text:
Labirint
Un labirint (λaBύpιvθoς en grèc ancian, labyrinthus en latin), es un traçat sinuós, amb embrancaments o non, d'andronas e de oistas falsas, destinat e enganar o alentir aquel que cerca a s'i desplaçar.
Aqueste motiu, apareguèt a partir de la preïstòria, s'encontra dins fòrça civilizacions jos de formas diferentas.
Lo mot designa dons la mitologia grèga una seria complèxa de galariás bastidas per Dedal per embarrar lo Minotaure. En latin, labyrinthus significa « enclaus de bastits qu'es malaisit de trobar l’eissida »[1].
L'origine del mot es de segur preellenic[2]. S'èra ensejat de far d'aprochaments etimologics, per exemple amb lo tèrme grec labris, nom del destral cretés de doble fil, amb que auriá cavat lo labirint[3]. Las lengas preellenicas essent desconegudas, es normal que se trapa pas cap d'etimologia satisfasenta. La forma mai anciana coneguda es da-pu2-ri-to- en micenian de Knossos (lo signe pu2 note ordinàriament phu), avec d a l'initciala e non l [4].
Ara, lo tèrme de labirint designa una organizacion complèxa, tòrta, concrèta (arquitectura, urbanisme, jardins, païsatges…) o abstracha (estructuras, biais de pensar…), ont la persona pòt se prene. Lo caminament del labirint es malaisit de seguir e a sasir dins sa globalitat.
Somari
- 1 Los diferents tipes de labirints
- 2 Sortir d'un labirint
- 3 Labirints ancians
- 4 Labirints dins las glèisas
- 5 Labirints modèrnes
- 6 Labirint e matematicas
- 7 Nòtas e referéncia
Los diferents tipes de labirints[modificar | modificar la font]
L'autor italian Umberto Eco, tanben afogat de semiotica decriu tres tipes de labirints:
- Lo labirint de la mitologia grèga es un labirint « unicursal », que lo percors, de la dintrada al centre, a pas d'indrona. "Se lo labinrint èra desenrotlat, donariá un fil unic: la legenda del fil d'Ariana es curiosa, coma se caliá un fil per s'orientar dins un labirint classic".
- Lo labirint « manierista » desenrotlat, el, se presentariá coma un arbre, « un arbre binari, del tipe d'aqueste qu'utilizan los gramaticians e los informaticians ». Presenta un grand nombre de vias mas totas, levat una, menan a d'andronas. Es un processés d'interrogacion, d'ensag e d'error, mas que possedís una racionalitat imanenta qu'es la racionalitat binària e que se pòt descriure en tèrmes d'algèbra de Boole. Una variable booleana pòt pas èsser sonque veraia o falsa. De biais general quand i N desconegudas binàrias, existís 2N ipotèsis complètas possiblas.
- Lo labirint en « rizòme » o « labirint ermetic », un malhum entrelaçat e infinit de vias ont tot punt es connectat e diferents autres punts mas ont pas res empacha l'instauracion, entre dos noses, de ligams novèls, quitament entre aquestes qu'èran ligats de per abans. Cada rota pòt èsser la bona, baste que se vòlga anar dels costat ont se va. Lo rizòma es donc lo luòc de las conjecturas, de las escomesas e dels azards, d'ipotèsis globalas que devon èsser de contunh pausadas, qu'una estructura en rizòma cambia de contunh de forma.
Sortir d'un labirint[modificar | modificar la font]
Una astúcia simpla per trobar la sortida (un trauc) d'un labirint consistís a bordejar de contunh o la paret de drecha, o la pret d'esquèrra del labirint (per exemple en daissant sa man sus la paret sens jamai la levar).
Aquesta tecnica permet pasmens pas d'accedir, par exemple, al centre d'un labirint dich « d'isletas » (o alara de sortir d'un tal labirint quand s'aterrís en son centre): en efièch, dins de tals labirints, lo centre es pas ligat al rèste del labirint, e se torna alara en redond quand se bordeja las parets.
Labirints ancians[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
La representacion mai anciana d'un labirint foguèt trobada dins una tomba siberiana datant del paleolitic: s'agís d'un dedal de set circonvolucions, amb a l'entorn quatre doblas espiralas, l'ensems gravat sus un troç d'ivòri de mamot[5]. I a tanben de labirints del temps du neolitic, al la broa del Danubi, près de la mar Egèa, en Savòia, en Irlanda, en Sardenha, lu Portugal, en Itàlia (al Val Camonina, fa 4 000 ans), à Malta o a Belgrada, sus de figurinas datant de 7 000 ans . Aquestes traçars son inscrichs dins de carrats o de cercles, acompanhat de dessenhs d'ors, d'aucèls o de sèrps. Sus l'illa de Gavrinis, en Bretanha, foguèt descobèrta una galariá amb de multiples embrancaments. Los cambiaments de cap son indicats entre autre per d'espiralas[6]. Aquestes traçats labirintics s'inscrivon sempre dins de lucsò sagrats.
Egipte anciana[modificar | modificar la font]
Lo labirint mai ancian seriá estat bastit, segon Erodòt[7], per Amenemhat III, faraon de la dinatia XII, qu'auriá agut per projècte de bastit près del lac Moeris (actuel Birket-Karun), son palais monumental, comportant una seguida de 3 000 salas e corredors sus de nivèls. Aqueste labirint auriá estat bastit per que los Egipcians se remembran de noms de lors dotze reis e per celebrar la dodecarquia: "Los Egipcians s'èran trobats liures après lo règne d’Efèst. Mas, incapables en tot temps de viure sens rei, se'n donèron dotze, en divisant l'Egipte entèra en dotze lòts […] Una de lors decisions foguèt de daissar un monument comun que remembrariá lors noms: aquò decidit, faguèron bastir un labirint al dessús del lac Moeris e pròche de la vila que se nomenava Crocodilopolis". Mai, aqueste edifici auriá inspirat Dedal per la construccion de la prison nt deviá embarrar lo Minotaure. L'istorian grèc Erodòt parla del labirint d'Egipte coma una de las Set Meravilhas del mond, tan gran e meravilhós que la granda piramida pareis plan modèsta a sos costats. Lo temple d'epòca predinastica, nomenat lo Cagaròl, a Abidos, es benlèu una partida infima d'aqueste gigantesc labirint que foguèt pas encara trobat.
Encara en Egipte, la piramida de Hawara possedís un vertadièr labirint, per accedir al temple funerari. Per Erodòt, aqueste monument comptava dotze corts màger enrodadas de galariás e de salas. Estrabon soslinhava qu'i aviát tan de salas dins lo labirint que de nomas (divisions administrativas) dins lo país.
Grècia antica[modificar | modificar la font]
Se situa en Creta, l'illa del rei Minos, lo labirint del Minotaure bastís per Dedal; es de fach sus l'òrdre d'aqueste rei que foguèt bastit, per i far embarrar la creatura monstruoda nascuda de las amors de la reina Pasifaèa e d'un taure. etimologicament, lo mot vendriá del tèrme grèc labris que designa un destral de doble fil tal coma gravadas dins la pèire a Cnossos. Las recercas arqueologicas fachas en Creta suls palais minoïcs, per exemple aqueste de Cnossos, son de segur de construccions espandidas, de plan d'ensemble complèxe. Lo mite del Labirint poiriá èsser una transposicion d'aquesta complexitat arquitecturala.
Una pèiriera situada près de Gortina, nomenada Labyrinthe e mencionada per diferents autors dempuèi l'Esat Mejana, es tanben a vegada considerada per aquestes coma lo site del laborint mitologic.
Per antonomasi o metonimia, se nomena dedal, del nom del constructor legendari del labirint cretés, tot luòc ont se risc de se perdre a causa de la complexitat dels torns e contorns e, de biais abstrach, tot ensems de causas embolhadas e confusas; de biais que los dos mots labirint e dedal son gaireben sinonims.
Segon la legenda, solas tres personas capitèron a sortir del Labirint[8]: Dedal, Icar e Tesèu.
Coma mai sovent, las variantas del mite son nombrosas: segon les versions, Dedal e son filh Icar an estat embarrats pel quita Minos: lo comanditari de l’obratge volgava èsser segur que son creator divulge pas los plans. E, la concepcion èra tan perfiècha que lo quite arquitècte èra plan incapable de trobar la sortida. Per d'autres[9], foguèt catigat per aver donat l'idèa del fil a Ariana. Que que siá, deguèt recorir a un estratagèma ingenhós: fugiguèt pels aires, s’enlairant mercé a d'alas fachas de plumas empegada amb de la cera.
La tresena persona sortida del Labirint es Tesèu: vengut en Creta per tuar le monstre, encontra Ariana, filha de Minos, que se n'enamora; alara li dona, abans de dintrar dins lo monument ont se perdre, una pelòta de fil que desenrotlarà rèire d'el a mesura qu’avança dins las galeriás: aquesta engana li deu permettre de se'n tornar, un còp sa mission complida; es lo celèbre « fil d'Ariana »[10].
Atal dins lo mite grèc, Tesèu incarna lo coratge e la fòrça: es el qu'afronta e tomba lo Minotaure, alara qu'Ariana incarna l'agudesa e l'intelligéncia.
Après aver fugit la Creta, Tesèu arribant à Delos inventa une dansa en redond « sus una combinason de movements alternatius e circulars »[11], los uns rèire los autres, a l'entorn de l'altar d'Apollon. Aquesta dança evocava lo fil d'Ariana, los contorns del labirint. Foguèt dançada pendent fòrça annadas sus l'illa de Delos e a Atenas[12]. Aquesta dança, nomenada geranos o dança de las gruas, en onor del dieu Apollon, es benlèu lo rèste d'una dança fòrça arcaïca realizada dins lo labirint, ançada pels dieus Ariana e Dionís, doas divinitats grègas arcaïcas representant la Natura fèra e indomdada. Es que lo labirint cretés, abans d'èsser lo luòc ont Tesèu afronta lo Minotaure, es un luòc per la dança, coma lo conta Omèr dons l’Iliada. La dança d'Ariana e Dionís al sen del labirint simboliza le combat per la vida e l'immortalitat. Pendent lor dança, la vida e la mòrt s'entrecrosan e trenan lo taulièr de l'existéncia. Dançar dins lo labirint, es partir a la conquista de l'immortalitat[13].
Lo mite del labirint es une dobla representacion de l’Òme e de sa condicion: representa l’Òme escur d'esperse, que se perd pretendent se conéisser. Simboliza l’alma umana dins tota sa complexitat, al sieus mai intim embarrant lo mal (atal pòt s'interpretar l'imatge de la creatura monstruosa qu'es lo minotaure embarrat al còr del labirint). Lo labirint representa tanben l’Òme fàcia a l’univèrs: perdut, sabent pas d'ont ven, ont es, ont se'n va, e carcant a sortir d'aqueste estat, es a dire de trobar de responsas a las questions que se pausa. Lo labirint es tanben una metafòra sul sens de la vida: l'envòl de Dedal e Icar pòt simbolizar l’aviada de l’esperit cap a coneissença o aquesta de l’alma cap a l'espiritualitat, que permet de sortir de l’embarrament e de l'absurditat de la condicion umana.
La legenda grèga utiliza unees aspèctes del mistèri egipcian: la mòrt, la possibilitat de desvari, lo fil conductor e la quista del centre. S'agís d'aténher lo centre del labirint ont se fa la confrontacion, puèi de ne sortir pel mèsme camin, mas amb un estat superior de consciéncia. La sortida del labirint comença al centre, d'ont comença lo camin del retorn.
Autras civilizacions[modificar | modificar la font]
En mai de la legenda del Minotaure, lo labirint, coma simbòl d'una caminada iniciatica longa e dificila, es conegut dins fòrça civilizacions ancianas, fin a que se pòt parlar d'arquetipe universal: los òmes preïstorics, los Mesopotamians, los Escandinaus, los Hopis, los Navajos, los Indians, los aborigèns d'Austràlia, los Toarègs, los Zolos d'Africa, los josieus de Palestina, los Maias… dessenhèron de labirints. En Índia, lo mandala es una figura labirintica: es un cercle sagrat, al sen de que i a de divinitats bodicas.
Quitament, en China, i a de labirints gravats dins los bauces de Tong Ting, jos la forma de camins d'encens que lo consomir servís a mesurar lo temps passant. Sont utils subretot de nuèch, quand lo solelh pòt pas enlusir[14].
En Escandinavia, es pas rare de trobar de labirints, que las parets limitant los camins son bastis amb de pèiras de talha diferentas. La figura de fylfot (svastika sagrat) atal bastida, e fondada sus nòu punts (chifra sagrat), se pòt trabar sus d'llla isoladas. Servís per de danças o de jòcs tradicionals[15]. De labirints constituits de calhaus son corrents en Finlanda.
Los Romans representan sovent lo labirint en mosaïcs per exemple, coma dins la villà del Labirint a Pompèi.
Tanben l'illa de Malekula[16] al nòrd-èst de la Nòva Caledònia, ten fòrça labirints, utilizats dins de rites sagrats. Lor centre simboliza lo passatge entre lo mond dels vivents e aquel dels mòrts.
De traçats de camins tòrts an estat talhat dins las paets rocasudas del desèrt american e suls bauces escandinaus. De labirints an estat creats dins la torba al país de Galas e en Anglatèrra (coma lo Julian's BowerModèl:Lien a Alkborough[17]). Monstres e gigants fan partit d'aqueste mite, e quitament las glèisas utilizèron son simbolisme. Ara, son pas mai qu'una divertissenta curiositat, qu'un dels modèls mai coneguts es aquel de Hampton Court en Angletèrra.
Labirints dins las glèisas[modificar | modificar la font]
Caracteristicas generalas[modificar | modificar la font]
Quand se desvelopa lo cristianisme, mai sovent puslèu que d'escafar o de combatre los signes dels rites precedents, lo culte novèl l'utiliza: alara absorbèron los dieus, los temples, las catedralas, las relíquias, las fèstas agricòlas e los labirints présents dins los tombèls o los diferents espacis sagrats dels cultes pagans[18]. de notar que la Bíblia evòca pas jamai l'existéncia de labirints, levat, de biais indirècte, aqueste format pels barris enrodant e aparant la ciutat de Jerico[19].
Lo mai ancian labirint conegut dins un edifici crestian es trobat a El-Asnam en Argeria, dins los rèstes de la basilica de San Reparatus que data de 324[20]. Cal esperat lo sègle VI per veire apareisser de labirints de las glèisas en Euròpa: lo mai ancian se trapa a la basilica San Vitale de Ravèna en Itàlia. Mas lo simbòl fòrça pagan del labirint es abandonat pendent tot l'Edat Mejana Naut, per tornar sonque al sègle XII. Aqueste trach vengut dins fòrça glèisas e dins gaireben totas las grandas catedralas d'Euròpas. Los mai vasts se veson dins las catedralas: Amians, Arràs, Auxèrra, Rems, Bayeux, Chartres, Saint Omer, Saint-Quentin e en Occitània Peitieus, Mirapeis, Tolosa. Lo labirint es sempre situat del costat oèst, lo cap d'ont venon los demòni (l'oèst, ont lo solelh desapareist, representant lo cap de la mòrt). Se podent desplaçar pas qu'en linha drecha, los demònis èran alara preses abans d'arribar al còr[21].
Un labirint digital: Luca[modificar | modificar la font]
Se trapa un dels mai pichon dels labirints de glèisa din la catedrala de Luca en Itàlia. Es gravat sus la paret, e mesura unes 50 cm de larg. Los fidèls seguisson lo percors del det: es un labirint digital. A l'interior, se reconeis — malaisidament — las figuras usadas de Tesèu e del Minotaure gravadas al centre. L'inscripcion dich: « Hic quem Creticus edit Daedalus est labyrinthus de quo nullus vadere quivit qui fuit intus ni Theseus gratis Ariane stamine jutus », que se pòt traduire per: « Aquò es un labirint que bastiguèt lo Cretés Dedal, del que pas degun, i avent dintrat, pòt sortir levat Tesèu, mercé al fil d'Ariana ».
Labirints modèrnes[modificar | modificar la font]
Fins a la Renaissença, los labirints de caminada un objècte d'espiritualitat e ne s'encontravan pas dins los edificis religioses. Es a partir del sègle XVI que los contorns de bosquets s'espandisson dins fòrça jardins d’Euròpa aportant al labirint un sens profan: lo plaser de se perdre.
Lo labirint ven un jòc. Los creators multiplican las circonvolucions artisticas e sofisticadas.
Labirints vegetals[modificar | modificar la font]
A partir del sègle XVI los Italians transpausan lo labirint dins los jardins.
Ara, fòrça espandit en Euròpa, lo labirint vegetal venguèt un concèpte toristic. A vegada efemèr (camp de milh, coma a Beaugency[22]) mas sovent permanents, los labirints vegetals s'apròchan dels traçats iniciatics de las espòcas paganas. S’acompanhan d'atraccions basadas sus de contes de fadas, d'enigmas de resòlvre, etc.
Lo mai grand labirint de bois d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Es dins lo pargue del castèl de Mervila, près de Tolosa, que se trapa lo mai grand labirint de bois d'Euròpa, classat monument istoric. Al sègle XVIII, lo marqués de Chalvet-Rochemonteix, senescal de Tolosa, decidís de bastir un somptuós castèl de bricas e de crear un jardin de bois gigantèsc.
Labirint e matematicas[modificar | modificar la font]
Un apròche matematic permet la generacion de labirints modèrnes. Los labirints pòdon èsser modelizats dins un espaci multidimensional, los mai corrents essent lo labirints de doas dimensions. CAl subjècte d'aquestes, se destria mai sovent l'espaci en cellulas carradas.
Nòtas e referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ Quicherat e Chatelain (Éditeur scientifique), Dictionnaire latin français, Paris, , Gr. in-8° (notice BnF no FRBNF31934518), p. 740
disponible sus Gallica
- ↑ Robert S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Brill, 2009, p. 819.
- ↑ Paul Kretschmer, Einführung in die Geschichte der griechischen Sprache, Göttingen 1896, p. 404; Jean-Pierre Bayard, Symbolique du labyrinthe, Paris, Éditions du Huitième jour, , 114 p., page 22
- ↑ Francisco Aura Jorro, Diccionario Micénico, I, Madrid 1985.
- ↑ Jacques Attali, Chemins de sagesse, p. 38.
- ↑ Jacques Attali, Chemins de sagesse, p. 40.
- ↑ Modèl:HérHis, Livre II, 148.
- ↑ Gilles Van Heems, Dieux et héros de la mythologie grecque
- ↑ Paolo Santarcangeli, Le Livre des labyrinthes, p. 38.
- ↑ Le terme est orthographié "labirynthe" par Rabelais (dans l'édition de 1534, 1534, 1537 et les deux éditions de 1542).
- ↑ Plutarque, Vie de Thésée.
- ↑ Paolo Santarcangeli, Le Livre des labyrinthes, p. 58.
- ↑ Brigitte et Philippe Guitton, Les Voies de l'immortalité dans la Grèce antique, Paris, Ancrages, , 190 p., p. 31
- ↑ Jacques Attali, Chemins de sagesse, p. 36.
- ↑ Labyrinthe en Scandinavie.
- ↑ Île de Malekula.
- ↑ Julian's Bower - Turf Maze in England in Lincolnshire
- ↑ Jacques Attali, Chemins de sagesse, p. 39.
- ↑ René Dejean, Les Traboules de Lyon - Histoire d'une ville, p. 45.
- ↑ John Ketley-Laporte, Odette Ketley-Laporte, Labyrinthe déchiffré, Editions J.M. Garnier, , p. 28.
- ↑ Charpentier, Les mystères de la cathédrale de Chartres, Paris, R. Laffont, , 256 p., ill., pl., couv. ill. ; 21 cm (notice BnF no FRBNF32948108)
- ↑ Le labyrinthe de Beaugency


