text:
Empèri Otoman
L'Empèri Otoman (Osmanlı İmparatorluğu en turc modèrne), es un estat turc fondat per leis Otomans. Existent de 1299 a 1922, venguèt una dei poissanças majoras au Pròche Òrient puei en Euròpa après la presa de Constantinòple en 1453. Conoguèt un periòde d'expansion fins ai sègles XVI e XVII onte sei caps obtenguèron lo títol de Califa. A son apogèu, s'estendiá dei Balcans a la Peninsula Aràbia e de Siria a Argèria. Pasmens, lei sègles XVII e XVIII veguèron una crisi majora dau govèrn e una tièra de desfachas que van causar divèrsei pèrdas territorialas durant lo sègle XIX, especialament au Magreb, en Egipte e dins lei regions europèas de l'Empèri. Maugrat d'assais de refòrmas e de modernizacion durant la segonda mitat dau sègle XIX, lo declin contunièt e leis Otomans venguèron enemics d'estats aliats a França e au Reiaume Unit. Après lei Guèrras Balcanicas (1913), l'Empèri venguèt l'aliat d'Alemanha durant la Primièra Guèrra Mondiala e foguèt batut en 1918 entraïnant son afondrament definitiu e son explosion en divèrsei territòris.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La formacion de l'Empèri
- 1.2 L'apogèu de l'Empèri
- 1.3 Lei reviradas dei sègles XVI e XVIII
- 1.4 La fin e l'esclatament de l'Empèri
- 2 Organizacion politica
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Referéncias e nòtas
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Originas deis Otomans[modificar | modificar la font]
L'origina deis Otomans es probablament situada dins la tribú dei Kayi que fasiá partida dei Turcs Occidentaus qu'envaïguèron l'Iran e sa region au sègle XI. En 1224, èran installats dins la region orientala de Turquia modèrna a l'entorn de la vila d'Alat. Pròche de la frontiera ambé l'Empèri Bizantin, aqueu fèu desvolopèt donc sei capacitats militaras durant lo sègle XIII. Ansin, son armada se renforcèt e leis Otomans obtenguèron lor independéncia en 1299 durant lo rèine d'Osman Ièr Gazi. Fondant sa dinastia dins lo corrent d'aquel eveniment, capitèt de prendre la vila bizantina de Bursa que venguèt sa capitala.
Fondacion de l'Estat Otoman[modificar | modificar la font]
La fondacion de l'Estat Otoman foguèt l'òbra dau fiu e successor d'Osman Ièr Gazi. D'efèct, dich Orhan Gazi, aqueu darrier organizèt una administracion, bateguèt moneda e creèt una armada professionala formada d'un còrs d'infantariá e d'un autre de cavalariá. Dins leis afaires estrangiers, gràcias a una politica abila, capitèt de conquistar lo Principat musulman de Karesi (1335-1345) e d'aprofichar lei luchas e divisions de l'Empèri Bizantin per s'emparar de Íznik (1331) e de Ízmit (1337).
Son successor, Murad Ièr (1360-1389), prenguèt lo títol de sultan. Persuadit que Constantinòple èra encara una posicion defensiva fòrça solida per sei fòrças, decidiguèt de contornejar la vila per anar en Euròpa. En 1361 o 1362, conquistèt Andrinòple que venguèt sa capitala europèa. Intervenent pus luench en Bulgaria, deguèt faciar una coalicion formada per lei rèis d'Ongria, de Bòsnia, de Serbia, de Valaquia e de Bulgaria. Venceire en 1363 e en 1371, Murad esquichèt seis adversaris a la batalha de Kosovo en 1389 e poguèt annexar la màger part de Serbia.
Leis invasions de Tamerlan[modificar | modificar la font]
Bayezid Ièr Yildirim foguèt lo successor de Murad Ièr. La premiera partida de son rèine (1389-1402) foguèt consacrada a l'organizacion dei províncias asiaticas deis Otomans. Enterin, de campanhas militaras aguèron luòc en Euròpa, en direccion d'Ongria, de Bosnia, de Valaquia e còntra Constantinòple, e en Asia vèrs l'Eufrates. En 1396, obtenguèt un succès decisiu còntra una coalicion de país europèus que lo permetèt d'ocupar la màger part de Grècia. Pasmens, aquela expansion entraïnèt de problèmas per assegurar la defensa de l'empèri. Ansin, en 1402, lei fòrças otomanas foguèron esquichadas per lei Mongòls de Tamerlan. Bayezid foguèt capturat e moriguèt en captivitat. Gràcias a lor victòria, lei Mongòls ocupèron totei lei regions asiaticas de l'Empèri Otoman que se repleguèt sus sei territòris europèus.
La restauracion dau Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Après l'ocupacion de la màger part dau Sultanat, la restauracion de la poissança otomana foguèt l'òbra de sei dos successors. D'efèct, la captivitat e la mòrt de Bayezid Ièr entraïnèt una guèrra civila entre sei tres fius. Son venceire foguèt Memed Ièr que reinèt de 1413 a 1421. L'eliminacion de sei fraires inaugurèt la lèi de succession dau tròne otoman que permetiá l'assassinat deis autrei candidats. Après aqueu succès, Memed Ièr capitèt de reconquistar Anatòlia après dotze annadas de combats.
Son fiu Murad II (1421-1451) aguèt un rèine guerrier que permetèt ais Otomans de replegar leis armadas crestianas vèrs lei Balcans e l'Euròpa Centrala enterin que lo rèsta de l'Empèri Bizantin èra enceuclat. Dins aquò, lei premiereis operacions militaras dau periòde foguèron malaisadas per leis Otomans batuts a Belgrad. La situacion cambièt en 1444 a Varna (1444) puei au Kosovo onte lei Crestians subiguèron doas desfachas grèvas. Aqueu darrier succès permetèt l'ocupacion dei Balcans per leis Otomans e alunchèt Constantinòple dau rèsta deis estats crestians preparant sa conquista dos ans après.
L'apogèu de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La conquista de l'Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lo periòde de Murad II, lo rèine de son fiu Memed II (1451-1481) veguèt l'afirmacion de l'Empèri entre lei poissanças majoras d'Euròpa. D'efèct, lo Sultan novèu foguèt l'autor d'una òbra importanta ai nivèus militar e legislatiu. Ansin, de 1453 e 1461, capitèt de conquistar lei rèstas de l'Empèri Bizantin que sa capitala, Constantinòple, foguèt presa en 1453. Puei, après la mòrt de Jan Hunyadi en 1456, la resisténcia crestiana dins lei Balcans demeniguèt fòrtament entraïnant una tièra de conquistas dins la region fins a 1467. Enfin, Crimèa deguèt venir vassau deis Otomans enterin que lei marchands de Gènoa perdeguèron totei sei basas sus lei còstas de la Mar Negra. Au nivèu legislatiu, Memed II desplacèt sa capitala a Constantinòple e organizèt la societat de l'Empèri. Lei Crestians obtenguèron de libertats importantas e divèrsei Glèisas (grèga, armènia...) foguèron organizadas per lo poder otoman. Ansin, foguèt codificada la division de la populacion entre de grops religiós possedent una autonomia relativa. Enfin, foguèt tanben promulgat lo premier còde de lèis turcas.
Lei rèines de Bayezid II e de Selim Ièr[modificar | modificar la font]
Lei rèines de Bayezid II e Selim Ièr marquèron un periòde d'expansion novèla de l'Empèri Otoman que son cap venguèt califa durant lo rèine dau segond. D'efèct, Bayezid II (1481-1512) adoptèt una politica relativament pacifica en Euròpa e en Asia. De tractats foguèron signats ambé lei Mamelocs (Egipte), Iran, Ongria e Venècia.
En 1512, foguèt rebutat per son fiu Selim Ièr (1512-1520) sostengut par l'armada. Atacant l'Iran e l'Egipte, capitèt de prendre Tabriz puei de conquistar l'Anatolia sud-orientala. En 1516, dirigiguèt una campanha còntra lei Mamelocs e s'emparèt d'Alèp, de Damasc e de Jerusalèm. Lo 22 de genier de 1517, la batalha dau Mont Mugattam s'acabèt per la desfacha finala dei Mamelocs. Lo cherif de La Mèca reconoguèt la supremacia deis Otomans dins la proteccion dei Luòcs Sants de l'Islam e lo califa abassida foguèt capturat. Ansin, lo sultan Otoman prenguèt la carga de Califa e sa familha poguèt revendicar l'autoritat suprèma sus lei musulmans.
Lo rèine de Soliman[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Soliman Ièr (1520-1566) marquèt l'apogèu de l'Empèri Otoman que venguèt la poissança majora d'Euròpa e recebèt seis institucions definitivas. D'efèct, servits per de generaus e de diplomatas remarcables, Soliman realizèt unei conquistas e venguèt l'arbitre deis afaires europèus. Una tièra de campanhas militaras permetèron la conquista de Tunis e d'Argier (1516), Belgrad (1521), de Ròdes (1522), de Buda après la victòria de Mohacs (1526) e sei fòrças agantèron lei barris de Viena en 1529. De mai, l'Empèri concluguèt una aliança ambé França qu'èra tanben l'enemic de l'Ostau dei Habsborg. Au nivèu interior, lo periòde de Soliman foguèt caracterizat per una activitat arquitecturala que veguèt la construccion de mosquetas a Istambol e a Andrinòple.
Son fiu e successor, Selim II (1566-1574), foguèt un prince gaire capable qu'abandonèt l'exercici dau poder a son vizir Mehmed Pasa Sokollu. Aqueu darrier capitèt de cochar lei Crestians de Chipre e d'agrandir l'Empèri fins a la Mar Caspiana. Puei, lo rèine de Murad III (1574-1595) veguèt lei conquistas de Georgia e de Lorestan marcant l'apogèu territoriau d'un Empèri que seis institucions acomençavan de presentar de signes de declin.
Lei reviradas dei sègles XVI e XVIII[modificar | modificar la font]
La crisi deis institucions otomanas[modificar | modificar la font]
Lo sègle XVI foguèt caracterizat per una crisi prefonda deis institucions otomanas qu'entraïna un afebliment dau poder e una diminucion dei capacitats militaras de l'Empèri. Ansin, lo Harem venguèt lo luòc centrau deis intrigas politicas e de l'exercici dau poder. De mai, l'armada, especialament leis unitats de la gàrdia imperiala (Janissaris), an pres un ròtle major dins la succession e lo mantenement dau Sultan. Enfin, après la descubèrta d'America, lo centre dau comèrci mondiau s'alunchèt de l'Orient Pròche que perdeguèt sa posicion estrategica marcant lo començament d'un declin economic de l'Empèri.
Lo rèine dau Sultan Memed III (1595-1603) foguèt donc caracterizat per l'influéncia de sa maire que foguèt lo cap reau dau govèrn. Son successor Amed Ièr (1603-1617) assaièt de reprendre son autoritat mai mau capitèt d'enraiar lo desvolopament de la corrupcion. Foguèt tanben obligat d'arrestar lo conflicte europèu per la signatura de la patz de Zsitvatorok (1606) que reconoguèt lo statu quo entre Otomans e Imperiaus. Durant lei rèines de sei successors, Mustafa Ièr (1617-1618) e Osman II (1618-1622), sei tendéncias s'accentuèron e l'armada acomencèt dins leis afaires de succession dau tròne. Contunièron durant lei premiereis annadas dau rèine de Murad IV (1623-1640) que restabliguèt l'òrdre per una politica de repression implacabla. Obtenguèt egalament lei darriers grands succès militars de l'Empèri dins lo corrent d'una guèrra còntra Pèrsia (presa de Bagdad en 1638).
Pasmens, sei successors foguèron pas capables de dirigir lo país abandonant la màger part dau poder au Harem, ai ministres e ai janissaris. Ansin, a partir de 1656 fins ais annadas 1710, lo poder es dirigit per lei vizirs de la familha Koprulu que capitèron de mantenir la poissança deis Otomans maugrat de reviradas coma lo sètge de Viena en 1683. De mai, Russia es venguda un enemic perilhós per lei territòris nòrd de l'Empèri. En 1699, lo tractat de patz de Karlowitz marquèt son premier reculament en Euròpa au profiech d'una coalicion d'estats europèus (Àustria, Russia, Venècia e Polonha-Lituània).
Lei desfachas dau sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Lo sègle XVIII foguèt un periòde marcat per una tièra de desfachas per l'Empèri que sa crisi foguèt encara renforçada per l'abséncia d'un sultan pron poderós per s'impausar còntra lei faccions diferentas de sa Cort. Ansin, lei reviradas militaras se succediguèron durant tot lo sègle enterin que lo comèrci otoman èra menaçat per l'expansion d'aqueu dei país europèus.
D'efèct, maugrat la reconquista de Morea en 1715, leis Otomans mau capitèron a l'entorn de Corfo. Perdeguèron Temesvar (Timisoara) en 1716 e Belgrad en 1717. Aquelei pèrdas foguèron confirmadas per la patz de Passarowitz en 1718. Lo conflicte de la fin deis annadas 1730 foguèt pus equilibrat gràcias a una intervencion diplomatica de França mai Azov venguèt russa. En revenge, leis Otomans foguèron tornarmai batuts per lei Rus durant la guèrra de 1768-1774. Crimèa venguèt un protectorat rus. Enfin, entre 1788 e 1792, una guèrra còntra l'aliança d'Àustria e de Russia comencèt d'un biais desastrós per lei Turcs. Pasmens, lo començament de la Revolucion Francesa obliguèt Àustria d'arrestar lei combats e d'acceptar un patz sensa cambiament territoriau en 1791. Gràcias au sostèn diplomatic britanic, leis Otomans poguèron donc resistir ai Rus qu'obtenguèron solament Crimèa e Bessaràbia.
La fin e l'esclatament de l'Empèri[modificar | modificar la font]
L'independéncia deis estats maugrabins[modificar | modificar la font]
