text:
Uganaud
Los uganauds son los Franceses protestants pendent las guèrras de Religion (segonda mitat del sègle XVI), pendent que – jos aqueste nom – foguèron en conflicte amb los catolics.
Una segonda èrsa, gaireben 300 000 d’entre eles quitèron la França après de dragonadas e de la revocacion de l’edicte de Nantas lo 18 d'octobre de 1685.
Una tresena èrsa, non negligible, se debanèt al moment de la guèrra de Succession d'Espanha (1701-1714).
Somari
- 1 Crotz, estendards e plumet blanc
- 2 Persecucions en França
- 3 Emigracion en Euròpa
- 4 Emigracion cap a las Americas
- 5 Endacòm mai, pel mond
- 6 Representants celèbres
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Bibliografia
- 10 Notas e referéncias
Crotz, estendards e plumet blanc[modificar | modificar la font]
Los protestants franceses demoran fòrça ligats a la crotz uganauda. Los uganauds refugiats dins las Americas adoptèron en onor de Margarida de Navarra una margarida[1] coma simbòl, es a dire uèit petals en estela, remembre de las uèit beatituds del martiri evocat dins lo Sermon sus la Montanha[2].
Pendent las guèrras de Religion, los partisans d'un camp o de l'autre se reconeisson a l'estendard del regiment de lor partit, subretot aqueste de Navarra. La costuma militara èra de las encravatar d'una eissarpa destriada. La Liga catolica portava una cravata verda, color que lo papa aviá donada, a l'escasença de la conferéncia de Gisors lo 13 de genièr de 1133, als Flamands partits en crosada, e qu'èran tornat d'Espanha, campiona del catolicisme: Ferrand d'Aragon e Isabèl la Catolica avián donat Cristòl Colomb un estendard amb una crotz verda. Quitament, los ducs de Guise, feudataris de l'Empèri e campions de la Liga, portavan de sinòple lor crotz de Lorena. Los uganauds pausèron a la batalha d'Ivry una cravata blanca als estendards. Lo blanc esent la color del rei, que fasiá confusion, los ligaires portant aqueste jorn la meteissa color. Enseguida, los uganauds portèron pendent los combats, en mai de l'eissarpa blanca, una casaca blanca[3]. L'ensenha « neta » demora aquesta de Coligny. L'expression del rei Enric « Raliatz-vos a mon plumet blanc! » èra una invita als partisans uganauds a se raliar a lor ancian cap de guèrra convertit, als catolics a renonciar al partit espanhòl, e als dos a la patz.
Persecucions en França[modificar | modificar la font]
Lo sègle XVII e las guèrras de Religion[modificar | modificar la font]
Las dragonadas[modificar | modificar la font]
Quitament abans la revocacion de l'edicte de Nantas, d'uganauds fuguigèron lo reialme a causa de las pressions e de las vexacions sempre mai violentas exercidas pel poder reial. A partir de 1680, son victimas de persecucions dins l'encastre de las dragonadas, del nom d'un còrs d'armada, los dragons. Las dragonadas obligavan los protestants a lotjar las companhiás de dragons, carga que los catolics e los convertits novèls n'èran dispensats.
Organizadas per Louvois[4], lo secretari d'Estat de la Guèrra de Loís XIV, ne venguèron a de torturas, viols, violéncias e escòrgament dels protestants de lors bens. Lo procediment s'espandís a Bearn, al Lengadòc, a la Santonge… fins a se generalizar en març de 1685, completant una seriá de mesuras discriminatòrias (aument de las taxas e autres cargas, e tanben de privacions de drechs), la presas contra 800 000 protestants de França.
L'exili e la traca[modificar | modificar la font]
En 1685, la revocacion de l'edicte de Nantas per Loís XIV suprimís definitivament lor libertat de cult. Lor subrevida es en causa se se convertisson pas al catolicisme. Aquò mena gaireben totes los uganauds a fugir cap als païses protestants d'Euròpa: Províncias Unidas (actuals Païses Basses), Anglatèrra, Soïssa, principats e vilas liuras protestantas alemandas (Hesse-Cassel, Brandeborg (futur reialme de Prussia), Francfort, etc.). Las estimations mai prudentas evòcan 200 000 personas après la revocacion mas la persecucion aviá començat jos Loís XIII amb la presa de la Rochèla puis de Privàs amb de pèrdas importantas en vida umanas.
La revocacion interditz sevèrament tota emigracion d'uganauds e punís tota ajuda a l'emigracion, obligant a une extrèma discrecion e a la francizacion dels noms. Fòrça entreprenaires uganauds que deguèron prene la fugida perdèron lors bens mas emporèron amb eles mai preciós, lor saber far, que gaireben totes èran artesans, qu'enseguida prenguèron de riscs per se tornar far un patrimòni. Fòrça avián desvelopat de coneissenças en agronomia e en irrigatcion o dins lo domèni del textil e de la construccion navala.
Fugir èra punit de penjament o de las galèras, pels òmes, la prison a vida per las femnas, coma dins la Torre de Constança a Aigasmòrtas. En agost de 1686, 245 uganauds de l’Oesen arrestats a Saint-Jean-de-Maurienne (dins lo ducat de Savòia vesin) son meses en prison o penjats[5]. Los païsans son nombroses a fugir, que lor abjuracion es jutjada suspècta e empacha pas las persecucions. De pòchas de rebellion se desvelopèron e l'imatge del rei se damatjèt a l'estrangièr ont passa per un tiran, copable d'aver violat las consciéncias e tuat de subjèctes fidèls.
Aquestes que demorèron en França foguèron persecutats fins a la mitat del sègle XVIII pels dragons, amb una interrupcion jos la Regéncia de Felip d'Orleans. De baumas en Occitània pòrtan le nom dels uganauds que s'i amagavan per èsser pas arrestats.
Dins lo Nòrd de la França (Douai), s'enterrava viventas las ugaunadas dins un ataüc de fèrre fer just amb la tèsta fòra per dire una abjuracion: lors enfants èran alara catolics forçats.
Los memòris de Colbert e Vauban, en favor dels uganauds[modificar | modificar la font]
L'èrsa d'exili dels protestants persecutats a partir de 1680 mèna lo ministre de las Finanças de Loís XIV, Colbert, a redigir un memòri per prene lor defensa. Colbert morís en 1683, dos ans abans que s'agrave, a l'escasença de la revocacion de l'edicte de Nantas. Dins son Memòri per lo rampèl dels Uganauds, editat en 1689, l'engenheire Vauban detalha l'ensemble dels damatges qu'a causat sus l'economia francesa la partença dels artisans, marins e soldats protestants. Quand se'n va dins lo Cairàs, reganha a fortificar Chastèu Vila Vielha e critica los combats que se debanava entre l'armada e las populacions protestantas localas[6].
Emigracion en Euròpa[modificar | modificar la font]
Fòrça uganauds fugiguèron per ecapar a la galèras del Roi cap a « l'Arca del Refugi », es a dire las Províncias Unidas dels Païses Basses e l'Anglatèrra, e tanben la Soïssa e la Prussia.
En Olanda[modificar | modificar la font]
La migracion protestanta en Olanda comença al sègle XVI amb la partança de 30 000 protestants flamands d'Anvèrs per Amsterdam. La reputacion d'Amsterdam coma capitala de las libertats religiosas en Euròpa ne fa un nos de l'emigracion cap a d'autras regions.
L'Aia deu a l'arquitècte Daniel Marot, arribat en 1684 als Païses Basses, l'interior del palais de Het Loo. En 1688, seguís Guilhèm III en Anglatèrra, dins l'expedicion de 11 000 fantassins e 4 000 cavalièrs que desencadena Gloriosa Revolucion. Ont tres regiments d'infanteriá de 750 òmes e un escadron de cavaleriá compausat de refugiats protestants en Olanda, que s'apondon 730 ofièrrs frances escampinhats dins los autres regiments, es adire 3 300 uganauds. L'ensemble d'aquesta armada es dirigida pel marescal Armand-Frédéric de Schomberg[7]. D'exemples precises d'immigracion de protestants cevenòls en Olanda son coneguts per aqueste periòde[8].
En Alemanha[modificar | modificar la font]
Alara que l'Empèri germanic es encara divisada en 300 Estats, los protestants franceses contribuiguèron al vam de çò que vendrà en 1701 lo reialme de Prússia.
A la fin de la guèrra de Trenta Ans (1648), e lo periòde seguent la revocacion de l'esdicte de Nantas (1685), 50 000 uganauds emigran en Brandeborg. Los Prussians aculhisson de bon grat aquestes franceses que lor economia es al mai bas après de la guèrra de Trenta Ans e a cinc epidèmias de pèsta que faguèt 140 000 victimas. Lo grand-elector Frederic-Guilhèm I de Prússia fa saber a las comunautats del Lengadòc e del Daufinat que son las benvengudas.
Los princes electors de Hesse e del Brandeborg s'interessan a aquesta populacion uganauda sovent de bona formacion e de bon nivèl intellectual. Ecoratjan son acuèlh per l'edicte de Potsdam del 29 d'octobre de 1685, detz jorn après la revocacion de l'edicte de Nantas[9]. De troces tèrras lor son reservats, e la possibilitat de metre en plaça una administracion parallèla judiciària e penala, coma a la colonia de Französisch Buchholz. Los persecutats se transfòrman en colons. Los nombroses privilegiats balhat provòcan la gelosiá. Pasmens, l'integracion se passa gaireben plan. Pòrtan de mestièrs novèls, coma dins la relotgeriá, e de fruchs e legums novèls, coma las iranjas, los citrons, los caulet-flòris, los peses e los carchòfas.
En Suisse[modificar | modificar la font]
La populacion de Genèva tripla pendent los ans 1680. Alara qu'èra de 16 000 abitants, mai 30 000 uganauds s'i anan, los primièrs essent los mai pròches, los païsans del país de Gex. Una partida dels arribants en estiu de 1688, que los protestants vaudeses del Pismont italian refugiats a Genèva en 1687 tornan s'installar dins lors valadas, après una caminada de 200 quilomètres, al moment de la creacion de la liga d'Augsborg per Guilhèm III d'Anglatèrra. Un còp de retorn, aqueste Vaudeses aculhiguèron de protestants del Daufinat venguts de la vals vesinas, coma lo Cairàs. Mas los capviraments d'aliança del duc de Savòia lis obligan enseguida a fugir en Alemanha.
A Gènoa[modificar | modificar la font]
Al sègle XVI, lo Vivares e las Cevenas son de bastions uganauds, mercé subre a l'accion d'Olivier de Serres. De protestants del Gard e de las Cevenas son partits dins las vilas comerçantas italianas. La familha André de Nimes es partida en 1677 dins lo grand pòrt italian de Gènoa per fondar una fabrica de telas que donarà son nom au (blue)-jean e a la tela Denim.
En Anglatèrra[modificar | modificar la font]
La region de Cantorbery e unes quartiers de Londres aculhiguèron de dizenas de luòcs de culte uganauds a partir de 1688, après la Gloriisa Revolucion de 1688 menada pel futur GuilhèmIII d'Anglatèrra, que l'armada èra dirigida per un marescal de França demorat fidèl a sa fe protestanta, lo Frederic-Armand de Schomberg.
Aquesta armada franconeerlandesa de 15 000 òmes, amb 3 000 uganauds franceses refugiats en Olanda, venquèt lo jacobitas irlandeses, aliatss a las tropas de Loís XIV, a la batalha de la Boyne en Irlanda. Près de 5 000 uganauds s'installan a Dublin[10], amb una majoritat d'artesans.
Puèi lo filh del marescal Schomberg, lo comte Menard de Schomberg torna dins los Alps defendre los protestants del Daufinat. En 1692, amb 1 500 Vaudeses italians e 2 000 uganauds refugiats en Anglatèrra, passa lo col de la Crotz e fa lo sètge a Chastèu de Cairàs[11]. Un site istoric ont Vauban exprimís de dobtes sus la necessitat de combatre las populacions localas e reganha a cala ciutadèla, preferissent bastir aqueste de Montdauphin. Aqueste episòdi militar costarà la vida a una partida dels refugiats uganauds en Anglatèrra.
L'Anglatèrra aculhís fòrça protestants de l'Oèst d'Occitània, que fugisson per nau. Manès d'Engoleime[12], e d'autres fabricants reputats importan l'industria del papièr a Londres[13]. Après 1687, los uganauds Portal, De Vaux e Dupin perfeccionan la tecnica del papièr blanc.
De 1688 a 1692, vinr e sièis publications novèlas apareisson en Anglatèrra[14]. Un pastor du Perigòrd, Jean de Fonvive, ganha 600 sterling par an[15], amb son jornal Post Man, que sortís tres còp per setmanas e religan la diaspora dels uganauds pel mond[16]. Un autre uganaud, Pierre-Antoine Motteux, fa paréisser a partir de 1692 lo Gentleman's magazine[17], alara qu'Abel Boyer (1667-1729), lo filh d'un cònsol protestant de Castras arribat en 1689, edita le Postboy. Lo grand cartograf del plan de Londres de 1746, John Roque, es uganaud.
