text:
-396
Aquesta pagina concernís l'an -396 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Mission diplomatica de Timòcrates de Ròdes, mandat per leis Aquemenidas, cargat de formar una aliança de ciutats grègas còntra Esparta. D'efèct, dempuei 398 avC, Esparta menava d'operacions victoriosas còntra l'Empèri Aquemenida en Ionia. Gràcias a un sostèn financier, Atenas jonhèt Tebas, Corint e Argos dins una coalicion còntra sa rivala.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion espartenca acomençada en 401 av. JC en Ionia per protegir lei ciutats-estats grèga de la region còntra lo retorn de l'expansionisme aquemenida. Aprofichant l'abséncia de flòta espartenca importanta dins la region, leis Aquemenidas gropèron una fòrça navala importanta fisada a l'amirau atenenc Conon e conquistèron Ròdes. Pasmens, sus lo frònt terrèstre, lo rèi Agelisas II e lei soudats espartencs èran superiors e infligiguèron una desfacha importanta ai satrapas Tissaphernes e Pharnabazus a Sardes. Aquò permetèt de rebutar lei fòrças aquemenidas vèrs l'èst mai favorizèt lo raprochament entre Aquemenidas e lei ciutats grègas rivalas de Lacedemònia.
Roma[modificar | modificar la font]
Conquista de la vila etrusca de Veïes per lei fòrças de Marcus Furius Camillus. Un butin fòrça important i foguèt pilhat permetent d'enriquir Roma. Camillus capitèt tanben de vencre lei Voliscs e lei Capenates, pòbles aliats de Veïes.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Siracusa ambé l'arribada de l'armada comandada per Himilcar. Ataquèt la colonia de Mòtia, ocupada après de dificultats importantas per lei Grècs en 397 avC, e la reconquistèt sensa dificultat vertadiera. Puei, lei Cartaginés acomencèron lo sètge de Siracusa mai una epidemia causèt rapidament de pèrdas importantas dins lei rengs d'Himilcar. Avans la fin de l'annada, deguèron abandonar lo sètge.


c: text/html

text:
Privàs
Privàs (Privas en francés) es una comuna d'Occitània, en Vivarés (en Bas Vivarés, segon la classificacion de Frederic Zégierman[1]), istoricament en Lengadòc, prefectura dau departament d'Ardecha, dins la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo parlar de Privàs es de vivaroaupenc, e non pas de lengadocian bas-vivarés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Categoria:Lenga d'Africa
- Aquesta categoria recampa las categorias que classan las lengas africanas per país (exemple : Categoria:Lenga d'Africa del Sud).
- Atal permet ainsi de tornar trobar qualas son las lengas parladas dins un país donat.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 12 soscategorias, sus un total de 12.
*
- Lenga afroasiatica (5 C, 8 P)
- Lenga nilosahariana (1 C, 11 P)
A
- ► Lenga d'Africa del Sud (2 P)
- Lenga d'Argeria (1 C, 2 P)
B
- ► Lenga de Burkina Faso (2 P)
E
- Lenga d'Egipte (2 C)
M
- ► Lenga de Mali (2 P)
- Lenga de Marròc (1 C, 3 P)
- Lenga de Mauritània (1 C, 1 P)
N
- ► Lenga de Namibia (1 P)
S
- ► Lenga de Sodan (1 P)
Articles dins la categoria « Lenga d'Africa »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Paulhac (Gironda)
Paulhac[1] qu'ei ua comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
L'atestacion pus anciana data del sègle IV : Pauliacus; es d'Ausòni (Decimus Magnus Ausonius)[2].
Lo nom de Paulhac derivarè deu nom latin Paulius, Paullius, emb lo sufixe d'origina celtica -acos, latinizat en -acum[3]. Bénédicte Boyrie-Fénié consèrva l'explicacion, mès òpta per Paulius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire étymologique des Communes, Gironde, Institut Occitan, Cairn, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Molineuf
Molineuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Molineuf A situat suls bòrds de la Cisse, #que serpente del scenari céréalier de la Beauce fins a las coteaux cobèrts de vignobles #que dominan la Loire a las pòrtas de la Touraine.
Las municipalitats limitrophes son Orchaise, Sant-Lubin-en-Vergonnois, Sant-Sulpice-de-Pommeray, Bles e Chambon-sus-Cisse.
Molineuf est situé sur les bords de la Cisse, qui serpente du plateau céréalier de la Beauce jusqu'aux coteaux couverts de vignobles qui dominent la Loire aux portes de la Touraine.
Les communes limitrophes sont Orchaise, Saint-Lubin-en-Vergonnois, Saint-Sulpice-de-Pommeray, Blois et Chambon-sur-Cisse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en 1121 #que Geoffroy Borrèu, senhor de Bury, #favorir la creacion del prieuré de Tiron donador als fraires « una tèrra situada entre Cisse e bòsc, e un molin nòu ». Molin nòu… Molineuf, aquel nom serà pas oficialament aquel de la municipalitat #qu'en 1912.
C'est en 1121 que Geoffroy Bourreau, seigneur de Bury, favorisa la création du prieuré de Tiron en donnant aux moines « une terre située entre Cisse et forêt, et un moulin neuf ». Moulin neuf… Molineuf, ce nom ne sera officiellement celui de la commune qu'en 1912.


text:
1603
Aquesta pagina concernís l'an 1603 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Russia[modificar | modificar la font]
Fin de la famina acomençada en 1601. Fòrça grèva, entraïnèt la mòrt d'un tèrç de la populacion entre 1601 e 1603.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Còp d'estat de Za Dengel, cosin dau negus Yaqob e pretendent au tròne, que prenguèt lo poder. L'operacion capitèt e Za Dengel foguèt coronat lo 3 de setembre. Lo sobeiran novèu decidèt de se raprochar dei poissanças d'Euròpa Occidentala.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Aguent obtengut lo títol de shogun, Tokugawa Ieyasu installèt lo centre de son administracion dins lo vilatge d'Edo — que vendrà Tòquio en 1868. Kyoto demorèt oficialament la capitala e la residéncia de l'emperaire mai Edo venguèt la capitala de facto de Japon.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Andrea Cesalpino, naturalista, filosòf e mètge italian.
- François Viète, matematician francés.


text:
Johan Nygaardsvold
Johan Nygaardsvold (1879-1952) foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1935 e 1945 (en exili a Londres entre lo 9 d'abril de 1940 e lo 31 de mai de 1945).
Nygaardsvold trabalhèt dins l'industria de la fusta en Canadà e als Estats Units. Tornèt en Norvègia en 1907 e entrèt al Parlament lo primièr còp en 1916. Foguèt ministre de l'agricultura en 1928. En 1935 foguèt convidat a formar un nòu govèrn que foncionèt a Òslo fins al 9 d'abril de 1940, jorn de l'ocupacion alemanda. Nygaardsvold partiguèt a Londres, ont governèt en exili. Amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, tornèt a Oslo lo 31 de mai de 1945. Lo 26 de junh del meteis an, demissionèt.
Demorèt en politica fins en 1949. En 1952 moriguèt del càncer.


text:
Zetting
Zetting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni del abbaye de Tholey #que #passar al comte de Sarrebruck a Modèl:La s
- Amassada al departament de la Moselle pel tractat del 20 de novembre de 1815.
- #Venir parròquia protestante de 1576 a 1686.
- Ligat al diocèse de Mètz solament en 1821.
- Ancien domaine de l'abbaye de Tholey qui passa au comte de Sarrebruck au XVen
- Réuni au département de la Moselle par le traité du 20 novembre 1815.
- Devint paroisse protestante de 1576 à 1686.
- Rattaché au diocèse de Metz seulement en 1821.


text:
Wilaya
Una wilaya (en arab ولاية, wilāya; en turc vilayet, en turc otomà ولاية, vilayet) es una subdivision administrativa de divèrses païses musulmans. La prononciacion turca de la paraula, originàriament arab, vilayet, es lo nom qu'avien las provincias de l'Empèri Otoman. Sos lo califat, la wilaya èra cada nou estat semisobiran constituent, que tanben se pòt apelar valiat.
La paraula original arab deriva de la raiç w-l-y, «governar». Lo territòri de la wilaya es regit per un valí (والي, wali) o governador, e pr'aquò lo nom se tradussís com «governacion».
La wilaya es la subdivision administrativa de primièr nivel d'Argeria, Mauritània, Sodan e Tunisia, e de segond nivel en Kenya, lo Marròc e Oman. Los territòris federals de Malàisia s'apelan en malai Wilayah Persekutuan.
Del turc vilayet provenon las divisions administrativas de primièr nivel d'Afganistan (velayat), Tatgiquistan (viloyat), Turcmenistan (welayat) e Ozbequistan (viloyat).


text:
1364
Aquesta pagina concernís l'an 1364 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après un ivèrn lòng e fòrça freg dau 13 de genier au 25 de març (Ren, Sèina e Léger demorèron gelats durant tres mes), mòrt dau rèi Felip II (8 d'abriu) que foguèt remplaçat per son fiu Carles V. Ja cap vertadier dau Reiaume dempuei la captura de son paire, lo sobeiran novèu contunièt sa politica de lucha còntra leis Anglés e lei Navarrencs. Dirigidas per Bertrand Du Guesclin, l'armada francesa capitèt de reconquistar Mantes (7 d'abriu), Rolleboise (9 d'abriu) e Meulan (11 d'abriu).
Aquò entraïnèt una repòsta de Carles II de Navarra, sostengut per son aliat anglés. Pasmens, aquò s'acabèt per una desfacha saunosa a Cocherel (16 de mai) que renforcèt lo prestigi de Carles V. Permetèt tanben a l'armada reiala de durbir la rota de Reims onte Carles V foguèt oficialament sacrat lo 19 de mai. Aquò li donèt la legitimat necessària per impausar son autoritat sus tot lo reiaume onte leis Anglés èran d'ara endavant en dificultat. En revènge, lo 29 de setembre, leis aliats bretons de França foguèron batuts a Auray. Lei pretendents sostenguts per Carles V foguèron tuats e du Guesclin capturats laissant la victòria totala a Joan de Montfort que venguèt definitivament duc de Bretanha.
En matèria economica, creacion dau franc d'aur que marquèt l'acomençament de l'òbra de redreiçament de l'economia dau país per Carles V. En parallèl, per limitar la superioritat militara anglesa, lo rèi formèt una armada professionala e permanenta pagada per l'impòst. Lo comandament foguèt fisat a de caps experimentats coma du Guesclin ò Olivier de Clisson. Enfin, una cavalariá importanta foguèt reünida per favorizar la mobilitat de l'infantariá entre lei batalhas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra còntra lei Bulgars que conquistèron Anchialos. Incapable de resistir, l'emperaire Joan V Paleòleg assaièt d'obtenir l'ajuda d'Ongria mai mau capitèt (→ 1366).
Polonha[modificar | modificar la font]
Creacion de l'Universitat Jagellon de Cracòvia per lo rèi Casimir III. Es la segonda universitat vertadiera d'Euròpa après aquela de Praga fondada en 1348.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt dau premier ministre Gajah Mada. Artesan major de l'expansion dau reiaume, èra pasmens fòrça descreditat dempuei la revirada de son complòt per obtenir la somission dau reiaume de Sunda (batalha de Bubat, → 1357).