L'extension e la creissença dau comèrci dei país crestians d'Euròpa isolèron pauc a pauc lo Magreb dau rèsta de l'Empèri. Tre la fin dau sègle XVI, l'influéncia dei marchands francés, britanics e olandés causèt un declin accelerat de la preséncia otomana dins lo nòrd d'Africa. Leis estats de Tunis e d'Argier venguèron donc independents dins lo corrent dei sègles XVII e XVIII. Ansin, au començament dau sègle XIX, lei guèrras navalas entre estats europèus e reiaumes d'Africa dau Nòrd regardavan pas l'Empèri Otoman. Foguèt egalament lo cas de l'invasion francesa d'Argièr en 1830.
Leis assais de reformas[modificar | modificar la font]
Lo sègle XIX veguèt de sultans diferents assaiar de reformar l'organizacion de l'Empèri. Aqueu movement se debanèt principalament sota lei rèines de Mamud II (1808-1839) e d'Abdulmecid Ièr (1839-1861). Va permetre un transformacion prefonda deis estructuras de l'Empèri.
D'efèct, aprofichant lei trebols causats per la Revolucion Francesa, Selim III (1789-1807) assaièt d'introdurre una premiera tièra de reformas. Pasmens, sa politica se turtèt a l'oposicion dei militars e dei religiós. Foguèt donc rebutat e assassinat en 1807. Aprofichant lo desvolopament de trebols grèus dins l'Empèri après aquel assassinat, Mamud II (1808-1839) poguèt per la seguida adoptar un premier ensems de reformas. Abandonèt lo palais de Topkapi ocupat per la dinastia dempuei lo sègle XV, donèt un estatut novèu a sei ministres que lor ròtle venguèt similar ai ministres deis autrei govèrns europèus. Puei, en 1826, s'ocupèt dau cas dei fòrças armadas. Lei Janissaris foguèron executats après una revòuta organizada per lo Sultan e una armada novèla foguèt organizada segon lo modèl europèu.
Aquò permetèt a sei successors, Abdulmecid Ièr (1839-1861) e Abdulaziz (1861-1876), de realizar un ensems de reformas pus importantas. D'ara endavant, lei diferents ciutadans de l'Empèri, musulmans o non, foguèron considerats coma egaus, la justícia venguèt identica per cada abitant, l'impòst foguèt pagat directament a l'Estat... etc. D'autra part, l'administracion anciana dei províncias foguèt transformada en prefondor ambé l'abolicion de cargas de pachas au profiech de governadors nomats per lo govèrn. Lei mercats d'esclaus negres foguèron tanben enebits.
Leis insurreccions nacionalas[modificar | modificar la font]
Maugrat lei reformas realizadas durant lo sègle XIX, l'Empèri Otoman foguèt victima dau desvolopament dau nacionalisme entre lei pòples europèus. Acomença de se manifestar tre lo començament de transformacions enregadas per Mamud II. Va venir rapidament la causa principala de sa desagregacion. D'efèct, cada país vengut independent venguèt un fogau anti-turc e lo ponch de partença de nacionalisme novèu entre lei pòples vesins. De mai, lei movements nacionalistas dei populacions crestianas (Grècs, Sèrbes...) podián tanben obtenir aisadament lo sostèn de país occidentaus.
Ansin, la màger part deis insurreccions de populacions musulmans mau capitèron e s'acabèron per de victòrias, mai o mens malaisadas, per leis Otomans. Per exemple, foguèt lo cas de la revòuta de Osman Pazvandoglu en Bosnia (1796-1807) o d'aquela dau pacha Ali de Tebelen en Albania (1803-1822). En revenge, l'eissida deis insurreccions de populacions europèas foguèt generalament diferenta. Ansin, de 1804 a 1830, la question sèrba foguèt un ponch essenciau de la diplomàcia europèa e lo país obtenguèt l'estatut de territòris vassaus de l'Empèri amb una autonomia importanta.
Puei, dins leis annadas 1820, se debanèt la guèrra d'independéncia grèga. Acomençat en 1821 per la crida de l'arquevèsque de Patras, lo conflicte s'agravèt en 1822 après unei chaples de Turcs e de Grècs. Leis Otomans ocupèron lei vilas principalas de Morea e lei Grècs obtenguèron lo sostèn de Russia fins a la signatura dau tractat d'Akkerman que donèt lo protectorat de Valaquia e Moldàvia ai Rus. Abandonats per son aliat, lei Grècs capitèron adonc d'obtenir l'ajuda de França e Anglatèrra que destruguèron la flòta turca a Navarin (1827). En 1828, Russia s'impliquèt tornarmai dins la guèrra e prenguèron Andrinòple e Erzurum menaçant Trebizonda. Ansin, en 1830, l'Empèri deguèt reconóisser l'independéncia grèga e lo drech per lei Rus de s'installar sus lo Danubi.
Après Grècia, foguèt lo torn d'Egipte qu'obtenguèt son independéncia en 1833 e lo contraròtle de Siria e de Palestina. Una guèrra novèla aguèt luòc per la seguida entre 1839 e 1841 que permetèt au sultan de reprendre aquelei doas regions. Puei, maugrat la victòria turca durant la Guèrra de Crimèa (1854-1856), lei movements nacionalistas, sostenguts per Russia o Àustria, contunièron. Ansin, en 1860, Valaquia e Moldàvia s'uniguèron per crear Romania maugrat l'oposicion dau Sultan. Enfin, la formacion de Bulgaria, que venguèt independenta en 1908, entraïnèt la pèrda de la màgert part dei territòris europèus de l'Empèri. Aqueu movement foguèt renforçat per leis iniciativas de país europèus coma Russia e França. Lo premier averèt una novèla guèrra en 1877 e lo segond ocupèt Liban en 1860 per ajudar la formacion d'una província autónoma e Tunisia onte foguèt establit un protectorat (1881).
La Premiera Guèrra Mondiala e l'esclatament de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1900 e 1910 foguèron un periòde de crisi grèva per l'Empèri que sa participacion a la Premiera Guèrra Mondiala va causar son explosion e sa disparicion.
D'efèct, en 1908, se debanèt la Revolucion dei Turcs Joves que l'objectiu èra de modernizar tornarmai l'Empèri. Desvolopant lo nacionalisme turc, foguèron pas capables de s'opausar a l'annexion de Bosnia per leis Austrians e a l'invasion de Libia per leis Italians. Puei, entre 1912 e 1913, l'Empèri perdeguèt la màger part dau rèsta de sei territòris europèus a l'eissida dei Guèrras Balcanicas.
Lo sultanat perdeguèt adonc son poder e lo contraròtle dau país èra sota la direccion d'un triumvirat que negocièron una aliança amb Alemanha pendent la Premiera Guèrra Mondiala. Pasmens, la guèrra veguèt una tièra de desfachas otomanas. Ansin, en genier de 1915, una expedicion còntra Suèz mau capitèt. En mai de 1915, una partida d'Anatòlia foguèt ocupada per lei Rus. En Iraq, lei Britanics, maugrat la desfacha de Kut-al-Amara en 1916, avancèron pauc a pauc vèrs lo nòrd dau país. La situacion sus lo frònt palestinian e sirian foguèt similara e caracterizada per de progrès britanics malaisats vèrs lo nòrd. A partir de genier de 1918, la resisténcia dei fòrças otomanas demeniguèt e l'Empèri foguèt pas capable d'aprofichar la Revolucion Russa per se restablir. En 1918, la capitulacion de Bulgaria menacèt sa frontiera nòrd e deguèt acceptar l'armistici de Modros. En aost de 1920, lo tractat de Sèvres marquèt la dissolucion de l'Empèri que foguèt proclamada per lo govèrn novèu de Mustafa Kemal lo 1èr de novembre de 1922.
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Lo sistèma d'organizacion politica de l'Empèri èra relativament simple. Èra basat sus doas dimensions que la premiera èra l'administracion civila e la segonda lei fòrças armadas. Lo sultan ocupava la cima d'aquela organizacion e èra ajudat per un govèrn e de governadors de províncias.
La direccion de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Lo Sultan[modificar | modificar la font]
Lo Sultan èra l'autoritat suprèma de l'Empèri dins lei domenis administratius, militars, economics e, a partir de la premiera mitat dau sègle XVI, religiós. Èra ajudat per un ensems de conselhiers e de ministres que forman lo Divan, que foguèt remplaçat per un govèrn vertadier au sègle XIX, e teniá una administracion fòrça descentralizada per contrarotlar lei províncias.
Pasmens, en realitat, l'autoritat dau Sultan èra limitada. Foguèt principalament lo cas au nivèu de l'administracion de províncias onte lei governadors èran capables d'agir d'un biais quasi independent. De mai, un nombre important de sultans èran de sobeirans relativament febles en fàcia de la poissança de certanei ministres, de membres dau Harem o dei Janissaris.
La succession imperiala se debanèt de tres biais diferents segon lei periòdes. Au començament de la dinastia otomana, la succession aviá luòc entre lei fius dau sultan decedit. Entraïnava generalament una guèrra civila corta e l'eliminacion dei vencuts per lo sultan novèu. Aqueu periòde s'acabèt durant lo rèine de Soliman e foguèt remplaçat per un sistèma de primogenitura. Lei fius dau Sultan demoravan dins lo Harem fins a la mòrt de lor paire. Aquò permetèt d'empachar la formacion de faccions capablas de rebutar lo paire o la naissença d'un eiretier suplementari. Lo successor imperiau èra lo fiu màger que, generalament, assassinèt lo rèsta de sei fraires per assegurar son poder. Aqueu sistèma demorava fins au sègle XVII onte foguèt adoptada la succession per agnacion primogenic : premier, lei successors d'un sultan èran sei fraires puei, après lor mòrt, sei fius.
Lo govèrn[modificar | modificar la font]
Lo govèrn de l'Empèri aguèt doas formas principalas. La premiera foguèt lo Divan que foguèt dich la Pòrta a partir dau sègle XVII. La segonda foguèt un govèrn dau tipe europèu que faguèt son aparicion dins lo corrent dei reformas dau sègle XIX.
Au començament de la dinastia, lo Divan èra compausat per leis Ancians de la tribú deis Otomans. Sa composicion foguèt modificada pauc a pauc au profiech deis elèits militars, politicas e religiosas. Sa direccion foguèt donada a un Grand Vizir a partir deis annadas 1320. Aqueu darrier aviá un poder fòrça important, quasi sensa limit, e foguèt au sègle XVI lo cap vertadier de l'Estat. Aqueu sistèma demorava fins a 1908 quand la Revolucion transformèt l'Empèri en monarquia constitucionala. Un govèrn e un parlament foguèron creats fins a la desfacha de 1918.
Lei governadors[modificar | modificar la font]
L'administracion imperiala dei províncias èra organizada d'un biais fòrça descentralizat. Ansin, un nombre important de governadors nomats per lo sultan avián una autonomia fòrça granda e lo liame de vassalitat ambé lo Sultan venguèt de mai en mai teoric. Puei, dins certanei cas, aquela autonomia se transformèt en independéncia coma en Egipte, en Argeria o en Tunisia.
Lei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas èran lo pielon principau dau poder otoman. Ansin, au començament de la dinastia, foguèt l'otís de l'extension e de la formacion de l'Empèri. Pionieras dins l'utilizacion d'armas modèrnas coma l'artilhariá, patiguèt dau declin imperiau. D'efèct, sei còrs d'elèit, especialament lei Janissaris, participèron ai complòts de la Cort enterin que lo nivèu generau dei tropas demeniguèt. A la fin dau sègle XVII, lei signes d'aquela pèrda de capacitat apareguèron durant lei combats còntra lei fòrças crestianas. La tendància contunièt au sègle XVIII fins ais assais de modernizacion realizats au sègle XIX. Pasmens, l'armada otomana mau capitèt de defendre l'Empèri e son afondrament en 1918 annoncièt la fin de la dinastia.
Economia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La conoissença de la demografia es relativament malaisada en causa de l'abséncia de donadas precisas. D'efèct, lo premier recensament aguèt luòc solament entre 1881 e 1893. Pasmens, durant l'Edat Mejana, l'Empèri foguèt un país amb una populacion importanta estimada a aperaquí a 15 milions d'abitants au sègle XVI. Per la seguida, seriá situada entre 20 e 30 milions fins au començament dau sègle XIX. Vèrs aquela epòca, l'Empèri foguèt distanciat per leis autrei poissanças europèas principalament en causa de sei pèrdas territorialas. Ansin, lo recensament de 1893 obtenguèt una populacion de 20,9 milions d'abitants que demeniguèt encara après l'independéncia de Bulgaria e lei desfachas dei Guèrras Balcanicas en 1913.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Lei transpòrts èran un domeni que foguèt generalament de la responsabilitat deis autoritats. Lo nivèu de desvolopament e de qualitat evoluciona donc segon l'eficacitat dau govèrn. Lo ret de transpòrts, terrèstres o maritims, conoguèt donc divèrsei periòdes malaisats.
Avans la Revolucion Industriala, lei transpòrts terrèstres èran realizadas per un sistèma de caravanas. Pasmens, sa seguritat foguèt menaçada a partir dei sègles XVI e XVII per una tièra de revòutas. Ansin, la qualitat dei transpòrts terrèstres èra pus feble au sègle XVIII qu'au sègle XVI. Sus la mar, la politica otomana varièt en foncion dei sultans. Certaneis assaièron de crear una politica d'intervencion dau govèrn dins lo comèrci maritim enterin que d'autreis decidiguèron lo contrari.
