text:
Vietnam
Vietnam (en vietnamian Việt Nam) es un país d'Asia del Sud-Èst. Confronta la Republica Populara de China al nòrd, e Laos e Cambòtja a l'oèst.
La siá capitala es Hanòi.
Lo gentilici es vietnamian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria
- 1.2 Originas de Vietnam
- 1.3 De l'Antiquitat a 1802
- 1.4 Vietnam de 1802 a 1940
- 1.5 Vietnam dempuei 1940
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Lei recèrcas arqueologicas datan lei vestigis umans pus ancians descubèrts dins la region d'aperaquí 500 000 ans (Homo erectus dins de baumas dei províncias de Lang San e de Nghe An). Lei traças pus ancianas de la preséncia d'Homo sapiens conegudas a l'ora d'ara datan de 16 000 ans.
Tre lo Paleolitic, se formèt una cultura locala dicha cultura de Son Vi que se mantenguèt fins au passatge au periòde mesolitic vèrs 12 000 av. JC. Foguèt remplaçada per la cultura de Hoa Binh de tipe mesolitic puei lei culturas neoliticas de Bac Son (10 000-8 000 av. JC), de Quynh Van (8 000-6 000 av. JC) e de Da But (4 000-3 000 av. JC).
Originas de Vietnam[modificar | modificar la font]
Leis originas de Vietnam son fòrça mau conegudas en causa de la manca de documents escrichs sus l'istòria anciana dau país. D'efèct, lo premier tèxte en vietnamian foguèt solament redigit en 1339. Quauquei fònts chinesas existisson mai permèton pas de conóisser leis eveniments anteriors au sègle III av. JC.
L'arqueologia permet d'establir la preséncia d'un nombre important de culturas umanas, installadas dins lo nòrd dau Vietnam actuau, que mestrejavan la metallurgia dau bronze. La pus anciana foguèt la cultura de Phung Nguyen entre 2000 e 1500 av. JC. Foguèt seguida per la cultura de Dong Dau (-1500-1000 av. JC), la cultura de Go Mun (1000-800 av. JC) e la cultura de Dong Son (1000 av. JC - 100 ap. JC). En parallèl, se desvolopèron la cultura de Sa Huynh 1000 av. JC - 200 ap. JC) e la cultura d'Óc Eo respectivament dins lo centre e dins l'extrèm sud dau territòri vietnamian actuau. A respèct dei culturas pus meridionalas, conoissián l'usatge dau fèrre.
Lei premiereis estats vietnamians se formèron probablament a partir dau sègle III av. JC. Dins lo sud, desvolopèron e entretenguèron de relacions comercialas amb Índia e China. Pasmens, en despiech de l'avança tecnologica e dau dinamisme dei reiaumes dau centre e dau sud, lo brèç dau Vietnam modèrne se troba dins la Vau dau Riu Roge. D'efèct, en 258 av. JC, un sobeiran dich Thuc Phan someteguèt l'estat de Van Lang, premier reiaume vietnamian fondat en 2877 av. JC segon una legenda, e fondèt lo reiaume d'Au Lac.
De l'Antiquitat a 1802[modificar | modificar la font]
Periòde chinés[modificar | modificar la font]
Lo reiaume d'Au Lac foguèt conquistat en 111 av. JC per lei Chinés de la dinastia Han. China annexèt la region fins au còl dei Nívols e ne'n gardèt lo contraròtle fins au sègle X.
Aquela dominacion chinesa foguèt mau acceptada per lei Vietnamians e mai d'una revòuta aguèt luòc. En particular, en 39-43, una insureccion dirigida per lei sòrres Trung Trac e Trung Nhi estrementiguèt la preséncia chinesa e necessitèt la mobilizacion de fòrças importantas per la reprimir. Aquò entraïnèt una politica de sinizacion deis elèits. Pasmens, aquò mau capitèt car se formèt una elèit vietnamiana qu'èra cèrtas de cultura chinesa mai que gardèt son ostilitat còntra lei Chinés. De mai, la populacion foguèt pas tocada per aquela politica.
Un autre eveniment important se debanèt durant aqueu periòde. Regardèt lo domeni religiós ambé l'introduccion dau bodisme mahayana dins lo país dins lo corrent dau sègle VI.
L'independéncia de Dai Viet[modificar | modificar la font]
En 907, l'afondrament de la dinastia Tang afebliguèt China que perdiguèt lo contraròtle de Vietnam. La revòuta decisiva se debanèt en 938 sota la direccion de Ngo Quyen. Lo venceire fondèt lo reiaume Dai Viet qu'es a l'origina de l'estat vietnamian actuau. China reconoguèt son independéncia en 960 mai lei sobeirans vietnamians acceptèron de pagar un tribut regular per alunchar leis ambicions de son vesin dau nòrd.
Fins a 1010, lo reiaume conoguèt de trèbols intèrnes grèus e tres dinastias se succediguèron : Ngo de 939 a 968, Dinh de 968 a 980 e Le anteriora de 980 a 1009. L'estabilizacion intèrna arribèt ambé la dinastia Ly que reinèt de 1009 a 1225. Un govèrn e una administracion basats sus lo modèl chinés (centralizacion importanta, burocracia desvolopada, elèits letradas... etc.). La capitala foguèt installada a Hanòi. Lei Ly foguèron remplaçats per lei Tran que gardèt lo poder de 1225 a 1400. Contunièron de s'inspirar dau modèl politic chinés. Pasmens, lo regime venguèt pus autoritari. Autra evolucion, lo confucianisme foguèt privilegiat au detriment dau bodisme.
En paralèl d'aquelei cambiaments dinastics, Dai Viet intrèt rapidament en conflicte ambé Champa, reiaume situat dins lei regions centralas dau Vietnam modèrne. En 982, lei Vietnamians ganhèron una premiera batalha importanta ambé lo pilhatge d'Indrapura, capitala dei Chams. Après aquela desfacha, lei rèis de Champa desplacèron sa capitala a Vijaya. Segonda victòria importanta en 1069, Dai Viet annexèt lei territòris au nòrd de Hue.
Dins lo corrent deis annadas 1280, Indochina foguèt atacada per lei Mongòls. Dai Viet e Cham foguèron obligats de s'aliar per rebutar tres invasions successivas fins a l'anientament de la flòta sino-mongòla a la batalha de Bach Dang (1288). Après aqueleis atacas, lei conflictes reprenguèron còntra Champa que conoguèt de trèbols intèrnes s'acabant per la conquista vientnamiana de la region de Hue en 1307.
Lo periòde Le posterior[modificar | modificar la font]
De 1400 a 1428, Dai Viet conoguèt un periòde d'instabilitat que s'acabèt per la presa dau poder per lei Le posteriors. Aquela dinastia gardèt lo poder fins a 1788.
D'efèct, en 1400, la dinastia Tran foguèt reversat per un usurpator. Aquò entraïnèt una guèrra civila e una intervencion chinesa. En 1407, la dinastia Ming ocupèt la totalitat dau país e decidèt de lo sinizar rapidament e brutalament (desportacion de rebèls, nominacion de foncionaris chinés... etc.). Aquò entraïnèt una revòuta en 1418 e lei Chinés foguèron batuts en 1428. Lo cap insurgent, Le Loi, fondèt alora la dinastia dei Le posteriors. Reprenguèt la guèrra còntra Champa qu'aviá aprofichat l'ocupacion chinesa per tornar conquistar la region de Hue. En 1471, lo rèi Le Thanh Tong (1460-1497) conquistèt Vijaya e annexèt la màger part dau reiaume rivau. Se preocupèt tanben de renfòrçar l'estabilitat intèrna de Dai Viet e promulguèt lo còdi Hong Duc. Pasmens, après sa mòrt, lo reiaume conoguèt un periòde de crisi ambé mai d'un sobeiran feble ò incompetent.
En 1527, aquela crisi entraïnèt una revòuta importanta dirigida per Mac Dang Dung. Leis insurgents capitèron de conquistar una partida dau territòri vietnamian e i fondèron la dinastia Mac. Puei, se formèt tanben la dinastia Nguyen qu'installèt sa capitala a Hue. Enfin, en Dai Viet, lo sobeiran Le foguèt reduch a un ròtle simbolic per l'Ostau Trinh que prenguèt de facto la direccion dau reiaume. En 1620, una guèrra lònga acomencèt entre Trinh e Nguyen. Gràcias a la construccion de fortificacions importantas e a l'ajuda dei Portugués, lei Nguyen capitèron de resistir e lo conflicte s'acabèt sensa venceire en 1674.
En parallèl, lei Nguyen contunièron la politica d'expansion vèrs lo sud. Dins lei fachs, se contentèron generalament de la sostenir car aquela avançada prenguèt sovent la forma de migracions espontanèas de païsans. Pasmens, en 1720, acabèron militarament la conquista de Champa, reduch a una pòcha pichona au sud dau cap Varella. Puei, lei migracions entraïnèron de conflictes ambé Cambòtja per lo contraròtle de la region de Saigon. Una tiera de combats dins lo corrent dau sègle XVIII s'acabèron per la conquista de la totalitat dau litorau fins au Gof de Siam. Aquelei territòris foguèron colonizats d'un biais intens per lei venceires.
Un autre eveniment important d'aqueu periòde foguèt l'arribada de missions crestianas en Vietnam dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XVII. Recebudas per leis autoritats Nguyen e Trinh, lei missionaris foguèron a l'origina de l'escritura en caractèrs latins dau vietnamian. Pasmens, se turtèron a una maufisança fòrta car lei senhors vietnamians jutjèron la religion novèla coma un perilh per l'òrdre sociau. Dins lei territòris Trinh, aquò entraïnèt de persecucions.
La reunificacion dau país[modificar | modificar la font]
De 1771 a 1802, Vietnam conoguèt un periòde novèu d'instabilitat e de guèrras civilas que s'acabèron per la reunificacion dau país en 1802. Aquò comencèt amb una insureccion de païsans e de marchands dei províncias centralas, dirigida per lei fraires Tayson, que destabilizèt totei leis estats vietnamians. En 1775, lei Trinh conquistèron Hue e lei Nguyen deguèron se retirar vèrs lo sud. Dos ans pus tard, foguèron executats, franc de Nguyen Anh que capitèt de s'enfugir, quand lei Tayson prenguèron Saigon. Leis insurgents s'ataquèron alora ai Trinh que perdiguèron Hue e Hanòi en 1786 e foguèron obligats de demandar l'ajuda militara de China en 1788. Pasmens, en 1789, lei Chinés foguèron a son torn desfachs per lei Tayson. Un dei fraires, Nguyen Hue, se proclamèt alora emperaire sota lo nom de Quang Trung.
Dins aquò, la victòria dei Tayson foguèt contestada dins lo sud onte Nguyen Anh poguèt recrutar una armada renforçada per d'oficiers francés e portugués. Tre 1788, aviá reconquistat Saigon. Gràcias a la destruccion de la flòta dei Tayson en 1792, avancèt lentament vèrs lo nòrd. Tornèt prendre Hue en 1801 e Hanòi en 1802. Aquò li permetèt de reunificar lo país e de venir emperaire de Vietnam sota lo nom de Gia Long.
Vietnam de 1802 a 1940[modificar | modificar la font]
De Gia Long a l'arribada dei Francés[modificar | modificar la font]
Gia Long reinèt de 1802 a 1820. Fondèt una monarquia tradicionalista inspirada per lo modèl chinés e per lei principis confucianistas. Melhorèt tanben l'administracion, luchèt còntra lo bregandatge per restaurar la patz interiora e ordonèt de bastir divèrseis infrastructuras importantas (restancas, rotas... etc.). S'assegurèt enfin dau mantenement de l'aliança chinesa.
Après sa mòrt, sei successors gardèron son modèl mai adoptèron una diplomacia fòrça ostila ais Europèus qualificats de « Barbars de l'Oèst » per l'emperaire Minh Mang (1820-1841). Autra evolucion, la monarquia venguèt pauc a pauc pus autoritària, çò qu'entraïnèt de revòutas dins la region de Saigon. Acusats d'èsser a l'origina dei trèbols, lei crestians foguèron tornarmai persecutats. Enfin, en 1836, lei pòrts vietnamians foguèron enebits ai naviris e au comèrci estrangiers. Thieu Tri (1841-1848) e Tu Duc (1848-1883) gardèron aquela orientacion maugrat lo declin accelerada dau protector chinés dins lo corrent dau sègle XIX e la penetracion francesa.
La conquista francesa[modificar | modificar la font]
Interessats tre leis annadas 1840 per Indochina, lei Francés aprofichèron lei dificultats intèrnas de China per establir un protectorat sus la region. D'efèct, l'endrech interessava la marina e lei missions francesas dempuei la premiera mitat dau sègle XIX. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1840-1850, missions e demonstracions de fòrça — generalament per liberar de missionaris arrestats per leis autoritats localas — se succediguèron fins a la conquista de Saigon en 1859. Puei, entre 1862 e 1867, l'emperaire Tu Duc deguèt abandonar Cochinchina ai Francés. L'ensems venguèt una colonia.
Après aquelei succès, lei Francés acomencèron de s'interessar au Riu Roge. Lo contèxte li èra favorable car lo nòrd de Vietnam èra trebolat per de soudats chinés irregulars, dichs Pavalhons Negres, eissits de la Revòuta Taiping e per d'incidents entre marchands francés e autoritats de Hanòi. En 1873, Francis Garnier poguèt ocupar la fortalesa de Hanòi e proclamar la libertat de circulacion sus lo Riu Roge. Pasmens, foguèt tuat per de Pavalhons Negres recrutats per lo govèrn vietnamian e China aprofichèt la situacion per tornar afirmar sa senhoriá sus lo país.
