text:
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (30 de març de 1853 Zundert, 29 de julhet de 1890, Auvers-sur-Oise) foguèt un pintor neerlandés, e occitan d'adopcion, d'estil considerat coma pòstimpressionista. Pintrèt a l'entorn de 900 quadres (que 27 son d'autoretrats) e 1600 dessenhs. Daissèt 800 letras, que 650 d'elas èran dirigidas a son fraire petit Theo van Gogh.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'escandilhada dins l'exili 1886-1890
- 3 La fin tragica
- 4 Òbras màgers
- 5 la Posteritat
- 6 Citacions
- 7 Filmografia
- 8 Museografia (catalògs)
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Ligams videografics
- 13 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
D'a Zundert fins a 1886[modificar | modificar la font]
La familha[modificar | modificar la font]
Se ne coneisson las originas de la familha Van Gogh a partir de la mitat del sègle XVII e tre lo sègle XIX la familha se ne trasmeton de paire en filh l'ofici d'orfebre.
Çò se ne menciona al sègle XIX d'un tal Vincent van Gogh pastor calvinista e paire d'onze enfants que practicavan mantuna activitat amb tres que fasián de mercants d'art mentre se ne sap qu'en Theodorus van Gogh 1822-1885 èra dempuèi 1844 pastor de Groot Zender, pichon país del Brabant, de 6000 estatjants.
Se maridèt amb n' Anna Cornelia Carbetus, filha d'un religaire de la cort olandesa de Brabant.Li balhèt d'en primièr lo 30 de març de 1852 un petiton mòrt a la naissença e batejat Vincenç Willem.Un an apuèi, en 1853 naissava un segond filh parivament nomenat, lo futur artista. Ne seguiguèron autres cinc: Anna Cornelia 1855-1930, Theo 10 de mai de 1857 - 25 de genièr de 1891, Elisabeth 1859-1930, Wilhelmina Jacoba 1862-1942 e Cornelis 1867-1900.
Estudis e formacion[modificar | modificar la font]
De 1851 fins a 1854 va seguir lo jove Vincent los corses de l'escòla de Groot Zender.
A partir del 1èr d'octobre de 1854 es mandat a un collègi de la vesina Zevenbergen ont aprendrà lo francés, l'anglés e l'alemand amai l'art del dessenh.
A partir de 1866 va frequentar l'escòla tecnica Hannik de Tilburg mas lo 19 de març de 1868 e per encausa del sius resultats insufisents amai los problèmas economics del paire, tornèt a Zundert sens aver clavat los estudis.
Lo trabalh a la casa d'art en Goupil[modificar | modificar la font]
La mediocritat dels sius resultats escolars se convencèt la familha que li trobèssen un emplec: l'oncle pairal en Vincent escaissat Cent 1811-1889, ja mercand el d'antiquitats, lo recomandèt en julhet de 1869 a la Casa d'art Goupil & Co, a la quala, per rasons de santat, aviá daissat son activitat a L'Aia.
L'activitat de la casa Goupil ne consistissiá en la venta d'òbras d'art e lo jove Vincent semblèt fòrça interessat pel siu trabalh, que lo s'obligava a un aprigondiment de las tematicas artisticas, lo s'estimulava a legir amai frequentar musèus e colleccions d'art.
Mantenguèt los contactes amb la siá familha que dempuèi lo mes de genièr de 1871 aviá mudat a Helvoirt ont lo paire Theodorus practicava son activitat pastorala.
Vincent, a de mai de se rescontrar fòrça sovent lo siu fraire Theo a l'Aia, entamenèt amb el una correspondéncia que durarà tota la lor vida.
Viatges e sojorns formators...[modificar | modificar la font]
D'a Brussèlas que lai foguèt transferit en 1873 fins a Londres (idem lo mes de mai) amb lo passatge "obligatòri" per París e la visita del Louvre o las mòstras del Salon que lo se pertoquèron fòrça , comencèt de se congrear de verai lo siu gost artistic amai la siá expression.
Après un sojorn de qualquas mesadas a l'Aia puèi un novèl sojorn a Londres en julhet de 1874, ne mudarà fin finala a París que lai daissèt lo siu trabalh a la Casa d'Art Goupil tre nadal de 1875 , abandon efectiu e definitiu en abril de 1876.
[modificar | modificar la font]
Ensenhaire a Ramsgate dins la banlèga de Londres a partir de 1876 puèi a Isleworth ont avián mudada l'escòla, lai comencèt de presicar lo 4 de novembre inspirat en un quadre d'en Boughton Pelegrin sus la via de Canterbury al temps de Chaucer.
Tornat a l'ostal per Nadal lo s'empachèron los sieus que lai tornèsse vist lo siu estat fisic e psiquic tan marrit e fragil.
L'oncle sieu Vincent li trobèt un emplec dins una librariá de Dordrecht.
Viviá solet coma crestian quasi menet e membre de la Glèisa Reformada Olandesa quitament se ne sentissiá un amor ecumenic per totas las glèisas crestianas. Li n'agradava fòrça revirar d'unes passatges de la Bíblia e convencèt lo siu paire lo daissèsse se presentar als examèns de la Facultat de Teologia d'Amsterdam que capitèt ges.
Contunhèt ça que la lo siu interès per çò tot que religiós mas tanben çò artistic (visitas als musèus) e l'exercici del dessenh.
Après lo refut d'una escòla de Laeken rasis Brussèlas de lo se considerar apte a la predicacion, se mudèt dins la region bèlga del Borinage: lai, a Pâturage e mai paure que paure, comencèt de presicar als minaires e a s'entrevar dels malauts.
Autorizat a partir de genièr de 1879 a presicar per l'Escòla d'Evangelizacion de Brussèlas, s'installèt dins lo centre minièr de Wasmes. La siá pauretat tant extrèma coma la dels minaires que se n'entrevava, espauruguèt l'Escòla que decidiguèt de lo remandar de sa carga.
Contunhèt pr'aquò de se n'ocupar dels malauts e dels paures dins la region vesina de Cuesmes en quitament d'a vegadas li daissar lo siu lièch als malauts o a sonhar d'esperel de ferits per explosions en los se bendar amb los sieus pròpis vestits.
Foguèt a aquela epòca que lo siu fraire Theo comencèt de li ne parlar de cambiar d'activitat e catalizar amai canalizar la siá set d'umanitat, empatia e caritat dins l'activitat artistica.
L'encaminament artistic[modificar | modificar la font]
Après un tròp brèu passatge per l'Academia de las Bèlas Arts en 1860-1861 amor d'aquesir las basas tecnicas de l'art pintural, tornèt dins l'ostal familial a Etten que lai se n'enamorèt de la siá cosina na Kate Vos-Stricker, filha de pastor e jove veusa amb un filh, mas ela li ne tornèt ges son amor.De la ferida que foguèt per el, se cremèt una man amb la flamba d'una lampa...
Comencèt alavetz una vida d'aprenentatge sul terren amb d'autres pintors que ne recebèt l'ensenhament aital n' Anton Mauve que per primièr còp en daissar lo dessenh comencèt el de pintar: naturas mòrtas amb òli e figuras amb aquarela.Aital de las naturas mòrtas Caulet e esclòps o Bocal amb peras.[1]
S'installèt a l'Aia, rasis l'estudio d'en Mauve, que li n'ajudèt economicament amassa amb Theo. Al cap d'unas mesadas pr'aquò ne trenquèt el tota relacion amb en Mauve, per de motius estetics, que Vincent se ne voliá inspirar sempre de la realitat quand lo siu mentor l'auriá volgut veire copiar d'unes modèls de gip.
E sempre o quasi n'aurà el en aquela epòca un fum de dificultat dins sas relacions amb los autres pintors que sol lo batau en Johan Hendrik Weissenbruch(1823-1904) pintor a la lòga del jorn dins aquela pontannada lo s'estimèt coma pintor de grand talent e avenidor.
Novèlas dralhas de vida e art[modificar | modificar la font]
Aprèp s'èsser fach pendent qualque temps amb na Clasina Maria Hoornik dicha Sien, anciana poesa trentenària e prenhs quand el la se rescontrèt (que patiguèt una gonorrèa), se n'anèt viure en pel nòrd del país, dins la Drenthe, territòri amb moltas torbièras mas tanben pacans e rafis mai obrièrs que los se retrachèt a boldre, tostemps ars del siu art flamejant.
A la fin de 1883, tornèt viure dins l'ostal familial qu'avián los sieus mudat a Nuenen ont son paire fasiá de pastor.
S'installèt dins l'ostal del sacristan de la parròquia de Nuenen que lai quitament ne poguèt gausir de dos membres.
Contunhèt de trabalhar fòrça en tot quitament ne prene corses de piano que, segon el, en aital se seguir las teorias d'en Richard Wagner e los simbolistas , existissiá un ligam rèirefòrt entre musica e color.
L'escandilhada dins l'exili 1886-1890[modificar | modificar la font]
Sojorns successius[modificar | modificar la font]
La fin tragica[modificar | modificar la font]
Se ne considerava fins ara qu'èra mòrt suïcidat lo gèni batau mas una teoria novèla sosten que de mainats d'Auvers-sus-Oise que jogavan amb d'armas de fuòc lo se serián mortalament ferit sens o confessar après, per non pas degalhar la lor vida e tan joves finir en preison. Se o se sabrem un jorn cossí s'escasèt de verai? [2]
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
1882[modificar | modificar la font]
- Joventa dins un bòsc Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Femnas carrejant de sacs de carbon Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Lagui / Sorrow (litografia..) : 2 tiratges al Musèu Van Gogh d'Amsterdam & 1 tiratge al Musèu d'Art Modèrne de Nòva York...
1884[modificar | modificar la font]
1885[modificar | modificar la font]
- Los manjaires de trufas Van Gogh Museum - Amsterdam
- Païsatge al luscre Musèu Thysse-Bornemisza - Madrid
- Natura mòrta amb Bíblia Van Gogh Museum - Amsterdam
1886[modificar | modificar la font]
- Florièr amb passiròsas Kunsthaus Zurich - Zuric
- Clòsca amb cigarro alucat Van Gogh Museum - Amsterdam
1887[modificar | modificar la font]
- Restaurant de la Sirèna a Asnièras Musèu d'Orsay - París
- Un par de sabatons Van Gogh Museum - Amsterdam
- Dos virasolelhs Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Japonesariá: Oiran Van Gogh Museum - Amsterdam
- L'Italiana Musèu d'Orsay - París
- Fritillaria imperiala dins un florièr de coire Musèu d'Orsay - París
- Retrach del paire Tanguy Musèu Rodin - París
- Autoretrach Art Institute - Chicago
- n'Agostina Segatori o Dòna al cafè Lo Tamborin Van Gogh Museum - Amsterdam
- Autoretrach amb capèl de palha Vincent van Gogh - Amsterdam
- Natura mòrta amb aussent Van Gogh Museum - Amsterdam
1888[modificar | modificar la font]
- Lo pont de Langlois Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- La Mosmé assetada National Gallery - Washington, DC
- Semenaire al luscre Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Florièr de virasolelhs Van Gogh Museum - Amsterdam
- Salzes al luscre Musèu Kröller-Müller - Ottrelo
- Lo portaire en Joseph Roulin Museum of Fine Arts - Boston
- Lo filh del portaire o L'escolan Musèu d'Art - Sao Paulo
- Retrach de n'Eugène Boch Musèu d'Orsay - París
- Nuèch estelada sus Ròse Musèu d'Orsay - París
- Retrach d'en Millet Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Arle, Terraça del cafè de sera, Plaça del Forum Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Interior del cafè de nuèch Art Gallery of the University of Yale
- Exterior del cafè de nuèch Musèu d'Orsay - París
- Los Aliscamps Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- L'ostal jaune Van Gogh Museum - Amsterdam
- Lo cambron de l'artista en Arle Van Gogh Museum - Amsterdam
- La cadièra d'en Vincent National Gallery - Londres
- La cadièra d'en Gauguin National Gallery - Londres
- L'Arlatenca Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Espectators dins l'arena Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg
- Autoretrach de l'aurelha bendada Courtauld Gallery - Londres
- Ram d'ametlièr florit dins un veire Van Gogh Museum - Amsterdam
1889[modificar | modificar la font]
- La Breçairòla Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Retrach del doctor Rei Musèu Poshkin - Moscòu
- Davant lo manicòmi de Sant Romieg Musèu d'Orsay - París
- Lo jardin de Sant Pau (Colleccion privada)
- Lillac Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg
- Liris d'aiga Paul Getty Museum - Los Angeles
- Florièr amb liris d'aiga Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Natura mòrta amb chivalet, pipa, ceba e cera Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Nuèch estelada The Museum of Modern Art - Nòva York
- Autoretrach Musèu d'Orsay - París
- Camp de blat amb cipresses National Gallery - Londres
- Camp de blat Národni Galerie - Praga
1890[modificar | modificar la font]
- La ronda dels preisonièrs Musèu Poshkin - Moscòu
