text:
Arle
Arle (oficialament en francés Arles) es una vila d'Occitània, en Provença e es la capitala de Camarga. Es una comuna dau departament dei Bocas de Ròse dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son animal totemic es lo leon. Lo gentilici es arlatenc -a.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom d’Arle deriva d’Arelate, mot d’origina celtica significant luec situat près de l’estanh[1], per referéncia ais terrenhs sanhós qu'enròdan la ciutat. Durant l'Edat dau Fèrre (sègle VIIIen-IIen avans J.-C.), Arle èra un dei principaus oppida celtics de Mediterranèa[2]. Vèrs 50 av. J.-C., Juli Cesar sona encara la ciutat Arelate dins sei Comentaris sus la Guèrra civila (I, 36, 4)[3].
Geografia[modificar | modificar la font]
Arle se situa a la broa de Ròse, ont comença son dèlta a la pòrta de Camarga. La vila la bastiguèron au sègle VI sus un ròc que domina la riba senèstra de Ròse e se desvolopèt vèrs l'oèst, sus la riba drecha (quartier de Trincatalha) puèi au Sud (quartiers dau Borg Vièlh, de la Roqueta e de Barriòu) e au Nòrd (quartiers de Montplaser e de Trebon). La preséncia de paluns a l'èst a limitat son desvolopament dins aquela direccion. La vila d'Arle es marcada fortament per la preséncia de Ròse que la còpa en dos e que demòra encara, a l'ora d'ara, una menaça a causa de seis aigats.
Quartiers[modificar | modificar la font]
La vila se compausa de nòus quartiers:
- L'Autura
Coma son nom l'indica es lo quartier pus aut de la vila, e tanben lo pus ancian , poblat dempuèi lo sègle VI. Sei carrieras pichòtas son fòrça presadas dei toristas; es uèi situat dins lo sector sauvagardat de la vila.
- La Ciutat (quartièr de l'Ostau de vila)
Situat au centre de la vila, lo quartier de la ciutat ne foguèt lo centre religiós e politic dempuei l'antiquitat. Aquela denominacion, d’origina medievala, es uei rarament utilizada; se ditz ara quartier de l'ostau de vila en referéncia a un de seis edificis mai conegut. D'una granda riquessa arquitecturala es tanben fòrça animat, en particular durant la Feria Coma l’ensems dau centre vila, fa partit dau sector sauvagardat.
- Lo Mejan
Lo Mejan se situa entre lei quartiers de la Ciutat a l’èst e au sud, de la Roqueta a l’oèst e de Ròse au nòrd; lo quartier ocupa una superfícia modesta dau centre de la vila e son abitat se distinguís pauc dei quartiers vesins. Son istòria remonta a la renaissença medievala de la vila. Encuei, ambe l’arribada deis edicions Actes Sud, lo quartier a pres una orientacion culturala e aperten tanben au sector suvagardat de la vila[4].
- La Roqueta
Sonat autrecòps, Borg dei Porcelets o Vielh Borg lo quartier de la Roqueta se situa entre Ròse, lo baloard Clemenceau e la carriera Gambetta. Lo nom de Borg deis Porcelets remonta au sègle XI quora lo quartier èra lo fèu dei senhors arlatencs. Lo tèrme de Vielh Borg li foguèt bailat per oposicion au quartier dau nòrd d’Arle creat pauc après e apelat lo Borg Nòu. Après estre estat un quartier de pescadors e de mestiers liats au flume dusca l’arrivada dau camin de fèrre au mitan dau sègle XIX, la Roqueta ambe seis ostaus estrechs e seis otèls particulars, es encuei un quartier de 2500 abitants que coneis un reviscòl important ambe l’implantacion de fòrça botigas e comèrcis[5].
- La Cavalariá / Pòrtanhèl
- Lo Barriòl (au sud)
- Lo Trebon (au nòrd)
- Leis Aliscamps (a l'èst)
- Trincatalha (a l'oèst)
Istòria[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Leis Arenas d'Arle, anfiteatre roman.
- Leis Aliscamps
- Glèisa de Sant Trefume
- Abadiá de Montmajor
- Obelisc d'Arle
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Bertran Boisset (mitat sègle XIV-debuta sègle XV), erudit d'Arle, autor d'una cronica e d'un Tractat de destrar e d'atermenar.
Camin de Compostèla[modificar | modificar la font]
La Via Tolosana dei camins de Sant Jacme debuta a Arle.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luec situat près (are) de l’estanh (late) ; lo radicau *lat- es generalament ligat au substantiu feminin latis, bessai celtic, que designa « un palun, una sanha ». Se retròba tanben aquela rasiga late dins d’autres toponims de vilatges situats dins de zonas de paluns, mai que mai en Provença o en Lengadòc : Pèiralata, Lata…
. Fonts : Encyclopédie universalis, consultée le 4/05/2008; patrimoine.ville-arles, consulté le 4/05/2008
- ↑ référence, Dominique Garcia, La Celtique méditerranéenne. Habitats et sociétés en Languedoc et en Provence. Modèl:S mini--Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègles av. J.-C., éditions Errance, Paris, 2004, (ISBN 2-87772-286-4)
- ↑ « Naves longas Arelate numero XII facere instituit » (« Il fit construire à Arles douze vaisseaux de guerre »).
- ↑ Source : patrimoine.ville-arles.fr, consulté le 1/05/2008
- ↑ Source : patrimoine.ville-arles.fr, consulté le 1/05/2008


c: text/html

text:
jeudi, 25 janvier 2018
AMPELOFOLIAS DE CABARDES LO 28 DE GENIER A MOSSOLENS .
Ampefoliás de Cabardés ! venètz festejar aqueste dimenge 28 de genièr a Mossolens la trufa negra e los vins de Cabardés.
Rendètz-vos entre 10h e 17h : mercat del terrador, artesanat, vesita del Conservatòri truficòla, demostracions de cavatge e de poda de vinha, entrepans trufats, tòstas trufadas, sopa trufada, tibanèl gastronomic amb los fraires Ryon, mòstra de fotografias de Carcin, tuc convidat (St-Joan de Menerbés), animacions pels mainatges, musicas per carrièras amb Tonton A Faim e la fanfara dels Golamàs, taulièr de libres de l’IEO-Aude,…
A 14h30 : dobertura del mercat de las trufas
17:46 Publié dans Actions, Actualités, Associations, Blog, Bons plans, Coup de coeur/Coup de griffe, Cuisine/Gastronomie, Festivités, La Lettre de Pais Nostre, Loisirs/Culture, Politique, solidaritat, Soutien | Lien permanent | Commentaires (0) | Facebook

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Qual s’es un jorn, a la raja del solelh de Castèlmaure, enpegosit los dets amb la sang fruchosa del granache o sap : lo vin, cal qu’aja lo gost a çò qu’es. A son terrador. Lo gost a vertat. A una vertat fonsa, fonzièira, terrenca, que jamai la remplaçaràn pas totes los falsflòris de la vinificacion e de l’enologia. Que çai se veja pas cap de plaidejar per una forma d’ignorantisme, cap d’arcadisme virgilian, mas lo vin es e deu demorar filh de sa tèrra. Parièirament, sa sinceritat, sa grandor tanben passan per la man calosa del copaire, pel trabalh e lo respècte del sòl e la susor dels òmes. Las vendémias, que gisclan cada an de la meteissa bota coma totes los vièlhs rituals umans, decèlan ben l’ambigüitat dels ligams qu’unisson l’òme amb la natura. Lucha e amor. D’un latz, los ancians qu’a las vinhas li disián de « galèras », amor de la penda, de la rocassilha, del climat. D’autre latz, aquel vinhairon que, d’escondut, parla tendrament a sas vièlhas socas per las benastrugar, per las mercejar…>>>(2)


text:
O fau rarament, mas me sembla important d’aver una vision critica d’un programa politica que se vòl occitanista, un manifèste politic ; veirèm que l’es pas brica, mas puslèu d’acompanhament de la repression administrativa dins lo sistèma francés d’ensenhament en Occitània. Es un programa d’un partit que se vòl lo grand responsable d’un manifèste sobredit occitanista, un pauc pertot en Occitània, mai que tot en Aquitània e Miègdia-Pirinèus.
Legissèm amassa :
"Refondacion de l’escòla" - Contribucion del Partit Occitan
« Enseigner en deux langues »
Développer le bilinguisme français/occitan est un choix pédagogique présentant de nombreux avantages :
- Pour les élèves : savoir utiliser la langue occitane, diversifier le parcours culturel, faciliter l’apprentissage d’autres langues.
- Pour l’État et les collectivités : préparer la jeunesse à la mondialisation et aux échanges culturels, stimuler l’économie culturelle en région (internet, arts, édition…), transmettre un patrimoine vivant aux générations futures, maîtriser les coûts.
Premier degré :
- Recruter dans les académies occitanes des professeurs des écoles compétents en langue occitane (le CRPE spécifique n’est pas organisé partout).
- Rétablir au concours de recrutement ordinaire des professeurs des écoles une option facultative de langue régionale.
- Permettre à tous les candidats de passer simultanément à la même session le concours spécifique et le concours ordinaire.
- Instituer une option de langue régionale dans tous les échelons de la formation des enseignants à commencer par les masters conduisant à cette profession.
- Sur les 5 ans qui viennent, dans chacun des 33 départements concernés, ouvrir chaque année 5 nouvelles écoles bilingues français/occitan à parité horaire, en visant une répartition géographique la plus efficace possible.
- Favoriser en outre la création d’écoles partiellement bilingues sur le modèle de certains départements (Bouches du Rhône par exemple).
- Mettre en place de grandes campagnes d’information des parents sur les bienfaits du bilinguisme.
- Permettre l’inscription des élèves hors périmètre scolaire dans les écoles où s’enseigne la langue régionale. Pour les communes ne proposant pas d’enseignement bilingue français/occitan sur leur territoire, rendre obligatoire le versement du forfait par élève scolarisé dans une école publique d’une autre commune pratiquant la langue régionale ou une école sous contrat pratiquant l’immersion en occitan (Calandreta).
Second degré :
- Assurer la continuité : proposer un parcours occitan en collège et lycée avec un cours de langue occitane plus un cours dans une autre des disciplines où l’oral et l’écrit sont utilisés conjointement.
- Création de CAPET bivalents occitan-enseignement professionnel pour créer ce même type de parcours en lycée pro.
- Mettre en place l’option occitan dans tous les établissements des académies concernées (ainsi que dans les zones périphériques).
- Majorer la dotation de l’état en nombre d’heures d’enseignement pour prendre en compte l’enseignement des langues régionales.
- Augmenter le nombre de postes ouverts au concours du CAPES d’occitan (seulement 4 postes actuellement).
- Limiter la nomination des professeurs à 3 établissements maximum.
Supérieur :
- Création d’une licence d’occitan dans les universités occitanes qui ne la proposent pas encore. Puis prolonger par un master.
A / Lo títol es jà un problèma en se. L’objectiu es plan «Enseigner deux langues», se parla pas de dos biaisses d’o pensar, perqué es justament polemic dedins lo sistèma partidocrata aquel. I a dos sistèmas d’ensenhament,
1 / Calandreta per immersion lingüistica es pas una opcion d’un programa, e Calandreta es refusat pels sindicalistas de l’Éducation Nationale, un sindicalisme fòrt influent dedins lo POC per plaçar Calandreta coma una opcion, alara qu’es la solucion per Occitània. Recentament al POC se refusèt de parlar d’aiçò e de promòure l’immersion dedins lo sistèma francés, per «realisme politic» que díson ; es coma se un programa politic non podriá aver al mens una idèa de çò que se far coma ensenhament endacòm mai e ambe succès ! Coma se l’immersion lingüistica èra associativa al Quebèc, soi segur que lo francés ne seriá pas al meteis nivèl ailà ;
2 / lo sistèma acceptat ambe totas las manipulacions administrativas (vist recentament), es lo sistèma per eqüitat lingüistic ; çò que faguèt refusar lo CAPES monovalent d’occitan, causa qu’es en Corsega, e que fonciona, e fòrça l’admonistracion publica d’enfin trabalhar pel pòble còrse ; que fasèm per Occitània ? Aquí al país nòstre, aquí lo POC demanda pas l’egalitat legala, e aital ajuda l’administracion francesa a emplegar los professors d’occitan dins d’autras matièras que l’occitana, e a pus aisidament a barrar las classas a eqüitat lingüistica occitana.
B / Se parla del CRPE, mas res sul CAPES …. monovalent e de la reala potencialitat de l’ensenhament universitari, en lenga occitana, pas sonque en literatura… o en politica esquerrista.
C / vist que son pas actors politics (de granda dimension ça sembla, e malgrat l’aligança ambe EELV), es de dire aquí simplament per verificar l’aplicacion d’una politica, an un verbiatge de solicitacion :
1 / «Favoriser», «Permettre», enluòc de ordenar… Se cal demandar se un elegit occitan al CR dèu dubrir las pòrtas de las administracions o los politicians, enluòc d’o demandar de far per un foncionari qu’es supausat en carga d’una mission politica … e pagat per aiçò ; es tanben alara los militants non pagats que lo trabalh del cargat de mission, es demandat, e alara l’elegit del POC qu’a un ròtle desvalorizat dedins la societat en general (vist al SISQA, mas lo biais dèu èstre lo meteis dedins l’ensenhament de l’occitan qu’es sectorizat, e aiçò de la sectorizacion es jamai criticada dins lo programa del POC) ;
2 / «instituer», alara que las leis son parisencas … res es demandat perqué l’educacion en Occitània fosquèsse sonque e enfin la prerogativa unica dels CR, dins las «terres réputées étrangères» (1732 a jamai vist passar la revolucion perqué vesèm res de novèl en 2013), e çaquelà es la solucion que podèm veire coma la mai eficaça a mantunes nivèls : – finança publica, –adaptacion al mercat de l’emplec, –adaptacion del professorat, –adaptacion a las coneisséncias necitas per las regions, – adaptacions multiplas potencialas quora son europèas e localas, e jamai quora son parisencas, etc.
3 / «Assurer», l’accumulacion de vèrbe d’aqueste escantilh fabrica un impoténcia de las grandas ; e çaquelà lo POC a al mens dos elegits de granda dimension dedins lo sistèma del CR ; tornam a l’idèa qu’un programa d’un partit occitan, manifestament autoproclamat aital, non pòt èstre lo rebat de las dificultats o realitats de minoritaris dedins lo sistèma de la decentralizacion, ni dins la societat sancièra.
D / Res es dit sus la qualitat de l’ensenhament donat als professors e sobretot a las professoras (son majoritàrias) ; e totes/as sabèm qu’es de mediòcra qualitat lingüistica e argumentària per respondre dins los mèdias per exemple ! Avèm encara entendut recentament un programa de France Culture que se posquèt mesurar que un animador de ràdio associativa parisenca èra mai en capacitat de respondre qu’un professor d’universitat, al mens en melhora pausicion per saber las reiras pensadas de la jornalista e las contengéncias que fan las seunas questions e donc las bonas responsas e eficaças responsas. Mas tanben per respondre a las questions dels parents, dels elegits, avèm aital professors e professoras qu’an lo diplòma d’occitan de l’universitat e que son capables de voidar una sala aprèp las loras intervencions per supausadament convéncer los parents d’escriure los dròlles als corses en licèu o collègi (per un còp que l’administracion èra contenta d’aver un cors d’occitan !).
E / Un programa de partit politic non pòt èstre un programa sindical, a desfaut d’aver un sindicat occitan de l’educacion, avèm lo POC ? «Limitar» es lo vèrb fòrt, unicament aplicat aquí, per sosténer que l’administracion non fabrica gaire ajuda per aquel ensenhament. Sense zo dire avèm aquí un document sindical, e non pas un document politic. Nommar un professor sus tres establiments dèu èstre un problèma, segur quora los licèus son a 80 km l’un de l’autre… Mas es la fauta de l’administracion que dubrís pas corses d’occitan d’un a costat de l’autre, e donc pròba que la politica esperada pels CR occitans (PRG, PSf, PdG, EELC-POC), e cridada en conferéncia de premsa, es jamai verificada per l’elegit del Partit Occitan, qu’auriá alara a portar la maissanta novèla al president del CR, coma los protestaires del TER o fan dins los mèdias, quora s’emplega un TER sobrecargat.
Vesèm aquí qu’i a pas sonque un manifèste, concensuat o pas, que farà que la situacion politica evoluïrà aviat, e de faiçon seriosa, caldrà al mens una volontat politica ; lo POC o a pas; que podèm pensar quora es quitament pas dedins lo sistèma politic que se vòl monopolitic occitan coma lo Partit Occitan ?
En fàcia un programa novador, cal chifrar … e lo partit politic o deuriá saber far en aplegar competéncias de diversas provenéncias.
-°-
Los professors en Occitània son pas los sols a èstre conservadors :