text:
Aquesta seccion es lo portal de la musica occitana : mai de 3500 paraulas de cançons, un annuari de 517 artistas occitans, una discografia de mai de 900 obratges, l'agenda e las actualitats musicalas occitanas, de vidèos, de fòtos, de son...
Se me volètz ajudar en mandar d'informacions sus artistas, discs, cançons, visitatz la pagina Mandar d'informacions.
Se sètz l'autor d'unas paraulas de cançons visiblas dins aquesta seccion e que desiratz qu'i figuren pas pus, contactatz-me.
Lo 08-11-2015
De mancar pas sus OC-TV, una pichòta vidèo sus l'istòria de la borrèia montanhòla.
Cercatz de difusaires, vendaires, fabricants d'instruments, salas d'espectacle, festenals...
Totes los professionals de la musica occitana son dins la partida Anuari prò.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Castelha
Castelha (en espanhòu Castilla) es una region istorica dau centre d'Espanha. Correspònd ai comunautats autonòmas de Castelha e Leon (sens Leon), de Castelha-la Mancha (inclusa una granda part de la província d'Albacete) e de Madrid.
Lo gentilici es castelhan -a.
Se dividís en doas parts: Castelha la Vielha au nòrd e Castelha la Nòva au sud.
Castelha apareguèt coma una region pichona dau nòrd de l'Espanha crestiana amb l'estatut de comtat au sègle IX, puei foguèt un reiaume au sègle XI. Se faguèt restacar ai reiaumes de Navarra puei de Leon, puei venguèt un estat independent e poderós amb la Reconquista e l'espandiment territoriau vèrs lo sud ("Castelha la Nòva"). Fusionèt amb lo reiaume d'Aragon en 1479 per formar lo reiaume d'Espanha. Dempuei, Castelha es lo centre dau poder de l'estat espanhòu.
Tanben Castelha es lo nuclèu de la lenga castelhana o espanhòla.


text:
1201
Aquesta pagina concernís l'an 1201 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reünion d'un concili a Soissons per estudiar la validitat dei diferents maridatges dau rèi Felip II. Ingeborg de Danemarc foguèt reconeguda coma rèina legitima dau reiaume (març-mai) e la mòrt d'Agnès de Merània (19 de julhet) après la naissença de son tresen enfant reglèt definitivament la question.
Après lo reglament dau problema, Felip II se preocupèt tornarmai de redurre la poissança anglesa sus lo continent. Òr, Joan d'Anglatèrra aviá aprofichat sei drechs de sobeirans per « raubar » la promessa d'Uc le Brun, còmte de la Marcha. Lo còmte aviá protestat auprès de Felip II qu'èra lo senhor superior de Peitau. Aquò èra un pretèxte ideau per solevar lei barons de la region còntra lo rèi d'Anglatèrra (→ 1202).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá e Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Boemond IV d'Antioquiá capitèt d'eliminar son nebòt Raimon Rupen d'Antioquiá de la succession de son paire Boemond III d'Antioquiá e poguèt unificar lo Principat d'Antioquiá e lo Comtat de Trípol sota sa direccion fins a 1216. Se maufisant de la Cort d'Antioquiá, Boemond IV gardèt sa capitala a Trípol.


text:
1218
Aquesta pagina concernís l'an 1218 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Crosada deis Albigés que s'èra transformada dempuei d'annadas en guèrra de conquista. Acomençat l'annada precedenta, lo sètge de Tolosa contunièt e lei defensors avián totjorn l'avantatge car lei Crosats èran pas pron nombrós per establir lo blocus totau de la vila. Lei tropas de Simon de Montfòrt foguèron donc obligadas d'atacar dirèctament lei fortificacions e lo 25 de junh, lo cap de la Crosada foguèt tuat per lo tir d'una arma de sètge tolosenca. Son fiu Amalric de Montfòrt li succediguèt mai aviá pas lei meteissei competéncias militaras que son paire. Lo 25 de julhet, levèt lo sètge e la region acomencèt tornarmai de se revòutar (→ 1219).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Rompedura ambé lo Sultanat de Khwarezm après lo refús per lo sultan d'indemnizar la destruccion d'una caravana mongòla sus son territòri. Preparacion d'una campanha per l'annada seguenta. Dins lei montanhas dau nòrd de l'Afganistan modèrne, lo cap naiman Kuchlug, qu'aviá assaiat de menaçar lo sud-oèst de l'Empèri Mongòl l'annada precedenta, foguèt capturat e decapitat per lei combatents dau generau Jebe.
Sultanat de Khwarezm[modificar | modificar la font]
Chaple d'una caravana marchanda mongòla sus lo territòri dau sultanat per un membre de la familha dau sultan. Lei demandas d'excusas e d'indemnitats de Genghis Khan foguèron refusadas entraïnant la rompedura ambé l'Empèri Mongòl.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Simon IV de Montfòrt, cap de la Crosada deis Albigés.


text:
-255
Aquesta pagina concernís l'an -255 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Leis operacions principalas contunièron de se concentrar en Africa onte lei Romans avián desbarcat en 256 avC. Sota la direccion dau generau Marcus Atilius Regulus, foguèron venceire a Adys e menacèron dirèctament Cartage. De negociacions acomencèron mai mau capitèron en causa deis exigéncias romanas jutjadas tròp importantas (abandon de Sicília e de Sardenha, pagament dei despensas de guèrra de Roma e d'un tribut anuau, liberacion dei presoniers sensa condicion, obligacion de venir un aliat de Roma, limitacion de la flòta militara, diplomacia alinhada sus aquela de Roma).
Après lei reviradas de son armada sus lo prat batalhier, Cartage decidiguèt d'engatjar de mercenaris grècs dirigits per lo generau espartenc Xàntipe que foguèt cargat de la defensa de la vila. Après una batalha acarnada dins la region de Tunis, Grècs e Cartaginés capitèron d'anientar lo còrs expedicionari roman que perdiguèt 12 500 òmes sus lei 15 500 alinhats au començament de la batalha. Lei subrevivents se retirèron. Autra novèla bòna per Cartage, la flòta romana foguèt destrucha dins lo corrent de l'annada per una tempèsta.


text:
1025
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1025 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Incendi fòrça important que destruguèt una partida d'Aussèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de l'epidemia de pèsta e de la famina que devastavan Egipte dempuei 1025.
Asia[modificar | modificar la font]
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Per de rasons desconegudas — benlèu de rivalitats comercialas liadas a la politica d'expansion dei Chola vèrs leis estrechs d'Asia dau Sud-Èst — Srivijaya foguèt atacada e pilhada per una importanta flòta chola dirigida per lo rèi Rajendra Choladeva. Après aquela desfacha, Srivijaya acomencèt son declin, perdiguèt sa posicion dominanta en Sumatra e i laissèt lo poder a Jambi (→ 1079).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Uc II de França, rei dels Francs (n. 1007)
- (o 1014) - Murasaki Shikibu, escrivana japonesa (n. c. 978)


text:
Indoïsme
L'indoïsme (sonat Hindū Dharma dins las lengas indianas actualas), es una religion originària del sos continent Indian. Dins l'usatge contemporanèu l'indoïsme es tanben de còps que i a sonat Sanātana Dharma (सनातन धर्म), una frasa en sanscrit que significa "la lei etèrna". L'indoïsme, que mantuna de sas originas pòdon èsser calcadas sus l'anciana civilization Vedica, es la pus vièlha religion del mond. Ensemble de cresenças e tradicions divèrsas, l'indoïsme a pas qu'un fondator. Es tanben la tresena religion al mond après lo Cristianisme e l'Islam, amb aperaquí un miliard d'adèptes, que 905 milions demòran en Índia e Nepal. Los autres païses amb una importanta populacion indó son Bangladèsh, Sri Lanka, Paquistan, Indonesia, Malàisia, Singapor, Maurici, Fiji, Surinam, Guyana e Trinitat e Tobago.
L'Indoïsme amassa una granda quantitat d'escrituras. Devesidas en "revelat" (Śruti) e "remembrat" (Smriti) e desvolopadas pendent de millennis, aquestas escrituras abòrdan la teologia, filosofia e mitologia, en porgissent una percepcion espirituala e de conselhs dins la practica del Dharma. D'un punt de vista ortodòxe, demest tant de tèxtes, los Vedas e los Upanishads son los primièrs en autoritat, importància e los pus vièlhs. D'autras escrituras màgers son los Tantras, los sectaris Agamas, los Puranas e los epics Mahabharata e Ramayana.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme persan Hindū ven del sanscrit Sindhu, que designa lo fluvi d'Indus. Lo Rig Veda menciona la tèrra dels Indo-Arians coma Sapta Sindhu (la tèrra dels sèt rius, que un es Indus). Çò que correspond a Hapta Həndu dins l'Avesta, tèxte sagrat del Zoroastrianisme. Lo tèrme èra utilizat per la gent que viviá pròcha del riu d'Indus.
Cresenças[modificar | modificar la font]
L'Indoïsme es una religion fòrça divèrsa. Emai que unas doctrinas de la fe sián acceptadas per fòrça indós, los especialistas aguèron de dificultats per trapar mantuna doctrina amb una acceptacion universala demest totas las denominacions[1]. Los tèmas importants de las cresenças indós son demest d'autres : Dharma (etica/devers), Samsara (Lo cicle continu de naissença, vida, mòrt e renaissença), Karma (accion e reaccion : cicle de causa e d'efièch), Moksha (liberacion del cicle samsara), e los divèrses Iògas (camins o practicas).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ {Harvnb|Weightman|1998|pp=262–263}


text:
Ana Botella
Ana María Botella Serrano (Madrid, 23 de julh de 1954) es una politiciana espanhòla, del Partit Popular. Es actualament la cònsol de la capitala espanhòla Madrid, foncion qu'ocupa dempuèi 2011. Es maridada amb José María Aznar que foguèt primièr ministre del govèrn espanhòl de 1996 a 2004. Se faguèt conéisser mondialament per sa marrida practica de l'anglés e sos problèmas de compreneson d'aquesta lenga durant la candidatura de Madrid als Jòcs Olimpics de 2020 en setembre de 2013, e venguèt aital un dels tèmas mai recurrents de galejadas sus Twitter.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ana Botella nasquèt a Madrid en 1954 dins una familha amonedada de la capitala espanhòla. Son paire, Ernesto Botella Pradillo, èra un engenhaire industrial e sa maire, Ana María Serrano Sancho-Álvarez, èra la filha d'un mètge famós. Aguèron tretze enfants que Ana Botella n'es l'ainada e tres d'aqueles seguiguèron los passes de la sòrre granda en se far una carrièra politica. Faguèt los estudis primaris e segondaris dins un collègi religiós de l'airal, las Madres Irlandesas. Puèi partiguèt a l'Universitat Complutense de Madrid ont estudièt lo drech. En 1977 se maridèt amb José María Aznar e amassa aguèron tres enfants que los ainats, en seguir la tradicion espanhòla, recebèron los noms de sos parents: José María, Ana e Alonso. Passèt un concors per venir foncionària e aprèp l'obtencion d'aqueste trabalhèt dins divèrsas administracions publicas coma lo Ministèri d'Interior espanhòl, lo Govèrn Civil de Logroño, lo Ministèri de Trabalhs Publics, la Delegacion de Finanças de Valladolid e mai lo Ministèri de Finanças.
Se consagrèt puèi a la politica dins la formacion conservadora, lo Partit Popular Espanhòl. En 2003 foguèt elegida conselhièra municipala de Madrid, e designada coma segonda adjoncha del cònsol, Alberto Ruiz-Gallardón.