- L'Arlatenca Galleria Nazionale d'Arte Moderna di Roma
- Ramelet d'ametlièr florit Van Gogh - Amsterdam
- Retrach del doctor Gachet (colleccion privada)
- Marguerite Gachet dins lo jardin Musèu d'Orsay - París
- Marguerite Gachet al piano Kunstmuseum - Basilèa
- La Glèisa d'Auvers-sus-Oise Musèu d'Orsay - París
- Camp de blat amb volada de còrbs Van Gogh Museum - Amsterdam
e ca
etc
la Posteritat[modificar | modificar la font]
De preses incommensurables per las òbras de Sant Vincent van Gogh... que n'es lo comèrci de l'art un vertadièr crime contra l'umanitat, contra çò uman!!!
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Ne pòt téner l'òm, en çò mai prigond de son arma, un còr calentàs e pr'aquò se ne pòt escaire que pas degun n'angue cap a el.
- D'a vegadas ne conven anar cap al mond e se far amb los òmes que se ne sentís l'òm obligat e clamat, mas lo que li n'agrada mai demorar sol e tranquillament dintre l'òbra e ne voldriá sonque aver fòrça pauques amics, es lo que circula amb maita seguretat demest los òmes e lo mond.
- Es bon d'aimar tant que se ne pòt, per çò que lai s'enrasiga la vertadièra fòrça, e lo qu'aima fòrça realiza de causas grandas e se ne sentís capable, que çò que se fa per amor es ben fach.
- De qué seriá la vida, n'aguèssem pas la valor de nos ensajar quicòm nòu?
- Es necessari d'aver aimat, e puèi se pèrdre l'amor, per encar apuèi ne tornar aimar.
- Apuèi l'experiéncia de las atacas repetidas me ne conven l'umilitat. Aital doncas: paciéncia. Sofrir sens se plànher es l'unica leiçon que devèm aprene dins aicesta vida.
- Lo que viu sincèrament e rescontra penas vertadièras e desillusions, que se ne daissa pas cap abatre per elas, val melhor que non pas aquel que sempre va amb lo vent en popa e coneis sonqu'una prosperitat relativa.
- Quanta belesa dins l'art, per fin de se ne poder reténer çò vist. N'es pas jamai aladoncas l'òm sens trabalh ni vertadièrament solitari, es pas jamai sol.
- Trapa-te polit tot çò que podes:la màger part del mond se ne rescontran pas res sufisentament polit.
- Ai... una terribla necessitat... se ne dirai lo mot?... de religion. Aladoncas sortissi de nuèch e me pinti l'estelam.
- Lo resultat de la pensada es pas cap lo sentiment mas l'accion.
- Un bon imatge es equivalent a una bona accion.
- N'anguèri en per aquesta tèrra durant trenta ans e per gratitud vòli daissar qualque membrança.
- Que se lève la tempèsta, que tombe la nuèch; de qu'es de mai redobtar, lo perilh o la paur del perilh? Me ne preferissi la realitat, lo quite perilh.
- Per d'unes las femnas son eretgiá e diabolisme. Per ieu es exactament çò contrari.
- Çò que desiri es que tot ne siá circular e que n'i ague pas, per o dire aital, ni debuta ni fin dins la fòrma mas qu'aquesta ne siá, per contra, l'idèa d'un ensemble armoniós, aquel de la vida.
- Ne son bons los principis sonque se generan d'actes: o me trapi bon perpensar amai se mostrar conscientós per çò qu'aquò se n'acreis l'activitat d'un òme e se ne fai un tot dels sius actes divèrses.
- ... oblidem pas que las pichòtas emocions son los grands capitanis de las nòstras vidas e que li obesissem sens o saber.
- Quand se ne revela l'òm capable dins quicòm, que se ne compren plan un problèma, ne podem èsser segurs de nos capir un fum d'actes.
- La consciéncia es la bossòla de l'òme.
- Aital es lo pincèl dins mos dets coma l'arquet al violon e absoludament per lo sol plaser mieu.
- Soi ges aventurièr per causida, mas per astrada.
- Vivi ges per ieu mas per la generacion que vendrà.
- Nombroses son los pintors qu' "an paur" d'una "tela blanca" mas una tela blanca a paur del vertadièr pintor apassionat que gausa - e que sabèt vencir la fascinacion d'aquel "ne siás capable de pas res".
- Es pas tant lo lengatge de la pintura que lo se devem sentir mas lo de natura.
- Ieu sómii la mia pintura e doncas pinti lo miu somiar.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Alain Resnais Van Gogh... documentari (b&n /20') França 1947
- Vincente Minelli: Lust for Life / Lo chale per vida amb Kirk Douglas... evocacion biografica (c /120') USA 1956
- Thomas Fantl: Van Gogh amb Herbert Fleischman... telefilme (b&n /80') Alemanha 1969
- Max Gérard: Mon cher Théo van Gogh / Miu car Theo van Gogh amb Jean Coste... evocacion biografica (c /55') França 1980
- Charles Brabant: Le Voyage du Hollandais / Lo Viatge de l'olandés amb Gérard Desarthe... idem (c) 1981
- Horst Seemann: Besuch bei Van Gogh / Van Gogh en visita amb Cristiano Grasshof... idem (c /105') 1985
- Veli-Matti Saikkonen: Vincent van Gogh amb Timo Torikka... idem (c /81') Finlàndia 1988
- Akira Kurosawa: Yume / Sòmis , seria de 8 filmes corts que lo cinquen Los còrbs (amb Martin Scorsese) es un rescontre-omenatge de n'AK amb en VVG... (c) Japon 1990
- Robert Altman: Vincent amb Theo / Vincent e Theo... evocacion biografica amb Tim Roth... (c /135') USA 1990
- Samy Pavel: La Veillée / La Velhada amb Jean Pierre Lorit... idem (c /87')
- Maurici Pialat: Van Gogh amb Jacques Dutronc... idem (c / 158') França 1991
- Bob Caruthers, Ronald Davis & Dennis Hedluund: documentari (c /50') USA 2000
- Mark James: Vincent:The Full Story / Van Gogh: l'istòria vertadièra... idem tv (c /50') Reialme Unit 2004
- Alexander Barnett: The Eyes of Van Gogh / Los Uèlhs d'en Van Gogh amb Alexander Barnett... evocacion biografica (c) USA 2005
- François Bertrand: Moi, van Gogh / Ieu, van Gogh, evocacion... amb la votz de Jacques Gamblin (c/40') 2009
Museografia (catalògs)[modificar | modificar la font]
- Jacob Baart de la Faille: L'oeuvre de Vincent van Gogh: Catalogue raisonné, ouvrage accompagné de la reproduction de plus de 1600 tableaux, dessins, aquarelles et gravures du Maître... París & Brussèlas ed. G. van Oest 1928 ... 6 volums (en francés)
- John Leighton: 100 Chefs-d'oeuvre du Van Gogh Museum... (idem)
- The Metropolitan Museum of Art: Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers... Harry N. Abrams Inc. Publishers1986 (en anglés)
- Musèu d'Arle & Ronald Pickvance: Van Gogh et Arles... Catalòg de la mòstra 1989 (en francés)
- Ingo Walther & Rainer Metzger: Van Gogh: the Complete Paintings... Taschen Nòva York 1997 (en anglés)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Vincent Van Gogh[modificar | modificar la font]
- Vincent van Gogh: Lettres a Van Rappard... reviradas per en Louis Roëlandt Éditions Grasset & Fasquelle coll. 'Les cahiers rouges'' París 1950 (reedicions en 1991 2009...) 242 pp (en francés)
- Vincent van Gogh : Correspondance complète enrichie de tous les dessins originaux... revirat per en Maurice Beerblock e'n Louis Roëdlandt prefaci d'en Georges Charensol edicions Gallimard & Grasset idem 3 volums in quarto 563 + 531 + 580 pp (idem)
- Vincent van Gogh Lettres à son frère Theo... rev. d'en Louis Roëdlandt ed. Gallimard (coll. L'Imaginaire) id 1988 566 pp (id)
- Vincent van Gogh: Les Lettres... 16 volums presentats per Leo Jansen, Hans Luijten e Nienke Bakker... vol. 1 - 16... Actes Sud - Montpelhièr / Van Gogh Museum - Amsterdam & Huygens Institute Octobre de 2009 2148 pp (id)
òbras a l'entorn de l'artista e de l'òme[modificar | modificar la font]
en alemand[modificar | modificar la font]
- Albert Boime: Vincent van Gogh: Die Sternenacht-Die Geschichte der Stoffes und der Stoff der Geschichte... Fischer Francfort 1989
- Roland Dorn: Décoration: Vincent van Goghs Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles... Olms Verlag Hildesheim Zuric Nòva York 1990
en anglés[modificar | modificar la font]
- Albert J. Lubin: Stranger on the earth: A psychological biography of Vincent van Gogh... Holt,Rinehart & Winston Nòva York 1972
- Ronald Pickvance: English Influences on Vincent van Gogh... University of Nottingham & alt. 1974-1975
- John Revald: Post-Impressionism: From van Gogh to Gauguin... Secker & Warburg Londres 1978
- Jan Hulsker: The Complete Van Gogh... Phaidon Oxford 1980
- Ronald Pickvance: Van Gogh in Arles... Metropolitan Museum of Art - Abrams Nòva York 1984
- A.M. Hammacher: Vincent van Gogh: Genius and Disaster... Harry N. Abrams Nòva York 1985
- Ronald Pickvance: Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers... Metr'opolitan Museum of Art - Abrams Nòva York1986
- John Revald: Studies in Post-Impressionism... Abrams Nòva York 1986
- Melissa McQuillan: Van Gogh ... Thames and Hudson Londres 1989
- Jan Huslker: Vincent and Theo van Gogh: A dual biography... Fuller Publications Ann Arbor - Michigan 1990
- Philip Callow: Vincent van Gogh: A Life... Ivan R. Dee Chicago 1990
- David Sweetman: Van Gogh: His Life and His Art... Touchstone Nòva York 1990
- Kathleen Powers Erickson: At Eternity's Gate: The Spiritual Vision of Vincent van Gogh... 1998
- Alfred Nemeczek: Van Gogh in Arles Prestel Verlag 1999
- David I. Grossvogel: Behind the Van Gogh Forgeries: A Memoir by Bavid I. Grossvogel... Author's Choice Press San Jose 2001
- Judy Sund: Van Gogh... Phaidon Londres 2002
- Robert Hughes(introduccion): The Portable Van Gogh Universe Nòva York 2002
- Bruce Bernard (edicion) Vincent by Himself... Time Warner Londres 2004
- Martin Gayford: The Yellow House : Van Gogh, Gauguin and Nine Turbulent Weeks in Arles... Penguin Londres 2006
- Steven Naifeh & Gregory White Smith: Van Gogh: the Life... Random House Nòva York 2011
en francés[modificar | modificar la font]
- François Mathey: Van Gogh.Auvers-sur-Oise:Petite encyclopédie de l'art (8)... Fernand Hazan París 1956
- René Huyghe: Vincent van Gogh... Flammarion idem 1958
- Jean Leymarie: Qui était Vincent van Gogh... Skira Genèva 1968
- Viviane Forrester: Van Gogh ou l'enterrement dans les blés Éditions du Seuil id 1983
- Ronald Pickvance: Van Gogh en Arles Skira Genèva 1985
- Miloslava Neumannova: Van Gogh:Aquarelles, gouaches et dessins... revirat per na Françoise Tabery Ars Mundi París 1987
- Kathleen Powers Erickson: A la porte de l'Éternité: La vision spirituelle de Vincent van Gogh... (revirat de l'anglés...) 1998
en neerlandés[modificar | modificar la font]
- Johannes van der Wolk: De schetsboeken van Vincent van Gogh... Meulenhoff / Lanshoff Amsterdam 1986
e ca
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) en Vincent van Gogh dins Artcyclopedia...
- (nl) (de) (en) (es) (fr) (it) (ja) Musèu Van Gogh d'Amsterdam
- (en) Galariá Vincent van Gogh
- (en) (nl) Las letras d'en Vincent van Gogh en linha
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
La Ròca (Roergue)
La Ròca[1][2][3] (La Roque-Sainte-Marguerite en francés) es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Josep de Montcalm, senhor de Sant Veran.
- José Bové.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Peyreleau, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1999
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-427
Aquesta pagina concernís l'an -427 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Incursion novèla de la Liga de Peloponès en Atica. Coma leis annadas precedentas, lei soudats de Peloponès poguèron pilhar Atica mai deguèron rapidament se retirar en causa de la manca d'avitalhament per sostenir un sètge lòng. En revènge, après doas annadas de sètge, casuda de Platèa, aliada d'Atenas. Lei subrevivents que capitèron d'arribar fins a Atenas i obtenguèron lo drech de ciutat.
Sus l'illa de Lesbos, una flòta atenenca dirigida per Cleon capitèt de reprimir la revòuta de Mitilèn — Esparta i mandèt ges de renfòrç navaus après sei reviradas de Patras e de Naupacte l'annada precedenta — après un sètge que s'acabèt dins lo corrent de l'estiu. Après d'esitacions, leis abitants de la ciutat vencuda demorèron liuras mai deguèron liurar sa flòta, destrurre sei fortificacions e cedir una partida de son territòri per i establir una colonia militara atenenca.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès còntra Atenas amb una incursion espartenca dins la region d'Atica. Coma leis annadas precedentas, lo rèi Archidamus II ne'n assegurèt lo comandament. Leis Atenencs refusèron tornarmai lo combat e Lacedemònia poguèt solament pilhar lei zònas non protegidas.


