text:
1369
Aquesta pagina concernís l'an 1369 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Viatge de l'emperaire Joan V Paleòleg a Roma per negociar l'ajuda dau papa Urban V. I faguèt sa somission per obtenir una ajuda financiera promesa per lo duc Amedèu VI de Savòia (→ 1370).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Timurida[modificar | modificar la font]
Installacion de Tamburlan a Samarcanda.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Acabament de la redaccion dei Memòrias per l'emperaire Joan VI Cantacuzèn. Aqueu trabalh fa partida dei darriereis òbras majoras dau corrent istoriografic de la literatura bizantina.


c: text/html

text:
Economia d'Itàlia
L'economia d'Itàlia es la 11ena del mond[1], e la 4ena de l'Union Europèa per òrdre d'importància. Es una economia industriala divèrsa, amb practicament lo meteis produch per abitant que França e lo Reialme Unit. Aquesta economia capitalista se manten devesida en un nòrd industrial, dominat per las entrepresas privadas, e un sud agricòla, amb 20% de caumatge. En comparason amb de païses europèus vesins, a un grand nombre d'entrepresas pichonas e mejanas (PME).
La màger part de las matèrias primièras utilizadas per l'industria e mai de 75% de l'energia son importadas. Durant lo decenni passat Itàlia a perseguit una politica fiscala estricta que li permetèt d'arribar a complir sos objectius economics. Dempuèi son adesion a l'Union Europèa, Itàlia a beneficiat largament de l'interès e de l'inflacion basses de l'èuro.
Lo rendement economic d'Itàlia s'es mantengut fàcia a sos companhs de l'Union Europèa e lo govèrn de Prodi a mes en accion de reformas nombrosas destinadas a melhorar la competitivitat e la creissença. S'a mogut lentament, d'autra part, en la mesa en òbra de reformas estructuralas indispensablas, coma aleujar los impòstes e reïmplantar lo rigid mercat italian del trabalh e lo sistèma de pensions.
Aprèp l'escandal comptable de Parmalat en 2003, qualques personas an mes en dobte lo sistèma de contraròtle financièr del país.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 The World Factbook. Consultat lo 1èr de decembre de 2012

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Autafaja (Lemosin)
Autafaja (Hautefage en francés), es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada en Sentria. Es administrada per lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francés de Corteta (sembla que i aja una confusion emb Autafaja, en Agenés, canton de Pena d'Agenés; Charles Ratier, que publiquèt las òbras de Corteta en 1915, zo ditz clarament en nòta, pagina III de l'Introduccion; la rason de l'error es que la comuna d'"Hautefage", en Agenés, chamgèt son nom oficial en "Hautefage-La Tour", çò que pòt èstre una trava a l'identificacion corrècta del luec).
Vejatzr tanben[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Charles RATIER, Oeuvres de François de Cortète (...), Agen, Maison d'Edition et Imprimerie Moderne, 1915.


text:
Voluta (laüteria)
La voluta qu ei ua partida deus intruments de còrdas (mei que mei deus instruments de còrdas hregadas e de cèrtas mandolinas) : qu'ei hicada a cap de l' instrument e deu son manjo en bèth coronar la caisha de la cavilha o cavilhèr.
Qu'a generaument la fòrma en espirau d ua conca mes que pòt aver fòrmas mei originalas com un cap uman (aquò qu'ei generament lo cas de la viòla d'amor, on simboliza l'amor, sovent com un mainatge deus uelhs bendats) o d'un leon (sus mantuns vriulons e sus ua grana partida deus hardingfele).
Mantuns instruments, generaument originaris d'Alemanha o d'Euròpa Orientau, qu'an ua voluta qui lo son dessenh de conca a mei d'un virolet (aqueths instruments que son generaument considerats com copias deu laütièr italian Giovanni Paolo Maggini e qu'amuishan tanben un hilet doble).
Lo perhiu de la voluta qu'ei dessenhat sus un tròç de husta puish segat au darrèr d'aquò, l'interior de la voluta qu'ei dessenhat sus aqueth tròç de husta puis curat, en seguint lo dessenh, dab ua góbia.


text:
Ostau dau País Marselhés
L'Ostau dau País Marselhés (OPM) es una associacion culturala regida per la lei de 1901 e creada en 2000. Seis estatuts senhalan sa volontat de metre en valor la lenga e de la cultura occitanas dins lo relarg marselhés. Es au còp afiliat a l'IEO e a la Federacion deis Ostaus de País. L'a gaireben 500 sòcis dins l'associacion e son budget annuau es d'aperaquí 40 000 èuros. Si definís pasmens l'associacion coma bèu premier marselhesa puslèu qu'occitanista stricto sensu. Lo locau associatiu s'atroba dins lo barri de la Plana a Marselha, 18 carriera de l'Olivier (13005).
Somari
Activitats regularas[modificar | modificar la font]
Cors de lenga[modificar | modificar la font]
L'Ostau dau País Marselhés organiza cada setmana un cors d'occitan per lei sieus sòcis. Aquelei cors an per amira l'aprendissatge de la lenga d'òc mai tanben la descubèrta de sa cultura, en fent plaça a mantun tèxte eissit dau patrimòni d'òc dins l'ensems de son territòri.
Talhier de violon[modificar | modificar la font]
Talhier de violons prepausats per Christian Fromentin cada setmana. E un dimècres per mes, leis escolans fan un balèti dubert au public a locau de l'associacien.
Talhier de tamborins e cants de Sud d'Itàlia[modificar | modificar la font]
Talhiers animats cada dijòus per Maura Guerrera
Kabar[modificar | modificar la font]
Cada darrièr divendres dau mes, l'Ostau prepausa a sei sòcis un Kabar Kreòl ambé d'associaciens de l'Ocean Indian.
Activitats pontualas[modificar | modificar la font]
Publicacions[modificar | modificar la font]
En 2003, l'Ostau dau País Marselhés publiquèt lei Cançons Provençalas de Victor Gelu, adaptadas a la grafia classica amb una novèla traduccion e un C.D. recampant d'artistas variats. Aquela novèla edicion foguèt denonciada per un agropament d'escriveires provençaus per escandalosa, estent sa normalizacion grafica qu'anava au còntra de la volontat de Victor Gelu que revendicava la non-coeréncia de son biais de transcriure l'occitan. l'Ostau publiquèt tanben en 2010 un recuelh de poesias mesas en musica per d'artistas occitans, e que recampa de poèmas inedits de l'autor arlatenc Rotland Pecot. En 2006, se publiquèt en cò deis Edicions Agone una Istòria Universala de Marselha, escricha per un dei fondadors de l'associacion, Alessi Dell'Umbria.
Conferéncias[modificar | modificar la font]
L'Ostau organiza de conferéncias aguent per tòca de subjèctes divèrs, pas forçadament liats a la lenga e la cultura d'Òc. Demieg leis intervenents, Felip Martèl, Renat Mèrle, André Gabriel, Camilha Martèl, mai tanben de cabils, tant coma de creòls presentant sa cultura.
Concèrts / Balètis[modificar | modificar la font]
L'Ostau organiza pontualament de concèrts e de balètis, que siegue en plen èr ò dins son locau.
Festival[modificar | modificar la font]
Cada annada l'Ostau participa a l'Estiva de Rodès e a la festà dau Dalfin (Uvernada) dins lei Valadas occitanas, mai tamben a d'eveniments d'un biais mai ponctuau.
Collaboracions[modificar | modificar la font]
L'Ostau collabòra dins seis activitats amb fòrça associacions, que siegan especificament ligadas a la dinamica occitana o non : Massilia Chourmo, Lo Liame, la Companhiá dau Lamparò, IEO-13, CREO Provença, etc


text:
Jardin
Un jardin es un espaci païsatjat ont son plantats e s'entretenon de plantas ( flors, legums, arbres fruchièrs o ornamentals) e d'autras formas botanicas, quitament un simple pelenc pòt definir un jardin. Los jardins pòdon incorporar de materials naturals o artificials.
Somari
Tipes de jardin[modificar | modificar la font]
Lo jardin pòt èsser d'òrdre privat o public.
- Quand se tracta d'un luòc public se parla mai sovent d'un jardin public o d'un pargue quand se tracta d'un jardin grand contigú a un palais o un castèl coma lo jardin a la italiana de las vilàs toscanas.
- Un jardin es mai sovint un tancat contigú a una demorança, utilizat pel léser, s'es utilizat per la produccion de legums o de fruchs, se ditz òrt.
- Quand aquel es tancat e situat dins una demorança (a una galeriá o un balcon), se tracta d'un jardin d'interior (o jardin d'ivèrn).
- Se reunís de colleccions de plantas amb de finalitats scientificas o de léser, se ditz de «jardin botanic».
- Quans se tracta de plantacions amb finalitats comercialas se parlarà mai sovent d'agicultura intensiva. Aquelas plantacions es fan sovent en sèrras.
- Lo jardin a francesa, es un jardin de léser simetric, amb de linhas decha.
- Lo jardin a l'anglesa, es un estil de jardin que fa l'illusion de la natura salvatja, amb de linhas corbas.
- jardin comunitari
- jardin a l'italiana
- jardin medieval
- jardin persan
- jardin japonés
- jardin penjant
- jardin zen
- jardin en quadres
- jardin istoric
- jardin d'aiga
- jardin de rocalha
-
-
-
-
-
-
-
jardin de léser d'una ostal als Païses Basses.
-
Elements del jardin[modificar | modificar la font]
Edificis del jardin o lo jardin d'edifici[modificar | modificar la font]
- cabana
- fabrica de jardin
- quiòsc
- celobert
- pavelhon
- pèrgola
- sèrra
- verandà
- sus una terrassa o un simple balcon
- sus una paret: mur vegetalizat
- sus un teulat: jardin penjant
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Videos de jardineriá sus Internet
- Web del Comitat de las parcs e jardins de França
- Visitas privadas dels jardins de França e del mond
- JardindEssai.com : tout sur le Jardin d'essai du Hamma d'Alger
- Libres e jardins
- Los diferents tipes de jardins
- Los jardins de Gilles Clément (1)
- Los jardins de Gilles Clément (2)


text:
828
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 828 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
A partir dei decisions dau califa Al-Mahdi (775-785) qu'aviá decidit de donar lo drech de definir de l'ortodoxia musulmana au califa, Al-Mamun decidèt de crear un tribunau cargat de jutjar leis afaires religiós. Aquò entraïnèt rapidament l'oposicion deis ulémas dau Califat. Dins lo nòrd, perseguida de la campanha dau generau Muhammad ibn Humayd Tusi còntra l'insureccion d'Azerbaitjan iniciada en 816 per Babak Khorramdin. Lo generau abbassida obtenguèt quauquei succès e capturèt unei rebèls mai poguèt pas anientar la revòuta.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent arabi Al-Asmai (vèrs 740 - 828) pionier de la biologia medeviela aràbia amb una òbra importanta de classificacion deis espècias e un estudi sistematic de la reproduccion dei chivaus.


