text:
Ellipsa
De pas confondre: ellipsa, tèrme de matematicas, e ellipsi, tèrme de retorica e de lingüistica.
Dins la vida vidanta, l’ellipsa es la forma que se vei en regardant un cercle en perspectiva, o la figura formada per l’ombra d'un disc sus una superfícia plana.
S'atròba tanben, en premiera aproximacion[1], d'ellipsas dins lei trajectòrias dei còrs celèsts (planetas, cometas o satellits artificiaus) en orbita a l'entorn d'una estela o d’una autra planeta. Ansin, l'orbita de la Tèrra es una ellipsa que lo Soleu n'es un fòcus.
En matematicas, e pus particularament en geometria euclidiana de dimension tres, una ellipsa es una corba plana sarrada obtenguda coma projeccion d'un cercle sus un plan - pron que la direccion de la projeccion siá pas parallèla au plan dau cercle - , o coma interseccion d’un còn drech amb un plan; fau alora que lo plan siá pas trop « clinat », valent a dire que l'angle entre la normala au plan e l'axe dau còn siá inferior au complementari de l'angle dau còn[2]. Lo cercle es una ellipsa particulara.
En geometria euclidiana plana, l'ellipsa es lo luòc dei ponchs que la soma de sei distàncias en dos ponchs fixes, dichs fòcus, es constanta (sa construccion per lo metòde dau jardinier es fòrça simpla).
Somari
- 1 Definicions geometricas
- 2 Proprietats geometricas
- 3 Relacions entre lei grandors
- 4 Eqüacions caracteristicas
- 5 Circonferéncia
- 6 Aira dau domeni interior an una ellipsa
- 7 Dessenhar una ellipsa: lo metòde dau jardinier
- 8 L'ellipsa en mecanica celèsta
- 9 Vejatz tanben
- 10 Nòtas e referéncias
Definicions geometricas[modificar | modificar la font]
Directritz e fòcus[modificar | modificar la font]
Lo quadre es un plan afin euclidian . Sián dins aqueu plan: una drecha, e un ponch qu'apartèn pas a ; estent un nombre reau de l'interval , se sòna ellipsa de drecha directritz , de fòcus e d'excentricitat l'ensemble dei ponchs dau plan taus que:
onte es la distància dau ponch au ponch e es aquela de a la drecha .
Notem la projeccion ortogonala de sus . Es clar que la drecha es un axe de simetria de l'ellipsa, dich axe focau o axe major.
Definicion bifocala de l'ellipsa[modificar | modificar la font]
Sián e dos ponchs distints dau plan, e a un reau tau que
Se sòna ellipsa de fòcus e l'ensemble dei ponchs dau plan que verifican la proprietat seguenta:
D'elements de simetria de l'ellipsa (axes de simetria, centre de simetria) apareisson immediatament:
- la drecha ; es l'axe focau o axe major ja mencionat
- la mediatritz dau segment ; es l'axe dich menor de l'ellipsa
- lo mitan dau segment ; es sonat centre de l'ellipsa
Lei ponchs d'interseccion (A, B) de l'ellipsa amb son axe major son dichs vertèx principaus; lei ponchs d'interseccion (C, D) de l'ellipsa amb son axe menor son dichs vertèx segondaris. Alora:
- : se ditz[3] que 2a es la longor de l'axe major
Se definís:
- : se ditz que 2b es la longor de l'axe menor
Coma:
se'n dedutz:
e resulta dau teorèma de Pitagòras que
Imatge d'un cercle per una afinitat[modificar | modificar la font]
Sián un cercle de centre e de rai , un cercle de centre e de rai () e una drecha passant per . Se sòna ellipsa de centre , de semiaxe major e de semiaxe menor l'imatge dau cercle per l'afinitat d'axe , de direccion perpendiculara a e de repòrt /.
Per construire lo ponch de l'ellipsa, imatge dau ponch dau grand cercle, se construtz lo ponch dau cercle situat sus . Se traça per la perpendiculara a e per la parallèla a . Lei drechas se copan en . D'efiech, se es la projeccion ortogonala de sus , alora, d'après lo teorèma de Talès,
Seccion conica[modificar | modificar la font]
L’ellipsa es una corba plana de la familha dei conicas. S'obtèn coma l’interseccion d'un plan amb un còn de revolucion quand aqueu plan travèrsa lo còn de part en part. Lo cercle apareis coma una ellipsa particulara (plan de copa perpendicular).
Entre lei conicas, leis ellipsas se caracterizan per una excentricitat estrictament compresa entre 0 e 1.
Proprietats geometricas[modificar | modificar la font]
Elements de simetria[modificar | modificar la font]
S'es ja mencionat
- l'« axe focau », o « axe major », passant per lo fòcus e perpendicular a la directritz, axe de simetria de l'ellipsa
- l'« axe menor », perpendicular a l'axe major, autre axe de simetria
- lo « centre », interseccion deis axes major e menor, centre de simetria de l'ellipsa
Tangenta e bisectritz[modificar | modificar la font]
Siá una ellipsa que sei fòcus son e . En un ponch d'aquela ellipsa, se considèra la bisectritz dau sector angular . Alora, aquela bisectritz es perpendiculara a la tangenta en (se ditz qu'es normala en M a l'ellipsa).
Aquela proprietat s'utiliza en optica geometrica dins lei miraus elliptics: un rai luminós que passa per un dei fòcus, quand es reflectit, passa per l'autre fòcus. Ansin, se se plaça una ampola a un fòcus d'un mirau elliptic, lo fais luminós se concentra sus l'autre fòcus.
Aiçò explica tanben lo fach que lei sons se propagan fòrça ben d'un quai a l'autre dau mètro parisenc. D'efiech, la màger part deis estacions an una forma elliptica. Se la fònt d'un son s'atròba en un dei fòcus, totei lei sons reflectits convergiràn vèrs l'autre fòcus (sus l'autre quai). Aquela proprietat de l'ellipsa s'explica en se servent de la tangenta en un ponch de l'ellipsa: d'aqueu biais, un son o un rai luminós emés d'un dei fòcus serà reflectit sus l'autre fòcus. Aquela proprietat s'utiliza dins la concepcion de cèrts instruments d'optica. Es de segur presenta dins una galariá amb ressòn, valent a dire dins una pèça que son plafon, per sa forma elliptica, fa qu'una persona que chuchoteja en un dei fòcus s'ause a l'autre fòcus. La rotonda dau Capital Building a Washington e lo Mormon Tabernacle a Salt Lake City son d'exemples d'aquela mena de galariás[4].
Relacions entre lei grandors[modificar | modificar la font]
Lei grandors (geometricas o numericas) d'una ellipsa son
- la longor dau grand rai (o semiaxe major), generalament notada a ;
- la longor dau pichon rai (o semiaxe menor), generalament notada b ;
- la distància separant lo centre de l'ellipsa e un dei fòcus, generalament notada c ;
- la distància separant un fòcus F de sa directritz (d) associada, generalament notada h ;
- l'excentricitat de l'ellipsa (estrictament compresa entre 0 e 1), generalament notada e ;
- lo paramètre de l'ellipsa, generalament noté p.
Existisson de relacions entre aquelei grandors:
- se se definís l'ellipsa per son excentricitat e la distància entre lo fòcus F e la directritz (d), alora
- ;
- ;
- ;
- ;
- se se definís l'ellipsa per sei rais e
- onte ;
- ;
- ;
- ;
- enfin, quand se conois lo grand rai e l'excentricitat :
- .
Eqüacions caracteristicas[modificar | modificar la font]
Eqüacion cartesiana[modificar | modificar la font]
Eqüacion reducha[modificar | modificar la font]
Dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor de l'ellipsa, son eqüacion es (se l'axe focau es aqueu deis abscissas):
(se l'axe focau es aqueu deis ordenadas, se deu escambiar a e b).
Eqüacion generala[modificar | modificar la font]
Dins un sistèma quin que siá de coordenadas cartesianas, tota conica, e en particular tota ellipsa, a una eqüacion de la forma:
- (onte lei reaus A, B, C son pas totei nuls)
Una condicion necessària e sufisenta per qu'una tala eqüacion siá la d'una ellipsa es que:
- (leis expressions entre lei barras verticalas son de determinants)
autrament dich:
Se B = 0, leis axes de l'ellipsa son parallèls ais axes de coordenadas, e reciprocament.
Parametrizacion[modificar | modificar la font]
dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor; lo reau t es l'anomalia excentrica dau ponch M de l'ellipsa.
Eqüacion polara[modificar | modificar la font]
dins lo sistèma de coordenadas definit per lo fòcus e l'axe focau.
o
dins lo sistèma de coordenadas definit per lo centre e l'axe focau.
Circonferéncia[modificar | modificar la font]
La circonferéncia d'una ellipsa es , onte es una integrala elliptica complèta de segonda espècia.
Sota forma d'una seria, s'escriu:
Una bòna aproximacion es balhada per una formula de Ramanujan:
que se pòt tanben escriure:
onte es la semilongor de l'axe major e la semilongor de l'axe menor.
Pus generalament, la longor de l'arc en foncion de l'angle sostendut es balhada per una integrala elliptica incomplèta de segonda espècia. La foncion recipròca, l'angle sostendut en foncion de la longor de l'arc, es balhada per lei foncions ellipticas.
Aira dau domeni interior an una ellipsa[modificar | modificar la font]
L'aira dau domeni interior an una ellipsa que sei semiaxes an per longors respectivas a e b es:
Se remarca que per , se retròba l'aira dau domeni interior an un cercle de rai a (o disc de rai a).
Dessenhar una ellipsa: lo metòde dau jardinier[modificar | modificar la font]
Segon la definicion bifocala, lei ponchs de l'ellipsa son lei ponchs dau plan taus que la soma de sei distàncias ai dos fòcus e es constanta. Ansin, per traçar l'ellipsa, se planta dos piquets dins lo sòu (lei dos fòcus), se pren una còrda non elastica (que sa longor es la soma constanta) e se n'estaca leis extremitats ai piquets; se mantèn la còrda tesada per mejan d'una cavilha (per plantar): la cavilha dessenha una ellipsa.
An aquela tecnica, se li ditz « l'ellipsa dau jardinier ».
L'ellipsa en mecanica celèsta[modificar | modificar la font]
En mecanica celèsta, un còrs somés a l'atraccion gravitacionala d'un autre e que vira a son entorn, descriu una orbita elliptica. Un dei fòcus de l'ellipsa coïncidís amb lo còrs atractor. L'excentricitat de la trajectòria depend dei condicions inicialas. Cf. l'article subre lei lèis de Kepler.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ vejatz problèma dei dos còrs e problèma dei N còrs
- ↑ angle entre l'axe dau còn e una directritz
- ↑ Terminologia usuala, mai abusiva, que l'axe major es la drecha (A, B) e non pas lo segment [A, B].
- ↑ Swokowski (trad. Micheline Citta), Analyse, 5ena edicion


