text:
Los còps de còr del CIRDÒC per Nadal
Las fèstas de Nadal apròchan e amb elas, los presents, per ofrir o per se far plaser. Vos propausam una seleccion dels nòstres còps de còr demest las darrièras parucions DVD, CD, libres… e atanben qualques doçors, per festejar en familha un Nadal en òc.
E vos ? Que seràn los vòstres presents per Nadal ? Partejatz las vòstras idèas en comentari.
Descobrir nòstra seleccion musicala e literària per mièlhs garnir lo pè del vòstre sap : Aquí.
1.Portfòlio : Arbres - Georges Souche, Edicions Cardabelle
Georges Souche, las edicions Cardabelle e lo CIRDÒC vos convidan a descobrir unes dels grands poètas occitans del sègle XX. Arbres son 12 cartas postalas que propausan 12 extraches de poèmas de Leon Còrdas, Max Roqueta, Marcèla Delpastre, Renat Nelli... Las fotografias de Georges Souches venon faire resson an aqueles tèxtes a l’entorn d’una meteissa figura emblematica, l’arbre. Perseguissètz la descobèrta en linha amb la mòstra virtuala Voses de la modernitat, gràcias a un sistèma de ligams e de flashcodes.
Site de las edicions Cardabelle.
2. Qualques abonaments de premsa
La Setmana vos propausa articles e entrevistas, vertadièra tribuna per l’actualitat occitana coma nacionala o internacionala. Sos jornalistas s'estacan a ofrir d’articles dins las divèrsas variantas de l’occitan, fasent d’aquel setmanièr un mèdia ideal de descobèrta e d’aprendissatge d’aquela lenga e de sa cultura.
E per los mai joves, las revistas Papagai e Plumalhon vos balhan rendètz-vos cada mes per legir, descobrir, viatjar e jogar en occitan (lengadocian o gascon, a la causida).
Politica, societat, cultura, educacion : Aquò d'aqui , mesadièr provençal d'informacion bilingue (francés-lenga d’òc), espepissa l’actualitat locala coma nacionala. Preocupat per la democratisacion e la socialisacion de la lenga, Aquò d’aqui fa la causida d’ofrir una granda partida de sos contenguts en accès gratuit sus son site Internet mas propausa als abonats de la version de papièr dorsièrs tematics, cronicas e fulhetons en exclusivitat.
Entresenhas e abonaments.
3. Literatura joinesa : Antoni o la resisténcia. D’Espanha al relarg tolosenc. De Valentine Goby e Ronan Badel, Canopé Edicions
Virat cap als pichons coma als grands, aqueste obratge propausat per Canopé Edicions relata l’arribada e los primièrs moments d’un jove refugiat espanhòl dins lo Lengadòc de 1939. Un roman istoric plen de sens e completat per un dorsièr documentari instructiu. Aqueste roman joinesa es propausat en occitan gascon, lengadocian e lemosin.
Antoni o la resisténcia disponible al prèp de l’editor, Canopé e de Découvertes occitanes, la librariá occitana d’Auvèrnhe.
4. Novèlas : Esperit de Sau de Matieu Poitavin, Edicions L’aucèu libre
Per 3 novèlas, Matieu Poitavin empòrta son lector dins un ambient fantastic. Esperit de Sau es la darrièra parucion del jove autor gardenc, dont l’òbra posa dins los medias e creacions contemporanèus : cinèma, musica, clips e literatura populara.
Comprar Esperit de Sau a las Edicions L’aucèu libre.
5. Benda dessenhada : 1907, La Révolte des vignerons de Paul Astruc - Edicions OC
Mars 1907, lo malcontentament es creissant demest los viticultors del Lengadòc e del Rosselhon. Marcelin Albert se fa lo pòrtavotz d’aquela gronhadissa e deven per qualques meses l’Apòstol dels "gusses". L’obratge inclutz un documentari istoric : 1907, l’histoire, le mythe realizat per Christian Salès.
Ofrir la BD.
6. Recuèlh de cants : Se canta que Cante per CORDAE/La Talvera
La version revista e augmentada de l’indispensable recuèlh de cançons de La Talvera. Que cantetz dins la docha o dins una corala, es accessible a totes, e presenta 165 cants del repertòri tradicional occitan acompanhats d’una traduccion e d’una particion musicala.
Per las fèstas de fin d’annada, La Talvera fa de promocions sus son catalòg. Es lo moment de ne profechar. Per ne saber mai sul recuèlh.
7. DVD : Lo Pichon Gruffalò, Conta'm
Para lo Pichon Gruffalò ! Darrièra adaptacion d’un dessenh animat en occitan per l'estúdio Conta’m. Lo Pichon Gruffalò es ara disponible en DVD coma lo son ja Ernèst e Celestina, Una plaça sus l’escoba, Brendan e lo secret de Kells o encara Kerity, l’ostal dels contes… Los pichons e los mai grands se ne faran fèsta !
8. Antologia : Grains of Gold - Jos la direccion de James Thomas, Francis Boutle Publishers
Un cadèl indispensable per los anglofòns : la frucha de dètz ans de recèrca e de traduccion, aquela antologia critica de l’escrich occitan recampa al fial de 800 paginas los grands tèxtes de la literatura occitana, presentats e plaçats dins lors contèxtes istoric e cultural per James Thomas. Prèmi Ostana d’escritura en lenga maira 2015.
Disponible dins la vòstra librariá occitana (Libraria occitana de Limoges, botiga de l'IEO Lengadòc a Besièrs, Ostal del Libre d'Orlhac…).
Descobrir la colleccion de l’editor consacrada a las lengas minorizadas d’Euròpa (site en anglés).
9. Literatura joinesa : Contes de la Calandreta. Andrieu Lagarda, Edicions Letras d’Òc
Per los enfants qu’aprenon l’occitan e per lors parents, Andrieu Lagarda a recampat de racontes tirats de la tradicion populara occitana coma de totas las tradicions d’Euròpa. Un recuèlh illustrat per Sofia Vissière, de descobrir a las edicions Letras d’òc, que dedica tanben tota una colleccion als albums joinesa.
Disponible en linha al prèp de l’Espaci occitan dels Aups e de l'editor Letras d'Òc.
10. DVD : Une histoire occitane / Una istòria occitana, Jean-Pierre Vedel - Marmitafilms
De la Nòva cançon a la scèna contemporanèa, retorn sus 50 ans de creacion e de revendicacion occitanas en musica. Un documentari en francés produsit per Marmitafilms en 2015. Durada : 52 minutas.
Informacions / Comprar sul site del productor.
Disponible en linha al prèp de Découvertes occitanes.
11. Poesia musicala : Ara per Rodín
Un vertadièr album-paisatge dins lo qual se refugir se volètz trapar un monde mens bassament material.
5 € en version numerica, directament sul site de l'artista.
12. Polifonias : Ligams de Vox Bigerri
Per sos dètz ans, lo grop Vox Bigerri produtz l’album Ligams que balha la part bèla als cants sortits de la practica conviviala e espontanèa de las cantèras bigordanas e bearnesas. De classics del repertòri tradicional occitan sublimats per l’interpretacion modèrna dels 5 cantaires del grop.
Aquel album, e encara mai, son disponibles sus la botiga en linha del Fil e en çò de totes los libraris e discaris occitans.
13. Oratòrio : La Fin dau monde de Bruno Rossignol e Jean-Yves Agard
En 2013, Bruno Rossignol creava sus de tèxtes de Jean-Yves Agard un oratòrio per 150 musicians e cantaires. Per lo biais d’un conte que met en scèna una familha peiregordina jos la tempèsta pendent lo ressopet del jorn de l’an, aquela creacion contemporanèa s’interèssa de prèp a la transmission culturala de la lenga occitana. L’ensemble de las particions d’aqueste oratòrio (conductor, material d’orquèstre e coristas) es disponible sul site de las edicions Delatour.
14. Doçor : La Calina - Le Fournil de Gilles
La colleccion Trésors d’Occitanie del Fournil de Gilles vos propausa una seria de còcas e pastissariás per encantar los vòstres vespralhes de fèstas. Darrièra creacion en data, la Calina ofrís una descobèrta gustativa de las riquesas del terrador audenc.
Tastar la Calina.
15. Per los qu’aiman èsser en avança sus lor temps
Dos bèls projèctes que sortiràn en 2016 mas son ja dobèrts a soscripcion.
Cançonièr totemic lengadocian, Marie-José Fages-Lhubac, Josiane Ubaud, Jean-Michel Lhubac, Edicions Trabucaïre.
Lo tresen tòme del cançonièr totemic lengadocian met sus papièr e en particions los cants, devinalhas, aires e jòcs de l’enfància que cadun porta en el. Illustrat per Pierre François, aquel tresen tòme s’interrèssa als moviments qu’animan los rituals ancestrals de la tradicion lengadociana, los que ligan lo mainatge a son environament.
Retrobatz mai d’informacions sus La Fabrica.
Projècte Leon Còrdas, collectiu Còp’Sec
Quand un collectiu d’artistes contemporanèus s’empara de l’òbra de Leon Còrdas, ressona segurament mai luènh que dins lo Menerbés. Los artistes sòcis del collectiu Còp-Sec desiran tornar editar l’òbra del poèta tenent tanben en compta sa dimension musicala. Aital, son La Mal Coiffée, Lo Barrut, Du Bartàs, Grail’oli, Hum, Urban Balèti, Touristar, Mauresca, Laurent Cavalié e Mariana que donaràn dins pauc de temps una votz a l’òbra poetica del poèta-pagés.
Per ne saber mai sul projècte.
E per trapar lo vòstre bonaür : vestits, pegasolets, calendièrs… una seleccion de qualques sites per faire las vòstras crompas en linha (lista non exaustiva).
Adishatz
AELOC
Centre culturel occitan du Rouergue
Chambra d'òc
Edite-moi
Espaci occitan dels Aups / Descobrir sa seleccion de Nadal
Eth Ostau Comengés
Ideco
La Lauzeta
Lo País Polit daus Potonors
Macarel
Sirventés
La Tuta d'òc
Vent Terral


c: text/html

text:
Los membres de Gardarem la Tèrra en País Lemosin decideren de jùnher
lo collectiu ciutadan opausat a la LGV Limòtges - Peitieus. 'Queu
collectiu reünís de las associacions ciutadanas, ecologistas,
altermondialistas, daus partits de mança, ecologistas e occitanista
mai daus sindicats. S'opausan au doblament de la linha Limòtges -
Peitieus actuala per 'na linha granda velocitat.
Nòstre movement altermondialista occitan nascut sus lo Larzac en 2003
defend un amainatjament democratic daus territòris emb daus objectius
sociaus e ecologics : proteccion daus mitans naturaus, desvelopament
daus transpòrts collectius mai dau charreg ferroviari, … Lo project de
LGV directa entre Limòtges e Peitieus correspond pas a 'quilhs
objectius :
- la creacion d'una linha novela aurà un impacte important sus lo mitan naturau
- la degradacion de la linha actuala oblijarà los lemosins e los
peitavins de prener lors veituras par 'nar trabalhar
- la linha novela permetrà pas lo desvelopament dau charreg ferroviari
- la Creusa mai l'Indra seràn mai isoladas daus mejans de transpòrts ferroviaris
- las populacions lemosina, peitavina mai berrigauda ne'n vòlen pas e
s'opausan a 'na granda partida de lors elegits locaus.
'Laidonc, Gardarem la Tèrra en País Lemosin defend lo project
alternatiu dau collectiu :
- optimizacion de la linha POLT ( París – Orleans – Limòtges – Tolosa)
- renovacion de las linhas actualas coma Limòtges – Peitieus e Bordeu – Lion.
Devem construir ensems, a partir de chas n'autres, un monde mai
juste, mai solidari e vertadierament democratic.
Site web :
http://limogespoitiers.com/
http://gardaremlaterra.free.fr

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Revòuta dei Cipaies
La Revòuta dei Cipaies foguèt una insureccion indiana còntra la Companha Anglesa deis Índias Orientalas que dominava Índia dempuei lo començament dau sègle XIX. Foguèt entraïnada per lo maucontentament de la populacion e dei soudats indians originaris de la region d'Aoudh après l'annexion d'aquel estat princier indian en 1856. Aqueu maucontentament foguèt renfòrçat au sen de l'armada per l'introduccion d'un fusiu novèu ambé de cartochas lubrificadas per de graissas animalas impuras tant per lei musulmans que per lei indós. Maugrat una modificacion dei cartochas, la fisança entre militars indians e britanics declinèt. De mai, la tension foguèt egalament renfòrçada per l'agitacion de la populacion, especialament de l'aristocràcia anciana que s'estimava menaçada per leis annexions de la Companhiá dins lo rèsta de la peninsula. A l'acomençaça dau conflicte, lei revòutats ocupèron Delhi e una partida de la Vau de Ganges. L'Empèri Mogòl i foguèt oficialament restablit. Pasmens, lei Britanics obtenguèron lo sostèn dei Sikhs e de la màger part dei senhors indians per reprimir l'insureccion e tornar conquistar Delhi en setembre de 1857. Puei, lo centre principau de la revòuta, d'ara situat en Aoudh onte lo conflicte se transformèt en guèrra d'independéncia, foguèt atacat e vencut dins lo corrent de 1858 e de combats se debanèron fins a 1859 dins certaneis endrechs. Marcada per d'atrocitats dins lei dos camps, aquela guèrra entraïnèt la disparicion de l'Empèri Mogòl e la fin de l'administracion de la peninsula per la Companhiá deis Índias. En vertut de l'India Act de 1858, lo govèrn de Londres s'ocupèt d'ara endavant de dirigir espereu lei possessions britanicas d'Índia.


