text:
Eamon de Valera
Éamon de Valera (en irlandés Éamonn de Valera), nascut Edward George de Valera (Nòva York 1882 - Dublin 1975) foguèt un dels politicians irlandeses mai importants de l'istòria d'Irlanda. Èra lo filh de Juan Vivion de Valera, un espanhòl que demorava a Cuba, e Katherine Coll, una irlandesa del comtat de Limerick. Pasmens, son biograf Tim Pat Coogan, afirma que i a pas de constància dins lo certificat de naissença e que benlèu èra filh de maire celibatària. Segon afirmèt el meteis, en 1884 moriguèt son paire e sa maire tornèt en Irlanda. Estudièt a Cork e Limerick e se diplomèt en matematicas a l'Universitat de Dublin en 1904. Ailà dintrèt en contacte amb Douglas Hyde e la Liga Gaelica, que ne foguèt un dels caps en 1908. Se maridèt amb una professora d'irlandés, Sinéad Flanagan, en 1910.
En 1913 se jonhèt als Irish Volunteers, e pendent la Rebellion de Pascas de 1916 foguèt comandant del III Batalhon de Dublin, ocupèt lo molin de farinas Boland e contrarotlèt la rota de Dublin a Dun Laoghaire, en causar 234 mòrts demest los soldats britanics. Foguèt, per aquesta rason condamnat a la pena de mòrt, que foguèt mermada puèi pel fach d'èsser ciutadan dels Estats-Units. En 1917 foguèt causit coma candidat pel Sinn Féin, e ganhèt las eleccions al comtat d’East Clare. En març de 1918 foguèt nomenat president del Sinn Féin e de l'IRA en seguida de la proposicion de Michael Collins, que montèt son escapada de la preson. Alhora, s'opausèt al ròtle preponderant de l'IRB dins lo movement republican, vist que De Valera, que pas jamai n'èra vengut membre, i èra opausat del tot e se mesfisava de son secretisme.
Lo mes de decembre de 1918 De Valera foguèt causit deputat al Dáil Éireann, e en març de 1919 foguèt nomenat cap del govèrn provisòri del temps del conflicte conegut jol nom de Cogadh an Neamhspleachais (Guèrra d’Independéncia) que durèt de 1919 fins a la trèva de 1921.
Rebutèt l'acòrd que creava l'Estat Liure d'Irlanda en 1921 e, elegit comandant dels elements mai radicals del Sinn Féin, exigiguèt l'independéncia completa per tota l'isla e boicotegèt lo parlament irlandés. Foguèt lo cap de l'IRA pendent la Guèrra Civila Irlandesa de 1921-1922, que passèt gaireben tota als EUA per tal de cercar de supòrt a sa causa. Li permetèron pas nimai d'ocupar lo sèti de deputat pr'amor que se neguèt de jurar leialtat a la corona britanica. En 1926 abandonèt aquesta actitud e organizèt un partit novèl, lo Fianna Fáil, que ne foguèt president (1926-59). Aital trionfèt a las eleccions de 1932. Foguèt primièr ministre en 1932-48, 1951-54 e 1957-59, e copèt los ligams qu'unissián Irlanda e Grand Bretanha e a l'encòp reprimissiá sens pietat las accions de l'IRA. Mai tard venguèt president de la Republica d'Irlanda de 1959 a 1973.