La situacion cambièt au sègle XIX ambé l'aparicion dei premierei maquinas de vapor. Lei sistèmas de transpòrt dei regions europèas de l'Empèri e de sa capitala foguèron modernizadas. Pasmens, en causa d'un budget feble, leis Otomans poguèron pas bastir un ret desvolopat mai deguèron puslèu se concentrar sus un nombre limitat de linhas. Lei finanças èran generalament d'origina europèa donant un poder important a certaneis entrepresas d'Euròpa Occidentala coma Alemanha, Anglatèrra o França. De mai, lei formas ancianas de transpòrt continuèron d'existir, especialament dins lei regions aràbias de l'Empèri.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Coma per la màger part deis autreis estats importants de l'epòca, l'agricultura èra lo centre de l'economia de l'Empèri Otoman. Son organizacion èra fòrça variada segon lei regions e sei legislacions. Pasmens, lo modèl principau, fònt de 40% de revenguts dau govèrn, èra aqueu d'un domeni pichon tengut per una familha. Certanei familhas èran tanben capablas de realizar una activitat d'artisanat, especialament dins lei Balcans. Aquela situacion demorèt fins au sègle XIX quand la Revolucion Industriala entraïnèt una modernizacion dins certanei regions. Permetèt una aumentacion deis exportacions mai causèron una crisi entre lei païsans qu'èran pas capables de crompar d'aparelhs modèrnes. De mai, a la fin de l'Empèri, leis exportacions estatsunidencas concurrencèron fòrtament lei produccions otomanas.
Indústria[modificar | modificar la font]
Au començament de la dinastia, l'indústria èra gaire presenta e seis esquèmas d'organizacion son mau coneguts. Son emergéncia aguèt luòc durant lo sègle XVI per lo sistèma de guildas. Aqueu darrier permetèt a l'indústria de demorar relativament dinamica. Puei, au sègle XVIII, foguèt melhorat per l'aparicion de guildas de fremas.
Au sègle XIX, la Revolucion Industriala entraïnèt l'aparicion d'unitats de produccion modèrnas utilizant de maquinas de vapor. Pasmens, en causa de la manca de capital, aquela modernizacion foguèt limitada e sa produccion represantava una fraccion febla de l'economia otomana. Ansin, lo sistèma de guilda èra totjorn dominant a la fin de l'Empèri.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Lo comèrci otoman èra devesit entre un mercat interior qu'es mau conegut e un mercat internacionau que sei caracteristicas son conegudas gràcias ai donadas dei marchands d'Euròpa Occidentala. Lo premier èra lo pus important. Aguèt luòc a l'entorn dei centres urbans nacionaus e regionaus. Au començament de la dinastia e a l'apogèu de l'Empèri, lo comèrci internacionau èra principalament dirigit vèrs l'exportacion. Ansin, levat d'Istambol, la màger part dei pòrts otomans exportavan mai qu'importavan. La situacion cambièt a partir dau sègle XVIII. De mai, se lo comèrci e seis exportacions demoravan importants, lei principalei familhas de marchands èran d'ara endavant d'origina non musulmanas. Aquò permetèt una aumentacion deis exportacions a la fin dau sègle XIX mai causèt una pèrda d'influéncia dau govèrn centrau dins de regions coma Siria.
Religion[modificar | modificar la font]
L'Islam[modificar | modificar la font]
La religion oficiala de l'Empèri èra l'Islam sunnita. A partir dau sègle XVI, lo Sultan èra egalament Califa, es a dire cap de la communautat musulmana. Leis autreis tendàncias de l'Islam èran generalament toleradas mai de persecucions aguèron regularament luòc magerament còntra lei populacions chiitas. Per exemple, Selim I ordonèt lo chaple d'aperaquí 40 000 Chiitas anatolians.
La tolerància religiosa[modificar | modificar la font]
En fòra de l'Islam, lo Judaïsme e lo Crestianisme èran egalament autorizats dins l'Empèri ambé de limitacions. Lei principalas èran l'existéncia d'un impòst especiau per lei non-musulmans e de limitacions au nivèu juridics. Per exemple, lo testimoniatge d'un crestian podiá pas èsser retengut còntra un musulman. Pasmens, en causa dau nombre fòrça important de crestians dins l'Empèri, lo govèrn foguèt pas capable de realizar de campanhas de conversion eficaças. Ansin, preferiguèt integrar aquelei comunautats e una proteccion relativa existissiá. Son expression principala foguèt l'organizacion de clergats crestians que sei caps èran membres oficiaus de la Cort imperiala.
Cultura[modificar | modificar la font]
La cultura de l'Empèri Otoman èra constituida per d'ensems variats adoptats dins lei regions conquistas e per leis evolucions qu'i foguèron portadas. Ansin, es malaisat de definir una cultura « otomana » unica. L'aspècte multiculturau èra fòrça present, especialament a la Cort onte vivián un nombre important de personas d'originas e de religions diferentas.
Ansin, l'arquitectura otomana foguèt inicialament sota l'influéncia deis arts pèrsas, islamics e bizantins. A partir dau sègle XVIII, lei tendéncias europèas foguèron tanben presentas fins a la fin de l'Empèri. D'exemples de construccions classicas otomanas existissián dins la màger part dei vilas principalas coma Istambol, Edirme e egalament dins lei províncias d'Egipte, de Tunisia, dei Balcans e d'Ongria.
La musica èra tanben un aspèct major de la cultura otomana e un domeni important de l'educacion deis elèits. Coma per l'arquitectura, seis originas èran persanas, bizantinas e aràbias. Son principi èra similar a la musica europèa amb una organizacion a l'entorn de la ritmica. L'integracion de la musica europèa dins aqueu domeni foguèt diferenta segon lei regions entraïnant l'aparicion d'estils de musica regionaus diferents. De mai, certanei grops especiaus de la Cort, coma lei Janissaris, avián un estil de musica pròpri.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Karen Barkey, Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective (2008), 357 paginas.
- (en) Edward S. Creasy, History of the Ottoman Turks: From the beginning of their empire to the present time (1877), Edicions R. Bentley and Son.
- (en) Caroline Finkel,Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923 (2005), Edicions John Murray, ISBN 0-7195-5513-2.
- (en) Jason Goodwin, Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire, (2003).
- (en) Colin Imber, The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power (2002), Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-61386-4.
- (en) Halil Inalcik e Donald Quataert, An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914 (1995), 1026 paginas.
- (fr) Dimitri Kitsikis, L'Empire ottoman, Presses Universitaires de France (1994), 3a edicion, ISBN 2-13-043459-2.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Atri
L’atri (del latin : atrium) èra, pels Etruscs e dans la Roma antica, la pèça centrala de l'ostal de familha (domus).
Èra la partida de l'ostal dobèrta als òstes, als clients e als visitors. Segon une teoria admesa per fòrça istorians, l'atri èra dins la Roma primitiva una cort rodejada de bastiments, de per abans de la pèça d'abitacion del mèstre de l'ostal.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot latin d'atrium vendriá de la vila d'Atria (uèi Adria, Venèt segon Varron[1] confirmat per Paul Diacre[2].
Una autra teoria ditz que lo mot atrium vendriá de l'adjectiu latin ater, que significa « negrum, negregit » e suggerís que l'atri primitiu èra la pèça unica de l'ostal, ont se cosinava, provocant lo negrum.
L'atri preroman[modificar | modificar la font]
Los Etruscs possedissián davant lors ostals de gentilices, una pèça nomenada atri tuscanicum o « toscan » (pels autors latins)[3]. Èra en davant, pels Etruscs, de l'accès a la pèça de recepcion del mèstre, comprenent son lièch e la capèla dels aujòls, lo tablinum. Fòrça tombas etruscas de Banditaccia ne relèvan de detalhs (fenèstras, pòrtas e lor timpan) perque reprodusián los detalhs de la vida abans la mòrt del defunt per l'acompanhar dins son viatge cap a l'al delà.
Se l'atri toscan comportava ja un compluvium e un impluvium per reculhir las aigas de pluèja, es pas revelat nimai reprodusit dins los plafons dels atris de las tombas[4] alara que las vòltas de las cambras funeràrias simulan dos penjals del teulat e la fusta frestal vista de dedins (columen).
L'atri roman classic[modificar | modificar la font]
S’agissisiá ordinariament d’una granda pèça cobèrta, carrada o rectangulara (cavaedium). Son teulat es dobèrt cap al centre, un bacin (impluvium), de còps qu'i a amb un giscle, èra jos aquela dubertura e recaptava l’aiga de pluèja venguda del compluvium, qu'èra menada aprèp cap a una sèrva. Existissiá tanben d'atris longaruts o circulars, mai o mens bèls segon l’importància de l'ostal. D'ostals ne possedissián mai d'uns. Las parets de l’atri èran sovent cobèrtas de marbre fins a una nautor de pièja e ornada de frescas. Los stemmata imaginum (arbres genealogics familhals), las taulas de patronat e d’hospitium e mai los archius familhals èran conservats dins aquela pèça.
I a quatre menas d'atris :
- toscan, es format de quatre fustas que se crosavan a angles drechs, amb lors extremitats fixadas dins las parets; demorava al mitan una partida descobèrta;
- testudine, es format d’un grand teulat semblant la coirassa d’una tartuga, que lo nom; lo jorn passava en dejós;
- tetrastíl, o de quatre colomnas, semblava lo toscan, mas una colomna sosteniá cada punt de crosament de las fustas;
- corintian, pus grand, compausat de portics de colomnadas d’òrdre corintian.
L’atri designava tanben una cort bordada de portics davant un temple o un edifici public. I aviá a Roma l’Atrium regium, aquel de la Libertat, l’Auctionarium, aquel de l’Apollon palatin, davant lo temple dedicat al dieu, sul mont Palatin. Èra d’una fòrça granda beutat, tot de marbre blanc e de marbre d’Africa, amb fòrça d'estatuas equèstras e en pès.
Evolucion aprèp Roma[modificar | modificar la font]
Dins la basilica crestiana, l’atri èra l’encencha exteriora, lo pòrge. Dins la glèisa primitiva de Santa Sofia de Constantinòble, l’atri, amb malon de marbre, aviá un bacin de jasp amb giscle a la mitat, que los fidèles tiravan l’aiga per las ablucions.
Dins la glèisa primitiva de Sant Pèire a Roma, èra la sola partida de la basilica que las personas non encara batejada (los catecumèns) i podián entrar.
Dins los palais dels reis de l'Edat Mejana, l’atri èra un còs de lotjament esplendid, destinat a las recepcions publicas.
Sègle XIX: arti de veirèira[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX amb la revolucion industriala e las grandas avançada de trabalh del fèrre e del veire, las corts se cobriguèron de veirièras orizontalas e levat l'aspète de recepcions de las aigas. Son generalament de luòcs publics.
-
Victoria Hall dins Halifax Town Hall, 1863
-
Atri al centre comercial de Bradbury Building, 1893, a Los Angeles
Atris modèrnes[modificar | modificar la font]
-
32-story atrium del Shanghai Grand Hyatt, del bastiment Jin Mao Building
-
Atri fde New York State Theater al Lincoln Center
-
Quatren estatge de l'atri de Gould Hall, College of Architecture and Urban Planning, a l'Universitat de Washington
-
Atri de Complexe Desjardins, Montreal
-
Nòtas e references[modificar | modificar la font]
- ↑ Varron, LL, V, 33, 161
- ↑ (fr)Robert Bedon, Les aqueducs de la Gaule romaine et des régions voisines, p. 550
- ↑ Heurgon (fr)Jacques Heurgon, La Vie quotidienne des Étrusques, Hachette, 1961 et 1989, p. 190
- ↑ id: Heurgon
Fonts[modificar | modificar la font]
- (fr)John Bryan Ward-Perkins, Architecture romaine. Paris : Gallimard, 1993.
- (fr)Théodore Bachelet et Louis Charles Dezobry, Dictionnaire général des lettres, des beaux-arts et des sciences morales et politiques. Paris : Ch. Delagrave et Cie, 1872.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Canal de Suèz
Lo Canal de Suèz (var. Canau de Suèz), es un canal de 163 km de long que religa la mar Mediterranèa a la mar Roja, de Pòrt Saïd a Suèz. Permet als naviris de comèrci d'anar d'Euròpa cap a Asia sens far lo torn d'Africa per lo cap de Bona Esperança, e per aquò ten una importància màger per lo provesiment en petròli d'Euròpa e per lo comèrci internacional generalament.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo canal foguèt bastit entre 1859 e 1869 per la Companhiá Francoegipciana de Ferdinand de Lesseps. 1,5 milion d'egipcians participèron a la seuna bastison e 125 000 moriguèron mai que mai del colèra. Lo canal foguèt dubèrt lo 17 de febrièr de 1867. En 1882, pr'amor del seu deute exterior, Egipte deguèt vendre las seunas parts al Reialme Unit. En 1888 la Convencion de Constantinòple confirmèt la neutralitat del canal, declarat: "Liure e dubèrt en temps de patz coma en temps de guèrra, a tot naviri de comèrci o de guèrra, sens destinga de pabalhon".
En 1956 lo president d'Egipte Gamal Abdèl Nassèr nacionalizèt la Companhiá del Canal, que sos accionaris màgers èran alavetz britanics e franceses. Per lo recobrar, lo Reialme Unit, França e Israèl organizèron una operacion militara que foguèt un fracàs: las Nacions Unidas assegurèron la legitimitat egipciana pel canal per una resolucion. Aprèp la Guèrra dels Sièis Jorns en 1967, lo canal demorèt tancat fins en 1975; una fòrça de l'ONU demorèt per gardar la patz fins en 1974.