text:
Fromentau
Fromentau (oficialament en francés Fromental) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Fromentaus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Abadiá de Fromentau: es un monument istoric dau segle XII. Es de construccion romana. Sa granda valor istorica ne fai un site de primier òrdre per l'istòria de las religions. Aparten auei a daus proprietaris privats e es pas duberta a las visitas.


text:
Vic la Còmte
Vic la Còmte[1] (Vic-le-Comte en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats liadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vic la Còmte es lo nom occitan plan atestat per: DAUZAT Albèrt (1915) = DAUZAT Albert, Glossaire étymologique du patois de Vinzelles, Montpelhièr: Societat d’Estudis Occitans, 1 vol. et 1 suplement.


text:
Batalha de Dybbol
La batalha de Dybbol se debanèt dau 7 au 18 d'abriu de 1864 durant la guèrra dei Ducats entre Prússia e Danemarc. S'acabèt per una desfacha major dei Danés que perdèron 4 800 òmes sus una fòrça de 11 000 combatents. Après aquela desfacha, la situacion militara dei fòrças terrèstras danesas èran vengudas fòrça malaisadas mai lei venceires aprofichèron pas aqueu succès per ocupar lo rèsta de Jutland car crenhiá una reaccion britanica en cas de menaça de l'independéncia de Danemarc.


text:
Juranson (vin)
Lo juranson qu'ei un vin blanc de Bearn. Qu'ei produsit dab los arrasims petit e gran manseng sus un terrador a l'entorn de las vilas de Juranson mes mei que mei de Monenh.
Lo juranson que pòt estar doç (lo génser dan un haut grad d'alcòl) o sec. Los doç los génsers que son hèits dab los arrasims de las vrènhas tardivas (mei sucrat e d'un grad d'alcòl enqüera superior).
Lo rei de Navarra Enric de Labrit que bategè lo son hilh (futur Noste Enric, III de Navarra e IV de França) en lo bèth fretar los pòts dab alh e juranson, en tot inaugurar atau lo batejament bearnés.
Trucat per la filloxèra au sègle XIX que's tornore quilhar au sègle XX.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pagina utila : Wikipèdia:Modèls/Espaci Discussion Utilizaire.
Aquesta categoria recampa de messatges qu'an vocacion d'èsser remplaçats dins la pagina dels modèls (ex:messatge utilizaire). Mercé de seguir la procedura seguenta per las categorizar.
Copiar-empegar aqueste còde en naut de la pagina de discussion del modèl en indicant lo nom de classament:
-  [[Categoria:Modèl messatge utilizaire|Nom jol qual lo model serà classat (sens accent)]]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
Articles dins la categoria « Modèl messatge utilizaire »
Aquesta categoria conten los 16 articles seguents.


text:
Dorothy Parker
Dorothy Parker (Long Branch, Nòva Jersey, 22 d'agost de 1893 - Nòva York, 7 de junh de 1967) foguèt una contaira, autora dramatica, critica, umorista, scenarista e poèta nòrd-americana, fòrça coneguda per son engenh fissaire, son sarcasme, son esperit e agach sul costat escur de la vida urbana al Sègle XX.
Somari
Joventut[modificar | modificar la font]
Tanben coneguda coma “Dot” O “Dottie”, son nom real èra Dorothy Rothschild. L'azard volguèt que nasquèsse en un jorn en qué la familha gaudissiá de las siás vacanças en New Jersey, mas ela se considerava coma nòvayorkesa cap e tot. Creissèt dins l'Upper West Side, escolarizada a la Blessed Sacrament Convent School, e mai se que son paire foguèsse jusieu e sa mairastra protestanta. La siá educacion formala s'acabèt a sos 13 ans. En 1913 aviá perdut tota la siá familha e a comptar d'alavetz li calguèt se ganhar la vida en tocant lo piano en una escòla de dança, entre d'autres trabalhs. Capitèt de vendre un poèma a la revista Vanity Fair en 1914. Un an pus tard foguèt contractada coma assistenta editoriala per Vogue.
Se maridèt amb lo broker de Wall Street Edwin Pond Parker II, mas se separèron al començament de la Primièra Guèrra Mondiala. Ela contunhèt de trabalhar per ambdoas revistas.
L'escrivana aviá de sentiments ambigus respècte a la siá condicion jusieva e amava de badinar en assegurant que s'èra maridada pas que per cambiar de nom de familha.
Consecracion dins The New Yorker[modificar | modificar la font]
La siá carrièra comencèt definitivament en l'an 1919 quora venguèten critica teatrala per Vanity Fair. Pasmens foguèt mercejada en 1920, e comencèt de trabalhar coma escrivana independenta. Un còp separada del sieu marit, aguèt divèrsas aventuras amb d'autres òmes. Quand se fondèt lo periodic The New Yorker, en 1925, faguèt partida de la còla. En aquela epòca escriviá de poesia umoristica, e mai se refusariá pus tard aquela facieta.
Contes e poesia[modificar | modificar la font]
Los 15 ans seguents foguèron los mai productius. Publiquèt sèt volums de contes e poesia. La critica afirmèt que supausèron una “Biografia encapsulada”.
La part la pus importanta de l'òbra de Parker la constituisson los sieus contes. E mai se presenten sovent una cara ironica, son sòbris e fissants, e possedisson un fons mai agredoç que comic. Las siás amistats i trobavan a l'encòp una font de jòi e de tristesa.
Lo sieu relat mai conegut apareguèt en Bookman Magazine jol títol Big Blonde, (La granda rossa). Foguèt premiat amb lo prestigiós Prèmi O. Henry coma lo conte lo melhor de 1929. Aquel relat, entre d'autras obraràs de mèstras del genre, seriá seleccionat per August Monterroso per la siá celèbra Antologia del conte trist.
Matrimòni e assages de suicidi[modificar | modificar la font]
Dorothy Parker ensagèt de se suicidar almens en doas escasenças.
Contractèt matrimòni amb l'actor Alan Campbell l'an 1934. Lo matrimòni se debanèt a Hollywood ont Parker escriguèt l'escript del filme de William A. Wellman A Star Is Born (Es nascuda una estela, 1937).
Activitat politica[modificar | modificar la font]
Pendent los ans 30 l'autora, de tendéncia esquerrana, desvolopèt una granda activitat politica, en ajudant a fondar la Antinazi League en Hollywood. Foguèt investigada per la FBI coma suspècta d'aperténer al Partit Comunista, causa per la quala arribèt a aparéisser dins la Lista Negra de Hollywood.
De 1957 a 1962 escriguèt dins Esquire magazine, de manièra un pauc erratica, per encausa de sos problèmas amb l'alcòl.
Mòrt[modificar | modificar la font]
Moriguèt d'un atac cardiac en l'an 1967, als 73 ans, a Nòva Yòrk. Los sieus cendres repausan a la NAACP (Associacion Nacionala pel Desvolopament de las Personas de Raça Negra), amb l'epitafi: "Excuse my Dust" (“Perdonatz ma posca”).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Enough Rope (1926)
- Sunset Gun (1927)
- Close Harmony (1929) (teatre)
- Laments for the Living (1930)
- Death and Taxes (1931)
- After Such Pleasures (1933)
- Collected Poems: Not Sota Deep As a Well (1936)
- Here Lies (1939)
- The Portable Dorothy Parker (1944)
- The Ladies of the Corridor (1953) (teatre)
- Constant Reader (1970)
- A Month of Saturdays (1971)
- Not Much Fun: The Lost Poems of Dorothy Parker (1996)


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Ferté-Macé, Job Canton de La Ferté-Macé
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Ferté-Macé
assistante Canton de La Ferté-Macé
conducteur Canton de La Ferté-Macé
infirmier Canton de La Ferté-Macé
technicien Canton de La Ferté-Macé
administratif Canton de La Ferté-Macé
agent administratif Canton de La Ferté-Macé
agent comptoir Canton de La Ferté-Macé
agent de production Canton de La Ferté-Macé
aide domicile Canton de La Ferté-Macé
aide soignante Canton de La Ferté-Macé
anglais Canton de La Ferté-Macé
animateur Canton de La Ferté-Macé
assistant commercial Canton de La Ferté-Macé
attaché Canton de La Ferté-Macé
babysitter Canton de La Ferté-Macé
babysitting Canton de La Ferté-Macé
banque Canton de La Ferté-Macé
batiment Canton de La Ferté-Macé
beauté Canton de La Ferté-Macé
boucherie Canton de La Ferté-Macé
boulangerie Canton de La Ferté-Macé
bureau Canton de La Ferté-Macé
calcul Canton de La Ferté-Macé
centre Canton de La Ferté-Macé
chargé Canton de La Ferté-Macé
chef de rayon Canton de La Ferté-Macé
chercher Canton de La Ferté-Macé
coffreur Canton de La Ferté-Macé
conducteur travaux Canton de La Ferté-Macé
conseil Canton de La Ferté-Macé
consultant Canton de La Ferté-Macé
debutant Canton de La Ferté-Macé
domicile Canton de La Ferté-Macé
economie Canton de La Ferté-Macé
economiste Canton de La Ferté-Macé
educateur Canton de La Ferté-Macé
enfants Canton de La Ferté-Macé
étudiant Canton de La Ferté-Macé
étudiant temps partiel Canton de La Ferté-Macé
fraiseur Canton de La Ferté-Macé
garde d'enfant Canton de La Ferté-Macé
général Canton de La Ferté-Macé
gestion Canton de La Ferté-Macé
immobilier Canton de La Ferté-Macé
industriel Canton de La Ferté-Macé
ingénieur Canton de La Ferté-Macé
juridique Canton de La Ferté-Macé
maintenance Canton de La Ferté-Macé
mandataire Canton de La Ferté-Macé
mariage Canton de La Ferté-Macé
maternelle Canton de La Ferté-Macé
mecanique Canton de La Ferté-Macé
nounou Canton de La Ferté-Macé
office Canton de La Ferté-Macé
partiel Canton de La Ferté-Macé
patisserie Canton de La Ferté-Macé
preparateur commande Canton de La Ferté-Macé
production Canton de La Ferté-Macé
publique Canton de La Ferté-Macé
recherche Canton de La Ferté-Macé
recrute Canton de La Ferté-Macé
responsable Canton de La Ferté-Macé
ressources humaines Canton de La Ferté-Macé
retraite Canton de La Ferté-Macé
senior Canton de La Ferté-Macé
service Canton de La Ferté-Macé
social Canton de La Ferté-Macé
soignants Canton de La Ferté-Macé
standardiste Canton de La Ferté-Macé
surveillant baignade Canton de La Ferté-Macé
technicien maintenance Canton de La Ferté-Macé
telephonie Canton de La Ferté-Macé
temps partiel Canton de La Ferté-Macé
travaux Canton de La Ferté-Macé
vacances Canton de La Ferté-Macé
vendeur Canton de La Ferté-Macé
Recherche d'emploi par ville Canton de La Ferté-Macé


