text:
154
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 154 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd deis Illas Britanicas, revòuta novèla dei Brigantes (→ 142) que causèron de degalhs importants dins lei tèrras bassas de l'Escòcia actuala. L'amplor de l'insureccion foguèt pron grèva per entraïnar lo mandadís de renfòrç legionaris dempuei Germania[1] (→ 155).


c: text/html

text:
Rai atomic
Lo rai atomic es la mitat de la distància que separa los nuclèus de dos atòms contigús dins un solid o dins una molecula.
Aquesta longor, mesurada amb l'ajuda d'un difractomètre de rais X, permet de determinar d'un biais aproximatiu la talha d'un atòm, quitament se los nívols d'electrons dels dos atòms se mesclan.
Quand se compara d'atòms isovalents, se los electrons se situan totes sul meteis jaç çò de cada atòm, l'atòm qu'a lo mai de protons (doncas lo pus pesuc) serà lo mai pichon perque l'atraccion es mai granda.
Quand se compara d'atòms isoelectronics, la meteissa logica s'aplica, l'atòm qu'a lo mai de protons aurà lo mai pichon rai atomic perque lo nuclèu exercirà una atraccion màger suls electrons.
Quand se compara d'atòms isoprotonics, cal agachar lo nombre d'electrons. Mens i a d'electrons dins l'atòm, mai la fòrça d'atraccion del nuclèu exercida sus cadun serà granda e mai lo rai atomic serà pichon.
Dins un tablèu periodic, mai se va cap a drecha sus un meteis periòde, mai lo rai atomic es pichon.
Mai se va cap aval sus una meteissa colomna, mai lo rai atomic es grand.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Grands Lacs (America del Nòrd)
Los Grands Lacs son una cadena de lacs d'aiga doça situats a l'èst de l'America del Nòrd, a la frontièra entre Canadà e Estats Units. Çò es: lo Lac Superior, lo Lac Michigan, lo Lac Huron, lo Lac Erie, e lo Lac Ontàrio, forman lo pus grand grop de lacs d'aiga doça de la Tèrra[1].[2] Son sonats de còps mars interioras, o la tresena còsta de Canadà e dels Estats Units.
Geologia[modificar | modificar la font]
La geologia fondamentala que creèt las condicions de la formacion dels Grands lacs d'uèi èra ja prèsta fa 1,1 a 1,2 miliard d'ans,[3][4] quand doas placas tectonicas aperabans fondudas se desseparèron en formar lo rift de midcontinent (Midcontinent Rift System). Una val se formèt, en porgir un bacin que benlèu venguèt lo Lac Superior modèrne. Quand una segonda linha de falha, lo rift de Sant Laurenç, formèt fa aperaquí 570 milions d'ans,[3] la basa pels Lacs Ontàrio e Erie, al long de çò que vendriá lo riu de Sant Laurenç.
Los Grands Lacs èran ja formats a la fin de la darrièra edat de glaç fa aperaquí 100 000 ans, quand la calòta glaciària continentala de Laurentide recuolèt. Quand aquò arribèt, los glacièrs daissèron darrièr una mescla d'aiga e de glaç (vejatz Lac Agassiz) qu'empliguèt los bacins qu'avian cavats, en crear aital los Grands Lacs que coneissèm uèi.
Lacs[modificar | modificar la font]
Los Grands Lacs son (d'oèst en èst, seguent lo corrent de l'aiga):
- Lac Superior (lo pus grand e prigond)
- Lac Michigan (lo segond pus grand en volum, l'unic situat tot entièr en territòri dels Estats Units)
- Lac Huron (lo segond pus grand per sa superfícia)
- Lac Erie (lo pus pichon en volum e lo mens prigond)
- Lac Ontàrio (lo pus pichon per sa superfícia)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ LUHNA Chapter 6: Historical Landcover Changes in the Great Lakes Region
- ↑ Ghassemi, Fereidoun (2007). {{{title}}}. Cambridge, Cambridge University Press, 264. ISBN 0-52-186969-2.
- ↑ 3,0 3,1 Grady, Wayne (2007). The Great Lakes. Vancouver: Greystone Books and David Suzuki Foundation. ISBN 9781553651970.
- ↑ Van Schmus, W. R.; Hinze, W. J. (May 1985). The Midcontinent Rift System 13, 345–83. DOI:10.1146/annurev.ea.13.050185.002021. Retrieved on 2008-10-06.


text:
Si passa pas grand cava aqui... Monte siatz?? Ouhou
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
E bé si vei que l'estiu apròcha.
Aller à la page : 1, 2
1 E bé si vei que l'estiu apròcha. le Mer 30 Juin - 16:49
Alh Òli
Occitan Warrior
Si passa pas grand cava aqui... Monte siatz?? Ouhou
31 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Ven 2 Juil - 6:28
Marxelin
Occitan Warrior
32 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Ven 2 Juil - 6:41
Alh Òli
Occitan Warrior
Eh ouais.
33 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Ven 2 Juil - 8:19
aubin04
Leberonet
aubin04 a écrit:maime a écrit:Mirèio se legis pas bien dau tot !!! Sei dessus dempuei dos mes e comence a penas lo chant IV. Mas qu'es fòrça utile per durmir quand fai tròp chaud... Una pagina e te duermes ! Dirai pas ren de la grafia, qu'era mas 'na conaria, mas note tot parier que degun m'a dich : "Mistral es genial !!!"
Per tornar au topic : n'i a quauqu'un, me, e ai tròp chaud mas me pòde pas fotre lo biron a l'aer, sei au bureu...
Es ufanos, coma Mistral mas se liège ben, se la grafia te pausa problèma, lièja-lo a votz nauta.
Es una escritura qu'es fòrça marcaa dins lo temps. Mai es de qualitat. Mèfi de pas mesclar l'imatge criogenizat de Mistral e son escritura. Per lièger Mirèio, te chal gardar en tèsta lo chant primièr, qu'es predominant per la tension e la compreneson de l'òbra (qu'es una adaptacion provençala d'una epopèa, coma lo tèxte "a l'endavan di rèi" es una rescritura de la nativitat).
Tèn, un titol qu'es agotat, me sembla, mai qu'es de bòn lièger : La vièio qu'èro mouorto (que n'ai eissubliat l'autor, t'ò cercharai). Roman fantastic de la bòna mena. I a tanben Bagatouni, de Bernard, e leis escrichs de Gèlu (mèfi, grafia trapelisanta). Subre lei 3 darrièrs, lo Matiu C s'entresenharà ben mielhs que ieu.
Ai trobat : Tennevin
http://textoc.ifrance.com/lavielha.html
34 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. le Ven 2 Juil - 12:43
maime
Lemosin de prumiera !
35 Re: E bé si vei que l'estiu apròcha. Aujourd'hui à 18:57
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Livry (Nièvre)
Livry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a mencionat dempuèi 1164 jol nom de Livracum en una bulle del pape Alexandre III, alavetz refugiat a França[1]. La glèisa de Livriaco, avit ja #èsser reconeguda per Bernard de Sant-Saulge, avesque de Nivèrns en una carta de 1161, coma apertenenta a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[2].
Al Mièja Edat, lo pòrti de Borbó Pierre II, en volent donar del essor a la region, i fa establir una colònia de Auvergnats. Al sègle XIX, lo proprietari del castèl de la Barra descobrís del Kaolin sus las siás tèrras, e crèa, en 1856, una entrepresa de porcellana en emplegant quaranta cinc obrièrs. En 1929, la Societat M.E.G., MORAILLON E GENTY repren l'activitat de la extraction del Sable Kaolinique, en transformant lo "descendrie" en mina activa fins a près de 35 m de prigondor, dels rails e dels wagonnets Décauville en las galariás e una via e un tren Décauville, locomotora e wagonnets, condusissián fins a l'estacion de Sant-Pierre-lo Moutier (env. 5km)lo preciós "kaolin" (sable kaolinique per la despatxar per camin de fèrre fins a las fabricas e molins de fabricacion de émaux ceramicas, de porcellana, de faïence, la "Societat de las carrièras kaoliniques de la Barra" moderniza l'espleitacion en galariás de minas en carrièras a cèl dobèrt totjorn n'activitat a la fin del Sègle XX. (Font comuna)
Riousse poiriá èsser lo nom del primièr vigneron #que #venir plantar la siá tenda près de la fontaine. De Soultrait menciona un « Ryosse » dempuèi 1275, aital coma un « Villaquae dicitur Riousse » en 1269. Es una colònia auvergnate #que #fondar Riousse. Lo vignoble se #desvolopar al Sègle XVIII e #conéisser lo sieu apogée al sègle XIX ont, en 1860, s'estendiá sus 300 ectaras e comptava 300 vignerons.
En 1992, jos l' influéncia de la municipalité #nàisser l'Associacion per la réhabilitation del Vignoble de Riousse. #Donar fòrça rapidament naissença a la S.C.E.A. Del Clos de Riousse #que reagrupa uèi 600 accionaris. Es vengut proprietari d'un domeni de 16 ectaras. La vendange manuala a assegurat per las sociétaires bénévoles. La vinification tradicionala a confiat a un vigneron œnologue.
Le village est mentionné dès 1164 sous le nom de Livracum dans une bulle du pape Alexandre III, alors réfugié en France[3]. La glèisa de Livriaco, avit déjà été reconnue par Bernard de Saint-Saulge, évêque de Nevers dans une lettre de 1161, comme appartenant à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[4].
Au Moyen Âge, le duc de Bourbon Pierre II, voulant donner de l'essor à la région, y fait établir une colonie d'Auvergnats. Au sègle XIX, le propriétaire du château de La Barre découvre du Kaolin sur ses terres, et crée, en 1856, une entreprise de porcelaine employant quarante-cinq ouvriers. En 1929, la Société M.E.G., MORAILLON et GENTY reprend l'activité de l'extraction du Sable Kaolinique, transformant le "descendrie" en mine allant jusqu'à près de 35 m de profondeur, des rails et des wagonnets Décauville dans les galeries et une voie et un train Décauville, locomotive et wagonnets, conduisaient jusqu'à la gare de Saint-Pierre-le Moutier (env. 5km)le précieux "kaolin" (sable kaolinique pour l'expédier par chemin de fer jusqu'aux usines et moulins de fabrication d'émaux céramiques, de porcelaine, de faïence, la "Société des carrières kaoliniques de La Barre" modernise l'exploitation en galeries de mines en carrières à ciel ouvert toujours en activité à la fin du Sègle XX. (Source mairie)
Riousse pourrait être le nom du premier vigneron qui vint planter sa tente près de la fontaine. De Soultrait mentionne un « Ryosse » dès 1275, ainsi qu’un « Villaquae dicitur Riousse » en 1269. C’est une colonie auvergnate qui fonda Riousse. Le vignoble se développa au Sègle XVIII et connut son apogée au sègle XIX où, en 1860, il s’étendait sur 300 hectares et comptait 300 vignerons.
En 1992, sous l’influence de la municipalité naquit l’Association pour la réhabilitation du Vignoble de Riousse. Elle donna très vite naissance à la S.C.E.A. du Clos de Riousse qui regroupe aujourd’hui 600 actionnaires. Elle est devenue propriétaire d’un domaine de 16 hectares. La vendange manuelle est assurée par les sociétaires bénévoles. La vinification traditionnelle est confiée à un vigneron œnologue.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XVIII.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XVII
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XVII