c: text/html

text:
I a dos jorns tornèri trobar son trabalh sus Internet e sas fotografias me faguèron soscar. Aquí qualquas fotografias:
Ne podètz veire plan maita sul blòg de l'autor:
http://shelby-lee-adams.blogspot.com/
Sens conéisser la demarcha de l'autor, sèm dins la posicion d'un "fintaire" (voyeur?). Mas en saber qu'aquel autor es amic amb sos subjèctes, qu'es del canton (e que ven en partida d'aquel mitan social) lo nòstre vejaire pòt cambiar.
Mas soscadissas, que vos daissi dissertar, son las seguentas:
Sas fotografias presentan de populacions mespresadas coma las populacions d'occitània "pregonda".
En qué lo fach d'èsser del canton e/o d'aver un empatia amb lo subjècte cambia totalament una òbra (pensatz a comparar "Les 4 saisons d'Espigoule" amb "Ici Najac...")?
Existís pas dins l'occitanisme doas escòlas, l'una que cerca la normalitat en cercar çò mai "modèrn" (mas que vòl dire?) dins la cultura occitana mas que auriá vergonha dels mitans ont subrevisquèt mai la nòstra lenga e una autra que revendica, al prètz benlèu d'un cèrt populisme, aquela cultura que pena a dintrar dins la modernitat?
PS: M'agrada fòrça son trabalh... Pòdi pas m'arrestar d'agachar aquelas fotografias...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
642
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 642 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Makuria[modificar | modificar la font]
Incursion araba en direccion dei reiaumes nubians. Pasmens, se turtèt a una resisténcia importanta e foguèt rebutada a la premiera batalha de Dongola.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
Perseguida dei campanhas militaras dins totei lei direccions :
- au sud d'Egipte, leis Arabes ataquèron lei reaiumes nubians. Pasmens, son ataca foguèt rompuda per leis arquiers de Makuria a la premiera batalha de Dongola.
- a l'oèst d'Egipte, Cirenaïca foguèt ocupada.
- en Mesopotamia, lei Sassanidas dau rèi Yazdgart III (632-651) utilizèron son armada reorganizada per assaiar de reconquistar Ctesifont. Dins aquò, leis Arabes capitèron d'enceuclar l'armada pèrsa dins una vau estrecha. Un combat saunós s'acabèt per la destruccion definitiva dei fòrças sassanidas. Leis Arabes comencèron alora la conquista sistematica dau plan iranian. Yazdgart III se retirèt per tornar formar de tropas (→ 651).
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Per assaiar de reconquistar Ctesifont, lo rèi Yazdgart III (632-651) mandèt sa darriera armada importanta (30 000-50 000 òmes) còntra Mesopotamia. Pasmens, foguèt enceuclada dins una vau estrecha per leis Arabes (30 000-120 000 òmes). Après un combat murtrier per lei dos camps, l'armada pèrsa foguèt destrucha e leis Arabes poguèron començar la conquista sistematica dau plan iranian. Yazdgart III se retirèt dins la region de Merv per assaiar d'organizar una armada novèla. Dins lei fachs, perdiguèt tota importància fins a sa mòrt (→ 651).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Al-Nu'man ibn Muqrin, generau arabe.
- Amru bin Ma'adi Yakrib, generau arabe.
- Mardanshah, generau sassanida.
- Piruzan, generau e ministre sassanida.
- Tulayha, generau arabe.


text:
Genghis Khan
Gengis Khan (en mongòl : ЧиHrиc XaaH [Cinggis qan]), (1155-1227) nascut Temujin e ocasionalament sonat per son nom de temple Taizu (太祖), èra lo fondador e primièr Grand Khan (emperaire) de l'Empèri mongòl, que venguèt après sa mòrt l'empèri contigú pus grand de l'istòria.
Venguèt al poder en unificar mantunas tribús nomadas del nòrd èst d'Asia. Après aver fondat l'Empèri mongòl foguèt proclamat "Genghis Khan", comencèt las invasions mongolas que ne resultèt la conquista d'una granda part d'Eurasia. Abans de morir designèt Ogodei coma son successor e repartiguèt lo sieu empèri entre sos filhs e felens, en unitats territorialas nomenadas khanats. Morguèt en 1227 après aver vençut los tangots e foguèt rebondut en un luòc desconegut de Mongòlia. Sos descendents enlarguèron l'empèri per una granda part d'Eurasia, conquistant e creant d'estats vassals dins çò que seriá las actualas China, Corèa, lo Caucàs, los païses asiatics centrals, e de porcions substancialas de l'Euròpa orientala e l'Orient Mejan. Lo sieu felen, Khublai Khan, foguèt lo primièr emperaire de la dinastia Yuan en China. .