text:
Lista de provèrbis occitans
Aquesta es una lista de provèrbis o arreproèrs occitans.
LAS APARÉNCIAS[modificar | modificar la font]
Maison de haure, cavilha de husta. (Bearn)
Tot chin que japa, non mòrde pas. (Provença)
Tot ce qu'es blanc n'es pas de farina. (Auvèrnhe)
- cpr Tot çò qui ei blanc n'ei pas haria. (Bearn)
L'ARGENT[modificar | modificar la font]
L'argent a pas de còr. (Carcin)
L'argent pòrta medecina (Peiregòrd)
Au hart la hartèra, au praube la misèra. (Bearn)
LO FATALISME[modificar | modificar la font]
A l'aulha tonuda lo vent (Bearn)
Esperança fa viure. (Provença)
Fauta d'alh, l'an minja daus inhons. (Lemosin)
Lo garric fa pas un píbol. (Roergue)
Parlatz a l'ase, vos farà de pets (Lengadòc)
Quand la pera serà madura, tombarà ben. (Lemosin)
Qui se contenta de gaire, al a tot. (Valadas)
LO TEMPS[modificar | modificar la font]
Rocana dau mandin, aiga lo ser a plens chamins (Lemosin)
La matinaa ela es la mare de la jornaa. (Valadas)
LOS VICIS[modificar | modificar la font]
Borsa de jugador, n'a gis de sarrador. (Auvèrnhe)
A la maison deu jogador, uei l'arrís, doman lo plor. (Gasconha)
A[modificar | modificar la font]
ABONDANÇA de ben gasta ren (Lemosin)
ABRIU fa flor, Mai ne'n a l'onor 'Peiregòrd)
AIGA arrestada, empoisonada.
A l'AIGA tranquilla t'i fises pas. (Lengadòc)
ALBA roja, vent o ploja. (Lengadòc)
ANNADA de pluèja, annada d'imor. (Carcin)
Paubra ANNADA quand lo curet laura e la puta fiala. (Peiregòrd)
Tots los ASES de la fieira se semblan pas. (Peiregòrd)
AUNOR n'ei pas haria. (Bearn)
AUSEU que chanta lo matin, lo ser es plumat e rostit. (Peiregòrd)
AUVELHA que s'esbesenla perd son minjar (Peiregòrd)
B[modificar | modificar la font]
BEATA de glèisa, diablessa a l'ostal.
A cada BÈSTIA de son hen. (Bearn)
Bèu parlar non escortega la lenga. (Provença)
C[modificar | modificar la font]
Cal totjorn donar un òs al can fòl. (Carcin)
A CARNAVAL, tot s'i val. (Lengadòc)
Chascun fai virar l'aiga de vers son molin. (Peiregòrd
Chascun sap çò que bul dins son ola. (Vivarés)
Chasque ausèl tròba son niu bèl (Lemosin)
Cu fai pas quand pòt, fai pas quand vòl. (Carcin)
Cu l'acaba va a la cava. (Carcin)
Cu non pòu portar, tirassa. (Provença)
Cu parla dau mau dau vesin, z-a lo sieune en chamin. (Auvèrnhe)
Cu petaça, son temps passa. (Carcin)
Cu s'assembla se sembla. (Carcin)
D[modificar | modificar la font]
De raça lo can ne caça. (Carcin)
Del temps que lo boièr dinna, lo temps s'aisina. (Carcin)
De quante biais que l'òm se vire, n'òm a totjorn lo cuol de darrièr. (Vivarés)
D'una gresa se pòt far un canabal, e d'un canabal se pòt far una gresa. (Carcin)
E[modificar | modificar la font]
En mai la craba es borruda, en mai lo boc l'aima. (Carcin)
F[modificar | modificar la font]
Fa la saussa a l'aucèu sensa aver vist la pluma. (Provença)
La nèu de FEBRIER, quò's d'aiga dins un panier (Auvèrnhe)
Per beure de bona aiga chau 'nar vers la bona FÒNT. (Auvèrnha)
G[modificar | modificar la font]
Gau[1] de carriera, dolor d'ostau. (Provença)
- cpr Gau de carriera, diable d'ostau.
- ↑ Jòc de mots; en provençau, gau e gaug son omofòns.
Per la GULA i a totjorn de monde. (Provença)
H[modificar | modificar la font]
Ne cau pas tròp horgar la HAUÇ si vòlen que cope la toja. (Bearn)
HILH de la mair, parent deu pair. (Bearn)
I[modificar | modificar la font]
J[modificar | modificar la font]
JORN passat, jorn ganhat. (Provença)
L[modificar | modificar la font]
La fam fai sortir lo lop de la siauva. (Auvèrnhe)
- cpr La famina fai sortir lo lop de la cròsa. (Carcin)
La palha e lo temps maduron las nesplas (Lemosin)
Las estèlas revèrtan lo soc. (Roergue)
Lausa la mar e ten-te en tèrra. (Provença)
Lo ben de rifa-rafa s'entòrna coma s'amassa. (Carcin)
Lo gentum fai pas bulir l'ola (o : Lo gentum sala pas l'ola). (Vivarés)
Lo promier au molin, lo promier engrana (Lemosin)
Lo que trabalha manja la palha. Lo que fai res manja lo fen. (Carcin)
Los amics, coma los melons, fòrça de falses, paucs de bons. (Albi)
Los ans ne'n saben mai que los libres. (Peiregòrd)
Los bons nadaires son los bons negaires. (Carcin)
Los mestiers en -aire ne valon gaire (Lemosin)
Los uns que segoteishen lo plèish, los autes qu'amassan las amorras. (Bearn)
M[modificar | modificar la font]
Mai despend l'estrech que lo larg. (Lengadòc, Provença)
Montanhas nèiras, Lemosin escur, fará de plueja, de segur. (Auvèrnhe).
N[modificar | modificar la font]
Nais lo chabrit, mas nais decò lo boisson. (Valadas)
NEJAR de feurieir vau de fomarieir. (Auvèrnhe)
- comp NÈU de primtemps, tà la tèrra que vau hems (Gasconha)
Non i a mèu sensa fèu, ròsa sensa espina, ni nòse sensa crovèu. (Provença)
Non i a tala mordedura que d'un pevolh revengut. (Provença)
Non i vagues, e non t'enfangaràs. (Provença)
Non se fa d'una lèbre un lion. (Provença)
Non te rises de mon mau, que quand lo mieu serà vièlh, lo tieu serà nòu. (Provença)
Non vague au bòsc cu crenhe lei fuelhas. (Provença)
O[modificar | modificar la font]
Òbra facha li fa gaug. (Provença)
On i a un hasan, las poras non cantan. (Bearn)
P[modificar | modificar la font]
Lo PAN de taula a pas de mèstre. (Carcin)
Mauvat PAN n'es pas fam. (Auvèrnhe)
PAS a pas, l'òm va ben luench. (Provença)
I a pas de PASCADAS sens uòus.
Au mai PENDE, au mai rende. (Provença)
PETAÇAR fai durar. (Carcin)
PICHON gasanh emple la borsa. (Provença)
PIU-PIU totjorn viu. (Lengadòc, Provença)
PLUÈJA d'abrial, secada d'estiu. (Roergue)
Q[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben la letra C
Qual pana un uòu, pana un buòu. (Lengadòc)
Quand las filhas se maridan, lhas consenton en dire non. (Auvèrnhe)
Quan los chivaus n'an pas mei de hen, que hèn aus còps de pès. (Bearn)
Quand lo solelh se regarda, de la pluèia pren-te garda. (Vivarés)
Quand tròna au mes de febrier, tot l'òli caup dins un culhier. (Provença)
Quau vòu se faire messongièr, se fàsia devinaire de temps. (Vivarés)
Que per Nadal se solelha, per Pascas se torrelha. (Roergue)
Que plaidia tot sol a totjorn rason. (Auvèrnha)
Que vai charchar 'na femna luenh, pòrta la tara o ben la pren. (Auvèrnhe)
Qui dab cans va apren a lairar. (Bearn)
Qui fa piu piu dura un brieu.
Qui lenga a, a Roma va.
Qui trabalha, manja la palha. Qui fa res, manja lo fen. (Carcin)
Quò que regetan bei lo pè, o van quèrre bei lo bèc. (Auvèrnhe)
R[modificar | modificar la font]
Rat de glèisa, diable d'ostal. (Lengadòc)
- v tb Beata de glèisa, diablessa a l'ostal.
Rat escaudat, l'aiga tébia li fai paur. (Carcin)
Robin se soven totjorn de sas flutas (Lemosin)
S[modificar | modificar la font]
Segon lo temps fau navegar. (Provença)
T[modificar | modificar la font]
Tau a pensament de farina, qu'a pron de pan cuech. (Provença)
Tau consente que se'n pente. (Provença)
U[modificar | modificar la font]
Una poma poirida ne'n gastariá mila (Lemosin)
Un bon badalhaire nen fai badalhar detz. (Auvèrnhe)
V[modificar | modificar la font]
VAL mai faure que faurisson. (Carcin)
- cpr Val mai paiar faure que faurisson. (Lemosin)
- cpr Que vau mei pagar haure que haurilhon. (Bearn, Gasconha)
VAL mai se tener au tronc qu'a las branchas. (Lemosin)
VAU mai èsser quinçon de champ que rossinhòu de gàbia. (Provença)
VAU milhor passar per bèstia que per hòl. (Gasconha)
Una VESITA fai totjorn plaseir, si quò-es pas quand ven, quò-es quand fila. (Auvèrnhe)""
Lo qui a VESINS qu'a socís (Bearn)
VODRE e podre son de chausas mesparièras. (Auvèrnhe)


text:
1280
Aquesta pagina concernís l'an 1280 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Concepcion e descripcion d'una torpilha auto-propulsada per lo quimista arabi Hasan al-Rammah. L'eficacitat d'aquel engenh es desconeguda.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Calcul de la durada d'una annada per l'astronòm chinés Guo Shoujing (1231-1316). Trobèt un resultat de 365,2425 jorns, çò que representava una error de solament 26 segondas. Lo calendier desvolopat a partir d'aquel estudi foguèt utilizat durant 364 ans.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Albèrt lo Grand, teologian e sabent alemand.


text:
Colorado (riu)
Colorado es un fluvi que raja dins lo sud oèst dels Estats Units sus aperaquí 2230 km. Nais dins las Montanhas Rocosas, suls pendís del Mont Richthofen (4245 m) e se geta dins le golf de Califòrnia, en Mexic. Traversa una region enauçada (1600 m en mejana) e arida. Raja dins los estats de Colorado, d'Utah e d'Arizòna. Pus al sud, marca la termièra entre Nevada e Arizòna puèi entre Califòrnia e Arizòna. Es a l'origina del cavament del Grand Canyon e travèrsa de païsatges estracejats per l'erosion.


text:
Matching family tree profiles for Judas Tadeo Fernández de Miranda y Villacís, V. marqués de Valdecarzana
Immediate Family
About Judas Tadeo Fernández de Miranda y Villacís, V. marqués de Valdecarzana
- oc.encydia.com,
- Judas Tadeo Fernández de Miranda e Villacís (1739-1810), IX comte de las Amayuelas, V marqués de Valdecarzana, principe donèri Bonnanaro, XV marqués de Cañete, marqués de Rucando, IX marqués de Taracena, V marqués de Torralba, VIII comte d'Escalante, VIII comte de Villamor, X comte de Tahalú, IX vizconde de Centenera, VI vizconde de Ferrer e Paiposta.
- Maridèt, en primièras núpcias, amb Isabella Filipa Regio, VI principessa donèri Campofiorito, V principessa della Catena, marchesa della Ginestra, baronessa donèri Valguarnera e Machali. Sens succession d'aqueste matrimòni.
- Maridèt, en segondas núpcias, amb Luisa Joaquina Escrivá de Romaní, filha de Luis Escrivá de Romaní e Camprodón, XII baron de Beniparrell, d'Argelira e de Prullens. Sens sucesoes tanpauc d'aqueste segond matrimòni, per çò que heredó lo comtat de las Amayuelas la siá neboda felena.
Lo comtat de las Amayuelas
- Lo comtat de las Amayuelas es un títol nobiliario espanhòl creat en 1558 pel rei Felipe IV, en favor de Bernardino Manrique de Lara e Barrientos, XVII senhor d'Amusco e VIII senhor de las Amayuelas, (Palencia), conselhièr de Salamanca e conservador perpétuo de la siá Universitat.
- La siá denominacion fa referéncia a las localitats d'Amayuelas d'Amunt e Amayuelas d'Aval, en lo sieu moment doas localitats que dependián d'Amusco, d'a on los Manrique de Lara èran senhors. A l'ora d'ara Amayuelas d'Es amunt municipalitat pròpria e Amayuelas d'Es aval una pedania de San Cebrián de Campos.
- Bernardino Manrique de Lara èra filh de García Manrique de Lara, XVI senhor d'Amusco e VII senhor de las Amayuelas (d'Amunt e d'Aval), e de Francisca Nicostrata de Barrientos e Colona.