text:
Literatura occitana
La literatura occitana qu'amassa las òbras escrivudas en lenga d'oc, dens totas las soas variantas e sus mei de mila ans d'istòria. Aqueth corpus que capera tots los genres literaris dens totas las epòcas e tots los estils. A ras deus autors d'origina occitana o avent escrit en terra d'òc, d'autes autors estrangiers qu'adoptèn aquesta lengas e quauques autors occitans qu'editèn las loas òbras dens país sensa preséncia originala de la lenga d'òc.
Fin finala, que cau mentàver que dab los trobadors la literatua occitana qu'aubrí l'istòria literària modèrna d'Euròpa occidentau e que s'autregè atau la purmèra academia (lo Consistòri del Gai Saber) lo purmèr conconrs literari (Los Jòcs Floraus) e la purmèra gramatica (las Leis d'Amor) enter las lengas modèrnas. Après la soa renavida aviada peu Felibritge, l'escrivan e pialar de las letras d'òc Frederic Mistral qu'obtiengó lo Prèmi Nobel de literatura.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la literatura occitana que ns'a legadas òbras sus mei de mila ans. Un deus purmèrs grans tèxtes qu'ei la Cançon de Santa Fe, deu sègle XI.
A partir deu sègle XII, Guilhèm IX qu'aubrí lo temps deus trobadors e de las trobairitz qui vedó la lenga occitana a brilhar dens tota Euròpa e dinc au comtat de Trípol. L'Etat Mejana que ho tanben lo temps qui, per l'occitan, e's creè dilhèu la purmèra acadèmia modèrna (lo Consistòri del Gai Saber) amassa dab la competicion literària deus Jòcs Floraus e la purmèra gramatica occitana (las Leis d'Amor). L'occitan que ho tanben lenga administartiva (e aquò quitament dens país practicant d'autas lengas com per exemple dens lo Reiaume de Navarra) e de sciéncia (com per exemple aquò e ho lo cas dab la traduccion deu tractat de çurgeria d'Albucassis). Totun, l'Etat Mejana que's clavè dab la conquesta d'ua grana partida d'Occitània per las òsts septentrionaus (aquesta hèita qu'ei condada dehens la Cançon de la Crosada) e l'emplèc la lenga que mermè au prohèit deu francés.
Lo purmèr libre estampat en occitan que ho un tractat de matematicas, lo Compendion de l'Abaco (Turin, 1492). Que ho seguit, gaireben un sègle après, per la Cisterna fulconicra, lo tractat d'aritmetica de Joan Francés Fulcònis (estampat a Lion).
Lo sègle XVI que portè ua renavida literària. En Gasconha Pèir de Garròs que dè la mission de restaurar la dignitat de sa lenga e deu son país dab sas Eglògas, sas Poesias gasconas, e sustot, com uganaut e erudit, dab los sons Psaumes de David, comandats per la regina Joana de Labrit. Aquesta que demandè a Arnaut de Saleta de'n har ua auta version en bearnés, constituint atau çò qu'ei entau critic Robèrt Lafont lo purmèr tèxte literari revidicant la lenga de Bearn. En Lengadòc, lo nom màger associat dab aquesta renavida qu'ei de segur Pèire Godolin. Provença que vedó ad espelir, enter autas, las òbras de Loís Bellaud de la Bellaudièra, de Glaudi Brueis, de Miquèu Tronc e de Robèrt Rufi.
Totun, lo sègle seguent que tornè confirmar la caduda de las letras occitanas a maugrat d'òbras màgers com l'opera lenguedocian Dafnís e Alcimadura e la pèça tolonenca Manicla e, d'autors com Ciprian Desporrins en Bearn, sustot, l'abat Fabre a Montpelhièr, lo gran autor de las Lutz occitanas.
Au sègle XIX, se la lenga e èra cada còp mei miaçada per l'avançada deu francés, mantuns autors que preparèn ua navèra espelida. Enter eth, Jansemin que conegó ua renomada de las granas per delà las mars.
Durant de la segonda meitat d'aqueste sègle, Frederic Mistral qu'aubrí la renavida felibrenca qui balhore un Prèmi Nobel de Literatura e ua reconeishença internacionau a las letras d'òc.
Lo sègle XX que muishè paradoxaument ua accentuacion deu recul de l'occitan e ua augmentacion de la produccion literària e ua multiplicacion deus ostaus d'edicion. Tres autors que's destacan enter tots : lo roergat Joan Bodon, lo montpelhierenc Max Roqueta e lo gascon, Bernat Manciet.
Epòcas[modificar | modificar la font]
- Emergéncia e sègle XI
- Sègle XII
- Sègle XIII
- Sègles XIV e XV
- Sègle XVI
- Renaissença Barròca
- Del sègle XVII al Felibritge
- Apogèu dau Felibritge
- Sègles XX e XXI
Autors[modificar | modificar la font]
- L'Artèr deu Portau
- Joan Geraut d'Astròs
- Teodòr Aubanèu
- Joan Loís Baradat
- Franc Bardòu
- Emili Barta
- Visenç de Batalha
- Belaud de la Belaudiera
- Clemenç Besomba
- Matèu Bloin
- Joan Bodon
- Bertran de Bòrn
- Jan Boset
- Francés Boya Alòs
- Glaudi Brueis
- Joan Frederic Brun
- Miquèu de Camelat
- Jules de Carriva
- Al Cartero
- Pèire Cardenal
- Julien de Casabona
- Joan Ives Casanòva
- Evà Cassanhet
- Pepita Caubet
- Micheu Chapduelh
- Antòni Clet
- Leon Còrdas
- Max Felip Delavoüet
- Marcela Delpastre
- Pèire Eiriçon
- Antònia Escala
- Arnaut Esquerrièr
- Prospèr Estieu
- Abat Fabre
- Gustau de la Fara-Alès
- Folquet de Marselha
- Joan-Claudi Forêt
- Augièr Galhard
- Carles Galtier
- Felip Gardy
- Jan de Garròs
- Pèir de Garròs
- Pau Gayraud
- Victor Gelu
- Filadèlfa de Gerda
- Pèire Godolin
- Ramon Gogaud
- Fèlis Gras
- Eric Gonzales
- Totsant Gròs
- Josí Guilhòt
- Guilhèm de Peitieus
- Lo capdèth de Horncadut
- Jan Hustaix
- Jacme Boé dit Jansemin
- Sèrgi Javaloyès
- Robèrt Lafont
- Pèr Danièl Lafòra
- Jan Victòr Lalana
- Bertran Larada
- Rogèr Lapassada
- Jan Loís Lavit
- Bernat Lesfargas
- Bernat Manciet
- Marcabrun
- Fèlis Mascaraus
- Pèir Massartic
- Jan dau Melhau
- Frederic Mistral
- Enric Molin
- Gilabèrt Nariòo
- Xavièr Navarròt
- Simin Palai
- Terèsa Pambrun-Lavit
- Antonin Perbòsc
- Pèire Pessamessa
- Sully-André Peyre
- Andreu Pic
- Jòrgi Rebol
- Ives Robèrt
- Joan Ives Roier
- Josèp Romanilha
- Max Roqueta
- Joan Francés Ros
- Jaufre Rudèl
- Robèrt Ruffi
- Jan deu Sabalòt
- Arnaut de Saleta
- Enric Salanobat
- Isidore Salles
- Rambaud d'Aurenja
- Rambaud de Vaqueiràs
- Jan Batista Vegaria
- Bernat de Ventadorn
- Florian Vernet
- Beneset Vidal
- Pèire Vidal
- Bonaparte Wyse
- Adelina Yzac
- Gaspard Zerbin


text:
Millenni I abC
Sègle X abC · Sègle IX abC · Sègle VIII abC · Sègle VII abC · Sègle VI abC
Sègle V abC · Sègle IV abC · Sègle III abC · Sègle II abC · Sègle I abC
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 970 : mort de Dàvid, rei d'Israèl,
- 814 : fondacion de Cartage per de colons fenicians de Tir,
- 753 : data de la fondacion de Roma, segon l'istorian roman Titus-Livi, qui's fonda suu raconte legendari de Romul e Rème,
- 630 : mort de l'emperaire assirian Assurbanipal,
- 606 : fin de l'Empèri Assirian,
- 598 : presa de Jerusalèm per Nabucodonosòr,
- 587 : deportacion deus judius a Babilònia,
- 539 : presa de Babilònia peu rei pèrsa Cirus,
- 537 : retorn deus judius de Babilònia en Palestina,
- 525 : conquista d'Egipte peus pèrsas,
- 524 : prumèr concors tragic en Grècia,
- 509 : expulsion deu darrèr rei de Roma e començament de la Republica Romana,
- 500 : fondacion de Marselha per marins grècs vienuts de Focèa, en Asia Menor,
- 490 : los atenencs que vencen los pèrsas a la batalha de Maraton,
- 480 : après que los esparciatas se son hèits massacrar peus pèrsas a las Termopilas, los atenencs que tornan véncer aquestes a la batalha navau de Salamina,
- 479 : mort de Confuci,
- 472 : representacion de la tragedia Los pèrsas d'Esquil,
- 431 : començament de la Guèrra deu Peloponès,
- 415 : expedicion d'Alcibiades en Sicília,
- 404 : fin de la Guèrra deu Peloponès,
- 371 : victòria deus beocians gavidats per Epaminondas sus l'armada d'Esparta,
- 338 : la batalha de Queronèa que marca la fin de l'independéncia de las ciutats grègas,
- 323 : mort d'Alexandre lo Gran,
- 322 : mort d'Aristòtel, filosòf, sapient, preceptor d'Alexandre,
- 301 : des·hèita d'Antigòn lo Bòrni a la batalha d'Ipsos,
- 272 : dab la presa de Tarent, Roma que contaròtla l'ensemble d'Italia,
- 241 : fin de la Prumèra Guèrra Punica enter Roma e Cartage, victòria deus romans,
- 240 : Eratostènes director de la grana Bibliotèca d'Alexàndria,
- 220 : en China, principi de la dinastia Qin,
- 202 : la batalha de Zama ganhada per Scipion l'African que marca la fin de la Segonda Guèrra Punica qui s'acaba per la victòria de Roma,
- 146 :
- victòria romana a la Tresau Guèrra Punica e destruccion de Cartage,
- victòria romana en Grècia e destruccion de Corint,
- 122 : fondacion peus romans d' Aquae Sextiae, Ais de Provença,
- 118 : creacion peus romans de la Província de Narbonesa,
- 56 : des·hèita deus aquitans gavidats per Adcantuan davant las legions de Crassus a Sòs, los romans que hèn la conquista d'Aquitània,
- 44 : assassinat de Juli Cesar en plen Senat,
- 31 : batalha d'Actium, l'armada d'Octavi que venç la de Marc Antòni e Cleopatra,
- 30 : suicidi de Marc Antòni e de Cleopatra,
- 27 : Octavi que receu lo nom d'August deu Senat, qu'ei la data causida peus istorians entau començament de l'Empèri Roman


text:
1839
Aquesta pagina concernís l'an 1839 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Incendi dau Palais de Westminster que causèt la destruccion totala dau bastiment (16 d'octòbre).
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Mahmud II lo 1èr de julhet que foguèt remplaçat per son fiu Abdulmecid Ièr. Premier, gràcias ai sostèns britanic e austrian, lo sultan novèu capitèt d'obligir — maugrat la desfacha dei sieunas tropas — lei fòrças egipcianas d'Ibrahim Pacha de se retirar d'Anatolia. Puei, en novembre, lo sultan novèu inaugurèt un periòde, dich Tanzimat, de reformas prefondas deis institucions otomanas per modernizar l'estat segon de modèls occidentaus.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 ambé de combats importants per lo contraròtle de Godjam onte se debanava una crisi de succession.
America[modificar | modificar la font]
Republica de Tèxas[modificar | modificar la font]
Reconóissança oficiala de l'independéncia de la Republica per França.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Començament de cavaments dins lei roïnas de Copán. Menats per l'explorator estatsunidenc John Lloyd Stephens (1805-1852) e lo dessenhaire Frederick Catherwood (1799-1854), favorizèron l'interès naissent en Euròpa e ais Estats Units d'America per lei civilizacions precolombianas.
Energia[modificar | modificar la font]
Realizacion dau premier prototip de cellula fotovoltaïca per Antoine Becquerel (1788-1878). Pasmens, aqueu trabalh trobèt ges d'aplicacion.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau procès de vulcanizacion de cauchó per lo quimista estatsunidenc Charles Goodyear (1800-1860).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de genièr - Pau Cesana, pintor occitan (m. 1906)
- 16 de junh - Sully Prudhomme, escrivan e poèta francés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1907)
- 21 de març - Modest Mussorgski, compositor rus (m. 1881)
- 30 d'abril - Floriano Peixoto, president de Brasil entre 1891 e 1894 (m.1895)
- 16 de junh - John Butler Yeats, artista irlandés (m. 1922)
- 21 de junh - Joaquim Maria Machado de Assis, autor brasilièr (m. 1908)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr o 14 d'agost - Charles Philippe Lafont, violonista francés (n. 1781)


text:
Suhescun
Suhescun (Suhuskune en basco, Suhescun en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'arrivet de Lakako, afluent de la Niva, e l'arrivet d'Idiondoa, afluent d'Arzubi (un afluent deu Lauribar), que travèrsan la comuna.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Ihòut au nòrd
- Landibarre e Aniça-Montgelós a l'èst
- Irisarri a l'oèst
- Jatsu Garazi au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei l'activitat economica principau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- A Harribeltza que's tròba un site hortificat protoistoric.
- L'ostau tradicionau basco Jauregia, deu sègle XVI.
- La crotz deu camin entà Jauregia, deu sègle XVIII, classada de monument.
- Los ostaus tradicionaus bascos Larramendia e Uhartea, deu sègle XVII.
- La glèisa de Sant Laurenç, deu sègle XV, reabilitada au sègle XIX.