text:
Jaïnisme
Lo Jaïnisme (en sanscrit जैन) es una religion qu'a per origina al sègle VI aC una reforma de l'indoïsme. Lo mot de Jaïnisme deriva del sanscrit Jina (« victoriós »). A aperaquí sièis milions de cresents, principalament en Índia. Amb fòrça influéncia dins totes los domenis, especialament lo cultural. Dins l'aspècte politic es remarcable que Ghandi èra un simpatizant d'aquesta religion. Los principals concèptes del Jaïnisme son los de ahimsa (« non-violéncia ») e lo de karma. Considèran l'Univèrs coma etèrne (jamai creat) mas que passa una sèria d'estadis; l'actual seriá de declivi e dins lo darrièr i auriá un tornar començar. Creson que la realitat es compausada per dos principis etèrnes: Jiva (« esperit ») e Ajiva (« non-esperit: matèria en forma de temps, espaci e movement »). Lo contacte entre aquestes dos principis es l'origina del patiment, del qual se pòt pas escapar amb las reencarnacions successivas ni mai amb d'accions bonas. Moksha es la desliurança qu'implica una evasion del mecanisme de causa e efècte (Karma) e sa destruccion. Los dieus an capacitat sonque d'influïr, son pas revestits d'omnipoténcia e pòdon pas escapar del cicle vital, en primièr se devon encarnar en umans e arribar a monge per tal d'obténer lo Moksha. Per tal de respectar lo concèpte de non-violéncia en mai de practicar lo vegetarisme excluson las altras noiriduras coma la màger part de las rasigas (podriá morir un animal en las arrancant) e l'alh e la ceba (considerats coma excitants). Procuran non se morir de nueit per amor de non tuar accidentalament cap èsser vivent. Lo còde moral jaïnista consistís a refusar la violéncia, lo mentit, lo panatòri, la possession e la sexualitat (celibat absolut en cas dels monges). Generalament los laïcs jaïnistas an de costumas pus libras que los monges. Las doas principalas sèctas monacalas del Jaïnisme son los Svetambara que creson en l'egalitat entre sèxes e los Digambara qu'en son contraris (abans la Moksha las femnas se devon encarnar en òme). Se crei que los monges Digambara son los nomenats gymnosophos (« coneisseires de las femnas ») pels grècs al temps de l'expedicion en Índia d'Alexandre lo Grand.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 26 de gener de 2015
Unionisme e secessionisme o las valors d'un lingüista professionau.
Totun, lo mot de secessionisme aplicat au gascon per arrapòrt a l’occitan no’m sembla pas briga apropriat, pr’amor de la cronologia istorica. No’m voi pas prononciar se lo gascon ei ua varietat de l'occitan o non, qu'èi dejà explicat perqué n'ac voi pas har e que vs'enviti a tornar léger l'article corresponent. Totun, aquerò non m’empacharà pas de raperar qu’istoricament, la concepcion que lo gascon ei ua lenga distinta de l’occitan que sembla hòrt mei anciana que non pas la d’ua lenga d’òc dont lo gascon e seré un dialècte. Que sufeish de brembar los noms deu provençau Rambaud de Vaqueiràs (sègle 12) , deu catalan Cerverí de Girona (sègle 13), deu lengadocian Guilhèm Molinièr (sègle 14) e deu gascon Pèir de Garròs (sègle 16). Lo prumèr qu'ei l'autor d'ua poesia plurilingue on provençal e gascon i figuran au demiei d'autas lengas com lo francés e l'italian. Cerverí de Girona qu'ei tanben l'autor d'un poèma plurilingüe on provençal e gascon i son cadun arrepresentats de manèira diferenciada au demiei d'autas lengas com lo francés e lo galaïcoportugués. Si lo gascon i ei clarament diferenciat deu provençau en la poesia plurilingüe de Cerverí de Girona, n'ei pas lo cas de la pròpia lenga deu trobador catalan, probablament assimilada au provençau. Un sègle mei tard, l'occitan Guilhèm Molinièr, l'autor tolosan de las Leys d'Amor, qu'indica lo gascon qu'ei tad eth un lengatge tant estranh com lo francés e lo lombard. Quant a Pèir de Garròs, que restrenha l'airau deu son lengatge gascon au triangle aquitan e non au-delà (cf. l'abans-díser de las soas poesias gasconas). O sia qu’en lòc de parlar de secessionisme gascon qui afectaré l’occitan, que valeré mei parlar, de l’estrict punt de vista cronologic, d’unionisme lingüistic occitan qui afectaré lo gascon.
En Domergue Sumien qu’escriu tanben (que’u citi enter verguetas):
"Los secessionismes provençal e gascon, en mai d’èsser d’agents de la somission al francés, se caracterizan tanben per dos autres defauts:
- Lor feblesa argumentativa e intellectuala. Lors arguments son pas acceptats coma serioses dins la recèrca scientifica en lingüistica occitana e en lingüistica romanica. Sol Blanchet pòt far illusion, de còps, perque arriba a se far acceptar al près de certans lingüistas imprudents que son pas especializats en occitan.
- L'esterilitat de lors òbras. Son incapables de far progressar la coneissença scientifica del provençal o del gascon. Lors òbras consistisson sustot en de polemicas sens interès contra los “occitanistas”. Quand vòli estudiar lo provençal, tròbi pas res de novèl ni de consistent dins Blanchet. Quand vòli comprene lo gascon, Lafita me fornís pas la mendre indicacion utila. "
Lavetz, aciu que’m cau reagir . Que lo gasconisme sia "agent de la somission au francés "no‘m sembla pas briga fondat. Lo gasconisme n’ei pas mei agent de la somission au francés que n’ac ei l’occitanisme. E n'ei pas briga provat que l'unionisme e sia la responsa mei adaptada tà lutar en contra deu procèssus d'extincion qui afècta los parlars gascons e occitans en generau.
Vediam los autes dus defauts descriuts per Sumien. Prumèr, lo feblèr argumentatiu e intellectuau. Qu’ei un trèit partatjat equitablament enter las duas capèras, ce’m sembla. Non podem pas díser que los arguments occitanistas e sian mei acceptaders scientificament que los deus gasconistas. On, o quins, son los critèris scientifics qui permeterén de classificar occitan, catalan e gascon en lengas distintas o en dialèctes d'ua medisha lenga? Ja sabem plan las causidas deus uns e deus autes que son deu maine ideologic o politic, que non scientific. La classificacion en aqueth cas non pòt estar sonque arbitrària, purament convencionau se voletz, pr’amor los critèris qui hèn servir que son non-, o hèra mau, definits d'un punt de vista scientific, non-quantificables o non-universaument admetuts, shens consensus universau possible. Qu'ei precisament aquesta arbitrarietat qui permet a Pèir Bèc de har càber lo gascon laguens l'occitan en un obratge (lo de la colleccion Que-sais-je?) e de separar l'occitan e lo gascon en un aute (lo de las edicions "Picard".) La classificacion aquiu n'a pas nada pretension de valor universau, n'a pas sonque ua valor de comoditat. Que sufeish de cambiar de critèris tà cambiar la classificacion.
Quant a "l’esterilitat" de l’òbra de Yann Lafitte denonciada per Domergue Sumien, aquesta afirmacion que’m sembla de non pas créder de part d'un lingüista. B’ei probable Domergue Sumien n’a pas jamei lejut nat article de Yann Lafitte ni las anotacions qui ondran la soa edicion deu diccionari Lespy-Raymond, senon n’auré pas jamei escriut ua contra-vertat tan monstruosa. Que’s pòt perfèitament non pas compartir las opinions de Yann Lafitte, aquò non deveré pas empachar d'arreconéisher la valor deu son tribalh scientific. Yann Lafitte, enter autas contribucions de prumèr òrdi, qu’estó lo prumèr a demostrar que la r finau de la terminason -ar (latin -aris) qu’averè de demorar muda en gascon, que lo mot estosse un infinitiu (ex. militar en un partit), un adjectiu (lo servici militar) o un substantiu (un militar). Aquesta conclusion, basada sus l'analisi deus tèxtes ancians, que permet d'apressar la fonetica gascona occidentau de la deu catalan orientau medievau, conservada en balear contemporanèu. Aquesta descobèrta dont Lafitte ei l'autor, que permet d'ahíger ua pèira de mei a la teoria apitada peu lingüista american Thomas J. Walsh entà explicar l'isoglòssa catalano-gascona. Y. Lafitte qu'a demostrat tanben qu'aquesta terminason –ar qu'averé de demorar normaument epicèna com ac implica la gramatica latina e com ac amuishan los tèxtes d'archius : lenga vulgar, cigala podanar (Lespy, Palay), dongas ua defensa militar, que non *militara. La soa contribucion a l'estudi de l’evolucion deu /w/ intervocalic gascon tà /ß/ qu’ei egaument de hòrt gran interés, en perméter d'arrespóner a ua question deishada shens arresponsa per Pèir Bèc hens lo "Manuel Pratique de Philologie Romane"(Ed. Picard) qui vedèva mei probabla - a gran tòrt- l'evolucion invèrsa.
Segur, n’èm pas obligats d’aderir a las nòrmas graficas adoptadas per Lafitte. Totun, que harèi arremercar lo quiti Sumien qu’ei a har servir ua sòrta de gascon de la soa invencion, qui n’arrespècta pas briga los patrons de conjugason normada gascona establits de manèira consensuau peus lingüistas (occitanistas) Bianchi e Viaut de l’un costat, Narioo e Grosclaude de l’aute, e confirmats per Romieu e Bianchi hens la lor gramatica gascona. Lo quiti Yann Lafitte que'us arrespècta fidèument, quina que’n sia la grafia qui hè servir. Lo gascon de Yann Lafitte qu'ei, shens nat dobte, hèra mei respectuós de la nòrma que non pas lo de Domergue Sumien, se estremam la diferéncia de causida grafica qui cau acceptar com a fèit, ua realitat qui cau préner en compte pr'amor que concerneish ua proporcion non negligibla de locutors. Domergue Sumien, per lingüista professionau qui sia, n’ei pas, ailàs, la mei bona persona tà balhar leçons en mestior de nòrma gascona. En realitat, En Domergue Sumien, per ara, non contribueish pas sonque tàd atacar e aflaquir lo procèssus de normativizacion deu gascon en bèth voler copar lo consensus normatiu. Pecat qu'ei.
11 comentaris:
- pep ha dit...
-
"Que lo gasconisme sia agent de la somission au francés no ‘m sembla pas briga fondat. Lo gasconisme n’ei pas mei agent de la somission au francés que n’ac ei l’occitanisme"
totalment d´acord amb això (i amb moltes altres de les coses que dius a l´article). De fet a les respostes al text d´en Sumien un servidor va intentar matisar-ne uns quants punts, i va recordar que la gent de Gasconha.com, per exemple, són tan poc jaconins com l´occitanisme "oficial"
- 27 de gener de 2015 a les 20:05
- pep ha dit...
-
"jacoBins" ;-)
- 27 de gener de 2015 a les 20:06
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
A fi de comptes allò veritablement important és que la llengua dels nostres familiars i també nostra se seguisca parlant, jo personalment i, exceptuant algunes paraules, no tinc gaire dificultat en comprendre els teus escrits, pel que fa a la llengua.
Ara, també opine personalment que com que València ha estat repoblada per gent de les vostres terres, no sé si m'equivoque o toque un tema tabú, el català-valencià i, per la història de la reconquesta hispana, deu ser un dialecte de la vostra llengua, gascona, occitana o provençal, jo ací no em fique, jo sóc un pobre mestre de res i aprenent de tot en aquesta vida i vos deixe a vosaltres, els filòlegs o lingüístes les darreres paraules.
Però això sí, molts anys al francès i al castellà, però també al gascon i al català-valencià.
Una abraçada des de València
Vicent
- 28 de gener de 2015 a les 13:17
-
-
Donc, que m'èi corregida a jo medisha, per'mor de la censura. Qu'espèri que passarà aquesta:
Qu'avem la pròva qu'en França, un diplòma de doctorat que pòt estar autrejat a un ignorant qui parla de çò qui sap pas e dont la nevròsi serveish de motur.
- 30 de gener de 2015 a les 11:52
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Òc-ben. Insurtar la gent n'ei pas çò de qui cau.
- 30 de gener de 2015 a les 11:54
- Gaby Balloux ha dit...
-
E ben felicitacions per aqueth article bien virat, que partatgi tot empenat. Segur que la qualificacion de ''lenga'' o de ''dialècte'' per lo gascon, lo catalan, l'auvernhat e qué sabi..., es avant tot ideologica. Diurem benlèu parlar d'un continuum occitano-catalan ?
- 1 de febrer de 2015 a les 20:24
-
-
Tot aquò qu’ei hòrt plan dit. Qu’ac plussegi¹, com ac disen suus hialats… quan serà lo men sentit que lo gascon ei occitan.
Jig
—
¹ Ua mèrca de doglossia…
- 1 de febrer de 2015 a les 21:39
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
Joan Fuster, un dels filòsofs i assagistes més important del meu país va dir que tot era una qüestió de noms, potser siga així, però a cap valencià ens agrada que ens excloguen, caldria anomenar la llengua amb un nom unificat, però si no pot ser doncs ho deixem córrer, el cert és que ens entenem sense nom, o no?
- 2 de febrer de 2015 a les 2:17
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
Ací a Espanya hi ha la figura dels "espontáneos" són toreros amateurs que es fiquen a la plaça amb tot el valor de llur ingenuïtat, ;-)
- 2 de febrer de 2015 a les 5:17
- 賈尼 ha dit...
-
http://en.wikipedia.org/wiki/Classification_of_Romance_languages#mediaviewer/File:Romance-lg-classification-en.png
- 2 de febrer de 2015 a les 11:06
-
-
Excelent ! Que carré pegar a tot còp aqueth article en los comentaris deus escarnis de'queth Sumien...
T'ic dic : qu'ès mè lingüiste que no pas eth, bè.
- 2 de febrer de 2015 a les 21:18


text:
L’occitan, qu’es aquò?
L’occitan, o lenga d’òc, lenga romanica parlada dempuèi mai de 1000 ans, cobrís un ensemble de territòris qu’unisson l’Atlantic a la Mediterranèa, los Alps als Pirenèus, limitat al nòrd pel Massís Septentrional (Massif central en francés). A l’ora d’ara, las tèrras ont se parla l’occitan son de tres estats: França, per la màger part dels 195 000 km2 dels païses d’òc, Espanha, amb la Val d’Aran, e Itàlia amb un dotzenat de vals alpinas. Dins la Val d’Aran, l’occitan (tanplan nomenat aranés, localament) a l’estatut de lenga cooficiala (amb l’espanhòl e lo catalan) e es lenga de l’aprendissatge de la lectura e de l’escritura dins las escòlas; dins las vals alpinas, la lei dona una mena de reconeissença a la lenga occitana.
A l’edat mejana, l’occitan foguèt una granda lenga de civilizacion, amb los Trobadors que lor poesia illuminèt Euròpa tota e qu’encara es estudiada dins las universitats del mond sencer. L’occitan foguèt tanben una lenga administrativa, juridica, scientifica. Nombroses son los tractats de sciéncias naturalas, anatomia, cirurgia, matematicas que foguèron compausats en occitan, entre eles lo famós tractat de matematicas de Pàmias (cap a 1440).
Se l’occitan perdèt lo sieu estatut de lenga administrativa dins las tèrras occitanas del reialme de França en 1539 (ordonança de Villers-Cotterêts de Francés Ièr), demorèt lenga del pòble e d’escrivans nombroses. Citem, entre autres, Pèir de Garròs (sègle XVI), Pèire Godolin (sègle XVII), Joan Baptista Fabre (sègle XVIII), Jansemin (sègle XIX) et, al segur, Frederic Mistral, un dels fondadors del Felibritge en 1854, Prèmi Nobel de Literatura en 1904.
Es aquesta lenga que contunha de produsir escrivans de qualitat, grops e cantaires, revistas (amb un ebdomadari, La Setmana, e dos magazins pels mainatges, Papagai e Plumalhon), emissions de ràdio, de television, etc. Es aquesta lenga que promòu, dempuèi 1945, l’Institut d’Estudis Occitans, per que, al cap de mai de 1000 ans d’existéncia, continue de viure e de se desvolopar, e que la situacion que li es faita se milhore.
Per ne saber mai suls trobadors e la literatura occitana : aqui una video!