text:
Rem (espòrt)
Lo rem es un espòrt nautic que consistís a propulsar un batèl amb l'ajuda de rems. Es un espòrt olimpic dempuèi la creacion dels Jòcs Olimpics modèrnes en 1896 per lo Baron Pierre de Coubertin. Lo rem es un espòrt de velocitat e de limpament que se practica dins d'estreches e longs batèls faches de fibra de carbòni, de fusta o de materials composits. Lo remaire es assetat en dessús del nivèl de l'aiga sus un sèti rotlant l'esquina virada al sens d'avançament del batèls. Los rems servissons a propulsar l'embarcacion del meteis nom.


text:
Los organizators del seminari internacional « Bilingualism vs. monolingualism: a new perspective on limitations to L2 acquisition », que se farà los 19 e 20 de junh de 2017 a Tolosa, fan una crida a comunicacions.
Classiques Garnier publica Frédéric Mistral, l'ombre et l'écho - Aspects de l'œuvre littéraire mistralienne de Joan-Ives Casanova.
Gérard Gouiran ven de publicar Études sur la littérature occitane du Moyen-Âge, una seleccion d'estudis sus l'Edat Mejana occitana.
Per la dintrada de setembre, Letras d'òc publica una novèla edicion dels Fablèls calhòls d'Antonin Perbòsc, de contes erotics e coquinets inspirats dels Fabliaux.
En complement deu diccionari Atau que's ditz, l'associacion Parlem que publica un diccionari de pòcha entitolat Diccionari Occitan-Francés (gascon deras Hautas Pireneas).
L'Universitat Tolosa-Joan Jaurès prepausarà tre l'an que ven la possibilitat de seguir la licéncia d'occitan a distància. A mai, se poirà imbricar amb la licéncia de catalan.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Blois 1er, Job Canton de Blois 1er
Les offres d'emploi populaires en Canton de Blois 1er
alternance Canton de Blois 1er
assistante Canton de Blois 1er
administratif Canton de Blois 1er
agriculture Canton de Blois 1er
aide soignante Canton de Blois 1er
apprentissage Canton de Blois 1er
assistant commercial Canton de Blois 1er
assistante dentaire Canton de Blois 1er
automobile Canton de Blois 1er
boulangerie Canton de Blois 1er
bts alternance Canton de Blois 1er
chauffeur pl Canton de Blois 1er
chef projet Canton de Blois 1er
conducteur Canton de Blois 1er
conducteur poids lourd Canton de Blois 1er
controleur Canton de Blois 1er
coordinateur Canton de Blois 1er
developpeur Canton de Blois 1er
électricien Canton de Blois 1er
garde d'enfant Canton de Blois 1er
gestionnaire Canton de Blois 1er
gestionnaire paie Canton de Blois 1er
immobilier Canton de Blois 1er
laboratoire Canton de Blois 1er
magasinier Canton de Blois 1er
maintenance Canton de Blois 1er
manutentionnaire Canton de Blois 1er
maternelle Canton de Blois 1er
mecanicien Canton de Blois 1er
paysagiste Canton de Blois 1er
pharmacien Canton de Blois 1er
poids lourd Canton de Blois 1er
préparateur pharmacie Canton de Blois 1er
professeur Canton de Blois 1er
psychiatre Canton de Blois 1er
responsable Canton de Blois 1er
standardiste Canton de Blois 1er
technicien Canton de Blois 1er
technicien laboratoire Canton de Blois 1er
technicien maintenance Canton de Blois 1er
temps partiel Canton de Blois 1er
Recherche d'emploi par ville Canton de Blois 1er
emploi La Chaussée-Saint-Victor, 41260
emploi Saint-Denis-sur-Loire, 41000


text:
Ministèri Public
Lo Ministèri Public es un organisme public, generalament estatal, que se li atribuís la representacion dels interèsses de la societat en sostenent l'accion penala publica.
Aital, es encargat de contribuir a l'establiment dels critèris de la politica criminala o perseguida penala dins l'Estat.
En sa qualitat dins lo procès e son ligam amb los autres intervenents dins lo procès penal, es un subjècte del procès e i pren part, per sostenir una posicion opausada a l'inculpat e exercir l'accion penala (en qualques païses de manièra monopolistica). Tanben es part formala e non materiala per mancar d'interès parcial (coma un simple particular) e per tendre una parcialitat qu'encarna la collectivitat (l'Estat) e qu'exigís que siá un fidèl rebat de la majora probitat e vertut civica dins l'exercici de sas atribucions e dins lo compliment de sos devers.


text:
Loïsiana
Loïsiana es un estat del sud dels Estats Units d'America. Confronta a l'oèst l'estat de Tèxas, al nòrd Arkansas, a l'èst Mississipí e al sud lo golf de Mexic. Sa capitala es Baton Rouge, e la pus granda vila, la Nòva Orleans. Loïsiana es lo sol estat dels Estats Units qu'es devesit administrativament en parròquias, los autres essent constituits de comtats.
La màger part de las tèrras de l'estat son constituïdas de sediments carregats pel riu Mississipí, formant dos enòrmes dèltas e de vastas zonas de palús e sanhas costièras.[1] Los dos dèltas son situats a Monroe, sèti de la parròquia de Ouachita , Shreveport, sèti de la parròquia de Caddo Parish, e Alexandria, sèti de la parròquia de Rapides Parish, per lo dèlta pichon, e Monroe, Lake Charles, e Nòva Orleans per lo dèlta grand. Los dèltas contenon un biota ric tipic del sud; amb per exemple d'aucèls coma los ibisses e los goitres blancs. Son presentas tanben mantunas espècias de granhòtas arboricòlas, e de peisses coma l'esturion e lo peis espatula. Dins los airals pus enauçats, lo fuòc es un processús natutal, e es a l'originas de grands bòsques de pin dels palúns e de savanas umidas. To aquò amb una granda varietat de plantas, en particular las orquidèas e las plantas carnivòras.
D'unes environaments urbans de Loïsiana an un eritatge multicultural e multilingüe que foguèt fortament influenciat per una mescla de culturas francesa, espanhòla, americana nativa, africana, çò qu'es considerat coma excepcional als Estats Units. Abans la crompa americana del territòri en 1803, la Loïsiana actuala foguèt una colonia espanhòla e francesa. En mai, foguèron "importats" nombroses esclaus africans al sègle XVIII, que una granda part venian de la meteissa region d'Africa de l'Oèst, en concentrar aital sa cultura. Après la guèrra civila, los angloamericans aumentèron la pression per l'anglicizacion, e en 1915, l'anglés foguèt declarat solenga oficiala de l'estat.[2] Loïsiana compren mai de tribús americanas nativas que tot autre estat del sud dels Estats Units, que quatre son reconegudas al nivèl federal, detz son reconegudas per l'estat, e quatre an pas encara recebut de reconeissença .[3]
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Loïsiana foguèt nomenada aital en onor de Loís XIV, rei de França de 1643 a 1715. Quora René Robert Cavelier, Sieur de La Salle reivindiquèt lo territòri asagat pel riu Mississipí per França, lo batejèt La Louisiane, (la tèrra de Loís).[4] Aquela part de l'Empèri colonial francés s'espandissiá d'aquel temps de Mobile Bay entrò al nòrd la termièra canadenca, e compreniá tanben un trocet de çò qu'es uèi lo sud oèst de Canadà.
Geologia[modificar | modificar la font]
Lo Golf de Mexic existiá pas 250 milion d'ans i a quora i aviá pas qu'un sol supercontinent nomenat Pangèa. Mentre que Pangèa s'es desseparada, se durbriguèron l'Ocean Atlantic e lo Golf de Mexic. Loïsiana se formèt dapasset, subre mantun milions d'annadas, entre aiga e tèrra, del nòrd cap al sud.[1] Las ròcas pus vièlhas son situadas al nòrd, dins d'airals coma Kisatchie National Forest. Las ròcas pus ancianas datan del Terciari, siá 60 milion d'ans i a. Las tèrras pus jovas de l'estat apareguèron durant los darrièrs 7,500 ans amb la formacion dels dèltas successius de Mississipí: Maringouin, Teche, St. Bernard, Lafourche, Mississipí, a ara Atchafalaya.[5] Los sediments foguèron carrejats per lo flume del nòrd cap al sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Veire maitot[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Dayna Bowker Lee, "Louisiana Indians in the 21st Century", Louisiana Folklife Program, 2013
- ↑ Modèl:Cite encyclopedia
- ↑ Coleman, J. M., Roberts, H. H., and Stone, G. W. (1998). "Mississippi River Delta: an overview", Journal of Coastal Research, 14, 698–716.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 21 de novembre de 2015
Empleguem un mot plan gascon: "preable".
Lo mot "preable" qu'apartien au lexic deu gascon classic. Qu'ei anotat peu Palay com a mot fossilizat hens l'expression "au preable", espudida deu lexic corrent per l'idiomatisme francés "au prealable".
Lo diccionari de Lespy-Raymond que ns'apren un chic mei sus aqueste mot gascon qui, en realitat, i figura jos tres variantas distintas: "preable", "priable" e "prable". Aquiu qu'avetz un exemple de citacion (tirada de Lespy-Raymond):
Los bins (vins), au priable que augun baxet (vaishèth = recipient de husta, barrica) no sera abroquat (abrocat, qu'ei a díser perçat per un broquet), seran gustatz per dus gustadors.
"Au priable (que)" que significava dongas "abans (que)". Priable que significava "anterior" com "prealable" en francés.
Adonc, lo mot que presenta tres fòrmas. Aquesta diversitat formau que pleiteja per ua origina anciana e l'analisi d'aqueras tres fòrmas que' nse suggereish ua evolucion per pèrda d'ua n:
*preanable >preable, priable
e:
*preanable>*pranable>prable.
Dongas, que postulam l'existéncia en gascon ancian d'un vèrbe *preanar qui seré l' exacte corresponent en gascon deu vèrbe francés "préaller" (uei extint) d'on deriva efectivament l'adjectiu préal(l)able en francés.
L'evolucion per pèrda de la n intervocalica a partir deu mot "*preanable" que'n poderé suspréner mei d'un, puishque, a l'evidéncia, lo mot e deriva indirèctament de "anar" via "*preanar". Qu'ei probablament la resolucion de l' iat de *preanable, per l'esmudiment de l'ua de las duas vocaus en causa, qui a miat lo mot tà desolidarizà's de la soa origina:
* preanable > *prenable> preable, priable
*preanable >*pranable>prable.
La pèrda d'ua vocau tà matar un iat qu'ei un fenomèn plan coneishut en gascon. Que n'avetz d'autes exemples com trimfe, trimfar (de triomfe, triomfar) e urós (de aürós, derivat d'aür, forma anciana d' ahur). Per jo, n'ei pas briga segur que urós sia un gallicisme, que'm pensi que deriva naturaument d'aüros com ahur deriva de aür, qu'ei a diser evoluant entà matar l'iat. Dit autament, en espudir urós deu lexic occitan, qu'ei un gasconisme qui ei hòragetat, que non un gallicisme.
En tot cas, qu'avem aquiu un mot gasconissime qui caleré tornar emplegar shens moderacion. De las tres fòrmas possiblas, en Pèir Morà que n'a causit ua: "preable", en seguint atau l'exemple de Palay, a maudespieit de l'iat pro lèd qui poderé miar per fòrça tà *prehable. Las autas duas non pausan pas aqueste problemet fonetic. Jo que m'aurí estimat mei "priable" (com "miar" de "menar"), aquò rai.
Totun la fòrma "preable" qu'ei estada l'arretienguda, adonc empleguem-la shens moderacion !!!
3 comentaris:
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
Potser no hauria d'haver comentat açò, però mira, jo no crec en les casualitats i si aquest comentari ix a la llum serà per alguna cosa, em va venir un article sobre la revolució que s'està donant de les dones en clau psicoanalítica en que l'única, i dic l'única paraula que no estava traduïda al castellà era "prealable" del francès.
Jo no havia mirat el seu significat, però hui el sé en gascon i en castellà i francès.
Hi ha casualitats?
Vicent
- 21 de novembre de 2015 a les 13:36
-
-
Beròia analisi, mercés plan !
Sonque ua remarca per díser que "preable" arretienut per un lexicograf ne hè pas las autas formas arrecaderas. Jo tanben que senti "priable" com mei naturau, cf. miar, miaça, etc. mes ne l’impausarí pas a digun. Simplament, b’ei la forma qui emplegarí (-rèi) quan s’escadi.
L’advèrbi prablament(s) / preablament(s) / priablament(s) que’n resulta logicament.
Amistats
JIG
- 21 de novembre de 2015 a les 17:28
- Joan de Peiroton ha dit...
-
@Vicent Llémena i Jambet: doncs, si, hi ha casualitats i, a vegades, necessitats.
@Anonime JIG: Donc jo tanben que m'estimi mei priable que non preable, totun que m'estimi mei emplegar preable pr'amor qu'ei la forma qui trobam hens los diccionaris de Palay de Pèir Morà e qu'ei plan aquò qui prevau sus las autas consideracions per jo. Per si en cas quauqu'un agi de verificar lo significat deu mot...
- 22 de novembre de 2015 a les 18:56