text:
1945
Aquesta pagina concernís l'an 1945 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 1.1 Occitània
- 1.2 França
- 1.3 Euròpa
- 1.4 Mond
- 1.5 Arts
- 1.6 Sciéncias e tecnicas
- 1.7 Economia
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 16 d'octobre - Inauguracion del grand barratge sus Dordonha.
França[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - La Wehrmacht lança l'Operacion Nordwind dins lo nòrd d'Alsàcia e Lorena.
- 2 de genièr - Charles de Gaulle refusa l'òrdre american d'evacuar Estrasborg.
- 25 de genièr - Procès e condemnacion a la preson perpetuala de Charles Maurras.
- 27 de genièr - Fin oficiala de la Batalha de las Ardenas.
- 6 de febrièr - Execucion de l'escrivan Robert Brasillach, per collaboracion amb los nazis.
- 30 de març - Liberacion definitiva d'Alsàcia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Albania[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'estiu, acomençament d'una reforma agricòla ambé la nacionalizacion dei bens de la Glèisa e dei grands proprietaris ruraus e una redistribucion au profiech deis obriers agricòlas. Puei, a la fin de l'annada (2 de decembre), lo govèrn comunista organizèt una eleccion que li permetèt de legitimar son poder ambé 93,2% dei sufragis. Enfin, totjorn a la fin de l'annada, Hoxha e Xoxe acomencèron d'organizar una tièra de purgas intèrnas còntra lei moderats dau partit comunista.
Alemanha[modificar | modificar la font]
Afondrament definitiu dau Tresen Reich Alemand dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada. D'efèct, a partir dau 12 de genier, l'armada sovietica acomencèt una novèla ofensiva majora sus lo frònt orientau (Ofensiva Vistula-Oder) permetent la conquista de Varsòvia (17 de genier) e lo passatge d'Oder (31 de genier). Acomencèron alora d'ofensivas segondàrias per liberar lo rèsta de Polonha e ocupar Prússia, especialament Konigsberg que deguèt capitular lo 9 d'abriu. En parallèl d'aqueleis ofensivas, lei Sovietics expulsèron leis Alemands dei territòris orientaus dau Reich que devián èsser annexats per l'URSS ò la Polonha novèla. Enfin, a partir d'abriu, comencèt l'ataca dirècta còntra Berlin que capitulèt lo 2 de mai. Adolf Hitler se suicidèt lo 30 d'abriu per defugir la captura e Joseph Goebbels l'imitèt lo 1èr de mai. De son caire, leis armadas aliadas agantèron Ren dins lo corrent de febrier. I foguèron blocadas fins au 7 de març e la defensa alemanda sus lo frònt occidentau s'afondrèt rapidament après lo passatge dau fluvi en causa de la prioritat donada per Hitler au frònt sovietic. Lei 7 e 8 de mai, lo Tresen Reich acceptèt finalament de capitular sensa condicion.
Lo territòri alemand foguèt alora ocupat per leis Aliats e devesit entre quatre zònas d'ocupacion (URSS, Estats Units, Reiaume Unit e França). Unei territòris orientaus foguèron annexats per Polonha e l'Union Sovietica. De mai, après l'arrestacion dau govèrn nazi per leis Aliats, de purgas per desnazificar lo país acomencèron e l'organizacion d'un procès còntra lei caps nazis foguèt decidida per jutjar lei crimes alemands, especialament lo genocidi còntra lei Josieus.
Àustria[modificar | modificar la font]
Restauracion de l'independéncia dau país per lei venceires de la guèrra. Pasmens, en causa dau ròtle de la populacion austriana au sen dau Tresen Reich, lo territòri austrian foguèt ocupat per lei venceires puei devesit entre quatre zonas d'ocupacion (URSS, Estats Units, Reiaume Unit e França). Una politica de desnazificacion i acomencèt mai se turtèt rapidament a un problema en fàcia dau nombre important de nazis ancians (aperaquí 600 000 personas s'enregistrèron coma èx-nazis).
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra leis Alemands dins lo camp sovietic. Bulgaria mobilizèt fins a 500 000 òmes qu'avancèron dins lei Balcans onte participèron a la liberacion de Iogoslavia e a la conquista d'Ongria. Puei, lo 8 de mai, s'arrestèron en Àustria après establiment d'un contacte ambé lei tropas britanicas a Klagenfurt. En parallèl d'aqueleis avançadas, lei partits agrarian e comunista acomencèron una tièra de purgas còntra lei partisans de l'ancian regime.
Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
Liberacion dau país per lei fòrças sovieticas e polonesas que menèron de combats malaisats per conquistar Praga a la fin de la guèrra. L'independéncia dau país foguèt alora restaurada e un govèrn d'union nacionala foguèt format per Edvard Beneš e dominat per lei partits d'inspiracion comunista e socialista. Adoptèt un programa comun que nacionalizèt d'industrias e de bancas importantas e qu'expulsèt lei minoritats alemandas.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Liberacion dau país en mai per lei tropas britanicas (per la màger part dau país) e per lei Sovietics (per l'illa de Bornholm a l'èst). Lo 9 de mai, lo parlament poguèt se reünir dins la capitala per oficializar la liberacion en preséncia dau rèi Cristian X. La participacion danesa au pacte antikomintern foguèt oficalament anullada e lo país demandèt d'intrar au sen dei Nacions Unidas.
Espanha[modificar | modificar la font]
Après lei combats de l'annada precedenta dins la Val d'Aran, lo govèrn franquista renforcèt sei fòrças armadas. Pasmens, sa posicion diplomatica coma ancian estat pròche de l'Axe, demorèt febla en Euròpa. Dins lo nòrd dau país, l'armada deguèt luchar còntra unei guerilhas comunistas que se mantenguèron fins a 1948 mai menacèron finalament gaire lo regime.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Afondrament dei fòrças alemandas e de l'estat fantòche de Benito Mussolini après la capitada d'una ofensiva aliada en abriu. Entraïnèt la retirada generala ò la capitulacion deis Alemands e d'insureccions dins lei vilas dau nòrd abandonadas per lei fòrças d'ocupacion. Lo 28 d'abriu, Mussolini e sa frema Clara Petacci foguèron capturats per de partisans italians e executats. Puei, lo 2 de mai, totei lei tropas alemandas d'Itàlia capitulèron. D'insureccions comunistas aguèron luòc dins tot lo país mai son cap Palmiro Togliatti acceptèt de participar au govèrn italian, çò que permetèt pauc a pauc d'amaisar la situacion. Dins aquò, dins lo nòrd, lei partisans comunistas ocupèron e prenguèron possession d'unei companhiás e industrias. Aquò entraïnèt de negociacions lòngas entre lei partits italians principaus que se gropèron finalament au sen d'un govèrn d'union dirigit per lo democrata-crestian Alcide De Gasperi.
Norvègia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la retirada alemanda dins lo nòrd dau país en causa deis incursions sovieticas e britanicas. Leis Alemands i apliquèron la tactica de la tèrra cremada per empachar seis adversaris d'organizar d'ofensivas vèrs lo sud. En mai, lei fòrças alemandas de Norvègia capitulèron permetent lo retorn dau prince Olav dins la capitala lo 8 de mai. La pena de mòrt foguèt restablida per jutjar lei collaborators coma Vidkun Quisling que foguèt executat lo 24 d'octòbre.
Ongria[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la batalha de Budapest que s'acabèt lo 13 de febrier après una resisténcia acarnada dei tropas alemandas e de seis aliats ongrés. Puei, au començament d'abriu, tot lo territòri ongrés foguèt ocupat per lei Sovietics qu'organizèron d'eleccions a la fin de l'annada. Pasmens, au contrari deis esperanças sovieticas, lo partit comunista obtenguèt solament 17% dei sufragis. Lo cap dau partit agrarian Zoltán Tildy formèt una govèrn d'union sota sa direccion. Gràcias a la pression sovietica, lei comunistas i obtenguèron unei ministèris importants qu'anavan permetre l'instauracion d'un regime d'inspiracion sovietica dins lo corrent deis annadas seguentas.
Polonha[modificar | modificar la font]
Liberacion de la màger part dau país per l'armada sovietica e l'armada polonesa de l'Èst (Varsòvia conquistada lo 17 de genier). Lei Sovietics acomencèron alora un ensems de movements importants de populacion per expulsar lei populacions germanicas dau futur territòri polonés e i installar de Polonés. Dins lei regions orientalas dau territòri polonés de 1939, expulsèron tanben lei Polonés en direccion dei frontieras novèlas de l'estat polonés. Aquò favorizèt la formacion d'un estat fòrça omogenèu per lo premier còp de l'Istòria de Polonha entraïnant la disparicion de la question dei minoritats etnicas car lei Josieus polonés — installats dempuei lo sègle XIV mai jamai totalament integrats au sen de la societat — èran estats exterminats per leis Alemands dins lo corrent de la guèrra e leis autrei minoritats eslavas d'ara situadas en Union Sovietica. En parallèl d'aquò, lei Sovietics acomencèron de formar una Polonha favorabla a seis interès ambé la repression dei movements non comunistas de la resisténcia polonesa sota divèrseis accusacions fantasistas coma aquela de faissisme. Aquelei purgas foguèron pas totjorn aisadas mai rompèron pauc a pauc l'oposicion polonesa au comunisme. Enfin, un govèrn dirigit per Wladyslaw Gomulka foguèt format gropant oficialament unei partits antifaissistas mai dominat en realitat per lei comunistas. En despiech dei protestacions dei Polonés de l'Oèst, leis Aliats acceptèron la dominacion sovietica sus Polonha mai un govèrn polonés en exil demorèt en plaça a l'Oèst fins a la fin de la Guèrra Freja.
Portugal[modificar | modificar la font]
Sota la pression dei poissanças occidentalas e dau maucontentament de la populacion, lo regime adoptèt quauquei mesuras liberalas per assegurar sa subrevida. Ansin, certanei movements politics foguèron autorizats mai lo govèrn capitèt aisament de'n limitar l'influéncia. L'oposicion refusèt finalament de participar ais eleccions organizadas dins lo corrent de l'annada.
En Asia, Lisbona capitèt de reprendre lo contraròtle dau Timòr Orientau ocupat per lei Japonés pendent la guèrra.
Turquia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, raprochament d'Ankara ambé leis estats aliats. D'efèct, per participar a la conferéncia de San Francisco, Turquia declarèt formalament la guèrra a Alemanha. Aquò permetèt tanben au país d'obtenir lei sostèns britanic e estatsunidenc a la fin de l'annada per s'opausar ais ambicions sovieticas sus la region deis Estrechs e de Caucàs.
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 d'agost - Explosion de la bomba atomica a Hiroshima.
- 9 d'agost - Explosion de la bomba atomica a Nagasaki.
- 2 de setembre - Independéncia de Vietnam.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Segonda Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- desvolopament (16 de julhet) e premiera utilizacion (6 e 9 d'aost) de la bomba A còntra Japon per leis Estats Units d'America.
- utilizacion — limitada — dau premier míssil anticarri per l'armada alemanda.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Rod Stewart, cantaire britanic
- 26 de genièr - Jacqueline du Pré, violoncelista britanica (m. 1987)
- 30 de març - Eric Clapton, guitarrista britanic
- 25 d'abril - Björn Ulvaeus, compositor suedés (ABBA)
- 26 d'abril - Jorge Antonio Serrano Elías, president de Guatemala
- 1 de mai - Rita Coolidge, cantaira americana
- 14 de mai - Yochanan Vollach, jogaire de fotbòl israelian, president d'Maccabi Haifa.
- 19 de mai - Pete Townshend, compositor e musician anglés (The Who)
- 31 de mai - Rainer Werner Fassbinder, director alemand de cinèma (m. 1982)
- 31 de mai - Laurent Gbagbo, president de Còsta d'Evòri.
- 19 de junh - Aung San Suu Kyi, poèta e activista politica birmana, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de junh - Carly Simon, cantaira americana
- 1 de julhet - Debbie Harry, cantaira americana
- 1 d'agost - Douglas D. Osheroff, fisician american, Prèmi Nobel
- 26 de setembre - Gal Costa, cantaira brasilièra
- 15 de novembre - Anni-Frid Lyngstad, cantaira suedesa (ABBA)
- 18 de novembre - Mahinda Rajapaksa, president de Sri Lanka
- 5 de decembre - Moshe Katsav, president d'Israèl
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - Benito Mussolini, dictator italian (executat) (n. 1883)
- 30 d'abril - Adolf Hitler, dictator alemand (suicidi) (n. 1889)