c: text/html

text:
Conselh de Securitat de las Nacions Unidas
Lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas es l'organ executiu de l'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU). A « la responsabilitat principala del manten de la patz e de la securitat internacionala » segon la Carta de las Nacions Unidas e dispausa per aquò de podères especifics coma lo manten de la patz, l'establiment de sancions internacionalas e l'intervencion militara. Qualques decisions, nomenadas resolucions, del Conselh de Securitat an fòrça executòria e « los Membres de l'Organizacion convenon d'acceptar e d'aplicar las decisions del Conselh de Securitat ».
Se reünís al sèti de las Nacions Unidas a Nòva York aprèp o aver fach dins diferentas capitalas, coma París o Addis Abeba. Los membres i devon èsser presents en permanéncia, perque lo Conselh se pòt reünir a tot moment, subretot en cas de crisi excepcionala.
Lo Conselh de Securitat se compausa de quinze membres: cinc permanents amb drech de vèto (China, Estats Units d'America, França, Reialme Unit, Russia) e dètz elegits per una durada de dos ans (renovelabla per mitat cada an).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Elements claus
- 3 Problèmas e disfoncionaments
- 4 Proposicions de reforma del Conselh de Securitat
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra session del Conselh de Securitat se tenguèt, lo 17 de genièr de 1946, dins lo bastiment Church House, a Londres.
Foguèt, tre l'origina, compausat de cinc membres permanents, los Estats Units d'America, l'Union Sovietica, lo Reialme Unit, França e la Republica de China (Taiwan), a l'encòp, perque son los principals vencidors de la Segonda Guèrra Mondiala, e perque representant a l'epòca la majoritat de la populacion mondiala (en comptant los empèris colonials), cadun gaireben a egalitat.
A l'adopcion de la carta, èran tanben prevists sièis membres non permanents, nombre portat a dètz per un emendament adoptat lo 17 de decembre de 1963. La resolucion d'aquel emendament fixèt tanben, dins son article 3, lo nombre de representants per zona geografica.
La composicion permanenta del Conselh de Securitat foguèt solament modificada un còp en 1971, quand l'Assemblada Generala votèt per cambiar los representants de la Republica de China (uèi Taiwan) al profèit d'aqueles de la Republica Populara de China.
Aprèp la dissolucion de l'URSS, lo president Boris Eltsine informèt per lettra le secretari general de l’ONU, lo 24 de decembre de 1991, que la Federacion de Russia aviá succedit a l’Union sovietica al Conselh de Securitat, decision enterinada pel Conselh en genièr de 1992.
Elements claus[modificar | modificar la font]
Ròtle[modificar | modificar la font]
L'article 24 de la Carta lo definís atal: « Per assegurar l'accion rapida e eficaça de l'Organizacion, sos Membres conferisson al Conselh de Securitat la responsabilitat principala del manten de la patz e de la securitat internacionala. » Las atribucions exactas e las modalitats d'accion del Conselh son precisadas dins lo capítol V (Conselh de Securitat), article 26, dins los capítols VI (Reglament pacific de las contèstas) e VII (Accion en cas de menaça contra la patz, de rompedura de la patz e d'acte d'agression), e dins qualques articles del capítol VIII (Acòrdis regionals).
Composicion[modificar | modificar la font]
En mai dels cinc membres permanents, lo Conselh de Securitat es compausat de 10 membres non permanents, sens drech de vèto. La resolucion 1991[1] de l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas (votada lo 17 de decembre de 1963) fixèt lor reparticion atal:
-
- cinc Estats membres d'Africa e d'Asia (en general, tres d'Africa e dos d'Asia) ;
- un Estat membre d'Euròpa Orientala ;
- dos Estats membres d'America Latina ;
- dos Estats membres del grope dels Estats d’Euròpa Occidentala e autres Estats.
Los membres non permanents an un mandat de dos ans; cada an son renovelats per mitat per un vòte de la majoritat dels dos tèrces de l'Assemblada Generala; los membres sortissent son pas immediatament reeligibles.
Los membres non permanents son:
Foncionament[modificar | modificar la font]
- La presidéncia del Conselh de Securitat es assegurada pendent un mes per cada membre segon lo principi de la Presidéncia viradoira, segon l'ordre alfabetic anglés del nom de país.
- Lo Secretariat General de las Nacions Unidas assistís a totas las sesilhas del Conselh e i pòt intervenir, mas vòta pas.
- Quand un Estat membre fasent pas partida del Conselh es en causa dins una question disputada, pòt assistir a aquela sesilha e intervenir, mas vòta pas.
- Quand un Estat membre fasent partida del Conselh es en causa dins una question disputada, s'absten de votar.
Estructura[modificar | modificar la font]
Organs subsidiaris[modificar | modificar la font]
- Comission de Consolidacion de la Patz de las Nacions Unidas: concentra los esfòrces de manten de la patz dins los païses sortissent d'un conflicte per la mobilizacion dels actors (ONG), de fonts e de recomandacions estrategicas al respècte del desvolopament.
- Comitat de las Sancions: pòt prendre de « mesuras coercitivas per mantenir o restablir la patz e la securitat internacionalas », podent anar de la sancion economica a l'intervencion militara.
- Comitat contra lo Terrorisme : « òbra per renfortir la capacitat dels Estats membres a empachar los actes de terrorisme sus lor sòl coma al delà. »
- Comitat 1540: encargat d'examinar la mesa en òbra pels païses membres de la resolucion 1540 relativa a la non proliferacion de las armas de destruccion massissa. Somet de rapòrts periodics e, se cal, de recomandacions al Conselh de Securitat.
- Conselh dels Dreches de l'Òme de l'ONU: examina la question dels dreches de l'òme dins totes los païses membres a cadun son torn amb de documents fornits pels diches païses e d'organizacions independentas per tòca de ne melhorar lo respècte.
- Fons d'Indemnizacion de las Nacions Unidas: examina las demandas d'indemnizacion e paga las indemnizacions a las victimas per exemple kowaitiana de l'envasion e ocupacion iraquiana pendent la Primièra Guèrra del Golfe.
- Fòrça de Manten de la Patz de las Nacions Unidas (Casques blaus): armada temporària compausada de militars eissits de diferents païses membres, avent per ròtle {{cita|lo manten o restabliment de la patz e de la securitat internacionalas".
- Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia : situat a L'Aia, es encargat de las perseguidas e jutjaments contra de presumits responsables de violaments graves dels dreches de l'Òme pendent las guèrras en Croàcia, Bòsnia e Ercegovina e Kosovo.
- Tribunal Penal Internacional per Rwanda: tenent sesilha a Arusha, es encargat de perseguidas e jutjaments contra los responsables de violament de drech internacional (genocidis) en Rwanda e dins los Estats vesins en 1994.
- Comission de Contraròtle, de Verificacion e d'Inspeccion de las Nacions Unidas: encargada del desarmament d'Iraq de sas armas de destruccion massissa e del contraròtle fach sus aquel país tocant a l'empachar de se tornar procurar aquelas meteissas armas.
- Comitat 1267: conegut coma lo Comitat de las Sancions contra al-Qaida e los talibans.
Comitats permanents[modificar | modificar la font]
Son uèi al nombre de tres. Totes los païses del Conselh de Securitat i participan, çò qu'indusís un cambiament regular dels representants, en causa del renovèlament annal de la mitat dels membres non permanents.
- Comitat d'expèrts encargat del reglament interior
- Comitat d'admission dels novèls membres
- Comitat del Conselh de Securitat per las reünions fòra del Sèti del Conselh
Comitats especials[modificar | modificar la font]
Gropes de trabalh[modificar | modificar la font]
Proceduras[modificar | modificar la font]
Totas las decisions del Conselh de Securitat devon èsser promulgadas per un tèxte votat segon un qüorum precís; aqueles tèxtes votats se nomenan resolucions. Cadun dels membres del Conselh de Securitat dispausa d'un vòte.
Existís dos tipes de resolucions, aquelas portant sus de « questions de procedura », e las autras. Caduna an un qüorum diferent :
- « Las decisions [...] sus de questions de procedura son presas par un vòte afirmatiu de nòu membres » (article 27, alinèa 2);
- « Las decisions del Conselh de Securitat sus totas las autras questions son presas per un vòte afirmatiu de nòu de sos membres ont son compreses los vòtes de totes los membres permanents, èssent entendut [qu']una partida a un desacòrdi s'absten de votar » (article 27, alineà 3).
La condicion del segond cas sul « vòte afirmatiu [...] de totes los membres permanents » es çò que nomenam abusivament lo «drech de vèto», tèrme que s'aplica pas estrictament aicí: lo drech de vèto es un drech actiu e a posteriori, aquel d'invalidar un tèxte adoptat. Se deuriá pus justament nomenar aquò «drech de blocatge», perque es lo mecanisme, passiu, que permet d'empachar a priori l'adopcion d'un tèxte.
Las resolucions del Conselh de Securitat son de decisions de portada obligatòria: l'article 25 de la Carta precisa atal[2]: « Los Membres de l'Organizacion convenon d'acceptar e d'aplicar las decisions del Conselh de Securitat en conformitat a la presenta Carta. »
Contra poders ?[modificar | modificar la font]
Un debat actual concernís l'espandida de la somission del Conselh de Securitat a l'Estat de drech (o rule of law) e la possibilitat d'examinar la legalitat de sas decisions. Actualament, las decisions del Conselh son limitadas a travèrs tres biaisses principals [3]:
- l'usatge del drech de vèto per un dels membres del Conselh;
- lo vòte d'una mocion de censura per l'Assemblada Generala (art. 10 de la Carta);
- la possibilitat de far d'una question prejudiciala a la Cort Internacionala de Justícia per l'Assemblada Generala.
Aquel problèma foguèt levat per qualques tribunals, subreot dins l'afar Tadic pel Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia (1997), l'afar de l'attentat de Lockerbie per la Cort Internacionala de Justícia (abril de 2002), e l'arrèst Kadi de 2008 de la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas [4]. Fin finala, la credibilitat meteissa del Conselh al respècte dels Estats es invocada coma limit de facto a son poder [5].
Vèto[modificar | modificar la font]
Fins al 13 de julhet de 2006, lo vèto foguèt utilizat 258 còps amb, per òrdre d'importància: 122 còps per l'URSS/Russia, 81 còps pels Estats Units d'America, 32 còps pel Reialme Unit, 18 còps per França e 5 còps per la China/Taiwan[6].
Per mai de la mitat, aqueles vètos se faguèron dins los primièrs dètz ans aprèp la creacion de l'ONU e dins la decenia 1976-1985: 83 e 60 respectivament, o 143 al total. Pendent los ans 1996-2006 foguèt utilizat solament 13 còps.
D'entre aqueles vètos, fòrça (59) foguèron los refús d'admission de membres novèls, subretot dins las doas primièras decennias e surbretot per l'URSS.
Problèmas e disfoncionaments[modificar | modificar la font]
Sus los membres del Conselh[modificar | modificar la font]
Membres permanents[modificar | modificar la font]
- Non representativitat
Las descolonizacions, de la fin dels ans 1940 a 1960, la progression demografica d'Asia, d'Africa e de l'America Latina, e dins lo meteis temps l'estagnacion de l'Union Sovietica (e de la CEI) e son esclatament, l'estagnacion de França e del Reialme Unit, fan que uèi, quitament amb 1,3 miliard de Chineses, aqueles membres permanents representavan solament en 2006 30% de la populacion mondiala, que 20% per la sola China, contra mai de 50% en 1945, que mens de 15% per China.
Aquela situacion explica perque una granda partida dels Estats membres, dempuèi los ans 1970 subretot, contèsta, pasmens l'existéncia meteissa dels membres permanents, mais almens la causida d'aqueles actuals o lo nombre de membres permanents, e mai de non permanents. Atal de païses coma l'Africa del Sud, Alemanha, Brasil, Egipte, Índia, Indonesia, Japon, Nigèria o Itàlia vòlon venir membres permanents.
- vèto
Una autra font de problèma es la clausa sul « vòte afirmatiu [...] de totes los membres permanents », qu'empacha regularament d'adoptar de resolucions pasmens respondent als critèris expausats dins los capítols VI e VII, per qu'un o mai membres permanents desiran, per de rasons divèrsas, que las questions pausadas sián pas regladas au nivèl del Conselh de Securitat, subretot quand aquelas resolucions prepausan de mecanismes coercitius (retengudas, blocatge) o d'intervencions dirèctas de fòrças jol mandat de l'ONU.
Membres non permanents[modificar | modificar la font]
- Non representativitat
La question de la representativitat dels membres non permanents e de lor nombre es recurrenta dempuèi los ans 1960. L'emendament a la Carta de decembre de 1963 tocava justament a corregir aquò en fasent passar lor nombre de sièis a dètz e en fixant de quòtas per zonas. Mas dempuèi, lo cambi demografic e los cambis geopolitics fan que qualques regions son sosrepresentadas. Lo grope «Asia Africa», per exemple, representa 65% de la populacion, mai los membres permanents, per 50% dels sètis, alara que l'America Latina representa 10% de la populacion e 20% dels membres.
- Blocatge de las eleccions
Autre problèma recurrent, la concurréncia pels sètis non permanents qu'entraïna a vegadas de blocatges sevèrs. Per exemple, en 1979, calguèt 155 torns de vòte sens parvenir a causir entre Cuba, sostengut pel Blòc de l'Èst e Colómbia sostenguda per l'Occident. Fin finala foguèt elegit Mexic, pus "neutre".
En 2006 foguèt lo meteis problèma, aquel còp entre un candidat reputat «mondialista» (Guatemala) contra un candidat reputat «altermondialista» (Veneçuèla). Aprèp 47 torns de vòte, au 2 novembre 2006, cap de dos Guatemala o Veneçuèla capitèt a obtenir los 128 vòtes demandats. Fin finala Panama foguèt elgit amb 164 vòtes al 48(en) torn.
Al subjècte de las resolucions[modificar | modificar la font]
L'activitat del Conselh de Securitat a aumentat fòrça dempuèi la fin de la Guèrra Freja. En efèit, se reüniguèt 2903 còps entre 1946 e 1989, adoptant 646 resolucions, o mens de quinze per an, alara que pel periòde 1990-2000, se reüniguèt 1183 còps, adoptant 638 resolucions, o mai de 60 per an [7].
E mai, pendent sos 44 primièrs ans lo Conselh adoptèt 24 resolucions jol capítol VII de la Carta; en 1993, n'adoptèt aitant cada an[8].
Adopcion[modificar | modificar la font]
- Resolucions inadaptadas
Lo principal problèma es ligat a la situacion dels membres permanents. Lo fach qu'un sol pòt empachar l'adopcion d'una resolucion, quitament dins lo cas ont los 14 autres membres i son favorables, indusís tres fenomèns qu'entravan lo bon foncionament del Conselh de Securitat:
- Lo blocatge complet d'una resolucion (vèto), que foguèt fòrça emplegat pendent las primièras decennias de l'ONU, alara en plana Guèrra Freja;
- Las negociacions infinidas que retardan l'adopcion d'una resolucion, abotisson sovent a de tèxtes fòrça mens constrenhents qu'o demandariá la situacion e arriban sovent aprèp lo mai grèu de la crisi disputada (Rwanda en 1994, Darfor en 2006);
- Las resolucions comminatòrias amb data de fin, que son pas seguidas d'una resolucion executòria aprèp aquela data.
- Resolucions non aplicadas o despassadas
Totjorn ligat a l'estatut dels membres permanents, mas tanben a la manca de volontat, de l'ensemble o d'una majoritat dels membres del Conselh de Securitat o de l'Assemblada Generala, arriba plan sovent que de resolucions demòren pendentas sus una durada importanta.
Execucion[modificar | modificar la font]
En mai que qualques resolucions comminatòrias resultan pas d'una resolucion executòria, fòrças resolucions d'aquel tipe son de fach inexecutadas, o incompletament executadas, a causa que los Estats membres refusan de prestar los mejans umans, materials e financièrs sufisents per lor execucion, a causa que la situacion foguèt mal evaluada e que la mission entrepresa demorèt interrompuda abans que los objectius sián tocats.
Proposicions de reforma del Conselh de Securitat[modificar | modificar la font]
Reforma de la composicion[modificar | modificar la font]
Un grope de trabalh creat en 1993, prepausèt en 1996 d’apondre cinc membres permanents, que Alemanha e Japon, tres del Tèrç Monde, e quatre nòus sètis de membres non permanents, per melhorar la representativitat del Conselh; lo president francés Jacques Chirac se declarèt favorable[9].
En 1997, los Estats Units d'America prepausèron cinc nòus sètis permanents amb un sistèma de rotacion, mas refusèron que le Conselh passe a mai de vint membres, per demorar eficaç.
Las poténcias mejanas (Itàlia, Paquistan, ...) prepausan d’aumentar lo nombre de membres non permanents.
Semblariá que se dirigissèm puslèu cap a l'apond de sièis nòus membres permanents : Japon, Índia, Alemanha, Brasil e dos païses africans plan segur l'Africa del Sud (país mai prospèr del continent) e Egipte (que representariá tanben los païses musulmans e lo monde arabi). Auriá doncas atal 21 membres que 11 permanents representant l'ensemble dels continents e de las religions. Mas aquel principi, portat subretot per Kofi Annan buta contra las reticéncias paquistanesas (contra Índia), italianas (Itàlia vòl pas èsser l'unic grand país de l'Union Europèa a dispausar pas d'un sèti permanent), chinesas e coreanas (contra Japon), Mexicanas e argentinas (contra Brasil) o los païses africans francofòns (Nigèria espèra obtenir un sèti permanent).
Reforme del drech de vèto[modificar | modificar la font]
L’ancian ministre francés de la defensa Paul Quilès prepausèt en 2000 de restrénher lo vèto a las questions de recors a la fòrça, e d’obligar a motivar sa mesa en òbra per remediar a l’immobilisme.
Reforma d'un regim de sancions economicas[modificar | modificar la font]
Aquelas son limitadas dins lo temps dempuèi 2000; passam atal d’una logica de puniment a una logica d'incitacion.
D'importants obstacles demòran per una reforma prigonda del Conselh de Securitat. La procedura per revisar la Carta es en efèit fòrça constrenhenta: es prevista per l'article 109 de la Carta. Un vòte a la majoritat dels dos tèrces de l’Assemblada Generala de las Nacions Unidas es demandat per reünir una Conferéncia generala dels membres de las Nacions Unidas. La conferéncia recomanda de modificacions de la Carta que dintraràn en vigor quand 2/3 dels Estats membres los auràn ratificadas, segon lor drech intèrne, los cinc membres permanents compreses.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Question d'une représentation équitable au Conseil de sécurité et au Conseil économique et social [pdf]
- ↑ (fr)Avis consultatiu [pdf] de la Cort Internacionala de Justícia del 21 de junh de 1971 sus la Namibia, p. 113:« Sosteniam que l'article 25 s'aplica solament a las mesuras coercitivas presas en vertut del capítol VII de la Carta. Res dins la Carta ven pas apevar aquela idèa. L'article 25 se limita pas a la decisions concernissent de mesuras coercitivas mas s'aplica a las «decisions del Conselh de Securitat» adoptadas en conformitat a la Carta. E encara aquel article es plaçat non pas al capítol VII mas immediatament aprèp l'article 24, dins la partida de la Carta que tracta de las foncions e poders del Conselh de Securitat. Se l'article 25 tocava solament las decisions del Conselh de Securitat relativas a de mesuras coercitivas presas en vertut dels articles 41 e 42 de la Carta, autrement dich se solas aquelas decisions avián un efèit obligatòri, l'article 25 seriá superflú perque aquel efèit resulta dels articles 48 e 49 de la Carta. »
- ↑ RapAut (en)The UN Security Council and the Rule of Law. Final Report and Recommendations from the Austrian Initiative, 2004-2008, 2008
- ↑ id RapAut
- ↑ id RapAut
- ↑ (en)Subjects of UN Security Council vetos et Changing Patterns in the Use of the veto in the Security Council
- ↑ Autriche (en)The UN Security Council and the Rule of Law. Final Report and Recommendations from the Austrian Initiative, 2004-2008, 2008, p.11 sur 36
- ↑ id Autriche
- ↑ Le Monde del 22 de setembre de 1996
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)[1] site de l'ONU
- (fr) [2] site sus la Carta 5 de l'ONU
- (fr) Los diferents projèctes de reforma du Conselh (2006)
- (fr) Organs subsidiàris referenciats sul site de l'ONU