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Gottlieb Mozart, mai conegut amb la forma latina de son segond nom de baptisme Wolfgang Amadeus Mozart, o pus simplament Mozart, foguèt un grand musician e compositor austrian. Nasquèt à Salzborg en1756, ont foguet au servici de l'archavesque e moriguèt en 1791.
Sei primierei grandeis opèras lei faguet à l'atge de dètz ans, coma Bastien et Bastienne opèra escricha en francés per doas votz de dròlles d'aquel atge.
De segur leis òbras immensas son Die Zauberflöte (La Flaüta encantada), Così fan tutte (Ansin fan totei), Die Entführung aus dem Serail (Lo raubament dau Serai) e tant de sinfonias, coma la numèro 40 en sòl menor.
Escriguèt tanben un magnific Concèrto dau coronament qu'es un concèrto per piano e orquèstra.
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença a Salzborg
- Personalitat austriaca del sègle XVIII
- Compositor austriac
- Compositor classic
- Compositor d'opèra
- Clavecinista (compositor)
- Pianista austriac
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Enfant prodigi
- Wolfgang Amadeus Mozart
- Salzborg
- Mannheim
- Naissença en 1756
- Decès en 1791


text:
Vitruvi
Marcus Vitruvius Pollio, conegut sol nom de Vitruvi, es un Arquitècte roman que visquèt al sègle I (s'evalua la naissença vèrs 90 AvC e la mòrt vèrs 20 AvC[1]).
Somari
- 1 Biografia
- 2 Vitruvi arquitècte
- 3 De architectura
- 4 L’apòrt de Vitruvi dins nòstra coneissença de la tecnologia de l’Empèri Roman
- 5 Bibliografia
- 6 Vejatz tanben
- 7 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Los sols fachs coneguts de sa vida son extrachs de son sol obratge, De architectura, que nos parvenguèt. Sembla pasmens que foguèt conegut de Plini lo Vièlh que ne parla dins sa descripcion de la construccion de mosaïcas dins Naturalis Historia sens pasmens lo nomenar explicitament. Frontin se refèris a « l’Arquitècte Vitruvi » dins son tractat de la fin del sègle I, Dels aqüeductes. Aprèp que foguèt soldat en Gàllia, en Espanha e en Grècia, constructor de maquinas de guèrras[2], Vitruvi venguèt Arquitècte a Roma. El meteis nos ditz qu'èra pas naut, e se planh de l'ànsia de l’edat[3]. Sa prosa, a l'encòp tecnica e imatjada, se constituís de frasa brèvas, e son vocabulari pareis aver èsser aquel dels menestrals. Vitruvi foguèt a l'encòp vulgarizador e compilador.
Vitruvi arquitècte[modificar | modificar la font]
Subretot conegut per sos escrichs, Vitruvi èra d'esperel arquitècte. Dins l’Antiquitat romana l’arquitectura èra un vast domeni que compreniá la gestion de la construccion, l'engenhariá civila, l'engenhariá quimica, la construccion, l'engenhariá dels materials, l'engenhariá mécanica, l'engenhariá militara e la planificacion urbana. Frontin menciona Vitruvi dins l'encastre de l'estandardizacion de la talha de las tudèlas.
Lo sol bastiment que pasmens sabèm èsser atribuit a Vitruvi es una basilica acabada en 19 AbC. Foguèt bastida a Fanum Fortunae, uèi Fano. La basilica de Fano desapareguèt completament, e mai lo site es pas encara identificat malgrat mai d'una temptativas de localizacion. La practica crestiana de conversion de las basilicas romanas (alara bastiments publics) en luòc de culte suggerís que la basilica seriá estada integrada a l’actuala catedrala de Fano. Leonardo da Vinci ne faguèt una òbra d'aquel arquitècte, perque per el aquò meritava d'èsser expausat e non pas ignorat.
De architectura[modificar | modificar la font]
Vitruvi es l’autor d’un tractat famós nomenat De architectura, escrich a la fin de sa vida e que dedica a l’emperaire August. Dins lo prefaci del libre I, Vitruvi dona per tòca a sos escrichs d’expausar sa coneissença personala de la qualitat dels bastiments a l'emperaire. Vitruvi evòca la campanha de reparacions e de melhoracions dels bastiments publics efectuada jos Marcus Agrippa. De architectura es lo sol libre major que demòra sus l’arquitectura de l’Antiquitat classica.
Aquel tèxte « influencièt prigondament, dempuèi la Renaissença, artistas, pensaires e arquitèctes, que Leon Battista Alberti (1404-72), Leonardo da Vinci (1452-1519), e Miquèl Àngel (1475-1564) » segon Petri Liukkonen (2008). Levat lo De architectura, lo libre major sus l’arquitectura mai ancian que dispausam es la nòva formulacion per Alberti dels Dètz Libres en 1452.
Vitruvi demorèt famós per aver soslinhat dins son De architectura qu’una estructura deuriá presentar las tres qualitats de firmitas, utilitas, e venustas — es a dire fòrta (o perenna), utila e bèla. Segon Vitruvi, l’arquitectura es una mimesis (imitacion) de la natura. Es çò que se nomenarà pus tard la concepcion classica de l’arquitectura.
En perfeccionant aquel art de la construccion, la Grècia antica inventèt los òrdres arquitecturals: doric, ionic e corintian. Donèt un sens de las proporcions, culminant dins la compreneson de las proporcions del còs uman. Aquò menèt Vitruvi a sa definicion de l’òme de Vitruvi, que tornèt èsser mai tard actualizat per Leonardo da Vinci e son celèbre dessenh: lo còs uman inscrich dins lo cercle e lo carrat.
L’apòrt de Vitruvi dins nòstra coneissença de la tecnologia de l’Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Los libres VIII, IX e X del De architectura forman la basa d'una granda partida de çò que sabèm sus la tecnologia romana. Aquela coneissença es uèi completada per l'estudi arqueologic dels rèstas, coma las molinas de Barbegal (Fòntvièlha en Provença).
Maquinas[modificar | modificar la font]
Lo trabalh de Vitruvi pren una granda importància per la descripcion de las diferentas maquinas utilizadas pels obratges d'art (coma palancs, gruas e carrèlas) e mai de las maquinas de guèrra (catapultas, balistas, maquinas de sèti). Vitruvi parlava de son experiéncia personala d'engenhaire e faguèt pas que raportar o comentar lo trabalh de sos davancièrs. Descriguèt tanben la construccion de las mòstras de solelh e dels relòtges d'aiga, e tanben l'utilizacion d'un eolipil (la primièra maquina de vapor) dins una experiéncia avent per tòca de demostrar la natura dels movements de l'aire atmosferic (vent).
Aqüeductes[modificar | modificar la font]
Sa descripcion de la construccion d'aqüeducte compren lo biais que son mantenguts, coma la causida atentiva dels materials necessaris. Frontin, un sègle pus tard, dona fòrça mai detalhs suls problèmas practics ligats a lor construccion e lor manteniment. Lo trabalh de Vitruvi data del sègle I, es a dire lo periòde qu'un grand nombre dels mai grands aqüeductes romans èran bastits (e demòran fins a uèi) coma l’aqüeducte de Segòvia e lo Pònt de Gard. L'utilizacion del sifon inversat es descrit en detalh, e mai lo problèma pausat per las nautas pressions desvolopadas dins la tudèla a la basa del sifon, problèma practic que Vitruvi semblava de plan conéisser. De architectura seriá estat ja considerat coma un obratge de referéncia per Frontin, un general nomenat a la fin del sègle I per governar los aqüeductes de Roma. Es a l’origina de la descobèrta de la diferéncia entre l'apòrt e la fornitura d'aiga causada per de tudèlas illegalas inseridas dins los besals per destornar l'aiga.
Materials[modificar | modificar la font]
Vitruvi descriguèt fòrça materials de construccion utilizats per una granda varietat d'estructuras diferentas. Tanben faguèt una descripcion detalhada de la pintura sus estuc. Es subretot interessat al beton e a la calç que se consacra dins de grands passatges de son òbra. Explica en particular l'interès de la pozzolana pel beton idrolic que pren jos l'aiga. La longevitat de fòrça bastiments de l’epòca romana es uèi encara lo testimòni de la granda mestreja pels Romans dels materials de construccion e lor utilizacion.
Vitruvi es plan conegut e sovent citat coma una de las primièras fonts qu'indiquèt que lo plomb se deuriá pas utilizar per transportar l'aiga potabla. Promoguèt las tudèlas de tèrra e los besals de maçonariá. Concluguèt dins lo libre VIII del De Architectura aprèp observacion empirica d’obrièrs malauts dins las fondariás de plomb. Vitruvi nos conta l'istòria celèbra d'Arquimèdes detectant d'aur farlabicat per un aliatge dins una corona reiala. Arquimèdes se mainèt que lo volum de la corona poiriá èsser mesurat exactament pel desplaçament creat dins un banh d'aiga. Aquela descobèrta li permetèt de comparar la densitat de la corona amb aquela de l’aur pur, e atal de mostrar que la corona èra compausada d’un aliatge d’aur et d’argent.
Maquinas d'assecament e d'asagatge[modificar | modificar la font]
Vitruvi descriguèt la construccion d'una vitz d'Arquimèdes al capítol X del De architectura. Pasmens i menciona pas lo nom d’Arquimèdes.
S'agissiá a l’epòca d’un dispositiu ja plan utilizat per levar l’aiga per asagar los camps e per assecar las minas. S'entre las autras maquinas de levatge que descriu.
De rèstas de ròda d'aiga se trapèron dins de minas anticas, coma aquela del Rio Tinto en Espanha e Dolaucothi dins l’oèst del País de Galas.
Instruments d'arpentatge[modificar | modificar la font]
Vitruvi demostrèt sa mestretja de l’arpentatge dins sas descripcions dels instruments d’arpentatge, en particular lo nivèl d'aiga qu'aima mai a la groma, un dispositiu utilizant un fial de plomb. Aqueles instruments son essencials dins totas las operacions de construccion, e subretot dins la construccion d’aqüeductes, qu'assegurar l’uniformitat del penjal èra primordial per fornir de contunh las aigas sens damatjar la paret d'un besal. Tanben desvolopèt l'un dels tot primièrs odomètres, constituit d'una ròda de circonferéncia coneguda que daissa caser una pèira dins una aisina a cada torn.
Caufatge central[modificar | modificar la font]
Vitruvi dona d'instruccions explicitas sul biais de concebre de tals bastiments per optimizar l’eficacitat energetica, conselhèt d’utilizar de reguladors per contrarotlar la calor dins las pèças caudas. S'agís d'un disque de bronze, installat dins una dobertura circulara facha dins lo teulat, e que podiá èsser levat o baissat per una carrèla per ajustar la ventilacion.
Trabalhs maritims[modificar | modificar la font]
Vitruvi descriu tres metòdes de construccion de las peiradas, de las levadas e cais :
- En aiga protegida e s'un mortièr de pozzolana es disponible en abondància, un cofratge constituit de pals e pòsts de fusta o de pals ajustats per far una palancada puèi l’interior serà emplit de beton idrolic colat in-situ, aprèp curatge del fons per ne far una bona fondacion.
- En aiga mai agitada o se la pozzolana es pas disponibla, lo cofratge serà remplaçat per una estacada pus solida, puèi lo dedins serà secat per i bastir la levada a sec (perque la manca de pozzolana empacha la preparacion d’un beton idraulic que pren dins l’aiga).
- Quand la mar es somesa a las marèas (pauc corrent pels romans), l'estructura serà bastida dempuèi la còsta cap al larg sus un massís sablós que se daissarà apuèi partir jos l’accion de las ondas e atal l'estructura s’enfonsa progressivament[4].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Estudis sus Vitruvi[modificar | modificar la font]
- (fr)Vitruve, Les dix livres d’architecture, Traduction intégrale de Claude Perrault, 1673, revue et corrigée sur les textes latins et présentée par André Dalmas, ed:Balland, isbn 2.71.58.0211.0}
- (fr) J. Caye, Empire et décor. Le vitruvianisme et la question de la technique à l’âge humaniste et classique, avec 6 dessins de Didier Laroque, Paris, J. Vrin, 1999.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Vitruvius. Architecture, ou Art de bien bastir traduit en français par Jean Martin, Paris, Jacques Gazeau 1547]
- (fr) Vitruve et ses dix livres d’architecture, résumé de l’ouvrage
- (fr) La BNF et Google Books ont mis en ligne trois traductions du de architectura de Vitruve : celle de Jean Martin (1547), chez Jean Baptiste Coignard, avec notes ; celle de Perrault (1673), et enfin celle de Ch. L. Maufras, avec texte latin (1847)
- (fr) Base Architectura du Centre d’études supérieures de la Renaissance (éditions de 1511, 1521 et traductions françaises de 1547, 1572... Voir aussi les pages "Faventinus" [1], "Cesariano"[2] et "Perrault"Architectura : Livres d’architecture, Architecture, textes et images des XVIe – XIIe siècles.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Vitruvi dans la basa Gallica de la BNF.
- ↑ « Itaque cum M. Aurelio et P. Minidio et Cn. Cornelio ad apparationem balistárum et scorpionum reliquórumque tormentórum refectionem fui præsto... ». De architectura, libre I, Preambúl.
- ↑ « Mihi autem… staturam non tribuit natura, faciem deformavit ætas, valetudo detraxit vires. », De architectura, libre II, Preambul
- ↑ Per las analisis contemporanèas vejatz (en) Prof. Leopoldo Franco, Ancient Mediterranean harbours: a heritage to preserve. Ocean & Coastal Management, Vol 30, N° 2 & 3, (1996)