Los teissièrs uganauds afluisson a Londres a partir de la fin dels ans 1660[18]. Balharàn lor coneissença de la seda e dels ribans, de la joielariá, del trabalh dels metals coma l'orfèbre Peter Archambo o Jean Crespin, que lo British Museum consacra una sala entièra. Lors qualificacions sovent mai nautas son percebudas coma de menaças pels artesans angleses. En 1684, Jean Larguier de Nimes, es fach mèstre teissièrs a condicion d'utilisar de la man d'òbra anglesa[19]. Dins la vila lanièra de Norwich, de susmautas visan los Franceses en 1683[20]. Los teissièrs de seda uganauds de Tors son nombroses a Spitalfields. En 1820, Londres passa, per la consomacion de sada bruta, la vila de Lion del sègle XV
Los uganauds son fòrça presents dins la vida culturala e financièra de l'Anglatèrra, qu'instaura en 1689 la libertat de religion e la libertat de la premsa. Es lo nomenat Coste, de las Cevenas, que traduch l'òbra del republicain anglés John Locke, lo Tractat del govèrn civil de 1689, primièr obratge autorisant lo pòble a se revoltar en cas d'abús.
En Irlanda[modificar | modificar la font]
Una partida dels uganauds servissiá dins l'armada franconeerlandesaò de 15 000 òmes, d'ente los 3 000 uganauds franceses refugiats en Olanda. Los primièrs uganauds non-combatents arribèron en Irlanda per i trabalher: cartografs, gravadors, sedièrs, artistas, arquitèctes o agronòmas, lèu son de 5 000 personas, vengudas de Picardia, Bordèu e d'autres regions[21] e desvelopèron l’industria dels lin a partir de 1698 dins la region de Lisburn.
En Suècia[modificar | modificar la font]
Mens coneguda que las autras, mai anciana, l'emigracion en Suècia s'explica pel fach qu'aqueste país s'èra plaçat del costat dels protestants pendent las guèrras de Religion que, en Alemanha, menèron a la patz de Westfàlia en 1648.
Au Danemarc[modificar | modificar la font]
Lor arribada es mai tardièra e reclamada per lor expertisa agronomica dins la cultura del tabat. Venguèron d'una region situada entre Szczecin (qu'apareteniá a la Suècia entre 1631 e 1720) e Berlin, de Battin, Bergholz, Rossow, Estrasborg, Wallmow. Frederic IV de Danemarc, en plen acòrdi amb son cosin lo rei de Prússia, invita tres bordièrs Jacob de Vantier, Daniel Le Blond e Paul d’Arrest acordant d'exempcions de taxas, l'obetura d’una escòla, lo manten del francés e de lor religion. La vila novèla de Fredericia en Jutland, aculhís trenta e sièis familhas en 1721. Los colons s’organisan en comunautat amb consistòri, escòla, e bibliotèca, puèi desbosigan pauc a pauc las landas jutlandesas, introdusent la trufa e las carchòfas. La comunautat uganauda ocupavan una plaça importanta dins l’activitat financièra danesa.
Emigracion cap a las Americas[modificar | modificar la font]
Es d'Olanda e d'Anglatèrra que los uganauds ganhan las colonias americanas, qu'aqueste pòrt de La Rochèla, partença dels corsaris uganauds al sègle XVI, foguèt desarmat per Richelieu en 1628. Los Olandeses los mandèron tanben en Africa del Sud per lors competéncias agricòlas, dins la region del Cap, que lo massatge de Lormarin es la replica del viatge Lormarin en Luberon.
Los uganauds en Nòva França[modificar | modificar la font]
Lo poblament de l'Acadia se fa subretot jol mandat dels governaires Isaac de Razilly e Charles de Menou d'Aulnay que cridan los colons majoritàriament recrutats dins lor region d'origina, es a dire la senescalciá de Loudun que, a l'epòca, es encara ligada a l'Anjau, administrativament e tanben culturalament e linguisticament[22].
En mai de l'Acadia, los uganauds son tanben nombroses a voler s'exiliar al Canadà, quitament se a partir de 1628, es interdit als protestants d'emigrar en America del Nòrd. Lo clergat catolic i ten solidament l'administracion coloniala, (registres d'estat civil); e se lo protestantisme pòt durar après 1628, es per los coureurs des bois, que los mariadatges, naissenças e decès son pas consignats dins los registres. Segon las estimacions, près de 300 protestants se serián installats en Nòva França (Acadia, Canadà, Loisiana e Tèrra Nòva), a una epòca ont la creissença naturala representa l'essencial de la cresissença demografica[23].
A las Antilhas[modificar | modificar la font]
Segon l'istorian Pierre Miquel, mai d'un milièr d'uganauds foguèron desportats de fòrça a las Antilhas francesas, ont une partida d'entre eles enseguida fugiguèt per rejònher los flibustièrs e los bocanièrs, al Panamà e al Onduras, alara que la Cariba es dins la man de Charles François d'Angennes a partir de 1678, quatre ans après la venta de son castèl de Madame de Maintenon, novèlas mestrressa de Loís XIV.
Los uganauds son nombroses a se refugiar dins los reparis de pirats, ont se mesclan amb los Olandeses e los Angleses, e luchan ensemble contre la flòta espanhòla.
Als Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
D'autres uganauds refugiats en Olanda se'n van sus l'illa de Manhattan en Nòva Amsterdam, (l'actuala Nòva York), ont lo governaire wallon de la Nòva Neerlàndia, Peter Minuit[24]. aviá crompat l'illa als Amerindians. Se'n van en Virgínia e Carolina, dirèctament de França o mai sovent après un premièr estanc en Anglatèrra, après aver anglicizats lors noms.
Los uganauds venguts dirèctament de França se jonguèron a aquestes passats per l'Anglatèrra e las Províncias Unidas. Foguèron nombroses a participar a la creissença de la Nòva Amsterdam (la futura Nòva York) e de Boston. Dins la region de Nòva York, una novèla èrsa ven los ans 1680 per fondar Nòva Paltz, lo Nòu Palatinat.
Un dels primièrs cens a la seguida de la Revolucion americana mòstra la preséncia de mai de 100 000 Americans d'origina uganauda, sus gaireben un milion e mièg. Las arribadas de colons uganauds diss las tretze colonias foguèron superioras al nombre total de colons enviats en Nòva França pendent tot lo Regime francés, los jesuistas s'essent opausats plan lèu al mandar de protestants[25].
Al nòrd de Nòva York, anant cap a Boston, la Nòva Rochèla (New Rochelle) testimònia de lor origina francesa[26]. Seissenta ans mai lèu, d'uganauds passats per Londres avián ja desbarcat al cap Fourchu, amb lo Mayflower, als costats d'Angleses, près de Boston.
Cinc d'entre eles fondèron lo sèti que se nomenava Esopus del nom de la tribú locala amerindiana, e que lèu los rejonguèron de Wallons de la Nòva Amsterdam e Fort Orange (Nòva Neerlàndia)[27]. Una quarantena d'entre eles foguèron fach prisonièrs pels Indians.
Al sud, en Virgínia, un grop de sèt cents uganauds se son establits a Manakin[28]. Los uganauds son arribats a Manakintown en decembre de 1700, dirèctament d'Anglatèrra, la courona lor avent donat oficialament de tèrras sul Mond Nòu, menats sus las naus Mary and Ann, Ye Peter and Anthony e Nassau. Una lei de 1699 lor dona la nacionalitat anglesa[29].
Tanben se'n trapa dins la quatrena e darrirèra zona de la còsta Èst, las dos Carolinas. En Carolina del Sud, la nau Richemond desbarca un cinquantenat de familha en 1685. Lo fiatge es pagat per la corona d'Angletèrra, per que los uganauds desvelopan la cultura de la vinha, de l'amorier e de l'olivièr.
Dins las deceniás seguentas, fòrças uganauds prenguèron la Great wagon road, lo long dels Apalaches, del nòrd al sud dins l'interior de las tèrras, a partir de la Pennsilvània.
Un dels uganauds americans mai celèbre es Davy Crockett, eissit de la familha uganauta de Croquetagne, qu'angliciza son nom se refugiant en Anglatèrra, abans de venir dins los Apalaches.
Endacòm mai, pel mond[modificar | modificar la font]
La Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas, creada en 1602, finança l'installacion dels uganauds, en 1688, a 60 quilomètres al nòrd del Cap, dins lo sector de Franschhoek (« lo canton dels Franceses » en neerlandés). D'uganauds del Luberon (Lormarin e La Motan d'Egues) importan la cultura del vin, e fondan de massatge omonims, dins la primièra veraia colonia del continent african, fins alara simplament cenchat d'establiment.
L'emigracion dels uganauds cap a l'Africa del Sud toquèt pas que mens d'un milen dels 300 000 protestants que quitèron la França après la revocacion de l'edicte de Nantas. Cent seissenta detz e uèit familhas fan ko viatage sus quatre naus, entre 1688 e 1691[30].
Aquestes protestants son originaris subretot l'essencial de dos grops de regions, l'una s'espandissent en arc de cercle del comtat de Flandra cap a Santonge, l'autre annt del Daufinat al Lengadòc passant per la Provença. Un quart vent del Leberon.
Los plants de vinha passande cent en 1655, tres ans après l’arribada de Jan van Riebeeck, a 1,5 million en 1700, amb 40 000 pels fraires de Villiers e tant per Jean Roy, de Lormarin (Leberon). Lo vin d'Africa del Sud, seten productor mondial, es concentrat a 90 % dins l'ancina colonia ugaunada.
Dins l'ocean Indian[modificar | modificar la font]
De 1691 à 1693, una colonia de flibustièrs uganauds an veiscut dins l'ocean Indian sus l'illa Rodrigues, mas sens capitar a se desvelopar. Aquesta primièra colonia permanenta establida per l'uganaud François Leguat e set de sos companhons aviá estat mandatada sus òrdre del marqués du Quesne. Partits d'Amsterdam lo 10 de julhet de 1690 sus la fregata l'Hirondelle, los uèit companhons quitèron l'illa après dos ans sus un radèu de fortuna… per manca de femnas dins lor exili volontari.
En America latina[modificar | modificar la font]
Del massatge de Costerós, (Molinas en Cairàs), Paul Ebren e son épouse, Marguerite Eyméoud, emigran, vèrs 1685, al Mexic. Morís a Guadalajara, a una epòca ont los emigrants non espanhòls èran encara fòrça rares en America latina.
A la meteissa epòca, se trapa d'uganauds en Darien, a la frontièra de la Colómbia e del Panamà, ont vivon amb los indians Cunas, dins l'archipèl de las illas San Blas.
En 1688 e 1689, organizan regularament lo Rendetz-vos de l'illa d'Aur, que consistís a far passar una armada de flibustièrs angleses escoceses e uganauds per las junglas de l'istme, per accedir a las mars del Sud. En 1715, la comunauta compta unas 800 personas amb de parelhs mixtes entre Europèuse Cunas, e cultiva lo cacau.
Representants celèbres[modificar | modificar la font]
- Filh de Jeanna d'Albret, Enric de Borbon es forçat d'abjurar per salvar sa vida pendent lo chaple de la Sant Bertomieu, puèi per pretendre a la courona de França en 1593. Pendent son règne, restaura la patz civila en França en signant l'edicte de Nantas e donant de plaças fòrtas als protestants.
- Lo marescal Frédéric-Armand de Schomberg, eròis de las guèrras alemandas que permetèron lo vam de la Prússia e de la vila de Berlin, èra l'un dels caps militars de la Gloriosa Revolucion anglesa de 1688, al cap de 3 300 uganauds.
- D'escrivans e jornalistas uganauds crèron los primièrs grands jornals pendent la revolucion financièra britanica: lo Post Man de Jean de Fonvive[31], lo Post Boy d'Abel Boyer (1667-1729), arribat de Castres en 1689, lo Gentleman's Journal de Pierre-Antoine Motteux[32], e lo Daily Courant del librari Edward Mallet.
- Olivier de Serres es a l'origina del desvelopament de la cultura de la seda en Euròpa, causant atal la roïna del comèrci de Venècia.
- Ambroise Paré, cirurgian dels reis, es a l'origiae de fòrça instruments de medecina actuala.
- Jean Bérenger, comte d'Empèri, par de França, filh del pastor al desèrt « Colombe », foguèt un dels instigators du cop d'Estat du 18 Brumaire e l'autor del Decret imperial de 1807 sus la Cort dels Comptes.
- La famillha Van Robais fonda a Abbeville, amb l'ajuda de Colbert, una manufactura de draps en 1665. Emplega fins a 1 600 obrièrs[33]. Es partit a Amsterdam après la revocacion de l'edicte de Nantas, seguit per fòrça uganauds de la region.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Crotz uganauda
- Protestantisme
- Glèisa reformada de França
- Enric de BorbobIV
- Edicte de Nantas
- Edicte de Fontainebleau
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La basa de donadas del refugi uganaud del CNRS/LAHRA.
- Les réfuugiés huguenots, en Allemagne, Angleterre Amérique par Ch. Weiss. Éditions Ampelos.
- Lo musèu del Desèrt.
- Uganauds de França e endacòm mai.
- The National Huguenot Society.
- The Huguenot Society of Australia.
- Deutsche Hugenotten-Gesellschaft.
- Bibliothek für Hugenottengeschichte / Bibliothèque pour l´histoire des huguenots.
- The Huguenot Web Site.
- Associacion soïssa per l'istòria del Refugi uganaud.
- Una colonia agricòla a Fredericia, al Danemarc.
