text:
Tresen Reich
Lo Tresen Reich (var. Tresau Reich, Tresesme Reich) es un tèrme que designa l'Estat alemand nazi qu'Adolf Hitler dirigissèt de 1933 a 1945. Lo nom oficiau dau regim èra, coma per l'Empèri Alemand e la Republica de Weimar, Deutsches Reich, puei a partir de 1943, Großdeutsches Reich.
Hitler èra lo cap dau Partit Nacionau-Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei - NSDAP - en alemand). Lo mot nazisme es un acronim que representa la doctrina qu'Hitler e son regim politic definissèt ; vèn dei letras dau nom de la doctrina, que venguèt lo nom dau partit : Nationalsozialismus.
Lo regim durèt dotze ans, de la nominacion d'Hitler per cancelier lo 30 de genier de 1933 a la capitulacion sensa condicion dau Reich vencut lo 8 de mai de 1945, seguida per l'arrestacion lo 23 de mai dau darrier govèrn nazi de Karl Dönitz. La propaganda nazi destinava lo Tresen Reich a durar "mila ans". Ne'n durèt dotze, e d'autra part jamai lei nazis dissouguèron formalament la Republica de Weimar.
Estat policier de tipe totalitari, lo Tresen Reich si basa avant tot sus lo "poder carismatic" absolut qu'exercisse lo Führer Adolf Hitler, e es responsable de l'entrinament de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa, durant qué l'acusan, entre autres crimes de massa, dau genocidi dei judieus (Shoah) e dei Tziganes (Porajmos) d'Euròpa, de la mesa a mòrt sistematica deis andicapats, e de la persecucion de toei leis opausants potenciaus.
Somari
- 1 La fin de la Republica de Weimar
- 1.1 La crisi generala
- 1.2 Lo progrès dau nazisme
- 1.3 De von Papen a Hitler
- 2 L'Estat nazi dau Tresen Reich
- 2.1 La consolidacion dau poder nazi
- 2.1.1 Lei negociacions ambé lei conservators
- 2.1.2 L'incendi dau Reichstag e sei consequéncias
- 2.1.3 La presa de contraròtle dau país
- 2.1.4 Lo redreiçament economic
- 2.2 La formacion d'un estat de repression e d'exclusion
- 2.1 La consolidacion dau poder nazi
- 3 La politica d'expansion dau regim nazi e sa revirada
- 3.1 La lucha còntra lo tractat de Versalhas
- 3.2 L'expansion militara dau Reich
- 3.3 La guèrra totala e l'afondrament dau Reich
- 4 Nòtas e referéncias
La fin de la Republica de Weimar[modificar | modificar la font]
La crisi generala[modificar | modificar la font]
A partir de 1929, la Republica de Weimar victima, coma la màger part deis estats europèus, de la crisi economica internacionala qu'entraïnèt de dificultats majoras coma l'aparicion d'un chaumatge de massa persitent. Lei mesuras politicas per faciar aquelei problemas van prefondament devesir lei principaus partits politics alemands que serán d'ara endavant pas capable de formar una coalicion. Aquò va causar l'agravament de la crisi e la deriva vèrs un regim totjorn pus autoritari que va causar l'emergéncia dau nazisme en 1933.
La division dei partits politics alemands[modificar | modificar la font]
Lo 28 de genier de 1930, mentre que lo chaumatge regardava 13% de la populacion alemanda, lei partits dau centre refusèron de sostenir l'adopcion dau plan Young per lo pagament dei Reparacions de guèrra sensa l'adopcion de mesuras destinadas au redreiçament dei finanças de l'Estat. Pasmens, lei partits d'esquèrra lei refusèron entraïnant l'impossibilitat de formar un govèrn novèu e lo renforçament dau poder presidenciau.
La radicalizacion dau regim[modificar | modificar la font]
L'abséncia de govèrn tenent la majoritat dei vòtes au Parlament va permetre l'instauracion d'un regim presidenciau fòrt. D'efèct, l'article 48 de la Constitucion de Weimar èra una solucion alternativa au poder de l'assemblada. Ansin, a partir de març de 1930, lei govèrns successius diriguèron lo país sensa majoritat e gràcias ais attribucions dau president alemand : lei deputats avián la possibilitat de rebutar una decision governementala per un vòte mai lo president aviá lo drech de dissòuvre lo Parlament causant d'eleccions novèlas. La crenhença d'aqueleis eleccions per lei partits va alora permetre l'installacion de govèrn durant quauquei mes.
Lo retorn d'una diplomacia de confrontacion[modificar | modificar la font]
La politica dau cancelier Brüning foguèt caracterizada per lo retorn d'una diplomacia ofensiva còntra lei clausas dau tractat de Versalhas e per un agravament de la crisi economica que será la causa de sa remanda en mai de 1932. Au nivèu diplomatic, refusèt lei proposicions de Briand relativa a la seguritat collectiva e assaièt de preparar una union economica amb Àustria qu'èra defenduda per Versalhas. Lo projcète s'acabèt per una revirada en causa de l'oposicion francesa. Dins aquò, obtenguèt dos succès importants qu'èran la fin dau pagament dei Reparacions e l'acceptacion per leis autrei país de l'idèa d'un rearmament alemand.
L'agravament de la crisi[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, la politica de Brüning de lucha còntra l'inflacion aguèt gaire de succès e venguèt rapidament la fònt d'un agravament fòrça important de la crisi. Assaiant de redurre lei despensas e de baissar lei pretz e lei salaris, causèt una aumentacion novèla dau chaumatge e un reforçament dei partits comunista (KPD) e nazi ais eleccions legislativas de setembre de 1930. Puei, a partir de l'estiu de 1931, la crisi dau sistèma bancari entraïnèt unei falhida e una baissa de la produccion industriala. Enfin, establiguèt una politica de limitacion deis importacions e contunièt sa politica visant baissas dei pretz e dei salaris per de diminucions novèlas en setembre e en decembre de 1931.
Aquelei mesuras, tocant principalament la capacitat de crompa deis Alemands, aguèron de consequéncias desastrosas. Per exemple, la produccion industriala foguèt devesida per dos per l'industria de bens de produccion entre 1929 e 1932 e demeniguèt de 20% per lei bens de consomacion. Enterin, lei pretz foguèt demenits per mai de 30%. Aquò causèt una multiplicacion dei falhidas e lo chaumatge evolucionèt de 14% de la populacion activa en 1930 a 29,9% en 1932.
Lo progrès dau nazisme[modificar | modificar la font]
Lei problemas economicas d'Alemanha e la politica economica desastrosa dau cancelier Bruning van permetre lo renforçament dei partits extremistas alemands e principalament lo partit nazi que va venir la premiera fòrça politica dau país.
La reorganizacion dau Partit Nazi[modificar | modificar la font]
Creat en 1919 a partir dau DAP d'Anton Drexler, lo Partit Nazi (NSDAP) obtenguèt rapidament una audiéncia importanta ambé 50 000 militants en 1923. Hitler n'en venguèt lo cap en 1921 e assaièt de prendre lo poder per un còp d'estat mancat en 1923. Après sa revirada, lo partit capitèt de subreviure e Hitler decidiguèt de conquistar lo poder per la via legala. Sei resultats demorèron febles fins au començament de la crisi que será l'occasion de l'ascension dau partit entre lei formacions principalas de la vida politica alemanda.
Pasmens, leis annadas 1920 veguèron la creacion de la màger part d'estructuras importantas dau partit e de son programa politic. Ansin, Hitler aprofichèt son periòde d'empresonament per escriure e teorizar sa pensada politica dins Mein Kempf. A sa liberacion, lo NSDAP foguèt donc refondat ambé de principis novèus coma l'engatjament absolut de militants envèrs lor cap e lo respèct d'una disciplina estricta. En 1925, la milicia dau partit Sturmabteilung (SA) foguèt reorganizada e en novembre d'unitats novèlas (Schutz Staffel dichas SS) foguèron creadas per assegurar la proteccion de la direccion dau partit. Lo dispositiu foguèt completat en 1926 per la formacion dei Hitlerjugend e d'estructuras de propaganda. En revènge, lo rèsta de l'organizacion èra variada car Hitler donèt una autonomia importanta ai caps locaus que devián solament li demorar fidèus.
Lo dinamisme nazi[modificar | modificar la font]
Lei progrès dau Partit Nazi foguèron lents durant leis annadas 1920 mai sei basas organizacionalas li permetèron una creissança rapida a partir de 1930 tant au nivèu dei resultats ais eleccions qu'au nivèu dau nombre de militants. Per exemple, sei resultats ais eleccions legislativas aumentèron de 2,6% en 1928, a 18,3% en 1930 e a 37,2% en 1932. De ministres nazis participèron au govèrn tre lo mes de genier de 1930 e lo partit obtenguèt divèrsei succès ais eleccions localas entre 1929 e 1932. D'autra part, lo nombre d'aderents dau partit aumentèt fortament durant aqueu periòde : 42 000 en 1927 e 357 000 a l fin de 1930. Leis organizacions militaras dau partit aprofichèron tanben aqueleis evolucions per se desvolopar : en 1932, la SA teniá 471 000 òmes e la SS 29 000. Ansin, entre 1930 e 1932, lo NSDAP venguèt lo premier partit de la vida politica alemanda.
De von Papen a Hitler[modificar | modificar la font]
La revirada dau govèrn von Papen[modificar | modificar la font]
Après la fin dau govèrn Brüning, lo pòste de cancelier foguèt fisat a Franz von Papen. Aristocrata reaccionari, nomèt un govèrn principalament format d'autreis aristocratas e assaièt de domesticar lei nazis. Dins aquò, se turtèt a lor oposicion après leis eleccions legislativas de 1932 onte lo NSDAP venguèt lo premier partit alemand. Von Papen aumentèt donc lo caractèr autoritari dau regim governant per decrets car lei Nazis e lei comunistas avián pron de deputats per empachar la formacion d'una coalicion governementala.
Lo programa economic de von Papen aviá per objectiu de sostenir leis entrepresas per permetre un redreiçament dau rèsta de l'economia. Decidiguèt de baissas d'impòsts, una aumentacion de possibilitats de crèdit e l'adopcion d'una politica de comandas d'Estat. De mai, lei patrons obtenguèron lo drech de demenir encara lei salaris e leis ajudas per lei chaumaires foguèron egalament encara limitadas. Aquela politica permetèt un redreiçament feble de l'economia a partir de 1932 mai creèt de dificultats suplementàrias per lei victimas de la crisi.
Pasmens, lei Nazis desiravan pas veire la politica de von Papen obtenir de resultats. Lei partits d'esquèrra èran tanben fòrça opausats au govèrn après sei manòbras per rebutar lo govèrn sociau-democrata de Prussia. Ansin, von Papen assaièt d'empachar lo Parlament de votar una mocion de censura còntra son accion. Obtenguèt donc la dissolucion dau Reichstag e assaièt de cambiar la constitucion per crear un estat novèu sus de basas autoritarias e corporatistas. Dins aquò, son plan foguèt desjogat per von Schleicher, que pensava encara possible d'utilizar lo NSDAP au profiech dei conservadors, e per lei resultats febles de sei candidats (10% aperaquí). Von Papen demissionèt donc en novembre de 1932 e foguèt remplaçat per Kurt von Schleicher.
La revirada dau govèrn von Schleicher[modificar | modificar la font]
Levat dos ministres, lo govèrn von Schleicher èra lo meme que lo precedent. Assaièt de devesir lei nazis en prepausant de pòstes importants a certanei caps dau NSDAP. Enterin, lo Partit Nazi conoguèt un periòde de crisi ambé de resultats en baissa leugiera ais eleccions legislativas de novembre de 1932 (33%). D'autra part, a partir de decembre de 1932, von Schleicher preparèt una politica per crear un regim autoritari, basat sus l'armada e lei sindicats, en renforçant lei capacitats de l'armada e en adoptant de mesuras destinadas a la creacion d'emplecs e la reaumentacion dei salaris.
Pasmens, von Schleicher devriá demissionar avans d'obtenir lei resultats de sa politica. D'efèct, pauc sostengut per lei partits d'esquèrra qu'èran opausats a un regim repausant sus lei fòrças armadas, lo cancelier deguèt tanben faciar la crenhéncia dau mitan deis afaires. Ansin, von Schleicher perdiguèt lo sostèn dau president Hindenburg e abandonèt son pòste lo 28 de genier de 1928.
La nominacion d'Hitler coma cancelier[modificar | modificar la font]
La demission de von Schleicher foguèt l'ocasion per von Papen d'assaiar de prendre tornarmai lo poder. Per capitar, prepausèt una aliança entre lei conservators e lei Nazis. Lei negociacions comencèron en genier de 1932. Lèu, von Papen deguèt acceptar de laissar lo pòste de cancelier a Hitler. Pasmens, pensant d'èsser capable de lo contrarotlar, s'ocupèt de convéncer Hindenburg de nomar Hitler cancelier d'un govèrn que von Papen, vicecancelier, aviá nomat la màger part dei ministres.
L'Estat nazi dau Tresen Reich[modificar | modificar la font]
La mesa en plaça de la dictatura nazi foguèt pas immediata. S'installèt pauc a pauc entre genier de 1933 e aost de 1934 e deguèt faciar divèrsei crisis. Puei, en 1934 e 1938, se consolidèt aprofichant lo sostèn de la màger part deis Alemands. Enfin, a partir de 1939 e lo començament de la guèrra, se radicalizèt principalament en causa de la politica « d'assaniment » etnica dau regim e dei necessitats de la guèrra.
La consolidacion dau poder nazi[modificar | modificar la font]
Lei negociacions ambé lei conservators[modificar | modificar la font]
La situacion dei Nazis dins lo govèrn d'Hitler format en genier de 1933 èra relativament malaisada car, rapidament, se formèt una aliança dei movements conservators sostenguda per lo president Hindenburg. Gropèt l'ensems de l'aristocràcia agricòla, dei mitans d'afaires e dei fòrças tradicionalas qu'èran units ambé leis elements nacionalistas dau NSDAP per luchar còntra lo marxisme. Hitler deguèt donc obtenir a son profiech lo sostèn dei grands patrons alemands. Ansin, un rescòntre secrèt foguèt organizada per Göring onte lo cancelier assegurèt lei caps d'industria alemands de son intencion de crear un avenidor tranquil gràcias a l'edificacion d'un estat autoritari, la destruccion dei sindicats e lo rearmament.
L'incendi dau Reichstag e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
A partir de febrier de 1933, Frick, ministre nazi de l'Interior, e Göring utilizèron lei capacitats de l'Estat per crear una atmosfèra de tensions e de trebols. Lo KPD e lo SPD foguèron lei butas principalas enterin que Goebbels dirigiguèt una campanha de propaganda massiva còntra lei movements d'esquèrra e dau centre. Lo 27 de febrier de 1933, l'incendi dau Reichstag e l'arrestacion sus lei luòcs d'un simple qu'èra conegut coma comunista foguèt descrich per lei Nazis coma lo començament d'un còp d'estat comunista. Foguèt donc l'occasion per lei Nazis d'atacar lei partits d'esquèrra e de donar a Hitler lo poder absolut per luchar còntra lei comunistas.
Dins aquò, maugrat aqueleis esfòrç, lei resultats deis eleccions legislativas de març de 1933 foguèron relativament decebeires per lo NSDAP. Ambé 43,9% dei vòtes, obtenguèt son resultat melhor mai pas la majoritat absoluda sensa lo sostèn dei conservators de von Papen (8%). Au contrari, lei partits d'esquèrra resistiguèron maugrat la repression de febrier : 18,2% per lo SPD e 12,3% per lo KPD. Per assegurar son succès, lei nazis van donc utilizar una politica mesclant la negociacion ambé lei conservators e la violéncia còntra l'esquèrra.