text:
Antràs
Antràs[1][2][3] (oficialament en francés Antras) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Antràs es situat al centre del departament del Gers, la municipalitat es limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque e Sant-Lary.
Lo climat es océanique.
Antràs est situé au centre du département du Gers, la commune est limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque et Saint-Lary.
Le climat est océanique
La comuna qu'ei situada suus riu Auloue.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Hasparn
Hazparne / Hasparren
Hasparn (Hazparne en basco, Hasparren en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Las comunas tòcatocantas que son Briscós e Urt au nòrd, Cambon, Haltsu, Jatsu e Moguerre a l'oèst, Makea, Mendiondo e Bonlòc au sud, e Aiherra e La Bastida de Clarença en Baisha Navarra a l'èst.
Suber la paret de la soa glèisa que i a ua estèla deu sègle III, de l'epòca romana, qui marca la neishença de la província romana aquitana de Novempopulània. Ce ditz l'inscripcion latina:
- Flamen item dumuir quaestor pagiq. magister
- Verus ad Augustum legato munere functus
- pro novem optinuit populis seiungere Gallos
- Urbe redux genio pagi hanc dedicat aram
valent a díser:
- «Flamine (« prèste deu culte imperiau »), e tanben duumvir (« membre d'un collègi de dus magistrats qui dirigivan la ciutat »), questor (« perceptor »), e administrator deu districte (« literalament deu pagus, o país, subdivision d'ua ciutat romana »),
- Verus, cargat d'ua ambassada devant August (« l'emperaire »),
- qu'a obtengut per los nau pòbles d'estar separats deus galleses;
- de retorn de la Vila (« Roma »), que dedica aqueth autar au Gèni deu país (aqueth medish districte o pagus, subdivision de la ciutat antica, en l'ocurréncia shens dobte lo vilatge a l'origina de l'actuau Hasparn[ref. necessària]).[1].»
Durant l'Edat Mejana qu'estó ua arrestada deu Camin de Sant Jaume emparat peus castèths de Zalduzahar (1125) e de Zalduberri (1310).
-
Glèisa de Sant Joan Baptista.
-
Ostau deu sègle XVIII.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Evolucion demografica
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Java
Java (en indonesian, javanés e sondanés Jawa) es una illa d'Indonesia. Amb una populacion de 135 million de personas (levat los 3.6 million de l'illa de Madura qu'es administrada coma una part de las províncias de Java), Java es l'illa pus poblada al mond, e un dels endreches qu'a la densitat de populacion pus imortanta. Java assosta 60 del cent de la populacion indonesiana. La capitala de l'estat, Jakarta es situada a l'oèst de l'illa. Una granda part de l'istòria indonesiana se debanèt a Java. Foguèt lo centre d'un poderós empèri indo-bodist, de sultanats islamics, e lo còr de la colonia de las Índias Orientalas Neerlandesas. Java foguèt tanben lo luòc de la revolucion nacionala indonesiana pendent los ans 1930 e 40. Java domina Indonesia politicament, economicament e culturalament.


text:
Lengas dené-caucasencas
Lei lengas dené-caucasencas o lo dené-caucasenc son una superfamilha de lengas (çò es una familha de lengas fòrça anciana e espandida). L'existéncia dau dené-caucasenc es pas (encara) validada nimai acceptada per l'ensems de la comunitat scientifica dei lingüistas e fa l'objècte de pron de discussions.
Somari
- 1 Composicion
- 2 Proposicions d'aubre genealogic
- 3 Fonologia reconstrucha
- 4 Correspondéncias de sòns
- 5 Sosbrancas
- 6 Referéncias
- 7 Liames extèrnes
- 8 Vejatz tanben
Composicion[modificar | modificar la font]
Lo dené-caucasenc agropariá lei familhas seguentas:
- lo basco en Euròpa de l'Oèst, familha que compren una sola lenga.
- lo nòrd-caucasenc en Caucàs, familha que compren en particular l'abcaz, l'adigué, l'ingosh, lo chechèn e lei lengas daguestanesas.
- l'ienisseian en Siberia centrala, familha que compren lo ket e d'autrei lengas desparegudas a una epòca recenta.
- lo burushaski en Cashmir, familha que compren una sola lenga.
- lo nahali en Índia, familha que compren una sola lenga.
- lo sinotibetan en Extrèm Orient, familha que compren en particular lei lengas siniticas (chinés, cantonés, hakka, etc) e lei lengas tibetobirmanas (tibetan, birman...).
- lo na-dené en America dau Nòrd, familha que compren en particular l'apache e lo navaho..
L'inclusion dau nahali ven d'una version recenta de l'ipotèsi dené-caucasenca. Vitalii Shevoroshkin [1998] apond lei lengas salish e possiblament d'autrei familhas nòrd-americanas tanben.
La teoria, prepausada d'en primier dins leis ans 1980 per Sergei Starostin, s'inspira en granda part deis òbras d'Alfredo Trombetti, Karl Bouda, e Edward Sapir, mai s'es jamai demostrada d'un biais definitiu e inequivòc. Pron de lingüistas doncas pensan qu'aquelei familhas de lengas s'aparentan pas. Pasmens es important de notar que lei tenents de l'ipotèsi dené-caucasenca la considèran coma "un modèl explicatiu" mai que coma una solucion finala e definitiva au problèma d'una relacion genetica pus prefonda entre lei familhas consideradas.
E mai se pron de lingüistas considèran que lo basco e lo nòrd-caucasenc son d'isolats lingüistics, John Bengtson publiquèt mai d'un article au començament deis ans 1990 ont postulèt una familha vasconocaucasenca, en liant lo basco ai lengas nòrd-caucasencas, e aquò formariá lo macrocaucasenc que se liariá au burushaski. L'estructura intèrna de la superfamilha dené-caucasenca, coma la veson Starostin e Bengtson, se pòt agachar çai sota.
Proposicions d'aubre genealogic[modificar | modificar la font]
Vision d'Starostin[modificar | modificar la font]
Vaicí l'aubre de la familha dené-caucasenca e lei datas de divergéncia aproximativas (estimadas per glotocronologia) que prepausan S. A. Starostin e sei collègas dau projècte Tower of Babel:
- 1. dené-caucasenc [8 700 avC]
- 1.1. na-dené/atabascan-eyak-tlingit
- 1.2. sinovasconic [7 900 avC]
- 1.2.1. vasconic (vejatz çai sota)
- 1.2.2. sinocaucasenc [6 200 avC]
- 1.2.2.1. burushaski
- 1.2.2.2. caucasosinoienisseian [5 900 avC]
- 1.2.2.2.1. nòrd-caucasenc
- 1.2.2.2.1.1. caucasenc dau nòrd-èst
- 1.2.2.2.2.2. caucasenc dau nòrd-oèst
- 1.2.2.2.2. sinoienisseian [5 100 avC]
- 1.2.2.2.2.1. ienisseian
- 1.2.2.2.2.2. sinotibetan
- 1.2.2.2.1. nòrd-caucasenc
Vision de Bengtson[modificar | modificar la font]
Vision actuala de J. D. Bengtson, qu'ara per ara l'a pas datada amb una analisi glotocronologica:
- 1. dené-caucasenc
- 1.1. branca sinodené (orientala)
- 1.1.1. sinotibetan
- 1.1.2. na-dené
- 1.1.2.1. haida
- 1.1.2.2. nuclèu na-dené
- 1.1.2.2.1. atabascan-eyak-tlingit
- 1.1.2.2.2. ienisseian
- 1.2. branca macrocaucasenca (occidentala)
- 1.2.1. burushaski
- 1.2.2. vasconocaucasenc
- 1.2.2.1. nòrd-caucasenc
- 1.2.2.1.1. caucasenc dau nòrd-èst (nakh-daguestanés)
- 1.2.2.1.2. caucasenc dau nòrd-oèst (abcazoadigué)
- 1.2.2.2. basco
- 1.2.2.1. nòrd-caucasenc
- 1.1. branca sinodené (orientala)
Fonologia reconstrucha[modificar | modificar la font]
Coma per lo protoindoeuropèu e lo protooralic, lei lingüistas que trabalhan subre de reconstruccions de la lenga proto-dené-caucasenca utilizan gaire l'alfabet fonetic internacionau (AFI) en generau. Per facilitar lei comparasons amb la literatura scientifica, la transcripcion d'Starostin (largament identica a aquela de Bengtson) s'utiliza dins aquesta seccion, seguida per leis equivalents en AFI entre barras oblicas (per lei fonèmas) o entre parentèsis cairadas (per lei sòns vertadiers). Se diferéncia de l'AFI especialament dins la notacion dei consonantas africadas (que totei s'escrivon aicí amb un solet caractèr), dei consonantas lateralas, e dei consonantas faringalas e epiglotalas (aquò se complica per lo fach qu'Starostin utilizava pas lo tèrme d'« epiglotau »).
Consonantas[modificar | modificar la font]
- ¹ Coma dins lei lengas actualas de Caucàs, totei leis oclusivas (levat /ʡ/ e /ʔ/) èran aparentament siá sonòras, siá ejectivas, siá aspiradas. Rèsta encara de cercar s'aquò èra lo cas deis africadas tanben. Ja que l'aspiracion soleta es pas fonematica, aquò se mòstra pas dins la transcripcion fonematica d'aquesta pagina.
- ² Aquelei sòns èran pas de fonèmas separats, probable, mai d'allofòns de sei correspondents sonòrs.
Vocalas[modificar | modificar la font]
Correspondéncias de sòns[modificar | modificar la font]
La taula seguenta descriu coma se supausa que lei fonèmas dau proto-dené-caucasenc an evolucionat vèrs lei fonèmas dei lengas descendentas. S'utiliza la transcripcion d'Starostin per lo proto-dené-caucasenc, s'utiliza l'ortografia basca per lo basco; se fornís l'AFI dins totei lei cas. (Lo burushaski a ges d'ortografia fixada). Lei correspondéncias dau na-dené, leis an pas encara publicadas. Lo jonhent indica qu'un fonèma a evolucionat vèrs de vias diferentas segon sa posicion dins un mot, per exemple au començament o a la fin. "∅" indica una desparicion sensa traça. L'identitat exacta dau protofonèma ienisseian "r₁" es gaire clara. Se mòstra pas lei derivats dei grops de consonantas proto-dené-caucasencas quand sei fonèmas an evolucionat de maniera independenta.
- ¹ /h/ a desparegut dins lei dialèctes bascos meridionaus a l'epòca istorica.
- ² /ɦ/ es reconstruch (*) per leis estapas mai ancianas dau basco; es vengut /h/ dins dos dialèctes dau nòrd e a desparegut dins totei leis autres.
- ³ Pròche de /o/ e /u/.
Sosbrancas[modificar | modificar la font]
Vasconic[modificar | modificar la font]
Aquela branca compren la lenga basca, l'anciana lenga aquitana (se per cas èra autra causa qu'una forma anciana de basco), e seis aujòus ipotetics.
Proposicions de cognats vasconocaucasencs[modificar | modificar la font]
Pron de mots que se manlèvan gaire entre lei lengas son fòrça similars en basco e dins lei lengas nòrd-caucasencas. Aquò aperten ais arguments mai fòrts que Bengtson pòrge per sostenir la posicion dau basco dins la superfamilha dené-caucasenca.
Nòtas:
Lo dargwa, lo chechèn, lo khinalug, lo lak, lo tabasaran, e l'udi son de lengas caucasencas dau nòrd-èst. Lo "dargwa" es lo dargwa literari, lo protodargwa es l'aujòu reconstruch de totei lei dialèctes dargwas, e lo protocaucasenc es lo darrier aujòu reconstruch de totei lei lengas nòrd-caucasencas conegudas de l'èst e de l'oèst. Per convencion un asterisc marca lei mots reconstruchs. "V" es una vocala non certana, "H" es una consonanta glotala o epiglotala non certana. Lei tirets indican que s'es pas trobat de forma comparabla au mot basco dins la lenga en question.
Sinocaucasenc[modificar | modificar la font]
Lei tèrmes dené-caucasenc, sino-dené e sinocaucasenc son sovent confonduts. Mentre que lei dos primiers son de sinonims, lo darrier n'es una sosbranca. Lo sinocaucasenc comprendriá alora lo nòrd-caucasenc, lo sinotibetan, l'ienisseian e lo burushaski, en essent exclús lo na-dené e lo basco.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- BENGTSON, John D., 2004. "Some features of Dene-Caucasian phonology (with special reference to Basque)." In Cahiers de l'Institut de linguistique de Louvain (CILL).
- BENGTSON, John D., 2006. "Materials for a Comparative Grammar of the Dene-Caucasian (Sino-Caucasian) Languages."
- BENGTSON, John D., 1997. Review of "The History of Basque. Londres: Routledge, 1997. Pp.xxii,458" per R.L. Trask.
- BENGTSON, John D., 1997. "Ein Vergleich von Burushaski und Nordkaukasisch". In "GEORGICA (Zeitschrift für Kultur, Sprache und Geschichte Georgiens und Kaukasiens)."
- BENGTSON, John D., 1996. "A Final (?) Response to the Basque Debate in Mother Tongue 1." (vej. lei liames extèrnes çai sota)
- SHEVOROSHKIN, Vitaliy [Vitalii] V., 1998. 1998 Symposium on Nostratic at Cambridge. Mother Tongue 31, 28 – 32 (tot lo numèro en fichiers imatges)
- STAROSTIN, Sergei A., 2004-2005. "Sino-Caucasian ([comparative phonology] & [comparative glossary])". Unpublished. (see External links below)
- STAROSTIN, Sergei A., 1994. "A Comparative Dictionary of North Caucasian Languages". Moscow. (vej. lei liames extèrnes çai sota)
- STAROSTIN, Sergei A., 1994. "Genesis Of The Long Vowels In Sino-Tibetan" presented at the Symposium on the Ancestry of Chinese. Hong Kong.
- STAROSTIN, Sergei A., 1994. "Word-final Resonants in Sino-Caucasian" for the 3rd International Conference on Chinese Linguistics. Hong Kong.
- STAROSTIN, Sergei A., 1995. "Old Chinese Basic Vocabulary: A Historical Perspective", Journal of Chinese Linguistics, v. 8.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Mapa de la familha dené-caucasenca
- (en) Proposicion d'aubre genealogic
- (en) Fonologia comparada sinocaucasenca
- (en) Glossari comparat sinocaucasenc
- (en) Una respònsa finala (?) dins la revista Mother Tongue 1
- (en) Consonantas sonantas finalas en sinocaucasenc


