocean de la Tèrra, al nòrd, que s'espandís sus una superfícia de 14 090 000 km², çò que ne fa l'ocean mai pichon. Recobrís l'ensems de las mars situadas entre lo Pòl Nòrd e lo nòrd d'Euròpa, d'Asia e d'America. Comunica amb lo nòrd de l'ocean Atlantic, en recebent de grandas massas d'aiga a travèrs de la mar de Barents e de l'estrech de Fram. Se trapa tanben al contacte de l'ocean Pacific per l'estrech de Bering.
Es en màger partida cobèrt per la banquisa, que son espandi càmbia segon las sasons. Dins sa partida centrala la banquisa pòt mesurar fins a 4 m d'espessor. Aquesta espessor es deguda al limpament de las placas de glaç las unas sus las autras.