text:
Anjau
Anjau qu'ei un parçan e ua anciana província de França. La soa capitau istorica qu'ei Angieus (uei prefectura deu departament de Maine e Léger).
Lo gentilici qu'ei anjauvin (?).
Qu'èra dividit en nombrosas senescaucias o bailiatges devath lo Regim Ancian:
- tres senescaucias principaus: la senescaucia d'Angieus, qui elegiva 16 deputats; la senescaucia de Laudun, dab 4 deputats; e la senescaucia de Saumur, dab 4 deputats.
- e quate senescaucias segondàrias qui dependèvan de la senescaucia principau d'Angieus: la senescaucia de Baugé, la senescaucia de Beaufort, la senescaucia de Château-Gontier e la senescaucia de La Flèche.


text:
Bagar-Morvan
Bagar-Morvan en breton ( Baguer-Morvan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia d'Anerar-Morvan fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Pierre e sant Paul.
Lo bailliage de Vaudoré aperteniá al Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet, #que lo aliéna.
La paroisse de Baguer-Morvan faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Pierre et saint Paul.
Le bailliage de Vaudoré appartenait à l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet, qui l'aliéna.


text:
Behaskane-Laphizketa
Behaskane-Laphizketa en basco o Béhasque-Lapiste en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Los gentilicis que son behaskandar e laphizketar.
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Aicirits-Camon-Suhast e Arberàs-Silego au nòrd, Domesenh-Berrauta en Sola a l'èst, Sent Palai a oèst e Larribarre-Sorhapürü au sud.
Behaskane e Laphizketa que s'unín en 1842 entà formar la comuna actuau. .


text:
Nintendo
Nintendo Company, Limited (任天堂株式会社 Nintendō Kabushiki-kaisha) (NASDAQ : NTDOY.PK, Modèl:Tyo) es una entrepresa multinacionala fondada en 1889 per Fusajiro Yamauchi pròche Kyoto en Japon.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Lei consòlas Nintendo
- 2.1 La Famicom (nom japonés) ò Nintendo Entertainment System (nom occidentau que son acronim es NES)
- 2.2 La GameBoy e sei derivats (GameBoy Pocket, GameBoy Color, GameBoy Advance, GameBoy Micro
- 2.3 La Super Famicom (nom japonés) ò Super NES (nom american) ò Super Nintendo (nom europèu)
- 2.4 La Nintendo64
- 2.5 La GameCube
- 2.6 La Nintendo Dual Screen
- 2.7 La Wii
- 2.8 La Wii U
- 3 Lei juecs Nintendo
Istoric[modificar | modificar la font]
Au començament, la societat produsiá de cartas de jogar japonesas : lei hanafudas. Partent deis annadas 1960, comencèt de diversificar seis activitats en produsent de joguets, d'arrís instantanèus, la gestion d'una companhiá de taxi... Partent deis annadas 1980, Nintendo decidiguèt d'investir lo mercat dei consòlas e dei juecs vidèos. A l'ora d'ara, es una dei pus gròsseis entrepresas d'aqueu sector : en 2005, Nintendo es classificat premier editor de juecs vidèos en Japon e segond ais Estats Units. Au premier de decembre 2005, Nintendo vendèt 387 milions de consòlas e 2,2 miliards de juecs vidèos dins lo monde. Encuei, son 3000 personas que trabalhan per Nintendo, a mitat repartidas entre la concepcion materiala e la concepcion logiciala, çò qu'es pron pauc en comparason dei sieus rivaus sus lo mercat dau juec vidèo, Sony e Microsoft.
Lei consòlas Nintendo[modificar | modificar la font]
La Famicom (nom japonés) ò Nintendo Entertainment System (nom occidentau que son acronim es NES)[modificar | modificar la font]
Premiera consòla de salon Nintendo. Arribada en 1983 en Japon puei en 1986 en Occident.
La GameBoy e sei derivats (GameBoy Pocket, GameBoy Color, GameBoy Advance, GameBoy Micro[modificar | modificar la font]
Premiera consòla portadissa de Nintendo. Sortiguèt en 1989 en Japon. Conoissèt puei d'evolucions fins 2004 ambé la sortida de son darrier modèl, la GameBoy Micro.
La Super Famicom (nom japonés) ò Super NES (nom american) ò Super Nintendo (nom europèu)[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 16 bits que sortiguèt en 1990.
La Nintendo64[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 64 bits que sortiguèt en 1996.
La GameCube[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 128 bits que sortiguèt en 2001.
La Nintendo Dual Screen[modificar | modificar la font]
Mai conoissuda per lo nom Nintendo DS. La nòva generacion de portadissas de Nintendo. Per lo premier còp, una consòla de juec possedís un ecran tactil. Sortiguèt en 2004.
La Wii[modificar | modificar la font]
La cincau consòla de salon de Nintendo. Son sistèma de contraròtle a la particularitat d'aver per lo premier còp sus una maquina "familiala" una deteccion dei movements dau jogaire que fonciona ambé de tecnologias coma la giroscopia e leis acceloromètres. Sortiguèt en 2006.
La Wii U[modificar | modificar la font]
La sheisau consòla de salon de Nintendo serà comercializada lo 30 de noveme 2012. Lo design s'apròcha de la Wii, e la poténcia serà un chic mei eslevada que la de las Xbox 360 e PlayStation 3. Totun, coma d'acostuma, Nintendo de diferenciarà per un gameplay inovant. La navèra maneta, lo GamePad Wii U integrarà un giroscòp, una camerà faciau e una camerà au darrèir, un escran tactil de 6,2 poces, e la possibilitat de començar lo jòc sus la television e d'ic contunhar sus l'escran de la maneta.
Lei juecs Nintendo[modificar | modificar la font]
La popularitat dei consòlas de juecs de Nintendo a de veire tanben ambé lei prestigiosas licéncias que sachèt fabregar lo gigant japonés de lòng de son istòria. Cada consòla nòva es l'escasença per Nintendo de desvelopar una nòva iteracion de sei personatges. Despuei Donkey Kong fins ai Pikmin en passant per Mario (lo personatge mai famós), Zelda e Metroid, leis univèrs de la firma dau plombier(que Nintendo es ansin escais-nomat estent que Mario es un plombier) son fòrça diversificats.


text:
Courgeon
Courgeon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida del costat e del arrondissement de Mortagne. Lo pichon bourg de Courgeon se situa a aperaquí sèt quilomètres al sud-es de Mortagne, sus la expedís départementale nModèl:O 10 de Mortagne a Rémalard, a Unitat|7|km {{}} de Mortagne. Lo territòri cobrís una superficie d'Unitat|1041|a {{}} a una altitud compresa entre 144 e 193 mètres.
La commune fait partie du canton et de l'arrondissement de Mortagne. Le petit bourg de Courgeon se situe à environ sept kilomètres au sud-est de Mortagne, sur la route départementale nModèl:O 10 de Mortagne à Rémalard, à 7 km de Mortagne. Le territoire couvre une superficie de 1 041 ha à une altitude comprise entre 144 et 193 mètres.
Istòria[modificar | modificar la font]
Courgeon, L'ancian Curtis Saxonis, « domeni dels Saxons », possedissiá al Sègle XII un castèl féodal, e los sieus senhors figuran entre los bienfaiteurs de la léproserie de Chartrage, de la calende del Corbonnais e de la collégiale de Toussaint de Mortagne.
Courgeon, l'antique Curtis Saxonis, « domaine des Saxons », possédait au Sègle XII un château féodal, et ses seigneurs figurent parmi les bienfaiteurs de la léproserie de Chartrage, de la calende du Corbonnais et de la collégiale de Toussaint de Mortagne.