text:
L'especialisto di manescri óucitan Jan-Glaude Rixte a sourti, veici dous mes, en abriu 2013, De la Révolution à nos jours : scènes d'oc en Drôme provençale, is edicioun IEO. Coumpausa de tres pèço de tiatre incouneigudo dóu publi, Scènes d'oc acampo La Comédie de Madame de Bouqui (anounime), La Mort de Poulito M*** (Bartelemi Jourdan), e E la nue venguè lus (Rougié Pasturèu).
Li dos proumièris obro daton de l'epoco revouluciounàri, entre 1795 e 1807, mentre que la pèço inedito de Pasturèu fuguè escricho en 2004. Aquéli tres pèço soun proun aluenchado pèr soun sujèt, mai an pèr liame lou territòri d'O dóu Daufina.
Farço, pastis tragicou-coumique voir note, coumedìo e dramo vous counvidon d'intra dins un mounde tiatrau particulié, basti dins aquéu soul libre. Risèn dins la lóugiero farço de Madame de Bouqui. Plouran puèi nous estounan d'un pastis paroudique de Fèdre emé La Mort de Poulito M***.
E sian parteja, dins un tiatre mai estrutura, significatiéu e mouderne, entre mant un sentimen fàci à E la nue venguè lus.
La pèço de Pasturèu, qu'es pas en vers à l'enverso dis àutri, es bèn mai longo e bèn mai coustruicho.
Avèn un mouloun de persounage que se rescontron pèr prepara la Sant-Martin. En deforo d'acò, d'àutris councèt soun desvouloupa coumo la jalousìo, lou mite dóu levamen, lou fetichisme religious e la rivalita entre dos coumuno (Vaurias e Taulignan).


text:
Per aquò fau un catalisaire, e aquélei cercaires n’an trobat un, organic, valent a dire que pausa pas lo problema de toxicitat dei metallics. Adonc, ambe lo silane, un derivat dau silici, arríbon a caufar pron de CO2
a 150 degrats Celsius. E d’aquela reaccion n’en tíron dos elements : lo silanòl e lei formadides.
Aquélei, ja, son fòrça utilisats dins l’industria farmaceutica, e tambèn dins la petroquimia que n’en fa de pegas e de textiles. Enjusqu’ara, lo silanòl èra pas mai qu’un residú sens valor. Mai vaquí que, s’es possible de lo reciclar en silane, podrié èstre utilisat dins l’industria nucleara o dins la fabricacion de panèus fotovoltaïcs.
Un autre biais de faire, sarié de cercar, coma o fan leis Americans de l’Universitat Urbana Champaign
, dins l’Illinois, de desvelopar un atrobat
. Convertísson de dioxide de carbòni en monoxide de carbòni, que tèn una vertadiera valor energetica, e que pòu èstre una matèria premiera d’idrocarbures.


text:
Per Crestian Almerge e lo grop Test
L’autre matin, soi partit pescar
Ai trapat un pichon riusset que sentissiá pas plan
Mas en luoc de ferrar un barbèu o una troita
Sortiguèri un ratas, una causseta e una cruga
Per anar al travalh ai crompat un pichon velò
Al mièg de la circulacion jogavi l’ecòlò
Fasquèri petar un eslalòm per totas las carrièras
Arribèri lo morre negre, gasat de fumatièras
Repic :
Avèm passat l’An 2000
Sèm totis mai cons qu’abans
Avèm passat l’An 2000
Sèm totis mai cons qu’abans
Sèm totis mai cons qu’abans
E aurèm l’Apocalipsi
Nostre monde espetarà
Nostre monde espetarà
Se contunham aital, nos ditz lo mond scientific
Segur qu’aurèm un jorn lo rescalfament climatic
Los esquimaus faràn de vin en calçon e en camisa
Los orses descendràn Garona sus un tròç de banquisa
Benlèu que la mar montarà d’un còp d’un fais de mètres
En cambiant la cartografia per los paures mèstres
Lo caval de Camarga se farà ipopotam
E Queribus sarà lo Mont Sant Miquèl occitan
Repic
Per poder surfejar sus tota la planeta
Ai crompat un ordinator e me soi mes al net
Del matin fins al ser soi clavelat davant l’ecran
Mas tot es en anglés e ieu parli pas qu’occitan
Per coronar lo tot ara nos an fotut la crisi
Nos faràn tornar lèu al paleolitic, ba cresi
Quien sap ont tot aquò, se fasèm res, nos menarà
N’i a que dison que lo Crist Obama nos salvarà
Repic
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Martin Karplus (Viena, Àustria, 15 de març de 1930) es un quimista d'origina austriaca. Es professor emerit de quimia a l'Universitat d'Harvard e es tanben director del Laboratòri de Quimia Biofisica, un laboratòri qu'amassa lo CNRS e l'Universitat d'Estrasborg.
Lo 9 d'octobre de 2013 recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2013, amassa amb Michael Levitt e Arieh Warshel pr'amor del "desvolopament de modèls a multiescala per de sistèmas quimics complèxes".


text:
Dissabte, 18 de novembre de 2017, 03h00 Politica,Lenga,Internacional
Un ciutadan còrs es estat punit amb una multa de 135 èuros per aver parlat en còrs als gendarmas durant un contraròtle. L’afar se passèt fa qualques meses mas ara es conegut del public, çò rapòrta Corsica Oggi.
L’òme refusèt de parlar en francés quand o li demandèron, en defendent qu’en Corsega aviá drech de s’exprimir en còrs, e qu’en tot cas èra lo dever dels gendarmas de conéisser la lenga del país. Los gendarmas aurián pas comprés las responsas del ciutadan, e decidiguèron de li infligir una punicion de 135 èuros.
De fach, en Corsega, i a una consciéncia per la militància lingüistica pus granda qu’en Occitània, e fòrça an la dignitat d’emplegar la lenga del país sus las envolopas de las letras, los chècs bancaris, e dins la vida vidanta en general. De tot biais, l’egemonia del francés, fruch de l’imperialisme lingüistic, fa de viure en còrs en Corsega un acte de militància e de lucha e non pas de normalitat, puèi que de parlar còrs sembla ara quicòm de quasi anormal. E en Occitània la situacion es fòrça pièger.
#13 Avètz saique rason mas aquò qu'es tras que significatiu e fòrça parladis, es qu'es quand mèsma lo primièr còp en gaireben 250 ans de presència francèsa en Corsèga qu'un tipe es verbalizat perque charra en lenga còrsa. E aquò non es per azard o pel zèli excessiu de la polalha francimanda. Es clarament una provocacion de l'aparèlh d'estat contra l'identitat còrsa qu'auça un pauc tròp lo cap, al gost de Paris. Provocacion maladrècha, plan dins l'andana dau drollèt Macron qu... Legir mai
Dens aqueth ahar, ne conseishem pas lo detalh deus hèits.
Qu'ei segurament possible que los gendarmas ne sian pas còrses. S'ei lo cas que semblaré normau de respóner au gendarma dens ua lenga que posca compréner... E ne pensi pas que i aja en Corsega poblans que parlan còrse shens que sapian un drin de francés.
Qu'èi un punt de vist purament personau, mes quitament se n'èi pas la religion de las institucions jacobinas e de las soas fòrças de l'ordi, har cagar quauqu'un qu'a, per eth... Legir mai
"De parlar còrs sembla ara quicòm de quasi anormal." Es saique çò que l'estat francès voldria faire creire. Quand òm viatja en Corsèga es un encantament d'ausir la lenga restontir per carrièiras, montanhas e campanhas d'un biais espontanèu e natural. Situacion que dins l'amira centralizaira francèsa se devria pas d'existir. Sembla èsser lo primièr còp qu'un ciutadan siague verbalizat per aver parlat còrs, foguèsse a de gendarmas. Aquesta multa es una provocacion evidènta, impli... Legir mai
#1
La màger part deus quessòts de la navèra coleccion d'Adishatz que son en francés.
Adara, quan crotzas un policièr franchimand dab un quessòt Adishatz sus l'esquia n'auras pas de pagar ua esmenda per otratge a las autoritats republicanas.
#9 urosament que'vs podetz adressar dens la vosta lenga aciu e non pas en occitan larg ... e quitament que podetz contunhar dab las vostas peguessas sens relambi
#8 Era lenga der'arrepublica Françesa qu'ei eth Français eras autas lengas sus eth territori der'arrepublica non son pas oficalas ,donc tà adressa's ar'administracion o aras autoritat que cau emplegar sonque eth Françès e urosament qu'em egaus deth nòrt ath sud deth pais ,vegetz eth "bordel" que s'i passa en Espanha .
#7 La lenga de la republica es la lenga dels republicans, que pòdon parlar una o una autra de las 5 000 lengas encara parladas subrre tèrra. Lo republicanisme es una ideologia, pas una indentitat culturala ni linguistica.
Era lenga der'arrepublica qu'ei eth Françès n'avem pas a parlar aras autoritats dab ua auta lenga que sia "Occitan , Berber o quauquarren mes !
Entre França e Espanha, coma mai va mai me rementi quand catàvem: A bas l'Etat policier!
Ja fa molts anys que un estiu vaig estar de vacances a Còrsega. Sempre anava amb les orelles parades perquè la meva dèria era sentir a parlar en cors però no ho aconseguia. En un quiosc de Bàstia hi vaig veure una publicació en llengua corsa que vaig comprar, tot aprofitant per preguntar al dependent en el meu francès macarrònic si és que ningú parlava en cors. Em va respondre que a Ajaccio i Bàstia difícilment hi sentiríem a parlar però que si anàvem al centre de l'illa, i més... Legir mai