text:
Valdis Dombrovskis
Valdis Dombrovskis (Riga, 5 d'agost de 1971) es un politician e economista leton, membre del partit conservador Unitat (Vienotība en leton). Es l'actual primièr ministre de Letònia dempuèi 2009. Foguèt anteriorament Ministre d'Economia del país entre 2002 e 2004 e puèi membre del Parlament de l'Union Europèa de 2004 a 2009.
Dos jorns aprèp lo succès considerable de la Via Catalana, Dombrovskis declarèt que lo govèrn de Letònia seriá dispausat a reconéisser l'independéncia de Catalonha.
Biografia[modificar | modificar la font]
Valdis Dombrovskis nasquèt en 1971 dins la capitala letona, Riga, dins una familha d'origina polonesa. Obtenguèt primièr una licéncia d'economia per engenheires a l'Universitat Tecnica de Riga abans de se diplomar a la Facultat de Fisica e Matematicas de l'Universitat de Letònia en 1996. Trabalhèt en Alemanha coma assistent de laboratòri a l'Institut de Fisica de l'Universitat de Mainz de 1995 a 1996. L'an seguent trabalhèt coma assistent a l'Institut de Fisica de l'Estat Solid de l'Universitat de Letònia, e mai tard en 1997 se n'anèt als Estats Units per i far un doctorat e venguèt assistent de recerca a la Facultat d'Engenheriá Electrica de l'Universitat de Maryland fins a 1998. Aquel meteis an foguèt recrutat per la Banca Centrala Europèa coma especialista en questions macroeconomicas. Ailà progressèt professionalament per venir economiste principal en 1999 e puèi en 2001 economista en cap. Laissèt son mestièr en 2002 per se consagrar a la vida politica letona. Aquel an venguèt deputat primièr e puèi Ministre de las Finanças dins la coalicion governamentala de centre-drech dirigida per Einārs Repše.


text:
Gaelic escocés
L'escocés o gaelic escocés, (gàidhlig en escocés) es una lenga celtica qu'aperten al grop gaelic amb lo gaelic irlandés e lo gaelic manx. Es parlada en Escòcia dins los Highlands e en Nòva Escòcia subretot sus l'Illa de Cap Breton.
Es la lenga oficiala d'Escòcia amb l'anglés, dempuèi la lei votada al Parlament escocés lo 21 d'abril de 2005.
Lenga tradicionala dels Gaels, o Scots que foguèron los Cèltas venguts d'Irlanda en Escòcia al sègle V, lo gaelic ocupa ara una plaça importanta dins la cultura escocesa : es la lenga istòrica de la màger partida d'Escòcia. Ça que la, la cal pas confondre amb lo scots, lenga omonima del pòble Scots mas qu'es una lenga germanica, formada a partir del vièlh anglés que foguèt parlat en Nortumbria. Lo scots es tanben reconegut coma lenga d'Escòcia.
La BBC e "Gaelic Media Service", un grop de comunicacion en gaelic, an previst lo lançament en 2008 d'un canal de television en gaelic.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Sit de Gaelic Media Service (en) e (gd)


text:
-381
Aquesta pagina concernís l'an -381 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar sa preséncia en Grècia Centrala, Lacedemònia autorizèt la rebastida de la vila de Platèa destrucha per la sieuna armada au començament de la Guèrra de Peloponès (→ -427).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Invasion de Chipre, en revòuta dempuei 391 av. JC, per lei satrapas Tiribazus e Orontes. Evagoras, rèi de l'illa, capitèt de resistir mai la desfacha de sa flòta a la batalha de Citium l'isolèt e l'obliguèt de negociar. En cambi de sa somission, gardèt lo contraròtle de Salamina de Chipre.


text:
Labeja
Labeja[1] es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa.
Accès[modificar | modificar la font]
- Entre la rota departamentala D16 e l'autorota de las doas mars (A61) en direccion de Narbona
- Pel periferic Èst de Tolosa sortida 19a.
- Per tren TER de Miègjorn-Pirenèus
- Gara de Labeja
- Gara de Labeja Inopòl
Una associacion milita per la prolongacion de la linha B del Mètro de Tolosa fins a Labeja Inopòl
Istòria[modificar | modificar la font]
Labeja a per origina doas interpretacions. Le nom de la comuna vendriá de La Berge en rapòrt amb lo vilatge construit sus las Ribas de l'Èrs Mòrt. Una autre origina seriá lo nom d'una abadiá que se trobèt sus la comuna a l'Edat Mejana.
De traças romanas se pòdon veire a Labeja. Mas cap de vilatge foguèt pas present sus aquel site. Foguèt un luòc de passatge entre Basièja e Tolosa. A l'Edat Mejana, l'abitat es dispèrs. Al sègle XIV, una senhoriá de Labeja es atestada dins de documents de l'epòca. Apartenguèt al collègi Sant Front de Perigòrd que ne demorèt proprietari pendent quatre sègles. Lo vilatge se bastiguèt a l'entorn de la glèisa a la fin de la Renaissença.
A partir de 1960, al Nòrd-Èst del vilatge se desvolopa un pòl novèl amb fòrça burèus e laboratòris sul site de Labeja Inopòl.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Las fonts de Sant Sarnin e del Laurel son conegudas per lors aigas curativas. Una legenda conta que Sant Sarnin se seriá arrestat a Labeja e balhèt a la font de Sant Sarnin lo poder de garir
- La glèisa de Sant Bertomieu del sègle XIX
- Lo colombièr del Boisset del sègle XVIII inscrich sus la tièras dels monuments istorics dempuèi l'11 de julhet de 1977
- L'ostal Salvan
- Un grand club de petanca amb los melhors jogaires de la region


text:
Matigny
Matny en picard ( Matigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:Dupré 4 - Picardie illustrada - MATIGNY - L'Estacion.JPG|vignette|none|Lo vilatge #èsser desservi, de 1889 a 1949, per la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique en connectant Albert a Ham de las Camins de fèrre départementaux de la Soma]]


text:
Loís XVI de França
Loís XVI (Versalhas, lo 23 d'agost de 1754 - París, lo 21 de gener de 1793) de França que ho rei de França e de Navarre enter 1774 e 1789 puish reis deus Francés dinc a 1792 abans d'estar guilhotinat suber la plaça de la Revolucion (uei plaça de la Concòrdia) a París.
amb Joaquín de Santiyán y Valdivielso e
Juan de García y Montenegro e
Josep de Boltas
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença a Versalhas
- Daufin de França
- Borbons de França
- Istòria modèrna
- Personatge guilhotinat de la Revolucion Francesa
- Naissença en 1754
- Decès en 1793
- Rei de França
- Sobeiran de Bearn
- Rei de Navarra
- Comte de Fois


text:
Espelugas de Bètharram
Eras Espelugas de Bètharram que's tròban ara termièra de Bearn (comunas d'Asson e l'Estela e Bètharram) e de Bigòrra (comuna de Sent Pèr). Era entrada qu'ei suu territòri d'Asson e era sortida suu de Sent Pèr.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Que s'ageish d'un camin sosterran de 2,8 km sus tres solèrs de galerias horadadas per arriu ena montanha calcària. Era visita que comença per granas salas qui comunican largament entre eras, hèra interessantas peths lors plafons espongius. Er ancian lheit der arriu qui òm correish puish, qu'ei ua henuda estreta e pregona ena quau e s'arremarcan interessants fenomèns d'erosion. Eth solèr inferior que correspond ath nivèu actuau der arriu qui òm segueish un moment en barca (ara sortida dera montanha, aqueth arriu que's geta en gave de Pau). Era fin dera visita que's hè en trenòt per un tunèl artificiau de 600 m qui torna miar ar aire libre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Descobèrta en 1810, qu'ei ua deras purmèras espelugas obèrtas ath public. Autanlèu 1880, eths anglés installats a Pau que vienèvan s'i aventurar dab era ajuda deth molièr Losbats de l'Estela e Bètharram. Après quauques annadas d'òbras, Léon Ross, pintor e un deths purmèrs fotografs deths Pirenèus, que l'orbeish ath gran public en 1903. Despuish era obertura, era espeluga qu'ei equipada d'un esclairatge electric.


text:
Enzimologia
L'enzimologia qu'ei la disciplina qui estúdia los enzims e las reaccions quimicas que catalisan. Los dus pretzhèits principaus de l'enzimologia que son l'estudi (aperat cinetica enzimatica) de la vitessa de desenvolopament de las reaccions quimicas e l'estudi de l'estructura deus enzims e la classificacion de las moleculas enzimaticas segon ua nomenclatura EC.
La cinetica enzimatica que's basa sus la vitessa d'aparicion e de desaparicion deus substrats e de produt. Aqueths que pòden estar quantificats mercés a la colorimetria (en tot calcular la densitat de produt mercés a la densitat de la soa color o de la color d'un produt quimic qui reageish dab eth).
La cinetica enzimatica qu'estúdia l'interferéncia deus inibitors, elements qui pòden ralentir la reaccion quimica catalizada per tau o tau enzim.
Per un enzim simple òm pòt apitar un grafic de reaccion establir l'equacion de Michaelis-Menten :
on qu'ei la vitessa iniciau, la vitessa maximau (dab ua quantitat maximau de substrat) e la constanta de Michaelis-Menten especifica d'un enzim particular.


text:
Acid fosforic
L'acid fosforic tanben conegut coma acid ortofosforic es un compausat quimic de formula H3PO4.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
L'anion associat amb l'acid fosforic se nomena ion de fosfat, e es fòrça important en la biologia, mai que mai en los compausats derivats dels sucres fosforilats, coma l'ADN, l'ARN e l'ATP. L'acid fosforic a un aspècte liquid transparent, legerament jaunit. Normalament, l'acid fosforic s'estoca e se distribuissi en solucion. S'obten mejançant lo tractament de ròcas de fosfat de calci amb acid sulfuric, filtrant mai tard lo liquid en resultant per poder extraire lo sulfat de calci. Una autra forma d'obtencion consistís en cremar de vapors de fosfòr e tractar l'oxid en resultant amb vapor d'aiga. L'acid es fòrça util al laboratòri, per de qu'a una nauta resisténcia a l'oxidacion, la reduccion, e a l'evaporacion.


