text:
Òrdi deus Chartrós
Los chartrós (var. chartroses) qu'ei un òrdi religiós contemplatiu de vòts solemnes, de tipe semieremitic, fondat per Sant Brunon e sheis companhons (quate clergues e dus laïcs) en 1084 dens lo Massís de la Chartrosa (lo nom deu quau e prengó), près de Grenòble, en Daufinat, a Saint-Pierre-de-Chartreuse dens lo departament d'Isèra, on e s'establín au ras de l'actuau Monastèri de la Grana Chartrosa.
La comunautat de la Grana Chartrosa[modificar | modificar la font]
La vita, las costumas e l'istòria de l'òrdi que son restacadas a sa maison mair, lo Monastèri de la Grana Chartrosa, lo prior deu quau es cap de l'òrdi. La comunautat qu'a un ròtle fondamentau dens la vita e l'evolucion de l'òrdi. Lo Pair generau que'ei lo son superior ; qu'ei elegit per la comunautat de concèrt dab los membres deu capítol generau.


c: text/html

text:
Ecliptica
Dau ponch de vista geocentric, l’ecliptica es lo grand cercle sus l'esfèra celèsta representant la trajectòria annuala dau Soleu vista de la Tèrra. Dau ponch de vista eliocentric, se tracta de l’interseccion de l'esfèra celèsta amb lo plan geometric de l’orbita terrèstra a l'entorn dau Soleu (o plan ecliptic)
Leis expressions de plan de l'ecliptica e de plan ecliptic, sinonimas, designan lo plan contenent lo centre de gravitat dau Soleu e lo centre de gravitat de la Tèrra virant a l'entorn dau Soleu; aqueu plan se projècta a l’infinit e sèrv a definir un sistèma de coordenadas per localizar leis estelas
La màger part dei planetas dau Sistèma Solar an una orbita gaire enclinada subre lo plan de l'ecliptica. Lo Zodiac s'atròba tanben de lòng d'aqueu plan.
Lo plan de l'ecliptica es enclinat, a respècte de l’eqüator celèst, d’un angle dich enclinason de l'ecliptica e que vau environ 23° 27'; aquel angle mesura l’enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respècte de la normala au plan de son orbita. Per quant au plan orbitau de la Luna, es enclinat d’aperaquí 5° a respècte de l’ecliptica.
Puei que i a environ 365,24 jorns dins una annada e 360 gras dins un cercle, lo Soleu sembla de se mòure de lòng de l'ecliptica d'aproximativament 1° per jorn. De segur, aqueu movement d’oèst en èst es contrari au movement aparent d’èst en oèst de l'esfèra celèsta.
L’ecliptica e l’eqüator celèst se copan en dos ponchs, diametralament opausats. Se ditz equinòccis ai moments que lo Soleu apareis en aquelei ponchs (valent a dire, dau ponch de vista eliocentric, quand la Tèrra es en aquelei ponchs de son orbita). A aquelei moments, jorn e nuech duran cadun 12 oras (environ) en totei leis endrechs dau glòbe terrèstre. Un dei dos ponchs d'interseccion, dich ponch vernau, correspònd a la posicion de la Tèrra sus son orbita a l'equinòcci de printemps e sèrv de ponch de partença per lei mesuras angularas dei ponchs de l'ecliptica. Au ponch pus septentrionau de l’ecliptica, se li ditz solstici d’estiu dins l’emisfèri Nòrd e solstici d'ivèrn dins l’emisfèri Sud. Aquelei denominacions s'escàmbian quand lo Soleu es au ponch pus meridionau de l’ecliptica.
Lei ponchs onte l'orbita d'un astre dau Sistèma Solar rescòntra lo plan de l'ecliptica s'apèlan nos. Dins son movement a l'entorn de la Tèrra, que vira a l'entorn dau Soleu, la Luna rescòntra tanben lo plan de l'ecliptica en dos nos. S'una luna novèla o una luna plena se produtz au passatge en un nos, ne resulta un eclipsi, qu'en aqueu cas Luna, Tèrra e Soleu son alinhats dins lo plan de l'ecliptica. Es per amòr que se i obsèrva leis eclipsis que lo plan de l'ecliptica es nomenat ansin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sainte-Honorine-des-Pertes
Sainte-Honorine-des-Pertes es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en un void de la falaise, a quatre quilomètres a l'oèst de Pòrt-en-Bessin-Huppain e a 12 quilomètres al nòrd-oèst de Bayeux.
La commune est située dans un creux de la falaise, à quatre kilomètres à l'ouest de Port-en-Bessin-Huppain et à 12 kilomètres au nord-ouest de Bayeux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XV, lo fief de Santa-Honorine-de detlas-Pèrdas a agut per la familha Marguerie, en l'espècia Pierre, defallit lo 15 d'agost 1460[1].
Au Sègle XV, le fief de Sainte-Honorine-des-Pertes est tenu par la famille Marguerie, en l'espèce Pierre, décédé le 15 août 1460[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement dels manuscrits de dom Lenoir.
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement des manuscrits de dom Lenoir.


text:
Insureccion Ongresa de 1956
L'Insureccion Ongresa de 1956 se debanèt dau 23 d'octòbre au 11 de novembre de 1956 durant la Guèrra Freja. Après la repression saunósa d'una manifestacion d'estudiants per la polícia politica ongresa (AVH), divèrsei manifestacions entraïnèron la casuda dau govèrn comunista prosovietic e la formacion d'un govèrn antisovietic. Aquò entraïnèt lo 4 de novembre una intervencion de l'armada sovietica per esquichar lo movement. La resisténcia ongresa s'acabèt lo 10 de novembre e, en genier de 1957, un novèu govèrn prosovietic foguèt creat.


text:
Pinus pinea
Pinus pinea
Lo pinhèr, (Pinus pinea) es una espècia de pin dins la familha Pinaceae caracteristic per sas granas comestiblas: los pinhons, e mai que de pinhons d'autres espècias europèas de pin se pòscan manjar, son fòrça mai pichons (i a d'espècias americanas de pinhons gròsses que son esplechadas comercialament).
Es originari de la region mediterranèa.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Arbre de 30 mètres de naut, amb la rusca d'un marron rogenc e fòrça espessa. Es en forma de parasolelh. Amb d'agulhas de 20 cm de long, apariadas coma pels autres de pins autoctòns. Florís de març a mai en produsent de pinhas ovoïdas de 15x10cm amb de pinhons de 15 a 20 mm. Las pinhas maduran a l'auton del tresen an (los autres pins lo fan en dos ans).
Creis dins las garrigas, èrms e dunas fixadas. Fa venir los terrenhs silicicèus, subretot sablonencs generalament prèp del litoral.
Usatges[modificar | modificar la font]
Fòrça utilizat per l'ornament. Los pinhons demandan fòrça man d'òbra, cal escalfar las pinhas per que se duèrban. La fusta a pas gaire d'interès.
Un autre pin amb de pinhons comestibles es lo Pinus edulis, originari de las montanhas del sud oèst dels Estats Units d'America.


text:
Abadiá
Una abadiá (var. abadia, abaia) (dau latin abbatia) es un monastèri o un convent catolic sota la direccion d'un abat (o d'una abadessa; dau latin abbate(m), derivat de l'aramèu אבא / ܐܒܐ abba, que significa « paire »), lo quau sèrv de paire espirituau a la comunautat religiosa. Leis òrdres monastics, lei capítols canoniaus (de canongessas subretot) e lei comunautats de canonges regulars son qualificats per fondar d'abadiás. L'abadiá es donc pas forçadament un luòc de clausura monastica.
Lo priorat e lo convent conoisson lo mesme genre d'organizacion que leis abadiás, mas an pas d'abat o d'abadessa a sa tèsta; dependon d'una abadiá « maire » o dirèctament dau superior de l'òrdre monastic.