text:
Memphis
Memphis es una vila de l'estat amercian de Tennessee, situada a la confluéncia del riu Mississipí e del riu Wolf.
Es situada al Comtat de Shelby, que ne n'es la sedença. La vila es fòrça coneguda per la musica blues. A Memphis visquèron Elvis Presley (es enterrat a Graceland, un luòc fòrça toristic de Memphis) e B. B. King, e son nascuts d'artistas coma Aretha Franklin, Carla Thomas, James Carr, Furry Lewis e Anita Ward.
Lo "Musèu nacional dels dreches civils" es plaçat a l'ancian Lorraine Motel, ont foguèt assassinat Martin Luther King, Jr..
Segon lo recensament de 2010, i aviá 646.889 abitants,[1] chifra que s'enauça fins a 1.196.000 dins l'airal metropolitan.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Memphis (city) QuickFacts from the Census Bureau, Burèu del Recensament dels Estats Units. Consultat lo 13 de novembre de 2011


text:
Linha 2 del Mètro de Barcelona
La Linha 2 o linha lila del Mètro de Barcelona es la darrièra linha de mètro que s'apondèt a la ret de mètro se se pren pas en compte la linha 11. Malgrat que s'inaugurèt en 1995, la siá istòria remonta a 1959.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e los garatges se tròban al Triangle ferroviari, près de l'estacion de la Pau. A de mai de ligams de servici a Paral·lel amb la linha 3 e a La Pau amb la linha 4. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 2100 e 9000.
La L2 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 2002: Paral·lel a Pep Ventura. S'agrandís fins a Badalona Centre e Morera (Badalona) e es previst que se amplïi per l'autra banda dempuèi Sant Antoni, en passant per Poble Sec a Fira 2 - Pedrosa ont dintrariá dins lo tunèl de la linha 9 e arribariá fins a l'Aeropòrt del Prat. Amb aquel darrièr ampliament l'estacion de Paral·lel quitariá de donar servici a aquela linha e se convertiriá en coa de manòbras.
La linha 2 e la linha 11 son las unicas linhas qu'an totas las estacions adaptadas per gents amb problèmas de mobilitat.


text:
Villes et mairies du Canton de Nidwald
Liste des communes
Stans
Ville de Stans, localité de la Suisse de 7 500 habitants.
La mairie de Stans a une adresse e-mail et un site Internet.
Hergiswil
Ville de Hergiswil, localité de la Suisse de 5 300 habitants.
La mairie de Hergiswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Buochs
Ville de Buochs, localité de la Suisse de 5 300 habitants.
La mairie de Buochs a une adresse e-mail et un site Internet.
Stansstad
Ville de Stansstad, localité de la Suisse de 4 400 habitants.
La mairie de Stansstad a une adresse e-mail et un site Internet.
Ennetbürgen
Ville de Ennetbürgen, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie de Ennetbürgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Beckenried
Ville de Beckenried, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Beckenried a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberdorf
Ville de Oberdorf, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Oberdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Wolfenschiessen
Village de Wolfenschiessen, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Wolfenschiessen a une adresse e-mail et un site Internet.
Ennetmoos
Village de Ennetmoos, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Ennetmoos a une adresse e-mail et un site Internet.
Dallenwil
Village de Dallenwil, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Dallenwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Emmetten
Village de Emmetten, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Emmetten a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lucian Freud
Lucian Freud OM CH (Berlin, 8 de decembre de 1922 - Londres, 20 de julh de 2011). Pichon filh Sigmund Freud, foguèt un important pintre e gravador britanic.
Malgrat que sa jovença comencèt pel surrealisme, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala venguèt en un dels principals representants de la pintura figurativa anglesa. Especializat dins retraches, aqueles excluson l'expression de sentiments e los personatges representats apareisson nus e jos una fòrta lutz.
Recebèt l'Òrdre del Merite del Reialme Unit.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sos parents èran Lucie Brasch e l'arquitècte Ernst Ludwig Freud, e èra lo pichon filh de Sigmund Freud. Aguèt dos fraires, l'òme politic Clement Raphael Freud e Stephan Gabriel Freud. Sa neboda, Emma Freud, es una important productora de ràdio britanica.
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala e amb l'avançada del Nazisme, Lucien e la familha emigrèron al Reialme Unit en 1933, e recebèt la nacionalitat britanica en 1939. Pendent aquel periòde, estudièt a la Dartington Hall School a Totnes, Devon, e a la Bryanston School.
Un periòde brèu, estudièt a la Central School of Art de Londres e aprèp fòrça succès a l'Escòla de Pintura e de dessenh Cedric Morris's East Anglian, a Dedham. s'engatgèt com dins la marina mercanda dins una companhiá de l'Atlantic Nòrd en 1941, abans d'èsser reformat del servici en 1942.
En 1943, l'editor ceilanés Tambimuttu faguèt una comanda al jove artista per illustrar un libre de poèmas de Nicholas Moore, intitulat The Glass Tower.
A sa primièra exposicion individuala, a la Lefevre Gallery, en 1944, expausèt son quadre enigmatic The Painter's Room.
L'estiu de 1946 viatjèt a París, per contunhar cap a Itàlia pendent qualques meses. Aprèp visquèt e trabalhèt a Londres.
Lo 20 de julh de 2011 va moriguèt « en patz » a son domicili de Londres, segon un comunicat de premsa de son avocada Diana Rawstron (font: France Presse).
Cambis d'estil[modificar | modificar la font]
Las primièras pinturas de Freud sovent son associadas amb lo surrealisme e mòstran de personas e de plantas en juxtaposicions inabitualas, fachas amb de pintura fòrça fina. A partir dels ans 50 comencèt a realizar de retraches, plan sovent nus, utilizant la tecnica de l'empast (pintura al costèl). Las colors son sovent neutras.
Los tèmas de Freud son las personas e lors vidas; amistats, familha, collègas, aimants e enfants. En escassas ocasions acceptèt de retraches de comanda. Coma o explica el meteis dins sas memòrias: « Lo tèma es autobiografic, tot aquò qu'a ligam amb l'esperança e la memòria e la sensualitat e l'engatjament, la vertat... », « Pinti gents, pas per çò que volrián èsser, mas per çò que son ».
L'usatge d'animals dins sas composicions es fòrça e es sovent apareisson los animals domestics al costat de son proprietari. Exemples de retraches d'animals e personas de l'òbra de Freud: Noi i Speck (1980-81), Eli i David (2005-06) e Doble Retrach (1985-86).
Sa passion pels cavals lo menèt a pintar los especimèns de l'escòla de Darlington, ont, en mai de los montar, fins i tot dormiá dins los estables. Entre aqueles, cal destacar los retraches de Grey Gelding (2003), L'euga Skewbald (2004), e Euga menjant fenc (Mare Eating Hay) (2006).
Son quadre After Cézanne es notable per sa forma inabituala e lo naut prètz que paguèt la Galariá Nacionala d'Austràlia (7,4 milions de dolars americans). Un retrach de pichon format de la reina Elisabeta II provoquèt controvèrsia, en la mostrant tan envielhida (o mai) de que es. La premsa britanica ne publiquèt de criticas opausadas.
La quòta de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Naked Woman on a Sofa (1984-1985) se vendèt a l'encant, en 2005, per 4,353 milions d'èuros.
- Le 13 mai 2008, un nud intitulat Benefits supervisor sleeping, de 1995, se vendèt per Christie's a Londres. Per près de 34 milions d'èuros, qu'es l'òbra pus costosa d'un artista encara viu[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Imatges de l'òbra de Lucian Freud
- Lucian Freud. Biografia e analisi critica
- (ca)Lucian Freud; rere els plecs de la carn, una aproximació al retrat psicologic


text:
Dens l'encastre de la convencion animacion dab lo hialat de las mediatècas de l'aglomeracion Paulina.
Conferéncia de Guy Latry, professor a l'universitat de Bordèu e de Sèrgi Javaloyès, escrivan e director de l'InOc a l'entorn de l'òbra de Bernat Manciet au parat de l'espelida de "Le Golfe de Gascogne" de las edicions de l'Atelier In8.
Dissabte 17 d'octobre a 15h
Mediatèca de Juranson
Aquera animacion qu'ei la purmèra d'ua seguida de tres.
___________________________________________________________
InÒc - Castèth d'Este
05 59 13 06 40
inoc@in-oc.org


text:
Vocala mejana centrala
La vocala mejana centrala es una vocala emplegada dins qualques lengas coma l'occitan (gascon) o lo catalan. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ə⟩, valent a dire una "e" au revèrs. Son equivalent X-SAMPA es @. Lo meteis simbòu es emplegat per la vocala mejana centrala arredondida e non arredondida. Pasmens, s'i a de besonh de distinguir la vocala mejana centrala arredondida a la non arredondida, se pòt escriure caduna d'entre-ela respectivament per [ɵ̞] ([ɵ] abaissada), e [ɘ̞] ([ɘ]).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es mejan, valent a dire que la lenga es a mièg-camin entre una vocala barrada e una vocala dobèrta
- Son ponch d'articulacion es centrau, valent a dire que la lenga es al mitan de la boca, a mièg-camin entre una vocala anteriora e una vocala posteriora
- Son caractèr de redondetat es pas definit (pòt èsser arredondit o non arredondit)
En Occitan[modificar | modificar la font]
En gardiòu e en gascon dau Bas Ador, la -a finala e dins los advèrbis en -ment se pronóncia [ə]. Tanben en gardiòu, la "e" davant una nasala en posicion atòna se pronóncia [ə] Tanben, en auvernhat, segon los dialèctes, la "e" atòna se pòt prononciar [ə] o [[vocala quasibarrada quasianteriora non arredondida|ɪ].


text:
Veretâbla Égllése de Jèsus
La Veretâbla Égllése de Jèsus (en ch·inouès : 真耶穌教會) est una Égllése endèpendenta qu’at/est étâ enstalâ(ye) a Pèquin en Ch·ina en 1917. El sè place coment una division ch·inouèsa de la branche protèstanta du cristianismo qu’at aparua dens los ans 1900.
Lo prèsident d’ora de cela Égllése est Yung-Ji Lin que sè revendique prèdicator. Il at/est étâ èlu per l’assemblâ entèrnacionâla de la veretâbla Égllése de Jèsus. L’Égllése revendique 1,5 milyons de membros a travèrs lo mondo. L’Égllése crêt a la tèolog·ia pentecoutista, una doctrina basâ(ye) sur lo don de l’Èsprit-Sant.
Les diéx doctrines principâles[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Lo Sant-Èsprit
- Lo Bâptèmo
- Lo sacrament du lavâjo de pieds
- La Santa Comunion
- Lo jorn de Sabat
- Jèsus-Crist
- La Bibla
- Lo Sôvament
- L’Égllése
- L’avènement du Sègnor


text:
XIXau dinastia egipciana
La XIXau dinastia egipciana qu'ei la dinastia deu famós faraon Ramses II. Aquesta dinastia que gessó a la mort deu darrèr faraon de la XVIII dinastia : lo faraon mainatge Totankhamòn. Egipte que sortiva alavetz de la crisi armaniana produsida per la gestion deu país deu predecessor de Totankhamòn : Akhenaton. Lo generau Horemheb, regent de Totankhamòn qu'assegurè la transicion de dinastia en beth deishar lo poder aus descendents d'un deus sons oficièrs originari d'Avaris (la ciutat sethiana de la termièra nord-oèst d'Egipte) e qui s'aperava Pa-Ramesso, hilh d'un certe Sethi. Per'mor d'aquò, un deus purmèrs faraons de la XIXau dinastia que s'aperava Sethi Ièr. Eth e lo son hilh Ramses II que pelegèn en Libia e contra l'Empèri Itita. Ramses II qu'obtiengó ua victória famosa a la batalha de Kadesh en Siria abans de causir la via diplomatica dab los Ititas. La dinastia que conegó ua mena de decadéncia a la mort de Merenptah e de las disputas enter los sons eretèrs. Amenes (dilheu un usurpador) que pugè suu tròn mes per un regnat deus brèus e lo Sethi II, que vadó faraon a la soa mort. Durant aqueth regnat la hemna principau Taosert e lo cancelèr Bai (qui d'escriba qu'arribè a vàder conselher deu rei e qui ho sepelit dens la Vath deus Reis) que ganhèn ua influéncia de las granas. La relacion enter Sethi II e lo son successor Siptah n'ei pas clara. Lo papir Harris que sembla implicar qu'a la soa mort Taosert e Bai que conservèn lo poder dens ua certa anarquia abans que Sethnakht prenosse lo poder en aucíder Bai en en bèth fondar la XXau dinastia, la dinastia ramessida.