text:
Guilhèm IX de Peitieus
Guilhèm IX de Peitieus, escaissat Guilhèm IX lo trobador, nasquèt lo 22 d'octobre de 1071, moriguèt lo 10 de febrièr de 1126 . Foguèt comte de Peitieus jol nom de Guilhèm VII e duc d'Aquitània e de Gasconha de 1086 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Guilhèm VIII a l'edat de 15 ans, çò que li valguèt l'escais de Guilhèm lo Jove al començament de son renhe.
Es tanben lo primièr poèta conegut en lenga vernaculara occitana (d'aquí son escais).
Èra batalhaire e libertin al punt d'èsser escomenjat.
Somari
Genealogia[modificar | modificar la font]
Filh de Guilhèm VIII de Peitieus e d'Ildegarda de Borgonha, es brèvament maridat a Ermengarda d'Anjau (filha de Folc IV lo Rechin, comte d'Anjau), abans d'esposar Felipa de Tolosa (filha de Guilhèm IV, comte de Tolosa) o Felipia en 1094, amb qui a quatre enfants :
- Guilhèm X de Peitieus, son eretièr,
- Agnès de Peitieus, esposa futura del rei Ramire II d'Aragon,
- Enric, abat de Clunhic,
- Raimon de Peitieus, que renhèt sul principat d'Antiòquia.
Foguèt lo grand d'Alienòr d'Aquitània e rèire-grand de Ricard Còr de Leon.
L'apogèu del principat d'Aquitània[modificar | modificar la font]
Contunha de desvolopar l'embrion d'organizacion administrativa de sos predecessors, amb l'ajust d'un prebòst a Surgèras en 1087 e la creacion d'agents forestièrs. Pren e destrutz lo castèl de Blaia al comte Guilhèm V d'Engoleime, per refrenar las entrepresas d'aqueste en Santonge.
Avent aquerit de dreches sul Comtat de Tolosa per sa femna Felipia, los fa valer per las armas en prenent Tolosa en 1098. Guilhèm lo Trobador rejonh la Primièra Crosada, menada per Godofred de Bouillon, aprèp la casuda de Jerusalèm en març de 1101. Demòra un an e mièg en Orient, a combatre lo pus sovent en Anatolia, ont es grèvament batut dos còps.
S'empara de bens de la Glèisa en 1113 per finançar sa campanha contra Tolosa, e abandona sa femna Felipia per l'esposa de son vassal lo vescomte de Châtellerault. Aquestes actes li valon l'escumenge. Marida çaquelà son filh Guilhèm a la filha de son amanta en 1121.
A la fin de sa vida, participa a un episòdi de la Reconquista: es aliat al rei de Castelha e Leon, Anfós lo Batalhaire, qu'a esposat sa sòrre Beatritz. De 1120 a 1123, guerrejan per la conquista del reialme de Valéncia, ganhant en particular la batalha de Cutanda, prèp de Calamocha.
Un prince cultivat[modificar | modificar la font]
Mas Guilhèm IX de Peitieus marca subretot l'istòria coma un òme de letras, que sap entreténer una de las corts mai rafinadas d'Occident.
Amic dels artistas e trobador el-meteis[modificar | modificar la font]
Aculhís atal a sa cort lo bard Galés Bledri ap Davidor, que reïntrodutz sul continent l'istòria de Tristan e Iseut.
Es el-meteis un poèta, utilizant la lenga occitana per sas òbras, poèmas sovent meses en musica.
Es lo primièr poèta medieval, dempuèi sant Fortunat a Sègle VI (que demòra longtemps a l'abadiá de Santa Crotz de Peitieus), que d'òbras, ni sacradas ni a la glòria d'eròis guerrièrs, sián conservadas. Sos vèrs tractan lo pus sovent de las femnas, d'amor e de sas proesas sexualas. Sa poesia es de còps fòrça cruda (per exemple dins la cançon convenabla, quand demanda a sos companhs quin caval deu montar, d'Agnès o d'Arsens), rebat d'una epòca que la Glèisa a pas qu'una empresa limitada sus la societat. Considerat coma un dels precursors del fin amor, es un del modèls influents de l'art dels trobadors, que poesia va devenir pus galanta.
A son retorn de crosada, repudia sa femna, e pren per mestressa una femna maridada, qu'invòca coma musa dins sos poèmas jol nom de Dangierosa (la Maubergeonne). Evòca tanben la fondacion d'un convent que sas monjas serián causidas demest las pus bèlas femnas del comtat. A la batalha de Cutanda, auriá combatut amb lo còs de sa mestressa pench sus son escut.
Evòca tanben la guèrra e las consequéncias qu'aguèt per el : segon Orderic Vital, conta sa captivitat en Orient de manièra plasenta.
Fa de bèlas donacions a la Glèisa (d'unas per la fondacion de monastèris). Reconstrutz lo palais dels comtes de Peitieus.
Exemple de cançon[modificar | modificar la font]
Vaquí una de las òbras compausadas pel comte duc, en occitan:
Adorarai pas qu'ela ! (Cançon)
Cronologia succinta[modificar | modificar la font]
- 22 d'octobre de 1071 : naissença ;
- 25 de setembre de 1086 : mòrt de son paire Gui-Geofroi-Guilhèm e començament de son renhe ;
- 1094 : maridatge amb Felipia de Tolosa ;
- 1097 : entrada a Tolosa ;
- 1099 : naissença de Guilhèm lo Tolosenc ;
- 15 de julhet : presa de Jerusalèm ;
- 6 de decembre : Guilhèm IX pren la crotz ;
- 5 de setembre de 1101 : l'armada peitavina es batuda al Taurus ;
- 1102 : retorn en Occident ;
- 1108 : accession al tròn de Loís VI lo Gròs ;
- 1110 : Guilhèm IX es ferit a Taillebourg ;
- 1115 : excomunicacion e rescontre amb la Maubergeon;
- 18 de mai de 1120 : participacion a la victòria de Cutanda alprèp d'Anfós Ièr d'Aragon ;
- 1121 : pèrda del Tolosan ;
- 1122 : naissença d'Alienòr d'Aquitània ;
- 10 de febrièr de 1126 : mòrt de Guilhèm lo Trobador.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Escrivan francés del sègle XII
- Poèta francés
- Poèta occitan
- Duc de Gasconha
- Òme crosat
- Trobador
- Escrivan occitan
- Duc d'Aquitània
- Duc de l'Edat Mejana
- Comte de Peitieus
- Comte francés
- Comte occitan
- Comte de l'Edat Mejana
- Naissença en 1071
- Decès en 1126
- Compositor medievau


text:
Categoria:Religiós crestian
Lo tèrme religiós es aicí de comprendre al sens larg. Implica pas lo fach d'aparténer a un òrdre religiós. Se classarà aicí principalament los professionals. Pels laïcs, se reportar a la categoria:personalitat crestiana. De mai, lo sens d'aquestes tèrmes varia d'una confession a l'autra.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- Arquevesque (2 C)
P
- Patriarca (1 C, 1 P)
R
- Religiós catolic (8 C, 2 P)
- Religiós protestant (1 C)
S
- ► Sant (8 P)


text:
Top 14
Lo Top 14 es lo campionat de França de rugbi de XV de primièra division. Lo campionat es compausat de solament 14 equipas dempuèi 2005. Istoricament la majoritat dels equipas del campionat son situada dins lo miègjorn de la França. Lo club mai recompensat es l'Estadi Tolosenc amb 19 títols de campion de França.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo campionat de França de rugbi de XV existís dempuèi 1892 mas foguèt copada 2 còps, pendent la Primièra Guèrra Mondiala e la Segonda Guèrra Mondiala. Lo nombre d'equipas e l'organizacion de la competicion a fòrça evoluit.
Palmarès[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'Estadi Francés París foguèt lo venceire d'un grop finau de cinc equipas. L'Olimpic foguèt segond.
- ↑ L'Estadi Francés París foguèt lo venceire d'un grop finau de cinc equipas. Lo Racing Club de França foguèt segond.
- ↑ Premiera participacion dei clubs de província.
- ↑ Una premiera partida se debanèt a Bordèu amb un resultat finau favorable ai Bordalés (3-0). Pasmens, la partida foguèt annulada que tres jogaires de l'Estadi Bordalés avián pas lo drech de jogar e la federacion decidiguèt d'organizar una segonda partida a París. Aquela decision foguèt pas acceptada per lei Bordalés e l'Estadi Francés París foguèt finalament declarat venceire per la federacion.
- ↑ Lorda foguèt declarat venceire au nombre d'assais.


text:
Champallement
Champallement es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La bourgade gallo-romaine de Compierre se #desvolopar entre la Modèl:S2, sus la via romaine de Entrains a Autun.
- Campus Alemannus vèrs 1060.
- Châtellenie En comportant setze fiefs, 327 abitants e sièis fièras importantas en 1859.
- Geoffroy De Champallement #venir avesque de Aussèrra en 1052, e los sieus neveux Hugues II e Hugues III d'avesques de Nivèrns.
- La bourgade gallo-romaine de Compierre se développa entre le Modèl:S2, sur la voie romaine d'Entrains à Autun.
- Campus Alemannus vers 1060.
- Châtellenie comportant seize fiefs, 327 habitants et six foires importantes en 1859.
- Geoffroy de Champallement devint évêque d'Auxerre en 1052, et ses neveux Hugues II et Hugues III évêques de Nevers.


text:
Calendièr republican
Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.
L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (Mois invalide (d'octobre de)M)[1].
La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.
Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del 1èr de genièr de 1806.
Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.
La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.
Somari
Mes actual[modificar | modificar la font]
Estructura[modificar | modificar la font]
L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida[2].
L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).
Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.
Las annadas sextilas[modificar | modificar la font]
Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.
S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis :
- Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...).
- Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)[3]. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo Mois invalide (de febrièr de)M se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an.
- Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1èr vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.
La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.
Los meses[modificar | modificar la font]
- Meses de davalada (terminason en aire)
- Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse)
- Meses de la prima (terminason en al)
- Meses d'estiu (terminason en idor)
Los jorns de l'annada[modificar | modificar la font]
Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.
Meses de davalada[modificar | modificar la font]
Meses d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Meses de la prima[modificar | modificar la font]
Meses d'estiu[modificar | modificar la font]
Los jorns de la decada[modificar | modificar la font]
- Primidi
- Duodi
- Tridi
- Quartidi
- Quintidi
- Sextidi
- Septidi
- Octidi
- Nonidi
- Décadi
Los 6 jorns de fin d'annada : los sans-culottides[modificar | modificar la font]
Los 6 jorns suplementaris de fin d'annada, de còps apelats sans-culottides o sanculotides :
- jorn de la vertut (17 de setembre)
- jorn del gèni (18 de setembre)
- jorn del trabalh (19 de setembre)
- jorn de l'opinion (20 de setembre)
- jorn de las recompensas (21 de setembre)
- jorn de la Revolucion (solament las annadas sextilas)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Concordança de las datas dels calendièrs republican e gregorian
- Descristianizacion (Revolucion Francesa)
- Calendièr
- Calendièr gregorian
- Franciada
- Èra republicana
- Glossari de la Revolucion Francesa, particularament pels eveniments coneguts per lor data dins lo calendièr republican
- Revolucion Francesa
- Temps decimal en França
- 1èr vendemiaire
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Calendriers Saga
- ↑ James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.
- ↑ FAQ dels calendièrs
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Calendièr amb plantas illustradas, qualques diferéncias amb la Wiki anglofòna
- Lo calendièr republican e son istòria sul sit Calendièrs Saga
- Descargar un logicial de conversion
- Utilitari de conversion de calendièrs per Excel
- Sit oficial de l'IMCCE