text:
1847
Aquesta pagina concernís l'an 1847 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la politica de reformas de l'Empèri, abolicion de l'esclavatge.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En genier, aprofichant la mobilizacion en Godjam de la màger part deis armadas d'Ali II e de sa maire Menen, lo cap militar Kassa Hailu conquistèt Gondar onte èra estat laissada una pichona garnison. En junh, Menen assaièt de reconquistar la vila mai foguèt capturada ambé son marit, l'ancian negus Yohannes III. Pasmens, lei relacions entre lei dos camps demorèron bònas e Ali II acceptèt de donar unei privilègis a Kassa Hailu en cambi de son aliança dins lei luchas intèrnas etiopianas.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Americanomexicana. Au començament de l'annada, lo generau mexican Santa Anna organizèt una còntra-ofensiva d'amplor dins lo nòrd mai sei tropas foguèron anientadas a la batalha de Buena Vista (22-23 de febrier). Ben establits dins lo nòrd, leis Estatsunidencs ataquèron alora lo sud de Mexic e ocupèron Puebla lo 15 de mai gràcias a l'ajuda dei conservadors mexicans de la vila. Puei, ataquèron dirèctament Mexico que capitulèt lo 17 de setembre après lei batalhas de Contreras (20 d'aost) e de Chapultepec (12-13 de setembre). Aquò marquèt la fin dei combats majors e lo començament de negociacions fòrça favorablas ais Estatsunidencs.
En parallèl d'aqueleis operacions, lei regions isoladas dau nòrd mexican (Califòrnia) que s'èran revoutadas còntra una premiera ocupacion estatsunidenca dins lo corrent de l'estiu de 1846 foguèron tornarmai conquistadas. Aquò favorizèt l'annexion d'aquelei regions dins lo corrent de l'annada seguenta.
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Americanomexicana amb una còntra-ofensiva mexicana menada per lo generau Santa Anna rintrat de son exili. Pasmens, son armada foguèt quasi anientada a la batalha de Buena Vista (22-23 de febrier) e lei subrevivents se retirèron ambé dificultat vèrs lo sud. Après aqueu succès, leis Estatsunidencs se dirigiguèron vèrs lo sud e prenguèron Puebla sensa combat lo 15 de mai — lei conservadors mexicans de la vila sostenián l'invasion còntra lo govèrn centrau liberau. Puei, ataquèron la capitala que sei defensas foguèron rompudas ai batalhas de Contreras (20 d'aost) e de Chapultepec (12-13 de setembre). Lo 17 de setembre, Santa Anna e Mexico capitulèron e de negociacions malaisadas per lei Mexicans acomencèron per acabar la guèrra.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la nitroglicerina per lo quimista italian Ascanio Sobrero (1812-1888). En fàcia de la manca d'estabilitat de son produch, qu'èra a l'origina d'explosions grèvas, assaièt sensa succès de s'opausar a son utilizacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de febrièr - Thomas Alva Edison, inventor american (m. 1931)
- 3 de març – Alexander Graham Bell, inventor escocés del [telefòn]] (m. 1922)
- 14 de març - Castro Alves, poèta brasilièr (m. 1871)
- 27 de març - Otto Wallach, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1931)
- 10 d'abril - Joseph Pulitzer, jornalista ongrés (m. 1911)
- 7 de mai - Archibald Primrose, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1929)
- 2 d'octobre - Paul von Hindemburg, president alemand (m. 1933)
- 17 d'octobre - Chiquinha Gonzaga, compositora brasilièra (m. 1935)
- 8 de novembre - Bram Stoker, escrivan britanic (m. 1912)
- 30 de novembre - Afonso Pena, president de Brasil (m. 1909)
- Ernèst Aberlenc, escrivan occitan (m. 1930)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de mai - Alexandre Vinet, teologian protestant soís (n. 1797)
- 4 de novembre - Felix Mendelssohn Bartholdy, compositor alemand (n. 1809)


text:
Lusàcia
Lusàcia (en naut sorab Łužica, en bas sorab Łužyca, en alemand Lausitz, en polonés Łużyce) es al sens larg una region istorica d'Euròpa e al sens restrench pòt designar lo país del pòble sorab e de la lenga soraba. Al sens larg Lusàcia ocupa especialament l'angle del centre-èst d'Alemanha (èst de Saxònia e sud-èst de Brandeborg) e de zonas adjacentas de Polonha.
Lo gentilici es lusacian -a o, dins un sens pus precís que designa lo pòble eslau, sorab -a.
Las vilas pus importantas son Chośebuz (Cottbus) e Budyšin (Bautzen).


text:
1222
Aquesta pagina concernís l'an 1222 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Malaut e fatigat, lo rèi Felip II redigiguèt son testament (→ 1223). Pasmens, contunièt de susvelhar leis afaires de l'Estat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Repression de la revòuta de Herat ambé la presa, lo pilhatge e la destruccion de la vila per lei Mongòls lo 14 de junh après un sètge de sièis mes.
Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]
Mòrt de Teòdor Lascaris dins lo corrent de novembre de 1222. Son gendre Joan III Dukas Vatatzès li succediguèt. Dins aquò — problema recurrent dins l'istòria bizantina — dos fraires de l'emperaire defunt (Alexis e Isaac Lascaris) contestèron aquela succession e revendiquèron lo tròne. Jonhèron la Cort de Constantinòple ont encoratjèron lei Latins a la guèrra còntra Nicèa (→ 1224).
De son caire, Joan III Dukas Vatatzès, sobeiran energic e erudit, acomencèt una politica destinada a renfòrçar economicament e militarament l'Empèri de Nicèa. En particular, ordonèt la reconstitucion d'una flòta importanta e formèt un còrs de mercenaris latins ben entraïnats. S'interessèt tanben a la restauracion dei fortificacions frontalieras e dei vilas arroïnadas per lei combats incessents (coma Esmirna).


text:
Henri Dunant
Jean Henri Dunant (Genèva, 8 de mai de 1828- Heiden, Soïssa, 30 d'octobre de 1910) foguèt un òme d'afars e activista social soís, fondador de la Crotz Roja. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901 amb l'economista e politician francés Frédéric Passy.
Biografia[modificar | modificar la font]
Henri Dunant nasquèt a Genèva en 1828 dins una familha borgesa de notables del país. Èra lo filh ainat dels cinc enfants de Jean-Jacques Dunant, un comerçant membre del Conselh representatiu de Genèva, e d'Antoinette Dunant-Colladon.


text:
747
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 747 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
L'epidemia de pèsta apareguda en 745 dins lo sud d'Itàlia agantèt la capitala. Fòrça murtriera, entraïnèt lo transferiment de la Cort de Constantinòple a Nicomèdia fins a 748.


text:
Lòtja Lautaro
La Lòtja Lautaro - a l'origina aperada Lòtja deus Cavèrs Racionaus (reg. Lòtja dels Cavalièrs Racionaus) que ho ua branca de la francmaçoneria qui ho fondada a Londres peu militar, aventurèr e revolucionari veneçolan Francisco de Miranda en 1797 dab lo pretzhèit de liberar l'America espanhòla de l'autoritat coloniau.
Enter los sons membres que comptè :
- Francisco de Miranda
- Santiago Mariño
- Andrés Bello
- Luis López Méndez
- Simón Bolívar
- Bernardo O'Higgins
- José de San Martín
- Tomás Guido
- Francisco Isnardi
- Ambrosio Plaza Farfán
- José Cortes de Madariaga
- Juan Pablo Fretes
- Bernardo Monteagudo
- Manuel José García
- José Antonio Alvarez Condarco
Lo son que ren omatge a l'indian araucan mapuche Lautaro que dab maquiavelisme resistí aus conquistadors espanhòls.


text:
Eridan (constellacion)
Eridan es une constellacion de l'emisfèri sud, situada prèp d'Orion, del Taure e de l'Idran mascle. Es la seisena constellacion del cèl de per sa grandor (1138 gras carrats), conten 300 estelas — que tres de magnitud inferiora a 3 — dispausada segon una longa linha sinuosa, coma un riu.
Amb sa grandor, es del meteis còp una constellacion eqüatoriala e circumpolara de l'emisfèri sud.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela constellacion de l'emisfèri austral deu son nom a un flume de la mitologia grèga. Seriá Pò o benlèu Ròse. Foguèt repertoriada pel primièr còp al siècle I ab.-C. per Ptolemèu, mas foguèt William Herschel que la repertorièt en 1783. Se terminava alara a Acamar.
Aquela constellacion d'Eridan ofrís la particularitat de presentar una zòna voida de tota galaxia sus un miliard d'annadas lutz, atal es lo pus grand « void » conegut dins l'univèrs[1].
L'istòria raconta que lo filh del Dieu solelh « Faeton » tombèt dins aquel flume e dempuèi aquel pòrta son nom. Las Eliadas, sòrres de Faeton, se rependèron en dolors e foguèron cambiadas en Pibols.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
Eridan se pòt pas gaire veire, e es de mal traçar. Sas doas estelas principalas son las doas extremitats:
- B Eri (Cursa) se situa als peses d'Orion, dins la zòna eqüatoriala.
- Achernar (a Eridani) es isolada e fòrça brilhanta, dins la zòna australa practicament polara.
- Forma de la constellacion
B Eri (Cursa) se situa a ~4° al nòrd de Rigel, lo pès Oèst d'Orion. Anant de B Eri (Cursa), lo riu corrís un pauc cap a l'oèst, dins una zòna ont se pòt subretot veire Y Eri (Zaurac), l'estela brilhanta (mag 3) a una vintena de gras OSO de Rigel. A partir de Zaurac, lo riu fa encara una vasta bocla fina al limit de la Balena, una vintena de gras pus a l'oèst, puèi torna cap a l'èst lo long d'una vasta cadena formada par t1 a t9 Eri. Tota la zona compresa dins aquela bocla nòrd aparten a la constellacion.
Apuèi la constellacion va de v1 e v2 Eri, un pichon parelh d'estelas sensiblament dins l'alinhament SO entre Rigel e las aurelhas de la Lèbre als peses d'Orion. Dins lo meteis alinhament, se pòt veire un pauc pus luènh v3 et v4 Eri, autre pichon parelh orientat sensiblament oèst-èst. En continuar cap al SO, i a un pichon triangle fòrça flac, format per f (sud) g (nòrd) e h (oèst) Eri. Aquel triangle marca lo limit entre la zona nòrd e la zona sud de la constellacion.
A partir d'aquel limit, lo riu corrís sensiblament cap al sud-oèst, fins a Achernar, entre las constellacions vesinas generalament flacas : lo Forn a l'oèst, puèi l Fènix que se vei mai ; costat èst lo Burin, e lo Relòtge.
- Alinhaments de longa distància
Achernar es un pòl important dins los alinhaments celèstes, d'ont van d'alinhaments fòrça nombroses.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani)[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani), de magnitud aparenta 0,46, es la 8ena estela pus brilhanta de la copòla celèsta. Son nom ven d'una frasa aràbia significant « l'embocadura del riu », çò que la caracteriza perfèitament perque termina l'extremitat sud de la constellacion. En consequéncia, se pòt jamai veire al delà de 30° de latitud nòrd e e se pòt veire melhor a partir dels tropics.
A 144 annadas lutz, Achernar es una estela fòrça cauda (que sa temperatura de superficia es prèp de 20 000 K, o 7 còps pus granda que la del Solelh.
Segon las observacions del VLT (Very Large Telescope), la rotacion seriá fòrça rapida (225 km/s a l'Eqüator), per aquò aquela es un ellipsoïde que son diamètre eqüatorial es lo doble del diamètre polar.
Acamar (θ Eridani)[modificar | modificar la font]
Acamar (θ Eridani) marquèt a l'origina la fin de la constellacion e son nom ven, coma aquel d'Achernar, d'una frasa aràbia significant la fin del riu. Se nomenèt tanben Achernar al Edat Mejana.
Es una estela dobla : θ1 Eridani es una giganta blava, θ² Eridani es una nana blava.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
Zaurak (Y Eridani) es una giganta roja que son esclat real val 300 còps aquel del Solelh (magnitud absoluda : -1,19). Sa distància de 220 annadas lutz li balha una magnitud aparenta de 2,97. Rana (δ Eridani), un pauc pus freda que nòstra estela mas 2,7 còps pus brilhanta qu'aquela, es situada a 29,4 annadas lutz. Magnitud aparenta : 3,70 ; magnitud absoluda 3,74.
Per causa de sa grandor la constellacion, fòrça d'autras de sas estelas an un nom pròpri : Cursa (B Eridani), Zibal (Z Eridani), Beid (o1 Eridani) et Keid (o² Eridani), Angetenar (t² Eridani), Theemin (u² Eridani), Sceptrum (HR 1481) e Azha (n Eridani)
e Eridani es la 10ena estela plus pròche]] del Sistèma Solar e sembla fòrça lo Solelh. Possedís almens una planeta.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
La constellacion d'Eridan conten la nebulosa planetària NGC 1535, alunhada de 2200 annadas lutz e de magnitud aparenta 9,60 e la Galaxia espirala NGC 1300, de tipe SBc, vista de 3/4 es de magnitud 10,8.
Una region del fons difús cosmologic situat dins la direccion d'aquela constellacion ten una fluctuacion de temperatura importanta. Es nomenada punt fred. Poiriá èsser una region amb pauc de galaxias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L. Rudnik et al, janvier 2008, p. 42.