- Los fondators d'Esopus, primièra capitala de l'Estat de Nòva York.
- De Franceses a païsans: modernitat e tradicion dins lo poblament del Canadà francés.
- (fr) Les Larmes de Jacques Pineton de Chambrun (Ebook format PDF).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- .
- Mickaël Augeron, Didier Poton et Bertrand Van Ruymbeke, dir., Les Huguenots et l'Atlantique, vol. 1 : Pour Dieu, la Cause ou les Affaires, préface de Jean-Pierre Poussou, Paris, Presses de l'Université Paris-Sorbonne (PUPS), Les Indes savantes, 2009.
- Mickaël Augeron, Didier Poton et Bertrand Van Ruymbeke, dir., Les Huguenots et l'Atlantique, vol. 2 : Fidélités, racines et mémoires, Paris, Les Indes savantes, 2012.
- Mickaël Augeron, John de Bry, Annick Notter, dir., Floride, un rêve français (1562-1565), Paris, Illustria, 2012.
- Yves Krumenacker, Les Protestants du Poitou au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle (1681-1789). Éditions Honoré Champion, 1997, 528 p., (ISBN 978-2-85203-742-7).
- Le Livre des délibérations de l’église réformée de L’Albenc (1606-1682), édition du manuscrit conservé à la Bibliothèque municipale de Grenoble, bibliothèque d’Étude et d’Information, fonds dauphinois. Édition établie par François Francillon, Paris, Honoré Champion, 1998, 352 p., (ISBN 978-2-85203-741-0).
- Édifier ou instruire ? Les Avatars de la liturgie réformée du Modèl:Sp-. Textes recueillis par Maria-Cristina Pitassi, Paris, Honoré Champion, 2000, 146 p., (ISBN 978-2-7453-0220-5).
- Didier Boisson, Les Protestants de l’ancien colloque du Berry, de la révocation de l’édit de Nantes à la fin de l’Ancien Régime (1679-1789), ou l’inégale résistance de minorités religieuses, Paris, Honoré Champion, 2000, 800 p., (ISBN 978-2-7453-0238-0).
- Myriam Yardeni, Repenser l’histoire : aspects de l’historiographie huguenote des guerres de Religion à la Révolution française, Paris, Honoré Champion, 2000, 224 p., (ISBN 978-2-7453-0240-3).
- La Diaspora des huguenots. Les réfugiés protestants de France et leur dispersion dans le monde (Modèl:Sp-). Préface de P. Joutard, conclusion de C. Bordes-Benayoun. Textes réunis par Eckart Birnstiel avec la collaboration de Chrystel Bernat, Paris, Honoré Champion, 2001, 208 p., (ISBN 978-2-7453-0425-4).
- Hubert Bost, Ces Messieurs de la R.P.R. Histoires et écritures de huguenots, Modèl:Sp-, Paris, Honoré Champion, 2001, 416 p., (ISBN 978-2-7453-0503-9).
- La Vie intellectuelle aux refuges protestants. Tome I. Actes de la Table ronde de Münster du 25 juillet 1995, réunis par Jens Häseler et Antony McKenna, Paris, Honoré Champion, 1999, 368 p., (ISBN 978-2-7453-0008-9).
- La Vie intellectuelle aux refuges protestants. Tome II. Huguenots traducteurs. Actes de la Table ronde de Dublin, juillet 1999, édités par Jens Häseler et Antony McKenna, Paris, Honoré Champion, 2002, 192 p., (ISBN 978-2-7453-0530-5).
- Yves Krumenacker, Des Protestants au Siècle des lumières. Le modèle lyonnais, Paris, Honoré Champion, 2002, 368 p., (ISBN 978-2-7453-0533-6).
- Myriam Yardeni, Le Refuge huguenot : assimilation et culture, Paris, Honoré Champion, 2002, 240 p., (ISBN 978-2-7453-0537-4).
- Viviane Rosen-Prest, L’Historiographie des huguenots en Prusse au temps des Lumières, Paris, Honoré Champion, 2002, 832 p., (ISBN 978-2-7453-0587-9).
- Catherine Rome, Les Bourgeois protestants de Montauban au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Une élite urbaine face à une monarchie autoritaire, Paris, Honoré Champion, 2002, 592 p., (ISBN 978-2-7453-0595-4).
- Guillemenot-Ehrmantraut (D), L’Église réformée de langue française à Mannheim de 1652 à 1689, Paris, Honoré Champion, 2003, 512 p., (ISBN 978-2-7453-0723-1).
- Refuge et Désert. L’évolution théologique des huguenots de la Révocation à la Révolution française. Actes du colloque du Centre d’étude du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Montpellier, 18-20 janvier 2001. Édité par Hubert Bost et Claude Lauriol, Paris, Honoré Champion, 2003, 320 p., (ISBN 978-2-7453-0751-4).
- Marc Scheidecker et Gérard Gayot, Les protestants de Sedan au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Le peuple et les manufacturiers, Paris, Honoré Champion, 2003, 302 p., 16 pl. ill. n/b. (ISBN 978-2-7453-0834-4).
- Céline Borello, Les Protestants de Provence au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Préface de M. Vovelle, Paris, Honoré Champion, 2004, 560 p., (ISBN 978-2-7453-0883-2).
- Anna Minerbi Belgrado, L’Avènement du passé. La Réforme et l’histoire, Paris, Honoré Champion, 2004, 352 p., (ISBN 978-2-7453-0934-1).
- Pascal Rambeaud, De La Rochelle vers l’Aunis. L’histoire des réformés et de leurs Églises dans une province française au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Paris, Honoré Champion, 2003, 608 p., (ISBN 978-2-7453-0910-5).
- Raymond Mentzer, La Construction de l’identité réformée aux Modèl:Sp-s : le rôle des consistoires, Paris, Honoré Champion, 2006, 322 p., (ISBN 978-2-7453-1210-5).
- Le Consistoire de l’église wallonne de Rotterdam, 1681-1706. Édition annotée des Actes avec une présentation historique par Hubert Bost, Paris, Honoré Champion, 2008, 448 p., (ISBN 978-2-7453-1623-3).
- Myriam Yardeni, Huguenots et Juifs, Paris, Honoré Champion, 2008, 224 p., (ISBN 978-2-7453-1639-4).
- Les Huguenots dans les îles britanniques de la renaissance au lumières. Écrits religieux et représentations. Textes réunis par Anne Dunan-Page et Marie-Christine Munoz-Teulié, Paris, Honoré Champion, 2008, 272 p., (ISBN 978-2-7453-1675-2).
- Le Dictionnaire des pasteurs dans la France du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Sous la direction d’Yves Krumenacker, Paris, Honoré Champion, 2008, 464 p., (ISBN 978-2-7453-1683-7).
- Didier Boisson, Consciences en liberté ? Itinéraires d’ecclésiastiques convertis au protestantisme (1631-1760), Paris, Honoré Champion, 2009. (ISBN 978-2-7453-1773-5).
- Luc Daireaux, Réduire les huguenots. Protestants et pouvoirs en Normandie au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Éditions Honoré Champion, 2011, 1119 p., (ISBN 978-2-7453-2081-0). Modèl:Commentaire biblio
- Pierre Miquel, Les Guerres de Religion, éditions Fayard, 1980, 596 p.
- Mémoires - Société archéologique et historique de la Charente De Société archéologique et historique de la Charente.
- Sur les huguenots d'origine vaudoise : Die Waldenser auf ihrem Weg ays dem Val Cluson durch die Schweiz nach Deutschland 1532-1820/30 en 5 volumes, plus de 3 000 pages, du Modèl:Dr Theo Kiefner.
- Jürgen Wilke, « Statut et pratiques judiciaires des Huguenots en Brandebourg-Prusse (1685-1809), », dans Magdelaine (M.), Thadden (R. von), op. cit., p. 111-126.
- Les Réfugiés huguenots en Saxe-Weimar. Leurs manufactures de bonneterie, de Herbert W. Ellinger, 1933.
- Les Soupirs de la France esclave, qui aspire après la liberté, série de pamphlets anonymes de 1689 et 1690, publié à Amsterdam, qu'il faut sans doute attribuer à Michel Levassor[34].
- Jean Tivolier, Monographie de la vallée du Queyras (Hautes-Alpes).
- Gabriel de Convenant, avoué de la « glorieuse rentrée » des Vaudois. Correspondance avec les États-Généraux des Provinces-Unies (1688-1690)[35].
- Charles Alfred, baron de Janzé, Les Huguenots, Cent ans de persécutions 1685-1789 (1886). Lecture ou téléchargement sur Gutenberg.org.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ N. W., Bulletin historique et littéraire XLIV, p. 671, Société de l'histoire du protestantisme français, Paris, 1895.
- ↑ Matthieu, Évangile V 3-10 : « Bienheureux ceux qui sont persécutés pour la justice ».
- ↑ N. W., Bulletin historique et littéraire XLIV, p. 672, Société de l'histoire du protestantisme français, Paris, 1895.
- ↑ Sa Majesté désire que vos ordres […] soient donnés de bouche aux maires et échevins des lieux, sans leur faire connaître que sa Majesté désire par là violenter les huguenots à se convertir… C'est en s'adressant en ces termes, le 18 mars 1681, à l'intendant du Poitou René de Marcillac, que Louvois donna le feu vert aux dragonnades qui allaient s'abattre sur la religion réformée.
- ↑ Jean Tivollier, Monographie de la vallée du Queyras.
- ↑ Fort Queyras, 700 ans d’histoire de Nicolas Crunchant, Éditions du Queyras, Modèl:1re édition.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=VbcDAAAAMAAJ&pg=PA271&lpg=PA271&dq=m%C3%A9nard+de+schomberg&source=web&ots=cCJ8S9Pomt&sig=S9NFhmFA0KNZbfqa8RhZnbyftpA&hl=fr&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA263,M1.
- ↑ Ghislain Baury, La dynastie Rouvière de Fraissinet-de-Lozère. Les élites villageoises dans les Cévennes protestantes à l'époque moderne d'après un fonds documentaire inédit (1403-1908), Sète, Les Nouvelles Presses du Languedoc, , http://sites.google.com/site/dynastierouviere/.
- ↑ « Le refuge huguenot en Brandebourg », notice publiée sur le musée virtuel du protestantisme.
- ↑ http://huguenots-france.org/france/refuge/Veterans3.htm.
- ↑ http://www.location-queyras.fr/invasion_de_chateau_queyras_en_1692_063.htm.
- ↑ https://books.google.fr/books?ei=dR3SSJ6kK5WyyQTvooHqAw&id=tYpNAAAAMAAJ&dq=%22man%C3%A8s%22%2C+papier+angleterre&q=%22man%C3%A8s%22&pgis=1.
- ↑ https://books.google.fr/books?um=1&q=%22man%C3%A8s+d%27angoul%C3%AAme%22%2C+papier+angleterre&btnG=Chercher+des+livres.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=EjoCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=%22histoire+de+la+presse%22&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&ei=_ezqSbvEFJ2EyASKxJmCBQ#PPA32,M1.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=Bm4sFfBAG18C&pg=PA397&lpg=PA397&dq=%22jean+de+fonvive%22&source=bl&ots=dvCHCAnQl9&sig=mI6iKLDN9yf-uQnj75Hr-RRkawQ&hl=fr&ei=_PjqSfLiEsrMjAer6rCeCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=Ux2NQp18xhMC&pg=PA667&dq=Fonvive+postman&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&ei=dvXqSamWDJLaygShwuUL.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=EjoCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=%22histoire+de+la+presse%22&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&ei=_ezqSbvEFJ2EyASKxJmCBQ#PPA233,M1.
- ↑ https://books.google.fr/books?id=Bm4sFfBAG18C&pg=PA397&lpg=PA397&dq=%22jean+de+fonvive%22&source=bl&ots=dvCHCAnQl9&sig=mI6iKLDN9yf-uQnj75Hr-RRkawQ&hl=fr&ei=_PjqSfLiEsrMjAer6rCeCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#PPA367,M1.
- ↑ (en) Randolph Vigne, Charles Littleton, From Strangers to Citizens : The Integration of Immigrant Communities in Britain, Ireland, and Colonial America, 1550-1750, Huguenot Society of Great Britain and Ireland, 2001, 567 p., (ISBN 978-1-90221-086-5).
- ↑ From Strangers to Citizens, Modèl:Ibid.
- ↑ les Irlandais huguenots.
- ↑ Geneviève Massignon, Les parlers français d'Acadie: Enquête linguistique, vol. 1-2. Paris, Klincksieck, 1962. Lorsqu’on parle aujourd'hui de l’origine des Acadiens comme étant poitevins-saintongeais ou originaire de la région Aunis-Saintonge, c’est parce que depuis 1790, lors de la création des départements français sous la Révolution française, le Loudunais est rattaché au département de Vienne qui fait partie de la région Poitou-Charentes.
- ↑ Leslie Choquette, De France à paysans : modernité et tradition dans le peuplement du Canada français, Sillery, Septentrion, 2001.
- ↑ http://www.theatrales.uqam.ca/chronologie/chrono5.html.
- ↑ http://www.vigile.net/spip.php?page=archives&u=http://archives.vigile.net/00-11/histoire-gaudette.html.
- ↑ Notice - « De l'esprit de conquête au Refuge ».
- ↑ https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9A0CE2D91731E033A25756C2A9659C94629ED7CF.
- ↑ « Huguenots of Manakin Home Page ».
- ↑ Hon. G. P. Disosway, « The Huguenots of Virginia », The Continental Monthly, vol. 3 Modèl:Numéro, mars 1863, p. 348-353.
- ↑ « Les huguenots d’Afrique du Sud ».
- ↑ Randolph Vigne, From strangers to citizens: the integration of immigrant communities in Britain, Ireland, and colonial America, 1550-1750, Charles Littleton.
- ↑ Athanase Cucheval-Clarigny, Histoire de la presse en Angleterre et aux États-Unis, p. 233.
- ↑ http://www.universalis.fr/encyclopedie/T304139/VAN_ROBAIS_J.htm.
- ↑ Les Soupirs de la France esclave.
- ↑ http://huguenots.ch/fr/C_catalogue.php.