text:
Lengas latinas
Las lengas latinas o romanicas son las lengas que dapasset an conegut una evolucion a partir del latin vulgar que las a diferenciat las unas de las autras. L'ensems d'aquelas lengas es sovent sonat Romània. Se pensa qu'aquela diferenciacion èra ja plan avançada a la debuta del sègle IX que apareisson las primièras atestacions escrichas de las lengas romanicas actualas. Demest las lengas mai importantas de l'edat mejan figura l'occitan que venguèt gràcias a la poesia dels trobadors la lenga d'expression artistica d'una part importanta d'Euròpa.
Expansion coloniala de las lengas latinas[modificar]
Las lengas romanicas seguiguèron lo camin d'expansion qu'aviá ja dobèrt lo latin. Dapasset qualques varietats avancèron suls territòris vesins tre lo sègle XIII en marcar una tendéncia qu'aniriá en créisser e créisser mai cada còp. Aital lo francés envasís l'esfèra occitana a partir de la batalha de Murèth (1213) e farà tombar pauc a cha pauc la lenga d'òc escricha en decadéncia. Lo catalan, copat de l'occitan s'espandís cap al sud amb l'annexion de çò que vendriá las Balearas (1228) e lo reialme de Valéncia (1248) abans de s'escampar sus la Mediterranèa (l'Alguer e Sardenha en ). L'espanhòl el fa la conquesta dels territòris del sud abans de s'aventurar en Africa (Islas Canàrias ). La dobertura de las rotas maritimas cap a America, Africa e los autres continents tre 1492 faguèt nàisser una volontat expansionista que menariá cap a las politicas colonialas


text:
Saint-Glen
Sant-Glenn en breton ( Saint Glen en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant Glen, enclavée en lo évêché de Sant-Brieuc fasiá partida del doyenné de Coëtmieux en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Étienne.
- 1790 : erigida en comuna
- 1793 : la trève de Penguily lududes i aguèt ligat a l'esperital
- 1847 : la trève de Penguily lududes i aguèt desligat a l'esperital perque erigida en parròquia
- 1er en abril 1973 : la municipalitat de Penguily lududes a amassat e Sant Glen pren lo nom de Sant Glen-Penguily
- 5 de julhet 1984 : la municipalitat de Penguily redevient autonòm e Sant Glen repren lo sieu ancian nom
Al 1er sègle de lo nòstre ère, un vilatge gaulois ocupa la localizacion actuala del bourg de Sant Glen. En vivent de l'agricultura, de la ramaderia e del trabalh del metal, aquela comunitat desvolòpa un artisanat en avent de besonh la disposicion de salas sosterranhas descobèrtas l'an 1896 amb lo sieu mobilier. Enterratz desolada, gaireben ingrate, abandonada al Mejan-Age, lo territòri de Sant Glen vei pas aparéisser/aparéisser cap de nòva comunitat abans la fin de las incursiós normandes. Los senhors de Léon reivindican alavetz aquel domeni, ont elèvan una barralha poderosament fortificada.
La mesa en marcha d'una agricultura e d'una ramaderia de bon informe genèra de nòvas activitats artesanalas e economicas. Sant Glen possedís la particularité d'èsser una enclave de la évêché de Dòl, lududes-en dependent quitament d'aquel de Sant-Brieuc, del temps que lo Gouessant lo liga a la châtellerie de Lamballe. La distincion, ont jamai anautita justícia a pas #èsser retuda, aperten, als XVI e XVII sègles, a la familha Urvoy e Quemper de Lanascol. La revolucion permet l'eleccion en aquela parròquia de la primièra municipalité l'an 1790. Mas après la Restauracion, la municipalitat dètz a nòu esperar 1848 per èsser distinguida d'aquela de Penguily. Sus aquela banda de tèrra estrecha, qualques paysans arriban a elaborar de granjas als aspèctes de solares del temps que de nombroses molins s'installan sul cors del Gouessant, #que servisson tanben plan a moldre lo gra #qu'a trabalhar lo texil. Una temptativa d'associacion amb Penguily, prononciada l'an 1973, fracassa en 1985.
La paroisse de Saint Glen, enclavée dans l'évêché de Saint-Brieuc faisait partie du doyenné de Coëtmieux relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Étienne.
- 1790 : érigée en commune
- 1793 : la trève de Penguily lui fut rattachée au spirituel
- 1847 : la trève de Penguily lui fut détachée au spirituel car érigée en paroisse
- 1er avril 1973 : la commune de Penguily lui est réunie et Saint Glen prend le nom de Saint Glen-Penguily
- 5 juillet 1984 : la commune de Penguily redevient autonome et Saint Glen reprend son ancien nom
Au 1er siècle de notre ère, un village gaulois occupe l'emplacement actuel du bourg de Saint Glen. Vivant de l'agriculture, de l'élevage et du travail du métal, cette communauté développe un artisanat nécessitant l'aménagement de salles souterraines découvertes en 1896 avec leur mobilier. Terre désolée, presque ingrate, abandonnée au Moyen-Age, le territoire de Saint Glen ne voit apparaître aucune nouvelle communauté avant la fin des incursions normandes. Les seigneurs de Léon revendiquent alors ce domaine, où ils élèvent une ferme puissamment fortifiée.
La mise en place d'une agriculture et d'un élevage de bon rapport génère de nouvelles activités artisanales et économiques. Saint Glen possède la particularité d'être une enclave de l'évêché de Dol, lui-même dépendant de celui de Saint-Brieuc, tandis que le Gouessant le rattache à la châtellerie de Lamballe. La seigneurie, où jamais haute justice n'a été rendue, appartient, aux XVIème et XVIIème siècles, aux famille Urvoy et Quemper de Lanascol. La révolution permet l'élection dans cette paroisse de la première municipalité en 1790. Mais après la Restauration, la commune doit à nouveau attendre 1848 pour être distinguée de celle de Penguily. Sur cette bande de terre étroite, quelques paysans parviennent à élaborer des fermes aux allures de manoirs tandis que de nombreux moulins s'installent sur le cours du Gouessant, qui servent aussi bien à moudre le grain qu'à travailler le textile. Une tentative d'association avec Penguily, prononcée en 1973, échoue en 1985.


text:
-306
Aquesta pagina concernís l'an -306 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Samnita amb una revòuta de la màger part dei vilas ernicas còntra lei Romans e una desfacha saunosa novèla dei Samnitas. D'efèct, après una victòria en 307 avC còntra una armada samnita, leis autoritats romanas avián ordonat una enquista regardant lo nombre de presoniers ernics capturats pendent la batalha. Aquò entraïnèt una revòuta de la màger part deis Ernics que foguèron aisament vencuts. Tres ciutats ernicas demoradas fidèlas (Aletrium, Verulae e Ferentinum) gardèron sei lèis mai leis autrei foguèron annexadas per lei Romans après la fin de la repression de l'insureccion. De son caire, lei Samnitas assaièron de reprendre l'iniciativa e conquistèron Calatia e Sora. Pasmens, lei cònsols Quintus Marcius Tremulus e Publius Cornelius Arvina capitèron d'infligir de pèrdas fòrça importantas ais asalhidors que deguèron se retirar.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Renovelament dei tractats comerciaus signats ambé Roma en 509 avC e en 348 avC. En Sicília, de negociacions ambé Siracusa permetèron de reglar lo lòng conflicte començat en 398 avC. Organizèt lo partiment de l'illa entre Cartaginés (mitat occidentala) e Grècs de Siracusa (mitat orientala).


text:
Cronologia de l'istòria deu protestantisme
La cronologia de l'istòria deu protestantisme qu'amassa las datas seguentas :
- 1320 : Neishença de John Wyclif.
- 1384 : Decès de John Wyclif.
- 1455 : Neishença de Jacques Lefèvre d'Étaples.
- 1483 : Neishença de Martin Luther a Eisleben.
- 1492 : Neishença de Margarida de França, sòr deu rei Francés Ièr de França e futura regina Margarida de Navarra.
- 1503 : Neishença d'Enric II de Labrit, futur rei de Navarra.
- 1509 : Neishença de Joan Calvin a Noyon, Picardia.
- 1515 : Francés I de França rei.
- 1517 : Placardatge de las 95 Tèsis de Martin Luther suber la pòrta de la glèisa de Wittenberg.
- 1518 : Neishença d'Antòni de Borbon.
- 1521 : Formacion deu Cenacle de Meaux autorn de Guillaume Briçonnet ; Edicte de Worms : Carles V condemna lo protestantisme dens lo Sant Empèri Roman Germanic.
- 1522 : Traduccion en alemand de la Bíblia per Martin Luther e debuta de l'estandardizacion d'aquesta lenga.
- 1525 : Maridatge de Martin Luther dab Caterina de Bora.
- 1527 : Maridatge de Margarida de França dab Enric II de Labrit : que vad regina de Navarra ; catolica mes pròcha deu Cenacle de Meaux, qu'empara los òmis pròches de la Reforma e qu'influenciarà la soa hilha, la futura Joana III de Labrit.
- 1528 : Neishença de Joana III de Labrit, futura regina de Navarra qui impausè lo protestantisme en Bearn.
- 1530 : Estampada de la traduccion en francés de la Vulgata per Jacques Lefèvre d'Étaples.
- 1534 : Ahar deus Placards ; Enric VIII d'Anglatèrra impausa la soa glèisa dab l'Acte de Supremacia en tot horabandir lo catolicisme deu son reiaume.
- 1536 : Decès de Jacques Lefèvre d'Étaples ; Danemarc (dab Norvègia) e vad protestant.
- 1544 : Valdés incendian l'abadia e Senhanca.
- 1545 : Repression contra los Valdés gavidada per Paulin de La Garde e Joseph d'Agoult : vilatges cremats, massacres, forçaments, galeras e quitament ventas com esclaus ; Començament deu Concili de Trent, per 18 annadas.
- 1546 : Decès de Martin Luther a Eisleben.
- 1547 : Decès de Francés I de França ; Enric II rei de França.
- 1549 : Decès de Margarida de Navarra.
- 1553 : Maria Tudor reina d'Anglatèrra.
- 1555 : Decès deu rei de Navarra Enric II de Labrit ; Joana II de Labrit regina de Navarra ; Sant Empèri Roman Germanic : Patz d'Augsborg : cuius regio, eius religio.
- 1556 : Maria Tudor restableish lo catolicisme en Anglatèrra e persecuta los protestants.
- 1558 : Decès de Maria Tudor ; Elisabèta Ièr d'Anglatèrra reina.
- 1559 : Decès deu rei Enric II de França ; Francés II rei de França ; Elisabèta Ièr d'Anglatèrra restableish l'Acte de Supremacia e la Glèisa d'Anglatèrra.
- 1560 : Conjuracion d'Amboise ; decès deu rei Francés II de França ; Carles IX rei de França ; Joana II de Labrit, regina de Navarra, qu'abjura lo catolicisme.
- 1561 : Collòqui de Poissy ; ordonança legaliza lo protestantisme en Bearn : coexisténcia de las duas religions.
- 1562 : Edicte de Genèr : autorizacion deu culte protestant ; decès d'Antòni de Borbon ; Massacre de Wassy.
- 1563 : Arribada en Bearn de Jean Raymond-Merlin, predicator mandat per Joan Calvin a la demanda de Joana III de Labrit.
- 1564 : Decès de Joan Calvin ; fondacion de l'Academia d'Ortès ; publicacion deu catequisme en bearnés de Jean Raymond-Merlin.
- 1565 : Traduccion deus Psaumes de Dàvid en gascon peu Leitorés Pèir de Garròs.
- 1568 : Patz de Lonjumeau ; Edicte de Sant Maur : interdiccion deu culte protestant ; País Baishs : debuta de la Guèrra deus Gus motivada per rasons religiosas e qui desboca 84 annadas arron suber l'independéncia dab Espanha.
- 1569 : França ataca Bearn ; sièti de Navarrencs per Terride e retirada d'aqueste e de las òsts francesas a l'arribada de l'armada de Gabriel Ièr de Montgomery qui prepetra un massacre de catolics a Ortès ; batalha de Jarnac : mort deu princi de Condé.
- 1570 : Edicte de Sant German : autorizacion deu culte protestant ; 4 plaças de seguretat entaus protestants.
- 1571 : Ordonanças eclesiasticas de Bernart d'Arròs aprovadas peu Parlament de Navarra : protestantisme sola religion autorizada en Bearn.
- 1572 : Decès de Joana III de Labrit ; Noste Enric rei de Navarra ; maridatge deu Noste Enric dab Margarida de França ; Massacre de Sant Bertomiu.
- 1573 : Edicte de Bolonha : libertat de consciéncia mes pas de culte.
- 1574 : Decès deu rei Carles IX de França ; Enric III de França coroat rei.
- 1576 : Edicte de Beaulieu : libertat de culte.
- 1577 : Caterina de Borbon regenta deu reiaume de Navarra per lo son hrair Noste Enric.
- 1583 : Traduccion deus Psaumes de Dàvid en bearnés per Arnaut de Saleta ; l'Academia d'Ortès que vad Universitat d'Ortès e, en mei deus escolans, que forma estudiants per estar ministres deu culte, avocats o mètges.
- 1585 : Edicte de Nemours : interdiccion deu culte protestant.
- 1589 : Decès deu rei Enric III de França ; Noste Enric rei de França.
- 1598 : Edicte de Nantas : catolicisme religion deu reiaume, libertat de consciéncia e de culte entaus protestants e 144 plaças de seguretat.
- 1610 : François Ravaillac aucit Noste Enric ; Loís I de Navarra e XIII de França rei.
- 1618 : Defrinestacion de Pragas e debuta de la Guèrra de 30 ans.
- 1622 : Sièti de Montpelhièr per las tropas deu rei Loís XIII de França e rendicion de la vila prostanta qui vad definitivament catolica.
- 1624 : Debuta de la bastida de la ciutadèla de Montpelhièr (l'actuau licèu Joffre) per susvelhar lo Clapàs.
- 1629 : Sièti de la Rochèla, reddicion de La Rochèla e Patz d'Alès.
- 1648 : Tractat de Vestfàlia, independéncia de las Províncias Unidas (País Baishs).
- 1681 : purmèras dragonadas.
- 1685 : Revocacion de l'Edicte de Nantas dab l'Edicte de Fontainebleau ; començament oficiau e institucionau de las dragonadas, exili e Desèrt deus protestants.
- 1702 : Assassinat de l'abat de Chailar seguit d'ua repression contre los Valdés marca la debuta de la repression reiau e de la revòlta deus Camisards.
- 1704 - 1715 : Revòlta deus Camisards gavidada per Joan Cavalièr.
- 1730 : Encarceracion de Maria Durand
- 1760 : Assassinat de Marc Antòni Calàs e començament de l'ahar deus Calàs.
- 1768 : Liberacion de Maria Durand e de las autas presoèras de la Tor de Constança d'Aigas Mòrtas.
- 1787 : Edicte de Tolerància promulgat per Loís XVI de França qu'acaba las persecucions oficiaus contre los uganauts en França.