text:
Combat liure
Lo combat liure es un espòrt de combat complèt qu'associá lo pugilat e la lucha au còrs a còrs, onte lei dos combatents pòdon utilizar fòrça tecnicas. Segon lei federacions, son autorizadas de tecnicas de percussion coma de còups de pè, de ponh, de ginolh e de coide, de tecnicas de projeccions e de somission (grappling) e de còups que i a certanei tecnicas de percussion au sòu. Leis organizacions mai coneissudas de combat liure son lo Pride FC au Japon, l'UFC e lo Strikeforce ais Estats Units. Espòrt considerat coma recent, lo combat liure existís en realitat despuei fòrça longtemps e se'n retròban de traças dins abòrd d'arts ancians.
Somari
Generalitats[modificar | modificar la font]
Sota la denominacion de combat liure si ramblan generalament lei disciplinas seguentas, lei noms variant segon lei ponchs de vista e lei periòdes :
- lei mixed martial arts (MMA), literalament "arts marciaus mixtes", tèrme anglofòn per designar de rescòntres interdisciplinaris que son possibles qu'en combat liure (per exemple un boxaire pòu afrontar un luchaire dins lo quadre permissiu de l'MMA). Aqueu tèrme prenguèt un sens reau despuei que lei combatents comprenguèron l'importància de s'entraïnar ais espòrts nombrós que permeton d'abordar certanei fasas dei combats (cross training). Uei, lo tèrme permete de definir precisament aquest nòu espòrt de combat, deis influéncias multiplas ;
- lo free-fight, anglicisme faus que designa lo "combat liure" ;
- lo vale tudo, nom portugués que si pòu tradurre per "tot es permés", l'ancèstre dau combat liure modèrne ;
- lo no holds barred (NHB), tèrme que convèn qu'ais afrontaments qu'an gaire de règlas, coma lei tornegs de tipe vale tudo taus l'IVC, e lei premiers Ultimate Fighting Championships ;
- lo pancraci.
Lo concèpte dei premiers tornegs de combat liure registrats èra simple : dos òmes, dins un octogòn o sus un ring, s'afrontan dins un combat onte quai totei lei còups son permés. Lei biais de ganhar un combat son lo K.O., T.K.O. o la somission (l'abandon d'un combatent) o encara la decision unanima o partejada.
L'objectiu d'aquelei tornegs èra de permetre la confrontacion d'espòrts de combat diferents (concèpte de mixed martial arts) per determinar qué estils èran mai eficaç.
Après un començament fòrça controversiat, en causa d'una campanha de marketing que promoviá l'ultravioléncia e l'abséncia de règlas dei premiers tornegs mediatizats, lo combat liure venguèt un espòrt definit, ben enquadrat e reglamentat.
D'aquelei premiers tornegs, sovent saunós, descende lo combat liure modèrne, leis organizacions e leis infrastructuras son lei memei despuei lo començament mai lei règlas evoluèron en causa de la pression de certans mèdias, de certans politicians e esportius ancians. Despuei, venguèt rare de trobar una organizacion qu'autorize lei còups de tèsta o lei còups ai partidas genitalas per exemple. Pasmens, lei tecnicas mai eficaças rèstan presentas (somissions au sòu e còups convencionaus que vènon de la bòxa pès-ponhs). De medecins assistisson ai combats, lèsts per far arrestar un rescòntre que vendriá tròup perilhós per un combatent. Maugrat son evolucion, lo combat liure rèsta criticat per sa violéncia e lei destractaires son nombrós.
Lei partisans dau combat liure, elei dién que practicat d'un biais enquadrat, es pas pus dangeirós que d'autreis espòrts de combat : la gròssa varietat de tecnicas despartisse lei zònas d'impacte, e ensin demenisse lei probabilitats de traumatisme cranian coma a la bòxa per exemple (onte la tèsta si pica fòrça). Dins aquò, la bòxa anglesa professionala es pas mai reputada per èstre bòna per la santat, e es mai que mai per de rasons istoricas que joïsse d'una acceptacion sociala melhora.
Uei lo combat liure es vengut un espòrt de combat, onte lei combatents dispausan de l'arsenau tecnic pus vast possible, e permete coma aquò de combatre dins lo respèct de certanei règlas que son indispensablas per preservar la santat dei combatents (aquelei règlas varián segon leis organizacions).
Per evoluir au combat liure, fau mestrejar lei tres distàncias de combat : lo combat de drech a distància onte s'utilizan sustot de còups de ponhs e pès, lo combat de drech au còrs a còrs (veire clinch, grappling e takedown) e enfins lo combat au sòu, distància onte si pòu temptar de sometre l'adversari ambé d'estranglaments e de claus de braç o de camba, o faire de ground and pound, valent a dire aprofichar una posicion avantatjosa au sòu per picar l'adversari. Si negligisse deguna distància e cada combatent a son domeni de predileccion e sei feblessas, qu'assaia d'atenuar per un entraïnament particularament complèt (veire cross training).
Leis organizacions de combat liure mai mediatizadas son l'UFC (Ultimate Fighting Championship) e lo Pride (Pride Fighting Championship), que siguèt rescatat en 2007 per lo premier. A l'ora d'ara, aquela forma de combat es en plena creissença mediatica, e es venguda pus populara que lo K-1 o la bòxa anglesa.
Istoric dau combat liure[modificar | modificar la font]
Leis originas : lo pankration[modificar | modificar la font]
Lo pankration (pancraci grègo) siguèt una dei premierei formas d'espòrt de combat sensa arma ambé pasmens un minimum de règlas. Siguèt introduch ai Juecs Olimpics en 648 av. J.C. Lo mot pankration es l'associacion dau mot pan que significa "tot" e kratos que significa "poissança", e descriu ben l'espòrt qu'es una mescla de bòxa e de lucha. An aquela epòca l'espòrt a que doas règlas, pas mòrdre e pas picar leis uelhs, e mai s'aquelei tecnicas son autorizadas an Esparta. Lei rescòntres prenon fin que quand un deis adversaris es inconscient o si somete en fasent signe ambé la man. Sovent, leis afrontaments duran d'oras e de còups que i a s'acaban ambé la mòrt d'un, o mai dei dos combatents. Lo pankration venguèt l'espòrt mai popular ai Juecs Olimpics e dins la Grècia antica.
Lei rescòntres prenián plaça dins una arena, superficia carrada d'aperaquí 12 a 14 pès de costat. Un arbitre armat d'un baston o d'un foit velhava de far respectar lei règlas. Lei tecnicas utilizadas mai sovent èran lei còups de ponh, de ginolh, de coide e de pè, lei claus articulàrias e leis estranglaments. Lei còups de pè ai cambas, a l'engue e au ventre èran frequents. E mai se leis escambis de drech existissián, la gròssa majoritat dei combats si debanava au sòu, onte lei presas de somissions e lei còups èran permés. Lei practicants de pankration èran reputats per seis aptitudas e seis abiletat au còrs a còrs. L'estrangulacion èra la causa mai comuna dei decès au moment dei combats.
Leis atlètas de pankration de la Grècia antica, lei pankratiasts (πaYkpatιaσtές), venguèron d'eròis, e l'objècte de mites e legendas nombrós. Arrichion, Dioxippus, Polydamas d'Escotossa, Milon de Crotone son aquelei que laissèron mai de traças. E mai si pensa qu'Eracles siguèt pankratiast. Alexandre lo Grand cerquèt de lei recrutar coma soudats, en causa de son abiletat legendària au combat sensa arma. Quand envaïssèt Índia en 326 avans J.C., fòrça pankratiasts combatèron dins sei rengs. Si poiriá que sieche l'origina deis arts marciaus chinés, que prenguèron sovent sei raiç en Índia an aquela epòca. Lo pankration siguèt la bèla premiera forma de combat coneissuda de çò que vendrà puei çò qu'ara si dién leis arts marciaus mixtes.
Lo declin dau pankration en Grècia, que coïncidisse ambé la montada en poissança de l'Empèri Roman, veguèt d'espòrts mai reglamentats taus que la lucha e la bòxa venir lei formas principalas de combat en Occident, dau temps que leis arts marciaus tradicionaus si desvelopavan en Asia. Aquela situacion contunièt dins lo corrent dei sègles, e èra totjorn presenta en 1925, quand lo combat liure faguèt sa reaparicion a Rio de Janeiro, en Brasil.
Lo ju-jitsu brasilier[modificar | modificar la font]
Se fòrça combats sensa règlas s'organizèron en Euròpa a la fin dau sègle XIX entre luchaires e autreis esportius, au moment de tornegs esportius veritables o de concors artistics (music hall), siguèt en Brasil que lo novelum dau combat liure s'efectuèt realament.
Lo combat liure modèrne a mai que d'una influéncia, d'en premier lei rescòntres violents de vale tudo en Brasil e puei lo shoot wrestling au Japon. Lo vale tudo, que significa "tot es permés", apareissèt dins leis annadas 1920 en Brasil ambé lo famós Challenge Gracie qu'opausèt la familha Gracie a d'autrei representants d'arts marciaus. Per ben comprendre la reaparicion dau combat liure, es necessari de s'atardar sus l'istòria de la familha Gracie en Brasil.
En 1801, George Gracie emigra d'Escòcia vèrs Brasil e s'installa dins la província dau Pará, au Nòrd-Èst dau país. Au començament deis annadas 1900, un Japonés, Mitsuyo Maeda, s'installa tanben dins la mema region, mandat per lo govèrn japonés que l'i voliá establir una colonia. Venguèt rapidament l'amic de Gastão Gracie, una figura politica locala, e lo fiu de George Gracie. Gastão ajudèt Maeda an establir la colonia japonesa en usant de son influéncia.
Maeda èra coneissut per son abiletat politica, mai tanben per una autra rason au Japon : èra un campion reconeissut de judo. Siguèt coma aquò que Maeda, o Count Koma, subrenom qu'eiretèt d'un sejorn en Espanha, somondèt coma remerciament per l'ajuda que Gastão li agut donat d'ensenhar a son fiu Carlos lei coneissenças sieuas de judo e de ju-jitsu. Maeda entraïnèt lo jove Carlos de 15 ans fins a 21 ans, puei s'entornèt au Japon. Un còup que son mèstre siguèt partit, Carlos comencèt d'ensenhar l'art de Maeda a sei fraires, Hélio, Jorge, Osvaldo e Gastão Jr.. An aqueu moment lei fraires Gracie comencèron d'adaptar lei tecnicas de Maeda afin de lei rendre mai eficaças. Siguèt en 1925 que Carlos partèt per Rio de Janeiro amb Hélio, d'11 ans mai jove, onte durbèron una acadèmia de ju-jitsu. Un dei fraires, Hélio Gracie, qu'èra lo pus jove (16 ans) e lo pus leugier (que 62 kg) quand comencèt d'aprendre lo ju-jitsu, podiá pas participar ais entraïnaments e observava son fraire mai vièlh qu'ensenhava cada jorn. Quand Carlos podiá plus participar ai cors, Hélio siguèt convidat a lo remplaçar. En rason de sa talha, comencèt d'adaptar lei règlas de basa dau ju-jitsu seguent son pichon gabarit. Presentèt l'aplicacion de la poissança a l'art, que permete an un combatent pus pichon de batre un pus grand. Experimentèt aquela modificacion e aumentèt lei tecnicas de basa per lei rendre eficaças dins totei lei categorias. Totei comencèron lo desvelopament d'un art marciau nòu : lo Gracie ju-jitsu.
Carlos e Hélio contunièron de progressar e de perfeccionar l'art dedins son acadèmia nòva. Carlos imaginèt, afin d'atirar l'atencion e de si promòure, un plan de marketing coneissut coma "Challenge Gracie". Publiquèt una seria d'anóncias dins diferents jornaus de Rio que comprenián una fòto d'eu, gaire impressionant fisicament, una publicitat per l'acadèmia, e una escomessa : "Se volètz un braç o de còstas rots, contactar Carlos Gracie an aquest numèro." E siguèt coma aquò que comencèt lo novelum deis arts marciaus mixtes ; Carlos, puei son jove fraire Hélio, seguits per lei fius dei dos òmes, lancèron e tenguèron d'escomessas nombrosas ai combats de vale tudo, còntra de representants d'escòlas diferentas : karate, bòxa, capoeira...
Pauc a cha pauc, la popularitat d'aqueleis escomessas s'escampèt dins tot Rio, e lei combats, inicialament interdichs per lo public, comencèron de ramblar totjorn mai de monde, fins a prendre plaça dins lei grands estadis de fotbòl. Un dei premiers d'aquelei combats professionaus siguèt l'afrontament entre lo campion brasilian de bòxa en pes leugier, Antonio Portugal, e lo fraire de Carlos, lo pus jove, lo pus pichon e lo pus leugier : Hélio. Hélio ganhèt lo combat en 30 segondas per una somission, e siguèt considerat coma un eròi. An aquela epòca, Brasil aviá pas d'icòna esportiva internacionala, e Hélio prenguèt aquela plaça.
L'existéncia d'aqueleis escomessas siguèt coneissuda au Japon, e de grands combatents japonés venguèron participar an aquela forma nòva de competicion còntra lei Gracie, car pensián qu'èran a corrompre seis arts tradicionaus. De campions japonés nombrós afrontèron Hélio que, ambé sei 65 kg, èra sovent largament pus leugier que seis adversaris. Sei doas soletei desfachas, còntra Masahiko Kimura e Valdemar Santana, restèron dins la legenda. Hélio contunièt de defendre lo nom dei Gracie ensin que son art marciau entre 1935 e 1951. A 49 ans, sa desfacha còntra Santana siguèt son darrier combat. Venguèt au fiu l'ainat de Carlos, Carlson, qu'aviá 17 ans an aqueu moment, de prendre la relèva. Puei siguèron lei fius d'Hélio, Rolls, Rickson e Rorion que contunièron lo "Challenge Gracie".
Lo vale tudo venguèt immensament popular : venguèt rapidament lo segond espòrt mai popular, en tèrmes de venda de bilhetas, en Brasil darrier lo fotbòl. Aquò es un estatut que si retròba encar a l'ora d'ara. Si formèron d'equipas e d'organizacions nombrosas, e de rescòntres comencèron de s'organizar regularament un pauc pertot dins lo país. Ai combats s'afrontavan de combatents d'estils diferents, especialament de ju-jitsu brasilier, de muay thai e kickboxing, de lucha (lucha libra e lucha grègoromana) e de bòxa. Ambé lo succès creissent dau Gracie ju-jitsu, certans membres de la familha partèron ais Estats Units.
L'aparicion de l'MMA modèrne[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1980, Rorion, lo fiu l'ainat d'Hélio, parte ais Estats Units per ensenhar lo Gracie ju-jitsu en Califòrnia. Coma son paire e son oncle avans eu, fa la promocion dau famós "Challenge Gracie", e l'i aponde un detalh : somonde 100 000 dollars a cu lo batrà, eu o un de sei fraires, dins un combat de vale tudo. Encar un còup, aqueleis escomessas donan una gròssa popularitat au ju-jitsu brasilian. Quand Rorion realiza lo potenciau de l'estil de combat de sa familha, decidisse de crear una organizacion per promòure son art ais Estats Units.
Après d'ans de trabalh e de promocion de son art familiau, Rorion rescòntra Art Davie, un òme d'afaires que s'èra ja interessat an aquel espòrt après un viatge en Tailàndia ont assistiguèt an un rescòntre de tipe vale tudo. Davie utilizèt sei relacions dins l'industria de la television per organizar un rescòntre d'eu e Rorion ambé Bob Meyrowitz, lo president de Semaphore Entertainment Group (SEG), una societat especializada dins lo pay-per-view deis eveniments esportius. Ensems, lei tres òmes creèron l'Ultimate Fighting Championship, un torneg que sa tòca èra de far s'afrontar d'adversaris d'estils diferents. L'UFC 1 a luec lo 12 de novembre de 1993 a Denver (Colorado). Aqueu torneg d'un genre nòu, averat tres còups per son fraire Royce, coneissèt un succès important e entraïnèt un trevirament prefond dins lo monde deis espòrts de combat. A l'UFC 1 si vendon 86 000 pay-per-views ; a partir dau tresen UFC, son mai de 300 000 pay-per-views que si vendon per cada eveniment. Se l'MMA s'es fach una placeta dins l'espòrt american, si tirassa totjorn una reputacion fòrça marrida. D'efèct, lei sièis premiers UFC avián gaire gaire de règlas : pas de limit de pes, pas de limit de temps, pas d'equipament de proteccion obligatòri. Lei soletei règlas èran de pas picar leis uelhs, de pas mòrdre e de pas arrapar lei partidas. Lo combat si podiá arrestar que per una intervencion de l'arbitre, un knockout o una somission. Aquesta si podiá senhalar de boca o en picant tres còups en signe d'abandon. Lei rescòntres an luec dins una gàbia de cledís octogonala que li dién "l'Octogòne".
Lei premiers UFC siguèron de tornegs onte lei combatents realizavan mai que d'un combat dins lo corrent d'una serada, amb eliminacion dirècta fins a la finala.