Aquò motivèt l'organizacion d'una importanta expedicion francesa que reconquistèt Hanòi en 1882. En 1883 e en 1884, dos tractats successius establiguèron alora un protectorat francés sus Vietnam. En parallèl, la desfacha chinesa a l'eissida de la Guèrra Francochinesa entraïnèt l'abandon de sei revendicacions de senhoriá sus la region per Pequin. Ansin, en 1885, Vietnam — franc de Hanòi, de Haiphong, de Tourane e de Cochinchina qu'avián l'estatut de colonia — èra vengut un protectorat francés. Dins lei fachs, lo poder imperiau, fòrça reduch, s'aplicava solament en Annam car Tonquin èra de facto sota l'autoritat dau governador de Hanòi.
La politica coloniala francesa adoptèt coma objectiu de redurre lo poder dei mandarins de l'ancian regime e de desvolopar economicament la region. Ansin, un ensenhament en francés e en vietnamian quoc ngu (grafia basada sus l'alfabet latin) foguèt creat per recrutar de foncionaris novèus. En parallèl, de trabalhs importants acomencèron per bastir d'infrastructuras coma de rotas, de camins de fèrre ò de pòrts.
L'emergéncia dau nacionalisme vietnamian[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme vietnamian apareguèt au començament dau sègle XX. Dos intellectuaus, dichs Phan Boi Chau e Phan Chau Trinh, ne'n foguèron a l'origina. Aquò entraïnèt una insureccion tre 1908 que foguèt durament reprimit. Pasmens, favorizèt per la seguida una demenicion de la pression coloniala e una destentuda dei relacions entre francés e autoctòns. Ansin, dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala, França poguèt mobilizar 100 000 Vietnamians per participar a son esfòrç de guèrra ò formar d'unitats militaras.
Après lo conflicte, l'aspiracion nacionalista venguèt principalament la preocupacion d'una novèla borgesiá vietnamiana. Dins aquò, sei revendicacions foguèron ignoradas per leis autoritats colonialas, çò qu'entraïnèt l'emergéncia de movements clandestins pus radicaus coma lo Partit Nacionau Vietnamian (VNQDD, 1927) que s'inspirava dau Guomindang chinés ò lo Partit Comunista Indochinés (PCI, 1931). En 1930, organizèron una insureccion novèla que mau capitèt.
Vietnam dempuei 1940[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala marquèt l'acomençament dau declin de la preséncia francesa en Indochina. D'efèct, après sa desfacha de 1940 còntra Alemanha, París deguèt acceptar l'ocupacion de la region per Japon. Leis autoritats colonialas demorèron en plaça fins a març de 1945 mai son prestigi foguèt grèvament tocat. Puei, aqueu mes, lei Japonés prenguèron dirèctament lo poder e encoratjèron la denonciacion dau protectorat per l'emperaire vietnamian Bao Dai e la formacion d'un govèrn nacionalista a Hue.
De son caire, lei comunistas se mobilizèron dins lo nòrd lòng de la frontiera chinesa. Gropats au sen dau Frònt per l'independéncia de Vietnam (Vietminh), prenguèron lo contraròtle de mai d'una zòna montanhosa en Tonquin e en Annam. Lo 19 d'aost, conquistèron Hanòi entraïnant l'abdicacion de Bao Dai e lo fondator dau partit, Ho CHi Minh, proclamèt l'independéncia de la Republica Democratica de Vietnam dins lo corrent de setembre.
Pasmens, après la capitulacion japonesa, lei Chinés ocupèron lo nòrd de Vietnam e lei Britanics lo sud per desarmar lei fòrças japonesas. Dins sa partida, lei soudats chinés favorizèron lo VNQDD per assaiar de demenir l'influéncia dau Vietminh. Dins la mitat meridionala, lei fòrças britanicas favorizèron en revènge lo retorn dei Francés.Tre la fin de 1945, Cochinchina e lo sud d'Annam èran ansin tornarmai tenguts per França e dins lo nòrd, Ho Chi Minh èra lèst a negociar ambé París per accelerar lo retirament dei Chinés.
Lei negociacions entre França e lo Vietminh foguèron malaisadas. En març de 1946, lei Francés acceptèron de reconóisser un estatut « d'Estat liure » a la Republica de Vietnam. Pasmens, volián totjorn gardar lo contraròtle dirècte de sa colonia de Cochinchina e tenir lo rèsta sota son influéncia. Après la partença dei soudats chinés en mai de 1946, la situacion se desgradèt e, en novembre, de trèbols grèus se debanèron dins la vila portuària de Haiphong que foguèt bombardada per de naviris francés. Puei, lo mes seguent, de combats aguèron luòc entre Vietminh e fòrças francesas a Hanòi marcant l'acomençament de la Guèrra d'Indochina.
La Guèrra d'Indochina[modificar | modificar la font]
La Guèrra d'Indochina se debanèt de 1946 a 1954 e s'acabèt per l'independéncia d'Indochina devesida entre quatre estats. Pasmens, foguèt un conflicte lòng e saunós que causèt la mòrt d'aperaquí 600 000 personas.
Après la reconquista de la capitala a la fin de 1946, lei Francés capitèron de restaurar sa preséncia sus la màger part dau país e d'establir una posicion fòrta dins lo deltà dau Riu Roge. Pasmens, per contentar lei nacionalistas moderats, París deguèt acceptar la creacion d'un estat vietnamian independent, ambé Cochinchina, que venguèt membre de l'Union Francesa en 1949. Bao Dai ne'n venguèt lo cap d'Estat. Pus grèu, la victòria comunista en China permetèt au Vietminh de recebre un sostèn militar important de part dau blòt sovietic.
A partir de 1950, la situacion militara francesa se desgradèt ambé la pèrda de la frontiera meridionala entre setembre e octòbre (batalha de Cao Bang). De còntra-ofensivas permetèron de protegir lei centres principaus de Tonquin mai l'estat de Bao Dai mau capitèt de s'afirmar. Blocada, França acceptèt de tenir una conferéncia internacionala per assaiar de resòuvre la question indochinesa. Pasmens, la desfacha francesa de Dien Bien Phu en 1954 precipitèt lo revirament de l'opinion publica francesa, la fin de la guèrra e la descolonizacion de la region.
De la Guèrra d'Indochina a la Guèrra de Vietnam[modificar | modificar la font]
De 1954 a la generalizacion de la Guèrra de Vietnam au començament deis annadas 1960, Vietnam foguèt devesit entre dos estats separats per lo 17en parallèl. Au nòrd, se formèt un estat comunista aliat a l'Union Sovietica e dirigit per Ho Chi Minh. Au sud, se formèt un estat autoritari sostengut per leis Estats Units d'America e dirigit per lo Premier Ministre Ngo Dinh Diem (que venguèt President de la Republica en 1955 après la destitucion de Bao Dai).
L'autoritarisme dau sud aumentèt rapidament ambé lo desvolopament e lo renforçament de guerilhas comunistas eissidas dau Vietminh e desirosas de tornar unificar lo país. La politica de Diem agravèt la situacion car se turtèt a la majoritat bodista de la populacion. En 1963, Washington li retirèt son sostèn entraïnant un còp d'estat e son assassinat per lei militars sudvietnamians. En 1965, Nguyen Van Thieu lo remplacèt. Pasmens, aquò permetèt pas d'amaisar lei tensions e leis Estatsunidencs deguèron pauc a pauc mandar de tropas per luchar còntra lei guerilhas comunistas.
Guèrra de Vietnam[modificar | modificar la font]
A partir de 1964, lo conflicte s'intensifiquèt per venir una guèrra majora ambé l'aumentacion dau sostèn deis Estats Units e dau Vietnam dau Nòrd (sostengut de son caire per l'URSS) a seis aliats locaus. De mai, leis Estatsunidencs acomencèron de s'implicar mai ambé lo mandadís d'un important còrs expedicionari (aperaquí 500 000 òmes en 1968) e lo bombardament dei draias Ho Chi Minh que permetián au Vietnam dau Nòrd d'avitalhar lei guerilhas comunistas dau Vietcong a partir dau territòri laossian. L'annada seguenta, l'aviacion estatsunidenca acomencèt tanben lo bombardament dirècte dau nòrd.
Pasmens, aquela estrategia donèt ges de resultat. Au contrari, en genier-febrier de 1968, lei comunistas organizèron una ofensiva generala (ofensiva dau Tet) qu'entraïnèt lo revirament de l'opinion publica estatsunidenca que venguèt fòrça ostila a la perseguida de la participacion americana a la guèrra. D'efèct, en despiech de sa revirada, l'ofensiva dau Tet aviá demostrat leis insufiséncias dau plan de Washington e la combativitat dei comunistas. A partir d'aquela annada, leis Estatsunidencs acomencèron donc de retirar sei tropas. En plaça, renforcèron l'armada sudvietnamiana e intensifiquèron lei campanhas de bombardaments aerians. Puei, assaièron de negociar la fin de la guèrra ambé lo Vietnam dau Nòrd. En genier de 1973, foguèron ansin signats leis acòrds de París permetent lo retirament estatsunidenc.
En revènge, militarament, aquò reglèt pas la situacion e lei combats tornèron prendre rapidament après lo mes de març. La demenicion de l'ajuda militara estatsunidenca a son aliat e l'agravament de la corrupcion dau regime de Thieu entraïnèron l'afondrament dau Vietnam dau Sud en 1975. Saigon foguèt conquistada lo 30 d'abriu e son nom cambiat en Ho Chi Minh Ciutat per lei venceires. Un an pus tard, lo país reunificat prenguèt lo nom de Republica Socialista de Vietnam. Entre dos e tres milions de Vietnamians èran estats tuats durant la guèrra.
Vientam dempuei 1975[modificar | modificar la font]
Après la fin de la guèrra, Vietnam instaurèt pauc a pauc sa dominacion en Indochina e se raprochèt mai de l'Union Sovietica, çò que suscitèt l'ostilitat de la China Comunista. En 1975, un movement comunista dich Pathet Lao, favorable ais interès vietnamians, prenguèt lo poder en Laos. En revènge, lei relacions foguèron pus marridas ambé lei Khmers Roges cambotjans qu'èran sostenguts per China. En 1978-1979, una invasion rapida de son vesin permetèt a Vietnam de reversar lei Khmers Roges e d'installar un regime aliat en Cambòtja. Pasmens, aquò entraïnèt la formacion d'una lònga guerilha còntra la preséncia vietnamiana. De mai, foguèt la causa d'una brèva ataca chinesa de la frontiera septentrionala rapidament arrestada (Guèrra Sinovietnamiana). En parallèl, lo comunisme foguèt instaurat dins lo sud mai la politica dau govèrn se turtèt a l'ostilitat de la populacion amb aperaquí 1,3 milions de personas que quitèron lo país entre 1975 e 1989.
Après l'afondrament de l'URSS a la fin deis annadas 1980, Hanòi deguèt revisar sei politicas exterioras e interioras. Ansin, en 1989, Vietnam retirèt sei tropas de Cambòtja. Accelerèt tanben la liberalizacion de son economia acomençada en 1986. Per exemple, en 1995, lo país intrèt au sen de l'ASEAN e restaurèt sei relacions ambé leis Estats Units d'America. En 2001, lo Partit Comunista Vietnamian chausiguèt d'adoptar un modèl « d'economia socialista de mercat » inspirat dau modèl economic chinés.
Politica[modificar | modificar la font]
Vietnam es un país socialista amb regim de partit unic. Una nòva constitucion foguèt aprovada en 1992 en remplaçant l'anteriora de 1975. Lo ròtle del Partit Comunista de Vietnam (Đảng Cộng Sản Việt Nam) foguèt reafirmat dins totes los organs del govèrn, dins la politica e la societat.
Lo president es lo cap d'Estat e lo comandant en cap de l'armada. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, que presidís lo Conselh dels Ministres. L'Assemblada Nacionala es unicamerala, amb 498 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Vietnam a una superfícia de 331 688 km² (leugièrament mai pichon qu'Alemanha). Lo relèu consistís en monts pichons e montanhas nautas densament cobèrtas d'arbres, per 20% del territòri; 40% del territòri es montanhòs e los bòsques ocupan 75%. Lo punt culminant del país, la montanha de Fan Si Pan, a 3142 m d'altitud.
Lo clima es tropical e monsonic; l'umiditat es de 84% en mejana durant l'an. Las precipitacions annalas varian entre 1200 e 3000 mm, e las temperaturas oscillan entre 5 °C e 37 °C.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Bruce M. Lockhart e William J. Duiker, Historical Dictionary of Vietnam, Scarecrow Press, , 488 paginas p. (ISBN 978-0-8108-5053-8)
- (fr) Philippe Langlet e Thanh Tâm Quach, Introduction à l'histoire du Viêt Nam contemporain de la réunification au néocommunisme, Les Indes savantes,
- (fr) Thanh Khôi Lê, Histoire du Viêt Nam des origines à 1858, Sudestasie,