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Villes
- Abjat sur bandiatAgonacAjatAllas les minesAllemansAlles sur dordogneAngoisseAnlhiacAnnesse et beaulieuAntonne et trigonantArchignacAturAubasAudrixAugignacAuriac de bourzacAuriac du perigordAzeratBadefols d'ansBadefols sur dordogneBaneuilBardouBarsBassilacBayacBeaumont du perigordBeaupouyetBeauregard de terrassonBeauregard et bassacBeauronneBeaussacBeleymasBelvesBerbiguieresBergeracBertric bureeBesseBeynac et cazenacBezenacBirasBironBlis et bornBoisseBoisseuilhBonneville et st avit deBorn de champsBorrezeBossetBouillacBoulazacBouniaguesBourdeillesBourg des maisonsBourg du bostBourgnacBourniquelBourrouBouteilles st sebastienBouzicBrantomeBreuilhBrouchaudBussacBusserollesBussiere badilCadouinCalesCalviac en perigordCampagnac les quercyCampagneCampsegretCantillacCapdrotCarluxCarsac aillacCarsac de gursonCarvesCastelnaud la chapelleCastelsCause de cleransCazoulesCellesCenac et st julienCendrieuxCerclesChalagnacChaleixChampagnac de belairChampagne et fontaineChampcevinelChampeaux et la chapelleChampniers et reilhacChamps romainChanceladeChanteracChapdeuilChassaignesChateau l'evequeChatresChavagnacChenaudChervalCherveix cubasChourgnacCladechClermont d'excideuilClermont de beauregardColombierColyComberanche et epelucheCondat le lardinCondat sur trincouCondat sur vezereConne de labardeConnezacCorgnac sur l'isleCornilleCoubjoursCoulauresCoulounieix chamiersCours de pileCoursacCouturesCoux et bigaroqueCouze et st frontCreyssacCreysseCreyssensac et pissotCubjacCunegesDaglanDoissatDommeDouchaptDouvilleDouzillacDussacEchourgnacEglise neuve d'issacEglise neuve de vergtEscoireEtouarsExcideuilEygurande et gardedeuilEyliacEymetEyrenvilleEyviratEyzeracFalgueyratFanlacFaurillesFauxFestalempsFirbeixFlaugeacFleuracFlorimont gaumierFongalopFonroqueFossemagneFouleixFraisseGabillouGageac et rouillacGardonneGaugeacGenisGinestetGout rossignolGrand brassacGrand castangGranges d'ansGrezesGrignolsGrivesGrolejacGrun bordasHautefayeHautefortIssacIssigeacJaureJaverlhac et la chapelleJayacJourniacJumilhac le grandLa bachellerieLa boissiere d'ansLa cassagneLa chapelle aubareil La chapelle faucherLa chapelle gonaguetLa chapelle gresignacLa chapelle montabourletLa chapelle montmoreauLa chapelle pechaudLa chapelle st jeanLa coquilleLa dornacLa douzeLa forceLa gonterie boulouneixLa jemayeLa roche chalaisLa roque gageacLa tour blancheLabouquerieLacropteLalindeLamonzie montastrucLamonzie st martinLamothe montravelLanouailleLanquaisLarzacLavaladeLavaurLaveyssiereLe bourdeixLe bugueLe buisson de cadouinLe changeLe fleixLe lardin st lazareLe pizouLeguillac de cerclesLeguillac de l'aucheLembrasLempzoursLes eyzies de tayacLes fargesLes graulgesLes lechesLigueuxLimeuilLimeyratLiorac sur louyreLisleLolmeLoubejacLunasLusignacLussas et nontronneauManaurieMandacouManzac sur vernMarcillac saint quentin MareuilMarnacMarquayMarsac sur l'isleMarsalesMarsaneixMaurensMauzac et grand castangMauzens et miremontMayacMazeyrollesMenespletMensignacMescoulesMeyralsMialetMilhac d'auberocheMilhac de nontron MinzacMolieresMonbazillacMonbosMonestierMonfauconMonmadalesMonmarvesMonpazierMonsacMonsaguelMonsecMontagnac d'auberocheMontagnac la crempseMontagrierMontautMontazeauMontcaretMontferrand du perigordMontignac lascauxMontpeyrouxMontplaisantMontpon menestrolMontremMouleydierMoulin neufMouzensMussidanNabiratNadaillacNailhacNanteuil auriac de bourzaNantheuilNanthiatNastringuesNaussannesNegrondesNeuvicNojals et clotteNontronNotre dame de sanilhacOrliacOrliaguetPaleyracParcoulPaulinPaunatPaussac et st vivienPayzac lanouaillePazayacPerigueuxPetit bersacPeyrignacPeyrillac et millacPeyzac le moustierPezulsPiegut pluviersPlaisancePlazacPomportPonteyraudPontoursPrats de carluxPrats du perigordPressignac vicqPreyssac d'excideuilPrigonrieuxProissansPuyguilhemPuymangouPuyrenierQueyssacQuinsacRampieuxRazac d'eymetRazac de saussignacRazac sur l'isleRibagnacRiberacRochebeaucourt et argenRouffignac de sigoules Rouffignac saint cerninRudeau ladosseSadillacSagelatSaint amand de colySaint amand de vergtSaint andre d'allasSaint antoine d'auberocheSaint antoine de breuilhSaint aquilinSaint astierSaint aulayeSaint cybranetSaint cyprienSaint estepheSaint felix de reillacSaint geniesSaint geraud de corpsSaint jory de chalaisSaint julien de lamponSaint laurent la valleeSaint leon sur vezereSaint martial de nabiratSaint pardoux la riviereSaint pompontSaint remySaint seurin de pratsSaint vincent de cosseSainte alvereSainte foy de belvesSainte nathaleneSalagnacSalignac eyviguesSalles de belvesSalonSarlandeSarlatSarliac sur l'isleSarrazacSaussignacSavignac de miremontSavignac de nontronSavignac ledrierSavignac les eglisesSceau st angelSegonzacSencenac puy de fourchesSergeacSerres et montguyardServanchesSigoules pomportSimeyrolsSingleyracSiorac de riberacSiorac en perigordSireuilSorgesSoudatSoulauresSourzacSt agneSt amand de belvesSt andre de doubleSt antoine cumondSt aubin de cadelechSt aubin de lanquaisSt aubin de nabiratSt avit de vialardSt avit riviereSt avit senieurSt barthelemy de bellegarSt barthelemy de bussiereSt capraise d'eymetSt capraise de lalindeSt cassienSt cernin de l'hermSt cernin de labardeSt cernin de reillacSt chamassySt cirqSt crepin d'auberocheSt crepin de richemontSt crepin et carlucetSt cyr les champagnesSt etienne de puycorbierSt felix de bourdeillesSt felix de villadeixSt front d'alempsSt front de pradouxSt front la riviereSt front sur nizonneSt georges blancaneixSt georges de montclardSt germain de belvesSt germain des presSt germain du salembreSt germain et monsSt gerySt geyracSt hilaire d'estissacSt jean d'atauxSt jean d'estissacSt jean d'eyraudSt jean de coleSt jory las blouxSt julien d'eymetSt julien de bourdeillesSt julien de crempseSt justSt laurent des batonsSt laurent des hommesSt laurent des vignesSt laurent sur manoireSt leon d'issigeacSt leon sur l'isleSt louis en l'isleSt maime de pereyrolSt marcel du perigordSt marcorySt martial d'albaredeSt martial d'artensetSt martial de valetteSt martial viveyrolSt martin de fressengeasSt martin de gursonSt martin de riberacSt martin des combesSt martin l'astierSt martin le pinSt meard de droneSt meard de gurconSt medard d'exideuilSt medard de mussidanSt mesminSt michel de doubleSt michel de montaigneSt michel de riviereSt michel de villadeixSt michel l'ecluse et lepSt nexansSt pancraceSt pantaly d'ansSt pantaly d'excideuilSt pardoux de droneSt pardoux et vielvicSt paul de serreSt paul la rocheSt paul lizonneSt perdouxSt pierre d'eyraudSt pierre de chignacSt pierre de coleSt pierre de frugieSt priest les fougeresSt privat des presSt rabierSt raphaelSt romain de monpazierSt romain et st clementSt saud lacoussiereSt sauveurSt sauveur lalandeSt severin d'estissacSt sulpice d'excideuilSt sulpice de mareuilSt sulpice de roumagnacSt victorSt vincent de connezacSt vincent jalmoutiersSt vincent le paluelSt vincent sur l'isleSt vivienSte croixSte croix de mareuilSte eulalie d'ansSte eulalie d'eymetSte foy de longasSte innocenceSte marie de chignacSte mondaneSte orseSte radegondeSte sabine bornSte trieTamniesTeillotsTemple laguyonTerrasson lavilledieuTeyjatThenacThenonThiviersThonacTocane saint apreTourtoiracTrelissacTremolatTursacUrvalValeuilVallereuilValojoulxVanxainsVaraignesVarennesVaunacVelinesVendoireVerdonVergtVergt de bironVerteillacVeyrignacVeyrines de dommeVeyrines de vergtVezacVieux mareVillacVillamblardVillarsVillefranche de lonchatVillefranche du perigordVilletoureixVitrac
Filtrer selon les disponibilités :
3 Camping(s) partenaire(s) à proximité
Dordogne
80 emplacements
L'un des plus charmants campings en dordogne périgord ! entre bergerac et saint emilion, camping familial, calme avec ses emplacements spacieux blottis dans 10 ha de forêt, offrant confort et nombreuses activités pour les enfan...
66 emplacements
Joli camping, à 50 mètres de la dordogne rivière), en périgord, près de bergerac. la piscine et la pataugeoire sont chauffées.les emplacements sont grands et plats. les locations sont neuves ou récentes. le bar/resto et le...Réserver


text:
Gòrjas de Tarn
Las gòrjas de Tarn son una clusa cavada per Tarn entre lo Causse Mejan e lo Causse de Sauvatèrra. Aquelas clusas se tròban subretot dins lo departament francés de Losera, e un pauc dins Avairon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geologia[modificar | modificar la font]
Tarn a sa font sul Mont Losera e tot sortissent d'aquel massís granitic lo riu abòrda los Grands Causses. La traversada d'aquela zona calcària se fa per una clusa fòrça prigonda (entre 400 e 600 m) que lo riu a cavada amb lo temps entre Quesac e Lo Rosièr sus una longor de 53 km. Las gòrjas son cavadas dins de calcaris de l'èra segondària e segon las estapas d'aquela edat: a la basa de barras dolomiticas, seguent en dessús un tèrme clinat, e fin finala se per de grands bauces verticals. Aquela arquitectura relativament simpla caracteriza la partida aval de las gòrjas (entre las Vinhas e lo Rosièr) mas en amont, la preséncia de falhas (falha de Nautariba, accident submeridian de Santa Enimia que travèrsa tanben tot lo Causse Mejan) ne fa la geologia pus complèxa. Aquelas falhas son a l'origina de doas resurgéncias de debit fòrça important dins la region de Santa Enimia : la font de Burla e la font de Cossac, aquela tombant en cascada dins Tarn[1]. Las aigas d'aquelas fonts venon d'una partida importanta del Causse de Sauvatèrra e que de l'autre costat del la riu venon, amb la resurgéncia de Castelboc, tanben fòrta, del Causse Mejan (fins a l'aven d'Ures).
Curiositats e sites naturals remarcables[modificar | modificar la font]
D'amont cap aval, las gòrjas de Tarn :
- Circ de Ponhadoiras
- Circ de Sant Èli de Tarn
- Los Estreches (luòc pus estrech de las gòrjas, accessible en barca o en canoè; la clusa aicí es prigonda de 500 m e solament 1200 m separan los rebords superiors dels dos causses)
- Circ de las Balmas (aquel circ estonant es situat jol punt sublime e al nivèl d'una corba de Tarn amb particularitat d'èsser eriçat de ròcs en forma de torre, ...)
- Punt sublime (melhor punt de vista sus la clusa, nomenat atal en referéncia al punt semblable sul Colorado)
- Pas del Socit (enòrme esbudèl benlèu resultat d'un tèrratrem qu'obstruís la val e jos que despareis Tarn per ressortir un pauc pus luènh)
- Cingle del causse Mejan. Entre lo Rosièr e las Vinhas, s'agís d'una seria de ròcs e d'arcas dolomitics susplombant Tarn de granda nautor e accessiblas per un camin vertiginós. Las curiositats pus marcantas d'aquel cingle son lo ròc de Capluc, lo ròc de Cinglegros, lo Bauç del buòu (arca nauta de 40 m) e lo pas de l'Arc (autra arca).
Las gòrjas de Tarn son un site classat per França coma site naturel classé[2].
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es fòrça mens rude que suls planòls que las enròdan, a causa subretot de la diferéncia d'altitud. L'ensolelhament es fòrça important, lo clima de tipe mediterranèu.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Se tròba de long de Tarn una seria de castèls situats prèp lo uns dels autres. E mai d'un sus la comuna de Santa Enimia : Castelboc, La Casa, Nautarivas, ... E tanben a La Malena e pus en amont, coma a Sent Roma de Dolanh.
Activitats[modificar | modificar la font]
Lo principal axe de desvolopament d'aquela region es lo torisme amb las activitats coma:
- las passejadas
- lo canoè caiac
- los batelièrs
- l'espeleologia o visitas de las cavitats dels causses enrodants.
- la visita dels vilatges tipics : Circ de Sant Èli de Tarn, ...
- los banhs
- l'escalada
- los espòrts de natura...
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)J. Rouire et C. Rousset, Guides géologiques régionaux - Causses, Cévennes, Aubrac, 1980, Masson, ISBN 2225652740}}
- ↑ (fr) Ministère de l'écologie