c: text/html

text:
Guipuscoan
Eth guipuscoan (gipuzkera en basc) ei un dialècte deth basc, coneishut tanben coma basc centrau, que se parle ena partida centrau de Guipuscoa e ena vath de Sakana (Navarra).
Extension[modificar | modificar la font]
Eth guipuscoan non se parle en Guipuscoa tota. Ena vath der arriu de Deba, des de Leintz Gatzaga denquia Elgoibar se parle biscaïn, e en Oiartzun e ena vath der arriu de Bidassoa se parle naut-navarrés. Totun era frontèra entre eth guipuscoan e eth naut-navarrés ei a cambiar en favor des trèits guipuscoans, segur en consequéncia deth prestigi qu’a tengut eth guipuscoan pendant molt de temps e era influéncia des miejans de comunicacion en Guipuscoa.
Variantes deth guipuscoan[modificar | modificar la font]
Eth guipuscoan actuau qu’a quate variantes principaus:
- Variante de Beterri (des dera zòna de Tolosa denquia Sant Sebastian).
- Variante de Goiherri.
- Variante dera zòna de Urola (des de Zarautz a Mutriku).
- Guipuscoan de Navarra (vath de Burunda, Etxarri Aranatz).
Importància[modificar | modificar la font]
Eth guipuscoan a estat un des dialèctes principaus istorics deth basc, e a estat lengua literària des del sègle XVIII en dauant. En eth se base en bona part eth basc unificat qu’ei eth emplegat majoritariaments ena educacion, era literatura e es miejans de comunicacion.
Uei dia eth guipuscoan, coma es auti dialèctes deth basc, e en generau eth basc que parlen es guipuscoans, qu’ei de mès en mès remplaçat peth basc unificat (euskara batua), en tot seguir atau es miejans de comunicacion e era literatura redigits ena lengua estandard .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guaianas
Lei Guaianas (tanben s'escriu Güaianas) son una region vasta au nòrd de l'America dau Sud, que s'espandís entre lei dos flumes d'Orinòco e d'Amazonas e qu'es limitada au nòrd per l'ocean Atlantic. Compren de l'oèst a l'èst:
- La region de Guaiana, en Veneçuela, que tanben se sòna la Guaiana Veneçolana (es l'anciana Guaiana Espanhòla).
- Guyana, un estat (es l'anciana Guaiana Britanica)
- Surinam, un estat (es l'anciana Guaiana Neerlandesa)
- Guaiana o informalament la Guaiana Francesa, un territòri apertenent a l'estat francés.
- la Guaiana Brasiliera, en Brasil (es l'anciana Guaiana Portuguesa); actualament correspònd amb leis estats de Roraima, d'Amapá e dau nòrd de Pará.


text:
1117
Aquesta pagina concernís l'an 1117 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençats l'annada precedenta còntra lo rèi d'Anglatèrra (→ 1116). S'acabèron a l'avantatge deis Anglés mai la guèrra contunièt l'annada seguenta (→ 1118).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt maritim[modificar | modificar la font]
Una cronica chinesa escricha per l'autor Zhu Yu depinta l'utilizacion de bossòla magnetica sus lei naviris chinés e l'existéncia de còca estanca sus lei bastiments pus importants.


text:
Grossœuvre
Grossœuvre en normand (Grossœuvre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca romaine, lo vilatge se nomenava #Créisser Sylva.
Lo nom de Grossœuvre i aguèt inventat perque, abans que lo vilatge i aja pas bastit, aiçò èra un bòsc e aquel #èsser una "gròssa œuvre" d'abatre tot lo bòsc per aital bastir.
À l'époque romaine, le village se nommait Grandis Sylva.
Le nom de Grossœuvre fut inventé car, avant que le village ne soit construit, c'était une forêt et ce fut une "grosse œuvre" d'abattre toute la forêt pour ainsi construire.


text:
Modèl:Doc modèl
Aqueste modèl aficha una boita de "Documentacion modèl" tala coma la que legissètz pel moment.
Utilizacion
-
- Apondètz  {{Doc modèl}}  al modèl principal.
- Clicatz sul ligam « [modificar] », que punta cap a la sospagina /Documentacion, e escrivètz la documentacion en modificant la pagina afichada.
- Apondètz de categorias apropriadas e interwikis a la sospagina /Documentacion dins   .
Precargament del modèl de documentacion
-
- Se clicatz sul ligam « [modificar] » a l’etapa çaisús la page de documentacion de crear serà preemplenada amb l’ajuda del contengut del sosmodèl Modèl:Doc modèl/Preload. Aqueste modèl es particularament complicat perrque gerís l'emplenament automatic del nom del modèl qu'anatz documentar.
- Quand utilizatz aqueste ligam, salvatz immediatament la pagina de documentacion per que las substitucions se debanen, puèi tornatz-la editar per aver una vista mai simpla.
Vejatz tanben
-
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)
- de metre en cap de las sospaginas « /Documentacion » dins un  .
- Modèl:Documentacion modèl inclusa (o Modèl:Template doc page transcluded per compatibilitat anglesa)
- lo bendèl qu'apareis automaticament dins la pagina principala del modèl
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)


text:
1728
Aquesta pagina concernís l'an 1728 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Dahomey[modificar | modificar la font]
Invasion dau reiaume per lei tropas dau Reiaume d'Oyo. Après una batalha violenta e saunosa còntra la cavalariá deis asalhidors, Dahomey deguèt acceptar de venir tributari dau reiaume d'Oyo.
Oyo[modificar | modificar la font]
Invasion de Dahomey per l'armada d'Oyo. Sa cavalariá se turtèt a una resisténcia acarnada de l'infantariá de Dahomey equipada d'armas de fuòc e protegidas per de trencadas. L'arribada de renfòrç permetèt d'averar la victòria e Dahomey venguèt tributari dei venceires.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Aprofichant la guèrra civila acomençada en Tibet l'annada precedenta, l'emperaire Yongzheng (1722-1735) i mandèt una importanta armada per restablir l'òrdre. Aquò permetèt tanben d'i installar de garnisons e de foncionaris chinés.


text:
Borg
Un borg es una aglomeracion rurala inferiora a la vila onte a luòc d'ordinari lo mercat dei vilatges situats dins seis environs. En generau, se parla de borg per designar una ciutat de dimension intermediària entre lo vilatge e la vila, sens borgada o banlèga. Dins maites païses, istoricament o uèi encara, aquò correspond a un estatut legal (per exemple, en Republica Chèca).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo latin burgus « fòrt », versemblablament d'origina germanica, intrèt en Gàllia sota l'Empèri, onte daissèt pas que quauquei traças toponimicas dins lo Miegjorn (la preséncia de toponims occitans dau tipe Burc (/ü/) indican una /u/ longa). Lo tèrme saxon intrèt vèrs lo sègle V en Bolonhés e la region de Bayeux, puei tornarmai au sègle X per lei colons anglosaxons en Normandia, au sens de « fortificacion » e de « vilatge ». Passèt en francés ancian gràcias ai dialèctes picards e normands. La forma "borg" (d'onte lo provençau "borgada") se tròba abondosament en toponimia occitana atanben.


text:
Riam
Riam (forma arcaïca: Riòm[1], dau latin Ricòmagus, dau gallés rigo- "rei" e magus "merchat") es una vila d'Occitània, en Auvèrnhe, dins la planura de Limanha. Se situa dins lo departament dau Puèi Domat e n'es una sosprefectura. Sa populacion es de 18 000 abitants (2005).
Lo gentilici es rianaire -a.
Riam es lo sèti d'una cort d'apèl que cobrís tota la region d'Auvèrnhe e fuguèt una de las capitalas administrativas de la província d'Auvèrnhe durant lo Regim Ancian, en concurréncia amb Clarmont-Ferrand.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion del sègle VI, Ricomagensi vico, lo nom de Riam deriva del gallés rix, rigo-, rèi, e de magos, merchat, champ[2]; magos es inaccentuat. Los Feniés precison : *rix/rigo + ó-magos, aquò's donc lo merchat reial[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Eugène Charles (Riam 23/08/1865 - Prada de Conflent 05/08/1946), governador generau d'Indochina per interim, "resident superior" e preceptor de l'emperaire Bảo Đại.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Escrit voé Rian en nòrma bonaudiana (vej. Karl-Heinz REICHEL, 2005, Dictionnaire général auvergnat-français, sl.: Créer). La forma arcaïca se nòta Riom (de legir Riòm, probable) dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand (1273-1319).
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion, Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie nord-occitane, edicion Sud-Ouest, 2003


text:
Mandat politic
Lo mandat politic es la durada al cors de laquala un elegit exercís sa responsabilitat.
Somari
Mandats politics en França[modificar | modificar la font]
- Mandat del conselhièr municipal e del Cònsol : 6 ans
- Mandat del conselhièr General (departament) : 6 ans
- Mandat del conselhièr Regional e President del conselh regional (region) : 6 ans
- Mandat del Deputat a l'Assemblada Nacionala : 5 ans
- Mandat del senator : 6 ans (9 ans abans la reforma de 2003, 5 ans per los elegits al moment de las eleccions de 2008) [1]
- Mandat del President de la Republica : 5 ans
- Mandat de l'Eurodeputat : 5 ans
Mandats politics en Belgica[modificar | modificar la font]
- Mandat del conselhièr comunal, dels échevins e del borgmèstre : 6 ans
- Mandat del conselhièr provincial : 6 ans
- Mandat del deputat regional o comunautari : 5 ans
- Mandat del deputat federal : 4 ans
- Mandat del senator : 4 ans
- Mandat de l'eurodeputat : 5 ans


text:
Proteïna fluorescenta verda
La proteïna fluorescenta verda (o GFP, per la sigla en anglés, green fluorescent protein) es una proteïna produsida per la medusa Aequorea victoria, qu'emet bioluminiscencia dins la zòna verda de l'espèctre visible. Lo gèn que codifica aquesta proteïna es isolat e s'utiliza abitualament en biologia moleculara coma marcador.
Lo 8 d'octobre de 2008 los professors Martin Chalfie, Osamu Shimomura e Roger Y. Tsien foguèron premiats per la Reala Academia Suedesa de Sciéncias d'Estocòlme amb lo Prèmi Nobel de Quimia « per la descobèrta e lo desvolopament de la proteïna fluorescenta verda (GFP) », instrument indispensable per la biologia e la medecina modèrna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Osamu Shimomura, dins las annadas 1960, foguèt la primièra persona a isolar la GFP de la Aequorea victoria e identificar quina part èra responsabla de la fluorescéncia. Amb Frank Johnson, de l'Universitat de Washington, isolèt una proteïna bioluminescenta dependenta del calci, que nomenèt l'aequorina, nom derivat de la medusa. Aquesta proteïna emet fluorescéncia dins la zòna blava de l'espèctre.
Pendent los ans seguents se verifiquèt que, per emetre fluorescéncia, la medusa libèra d'ions de calci qu'activan l'emission de lutz blava. La GFP, per sa part, absorbís la lutz liberada per la primièra e produsís sa lutz verda caracteristica. Malgrat aiçò, lo potencial de la GFP coma marcador foguèt pas reconegut fins a 1987 per Douglas Prasher.
D'autras proteïnas fluorescentas foguèron identificadas recentament: entre d'autras, la proteïna fluorescenta jauna (coneguda per son abreujament en anglés YFP) o la roja (RFP). En mai, aquestas proteïnas originalas son estadas modificadas per melhorar lor foncionament. Un dels resultats d'aquestes melhoraments es la proteïna verda fluorescenta melhorada (o EGFP, per la sigla en anglés, « enhanced green florescent protein »).
Estructura e espèctre d'emission[modificar | modificar la font]
L'estructura de la proteïna verda fluorescenta se determinèt en 1996. Es constituida per 238 aminoacids, que forman onze cadenas beta, qu'ensèm forman un cilindre, dins lo centre que se'n tròba una eliç alfa.
La GFP originala de la medusa possedís dos pics d'excitacion: un mendre, a 475 nm, e un màger, a 395 nm. Son pic d'emission es a 509 nm, dins la zòna verda de l'espèctre.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las proteïnas fluorescentas son fòrça polivalentas e s'utilizan dins divèrses domenis coma la microbiologia, l'engenhariá genetica e la fisiologia (las neurosciéncias), per exemple.