D'efèct, d'un caire, tre lo 8 de març, Frick orgaizèt lei premiers camps de concentracions e lei SA, lei SS e leis autrei sòcis dau NSDAP acomencèron una tièra de purgas dins leis administracions dau país. Maugrat l'oposicion d'una partida importanta deis Alemands, aperaquí 100 000 personas, sospichadas d'èsser jusievas, socialistas o comunistas, foguèron arrestadas. D'un autre caire, lei Nazis renforcèron lor aliança ambé lo rèsta dei conservators (adopcion dau drapèu imperiau ornat dau svastika, ceremònia d'omenatge a Hindenburg lo 21 de març...). De concessions religiosas foguèron tanben promesas per obtenir lo sostèn dei movements catolics. Ansin, gràcias a aquela politica, Hitler capitèt de rassegurar lo camp conservator. Lo 23 de març, gràcias ai persecucions còntra lei deputats comunistas e lei menaças dei SA enceuclant lo luòc de reünion dau Parlament còntra lo rèsta dei deputats, Hitler obtenguèt lo vòte dei poders plens per quatre ans.
La presa de contraròtle dau país[modificar | modificar la font]
L'installacion de la dictatura nazi necessita unei mes e se debanèt aperaquí de genier de 1933 e aost de 1934. Quatre domenis principaus foguèron regardats : lo domeni politic, lo domeni sociau e economic, lo domeni cultura e, fin finala, lo NSDAP espereu.
La mesa au pas politica[modificar | modificar la font]
La mesa au pas politica dau país se debanèt a dos nivèus principaus que foguèron la presa de contraròtle de l'administracion alemanda e l'installacion d'una majoritat d'elements nazis dins leis estructuras dau poder d'Estat. Ansin, dins l'administracion, una lèi adoptada lo 7 d'abriu de 1933 permetèt d'eliminar lei jusieus dau còrs dei foncionaris. La mesura foguèt estenduda pauc a pauc a d'autrei mestiers coma lo còrs dei mètges o l'òrdre deis avocats. Enfin, lo salut nazi foguèt impausat a totei lei foncionaris.
Au nivèu deis estructuras governementalas, lei Nazis decidiguèron la fin de l'autonomia de cada Landër per eliminar l'oposicion dei govèrns locaus. Puei, capitèron tanben d'eliminar lo rèsta dei partits politics. D'efèct, lo KPD èra ja defendut de facto dempuei la repression acomençada après l'incendi dau Reichstag e lo SPD foguèt enebit lo 22 de junh. Puei, lei pressions dei Nazis còntra lei partits centristas e leis autrei partits conservators entraïnèron la demission dau govèrn de ministres non nazis puei la dissolucion volontària d'aquelei formacions. Enfin, lo 14 de julhet, Hitler promulguèt un decret empachant la reconstitucion dei partits. Lo NSDAP venguèt donc lo partit unic d'Alemanha e poguèt monopolizar totei leis organs dau poder.
[modificar | modificar la font]
La mesa au pas economica e sociala d'Alemanha necessitava la neutralizacion dau poder dei sindicats e dau mitan deis afaires alemands. Donèt tanben au govèrn nazi l'occasion de renforçar sa politica d'exclusion de la minoritat jusieva. D'en premier, tre lo 31 de març, la propaganda dau regim novèu s'ataquèt ai jusieus per l'organizacion d'un boicòt economic (« Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai jusieus ») e lei premiereis operacions d'unitats SA o SS còntra la communautat. Puei, entre mai e l'estiu de 1933, lo govèrn obliguèt lei sindicats de jónher lo Front dau Trabalh (DAF) dirigit per lo nazi Robert Ley. Lo DAF permetèt d'enquadrar estrictament leis obriers e d'arrestar lei conflictas sociaus frequents durant lo periòde de la Republica de Weimar. Enfin, a partir de la prima de 1933, lei Nazis prenguèron pauc a pauc lo contraròtle deis organizacions artesanalas, agricòlas, comercialas e industrialas. Aqueu movement foguèt de còp realizada ambé l'ajuda d'aqueleis organizacions. L'industria foguèt reorganizada sota l'influéncia de Krupp per favorizar leis objectius comuns dei grands patrons alemands e d'Hitler : le creacion d'una economia poderosa e lo rearmament.
La mesa au pas cultura[modificar | modificar la font]
La mesa au pas cultura gropa divèrsei domenis que regardan leis afaires religiós e la propaganda dau regim per crear e desvolopar una ideologia novèla basada sus la superiotat de la « raça ariana ». Lo premier domeni foguèt reglat per la signatura d'un concordat que donèt au catolicisme l'estatut de religion d'Estat e la libertat d'exercici. En cambi, lo clergat deviá arrestar seis activitats politicas. Per lo rèsta, lo nazisme s'ocupèt de purgar lei mitans intellectuaus (lenhiers de libres) e 5 000 personnas s'exilèron. De Chambras de la cultura foguèron creada per cada domeni culturau e plaçada sota la direccion de partisans dau regim.
La purga intèrna dau Partit Nazi[modificar | modificar la font]
La purga intèrna dau NSDAP foguèt lo darrier element de la presa de contraròtle dau país per Hitler. D'efèct, a la prima de 1934, leis espèras socialas d'una partida importanta de la basa dau Partit, especialament au sen deis unitats SA. Aquelei revendicacions inquitèron lei patrons alemands e menacèron l'aliança entre Hitler e lei grops conservators. Entre lei 30 de junh e lo 1en de julhet de 1934, lo cancelier ordonèt donc ai SS, ajudats per la Reichswehr, d'eliminar lei caps principaus de la SA e d'autreis enemics dau regim o d'Hitler, coma l'ancian cancelier von Schleicher o certanei conselhiers de von Papen, sota l'accusacion de traïson. Entre lo 2 e lo 3 de lulhèt, Hitler obtenguèt lo sostèn de seis aliats politics e dau rèsta dau Partit per legalizar lei chaples e renforçar son poder. Lei mitans d'afaires foguèron egalament rassegurats e en aost de 1934, après la mòrt dau president Hindenburg, Hitler poguèt donc suprimir lo pòste de president e venir l'autoritat unica dau país. Un referendum confirmèt aquela decision lo 19 d'aost ambé 89,9% de resultats positius.
Lo redreiçament economic[modificar | modificar la font]
Aprofichant una partida dei mesuras presas en 1932 per lo govèrn von Schleicher, lo regim nazi capitèt de redreiçar l'economia alemand maugrat una aumentacion deis inegalitats. Ansin, la produccion industriala d'Alemanha de 1937 èra superiora d'un terç au nivèu agantat en 1928 e lo país ocupèt lo segond reng mondiau. De mai, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de consomacion de 1937 èra similar a aqueu de 1928 renforçant donc l'idèa dau regine d'un periòde de « redreiçament nacionau ». Aquò permetèt donc d'assegurar la posicion dau govèrn nazi e d'arrestar l'agitacion sociala apareguda durant la crisi.
La formacion d'un estat de repression e d'exclusion[modificar | modificar la font]
L'Estat nazi èra caracterizat per un ensems doble gropant una administracion tradicionala e una tièra d'institucions nazis que formavan un estat repressiu fòrça eficaç au profiech de la politica d'Hitler.
La violéncia nazi[modificar | modificar la font]
La formacion d'un sistèma repressiu eficaç[modificar | modificar la font]
Lo sistèma repressiu nazi veguèt son eficacitat aumentar dins lo corrent de l'evolucion dau regim. Devesidas entre divèrsei servicis, lei fòrças de polícia foguèron plaçadas sota lo contraròtle unic d'Himmler en junh de 1936. Seis organizacions principalas èran :
- la SS, qu'aviá obtengut son autonomia après l'eliminacion dei caps de la SA, èra encargada de divèrsei missions coma la susvelhança dei camps de concentracion.
- la Gestapo qu'èra la polícia politica dau regim.
- lei fòrças de polícia tradicionala que demorèron en plaça per la lucha còntra la criminalitat tradicionala.
Pauc a pauc, la SS venguèt l'organizacion principala d'aqueu sistèma ambé l'aumentacion dau nombre de sei membres e lor desirança de representar la societat alemanda novèla. De mai, obtenguèt de profiechs economics importants gràcias a l'explecha dei presoniers gardats dins lei camps. Enfin, a partir de 1938, poguèt formar seis unitats militaras pròprias en fòra de l'organizacion de la Wehrmacht.
Aquela organizacion dei fòrças de polícia foguèt fòrça eficaça e lo regim aguèt gaire d'opausants durant son existéncia. Lo movement pus conegut es aqueu de la Ròsa Blanca que seis operacions demorèron fòrça limitadas (difusion de tracts) e rapidament arrestadas per la Gestapo. Ansin, Hitler deguèt pas faciar d'oposicion interiora importanta, levat dau complòt militar de 1944.
L'alargament de la violéncia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau desvolopament de l'aparelh repressiu de l'Estat, l'utilizacion de la violéncia còntra leis oposants o lei categorias de populacion jutjadas inferioras per lei nazis poguèt aumentar. Per aquò, la polícia desvolopèt un sistèma d'entresenhas (denonciacion) aprofichant lo coformisme e l'auto-susvelhança de la populacion. D'autra part, lo regim utilizèt massivament l'encarcerament dei suspècts per de penas evolucionant de quauquei setmanas a perpetuitat. Pasmens, la repression foguèt generalament selectiva avisant lei grops sociaus designats coma enemics per lo regim coma lei comunistas (60-100 000 presoniers en 1933), lei jusieus e leis autrei « raças inferioras », lei « desviants »... etc. Ansin , aperaquí 225 000 foguèron presoniers d'un camp de concentracion entre 1933 e 1939. De mai, fins au començament de la Guèrra, un milion foguèt estremats dins de presons normalas. Lo resultat d'aquela politica foguèt de difusar la paur dins tota la societat alemanda. Ansin, lo regim poguèt fisar sus l'ajuda mai o mens de cada abitant.
Un regim racista e antisemita[modificar | modificar la font]
Lo racisme es lo centre de l'ideologia nazi que definissiá l'Alemanha en foncion dei raças qu'i èran presentas. La « raça alemanda » èra considerada coma la raça superiora que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças inferioras e deis elements degenerats. Inicialament acomençada ambé lei jusieus, aquela politica foguèt estenduda a d'autrei populacions coma lei gitans o leis omosexuals.
La politica d'exclusion dei jusieus de 1933 a 1937[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1937, lo regim nazi apliquèt una politica d'exclusion còntra lei communautats jusievas que foguèron la buta de divèrsei lèis defendent lei jusieus de practicar certaneis activitats. Aquelei mesuras foguèron egalament pontuadas d'accions pus violentas per espaurir lei jusieus e lo rèsta d'Alemanha.
Tres ensems de mesuras an una importància majora. Premier, lei pogròms e lo boicòt organizats a la prima de 1933 dins lei vilas principalas se turtèt ai protestacions estrangieras e a l'indiferéncia de la màger part dei ciutadans. S'acabèt per una revirada importanta e Hitler decidiguèt donc de centralizar la politica antisemita dau Partit. Leis operacions seguentas dispausèron donc d'una organizacion superiora. A partir d'abriu de 1933, divèrsei mestiers foguèron pauc a pauc defenduts ai jusieus maugrat lei protestacions de certanei responsables coma lo president Hindenburg. Enfin, a partir de 1935, lei mesuras còntra lei jusieus s'accelèron ambé l'adopcion dei lèis de Nuremberg que prenguèron fòrça mesuras antisemitas :
- exclusion dau servici militar.
- interdiccion d'anar dins certanei luecs publics coma lei cinèmas.
- interdiccion dei maridatges entre jusieus e « Alemands ».
- supression dau drech de vòte.
13 decrets completèron aquelei lèis qu'entraïnèron la disparicion de 80% dei comèrcis tenguts per de jusieus. De mai, d'autrei pogròms aguèron tornarmai luòc avans que la preparacion dei Jòcs Olimpics obliguèt lo regim de moderar provisòriament sa politica racista.
La politica d'exterminacion dei jusieus e deis autreis « inferiors »[modificar | modificar la font]
A partir de 1937-1938, la politica antisemita dau regim cambièt de forma evolucionant de l'exclusion a l'eliminacion. D'en premier, aquela darriera foguèt territoriala : lei jusieus foguèron obligats de quitar lo país per l'estrangier en causa de la supression de sei mejans de subsisténcia e una aumentacion de la violéncia. D'impòsts supplementaris foguèron impausats e d'activitats economicas novèlas coma leis agéncias immobilieras foguèron defendudas. De mai, unei sinagògas foguèron incendiadas (Munic lo 9 de junh de 1938, Nuremberg lo 10 d'aost de 1938...) avans l'entraïnament de la « Nuech de Cristau » entre lo 28 e lo 29 d'octòbre de la mema annada. Per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París, lei Nazis organizèron un pogròm gigant dins tot lo Reich. Lo bilan foguèt fòrça important ambé 91 mòrts, 267 sinagògas e 7 500 botigas destruchas e l'arrestacion de 30 000 jusieus que foguèron desportats dins lei camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat jusieva, per remborsar lei degalhs. Enfin, lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas jusievas.
L'objectiu d'aquela politica d'exclusion economica e sociala èra l'emigracion dei jusieus en fòra d'Alemanha. 330 000 quitèron efectivament lo país entre 1933 e 1945 e 220 000 entre 1933 e 1938. A partir d'aquela annada, lo govèrn desvolopèt tanben una politica d'expulsion fòrçada que regardèt principalament lei jusieus vivent en Àustria e en Checoslovaquia. Pasmens, tre lo començament deis annadas 1940, la politica d'eliminacion va evolucionar de l'eliminacion territoriala a l'eliminacion fisica.
Ansin, en 1941, durant l'invasion de l'URSS, de grops especiaus de la SS foguèron cargats de l'execucion deis enemics dau Reich, magerament lei jusieus e lei comunistas. A l'interior d'Alemanha, l'emigracion jusieva foguèt enebida lo 23 d'octòbre de 1941 e lei premierei deportacions en massa acomencèron lo 25 de novembre seguent. Lo 20 de genier de 1942, la conferéncia de Wannsee adoptèt la « solucion finala au problema jusieu ». D'ara endavant, lei jusieus foguèron tracats en Alemanha, dins lei territòris ocupats e dins certanei país aliats e deportats en direccion dei camps de concentracion e d'exterminacion. Ansin, lo regim nazi tuèt aperaquí 5,75 milions de jusieus principalament dins lei camps d'exterminacion.
Pauc a pauc, d'autrei populacions conoguèron un sòrt identic ai populacions jusievas. Lei principalas foguèron lei presoniers sovietics (3,3 milions de mòrts), lei gitans (aperaquí un milion de mòrts), de populacions eslavas coma lei Polonés, divèrsei resistents o oposants politics e lei personas consideradas coma desviantas per lo nazisme (omosexuals, andicapats...). Aqueleis exterminacions, especialament per lei presoniers sovietics, agantèron de proporcions quasi similaras au chaple dei populacions jusievas. De mai, lo regim nazi aviá previst de campanha d'exterminacion massiva dei populacions eslavas dei territòris de l'Èst qu'èran destinats a la colonizacion germanica (Polonha, Ucraïna...).
La politica d'expansion dau regim nazi e sa revirada[modificar | modificar la font]
La politica internacionala d'Hitler foguèt egalament tocada per lei concepcions racistas dau nazisme e l'objectiu principau d'Hitler èra la conquista d'un « espaci vitau » per la « raça superiora ». Aquela politica acomencèt en 1938 après lo periòde de consolidacion dau regim e la fin dau rearmament alemand. Sa premiera etapa foguèt la destruccion de l'òrdre de Versalhas. Pasmens, aqueu projècte finiguèt per suscitar l'oposicion armada de França e dau Reiaume Unit e entraïnèt lo començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala.
Aquela darriera aguèt un començament fòrça favorable ais Alemands ambé la conquista de la màger part dau continent europèu e la desfacha totala de França. Pasmens, a partir de 1942, la guèrra còntra lei Sovietics e leis Aliats venguèt desfavorabla ais Alemands. Puei, entre 1943 e 1945, leis armadas dau Reich deguèron recular e lo regim s'afondrèt. Hitler se suicidiguèt en abriu de 1945 e Alemanha foguèt devesida e ocupada per lei venceires de la Segonda Guèrra Mondiala.
La lucha còntra lo tractat de Versalhas[modificar | modificar la font]
La premiera etapa de la diplomacia d'Hitler foguèt de luchar còntra lei limits impausats per lo tractar de Versalhas signat en 1919. Ja començada per leis autoritats de Weimar a la fin deis annadas 1920, aquela politica foguèt un ponch centrau deis annadas 1930 per permetre l'emergéncia deis otís necessaris per una politica estrangiera ofensiva.
La contuniacion de la politica revisionista de la Republica de Weimar[modificar | modificar la font]
La politica revisionista dau tractat de Versalhas èra jauna realitat durant lo periòde de la Republica de Weimar. Premier, Hitler contunièt aquela politica d'un biais prudenta durant la consolidacion de son regim. Acceptèt lei frontieras occidentalas d'Alemanha e declarèt son intencion de pas realizar l'unificacion entre Alemanha e Àustria (Anschluss). De mai, maugrat la lucha interiora còntra lo comunisme, lo tractat de cooperacion ambé lei Sovietics foguèt reconduch. Enfin, en 1934, signèt un acòrd de non-agression ambé Polonha. Aquò permetèt de desorganizar una partida dau sistèma d'alianças defensivas francés e va permetre una radicalizacion de la diplomacia alemanda après 1934.
Lo rearmament e l'aliança ambé Itàlia[modificar | modificar la font]
A partir de 1934, lo govèrn nazi acomencèt una politica activa de rearmament militar e de recèrca d'aliats dins lo cas d'un conflicte. En 1934, decididiguèt d'aumentar leis efectius de l'armada a 230 000 òmes e la creacion d'una aviacion de guèrra. En 1935, aquelei manòbras foguèron destapadas per lei Britanics sensa suscitar de protestacions importantas dei poissanças vecinas d'Alemanha. Lei Nazis poguèron donc rearmar dubèrtament lo país. En 1936, la remilitarizacion de Renania finiguèt de destrurre lei clausas dau tractat de Versalhas quand França preferiguèt pas reagir. L'armada foguèt portada a 1,2 milions de soudats e la formacion de divisions blindadas acomencèt.
A partir de 1394, Hitler acomencèt tanben una politica de raprochament ambé Itàlia, sostèn principau dau govèrn austrian e adversari dau projecte d'Anschluss. De mai, lo progrès dau fascisme dins leis estats d'Euròpa Centrala coma Romania minèron leis alianças francesas. Enfin, Hitler sostenguèt la guèrra de Mussolini en Etiopia. Aquò permetèt la formacion de l'axe Rome-Berlin que foguèt renforçat per lo pacte anti-komintern signat entre Japon, Alemanha e Itàlia puei per la guèrra civila en Espanha.
L'annexion d'Àustria e la destruccion de Chescoslovaquia[modificar | modificar la font]
A partir de 1938, Hitler s'estimèt pron poderós per acomençar sa politica d'expansion territoriala per la fòrça. Fisèt sus la neutralitat dau Reiaume Unit, la feblessa dau govèrn francés que se pensava pas capable d'agir sensa lo sostèn britanic e lo raprochament ambé Mussolini. D'efèct, en 1938, obtenguèt dos succès majors ambé l'unificacion entre Alemanha e Àustria puei l'ocupacion e la destruccion de Chescoslovaquia.
La premiera etapa foguèt relativament aisada. Menaçant Àustria d'una invasion, Hitler obtenguèt la nominacion d'un cancelier nazi. Puei, un telegrama trucat foguèt mandat au govèrn alemand per cridar a l'ajuda militar dau país. Lo 12 de març, lei tropas alemandas intrèron donc en Alemanha e foguèron aculhidas per l'estrambòrd de la fola. L'endemans, Hitler poguèt donc proclamar l'annexion dei territòris austrians sensa que leis autrei país prenguèron de mesuras vertadieras per l'empachar.
A la fin de l'annada, foguèt lo torn de Checoslovaquia de faciar leis ambicions territorialas d'Hitler que demandèt la reünion dei regions popladas per de minoritats alemandas. Aliat de França, Checoslovaquia assaièt de resistir mai lei Francés e lei Britanics decidiguèron d'abandonar lo país a la conferéncia de Munic. Hitler obtenguèt lei territòris demandats mai, fin finala, decidiguèt d'ocupar tot lo país. Enganats, França e Reiaume Unit decidiguèron d'abandonar lor politica d'amaisament e de resistir d'ara endavant ais exigéncias nazis.
L'expansion militara dau Reich[modificar | modificar la font]
Lei premierei succès dau Blitzkrieg[modificar | modificar la font]
Lei decisions francesa e britanica de resistir ais ambicions alemandas entraïnèron lo començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala après l'invasion de Polonha lo 1èr de setembre de 1939. Utilizant una tactica novèla dicha Blitzkrieg, la Wehrmacht averèt rapidament la victòria còntra Polonha, Danemarc e Norvègia. Puei, lo 10 de mai de 1940, mandèt una ofensiva victoriosa còntra l'armada francesa que foguèt esquichada en quauquei setmanas entre mai e junh de 1940. Belgica e País Bas foguèron tanben ocupats dins lo corrent d'aquelei combats.
La resisténcia britanica[modificar | modificar la font]
Maugrat la desfacha de França, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra e capitèt de resistir ais atacas alemandas gràcias a son aviacion e a sa flòta. Pasmens, seis assais per trobar d'aliats novèus sus lo continent s'acabèron per de reviradas en causa de la superioritat terrèstra deis Alemands. Ansin, en 1941, Grècia e Iogoslavia foguèron aisadament vencudas e conquistadas per la Wehrmacht. Ansin, lei succès militars d'Alemanha li permetèron pas d'obtenir la victòria finala dins la guèrra e lei Britanics poguèron portar lo conflicte sus lo teatre coloniau en Africa onte leis Italians, maugrat l'ajuda alemanda, demorèron en dificultat.
L'ataca d'Union Sovietica[modificar | modificar la font]
En 1941, mentre que la guèrra contuniava ambé lo Reiaume Unit, Hitler decidiguèt l'invasion de l'Union Sovietica per assegurar la conquista de « l'espaci vitau » alemand. Reünissent una armada fòrça importanta, leis Alemands ataquèron lo país. Lei fòrças sovieticas, mau preparadas, foguèron rapidament desbordadas e subiguèron de pèrdas importantas en causa de divèrseis errors de comandament. Pasmens, lo rèsta capitèt de se retirar mai o mens aisadament fins au començament de l'ivèrn onte l'Armada Roja poguèt mandar de contra-ofensivas per defendre e protegir Moscòu. A l'estiu de 1942, leis Alemands mandèron una ofensiva novèla per capturar lei potz de petròli dau sud de l'URSS. Pasmens, l'ofensiva se devesiguèt entre divèrseis objectius que lo principau foguèt la vila de Stalingrad onte de combats acarnats e saunós aguèron luòc a partir de julhet de 1942. Aquò marquèt l'apogèu de l'extension territoriala alemanda que va lèu conóisser de dificultats grèvas.
L'instauracion de l'Òrdre Novèu Europèu[modificar | modificar la font]
Après sei succès militars de 1939-1942, Alemanha reorganizèt lei territòris ocupats segon sei besonhs. Itàlia foguèt inicialament un aliat egau a Alemanha. Pasmens, en causa de sei desfachas e de l'afondrament de son regim fascista en 1943, venguèt pauc a pauc un estat satellit dau Reich. Leis autreis aliats (Ongria, Romania, Croàcia e Bulgaria) èran generalament considerats coma d'estats satellits mai obtenguèron de territòris suplementaris coma pagament de lor participacion a la guèrra còntra lei Sovietics e seis aliats.
Certanei país coma França o Norvègia foguèron ocupats per lei fòrças alemandas mai conservèron de govèrns pròpris que desvolopèron una politica de collaboracion amb Alemanha. Foguèt especialament lo cas de França que fornissiá fins a 20% dei ressorsas necessàrias a l'esfòrç de guèrra alemand. Enfin, lo rèsta dei territòris ocupats per la Wehrmacht foguèt plaçat sota contraròtle militar.
L'objectiu d'aquela organizacion èra de favorizar lo pilhatge dei ressorsas europèas e de preparar la politica de purificacion etnica nazi. Ansin, lei populacions eslavas coma lei Polonés foguèron somesas a un regim d'ocupacion estricte e fòrça violent car lor region deviá aculhir una colonizacion germanica après la guèrra.
Leis crimes de guèrra nazis[modificar | modificar la font]
En fòra de l'organizacion e de l'extension de lor sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion dei populacions « inferioras », lei Nazis multiquèron leis atrocitats dins lei territòris ocupats. Foguèt principalament lo cas dei territòris sovietics onte lei destruccions venguèron generalizadas durant la retirada alemanda. De mai, per assaiar de limitar lo desvolopament dei movements de resisténcia, leis autoritats alemandas adoptèron de mesuras de repression còntra lei populacions civilas coma l'execucion punitiva d'ostatges o lei chaples d'abitants.
La guèrra totala e l'afondrament dau Reich[modificar | modificar la font]
La guèrra totala e la superioritat economica deis Aliats[modificar | modificar la font]
En febrier de 1943, lei fòrças alemandas combatent dins Stalingrad, enceucladas dempuei novembre de 1942, deguèron capitular marcant lo tornant de la guèrra sus la teatre de l'Èst. Aquò obliguèt lo Reich de s'engatjar dins una guèrra totala que va permetre una reorganizacion de l'economia au profiech de la guèrra e un renforçament deis efectius de l'armada.
Ansin, l'organizacion e la produccion industriala foguèron racionalizadas e modernizadas, principalement gràcias a l'òbra d'Albert Speer, permetent ais Alemands de mantenir capables de remplaçar una partida importanta de lor pèrda. Aquò foguèt permés per l'utilizacion de presoniers dei camps e o d'obriers estrangiers requisicionats. Una partida importanta deis armaments perduts au combat poguèron donc èsser remplaçats. De mai, fins a la fin de la guèrra, leis Alemands poguèron fisar ambé d'armaments (carris de combat Panther, avions Me-262...) pus perfeccionats que leis Aliats o lei Sovietics.
Aquelei reorganizacions permetèron de mobilizar de soudats suplementaris per remplaçar lei pèrdas dei premiereis annadas de la guèrra. De mai, la Waffen-SS acomencèt de recrutar de volontaris estrangiers per completar seis efectius. Per exemple, una partida dei defensors dau bunker d'Hitler a Berlin èran de SS francés. Enfin, l'armada posèt pauc a pauc dins lei resèrvas umanas formadas per leis enfants e lei vièlhs.
Aquela politica permetèt au Reich de resistir e d'alentir son afondrament. Pasmens, la produccion d'armament de seis enemics èra fòrça superiora. Per exemple, en 1944, apogèu de la produccion alemanda, lo país construguèt quasi 40 000 avions còntra 164 000 per leis Estats Units, lo Reiaume Unit e l'URSS. De chifras que van pauc a pauc decidir de l'eissida dei combats.
La destruccion dau Reich[modificar | modificar la font]
La pèrda de l'iniciativa militara[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de Stalingrad, leis Alemands abandonèron l'idèa d'una victòria totala còntra l'URSS. Dins aquò, èran totjorn capables d'obtenir un succès decisiu per fòrçar lei Sovietics d'acceptar de negociar la fin de la guèrra. Ansin, a l'estiu de 1943, Hitler ordonèt l'ataca de la region de Kursk per destrurre lo potenciau de combat de l'Armada Roja. La batalha s'acabèt per una victòria tactica deis Alemands que sei pèrdas foguèron pus feblas e un succès estrategic per lei Sovietics que podián remplaçar pus rapidament lei pèrdas que la Wehrmacht. Alemanha perdeguèt donc l'iniciativa dei combats sus lo teatre de l'Èst e deguèt pauc a pauc se retirar.
En 1943 e 1944, lei desbarcaments aliats en Itàlia e França entraïnèron la dubertura de fronts novèus que mobilizèron una partida importanta dei resèrvas alemandas. En junh de 1944, lei Sovietics poguèron donc portar un còp decisiu ais Alemands ambé l'operacion Bagracion que foguèt la desfacha alemanda pus granda de la guèrra e permetèt a l'Armada Roja d'avançar de 600 quilomètres en dos mes. En genier de 1945, lei Sovietics d'ofensivas novèlas dirigidas còntra Alemanha enterin que leis Aliats agantèron lo Rin sus lo front oèst.
L'invasion dau Reich[modificar | modificar la font]
Lo 12 de genier de 1945, lei Sovietics ataquèron directàment lo territòri alemand. Lo 20, capitèt de passar la frontiera. Au sud, Ongria, darrier aliat d'Alemanha, capitulèt lo 11 de fevrier. De contra-ofensivas alemandas còntra lei flancs sovietics foguèron replegats e en abriu lei tropas sovieticas e polonesas ataquèron Berlin que foguèt enceuclada lo 22. Sus lo front oèst, leis Aliats capitèron de passar lo Rin lo 7 de març de 1945 e la defensa alemanda s'afondrèt rapidament sus aqueu teatre.
Lo suicidi dau Führer e la fin dau Reich[modificar | modificar la font]
Lo mes d'abriu foguèt caracterizat per l'afondrament totau dau Reich au nivèu economic e militar. D'en premier, lei bombardaments desorganizèron totalament l'esfòrç de guèrra e la carestiá de carburant venguèt un problema major per l'armada. De mai, l'avitalhament dei vilas venguèt tanben fòrça malaisat en causa de la destruccion deis axes de comunicacion principaus dau país. Au nivèu militar, leis unitats alemandas èran d'ara endavant largament inferioras en nombre, especialament sus lo front sovietic maugrat lo desplegament de la màger part deis unitats disponiblas. Durant lei darrierei setmanas dau conflicte, aquelei formacions assaièron principalament de resistir par anar capitular dins la zona d'ocupacion deis Aliats.
A l'entorn de Berlin, la defensa alemanda acarnada poguèt pas resistir lòngtemps a la superiotat numerica sovietica. Lo 22, lo Fuhrer acceptèt per lo premier còp la possibilitat que la guèrra poguèsse s'acabar per una desfacha. Lo 30, lei soudats sovietics foguèron arrestats a quauquei centenaus de mètres dau bunker d'Hitler que decidiguèt de se suicidar. Puei, la garnison de la vila capitulèt lo 2 de mai de 1945.
Lo govèrn dau Reich foguèt donat a l'amirau Dönitz que signèt la capitulacion lo 8 de mai de 1945. Aqueu govèrn foguèt arrestat per leis Aliats lo 23 de mai de 1945 e la màger part de sei membres foguèron jutjats durant lei Procès de Nuremberg encargat d'establir lei responsabilitats per lei crimes dau regim nazi. Aquelei procès se debanèron dau 20 de novembre de 1945 au 1en d'octòbre e reconoguèron la màger part dei responsables alemands dau regim e de l'armada copables de crimes còntra l'umanitat o de crimes de guèrra. De mai, una campanha activa de lucha còntra lo nazisme foguèt mesa en plaça per mostrar leis atrocitats de la dictatura d'Hitler e eliminar sei partisans deis organs dau poder.


c: text/html

text:
Haussà
Pòble d'Africa occidentala e centrala que parla lo haussà.
Situacion generala[modificar | modificar la font]
Païses abitats[modificar | modificar la font]
Los haussà vivon mai que mai dins 2 païses: Nigèria e Nigèr. Pasmens se tròba de Haussàs dins mai d'un païs african: Benin, Chad, Cameron, Togo, Ghanà, Libia, Sodan, Centrafrica, Gabon, Mali, Togo.... I a tanben qualques Haussàs emigrats en Euròpa e en America.
Nombre e reparticion[modificar | modificar la font]
Al total, i auriá al mens 39 660 000 Haussàs en 2012. Cal notar pasmens que la proporcion donada de 32% per Nigèria, es pauc cresibla. Correspondriá puslèu a la proporcion d'estatjants que pòdon parlar haussà. Lor lenga servís tanben de lingua franca dins lo nòrd de Nigèria, Nigèr e, parcialament, dins qualques regions de Ghanà, Cameron, Chad e Benin.
Originas e genetica[modificar | modificar la font]
Segon d'analisis geneticas recentas los Haussàs son aparentats geneticament a las populacions niloticas e an tanben reçauput qualques elements d'Asia occidentala.
Es per aquò que se pensa a l'ora d'ara que los Haussàs son de Nilotics que foguèron linguisticament assimilats per d'Afro-asiatics.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fouencamps
Flencamp en picard ( Fouencamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a bastit la longitud d'una rota #que remonta en pendent doç lo flanc d'un tuc. A situat entre los braces de dos pichons rius, fòrça marécageuses, ont la Noye se tira en lo Avre. Lo Avre se tira de contunh en la Soma en mai de 10 km d'ailà, a Amians meteis.
Quand se ven d'Amians, après aver-i traversat Boves (cap de-luòc de costat), s'arriba a Fouencamps pel nòrd-oèst, en traversant los camps situats entre la via ferrée e la Avre. De contunh la rota bassa, passa la longitud de qualques bastiments isolats just abans d'arribar al pont del Avre e los jos-bòsques marécageux #que s'estendon de contunh dos costats de la rota. Ailà, un virage a cuic drech délaisse un camin de tèrra totjorn liurada a las èrbas humides. Del temps que la rota vira per passar jos la via ferrée de contunh far un segond virage, aquel camin llom lo talus de mai de cinc mètres, n'elevat #que ne circulan los trens del anciana granda-linha de jonction entre París e Lille abans lo bastiment de la linha TGV.
Le village est bâti le long d'une route qui remonte en pente douce le flanc d'une colline. Il est situé entre les bras de deux petites rivières, très marécageuses, où la Noye se jette dans l'Avre. L'Avre se jette ensuite dans la Somme à plus de 10 km de là, à Amiens même.
Lorsqu'on vient d'Amiens, après avoir traversé Boves (chef-lieu de canton), on arrive à Fouencamps par le nord-ouest, en traversant les champs situés entre la voie ferrée et l'Avre. Puis la route descend, passe le long de quelques constructions isolées juste avant d'atteindre le pont de l'Avre et les sous-bois marécageux qui s'étalent ensuite des deux côtés de la route. Là, un virage à angle droit délaisse un chemin de terre toujours livré aux herbes humides. Alors que la route tourne pour passer sous la voie ferrée puis faire un second virage, ce chemin longe le talus de plus de cinq mètres, en haut duquel circulent les trains de l'ancienne grand-ligne de jonction entre Paris et Lille avant la construction de la ligne TGV.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 28 de març de 1697, un incendi sobrevé al presbytère e los registres paroissiaux an destruit[1],[2].
- Le 28 mars 1697, un incendie survient au presbytère et les registres paroissiaux sont détruits[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 10, costat drech
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 12, costada esquèrra
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 10, côté droit
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 12, côté gauche


text:
Waldweistroff
Waldweistroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 25 de decembre de 1939, lo 19e regiment de infanterie de linha puja en linha a Waldweistroff e i séjourne fins final febrièr 1940.
- Dépendait De la prévôté lorraine de Sierck, en lo diocèse de Trèves.
- Le 25 décembre 1939, le 19e régiment d'infanterie de ligne monte en ligne à Waldweistroff et y séjourne jusque fin février 1940.
- Dépendait de la prévôté lorraine de Sierck, dans le diocèse de Trèves.


text:
Salins-les-Thermes
Salins-les-Thermes en arpitan (Salins-les-Thermes en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salins-Los-Thermes es un vilatge savoyard a la cœur de la Tarentaise, en se situant près de Moûtiers e de las 3 Vallées. Salins-Los-Thermes se situa a 490m d'altitud, en un pichon vallon #que s'estend sus 2km al Sud / Oèst de Moûtiers. La siá superficie es de 417,5 ectaras. Salins-Los-Thermes se situa a 30 km de Albertville e a 75 km de Chambéry.
Del lièch del riu, fins als sieus coteaux boisés, Salins-los-Thermes es una municipalitat privilegiada, a proximitat immediata de Moûtiers e de Embrides-las-Bains, e de las stations d'esquí de Tarentaise. L'activitat de las thermes anima çò cap de-luòc, al bòrd del Doron, dempuèi 1820, data #que li a bastit a el lo primièr establiment thermal. Lo poder curatif de las siás aigas saladas per las malautiás de la pèl e las rhumatismes a permeses lo desvolopament d'un torisme de salut. Mai de 15 000 toristas freqüenten aital los thermes de començament en març en final octòbre. L'enòrme dèbit de las fonts d'aigas fredas e caudas (5 milions de litres per jorn) ludut val, a just títol, lo nom de "Mar dels Alpes". Suls coteaux ensoleillés de Salins fleurissent de nombrosas residéncias e de las entrepresas de servicis, près d'un luòc boisé fòrça agréable per se balader. Salins, A las pòrtas de la vallée de Belleville e de la vallée de Bozel ont se tròban las grandas stations d'espòrts d'ivèrn, es lo ponch de sortida ideala per de nombrosas activitats.
Salins-les-Thermes est un village savoyard au cœur de la Tarentaise, se situant à proximité de Moûtiers et des 3 Vallées. Salins-les-Thermes se situe à 490m d’altitude, dans un petit vallon qui s’étend sur 2km au Sud / Ouest de Moûtiers. Sa superficie est de 417,5 hectares. Salins-les-Thermes se situe à 30 km d'Albertville et à 75 km de Chambéry.
Du lit de la rivière, jusqu'à ses coteaux boisés, Salins-les-Thermes est une commune privilégiée, à proximité immédiate de Moûtiers et de Brides-les-Bains, et des stations de ski de Tarentaise. L'activité des thermes anime le chef-lieu, au bord du Doron, depuis 1820, date à laquelle est construit le premier établissement thermal. Le pouvoir curatif de ses eaux salées pour les maladies de la peau et les rhumatismes a permis le développement d'un tourisme de santé. Plus de 15 000 touristes fréquentent ainsi les thermes de début mars à fin octobre. L'énorme débit des sources d'eaux froides et chaudes (5 millions de litres par jour) lui vaut, à juste titre, le nom de "Mer des Alpes". Sur les coteaux ensoleillés de Salins fleurissent de nombreuses résidences et des entreprises de services, à proximité d'un site boisé très agréable pour se balader. Salins, aux portes de la vallée de Belleville et de la vallée de Bozel où se trouvent les grandes stations de sports d'hiver, est le point de départ idéal pour de nombreuses activités.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s-, Gonthier de Salins, reconeis aver del comte de Savoie, la siá ostal fòrt de Salins amb : « lo sieu curtil (jardin), sez granjas e insulae (d'islas) »[1].
Au Modèl:S-, Gonthier de Salins, reconnaît tenir du comte de Savoie, sa maison forte de Salins avec : « son curtil (jardin), sez granges et insulae (îles) »[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 75
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 75


text:
851
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 851 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après lei conquistas realizadas en 850 per lei fòrças dei Bretons e dau còmte desleiau Lambert II de Nantas, lo rèi Carles lo Calvet decidèt de liurar batalha. Pasmens, foguèt vencut a Jengland (22 d'aost). En setembre, Carles deguèt donc acceptar de condicions duras. Lo cap breton Erispoe, fiu de Nominoe, venguèt rèi de Bretanha e recebèt lei Comtats de Nantas, de Rennes e lo País de Retz. Aquela patz durèt fins a 863 e fixèt lei limits de la Bretanha istorica.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En Armenia, perseguida e extension de la revòuta acomençada en 850. Lo governador de la region assaièt de s'i opausar mai foguèt tuat per leis insurgents.


text:
Qu'ei largament admetut que lo catalan rosselhonés confronta l'occitan de Fenolhet. Totun, largament non significa pas universaument. Com ac èi dejà escriut, lo resultat de la classificacion lingüistica n'a pas nada valor universau, los critèris estant arbitraris. Qu'ei un pòc com lo nombre de colors qui presentaré l'arcolan de Sent Martin. Lo nombre que'n pòt variar segon las culturas, segon los pòbles. En França com en Anglatèrra, qu'ei admetut que n'i son sèt, chifra establida arbitràriament per l'anglés Isaac Newton (1643-1727) , mentre per d'autas culturas que n'i son sonque tres e per d'autas que n'i son nau. Los fisicians que'n distingueishen fòrça mei.
En tot cas, per la hemna de letra na Renada-Laura Portet
, lingüista e escrivana, hilha de Sant Pau de Fenolhet, totun de mair rosselhonesa, n' i a pas nat doble que la lenga que los pairs parlàvan a l'ostau qu'èra la catalana e non pas l'occitana. Segon son vejaire de fenolhedesa, la lenga parlada a Sant Pau, lo capdulh de la Fenolheda, qu'ei autant catalana com occitana. La frontèra enter los comtats catalans deu nòrd e La Fenolheda que remonta au tractat de Corbeil (1258) qui'n fixè un traçat shens nada consideracion deu tipe lingüistic ni etnic (la frontèra gessida deu tractat deu sègle 13 n'èra pas mei legitima que la nava deu tractat deus Pirenèus au sègle 17) e qui non corresponèva e non correspon pas a nada isoglòssa capabla de discriminar lengadocian e catalan. La Fenolheda qu'èra perfèitament catalana dinc au moment de la signatura deu Tractat de Corbeil (com ac èra lo comtat de Foish) e la lenga administrativa que i continuè d'estar lo catalan longtemps après l'annexion a França. Lo tèrmi despreciatiu de gavatx qui los rosselhonés emplegan tà designar lors vesins de la Fenolheda que provien d'ua confrontacion nacionalista enter dus Estats, Espanha e França, qu'ei ua conseqüéncia d'aquèra antiga frontèra estatau aragoneso-francesa dessenhada peu tractat de Corbeil, totun que non repausa sus nada isoglòssa quina que sia. E lo catalan de Perpinhan que demora fòrça pròishe - lingüisticament com geograficament, deu parlar occitan deu fenolhedés (o vice-versa) mentre l'occitan (lengadocian) estandard que n'ei mei estremat de l'ensemble.
Donc, la fenolhedesa Renada-Laura Portet (Sant Pau de F. , 1927) que's considera com a bona catalana. E tant de bon per la lenga catalana! Aquesta letrada qu'ei l'autora de tres recuelhs poetics: Jocs de convit (1990), Una ombra anomenada oblit (1992) i el cant de la Sibil.la (1994) e un gran nombre de novèlas e d'assais, dont Castell negre (Prèmi Victor Català, 1981), L'escletxa ( finalista deu prèmi Sant Jordi, 1982) , Rigau e Rigaud (finalista deu prèmi Josep Pla, 2002) e Una dona t'escriu (prèmi Ramon Juncosa 2004). L'òbra de na Renada-Laura Portet que hè aunor a las culturas catalana e universau. Qu'ei publicada a Barcelona com a Canet e lo son nom que figura en bona plaça en las antologias de la literatura catalana pareishudas en Catalonha, autanplan com en las pareishudas aus Estats-Units, en Itàlia, França e Alemanha.
Lo 14 de mars, que i averà lo tradicionau "dictat" (dictada) en catalan a Perpinhan, e lo tèxte causit qu'ei precisament tirat de l'òbra literària de na Renada-Laura Portet.
Non sèi pas perqué la wikipèdia occitana ignora complètament Renada-Laura Portet, si serà lo tropisme catalan d'aquesta hilha de Sant Pau o simplament lo fèit qu'ei ua hemna. En tot cas, qu'ei ua vergonha qu'ua escrivana de gran talent com era i sia completament ignorada, quan i calculam lo nombre impressionant de mediòcres (tots mascles, de segur) qui i an cadun un article consacrat a la soa petita persona en aquesta wikipèdia.
Aquiu que podetz véder e escotar a na Renada-Laura (qui s'i exprima en catalan principatin):
PS Lo nom de l'autora, Portet, qu'ei en realitat lo nom deu praube marit. Que podem supausar lo prumèr deu nom, un ajòu deu marit, qu'èra gascon, hilh de Portèth, sia la vila au ras de Tolosa, sia lo vilatge biarnés o ua de las duas comunas comengesas d'aqueste nom.


text:
Marcorinhan
Marcorinhan (Marcorignan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'Airal Urban de Narbona sus l'Orbiu
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa de Sant Genèst, sègle XII
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Eugène-Louis Lequesne, escultor 1815-1887


text:
1832
Aquesta pagina concernís l'an 1832 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après l'organizacion d'uneis incursions còntra lo territòri de senhors enemics, lo negus Iyasu IV foguèt finalament jutjat tròp independent per lo ras Ali II que lo remplacèt per Gebre Krestos. Puei, lo ras Ali II decidèt de lo remplaçar per Sahle Dengel. Pasmens, aquela chausida se turtèt premier a l'oposicion dau clergat. Ali II deguèt donc restaurar Gebre Krestos que moriguèt dins lo corrent de l'annada. Aqueu còp, Ali II se preocupèt pas de l'avejaire de la Glèisa e nomèt tornarmai Sahle Dengel coma negus.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Gràcias au sostèn dei liberaus mexicans, lo generau Santa Anna capitèt de reconquistar lo poder. Demorèt alora la personalitat principala de la vida politica mexicana fins a son exili de 1843.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet regardant la premiera turbina de reaccion per l'engenhaire francés Benoît Fourneyron (1802-1867). Èra la conclusion d'un trabalh acomençat en 1827 ambé la construccion d'una ròda d'un tipe novèu dins una fòrja de Pont-sur-l'Ognon. Aqueu permetèt de produrre pauc a pauc de fònts d'energia superioras ai ròdas de palas idraulicas utilizadas dempuei l'Antiquitat.
Pertocant l'aplicacion dei recèrcas sus l'electricitat, l'instrumentista parisenc Hippolyte Pixii (1808-1835), ajudat per André-Marie Ampère (1775-1836), realizèt lo premier generator electric de corrent continü. Aquela invencion permetèt de remplaçar l'utilizacion de pila dins certanei cas e foguèt la premiera aplicacion vertadiera de l'energia electrica.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Édouard Manet, pintor francés (m. 1883)
- 27 de genièr - Lewis Carroll, escrivan britanic (m. 1898)
- 19 d'abril - José Echegaray, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1916)
- 11 de julhet - Carlos Holguín Mallarino, president de Colómbia (m. 1894)
- 18 d'agost - Victor Meirelles, pintor brasilièr (m. 1903)
- 8 de decembre - Bjørnstjerne Bjørnson, escrivan norvegian, Prèmi Nobel (m. 1910)


text:
Jordi Savall
Jordi Savall i Bernadet (Igualada, Catalonha, 14 de genièr de 1941) es un musician, jogaire de viòla de gamba, cap d'orquèstra, e compositor catalan. Foguèt una de las figuras màgers dins lo domeni de la musica anciana dempuèi las annadas 1970, largament responsable del reviscol de la viòla de gamba sus scèna. Lo sieu repertòri va de la musica medievala a la de la Renaissença e a la musica barròca. En 1988 foguèt condecorat coma Oficièr de l'Òrdre de las Arts e las Letras pel Ministèri de Cultura francés e en 1990 recebèt la Crotz de Sant Jòrdi.


text:
Nuança (solfegi)
Dens la musica occidentau e dens lo solfegi la nuança qu'ei lo biais de notar l'intensitat de la musica entà saber se la cau interpretar mei o mens hòrt e on dens un tròç de musica. Aquesta notacion qu'ei sovent modèrna aquò que vòu díser qu'un grana partida de la musica barròca (qui, com lo jazz, be notava la musica en tot deishar ua libertat d'insterpretacion de las granas au musician) non ostendeish pas nada nuança marcada e qu'aquesta e son sovent hornidas per l'editor.
A partir deu sègle XVIII lo compositor qu'emplegèn sistematicament paraulas latinas entà marcar las nuanças : forte (hòrt), piano (doç), fortissimo (hèra hòrt) eca.