text:
Communes sans frais de déplacement :
Aubière, Aulnat, Authezat, Beaumont, Busséol, Ceyrat, Chamalières, Chanonat, Clermont-ferrand, Corent, Coudes, Cournon d'Auvergne, Dallet, Gerzat, La Roche Blanche, La Roche Noire, La Sauvetat, Laps, Le Cendre, Le Crest, Lempdes, Les Martres de Veyre, Malintrat, Mezel, Mirefleurs, Monteyroux, Orcet, Parent, Pérignat lès Sarlièves, Pérignat sur Allier, Plauzat, Pont du Chateau, Romagnat, Royat, St Amant Tallende, St Maurice, St Sandoux, St Saturnin, Tallende, Veyre Monton, Vic le Comte.


text:
Batalha de Talas
La batalha de Talas se debanèt en julhèt de 751 sus lei ribas dau riu Talas pròche la vila de Taraz. Opausèt lei tropas musulmanas (150 000 òmes), principalament formadas de contingents aràbis e turcs, ai fòrças chinesas de la dinastia Tang (30 000 òmes) compausadas ai dos tèrç per de mercenaris turcs. Lei combats s'acabèron per un succès aràbi e marquèt un còp d'aplant per l'expansion chinesa vèrs lo centre d'Asia. Pasmens, en causa dei dificultats logisticas e de la resisténcia dei Chinés sus lo prat batalhier, marquèt tanben la fin de l'expansion musulmana militara vèrs l'Orient. En plaça, l'expansion de l'Islam sus lo continent asiatic foguèt realizada gràcias a la conversion dei tribús turcas de la region.
Lo debanament de la batalha es relativament ben conegut magerament per de racòntes chinés. L'eveniment decisiu foguèt lo cambiament de camp dau còrs de mercenaris turcs de l'armada chinesa. Entraïnèt l'enceuclament dei soudats chinés que foguèron esquichats. Solament 2 000 subre 10 000 capitèron de se retirar vèrs l'oèst. Pasmens, lei tropas aràbias deguèron faciar de pèrdas importantas pendent la batalha e la perseguida dei vencuts. Un projècte chinés de còntra-ofensiva foguèt organizat mai l'entraïnament de la Revòuta d'An Lushan causèt son abandon.


text:
Nutacion
La nutacion (del latin nutare « oscillar ») es una oscillacion leugièra (coma un movement de caboteig) de l'ais de rotacion d'una planeta, coma l'oscillacion periodica del pòl de la Tèrra al torn de sa posicion mejana dins l'esfèra celestiala, deguda a l'influéncia de la Luna sus la planeta, similara al movement d'una baudufa quand pèrd de fòrça e es prèsta de casudar. La nutacion de la Tèrra es provocada per l'atraccion diferenciala del Solelh e de la Luna subre l'abultament* equatorial de la Tèrra. Son efècte se superpausa al movement de precession e se manifèsta coma una pichona oscillacion conica de basa elliptica subre la posicion mejana de l'axe terrèstre. Se compausa de divèrsas oscillacions superpausadas, mas la mai importanta fa que los pòls de la Tèrra se desplacen de nòu segondas d'arc cada 18,6 ans.
Lo Solelh produtz un autre efècte de nutacion d'importància fòrça menora, amb d'un periòde mejan de mièg an e un desplaçament polar maximal de 0,55" d'arc. Las autras planetas produsisson tanben de variacions, apeladas pertorbaments (pertorbasons), mas que mancan d'importància per lor valor pichona.
La nutacion foguèt descubèrta en 1728 per l'astronom anglés James Bradley. Fins a 20 ans pus tard, se saupèt pas que la causa del movement èra l'atraccion gravitacionala de la Luna combinada amb la del Solelh.


text:
-
Lo Panga : monstre creat peus òmis article de François Harmegnies qui sap de qué parla puish a que tribalha a IFREMER
-
Escríver un poèma en òc GFEN & Caminòc (Pascau Sebat) plumalhon@hotmail.com Dus òmis que pagèran un panga
-
-
Avís de parucion de la tresau edicion deu roman classic bearnés "Los tres gojats de Bòrdavielha” de Simin Palay a Per Noste (1934 1èra edicion, tà la presenta edicion com tà la de 1974 presentacion e nòtas de Robèrt Darrigrand 126p. 10 €). Un moment quan la societat bearnesa muda au pregon au començar deu sègle XIXau. De mentàver parallèlament de Timothy Jenkins de l'universitat de Cambridge l'article (2006) d'ua lectura etnografica deu roman de Palay : lo maridatge, la composicion de la familha, la mudança sociau.
-
L'empèri Google escarraunhat ?
-
Mesa au punt de Kokopelli
* Carlòtti Linhana Poèma sus tres danças
* Björk Biophilia Sacrifice
* Joan Francés Tisnèr Batahòri Las hilhas de Marmanda
* Combi – Peirat Eschantis Me vòle pas faschar
* Kat-Çai Folk Off Peishetz, peishetz aulhadas
* Tinariwen Amassakroul Amidinin


text:
"Meddia aranés": Aymar Navarro disputará era prumèra pròva deth circuit FWT en Andòrra
Aué en Aran Espòrts, parlam damb Aymar Navarro que disputarà deman era 1ª pròva deth FWT16 en Andòrra a on tanben i aurà 2 joeni riders aranesi ena Eldorado Junior. Hèm eth repàs setmanau ara actualitat des equips de fotbòl aranesi. Tanben hem ua uelhada as resultats enes competicions d'espòrts d'iuèrn damb presencia aranesa e informam dera recepcion deth CGA ar equip de SBX dera RFEDI. Tanben repassam era agenda dera dimenjada damb era naua edicion dera Snowrunning en Beret. Aymar Navarro disputarà demà la 1a prova del FWT16 a Andorra, on també hi haurà dos joves riders aranesos en la Eldorado Junior. Fem el repàs setmanal de l'actualitat dels equips de futbol aranès. També fem una ullada als resultats en les competicions d'esports d'hivern amb presència aranesa i informem de la recepció del CGA a l'equip de SBX de la RFEDI. També repassem l'agenda del cap de setmana amb la nova edició de la Snowrunning a Beret.


text:
Experiéncia
Una experiéncia es una procedura menada per verificar, validar ò refutar una ipotèsi. En foncion deis ipotèsis que son estudiadas, lei mejans necessaris a la conducha d'una experiéncia presentan de variacions importantas d'un enfant que pòu verificar solet la casuda deis objèctes au sòu a de còlas internacionalas gropant de miliers de personas durant plusors annadas ò decennis.
Concèpte centrau dei sciéncias modèrnas, la definicion de l'experiéncia e sa necessitat foguèron pauc a pauc definidas a partir de l'Antiquitat e son usatge se generalizèt a partir dau sègle XVII. Sa premiera definicion modèrna foguèt l'òbra dau quimista francés Michel-Eugène Chevreul (1786-1889) qu'introduguèt l'idèa de « metòde experimentau » dins la recèrca scientifica.