text:
Montrejau de Gers
Montrejau[1][2] (o Mont-rejau de Gers o Mont-rejau deu Gèrs[3]) (Montréal en francés) qu'ei ua comuna francesa de Gers dens la region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada au limit deus departaments d'Òlt e Garona e de las Lanas, bastida en un luòc en riba dreita d'Ausoa, domina dos tucs de part e d'autra de la vau.
Entre haut e baish Armanhac, qu'ei lo cadpdulh de Tenarèsa.
Montrejau qu'ei situat per la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume. En venent de l'abadiá de Flaran, l'etapa seguenta qu'ei L'Auret.
La linha de las crèstas adocidas, qualques quilomètres a l'oèst de Seviac, que separa los bacins d'Ador e de Garona, que junt los Pirenèus dab Gironda sens aver de traversar un riu. Qu'ei la Tenarèsa, anciana via de migracion deu neolitic que serviguèt a l'epòca romana e a l'Edat Mejana. Qu'èra cobèrta de molins de vent. Uèi, aqueu mot qu'ei estat représ per designar una zòna centrau de l'airau de produccion de l'aigardent d'armanhac.
La Tenarèsa que cobrís 105 330 ectaras. En defòra de la vinha, lo paisatge es sustot marcat per la cultura de las cerealas e de las plantas oleaginósas.
Montrejau qu'ei una bastida dab un plan ben regular, estirada d'èst en oèst. En respectant lo quadrilhatge classic de las bastidas, carrièras e carrelòts menan a la plaça centrau environada de cornièras suber tres costats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge qu'ei una bastida tipica deu Sègle XIII, bastida suber un esperon rocós dominant Auso, suber la localizacion d'un oppidum celtibèr. Qu'ei una de las purmèras bastidas gascoas e la purmèra de Gers. Qu'ei estat fondada lo Année invalide (de 1255)A[4] per Anfós de Peitieus, hraire deu rei Loís IX de França, vengut per lo son matrimòni en 1229 dab Joana, hilha de Raimond VII, mèstre deu comtat de Tolosa e deu comtat d'Agenés.
Un de los sons oficièrs, Guilhèm de Banhòus, senescau d'Agenés, que venguèt en persona causir la localizacion de la bastida a la prima de 1255 e la batejèt Montrejau a la glòria de la dinastia Capet de qui l'autoritat s'implantava a tot doç en Gasconha. Es un notari d'Agen, Pons Mainard, qui aguèt la carga de har lo plan e d'escriure las costumas.
Montrejau, bèth prumèr ligat au comtat de Tolosa, que passèt au domeni de la corona, dab lo rèsta de Lengadòc, jos Felip III de França. Qu'aguèt una justícia reiau, dependenta de la senescauciá de Condòm. Cap a 1320, que foguèt restacada a la corona d'Anglatèrra, dab mantuas ciutats deu ducat de Guiana.
Carles IX de França que visitèt Montrejau lo 26 de julhet de 1565 e qu'i recebèt los onors d'una intrada solemna.
Pendent los Guèrras de religion, Gabriel Ièr de Montgomery, cap protestant, qu'incendièt Montrejau après 1565 jols òrdres de Joana de Labrit.
Uèi lo jorns, que demòra sonque los rèstas de las fortificacions, destruidas a la Revolucion.
Montrejau que foguèt tanben sonada Montrejau d'Agenés o Montrrjau de Condomés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Un deus "pus bèus vilatges de França"
- La comuna qu'ei deu Sègle XVIII
- Un musèu arqueologic.
- La Villa galloromana de Seviac : Furgada despuèi 1961, ei una villa classica deu Sègle IV, dab peristil : tres alas qu'encadran ua cor interiora e que son flancada au sud d'un complèxe termau ; a l'entorn de la cor, quatre galeriás que desèrvon los membres d'abitacion e d'usatge.
- La glèisa gotica, deu Sègle XIII, en partida fortificada, qu'a un aspècte pron impausant. Que foguèt restaurada au Sègle XVII e que presenta ua mosaïca galloromana.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montrejau de Gers
- ↑ març+1255%22&pgis=1#search_anchor Enquèstas administrativas de Alfonse de Peitieus, Pierre Fr Fournier, Pascal Guébin, publicat per Impremta nacional, 1959
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo sit de l'Office de Torisme de Montrejau de Gers
- Montrejau de Gers sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Equipoténcia
En teoria deis ensembles, se ditz que dos ensembles E e F son equipotents (o eqüipotents) e se nòta E ≈ F, s'existís una bijeccion . Per definicion, dos ensembles (finits o non) an la meteissa cardinalitat, valent a dire lo meteis nombre d'elements, se son equipotents.
Somari
Proprietats de l'equipoténcia[modificar | modificar la font]
L'equipoténcia a lei proprietats seguentas :
- es reflexiva : per tot ensemble E, E ≈ E (existís aumens una bijeccion de E vèrs E : l'aplicacion identica de E)
- es simetrica : estent dos ensembles E e F, se E ≈ F, alora F ≈ E (per ipotèsi, existís aumens una bijeccion ; alora la recipròca es una bijeccion )
- es transitiva : estent tres ensembles E, F e G, se E ≈ F e F ≈ G, alora E ≈ G (per ipotèsi, existís aumens una bijeccion e una bijeccion ; alora la compausada es una bijeccion)
Aiçò pròva que dins tot ensemble d'ensembles, la relacion binària d'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia, e que l'ensemble quocient pòt èsser identificat a l'ensemble dei cardinaus deis elements de .
Per exemple, se es l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia dins .
Mai es pas possible de dire que l'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia dins l'ensemble de totei leis ensembles : dins la teoria classica deis ensembles, l'ensemble de totei leis ensembles existís pas.
Teorèma de Cantor-Bernstein[modificar | modificar la font]
Lo teorèma de Cantor-Bernstein (o teorèma de Cantor-Bernstein-Schröder) es una caracterizacion de l'equipoténcia. S'enóncia ansin :
Estent dos ensembles E e F, s'existisson doas injeccions e , alora E ≈ F.
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers naturaus e l'ensemble deis entiers naturaus pars, notat aicí , son equipotents : l'aplicacion es bijectiva
- Cas deis intervals de l'ensemble dei nombres reaus.
- Sián dos reaus a, b taus que , e leis intervals
,
,
- Leis intervals e son equipotents : l'aplicacion es bijectiva.
- Parierament, leis intervals e (o encara e ...) son equipotents.
- Leis intervals e son equipotents :
- l'aplicacion es injectiva (en fach, es l'injeccion canonica)
- l'aplicacion es injectiva
- l'equipoténcia de e es alora consequéncia dau teorèma de Cantor-Bernstein
- Leis intervals e son equipotents :
l'aplicacion es bijectiva.
- En fach, se pòt generalizar aquò : dos intervals de quins que sián (pron que cadun contengue aumens dos ponchs) son equipotents.
- Sián dos reaus a, b taus que , e leis intervals
- Estent un ensemble , l'ensemble de sei partidas es equipotent a l'ensemble dei foncions .
Per o provar, s'associa en tota partida A de sa foncion caracteristica .
Se definís ansin: per tot element x de , se e se .
L'aplicacion es bijectiva : se f es una foncion e se se definís , es clar que A es la soleta partida de tala que .
- Segon un teorèma classic de Cantor (cf. argument diagonau de Cantor), l'ensemble deis entiers naturaus es pas equipotent a l'ensemble dei reaus.
Pus generalament, existís ges d'ensemble que siá equipotent a l'ensemble de sei partidas (en fach, segon l'argument de Cantor, una aplicacion es jamai subrejectiva).
Cas deis ensembles finits e deis ensembles infinits[modificar | modificar la font]
Ensembles equipotents a un ensemble finit[modificar | modificar la font]
Se E es un ensemble finit, leis ensembles equipotents a E son aquelei que son finits e qu'an lo meteis nombre d'elements que E.
Ensembles equipotents a un ensemble infinit[modificar | modificar la font]
Tot ensemble equipotent a un ensemble infinit es tanben infinit. Mai se saup dempuei lo sègle XIX e leis òbras de Georg Cantor qu'existisson d'ensembles infinits que son pas equipotents, valent a dire qu'an pas la meteissa cardinalitat (cf. çai subre).


text:
Japonisme
Lo japonisme es l'influéncia de l'art japonés sus los artistas, primièrament franceses, e dempuèi occidentals.
Pendent que los intellectuals americans considerèron las estampas japonesas coma una forma vulgara d'art, l'ukiyo-e venguèt una novèla font d'inspiracion pels pintres impressionistas europèus e pels artistas cubistas. Es dins una seria d’articles publicats en 1872 per la revista Renaissance littéraire et artistique, que lo colleccionaire Philippe Burty balhèt un nom a aquela revolucion : lo japonisme.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo japonisme comencèt amb los colleccionaires d'art japonés, qu'expausan las òbras que possediguèron. Los primièrs exemplars d'estampas en Euròpa son mostrats a París. En 1856, Félix Bracquemond venguèt lo primièr artista europèu a copiar d'òbras japonesas. Causiguèt una òbra de Hokusai. Dempuèi, l'art japonés comencèt d'èsser fòrça apreciat. De colleccionaires, e de critics artistics viatgèron en Japon dins las annadas 1870 e 1880 e contribuiguèron a la difusion de las òbras japonesas en Euròpa, e pus particularament en França, pr'aquò que l'Exposicion Universala de París en 1878 presenta un grand nombre d'òbras japonesas de las colleccions Bing, Burty et Guimet. Lo roman de Pierre Loti Madame Chrysanthème publicat en 1887, popularizèt aquela moda del japonisme. Per las exposicions universalas parisencas de 1889 e de 1900, Japon foguèt fòrça present dins los domenis de l'arquitectura, de las estampas e de la produccion de ceramicas. D'òbras japonesas dintran dins las colleccions del Musèu del Lovre en 1892. Per l'exposicion universala de 1900 Hayashi Tadamasa capitèt de far venir de fòrça grandas òbras de Japon, l'emperaire Meiji prepausèt el meteis qualques pèças de la seuna colleccion personala.
Artistas e movements[modificar | modificar la font]
Los principals artistas japoneses qu'influencièron los artistas europèus foguèron Hokusai, Hiroshige e Utamaro. Artistas fòrça pauc coneguts en Japon perque produsián un art considerat coma leugièr e popular per los elèits japoneses de l'epòca. Lo japonisme doncas salvèt d'òbras qu'anavan desaparéisser e permetèt de desvolopar una via novèla de l'art japonés.
En cambi, l'arribada dels Occidentals en Japon provoquèt de nombrosas reaccions a çò dels artistas japoneses. Par exemple dins lo domeni de la pintura, doas grandas escòlas se formèron : aquela del Nihon-ga (via japonesa) qu'aguèt tendéncia a perpetuar lo canon de la pintura japonesa, e aquela del Yo-ga (via occidentala), que desvolopèt tecnicas e motius de la pintura e de l'òli (veire Kuroda Seiki e Kume Keiichiro, fondador de la Societat del caval blanc, Hakuba-kai).
Entre los artistas europèus adèptes del japonisme se trapan:
utilizant de formats japoneses
colleccionant d'estampas:
Lo movement influéncia tanben d'autres domenis que la pintura coma los objèctes d'arts amb los greses esmaltats de Carriès e las produccions de l'ostal Christofle en metal patinat.
Tot l'Art novèl ten de referéncias japonesas, veire Émile Gallé.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Portrait de Pere Tanguy
Exemple de l'influéncia de l'ukiyo-e en Euròpe
-
-
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- Isabelle Charrier, La peinture japonaise contemporaine de 1750 à nos jours, La manufacture, 1991
- S. Elisseev, la Peinture contemporaine au Japon, 1922
- Brigitte Koyama-Richard, Japon Rêvé, Edmond de Goncourt et Hayashi Tadamasa, Paris, Hermann, 2001
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Yōko Takagi, Japonisme in fin de siècle art in Belgium, Pandora, Anvers, 2002, 320 p. (ISBN 9053251448)
- (en) Gabriel P. Weisberg (et al.), Japonisme: Japanese influence on French art, 1854-1910, Cleveland Museum of Art, Cleveland, 1975, 220 p. (ISBN 0910386226)
- (en) Gabriel P. Weisberg et Yvonne M.L. Weisberg, Japonisme: an annotated bibliography, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, Rutgers-The State University of New Jersey, New Brunswick, NJ ; Garland Pub, New York, 1990, 445 p. (ISBN 0824085450)
- (fr) Le Japonisme, Réunion des Musées Nationaux, Paris, 1988, 341 p. (ISBN 2711821927) (catalogue de l'exposition à Paris et Tokyo en 1988)
- (fr) Japonisme & mode, Paris Musées, Paris, 1996, 208 p. (ISBN 2879002575) (catalogue de l'exposition au Musée de la mode et du costume à Paris en 1996)