text:
Muridae
La familha dels murids es una familha de mamifèrs terrèstres apartenent a l'òrdre dels rosegaires (sosòrdre dels sciurognathes). Las darrièras revisions de la classificacion destrian mai de 1150 espècias repartidas en 250 genres environ apartenent a 18 sosfamilhas:
- Arvicolinae (rats de camps, lemmings , rat muscat o ondatra; sovent incluses dins los Cricetinae)
- Calomyscinae (hamster asiatic)
- Cricetinae (rats de camps e hamsters)
- Cricetomyinae (cricetomes)
- Deomyinae
- Dendromurinae
- Gerbillinae (gerbilhas)
- Lophiomyinae (rat de cresta)
- Murinae (rats, mirgas de l'ancian monde e zyzomys)
- Myospalacinae (zokors)
- Mystromyinae (hamster sud-african)
- Nesomyinae (rats e mirgas malgashas)
- Otomyinae
- Petromyscinae
- Platacanthomyinae
- Rhizomyinae
- Sigmodontinae (rats e mirgas del monde novèl)
- Spalacinae (rats taupas cecs)
Los murids son presents dins una granda varietat de biotòps, son presents sus totes los continents a l'excepcion de l'Antartica.


text:
Vocala mejana anteriora non arredondida
La vocala mejana anteriora non arredondida es una vocala que se tròba dins qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨e̞⟩ o ⟨ɛ̝⟩. Son equivalent X-SAMPA es e_o. La màger part das lengas que coneis aqueste sòn, l'emplega sonque coma allofòn de la [e] o de la [ɛ].
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es mejan, valent a dire que la lenga es plaçada entre una vocala barrada e una vocala dobèrta.
- Son punt d'articulacion es anterior, valent a dire que la lenga es tan luònh en avant coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, valent a dire que las labras son pas arredondidas
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, la [e̞] existís sonque coma allofòn de la e.
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
Existís generalament coma allofòn de la [e].


text:
434
Aquesta pagina concernís l'an 434 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
En causa de l'alunchament de la màger part dei fòrças romanas ocupadas en Africa e de la fin venenta dau tribut pagat per Constantinòble (300 liuras d'aur durant 15 ans dempuei 422), lei Huns dau rèi Rugila ataquèron en direccion de Constantinòble. Se l'expedicion s'arrestèt rapidament gràcias a la mòrt de Rugila, l'Empèri Roman d'Orient decidèt de negociar la prolongacion dau tribut per defugir una ataca novèla. Un acòrdi novèu foguèt ansin signat l'annada seguenta que doblèt lo tribut.
Huns[modificar | modificar la font]
Aprofechant la mobilizacion de fòrças romanas importantas dins lei províncias d'Africa menaçadas per lei Vandals, lo rèi Rugila organizèt una incursion còntra la region de Constantinòble (lo tribut pagat per lei Romans dempuei 322 anava s'acabar en 437). Pasmens, moriguèt tre lo començament de l'expedicion que foguèt pas perseguida. Foguèt remplaçat per sei nebots Bleda e Atila.


text:
Negra (solfegi)
En solfegi, ua negra qu'ei ua nòta la durada de la quau ei la meitat de la durada d'ua blanca e lo doble de la durada d'ua cròcha ; dens ua mesura de 4/4 ua negra que dura un temps.
La negra qu'ei representada per un punt negra provesit d'ua barra orientada sia de cap au haut sia de cap au baish per rasons esteticas (se la nòta b'ei hauta òm baisha la barra entà la har caber dens lo pentagrama e vice versa) o de clartat (dens lo cas qui duas nòtas son escrivudas amassas).
Lo silenci de medisha durada qu'ei lo sospir.


text:
La Garda (Hauts Pirenèus)
La Garda ( Lagarde en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de La Garda (atestacions La Garda, La Guarda, La Garde, Lagarda, en 1429) que vien d'un vèrbe germanic wardon qui donè lo mot germanic wart, « garda », puish « gaita », puish « tor de garda », puish « fortalesa en generau », latinizat en warda o wardia [1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 479; 2013 : 491 (100 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
L'axe major d'una ellipsa es son pus grand diamètre, un segment que pòrta au còp lo centre e lei dos fòcus de l'ellipsa e qu'a per extremitats lei dos vertèx principaus. Lo semiaxe major jonh lo centre e un dei vertèx principaus de l'ellipsa.
Parierament, lo segment perpendicular a l'axe major, passant per lo centre e qu'a per extremitats lei dos vertèx segondaris de l'ellipsa es son axe menor.
Lei longors dau semiaxe major e dau semiaxe menor son liadas per l'excentricitat e lo paramètre :
Se ditz sovent que lo semiaxe major es la distància «mejana» entre lo còrs centrau e lo còrs qu'orbita a son entorn. L'afirmacion es imprecisa, que se pòt definir mai d'una mejana:
La mejana de la distància a respècte de l'anomalia excentrica balha efectivament lo semiaxe major.
La mejana a respècte de l'anomalia veritabla (l'angle orbitau vertadier, mesurat en partent dau fòcus) balha lo semiaxe menor.
La mejana a respècte de l'anomalia mejana (la fraccion dau periòde orbitau que s'es escolada a partir dau periapside, exprimida coma un angle), balha la mejana temporala (es çò que s'entend comunament per «mejana»): .
demostracion de la premiera afirmacion
Lo còrs a l'entorn dau quau orbita l'autre se situa en un fòcus de l'ellipsa. Dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor:
aqueu fòcus F' a per coordenadas (c, 0)
lo ponch M de l'ellipsa (una dei posicions dau còrs en orbita) a per coordenadas
onte lo reau t es l'anomalia excentrica de M, e a, b lei longors dei semiaxes.
Se nòta la distància de F' a M :
Ansin:
çò que se simplifica en:
Se ne dedutz:
La mejana de la distància a respècte de l'anomalia excentrica es per definicion:
(quand lo reau t descriu l'interval [0, 2π], lo ponch M descriu tota l'orbita).
Fin finala:
Aquela mejana es efectivament egala a la longor a dau semiaxe major, QED.


text:
Le Portel
Le Portel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Portel es una municipalitat littorale del -Calava situada en l'aglomeracion de Boulogne-sus-Mar. Se situa sus la Còsta de Opale, al bòrd de la Mange. Per temps clar, de la plaja, se percep las falaises blancas de las quòtas anglesas, al delà de la mar.
Le Portel est une commune littorale du Pas-de-Calais située dans l'agglomération de Boulogne-sur-Mer. Elle se situe sur la Côte d'Opale, au bord de la Manche. Par temps clair, de la plage, on aperçoit les falaises blanches des cotes anglaises, au delà de la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Portel significa per alteracions successivas « lo pichon pòrt ». A l'origina, Lo Portel es un masatge caseriu de la municipalitat de Outreau. Ven una municipalitat independenta lo 13 de junh de 1856 per decrèt imperial de Napoleon III.
S'es descobèrt al sègle XIX, al centre del vilatge (Pont Hamel) en lo lièch del Tihen (pichon ruisseau #que travèrsa la comuna), de nombrós silex talhats #que testifiquen de l'aucupacion fòrça anciana del luòc aital coma un cementèri gallo-romain a Châtillon. En 1208, Lo Portel fa partida del fief de Tihe, aliat del Pòrti de Flandre. Aquel domeni s'estendiá sus la Sala, Outreau, Manihen, Alprech, Ningles e Equihen. Aquel es pas #qu'en 1339 #que apparait per las primièras fes lo nom del Portel en lo compte del domeni de Boulogne retut a Marguerite de Evreux. S'i apren l'existéncia d'un "forn banal". En 1415, s'i a de besonh que los marines del Portel contribuissián a la mantenença del fuòc del torn de Odre (phare romain bastit jos Caligula) dempuèi lo Sant Michel fins a Paques. En 1545, lo Maréchal del Biez i establís lo sieu quartièr general en la temptativa de François Ier de reprene Boulogne ocupada pels Angleses. La siá populacion èra agricòla a l'origina. Vengut pichon vilatge de pescadors, en 1725, la populacion del Portel s'elevava a 120 fuòcs. Se #desvolopar fòrça rapidament al cors del sègle XIX amb lo persec e la proximitat del pòrt de Boulogne-sus-Mar. Los marines del Portel èran tan nombrós coma aqueles de Boulogne abans la Primièra Guèrra mondiala. En 1803, per defendre los preparatius d'un débarquement en Angleterre, Bonaparte #installar lo camp d'"esquèrra" sul Portel-Outreau, lo camp de "drecha" a Boulogne sus mar cotitzat Wimereux e ordonna lo bastiment sul socle rocher del Heurt, d'un fòrt #que portarà lo nom de Fort del Heurt. En 1841, dos marines portelois son sus la nau nomenada la Polida Galina, #que pòrta los cendres de Napoleon Ier en França.
Gabriel Rémy Fourcroy (1822-1905) #èsser lo primièr cònsol de la municipalitat, e #exercir de 1856 a 1870.
Césaire Gournay, #Exercir per la siá part las foncions de édile municipala pendent 23 ans.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, las 8 e 9 de setembre 1943, Lo Portel patís, en lo marc del operacion Fortitude, manœuvre de diversion de las Aliats de la Segonda Guèrra mondiala désireux de far creire a la possibilitat d'un débarquement sus la Manja, de las bombardements #que #destruir près de 90 % de las abitacions e #far mai de 500 mòrts. La Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., Charles de Gaulle se #retre a la Desliurança sus las siás ruïnes. La vila #recebre la Crotz de guèrra amb estela de sòus per lo sieu sacrifici.
Reconstruit Après guèrra, Lo Portel redevint una station balnéaire freqüentada.
-
Los quais de la plaja Lo Portel.jpg
Los Quais - Lo Portel Plaja
-
La nòstra Madama de Boulogne Lo Portel.JPG
Estatua de La nòstra Madama de Boulogne - Quai de la Vèrge - O Portel
-
PLAJA del PORTEL 019.JPG
Descenuda de Plaja - Lo Portel - A esquèrra, lo cabelh, al centre, en mar, Lo Fòrt del Heurt
-
Phare de Alprech Lo Portel Calava.jpg
Le Portel signifie par altérations successive « le petit port ». À l'origine, Le Portel est un hameau de la commune d'Outreau. Il devient une commune indépendante le 13 juin 1856 par décret impérial de Napoléon III.
On a découvert au sègle XIX, au centre du village (Pont Hamel) dans le lit du Tihen (petit ruisseau qui traverse la commune), de nombreux silex taillés qui attestent de l'occupation très ancienne du site ainsi qu'un cimetière gallo-romain à Châtillon. En 1208, Le Portel fait partie du fief de Tihe, allié du Duc de Flandre. Ce domaine s'étendait sur la Salle, Outreau, Manihen, Alprech, Ningles et Equihen. Ce n'est qu'en 1339 qu'apparait pour la première fois le nom de Le Portel dans le compte du domaine de Boulogne rendu à Marguerite d'Evreux. On y apprend l'existence d'un "four banal". En 1415, on y précise que les marins du Portel contribuaient à l'entretien du feu de la tour d'Odre (phare romain construit sous Caligula) depuis la Saint Michel jusqu'à Paques. En 1545, le Maréchal du Biez y établit son quartier général dans la tentative de François Ier de reprendre Boulogne occupée par les Anglais. Sa population était agricole à l'origine. Devenu petit village de pêcheurs, en 1725, la population de Le Portel s'élevait à 120 feux. Elle se développa très rapidement au cours du sègle XIX avec la pêche et la proximité du port de Boulogne-sur-Mer. Les marins du Portel étaient aussi nombreux que ceux de Boulogne avant la Première Guerre mondiale. En 1803, pour défendre les préparatifs d'un débarquement en Angleterre, Bonaparte installa le camp de "gauche" sur le Portel-Outreau, le camp de "droite" à Boulogne sur mer coté Wimereux et ordonna la construction sur le socle rocher de l'Heurt, d'un fort qui portera le nom de Fort de l'Heurt. En 1841, deux marins portelois sont sur le navire nommé la Belle Poule, qui ramène les cendres de Napoléon Ier en France.
Gabriel Rémy Fourcroy (1822-1905) fut le premier maire de la commune, et exerça de 1856 à 1870.
Césaire Gournay, exerça pour sa part les fonctions d'édile municipal durant 23 ans.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, les 8 et 9 septembre 1943, Le Portel subit, dans le cadre de l'opération Fortitude, manœuvre de diversion des Alliés de la Seconde Guerre mondiale désireux de faire croire à la possibilité d'un débarquement sur la Manche, des bombardements qui détruisirent près de 90 % des habitations et firent plus de 500 morts. Le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., Charles de Gaulle se rendit à la Libération sur ses ruines. La ville reçut la Croix de guerre avec étoile d’argent pour son sacrifice.
Reconstruit après guerre, Le Portel redevint une station balnéaire fréquentée.