text:
845
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 845 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après lei desfachas de 843-844 qu'avián entraïnat lei mòrts dei còmtes Reinaud d'Herbauges e Arvei d'Herbauges, lo rèi Carles lo Calvet decidiguèt d'intervenir en Bretanha. D'efèct, lo contèxte li èra favorable après la conclusion d'una aliança ambé lo duc Pepin II d'Aquitània e sa reconciliacion ambé l'èx-còmte Lambert II de Nantas. En revènge, l'expedicion foguèt decidida a la lèsta e l'ost franc foguèt atirat dins un palun onte foguèt desfach lo 22 de novembre. Lo rèi Carles capitèt de se retirar a Epernay ont acomencèt la preparacion d'una campanha novèla còntra lei Bretons de Nominoe.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la batalha de Mauropotamos e lei dificultats intèrnas dei Bizantins e deis Abbassidas, un acòrd foguèt trobat entre lei dos Corts per restablir la patz. Un cambi de presoniers foguèt organizat lo 16 de setembre. A la fin de l'annada, una incursion aràbia organizada per un emir locau relativament autonòm s'acabèt per un desastre e la frontiera veguèt ges d'accion importanta fins ais annadas 850. Aquò permetèt ai Bizantins de se concentrar sus la defensa de Sicília onte leis Arabis avián ocupat la màger part de l'illa dempuei 727-730.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la repression de la revòuta acomençada en 844 dins la Peninsula Aràbia. D'efèct, lo generau turc Bugha al-Kabir capitèt de sometre militarament lei tribüs en revòuta. Enterin, aviá ordonat l'execucion preventiva dei presoniers capturats en 844. Aquò permetèt de restaurar l'òrdre dins la region fins a de trèbols novèus tre l'annada seguenta illustrant lei dificultats abbassida de mantenir l'autoritat dau govèrn centrau dins sei regions perifericas.


text:
1897
Aquesta pagina concernís l'an 1897 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[1][modificar | modificar la font]
Dissolucion dau Reiaume Merina per leis autoritats francesas e arrestacion de la rèina Ranavalona III. Madagascar venguèt oficialament una colonia francesa
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 29 d'agost - Primièr congrès sionista en Basilèa, Soïssa.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Acomençament de la construccion dau camin de fèrre franco-etiopian entre Jiboti e Addis Abeba e creacion d'un obrador dins la capitala permetent de batre dirèctament sus lo territòri etiopian lo moneda novèla adoptada en 1894. Aquò fasiá partida de la politica de modernizacion dau país acomençat per lo negus Menelik II. Dins lo sud e l'èst, acceleracion de la politica d'expansion militara. D'efècte, après la guèrra còntra Itàlia, lo negus Menelik II èra desirós de conquistar lo maximom de territòris periferics per alunchar lei poissanças colonialas dau centre d'Etiopia. En particular, leis armadas etiopianas conquistèron e annexèron lo Reiaume de Kaffa (fin dei combats lo 11 de setembre).
Kaffa[modificar | modificar la font]
Invasion dau reaiume per doas armadas etiopianas sostengudas per lei fòrças dau Reiaume de Jimma. Lo rèi Gaki Sherocho (1890-1897) assaièt de resistir mai foguèt capturat après quauquei mes de combats (11 de setembre) marcant la fin de l'independéncia dau Reiaume.
Mond[modificar | modificar la font]
- 12 d'octobre - Inauguracion de la vila de Belo Horizonte, en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
- 18 de mai - Publicacion de la novella Dracula de Bram Stoker.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 11 de julhet - Començament de l'expedicion de Salomon August Andrée a l'Artic en un balon d'idrogèn. En octobre Andrée e l'altres membres moriguèron en un accident.
Armament[modificar | modificar la font]
Adopcion dau premier canon de campanha modèrne (lo canon de 75 modèl 1897 francés) equipat d'un fren de reculament permetent d'immobilizar la pèça d'artilhariá sus sa posicion pendent lo tir. En Índia, l'armada britanica realizèt divèrseis assais de tirs de balas Dum-Dum. Aquelei municions son fòrça eficaças. Dins aquò, entraïnan de bleçaduras orriblas e foguèron enebidas tre 1899 — mesura totjorn mai ò mens[2] respectada per totei lei país.
Energia[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau motor Diesel per l'engenhaire Rudolf Diesel (1858-1913). Fòrça adaptat ai capacitats e ai besonhs de l'industria ò dei veïculs, aqueu motor prenguèt una importància majora tre son invencion. Autra invencion importanta regardant lo desvolopament dei motors, lo premier radiator permetent de refrejar un motor d'un biais eficaç foguèt concebut per l'engenhaire alemand Wilhelm Maybach (1846-1929).
En Califòrnia, acomençament de la premiera esplecha de petròli sosmarin.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de dos trabalhs importants per lo desvolopament de la teoria atomica per lo Francés Jean Perrin (1870-1942) — que rececèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1926 — e lo Britanic Joseph Thomson (1856-1940) — que rececèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1906. Permetèron de descubrir l'indivisibilitat de l'atòm e l'existéncia de l'electron (supausada dempuei 1875 per Thomson).
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier vaccin còntra la pèsta bubonica per lo mètge rus Waldemar Haffkine (1860-1930). En parallèl, un grop de mètges dirigits per l'Alemand Emil Adolf von Behring (1854-1917) capitèt de fabricar lo premier serum còntra lo tetanòs (→ 1924 e 1926).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Pola Negri, actritz polonesa (m. 1987)
- 4 de febrièr - Ludwig Erhard, cancelièr d'Alemanha Occidentala (m. 1977)
- 10 de febrièr - John Franklin Enders, scientific american, Prèmi Nobel en fisiologia o medicina (m. 1985)
- 8 de març - Josep Pla i Casadevall, escrivan catalan (m. 1981)
- 24 de març - Wilhelm Reich, psiquiatra alemand (m. 1957)
- 4 d'abril - John Lionel Kotelawala, primièr ministre de Sri Lanka (m. 1980)
- 23 d'abril - Lester B. Pearson, òme politic canadian, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1972)
- 23 d'abril - Pixinguinha, compositor e musician brasilièr (m. 1973)
- 10 de mai - Einar Gerhardsen, primièr ministre de Norvègia (m. 1987)
- 17 de mai - Odd Hassel, quimista norvegian, Prèmi Nobel (m. 1981)
- 18 de mai - Frank Capra, realizator american (m. 1991)
- 27 de mai - John Cockcroft, fisician anglés, Prèmi Nobel (m. 1967)
- 12 de junh - Anthony Eden, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1977)
- 13 de junh - Paavo Nurmi, atlèta finés (m. 1973)
- 16 de junh - Georg Wittig, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1987)
- 19 de junh - Moe Howard, actor de comèdias american (m. 1975)
- 19 de junh - Cyril Norman Hinshelwood, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1967)
- 9 de julhet - Joan Casso, escrivan, traductor e poèta occitan (m. 1986)
- 20 de julhet - Tadeus Reichstein, quimista polonés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1996)
- 11 d'agost - Enid Blyton, escrivana britanica (m. 1968)
- 20 d'agost - Tarjei Vesaas, escrivan norvegian (m. 1970)
- 26 d'agost - Yun Bo-seon, president de la Corèa del Sud (m. 1990)
- 8 de setembre - Juan Natalicio González, president de Paraguai (m. 1966)
- 12 de setembre - Irène Joliot-Curie, scientifica francesa, Prèmi Nobel en fisica (m. 1956)
- 20 de setembre - Humberto de Alencar Castello Branco, president de Brasil (m. 1967)
- 25 de setembre - William Faulkner, escrivan american, Prèmi Nobel de literatura (m. 1962)
- 26 de setembre - Papa Pau VI (m. 1978)
- 3 d'octobre - Louis Aragon, poèta e novellista francés (m. 1982)
- 15 d'octobre - Johannes Sikkar, òme politic estonian, primièr ministre en exili (m. 1960)
- 29 d'octobre - Joseph Goebbels, ministre del 3e Reich (m. 1945)
- 9 de novembre - Ronald George Wreyford Norrish, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1978)
- 18 de novembre - Patrick Maynard Stuart Blackett, Fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1974)
- 26 de novembre - Luis Batlle Berres, president d'Uruguai (m. 1964)
- 3 de decembre - André Marie, primièr ministre de la Republica Francesa (m. 1974)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Antòni Bigòt, poèta occitan (n. 1825)
- 21 de febrièr - Vastin Lespin, filològ bearnés (n. 1817)
- 30 de genièr - Robert Themptander, primièr ministre de Suècia (n. 1844)
- 14 de març - Pedro de Aycinena y Piñol, president de Guatemala (n. 1802)
- 3 d'abril - Johannes Brahms, compositor classic alemand (n. 1833)
- 12 de mai - Minna Canth, escrivana e jornalista finesa (n. 1844)
- 8 d'agost - Antonio Cánovas del Castillo, primièr ministre d'Espanha (n. 1828)
- 25 d'agost - Juan Idiarte Borda, president d'Uruguai (n. 1844)
- 9 d'octobre - Jan Heemskerk, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1818)
- 16 de decembre - Anfós Daudet, escrivan provençau (n.1840)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Protectorat francés dempuei 1895.
- ↑ Un nombre limitat de balas Dum-Dum foguèt probablament utilizat entre 1899 e 1902 durant la Guèrra dei Boers e plusors municions modèrnas d'origina occidentala ò sovietica s'aprochan de son foncionament dins certanei situacions.


text:
1659
Aquesta pagina concernís l'an 1659 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lo 7 de mai, suspension deis operacions militaras entre França e Espanha. Lo 7 de novembre, la signatura dau Tractat dei Pirenèus marquèt la fin de la guèrra e la victòria francesa. Rosselhon, una partida de Cerdanha e quauquei vilas dau nòrd-èst foguèron annexats per França. De mai, Espanha deguèt abandonar Artés. Un maridatge foguèt tanben previst entre lo rèi Loís XIV e Maria Teresa d'Espanha.
Dins lo Reiaume, fins de la Revòuta deis Esclopiers de Solonha ambé la victòria dei tropas reialas e l'execucion d'unei caps de l'insureccion. Dins la vila de Marselha, un emissari dau rèi, mandat per ordonar la restitucion de certanei privilègis conquistats per fòrça per lei Marselhés dins lo corrent de la Fonda, foguèt executat. D'autra part, premierei representacion dei pèças de teatre Œdipe (Corneille) e Les Précieuses ridicules (Molière).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Fin dei trabalhs principaus de reconstruccion d'Edo destrucha en 1657 per un incendi.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de sei trabalhs sus lo pendul oscillant per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695). I demostrèt lo caractèr isocròne dei movements quand l'amplitud es inferiora a 5°.


text:
Shuadit
Lo shuadit o judeoprovençau (var. -al) o judeooccitan (en caractèrs ebraïcs: שואדית) es lo nom d'una varietat de l'occitan, sosdialècte dau provençau rodanenc, parlada per lei jusieus dau Comtat Venaicin. Es documentat dempuei lo sègle XI. Se considèra coma una forma defuntada de l'occitan que son darrier locutor, Armand Lunèl, qu'aviá lo shuadit per lenga mairala, defuntèt en 1977. Lo corpus de tèxtes encara disponible revela un parlar mesclat de mots d'ebrieu sus una basa provençala, pasmens lei mots d'ebrieu son en nombre limitat e la morfologia es provençala[1] Lo parlar es subretot remarcable de per sa fonetica particulara. Lei marcaires fonetics pòdon afectar siá lei mots ebrieus, siá lei mots provençaus, siá l'ensemble dau parlar.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Viguier Marie-Claire. Le « Sermon des Juifs » à Carpentras : Carnaval ou Pourim ?. In: Annales du Midi : revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale, Tome 101, N°187, 1989. La crise de 1907 en Languedoc et en Roussillon : bilan historiographique et essai de biographie. pp. 236-237.


text:
Lo temps daus nogiers que laissan tombar cacaus
Voici une chronique de saison (en deux parties) livrée par Olivier Pijasson, qui relate ses souvenirs de ramasseur de noix. Une activité que font peu ou prou tous les Périgourdins à un moment ou un autre. « Aprofiechi de la sason per far coma los vielhs, de parlar sovenirs. Daus temps que occupavan pas beucòp de plaça dins ma p’ita cervela, parli daus sovenirs, lo mes d’octòbre era lo mes daus dets negres que eissaiàvam d’esclargir a l’aiga de javela, e quitament a la podra de gratar, avant que de tornar a l’escòla los diluns matin o lo dijuòus matin. La regenta nos espiava las mans avant de nos laissar entrar en classa, e los que las avián pas netas eran bons per anar las ‘chabar d’esfarbir au robinet d’aiga contra lo mur, en defòra, dins la cors de recreacion. Una vergonha que de s’auvir designar davant tot lo monde per çò que consideràvam coma una meschanta punicion qu’auriampogut eschivar…


text:
Illa de Norfolk
L’illa de Norfolk es una illa de l’Ocean Pacific que depend d’Austràlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt poblada per de Maòris venguts de Nòva Zelanda (illa del Nòrd o illas Kermadec), puèi « descobèrta » per James Cook en 1774. Aquel li donèt lo nom d’una nòbla anglesa, Mary Blount, duquessa de Norfolk.
Colonia penitenciària dependenta de Sydney (Austràlia), foguèt evacuada al començament del sègle XIX, qu'èra tròp cara a manténer.
En 1856, los abitants de Pitcairn, subrepoblada, obtenguèron lo drech de s'i installar.
En 1901, la sobeiranetat foguèt transferida a Austràlia.
En 1979 recebèt un estatut d'autonomia limitada[1], emai se l'illa es pas representada al Parlament d'Austràlia.
En 2015 Austràlia decidís d’anullar l’autonomia. Lo 1èr de julhet de 2016 es annexada a la Nòva Gallas del Sud.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Norfolk es la sola poblada. Las illas vesinas de Nepean e Philip son pas abitadas.
La vila principala es Burnt Pine, que recampa la majoritat de la populacion e dels bastiments oficials, e que pòt èsser considerada coma capitala de fach.
Economia[modificar | modificar la font]
L'illa viu subretot del torisme e de qualques facilitats fiscalas (s'i pagan pas las talhas australianas).


text:
Palmon
Lo palmon (var. paumon) es l'organ essencial de la respiracion pels vertebrats, que los mai primitius son los dipnòus.
Sa foncion principala es lo carreg de l'oxigèn de l'aire atmosfèric dins la circulacion sanguina, e l'excrecion del dioxid de carbòni de la circulacion sanguina cap a l'atmosfèra . Aquel escambi de gases es complit dins una mosaïca de cellulas especializadas que forman de milions de saquetons d'aire sonats alveòls. Los palmons an tanben de foncions non respiratòrias.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gray's Anatomy of the Human Body, 20th ed. 1918.


text:
Abadiá
Una abadiá (var. abadia, abaia) (dau latin abbatia) es un monastèri o un convent catolic sota la direccion d'un abat (o d'una abadessa; dau latin abbate(m), derivat de l'aramèu אבא / ܐܒܐ abba, que significa « paire »), lo quau sèrv de paire espirituau a la comunautat religiosa. Leis òrdres monastics, lei capítols canoniaus (de canongessas subretot) e lei comunautats de canonges regulars son qualificats per fondar d'abadiás. L'abadiá es donc pas forçadament un luòc de clausura monastica.
Lo priorat e lo convent conoisson lo mesme genre d'organizacion que leis abadiás, mas an pas d'abat o d'abadessa a sa tèsta; dependon d'una abadiá « maire » o dirèctament dau superior de l'òrdre monastic.


text:
Còde ATC
Lo còde ATC o Sistèma de Classificacion Quimica Anatomicoterapeutica (ATC: acronim de Anatomical, Therapeutic, Chemical classification system) es un ensenhador de substàncias farmacologicas e medicaments, organizats segons de grops terapeutics. Aqueste sistèma foguèt instituït per l'Organizacion Mondiala de la Santat, e es estat adoptat per Euròpa. Lo còde amassa los sistèmas o organas subre los quals agís, l'efièch farmacologic, las indicacions terapeuticas e l'estructura quimica del medicament.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Aquel còde es estructurat en cinc nivèls:
Nivèl primièr[modificar | modificar la font]
Tracta un grop anatomic, o siá, l'òrgan o sistèma subre lo qual agís lo medicament. Es una letra E existisson 14 grops en total.
2nd nivèl[modificar | modificar la font]
Lo segond nivèl del còde se basa sus lo grop terapeutic. Consistís en 2 caractèrs numerics.
3en nivèl[modificar | modificar la font]
Lo tresen nivèl del còde se basa sus lo sosgrop farmacologic/terapeutic. Consistís en una letra.
4en nivèl[modificar | modificar la font]
Lo quatren nivèl del còde se basa sus lo sosgrop quimic/farmacologic/terapeutic. Consistís en una letra.
5en nivèll[modificar | modificar la font]
Lo cinquen nivèl del còde se basa sus lo nom de la substància quimica o l'associacion farmacologica e consistís en dos caractèrs numerics.
ATCvet[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de Classificacion Quimica Anatomicoterapeutica per los medicaments veterinaris (ATCvet) s'utiliza per classificar los medicaments veterinaris. Los còdes ATCvet se pòdon crear per la collocacion de la letra Q al davant del còde ATC dels medicaments umans. Per exemple, la furosemida per usatge veterinari a lo còde QC03CA01.


text:
"Meddia aranés": Aué en programa reposicion deth collòqui sus meteorologia
En "Meddia aranés", reposicion d'un collòqui dera passada sasaon. Damb Aleix Saura, vigilant dera Agencia Estatau de Meteorologia; Miquèu Barra, vigilant deth servici meteorologic de Catalunha, e Marco Lobera, responsable dera web Climaynievepirineos, parlam deth temps e deth cambi climatic en Aran. Al "Meddia aranés", reposició d'una tertúlia de la temporada passada. Amb Aleix Saura, vigilant de l'Agència Estatal de Meteorologia; Miquèu Barra, vigilant del Servei Meteorològic de Catalunya, i Marco Lobera, responsable del web Climaynievepirineos, parlem del temps i del canvi climàtic a l'Aran.


text:
619
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 619 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Yuknoom Ti' Chan signalat coma rèi de la ciutat aquela annada.


text:
1348
Aquesta pagina concernís l'an 1348 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Lo sabent anglés Richard Swineshead (mòrt en 1354) capitèt de resòuvre d'equacions liadas au desplaçament de còrs aguent una velocitat uniforma. Aquò foguèt publicat dins una tiera de tractats dichs Liber calculationum (« Libres de calcul » en occitan).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Arnau Bassa, pintre aragonés.
- Ferrer Bassa, pintre aragonés.


text:
1082
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1082 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd de l'ensems almoravide (→ 1072), acomençament d'una tiera d'operacions còntra lei pòrts mediterranèus e en direccion d'Argeria e de Tunisia. Menadas per Yusuf ibn Tashfin, enregistrèron de succès importants (→ 1083).