text:
1976
Aquesta pagina concernís l'an 1976 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Temptativa de còp d'estat menada per lei partisans dau partit islamista Umma dirigit per Sadiq al-Mahdi. Un milièr d'òmes venguts de Libia intrèron dins la capitala e assaièron de conquistar lei luòcs dau poder sodanés. Après tres jorns de combats, foguèron finalament vencuts per l'arribada d'unitats blindadas e lo sostèn d'Egipte au govèrn de Gaafar Nimeiry. Lei relacions entre Sodan e Libia venguèron marridas per d'annadas. En revènge, Nimeiry decidèt de se raprochar deis islamistas per neutralizar la principala fònt d'oposicion a son poder e acomencèt rapidament de negociar una aliança ambé Sadiq al-Mahdi.
Seichèlas[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 29 de junh.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier carri de combat de tresena generacion (lo T-80 sovietic). A respèct dei carris de segonda generacion, dispausan d'un blindatge composit pus resistent, d'una velocitat pus importanta e de sistèmas informatics d'estabilizacion e de contraròtle de tir que permeton de destrurre rapidament una buta a una portada d'au mens 2 000 m.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita de la mission estatsunidenca Viking 2 a l'entorn de Mart. Lo 3 de setembre, la sonda principala larguèt un module d'atteratge que capitèt de se pausar a la superficia de la planeta. La mission estudièt en particular la composicion atmosferica e la preséncia d'una forma de vida. Foncionèt fins a 1978.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un lepton novèu dich tau per Martin Lewis Perl. Aquela particula a de proprietats similaras a aquelei de l'electron mai sa massa es aperaquí 3 500 còps pus granda. L'autor d'aquela descubèrta recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1995.
Informatica[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau Cray-1 que foguèt lo premier superordinator. Desvolopat per la companhiá estatsunidenca Cray, conoguèt un succès important e plusors unitats foguèron produchas.
D'autra part, desvolopament dau sistèma operatiu CP/M per l'engenhaire estatsunidenc Gary Kildall (1942-1994). Aqueu sistèma venguèt rapidament lo sistèma d'esplecha estandard deis ordinators 8 bits de la fin deis annadas 1970 fins au desvolopament de MS-DOS per Microsoft.
Medecina[modificar | modificar la font]
A partir dei trabalhs dau genetician estatsunidenc Baruch Blumberg (1925-2011), desvolopament dau premier vaccin còntra l'epatita B per una còla dirigida per lo mètge francés Philippe Maupas (1939-1981).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Audrey Tautou, actritz francesa
- 27 de setembre - Francesco Totti, fotbolaire italian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Howlin' Wolf, musician american (n.1910)
- 12 de genièr - Agatha Christie, escrivana anglesa (n.1890)
- 1 de febrièr - Werner Heisenberg, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (n.1901)
- 1 de febrièr - George Whipple, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1878)
- 1 d'abril - Max Ernst, pintor surrealista alemand (n. 1891)
- 17 d'abril - Henrik Dam, mètge danés, Prèmi Nobel (n.1895)
- 26 de mai - Martin Heidegger, filosòf alemand (n.1889)
- 22 d'agost - Juscelino Kubitschek de Oliveira, president de Brasil (n.1902)
- 26 de setembre - Lavoslav Ružička, quimista croat, Prèmi Nobel (n.1887)
- 6 de decembre - João Goulart, president de Brasil (n.1918)


text:
Gnathostomata (Vertebrata)
Los gnatostomats (Gnathostomata) son un grop d'animals vertebrats provesits de mandibulas articuladas. Lo grop se considera tradicionalament coma una superclassa e s'i incluson las classas mai conegudas de peisses, anfibians, reptils, aucèls e mamifèrs. D'estudis genetics recent faguèron tornar classificar Gnathostomata coma un grop.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Gnathostomata (en)
- Referéncia ITIS : TSN 159783 Gnathostomata (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Gnathostomata (en)


text:
Entà toti aqueri que sagen, per toti es mieis imaginables, tanben es dera manipulacion, era mentida e era demagògia, qu'eth projècte de lei der aranés hèsque oficiau en Catalonha un occitan (un estandar que non existís) que non ei er aranés. Aciu auetz era carta de Sèrgi Javaloyès, escrivan e destacat militant occitanista. Entà toti aqueri, donc, que sonque an demostrat e demòstren era sua ignorància sus qué ei Occitània e er occitan.
Adishatz,
Qu'ei l'escrivan d'expression occitana qui parla ací.
Que'm sembla de que non podetz — au nom de qué totun ? — demandar au govèrn de Catalunya d'adoptar ua lei qui reconeisheré com lenga oficiau "l'occitan estandard", quan aqueth "occitan estandard" n'ei pas briga fixat, dongas acceptat per la màger part deus locutors occitans : que sian gascons, lemosins, provençaus e medish lengadocians.
Que la me caleré amuishar aquera lenga estandard ! Jo ne l'èi pas jamei vista o dilhèu que seré aqueth nhirgo de non pas créder, aqueth maishant esperanto qui arrés ne vòlen qui lejoi a bèths còps ençà, enlà qui n'a pas nada valor sociau : un invencion intellectualista, un fracàs !
Que crei de qu'ei ua vista de l'esperit de voler a tota fòrça, e mei que mei de Catalunya estant, impausar aus occitans qui parlan e escriven peu moment la lenga occitana de la lor zòna dialectau, ua lenga qui n'emplegan pas briga.
Que seré ua error terribla d'ac har. De tot biais, los bearnistas, gasconistas, provençalistas e autes pècs de l'embarrada etnica, qui dejà e mian a mei anar mei ua guèrra contra los occitanistas, que se n'arregaudirén d'aquera decision òrra e sustot beròi pèga.
La preposicion de la Val d'Aran que'm sembla conciliar l'unitat de la lenga e la realitat sociolingüistica deu lor parçan. Ne crei pas que's posqua har lo bonur deu monde contre lo monde o lavetz qu'ei estalinisme de mau devèrser.
Sèrgi Javaloyès
escrivan


text:
Portal:Cultura
« La cultura, es çò que demòra dins l'esperit quand òm a doblidat tot »
La Cultura es...
Lo mot cultura (del latin cultura, derivat de colere, cultivar)[1] es un tèrme qu'a divèrses senses. Per exemple, en 1952, Alfred Kroeber e Clyde Kluckhohn compilèron una lista de 164 definicions del mot a la siá òbra Cultura: Una revision critica dels concèptes e definicions.[2] Las divèrsas definicions del tèrme rebaton los diferents fondaments teorics de la pensada, o los critèris per avalorar l'activitat umana. Totun, lo mot "cultura" s'utiliza pus comunament en tres senses basics:
L'excelléncia del gost en las bèlas arts e las umanitats, tanben coneguda coma nauta cultura. Un patron integrat de la coneissença umana, la cresença e la conducha que depend de la capacitat per l'aprendissatge social e la pensada simbolica, que permet de desvolopar un jutjament critic. L'ensems d'actituds, valors, objectius e practicas que caracterizan una institucion, organizacion, grop o societat.
Lo concèpte apareguèt pel primièr còp dins l'Euròpa del sègle XVIII, e se fasiá referéncia al símil d'un procès de cultiu o de melhorament de la persona, coma en la agricultura o la horticultura. Al sègle XIX, lo tèrme arribèt a se far referéncia primièr al perfeccionament de la persona, mai que mai mejançant l'educacion, e après a la realizacion de las aspiracions nacionalas o idealas. Quitament qualques scientifics utilizèron lo tèrme per se far referéncia a una capacitat umana universala.
Al sègle XX, la cultura venguèt un concèpte central del antropologia. En concrèt, lo tèrme "cultura" de la antropologia nòrd-americana aviá dos senses: (1) lo classament de las divèrsas formas en que las personas que vivon en divèrsas parts del mond e (2) l'evolucion de la capacitat umana per classificar e representar d'experiéncias amb simbòls e agir amb imaginacion e creativitat. Aquela capacitat es estada considerada coma caracteristica unica del genre homo. Malgrat aiçò, cèrts primatòlegs, coma Jane Goodall, an identificat d'aspèctes culturales entre los animals mai prèps als umans.
La cultura, segon lo Conselh Nacional de la Cultura e de las Arts, deu èsser considerada coma un ben public e coma un ben preferent.[3]
Nòtas
- ↑ {#en{^en}}Diccionari etimologic online
- ↑ Kroeber, A.L. E C.Kluckhohn, 1952. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions
- ↑ Informe anual sobre l'estat de la Cultura i de les Arts a Catalunya 2010 Modèl:PDF


text:
La programacion musicau qu'èra hòrt bona: Gaston le fervent, Tiken jah fakoly, Massilia...e hèra d'autes.
Que sèi que monde deu fòrum i èran, que voleri aver lo lor avis.
La premsa qu'a anonciat 18 000 personas en 2 dias. L'ambient qu'èra tarrible, lo ritme hèra plan...ritmat
Quauques espectators que s'avèvan hèit seguir la nosta banèra e que i entenoi mantun còp a cridar "Occitania!!"...
Qu'ei domatge qu'estosse completament absenta la lenga nosta de l'organizacion, de la comunicacion...
Dilhèu tà un aute an, se s'i tornan.


text:
Modèl:Lang
Aqueste modèl a per tòca d’indicar la lenga d’un tèxte, en particular pels sintetizadors vocals e l’indexacion corrècta de las inclusions de mots en lengas diferentas pels motors de recèrca. Permet tanben la personalizacion de la presentacion dels tèxtes, en permetent als utilizaires de parametrar las polissas de caractèrs que permeton d’afichar corrèctament cada escritura.
Sintaxi[modificar la font]
- Sintaxi anciana :
{{Lang|còde-lenga|tèxte}}
{{Lang|direccion-lenga|còde-lenga|tèxte}}
- Sintaxi melhorada (preferibla perque pas ambigüa) :
{{Lang|còde-lenga|tèxt=tèxte}}
{{Lang|còde-lenga|dir=direccion-lenga|tèxt=tèxte|trans=trans}}
- Aquela sintaxi es reconeguda sonque per l’utilizacion explicita e alara obligatòria del paramètre nomenat : tèxt=tèxte
- Paramètres :
- còde-lenga : obligatòri, còde de lenga del tipe RFC 4646 (vejats mai bas)
- direccion-lenga : facultatiu, direccion de la lenga, rtl (drecha a esquèrra) o ltr (esquèrra a drecha), util per l'imbricacion de tèxtes dins de lengas de direccions diferentas
- tèxt : obligatòri, tèxte en lenga estrangièra
- trans : facultatiu, transliteracion del tèxte precedent (atencion, es pas una traduccion, mas una conversion letra per letra mai pròcha possible de l’ortografia originala)
- Nòta :
- Se lo contengut del tèxte en paramètre (o sa mesa en forma) pòt conténer un signe '=', se recomanda d’utilizar la sintaxi novèla (e doncas de nomenar aqueste paramètre explicitament, e tanben lo paramètre opcional de direccion).
- Exemples :
- Los efièches son a priori invisibles a l’ecran (la polissa utilizada depend del logicial configurat per l’utilizaire), alevat los que concernisson la posicion (a drecha o a esquèrra) de las pontuacions en començament o fin de tèxtes escriches de drecha a esquèrra
- {{lang|de|tèxt=Die {{II}}. Republik}}
- {{lang|ar|dir=rtl|tèxt=العربية...}}
- {{lang|de|Die ewige Wiederkehr des Gleichen}}
- Die ewige Wiederkehr des Gleichen
- {{lang|es|¿Qué tal güey?}}
- ¿Qué tal güey?
- {{lang|rtl|ar|العربية...}}
- العربية...
- {{lang|el|tèxt=ἡuepa|trans=êméra}}
- (êméra)
- {{lang|ja|tèxt=クレヨンしんちゃん|trans=Crayon Shin-chan}}
- (Crayon Shin-chan)
Còdes de lenga[modificar la font]
La lista dels còdes compatibles RFC 4646 se tròba a l’adreça seguenta : http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry
Correspond a una extension de ISO 639, completat pels còdes d’escrituras ISO 15924, puèi los còdes de païses/regions ISO 3166. Vaquí qualques rapèls de còdes corrents :
Cambiar l’aparéncia d’una lenga[modificar la font]
Per cambiar l'estil dels caractèrs d’una lenga en particular, se pòt utilizar la sintaxi CSS dedicada
:lang(còde-lenga) dins son monobook.css. Exemples :
/* personalizacion de l’escritura latina espandida, per la lenga : vietnamian ; o per l’API */ :lang(vi) {font-family: Segoe UI, Tahoma, Verdana, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura grèga, per las lengas : grèc modèrne (monotonic), grèc ancian (politonic) */ :lang(el), :lang(grc) {font-family: Athena, Segoe UI, Lucida Sans Unicode, Arial Unicode MS, Tahoma, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura cirillica, per las lengas : rus, bulgar, sèrbe, macedonian, mongòl modèrne... */ :lang(ru), :lang(bg), :lang(sr), :lang(mk), :lang(mn) {font-family: Segoe UI, Tahoma, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura aràbia, per las lengas : arabi, persan, urdu ; talha aumentada mas interlinhatge per defaut conservat */ :lang(ar), :lang(fa), :lang(ur) {font-family: Segoe UI, Tahoma; font-size:1.25em} /* personalizacion de l’escritura taïa, per la lenga : taï ; talha reducha mas interlinhatge per defaut aumentat */ :lang(th) {font-family: Segoe UI, Tahoma, FreeSans; font-size:0.87em; line-height:1.4}
Atencion tanben a las personalizacions de talhas de polissa dins vòstre fuèlh d'estil personal Monobook : eventualament, se pòdon imbricar e crear de talhas agrandidas o reduchas mantun còp se los atributs "lang" son utilizats alhors que sus las inclusions fachas per aqueste modèl e modifican la mesa en pagina dels blòts (paragrafes, tablèus…). Val mai de personalizar la talha per defaut dins lo sol element "body" per l’aplicar en un sol còp a tota la pagina, o d'utilizar las foncions d’agrandiment de tèxte o de zoom de pagina integradas dins vòstre navegador.
Val mai de personalizar pas la direccion del tèxte en foncion de l’escritura dins lo fuèlh d'estil personal, perque aquò depend de la presentacion de las paginas, e d'unas inclusions de tèxtes pòdon aver besonh de cambiar la direccion per defaut. Aqueste modèl permet de precisar aquesta direccion (rtl o ltr) dins los articles, lai ont es necessari dins las paginas.
Vejatz tanben[modificar la font]
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Évrange
Évrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Évrange Es un vilatge termierèr amb lo Luxemborg #que lo vilatge de Frisange en se situant a mens de dos km de distància.
Évrange est un village frontalier avec le Luxembourg dont le village de Frisange se situant à moins de deux km de distance.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vestigis de sépultures mérovingiennes descobèrts l'an 1879.
- Anciana província de Luxemborg.
- Lo enclave luxembourgeoise de Evrange (País-Bas) n'a #èsser cedida a la França lo 28 de març de 1820.
- Vestiges de sépultures mérovingiennes découverts en 1879.
- Ancienne province de Luxembourg.
- L'enclave luxembourgeoise d'Evrange (Pays-Bas) a été cédée à la France le 28 mars 1820.


text:
1228
Aquesta pagina concernís l'an 1228 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Prolongament de la trèva concluda l'annada precedenta amb Anglatèrra per una annada suplementària. Dins lo sud, Blanca de Castelha mandèt de mercenaris per renfòrçar l'armada d'Humbert de Beaujeu totjorn blocada per lei fòrças dei senhors occitans. Amb aquelei renfòrç, Humbert de Beaujeu adoptèt una tactica novèla : la destruccion sistematica dei culturas tolosencas que representavan una fònt de revenguts importanta per leis abitants (→ 1229).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la Granda Mosqueta de Divrigi que venguèt famosa per l'importància de seis ornamentacions exterioras. Foguèt classada au Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1985.


text:
Laboratòris Bell
Los Laboratòris Bell - Bell Telephone Laboratories o AT&T Bell Laboratories - , mai conegut coma Bell Labs, o Los Bell Labs), foguèron fondadas en 1925 e implantats a Murray Hill dins l'Estat american de Nòva Jersey. En 2009, faguèron partit del centre de recerca e desvolopament d'Alcatel-Lucent.
Bell Labs despausèt mai de 29 000 brevets[1]. Las recercas menadas als laboratòris Bell aguèron una importància capitala dins de domenis coma las telecomunicacions (malhum telefonic, television, comunicacions per satellit, etc) e l'informatica (transistor, Unix, C e C++, eca). D'aqueles laboratòris venon lo transistor, la cellula fotoelectrica, lo lasèr e l'extraordinari desvelopament de las comunicacions per fibra optica.


text:
Villeneuve-les-Sablons
Villeneuve-les-Sablons es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villeneuve-Los-Sablons a vorejat per Méru a l'èst, Sant-Crépin-Ibouvillers al nòrd, Ivry-lo-Temple a l'oèst, Hénonville al sud e Amblainville al sud-oèst.
La municipalitat a situat sus la RD 923 (anciana rota nacionala 323) a 4 km de Méru, a 16 km de Chaumont-en-Vexin, a 24 km de Pontoise e a 26 km de Beauvais. L'estacion lo mai prèp èst aquela de Méru.
La municipalitat es pauca boisée e compta pas que dos bòsc : a l'èst, lo bòsc dels Saules vorejat pel centre de enfouissement tecnica e, a l'oèst, lo bòsc de la Gloriette ont una recorreguda salut a #èsser condicionat.
Villeneuve-les-Sablons est bordée par Méru à l'est, Saint-Crépin-Ibouvillers au nord, Ivry-le-Temple à l'ouest, Hénonville au sud et Amblainville au sud-ouest.
La commune est située sur la RD 923 (ancienne route nationale 323) à 4 km de Méru, à 16 km de Chaumont-en-Vexin, à 24 km de Pontoise et à 26 km de Beauvais. La gare la plus proche est celle de Méru.
La commune est peu boisée et ne compte que deux bois : à l'est, le bois des Saules bordé par le centre d'enfouissement technique et, à l'ouest, le bois de la Gloriette où un parcours santé a été aménagé.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a fondat en 1195 en lo bòsc de Hénonville jol nom de Villa nòva sanctus melaris.
Villeneuve-Los-Sablons es sus l' anciana rota reiala #qu'anava de Beauvais a Pontoise.
Un ostal templière en dependent de la commanderie de Ivry-lo-Temple a existit dins lo pòble.
Le village est fondée en 1195 dans la forêt d'Hénonville sous le nom de Villa nova sanctus melaris.
Villeneuve-les-Sablons est sur l'ancienne route royale qui allait de Beauvais à Pontoise.
Une maison templière dépendant de la commanderie d'Ivry-le-Temple a existé dans le village.


text:
Lobens de Lauragués
Lobens de Lauragués[1] es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 31 km a l'Èst de la vila.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèl de Lobens del sègle XV
- Glèisa del sègle XVI
- Ancian moulin d'aura del sègle XV


text:
Vena
En anatomia, una vena es un vaissèl que permet lo transpòrt de la sang dempuèi los palmons o dempuèi totes autres teissuts de l'organisme cap al còr (retorn venós) :
- dempuèi los palmons cap al còr: las venas transpòrtan la sang rica en dioxigèn e atal se tornar distribuir dins l'organisme dins la circulacion sistemica (o granda circulacion). Sont las venas pulmonaras.
- dempuèi los autres organs cap al còr: las venas transpòrtan la sang paura en oxigèn e cargada en dioxid de carbòni, per que siá « netejada » pels palmons dins la circulacion pulmonara (o « pichona circulacion »). Son l'ensems de las autras venas.
Las venas aumentan lo diamètre a mesura que recuèlhon la sang dels vaissèls que se jonhon (coma un riu).
Las parets de las venas son elasticas.
Tres tipes de venas segon lo diamètre[modificar | modificar la font]
- Venulas: diamètre comprés entre 0,2 e 1 mm. Lor estructura es pro simpla amb un teissut conjontiu plan desvolopat: es l'adventica
- Venas de calibra mejan: diamètre inferior o egal a 1 cm.
Aqueles dos tipes de venas contenon de valvulas qu'impausan le sens de circulacion de la sang e empachan los retorns. Possedisson aquel sistèma per lutar contra la pesantor
- Venas de calibre gròs: diamètre superior a 1 cm, las mai prèp del còr, aquelas venas contenon pas de sistèma de valvas.


text:
New Haven
New Haven qu'ei ua ciutat americana. Ei era dusau vila mès grana de Connecticut dempús Bridgeport e era siesau der Naua Anglaterra damb 129.779 residenti (1). Ei en eth nòrd de Long Island Sound e en eth comtat de New Haven.
Siguec fondada en 1638 per puritans anglesi e ua annada dempús ja auia ueit carrieres. Ei era residéncia oficial dera Universitat de Yale. Siguec era prumera vila americana en plantar arbes, tanti que New Haven ei plan coneguda coma era Vila des olms.
Precoloniau e coloniau[modificar | modificar la font]
Abans des europèus era area de New haven qu'era a on demorauen es nadius americans dera tribú des Quinnipiac. Demorauen en vilatges ath entorn deth pòrt e viuien dera pesca e de plantar hroment. Aquera area siguec visitada peth explorador olandés Adriaen Block en 1614.
Es comerciants olandesi establigueren un sistèma d'escambi de pèths damb es abitants locals mès aguests escambis sigueren pòc constanti e era area siguec pas abitada pes olandesi.
En 1637 un grop de puritans arribec aciu e ivernec. Un an dempús 500 colons puritans desiharen era Massachussets Bay Colony e sos eth manaire Reverend John Davenport e eth mercadejaire de Londres Theophilus Eiton arribaren ath pòrt. Enes sues esperances i auia es d'establir ua comunitat melhor qu'era de Massachussets. Es Quinnipiacs, atacadi pes vesins Pequots, vengueren tota era tèrra as colons tà auer proteccion.
Pòstcoloniau[modificar | modificar la font]
Siguec cocapitala de Connecticut des de 1701 enquia 1873. Pendent era guerra civiu americana plan de companhies industriaus prosperaren, enter eres era Winchester repeating Arms Company, que produsiguec armes enquia 2006.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.- ^ a b "Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): New Haven city, Connecticut". U.S. Census Bureau, American Factfinder. Retrieved September 26, 2012.


text:
Santorin
Santorin[1] (en grèc Eavtopίvn /Santoríni, ancianament coneguda coma Théra o Thíra, Θήpa / Thíra; en italian Santorini, en turc Santurin Adasi; latin Sancta Irini), es lo nom d'una illa de la mar Egèa, que sa capitala es Thera, que foguèt tanben l'ancian nom de l'illa. Lo nom italian Santorini ven de la deformacion del nom de la patrona de l'illa, Santa Irena (en grèc Irini), perque que los colonizators venecians sabián pas prononciar la theta del nom grec /θ/. Originàriament l'illa aviá una forma redonda, aprèp una erupcion volcanica (l'erupcion minoïca) l'illa demorèt rompuda.
Geologia[modificar | modificar la font]
Santorin es la pus meridionala de las illas Cicladas. A l'entorn i a las illas de Therasia; a l'oèst, Aproinsi (o Aspronisi), al sud amb que foguèt unida, e lo grop Kaimeni (amb Pelea, Nea Kaimeni e Mikra), totas, coma Thera, d'origina volcanica. plini situa en 237 aC l'emergéncia de Theràsia e en 3 aquela de Thia, prèp d'Hiera, uèi despareguda, e en 46 aquela de Mikra.
Pelea foguèt la primièra del grop a emergir vèrs 197 abC (alara nomenada Hiera o Automata). Nea Kaimeni, inicialament doas illas, emergiguèron en 1707.
Geografia[modificar | modificar la font]
Santirin a una superfícia de 75 km² e aperaquí 10 000 abitants. Produtz de vin e viu subretot del torisme per sos ostals blancs e sa tèrra volcanica.
La capitala de l'illa es Thera. Al sud, dins l'unica zona pas estrictament formada de tèrra volcanica, i a la montanha Elias, lo punt culminant de l'illa. L'antica ciutat èra situada al centre d'un golf, sul puèg del nom de Skaro, una pauc al nòrd de la vila actuala e prèp del vilatge de Merovoli. sul puèg Skaro i a los rèstas d'un castèl construit pels ducs de Naxos.
La segonda vila de l'illa es Epanomeria (o Epanomeia), al nòrd-oèst, en fàcia de l'illa de Therasia. Los rèstas d'una antica ciutat del nom desconegut se tròban al sud-èst de l'illa, sul puèg de Messa-Vouno, ligat amb la montanha Elias per la serrada de Sellada. Messa-Vouno forma un bauç sus la còsta e lo cap del meteis nom. Una pauc mai al sud, a Perissa, tanben se tròban los rèstas antics d'una autra ciutat tanben del nom desconegut. Al sud de Perossa i a lo cap Exomiti e un pauc al nòrd los rèstas d'una autra ciutat que seriá benlèu Eleusis. Al nòrd èst de l'illa, al cap Kolumbo, se tròban las roïnas que poirián èsser Melanea.
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Thera sortiguèt de la mar e foguèt nomenada Callista e foguèt poblada pels fenicians dirigits per Cadme. Aprèp uèit generacions foguèt colonizada pels esparts dirigits per Theras, filh d'Autesion, que donèt son nom a l'illa. Batos de Thera fondèt una colonia en Africa, de nom Cirena, qu'aguèt un ròtle important dins l'istòria (631 abC); Batos foguèt lo fondador de la dinastia Batiada de Cirena. I aviá alara sèt districtes mas solament dos noms (Eleusis e Oa) foguèron conservats per Ptolomèu, e un tresen (Melanea) se trapèt dins una inscripcion. Al començament de la Guèrra de Peloponès foguèt aliat a Espart, mas mai tard formèt una liga fragila dirigida per Atenas, e aquí s'arrèstan las donadas istoricas al subjècte. Foguèt possedida per Roma e al sègle V sèti d'un evescat. Se supausa que sofriguèt las atacas dels arabis de Creta al sègle IX e dels arabis de Sicília e dels corsaris de l'Euròpa Occidentala ulteriorament. En 1154 al-Idrisi diguèt qu'èra desabitada; foguèt lo primièr que la nomenèt Santurini del nom grèc (derivat de Santa Irena la patrona).
Demorèt possession bizantina fins que passèt als venecians en 1205, e foguèt inclusa dins lo ducat de Naxos. Foguèt ocupada pels otomans en 1537 (Khayr al-Din Barba-roja), e ocupada aprèp per 1576 per Piyale Pasha. Demorèt jol poder dels turcs pendent de sègles mas amb fòrça autonomia a partir del sègle XVII; patiguèt de qualques atacas de piratas venecians e los abitants èran crestians e i aviá pas de populacion musulmana; de 1768 a 1774 foguèt ocupada pels russes. En 1821 se revoltèt contra los turcs e demorèt en Grècia fins a l'independéncia del país. El 1831 se revoltèt sens capitar contra lo primièr governador grèc, Capodistria. El 1832 l'Empèri Otoman reconeguèt la possession de l'illa a Grècia pel tractat de Constantinòple.
Akrotiri es un jaciment arqueologic de l'Edat del Bronze escavat en 1967 e en perfèit estat de conservacion perque foguèt cobèrt per las cendras de l'erupcion minoïca.
Mitan natural[modificar | modificar la font]
L'aiga doça es preciosa sus aquela illa gaireben desertica qu'a fòrça pauc de sèrvas e pas cap de font naturala. Fins al sègle XIX, los abitants recuperavan dins de cistèrnas l'aiga de pluèja tombada suls teulats. Uèi, una usina de desalinizacion d'aiga de mar produtz l'essencial de l'aiga correnta dins los ostals malgrat que siá pas potabla.
Economia[modificar | modificar la font]
La pauretat del sòl cobèrt d'una espessa sissa de cendras e son aciditat permet pas mai que qualques culturas d'una varietat especifica e fòrça anciana de vinha, l'Assyrtiko, de rendement fòrça flac (10 a 20 % del rendement de la vinha francesa o californiana) mas naturalament fòrça resistent al filoxèra. Buta sul sòl sens pas cap de paissèl, los plants son de mai escarts qu'endacòm mai a causa de la secada del sòl (lor principala font d'aiga es aquela de l'aiganha e la bruma marina). Las brancas son solament dispausadas en anèl espiralat, e de rasim penjant cap al centre a l'abric del vent. Se fa un vin cercat fòrça sec, e acid (ligada a la natura del sòl) comparable al Visanto e amb aròmas citronats.
L'expleitacion de la mina de pèira ponça s'acabèt en 1986 per preservar los sòls e l'environament natural fragil de l'illa.
Luòc fòrça toristica de Grècia, l'arquipèla de Santorin e son illa principala son accessibles per de naus de tot gabarrit que pòdon s'ancorar dins la baia mas sol lo pòrt d'Athinios, ont acòstan la majoritat dels visitors, permet lo desbarcament de veïculs. Un aeropòrt construit dins l'èst de l'illa permet a de pichons avions d'aterrir.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Santorin, Gran Enciclopèdia Catalana, Barcelona, Edicions 62


text:
Werner Herzog
Werner Herzog (nascut Werner Stipetic en 5 de setembre de 1942) es un realizator e actor de cinèma alemand.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt a Munic mas passèt tota la siá enfància dins un pòble dins las montanhas de Bavièra. Cresquèt sens ràdio ni cinèma, en plen contacte amb la natura, aluenhat del mond. Segon el meteis afirma, aguèt pas coneissença de l´existéncia del cinèma fins als dotze ans aital coma aviá vist tanpauc una veitura fins aquela edat; als dètz-e-sèt ans faguèt la siá primièra telefonada per telefòn. Als tretze ans lo portèron a Munic per qu'iniciès los sieus estudis segondaris. La siá familha se lotgèt provisionalament en una pension ont, casualment, tanben s'lotjava Klaus Kinski, (n. 1926), actor qu'en un futur seriá clau per la siá carrièra cinematografica. Kinski Ni reparèt en lo jove Herzog de tretze ans, mas lo futur director reparèt òc en lo singular actor.
Durant la siá adolescència Herzog experimentèt una intensa estapa religiosa que lo faguèt se convertir al Catolicisme. Aquel fach li faguèt aver de fòrtas discussions amb los sieus parents doncas qu'aqueles èran atèus convencuts. Per aquela epòca comencèt tanben a far los sieus primièrs viatges longs a pè. Cap los quinze ans traversèt Euròpa dempuèi Munic fins arribar a Albania. Faguèt tanben a pè lo viatge que lo portèt a Grècia. Cap los dètz-e-sèt ans decidiguèt se consacrar dins lo cinèma. Per se pagar los sieus primièrs cort metratges trabalhèt en divèrses mestièrs en los combinant amb los sieus estudis segondaris e posteriorament, universitaris. Inicièt d'estudis d'Istòria, Literatura e Teatre a Munic. Cap de lo 1960 atenguèt la borsa Fullbright pel Seminari de Cinèma de l'Universitat de Duquesne, a Pittsburgh. A pesar de participar a seminaris universitaris de cinèma, Herzog estudièt pas aquela disciplina dins cap de escòla ni trabalhèt tanpauc coma assistent de cap de director de cine; la siá formacion es entièrament autodidata. Als Estats Units combinèt nauament los sieus estudis amb divèrses trabalhs amb l´objectiu d´estalviar de sòus. Lo 1962, als vint ans, fondèt la siá productora de cine Herzogfilmproduktionen. Lo 1963 comença la filmacion de lo sieu primièr cort metratge, Herakles, al que seguirián Game in the sand (1964), Last words (1967) e The umpreceded defence... (1967). Après d´aquela primièra estapa de formacion en lo cort metratge realizèt lo sieu primièr longa metratge, Lebenszeichen (Senhals de vida), subvencionat per l´Institut de Cinèma Alemand que cercava promòure de nòus cineastas. La pellicula ganhèt lo Prèmi Alemand de Cinèma. A partir d´aicí, Herzog inicièt una carrièra singulara ont a combinat la filmacion de longmetratges, documentaris, direccion d´opèra, accion e redaccion de guidons. Actualament, Werner Herzog seguís en actiu.


text:
Grébault-Mesnil
Guérbeu-Mégni en picard ( Grébault-Mesnil en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural del scenari del Vimeu, facilament accessible pel anciana RN 28 (actuala RD 928) e per la autoroute A28, situat a 12 km al sud-oèst de Abbeville.
Village rural du plateau du Vimeu, aisément accessible par l'ancienne RN 28 (actuelle RD 928) et par l'autoroute A28, situé à 12 km au sud-ouest d'Abbeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Grébert-Mesnil A citat l'an 1126 #que lo senhor n'es lo chevalier Hugo o Hugues de Grébert-Maisnil
En 1226 lo senhor n'es Jehan de Grébert-Mesnil, chevalier ; #que lo fraire Hugues n'es Abbé de Centule (Sant-Riquier).
Aquel linhatge es probablament a l'origina de la familha Grebmesnil
De Abbéville e seriá sortida de l'ancian Ostal de Grébert del Cambrésis. Veire Aegido de Greberto.
La distincion fasiá partida del bailliage de Abbeville e levava d'aquela de Sant-Maxent.
La Curació èra a la collation del prieur de Canchy.
A la fin de la Modèl:S-, la distincion passa per matrimòni a Aléaume de Brimeu ; lo sieu hereva la farà passar en la nòbla familha Boutery pendent aperaquí un sègle.
Cap a 1415, Jeanne Boutery n'ereta e esposa Jean de Caumont, genet.
En 1460, Jeanne de Caumont es l'esposa de Pèira de Haucourt, genet.
En 1498, lo senhor es Jean de Haucourt, chevalier e capitani del castèl de Abbeville.
Lo sieu eretièr e descendent dirècte es Jean de Toeuffles, chevalier e capitani del castèl de Montreuil.
En 1625, lo senhor es Jean de Grouches, baron de Chépy.
En 1650, se cita Augustin de Grouches, Marques de Gribeauval coma senhor de Grebault-Mesnil.
En 1689, Nicolas de Grouches, marques de Chépy, Maréchal de Camp e Granda-crotz de Sant-Louis. Aicí-dessous
Grébert-Mesnil est cité en 1126 dont le seigneur est le chevalier Hugo ou Hugues de Grébert-Maisnil
en 1226 le seigneur en est Jehan de Grébert-Mesnil, chevalier ; dont le frère Hugues est Abbé de Centule (Saint-Riquier).
Cette lignée est probablement à l'origine de la famille Grebmesnil
d'Abbéville et serait issue de l'antique Maison de Grébert du Cambrésis. voir Aegido de Greberto.
La seigneurie faisait partie du bailliage d'Abbeville et relevait de celle de Saint-Maxent.
La Cure était à la collation du prieur de Canchy.
À la fin du Modèl:S-, la seigneurie passe par mariage à Aléaume de Brimeu ; son héritière la fera passer dans la noble famille Boutery pendant environ un siècle.
Vers 1415, Jeanne Boutery en hérite et épouse Jean de Caumont, écuyer.
En 1460, Jeanne de Caumont est l'épouse de Pierre de Haucourt, écuyer.
En 1498, le seigneur est Jean de Haucourt, chevalier et capitaine du château d'Abbeville.
Son héritier et descendant direct est Jean de Toeuffles, chevalier et capitaine du château de Montreuil.
En 1625, le seigneur est Jean de Grouches, baron de Chépy.
En 1650, on cite Augustin de Grouches, Marquis de Gribeauval comme seigneur de Grebault-Mesnil.
En 1689, Nicolas de Grouches, marquis de Chépy, Maréchal de Camp et Grand-croix de Saint-Louis. ci-dessous


text:
Arthropoda
Los artropòdes (arthropoda, de grèc ἄpθpov, "articulat", e πoδός, "pè") constituisson l'embrancament (filum) mai grand d'animals e incluson, entre autres, insèctes, aracnids e crustacèus. La seuna diversitat es extraordinària; mai del 80% de las espècias animalas conegudas son d'artropòdes[1], es a dire, un milion d'espècias existentas descritas e un registre fossil que remonta fins l'èra proterozoïca.
Los artropòdes se son adaptat tant al mitan aqüatic (marin e aiga doça), coma al mitans terrèstre e aerian. Incluson totes tipes de formas de vida, tanben de formas simbiòticas e parasitas.
Estructura basica dels artropòdes[modificar | modificar la font]
Malgrat aquesta granda diversitat los artropòdes presentan una estructura generala fòrça omogenèa. Se caracterizan per:[2]
- La preséncia d'un exosqueleta dur, la cuticula, facha principalament de quitina, un tipe de polisacarid, que provesís proteccion fisica e resisténcia a la dessecacion.
- La possession d'un còs segmentat, es a dire, format per divèrses segments o metamèrs.
- La preséncia d'un parelh d'apendix articulats a cada metamèr, qu'es caracteristic e baila lo nom al grop.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Anna Thanukos;http://evolution.berkeley.edu;The Arthropod Story;University of California, Berkeley
- ↑ Història Natural dels Països Catalans. Enciclopèdia Catalana. Vol 9, "Artròpodes I".


text:
Lojban
La lenga artificiala Lojban èra creada pel Logical Language Group en 1987, es derivada dempuèi un projècte anterior: Loglan. Lo sieu motiu es lo melhorament de Loglan, a far la lenga logica mai completa, mai utilitzable e mai dubèrta al public. Lo Lojban a aqueles meteisses ponches en parallel amb Loglan:
- La gramaticiana es basada en logica de predicats, e es capabla d'exprimir de bastiments logics intricadas justament.
- Ela a pas irregularitats o ambigüitat en ortografia o gramaticiana, aital qu'ela pòt èsser tractada per una computadora.
- Lojban Per dessenh es una lenga tant neutrala culturalament coma il es aital possibla.
- Es, malgrat aiçò, simple per aprene e usar comparada amb fòrça lengas naturalas.
Pendent que l'intencion iniciala del projècte Loglan èra metre en examen li Ipotèsi de Sapir-Whorf, la comunitat activa de Lojban a d'intencions addicionalas per la lenga:
- de Recèrcas generalas en la lingüistica.
- Recèrcas en intelligéncia artificiala e compreneson de maquina.
- Melhorar la comunicacion entre umans e computadores, ontologias de magatzematge, e traduccion de tèxtes en lenga naturala per una computadora.
- L'usatge del lengatge coma un instrument educatiu.
- Creativitat personala.
Gramaticiana de Lojban[modificar | modificar la font]
Lojban a tres parts del sistèma gramatical de la frasa: una telefonada brivla para noms substantivos e vèrbs, una autra telefonada cmene para noms o noms substantivos personals, e una mai cmavo per partícules estructuralas, articulos, nombres, indicadors de temps gramatical e autre modificadors gramaticales. Lo cmavo se subdivideix en selma'o, lo que es mai póximo a la nocion de parts de la frasa (e.G. UI Compren interjeccions e de parts vagarosas).
(Heus Aicí lo Pater Noster en Lojban)
le xisyctu jdaselsku be la jegvon. (ni'o) doi cevrirni .iu noi zvati le do cevzda do'u fu'e .aicai .e'ecai lo do cmene ru'i censa .i le do nobli turni be la ter. ku se cfari .i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter. (.i do nobli turni vi'e le cevzda .ebazake .a'o la ter.) (.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter.) .i fu'e .e'o ko dunda ca le cabdei le ri nanba mi'a .i ko fraxu mi loi ri zu'o palci .ijo mi fraxu roda poi pacyzu'e xrani mi .i ko lidne mi fa'anai loi pacyxlu .i ko sepri'a mi loi palci
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Cowan, John Woldemar. The Complete Lojban Language. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 1997. ISBN 0-9660283-0-9
- Nicholas, Nick; Cowan, John Woldemar. What is Lojban?. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 2003. ISBN 0-9660283-1-7


text:
Sant Clamenç sus Durença
Sant Clamenç sus Durença[1] (Saint-Clément-sur-Durance en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Durance. L'administracion i fixa en 1888 lo ponch elevat del flottage (tecniciana utilizada pel transpòrt del bòsc)[2].
La commune est traversée par la Durance. L’administration y fixe en 1888 le point haut du flottage (technique utilisée pour le transport du bois)[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Nathalie Vincent, « Los radeliers de la memòria », in Jacques Sapiega, La Durance, recorreguts & agaches, Conselh regional PACA, 2004 (DVD)
- ↑ Nathalie Vincent, « Les radeliers de la mémoire », in Jacques Sapiega, La Durance, parcours & regards, Conseil régional PACA, 2004 (DVD)


text:
Saint-Vincent-la-Commanderie
Saint-Vincent-la-Commanderie (Saint-Vincent-la-Commanderie en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Vincent-la-commanderie a situat a 15 km al sud de Romans-sus-Isère e a 26 km a l'èst de Valéncia.
Las municipalitats limitrophes son Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières
Saint-Vincent-la-commanderie est situé à 15 km au sud de Romans-sur-Isère et à 26 km à l'est de Valence.
Les communes limitrophes sont Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières


text:
Blanqueta de Limós
La blanqueta de Limós qu'ei un vin efervescent de Lengadòc, dins Aude, deu parçan de Limós. Qu'ei considerat com un deus pumèrs vins efervescents, amassa dab los autes vins occitans que son la Clareta de Diá e la version efervescenta deu Galhac.
Limós, deu son costat, que revindica l'ancianetat absoluda puish que se la pòt har remontar a la data de 1531. En mei d'aquò, qu'ei a Limós qui lo monge Dom Perignon e aprengó la tecnica qui vadore champenoise (e qui en vertat b'ei donc de Limós) en tot har atau de la blanqueta, l'ajòu deu Vin de Champagne.


text:
Modèl:Infobox Archipèla
- Utilizacion
- Aqueste modèl permet de presentar las caracteristicas d'un archipèla jos la forma d'un tablèu vertical qu'apareis sus la drecha d'un article (infobox).
- Podètz plaçar aqueste modèl dins un article, generalament al començament, en utilizant la sintaxi seguenta e en emplenant cada camp conegut (aprèp lo signe « = ») en vos ajudant de la documentacion çaijós.
- Sintaxi
{{Infobox Archipèla | nom= | bandièra= | blason= | ligam bandièra= | ligam blason= | mapa= | país= | estatut= | títol capitala= | capitala= | localizacion= | superfícia= | nombre d'illas= | illas principalas= | còstas= | punt culminant= | altitud maximala= | illa del punt culminant= | baia= | lac= | glacièr= | populacion annada= | populacion= | fus orari= | descobèrta= | sit web= | nòtas= }}
- Paramètres
-
nom: nom de l'archipèla
bandièra: ligam cap a l'imatge de la bandièra (paramètre facultatiu)
blason: ligam cap a l'imatge del blason (paramètre facultatiu)
ligam_bandièra: ligam cap a l'article que descriu la bandièra (paramètre facultatiu)
ligam_blason: ligam cap a l'article que descriu lo blason (paramètre facultatiu)
mapa: ligam cap a l'imatge de la mapa (paramètre facultatiu)
país: país sobeiran(s) de l'archipèla
estatut: estatut politic de l'archipèla (paramètre facultatiu)
títol capitala: títol politic de la capitala (capluòc, basa principala, vila màger, etc) (paramètre facultatiu)
capitala: nom de la capitala (paramètre facultatiu)
localizacion: localizacion de l'archipèla (ocean, etc)
superfícia: superfícia totala
nombre d'illas: nombre d'illas que compausan l'archipèla (paramètre facultatiu)
illas principalas: nom de la o de las illas principalas de l'archipèla (paramètre facultatiu)
còstas: longor totala de las còstas (paramètre facultatiu)
punt culminant: nom del punt culminant de l'archipèla (paramètre facultatiu)
altitud maximala: altitud del punt culminant de l'archipèla (paramètre facultatiu)
illa del punt culminant: illa ont es situat lo punt culminant (paramètre facultatiu)
baia: baia màger (paramètre facultatiu)
lac: lac màger (paramètre facultatiu)
glacièr: glacièr màger (paramètre facultatiu)
populacion annada: annada de recensament de la populacion
populacion: populacion totala de l'archipèla
fus orari: fus(es) orari(s) jol(s)qual(s) se tròba l'archipèla (paramètre facultatiu)
descobèrta: data de descobèrta e descobreire (paramètre facultatiu)
sit web: ligam extèrne cap al sit internet oficial (paramètre facultatiu)
nòtas: precision(s) eventuala(s) (paramètre facultatiu)
-
- Particularitats
- Los camps « superfícia » e « populacion » son de camps numerics qu'es pas util de metre en forma. Aquesta mesa en forma es efectuada automaticament per l'intermediari de la foncion
{{formatnum:}}. Tanpauc, es pas util de precisar las unitats. Escriure
| superfícia=4563renviarà l'afichatge « 4 563 km² ».
- Es possible de forçar l'afichatge de la superfícia e de la populacion (mesa en forma especificada per l'utilizaire) en utilizant los camps « superfícia espandida » e « populacion espandida ».
- La densitat de populacion es calculada automaticament a partir de las valors de superfícia e de populacion. Es pas util de la precisar. Pr'aquò, se lo calcul automatic de la densitat aficha un messatge d'error, es possible de precisar se meteis aquesta densitat amb lo paramètre
densitat=
- Los camps « superfícia » e « populacion » son de camps numerics qu'es pas util de metre en forma. Aquesta mesa en forma es efectuada automaticament per l'intermediari de la foncion
- Rendut dins los articles
- L'exemple seguent aplica aqueste modèl a las illas Kerguelen.
{{Infobox Archipèla | nom=Illas Kerguelen | bandièra=[[Image:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|125px|Bandièra de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas]] | ligam bandièra=[[Bandièra de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas|Bandièra]] | mapa=[[Image:Kerguelen-pos.png|200px|Situacion de las illas Kerguelen dins l'ocean Indian]] | país=França | estatut=Districte de las TAAF | títol capitala=Basa principala | capitala=Port-aux-Français | localizacion=Ocean Indian
49° 20′ S 69° 20′ E / -49.333, 69.333 | superfícia=7215 | nombre d'illas=Environ 300 | illas principalas=Grande Terre | còstas=2800 | punt culminant=Mont Ross | illa del punt culminant= Grande Terre | altitud maximala=1850 | baia=Baia de Recques | lac=Lac Marville (25 km²) | glacièr=Glacièr Cook (500 km²) | populacion annada=2006 | populacion espandida=100 a 200 scientifics | densitat=Mens d'1 | fus orari=+5 | descobèrta=12 de febrièr de 1772, per Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec | sit web=www.taaf.fr }}
- Vejatz tanben
-


text:
Raphus cucullatus
Lo Raphus cucullatus o dodo qu'èra un ausèth originari de las islas Maurici e uei desaparegut, exterminat per l'òmi. Pròche de la paloma, qu'èra de la familha deus Raphus (dab 3 membres coneguts) egaument desapareguda.
Qu'èra gran (1 m haut o baish) e bèth, dab petitas alas qui'u permetèvan pas de volar e, chic pauruc, qu'èra de bon gahar entaus marins qui'u podèvan aisidament caçar e minjar (a maugrat de la mala reputacion suu gost de la carn) ; los òmis qu'arribèn tanben dab animaus com lo can qui podón vàder predators en mei deus qui horrucavan los nids. L'evolucion d'aqueth animau s'èra hèit en isollament e shens nat predator ; b'èra pas preparat a tan de cambiament deu son sistèma ecologic.
Dens la literatura anglosaxòna lo Dodo qu'ei un deus personatges deu liber Aliça au país de la meravilhas.


text:
Estela (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- Objèctes
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Una estela es un astre qu'es una gigantesca bòla de plasma.
- Una estela que tomba es una tirassièra luminosa dins lo cèl nocturne.
- Una estela es una figura geometrica.
- Una estela de mar es un animal marin en forma d'estela de 5 brancas (classa dels asteroïdes).
- Una estèla amb una è larga (var. estiala) :
- Designa divèrsas menas d'objèctes de fusta.
- Ua estèla qu'es un monument de pèira, lo mei sovent funerari.
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Geografia
- Estiala de Ròse, vila del Daufinat
- Estela (Navarra), vila de Navarra
- la Montanha de l'Estela, entre Ais e Marselha


text:
Crotz Roja
Lo Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge, pus conegut coma Crotz Roja, es un movement umanitari internacional que compta mai de 97 milions de volontaris dins lo monde[1] que foguèt fondat per aparar la vida umana e la santat, per garantir lo respècte a totes los Èssers umans e per prevenir e alunhar lo sofriment uman, sens cap de tipe de discriminacion basada sus la nacionalitat, raça, genre, cresenças religiosas, classa social o opinions Politicas.
Lo tèrme de Crotz Roja Internacionala, que a vegadas encara es utilizat, es pas mai corrècte perque a l'ora d'ara i a pas cap d'organizacion amb aquel nom. Lo Movement es format per divèrsas organizacions, juridicament independentas entre elas, mas unidas al Movement a travèrs qualques principis de basa comuns: los objectius, los simbòls, los estatuts e los organs de govèrn.
Lo Movement se forma de las organizacions seguentas:
- Comitat Internacional de la Crotz Roja (CICR)
- Federacion Internacionala de las Societats de la Crotz Roja e del Creissent Roge (FICR)
- Societats Nacionalas de la Crotz Roja e del Creissent Roge
Somari
- 1 Istòria
- 2 Principis fondamentals
- 3 Las societats nacionalas
- 4 Los emblèmas
- 5 Referéncias
- 6 Bibliografia
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins a la mitat del sègle XIX existissiá pas dins las armadas un servici d'infirmariá organizat e plan establit per s'ocupar del falhits a tanpauc cap institucion segura e aparada ont poder aculhir e sonhar los ferits al camp batalhièr. En junh de 1859, l'entrepreneire soís Jean Henri Dunant viatjava cap a Itàlia per encontrar l'emperador francés Napoleon III amb l'intencion de discutir de las dificultats que trobava per far comèrci amb Argeria, ocupada per França. Quand arribèt dins la pichona vila de Solferino, la serada del 24 de junh, foguèt lo testimòni de la Batalha de Solferino. En un sol jorn, prèp de 40 000 soldats d'ambedoas bandas moriguèron o demorèron ferits sul camp. Henry Dunant demorèt ofensat per las terriblas sequèlas de la batalha, lo sofriment dels soldats ferits, e lo manca gaireben total d'assisténcia medicala e suènhs basics. Abandonèt totalament lo motiu primièr de son viatge e pendent qualques jorns se consacrèt a ajudar en lo tractament e l'atencion als ferits. Fin finala creèt l'organizacion de l'assisténcia a la populacion locala a ajudar sens discriminacion. De retorn a Genèva, decidiguèt d'escriure un libre intitulat Sovenirs de Solferino, que publiquèt amb son pròpri argent en 1862. Envièt de còpias del libre als principals politics e militars en tota Euròpa. En mai de far una descripcion de sas experiéncias a Solferino en 1859, demandava la creacion d'organizacions nacionalas de secors volontari per ajudar los soldats ferits en cas de guèrra. E encara, instaurar a l'elaboracion de tractats internacionals per garantir la proteccion dels mètges e espitals de campanha neutres pels soldats ferits sul camp batalhièr.
Lo 9 de febrièr de 1863, Henri Dunant fondèt a Genèva lo "Comitat dels Cinc", amb lo jurista Gustave Moynier, los mètges cirurgians Louis Appia e Théodore Maunoir e lo general Guillaume-Henri Dufour, coma una comission d'investigacion de la Societat pel Benestar Public de Genèva. Son objectiu èra d'examinar la viabilitat de las idèas de Dunant e d'organizar una conferéncia internacionala sus sa possibla aplicacion. Uèit jorns pus tard, decidiguèron de cambiar lo nom de la comission en « Comitat Internacional pel Secors dels Ferits ». La conferéncia internacionala organizada pel Comitat se debanèt a Genèva entre lo 26 e lo 29 d'octobre de 1863, amb l'objectiu de desvolopar las mesuras possiblas per melhorar los servicis medicals sul camp batalhièr. La conferéncia comptèt 36 personas: dètz e uèit delegats oficials dels govèrns, sièis delegats d'autras organizacions non governamentalas, sèt delegats estrangièrs non oficials, e los cinc membres del Comitat Internacional. Los estats representats per de delegats oficials èran:
Entre las proposicions qu'apareisson dins las resolucions finalas de la Conferéncia, aprovadas lo 29 d'octobre de 1863, i a:
- La creacion de las societats nacionalas de secors pels soldats ferits;
- La neutralitat e la proteccion pels soldats ferits;
- L'utilizacion de las forças volontàrias per l'assisténcia de secors dins lo camp batalhièr;
- L'organizacion de conferéncias addicionalas per promulgar aqueles concèptes en tractats internacionals, e
- L'introduccion d'un simbòl distint comun de proteccion pel personal medical sul camp, una benda blanca amb una crotz roja sul braç.
Un an pus tard lo govèrn soís convidèt los govèrns de totes los païses europèus e los Estats Units, Brasil e Mexic a assistir a una conferéncia diplomatica oficiala. Sèt païses envièron un total de vint e sièis delegats a Genèva. Lo 22 d'agost de 1864, la conferéncia adoptèt la primièra Convencion de Genèva « per lo melhorament del sòrt dels militars ferits dins las armadas en campanha ». Los representants de 12 estats signèron las convencions: Baden, Belgica, Danemarc, França, Esse, Itàlia, Païses Basses, Portugal, Prússia, Soïssa, Espanha, e Württemberg.
La convencion conten dos articles, ont s'establisson pel primièr còp de nòrmas juridicas que garantisson la neutralitat e la proteccion pels soldats ferits, lo personal sanitari e las institucions umanitàrias especificas en un conflicte armat. E mai, la Convencion definís dos requesits especifics per la reconeissença d'una societat nacionala de secors pel Comitat Internacional:
- La societat nacionala deu èsser reconeguda per son pròpri govèrn nacional coma una societat de secors d'acòrd amb la convencion, e
- Lo govèrn nacional de cada país deu èsser partida de la Convencion de Genèva.
Las primièras societats nacionalas se fondèron en Belgica, Danemarc, França, Oldenburg, Prússia, Espanha e Württemberg. En 1867, foguèt convocada la primièra Conferéncia Internacionala de las Societats Nacionalas d'Ajuda per l'Infirmariá dels ferits de guerra. La primièra Conferéncia Internacionala de la Crotz Roja, amb la participacion de nòu govèrns e de 16 societats nacionalas.
En 1867, Henri Dunant foguèt forçat de se declarar en quicanèla a causa de problèmas de sas entrepresas en Argeria, en partida perque aviá daissat sos interèsses comercials a causa de sas activitats pel Comitat Internacional. La controvèrsia sus las relacions comercialas de Dunant e l'opinion publica negativa resultant, en combinason amb un conflicte amb Gustave Moynier, menèt a la demission de Dunant de sa carga coma membre e secretari. Foguèt acusat de quincanèla e obligat de daissar Genèva. De retorn, fondèt de societats nacionalas dins gaireben totes los païses d'Euròpa. En 1876 lo comitat adoptèt lo nom de « Comitat Internacional de la Crotz Roja » (CICR), que contunha d'èsser sa denominacion oficiala. Cinc ans pus tard fondèt als Estats Units d'America l'American Red Cross mercé als esfòrces de Clara Barton. Cada cop mai de païses anèron signar la Convencion de Genèva e comencèron de la respectar pendent los conflictes armats. En un periòde de temps relativament cort, la Crotz Roja aguèt un grand vam coma movement internacional respectat, e las societats nacionalas venguèron cada còp mai popularas coma un luòc pel trabalh volontari.
Quand en 1901 pel primièr Prèmi Nobel de la Patz, lo Comitat Norvegian del Nobel causiguèt Henri Dunant e Frédéric Passy. Es una reabilitacion de Dunan en fasent l'omenatge a son ròtle clau dins la formacion de la Crotz Roja. Dunant moriguèt nòu ans pus tard dins la pichona vila balneària soïssa de Heiden. Dos meses abans, moriguèt Gustave Moynier que foguèt son adversari pendent de temps.
En 1906 la Convencion de Genèva de 1864 foguèt revisada pel primièr còp. Un an pus tard, la Segonda Conferéncia de L'Aia adoptèt una resolucion qu'alarga lo camp d'accion de la Convencion de Genèva a la guèrra navala. Pauc abans lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala en 1914, 50 ans aprèp la fondacion del CICR e l'adopcion de la primièra Convencion de Genèva, ja existissián 45 societats nacionalas de secors dins tot lo monde. Lo movement qu'existissiá en Euròpa e en America del Nòrd arribèt en America Centrala e [[America del Sud]|del Sud] (Argentina, Brasil, Chile, Cuba, Mexic, Peró, Lo Salvador, Uruguai, Veneçuèla), Asia (China, Japon, Corèa, Tailàndia), e Africa (Sud-Africa).
Lo CICR pendent la Primièra Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, lo Comitat Internacional de la Crotz Roja (CICR) afrontèt un grand desfís que poguèt afrontar amb las societats nacionalas de la Crotz Roja. Las infirmièras de la Crotz Roja dins lo monde, fins als Estats Units e al Japon, ajudèron los servicis medicals de las fòrças armadas dels païses europèus implicats dins la guèrra. Lo 15 d'octobre de 1914, immediatament aprèp lo començament de la guèrra, lo CICR creèt son Agéncia Internacionala dels Presonièrs de Guèrra, qu'a la fin de 1914 comptava aperaquí 1200 volontaris. A la fin de la guèrra aquela Agéncia aviá transferit prèp de 20 milions de letras e messatges, 1,9 milions paquets e prèp de 18 milions de francs soïsses en don monedariá als presonièrs de guèrra de totes los païses afectats. Mai de 200 000 presonièrs foguèron transportats entre las partidas en conflicte, liberats e tornats a son país d'origina. Lo fichièr d'organizacion de l'Agéncia acumulèt prèp de 7 milions de registres de la fin de 1914 fins a 1923, cada fichièr correspondiá un presonièr o una persona despareguda. Aquel fichièr permetèt l'identificacion de 2 milions de presonièrs de guèrra e la possibilitat de contactar las familhas. Lo fichièr complet es disponible al Musèu Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge a Genèva, mas l'accès es restrench e amb permission del CICR.
Pendent la guèrra, lo CICR foguèt lo mèstre d'òbra de la Convencion de Genèva en 1907 per las partidas al conflicte e transmetèt las acusacions als diferents païses. Quand dins aquela guèrra s'utilizèt las armas quimicas pel primièr cop dins l'istòria, lo CICR protestèt vigorosament contra aquel nòu tipe de guèrra. E, sens èsser un mandat de la Convencion de Genèva, ensagèt d'aleujar lo sofriment de la populacion civila. Sus la basa de las convencions sus las Leis e costumas de la guèrra a tèrra de 1907 de la Segonda Conferéncia de l'Aia li permetèt d'ajudar a la populacion civila de las zonas que se considerèron oficialament coma territòris ocupats. Aquela Conferéncia tanben foguèt lo fondament juridic pel trabalh del CICR amb los presonièrs de guèrra. Entre las tascas de l'Agéncia Internacionala dels Presonièrs de Guèrra tanben son inclusas las visitas d'inspeccion dins los camps de presonièrs. Un total de 524 camps pertot en Euròpa foguèron visitats per 41 delegats del CICR fins a la fin de la guèrra.
Entre 1916 e 1918, lo CICR publiquèt una seria de cartas postalas amb scènas de camps de presonièrs de guèrra. Las fotografias mostravan los presonièrs dins lor activitats jornadièras. L'intencion del CICR èra de donar a las familhas dels presonièrs l'esperança e de consolacion e per atenuar las incertituds sus lo destin dels seus. Aprèp la fin de la guèrra lo CICR organizèt lo retorn de 420 000 presonièrs. En 1920 la tasca de repatriar foguèt transferida a la jove Societat de las Nacions.
Un an abans la fin de la guèrra, lo CICR recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz de 1917 per son òbra en temps de guèrra. En 1923, lo Comitat aprovèt un cambi dins sa politica relativa a la seleccion dels nòus membres, fins alara solament los ciutadans de la vila de Genèva podián èsser membres. Aprèp aquela modificacion totes los ciutadans soïsses poirián èsser membres del CICR. En consequéncia dirècta de la Primièra Guèrra Mondiala, en 1925 adoptèt un protocòl addicional a la Convencion de Genèva qu'enebís l'usatge de gases verinoses o asfixiants e los agents biologics coma armas. Quatre ans mai tard, la Convencion originala foguèt revisada e s'establiguèt la segonda Convencion de Genèva sul tractament dels presonièrs de guèrra. Los eveniments de la Primièra Guèrra Mondiala e las activitats del CICR aumentèt significativament la reputacion e l'autoritat del Comitat entre la comunitat internacionala e menèt a un alargament de sas competéncias.
En 1934 la Conferéncia Internacionala de la Crotz Roja aprovèt la proposicion d'un acordi internacional per la proteccion de la populacion civila pendent un conflicte armat. Mas, malaürosament, la majoritat dels govèrns avián pauc d'interès dins l'aplicacion d'aquela convencion e dintrèt pas en vigor abans lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La basa juridica de la tasca del CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala fogèt la Convencion de Genèva revisada en 1929. Les activitats de la Comission foguèron similaras a aquela de la Primièra Guèrra Mondial: visitar e contrarotlar los camps de presonièrs de guèrra, l'organizacion de l'assisténcia de secors per a la populacion civila e de l'escambi del messatges. A la fin de la guèrra, 179 delegats realizèron 12 750 visitas de camps de presonièrs de guèrra dins 41 païses. L'Agéncia Centrala d'Informacion dels Presonièrs de Guèrra comptava un personal de 3000 personas e fichièr de seguiment dels presonièrs amb 45 milions de fichas, e intercambièt 120 milions de messatges.[2] Un obstacle important foguèt que los nazis contrarotlavan la Crotz Roja Alemanda e aquela organizacion refusèt de cooperar seguent los estatuts de Genèva, exclusent las violacions flagrantas coma la deportacion dels josieus d'Alemanha o l'Olocaust. E mai, doas partidas dins lo conflicte, l'Union Sovietica e lo Japon foguèron pas part de la Convencion de Genèva de 1929 e foguèron pas legalament obligats de seguir las nòrmas d'aquela.
En 1943 lo CICR obtenguèt permés del Ministèri dels Afars Exteriors alemand per enviar paquets d'aliments. Atal lo CICR capitèt d'enregistrar l'identitat e lo luòc de deportacion d'autres detenguts e en març de 1945 ja aguèt d'informacion sus 56 000 e la fin de la guèrra 105 000. A la fin de mai de 1945 foguèron liurats prèp de 1,1 milions de paquets.[3]
L'oficièr de l'armada soïssa Maurice Rossell foguèt enviat a Berlin pendent la Segonda Guèrra Mondiala coma delegat de la Crotz Roja Internacionala; poguèt visitar Auschwitz en 1943 e Theresienstadt en 1944.