text:
Miquel Crusafont
Miquel Crusafont i Pairó (Sabadell, Vallès Occidental, 3 d'octobre de 1910 - Sabadell, 15 d'agost de 1983) foguèt un farmacian e paleontològ catalan especialitzat en paleontologia de mamifèrs. Es considerat coma un dels estudioses mai importants del sègle XX d'aquesta sciéncia a l'estat espanhòl. Son prestigi èra mondial, e en reconeissença a la tasca desvolopada per aqueste scientific se donèt en 1969 son nom d'ostal a un genre de mamifèr preistoric, lo Crusafontia.
Son estacament prigond a la religion catolica faguèt d'el un dels adèptes de las idèas del jesuita, filosòf e paleontològ francés Pierre Teilhard de Chardin e un de sos divulgadors màgers a l'estat espanhòl, gràcias a la traduccion d'un de sos libres en espanhòl en 1963, el Fenómeno humano.
Èra lo paire de l'istorian e numismata Miquel Crusafont i Sabater e de l'escrivana Anna Crusafont i Sabater.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquel Crusafont nasquèt en 1910 a Sabadell dins una familha modèsta. Malgrat sas originas, capitèt de far d'estudis superiors e estudièt puèi a l'Universitat de Barcelona, ont obtenguèt en 1933 son diplòma de farmacia. Dobriguèt puèi una farmacia e un laboratòri d'analisis dins sa vila que foguèron lèu coneguts loocalament.
Son interès vertadièr, e sa passion, se portavan pr'aquò sus un autre domeni, la paleontologia, que dempuèi son adolescéncia aviá fach mantuna exploracion del sòl de las environas de sa vila, territòri conegut dempuèi la debuta del sègle XX per encabir de remasilhas de mamifèrs fossils dins de jaces continentals del Miocèn. Aital, quand aviá tot bèl just 16 ans, descobriguèt amb son amic Ramon Arquer, que participava coma el a las activitats del Centre Excursionista de Sabadell, un dels jasiments mai rics de fossils de mamifèrs del Vallès, lo de Can Llobateres. Aviá participat activament tanben a la fondacion del Musèu d'Istòria de Sabadell en 1931. Durant de sessions scientificas realizadas per l'Institucion Catalana d'Historia Natural coneguèt un del paleontològs mai prestigioses del país, Mossèn R. Bataller e tanben un jove naturalista qu'aviá son edat Josep Fernández de Villalta. Passionats totes dos per la cerca de fossils, venguèron lèu amics e comencèron de trabalhar amassa, tre 1933.
Lo 27 de mai 1935 se maridèt amb Julieta Sabaté, qu'aviá seguit ela tanben una formacion de farmaciana, e amassa trabalhèron dins la farmacia de la familha. En 1937 aguèron una filha, Anna, e qualques ans mai tard, en 1942 un dròlle, Miquel.
Son activitat se limitava pas a la sciéncia qu'èra tanben un militant e escrivan catalanista. Aital, abans qu'esclatèsse la guèrra civila èra membre del Centre Català e president de la Joventut Catalanista d'aquela entitat e tanben professor de catalan a Ràdio Sabadell. A l'entorn de 20 ans aviá ja publicat qualques escriches dins qualques jornals coma lo Diari de Sabadell o La Publicitat, çò que li aviá permés de conéisser lo jornalista e escrivan barcelonés Carles Sentís.
Del temps de la Segonda Republica coneguèt mantuna personalitat catalana, e venguèt amic de Joan Oliver, Armand Obiols e Francesc Trabal.
Sas recercas se vegèron interrompudas quand se produsiguèt la Guèrra Civila. Del temps del conflicte foguèt afectat a l'Espital Militar de Girona, ont trabalhava coma analista d'espital. Aprèp la fin de la guèrra, Crusafont s'enfrontèt a de problèmas. Foguèt arrestat qu'èra estat denonciat per son catalanisme. Lo jutjament foguèt brèu e obtenguèt una pena de tres ans de libertat condicionala sens permés de conduire e en l'obligar a s'alunhar de Sabadell. Pasmens l'intervencion del governador civil de Barcelona d'aquel temps, lo general Kindelán, anullèt la senténcia.
Al cap d'un temps, tre 1940, tornèt començar sas exploracions e excavacions amb Fernández de Villalta que lèu s'alunharián de l'espandi inicial a l'entorn de Barcelona. Aital, en 1942 visitèron la conca iberica de Calatayud-Teruèl, e dos ans mai tard, en 1944, se passejavan per la conca de Duero, abans d'explorar l'an seguent la conca pirenaica de Cerdanha. Divèrsas autras excursions segiguèron, las annadas posterioras, a la conca de l'Ebre (1946) e puèi al Tajo (1947).
L'accession al mond universitari[modificar | modificar la font]
En 1960, Crusafont foguèt nomenat professor de Paleontologia a l'Universtitat d'Uviéu. I trabalhèt durant tres ans abans d'ocupar la cadièra de Paleontologia a l'Universitat de Barcelona en 1963.
Amb l'ajuda del cònsol de Sabadell, Josep M. Marcet, e la participacion de la Deputacion de Barcelona e la Caissa d'Estalvis de Sabadell, que faguèt present d'un terrenh de 450 m2 se poguèt construire l'Institut Provincial de Paleontologia la construcció del centre, dessenhat pels arquitèctes Baldrich, Pallars e Lladó. L'inauguracion oficiala del centre se faguèt lo 30 d'octobre de 1969.
Tre 1973, aprèp que patiguèsse una malautiá grèva, que li ataquèt las còrdas vocalas, se vegèt obligat a reduire sas activitats.
Per sos meritis recebèt mantuna recompensa. Foguèt fach doctor honoris causa de l'Universitat de Basilèa, lo govèrn francés lo nomenèt Cavalièr de l'Òrdre de las Palmas Academicas, la Reina Juliana dels Païses Basses li concediguèt l'Encomienda de l'Òrdre d'Orange-Nassau, lo Ministèri d'Educacion espanhòl li autregèt l'Òrdre d'Anfons X lo Savi]] d'Espanha e la comuna de su vila nadiva lo recompensè amb la Medalha d'Auro de la Vila demest mantun autre prèmi.
Sa conciliacion de la religion e la sciéncia[modificar | modificar la font]
La vision scientifica del paleontològ sabadellenc coneguèt l'influéncia prigonda de la pensada cosmologica del teologian e scientific francés Pierre Teilhard de Chardin. Crusafont foguèt lo primièr dins l'estat espanhòl a publicar d'articles a prepaus de las idèas d'aquel jesuita. Creèt l'Associacion . Aquela divulgacion ligada a sa valor scientifica faguèron qu'aprèp la mòrt d'aquel prestigiós intellectual, l'erudit catalan foguèt convidat a venir membre del Comitat Internacional que publicava las òbras inedichas de Teilhard.
L'eiretatge de Miquel Crusafont[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, en 1983, lo paleontològ laissèt un fons important de documents. Aqueste foguèt cedit, lo meteis an, per sos enfants a la amassa amb sa colleccion de fossils, a l'Institut Provincial de Paleontologia, amb la condicion que sortiguèsse pas de la vila de Sabadell. Aqueste Archiu Dr. Miquel Crusafont i Pairó compren una correspondéncia importanta amb d'eminents cercaires del meteis domeni scientific, tant a nivèl de l'estat espanhòl coma internacionala, çò que permet d'aver un material istoriografic essencial per poder conéisser lo desvolopament de la paleontologia e la geologia en Catalonha durant lo franquisme. Permet tanben d'estudiar melhor la facieta umanista e literària de l'autor, qu'escriguèt una òbra importanta en pròsa e vèrses, e a l'encòp sos ligams amb la vida culturala e associativa de Sabadell.
En 1983 l'Institut Provincial cambièt de nom per èsser batejat en onor de son creador l'Institut de Paleontologia Miquel Crusafont. Aqueste archiu se vegèt completat en 2007 pel fons d'un de sos discípols, lo Dr. Josep Gibert i Clols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Paleontologia[modificar | modificar la font]
- D'història natural: breus estudis i recensions (1933)
- Los Vertebrados del Mioceno Continental de la cuenca del Vallés-Penedés (1943), amb Josep Fernández de Villalta
- El Mioceno Continental del Vallès y sus yacimientos de vertebrados (1948), amb Josep Fernández de Villalta.
- El Burdigaliense continental de la cuenca del Vallès-Penedès (1955), amb Josep Fernández de Villalta e Jaime Truyols.
- Estudios Masterométricos en la evolución de los Fisípedos (1957), amb Jaime Truyols.
- La Evolución (1966), amb Bermudo Meléndez e Emiliano Aguirre.
- El Fenómeno Vital (1967)
- Història de la paleontologia a Sabadell (1969)
Literatura[modificar | modificar la font]
- A contracor del temps: Narracions de l'alt Aran (1965)
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Info about Institut Paleontològic Dr. M. Crusafont


text:
Islandés
Lenga germanica parlada en Islàndia, l'islandés (nom autoctòn: íslenska) a per raiç istorica lo noroèc, qu'èra practicat dempuèi l'Edat Mejana dins los païses escandinaus (Suècia, Danemarc, Norvègia e Islàndia). L'isolament d'Islàndia e son importanta cultura de l'escrich an permés una conservacion excepcionala de la lenga originala, non solament dins sa version escricha, mas tanben dins sa version orala. Gràcias a aquela conservacion excepcionala, un Islandés d'uèi es totjorn capable de legir sens granda dificultat una saga que son aujòl escriguèt al sègle XIII.


text:
Vielha e Mijaran, un Municipi responsable damb er iuèrn
Des der Equip de Govèrn der Ajuntament de Vielha e Mijaran volem demanar era collaboracion de toti es vesins entà que,damb era arribada der iuèrn, eth nòste pòble pogue èster eth Municipi que toti desiram, damb ua conviuença ciutadana exemplara. Per aquerò vos adjunhem un resum dera ordenança aprovada en an 1997, ena que vos explicam es normes que cau respectar ath deuant d’ua nheuada.
Vos arregraïm per auança era Vòsta collaboracion.
25/11/2015


text:
961
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 961 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de l'expedicion de Creta onte Candia capitulèt. Lei darrierei temptativas de temptativas foguèron batudas dins lo corrent de l'annada e un trionf foguèt organizat a Constantinòple per Nicèfor Focas.


text:
Auzouville-l'Esneval
Auzouville-l'Esneval es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux situada en lo costat de Yerville.
Commune du pays de Caux située dans le canton de Yerville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a fusionat amb la municipalitat de Sant-Etienne-lo-Vièlh l'an 1823.
Cette commune a fusionné avec la commune de Saint-Etienne-le-Vieux en 1823.