c: text/html

text:
Ièr a Tolosa, son venguts defendre un nom d'una region que fosquèsse tanben ligat ambe la fòrta identitat catalana de Perpinyà ; çò que ma fe, sembla pas èstre la preposicion dels elegits de Perpinyà, elegits del jacobinisme, que els preferisca l'estupiditat Languedoc-Pyrénées, en pensar segurament que lo pichon nombre de ciutadans de Carcin, Roergue e Gavaudan s'i reconeisseràn !
An tanben confirmat que se lo nom mençona pas coma Languedoc-Roussillon, l'identitat territoriala catalana (plan reconeguda en Valespir, Cerdanya, Rosselló, etc.), i caldrà installar una compensacion, un estatut especial per Perpinyà. Çò que me sembla una bona e polida idèa.
Per ma fe, ieu ai votat Occitanie, a desfaut d'aver Occitània.
Els tanben coma lo Partit Occitan vòlon un nom en tres lengas, francés, occitan e catalan.
Votar es complicat e sembla que totes los ciutadans aguèssen pas totas las claus de la consequéncia d'una causida o de l'autra, quitament los elegits de la decentralizacion. Amai la tecnica de votacion per Internet es complicada, volontari m'a calgut mai de trenta minutas per poder votar, encausa, lo sms que cal recebre.
Son estats tanben a Narbona, lor caldrà alara, coma zo fan per la Catalonha de l'Estat francés, passejar per Nimes, Roergue e Carcin per convéncer. Es evident que lo fialat occitanista lor serà necita per far passar lo messatge. E soi pas segur tanpauc que aquel fialat forquèsse tant polit que dins lo pichon tròç de Catalonha qu'es al Sud d'Occitània e al torn de Perpinyà.
Pel moment l'enquèsta o questionari a las populacions contunha dinca debuta de junh, e la votacion dels elegit en fin de junh, puèi en octobre caldrà passar lo conselh d'Estat, es de dire lo sistèma jacobin de pensada politica.
Quand lo camin es complicat, se trapa que serà lo bon - explicava Machado, soi pas segur qu'ambe l'Estat francés la messorga fosquèsse pas la règla. Los militants de SEM ne sábon plan quicòm, loccitanisme mens.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 7 de juliol de 2007
Lo vent d'Espanha que boha hòrt! Amics, qu'arrecebem lo Pep Botifarra e la Lola Tortosa!!!!
Tà crompar lo lor CD, que podetz clicar ací (10 euros lo disc, mes 5 euros de còstas de pòrt, que hèn 15 euros: n'ei pas tròp car!!!)
Mercejam sexenni per totas las videos qui segueishen:
La Lola que canta la Jota de Muro:
L'u de Moixent, cantat per la Lola qui ei deu vilatge (disen "pòble" au sud deus Pirenèus) de la Torre, au ras de Shàtiva:
L'u d'Aielo:
L'u del Tio Mariano:
La cançon qui segueish ("quin pare que tinc") qu'ei cantada per la petita Miriam Gimeno au costat deu son papà:
La Sandinga, dab coplets en la lenga de la mea arrèrmairana, doña Carmen (QEPD):
Ua havanera: l'havanera del Mareny
La Petenera. Poderatz notar que dens lo parlar deu sud deu País Valencian, l' a finau que i ei sovent prononciada "o" a l'occitana e non pas "a" com a València ciutat. En valencian, la r finau qu'ei tostemps prononciada (aquò b'ei un trèit d'evolucion recenta e non pas un arcaïsme).
La Malaguenya de Barxeta
Ua "nadala" (cant de Nadau), d'acòrd, qu'ei completament de hòra-tempora, mès aquò rai! Adonc, la nadala de Llocnou d'en Fenollet:
La jota vella de Moixent:
E, entà acabar per aqueste còp, duas videonetas prepausadas per en Vicent Damià.
La granaïna de Montaverner:
E, fin finau, la jota de Xàtiva!


text:
Bateleire de las savanas
Lo Bateleire de las savanas (Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800)) es un rapaç diürne qu'aparten a la familha dels Accipitridae. Es probablament a l'origina de l'ausèl Zimbabwe.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Terathopius ecaudatus dins Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Terathopius ecaudatus dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia ITIS : Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Terathopius ecaudatus (en)
- Referéncia NCBI : Terathopius ecaudatus (en)
- Modèl:IUCN
- Referéncia CITES : espècia Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (+ répartition) (sul site de l’UNEP-WCMC) (fr+en)


text:
Economia de Fiji
Fiji, dotada de recorses forestals, minerals e de pesca, es una de las economias pus desvolopadas del Pacific, e mai se possedís un vast sector de subsistencia.
Las exportacions de sucre, las remesas de devisas dels sieus ciutadans residents a l exterior e una creissenta indústria de torisme - que recep 400 a 500 mil visitants per an - son las principalas fonts de devisas extèrnas[1].
Lo principal recors agricòla de Fiji es la cana de sucre. Aquel coitiu a donat luòc a quatre grandas indústrias sucrièras, dont tres a Viti Levu. La produccion de sucre ne representa mai d'un 50 % de las exportacions de Fiji. L'indústria del sucre recebèt particularament un accès especial a l'Union Europèa, mas li caldrà èsser afectada per la politica de l'UE de talh de subsidis al sucre. La produccion de sucre es responsabla per 1/3 de l'activitat industriala del país[1].
L'indústria manufacturièra dispausa de paucas matèrias primièras (metals precioses, pèira de bastiment, fusta, qualques coitius e produchs elevaires). L' electricitat proven de centralas termicas que consoman petròli importat.
L'indústria del torisme foguèt afectada per un còp d'Estat en 2006 e la siá recuperacion es incerta. En 2007 l'arribada de visitants caiguet d'unes 6%, amb lo resultat de pro pèrdas d' ocupacions dins lo sector e quicòm aital coma una casuda de 7% del PIB[1].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Sistèma nerviós
Lo sistèma nerviós qu'es lo sistèma de contròtle, d'organizacion, de comunicacion intercellular.
Somari
Sistèma nerviós centrau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Sistèma nerviós centrau
Dens los vertebrats, lo sistèma nerviós centrau (SNC) qu'es la part deu sistèma nerviós qu'es inclusa dens las meninges.
Lo cervèth[modificar | modificar la font]
- Article principal : Cervèth
Lo cervèth qu'es lo centre deu sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de hèra invertebrats.
Los emisfèris[modificar | modificar la font]
Lo cervelet[modificar | modificar la font]
Lo tronc cerebrau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Tronc cerebrau
Lo mesoth esquinau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Mesoth espinau
Lo mesoth espinau qu'es ua partida deu sistèma nerviòs centrau.Qu'es un tube que's tròba hens lo canau vertebrau o canau mesothèr.
Sistèma nerviós periferic[modificar | modificar la font]
- Article principal : Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, qu'es format peus nèrvis e glandas situats fòra deu cervèth e deu mesoth espinau. La foncion principala deu SNP qu'es de connectar lo sistèma nerviós centrau (SNC) dab los membres e organs.
Los nèrvis cranians[modificar | modificar la font]
Que son dotze nèrvis que nascan au nivèu deu tronc cerebrau, nomats de I a XII. I: nèrvi olfactiu. II: nèrvi oftalmic. III: nèrvi oculomotor. IV: nèrvi patetic. V: nèrvi tribesson. VI: nèrvi abducens. VII: nèrvi faciau. VIII: nèrvi auditiu. IX: nèrvi glòssofaringian. X: nèrvi pneumogastric. XI: nèrvi espinau. XII: nèrvi Ipoglòsse.


text:
Per Joan-Cristòu Dordet
(Dusau prèmi au concors literari de la Vath d’Aran 2017)
Capítol un
Aqueste còp, Mehliug comprenguèt pas sul pic qu’èra acabat per el. Aviá pas jamai perdut cap dual. Sabi pas, se d’astre, ad aqueste moment, li auriá agradat una egalitat. Çò segur es que Mehliug, fa d’annadas ara, capitèt de dintrar dins aquel mond meravilhós e secret del Juòc legendari de l’Èime Prim e d’i se far un nom e malgrat que ganhe pas totjorn.
Ieu soi vengut d’un temps que los òmes existissián pas encara. Aicí èra lo temps de las bèstias gigantassas, de las divesas salvatjas, lo temps prim de la vida qu’espelissiá. Un jorn, doblidarai pas jamai, aviam ausida una crida, una siulada, òrra que de l’ausir t’estrementissiá lo còr, parièra coma lo lagui d’una bèstia nafrada. Aquí ne tremolèt lo balanç del mond e dempuèi pas res es pus estat coma abans.
Sèm endacòm dins l’Univèrs sus un astre que passeja pel espaci inacabable. Quoras? O pòdi pas dire. Aquí, lo temps que passa es quicòm de plan diferent d’en cò vòstre. Sabi que fa plan plan temps, après la Crida, lo mond cambièt, las divesas desapareguèron pauc a cha pauc e las bèstias se faguèron mai pichonas. Un èsser nòu arribèt, quilhat sus sas doas patas d’en darrièr, que semblava una mèscla entre doas bèstias que dison Ninom e Niflad. Lo sonèron Omerid. S’apoderèron lèu tot lo planeta, senhorejant sus tota vida sus Aret, nòstre planeta.
Aital passèron d’eons. Nosautres Esperits Desincarnats agachàvem l’òbra dels Omerids, inconeguts d’eles. Ara, nos coneissèm. Amb lo desvolopament de las tecnicas omeridas, acabèron per nos descobrir e tanben capitèron de comunicar amb nosautres. Fa que cada omerid que nais uèi es ligat per la vida ad un de nosautres.
La societat omerida sembla pas res que coneissètz. Los Omerids vivon tant sus terra coma dins l’aiga que son amfibias. La lor coneissença es imensa. Vòlon dins l’aire amb de maquinas que marchan pas qu’amb la soa energia psiquica. Se gardan totjorn un brivet sul pitre que nos liga ad eles. Nos an adomergits e se servisson de nosautres per far créisser lo lor poder mental. Nos fa pas res. Obesissam menimosament. En escambi, nos amusam en prene de temps que i a lo contraròtle del lor còs. Es un biais d’experimentar l’incarnacion duscas al jorn que l’Omerid morís. Eles, se’n acomòdan, que es pas sovent qu’aquò se pòt acomplir. Totun, al mièg de nosautres, n’i a que se vòlon pas associar a cap Omerid. Demòran solets.
Ieu, m’an ligat ad un Omerid que se sona Mehliug. Dempuèi qu’es pichon, fa un sòmi estranh, sauneja qu’es dins l’espaci e qu’una mena de cagaraula giganta se desplega e l’engolís tot. Al dedins, Mehliug sentís la pèl que s’estira e al cap d’un brieu se transforma en una creatura redonda coma un uòu, dels centenats d’uèlhs, que confla que conflaràs, acaba per espetar dins totas las direccions amb de raisses subrelusinoses de totas las colors.
Aital passi la vida amb aquel Omerid. Es lo primièr còp que soi ligat ad un Omerid. Sabètz, ara, l’aimi plan Mehliug que amb el, i a totjorn quicòm d’extraordinari que pòt arribar. Mehliug, lo jorn que nasquèt, apermont dins lo cèl, i aguèt una lutz estranha e esbeluganta, auriatz dich qu’una estela lonhdana aviá petat pel cèl d’Aret. Avèm pas jamai sauput çò qu’èra aquel fenomèn malgrat la quita sciéncia dels Omerids. Anatz saupre, èra benlèu lo signe d’un cambiament novèl dins la vida del Planeta.
Uèi, Mehliug es vengut bèl e vòl venir mèstre dels mèstres ad un juòc plan especial qu’an
descobèrt fa pas gaire. Se sona juòc de l’Èime Prim e me cal confessar que Mehliug es part dels melhors jogaires. Ieu i soi benlèu pas per res tanpauc. Amb ma natura espirituala associada a son energia psiquica, sèm redobtables.
Aquel juòc se fa sus un taulièr amb de pèças que cal manobrar pas qu’amb d’energia psiquica. Los jogaires son ligats al taulièr per un fial d’energia. Las pèças simplòtas demandan pas gaire d’energia per bolegar mas i a tanben de pèças mejanas e d’autras majas que se pòdon pas bolegar tant aisidament. S’agís pels jogaires de bolegar las pèças e de far recuolar las pèças advèrsas, cadun son torn, d’un tal biais que l’adversari pèrde pauc a cha pauc lo seu ligam amb sas pèças e que sas pèças recuòlan. Quand las pèças d’un dels dos jogaires son fòra juòc, aquí lo jogaire a perdut.
Cal dire que las pèças, n’i a nòu, son quauqu’un pauc vivas. Son los scientifics omerids qu’an capitat d’inventar un jorn una mena d’intelligéncia artificiala en mesclar de matèria mòrta a de matèria organica. Fa que las pèças del juòc son d’èssers immobils mas dotadas d’una consciéncia prima. Los Omerids començan de far servir aquela tecnologia novèla dins mantuns domènis. Lo juòc de l’Èime Prim es un laboratòri per estudiar las interaccions entre la consciéncia omerida, ligada a nosautres Esperits Desincarnats, e aquela nòva consciéncia prima. Ara, es un juòc que se fa dins d’endreches secrets. Los jogaires son estats causits segon las lors capacitats espiritualas e i a pas qu’una partida de la societat que coneis l’existéncia d’aquel juòc. Se ditz que se passa quicòm de secret qu’es a mand de trebolar lo mond.