text:
Lombardia
Lombardia (italian: Lombardia, lombard occidental: Lumbardìa, lombard oriental: Lombardia, occitan ancian: llompartia, es una de las 20 regions italianas. La capitala n'es Milan. Lo seisen de la populacion italiana abita en Lombardia e aperaquí un cinquen del PIB italian se fa dins aquesta region. Las lengas lai son l'italian, lo lombard occidental e l'oriental, emai qualques varietats d'emilian que se parlan per las províncias de Màntoa, Pavia e Cremona. Lombardia es una destinacion toristica que compren los lacs de Garda, de Còme, d'Iseo e Major emai la capitala e d'autras vilas istoricas coma Màntoa, Pavia, Cremona e Bergam. La religion principala n'es lo catolicisme.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lombardia tòca Soïssa al nòrd e las regions d'Emília-Romanha al sud, de Trentin-Aut Adige e Venèt a l'èst, emai Piemont a l'oèst. Se pòdon destriar plan facil tres zònas naturalas distintas dins la region lombarda: montanhas, puèges e planas. La primièra es un país alpenc ont se tròban los Alps lepontins e retics (amb los 4055 m del Piz Bernina), los Alps bergamasques e los massís de las Ortlas e d'Adamèl; puèi i a una zòna de puèges que los pus nauts ne son lo grop de Grinha (2410 m), lo Resegon (1875 m) e la Presolana (2521 m). Los grands lacs lombards, totes d'origina glaciala, s'encontran per aqueste airal. Se tracta d'oèst en èst del lac Major, dels de Lugan (que sola una partida pichòta n'es italiana), de Còme, d'Iseo, d'Idro emai lo lac de Garda, lo mai grand d'Itàlia. Las colinas del sud dels Alps se caracterizan per una seguida de pujòls d'origina morenenca, que se formèron pendent lo darrièr periòde glacial, e de planastèls pas tròp fertils, cobèrts de landas tipicas e de bòsques conifèrs.
Las planas lombardas, compausadas de lòsas alluvialas, se pòdon separar entre una zòna mai nauta e permeabla al nòrd e una zòna pus bassa caracterizada per la se-disent linha dels 'fontanils' (las aigas mineralas que sorgentan d'un sòl impermeable). Anormalament, s'òm la compara amb los tres traches caracteristics susmencionats, tanben lai se tròba lo païsòt de l'Otrapò pavés, format pels contrafòrts alpencs delà Pò. Tot un fum de ribièras, qu'alimentan Pò dirècte o mai indirècte, travèrsan las planas lombardas. Las pus importantas, d'oèst en èst, son Ticin, que sòrt del lac Major, Lambro, Adda, que sòrt del lac de Còme, Míncio, que sòrt del lac de Garda, emai Oglio, que sòrt del lac d'Iseo. I a tot plen de canals destinats a l'irrigacion.
Lo clima d'aquesta region es continental, maldespièch de variacions que dependon de l'altitud o de la preséncia d'aigas pel rèirepaís. La natura continentala del clima es mai marcada per las planas ont los cambiaments de temperatura annadièra son bèls (a Milan, la temperatura mejana en genièr es de 1,5 °C e de 24 °C al mes de julh) e las brumas espessas entre octobre e febrièr. Las ancolas rocassosas dels Alps an una influéncia mitigada que permet la cultivada de produches tipicament mediterranèus coma las olivas e los agrums. Dins la zòna alpenca, lo sòl de las vals doceja relativament al contrari dels airals mai nauts qu'atanplan son mai freges (Bormio, 1225 m: -1,4 °C en genièr, 17,3 °C en julh). Las plujadas son mai frequentas per la zòna prealpenca (fins a 1500-2000 mm a l'an) que per las planas e zònas alpencas (de 600 a 800 mm per an).
Dins las planas, que son estadas fòrça cultivadas per sègles, i rèsta pas qu'un pauc de l'environament original. Las olmedas, vernhedas, platanedas, piboledas, sausedas, calpredas e landas lai son raras emai ara se concentran dins mantuna zòna protegida. Per l'airal dels grands lacs dels contrafòrts alpencs, i brotan olius, cipressièrs, mèlzes aital coma de varietats de flòra subtropicala coma manhòlias, azalèas, cacièrs eca. La zòna montanhosa se caracteriza per una vegetacion tipica a la part italiana dels Alps. Pus bas en altitud (fins aperaquí 1100 m), i creisson garrics emai d'arbres amb fuèlhas largas; per las pendas de la montanha (fins a 2000-2200 m) s'encontran faus als limits inferiors e conifèrs de per ensús. D'arbustes coma lo rododendron, lo pin nan e lo genibrièr se tròban sonque cap a las cimas (mai de 2200 m).
Las fòrça espècias de flòra endemica (es a dire las espècias naturalas lombardas), que son tipicas de l'airal del lac de Còme los tres quarts del temps, comprenon qualques sòrtas de traucapèiras, l'alh lombard, saniçons e campanetas cotonosas. Lombardia compta tot plen de zònas protegidas: las pus importantas son lo Pargue Nacional de l'Stelvio (la resèrva naturala mai granda d'Itàlia) e sa fauna alpenca tipica: cèrvis elafs, cabiròls, cabras salvatjas, camoses, rainals, erminas e tanben aglas reialas; e la resèrva naturala de la val de Ticin, creada en 1974 sus la riba lombarda de Ticin per aparar e servar un dels darrièrs exemples majors de forèst pluviala en Itàlia del nòrd.
Istòria[modificar | modificar la font]
S'abitèt per primièr còp lo país de la Lombardia d'uèi lo dia dempuèi almens lo segond millenari d'abans nòstra èra, coma o mòstran trobalhas arqueologicas coma terralhas, sagetas, apchas emai esculturas de pèira. Al cors dels sègles que seguèron, l'ocupèron dins d'abòrd de tribús de civilizacion etrusca, que fondèron la ciutat de Màntoa e espandiguèron l'usatge de l'escritura; pus tard, en partir del cinquen sègle abans Jèsus Crist, l'airal patiguèt l'envasiment de tribús gallesas. Aquel pòble creèt mai d'una vila (dont Milan) e regnèt fins a la mar Adriatica. Aqueste son creis s'interrompèt dès lo tresen sègle abans JC quand l'Empèri Roman conquistèt la plana padana: aprèp centenats d'ans de lucha, en -194 la zòna entièra ce çò qu'ara li dison Lombardia venguèt una província romana del nom de Gàllia cisalpina (literalament, la Gàllia qu'es del costat mai prèp dels Alps). La cultura amb la lenga romanas finiguèron que neguèron l'anciana civilizacion un pauc d'annadas pus tard, e Lombardia se faguèt una de las parts d'Itàlia mai desvolopadas e ricas amb la bastison d'una granda varietat de rotas e l'intensificar de l'agricultura e del comèrci. De personatges famoses coma Plini lo Vièlh (a Còme) e Virgili (a Màntoa) i nasquèron. Cap a la fin de l'Antiquitat, lo ròtle estrategic de Lombardia foguèt accentuat pel mudadís temporari de la capitala de l'Empèri Roman d'Occident a Milan. Es aquí qu'en -313, l'emperaire Constantin publiquèt l'edicte celèbre que balhèt libertat de culte a totas las religions que comptava sa senhoriá.
Pendent emai aprèp la casuda de l'Empèri d'Occident, Lombardia sofriguèt plan de la destruccion causada per una tièra d'invasions barbaras. La darrièra e pus eficaça foguèt la dels quites lombards, o Longobardi, qu'aguèt luòc a l'entorn dels ans 570 e que sa dominacion duradissa (la capitala n'èra Pavia) donèt son nom actual a la region. I aguèt una relacion pròcha entre los francs, los bavareses e la noblalha lombarda per sègles.
Aprèp los conflictes inicials, la convivéncia del pòble lombard e dels parlalatins melhorèt. A la fin, la cultura e la lenga lombarda se mesclèron amb la cultura latina, ne daissant pròvas en la toponomia, lo còde legal e las leis entre autras causas. Lo tèrme del règne lombard se passèt en 774, quand lo rei franc, a saber Carlesmanhe, conquistèt Pavia e annexèt lo reialme d'Itàlia (que cobrissiá lo centre e lo nòrd d'Itàlia) a la sia corona. Los ancians ducs e nòbles lombards foguèron remplaçats per d'autres vassals germans, prince-avesques o marqueses.
Lo sègle XI senhalèt un creis significatiu dins l'economia de la region, gràcias a d'escambis comercials plan rodats e mai que tot, a las condicions agruculturalas. D'un biais parièr a d'autras parts d'Itàlia, aquò menèt a una melhor reconeissença pròpria de las ciutats, que la riquesa sempre mai granda las fasiá capablas de desfisar lo poder feudal suprèm tradicional, que lo representavan los emperaires germanics e sos legats locals. Aquela evolucion coneguèt son apogèa als sègles XII e XIII, del temps que diferentas Ligas lombardas compausadas de vilas lombardas aliadas, menadas en general per Milan, capitèron de desfar l'emperaire d'Hohenstaufen, Frederic Ièr dich Barbarossa, a Lenhan, emai son rèirefilh Frederic II a Parma. Aquò empachèt pas ça que la d'autres centres lombards d'importància, coma Cremona (qu'alara rivalizava amb Milan per la talha e l'opuléncia) per exemple, de sosténer lo poder imperial s'aquò li podiá balhar un avantatge immediat. Profechant l'agricultura creissenta, la zòna a l'entorn de Pò, amassa amb Venècia e Toscana, contunhèron d'espandir son industria e son comèrci fins a venir lo palmon economic d'Euròpa tota. La classa patronala de las comunas estendiguèt sos escambis e sas activitats bancàrias fins al pus nòrd del continent: "lombard" designava tot mercand o banquièr del nòrd d'Itàlia (veire per exemple la Lombard Street de Londres). Lo nom de Lombardia meteis acabèt per englobar tot lo nòrd d'Itàlia fins al sègle XV e mai pus tard dins cèrtes cases.
A partir del sègle XIV, l'inestabilitat causada per de conflictes intèrnes emai extèrnes de contunha, se terminèt per la creacion de senhoriás nòblas, que las pus consequentas èran l'Ostal dels Viscontis (que s'anava far lo dels Sforzas) a Milan e lo dels Gonzagas a Màntoa. Al quinzen sègle, lo ducat de Milan èra una fòrça màger en matèria politica, economica e militara sus la scèna europèaa. Milan e Màntoa venguèron dos centres de la Renaissença que sa cultura, amb d'òmes coma Leonardo da Vinci e Andrea Mantegna e d'òbras d'art coma per exemple La Darrièra Cena del da Vinci, n'èra plan considerada. Aquela riquesa pr'aquò atraguèt las armadas de poténcias nacionalas coma França emai Àustria que d'aquel temps èran mai organizadas, e que batalhèron un brave pauc de còps per Lombardia de la fin del sègle XV a l'intrar del XVIn. Aprèp la batalha decisiva de Pavia, lo ducat de Milan se faguèt lo ben d'Àustria, qu'a son torn lo donèt als Habsborgs austriacs d'Espanha: los mèstres novèls faguèron pas grand causa per melhorar l'economia lombarda emai al contrari impausèron una seguida creissenta de taussas que n'avián plan de besonh per finançar las guèrras europèas sempiternalas. La part orientala de la Lombardia modèrna, amb vilas coma Bergam e Breissa, pertanhiá a la Republica de Venècia, qu'avá començat d'estendre son influéncia de per la zòna a partir del sègle XIV.
Las pestiléncias (coma aquela de 1648, descricha per Alessandro Manzoni dins son roman Los Esposes promeses) e las condicions economicas qu'en general se degradavan dins l'Itàlia dels sègles XVII e XVIII, entravèron lo desvolopament de Lombardia. En 1706, l'Empèri Austriac tornèt prene lo poder e metèt en plaça qualques mesuras economicas e socialas qu'aguèron per efièch un cèrt mièlhs. Mas son règne s'acabèt a la fin del sègle XVIII quand las armadas francesas de Napoleon envasiguèron Lombardia e ne faguèron una província mièja independenta de l'Empèri de França.
La restauracion de la dominacion austriaca en 1815, jos la forma d'un estat mariòta apelat reialme de Lombardia-Venèt, aguèt ça que la de rasons amb los nòus ideals socials portats per l'èra napoleonenca. Lombardia venguèt un dels centres intellectuals que menèron a l'unificacion italiana. La Republica Populara de 1848 durèt pas, e Lombardia foguèt annexada al reialme d'Itàlia en 1859 aprèp la Segonda Guèrra Italiana d'Independéncia. A partir del sègle XIX, e amb un creis aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, Lombardia afortiguèt sa plaça de província d'Itàlia mai desvolopada economicament.
Amb l'annexion al reialme d'Itàlia en 1859, Lombardia prenguèt la sia forma territoriala actuala en ajustar l'Otrapò pavés (qu'èra la part sud de la província de Novara) a la província de Pavia. Lo 1èr de genièr de 1927, darrièr una restructuracion generala comandada pel govèrn de Mussolini, Varés venguèt independent en levant a Còme aperaquí 40 vilas fins al lac Major, e a Milan las ciutats de Busto Arsizio e de Gallarate. Doas autras províncias èran estadas constituidas lo 6 de març de 1992. Creèron la província de Lodi en tirant lo sud dels territòris de Milan fins a Pò. Res qu'una vila (San Colombano al Lambro) refusèt la novèla organizacion e mai se tròbe a 40 km de la capitala provinciala, depend encara de Milan. Lecco se separèt de la província de Còme en abandonant los territòris orientals del lac de Còme.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo sesen de la populacion italiana, siá quicòm coma dètz milions d'armas, abita Lombardia (lo 16.2% de la populacion nacionala; lo 2% de la populacion unionenca), es a dire qu'es la region d'Itàlia mai densament poblada aprèp Campània amb una fòrta concentracion dins la zòna metropolitana milanesa e los contrafòrts alpencs de las províncias de Varés, Còme, Lecco e Bergam, (1200 ab/km²), una densitat mejana pus bassa (250 ab/km²) dins l'airal de la plana padana e las valadas bassas de Breissa, e de densitats plan mai inferioras (mens de 60 ab/km²) dins las zònas montanhosas e l'Otrapò pavés.
Lo creis de la populacion regionala foguèt particularament important pendent las annadas 50, 60 e 70, gràcias a un desvolopament economic continú, tausses de natalitat nauts, e fluxes migratòris fòrts (especialament del Miègjorn italian). Amb las darrièras doas decennias, Lombardia se faguèt la destinacion d'un grand nombre d'immigrants estrangièrs, de tal biais qu'ara lo quart d'eles totes en Itàlia son estatjants de Lombardia. En 2008, l'institut nacional d'estadisticas italian, l'Istat, estimèt que 815 335 immigrants nascuts fòra país vivon en Lombardia, representant l'8,4% de la populacion regionala totala.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo produch interior brut de Lombardia (egal a mai de 298m € en 2005[1]) correspond gaireben al quart del PIB italian. En raportant aquesta donada a cada abitant, s'obten una valor de 31 600 € per abitant, çò qu'es gaireben 25% de mai que la mejana nacionala de 24 300 €[2].
Lo desvolopament de Lombardia es estat marcat pel creis del sector dels servicis dempuèi las annadas 1980, e en particular per l'aument de las activitats innovativas dins lo sector dels servicis a las entrepresas, del crèdit e dels servicis financièrs. A mesme temps, la fòrta vocacion industriala de la region n'a pas patit. Lombardia demòra, en efièch, la zòna industriala principala del país. La preséncia, e lo desvolopament, d'un plan grand nombre d'entrepresas pertanhent al sector dels servicis representa una situacion favorabla pel melhorament del procèssus productiu, aital coma pel creis de l'economia regionala.
Al sens larg, se pòt devesir la region en tres zònas per çò qu'es de l'activitat productiva. Milan, ont lo servici dels sectors compausa lo 65,3% dels emplecs; un grop de províncias, Varés, Còme, Lecco, Bergam e Breissa, tras qu'industrializadas, encara que per aquestes darrièrs dos, per planas, i aja tanben un sector agricultural ric. Fin finala, dins las províncias de Sondrio, Pavia, Cremona, Mantova e Lodi, i a una activitat agriculturala consequenta, e a l'encòp un desvolopament superior a la mejana del sector dels servicis. La productivitat de l'agricultura i es afirmada per un utilizacion plan generalizada d'engraisses e l'abondi tradicional d'aiga, multiplicat dempuèi l'Edat Mejana per la construccion (dessenhada en partida per Leonardo da Vinci) d'un malhum vast de sistèmas d'irrigacion. Las planas bassas se caracterizan per la cultura de cerealas destinadas al ferratge, culhidas fins a uèch fes l'an, de cerealas coma lo ris, lo blat e lo milh, e de la bledaraba de sucre. La produccion de las planas compren de cerealas, de legums, d'arbres fruchièrs e d'amoras. Las zònas pus nautas, fins als airals prealpencs emai alpencs del nòrd, produson frucha e vins. Tanben lai fan venir vacas (amb los tropèls pus denses d'Itàlia), pòrcs e motons.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Lo sistèma politic lombard s'inscriu dins lo quadre d'una democracia representativa presidenciala, que lo President del Govèrn regional es lo cap del govèrn, e d'un sistèma multipartit plurifòrm. Lo poder executiu es l'afar del Govèrn regional. Quant al poder legislatiu, es devolut a l'encòp al govèrn e al Conselh regional.
Lo partit centre-crestian de Democrazia Cristiana (DC) mantenguèt la màger part dels vòtes e dels poders de las vilas e províncias mai importantas fins a la fin de las annadas 1980; lo sosten a la primièra fòrça tradicionala de la politica italiana, lo Partit Comunista Italian (PCI), foguèt pauc a pauc questionat pel Partit Socialista Italian (PSI) fins al començament de las 90, quand l'escandal de corrupcion Mani Pulite que s'espandiguèt de Milan cap a la rèsta d'Itàlia, sonèt los classes per la quasi totalitat de la vièlha classa politica. Aquò, amb problèmas causats per l'immigracion e la desafeccion generala pel govèrn de Roma (que d'unes consideravan tròp orientat cap a las regions mens desvolopadas del sud d'Itàlia en tèrmes d'economia), menèt al creis subte del partit separatista de la Lega Lombarda, ara Lega Nòrd, qu'es extrèmament popular dins las zònas agriculturalas e las vilas mendres de la region. Uèi, Lombardia es la plaça fòrta de la coalicion de l'Ostal de las Libertats, e balhèt quicòm coma lo 57% de sas voses a Silvio Berlusconi per las eleccions generalas italianas de 2006.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Lombardia se devesís en 12 províncias.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_02/1-12022008-EN- AP.PDF
- ↑ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_02/1-12022008-EN- AP.PDF