text:
Fondacion pel Logicial Liure
La Fondacion pel Logicial Liure (en anglés FSF, sigla de Free Software Foundation) es una organizacion americana de tòca non lucrativa, fondada per Richard Stallman en 1985 per ajudar al finançament del projècte GNU e de la comunautat del Logicial liure. Los fonses son acampats en vendent notadament de tee-shirts, CD-ROMs e de distribucions GNU.
La FSF Euròpa, la FSF Índia, e la FSF Latinoamerica son tres organizacions sòrres distintas de la FSF.
Somari
Ierarquia[modificar | modificar la font]
Adesion[modificar | modificar la font]
Lo , la FSF avia la « FSF Associate Membership program for individuals ». En març de 2005, mai de 3 400 membres son aderents. Lo es aviat lo Corporate Patron program for commercial entities, un programa concernent las entrepresas. En abril de 2004, 45 entrepresas participan a aqueste programa.
Organizacion[modificar | modificar la font]
La FSF a un conselh d'administracion amb 6 membres :
- Geoffery Knauth, Senior Software Engineer at SFA, Inc.
- Lawrence Lessig, Professor de drech a l'Universitat de Stanford
- Benjamin Mako Hill
- Henri Poole, Fondator de CivicActions, a grassroots campaign technology consulting firm.
- Richard Stallman, Fondator de la FSF e del projècte GNU, e autor de la licéncia GNU GPL, versions 1 e 2
- Gerald Sussman, Professor d'informatica al MIT
Autras posicions tengudas[modificar | modificar la font]
- Richard Stallman : President (benevòl)
- Eben Moglen : General Counsel (benevòl)
- Dan Ravicher : Senior Counsel (benevòl)
- Peter Brown : Executive Director
- David « Novalis » Turner : GPL Compliance Engineer
- John Sullivan : programs administrator
- Ted Teah : Copyright Assignments clerk
- Joshua Ginsberg, Administrator sistèma
- Justin Baugh, Administrator sistèma
- Ward Vandewege, Administrator sistèma
- Tony Wieczorek, Program Assistant
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Logicial liure
- la FSF França, en frança, es una organizacion locala pròcha de la FSF
- GNU
- Licéncia publica generala GNU (GPL)
- Licéncia publica generala limitada GNU (LGPL)
- FLOSS


text:
Leis de Kepler
En astronomia, las leis de Kepler descrivon las proprietats principalas del movement de las planetas al torn del Solelh, sens las explicar. Foguèron enonciadas per Johannes Kepler.
- Primièra lei (1609): totas las planetas se desplaçan al torn del Solelh en descrivent d'orbitas ellipticas, que lo Solelh ocupa un dels seus fòcus.
- Segonda lei (1609): lo radivector qu'unís la planeta amb lo Solelh, escoba d'airas egalas en de temps egals; se ditz que la velocitat areolara es constanta. La planeta se desplaça pus rapidament quand es al perièli que quand es a l'afèli. Aquesta lei es una consequéncia de la lei de conservacion del moment angular, qu'es una consequéncia de las leis de Newton.
- Tresena lei (1618): per totas las planetas, lo carrat de lor periòde orbital o lo temps que meton a far un torn al Solelh, es proporcional al cube de la distància mejana amb lo Solelh: P2 = k a3 (en essent P lo periòde orbital; a la distància; k aproximativament egal a 12/UA3). D'ont mai granda es la distància mejana entre una planeta e lo Solelh, d'ont mai de temps met a complir son orbita.
Aquestas leis s'aplican a totes los còrses qu'orbitan al torn d'un autre (per exemple la Luna o los satellits artificials e la Tèrra), sempre que negligiscam l'influéncia de tresens còrses. Se parlam pas d'orbitar al torn del Solelh, alavetz la constanta k mencionada dins la tresena lei prendrà una autra valor, que serà proporcionala a la massa del còrs central.
Formulacion de Newton de la tresena lei de Kepler[modificar | modificar la font]
Kepler presentèt pas sas leis de manièra clara e concisa, mas dins de libres qu'an de nombroses detalhs e encara d'especulacions metafisicas. Isaac Newton extraguèt las leis de sos escriches, que'n liguèt amb sas pròprias descobèrtas (la lei de la gravitacion universala), en donant un sens fisic a de simplas leis empiricas. Newton dedusiguèt:
ont:
- P es lo periòde orbital en ans
- a es lo semiaxe major, en unitats astronomicas (UA)
- G es la constanta gravitacionala universala
- m1 es la massa del primièr còrs
- m2 es la massa del segond còrs
- UA: simbòl de l'unitat astronomica, equivalenta a 149 597 870 km


text:
Hyracoidea
Lo clad, o l'òrdre, dels Iracoïdes (Hyracoidea) compren pas qu'una familha a l'ora d'ara, los procaviids.
Los damans son de mamifèrs massís, un pauc mai gròsses qu'una lèbre mas sens coa. Presentan la particularitat d'èsser d'ongulats que son venguts segondàriament plantigrads amb una musculatura dels cossinets plantars particulara que lor permet de far ventosa. An quatre dets a l'abans (plantigrad) e tres a l'arrièr (digitigrad) protegits per de batas exceptat un det sus las patas de darrièr que mòstra una àrpia. Lor intestin presenta un cæcum desvolopat. Sus l'esquina, presentan una zòna glandulara, estrecha e nuda, enrodada de pels erectils que se ne servisson per marcar lor territòri.
Los estudis filogenetics permeton de restacar aqueste grop als perissodactiles que serián estructurats atal:
- Mesaxonians
- Iracoïdes, Hyracoidea
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Procaviid, Procaviidae
- Dendrohyrax
- Heterohyrax
- Procavia
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Hyracoidea (en)