text:
Tracheobionta
Lo sosrègne dels tracheobionta compren los ancians embrancaments dels pteridofites (plantas de reproduccion aqüatica coma las falguièras) e dels espermafites (plantas de granas) el meteis devesit en gimnospèrmes e angiospèrmes (plantas de flors). Los caractèrs principals son l'existéncia de raices exceptat pels Psilofites e la preséncia de vaissèls (xilèma e floèma) assegurant la circulacion de la saba.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los traqueobiontes se compausan uèi, en classificacion classica, de 9 divisions (o embrancaments) :
- un acampament informal de traqueobiontes, de còps diches « arcaïcs », d' espòras o esporanges :
- la division dels psilofites (Psilophyta)
- la division dels equisetofites (Equisetophyta) - las prèslas ;
- la division dels licopodiofites (Lycopodiophyta) o licofites (Lycophyta) - los locopòdes ;
- la division dels pteridofites (Pteridophyta) - las falguièras stricto sensu (Pterophyta), aqüaticas (Pteridophyta), etc... ;
- lo gropament dels espermafites o espermatofites - las plantas de granas - devesit en :
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- la division dels cicadofites (Cycadophyta) - los cicas ;
- la division dels gincgofites (Ginkgophyta) - los gincgos ;
- la division dels pinofites (Pinophyta) - los conifèrs, araucarias, etc. ;
- la division dels gnetofites (Gnetophyta) ;
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- lo sosgropament dels angiospèrmes que compren :
- la division dels magnoliofites (Magnoliophyta) - las plantas de flors.
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
Cicles reproductius[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Tracheobionta (fr) (+ version anglesa (en))


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2006
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2006 (Jòcs de la 22ena Olimpiada) se debanèron a Turin e dins las Valadas occitanas del 10 al 26 de febrièr de 2006.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 5.1.1 Biatlon
- 5.1.2 Bobsleigh
- 5.1.3 Curling
- 5.1.4 Esqui acrobatic
- 5.1.5 Esqui alpenc
- 5.1.6 Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquís )
- 5.1.7 Lièja
- 5.1.8 Oquèi sus gèl
- 5.1.9 Patinatge artistic
- 5.1.10 Patinatge de velocitat
- 5.1.11 Patinatge de pista corta
- 5.1.12 Skeleton
- 5.1.13 Surf de nèu
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
80 equipas e 2508 atlètas representan un novèl e doble recòrd participatiu als Jòcs Olimpics d'ivèrn.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Curling[modificar | modificar la font]
Esqui acrobatic[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquís )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquèi sus gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patinatge de pista corta[modificar | modificar la font]
Skeleton[modificar | modificar la font]
Surf de nèu[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 2730 documents subre Turin 2006 en picar coma clau Winter Olympic Games 2006
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Val
Una val (var. vau, vath)[1] es una depression alongada de la superfícia terrèstra percorreguda generalament per un cors d'aiga. Las vals se forman per l'accion de l'erosion del riu al fons de la clusa e per la meteorizacion mecanica que li dònan la forma caracteristica en V o triangulara. Una val glaciària, per contra, es pus redonda e sembla una U. Las vals son estadas de luòcs privilegiats pels poblaments umans, pr'amor qu'an d'aiga accessibla e son protegidas per las montanhas que las enròdan. Per aquò lo mot val es present dins fòrça toponims actuals: Vals; Vaubòna, Valclara, Vauclusa, Valescura, Vaufreja, Vathmala, etc.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo mot es generalament femenin.


text:
Per Patric
Dins ton agach i a de solelhs e i a d’estèlas dins
tos pels
Vòli ma lenga per nommar la terra ont pausi la man
O mon pais aquò’s tos uòlhs ò mon pais aquò’s ton còs mon pais
Ta pel mon viatge mon retorn tas cambas ma rota d’amor
Al cap del camin i a mon nis m’i pausarai per i dormir
Sus ton espatla sus ton braç lo camin blanc de
mon solaç
E sus ta cara lo repaus pais de mila somis blaus
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Personalament, cresi pas que l’Estat francés fosquèsse utile per Occitània, es puslèu lo contrari del fach de sa constitucion, ontologicament facha per una plutocracia de dreita o d’esquèrra (la dreita e l’esquèrra estent concepte creat a la dicha revolucion de 1789, per designar los qu’èran a la dreita o a l’esquèrra del rei, ara es un president ; mas res a cambiat).
Lo principal problèma de la societat liberala europèa es que fabrica truands de la finança, es de dire personatges que gánhan fòrça argent (en sortir de las escòlas que totes lor avèm pagat), se fabrícan rendas enòrmas, e las van installar ...a Nòva-York, ambe financièr truand coma Madoff, e cortièrs en finança parisenca, puslèu de Neuilly/Seine. Lo problèma es pas lo revengut, o sa nautor, lo problèma es saber de quina faiçon es emplegat, aprèp l'aver obtengut sobre l’esquina d'un ensemble comercial ambe 'frontières naturelles', que lo mercat es fabricat per un sistèma jacobin, mercat que se protegís tanben ambe lo verbiatge nacionalista d'esquèrra.
S'espèra del politic, fosquèsse jacobin e nacionalista d’expansion francesa, s’espèra que fasquèsse de regulacion, e aital los plens poders donaràn a l'esquèrra lo dreit de non dire qu'an pas agut lo poder d'o far !
O cal plan dire, la renda a jamai favorizar l’economia d’occitània, perqué las bancas son encara un còp parisenca. Los Bascos l’an plan entendut, lo jorn que fabriquèron, aquò farà mai de 25 annadas, HERRIKOA per investir en País Basco e per la lenga basca. S’esèra dels rendièrs occitans que fasquèsse parier en Occitània, enluòc de pregar per la santetat de l’empèri republican francés, lor mercat per atribucion, alara qu’an un mercat per identitat que los espèra aquí, en çò nòstre.
Las rendas de las grandas entrepresas e dels capolièrs son degudas principalament a l’existéncia d’un Estat protector, l’Estat-mercat fabricat pels reis francs ; es lo meteis Estat protector que l’esquèrra anticapitalista creis encara, en pregar als sant servici public, qe son mai o mens la persisténcia de l’Estat jacobin, e de las seunas errors economicas ; es la paradòxa del nacionalisme d’expansion, es l’avuglament.
L’Estat jacobin a fabricat sas casta de quadres de nauts nivèls qu’an lo dreit a la renda, e qu’an lo dreit de la desgalhar a Londras o a Nòva-York ; quines gropes –quadres- per administrar d’un autre biais Occitània ? Quines fncionariats per Occitània ? Ont son las escòlas de formacions nòstras ?
Qu’es aquò l’Estat francés ? L’avètz aquí en portada d’una revista ultra-catolica, nacionalista e francesa :
S’oblidarà de dire que lo mitan ultra-catolic francés viu del mercat-nacional francés, e de las seunas expansions economicas ; per aquesta expansion e per la finançar, lo sistèma vaticanesc li es estat pron utile.


text:
Gino era coma Barbara dempuei tres setmanas. Quo era un amor tot nuòu que damandava a embellir puei segurament a venir vielh. Aura, n'en eran a se minjar daus uelhs.
Lo divendres au ser, la menet a la novela pizzeriá. "O sole mio". ‘Ribat au mitan de sa calzòne, se ‘restet.
“Sabe pas perque mas quela pizza me rapela ma granda-mair.
- Ta granda-mair fasiá de las pizzas ?
- Non ! Las podiá pas sufrir. Mas i a quauqua ren que me fai pensar a ela. Vai-t-en comprener !..”
Quo es nonmas la setmana aprep que la novela pareguet dins lo jornau. Una benda de raubaires aviá drubert de las tombas au cementeri. Avián pres tot çò que podiá valer quauqua ren e avián vendut lo boesc de las caissas a la novela pizzeriá per chaufar lo forn.
Gilbert Borgés
Comentari de l'autor: "Sei un pauc v'ontos de quela-qui mas totparier..."


text:
Cantoenh
Cantoenh[1],[2],[3] (Cantoin en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri De aquela municipalitat materializa una fraction centre-sud del Massís central sul scenari de la Viadène al nòrd-oèst del scenari del Aubrac sul Lebot
Le territoire de cette commune matérialise une fraction centre-sud du Massif central sur le plateau de la Viadène au nord-ouest du plateau de l'Aubrac sur le Lebot
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Au parat de las sedenças d'un seminari passionant Lengas e poders que's tienen en 2015-2016 a l'Ostal d'Occitania 11, arrua Malcosinat 31000 Tolosa, qu'encontram a Joan Pèire Cavalièr * . Qu'ei ensenhaire a l'EHESS de Tolosa, membre de l'IEO deu Lemosin e de Calandreta. Vadut fin deus ans cinquanta a Albi. Que gavida lo blòc Mescladís e còps de gula.
Un universitari qu'organiza ua reflexion en dehòra de l'universitat e qu'i arcuelh qui vòu : riale ! Joan Pèire Cavalièr que practica au occitanisme critic e autocritic.
* Joan Pèire Cavalièr qu'ai - enter autes - l'autor deus prefacis de Quina lenga per deman ? d'Eric Fraj e d'Au nom de la lenga de Sèrgi Javaloyès (colleccion Clams de Reclams edicions
Las musicas d'En Ondas : * Arild Andersen grop, deu disc Electra


text:
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, e er autor fotografic, Kim Castells, an signat un contracte de cession documentau de mès de 800 fotografies dera Val d’Aran.
Er acte a compdat tanben damb era preséncia de Jèp de Montoya, dera directora der Archiu Generau d’Aran, Maria Pau Gómez , dera tecnic de patrimòni deth Conselh Generau d’Aran, Elisa Ros, e dera hemna de Kim Castells.
Era documentacion forme part deth patrimòni documentau aranés, en concret documentacion fotografica dera que ei autor.
Kim Castells s’inicie coma autor fotografic en 1978 e publique eth sòn prumèr libre en 1981. Des d’alavetz e enquiar an 2012, damb aguest títol, ja son noranta es libres publicadi. En collaboracion damb autors literaris coma Josep Pla, Josep Maria de Sagarra, Joan Brossa, Lluís Racionero, Màrius Carol, Lluís Permanyer, Carme Riera, Baltasar Porcel, Miquel de Palol, Ana Puértolas, Xavier Benguerel, Lluís Carandell, José Antonio Labordeta, Mariano Gomá, Jèp de Montoya, Miquel Desclot, Salvat-Papasseit, Joan Bellmunt, Carlos Duarte, Raimon Panikkar e damb tèxtes de Gonzalo de Berceo, Kim Castells a contribuït a establir un lenguatge magic e de grana beresa, eth deth mot e era imatge. Dejà hè temps que hec realitat aqueth vielh lema de “escríuer damb lum” qu’ei eth significat etimologic deth tèrme fotografiar. Era òbra editada atau ac demòstre.
Kim Castells a manifestat era sua volentat de depausar es nomentats objèctes en Conselh Generau d’Aran, en tot crear eth Hons Documentau “KIM CASTELLS BENOSA”.
Eth hons archivistic objècte d’aguest contracte serà depausat en Archiu Generau d’Aran, que se compromet a liurar a Kim Castells ua còpia der inventari detalhat deth hons qu’ei objècte deth present depòsit, un viatge sigue classificat e ordenat convenientament.
Eth Conselh Generau d’Aran poirà emplegar es fotografies entàs sues publicacions, exposicions e activitats pròpies deth Conselh en quinsevolh format e miei, damb era sua autoria, sense cap còst en concepte de drets d’autor tant qu’era cession ei activa.
Hont e fotos : Conselh Generau d’Aran