text:
Villes et mairies du Canton de Rixheim
Liste des communes
Rixheim
Ville de Rixheim, commune de France de 13 000 habitants.
La mairie de Rixheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques et de musées, d'activités sur la ville.
Riedisheim
Ville de Riedisheim, commune de France de 12 000 habitants.
La mairie de Riedisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Sausheim
Ville de Sausheim, commune de France de 5 500 habitants.
La mairie de Sausheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Habsheim
Ville de Habsheim, commune de France de 5 000 habitants.
La mairie de Habsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Baldersheim
Ville de Baldersheim, commune de France de 2 600 habitants.
La mairie de Baldersheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Ottmarsheim
Village d'Ottmarsheim, commune de France de 1 800 habitants.
La mairie d'Ottmarsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Bantzenheim
Village de Bantzenheim, commune de France de 1 600 habitants.
La mairie de Bantzenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Battenheim
Village de Battenheim, commune de France de 1 400 habitants.
La mairie de Battenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Hombourg
Village de Hombourg, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Hombourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Chalampé
Village de Chalampé, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Chalampé a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur le village.
Niffer
Village de Niffer, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Niffer a une adresse e-mail et un site Internet.
Petit-Landau
Village de Petit-Landau, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Petit-Landau a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.


text:
Vidorlada
La vidorlada es un aigat degut a un creis rapid del riu Vidorle que sòl afectar pro periodicament qualques localitats situadas a ras de las aigas, subretot Someire. Dins qualques cases arriba qu'afècta tanben Marsilhargues e Quiçac.
Istoric[modificar | modificar la font]
L'atestacion mai ancianas d'una vidorlada es de 1575. Lo 15 de setembre d'aquel an la crescuda de Vidorle afectèt seriosament las localitats de Quiçac e de Someire.
Se sap que se produsiguèron d'autras vidorladas lo 3 de julh de 1684, en octobre de 1689, del 1er al 3 d'octobre de 1723, lo 18 de novembre de 1745, lo 6 d'octobre de 1812, lo 17 de setembre de 1858, en 1891, lo 26 de setembre de 1907, lo 16 d'octobre de 1907, lo 27 de setembre de 1933, lo 4 d'octobre de 1958 e lo 9 de setembre de 2002. Aquel darrièr an anèt enlà de totes los recòrd anteriors, qu'arribèt a 8,20 m e passèt ensús del pont roman de Someire.
Per s'aparar de l'arribada de las aigas, son estadas entrepresas dempuèi fòrça temps d'òbras pasmens sa proteccion es sovent limitada e empacha pas las inondacions dins divèrses endreches.
Un eveniment esportiu de davalada del riu fins a la mar a pres lo nom de "Grande Vidourlade"; celebrarà sa quatrena edicion en 2012.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Mainfesta
1 Mainfesta le Mar 13 Oct - 14:10
Alh Òli
Occitan Warrior
2 Re: Mainfesta le Mar 13 Oct - 14:58
joan_cavalier
Trobador !!
3 Re: Mainfesta le Mar 13 Oct - 16:02
Zengi
Trobador !!
4 Re: Mainfesta le Mar 13 Oct - 17:13
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 Re: Mainfesta le Mar 13 Oct - 17:22
Danís
Adjudant
Puei bon, lo clip ente lo tipe fai chiar sa femna per qu'ela faja dau trabalh domestic per çò qu'ela aima mielhs profitar que se chaba sus un imatge ente ela se desrevelha davant l'aiguiera, quatre tipes sus lo canapè en trin de gular davant un match de foot, bonjorn l'egalitat... o alara ai pas compres l'umor, çò qu'es possible tanben.
6 Re: Mainfesta le Jeu 29 Oct - 15:14
Zengi
Trobador !!
Soi pas tròp d'acòrd, tròbi pas mei lo costat ròck deu debut ..ben per ieu es de Oai Star punt, m'agradet pas jamai a pas cambiat
Desolat mes aqueth album m'agrada pas, que sia la musica o las paraulas, qui son pas autant arridolentas com abans.
E puish francament, soi pas conegut per estar un ayatollah de la lenga, mes mèrda .. 3 mots d'occitan dens l'album e ua pèca afrosa: qu'un tron de diéu lo cura, repetat 10 còps.
7 Re: Mainfesta le Jeu 29 Oct - 15:39
Sokolovic
Trobador !!
Matieu a écrit:Soi pas tròp d'acòrd, tròbi pas mei lo costat ròck deu debut ..ben per ieu es de Oai Star punt, m'agradet pas jamai a pas cambiat
Desolat mes aqueth album m'agrada pas, que sia la musica o las paraulas, qui son pas autant arridolentas com abans.
E puish francament, soi pas conegut per estar un ayatollah de la lenga, mes mèrda .. 3 mots d'occitan dens l'album e ua pèca afrosa: qu'un tron de diéu lo cura, repetat 10 còps.
Venes de descurbir lo Oai Star !
Es pecat qu'aguesson représ Gelu per lo cantar en frachimand. Diguèri la mesma causa a Sam Karpienia quora reprenguèt Tacheta en francés.
Viéu pas l'interés de cantar de Gelu en franchimand, tant vau mièlhs escriure un autra canson.
8 Re: Mainfesta le Jeu 29 Oct - 15:52
Alh Òli
Occitan Warrior
9 Re: Mainfesta le Jeu 29 Oct - 16:01
Zengi
Trobador !!
10 Re: Mainfesta le Jeu 29 Oct - 16:11
fredoc
Occitan Warrior
Qu'ac sabi, que serà la clau, de l'amor, de l'amistat...
Aquiu çò qui'n pensi.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
11 Re: Mainfesta Aujourd'hui à 12:08
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Montceaux-Ragny
Montceaux-Ragny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Dintre Saône e Grosne se appuie sul extremitat septentrional dels Monts del Mâconnais, chaine de tucs orientats nòrd/nòrd-es - sud/sud-oèst estrech a l'oèst per la vallée de la Grosne e a l'èst per la plana de la Saône en limit de las culturas de Oc e de Oïl e del Franco-Provençal.
Le territoire d’Entre Saône et Grosne s’appuie sur l’extrémité septentrionale des Monts du Mâconnais, chaine de collines axées nord/nord-est - sud/sud-ouest enserrée à l’ouest par la vallée de La Grosne et à l’est par la plaine de La Saône en limite des cultures d’Oc et d’Oïl et du Franco-Provençal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Situat al septentrion del principal chainon calcaire dels Monts del Mâconnais, en un pur écrin de verdure e de bòsc, lo pichon vilatge de Montceaux-Ragny compren lo Bourg a 300 mètres d'altitud amb la capèla Santa-Isidore e tres calvaires, lo masatge caseriu d'En Fralin e aquel de Ragny totes situats sul rebord es d'una calga géologique orientat nòrd-sud al pè #que doas fonts jaillissent. Aquela de Fralin, totjorn abondiu, n'apòrta una aiga fraiche a un polit lavoir voûté en cara d'un pichon jardin barrat d'un muret. Aquela de Ragny, mai al sud, alimenti un modèst abreuvoir pels animals de contunh un pichon lavoir.
Las siás aigas se reagrupen en un pichon ruisseau #que seguís la vallée e alimenti de contunh lo parc del castèl de Ruffey. De costum fòrça en calma, lo ruisseau pòt venir en lo moment de las gròssas e longas pluèjas d'abril un autentic torrent dévastant la rota.
Al mièg del XIXe sègle Montceaux-Ragny comptava 50 li cal de vinhas per una populacion de 140 abitants. Après 3 guèrras (1870 – 14/18 e 39/45) e lo phylloxéra la superficie de las vinhas #quèir a mens d'un a e la populacion a solament 16 abitants l'an 1975. I i aviá ja longtemps que l'escòla communale i aviá barrat las siás pòrtas.
La déprise agricòla consecutiva al dépeuplement a modelat lo païsatge en benefici del bòsc #que recobra ara los quatre cinquens dels 253 li cal la comuna.
Del temps que los vessants als sòls superficiales exposicions al sud an ocupat per una vegetacion rasa de pelouses calcaires shutas, domeni dels orchidées, o de primes bòsques de roures marcescents e de buis, los combes dobèrtas al nòrd-oèst demòran frescas, quitament fredas, e possedisson sus sòls colluviaux prigonds de polidas e de rics bòsques de roures sessiles baralhas de hêtres viscuts pel Pic negre, la Chouette hulotte o la Martre, de érables, de encants e de tilleuls. Guèines e blaireaux aprofèchan manques jos las ròcas per se protegir. Las tèrras argilo-calcaires son propices al blat o a la luzerne ; es lo territòri de la Lauseta lulu, del Chevreuil e de la Lèbe.
La vallée es essencialament ocupada per prés de còps humides vorejats de àlbers e de saules têtards. D'abondiuas barralhas e qualques vièlhas òrtas de plen vent provesisson n'ivèrn a l'alimentacion de nombrós passereaux.
La vinha ocupa las coteaux exposicions a l'orient rapidament caud dempuèi los primièrs rais de sol. Qualques ancianas nogueres demòran çà e ailà.
D'ancianas vinhas, uèi a l'abandon, suls marnes calcaires a genévriers tòrnan lentament al bòsc.
Qualques secrètas cadoles, pierriers e murgers en pèiras shutas ont se dauran al sol lo Lézard verd e la Vipère aspic existisson encara çà e ailà mai o mens amagats pel bòsc.
A partir d'ans 1975-1980 lo renauiment de las generacions #permetre l'arribada de nòus abitants atraches per l'interès paysager del luòc e la siá quiétude.
Pichon a pichon las abitacions aguèron restaurat e ocupadas per arribar a una populacion de 50 armas. Las vinhas #èsser replantées mas la ramaderia caprin desaparegut amb lo darrièr paysan del pòble. Sòlas de las bèstias charolaises pasturen ara en tota la vallée.
Una politica voluntarista de préservation del païsatge e del luòc a condusit a l'inscripcion de tot lo territòri communal a l'inventari dels luòcs classificats e un sentier de descobèrta de la natura recor la comuna.
L'anciana carrièra, descarga longtemps municipala, a #èsser reabilitada per venir un teatre de verdure de mai de 400 luòcs ont dels espectacles se desenrotllen l'estiu. Es d'ailà #que debuta la randonnée sul sentier de descobèrta de la natura. Al retorn trobaretz un ponch d'aiga potabla al pè de la comuna.
Divèrses endroits sus aquel sentier, sovent prèps d'un calvaire, ofrisson de polits punts d'enguarda sul pòble, sul païsatge, la glèisa de Sant-Martin-de-Laives, lo Castèl de Ruffey e sus tot lo val de Saône fins al Mont Poupet prèp de Salí-los-Bains en lo #Jurar. Mas atencion la Bise tròba ailà los primièrs reliefs mâconnais e pòt se mostrar fòrça mordante sus la nèu.
A l'èst e en crête, lo Camin dels Fraires (GR 76a), #que condusís lo pelegrin de Sennecey-lo-Grand a Clunhic en una jornada de camina, marca lo limit oriental de la municipalitat en transeünt per la còsta sommitale : 400 m.
Situé au septentrion du principal chainon calcaire des Monts du Mâconnais, dans un pur écrin de verdure et de forêt, le petit village de Montceaux-Ragny comprend le Bourg à 300 mètres d’altitude avec la chapelle Saint-Isidore et trois calvaires, le hameau d’En Fralin et celui de Ragny tous situés sur le rebord est d’une faille géologique orientée nord-sud au pied de laquelle deux sources jaillissent. Celle de Fralin, toujours abondante, apporte une eau fraiche à un beau lavoir voûté en face d’un petit jardin clos d’un muret. Celle de Ragny, plus au sud, alimente un modeste abreuvoir pour les animaux puis un petit lavoir.
Leurs eaux se regroupent en un petit ruisseau qui suit la vallée et ensuite alimente le parc du château de Ruffey. D’habitude très calme, le ruisseau peut devenir lors des grosses et longues pluies d’avril un véritable torrent dévastant la route.
Au milieu du XIXe siècle Montceaux-Ragny comptait 50 ha de vignes pour une population de 140 habitants. Après 3 guerres (1870 – 14/18 et 39/45) et le phylloxéra la superficie des vignes tomba à moins d’un ha et la population à seulement 16 habitants en 1975. Il y avait déjà longtemps que l’école communale avait fermé ses portes.
La déprise agricole consécutive au dépeuplement a modelé le paysage au profit de la forêt qui recouvre maintenant les quatre cinquièmes des 253 ha de la commune.
Alors que les versants aux sols superficiels exposés au sud sont occupés par une végétation rase de pelouses calcaires sèches, domaine des orchidées, ou de maigres forêts de chênes marcescents et de buis, les combes ouvertes au nord-ouest demeurent fraîches, même froides, et possèdent sur des sols colluviaux profonds de belles et riches forêts de chênes sessiles mêlées de hêtres habités par le Pic noir, la Chouette hulotte ou la Martre, d’érables, de charmes et de tilleuls. Renards et blaireaux profitent des failles sous les roches pour s’abriter. Les terres argilo-calcaires sont propices au blé ou à la luzerne ; c’est le territoire de l’Alouette lulu, du Chevreuil et du Lièvre.
La vallée est essentiellement occupée par des prés parfois humides bordés de peupliers et de saules têtards. D’abondantes haies et quelques vieux vergers de plein vent pourvoient en hiver à l’alimentation de nombreux passereaux.
La vigne occupe les coteaux exposés au levant vite chauds dès les premiers rayons de soleil. Quelques anciens noyers demeurent çà et là.
D’anciennes vignes, aujourd’hui à l’abandon, sur les marnes calcaires à genévriers retournent lentement à la forêt.
Quelques secrètes cadoles, pierriers et murgers en pierres sèches où se dorent au soleil le Lézard vert et la Vipère aspic existent encore çà et là plus ou moins cachés par la forêt.
À partir des années 1975-1980 le renouvellement des générations permit l’arrivée de nouveaux habitants attirés par l’intérêt paysager du site et sa quiétude.
Petit à petit les habitations furent restaurées et occupées pour atteindre une population de 50 âmes. Les vignes furent replantées mais l’élevage caprin disparu avec le dernier paysan du village. Seules des bêtes charolaises paissent maintenant dans toute la vallée.
Une politique volontariste de préservation du paysage et du site a conduit à l’inscription de tout le territoire communal à l’inventaire des sites classés et un sentier de découverte de la nature parcourt la commune.
L’ancienne carrière, longtemps décharge municipale, a été réhabilitée pour devenir un théâtre de verdure de plus de 400 places où des spectacles se déroulent l’été. C’est de là que débute la randonnée sur le sentier de découverte de la nature. Au retour vous trouverez un point d’eau potable au pied de la mairie.
Plusieurs endroits sur ce sentier, souvent proches d’un calvaire, offrent de beaux points de vue sur le village, sur le paysage, l’église de Saint-Martin-de-Laives, le Château de Ruffey et sur tout le val de Saône jusqu’au Mont Poupet proche de Salin-les-Bains dans le Jura. Mais attention la Bise rencontre là les premiers reliefs mâconnais et peut se montrer très mordante sur la neige.
A l’est et en crête, le Chemin des Moines (GR 76a), qui conduit le pèlerin de Sennecey-le-Grand à Cluny en une journée de marche, marque la limite orientale de la commune en passant par la côte sommitale : 400 m.