text:
Bienvenue à Villemer
Commune rurale du sud Seine-et-Marne, Villemer est située dans le bocage gâtinais, entre la vallée du Loing et la vallée de la Seine et de l'Yonne.
Elle appartient à l'arrondissement de Fontainebleau, dépend du canton de
Nemours et est rattachée à la communauté de communes Moret Seine & Loing.
Composée du bourg et de 6 hameaux, Rebours, Villeron, Le Luat, Montmery,
Le Coudray et Le Gallois. La commune compte 709 habitants et s'étend sur 1 854 hectares.
Les citoyens de Villemer sont les Villemerois et Villemeroises.


text:
Guilhèm X de Peitieus
Guilhèm lo Tolosenc o lo Paladin, nascut en 1099 es lo darrièr dels comtes de Peitieus de la dinastia dels Ramnulfids.
Regnèt de 1126 a 1137 jol nom de Guilhèm VIII, comte de Peitieus e duc d’Aquitània jol nom de Guilhèm X. Èra lo filh de Guilhèm lo Trobador, al qual succediguèt, e de Felip, filha del comte de Tolosa Guilhèm IV.
S’aliguèt contra Normandia amb lo comte d’Anjau Jaufré lo Bèl. Tranquil sus sa frontièra nòrd, deu per contra longtemps guerrejar al sud per contranher son vassal d’Aunis, Isembèrt de Châtelaillon.
Mal inspirat, sostenguèt amb lo legat Girard d’Engoleime l’antipapa Anaclèt II, pendent cinc ans, a partir de 1130 e fins a una entrevista amb sant Bernat de Clairvaux al castèl de Parthenay.
Moriguèt lo 9 d'abril (jorn del Divendres sant 1137) al cors d’un pelegrinatge a Sant Jacme de Compostèla, preguèt dins sas darrièras volontats lo rei de França Loís VI lo Gròs de plan voler consentir a maridar son filh Loís a sa filha ainada, Alienòr d'Aquitània.
Venguèt, a la fin de l'Edat Mejana, un personatge de legenda, en partida confondut amb Guilhèm de Gellona e sant Guilhèm de Malevala, a l’origina de l’òrdre dels Guilhemits.
Descendéncia[modificar | modificar la font]
- Alienòr d'Aquitània (1122 o 1124-1204)
- Petronilha d’Aquitània (1125-1153)
- Guilhèm Aigret (1126-1130)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau


text:
Modèl:Tnavbar
Aqueste modèl aficha una corta seguida de ligams abreujats destinats a èsser incluses dins los modèls. Permeton de veire, discutir o editar aquestes modèls dirèctament dempuèi las paginas que las incluson. Es util per las paletas de navigacion.
Aquestes ligams de navigacion demòran invisibles dins la version imprimida dels articles, mas unicament a l'afichatge dins un navegador internet.
Recopiatz l’exemple verge dins un modèl donat per ajustar las foncionalitats de navigacion Tnavbar.
- Nòta als editors
Aqueste modèl es present dins fòrça paginas, modificatz lo modèl amb precaucion.
Utilizacion[modificar la font]
- Sintaxi
{{Tnavbar|Nom del modèl|
nodiv=|
plain=|
mini=|
}}
- Paramètres requeses
- Lo Nom del modèl (sens lo prefixe "Modèl:") es necessari.
- Paramètres opcionals
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Versigny (Aisne)
Versigny (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Versigny se situa sul territòri de la Comunitat de Municipalitats de las vilas de oyse. Versigny Se tròba al centre del triangle Sant Quentin, Laon, Chauny.
La commune de Versigny se situe sur le territoire de la Communauté de Communes des villes d'oyse. Versigny se trouve au centre du triangle Saint Quentin, Laon, Chauny.


text:
Carta de las Calandretas
Version lengadociana, votada per l’AG de Limós – 21/05/2005
Introduccion
La Declaracion universala dels dreches de l’òme, la Convencion internacionala dels dreches dels mainatges, La Carta europèa de las lengas regionalas e minoritàrias, La Convencion-quadre per la proteccion de las minoranças nacionalas, assolidan lo drech a la diferéncia, lo drech de cadun a l’expression dins sa lenga, d’ont èis lo drech a un ensenhament dins aquela lenga. Es per referéncia a aqueles tèxtes fondamentals que Calandreta mena son accion d’ensenhament en occitan, en desvolopar un esperit de tolerància e de respècte de la diferéncia.
1. La tòca
1.1. L’objectiu de Calandreta es de trasmetre la lenga e la cultura occitanas als mainatges en tot assegurar lor escolarizacion en occitan tre l’escòla mairala. L’occitan ensenhat dins una Calandreta es lo de sa zona dialectala. Cada establiment Calandreta ten compte de la realitat de la practica de la lenga dins son environa pròcha, e participa a las accions en favor de son espandiment e de sa reconeissença.
1.2. A Calandreta, de parents, de regents e d’amics de la lenga s’assòcian « per far escòla » en quilhant d’establiments escolars. Cada establiment Calandreta es amagestrat per una associacion. La lenga occitana a sa plaça demest la vida associativa del movement Calandreta.
1.3. Calandreta alestís las condicions d’un bilingüisme vertadièr tre l’escòla mairala, en immersion totala, per que baile a cada mainatge l’escasença de se bastir de construccions cognitivas bèlas. En elementari los calandrons s’aprenon de legir d’en primièr en occitan.
1.4. Caminan cap a las lengas e culturas romanicas e mai a totas las autras, en s’apiejar sus l’occitan coma lenga vertebrala.
1.5. Una mission dels establiments segondaris Calandreta es de valorizar lo bilingüisme dels mainatges que venon del primari. Aquel bilingüisme deu permetre d’arribar a un plurilingüisme en fin de 3ena e de capitar lo brevet especial en occitan.
2. S’associar per far escòla
2.1. Cada establiment Calandreta es capdelat per una associacion, declarada dins l’encastre de la lei de 1901. L’associacion Calandreta a d’obténer lo grasiment de la Confederacion. L’associacion e la còla pedagogica son garentas de la mesa en òbra de la Carta de las Calandretas.
2.2. Calandreta porgís un servici public d’ensenhament en occitan dins d’establiments laïcs ont l’ensenhament es gratuit. Aquel movement associatiu es independent de las organizacions politicas, sindicalas e religiosas. Per la mesa en òbra de son projècte e per l’espandir, Calandreta bastís una collaboracion efectiva entre las collectivitats territorialas, los regents e los parents.
2.3. L’associacion se fa en ligam amb la confederacion de las Calandretas e las federacions departamentalas e regionalas designadas per la confederacion.
2.4. Calandreta assòcia las volontats, las energias e las competéncias per espandir l’emplec de l’occitan coma una lenga d’usatge per la vida de l’escòla tota. Calandreta desira que los parents de calandrons favoriscan, dintre la vida familhala, un ambient propici per que se pòsca emplegar l’occitan cada jorn. Pr’amor d’aquò, Calandreta s’engatja per aisir l’intrada de qual que siá dins la lenga e la cultura occitanas [1].
2.5. L’associacion a una responsabilitat cap al personal que trabalha dins l’establiment, que ne siá emplegaire dirèctament o non. E los regents son pagats per l’Estat: o son demercé un contracte d’associacion signat entre l’Estat e Calandreta.
2.6. Al plan administratiu l’associacion amb lo cap d’establiment desrevesisson amassa, quitament s’aquel es l’interlocutor cap a l’Educacion Nacionala.
2.7. Dins los establiments Calandretas, los « rescambis » (rescontres-escambis) son un luòc privilegiat ont partejam lo projècte entre parents e regents. Lo luòc d’elaboracion del projècte Calandreta es lo congrès, totes los actors del movement i son convidats.
3. Immersion e Pedagogia
3.1. Dins cada establiment Calandreta, l’occitan es lenga ensenhaira e lenga ensenhada, tant a l’oral coma a l’escrich. Calandreta emplega lo metòde de l’immersion precòça en escòla mairala [2]. En particular Calandreta constata qu’una lenga afortís l’autra e que cal concedir als mainatges lo temps necessari per que se bastiscan sos aprendissatges d’espereles.
3.2. Los aprendissatges se fan en occitan d’en primièr, puèi lo francés intra en classa après l’aqueriment de la lectura en occitan, progressivament, pendent lo cicle 2, d’un biais diferenciat. Las oras de francés en primièr gra a Calandreta se planifican aital cada setmana : CE1 = 3 oras, CE2 = 4 oras, CM1 = 5 oras, CM2 = 6 oras. Calandreta causís la grafia classica e las nòrmas prepausadas pel Conselh de la Lenga Occitana [3].
3.3. La lenga occitana es lenga de cultura : lo projècte pedagogic conten la descobèrta de la literatura occitana amb totes los aspèctes culturals. Los calandrons s’assabentan en classa, pauc a cha pauc, de l’airal lingüistic occitan tot, amb totes sos grands dialèctes. L’aprendissatge d’una lenga tresena se pòt amodar a partir del cap del cicle 2 al primari [4].
3.4. Los ensenhaires foncionan en còla pedagogica d’establiment, que s’acampa almens un còp cada setmana en « conselh ». Aquela còla adòba lo projècte d’escòla dins l’encastre de la Carta de las Calandretas, e garentís tant la plaça de la lenga dins l’establiment coma l’estigança pedagogica dins las classas. Calandreta, amb los regents organizats en còlas pedagogicas e en partenariat amb l’establiment APRENE [5], porgís un metòde de pedagogia que ten compte principalament, dins sa practica, dels trabalhs dels corrents pedagogics « tecnicas Freinet » e « pedagogia institucionala » [6] e dels psicolingüistas subre l’educacion bilingüa en immersion precòça [7].
3.5. Calandreta encoratja la mesa en plaça d’institucions dins las classas [8] que bailan la paraula als dròlles, que los autonomizan, que regulan la vida dels grops, que dobrisson la classa cap a l’exterior.
3.6. La tòca es d’assegurar una continuitat de la mairala fins al licèu e de donar de sens als aprendissatges. Los establiments Calandreta desvolopan una pedagogia del subjècte actor dins un grop, adaptada tant al primièr coma al segond gra.
3.7. Lo luòc d’elaboracion del projècte Calandreta es lo congrès. Los regents i prenon part. Participan tanben als acamps federals de regents e an de representants elegits dins cada institucion de Calandreta. Los ensenhaires son actors de lor formacion, iniciala a APRENE, e continua amb lo Centre de Formacion Professional Occitan. Los regents respèctan las instruccions oficialas de l’Educacion Nacionala e lo nivèl escolar dels mainatges deu èsser en conformitat amb aquelas instruccions. Dins los establiments Calandreta, lo « Rescambi » es lo luòc privilegiat ont se parteja lo projècte.
4. Accion culturala
Cada establiment Calandreta participa a l’accion culturala occitana e se religa a la vida culturala de son parçan. Aquò baila de sens a la lenga pels calandrons, enauça lo vam dintre la Calandreta, alestís de convivéncia e de coesion, e mai ajuda a finançar un pauc l’anar de l’establiment. Aquela accion culturala sus la plaça publica marca ben per far conéisser e reconéisser Calandreta pel mond e per las institucions. Per menar aquò, las associacions Calandretas publican lo calendièr annal de sas manifestacions culturalas occitanas. A cada acamp de l’associacion, l’activitat culturala occitana a sa plaça demest las questions del jorn.
Conclusion
Aquesta Carta clava los principis comuns entre los establiments Calandretas afilhats a la Confederacion Occitana de las Calandretas. Per poder usar del nom de Calandreta, una associacion a d’obténer e de manténer son afilhacion a la Confederacion, d’aderir a la Carta e de ne respectar tant los tèrmes coma l’esperit. Los quatre aspèctes, l’associatiu, lo lingüistic, lo pedagogic e lo de las practicas culturalas occitanas, se pòdon pas desseparar : es l’encontre dels quatre que s’identifica jol vocable « Calandreta ».
[1] Per exemple favorís lo porgiment de « setmanièrs » a l’escòla (sesilha de cada setmana ont los adultes se pòdon banhar dins la lenga occitana de lor canton). [2] en tot far referéncia a l’òbra del professor Joan Petit e a las recèrcas de Lambert amb Taylor [3] Calandreta causís la nòrma classica per ensenhar las estructuras gramaticalas e lexicalas als mainatges e coma aisina del trabalh quotidian. Totun, Calandreta afavorís l’accès dels enfants a las òbras literàrias e autras produccions escrichas dins la nòrma grafica dicha mistralenca, dins un lagui de dobertura culturala e de coneissença d’autors màgers de la literatura nòstra. [4] En cas qu’o faga un intervenent exterior, a de demorar de tot biais en coeréncia amb las practicas pedagogicas dels regents. [5] Establiment d’ensenhament superior associatiu, fondat per la Confederacion Occitana de las Calandretas en 1996 per assegurar la formacion iniciala dels regents dins l’encastre dobèrt pel protocòl d’acòrdi signat amb l’Estat e segon las prescripcions de Calandreta. [6] Especialament de Celestin Freinet, Fernand Oury amb Renat Laffitte... [7] Especialament de Joan Petit amb Gilbert Dalgalian ... [8] Los “mestièrs”, lo “Conselh”, lo “Qué de nòu?”, “l’autoavaloracion”, las “cenchas de color”, lo “jornal escolar”, la “correspondéncia escolara”, lo “tèxt liure” amb la “causida de tèxt”, lo “mercat” amb “la moneda”, son d’exemples de dispositius instituits en classa a Calandreta (aquela tièra es pas prescriptiva).