text:
Carri leugier
Un carri leugier es un concèpte de carri de combat que gropa lei carris ambé lei massas pus feblas, d'armaments leugiers e de blindatges limitats. Fòrça utilizats avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lei carris leugiers formavan la màger part dei carris existents au començament dau conflicte. Per la seguida, lor ròtle premier venguèt la reconoissença e la susvelhança en causa dau desvolopament de carris mejans e pesucs ambé de poissança de fuòc tròp importanta per lei blindatges leugier. Après 1945, lo concèpte a pauc a pauc declinat e lei missions donadas ai carris leugiers foguèron magerament la reconoissança e lo combat dins lei zonas tròp umidas per lo movement de veïculs pus importants.


text:
Endre Ady
Nascut en 1877 a Érmindszent, prèp de Nagyvárad (Oradea, uèi en Romania), mòrt en 1919 a Budapèst, poeta. Lo seu nom se pronóncia "Òdi Èndrè" en ongrés.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha de petita noblessa protestanta de l'est d'Ongria (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala), comença d'estudis de dreit abans de faire lo jornalista a Debrecen ont publica sos primièrs vèrses puèi a Nagyvárad. Aquí, tròba d'amics e fa coneissença amb las idèas del seu temps, la filosofia de Nietzsche e Schopenhauer, la politica dels socialistas. Aquí tanben tròba «Léda», lo seu grand amor, una femna maridada que li fa descobrir la poesia francesa e amb qui partís per París en 1904. Emmascat per la capitala francesa e sa vida culturala, escriu fòrça vèrses abans de tornar en Ongria en 1905, mas a Budapèst ont ven lo cap d'un movement d'escrivans e poètas ramosats al torn de la revista «Nyugat» (Oèst), fondada en 1908: Mihály Babits, Zsigmond Móricz, Dezsö Kosztolányi... Après aver romput en 1912 amb Léda, esposa en 1915 Bérta Boncza («Csinszka»). Malaut dempuèi d'annadas, morís en 1919 dins una Ongria que coneis la revolucion socialista e lo desmembrament, doas causas qu'aviá pas quitat de dire qu'anavan arribar.
Son òbra[modificar | modificar la font]
«Új versek» (Vèrses novèls) 1906
«Vér és arany» (Sang e òr) 1907
«Az Illés szekerén» (Sus lo carri d'Élias) 1908
«Szeretném ha szeretnének» (L'aimariái s'aimarián) 1909
«A minden-titkok versei» (Los vèrses de tot secret) 1910
«A menekülö élet» (La vida que fugís) 1912
«Margita élni akar» (Margarida vòl viure) 1912
«A magunk szerelme» (Lo nòstre amor) 1913
«Ki látott engem?» (Qui m'a vist?) 1914
«A halottak élén» (Al cap dels mòrts) 1918
«Az utolsó hajók» (Las darrièras naus) 1923
Extraits[modificar | modificar la font]
Góg és Magóg fia vagyok én,
Hiába döngetek kaput, falat
S mégis megkérdem tőletek:
Szabad-e sírni a Kárpátok alatt?
Verecke híres útján jöttem én,
Fülembe még ősmagyar dal rivall,
Szabad-e Dévénynél betörnöm
Új időknek új dalaival?
Fülembe forró ólmot öntsetek
Legyek az új, az énekes Vazul,
Ne halljam az élet új dalait,
Tiporjatok reám durván, gazul.
De addig sírva, kínban, mit se várva
Mégiscsak száll új szárnyakon a dal
S ha elátkozza százszor Pusztaszer,
Mégis győztes, mégis új és magyar.
«Új Versek»
De Gòg¹ e Magòg soi lo filh,
De badas tusti la pòrta, la paret
E çaquelà vos demandi:
Se pòt plorar al pè dels Carpats?
Pel camin famós de Verecke² soi vengut,
A l'aurelha una cançon de l'Ongria d'abans,
Se pòt dintrar per Dévény³
Amb novèlas cançons per temps novèls?
A l'aurelha vojatz lo plomb ardent
Que siá lo novèl, lo Vazul que canta,
Qu'ausisca pas las cançons novèlas de la vida,
Trepejatz-me plan fòrt, coards.
Mas encara plorant, sofrent, esperant
La cançon puja pr'aquò sus d'alas novèlas
E se cent còps la renèga Pusztaszer,
Es encara victoriosa, encara novèla e ongresa.
¹Rèi mitic del pòble de Magòg citat per lo profèta Ezequiel. Los Ongreses de l'Edat Mejana cresián qu'èran los descendents d'aquel pòble (que Magòg revèrta Magiar).
²Pòrt dels Carpats per lo qual passèron los Ongreses d'Arpad quand arribèron al bacin de Danubi vèrs 896.
³Es aquí que Danubi dintra en Ongria (de l'oèst).


text:
Emocion
L'emocion, en la siá definicion mai generala, es un intens estat mental que sorgís dins lo sistèma nerviós de manièra espontanèa e provòca una responsa psicologica positiva o negativa. Es un impuls involontari originat coma responsa a las estimulacions de l'ambient qu'indusís de sentiments tant a l'èsser uman coma en d'animals e que desacadie de conduchas de reaccion automatica. L'emocion es matèria d'estudi de la psicologia, neurosciéncia e, pus recentament, de l'intelligéncia artificiala.
L'emocion es un procès neuroquimic e cognitiu ligat a la presa de decisions, la memòria, l'atencion, la percepcion, l'imaginacion, de mecanismes que lo procès de seleccion naturala a perfeccionat coma responsa als besonhs de subrevivença e reproduccion. L'interaccion de l'organisme amb l'entorn constituís la mairitz biologica de l'experiéncia subjectiva e sociala de l'èsser uman, qu'identifica d'aquela manièra lo caractèr favorable o desfavorable de l'entorn cap a aquela lucha.
Definicion d'emocion[modificar | modificar la font]
E mai s'es un mot fòrça usual, es pas facil de prepausar una definicion universalament acceptada. I a un ample consens en acceptar la distincion entre emocion e sensacion. Sensacion pòt èsser entendut coma l'experiéncia subjectiva d'una emocion que sorgís fisiologicament al cervèl.
Etimologicament lo mot ven del latin (emotio, -onis) e es una combinason formada de e(x) (enfora) e motio (movement, accion, gèst). Se referís a la natura de l'emocion qu'es experimentada pels umans e pòt èsser tanben atribuida a una creatura quina que siá qu'exibisca de responsas complèxas similaras.
Fòrça psicològs definisson las emocions en tèrmes de tres atributs fondamentals:
- Lo desvetllament fisiologic
- L'expression conductual (per ex., Expressions facialas)
- L'experiéncia conscienta, la sensacion subjectiva d'una emocion
Los tres atributs son necessaris per un plen eveniment emocional, e mai se l'intensitat de cadun pòt variar fòrça.
Robert Masters ([1]) fa las seguentas distincions entre:
- Afeccion. Es una sensacion d'avaloracion innatament estructurada, pas cognitiva aquò pòt o pòt enregistrar-se pas en la coneissença.
- Sensacion. Es l'afeccion facha conscienta, en possedint una capacitat d'avaloracion pas sonque fisiologica mas, sovent, tanben orientada psicologicament.
- Emocion. Se bastís de manièra psicosociala, amb de sentiments dramatizats.
L'emocion se considèra de còps coma l'antitèsi de la rason. Aquela distincion proven de la filosofia occidentala. Las emocions pòdon pas èsser desiradas per l'individú que las sent; las pòt voler controtlar mas sovent o pòt pas aténher. Un trach caracteristic de l'èsser uman es aquel conflicte, o quitament oposicion, entre emocion e rason.
Dins lo modèl classic de cervèl de Paul MacLean (Triune brain), las emocions se definisson coma las responsas del cortèx dels mamifèrs. Se produsisson de responsas instintivas dempuèi lo cortèx reptilian que pòdon entrar en competéncia amb lo neocortèx mai logic, qu'es çò que rasona. L'investigacion actuala en lo sistèma de circuits neuronals de l'emocion suggerís qu'aquela es una part essenciala de la capacitat de presa de decision e planificacion umana, e que la famosa distincion facha per Descartes entre rason e emocion es pas tan clara.
Compausant fisiologic[modificar | modificar la font]
Lo compausant fisiologic de las emocions es los cambiaments que se desvolopan en lo sistèma nerviós central (SNC) e que son ligats amb la preséncia de determinats estats emocionals. Son tres los subsistèmas fisiologics que segon Davidoff son ligats amb las emocions: lo SNC, lo sistèma limbic e lo sistèma nerviós autonòm. Pendent los procèsses emocionals se considèran particularament actius als seguents centres del SNC:
- La clòsca cerebrala, que fa partida del SNC. Davidoff e Sloman s'acòrdan sul fach que la clòsca cerebral activa, regula e intègra las reaccions ligadas amb las emocions. D'après l'Arquitectura Computacionala de l'Esperit de Sloman, es necessari un procès central qu'administre las decisions de referents a intencions, planificacion e resolucion de conflictes. Las decisions d'un sistèma intelligent se pòdon pas prene de manièra independenta e per aiçò los procèsses desvolopats per l'esperit qu'impliquen d'adequadas solucions als conflictes an de besonh èsser resolgudas a un nivèl pus grand d'abstraccion. Sloman considèra los procèsses emocionals coma la basa estructurala de l'esperit dels sistèmas intelligents.
- L'ipotalam, que fa partida del sistèma limbic e que se liga amb l'activacion del sistèma nerviós simpatic. Aquel centre a a veire amb d'emocions coma la temor, l'enuèg, en mai de participar coma activador de la set e de l'activitat sexuala.
- L'amigdala, que s'activa quand apareisson de sensacions coma la colèra, lo plaser, la dolor e la temor. L'extirpacion de l'amigdala provòca de cambiaments complèxes en la conducha.
- La mesolha espinala. D'après qualques investigadors (Wolff, Ax, Schowartz), es possible que las reaccions emocionalas sián ligadas amb de cambiaments fisiologics necessaris perque l'individú se pòsca afrontar a de situacions determinadas o tanben perque pòsca transmetre de messatges o de senhals de responsa a d'autres individús. Se pòt considerar tanben l'ipotèsi que fòrça d'aqueles cambiaments sián benlèu perceptibles sonque de biais inconscient per d'autres individús.
Wolff demostrèt experimentalament que las parets de l'estomac reaccionan als estats emocionals en cambiant lo sieu flux sanguin, las contraccions peristalticas e las secrecions d'acid cloridric. Albert Ax determinèt la relacion entre las emocions e la frequéncia cardiaca, la conductivitat electrica de la pèl (ligada amb la transpiracion), la tension musculara, la temperatura de la cara e las mans, e la frequéncia respiratòria. Trapèt que las reaccions emocionalas davant lo perilh provocavan de reaccions similaras a l'accion de l'adrenalina; tanben que los actes insultants provòcan de reaccions muscularas, cardiacas e respiratòrias similaras a l'accion de l'adrenalina e noradrenalina. Gary Schowartz observèt que qualques reaccions emocionalas provòcan de cambiaments de tension musculara faciala imperceptiblas a simpla vista mas mesurablas per d'instruments.
Autres investigadors[modificar | modificar la font]
Grand scientifics qu'an tractat lo tèma de l'emocion:


text:
Beauchamps (Somme)
Beuchin (Sonme) en picard ( Beauchamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Situat sus la Bresle, a 10 km de la siá desbocadura en la Mange (mar), en limit de la Anautita-Normandie, desservie per la anciana rota nacionala 15bis de Grandvilliers (Oise) al Tréport.
Bourg picard situé sur la Bresle, à 10 km de son embouchure dans la Manche (mer), en limite de la Haute-Normandie, desservie par l'ancienne route nationale 15bis de Grandvilliers (Oise) au Tréport.