text:
Com a substitut genuin deu gallicisme "prealable", lo gascon - e aparentament sonque lo gascon- qu'a un mot qui ei "preable", de medisha significacion. Aqueste mot, ja que cadut en desús, qu'ei repertoriat en lexic deu Tot en Gascon. Jo qu'interprèti l'incorporacion d'aqueste mot en diccionari gascon de Pèir Morà com un desir de l'autor d'arreviscolar aqueste gasconisme arcaïc entà evitar l'emplec deu mot francés "prealable". De segur, que i soi completament d'acòrd.
Lo mot "preable" qu'apartien au lexic deu gascon classic. Qu'ei anotat peu Palay com a mot fossilizat hens l'expression "au preable", espudida deu lexic corrent per l'idiomatisme francés "au prealable".
Lo diccionari de Lespy-Raymond que ns'apren un chic mei sus aqueste mot gascon qui, en realitat, i figura jos tres variantas distintas: "preable", "priable" e "prable". Aquiu qu'avetz un exemple de citacion (tirada de Lespy-Raymond):
Los bins (
vins), au priable que augun baxet (
vaishèth = recipient de husta, barrica) no sera abroquat (
abrocat, qu'ei a díser perçat per un broquet), seran gustatz per dus gustadors.
"Au priable (que)" que significava dongas "abans (que)". Priable que significava "anterior" com "prealable" en francés.
Adonc, lo mot que presenta tres fòrmas. Aquesta diversitat formau que pleiteja per ua origina anciana e l'analisi d'aqueras tres fòrmas que' nse suggereish ua evolucion per pèrda d'ua n:
*preanable >preable, priable
e:
*preanable>*pranable>prable.
Dongas, que postulam l'existéncia en gascon ancian d'un vèrbe *preanar qui seré l' exacte corresponent en gascon deu vèrbe francés "préaller" (uei extint) d'on deriva efectivament l'adjectiu préal(l)able en francés.
L'evolucion per pèrda de la n intervocalica a partir deu mot "*preanable" que'n poderé suspréner mei d'un, puishque, a l'evidéncia, lo mot e deriva indirèctament de "anar" via "*preanar". Qu'ei probablament la resolucion de l' iat de *preanable, per l'esmudiment de l'ua de las duas vocaus en causa, qui a miat lo mot tà desolidarizà's de la soa origina:
* preanable > *prenable> preable, priable
*preanable >*pranable>prable.
La pèrda d'ua vocau tà matar un iat qu'ei un fenomèn plan coneishut en gascon. Que n'avetz d'autes exemples com trimfe
, trimfar
(fòrmas classicas ipergasconas per triomfe, triomfar) e urós (de aürós
, derivat d'aür
, forma anciana d' ahur
). Per jo, n'ei pas briga segur que urós
sia un gallicisme, que'm pensi que deriva naturaument d'aüros
com ahur
deriva de aür
, qu'ei a diser evoluant entà matar l'iat. Dit autament, en espudir urós
deu lexic occitan, qu'ei un gasconisme qui ei hòragetat, que non un gallicisme.
En tot cas, qu'avem aquiu un mot gasconissime qui caleré tornar emplegar shens moderacion. De las tres fòrmas possiblas, en Pèir Morà que n'a causit ua: "preable
", en seguint atau l'exemple de Palay, a maudespieit de l'iat pro lèd qui poderé miar per fòrça tà *prehable
. Las autas duas non pausan pas aqueste problemet fonetic. Jo que m'aurí
estimat mei "priable" (com "miar" de "menar"), aquò rai.
Totun la fòrma "preable" qu'ei estada l'arretienguda, adonc empleguem-la shens moderacion !!!


text:
Gant (Bearn)
Gant[1] qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Que ho fondada en 1335 com ua bastida per Gaston II de Fois-Bearn qui'u dé lo nom de la vila bèlga de Gant en sovièr de la soa campanha en Flandra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Grosclaude, "Diccionari toponimic occitan deu Bearn" suu sit deu Congrès permanent de la lenga occitana.
- Portau de Bearn
-
{Comunas deus Pirenèus Atlantics}}


text:
Ubaia
Ubaia es una vau dels Aups e un parçan d'Occitània[1]; se situa en Provença, dins la zona vivaroaupenca. Administrativament, es compresa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e compta aperaquí 7700 abitants.
Sa vila principala es Barciloneta.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vau d'Ubaia es una vau d'origina glaciària[2]; la riba drecha d'Ubaia es solelhada e cultivada (adrech), la riba senèstra es ombrada e forestièra (envèrs). Son altitud va de 771 mètres au ponch plus bas de la comuna dau Lauset, entrò 2 655 mètres a la font d'Ubaia (lac dau Longet). Son trescòl es l'Aigulha de Chambeiron ambé 3 412 mètres d'altitud. La vau d'Ubaia e sas dependéncias an una superfícia totala de 93 962 ectaras.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ La Vallée de la Roya-Bévéra - Provence Web


text:
962
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 962 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara de Nicèfor Focas còntra l'Emirat d'Alèp que menava totjorn d'incursions regularas còntra lo territòri imperiau. Permetèt de conquistar Cilícia, que foguèt annexada, e Alèp que foguèt pilhada, compres lo palais de l'emir. Lo butin i foguèt immens. D'autra part, dins lei Balcans, una incursion magiara s'acabèt per una revirada en fàcia de la resisténcia dei fòrças imperialas.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Per lo premier còp dempuei la desfacha infligida per lo rèi Constantin II en 904, lei Vikings organizèron una incursion importanta còntra Escòcia. Après divèrseis escaramochas, rescontrèron l'armada escocesa comandada per lo rèi Indulf a Bauds. La batalha foguèt ganhada per leis Escocés que causèron de pèrdas importantas au sen de l'armada vikinga mai lo rèi Indulf i foguèt tuat. Lo fiu ainat de Malcolm Ièr, Dubh, li succediguèt.


text:
1846
Aquesta pagina concernís l'an 1846 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Trèbols dins lo nòrd dau país entraïnats per una famina.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Lo 24 d'abriu, una escaramocha frontaliera entre un còrs mexican e una patrolha estatsunidenca dins la region contestada de Tèxas entraïnèt lo començament de la Guèrra Americanomexicana. Après quauquei dificultats inicialas en causa de l'inferiotat numerica dei tropas desplegadas en Tèxas, leis Estatsunidencs capitèron de reünir de tropas importantas e ben armadas. Lo 9 de mai, ganhèron la batalha de Resaca de la Palma qu'entraïnèt l'afondrament de l'armada mexicana dins lo nòrd e permetèt l'invasion dirècta de Mexic. Aquò permetèt ai fòrças estatsunidencas de conquistar Monterrey après una batalha saunosa que se debanèt dau 21 au 23 de setembre. En parallèl d'aquela invasion dei regions centralas de Mexic, una expedicion estatsunidenca ataquèt Califòrnia que foguèt aisament ocupada dins lo corrent de l'estiu. Pasmens, la populacion de Los Angeles se revoutèt lo 13 d'aost e reprenguèt lo contraròtle de la vila.
Mexic[modificar | modificar la font]
Lo 24 d'abriu, una escaramocha frontaliera entre un còrs mexican e una patrolha estatsunidenca dins la region contestada de Tèxas entraïnèt lo començament de la Guèrra Americanomexicana. Mobilizant de tropas pus importantas equipadas d'un armament melhor, leis Estatsunidencs prenguèron l'avantatge e intrèron sus lo territòri mexican après la batalha de Resaca de la Palma (9 de mai). Afeblida per lei divisions intèrnas dau país — lei conservadors sostenguèron l'invasion estatsunidenca — l'armada mexicana subiguèt de pèrdas importantas e deguèt abandonar Monterrey dins lo corrent de setembre (21-23).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera observacion de la planeta Neptun per l'astronòm prussian Johann Gottfried Galle a partir dei calculs dau matematician francés Urbain Le Verrier lo 23 de setembre. Aquò entraïnèt una polemica entre França e lo Reialme Unit car lo matematician britanic John Couch Adams aviá tanben previst l'existéncia d'aquel objècte. Pasmens, lei campanhas de recèrca menadas per leis astronòms anglés avián donat ges de resultat. Lo debat se calmèt pauc a pauc. Lo 10 d'octòbre, descubèrta d'un satellit naturau dich Triton per William Lassell.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Rudolf Christoph Eucken, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1926)
- 26 de març - José Castulo Zeledón, ornitològ còstarican (m. 1923)
- 4 d'abril - Comte de Lautréamont, escrivan uruguaian-francés (m. 1870)
- 5 de mai - Henryk Sienkiewicz, escrivan polonés, Prèmi Nobel (m. 1916)
- 23 de junh - Gaston Maspero, egiptològ francés (m. 1916)
- 11 d'octobre - Carlos Pellegrini, president d'Argentina (m. 1906)
- Enric Pelisson, poèta bearnés (m. 1912)


text:
-201
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -201 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Tiera de batalhas a l'entorn de Messenia còntra la Liga Aquèa. S'acabèron per una desfacha espartenca a Tegèa. Après aquela revirada, Nabis foguèt obligat de marcar una pausa dins sei projèctes de conquista en Peloponès.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Cinquena guèrra de Siria. Foguèt entraïnat per la volontat dei Seleucids d'aprofichar l'afebliment dau poder egipcian per conquistar lei possessions dei Lagides en Asia e en Mediterranèa. S'acabèt en 195 av. J.C. amb una desfacha egipciana.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
En despiech de la fin de la guèrra civila, la situacion de China demorèt trebolada car lo país, afeblit, èra una buta temptativa per lei nomadas Xiongnus que menèron divèrseis incursions còntra lo territòri de l' Empèri. Una armada chinesa assaiant de s'i opausar foguèt durament desfacha e obligada de capitular (→ 200 av. J.C.).