text:
Bocins de "Chaucidas dins los blats"
Veiquí dos bocins de textes tirats de Chaucidas dins los blats. Clicatz aquí ExtrChaucid
Publicacions
Ai pas mes sus lo blòg d’autres documents personaus en occitan ’questes temps, mas quò vòu pas dire que ai ren fait. Veiquí la presentacion daus libres occitans que ai publiats dempuei 2007.
Antan, faguí pareitre un lexic trilingüe occitan-francés-anglés.
Lo darnier libre, Chaucidas dins los blats, ven de surtir a las Edicions dau Chamin de Sent Jaume.
Si voletz ne’n sapcher un pauc mai sus mas publicacions, clicatz sus los liams.
Notre occitan (le dialecte parlé dans le Parc Naturel Périgord-Limousin) pubNotreOccitantract
Vilajalet publicit_Vilajalet3
Lu Chamin de la Font (8 textes en tres lingas : occitan, français, English) pubchaminfont3volets
Lexique trilingue (occitan – français – anglais) Publicit_lexic
Chaucidas dins los blats pubChaucidas
Trobaretz aitot quauques textes de me e daus mots crosats, mots boirats, etc. sus los sites La Vita en Òc e Rubrica en Òc, dins la revuda Paraulas de Novelum, dins lo darnier numero dau Bornat. Lo site Chanson limousine a publiat mon poema Los Òmes que resisteren, versifiat sus lo modèle de la Canso de la crosada, que parla de la Resistença dins lo Nontronés. Es revirat en francés e legit per l’autor en occitan.
Leberons: Responsas
Per veire los mots minjats per los cussons dins lo texte d'Enric Delaja, cliquatz aquí : leberonstestresponsas
Leberons : texte cussonat
Per veire lo texte, clicatz aquí : leberonstest
Aubres boirats aprep la tempesta : Responsas
Per veire ente son los aubres, clicatz aquí : Motsboiratsresponsas
Aprep la tempesta (Juec de mots boirats)
Per veire l'exercici, clicatz aquí: Motsboiratsaubres
Prononciacion daus pluraus
Clicatz aquí prononciaplurau
Per s'entrainar a prononçar las finalas au plurau en occitan lemosin (parlar nontronés)
Mai nautres, eram a Tolosa per defendre nòstra linga!
NOMS DE LUÒCS 2 : Correccion
NOMS de LUÒCS 2 : Exercicis
Clicatz aquí: NOMS_DE_LUÒCS_2


text:
Carlisme
Lo carlisme foguèt un movement politic legitimista de caractèr antiliberal e antirevolucionari sorgit en Espanha al sègle XIX que preteniá l'establiment d'una branca alternativa de la dinastia borbonesa dins lo tròn espanhòl, e que dins sas originas defendiá la vòlta a lo Regim Ancian.
Los carlistas èran los partisans de Carlos María Isidro de Borbón, lo fraire de Ferrand VII d'Espanha. Ferrand VII d'Espanha, sens cap d'enfants, decidèt en 1829 que son fraire Carlos seriá l'eiretèir del tròn d'Espanha. Mas en 1830, Ferrand VII aguèt una filha : Isabèl. En 1833, après la mòrt de Ferrand VII, Isabèl foguèt reina d'Espanha malgrat la contestacion de sos dreches pels partisans de son oncle.
Al sègle XX una partida del carlisme evolucionèt cap al socialisme autogestionari (lo Partit Carlista), mas apuèi se produsiguèt una escisión del sector tradicionalista conservador, que formèt la Comunion Tradicionalista Carlista. Los dos movements an un supòrt electoral residual.
Guèrras Carlistas[modificar | modificar la font]
Las Guèrras Carlistas (sonadas tanben popularament carlistadas) foguèron tres guèrras qu'aguèron luòc en Espanha al sègle XIX. Foguèron l'origina del movement politic carlista o carlisme. Pendent lo Triènni Liberal (1820-23), los sectors absolutistas organizèron las partidas reialistas, que dispausèron d'un supòrt grand dins las comarcas interioras de Catalonha. L'insurreccion reprenguèt amb la Guèrra dels Malcontents (1827). A la mòrt de Ferran VII comencèt la Primièra Guèrra Carlista (1833-1839). Aquel conflicte afrontèt los carlistas, partisans dels dreches dinastics de Carles Maria Isidre, fraire del monarca defunt, e los isabelins o cristins, partisans dels dreches de sa filha Isabèl, coma resultat de la proclamacion de la Pragmatica Sancion (1830), qu'aviá abolit la lei salica dels Borbons, *segon *la *quala la succession èra d'èsser sempre masculina. La Segonda Guèrra Carlista (1846-1849), aguèt luòc en Catalonha, qu'i s'apelèt tanben Guèrra dels Matiners. Pendent la Tresena Guèrra Carlista (1872-1876), las fòrças carlistas ocupèron mai d'una ciutat de Catalonha interiora. Isabèl II èra a l'exili e lo rei Amadèu I, monarca dempuèi 1871, èra pas de popular. Carles VII, filhastre de Carles Maria Isidre de Borbon, prometèt a catalans, valencians e aragonesi lo retorn dels fòrs de las constitucions qu'èran estadas abolidas per Felip V.


text:
Paranaguá
Paranaguá es una vila de l'estat brasilièr de Paraná.Fondada en 1648, la vila alberga un dels pòrts pus important e modèrn de Brasil.
Paranaguá significa granda mar redonda en tupí-guaraní. Los portugueses s'establiguèron dins la region en 1550, e a Paranaguá en 1648, amb la designacion de Vila de Nòstra Dama del Rosari de Paranaguá. Foguèt elevada al reng de vila en 1842. Lo pòrt venguèt un dels mai importants de Brasil après la dubertura en 1885 de la linha de camin de fèrre a Curitiba.
Localizacion[modificar | modificar la font]
La municipalitat es localizada subre lo litoral de Paraná, a 90 km de la capitala de l'estat, Curitiba.[2] Las siás coordenadas son 25° 31' 15" Sud e 48° 30' 34" Oèst.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 IBGE, « IBGE - Cidades@ » Accesat l'11 de decembre de 2012.
- ↑ WWW.PARANAGUA.COM.BR, « Como Chegar à Paranaguá, Paraná, Brasil » Accessat l'11 de decembre de 2012


text:
733
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 733 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Organizacion e partença de l'expedicion navala bizantina destinada a restaurar l'autoritat bizantina en Itàlia. Pasmens, la flòta foguèt rapidament destrucha per una tempèsta dins la Mar Adriatica. Leon III deguèt donc limitar sei represalhas còntra Gregòri III au transferiment dei possessions de la papautat, dins lei regions totjorn tengudas per lei Bizantins, dau papa au patriarcat de Constantinòple.
Wessex[modificar | modificar la font]
Plaçat sota la dependéncia de Mèrcia dempuei la succession malaisada d'Ine (694-726), lo rèi Ethelheard poguèt pas empachar la presa de plusors territòris de son reiaume per son protector, Ethelbald de Mèrcia (716-757).


text:
Arribe era demorada net. Dempús de molti dies escotant era canson, Madrid e Barça se enfronten en un düèl que comence a cansar. Que se trivote, Villa o Alexis ena dauantèra, defensa de tres, de quate o de cinquanta, eca. Tot alimentat per ua premsa cada còp mès jauna e semblanta as programes deth còr. A mes, era hegemonia des dues equipes en panorama internacionau a engreishat un conflicte basat en discussions de saumets.
Es mieis de Madrid hènt, per exemple, un reportatge sus es victòries des blancs, es arròdes de premsa de Guardiola o es numeròs e estadistiques dera equipa catalana. Rapidaments es diaris esportius e televisions de Barcelona aluguen es alarmes e contraataquen. Ara longa, se bastís ua torciròla qu’arribe a transformar-se un sense sentit d’allusions sus petits detalhs, insignificants a còp de uelh e magnificats per un collectiu mès mau vist cada dia que passe.
Dempús de trabalhar coma redactor d’esports en Diari de Tarragona, consideri que se pot hèr periodisme esportiu de qualitat sense quèir enes arratères des sensacionalistes. Actuauments, diaris d’informacion generau coma La Vanguardia, Ara, El País o El Periódico aufrissen milhors e rigorosi contenguts sus esports que non pas es que s’ocupen d’eri exclusivaments.
A tot açò, ja ei ora de qu’era pilòta comence a rodar.


text:
M26 Pershing
Lo carri M26 Pershing es un carri pesuc estatsunidenc desvolopat a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. L'objectiu èra de produrre un carri capable de luchar còntra lei carris alemands de la fin de la guèrra qu'èran fòrça superiors au M4 Sherman. Intrèt en servici en 1945 e demorèt utilizat per l'armada estatsunidenca fins ais annadas 1950. Après la guèrra, foguèt tanben adoptat per França, per Belgica e per Itàlia.
Participèt a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala e a la Guèrra de Corèa. Còntra lei blindats alemands, èra capable de rivalizar amb un Tigre I o un Panther mai demorèt totjorn inferior au Tigre II. En Corèa, èra superior ai carris d'origina sovietica T-34 qu'aguèron de dificultats per pertusar son blindatge. Pasmens, a partir de 1950, lei combats entre carris venguèron rars e lo carri venguèt mau adaptat au teatre dau conflicte en causa dau relèu malaisat de Corèa e de sa velocitat febla. Per aquela rason, foguèt pauc a pauc remplaçat per lo M46 Patton.


text:
Dissabte, 10 de decembre de 2016, 03h00
Lo documentari novèl de l’Ostau Comengés, entitolat Era Hèsta deth Pòrc, se projectarà per lo primièr còp dijòus que ven, 15 de decembre a ... +
Diluns, 24 d'octòbre de 2016, 03h00
Aperaquí 300 personas manifestèron dissabte passat davant la preson de Lanamesa (Manhoac) en demandant la liberacion de Georges Ibrahim Abdallah, l’activista libanés de 65 ans ... +
Diluns, 8 d'agost de 2016, 03h00
Fa ja 29 ans qu’occitans e catalans se retròban lo primièr dimenge d’agost en la tradicionala pojada al Pòrt de Salau, a 2100 mètres d'altitud. Los occitans ... +
Diluns, 1 d'agost de 2016, 03h00
Coma cada an dempuèi vint e nòu ans, de centenats d’occitans e catalans s’amassaràn dimenge que ven, 7 d’agost, al Pòrt de Salau, al limit occitanocatalan, ... +
Dijòus, 14 de julhet de 2016, 03h00
La rintrada que ven, Occitània aurà una nòva escòla Calandreta a Sant Guironç (Coserans). Après un an de rescontres, d’escambis e de discussions, dètz ... +
Dimenge, 28 de febrièr de 2016, 03h00
Gasconha > Comenge > Comenge Baish
Deth 16 ath 19 de heurèr, 30 escolans de 4u deth Collègi Emile-Paul Vayssié d’Aurinhac (Comenge), acompanhats peths sòns professors d’occitan, de latin e de sciéncias ... +
Diluns, 3 d'agost de 2015, 03h00
De representants de l’Assemblada Nacionala Catalana de la Val d’Aran (ANC Val d’Aran) demandèron ièr a Salau que lo 27 de setembre que ven, se vòte en Catalonha per ... +
Dijòus, 30 de julhet de 2015, 03h00
Coma cada an dempuèi vint e uèch ans, de centenats d’occitans e catalans s’amassaràn dimenge que ven, 2 d’agost, al Pòrt de Salau, al limit occitanocatalan, ... +
Dimars, 12 de mai de 2015, 03h00
Eth dissabde 9 de mag, ua quaràntia de membres dera MARPÒC (Maison per l’Animacion e la Recèrca Populara Occitana) que huc arrecebuda a Bèthhag (Coserans) per Joan-Pau ... +
Dimenge, 10 de mai de 2015, 03h00
Deu 1r de mai au 27 de seteme 2015, a la Sala deus Olivetins a Sant Bertran de Comenge, que i a ua exposicion d’art roman. Dins la purmèra sala, que i a art religiós galloroman. Que ... +
Dimenge, 5 d'abril de 2015, 03h00
Eths 14, 27 e 28 de març, eth Ostau Comengés qu’organizava a Montrejau era dotzava edicion de Passa-Pòrts. Aqueth hestau qu’amatiga plan de dançaires mès ... +
Diluns, 27 d'octòbre de 2014, 03h00
Qualques centenats de personas manifestèron ièr dimenge davant la preson de Lanamesa (Manhoac) en demandant la liberacion de Georges Ibrahim Abdallah, l’activista libanés de ... +
Diluns, 4 d'agost de 2014, 03h00
Divendres metèron en examen a Fois lo motociclista qu’aviá pres la fugida après percutir mortalament una vièlha femna a Lòrp e Santa Aralha (Coseran), lo 23 de ... +
Dimècres, 16 d'abril de 2014, 03h00
Al començament d’abril, un ciutadan de Clarens (Manhoac) tuèt lo sieu can en lo nafrant prigondament a còps de pigassa e lo daissèt mòrt sul lindal de son ostal. ... +
Dijòus, 10 d'abril de 2014, 03h00
Eth 15 de març e eths 4 e 5 d’abriu, eth Ostau Comengés qu’organizava a Montrejau era onzava edicion de Passapòrts. Aqueth hestau qu’amatiga plan de dançaires ... +
Divendres, 4 d'abril de 2014, 03h00
Enguan, qu’é era 11a edicion de Passapòrts, era hèsta dera cultura occitana qu’organiza eth Ostau Comengés a Montrejau. Que comencèc eth 15 de març, ... +


text:
Hommarting
Hommarting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana possession de las abbayes de Wissembourg e de Marmoutier, e de la évêché de Mètz, aguda en fief per de nombroses senhors (Lutzelbourg, Lening-Réchicourt).
- #Passar a la França en 1661, al comte de Trauessèr l'an 1766 e als Custine l'an 1781.
- Ancienne possession des abbayes de Wissembourg et de Marmoutier, et de l'évêché de Metz, tenue en fief par de nombreux seigneurs (Lutzelbourg, Lening-Réchicourt).
- Passa à la France en 1661, au comte de Longeron en 1766 et aux Custine en 1781.