text:
Dimenge, 18.12.2016 03h00
A comptar del torton e de la fava, dins cada region la ceremònia podiá èsser diferenta. Aital, fa de sègles, mentre que dins qualques luòcs de França nommavan rei l’enfant mai paure de la vila, e li rendián los onors e li fasián tanben un don financièr, a Tolon (Provença) lo pastissièr marcava lo ponch ont i aviá lo legum e, en acabant, lo responsable de la reparticion lo donava al mai innocent o pèc de la fèsta, que dins lo cacalàs general èra proclamat rei e èra obligat d’ofrendar de dansas e de taulejadas a las personas presentas alai.
De còps, lo rei dispausava del privilègi de se poder causir una reina, segon çò que ditz Jaume Josèp Jutge dins Changements survenus dans les moeurs des habitants de Limoges depuis une cinquantaine d’années (1817) se talhava lo torton en porcions, se’n reservava una (la part de Dieu) e lo rèsta se repartissiá entre los assistents:
En avent pres cadun sa porcion, cercavan la fava, lo que la trobava èra declarat rei. Lo primièr usatge que fasiá de sa prerogativa èra lo de se causir una reina; e cada còp que bevián, cridavan: “Lo rei beu, la reina beu!...” Aquel concèrt trigava pas a se veire interromput per una sòrta de cantic, cantat en lenga vulgara a la pòrta dels ostals pels paures, que son refranh èra: “La part de Dieu, se vos platz!”; òm los fasiá pas esperar, e òm recomençava a cridar: “Lo rei beu, la reina beu!”
Amb tanta chimada, vos daissi pensar las fins d’aquelas reünions.
Donarem tanben qualque poesia. La Chanson sur los bolangers
(1849) es del lemosin Joan Baptista Focaud; dins aquela region se ditz justament reibeu:
Tots los pestors’vián jurat
sur l’”étouffoir” sur las mans,
qu’ujan degun per los reis
n’auriá de desreis
A fòrça d’enflar sas peus
en tròp minjant de reibeus.
´Queu grand còp seriá montat
despuei certan arrestat,
que lor defend d’embrucir
per se far bastir
de las doas o tres maisons:
Se moche qui ei vormós.
Mas, ma fe, diluns passat,
vos en seriatz vos dobtat,
quauques perjurats maudits
fagueren lusir
de plens cabaus de reibeus,
plan fricauds mai plan rosseus.
M...e G...rd e L...lon,
mas tots’gueren lo nas lonh,
la velha’vián ribotat
e tot calculat:
Sur l’esparnha dau reibeu
chacun fasiá son chasteu.
L’un voliá’chatar un pòrc
tres peças de Perigòrd,
l’autre boisar son segond,
far far un plafon;
‘queu-qui vei a sa Marguí
chadena e Sant Esperit.
Aura qu’ei plan tot bufec,
car qu’ei dissades que ven,
que vòstre bureu se fond,
per qu’a l’unisson;
diumenc maugrat J....neu,
nos credarem: lo rei beu!
La vertat es que totes aqueles cerimonials festius i a longtemps que se son perduts. Uèi, al pus mai, lo que tròba la fava paga lo tortèl, o si que non ne carga un autre per son compte (i a de luòcs en Provença e Lengadòc que la fèsta dels reis se celèbra totes los dimenges de genièr). Tanben s’es mes a la mòda de cambiar la fava contra de pèças de moneda (es ja una costuma anciana, e abans las metián d’aur), de figurinas de porcelana o d’autres objèctes decoratius, que fan gaug als pichons mai que mai... mas son mai dangieroses per la dentadura.
La tendéncia actuala d’aquelas causas, totun, es de començar a passar a l’istòria. Als pichons, abans, nos agradavan aqueles jòcs innocents, nos adobàvem amb qualque besucarieta, mas los pichons d’ara solament an temps de jogar a l’ordenador e se’n desconnèctan pas facilament contra un tròç de còca.
Mas nos cal dire qu’a encara fòrça succès. Fa d'ans i aguèt un temps qu'èra a declinar, sabèm pas perqué, mas semblariá que ara torna èsser de mòda, sens farcir o farcit de divèrsas manièras.
Direm tanben, per acabar, que dins qualques regions del nòrd d’Occitània (Marcha, Auvèrnhe, Carcin, Roergue, Gavaudan, Vivarés e País Gavòt), segurament per influéncia francesa, en luòga de tortèl fan çò que nomman galeta dels reis o fogassa dels reis
, una còca redonda de pasta fulhetada.
Comentaris
21 de decembre 12.36h
#1 Mercés plan per la informacion!
Valora aquest comentari:
0
0
20 de decembre 07.34h
Sus lo subjècte, un article (en francés) que ramenta la distinccion istorica entre reiaume e galeta e lo rapòrt amb la rencadura òc/oïl
http://www.slate.fr/story/96613/galette-ou-gateau-carte
Valora aquest comentari:
0
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Beinheim
Beinheim en alemannisch (Beinheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada la longitud de la autoroute A35 entre Roppenheim e Seltz
Située le long de l'autoroute A35 entre Roppenheim et Seltz
Istòria[modificar | modificar la font]
- 884 : Beinheim aperten al abbaye de Honau.
- 1255 : Beinheim aperten al baron de Fleckenstein.
- 1404 : Lo baron de Fleckenstein vend Beinheim al margrave de Bade.
- 1497 : Lo margrave de Bade vend Beinheim al elector palatin.
- 1557 : L'elector palatin vend Beinheim al margrave de Bade #que conserva lo vilatge fins a la Revolucion francesa.
- 884 : Beinheim appartient à l'abbaye de Honau.
- 1255 : Beinheim appartient au baron de Fleckenstein.
- 1404 : Le baron de Fleckenstein vend Beinheim au margrave de Bade.
- 1497 : Le margrave de Bade vend Beinheim à l'électeur palatin.
- 1557 : L'électeur palatin vend Beinheim au margrave de Bade qui conserve le village jusqu'à la Révolution française.


text:
Rotangy
Rotangy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rotangy Es un vilatge del scenari Picard, #que se tròba sus la linha de parteja d'aigas entre la conca de la Seine e aquel de la Soma
Rotangy est un village du plateau Picard, qui se trouve sur la ligne de partage des eaux entre le bassin de la Seine et celui de la Somme
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat dispausava d'una halte de camin de fèrre sus la linha Beauvais - Amians #que transpòrta los viatgèrs de 1876 a 1939.
La commune disposait d'une halte de chemin de fer sur la ligne Beauvais - Amiens qui transporta les voyageurs de 1876 à 1939.


text:
Manu Théron
Estil : Polifonia, Trad, Cançon, Jazz
Domeni d'activitat : Cantaire
Lenga : Occitan
Fa part de : Lo Còr de la Plana, Polifònic System, Chin Na Na Poun, Sirventés, Gacha Empega, Compagnie du Lamparo
Airal lingüistic : Provence
Uèi, es present dins un bèu nombre de formacions, laissant de còps la plaça a de cantairas e cantaires polifonics que contribuiguèt a formar e que dirigís artisticament : Chin Na Na Poun, basat principalament sus lei tèxtes de Vitor Gelu, Polifònic System, grop electrò-trad transic, La Madalena, còr femenin bastit a l'entorn de l'interpretacion d'un tèxte religiós, Sirventés, vista pan-mediterranèa dei poesias contestatàrias dei trobadors occitans...
Manu Théron participa tanben a un nombre bèu de talhièrs e d'estagis, per fin d'i partatjar son percors e son gost per lei musicas en generau, coma ai diferentas refleccions qu'an cors a l'entorn de la musica occitana en particulièr.


text:
Cap a China - P. Loti, C. Cabayé, O. Wynd
Traduccions de Miquèla Cabayé-Ramòs
Edition des regionalisme - 15 x 21 cm - 11 € - 2015 - 114 paginas
Presentacion - Cap a China es un libre de viatge. Lo temps d’una traversada aquò’s, revirats e presentats en lenga nòstra per l’escrivana Miquèla Cabayé-Ramòs, los racontes de tres viatges cap a una meteissa destinacion geografica : China.
Lo primièr es lo de Pierre Loti, intellectual e escrivan francés, qu’embarca per China en 1900 a bòrd d’un grand cuirassat de guèrra, lo Redoutable. Se’n va, coma oficièr, far son servici militar.
Lo segond es lo de Cyprien Cabayé, lo pairegrand de Miquèla Cabayé-Ramòs. Païsan e vinhairon lengadocian, nascut prèp de Carcassona, es mandat en China en 1902 amb son regiment, dins l’encastre del servici militar que durava tres ans.
Enfin lo darrièr viatge es fictiu. Es tirat del roman Una odor de gengibre (The Ginger Tree) de l’escrivan escossés Oswald Wynd. Se tracha de lo de Mary Mackenzie : jove escossesa qu’embarca sul paquebòt lo Mooldera cap a China en 1903. Se va maridar amb lo militari britanic que li an promés, aqueste es en pòste a Pekin. Lo personatge relata lo quotidian sul vaissèl pendent lo viatge e son arribada a Pekin.
Tres tèxtes d’una bèla sensibilitat que lor fial comun es lo viatge en batèu fins a China.
L’engèni de Miquèla Cabayé-Ramòs es d’aver recampat dins un meteis obratge realitat e ficcion. D’aver remosat dins un meteis volum tres personalitats desparièras e tres destins que, sens aquò, riscavan pas de se crosar.
La traductriça es tanben l'autora de Una de las Corbièras Nautas e de Una femna l'autra, la vida... Cap a China es sa primièra traduccion.


text:
Le SSIAD assure, sur prescriptions médicale, des prestations de soins infirmiers d'hygiène, techniques et relationnels auprès des personnes âgées de plus de 60 ans et de personnes adultes de moins de 60 ans présentant un handicap ou atteintes de pathologies invalidantes ou d'affections chroniques.
30 prises en charges.
Couvre les communes de Annonay, Monestier, Roiffieux, St Julien-vocance, Talencieux, Vanosc, Vernosc les Annona, Davezieux, St Clair, St Cyr, St Marcel les Annonay, Andance, Bogy, Brossainc, Champagne, Charnas, Colombier le Cardinal, Félines, Limony, Peaugès, Peyraud, St Desira, St Etienne, de Velaoux, St Jacques d'alticceux, Savas; Serrières, Thorrenc, Vinzieux.
22 prises en charge.
Couvre les communes de Accons, Le Chambon, Le Cheylard, Dornas, Jaunac, Mariac, Nonières, St Andéol de Fourchades, St Barthélémy-le-mail, St Christol, St Cierge sous le Cheylard, St Genest, Lahcamp, St Julien Labrousse, St Michel D'Aurance, Arcens, Borée, Chanéac, Intres, La Chapellesous chanéac, La Rochette, St Clément, St Jean Roure, St Julien Boutières, St Martiel, St Maritn de Valanos
34 prises en charge.
Couvre les communes de Ajoux, Alissas, Coux, Creysselles, Dincères sur Eyrieux, Flaviac, Freyssenet, Goudron, Lyas, Les Ollières sur Eyrieux, Pourchères, Pranles, Privas, St Vincent de Durfort,Veyras, Baix, Chomérac, Le Pouzin, Rochessaure,St Bauzile, St Julien en St Alaban, St lager Bressac, St Symphorien sous Chomérac
36 prises en charge.
Couvre les communes de Achon, Aubenas, Fons, La Chapelle-sous-Aubenas, Lentillères, Mercuer, St Didier sous Aubeans, St Etienne de Fontbellon, St Sernin, Labégude, St Etienne de Boulogne, St Julien du Serre, St MIchel de Boulogne, St Privat, Ucel, Vals les Bains, Vasseaux, Thueyts...


text:
Dijòus, 24 de mai de 2018, 03h00
Lo president de l’Assemblada de Corsega, Jean-Guy Talamoni, a anonciat que se metriá en contacte amb los presidents dels collègis d’avocats de Bastia e Aiacciu per estudiar la ... +
Dimars, 22 de mai de 2018, 03h00
Los Dragons mai fòrts que los Diables Amb la Dimenjada Magica, los catalans avián una darrièra carta de jogar per demorar en corsa pel Super-8 e daissar la darrièra ... +
Dimars, 15 de mai de 2018, 03h00
La batèsta es de mai en mai bèla en Elèit 1, la Cup anglesa qualifica una formacion de Championship pels quarts e la finala d’Elèit 2 se jogarà sens los primièrs ... +
Dissabte, 12 de mai de 2018, 03h00
Que sòrt de paréisher un lexic francés/gascon pertocant lo rugbi. Que son las edicions de l’IEO de las Lanas, “Gascon@s Cap e tot”, qui ac perpausa. Qu’existiva ... +
Dimars, 8 de mai de 2018, 03h00
La dimenjada èra jol signe de las copas: Lòrd-Derby per l’Elèit, Luc-Nitard pels juniors. Se coneis las afichas de las finalas que se tendràn lo dimenge 10 de junh de ... +
Dimars, 1 de mai de 2018, 03h00
Lo tombat que balha de vam… Los responsables catalans faguèron apèl a l’australian Josh Drinkwater per remplaçar Luke Walsh que pòt pas ... +
Dimars, 24 d'abril de 2018, 03h00
Los catalans prenon los davants E òc, fasiá caud e calguèt tornar a las pausas al mitan de cada mièg temps per refrescar los jogaires. Dissabte, Palau menèt ... +
Diluns, 23 d'abril de 2018, 03h00
L'estadi de fotbòl Wanda Metropolitano, a Madrid, aculhiguèt dissabte passat la finala del la Copa del Rei de fotbòl entre las esquipas de Barcelona e Sevilha, al tèrme ... +
Dimars, 17 d'abril de 2018, 03h00
Aquesta dimenjada balhèt pas lo sorire als catalans e als occitans en Superliga o en Championship. La dimenjada qu’arriba, espectacle en vista a Carcassona amb las 5 partidas de la Dimenjada ... +
Dimars, 10 d'abril de 2018, 03h00
Un primièr temps o 60 minutas o mai pòdon èsser favorablas a una formacion, puèi lo sòrt d’una partida cambiar del tot al tot. Aquò arriba plan sovent dins ... +
Dimècres, 4 d'abril de 2018, 03h00
Cal plan insistir sus l’importància del temps pascal en Super League e Championship amb sas quatre partidas de jogar en 15 jorns: un moment clau de la sason. Dragons: espinas ... +
Dimenge, 1 d'abril de 2018, 03h00
Los jogaires de petanca de tot l’estat francés deuràn obligatòriament portar un casco, segon un decret publicat al Jornal Oficial que precisa: “Dins las partidas de petanca, ... +
Dimars, 27 de març de 2018, 03h00
Dragons: los cambiaments càmbian pas res Qualques modificacions èran portadas al XIII catalan pel desplaçament cò d’Hull FC: permutacion Mead-Gigòt amb ... +
Dimars, 20 de març de 2018, 03h00
Los Dragons al fons del trauc Aquò èra pas jamai arribat als Dragons dins una partida de Superliga a Brutus: marcar pas un sol punt. Mas, aqueste dissabte, en presentant un jòc ... +
Diluns, 19 de març de 2018, 03h00
Yorkshire, un dels comtats istorics d’Anglatèrra, a sa pròpria esquipa nacionala de fotbòl d’ara enlà: la Yorkshire Football Team. Aquesta esquipa es gerida per ... +
Dimars, 13 de març de 2018, 03h00
Lo mes de març reviscòla lo vam dels Dragons: — dels Dragons de Sant Jòrdi Illawarra, caps de fila per la represa del campionat NRL — dels Dragons Catalans, ... +


