text:
Galen
Galen o Claudi Galen (grèc ancian: Γaλnvός, Galinos; latin: Claudius Galenus) nascut a Pergamum en 131 aprèp lo Crist, mòrt en 201, foguèt un mètge grèc de l'Antiquitat. Lo pichon nom Claudi es absent dels tèxtes grècs e apareis sonque a la Renaissença.
Considerat coma un dels paires de la farmacia, aguèt una influéncia durabla sus la medecina europèa, en particular per l'intermediari dels mètges josieus e musulmans a l'Edat Mejana.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Galen, nascut dins la ciutat grèga de Pergamum (uèi Bergama, Turquia), èra lo filh d'un ric arquitècte nomenat Aeulius Nicon. S'interessava d'un biais eclectic a l'agricultura, l'arquitectura, l'astronomia, l'astrologia, e la filosofia; fin finala se concentrèt sus la medecina.
A l'edat de vint ans devenguèt un terapèuta associat del dieu Asclèpi dins lo temple local per quatre ans. Aprèp la mòrt de son paire en 148 o 149, se n'anèt per estudiar a Esmirna, Corint e Alexàndria per un periòde de dotze ans. Quand tornèt a Pergamum en 157, trabalhèt coma mètge dins una escòla de gladiators per tres o quatre ans. D'aquel temps aqueriguèt una granda experiéncia dins lo tractament dels traumàs e feridas. Agaitarà pus tard las nafraduras coma de « fenèstras dins lo còrs ».
Galen capitèt qualques operacions audaciosas que foguèron pas pus realizadas per almens dos millennis, coma la cirurgia del cervèl o dels uèlhs. Per operar la cataracta, Galen inserissiá un instrument coma una longa agulha dins l'uèlh darrièr lo cristallin. Mas la pus pichona deca podiá provocar la cecitat definitiva. Dins divèrses domenis Galen establiguèt las basas de la medecina modèrna.
En 162, se n'anèt a Roma ont escriguèt e legiguèt fòrça e demostrèt publicament sa coneissença de l'anatomia. Aqueriguèt la reputacion d'un mètge experimentat e sa practica èra fòrça apreciada. Un dels seus clients èra lo cònsol Flavius Boethius que l'introdusiguèt a la cort imperiala ont venguèt lo mètge de l'emperaire Marc Aurèli. Mai tard, tractèt tanben Lucius Verus, Commòde e Septimi Sever. Galen auriá parlat e escrit dins son grèc natiu, que seriá estat popular dins la ciutat de Roma. Tornèt brèvament a Pergamum en 166-169.
Galen passèt la rèsta de sa vida a la cort imperiala, a escriure e experimentar. Realizèt la viviseccion de nombrós animals per tal d'estudiar las foncions dels rens e la mesolha espinala. Son subjècte favorit èra lo macaca de Gibartar. Se ditz qu'emplegava vint escribas per consignar sos trabalhs. En 191, un fuòc dins lo Temple de Patz destrusiguèt una partida de sos escrichs. La data exacta de sa mòrt es generalament situada a l'entorn de 200, basada sus una referéncia del sègle X, lo Suda lexicon. D'autres, ça que la, l'estiman cap a 216, sus la basa de sos darrièrs escriches situats vèrs 207.
Eretatge[modificar | modificar la font]
Los escriches de Galen sus l'anatomia èran la basa del "curriculum" del mètge d'universitat medieval. A l'entorn de las annadas 1530, un mètge e anatomista bèlga nomenat Andreas Vesalius aguèt per projècte de traduire mantun tèxtes grècs de Galen en latin. Lo trabalh pus famós de Vesalius, De Fabrica foguèt fòrça influénçat per los escriches de Galen. Vesalius cercava de reviscolar los metòdes de disseccion e la filosofia naturala de Galen. Faguèt el meteis la disseccion d'un cadavre uman, çò que fins alara èra pas estat fach, e foguèt una evolucion logica del trabalh de Galen. Alara que l'apròcha de Galen demorava sens cambiament dins l'universitat medievala, Vesalius promoguèt e expausèt Galen dins los seus corses, en utilizant de metòdes d'estampariá amb de libres, e demostracions practicas[1].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Revolutionizing the Sciences: European Knowledge and Its Ambitions, 1500-1700, by Peter Dear. Princeton University Press, New Jersey. 2001. pp.37-39


c: text/html

text:
-239
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -239 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Mercenaris. Après lei desfachas de Hannon lo Grand, una pichona armada foguèt fisada a Hamilcar Barca per alunchar de la capitala la menaça dei mercenaris en revòuta e de seis aliats. En despiech de son inferiotat numerica, Hamilcar averèt la batalha dau riu Bagradas que li permetèt de reconquistar Utica e de jònher la cavalariá numida de Naravas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Camila O'Gorman
Camila O'Gorman (Buenos Aires, 1828 – San Andrés, Partit deu General San Martín, Província de Buenos Aires, lo 18 d'agost de 1848) que ho ua gojata qui ho fesilhada a ueit mes de prenhatge per'mor d'aver viscuda ua passion amorosa dab un prèste, Ladislao Gutiérrez, lo pair deu son nenet.
Qu'èra hilha d'un oligarque d'origina irlandesa e d'un famosa francesa coneguda en Buenos Aires com Madame Perichon o la Perichona.
Après aver começada la soa relacion dab Gutiérrez los dus aimadors que huegèn de cap a la Província de Corrientes. Argentina que vivèva alavetz dens un estat de guèrra civila enter los Federeaus gavidats peu cap d'estat Juan Manuel de Rosas e lo Unitaris. Quan l'ahar de Camila O'Gorman petè, los Unitaris, enter eths Domingo Faustino Sarmiento que'n proheitèn entà díser qu'èra la pròva de la perversion de la joentut peu regim federau.
Quan los aimadors e hon près, la comunautat irlandèsa qu'avó paur a l'escàdal e la justícia que'us condemnè a maugrat de l'amistat de Camila O'Gorman dab Manuelita Rosas, la hilha de Juan Manuel de Rosas.
Après aver fesilhat Gutiérrez, lo peloton de sordats que refusè de fesilhar camila e lo son nenet, e que'u he fin finala devath la miaça de las armas deu lor oficièr. Que hon fesilhat per desaubediència après.
L'ahar de Camila O'Gorman que ho près com subjècte d'un famós filme argentin : Camila nominat entà l'Oscar deu miélher filme estrangèr en 1984. Ua auta adaptacion qu'èra jà estada virada en 1910.


text:
Wikipèdia:Modèls/Espaci Discussion Utilizaire
Los modèls çaijós son destinats a èsser meses sus la pagina de discussion d'un utilizaire. Mercés de los repertoriar sus Categoria:Modèl messatge utilizaire.
Messatges de Benvenguda[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben Wikipèdia:Messatge de Benvenguda.
Avertiments[modificar | modificar la font]
Aquestes messatges son de metre sus la pagina de discussion d'un utilizaire anonim qu'ajusta de contengut non pertinent. Çaquelà, las cal pas utilizar que s'aqueste utilizaire recidiva, perque los « pichons tèstes » son corrents. Tanben cal pensar de los escafar aprèp un cèrt temps, en cas d'adreça IP dinamica. Vejatz tanben Wikipèdia:Messatge a un anonim.
De metre quand l'utilizaire es estat blocat, per vandalisme repetit. La durada es de balhar en paramètre (l'unitat es per defaut jorn(s)).
En despièch dels messatges que vos avèm mandats, avètz cregut bon de pas téner compte de nòstres avertiments.
En consequéncia, un administrator vos a blocat per una durada de 3 jorn(s).
Passat aqueste tèrme, poiretz escriure tornarmai regularament sus Wikipèdia.
Se recebètz aqueste messatge sens rason aparenta, mercé de l'ignorar. Significa simplament qu'avètz d'ara enavant l'adreça Internet de qualqu'un qu'a fach de tèsts sus Wikipèdia e a contunhat malgrat las demandas puèi las mesas en garda.
Per un utilizaire blocat fins a novèl òrdre.
En despièch dels messatges que vos avèm adreçats (veire çai-sús), avètz cregut bon de téner pas compte de nòstres avertiments.
En conseqüéncia, un administrator vos a blocat per una durada indeterminada. Se lo blocatge veniá a èstre revocat, poiriatz editar tornarmai regularament sus Wikipèdia.
Se recebètz aqueste messatge sens rason aparenta, mercé de l'ignorar. Significa simplament qu'avètz d'ara enavant l'adreça Internet de qualqu'un qu'a perturbat lo foncionament de Wikipèdia e qu'es estat blocat temporàriament.
Per una adreça IP partejada per l'ensemble d'una ret informatica.
Conselhs[modificar | modificar la font]
Per senhalar qualques errors frequentas als debutants.
Quand un utilizaire ven de signar un article enciclopedic (frequent çò los novèls).
|pagina=(indicatz la pagina en question) }}~~~~
Aqueste modèl s'utiliza quand un contributor opèra de modificacions sus una pagina sens n'indicar los motius dins la boita de resumit o dins la pagina de discussion de l'article.
Venes d'operar de modificacions sus la pagina [[{{{page}}}]] e te'n mercegi.
En revenge, los motius de ton intervencion son pas estats indicats dins la boita de resumit ni dins la pagina de discussion. Aquestes motius son fòrça utils per los contributors que luchan contra lo vandalisme. Es possible de precisar aquestas modificacions dins la pagina [[Discutir:{{{page}}}]] tot en prenent plan cura de mencionar aqueste retorn dins la boita de resumit.
Per èsser segur de pas doblidar tornarmai, pòdes utilizar lo bremba-te.
Amicalament e bona continuacion a tu sus Wikipèdia.
Bertrand GRONDIN 30 d'abril de 2006 a 12:33 (CEST)
Per explicar a un Utilizaire que cal començar las modificacions aportadas a un article.
Quand un utilizaire ven de cargar un imatge sens lo descriure (licéncia e font absentas).
Avertiment en cas de licéncia mancanta.
Similar al precedent, permet de precisar l'imatge en question.
Apausatz aqueste modèl en pagina de discussion d'un utilizaire se s'avèra que la creacion de son compte s'es facha unicament de tòca promocional. Exemple : lo nom de compte correspond al nom d'una societat, la pagina d'utilizaire es una publicitat, etc.
Apausatz aqueste modèl en pagina de discussion d'un utilizaire qu'a confondut pagina de discussion e chat o qu'a pausat una question concernent pas dirèctament l'elaboracion d'un article.
En esperant un eventual blanquiment, tanben podètz plaçar lo modèl {{fòra subjècte}} sus la pagina de discussion tocada.
Apausatz aqueste modèl en pagina de discussion d'un utilizaire venent d'efectuar una modificacion o un ajust (ponchut, dobtós o polemic) sens citar las fonts de çò qu'avança. L'utilizaire es atal encoratjat a los citar e qualques conselhs per l'i ajudar li son prodigats.
Per lo cas d'un article creat mancant totalament de fonts, es preferible d'utilizar {{Fontar}}.
Autres[modificar | modificar la font]
Per avertir un utilizaire de l'escafament possible d'un imatge qu'a importat.
Un imatge qu'as importat sus Wikipèdia, Imatge:Exemple.jpg, es estat prepausat a la supression (cf. Wikipèdia:Imatges de suprimir).
La discussion se debana sus la pagina Wikipèdia:Imatges de suprimir/Imatge:Exemple.jpg. Mercés d'i balhar ton vejaire.
o {{asi}}
Per avertir un utilizaire de l'escafament possible d'un imatge qu'a importat.
Un imatge qu'as importat sus Wikipèdia, Imatge:Exemple.jpg, es estat prepausat a la supression (cf. Wikipèdia:Imatges de suprimir).
La discussion se debana sus la pagina Wikipèdia:Imatges de suprimir/Imatge:Exemple.jpg. Mercés d'i balhar ton vejaire.
o {{asp}}
Per avertir un utilizaire de l'escafament possible d'una pagina ont a contribuit.
Un article dins l'edicion del qual te sès investit, Houngbedji Adrien, es estat prepausat a la supression (cf. Wikipèdia:Paginas de suprimir).
La discussion se debana sus la pagina Wikipèdia:Paginas de suprimir/Houngbedji Adrien. Mercés d'i balhar ton vejaire.
Per avertir un utilizaire novèl o una IP de l'escafament possible d'una pagina ont a contribuit.
==Una de tas primièras contribucions es estada prepausada a la supression==
Mercés per vòstra contribucion a Wikipèdia. Çaquelà, la pagina Houngbedji Adrien, qu'avètz creada, es estada prepausada a la supression, perque un contributor l'a estimada non conforma als critèris d'admissibilitat dels articles de Wikipèdia, que sètz invitat(ada) de legir. Podètz defendre aquesta pagina [Wikipèdia:Paginas de suprimir/Houngbedji Adrien|aicí]] : es pas perque una pagina es estada prepausada a la supression que serà obligatòriament suprimida.
Bona continuacion sus Wikipèdia malgrat tot !
Quand un utilizaire apausa un bendèl de supression sens seguir la procedura, aqueste messatge li rementa d'o far.
Per recompensar un utilizaire, vejatz lo detalh sus Wikipèdia:Decernissètz los laurièrs.
lo Korrigan bla 14 d'octobre de 2005 a 10:03 (CEST)
Per mercejar un contributor qu'a pas creat de compte.
Per avertir de la fusion de paginas que i a collaborat.
d'utilizar (amb moderacion !) per gaudejar vòstras conversacions sus la tavèrna o sus las paginas de discussion dels utilizaires.


text:
947
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 947 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila còntra lei partisans dau teologian ibadista Abu Yazid qu'aviá capitat de federar leis oposicions au chiisme dins la region de Magrèb e entraïnat una revòuta fòrça importanta en 943. D'efècte, après sa desfacha de Kairouan lo 15 d'aost de 946, s'èra enfugit dins lei montanhas. I organizèt una armada novèla e assaièt de faire lo sètge de M'sila. Pasmens, en causa de la superiotat numerica dei tropas dau Califat, deguèt tornarmai s'enfugir dins lei montanhas onte foguèt capturat après una caça lònga. Moriguèt en causa de sei bleçaduras e lo califa Al-Mansur organizèt un trionf per celebrar sa victòria a Mahdia. Dins aquò, certanei tribüs demorèron ostilas e d'operacions novèlas foguèron necessàrias entraïnant lo reculament progressiu dei vencuts dins lei regions perifericas de Magrèb.


text:
Denotacion
La denotacion es lo sens objectiu d'un mot o expression, aquel que la majoritat dels parlants d'una lengua li autrejan per convencion e que se reculhís en d'òbras normativas coma los diccionaris. Lo contengut denotatiu es pas fixat, per que varia amb lo temps segon l'evolucion naturala de la lenga, mas es pas tan subjècte al cambi que la connotacion o sens subjectiu.
En semantica s'ensaja d'estudiar la denotacion a partir de trachs minims de sens, de camps semantics que meton en relacion de paraulas similaras o dempuèi l'interaccion de la paraula amb los autres d'elements de la frasa ont es inserida. La lingüistica cognitiva rebuta l'existéncia de la denotacion pura, mas admet l'ensems dels traches coma definicion del sens.


text:
Malai
Los Malais son un grop de pòbles que vivon en Asia del sud-est insulara, en Malàisia e en Tailandia.
Dins un sens restrictiu, Malai designa solament los Malais de Malàisia e qualques populacions plan vesinas d'Indonesia,de Singapor e de Brunei. Dins aquel sens, son 27 700 000 en 2013.
Dins un sens mai lat, designa totes las personas qu'apartenon al grop linguistic malaïc que compren 53[1] lengas e dialèctes malais.
Somari
- 1 Origina del demonim
- 2 Istòria
- 3 Lengas e grops etnics
- 4 Demografia
- 5 Nòtas e referéncias
Origina del demonim[modificar | modificar la font]
Lo mot malai a una etimologia escura e controversada.
I a mai d'una teoria. Per unis que i a, l'etnomime deriva del riu Melayu. Per d'autres, lo mot ven del tamil Malayur "païs de las montanhas".
Lo mot foguèt popularizat subretot amb lo sultanat de Melaka fondat pel prince Parameswara.
Los Portugueses foguèron los primièrs Europèus a dintrar en contacte amb aquelas populacions e manlevèron lo tèrme jos la fòrma "malaio". L'anglés, l'olandés e las autras lengas europèas adaptèron la fòrma portuguesa a lors foneticas. En occitan, la fòrma malai, manlèu del portugués malaio es del tot correcta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Protomalais[modificar | modificar la font]
Coma lo nom, l'origina dels Malais demòra controversada amb divèrsas teorias que s'afrontan. Çò qu'es segur es que los Malais son d'immigrants que s'installèron dins la region entre - 2500 e - 1500.
1. Teoria del Yunnan: los Protomalais serián venguts del Yunnan, en seguissent lo riu Mekong.
2. Teoria de Taiwan: los Malais serián originaris del sud de China e migrèron cap a Taiwan e Borneo entre - 4 000 e - 2500. Vèrs - 1 000 migrèron tanben cap a la peninsula malaia.
I a tanben una teoria oceanica (teoria de Nòva-Guinèa). Los Malais se mesclèron a las populacions localas e qualques pòbles malais de Borneo an servat de nombrosas tradicions que revertan la cultura antica dels Protomalais.
Los Protomalais son apelats Melayu asli (Malais aboriginals ) o Melayu purba (ancians Malais) en malai.
Los Deuteromalais[modificar | modificar la font]
Una segonda onda de migracion aguèt lòc en l'an -300. Las populacions immigrantas butèron los Promalais dins las regions mai reculadas e s'installèron dins las planas e a proximitat de la costièra.
Aquelas populacion èran compausadas principalament d'Austronesians e d'Austroasiatics. Son considerats coma los rèires dels Malais.
Una partida dels Protomalais s'installèron dins las regions de l'interior. A l'ora d'ara, sos descendents constituisson de pòbles coma los Mokens, los Jakuns, los Orang Kuala, o encara los Temuans.
Periòde de l'influéncia indiana[modificar | modificar la font]
Los Indians e la lenga sanscrita aguèron una influéncia majora subre la cultura malaia. Aquela periòde a durat de la debuta de nòstra èra duscas lo sègle 13, que l'islamizacion comencèt.
L'influéncia indiana toquèt tots los domènis (arquitectura, arts, alimentacion, economia...). A l'ora d'ara aquela influéncia es encara plan visible. Lo malai conten un fum de manlèus al sancrit. A Bali e dins qualques autras regions d'Indonesia, l'indoïsme es encara praticat.
Islamizacion[modificar | modificar la font]
A partir del sègle 12, los Malais van conéisser una islamizacion progressiva. Aquela ven d'Índia e constribuís a manténer l'influéncia indiana. L'islam praticat en Indonesia e en Malaisia es marcat per aquelas influéncias. Qualques elements son pasmens exteriors al mond indian coma l'alfabet arabi, la lei musulmana.
A l'ora d'ara gaireben tots los Malais son musulmans, tot ben que i a tanben qualques crestians. Los Malais an tanben instaurat l'islam coma religion oficiala de Malàisia e Brunei. En Indonesia es una de las religions oficialament reconegudas pel govèrn e domina la vida publica e politica.
Influéncias e colonizacions europèas[modificar | modificar la font]
Los Portugueses e Malaca portuguesa[modificar | modificar la font]
L'acte politic fondamental que manifesta la dintrada dels pòbles malais dins l'esfèra d'influéncia occidentala, foguèt la presa de Malaca en 1511 pels Portugueses. Lo Sultanat de Malaca, melaka en malai, venguèt una zòna d'influéncia portuguesa.
Entre 1511 e 1641, la region de Malaca foguèt declarada colonia portuguesa, e los Portugueses sonèron la region la Malaca portuguesa. Los Olandeses, aligats amb d'autres reialmes malais capitèron a eliminar de Malàisia sos concurrents portugueses en 1641. Expulsèron tanben los Portugueses de las Molucas e empedegan tota expansion portuguesa que se limitarà finalament a Timor. Los Portugueses demoraràn çaquelà presents a Timor fins a 1975.
Un creòle portugués, lo kristang, a sobreviscut a la fin de la dominacion politica de Portugal, e es encara parlat per aperaquí 5 000 personas.
I aguèt tanben de nombroses manlèus del malai al portugués.
Colonizacion olandesa[modificar | modificar la font]
Los Olandeses s'installèron dins la region a partir de 1602 amb la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas e dominèron Indonesia completament Indonesia a la fin del sègle 19.
Se capitèron d'eliminar los Portugueses, foguèron eliminats de Malàisia pels Angleses.
En 1949, Olanda reconeguèt l'independencia d'Indonesia.
Lor influéncia foguèt importanta al nivèl cultural. Una partida dels Indonesians venguèron crestians amb de campanhas d'evangelizacion entamenadas pels missionaris protegits pels govèrn olandés. Al nivèl lingüisitic daissèron de manlèus de l'olandés en malai mas, a l'ora d'ara, l'olandés a quasi desaparegut d'Indonesia. Foguèt oficial fins a 1949 en Indonesia e 1963 en Papoàsia occidentala.
Colonizacion anglesa[modificar | modificar la font]
Los Angleses s'intallèron a Penang en 1786, Singapor en 1819 e Malaca en 1825. En 1895, los Estats malais federats foguèron creats. Los Angleses quitèron Malàisia en 1957 e Brunei en 1984.
An daissat lor drech a Malàisia e l'anglés coma una de las lengas oficialas de Singapor. L'anglés es la lenga estrangièira mai importanta en Indonesia tanben.
Brunei, Singapor e Malàsia son membres del Commonwealth.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Los Chineses an jogat dempuèi lo sègle 19 un ròtle fondamental dins lo comèrci e lo desvolopament dels païses malais.
Se lor influéncia es mendra que la de l'islam o d'Índia, la cultura malaia demòra en contacte constant amb la cultura chinesa.
En 2010[2], representavan 23,7% de la populacion de Malàisia e 74,1% de la de Singapor.
Consultar tanben los articles seguents: Chineses de Singapor, Chineses de Malàisia, Chineses de Brunei, Chineses d'Indonesia.
Lengas e grops etnics[modificar | modificar la font]
Consultar tanben malai (lenga)
Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais. Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, bahasa significant "lenga").
- bahasa Bangka;
- bahasa Banjar;
- bahasa Melayu Brunei;
- bahasa Col;
- bahasa Duano;
- bahasa Haji;
- bahasa Indonesia;
- bahasa Jakun;
- bahasa Kaur;
- bahasa Kerinci;
- bahasa Kubu;
- bahasa Loncong;
- bahasa Lubu;
- bahasa Malaysia;
- bahasa Melayu Bacan;
- bahasa Melayu Berau;
- bahasa Melayu Bukit;
- bahasa Melayu Tengah;
- bahasa Melayu Jambi;
- bahasa Melayu Kedah;
- bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
- bahasa Melayu Patani;
- bahasa Melayu Sabah;
- bahasa Melayu Baku;
- bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
- bahasa Dayak Melayik;
- bahasa Minangkabau;
- bahasa Musi;
- bahasa Melayu Negeri Sembilan;
- bahasa Orang Kanaq;
- bahasa Orang Seletar;
- bahasa Pekal;
- bahasa Temuan;
- bahasa Urak Lawoi'.
I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de trade Malay, en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :
Dins las regions orientalas d'Indonesia, aquel malai compren 6 lengas :
bahasa Melayu Ambon, bahasa Melayu Banda, bahasa Melayu Kupang, bahasa Melayu Manado, bahasa Melayu Maluku Utara, bahasa Melayu Papua.
Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.
bahasa Betawi, bahasa Melayu Bali, bahasa Melayu Cocos, bahasa Melayu Larantuka, bahasa Melayu Makassar.
Demografia[modificar | modificar la font]
Indonesia: al recensament de 2000, los Malais representavan 3,45% de la populacion ( 6 946 000). Aquel recensament considera d'un biais restrictiu la definicion de Malai e las autras populacions malaïcas son consideradas coma d'etnias distinctas. Es aital que los Minangkabaus e de nombroses autres gropes son comptats a despart. En 2013, se pòt estimar que son 8 000 000.
Malàisia: 50,4[3]% de la populacion es considerada coma Malai (14 800 000) e 11% coma apartenent a d'autres grops malaïcs. En 2013, se pòdon estimar a 16 000 000.
Singapor: 13,4% de la populacion en 2010 (650 000)
Brunei: en 2004, 66,3% èran considerats coma Malais (300 000) e 6% coma apartenent a d'autras etnias malaïcas.
Tailàndia: 4% (estimacion) ( 2 700 000)


text:
1755
Aquesta pagina concernís l'an 1755 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de novembre, se debanèt un tèrratrem poderós (magnitud entre 8,5 e 9) en Lisbona qu'entraïnèt un tsunami e d'incendis. Aquò entraïnèt la destruccion de la quasi-totalitat de la capitala e un nombre de victimas estimat entre 50 000 e 70 000. Lo rèi e son govèrn qu'èran pas en vila subrevisquèron e Sebastião José de Carvalho e Melo organizèt rapidament lei secors (avitalhament, enterrament dei mòrts, mobilizacion de l'armada per defugir lei pilhatges). Lo rèi e son ministre decidèron tanben de reünir una còla d'engenhaires e d'arquitèctes per rebastir la vila d'un biais modèrne.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geologia[modificar | modificar la font]
Après la destruccion de Lisbona per un tèrratrem, lo ministre portugués Sebastião José de Carvalho e Melo decidèt d'organizar una enquista sus lei causas e leis efècts dau fenomèn. Aquò es considerat coma l'acte de naissença de la sismologia.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premiera publicacion d'una teoria generala dau calcul de variacion escricha per lo matematician alemand Leonhard Euler dins son obratge intitulat Institutiones calculi differentialis (en occitan Tractat de calcul diferenciau).


text:
Solgne
Solgne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Del ancià duché de Bar e banc d'un fief de la baronnie de Viviers.
- En 1324, Solgne èra camina de estaut entre País Messin e lo évêché.
- Cedit a la França en 1661.
- En 1810, Ancy-lès-Solgne fusiona amb Solgne.
- Dépendait de l'ancien duché de Bar et siège d'un fief de la baronnie de Viviers.
- En 1324, Solgne était marche d'estaut entre Pays Messin et l'évêché.
- Cédé à la France en 1661.
- En 1810, Ancy-lès-Solgne fusionne avec Solgne.


text:
Maumusson e Laguian
Maumusson e Laguian[1][2][3][4] (Maumusson-Laguian en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a situat en bordure de Vielha. Compòrta 165 abitants e a virat cap a la cultura de la vinha del vignoble de Madiran.
Ce village est situé en bordure de Viella. Il comporte 165 habitants et est tourné vers la culture de la vigne du vignoble de Madiran.
Ce village est situé en bordure de Viella. Il comporte 165 habitants et est tourné vers la culture de la vigne deu vignoble de Madiran.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es issu del regroupement dels pòbles de Maumusson e de la Guian al mièg del Sègle XIX.
Le village est issu du regroupement des villages de Maumusson et de La Guian au milieu du Sègle XIX.
Lo vilatge est issu deu gropament deus vilatges de Maumusson e de La Guian au milieu deu Sègle XIX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
La comuna fait partie des zones d'appellation d'origine contrôlée (AOC) deu Madiran e deu Bearn.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa Notre Dame de Maumusson ne date que de 1840. Elle possède un ange gardien e un Saint Jean-Baptiste deu XVIIIe
- L'escòla fut construite en 1881
- Lo castèth de Maumusson qu'ei ua anciana tour fortifiée deu XIIIen, transformée en pavillon de chasse, et restauré au XIXen.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Maumusson e Laguian
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Maumusson e Laguian sus lo sit de l'Oficina de Torisme Ador Gasconha


text:
Laigné-en-Belin
Laigné-en-Belin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laigné-Ne-Belèguen se situa a :
- 8 minutas de l'intrada del circuit de las Mans
- 11 minutas de la Rocade Sud del Mans
- 15 minutas del autoroute A 11
- 20 minutas del centre de las Mans
- 10 minutas del autoroute autoroute A 28
Laigné-en-Belin se situe à :
- 8 minutes de l'entrée du circuit du Mans
- 11 minutes de la Rocade Sud du Mans
- 15 minutes de l'autoroute A 11
- 20 minutes du centre du Mans
- 10 minutes de l'autoroute autoroute A 28


text:
Arribèra
L'arribèra (var. ribièira, ribièra) o plana alluviau (var. plana alluviala) qu'ei lo terren deu relhèu planèr situat au bòrd d'un cors d'aiga. Que's caracteriza per ua superfícia topografica plana dab penents febles, sustot au ras deus lièits màger e minor. Que's situa tostemps a baisha altitud e qu'ei donc dominada peus relhèus deu son bacin idrografic. Qu'ei constituida per alluvions (sediments en generau ancians, inclusent diferentas brigalhas e materiaus) depausadas durant los aigats. Qu'apartien teoricament a la zona inondabla d'un cors d'aiga mes las arribas hèitas per l'òmi qu'arredusen sovent las possibilitats d'inondacion. Los arrius que i son en generau sinuós e rics en meandres, dab ecotons importants. Los lors sòus que son generaument rics e ben adaigats e donc biologicament hèra productius; qu'an atirat nombrosas populacions de neuridors e d'agricultors e que son l'emplaçament d'un sarròt de vilas a maugrat lo risc d'inondacion.


text:
Grop foncional
En quimia, subretot en quimia organica, los grops foncionals son d'estructuras submolecularas, caracterizadas per una connectivitat e composicion especifica elementària, que conferís reactivitat a la molecula que los conten. La combinason dels noms dels grops foncionals amb los noms dels alcans que ne provenon genèra una nomenclatura sistematica per nomenar los compausats organics.
Somari
Comuns[modificar | modificar la font]
Los grops foncionals pus comuns son:
Amb azòt[modificar | modificar la font]
I a fòrça grops foncionals, en mai de las amidas e aminas, que contenon d'atòms d'azòt:
Amb sofre[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals que contenon d'atòms de sofre:
Autres[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals:


text:
Luigi Cherubini
Luigi Cherubini (Florença, seteme de 1760 – París, lo 15 de març de 1842) que ho un compositor italian vadut francés d'estil classic. que ho tanben director deu Conservatòri de París.
Que comencè a estudiar la musica dab lo son pair qui èra mèste de clavecin e tot vàder mainatge precòç. Lo grand duc de Toscana que paguè entà la seguida deus sons estudis a Bolonha e Milan. Que compausè opèra, notament dab libretistas com lo famós Metastasio, en Itàlia puish que deishè lo son país. En 1785 que s'anè a Londres puish a parís on e ho presentat a la reina Maria Antoneta d'Àutria. Acerà que compausè lo son opèra Démophon qui conegó un gran succès e que ho nomat director de Teare de Mossur dens las Tulerias.
Durant la Revolucion Francesa Cherubini qu'avó d'estujar lo succès qu'avèva gaudit auprès deu public aristocratic, abans de tornar en gràcia devath lo Purmèr Empèri e tanben durant la Restauracion.
En 1822 que ho nomat director deu Conservatòri de París çò qui'u miè a quauques conflictes dab lo joen Hector Berlioz qui'u pintre com ua persona antipatica dens los sons Memòris. A maugrat d'aquò qu'èra hèra arrespectat (notament per Ludwig van Beethoven) e que ho un amic de Gioacchino Rossini, de Frédéric Chopin e d'Ingres (pintre professionau e musician amator mentre qui Cherubini b'èra l'invèrs).
Qu'ei sepelit dens lo cemitèri deu Père Lachaise.


text:
Leis de Newton
Las leis del moviment o d'inercia de Newton, o simplament las lleis de Newton, son las leis qu'Isaac Newton formulèt, descrivon las originas e las condicions del moviment dels corses e son la basa de la mecanica classica. Newton publiquèt aquelas leis en 1687 a una òbra de tres volums intitulat Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, dins lo tresen volum las combinèt amb la seuna lei de la gravitacion universala puèi d'explicar las leis de Kepler alara reconeguda sul moviment dels planetas.
Las tres leis de Newton[modificar | modificar la font]
- 1ª Lei .-Principi de l'inercia
- « Tot còrs persèrva dins l'estat de repaus o de movement uniforme en linha drecha que se trapa, al mens qu'una certa fòrça agisca sus el, e lo constrenga a cambiar d'estat. »
Lo principi d'inercia ven mai complexe quand agís cap de fòrças sus un còrs o quand las fòrças contaagissan entre elas. Dins aqueles cases se dich que lo còrs es en equilibri. Segon çò que dicta aquela lei poiriam dire que l'efècte de las fòrças es pas de mantenir lo movement, coma o pensava Aristòtel, mas o modificar, es a dire, l'accelerar.
Una dificultat per que lo principi d'inercia se verifique es que los corses sus tèrra demòran pas indefinidament en movement. Totes los mobils perdon la velocitat e acaban per s'arrestar. Se poiriá pensar qu'aquela desacceleracion poiriá èsser provocada per manca d'una fòrça. Mas Galilèu asegurèt qu'èra a causa d'una autre fòrça que los frena. Aquelas fòrças son las dichas fòrças de fregament, que sens aquelas los corses de la tèrra se mourián de contunh.
- 2ª lei .-La lei fonamentala de la dinamica
- L'alteracion del movement es proporcional a la fòrça que li es aplicada; e aquela alteracion se fa en linha drecha dins la direccion de la fòrça. S'exprima amb la formula seguenta:
- ont m es la massa, la fòrça, e l'acceleracion. Las doas darrièras son de quantitats vectorialas.
Se divèrsas fòrças agisson simultanèament sus un còrs, tanben poiriam aplicar la formula fondamentala de la dinamica. Dins aquel cas la fòrça qu'apareis al primièr element serà resultant de totas las fòrças que lo còrs es somés.
La segonda lei de Newton inclutz lo principi d'inèrcia.
- 3ª lei .-Lei d'accion e de reaccion
- L'alteracion del movement es proporcional a la fòrça que li es aplicada; e aquela alteracion se fa en linha drecha dins la direccion de la fòrça.
Matematicament se pòt exprimir del biais seguent:
- Pauc a pauc, aquelas doas fòrças se trapan sus la linha qu'unís lo baricentre dels dos corses. Se cal pas oblidar qu'aquelas doas fòrças, pasmens se lo modul e la direccion sián egals e lo sens opausat, se contrarian pas, perque s'aplican sus de corses diferents.


text:
Guèrra de la Seisena Coalicion
La Guèrra de la Seisena Coalicion se debanèt de 1812 a 1814 durant lei Guèrras Napoleonencas. Opausèt l'Empèri Francés, seis estats satellits e Danemarc a l'Empèri Rus que foguèt pauc a pauc jonhada per una coalicion gropant la màger part deis autrei país europencs dins lo corrent dei retiradas francesas. S'acabèt per una victòria coalizada, l'abdicacion de Napoleon Ièr e la Restauracion de la monarquia francesa.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Mus musculus
La mirga o la murga (var. murja) o la rata o la ratuga o la fura o la fureta o la soritz es un mamifèr qu'aperten a una de las nombrosas espècias de rosegaires menuts. L'espècia mai coneguda es la mirga d'ostal comuna (Mus musculus). Se pòt trapar dins gaireben totes los païses. Servís sovent de subjècte d'experiéncia (mirga de laboratòri) en biologia. De còps que i a es tanben presenta coma animal de companhiá.
A mai se pòdon aténher l'edat de dos ans en laboratòri, la durada mejana de vida de las mirgas dins la natura es aperaquí de 3 meses, per encausa dels predadors que la caçan. Pasmens, gràcias a sa fantastica adaptabilitat a gaireben totas las environas, e a son abilitat a conviure amb los umans, se considèra que la mirga es la segonda espècia de mamifèr mai capitaira uèi sus Tèrra, aprèp lo rat.
Las mirgas pòdon èsser d'animals nocius, atacaires e destructors de las culturas agricòlas mas subretot pòdon portar e propagar divèrsas malautiás.


text:
Yeonpyeong
Yeonpyeong o Yeonpyeong do (en corean: hangeul : 연평도, hanja : 延坪島, illa totalament plana) es un archipèla de la Corèa del Sud situat en mar Jauna, a 80 km a l'oèst d'Incheon e a 12 km al sud de las còstas de la província de Hwanghae, en Corèa del Nòrd. L'illa principala del grop es Daeyeonpyeong, e mai que siá simplament designada jol nom de Yeonpyeong, amb una superfícia de 7,01 km² e una populacion de 1 176 abitants (1999). La sola autra illa abitada de l'archipèla es Soyeonpyeong, amb una superfícia de 0,24 km²
Lo grop d'illas constituís lo Yeonpyeong-myeon, una de las subdivisions del Comtat d'Ongjin (Incheon, Corèa del Sud).


text:
Jan-Pèire Tennevin.
L'Astrado n° 44
Lou decor à la jardiniero
de Nino Martinent-Savidan
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Marsiho, tras li siècle
de Gabriéu Cassin
UNO o DE lengo d'O
pèr Jean Lafitte e Guilhem Pépin
Ié disien Cèio e Marto, dos santo à l'ounour
Couleicioun Lenga d’Oc.
Ièu savo una chançon.
pèr Parlarem en Vivarés
«La Pounchudo
Cercle Langue d’Oc
La Targo
pèr L’Escolo de la Targo
Beatritz de Mongalvanh
pèr Reinat Toscano
154
Desenant, e en seguido de l’article pareigu dins lou numerò 153 di Nouvello, vous dounaren d’enfourmacioun sus la batèsto engajado pèr proutegi e sauva noste envirounamen prouvençau e mieterran amenaça.
Lou crime ecoulougi de la Crau
La despoulucioun de la Reservo Naturalo di Coussou de Crau vai soun trin. Pamens, e en seguido di gròssi plueio qu’an davança l’equinòssi d’autouno, lou petròli brut, aquesto salouparié, a councha la napo freatico de la Crau.
Cresès-ti qu’acò servira de leiçoun is amagestraire e àutris endustriau? Que nàni! Vaqui pas que GRTGaz, uno filialo de GDF-Suez, a en proujèt de coustruire un porto-gas (gazoduc) entre l’estacioun de coumpressioun de Sant-Martin de Crau e Sant-Avit en Droumo. Vai soulet que passarié un cop de mai dessouto la Reservo Naturalo de Crau... Vous dise pas lou gast que farié se, un cop realisa aquéu porto- gas, venguèsse un perdènt dins lou bournèu e que lou gas deliéura espetèsse!
Paure Ventour
À flour e mesuro, d’enfourmacioun novo nous soun arrivado à prepaus de l’escalado dóu Tour de Franço au su de Ventour, dins l’estiéu darnié. Ramentan que Ventour a voucacioun d’èstre uno reservo de biousfèro destinado a proutegi la fauno, e la floro, em’ un desvouloupamen limita e à dimensioun umano.
Se dis qu’es pas 500.000 persouno mai 1 milioun qu’aurien trapeja pendènt quàuqui jour sus li pendis de la mountagno! D’ùni de nòsti legèire soun ana coustata, après, li bourdiho abandounado pèr li touristo e li ciclisto un pau de pertout. N’en soun esta escalustra, tant pèr lou voulume que pèr sa naturo. Recentamen, uno chourmo bountouso de 120 voulountàri, a neteja lis abord de la routo entre lou Chalet Reinard e lou su de Ventour. Resulto de sa coulèito : à bóudre boutiho en plasti e moucadou de papié escampa, sa de viéure vitamina, coucourdeto de ciclisto e meme uno machino pèr courdura e uno porto metalino. Em’ acò Bernat Thevenet, que representavo lis ourganisatour dóu Tour de Franço, a pouscu regracia, entre autre, pèr la rabaiado realisado, après l’esprovo, pèr li coumuno, di touno e di touno de bourdiho abandounado en eiretage.
E pèr acaba : Ventour es esta classa zono Natura 2000. Lou proujèt èi de n’en faire un nouvèu Pargue Naturau Regiounau. 40 coumuno soun councernido. 29 soun pèr e 11 ié soun óupousado. Sian dins l’espèro de la decisioun dóu Prefèt de Vaucluso e dóu Prefèt de Regioun pèr la creacioun d’un sendicat mescle. Alor, Ventour Pargue Naturau Regiounau en 2014?
Lou Vaucluso resisto is OGM
Coume vous l’avèn deja anouncia, lou Vaucluso es uno terro de resistènci is OGM (ourganisme geneticamen moudifica). Se pòu dire, meme, qu’emé Jaque Olivier, proumié conse dóu Tor e counseié regiounau, presidènt de la coumessioun Agriculturo e Séuvo de PACA (lou noum a pancaro cambia...), aquest despartamen es belamen en pouncho de la lucho.
Fin de setèmbre, au Tor, un recampamen dóu couleitiéu Vaucluso sènso OGM aculiguè 4 nouvèlli coumuno coumtadino : Veisoun, Lou Bausset, Cairano e Pue-Meiras, e tambèn, lou proumié conse de Milhau, en Aveiroun, Gui Durand, presidènt foundadou de l’Assouciacioun Naciounalo di Couleitiveta sènso OGM.
Es aro 30 coumuno de Vaucluso que refuson, óuficialamen, lis OGM e que, à l’eisèmple dóu Tor, an enebi d’aquéli semenço sus soun territòri. 6 d’entre éli se soun engajado à plaça, coume Lou Tor, li panèu verd «Commune sans OGM», à sis intrado de loucalita. Demié ‘quéli, i’a Lou Bausset, emé Rougié Bouvier soun proumié magistrat, qu’es lou decan di conse de Vaucluso
De que se passo en Avignoun?
La Ciéuta di Papo, es uno realita geougrafico, es au jougnènt d’un flume, lou Rose, e d’uno ribiero, Durènço. Coume soun territòri coumunau es restren, la vilo, pèr se desvouloupa, engoulis despièi de decenìo li terro abelano entre li bàrri e li ribo de si frountiero d’aigo, terro couneigudo coume estènt lou Plan d’Avignoun e qu’èron, antan, un jardin inmènse que proudusié à mouloun de fru e de liéume.
Aqueste jardin es esta deja proun rousiga e arna. Li soubro, après lis assetamen de la vìo dóu TGV, soun menaçado pèr un grand proujèt inmoubilié dóu coustat de Durènço. S’agirié de faire uno ecou-bourgado (mèfi! mot nouvèu = quartier écologique...) en plen la cencho verdo d’Avignoun, que loujarié 4.000 à 5.000 persouno de mai, emé si veituro, si bourdiho, un crèis impourtant de la circulacioun autoumoubilo dins un rode, lou sud de la ciéuta, qu’es proun engavacha.
Se pòu-ti arresta lou desvouloupamen urban d’uno ciéuta? Se noun, Avignoun butara un jour contro si limito, enterin que, la vilo anciano, darrié si bàrri, esperara uno poulitico audaciouso de renouvacioun de si quartié abandouna de mai en mai pèr la poupulacioun.
Lou trin entre Avignoun e Carpentras?
Se barrulas un pau entre Avignoun e Carpentras, acò se vèi que la circulacioun entre li dos ciéuta es aro un proublèmo vertadié.
I’a uno soulucioun pèr n’en demeni lou quicha que lou mounde e lis elegi demandon de-longo : èi de remetre en service la ligno de camin de ferre Avignoun- Carpentras em’ uno liesoun vers la grando garo TGV avignounenco.
I’a, bèn segur, de negouciacioun, de tour de taulo pèr saupre quau pagara.
Pèr aro, s’un jour acò se realiso, se poudra ana en trin de l’anciano capitalo de l’Estat d’Avignoun à l’anciano capitalo de la Coumtat de Venisso.
Aveni de la Mar Nostro
La Mar Mieterrano e si pèis fan, tambèn, de mai en mai soucit. N’en veici quàuqui provo levado de la leituro de vòsti journau quoutidian : * La mafia calabreso, la ‘Ndrangheta, en Italìo, a trouva un biais nouvèu de s’enrichi. Croumpo de batèu, subre-tout vièi, li cargo de bourdiho e de laisso, de cop radiouativo, e s’en vai lis aprefoundi dins la mar deliéuro. Acò’ s pas uno galejado que retiparié la sardino que tapavo l’intrado dóu Port Vièi, à Marsiho! Es uno realita descuberto pèr un proucurour italian.
* Lou Gou de Beauduc o di Sànti-Marìo fai partido dóu Pargue Naturau Regiounau de Camargo. A coumta dóu ribeirés, i’a uno zouno de 3 kiloumètre enebido à la pesco dicho au gàngui o au rastèu (chalutage). Aqui, dins lou Gou, un rode forço peissounen, i’a mai de 30 espèci de pèis que vènon se reproudurre e fan viéure li pichot pescadou camarguen, li que pescon emé de ret. Mai vaqui pas que, desenant, dins la zouno proutegido, es de biòu (chalutiers) que vènon rascla de-longo li founs destrusènt touto vido!
* Avès entendu, segur, parla de l’afaire dóu pèis-blu (o toun rouge) de Mieterrano. N’i’a, belèu, que se n’en ramenton. I’avié, dins lou tèms, à L‘Estaco, uno madrago pèr aganta e tua li pèis-blu, coume n’i’a encaro en Sicilo. I’a ‘gu, tambèn, dins lis annado 50 dóu siècle darnié, de mato inmènso de toun que se vesien despièi La Courouno vo Càrri lou Rouet, e fasien la fourtuno di pescadou. Vuei aquest pèis se fai rare. Un estùdi scientifi vai èstre mena d’eici la fin de 2011, fin d’evalua la ressourso. Entre-vau, li grand batèu japounés poudran countunia de pesca dins la Mar Nostro, pendènt que li grand biòu francés (d’usino vertadiero) countuniaran de piha li bancado de toun blanc de l’Oucean Pacifi...Au cop venènt!
1119693


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bazougers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Bazougers A situat a 17 km a l'èst-sud-es de Laval. Meslay-De detlo-Maine es a 9 km, lo A 81 a 10 km e Évron a 23 km. Lo Ouette adaiga la comuna.
Bazougers est situé à 17 km à l'est-sud-est de Laval. Meslay-du-Maine est à 9 km, l'A 81 à 10 km et Évron à 23 km. L'Ouette arrose la commune.
Bazougers
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Pridvorica
Pridvorica est un toponyme qui peut désigner :
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Gacko et dans la République serbe de Bosnie ;
- au Monténégro
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Šavnik ;
- en Serbie
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Blace, district de Toplica ;
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Bojnik, district de Jablanica ;
- Pridvorica, un village situé sur le territoire de la Ville de Čačak, district de Moravica ;
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Kraljevo, district de Raška ;
- Pridvorica, un village situé dans la municipalité de Lajkovac, district de Kolubara ;
- Pridvorica/Pridvoricë, un village du Kosovo situé dans la commune (municipalité) de Leposavić/Leposaviq, district de Mitrovicë/Kosovska Mitrovica ;
- Pridvorica/Pridvoricë, un village du Kosovo situé dans la commune (municipalité) de Zubin Potok/Zubin Potok, district de Mitrovicë/Kosovska Mitrovica.


text:
1874
Aquesta pagina concernís l'an 1874 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'octobre - Fondacion de l'Universitat de Zagrèb.
- 1 de decembre - Islàndia ganha la siá primièra constitucion e autonomia limitada.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A l'autona, una crisi governamentala se debanèt entre l'emperaire e sei ministres a prepaus dau projècte de Tongzhi de restaurar una partida dau Palais Imperiau maugrat l'estat fòrça marrit dei finanças publicas. S'acabèt per la destitucion deis oposants a l'emperaire. Pasmens, a la fin de l'annada, la malautiá d'aqueu darrier s'agravèt e Cixi foguèt tornarmai cargada de la regéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acabament dau trabalh de calculs dei 707 premierei decimalas dau nombre Pi per lo matematician britanic William Shanks[1].
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Wincenty Witos, primièr ministre de Polonha (m. 1946)
- 3 de febrièr - Gertrude Stein, escrivan e poetessa americana (m. 1946)
- 15 de febrièr - Ernest Shackleton, explorator britanic (m. 1922)
- 23 de febrièr - Konstantin Päts, president d'Estonia (m. 1956)
- 15 d'abril - Johannes Stark, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1957)
- 25 d'abril - Guglielmo Marconi, inventor e fisician italian, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1937)
- 9 de mai - Howard Carter, explorator britanic (m. 1939)
- 16 de junh - Arthur Meighen, primièr ministre de Canadà (m. 1960)
- 7 de julhet - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (m. 1938)
- 10 d'agost - Herbert Hoover, president dels Estats Units (m. 1964)
- 27 d'agost - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 3 de setembre - August Krogh, scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1949)
- 27 de novembre - Chaim Weizmann, president d'Israèl (m. 1952)
- 29 de novembre - António Egas Moniz, biològ portugués, Prèmi Nobel (m. 1955)
- 30 de novembre - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1965)
- 17 de decembre - William Lyon Mackenzie King, primièr ministre de Canadà (m. [[1950)
- Josèp d'Arbaud, poèta provençau (m. 1950)
- Emili Barta, escrivan e òme de teatre occitan (m. 1939)
- Simin Palai, escrivan gascon (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Millard Fillmore, president dels Estats Units (n. 1800)
- 21 de junh - Anders Jonas Ångström, fisician suedés (n. 1814)


text:
552
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé l'arribada de renfòrç bizantins fòrça importants en Itàlia. Dirigida per lo generau eunuc Narsès, l'armada italiana anientèt la màger part dei fòrças deis Ostrogòts a la batalha de Taginae. Totila e unei nobles importants dau reiaume i fogurèon tuats. Teias, qu'èra probablament un cap militar, li succediguèt. Capitèt d'obtenir lo sostèn deis autrei generaus principaus de l'armada de Totila.