text:
Alex Hepburn
Alexandra Hepburn, pus conoscuda coma Alex Hepburn (Londras, 25 de decembre de 1986) es una cantaira e composidora escocesa. Se faguèt celèbra mondialament en 2013 gràcias a sa cançon Under. Sa votz particulara fa que siague sovent comparada a Janis Joplin.
Biografia[modificar | modificar la font]
Alex Hepburn nasquèt a Londras en 1986 dins una familha originària d'Escòcia. En 1995 amb sos parents s'installèt en Provença, a Vaubona e lai demorèron quatre ans. Tornèron puèis a Londras e Alex arrestèt l'escòla quand aviá 16 ans. Quand aguèt 18 ans, la mòrt de son paire la nafrèt priondament. En 2011 faguèt la primièra part d'un concèrt de Bruno Mars. Sortiguèt son primièr album Together alone lo 15 d'abrial de 2013.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Together alone (2013)


text:
Arrondiment de Castras
L'Arrondiment de Castras es una division administrativa francesa situada dins la region de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn. Creat en 1800, annexèt en 1926 l'arrondiment de La Vaur.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment se compausa de 23 cantons:
- canton d'Anglés
- canton de Braçac
- canton de Castras-Èst
- canton de Castras-Nòrd
- canton de Castras-Oèst
- canton de Castras-Sud
- canton de Cuc-Tolzan
- canton de Dornha
- canton de Graulhet
- canton de La Bruguièra
- canton de La Cauna
- canton de Lautrec
- canton de La Vaur
- canton de Mazamet Nòrd-Èst
- canton de Mazamet Sud-Oèst
- canton de Montredond-La Beçoniá
- canton de Murat de Vebra
- canton de Puèglaurenç
- canton de Ròcacorba
- canton de Sant Amans Soult
- canton de Sant Paul del Cabdal-Jòus
- canton de Vabra
- canton de Vielhmur d'Agot


text:
Lac de Lugano
Lo lac de Lugano (en italian Lago di Lugano o Lago Ceresio) es un lac partejat entre Itàlia e la Soïssa italiana. Lo seu nom latin foguèt Lacus Ceresius.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Lac de 48,7 km², prigond de 288 m a 271 m d'altitud, es en joncion amb lo Lac de Varese, lo Lac de Comabbio, lo Lac de Ganna, lo Lac de Ghirla, lo Lac Major e lo Lac de Monate. Fa part dels Sèt lacs de la província de Varese, al nòrd de la Val de Pò.
Geografia politica[modificar | modificar la font]
Es situat dins lo canton de Tecin (Soïssa) e que ribeja la província de Varese e la província de Còme en Itàlia. Dins lo territòri soís, en riba del lac, se tròba la comuna italiana de Campione d'Itàlia, enclavament italian en Soïssa.


text:
Glèisa Confessanta
- Pel movement nòrdamerican del meteis nom mas sens rapòrt, vejatz lo Movement confessant.
La Glèisa Confessanta (alemand: Bekennende Kirche) foguèt un movement de resisténcia crestian dins l'Alemanha nazi. En 1933 la Gleichschaltung forcèt las Glèisas protestantas a fusionar amb la Glèisa protestanta del Reich e a sostenir l'ideologia nazi. L'oposicion aguèt de se rescondre per s'amassar, e creèron la Glèisa confessanta al mes de setembre d'aquela annada. En 1934, la declaracion de Barmen, redigida mai que mai sos l'autoritat de Karl Barth amb la participacion d'autres pastors e congregacions de la Glèisa confessanta, foguèt ratificada al sinòde de Barmen. Tornava afirmar que la Glèisa alemanda èra pas un "organ de l'Estat" al servici de la consolidacion dels interèsses nazi, mas qu'èra somesa a Crist sol e a sa mission.
D'unes menaires de la Glèisa confessanta coma Martin Niemöller e Dietrich Bonhöffer, foguèron mandats en camps de concentracion o detenguts coma presonièrs personals. D'unes foguèron executats o moriguèron dins aqueles camps. Los crestians que s'endevenián pas amb los Nazis se trobèron sens menaires. La Glèisa s'engatgèt dins mai d'una forma de resisténcia, en particular amagar Josieus [1] del regim nazi. La Glèisa confessanta es un exemple unic d'un movement criptocristian obrant dins un país majoritàriament crestian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Victoria J. Barnett, "Dietrich Bonhoeffer's Ecumenical Vision", The Christian Century (Abril de 26, de 1995), 454–7.


text:
Canal de Brienne
Lo canal de Brienne es un canal que religa la Garona e lo Canal del Miègjorn. Lo canal es situat al centre de la vila de Tolosa, Occitània. Long d'1,6 km entre l'amont de la cauçada del Bazacle lo canal jonh lo Canal del Miègjorn als Ponts Bessons.
Istòria[modificar | modificar la font]
La construction del canal de Brienne foguèt decidida pels Estats de Lengadòc en 1760, per tal que lo centre de la vila venga accessible per via navegabla.
L'òbra comencèt en 1765 e foguèron cavats lo canal e un pòrt a la boca dels dos canals (als Ponts Bessons)[1] ; foguèt inaugurat le 14 d'abril de 1776.
Son primièr nom: Canal de Sant Pèire, foguèt cambiat en Canal de Brienne, en onor d'Étienne-Charles de Loménie de Brienne (1727-1794), arquevesque de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Cotte, Canal du Midi, merveille de l'Europe, édition Belin Herscher, 2003, (ISBN 2-7011-2933-8), page 96.