text:
Extrait du Bulletin SHAP Tome 65 (1938)
1ère livraison : pp. 59 à 63
___________________
TESTAMENT D'ARNAUD DE BOURDEILLE DU 21 AVRIL 1473
(occitan)
In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. Jou Arnaud, Seignor de Bourdelio, Brantomé et de Lo Tourblancho, en ma bona memoria et santa de ma persona, voly perveyré al salu de la mia arma, et ordona de mou bey mobley et immobley et heyritagey dels quals nostré Seignour mo douna may que jou nen ero digné, ny nou ly ay merita.
Premieromen. Recomandé la mia arma et mon éspery à la gloriousa Vergena Maria, Monseignour St Micheu, et à mousur St Jean Baptisto, et à mousur St Jean l’evangelisto, et à mousur St Sycari, et à mousur St Fabio, et à mousur St Sabastio, et à mousur St Peyré, et à mousur St Georgi, et à mousur St Francey, et à madame Sto Catharino, et à madame Sainto Madaleno, et à madame sainto Eulalio, et à tous tous saints angels, archangels, patriarches et prophetas evangelistas, et à tous lous saints et saintos de la cour celestialo de paradis, recoumandé la mia armo et moun espery.
Item, après voly que quam pleyro à Nostré Seignour de far son coumandamen de my, que ma charrounha sia mesa an mousur mon payré a Bordeilla si far se pot. Et laissi al capello de Bordelia et a sous successeurs capellos ma part del diexmé de Bordelia et de la parrofio, en assignatiou de vingt sols et de .... (1) sestier de froumen de rendo que mousur mon payré laisset al susdit capellot en la tera part del dixmés de Valheuil, perque lous dits cappelos fussan tengus de far pregieras tous lous diumens per l’ostal de Bourdeillo, et dire tous lous dilu uno messo de mors.
Item may, en rabat et deductiou de cinq sols de renda que madamo ma mayré a leyssat al die cappellot et a sous successours, perqué sian tengu de dire uno messo per lou salut de son arma chaqun an, lou dillu d'après nostro damo d'aoust, et aussi en rabbat et déduction de dou sols de rendo que lo damo de las plantas avio layssa al dit cappellot soubré un oustal que ey jou las rochas, et de las rendas dessus ditas, you et lou meys demoren quittey. Et persoqué lou dit diexmé ey de pu grand valour que las rendas davan dichas, lou dit capellot et sous successours siran tengu de diré chaqun an, del premier jour de l’an, uno messo de mors, et lendoumo dal jour del mors uno autro, toutas en chantant, en las vigilias, et absoudré soubré las tombas, et eysso per lou salut de ma arma et de tout mon lignagé, et sey tengu de pragar, à chaquo messo far sonnar lous scins.
Item, après voli et ordonné que lou testamen et ordonnance de monsur mon payré, que Dieu aye, que so quo nou sero accompli, que sé accomplisso, sos detes pagals.
Item, ordoni que les eyritiers de Joumaro sian satisfa de la part del diéxmé que ay agu de lor ostal.
Item, layssi à l'abbayo et conven de Brantôme, en rabbat et déductiou de cinq sols de rendo que mou predecessour y an laissa et de cent et dix sols de rende que mousur mon payré y a laissat per que l’abbat et conven dicessan tous temps et à perpetual tous lous dilus uno messo de mors en chantan, et oussi per que sian tengut diré à tous tems et à perpetual, per lo salut de ma arma et de tout mon lignagé et de qui sey tengut, uno messo de mort lendoumo de chaquno festo de las quattre festas annuals et mousur St Sicari, en chantan en las vigilias, et, lendoumo de sainto Catharino, uno messo de sainto Catharino. Et per me aquitar et far touta las chousa davan dichas, layssi a la dito abbayo et conven la vinado de seyxanto et quattré sextier de vi de rendo que me deven chaqun an, et chaquno far souna lou scin. May toutas uey que lou Seignour, damo, fils ou fillo de l'ostal de Bourdeillo iro de vito a trépassamen, que l'abbat et conven sian tengus, sitost que on soubran, de far sonnar tous lous scins, diré vigilias, donar messas solennalomen tout en chantant, que you ou lous meus voudren far sonnar tous lous scins de Brantôme ensemble ou autromen que empeychomen ne sio fat, ma à nostro pleno volontat.
Item, laissi al vicari que regi la eygleyza parrofialo de Brantolmé et a sous successours dix sols deé rendo que voli que ly sian assignas perque sian tengus chaqun diumen de far pregieras per l’ostal de Bourdeillo, et chaqun an, lendoumo dou premier jour de l'an, une messo de mort en chantant en las vigilias, et sonnar los scins. Item, pareillomen al chapellot de St Pardoux près de Brantolmé.
Item, layssi al chapelle de Cercles et à daquel de Latour a chaqun cinq sols de rendo perque chaqun fasse perpetualemen chaqun diumen las pregieras aceutumadas per l’ostal de Bordeillo et de La Tour et chaqun digeo, chaqun an, une messe de mors en chantant et las vigilias et sonnar tous scins de Cercles lou ... lendoumo de sainct Cibar, lo de Cercles et de lo Tour lendoume de sainct Fabio et Sebastio.
Item, layssi a la réparatiou de la eygleyza de la Tour quarante frans uno uei pagas, per aquel de Cercles diet frans.
Item, layssi per la reparatiou de l’hospital de Bourdeillo qualtrè eycus et quattré per le eygleyzo de St Pardoux de Drouno, ét deu per aquelle del chasteu Laveyqué, et dou per aquello de St Peyre d'Escolo, joxto Brusac tout uno uei pagats.
Item, layssi à la priouresso de Bellaygue las dougé moudurieras de froumen de rendo que me deven. En eyssi queu aspert per lou papier de Peyre Arnaud, per que sian tengudar de far diré à lor chapello que regiro l’eygleyzo de Bellaiguo tous lou diumens pregieras per l’ostal de Bourdeillo, et far dire uno messo de mort en la vigilia en chantan, et far sonnar les scins, lendoumo de St Jean l’Evangeliste perpetualemen. Et quittaran my et mes eyritiers de certano rendo que disen que mous predecessours lor avian laissa les temps passat, et velhi que ayant los dreto aceutumas, et leur layssen jouir de lour franchisas et libertas, et ne lour die mey negun empachamen de so qué an acoutuma ancienomen.
Item, layssi als chanouges de l’eygleyza cathedrale de lo ciutat de Périgueux la dixiemo par que ay al diexmé dé petit per que me quisten de tout se qué you et los meus lor poyran estré tengut des obits, tant per los ostals de Périgueux de (J...) (2) que autromen, et per que pregen Diou per me et fasan un obit tous a tal jour que you defuniray.
Item, layssi al chapello de Montagrier et à sous successours so qué ay soubré lou diexmey dels lios et parrofias de Montagrier, de St Vitour et de Bressac et may diet sols de rendo que moussur mon payré y laissé. Et oussi que sio tengu perpetualomen de far pregieras tous lous diumens per l'hostal de Bourdeillo, et chaqun an, lendoumo de saincto Gemmo, diré une messo de mort en chantant en las vigilias et sonnar los scins.
Item, layssi à l'abbayo et conven de Chanselado so qué ay soubré lou diexme de Marsat.
Item may, dix frans per mestré en réparatiou de lodisto abbaye, per qué lou dit abbat et conven sian tengus perpetualomen de diré, lendoumo de chaquno festo annual de Nostro Damo de Mars, uno messo en chantant en las vigilias, et far sonnar lous scins, et absoudré soubré las tombas de Bourdeillo.
Item, volhy que, en cas que lous abbats et chanougés no faran lou service davandit, que mon eyritier lour peucho empeycha lo rendo et diemey sey que fasan loudits serviceys
Item, volhy que quan mon eyritier sero contenta de so qué Guichaulmé Moly de Limogey deu, quel contenté so que ay agu dret de Limogey et de los terras aqui que you nourio contentât.
Item, ordoni que sian dichas millo messas per lo salut de mon armo et de tout mon lignagé et per las armas dé purgatori que nan degu qué pregi per ellas.
Item may, sio dounat per l'amour de Diou dix escus, dix sextiers de froumen uno uei pagats, a qui l'un veyro que siro pu necessari.
Item, layssi a paubras pioucellas a maridar dix livras uno uei pagadas.
Item, ordoni que mous dettes syan pagas qui né pouyro prouva, et demandé que sio creyt per son segramen à la sommo de cinquante sols.
Item, layssi à lous mos servidors, homey et fenna tal salary que ma moulié et mos frayreys veyran qui ouran lealomen déservi.
Item, layssi à ma fillo Francezo sept cens et cinquante frans que ly resten de dou millo et cinq cens frans que ly douney quand lo maridey en lou seigneur de Louzun soubré tous mous beys qualconques uno uei pagas, da que lo fan eyritiéro, et ne volhi qu'en mon bey et eyritagey ni de so mayré peucho ré pu damandar, sen succesion et dret.
Item, layssi à ma fillo Andréo dou millo et cinq cens frans uno uei pagats per lo maridar et vitido et chausado selon lo faculta de lostal et en aquo lo fan eyritiero, et né volhy que en mous beys et eyritagey peucho ré pu damandar, sen successiou et drets.
Item, layssi à ma moulier Brunissande Monbreson per son douari à sa vito tant soulomen mon chateu, vilo et chatellenio de la Tour Blancho et sas appartenensas.
You layssi mon eyritier universel mon fils Francey, et si deffaillo, que Diou nou veuillo, sen hoirs descendens de son corps, layssi mas fillas Francezo et Andréo mas eyritieras universalas; et si deffaillo uno d'aquellas, que Diou ne veuillo, sens hoirs descendens d'ello, que mon bey venio à l’autro. Et si deffaillo d'aquellas sans hoirs d'ellas, layssi mous eyritiers universels mos frayres de Chambarliat et de Montancey, et si deffaillo de l'un sans hoirs descendens de son corps, que sa part venio à l'autre.
Et aqui mon vray testamen et derniero volonta que you ay signa en quastre endrey.
Signa Arnaud de Bourdeillo.
Die vigesima prima mensis aprilis, anno Domini millesimo quadringentesimo septuagesimo tertio ; praesentibus dominis Joanni de Partellis, et Leodegario Castandi, cappellano de Borgodomorum, presbyteris, Joanne de Ramefort, domino ipsius ejusdem loci, Joanne Fabri, domino de Labernario, et .... Joanne Perié, magistro, Petro Fringoli, notario, et Eymerico, de Bourseys, domino de Sanasinaco, et Jeanne Veyssiero, et Joanne Eyraud, testibus vocatis et rogatis. Nobilis et potens ac egregius dominus Arnaldus de Bordelia, miles praedictus, dominus et baro locorum praedictorum, condidit testamentum suum, modo et forma quibus supra, coram me, sic signatum. Joanne Guadalli et... testibus.
Extrait par le chanoine J. Roux, des archives de Borie-Petit,
(1) Espace laissé en blanc»
(2) Lacune, un trou.


text:
Sortit l'Armanac 2018 de Chaumont e de l'auta valeia de la Dueira
Au deilai de las 4 pajjas de covertura (dins la seconda la lhi a un aprofondiment sus le Colombier de Chaumont), dins chacque meis poietz trovar:
- doas fotografias de quauquaren de nòtra valeia (una fotografia granda e una seconda un pauc mens granda); - una poesia en occitan aupenc o, un parelh de còps, en italian; - l’indicacion de las lunas dins los jorns; - un box avei de faits capitats dins le meime meis mas 400 ans d’aiquen, ch…


text:
Ain·harp
Ain·harp (en basco: Ainharbe; en francés: Ainharp) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta que la municipalitat èra un ancià prieuré del diocèse de Oloron e #que s'i trobava un espital pels pelegrins : Benta.
Paul Raymond[1] note que la commune était un ancien prieuré du diocèse d'Oloron et qu'on y trouvait un hôpital pour les pèlerins : Benta.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
Ocean Artic
L'Ocean Artic o Ocean Glacial Artic es un ocean de la Tèrra, al nòrd, que s'espandís sus una superfícia de 14 090 000 km², çò que ne fa l'ocean mai pichon. Recobrís l'ensems de las mars situadas entre lo Pòl Nòrd e lo nòrd d'Euròpa, d'Asia e d'America. Comunica amb lo nòrd de l'ocean Atlantic, en recebent de grandas massas d'aiga a travèrs de la mar de Barents e de l'estrech de Fram. Se trapa tanben al contacte de l'ocean Pacific per l'estrech de Bering.
Es en màger partida cobèrt per la banquisa, que son espandi càmbia segon las sasons. Dins sa partida centrala la banquisa pòt mesurar fins a 4 m d'espessor. Aquesta espessor es deguda al limpament de las placas de glaç las unas sus las autras.


text:
Marcha (Lemosin)
Marcha es la part septentrionala de la region istorica e culturala de Lemosin, en Occitània. Se creèt au sègle X coma una zona militara (una "marcha") dins lo nòrd dau duchat de la granda Aquitània medievala, per luchar contra las atacas daus vikings que remontavan las ribieras. Durant lo Regim Ancian, separèron completament Marcha de la rèsta de Lemosin e ne faguèron una província a despart. Pasmens lo sentiment regionau lemosin existís en Marcha.
Correspond emb lo nòrd e lo centre daus departaments de Cruesa e de la Nauta Vinhana.
Lo gentilici es marchés -esa.