text:
Sirius
Sirius, tanben nomenat (la)Alpha Canis Majoris (a Canis Majoris/a CMa) per la designacion de Bayer, es l'estela màger de la constellacion del Grand Can. Vista de Tèrra, Sirius es l'estela mai brilhanta de cèl (après lo Solelh), dmai aque Canopus e Arcturus. Fa partit de la categoria de las estelas blancas (segon la classificacion del catalòg de l'astronòma Pietro Angelo Secchi)[1]. A causa de sa declinason, Sirius es jamai plan nauta al dessús de l'orizont dempuèi las latituds temperadas de l'emisfèri nòrd. L'extincion atmosferica merma son treslús comparativament a Arcturus (Canopus essent ela, invisibla dempuèi aquelas latituds). A causa de sa proximitat e de son treslús, Sirius es una de las estelas mai estudiadas pels astronòmas e fuguèt objècte de mai d'una « descobèrtas », per exemple la deteccion de son movement pròpri e de sa velocitat radiala.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Desplaçament al resècte del Solelh
- 3 Sirius A e Sirius B
- 4 Ipotetica anciana color roja
- 5 Tradicions al subjècte de Sirius A e B
- 6 referéncias
- 7 Vejatz tanben
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Sirius possèda una magnitud aparenta de -1,46. Es amb Canopus lo sol astre tenent una magnitud aparenta notablament negativa, e alara foguèt pas inclusida dins las consideracions que menèron a l'establiment de l'escala de las magnituds aparentas. Lo treslús important de Sirius vist dempuèi la Tèrra es pas sonque degut a la luminositat intrinsèca de l'astre, de verai mai luminós que lo Solelh, mas tanben a sa relativa proximitat amb lo Sistèma Solar. Situat a sonque 8,6 annadas lutz del Solelh, Sirius correspond al cinquen sistèma estelar mai pròche del Solelh, après le sistèma triple Alpha Centauri (4,35 al), l'estela de Barnard (5,96 al), Wolf 359 (7,78 al) e Lalande 21185 (8,29 al).
Sirius es en realitat una estela binària.
Desplaçament al resècte del Solelh[modificar | modificar la font]
Du fait de sa relativa proximitat al respècte del Solelh, Sirius es animada d'un movement pròpri important, es a dire que sa posicion sus l'esfèra celèsta varia amb lo temps mai rapidament que fòrça utres astres. Es Edmund Halley que mstrèt aquel movement pròpri pel primièr còp en 1717, se fondant sus la comparason de la posicion d'alara de Sirius al respècte d'aquela transcrita pels astronòmas de l'Antiquitat grèga, coma per exemple Iparc[2]. Un sègle e mièg mai tard, utilizant l'espectroscopiá, una disciplina recentament introduita en astronomia, William Huggins capita pel primièr còp a mòstra l'aprochament de Sirius cap al Solelh, es a dire sa velocitat radiala[3], après un primièr assag fracassat amb W. A. Miller en 1862-1863[4]. Las limitacions a l'epòca portavan sus la resolution dels espectrografs. Al començament dels ans 1860, solas de velocitats radialas de mai de 300 quilomètres per segonda podavan èsser vistas, limita redusida a unes quilomètres per segondas unes ans mai tard. Las mesuras d'Huggins demoravan amb d'incertitud: publiquèt una velocitat radiala de -40 km/s, alara que la valor mesurada uèi es de -7,6 km/s.
Sirius A e Sirius B[modificar | modificar la font]
Sirius es una estela binària[5].
Sirius A, l'estela visibla a l'uèlh nud es una estela blanca de la sequéncia principala, de tipe espectral A0 o A1, que la massa es de 2,1 massas solaras. Son edat es estimada a ~250 milions d'annadas. Sa temperatura de superfícia es de ~9 900 K e son diamètre 1,711 còps lo diamètre solar, diamètre mesurat directament per interferomatriá e en acòrdi amb los modèls estelars. Sa composicion quimica difèra plan d'aquela del Solelh, presentent une abondança en fèrre tres còps superiòra a la nòstra estela. Un camp magnetic flac foguèt detectat a sa superfícia[6].
Son companh, Sirius B, es una nana blanca (en dejós, a esquèrra de Sirius A sus l'imatge al som d'article), qu'orbita amb un periòde de gaireben 50,1 ans[7],[8]. Foguèt la primièra nana blanca a èsser descobèrta, en 1862 per Alvan Graham Clark, e fa partit de las tres nanas blancas mai conegudas, amb Procyon B e 40 Eridani B, que n'es la mai massissa. L'orbita del sistèma Sirius A/Sirius B es plan fortament eliptica, la distància entre los dos astres variant entre 8,1 e 31,5 unitas astronomicas, per una distància mejana de 19,5 UA. Los precedents passatges al periastre del sistèma se produguèron en 1944, 1994, lo seguent essent previst per 2044.
La separacion angulara entre aqueles dos astres deuriá èsser pro importanta per poder destriar los dos, mas lo pretzfach es fa fòrça complicat a causa del contraste extrèma de luminositat entre los dos astres. Sirius B, tres còp mao cauda que sa companha, es subretot fòrça mai pichona, qu'es una nana blanca, amb un diamètre comparable à aquel de la Tèrra. Son treslús es donc fòrça mendre d'aquel de Sirius A, amb una magnitud aparenta de sonque 8,44. La preséncia de Sirius B, e sas caracteristicas orbitalas pòdon pasmens se mostrar per l'estudi del movement pròpri de Sirius A. Aqule es pas recte coma seriá lo cas per un astre isolat, mas presenta una ondulacion a l'entorn d'una trajectòria recta mejana.
L'estudi de l'orbita del sistèma permet de conéisser amb precision la massa d'ambedos astres, que son de 2,12 e 1,03 massas solaras respectivament per Sirius A e Sirius B. Aquela diferéncia de massa mòstra un aspècte conegut pasmens susprenent a primièr vejaire de l'evolucion estelara: las estelas evoluan tant mai aviat que son massissas. Sirius B avent ja passat l'estadi de nana blanca, èra d'enprimièr mai massissa que sa companha, amb une massa estimada à 6 o 7 massas solaras. Aquel tipe d'etelas son pasmens subjèctas a un fenomèn fòrça important de vent estelar, que prenguèt a l'anciana Sirius B una fòrça granda partida de sa massa, que ne fa uèi l'astre mai evoluat mas tanben mens massís del sistèma.
Ipotetica anciana color roja[modificar | modificar la font]
Los astronòmas antics, coma Ptolemèu, descrigavan Sirius coma una estela roja, comparant sa color a aquela d'autras estelas arai visiblament rojas. Mai, al mens un tèxte chinés ancian menciona que sa color cambièt. La causa d'aquel eventual cambiament espectacular demora un mistèri[9].
Tradicions al subjècte de Sirius A e B[modificar | modificar la font]
Canicula, en Euròpa[modificar | modificar la font]
Lo mot canicula ven, amb la fin del sègle XV, del latin canicula (« canòta »[10]), diminutiu de canis. Après s'èsser especializat en astronomia per aquela estela (1539), significava tanben lo periòde de calor pendent que sortís e se colca al meteis temps que lo solelh, del 22 de julhet al 23 d'agost.
Unes noms tradicionals d'a Canis Majoris[modificar | modificar la font]
- En arabi, es nomenada « الشعرى ». Aquel nom es citat dins l'Alcoran, Sorata 53 (L'estela — An-Najm).
- Lo nom conegut en occident, Sirius, vent del grèc ancian « Eeίpιoς » mejans lo latin Sirius, significant « ardent ». Èra le nom del can que possedava lo personatge de la mitologia grèga Orion eponime de la constellacion Orion, que se situa a proximitat imediata de Sirius, que el tanben fa partit del Grand Can. Orion e lo Grand Can fuguèron plaçats dins lo cèl a la seguida del decès tragic d'Orion, al subjècte que mai d'une versions existisson, coma aquela d'un segon can nomenat Procion.
- Dns l'Egipte anciana, èra nomenada Sopdet (o Sôpdit), mai tard transcrit en grèc jol nom Sothis. Una divessa eponima existissiá, a causa del culte ligat a aquela estela, que la reapareison dins lo cèl del matin après sa conjoncion amb lo Solelh (lo treslús eliac) èra a l'epòca anonciador de venenta aigada venenta del Nil, indispensable a la vida del pòble egipcian. Aquela sortida eliaca se de banava a l'epòca al començament de julhet. Dempuèi se descalèt lentement de mai d'unas setmanas a causa del fenomèn de la precession dels equinòxes.
- En astronomia chinesa, l'estela èra nomenda Tianlang (o Lang), formant ela sola un asterisme representant un lop celèst. Aquel es dins la linha de mira d'un arc tibat, Hu, correspondent a la partida bassa de la constellacion occidentala del Grand Can e la partida nòrd-èst de la constellacion de la Popa, la quita flècha correspondent a tres estelas n Canis Majoris, δ Canis Majoris (Wezen) e o² Canis Majoris. Aqueles dos asterismes s'inserisson dins un encastre mai vast evocant la caça, amb, entre autres, Yeji (B Canis Majoris) representant un faisan, Shen (lo grand quadrilatèri d'Orion) correspondent a un tigre, e Bi (la tèsta de la constellacion occidentala del Taure) una tenda pel conilhs[11].
- En Polinesia (illas de la Societat), Sirius èra nomenada Tauru'a fau papa (Festivitat dels primièrs grands caps), Ta’urua e hiti i te tara te feiai (Festivitat que s’auça amb preguièras e ceremonias religiosas), o encara Ta’urua nui te amo aha (Granda festivitat portaira de còrda trenada)[12]. Amb sa declinason de -16°42', Sirius èra e encara es, l'estela zenitala de Raiatea, e dins una mendra mesura aquela de Tahiti. Lo marae de Taputapuatea, centre neuralgic de l'ancian culte polinesian, se situa el a la latitud 16°5' sud. Sirius, estela mai brilhanta del cèl e passant al zenit del luòc de culte mai venerat de tot lo triangle polinesian, èra donc un senhal fondamental per la navigacion de las estelas d'aquel temps.
Dins la culture dogon[modificar | modificar la font]
Los Dogons, pòble originari del Mali (e tanben las Bambaras, originàrias d'Africa de l'Oèst e los Bozo del Nigèr[13]) acordarián una granda importança a aquel sistèma doble. De retorn d'expedicion etnologica, en 1950, Marcel Griaule conta que dans la tradicion dogon:
- Sirius A es nomenda Sigi Tolo (l'estela del « sigi »).
- Sirius B es nomenada l'Estela del Fonio o del Po, Po Tolo. Vira a l'entorn de Sirius A e sa durada de revolucion es de gaireben 50 ans[14],[15]. Seriá mai importanta de totas las estelas, quitament abans Sirius A, que la consideravan coma lo centre del mond estelar. Po Tolo significa l'Estela del començament. Es l'uòu del mond pels Dogons. La considèran coma la sèrva, la font de totas causas.
- Sirius C es nomenda Emme ya tolo, (l'estela de la milhòca feme) . Pasmens, se Sirius A e Sirius B son atestadas, l'existéncia de Sirius C demora ipotetica[13],[5].
Paréis estupefiant que los Dogons, sens mejans astronomics modèrnes, podavan aver coneissença de l'existéncia de Sirius B, e de sos paramètres orbitals. D'enter las ipotèsis evocadas pels occidentals per explicar aquel mistèri, se pòt citar:
- Contaminacion culturala per de missionaris dins los ans 1930[16],[17]. Las proprietats fòra del comun de las nanas blancas, Sirius B en particular, fasent a l'epòca escriure fòrça dins lo mond occidental, e tanben fòra del mond scientific[17]. Noah Brosch prepausa qu'aquela contaminacion culturala se faguèt a la fin del sègle XIX[18].
- Contaminacion culturala pel quita Marcel Griaule[19],[20].
- D'observacions astronomicas ancianas faitas pels Dogons, per exemple de cambiaments de color o de treslús de Sirius, e interpretacion del fenomèn coma la preséncia d'un companh a l'estela Sigi Tolo[16]. Segon los libres de Marcel Griaule, Dieu d'eau (entretiens avec Ogotemmeli) e Renard Pâle, coneissanvan lo periòde orbital de cinquanta ans de Sirius e de son companh abans los astronòmas occidentals. Evòcan tanben una tresena estela accompanhant Sirius A e B. Dins son libre The Sirius Mystery publicat en 1976, Robert Temple lor acòrda la coneissença de las quatre lunas galilèas de Jupitèr e dels anèls de Saturne.
- Robert K. G. Temple evòca dins son libre The Sirius Mystery}} l'ipotèsi de visitas extraterrestras[21],[22].
referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Legault, Jean-Luc. L'astronomie ; Pour comprendre l'Univers, Les éditions CEC, 2008, p. .
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Edmond Halley, «  Considerations on the Change of the Latitudes of Some of the Principal Fixt Stars », Philosophical Transactions of the Royal Society, Londres, Royal Society, vol. 30, 1717, p. 736-738 [tèxte integral, ligam DOI] gallica.bnf.fr.
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} William Huggins, «  Further Observations on the Spectra of Some of the Stars and Nebulae, with an Attempt to Determine Therefrom Whether These Bodies are Moving towards or from the Earth, Also Observations on the Spectra of the Sun and of Comet II », Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Londres, Royal Society, vol. 158, 1868, p. 529-564 [resumit, ligam DOI] gallica.bnf.fr.
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} William Huggins e W.A. Miller, «  On the Spectra of Some of the Fixed Stars », Philosophical Transactions of the Royal Society, Londres, Royal Society, vol. 154 Part II, 1864, p. 413-435 [resumit, tèxte integral, ligam DOI].
- ↑ 5,0 5,1 (en) D. Benest, J.L. Duvent : Is Sirius a Triple Star?, Astronomy and Astrophysics, 299, 621–628 (1995) Tèxte integral [pdf].
- ↑ (en) P. Petit et al. , Detection of a weak surface magnetic field on Sirius A: are all tepid stars magnetic?, Astronomy & Astrophysics, 532, L13 (2011) en linha.
- ↑ (en) Jean-Marc Bonnet-Bidaud e Eric Pantin del Servici d’Astrofisica de l’Irfu-CEA, Article SAO/NASA Astrophysics Data System (ADS) sul site .. The published values for the period of révolution of Sirius range from 48,84 years to 50,20 years
- ↑ Royal Astronomical Society of Canada:Sirius B Observing Challenge.
- ↑ (fr)L'énigme Sirius par Jean-Marc Bonnet-Bidaud Ciel & Espace Radio.
- ↑ [http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/canicule/12695 Canicule, définition in Éditions Larousse
- ↑ Modèl:Livre Xiaochun, p 137 e 141.
- ↑ (fr)Teuira Henry, Tahiti aux temps anciens, Paris, 2009
- ↑ 13,0 13,1 (fr)Pensée scientifique noire africaine.
- ↑ (fr)Les Dogons.
- ↑ (fr)Le Secret des Dogons sul site www.scientox.info.
- ↑ 16,0 16,1 (fr)L'Astronomie dogon, les étoiles du sacrifice [pdf] dins Ciel et Espace de mai de 1996 per Serge Jodra.
- ↑ 17,0 17,1 {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Jean-Pierre Luminet,  Les trous noirs, Seuil (ISBN 978-2020159487), chap. « Le jardin des naines blanches », p. .
- ↑ Noah Brosch,  Sirius Matters, vol. 354, Springer, Dordrecht, 2008, PDF (ISBN 978-1-4020-8318-1).
- ↑ (fr)Sirius et les dogons sul site « les sceptiques du Québec ».
- ↑ (en) Philip Coppens, (en)Dogon Shame.
- ↑ (en) Robert K.G. Temple, The Sirius Mystery, |Sidgwick and Jackson, Londres, 1976, 290 p. ISBN|0283981369.
- ↑ (fr) Les Dogons du Mali et leurs contacts supposés avec des « extraterrestres » [pdf].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Simbad
- Modèl:Kaler
- Sirius in www.WikiSki.org