text:
Driencourt
Dryincourt en picard ( Driencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural situat a l'èst de Péronne.
Village rural situé à l'est de Péronne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las traces de villa gallo-romaine i an #èsser d'amassadas, aital coma dels sosterranhes refugis (muches)[1].
Lo vilatge a #èsser destruit pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Des traces de villa gallo-romaine y ont été retrouvées, ainsi que des souterrains refuges (muches)[1].
Le village a été détruit pendant la Première Guerre mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Ligam rot Error de citacion : Invalid
tag; name "Quid" defined multiple times with different content


text:
Urban Ier
Urban Ièr (mòrt lo 23 de mai de 230) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 17en evesque de Roma vèrs 222-230. Succediguèt a Calixte Ièr (vèrs 217-222) e foguèt remplaçat per Poncian (vèrs 230-235).
Son pontificat foguèt marcada per l'absència de persecucions imperialas còntra lei crestians. En revènge, conoguèt de dificultats ambé l'antipapa Ipolit de Roma. Pasmens, la màger part de son accion es mau coneguda.
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, venguèt lo sant protector dei vendémias en França e dins lei país germanics.


text:
1726
Aquesta pagina concernís l'an 1726 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jacques Carrey (1649-1726), dessenhaire francés.


text:
-167
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -167 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Modificacion de la lèi sus lei punicions corporalas. Lei tatoatges infamants sus lo visatge e leis amputacions foguèron remplaçats per de còps de foit. L'objectiu èra d'umanizar lei penas judiciàrias. Pasmens, aquò foncionèt pas totalament car lo foit entraïnava de bleçaduras pus grèvas e un nombre de mòrts pus important (→ 156 av. JC).


text:
-477
Aquesta pagina concernís l'an -477 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Formacion oficiala de la Liga de Delos qu'organizèt son premier congrès federau sus l'illa sacrada de Delos (mai de 477 avC). L'illa venguèt lo sèti de l'aliança e de son tesaur.Atenas i aguèt un ròtle preponderant gràcias a sa flòta importanta e la Liga venguèt l'otís de sa dominacion en Mar Egèa.
Dins lo nòrd-èst, la flòta de Cimon obliguèt Pausanias de quitar Bizància onte l'èx-generau espartenc èra sospichat d'assaiar de venir rèi.
Roma[modificar | modificar la font]
Perseguida de la « guèrra privada » entre l'Ostau roman dei Fabii e la vila etrusca de Veïes situada au nòrd de Roma. Lo rescòntre decisiu se debanèt sus lo riu Cremera onte lei fòrças dei Fabii foguèron anientadas. Una temptativa de sètge de Roma per lei venceires de la batalha mau capitèt après l'arribada de renfòrç formats per l'armada cargada de luchar còntra lei Volscs. Pasmens, lo relarg de Roma foguèt pilhat e leis Etruscs se fortifiquèron a la cima de Janícul.


text:
136472 Makemake
Makemake, o 136472 Makemake, es una planeta nana e probablament lo mai grand dels objèctes de la cencha de Kuiper (KBO). Aquesta planeta, que ten un diamètre qu'es aproximativament 2/3 de la talha de Pluton, a pas cap de satellit conegut. Sas temperaturas mejanas plan bassas, que son d'aperaquí 30 K (−243.2 °C), implica que sa susfàcia es cobèrta de metan, etan, e probablament de glaç d'azòt.
Nomenat inicialament 2005 FY9, e batejat puèi amb lo numèro 136472 de planeta nana, Makemake, que son nom proven de la mitologia del pòble rapanui, foguèt descobèrt lo 31 de març de 2005, per una equipa dirigida per Michael Brown. L'eveniment s'anoncièt oficialament lo 29 de julh de 2005 e tres ans mai tard, en julh de 2008, aquel còs foguèt reconeguda coma planeta nana per l'Union Astronomica Internacionala (IAU).


text:
Rocquencourt (Yvelines)
Rocquencourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri communal de Rocquencourt aperten a la plana de Versailles, a una altitud mièja de 130 mètres, adossat al nòrd al relief cobèrt pel bòsc de Marly. Aquel territòri es relativament redusit (Es la una de las mai pichonas municipalitats dels Yvelines) e fauta singularment d'unitat. A ocupat al sud-oèst pel domeni de Chèvreloup, contigu al parc de Versailles e #qu'alberga lo arboretum del meteis nom, en cobrint aperaquí la mitat de la comuna ; al nòrd, engloba lo marge sud de la bòsc de Marly, del temps que l'espaci situat a l'èst de la rota nacionala 186 a cobèrt pels grands ensems residenciales del Domeni e de Parly 2. La municipalitat a traversat per de grandas infrastructuras viàrias : lo autoroute A13, a 2 x 3 vias, en lo nòrd al limit amb L'Aquela-Sant-Cloud, la expedís départementale 307 parallela a la autoroute, en connectant Sant-Cloud a la vallée de la Mauldre, #que compòrta 2 x 2 vias a la traversada de la municipalitat, e la rota nacionala 186 orientat nòrd -sud (connexion Versailles - Sant-Germain-en-Laye), enllaçada a las precedentas per doas échangeurs.
La part urbanisée representa aperaquí un quatren de la superficie totala. A constituit essencialament de immeubles d'abitacions e de bureaux generalament de 3 a 5 escalonis.
Lo triangle de Rocquencourt, #qu'es lo échangeur dels autoroutes A13 e A12, se situa en realitat en la municipalitat vesina de Bailly.
La municipalitat de Rocquencourt es limitrophe de L'Aquela-Sant-Cloud al nòrd-es, del Chesnay a l'èst, de Versailles al sud, de Bailly a l'oèst e de Louveciennes al nòrd.
Es drainée pel ru de Chèvreloup, afluent del ru de Gally, #que pren la siá font en lo domeni de Chèvreloup.
Le territoire communal de Rocquencourt appartient à la plaine de Versailles, à une altitude moyenne de 130 mètres, adossé au nord au relief couvert par la forêt de Marly. Ce territoire est relativement réduit (C'est l'une des plus petites communes des Yvelines) et manque singulièrement d'unité. Il est occupé au sud-ouest par le domaine de Chèvreloup, contigu au parc de Versailles et qui héberge l'arboretum du même nom, couvrant environ la moitié de la commune ; au nord, il englobe la marge sud de la forêt de Marly, tandis que l'espace situé à l'est de la route nationale 186 est couvert par les grands ensembles résidentiels du Domaine et de Parly 2. La commune est traversée par de grandes infrastructures routières : l'autoroute A13, à 2 x 3 voies, dans le nord à la limite avec La Celle-Saint-Cloud, la route départementale 307 parallèle à l'autoroute, reliant Saint-Cloud à la vallée de la Mauldre, qui comporte 2 x 2 voies à la traversée de la commune, et la route nationale 186 orientée nord -sud (liaison Versailles - Saint-Germain-en-Laye), raccordée aux précédentes par deux échangeurs.
La partie urbanisée représente environ un quart de la superficie totale. Elle est constituée essentiellement d'immeubles d'habitations et de bureaux généralement de 3 à 5 étages.
Le triangle de Rocquencourt, qui est l'échangeur des autoroutes A13 et A12, se situe en réalité dans la commune voisine de Bailly.
La commune de Rocquencourt est limitrophe de La Celle-Saint-Cloud au nord-est, du Chesnay à l'est, de Versailles au sud, de Bailly à l'ouest et de Louveciennes au nord.
Elle est drainée par le ru de Chèvreloup, affluent du ru de Gally, qui prend sa source dans le domaine de Chèvreloup.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Chesnay dépendait de la parròquia de Rocquencourt quand en 1683, Louis XIV la #crompar per la barrar en lo parc de Versailles.
Lo castèl de Beauregard i aguèt bastit l'an 1786.
La darrièra batalha de las tropas imperialas napoléoniennes i aguèt luòc a Rocquencourt, lo 1er Modèl:En julhet 1815, siatz 13 jorns après Waterloo e 9 jorns après lo abdication de Modèl:Napoleon Ier mas abans la signatura de la armistice, del temps que las Prussiens avián ocupat la França. #Èsser lo fach, al instigation del maréchal Davout, dels generales Exelmans e Piré e se traduisit per la masèle d'una brigada prussienne e mai de 400 presoèrs.
En julhet 1951, lo Grand quartièr general de las poténcias aliadas a Euròpa (SHAPE) s'installa dins bastissas pré-fabricats, bastits dins tres mes aperaquí pel enginy militar francés, sus una localizacion #que la França i n'aviá fach don al OTAN. I aviá situat al Camp Voluceau a Rocquencourt sul luòc actual del INRIA, fins al 30 de març de 1967[1].
Le Chesnay dépendait de la paroisse de Rocquencourt quand en 1683, Louis XIV l'acheta pour l'enfermer dans le parc de Versailles.
Le château de Beauregard fut construit en 1786.
La dernière bataille des troupes impériales napoléoniennes eut lieu à Rocquencourt, le Modèl:1er juillet 1815, soit 13 jours après Waterloo et 9 jours après l'abdication de Modèl:Napoléon Ier mais avant la signature de l'armistice, alors que les Prussiens avaient envahi la France. Elle fut le fait, à l'instigation du maréchal Davout, des généraux Exelmans et Piré et se traduisit par l'anéantissement d'une brigade prussienne et plus de 400 prisonniers.
En juillet 1951, le Grand quartier général des puissances alliées en Europe (SHAPE) s'installe dans des bâtiments pré-fabriqués, construits en trois mois environ par le génie militaire français, sur un emplacement dont la France avait fait don à l'OTAN. Il était situé au Camp Voluceau à Rocquencourt sur le site actuel de l'INRIA, jusqu'au 30 mars 1967[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.inria.fr/40ans/codesource/pdf/codesource02.pdf
- ↑ http://www.inria.fr/40ans/codesource/pdf/codesource02.pdf


text:
Sant Marin
La Republica Serenissima de Sant Marin (Serenissima Repubblica di San Marino en italian) es lo tresen estat pus pichon d'Euròpa après Vatican e Monegue (60,5 km²) e la decana de las republicas. Completament enrodada per Itàlia entre Emília-Romanha e las Marchas, la Republica compta aperaquí 32 000 abitants.
Sa capitala es Sant Marin.
Lo gentilici es santmarinés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La republica es dirigida per dos capitanis regents, elegits per un mandat de 6 mes. Retipan los cònsols de Roma. Los mandats començan lo 1èr d’abril e lo 1èr d’octobre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Sant Marin.