c: text/html

text:
- Fin de la comunicacion amorosa – Mestier e vida de Joseta Kroner ò lo contengut dau libre – Lo divòrci – Lo telefòn ritz.
Me cònta lo desespèr de la rompedura, Rachid. Oblida leis odors dau matin, met la taula per dos, cerca una ombra dins la sala de banh. Sa tele creba lo silenci. Plora solet dins lei supermercats. A fach sa crotz desenant. Lo tristum s’estompa mai arriban lei facturas. Son còr ven una chifra, un calcul, lo mostre dau sovenir. Lo loguier, l’electricitat, dessenhan la cara de l’èstre aimat.
Son retrach d’actritz, Joseta Kroner : una vida d’estèla sembla una dolor regulara, una plaga dubèrta, una robina sensa fons. Cada plan se perfuma de remembres. Imatges d’arquius. Jovença negra e blanca. Un filme rodat dins lo jardin antic d’Agradà, Torn de França amb Annie Candy. Duò de claquetas. Jerry Lefis ais Americas. L’actritz potoneja Ramy Schneider dins Lo Safir de Claude Sauteret.
Careça lei retrachs d’ela qu’aviá dessenhats ambe l’estilò Bric a l’Hotel del Campo de Matera dins Sud d’Itàlia onte Passoloni leis aviá convidats per lo rodatge de Il Vangelo Secondo David dins leis annadas seissanta. Joseta, ja lassa de sa celebritat, partida incognito, se banha dins l’aiga dei Polhas ambe son bikini. Peses blancs sus teissut verd. Sei popas redondas coma de ceucles, rembombetas coma de balons, ben suslinhadas per lo gràs de la mina que mòstra sei formetas. Rachid, dessenhaire biaissut, sentís la sensualitat dei linhas. Traça sa desirança de son index. Torna faire son croquís. Aquelei dos aranges que preniá a plenei mans. Se pensa de frustejar aquela pèu que fremís au teton, en carn de galina, puei se tiba sota la pression doça de son det. Quora seis esquinas s’arcan puei. Subrevòla aquelei dessenhs de sa Gro-Po. Joseta dins lei èrsas. Au fons, sus la sabla, lei drollets jògan au balon. Mentre que totei lei adults tuban sota lei parasolèus. Rachid Birba apond un filtre maurèu per de dire sa languison.
Dispareís. Cut. Lei vint darnierei minutas son pas filmadas. Lei vint darnierei minutas. Lei vint darnierei minutas onte deviá charrar de son present, de son actualitat. Lei vint darnierei minutas onte lo realizaire, enfangat dins sei deutes per la produccion, se despatolha ambe sei videòs personalas, sei enregistraments sus l’AudioMemos de son I-Sòne e una videotèca gigantassa que li manja lei parets de l’ostau ambe sei SUPER 8, sei VHS e sei DVD.
Lo pòde pas laissar solet. Lo deve ajudar a faire sa crotz. Lo retròbe dissabte a La Cauceta. Baveta de vedèu, sauça dei bolets, tartiflas fregidas dau biais de ma mameta, gigantassas e mau copadas ambe quauquei bocinons de pèu. A la chut-chut, un còp de mai: « Comprenes, çò ditz, pòde pas faire un pas sensa pensar a ela. Aquest filme me perseguís. M’arrestan per me parlar lo mond. Mai pensas que me parlan dau contengut ? Dau cinèma ? Que nani. »
Cala. S’estona de charrar tant. Glopeja son vin. Tòrna :
« Que nani. Me parlan de sa disparicion. Puta de Paris Flash qu’a tot mediatizat ! »
Regola lo vin roge dins sa garganta.
I a de causas que taise. Tirem pas sus leis ambulàncias.
« Fau de reclamas dins divers festenaus. Mòstre de bots-a-bots, diferents teasers. Lei promièrei reaccions negativas e violentas deis espectators m’espantan. « Siatz vos que filmatz aquò ? Se pòu dire qu’aprofiechatz dei tabloïds ! Ambe la crisi tot fa venda ! »
Marrida reclama per Rachid Birba. Joseta Kroner parla pas a la television, nimai a la radiò. Signa ren. S’escond.
S’afana doncas la promo lo realizator. Dins l’Agradà Regionau, lo reconèisse ambe son unenc vestit negre de PDG, seis espatletas deis annadas uechanta. Marrit retrach, mau cadrat, au sortir de son ostau de produccion : Tanbghik Filmes. Aquò fa pas vendre. FT1 convida pas lei provinciaus ; difusarà jamai son filme.
Pòde m’avisar coma la preséncia de l’estèla auriá conflat la difusion. Sus la fotografia dau dorsier de premsa, cargariá segurament sa raubeta fenduda deis annadas setanta, sa rauba simbèu, sa rauba erotica en forma de còr sus lo quieu, aquela rauba tirada d’aquest filme famós de Claude Duberri, aquela rauba rojassa dei pampalhetas que maugrat sei cinquanta ans, li balha una semblança de serena. Lo det sus sei bregas confladas per lo botox, un bocin de pellicula resquilhariá sus lo teissut, entre lei cueissas muscladas. Joseta Kroner fariá montar lei tiratges dei revistas de cinèma.
Dimenge: Ate. Dèu presentar son òbra au ciné-club de la ciutat de Mar-e-Mont, Rachid. Se sentís tant solet, tant solet per aquò…
-Se la chauchavilha contunia, vau disparéisser. Vau disparéisser, Tam.
Li prepause de pausar mei RTT diluns per fin de lo seguir.
Dimenge. Ate. Alora segur pesan aquelei anars-venirs. Leberon : país onte nasquèt Joseta. País onte s’escond. Mai país onte lo cinèma locau resta important.
Plòu a cornudas. Mai fai tirar Rachid. Agradà. Avinhon. Ate. Dins sa vièlha Flat ronhosa. La veitura resquilha sus lo sòu banhat. Lo meteire en scèna saup onte se trapa l’ostau troglodita, a Buòus, au mai pregond dei tèrras dei baumas, cinc minutas a pron pena. Visquèt amb ela enlai, mai non. Assaja de la rescontrar pas. Nani. Pasmens, lo camin de tèrra es pas practicable a l’ora d’ara.
Festenau dau cinèma regionalista d’Ate. Projeccion sus un videò projector dins la sala polivalenta. Pas de caufatge. Sonque la calor umana. Quanta calor ! De vielhei agricultritz dins lo public. Lei mans sempre gastadas per lo trabalh de la tèrra, lei ventres desformats. Tant disparieras de l’actritz. Après la projeccion dau filme sensa fin, fan la coa per una dedicàcia de Rachid sus lei cartas postalas deis estudiòs Harfourt onte se descubrís Joseta tota joineta, sa famosa mosca au recanton dei bregas dins un negre e blanc flame. Son tant fièras de la pichòta qu’a laissat lo país ! Sempre polida mentre qu’elei uei, an lo peu gris. Còntan l’escòla… Sei bestiesas de chatoneta… Joseta montava sus lei burèus e fasiá l’espectacle. Monsur Lasale, lo regent regde, se congostava… Li perdonava tot… Perque aviá lo biais, Joseta. Mentre que, pecairas, podián plorar, elei, lei filhas de la tèrra !La badavan tant èra cultivada, la parpalhassa.
Joseta Pardina. Leis estajants la sònan sempre de son nom de joventa : « Pardina. Joseta Pardina. » L’escais « Kroner » vendrà puei de son agent artistic. Que t’arribava de Munich per se pausar en Ate. Que la remarquèt. Ne’n vouguèt faire una Marlena novèla. Te crese. Pas batejada que s’escapa per París per trobar sa libertat d’actritz… Te charran tanben d’aquò lei vinhaironas.
Birba qu’es pas parlaire mai precís me fa un resumit polit de sa jornada : « Lei gents començan de s’interessar a mon projècte de filme ! Fixem-nos un rendètz-vos a Mar-e-Mont. Deman, reste optimista. »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
05/01/2015
Dictada occitana de Charreç ( Charanta) lo 31 de genier
La dictada occitana 2015 se passara a Charreç lo dissades 31 de genier de 2015 a la sala de las festas a 2 oras demia (inscripcions a 2 oras - 5 €)
L'autor Jan-Peire REIDI la dictara a partir de 2 oras demia ; la sira seguda dau baleti bal folk a 5 oras demia coma lo grope de musiciens e dançadors "Dau fen per las polas".
Quò siria pas mau, per l'organisacion, si vautres vos inscriviatz aupres de jeanclaudenicolas3@wanadoo.fr
Info mandada per Jean-Claude Nicolas
de veire son blògue: http://occitan.blogs.charentelibre.fr/archive/2015/01/02/...
Commentaires
Mercès per quela informacion per la dictada de Charreç sur vòstre blòg.
Coralament,
Michel NICOLAS
Écrit par : NICOLAS Michel | 07/01/2015
Les commentaires sont fermés.


text:
Interior de la Basilica de la Nativitat
Betelèm (o pus rarament Betleèm) és una vila de Palestina a 8 km au sud-oèst de Jerusalèm.
La populacion actuala es de 30 000 abitants, que la majoritat son crestians.
Au sègle IV l'emperaire roman Constantin i construguèt la basilica de la Nativitat qu'es lo luòc religiós e toristic de la ciutat.
Amb Nazaret, es lo luòc supausat de la naissença de Jèsus Crist. Aquesta vila pren una importància dei bèlas dins la cultura occitana perque es lo luòc obligat dei pastoralas e dei betlèms, que celèbran la naissença de Jèsus dins un decòr occitanizat (betlèm ven de "Betelèm").


text:
Fruch d'una collaboracion entre lo Musèu de la prefectura de Hyogo e lo Musèu Soulages, se tendrà fins al 4 de novembre de 2018 a Rodés la mòstra Gutai, l'espace et le temps.
Aquel eveniment concretiza lo prest d'un ensemble d'una vintena d'òbras del grop Gutai al musèu Soulages.
Lo musèu japonés que prèsta las telas, situat a Kobé, dispausa d'un fons important de pinturas ligat a aquel movement artistic : lo Gutai.
Nascut al Japon après la segonda guèrra mondiala, deu son nom al nom gu que vòl dire instrument e tai, lo còrs.
Los artistas d'aquel grop an definit de novèlas tecnicas : lo còrs èra utilizat coma instrument per pintra, aquel veniá alara part de la creacion ; podián tanben emplegar d'objèctes exotics coma de veituras telecomandadas o s'inspirar de la dinamica de fums.
La òbras presentadas a Rodés apartenon al periòde istoric de creacion del grop, los ans 50 e 60, levat per qualques òbras que datan de la fin del sègle XX, testimònian de la permanéncia del movement.


text:
Sultanat d'Aceh
Lo Sultanat d'Aceh èra un reiaume indonesian situat a la poncha nòrd-oèst de l'illa de Sumatra. Fondat vèrs 1514, existiguèt fins a 1904 e son annexion per lei País Bas. Sa capitala èra Banda Aceh.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Sultanat d'Aceh foguèt fondat per Ali Mughayat Shah vèrs 1514, tres annadas après la conquista de Malacca, centre comerciau principau dau Sud-Èst Asiatic durant lo sègle XV, per lei Portugués. Gràcias a sa localizacion lòng deis estrchs de la region, capitèt rapidament de venir una escala importanta per lei marchands musulmans. Aquò li permetèt de venir un estat prospèr e d'afirmar son independéncia a respèct dei rèis de Pedir (1520) puei de començar la conquista dau nòrd-oèst de Sumatra, especialament lei regions orientalas productritz d'aur e de pebre.
Dins lo corrent dau sègle XVI, lei sultans d'Aceh capitèron d'expulsar Portugau de Pasai. En revènge, divèrseis atacas còntra Malacca ò lo Sultanat de Johor donèron ges de resultat decisiu. Vèrs 1560, de relacions diplomaticas e comercialas foguèron establidas ambé l'Empèri Otoman e utilizadas per demandar una ajuda còntra lei Portugués.
Lo Sultanat conoguèt son apogèu au sègle seguent pendent lo rèine d'Iskandar Muda (1607-1636). En 1612, conquistèt Deli avans d'atacar Johor que formèt una coalicion ambé diferents sultans per resistir. Pasmens, aquò empachèt lo pilhatge de Johor e l'ocupacion de Nias, de Pahang e de Kedah. Lei Portugués foguèron tanben desfachs au larg de Bintan. Pasmens, capitèron de protegir Malacca onte destruguèron la flòta d'Aceh en 1629 (mai perdiguèron la vila en 1641 après una ataca olandesa).
Après la mòrt d'Iskandar Muda, Aceh acomencèt un lòng periòde de declin marcat per l'independéncia creissenta de l'aristocracia e la reduccion dau poder reiau que venguèt pauc a pauc teoric en fòra dei limits de la capitala. Dins aquò, lo Sultanat demorèt una poissança economica regionala gràcias a sa produccion de pebre (mai de 50% de la produccion mondiala en 1820). Aquò entraïnèt de rivalitats entre lei princes locaus fins a 1854 quand Tuanku Ibrahim impausèt son autoritat a la totalitat dau Sultanat.
En 1871, inquiets de la renaissença dau poder militar d'Aceh, lei Neerlandés signèron un acòrdi de partiment dau Sud-Èst Asiatic ambé lei Britanics. I obtenguèron lo contraròtle deis illas au sud de l'Estrech de Malacca e decidèron de destrurre lo Sultanat d'Aceh. Dich Guèrra d'Aceh, aqueu conflicte durèt de 1873 a 1904. Après la revirada d'una premiera ataca, l'armada neerlandesa capitèt d'ocupar lei vilas principalas. Pasmens, una guerilha emergiguèt e opausèt una resisténcia acarnada fins au començament dau sègle XX e l'adopcion de mesuras radicalas (execucions, desportacions, destruccions dei vilatges... etc.) per suprimir lo sostèn de la populacion ais insurgents.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) J. M. Barwise e N. J. White, A Traveller’s History of Southeast Asia, Interlink Books, 2002.
- (en) M. C. Ricklefs, A History of Modern Indonesia Since c. 1300, Stanford University Press, 1994.