text:
Lo Pradet
Lo Pradet (tanben subrenomat Lo Pichon Prat) es una comuna francesa e provençala, en Provença, situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Catastròfas naturalas
- 3 Transpòrts
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Luecs e monuments
- 7 Personalitats liadas a la comuna
- 8 Bibliografia
- 9 Cinèma
- 10 Veire tanben
- 11 Luòcs e monuments
- 12 Personalitats ligadas amb la comuna
- 13 Véser tanben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Situat a 8 km de Tolon e 13 km d'Ieras, lo Pradet es limitròfa ambé La Garda a l'Oèst e au Nòrd, e ambé Carcairana a l'Èst.
La partida nòrd constituís una plana nomada Lo Plan. La façada sud si duerbe sus la rada de Tolon, una còsta de bauç dubèrta de calas e plaias largas (Lo Pin de Gala, Lo Mónegue, Lei Bonetas, La Garòna, Leis Orsinieras ambé son pòrt) acabada au Sud-Èst per lo Cap de Carcairana que sarra l'Èst de la rada.
Geologia[modificar | modificar la font]
Lo sòu sistrós e argielós, mai recubèrt de nitas au Plan, es propici ai culturas ortolanas, ai culturas floralas, a la vinha (amb especialament lo Tiboren, tipe de rasin rare) e a l'olivier (un molin d'òli fonciona encara).
Lei massís, d'aspècte encara fèr, son cubèrts de súvers, de pins pinhon, de mimòsas... Lo maquís ocupa mai d'un quilomètre carrat fàcia a la mar.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo Pradet si situa sus la Còsta d'Azur e beneficiá d'un clima mediterranèu deis estius cauds e secs e deis ivèrns doç e relativament umides. La rada pòu si sometre a de vents violents amb un recòrd establit a 148 km/h lo 28 de novembre de 1983.
En mejana annuala, la temperatura s'establís a 15,9 °C amb una mejana maximala de 20,1 °C e una minimala de 11,8 °C. Lei temperaturas nominalas maximalas e minimalas notadas son de 29 °C en julhet e aost, e 6 °C en genier e febrier, valors doças gràcias a la preséncia de la Mar Mediterranèa. Lei jorns de gelada son pron rares mai lo 10 de febrier de 1986, la temperatura de -7,5 °C siguèt notada. Au contrari, lo 7 de julhet de 1982, la temperatura de 40,1 °C establissèt un recòrd. L'ensolelhament mejan s'establís a 2 899,3 oras l'an amb una poncha a 373,8 oras en julhet.
Autra valor importanta, caracteristica dau clima mediterranèu, lei precipitacions totalizan a Ieras 665 mm dins l'an, valor relativament febla a respècte d'autrei comunas dau contorn mediterranèu, e sustot lei plueias son despartidas fòrça inequitablament, ambé mens de sèt millimètres en julhet e quasi nonanta quatre millimètres en octòbre. Lo recòrd de precipitacions notadas en vint-e-quatre oras s'establissèt a 156 millimètres lo 16 de genier de 1978.
Catastròfas naturalas[modificar | modificar la font]
- Dau 29 au 30 de setembre de 1982 : Inondacions e rajadas de fanga.
- Dau 1er de mai de 1989 au 31 de decembre de 1992 : Movements de terren consecutius a la secaressa.
- Dau 1er de genier de 1993 au 31 de decembre de 1994 : Movements de terren consecutius a la secaressa.
- Dau 1er de genier de 1995 au 31 d'aost de 1998 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 1er de setembre de 1998 au 31 de decembre de 1998 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 1er de genier de 2002 au 30 de setembre de 2002 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 4 au 5 d'aost de 2005 : Incendi criminau de la Còla Negra.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Lo Pradet es a 14 km de l'aeropòrt de Tolon-Ieras e a 87 km d'aqueu de Marselha Provença.
La gara SNCF TGV pus pròcha es aquela de Tolon (8 km). Leis autrei garas pròchas son a La Garda (Gara de la Garda) an aperaquí 3 km, La Crau d'Ieras (Gara de la Crau d'Ieras) an aperaquí 9 km, e Ieras (Gara d'Ieras) an aperaquí 11 km.
La comuna es traversada de levant a ponent per la rota departamentala 559 de Tolon vèrs Carcairana e Ieras, e per la departamentala 86 dau nòrd au sud, de La Garda vèrs la plaia de la Garòna au Pradet.
Lo Pradet es egalament traversat de levant a ponent per la pista ciclabla dau Litorau varés, que va de Tolon a Sant Rafèu. Fòrça trevada, aquesta pista ciclabla es a venir una vertadiera via verda, d'una largor mejana de 5 m.
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Lei linhas de bus de la Ret Mistrau de Comunautat d'aglomeracion de Tolon Provença Mediterranèa asseguran la liason ambé lei comunas vesinas :
- Linha 91 de Planqueta (La Garda) vèrs Orsinieras (Lo Pradet).
- Linha 92 de Planqueta (La Garda) vèrs Cartage (Carcairana).
- Linha 23 de Siblàs (Tolon) vèrs 4 Sasons (Carcairana).
Lo divendres e lo dissabte de sera, de 21 h 00 a 00 h 30, la linha nocturna N11 assegura la liason vèrs Tolon e Ieras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la comuna vèn de la configuracion d'una de sei partidas onte l'umiditat dau fons dei plans, la preséncia de fòrça rius e lei setmanas nombrosas d'inondacion an totjorn favorizat la creissença de l'èrba. Requist, aquest terren siguèt partejat entre lei bastidas nombrosas, en pichons prats, lei pradets.
Coma una rota de cresta jonhèt Massalia (Marselha) a Nikkaia (Niça), en passant per Telo Martius (Tolon) e Olbia (Ieras), de mas galloromans s'installèron sus çò que uèi es lo Pradet. En revenge, ren pròva que l'esplecha de la mina de Cap Garòna ague començat an aquela epòca. Lei premiers documents sus aquest subjècte datan que dau sègle XVII. L'esplecha aguèt luec de 1862 a 1917.
Si ditz qu'en 1815 Joachim Murat (Joaquim Murat) si seriá escapat vèrs Corsega a partir dau Pradet.
Lo Pradet siguèt un masatge restacat a la comuna de la Garda fins en 1894.
Devisa[modificar | modificar la font]
Semper supra det, que si pòu traduire dau latin per "Done totjorn mai".
Administracion[modificar | modificar la font]
Eleccions municipalas de 2008[modificar | modificar la font]
Ambé cinc listas presentas au premier torn, e quatre au segond torn, Claude Mesangroas (Glaudi Mesangroàs), premier adjonch dau premier cònsol precedent, siguèt elegit ambé 33,9% dei vòtz.
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Musèu de la mina de Cap Garòna[modificar | modificar la font]
Dubèrt en 1994, si situa dins lei galariás de coire ancianas de qué reprodutz l'istòria d'un biais educatiu. Coifat d'un casco de chantier, sota un plafon bas tendut d'un fielat de seguretat, lo visitaire explòra lo passat d'aquesta mina de coire modèsta, esplechada industrialament de 1862 a 1917. De juecs de lume e animacions sonòras si debanan dins lo silenci e la sornura d'aquesta cavèrna, cavada per lei minaires venguts de Piemont. Una pausa vidèo dedins una sòrta de caisson de fusta permetrà de ne'n saber mai sus la transformacion dau minerau e leis usatges multiples dau coire.
Au sen d'un massís forestier que tresplomba la Mediterranèa, lei minas de coire ancianas de Cap Garòna comptan entre lei cinc sites mineralogics mai bèus dau monde. Lo musèu reprodutz la vida dei minaires e l'istòria de la ròca.
Es lo solet musèu francés dau coire e dei micromineraus.
En 1984, la qualitat excepcionala de l'environament incita leis autoritats localas d'aparar e de metre en valor aquest patrimòni d'interès nacionau e europèu que representa la mina de Cap Garòna. Faudrà esperar dètz ans denant d'inaugurar lo musèu de la mina.
Lo castèu de la Clausa Monier e lo parc Cravero[modificar | modificar la font]
Lo castèu de la Clausa Monier data de la fin dau sègle XVI e dau començament dau sègle XVII. En 1667, lo castèu aparteniá au senhor de la Garda, Josèp de Catelin. Jan Loís Raimond Mallard venguèt l'aquistaire dau castèu en 1790, lo gardèt fins en 1862, puei lo revendèt a M. Monier. Lo castèu venguèt alora la Clausa Monier, mai si disiá mai simplament lo castèu dau Pradet. A l'origina, la proprietat de 30 ectaras èra plantada de vinhas, de lòng de tota la carriera principala dau Pradet (l'avenguda de la DLF actuala). La municipalitat l'aquistèt en 1973. Renovat de 1973 a 1977, lo castèu venguèt la comuna dau Pradet e lo parc siguèt batejat parc Cravero (dau nom d'un premier cònsol pradetan ancian).
Uèi lo parc somonde la tranquillitat d'alèias ombrejadas per la rama d'aubres centenaris, una paumiereda rica de 70 espècias, d'espècias vegetalas nombrosas e un pichon parc deis animaus.
Bastida de Mandrot[modificar | modificar la font]
Aquest ostau dei muralhas de pèira siguèt bastit per Le Corbusier en 1930 au camin de l'Artauda. S'inscriu entre lei monuments istorics despuei un arrèst dau 29 de decembre de 1987 e recevèt lo labèl "Patrimòni dau sègle XX en PACA" per lo Ministèri de la Cultura.
Autres[modificar | modificar la font]
- La galariá d'art Cravero, la glèia de Sant Ramond, lo fòrt de la Gavaressa, lo massís de la Còla Negra, lo jardin e lo bòsc de Corbabaissa, lo draiòu de descubèrta "Jan Francés Jubé" de Cap Garòna.
- De calas remarcablas pontuan la baia de la Garòna fins au Cap de Carcairana. N'i a que son accessiblas per la rota mai l'ideau es de lei descurbir per lo draiòu dau litorau. L'accès de certanei porcions d'aquest draiòu es defendut que son perilhosas (avalancaments, draiòu pontualament atacat per la mar).
Personalitats liadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- La Barona de Goldschmidt-Rothschild (1892 - 1973), pintra amatritz sota lo nom de Marianne Gilbert, plantèt sovent lo cavalet fàcia a la Garòna ò ais Orsinieras. Recebèt au Pradet lei pintres Charles Camoin e André Dunoyer de Segonzac. Winston Churchill, tanben pintre amator, venguèt mai que d'un còup en cò d'ela entre lei doas guèrras.
- Gilbert de Goldschmidt (1925 - 2010), productor de filmes.
- Christiane Rochefort (1917 a París - 1998 au Pradet), escrivana, aguèt un ostau a Sant Pèire.
- Carlo Sforza (1872 - 1952), politician italian, venguèt si refugiar près dau Cap Brun dau temps de Mussolini. Recebèt a son ostau de grands escrivans francés : Paul Claudel, Paul Valéry (Paul Valèri), Georges Bernanos.
- Francis Veber (1937 - ), scenarista e realizator de filmes.
- Gustau Zedé (1825 - 1891), qu'establissèt lei plans dau premier sota-marin francés, la Gymnote, restava a Còstabruna (entre lo Pin de Gala e Santa Margarita).
- Fernandel passèt tanben dau Pradet.
- L'actritz Roxane Mesquida (Roxana Mesquida) i passèt l'enfança.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Raymond Jardin (Raimond Jardin), 1993, Le Pradet, histoires et Histoire, Ofici municipau de la Cultura e de la Joventura, Lo Pradet.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Les démons de l'aube (Lei demònis de l'auba) (1945) d'Yves Allégret ambé Simone Signoret, realizat sus lei comunas de Carcairana e dau Pradet.


text:
Anguidae
Los Anguidae fòrman una familha de saurians de l'òrdre dels squamates, que compren de reptils desprovesits de patas o amb de patas reduchas a mitat atrofiadas (mas que son pas de sèrps mas bien de lausèrts). Se ne rencontra en America, en Eurasia e a las Caribas segon las espècias.
Aquesta familha es segon las classificacions subdevesida en sosfamilhas :
- Anguinae (genres Anguis, Ophisaurus, Pseudopus)
- Diploglossinae (genres Celestus, Diploglossus, Ophiodes)
- Gerrhonotinae (genres Abronia, Barisia, Coloptychon, Elgaria, Gerrhonotus, Mesaspis)
Compren los genres seguents :
- Abronia Gray, 1838
- Anguis Linnaeus, 1758
- Barisia Gray, 1838
- Celestus Gray, 1839
- Coloptychon Peters, 1876
- Diploglossus Wiegmann, 1834
- Elgaria Gray, 1838
- Gerrhonotus Wiegmann, 1828
- Mesaspis Cope, 1877
- Ophiodes Wagler, 1828
- Ophisaurus Daudin, 1803
- Pseudopus Pallas 1775
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia TIGR : Anguidae (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Anguidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 174093 Anguidae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Anguidae (en)
- Referéncia NCBI : Anguidae (en)