text:
Écurcey
Écurcey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las municipalitats limitrophes de Écurcey son Autechaux-Roide, Pont-de-Roide, Ròcas-lès-Blamont e Mandeure.
Les communes limitrophes d'Écurcey sont Autechaux-Roide, Pont-de-Roide, Roches-lès-Blamont et Mandeure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge i aguèt bastit sus una ròca imperiala surplombant la vallée del doubs. A l'epòca aquel vilatge servissiá de camps de culturas als grangers dels bourgs environnant. Lo pòble a bastit jos la forma architectural la mai basica. N'efièch a format d'una carrièra principala amb qualques pichonas artèries secondaires. Aquel bastiment remembra aquelas de Ròcas-lès-Blamont, Bondeval o encara Thulay. Aquela formacion facilitava lo transpòrt de las carretes pels agricultors. Aital los sieus camps èran sus la meteissa porció de rota que lo sieu sojorn, #çò que retia lo trabalh mens éreintant per aqueles agricultors e un trajècte mai cuert per los sieus cavals de molzut.
Lo pòble i aviá situat sus la linha alemanda en lo moment de la segonda guèrra mondiala. #Èsser grèvament tocat pels azards de la guèrra. Lo cementèri compòrta de nombrosas pèiras tombales @frapper per impactes de pilòtas. Cossí per exemple lo famós « Cavòt Guidot ». Lo ranquejat de la glèisa d'una splendeur incommensurable, i aguèt abatut per obus.
Un camin situat sus la nautor del scenari connècta lo pòble a un verd bòsc d'una densitat importanta. Antany, A l'extrèm del camin, camin #que se nomenat « lo camin de fuòc », se trobava entreposé n'abondància los victuailles #que se conservava en de la sal pura. A l'epòca de la segonda guèrra mondiala, s'i ordenava la artillerie e las munitions. Lo pòble #participar activament al moment de la desliurança. N'efièch, los alemands avián preses posicion de la localité. Aqueles darrièrs cremaràn e saccageront cada abitacion e cada camps ; lo pòble i aguès destruit. Ombrívol destin qu'aquel pòble en lo moment de la segonda guèrra mondiala doncas.
Le village fut bâti sur une roche impériale surplombant la vallée du doubs. À l’époque ce village servait de champs de cultures aux fermiers des bourgs environnant. Le village est construit sous la forme architectural la plus basique. En effet il est formé d’une rue principale avec quelques petites artères secondaires. Cette construction rappelle celles de Roches-lès-Blamont, Bondeval ou encore Thulay. Cette formation facilitait le transport des charrettes pour les agriculteurs. Ainsi leurs champs étaient sur la même portion de route que leur demeure, ce qui rendait le travail moins éreintant pour ces agriculteurs et un trajet plus court pour leurs chevaux de trait.
Le village était situé sur la ligne allemande lors de la seconde guerre mondiale. Il fut gravement touché par les aléas de la guerre. Le cimetière comporte de nombreuses pierres tombales frappé par des impacts de balles. Comme par exemple la fameuse « Tombe Guidot ». Le cloché de l’église d’une splendeur incommensurable, fut abattu par des obus.
Un chemin situé sur le haut du plateau relie le village à une verte forêt d’une densité importante. Autrefois, au bout du chemin, chemin que l’on nommé « le chemin de feu », se trouvait entreposé en abondance les victuailles que l’on conservait dans du sel pur. À l’époque de la seconde guerre mondiale, on y rangeait l’artillerie et les munitions. Le village participa activement lors de la libération. En effet, les allemands avaient pris position de la localité. Ces derniers brûleront et saccageront chaque habitation et chaque champs ; le village fût détruit. Sombre destin que ce village lors de la seconde guerre mondiale donc.


text:
Pes
En fisica, lo pes es una mesura de la fòrça amb que la Tèrra atrai a quin que siá objècte a la verticala cap a son centre, a causa de la gravetat. A causa que la superfícia terrèstra es gaireben constanta, atal lo pes d'un objècte es mai o mens equivalent a la seuna massa.
Segons la lei fondamentala de la dinamica, descobèrta per Isaac Newton:
Ont es la fòrça, es la massa e es l'acceleracion.
dins lo cas del pes, se cambia per , l'acceleracion de la gravetat sus la superfícia de la tèrra, se pòt escriure:
Actualament se considèra que lo pes es una grandor vectoriala, alara la massa es una grandor escalara, definida per un nombre e per la seuna "dimension física". Lo pes, donca, se definís per l'intensitat e la direccion de la fòrça, dins aquel cas la verticala, amb per origina la particula somesa a l'acceleracion de la gravetat. Dins lo cas dels solids se pòt considerar que punt ont agís la fòrça es lo centre de massa.
Pes e massa[modificar | modificar la font]
Dins lo comèrci e d'autres aplicacions de nòstra vida quotidiana, lo tèrme pes a lo meteis sens que la massa. Al contrari, dins lo mond cientific actual ambedos tèrmes correspondon a de concèptes diferents: la massa es una propietat intrinseca de la matèria, alara que lo pes es una fòrça que resulta de l'accion de la gravetat sus la matèria, es una mesura de l'intensitat amb que la gravetat atrai de la matèria.
La reconeissença de la diferéncia entre los dos concèptes es un fach relativament recent e en multiplas escasenças de la vida quotidiana contunham a utilizar pes quand se deuriá dire massa. Per exemple, disèm que un objècte pesa un quilograma, mas lo quilograma es una unitat de massa.
La diferenciacion entre pes e massa es gaire importanta dins fòrça situacions practicas perque la fòrça de la gravetat es plan similara per tota la superfícia de la Tèrra. Dins un camp gravitacional constant a çò nòstre la fòrça exercida sus un objècte (lo seu pes) es dirèctament proporcionala a la seuna massa. Donc, se lo pes d'un objècte A es 10 còps mai grand qu'aquel d'un objècte B, alara la massa de l'objècte A serà tanben 10 còps mai grand qu'aquela de l'objècte B. Aquò implica que la massa d'un objècte se pòt mesurar de biais indirècte mejans lo seu pes. Per exemple, quand compram un sac de sucre podèm mesurar lo seu pes (l'intensitat amb la que apièja la balança), e es una bona indicacion de la quantitat de sucre qu'i a dins lo sac.
Lo camp gravitacional de la Tèrra pòt variar fins a 0,5%[1] segon la localizacion; aquelas variacions modifican la relacion entre pes e massa e pòdon èsser presa en consideracion dins las mesuras de precision del pes que son destinades a mesurar de biais indirècte la massa. Per eliminar aquela variacion, dins lo cas del pes dels objèctes utilizats dins lo comerci, se pren la valor que pesaran dins una acceleracion estandard de la gravetat de 9,80665 m/s2. Las balanças que mesuran lo pes local pòdon èsser calibradas segon la localizacion ont serán utilizadas per que mòstren lo pes estandard, e que será la norma legala del comèrci.
L'utilizacion de pes per dire massa tamben persistís encara dins qualques terminologias cientificas, per exemple en quimia encara es pro abitual de parlar de pes atomic o pes molecular quand se deuriá parlar de massa atomica e massa moleculara.
La diferéncia entre massa e fòrça pòt èsser important quand:
- Los objèctes son comparats en camps gravitacionals diferents, coma per exemple fòra de la superfícia tèrrestra. Sus la superfícia de la Luna la gravetat es sonque un sieisen d'aquela de la Tèrra. Un quilograma de massa es pas egal sus Tèrra e sus la Luna, alara que la massa es una propietat intrinseca de la matèria, mas la fòrça que l'objècte exercís cap al bais deguda a la gravetat es lo sieisen de çò qu'exerciriá sus Tèrra.
- Sus la localizacion del centre de gravetat d'un objècte, quitament, quand lo camp gravitacional es uniforme, lo centre de gravetat coincidirà amb lo centre de massa.
- Quand un objècte es submergit dins un fluid, un objècte submergit dins l'aiga pesa mens e un balon d'èli dins l'atmosfèra sembla qu'aja un pes negatiu.
Cossí cambia lo pes[modificar | modificar la font]
La valor de pot cambia segon la latitud, segon l'altitud, segon las massas a l'entorn e per d'autres factors.
Perque la Tèrra vira sus ela meteissa, los objèctes situats a la superfícia de la Tèrra an un pes inferior a de latituds baissas al respècte de eqüador, degut a l'acceleracion centrifuga producha per la rotacion de la Tèrra.
L'acceleracion de la gravitacion tanben pòt cambiar amb l'altitud, e segon las massas a l'entorn del luòc ont es mesurada aquela grandor.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Charles, Ed. Hodgeman, Handbook of Chemistry and Physics, 44th Ed., Cleveland, USA, Chemical Rubber Publishing Co., p.3480-3485


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 29 de novembre de 2010
Eleccions catalanas
N'i a qui i veden un trionf de l'independentisme dens lo resultat d'aquestas eleccions. Trionf, aquerò qu'ei exagerat. B'ei cert lo partit de Joan Laporta, Solidaritat Catalana per l'Independència, qu'ei entrat au parlament dab quate siètis. Totun, que'm sembla qu'a sustot beneficiat de l'efeit de l'alternància au despens deu partit independentista de la coalicion au poder, Esquerra Republicana (ERC).
L'elector catalan de base qu'ei catalanista, mès aquò non vòu pas díser independentista, ça'm sembla. L'independentisme, aquerò ei valeder en un món virtuau, en un saunei de colors de senyera. Dens lo món reiau, lo passatge a l'acte non ei pas tant evident. Los independentistas catalans qu'auràn enqüèra tribalh de hèr tà convéncer los electors que la felicitat passa per l'Estat pròpi.
divendres, 26 de novembre de 2010
Qu'aueita estranh
Agachar qu'a com sens prumèr lo de l'iberoroman mirar, mentre lo catalan aguaitar qu'a lo sens deu francés guetter. En catalan, guaitar (var. dial. goitar) qu'a ua dobla significacion: la prumèra qu'ei la deu catalan aguaitar, la segona - mens correnta- qu'ei la de mirar (dab atencion). En gascon, qu'ei parièr per guaitar o güeitar, com en catalan. Totun, en gascon deu sud-èst, aueitar qu'ei emplegat com agachar en lengadocian (cat. mirar), mentre, en parlars sud-occidentaus, qu'emplegan meslèu lo vèrbe espiar.
En gascon, dus sinonimes de guaitar / güeitar que son espiar e gardar (var. guardar). G(u)ardar que pòt aver los dus sens de protegir / vigilar e de mirar. Espiar dab lo sens de mirar qu'ei correntament emplegat en mantuns parlars gascons, lengadocians e en varietats septentrionaus deu catalan. Totun, espiar dab aqueth sens qu'ei desconegut en gascon sud-orientau, qu'emplegan meslèu aueitar o g(u)ardar.
En la varietat oficiau de l'occitan, qui ei deu gascon sudorientau, en lòc d'emplegar agachar, qu'auretz de causir enter aueitar o guardar. Seratz comprés s'emplegatz guaitar o güeitar -e dilhèu espiar, mès pas briga s'emplegatz agachar, varianta dialectau pòc arreconeishedera d'aueitar. Agachar en espanhòu que vòu díser baishar, inclinar.
dimecres, 24 de novembre de 2010
Notícies del dia: el seu ull és encara viu tot i que no va poder abandonar el seu militar.
Per tant, no és gaire nova, aquesta historia. Fa temps que se'n parla.
La cançó popular "baixant de la font del gat" és adaptada de la sardana del mateix títol composta per Enric Morera i Viura en 1926. Antoni Vives i Batlle li va posar lletra i... voilà.
dilluns, 22 de novembre de 2010
Ja ei òra, ja!
Semia las havas per senta Cecila,
Per ua que n'auràs mila !
E deman, que serà lo dia de sent Clamenç e...
Entà sent Clamenç,
de semiar qu'ei passat temps.
Doncas, ja sabetz çò qui'vs cau hèr auei. Aürosament que m'avetz, totun.
diumenge, 21 de novembre de 2010
Occitan zapatero
Jo que trantalhi entre dues possibilitats, non exclusiues entre se.
1- Es deth GLO consideren qu'eth mot lengadocian ei un mot obscèn e lèg que non cau ne prononciar ne escríuer, cap jamès, jamès. Imaginatz un títol coma: Lexic catalan -occitan (lengadocian e aranés). Quina abominacion!
2- Eth general Emiliano Zapata parlaue en lengadocian tà non hèr-se compréner pes federaus, d'aquiu aguesta terminologia estranha d'occitan general tà díder lengadocian.
Notatz, aurien pogut escríuer: Lexic catalan - lengadocian general - occitan oficiau. Aquerò aumens serie estat, fin finau, mès exacte. O dilhèu qu'era mencion "occitan oficiau" serie tanben obscèna pes deth GLO?
dijous, 18 de novembre de 2010
Sostens, despertatz-vos!
Lavaur : Cremar la bandièra francesa despertariá pas los sostens occitanistas de Lavaur.
Totun, se las occitanistas - de Lavaur e d'enlòc mes - anèssen topless, segur que la causa seré mes sostienuda.
dimecres, 17 de novembre de 2010
Patrimòni immateriau dera umanitat
diumenge, 14 de novembre de 2010
Cap deth món o centre deth món?
Ja escriguí qu'eth mèn país tenguie coma espiada era cadea des Pirenèus. Eth mèn pais comence en bèth lòc entre eth pòle nòrd e es Pirinèus, e s'acabe en bèth lòc entre eth pòle sud e es Pirenèus. O dilhèu serà eth revèrs, qui sap? En tot cas, se non sai ben ben a on comence e a on s'acabe eth mèn pais, ua causa ei segura: en bèth miei que i son es Pirenèus.
Nosati non auem de besonh de demorar qu'es montanhes s'abaishen tà saber qu' eth món- e mès precisaments eth món nòste- contunhe de cap tath sud, ben ath delà dera linha dera cresta pirenenca, entà acabar-se en bèth lòc entre montanha e pòle sud. Es Pirenèus non son e non son cap jamès estadi eth cap deth món.
dijous, 11 de novembre de 2010
Lectura amb un cotèl de l'Escarra-sac d'Al-Cartero
Lo libre arribèt en bon estat, semblava nòu. E quina suspresa mai granda qu'aguèri en lo voler fulhetar: me resultèt impossible d'o faire per çò que las paginas èran pas jamai estadas separadas, pas cap de traça de talha enlòc, pas res! Aqueste libre vièlh èra pas jamai estat legit, èra... nòu!
Alavetz m'i calguèt botar, a talhar las paginas per las separar e poder legir lo tèxt. O faguèri pauc a pauc, a mesura de la progression de la lectura. E ben, m'o cal plan confessar: sentissiài una cèrta gaudença en tot liberar, amb l'ajuda d'un cotèl ponchut, las paraulas del mètge-poèta que dormián presonièras dels plecs del papièr dempuèi mai de 80 annadas.
E vaquí çò que sortiguèt d'en primièr:
LOUS BOSTES OÉLHS
Daune, qu'at abéts tout béroy,
En bous de segu tout qu'agrade,
Tout, entio so de méy thicoy,
Daune qu'at abéts tout béroy
E ha-y dab bous né sauré nade.
De so qui-s béd per dessus pélhs,
De so qui paréch aumen brigue,
Que soun toutû lous bostes oélhs,
De so qui-s béd per dessus pélhs,
Qui lou méy m'agraden, amigue.
Qu'abéts, daune, lous oélhs tant dous,
E, quoan pléquats drin la perpère,
Aqueths oélhs bé soun amourous !
Qu'abéts, daune, lous oélhs tant dous,
Que tabéy tout que s'y apère.
Quoan au printémps arrid lou sou,
Qu'èts, bous, coum lou printémps, daunète,
Lous bostes oélhs qu'an la coulou
Quoan au printémps arrid lou sou,
Ténhèrote de la briulète.
Quinhs gaymants oélhs, quinhs oélhs pregouns,
Malaye, qu'èy hèyt la houlie
de boulé-us miralhar quo-us houns,
Quinhs gaymants oélhs, quinhs oélhs pregouns,
E despuch lo cap que-m barie.
Daune, lous qui coum you soun biélhs,
Que déurén, tiéts, esta proû sayes,
Enta hoéye lous bostes oélhs,
Atau lous qui coum you soun biélhs
Dòus que s'esparnhérén dous mayes!
D'acòrdi, es pas de Victor Hugo, mas aquò rai, m'agrada quand meme.
dimecres, 10 de novembre de 2010
Un predicator valencian a Tolosa
dimarts, 9 de novembre de 2010
Curiós
De fèit, de lengadocians qui saben parlar l'occitan oficiau, que n'i a ben pòcs, se n'i a. E d'aranés qui saben exprimi's en lengadocian, enqüèra mensh. Que deu èster per aquò, la mencion monolingüe. Lo bilingüisme, aquiu, qu'ei improbable.
dilluns, 8 de novembre de 2010
Dissabte a Perpinhan
Dissabte passat, qu'èri a passejà'm per las arruas de Perpinhan.
Qu'èra un jorn de manifestacions. La deu matin qu'èra en contra de la refòrma de las retiradas, puish que's continuè per ua auta tà emparar lo dret a l'interrupcion volontària de grossessa qu'ei a desaparéisher en França per manca de mejans, e fin finau, lo vrèspe, que s'i debanè lo correllengua 2010, dab castellers davant la prefectura, parladís en catalan de cara au casteret e danças e concèrts a la casa musicau. Malaurosament no'i podoi pas anar.
A la libreria catalana que'm crompèi dus libes, un policièr d'Eduard José shens pretension literària, totun divertissent, e un roman de Baulenas que n'avèvi pas enqüèra lejut.
Tè, qu'acabèn per arrancar las palmèras minjadas per las arrucas de Paysandisia, au cap deu cors Palmaròla, de cara au cinema Castellet: los Chamaerops e Trachycarpus qui marcavan l'entrada deu parcatge n'i son pas mes. Totun, n'i demoran enqüèra dus Trachys deus vielhs qui amuishan traças claras d'infestacion, qu'espèri que'us podón suenhar com calèva. Las arrucas de Paysandisia, un beròi parpalhòu d'origina latinoamericana, que miaçan las palmèras deus genres Trachycarpus, Chamaerops e, mensh frequentament, Phoenix. Aqueths insèctes que son sensibles a quauques insecticidas, mès aquests produits quimics non son pas tostemps shens riscs per la santat. Lo "viverista" Eusebi Torrent m'ac avè explicat quin lo palmerar de Trachys plantat peu son pairin a Anglès (Girona) (mes de 1000 exemplars a créisher suu vessant d'ua colina) estó infestat per aquestas arrucas. Aquera pesta qu'estó importada dab exemplars de palmèra argentina Trithrinax campestris - l'Eusebi, a mes deu son vivèr gironin, que n'a un en Argentina e un aute en Florida, tots tres especializats en palmèras- e totas las palmèras d'Anglès qu'estón infestadas. Totun, dab l'ajuda de pesticidas, la plaga que podó demorar controlada e las palmèras que podón èster sauvadas.