text:
Dijòus, 12 de setembre de 2013, 03h00 Societat,Politica,Internacional
A 17h14 (ora que simboliza la desfacha de Catalonha en 1714), las campanas de la catedrala vièlha de Lhèida an marcat simbolicament lo començament de la Via Catalana, una cadena umana qu’a traversat Catalonha del Voló fins a Vinaròs. Organizada per l’Assemblada Nacionala Catalana (ANC), gaireben dos milions de personas se son tocat las mans per far una cadena de mai de 400 quilomètres e reclamar l’independéncia de Catalonha, en una Diada que vòl èsser istorica, un an après la manifestacion del milion e mièg de personas en Barcelona. Las campanas dels cloquièrs sonèron per tot lo país, fins que la presidenta de l’ANC, Carme Forcadell, anoncièt que la cadena èra completa. Segon de donadas oficialas, i an participat 1 600 000 personas. De fach, dins la majoritat dels tròces, las tièras èran doblas.
“Ara e aicí, l’Assemblada Nacionala Catalana torna mostrar son engatjament de trabalhar sens defalhir fins al moment que Catalonha serà un nòu estat d’Euròpa”, çò diguèt Forcadell dins son discors difusat en dirècte per qualques ràdios. Forcadell demandava als elegits de convocar la consulta sus l’independéncia en 2014. “Volèm pas, ni podèm pas esperar mai”, çò diguèt en apondent que, se la consulta es pas possibla, cal que los elegits fagan “las accions necitas per que Catalonha venga un estat liure e sobeiran”. “Volèm que 2014, lo tricentenari de la nòstra desfacha, siá lo primièr an de la nòstra libertat!”, çò exclamèt.
Al País Valencian de milièrs de personas avián començat la “Cadena Umana per la Lenga e la Libertat” a 17h07, ora que simboliza la desfacha del país en 1707. A 17h14 jonguèt la Via Catalana. Ailà, sus la linha de la frontièra administrativa entre lo País Valencian e Catalonha, se tocavan las mans los musicians Carles Santos e Lluís Llach, en un gèst cargat d’un simbolisme prigond. La justícia veniá de permetre, al darrièr moment, la celebracion de la cadena umana dins lo País Valencian, que se faguèt dins un mitan plan revendicatiu, e mai se la Gàrdia Civila, plan nombrosa, intimidèt los participants e quitament detenguèt lo politician independentista Alfons López Tena. Lo menèron al comissariat per l’identificar, segon los agents.
La cadena intrèt qualques quilomètres en Catalonha Nòrd, fins a El Voló.
L’ANC qualifiquèt l’eveniment de “reüssida categorica” e d’una “nòva demostracion de fòrça per que lo referendum d’autodeterminacion se mene a tèrme en 2014”. De fach, la Via Catalana “a subreondat totas las previsions e a despassat en nombre la manifestacion d’arunan, quand un milion e mièg de personas —segon la polícia— demandèron l’independéncia dins las carrièras de Barcelona”.
Participacion occitana
Qualques collectius occitans avián cridat a la Via Catalana. De representants de País Nòstre, Iniciativa per Occitània, Partit de la Nacion Occitana, Libertat! e Partit Occitan an participat en divèrses tròces de la cadena umana.
Reconeissença a Aran e a Occitània tota
Dins l’encastre dels actes oficials de la Diada, se faguèt una reconeissença a Occitània, al 800n anniversari de la desfacha de Murèth, al 700n anniversari de la Querimònia d’Aran e a la solidaritat amb lo país aranés, victima dels aigats en junh passat. Dins aquel sens, la musiciana aranesa Alidé Sans cantèt l’imne occitan (vidèo).
Agression espanholista a Madrid
Dins la capitala d’Espanha, un grop de militants d’ultradrecha intrèt amb impunitat dins la delegacion de la Generalitat de Catalonha per empedir l’acte que s’i debanava.
En brandissent de drapèls espanhòls e en cridant que “Catalonha es Espanha”, lancèron de gas lacrimogèn, agrediguèron qualques presents e provoquèron qualques damatges materials. Cap de policièr o empediguèt pas. Demest los ferits i a una drolleta de 4 ans e un representant de l’ambaissada dels Estats Units.
Los faches son estats enregistrats per las camèras de television.
Visca Catalonha liure ! Quina 'passada' tot'aquela istòria, coma dison ! Es fantastic !
Ieu tanben èri a la Via de Tolosa en tant que defensor de la democracia, de la libertat e dels drets dels Catalans !
Pensi tanben qu'una Catalonha liure poiriá balhar una novèla impulsion, siá pichona, a la lenga aranesa e mai generalament a la lenga occitana.
Los Catalans nos an fach mai d'un present per çò de l'occitan (oficialitat, etc.). O devèm pas doblidar, nosautres Occitans.
Quina bèutat e quina sensacion!!! Vèire tot un pòble, Catalonha, que vòu son independéncia, d'èstre libre, es bèu! Es subrebèu! Aquò fa caud au còr de vèire tot un pòble unit per çò que vòu, de mostrar tota aquela volontat, de viure en libertat e en dignitat! Ieu disi: òsca en totei qu'an participat, OCCITANS E CATALANS, UNITS FINS A LA FIN DAU MOND! Es aquò l'amistat occitano-catalana! Endavant! E que 2014 siaga una annada melhora que 2013 amé aquest nou pais, esperam! Visca ... Legir mai
#2 Jo tanben i ère, ath Tram 62, damb era banèra dera Val d'Aran
#1
♪♪♫ Lo temps compta per un peta ♪ ♫ ♪ ♫
♪ ♫ Quand siás un con, siás un con ♪ ♫♫
Quauqui aranesi i èrem. Se Catalonha trionfe, Aran e Occitània tabé
N'èi pas vista a Alidé Sans e ne'n parlan pas briga hens "el Punt- Avui". Que soi decebut. Per contra, dissabte passat, que vedoi a un lingüista professionau vestit d'un beròi davantau arroi e jaune a har deu cadenèr a la Prada deus Filtres. Adara que compreni mei plan perqué n'avem tostemps pas diccionaris occitans deus bons.


text:
Diluns, 16 d'octòbre de 2017, 03h00 Environament
Lengadòc > Comtat de Fois > País de Fois
Un jutge occitan a fach una requèsta a la justícia europèa a prepaus del glifosat e d’autres pesticidas. Lo president del tribunal correccional de Fois, Hervé Barrié, acceptèt de sasir la Cort de justícia de l’Union Europèa a Luxemborg, per que diguèsse se l’emplec d’aqueles pesticidas es “confòrme al principi de precaucion”.
Las protèstas dels dalhaires a l’origina
Aquela accion a son origina dins doas accions dels Dalhaires Volontaris, çò es de militants environamentalistas opausats als OGM e als pesticidas. La primièra se tenguèt en 2016 e la segonda en març passat a Fois.
Los dalhaires avián recobèrt de pintura de bidons d’erbicida dins doas botigas de bricolatge. Ansin, 21 dalhaires foguèron convocats davant la justícia per “destruccion volontària en reünion” a una primièra audiéncia en junh e remandats a una segonda en agost. Mas lo 17 d’agost, lo president del tribunal correccional de Fois acceptèt d’examinar las questions prejudicialas soslevadas per la defensa dels dalhaires, e reportèt sa decision a dijòus passat. Lo resultat es que la cort foissenca demanda a la justícia europèa de se prononciar.
Ara, la jurisdiccion europèa de Luxemborg deu donar una responsa dins un relambi de 18 meses abans que lo jutjament dels dalhaires se pòsca contunhar al País de Fois.
“Una primièra en Euròpa”
“Es una primièra en Euròpa qu’un tribunal pause una question prejudiciala sus l’avaloracion dels pesticidas”, çò diguèt a France 3 Guillaume Tumerelle, l’avocat dels dalhaires.
Segon Tumerelle, “los metòdes d’avaloracion dels pesticidas, dont lo glifosat, tenon pas cap de compte dels efièches d’amolonament, çò que se nomena «l’efièch coctèl»”. Ansin, “aquel procès qu’èra local pòt remetre en question lo drech europèu”, çò assolidèt l’avocat.
Glifosfat* > glifosat
Fois* > Foish etimon = Fux > Fox > Focs > Foiss o Foish (gascon)
En gascon, la geminada "ss" se pronóncia amb una "s" siulanta que s'escriu "-ish", que se pronóncia parièr en langadocian occidental e "normalizat" en "ss" o "-iss" interna e "s" finala.
Meteissa problèma a Tolosa, a cavalhons sus Gasconha e Langadòc, ont la grafia devisa una pronóncia gaireben parièra. Preconizarai Foiss...
Per quant a la geminada latina, "ll", perque "r" en gascon e "l" en lengado... Legir mai
#3 #4 Badaluna ! Lo coneissi ! Una benda dessenhada que vos recomandi ! Benlèu que vos fariá sorire.
E non, mon comentari comenta pas l'article... Coneissi pas res a l'afar que ne parla, doncas ne parli pas. Per contra, vos pòdi parlar de Foish mas cresi que seriá tròp local e puèi la vertat istorica e lingüistica interèssa pas gaire.
#3 Los Dalhaires Volontaris, militants environamentalistas opausats als OGM e als pesticidas, deurián èsser aclamat coma d'eròis per l'amassada dels ciutadans critics e autogovernats.
Mas estant que vivon e luchan dins un estat repressiu (de mai en mai), elegissent de "representants" que representan son que los interèsses privats dels lobbies internacionals que vendon justament d'OGM e de pesticidalha pertot ont o pòdon, riscan pas d'èsser aclamats gaire !
E del temps que lo savi qu'a... Legir mai
#1
#2
En occitan lo País de Fois es un país que fa partida del Comtat de Fois, en Lengadòc. En occitan local dison Foish. (En français c'est le départament d'Ariège, Région Occitanie, en France. Ils appellent la ville Foix [foà]).
Pasmens, quin rapòrt an los vòstres comentaris amb la luta dels dalhaires contra los pesticidas e los OGM?
#1
Nosaus, un chic mès al nòrd, coneguèm Foish que t'i bastisquèguen un castèl les comtes de Foish, mas un comtat de Fois en Lengadòc, nos ditz pas res.
Comtat de Fois, en Lengadòc? Ont es aquò?