text:
1197
Aquesta pagina concernís l'an 1197 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En despiech de la signatura d'un tractat de patz l'annada precedenta (→ 1196), represa de la guèrra entre França e Anglatèrra. Lei Francés conquistèron Aumale que foguèt pilhada e destrucha. Leis Anglés ataquèron lo castèu de Chilly dins la region de Beauvais. L'evesque de la vila assaièt de rompre lo sètge mai foguèt capturat. Lo còmte de Flandra Baudoïn IX s'alièt tornarmai amb Anglatèrra en causa dei liames comerciaus entre son comtat e lo reiaume de Ricard Ièr. L'emperaire germanic Otton IV s'alièt tanben ambé lo rèi d'Anglatèrra qu'èra son oncle.
Baudoïn IX ataquèt lo nòrd dau reiaume onte conquistèt plusors vilas. Pasmens, foguèt obligat de se retirar après l'arribada de l'ost francés menat per Felip II. De son caire, l'emperaire germanic organizèt ges d'ataca vertadiera e lei combats entre França e lo Sant Empèri se limitèron a d'incursions frontalieras (→ 1198).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra França amb una incursion anglesa dins la region de París e en Vexin.


text:
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini (naissut en 1805 à Gènoa e mòrt en 1872 a Pisa), revolucionari e patriòta italian, republican fervorós e combatent per la realizacion de l’unitat italiana.
Es lo tresen enfant d’un professor de medecina a l’Universitat de Gènoa, de tendéncia republicana e d’una patriòta fòrça cresenta. En 1820, intra a l’Universitat e causís la medecina avans que de se dedicar au drech. En 1826, escriu son premier assai literari, « Dell’amor patrio di Dante » publicat l’an d’après.
Après d’estudis de drech e una licéncia de filosofia en 1827, acomença d’afiermar, en còntra dau poder en plaça, que « la patria d’un italian non es Roma, Florença o Milan, mai Itàlia tot entiera, e aderís a la Carbonaria, associacion secrèta amb objectius politics, per afortir seis idèias e metre en plaça un plan d’accion.
Foguèt perseguit per la polícia piemontesa per seis idèias e activitats. Aquò li vauguèt d’èstre engabiolat a Savona
En 1831, refugiat a Marselha, pròche la nombrosa comunautat italiana de la vila granda de Provença, fonda lo movement « Itàlia Joina » (Giovine Italia), derivat de la Carbonaria e inspirat per lo socialisme, que sa devisa es « Dieu e lo pòble », e que sa basa politica es l’union dei diferents reiaumes d’Itàlia e una republica democratica. Pensa tanben Mazzini qu’Itàlia deu prene la tèsta dau movement de regeneracion d’Euròpa, qu’èra d’aquelei temps e per la part màger, sota la dominacion de sobeirans fòrça autoritaris.
Es fòrabandit per leis autoritats de Piemont per totjorn, perseguit tanben per la polícia francesa de Loís Felipe. Lo fracàs d’un assai d’invasion de Savòia li vau la condamnacion a mòrt per contumàcia per Piemont. En 1834, se refugia en Soïssa onte fonda lo movement « Euròpa Joina » (Giovine Europa) qu’aviá per tòca d’agropar lei divèrs movements nacionaus europèus (irlandés, grècs, polonés, etc...)
En 1837, se cala a Londres d’onte demanda au Papa Piu IX de se metre a la tèsta d’un movement per l’unitat d’Itàlia. En 1835, publiquèt « Fe e avenidor » e en 1837, « Devers de l’Òme ». Suscita de movements revolucionaris a Bolonha e a Imola en 1842, a Cosenza en 1844, a Rimini en 1845. Seràn totei de fracàs. Ambé lei revolucions de 1848, tòrna en Itàlia. Defende Nàpols còntra leis austrians venguts tornar establir lo rei destronat, puei passa en Toscana e fin finala a Roma onte ven, en febrier de 1849, un dei dirigeires de la nòva republica romana. N’es fòrabandit per lei francés venguts tornar establir sus lo tròne lo Papa Piu IX. Tòrna puei a Londres. Assaja sensa succès de soslevar Màntoa (1852), Milan (1853), Gènoa e Ligorna (1857).
Mazzini condamna l’aligança entre França e Piemont en 1858 e la cession de Savòia e de la Comtat de Niça a França en 1860. Elegit deputat de Messina en 1865, pòu pas tenir sèti que son eleccion es estada invalidada. En 1868, assaja de fondar una aligança republicana universala. En 1870, desbarca en Sicília afin de fondar la republica italiana (dau temps que lo rei Victor-Emmanuel II ven d’acabar l’unificacion d’Itàlia). Arrestat, es mes en càrcer a Gaèta puei amnistiat. Se deu exiliar en Soïssa. En 1872, es sota un faus nom que rejonhe Itàlia per i anar morir a Pisa.


text:
Batalha de Mărăşeşti
La batalha de Mărășești se debanèt pendent la Premiera Guèrra Mondiala entre lo 6 e lo 8 de setembre de 1917 entre Romania ajudada per Russia d'un caire, Alemanha e Àustria-Ongria d'autra caire. Foguèt una victòria romanesa e russa.
L'objectiu alemand èra de rompre la resisténcia romanesa e d'obtenir la capitulacion dau país, ja quasi entierament envaït en 1916. Lei premiers combats entraïnèron facilament una retirada russa. Pasmens, l'ofensiva deis Alemands e deis Austrians se turtèt a una resisténcia acarnada dei Romanés, solidament retrencats entre lei ribieras Putna e Susiţa. Finalament, lei assalhidors realizèron que quauquei avançadas menoras e Romania continuèt de combatre fins au retirament rus après la revolucion bolchevica.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Marselha
1 Marselha le Mar 3 Nov - 16:04
Sokolovic
Trobador !!
2 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 17:05
admin
Trobador !!
Es beròi en çò vòste ! I a una cauma ?
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
3 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 17:39
Zengi
Trobador !!
Aah ! Provença la jòia de viure !
4 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 19:06
admin
Trobador !!
A nòste, sons las vielhas gravèras que son atau, perdudas dens los bòscs ...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 a le Mer 4 Nov - 7:39
gilcarr
Gacha Empega !
Ieu que siáu marsilhés d'òurigina, que li visquèri tant d'annadas dins ma joinessa, e que mei grands li restèran tota sa vida, ai coneissuda ma vila sèmpre un pauc bordilhada... mai ara la comuna poriá vertadierament prendre lei decisiens necitas, cambiar sa politica sus d'aqueu subjècte, e virar la vila un pauc mai modèrna e neta, coma va son lei autrei grandei vilas d'òc, de França e d'alhors. Lo "look vila dau sud", genre Naplas, aquò's fenit, la poësia adrechenca s'atròba autra part que dins la brutícia. Aimi ma vila, aquela de meis aujòus, mai ela merita mai qu'una tradicien de bordilhas que rèstan pèr carrieras tota la jornada (lo mercat dei Capucins, pèr eisèmple, que mi fa vergognha).
Enfin, aquí parli pas de la cauma de vuei, mai dau quotidian dei bordilhas, e de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn). Ma vila tant bèla que si mòstra pas sota sa lutz mai polida !
Enfin, aquí parli pas de la cauma de vuei, mai dau quotidian dei bordilhas, e de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn). Ma vila tant bèla que si mòstra pas sota sa lutz mai polida !
6 Re: Marselha le Mer 4 Nov - 9:43
zo
Occitan Warrior
Une seule solution: la décroissance.
7 Re: Marselha le Mer 4 Nov - 10:54
Arf
Occitan Warrior
Qu'i a avut reportatges aquiu dessus. Qu'ei impressionant quin eths bordilhaires salopejan eth tribalh enta tornar ta casa mes de d'ora.gilcarr a écrit: de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn).
Bah, qu'i arribaram leu, forçats. Deja qu'anoncian qu'aqueste ivern EDF ne podera pas hornir pro d'electricitat i que risca de copar eth corrent...zo a écrit:Une seule solution: la décroissance.
8 Re: Marselha Aujourd'hui à 1:26
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum