text:
Haka
Lo haka es una dança tradicionala del pòble Maòri en Nòva Zelanda. Es una dança de postura acompanhada de cants bramats, realizada per un grop.[1]
Espandi[modificar | modificar la font]
Emai que lo Haka dels All Blacks aja popularizat un tipe de haka, existisson d'idèas falsas. Los Haka[2] son pas sonque de danças de guèrra, e son pas unicament realizats per d'òmes. Unes son fachs per de femnas, d'autres per de grops mesclats, e unes haka simples son dançats per los mainatges. Los Haka son realizats per diferentas rasons: per amusament, coma benvenguda corala per de convidats illustres, o coma signe de reconeissença bèla dins unas ocasions (McLean 1996:46-47). Diferentas accions son emplegadas dins un Haka, inclusent de contorsions de la cara coma de mostrar lo blanc dels uèlhs e de tirar la lenga, e una varietat granda d'accions vigorosas del còs coma de se tustar lo pitre o las cuèissas amb las mans o de tustar lo sòl dels pès. Coma paraulas de cant, mantun brams e crits son utilizats. Lo Haka pòt èsser comprés coma una mena de sinfonia que las diferentas partidas del còs representan los instruments. Las mans, braces, cambas, pès, voces, uèlhs, lenga e lo còs coma una mena de combinason per exprimir coratge, desaprovacion, jòia o tot autre sentiment.
Los Haka son subretot populars coma danças de guèrra, mas los haka individuals an per origina diferentas rasons, que son pas totas ligadas a la guèrra. Los haka de guèrra, qu'an los seus pròpris tèrmes, peruperu èran a l'origina complits pels guerrièrs abans una batalha, en proclamar sa fòrça e poder per tal d'intimidar l'oposicion. Uèi, haka constituís una partida integrala de las ceremonias formalas o oficialas de benvenguda per los visitors illustres o dignitaris estrangièrs, per mostrar l'importància de l'ocasion.
Haka e genre[modificar | modificar la font]
Fòrça haka son realizats principalaments per d'òmes, qu'an de còps que i a daissat creire l'idèa falsa que sonque los òmes podián far lo haka. Ça que la, i a una minoritat de haka que son executats per de femnas, un dels mai famós haka femenins se sona Ka Panapana. Dins fòrça haka, lo ròtle femenin se limita a cantar darrièr.
Las femnas son fòrtament implicadas dins l'origina tradicionala del haka. Segon la mitologia Maòri, lo dieu solelh, Tama-nui-te-rā, aviá doas esposas, la filha estiu, Hine-raumati, la filha ivèrn, Hine-takurua. Lo filh de Tama-nui-te-ra e Hine-raumati, Tāne-rore seriá a l'origina de la dança.
Tipes de haka[modificar | modificar la font]
Los diferents tipes de haka incluson whakatu waewae, tutu ngarahu e peruperu. Lo peruperu se caracteriza per de sauts que las cambas i asseguran una butada jol còs. Autres còps, lo peruperu èra realizat abans una batalha per tal d'invocar lo dieu de la guèrra e de descoratjar e far paur als enemics. Caliá per aquò d'expressions ferotjas de caras e d'engaunhadas, tirar la lenga, far los uèlhs gròsses, rondinar e bramar, e mostrar sas armas. Se lo haka èra pas executat dins una union perfècta, aquò èra vist coma un un meissant presagi per la batalha. Sovent los guerrièrs anavan nus a la batalha, levat una cinta de lin treçat a l'entorn de la talha. La tòca dels guerrièrs èra de tuar totes los sòcis de la còla enemiga, per fin que i aguèsse pas de revenja possibla.
Lo tutu ngarahu tanben demanda de sautar, mas a costat l'un de l'autre, alara que lo whakatu waewae se fa sens sautar. Una autra mena de haka realizat sens armas es lo ngeri, la tòca n'es la motivacion psicologica dels guerrièrs. Los movements son fòrça liures, e cada dançaire deu èsser expressiu dels seus sentiments. Manawa wera haka son generalament associats a un enterrament o autre eveniment funèbre. Coma lo ngeri son executats sens armas, e amb pauc movement o de coregrafia.
Lo haka pus conegut es Ka Mate, atribuit a Te Rauparaha, cap de guèrra de la tribú Ngāti Toa. Lo Ka Mate es classificat coma Haka Taparahi - haka de ceremonia. Lo Ka Mate concernís la rusa, Te Rauparaha l'utilizèt per enganar los seus enemics, e se pòt interpretar coma « una celebracion del trionf de la vida subre la mòrt » (Pōmare 2006).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo grop de gens que fan un haka se definís coma kapa haka (kapa significa « rengada »). Lo mot māori haka es tanben conegut dins d'autras lengas polinesianas, per exemple: tongan haka, « accion de las mans en cantar »; samoan sa'a, tokelau haka, rarotongan 'aka, hawaiian ha'a, marquesan haka, que significa « dança »; mangarevan 'aka, « dançar en vestits tradicionals; dançar acompanhat de cant, mai que mai per la guèrra ». Dins qualques lengas, lo sens es diferent, per exemple en tikopia saka vòl dire « far un rite dins lo sistèma tradicional ». la forma reconstruida pel protopolinesian es *saka, derivada del protooceanic *saŋka(g).
- ↑ Haka es tanben la forma plurala
Referéncias[modificar | modificar la font]
McLean, Mervyn, 1996. Maori music. Auckland: Auckland University Press.


c: text/html

text:
Chanteloup-les-Vignes
Chanteloup-les-Vignes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 30 km de París al centre d'una sivella de la Seine dicha « sivella de Chanteloup », entre Poissy e las vilas nòvas de Cergy-Pontoise e Sant-Quentin-en-Yvelines. Orientat nòrd-sud, lo territòri de la municipalitat de Chanteloup, d'una superficie de 332 ectaras pòt èsser dividit en quatre entités especifics :
- al nòrd lo massiu boisé del Hautil que # se appuie una zòna pavillonnaire moyennement dense,
- lo « vilatge », amassat a l'entorn de la glèisa e de la comuna, a l'entorn #que se'n estend una zòna pavillonnaire dense,
- en contrebas, entre lo vilatge e la via ferrée, la ZAC de la Noé, quartièr de abitat sociala constituit de grands amassa de immeubles collectius,
- e la plana de Chanteloup en se estendent dempuèi la via ferrée Apòstes-de Flaçadas fins al limit sud de la municipalitat, compausada al nòrd d'una zòna d'activitat acollidor una cinquantena de entrepresas e al sud de qualques terrens agricòlas.
Se desservie
- per una parca (Chanteloup-las-Vinhas) de la linha París - Flaçadas per Conflans (Modèl:Transilien/correspondéncias amb intitulada).
- Per la RD 22, nomenada successivament carrièra del Hautil, avenguda del General-Leclerc, avenguda de Poissy, #que constituissi lo unic ais nòrd-sud desservant los sieus quatre composantes,
al èst, per la RD55, al sud, pel avenguda Charles-de-Gaulle #que jouxte la via ferrée Apòstes-de Flaçadas e connècta la RD55 al pont de Triel.
Lo bòsc Del Hautil se estend sus las municipalitats de Triel-sus-Seine, Andrésy, Boisemont. A enebit als promeneurs dempuèi divèrses ans en rason de la preséncia de nombrosas carrièras sosterranhas, antany espetadas per la extraction del gypse. En remontant la còsta de Chanteloup, carrièra Paul-Méyan, se pòt veire de divèrsas intradas de ancians ostals (destruidas dempuèi divèrses ans), enebidas de accèsses. Dempuèi Una quinzena de ans, dels fontis jamai o mens importants apareisson al jorn en cèrtas parts de la vila (carrièra del Capítol en particular). Una persona a quitament desaparegut lo an 1991 e a passatge jamai #èsser amassada. Un nòu fontis a aparegut en jamai 2008, al intrada del camin en en portant en lo bòsc, ne nautor de la còsta de Chanteloup. La municipalitat li a calgut enebir lo accès en metent dels afichas grillagés.
Situé à 30 km de Paris au centre d'une boucle de la Seine dite « boucle de Chanteloup », entre Poissy et les villes nouvelles de Cergy-Pontoise et Saint-Quentin-en-Yvelines. Orienté nord-sud, le territoire de la commune de Chanteloup, d’une superficie de 332 hectares peut être divisé en quatre entités spécifiques :
- au nord le massif boisé de l’Hautil sur lequel s’appuie une zone pavillonnaire moyennement dense,
- le « village », rassemblé autour de l’église et de la mairie, autour duquel s’étend une zone pavillonnaire dense,
- en contrebas, entre le village et la voie ferrée, la ZAC de la Noé, quartier d’habitat social constitué de grands ensembles d’immeubles collectifs,
- et la plaine de Chanteloup s’étendant depuis la voie ferrée Paris-Mantes jusqu'à la limite sud de la commune, composée au nord d’une zone d'activité accueillant une cinquantaine d’entreprises et au sud de quelques terrains agricoles.
Elle est desservie
- par une gare (Chanteloup-les-Vignes) de la ligne Paris - Mantes par Conflans (Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé).
- par la RD 22, nommée successivement rue de l’Hautil, avenue du Général-Leclerc, avenue de Poissy, qui constitue l’unique axe nord-sud desservant ses quatre composantes,
à l’est, par la RD55, au sud, par l’avenue Charles-de-Gaulle qui jouxte la voie ferrée Paris-Mantes et relie la RD55 au pont de Triel.
La forêt de l'Hautil s'étend sur les communes de Triel-sur-Seine, Andrésy, Boisemont. Elle est interdite aux promeneurs depuis plusieurs années en raison de la présence de nombreuses carrières souterraines, autrefois exploitées pour l'extraction du gypse. En remontant la côte de Chanteloup, rue Paul-Méyan, on peut voir plusieurs entrées d'anciennes maisons (détruites depuis plusieurs années), interdites d'accès. Depuis une quinzaine d'années, des fontis plus ou moins importants apparaissent au jour dans certaines parties de la ville (rue du Chapitre en particulier). Une personne a même disparu en 1991 et n'a jamais été retrouvée. Un nouveau fontis est apparu en mai 2008, à l'entrée du chemin menant dans la forêt, en haut de la côte de Chanteloup. La commune a dû interdire l'accès en mettant des panneaux grillagés.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra carrièra de còsta del mond se #desenrotllar sus las pendentas de Chanteloup lo 27 de novembre de 1898. I aguèt organizat per Paul Méyan, Director de La França automobila. Lo nom de la carrièra actuala pòrta lo sieu nom. Un pichon monument es visible ne nautor de la còsta.
La première course de côte du monde se déroula sur les pentes de Chanteloup le 27 novembre 1898. Elle fut organisée par Paul Méyan, Directeur de La France automobile. Le nom de la rue actuelle porte son nom. Un petit monument est visible en haut de la côte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Esquiula
Esquiula[1] (Eskiula en basco, Esquiule en francés) qu'ei ua comuna, oficiaument bearnesa devath lo Regim Ancian, qui ei generaument represa dens las listas de comunas soletinas, la populacion i estant tradicionaument bascofòna. Non hè pas partida deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995 mes si qu'apartien au Bascoat au sens lingüistic e culturau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ documentat com Esquiula (1542), Squiule (1542), Esquiulle (1548) dens la Réformation de Béarn, colleccion manuscrita deus Archius departamantaus deus Pirenèus Atlantics, segon Pau Raimond: Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées. Paris: Imprimerie Impériale, 1863, p. 62 s.v. Esquiule; [1].


text:
Bussèiras
Bussèiras (Bussières en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bussièras ven delh latin buxaria, format de buxus, lo bois, e delh sufixe -aria, luòc ont i a belhcòp de bois (buis...) [1], aicí al plural. Segon los Feniés, que citan pas especificament aquelh Bussièras, lo bois se plai sus un sòu calcari o marca una occupacion anciana, eventualament de sits arqueologics gallo-romans [2].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 104; 2013 : 104 abitants (7,5 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
Economia de Madagascar
L'agricultura, e tanben la pesca e silvicultura, son lo pilar de l'economia de Madagascar, en explicant 25% del Produch interior brut, en emplegant 80% de la populacion[1], e en contribuissent mai de 70% pels ganhs d'exportacion. L'industria presenta la fabricacion de teissuts e lo tractament de produchs agricòlas. La creissença de la produccion entre 1992 e 1997 faguèt una mejana mens que la taxa de creissença de la populacion. Aiçò arribèt a causa de caumas e demostracions contra lo govèrn, una decadéncia en la demanda mondiala de cafè, e lo compromés erratic del govèrn a la reforma economica.
Los obstacles formidables son depès en lo camin de la realizacion de Madagascar de lo sieu potencial de creissença considerable; lo gra de reformas del govèrn, defòra d'ajuda financièra, e investiment estrangièr seràn determinants claus.
Après l'abandon de politicas de caractèr socialista pendent lo decenni de 1990, Madagascar adoptèt las politicas de la Banca Mondiala e del FMI en matèria de privatizacions e liberalizacion.


text:
Ada Deer
Ada Deer (Keshena, Wisconsin, 1935) z-es una activista e escriveira menominee. Se graduèt en trabalhs sociaus a l'Universitat de Columbia el 1961, e s'uniguèt au movement menòmini de restauracion de la resèrva e suk it bithy de la proprietat tribau en 1972. En 1993 fuguèt nomenada assistenta dau Burèu daus Afaires Indians, e en 1997 primièra femna indiana directritz d'aquel Burèu. Z-a escrit Speaking out (1970).
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
ada deer iz wak e and dont knwo wut she iz doin and she iz really good at giving blow jobs lol


text:
14
Gen
Indians - Sortida publica del darrièr projècte de Erms
Dins aquel article, se parla de : #Erms
Erms, recebut en residéncia al Molière-Scène d'Aquitaine, del 4 al 15 de genièr de 2016, presentarà lo 14, un espectacle novèl, projècte de recèrca e de creacion musicala a l'entorn del cant de tradicion, dels tèxtes de Marcela Delpastre, Pau-Lois Granier, Jan dau Melhau, Serge Pey... voses occitanas qu'encontraràn las dels amerindians Crazy Horse e Chief Seattle.
Menat per Bernat Combi a la votz, Philippe Sourouille e Jacky Patpatian del trio Erms, questionan la plaça dels occitans d'uèi, Indians novèls ? Indians s'interessarà « a reviscolar las darrièras brasas d'una memòria ofensada ». Entre poesia e musica, los ritmes tribals encontraràn la guitarra electrica, e desvelaràn un univèrs barròc e mistic, marcat per la tradicion occitana.
A la seguida de la sortida publica del 14 de genièr, lo public poirà descobrir Indians :
- lo 12 de març al Centre cultural La Mégisserie, Saint-Junien.
- lo 1er d'abril al Centre cultural Jean-Pierre Fabrègue, Saint-Yrieix-la-Perche
- lo 2 d'abril al Centre cultural Yves Furet, La Souterraine.
Presentat pendent la Belle en mai de Mareuil (mai), Indians serà tanben al programa de las Nuits Atypiques, e de la Fira Mediterrania.
Mai d'informacions sul site de l'OARA.


text:
Adiu gatesquiro
N'ac prengas pas mau, mes quan ei vist eth ton messatge on demandas dab ua grafia estranha on se poden trobar eths disques d'Estar
, que m'ei pensat qu'eras un "troll" viengut ta provocar
Era qualitat musicau deth grop Estar
ne de pas en question, que de ua question de gost, mes com ac ditz Matieu, e ta emplegar un eufemisme, aths membres d'Estar
ne'us agradan pas trop eths occitanistas ; tanben qu'emplegan ens lors liberets ua grafia inspirata dera grafia classica der occitan mesa ath punt per un aute adversari declarat der occitan, un denomat Lafitte. Ta balhar un exemple, qu'escriven "x" quan escrivem "(i)sh".
Per curiositat, d'on vien qu'escrives "adixatz" e pas "adishatz" ?
Ben, sinon, sias eth planviengut
e plan eth ton blog


text:
Màfia
Una màfia es una organizacion criminala fòrça organizada e estructurada qu'es caracterizada una estructura e de reglas intèrnas partejadas per sei membres (certanei an d'institucions quasiment similaras a aquelei d'un estat), per una utilizacion de la violéncia per s'enrichir e per protegir l'organizacion gràcias a de tacticas d'intimidacion, per un ròtle sociau important (certanei membres pòdon aver de situacions importantas dins la vida politica, economica ò sociala), per un ancoratge territòriau poderós, per una coexisténcia d'activitats legalas ò illegalas e per de liames importants ambé leis institucions politicas ò nacionalas. Aquò permet d'estructurar de rets fòrça desvolopats e de limitar ò d'alentir leis enquistas dirigidas còntra l'organizacion.
A l'origina, aqueu tèrme designava solament lei mafias dau sud italian probablament aparegudas dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a l'ora d'ara, designa totei leis organizacions criminalas simiilaras dins d'autrei país.


text:
Vadencourt (Somme)
Vadencourt (Vasincourt en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de la Hallue se tròba en la municipalitat, vilatge rural picard del Amiénois situat a 19 km al nòrd-es de Amians e desservi pel anciana rota nacionala 319 (actuala RD 919).
La source de l'Hallue se trouve dans la commune, village rural picard de l'Amiénois situé à 19 km au nord-est d'Amiens et desservi par l'ancienne route nationale 319 (actuelle RD 919).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vadencourt A totjorn #èsser un fòrça pichon vilatge (31 abitants l'an 1724, 48 l'an 1772), mas d'implantacion anciana, doncas que lo sieu nom a mencionat dempuèi lo començament de la XIIen : Wadencurt en 1133.
Banc d'una distincion dempuèi lo Mièja Edat (lo primièr senhor conegut es Baudouin, chevalier, en 1245), Vadencourt conserva totjorn un castèl reconstruit per l'essencial a Modèl:La s, mas #que lo plànol ne conserva lo remembre de quatre torns redonds als cuiques de la bastissa. Lo châtelain, principal proprietari del terroir, a modelat la physionomie del pòble : la glèisa a pas bastit luènh del castèl, divèrsas granjas de Vadencourt aital coma lo molin, dépendaient del châtelain, e quitament lo luòc public i aguèt reconegut coma una proprietat del baron de la Grange al continuament d'un procès (1825). Los conflictes #que #opausar lo baron a cèrts abitants pendent la primièra mitat de la XIXen permeton de mesurar lo pes #que conservava alavetz lo châtelain sus la vida e lo desvolopament del pòble : participava a la mantenença de la maire, del pont sul Hallue, dels camins, del mobilier de la glèisa, mas impausava la siá lei als obrièrs agricòlas (sus 33 familhas en compausant lo pòble l'an 1828, una trentena i aviá emplegat pel granger del castèl pels moissons)[1].
Vadencourt a toujours été un très petit village (31 habitants en 1724, 48 en 1772), mais d'implantation ancienne, puisque son nom est mentionné depuis le début du XIIen : Wadencurt en 1133.
Siège d'une seigneurie depuis le Moyen Âge (le premier seigneur connu est Baudouin, chevalier, en 1245), Vadencourt conserve toujours un château reconstruit pour l'essentiel au XVIIIen, mais dont le plan conserve le souvenir de quatre tours rondes aux angles de l'édifice. Le châtelain, principal propriétaire du terroir, a modelé la physionomie du village : l'église est construite non loin du château, plusieurs fermes de Vadencourt ainsi que le moulin, dépendaient du châtelain, et même la place publique fut reconnue comme une propriété du baron de La Grange à la suite d'un procès (1825). Les conflits qui opposèrent le baron à certains habitants durant la première moitié du XIXen permettent de mesurer le poids que conservait alors le châtelain sur la vie et le développement du village : il participait à l'entretien de la mare, du pont sur l'Hallue, des chemins, du mobilier de l'église, mais imposait sa loi aux ouvriers agricoles (sur 33 familles composant le village en 1828, une trentaine était employée par le fermier du château pour les moissons)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrimòni de França, Direccion regionala de las Questions culturalas de Picardie, Amians
- ↑ Patrimoine de France, Direction régionale des Affaires culturelles de Picardie, Amiens


text:
Mesa en abisme
La mesa en abisme qu'ei la representacion d'ua òbra dens ua auta òbra creant un espectator intermediari enter la scena e lo public. Qu'ei per exemple lo cas dens l’Illusion Comica de Pierre Corneille on lo public que ved Pridamant e Alcanre (dus personatges sus l'empont) ad espiar las hèitas deus autes personatges. Qu'ei tanben lo cas de la pintrura Las Meninas de Diego Velázquez on lo pintre be s'ei representat a printrar lo quite tabléu mentre qui los Reis d'Espanha e son representat espiant lo pintre e la scena dens lo miralh deu hons de la sala (çò qui implica que's trobin logicament au quite lòc on e's tien lo public qui espia la pintrura).


text:
Garda varega
La Garda varega foguèt una unitat militara d'elèit de l'armada bizantina. Foguèt formada coma garda personala de l'emperaire a la fin dau sègle X a partir de mercenaris d'origina vikinga e eslava dau Principat de Kiev. Venguèt rapidament una deis unitats pus eficaças e fidèlas dei fòrças bizantinas. Ansin, en 1204 durant l'invasion de Constantinòple per la Quatrena Crosada, la Garda varega foguèt l'unica tropa bizantica qu'opausèt una resisténcia vertadiera ai Crosats. Pasmens, la disparicion provisòria de l'Empèri après aquela desfacha entraïnèt sa disparicion.


text:
Cuba
Cuba qu'ei un estat situat au còr de la Mar Cariba ; qu'ei constituit de la grana isla de Cuba, de l'Isla de la Joenessa (anciana Isla deus Pins, mei petita e situada au sud de la purmèra) e d'un ensemble de numerosa islas qui las entornejan.
Lo gentilici qu'ei cuban -a.
La Republica de Cuba qu'ei un estat socialista.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Leis originas e l'arribada deis Europèus
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 L'independéncia
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas e l'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
L'istòria de Cuba es mau coneguda avans l'arribada de l'expedicion de Cristòl Colomb en 1492. L'illa èra alora poblada per de Taínos e de Ciboneis. Lei Taínos vivián de la caça e d'una agricultura seminomada. Lei Ciboneis èran de caçaires e de pescaires a l'origina de pinturas rupèstras (baumas de Punta del Este). Lo nombre precís d'indigèns a la fin dau sègle XV es desconegut mai, coma dins leis autrei regions americanas, declinèt rapidament en causa dei guèrras colonialas, dei malautiás veïculadas per leis Europèus e dau trabalh fòrçat. Ansin, restava solament 15 000 Amerindins dins l'illa en 1530 e mens de 2 000 en 1600.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
De la conquista de l'illa a l'afondrament de Sant Domingo[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1490-1500, leis Espanhòus organizèron plusors missions de reconeissença dau litorau cuban. Puei, lo conquistador Diego Velázquez de Cuéllar ne faguèt la conquista entre 1511 e 1513. I fondèt Baracoa (1812), Santiago de Cuba (1814), L'Avana (1814) e Trinidad (1814). Comencèt tanben d'organizar l'importacion d'esclaus africans e la creacion de plantacions. Pasmens, en despiech d'un clima fòrça favorable a la cana de sucre, l'illa interessèt gaire lei colons qu'èra mai atrachs per lei jaciments de metaus preciós dau continent.
Fins a l'afondrament de l'industria sucriera de Sant Domingo durant lei guèrras de la Revolucion Francesa, l'economia de Cuba foguèt donc dominada per lo norrigatge de bovins. Lei plantaires preferiguèron se concentrar sus lo tabac e la colonia ne venguèt lo premier productor mondiau. Pasmens, la produccion de sucre e de plantas tinctorialas formèron pauc a pauc de sectors economics non negligibles. Coma dins lo rèsta de l'Empèri Espanhòu, la societat coloniala èra fòrça inegalitària. Dirigida per una classa de grands proprietaris blancs, èra destinada a assegurar l'avitalhament d'Espanha e d'Euròpa en produchs coloniaus.
Lo desvolopament de l'industria sucriera[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1790, lei combats se debanant sus l'illa d'Hispaniola entraïnèron l'afondrament de l'industria sucriera de la colonia de Sant Domingo. De mai, Espanha mau capitèt de restablir son autoritat sus l'illa ocupada per Haití en 1822. Ansin, leis autoritats espanhòlas decidèron d'encoratjar la creacion de plantacions de cana de sucre en Cuba. I favorizèron la tracha negriera necessària a l'obtencion de la man d'òbra, çò que permetèt tanben d'assegurar la fidelitat deis elèits locaus que venguèron rapidament minoritàrias. En particular, au començament dau sègle XIX, Cuba conoguèt ges d'agitacion independentista e demorèt sensa dificultat dins la fauda espanhòla.
Aquela politica permetèt d'aumentar rapidament la produccion de sucre que passèt de 42 000 tonas en 1815 a mai d'un milion a la fin dau sègle XIX. En parallèl, lo nombre d'esclaus doblèt entre 1817 e 1840 (de 224 000 a 470 000 siá la mitat de la populacion insulària). Aquò necessitèt de perseguir la tracha negriera en despiech de l'ostilitat de Londres que menacèt d'intervenir mai d'un còp. Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1830-1840, lo desvolopament de l'influéncia estatsunidenca dins la region empachèt tota intervencion britanica. Ansin, la tracha negriera a destinacion de Cuba demorèt prospèra fins a 1845 e dispareguèt pas avans la fin de la Guèrra de Secession en 1865.
L'interès estatsunidenc per l'illa[modificar | modificar la font]
Demorats fidèus a Espanha en causa de sa crenhença de perdre son poder dins una « republica negra », leis elèits cubans s'alassèron de la dominacion de Madrid dins lo corrent dau sègle XIX. D'efèct, l'emergéncia deis Estats Units d'America esclavagistas coma poissança militara vertadiera permetiá d'aver idèa de remplaçar la proteccion espanhòla per aquela de Washington. En 1849, lei plantaires sostenguèron donc una ofèrta de crompada de l'illa emesa per lo president estatsunidenc James Polk. Lo refús espanhòu entraïnèt l'aparission d'una oposicion politica locala que trebolèt l'illa fins au començament de la Guèrra de Secession en 1861.
La Guèrra de Dètz Ans e lo renfòrçament de l'influéncia estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Per lei plantaires, la desfacha sudista de 1865 cambièt totalament lei perspectivas politicas. En Cuba, lei conservators sostenguèron tornarmai lo poder coloniau e l'oposicion foguèt d'ara endavant animada per de liberaus. En 1868, Carlos Manuel de Cespedes, proprietari e avocat cuban sostengut per una junta basada a New York, proclamèt l'independéncia e ocupèt brèvament Santiago. Pasmens, leis Espanhòus capitèron de blocar l'insureccion dins l'èst de l'illa. Cespedes foguèt tuat en 1873 e lei darriereis insurgents foguèron vencuts en 1878 après dètz ans de combats.
Lo conflicte permetèt a Madrid de comprendre la necessitat de modernizar l'illa. Tre 1878, mai d'una reforma foguèt realizada e totei leis esclaus foguèron liberats entre 1880 e 1886. En parallèl, l'imigracion de colons blancs foguèt encoratjada per aumentar la basa demografica favorabla a Madrid. Pasmens, la modernizacion de l'economia cubana favorizèt en realitat l'influéncia estatsunidenca. D'efèct, l'abolicion necessitèt d'introdurre de tecnicas de produccion novèlas, de concentrar lei fabricas e de construrre un ret de transpòrt eficaç. Òr, la màger part dei capitaus permetent aquela adaptacion foguèt d'origina estatsunidenca.
De l'insureccion de 1895 a la Guèrra Ispanoestatsunidenca[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1880-1890, l'illa conoguèt una crisi economica grèva en causa de la concurréncia dau sucre de bleda-raba en Euròpa e de la formacion d'un trust estatsunidenc pron poderós per impausar sei condicions ai productors. Aprofichant aquelei dificultats, la junta de New York e son cap novèu, José Martí, decidèron d'organizar una insureccion independentista novèla en 1895. Maugrat la mòrt rapida de Martí, remplaçats per Antonio Maceo (tuat a son torn en 1896) e per Maximo Gomez, l'insureccion enregistrèt plusors succès e capitèt de destrurre de plantacions. Per redurre lo sostèn popular a la guerilha, lo generau espanhòu Valeriano Weyler comencèt de gropar la populacion dins de camps de concentracion mai aquò agravèt la situacion.
En genier de 1898, d'esmogudas a L'Avana permetèron au president estatsunidenc William McKinley de mandar de soudats dins la capitala cubana per protegir sei ressortissants. Pasmens, la preséncia d'aquela fòrça e leis exigéncias estatsunidencas de reformas suplementàrias dins l'illa aumentèt lei tensions entre Washington e Madrid a prepaus de l'illa. Lo 15 de febrier, l'explosion dau cuirassat USS Maine dins lo pòrt de L'Avana foguèt utilizat coma pretèxte per entraïnar una guèrra entre Espanha e leis Estats Units d'America. Lo conflicte, relativament brèu, s'acabèt per una victòria estatsunidenca lo 12 d'aost de 1898. Espanha i perdiguèt lei Filipinas e sei colonias americanas transformadas en protectorat estatsunidenc.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
De l'ocupacion estatsunidenca a Batista[modificar | modificar la font]
Après sa victòria, leis Estats Units d'America ocupèron militarament Cuba fins a la proclamacion oficiala de l'independéncia en 1902. Metèron en plaça un regime favorable a seis interès que li donava lo drech d'intervenir militarament per restablir l'òrdre dins l'illa ò lo drech de susvelhar la diplomacia cubana. Obtengèron tanben la cession de la basa navala de Guantanamo. En cambi, lo sucre cuban obtenguèt un accès privilegiat au mercat estatsunidenc.
Pasmens, lo refús de considerar lei demandas deis insurgents de 1895 entraïnèt una perseguida dei trèbols. En 1906, una revòuta entraïnèt l'exili dau president Tomas Estrada Palma e una segonda ocupacion estatsunidenca que durèt fins a 1909. Puei, lei tropas de Washington intervenguèron tornarmai en 1912 e en 1917 per reprimir doas insureccions menadas per lei Negres de l'illa. De 1924 a 1933, un govèrn autoritari dirigit per lo generau Gerardo Machado permetèt de mantenir l'òrdre fins a una grèva generala liada ai dificultats economicas consequéncias de l'afondrament dei cors dei matèrias premieras après la crisi economica de 1929. Un govèrn revolucionari format d'estudiants e de sota-oficiers lo remplacèt fins a un còp d'estat menat en 1934 per lo sergent Fulgencio Batista.
Lo periòde de Batista[modificar | modificar la font]
Batista, mulastre d'origina païsana, capitèt inicialament de conciliar una politica populista e un sostèn de l'elèit economic de l'illa gràcias a l'obtencion d'una quòta d'exportacions de sucre pus importanta vèrs leis Estats Units. Fins a 1940, dirigiguèt lo país per lo mejan de govèrns fantòches avans d'èsser dirèctament elegit a la presidéncia en 1940. Pasmens, foguèt batut en 1944 per Grau San Martin après l'organizacion d'eleccions liuras.
Lo programa dei caps novèus (reduccion de la violéncia, lucha còntra la corrupcion...) foguèt gaire aplicat. Sota la presidéncia de Carlos Prio Socarras (1948-1952), la corrupcion se generalizèt a l'ensems de l'aparelh d'Estat e Batista poguèt aisament tornar prendre lo poder en 1952 après un còp d'estat. Suspendiguèt la constitucion per restablir l'òrdre mai una crisi economica li permetèt pas de redurre lo caumatge que tocava leis obriers agricòlas. Ansin, son regime venguèt mai e mai autoritari entraïnant la formacion d'una oposicion de senèstra denonciant la corrupcion, l'abséncia de libertat politica e la dependéncia economica de Cuba.
La presa dau poder per Fidel Castro[modificar | modificar la font]
Lo 26 de julhet de 1953, un grop de 160 revolucionaris de senèstra ataquèt sensa succès la casèrna de la Moncada a Santiago. Son cap èra un avocat dich Fidel Castro. Arrestat, foguèt condamnat a una pena de preson mai liberat en 1955. S'exilèt en Mexic onte fondèt lo Movement dau 26 de julhet (M-26). Rejonch per de militants coma Che Guerava, desbarquèt en Cuba en decembre de 1956 e organizèt una guerilha dins la Sierra Maestra. L'insureccion se difusèt a cha pauc dins lo rèsta de l'illa e la capitala foguèt conquistada lo 1èr de genier de 1959.
De la Revolucion Cubana a la Crisi de Cuba[modificar | modificar la font]
Rapidament, lo govèrn revolucionari de Fidel Castro s'orientèt vèrs lo socialisme afin de liberar lo país de l'empresa estrangiera e redurre la misèria deis obriers e dei païsans. La nacionalizacion dei companhiás, dei bancas e dei plantacions suscitèt alora l'ostilitat deis Estats Units — qu'avián a l'origina ben acuelhit Castro. Cuba desvolopèt tanben de liames comerciaus ambé d'autrei partenaris coma Polonha ò l'URSS. Aquò agravèt lo desacòrdi entre L'Avana e Washington. A la perfin, lei Cubans nacionalizèron totei lei companhiás estatsunidencas de l'illa e leis Estatsunidencs arrestèron d'importar lo sucre cuban.
En abriu de 1961, la CIA organizèt l'invasion de l'illa per un grop de mercenaris anticomunistas. Pasmens, lo projècte mau capitèt en causa de la resisténcia cubana a la batalha de la Baia dei Cochons (17-19 d'abriu). L'aliança entre Cuba e l'URSS foguèt renfòrçada e Nikita Khrushchov assaièt d'installar de missils nuclears per empedir una novèla invasion. Pasmens, aqueu projècte causèt en 1962 una crisi internacionala majora que menacèt d'entraïnar un conflicte dirèct entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. A la perfin, lei Sovietics retirèron sei missils en cambi d'un retirament similar d'armas nuclearas estatsunidencas desplegadas en Turquia. En mai d'aquò, Washington s'engatjèt a pas envaïr Cuba.
De la Crisi de Cuba a la disparicion de l'URSS[modificar | modificar la font]
Après la crisi de 1962, Cuba demorèt sota blocus estatsunidenc e sa produccion de sucre foguèt d'ara endavant quasi totalament exportada vèrs lo blòt sovietic. Sostengut financierament per Moscòu, lo regime donèt la prioritat a l'educacion e a la santat, çò que permetèt de melhorar d'un biais significatiu lei condicions de vida de la populacion. En revènge, au nivèu economic, lo país mau capitèt de diversificar son economia e la dependéncia a l'industria sucriera demorèt problematica. Enfin, diplomaticament, L'Avana sostenguèt activament l'URSS e mandèt de còrs expedicionaris combatre en Etiopia e en Angòla per sostenir de regimes prosovietics e luchar còntra l'apartheid sud-african.
Cuba dempuei 1991[modificar | modificar la font]
La disparicion de l'Union Sovietica en 1991 foguèt una catastròfa per Cuba que son economia èra totjorn minada per lo blocus estatsunidenc. Pasmens, Fidel Castro refusèt d'abandonar lo socialisme. Una economia parallèla, tolerada e de còps encoratjada per leis autoritats, se metèt alora en plaça per subvenir ai besonhs de la populacion. Pasmens, aquò entraïnèt l'aparicion d'inegalitats novèlas entre lei Cubans capables de se provesir au mercat negre e leis autrei. En parallèl, lo desvolopament dau torisme venguèt una prioritat nacionala.
En 2006, Fidel Castro laissèt lo poder a son fraire Raúl. Sota sa direccion, lo govèrn comencèt de liberalizar un pauc l'economia. Se raprochèt tanben de Veneçuèla gràcias a d'acòrds permetent de cambiar petròli veneçolan còntra mètges e ensenhaires cubans. Enfin, dempuei 2016, lei relacions se melhoran ambé leis Estats Units e una represa dei relacions economicas entre lei dos país sembla d'ara endavant possibla maugrat l'ostilitat dei comunautats d'exilats cubans installadas sus lo territòri estatsunidenc.
Geografia[modificar | modificar la font]
Segon lo Burèu Nacional d'Estatisticas de Cuba, en 2002 Cuba aviá una populacion de 11 117 743 abitants,[1] que 5 597 233 n'èran d'òmes e 5 580 510 de femnas. La populacion cubana s'es mantenuda establa al cors del sègle XX; malgrat que l'immigracion contribuiguèt a la siá creissença, a comptar del decènni de 1960, lo nombre d'emigrants a superat lo nombre de nauvenguts[2]. La majoritat dels emigrants se n'es anada als Estats Units, en Canadà, a las Bahamas, Jamaica, Espanha e en Mexic[2].
- Principals indicadors demografics (2004)[3]
- Taus de natalitat: 11 ‰ (per mil abitants)
- Taus de mortalitat: 7 ‰
- Taus de mortalitat infantila: 6 ‰[4]
- Esperança de vida dels òmes: 75 ans
- Esperança de vida de las femnas: 79 ans
- Taus d'alfabetizacion dels òmes: 99,7 %[5]
- Taus d'alfabetizacion de las femnas: 99,7 %[5]
- Indèx de Desvolopament Uman (2007): 0,838 (51ena posicion mondiala)[4]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Cuba
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cuban Census, Government of Cuba, an 2002
- ↑ 2,0 2,1 Cuba, Encyclopedia Britannica
- ↑ [http://www.ined.fr/fichier/t_telechargement/3778/t%C3%A9l%C3%A9chargement_fichier_fr_414.pdf Population et sociétés, Bulletin annuel d'information de l'INED, n°414, julhet-agost 2005 (en francés
- ↑ 4,0 4,1 http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2007-2008
- ↑ 5,0 5,1 Bertrand Badie, Béatrice Didiot (dir.), L'état du monde 2007, Paris, La Découverte, 2006


text:
Janvilliers
Janvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge #que se situa en la brie champenoise, en lo costat de Montmirail en la marne.
Petit village qui se situe dans la brie champenoise, dans le canton de Montmirail dans la marne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Napoleon s'es batut per Janvilliers e las siás granjas alentoures, s'es batuda dins qualques pòbles vesins coma Vauchamps, Champaubert....
Napoléon s' est battue pour Janvilliers et ses fermes alentoures, il s' est battue dans quelques villages voisins comme Vauchamps, Champaubert....


text:
Guèrra de Corint
La Guèrra de Corint foguèt un conflicte de l'Antiquitat grèga que se debanèt de 395 a 387 avC. Opausèt inicialament Esparta e Tebas a prepaus de l'expansion territoriala dei doas ciutats dins lo nòrd-èst de Grècia. Pasmens, Tebas recebèt rapidament lo sostèn de Corint, d'Argos e d'Atenas e la guèrra se generalizèt. Sus la tèrra, leis Espartencs obtenguèron unei succès au començament de la guèrra mai poguèron menaçar vertadierament lei centres de la coalicion enemiga. Au nivèu maritim, la flòta d'Esparta foguèt anientada per lei Pèrsas. Leis Atenencs poguèron donc mandar una tièra d'ofensivas sus lei posicions espartencas e reconquistar una partida de son empèri perdut durant la Guèrra de Peloponès.
Aquelei succès entraïnèron un cambiament d'aliança dei Pèrsas que s'inquietèron d'un redreiçament de la poissança atenenca. Sensa aqueu sostèn, leis enemics d'Esparta poguèron pas contuniar la lucha e de negociacions acomencèron sota l'arbitratge pèrsa. Lei dos camps concluguèron la patz d'Antalcidas que sei consequéncias principalas foguèron la proclamacion d'una patz comuna entre lei ciutats grègas e l'oficializacion dau ròtle egemonic d'Esparta qu'obtenguèt lo drech de faire aplicar per la fòrça lei disposicions dau tractat.


text:
Adam Smith
Adam Smith (Kirkcaldy, 5 de junh de 1723 - Edimburg, 17 de julh de 1790) foguèt un economista e filosòf escocés. Es considerat coma lo paire de l'economia modèrna, que son òbra An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, espelida en 1776, foguèt lo primièr ensag rigorós d'estudiar lo desvolopament istoric de l'indústria e del comèrci en Euròpa Smith contribusiguèt a la creacion de l'economia coma disciplina academica forniguèt un encastre teoric al capitalisme. Un dels concèptes mai importants d'aqueste erudit foguèt la metafòra de la man invisibla.
Òbras[modificar | modificar la font]
- The Theory of Moral Sentiments (1759)
- An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776)


text:
Marxelin
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 789
Localisacion : Lengadòc
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli plan, fau sonque de pichòtas dècas
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estanguet
Date d'inscription : 18/07/2008
Grop occitan desaparegut. Domatge èra genial, imense.
Nos repreniá una cançon de las annadas 70 qu'èra un imne. Los que coneisson pas pòdon gaitar.
Desolat la cançon es en francés aquel grop "Les Kitschs" cantava tanben dins la lenga nòstra e plan.
Podètz escotar e es un plaser.
http://fr.youtube.com/watch?v=ySSmfISaKi8&feature=related


text:
Mauna Kea
Lo Mauna Kea es un volcan situat sus l'illa d'Hawaii. Vièlh de mai d'un million d'annadas, es lo segond pus ancian dels cincs volcans majors de l'illa. Sa darrièra erupcion remonta a aperaquí 4 500 ans e representa un amenaça febla per las populacions. Son suc presenta nombroses còns volcanics, que lo Puʻu Wēkiu n'es lo trescòl a 4 207 mètres d'altitud, çò que ne fa lo som pus enauçat de l'archipèla. En considerar sa part immergida, lo Mauna Kea es pus enauçat que lo Mont Everest. Aquesta altitud afecta son clima ; lo temps i es nevadís mantun jorn l'an, Mauna Kea significa "montanha blanca" en hawaiian. La montanha presenta quitament de traças de glaciacion anciana.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Yukon es lo pus occidental e pus pichon dels tres territòris de Canadà. Whitehorse es la capitala del territòri e la sola vila de Yukon amb l'estatut de ciutat (city).
Lo territòri es estat desseparat dels Territòris del Nòrd Oèst en 1898. En mai de la lengas oficialas (anglés e francés), lo govèrn de Yukon reconeis tanben las lengas de las Primièras Nacions.
Amb 5959m., lo Mont Logan, dins lo Parc Nacional e resèrva de Kluane, es la pus nauta montanha de Canadà e la segonda d' America del Nòrd (après Denali dins l'estat american d'Alaska). La pus granda part de Yukon ten un clima Subarctic, caracterizat per d'ivèrns long e freds e d'estius brèus e cauds. La còsta de l'Ocean Arctic ten un clima de tondra.
Entre los rius mai importants, cal citar lo Yukon, que donèt son nom al territòri, e los rius Pelly, Stewart, Peel, White e Tatshenshini.


text:
Joan Estève Esquiròl
Joan Estève Esquiròl (Tolosa lo 4 de genièr de 1772[1] - París lo 12 de decembre de 1840) èra un psiquiatre, considerat coma lo paire de l'espital psiquiatric francés: en efècte faguèt votar la lei de 1838 obligant cada departament a se dotar d'un espital especializat.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh d'un negociant tolosenc, prior de la borsa dels marcants, elegit capitol en 1787[2].
Anèt en 1799 a París, foguèt d'en primièr disciple de Jean-Nicolas Corvisart a la Caritat, puèi a partir de 1801 trabalhèt amb Pinel a la Salpêtrière. En 1805, escriguèt : Las Passions consideradas coma causa, simptòma, e mejan de la maladia mentala.
Puèi en 1820, succediguèt a Pinel e venguèt mètge en cap de la Salpêtrière. Creèt dins la carrièra Buffon un ostal de santat privada per alienats. Apuèi, creèt un ostal de santat privada prèp d'Ivry-sur-Seine. Al moment de la mòrt d'Antoine-Athanase Royer-Collard, venguèt mètge en cap de l'Ostal Reial de Charenton, uèi l'espital Esquirol.
Aguèt coma disciple lo psiquiatre tolosenc Gerard Marchant.
Elements clau de son òbra[modificar | modificar la font]
- Apregondiguèt la nosografia de Pinel ;
- Definiguèt mai pregondament las diferentas formas de melancolia, creant lo tèrme de lipemania e la classa de las monomanias
- Establiguèt una diferenciacion entre allucinacions e illusions.
- Faguèt un parallèl entre foliá e passions.
- Aguèt un ròtle important sul plan administratiu e legislatiu (lei de 1838).
- Faguèt la primièra descripcion medicala de la trisomia 21 en 1838.
Nosografia[modificar | modificar la font]
- Es un dels primièrs que faguèt la distincion entre allucinacions (percepcions sens objècte extèrne, produitas e bastidas per l'esperit) e illusions (errors de percepcion; interpretacion marrida dels estimuli vertadièrs)
- Parallèl Foliá-Passions :
Per el las passions serián çò que nos pòrta a agir e qu'es pas d'òrdre intellectual: son a l'origina de l'alienacion mentala. La foliá seriá facha de las passions fins a l'extrèm. Auriá doncas una diferéncia quantitativa entre ambedoas. Segon el, dins l'enfancia, i a pas de passions, doncas pas d'alienats.
Terapeutica[modificar | modificar la font]
- Per el, las passions devon servir al tractament de las malautiás.
Cal qu'i aja repression per qu'i aja garison del malaut: inspirar un sentiment de paur, que domda e subjuga lo malaut, e provocar un brandida morala plaçant l'alienat dins un estat opausat e contrari a aquel qu'èra abans que s'utilize lo mejan. Es lo metòde perturbator. Per Esquiròl, sufís donca pas mai de parlar amb suavitat e còrdolor, segon lo tractament moral de Pinel.
Ròtle important sul plan administratiu e legislatiu[modificar | modificar la font]
Teorician clar e practic de las institucions psiquiatricas, es amb sos disciples a l'origina de l'adopcion de la lei del 30 de junh de 1838 concernissent los alienats, qu'acaba amb las decisions d'intèrnament arbitraris per simpla letra tampada o decisions de justícia.
Influéncia[modificar | modificar la font]
Aguèt una influéncia suls patologistas alemands, coma Karl Christian Hille e Johann Christian August Heinroth, los primièrs de traduire son òbra dins lor lenga.
Omenatge[modificar | modificar la font]
En 1897, la municipalitat de Tolosa fa omenatge a Esquirol e Pinel plaçant lors bustes dins la sala dels Illustres del Capitòli.
Toponims[modificar | modificar la font]
- Plaça Esquiròl a Tolosa dempuèi 1867 e lo quartièr a l'entorn.
- Estacion de mètro Esquiròl
- Carrièra Esquiròl a París dempuèi 1864.
Espitals[modificar | modificar la font]
- Centre espitalièr especializat Esquiròl a Limòtges
- Espital Esquirol a Saint Maurice (Val de Marna)
- Espital Esquirol a Can
- Clinica Esquiròl - Sant Ilari a Agen
Publicacions[modificar | modificar la font]
Redigiguèt un rapòrt Suls establiments consacrats als alienats en França. Son obratge principal pòrta lo titre de De las malautiás mentalas consideradas jol rapòrt medical, igienic, e medicolegal.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)L. Hahn, article « Esquirol »[3], (fr)Dictionari enciclopédic de las sciéncias medicalas, Ed. Asselin et Houzeau e G. Masson, París, 1888, p. 91.
- (en)Rafael Huertas, "Between doctrine and clinical practice: nosography and semiology in the work of Jean-Etienne-Dominique Esquirol (1772—1840)," History of Psychiatry, 19,2 (2008), 123-140.
- (fr)ALLILAIRE, Jean-François [sous la direction de]. Jean-Etienne-Dominique Esquirol, une œuvre clinique, thérapeutique et institutionnelle. Levallois-Perret : Interligne, 2001. 202 p.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Titres e trabalhs d'Esquiròl en 1805
- (fr) Esquirol, Erotomania, in Diccionari de las sciéncias medicalas, t. XIII, C. L. F. Panckoucke, París, 1815, p. 186-192.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Des maladies mentales et des asiles d'aliénés, Jean-Pierre Falret, ed. Baillière, 1864. p.781-785. Consultar en linha.
- ↑ (fr)Christian Maillebiau, Dictionnaire de Toulouse, Loubatières, 2006
- ↑ Article en linha


text:
Eth vint-e-sies de noveme se celebrèc en pabelhon d’espòrts de Sort era entrega de prèmis as prumèrs classificats deth Circuito Freeride Pirineos 2011. Es guanhadors d’aguesta modalitat, basada en baishar per dehòra de pista damb era supervision d’enquia sies jutges, sigueren Aymar Navarro e Marta Benaiges en esquí , Alex Martínex e Mònica Font ena especialitat d’snow, e Albert Bros en telemark.
Es valents que practiquen aguest espòrt, pujen tucs perdudi en miei d’un desèrt blanc entà dempús pientales dessús des sues taules e esquís. Se eth prètz des forfatis des estacions catalanes continue creishent coma enquia ara, en un futur non massa luenhan, es que estimen er esqui s’hauran de cauçar damb raquetes e crampós.
Era mieja der increment deth prètz deth forfait en es catorze estacions ei de cinquanta centims. Un aument leugèr a còp de uelh. Mès, ena hiestreta de venta es prètzi son tan nauti coma eth caviar o eth champaigne Moet Chandon. Baqueira-Beret continue mercant rècords: un forfait de dia entà un adult coste quaranta sies èuros. A tot açò, moltes estacions demoren daurir era pròpleu dimenjada. Peth moment, non creigui que cubren aguestes animalades entà ralhar es esquís, perqué nhèu, lo que se’n ditz nhèu, non n’a queigut guaire.
De nau en Sort, era temperatura en carrèr ei de sies graus, e eth Pòrt dera Bonaigua ei mès verd qu’era Lana de Les. Laguens deth pabelhon, es riders guanhadors receberen coma prèmi un parelh d’esquís tà dehòra de pista. A cap peth naut, aguestes taules costen uns cinc cents èuros. Guaireben cent èuros mens que un forfait de temporada. Se volem esquiar, semble que mos calerà apréner a hèr freeride.


text:
Clarmont-Ferrand
Clarmont-Ferrand, nommat tanben Clarmont (forma corta), Clarmont d'Auvèrnhe o Clarmont d'Auvèrnha (forma literària) (oficialament en francés Clermont-Ferrand), z-es la capitala d'Auvèrnhe (Occitània) ; maitot z-es lo chapluòc dau departament dau Puèi Domat dinc la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups.
La vila actuala de Clarmont-Ferrand resulta de la fusion de las doas vilas de Clarmont e de Montferrand en 1633.
Sos abitants son nommats los clarmondaires o clarmontés, e mai especificament los dau quartèir de Montferrand los montferrandés. Lor escais es Los bancarrotièrs.
Somari
- 1 Eraudica
- 2 Geografia
- 3 Istòria
- 4 Demografia
- 5 Economia
- 6 Transpòrts
- 7 Administracion
- 8 Patrimòni
- 9 Cultura
- 10 Internacionau
- 11 Personatges celèbres nascuts a Clarmont
- 12 Bibliografia
- 13 Veire tenben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Geografia
- 16 Istòria
- 17 Administracion
- 18 Demografia
- 19 Luòcs e monuments
- 20 Personalitats ligadas amb la comuna
- 21 Véser tanben
- 22 Ligams extèrnes
- 23 Nòtas
Eraudica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d’azur ambé la crotz de gules bordada d’aur, cantonada de quatre flordelís dau mèsme.
Geografia[modificar | modificar la font]
Clarmont-Ferrand z-es la capitala d’Auvèrnhe (lo país) e una vila dau centre de l’estat francés, chapluòc dau departament dau Puèi Domat.
Z-es situada dinc lo Massís Centrau a una nautor de 410 m e z-es dominada per la linha daus Puèis (’na chadena de volcans sopits) qui culmina a 900 m.
A l’est de Clarmont comença la plana de Limanha banhada pel riu d’Alèir.
Clarmont z-es a la rescontra de dos grands ais d'autorotas : la A71 e la A75 (qui religa Besièrs ambé París) e l'ais Bordèu / Sant Estève / Lion (ambé las A89 e A72).
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Clarmont se caracteriza per 'na bien granda amplitud termica ambe d'estius tot plen chauds e d'iviarns bien fregs.
La linha daus Puèis arrèsta las niulas qui vienon de l'oest alimentant entau las fonts 'ma Volvic e maitot en demenir la pluviometria de Clarmont d'Auvèrnhe qui es una de las mai baissas d'Occitània.
Istòria[modificar | modificar la font]
Clarmont d'Auvèrnhe z-es mencionada per lo geograf grèc Estrabon ambe son nom gal: Nemossos. Z-èra 'na vila daus Arvèrnes qui vencèron (ambé lo chapdau gallés Vercingetorix) las legions romanas a rasa de Clarmont, vèrs Gergòia.
Conquestada fin finala pels romans, la vila prenguèt lo nom d’Augustonemetum, en onor de l’emperaire August. Creissèt bien e devenguèt ’na de las pus grandas vilas de Gàllia.
Au sègle V, fuguèt assietjada e conquestada per los visigòts qui la conservèn entrò l'an 507, chaçats per los francs.
Au sègle IX òm comencèt de ’pelar la vila Clarmont (de Clarus Mons, qui designava lo chastèu qui aparava la vila). Fuguèt atacada mantun còp per los Vikings.
En 1095 lo Papa Urban II i presiquèt la Primièira Crosada.
La vila de Montferrand fuguèt presa en 1388 per Peiròt de Fontans, rotièr dau partit anglés.
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Ligasons exterioras[modificar | modificar la font]
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Clarmont es devesida en 9 cantons :
- Lo canton de Clarmont Centre compta 16 364 abitants
- Lo canton de Clarmont Èst compta 12 710 abitants
- Lo canton de Clarmont Nòrd compta 19 298 abitants
- Lo canton de Clarmont Nòrd-Oèst compta 15 388 abitants
- Lo canton de Clarmont Oèst compta 12 091 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud compta 12 416 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud-Èst compta 17 784 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud-Oèst compta 20 003 abitants
- Lo canton de Montferrand compta 11 086 abitants
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Clermont-Ferrand z-es classada vila d'art e d'istòria.
Edificis religiós[modificar | modificar la font]
- Nòstra Dama dau Pòrt : bastida al sègle XII e classada per l'UNESCO au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.
- Catedrala de Nòstra Dama de l'Assompcion
Monuments civils e luòcs remirables[modificar | modificar la font]
- Opera Municipau
Cultura[modificar | modificar la font]
Festenaus[modificar | modificar la font]
Musèus[modificar | modificar la font]
Internacionau[modificar | modificar la font]
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
- Reialme Unit : Aberdeen.
- Reialme Unit : Salford.
- Alemanha : Ratisbona.
- Bielorussia : Gomel.
- Espanha : Oviedo.
Acòrdis de cooperacion[modificar | modificar la font]
Personatges celèbres nascuts a Clarmont[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tenben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
[l'enciclopèdia dels camins de fèrre]


text:
Martinica
Martinica (en francés la Martinique) es una illa deis Antilhas, en America. Forma un departament (nº 972) e una region administrativa de l'estat francés. Dempuèi 2016, es una collectivitat territoriala unica qu’agropa conselh general e conselh regional, bailejada per un Conselh executiu elegit per l’Amassada de Martinica.
Lo capluòc es Fort-de-France.
Lo gentilici es martiniqués -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt descobèrta per Cristòl Colomb en 1502.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion


text:
ANARAM AU PATAC TANBEN QU'ES ANTIMONARQUISTA !!!
La cremada simbolica d'ua fotografia deu monarca espanhòu a Girona qu’a
balhat lo parat a ua reaccion de las pègas de la dreta espanhòla. Segur,
ni l'Enric Stern ni lo Jaume Roure ne s’avèvan pas imaginat la farfalha
qui's debanèsse peu torn d'aqueste exercici de libertat individuau e
d’expression collectiva.
Ja que son un vintenat de personas citadas tà declarar davant los jutges
de l’Audiéncia Nacionau Espanhòla. Un deus inculpats que's limitè a har
lo son tribalh de fotografe, los autes que's solidarizèn dab los dus
acusats en cremar a cara descobèrta imatges deu rei Juan Carlos de Borbon.
Fin finau, aqueth grop de personas que se'n devó anar a l’Audiéncia
Nacionau de Madrid, qu’es a díser a mes de 700 quilomètres deu lor lòc
de vita, dab com solet tòrt d’aver prononciat criticas de cap au
sistèma. Las accions hèitas per aqueras personas ne son pas sonque qu’ua
expression deu reget de l’estat espanhòu qui's sent en los Paises
Catalans tots. Cada accion qu'es ua responsa civila e organizada cap a
la dominacion que los Borbons impausan aus Paises Catalans e au son
pòble desempuish 3 segles. Las castigadas, eras, que son las frutas d'ua
politica repressiva de l’estat espanhòu, qui ensaja cade jorn de brembar
au pòble catalan qu’es mestrejat e jos dominacion espanhòla, e que lo
monde d'aqueste pòble n’a pas nat dret de víver en ciutadan catalan.
Com pòble mestrejats, e com organizacion politica, los occitans d’Anaram
Au Patac que vòlen :
- se muishar solidaris dab los inculpats e lo pòble catalan sancèr.
- que s’estanca la violacion deu dret vitèc (e totun miaçat uei dens
l’estat espanhòu) de libertat d’expression.
- denonciar la criminalizacion deus acusats e de l'esquèrra
independentista catalana. Las accions de desobediéncia civila d’un pòple
non son pas delictes, que son actes legitimes de defensa cap a l’estat
opressor.
- que s’acaban las identificacions de personas participantas aus actes
de solidaritats. Lo hèit de's manifestar lo desacòrd qu’es un dret
fondamentau , qui uei-lo-dia non sembla pas vertadèrament respectat dens
l’estat espanhòu.
- l’arrèst de la negacion deu pòble catalan. La perseguida policièra e
politica deus militants de l'esquèrra independentista catalana, la
dominacion per la repression de l’estat espanhòu, la violacion de la
libertat d’expression… que son autant patacs portats a l’integritat deu
pòble catalan !


text:
Marcha (Lemosin)
Marcha es la part septentrionala de la region istorica e culturala de Lemosin, en Occitània. Se creèt au sègle X coma una zona militara (una "marcha") dins lo nòrd dau duchat de la granda Aquitània medievala, per luchar contra las atacas daus vikings que remontavan las ribieras. Durant lo Regim Ancian, separèron completament Marcha de la rèsta de Lemosin e ne faguèron una província a despart. Pasmens lo sentiment regionau lemosin existís en Marcha.
Correspond emb lo nòrd e lo centre daus departaments de Cruesa e de la Nauta Vinhana.
Lo gentilici es marchés -esa.


text:
Botan
Botan es un reialme d'Asia del sud, situat al versant sud d'Imalaia. Confronta al nòrd la region autonòma chinesa de Tibet, e al sud, a l'èst e a l'oèst, Índia.
La capitala es Thimphu.
Lo gentilici es botanés, -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la formacion de Botan[modificar | modificar la font]
Lo territòri botanés sembla poblat per d'èssers umans dempuei 11 000 ans. Durant l'Antiquitat Auta, foguèt influenciat per la civilizacion de la Vau d'Indus. Entre 100 av. JC e 600 ap. JC, foguèt lo centre d'un estat dich Monyul que faguèt probablament partida de Tibet. Pasmens, son istòria es quasi desconeguda.
Lo bodisme se difusèt dins lo país a partir dau sègle VI ò dau sègle VII. Venguèt rapidament un element d'unitat de la region. En 747, lo mèstre Padmasambhava (tanben dich Guru Rinpoche) i fondèt plusors monastèris (Taktshang, Kurjey Lhakhang...). Durant aqueu periòde, Botan èra devesit entre de reiaumes rivaus que lo pus important èra aqueu de Bumthang. Au sègle XI, aquela fragmentacion contunièt ambé l'arribada de Tibetans que menèron lei sieunas divisions dins lo país.
L'unificacion de Botan comencèt en 1616 ambé l'arribada d'un refugiat tibetan dich Shabdrung Ngawang Namgyal. Per aquò, organizèt un programa de construccion de monastèris fortalesas (lei dzongs) per tenir lo territòri. Instaurèt tanben una direccion dobla amb un cap espirituau (lo Je Khempo) e un cap administratiu (lo Desi Druk). Pasmens, aqueu sistèma declinèt pauc a pauc e lo poder passèt pauc a pauc entre lei mans de governadors regionaus dichs penlop. En 1865, après una guèrra brèva, lei Britanics annexèron lei tèrras drudas dau sud dau reiaume. Puei, Boton conoguèt plusors guèrras civilas que s'acabèron en 1907 ambé la victòria d'un penlop dich Ugyen Wangchuck (1907-1926).
Lo protectorat britanic[modificar | modificar la font]
Lo 8 de genier de 1910, lo país foguèt plaçat sota protectorat britanic per lo tractat de Punakha. Pasmens, gardèt una autonòmia fòrça importanta e Londres s'ocupèt unicament de la diplomacia botanesa. Fins a sa mòrt, lo rèi Ugyen Wangchuck assaièt de modernizar lei transpòrts e lei comunicacions, de sostenir lo comèrci e de melhorar l'eficacitat de l'administracion. Son fiu Jigme Wangchuck (1926-1952) contunièt son òbra. En particular, centralizèt l'Estat, establiguèt un sistèma modèrna de collècta deis impòsts e ordonèt la construccion d'infrastructuras (rotas, escòlas, espitaus...).
Botan dempuei 1949[modificar | modificar la font]
La modernizacion dau reiaume[modificar | modificar la font]
En 1949, ambé l'independéncia deis Índias Britanicas, Londres abandonèt son ròtle de protector e lo fisèt ais Indians. Pasmens, dins lo corrent d'aqueu procès, Botan venguèt nominalament totalament independent e New Delhi gardèt solament un ròtle de « guida » dei relacions exterioras dau reiaume. Pauc a pauc, l'independéncia botanesa venguèt una realitat e lo país venguèt sòci dei Nacions Unidas en 1971.
La modernizacion dau país contunièt durant lo rèine de Jigme Dorji Wangchuck (1952-1972). Considerat coma lo paire dau Botan modèrne, aqueu rèi creèt una assemblada nacionala de 130 deputats (1953), limitèt lei poders reiaus, reformèt la justícia, la polícia e l'armada, creèt una banca centrala e una moneda, ordonèt una reforma agrària e aboliguèt l'esclavatge (1956). Pasmens, son periòde veguèt tanben l'arribada de dificultats importantas ambé l'arribada de refugiats tibetans en 1959) e l'assassinat dau Premier Ministre reformator Jigme Dorji en 1964.
La « botanizacion »[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Jigme Singye Wangchuck (1972-2006) marquèt una rompedura ambé sei predecessors marcada ambé l'adopcion d'una politica de « botanizacion » e de « purificacion » de la societat. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1970, expulsèt la màger part dei refugiats tibetans e reconoguèt la sobeiranetat China sus Tibet en 1992. Puei, dins lo corrent deis annadas 1980-1990, adoptèt una tiera de lèis per promòure lei tradicions e la lenga nacionalas. Enfin, expulsèt tanben mai de 100 000 personas, generalament d'origina nepalesa, que poguèron demostrar una nacionalitat botanesa anteriora a 1958.
En despiech d'aquela politica racista, Jigme Singye Wangchuck contunièt de democratizar leis institucions ambé una limitacion suplementària dei poders reiaus. De mai, sota la pression indiana, modernizèt lei fòrças armadas per luchar còntra lei guerilhas separatistas d'Assam qu'utilizavan lo sud dau territòri botanés per atacar Índia. Abdiquèt en favor de son fiu Jigme Khesar Namgyel Wangchuck en 2006.
Botan dempuei 2006[modificar | modificar la font]
Lo rèi novèu contunia la politica de democratizacion de son paire e assaia de redurre la dependéncia a respèct d'Índia. Ansin, Thimphu melhorèt sei relacions amb Islamabad e Pequin. Pasmens, de desacòrdis importants demoran ambé China, especialament regardant la definicion de la frontiera entre lei dos país.
En 2013, lo reiaume conoguèt sa premiera alternància politica ambé la victòria suspresa dau partit democratic dau pòble de Tshering Tobgay. Nomat Premier Ministre, anoncièt un programa de decentralizacion, de reduccion dei despensas de la monarquia, de lucha còntra lo caumatge, de dubertura dau país ais investiments estrangiers e de reduccion dau deute public.
Politica[modificar | modificar la font]
Botan es una monarquia parlamentària. Lo monarca Jigme Dorji Wangchuck venguèt rei aprèp l'independéncia de Índia; se le considèra coma lo paire de la Nacion, a causa dels sieus plans de desvolopament. Lo sieu successor Jigme Singye Wangchuck se preocupèt pendent lo sieu règne de la cultura del reialme e lo suènh de l'ambient. En 2004 interdiguèt de fumar dins tot lo reialme.
Jigme Singye Wangchuck foguèt coronat en julhet de 1972 e regnèt fins al 15 de decembre de 2006 data de la siá abdicacion, en liurant lo tròne al sieu filh Jigme Khesar Namgyel Wangchuck. La novèla se coneguèt a travèrs un decrèt escrich pel meteis monarca. Lo Govèrn de Botan es una monarquia constitucionala dempuèi 1994.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo nòrd del país es format de montanhas cobèrtas de glaç, amb crestas de mai de 7000 m e un clima extrèmament freg; lo punt pus naut es probablament lo Kula Kangri (7553 m d'altitud), mas poiriá èsser en Tibet; lo Gangkhar Puensum, pas jamai escalat, fariá vertadièrament 7570 m. D'autras crestas considerablas son lo Tato La (mai de 7500 m), lo grop Rudu La, lo grop Donga amb lo Donga La (6500 m), lo grop Kollong amb lo pic Daud (6378 m) e a l'èst los pics nomenats E, F e H (amb entre 6500 e 7100 m). Aquel darrièr grop es a l'extrème nòrd dins la zòna termierèra amb l'ancian reialme de Towang (que foguèt vassal de Tibet).
Las montanhas Negras al centre amb de vals fertilas amb de rius nombroses, fòrman una sarrada entre dos rius, l'Amo Chu (o Mo Chhu o Torsa) e lo Drangme Chu. Las crestas oscillan entre 1500 e 2700 m; los rius principals son lo Torsa, Raidak, Sankosh, e Manas, que son tanben los principals del país; dins aquela zòna viu la màger part de la populacion.
Al sud las montanhas Shiwalik, airals de vegetacion densa, fan prèp de 1500 m d'altitud e davalan cap a la plana subtropicala dels Duars en granda part en Índia (a prèp de 15 km al Botan) e s'i tròban de bòsques de clima temperat.
Climaticament se distinguisson cinc sasons, que la monson n'es una.
Rius destacats, en mai dels ja mencionats Amu e Drangme, son: Di Chu, Chin Chu, Ma Chu, e Mati Chu. Chu (escrich tanben Chhu en escritura anciana) es la paraula tibetana per aiga o riu. Lo Di (nom bodo) forma la frontièra entre Botan e lo districte de Darjeeling. L'Amo nais darrièr lo passatge de Tang que tòca Tibet e, aprèp passa la val de Chumbi, dintra dins Botan. Lo riu Chin nais dins las montanhas Chumalhari e cor al sud-èst durant 300 km per Botan fins a dintrar dins los Duars (ont es conegut coma riu Ninagaon. Lo riu Ma nais en Tibet e cor 300 km per Bhutan en passant per Punakha e dintra en Índia ont es conegut coma riu Sankosh.
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz l'article: Economia de Botan.
Cultura[modificar | modificar la font]
Gaireben 75% de la populacion es bodista (de la tendéncia lamaïsta), 25% seguís l'indoïsme e 5% se declara musulmana.
La lenga oficiala es lo dzongkha, amassa amb l'anglés per las relacions internacionalas. La classa mai cultivada es costumièrament bilingüa en indi. Una minoritat parla nepali. L'alfabetizacion atenh pas la mitat de la populacion adulta.
Lo govèrn presèrva per lei fòrça tradicions localas (dempuèi 1989 impausa un estricte "còde de conducha"). L'espòrt amb mai succès es lo tir amb arc, seguit del fotbòl. Los balhs de caretas e las musicas ancianas predominan a las celebracions nacionalas.


text:
Los Arcs
Los Arcs[1] (oficialament en francés Les Arcs) es una comuna occitana de Provença administrada per lo departament de Var de la region provençala de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments e patrimòni[modificar | modificar la font]
Los Arcs possedon un important patrimòni medievau e subretot la tor dau castèu e la glèisa de Santa Roselina onte repòsa justament o son còrs.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Leis Arcs' sariá esperat en provençau contemporan, pasmens Los Arcs es la forma relevada e atestada dins Var per lo provençalista e majorau dau Felibritge Joan Luc Domenge (Grammaire du provençal varois, 23-24) ; aquesta forma s'acompanha dei derivats logics per contraccion aus Arcs, daus Arcs.


text:
1968
Aquesta pagina concernís l'an 1968 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 12 de març - independéncia de Maurici.
- 6 de setembre - independéncia de Swaziland.
- 12 d'octobre - independéncia de la Guinèa Eqüatoriala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera presentacion d'una experiéncia de fusion nucleara per confinhament magnetic a l'Institut Kurchakov de Moscòu. Pasmens, de recèrcas parallèlas èran menadas ais Estats Units d'America e en Euròpa Occidentala (subretot França e Reiaume Unit).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Cuba Gooding Jr., actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 14 de genièr - LL Cool J, cantaire de rap american
- 15 de genièr - Iñaki Urdangarin, espós de Cristina de Borbon
- 30 de genièr - Felipe de Borbón y Grecia, prince d'Astúrias
- 1 de febrièr - Lisa Marie Presley, cantaira americana
- 2 de març - Daniel Craig, actor britanic
- 30 de març - Céline Dion, cantaira canadiana
- 8 d'abril - Patricia Arquette, actritz americana
- 19 d'abril - Ashley Judd, actritz americana
- 28 de mai - Kylie Minogue, dançaira e cantaira australiana
- 7 de julhet - Jorja Fox, actritz americana
- 17 d'octobre - Ziggy Marley, cantaire jamaican, filh de Bob Marley
- 2 de decembre - Lucy Liu, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Howard Walter Florey, farmacològ australian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1898)
- 1 d'abril - Lev Davidovich Landau, fisician sovietic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1908)
- 4 d'abril - Martin Luther King, religiós protestant american, Prèmi Nobel de la Patz en 1962 (n. 1929)
- 14 de junh - Salvatore Quasimodo, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1901)
- 15 de junh - Wes Montgomery, musician de jazz american (n. 1925)
- 28 de julhet - Otto Hahn, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1879)
- 2 d'octobre - Marcel Duchamp, artista dadaista francés (n. 1887)
- 27 d'octobre - Lise Meitner, fisiciana austriana (n. 1878)
- 10 de decembre - Karl Barth, teològ protestant soís (n. 1886)
- 20 de decembre - John Steinbeck, escrivan american, Prèmi Nobel (n. 1902)


text:
Nasquèt dins la vila de Londres filh de parents nòrd-americans. Installat amb la siá familha a l'estat nòrd-american de Califòrnia estudièt fisica a l'Institut Tecnologic de Califòrnia e se doctorèt l'an 1936 a l'Institut Tecnologic de Massachusetts.
William Shockey moriguèt lo 1989 dins la vila californiana de Stanford a consequéncia d'un càncer de prostata.
Inicièt los sieus primièrs trabalhs a l'entorn dels electrons als Laboratòris Bèles de Nòva Jersey, contunhant posteriorament en l'investigacion sul radar, fins que lo 1942 abandonèt lo sieu càrrer als Laboratòris Bèles per venir director del Grop de recèrca de la guèrra anti-submarina de l'Universitat de Columbia.
A la fin de la Segonda Guèrra Mondiala los laboratòris Bèles formèron un grop de trabalh a l'entorn de la fisica d'estat solid, condusit per Shockley e lo quimistaStanley Morgan, amb la collaboracion de John Bardeen, Walter Houser Brattain, Gerald Pearson, Robert Gibney, Hilbert Moore e de divèrses tecnicians. La siá assignacion èra cercar una alternativa d'estat solid als amplificadors de cristal fragilas de la valvula de void. Las siás primièras temptativas foguèron basadas en las idèas de Shockley sus usar un camp electric extèrne en un semiconductor per afectar la siá conductivitat. Aqueles assages manquèron a cada pròva, fins que Bardeen suggeriguèt una teoria que invocava los estats superficiales qu'evitèron que lo camp penetrèt lo semiconductor. Las siás recèrcas contunhèron amb la descripcion del diòde, la version electronica de la valvula de void. Las siás recèrcas a l'entorn dels semiconductors lo portèron a formular lo 4 de julhet de 1951 lo transistor bipolar, en obtenent la siá brevet en setembre del meteis an.
Lo 1957 fondèt lo sieu pròpri laboratòri d'investigacion, Fairchild Semiconductor, mas la siá forma de portar l'entrepresa provoquèt qu'uèch de los sieus investigadors abandonèsson la companhiá lo 1958, que foguèsson entre el Robert Noyce e Gordon Moore que mai tard crearián Intel.
L'an 1956 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica, amb John Bardeen e Walter Houser Brattain, per la siá recèrca en semiconductors e per la descobèrta de l'efièch transistor.


text:
Nitting
Nitting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni del abbaye de Wissembourg a Modèl:La s
- A Modèl:La s, la distincion aperteniá a las Lutzelbourg, de contunh en 1640 a las Saintignon.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- En 2008, la ret câblé es rénové pel cablo-operator SERCAE (apertenent a Rohr-Cablor) : 130 taxis FTTH (fibra optique dins abitança) connècten las abitacions al ret anautita-dèbit de la Moselle (RHD 57)[1].
- Ancien domaine de l'abbaye de Wissembourg au IXen
- Au XIVen, la seigneurie appartenait aux Lutzelbourg, puis en 1640 aux Saintignon.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- En 2008, le réseau câblé est rénové par le cablo-opérateur SERCAE (appartenant à Rohr-Cablor) : 130 prises FTTH (fibre optique à domicile) relient les habitations au réseau haut-débit de la Moselle (RHD 57)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.fibre-news.fr/deploiement/nitting-fibra-en-moselle.html Un vilatge fibré en Moselle]. Consultat lo 31 de julhet de 2010.
- ↑ http://www.fibre-news.fr/deploiement/nitting-fibre-en-moselle.html Un village fibré en Moselle]. Consulté le 31 juillet 2010.


text:
Guèrra Civila Russa
La Guèrra Civila Russa se debanèt de la fin de 1917, après la presa dau poder per lei Bolchevics e seis aliats, fins au mes de junh de 1923. Fòrça complèx, aqueu conflicte s'acabèt per l'independéncia de divèrsei país (Finlàndia, país baltes, Polonha, Tanno Tova), de modificacions frontalieras au profiech de Romania, de Polonha e de Turquia e enfin per lo mantenement e lo renfòrçament dau govèrn bolchevic en Russia. Marquèt tanben lei premiers afrontaments entre lei país capitalistas e lei Bolchevics. Pasmens, lei dos camps èran afeblits e cada camp deguèt donc acceptar l'existéncia de son advèrsari.
Leis operacions importantas de la Guèrra Civila Russa acomencèron en 1918. Lei Bolchevics comunistas e lei Blancs, coalicion eterogenèa gropant de partisans e d'enemics de l'Empèri (generaus de l'armada russa, membres dau Govèrn provisòri de Febrier, Menchevics...) que lo ponch comun èra l'ostilitat ai Bolchevics, se disputèron lo contraròtle dau govèrn centrau. Per lei Bolchevics, la presa dau poder èra la premiera etapa de l'entraïnament d'una revolucion comunista mondiala. Rapidament, d'autrei conflictes se superpausèron sus aquela trama menats per de movements païsans en lucha còntra la conscripcion o leis impòsts de guèrra (Armadas Verdas...) o de movements nacionalistas luchant per l'independéncia (Ucraïna, país baltes... etc). D'alianças cambiantas, sovent dictadas per lei necessitats e l'oportunisme, se formèron entre aquelei faccions dins lo corrent de la guèrra. Enfin, a partir de la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, leis armadas dei país venceires desbarquèron de còrs expedicionaris importants per sostenir leis enemics dei Bolchevics e assaiar de formas de zonas d'influéncia dins lo cas d'una division dau territòri rus.
Gràcias a la superioritat numerica, au sostèn estrangier e a la desorganizacion de l'armada bolchevica, lei Blancs e leis independentistas aguèron l'avantatge au començament de la guèrra. Pasmens, lei soudats estrangiers, escagassats per cinc annadas de guèrra dempuei de 1914, foguèron de butas aisadas per la propaganda pacificista bolchevica e leis armadas occidentalas deguèron rapidament limitar seis operacions a l'ocupacion dei pòrts principaus. D'autra part, sota la direccion de Trotski, l'armada bolchevica foguèt reorganizat e aprofichèt lo ret de camin de fèrre rus a l'entorn de Petrograd e de Moscó per esquichar una après l'autra leis ofensivas desunidas deis armadas blancas. A la fin de 1919, lei Bolchevics avián l'avantatge e lei país occidentaus èran obligats d'evacuar sei soudats en causa dei rics de mutinariá (revòuta de la flòta francesa a Odessa...).
Fins a 1923, l'Armada Roja conquistèt pauc a pauc lo sud e lei regions orientalas de Russia. Dins lei regions occidentalas, capitèt d'esquichar lei movements independentistas d'Ucraïna e de Bielorussia. En revènge, la guèrra còntra Polonha de 1919-1921 s'acabèt per de pèrdas importantas e rompèt lo vam de la revolucion, ja afeblida per la revirada dei Revolucions Alemanda e Ongresa en 1919. Ansin, se la revolucion trionfava en Russia, lei caps bolchevics deguèron acceptar d'abandonar l'idèa de son extension mondiala e negociar lo reglament dau conflicte. De l'autre caire, l'acceptacion dei negociacions èra una reconóissença de facto de l'existéncia dau govèrn bolchevic e de l'incapacitat dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala de l'anientar. Sota la direccion de Georges Clemenceau, una politica d'isolament dau govèrn bolchevic, que formèt oficialament l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922, va donc succedir a la guèrra.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ G.F. Krivosheev, Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century, pp. 7-38.


text:
Saint-Martin-sur-le-Pré
Saint-Martin-sur-le-Pré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La region ocupada pel vilatge de Sant Martin i aviá viscut dempuèi longtemps. La ponduda al jorn, en 1875, près del centre del pòble, d'una station préhistorique de l'edat de la pèira talhada, a revelat #qu'un grop d'individus viviá ja a aquel endroit mai de cinc mil ans abans lo nòstre ère. Divèrses objèctes trobats al meteis endroit o en d'unes autres ponches del territòri, permeton d'afirmar que los environs del vilatge an #èsser demorats en las epòcas gauloise e gallo-romaine. Tres sègles mai tard, lo cristianisme fach la siá aparicion en Gaule. Lo grand Sant Martin, avesque de Tors, es de passatge en Champagne e dona lo sieu nom a de nombrosas localités traversadas. A la Mièja Edat, l'istòria de lo nòstre pòble se confond amb l'establiment e lo desvolopament dels bens eclesiastics #que s'i forman dempuèi la Modèl:S-, aqueles de la Abbaye de Sant-Pierre-a los-Monts e del Prieuré de Vinetz. La comunitat de Sant Martin fa partida del domeni de l'avesque comte de Châlons, #que renonciarà als sieus dreches l'an 1329, en benefici dels religioses de Vinetz #que vendràn de senhors de Sant Martin los Vinetz. A la fin de la Modèl:S-, apareis lo nom de Sant Martin sul Prez. A Modèl:La s-, se tròba las formas primitivas de Sant-Martin-los-Vinets o encara de Sant-Martin-e-Vinets. Cap a 1812, la municipalitat es definitivament trucada Sant Martin sul Pré. Perque "sul pré"? Perque lo pòble a situat près d'una vasta prada #que s'estendiá fins al lièch de la Marna. Aquela prada servissiá de pâturage comun. I aviá inondat cada ivèrn, doncas fertilisée pel limon del cors d'aiga. Produsissiá una èrba de causida, #que podiá alimentar una part de l'an totas las bèstias de la localité
La région occupée par le village de Saint Martin était habitée depuis longtemps. La mise au jour, en 1875, à proximité du centre du village, d'une station préhistorique de l'âge de la pierre taillée, a révélé qu'un groupe d'individus vivait déjà à cet endroit plus de cinq mille ans avant notre ère. Divers objets trouvés au même endroit ou en d'autres points du territoire, permettent d'affirmer que les environs du village ont été habités aux époques gauloise et gallo-romaine. Trois siècles plus tard, le christianisme fait son apparition en Gaule. Le grand Saint Martin, évêque de Tours, est de passage en Champagne et donne son nom à de nombreuses localités traversées. Au Moyen Âge, l'histoire de notre village se confond avec l'établissement et le développement des biens ecclésiastiques qui s'y forment dès le Modèl:S-, ceux de l'Abbaye de Saint-Pierre-aux-Monts et du Prieuré de Vinetz. La communauté de Saint Martin fait partie du domaine de l'évêque comte de Châlons, qui renoncera à ses droits en 1329, au profit des religieux de Vinetz qui deviendront seigneurs de Saint Martin les Vinetz. À la fin du Modèl:S-, apparaît le nom de Saint Martin sur le Prez. Au Modèl:S-, on retrouve les formes primitives de Saint-Martin-les-Vinets ou encore de Saint-Martin-et-Vinets. Vers 1812, la commune est définitivement appelée Saint Martin sur le Pré. Pourquoi "sur le pré"? Parce que le village est situé à proximité d'une vaste prairie qui s'étendait jusqu'au lit de la Marne. Cette prairie servait de pâturage commun. Elle était inondée chaque hiver, donc fertilisée par le limon du cours d'eau. Elle produisait une herbe de choix, qui pouvait nourrir une partie de l'année toutes les bêtes de la localité