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
País Valencian
Lo País Valencian o Valéncia o pus tradicionalament lo Reialme de Valéncia (var. Reiaume de Valéncia) (en catalan valencian País Valencià, València, Regne de València) es un país o region d'Euròpa e del Mediterranèa situat a l'èst de la Peninsula Iberica. Uèi jorn es una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom oficial de Comunitat Valenciana, e es reconegut coma nacionalitat en son Estatut d'Autonomia. S'estend entre lo riu Sénia a Vinaròs e fins a Pilar de la Foradada, al delà de la desbocadura del riu Segura, amb una delimitacion terrèstra de 840 km de longor, e 518 km de longor de còsta. De mai de mai, las islas mediterranèas de Nòva Tabarca e de las Columbretes, son tanben d'administracion valenciana. Sa posicion geografica es 40º 47' a l'extrèm nòrd, 37º 51' a l'extrèm sud, 0º 31' E a l'extrèm oriental, e 1º 32' W a l'extrèm occidental.
Sas originas remontan a l'istoric Reialme de Valéncia creat al sègle XIII coma causa de la colonizacion feudala de catalans e aragoneses, fondamentalament e per aquel òrdre, dels reialmes de taifas islamics de Valéncia, Dénia, e part de Múrcia. Après la supression del Reialme en 1707 pels Decrèts de Nòva Planta del rei Felip V d'Espanha, tanben conegut coma Felip el Socarrat, e dels frustrats assages d'aténher l'autogovèrn a la fin del sègle XIX e al començament del XX, en 1982 obten fin finala l'autogovèrn amb un Estatut d'Autonomia qu'es estat reformat en 2006.
Administrativament limita a l'oèst amb Castelha - la Mancha e Aragon, al sud amb Múrcia, e al nòrd amb Catalonha. I vivon mai de 4,5 milions de personas, e mai se la chifra es fòrça superiora se comptabilizam los abitants de segonda residéncia d'autres païses d'Euròpa e los immigrants pas al cens. Aital, las vilas amb mai de 100 000 abitants son Valéncia (785 732 ab.), Alacant (310 330 ab.), Elx (209 439 ab.), e Castelló de la Plana (163 088 ab.).
Sa capitala es Valéncia.
Lo gentilici es valencian -a.
Somari
Organizacion territoriala
Lo País Valencian quitèt d'èsser un Estat administrativament e juridicament independent après la Batalha d'Almansa a l'an 1707 quand passèt jos administracion castelhana por derecho de conquista segon los Decrèts de Nòva Planta de Felip V de Borbon, en exclusent la localitat de Cabdet de las delimitacions del reialme conquistat.
Províncias
Per de rasons politicas, al sègle XIX l'administracion espanhòla ensagèt sens succès de separar lo territòri entre la província d'Alacant, per una banda, e las de Valéncia e de Castelló per autra, en apondent a la primièra las províncias espanhòlas de Múrcia e Albacete per crear un sud-èst espanhòl, e a la segonda Teròl e Conca per crear un orient espanhòl.
En 1822 se prepausa pel primièr còp de províncias semblablas a las actualas, que se dividís lo País, de nòrd a sud, en las províncias de Castelló, Valéncia, Xàtiva e Alacant. Fin finala, en 1833, es amb la division prepausada per Javier de Burgos, quand fin finala lo nombre de províncias demòra en tres, en suprimint la de Xàtiva.
En 1851 s'apondon al País Valencian los territòris istoricament castelhans de Villena dins la província d'Alacant, e de Requena dins la de Valéncia. D'autra banda, la localitat istoricament valenciana de Cabdet, malgrat qu'aja sollicitat sens succès en 1861 son annexion a la província d'Alacant, jamai pas a tornat far partida territorialament del País Valencian dempuèi 1707, e demòra a l'ora d'ara ligada al territòri istoric de Castelha, joncha amb la província d'Albacete.
Aquela division provinciala demòra sens cambiaments fins ara, e seguís solament de critèris omogenèus d'estenduda territoriala e demografica per çò qu'es d'Espanha, e pas de critèris istorics, sociologics o lingüistics.
Comarcas e regions
D'autra banda, al País Valencian existís una fòrça enrasigada tradicion de comarcalisme, se plan la division comarcala actuala, basada en la proposicion de delimitacion de Joan Soler i Riber en 1970, se diferéncia de la division comarcala tradicionala, descricha per Emili Beüt en 1937.
Malgrat tot aquò, l'agropacion de las comarcas en quatre regions prepausadas per Joan Soler recebèt pas supòrt politic en la creacion de la comunitat autonòma valenciana en l'an 1982, e los s'ajustèt a la division provinciala espanhòla preexistent. Aquelas regions s'agissián d'agropacions comarcalas segon critèris istorics, lingüistics, e socioeconomics. Per darrièr, en l'an 1999 se crèa lo Consòrci de las Comarcas Centralas del País Valencian amb l'objectiu d'aténher una quatrena província espanhòla, que s'i apond una cinquena region valenciana.
Demografia
La demografia del País Valencian se concentrava tradicionalament dins de localitats e de zònas de coitiu al bòrd dels rius mai importants (Xúquer, Túria, Segura, Vinalopó), e mai dins de vilas litoralas importantas amb pòrts, segon las activitats agricòlas o comercialas. Las populacions mai importantas solien èsser, pus ancianament, Sagont o Dénia, pendent una granda part de son istòria, Valéncia, Xàtiva, Oriola, Alacant, Elx, Gandia o Vila-real e, pus recentament, Alzira e Castelló de la Plana.
D'aquela distribucion tradicionala, qu'a son origina dins las caracteristicas orograficas e la possibilitat de l'agricultura amb aiga, se deriva que, encara a l'ora d'ara, la densitat de populacion es màger dins las comarcas del centre e del sud e mendre dins las comarcas del Nòrd e de l'interior. Afectèt tanben la demografia (e es benlèu l'excepcion a la distribucion mencionada) la granda activitat industriala o de produchs derivats de l'agricultura, pendent lo sègle XX, dins de vilas de l'interior coma Alcoi, Elda, Novelda, Ontinyent, Petrer, Villena e la Val d'Uixó.
Dins los darrièrs ans, s'es accentuat la concentracion dins las grandas capitalas e sas localitats dels airals metropolitans (en ne destacant Torrent, Mislata, Paterna, Burjassot, Sant Vicent del Raspeig, èca.) e, fòrça mai que mai, dins pòbles e vilas litoralas. Aital, de localitats tradicionalament menudas, (coma Benidorm o Torrevella) an patit un aument demografic fòrça remarcable (encara mai remarcable pendent las sasons caudas de l'an) degut fondamentalament a las migracions generadas pel torisme.
Poiriam dire, doncas, que la demografia del País Valencian a l'ora d'ara es ja clarament majoritàriament urbana, amb granda influéncia de migracions a causa del torisme e de las migracions sasonièras de segonda residéncia, e amb una clara tendéncia cap a las populacions litoralas.
Istòria
De la Preïstòria, s'es constat la primièra preséncia umana dins las tèrras valencianas près de l'an 40000 aC, amb dèishas dels neandertals a la Cova Negra (Bellús), las coves del Salt (Alcoi) e del Cochino (Villena). De l'Epòca Anciana, se considèra lo País Valencian coma brèç de la civilizacion ibera, los que s'i assenton a comptar de l'an 5000 aC de provenença pas esclarida del tot, se se sap plan qu'èran de raça semita. Aquel pòble portava un intens escambi comercial e cultural amb tartessos, grècs, e cartagineses, e culminarián amb son esplendor près del sègle V aC, coma reflèxe de son expression artistica, que la mai coneguda n'es la Dama d'Elx.
Las guèrras entre cartagineses e romans s'acabèron amb la civilizacion autoctòna, lo resultat que ne foguèt l'integracion de tot lo litoral valencian a l'autoritat de Roma a la debuta del sègle III aC. L'origina de la vertebracion del País Valencian sorgís pendent la romanizacion, a l'entorn de la fondacion de Colonia Valentia (Valéncia) en l'an 158 aC e de Colonia Julia Illici Augusta (Elx) al sègle I aC, e las divisions provincialas d'Ilercavònia, al nòrd, Edetània, al centre e Contestània, entre lo Xúquer e lo Segura, en se basant sus la preséncia anteriora de pòbles ibèrs.
Après la desintegracion de l'Empèri Roman, dempuèi lo començament del sègle VII fins a la debuta del VIII grand part del territòri foguèt subjècte al reialme visigòt de Toledo, e l'autra part, dempuèi Dénia fins a Cartagena foguèt jos dominacion de Bizanci primièr, e del Reialme de Tudmir après amb centre a Oriola. Lo pacte de Abd al-Aziz amb Tudmir en l'an 713 permetèt l'intrada dels arabis a la Peninsula, que i comença amb el una de las estapas mai importantas del País Valencian, l'epòca de l'Al Andalús. Malgrat qu'aquela epòca siá pas encara pro estudiada e constituisca un dels periòdes pus escurs de l'Istòria del País Valencian, es generalament acceptada l'importància de l'influéncia de sa cultura e sa lenga sus la cultura valenciana actuala, que faguèron del Xarq al-Andalós un dels endrechs amb mai cultura d'Euròpa.
Malgrat aquò, l'origina dirècta e mai prèp de País Valencian d'uèi jorn es principalament ligat amb la fondacion del Reialme de Valéncia, de caractèr feudal: en l'an 1233 lo rei Jacme lo Conquistaire enceta la conquista dels territòris marcats per tres sègles de preséncia sarrasina: los reialmes taifa de Balansiya, Dénia e Múrcia. A pena fondat lo reialme, s'i demòra plan la populacion tagarina, inicialament majoritària, se faguèron de repoblacions amb colons crestianes d'origina catalana e aragonesa, fondamentalament. Aqueles crestians reestructurèron l'economia e organizèron lo territòri a l'entorn de las vilas amb representacion a las Corts Valencianas. A l'an 1304 lo Reialme s'estend fins a Oriola per la Senténcia de Torrellas, e èra ja provesit d'un estatut politicament independent amb los Fòrs de Valéncia dempuèi l'an 1261, e la societat valenciana desvolopa son identitat pròpria malgrat partejar rei, cultura, e lenga amb los territòris ispanics de la Corona d'Aragon.
Après lo prestigi economic, social e cultural al cors del Sègle d'Aur propiciat per l'expansion mediterranèa de la Corona d'Aragon dins lo sègle XV, lo reialme se vei somés a una pression de mai en mai creissenta del centralisme castelhan. Après divèrses conflictes socials, lo país cedís fin finala pels Decrèts de Nòva Planta en 1707, que se suprimís lo Reialme en abolissent sos fòrs, òm passa amb el far partida del Reialme d'Espanha en l'assimilant a la legislacion castelhana, e lo se priva d'autonomia, lenga, e cultura pròpria.
Al sègle XIX lo País Valencian agrandís los airals d'agricultura, sustot ligats al coitiu de de la mòta, lo ris, los irangièrs, e l'ametlièr. Lo passatge cap a l'indústria lo situarà en lo quatren luòc d'Espanha fins l'actualitat. Al començament del sègle XX la societat valenciana reivindica l'autogovèrn del País Valencian e, après un primièr assag pendent la Segonda Republica Espanhòla e après un periòde de totalitarisme de 1939 a 1975, dispausa fin finala d'autonomia en 1977 pendent la Transicion Espanhòla. Pendent la segonda mitat d'aquel sègle sorgís un nòu sector economic que substituissi practicament lo luòc de l'agricultura en çò que tanh al nivèl d'intradas economicas, lo torisme. Amb l'aprovacion de son Estatut en 1982 recupèra son pròpri govèrn, la Generalitat Valenciana, que n'assegura l'administracion.
Lenga
- Per mai informacion, vejatz l'article principal de valencian
Lo valencian, dins lo domeni lingüistic que se nomena tanben catalan a autres territòris dels Païses Catalans, es reconegut coma lenga pròpria de la Generalitat Valenciana dempuèi 1983 amb la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian (Llei d'Ús i Ensenyament del Valencià), e tanben pròpria del País Valencian dempuèi 2006 a l'Estatut d'Autonomia. Cossí totas las variantas d'una lenga, a unes traches lingüistics diferencials, e la siá evolucion dempuèi l'Edat Mejana es estada -en fòrça aspèctes- mai conservadors que, per exemple, en Catalonha.
Existisson a l'ora d'ara al País Valencian doas zònas de predominança lingüistica: lo valencian e lo castelhan. Istoricament, dempuèi la colonizacion feudala medievala, lo valencian foguèt la lenga majoritària dins tot lo país, mercé a una leugièra majoritat en lo nombre de colons provenents de Catalonha. L'excepcion foguèron las comarcas amb frontièra amb Aragon (Racó d'Ademós, Alt Millars, Alt Palància e Serrans), ont los colons aragoneses foguèron majoritaris e implantèron lo castelhan. La rèsta de las comarcas castelhanoparlantas actualas (Foia de Bunyol, Canal de Navarrés, Vall de Cofrents, e qualques municipalitats del Vinalopó) son produch de la repoblacion amb castelhans del sègle XVII, après la percaça dels moriscos, doncas qu'aquelas comarcas foguèron de majoritat andalusina dempuèi lo sègle XIII fins al XVII. La comarca del Baix Segura patiguèt un procès de substitucion lingüistica del castelhan pel catalan que s'atenguèt al sègle XVII après una epidèmia de pèsta, en 1648, qu'afectèt la populacion anteriora valencianoparlanta. La comarca de la Plana d'Utiel, coma la municipalitat de Villena, apertenián pas fins al sègle XIX al País Valencian, e son de parlar e cultura castelhans. Lo Reialme de Valéncia, doncas, foguèt pas a l'Edat Mejana un país amb dualitat lingüistica valencian/castelhan, coma a l'ora d'ara, mas que las doas lengas que se parlavan majoritàriament èran lo valencian e l'arabi, a l'excepcion de las comarcas de parlar castelhan dins la frontièra amb Aragon.
Uèi jorn, dins las grandas vilas de las comarcas istoricament valencianoparlantas (e a quina part que siá del territòri, se plan de forma pas tan acusada), la preséncia del valencian es cada còp mendre, a causa del procès de minorizacion d'aquela lenga que s'i patís en favor del castelhan, en bona mesura per fauta de supòrt politic. En fach, lo darrièr sondatge de 2005 revèla que près de 37% dels enquestats de la predominança valenciana afirma l'emplegar preferentament, del temps qu'en 1995 lo percentatge èra de 50%. Se dona la circonstància que lo Partit Popular governa en la Generalitat del País Valencian dempuèi l'an 1995, que causa divèrsa associacions culturalas e lingüisticas assòcian per el la descenuda per motius politics. De mai de mai, aquel procès s'es vist agravat los primièrs ans del sègle XXI, amb la granda immigracion qu'a supausat, en pauc mens de cinc ans, almens mièg milion d'abitants mai, de parlar castelhan original (provenents de la rèsta d'Espanha o America del Sud), o d'autres endrechs e qu'aprenon solament lo castelhan.
Existís una varietat dialectala en caduna de las regions del País Valencian. Aital, dins las Comarcas del Nòrd se considerada zòna de transicion lingüistica e se tròban los dialèctes de Valencian de transicion e valencian castellonenc; dins las Comarcas del Xúquer se parla lo valencian apitxat, lo dialècte parlat al "cap i casal"; dins las Comarcas Centralas e a la Marina Baixa se parla lo valencian meridional, la varietat mai utilizada pels valencianoparlants, en tèrmes demografics; e, per darrièr, dins las Comarcas del Sud (a l'excepcion de la Marina Baixa) se parla lo valencian alacantí, un dialècte fòrtament castelhanizat, benlèu a causa de la substitucion lingüistica istorica del Baix Segura.