text:
Vittonville
Vittonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vittonville A situat a: 7 km de Pont-a-Monsó, 37 km de Nancy, 307 km de París.
Vittonville est situé à:
- 7 km de Pont-à-Mousson,
- 37 km de Nancy,
- 307 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia Gallo-romaine, Luòc de conflicte pendent la Primièra e la Segonda Guèrra mondiala.
- Présence Gallo-romaine,
- Lieu de conflit pendant la Première et la Seconde Guerre mondiale.


text:
Hangenbieten
Hangenbieten en alemannisch (Hangenbieten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hangenbieten A situat a 2 km del aeropòrt d'Estrasburg Entzheim e a 10 km a l'oèst del centratz vila de Estrasburg. Lo vilatge a traversat pel canal de la Bruche, longé de la siá pista cyclable en connectant Estrasburg a Molsheim.
Hangenbieten est situé à 2 km de l'aéroport de Strasbourg Entzheim et à 10 km à l'ouest du centre ville de Strasbourg. Le village est traversé par le canal de la Bruche, longé de sa piste cyclable reliant Strasbourg à Molsheim.


text:
Fèlix Martí i Ibáñez
Fèlix Martí i Ibáñez (Cartagena, 26 de decembre de 1911 - Nòva York, 24 de mai de 1972) foguèt un mètge, psicològ e sexològ catalanoamerican. Foguèt un pionièr dins los estudis de sexologia en Catalonha tre las annadas 1930 e dins l'encastre de sa foncion de director general dels servicis de santat de la Generalitat republicana elaborèt en 1936 una lei de l'avortament de las mai progressistas d'aquel temps. Per encausa de son activisme social e sas posicions anarquistas foguèt constrench a l'exili en 1939 e s'installèt als Estats Units ont prenguèt puèi la nacionalitat americana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Fèlix Martí nasquèt en 1911 a Cartagena, una de las vilas mai grandas del país de Múrcia, dins una familha de notables, filh de Fèlix Martí i Alpera, un eminent pedagòg valencian e de la pianista Josefina Ibáñez. Del costat de sa maire èra nebot de l'escrivan Vicente Blasco Ibáñez. La familha s'installèt dins lo barri de Gràcia de Barcelona en 1925. Estudièt primièr a la Facultat de Medecina de l'Universitat de Barcelona amb los professors mai prestigioses d'aquel temps coma Gregorio Marañón, Agustí Pedro i Pons e August Pi i Sunyer. Aprèp que s'i diplomèt partiguèt seguir sos estudis a la Facultat de Medecina de Madrid ont obtenguèt son doctorat en medecina. S'installèt per exercir sa profession a Barcelona, tornarmai dins lo barri de Gràcia e s'interessèt a la sexologia, çò que faguèt d'el un pionièr d'aquesta disciplina en Catalonha e dins tot l'estat espanhòl. Venguèt puèi director general de santat e assisténcia sociala de la Generalitat de Catalonha e i metèt en plaça un projècte important de reestructuracion e modernizacion. Aital organizèt un sistèma novèl de medecina sociala e preventiva amb per exemple la creacion de «liberatorios» per las prostitutas, de centres d'informacion sexuala pel jovent e un Institut de Sciéncias Sexualas. Una de sas realizacions mai notablas foguèt l'elaboracion de la primièra lei sus l'interrupcion volontària del embarazo aprovada per decret de la Generalitat en decembre de 1936. Pauc de temps aprèp esclatèt la guèrra civila, e Martí s'impliquèt mai d'a fons dins sas activitats anarquistas. S'engatgèt coma mètge dins l'armada republicana. Foguèt nafrat e transferit a l'Espital de Barcelona.
Aprèp la desfacha republicana en 1939 coma mantun republican, aguèt de passar la frontièra a pè per se refugiar a l'estat francés. Aquel meteis an s'exilièt als Estats Units.
En 1956 i fondèt la revista MD dedicada al mond medical. Moriguèt a Nòva York en 1972 en seguida d'un infart.


text:
Virasolelh
Lo virasolelh (var. virasoleu) (Helianthus annuus) es una planta erbacèa de la classa dels magnoliopsidas, de la sosclassa de las asteriles e de la familha de las asteraceae, amb una granda inflorescéncia en capitula que vira al cors del jorn per s'orientar en direccion apausada al solelh. Las flors intèrnas de la capitula son pas liguladas.
Es cultivada per la sua grana que se n'obten un òli comestible.
Es una planta originaria d'America del Nòrd, mai que mai de Mexic, Peró e del sud dels Estats Units que foguèt introdusida en Euròpa pendent lo sègle XVI e dempuèi amb sa cultra s'a propagat rapidament.