text:
Wikipèdia
Wikipèdia (prononciat [lg./ga. wikiˈpɛðjɔ/bikiˈpɛðjɔ, pr. wikiˈpɛdjɔ/vikiˈpɛdjɔ, ni./va. wikiˈpɛdja/vikiˈpɛdja, au. wikjiˈpedjɔ/vjikjiˈpedjɔ, lm. wikiˈpedjɔ/vikiˈpedjɔ], en tot realizar eth w com en anglés o ben adaptar-la ath son deth v baish e, en çò que tanh ar a finau, com en toti es casi, era pronóncia vàrie segontes eth lòc) ei ua basa de donades dreçada sus Internet e eth projècte cooperatiu que s'encargue d'aumplir-la en tot crear ua enciclopèdia liura e multilingüa. Des deth començament, ei emparada pera Fondacion Wikimèdia, ua associacion sense anim de lucre qu'amie endeuant d'autri projèctes coma eth wikinòves, eth wikispècies, o eth wikiccionari. Eth sòn objectiu ei amassar tot eth coneishement universau e méter-lo ar avitalh de toti. Malurosament, pas toti pòden accedir ad aguest coneishement, pr'amor qu'ena planeta i a fòrça persones damb pògui recorsi e non a an eth benastre de dispausar d'un ordenador damb accès a Internet. Ath delà, fòrça govèrns an blocat er accès ara Wikipèdia.
« Imaginatz un mond ont cadun auesse accès liure a tota era sabença umana. Aquerò ei çò que hèm »
Jimmy Wales e Larry Sanger, fondadors dera Wikipèdia
En totau a dejà mès de 19 milions d'articles, mès de tres milions des quaus son en anglés, era lengua que ne possedís mès, e 84 594 son en occitan, era 51au lengua damb mès articles. Es lengües wikipedianes son dejà 276. Era enciclopèdia s'escriu damb era aportacion que hèn cada dia milions de volontaris de tot eth mond. Cada dia receb mès de cinquanta milions de visites. Era Wikipèdia siguec enprincipiada en 2001 per Jimmy Wales e Larry Sanger[1][2][3] e ara era sua escaduda ei indiscutible. Aucupe era setau posicion laguens des pagines mès liejudes der hilat ena classificacion d'Alexa[4] damb mès de 365 milions liegedors.[5][6] e a devengut un trabalh de referéncia mondiau. Des deth 2007 ei era enciclopèdia mès longa deth mond.
Era Wikipèdia occitana a :
Pagines : 141 455
Articles : 84 594
Fichièrs : 887
Edicions : 2 079 358
Visualizacions : Modèl:NUMBEROFVIEWS
Utilizaires : 35 244
Utilizaires actius : 97
Robòts : 75
Sysops : 4
Burocrates : 2
Eth nòm Wikipèdia, encunhat pes creadors dera enciclopèdia, ei fruit d'un crotzament entre eth mot enciclopèdia e era paraula hawaiiana wiki, que vòu díder “brivent”/“rapid”, qu'a passat a designar ua tecnologia entara creacion de pagines web cooperatiues damb era quau ei basada era Wikipèdia. Damb aguest plantejament, cadun pòt enregistrar-se damb un nòm conegut per toti e un senhau que sonque coneisherà er usatgèr. Un còp hèt, ja pòt collaborar en projècte. Bèths utilizaires an er estatus d'administrators, es quaus an eth déuer de moderar eth projècte e intervier en casi de vandalisme, pagines prepausades tà escafar e d'autri conflictes. Arron, es diuèrsi volontaris se pòden coordinar, discutir e compartir coneishements a trauèrs d'espacis de comunicacion coma era Tavèrna e es pagines de discussion.
Amiar endeuant un projècte cooperatiu damb volontaris de tot eth mond que non se coneishen entre eri non ei un shantièr bric aisit. Pòden aparéisher faussades e cau revisar contunhadament era informacion e apraiar aqueres causes que bères persones agen hèt per error o ben damb mala idèia, que passe sovent. A despient des mesures que met en practica era Wikipèdia tà garantir-ne era veracitat e era neutralitat deth punt d'enguarda, diuèrsi critics l'acusen sistematicament de contier errances e incoeréncies en tot sajar de hèr-le pèrder credibilitat[7]. Autres critiques se fondamenten en problèma deth vandalisme[8] e enes informacions ahijudes sense era seguretat que siguen totaument veraies[9] . Pasmens, d'autres arrecèrques an demostrat qu'eth vandalisme se pòt combàter[10][11].
Jonathan Dee, deth jornau The New York Times,[12] e Andrew Lih, en 5au Simpòsi Internacionau sus eth Jornalisme en Linha,[13] mentèren era imporatància dera Wikipèdia, non sonque coma referéncia enciclopedica, senon tanben coma hònt de nòves actualizades damb freqüéncia.
Coneishètz era Wikipèdia en ua menuta liegent er article desplegant Wikipèdia.
Eth nòstre projècte ei crear era enciclopèdia en lengua occitana, çò que hèm dempús eth 13 de deceme de 2003. Campatz aciu es estadistiques deth projècte en occitan en grilhes e en grafiques.
Somari
- 1 Antecedents
- 2 Istòria
- 3 Era equipa informatica
- 4 Caracteristiques
- 5 Normes
- 6 Critiques
- 7 Qualitat
- 8 Trabalhadors
- 9 Wikiamassades
- 10 Accès
- 11 Nòms alternatiui
- 12 Vejatz tanben
- 13 Arremèrques
- 14 Entà saber-ne mès
- 15 Ligams extèrnes
Antecedents[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei ua version electronica des enciclopèdies en papièr, es que des de hè fòrça ans son emplegades a molti endrets deth mond entà eternizar eth coneishement. Enes prumèrs tempsi, es enciclopèdies èren escrites a man en papir o pergamin. Non siguec enquia mès tard que s'utilizèc eth papièr, mès er auenç mès important en camp des enciclopèdies e des libres en generau ei, solide, era invencion dera impremta, en sègle xv.
Es prumèrs passi entar emplec d'utís automatics que siguessen mielhors qu'era impremta com a miei mès brivent e practic d'accès as contengudi enciclopedics aueren luòc enes anades trenta deth sègle xx estimuladi en granda mesura peth roman de ficcion Eth cervèth deth Mond (1937), de H. G. Wells. Tanben i prenec partida era vision futurista Memex de Vannevar Bush. Aguesti pensaments se basauen en emplegar microfilmes tath magasinatge dera informacion mès arremarcable d'ua persona. Aguesta idèia tanben siguec expausada posteriorament per Ted Nelson en sòn projècte Xanadu (1960).
Damb eth desrotlament d'Internet s'han produsit fòrça temptegi de crear d'enciclopèdies en linha. Eth mèstre deth movement deth logiciau liure, Richard Stallman, prepausèc en 1999 era creacion d'ua Enciclopèdia Liura e Universau e, mès tard, recebec plan emocionat era nòva dera naishença dera Wikipèdia. Des deth portau dera Fondacion deth logiciau liure se convida as usatgèrs a visitar e contribuir damb era Wikipèdia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia comencèc coma un projècte complementari de Nupèdia, ua enciclopèdia liura en linha escrita en anglés. Era Nupèdia siguec fondada eth 9 de març deth 2000 e ère ua seccion deth portau dera entrepresa Bomis Inc. Era Nupèdia siguec constituida cossent damb era Licéncia de Liura Documentacion deth projècte GNU e es sòns collaboradors èren saberuts causidi pera direccion dera enciclopèdia.
Larry Sanger e Jimmy Wales idièren ua naua faiçon de hèr foncionar era enciclòpedia e decidèren de desestacar era Wikipèdia dera Nupèdia eth 10 de gèr de 2001. Com que çò que volien ère ua enciclopèdia universau entà toti, pensèren qu'era mielhor manièra ère perméter que totes es persones i poguessen collaborar volontàriament sense èster escuelhudes per arrés. Ath delà, lancèren era possibilitat de desvolopar-la en d'autres lengües. Siguèren es catalans es que demanèren insistentament que volien editar era enciclopèdia ena sua lengua, es quaus an apostat plan per era enquia auei.
Dus mesi dempús neishec era prumèra Wikipèdia en ua autra lengua: era enciclopèdia en catalan, entamenada eth 21 de març de 2001. Ei ua des edicions damb mès usatgèrs actius, mès de mila sèt cents trenta, e ei arremarcable eth ritme de creacion que pòrte. Ara a Modèl:Variables articles e recep ua mejana de sèt visites per segon, se place atau ara tretzau posicion.
Era administracion dera enciclopèdia recebec demandes de fòrça persones que se comprometien a entamenar ua Wikipèdia ena sua lengua. Siguec tan atau qu'a finaus deth 2001 era enciclopèdia s'aufrie en dètz-e-ueit lengües diferentes. Fòrça collaboradors de Nupèdia se passèren ara Wikipèdia enes proplèus ans e anèc creishent tant en nombre d'articles coma en lengües aufertades. D'aguesta faiçon, en 2002 ère en vint-e-sies lengües, quaranta sies a finaus deth 2003 e cent seishanta ua a finaus de 2004. Encara ara se daurissen moltes edicions en naues lengües, tostemp damb eth consentiment dera direccion de Wikipèdia.
Es baishes en Nupèdia aumentèren enquia que despareishec completament en 2003. Toti es sòs articles se sauvèren e sigueren incorporadi ara Wikipèdia en madeish an. Eth 20 de seteme de 2004 era Wikipèdia auie un milion d'articles en cent lengües. Cada viatge auie mès escaduda e eth 9 de seteme de 2007 s'artenhec era chifra istorica des dus milions d'articles en anglés en tot consagrar-se coma era enciclopèdia mès longa deth mond. Superèc era Yongle Encyclopedia (1407), considerada enquia alavetz coma era mès extensa dera istòria. Curiosament siguec exactament sies cents ans dempús dera sua publicacion.
Quand era revista Time autregèc eth prèmi "Persona dera annada 2006" a "You", reconeishec era escaduda dera colaboracion en linha e mentèc era Wikipèdia coma un des tres exemples des servicis "Web 2.0" amassa damb es portaus YouTube e MySpace[14].
S'an emprincipiat diuersi projèctes en sistèma wiki, que permet er ahigement d'informacion de faiçon dubèrta. Eth sistèma wiki ei tot simplament aquerò e era filosofia dera dubertura e eth modèu editoriau deth punt d'enguarda neutrau son uns elements pes quaus apòsten bona partida d'aguesti projèctes, mès non son pas caracteristiques intrinsiques deth wiki. Per exemple, Wikinfo ei un portau web wiki que non requesís un punt d'enguarda neutrau e permet atau era arrecèrca originau. Autri projèctes inspiradi ena Wikipèdia son Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, i Knol de Google[15]. Se pòt comprovar en aguesti luòcs com quauqui des aspèctes fondamentaus ena Wikipèdia son abordadi de distinta faiçon, coma es politiques de revision, era arrecèrca originau e era inclusion de publicitat comerciau. Era Wikipèdia, en cambi, non met pas publicitat e sonque se manten damb dons economics desinteressadi.
Era equipa informatica[modificar | modificar la font]
Era informacion dera Wikipèdia a besonh d'un espaci a ont magasinar-se. Es servidors son es ordinadors ont se sauve era informacion der hilat. Enquia 2004 era Wikipèdia emplegaue un solet servidor. Era escaduda deth projècte hec que non n'i auesse pro damb un e era chifra anèc en cheishuda, de sòrta qu'en gèr de 2005 n'auie trenta nau, toti plaçats en Florida (EUA). Es servidors dera Wikipèdia empleguen eth sistèma operatiu Linux (principaument Ubuntu[16][17]), damb bèths OpenSolaris per ZFS. En hereuèr de 2008 i auie tres-cents servidors plaçats en Florida, vint-e-sies en Amsterdam (Païsi Baishi), vint-e-tres servidors dera entrepresa Yahoo! en Seol[18] (Corèa deth Sud). Era Wikipèdia recep entre 25 000 e 60 000 peticions cada segon, depenent dera ora deth dia[19]. Es servidors mès grandi son plaçadi enes Païsi Baishi e en Corèa e receben actuaument bona partida deth transit.
Eth foncionament dera Wikipèdia depen de MediaWiki, un logiciau liure e de codificacion dubèrta escrit en lengatge PHP e bastit sus ua basa de donades MySQL[20]. Eth logiciau incorpore diuerses caracteristiques de programacion coma era possibilitat d'includir ligams, que li proporcionen eth sòn caractèr interactiu, e modèls preestablits, que permeten presentar eth contengut de faiçon egauitària. MediWiki ei jos era Licéncia publica generau (GPL) de GNU e se hè servir en toti es projèctes dera Fondacion Wikimèdia e en quaqui autri projèctes wiki.
Inicicis dera basa de donades[modificar | modificar la font]
Iniciaument ère executada damb eth logiciau UseModWiki, que siguec escrit en lengatge Perl per Clifford Adams. Aguest prumèr sistèma informatic dera Wikipèdia ei çò qu'òm nomente fasa I. Abans requesie eth programa Case, que permetie era inclusion des ligams laguens deth tèxte. Après siguec incorporat un sistèma mès aisit tà hèr aguesta foncion que convertís en ligam eth tèxte mercat ara debuta e ara fin per dus gafins.
Cambiaments ath logiciau[modificar | modificar la font]
En gèr de 2002 se comencèren a efectuar diuerses mielhores en sistèma informatic dera Wikipèdia que ne cambièren completament era configuracion, ei çò qu'aperam era fasa II. Era nauetat principau d'aguesta fasa siguec er escambi de UseModWiki, eth logiciau qu'administraue era basa de donades, per Wiki PHP, un programa plan diferent deth qu'i auie, atau madeish èren escrits en lengatges informatics diferenti, eth prumèr en Perl e eth nau en PHP. Era basa de donades ère alavetz de sòrta MySQL, un sistèma qu'actuaument empleguen fòrça logiciaus de bases de donades coma Open Office. En madeish an òm escambièc eth programa Wiki PHP per Media Wiki, creat per Magnus Manske. Aguest nau logiciau ère escrit en madeish còde e incorporaue diuerses mielhores en çò que hè ar autre. En junhsèga Lee Daniel Crocker mielhorèc eth logiciau Media Wiki entà hèr créisher eth sòn rendement, ua causa que fòrça usatgèrs credien de besonh.
Er emblèma[modificar | modificar la font]
Ara debuta er imatge dera Wikipèdia ère eth drapèu nòrd-american. Era vertat ei que non s'auie decidit encara com serie aguest simbèu e er internauta Jimbo Wales metec eth drapèu sense cap d'intencion que devenguesse er emblèma deth projècte. Ara ben, aguest hèt generèc bères critiques e s'acusèc era Wikipèdia d'èster etnocentrica.
Pògui dies dempús, se dessenhèc eth prumèr emblèma dera Wikipèdia, coneishut coma eth Wiki logo Nupedia. Er autor deth dessenh non s'a podut identificar. S'installèc ena pagina dera enciclopèdia en març de 2001. Eth dessenh en question cònste dera suberposicion d'ua frasa der escrivan e matematician anglés Lewis Carroll sus un cercle, en tot emplegar er efècte de uelh de peish tà simular ua esfèra. Era frasa ei ua mencion prenuda de Euclid and his Modern Rivals (Euclides e es sòns rivaus modèrnes) de Lewis Carroll (Prefàcia, pagina X), que ditz :
Modèl:Mencion « D'un biais, aguest libre ei ua experiéncia que va sajar de comprovar ua faussada : voi díder que non considerè de besonh de mantier ath long deth libre era grauetat d'estil qu'es escrivans scientifics son avedadi a emplegar, e que de quauqua faiçon siguec vist coma un « accident inseparable » der ensenhament scientific. Jamès podí veire era racionalitat d'aguesta lei memoriau : i a de tèmes que son, bensè, tròp seriosi en esséncia tà adméter quinsevolhe tractament arretengut, mès non pògui arreconéisher era Geometria coma un d'eri. Totun, espèri que se descorbirà que m'è permetut de percéber eth costat comic des causes sonque en moments apropriadi, quand er alassat liegedor pòt molt ben desirar un moment d'alend, e non en quinsevolha ocasion que pogue méter en perilh eth contunhament dera linha argumentau. »
En 2003 òm acuelhec per miei d'ua votacion internacionau er usatge d'un nau emblèma. Conegut coma wikiesfèra, se tracte d'ua esfèra incompleta compausada de pèces d'un copacap damb brigalhons d'escritura de diuèrses lengües, en tot simbolizar era condicion d'obratge en construccion permanenta qu'a era Wikipèdia[22]. Posteriorament, òm hec bères modificacions en dessenh, coma era substitucion des brigalhons d'escritura per letres e d'autri signes de diferenti alfabèts.
Òm recebec fòrça denóncies de diuèrses errances e incorreccions enes simbèus ahijudi ena wikiesfèra. Aguest hèt impulsèc diuersi editors dera Wikipèdia a daurir un debat sus era possibilitat de crear un nau imatge animada o fotorealista. Era creacion deth nau emblèma siguec ua collaboracion entre fòrça persones. Siguec remplaçat er an 2010 e ei er emblèma que coneishem ara. Era esfèra actuau ei tridimensionau e a pèces construsides damb un grand realisme. Es signes de cada pèça se comprovèren ben abans de dar er imatge per fenit. Ath delà, se cambièc era sòrta de letra dera devisa deth dejós que ditz « Wikipèdia, l'enciclopèdia liura » per ua letra Linux Libertine[23][24]. Es dreits dera wikiesfèra apertien ara Fondacion Wikimèdia.
Caracteristiques[modificar | modificar la font]
Era devisa dera Wikipèdia ei « Era enciclopèdia liura que cadun pòt editar ». En mots deth sòn cofondador Jimmy Wales : « Eth projècte constituís un esfòrç entà crear e distribuir ua enciclopèdia liura dera mès nauta qualitat possible a totes es persones ena sua lengua. D'aguesta faiçon poiram arténher un mond ont totes es persones dera planeta agen accès liure ar ensemble de tota era sabença dera umanitat »[25]. Se debana en tot hèr-se servir un logiciau wiki e compde damb un libre d'estil ont s'expausen es directritzes a seguir tà mantier ua certana qualitat e coeréncia enes articles. Ua d'aguestes directritzes ei, per exemple, qu'eth títol der artícle a d'aparéisher en gras ara prumèra frasa deth madeish. Quand cau establir naues directritzes, es utilizaires prepausen es diferentes possibilitats e ne parlen enquia arribar tà un consent. Alara, era naua decision s'includís en libre d'estil.
Un estudi realizat pera revista Nature en 2007 afirmaue qu'era Wikipèdia capitaue era Enciclopèdia Britanica en qualitat[26]. Era Enciclopèdia Britanica arrefusèc aguesta manièra com era revista valoraue eth contengut des dues enciclopèdies[27]. Era revista, peth sòn biais, arresponec qu'eth sistèma de valoracion s'auie expausat esclaridament : estudiants independents analisèren ua seleccion d'articles e ne causiguèren es mielhors sense saber-ne era procedéncia[28]. Encara i a plan de polemica sus aguest ahèr.
Eth projècte Wikipèdia a tres caracteristiques clau que ne definissen eth sòn ròtle sus eth web:
- Ei ua enciclopèdia : ei a díder, un supòrt de recopilacion, magasinatge e transmission dera informacion de forma estructurada.
- Ei ua wiki : atau que, damb pichones excepcions, pòt èster editada per quisevolha persona.
- Eth sòn contengut ei dubèrt a toti.
Eth logiciau dera Wikipèdia magazina automaticament totes es estadistiques relatiues ath sòn foncionament. Atau s'a podut comprovar qu'es contribucions anonimes son pògues en comparacion damb es que hèn es usatgèrs enregistradi. Aguest hèt ei considerat un bon senhau, pr'amor que mos indique qu'era gent s'implique en projècte sense pòur e decidís entrar en jòc.
Era Universitat Carnegie Mellon e eth Palo Alto Research Center realizèren un estudi sus es grandi caletres d'articles ara Wikipèdia en anglés dempús junhsèga de 2006 enquiath mai de 2010, es resultats sigueren es que seguissen[29] :
- Cultura e art : 30%
- Biografies e personatges : 15%
- Geografia e luòcs : 14%
- Sociologia : 12%
- Istòria e eveniments : 11%
- Natura e psicologia : 9%
- Tecnologia i sciéncies aplicades : 4%
- Religion : 2%
- Santat : 2%
- Matematiques : 1%
- Pensada e filosofia : 1%
Quaqui projèctes, coma eth dera Stanford Encyclopedia of Philosophy, o eth dera Nupedia, ara abandonada, an emplegat politiques editoriaus tradicionaus e era autoria des articles sonque ère en mans de saberuts. Ocasionaument, òm trape luòcs web coma h2g2 o everything2 que seguissen ues normes preestablides ont es articles pòden èster redigidi sonque per cada persona de faiçon individuau.
Projèctes coma eth Wikispècies, Susning.nu e Wikinòves son wikis ont es articles son debanadi per nombrosi autors e non i a cap de critèri abituau de revision. Mès a diferéncia de moltes autres, eth contengut dera Wikipèdia ei jos ua licéncia liura : cadun ei autorizat a préner-lo, modificar-lo e distribuir-lo.
Contengut grafic e sonor[modificar | modificar la font]
Eth contengut grafic e sonor dera Wikipèdia ei partejat damb es autri projèctes dera Fondacion Wikimèdia, pera aguesta arrason se sauve ena pagina web de Wikimèdia Commons. S'òm vòu includir un imatge, ua musica o un vidèo en quinsevolhe des articles de Wikipèdia, Wikispècies, Wikinòves, eca, non cau sonque apondre entre cladators Imatge: e eth nòm der archiu en question. Òm pòt cercar aguest contengut laguens era pagina de Wikimèdia Commons, a ont ei classificat per categories e i a un motor d'arrecèrca entà que sigue mès facil de trapar çò qu'auetz de besonh.
Ei important qu'es imatges e es enregistraments agen ua licéncia liura, pr'amor qu'era Wikipèdia non pòt botar arren que sigue proprietat de quauqu'un. Ça que la, en bèths projèctes de Wikimèdia coma era Wikipèdia anglesa, ei permetut er usatge d'illustracions damb dreits d'autor gràcies ath fair use (emplec arrasonable), arrecuelhut ena legislacion des Estats Units[30].
Es lengües dera Wikipèdia[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia represente un espaci d'expression entà fòrça lengües deth mond que per diuerses arrasons non son presentes en molti encastres. A ues lor permet mantier-se víues, e en cas d'autres autantplan recuperar-les. Actuaument era Wikipèdia s'aufrís en 276 lengües des mès de cinc mil qu'i a en mond. Cada lengua possedís ua edicion pròpria que trabalhe de faiçon independenta e sonque li cau respectar es normes basiques. Totes es Wikipèdies an d'èster :
- De franc e sense publicitat
- Damb volontaris que s'ajuden e trabalhen amassa
- Objectives, serioses e damb un punt d'enguarda neutrau
- Veraces e an d'auer ua informacion contrastada
- De contengut liure, sense dreits d'autor (aciu i pòden auer d'excepcions)