text:
961
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 961 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de l'expedicion de Creta onte Candia capitulèt. Lei darrierei temptativas de temptativas foguèron batudas dins lo corrent de l'annada e un trionf foguèt organizat a Constantinòple per Nicèfor Focas.


text:
Mülhausen
Mülhausen (IPA: [mɪlˈhyːsə];) (en francés Mulhouse, en alemand Mülhausen es una vila de França situada dins la region d'Alsàcia e lo departament del Naut Ren.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (de) (en) Sit oficial


text:
Monoïde
En matematicas, e pus particularament en algèbra, un monoïde es una estructura algebrica que consistís en un ensemble provesit d'una lèi de composicion intèrna associativa e d'un element neutre. Autrament dich, es un magma associatiu e unitari.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Sosmonoïde
- 3 Elements simetrizables d'un monoïde
- 4 Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde
- 5 Morfisme de monoïdes
- 6 Monoïde quocient per una congruéncia
- 7 Vejatz tanben
Definicion[modificar | modificar la font]
Pus explicitament, un monoïde es un pareu , onte E es un ensemble, e " " es una lèi (de composicion intèrna) dins E, associativa e admetent un element neutre :
- (lèi de composicion intèrna)
- (associativitat)
- (existéncia d'un element neutre e ; se saup qu'es necessariament unic)
Lo monoïde es dich commutatiu (o abelian) se, de mai, la lèi dins E es commutativa, valent a dire se :
- (commutativitat)
Notacions[modificar | modificar la font]
La notacion multiplicativa e la notacion additiva son particularament frequentas.
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta multiplicativament, lo monoïde es dich multiplicatiu :
- s'escriu : x · y o x y en plaça de :
L'element neutre se nòta "1E" o simplament "1" (element unitat de E).
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta additivament, lo monoïde es dich additiu :
- s'escriu : x + y en plaça de :
L'element neutre se nòta "0E" o simplament "0" (element nul, o zèro de E).
Se convèn qu'un monoïde additiu es totjorn commutatiu (s'emplega jamai la notacion additiva per un monoïde non commutatiu).
Exemples[modificar | modificar la font]
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 0.
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 1.
- Siá A un ensemble finit (e qu'a aumens dos elements) : serà convencionalament sonat alfabet e seis elements letras de l'alfabet A. Per tot entier naturau non nul n, se sòna mot de longor n subre l'alfabet A un n-uplet d'elements de A, element de An (poténcia cartesiana) : es constituit de n letras ; de mai, se definís lo mot vuege, notat "1", que sa longor es 0, e l'ensemble A0 = {1} . Ansin, l'ensemble :
es l'ensemble de totei lei mots subre l'alfabet A. La juxtaposicion (o concatenacion) es una lèi dins : estent dos mots x, y, se s'escriu x seguit de y, se definís un tresen mot que se pòt notar x y. Ansin, provesit d'aquela lèi manifestament associativa, es un monoïde, non commutatiu, qu'a 1 (lo mot vuege) per element neutre : se ditz qu'es lo monoïde libre engendrat per l'alfabet A.
- Siá l'ensemble dei partidas d'un ensemble .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble vuege .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble .
- Sián A un ensemble non vuege, e l'ensemble deis aplicacions . La composicion deis aplicacions es una lèi dins . Lo magma es un monoïde qu'a per element neutre l'aplicacion identica de A. Es pas commutatiu, levat lo cas que A a ren qu'un element (valent a dire qu'es un singleton).
Sosmonoïde[modificar | modificar la font]
Sián un monoïde d'element neutre e, e A una partida de E tala que :
-
- , valent a dire que A es establa per la lèi de E
Alora, la lèi " " inducha sus A es associativa, e lo pareu es un monoïde, qu'es sonat sosmonoïde de .
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble , provesit de la lèi inducha, es un sosmonoïde de .
- L'ensemble A deis entiers naturaus pars, provesit de l'addicion, es un sosmonoïde dau monoïde .
- L'ensemble dei foncions afinas es un sosmonoïde dau monoïde , onte es l'ensemble dei foncions : se saup que es estable per composicion, e de mai l'element neutre, çò es la foncion identica de , es una foncion afina.
Elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Un element x de E es dich simetrizable s'existís un element x' de E tau que :
Dins aqueu cas, l'element x' (que son unicitat serà provada infra) es sonat element simetric de x, o simetric de x.
Notacions
- dins lo cas d'una lèi notada multiplicativament, se ditz generalament invertible per simetrizable ; lo simetric d'un element invertible x es sonat invèrs de x e es generalament notat ; per tot element invertible x de E :
- x x' = , e x' x =
- dins lo cas d'una lèi notada additivament, lo simetric d'un element simetrizable x es sonat opausat de x e x' es generalament notat −x ;
- per tot element simetrizable x de E :
- x + x' = , e x' + x =
Exemples[modificar | modificar la font]
- dins lo monoïde , lo solet element simetrizable es 0, qu'es son pròpri opausat
- dins lo monoïde , lo solet element invertible es 1, qu'es son pròpri invèrs
- dins lo monoïde , leis elements simetrizables son leis aplicacions bijectivas ; lo simetric d'una bijeccion f es la bijeccion recipròca .
Unicitat de l'element simetric[modificar | modificar la font]
Per tot element simetrizable d'un monoïde, l'element simetric es unic.
D'efècte, sián x un element simetrizable de E, e x' , x" de simetrics de x :
Se considèra alora l'element de E ; per associativitat :
- coma ,
- coma ,
- en conclusion, y = x' e y = x" . Se'n dedutz l'egalitat x' = x ", valent a dire l'unicitat de l'element simetric de x.
Ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá G l'ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde .
- l'element neutre e apartèn a G e coïncidís amb son simetric : e' = e ; ansin G es non vuege
- se x, y apartènon a G, alora apartèn a G e son simetric es :
- se x apartèn a G, x' apartèn tanben a G e cadun d'elei es lo simetric de l'autre.
Aquelei proprietats fan de G, provesit de la lèi inducha, un grop qu'es un sosmonoïde de .
Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá un monoïde d'element neutre e. Còmpte tengut de l'associativitat de la lèi de E, se pòt definir sens ambigüitat un element de E notat , onte , , ... , son d'elements de E, quin que siá lo nombre n :
- se n = 1 o n = 2, la definicion pausa ges de problèma
- se generaliza per recurréncia subre n :
- estent n + 1 elements , ... , de E, se definís ansin l'element :
L'associativitat permete de plaçar lei parentèsis coma se vòu. Per exemple, se n = 4,
- per definicion :
- mai tanben : , etc.
Iterats d'un element per la lèi dau monoïde[modificar | modificar la font]
Siá x un element de E. Per tot entier naturau n diferent de 0, se definís :
- , onte
Autrament dich :
- (onte lo nombre d'operands, toteis egaus, es n )
Se completa la definicion en pausant :
- (l'element neutre)
Per exemple :
- , , .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins E.
Per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus :
Cas deis elements simetrizables[modificar | modificar la font]
Coma supra, se nòta G l'ensemble deis elements simetrizables dau monoïde, e x' lo simetric d'un element x de G.
Se x apartèn a G, alora per tot entier naturau m :
- apartèn tanben a G e :
Se definís alora en pausant :
En particular, .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G.
Se x es simetrizable, alora per tot pareu (n, p ) d'entiers :
Per exemple :
Notacions[modificar | modificar la font]
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde multiplicatiu :
- l'element es sonat produch de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu en luòga de ; se ditz qu'es la poténcia d'exponent n de x.
- (l'element neutre), ; = es lo carrat de x ...
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element invertible de E e n es un entier, s'escriu tanben en luòga de
- per exemple, l'invèrs de x es , çò que justifica aquesta notacion usuala de l'invèrs
- se m es un entier naturau :
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde additiu :
- l'element es sonat soma de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu n x en luòga de ; se ditz qu'es lo multiple de coefficient n de x.
- 0 x = (l'element neutre), 1 x = x ; 2 x = x + x es lo doble de x ...
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element simetrizable de E e n es un entier, s'escriu tanben n x en luòga de
- per exemple, l'opausat de x es x' = (−1) x, notat : −x
- se m es un entier naturau : (−m) x = m (−x) = − (m x)
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers
Morfisme de monoïdes[modificar | modificar la font]
Un morfisme de monoïdes es una aplicacion compatibla amb l'estructura algebrica.
Definicions[modificar | modificar la font]
- Sián dos monoïdes (d'element neutre e) e (d'element neutre f) . Un morfisme de vèrs es per definicion una aplicacion tala que
- (leis elements neutres se correspòndon per )
- Lo nuclèu dau morfisme , notat , es lo sosensemble de E ansin definit :
- Un isomorfisme de monoïdes es un morfisme bijectiu.
- Se ditz que dos monoïdes son isomòrfs s'existís un isomorfisme d'un vèrs l'autre (aiçò significa qu'an exactament lei meteissei proprietats algebricas : per exemple, s'un dei dos es commutatiu, ansin es de l'autre) ; dau ponch de vista de l'algèbra, dos monoïdes isomòrfs son indestriables.
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Siá un morfisme de vèrs . Alora :
- Per tot pareu (x, n) onte x es dins E e n es un entier naturau :
- Se x es un element simetrizable de E, es un element simetrizable de F, e
- La relacion () supra se generaliza au cas que x es un element simetrizable de E e n es un entier.
- L'aplicacion identica de E es un morfisme de vèrs .
- La compausada de dos morfismes de monoïdes es un morfisme de monoïdes :
estent tres monoïdes , , e dos morfismes de vèrs , de vèrs , l'aplicacion compausada es un morfisme de vèrs .
En particular, la compausada de dos isomorfismes de monoïdes es un isomorfisme de monoïdes.
- L'imatge d'un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. Pus generalament, l'imatge d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde.
- L'imatge invèrs d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. En particular, lo nuclèu es un sosmonoïde.
- La bijeccion recipròca d'un isomorfisme de vèrs es un isomorfisme de vèrs .
Exemples e còntraexemple[modificar | modificar la font]
- L'aplicacion es un isomorfisme dau monoïde (N, +) vèrs lo monoïde (A, +) deis entiers naturaus pars.
- Siá (cf. supra). Lei monoïdes , son isomòrfs. D'efècte, per tot sosensemble A de , notem lo complementari de A (dins ) : . L'aplicacion es un isomorfisme de monoïdes :
- Es bijectiva.
- Per tot pareu (A, B) d'elements de , (formula de De Morgan), çò es : .
- , autrament dich : (lei dos elements neutres se correspòndon).
- Lei dos monoïdes e (onte ) son pas isomòrfs. Se demòstra per reduccion a l'absurde, en supausant l'existéncia d'un isomorfisme :
- Es una bijeccion .
- Per tot pareu (n, p) d'entiers naturaus, .
- (leis elements neutres se correspòndon)
- Pausem ; e (per injectivitat de ), , donc .
- Per tot entier naturau n, (demostracion dirècta per recurréncia subre n, o utilizacion de proprietats enonciadas supra). Coma es bijectiva, per tot element m de existís un entier naturau (unic) n tau que
- .
- En particular (en chausissent l'element m = g +1), existís un entier naturau n tau que ;
- necessariament, n ≠ 0, donc g es un divisor de , a fortiori de ; es absurde, car g es estrictament superior a 1.
Monoïde quocient per una congruéncia[modificar | modificar la font]
Una congruéncia dins un monoïde (d'element neutre e) es una relacion d'equivaléncia "" compatibla amb l'estructura algebrica.
Aiçò significa que :
- La relacion binària "" es una relacion d'equivaléncia dins E ; la classa (d'equivaléncia) de tot element x de E se notarà : [x].
- Per tot triplet (x, x' , y) d'elements de E : implica e
Se'n dedutz que per tota lista (x, x' , y, y' ) d'elements de E :
- e implican : ;
Autrament dich, la classa de l'element depende unicament de la classa de x e de la classa de y : ansin, se pòt definir sens ambigüitat una lèi de composicion intèrna dins l'ensemble dei classas, çò es l'ensemble quocient , en pausant :
Es de bòn verificar que lo magma es un monoïde qu'a per element neutre la classa [e] de l'element neutre de E. Se sòna monoïde quocient de per la congruéncia "" .
L'aplicacion canonica : es un morfisme subrejectiu de monoïdes ; son nuclèu es la classa de l'element neutre de E, considerada aicí coma un sosensemble de E (e en fach n'es un sosmonoïde).