text:
Guèrra Civila Russa
La Guèrra Civila Russa se debanèt de la fin de 1917, après la presa dau poder per lei Bolchevics e seis aliats, fins au mes de junh de 1923. Fòrça complèx, aqueu conflicte s'acabèt per l'independéncia de divèrsei país (Finlàndia, país baltes, Polonha, Tanno Tova), de modificacions frontalieras au profiech de Romania, de Polonha e de Turquia e enfin per lo mantenement e lo renfòrçament dau govèrn bolchevic en Russia. Marquèt tanben lei premiers afrontaments entre lei país capitalistas e lei Bolchevics. Pasmens, lei dos camps èran afeblits e cada camp deguèt donc acceptar l'existéncia de son advèrsari.
Leis operacions importantas de la Guèrra Civila Russa acomencèron en 1918. Lei Bolchevics comunistas e lei Blancs, coalicion eterogenèa gropant de partisans e d'enemics de l'Empèri (generaus de l'armada russa, membres dau Govèrn provisòri de Febrier, Menchevics...) que lo ponch comun èra l'ostilitat ai Bolchevics, se disputèron lo contraròtle dau govèrn centrau. Per lei Bolchevics, la presa dau poder èra la premiera etapa de l'entraïnament d'una revolucion comunista mondiala. Rapidament, d'autrei conflictes se superpausèron sus aquela trama menats per de movements païsans en lucha còntra la conscripcion o leis impòsts de guèrra (Armadas Verdas...) o de movements nacionalistas luchant per l'independéncia (Ucraïna, país baltes... etc). D'alianças cambiantas, sovent dictadas per lei necessitats e l'oportunisme, se formèron entre aquelei faccions dins lo corrent de la guèrra. Enfin, a partir de la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, leis armadas dei país venceires desbarquèron de còrs expedicionaris importants per sostenir leis enemics dei Bolchevics e assaiar de formas de zonas d'influéncia dins lo cas d'una division dau territòri rus.
Gràcias a la superioritat numerica, au sostèn estrangier e a la desorganizacion de l'armada bolchevica, lei Blancs e leis independentistas aguèron l'avantatge au començament de la guèrra. Pasmens, lei soudats estrangiers, escagassats per cinc annadas de guèrra dempuei de 1914, foguèron de butas aisadas per la propaganda pacificista bolchevica e leis armadas occidentalas deguèron rapidament limitar seis operacions a l'ocupacion dei pòrts principaus. D'autra part, sota la direccion de Trotski, l'armada bolchevica foguèt reorganizat e aprofichèt lo ret de camin de fèrre rus a l'entorn de Petrograd e de Moscó per esquichar una après l'autra leis ofensivas desunidas deis armadas blancas. A la fin de 1919, lei Bolchevics avián l'avantatge e lei país occidentaus èran obligits d'evacuar sei soudats en causa dei rics de mutinariá (revòuta de la flòta francesa a Odessa...).
Fins a 1923, l'Armada Roja conquistèt pauc a pauc lo sud e lei regions orientalas de Russia. Dins lei regions occidentalas, capitèt d'esquichar lei movements independentistas d'Ucraïna e de Bielorussia. En revènge, la guèrra còntra Polonha de 1919-1921 s'acabèt per de pèrdas importantas e rompèt lo vam de la revolucion, ja afeblida per la revirada dei Revolucions Alemanda e Ongresa en 1919. Ansin, se la revolucion trionfava en Russia, lei caps bolchevics deguèron acceptar d'abandonar l'idèa de son extension mondiala e negociar lo reglament dau conflicte. De l'autre caire, l'acceptacion dei negociacions èra una reconóissença de facto de l'existéncia dau govèrn bolchevic e de l'incapacitat dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala de l'anientar. Sota la direccion de Georges Clemenceau, una politica d'isolament dau govèrn bolchevic, que formèt oficialament l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922, va donc succedir a la guèrra.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ G.F. Krivosheev, Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century, pp. 7-38.


text:
1028
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1028 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Conflicte entre lo rèi e lei canonges de la glèisa de Chartres entraïnat per lo refús dau candidat reiau a l'evescat de la vila. Lei canonges assaièron sensa succès de demandar lo sostèn de l'arquevescat de Tors mai lo rèi capitèt finalament d'impausar son candidat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Nominacion d'Ali bin Ahmad Jarjarai coma visir. Favorizèt la restauracion de l'economia egipciana afeblida per lei trèbols intèrns dau Califat dempuei la mòrt dau califa Al-Hakim bi-Amr Allah en 1021.


text:
Dakota del Sud
Lo Dakota del Sud es un estat dels Estats Units d'America.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Dakota del Sud es limitat al nòrd per lo Dakota del Nòrd, a l'èst per Minnesòta e Iowa, al sud per Nebraska e a l'oèst per Wyoming e Montana.
Lo riu mai important del Dakota del Sud es lo riu Missorí. Missorí e los sieus afluents banhan practicament tot l'estat, levat la region nord-èst. Lo lac màger de l'estat, lo Lac Oahe, es artificial, format pel Barratge Oahe. Los bòscs cobrisson aperaquí 4% del Dakota del Sud.
Lo clima del Dakota del Sud es temperat. A causa del sieu terren pauc accidentat e distant de las grandas massas d'aiga, lo Dakota del Sud possedís de grandas variacions de temperatura e un clima instable, e mai que siá pas tant cambiadís coma lo clima del Dakota del Nòrd.
En ivèrn, las temperaturas mejanas pus nautas s'enregistran pel sud-oèst de l'estat, e demenisson a mesura que se viatja cap al nord-èst. La temperatura mejana es de -6 °C dins lo sud-oèst e de -12 °C dins lo nòrd-èst. La mejana de las minimas es de 12 °C dins lo sud-oèst e de -19 °C dins lo nòrd-èst. La mejana de las maximalas es de 2 °C dins lo sud-oèst e de -4 °C dins lo nòrd-èst. Los extrèms vàrian entre -45 °C e 18 °C. La temperatura pus bassa enregistrada dins l'estat foguèt de -50 °C, a McIntosh, lo 17 de febrièr de 1936.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo produch interior brut del Dakota del Sud foguèt de 23,12 miliards de dolars en 2003. Lo revengut per capita de l'estat, per la siá part, foguèt de 30 722 dolars. Lo taus de caumatge del Dakota del Sud es de 3,5%, la tresena mai bassa del país, sonque mai que los taus de caumatge de Hawaii e del Dakota del Nòrd.
Lo sector primari representa 8% del PIB del Dakota del Sud. Amassa, l'agricultura e l'elevatge representan 8% del PIB, e emplegan aperaquí 44 000 personas. Los efèctes de la pesca e de la silvicultura son minims sus l'economia de l'estat. Lo sector agricòla es una de las principalas fonts de revengut del Dakota del Sud, cap d'estat dels Estats Units depend tant de l'agricultura e de l'elevatge coma lo Dakota del Sud, e coma consequéncia, lo percentatge de la participacion d'aqueste sector dins lo PIB de l'estat es lo màger de totes los estats nòrd-americans. L'estat possedís 33 000 bòrias, que cobrisson aperaquí 90% de l'estat. Lo Dakota del Sud es un dels liders nacionals per la produccion de blat, milhòc, granas de virasolelhs, carn, e lach, e possedís una las manadas màgers del país.
Lo sector segondari apòrta 18% del PIB. L'industria segondària representa 13% del PIB de l'estat e emplega aperaquí 52 000 personas. Los principals produches industrializats fabricats dins l'estat son d'equipaments electronics en general, de produches agroalimentaris, maquinària, equipaments de transpòrts e derivats del petròli. L'industria del bastiment representa 4% del PIB de l'estat, en emplegant aperaquí 28 000 personas. Las minas representan 1% del PIB del Dakota del Sud, en emplegant près de 1,6 000 personas. Los principals produchs son lo petròli, granit e gres.
Lo sector terciari representa 74% del PIB del Dakota del Sud. L'estat es un grand centre financièr, qu'atraguèt divèrsas institucions financièras a travèrs de de programas d'incitacions fiscalas. Servicis financièrs e immobilièrs representan près de 20% del PIB, en emplegant aperaquí 43 000 personas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Viriato
Viriato (180 AC -139 AC) foguèt lo principal cap de la tribú lusitana que tenguèt tèsta a l'expansion de Roma dins una bòna part dels territòris dels actuals Extremadura (Espanha) e Portugal entre las concas del Tage e del Guadiana. Viriat Condusiguèt l'armada tribal cap a fòrças victòrias suls romans entre los ans 147 AC e 139 AC, abans que foguèsse traït e assassinat per qualqu'uns de los seus òmes, que se vendèron als romans. En catalan se nomena Viriat, en portugués, en galhèc, en castelhan e en italian se coneis coma Viriato, en francés se nomena Viriatus e en latin e en anglés, Viriathus.
Vida[modificar | modificar la font]
Se sap pas gaire de la seuna vida. Poiriá èsser estat pastor, lo trabalh de la majoritat de lusitans. Èra conegut entre los lusitans coma un bon guerrièr. Fòrça lo consideravan coma un cap. Nasquèt a Herminius Mos (Sèrra de l'Estèla), al còr de Lusitània (l'actuala region portuguesa de la Beira Nauta). Viriato es considerat coma lo primièr eròi iberic (portugués e espanhòl), foguèt lo cap de l'union de tribús ibericas que resistiguèron a la conquista romana. L'istòria de Viriato e la guèrra lusitana la conta l'istorian Appià d'Alexàndria en lo seu libre sus Ibèria; dins la seccion Istòria romana comenta que «Viriato auciguèt fòrça romans tot en mostrant la seuna granda abiletat».
Conquista de Lusitània[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Punica, dins lo sègle III AC, Roma comencèt la conquista de la Peninsula Iberica. Lo Senat envièt una armada ont i aviá los renfortiments que los cartagineses enviaran d'Itàlia per ajudar Aníbal. Aiçò desencadenèt, pendent 250 ans, una seria d'afrontaments contunhs dins la peninsula. Fin finala, foguèt conquistada pels romans. La Guèrra Lusitània es un dels episòdis mielhs documentats de la conquista de la Peninsula Iberica. Servi Sulpici Galba comandava las tropas romanas d'Ibèria que, vèrs l'an 150 aC., comencèron de destruir la rèsta de las fòrças de resisténcia dels lusitanians.
Guèrra Lusitaniana[modificar | modificar la font]
vesètz Guèrra Lusitaniana
Assassinat de Viriato[modificar | modificar la font]
Lo Senat roman refusèt lo pacte que faguèt Sexvila amb lo pòble lusitan. Los romans cambièron duncas la seuna manièra d'agir: Marc Popilli Laenes IV va subornar tres enviats de Viriato qu'avián coma objectiu d'arribar a un acòrdi de patz amb los romans. Aqueles èran Àudax, Ditalc e Minurus, que Marc los prometèt una recompensa se aucissián Viriato, e lo faguèron aital, l'assassinèron tranquillament mentre dormissiá.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Mauricio Pastor Muñoz, Viriate - la lutte pour la liberté, Pluvia Nocturna, Paris, 2009, 160 p., ISBN : 978-2-917735-01-5


text:
Collegiada
'Na collegiada es 'na egleisa non episcopala qu'es estada confiada a un collegi de clergues o chapítol collegiau, es a dire a 'na amassada de chanonges (de nombre variable segon los luecs).
Ròtle[modificar | modificar la font]
Lo chapítol de chanonges (o de chanongessas) era la màger part dau temps creat (fondacion) per 'na familha senhorala, consirosa de reparar 'na fauta lorda o de preparar son salut eternau (sauvacion de l'arma) en s'assegurar la prejària quotidiana de las personas consacradas, en mai d'un luec de sepultura decent (a l'interior de l'egleisa collegiada).
Aitau, Renaud Bisin escriu dins « Lo mestre de Sent Chamant »[1] (dau nom de la collegiada edificada en Auvèrnhe a l'epòca de Charles VIII):
- « S'es dich que [Robert de Balsac] aviá edificat 'questa collegiada en se repentir de totas sas fautas passadas, de totas sas exaccions e benleu de l'assassinat de Joan V d'Armanhac. Tots 'quilhs "monges" qu'anavan prejar durant daus segles a l'entorn de sa tomba eran aitau la garantida davant Dieu de 'na accion de gràcia per l'eternitat. »
En foncion de la richessa dau donaire e dau nombre de chanonges, lo fondator balha a la collegiada de las ressorsas materialas sufisentas (sensiblament daus bens fonziers) que son distribuidas sos forma de prebendas entre los chanonges; 'quilhs darriers son generalament chausits per lo fondator o sos eretiers.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ René Visy: "Le maître de Saint-Chamant".