S'ua persona coneish ben ua lengua que non ei ena Wikipèdia e a eth temps e eth compromés de construsir-la, ac pòt sollicitar a aciu. Era administracion dera Wikimèdia ac tendrà en compde e decidirà se crea-la o non. Certanament, s'an dat casi en qu'era decision a resultat negatiua. Vejatz es peticions de dubertura de projèctes wiki en naues lengües.
Pr'amor qu'ath long des ans s'an anat enprincipiant edicions en d'autres lengües e cada ua d'eres a un nombre diferent de collaboradors, totes son en estats de desvolopament ben diuersi. D'aguest biais, n'i a ues coma era anglesa, era alemanda e era francesa, qu'an mès d'un milion d'articles e d'autres, coma era Wikipèdia en chaktow o en chamoru, qu'encara son lonh d'artenher aguesta chifra. Totun, çò mès important ei que totes es Wikipèdies trabalhen peth coneishement universau, siguen escrites ena lengua que sigue. Aciu auetz ua tièra de totes es lengües wikipedianes damb eth sòn nombre d'articles e d'usatgèrs enregistradi.
Edicion[modificar | modificar la font]
Coma norma generau, toti es articles se pòden modificar. Ei plan aisit : sonque cau sarrar eth boton modifica plaçat ena partida superiora dera pagina. Entà crear un nau article se n'a de cercar eth nòm e, quand s'informe que encara non i a arren escrit, cau sarrar eth boton article damb letres vermelhes. Es cambiaments realizats en un article se hèn visibles de manièra instantanèa, per çò qu'ei important d'auer-lo ben revisat abans de sauva-lo. Entà començar a editar podètz consultar Prumèrs passi. Se non sabetz qué editar e auetz besonh idèies, podètz anar a Especial:Darrièrs cambiaments.
Ei en tot estudiar-se com estrénher era edicion d'articles entà forbingar casi de vandalisme. Ua forma ei era proteccion. Quand se considère qu'un article ei pro bon e extens, es administradors pòden protegir-lo[31] de biais que s'age de pelodir permís entà modificar-lo[32][33]. Ua autra solucion que se contemple ei de proïbir era edicion as utilizaires que non s'an enregistrat. Era Wikipèdia anglesa, per exemple, non permet era creacion de naus articles ad aguesti usatgèrs[34].
Er istoric permet de visualizar es cambiaments que s'an produsit ath long deth temps en un article determinat : s'i especifique era persona que l'a hèt e era data. Se pòt consultar exactament çò que s'a cambiat, comparar cambiaments de diferenti dies e revertir-los se siguesse de besonh. Ath delà, i a ligams tàs pagines de discussion des autors a fin de poder-s'i comunicar. A viatges se cambie eth nòm der article o se trapassa era informacion tà un autre. En aguesti casi, non se poirà veire qui ac a escrit, senon qui n'a cambiat eth nòm, car er istoric mòstre sonque es cambiaments realizats en un article nomentat d'ua manièra determinada e es renomentades escafen er istoric.
Se nomente mantienença er ensemble de pretzhèts que s'encarguen de corregir es errances ortografiques, d'apraiar es tèxtes tà dar-los coeréncia, classificar-los en categories, fosionar-los, eca. Cadun pòt hèr mantienença, non cau èster administrador.
Cada usatgèr dispause d'un apartat de contribucions, ont se mòstre ua tièra de totes es edicions qu'a hèt dempús que s'enregistrèc. Damb quantitats mès eleuades d'edicions òm artenh de mès en mès pruvelèges ena comunautat, coma eth dreit de vòte o d'èster escuelhut administrador.
Nomentam guèrra d'edicions quand dus o mès collaboradors an de concepcions diferentes de com abordar certans articles. Alavetz, aguesti usatgèrs entren en conflicte de manièra qu'un realize un cambiament e sistematicament un autre lo revertís. Aguest fenomèn ei plan comun ena Wikipèdia e se produsís normaument en articles sus tèmes polemics coma China, Israèl, crisi economica, sectarisme, religion, sionisme, eca. En cas que persistisse es administradors an eth déuer de moderar-lo e cau que protegiscan er article de forma que non se poga modificar mès. Ath delà, ei comun de sauvar es dues versions de manièra qu'eth liegedor trigue la que mès li agrada.
I a diuersi biaisi de collaborar ena Wikipèdia e cadun pòt hèr çò que le vage mielhor eth temps que li volgue dedicar, car es volontaris non an cap de pretzhèt assignat ne son obligadi ad arren. Òm pòt començar en tot cercar un tèma qu'agrade ath volontari. Un còp assegurat que non i a arren d'escrit sus aquerò pòt començar a cercar d'informacion en libres e, dempús, redigir eth tèma en un papièr. Ei important de non publicar'c enquia que non sigue ben revisat.
Pasmens, ua faiçon fòrça efectiua de trabalhar amassa ei júnher-se en projèctes comuns : es nomentadi wikiprojèctes. Persones damb es madeishi interessi e damb talents de participar ena Wikipèdia se mèrquen quauqui objectius e se coordinen entà elaborar d'articles d'un tèma determinat. Per exemple, escríuer es articles de totes es contellacions, de toti es elements quimics, o dilhèu, de totes es sòrtes de musica. D'aguesta faiçon, era enciclopèdia se complete e creish ordenadament.
Shantièrs qu'òm pòt realizar ena Wikipèdia :
- Crear d'articles des deth començament : encara que non s'apregonda, damb articles cuerti ei ua bona forma d'entamenar, dempús se pòden amplir. I a gent qu'a hèt molts articles e d'autra que n'a hèt pògui mès ben hèts e enronadi d'informacion.
- Amplir articles dejà existenti : tostemp i a de causes tà ahíger, completar e detalhar.
Aguest bendèl se pòt méter en tot ahíger {{esbòs}}. Servís entà indicar qu'un article ei massa cuert e demanar se quauquarrés lo poderie amplir. Er article en question serà classificat automaticament ena categoria des articles tà amplir (Categoria:Wikipèdia:esbòs).
- Corregir lingüisticament e conceptuaument : ei important que tot sigue ben escrit e sense faussades.
|titre= mancant
- Apraiar er estil e er orde : era disposicion deth tèxte, es paragrafs, es seccions e era tipografia a viatges se pòden apraiar
- Fusionar : de còps un madeish tèma ei debanat en dus articles diferents e serie apropriat d'amassar-los. Aperam fosion eth hèt de trigar un nòm avient per article, amassar tota era informacion de manièra coerenta e escafar es articles originaus.
- Categoritzar, ahíger d'imatges e méter ligams.
- Arrevirar articles bons escrits en autres lengües.
- Reciclar : i a articles damb ua qualitat que pòt èster amplament melhorada en tot organizar-los e esclarir-los.
Una reorganizacion e una clarificacion del contengut es necessària. Discutissètz dels punts de melhorar en pagina de discussion.
Es articles listats dins era categoria Wikipèdia:Reciclatge son pagines sus es quaus eth bendèl de reciclatge ei estat apausat. Hèr un reciclatge significa remodelar'c tot ath hons: ortografia, redaccion, tipografia, orde, concèptes, eca.
Normes[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia quauques normes establides pes madeishi participants deth projècte. Cada edicion dera Wikipèdia adopte es sues pròpies normes, maugrat que beres ues son comunes en totes eres. Tira d'arténher un acòrd sus era aplicacion d'ua norma, toti es editors son obligadi a respectar-la.
Quauques d'aguestes normes son:
- Encausa dera diuersitat e nombre de participants e ideologies, provientes de toti es endrets deth mond, era Wikipèdia saja de construsir es sòns articles deth biais mès exaustiu possible. Er objectiu non ei d'escríuer d'articles des d'un sol punt d'enguarda, senon de presentar dubertament totes es posicions sus un tèma determinat.
- Òm seguís un ensemble de convencions en çò que tanh ath nomentament d'articles, en tot causir preferentament era version mès comunament emplegada ena pròpia lengua.
- Es discussions sus eth contengut e edicion d'un article s'an de hèr enes pagines de discussion e non sus eth madeish article.
- I a un seguit de tèmes que son excludidi dera Wikipèdia, pr'amor que non constituissen concèptes estrictament enciclopedics. Per exemple, non pòt contier de definicions de diccionari (coma ara vèrbs, adjectius, eca), qu'òc se poirien trapar en Wikionari.
Neutralitat deth contengut[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia non preten expressar opinions, vòu transméter eth coneishement de faiçon objectiua. Non vòu tanpòc que bères persones se senten escornades pr'amor de posicionaments politics o punts d'enguarda que contrasten damb es sues opinions formades. Per açò, en moment d'escríuer s'a d'èster çò mès concís, respectuós e objectiu possible. Se se tracte d'un tèma controvertit cau expausar totes es posicions en tot mentar hònts fiables, forbingar opinions personaus e esclarir qu'ei çò mès acceptat e es ipotèsis non provades
Licéncia des contenguts[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un producte de distribucion gratuita e sense restriccions. Eth contengut textuau ei jos es licéncies GNU e Creative Commons, era darrièra version dera quau s'actualizèc e aprovèc per miei d'ua votacion entre eth 12 d'abriu e eth 3 de mai de 2009[35]. Tot eth tèxte ei proprietat dera Fondacion Wikimèdia e non pòt contier arren que sigue proprietat intellectuau d'ua autra persona.
Proteccion de donades[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un espaci que toti pòden consultar e tostemp i a d'informacions que son tròp personaus e cau evitar de méter-les : fotografies de persones víues, adrèices personaus, nòms de familhars, eca. Certanament, era privacitat dera informacion ei autant importanta coma era prevencion deth vandalisme[36]. Creative Commons non pòt grantir toti es dreits d'imatge e violar-los representarie ua infraccion legau[37].
Es dreits d'imatge son mausapiosi d'èster violadi en quinsevolh trabalh que contengue de tèmes umans. Cau forbingar ahíger fotografies, votz, vidèos, entretens, pèces de teatre e cançons. Entà trasméter aguesta sòrta de contengut que non vos apartengue, cau demanar permís as persones corresponentes. Aguesta ei ua obligacion diferenta e independenta dera obtenguda dera licéncia de dreits d'autor pes sòns obratges, mès pas pes subjèctes. Es licéncies Creative Commons non afècten as dreits de privacitat des subjèctes, senon des proprietaris. Un autre des shantièrs de mantienença dera Wikipèdia ei sajar d'eliminar contengut mausapiós de non respectar es dreits d'imatge[38].
Critiques[modificar | modificar la font]
Es critiques que recep contunhadament era Wikipèdia se fondamenten enes punts que seguissen:
- Fisabilitat des sòns contenguts : era informacion ahijuda apareish de faiçon instantanèa e es errances demòren enquia que bèth utilizaire les detècte e rectifique[39]. Se non se detècten de tira, ua autra persona les pòt liéger e considerar-les coma veraies. Per açò fòrça persones méten un punt d'interrogacion s'era hònt ei era Wikipèdia.
- Vandalisme : pr'amor que cadun pòt editar-la des de casa sua, tostemp i a de persones damb mala idèia que escriuen messorgues e qu'escafen talhucs de tèxte. Aguest ei un verai problèma dera Wikipèdia e se produsís de manièra contunhada. Ua des dificultats entà combáter eth vandalisme ei que cau conéisher ben eth tèma entà detectar-ne un cas : fòrça viatges passa desapercebut. Un exemple recent e paradigmatic de vandalisme massiu se produsic encausa d'ua emission dera television nòrd-americana. Eth reputat omorista Stephen Colbert, animador deth programa The Colbert Report, en ua seccion d'aguest programa aperada Wikiality[40] hè arrepresentacions a ont presenta era possibilitat de realizar diuersi cambiaments de blaga ena enciclopèdia en linha. Hec un apèl as espectaires entà cambiar er emplaçament d'estats e païsi enes definicions dera Wikipèdia, modificar era entrada elefant entà que constesse que, en torn de demenudar, era poblacion d'elefants africans s'auie triplicat. Eth resultat immediat siguec qu'es administradors auèren de blocar ua vintea d'entrades dera Wikipèdia pr'amor qu'i auien detectat modificacions inapropiades.
Qualitat[modificar | modificar la font]
Er objectiu dera Wikipèdia ei d'auançar en quantitat de contenguts, mès tanben sustot en qualitat. Aquerò vòu díder qu'ei mès important mielhorar e completar çò qu'ei dejà escrit qu'ahíger naues informacions.
Eth sagèth de qualitat wikipediana se crochete enes articles que se considèren mès complets, estructuradi, esclaridors e en definitiua ben hèts e acabats. Açò permet d'identificar-los, arrecomanar-n lectura e demostrar era qualitat dera wikipèdia ath mond.
S'un wikipedian pènse qu'un article aurie d'èster considerat de qualitat pòt hèr ua proposicion d'article de qualitat. Per miei d'ua discussion e, puish, d'ua votacion òm pren ua decision.
Vejatz es articles de qualitat dera Wikipèdia occitana en Wikipèdia:Articles de qualitat
Meta-Wiki causic mil concèptes que considère fondamentaus ena coneishença universau, coma mamifer, America deth Nòrd, Diego Velázquez, oelha, Cristòu Colomb, nombre, Voltaire, escultura, adondança, arc, spècie miaçada e Tim Berners-Lee. Alavetz compde quina quantitat i a d'aguesti articles en cada edicion e concludís que wikipèdies coma era alemanda, era anglesa e era catalana los an toti.
Trabalhadors[modificar | modificar la font]
Milenats de persones de tot eth mond editen era Wikipèdia de faiçon contunhada. I a tres sòrtes de trabalhadors :
- Utilizaires anomins : entà collaborar non ei de besonh enregistrar-se. Per aguesta arrason, es collaboradors que non s'enregistren, aperadi usatgèrs anonims, apareishen identificadi pera sua adreiça IP, un numèro que depen der ordenador qu'utlilizen. Coma nòrma generau, es usatgèrs anonims non an dreit de vòte ne pòden esdevier administradors. Çò mès arrecomanable ei de trabalhar enregistrat perque a fòrça auantatges. En bères edicions dera Wikipèdia lor estrenhen mès es possibilitats. Ena Wikipèdia anglesa, per exemple, non pòden crear naui articles e tant ena francesa coma ena galèga non ne pòden editar.
- Emplegats dera Fondacion Wikimèdia : ara madeish i a trenta-nau persones que trabalhen per Wikimèdia de manièra remunerada[41].
- Wikipedians : actuen tostemp de manièra desinteressada[42].
I a tres sòrtes de wikipedians : utilizaires enregistradi, bòts e administradors.
Utilizaires enregistradi[modificar | modificar la font]
Entà esdevier wikipedian cau enregistrar-se ath projècte dera Wikipèdia. Tà hèr'c cau, en prumèr luòc, sarrar eth ligam crear un compte o se connectar plaçat ena partida superiora der ecran. Va apareisher era pagina d'identificacion ara partida superiora dera quau ditz encara non sètz membre ? Alavetz cau sarrar eth ligam enregistratz-vos plaçat a continuacion. Va aparéisher un formulari que cau aumplir damb eth nòm, aperat àlies, e causir un senhau pròpri e secrèt. Cada viatge qu'òm vòu dintrar cau identificar-se damb eth nòm e eth senhau.
Er usatgèr enregistrat dispause d'un plafon ara partida superiora der ecran tà accedir a diuersi espacis :
- Pagina d'utilizaire : pagina pròpria ont poirà presentar-se, descríuer eth sòn pretzhèt ena Wikipèdia e botar tota era informacion que desire. S'edite dera madeisha faiçon qu'es articles normaus.
- Discussion : servís entà comunicar-se damb es autri usatgèrs. Òm pòt accedir ara discussion dera persona damb qui se volgue comunicar e pòt ahíger un comentari en tot sarrar eth boton + o eth modifica dera seccion que volgue contunhar. Se comunica ar usatgèr quand a de messatges naus. Es articles tanben dispausen d'ua pagina de discussion. S'ulitilize entà comunicar es questions relacionades damb era edicion, discutir-les e partatjar-les damb es autri volontaris. S'es letres deth boton discussion apareishen en vermelh, significa que non i a de comentaris.
- Preferéncies
- Contribucions : en aguest apartat i a ua tièra de totes es edicions qu'a hèt damb era ora, era data e eth nòm der article modificat.
- Gésser : quand vòu partir, per seguretat le cau sarrar eth boton desconnectar. De totes manières, dempús de quinze menutes d'inactivitat eth compde se barre automaticament.
Damb eth temps e es edicions hètes, eth prestigi de cada usatgèr aumente de mès en mès. A partir d'un certan nombre d'edicions se les autrege eth dreit ath vòte, eth quau aumente de valor damb era antiquitat. As que pòrten dejà un certan temps sense problèmes òm les assigne era categoria d'utilizaires autoconfirmadi, çò que garantís ua confidança per part des autri usatgèrs. Atau madeish, es sues edicions apareishen ena pagina des darrièrs cambiaments damb un distintiu especiau. Ei ua mesura d'economizacion des esfòrci pes usatgèrs que se dediquen a combàter eth vandalisme de biais que poguen focalizar eth sòn shantièr en d'autres edicions.
Es usatgèrs pòden crear Wikiprojèctes, grops d'editors interessadi en un tèma especific damb er objectiu de coordinar es esfòrci entà mielhorar-ne es articles entà espartir eth trabalh.
Auei, i a 35 244 usatgèrs registradi ena Wikipèdia en occitan, ua chifra que mos pòt semblar erronèament nauta, car ei un hèt generalizat en totes es Wikipèdies que s'enregistre fòrça gent, mès ara ora dera vertat pògui i collaboren. Ei mès, s'a podut constatar qu'era majoritat non s'i inscriuen damb era intencion de participar-i, senon de profietar era pagina d'utilizaire tà introdusir d'informacion qu'ahavorise as pròpris interessi. Aguesti compdes se nomenten compdes de cogit particular[43].
Campatz quini usatgèrs son capables d'escríuer en occitan: wikipedians natius, wikipedians damb nivèu plan bon, nivèu auançat.
Se considèren utilizaires actius aguesti qu'an realizat aumens ua edicion es darrièrs trenta dies. En març de 2011 i auie 97 collaboradors actius en occitan.
Toti es usatgèrs pòden intervier enes prenudes de decision, autantplan es anonims. Aqueri que pòrten dejà un certan temps en tot collaborar an dreit de vòte. Cada usatgèr non a dreit sonque a un vòte per cada prenuda de decision. Per açò, beths uns decidissen de daurir autri compdes entà poder votar mès d'un còp. Coneishem aguesti compdes coma usatgèrs mariòta. Açò ei considerat ua manipulacion e ei completament illegau.
Eth passat 29 de noveme de 2009, eth jornau espanhòu El País publiquèc un article qu'afirmaue qu'era Wikipèdia auie subit ua amendrida notable d'editors en totes es versions lingüistiques pendent er an 2009 segontes es analisis der arrecercaire espanhòu Felipe Ortega, deth grop Libresoft, dera Universitat Rey Juan Carlos[44] Aguesta informacion encara ei discutida e Jimmy Wales la desmentic[45]. Era vertat ei qu'era Wikipèdia creish e mielhora de mès en mès e açò ei possible gràcies as volontaris.
Bòts[modificar | modificar la font]
Es bòts son es robòts dera enciclopèdia, usatgèrs automatics qu'òm pòt crear entara realizacion de diuersi shantièrs ena edicion dera wikipèdia. Cada bòt ei associat a un utilizaire, eth quau ei responsable deth sòn foncionament. Es bòts pòden corregir faussades ortografiques, méter ligams ara version d'un article en d'autres lengües, revisar edicions, fosionar articles e tota sòrta de causes. I a bòts que se dediquen ara creacion massiua d'articles, normaument esbòci[46]. Ara i a 75 bòts trabalhan peth projècte occitan.
Administradors[modificar | modificar la font]
Es administradors son usatgèrs enregistradi qu'an obtengut bèths pruvelètges e s'encarguen dera administracion d'ua edicion determinada dera Wikipèdia[47]. Es administradors an eth déuer de susvelhar es autri utilizaires e es edicions qu'amien endeuant, controlar era estructura e er orde en projècte e moderar es conflictes. Es administradors son eth guidon deth projècte s'an d'assegurar, en definitiua, que tot vage ben. Es edicions de mès activitat an besonh de mès administradors. Per exemple, era Wikipèdia anglesa se servís de mès de 1780 administradors, era italiana de 103, era occitana de 5, era chinesa de 74 e era aragonesa 6 e era zulu non a cap.
S'un usatgèr a besonh de qu'un administrador intervengue en bèth ahèr ac pòt demanar a Wikipèdia:Requèsta als administrators. Aciu auez toti es administradors dera Wikipèdia occitana.
Entà saber-ne mès sus es administradors, anatz a Wikipèdia:Administrator
En quauques edicions, sustot enes mès ingentes o damb mès activitat, es administradors s'especializen en pretzhèts determinadi entà agudizar eth rendement dera equipa. En aguesti casi, es administradors non assoliden pas totes es competéncies, senon bères ues depenent d'a ont focaliziguen eth sòn shantièr.
Segontes era sua foncion o competéncies, podèm classificar-los en quate grops :
Burocrates[modificar | modificar la font]
En moment de crear ua naua edicion dera Wikipèdia, apareishen uns prumèrs usatgèrs : es burocrates. Aguesta sòrta d'utilizaires an totes es competéncies possibles e es sues actuacions son es que mèrquen çò que s'a de seguir. Son es unics administradors que pòden autrejar poderatge d'administrador as usatgèrs.
Es burocrates pòden cercar gent escadenta entà incorporar-se ara equipa d'administracion. A despient d'aquerò, es utilizaires enregistradi s'i pòden aufrir a Wikipèdia:Candidatura al pòst d'administrator. Coma norma generau, es naus administradors se triguen de manièra democratica, coma se prenen era majoritat de decisions ena Wikipèdia. Alavetz pòden votar totes es persones damb dreit de vòte, que s'artenh a partir d'un certan nombre d'edicions. Entà esdevier administrador cau auer un an d'antiquitat.