text:
Jardins penjats de Babilònia
Los jardins penjats de Babilònia (tanben nomenats los jardins de Semiramis), del temps de Nabucodonosòr II, e las muralhas de Babilònia foguèron consideradas coma una de las Sèt Meravilhas del Monde. Se supausa que foguèron bastits per Nabucodonosòr II a l'entorn de l'an 600 aC (dins l'actual Iraq). Pasmens, i a de dobtes que los jardins ajan vertadièrament existit.
Los jardins de Babilònia se tròban fòrça documentats pels istorians grècs com Estrabon e Diodòr de Sicília, mas i a pauc indicis que fan pensar a son existéncia. Qualques rèstas pauc significativas eissidas dels excavaments del palais de Babilònia foguèron subresplechadas, e correspondon pas cap amb aquelas descripcions meravilhosas.
Qualques escòlas de pensada creson que, amb los ans, se confondèt la localizacion amb de jardins que aqueles existiguèron a Niniva, coma fan testimònis de taulas eissidas d'aquela ciutat de Mesopotamia ont son mencionats clarament de jardins. Los escriches d'aquelas taulas descriguèron lo possible usatge de quicòm similar al vitz d'Arquimèdes coma instrument per portar l'aiga fins a una nautor determinada.
Segon las cronicas anticas, los jardins foguèron bastits per alegrar Amitis, nostalgica femna de Nabucodonosòr. Amitis, filha del rei dels Mèdes, se maridèt amb lo rei babilonian per crear una aliança entre las doas nacions. Lo país d'ont veniá la nòvia, pasmens èra verd e montanhós, e Amitis trobava la tèrra plana e seca de Mesopotamia fòrça deprimenta. Lo rei decidiguèt de tornar crear per ela sa patria nativa amb la construccion d'una montanha artificiala amb un tèrme plantat d'un jardinat.
Los jardins penjats benlèu èran pas "penjats" dins lo sens d'èsser suspenduts per de cables o còrdas. Lo nom ven d'una traduccion del mot grèc kremastós o del latin pensilis, que significa mai segurament que los jardins penjavan cap aval dels tèrmes d'una terrassa o laissa.
Lo geograf grèc Estrabon descriguèt los jardins al sègle I abC; escriviá: « S'agís de terrassas amb voltas encastradas una sus l'autra, que se sostenon amb de pilars en forma de cubica. Aqueles pilars son vueits en dedins e son comolats de tèrra perque s'i pòsca plantar d'arbres d'espècia rica. Los pilars, las voltas e las terrassas son faches de bricas e asfalte. »
Se vertadièrament exististiguèron, aqueles jardins devián provocar una vision espectaclosa: una montanha artificiala, verda e galhardassa, enemic de la plana.


text:
Prèmi literari Calandreta 2016-2017
Inauguracion des novèls locals de la Calandreta d’Albi
L’escòla Calandreta vei mai grand
Djòus de ser, l’escòla Calandreta d’Albi inaugurava sos novèls locals installats al 44 carrièra Croix-Verte, a dos passes del centre-villa. La mudason de l’escòla associativa occitana, en data del 1èr de mars, es la consequéncia de la decision de la Comuna de balhar l’ancian emplaçament (Square Amirial-Abrial) al Centre social de Lapanouse-Saint-Martin-Jarlard. Una nòva puslèu plan aculhida per l’escòla que s’arrèsta pas de créisser. Mas abans que los escolans i posquèsson pausar definitivament son cartable, lo camin foguèt long. Al mes d’agost passat, quand aquesiguèron los locals, » i aviá tot de far », explica Amelia Labat, presidenta de l’Associacion Calandreta, que gerís l’escòla e lo recrutament de las ajudas-mairalas. « Èra pas qu’un èrm, lo vuèg total ».
«Un vertadièr movement popular»
La renovacion dels locals se faguèt sus 7 meses, d’agost de 2015 al mes de febrièr passat. L’associacion Calandreta, que financèt una partida de las òbras, joslinha un « vertadièr movement popular ». Un seissantenat de benevòls, fòra los parents d’escolans, nos venguèron ajudar a tornar metre los luòcs en estat », explica la presidenta. Los professionals prestèron de material quand los particulièrs aportèron una ajuda financièra. « Mas, delà d’aquestes dons generoses, lo mond prenguèron sus son temps personal per balhar a l’escòla aquestes novèls locals. Venián trabalhar las dimenjadas e los sers en setmana », s’estona encara Amelia Labat reconéissenta.
Los benevòls, totes convidats a l’inauguracion dijòus de ser, se sentisson totjorn far partida de la vida de l’escòla e contunhan de portar de mobilièr. Un movement de solidaritat que balhèt lo mot d’òrdre del talh long dels meses : la bona umor.
Uèi, l’escòla Calandreta d’Albi es plan installada carrièra Croix-Verte. Lo crapàs e la polsa an desaparegut per daissar plaça a un luòc pròpri e sanitós. Sus las parets, se pòdon ara legir los jorns de la setmana e los meses de l’annada, en occitan. L’escòla aculhís tres classas de la tota pichòta seccion al CM2, siá pas mens de 45 dròlles que sos corses son assegurats per tres ensenhaires : dos estacats a l’Educacion Nacionala e un a la Federacion regionala Calandreta.
Revirada del artcile de F.C – LADEPECHE.fr. Publicat le 18/06/2016.
La Calandreta de Tarbes lance un crowfunding pour rénover ses locaux
La Calandreta de Tarbes lance une campagne de financement participatif pour la rénovation de l’école. L’appel au don est lancé sur l’application Hello Asso Calandreta deu pais Tarbes . Avec les fonds récoltés, l’école envisage :
1- la rénovation des salles de classes devenues vétustes
2- l’aménagement de la cour et du chemin d’accès à la Calandreta
Les Calandretas sont des écoles bilingues occitanes sous contrat d’association avec l’Education Nationale. La Calandreta deu país Tarbès a été créée en 1993. Les calandretas sont des écoles associatives laïques de loi 1901. Chaque école est soutenue et gérée par une association constituée par les parents d’élèves.
Calandreta utilise la méthode d’immersion linguistique dès la maternelle afin de valoriser et de développer les capacités des enfants à acquérir très jeunes une deuxième langue. L’éducation bilingue débouche sur une véritable ouverture multiculturelle, ce qui amène les enfants à appréhender la diversité dans le respect des différences.
La langue occitane est à la fois le centre et le cœur du patrimoine, propre à la région, qui donne à l’enfant ses racines et son identité. Calandreta aspire à faire aimer notre langue et notre culture. L’occitan est la langue enseignée et enseignante.
La Calandreta deu País Tarbès accueille 67 enfants répartis en trois classes :
toute petite section, petite section, moyenne section, grande section, CP, CE1, CE2, CM1, CM2.
7 juin 2016 | Tarbes7.fr|
Calandreta e Ikastola acampadas dins lo meteis luòc
Les responsables de Calandreta et Seaska ont détaillé leur projet d’école par immersion © PHOTO M.-C. I.
Divendres, un quinzenat de familhas participèron a l’acamp organizat per Calandreta e Seaska per presentar lor projècte de creacion d’un grop escolar en immersion gascon-basc, au Bocau, en preséncia d’un detzenat d’elegits : lo conse de Bocau, la deputada, lo conselhièr departamental, mantuns representants d’associacions bascas e gasconas.
Segon los organizators, lo projècte es innovant. S’agirà de mutualizar de locals en tot crear d’establiments juridicament distincts – un per cada lenga – cadun en contracte e reconegut per l’Educacion Nacionala, gerit per una associacion (parents, etc…)
La causida d’un projècte d’implantacion d’una Ikastola a Bocau foguèt determinat pel recensament d’un potencial d’un trentenat d’enfants de Bocau, Tarnos et de Senhans escolarizats dins las Ikastola de l’aglomeracion. De mai, Bocau seriá la sola comuna dels Pirenèus-Atlantics de mai de 5 000 estatjants de pas aver son Ikastola.
Per la dintrada de 2017
L’objectiu de las doas associacions es de dobrir de classas de mairala per l’aprendissatge del basc e del gascon, en immersion a la dintrada de 2017, puèi de perseguir amb la dobertura, cada annada, de nivèls novèls. Segon lo responsable de Calandreta, basta de 4 a 5 enfants de 2 a 4 ans per dobrir una classa de mairala en gascon, lo complement d’efectiu monta en cors d’annada per emulacion.
Es relativament optimista : « aquí sèm en Gasconha. » Emai se a la fin de la serada una sola familha aviá mostrat son interest per una Calandreta contra uèit familhas interessadas per una Ikastola.
Concuréncia public-privat
Abans, pendent la presentacion de caduna de las escòlas, los responsables de las associacions organizatrices lausèron las vertuts de l’immersion que « consistís a immergir l’enfant dins un banh lingüistic tot al long de la jornada ».
Lo conse, Francis Gonzalez, diguèt sa preferéncia per l’immersion, lausada per Seaska, a las classas bilingüas de l’ensenhament public, defendudas per una participanta que citava l’experiéncia de l’escòla publica de Sant Martin de Senhans.
La question de la concuréncia entre escòlas publicas bocalèsas e escòla privada Ikastola o Calandreta foguèt abordada jos l’angle dels efectius, una classa de mairala bocalèsa estent menaçada a 4 o 5 inscripcions prèp (« Sud Ouest » del 15 de febrièr).
Marie-Ange Thébaud, adjoncha al conse, s’es volguda rasseguranta e estima que l’escòla publica « patirà pas d’aquesta dobertura ».
Revirada de l’article de Marie-Claude Ihuel – Sudouest.fr – lo 7 de junh de 2016
La SETMANA
La Setmana qu’ei un setmanèr sancerament en lenga occitana editat per la societat Vistedit despuish 1995.
La societat que publica tanben Plumalhon e Papagai.
Plumalhon que s’adreça aus petits a partir de 8 dinc a 12 ans. Lo vòste pichon que poderà legir istòrias, contes, bendas d’imatges, har jòcs, etc… .
Papagai qu’ei lo petit hrair de Plumalhon, que s’adreça meilèu aus pichons de 4 a 8 ans.
Vistedit, 1 arrua de Satao, BP 50486, 64238 Lescar — Tel : 05 59 81 02 59
Mèl :plumalhon@wanadoo.fr o lasetmana@wanadoo.fr
Telecargar lo bulletin d’abonament per La Setmana ací
Telecargar lo bulletin d’abonament per Plumalhon e Papagai ací
Lo pichon Nicolau en occitan
Mobilisation pour une politique linguistique occitane dans les Pyrénées-Atlantiques
Tòca-i se gausas ! C’est avec la célèbre mise en garde de Gaston Phébus que des militants occitans ont manifesté hier à Pau et ce matin encore. Ils protestent contre une baisse programmé du budget dédié à la politique linguistique par le département des Pyrénées-Atlantiques. Il est vrai que le programme Iniciativas était le plus ambitieux au niveau des départements. Ce budget pourrait être réduit de manière drastique et risque d’être voté dans les prochaines heures.
Ce n’est pas la première action menée par les Occitans en Béarn pour demander plus de moyens et plus de visibilité pour la langue. Avec gain de cause en matière de budget car c’est le département qui donnait le plus pour l’occitan.Ce matin encore, devant le Parlement de Navarre, ils ont mis la pression sur les élus et sur le président Jean-Jacques Lasserre. Le conseil départemental du 64 risque donc de mettre à bas ce qui a mis beaucoup de temps pour se construire. Sur son blog, David Grosclaude réagit et remarque que cette décision intervient quasi jour pour jour 1 an avec le début de sa grève de la faim. Plus d’informations sur le site Facebook du Collectif.
Une universitaire suisse soutient les Calandretas
Christianne Perregaux, professeur honoraire de l’université de Genève en psychologie et sciences de l’éducation était l’invitée d’honneur de l’école occitane pour une conférence sur le plurilinguisme. Ayant travaillé dans le domaine des pluralités linguistiques et culturelles, elle a également mené un certain nombre de recherches avec mise en pratique de l’éveil aux langues (langues minorées). Objectif : stimuler la curiosité des enfants sans être dans leur apprentissage mais plutôt dans l’éveil en développant des attitudes avec un aspect plus social d’un rapport à l’autre.
«L’occitan ne doit pas être une langue musée»
«Je suis sensible à ce que j’ai entendu sur les Calandretas avec à la fois la réappropriation de l’occitan et la créativité du futur. Il y a dans ce type d’école un projet de société qui me semble particulièrement fort de par son histoire mais aussi par le fait de considérer cette langue comme porteuse d’éléments forts pour l’avenir. Je considère les Calandretas comme un espace de développement durable qui, malgré la mondialisation, montre l’importance sociale et politique de chacun.
En effet la pédagogie de l’école est pour moi importante car la parole des enfants est prise au sérieux. Cet élément du développement durable est le fruit d’une démarche citoyenne car cela concerne non seulement une école mais aussi la société qui l’entoure. C’est une langue qui leur appartient et plus il y a de gens qui les rejoignent, plus cette langue revivra».
À la question d’un auditeur qui se demande si l’apprentissage de cette langue est juste une démarche pour des raisons affectives (mue par une nostalgie du passé) ou bien un outil pédagogique ?
«On est dans la phase de réappropriation d’une langue qui ne peut donc être faite que comme outil pédagogique, mais qui doit servir à ce qu’elle ait un sens, qu’elle ne soit pas juste passéiste, ni folklorique ni une langue musée».
Tolosa Inauguracion Collègi Calandreta 24 05 2016
Joan-Lois BLENET coma co-president de calandreta assegurèt l’impetiosa necessitat d’una filiala Calandreta dins la novèla region Occitanie. Tanben confirmèt la necessitat republicana del sosten dinerièr de las autoritats politica abans l’agrement de l’Estat dels establiments Calandreta (escla, Collègi e Licèu). Mai i aurà dels convencionaments, mai las universitats seràn asseguradas d’aver estudiants de bon nivèl lingüistic.