text:
Thay
Thay es un país imaginari pròpri a la campanha dei Reiaumes Oblidats, per lo juec de ròtle de Donjons e Dragons. Es un país onte renhan lo mau e la magia, sota la forma dei Mascs Roges, mai dangeirós qu'un vòu de dragons o que lei plans dau Zhentarim.
Geografia[modificar | modificar la font]
La majoritat dau país s'atròba sus una granda planura, la Planura Thayenca, accessibla solament per quauqueis endrechs bèn gardats. La nacion es enviroutada d'auts bauç que son pas possible de prendre, coneguts coma lo Premier Escarpament.
Lei brecs volcanics au centre dau país son enviroutats per lo Segond Escarpament. Dei montanhas raian lei tres grandei ribieras de ThayóEltar, Umber, e Lapendrar.
Lo país es estat explorat, cultivat e dominat per lei Mascs e sei subjèctes. L'agricultura consistís en de plantancions nombrosas esparpalhadas entre lei vilatges. I a tanben dei pichòtei fortalesas onte son collectats leis impòsts.
Lo comèrci passa per 2 grands aisses : la Granda Rota (nòrd - sud) e lo Camin Orientau (èst-oèst).
Leis grandei ciutats son : Amrutar, Bezantur, Eltabar, Escalant, Murbant, Netentir, Pìarados, SurThay, Tasselen, Tilbrand e Tìraturos.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo país es dominat per lei Mascs Roges, bridats dins son ambicion per La Simbula e la Rachemenia. Lo manca d'organizacion es tanben un grand problèma.
La nacion es divisada en 11 regions politicas, apeladas tarchs. Lei dirigents d'aquelei tarchsòtas (regions), lei tarchions/tarchionessas son chausits per lei zulquirs, lo conseu de 8 Mascs Roges poderós, veritadiers mèstres dau país. Dins un tarch, lo tarchion a lo poder absolut tant que geine pas lei zulquirs.
Lei Zulquirs[modificar | modificar la font]
Lo Conseu es constituat de :
- Lallara Mediocros (Abjuracion), una frema intelligenta, amiga de Tam
- Druxus Rìm (Alteracion), un masc dotat, aliat de Tam
- Nevron (Conjuracion), un jove Masc agressiu expansionista, volent prendre lo Rachemen e complotant amb Trul e Lauzoril.
- Lauzoril (Encantament), un adversari de Tam
- Yafìl (Divinacion), la Zulquir mai joina, aliada a Tam
- Mìtrelia (Illusion), una masca misteriosa, isolada e conservant sa neutralitat.
- Aznar Trul (Evocacion), tanben tarchion dau Priador, grand adversari de Tam
- Szass Tam (Necromancia), lo mai poderós dei Mascs, cambiat en licha
Lei tarchs[modificar | modificar la font]
Leis 11 regions (e sei tarchions) son :
- Alaor (Tarchionesse Tessaloni Canos, que contraròtla la 'pichòta' flòta dau país)
- Delhumida (Invarri Metran, un jove e grand explorator)
- Eltabbar (Tarchionesse Dmitra Flass, una illusionista, e vertadiera beutat exotica)
- Gauros (Tarchionesse Azhir Cren, una guerriera)
- Lapendrar (Tarchion Hezess Nìmar, un capelan de Cossut)
- Priador (Aznar Trul, un dei 8 Zulquirs)
- Pyarados (Tarchionesse Nymia Focar, cupida)
- Surthay (Tarchion Homen Odesseiron, un guerrier e ancian Masc Roge)
- Thaymount (Tarchion Pìras Autorian, un jove novici, vertadiera mariòta, chausit per Tam)
- Tazalhar (Tarchion Milsantos Daramos, un grand guerrier proteccionnista)
- Tìraturos (Tarchion Dimon, un òme intelligent e rasonable, grand economista)
Economia[modificar | modificar la font]
Thay es un país ric e prospèr, subretot gràcias au comèrci d'esclaus, eiretat de l'empèri de Mulhorand. L'esclavatgisme es un art traditionau aicí. Thay expòrta tanben de frucha (pomas, peras, citrons, figas et aranges) e de fusta. Lo país es ric en pèiras preciosas de totei menas (jade, lapis...) e en metau ric (aur, argent...)
Religion[modificar | modificar la font]
La religion es segondària a la magia, en Thay. Son venerats : Bechaba, Loviatar, Malar, Char, Talona, e Umberlie, tant coma Gargaut. Cìric e Kelemvor son de dieus menors mai populars, tot coma Baine.
Kossut lo dieu elementau dau fuec es lo simbòl de proteccion dau país dempuei la guèrra còntra lei salamandras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Thay fuguèt fondat i a 400 ans per de magis rebèls venguts de Mulhorand. S'organizèron e pilhèron la capitala de Delhumide en 922. L'empèri respostèt en mandant una fòrça armada, que fuguèt vencudas per lei poders dei mascs e la posicion estrategica de la Planura Thayenca. Uei encara, Thay es considerat coma una província mulhorandi per l'empèri...
La nacion prosperèt e temptèt, sens succès, d'annexar Rachemenia en 934 DC.
Lei Mascs, tròp nombrós, comencèron de se batre. Per reglar lo problèma, edifiquèron la politica actuala. Un conseu de 8 mascs (representant chascun una escòla) apelats Zulquirs, chausit leis 11 senhors regionaus. Lei Zulquirs rèstan pasmens l'aut de la ierarquia.
Certanei Mascs temptèron de prendre lo país de fòrça fins en 1074 DC. Lo sistèma leis adjudava pas, que lei corrupcions existissián encara. La soleta tòca comuna èra de prendre Rachemen e Aglarond, ajudats d'òrcs, de dròs et de tanar'ris. Totei lei plans capitèron mau...
En 1357, Hargrid Tenslaìer, tarchion du Lapendrar, s'alièt amb un senhor salamandra, e un soudan efrit, gràcias a dos zulquirs dins lo secret. Mai son plan capitèt mau, lei salamandras desbondavan sus lo Priador. La guèrra faguèt ràbia mai l'enemic fuguèt repossat.
Lo país fuguèt, per la seguida, tocat per l'Òrda Tuigan. Per evitar d'èstre pilhat, Thay s'alièt e mai amb l'Òrda per s'emparar de Rachemenia, sens succès.


text:
Califat de Sokoto
Lo Califat de Sokoto foguèt un estat teocratic musulman dau nòrd de Nigèria qu'existiguèt de 1804 a 1903. Sa capitala èra installada a Sokoto. Foguèt fondat a partir dei ciutats-estats hausàs e foguèt destruch per lei Britanics que colonizèron la region a partir de la fin dau sègle XIX.
Installats dins lo nòrd dau Nigèria modèrne, lei Hausas fondèron durant l'Edat Mejana de ciutats-estats fortificadas dirigidas per un sarki kasa (« cap dau país »). Liadas entre elei per de cambis comerciaus e culturaus, gardèron una omogeneitat culturala que favorizèt la formacion de la lenga hausà. En revènge, lei relacions foguèron pas totjorn pacificas e de guèrras regularas leis opausèron. A partir dau sègle XIV, l’islam apareissèt e venguèt la religion deis elèits dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle seguent. Aqueu sègle, lei ciutats-estats comencèron tanben d’estructurar de rets comerciaus per participar au comèrci d’esclaus e de matèrias premieras ambé leis Europèus[1]. Ai sègles XVII e XVIII, la region hausa èra la pus prospèra de la savana e son influéncia s’estendiá lòng dei rets comerciaus de Sahara e fins ai còstats dau Golf de Guinèa.
Pasmens, a partir deis annadas 1750, lei ciutats declinèron en causa d’una tièra de crisis. Militarament, deguèron faciar leis atacas regularas de Korokofa. Politicament, lei sarki assaièron de si transformar en sobeiran absolut, ço qu’èra contrari ais interès de l’aristocracia. Enfin, regardant leis afaires religiós, apareissèt un islam rigorós apareissèt e s’opausèt a l’islam oficiau dau poder que mesclava fe musulmana e rites tradicionaus africans. En 1804, comencèt una revòuta dirigida per lo cap religiós Osman dan Fodio que proclamèt lo jihad. Fins a 1808, conquistèt lei vilas principalas e obtenguèt lo sostèn de la populacion gràcias a una reforma dei sistèmas d’impòsts e de l'administration. Puei, contunièt son expansion en direccion dau sud-oèst. En revènge, en direccion de l’èst, foguèt blocat per lo reiaume de Kanem Borno.
En 1812, s’organizèt aquelei conquistas que formèron lo Califat de Sokoto. L’islam venguèt la religion de la màger part deis abitants. Pasmens, la cultura hausa dispareguèt pas e integrèt la religion novèla. Après la fin de la guèrra, lo Califat restaurèt rapidament la patz e la region hausa retrobèt rapidament sa prosperitat economica e sa posicion dominanta. Fins ais annadas 1830, contunièt son expansion en direccion dau Golf de Guinèa onte sometèt lo reiaume d'Oyo e lei Yorubàs fins a la batalha d'Oshogbo en 1840 que l'obligèt de se retirar.
A partir deis annadas 1840, lo Califat comencèt de declinar en causa de revòutas e de guèrras frontalieras durant lo rèine d'Ali Bello (1842-1855). Lei ciutats-estats e sei sultans reprenguèron son autonòmia e lo califat gardèt solament un poder nominau sus la region. Quand, en 1902-1903, lei Britanics ataquèron lo Califat, lei diferentei ciutats aguèron donc de politicas diferentas e poguèron pas opausar de resisténcia organizada. Au començament de 1903, la resisténcia de Kano foguèt rompuda gràcias a l'artilhariá e Sokoto tombèt en març. Lo califa e sei darriers partisans assaièt sensa succès de contuniar la lucha mai foguèt rapidament vencut marcant la fin dau Califat.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De rets existisson ja ambé lo monde musulman.


text:
La Combe-de-Lancey
La Combe-de-Lancey es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a unitat|20|km}} al nòrd-es de Grenòble e fa partida de la airal urban d'aquela.
La commune se situe à 20 km au nord-est de Grenoble et fait partie de l'aire urbaine de celle-ci.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:S- : Lo Castèl de la Combe #èsser una possession de las Alemands.
Paul Perroud a #èsser cònsol pendent de nombroses ans.
Modèl:S- : Le Château de La Combe fut une possession des Allemands.
Paul Perroud a été maire pendant de nombreuses années.


text:
1294
Aquesta pagina concernís l'an 1294 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Yagbea-Sion (1285-1294). A sa mòrt, lei relacions entre Etiopia e leis estats musulmans locaus èran vengudas melhoras. De marchands musulmans èran en contacte regular amb Etiopia, çò qu'aviá permes d'integrar l'Empèri ai rets comerciaus de la Mar Roja. Ansin, Etiopia conoguèt un periòde de creissença e de prosperitat economicas de dos sègles. En revènge, la succession dirècta de Yagbea-Sion es mau coneguda mai sembla trebolada ambé cinc sobeirans entre 1294 e 1299. Premier, Senfa Ared IV (1294-1295), qu'èra probablament son fiu, li succediguèt.


text: Foguèt fondada en 1515 pel conquistador espanhòl Diego Velázquez de Cuéllar, entre las primièras sèt vilas de Cuba. Lo conquistador Hernán Cortés foguèt lo primièr cònsol de la vila e de partiguèt ailà cap a la conquista de Mexic. De Santiago partiguèt tanben lo conquistador e explorator Pánfilo de Narváez amb lo títol de Adelantado en mai del títol de Governador cap a las còstas de Florida en viatge d'exploracion, viatge qu'acabèt en fracàs e li costèt la vida. Foguèt la primièra capitala de Cuba, en comptant amb condicions geograficas excepcionalas. Per la baia santiaguera dintrèron los primièrs esclaus negros a Cuba e amb eles fòrtas raïses africanas e espanhòlas.


text:
La Boissière (Calvados)
La Boissière es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en país de Auge. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Cambremer e a Unitat|7.5|km {{}} a l'oèst de Lisieux[1].
La commune est en pays d'Auge. Son bourg est à 6,5 km à l'est de Cambremer et à 7,5 km à l'ouest de Lisieux[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Sauvatèrra (Bearn)
Sauvatèrra qu'ei ua vila de Bearn . Qu'ei situada dans lo departament francés de Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània .
Que possedeish un important patrimòni monumentau medievau deu quau e cau destacar la glèisa de Sant Andrèu e lo pont. Aqueste que ho trencat au sègle XIX per la retirada deu marescau Soult. Qu'ei conegut com lo "pont de la legenda" per'mor qu'ua princessa e s'i seré sauvada d'ua ordalia : com avèva dat lo dia a un mainatge difòrme e mort a la neishença mentre qui lo son òmi e s'èra mort a las crotzadas, que ho acusada d'adultèri e condemnada a estar getada deu pont dab las mans ligadas. Com lo briu e la miè de cap a l'arribèra, que ho sauvada e considerada com innocenta.
Sauvatèrra qu'ei tanben la vila de l'escrivan bearnés de lenga occitana Gastellú Sabalòt. Lo son monument aus morts qu'ostendeish un tèxte gravat en bearnés.