text:
12
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 12 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Associacion de Tibèri au poder per l'emperaire August.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Còp d'estat d'Artaban III còntra l'emperaire Vononès Ièr jutjat tròp favorable e tròp somes ai Romans.


text:
Carles II de Navarra
Carles II de Navarra (var. Charles II ; Évreux, lo 10 d'octobre de 1332 - Pampalona, lo I de genèr de 1387), mei conegut com Carles lo Mau (var. Carles lo Marrit) que ho ua de las personalitats màgers de la Guèrra de Cent Ans.
Qu'èra la hilha de Joana II de Navarra qui èra era medisha hilha deu rei Loís X de França e I de Navarra mes qui èra apartada deu tròne de França sus la basa inedita de l'aplicacion de la lei salica de transmission masculina deu dret a la coroa de França.
La soa politica que ho marcada per las intrigas en França, Castelha e Bearn (on èra sògre deu poderós senhor Gaston Febus per lo maridatge conflictiu de la soa sòr Agnès de Navarra).


text:
Collòqui IEO 2010 sus la transmission familiau : Programa
Lo collòqui 2010 de l’IEO sus la transmission familiau se debanarà los 26 e 27 de novembre a l’IUFM Privàs (07). Vos podètz tre ara inscriure sul butletin d’adesion çai jos e veire lo programa.
Desvolopar formas d’acuèlh per la petita enfància bilinguas francés-occitan e en occitan : un enjòc màger per lo desvolopament dels enfants e per la transmission de la lenga occitana au sègle XXI.
Lo programa en pdf, version leugièra.
Lo butletin d’inscripcion al congrés.
Qual interès per los mainatges ?
Lo bilinguisme precòç, un avantatge per lo desvolopament cognitiu dels drollets de 0 a 3 ans.
Ponchs de vista d’especialistes de la tematica : psicolinguistas, cercaires, praticians del bilinguisme precòç, mètge d’un servici de Proteccion Maternala Infantila.
Coma prepausar e estructurar formas d’acuèlh bilinguas per la petita enfància ?
Exemples de grèpias bilinguas francés-breton, francés-alemand, francés-italian.
Exemple de grèpias immersivas en basc.
Presentacion de la primièra grèpia bilingua francés-occitan.
Se parlarà de tot aquò los 26 e 27 de novembre a l’IUFM de Privàs en Ardecha a l’escasença d’un collòqui excepcional.
Un luòc d’escambis
Aquel collòqui sarà un luòc d’escambis ubèrt a tots los qui son interessats per aquela tematica : parents, professionals de la petita enfància, elegits, monde interessats per lo bilinguisme e lo plurilinguisme, curiós...
Volèm qu’aquel congrès siá la debuta d’una reflexion collectiva e del desvolopament vertadièr del bilinguisme francés-occitan dins las estructuras d’acuèlh de la petita enfància.
—
Collòqui organizat per l’Institut d’Estudis Occitans,
en partenariat amb lo Conselh General d’Ardecha, amb lo sosten de las Regions Ròse-Alps, Miègjorn-Pirenèus, Provença-Alps-Còsta d’Azur, Aquitània, Auvèrnhe, del Ministèri de la Cultura, e amb l’ajuda tecnica de l’IUFM d’Ardecha, del CDDP d’Ardecha, e de l’Institut d’Estudis Occitans d’Ardecha.
Entre-senhas, inscripcions :
05 34 44 97 11
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
direccion@ieo-oc.org
Lo comunicat del President de l’IEO
Lo bilinguisme precòç, un enjòc màger per lo desvolopament cognitiu de l’enfant. La transmission de la lenga a la petita enfància, un enjòc màger per la sobrevida de la lenga occitana.
Uèi, los scientifics s’endevènon sobre las vertuts dau bilinguisme precòç (0 – 3 ans) per los petitons. Estimula lor esvelh e a un efèit positiu sobre lor desvolopament cognitiu.
S’endevènon mai sobre lo fait que la construccion d’un bilinguisme equilibrat depend pro dau moment que s’amauda, lo mai d’ora èsser lo mèlhs. Per qu’un enfanton venha bilingue, li chau permetre un contacte regular e estimulant amb cada lenga, en sonhant mai particularament la lenga minorizaa, aquela qu’es pas gaire o pas parlaa dins la societat.
La lenga occitana es presenta de pertot en Occitània, evidentament amb lo mond que la parlan encara (e mai lor nombre contunhe de baissar) e aqueus que la comprenon, mas aitanben per los noms de luòcs, la musica, la literatura, los mèdias o encara Internet.
Pòt ben resistir, es pasmens en dangièr ; e la question de sa transmission es una question màger e decisiva per son avenir. Una generacion nòva arriba qu’es presta de s’encharjar d’aqueste avenir mas li fai besonh de trobar dins la societat las estructuras, las informacions e las espleitas necessàrias que l’ajuaràn dins aqueste acte volontarista.
Quò’s una de las escomesas qu’avèm de téner per nòstre sègle.
L’occitan es un ben collectiu. Es l’afaire de totes : tant d’aqueus que lo parlan coma d’aqueus que desiran, e mai lo parlèssen pas, que d’autres que vendràn d’après lo puèschan parlar.
Pèire Brechet,
President de l’Institut d’Estudis Occitans
Per veire lo programa del congrés, picar suls imatges.


text:
Dens aqueth obratge, Miquèla Cabayé-Ramòs qu'amassa e que revira en occitan tres relats de viatges tà China.
Títol : Cap a China, lo temps d'una traversada
Autors : Pierre LOTI, Çubran CABAYÉ, Oswald WYND
Editor : Éditions des Régionalismes
Data d'edicion : 2015
Genre : relat de viatge
Lenga : lengadocian
ISBN : 9782824005768
Tà'n saber mei
Lo prumèr qu'ei lo de Pierre Loti, intellectuau e escrivan francés, qui s’embarca en 1900 sus un cueramiat de guèrra tà anar har lo servici militar. Lo segond qu'ei lo de Çubran Cabayé, lo pairbon de Miquèla Cabayé-Ramòs, un vinhèr lengadocian qui anè tanben har lo servici militar en China. Enfin, lo darrèr qu'ei tirat deu roman The Ginger Tree d'Oswald Wynd. Que conta l'istoèra de Mary Mackenzie, ua joena escocesa qui s’anè maridar en China au començament deu sègle XXau.
Miquèla Cabayé-Ramòs qu'amassa atau realitat e ficcion, tres personalitats desparièras, tres destins, tres tèxtes d'ua beròja sensibilitat.


text:
Acabam uèi una primièra estapa dins l’elaboracion del DGLO, amb la mesa en linha de las darrièras letras d’un lexic de 30 321 mots, que non solament respond als besonhs essencials de la vida vidanta mas tanben propausa un grand nombre de modèls per fargar los tèrmes sabents internacionals. Dins aqueste temps d’aflaquiment de la memòria populara, nos sèm estacats tanben a denonciar las farlabicadas pseudosabentas que desondran nòstra lenga en tot aviar sa destruccion del dedins. Tre la reünion del mes de julhet de l’Academia occitana començarem lo reexamèn menimós d’aquela òbra collectiva. I serà question d’enriquiment, de reajustament dins l’òrdre ierarquic (mots estandards e sinonimes), mas tanben de possiblas correccions, tot aquò dins lo respècte absolut de la lenga reala dins tot son espandi.
Dins la seguida del prètzfait, coma previst, vendràn las definicions en occitan, las citacions literàrias, las expressions, los provèrbis, los mots de las varietats... Tot aquò l’avèm ja presentat en març de 2014 e solas las personas de marrida fe (los farlabicaires concernits) fan en semblant de l’ignorar.
unt / onch. Son los participis passats de « únher / ónher » qu’apartenon al vocabulari del suenh del còrs e al vocabulari religiós : l’unt del Senhor (lo preire, lo rei…). A partir d’aqueles participis passats se son fargats los infinitius « untar / onchar » que son especializats dins lo sens domestic : untar la carriòla, lo fusilh… Quand, dins sas Eglògas, Pèir de Garròs qualifica un marrit preire de « untat greishós », non es pas una error de sa part mas un crudèl jòc de mots.
vacillar. Alibèrtpòrta « *vacilhar », per error, coma s’aqueste vèrbe èra de formacion populara. Es en realitat un mot « sabent » del s. XIV e atestat aital. Doncas, li cal una geminada e cal que siá prononciada.
vèrn, vèrne, vèrnhe. De primièr, pels qu’an plan besonh d’apréner, la « e » de sosten dins de mots de formacion populara non es totjorn deguda a una influéncia del francés, coma n’atèstan fòrça exemples : olme, reguèrgue, volame, Cirgue, domèrgue… N’avèm aquí una pròva de mai. Segondament, la granda utilitat dels mots presentats es que marcan suls atlasses linguistics, al nòrd del domeni actual de l’occitan, lo sieu limit primitiu al cors de sa formacion, dins la nauta Edat Mejana. Al nòrd d’aqueste limit tras que clar se ditz lo francés « aulne ».
vèrs. Coma « borsa », « còrs », « corsa », « escars », « fòrça », « mòrs », « mors », « rescorsa », « dorsièr », Garcia - cf. « Engachie » (toponime) → « En Garcia »... Teoricament la « r » s’assimila a la « s » (o « ç » / « c »), mas se pòt prononciar, per de rasons de distinccion de sens : « mòrs » (accion de mòrdre) sense la « r » prononciada, e « mòrs » (del chaval), amb la « r » prononciada ; « vèrs » (direccion) sense la « r » prononciada, e « vèrs » (en poesia) amb la « r » prononciada. Coma fasèm una diferéncia entre « motor » (« r » prononciat) e « moton ».
vivament. Per exprimir la rapiditat, Guilhèm de Peitieus e Bernat de Ventadorn (s. XII.) dison « viatz », Deudes de Prada (s. XIII.) ditz « vitament », Raimond Feraut e Lanfranc Cigala (s. XIII.) dison « vivatz », Pèir de Garròs (s. XVI.) ditz « viet », Pèire Godelin (s. XVII.) ditz a l’encòp « vivament », « vite » e « vitament », l’occitan gascon coneis « d’avit » [dauit] en meteis temps que « aviat », present dins totes los diccionaris modèrnes. Es aisit de compréner que, dins de camps semantics plan vesins, per atraccion paronimica, sèm passats de la rasic « viu » (lat. vivus) a la rasic « via » (lat. via), o lo contrari. Ara, de la primièra nos demòra « vivament » e de la segonda « aviat », per dire « rapidament ». Segon lo diccionari Littré, « viste » e « vistement » apareisson en francés al s. XIII e son remplaçats per « vite » e « vitament » al s. XVII.
Cal benlèu precisar que los contemporanèus « viste » e « vistament » en occitan son de francismes adaptats de « vite » que el es benlèu un occitanisme. E que lo « vistament » atestat en occitan medieval, pòt derivar de « vist », « vistar » e evocar la rapiditat de la vision (tèsi defenduda per d’unes).
De tot biais, « viste » e « vistament » non an lor plaça dins la lenga de uèi : - Vas anar a l’escòla, e vivament ! ; - E ont vas tant aviat ?
J. P.


text:
Labèl Òc per las collectivitats, Aurelhan que s’engatja
Que coneishetz lo labèl Òc per l’Occitan per las entrepresas e professionaus que valorizan l’occitan dins la vita economica. En 2010, l’IEO qu’a creat un labèl Òc per l’Occitan especific per las collectivitats localas per’mor las collectivitats tanben que pòden miar accions tà dar mei de visibilitat a la lenga occitana.
Lo labèl Òc per l’occitan entà las collectivitats?
Un quasèrn de cargas perpausa la mesa en plaça d’un cinquantenat d’accions dens lo domeni de l’afichatge de la lenga (senhalizacion, comunicacion institucionau), de sa transmission e de son utilizacion de cap au public.
Tres nivèus de labellizacion que son possibles que corresponen a grads diferents d’engatjament.
Nivèu 1 : 5 accions a realizar
Nivèu 2 : 10 accions a realizar
Nivèu 3 : 15 accions a realizar
Las tarifas de labellizacion que son estadas definidas en foncion deu nombre d’abitants de la collectivitat.
Un document mai precís será publicat en 2011. Se podrá aital explicar melhor a las collectivitats l’interés d’aquela labellizacion coma plan segur las tòcas de la valorización de la lenga dins l’airal public. Per l’ora, contactatz directament l’Institut d’Estudis Occitans per mai d’entresenhas.
Per ne saupre mai sul labèl Òc per l’occitan.
La comuna d’Aurelhan s’engatja
La comuna d’Aurelhan (al ras de Tarba dins Hautas Pirenèas) s’es engatjada oficialament dins lo processús de labellizacion lo dijòus 16 de decembre de 2010. Al cap d’un máximum de 5 ans, delai causit en rason de la noveltat de l’accion, la comuna recebrà oficialament lo nivèl 1 del labèl Òc per las collectivitats.
Per aquò, deuràn realizar cinc accions :
- La mesa en plaça d’una senhalizacion bilingüa d’entrada e de sortida d’aglomeracion,
- La corrección oficiala dels noms de luòcs deformats o mal ortografiats,
- La participacion a la campanha d’informacion suls corses per adultes Aprenem l’occitan,
- La constitucion e lo renovelament regular d’un fons de libres occitans a la biblioteca municipala,
- L’informacion del public sus las activitats menadas per desvelopar l’occitan sus la comuna d’Aurelhan.
Una conselhèra municipala e una tecniciana foguèron nomenadas per asegurar lo seguit e la mesa en plaça d’aquelas accions. La comuna será tanben acompanhada per l’Institut d’Estudis Occitans.
Un còp las accions causidas realizadas, la comuna d’Aurelhan recebrà oficialamentlo labèl nivel 1 e aurà la possibilitat de s’engajar cap al nivel 2.
E aprèp?
La tòca ara per l’IEO e l’Ofici per l’occitan, a l’origina del projècte, es de menar a s’engatjar de collectivitats mai grandas, que serián aital motritz d’una dinamica fòrta pel labèl.
Aital Aurelhan poriá èsser la primièra pèira cap a una labellizacion de Tarba que n’es tot pròche.
Un trabalh es tanben a se far per menar la vila de Tolosa a s’engatjar dins lo processús de labellizacion.
Fòtos : Jean-Claude GARROCQ – Nouvelle République des Hautes-Pyrénées.
d’esquerra a man dreta: Anne-Lise GAILLARD (comuna d’Aurelhan), Jan Moreu (Director de l’IEO nacionau), Yannick BOUBEE (conse d’Aurelhan), Pierre FAURE (1er adjunt d’Aurelhan e delegat a la cultura), Sarah DUCO (elegita referenta a la comuna d’Aurelhan).