text:
Que s'i torna lo Sent-Pançard, Sa Majestat responsabla de tots los maus de la Tèrra. Que s'i torna tà la soa sempiternau reconquista de la vila de Pau e deus còrs deus hartanèrs. Arron estar estat apercebut en Aragon la dimenjada passada, lo Pançard que devararà los Pirenèus dab las soas tropas aragobearnesas e que harà un purmèr estanc a Acós en vath d'Aspa dissabte qui arriba.
L'associacion Carnaval Pantalonada qu'organiza la 32au edicion deu Carnaval Biarnés. Augan, Pançard que crida las nostas penas atau com los nostes plasers, espèrs e susmautas ! Arron lo tèma « Poder » qu'ei lo de « Cridar » que causeish.
Los purmèrs carnavals que s'acabavan tots dens lo barri deu Hedàs. La navèra equipa de Carnaval qu'avè decidit de tornar-i en 2016... Après ua edicion de l'eveniment a Hauta Planta, la hèsta mitica que tornarà dens lo quartièr deu hedàs tad aquera edicion 2018. Qu'i serà installat lo Temple de la hèsta.
Carnaval Biarnés, mòde d'emplec
L'equipa de Carnaval que balha ua atencion particulara a la compreneson deus còdis de Carnaval e que perpausa despuish quauques mes ua video « pedagogica » - ça-i junta e tanben disponibla suu site oficiau (www.carnaval-biarnes.com) – a l'entorn de l'istòria de Sent Pançard e deus autes personatges qui l'entorneja. Lo liberet deu programa que contien d'ara enlà dens las soas purmèras paginas, un descriptiu de cada personatge dab los lors signes particulars, entà miélher compréner los agís deus uns e deus autes pendent la hèsta. Ua atencion dont se regaudí lo Jean Lacoste, en carga de la cultura e de la vita associativa de Pau, au moment de la presentacion oficiau deu programa ger vrèspe a la mairia de Pau (Fòto ©LS). L'òmi politic qu'a tostemps amuishat lo son estacament au Carnaval deus mainatges, que serà donc servit un còp mei augan dab lo tribalh realizat dab e per las escòlas de Bearn tot tau Carnav'escòlas lo 1èr de heurèr. Mei de 1000 mainatges que s'arretrobaràn tota la jornada au Hedàs entà hestejar Carnaval. Au demiei de las animacions, lo procès de Sent Pançard jogat peus escolans deus collègis Calandreta e de Pierre Emmanuel.
Lo dissabte 3 de heurèr, que'vs poderatz causir un costume tà Carnaval o miar vestits a la purmèra edicion de las tistas de Carnaval au Foiralh. Aqueth barri deu còr de vila qu'arcuelherà los taulèrs de vestits atau com los Menestrèrs Gascons, DJ Hellvis e los Saxopithéques per animacions musicaus. La Calandreta de Pau que s'aucuparà de l'estanquet.
Qu'ei la Nueit de l'Ors qui aubrirà la purmèra grana serada de Carnaval lo 8 de heurèr. Qu'ei aqueste ser que los ors an causit tà desvelhà's. Dens ua corruda desfrenada tot au long de l'arrua Serviez, Joffre dinc a la Plaça Récaborde deu Hedàs, los caçaires que perseguiràn los ors qui eths medishs perseguiràn las Rosetas e tot aquerò, en musica dab la participacion deu slamaire deu grop L'Envoûtante, Bruno Viougeas. A comptar de 22 òras, que començarà la serada Bars-Bars. Los estanquets N°5, L'Imparfait e lo Bondi Beach Pub que'vs perpausaràn concèrts dab respectivament lo Duo Queuille Perrut (jazz), The World (Rockfusion) e The Wooden Pearls (Power Trio Rock).
L'endedia, qu'ei au torn de Carronha d'estar la reina de Carnaval. La hemna de Sent Pançard que prenerà lo poder e qu'impausarà la soa lei per ua serada musicau e teatrau. Los actors de Carnaval que son acompanhats despuish quauquas setmanas per la companhia treatrau baionesa Jour de Fête. L'arribada de la reina a 20 òras que promet d'estar majestuosa e dinamica.
Courtial X Kogane (ròck occitan), La Dame Blanche (Cumbia reggae) e La Caravane Passe (electro ròck balkano-manoish) que hicaràn lo huec dens lo Temple de la dança, barri deu Hedàs.
Lo 10 de heurèr qu'ei la data deu procès de Sent Pançard. Qu'i serà jutjat per totas las catastròfas qui's debanèn en 2017 en Bearn e aulhors, e dont ei plan segur responsable. Arron la « Sèga » (barricada deus notables qui vòlen empachar Sent Pançard d'entrar dens la vila), lo gran passacarrèra (Har Córrer Carnaval) que partirà deu Baloard deus Pirenèus. Que passarà per la Plaça Reiau on lo rei de la hèsta harà un estanc a la mairia e se vederà reméter las claus de la vila peu maire de Pau, François Bayrou. Lo passacarrèra que s'acabarà Plaça de la Liberacion a 17 ò 30 peu procès de Sa Majestat.
La serada que contunharà dab Bal a tu a jo ! / Ping Pong Bal. Quate musicaires, quate culturas diferentas e un bal. Camille Raibaud (Gasconha), Jean-Marie Nivaigne (Bretanha), Noëllie Nioulou (Auvèrnhe) e Leo Correia que crearàn un espectacle en mesclar las lors culturas, las lors danças, las lors identitats singularas.
Lo Trad Roots de Centre de França de La Machine e lo beatbox breton de Krismenn e Alem que harà tremolar lo parquet deu chapitèu de la Plaça Récaborde a partir de 22 ò 30.
Aquesta 32au edicion deu Carnaval que's clavarà peu tradicionau Mercat de Carnaval lo dimenge 11 de heurèr. Que poderatz descobrir los produits deus productors locaus en escotar los condes deus personatges mitologics pirenencs de Daniel Cabarry. Arron la cantèra de 11 ò 30, lo joen grop de trad occitan Le Plaque e Le Peuple Etincelle qu'animaràn la vrespada consacrada au Bal gascon.
Ua edicion qui mesclarà com d'acostuma la tradicion a la modernitat a la perfeccion peu plaser deus petits com deus grans.
Fòto : Michel Astier


text:
Figuratz-vos que d'unes professors d'occitan m'an confessat que fasián estudiar mos tèxtes en classa!
Aquò's la consecracion!!!
Alara, ieu, grand pedagòga, me diguèri "e ben ieu tanben me vau estudiar en classa". I a pas de rasons que los escolans dels autres estudièsson mos tèxtes genials (òc, uèi soi modèsta) e pas mos escolans a ieu.
Comencèri de cercar dins lo blòg los tèxtes quins tèxtes poiriái far dintrar dins mas sequéncias. Vertat qu'es practic aquel blòg, podèm far de Compreneson Escricha (CE per los intims) sus quasi tot. Bon, rai, i a un pauc sovent de jos-entenduts porcassièrs, mas malgrat aquò, i a de que faire.
Trobèri de tèxtes que fasián l'afar. Puèi quand espepissèri per saber quina expleitacion pedagogica ne fariái, ma modestia e mas neuròsis ganhèron e me faguèron comprene que jamai de la vida serai capabla de parlar de mos tèxtes en classa.
Injustícia.