text:
Internet
Internet —o l'Internet— qu'ei un metòde d'interconnexion descentralizada de hialats d'ordinators metut en marcha dab un ensemble de protocòls nomat TCP/IP, qui guaranteish que hialats fisics eterogenèus e foncionen com un sol hialat logic, d'endom mondiau. Las soas originas que remontan a 1969, quan s'establí la prumèra connexion enter ordinators, aperada ARPANET, enter tres universitats de Califòrnia e ua d'Utah, aus Estats Units.
Au contra de çò qui lo monde e pensan en generau, Internet n'ei pas sinonim de World Wide Web (WWW, o "lo Web"). Aqueste que hè partida de l'Internet e qu'ei un deus nombrós servicis auherits peu hialat Internet. Lo Web qu'ei un sistèma d'informacion hòrt mei recent, desvolopat au principi per Tim Berners Lee en 1989. Lo WWW qu'utiliza l'Internet com mejan de transmission.
Quauques uns deus servicis disponibles sus Internet, a despart deu Web, la soa version evoluada Web 2.0 e los sistèmas operatius Web (WebOS, EyeOS), que son l'accès a distància a d'autas maquinas (SSH e Telnet), lo transferiment d'archius (FTP), lo corrièr electronic (SMTP y POP), los bulletins electronics (news o grops de novèlas), las conversacions en linha (IRC y chats), la messatgeria instantanèa, lo partiment d'archius (P2P, P2M, Descargament Dirècte), la ràdio a la carta (Podcast), lo visionatge de vidèos a la carta (P2PTV, Miro, Joost, Videocast) e los jòcs en linha.
Internet qu'ei un nom masculin. Com ei un nom pròpi, qu'ei gramaticaument mei corrècte de l'emplegar shens article, mes la lenga parlada qu'a tendéncia a l'acompanhar de l'article, en occitan com en d'autas lengas occidentaus (anglés, castelhan, catalan...).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
1961 : au mes de julhet, Leonard Kleinrock deu MIT (Massachussetts Institute of Technology) que publiquè lo prumèr document sus la teoria de commutacion de paquets. Kleinrock que convençó a Lawrence Roberts de la factibilitat teorica de las comunicacions via paquets en plaça de circuits, çò qui èra ua gran avançada suu camin de cap tau tribalh informatic en hialat. L'auta avançada fondamentau qu'estó de har dialogar los ordinators enter eths.
1965 : entà explorar aqueste airau, Roberts que connectè un ordinator TX2 au Massachussetts dab un Q-32 en California per ua linha telefonica commutada de baisha velocitat, creant atau lo prumèr hialat, redusit vertat qu'ei, d'ordinators d'aira larga jamei construsit. Aus Estats Units que s'i cercava ua solucion entà mantiéner las comunicacions vitaus deu país en cas de guèrra nucleara. Aqueste fèit que marquè pregonament l'evolucion deu Hialat, puishque au dia de uei enqüèra los trèits fondamentaus deu projècte e's tròban presents dens l'Internet actuau.
1969 : la DARPA (Agéncia de Recèrca en Projèctes de Defensa Avançats) que comença de planificar la creacion d'un hialat qui connècte ordinators enter eths en cas d'ua eventuau guèrra atomica qui prive los umans de comunicacions sus la Tèrra, dab objectius magement de defensa.
1972 : que's mia tà tèrmi la prumèra demostracion publica d'ARPANET, un navèth hialat de comunicacions finançat per la DARPA qui foncionava de faiçon distribuida suu hialat telefonic commutat. Mercés au succès d'aquesta navèra arquitectura, la DARPA qu'aviè en 1973 un programa de recèrca de tecnicas entà interconnectar hialats (orientada de cap tau trafic de paquets) de divèrsas tracas. Dab aquera tòca, que's desvolopèn navèths protocòls de comunicacions qui permetossen aqueste escambi d'informacion de faiçon "transparenta" entaus ordinators connectats. De la filosofia deu projècte que gessí lo nom d'Internet, balhat au sistèma de hialats interconnectats peu biaish deus protocòls TCP e IP.
1983 : lo 1èr de genèr, ARPANET que càmbia lo protocòl NCP per TCP/IP. D'auta part, que's balhè la foncion d'assignacion d'identificators a la IANA (Internet Assigned Numbers Authority), qui, mei tard, e deleguè ua part de las soas foncions a l' Internet registry qui eth medish, e horneish servicis aus DNS (Domain Name System).
1986 : la National Science Foundation que comença de desvolopar NSFNET qui va deviéner lo prumèr hialat en arbo de l'Internet, completat apuish peus hialats NSINET e ESNET, tots aus Estats Units. Parallèlament en Euròpa, d'autes hialats, tant publics com comerciaus, que formavan au ras deus hialats americans l'esqueleta de basa (backbone) de l'Internet.
1989 : dab l'integracion deus protocòls OSI dens l'arquitectura d'Internet, que comença la tendéncia actuau de perméter non solament l'interconnexion de hialats d'estructuras diferentas, mes tanben l'utilizacion de protocòls diferents de comunicacions.
Au CERN de Genèva, un escabòt de fisicians dont lo capdau ei Tim Berners-Lee, que crean lo lengatge HTML, basat suu SGML.
1990 : aquera equipa que construseish lo prumèr client Web, lo World Wide Web (WWW), e lo prumèr servider web.
2006 : lo 3 de genèr, Internet qu'atenh lo miliard e cent milions d'utilizators. Que's preved qu'en dètz ans, lo nombre d'internautas que creisherà dinc a uns dos miliards.
Internet e societat[modificar | modificar la font]
Internet qu'a un impacte pregon suu tribalh, suus lesers e sus la coneishença au nivèu mondiau. Mercés au Web, milions de personas qu'an un accès aisit e immediat a ua quantitat grana e divèrsa d'informacion en linha. Un exemple d'açò qu'ei lo desvolopament e la distribucion de collaboracion deus logiciaus de Free/Libre/Open-Source (SEDA), per exemple GNU, Linux, Mozilla e OpenOffice.org.
Per rapòrt a las enciclopèdias e a las bibliotècas tradicionaus, lo Web qu'a permés ua descentralizacion sobta e extrèma de l'informacion e de las dadas. Companhias e individús que i a qu'an adoptat l'usatge deus blògs (weblogs), qui s'emplegan en gran partida com diaris actualizables. Organizacions comerciaus que i a qu'engatjan lo lor personau a har figurar los lors airaus d'especializacion suus lors sits, dab l'ahida qu'impressionaràn los visitaires dab coneishença de haut nivèu e informacion libra.
Internet qu'ei arribat a ua gran partida deus larèrs e de las entrepresas deus país rics, creant d'aqueste punt de vista ua "fractura numerica" dab los país praubes, dens los quaus la penetracion de l'Internet e las navèras tecnologias ei hèra limitada entà las personas.
Parièr, au gusmeth deu temps l'accès a l'Internet que s'ei estenut pòc a pòc dens just totas las regions deu monde, de faiçon que n'ei pas mauaisit de trobar au mensh dus ordinators connectats en regions aluenhadas.
Deu punt de vista de la cultura e de la coneishença, l'Internet qu'ei estat un avantatge e ua responsabilitat. Lo hialat de hialats que horneish au monde qui s'interèssan a d'autas culturas ua quantidat significativa d'informacion e dab ua interactivitat impossibla a aténher autament.
Lesers[modificar | modificar la font]
La pornografia e l'industria deus jòcs vidèo que representan ua bona partida deus lesers suu Web e que horneishen sovent ua hont significativa de revienuts publicitaris entà d'autes sits. Hèra de govèrns qu'an ensajat shens succès de travar la difusion d'aqueras duas industrias sus l'Internet. Un airau màger deus lesers sus l'Internet qu'ei lo sistèma de jòcs en hialats.
Hèras qu'utilizan l'Internet entà descargar musica, filmes e d'autas òbras artisticas. Daubuas honts qu'ac hèn pagar e dabautas que son a gratis, dab l'usatge deus serviders centralizats o distribuits, las tecnologias de P2P. Hèras tanben que's serveishen deu hialat entà accedir a las novèlas e a la meteo.
La messatgeria instantanèa o chat e l'email que son quauques uns deus servicis mei espandits. A l'òra d'ara, un debat qu'ei ubèrt entà saber s'aqueths sistèmas de comunicacion e favorizan o au contra achican lo contacte de persona a persona enter èstes umans.
Tribalh[modificar | modificar la font]
Dab l'apareishuda de l'Internet e de las connexions de hauta velocitat disponiblas entau public, Internet qu'a pro cambiat la manièra de tribalhar de milions de personas, en permétent ua flexibilitat màger en tèrmis d'oraris e de localizacion, au contra deu dia de tribalh tradicionau de 8 h deu matin a 5 h deu vrèspe dab desplaçament deus emplegats tau lòc de tribalh.
Un expèrt comptable situat en un país que pòt contarotlar los comptes d'ua companhia situada en un aute país, en utilizant un servider situat en un tresau país, mantienut a distància per especialistas situats en un quatau país.
L'Internet e subertot los blògs qu'an balhat aus tribalhadors un lòc on pòden exprimir las lors opinions suus lors emplecs, los lors capdaus e los lors collègas, creant ua quantitat massiva d'informacion e de dadas suu tribalh, qui a l'òra d'ara lo projècte de Worklifewizard.org, lo collègi d'avocats de Harvard e lo programa de Worklife e son de cap a amassar.
Internet qu'a dat l'aviada au fenomèn de la globalizacion e de cotria dab çò qui apèran la desmaterializacion de l'economia, qu'a provocat la neishença d'ua Navèra Economia caracterizada per l'utilizacion deu hialat dens tots los procèssus d'aumentacion de valor de l'enterpresa.
L'evolucion d'Internet[modificar | modificar la font]
Au davant, que'ns servívam d'Internet entà miras de las claras e de las simplas. Que navigàvam sus Internet entà causas hèra precisas.
Adara tanben, lhèu, mes que'ns podem pèrder caphens la garba immensa de possibilitats qui'ns balha lo Hialat. Uei lo dia, l'impression qui retiram de l'Internet qu'ei la d'un brut hart d'interferéncias, d'ua explosion d'ideas divèrsas, de personas diferentas, de pensadas desparièras, tandas e tandas de possibilitats qui entà un esperit uman e pòden representar quauquarren d'excessiu.
La creishença de l'Internet, o meilèu l'arribada de tandas de personas suu Hialat, que hè que las carrèras de çò qui en prumèras èra ua petita vila e son devienudas un monde en si medish.
Lo fèit que l'Internet aja tant creishut qu'implica ua quantitat màger de relacions, per virtuaus que sian, enter los sons membres. Atau adara que sabem qu'establim mei de relacions virtuaus e mensh de personaus; a partir d'aquiu, e en pensant au bonur qui dan las relacions personaus, que podem concludir que quan ua persona aja besonh d'ua coneishença populara o non escriuta dens los libes, que recorrerà a la hont mei hidabla, qui s'avienga mei dab çò qui cèrca, e la mei aisidament accessibla. Com adara aquesta hont e's tròba sus Internet, aquera persona que s'estimarà mei de har shens las afranquidas necessàrias entà entrar en contacte personau dab quauqu'un de qui's posca obtiéner aquera informacion e per'mor d'aquò n'establirà pas ua relacion personau, mes virtuau, e sonque per aquera rason que diminuaràn las relacions personaus, per rapòrt au passat mei pròche. Que se'n manca qu'aquò e sia damnatjós entà l'espècia umana, per'mor qu'implica l'existéncia d'un mèdia capable de prepausar solucions a problèmas qui au davant èran hèra mei mauaisits de resòlver.
Com tota gran revolucion, Internet qu'aubreish ua èra navèra de metòdes de resolucion de problèmas creats a partir de solucions anterioras. Internet que balha l'impression qui avem tots avut un còp o aute, de poder trobar tot çò qui avem besonh quan ac avem besonh. Qu'ei un desvelh d'intencions qui jamei au davant la tecnologia n'avè produsit dens la poblacion mondiau. Açò qu'engendra ua impression de proximitat, d'empatia, de comprenença, e au còp de confusion, de peleja, de luta e de conflictes qui mian tà constatar que l'Internet ei com la vita "reau".
La publicitat sus Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'ei devienut lo mèdia mei mesurable e de mei hauta creishença de tota l'istòria. A l'òra d'ara, hèra d'entrepresas que s'atraçan sòus de la publicitat sus l'Internet. La publicitat interactiva qu'auhereish hèra d'avantatges tant entaus internautas com entaus anonciaires.
La question de la censura[modificar | modificar la font]
Un deus màgers avantatges, o inconvenients, de l'Internet, qu'ei la dificultat de'u contarotlar au nivèu globau.
Daubuns govèrns, dens país com Iran, Arabia Saudita, Cuba, Corèa deu Nòrd e la China, que restrenhen l'accès deus lors ciutadans a daubuns contienuts d'Internet, politics e religiós, considerats contraris a las lors orientacions. La censura que's hè, a bèths còps, peu biaish de filtres contarolats peu govèrn, fondats sus leis o motius culturaus. Per aquò, hèra d'utilizators d'Internet que pòden evitar aqueths filtres, puishque la màger part deu contienut de l'Internet ei disponibla dens lo monde sancèr, a condicion d'aver los mejans tecnics entà's connectar e las coneishenças necessàrias entad ac har.
Tecnologia de l'Internet[modificar | modificar la font]
L'accès a l'Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'includeish haut o baish 5000 hialats dens lo monde sancèr e mei de 1000 protocòls diferents fondats sus TCP/IP, qui ei atau lo protocòl deu Hialat. Lo nombre de servicis disponibles suu Hialat qu'an aumentat hèra mercés a las navèras tecnologias de transmission de hauta velocitat, com DSL e Wireless; l'Internet que se'n da a amassar personas dab la videoconferéncia, avéder imatges per satellit (òm que pòt véder la soa maison deu cèu avant) e a perméter d'observar lo monde dab webcams, de telefonar a gratis o d'accedir a un jòc en hialat en 3D, a un bon libe PDF o a filmes entà descargar.
L'accès a Internet qui s'aplicava quauques annadas endarrèr, peu hialat telefonic, qu'ei estat graduaument remplaçat per connexions mei rapidas e mei establas, com l'ADSL, lo cable o la fibra optica. Qu'an apareishut tanben accès peu hialat electric e peu quite satellit (generaument, sonque entà descargar, ja qu'existesca la possibilitat de dobla via, en utilizant lo protocòl DVB-RS).
Los noms de domeni[modificar | modificar la font]
La Corporacion d'Internet entaus Noms e Numèros Assignats (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN) qu'ei l'autoritat qui coordina l'assignacion d'identificators unics sus l'Internet: noms de domeni, adreças de Protocòls Internet, numèros de pòrt deu protocòl e paramètres. Un nom globau unificat (qu'ei a díser, un sistèma de noms exclusius entà sostiéner cada domeni) qu'ei essenciau entà qu'Internet e posca foncionar.
L'ICANN qu'a lo son sièti en Califòrnia, supervisada per un Comitat de Direccion internacionau dab equipas tecnicas, comerciaus e academicas e ONGs. Lo govèrn deus Estats Units qu'a tostemps un ròtle privilegiat dens los cambis aprovats dens lo DNS (Domain Name System). Com l'Internet ei un hialat distribuit qui compren hèra de hialats volontàriament interconnectats, n'a pas, com tau, nada organizacion qui'u govèrne.


text:
1554
Aquesta pagina concernís l'an 1554 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra civila entre lo khan Iamgurchi e una partida dei Nogaïs, sostenguts militarament per lei Rus.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Islam Shah.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Estudi dau movement de casuda dei còrs per lo matematician e fisician italian Giovanni Battista Benedetti (1530-1590). Ne'n publiquèt un pichon tractat dich Demonstratio proportionum motuum localium qu'es considerat coma un trabalh precursor de Galileo Galilei. En particular, demostrèt que la resisténcia subida per un còrs durant sa casuda es proporcionala a sa superficia e non a sa massa.


text:
Los Catalans qu’an rason de's lhevar contra lo tractat deus Pirenèus (1659) qui va estacar, de manèra forçada e shens concertacion prévia dab los interessats, los Comtats nòrd-catalans a França. Totun, qu’an tòrt de considerar la frontèra aragoneso-francesa d’abans d'aqueth tractat, la fixada peu tractat de Corbeil (1258) com mei naturau o mei normau. Aqueth tractat qui fixè la frontèra enter la corona d'Aragon e lo reiaume de França, que va aver com ua de las consequéncias principaus ua prumèra amputacion de Catalonha dab la pèrta d’un deus sons quate grans comtats qui èra lo de Foish, atau com lo Fenolhedés. Brembatz-vse la citacion deu rei Jacme Prumèr d’Aragon, lo conqueridor (tirada deu Llibre dels Feyts) :
… «E fe que devem a Déu, pus aquells de Catalunya, que és lo mellor regne d’Espanya e el pus noble (per ço car hi ha quatre comtes, ço és, lo comte d’Urgell e el comte d’Empúries e el comte de Pallars e el comte de Foix e ha-hi rics hòmens, que per un que per aquí n’haja, n’ha quatre en Catalunya e per un cavaller n’ha en Catalunya cinc, e per un clergue que ací haja n’ha deu, e per un ciutadà honrat n’ha en Catalunya cinc) »…
Totun, qu’estó lo quite Jacme prumèr qui autregè lo comtat de Foish tà França, en
tot perméter que lo tractat de Corbeil estosse signat en son nom peu son embaishador, lo roergàs Guilhem de Rocafuelh
, senhor de Verzòls
.
La frontèra vaduda deu tractat de Corbeil enter la corona d’Aragon e lo reiaume de França qu’èra dongas completament artificiau per ua gran partida. Que va contribuir a la separacion politica enter catalans e los futurs « gavatxos », shens que la demarcacion lingüistica enter los nòrd-catalans e los occitans deu Comtat de Foix e deu Fenolhedés n’i estosse pas jamei fòrça significativa. N’an pas jamei parlat ua lengua distinta. La frontèra lingüistica occitano-catalana qu’ei estada en realitat ua invencion politica. Au nòrd de Salses que i estó creada ex nihilo ua frontèra nacionau gessida deu tractat de Corbeil, shens que i agosse nada frontèra lingüistica ni etnica enter la gent de cada banda.