text:
Ernest Hemingway
Ernest Hemingway (n. en 1899, m.1961) foguèt un important escrivan american del sègle XX. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1954.
Biografia[modificar | modificar la font]
Hemingway nasquèt lo 21 de julhet de 1899 dins la vila d'Oak Park, una localitat situada dins l'estat nòrd-american d'Illinois, filh d'un mètge que li ensenhèt a pescar e caçar quand èra pichonèl. A l'escòla, fondèt e dirigiguèt un jornal sonat "The Trapeze", a mai se son interès principal se centrava sus l'espòrt. En 1917 comencèt a trabalhar, coma jornalista, al "Kansas City Star", e tre la debuta de l'an seguent partiguèt per Itàlia, e participèt a la Primièra Guèrra Mondiala, coma menaire d'ambulàncias. Del temps que demorèt al front patiguèt una ferida. Puèi foguèt condecorat e promogut lòctenent. En 1919 tornèt als Estats Units ont faguèt lo jornalista per mantun jornal de Chicago e Toronto (Canadà), ont publiquèt sos primièrs contes.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla trabalhèt coma correspondent de guèrra a Madrid, ont se sentiguèt fòrtament implicat dins la causa republicana, que fin finala ne venguèt propagandista. L'experiéncia en Espanha li serviguèt en 1940 per escriure una de sas òbras màgers, For Whom the Bells Toll ("Per qui sonan las campanas"), situada dins las montanhas de Segòvia durant los preparatius de la batalha de Guadalajara. Son estada en Espanha faguèt d'el un aficionat a la tauromaquia.
Fòrtament alcoolic e ja qu'aviá paur de venir baug, foguèt internat dins un bon nombre d'espitals psiquiatrics. En saber qu'èra malaut de cancèr se suïcidèt amb un fusilh lo 2 de julhet de 1961 a Ketchum, vila de l'estat d'Idaho.


text: Un codon qu'ei una seguida de tres nucleotids (un triplet) qui's segueishen dens ua macromolecula d'acid ribonucleïc messatgèr (ARNm) e qui codan (mercés au còde genetic) sia peu començament de l'arrevirada de l'ARNm en proteïnas, sia per la causida de tau o tau aminoacid (enter vint possibles) o per l'acabament de l'arrevirada. Los tres nucleotids possibles que son l'adenina, la citosina, la timina e l'uracil (respectivament abreujats A , C, T e U). Aqueth quate nucleotids que forman quate menas de letras per escríver cada codon (compausat cadun de tres nucleotids) : aquò que balha donc 43 = 64 possibilitats per significar un deus vint aminoacids, "començar" o "acabar". Que cau mentàver tanben que l'arrevirada que comença tostemps dab lo medish aminoacid (la metionina) e que lo son codon (AUG, qui ei tanben lo codon qui vòu díser "començar").


text:
Corrent del Golf
Lo Corrent del Golf, (var. C. deu Golf, C. dau Golf) (en anglés: Gulf Stream) amb la seuna extension nòrd cap a Euròpa, lo corrent de l'Atlantic Nòrd, es un corrent oceanic caud, poderós, e rapid qu'a per origina lo golf de Mexic, e que ne'n sortís per l'estrech de Florida, puèi que seguís la linha de las còstas èst dels Estats Units e de Tèrranòva abans de traversar l'ocean Atlantic. Aperaquí 30° oèst, 40° nòrd, se dessepara en dos, lo corrent nòrd travèrsa l'Euròpa del Nòrd e lo corrent sud torna circular a l'entorn de l'Africa de l'Oèst.
Lo corrent del Golf influéncia lo clima de la còsta èst d'America del Nòrd, de Florida fins a Tèrranòva, e la còsta oèst d'Euròpa. I aguèt recentament de discussions a l'entorn d'aquò; ara existís un consens per dire que lo clima d'Euròpa de l'Oèst e d'Euròpa del Nòrd es pus caud que çò qu'auriá d'èsser, aquò degut al corrent nòrd-atlantic, una de las brancas de la "coa" del corrent del Golf. Es una part de çò qu'es sonat en anglés lo Gyre nòrd-atlantic subtropical. Sa preséncia menèt al desvolopament de ciclons poderoses de totes tipes, ambedós dins l'atmosfèra e dins l'ocean. Lo Corrent del Golf es tanben una font significativa d'energia renovelabla.


text:
Bertrambois
Bertrambois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 4 km de Cirey-sus-Vezouze.
La commune est située à 4 km de Cirey-sur-Vezouze.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una manufacture de faïence a existit entre 1795 e 1805. Dobèrta a l'iniciativa de la Princessa de Poix, s'i a egalament produsit de la poterie.
Une manufacture de faïence a existé entre 1795 et 1805. Ouverte à l'initiative de la Princesse de Poix, on y a également produit de la poterie.


text:
Queratina
La queratina es una proteïna fibrosa o escleroproteïna, sintetizada per de nombroses èssers vius coma element d'estructura; es la substància constitutiva fondamentala dels pels e de las onglas en çò de l'òme, e de las plumas, las banas, e las batas en çò dels animals. La queratina es insolubla, e se pòt trapar sus l'epidèrma d'unes animals, coma los mamifèrs, çò que lor dona una pèl impermeabla. De còps que i a, quand se produsís una friccion tròp fòrta, la queratina se desvolopa a la superfícia de la pèl : es la còrna. Las cellulas que produsisson la queratina morisson e son remplaçadas de longa. Los tròces de queratina que se tròban correntament dins los pels son apelats pelliculas.
La molecula de queratina es elicoïdala e fibrosa, s'enròda a l'entorn d'autras moleculas de queratina per formar de filandras intermediàrias. Aquelas proteïnas contenon una proporcion enauçada d'aminoacids constituits a basa de sofre, mai que mai la cisteïna, que i forma de ponts disulfuras entre las moleculas, que balhan la rigiditat a l'ensems. La cabeladura umana es constituida per 14 % de cisteïna.
I a doas formas principalas de queratina : l'alfaqueratina, o a-keratin, presenta en çò dels mamifèrs, e la betaqueratina, o B-keratin, que se trapa en çò dels reptils e dels aucèls. La betaqueratina es mai resistenta que l'alfaqueratina.
En çò dels mamifèrs, se tròban encara doas familhas dins las alfaqueratinas : las queratinas epitelialas o citoqueratinas, e las queratinas que forman los pels, sonadas exoqueratinas. Se pòt encara devesir caduna d'aiçestas en citoqueratinas de tipe I e exoqueratina de tipe I (acidas) o citoqueratinas de tipe II e exoqueratinas de tipe II (basicas a neutras).
Referéncia[modificar | modificar la font]
- World Book Encyclopedia (1998)


text:
1005
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1005 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Kenneth III a la batalha de Monzievaird donada ai partisans de son cosin Malcolm II que contestavan sa legitimitat. Lo venceire, fiu dau rèi Kenneth II, li succediguèt.
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Annada retenguda per fixar la fondacion de la Republica de Gènoa.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion de l'Ostau dau Sabar per lo califa Al-Hakim bi-Amr Allah. Una bibliotèca publica fòrça importanta i foguèt creada. Leis ensenhaments prepausats regardavan lei sciéncias (astronòmia per exemple), la filosofia e la religion.