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Di flour au fru
Lou jardin à la primo
Ma grand disié : li flour de sant Jóusè anóuncion lou printèms.
Es ansin que de touto ma jouinesso ai nouma li jacinto. Pèr iéu flour de sant Jóusè èro lou noum vertadié d’aquelo flour tant redoulènto qu’espelis au mes de mars e que, d’efèt, es ansin anounciarello de la primo. Ai demanda d’eici, d’eila, en d’ami s’avien ausi dins sa jouvènço aquesto espressioun mai, de bado. Belèu qu’un de nòsti legèire poudra nous counfierma aquesto apelacioun de flour de sant Jóusè pèr nòstis àvi.
Se capito que vous dise acò bord que siéu asseta dins lou jardin. Adeja viesti en ciclisto, acabe ma bolo de choucoulat caud e siéu lèst pèr l’escourregudo. Mai pamens, aquésti flour de sant Jóusè que me picon l’iue despièi un moumenet e qu’an trachi au pèd d’un rousié que fai si fueio, me pivellon e subre-tout me ramenton tant de souveni d’enfanço. Verai que la bello sesoun sèmblo de s’acampa despièi quàuqui jour. De pertout i’a proun de marco que lou laisson pensa (foutò 1). Lou rigau es vengu nous faire sis adessias sus lou lindau de l’oustau : es un signe que troumpo pas; lou veiren plus jusquo i premiéri fre de l’autouno (foutò 2).
Quand parlas dis aucèu!
Me demande…vo, vo, me demande se l’escourregudo la faren pas dins lou jardin e sènso velò! Sias d’acord? Zóu, tant miés ! Alor anas leissa vòsti biciéucleto contro la paret dóu garage e ges de tèms de perdre. Anen coumença e siéu segur que se coungoustaren touto la matinado. Lou soulèu nous rescaufara lis espalo en escalant plan plan dins lou cèu blu sènso nivo mai pas sènso iroundo que soun deja arribado di païs caud mounte an passa la marrido sesoun. Volon dins l’èr en quilant e se rounsant à la recerco de soun manja, mouissaloun e àutri pichots insèite que, pecaire, an pas gaire de chanço de passa pèr maio.
Quand parlas dis aucèu! Tè, justamen, lou merle arrecoumenço de sibla; es quiha despièi la pouncho d’aubo sus la cimo dóu grand falabreguié di vesin. S’èro arresta ’n moumen quouro avès mourreja, mai lou vaqui que repren sa cansoun e vague, jusquo à jour fali. I’a de cop que te vèn en òdi! Ah, qu’arribèsson lèu li cigalo, em’ acò nous faran coutrìo sa cantadisso, un councert que perdurara tout lou sanclame de l’estiéu! Ié sian acoustuma… Enfin, pas tóuti. Me siéu leissa dire i’a dous o tres an d’acò qu’un estrangié de l’uba se venguè plagne à la coumuno de sa vilo d’adóucioun pèr que li cigalo fuguèsson tóuti escoufido!... Autant assaja d’estermina tóuti li pesou de la tèsto d’un rascas…
Li gendarmo fan sis amour
Mai vesès pulèu sus li pichot gravié! Despièi quàuqui jour li gendarmo fan sis amour (foutò 3). E alor n’i’a à moulounado que quiéu à quiéu, dous pèr dous, caminon, gaiard, sènso s’arresta. L’un avanço, e… fourçadamen, l’autre requiéulo. Noun se pòu faire autramen. De cop s’arrèston e aquéu que requiéulavo, zóu… avanço. Aquéu biais de camina me fai pensa à-n-un vehicule militàri qu’ai couneigu à la debuto de ma carriero e que ié disien l’EBR (engin blindé de reconnaissance). Se capito que sa toco èro d’èstre davans pèr durbi la routo àn- uno troupo moutourisado en destouscant l’enemi. Sa particularita es qu’avié dous moutur, un davans e l’autre darrié e dounc dous ome que menavon lou vehicule. Quouro l’enemi èro en visto, l’EBR poudié tira ‘mé soun canoun pièi, sènso faire miétour, quatecant requiéula pèr se bouta à la sousto. Vous dise voulountié acò, bord que dintre li legèire nostre, n’i’a proun qu’an degu counèisse aquel engen blinda. L’atahut dóu generau de Gaulle fuguè pourta pèr un EBR à sis óussèqui.
Mai revenen à nòsti gendarmo, de coulour negro e roujo coume lou vièsti qu’an carga nòsti gendarmo francés de siècle de tèms. Vaqui un insèite que fau bèn proutegi que s’apitanço d’àutris insèite, marrit aquéli, coume li pesou e li nieroun que sagaton flour, fueio e liéume de nòsti jardin…
Vous vau mena aro dins un endré que lou soulèu ié vèn proun tard. Se sian crespina, auren l’óucasioun de vèire encaro quàuqui degout d’eigagno sus li fueio de rousié… Oh couquin de sort, velaqui la bello foutò de faire! Just e just ço qu’esperave. Zóu, à vòsti bouito! (foutò 4).
La telaragno
En passant proche l’oustau, vous prepause de nous asseta un moumenet souto la touno enmantelado de flour de glicino coume se n’en vèi pas souvènt. L’an passa, avèn agu quatre flour! Aquest an, la touno es à mand de s’escranca souto lou pes de tant de branco flourido (foutò 5). Ausès un pau li voun-voun de tóuti lis insèite que vènon s’enchuscla en pipant lou poulèn. Avès aqui lis abiho, bèn segur, que sorton tout bèu just de si brusc ,mai tambèn li tavan, li guèspo e àutri mousco de touto meno que ié fan un chafaret à noun plus!
Dins un recantoun, entre dous aubrihoun, proun bèn escoundudo, mai trahido pèr lou soulèu que mounto, l’aragno nous porjo un bèl eisèmple d’architeituro coume se n’en vèi pas souvènt : sa telaragno, qu’a degu basti dins la niue bord qu’aièr i’èro pancaro. Acò tambèn s’amerito de ié passa un moumen pèr vèire un pau e chifra coume l’animalun s’ourganiso pèr derraba sa vido! Eici, au bèu mitan de si fiéu d’aran (foutò 6), espèro d’ouro e d’ouro, sènso boulega, qu’un pauras de mouissaloun vèngue s’empega. L’insèite, ansin aganta, aura pas lou tèms de coumprendre ço que i’arrivo que l’aragno se rounsara sus éu pèr i’enjita soun verin mourtau… Ansin èi la lèi de la naturo e rèn e res ié poudran chanja quicon! Lou gros manjara sèmpre lou pichot. En parlant d’acò, ai de faire mèfi emé mi 60 kilò tout bagna. Pamens, pèr l’ouro, siéu toujour aqui. Quau me manjarié qu’ai que la pèu e lis os, mai pamens un pau de muscle dins li boutèu pèr pedala…
La granouio aprivadado
Despièi la fin de l’ivèr que, siguèsse dich en passant, es esta mai brave que l’an passa, qu’aguerian 50 centimètre de nèu à Sant-Roumié en tres cop, se capito qu’uno pichoto granouio verdo, poulideto coume tout, trèvo lou jardin en s’aprouchant que mai de l’oustau. Anan la cerca un moumen e siéu segur que se gardan lou chut-chut, quaucun la troubara. Arregardas un pau sus lou rebord di fenèstro, proubable que nous espèro pèr nous bada un bon moumen avans de s’esbigna en sautant au mitan di planto flourido. Auren pas de cerca long-tèms! Tè, velaqui ! Aqueste cop, espèro sus lou crouchet dóu contro-vènt. Es-ti pas poulido touto verdo, proupreto e lusènto coume se sourtié de sa bagnadouiro (foutò 7)?
Me sèmblo pamens qu’es un pau esfraiado de vèire tant de mounde dins lou jardin e sara pas longo pèr sauta. Mai se la vesias quand siéu soulet e qu’aproche, se reviro de-vers iéu, duerb d’iue coume lou poung, ié dise quàuqui mot plasènt e m’escouto; siéu segur que me coumpren. Boulego pas, franc quàuqui cop sa tèsto pèr miés me vèire quand càmbie de plaço. De-fes, restan ansin, tóuti dous, de long moumen mai pièi la laisse pèr countunia mis obro. Me regardo parti! I’a dins la vido de moumen mounte l’ome, sènso ana bèn liuen, se pòu senti proche la naturo e, perqué pas, s’amiga ’m’ uno granouio. N’en vese dintre vautre que fan rire de chin, tant pis pèr éli… sabon pas ço que mancon… E, tè! Soun-ti pas bèu aquéli croucus bessoun (foutò 8) dins l’erbeto que ié sèr d’escrin? Li fau remira tre que li vesès durbi que, bouto, passisson lèu; sa vido es bèn courteto : quàuquis ouro e pièi pas mai.
Lis agasso en bousco d’uno sousto
Aro que ié pènse, en passant proche l’auciprès, me ramente un evenimen que s’es debana i’a dous an à la memo pountannado. Vaqui-ti pas qu’un parèu d’agasso s’èro mes en tèsto de nisa sus la pouncho de noste aubre mieterran à quàsi 15 mètre d’aut (foutò 9)!
Un bèu matin, d’ouro, que dejunave sus la terrasso, lou parèu s’acampo e se pauso sus l’auto téulisso dóu mas, proche l’oustau. Ié sian acoustuma; d’ourdinàri barjacon un moumenet pièi s’envan. Mai aquéu matin d’aqui, li dos bèsti vouladisso di plumo negro e blanco semblavon bèn decidado de resta dins l’endré. E vague de voulastreja entre l’auto téulisso e moun ciprès. Me siéu lèu avisa qu’avien dins l’idèio de nisa en aut de l’aubre! Touto la matinado an fa d’ana-veni emé dins lou bè tout ço qu’èro necite pèr basti lou nis.
Ah, bèn, es egau, me siéu di! Mancarié plus qu’acò! finido la tranquileta e lou silènci. Acò se passara pas ansin, es iéu que vous lou dise! E iéu, de crida, de pica dins li man, de brasseja pèr ié faire pòu… mai de-bado! Noun soucamen countuniavon soun pres-fa, mai dous àutri parèu d’aucèu venguèron se pausa sus la téulisso, bramadis que noun sai pèr me faire coumprendre qu’èro pas un animau di dos cambo qu’empacharié lou nis d’èstre basti sus lou ciprès.
Aguessias vist e ausi l’espetacle! Sus li téule, li quatre aucèu enfuria quilavon à noun plus, voulastrejavon vers iéu dins l’amiro de me faire pòu pièi remountavon; iéu, en bas jitave de pougnado de gravié vers la pouncho de l’aubre, mai acò despassavo pas la mita de soun autour e me retoumbavo dessus; picave em’ uno cuiero sus lou quiéu d’uno grosso casseirolo ; dins lou vesinage, li chin japavon, li vesin averti pèr tout aquéu chafaret s’acampavon pèr èstre de l’espetacle…e ma femo, sourtido de sa cousino, que me demandavo s’ère pas niais… basto! l’afaire èro parti pèr dura proun de tèms que deja la journado s’acabavo!
Mai, bonur pèr iéu, un di tres flèu de Prouvènço coume disien nòsti davancié, lou vent-terrau, segne mistrau, se boutè à boufa à la subito en fin de journado!
N’en vos de mistralado, n’en vaqui! L’aubre pounchu, bacela pèr lou ventaras, se giblè d’eici, d’eila, si branco d’en aut s’escartèron, se crousèron, s’envertouièron bèn talamen que lou parèu d’agasso qu’avié, proubable, bèn oubra pèr l’alestimen dóu nis mau-grat tout aquéu tarabast, prenguè pòu e s’esbignè, segui de proche pèr li dous autre.
L’endeman matin ma cregnènço fuguè vano, que lis aucèu revenguèron pas. Proubable qu’anèron assaja de basti lou nis dins un endré un pau mai tranquile e subre-tout dins un aubre di branco mai redo qu’aquéli d’un ciprès, aquélis empego!
Lou rousen de Lagoy
Mai parle, parle e belèu que sarié lou moumen de béure lou got de l’amista. Que n’en pensas, que? E, d’abord qu’enfourcaren pas nòsti velò vuei, de que dirias de tasta lou rousen dóu castèu de Lagoy. Es un vin requist que si rasin s’amaduron sus lou planestèu de la Pichoto Crau, aquesto colo coudoulouso que s’esperlongo de l’adré à l’uba entre Sant-Roumié e Novo e que n’en vesèn despièi l’oustau la premiero pinedo à tout bèu just 200 mètre? Ma femo a alesti quàuqui sieto de car-salado que manjaren emé lou pan de l’oustau encaro tout caud sourti dóu four. Tout acò passara bèn em’ un got de Lagoy rousen!
Sian bèn, que, souto la glicino? I’a toujour autant de vounvounamen sus nòsti tèsto, lou mèu sara bon! Zóu, turten lou got que lou vin es bèn fres coume se dèu. Mai mèfi, tu! As uno guèspo qu’es en trin de s’ennega dins toun got! Pas estounant emé lou pes di boulo de poulèn que s’es empegado sus li pato, a pas pouscu sourti de la glicino e a cabussa vers la taulo. Te dise iéu que dèu èstre uno guèspo estakanouvisto pèr s’èstre autant cargado avans de tira vers lou nis!
Pèr quicho-clau, vous dirai que siéu bèn countènt qu’aguessian passa nosto escourregudo au miéu, dins lou jardin. Vàutri, gènt de la vilo, aurés vist au mens coume se viéu dangeirousamen à la campagno : li guèspo que vous toumbon dessus, lis agasso qu’envahisson voste envirounamen e vous parle pas di fournigo que, tant, ié pren l’envejo de veni vesita vosto cousino pèr s’apastura à-gràtis dins voste bufet : aquéli salouparié de pichòti bèsti an vergougno de rèn. Arrivon à la co-dóu- loup, rintron dins toun oustau coume un trin en garo, se servon, sorton dóu tèms que d’autro li crouson pèr veni faire si freto!...
Ah, es iéu que vous lou dise! Veramen, sias bèn urous de viéure en vilo. Mai vese que n’i’a que soun bèn countènt d’agué pas pedala au-jourd’uei! Sabon pas ço que ié reserve pèr nosto escourregudo à veni…
28116


text:
Chantelouve
"Chantelouve" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Chantelouve a situat a approximativement 70 km al sud de Grenòble. Se situa en lo massís del Oisans, a qualques quilomètres de Bourg-de Oisans. Per i accedir, en venent de Grenòble per la rota de Bourg-de Oisans, cal prene la rota #que pòrta al caulet de Ornon per la Paute. En venent per La Mure, cal prene la rota de Valbonnais.
La municipalitat es en bordure del parc dels Écrins.
La commune de Chantelouve est située à approximativement 70 km au sud de Grenoble. Elle se situe dans le massif de l'Oisans, à quelques kilomètres de Bourg-d'Oisans. Pour y accéder, en venant de Grenoble par la route de Bourg-d'Oisans, il faut prendre la route qui mène au col d'Ornon par La Paute. En venant par La Mure, il faut prendre la route de Valbonnais.
La commune est en bordure du parc des Écrins.