Lo 12 de març de 1945, president del CICR, Jacob Burckhardt recebèt un messatge del general e Obergruppenführer dels SS Ernst Kaltenbrunner ont acceptèt la demanda del CICR per que los delegats poguèsson visitar los camps de concentracion. L'acordi obligava los delegats a demorar en los camps fins a la fin de la guèrra.[4] Dètz delegats acceptèron la carga que Louis Haefliger a (Mauthausen), Paul Dunant a (Theresienstadt) e Víctor Maurer (Dachau).
En 1944 lo CICR recebèt lo segond Prèmi Nobel de la Patz, unic Nobel de la Patz entre 1939 e 1945. A la fin de la guèrra, lo CICR trabalhèt amb las Societats nacionalas de la Crotz Roja per organizar l'assisténcia de secors als païses pus grevament afectats. En 1948 lo Comitat publiquèt una informacion sus sas activitats pendent la guèrra entre lo primièr de setembre de 1939 e lo 30 de junh de 1947. Los archius d'aquel periòde foguèron dubèrts en genièr de 1996 a la recèrca e a la publicacion.
En 1996, sus la basa d'aquels documents de l'OSS (Office of Strategic Services) dels Estats Units d'America, lo davancièr de la CIA, acusèt lo CICR d'èsser estat utilizat e benlèu contrarotlat pels nazis a travèrs d'agents infiltrats. Aquelas acusacions provoquèron una enquèsta intèrna del CICR e un rapòrt lo meteis an, actualizat en febrièr de 2007, ont se reconeis que 18 membres del CICR serián estats “implicats dins d'activitats reprochablas”, un delegat seriá estat implicat en un afar destinat a son benefici personal e pels cases dels dos acusats d'espionatge lo CICR indica qu'aqueles ocupavan pas de plaças importantas. Tanben acusan que los autors dels documents del OSS fan d'allegacions a d'autras personas del CICR sus basa de rumors e descrivon d'activitats normalas o agissian dubèrtament e amb lo consentiment dels aliats.[5][6]
La Federacion Internacionala de las Societats de la Crotz Roja e del Creissent Roge[modificar | modificar la font]
En 1919 los representants de las societats nacionalas de la Crotz Roja de Grand Bretanha, França, Itàlia, Japon e los EUA se reüniguèron a París per crear la « Liga de las Societats de la Crotz Roja ». Èra una idèa de Henry Davison, alara president de la Crotz Roja Nòrd americana. Aquel movement, capitat per la Crotz Roja Nòrd Americana, espandiguèt las activitats internacionalas de la Crotz Roja al delà de l'estricta mission del CICR inclusent l'assisténcia dins las situacions d'urgéncia non causadas per la guèrra (coma per exemple las catastròfas d'origina umana o naturala).[7] La Crotz Roja Nòrd americana ja aviá l'experiéncia de l'assisténcia dins los desastres dempuèi sa fondacion.
La formacion de la Liga, coma organizacion internacionala addicionala de la Crotz Roja amb lo CICR, empachèt pas la controvèrsia per divèrsas rasons. Lo CICR foguèt preocupat per la rivalitat possibla entre las doas organizacions. La fondacion de la Liga foguèt vista coma una temptativa de minorizar la posicion de lider del CICR dins lo movement e de transferir gradualament la majora partida de sas foncions e competéncias a una institucion multilaterala. E mai, totes los membres fondadors de la Liga èran las societats nacionalas de païses de la Triple Entenda o associats de l'Entenda. Los estatuts originals de la Liga, de mai de 1919, contenián una nòva reglamentacion que donava a las cinc societats fondadoras un regim privilegiat e, amb los esfòrces d'Henry P. Davison, lo drech d'exclure d'un biais permanent las Societats nacionalas de la Crotz Roja dels païses de las Poténcias Centralas, es a dire, Alemanha, Àustria, Ongria, Bulgaria e Turquia, e tanben la Societat de la Crotz Roja de Russia. Aquelas nòrmas èran contràrias als principis de la Crotz Roja coma universalitat e egalitat entre totas las societats nacionalas.
La primièra mission d'assisténcia e de secors organizada per la Liga foguèt l'ajuda a las victimas de la fam e la venenta epidemia de tifus en Polonha. Solament cinc ans aprèp sa fondacion, la Liga ja aviá emés 47 apèls als dons per sas missions dins 34 païses, un indicador impressionant mostrant la necessitat d'aquel tipe de tasca de la Crotz Roja. La soma totala recebuda per aqueles apèls arribèt als 685 milions de francs soïsses, que foguèron utilizats per porgir las victimas de la fam en Russia, Alemanha e Albania; dels tèrratrems en Chile, Pèrsia, Japon, Colómbia, Eqüator, Còsta Rica e Turquia e als refugiats de Grècia e Turquia. La primièra mission dins una granda catastròfa per la Liga foguèt aprèp lo tèrratrem de 1923 al Japon, que tuèt unas 200 000 personas e daissèt d'innombrablas personas feridas e sens ostal. Mercé a la coordinacion de la Liga, la Societat de la Crotz Roja del Japon recebèt progiment de las societats "sòrres" per una valor totala de prèp de 100 milions de dolars. Un autre camp d'accion important, iniciat per la Liga, foguèt la creacion de novèlas organizacions de la Crotz Roja dins las novèlas societats nacionalas.
Principis fondamentals[modificar | modificar la font]
La FICR atal coma, las divèrsas Societats Nacionalas realizan son accion daval sèt principis.
Proclamats a Viena en 1965, los sèt Principis Fondamentals crèan un ligam entre las Societats Nacionalas de la Crotz Roja e del Creissent Roge, lo CICR e la FICR. Los Principis Fondamentals garantisson la continuitat del Movement de la Crotz Roja e del Creissent Roge e son trabalh umanitari.
- Umanitat: Lo Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge, que donèt naissença a la preocupacion de prestar ajuda, sens discriminacion, a totes los ferits suls camps batalhièrs, s'esforçar, amb son aspècte internacional e nacional, de prevenir e aleujar la sofrença dels òmes en totas las circonstàncias. Tendent a aparar la vida e la santat, e mai a far respectar la persona umana. Favorir la compreneson mutuala, l'amistat, la cooperacion e una patz durabla entre totes los pòbles.
- Imparcialitat: Fa pas cap de destriament de nacionalitat, raça, religion, condicion sociala o cresença politica. Se consacra unicament a secorrir los individús en proporcion de las sofrenças, remediant a las necessitats e donant prioritat al pus urgent.
- Neutralitat: Per conservar la confisança de totes, lo Movement s'absten de prendre part a las ostilitats e, en tot temps, dins las controvèrsias d'ordre politic, racial, religiós e ideologic.
- Independéncia: Lo Movement es independent. Auxiliars dels poders publics dins sas activitats umanitàrias e somés a las leis que regisson los païses respectius, las Societats Nacionalas devon, pasmens, conservar una autonomia que lor permeta d'agir totjorn d'acòrd amb los principis del Movement.
- Caractèr Volontari: Es un movement de secors volontari e de caractèr desinteressat.
- Unitat: En cada país pòt existir un sola Societat de la Crotz Roja o del Creissent Roge, que deu èsser accessibla a totes e estendre son accion umanitària a la totalitat del territòri.
- Universalitat: Lo Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge, ont las Societats an de dreches egals e lo dever de s'entrajudar, es universal.
Lo principi de neutralitat provoquèt de criticas en d'ocasions nombrosas, qu'empachèt la Crotz Roja de denonciar de situacions de violacions dels dreches umans dins los territòris ont trabalhava. Exemples: "silenci" al subjècte dels camps de concentracion nazis pendent la Segonda Guèrra Mondiala, crisis umanitàrias en Africa o la preson de Guantànamo aprèp l'11 de setembre 2001. Alara qu'aquel silenci permet a la Crotz Roja d'entrar dins de territòris o presons ont d'autras ONG o pòdon pas. Pasmens, los grops terroristas del Hamàs o del Hesbollà permeton pas a la Crotz Roja que visite los captius israelians que son en son poder.
Las societats nacionalas[modificar | modificar la font]
Las divèrsas Societats Nacionals de la Crotz Roja o Creissent Roge son unidas dins la Federacion Internacionala de la Crotz Roja e del Creissent Roge, cada Societat Nacionala en cada país, deu adoptar un dels emblèmas, pòdon pas utilizar los dos per una meteissa Societat. Lo Comitat Internacional es una organizacion Independenta, somesa al Drech internacional amb sèti a Genèva. Lo CICR es lo fondador del Movement Internacional de la Crotz Roja.
A l'ora d'ara existisson mai de 184 Societats Nacionalas dins lo monde.
Los emblèmas[modificar | modificar la font]
L'usatge dels emblèmas, de la Crotz Roja e del Creissent Roge es definit pel Drech Internacional Umanitari tal coma es escrich dins las Convencions de Genèva de 1949.
Lo simbòl de la Crotz Roja sus un fons blanc foguèt adoptat en la Primièra Convencion de Genèva en 1864 e correspond a l'inversion de las colors de la bandièra de Soïssa. Lo Creissent Roge utilizat originalament per l'Emperi Otoman tre la Guèrra russoturca (1877–1878) foguèt incorporat coma lo segond emblèma oficialament en 1929 pel CICR. Abans aviá suggerit que los païses musulmans en principi poirián a la plaça de la Crotz Roja.
Existís tanben coma emblèma lo Leon e solelh roge propausat per Pèrsia (l'Iran actual) e 1899 e utilizat oficialament per la societat nacionala d'Iran entre 1924 - 1980. Aquel emblèma foguèt reconegut oficialament pel CICR en 1929. Amb lo trionf de la revolucion islamica, lo nòu regim informèt lo CICR qu'utilizariá desenant lo Creissent Roge (se reservant lo drech de lo tornar utilizar).
I aguèt de problèmas a causa dels emblèmas de la Crotz Roja e del Creissent Roge. Dins qualques conflictes s'interpretèt aqueles simbòls coma significant religiós, pasmens que lo sián, provoquèt una interpretacion falsa de la natura de l'organizacion.
Magen David Adom foguèt longtemps refusat coma membre del Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge perque refusava de remplaçar l’Estela de David Roja per un dels emblèmas autorizats dins las Convencions de Genèva.
Dempuèi 2000, una reflexion se fa per trobar un emblèma non religiós, non etnic e sens pas ges de simbolica politica: lo cristal roge.
lo Cristal Roge[modificar | modificar la font]
Lo 8 de decembre de 2005, lo tresen protocòl de la Convencion de Geneva, creèt lo Tresen Emblèma Protocollari, nomenat lo Cristal Roge o lo Diamant Roge, qu'a pas ges de connotacions religiosas o nacionalistas, e que permetèt d'integrar lo Magen David Adom a la Federacion Internacionala, lo 22 de junh de 2006.
Las societats nacionalas pòdon se servir del Cristal Roge, de la Crotz Roja o del Creissent Roja indiferentament.
Tanben, pòdon utilizar la combinason del Cristal Roge amb l'emblèma interior.
-
-
-
-
Lo Cristal Roge amb lo Leon e Solelh Roge, (Iran fins a 1980).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ El Movement Internacional de la Crotz Roja, Crotz Roja Andorrana
- ↑ (en)ICRC in WW II: the Central Agency for Prisoners of War, site del CICR.
- ↑ (en)ICRC in WW II: the Holocaust
- ↑ id ICRC in WW II: the Holocaust
- ↑ (en)ICRC in WW II: allegations by the OSS
- ↑ (en)The ICRC infiltrated by the Nazis?
- ↑ (en)Who we are. History, International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- David P. Forsythe: Humanitarian Politics: The International Committee of the Red Cross. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1978, ISBN 0-8018-1983-0
- Henry Dunant: A Memory of Solferino. ICRC, Geneva 1986, ISBN 2-88145-006-7
- Jean-Claude Favez, The Red Cross and the Holocaust, Cambridge University Press 1999
- Hans Haug: Humanity for all: the International Red Cross and Red Crescent Movement. Henry Dunant Institute, Geneva in association with Paul Haupt Publishers, Bern 1993, ISBN 3-258-04719-7
- Georges Willemin, Roger Heacock: International Organization and the Evolution of World Society. Volume 2: The International Committee of the Red Cross. Martinus Nijhoff Publishers, Boston 1984, ISBN 90-247-3064-3
- Pierre Boissier: History of the International Committee of the Red Cross. Volume I: From Solferino to Tsushima. Henry Dunant Institute, Geneva 1985, ISBN 2-88044-012-2
- André Durand: History of the International Committee of the Red Cross. Volume II: From Sarajevo to Hiroshima. Henry Dunant Institute, Geneva 1984, ISBN 2-88044-009-2
- International Committee of the Red Cross: Handbook of the International Red Cross and Red Crescent Movement. 13th edition, ICRC, Geneva 1994, ISBN 2-88145-074-1
- John F. Hutchinson: Champions of Charity: War and the Rise of the Red Cross. Westview Press, Boulder 1997, ISBN 0-8133-3367-9
- Caroline Moorehead: Dunant's dream: War, Switzerland and the history of the Red Cross. HarperCollins, London 1998, ISBN 0-00-255141-1 (Hardcover edition); HarperCollins, London 1999, ISBN 0-00-638883-3 (Paperback edition)
- François Bugnion: The International Committee of the Red Cross and the protection of war victims. ICRC & Macmillan (ref. 0503), Geneva 2003, ISBN 0-333-74771-2
- Angela Bennett: The Geneva Convention: The Hidden Origins of the Red Cross. Sutton Publishing, Gloucestershire 2005, ISBN 0-7509-4147-2
- David P. Forsythe: The Humanitarians. The International Committee of the Red Cross. Cambridge University Press, Cambridge 2005, ISBN 0-521-61281-0
- François Bugnion: The emblem of the Red Cross: a brief history. ICRC (ref. 0316), Geneva 1977
- Jean-Philippe Lavoyer, Louis Maresca: The Role of the ICRC in the Development of International Humanitarian Law. In: International Negotiation. 4(3)/1999. Brill Academic Publishers, p. 503–527, ISSN 1382-340X
- Neville Wylie: The Sound of Silence: The History of the International Committee of the Red Cross as Past and Present. In: Diplomacy and Statecraft. 13(4)/2002. Routledge/ Taylor & Francis, p. 186–204, ISSN 0959-2296
- David P. Forsythe: "The International Committee of the Red Cross and International Humanitarian Law." In: Humanitäres Völkerrecht - Informationsschriften. The Journal of International Law of Peace and Armed Conflict. 2/2003, German Red Cross and Institute for International Law of Peace and Armed Conflict, p. 64–77, ISSN 0937-5414
- François Bugnion: Towards a comprehensive Solution to the Question of the Emblem. Revised 4th edition. ICRC (ref. 0778), Geneva 2006
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Federació Internacional de la Creu Roja
- Revista del Movement de la Crotz Roga e del Creissent Roge
- Musèu Internacional de la Crotz Roga