text:
Stop the cònò...
Es una colèga mieuna pròchi desempuèi la preistòria dau Massilia que m'ensenhèt l' afar.
Per lei que conoisson l'istòria dau hip hop, savètz qu'en 1989 un disco sortèt emé dessus la fina flor dau rap new yorkés: Kool Moe Dee, KRS 1, MC Lyte e mesme lei de Public Enemy... Lo disco èra neissut d'una vocacien umanitaria, enraiar la violencia criminala à New York e per USA toei, èra sortit per aquesteis artistas sota lo nom dau colectiu Stop The Violence
.
Si va saviatz pas, esto soar saratz mens cons (umor precisi).
Ben doncas la colèga m' a explicat que vers 90-91, lei Massilia avian tripat sus aquela ideia, e dins sa quista perpetuala, recuperar leis elements dau folclore american, jamaïcan e tot, fondèran son moviment informau Stop the cònò,
directament inspirat dau moviment dei New Yorkés...
Si quauqu'un emé mai de conoissença que ieu sus lo sujièt ven a passar per aqui, que mi corrige si m engani
...


text:
602
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 602 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
En dificultat grèva, leis Avars foguèron sauvats de l'exterminacion per la revòuta de Focas que reversèt l'emperaire Maurici (582-602). Dins lo corrent d'aqueleis eveniments, lo khagan Bayan moriguèt dins de circonstàncias desconegudas. Foguèt remplaçat per dos fius demorats anonims. Leis Avars esperèt uech ans avans de començar una guèrra novèla còntra sei vesins (→ 610).
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions lòng de Danubi còntra leis Avars e leis Eslaus. Lei segonds foguèron durament desfachs en Valaquia. Après aqueu succès, per de rasons principalament financieras, l'emperaire Maurici (582-602) ordonèt a son armada de passar l'ivèrn au nòrd dau fluvi. Aquò entraïnèt una revòuta, dirigida per Focas, que s'acabèt ambé l'execucion de l'emperaire e de sei fius (27 de novembre).
Lo cap deis insurgents venguèt emperaire après son intrada dins la capitala. Pasmens, l'assassinat de Maurici entraïnèt la revòuta dau generau Narses dins lei províncias orientalas (→ 604). Obtenguèt l'ajuda dau rèi sassanida Khosrau II (590-628) – que deviá son tròne a Maurici (→ 591). Ansin, comencèt la lònga guèrra bizantinosassanida de 602-628 qu'anava entraïnar lo declin dei dos empèris.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
L'execucion de l'emperaire roman Maurici entraïnèt una modificacion radicala de la diplomacia occidentala de Pèrsia. D'efèct, lo rèi Cosrau II (590-628), que deviá son tròne a l'intervencion militara de Maurici en 591, s'estimèt desliurat dau tractat de patz conclut ambé Constantinòble. Ansin, una novèla guèrra comencèt entre lei dos empèris (→ 604).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Bayan, khagan avar.
- Comentiolus, generau bizantin.
- Maurici, emperaire bizantin.


text:
Es mòrt Chuck Berry, legendari guitarrista e pionièr del ròck
Son ròck proveniá del blues e del country. Sus l’empont èra un vertadièr “showman” amb un estil revolucionari. Creèt un estil pròpri e influiguèt de generacions d'artistas que lo veneravan. Aviá publicat mai de 50 albums, mas fasiá 38 ans que publicava pas res. Òr, en octòbre passat, lo jorn de sos 90 ans, anoncièt un nòu album, que sortirà ongan. Aquò serà son òbra postuma; es un trabalh que lo dediquèt a sa femna, Thelmetta.
L’encarcèron per trafec d’enfants, e a la fin dels ans 1970 lo condemnèron per evasion fiscala. Mas res lo faguèt pas davalar dels emponts.
Chuck Berry consagrèt tota sa vida al Ròck & Ròll. Son primièr hit foguèt Maybellene, enregistrat en 1995, quand el aviá 29 ans. Seguirián una molonada de tèmas fòrça coneguts, dont es de soslinhar Johnny B Goode, una cançon universala dempuèi que lo vaissèl Voyager la fa sonar.


text:
Un dessèir, dens l’ivèrt de dise-uit-cent-soassanta-cinc, après auger prist lo magre sopar que m’avèvan aprestat, – repàs en compareson confortable per lo temps de misèra que cor, – m’èri sheitat au cunh dau foguèir per desgraupir mes praubas mans que la nèja e lo verglaç avèvan rogidas.
Aqueth dessèir, un linçòu blanc cobrèva la tèrra, e los aubres, pareishent coma los quauques peus que sòrten dau cruc d’un vielh òme usat, refusavan lo pus petit abric as audèths apenats. Lo freid èra penetrent coma l’agulhon d’un boèir. Les pelhas usadas das praubes èran perçadas cruèlament per eth.
Coma vos l’èi dit, èri sheitat au cunh dau foguèir, e m’estimèvi erús, maugré qu’estussi praube, de ne pas me trobar coma mantun, shens pan, shens bòi, shens lèit, e d’auger lo contentament de veire mos dus petits mainatges s’endromir sadoths coma das petits pijons que lur mair a apasturats.
Benedissèvi la Providença, quand entenduri trucar a ma pòrta.
Esturi surprís, car èra tard e tot lo monde dromèva dens lo vilatge.
Obri.
Una vielha fama, pèinuda, magra, blanchòia, cobèrta de pelherauds, coifada d’una còiha pendilhenta e deslissada, se presentèt, e, d’un èrt que fedèva compassion, me dishut :
« Sui la Lenga gascona. Me vedes shens abits, shens secort, shens un tiule per me caperar. Bordèu, eth qu’es remplit de mos pus doç sovenirs, ne me vòu pas mèi veire. Sui desgitada, maudita, bafoada, mesprisada en vila, coma una vielha criminèla.
Los qui an estat calinats e endromits dens lur tendra junessa au son minhon de mes aimablas cançons, an l’èrt adara de ne pas me compréner, – van dinc a rogir de m’auger coneishuda.
Los entendi, adara, aqueths orgulhús que frecantèvi, desbitar un francés bastard, meilat d’anglés, e se forçar per parlar ponhtut coma das Parisiens.
Los quites marcats, on trobèvi un apoi solide, on m’entendèvan, per la boca de les recardèiras, dire mon shapelet de paraulas comicas, – quauques còps prebadas (pebradas), – e d’a prepaus plens d’esprit, – los quites marcats, ne me pòden pas mèi suportar. Las recardèiras bonas bitonas, coifadas de lur calhon, an fèit plaça a lurs gojatas, caperadas de sòia, de dentèlas e de bibís, que vòlen, en parlent un lengatge que ne sembla a res, far oblidar que lurs mairs me sherissèvan e me presentèvan mème as princes.
Sorten, los tres quarts, de familhas minablas, pedolhosas ; vòlen far creire que descenden de la cuisha de Jupitèrt.
Tanben, me vedent abandonada, m’apercebent que fèdi honta a tot Bordèu, cèrqui, hòrt de sos murts, un abric segur on poirèi menar una via tranquilla, e on vingrèi, l’ivèrt au foguèir de la shaumèira, entretenir les familhas avèque mos contes que feràn oblidar, a la velhada, la fatiga dau trabalh de la jornada, e lisi portaràn encara un chic de plesir dens lur misèra. »
La prauba vielha lenga tombèt sus lo solaut en acabent aqueths mòts.
Lo shagrin e lo freid l’avèvan transida.
La relevèri, la recaufèri, e quand estut revinguda a la via, li dishuri :
« Shèra lenga, me rapèlas das sovenirs bien tristes. Valà perque t’aimi. La mair que m’a balhat lo jorn te coneishèva, te parlèva, e quand, dens mon june atge, mos ulhs alassats per la fièvra ne podèvan pas se barrar, entendèvi sa voàs, puslèu fèita per los planhs que per les cançons, fredonar :
Som, som, som,
Vène, vène, vène !
Som, som, som,
Vène, vène donc !
E mos ulhs se barrèvan, lo somelh venèva, e repausèvi dens los braç de la qui èi tant aimada e que la mòrt a prista tròp lèu !
Èra es partida recéber la recompensa que meritèva per les penas qu’a augudas a m’elevar.
Mès tu as damorat.
Maugré los pelherauds que te cobren, lo shagrin que te ròga, te reconeishi.
Te balharèi mon magre apoi. Te gardarèi dens ma cabana. Quand seràs remista, que tos abits raspats seràn rapedaçats. Quand ta còiha serà lissada de fresc. Quand tos pès murtrits adara seràn cauçats de minhons petits solièrs, e que lurs ribans croasaràn sus tes cauças blancas. Quand tes papilhòtas seràn frisadas, lavetz te presentarèi as Bordalés, e los veiràs, ne’n sui segur, t’aplodir encara e te balhar das sorríders. »
Tinguri ma promessa. La sonhèri lo milhor que poscuri. Li firi retrobar ses colors perdudas. La parèri si bien que saburi, e la presentèri a Bordèu.
Estut aculhida a braç ubèrts : los teatres, los concèrts, los salons opulents mèmes l’an vista, li an fèit bona recepcion.
Èi vist das vielhs ravatjats per l’atge, desgostats de la via, blasats per la fortuna, per los revèrts, se tòrder de ríder en escotent son comique bagot.
Èi vist de junes muscadins que «pausa»(?) per das òmes seriús, brisar lurs gants bura fresc en aplodissent ses aimablas repartidas.
Èi entenut de les bocas que fèden, en dident «oui», quauques còps lo bonurt, sovent lo malurt d’amorós ardents, cridar bis
quand ma vielha Lenga critiquèva lo monde en possent sos grands esclats de ríder.
Èi vist, enfin, des milèirs de borsas s’obrir quand fedèva un apèl a la sharitat au profit de les victimas d’un accident o d’una familha dens la misèra.
Adara qu’èi obtingut un resultat aussi bon, gaugi venir presentar ma vielha lenga dens un jornal. Me promet de vos amusar ; me fidi a d’era.
Th. Blanc.


text:
Ikea qu’a anonciat que balharà a l’ONU estructuras en kits tà har acès dens los camps de refugiats.
Los acès que seràn liurats dens cartons plans dab ua notícia, com la marca ac hè taus sons mòbles disponibles en botiga. Après quate òras de montatge, los refugiats qu’auràn un cabanet de 20 mètres quarrats qui poderàn arcuélher cinc personas.
Que permeteràn aus sons estatjants d’emparà’s de la calor o deu maishant temps, e que balharàn tanben energia mercés a un panèu solar. Ikea qu’a per tòca de produire 30 000 d’aqueths acès qui remplaçaràn chic a chic las tendas tradicionaus que l’ONU balha aus refugiats.
Fòto : Mohamed Ali Mhenni


text:
Parution : 27/11/2014
ISBN : 9782859105341
64 pages
13.5 x 18 cm
10.00 €
Maria-Magdalena et Peggy, deux jeunes filles de Toulon, disparaissent mystérieusement. Pour Gaspard Besson, inspecteur au Comissariat central de la ville, il devient urgent d’arrêter l’hémorragie.
Maria Magdalena e Peggy, doas joventas de Tolon, dispareisson misteriosament. Per Gaspard Besson, inspector au Comissariat centrau de la vila, vèn urgent d’arrestar l’emorragia…
Florian VERNET (Béziers, 1941) est un linguiste, pédagogue et écrivain occitan. Ancien professeur d’occitan à l’Université Paul Valéry de Montpellier, il est également membre de l’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber et aussi du conseil linguistique du Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Florian VERNET (Besièrs, 19 d’abril de 1941) es un lingüista, pedagòg e escrivan occitan. Foguèt professor d’occitan a l’Universitat Pau Valèri de Montpelhièr abans de prendre la retirada en 2006. Es tanben un dels membres de l’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber e a l’encòp del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.