text:
Fauguernon
Fauguernon es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a compausat d'un scenari de cultura al nòrd-es, de quatre tucs cap al sud-oèst amb tres vallées dintradas, #qu'aquela del ruisseau Fauguernon en cara de la comuna.
La commune est composée d'un plateau de culture au nord-est, de quatre collines vers le sud-ouest avec trois vallées encaissées, dont celle du ruisseau Fauguernon en face de la mairie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fauguernon #Èsser antany un dels mai grands fiefs de Normandie coma la testifiquen las rèstas imponents del castèl del Sègle IX.
Fauguernon fut jadis un des plus grands fiefs de Normandie comme l'attestent les restes imposants du château du Modèl:IXe siècle.


text:
Louis Agassiz
Jean Louis Rodolphe Agassiz (28 de Mai de 1807- 14 de decembre de 1873) foguèt un zoològ, glaciològ, e geològ american nascut en Soïssa. Foguèt lo marit de l'educatritz Elizabeth Cabot Cary Agassiz, e un dels primièrs scientifics americans de fama mondiala.
Es el que lo primièr que prepausèt l'existéncia d'edat glaciària dins lo passat de la tèrra. Foguèt un dels darrièrs grands zoològs d'acceptar pas la teoria de Charles Darwin sus l'evolucion, una atitud que cambièt pas fins a sa mòrt.


text:
Las frequéncias UHF se propagan subretot en vista dirècta. Lor usatge se desvolopèt amb la saturacion de la benda VHF per las aplicacions de radiotelefonia fixa o mobila e de television, segon la disponibilitat amb lo temps de compausants adaptats, en particular lo passatge de l'electronica de tubas als transistors. La benda en dessús de 1 000 MHz foguèt utilizada d'en primièr pels radars, puèi los fais hertziens, puèi las connexions satellitàrias (GPS, telefonia mobila), e mai recentament pels telefòns mobils GSM e las connexions Wi-Fi. La taula en dejós resuma aquela reparticion de l'espèctre.
Las frequéncias UHF son tanben rebatidas de biais difusa par la troposfèra, çò que permet la realizacion de fais hertzians troposferics per de distàncias de qualques centanas de quilomètres. Coma l'atenuacion es fòça importanta, aquelas connexions demandan d'antenas fòrça directivas e de fòça poderosas.


text:
Ramon IV de Tolosa
Ramon IV de Tolosa (egaument conegut com Ramon de Sant Geli) que ho comte de Sant Geli, duc de Narbòna, marqués de Gòtia, comte de Roergue, marqués de Provença, comte de Tolosa e comte de Trípol.
Que ho un senhor occitan e un crotzat de la Purmèra Crotzada qui participè a la conquesta de Trípol, deu Krak deus Cavalièrs e de Jerusalèm. Qu'èra lo hilh de Ponç, comte de Tolosa, e d'Almòdis de la Marcha. Moric en 1105 a Mont Pelegrin.
- Carta grafica pas indicada
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Provença/Articles ligats
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Comte de Tolosa
- Òme crosat
- Naissença en 1042
- Ostal de Tolosa
- Comte de Sant Gèli
- Comte de Roergue
- Marqués de Provença
- Comte de Trípol
- Decès en 1105
- Purmèra crozada


text:
Sultanat de Malaca
Lo Sultanat de Malaca foguèt un sultanat malai independent de 1400 a 1511 centrat sus l'estat actuau de Malaca. Se formèt vèrs 1400 a l'iniciativa d'un sultan rebèl de Singapor. Venguèt una crosiera comerciala importanta dins lo Sud-Èst d'Asia e ocupèt una partida importanta de la peninsula de Malàisia, deis illas Riau e de de Sumatra. Favorizèt tanben lo desvolopament e l'implantacion de la cultura malai dins la region. Pasmens, en 1511, sa capitala foguèt atacada e conquistada per lei Portugués. Lo darrier sultan deguèt s'enfugir mai Malaca e son territòri contunièron de gardar una identitat pròpria importanta. Formèron a l'ora d'ara un reiaume de la federacion de Malàisia.


text:
Bouxwiller (Bas Ren)
Buchsweiler en alemannisch ( Bouxwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò massís dels Vòges e la plana de Alsace an per prolongement a Alemanha, la plana del País de Bade e lo massís de la Bòsc-Negre. Los dos massises an per origina comuna lo bombement d'una pénéplaine post-hercynienne. Aquela déformation a parlat per una compression engendrée per la orogenèse de las Alpes. Aquel bombement s'es vist seguir per un effondrement tectonique central ont çò Rhin, de Bâle a Frankfurt, constituissi lo graben central.
Al començament del Cénozoïque (-65 La miá), lo climat en Alsace es de tipe équatorial. Las ruscas sortidas de la ère mésozoïque (−251 a unitat|−65.5|La miá {{}}), son déformées per la compression sortida de la formacion de las montanhas aupinas. Al mièg del Éocène (-50 La miá), lo futur fossé rhénan comença a s'enfonsar. A Bouxwiller, aquel fenomèn favorís la formacion d'un lac. S'i alternen dels sédimentations de calcaire, de argila e de lignite, ricas en fossils de gastéropodes, de ostracodes, de peisses, èca. Lo periòde del Oligocène (de -34 a unitat|-23|La miá {{}}) marca lo començament del effondrement rhénan. Una mar pauca prigonda fa alavetz aparicion e se produsís una acumulacion de sédiments d'origina marina. Après lo retrach d'aquela mar, la sédimentation a una origina fluviale al Miocène (de -23 a unitat|-5|La miá {{}}). Lo fossé se llaura en principi cap al sud. Ailà, lo Rhin se flueix en direccion de la Saône. Al Pliocène (de -5 a unitat|-2|La miá {{}}), los principals rius alsaciennes tales la Moder o la Zorn produsiscan de grandas cônes de déjection a la siá débouché. Al començament del Quaternaire (lo nòstre periòde géologique), jol pes dels depauses sédimentaires e jos l' accion de las déformations, lo lent movement de affaissement del fossé atrai lo fleuve cap al nòrd. Los periòdes de metes de alluvions alternen amb periòdes de creusements. Se forma alavetz un amassa de terrassas retalhadas pel Rhin e pel Ill lo sieu principal afluent en Alsace. En dominant a l'ora d'ara lo Rhin de cinc a cinquanta mètres, aquelas terrassas an #èsser recobertes de lœss sus dètz a vint mètres pendent las darrièras glaciations del Quaternaire[1].
Modèl:Article connexe Le massif des Vosges et la plaine d’Alsace ont pour prolongement en Allemagne, la plaine du Pays de Bade et le massif de la Forêt-Noire. Les deux massifs ont pour origine commune le bombement d'une pénéplaine post-hercynienne. Cette déformation est causée par une compression engendrée par l’orogenèse des Alpes. Ce bombement s'est vu suivre par un effondrement tectonique central où le Rhin, de Bâle à Francfort, constitue le graben central.
Au début du Cénozoïque (-65 Ma), le climat en Alsace est de type équatorial. Les couches issues de l'ère mésozoïque (−251 à −65,5 Ma), sont déformées par la compression issue de la formation des montagnes alpines. Au milieu de l'Éocène (-50 Ma), le futur fossé rhénan commence à s'affaisser. À Bouxwiller, ce phénomène favorise la formation d'un lac. Il s'y alternent des sédimentations de calcaire, d'argile et de lignite, riches en fossiles de gastéropodes, d'ostracodes, de poissons, etc. La période de l’Oligocène (de -34 à -23 Ma) marque le début de l'effondrement rhénan. Une mer peu profonde fait alors apparition et il se produit une accumulation de sédiments d’origine marine. Après le retrait de cette mer, la sédimentation a une origine fluviale au Miocène (de -23 à -5 Ma). Le fossé s’ouvre d’abord vers le sud. Là, le Rhin s’écoule en direction de la Saône. Au Pliocène (de -5 à -2 Ma), les principales rivières alsaciennes telles la Moder ou la Zorn produisent de grands cônes de déjection à leur débouché. Au début du Quaternaire (notre période géologique), sous le poids des dépôts sédimentaires et sous l’action des déformations, le lent mouvement d’affaissement du fossé attire le fleuve vers le nord. Les périodes de poses d’alluvions alternent avec des périodes de creusements. Il se forme alors un ensemble de terrasses découpées par le Rhin et par l’Ill son principal affluent en Alsace. Dominant actuellement le Rhin de cinq à cinquante mètres, ces terrasses ont été recouvertes de lœss sur dix à vingt mètres durant les dernières glaciations du Quaternaire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 28 d'abril de 2011
- ↑ Formation et structure - Département de Géographie, le site du département de géographie de l'école normale supérieure. Consultat lo 28 avril 2011