text:
Romba catalana
La romba catalana (en catalan rumba) es un estil musical originari de la comunitat gitana de Barcelona, amb d'influéncias d'estils divèrses provenents mai que mai d'America latina e particularament Cuba.
Pendent las annadas cinquanta e seissanta del sègle XX, l'arribada de musicians latinoamericans qu'arriban a Barcelona amb d'orquèstras, e tanben los viatges nombroses d'unes gitans de Barcelona en Colómbia e Veneçuela per vendre de vestits fan que la musica salsa qu'es a créisser a Nòva York penetre las comunitats gitanas de Barcelona amb una brava poténcia, e fòrça d'aqueles tèmas passan dins lo repertòri dels gitans barceloneses. Es aital que se forma pendent aquelas annadas la basa de çò que vendrà lèu la Romba Catalana.
Demest los represants mai coneguts d'aquesta musica cal citar Peret e el Gato Pérez.
Grops e musicians de romba catalana[modificar | modificar la font]
- Ai, ai, ai
- Gato Pérez
- Peret
- Sinay
- Son como son


text:
Kim Il-sung
Kim Il-sung (corean: 김일성 (hangeul); 金日成 (hanja) (15 d'abril de 1912 – 8 de junh de 1994) foguèt un politician corean comunista que dirigiguèt la Corèa del Nòrd de sa fondacion en 1948 fins a sa mòrt. Ocupèt lo pòst de primièr ministre de 1948 a 1972 e de president de 1972 fins a sa mòrt. Èra tanben Secretari General del Partit dels Trabalhaires de Corèa,e exerciguèt un poder autocratic. Pendent lo periòde del sieu poder, favorizèt una ideologia qu'aviá desvolopat el meteis e nomenada Juche e establiguèt un terrible culte de la personalitat.[1] Après sa mòrt en 1994, li succediguèt lo sieu filh Kim Jong-il. La Corèa del Nòrd nomena oficialament Kim Il-sung lo "Grand Líder" e es designat dins la constitution coma "President etèrne". Son aniversari e lo jorn de sa mòrt son de jorns feriats en Corèa del Nòrd.


text:
Lamenay-sur-Loire
Lamenay-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lamenay-Sus-Loire a situat en lo sud de la Nièvre, près de Decize.
Lamenay-sur-Loire est situé dans le sud de la Nièvre, près de Decize.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge a un encant cèrt, degut en particular al pittoresque dels ostals. Bastit al Sègle XVIII, lo vilatge a resistit a la Guèrra, #èsser d'en un autre luòc un centre de resisténcia importanta pendent la Segonda Guèrra mondiala, #çò que justifica benlèu la visita del General de Gaulle en 1958[ref. necessària].
Ce petit village a un charme certain, dû en particulier au pittoresque des maisons. Construit au Sègle XVIII, le village a résisté à la Guerre, il fut d'ailleurs un centre de résistance important pendant la Seconde Guerre mondiale, ce qui justifie peut-être la visite du Général de Gaulle en 1958[ref. necessària].


text:
MacBook
Lo MacBook es una linha d'ordenadors portables del constructor Apple. Es un ordenador portable (en anglés: laptop) que remplacèt la seria iBook G4 tant coma lo PowerBook G4. Lo MacBook original foguèt bastit amb lo circuit integrat Intel Core Duo estrenada al mes de mai de 2006. Lo 8 de novembre de 2006 renovelèt la linha MacBook en li ajustant un processor Intel Core 2 Duo e un AirPort Extreme nòu, de tecnologia sens fial. Lo 15 de mai de 2007 Apple renovelèt la segonda generacion amb de processors Intel Core 2 Duo mai rapides, mai de memòria e de disques durs de capacitat mai bèla.


text:
Comunisme
Al nivèl teoric lo comunisme es una concepcion d'una societat sens classas ni Estat, amb una proprietat comuna dels mejans de produccion, que se pòt classificar coma una branca del socialisme.
Al nivèl politic, lo comunisme designa un ensems de movements que cèrcan d'establir aquela societat egalitària. Demest los comunistas, se trapa una varietat considerabla d'interpretacions, principalament portadas per de corrents marxistas, mas tanben anarquistas e crestianas. La primièra division foguèt entre l'anarquisme e lo marxisme pendent la Primièra Internacionala. Ça que la, los corrents comunistas pus distinguits per lor influéncia sus l'òrdre politic mondial a partir del començament del sègle XX son d'inspiracion marxista, dirèctament (Manifèst del Partit Comunista) o indirèctament (leninisme). La lucha de las classas ten un ròtle central dins la teoria marxista (e atanben dins d'autras tendéncias comunistas). L'establiment del comunisme correspond dins aquesta teoria a la fin de tota lucha de las classas (per lor supression e pel compliment de l'egalitat sociala).
Lo comunisme marxista se basa principalament sus las idèas de Karl Marx e Friedrich Engels, expausadas dins lo Manifèst Comunista. Lo leninisme es construch sul marxisme e es una ramificacion d'aquel.


text:
Penicillina
Penicillina es lo nom d'antibiotics del grop betalactaminas utilizats dins lo tractament de las infeccions causadas pels bactèris de gram-positius .
Istòria[modificar | modificar la font]
La penicillina foguèt descobèrta per lo biologista escocés Alexander Fleming en 1928 quand èra a estudiar de culturas bacterianas de Staphylococcus aureus. Observèt que quand las boitas de cultura se contaminavan amb un campairòl microscòpic del genre Penicillium (Penicillum notatum) aqueste darrièr inibissiá la creissença dels bactèris, a causa de la produccion d'una substància que sonarà penicillina.
Estructura quimica[modificar | modificar la font]
Las penicillinas apertenon al grop beta-lactamina amb un cicle tiazidic acolat al nuclèu beta-lactam e que presenta una foncion acid carboxilic portada pel carbòni vesin de l'azòt comun als dos cicles. Existisson divèrsas penicillinas, en foncion de la natura de l'acid que va amidificar lo grop NH2. Cèrtas penicillinas son naturalas, eissidas de Penicilllium notatum o Penicillium chrisogenum, per exemple la penicillina G e la penicillina V. An una accion suls germes Gram positiu e los cocci de gram negatiu e tanben sul spiroquèts. D'autras son emisinteticas, coma las penicillinas de tipe M (per meticillina) e las de tipe A (A per Ampicillina) qu'an tanben una accion suls cocci de gram negatius.
Mòde d'accion[modificar | modificar la font]
Los antibiotics B-lactams an una accion inibitritz de la polimerizacion dels peptidoglicans de la paret cellulara bacteriana. Lo grop foncional B-lactam de las penicillinas se fixa a l'enzim DD-tanspeptidasa que deu ligar las moleculas de peptidoglican dels bactèris , e aquò va destruire la paret cellulara del bactèri (en d'autres tèrmes l'antibiotic provòca la mòrt de la cellula per citolisi).
Los bactèris Gram-positiu son apelats protoplasts quand pèrdon lor paret cellulara. Los gram-negatius pèrdon pas completament lor paret cellulara e son sonats sferoplasts après tractament per la penicillina.


text:
Sant-Suliav
Sant-Suliav en breton ( Saint-Suliac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Suliac se situa al nòrd del Ille-e-Vilaine a unitat|10 {{|km}} de Sant-Malo, 20 km de Cancale, 15 km de Dinan e de Dinard, 20 km de Dòl-de-Bretanha, 25 km de Combourg, 40 km del cap de Fréhel e del Mont-Sant-Michel, 45 km de Bécherel, 60 km de Roazhon.
Sant-Suliac a classificat entre los mai polits pòbles de França dempuèi 1999 : aquel pòble portuaire typiquement breton, situat sus la Còsta de Maragda, a organizat a l'entorn de la siá glèisa e de lo sieu pòrt, en demúltiples pichonas carrièras tortueuses e charmantes. Es practicament una presqu'isla, amb 12 km de riba. Los sieus fòrça nombroses sentiers litorales de randonnées van a l'amassada de luòcs naturales classificats: al molin a marée de Beauchet, a las ancianes salines de las Talaies (fondadas en 1736), a la Punta del Potz, a la Punta de Grainfollet, al Mont-Garròt, elevat d'unitat|73|m {{}}, #qu'ofrisson de magnificas belvédères sus la estuaire de la Rance, suls païses de Sant-Malo, Dòl-de-Bretanha, Dinan e del Mont-Sant-Michel. La Rance es d'ara endavant separada de l'ocean per un barrage.
Sant-Suliac, vilatge portuaire de pescadors, situat sul marge drech del estuaire de la Rance, es lo un dels escasses pòbles vertadièrament maritims d'aquel estuaire, entre Sant-Malo e Dinan.
Carrièras estrechas e d'ostals ancians de granit an virat cap al pòrt.
Saint-Suliac se situe au nord de l'Ille-et-Vilaine à 10 km de Saint-Malo, 20 km de Cancale, 15 km de Dinan et de Dinard, 20 km de Dol-de-Bretagne, 25 km de Combourg, 40 km du cap Fréhel et du Mont-Saint-Michel, 45 km de Bécherel, 60 km de Rennes.
Saint-Suliac est classé parmi les plus beaux villages de France depuis 1999 : ce village portuaire typiquement breton, situé sur la Côte d'Émeraude, est organisé autour de son église et de son port, en de multiples petites rues tortueuses et charmantes. C'est pratiquement une presqu'île, avec 12 km de rivage. Ses très nombreux sentiers côtiers de randonnées vont à la rencontre de sites naturels classés: au moulin à marée de Beauchet, aux anciennes salines des Guettes (fondées en 1736), à la Pointe du Puits, à la Pointe de Grainfollet, au Mont-Garrot, haut de 73 m, qui offrent de magnifiques belvédères sur l'estuaire de la Rance, sur les pays de Saint-Malo, Dol-de-Bretagne, Dinan et du Mont-Saint-Michel. La Rance est désormais séparée de l'océan par un barrage.
Saint-Suliac, village portuaire de pêcheurs, situé sur la rive droite de l'estuaire de la Rance, est l'un des rares villages véritablement maritimes de cet estuaire, entre Saint-Malo et Dinan.
Rues étroites et maisons anciennes de granit sont tournées vers le port.