text:
1835
Aquesta pagina concernís l'an 1835 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Ostila au cristianisme, la rèina Ranavalona Ièra ordonèt l'expulsion dei missionaris britanics installats dins l'illa dempuei 1820. Aquò privèt lo reiaume de son assisténcia tecnica. La rèina assaièt de lei remplaçar per d'aventuriers ambé de coneissenças tecnicas (Jean Laborde, Napoléon de Lastelle... etc.) per perseguir la modernizacion ò crompar d'armas modèrnas. Pasmens, sei mesuras còntra lei crestians de l'illa agravèron l'ostilitat dei poissanças colonialas (→ 1845).
Oyo[modificar | modificar la font]
Desfacha còntra lei fòrças dau Califat de Sokoto. La capitala foguèt perduda e abandonada per sa dinastia que se retirèt en direccion dau sud.
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Lei fòrças dau Califat de Sokoto ataquèron lo nòrd dau reiaume d'Oyo. Capitèron de conquistar e de pilhar sa capitala.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En mai, una revòuta liberala foguèt vencuda en Zacatecas. La repression durèt dos jorns e entraïnèt la mòrt de 2 000 a 2 500 abitants. Puei, lo 2 d'octòbre, en fàcia de la politica de centralizacion menada per lo govèrn mexican, Texàs se proclamèt independent. De tropas i foguèron mandadas per restablir l'òrdre mai obtenguèron ges de resultat decisiu.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Proclamacion de l'independéncia de la region lo 2 d'octòbre en causa de desacòrdis a prepaus de la centralizacion de l'estat mexican. Après unei victòrias inicialas, leis insurgents deguèron faciar l'arribada de tropas mexicanas e se retirar après divèrsei desfachas (Batalha der Alamo...).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Famina de Tenpo que durèt de 1833 a 1837. La catastròfa foguèt agravada per un tèrratrem poderós (magnitud 7,6) que destruguèt la region de Sanriku.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Giovanni Schiaparelli, astronom italian (m.1910)
- 27 de julhet - Giosuè Carducci, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1907)
- 13 d'octobre - Alphonse Milne-Edwards, zoologista francés (m.1900)
- 31 d'octobre - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (m.1917)
- 30 de novembre - Mark Twain, escrivan american (m.1910)
Decèsses[modificar | modificar la font]
[Remplaçatz aquesta mencion pel ligam ambe http seguit d'un espaci e del títol que volètz li balhar]


text:
-389
Aquesta pagina concernís l'an -389 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Esparta totjorn ambé d'operacions terrèstras dins lo sector dau Golf de Corint que regardèron gaire leis Atenencs e d'operacions navalas menadas per la flòta d'Atenas. Leis Atenencs ataquèron l'illa d'Egina ont èra installada una colonia espartenca e leis operacions navalas se concentrèron dins la zòna en Peloponès e Atica. Lei flòtas atenenca e espartenca i organizèron divèrseis emboscadas victoriosas còntra son adversari. Lo generau espartenca comandant la flòta i foguèt tuat mai Atenas deguèt finalament abandonar Egina après l'arribada de renfòrç terrèstres importants. L'annada s'acabèt amb una incursion d'Esparta dirèctament còntra lo pòrt dau Pirèu mau defendut en causa de l'abséncia de la flòta. Unei naviris marchands i foguèron capturats.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint. Lo rèi Agesilas II menèt una expedicion còntra Acarnania, ciutat aliada d'Atenas. Après una tiera de dificultats per establir lo contacte ambé l'armada enemiga, capitèt d'infligir de pèrdas importantas a son adversari (qu'abandonèt la guèrra l'annada seguenta e signèt una patz separada amb Esparta). En revènge, en Mar Egèa, la flòta espartenca mandada còntra lei posicions atenencas foguèt finalament obligada de se retirar sota la pression de son adversari. Pasmens, èra encara en capacitat de combatre e sus lo camin dau retorn, menèt una incursion còntra lo pòrt dau Pirèu que li permetèt de capturar plusors naviris marchands.
Roma[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte entre Roma e divèrsei ciutats etruscas dau sud d'Etrúria, especialament Volsinies, Vulci e Tarquinia, qu'acomencèron de s'opausar a l'expansion romana après la conquista de Veïes.


text:
1537
Aquesta pagina concernís l'an 1537 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de Nova scientia dau matematician italian Niccolo Fontana Tartaglia (1499-1557). Aquò èra lo premier manuau de balistica, sciéncia venguda importanta en causa de l'aumentacion de portada deis armas de sètge entraïnada per lo desvolopament de l'artilhariá pirotecnica. Son obratge conoguèt un succès important e plusors edicions ulterioras.


text:
Hifiklub
Hifiklub es un grop occitan de rock en lenga anglesa, venent de Tolon (Provença). Revendica d'influéncias musicalas fòrça variadas coma lo blues. En mai d'aquò lei sòcis d'Hifiklub connèctan sa creativitat musicala amb un engatjament fòrt dins d'autrei domenis artistics coma lo cinèma, lo design e l'arquitectura.
Sòcis[modificar | modificar la font]
Sei sòcis permaments son:
- Laugier, valent a dire Règis Laugier: bassa e votz principala
- Benito, valent a dire Luc Benito: batariá e votz addicionala
- Morcillo, valent a dire Nicolau Morcillo: guitarra e votz addicionala
Un èx-sòci èra Felip Dias, remplaçat per Morcillo en 2007.
Sei sòcis ocasionaus son:
- Earl Slick
- Paulo Furtado
- Evil Eddy Jo
- Plain Jane
- Robert Aaron
- Michael Beckett
- Dead Combo
- Skerik
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo grop apareguèt amb son projècte actuau en 2006, en fasent seguida au grop Hi Fi Killers.
Lo primier volum dau projècte d'Hifiklub, French Accent, lo coproduguèron en 2006 a Nòva York au costat d'Earl Slick (artista sòlo e musician de David Bowie) e lo registrèron amb sa participacion e mai amb aquelei de Paulo Furtado (The Legendary Tiger Man), Robert Aaron (Fischerspooner), Michael Beckett (Schneider TM) e pron d'autres.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficiau
- (en) Hifiklub a MySpace
- (it) (en) Entrevista de Laugier (clicatz a: "Musica" > "Interviste" > "Hi Fi Klub" vèrs la fin de la lista)


text:
Ax
Ax[1][2] o Acs [3] [4](Ax-les-Thermes en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region Miègjorn-Pirenèus. Gràcias a sas fonts nombrosas (mai de 70), la vila, que comptava 1.318 abitants en 2012, venguèt un centre del termalisme tre lo sègle XVIII, e coneguèt puèi una prosperitat economica, consolidada per l'arribada del tren e l'implantacion de casinos, que perdurèt fins a la mitat del sègle XX.
L'endreit s'es especializat tanben dins los espòrts de nèu, subretot a partir de la creacion en 1955 de l'estacion Ax 3 Domenis.
Somari
Geografía[modificar | modificar la font]
Ax se situa dins los Pirenèus lengadocians, a una altitud mejana de 720 mètres, al confluent d'Orièja, d'Arièja e de Lausa. Sa posicion geografica particulara, a la termièra d'Andòrra e a un trentenat de quilomètres de la frontièra amb l'estat espanhòl, ne faguèt una tèrra de passatge essenciala dins las migracions e relacions occitanocatalanas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Las activitats localas son principalament l'elevatge (bovins, ovins), lo torisme amb lo termalisme e los espòrts d'ivèrn.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Estacion d'espòrts d'ivèrn Ax 3 Domenis.
- Lo Bacin dels Ladres, al centre de la vila, es alimentat per de fonts caudas sortent de tèrra a 77 °C. La mai coneguda es la font dels canons. A l'Edat Mejana, aquel bacin servissiá per garir los leproses, un espital es situat a 1 mètre. Lo bacin foguèt construit per òrdre de Rogièr comte de Fois del temps de Loís IX.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Sant Udault
- Gatien Marcailhou d'Aimeric (1807-1855), compositor e "inventor" de la valsa per dançar. Professor del jove Gabriel Fauré. Sa composicion pus celèbra, Indiana inspirèt Camille Claudel per son grope La Valse.
- Pierre Bertrand de Mérignon[5]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Siti oficial de l'Ofici de Torisme de las Valadas d'Ax
- (fr) Siti oficial de l'estacion d'espòrts d'ivèrn
- (fr) « Ax-Les-Thermes » sur Histariège
- (fr) Siti de l'escòla d'Ax
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/09arija.htm
- ↑ http://books.openedition.org/pulm/1024>"Quora la divergéncia grafica complica pas la lectura, se podriá admetre lei grafias divergentas que se son sedimentadas. Lei sits d’estacions termalas an fornit de toponims similars a partir dau latin Aquis, De Aquis, qu’es l’ablatiu locatiu plurau de aqua. legissèm Ax en País de Fois (Alibèrt 1935, 419; Deledar & Poujade 1992) e Dacs en Shalòssa (Petit dictionnaire 1984. 128). Una uniformizacion grafica Ax/Dax o Acs/Dacs es pas indispensabla en tèrmes practics de lectura. Amb la meteissa racina avèm Ais de Provença ; una grafia Aix* o Aics* seriá una tissa pedanta e inutila."
- ↑ Pierre Brun, « Un helléniste du dix-septième siècle : Pierre Bertrand de Mérignon d'Ax-les-Thermes », Annales du Midi, 1894, p. 327-348


text:
Guèrra de la Faissa d'Agacher
La Guèrra de la Faissa d'Agacher se debanèt dau 14 au 30 de decembre de 1985 entre Burkina Faso e Mali. L'enjòc èra la region de la Faissa d'Agacher onte la frontiera entre lei dos país èra mau definida e qu'èra sospichada de tenir de ressorsas naturalas importantas. La question dau partiment d'aquela region aviá ja entraïnat d'escaramochas en 1974. La situacion se transformèt en guèrra dubèrta en decembre de 1985 quand lo govèrn burkinabe mandèt de foncionaris per recensar la populacion dins lei zonas contestadas. Lo 25 de decembre, lei fòrças malianas mandèron una tièra de contraofensivas còntra de vilatges ocupats per l'armada de Burkina Faso. Lei militars burkinabes resistiguèron mai deguèron faciar de pèrdas importantas fins a la signatura d'una trèva lo 30 de decembre. Per la seguida, la resolucion foguèt fisada a la Cort Internacionala de Justiciá que decidiguèt d'organizar un partiment de la region contestada.


text:
-490
Aquesta pagina concernís l'an -490 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Desbarcament de tropas pèrsas dins lo nòrd d'Atica. Aquò fasiá partida de la politica expansionista pèrsa en direccion de Grècia mai Atenas èra especialament amirada en causa de son sostèn a la revòuta dei ciutats grègas d'Ionia. Sostengut per un còrs de soudats de Platèa (un milièr d'òmes), una armada de 9 000 a 10 000 soudats atenencs dirigits per Milcíades capitèt de blocar l'invasion sus la plaja de Maraton. Puei, aquela fòrça capitèt de rintrar a Atenas ont empachèt un segond desbarcament dirèctament dirigit còntra la ciutat. Aquò marquèt la fin de la Premiera Guèrra Medica e donèt un prestigi fòrça important ais Atenencs en Grècia antica.
En revènge, au començament de l'annada, Atenas mau capitèt d'empachar leis Aquemenidas de conquistar Eretria en despiech d'un renfòrç de 4 000 òmes.
Esparta[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau complòt de l'annada passada organizat per Cleòmenes Ièr còntra Demarat. Cleòmenes foguèt exilat e rapidament cridat car mobilizava una armada dins una region vesina d'Esparta. Pasmens, foguèt declarat fòl e estremat dins una preson per sei fraires Leònides e Cleombrot. I foguèt descubèrt mòrt, oficialament après un suicidi. Leònides li succediguèt coma rèi.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha còntra leis illas grègas de la Mar Egèa acomençada l'annada precedenta. La flòta pèrsa conquistèt mai d'una illa importanta coma Naxos, Delos ò Eubèa. Pasmens, sa temptativa de desbarcar en Atica se turtèt a la resisténcia deis Atenencs que rebutèron l'ataca a la batalha de Maraton (12 de setembre). Aquò marquèt la fin de l'expedicion e l'apogèu territòriau de l'Empèri.