text:
Serpentes
Las sèrps (o pus rarament serpents) son de reptils de sang freja que forman l'òrdre Squamata.
Lo sens de l'ausida de las sèrps[modificar | modificar la font]
De per sas caracteristicas anatomicas, s'es considerat sovent que las serps son sordas. Las darrièras recèrcas dels erpetològs, an revelat que las sèrps an una capacitat auditiva comparabla a la dels lusèrts.
Ten la sèrp d'estructuras situadas de cada costat del cap que li permeton d'ausir. La pèl e un teissut muscular de cada part del cap, protegisson un osset mobil, sonat columèla, que fa de pichòts desplaçaments en responsa a las ondas sonoras. Lo movement de la columèla es transferit a travèrs d'estructuras intermediàrias a la coclèa, ont se produsisson de senhals electrics dins sas cellulas pilosas que correspondon a las ondas de son, relativas al reng de frequéncia determinada, que permet a son sistèma auditiu de percebre, e transferidas al cervèl.
Fin finala, contràriament a çò que se pensa abitualament, las sèrps an una ausida per percebre los sons transmeses a travèrs de l'aire. D'un autre caire, i veson pas e son ausida es preparada per percebre de sons de bassa frequéncia. Aqueles sons, segon d'estudis recents, se situan dins una frequéncia entre 200-300 Hz, mentre que per l'òme lo reng maximal d'audicion se situa entre 15 000-20 000 Hz.
Son, doncas, pas sordas mas ausisson sonque los sons grèus e dins una gamma plan limitada dins las bassas frequéncias; entre 200-300 Hz e totes los sons que son ensús o enjós d'aquesta frequéncia los pòdon pas ausir. Segon d'estudis de l'Universitat de Las Palmas de Granda Canària, l'ausida de las sèrps manca de partida (o ausida) extèrna. Presentan un ausidor intèrne e un mejan sens cap de timpan.
Es, probable, per encausa d'aquesta limitacion auditiva, qu'an desvolopat un autre sistèma per poder percebre las vibracions del sòl o de tota mena d'objècte que i pòdon èsser en contacte. Las vibracions del sòl passan a travèrs dels muscles del ventre a de receptors especials situats dins tota l'esquina e son transmesas al cervèl.


text:
Fry
Fry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En la vallée de la Andelle, entre Forgis-las-Aigas e La Feuillie.
Dans la vallée de l'Andelle, entre Forges-les-Eaux et La Feuillie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 900, Gautier de la Ferté, fils de Renaud de Gournay cedís la glèisa a las chanoines de la Ferté-Sant-Samson. En 1040, tòrna al abbaye de Sigy.
Luòc de creacion de la lampe Pigeon per Charles Pigeon.
En 900, Gautier de La Ferté, fils de Renaud de Gournay cède l'église aux chanoines de la Ferté-Saint-Samson. En 1040, elle revient à l'abbaye de Sigy.
Lieu de création de la lampe Pigeon par Charles Pigeon.


text:
Augal
Lo Mont Augal situat al sud del Massís Central, culmina a 1567 m, çò que ne'n fa lo punt culminant de las Cevenas après lo Mont Losera (1699 m). Bastion sud-èst del Massís Central, lo Mont Augal es remarcable par son panorama, sa climatologia e son observatòri meteorologic. Es un luòc istoric per los camisards e la Resisténcia.
Somari
Geografia e geologia[modificar | modificar la font]
Geografia e geomorfologia[modificar | modificar la font]
Situat sus la comuna de Valerauga, lo suc d'Augal forma un plan d'altitud que supera 1500 m sus aperaquí 3 km². Es ocupat per tres sucs: d'èst cap a oèst, lo Pic de la Fajòla o Pic Ferrege (1555 m) que domina lo pendís sud-èst, lo Senhal de l'Òrt de Dieu o Torreta de Cassini (1567 m), punt culminant que pòrta l'observatòri meteorologic, e lo Senhal d'Augal (1564 m). I a tanben al sud las cimas de Lingas (1445 m) e lo plan d'Esperon, e s'espandís a l'oèst fins als plans calcaris dels Grands Causses en passant pel pas de Prat Pèiròt ont i a una estacion d'esquí.
L'aigavèrs entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa travèrsa lo plan situat al suc, e se perlonga al nòrd e al sud. Los pendisses mediterranèus e atlantics son fòrça diferents per sas morfologias. A l'èst e al sud-èst, en dessús de las fonts del riu d'Erau e de sos afluents, los pendisses son reddes e ribassuts e lo desnivelat supera 1000 m entre Valerauga, lo fons de la val e lo suc). Cap a l'oèst e al nòrd-oèst, de crestas arredondidas, de pendisses pus suaus, desseparan las vals de Tarnon, de Jonta, de Trevesel e de Dorbia, afluents de Tarn.
Geologia[modificar | modificar la font]
Augal es format de granit, d'edat paleozoïca (mes en plaça fa aperaquí 330 milions d'ans), intrusiu dins las ròcas metamorficas de la seria dels sistres de las Cevenas. Lo sud del massís (Lingas) es mai que mai granitic, e mai qu'al suc d'Augal se tròban de micasistres que constituisson la teulada de pluton granitic. Entre Augal e Lingas, una falha de direccion èst-oèst isola un petit platèu format de calcaris mesozoïcs ont se trapa l'avenc de Bramabuòu.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
L'estacion meteorologica del Mont Augal foguèt bastida entre 1887 e 1894 amb fòrça dificultats degudas a la rudesa del clima e sul modèl original d'un castèl, amb una torre merletada ont i a una taula d'orientacion. L'inauguracion se passèt lo 18 d'agost de 1894 e los relevats d'observacions i son tenguts dempuèi lo 1èr de decembre de 1894.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Al suc d'Augal, las condicions meteorologicas son sovent extrèmas, l'aire oceanic e l'aire mediterranèu s'i confrontan de longa, e la montanha recep en mejana 2,5 m de pluèja per an.
Qualques recòrds:
- Temperatura maximala : 28,7 °C l'11 d'agost de 2003 ; minimala : -28 °C en 1956 ;
- Velocitat maximala del vent : 171 km/h en mejana pendent una jornada, ventadas superan 360 km/h lo 1èr de novembre de 1968 ;
- Quantitat de pluèja maximala en 24 oras : 607 mm entre lo 30 e lo 31 d'octobre de 1963;
- Nautor maximala de nèu cumulada en 1 an : 10,39 m (ivèrn de 1995-1996) ;
- Nombre mejan annal de jorns de gèl : 144 ; de jorns de calor (temperatura superiora a 25 °C) : 0 ; de jorns de pluèja : 170 ; de jorns de vent fòrt (velocitat superiora a 16 m/s) : 265 ; de jorns de nèbla : 241 ; de jorns que lo sòl es cobèrt de nèu : 118.
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Observatòri meteo del Mont Augal
- Los Amics d'Augal, de Bogés e de Losera
- Ofici de Torisme Causses-Augal-Cevenas
- NEMAUSENSIS - Istoric de l'observatòri meteo del Mont Augal
- Ofici de Torisme de Valerauga, comuna del Mont Augal
Nòtas e fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Mapa topografica IGN 1/25 000 jos Géoportail


text:
La Vancelle
Wanzel en alemannisch (La Vancelle en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Vancelle (Wanzel n'alemand) es un vilatge de montanha, blotti sul vessant sud del massís #que separa lo Val de Lièpvre e lo Val de Villé. Lo pòble se tròba a 13 km a l'èst de Sélestat e a 3 km a l'oèst de Lièpvre, #qu'es la localité la mai prèpa. La majoritat dels ostals d'abitacion son perchées sus una nautor #que domina a l'oèst lo massís del Chalmont e a l'èst lo massís del Altenberg a 855 m. La Vancelle es plan expausada al sol e particularament de protegits vents del nòrd. Lo Chalmont la met a l'abric dels vents d'oèst. Bastit sus un terren en pendent, los ostals los mai recents se llauren al sud sul vast panorama de las reünions situadas sul marge drech de la Liepvrette. La pendenta es raide dempuèi la sortida del pòble en lisière del bòsc. Aquela a constituit de résineux (pi sylvestre) mas tanben de feuillus. Sul vessant anautit-rhinois en direccion del Chalmont a poblat de hêtres. Los abitants de la Vancelle an trucat las Vancellois e las Vancelloises. Los abitants de la Vancelle an sobrenomenat "Cocattes", tèrme #que designa la poma de pi en patois roman. Aquel subernòm los a #èsser atribuit perque los abitants utilizavan antany de pomas de pins per calfar-se.
La Vancelle (Wanzel en allemand) est un village de montagne, blotti sur le versant sud du massif qui sépare le Val de Lièpvre et le Val de Villé. Le village se trouve à 13 km à l'est de Sélestat et à 3 km à l'ouest de Lièpvre, qui est la localité la plus proche. La plupart des maisons d'habitation sont perchées sur une hauteur qui domine à l'ouest le massif du Chalmont et à l'est le massif de l'Altenberg à 855 m. La Vancelle est bien exposée au soleil et particulièrement protégée des vents du nord. Le Chalmont la met à l'abri des vents d'ouest. Construit sur un terrain en pente, les maisons les plus récentes s'ouvrent au sud sur le vaste panorama des sommets situés sur la rive droite de la Liepvrette. La pente est raide dès la sortie du village en lisière de la forêt. Celle-ci est constituée de résineux (pin sylvestre) mais aussi de feuillus. Sur le versant haut-rhinois en direction du Chalmont il est peuplé de hêtres. Les habitants de La Vancelle sont appelés les Vancellois et les Vancelloises. Les habitants de la Vancelle sont surnommés "Cocattes", terme qui désigne la pomme de pin en patois roman. Ce surnom leur a été attribué parce que les habitants utilisaient jadis des pommes de pins pour se chauffer.


text:
Vescomtat de Lemòtges
Entre Limòtges, Briva e Periguers los vescomtes de Lemòtges, tanben apelats vescomtes de Segur creeren un pichon principat que son darrier eretier fuguet Enric IV. Lo Vescomtat de Lemòtges, tanben sonat Vescomtat de Segur, Segur en essent la residéncia principala daus vescomtes au còr de lor domeni, passet de la familha de Lemòtges-Segur a la de Bretanha, puei aus Bles-Bretanha, aus de Labrit e fin finala aus Borbons.
Lor territòri compreniá los chasteus de Segur, d'Eissiduelh, d'Aissa, d'Auba Ròcha e de Nontronh. S'estendiá sus los actuaus departaments de Nauta Vinhana, Dordonha e Corresa.


