text:
Fargas Sent Ilari
Fargas Sent Ilari[1] (oficialament en francés Fargues-Saint-Hilaire) es una comuna occitana de Bordalés [2], lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Faurgiis, en latin, au sègle XIV, Fargas, en 1361 [3]. Lo mot farga, ací au plurau, ven dau latin fabrica, « obrador », pui « harga » [4]. La latinizacion dau sègle XIV testimònia d'una estapa de l'evolucion : fàbrica > *fàbrega > *faurga (d'aquí la varianta fòrga) > farga. Normalament, la fòrma gascona es Hargas. Bénédicte Boyrie-Fénié declara que la comuna es hòra de l'isoglòssa f > h, çò qu'es faus : l'Entre Duas Mars desarticula simplament h- (hiu prononciat coma iu, harina prononciat coma arina [5]; explica que la fòrma orala es ['faRgə] [6]. Mes coma a pas trobat de locutors dens l'èst de l'Entre Duas Mars, l'un es un pauc sceptic sus la fòrma orala que cita per una partida de la Gironda pus près de Bordèu. Cèrtas, la prononciacion en francés locau es ['faRgə], mes en gascon ? Lo nom es Hargas, benlèu, o benlèu Fargas. Lo determinant Sent Ilari, qu'es pas un aute vilatge mes lo nom de la glèisa, es lo nom d'un avesque de Tolosa [7],[8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Crion, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ B. Boyrie-Fénié dins DICTIONNAIRE TOPONYMIQUE DES COMMUNES GIRONDE, Editions Cairn, 2008 [1]
- ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f82.item.zoom p. 70
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 144
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 280, a Fabrègues
- ↑ Jean Séguy, Atlas Linguistique et Ethnographique de la Gascogne, tòme 3, mapa 633, du fil noir, 974 farine
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 144
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 144
- ↑ https://nominis.cef.fr/contenus/saint/10239/Saint-Hilaire.html


c: text/html

text:
Tiffanychan
Passerelle de Brooklyn la nuitStatue de la libertéPalmiers sur une plage hawaïenneHorizon de Lower ManhattanCapitol d'état du TexasHorizon de Los Angeles la nuitHorizon de Los AngelesPilier de Santa MonicaHorizon et autoroute de Los AngelesHorizon et autoroute de Los AngelesHorizon de Los AngelesHorizon d'observatoire et de Los Angeles de GriffithMonument national de Postpile du diableL'arc-en-ciel tombe aux lacs gigantesquesPalmiers sur une plagePalmiers sur une plageRuines maya d'Altun haRuines maya d'Altun haLa lumière traîne l'autoroute de Los AngelesPilier de Santa MonicaPilier de Santa MonicaBateau abandonnéTemple d'Apollo antiqueTemple d'Apollo antiqueHorizon de Los AngelesHorizon de Los AngelesPotironsPotironsChâteau d'EdimbourgLondres la nuitCirculation par LondresHorizon et autoroute de Los AngelesHorizon de Los AngelesCirculation par Los AngelesStade olympique national de Pékin/emboîtement de l'oiseauVille interditeLa digue à ChanghaïPlage hawaïenneTortue de merPlage hawaïenne

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Méharicourt
Maricourt (Canton d'Rousière) en picard ( Méharicourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Méharicourt A situat en una de las parts los mens accidentadas del Santerre. Lo sieu territòri a situat sus un scenari #que lo ponch en culminant n'es a 87m. Al centre se tròba una leugièra depression ocupada en partida pel vilatge e #que contunha cap a l'Oèst per un vallon gaireben totjorn a shut, #qu'es la continuation de la vallée superiora de la Luce. Lo ponch çò de mès de bas d'aquel vallon es a 78 m d'altitud. Superficie : 701 a
Méharicourt est situé dans une des parties les moins accidentées du Santerre. Son territoire est situé sur un plateau dont le point culminant est à 87m. Au centre se trouve une légère dépression occupée en partie par le village et qui continue vers l'Ouest par un vallon presque toujours à sec, qui est la continuation de la vallée supérieure de la Luce. Le point le plus bas de ce vallon est à 78 m d'altitude. Superficie : 701 ha
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Méharicourt remonta a temps fòrça ancians perque s'es trobat entre lo vilatge e Lithons dels cercueils romains. Li caliá i aver probablament un camp romain sul scenari nòrd-es de la comuna. En los tempses un pauc mens aluenhats, la legenda ditz que las Huns son venguts jusuqe Méharicourt mas, de #encobrir, demòra pas cap de traça. Lo pòble a segurament sofèrt de la guèrra de 100 ans, #qu'a patit los estralls dels Angleses e dels Bourguignons, sustot a Modèl:La s-. A Modèl:La s2-, es la guèrra de la Liga e las invasions espanhòlas #que tòcan Méharicourt. Méharicourt Es un ancian luòc de pelegrinatge de Sant Candide e Sant Flamidien, martirs de la légion Thébaine. Los sieus reliques aguèron informat de Roma pel comte de Marcellus en 1688 #que los #donar al Sr. De Blicourt, comte de Tincourt #que lududes-quitament en #far presenta a la glèisa Sant Martin de Méharicourt. Aqueles reliques aguèron amagat pendent la revolucion. La Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle es una epòca de prospérité e dempuèi 1719, los abitants an autorizat a trabalhar la lana. En 1790, Méharicourt #èsser cap de-luòc de la region mas #pèrdre aquel títol en benefici de Rosières. La Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle debuta per l'invasion de las cosaques l'an 1814-1815. 1840 es un an de grand disette mas es a aquela data #qu'aguèron elaborat las carrièras del pòble al mejan d'una souscription de 3000 F en favor dels obrièrs sens trabalh. A aquela meteissa epòca, la Eglise a restaurat, èra fins alavetz compausada de desparièrs bastiments anautitas successivament e sens armonia, segon lo besonh progressiu de la populacion. En 1842, lo campanal, #que i aviá #èsser bastit l'an 1607, es reconstruit. En 1863, una escòla de filhas e una sala de asile an establit de manièra definitiva a Méharicourt.
A la fin de la Modèl:S mini-, i i aviá de pas bòsc ni de friche perque cada pichon extrèm de tèrra i aviá conreat. Lo gibier èra pauc abondiu. Lo pòble èra sustot industrial e aviá l'aspècte d'un pichon bourg. I i aviá de pas cors d'aiga, se comptava tot al mai qualques maires #qu'èran plan sovent a shut del temps que las aigas sauvatjas (pluèja, nèu) se fluïen cap a Vrely per un pichon ravin, parlador sustot una inondacion l'an 1856.
En 1899, Méharicourt comptava 3 fabricas a vapor per confeccionar lo tissage de la lana. Ocupavan 500 obrièrs e produsissián basses, dels michons e dels justets de caça.
Méharicourt I aurà tocat per la Primièra Guèrra mondiala e la siá glèisa i aurà restaurat a nòu.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, Méharicourt aurà sus lo sieu territòri un terren de aviation militar alemand #que las fondacions n'an #èsser fachas amb las briques e las pèiras de l'otèl de vila de Rosières, desmontat pels alemands.
L'histoire de Méharicourt remonte à des temps très anciens car on a trouvé entre le village et Lithons des cercueils romains. Il devait probablement y avoir un camp romain sur le plateau nord-est de la commune. Dans les temps un peu moins éloignés, la légende dit que les Huns sont venus jusuqe Méharicourt mais, de cela, il ne reste aucune trace. Le village a sûrement souffert de la guerre de 100 ans, qui a subi les ravages des Anglais et des Bourguignons, surtout au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Aux Modèl:S2-, c'est la guerre de la Ligue et les invasions espagnoles qui touchent Méharicourt. Méharicourt est un ancien lieu de pèlerinage de Saint Candide et Saint Flamidien, martyrs de la légion Thébaine. Leurs reliques furent rapportées de Rome par le comte de Marcellus en 1688 qui les donna à M. de Blicourt, comte de Tincourt qui lui-même en fit présent à l'église Saint Martin de Méharicourt. Ces reliques furent cachées pendant la révolution. Le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle est une époque de prospérité et dès 1719, les habitants sont autorisés à travailler la laine. En 1790, Méharicourt fut chef-lieu de la région mais il perdit ce titre au profit de Rosières. Le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle débute par l'invasion des cosaques en 1814-1815. 1840 est une année de grande disette mais c'est à cette date que furent élaborées les rues du village au moyen d'une souscription de 3000 F en faveur des ouvriers sans travail. A cette même époque, l'Eglise est restaurée, elle était jusqu'alors composée de différentes constructions élevées successivement et sans harmonie, selon le besoin progressif de la population. En 1842, le clocher, qui avait été bâti en 1607, est reconstruit. En 1863, une école de filles et une salle d'asile sont établies de façon définitive à Méharicourt.
À la fin du Modèl:S mini-, il n'y avait pas de bois ni de friche car chaque petit bout de terre était cultivé. Le gibier était peu abondant. Le village était surtout industriel et avait l'aspect d'un petit bourg. Il n'y avait pas de cours d'eau, on comptait tout au plus quelques mares qui étaient bien souvent à sec tandis que les eaux sauvages (pluie, neige) s'écoulaient vers Vrely par un petit ravin, causant notamment une inondation en 1856.
En 1899, Méharicourt comptait 3 usines à vapeur pour confectionner le tissage de la laine. Elles occupaient 500 ouvriers et produisaient des bas, des chaussettes et des gilets de chasse.
Méharicourt sera touché par la Première Guerre mondiale et son église sera restaurée à nouveau.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, Méharicourt aura sur son territoire un terrain d'aviation militaire allemand dont les fondations ont été faites avec les briques et les pierres de l'hôtel de ville de Rosières, démonté par les allemands.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo dissabte 27 de junh – Prat d’Ibòs
A partir de 15 òras : Olimpiadas de la San Jan obèrtas a tots los mainats, confeccion deus flòcs tradicionaus, jòcs de quilhas (iniciacion)
18 òras : cantas occitanas dab los calandrons
19 òras : aperitiu animat seguit d’un repaish animat
21 òras : bal gascon dab HUEC
Passa-carrera aus flambèus animat per HUEC
22 òras 30 : alucatge deu huec, represa deu bal gascon
Rensenhaments/reservacions : 05 62 51 25 66
Organisat au profieit de la Calandreta deu Pais tarbés


text:
1955
Aquesta pagina concernís l'an 1955 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 12 d'abril - Introduccion de la vaccina contra la poliomieliti desvolopada per Jonas Salk.
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 5 de mai - L'Alemanha Occidentala deven un estat sobeiran.
- 14 de mai - Signatura del Pacte de Varsòvia entre l'Union Sovietica, Polonha, Checoslovaquia, Bulgaria, Ongria, Romania, Albania e la RDA.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Dins lo Sud, la lucha còntra la segregacion, encoratjada per lo succès de la decision Brown v. Board of Education (→ 1954), contunièt. Son ponch principau foguèt la vila de Montgomery ont un movement organizat per Rosa Parks e Martin Luther King comencèt un lòng combat còntra la segregacion dins lei transpòrts (→ 1956). De violéncias grèvas i aguèron luòc car divèrsei movements segregacionistas ataquèron lei manifestents (→ 1956). En particular, tornèron aparéisser de grops se reclamant dau Ku Klux Klan.
Peró[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una lèi permetent ai fremas de vòtar e de se presentar ais eleccions perovianas (7 de setembre).
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Menaçat de desfacha ais eleccions previstas dins lo corrent de l'annada, lo rèi Norodom Sihanouk abdiquèt au profiech de son paire Norodom Suramarit per participar totalament a la vida politica dau país. Creèt alora lo sieu partit politic e utilizèt l'aparelh de l'Estat per sostenir la sieuna campanha. Egalament ajudat per de fraudas importantas, ganhèt d'un biais clar leis eleccions legislativas de setembre ambé 83% dei sufragis. Fondèt son regime sus lo nacionalisme khmer, la fidelitat au rèi, l'oposicion a l'injustícia e la proteccion dau bodisme. Aquò aguèt per consequéncia un conservatisme sociau fòrça important e l'adopcion de plans de construccion ambiciós regardant lo desvolopament dau país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Obertura del primièr restaurant McDonald's, a Des Plains, Illinois.
- 17 de julhet - Inauguracion de la primièra Disneyland, a Anaheim, Califòrnia
- 26 d'octobre - Ngo Dinh Diem declara lo Vietnam del Sud una republica e se'n declara president.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin de propulsion nucleara (dins la flòta estatsunidenca). Rapidament imitat per leis autrei poissanças navalas majoras de la planeta, aqueu concèpte donèt una autonòmia fòrça importanta ai sosmarins que son venguts lo vector principau de la dissuasion nucleara.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera sintèsi de diamants sintetics per la companhiá estatsunidenca General Electric.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Rowan Atkinson, actor britanic
- 18 de genièr - Kevin Costner, actor e director american de cinèma
- 18 de genièr - Fernando Trueba, realizator espanhòl
- 26 de genièr - Eddie Van Halen, musician neerlandés-american
- 28 de genièr - Nicolas Sarkozy, president de França.
- 2 de febrièr - Leszek Engelking, poèta, escrivan e tradutor polonés.
- 11 de febrièr - Anneli Jäätteenmäki, primièra ministra de Finlàndia
- 24 de febrièr - Steve Jobs, informatician american, creator d'Apple Computer.
- 24 de febrièr - Alain Prost, pilòt francés de Formula 1
- 9 de març - Ornella Muti, actritz italiana.
- 11 de març - Nina Hagen, cantaira alemanda.
- 19 de març – Bruce Willis, actor american
- 22 de març - Valdis Zatlers, president de Letònia.
- 31 de març - Angus Young, guitarrista escocés (AC/DC)
- 16 d'abril - Grand Duc Enric I de Luxemborg
- 3 de mai - Joan Lassala, deputat bearnés.
- 21 de junh – Michel Platini, fotbolaire francés.
- 26 de junh - Mick Jones, guitarrista britanic (The Clash)
- 27 de junh - Isabelle Adjani, actritz francesa
- 20 de julhet - Egidio Miragoli, avesque italian
- 3 de setembre - Steve Jones, guitarrista britanic (Sex Pistols)
- 24 de setembre - Pedro Almodóvar, realizator de cinèma espanhòl
- 7 d'octobre - Yo-Yo Ma, musician chinés
- 28 d'octobre - Bill Gates, informatician american, creator de Microsoft.
- 4 de novembre - Matti Vanhanen, primièr ministre de Finlàndia.
- 9 de novembre - Fernando Meirelles, realizator brasilièr.
- 11 de novembre - Jigme Singye Wangchuk, primièr ministre de Botan.
- 13 de novembre - Whoopi Goldberg, actritz americana
- 1 de decembre - Verónica Forqué, actritz espanhòla
- 15 de decembre - Paul Simonon, musician britanic (The Clash)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - José Antonio Remón Cantera, president de Panamà (n.1908)
- 29 de genièr - Hans Hedtoft, primièr ministre de Danemarc (n.1903)
- 31 de genièr - John Mott, Prèmi Nobel de la Patz (n.1865)
- 11 de març – Sir Alexander Fleming, mètge britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1881)
- 12 de març - Charlie Parker, musician american (n.1920)
- 23 de març - Artur Bernardes, president de Brasil (n.1875)
- 10 d'abril - Pèire Telhard de Chardin, paleontològ occitan (n.1881)
- 18 d'abril - Albert Einstein, fisician alemand, Prèmi Nobel (n.1879)
- 23 de julhet - Cordell Hull, òme politic dels Estats Units, Prèmi Nobel de la Patz (n.1871)
- 5 d'agost - Carmen Miranda, actritz e cantaira brasilièra
- 12 d'agost - James Batcheller Sumner, quimista american, Prèmi Nobel (n.1887)
- 12 d'agost - Thomas Mann, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n.1875)
- 30 de setembre - James Dean, actor american (n.1931)
- 18 d'octobre - José Ortega y Gasset, filosòf espanhòl (n.1883)
- 5 de novembre - Maurice Utrillo, pintor francés (n.1883)
- 13 de decembre - Egas Moniz, neurològ portugués, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1874)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Willis Eugene Lamb, Polykarp Kusch
- Prèmi Nobel de Quimia : Vincent du Vigneaud
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Axel Hugo Theodor Theorell
- Prèmi Nobel de Literatura : Halldór Laxness
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
U.E. Bossòst 0 - Valentine S.C. 0
Partit igualat ena prumèra mietat, més ena dusaua mietat auem estat més superiors e auem dominat claraments a un equip que a cercat er empat. Enquia tres viatges anèc era pilota en garròt dera porteria deth Valentine e en iauta jogada era pilota siguèc treta dera línea pera defensa. Non auerem era fortuna de cara entà portamos ua mereishuda victòria.
Eth plòplèu partit ei eth + important dera sason 1/2 dera Copa de Comminges en Valentine contra er equip deth Villeneuve de Riviere, dissabte 10 d'abriu tàs 20:00.
¡¡¡ Aficion vos demoram a toti !!!
U.E. Bossòst: Marcos, Juanka, Marc, Felipe, Vilò, Liaño, Sergio, Javi, Ignasi, Pèir e Alex. Remplaçants: Ruben, Jaime, Moha.
Tarjetes auriòles: Marc, Liaño.
Trainer: Miki.
Valentine S.C.: Ihuel, Farre, Jibbou, Deu I, Pardo, Gomez, Gonçalves, Canevese, Fethi, Toulouse, Dussart. Remplaçants: Garoui, Deu II, Castex.
Tarjetes auriòles: Jibbou, Pardo.
Trainer: Cistac Patrich.
Arbitre: Magne Bertrand.


text:
Nucleasa
Las fosfodiesterasas o nucleasas son d'enzims idrolasas que catalizan la ruptura dels ligams fosfodiestèr, coma per exemple los que s'establisson dins los acids nucleïcs entre la pentòsa d'un nucleotid e lo grop fosfat d'un autre. Son accion regula la concentracion dins las cellulas de l'AMP ciclic e de l'GMP ciclic.
Se classifican segon lo tipe d'acid nucleïc e lo tipe de ligam qu'idrolizan.
- Ribonucleasas. Son especificas de l'ARN.
- Desoxiribonucleasa. Son especificas de l'ADN..
- Exonucleasas. Talhan lo darrièr nucleotid de l'extrèm 5' o 3' d'un polinucleotid. Pòdon degradar tot un acid nucleïc linear.
- Endonucleasas. Talhan los ligams fosfodiestèr plaçats dedins dels polinucleotids. Aquestes enzims requerisson pas un extrèm liure, per çò que pòdon talhar d'acids nucleïcs circulars. Qualques endonucleasas, coma la DNasa I e la DNasa II, son pauc especificas per çò que se fa referéncia a la sequéncia de nucleotids qu'idrolizan. Las Endonucleasas de restriccion son d'endonucleasas que reconeisson e talhan de sequéncias de nucleotids fòrça especificas; aqueste tipe d'enzim s'utiliza fòrça en las tecnicas d'ADN recombinant.


text:
Comunicat · 01.04.2018
(fòto: El Punt-Avui)
La recenta arrestacion de Carles Puigdemont en Alemanha preocupa beucòp l’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC). Carles Puigdemont, president elegit e legitim de Catalonha, coneis un exili forçat a travèrs d’Euròpa. Dusca aura a pogut viatjar sens èsser inquietat en Belgica, Soïssa, Danemarc, Suècia e Finlàndia.
Per tant, quò es inacceptable qu’un estat coma Alemanha, que se pretend un modèl de democracia, entrepache la libertat de circulacion dau president catalan.
Los pretenduts “delictes” que l’estat espanhòu vòu imputar a Puigdemont, e que motivan l’arrestacion en Alemanha, an pas de realitat juridica. Espanha enfranh lo principi democratic de separacion daus poders. La justícia espanhòla manca de credibilitat perque se somet aus òrdres dau poder executiu espanhòu, qu’es plen de reflèxes franquistas.
En parallèl, Clara Ponsatí, dirigenta catalana exiliada en Escòcia, subís maitot de las pressions e daus contraròtles de part de la justícia britanica, a la demanda d’Espanha. Quò es egalament preocupant.
Demandam a Alemanha, au Reialme Unit e a l’ensemble de las democracias europèas de respectar la volontat democratica daus catalans per lor libertat. Lor demandam de garentir la liberat de movement daus exiliats catalans e de far pression per qu’Espanha cèsse de reprimir Catalonha.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Bourg-Saint-Maurice est une commune française située dans la vallée de la Tarentaise, dans le département de la Savoie en région Auvergne-Rhône-Alpes. Wikipédia
Bourg-Saint-Maurice est une commune française située dans la vallée de la Tarentaise, dans le département de la Savoie en région Auvergne-Rhône-Alpes.
Wikipedia
La France , en forme longue depuis 1875 la République française , est un État transcontinental souverain, dont le territoire métropolitain est situé en Europe de l'Ouest.
Wikipedia


text:
Escorce
Escorce[1],[2] (oficialament en francés Escource) qu'ei ua comuna occitana en Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas que son : Escorce (Sanctus Martinus de ~), au sègle XI o XII, en latin, Eskourse, en 1304, Escource, en 1638 e 1647 (mapas en francés), Escourse, en 1714 e 1733 (mapas en francés). La prononciacion qu'ei [əs'kursə]. Dauzat, que supausa que lo nom deu vilatge ven deu nom deu riu Escorce [3].Segon J.B. Orpustan, lo nom que vendré d'eskurr, « aglan » ---> « cassanha ». Lo ròtle economic deu glandatge que hè aquò plan possible. Donc Escorce que seré un nom aquitanic [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri d'Escorce, La Bohèira, Morcens, Sabres, Lua, Onessa e Laharí e Començac [5].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'ei adara deu canton de Haute Lande Armagnac (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 270
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 95
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=12959
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-escource.html


text:
Concors de Nadal de Jornalet: Cossí se passan las Calendas en cò vòstre?
Fòtos que los legeires an mandat en decembre 2012 sus Nadal o Calendas al país pel concors de Nadal 2012 de Jornalet!
Sap de Novel fach dins sa nòstra maion de familha a Corsèglas. © Baudaric Gasanhaire
Presèpi dins la capèla Santa Catarina dau Canet (Vencenc). © Paulon Negrin
Mini presèpi (santons de 4 cms) ambé sei 3 Reis magues arribats. © Andriu Dosòl
La grépia que fasèm cada an a l'ostal Sirventés, sèti de la seccion d'Aude de l'Institut d'Estudis Occitans. © Mirelha Braç
La grépia que fasèm cada an a l'ostal Sirventés, sèti de la seccion d'Aude de l'Institut d'Estudis Occitans. © Mirelha Braç
'A fogaça mentonasca de Dinaal, cubèrta dambé de batoaie (amàndore sucraie), d'amàndore, de pinhuèls, de fenolhete naturale e cororaie. © Albin Trenca
'O pan de Natale monegasco ('o pan de Calenei de Mónego). © Aigolf Joan
Papa Calenas dins 'a siu maison, que velha sus 'o vilatge de Calenas a Mónego. © Losoeis Barra
Lenha en lutz. © Martina N. Gròs
Grépia de l'Ostal Sirventés (Cercle occitan del país de Carcassona). © Mirelha Braç
Los santons son majoritàriament l'òbra de Felip Assié, santonièr a Bisan de Menerbés, que nos daissèt fa ara dos ans... Èra un dels fondators de la Calandreta "Lo Cigal" (de Bisan).
Grépia de l'Ostal Sirventés (Cercle occitan del país de Carcassona). © Mirelha Braç
Los santons son majoritàriament l'òbra de Felip Assié, santonièr a Bisan de Menerbés, que nos daissèt fa ara dos ans... Èra un dels fondators de la Calandreta "Lo Cigal" (de Bisan).
La socha de Chalenas facha en pastisson (genre còca anglesa) per manjar a cachafuec. © Anfós Chais
Presèpi de granda talha denant 'a gleia Sant Miquel d'A Torbia (Gavotina maritima) © Alban Franco
Un soquet de carinhan rassegat dins una vinha de Marcorinhan (à costat de Narbona) e que fa una plan polida femna occitana presta a despolharse ,la pauvreta, avant de s'en anar al fuóc la nueit de Nadal. © Arleta Theron
Un soquet de carinhan rassegat dins una vinha de Marcorinhan (à costat de Narbona) e que fa una plan polida femna occitana presta a despolharse ,la pauvreta, avant de s'en anar al fuóc la nueit de Nadal. © Arleta Theron
La grèpia de mon ostau amb la bandièra occitana e lei santons provençaus, esperant Jèsus... © Quentin Willaume
Decoracion dau moble amb una montanha alpina d’Occitània e son chalet d’esquilh fach per ièu, tot aquo dins la nèu...! © Quentin Willaume
Decoracion au dessus de la chaminièra de l’ostau, un pichot vilatge provençal en ivèrn amb de la nèu, amb una glèisa, e quauquei decoracions provençalas coma lei santons de Provença, venent d’Aubanha! © Quentin Willaume
Vaquí lo vilatge provençau alpin de l’ostau amb montanhas, glèisas, ostaus, santons,..., dei Aups de Nauta Provença amb la bandièra nostra! © Quentin Willaume
Lo meteis vilatge alpin amb lutz! © Quentin Willaume
Autra grèpia de mon ostau, dau costat de ma gran-maire e son pont provençau... © Quentin Willaume
A l'Avelhanet de Mirapeissés, a çò d'una amiga. © Franc Bardòu


text:
Dimars, 9 d'octòbre de 2018, 03h00 Espòrt
Los Blaus (en blanc!) e los Roges de Serbia recampats a la fin de la partida
© Serbian Rugby League
La logica es pas estada respectada d’a fons dins las mièjas finalas de Superliga, alara que lo XIII de França lançava sus de bonas basas la tièra dels rescontres internacionals de la tardor.
St Helens o lo malefici de las mièjas finalas
Ongan, Saint Helens s’es passejat dins la fasa de classament. An benlèu baissat de ritme dins lo Super-8 qu’èran quasi assegurats d’èsser qualificats per las mièjas finalas tre l’entamaneda.
Se faguèron susprene a Bolton pels Dragons Catalans en estat de gràcia en mièja finala de la Cup. Dijòus, pel compte de la mièja finala de Super-Liga, recebián los quatrens del classament: los Lops de Warrington. La partida foguèt sarrada: 3-2 pels Sants a la pausa. En fin de match, doas paumas escartadas sus las alas e dos ensages permeton als Lops de se qualificar per la finala 18-13.
Lo divendres, a Wigan, la partida prenguèt jamai d’ample tant los Tigres de Castleford avián las urpas en dedins. Wigan mestregèt lo rescontre per ganhar 14-0 e assegurar una cinquena participacion en sièis ans al rendètz-vos d’Old Trafford.
Bon, Wigan es lo favorit logic, mas los Lops de Warrington an gaire enveja de pèrdre una segonda finala ongan (aprèp la Cup contra Perpinhan). Partida dissabte en fin de vèspre (retransmesa per BeInSport).
Londres en Superliga
Los Dragons auràn pas lo viatge cap a l’America del Nòrd de faire l’an que ven. Dins una partida tancada, es sus una marca a l’anciana e sens cap d’ensag: 4-2, doas penalitats a una) que Londres, amb lo talonaire de Fenolhedés Eloi Pelissièr, es sortit venceire de la partida de barratge a Toronto. Atal, los londinencs tornaràn trapar los afrontaments de Superliga en 2019, coma, de son costat, Bradford torna trapar lo Championship.
França lança la sason internacionala
Dimenge, una esquipa de França, formada de jogaires d’Elèit 1, afrontava Serbia a Belgrad. En prepausant de jòc, los Blaus ganhèron largament: 54-2.
Ara, amb l’apòrt de Dragons e tolosans, es la partida contra Anglatèrra a Leigh que s’anóncia (dimècres 17) per preparar los tres afrontaments de la Copa d’Euròpa contra Galas (27/10, Carcassona), Irlanda (3/11, Baile Atha Cliath) e Escòcia (10/11, Carcassona).
Elèit 2: los catalans prenon la direccion
En Elèit 2, lo campion Vilagalhenc-Argon se fa susprene sus son èrba pels Lops de Vilafranca: 16-19. Doas formacions catalanas Baò (victòria 38-18 contra Entraigas) e Pià (victòria a Tolon: 25-16) prenon lo cap del classament amb una tresena victòria.
Elèit 1: la rintrada a Carcassona
Aqueste dimars 9, a 7 oras del vèspre, jol tibanèl de l’estadi Domèc, Carcassona-XIII (novèla denominacion del club) presentarà sos objectius, son novèl grop de dirigents e los jogaires que portaràn las colors jaune e negre aquesta sason.
Alan Roch


text:
Eth Govèrn aranés a mantengut aguest mes de seteme dues reünions damb era organizacion deth Tour de França, ena qu’an estat presents eth director deth Tour, Christian Prudhomme, eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’Espòrts, Luis Carlos Medina, era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, Anna Díaz, eth conselhèr de Relacions Institucionaus d’Aran damb er Estat Francés, Jose Antonio Boya, e eth cap de Gabinet deth sindic d’Aran, Pau Perdices.
Eth director deth Tour de França, Christian Prudhomme, avalorèc fòrça positivaments era experiéncia dera finau d’etapa en Plan de Beret, eth 13 de junhsèga deth 2006, e per açò prepausèc qu’era Val d’Aran acuelhesse era gessuda dera etapa deth Tour de França 2016, eth dia 10 de junhsèga: Val d’Aran- Andòrra.
Eth Conselh Generau d’Aran a arribat a un acòrd de collaboracion economica damb er Ajuntament de Vielha e Mijaran e er Ajuntament de Naut Aran entà cofinançar amassa damb eth Conselh Generau d’Aran e era Secretaria Generau der Espòrt dera Generalitat de Catalonha eth còst d’aguest importantíssim eveniment esportiu, un des qu’a sense dobte ua major repercussion mediatica mondiau.
En paraules deth sindic d’Aran, Carlos Barrera, “eth Conselh Generau d’Aran apòste, amassa damb era rèsta d’Administracions implicades en aguest inici d’etapa coma ua grana oportunitat entà mostrar era capacitat d’acuelhuda en infrastructures toristiques qu’a Aran e tanben mostrar es valors païsatgistics que configuren era natura e es pòbles aranesi”.
Des deth Conselh Generau tanben se contunharà cercant supòrt economic e estructurau en tot compdar damb era Deputacion de Lhèida e damb eth Servici Catalan de Transit. Aguestes negociacions s’amiaràn a tèrme per part deth sindic d’Aran, Carlos Barrera.
Eth Govèrn aranés a mantengut aguest mes de seteme dues reünions damb era organizacion deth Tour de França, ena qu’an estat presents eth director deth Tour, Christian Prudhomme, eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’Espòrts, Luis Carlos Medina, era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, Anna Díaz, eth conselhèr de Relacions Institucionaus d’Aran damb er Estat Francés, Jose Antonio Boya, e eth cap de Gabinet deth sindic d’Aran, Pau Perdices.


text:
Saint-Georges-Buttavent
Saint-Georges-Buttavent es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd-oèst dels Païses de la Loire, en lo Bocage mayennais, a Unitat|1|ora {{}} de Roazhon e Modèl:Ora de París.
La commune est située au nord-ouest des Pays de la Loire, dans le Bocage mayennais, à 1 heure de Rennes et Modèl:Heure de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la creacion de las costats, Sant-Georges-Buttavent es cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801)[3].
À la création des cantons, Saint-Georges-Buttavent est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla d'Estudis Superiors en Sciéncias Socialas (EHESS) (consultat en 24 de junh 2011)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-Georges-Buttavent », Escòla d'Estudis Superiors en Sciéncias Socialas (EHESS) (consultat en 24 juin 2011)


text:
Ascens de temperatures e quauques precipitacions
Vents moderadi damb quauqua bohada fòrta de sud.
Temperatures en notable ascens respecte a jornades anteriores (4°/17° en zònes baishes; 0°/2° en còta 2.000).
Eth diuendres 2, pendent era maitiada, auram bromes e quauques precipitacions fèbles, damb còta de nhèu ath torn des 600 m. Peth maitin s'alternaràn bromes e clari. Pera tarde tornarà a aumentar era nivolositat e se produsiràn quauques precipitacions fèbles, damb còta de nhèu en tot pujar des 1.000 as 1.600 m. Acumulacions de 5 a 10 cm en zònes nautes. Vents moderadi deth sud-oest.
Temperatures en leugèra descenuda respecte ara jornada anteriora (1°/12° en zònes baishes; -5°/-2° en còta 2.000).
Eth dissabte serà pro mbromat encara que poderie apareishèr quauque clar, sustot pera tarde. Se produsiràn precipitacions fèbles e intermitentes damb còta de nhèu sus es 1.700 m. Vents fèbles de compausant sud-oest.
Temperatura sense massa cambis (2°/14° en hons de Val; -4°/-1° en còta 2.000).


text:
Chapeiry
Chapèri en arpitan (Chapeiry en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anautita Savoie
Haute Savoie
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Chapeiry i aguèt jonch a aquela de Montagny-las-Lanches fins en 1596 e de 1803 a 1872.
La paroisse de Chapeiry fut unie à celle de Montagny-les-Lanches jusqu'en 1596 et de 1803 à 1872.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Lo recampament que se debanèt davant la jos-prefectura (N.D.E : lo 20 novembre) èra dels mai pacifics. Los escolans de la Calandreta, los ensenhaires e los responsables d’aquesta escòla associativa immersiva en occitan, en contracte, demandavan en entrevista (acordada) a la jos-prefècta Cécile-Marie Lenglet, per i far part de lor granda preocupacion respècte a l’avenir de lor escòla.
L’anóncia de la fin dels contractes ajudats a tot enfuocat. L’escòla aculhís 98 calandrons de la tota pichòta seccion al CM2, siá quatre classas. Dins la còla, formada de quatre regents (ensenhaires), un ensenhaire de francés et un agent d’entreten en CD, i a tanben 6 ajudas mairalas en contracte ajudat.
L’escòla podrà contunhar al mes de genièr ?
Pel moment, los parents, vertadièrament motivats, asseguran la contunhetat del servici, mas pòt pas èsser qu’una solucion provisòria. En mai de l’indispensable apòrt dels contractes ajudats, la sola solucion d’embaucha per manca de mejans, la Calandreta met en davant lor utilitat coma «bons dispositius d’insercion dins l’emplec». Totes los contractes ajudats son seguits sul plan de la formacion contunha e benefician d’una formacion finançada per l’escòla.
D’òbras debuta de 2018 ?
L’associacion «Calandreta del Païs Murethin» nasquèt en 1983 e, aprèp una partença caotica e fòrça mudasons, s’es fin finala installada en 1990, carrièra del Maréchal-Lyautey, a costat del frop escolar Mermoz, dins de modularis. Son accion pedagogica es relaiada per l’Octan, associacion de parents d’escolans, qu’organiza de manifestacions festivas e culturalas per la difusion de la cultura occitana.
En 2017, l’associacion signèt amb de partenaris financièrs e d’autres lo projècte d’una novèla escòla en dur per remplaçar los modularis qu’an mai de 30 ans. La demolicion se faguèt l’estiu passat e las òbras devon començar debuta de 2018. Uèi los enfants son albergats gratuitament dins l’escòla publica Mermoz.
Per salvar l’escòla, faguèron tanben una intervencion prèp de la deputada Elisabeth Toutut-Picard (LREM) que rescontrèt la ministra del Trabalh per ne parlar.
E.E.
Adaptacion de l’article de La Dépêche, publicat lo 22/11/2017, de trapar sus : https://www.ladepeche.fr/article/2017/11/22/2689376-fin-des-contrats-aides-l-ecole-occitane-en-danger.html


text:
Robèrt Lafont
Robèrt August Cesar Lafont (Robert Lafont en francés) (Nimes, 16 de març de 1923 - Florença (Itàlia), 24 de junh de 2009) èra un intellectuau occitan e pus particularament un lingüista, un escrivan, un istorian, un especialista de la literatura e un teorician politic. Èra una dei pus grandei figuras istoricas de l'occitanisme. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1959 a 1962.
La Generalitat de Catalonha creèt en 2010 un prèmi Robèrt Lafont pr'amor de recompensar las personalitats o institucions importantas per l'occitanisme, que son primièr ganhador foguèt lo lingüista Pèire Bèc.
Èra maridat amb l'escrivana, traductritz e ensenhaira italiana Fausta Garavini.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Lingüistica
- 3 Istòria
- 4 Politica
- 5 Literatura
- 6 Liames extèrnes
- 7 Filmografia
Biografia[modificar | modificar la font]
Robèrt Lafont nasquèt a Nimes en 1923 dins una familha protestanta dau país de la Vaunaja dau costat de sa maire Alícia Virginia Noguièr. Après lo divòrci de sei parents anèt viure en cò de sos grands dins un vilatjon de l'èst de Nimes, Cauviçon. Partiguèt dins son adolescéncia en 1936 amb son paire, qu'èra foncionari de Finanças, a Lons-le-Saunier, e aquel exilh li faguèt recuperar mai fòrtament l'occitan.
Lo començament del militantisme occitan e la guèrra[modificar | modificar la font]
De 1940 a 1943 estudièt lei letras classicas a Montpelhièr. Durant aquel periòde, de 1941 a 1942, se faguèt membre dau Felibritge a Nimes en 1941 e 1942, avans de crear lo movement Joventuts occitanas. Dempuèi l'estiu de 1943 fins au mes de mai de l'an seguent, aguèt de trabalhar ai camps de la joventut francesa d'en primièr a Mauriac e puèi a Lescar (Bearn). Ne fugiguèt e se jonhèt a un grop de resistents en Cevena. Durant lo mes d'agost, participèt a la liberacion de Nimes. En seguida d'aquò trabalhèt qualques meses dins lo cabinet dau prefècte de Gard avans d'èsser mobilizat, en 1945, dins lei Fòrças francesas d’ocupacion en Alemanha.
[modificar | modificar la font]
Quand arribèt la Liberacion, venguèt membre del novèl Institut d'Estudis Occitans qu'èra estat creat en febrièr de 1945. Aquel meteis an, lo 3 de decembre, se maridèt amb Andrée-Paule-Louise Chauchard, una professora de francés originària d'Andusa. Amassa aguèron dos enfants, Suzanne e Michel.
Lafont coneguèt l'influéncia de las idèas federalistas portadas per Carles Camprós e sa revista Occitània, e de l'òbra de Mistral, e editèt en agost de 1946 un jornal: l'Ase negre que reivindicava aquelas orientacions. Pasmens al cap d'un cèrt temps, l'escrivan comencèt a s'alunhar del federalisme proudhonian.
Tre 1949, aprèp que capitèt l'agregacion en letras classicas, Robèrt Lafont faguèt de professor a Bedarius, a Seta, a Arle e finalament al licèu de Nimes ont trabalhèt fins a 1964. A l'encòp que trabalhava dins l'ensenhament segondari, tre 1951, èra dintrat a l'Universitat de Montpelhièr ont trabalhava amb Camprós e i ensenhava l'occitan. Venguèt universitari d'un biais definitiu en 1964. Acabèt sa tèsi, La Phrase occitane, que foguèt publicada en 1967. En 1972, venguèt titular de la cadièra de "Lenga e Literatura occitana" de l’Universitat Pau Valèri de Montpelhièr.
Lingüistica[modificar | modificar la font]
Dins l'òbra lingüistica abondosa de Lafont, se pòt destacar:
- Un gròs trabalh de codificacion e de restauracion dau provençau segon la nòrma classica, e pus generalament, una teorizacion de la nòrma classica a l'escala de tota la lenga que contribuís a l'occitan larg (estandardizacion).
- Una analisi lucida de la diglossia e dei vias per ne sortir, amb una introduccion pioniera de la sociolingüistica dins lo domeni occitan tre 1970 (ben en avança sus l'ensems de l'estat francés).
- Una teoria completament novèla en lingüistica : la praxematica.
- (fr) Phonétique et graphie du provençal, Institut d'Estudis Occitans, 1951.
- (oc) L'ortografia occitana: sos principis (1971)
- (fr) Le travail et la langue (1978) estudi sociolingüistic
- (fr) Éléments de phonétique de l'occitan (1983, reedicion en 2004, Vent Terral)
Istòria[modificar | modificar la font]
- (fr) Histoire d'Occitanie amb Andrieu Armengaud, Hachette - IEO (1979)
- (fr) Nous, Peuple Européen (1991)
- (fr) Petite histoire européenne d'Occitanie
Politica[modificar | modificar la font]
- (fr) La Révolution régionaliste, Gallimard, 1967.
- (fr) Sur la France, 1968.
- (fr) Décoloniser en France, 1971.
- (fr) La Nation, l'État, les Régions, 1993.
- (fr) À ces cons de français et ces couillons d'occitans, 2005.
- (fr) L'État et la Langue, Sulliver, 2008.
Literatura[modificar | modificar la font]
Analisi literària[modificar | modificar la font]
- (fr) Mistral ou l'illusion (1954)
- (fr) Renaissance du Sud (1970)
Istòria literària[modificar | modificar la font]
- (fr) Nouvelle Histoire de la Littérature occitane ambe Christian Anatole, PUF (1970)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Paraulas au vielh silenci, Tolosa : IEO, 1948
- Dire, Tolosa : IEO, 1957
- Poèma a l'estrangièra (1960)
- Pausa cerdana, Marselha, Action poétique, 1962
- L'ora, Tolosa : Oc, 1963
- Aire Liure, Paris : P.-J. Oswald, 1974
- Lausa per un solèu mòrt e reviudat, amb las illustracions d'A. Clément e C. Viallat, Montpelhièr : Jorn, 1974
- La Gacha a la Cistèrna (1998)
Pròsa[modificar | modificar la font]
- Vida de Joan Larsinhac, Tolosa : IEO, 1951 - en linha
- Lei Camins de la Saba, Tolosa : IEO, 1965
- Lei Maires d'Anguilas, Tolosa : IEO, 1966
- Tè tu tè ieu ; conte filosofic, Tolosa : IEO, 1968, Nimes : Bernier
- L'Icòna dins l'Iscla, Tolosa : IEO, 1971 - en linha
- Lo Sant Pelau, Agen : Cap a cap, Agen, 1972
- Tua culpa, Tolosa : IEO, 1974
- La primièra persona, Lion : Fédérop, coll. federòp, 1978
- Nani Monsur, Energas : Vent Terral, 1979
- Lo Decameronet, Vent terral edicions, Energas : Vent Terral, 1983 - en linha
- La Festa
- Lo Cavalier de Març
- Lo Libre de Joan, Lion-Paris : Fédérop - Le Chemin Vert, 1983-84
- Bertomieu, L'Eglise-Neuve d'Issac : Fédérop, 1986
- La Confidéncia fantasiosa, L'Eglise-Neuve d'Issac : Fédérop,1989
- La Reborsiera, L'Eglise-Neuve d'Issac, Fédérop, 1991
- L'enclaus (1992)
- Insularas (1996)
- Contes libertins e faulas amorosas, Trabucaire (2000)
- L'Eròi talhat, id (2001)
- Lo Fiu de l'Uòu, Atlantica - Institut Occitan (2001)
- Lei miraus infidèus, IEO (2002)
- Lei Vidas d'Atanasi, Reclams (2004)
- La Cosmocritica, IEO (2008)
Teatre[modificar | modificar la font]
- Lo pescar de la sépia, Tolosa, IEO., 1958
- La Loba, o la frucha deis tres aubas, avinhon : Aubanel, 1959
- Ramon VII, Lavit : Lo Libre Occitan, 1967
- La nuech deis enganats, in cinc peçòtas, Nimes : IEO,1967
- Los ventres negres, Nimes : IEO, 1967
- Teatre claus, Tolosa : IEO, 1969
- Dòm Esquichòte, Tolosa : IEO, 1973
- Lei cascavèus, Tolon : C.D.O, 1977
- La Croisade, Ais-de-Provença : Edisud, 1983
- Istòria dau trauc, lo Relòtge, la Cabra, in Teatre d'oc al sègle XX, Montpelhièr : C.R.D.P., 1984
Istòria[modificar | modificar la font]
La révolution régionaliste, Paris : Gallimard, 1973
Lingüistica (en francés)[modificar | modificar la font]
Phonétique et graphie du provençal : essai d'adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence, Tolosa : IEO, 1960
Traduccion[modificar | modificar la font]
- Lo Viatge Grand de l'Ulisses d'Itaca, Jorn (2004): partida centrala de l'Odissèa.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Pagina consagrada a Robèrt Lafont
- (fr) Presentacion per leis edicions Jorn
- Sit de la revista ÒC que Robèrt Lafont ne foguèt lo cap redactor e qu'i publiquèt fòrça escrits
- (fr) Entretens amb Robèrt Lafont (vidèo de julhet de 2006)
- (fr)(oc) Robèrt Lafont parla dau Grand viatge d'Ulisses d'Itaca
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Un DVD es estat consacrat a Robèrt Lafont: Christian Passuello, Robert Lafont, un écrivain dans le siècle, 2001.
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Istorian de la literatura occitana
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Lingüista occitan
- Occitanisme
- President de l'IEO
- Personalitat provençala
- Escrivan francés del sègle XX
- Escrivan del país de Nimes
- Naissença en 1923
- Naissença a Nimes
- Decès en 2009
- Decès a Florença
- Critic occitan


text:
Vielha, 6 de junh de 2018.- Eth CEI Val d’Aran organize ua capsula formatiua gratuïta adreçada a trabalhadors autonòms, trabalhadors per compde d’auti e trabalhadors en situacion de caumatge, entà apréner coma gerir es impòsti.
Eth cors a coma objectiu introdusir as trabalhadors ena gestion basica des impòsti, a trauès dera coneishença des obligacions fiscaus entà començar era activitat (nauta ena IAE). Es elements obligatòris dera factura. Libre de factures emetudes e arrecebudes. Obligacions fiscaus: concèptes prealables (hèt e base imposable, subjècte passiu e quòta der impòst) e IVA (coma elaborar es declaracions trimestraus e era declaracion annau). Er IRPF: calcular ingrèssi e despenses, realizar era declaracion annau e situacions especiaus.
Eth cors s’amiarà enes installacions deth CEI Val d’Aran, Plaça Naua, 1 de Casau, eth dimars 12 de junh e eth dimars 19 de junh, en sessions de tarde de 16:30 a 20:30 ores toti dus dies.
Es inscripcions se pòden realizar en tot trucar ath Telf. +34 973 64 18 01, per corrèu electronic en ceivaldaran@aran.org o peth ligam dera web deth Conselh Generau d’Aran www.aran.org
Era documentacion de besonh entara realizacion deth cors ei:
Autonòms:
-Còpia DNI o NIE
-Còpia deth rebut autonòm deth mes der inici deth cors.
-Un document damb eth numèro dera Seguretat Sociau: nomina, targeta, contracte, etc.
Trabalhadors:
-Còpia DNI o NIE
-Còpia dera nomina deth mes der inici deth cors.
– Un document damb eth numèro dera Seguretat Sociau: nomina, targeta, contracte, etc.
En situacion de caumatge:
- Còpia DNI o NIE.
Era capsula sus coma apréner a gerir es impòsti l’organizen eth Conselh Generau d’Aran, era Fondacion Coell e eth madeish CEI Val d’Aran, damb era collaboracion deth Consòrci entara Formacion Contunhe dera Generalitat de Catalonha e eth Ministerio de Empleo y Seguridad Social.


text:
« All Events
Festenau Balad’Òc Tula – 3e édition des Journées d’Expressions Occitanes à Tulle : Anem Trio, Cocanha, Lo Barrut…
30 May 2018 - 2 June 2018 Tula – Tulle (19)
Dissabte 26 de mai
- 15h, Museu Marius Vazeilles, Maimac :
Espectacle de contes bilingüe occitan/francés « La fada multicarta : A l’ora d’Internet e de las multinacionalas, contes ancians per nòstre temps » per Micheu Chapduelh
Dimecres 30 de mai
- En matinada, collegi Clemenceau e liceu Edmond Perrier, Tula :
Intervencion d’Amic Bedel, realizator, per las classas d’occitan
- 18h, Cinéma Veo, Tula :
Inauguracion del 3en festenau en presència deus elegits de la region e del territòri
Projeccions e discutidas alentorn de collectatges de l’IEO Lemosin e d’un filme d’Amic Bedel
Dijòus 31 de mai
- Miegjorn, dins una escòla d’a Tula :
Disnar enchantat, coma deus musicaires : repas, chants e danças
- 19h, Sala de las Musicas Actualas :
Aperitiu e minja-drech en chançons
20h30 :
Concèrt d’Alidé Sans, artista de la Vau d’Aran, e Cocanha, grope polifonic de femnas : chants de Lengadòc e Gasconha
Divendres 1er de junh
- 10h, Fabrica d’Acordeons Maugein :
Visita comentada, en occitan d’aici.
- 17h00, Mediateca Eric Rohmer :
Vernissatge de l’exposicion « Marcela e Angela » – lectura de textes de Marcela Delpastre per deus liceans d’a Tula e Selhac e per Claude Chabrerie, Dominique Decomps e Chloé Peureux
18h30 :
Aperitiu e minja-drech
19h30 :
Concert, Musicas e Chants Per Questa Terra, Duò Combi-Payrat
Olivier Pairat e Bernat Combi perpausan un concert musicau e poëtic sus daus textes de Marcela Delpastre.
Bernat Combi : votz, eschinlas e sonadís ; Olivier Payrat : sanfònha e oud.
Dissabte 2 de junh
- Matin, merchat de la Gara :
Passejadis, animacions en musica
- 10h30, Auditòri de la Mediateca Eric Rohmer :
Dictada collectiva (a gratis, s’inscriure)
Sus daus textes de Marcela Delpastre, venetz cubar la vòstra ortografia dins un bon ambient.
- 14h30, Librària Preferéncia:
Parladissa bilingüa e dedicacion emb Joan-Pèira Lacomba
- 17h, Sala de l’Auselon :
Rescontres, eschambis entre diferents atalhiers, clubes, cafés occitans, emb l’intervencion del grope occitan Lo Barrut
18h :
Balèti / dançadís per tots, iniciacion per La Galòcha d’a Condat
19h30 :
Minja-drech, petiòta restauracion sus plaça
20h30 : Concèrt finau
- Collegians e liceans : presentaràn de sainetas, istorietas d’aici, e.c.a.
- Lo Barrut, grope vocau mixte de Montpelhier
- Anem Trio, musicas per dançar, emb Nicolas Peuch, Thomas Doornenbal e Lucia Roulet
- Mirabel, danças catalanas, lemosinas, auvernhatas…
Dissabte 30 de junh
- 14h30, Associacion Lo Pueg de Las Fajas, Tula :
Atalhier en occitan alentorn de la cosina lemosina.
Per ne’n saubre mai e se marcar – Infos, réservations
baladoc@ville-tulle.fr


text:
Per anar mai luènh
« blagueta » vòl tanben prepausar al mond saberut o expèrt en linguistica un esplech collaboratiu, coma se’n fa ara un fum mercè lo ret d’internet. Segon las proceduras ara plan definidas per las entrepresas collaborativas d’aquesta natura.
« blagueta » prepausa d’o far per noirir corregir, melhorar, la basa de frasas ofèrta per consultacion al public larg. Es, s’o volètz, la sola tòca de la cooperacion prepausada.
Lo gròs del sintactic es d’ara endavant assegurat per de publicacions de bona qualitat. La grafia, que foguèt longtemps un domeni central, es pas nòstra tòca – e mai se fasèm coma cadun un planponh de dècas- e ten los mejans pròpis de cooperacion e de debat.
Pels diccionaris, i a tanben çò que cal d’institucions e d’editors…
La tòca es donc pas d’anar per aqueles camps, ni de prene la plaça del mond qu’i trabalhan, mas d’apondre quicòm a l’òbra facha per la lenga dins aqueles camps.
Per cooperar, se cal evidentament marcar, e se far donar l’entrada. Aquò se fa par mail, çò qu’es normal per una “telaranha” del sègle XXIen.
« blagueta »


text:
Ena Assamblea Generau deth Districte, entre dautes causes, diguèren es equips dera categoria d'Excellence entara sason 2010-2011. Ath finau se confirme era fusion entre eth MontespanFigarol e eth Labarthe-Inard, e se forme eth nau equip Entente dera Garonne.
Lista des Equips:
ClaracPointis (Baishe de Promocion Liga)
SaliesMane 2
B. Luchon
Encausse
Entente dera Garonne
Boussens
Montastruc
Valentine
U.E. Bossòst
Canton de St. Martory (Puje coma campion de grup A)
Martres Tolosanne (Puje coma campion de grup B)
Cazeres 3 (Puje coma milhor dusau).


text:
Avisas vous que lei pichouni bèstio manjaran pus lis obro dóu Museon Arlaten!
Un pichot bebèi
o un gros besougno es descarga premié au CERCO (Cèntre d’Estùdi, de Recerco e de Counservacioun dis Óujet) sus lou quèi de depaus, coume tóuti li causo à restaura o à counserva.
Passo proumié dins un entre-pas pèr èstre dianoustica.
D’aqui, pòu èstre endraia vers 3 endré diferènt : 1espòussage, pèr lou neteja s’es just embruti ; pièi l'anoussìo o counjalaire « tuio-verme », s’es agarri pèr li bestiouleto ; enfin es en transit (meno de quaranteno) pèr l’isoula se risco d’emplastra lis àutris óujet
Es pièi embarra dins uno bouito à si mesuro e counserva dins li resèrvo.
S’es besoun, es restaura, em’acó sara belèu espausa un jour.


text:
Negre
Lo negre (var. nere, negue, nèir) es la color dels objèctes qu'emeton o reflectisson pas ges de partida de l'espèctre de lutz visibla. E mai lo negre siá de còps descrich coma acromatic, o sens tinta, se pòt en practica considerar coma una color, coma dins las expressions « gat negre » o « pintura negra ».
D'efèit, quand se considèra la sintèsi sostractiva, lo negre s'obten per una mescla de pigments absorbissent cadun una longor d'onda, combinats de tal biais que las absorbisson totas ; es ben una color obtenguda per mesclatge. Pasmens, quand se considèra la sintèsi additiva (superposicion de faissèls luminoses monocromatics), lo negre es al contrari una abséncia de color. Dins l'espaci estandard RVB ("Roge-Verd-Blau"), a per compausantas (0, 0, 0).
S'opausa tanben lo negre al blanc, perque lo blanc es constituit per l'ensemble de las longors d'ondas visiblas. Quand se combina las tres colors primàrias en proporcions equivalentas dins la sintèsi additiva, se va del negre al blanc en passant per totas las nuanças de gris.
Somari
Simbolica[modificar | modificar la font]
Dins la simbolica occidentala, lo negre es associat a :
- La sobrietat, l'elegància e lo rafinament, la riquesa, lo luxe, la noblesa (ex: l'esmoquing e los vestits de ceremonia e objèctes de luxe; un garranhon negre es l'emblèma de la marca de veitura Ferrari);
- Lo mistèri, las tenèbras, l'inconegut, aquò qu'es escondut (per exemple lo mercat negre) o aquò que se vei pas (la matèria negra), l'oculta ; la mòrt;
- L'autoritat, la poténcia, la dignitat, lo poder, la menaça, l'austeritat, (par exemple lo vestit dels eclesiastics, l'unifòrme del policièr, del SS, de l'avocat, del jutge) ;
- La mòrt, lo dòl, la tristesa, lo desesper, la paur, lo mal, lo nefast;
- La revòlta, l'anarquia (la bandièra negra es la bandièra dels piratas e dels anarquistas) ;
- En esoterisme la color negra es associada a d'elements supausats d'apartenir a l'autre costat del monde;
Dins l’Egipte antica, lo negre aviá una simbolica positiva. Dans la lenga dels faraons, lo vèrbe kem, que ven del mot « negre », vòl dire « capitar, s'auçar, complir, pagar, completar, servir per » mas tanben « èsser negre ». Le mot kem vòl tanben dire : « complet, perfèit, obligacion, dever».
Pigments e colorants[modificar | modificar la font]
Los negres foguèron los primièrs pigments preparats per l'òme: a partir de lenha carbonizada (negre de carbon) puèi per combustion (negre de carbòni, negre de fum). Mesclats amb un ligant aquós, los negres de carbòni e de fum serviguèron per fabricar las premièras tintas d'escritura.
Plini lo Vièlh parla d'atramentum al subjècte dels negres de carbòni. Explica coma obtenir diferents negres[1] :
« Se fabrica lo negre de mai d'un biais, amb de fum que dona la combustion de la resina o de la pega; atal se construtz per aquò de laboratòris que daissan aquel fum s'escapar. Lo negre pus estimat se fa coma aquò, amb lo pinus teda; se falsifica amb lo negre de fum dels fornèls e dels banhs, e es aquel qu'utilizam per escriure los libres. N'i a que calcinan la rausa de vin dessecada; e s'asseguran que quand la rausa ven d'un bon vin, lo negre atal obtengut sembla lo negre indian. Polignote e Micon, los celèbres pintres d'Atenas, ne preparèron amb de raca de rasim, lo nommant triginon (thrux = rasca). Apelle imaginèt de ne preparar amb l'ivòri brutlada, e li donèt lo nom d'elefantinum. Se ditz tanben qu'en Índia lo negre indian (encra de China ?), que fin ara sa composicion es inconeguda. Los tinturièrs ne fan amb una eflorescéncia negra que s'ataca a las caudièras de coire. S'obten encara en brutlant la lenha del pinus teda, e en trissant los carbons dins un mortièr. Las sépias, amb una proprietat meravelhosa, an un negre, mas s'utiliza pas. La preparacion de tot negre se complèta al solelh: del negre per escriure, amb l'addicion de la goma; al negre d'enduit par l'addicion de la còla.»
Los pigments negres an d'originas divèrsas. Cadun a una tendéncia mai o mens marcada (cap al blau, al roge, al jaune, etc.)
- Pigments naturals (d'origina vegetala e fossila) :
- NBk3: un colorant vegetal o pigment lacat, extrach del còr d'un arbre : campèsque.
- Nbk6: betum, un negre brun e caud tirat d'un idrocarbur.
- Pigments minerals de sintèsi :
- Pbk6, Negre de fum (carbòni): lo negre pus negre, opac e fred, extrach de la suja producha par la combustion incompleta de compausats organics.
- Pbk7 Negre de carbòni o Negre de lampa: un negre dens, leugièrament blavenc, obtengut en recoltant la suja (gases, lampa d'òli, bogia) que s'es depauda sus una superfícia freda.
- PBk8 Negre de carbon obtengut per carbonizacion de lenha o de clòsques. Compren: Negre de vinha, Negre de persec, Negre de fusanh, Negre de gravèl, Negre de surrièr, Negre de fau. Produsís de negres leugièrament blavencs, mens denses que los negres de fum.
- PBk10 Grafit: un carbòni cristallin pur de tenta grisa escura, utilizat dins las minas de gredon
- PBk11 Oxid de fèrre negre o Negre de Mart: equivalent sintetic de la magnetita, Produsís de negres fins, neutres e denses, pus intenses que los negres de carbon.
- PBk28 Negre spinèla: mescla d'oxids metallics (coire, cròme, manganès)
- Pigment sintetic d'origina animala :
- PBk9 Negre d'ivòri o negre d'òs: obtengut per calcinacion d'òsses durs (ivòri, bana de cèrvi, de rinoceròs). Coneguts tanben amb los noms de : Negre de velós, Elefantinum, Negre animal. Un negre brunenc, pus caud que los negres de carbòni e fòrça docil dins las mesclas perque pauc colorant.
- Pigments organics de sintèsi :
- Pbk1 Negre d'anilina: per oxidacion d'una sal d'anilina (pauc permanent).
- Pbk31 Negre de perilèni: un negre verdenc.
La color negra essent la pus consomida per l'òme per l'escritura (tinta de China), l'imprimeriá, las fotocopiadoiras, las estampadoiras, la pintura, es benlèu la color per qu'existís lo pus grand nombre de procèssus per la produire.
Negre en nanotecnologia[modificar | modificar la font]
De recèrcas de l'Universitat Rice, als Estats Units d'America, dirigidas pel professor Pulickel Ajayan metèron al punt un material constituit de nanotubes de carbòni verticals qu'es lo material pus « escur » jamai creat per l’Òme ; amb un indici de reflexion de 0,045%, es 30 còps mai escur que lo carbòni negre, çò que li permet d’absorbir 99,9 % de la lutz que recep. Es una permanéncia 3 còps pus nauta que lo que permetiá l'aliatge de niquèl-fosfòr que foguèt lo material fabricat abans reputat lo pus escur (las pinturas negras comercializadas recebon 5 a 10% de la lutz, e mai per aquelas brilhantas). Aquela innovacion poiriá interessar los sectors militars, de la comunicacion, de l'energia, de l’observacion, dels colorents. Pasmens, d'incertituds concernent los impactes environamentals de las nanotecnologias poirián impausar de delais, còstes e precaucions permetent pas de metre a portada de totes los beneficis que poirián permetre aquelas avançadas tecnicas[2]
Usatges[modificar | modificar la font]
- Dins lo còde de colors de las resisténcias electricas e dels condensadors, la color negra correspond a la chifra 0, al multiplicador x1 e a un coeficient de temperatura de 200 ppm. Dins la nòrma CEI 60757, se nomena BK (abreviacion de black) ;
- Los panèls solars termics e fòrça dispositius assimilats (moqueta solara...) son negres jos una placa de veire perque los pigments negres absorbisson fòrça l'infraroge, e quand son pauc reflexius una granda partida de l'espèctre luminós.
- Coma la pintura negra cobrissiá una superfícia fòrça mai granda que las autras e per reduire los còstes, lo constructor de veituras de prètz d'apèl (Modèl T) Henry Ford vèrs 1920 es celèbre per aver dich : « Podètz causir la color que volètz a condicion que siá lo negre ».
- La color negra es la pus economica, la pus legibla tanben, es per aquò qu'es utilizada per las estampadoiras monocròmas e per las fotocopiadoiras e en imprimeriá. Jornals, libres e prospectusses son majoritariament imprimits en negre.
- Es la color principala dels documents administratius, dels anoncis legals, dels afichatges legals. L'impression negra sus papièr blanc es reglamentada en França; es enebit d'apausar d'afichas blancas imprimidas en negre, qu'es reservat als afichatges oficials de l'Estat e de l'administracion.
- Lo roman negre, la seria negra, lo filme negre, son las expressions per designar un genre d'istòria de caractèr dramatic, pessimista, tragic associat subretot a una intriga policiariá o a un suspence.
- Per metonimia, lo "cinèma negre" designa un genre cinematografic independent, nascut als Estats Unis d'America, ont los actors son majoritariament negres.
- Vestits negres e maquilhatge negre son los signes distintius del movement gotic.
- Cencha negra : grad de judo e de karate, correspondent al 1èr dan (10en nivèl, lo mai naut). Seguís la cencha marron ;
- Se compren per « carn negra » aquela dels cabròls, dams, singlars, cèrvis e orses (Se ditz per d'autras la carn roja e la carn blanca).
Èssers, causas e objèctes[modificar | modificar la font]
- Animals : pantèra negra, còrb, mèrle negre, taure negre, gat negre, galineta negra.
- Vegetals : fusta d'ebèn, la morèla negra (Solanum nigrum), lo suc de regalécia
- ninerals : onix negre, olha, carbon, antracita, grafit, quitran, betum, l'aur negre, suiva, posca negra de la pollucion, fum negre de la combuscion dels còrs grasses,
- Produits alimentaris : chocolat negre, burre negre, negre de sépia, sal negre d'Hawaii, lo diamant negre designa la rabassa del Perigòrd, trompeta de la mòrt, regalécia,
- Pinturas : vejatz los quadres de Pierre Soulages, André Marfaing, Frédéric Halbreich
- Romans : Lo roge e lo negre.
- Personatges : Zorro, Batman, Dark Vador.
- Benda dessenhada : L'Illa Negra (Tintin), Tintin al país de l'aur negre
- Jòcs : Als escacs e a la damas, los negres designan las pèças negras e son opausadas als blancs ; a la rotleta los 18 numèros negres (per oposicion als 18 numèros roges), a las cartas los negres son las picas e las flors (per oposicion als còrs e caires que son roges), al jòc de gò (jòc d'origina chinesa opausant dos adversaris que plaçan cadun son torn de pèiras negras (kuro) e blancas (shiro)).
- Musica, la negra,
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
gat negre
Còrb (Corvus corax)
Latrodectus hasselti (Latrodectus hasselti)
Limac negra
rabassa negra del Perigòrd
Objèctes fabricats[modificar | modificar la font]
Catedrala negra de Clarmont-Ferrand de pèiras volcanicas
Los negres e los blancs als escacs
Molon de pneumatics
La negra
La bandièra negra de l'anarquisme
Verge negra de la Daurada de Tolosa
Rotlèu de regalécia
Tròces de chocolat negre
Jaç d'asfalte
Qualques bandièras[modificar | modificar la font]
Classificacion etnica[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de raça negra designa d'un biais general los individús melanodèrmes[3], originaris d'Africa subsahariana, mas tanben[4] d'Asia del Sud e d'Oceania (Melanesia en particular). L'usatge d'aquela terminologia foguèt particularament corrent en Euròpa a partir del sègle XIX, en foncion de la classificacion dels pòbles umans segon un dels critèris aparents (teoria racialista). Una persona de pèl fòrça escura o negra es designada coma "negra" dins lo lengatge corrent.
Lista dels païses portant lo nom de la color negre en referéncia a la color de la pèl dels abitants:
- Africa negra
- Mauritània (en latin)
- Nigèr (en latin), del flum Nigèr o Nil de Nigèria.
- Nigèria (en latin)
- Sodan (en arabi)
- Etiopia (en grec)
- Melanesia (en grec)
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Plini lo Vièlh, Istòria naturala, Libre XXXV, Tractant de la pintura e de las colors, capítol XXV
- ↑ (fr)Source / Nouvelles Enerzine
- ↑ (fr)Atlas marenches ed 1988
- ↑ (fr)La géographie par l’image et la carte, pour la section préparatoire et les classes enfantines, ed: Librairie Générale, 1915 : « La raça negra pòbla lo Centre e lo Sud d'Africa; pòbla tanben una partida d'Oceania e d'America. »
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Annie Mollard-Desfour (prefaci de Pierre Soulages), Dictionnaire des mots et expressions de couleur. Le Noir, Paris, CNRS Editions, 2005.Nouvelle édition : Le Noir. Dictionnaire de la Couleur. Mots et expressions d'aujourd'hui. XXe-XXIe s., préface de Pierre Soulages, Paris, CNRS Editions, 2010.
- (fr)Michel Pastoureau, Noir, histoire d'une couleur, Editions du Seuil, 2008


text:
Campanha militara
Una campanha militara es un tèrme que designa una operacion militara dirigida per una fòrça de combat cargada dau compliment d'un objectiu dins un espaci e una durada donats. Es generalament devesida entre cinc fasas que son :
- l'iniciacion d'una operacion en foncion dei contèxtes militar, politic, economic ò sociau.
- la planificacion que permet de definir leis objectius, la durada, l'amplor, lo còst e lei besonhs de la campanha.
- l'execucion qu'es la coordenacion de la logisitica, dei ressorsas e dei fòrças sus lo teatre de la campanha.
- lo contraròtle dau debanament de la campanha que permet de comparar sei compliments a respèct deis objectius iniciaus.
- la conclusion que marca l'acceptacion ò non dei resultats obtenguts per l'estructura de comandament e l'estudi deis accions seguentas.


text:
La setmana de l’Ascenci’, la setmana borruda per parlar ben, lu ‘mercres de l’Ascenci’ per estre precis, decidí sus un còp de testa de me netiar de tots mos pechats. Ne’n chauciguí l’eideia quante auviguí dins la rua dos jòunes que s’esmangonhavan davant lu despanor mai conegut sos lu chafre de « l’arabe dau cuenh » :
– Prend du Tropico ! – J’ai pas trouvé ! – P’tain t’es un naze, c’est le truc à côté du Fanta ! – Y’a plus de Fanta, comment veux-tu qu’j’trouve le Tropico. – Bon ben on passe au bar chercher des filtres…
Iò sabe, i a p’un liam d’intre de taus questionaments e mos pechats, pitits o grands, mas aiá l’enveia de notar de taus soschaments.
Adonc, vei-me-quí apres montar ne’n becana per anar visitar Germigny (> fr), lu long de la Leire (>fr) qu’es aisat.
Qu’es aisat sauv que sei un pauc colha e que una vetz sus la levada, una vertadiera granda rota per bicicleta, sabe pas coma me desbrolhí, mas me veiquí ‘restat per un paneu Sully / Loire (> fr). Qu’es de dire que m’entornesse e me fau far 10 km per trobar lu pont e 10 km de mai d’aicí l’oratorí, contunhesse que fase 7 km pueis un pauc mens de 20 km per junher Germiny.
20 o 25, tant piech per lu molin e lu forn per far las bricas, 2 cranes eisemples d’architecturas civilas dins ‘quela pertida. Quò fai bon, ai mon cassa-crosta, marcha per Sully que vei-ne’n-quí ‘n eimatge :
Tirat d’aqueu site (>fr)
Lu chasteu es ‘n’anciana forteressa de l’atge-mejan tornada maniada per lu ministre dau res Enric IV au XVII sègle, Maximilien de Béthune, duc de Sully. Lu chasteu se visita, i a de las pèças mai de las tapissarias, la chambra dau rei e pus que tot, la charpenta, dicha « ne’n berç brisat ».
Afe, los acaciàs erian flurits, doas grapolhas mai un càfe, e vei-me-quí apres traucar la Leire per passar de la riba sud a la dau nòrd.
Avant Germigny, sei pas sens saber que i a St Beneit sus Leire (> fr), que los occitanistes son oblijats de coneitre sos lu non d’Abàdia de Fleury.
Tirat d’aqueu site (>fr)
Eissida ne’n 651, l’abádia coneguet sos grands jorns au X sègle. Mai-que-tot, ela abriet longtemps dos tresaurs de la linga occitana (per pas dire lemosina). Que un, lu Bòece es au jorn d’aüei a la mediatèca d’Orleans, lu second es au Vatican. Lu bastiment es constituat d’una tor pòrga, una obra bela daus desbuts de l’art roman e d’una nau. Los chaspiteus per cent son descorats de personatges e d’alimauds fabuleus. La cripta abrita la chapsa de las reliquas de St Beneit.
Esparsida au momint de la revolucion, l’abádia fuguet tornada uberta ne’n 1944.
Lu poëta Max Jacob (1879-1944) se retiret a St Beneit sus Leire ente fuguet ‘restat per la poliça de Vichy. Moriguet au camp de Drancy, reposa aüei au cementari dau vilatge.
De l’itinerari oficiau, fau prener una longiera per junher Germigny e son oratorí.
Bastit ne’n 800, qu’eriá un bocin de la meijon dau Théodulfe. Sus un planh ne’n fòrma de crotz greca, lu bastiment fuguet mai d’una vetz manhat, mai-que-tot au XIX, que la mosaïca de 130 000 terrissons* tornet trobet sa pareissença originala.
Théodulfe es un intelectuau de l’epoca carolingiena, nomat evesque d’Orleans e abat du monastorí de St Beneit per Charlemanhe ne’n 798.
La mosaïca eimatja un passatge de la Bibla : l’Archa d’Apariatge. Dos cherubins son persentats enclausats per dos angeus au mitan daus quaus se fai veire la man dau Diau. Théodulfe cranhava que los fideus davalan dins l’idolatraria, adonc bandiguet la repersentaci’ dau Diau per tota faça umana.
Tirat d’aqueu site (>fr)
L’inscripci’ que se fai veire :
« ‘Viesa aquí e remira lu sant oracle e sos cherubins. Aquí respelís l’archa dau testament divin. Davant ‘queu spectacle, tascha de tochar per tas pregieras lu mestre du toner, e obluda pas, te’n pregue, d’associar Théodulfe a tas pregieras. »
P’ita istoria : ‘questa mosaïca fuguet descuberta ne’n 1840, qua’iment per asard. Son daus goiats qu’erián apres jugar mai daus pitits cubes de veire colorats trobats dins la ‘gleisa que fagueten se manhar daus sabants. Qu’ilhs darniers trobeten la mosaïca darrier un badijon.
Apres, per tot dire, m’entornís chas me, mai 100 km dins las chambas.
E perque sei pas d’enquera entierament un vielh cobilhs, veiquí las traças dau porta-onda :
* « tesselle » dins la linga francesa.


text:
Presentacion
Eth projècte “Perseguidi e sauvadi” ei ua iniciativa dera Deputacion de Lhèida, era quau –a trauès der Institut d’Estudis Ilerdencs, eth Patronat de Turisme e era collaboracion d’ajuntaments e conselhs deth territòri– va ben mès enlà d’ua magnifica proposicion de recuperacion culturau, de rescat dera memòria istorica o dera promocion toristica deth Pirenèu de Lhèida. Mès
Rotes
Eth projècte de “Perseguidi e sauvadi” a permetut recuperar e senhalizar es rotes d’evasion des refugiats judius a trauès deth Pirenèu de Lhèida ena Segona Guèrra Mondiau. Son quate rotes senhalizades que transcorren pes comarques dera Val d’Aran e Alta Ribagorça, eth Pallars Sobirà, er Alt Urgell e era Cerdanya. Mès
Contexte istoric
Eth 30 de gèr de 1933 Adolf Hitler siguec nomentat cancelièr d’Alemanha. Eth NSDAP iniciarà era persecucion des sòns enemics politics e de judius. Abans der inici dera Segona Guèrra Mondiau milèrs de judius alemands, austriacs e checoslovacs arribèren a refugiar-se en França, Olanda, Belgica e Palestina. Mès
Galeria Multimèdia
This slideshow requires JavaScript.
En aguest apartat, er Airau de Comunicacion dera Deputacion de Lhèida met ara vòsta disposicion es darrères nauetats sus es notícies, es fotografies e es videos referents ath projècte “Perseguidi e sauvadi”. Mès


text:
Charles Messier
Charles Messier (Badonviller, 26 de junh de 1730 – París, 12 d'abriu de 1817) foguèt un astronòm francés, cercador de cometas. Ne'n trobèt 20 entre 1760 e 1801, de còps ambé Pierre Méchain e Alexis Bouvard, e n'estudièt 44. Uèi, es subretot celèbre per son catalòg d'objèctes d'aspècte difús realizat entre 1774 e 1781 per ajudar lei cercadors de cometas. D'efèct, aqueu catalòg es fòrça util e popular per lei presaires car regropa d'objèctes podent èsser observats ambé de gemèlas o un pichon telescòpi.


text:
20/09/2018
Prener lo fugir, de Jan-Peire Reidi
En occitan, mai en francés, l’infinitiu de quauques verbes pòt estre empluiat coma un nom. Los exemples los mai coneguts son los noms daus tres repas de la jornada : lo desjunar, lo disnar e lo sopar. Per « lo disnar », los Francés disen le déjeuner, los Lemosins « lo marende » e los Beljas le dîner. Dins nòstre parlar nontronés – « lo parlar » es autre exemple de substantivacion de l’infinitiu – lo marende es lo repas que los paisans fasian a las cinc oras tots los sers jusc’a la fin de l’estiu. « Per la Sent Micheu, lo marende monta au ceu » ditz lo proverbe.
’Quilhs substantius-infinitius son sovent formats emb daus verbes d’activitat dau còrps uman :
« Lo durmir es plan traitre quante òm conduis ». (Il faut se méfier de la somnolence au volant)
« Quante vam nos permenar, fam segre lo beure e lo minjar. »
’Queu biais de dire se tròba sovent dins la linga familhara. Quo es pas davant tot lo monde que òm pòt dire que « lo freg vos còpa lo bendar », o benleu « lo pissar », o sabe-ieu que de mai ! Dins un registre un pauc mai delicat, lo durmir se ditz lo som, lo minjar es la nuridura (òm ditz aitot : « trobar son viure », autre exemple), lo beure es la bevenda. Si aimem mai dire « lo durmir » que non pas « lo som », la rason es benleu la quantitat de mots diferents que se prononcen parier : « lo son », « nos som », « ilhs son »… Trobem benleu que quò fai pro omofònes entau.
Associadas emb lo verbe « prener », ’quelas fòrmas dònen de las locucions coma « prener lo fugir », « prener lo correr », « prener lo bulir » :
« Eu se faguet laschar e prenguet lo fugir. » (Delaja) « Il réussit à se libérer et prit la fuite. »
« Pas pus tòst que quò pren lo bulir, fau tuar lo gase jos lo faitot e laissar fregir. » (Recepta per far cueire lo peisson) Dès que cela se met à bouillir…
Si son subjects dau verbe « prener », ’quilhs verbes substantivats se rapòrten ad una manifestacion dau còrps uman que se pòt pas retener :
« Lo gorgetar (lo vòmir, lo begaudar…) lo prenguet. » « Il fut pris de hauts-le-cœur (de vomissements, d’un bégaiement incontrôlable) »
Aime mai los exemples que son daus verbes de bruch :
« Lo motor es pas nuòu, mas a un brave brundir. » (a un bruit régulier)
« Lo vonvonar de las ’belhas emplissiá l’aer. » « Le bourdonnement des abeilles… » : sovenir d’una epòca urosa avant los neonicotinoids !
En francés, l’exemple que aime lo mai es dins un poema d’Aragon :
« Aimer à perdre la raison,
Aimer, à ne savoir que dire,
À n’avoir que toi d’horizon
Et ne connaître de saisons
Que par la douleur du partir… »
Per Aragon, que coneissiá plan la poesia de l’Atge mejan, « la douleur du partir » es la dolor de la separacion.
Pense que las personas de linga francesa que comencen de parlar l’occitan deurian empluiar de las construccions emb ’quilhs infinitius nonmas si las an apresas dins daus exemples precis. Pòden totjorn far servir los sufixes de substantivacion los mai corrents : acion, ament, iment, adis, etc. Quante siran un pau mai enançadas, voldran benleu « forçar la linga per li far daus pitits » (Alexandre Dumas), coma fai Aragon dins son brave poema.
A Javerlhac, lo 14 de setembre de 2018
Jan-Peire Reidi
20/06/2018
Chabaneu de Nontron, de Jan-Peire Reidi
A perpaus d’una conferença dau majorau Fornier a Nontron lo 8 de junh de 1978
La conferença prevuda au GRHIN (Groupe de Recherches Historique du Nontronnais) per lo dijuòus 7 de junh de ’questa annada se poguet pas far ; fuguet remplaçada per l’escolta d’una conferença enregistrada que lo majorau Marceu Fornier faguet lo 8 de junh de 1978 sus lo lingüista e filològue nontronés Camila Chabaneu (1831-1908).
Nascut a Nontron, fils d’un director de la Pòsta, fuguet oblijat de trabalhar per ganhar sa vita sens aver passat son bachelierat. Faguet coma son pair : fuguet empluiat de la Pòsta. Comencet a Aush, puei venguet controllaire a Engolesme (1857) e, per ’chabar, recebeire a Conhac (1872).
Pareis que sa vocacion li venguet en legir los libres de François Raynouard (1761-1836), autor d’un Choix des poésies originales des trobadours en sieis volumes. Aguet tòst compres que la linga daus trobadors era sa linga mairala, la que se parlava a Nontron. Estudiet tot sol los textes de l’Atge Mejan. Membre dau Felibrige dempuei 1854, collaboret a la Revue des langues romanes, escrivet una Histoire et théorie de la conjugaison française que presentet a Émile Littré (1868), puei sa Grammaire limousine (1876), e se faguet coneitre coma gramatician e filològue en França mai a l’estrangier.
En 1878, fuguet nommat a la chadiera de lingas romanicas a l’universitat de Montpelhier. Un professor d’universitat autodidacte que era quitament pas bachelier ! Pròva que sas capacitats de trabalh e sas coneissenças sens parieras eran plan reconegudas ! A data de 1883, la chadiera de Chabaneu enclauguet lo vielh francés e lo vielh provençau.
A perpaus dau mot « provençau » per apelar nòstra linga, lo majorau Fornier, que refusa lo mot « patois », explica que ven de l’influència dau grand poeta Mistral, mas que son nom vertadier es la linga d’òc, l’occitan. Fuguet d’en prumier nommada "lemosin", perque quauques grands trobadors daus mai coneguts eran lemosins. Lo majorau cita los trobadors dau Perigòrd Bertran de Bòrn, Guiraut de Bornelh, Arnaut de Maruelh.
Quand prenguet sa retirada e que fuguet remplaçat per sos elevas (Joseph Anglade es benleu lo mai conegut), Chabaneu tornet viure a Nontron. La novela escòla felibrenca dau Perigòrd, Lo Bornat, creada en 1901, perdet son president, lo majorau Auguste Chastanet, en 1903. Chabaneu fuguet chausit per li succedir. Lo nombre de majoraus dau Felibrige passet de set a cinquanta e Chabaneu fuguet lo prumier que portet « la cigala de Nontron ». Son prumier discors de majorau, Chabaneu lo faguet en francés a la felibrejada de Maruelh. Marceu Fornier, autre majorau portaire de « la cigala de Nontron », legis una granda partida de ’queu discors inobludable, d’una granda densitat, que ne’n avem retengut quauques bocins remirables :
… Le félibrige s’est donné pour mission de remettre en honneur la langue de nos pères…
car c’est sur notre sol et sur celui du Limousin confondus, que (…) la langue d’oc (…) a pris sa forme classique et a porté ses fruits les plus savoureux et les plus beaux.
… Le Périgord a produit quatre des troubadours les plus illustres et sur ces quatre, les trois que Dante, (…) nomme comme les maîtres de l’art dans chacune des grandes divisions de la poésie lyrique qu’il établit, à savoir Arnaud Daniel, Bertrand de Born et Guiraud de Bornelh. Le quatrième est Arnaud de Mareuil…
… il nous faut ramener notre pensée à 900 ans en arrière, à l’heure crépusculaire où la poésie provençale allait éclore… Tout à coup, le voile se déchire,… et se révèle (…) le sourire de la femme. Aux épouvantements d’hier succède la joie, la joie de vivre, la joie d’aimer.
… Ce fut là la première, la vraie Renaissance. Non pas comme quatre siècles plus tard, le réveil de la pensée et de l’art antique, mais bien plus, le réveil de la nature sous les yeux et dans le cœur de l’homme. Et ces miracles, la résurrection de la nature, la délivrance de l’amour, annonce et prélude de la délivrance de la pensée, quels magiciens les accomplirent ? Ce furent nos troubadours.
… par le culte de la femme dont ils furent les prêtres, transformer partout en peu d’années une société barbare en une société policée.
…la courtoisie s’introduisit dans le monde, (…) grâce à laquelle, sans l’abominable croisade albigeoise qui fut le plus grand crime de l’Église, la libre pensée, après le libre amour, aurait pris son vol trois cents ans plus tôt.
… ne pensez-vous pas qu’héritiers de cette poésie, possesseurs de cette langue, la parlant encore sinon avec son ancienne pureté, son ancienne richesse et son ancienne élégance, du moins avec toute son énergie et quelques unes de ses grâces, ce serait un crime de la laisser mourir sur nos lèvres et sur celles de nos enfants ?
Per sos 75 ans los estudiants de Chabaneu li òfriren los Mélanges Chabaneau un recuelh fait de chapitres escrichs chascun per un estudiant diferent. Marceu Fornier menciona las Poésies intimes (1970) e subretot la Grammaire limousine (1876) e nos ditz que ’quilhs obratges son « introbables » (Urosament la Grammaire limousine es aura accessibla en linha !). Ne’n parla gaire, de ’quela grammatica, mas nos ditz que Chabaneu veu dins lo lemosin tres unitats : lo lemosin naut, lo lemosin bas e lo « peirigordin », e que lo lemosin enclaus l’occitan parlat en Charanta. Cita d’autres obratges dau filològue nontronés coma : Langue et littérature provençale, des Poésies inédites des troubadours, Sainte Marie-Madeleine dans la poésie provençale, Les biographies originales des troubadours, les Fragments d’un mystère de la Nativité découvert dans l’abside de Saint-Front. Lo conferencier conta que ’queu darnier obratge era lo manescrich d’un « mistèri » de l’Atge Mejan trobat dins un mur de la catedrala Sent-Front de Periguers e que Chabaneu ne’n faguet una revirada magistrala.
A daus Nontronés plan interessats, lo conferencier conta fiau per ’gulha l’istòria dau monument de Chabaneu a Nontron, rasis lo monument aus mòrts, e son inauguracion en 1911. Per ’chabar, legis un poema dau Sarladés Loís Deluc que saluda : « lo sabent mestre-obrier d’esperit e de memòria, ‘dobaire de la lenga, Chabaneu de Nontron ».
Un còp que los membres dau GRHIN agueren escoltat l’enregistrament de la conferença dau majorau Fornier, Jan-Peire Reidi faguet quauquas remarcas sus la plaça de l’occitan dins la familha de las lingas romanicas, e sus la Grammaire limousine. Preciset çò que fau comprener – o pas comprener – per « perigordin », donet dau exemples per montrar la portada e la precision dau trabalh monumentau de Chabaneu dins sa Gramatica, e disset quauques mots de l’evolucion recenta de nòstre parlar, que Chabaneu aviá plan remarcada au segle dietz-e-nòu.
E los Nontrons fugueren plan contents e fiers de ne’n saber un pauc mai sus lur linga e sus lo sabent que a donat son nom a una ruá de la vila e ad una union locala d’occitanistas.
A Marennes, lo 15 de junh de 2018
Jan-Peire Reidi
16:30 Publié dans Cronicas d'autors, Jan-Peire Reidi, La lenga e sos dialectes | Lien permanent | Commentaires (0)
28/05/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 3 de junh 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera l'escriveire Jan-Peire Reidi per parlar de son libre e CD "Per ma fe, cronicas dau pais dins sa linga".
Jan-Peire Reidi fara una dedicaça chas Marbòt a Perigüers dimecres 6 de junh apres-mieijorn, partir de 14 oras.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
12:31 Publié dans Actualitats, actualité, Jan-Peire Reidi, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
16/05/2018
Jan-Peire Reidi sur octele.com
La télé 100 % occitane sur internet octele.com vient de mettre en ligne une très bonne interview de l'écrivain nontronnais Jan-Peire Reidi, à l'occasion de la sortie de son nouveau livre CD « Per ma fe ». L'auteur y lit une des chroniques et revient sur son œuvre et son cheminement d'auteur.
16:09 Publié dans Actualitats, actualité, Jan-Peire Reidi, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
07/05/2018
Per l'amor, cronica linguistica de Jan-Peire Reidi
Linga d’òc, linga d’amor. Creiriatz que l’amor espelis dins la quita gramatica.
La locucion prepausicionala que aime lo mai es per l’amor de (far quauqua ren), que exprimis la finalitat. Es vesina de sense d’autras locucions coma : per (de) dire de, per fin de. Nòstres davanciers de linga lemosina, que sentian benleu pus lo rapòrt emb lo sentiment que dòna dau sense a nòstra vita, an creat la fòrma emb l’aferesi e sens article : per ’mor de. Pòt estre prononçada per ’mo’ de… Voletz daus exemples ? Ne’n veiquí tres :
Eu copava de las gitòlas de boesc sabat per l’amor de far daus estiflaus. (Delaja)
… las aurelhas coijadas sus l’eschina per ’mor de montrar lo mens possible de sa persona. (Ganhaire)
Fugueren penduts per ’mor de los empaichar de traïr. (Dugròs)
La locucion se tròba en gascon e en lengadocian jos la fòrma pr’amor de…
Per l’amor de far, per far : ente es la diferença ? Siretz benleu pas tots d’acòrd, mas m’es ’vis que la realizacion de l’accion es prevuda emb un pauc mens d’immediatetat e un pauc mai de complexitat dins « per l’amor de far » que dins « per far ». De verifiar !
La locucion conjonctiva per l’amor que (per ’mor que) voù dire per çò que, perque (= per çò que). Indica per quala la rason quauqua ren se fai o se fai pas :
Me plànhe pas de tu, per l’amor que m’as jamai fait degreu.
Eu ne tirava pas lo lard aus chins, per l’amor qu’eu ne ’viá ni lard ni chins. (Delaja)
Li disiá que Bartali [era mòrt], mas l’autre lo cresiá pas per l’amor que l’aviá jamai vist dins los mòrts dau jornau. (Berland)
Las locucions conjonctivas que podrian correspondre en francés son : (compte tenu) du fait que, pour la bonne raison que.
Quauques francofònes que aprenen l’occitan ausen benleu pas utilizar de las fòrmas coma per l’amor que, per l’amor de, per l’amor que (ten !) la referença a l’amor lur pareis suspecta. An paur de se trompar. An tòrt ; fau surtir de l’estile minimalista.
Veiquí doas locucions de mai que pòden surprener : per pretz que… e de beu que :
Per pretz que metiá lo chapelet jos lo nas [dau chin], eu li fotiá un còp de verja. (Delaja)
Sinonimes : a mesura que, a proporcion que… En francés : au fur et à mesure que…
De beu qu’eu tustava, eu enfonset la pòrta. (citat per Camila Chabaneu ; = talament qu’eu tustava…)
Veiquí, per ’chabar, lo sovenir d’una locucion « d’amor ». Si i aviá quauquas sòbras dins lo plat quante aviam disnat, ma defunta granda-mair disiá :
« L’un per l’amor de l’autre, z’an pas volgut ’chabar. »
Per politessa, chascun z’aviá laissat per los autres. L’un per l’amor de l’autre ! Es-t-eu pas brave ’queu biais de dire ?
A Javerlhac, lo 7 de mai de 2018
Jan-Peire Reidi


text:
Aut Urgèl
Aut Urgèl (tanben nomentada Urgèl o Urgellet; en catalan Alt Urgell o Urgell) ei ua comarca de Catalonha que se tròbe enes Pirenèus. Eth caplòc comarcau ei la Seu d'Urgèl e d'autes poblacions importantes son Oliana e Organyà. Ei ua des sies comarques der encastre territoriau deth Alt Pirineu i Aran, damb 21 942 abitants ei era mès poblada der encastre en tot concentrar 30% dera poblacion der encastre.
Ei era dusau comarca mès grana de Catalonha, desprenut dera Noguera, e ua des qu'a mens poblacion. Maugrat que sonque a 19 municipis ei formadi per un gran nombre de pòbles mès que per era sua mesura se ven acorropadi es municipis que sòlen èster fòrça vasti.
Eth Aut Urgèl a ua forma alongada, coma ua sòrta de piramida invertida. Era llargada li ei dada pes 46 km der arriu Segre, qu'adaigüe era val principau e ei er èish dera comarca, deth temps que suggerissen era amplada dera entèsta es 22 km der arriu de Lavansa, es 16 km der arriu de Pallerols e es 12 km dera Valira, que corren peth sòn sector de mès ath nòrd, enquia junher-se damb eth Segre.
La Seu d'Urgèl a tostemp estat eth caplòc naturau, aucupe ua espaiosa e estrategica esplanada de montanha, era plana de la Seu, a on confluïssen es principaus vies naturaus des Pirenèus. Aguesta estrategica situacion e sustot eth desvolopament d'Andòrra an agut ua grana influéncia er eth caplòc e ua grana part dera comarca, que son eth pas obligat entà accedir-i.


text:
Mentre que lo govèrn francés a recentament autorisat l’utilisacion d’un neonicotinoïde “de quatrena generacion”, lo debat sus lor regulacion fa de bruch dins lo monde entièr. Es ansin que l’Union Europèa deu decir lèu se va recondurre e alargar son interdiccion parciala, que le govèrn britanic (abitualament afogat de deregulacion) a declarat que sosten l’interdiccion totala, e que quitament l’agència estasunenca de proteccion de l’environament deu decidir se va enebir lei “neonics”.
Dins aqueu contexte, un editò de la revista scientifica Nature fa lo bilanç dei vejaires dei scientifics e de lors cambiaments. Detalh qu’es bensai pas completament anecdotic : es lo promier editò que conten pas lo tèrme “controversiau” dins son titòl. En luòga d’aquò, lo titòl causit parla d’una batalha amara de venir… un batalha que sembla puslèu estre aquela de la comunitat scientifica contra leis industriaus.
Atau, au bèu mitan d’un fum de referèncias d’estudis que demòstran una toxicitat deis neonicotinoïdes, si tròba una anecdòta tras qu’interesanta. En junh d’aquesta annada, un papièr de Woodcock et. al. rapòrta un deis estudis d’escala mai granda qu’a jamai estat fach per estudiar lei efècts dei neonicotenoïdes en condicions realas.
Abséncia de resultats clars
Ja que l’abséncia de resultats clars en condicions realas era l’argument principau dei defensors dei neonicotinoïdes. Es “peer-reviewed” e publicat dins la prestigiosa revista Science, valent-a-dire qu’es considerat coma un estudi seriós, “beton”.
Problèma : mentre que la comunitat scientifica a validat lei resultats, son contradichs per lei finançaires de l’estudi ! Aquelei son lei industriaus Syngenta e Bayer, que realisan sobtament que l’estudi qu’avian comandat e pagat arriba au resultat contrari de çò que volian mostrar. Còp de teatre e umiliacion cosenta. Encuèi, sembla que quitament lei scientifics pagats per l’industria pòdon pas defendre aquestei moleculas.
Julien Frison*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Lo divendres 10 de novembre demorarà sens cap de dobte plan de temps dins las memòrias dels mainatges de Calandreta ! Es pas cada jorn qu’una escòla a l’astre d’aculhir un cap Papó que ven percórrer Euròpa per defendre lo dreit dels pòples autoctòns e a l’encòp en veiculant un discors environamental salutari contra la desforestacion e los efèites cataclismics dels cambiaments climatics.
Esperat per de mainatges determinats qu’avián descobèrt amb passion los contorns de Papoasia, sas estonantas fauna e flòra, tant coma sa particularitat lingüistica que fan costejar sus un espaci mai que modèste qualques 800 lengas, Mundiya Kepanga es arribat acompanhat de son amic e complici Marc Dauzier que las competéncias en lenga Huli tant coma en Pindgin foguèron essencialas. La magia tardèt pas d’operar.
Susprés per tant de reconeissença, lo Mundiya Kepanga establiguèt lèu lèu una relacion amb de mainatges dels quals retenguèt subre tot l’astre incredible de poder beneficiar d’un ensenhament de qualitat dins una escòla plan equipada.
Cofat d’una parura ornada de tantas plumas mirgalhadas, balhèt lo sieu messatge simple e sincèr. Ajudat pels imatges del film Frère des arbres, los mai pichons coma los mai bèls aguèron lèu fait de sasir son discors a prepaus d’environament.
Se los Papós patisson directament dels degalhs de la desforestacion, lo vièlh continent Européu es pas a l’abric de pas res e l’environament se deu plan d’èsser la prioritat de las generacions futuras se vòlon tot simplament contunhar d’existir !
Lo moment mai fòrt d’aquela jornada foguèt de segur la plantacion d’un arbre al còr de la nòstra escòla. L’oliu, arbre miègterranenc per excelléncia cargat de simbòls qu’escaparàn a degun, beneficièt d’una atencion particulara de la part de Mundiya Kepanga.
Aquestes gèstes lents, precises, aqueste agach tant coma son aplicacion dins lo trabalh tranformèron una accion tecnica en un brave moment d’emocion e d’espiritualitat.
Plantar un arbre, es totjorn un acte màger mas venguèt del còp un moment marcat per una cèrta magia sortida tot dreit de la granda sèlva de Papoasia.