text:
Martigny (Aisne)
Martigny es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Martigny Es limitrophe de 4 comunas : Leuze, Besmont, Bucilly e Watigny[1].
Martigny est limitrophe de 4 communes : Leuze, Besmont, Bucilly et Watigny[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En creusant un silo pas luènh de la glèisa actuala a #èsser mesa a jorn la basa d'un torn circular d'un ancià castèl fòrt #que ne demòra pas de plànol. Una pèça anglesa de la Guèrra de #Cent Ans e una pèça Henri III i an #èsser d'amassadas. Las pèiras en calcaire blanc mòstran traces d'incendi.
En creusant un silo non loin de l'église actuelle a été mise à jour la base d'une tour circulaire d'un ancien château fort dont il ne reste pas de plan. Une pièce anglaise de la Guerre de Cent Ans et une pièce Henri III y ont été trouvées. Les pierres en calcaire blanc montrent des traces d'incendie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Géoportail Error de citacion : Invalid
tag; name "g.C3.A9o" defined multiple times with different content


text:
-513
Aquesta pagina concernís l'an -513 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Macedònia[modificar | modificar la font]
Inquiet de la conquista pèrsa de Tràcia, lo rèi Amintes Ièr prepausèt d'esperau sa somission au rèi aquemenida Darius Ièr. Macedònia venguèt ansin vassala de l'Empèri Aquemenida. Pasmens, gràcias a son alunchament dau centre l'Empèri, gardèt una autonòmia fòrça larga.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Lassat per leis incursions recurrentas dei nomadas escites còntra son territòri, lo rèi Darius Ièr organizèt una expedicion punitiva d'amplor per lei sometre. Dins aquò, leis Escites refusèron lo combat, adoptèron la tactica de la tèrra cremada e se retirèron dins l'estèpa. Aquò menacèt l'avitalhament de l'armada pèrsa e Darius Ièr preferiguèt prudentament abandonar sa campanha vèrs Danubi. Regardant leis Escites, l'expedicion s'acabèt sensa resultat e leis incursions dei nomadas contunièron dins lo corrent deis annadas seguentas. En revènge, sus lo camin dau retorn, lei Pèrsas conquistèron Tràcia e, per defugir una invasion, Macedònia se vassalizèt d'esperela e venguèt un protectorat aquemenida.
En Cirenaïca, après una guèrra civila entre lei diferentei faccions de la vila de Cirena, la region foguèt annexada au sen de l'Empèri.


text:
1295
Aquesta pagina concernís l'an 1295 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Anatolia, lo generau arsenita Alexios Philanthropenos se revoutèt. Dispausava dei tropas frontalieras — leis akritoi brèvament restaurats per l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) — e dau sostèn de la populacion. En fòra de l'afebliment de l'Empèri consequéncia dei combats, aquela guèrra civila annulèt lei victòrias enregistradas per Philanthropenos còntra lei Turcs dins lo corrent deis annadas precedentas, especialament lo renfòrçament de la frontiera lòng dau Meandre.
Maugrat lo sostèn dau pòble, ostil ais impòsts tròp importants necessitats per la situacion malaisada dei finanças imperialas, Philanthropenos mau capitèt de ganhar lo sostèn deis elèits bizantinas. Ansin, lo cap deis insurgents deguèt durbir de negociacions amb Andronic II. Aqueu darrier, aprofichant un clima de fisança entre lei dos òmes après de premiers cambis fructuós, capitèt d'organizar un complòt còntra son rivau. Arrestat per de soudats cretés, foguèt emborniat e dispareguèt de documents istorics per un trentenau d'annadas. Dins aquò, sei successors foguèron mens competents e laissèron pauc a pauc lei Turcs avançar dins lei províncias asiaticas (→ 1298).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine de Senfa Ared IV (1294-1295). Hezba Asgad (1295-1296), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.


text:
Haussà (lenga)
La lenga haussà (Hausanci dens la lenga Hausanci) es una lenga afroasiatica, del grop chadic, parlada en Africa occidentala e centrala. Es la principala lenga del grop chadic e una de las lengas majoras d'Africa.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo haussà fa partida de la larga familha de las lengas afro-asiaticas, ramificacion chadica.
Las lengas chadicas an tres brancas: occidentala, centrala e orientala. Lo haussà fa partida del grop occidental. Cal notar que tot ben que las lengas chadicas compten mai d'un centenat de lengas, lo haussà sol representa gaireben 80% del nombre total de locutors de la ramificacion chadica.
Estatut[modificar | modificar la font]
Es una de las tres lengas africanas majoras oficialas de Nigèria e la mai importanta.
Es una lenga nacionala de Nigèr e es parlat per la majoritat de la populacion.
Es tanben una de las lengas nacionalas dins qualques autres païses (Benin, Chad, Cameron).
Es tanben una lenga veïculara largament utilizada en Africa occidentala e centrala (de Ghana a Sodan).
Dialectologia[modificar | modificar la font]
Lo haussà a un vintenat de dialèctes. Es lo de Kano (Kananci) que sèrv de referéncia e de basi a la lenga estandarda.
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Als 50 000 000 de locutors de lenga mairala (que representa mai o mens lo nombre de Haussàs), cal ajustar un nombre desconegut de locutors qu'utilizan lo haussà coma lenga segonda. Cal pasmens reconéisser que lo nombre de 70 000 000 (sovent donat) es del tot possible vist que la lenga domina lo nòrd de Nigèria e Nigèr tot.
Los paises que comptan lo nombre mai grand de Haussàs son:
- Niger: al recensament de 2001 55,4% se declarèt haussà (en 1988 èran 53%). Amb una populacion de 18 000 000 en 2015 se pòt estimar a gaireben 10 000 000 los Haussàs d'aqueste país.
- Nigèria: 22% de la populacion ( 40 000 000 sus una populacion totala de 180 000 000 en 2015) se declara haussà.
De minoritats haussàs vivon de Ghana duscas Sodan e lor lenga es tanben sovent utilizada coma lenga franca.


text:
Anhanguera
Anhanguera siguèc un pterosaure que demoréc en eth miei deth cretacèu. Apertenguéc ara familha des Anhangueridae. Es sues trobalhes fogueren trobades en Brasil e era sua longada d'ales éra de quate metres.
En 1951 eth brasilièr L.I.Price descriguéc eth prumèr pterosaure sud-american. Es trobalhes éran ossi fossils d'un gran pterosaure damb ua longada d'ales d'aperaqui 3,5 metres. Price madeish diguéc qu'aguestes éran es restes d'ua esqueleta de pterosaure ena Formason de Santana, en eth nòrd-est deth Brasil.
Aguesta Formason de Santana tien 200 m més ei sonque ena part superior que se formaren fossils hè 115 milions d'ans, en eth lèu cretacèu, en un lòc pròche dera còsta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Lengas papós
Lo tèrme lengas papós —o pus exactament lengas indopacificas segon certans lingüistas— designa las lengas del Pacific occidental que son pas ni austronesianas ni australianas. Aquesta definicion negativa deu soslinhar que s'agís de qualificar l'extension geografica e benlèu pas d'una familha linguistica pròpriament dicha (o ben pas sufisentament demostrada).
Las lengas[modificar | modificar la font]
La màger part de las lengas papós son parladas sus l'illa de Nòva Guinèa (que es dividida entre la Papoa-Nòva Guinèa e la províncias indonesiana de Papoa e de l'Irian Jaya Occidental), amb d'unas parladas dins l'archipèla Bismarck,l'illa de Bougainville, e las illas Salamon a l'èst, e a Halmahera, en Timòr, l'archipèla d'Alor e l'oèst. Una lenga papó, lo Meriam Mir, se parla dintre las frontièras nacionalas d'Austràlia, a l'èst de l'estrech de Torres. Las solas lengas papós que benefícien d'una reconeissença officiala son las del Timòr Èst.
Nòva Guinèa es benlèu la region del mond mai divèrsa d'un punt de vista linguistic. Sens comptar las lengas austronesianas i auriá mai de 800 lengas divididas en ipoteticament 800 familhas de lengas qu'aurián benlèu pas cap de relacion entre elas o amb quina autra lenga que siá, plus un nombre larg de lengas isoladas. E mai i agèsse relativament pauc d'estudis de las lengas papós en comparason amb las lengas austronesianas, i aguèt tres ensages preliminars, d'escala larga, de classificacion genealogica per Joseph Greenberg, Stephen Wurm, e Malcolm Ross. La familha mai larga per la region papó es la de las lengas transneoguineanas que constituís la màger part de las lengas papós. Ja que benlèu un quart sonque de las lengas papós foguèron estudiadas menimosament, la compreneson qu'an los linguistas de las relacions d'aquelas lengas entre elas demòra limitida e necessitarà d'esclarziments futurs.
Mai d'una lenga de Flores e de las illas vesinas, e mai precisament la lenga de l'illa de Savu (tanben nomenadas Sabu o Sawu) son abitualament consideradas coma austronesianas, mas contenon un cèrt nombre de mots non-austronesians dins lor vocabulari de basa. D'unes prepausèron qu'aquelas poirián èsser de lengas originalament austronesianas qu'aurián dempuèi manlevat gaireben l'ensemble de lor vocabulari a las lengas austronesianas vesinas, mas cap de connexion amb las lengas papós de Timòr o d'Halmahera es pas estada trobada.
Las lengas de las illas Andaman poirián èsser religadas a d'unas lengas papós occidentalas, mas son pas cobèrtas pel tèrme papó.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion prepausada pel lingüista Joseph Greenberg, çò que se sona las "lengas papós" intrariá en realitat dins la superfamilha de las lengas indopacificas, inclusent divèrsas familhas que se tròban en partida dins lo domeni dich "papó" en Nòva Guinèa, d'autras fòra Nòva Guinèa[1]:
- Indopacific, superfamilha anciana que va d'Índia a Tasmania en passant pel domeni "papó" de Nòva Guinèa.
- (Kusunda, fòra Nòva Guinèa, en Índia)
- (Tasmanian, ara estench, fòra Nòva Guinèa, en Tasmania)
- (Andamanés, fòra Nòva Guinèa, a las illas Andaman)
- Transneoguinean: aquela familha recampa la majoritat de las lengas dichas "papós", en Nòva Guinèa.
- Papó occidental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- East Bird's Head, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Geelvink Bay, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sko, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Kwomtari-baibai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Arai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Amto-musan, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Torricelli, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sepik-Ramu, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Papó oriental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ RUHLEN Merritt (1991) A guide to the World’s languages. Volume 1: Classification, with a postscript on recent developments, Stanford: Stanford University Press [1a ed. 1987].


text:
Categoria:Mecanica
Aquesta categoria concernís una branca de la fisica : cinematica, estatica, dinamica, mecanica dels mitans continús e mecanica dels fluids, entre autres.
Per las maquinas e los mecanismes (motor, relotjariá, usinatge, etc.), veire categoria:dispositiu mecanic.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
B
- ► Biomecanica (2 P)
E
- Electromecanica (3 C)
- Espòrt mecanic (3 C)
I
- Industria mecanica (1 C)
M
- ► Mecanica quantica (3 P)
O
- Mecanica ondulatòria (1 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Mecanica »
Aquesta categoria conten los 8 articles seguents.


text:
Grands Lacs (Africa)
Coma los celèbres Grands Lacs d'America del Nòrd, los Grands Lacs d'Africa son un sistèma de lacs localizat en Africa de l'Èst. Orientat dins lo sens nòrd sud, aquel ensemble revela la partida miègjornala de la Val de Rift. Compren lo lac Victòria, lo tresen lac del mond par sa talha. Los grands lacs son (superfícia / prigondor maximala) :
- Lac Tanganyika (32 900 km² / 1433 m)
- Lac Victòria (68 100 km² / 82 m)
- Lac Malawi (30 900 km² / 706 m)
- Lac Turkana (6 405 km² / 109 m)
- Lac Albèrt (5 270 km² / 51 m)
- Lac Aidoard (2 150 km² / 117 m)
- Lac Kivu (2 700 km² / 485 m)
- Lac Kyoga (1 720 km² / 5,7 m)
Qualques considèran que sols los lacs Victòria, Albèrt e Aidoard constituisson los Grands Lacs perque son los sols que s'escampan dins lo Nil Blanc. Los lacs Tanganyika e Kivu s'escampan dins Còngo.
Region dels Grands Lacs[modificar | modificar la font]
Aquela region es una de las regions pus fòrtament pobladas del mond amb una populacion estimada de 150 milions d'abitants. Per causa de son anciana activitat volcanica, aquela partida d'Africa es tanben una de las regions pus fertilas. Son altitud li balha un clima puslèu temperat malgrat sa localizacion sus l'eqüator. Aquel clima permet l'elevatge (lo bestial demòra alunhat de las malautiás), en particular de bovins e de cabras.
A causa la densitat de la populacion e lo susplus agricòla de la region, la zona es organizada en fòrça pichons Estats. Las pus poderosas d'aquelas monarquias foguèron Rwanda, Burundi, Buganda e Bunyoro. Al contrari de las autras regions d'Africa, las ancianas frontièras foguèron sovent mantengudas per las poténcias colonialas.
Fòrça cobejada a causa de la font de Nil, la region interessèt longtemps los Europèus. Los primièrs qu'arribèron dins la region en nombre foguèron los missionaris. Coneguèron un succès limitat dins la conversion dels autoctòns. Lo contacte grandissent amb lo rèsta del mond condusiguèt a una seria d'epidèmias catastroficas concernent los èssers umans coma lo bestial. La populacion de la region demeniguèt fòrça, fins a 60% dins qualques zonas. La region tornèt al nivèl demografic precolonial solament dins las annadas 1950.
Considerada coma una region de grand potencial aprèp l'independéncia, la region subiguèt aquelas darrièras annadas guèrras civilas, violéncias intensas e un genosuicide, que la daissèron dins un grèu estat de pauretat que sols Kenya e Tanzania i escapan.