text:
Equipoténcia
En teoria deis ensembles, se ditz que dos ensembles E e F son equipotents (o eqüipotents) e se nòta E ≈ F, s'existís una bijeccion . Per definicion, dos ensembles (finits o non) an la meteissa cardinalitat, valent a dire lo meteis nombre d'elements, se son equipotents.
Somari
Proprietats de l'equipoténcia[modificar | modificar la font]
L'equipoténcia a lei proprietats seguentas :
- es reflexiva : per tot ensemble E, E ≈ E (existís aumens una bijeccion de E vèrs E : l'aplicacion identica de E)
- es simetrica : estent dos ensembles E e F, se E ≈ F, alora F ≈ E (per ipotèsi, existís aumens una bijeccion ; alora la recipròca es una bijeccion )
- es transitiva : estent tres ensembles E, F e G, se E ≈ F e F ≈ G, alora E ≈ G (per ipotèsi, existís aumens una bijeccion e una bijeccion ; alora la compausada es una bijeccion)
Aiçò pròva que dins tot ensemble d'ensembles, la relacion binària d'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia, e que l'ensemble quocient pòt èsser identificat a l'ensemble dei cardinaus deis elements de .
Per exemple, se es l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia dins .
Mai es pas possible de dire que l'equipoténcia es una relacion d'equivaléncia dins l'ensemble de totei leis ensembles : dins la teoria classica deis ensembles, l'ensemble de totei leis ensembles existís pas.
Teorèma de Cantor-Bernstein[modificar | modificar la font]
Lo teorèma de Cantor-Bernstein (o teorèma de Cantor-Bernstein-Schröder) es una caracterizacion de l'equipoténcia. S'enóncia ansin :
Estent dos ensembles E e F, s'existisson doas injeccions e , alora E ≈ F.
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers naturaus e l'ensemble deis entiers naturaus pars, notat aicí , son equipotents : l'aplicacion es bijectiva
- Cas deis intervals de l'ensemble dei nombres reaus.
- Sián dos reaus a, b taus que , e leis intervals
,
,
- Leis intervals e son equipotents : l'aplicacion es bijectiva.
- Parierament, leis intervals e (o encara e ...) son equipotents.
- Leis intervals e son equipotents :
- l'aplicacion es injectiva (en fach, es l'injeccion canonica)
- l'aplicacion es injectiva
- l'equipoténcia de e es alora consequéncia dau teorèma de Cantor-Bernstein
- Leis intervals e son equipotents :
l'aplicacion es bijectiva.
- En fach, se pòt generalizar aquò : dos intervals de quins que sián (pron que cadun contengue aumens dos ponchs) son equipotents.
- Sián dos reaus a, b taus que , e leis intervals
- Estent un ensemble , l'ensemble de sei partidas es equipotent a l'ensemble dei foncions .
Per o provar, s'associa en tota partida A de sa foncion caracteristica .
Se definís ansin: per tot element x de , se e se .
L'aplicacion es bijectiva : se f es una foncion e se se definís , es clar que A es la soleta partida de tala que .
- Segon un teorèma classic de Cantor (cf. argument diagonau de Cantor), l'ensemble deis entiers naturaus es pas equipotent a l'ensemble dei reaus.
Pus generalament, existís ges d'ensemble que siá equipotent a l'ensemble de sei partidas (en fach, segon l'argument de Cantor, una aplicacion es jamai subrejectiva).
Cas deis ensembles finits e deis ensembles infinits[modificar | modificar la font]
Ensembles equipotents a un ensemble finit[modificar | modificar la font]
Se E es un ensemble finit, leis ensembles equipotents a E son aquelei que son finits e qu'an lo meteis nombre d'elements que E.
Ensembles equipotents a un ensemble infinit[modificar | modificar la font]
Tot ensemble equipotent a un ensemble infinit es tanben infinit. Mai se saup dempuei lo sègle XIX e leis òbras de Georg Cantor qu'existisson d'ensembles infinits que son pas equipotents, valent a dire qu'an pas la meteissa cardinalitat (cf. çai subre).


text:
Saint-Marcel (Ain)
Saint-Marcel en arpitan ( Saint-Marcel en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Marcel fa partida de la Dombes.
Saint-Marcel fait partie de la Dombes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
dins lo sègle darrièr, s'es descobèrt, en lo étang de Sange de pichons bronzes #que pròvan l'existéncia d'una abitacion gallo-romaine. Mai tard, de la mièja-edat a 1789, la parròquia de Sant-Marcel a partejat entre las distincions de Glareins e de Montribloud.
Au siècle dernier, on a découvert, dans l'étang de Sange de petits bronzes qui prouvent l'existence d'une habitation gallo-romaine. Plus tard, du moyen-âge à 1789, la paroisse de Saint-Marcel est partagée entre les seigneuries de Glareins et de Montribloud.


text:
Pitcairn
Las illas de Pitcairn (oficialament, Grop d’illas de Pitcairn) son un territòri d'otramar dau Reiaume Unit situat dins l’Ocean Pacific.
La capitala es Adamstown.
Lo gentilici es pitquernian -a.
Lo territòri es compausat de quatre illas, que sola Pitcairn es poblada:
- Pitcairn
- Ducie
- Henderson
- Oeno
Istòria[modificar | modificar la font]
Colonizada pels polinesians (dins lo folclòre mangarevian es coneguda coma Mata-ki-te-Rangi o Heragi), puèi abandonada, l’illa de Pitcairn foguèt redescobèrta e nomenada lo 2 de julhet de 1767 pel capitani anglés Philip Carteret.
Lo 23 de genièr de 1790, los mutins de la nau Bounty s’i installèron amb las femnas polinesianas.
Lo 6 de febrièr de 1808, la nau americana Topaz del capitani Mayhew Folger torna descurbir l’illa.
En 1831 los abitants foguèron deportats a Taïti. Foguèron decimats per las malautiás, e tornèron dins l’illa.
Lo 29 de novembre de 1838 l’illa venguèt un protectorat britanic.
Una segonda deportacion se faguèt en 1856 dins l’illa de Norfolk, mas tre 1857 una part dels pitquernés tornèron. Lo pòble pitquernés demòra uèi partit entre las doas illas.
Lo 16 de setembre de 1887, Pitcairn venguèt una colonia anglesa, administrada dempuèi Fiji.
En 1937 la populacion es de 233 abitants, lo maximum enregistrat.
En 1938 li foguèron annexadas las autras tres illas. Lo 10 d’octobre de 1970 venguèt una colonia a despart.
Dempuèi la segonda mitat del sègle XX, l’illa coneis una emigracion importanta cap a Nòva Zelanda e se demandan ara se serà pas rapidament despoblada.
Politica e administracion[modificar | modificar la font]
Territòri d’otramar britanic, l’illa es administrada per un governador qu’es a l’encòp comissari del Reialme Unit en Nòva Zelanda. Localament, la foncion de magistrat en cap foguèt abolida en 1999. Dempuèi, es un cònsol es elegit cada 3 ans.


text:
Cabestanh
Cabestanh[1] [2] (Capestang en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personatges celèbres[modificar | modificar la font]
- Xavièr Golard, felibre
- Fernand Pigòt, felibre e cabiscòl de l'Escòla del Titan.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Xavièr Golard, Uno nosso dins la mountagno: "Maï bal, à moun abis, estré de Cabestan"...
- ↑ Joan Laurés (Lo Campèstre, p. 23 e 25: [1]) amb "Ero un efant de Cabestan" e puèi "Cabestan, Pecheries, ount sou bostros demarcos !"


text:
Las frequéncias UHF se propagan subretot en vista dirècta. Lor usatge se desvolopèt amb la saturacion de la benda VHF per las aplicacions de radiotelefonia fixa o mobila e de television, segon la disponibilitat amb lo temps de compausants adaptats, en particular lo passatge de l'electronica de tubas als transistors. La benda en dessús de 1 000 MHz foguèt utilizada d'en primièr pels radars, puèi los fais hertziens, puèi las connexions satellitàrias (GPS, telefonia mobila), e mai recentament pels telefòns mobils GSM e las connexions Wi-Fi. La taula en dejós resuma aquela reparticion de l'espèctre.
Las frequéncias UHF son tanben rebatidas de biais difusa par la troposfèra, çò que permet la realizacion de fais hertzians troposferics per de distàncias de qualques centanas de quilomètres. Coma l'atenuacion es fòça importanta, aquelas connexions demandan d'antenas fòrça directivas e de fòça poderosas.


text:
Baltasar Hidalgo de Cisneros
Baltasar Hidalgo de Cisneros que ho lo darrèr vicerei de l'Arriu de la Plata qui governèr Buenos Aires.
Qu'èra amirau e que s'èra illustrat a l'escadença de la batalha de Trafalgar.
Que remplacè, en 1809, ad aquesta foncion lo francés Jacques de Liniers qui s'èra illustrat dens la dehensa de Buenos Aires durant las invasion anglesas e que perdó lo contraròlle efectiu sus Buenos Aires en 1810 a l'escadença de la Revolucion de Mai qui establí la Purmèra Junta entà gavidar en lòc e plaça deu vicerei.
La Junta de Cadis (qui governava teoricament Espanha qui èra alavetz ocupada per França) que'u nomè un successor (Francisco Javier de Elío) qui non podó pas governar sonque desempuish la ciutat de Montevideo.


text:
Categoria:Realizator
Aquesta categoria recensa los realizators masculins de cinèma. Existís tanben una categoria per las realisatrises. Las abséncias se pòdon ajustar a la lista de las paginas mancantas concernent lo cinèma.
- Portal del cinèma
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
*
- Realizator per recompensa (2 C)
R
- Realizator per nacionalitat (13 C)
Articles dins la categoria « Realizator »
Aquesta categoria conten los 6 articles seguents.


text:
Lo refús deu Shas de continuar de sostiéner l'aliança enter Kadima e lo Partit tribalhista qu'ei motivat abans tot peu son refús aganat de negociar l'estatut de Jerusalèm dab los palestinians, qui demandan la partida orientau de la vila com capitala deu lor futur Estat.
Ehod Olmert, lo prumèr ministre qui devó demissionar en seteme per'mor d'escandales de corrupcion, qu'avè hèit saber qu'èra prèst a revisar la pretension de l'Estat judiu a guardar l'ensemble de la Vila senta com la soa "capitala reünificada e etèrna" d'Israèl.
"Se i avè avut un engatjament que non i auré pas negociacions sus Jerusalèm, qu'aurem podut recomandar au partit d'aprovar l'acòrd", ç'a explicat un deus gavidaires deu partit Shas, Eli Yishai, ministre deu comèrci e de l'industria dens lo govèrn sortent. "Lo Shas n'ei pas a véner e ne ne venerà pas Jerusalèm. Qu'ei estat la nosta linha constanta pendent totas las negociacions. Jerusalèm n'ei pas a véner."
Se Tzipi Livni ne pòt pas constituir un govèrn, que i aurà eleccions anticipidas a las prumerias de 2009. En aqueth cas, segon los darrèrs sondatges, lo Likod (dreta) de Benjamin Netaniaho qu'arribaré davant los partits de la coalicion gavidada per Tzipi Livni.