text:
Roumare
Roumare es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en bordure de la bòsc de Roumare.
La commune est située en bordure de la forêt de Roumare.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo document seguent a #èsser establit d'après lo Bulletin d'informacion de las pòrtes nòrd-oèst de Roan :
Rotmarus, senhor #que lo rei Dagobert i li auriá a el concédé al Modèl:VIIe sègle lo territòri en recompensa d'una brilhanta accion militar a pas segurament res a veire amb lo nom del pòble, vist las formas ancianas Rolmara, èca. Una autra origina del nom del pòble, mai romanesque, met ne scèna Rollon, #que, en 920, i auriá suspenut a las brancas d'un roure situat près d'una maire (.....La maire de Rou) un collier e dels bracelets de aur que degun pas osa traire e #que #demorar aital tres ans en durant. Malgrat aiçò, es pas segur que lo Rou(f), #que postuli lo toponyme, siatz plan Rollon. La tradicion vòl egalament #qu'un potz, situat al mièg del pòble, comunica amb los sosterranhes dels abbayes de Sant-Georges de Boscherville e de Jumièges. Lo vilatge es lo resultat de la reünion l'an 1814 d'una part de Sant-Thomas-la-Cauçada ( [latinisé en] Sanctus Thomas de Caceya) #qu'a pas pas conservat lo sieu glèisa[1] e Roumare ([latinisé en] Rolmara al Sègle XI e Roumara al Sègle XIV). Vestigi del ric passat istoric de la municipalitat, los murs de enceinte en briques, silex e torchis de quatre ancians castèls son encara visibles. Dos solars e un castèl, inscrich monument istoric, son estadas privadas.
- le document suivant a été établi d'après le Bulletin d'information des portes nord-ouest de Rouen :
Rotmarus, seigneur auquel le roi Dagobert aurait concédé au Modèl:VIIe siècle le territoire en récompense d'une brillante action militaire n'a certainement rien à voir avec le nom du village, vu les formes anciennes Rolmara, etc. Une autre origine du nom du village, plus romanesque, met en scène Rollon, qui, en 920, aurait suspendu aux branches d'un chêne situé près d'une mare (.....la mare de Rou) un collier et des bracelets d'or que personne n'osa enlever et qui demeurèrent ainsi trois années durant. Cependant, il n'est pas sûr que le Rou(f), que postule le toponyme, soit bien Rollon. La tradition veut également qu'un puits, situé au milieu du village, communique avec les souterrains des abbayes de Saint-Georges de Boscherville et de Jumièges. Le village est le résultat de la réunion en 1814 d'une partie de Saint-Thomas-la-Chaussée ( [latinisé en] Sanctus Thomas de Caceya) qui n'a pas conservé son église[2] et Roumare ([latinisé en] Rolmara au Sègle XI et Roumara au Sègle XIV). Vestige du riche passé historique de la commune, les murs d'enceinte en briques, silex et torchis de quatre anciens châteaux sont encore visibles. Deux manoirs et un château, inscrit monument historique, sont des demeures privées.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00020726, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00020726, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Creacion segon la Genèsi
La Creacion segon la Genèsi es lo mite biblic de la creacion del mond e de l'òme dels dos primèrs capítols del libre biblic de la Genèsi, que conta dos recits de la Creacion diferenciats per la cronologia dels fachs.
Somari
Primièr recit[modificar | modificar la font]
Dins lo primièr recit se crèa lo mond en sèt jorns e dins aquel òrdre: Lutz, Firmament, Planetas, Peises, Aucèls, Reptils, Bèstias e fin finala l'Òme, mascle e feme. Aquela cronologia sembla fòrça a aquela l'Evolucion, es pas per azard mas per la rason que lo narrator imagina que la creacion se produguèt dempuèi lo mai simple qu'es la matèria, al mai complèxe que seriá l'òme. Lo recit s'acaba amb la creacion de l'espècia umana, sens distincion de sèxe, insistissent disent « mascle e feme los creèt ». Es a dire, l'òme e la femna foguèron creats ensems, en egalitat de condicions e sens far de distincion nimai privilègi de l'un sus l'autre.
- Lo Primièr jorn: Dieu creèt la lutz ("Que se faga la lutz!") Dieu devesiguèt la lutz del fosc, e lo "jorn" de la "nuèch".
- Lo Segond jorn: Dieu creèt lo firmament ("Qu'i aja un firmament...!") e devedir las aigas d'en dessús de las aigas d'en dejós. Lo firmament se nomenèt "cèl".
- Lo Tresen jorn: Dieu ordonèt que las aigas d'en dejós s'amassen en un sol luòc, e la tèrra fèrma apareguèt. "Tèrra" e "mar" se diràn. Dieu ordona a la tèrra produzca d'èrba verda, las plantas e los arbres fruchièrs.
- Lo Quatren jorn: Dieu creèt las luces dins lo firmament per separar la lutz del fosc e per marcar los jorns, sasons e ans. Doas grandas luces foguèron creadas (benlèu lo solelh e la luna), e las estralas.
- Lo Cinquen jorn: Dieu ordonèt a la mar "que produzca de creaturas que s'i mògan", e los aucèls per volar pels cèls. Creèt aucèls e las creaturas de la mar, e los demanda que sián feconds e que se multipliquen.
- Lo Sieisen jorn: Dieu ordonèt la tèrra de crear d'èssers vivents; bèstias salvatjas, animals e reptils. En seguida, creèt l'Òme e la Femna al seu "imatge" e "semblança". Lor diguèt "siatz feconds, e multiplicatz vos, e emplenatz la tèrra e sotmetètz la.". La totalitat de la creacion es descricha per Dieu coma "fòrça bona".
- Lo Seten jorn: Dieu, après aver acabat los cèls e la tèrra, se repausèt de la seuna òbra, e benesiquèt e santifiquèt lo seten jorn.
Segond recit[modificar | modificar la font]
Dins Genèsi 2,4 i a lo segond recit, diferent del primièr. Dieu crèa d'en primièr l'òme a partir de la fanga. Après construguèt lo Jardin d'Edèn per que l'òme i visca. Mai tard se preocupèt qu' « èra pas bon que l'òme siá sol », alara, creèt los animals e los presentèt davant d'Adam per veire si entre eles i a un adaptat per li far companhiá. Coma trobèt pas, Dieu endormís Adam, li tira una costèla e amb aquela creèt Èva. Aquel recit es totalament diferent del primièr, considèra que la femna foguèt creada per servir de companhiá a l'òme, creada après l'òme e los animals.
Començament[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:4 - "Atal foguèron las origenas del cèl e de la tèrra quan foguèron creats. Quand lo Senhor-Dieu faguèt la tèrra e lo cèl."
- Genèsi 2:5-6 - "i aviá pas cap de mata ni aviá nascut l'èrba, perque lo Senhor Dieu encara aviá pas fach ploure, ni existissiá cap d'óme que pòsca cultivar los camps. Mas de la tèrra sordèt una umitat qu'assaguèt tota la superfía del sol".
Creacion de l'òme[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:7 - "Alara lo Senhor-Dieu modelèt l'òme amb de polvera de la tèrra. Li insuflèt lo buf de la vida, e l'òm foguèt cambiat en un èsser vivent"
- Genèsi 2:8-9 - "Après lo Senhor plantèt un jardin en Edèn e i placèt l'òme qu'aviá modelat... Al mièg del jardin i faguèt naisser l'arbre de la vida e l'arbre de la coneissença del ben e del mal."
- Genèsi 2:16 - "E li donèt aquel comandament: Pòdes manjar de fruchs de totes los arbres del jardin. Mas menges pas del fruch de l'arbre de la coneissença del ben e del mal, perque lo jorn que ne manjas, seràs segur que moriràs".
Creacion dels animals[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:18-19 - "Alara lo Senhor-Dieu se diguèt: Es pas bon que l'òme que demore sol. Li farà una ajuda que li faga companhià . Lo Senhor-Dieu modelèt amb de tèrra totes los animals ferestièrs e totes los aucèls, e los presentèt a l'òme..."
Creacion de la femna[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:21 - "Alara lo Senhor-Dieu faguèt caire l'òme dins un sòm prigond... prenguèt una de las seunas costèlas...De la costèla... ne faguèt la femna..."
- Genèsi 2:25 - "L'òme e la seuna femna èran denudats sens sentir la vergonha".


text:
Elena Mandron
Elena Mandron (en francés, Hélène Mandroux-Colas) es una femna politica e un mètge francesa (e occitana de Lengadòc) nascuda lo 1 de decembre de 1940 a Montpelhièr.
Foguèt conselhièra municipala de Montpelhièr (1983-1995), cònsol ajunta de Montpelhièr (1995-2004) e conselhièra regionala de Lengadòc-Rosselhon (1992-2004).
En 2004, lo cònsol Jòrdi Frèishe demissionèt e foguèt designada coma cònsol.
En març 2008, foguèt elegida cònsol de Montpelhièr en obténer 51,88 % de las voses al segond torn, contra l'UMP Jacme Domergue e contra los Ecologistas.


text:
Castèth de Pierrefonds
Lo castèth de Pierrefonds qu'ei ua hortalessa situada dehens lo bòsc de Compenha, dens lo parçan de Valés au nòrd de l'anciana Illa de França (uei dens lo departament de l'Oise de la region de Picardia).
Desmantelat peu cardinau de Richelieu, que ho restaurat per Eugène Viollet-le-Duc au sègle XIX per òrdi de l'emperaire Napoleon III. Aquesta restauracion que ho criticada per'mor de l'òbra de recreacion de Viollet-le-Duc.
Uei qu'ei un musèu e sovent un lòc de viratge de filmes.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1984
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1984 (Jòcs de la 16ena Olimpiada) se debanèron a Sarajevo Iogoslavia ( 8 - 19 de febrièr de 1984 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
1255 atlètas representant 49 equipas participèron a aicestes jòcs iogoslaus.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 464 documents subre Sarajevo 1984 en picar coma clau Winter Olympic Games 1984
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Akhenaton
Amenòfis IV (tanben conegut deu nom que's causí : Akhenaton) que ho un faraon egipcian de la XVIIau dinastia. Qu'ei famós per'mor d'aver arrenegat la religion egipciana en tot ensajar de desenvolopar lo culte deu son diu Aton en bastir ua navèra capitala (Akhetaton, suu sit de la moderna Tell-el-Amarna) vodada ad aqueth diu e on desenvolopè tanben un cambiamnet de canons etetics conegut com l'art amarnian. Qu'èra l'espós de la regina Nefertiti e lo pair de Totankhamòn. La soa revolucion religiosa que'u miè ad estremà's dehens las parets d'Akhetaton en beth negligir los ahars politics d'Egipte. Aquesta aventura que s'acabè dab ua crisi, la pujada au poder deu generau Horemheb, la soa regença devath lo regnat de Totankhamòn (darrèr faraon de la XVIIau dinastia) e la vaduda de la XVIIIau dinastia (la dinastia deus Ramses).
Titulatura[modificar | modificar la font]
Com aqueth faraon e comencè lo son regnat dab lo nom d'Amenòfis per marcar arron ua ruptura soslinhada peu son cambiment de nom, que possedeish donc ua dbla titulatura.
Purmèra titulatura[modificar | modificar la font]
- Nom d'Òrus :
- Nom de Nebtí :
- Nom d'Òrus d'aur :
- Nom de Nisot-Bití :
- Nom de Sa-Ra :
Dusau titulatura[modificar | modificar la font]
- Nom d'Òrus :
- Nom de Nebty :
- Nom d'Òrus d'aur :
- Nom de Nisot-Bití :
- Nom de Sa-Ra :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Uhart de Cisa
Uharte Garazi / Uhart-Cize
Uhart de Cisa (nom de verificar) (Uharte Garazi en basco e Uhart-Cize en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens lo país de Cisa.
Lo gentilici basco qu'ei uhartiar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los quartièrs que son Eskanda, Gezaine, Kataritze, Pentxeto e Zihe.
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Niva e lo son afluent Arnegi que passan per la comuna, en mei de tres arrivets qui's getan dens lo darrèr: Pagolako, Landarreta e Zuritz.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Azkarate e Izpura au nòrd
- Eiheralarre e Sent Joan Pè de Pòrt a l'èst
- Lasa a l'oèst
- Arnegi au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- La comuna actuau (anteriorament presbitèri), qui data de 1618.
- L'anciana escòla Dujakenea, deu sègle XVIII.
- La *finca Harriet qu'ei de 1930, bastida en estil neobasco.
- La hortificacion Kurutzamendiko, deu sègle XIX.
- La glèisa de Sant Martin, de 1650, reabilitada en 1767.


text:
Flòra (biologia)
Lo tèrme de flòra designa l'ensemble de las espècias vegetalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la fauna). Lo tèrme de "flòra" designa tanben l'ensemble dels microorganismes (en defòra dels virus que son pas "vivents") presents dins un luòc donat. Se parla de flòra intestinala o de flòra cutanèa pels bactèris presents dins l'intestin o a la superficia de la pèl, per exemple.
Per extension, designa tanben los atlàs que repertòrian e descrivon aquestas espècias, e que servisson a determinar las plantas (a las identificar). Lo nombre d'espècias per descriure es fòrça important, las flòras que son mai a destinacion del grand public se limitan sovent als vegetals vasculars o a las plantas de granas e a lors espècias principalas.
Las colleccions d'especimens que servisson a definir las diferentas espècias son conservadas dins d'erbièrs. Aquesta ret d'erbièrs a travèrs lo monde es fòrça importanta. Es la referéncia que permet als botanistas de s'i retrobar e de far lo punt entre las denominacions e descobèrtas ancianas e las identificacions actualas.
Somari
La flòra dins Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- Indèx per nom vernacular dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
- Indèx per nom scientific dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
Plantas de flors (angiospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una descripcion de las familhas d'angiospèrmas del monde podètz començar per:
- Classificacion APG (una presentacion ordonada segon lor filogenia de las familhas de plantas de flors del monde)
- Familhas de plantas de flors per òrdre alfabetic
Per de descripcions regionalas podètz anar a:
- Flors dels Alps (una lista alfabetica dels angiospèrmas del massís alpin)
Plantas de granas (angiospèrmas e gimnospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:
- Ecozòna paleartica
- Ecozòna australasiena
- Ecozòna indomalesa
- Ecozòna neartica
- Ecozòna afrotropicala
- Ecozòna neotropicala
- Ecozòna oceaniana
- Ecozòna antartica
Plantas de granas sens flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas vascularas sans granas ni flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas non vascularas[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Per çò que concernís los Pteridofits e Briofits, las listas futuras seràn a:
- Ecozòna paleartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna australasiana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna indomalesa: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna afrotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna oceaniana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna antartica: plantas d'espòras per nom scientific
Avertiment: qualques uns d’aquestes articles son largament incomplèts; esitetz pas a los melhorar


text:
Meisenthal
Meisenthal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat als confinhs de Lorena e d'Alsàcia, al còr dels Vòges, lo vilatge de Meisenthal s'espandís en "país cubèrt", dominat per la separacion de Schieresthal. Una tièra de peiras levadas en 1608 per marcar la frontièra entre lo Ducat de Lorena e lo comtat de Hanau-Lichtenberg, la Pèira dels dotges Apòstols de Meisenthal e una colomna enaussada al primièr Empèri materialisan encara vuèi aquela rara.