text:
Comorian
Lo comorian (shikomor) es la lenga pus utilizada dins las illas de las Comòras e de Maiòta. Es un ensemble de dialèctes pròches del swahili mas amb una influéncia aràbia pus fòrta. Cada illa ten son dialècte pròpri; aquel d'Anjouan es sonat Shindzuani, aquel de Mohéli Shimwali, aquel de Maiòta Shimaore, e aquel de la Granda Comòra Shingazija. I pas per ara d'alfabet oficial mas los alfabets arabi e latin son ambedoas utilizats.
Shimasiwa es un autre nom del comorain, que significa "lenga de las illas". Es la lenga de l'imne nacional: Udzima wa ya Masiwa.


text:
Harbonnières
Harbounière en picard ( Harbonnières en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Harbonnières Es un bourg picard del Santerre.
Es facilament accessible pel anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029) e es a flaca distància de las autoroutes A1 e A29.
Harbonnières est un bourg picard du Santerre.
Il est aisément accessible par l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029) et est à faible distance des autoroutes A1 et A29.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Los vestigis de tres villas gallo-romaines an #èsser d'amassadas.
- Lo luòc i aguèt erigit en parròquia abans lo Sègle XII, e en comuna l'an 1104.
- Harbonnières #Èsser lo banc de doas fièras annalas dempuèi lo Mièja Edat, e Charles IX en #apondre doas l'an 1567.
- Les vestiges de trois villas gallo-romaines ont été retrouvées.
- Le lieu fut érigé en paroisse avant le Sègle XII, et en commune en 1104.
- Harbonnières fut le siège de deux foires annuelles dès le Moyen Âge, et Charles IX en ajouta deux en 1567.


text:
Sètge d'Alèsia
A la vila galla d'Alèsia (en francés Alésia, en latin Alesia, uei Alise-Sainte-Reine en Borgonha), lo sètge d'Alèsia se debanèt en 52 avC entre lei fòrças dei tribus cèltas de la revòuta de Vercingetorix e aquelei dau generau roman Juli Cesar. S'acabèt per una victòria romana. Rompèt la darriera resisténcia importanta de Gàllia a la conquista romana que venguèt definitiva l'annada seguenta.
Foguèt entraïnat per l'abandon de la politica de la tèrra cremada per Vercingetorix après sa victòria au sètge de Gergòia en abriu de 52 avC. Lo generau arvèrne assaièt d'esquichar lei legions romanas en retirada vèrs lo sud. Pasmens, sa cavalariá foguèt batuda au mes d'aost e Vercingetorix se deguèt retirar vèrs l'oppidum d'Alèsia amb una armada de 80 000 òmes. Decidiguèt de demorar dins l'oppidum per esperar l'arriba de renfòrç e Cesar aprofichèt l'occasion per enceuclar la vila e començar son sètge amb 72 000 òmes. Doas linhas de fortificacions foguèron bastidas per lei Romans per blocar l'armada de Vercingetorix dins l'oppidum e per empachar la rompedura dau sètge per lei renfòrç qu'arribèron a la fin de setembre.
Après dos assauts cèltas mancats, l'ataca decisiva còntra lei Romans se debanèt lo 26 de setembre. Après d'oras de combat, lei legionaris capitèron de replegar lei combatents cèltas que se deguèron retirar amb de pèrdas importantas durant la perseguida. L'endeman, Vercingetorix e son armada capitulèron e venguèron presoniers de l'armada de Cesar.


text:
Pompey
Pompey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en la vallée de la Moselle. Just près del territòri communal, la Meurthe, se tira en la Moselle al nivèl del luòc-ditz « La cara de lunfèrn ».
La municipalitat de Pompey aperten a la Comunitat de municipalitats de la Conca de Pompey, situada just al nòrd de la vila de Nancy, vila de 100 000 abitants, #que forma lo centre d'una aglomeracion d'aperaquí 410 000 abitants. Pompey Se tròba en banlèga nòrd a una desena de quilomètres. L'altitud del territòri de la municipalitat vària d'unitat|185|mètres {{}}, mesurat al nivèl de la Moselle, a unitat|358|mètres {{}} a la reünion del scenari de l'Avantgarda. Es una importanta dénivellation, mas las zònas urbanisées se concentran entre 195 e 230 mètres d'altitud.
A l'image de la Lorraine, l'aglomeracion nancéienne se situa sus una banda de climat temperat a tendéncia continentala. Los ivèrns i son sovent freds e los estius cauds. Las precipitacions e mai se pro frequentas son rarament abondiuas, e al contrari, es escàs #qu'una sècheresse perduri tròp longtemps.
La commune se trouve dans la vallée de la Moselle. Juste à proximité du territoire communal, la Meurthe, se jette dans la Moselle au niveau du lieu-dit « La gueule d'enfer ».
La commune de Pompey appartient à la Communauté de communes du Bassin de Pompey, située juste au nord de la ville de Nancy, ville de 100 000 habitants, qui forme le centre d'une agglomération d'environ 410 000 habitants. Pompey se trouve en banlieue nord à une dizaine de kilomètres. L'altitude du territoire de la commune varie de 185 mètres, mesuré au niveau de la Moselle, à 358 mètres au sommet du plateau de l'Avant-garde. C'est une importante dénivellation, mais les zones urbanisées se concentrent entre 195 et 230 mètres d'altitude.
À l'image de la Lorraine, l'agglomération nancéienne se situe sur une bande de climat tempéré à tendance continentale. Les hivers y sont souvent froids et les étés chauds. Les précipitations bien qu'assez fréquentes sont rarement abondantes, et à l'inverse, il est rare qu'une sècheresse perdure trop longtemps.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Pompey que lo avesque Euchaire i auriá #èsser massacré amb 2 000 crestians l'an 362. Lo luòc del martir seriá lo luòc-dich lo camp dels cavòts, près de la capèla santa Euchaire.
Lo camp dels cavòts es al encreuament de vias de circulacion anciana un vast cementèri, #qu'una granda part de las sépultures n'a #èsser ponduda al jorn en lo moment dels trabalhs de terrassement de la linha de camin de fèrre de Nancy a Mètz, realizada entre 1849 e 1852. Los "compagnons de sant Euchaire", aital coma los descrivián religieusement los archéologues als jornalistas de l'epòca, an portats en las siás darrièras estadas armas, bijoux, amulettes, condecores e de monedas. Aquelas cobrisson un periòde de -26 abans J.-C. A 286, en particular en mostrant Marcus Agrippa, Posthumus e Maximien Hèrcules. En 1869, en marge d'aquel luòc, un segond descobèrt révêle dels cavòts francs de l'epòca mérovingienne.
Pompey Es una vièlha tèrra viticole de las primièras comunitats crestianas dels marges de Moselle, reputacion pels sants céphalophores, Euchaire, Élophe o Libaire e la siá sœurs en religion #que son omnipresents en lo diocèse de Toul, citat de l'avesque al Bas-Empèri. A conservat una polida capèla del Modèl:XIVe sègle.
Lo creissement faste d'aquela municipalitat coincidís amb lo déménagement progressiu dels aciéries de Ars-sus-Moselle cap a Pompey[1]. La rason d'aquel desplaçament industrial a al contèxt géopolitique : en febrièr 1871 votz la fin de la guèrra de 1870 amb la victòria sus l' armada imperiala de contunh republicana francesa de las coalisés alemands jos direccion prussienne. La patz obliga las autoritats francesas a cedir los territòris alsacien e del nòrd-es lorrain[2].
En refusant de veire la siá entrepresa jos una unica egemonia alemanda, l'industriala Auguste Dupont la transferís alavetz en territòri francés, près de la conca ferrifère de la minette lorraine e s'artura sus la causida d'un vilatge viticole, Pompey, prèp de Nancy. La Societat dels Anautits foguets e Aciéries de Pompey s'illustra en 1887 per una comanda excepcionala, la fourniture de mai d'unitat|8000|tonas {{}} d'acièr amb la fin de erigir a París la torn d'acièr que l'entrepreneire Gustave Eiffel desira mostrar a la prèpa exposicion universala.
C'est à Pompey que l'évêque Euchaire aurait été massacré avec 2 000 chrétiens en 362. Le lieu du martyr serait le lieu-dit le champ des tombes, près de la chapelle saint Euchaire.
Le champ des tombes est au croisement de voies de circulation antique un vaste cimetière, dont une grande partie des sépultures a été mise au jour lors des travaux de terrassement de la ligne de chemin de fer de Nancy à Metz, réalisée entre 1849 et 1852. Les "compagnons de saint Euchaire", ainsi que les décrivaient religieusement les archéologues aux journalistes de l'époque, ont emmenés dans leurs dernières demeures armes, bijoux, amulettes, médailles et monnaies. Celles-ci couvrent une période de -26 avant J.-C. à 286, en particulier montrant Marcus Agrippa, Posthumus et Maximien Hercule. En 1869, en marge de ce lieu, une seconde découverte révêle des tombes franques de l'époque mérovingienne.
Pompey est une vieille terre viticole des premières communautés chrétiennes des rives de Moselle, renommée par les saints céphalophores, Euchaire, Élophe ou Libaire et leurs sœurs en religion qui sont omniprésents dans le diocèse de Toul, cité de l'évêque au Bas-Empire. Elle a conservé une belle chapelle du Modèl:XIVe siècle.
La croissance faste de cette commune coïncide avec le déménagement progressif des aciéries d'Ars-sur-Moselle vers Pompey[3]. La raison de ce déplacement industriel tient au contexte géopolitique : février 1871 voit la fin de la guerre de 1870 avec la victoire sur l'armée impériale puis républicaine française des coalisés allemands sous direction prussienne. La paix oblige les autorités françaises à céder les territoires alsacien et du nord-est lorrain[4].
Refusant de voir son entreprise sous une unique hégémonie allemande, l'industriel Auguste Dupont la transfère alors en territoire français, à proximité du bassin ferrifère de la minette lorraine et s'arrête sur le choix d'un village viticole, Pompey, proche de Nancy. La Société des Hauts fourneaux et Aciéries de Pompey s'illustre en 1887 par une commande exceptionnelle, la fourniture de plus de 8 000 tonnes d'acier afin d'ériger à Paris la tour d'acier que l'entrepreneur Gustave Eiffel souhaite montrer à la prochaine exposition universelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 del pòble... dins la vila obrièra. Agach sus una urbanistique patronale », Los quasèrns lorrains, no , en junh 2008, pp. 64-79
- ↑ Aqueles territòris vendràn respectivament los departaments del Nautor-Rhin, del Bas-Rhin e de la Moselle.
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 du village... à la ville ouvrière. Regard sur une urbanistique patronale », Les cahiers lorrains, Modèl:Numéro, juin 2008, pp. 64-79
- ↑ Ces territoires deviendront respectivement les départements du Haut-Rhin, du Bas-Rhin et de la Moselle.


text:
Toscana
Toscana es una region de l'oèst d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant l'Empèri Roman foguèron fondadas las ciutats de Luca, Pisa, Siena e Florença. L'esfondrament de la civilizacion ocurrit al sègle V amb l'invasion de pòbles gotics. Al sègle VI, los lombards cambièron la capitala de la region per la ciutat de Luca.
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
La Region de Toscana es devesida en 10 províncias :
- Província d'Arezzo,
- Província de Florença (Firenze),
- Província de Grosseto,
- Província de Ligorna (Livorno),
- Província de Luca (Lucca),
- Província de Massa-Carrara,
- Província de Pisa (Pisa),
- Província de Pistòia,
- Província de Prato,
- Província de Siena (Siena)
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina oficiala del torisme en Toscana en francés e autras lengas.


text:
Supereròi
Lo tèrme supereròi (de l'anglés super hero o superhero) designa un eròi fictiu amb de poders extraordinaris dins las bendas dessenhadas americanas (comics). Un supereròi possedís las caracteristicas seguentas:
- a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
- possedís una dobla identitat : la de la persona normala e la, secreta, del supereròi.
- pòrta un costum distintiu quand es un supereròi.
Òm designa Superman, aparegut en 1938, coma lo primièr supereròi.
Qualques supereròis :