Mautaires[modificar | modificar la font]
Es mautaires s'encarguen de cercar irreguraritats e maus usatges deth projècte. An eth pruvelètge de mautar es adrèices IP, ei a díder es identitats des usatgèrs, e saber d'a ont provien e se corresponen damb autres edicions o actuacions realizades aparentament per autri perfils. D'aguest biais, es mautaires pòden detectar casi de vandalisme, de chicana enes votacions e d'utilizaires mariòta. Quand detecten bèth problèma, avertissen un autre administrador entà qu'actue.
Escafaires[modificar | modificar la font]
Es escafaires son administradors dedicadi a revertir edicions inescadentes e escafar tèxtes o articles sancers. Son totaument justificadi a hèr aguestes actuacions e an era competéncia d'escafar articles, çò qu'es autri usatgèrs no pòden hèr. Normaument, era propòsta d'eliminacion d'un article se pòt discutir e, per tant, non s'elimine pas enquia qu'era comunautat a prenut ua decision : arron actuen es escafaires. A viatges apareishen articles clarament inapropriadi o repetidi en un autre nòm e cau, alavetz, escafar-los de tira sense dar pas a cap de discussion.
Bibliotecaris[modificar | modificar la font]
Es bibliotecaris son capables de blocar es usatgèrs que non respècten es normes de foncionament o hèr-los pas aptes entà certanes accions, coma per exemple treir-le eth dreit de vòte. Ath delà, en casi extrèms pòden eliminar-los dera Wikipèdia. Es bibliotecaris, coma es escafaires, pòden eliminar articles
Wikiamassades[modificar | modificar la font]
Es Wikiamassades son amassades qu'organizen es wikipedians tà assemblar-se, coneisher-se, e celebrar era escaduda deth projècte Wikipèdia. Damb eth desau aniversari dera Wikipèdia a aumentat era organizacion d'aguesta sòrta d'activitats. S'amien endeuant explicacions didactiques de difusion e guida d'usatge. Atau pòden arténher que mès gent s'ahisca ath projècte e passar bons moments ath madeish temps.
Wikiamassades celebrades[modificar | modificar la font]
- 19 de junhsèga de 2008 en Barcelona.
- Octobre de 2010 en Badalona.
- 19 de deceme de 2010 en Londres.
- 15 de gèr de 2011 en Cuelleredo.
- 15 de gèr de 2011 en Ribadeo.
Accès[modificar | modificar la font]
Wikipèdia ath mobil[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia compde damb ua version web consultable a trauèrs deth telefòn mobil : [1]. Aquerò sonque foncione damb portables damb accès tà Internet. Wapaedia ei un logiciau tà mobils que servís entà consultar e manipular era Wikipèdia de faiçon mès aisida. Ua naua apòsta dera Fondacion Wikimèdia entà dubrir-se as naues tecnologies dera comunicacion siguec eth lançament en agost de 2009 d'un logiciau oficiau dera Wikipèdia entà iPhone e Ipod touch. Aguest programa ei liure, gratuit e foncione damb iPhone 3 g o versions mès recentes[48]. Òm pòt descargar-lo en App Store.
Wikipèdia dehòra deth hilat[modificar | modificar la font]
Era Fondacion Wikimèdia distribuic era Wikipèdia en supòrt CD en 2003 e en DVD en 2005, ont s'includien es versions en alemand, polonés, portugués e anglés. Era organizacion de logiciau liure Kiwix s'encarguèc dera distribucion d'aguest darrièr. Atau madeish, es ordenadors sense accès a Internet pòden consultar era enciclopèdia damb era interactivitat que caracterize era Wikipèdia[49].
Censura[modificar | modificar la font]
Coma ei sabut, era censura a Internet ei ua realitat en fòrça païsi damb regims politics autoritaris. Era Wikipèdia non ei cap d'excepcion en aguest ahèr : non pòt èster consultada des de toti es endrets dera planeta. En bèri estats non ei permetuda era connexion a Internet, en d'autri era Wikipèdia ei barrada e bèths estats an decidit de censurar quauqui articles concrèts.
En octubre de 2005 eth Govèrn Chinés bloquèc er accès ara Wikipèdia[50]. Un an dempús, siguec desblocada ara màger part deth territòri chinés. Encara ei blocada en Tibet e Falun Gong, ues zònes ont eth regim exercís un contròu mès estricte[51].
Projèctes fraires[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia a diuersi projèctes fraires que complementen era enciclopèdia. Toti aguesti son tanben multilingües, liures, apiejadi ena tecnologia wiki e administradi pera Fondacion Wikimèdia. Aguesti son es autri projèctes dera Wikimèdia :
- Wikionari : ei eth projècte dera Fondacion Wikimèdia entath bastiment d'un diccionari liure. Cada article ei destinat a un mot diferent a ont s'includís era definicion, exemples de frases que lo contenguen, arrepervèris, frases hètes, era etimologia e d'autri aspectes sus era paraula en era madeisha. A ua foncion complementària ara Wikipèdia, pr'amor qu'un grand nombre d'articles son destinadi ath diccionari peth sòn caractèr non enciclopedic. En fòrça lengües deth mond eth Wikionari arrepresente fòrça mès qu'aquerò, pr'amor que non dispausen de cap mès diccionari o ben es qu'an non son cap autant complets coma era informacion dejà sauvada en Wikionari. Per totes aguestes lengües eth Wikionari arrepresente ua oportunitat d'amassar e coordinar es parlants entara creacion deth sòn prumèr diccionari de faiçon dubèrta e cooperatiua.
- Wikilibres : a coma objectiu méter ara disposicion de quinsevolha persona libres de tèxte, manuaus, caièrs e d'autri tèxtes pedagogics de contengut liure e d'accès gratuit.
- Wikiversitat : emparada en projècte precedent, se prepausa coma ua plataforma educatiua en linha, liura e gratuita, ont ei possible de crear projèctes d'aprentissatge a quinsevolhe nivèu educatiu, participar en un grop d'aprentissatge e crear contenguts didactics coma examèns, exercicis, practiques, eca.
- Wikiarrepervèris : ei un compendi dubèrt en linha d'arrepervèris, frases celebres, breçairòles, frases hètes e rambalhs de mots en totes es lengües includint-ne es hònts se son conegudes.
- Wikinòves : ei ua hònt de nòves de contengut liure.
- Wikitèxti : ei ua bibliotèca en linha a ont se trapen tota sòrta de poèmes, relats, ensagi, cançons, croniques e reportatges entà passar bons moments en tot liéger, emocionar-se e apréner. Cadun pòt ahíger tèxti dera madeisha manièra qu'enes autri projèctes. Es tèxti, totun, cau que siguen originaus e anomins o, s'an autor, an d'auer estat publicadi damb ua licéncia GFDL o trapar-se en domeni public.
- Wikimèdia Commons : combine es mots anglesi media, mediàs e commons, comuns. Ei un depaus comun d'imatges e enregistraments sonors des projèctes de Wikimèdia. Abans dera sua existéncia, entà botar un archiu (imatge o son) en ua pagina d'un projècte de Wikimèdia calie cargar-la en cada ua des pagines ont auie de gésser, per çò que demoraue repetida un milenat de viatges. Wikimèdia Commons a ajudat plan a mielhorar eth rendement e er orde de Wikimèdia ath delà que permet trapar imatges e sons de mès facilitat. Tà saber-ne mès, liegètz Desplegant commons.
- Meta-Wiki : ei un luòc de supòrt entàs projèctes dera Fondacion Wikimèdia.
- Wikiespèces : ei un catalòg dubèrt e liure d'espècies biologiques.
Nòms alternatiui[modificar | modificar la font]
Cada lengua a sues particularitats e eth nòm Wikipèdia (deth mot hawaiian wiki) apareish en un modelhon de formes distintes. Vejatz quin an adaptat Wikipèdia es autres lengües wikipedianes :
- Bichipedia - sarde
- Biquipedia - aragonés
- Uichipedia - aromanés
- Uikipedias - lojban
- Uikuepitiu - cree
- Uiquipedia - asturian
- Vicipaedia - latin
- Vicipéid - irlandés
- Vichipedie - furlan
- Vikipedėjė- samogités
- Vikipedio - esperanto
- Vikipedi (en majuscules VİKİPEDİ) - turc
- Vikipedija - lituan
- Vikipēdija - leton
- Vikipediya (en majuscules VİKİPEDİYA) - azèri, ozbèc
- Vikipeedia - estonian
- Vikipeediä - võro
- Viquipèdia - catalan
- Vuiquipèdia - francoprovençau
- Vitipetia - tahitian
- Vükiped - volapük
- WicipÆdia - anglosaxon
- Wicipedia - galés
- Wikanpodia - oromo
- Wikiibíídiiya - navajo
- Wikipédia - francés, portugués, ongarés, eslovac, sondanés, javanés
- Wikipedia - albanés, aleman, anglés, basco, baish saxon, breton, espanhòu, còrs, danés, feroés, filipin, finés, gaelic escocés, galèc, neerlandés, ilokano, indonesian, interlingua, islandés, italian, luxemborgés, nauruan, norvegian, polonés, romanés, sicilian, somalian, suedés, swahili, valon, cheiène, vietnamian
- Wikipedija - bosnian, croat, lituan, maltés, sèrbocroat, eslovèn
- Wikipèdia - occitan
- Wîkipediä (en majúscules WİKİPEDİÄ) - tartar
- Wikipedie - chèc, nedersaksisch
- Wikipedio - ido
- Wîkîpediya - curd
- Wikipediya - zazaki
- Wikipediyaa - wolof
- Wikipedy - frison
- Wikipedya - cebuano
- Wikipesija - toki pòna
- wIqIpe'DIya - klingon
- Wikipediija - saami septentrionau
- Wikipēdija - leton
- Wikipedije - kashubian
- Wikipiɖia - ewe
- Wikipidiya - quíchua
- Wikkipedija - ripuarian
- Bιkιπaίδeιa (Vikipaideia /vikiˈpɛðia/) - grèc
- Waikipaidja gotic
- BИKИПEДÏѬ (Vikipediia) antic eslau eclesiastic
- Bиkипeди - (Vikipjedi) ossèt, txuvaix
- Bиkипeдиja (Vikipedija) - macedonian, sèrbe
- Bиkипeдия (Vikipiediya) - rus, kasakh
- Bиkипидийa/Vikipedija - chechèn
- Bikiпeдiя (Vikipediya) - ucraïnés
- Bikiпэдыя (Vikipiedia) - bielorús
- yиkипeдия (Uikipediya) - bulgar, kirguís
- ვიკიპედია (vikipedia) - georgian
- Վիքիպեդիա (vik'ipedia) - armèni
- ويكيبيديا (wīkībīdyā) - arab
- ویکیپدیا (wikipdya) - persan
- ویـکـیـپـیـڈ یـا (wikipidya) - ordo
- ܘܝܟܝܦܕܝܐ(wīkīpidyā) - aramèu
- ויקיפדיה (wikipdya) - ebrieu
- ויקיפעדיע (wikipedya) - jiddisch
- ויקיפידיה(wikipidya) - ladin
- วิกิพีเดีย (wikipidiya) - tailandés
- વિકિપીડિયા (vikipīḍiyā) gujarati
- ವಿಕಿಪೀಡಿಯ (vikipīḍiyā) - canarés
- ވިކިޕީޑިއ - divehi
- விக்கிபீடியா - tamil
- विकिपीडिया (vikipīḍiyā) - indi, maratin, sanscrit
- వికిపీడియా (vikipīḍiyā) - telugu
- উইকিপিডিয়া (uikipiḍiyā) - bengalin, Bishnupriya Manipuri
- വിക്കിപീഡിയ (vikkipīḍia) - malai
- ဝိကိပိဒိယ (wīkīpidiya) - birman
- ᏫᎩᏇᏗᏯ (wigiquediya) - cherokee
- ウィキペディア (uikipedeia) - japonés
- 위키백과 (wikibaekgwa) - corean
- ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ (wikipīḍiā)- punjabin
- 维基百科 / Wéijībǎikē - chinés
- 維基百科 - cantonés
- 維基大典 - chinés classic
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Modèl:Meta Modèl:Spoken Wikipedia
- Interpedia, un prumèr cogit entara enciclopèdia cooperatiua sus Internet
- GNUPèdia
- Nupèdia
- Tièra d'enciclopèdies en linha
Arremèrques[modificar | modificar la font]
- ↑ Qui son aguesti collaboradors consagradi, e autantplan obsessius dera Wikipèdia ?, lo
- ↑ Guarda qui ei en tot liéger era Wikipèdia, lo
- ↑ Wikipedia remains go-to site for online news, lo , « Era enciclopèdia en linha Wikipèdia recebec apuprètz 20 milions de visites ath long der an passat e s'a plaçat atau entre es mielhors hònts d'informacion e nòves segontes »
- ↑ Estadistiques de visites ara Wikipèdia
- ↑ Wikipedia.org Informacion sus eth portau
- ↑ Er impacte flagrant dera Wikipèdia, de Stuart West, presentat en TED2010
- ↑ http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php%7Ctitle=Acadèmia e Wikipèdia|work=Many 2 Many: A Group Weblog on Social Software|publisher=Corante |date=4 de gèr de 2005|accessdate=Revisat eth 18 de deceme de 2008|quote=[Era autora, Danah Boyd, se descriu ad era madeisha coma ua saberuda des recorsi sociaus, [...] ua estudianta de doctorat dera School of Information dera Universitat Berkeley de Califòrnia, e ua persona proplèua ara Universitat de Harvard e deth Berkman Center for Internet & Society dera Harvard Law School]}}
- ↑ Simon Waldman, « Qui ac sap ? », Guardian.co.uk, 26 d'octobre de 2004 (consultat en campat er 11 de hereuèr de 2007)
- ↑ Frank Ahrens, « Mòrt per Wikipèdia: Es croniques deth Kenneth Lay », The Washington Post, 9 de junhsèga de 2007 (consultat en campat eth prumèr d'octobre de 2006)
- ↑ Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, e Kushal Dave (2004). Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations (PDF), Vienna, Austria: ACM SIGCHI, 575–582. ISBN 1-58113-702-8. Retrieved on Campat eth 24 de gèr de 2007.
- ↑ Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, e John Riedl (GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, Universitat de Minnesota) (4 d'octobre de 2007). Creacion, destruccion e valor restauradors ena Wikipèdia (PDF). Retrieved on Campat eth 13 d'octobre de 2007.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Andrew Lih (16 d'abriu de 2004). Era Wikipèdia coma jornalisme participatiu : recorsi fiables ? Manières d'evaluar es recorsi informatius enes projèctes collaboratius (PDF). Retrieved on Consultat eth 13 d'octubre de 2007.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Google entamena un projècte de sapientat, BBC News, 15-12-2007. (en)
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ « Era Wikipèdia adòpte Ubuntu entath sòn còrpus computacionau », Arstechnica.com
- ↑ « Servidors de Wikimèdia a wikimedia.org » (consultat en campat eth 16 de hereuèr de 2008)
- ↑ "Estadistiques wikipedianes", Wikimèdia. Campat eth 31 d'octobre de 2008.
- ↑ Mark Bergman, « Wikimedia Architecture » [PDF], Wikimedia Foundation Inc.
- ↑ Oracion textuau:
In one respect this book is an experiment, and may chance to prove a failure: I mean that I have not thought it necessary to maintain throughout the gravity of style which scientific writers usually affect, and which has somehow come to be regarded as an ‘inseparable accident’ of scientific teaching. I never could quite see the reasonableness of this immemorial law: subjects there are, no doubt, which are in their essence too serious to admit of any lightness of treatment – but I cannot recognise Geometry as one of them. Nevertheless it will, I trust, be found that I have permitted myself a glimpse of the comic side of things only at fitting seasons, when the tired reader might well crave a moment’s breathing-space, and not on any occasion where it could endanger the continuity of the line of argument. Lewis Carroll
- ↑ Quauques errances enes simbèus d'escritura : er emblèma dera Wikipèdia maumet eth sànscrit, New York Times. Campat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Era Wikipèdia renauís era sua aparença. 8 de junh de 2010. Blog de Wikimedia España. (es)
- ↑ Jay Walsh. Era Wikipèdia en 3D. Blòt dera Fundacion Wikimèdia. Revisat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Slashdot (2004). « Eth fondador dera Wikipèdia Jimmy Wales respond» . Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Jim Giles (Deceme de 2005). «Es enciclopèdies d'Internet mielhoren de mès en mès». Nature 438 (7070): pp. 900–901. doi:10.1038/438900a. PMID 16355180 (en)
- ↑ Pèca marrida: En tot valorar eth recent estudi sus era precision enciclopedica realizat pera revista Nature, març de 2006 (en)
- ↑ «Encyclopaedia Britannica and Nature: a response». Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Kittur, A., Chi, E. H., and Suh, B. 2009. Què i a ena Wikipèdia ? Grandi tèmes e conflictes aparegudi en tot emplegar era estructura deth caletre sociaument remercat En marc dera 27au Conferéncia sus es Factors Umans ena Informatica (Boston, Estats Units, deth 4 ath 9 d'abriu de 2009). CHI '09. ACM, New York, NY, 1509–1512.
- ↑ Politiques sus es contenguts non liures de cada Wikipèdia, meta.wikimedia.org (en)
- ↑ [Wikide-l] Bericht Gesichtete Versionen, lists.wikimedia.org (de)
- ↑ A quick update on Flagged Revisions, blog.wikimedia.org (en)
- ↑ Flagged protection and patrolled revisions, Wikipèdia en anglés
- ↑ Era Wikipèdia introdusís eth mecanisme d'edicion entàs sues pagines, BBC, 15 de junh de 2010. (en)
- ↑ Resultats sus era actualizacion dera licéncia. Fundació Wikimedia. Verificat eth 10 d'octobre de 2010.
- ↑ Fundacion Wikimèdia, http://wikimediafoundation.org/wiki/Pol%C3%ADtica_de_privacidad modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (es)
- ↑ Creative Commons, http://wiki.creativecommons.org/Frequently_Asked_Questions#When_are_publicity_rights_relevant.3F modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant Modèl:Citació
- ↑ Fundación Wikimedia, http://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight/es modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Villapadierna, Ramiro (2006). [«Era Wikipèdia a es pès de hanga» http://www.abc.es/hemeroteca/historico-20-11-2006/abc/Tecnologia/wikipedia-tiene-los-pies-de-barro_15351787377.html]. Comprovat eth 2 d'octobre de 2010. (es)
- ↑ spring.newsvine.com (2006). [«Stephen Colbert causa un embolh ena Wikipèdia» http://spring.newsvine.com/_news/2006/08/01/307864-stephen-colbert-causes-chaos-on-wikipedia-gets-blocked-from-site]. Campat eth 2 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Emplegats dera Fondacion Wikimèdia (en)(fr)(es)
- ↑ «Wikipèdia : era ora dera vertat», article dera revista Tiempo (28/08/09). (es)
- ↑ Fundación Wikimedia, http://es.bywiki.com/w/index.php?title=Wikipedia:Cuenta_de_prop%C3%B3sito_particular modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Un arrecercaire espanhòu, en cèntre deth debat sus eth futur dera Wikipèdia Es donades de Felipe Ortega demòstren qu'era enciclopèdia subís ua amendrida notable d'editors. Era premsa internacionau los recuelh. Wikipèdia assegure qu'es donades son consistentes, mès aufrís ua analisi mès optimista. Tomás Delclós a El País, 29/11/2009 (es)
- ↑ Jimmi Wales desmentís qu'era Wikipèdia sigue en tot pèrder milenats d'editors volontaris, Telegraph, 26-11-2009 (en)
- ↑ Era metuda en foncionament de bòts
- ↑ Sòrtes d'usatgèrs
- ↑ 170866 9.shtml Wikipèdia lance un logiciau oficiau entà iPhone, lo
- ↑ Era Wikipèdia en CD e DVD, sul site de Wikimedia
- ↑ Era Wikipèdia ei dejà accessible ena China dempús d'un an de blocatge, lo Mes invalid (noveme)
- ↑ Era Wikipèdia sense censura ara China, lo
Entà saber-ne mès[modificar | modificar la font]
- Estudis academics
Nielsen, Finn (August 2007). Scientific Citations in Wikipedia 12. Retrieved on 2008-02-22.
Pfeil, Ulrike; Panayiotis Zaphiris and Chee Siang Ang (2006). Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia 12, 88. DOI:10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x. Retrieved on 2008-12-26.
- Priedhorsky, Reid, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl. "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia". Proc. GROUP 2007, doi: 1316624.131663.
- Modèl:Cite conference
Wilkinson, Dennis M. (April 2007). Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia 12. Retrieved on 2008-02-22.
Goldman, Eric (2010). Wikipedia’s Labor Squeeze and its Consequences 8. (a blog post by the autor)
- Libres
- (en) Phoebe Ayers, Charles Matthews, and Ben Yates, How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It, San Francisco, No Starch Press, (ISBN 978-1-59327-176-3)
- (en) John Broughton, Wikipedia - The Missing Manual, O'Reilly Media, (ISBN 0-596-51516-2) (See book rev. by Baker, as listed below.)
- (en) John Broughton, Wikipedia Reader's Guide, Sebastopol, Pogue Press, (ISBN 059652174X)
- (en) Andrew Lih, The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia, New York, Hyperion, (ISBN 978-1-4013-0371-6)
- (en) Andrew Dalby, The World and Wikipedia: How We are Editing Reality, Siduri, (ISBN 978-0956205209)
- (en) Joseph Michael Jr. Reagle, Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia, Cambridge, MA, The MIT Press, (ISBN 978-0-262-01447-2)
- Articles publicadi en revistes
- Crovitz, L. Gordon. "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The online encyclopedia is fast becoming the best." (Originally published in Wall Street Journal online – April 6, 2009, 8:34 A.M. ET)
- Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia". The New York Review of Books, March 20, 2008. Accessed December 17, 2008. (Book rev. of The Missing Manual, by John Broughton, as listed above.)
- Rosenzweig, Roy. Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past. (Originally published in Journal of American History 93.1 (June 2006): 117–46.)
- Recorsi d'aprentissatge
- Wikiversity list of learning resources. (Includes related courses, Web-based seminars, slides, lecture notes, text books, quizzes, glossaries, etc.)
- Recorsi grafics
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Is Wikipedia Cracking Up?, The Independent, February 3, 2009
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Ligams als projèctes fraires
- Wikipedia – portau multilingüe (conten toti es ligams entàs edicions dera Wikipedia en d'autres lengües)
- Modèl:Twitter
- Wikipedia at the Open Directory Project
- Wikipedia sus era Wikipèdia en The New York Times
- Vidèo der entreten damb Jimmy Wales en aniversari dera Wikipèdia
- Entreten audible damb Jimmy Wales sus era Wikipèdia en generau
- Wikipedia and why it matters – Ua expausada de Larry Sanger ena Universitat de Stanford en 2002 sus era Wikipèdia. fichièr de vidèo e transcripcion dera expausada
- Modèl:Youtube, ua recèrca sus eth desrotlament dera intelligéncia emplegant era Wikipèdia
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Paginas utilizant de ligams magics PMID
- Article utilizant lo modèl Wikiccionari
- Wikipèdia:esbòs
- Article de reciclar
- Pagina utilizant lo modèl Referéncias amb un paramètre obsolèt
- Utilizaire oc-M
- Utilizaire oc-4
- Utilizaire oc-3
- Wikipèdia
- Wikimèdia