text:
Altertorn de la diversitat cultivada per una planeta non dopada.
L’altertorn es una manifestacion itineranta destinada a far la promocion d’una agricultura non intensiva, respectuósa de la natura e daus umans que la fan valer. Dins un ambient de festa, las coneissenças balhadas aus politics e a la gen per l’ocasion, se crocharan a la nocion de dopatge que tots son d’acòrd per ne’n denonciar l’existéncia dins l’espòrt. Fasent remarcar que lo dopatge de la terra e de la plantas es una practica correnta dins l’agricultura intensiva (engrais, pesticides, plantas geneticament modifiadas…), l’altertorn balha de veire d’autres modèls agricòlas mai respectuòs per l’environament, balha de pensar la biodiversitat tot en garentissent la soveiranitat dins l’alimentacion.
Queu concèpt de diversitat es egalament declinat per la cultura (cosinas, lengas (1), musicas, danças…) sus los sitis de pausa d’una granda bocla realisada sus de las vias verdas, percorudas a bicicleta dins un esperit de paratge.
Notas : ai reçaubut quò per lo grop de la simplicitat volontaria. pense que lo program es fòrça ambicios. la ccordinacion es realisada per los verds, acuèlh païsan, la FNAB, los amics d’acuelh païsan, los amics de confederacion païsana, attac, Terraliança e altercampanha.
1- per las lengas quò es lo 21 de julhet, Vilanòva/Olt. ‘tencion, quò deuriá èsser chapotar per los esperantistes benleu pas per las lengas autre que lo francés (pense pas que la gen van ‘nar deschargar lo programe informatic IKURSO per aprendre l’esperantò e parlar solament dins ‘quela lenga).


text:
– Un suça-biron arabe pòt be crebar apres ‘ver tastat d’una còa israeliana ! Tornatz-lu chas se !
Veiquí los perpaus tenguts per lu chap de la poliça secreta de Tel-Aviv, perpaus sus lu Mustafa, un gai palestinian ‘trapat sus lu territorí d’Israël, autorisat de far lu moriscaud per ‘queu balhesse daus noms, e ‘na vetz la sorça esgotada, envoiat se far tuar per los integristes-nacionalistes.
Nimer, un estudiant de رام الله – Rāmallāh – es autorisat d’anar prener daus cors a תֵּל-אָבִיב – Tel-Aviv – per far lu psicològue. Segur qu’eu raiba d’una vita melhor dins un païs estrangier perque dins sa familha, l’aër es mai-que-mai meschaënt. ‘Na nuech, eu fai l’encontra dau Roy, un joune òme que fai l’avocat.
‘Van tres vista estre confrontats a la vita veraia, ‘la de la non reconeissança d’una identitat palestiniana per la societat israëliana, ‘la de la non reconeissança de son identitat de gai per la societat palestiniana.
Nimer deu far ‘na chausida dintra son desei d’alhors, son amor, sa cultura, la societat e la familha…
Alata – עלטה – ظلام – « lu reirlutz » per pas usar dau galicisme « l’obscuritat », es un filme inteligent coma es malaisat de creire. Sus la mesma tematica que « The Bubble »(>lm), mas aquí, i a ‘na critica fòrta de la politica menada per Israël tras la scena de l’ospitau ente trabalha lu Nimer per eisemple o b’etot tras los agents de la
Stasi, perdon, de la poliça secreta.
Per un prumier filme, lu Michael Mayer fai un chap d’òbra.
‘Tenci’, conte la fin.
Sens saber se lu Nimer es sauvat o non, lu Roy es dins los locaus de la poliça secreta, ente lu mesma chap li eisplica que degun, pas mai son pair poderós o los amics de son pair, degun pòt lu tirar d’aquí.
– I aviá pas pro de coatas jusievas, fauguet ne’n trobar una chas l’enamic.
I a pas mestier de vos dire luquau parlet entau.
Personalament sei pas d’una natura optimista dins la vita, mas me songe que lu Nimer es sauvat, que lu Roy restara un pauc ne’n preison, puei qu’ilhs poran viure ne’n Euròpa.
Qua’iment sens liams, aprofeche d’aqueu bilhet per parlar un pauc d’un filmonet « virau », que passa sus los tialadís sociaus e mai-que-mai chas los complotistes, los conspiracionistes, ‘laidonc l’eistrema drecha. ‘Queu filmonet montra la « confessi’ » d’un tipe « recrutat » per los terroristes islamistes, los d’ISIS, coma que, eu « seria estat » forçat, dins lu sens de violar, per lu chap per pòder per la sega li far far de las chausas òrras.
Qu’es beleu v’rai, mas, me songe que lu vòu nejar son chin… e entau fasent, Bokassa minjava los eifants e Hitler ‘viá qu’una colha. Quau que siàia, los dos erian daus umans, aures.
°(O·O)°
Facing-Mirrors
Emai la Rana siguesse ‘na femna « tradicionalista », ‘la se troba oblijada de condure ‘na veitura de taxi per ganhar pro de moneda e entau fasent, far surtir son òme de preison.
Un jorn que ‘la fai lu taxi, ‘la fai montar « lu » Edi, riche e que se’n laissa pas contar de tròp. Afe, Edi es apres atendre son passepòrt per pertir luenh de l’Iran, per l’Euròpa.
Veiquí pas que Rana descubra que Edi es pas ‘na femna.
Un brave filme de la Negar Azarbayjani que parla de la societat iraniana d’aüei. L’amistat de doas personas que s’esmancipan chascunas a lur mòda per delaï las normas e las creianças. E es pas aisat.
°(O·O)°
E per ne’n ‘chabar, lu mesma jorn, la Cristela, la goiata que fai la programaci’ dau festivau (>fr), nos perpausava « Quau pòt cranher de la Vaginà Wolf ? »
Lu jorn de sos 40 ans, la Anna decida que sa vita deu chamjar ! Desempuei lu garatge ente ‘la passa sa vita, ‘la decida de far un filme que tornara prener los codís de « who’s afraid of Virginia Wolf » sus ‘na mòda lesbiana, ‘la decida de trobar ‘na copina e de pardre
20, 10, 5 kg.
Es un filme de la Margarita Albelo. « Umor lesbian dedins » pòde pas ne’n dire mai sens passar per lu lesbofòbe que sei pas. Seriosament, sei pas fach per los filmes de filhas, tots los ans me fòrce, sabe pas perdeque far, apres surte totjorn mai l’enveia de me sadolar mai-que-tot, perdon, mai-me-tot.
Urosadament, avant lu long, i avia un cort, Tsuyako de la Mitsuyo Myazaki. Un cort que nos mena dins lu Japon de las annadas 50.
Tsuyako, maridada e mair de 2 goiats tòrna trobar son anciana amorosa que li perpausa de pertir per viure libras, totas doas, dins Tōkyō…
Un chap d’òbra, se.
_____
Dos jorns apres, lu temps d’una autra serada « corts », ‘na miràudia ‘pelada « Beauty » dau Rino Stefano Tagliafierro (>en).
Tant lu dire, qu’es pas me qu’ira chiar sus lu Bouguereau.


text:
Corèa
Corèa (en corean Hanguk o Joseon) es lo país istoric dau pòble corean e de la lenga coreana. Se tròba a l'èst d'Asia. Forma una peninsula entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst (que son totei doas d'annèxes de l'ocean Pacific) a la quala cau apondre de territòris culturalament coreans au nòrd d'aquela peninsula e divèrseis illas vesinas coma Jeju-do. Dempuei leis ans 1945-1951, la Corèa istorica e lingüistica es dividida entre tres estats majoraus, la Corèa dau Sud (capitala: Seol), la Corèa dau Nòrd (capitala: Pyeongyang) e la Republica Populara de China (que compren l'extrèm nòrd dau país corean).
Lo gentilici es corean -a.


text:
Lo poèta (Atahualpa Yupanqui)
Tu pensas qu’ès distint
Pr’amor que’t disen poèta,
E qu' i tiens un món a despart
Per las estelas mei enlà.
A pos d'espiar la lua,
Ja non la sabes espiar,
Qu'ès com un praube cec
Qui non sap tà on va.
Vè-te’n espiar los minèrs,
Los òmis au hromentar
E canta'us aus qui lutan
Tà un bocinet de pan.
Poèta de rimas tenhèras,
Vè-te’n víver a la seuva :
Qu' i aprenderàs hèras causas
Deu boscassèr e de sas misèrias.
Demora amassa dab lo pòble,
No’u espies de dehòra estant,
Pr’amor çò de prumèr qu' ei d'estar òmi,
E çò de segond, poèta.
Vè-te’n espiar los minèrs,
Los òmis au hromentar,
E canta’us aus qui lutan
Tà un bocinet de pan,
Tà un bocinet de pan.


text:
Sondersdorf
Sondersdorf en alemannisch ( Sondersdorf en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sondersdorf Fa partida de la arrondissement de Altkirch e del costat de Ferrette.
Sondersdorf fait partie de l'arrondissement d'Altkirch et du canton de Ferrette.
Istòria[modificar | modificar la font]
La region es ja coneguda dempuèi la préhistoire. La descobèrta d'un talhièr de talha de silex de l'epòca paléolithique superiora, de contunh per quès de las VIIe e Modèl:VIIIe sègle testifiquen de la preséncia umana en los luòcs. Lo vilatge #que se tròba en principi sus la part inferiora de las entèrras a desplaçat sus las nautors per escapar a las frequentas inondacions de la Ill #qu'avián cors al Sègle XII.Lo vilatge es alavetz conegut jol nom de Sundrolttesdorf (1139-1147) #que lèva de la distincion de Ferrette e #qu'a ligat a Wolschwiller. Lo coan de Feldbach possedís a aquela epòca una tribunal colongère, e un castèl dels Schoenenberg apertenent a l'avesque de Bâle #qu'a mencionat dempuèi 1239. Lo pòble passa de contunh, cap a 1324 als Habsbourg. Lo castèl a destruit a la fin del Mièja Edat. Cap a 1648 amb lo tractat de Westphalie lo pòble a ligat a la França e las Habsbourg dépossédés de los sieus bens.
La région est déjà connue depuis la préhistoire. La découverte d'un atelier de taille de silex de l'époque paléolithique supérieure, puis par des tombes des VIIe et Modèl:VIIIe siècle attestent de la présence humaine dans les lieux. Le village qui se trouve d'abord sur la partie inférieure des terres est déplacé sur les hauteurs pour échapper aux fréquentes inondations de l'Ill qui avaient cours au Sègle XII.Le village est alors connu sous le nom de Sundrolttesdorf (1139-1147) qui relève de la seigneurie de Ferrette et qui est rattaché à Wolschwiller. Le couvent de Feldbach possède à cette époque une cour colongère, et un château des Schoenenberg appartenant à l'évêque de Bâle qui est mentionné dès 1239. Le village passe ensuite, vers 1324 aux Habsbourg. Le château est détruit à la fin du Moyen Âge. Vers 1648 avec le traité de Westphalie le village est rattaché à la France et les Habsbourg dépossédés de leurs biens.


text:
Quand los musèus d'Occitània ( granda de l'Estat francés ) son virats siá sul localisme,
regionalisme cultural, siá la legitimizacion de la cultura borgesa
parisenca, jacobinisme cultural ; a Lhèida (Catalonha l Nòrd-Oèst) ....
es lo multicultural que doblida pas l'occitan, mas que fabrica una
diversitat que pòrta l'universal.
Multicultal (doás lengas e dubertas a totes los publics, car lengas de totes/as), solidari (es pas limitat a l'ecologia), reflexiva (la pensada es pas sonque per l'intellectualisme), engatjament o engatjat (compromès en catalan).... Avèm aquí los mots per una politica culturala per Occitània, una politica lingüistica en Occitània. Quí o gausarà legir en Arles (Provença de Camarga) ? Dins lo país de l'editriça devenguda ministra de la culture del jacobinisme, de EN MARCHE.
A despart del marqueting museual, podèm assegurar que los musèus de Lhèida son totes d'una granda qualitat e totes de visitar en urgéncia sobretot se sètz de Varossa, Comenge, Corserans, Bigòrra o quitament de Tolosa ; son musèu los mai al prèp d'Occitània garonenca, gascona o tolzana.


text:
L'engenh d'òc e l'òme mediterranèu
Feurier de 1943: en plena tormenta de la segonda guerra mondiala, Joë Bousquet consacra un numèro daus Cahiers du Sud a "l'engenh d'òc e l'òme mediterranèu". Simone Weil i balharà son interpretacion filosofica, quasi mistica, de la metafisica occitana. Quela edicion es acompanhada d'un comentari de Matiàs Gibert, professor de filosofia, que reviret lo texte.
Extrach: "L'esperit de la civilizacion d'òc al XIIen sègle, tal coma lo podèm entreveire, respond a d'aspiracions qu'an pas desparegut e que devèm pas daissar desparéisser, emai se podèm pas esperar las satisfar."