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Sus li piado d’Annibau
L’epoupèio d’Annibau a toustèms pivela lou mounde que se demandon coume l’armado dóu grand capitàni cartaginés, emé sis elefant, avié fa pèr mestreja dous embàrri naturau : li passage dóu Rose e dis Aup. Lou noumbre de cercaire afeciouna pèr la questioun a jamai demeni e se pòu meme parla d’atualita bord que lou Museon Dóufinen de Grenoble aculis, enjusqu’au 2 de juliet 2011, uno mostro sus la travessado dis Aup pèr Annibau. Aquelo espausado, bèn segur, pourgis ges de responso definitivo e laisso la countèsto duberto.
Li guerro punico
Pèr bèn coumprendre lou proublèmo lou fau mai plaça dins soun countèste geoupouliti qu’es aquéu di guerro punico. Annibau nais en 247 avans lou Criste pendènt la proumiero guerro qu’óupauso li dous grands empèri de l’epoco : un poudé à voucacioun countinentalo, Roumo, e sa rivalo, la talassoucracìo de Cartage, en Africo (Tunisìo de vuei). Ambedous s’afronton pèr countourroula lou cor de la Mieterrano : la Sicilo.
Annibau es lou fiéu einat d’Amilcar Barca, lou vincu de la proumiero guerro. Tre l’age de nòuv an a vouda uno ahiranço eterno à Roumo. Devèn capo de l’armado cartagineso à 26 an. Es éu qu’esbrando la dousenco guerro punico. A soun plan : vòu plus ataca li Rouman sus mar emé de galèro coume lou fasié soun paire, mai pulèu pourta la guerro en Itàli en passant pèr li terro. Venènt d’Espagno ié fau travessa lou miejour di Gaulo.
Lou courounèu Marquion
Un di grands especialisto de l’itineràri d’Annibau es de-segur lou courounèu Marquion (1902- 1982), de Cadarousso, en Vaucluso, bèn couneigu au nostre bono-di soun obro tiatralo e sa chourmo cadaroussiero dóu Bastardèu que faguè estrassa dóu rire li Prouvençau enjusquo 1962, annado que li gènt coumencèron de s’encafourna dins sis oustau pèr aluca la televisioun.
Lou galejaire Marquion èro serious tre que parlavo d’istòri. Avié fa sis umanita e poudié legi lou latin e lou grè dins lou tèste, valènt-à-dire legi li dous istourian de l’Antiqueta qu’an parla d’Annibau : lou Grè Poulibe qu’a publica si tèste entre 167 e 146 avans JC e lou Latin Titus-Livius, mai tardié bord que 200 an lou separon dis evenimen que n’en parlo. D’un autre las soun esperiènci d’óuficié permetié à Marquion de juja de moulon de paramètre qu’an gaire evouluna mau-grat lou debana di siècle.
Pèr Marquion, es clar qu’Annibau èro un engèni militàri. Poussedissié en meme tèms la sciènci e l’art de la guerro, lou sèn e la sentido. Mena uno armado d’Espagno en Itàli es un pur proublèmo de lougistico. Adounc fau ametre qu’avans de se traire dins talo aventuro avié cerca de metre tóutis lis atous de soun caire e qu’avié retengu li soulucioun li mai simplo, li mai eisado e li mens dangeirouso. Sèmblo poussible, se poudèn pas restituï just e just soun itineràri, d’elimina pamens li draio li mai escalabrouso en se coutant sus de dounado que li coumentatour an pas toujour pres en counsideracioun.
L’armado punico
Demié lis elemen que fuguèron gaire eisamina n’i’a un, determinant, es la masso e lou voulume de l’armado punico. : 41.000 fantassin, 9 000 cavalié e 37 elefant de guerro, sènso coumta lis equipage. Aquelo armado en coulouno pèr tres fourmarié uno veto de de 35 km sus uno routo. Pèr lou campamen ié faudrié un espàci d’aperaqui 300 eitaro dins un rode relativamen plan. Uno armado coume acò a besoun de manja e de béure. Fau, coume se dis, que l’intendènci seguigue e meme pulèu que precedigue, en cubant lou tounage de viéure pèr lis ome e de fourrage pèr li bèsti.
Tout d’uno la soulucioun que se presènto à l’esperit es que pèr mòure e abali aquesto inmènso armado Annibau a chausi lou camin que presentavo lou mai de facileta de desplaçamen e li meióuri poussibleta de ravitaiamen. Amor d’acò se pòu esvarta lis itineràri qu’óufrisson pas de tàli coundicioun : li valado de l’Egue, de l’Óuvezo e de la Droumo que, en d’endré que i’a, fan d’estrechoun ounte soulet passo lou riéu, ounte, de mai, l’enemi pòu s’embousca.
Aquéli relarg tambèn soun pas trop drud. Sis estajan an sèmpre pouscu ié derraba sa vido, mai se pòu pas imagina coume lou terraire aurié pouscu nourri 50.000 ome e 10.000 chivau suplementàri (1). De tout biais Annibau, coume tout bon generau, avié fa recounèisse soun itineràri. Acò, la maje part di coumentatour l’an pas bèn masanta.
Lou passage dóu Rose
L’entencioun d’Annibau èi de pas trop tirassa dins lou miejour di Gaulo. Soun amiro es de passa lis Aup avans li gros toumba de nèu, d’arriva lèu dins la plano dóu Po ounte li Galés cisaupin, revòuta contro Roumo, l’espèron.
Avans lis Aup, la souleto dificulta que rescontro Annibau èi lou passage dóu Rose. D’efèt fau de tèms pèr passa un flume e, es sèmpre un moumen criti se l’enemi vous pòu agarri. S’es parla d’uno travessado en Arle. Acò sèmblo gaire serious. Arrivo de la regioun de Nime e tiro vers Remoulin. Pèr i’ana aurié faugu que s’esvartèsse de sa draio e que perdeguèsse 50 km e dous jour de caminado. Pièi lis Arlaten soun à la devoucioun di Marsihés, alia de Roumo. De mai Annibau saup que l’armado roumano de Scipioun vèn de desbarca dins lou Gou de Fos qu’es soulamen à 40 km d’Arle.
Annibau a tout interés à passa lou flume lou mai liuen poussible dóu litourau. Scipioun, qu’es un pau en chancello, bord que reçaup d’entre-signe que soun gaire fisable, part à l’après dóu Cartaginés mai arrivo tres jour trop tard, Annibau es adeja liuen. L’armado cartagineso passo proubable lou Rose dóu coustat de Sant-Geniés-de-Coumoulas e de l’autro man dóu flume, sus la plano de Cadarousso, espóutis uno chourmaio barbaro quevoulié empacha soun enançamen. Poulibe e Titus-Livius soun d’acord sus un poun : Annibau a passa lou Rose aperaqui à quatre jour de caminado de soun emboucaduro. Apoundon subre-tout que sus l’autro ribo remounton encaro quatre jour avans d’arriba à-n-un riéu qu’es facile d’identifica à l’Isero.
Titus-Livius la noumo escassamen, que marcavo li raro miejournalo dóu païs dis Aloubroge. Pèr Marquion l’endré lou mai geougraficamen proupice, en acord lougi em’aquélis entresigne, es la plano de Cadarousso-Aurenjo. Lou courounèu pèr douna un pau mai de pes à son resounamen ajusto que Napouleoun 1ié, avans éu, pensavo parié.
La travessado dis Aup
A coumta d’aqui, lou raconte de Titus-Livius s’endevèn plus em’ aquéu de Poulibe. L’istourian latin nous dis d’efèt qu’arriva dins lou païs dis Aloubroge, Annibau countùnio son camin pèr lou Païs di Tricastin, di Vouconce e di Tricourian pèr arriva en Durènço. Dins aquesto escasènço ,aurié tira dins li valèio siegue de Droumo, siegue d’Egue, siegue d’Óuvezo que podon mena en Durènço.
Aquélis itineràri destraucon lougicamen siegue au Còu dou Mount-Genèbre, en remountant la Nauto- Durènço, siegue au Còu de la Traverseto, pèr lou Queiras, siegue au Còu de Larcho, pèr l’Ubaio.
Sucamen aquélis itineràri fan supausa qu’Annibau, que s’es avança enjusqu’au païs dis Aloubroge, sarié revengu sus si pas. Poulibe douno pas aquésti precisioun geougrafico : se countènto d’endica li distànci e, de soun raconte se pòu dedurre qu’Annibau arriva sus l’Isero, atravèsso la Savoio, regioun, nous dis Poulibe (lou detai es impourtant) richo en blad e en ome.
Sus aqueste camin facile, Annibau passo dóu caire di vilo que soun aro La-Tourre-dóu-Pin e Mount-Melian. S’adraio pièi dins la valèio de la Mauriano pèr ajougne un còu d’ounte, Poulibe l’afourtissié, se vesié li plano d’Itàli. Se retenèn aqueste detai, fau elimina tóuti li còu que respondon pas àn- aquesto coundicioun (e soun noumbrous!). Un cop l’escoubo passado rèsto plus qu’un còu que posque de bon revendica lou passage : aquéu dóu Clapié (2).
Fau segui Poulibe e Napouleoun
L’avèn vist, Titus-Livius escriéu dous cents an après l’esplé dóu Cartaginés. Avouo, e se n’estouno, qu’à soun epoco se couneissié plus lou poun precis ounte Annibau avié passa lis Aup.
Adounc a assaja de recoustituï l’itineràri en baiant d’endico toupougrafico que, liuen de faire lume sus lou proublèmo, l’an rendu encaro mai escur.
Poulibe, pèr quant à-n-éu, es mai proche dis evenimen (50 an). A treva lis Aup e mena uno enquisto proche lis estajan pèr establi la verita. En counclusioun de si recerco, Marquion disié que, meme se lis istourian saran jamai segur de tóuti li detai, sèmblo poussible quand meme d’elimina quàuquis itineràri coundana pèr lou bon sèn e l’istòri.
Marquion envoucavo enfin l’autorita de Napouleoun (2) que pensavo que la caminado d’Annibau èro estado touto simplo e qu’avié pres la draio la mai courto… la mai coumodo e la mens dangeirouso, apoundié lou Cadaroussié.
Ndlr :
Lou generau Edouard Bremond, dins soun libre Berbères et Arabes (Payot 1942), relativiso lis efeitiéu douna pèr lis istourian de l’Antiqueta, bord qu’èro impoussible de faire viéure de gròssis armado, meme en Gaulo. Evoco la marcho d’Annibau en citant Poulibe : Dóu tèms qu’Annibau voulié passa emé soun armado d’Espagno en Itàli, se troubè forço enquequina pèr lou sujèt di viéure e di prouvesioun à fourni i sóudard pèr un trajèt que, pèr sa loungour, e pèr lou noumbre di nacioun barbaro plaçado sus lou camin, semblavo èstre quàsi impoussible; se parlè souvènt d’aquesto dificulta au counsèu; e enfin, Annibau Monomaque, counvida de dire soun vejaire, diguè que i’avié un soulet mejan pèr arriva en Itàli. Annibau lou butant de ié dire, Monomaque ié respoundeguè que falié aprene i troupo de manja de la car umano, e lis acoustuma, d’à cha pau, en aquesto nourrituro. Annibau e sis óuficié aguèron pas lou fege de l’eisecuta. Bremond preciso que l’armado d’Annibau, quouro arivè en Itàli, après 600 km sucamen, èro demenido de la mita, meme se, entre Pirenèu e Rose, li tribu galeso i’èron estado favourablo.
Lou Còu dóu Clapié es countesta pèr aquéli que dison que, dóu tems d’Annibau, èro óucupa pèr un counglas e, soustengu pèr li qu’afourtisson que nòsti couneissènço climatico de vuei nous permeton pas d’afourti sa presènci
27274