text:
Receptor transmembrana
Los receptors transmembrana son de proteïnas que s'estendon per tota l'espessor de la membrana plasmica de la cellula, amb una extremitat del receptor en defòra de la cellula (domeni extracellular) e l'autra extremitat del receptor al dintre de la cellula (domeni intracellular). Quand lo domeni extracellular reconeis una ormona, la totalitat del receptor subís un cambiament de sa conformacion estructurala qu'afècta lo domeni extracellular, en li conferissent una nòva accion. En aqueste cas, l'ormona travèrsa pas la membrana plasmica per penetrar dins la cellula.


text:
George Minot
George Richards Minot (n. 2 de decembre de 1885 - m. 25 de febrièr de 1950) foguèt un mètge nòrd-american. Foguèt assistent en l'Universitat Johns Hopkins, en essent premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1934 amb William Parry Murphy e George Hoyt Whipple, per los sieus trabalhs ligats a la anemia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Durant la siá vida coma professionala publiquèt de divèrses trabalhs sus divèrses tèmas coma lo càncer, la artritis e las deficiéncias alimentarias. Malgrat aiçò, anèt encara mai luènh en l'estudi de la coagulacion de la sang, la transfusion, las plaquetas e cèrts parrabastatges associats al anemia esperlongada. Estudièt tanben la condicion de la sang en cèrts cases de l'empoisonament industrial.
Entre los sieus interèsses èran tanben la leucemia e los parrabastatges dels teissuts fins limfatics, mas las siás contribucions mai importantas foguèron ligadas als sieus estudis del anemia. Lo sieu nom es intimament associat a la terapia de la anemia perniciosa, recebut qu'anèt lo primièr a s'interessar en ela en 1914. Malgrat aiçò, serà pas fins a mai endavant que, al bòrd de George Hoyt Whipple e Willian Murphy, descriguèsson un tractament eficaç per aquela malautiá.