text:
Château de Lienesse
Cet édifice est situé en France dans la région Centre dans la ville de Neuilly-en-Dun et sa construction date du : 1ère moitié 16e siècle
Pigeonnier (cad. C 166) : inscription par arrêté du 25 octobre 1971
Propriétaire : propriété d'une société privée
Géolocalisation : 46.8 / 2.78333
Localités à proximité :
Neuilly-en-Dun (1 km),
Chaumont (5 km),
Givardon (5 km),
Saint-Aignan-des-Noyers (5 km),
Bannegon (6 km).
Photo sous licence CC-BY-SA
Les alentours de Neuilly-en-Dun ne manquent pas de monuments historiques, dont voici quelques exemples : Hôtel des Echevins (ancien Hôtel de Ville) qui se trouve à Bourges, Cathédrale Saint-Cyr et Sainte-Julitte à Nevers, Maison de Moulins, Etablissement thermal de Lecoeur qui se trouve à Bourbon-l'Archambault, Prieuré bénédictin de Souvigny de Souvigny, Maison dite du Lieutenant criminel, au Sud de l'église (Saint-Pierre-le-Moûtier), Presbytère à Poiseux, Eglise Saint-Loup (Saint-Hilaire), Ancien château d'eau (Bourges), Château de la Motte-Farchat de Fleury-sur-Loire, Eglise Saint-Martin-et-Saint-Roch de la commune d'Ids-Saint-Roch, Palais Ducal (ancien) qui se trouve à Nevers, Eglise Saint-Paul de Venas, Château du Bessay à Toury-sur-Jour, Eglise Sainte-Bernadette du Banlay de Nevers, Château des Bordes de la commune d'Urzy, Maison de Jeanne d'Arc à Moulins, Ancien lycée Mirangron à Nevers, Château à Culan, Eglise Saint-Paxent de Nozières.


text:
Zhejiang
Zhejiang es una província chinesa (en chinés, 浙江省, en pinyin, Zhèjiāng Shěng) situada dins la partida orientala de China. Sa superficia es de 101 800 km² e sa populacion es de 54 426 891[1] abitants.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom deriva de l'ancian nom del fluvi Qiantan, que s'apelava lo fluvi Zhè (浙). Lo flume passa per Hangzhou. Jiāng (江) en chinés significa fluvi, lo nom de la província significa doncas literalement "la província del fluvi Zhe". Uèi lo fluvi es apelat Qiantang mas an servat l'apelacion de Zhe pel nom de la província.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La província es a 70% occupada per de còlas, de sèrres e de montanhas. L'altitud mai elevada de la província es 1929 m (pic de Huangmaojian).
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Zhejiang comptava en 2010 54 426 891 abitants. Es una region plan poblada que la densitat majana i es de 534 abitants per km². Gràcias a una salde migratòri positiu degut a un desvolopament economic dinamic, la populacion a crescut de 18,5% entre 2000 e 2010.
Evolucion demografica (1912 -2010)[modificar | modificar la font]
Composicion etnica[modificar | modificar la font]
La província es poblada per de Han a 99,2%. I a tanben 0,3% de She. Lo demai es compausat per de grops etnics reduches o de membres de minoritats venguts d'autras províncias.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala es lo chinés mandarin mas la lenga de cada jorn es lo Wu. Los She an completament abandonat lor lenga e parlan sonque chinés (mandarin e wu).


text:
Canal de las Doas Mars
geografia[modificar | modificar la font]
Lo 'Canal de las Doas Mars', o pus recentament Canal del Miègjorn, es un canal que religa Garona a la mar Mediterranèa. Amb lo canal lateral a Garona forma una via navigabla entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa.Lo canal de las 2 mar passa per Carcassona, Sèta Bezièrs e Tolosa. Es perlongat pel canal de Ròse a Seta.
istòria[modificar | modificar la font]
Auguste, Neron, Carlesmagne, François 1er, Charles IX et Enric IV i an pensat. Loís XIV qu'a pagat los qui bastivan lo canau. Foguèt bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, entre 1666 e 1681, per lo comèrci del blat.
Que i avè bonas condicions de tribalh per l'epòca : qu'ès pagat tanben quand ès malaut, que son mantuns a tribalhar suu chantièr. Los utís qu'èran prestats e los obrèrs que'us devèn guardar en bon estat. Qu'a emplegat mei de 12 000 personas per lo realisar. La barca de pòste qu'èra ua gabarra qui transportava personas de Tolosa a Besièrs.
Uei lo dia[modificar | modificar la font]
Es a l'ora d'ara lo pus ancian canal d'Euròpa en foncionament.
Dempuèi 1996 es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Mei frequentat que Seine, que representa a eth sol un cincau deu torisme fluviau francés. 80% deus touristas sul canal son etrangèrs.
Lo lac de la Ganguisa serveish a tornar emplir lo canal en perioda seca e a lo voeitar quand i a tròp d'aiga.


text:
Tristan Tzara
Tristan Tzara, de son nom vertadièr Samuel Rosenstock, nascut lo 16 d'abril de 1896 a Moineşti, Romania e mòrt lo 25 de decembre de 1963 a París, foguèt un escrivan, poèta e ensagista de lenga romanesa e francesa e un dels fondadors del movement Dada.
Biografia[modificar | modificar la font]
Los membres de la familha Rosenstock faguèron part de las 800 000 personas josievas recensadas que lo còde civil en vigor, a l'epòca, interdisiá la ciutadanetat romanesa. Lo seu paire èra quadre d'una societat d'expleitacion petroliera; Samuel coneguèt una enfança e una adolescéncia aisada e sens istòria. Seguèt una classa sus la cultura francesa dins un institut privat, de literatura al licèu Saint-Sava e de sciéncia e otenguèt lo certificat de fin d'estudis al licèu Milhai-Viteazul.[1].
Amb son amic de licèu Marcel Janco, Samuel creèt, en 1912, sa primièra revista "Simbolul" e s'imagina en « àngel negre del simbolisme trionfant ». I publiquèt l'un de sos primièrs poèmas « Sur la rivière de la vie ».
En 1915, adoptèt l'escais de Tristan Tzara : Tristan en referéncia a l'eròi de l'opèra de Richard Wagner « Tristan e Iseut » e Tzara per çò que vòl dire "tèrra" o "país" en romanés[2].
Amb son certificat de fin d'estudis, Tzara s'inscriguèt a l'Universitat de Bucarèst en matematicas e filosofia en setembre de 1914). Son amic Janco s'inscriguèt en politecnica[3].
L'ambient provincial de Bucarèst languís Tzara que sòmia de partir. Contra l'avís de son paire, mas encoratjat per Janco que lo buta de lo rejónher a Zuric, quitèt Romania per Suècia, país neutre aculhent la joventut d'Euròpa refusant la guèrra. S'inscriguèt a l'universitat en classa de filosofia. Mas lo languiment lo torna ganhar : « las sensacions de ben-èsser venguèron raras e totes los plasers foguèron catalogats : las excursions, los cafès, los amics... » Demòra a Zuric sonque mercés a Janco.
Tzara encontrèt l'alemand Hugo Ball e la seuna femna Emmy Hennings, baladora e cantaira. Se presenta coma un revolucionari professional, disciple de Mikhaïl Bakunin, que quitèt Alemanha per causa d'incitacions a l'insurreccion. Convencut qu'en Suècia, encontrèsse de joves coma el tenent la volontat de « gausir de lor independéncia », Ball configuèt a Tzara son projècte de dubrir un luòc ont s'assemblarián totas las dissidéncias.[4].
Lo 5 de febrièr, Ball, Hennings, Richard Huelsenbeck, Tzara e los pintres Jean Arp, Janco e Sophie Taeuber inaugurèron lo Cabaret Voltaire que transformèron en cafè literari e artistic que sos murs foguèron cobèrts de quadres creant un ambiant a l'encòp intim e ofegat[5]. Lo succès foguèt immediat. [6].
Participèt a la renaissença del mot Dada a Zuric e foguèt lo pus actiu propagandista del movement.
Escriguèt los primièrs tèxtes "dadas" :
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine (1916),
- Vingt-cinq poèmes (1918),
- Sept manifestes Dada (1924)
Tristan Tzara, Aragon, Philippe Soupault et Breton, e mai d'autres, participèron a la revista SIC creada per Pierre Albert-Birot en 1916 e d'autras activitats amb visada de tustar lo public e destruir las estructuras tradicionalas del lengatge.
Puèi, temptèt de reconciliar surrealisme e comunisme (aderiguèt al Partit Comunista en 1936, per rejónher la Resisténcia pendent la Segonda Guèrra Mondiala).
Es enterrat a Paris, al cementèri del Montparnasse.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine, première édition 1916
- Vingt-cinq poèmes, 1918
- Cinéma calendrier du cœur abstrait maisons, première édition 1920
- Le cœur à barbe, 1922.
- Sept manifestes Dada, première édition 1924, amb dessenhs de Francis Picabia
- Mouchoir de nuages, 1924.
- Sonia Delaunay, 1925.
- De nos oiseaux : poèmes, 1923.
- L’arbre des voyageurs, 1930.
- Essai sur la situation de la poésie, 1931
- L’homme approximatif, 1931.
- Où boivent les loups, 1932.
- L’antitête, 1933.
- Grains et issues, 1935.
- La main passe, 1935.
- Ramures, 1936.
- Sur le champ, 1937.
- La deuxième aventure céleste de M. Antipyrine, 1938.
- Midis gagnés, 1939.
- Ça va, 1944.
- Entre-temps, 1946.
- Le cœur à gaz, 1946.
- Terre sur terre, 1946.
- La fuite : poème dramatique en quatre actes et un épilogue, 1947.
- Le surréalisme et l’après-guerre, 1947.
- Le poids du monde, 1951.
- La face intérieure, 1953.
- À haute flamme, 1955.
- La bonne heure, 1955.
- Parler seul, 1955.
- Le fruit permis : poèmes, 1956.
- La Rose et le chien, 1958.
- Juste présent, 1961.
- Lampisteries, précédé de Sept manifestes Dada, 1963.
- 40 chansons et déchansons, 1972.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Henri Béhar, Tristan Tzara, Oxus, Colleccion "Les Roumains de Paris", Paris, 2005 (ISBN 2-84898-048-6).
- François Buot, Tristan Tzara, Grasset, Paris, 2002
- Marc Dachy, Tristan Tzara, dompteur des acrobates, L'Echoppe, Paris, 1992
- Christian Nicaise, Tristan Tzara : les livres, Éd. L'Instant perpétuel, Rouen, 2005 (ISBN 2-905598-90-5).


text:
Casa d'Arnas
Casa d'Arnas (Cazedarnes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Clardeluna (1898 - 1972) de son nom vertadièr Joana Bartés (poeta,autora)