text:
Celsoy
Celsoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Celsoy a situat al sud del País de Langres, a l'oèst del vilatge de Plesnoy e al nòrd de la municipalitat de Anautita-Amance. Es un en encantant pòble a flanc de serral del Plain de Celsoy, scenari en portant lo sieu nom #que s'estend del pòble del Culmont fins al pòble de Plesnoy.
Le village de Celsoy est situé au sud du Pays de Langres, à l'ouest du village de Plesnoy et au nord de la commune de Haute-Amance. C'est un charmant village à flanc de coteau du Plain de Celsoy, plateau portant son nom qui s'étend du village du Culmont jusqu'au village de Plesnoy.


text:
Ipotèsi
Una ipotèsi (del grèc ancian ὑπόϑeσις hypothesis, compausat de hypo, "sota" e thesis, "posicion") es la premissa sostenguda a un rasonament o una demostracion.
Lo sens del mot a l'origina èra una idèa intelligenta o un metòde matematic capable de simplificar los calculs, mas qu'èran pas necessariament reals. Amb aqueste sens lo cardenal Bellarmine usèt lo mot quand avertiguèt Galileo Galilei de pas tractar lo movement de la Tèrra coma real.
Dins l'usança comuna, una ipotèsi es una idèa provisòria que la siá valor a d'èsser assolidada.
L'ipotèsi exigís aital un esfòrç de la part dels investigadors per la confirmar o la negar. Dins lo metòde ipotetico-deductiu, una ipotèsi i aviá d'èsser falsificabla, amai i aviá la posibilitat de la se declarar falsa, usualament a travèrs l'observacion e per consequéncia la formulacion d'una autra ipotèsi logica.
Lo mot "ipotèsi" es estat utilizat d'un mòde incorrècte per l'ipotèsi de Riemann, que n' aviá d'èsser pus pròpriament apelada conjectura.
Per exemple, una persona qu'arriba dins un país e que vei una feda blanca, poiriá formular l'ipotèsi que totas las fedas d' aquel país seràn blancas.
Aquesta pòt èsser considerada coma una ipotèsi per çò qu' es falsificabla, valent a dire, que ne pòt èsser ensajat lo contrari: ne sufís de veire una sola feda d'una autra color.
De còps las demostracions matematicas son enonciadas en tres parts: ipotèsi, tèsi e demostracion, ont l'enonciat per demostrar es pas l'ipotèsi mas la tèsi, las ipotèsis son en cambi las condicions dins las que s'operan, que son emplegadas ensemble amb los axiòmas de la teoria onte s'opera per obténer la demostracion, per exemple:
- Ipotèsi: siá un triangle rectangle
- Tèsi: Teorèma de Pitagòras
- Demostracion: veire las divèrsas demostracions a l'encòp Teorèma de Pitagòras.
La tèsi es la proposicion d'aquel que ne desira s'abastar vertat. Lo rasonament que vòl far per arribar a una tala vertat s'apèla demostracion.
Vocables o concèptes relacionats[modificar | modificar la font]
- Tèsi
- Teorèma
- Teoria
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica... per la posicion d'Isaac Newton en consideracion amb las ipotèsis... "Hypotheses non fingo".


text:
Guèrra frontaliera Sodanesa
La Guèrra frontaliera Sodanesa o Crisi de Heglig foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dau 26 de març au 26 de setembre de 2012 entre Sodan e lo Sodan dau Sud. Foguèt entraïnat per la question dau contraròtle dau jaciment de petròli de Heglig a la frontiera entre lei dos país. Lei combats principaus se debanèron dins lo corrent d'abriu de 2012 e permetèron ai Sodanés de prendre lo contraròtle dau camp de Heglig après una tièra d'atacas dei fòrças dau sud. Pasmens, una ofensiva sodanesa dins lo territòri dau Sodan dau Sud mau capitèt e lei combats se limitèron a d'escaramochas fins a la signatura d'una tièra d'acòrds a partir de setembre de 2012 sus la definicion de la frontiera e lo partiment dei ressorsas de la region.


text:
Pont-d'Ouilly
Pont-d'Ouilly es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pont-de Ouilly a situat al confluisson del Adorna e del Noireau, sus la rota en connectant Falaise a Condé-sus-Noireau.
Lo territòri compren una enclave al se de la comuna ornaise de Cahan al nòrd del Noireau.
Pont-d'Ouilly est située au confluent de l'Orne et du Noireau, sur la route reliant Falaise à Condé-sur-Noireau.
Le territoire comprend une enclave au sein de la commune ornaise de Cahan au nord du Noireau.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo temps dels diligences, Pont-de Ouilly a reconegut coma vila estapa. Dempuèi lo Sègle XII, lo sieu pont de pèira als sèt arcs èra lo un dels escasses passatges sul Adorna en permetent de connectar París e Roan a la Bretanha e al Mont-Sant-Michel. Es un luòc de passatge obligat per afranquir lo fleuve e un autentic encreuament comercial. Al Sègle XX, la lòtja de Pont-de Ouilly es la una dels mai prospères de la region.
Fins en 1826, lo sector communal actual a repartit sus tres municipalitats desparièras : Sant-Marc-de Ouilly, Sant-Christophe e Ouilly-lo-Basset.
Aital fins en 1947, lo marge drech de l'actual bourg de Pont-de Ouilly depen doncas de la municipalitat de Ouilly-lo-Basset, del temps que lo marge esquèrre depen d'aquela de Sant-Marc-de Ouilly, Sant-Christophe, en aval del pont, en avent #èsser absorbit l'an 1826 per Ouilly-lo-Basset[1].
La Segonda Guèrra mondiala es fòrça douloureuse per l'aglomeracion de Pont-de Ouilly. Los bombardements, #que l'objectiu n'es de destruir lo pont, arriban a de nombrosas abitacions a las alentours, e las doas comunas de Ouilly-lo-Basset e de Sant-Marc-de Ouilly an declarat sinistrades. Cara a las dificultats administrativas e financièras per la reconstruction, decidisson de fusionar per formar la municipalitat de Pont-de Ouilly creada per decrèt en data del 23 d'agost de 1947.
Depuis le temps des diligences, Pont-d'Ouilly est reconnue comme ville étape. Dès le Sègle XII, son pont de pierre aux sept arches était l'un des rares passages sur l'Orne permettant de relier Paris et Rouen à la Bretagne et au Mont-Saint-Michel. C'est un lieu de passage obligé pour franchir le fleuve et un véritable carrefour commercial. Au Sègle XX, la halle de Pont-d'Ouilly est l'une des plus prospères de la région.
Jusqu'en 1826, le secteur communal actuel est réparti sur trois communes distinctes : Saint-Marc-d'Ouilly, Saint-Christophe et Ouilly-le-Basset.
Ainsi jusqu'en 1947, la rive droite de l'actuel bourg de Pont-d'Ouilly dépend donc de la commune d'Ouilly-le-Basset, alors que la rive gauche dépend de celle de Saint-Marc-d'Ouilly, Saint-Christophe, en aval du pont, ayant été absorbé en 1826 par Ouilly-le-Basset[2].
La Deuxième Guerre mondiale est très douloureuse pour l'agglomération de Pont-d'Ouilly. Les bombardements, dont le but est de détruire le pont, atteignent de nombreuses habitations aux alentours, et les deux communes d'Ouilly-le-Basset et de Saint-Marc-d'Ouilly sont déclarées sinistrées. Face aux difficultés administratives et financières pour la reconstruction, elles décident de fusionner pour former la commune de Pont-d'Ouilly créée par décret en date du 23 août 1947.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 24 de junh 2009
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Ouilly-le-Basset », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 24 juin 2009


text:
1874
Aquesta pagina concernís l'an 1874 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'octobre - Fondacion de l'Universitat de Zagrèb.
- 1 de decembre - Islàndia ganha la siá primièra constitucion e autonomia limitada.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei campanhas d'unificacion dau negus Yohannes IV. Succès important, obtenguèt la somission dau senhor Adal Tessema de Godjam qu'èra un dei princes pus poderós d'Etiopia. En cambi, li laissèt una autonòmia larga dins sei fèus.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A l'autona, una crisi governamentala se debanèt entre l'emperaire e sei ministres a prepaus dau projècte de Tongzhi de restaurar una partida dau Palais Imperiau maugrat l'estat fòrça marrit dei finanças publicas. S'acabèt per la destitucion deis oposants a l'emperaire. Pasmens, a la fin de l'annada, la malautiá d'aqueu darrier s'agravèt e Cixi foguèt tornarmai cargada de la regéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acabament dau trabalh de calculs dei 707 premierei decimalas dau nombre Pi per lo matematician britanic William Shanks[1].
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Wincenty Witos, primièr ministre de Polonha (m. 1946)
- 3 de febrièr - Gertrude Stein, escrivan e poetessa americana (m. 1946)
- 15 de febrièr - Ernest Shackleton, explorator britanic (m. 1922)
- 23 de febrièr - Konstantin Päts, president d'Estonia (m. 1956)
- 15 d'abril - Johannes Stark, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1957)
- 25 d'abril - Guglielmo Marconi, inventor e fisician italian, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1937)
- 9 de mai - Howard Carter, explorator britanic (m. 1939)
- 16 de junh - Arthur Meighen, primièr ministre de Canadà (m. 1960)
- 7 de julhet - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (m. 1938)
- 10 d'agost - Herbert Hoover, president dels Estats Units (m. 1964)
- 27 d'agost - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 3 de setembre - August Krogh, scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1949)
- 27 de novembre - Chaim Weizmann, president d'Israèl (m. 1952)
- 29 de novembre - António Egas Moniz, biològ portugués, Prèmi Nobel (m. 1955)
- 30 de novembre - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1965)
- 17 de decembre - William Lyon Mackenzie King, primièr ministre de Canadà (m. [[1950)
- Josèp d'Arbaud, poèta provençau (m. 1950)
- Emili Barta, escrivan e òme de teatre occitan (m. 1939)
- Simin Palai, escrivan gascon (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Millard Fillmore, president dels Estats Units (n. 1800)
- 21 de junh - Anders Jonas Ångström, fisician suedés (n. 1814)