text:
Gausac
INFORMACION
Plaçat entre Casau e Vielha, Gausac s’a convertit en ua zòna residenciau apreciada pes sues polides vistes tath Pòrt de Vielha e era sua tranquillitat. Eth sòn casc ancian consèrve carrèrs entrelaçadi còsta ensús damb polides cases de pèira e prats lateraus a on encara peishen tranquillament es shivaus. Era sua glèisa parroquiau, San Martin de Tours, ei un bèl exemple d’unitat estilistica pòc comuna ena Val e de tor gotica fortificada damb ua grana portada d’arcs apuntadi que daurís es pòrtes deth sòn interior, a on se tròben quauques interessantes pèces romaniques. Des de Gausac arranque eth Camin dera Baricauba que se cale en aguest frondós bòsc e dempús se dividís en diuèrsi itineraris de grana beutat.


text:
Mysticeti
Misticèts
Los misticèts (Mysticeti), o cetacèus de fanons (balenas de fanons) son un dels dos sosòrdres dels cetacèus (balenas), amb los odontocèts (o balenas de dents). Aqueste sosòrdre se caracteriza per la possession de fanons, contràriament a las dents dels odontocèts.
Son generalament mai gròsses que los odoncèts e la femèla es mai granda que lo mascle. Son los animals mai grands de la planeta. An dos events (« narras » de respiracion) que produson lo buf de vapor que los caracteriza.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Se noirissent de krill (pichons crustacèus) e de plancton, los misticèts prenon una granda quantitat d'aiga dins la boca puèi, en plaçant lor lenga al som del paladar, la butan en defòra de la boca a travèrs de lors fanons que lor servisson de filtre en retenent la noiridura.
Comportament[modificar | modificar la font]
Las balenas de fanons vivon dins totes los oceans. D'unas, coma las balenas grisas, fan de migracions, se noirisson dins las aigas frejas pendent la sason cauda, puèi van jols tropics per se reproduire.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo sosòrdre conten 4 familhas :
- Balaenidae Gray, 1821
- Balaenopteridae Gray, 1864 - rorquals
- Eschrichtiidae Ellerman and Morrison-Scott, 1951 -- balena grisa
- Neobalaenidae Gray, 1873