text:
1749
Aquesta pagina concernís l'an 1749 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament d'un projècte major dau rèine de l'emperaire Qianlong : la restauracion de l'influéncia chinesa au nòrd d'Imalaia e en Asia Centrala. Ansin, una campanha de pacificacion foguèt organizada còntra Jinchuan, un estat tribau de Sichuan. Comandada personalament per l'emperaire, s'acabèt per una victòria aisada après una demonstracion de fòrça de l'armada Qing. Pasmens, lei tensions tribalas èran pas regladas e anavan entraïnar una guèrra fòrça murtriera 20 ans pus tard (→ 1771).
Oman[modificar | modificar la font]
Expulsion dei fòrças iranianas que s'èran installadas dins certanei vilas litoralas entre 1737 e 1744.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
PicheBorgne
PicheBorgne
PicheBorgne
Draquilhon
Dons, sias en vacanças????
Aviau decidat de pas trabalhar mai de tres jorns e fach ja una semana que siau dins la conjugason..
D'ont siais ?
PicheBorgne a écrit:tant que pos parlar amb de monde que parlan naturalament me pensi que qu{o pot anar ! car ieu coneissi de monde que la sabon escriure la lenga, que coneisson de monde que parlan plan e ne fan pas l'esfòrc de prene un accent correct e çò parier per l'intonacion.
Es verai?? M'agradarià tant de ben saupre parlar ......
PicheBorgne a écrit:e òc !!! mès las vesi pas passar !!!! perque de l'aute costat soi musicaire ! donc soi profitar del temps liure de las vacanças per espissar lo meu trabalh en musica.......
E qunta siguèt l'enfluencia de Joanda sus ton trivau musicau?
Yellow a écrit:PicheBorgne a écrit:e òc !!! mès las vesi pas passar !!!! perque de l'aute costat soi musicaire ! donc soi profitar del temps liure de las vacanças per espissar lo meu trabalh en musica.......
E qunta siguèt l'enfluencia de Joanda sus ton trivau musicau?
MDRRRR malurosament n'ai pas aguda un annada tota per espissar 'quel trabalh.... E io te disi, s'a d'autes lor cal un annada per registrar un album me bastaran duas setmanas a io !!!!
Quana puta de question quand meme MDRRRR !!!! M'as fach rire putanièr !!!!!!
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
1492
Aquesta pagina concernís l'an 1492 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Lo 2 de genier, capitulacion de la vila de Granada que marquèt la fin de la Reconquista e la disparicion dau darrier estat musulman de la Peninsula Iberica. Aqueu succès renforcèt la politica religiosa repressiva adoptada dins leis annadas 1470 per lei Rèis Catolics. D'efècte, lo 31 de març, lei Josieus espanhòus foguèron expulsats dau reiaume. Enfin, lo 12 d'octòbre, l'expedicion d'exploracion de Cristòl Colomb descurbiguèt lo continent american.
Emirat de Granada[modificar | modificar la font]
Capitulacion de Granada lo 2 de genier e fin de l'Emirat qu'èra lo darrier estat musulman de la Peninsula Iberica.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Invencion dau glòbe terrèstre per lo navigator alemand Martin Behaim (1459-1507).


text:
879
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 879 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Loís II en causa d'una malautiá lo 11 d'abriu. Sei fius Loís III e Carloman II li succediguèron e un partiment dau reiaume foguèt preparat per 880. Capitèron d'eliminar son cosin Uc de la succession mai deguèron luchar còntra Boson de Provença que s'èra tanben proclamat rèi e que ganhava de sostèns importants per restaurar l'ancian reiaume dei Burgonds. Pasmens, avans de començar aqueu combat, lei dos fraires deguèron s'ocupar d'una incursion vikinga qu'agantèt lo riu Vinhana. Lo 30 de novembre, i ganhèron una batalha resclantissenta còntra leis envasisseires.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de Constantin, fiu ainat de Basil e coemperaire. L'emperaire nomèt un autre fiu, Alexandre, coma coemperaire mai sa santat mentala comencèt de declinar.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Gràcias a l'aplant deis operacions militaras saffaridas còntra lo Califat, lo visir Al-Muwaffaq decidèt de concentrar de mejans importants per reprimir la Rebellion dei Zanj qu'ocupava lo sud d'Iraq dempuei 869. Una armada nombrosa e experimentada i foguèt mandada sota la direccion d'Al-Mutadid, fiu dau visir e futur califa en 892-902. En Mesopotamia Auta, acomençament d'una revòuta kharigista que foguèt vencuda en 881.


text:
Arrauta-Sharrita
Arrauta-Sharrita (en basco: Arrueta-Sarrikota, en francés: Arraute-Charritte) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Las comunas tòcatocantas que son Bidaishe e Càmer au nòrd, Vergüei-Vièlanava e Arancon a l'èst, Oreguer a l'oèst e Mansparrauta e Amoròs-Sucòs au sud.
Arrauta e Sharrita que s'unín lo 27 de junh de 1842 entà formar la comuna actuau.
L'agricultura e l'elevatge que son la basa economica de la vila:
La silvicultura (la cultura deus bòscs) e l'elicicultura (los carcòlhs) qu'an tanben d'importància.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sant Pèir a Arrauta, deu sègle XIX, on se tròba un retaule deu sègle XVIII e la capèra funerària de Samakoitz.


text:
Circ
Un circ es un espectacle artistic, d'abituda itinerant, que inclosís acrobatas, palhassas, mascs, dombadors d'animals e d'autres artistas. Pòt s'adreçar a un public infantil, adulta o de populacion que se desira sortir de la tristesa o del tust provocat per una guèrra recenta per exemple. Lo circ es presentat en l'interior d'una granda tenda que compòrta de pistas e de galeriás de sètis pel public. Las pistes dels circs sont abitualament d'airals circulars que se presentan l'espectacle; lo circ de tres pistes es considerat mai atractiu a causa la varietat dels espectacles de que se donan a l'ora d'ara. Lo circ es referís tant a l'edifici coma a l'espectacle.
A l'ora d'ara existisson de circs estables e fixes geograficament, e qualques una presentan pas d'espectacle animals, plan sovent lo circ contunha d'aver un caractèr passatgièr, que pòt èsser anonciat per una desfilada, avisant a las gents que lo circ arriba .
Ara les arts circenses son pas solament donats dins de pistas de circ, mas que tanben son d'espectacles o partidas d'espectacles donats dins autres luòcs.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Circ roman.
- Circ Pinder
- Cirque du Soleil, importanta companhiá canadenca de circ.
- Lido, escòla de circ basada a Tolosa
- Circ contemporanèu
- Circ natural


text:
K
K es l'onzena letra e l'ochena consonanta de l'alfabet latin. A un emplec fòrça limitat en occitan qu'i apareis mai que mai dins la toponimia estrangièra o dins la transcripcion e se pronóncia [k]. Seguida d'una h, forma un digraf, -kh-, que representa lo son [x] dins las transcripcions de noms e toponims estrangièrs
Interven coma abreviacion del prefix quilo-/kilo- dins mantun mot coma quilomètre (km), quilograma (kg), quilohertz (kHz) e en informatica (kb per kilobit, kB per kilobyte etc...).
En quimia es, jos sa forma majuscula, lo simbòl del potassi e en fisica s'emplega per lo gra kelvin.
Origina[modificar | modificar la font]
Se pensa que l'escritura actuala d'aquesta letra es venguda per l'etrusc, que faguèt una adaptacion de la kappa grèga. L'evolucion grafica de la letra seriá la seguenta:


text:
Chercher dans les environs
Liens sponsorisés
Itinéraires dans les environs
Curiosités dans les environs
Contenu correspondant
Hôtels tout près
Restaurants tout près
Liens sponsorisés
Adresse: France, Lorraine
Nombre de textes: 1
Walygator Parc, anciennement Big Bang Schtroumpf, Walibi Schtroumpf puis Walibi Lorraine, est un parc d’attractions situé sur la commune française de Maizières-lès-Metz dans le département de la Moselle en région Lorraine.
Classifiez ce lieu d'intérêt
Lien vers un itinéraire


text:
Guindrecourt-sur-Blaise
Guindrecourt-sur-Blaise es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat se tròba a costat de las municipalitats de Blaise, Ambonville, Daillancourt e de Marbéville e a 36 km de Chaumont e a 14 km de Vignory
Cette commune se trouve à côté des communes de Blaise, Ambonville, Daillancourt et de Marbéville et à 36 km de Chaumont et à 14 km de Vignory
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s- Charlemagne en parlar en la siá carta a las leudes Létrique e Adémare. Guindrecourt-Sus-Blaise se trucava antany : Gundricors e Guindricort
Au Modèl:S- Charlemagne en parle dans sa lettre aux leudes Létrique et Adémare. Guindrecourt-sur-Blaise s'appelais autrefois : Gundricors et Guindricort


text:
Prèmi Nobel de Quimia
La lista çai jos compren totes los laureats del Prèmi Nobel de Quimia de 1901 fins a l'ora d'ara.
Ans 1900[modificar | modificar la font]
pels servicis extraordinaris qu'a rendut amb las descobèrtas de las leis de la dinamica quimica e de la pression osmotica de las solucions
pels servicis extraordinaris qu'a rendut per sos trabalhs sus la sintèsi dels idrats de carbòni e de las purinas
pels servicis extraordinaris renduts a l'avançament de la quimia per sa teoria de la dissociacion de las electrolitas
en reconeissença de la descobèrta dins l'aire d'elements gasoses inèrtes, e de la determinacion de lor posicion dins la taula periodica
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia organica e industriala, gràcias a sos trabalhs suls colorants organics e los compausats idroaromatics
en reconeissença dels grands servicis qu'a rendut per la descobèrta del fluòr e de sas proprietats, e per aver mes a disposicion de la sciéncia lo forn electric que pòrta son nom
per sas recèrcas en bioquimia e la descobèrta de la fermentacion en l'abséncia de cellulas
per sas recèrcas sus la desintegracion dels elements e la quimia de las substàncias radioactivas
en reconeissença de sos trabalhs sus la catalisi e per sas recèrcas suls principis fondamentals que govèrnan los equilibris quimics e las velocitats de reaccion
Ans 1910[modificar | modificar la font]
en reconeissença dels servicis renduts a la quimia organica e a l'industria quimica per sos trabalhs de pionièr dins lo domeni dels compausats aliciclics
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia per sa descobèrta dels elements radi e polòni, per aver isolat lo radi e estudiat la natura e los compausats d'aqueste element remirable
¹ per sa descobèrta del reactiu dich de Grignard, lo qual a permés de complir de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
² per son metòde d'idrogenacion dels compausats organics en preséncia de metals finament devesits, çò qu'a permés de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
per sos trabalhs sus las ligasons dels atòms dins las moleculas, gràcias als quals a portat un esclairatge novèl sus d'estudis anteriors e dobèrt de domenis novèls de recèrca, tot particularament en quimia minerala
en reconeissença de sas determinacions precisas dels peses atomics d'un grand nombre d'elements quimics
per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla
per la sintèsi de l'ammoniac a partir de sos elements
NB : prèmi decernit en 1919 e remés en 1920
- 1919 Prèmi non decernit
Ans 1920[modificar | modificar la font]
en reconeissença de sos trabalhs en termoquimia
per sas contribucions a sas coneissenças de la quimia de las substàncias radioactivas, e per sas recèrcas sus la natura dels isotòps
per sas descobèrtas gràcias a l'espectromètre de massa, d'un grand nombre d'isotòps non radioactius, e mai per l'enonciat de la règla dels entièrs per las massas atomicas
per son invencion del metòde de microanalisi de las substàncias organicas
- 1924 Prèmi non decernit
per sa demostracion de la natura eterogenèa de las solucions colloïdalas e pels metòdes qu'a utilizat, los quals son venguts d'un interès fondamental dins la quimia colloïdala modèrna
per sos trabalhs suls sistèmas dispersats
per sas recèrcas sus la constitucion dels acids binaris e de las substàncias aparentadas
pels servicis renduts per sas recèrcas sus la constitucion dels esteròls e lors relacions amb las vitaminas
per lors trabalhs sus la fermentacion dels sucres e los enzims qu'i participan
Ans 1930[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus la constitucion de l'emina e de la clorofilla e especialament per la sintèsi de l'emina
en reconeissença de lor contribucion dins la descobèrta e lo desvolopament dels metòdes quimics jos nauta pression
per sas descobèrtas e trabalhs dins lo domeni de la quimia de las superfícias
- 1933 Prèmi non decernit
per sa descobèrta de l'idrogèn pesuc
en reconeissença de lors sintèsis d'elements radioactius novèls
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura moleculara gràcias a sas recèrcas suls moments dipolars e sus la difraccion X e electronica dels gases
¹ per sas recèrcas suls glucids e la vitamina C
² per sas recèrcas suls carotenoïdes, las flavinas e las vitaminas A e B2
per sos trabalhs suls carotenoïdes e las vitaminas
¹ per sos trabalhs sus las ormonas sexualas
² per sos trabalhs suls polimetilèns e los terpèns superiors
Ans 1940[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus l'utilizacion dels isotòps coma traçaires dins l'estudi dels procèssus quimics
per sa descobèrta de la fission dels nuclèus pesucs
per sas recèrcas e sas invencions en quimia agricòla e alimentària, e especialament per son metòde de conservacion del ferratge
¹ per la descobèrta de la cristallizacion dels enzims
² per la preparacion d'enzims e de proteïnas viralas jos forma purificada
per sas recèrcas sus las substàncias vegetalas d'importància biologica, particularament los alcaloïdes
per sas recèrcas sus l'analisi per electroforèsi e adsorpcion, e en particular per sas descobèrtas de la natura complèxa de las seroproteïnas
per sas contribucions a la termodinamica quimica, e en particular per aver estudiat las proprietats dels còrses a temperatura fòrça bassa
Ans 1950[modificar | modificar la font]
per aver descobèrt e desvolopat la sintèsi dienica
per lors descobèrtas dins la quimia dels elements transuranians
per lor invencion de la cromatografia de partiment
per sas descobèrtas dins lo domeni de la quimia macromoleculara
per sas recèrcas sus la natura de la ligason quimica e lors aplicacions a la determinacion de l’estructura de substàncias complèxas
per sas recèrcas suls compausats sofrats d'importància biologica e particularament per la primièra sintèsi d'una ormona polipeptidica
per lors recèrcas suls mecanismes de las reaccions quimicas
per sos trabalhs sus las nucleotids e las coenzims nucleotidics
per son trabalh sus l’estructura de las proteïnas, especialament la de l'insulina
per la descobèrta e lo desvolopament del metòde d'analisi polarografic
Ans 1960[modificar | modificar la font]
per son metòde de datacion al carbòni 14 utilizable en arqueologia, geofisica, e dins d'autres domeni de la sciéncia
per sos trabalhs sus l'assimilacion del dioxide de carbòni sus las plantas
per lors trabalhs sus l’estructura de las proteïnas globularas
per lors descobèrtas dins lo domeni de la quimia e de la tecnologia dels nauts polimèrs
per la determinacion per la tecnica de la cristallografia de rais X de l’estructura d'importantas substàncias biologicas.
per sas realizacions remirablas dins l'art de la sintèsi organica
per son trabalh fondamental concernent las ligasons quimicas e l’estructura electronica de las moleculas pel metòde de las orbitalas molecularas
per lors estudis de las reaccions quimicas extrèmament rapidas efectuadas en perturbant l'equilibri amb l'ajuda d'impulsions d'energia cortetas
per la descobèrta de las relacions recipròcas que pòrta son nom e que son fondamentalas dins la termodinamica dels procèssus irreversibles
per lor contribucion al desvolopament del concèpte de conformacion e son aplicacion en quimia
Ans 1970[modificar | modificar la font]
per la descobèrta dels nucleotids-sucres e de lor ròtle dins la biosintèsi dels idrats de carbònis
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura electronica e de la geometria de las moleculas, e en particular dels radicals liures
¹ per sos trabalhs sus la ribonucleasa, e especialament los que concernisson la relacion entre la sequéncia dels acids aminats e la conformacion biologicament activa
² per lor contribucion a la coneissença de las relacions entre l’estructura quimica e l'activitat catalitica del centre actiu de la ribonucleasa
per lors trabalhs de pionièrs, realizats independentament, suls compausats organometallics apelats compausats sandwich
per sos trabalhs teorics e experimentals dins lo domeni de la quimia fisica macromoleculara
¹ per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las reaccions enzimaticas
² per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las moleculas e de las reaccions organicas
per sos trabalhs sus l’estructura dels borans, qu'an portat un esclairatge novèl sus la ligason quimica
per sa contribucion a la termodinamica del non-equilibri, e mai particularament per la formulacion de la teoria de las estructuras dissipativas
per sa contribucion a la compreneson del transferiment de l'energia biologica per la teoria quimiosmotica
pels progrèsses aportats, per lors trabalhs respectius, suls compausats del bòr e del fosfòr, als metòdes de la sintèsi organica
Ans 1980[modificar | modificar la font]
¹ per sos estudis fondamentals de la bioquimia dels acids nucleïcs, e en particular de l'ADN recombinant
² per lors contribucions a la determinacion de las sequéncias de basas dins los acids nucleïcs
per lors teorias, desvolopadas caduna separadament, sul cors de las reaccions quimicas
per aver desvolopat la microscopia electronica cristallografica e per aver determinat l’estructura dels complèxes acids-nucleïcs proteïnas biologicament importants
per sos trabalhs suls mecanismes de las reaccions per transferiment d'electrons, en particular dins los complèxes metallics
per son desvolopament de la metodologia de la sintèsi quimica sus matritz solida
per lors realizacions remirablas dins la mesa al punt de metòdes dirèctes de determinacion de las estructuras cristallinas
per lors contribucions a la dinamica dels procèssus quimics elementaris
per l'elaboracion e l'utilizacion de molecula exercent, del fach de lors estructuras, d'interaccions nautament selectivas
per la determinacion de l’estructura tridimensionala d'un site de la reaccion fotosintetica
per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc
Ans 1990[modificar | modificar la font]
pel desvolopament de la teoria e de la metodologia de la sintèsi organica
per sas contribucions al desvolopament de l'espectrometria de ressonància magnetica nucleara a nauta resolucion
per sas contribucions a la teoria de las reaccions per transferiment d'electrons dins los sistèmas quimics
¹ per son invencion de la reaccion en cadena implicant l'ADN polimerasa
² per sas contribucions fondamentalas a la coneissença de la mutagenèsi e a l'estudi de las proteïnas
per sas contribucions a la quimia de las carbocacions
- 1995 Paul J. Crutzen Païses Basses, Mario J. Molina Estats Units/Mexic e F. Sherwood Rowland Estats Units
per lors trabalhs sus la quimia de l'atmosfèra, particularament en çò que concernís la formacion e la descomposicion de l'ozòn
per lor descobèrta de las fullerènas
¹per lor elucidacion del mecanisme enzimatic de la sintèsi de l'adenosina trifosfat
²per la primièra descobèrta d'un enzim transportaire d'ions, lo Na+,K+-ATPase
¹per sa teoria de las foncions de densitat
²per aver desvolopat de metòdes de calculs informatics en quimia quantica
per sos estudis dels estats de transicion de las reaccions quimicas, en utilizant l'espectroscopia de femtosegonda
Ans 2000[modificar | modificar la font]
per la descobèrta e lo desvolopament de polimèrs conductors
¹per lors trabalhs sus las reaccions d'idrogenacion amb catalisi quirala
²per sos trabalhs sus las reaccions d'oxidacion en catalisi quirala
¹per lor desvolopament dels metòdes de desorpcion per ionizacion doça per d'analisis de macromoleculas biologicas per espectrometria de massa
²per son desvolopament de l'espectroscopia per ressonància magnetica nucleara per la determinacion de l’estructura tri-dimencionala de macromoleculas biologicas en solucion
¹per la descobèrta de las aqüaporinas dins las membranas cellularas
²per sos estudis estructurals e mecanistics dels canals ionics dins las membranas cellularas
per lors trabalhs sus la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina
per lors trabalhs sul desvolopament del metòde de la metatèsi en sintèsi organica
- 2006 Roger D. Kornberg Estats Units
per l'estudi de las basas molecularas de la transcripcion eucariotica, qu'explica lo procès pel qual l'informacion genetica de DNA es copiada a RNA
- 2007 - Gerhard Ertl Alemanha
Per sas recèrcas a prepaus de las reaccions quimicas en las superfícias solidas
- 2008 Martin Chalfie Estats Units, Osamu Shimomura Japon, Roger Y. Tsien Estats Units
per lors trabalhs sus la proteïna fluorescenta verda
- 2009 Venkatraman Ramakrishnan Estats Units, Thomas A. Steitz Estats Units, Ada E. Yonath Israèl
per lors trabalhs sus lo ribosòma
Ans 2010[modificar | modificar la font]
- 2010 Richard Heck Estats Units, Ei-ichi Negishi Japon, Akira Suzuki Japon
per lo cross coupling dens las reaccions catalisadas per palladi en sintèsi organica for palladium-catalyzed cross couplings in organic synthesis
- 2011 Daniel Shechtman Israèl
per la discoberta dels quasicristals
- 2012 Robert Joseph Lefkowitz Estats Units e Brian Kent Kobilka Estats Units
"for studies of G-protein-coupled receptors"


text:
Valença
Valença (oficialament en francés Valence) es una vila d'Occitània, en Daufinat. Es lo chapluec dau departament de Droma, dins la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Lo gentilici es valentinés -esa o valentin -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nòta: lo gentilici en correspondent a Valença es Valentinés, mas lo Valentinés designa tanben una de las ancianas províncias de França en avent per capital Valença e en fasent partida de la província del Daufinat.


text:
Peso (Argentina)
Lo Peso qu'ei la moneda nacionau d'Argentina. Que ho mès en circulacion a partir de 1992 en bèth remplaça l'Austral, ua moneda ligada istoricament a la legislatura deu president Raúl Alfonsín. Alavetz, un Peso que valèva 10 000 austral per'mor de l'inflacion.
La creacion deu Peso que ho au son torn pro ligada dab la politica de la legislatura deu successor d'Alfonsín, Carlos Saúl Menem, marcada per la convertibilitat de 1 Peso dab la valor d'1 Dolar american. Aquesta convertibilitat que ho trencada en 2002 com reaccion contra la crisi economica peu president Eduardo Duhalde.
Lo Peso qu'ei subdividit en centavos.
Las monedas en circulacion que son d'ua valor de 1 centavos, 5, 10, 25 e 50 e de 1 Peso.
Los bilhets que son de 2 Pesos (dab la cara de Bartolomé Mitre), 5 (dab la cara de José de San Martín), 10 (dab la cara de Manuel Belgrano), 20 (dab la cara de Juan Manuel de Rosas), 50 (dab la cara de (Domingo Faustino Sarmiento) e 100 (dab lacara de Julio Argentino Roca).


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 8 de juny de 2011
Inchas (Espiulas) de boha.
La prumèra qu'ei de non pas jamès enfrénher: quan ua incha soa plan, non sajes pas jamès de modificar-la ni de tocar-la (lhevat tà afinar l'instrument, plan segur), quin que'n sia l'aspècte.
La segona: se la gana e't gaha de modificar ua incha tà sajar d'amelhorar-la, vau més que sages de'n fabricar uas de las navas e de deishar las modificacions de l'existenta a un professionau.
Doncas, tà apatzar la mea frustracion, qu'èi decidit de hicar-m'i, a sajar de fabricà'm inchas simplas.
Olle Gällmo qu'explica n'ei pas complicat de fabricar ua cornamusa suèca, levadas las inchas. Lo "challenge" vertadèr, ce ditz lo mèste de la säckpipa, qu'ei de hèr inchas de las bonas. Las inchas de säckpipa non son guaire diferentas de las de la boha, en tot cas la tecnica de fabricacion qu'ei la medisha, sonque las mesuras deu tròç de canya e de la lengüeta pòden variar, plan segur.
Doncas qu'èi dus documents tà m'ajudar: lo petit obratge de Bernard Desblancs sus las inchas simplas, editat peu Conservatòri Occitan, e l'excellent sit d'Olle Gällmo sus la säckpipa.
Dab inchas ben talhadas a partir de tròç de canha (Arundo donax), Olle que pòt guanhar ua nota aguda mes, sonqu'en auçar la pression deu sac. N'avem un exemple en la segonda partida d'aqueth aire (a 0:58, 0:59, e enqüera a 1:10-1:11).
.
tirada deu sit d'Olle Gällmo). Un aute avantatge de la säckpipa qu'ei l'amplitud deu jòc, qui pòt cobrir ua octava e mieia versus sonque ua octava tà la boha.
L'avantatge de la boha per arrrepòrt a la säckpipa qu'ei de poder hèr variar la nòta deu "bordon" durant la melodia.


text:
Penélope comencèt de pichona en fasent de modèl, de dançaire e de presentairitz de programas de television. Estudièt durant nòus ans en lo Conservatòri Nacional de Madrid (quatre ans d'interpretacion corporala e tres ans de balet espanhòl). Assistiguèt tanben a classas de dança jazz.
La siá carrièra comencèt amb qualques ròtles segondaris que recebèron de criticas favorablas, coma lo qu'interpretèt en l'estranh film de Bigas Luna, Jamón, jamón (1992), pel qu'atenguèt un prèmi Goya, e en lo film de Pedro Almodóvar nomenat a un BAFTACarne trémula (1997). La siá estela contunhèt ascendent en trabalhant de nòu amb Almodóvar a Todo sobre mi madre (1999). Aquel ròtle li porgiguèt una mai granda reconeissença del public, doncas que lo film atenguèt l'Oscar a la Melhor Pellicula de Parlar Pas Anglés.
Es coneguda mondialament per la siá facieta cinematografica, en participant a pelliculas realizadas en francés, italian, castelhan, anglés e d'autres idiòmas, amb las qu'a atengut unes succèsses importants. Lo sieu estil crus e ingenu de crear de personatges, en combinacion amb la siá agradiua beutat latina, captèron l'atencion de Hollywood e li assegurèron tot una serie de significants ròtles segondaris que la emparellaren en la pantalha amb qualques unas de las estelas masculinas mai importantas de la siá indústria, talas coma Tom Cruise a Vanilla Sky (2001), Johnny Depp a Blow (2001), Nicolas Cage a Captain Corelli's Mandolin (2001).
Foguèt la primièra actritz espanhòla en èsser candidata als Oscar e als Glòbs d'Aur en la categoria de melhor actritz per lo sieu ròtle en la pellicula espanhòla Volver. Aquelas nomenacions se vegèron recompensadas lo 2009 en recebre l'estatueta de l'Academia per lo sieu ròtle de María Elena a la co-produccion catalana de Woody Allen, Vicky Cristina Barcelona, que li valguèt la Oscar a la melhor actritz segondària çò 22 de febrièr del 2009.
Malgrat del succès coma actritz, los sieus ròtles a Hollywood son estats mai lèu discrètes, foguèt lo sieu romance amb Tom Cruise lo primièr que cridèt l'atencion del public nòrd-american, e pas la qualitat de lo sieu trabalh.


text:
Mirèlha Mathieu
Mirèlha Mathieu (Avinhon : lo 22 de julhet de 1946 ; en francés Mireille Mathieu) es una cantarela provençala que s'es impausada coma una dei pus importanta figura de la varietat francesa de sa generacion. Sa carriera comencèt dins un concors de cant de la vila d'Avinhon (foguèt seconda a sa premièra presentacion - darrier Miquèla Torr - puei capitèt l'annada seguenta) ; a costat de sa notorietat en França e en lenga francesa, conèguèt una fama internacionala majora en cantant dins un grand nombre de país e de lengas en tot inclure l'occitan.


text:
1 Bon Nadau ! le Mer 24 Déc - 17:57
admin
Trobador !!
Nombre de messatges : 1813
Atge : 32
Dialècte : Gascon
Nivèl de Lenga : Parli corentament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Quiòsc
Date d'inscription : 17/02/2007
Anem ! Vos volèvi har un forum dab plumalhons que caden sus l'ecran, puish, me soi brembat qu'ac sabevi pas har ...
Non desbrembatz pas de har la halha de Nadau tà caçar las broshas e los posoèrs !
Gaujós Nadau !
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR


text:
1547
Aquesta pagina concernís l'an 1547 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fin dei premiereis invasions oròmos còntra Etiopia après la capitada de negociacions diplomaticas entre aqueu pòble nomada qu'èra a migrar vèrs lo nòrd e lo negus Gelawdewos (1540-1559). D'efèct, lo sobeiran etiopian capitèt de desviar leis invasions vèrs la ciutat-estat musulmana de Harrar que son territòri foguèt totalament pilhat entraïnant una famina grèva.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de l'insureccion acomençada en 1546 per unei pòbles maias còntra leis Espanhòus e seis aliats maias. Lei Cupules e lei Cocomes foguèron obligats de se retirar pauc a pauc en fàcia dei tropas espanhòlas que capitèron de reconquistar tornarmai lei vilas d'Uaymil e de Chactemal au començament de l'annada. Puei, capitèron tanben de rompre lo sètge de Salamanca de Bacalar. En març, lei centres principaus de la revòuta (Tazes, Cupul, Cochuah, Uaymil e Chactemal) èran tornarmai contrarotlats per Espanha. Lei darriereis insurgents se retirèron dins lo nòrd-èst de la peninsula de Yucatan a Chikinchel que foguèt finalament conquistat per Francisco Tamayo Pacheco.
Aquela desfacha marquèt la fin de l'independéncia dei ciutats-estats maias dau nòrd e dau litorau de Yucatan. La region foguèt integrada au sen de l'Empèri Espanhòu. En revènge, lei pichonei vilas maias dau centre de la peninsula, fòrça isoladas, demorèron independentas fins au sègle XVII. La darriera, Tayasal, foguèt solament conquistada en 1697 après un sètge malaisat.


text:
Bellange (Mosèla)
Bellange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Importanta activitat templière jos la proteccion dels ducs de Lorraine : bastiment d'una glèisa romane.
- Los #dire de la municipalitat #tornar al abbaye de Neumunster fins a Modèl:La s, de contunh als comtes de Nassau e, a Modèl:La s, a la collégiale Sant-Etienne de Vic.
- Déclin E diminucion démographique dempuèi la XIXen.
- Importante activité templière sous la protection des ducs de Lorraine : construction d'une église romane.
- Les dîmes de la commune revinrent à l'abbaye de Neumunster jusqu'au XVIen, puis aux comtes de Nassau et, au XVIIen, à la collégiale Saint-Etienne de Vic.
- Déclin et diminution démographique depuis le XIXen.


text:
Alex Hepburn
Alexandra Hepburn, pus conoscuda coma Alex Hepburn (Londras, 25 de decembre de 1986) es una cantaira e composidora escocesa. Se faguèt celèbra mondialament en 2013 gràcias a sa cançon Under. Sa votz particulara fa que siague sovent comparada a Janis Joplin.
Biografia[modificar | modificar la font]
Alex Hepburn nasquèt a Londras en 1986 dins una familha originària d'Escòcia. En 1995 amb sos parents s'installèt en Provença, a Vaubona e lai demorèron quatre ans. Tornèron puèis a Londras e Alex arrestèt l'escòla quand aviá 16 ans. Quand aguèt 18 ans, la mòrt de son paire la nafrèt priondament. En 2011 faguèt la primièra part d'un concèrt de Bruno Mars. Sortiguèt son primièr album Together alone lo 15 d'abrial de 2013.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Together alone (2013)


text:
Fry
Fry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En la vallée de la Andelle, entre Forgis-las-Aigas e La Feuillie.
Dans la vallée de l'Andelle, entre Forges-les-Eaux et La Feuillie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 900, Gautier de la Ferté, fils de Renaud de Gournay cedís la glèisa a las chanoines de la Ferté-Sant-Samson. En 1040, tòrna al abbaye de Sigy.
Luòc de creacion de la lampe Pigeon per Charles Pigeon.
En 900, Gautier de La Ferté, fils de Renaud de Gournay cède l'église aux chanoines de la Ferté-Saint-Samson. En 1040, elle revient à l'abbaye de Sigy.
Lieu de création de la lampe Pigeon par Charles Pigeon.