text:
Lo novèl numerò pareisserà divendres
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Lo novèl numerò del jornal pareisserà aquel divendres. Al somari, la lenga asturiana sus la dralha de la cooficialitat, un zoom sul dispositiu « Que parli dab tu/Parlem amassa que pòrta la lenga occitana dins las maisons de retirada amb l'Ostau Bearnés, la situacion que viu l'anciana deputada au Parlament de Catalonha Mireia Boya, fòrça sostenguda pel mitan occitan. Lo retrach de La Setmana es consacrat al grop de polifonia femenina pirenenca, Daunas de Còr. Bona lectura


text:
La Confederacion de las Calandreta sul sieu site internet rapela l'existéncia d'una peticion per la diversitat culturala e lingüistica en Euròpa. Aquí çai jos çò que ne dison :
Aquí, quicòm de fòrt important per la defensa de la diversitat culturala e lingüistica en Euròpa (e doncas per la defensa de la lenga e de la cultura occitana !) de difusar tant larg coma possible...
S’agís d’una iniciativa ciutadana europèa, en forma de peticion, per la proteccion de las personas qu’apartenon a de minoritats nacionalas e lingüisticas e pel refortiment de la diversitat culturala e lingüistica dins l’Union.
Es estada signada lo 11 de decembre de 2017 a l'Ostal de la Region Nòva Aquitània la convencion academica per desvolopar e estructurar l’ensenhament de l’occitan dins l’acadèmia de Bordèu.
Los signataris son : Olivier Dugrip, rector de l’acadèmia de Bordèu, Alain Rousset, president de la Region Nòva Aquitània, Charline Claveau-Abbadie, presidenta de l’Ofici public de la lenga occitana, Régine Anglard, vice-presidenta del Conselh departamental de Dordonha, Danielle Lacoste, Marcel Calmette, Monique Sémavoine que representavan respectivament los departamentals de Gironda, d’Òlt e Garona e dels Pirenèus-Atlantics.
Après las eleccions del 21 de decembre de 2017 en Catalonha, lo Partit de la Nacion Occitana comunica :
Eleccions en Catalonha
Lo dijòus 21 de decembre de 2017 unes 5 780 775 electors emai electrices catalans ciutadans de la Generalitat de Catalunya o residents a l’estrangièr èran cridats a las urnas per designar lors deputats al Parlament de Catalonha.
Aquestas eleccions convocadas en aplicacion de l’article 155 de la constitucion coloniala espanhòla de 1978 venián apuèi la declaracion Unilaterala d’Independéncia de Catalonha proclamada lo 27 d’octòbre de 2017 per la majoritat sobeiranista eissida de las eleccions de setembre de 2015.
Lo Collectiu Occitan prepara una jornada reivindicativa lo dissabte 3 de febrièr. L'objectiu màger d'aquela manifestacion es de demandar als poders publics que l'occitan siá present cada jorn a la television sus França 3.
Lo collectiu estima que la mobilizacion es d'autant mai necita que i a de mai en mai de reduccions de credits a la television publica. Vòl tanben veire se desvolopar de vertadièrs mèdias de país amb de redaccions localas.
Lo conselh regional de Provença vòl cambiar dins sa comunicacion lo nom de la region. A adoptat en decembre de 2017 la signatura Région Sud, Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Los elegits semblan de considerar l'adjectiu sud coma valorizant, vòlon far de Provença una Region Sud.
Fin de 2017. L'IEO comunica : Per respondre a una importanta diminucion de las subvencions publicas, l’Institut d’Estudis Occitans fa una crida a donacion abans la fin de l’annada de 2017.
Au mes d’octòbre, l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) foguèt assabentat que tocariá, en 2017, la mitat solament de la subvencion annadiera balhada per l’Ofici pubic de la lenga occitana (OPLO) au nom dei regions Occitanie-Pyrénées-Méditerranée e Nouvelle-Aquitaine, e de l’Estat.
L'associacion qu'organiza l'Escòla Occitana d'Estiu de Vilanòva d'Òlt, es en dificultat. Comunica :
Nòstra associacion es en dificultat... Una baissa de las ajudas, las recèptas dels darrièrs estagis insufisentas, l’agotament de las nòstras resèrvas, menan la nòstra associacion sul solhet de la falhida.
La vòstra ajuda es lo sol mejan de tirar del fangàs l’EOE, un utís unic qu’a fait sas pròvas e que far totjorn mestièr, uèi mai que jamai, per l’avenidor de la nòstra lenga e de la nòstra cultura.
Es prevista, a Tolosa, lo dissabte 3 de febrièr de 2018 una manifestacion per afortir l'emplec de la lenga dins los mèdias.
Se farà davant los locals de França 3. Dotze associacions e movements occitanistes an fargat un collectiu cargat de l'organizacion d'aquel eveniment. La mobilizacion comença.
La reinvindicacion serà : Volèm l'occitan cada jorn a la television !
Ongan en 2017 lo govèrn francés a anonciat que creava una agregacion d'occitan. Un pòste solament es previst pel concors de 2018 e sonque quatre pel CAPES.
La FELCÒ (Federacion dels Ensenhaires de Lenga e de Cultura d'Òc) comunica sul subjècte.
Un pòste a l’agregacion, quatre pòstes al CAPES d’occitan 2018 : se trufarián pas de nosautres ?
A la prima passada, los ensenhaires d’occitan se regaudissián, après d’annadas de demandas vanas, de la creacion d’un concors d’agregacion de lengas de França – opcion occitan, mai de 20 ans après la creacion del CAPES. La dubertura de l’agregacion dubrissiá enfin de possibilitats d’evolucion de carrièra als centenats de professors en pòste en licèus e collègis, e ofrissiá de perspectivas als estudiants. De formacions dubriguèron a Tolosa et Montpelhièr.
Après las eleccions que se debanèran en Corsega lo 3 de decembre de 2017 lo Partit de la Nacion Occitana comunica :
L’unitat de las fòrças nacionalistas còrsas a pagat
La tièra de la coalicion nacionalista còrsa Pè a Corsica (Per Corsega) regropant los autonomistas e los independentistas es arribada largament davant dimenge 3 de decembre de 2017 amb mai de 45 del 100 de las voses per la primièra votacion de las eleccions territorialas en Corsega. Aquestas eleccions devon far espelir una collectivitat unica per la fusion de la Collectivitat Territoriala Corsega, anciana region, amb los dos departaments.
Page 2 of 12


text:
Charennac
Charennac (oficialament en francés Chéronnac) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los charennacs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Charempnhac en 1262, Charempnac vers 1315. Charennac vendriá d'un nom germanic d'òme, Cherramnus, emb lo sufixe -acum [1], latinizacion dau sufixe gallés -āco(n). Charennac èra donc probablament una anciana granda propietat antica o de la Nauta Edat Mejana qu'aviá per mestre Cherramnus. La grafia seriá donc pusleu Charemnac, çò que chamja pas ren a la prononciacion. Dauzat pensava a un nom gallo-roman d'òme (donc d'origina gallesa), Caro, Caronis, emb -acum [2], benleu d'après la fòrma francesa, solucion que Delamarre repren pas [3]; totparier, Delamarre cita l'adjectiu o nom comun caros (e variantas o derivats), « char, amic, aimat, aimable » [4]. Lo nom auriá donc pas ren a veire emb Charanta, que i nais.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Rechoard, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 187
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 186
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 106


text:
Messorga
La messorga/messonja (var. messòrga, mensònja, mensònega) o la mentida o lo mentit es una declaracion realizada per qualqu'un que sap o suspècha qu'es falsa, en pretendre que d'autras personas la cregan. Una dicha pòt atal èsser una messorga se l'interlocutor pensa qu'es falsa. Las ficcions, encara que falsas, son pas de messorgas. Segon la definicion, una messorga pòt èsser genuïna o una vertat selectiva, una messorga per omission o tanben la vertat se l'intencion es d'enganar o de causar una accion en contra dels interèsses d'autra persona. Las personas que dison de messorgas, especialament aquelas que las dison correntament, se nomenan messorguièrs. De mentir/messorgar implica un engan intencionat. I a de paradòxas logicas sus la messorga.


text:
Modèl:Doc modèl
Aqueste modèl aficha una boita de "Documentacion modèl" tala coma la que legissètz pel moment.
Utilizacion
-
- Apondètz  {{Doc modèl}}  al modèl principal.
- Clicatz sul ligam « [modificar] », que punta cap a la sospagina /Documentacion, e escrivètz la documentacion en modificant la pagina afichada.
- Apondètz de categorias apropriadas e interwikis a la sospagina /Documentacion dins   .
Precargament del modèl de documentacion
-
- Se clicatz sul ligam « [modificar] » a l’etapa çaisús la page de documentacion de crear serà preemplenada amb l’ajuda del contengut del sosmodèl Modèl:Doc modèl/Preload. Aqueste modèl es particularament complicat perrque gerís l'emplenament automatic del nom del modèl qu'anatz documentar.
- Quand utilizatz aqueste ligam, salvatz immediatament la pagina de documentacion per que las substitucions se debanen, puèi tornatz-la editar per aver una vista mai simpla.
Vejatz tanben
-
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)
- de metre en cap de las sospaginas « /Documentacion » dins un  .
- Modèl:Documentacion modèl inclusa (o Modèl:Template doc page transcluded per compatibilitat anglesa)
- lo bendèl qu'apareis automaticament dins la pagina principala del modèl
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)


text:
1390
Montvoie - Le château de Montvoie devient propriété de Thiébaud de Neuchâtel
GHETE 37/1999/15
22 février 1407
Saint-Ursanne - Franchises - Thiébaud de Neuchâtel confirme les franchises de Saint-Ursanne
CHE 240
5 novembre 1425
Siège d'Héricourt - Jean de Fleckenstein - Le prince-évêque Jean de Fleckenstein reprend les châteaux de Pleujouse, Spiegelberg, Roche-d'Or à Thiébaud de Neuchâtel
AMW 37 HTJ 28
7 mai 1426
Comtes de Neuchâtel - Jean de Fleckenstein - Traité de paix entre Thiébaud de Neuchâtel et le prince-évêque de Bâle Jean de Fleckenstein après la bataille d'Héricourt
BES/A 71


text:
Moriés
Moriés (Mouriès en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Baptista Còia : escivan provençau de lenga d'òc, autor, dau poèma Le Délire e de la comédia Lo Nòvi parat.


text:
Eth Conselh Generau d’Aran convòque eth XXVIIIau Prèmi Aran de Literatura
Prèmi de Narracion, Poesia e Novèlla Juvenila adreçat as adults (de 18 ans ensús)
Eth Conselh Generau d’Aran convòque eth XXVIIIau Prèmi Aran de Literatura. Prèmi de Narracion, Poesia e Novèlla Juvenila adreçat as adults (de 18 ans ensús)
Categoria Narracion:
Minim 25 huelhes
DIN A-4, sonque per ua cara.
Prumèr prèmi…1000 € e diplòma
Finalista……….500 € e diplòma
Dus accèssits…… 200 € e diplòma
Categoria Poesia:
Minim 70 vèrsi
Prumèr prèmi……1000 € e diplòma
Finalista…………500 € e diplòma
Dus accèssits………200 € e diplòma
Categoria Novèlla Juvenila:
Minim 20 huelhes
Din-A4 sonque per ua cara
Prumèr prèmi …….700 € e diplòma
Finalista……………350 € e diplòma
Dus accèssits…………150 € e diplòma
BASES
1. Presentacion dera òbra:
a) Auetz de signar era òbra que presentatz damb un lèma o subernòm.
b) Presentaratz 6 còpies dera vòsta narracion o poesia laguens d’ua engolòpa. En exterior d’aguesta engolòpa i meteratz eth títol, eth lèma o subernòm e era categoria a qué correspon.
c) En ua auta engolòpa mès petita i introdusitz ua huelha a on figure eth lèma o subernòm, eth nòm e cognòms, adreça, edat e sustot eth vòste telefòn e la barratz. En aguesta madeisha engolòpa, per dehòra, i calerà escríuer eth subernòm, eth títol e era categoria a qué correspon. Aguesta segona engolòpa acompanharà ara òbra.
d) Non s’acceptaràn es trabalhs a on a simpla vista s’i veigue eth nòm der
autor/a.
e) Presentatz es vòsti trabalhs en interlinhat senzilh (mesura hònt 12).
f) Tanben cau presentar era òbra en supòrt informatic Windows (preferentament Word)
2. Sonque s’acceptarà ua òbra per categoria, mès podetz presentar-vos enes tres
categories.
3. Era òbra a d’èster inedita.
4. Es trabalhs an d’èster redigits en aranés o en quinsevolh aute dialècte o varianta der occitan.
5. Es trabalhs s’auràn de presentar en Departament de Lengua e Cultura deth Conselh Generau d’Aran abans deth 28 d’abriu de 2018.
6. Es prèmis s’entregaràn enes dies propèrs ara Hèsta d’Aran (17 de junh), laguens des actes corresponents ara sua celebracion.
7. Es òbres presentades demoraràn en proprietat deth Conselh Generau d’Aran.
8. As prèmis superiors a 300 € se les aplicaràn es retencions fiscaus en vigor.
9. Eth pagament deth prèmi se realizarà mejançant transferéncia bancària ath numero de compde qu’eth/era guanhador/a, o eth sòn tutor o representant legau designe en formulari qu’obligatòriament s’aurà d’aumplir e liurar, validat pera entitat bancària, ara organizacion deth concors.


text:
jeudi 29 novembre 2012
Route des vins du 9 décembre
En esperar la serada "Benin" deu dijaus 6/12 a Bornòs que podetz reservar la vòsta plaça tà la virada en bus sus las carrèras deu vin de Juranson dimenge, lo 9 de deceme. Au programa 4 estanquets (clos Lapeyre, Castèth Joly, Castèth Rousse,...). Anar: Bornòs (sala deus espòrts) 9ò Tornar previst: Bornòs (idem) 18ò Prètz: 15€/persona dab aperitiu auherit per la Larada. Que's cau miar la viòca de mieidia. Au mensh lo pan se voletz minjar sus plaça (restauracion sus plaça possibla. Reservacions: véder l'afica
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)