text:
Surtida oficiala per Kindle Oasis
La novela es arribada dins la matinada e confirma la rumor que vos ne parlavam ueimatin: Amazon surtirà Oasis, son noveu modele de Kindle, lo 27 d’abriu. A l’ora d’aura es disponible en precomanda.
Las caracteristicas principalas anonciadas son aquí: mai leugier (131g) e mai fin (3,4 mm), Kindle Oasis ten un estug de recharja en cuer, un ecran nauta resolucion de 300 ppp e un esclairatge frontau reglable. De mai Oasis es fach per se tener d’una man, l’orientacion dau texte chamja segon lo costat que lo prenetz.
La talha, l’autonomia (mai d’un mes) e l’ergonomie de queu noveu Kindle son sos atots principaus. De veire si los legeires l’adoptaràn mai que mai emb lo pauc de textes en occitan qu’Amazon publia en electronic.


text:
Aguestes darrères setmanes an estat fòrça intenses per çò que hè as ahèrs deth departament de cultura deth Conselh Generau.
Era Comission d’Auviatge aprovaue eth projècte de reabilitacion dera Mòla de Betren, un projècte qu’auie demorat pendent ans enes calaishi e ara, gràcies ara volontat deth govèrn e damb era revision deth projècte iniciau, s’an podut redusir es còsti en un 10% e abantes der ostiu començaràn es òbres tant reclamades pes vesins de Betren. Uns vesins qu’an vist an darrèr d’an coma aqueth edifici, cargat dera istòria recenta deth pòble, perdie es parets a bocins e, damb eres, bocins tanben dera memòria des mortièrs.
Uns dies dempús, presentàuem ena sedença deth Conselh eth recuelh de tèxtes literaris en aranés “De bon liéger” qu’a editat eth departament de Cultura e Politica Lingüistica deth Conselh damb motiu dera celebracion deth dia de Sant Jòrdi. Siguec un acte fòrça agradable e compdèc damb era participacion de bèri uns des autors.
È de díder, en tot prener-me era libertat de prescindir per un moment dera modèstia, qu’ei reconfortant comprovar dempús de lèu dus ans en govèrn d’Aran, e a despièch dera desesperant e injusta manca de recorsi, era quantitat tanplan remercabla de publicacions en aranés que s’an amiat entà deuant: era colleccion de condes infantils, “Pepita Caubet”, dera que portam dus numèros publicadi e dera qué, en brèu, gesseràn ara lum tres numèros mès; era colleccion de classics reviradi deth catalan “Solitud”, e “Ací que repòse Navares, e d’autes narracions mexicanes” que gràcies ara Editoriau Pagès e ara Institucion des Letres Catalanes lèu compdarà damb ua auta nauetat; era colleccion de literatura juvenil que premanim e que veirà era lum abantes dera tardor; era publicacion des òbres guanhadores des XIVau e XV Mn. Condò Sambeat e Vau e VIau Aran de literatura; era edicion deth recuelh de poesies d’autors deth país “Aran en vèrs” que se publiquèc damb motiu dera Hèsta d’Aran 2008 e d’auti libres e recuelhs, coma eth catalòg dera exposicion “Aran clavis regni” o era revista infantila “Papagai”. E ara fin dera setmana ua plan bona noticia: ua aranesa, Tòni Escala, recebec eth VIIIau Prèmi Raconte en Occitan pera sua òbra “Hered”, per tant en pòc de temps auram un aute libre en aranés en mercat.
Era presentacion deth Festivau de Jazz de Sant Gaudens en Aran, en tot encetar ua dinamica de collaboracion damb Comenges en matèria culturau, o era lectura populara ena plaça deth monument ara lengua qu’amassa damb eth collectiu


text:
Dimars, 6 de mai de 2014, 03h00 Espòrt
A Lesinhan, los sostens mancaràn pas de crompar un camisòt dimècres de matin sul mercat
La partida d’aqueste dissabte a Brutus, fàcia als Diables de Salford, permet als Dracs de se tornar plaçar dins la corsa per las pelhòfas de la Superliga. Olivièr Elima, tocat a la cuèissa a l’entraïnament, daissava sos companhs, mas Julian Bosquet apelat a la tota darrièra minuta anava tenir sa plaça coma cal. Tre la primièra minuta, Morgan Escarré marcava, puèi Pryce lançava l’alièr Millard per una novèla realizacion abans qu’Escarré, mes sus orbita per Pelissièr, tornèsse un còp de mai darrèr la linha. Amb doas transformacions de Barthau, los Dracs menavan 16-0. Mas los Diables sortissián de lor retenguda e lo dobertura Chase fasiá de misèrias a la defensa catalana que plegava tres còps abans la pausa, en seguida de cordeladas de cadenas anglesas de tenguts: 18-16 pels Roges de Salford. A la represa, Pryce servissiá Zèb Taia dins lo trauc e los Dracs tornavan passar davant: 22-16. Mas l’arbitre tampava los uèlhs sus una passa enabans monumentala que permetiá a Salford de tornar prene l’avantatge: 24-22. Segurs d’eles, los angleses jogavan una penalitat a la man, perdián la pauma, Julian Bosquet traucava, trapava Pryce a nautor que filava fins als pals angleses. Barthau transformava, puèi ensacava una penalitat. Duport s’infiltrava entre dos defensors roges e passava la pauma a Escarré qu’anava plantar son tresen ensag de la serada. Per faire bona mesura, Pelissièr mandava un tombat entre los pals e los picars de man e crits de sosten redoblavan dins las tribunas. La victòria (37-24) permet als Dracs de ragantar lo grop dels candidats a la qualificacion per las pelhòfas.
De notar la victòria de Leeds, que confirma atal sa primièra plaça, sus Wigan 28-12. Bradford bat Warrington 34-28 e es justament a Warrington que jogaràn los Dracs aqueste divendres (retransmission a 9 oras de la nuèit sus Be In Sport).
De l’autre costat de la planeta, divendres, se debanava a Sydney l’ANZAC-tèst. Los Kiwis presentavan una esquipa rejovenida que menèt 18-12 a la pausa, mas la maquina australiana èra tròp fòrta: 30-18 al final pels Cangorós.
Dissabte a Penrith, Samoa e Fiji se disputavan la quatrena plaça pel Torneg de las Quatre Nacions de la tardor venenta. Fiji entamenava plan la partida, mas perdiá son mesclanha-menaire de jòc. Un baloard se dobrissiá pels samoans que se ganhavan la bilheta 30-18. Los carcassoneses poguèron véser lor jogaire de las annadas passadas, Osea Sadrau, jos las colors fijianas.
Finala en temps de guirguilhs
Dissabte, a 3 oras del vèspre, se tendrà la finala del campionat d’Elèit a Brutus (a 3 oras e 5 minutas, que la partida serà retransmesa per France 3 Sud) entre Lesinhan e Tolosa. La maquina tolzana es en plaça, mas Lesinhan compta amb sas valors: lo nhac, la solidaritat, l’esperit d’iniciativa e la volontat collectiva. La sangueta del papeta e lo sosten de totas Corbièras, qué! Aquò serà sufisent per empachar lo doblat del TO? Mas la question del debanament e del format del campionat venent se pausan. La Federacion tornariá prepausar la meteissa formula qu’ongan amb solament 8 clubs en Elèit 1 e competicion en dos temps amb mescla dels clubs d’Elèit 2 dins la segonda fasa. Tolosa se deuriá engatjar en Anglatèrra e marcar sa resèrva dins l’espròva francesa. Lo president de l’AS Carcassona, En Guilhèm, trapa qu’aquò manca d’ambicion e o a fait saupre publicament e amb corrièrs als autres presidents. Resulta: una convocacion a passar davant la comission de disciplina de la Federacion lo dimècres 21 (dos jorns aprèp l’amassada generala de l’ASC e un mes abans l’acamp federal). Lo XIII s’amerita melhor qu’aquelas discussions estèrlas. De seguir.
En dobertura de la finala bèla a miègjorn e mièja, coma per la Copa Nitard, la finala del campionat junior serà un afrontament entre lo Tolosa Olimpic e Limós, qu’en mièja finala a ganhat contra los catalans 42-32.
Alan Roch


text:
Dallas
Dallas (en anglés: [ˈdæl.əs] o [ˈdæl.ʊs]) es una vila de l'estat american de Tèxas. La populacion de la ciutat es la novena mai importanta dels Estats Units e es la tresena de l'estat aprèp Houston e San Antonio.
Amb la vila vesina de Fort Worth, Dallas aperten a una larga aira urbana de 6 371 773 abitants, lo Dallas/Fort Worth Metroplex, o simplament « the Metroplex », la quatrena aira urbana del país. Dallas es classada coma vila mondiala beta+ per l'universitat de Loughborough de Londres. La vila de Dallas es lo sèti del comtat de Dallas.
Dallas foguèt fondada en 1841 e incorporada coma vila lo 2 de febrièr de 1856. Big D es un grand centre industrial especializat dins lo domeni de las tecnologias de l'industria petrolièra, de las telecomunicacions, de l'informacion, de las bancas e dels transpòrts. Es lo nuclèu de la pus granda zona metropolitana interiora als Estats Units pr'amor que ten pas cap de ligam amb la mar, pasmens son importància istorica, coma centre de las industrias petrolièras e d'expleitacion del coton, ven de sa posicion long de las linhas de camin de fèrre.


text:
Senat francés
Lo Senat constituís la cambra nauta del Parlament francés segon lo sistèma del bicamerisme. A lo poder legislatiu amb l'Assemblada Nacionala. Segon l'Article 24 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa, es lo representant de las collectivitats territorialas e, amb l'Assemblada nacionala, dels franceses establits fòra de França. Ten sesilha al palais del Luxemborg.
Lo Senat, que compta 348 senadors dempuèi lo renovelament de 2011, lo mòde d'eleccion evoluèt mai d'un còp. Dempuèi 2003, los senadors son elegits per 150 000 grands electors al sufragi universal indirècte, proporcional (52 %), o uninominal amb dos torns (48 %), per un mandat de sièis ans, renouvelable per mitat totes los tres ans dempuèi 2011[1].
La cambra nauta èra dominada per la drecha e del centre dempuèi lo commençament de la de la Cinquena Republica fins a 2011 que, pel primièr còp, l'esquèrra ganhèt la majoritat absoluda. Dempuèi lo 2 d'octobre de 2014, lo president del Senat francés es Gérard Larcher.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Sèti del Senat
- 3 Foncions
- 4 Eleccions
- 5 Organizacion fonccionala
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de França donèt de noms diferents a la Segonda Cambra (o Cambra nauta) :
- Jos la Constitution de l'an III (1795-1799) èra lo Conselh dels Ancians.
- Jol Consulat (1799 -1804) e lo Primièr Empèri venguèt lo Còs legislatiu,, lo Senat conservator avent de prerogativas constitucionalas (periòde 1799-1814).
- Jos la puis Restauracion e monarquia de Julhet èra la Cambra dels pars.
- Jol Second Empèri tornèt lo Senat.
- la Tresena Republica francesa instituiguèt lo Senat (1875-1940).
Lo 10 de julhet de 1940, los senators presents a Vichèi votèron los plans poders per Philippe Pétain (235 votants, 212 per, 23 contra).
- en 1946, jos la Quatrena Republica francesa, venguèt lo « Conselh de la Republica » fins a 1958 (aveniment de la Cinquena Republica francesa).
A l'origina, la lei del 14 de febrièr de 1875, que creèt lo Senat de la Tresena Republica, prescriviá que seriá compausat de 300 membres, que 225 elegits pels departaments e las colonias e 75 elegits a vida per l'Assemblada nacionala, lo Senators inamobles.
Sèti del Senat[modificar | modificar la font]
Lo Sénat ten sesilha al palais del Luxemborg, dins lo 6n arrondiment de París. La gàrdia republicana assegura la vigiléncia dels luòcs, qu'incluson los jardins publics situats en fàcia (jardin del Luxemborg) e lo musèu del Luxemborg.
Foncions[modificar | modificar la font]
Adoptar lo budgèt e las leis[modificar | modificar la font]
Lo Senat vòta lo budgèt e las leis: projèctes de lei presentats pel govèrn o proposicions de lei presentada par un parlementari. Un o mai senadors pòdon pausar una proposicion de lei al burèl del Senat, mas an cap de poder sus l'executiu, al contrari de l'Assemblada nacionale. E mai jos condicions, lo govèrn pòt s'opausar a une proposicion de lei.
Dempuèi 1958, lo mandat de senador es incompatible amb une foncion ministeriala. A sa nominacion al govèrn, l'elegit dispausa d'un delai d'un mes per causir entre lo mandat e la foncion. La meteissa règla s'aplica a un ministre elegit a un sèti de senador. Entretemps, lo ministre pòt pas participar als vòtes del Senat.
Interim de la presidéncia de la Republica[modificar | modificar la font]
La Constitucion francesa de 1958 autreja al president del Senat la carga d'assegurar l'interim de la presidéncia de la Republica dins lo cas que le Conselh Constitucional n'auriá constatat la vacança temporària o definitiva: decès, malautiá, demission, o d'autres cases.
Lo President del Senat Alain Poher venguèt per dos còps al palais de l'Elisèu per assegurar aquel interim: en 1969, aprèp la demission de Charles de Gaulle, puèi en 1974, aprèp la mòrt de Jòrdi Pompidor.
Revision constitucionala[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1958 prevei, dins learticle 89, l'adopcion de revisions constitucionalas de dos biais:
- per las doas cambras del Parlament (Assemblada Nacionala e Senat), que lo vòte de la proposicion (venent del Parlament) o del projècte (venent del govèrn) de revision constitucionala deu se far en biais identics. La revision es definitiva aprèp que lo pòble l'aprovèt per referendum.
- pel Parlament reünit en Congrès sus la decision del President de la Republica, que lo projècte de revision deu obtenir 3/5n dels vòtes exprimits.
Sola la primièra revision de l'article 6 en 1962, sul biais d'eleccion del President de la Republica passant d'un vòte per un collègi electoral de 80 000 grands electors, al sufragi universal dirècte seguèt pas la via tradicionala. Le general de Gaulle, savent lo Senat encontra, utilizèt l'Article 11 de la Constitucion definissent le referendum. Pasmens, aquel biais de revision èra pas previst per la Constitucion francesa e lo Conselh Constitucional siá sasit. Mas se declarèt pas incompetent a jutjar la conformitat de la lei referendària a la Constitucion, estimant que lo pòble, detenaire de la sobeiranetat, s'èra exprimit.
Las autras revisions de la Constitucion seguèron la procedura de l'article 89, coma aquela pel cinquenat, aprobat per via referendària en 2000.
Especificitats[modificar | modificar la font]
En applicacion de l'article 26 de la Constitucion, lo senador, coma lo deputat, beneficia d'un regim d'immunitat parlementària.
« Lo Senat assegura la representacion de las collectivitats territorialas de la Republica » (article 24).
Lo Senat francés patroniza lo Prèmi del Senat del libre d'istòria.
Las reladions entre l'executiu e los Senadors[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los ministres son èissits mai de l'Assemblada nacionala que del Senat. Aquò pòt explicar que lo mandat de senador es mens expausat mediaticament qu'aquel del deputat.
Eleccions[modificar | modificar la font]
Composicion dels collègis electorals[modificar | modificar la font]
Los senadors son elegits pels grands electors, reünits dins cada departament dins un collègi electoral que se compausa atal:
- de representants dels conselhs municipals. Representan 95 % del collègi electoral.
- dels conselhièrs generals, de las conselhièrs regionals e dels deputats. Representon 5 % del collègi electoral.
Los senadors son doncas d'elegits d'elegits, perque designats pel sufragi universal indirècte, a saber pels grands electors, qu'els meteisses foguèron elegits al sufragi dirècte. Lo collègi electoral compren prèp de 150 000 personas:
- 577 deputats;
- 1 870 conselhèrs regionals;
- 4 000 conselhèrs generaux;
- 142 000 delegats dels conselhs municipals.
Mòde d'eleccion[modificar | modificar la font]
Dempuèi la mesa en aplicacion de la lei n°2003-697 del 30 de julhet de 2003 :
- 180 senadors (o 52 %) son elegits a la proporcionala dins los 30 departaments elisent 4 senadors o mai. Los senadors representant los franceses establits fòra de França son tanben elegits per aquel mòde d'escrutenh. Cada lista electorala deu comportar dos noms de mai qu’i a de sètis a provesir e èsser compausat alternativament d’un candidat de cada sèxe.
- 168 senadors (o 48 %) son elegits per escrutinh uninominal majoritari amb dos torns dins los 70 departaments elisent 3 senadors o mens e tanben Nòva Caledònia e las quatre collectivitats d’otramar.
Critèris de candidatura e durada del mandat[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2011, cal aver 24 ans revoluts per èsser candidat[2]. De 2004 a 2011, la limita èra de 30 ans minimum e 35 ans abans de 2004.
Fins a 2004, los senadors èran elegits per nòu ans e renovelats per tèrç totes los tres ans (serias A, B e C, segon le classament alfabetic dels departaments).
Dempuèi lo renovelament de setembre de 2004, la durada del mandat es progressivament redusida a sièis ans, lo renovelament se ferá en doas serias cada tres ans. Una partida dels senadors elegits en 2004 lo foguèron per 7 ans, l'autre, per 9 ans.
Senador onorari[modificar | modificar la font]
Aprèp 18 ans de mandat, lo senador sortent a drech al títol de « senador onorari ».
Organizacion fonccionala[modificar | modificar la font]
Efectiu e origina geografica dels elegits[modificar | modificar la font]
Nomenat tanben Nauta assemblada, lo Senat se compausa de 348 senadors elegits. La reparticion dels sètis dels senadors par departament foguèron modificats per rebalar las evolucions de la populacion francesa.
Presidéncia del Senat[modificar | modificar la font]
A cada renovelament parcial lo Senat elegit son burèl, e son president.
Lo president del Senat en 2014 es Gérard Larcher, elegit lo 2 d'octobre de 2014 aprèp la victòria de la drecha a las senatorialas, succedís a Jean-Pierre Bel.
Lo ròtle del president es de representar lo Senat e de dirigir los debats de l'assemblada. Deu èsser consultat pel president de la Republica quand aquel darrièr vòl dissòlvre l'Assemblada nacionala o exercir los poders excepcionals autrejat per l'article 16 de la Constitucion. Lo president del Senat assegura l'interim en cas de vacança de la Presidéncia de la Republica (mas sens lo drech de recorir al referendum, de dissòlvre l'Assemblada nacionala o de demandar una revision de la Constitucion). Aquò arribèt dos còps, aprèp la demission du general de Gaulle (1969) e aprèp la mòrt de Jòrdi Pompidor (1974), Ambedos còps l'interim foguèt assegurat per Alain Poher.
Dins l’òrdre de presesilha definit pel decret del 13 de septembre de 1989[4], lo president del Senat ven en tresena posicion (aprèp le President de la Republica e lo Primièr ministre). Es doncas lo tresen personatge de l’Estat.
Lo president del Senat designa tres dels nòus membres del Conselh constitucional e l'una de las tres personalitats qualificadas al Consemlh superior de la magistratura mas tanben de membres d'autras autoritats de regulacion: dos dels membres de l'Autoritat de regulacion de las comunicacions electronicas e de las pòstas, l'una de las tres personnalitats qualificadas de l'Autoritat dels mercats financièrs e tres dels membres del Conselh superior de l'audiovisual.
Lo president del Senat dispausa dempuèi 1825 del Pichon Luxemborg, òstal tocant lo palais del Luxemborg.
Los presidents del Senat jos la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Jos la Cinquena Republica, lo Senat cenguèt sièis presidents :
- Gaston Monnerville (1958-1968)
- Alain Poher (8 mandats de tres ans, 1968-1992)
- René Monory (1992-1998)
- Christian Poncelet (1998-2008)
- Gérard Larcher (2008-2011)
- Jean-Pierre Bel (2011-2014)
- Gérard Larcher (2014-)
Burèl del Senat[modificar | modificar la font]
Lo burèl del Senat se compausa de 22 membres: lo president, 6 vicepresidents, 3 questaires e 12 secretaris. Renovelat cada tres ans. Totes los grops politics i son obligatòriament representats. Lo president, los vicepresidents e los questaires son elegits per escrutinh secret, a la tribuna del Senat. Mas los secretaris son designats pel president sus proposicion consensuala dels presidents dels grops parlamentaris.
Le burèl a totes los poderes per presidar a las deliberacions e organizar e dirigir totes los servicis d'aquela assemblada[5].
Commissions[modificar | modificar la font]
Budgèt e remuneracion dels senadors[modificar | modificar la font]
Lo budgèt del Senat es de 321 900 000 € en 2007, que 11 400 000 € pel manteniment del Jardin del Luxemborg e 1 200 000 € pel Musèu del Luxemborg[6].
Los senadors percevon, al 1èr de genièr de 2011, una indemnitat mensuala de 7 100,15 €[7] bruts, calculada segon lo tractament dels fonccionaris ocupant los emplecs mai naut de l'Estat. S'apond l'indemnitat representativa de còsts del mandat de 6 412 € per la locacion d'un luòcs de permanéncia per exemple, eca. Lo senador pòt s'adjundre de 1 a 3 collaborators salariats pel Senat. Dispausa per aquò de 7 548 € per mes. Les atacats parlamentaris an un salari minimum brut de 2 500 € per un temps plan[8]. La règla vòl qu'un senador pòt emplegar pas qu'un sol membre de sa familha. S'es son esposa, lo salari deu pas depassar 2 500 € e de 3 800 € per un autre membre. Los senadors an deavantatges en natura equivalents a aqueles dels deputats[9].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) [1] tipe d'escrutenh del Senat francés
- ↑ Lei organica n° 2011-410 del 14 d'abril de 2011 relativa a l'election dels deputats e senadors, (fr)[2]
- ↑ Cada departament dispausas d'al mens un senador
- ↑ (fr)Décret n°89-655 du 13 septembre 1989 relatif aux cérémonies publiques, préséances, honneurs civils et militaires
- ↑ Lo burèl del Senat.
- ↑ "rapport_senat_p12"(fr) {[3] Rapport d'information de la commission spéciale chargée de vérifier et d'apurer les comptes du Sénat de l'exercice 2007; Marc Massion; 21 de mai de 2008; ed. Sénat français
- ↑ www.senat.fr
- ↑ "statut_senateurs" (fr) [4] Le statut des sénateurs et de l'exercice du mandat; 2008; ed. Sénat français
- ↑ "statut_senateurs"
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Yvan Stefanovitch, Enquête sur les super-privilégiés de la République, amb Robert Colonna d'Istria, Éditions du Rocher, 2008, 294 p.
- (fr)Jean Garrigues (dir), Histoire du Parlement, de 1789 à nos jours, Armand Colin, 2007, 515 p.
- (fr)Presses Universitaires de France; Que sais-je ?; Jacques Baguenard; Le Sénat; París; 1997
- (fr)Le Sénat dans la société française; Jean Cluzel; Economica; París
- (fr)Le Parlement de la Ve République; Pascal Jan; Ellipses Marketing; 1999
- (fr)Le président des assemblées parlementaires sous la Ve République; LGDJ; Arnaud Martin; París; 1996
- (fr)Le Parlement sous le Ve République; Didier Maus; Presses Universitaires de France; Que sais-je ?; París
- (de) Das politische System Frankreichs; Hans J. Tümmer; ed. C. H. Beck; Munic
- (en) Senates: Bicameralism in the Contemporary World; Samuel C. Patterson, Anthony Mughan; ed. Ohio State University; 1999
- (en) Bicameral Negotiations: The Navette System in France; George Tsebelis, Jeanette Money; ed. British Journal of Political
- Lo site internet del Senat conten tanben una biblografia.


text:
A l'escasença del XIen congrès de l'AIEO en 2014, Joan-Ives Casanòva balhèt un conferéncia titolada : Mirau de l'escritura e escritura dau mirau : la literatura occitana de uei.
Tornam publicar aicí un extrach d'aquela dicha. Un tèxt en rompedura amb las visions sovent beatas, superficialas, pauc documentadas de la critica occitana. Sa vision pr'aquò de l'òbra de Joan Bodon, limitada a un aspècte purament formals (la longor de las frasas), sembla un pauc ninòia.
Sorsa : actes del congrès publicat en 2017.
S’installar dins la lenga
[...] Tota òbra literària consequenta necessita una inscripcion dau subjècte dins una lenga, inscripcion bastida en foncion de condicions biograficas. Aquela inscripcion dau subjècte es ligada a un investiment dins la lenga d'escritura, fins qu'aquesta lenga se caracterize per una singularitat que destria leis escrivans entre elei, en signe de reconeissença. L'inscripcion e l'investiment acompanhan un inseriment dins l'escriure – fasèm aicí una diferéncia entre l'escriure e l'escritura –, fargat per de condicions psicologicas determinant aquel encaminament de l'escriure vers l'escritura. Dins la literatura d'òc dau sègle XIXen, la vesèm a l'òbra aquela aligança dins la trajectòria de Frederic Mistral e de Teodòr Aubanèu, lei dos escrivans màgers dau sègle ; es çò especialament que lei dessepara de son ainat Romanilha. Una consciéncia culturala e una apropriacion lingüistica son necitas per facilitar l'espelison d'una òbra consequenta. Escriure en occitan, e aquò dempuei lo sègle XIXen, es clarament una causida ; pren lei formas d'un apoderament, coma d'alhors dins d'autrei literaturas : pensam a Conrad, Nabokov, Beckett e Jack Kerouac per exemple qu'an escrich dins una lenga qu'èra pas sa lenga mairala. Lo cas de Conrad es exemplar e nos permetriá de pensar autrament l'inscripcion occitana dins la lenga : polonés, auriá pogut escriure dins sa lenga mairala, en francés ò en anglés, causís aquela tresena lenga qu'es uei considerada coma « singulara » en foncion justament de seis originas e de sei particularitats (Renouard 2014, Conrad 2012). Venir un escrivan es pas causa aisida : necessita una inscripcion dins la lenga que, per Conrad, foguèt facilitada per sei sejorns francés, provençaus mai exactament, e anglés, mai subretot per l'assimilacion d'una bibliotèca francesa puei anglesa necita a l'espelison de son escritura. Jack Kerouac, de lenga mairala francesa dins sei variantas quebequesas, a escrich abans On the road una version en francés en 1952, Sur le chemin, Kerouac qu'a sempre considerat son utilizacion de l'anglés en foncion de sa lenga mairala ; es ansin que la paraula beat es de ges de biais comprensibla sens lo francés béat (Kerouac 2010 : 83 especialament). Venir un escrivan occitan es pas causa aisida : necessita primierament un lòng procèssus de consciéncia lingüistica e culturala, e dos una volontat testarda de culturacion lingüistica e literària occitanas. S'installar dins la lenga occitana es encara mai dificil en causa d'una situacion complèxa, mai pòt permetre, paradòxa suplementària, una libertat granda, mai que l'escrivan venga un escrivan e pas un autor.
La distincion entre escrivan e autor la fau e la revendiqui, l'emprunti a l'un dei mai grands escrivans de la literatura francesa d'ara, Richard Millet. Un escrivan s'installa dins la lenga, s'i jardina, s'i viuteja, causís una estetica, un estil, de tematicas, un ton que lo fa remarcar, que lo buta a una plaça unica qu'es sieuna ; un autor o fa pas. Aquò nos fa per exemple reconéisser sens esfòrç a la lectura lei pròsas de Max Roqueta ò lei poèmas de Joan-Luc Sauvaigo, dos escrivans d'una generacion despariera installats dins sa lenga, çò fa que Lo Camp de Sauvaire s'identifica clarament coma una pròsa de Max Roqueta ò que La Nau dei fuòls es un poèma que deu tant a Niça (« Nissa » per Sauvaigo) e a l'espaci de la lenga de Sauvaigo, entre City Light e Raubacapèus. Es çò que finalament revèla, dins totei lei literaturas, la marca d'un escrivan, primier Mistral per l'occitana, Mistral qu'a elaborat una lenga a l'auçada de son prepaus literari e dei consideracions psicologicas que foguèron sieunas. Un escrivan que pren pas lo temps, qu'a pas la fòrça ò la volontat de s'installar dins la lenga es pas un escrivan mai un autor, e aquò dins totei lei lengas e totei lei literaturas, fach encara mai visible dins la literatura francesa estent la profusion dei romans e autrei « libres » fabricats, farlabicats, qu'engaunhan çò qu'es la literatura. Es mai dificil d'o remarcar per la literatura occitana estent la dificultat de « mostrança », puei una pensada unenca, politicament corrècta, que nos enebiriá d'o reconéisser, lo critic estent donc un marrit occitan, una mena de traite que donariá d'arguments ais enemics de la lenga. Seriá oblidat que la manca de critèris de qualitat significa la mòrt de la literatura.
D'autors donc, e pauc d'escrivans, e aquò en causa d'un investiment limitat dins la lenga ò d'una inscripcion fantasmatica, d'un recors a la lenga fantasmada e linda d'un usatge desparegut e que se crei eternau. S'apondèm que dins la literatura occitana lei modèls semblan mai pesucs, comprenèm çò que son estats leis epigòns mistralencs : l'occitanisme se n'es trufat, tot en fargant de Bodonets e de Roquetonets. Aqueleis autors prenon pas lo temps d'una installacion e d'una reconquista dificilas ; pensan de còps la literatura en foncion d'un pedagogisme au servici de l'ensenhament ò de l'occitanisme, coma en son temps lo Felibritge aviá congreat una literatura felibrenca, palle mirau deis òbras mistralencas e aubanelencas.
La sintaxi demanda una installacion dins la lenga mai ampla ; es donc dins aqueste domeni que desfauta. En realitat, l'afaire es encara mai complicat. L'occitanisme deis ans 1970-1980 aviá besonh, coma lo Felibritge en son temps, d'un escrivan referéncia : lo trobèt amb Joan Bodon que podiá pus malastrosament contradire sei lausengiers. Se mostrava l'òbra de Bodon coma çò que faliá faire per escriure en occitan, d'un ponch de vista tematic e estilistic. Es sens comptar que la tematica bodonenca fa mòstra d'una neuròsi que la literatura utiliza, e recipròcament (es de ges de biais pejoratiu, la neuròsi estent per ieu constitutiva de l'escriure), e aquò pòt pas figurar coma un modèl, levat que lei neuròsis se poguèsson rescontrar, mai es pas totjorn lo cas. Es sens comptar que l'estil bodonenc, volontàriament estequit, reduch a una escritura blanca, se podiá pas impausar coma modèl sens degalh. S'aquest estil s'es justament impausat amb pron de facilitat, es perque cadun se podiá creire escrivan en engaunhant aquela escritura blanca, venguda blanqueta ; èra mai aisit que de tornar faire de D'Arbaud per exemple. En un mot, subjècte-vèrb-complement formavan la basa de la sintaxi estequida, a l’ajuda d’un modèl bodonenc mau digerit ; èra mai simple per d'autors agantats per la pigresa de l'escriure.
Aquela sintaxi estequida s'ordena au torn d'una concepcion limitada a la sequéncia subjècte-vèrb-complement qu'es, coma es estat mostrat per de critics (Philippe 2002), una pensada eiretada de la concepcion lingüistica francesa dau sègle XIXen, concepcion afortida per lo pedagogisme escolar de la IIIena Republica. Se saup qu'aquela escritura blanca, dempuei seis elaboracions primieras, es estada utilizada per d'escrivans francés deis ans 50 e 60, Marguerite Duras mai que mai ; aquela reduccion, que sembla èstre una causida en cò dei primiers obratges de Duras, es venguda una mena de pastís de sa pròpria òbra fins de venir, a l'ora d'ara, l'imne nacionau sintaxic de seis epigòns, Annie Ernaux en tèsta dei bandieras de la bòna pensada lingüistica e literària. L'escritura bodonesca, que per èstre precís es pas totalament l'escritura blanca – seriá tròp lòng de ne detalhar l'estudi aicí –, es mai ò mens assimilada a aquela blancor magrinèla que la reduccion sintaxica occitana acompanha una autra reduccion, aquela dau demeniment de la lenga francesa e deis autrei lengas europèas dins la literatura e leis usatges sociaus ; se veson dempuei quauqueis annadas lei representacions, leis imatges e l'avalorament dau francés cambiar, çò que d'unei considèran coma un aflaquiment culturau, lingüistic e morau. D'aqueu ponch de vista, leis Occitans semblan èstre condicionats per una situacion francesa que ne son partenaris ; reproduson a l'interior de la literatura occitana d'efiechs de representacions de la lenga dominanta. Pensi tanben la meteissa causa de la reaccion que provòca aquel estequiment sintaxic dins la literatura occitana e francesa, referéncia a una autra tradicion literària que de Saint-Simon fins a Proust e Claude Simon inspira d'escrivans coma Pierre Bergounioux, Jean-Paul Goux ò Richard Millet per exemple dins la literatura francesa, autra tradicion occitana representada mai que mai per Josèp d'Arbaud. Aquela reaccion pausa tanben l'escritura occitana fàcia au mirau francés e europèu.
Per çò qu'es de l'occitan, aquel estequiment pastat de mòda linguistica pensant la reduccion, la compression e lo trissar coma modernitat absoluda a d'efiechs desagradius e escrancaires. La dificila installacion dins la lenga es entrepachada per una pauretat que se reconeis pas coma pauretat, mai au contrari coma « modernitat » lingüistica e literària. La resulta es de còps pietadosa que la sintaxi ven mai ò mens liminària sens que se referiguèsse a una causida ben precisa. La lectura e l'avaloracion deis escrivans occitans que participan pas a aquel estequiment venon impossiblas ; faudriá donc, d'un biais ò d'un autre, revirar Manciet ò d'Arbaud, redurre lei poèmas de Delavouët a un resumit simptomatic per que foguèsson comprés ò legits per un lectorat mejan. La màger part d'aquelei produccions testimònian d'una lenga embarrassada, entrepachada, la sintaxi es reducha a çò essenciau dau messatge de donar : quasi ges d'inversion dau subjècte, ges d'encisas preposicionalas, respècte mai qu'aproximatiu de la concordança dei temps, posicions « a la francesa » dei pronoms personaus, fins ais errors lingüisticas coma lo « ai estat », ara banau, ò leis ipercorreccions occitanistas, lo « situir » estent lo mai exemplar d'aquela « situicion ». En fach, aquela concepcion de la lenga sembla, sens o saber, privilegiar una frasa liminària fàcia ais amplituds d'un periòde lingüistic que se pòt pas debanar dins un temps cort e qu'utiliza totei lei complexitats de la lenga que li son ofèrtas.
Aquel autre camin, aqueu de la lenga auta, d'una sintaxi estirada, tibada, mai complèxa, revèla una autra concepcion de la lenga, una representacion de la complexitat dau prepaus e de l'escritura. Dins lo capítol ja citat de A l'esperduda dau silenci, ai donat un exemple, ne porgirai un autre en citant l'excipit de La Bèstio de D'Arbaud (1926 : 274).
D'aro-en-la, vole cerca e cerca de-longo, sènso maucor ni lassige ; mau-grat que remene trop, veici quauque tèms, d'aquelo souco d'aubre, qu'emé sa racino doublo, l'endeveguère a l'errour, plantado pèr mita dins lou Grand-Abime e que, l'endeman, lou Grand-Abime l'aguè touto engoulido dins lou courrènt de la niue.
Aquel excipit, que testimònia d'una sintaxi elaborada segon l'idèa dau periòde ben mai que de la frasa liminària, deuriá èstre « revirat » per èstre ben comprés, trencat, brigalhat per que siá escrich en seguissent lei principis d'aquela modernitat linguistica a la mòda blanqueta. Se podriá legir :
D'aro-en-la, vole cerca e cerca de-longo. Sènso maucor ni lassige. Mau-grat que remene trop, veici quauque tèms, d'aquelo souco d'aubre. Emé sa racino doublo, l'endeveguère a l'errour, plantado pèr mita dins lou Grand-Abime. L'endeman, lou Grand-Abime l'aguèt touto engoulido dins lou courrènt de la niue.
E podriam encara mai simplificar per que siá ben comprés en cambiant quauquei paraulas arbaudencas tròp complicadas ò recercadas :
Aro vole cerca e encaro cerca. Sènso descor ni fatigo. Maugrat que despièi de tèms me souvèni d'aquelo souco. Emé si doues racino, l'ai visto au calabrun, plantado a mita dins lou Grand-Abime. Lou lendeman, lou Grand-Abime l'avié avalado dins la niue.
Paure d'Arbaud, mai es lo respècte e l'admiracion que son mieus, la « grando leiçoun » que nos dona, que me permeton d'utilizar l'excipit de La Bèstio. Vaicí çò que podriá donar aquela reduccion minimalista, vaicí çò que, mai ò mens, se pòt legir. Es pas pena de contunhar una demostracion e d'ensajar de mostrar çò qu'es literatura e çò que n'es pas...
Lei tematicas « modernistas » acompanhan l'estequiment sintaxic. Per pas èstre tardier estent lei mòdas, la literatura dei temps presents deu empruntar totei lei formas deis avançadas tecnicas ; ansin quauquei produccions de la literatura occitana an decidit aquelei darriereis annadas de seguir lei dralhas francesas, europèas ò internacionalas : romans policiers urbans, lenga fantasmada dei banlègas, road movie descabestrat, fantastic neolatin ò precolombian, autoficcion femenina... tot aquò amb un pauc de campanha idealizada, una mameta oblidada, mai pron modèrna per comprene lei feridas de còr de sa felena. Avèm pas escapat au roman istoric grandaràs e autreis istòrias parlant au pòble, ai remembres ninòis, avèm agut aürosament qu'un escapolon de roman preïstoric... Qu'es aquela literatura occitana que cor a l'après e se desalena ? Es segurament modèrna. A pas pres, per la granda part d'aquela produccion, lo temps d'una installacion dins la lenga, avalorant ò refusant la tradicion – es pas la question –, a pas pres lo temps de pensar l'occitan e de se pensar dins l'occitan... Son prepaus apareis estrictament ligat a un occitanisme consensuau, a la concepcion d'una modernitat que fau absoludament enregar, paur de pas poder caminar amb lo tren de la « modernitat ».
Aquel estequisme literari, lo comprenèm a la mesura de son inscripcion francesa e europèa. Sembla que la literatura a perdut de son poder e de son importància sociala, fasent mòstra de son encauçanada, de sa marginalitat dins un ensems culturau ont tot se mescla, ont tot se vau. Se presenta coma literatura, dins lei librariás francesas e europèas, una granda quantitat de libres que ne son pas ò que participan a un aflaquiment culturau que la question dei vendas remplaça una politica editoriala. Lo gost dei legeires es ansin fabricat per avalorar lei produchs de consomacion que son venguts lei romans, leis autobiografias e autrei racòntes. Perqué la literatura occitana escapariá a aquela tendéncia ? De tot segur son poder comerciau es pron limitat, e leis enjuecs son pas en « bono ligo » coma o a escrich Belaud de la Belaudiera, mai seguís lo corrent d'una desqualificacion de la literatura.
Joan-Ives Casanòva
(extrach dels actes del XIen congrès de l'AIEO, pagina 42)


text:
U.E. Bossòst 5 - CassagnabereLatoue 0
U.E. Bossòst: Marcos, Borja, Juanka, Marc, Felipe, Javi, Adrian H., Adrian R., Moha, Alex, Miguel. Remplaçants: Sergio, Jorge e Ignasi.
Trainer: Miki
CassaganbereLatoue: Bompunt, Montaut, Darnaud I, Shiavon, Darnaud II, Fabaron, Massain, Nocart, Massarin, Deoux, Mayet. Remplaçants: Shiavon, Decap, Moudens.
Trainer: Vignes Philippe.
Arbitre: Duprat Philippe.
Gols: Moha, Marc, Sergio, Shiavon (p.p), Miguel (p.)
Partit dominat en tota era sua totalitat pera U.E. Bossòst dauant un equip deth CassagnabereLatoue que ben pòc poguèc èr dauant eth nòste equip. S'auesèm marcat totes es ocasios de perilh eth resultat encara auese estat mès escandalos, de totes maneres un 5-0 da senhau de qu' en partit sonque iauèc un equip, era U.E. Bossòst. De totes maneres era prumèra mietat arribèc en descans tant 0-0, resultat injust mès acrò que parlauem deth fotbòl de saber aprofitar es ocasios ei pla important. Ena dusaua mietat anèren queiguent es gols un darrèr der iaute sense qu'era nòsta porteria auese cap de perilh.
En resum, passam ronda facilment e ja veiram contra qui jogam eth plòplèu partit, que sera eth 19 -20 de seteme.
Eth plòplèu dissabte 12 de seteme tàs 20:00, comence eth campionat de liga. Jogam en Bossòst contra eth Luchon, demoram ua forta presencia dera afcion enta jogar eth derby deth Portilhon.


text:
Labarthe-Inard 1 - U.E. Bossòst 2
Partit marcat pera greu blesura d’Adrian Rodriguez qu’ena menuta 4 deth partit se lesionèc en ua jogada fortuita ena qu’eth defensa locau despejèc era pilota e dempús era sua cama impactèc en jolh d’Adrian R. e causèc era importanta lesion: Fractura de rotula. Arturada deth partit pendent casi 40 menutes. Siguèc difícil contunhar jogant eth partit ja que sabíem qu´era lesion ère greu. Eth partit non siguèc bric fácil, en un terren de joc fòrça irregular e un equip deth Labarthe-Inard poc esportiu. Siguèrem milhors enes 90 menutes e per aquerò, era victòria siguèc mereishuda. Ena prumèra mietat ena menuta 35 artenhíem eth 0-1 en un gran shut de Javi des de dehòra der àrea e qu’entraue pera esquaira deth portèr Navarro; un gran gol. Tamb aguest resultat s’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat, eth Labarthe-Inard mos empataue en ua accion de dehòra de jòc deth jogador Abdou que se plantaue dauant Monchi e marcaue eth 1-1. Era U.E. Bossòst artenhíe eth 1-2 definitiu a un quart d’ora deth finau, en ua bona jogada individuau d’Ignasi.
Aguesta prumèra victòria dehòra de casa mos place ena zona tranquilla dera classificacion.
Demoram ua lèu recuperacion d’Adrian e le dam fòrça ànims.
Eth plòplèu partit, jogam en Montastruc de Salies contra er equip locau dissabte 6 de març tàs 20:00 ores.
Labarthe-Inard : Navarro, Vanremoutere, Saaf, Sauvageot, Loutfi, Racca, Saurat, Pellegrin Abdou, Pailloux, Nabarlas. Remplaçants : Boulanger, Laville.
Tarjetes auriòles : Pellegrin.
Trainer : Mesloub Akli.
U.E. Bossòst : Monchi, Juanka, Miguel, Marc, Felipe, Javi, Liaño, Ignasi, Adrian R. ( 4’ Sergio) , Alex (55’ Ruben) e Pèir.
Tarjetes auriòles : Felipe, Javi.
Trainer: Jordi.
Arbitre : Duplan David.
Gols : 0-1 Javi (35’), 1-1 Abdou (60’), 1-2 Ignasi (75’)


text:
Joan Baudoin / Boha, bohassa, flabutas, tamborins, bramatopin, tricanetas e votz
Lucia Longue / Boha, flabutas, besson, acordeon diatonic, baisha e votz
Simon Guillaumin / Sonsaina, baisha, premederas electronicas, guitarra e votz
Josean Martin / Kitarra eta bouzoukia
Juan Ezeiza / Arrabita, alboka, albokote, xirula, txistu eta baxu-pedala
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...


text:
Trier par
Aimant avec crochet en ferrite - Ø16mm - pas de vis: M3 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø20mm - pas de vis: M3 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø25mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø32mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø36mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø47mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø50mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø63mm - pas de vis: M4 - blanc Lacqué
Aimant avec crochet en ferrite - Ø80mm - pas de vis: M6 - blanc Lacqué
Aimants avec crochet en ferrite


text:
Per Gilabèrt Mercadièr, president del Congrès permanent de la lenga occitana
Lo Basic es un lexic referencial e ortografic francés-occitan (comun gascon-lengadocian per començar) que se vòl, a tèrme, un diccionari unic per totes los locutors e usatgièrs de l'occitan, quala que siá lor varianta. Per una entrada en francés, prepausa la forma occitana comuna e/o las formas especificas a las grandas variantas.
L’idèa del Basic – lexic francés-occitan per l’ensemble de la lenga, integrat uèi al dicod'Òc, es nascuda d’un objectiu, d’un dels principis del Congrès e d’unas constatacions sociolingüisticas.
Un dels objectius, un dels principis del Congrès es de contribuir a confortar l’unitat de l’occitan e la consciéncia d’aquela unitat en respectant sa diversitat.
Las constatacions son :
Lo Basic es un lexic qu’es estat concebut amb un èime centripèt, per valorizar l’unitat dins la diversitat, far veire çò comun, çò que se revèrta e que, jol vestit cambiadís de la prononciacion, d’una evolucion o d’una grafia diferenta, ven ben de la meteissa soca. Far veire tanben çò qu’es especific, emblematic de tala o tala granda varianta e qu’es un critèri d’adesion.
Totes los qu’an participat a aquel trabalh son estats sovent estonats de veire que trapavan de similituds ont las esperavan pas.
Lo Basic, en mai de favorizar la consciéncia de l’unitat de la lenga, deu permetre de relativizar la variacion e sustot de facilitar l’intercompreneson entre variantas, la dubertura a l’ensemble de l'occitan que manca sovent.
Un còp èra la variacion pausava benlèu mens de problèmas pels locutors. Lor èra familiara, mai coneguda que l’es pels locutors e aprenents de uèi qu’utilizan mai que mai lo francés. La lenga occitana servís sovent a se diferenciar, e i a una tendéncia a quichar mai sus las diferéncias que non pas sus las semblanças. Cal d’utisses modèrnes que prengan en compte l’ensemble de la lenga e de sas variantas. Un lexic en linha ne pòt èsser un dins l’espèra del grand diccionari general de la lenga que nos cal, e que lo Congrès e son Conselh lingüistic n’an decidit e amodat la creacion.
Fargar lo Basic amb aqueles objectius es pas estat de bon far, que curiosament s’es plan mai estudiat la variacion que non pas çò comun, çò que se sembla. Pas de bon far tanpauc de reglar lo cursor per causir çò comun, çò que se revèrta, çò qu’es especific e que cal servar.
Quand comencèrem, nos mainèrem pas plan de tot lo trabalh que demandava lo Basic se voliam prene d’un còp l’ensemble de la lenga. Comprenguèrem, en faguent lo quasèrn de las cargas e los primièrs ensages amb un escapolon de mots, que seriá long. Vegèrem que nos podiam pas apevar, curiosament, sus gaire d’estudis prealables sul sicut del vocabulari comun. Nos caliá tornar a las fonts que son los diccionaris, los atlasses lingüistics. Lo multidiccionari e la basa lexicala del Congrès nos faguèron ganhar fòrça temps.
Nos caliá tanben mobilizar la coneissença de la lenga de uèi qu’aviá la còla, a començar per sos directors scientifics. Se caliá ça que la malfisar de la tendéncia centrifuga d’unas fonts a donar la prioritat a çò qu’es plan especific, localizat, alara que, al contrari, cercàvem de’n primièr se i aviá quicòm de comun e las semblanças. Se caliá malfisar tanben de las accepcions que pòdon cambiar d’una varianta a l’autra.
Se sèm estats, pel moment, dins l’obligacion de nos limitar al lexic occitan del Lengadoc e de la Gasconha, al sens geografic, istoric e lingüistic, es per mai d’una rason :
Començam doncas per un pichon Basic, parcial e provisòri, per doas grandas variantas, en esperant de poder trobar, se l’experiéncia demòstra l’interès d’aquela produccion, los mejans, las competéncias e las collaboracions indispensables per alargar lo prètzfach cap al Levant e al Nord, a tota la lenga. Baste siá !
Aquel lexic se vòl pas normatiu e mai se cal ben far de causidas. Lo pus sovent la causida es pro evidenta, mas dins de cases es plan malaisida e, vira revira, manja plan temps. Lo Basic es pel moment un ensag dubèrt que va èsser experimentat per de professors e lors escolans.
Mercegi lo vintenat de personas qu’an participat a aquel trabalh, de laboratòri d’un biais, sens precedent, en començant per Patrici Pojada e Maurici Romiu, membres del Conselh lingüistic del Congrès que, en mai de nos conselhar e guidar, an contribuit a nos formar. Una mencion especiala tanben per Domenge Château-Annaud pel desvolopament e tractament de las donadas e per Vincent Rivière, co-autor, per sa participacion a la concepcion e a la coordinacion del trabalh. Enfin tornar mai un brave mercé a Maurici Romiu, vicepresident del Conselh lingüistic, qu’a acceptat la pesuga responsabilitat (per pas dire lo risc !) d’una longa, menimosa relectura e correccion.
Veire tanben :


text:
Théligny
Théligny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge èra desservi per la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique La Ferté-Bernard — Montmirail de las Tramvias de la Sarthe de 1916 a 1933.
Le village était desservi par la ligne de chemin de fer secondaire à voie métrique La Ferté-Bernard — Montmirail des Tramways de la Sarthe de 1916 à 1933.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Igüana
L'igüana (tanben s'escriu iguana) es un reptil semiarboricòla terrèstre o marin. Es un vegetarian que se noirís de còps d'invertebrats pichons.
L'igüana viu principalament en America del Sud encara que i a dos genres en Madagascar e dins las illas Fiji. Sa pèl escaumosa es d'una color que li permet mai o mens de se fondre dins lo païsatge e atal d'escapar de sos predators.
Existís tanben l'iguana de las Antilhas pichonas qu'es un ensemble d'una vintena d'islas pròchas de la Martinica, e se tròba tanben dins lo sud de la Martinica. Aval es una espècia endemica. Es una iguana de color vèrda, marron veire gris. Viu dins los arbres mas se pòt véser tanben pel sòl. Se noirís de fuèlhas e de fruta. Sa particularitat es d'aver d'escatas per dessús lo còs, long de la coa e sota la maissa (pas sul cap).
. • •


text:
Partit corresponent ara 4ª eliminatòria dera Copa de Midi. Eth F.C. Pamiers, equip dera categoria de D.H.R. deishèc ben clar des d’ un començament qu’anaue a decidir ràpidamente era eliminatòria. En un quart d’ ora, ja auíem marcat 3 gols, uns gols en que nosati non estèrem guaire ben defensivamente, tanben cau díder qu´era sua qualitat técnica hèc qu’ aprofitèssen milhor es nòsti errors. As 4 menutes Garcia marcaue eth 0-1. Tati, dempús d’aprofitar ua pilota laguens der àrea, marcaue eth 0-2. Eth 0-3 ac marcaue Viltard en rematar un cornèr. Era U.E. Bossòst auèc era milhor ocasion ena prumèra mietat enes botes de Pèir mès eth sòn shut anèc dehòra. Ena dusaua mietat era U.E. Bossòst sajèc de marcar bèth gol mès non siguèc possible. Ignasi auèc ua bona ocasion en quedà-se tot solet dauant Pereira, mès eth sòn shut anèc enes mans deth portèr deth Pamiers. Enes menutes finaus eth Pamiers encara marcaue un aute gol en finalitzar Tavares ua bona jogada de tot er equip.
Ath finau, eliminacion logica dauant un bon equip. Domatge des errors deth començament deth partit que hèren qu’estèssem dehòra dera eliminatòria massa lèu. De totes manères, eth Pamiers demostrèc era diferéncia de categoria mès èm contenti d´ auer arribat ara quatau eliminatòria qu´ei fòrça ben.
Ara, a pensar en campionat e ena Copa de Comminges.
Eth pròplèu partit ei deth campionat de liga en Bossòst eth dissabte 6 de noveme tàs 20 :00 ores contra eth Boussens.
U.E. Bossòst: Marcos, Daniel, Miguel, Viló , Felipe, Javi (45’ Madrid) , Alex, Gachi (45’ Sergio) , Liaño , Pèir e Paba (45’ Ignasi).
Trainer: Adrian.
F.C. Pamiers : Pereira, Climent, Goudy, Piquemal, Ventrice, Viltard, Cherrou, Tavares, Garcia, Hami, Tati. Remplaçant : Dexter.
Gols:0-1 Garcia (4’), 0-2 Tati (6’), 0-3 Viltard (15’), 0-4 Tavares (85’).
Arbitre: Ferran David.
Linièrs : Pensarini Serge, Tintelin Laurent.