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Prignitz (070)
Liste des communes
Wittenberge
Ville de Wittenberge, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Wittenberge a une adresse e-mail et un site Internet.
Pritzwalk
Ville de Pritzwalk, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Pritzwalk a une adresse e-mail et un site Internet.
Perleberg
Ville de Perleberg, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Perleberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Karstädt
Ville de Karstädt, localité de l'Allemagne de 6 300 habitants.
La mairie de Karstädt a une adresse e-mail et un site Internet.
Groß Pankow (Prignitz)
Ville de Groß Pankow (Prignitz), localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie de Groß Pankow (Prignitz) a une adresse e-mail et un site Internet.
Plattenburg
Ville de Plattenburg, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Plattenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Gumtow
Ville de Gumtow, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Gumtow a une adresse e-mail et un site Internet.
Putlitz
Ville de Putlitz, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Putlitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Wilsnack
Ville de Bad Wilsnack, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Bad Wilsnack a une adresse e-mail et un site Internet.
Lenzen (Elbe)
Ville de Lenzen (Elbe), localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Lenzen (Elbe) a une adresse e-mail et un site Internet.
Meyenburg
Ville de Meyenburg, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Meyenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Breese
Village de Breese, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Breese a une adresse e-mail et un site Internet.
Weisen
Village de Weisen, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Weisen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lanz
Village de Lanz, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Lanz a une adresse e-mail et un site Internet.
Cumlosen
Village de Cumlosen, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Cumlosen a une adresse e-mail et un site Internet.
Berge
Village de Berge, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Berge a une adresse e-mail et un site Internet.
Marienfließ
Village de Marienfließ, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Marienfließ a une adresse e-mail et un site Internet.
Legde/Quitzöbel
Village de Legde/Quitzöbel, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Legde/Quitzöbel a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Jacques Derrida
Jacques Derrida (El-Bihar, Argeria, 15 de julhet de 1930 — París, 8 d'octobre de 2004), francés nascut en Argeria, considerat un dels pensaires e filosòfs contemporanèus mai influents . Foguèt lo primièr a desvolopar lo mètodi de pensada de la desconstruccion, pausat per l'òbra de Martin Heidegger.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut en Argeria d’una familha josièva de classa mejana passèt dins la seuna vila natala tota la seuna enfància.
Pendent la prima adolescéncia, alara en França, comencèt a s'interessar a la filosofia legissent Rousseau, Nietzsche, André Gide e Albert Camus. En 1952 dintrèt a l’Ecole Normale Supérieure, onte legissiá Kierkegaard, Martin Heidegger e Louis Althusser.
En junh de 1957 se marridèt amb la psicoanalista Marguerite Aucouturier (amb que aguèt dos filhs, Pierre nascut en 1963 e Jean en 1967). Qualques meses aprèp deguèt tornar en Argeria per far lo servici militar. Demandèt a èsser afectat coma mèstre dins una escòla per filhs de soldats a Kolea, prèp d’Argièr. Pendent mai de dos ans foguèt soldat e ensenhèt lo francés e l'anglés a de joves argerians.
En 1959 contunhèt a èsser professor dins un licèu de Le Mans. Al 1964 ganhèt lo prèmi Jean Cavaillès de epistemologia per la seuna traduccion de L’origina de la geometria de Edmund Husserl. De 1960 a 1964 foguèt professor de filosofia a La Sorbona.
En 1965 venguèt de director d’estudis de l’École Normale Supérieure, pel departament de filosofia. La seuna participacion dins un grop d'intellectuals energissent franceses a la Johns Hopkins University començant atal los seus frequents viatges als Estats Units d'America onte la seu pensadat influiguèt fòrça. En 1967 publiquèt los seus primièrs tres libres e pendent totes los ans 1970 participèt amb d'autres autors coma Jean-Luc Nancy, Philippe Lacoue-Labarthe e Sarah Kofmaen, dins divèrses projèctes, coma la creacion de l’Editorial Galilée.
En 1967 publiquèt tres de las seuna òbras mai importantas e que fabreguèron la seuna celebritat dins los mediás filosofic e academic: De la gramatologia, L'escritura e la diferéncia e La vòtz e lo fenomèn. Participèt tanben a l'importanta revista de critica francesa Tel Quel.
En 1983 foguèt cofundador del Collège international de philosophie (CIPH), que ne foguèt lo primièr president. Dins los ans seguents foguèt professor a l'University of California, Irvine. Tanben contunhèt amb la tasca agonidoira de conferencièr per divèrsas universitats nordamericanas, de las mai importantas.
Derrida èra membre de l'American Academy of Arts and Sciences e recebèt en 2001 l’ Adorno-Preis de l'Universitat de Frankfort. Tanben foguèt nomenat doctor Honoris causa per la Cambridge University, la Columbia University, The New School for Social Research, l'University of Essex, l'University of Leuven, lo Williams College e l'University of Silesia.
En 2003 se diagnostiquèt un càncer de pancreas, e per aquò mermèt fòrça las seunas activitas de conferencièr e professor. Moriguèt a París lo 8 d’octobre de 2004.
Cal destacar lo seu engatjament dins lo seu trabalh, la seuna participacion als movements estudiants de maig de 68, o las seunas accions contra la guèrra del Vietnam. En 1981 fondèt l’associacion Jean-Huss per ajudar los intellectuals chècs disidents. En 1983 tanben participèt a las activitats culturalas en favor de Nelson Mandela e contra lo govèrn de Apartheid de Sud-Africa. Cal destacar la collaboracion dins la campanha per liberar lo jornalista negre Mumia Abu-Jamal e l'oposicion a l’ocupacion de l’Iraq en 2003.
Filosofia[modificar | modificar la font]
Derrida aperten al moviment filosofic nomenat del 68. L'apòrt mai important de la seuna pensada es la desconstruccion. Lo discors desconstructuvista identifica l'incapacitat de la filosofia d'establir una demorança establa.
La desconstruccion es un tipe de pensada que critica, analiza, e examina fòrça los mots e los seus concèptes. La majoritat dels estudis de Derrida mòstran una granda dòsi de revòlta e de critica del sistèma, es per aquò que foguèt qualificat un temps coma un pensaire d'extrèma esquèrra.
La pensada de Derrida dins son temps[modificar | modificar la font]
Derrida tenguèt un impacte significatiu dins la filosofia continentala europèa e dins la teoria literària, subretot mejans la seuna associacion amb lo critica literari Paul de Man. Pasmens, i a controvèrsia sus fins a quin punch existís un resson entre la teoria de Derrida e la desconstruccion que se desvolopèt dins la critica literària. Derrida tanben fa referéncia a la filosofia analitica dins la seuna òbra, subretot a J.L. Austin.
Lo seu trabalh es sovent associat al postestructuralisme e al postmodernisme, mas l'associacion amb lo segon es pas abotida. Jean-François Lyotard es un pont mai segur entre la desconstruccion e lo posmodernisme, desenvolupant la dralhas filosoficas del posmodernisme, que Derrida utilitzèt dins de longs dialògs admeten pas relacion clara entre las òbras d'ambedos. Figuras consideradas dins lo meteis domèni de la desconstruccion definiguèron de tendéncias modernistas mai que postmodèrnas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Jacques Derrida ».


text:
Vitus Bering
Vitus Bering (Horsens, Danemarc, 12 d'agost de 1681 - Illa de Bering, Russia, 8 de decembre de 1741) foguèt un navigaire e explorator d'origina danesa al servici de l'Empèri Rus.
L'estrech de Bering e l'illa de Bering pòrtan aquel nom en onor sieu.
En 1703 partiguèt a Russia, ont se maridèt e aguèt de filhs puèi s'enrotlèt a l'armada russa. Levat una visita a Copenaga en 1715, jamai tornèt pas dins lo país ont nasquèt.
La primièra expedicion a Kamchatka se debanèt entre los ans 1725 e 1730. S'agissiá de verificar per ont se jonhián America e Asia; amb la circomnavegacion, en agost de 1728, de la còsta asiatica, Bering comprenguèt qu'èra a demostrar qu'aquela connexion existissiá pas e que doncas los dos continents èran separats. Coma poguèt pas veire la còsta americana, que demorava cobèrta per la nèbla, las autoritats russas lo creguèron pas.
La segonda expedicion de Kamchatka, nomenada la Granda Expedicion Nordica, se debanèt entre 1733 e 1743; comptava fòrça mejans e 10 000 òmes. Ensajava de cartografiar la còsta occidentala nòrd-americana e, en fach, foguèron los primièrs a far aiçò a la còsta d'Alaska. Descobriguèron tanben qualques unas de las illas de l'archipèla de las Aleutianas. Arribèt a America en 1741 e al retorn cap a l'ostal lor calguèt ivernar dins l'illa de Bering, ont Vitus moriguèt.


text:
Bluegrass
Lo bluegrass qu'ei un estil de musica originari deus Estats Units d'America considerat com ua arram de la country music. Qu'ei estat influenciat per los ritmes de las musicas folcloricas d'Irlanda, d'Escòcia e d'Anglatèrra en mei deu jazz e blues. Lo nom que vien deu grop de Bill Monroe : The Bluegrass Boys e los instruments tipic que son la guitarra, la mandolina (la mandolina bluegrass inventada per Orville Gibson), lo vriulon, lo dobro, lo banjo e la contrabassa ; a còps tanben la autoarpa.
Com dens lo jazz cada instrument qu'interpreta un solo au son torn.


text:
Valèri Bernard
Valèri Bernard (en francés: Valère Bernard; Marselha, 10 de febrièr de 1860 - Marselha, 6 d'octobre de 1936) foguèt un pintor, gravador e escrivan occitan de Provença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sa familha èra sortida d'Avinhon. A 15 ans, s'inscriguèt a l'Escòla de las Bèlas Arts a Marselha, abans de contunhar a estudiar la pintura a París amb Alexandre Cabanèl e Pierre Puvis de Chavannes. Dins la capitala francesa venguèt amic de mantun felibre occitan coma Pau Arena, Raols Ginèsta e Maurici Faure entre d'autres e collaborèt a la Revue Félibréenne qu'aviá fondada Pau Marieton.
Venguèt Majoral del Felibritge en 1894, e ne foguèt puèi Capolièr de 1909 a 1919. Pauc a cha pauc, se virèt cap a una concepcion globala de la lenga occitana (que per el inclusiá lo catalan), e compausèt alara La legenda d'Esclarmonda dins aquel parlar mixte, que voliá unificador per totes. De 1930 a sa mòrt, foguèt president de la Societat d'Estudis Occitans.
Òbras paregudas[modificar | modificar la font]
- Li Balado d'Aram, 1883.
- Li Cadarau, 1884
- Guerro, ambe 11 gravaduras de l'autor, 1893
- Bagatóuni, roman, 1894
- La Pauriho, poèmas, 1899
- Long la Mar Latino, poèma, 1908
- L'Aubre en Flour, poèmas, 1913
- La Legenda d'Esclarmonda, poèma en dotze cants, 1925
- Lugar, 1925


text:
Guanche
Lo guanche (tanben s'escriu güanche) es un dialècte (o un grop de dialèctes), ara desparegut, que pertanhiá versemblablament a la lenga berbèra e que se parlava dins leis illas Canàrias. Èra la lenga de la populacion autoctòna dei guanches.
Lo guanche a laissat de traças dins l'espanhòu actuau que se parla ai Canàrias, amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. En seguida de la penetracion europèa ai Canàrias au sègle XIV, puei de la conquista per Castelha de 1402 a 1496, sembla que lo guanche coexistiguèt amb l'espanhòu e que despareguèt de l'usatge corrent au sègle XVIII.
Se coneis lo guanche parcialament a travèrs d'inscripcions ancianas en tifinaghs e a travèrs de mots reculhits dins lei cronicas ancianas en espanhòu.
Encuei, de movements nacionalistas canaris utilizan sovent lo guanche coma lenga emblematica e simbolica (títols, formulas, noms d'organizacions) e participan au movement berbèr.


text: Destutt de Tracy (1754-1836) èra un filosòf francés celèbre per aver desvolopat lo concèpte d'ideologia. Membre de l'aristocracia e d'ascendéncia escocesa, èra en favor de la separacion dels poders e de las libertats individualas. Defendava una cosmovision materialista, pròcha a las posturas d'Étienne Bonnot de Condillac, que las facultats de l'esperit apareisson a partir dels sentiments (per atal rebutva qu'existís una disciplina coma la psicologia, tròp abstracha e amb de connotacions idealistas). Definiguèt tanben de concèptes de basa per l'economia, coma per exemple l'intercambi coma motor de creissença, una idèa que se trobará presenta dins l'òbra de Karl Marx. Pels seus apòrts venguèt membre de l'Académie française e aguèt d'emplecs d'onor dins divèrsas societats de pensaires de las Luses.