text:
Arrats
L'Arrats es un riu d'Occitània que raja en Gasconha
Nais sul plan de Lanamesa e se geta dins Garona a Valença d'Agen. Lo cors natural s'espandís sus 131 km, mas amb l'alongament del riu pel canal de la Nèsta atenh 162 km.
Somari
Departaments e principalas vilas traverzadas[modificar | modificar la font]
- Hauts Pirenèus (65) :
- Nauta Garona (31) : Bodrac
- Gers (32) : Castèthnau Barbarens, Mauvesin, Sent Clar
- Tarn e Garona (82) : Marçac
Idrologia[modificar | modificar la font]
En estivatge lo seu cors es mantengut pel canal de la Nèsta per l'asagatge, d'alimentacion en aiga potabla e de salubritat.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ambrussum : traças dels carris sus la Via Domícia.
Narbona
: Via Domícia descobèrta davant lo palais dels archevesques.
La
Via Domícia (en latin Via Domitia) foguèt una estrada romana antica construcha en 118 abC per lo procònsol Gnaeus Domitius Ahenobarbus e que religava Briançon a La Junquera en traversar la colonia romana de Narbona (en latin Narbo Martius), ont encontrava la Via Aquitània (que menava a l' Ocean Atlantic per Tolosa e Bordèu). Aital Narbona foguèt un crosament estrategic crucial de la Via Domícia amb la Via Aquitània, e èra a aquesta epòca un pòrt accessible, mas plan defendable. La Via Domícia foguèt una via de comunicacion importanta per l'espandiment cap a l'oèst de l' Empèri Roman.
A Castellrosselló, la rota se desepara en dos: per lo dedins de las tèrras o per la còsta, e arriba pels dos costats La Junquera.
Rota costièra
Rota dins las tèrras
Aqui comença la Via Augusta.
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Ans :
[[ Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] via es pas reconegut [[ Via Domícia Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]]
via es pas reconegut
Decennis :
[[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut [[Ans Error d'expression : lo mot via es pas reconegut | Error d'expression : lo mot via es pas reconegut ]] [[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut
Sègles :
{{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ sègle Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut
Millennis :
{{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ millenni Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut
Autres calendièrs :
Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican
Via Domícia
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Ans :
[[ Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] via es pas reconegut [[ Via Domícia Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]]
via es pas reconegut
Decennis :
[[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut [[Ans Error d'expression : lo mot via es pas reconegut | Error d'expression : lo mot via es pas reconegut ]] [[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut
Sègles :
{{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ sègle Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut
Millennis :
{{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ millenni Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut
Autres calendièrs :
Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican
Traças de la Via Domícia
Raymond Chevalier,
Les Voies Romaines, Picard, Paris, 1997. ISBN 2-708405-268 Pierre A. Clement and Alain Peyre,
La Voie Domitienne: De la Via Domitia aux routes de l'an 2000, Presses du Languedoc/Max Chaleil Editeur, 1992. ISBN 2-859980-970 Pierre A. Clement,
La Via Domitia: Des Pyrénées aux Alpes , Editions Ouest-France, Rennes, 2005. ISBN 2-737335-086


text:
Por Especialidad
- Cardiologos en La Linea De La Concepcion
- Cirugia estetica en La Linea De La Concepcion
- Dentistas en La Linea De La Concepcion
- Dermatologos en La Linea De La Concepcion
- Digestivo en La Linea De La Concepcion
- Ginecologos en La Linea De La Concepcion
- Hematologos en La Linea De La Concepcion
- Medicos de familia en La Linea De La Concepcion
- Neumologos en La Linea De La Concepcion
- Neurologos en La Linea De La Concepcion
- Oftalmologos en La Linea De La Concepcion
- Otorrinos en La Linea De La Concepcion
Por Seguro Medico
- Neurologos Adeslas en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Antares en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Aresa en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Asisa en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Axa Winterthur en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Caser en La Linea De La Concepcion
- Neurologos DKV Seguros en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Fiatc en La Linea De La Concepcion
- Neurologos HNA en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Mapfre en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Néctar en La Linea De La Concepcion
- Neurologos Sanitas en La Linea De La Concepcion


text:
Aurivalh
Aurivalh[1][2] ( Auribail en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa de 200 habitants suls nauts de las costièras de Volvèstre a 3,5 km de Miramont, a 35 km al sud de Tolosa e a 18 km al Sud-Èst de Murèth. Una pichona plana situada a 285 m d'altitud sus una cresta se lòtja qualques abitacions, la glèisa, un castèl, l'ostal de vila e lo cementèri, las autras abitacions son dispersadas, subretot dins los masatges de Chiolet e de Cròtz d'Armand. Lo luòc beneficia d'una situacion amb un punt de vista sus las costièras e la sèrra dels Pirenèus. Lo vilatge es environat per de puèges e de vals cultivats o boscats. Aurivalh es situat, al sen de las costièras de Volvèstre, a mièg camin entre val de Lèsa e val d'Arièja (afluent de Garona), son separadas de prèp de 4 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca galloromana, las tèrras agricòlas del luòc èran regropadas en vilàs. Al sègle XI, l'abadiá benedictina de Lesat aviá son poder sus aquel vilatge e aviá doas glèisas. Aurivalh foguèt al sègle XIV jos la dominacion de Bernat de Durfòrt. Lo castèl foguèt bastit al sègle XV; la glèisa de Sant Breç, en primièr capèla del castèl, subiguèt de destruccions pendent las guèrras de religion. Foguèt restaurada e agrandida als sègles XVII e XIX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia d'aquel vilatge es subretot basada sus l'agricultura.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Aulnay-sur-Mauldre
Aulnay-sur-Mauldre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Aulnay-sus-Mauldre s'estend en la vallée de la Mauldre a 30 m d'altitud aperaquí, a 6 km aperaquí al sud de la Seine.
Las municipalitats limitrophes son Nézel al nòrd, Aubergenville al nòrd-es, Bazemont a l'èst, Maule al sud e La Falaise a l'oèst.
La commune d'Aulnay-sur-Mauldre s'étend dans la vallée de la Mauldre à 30 m d'altitude environ, à 6 km environ au sud de la Seine.
Les communes limitrophes sont Nézel au nord, Aubergenville au nord-est, Bazemont à l'est, Maule au sud et La Falaise à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Luòc ocupat dempuèi la préhistoire (vestigis del paléolithique).
Territòri ligat al domeni reial en 1204. La parròquia dépendait alavetz del capítol de La nòstra-Madama de París (cossí aquela de Épône).
1867 : installacion, per Émile Larnaude, d'una fabrica a papièr en un ancian molin sus la Mauldre.
Site occupé dès la préhistoire (vestiges du paléolithique).
Territoire rattaché au domaine royal en 1204. La paroisse dépendait alors du chapitre de Notre-Dame de Paris (comme celle d'Épône).
1867 : installation, par Émile Larnaude, d'une usine à papier dans un ancien moulin sur la Mauldre.


text:
Tornafuèlha
Tornafuèlha (francés: Tournefeuille) qu'ei ua comuna au ras de Tolosa, hens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.
Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau A624 01
Istòria[modificar | modificar la font]
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque mentre l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxe de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :
Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 25-28000 poblants en 2005.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire estoc bastida en en 1770 dab un campanau-mur caracteristic
- Lo castèth, uei Comuna, data de Loís lo XIIIau.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Lo president de la Republica Francesa, Gaston Doumergue, que prengoc la soa retirada a Tornafuèlha en 1931. Arron deus eveniments sanhós deu 6 de heurèr de 1934 e de la crida a Tornafuèlha deu president Daladier, que vad president deu Conselh entà 10 mes, abans de se'n tornar retirar hens lo son ostau deu davantau tipic qui ei tostemps apitat.
- Yannick Souvré : jogaira de basket-ball
- Gaël Clichy : jogaire de football a Arsenal.
- Amandine Bourgeois : cantaira, vencedora deu concors nacionau "Nouvelle Star" 2008.
Cultura[modificar | modificar la font]
Cinèmas[modificar | modificar la font]
Tornafuèlha qu'ei dotat d'un cinèma Utopia, un cinèma independent, honset deu Castèth, darrèr de la Comuna.
Estructura culturau d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
La Botiga d'Escritura deu Grand Tolosa, situada a Tornafuèlha, qu'ei un centre d'arressorsas deus talhèrs d'escritura, qui perpausan talhèrs de creacion a las 25 comunas deu *Grand Tolosa.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=31557&produit=P_POPA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR


text:
Villez-sur-le-Neubourg
Villez-sur-le-Neubourg en normand (Villez-sur-le-Neubourg en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villez Sul Neubourg a situat a 30 min de Evreux e 20 min de Louviers.
Villez sur le Neubourg est situé à 30 min d'Evreux et 20 min de Louviers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Villez Ven del bas-latin villare #que significa pichona granja. Se tròba lo primièr testimoniatge escrich de la municipalitat l'an 1271 jos la forma de villarae
Villez vient du bas-latin villare qui signifie petite ferme. On trouve la première attestation écrite de la commune en 1271 sous la forme de villarae


text:
Oliver Cromwell
Oliver Cromwell (25 d'abriu de 1599 - 3 de setembre de 1658) foguèt un generau e un òme politic anglés que participèt ai Guèrras dei Tres Reiaumes (1642-1652]) dins lo camp dau Parlament e a la formacion dau Commonwealth d'Angletèrra. Ne'n venguèt lo Lord Protector de 1653 a sa mòrt.
Protestant puritan, foguèt elegit au Parlament per la vila de Cambridge e formèt una tropa de cavalariá durant la Premiera Guèrra Civila Anglesa (1642-1646). Comandant competent, venguèt rapidament cap de l'armada parlementària còntra lei partisans dau rèi Carles Ièr (1625-1649). Venceire de la batalha decisiva de Naseby en 1645, eliminèt lei rèstas dei partisans dau rèi de 1645 a 1653 e participèt a la formacion d'un govèrn republican dich Commonwealth d'Angletèrra e ne'n venguèt lo cap fins a sa mòrt. En fòra d'Anglatèrra, esquichèt tanben leis aliats escocés e irlandés de Carles Ièr. Leis Escòcians, pòble protestant, poguèron negociar una patz permetent la participacion dau país ais institucions dau Commonwealth. En revènge, leis Irlandés catolics deguèron acceptar de condicions fòrça duras que favorizèron la colonizacion de l'illa per leis Anglés.
A sa mòrt, foguèt remplaçat per son fiu Ricard Cromwell qu'abdiquèt rapidament au profiech dau generau George Monck. Aqueu darrier favorizèt la restauracion de la monarquia.