text:
Sharon Stone
Sharon Vonne Stone (nascuda lo 10 de març de 1958) es una actritz dels Estats Units. Foguèt tanben modèl de mòda. Capitèt de se far conéisser internacionalament per son ròtle dins lo filme succès Basic Instinct en 1982.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt en Meadville, Pennsilvania, es la segonda dins una familha de quatre enfants. Es la filha de Joe e Dorothy Stone qu'aurián d'originas irlandesas. Los sieus primièrs passatges professionales los faguèt dins lo mond de la publicitat, en metent cossí modèl. Apareguèt a anóncias de television de Burger King, Clairol e Maybelline.
Lo sieu debut en lo cinèma foguèt amb un pichon papièr en la pellícula Stardust memories del prestigiós cineasta novaiorquin Woody Allen lo 1980.
Pendent granda part del decènni dels ans ochanta agiguèt en fòrça pelliculas de sèria B, e mai se poguèt destacar en la francesa Les uns et les autres lo 1981 e en doas d'aventuras, Las minas del Rei Salamon (1985) e Allan Quatermain and the Lost City of Gold]] (1987), ambedoas amb lo grand actor Richard Chamberlain.
Lo 1989 lo director espanhòl Javier Elorrieta comptèt amb ela per la pellicula Sangre y Arena, basada en lo roman omonim de l'escrivan Vicente Blasco Ibáñez, participant amb el reconegut actor José Luis Gómez. Aquela pellicula supausèt la primièra e unica incursion de Sharon Stone dins lo cinèma espanhòl.
La siá aparicion a Total Recall lo 1990 amb Arnold Schwarzenegger lancèt la siá carrièra cap a una autra perspectiva mai ampla e comencèt a èsser fòrça coneguda en lo panorama cinematografic de Estats Units doncas que sabèt s'adaptar a tota mena de genres e registres interpretatius. Als trenta dos ans metèt nusa a la revista Playboy , en apareissent a la portada del numèro de julhet de 1990,[1] e dempuèi sabèt totjorn traire rendiment a lo sieu innegable atractiu fisic.
Carrièra rapida[modificar | modificar la font]
Ja dempuèi fasiá un temps, Sharon Stone s'especializèt en l'interpretacion de personatges de sedusenta pus o mens ingénua o perversa, mas lo papièr que pus notorietat li donèt foguèt lo realizat a 'Basic Instinct de Paul Verhoeven lo 1992. Un personatge plen de sexualitat e de matises que la convertiguèt en una de las femnas pus desiradas de Hollywood, en pus de li permetre ocupar un luòc pus que priviliegiat dins lo cinèma mondial. Qualques actrises fòrça celèbres d'aquela epòca coma Geena Davis, Michelle Pfeiffer, Meg Ryan, Melanie Griffith, Kelly Lynch e Julia Roberts avián refusat lo papièr a causa de la nuesa requerida. Tota una sex symbol, Sharon Stone per aquel papièr foguèt nomenada a un Glòbe d'Aur, doncas qu'en pus de desprene sensualitat al cors de tot lo longmetratge menèt a tèrme una notabla interpretacion del personatge de Catherine Tramell (que li li deu a el sens dobte granda part de lo sieu succès posterior), una femna estranha e obsessiva que desvelha interès davant un polícia que met en examen un assassinat (interpretat per Michael Douglas). La famosa scèna del "crosament de cambas" durant l'interrogatòri al comissariat passèt dempuèi lo primièr moment a l'istòria del cinèma pus recent.
Aquel meteis an, People l'eligit coma una de las 50 personas pus bèlas del mond.
Après aquel succès seguiguèron de divèrses films comerciales amb tints sexuales coma The Specialist amb Sylvester Stallone, cinta que causèt polemica per las ausadas scènas sexualas amb Stallone. Per l'intensitat de las scènas la premsa liguèt sentimentalament los sieus protagonistas, causa qu'ela neguèt.
En Novembre de 1995, Stone recebèt una estela al Passejada de la Fama de Hollywood, plaçat al num. 6925 de Hollywood Blvd. Aquel meteis an, la revista Empire l'eligit coma una de las 100 estelas pus sexy de l'istòria del cinèma. En octobre de 1997, foguèt classificada entre las 100 estelas de cinèma de totes los tempses per Empire.
Lo 1996 foguèt nomenada al prèmi Oscar de l'academia de Hollywood coma melhor actritz per lo sieu segond important ròtle, de Ginger en la pellicula Casino, del cineasta Martin Scorsese lo 1995 e que foguèt per el premiada amb lo Glòbe d'Aur a la melhor actritz. A la pellicula partegèt aficha ni mai ni mens qu'amb Robert De Niro. En mai de per aquela pellicula e per Basic Instinct, Sharon foguèt tanben nomenada al Glòbe d'Aur coma melhor actritz protagonista e de despartiment per autras pelliculas coma The Muse o The Mighty. Totun, en los darrièrs ans la siá activitat dins lo cinèma a declinat, en tocant fons (segon los critics) amb l'innecessària sequèla Basic Instinct 2, qu'ela meteissa impulsèt.
Malgrat qualques fracàses, Sharon Stone a mantengut la siá popularitat mercés a calculadas aparicions a Catwoman, Bobby e Broken Flowers, la siá participacion en campanhas publicitàrias de cosmetics e lo sieu supòrt a causas beneficas.
Maridada tres còps, lo 2003 divòrcèt a lo sieu tresen marit Phil Bronstein, editor del jornal San Francisco Chronicle. Malgrat la siá reputacion e prestigi, Sharon Stone manten amb fòrça discrecion (dins del que cap) la siá vida personala. Son estats darrièrament publicas las fèstas e las galas solidàrias qu'organiza a Hollywood amb companhs sieus cossí George Clooney e a seguit tanben participant en anóncias publicitàrias.
Amb un altíssim coeficient intellectual, Stone es membre de Mensa International.
Filmografia essenciala[modificar | modificar la font]
- Total Recall (1990)
- Basic Instinct (1992)
- Sliver (1993)
- The Specialist (1994)
- Casino (1995)
- Diabolique (1996)
- Sphere (1998)
- Gloria (1999)
- Simpatico (1999)
- Catwoman (2004)
- Broken Flowers (2005)
- Basic Instinct 2 (2006)
- Dirty Tricks (2008)
- $5 a Day (2008)
- Streets of Blood (2009)
- Largo Winch II (2011)
- Lovelace (2012)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top Ten: Actrius a Playboy. Data d'accés: 5 juliol 2009.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Combleux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
La municipalitat a situat a una desena de quilomètres a l'èst de Orléans en lo airal urban e la unitat urbana de Orléans.
La commune est située à une dizaine de kilomètres à l'est d'Orléans dans l'aire urbaine et l'unité urbaine d'Orléans.
Combleux
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Folk metal
Lo folk metal es un genre musicau, mesclum de musica folk e de metal.
La musica garda una fòrta influéncia metal (ritme rapide, guitarra saturada), mai inclutz d'instruments tradicionaus dei culturas que lei regardan : flaütet, acordeon, etc.
D'unei utilizan ges d'instrument folk, mai an dins sei tèxtes d'influéncias mitologicas ò istoricas fòrtas.
Si retròban dins lo folk metal lei memei sotacategorias que dins lo metal (ex : folk black, folk death...). Mai la màger part dei gropes s'inspiran dau metal extrèm deis annadas 1990, black metal ò death metal.


text:
Qaa
Qaa que ho lo darrèr faraon de la Ièra dinastia egipciana durant lo periòde tinita. Qu'èra lo successor e dilhèu lo hilh deu rei Adjib.
Lo son tombèu d'Umm el-Qa'ab que ho horrucat en 1991 e 1992 e sagèth de Hetepsekhemoi qu'i hon trobats ; que's pensa qu'aquò muisha ua continuitat enter lo dus faraons de dinastias diferentas e dilhèu que lo segon e aja acabat lo tombèu deu purmèr.
Lo nom de Sa-Ra de Qaa mentavut sus la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei Qebah :
Nicolas Grimal qu'acaba lo son regnat en -2950.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (13 de junh de 1831 – 5 de novembre de 1879) foguèt un fisician escocés. Son trabalh mai important foguèt la formulacion d'un ensemble d'eqüacions conegudas coma eqüacions de Maxwell, que pel primièr còp exprimissián las leis basicas de l'electricitat e del magnetisme d'un biais unificat (electromagnetisme). Desvolopèt tanben la distribucion de Maxwell, una estatistica que descriu los aspèctes de la teoria cinetica dels gases. Aquestas doas descobèrtas contribuiguèron a inaugurar l'èra de la fisica modèrna, pausant los fondaments pels futurs trabalhs coma la Relativitat especiala e la Mecanica quantica. Maxwell es tanben conegut per aver creat la primièra camèra fotografica de colors combinadas en 1861, per mejan del sistèma de la sintèsi additiva.


text:
Lemoncourt
Lemoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del ban de Delme, possession de las abbayes de Sant-Arnoul e de Sant-Vincent de Mètz.
- Cedit a la França en 1661.
- Fièra a Modèl:La s
- Village du ban de Delme, possession des abbayes de Saint-Arnoul et de Saint-Vincent de Metz.
- Cédé à la France en 1661.
- Foire au Sègle XV


text:
L'AOF acaba 2013 sus una victòria
- Dimècres, 08 Genièr 2014 11:19
- AOF
Lo 28 de decembre passat, l'AOF (Associacion Occitana de Fotbòl) anèt en Galícia (Espanha), dins la vila de Lugo, per i disputar un rencontre amb la seleccion Siareiras Galegas en marge de lor fèsta nacionala. Compausada de jogaires de tot lo Sud d'Occitània, la formacion del seleccionaire Didier Amiel compliguèt sa mission en s'impausant sus l'escòre de 7-1.
Alara que lo fotbòl francés èra al repaus pendent las fèstas, l'AOF se presentèt en Galícia per son darrièr match de l'annada. Recentament venceire del « Tynwald_Hill_International_Football_Tournament » disputat sus l'isla de Man (Irlanda), Didier Amiel aviá tornamai convocat sas tropas e seleccionat novèls jogaires per preparar la Copa del Monde (ConIFA World football Cup) prevista en Suècia a la prima de 2014.
Venceires amb respècte, en presicant totas las valors que caracterizan Occitània e per tot lo trabalh fait pels dirigents de l'associacion, los jogaires provèron tornamai la progression fotbolistica e la dimension umana de l'AOF en s'impausant per una victòria 7-1 après una partença en fanfara dels galicians (0-1 a la 19na), sostenguts per un public nombrós que, fin finala, foguèt conquist per la prestacion dels occitans.
Composicion de la còla occitana :
- Quilhats : Boris Massaré (10 cap), Mickael Bertini (9), Vivian Dors (8), Joel Congré (5), Aurélien Rouet (4), Lucas Orditz (1), Loic Laffont (7), Nicolas Desachy (president), Nicolas Ferrères (coach gardians)
- Acocolats : Didier Amiel (coach), Ronald Rodas (11), Nabil Moussi (6), Guillaume Gerbe (2), Maxim Altenhoven (3)
- Butaires Occitània : Boris Massaré (21', 59'), Mickael Bertini (29', 32', 49', 83'), Joel Congré (85')
- Coach : Didier Amiel
- Coach Gardians : Nicolas Ferreres
- President : Nicolas Desachy


text:
Fécamp
Fécamp es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fécamp se tròba en la valleuse de la Valmont, a la cœur del País de Caux, sus la còsta de Albâtre.
Fécamp se trouve dans la valleuse de la Valmont, au cœur du Pays de Caux, sur la côte d'Albâtre.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila s'es vist décerner lo label « Vilas e païses d'art e d'istòria ».
La ville s'est vu décerner le label « Villes et pays d'art et d'histoire ».


text:
André Breton
André Breton (Tinchebray, Orne, lo 19 de febrièr de 1896 - París, lo 28 de setembre de 1966), foguèt un escrivan francés, conegut coma lo principal inspirator del movement surrealista.
Biografia[modificar | modificar la font]
D'origina modèsta, comencèt d'estudiar la medecina per pressions familialas. Mobilizat a Nantas pendent la Primièra Guèrra Mondiala l'an 1916, rencontrèt Jacques Vaché, qu'exerciguèt sus el una granda influéncia. Dintra en contacte amb lo mond de l'art a travèrs del grop Dadà en 1916. Pendent la guèrra trabalhèt dins d'espitals psiquiatrics, ont estudièt las òbras de Sigmund Freud e sas experiéncias amb l'escritura automatica (escritura liura de tot contraròtle de la rason e de preocupacions esteticas o moralas), çò que influencièt la seuna formulacion de la teoria surrealista. Venguèt un pionièr dels movements antiracionalistas coneguts coma lo dadaïsme e lo surrealisme. En 1920 publiquèt la seuna primièra òbra Los camps magnetics, qu'explorava las possibilitats de l'escritura automatica. L'annada seguenta trinquèt amb Tristan Tzara, lo fondator del dadaïsme.
Fondèt amb Louis Aragon e Philippe Soupault la revista Littérature. En 1924 redigiguèt lo Manifèst surrealista e a se formèt un grop compausat per Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Robert Desnos, Benjamin Péret, desirós d'arribar en «cambiar la vida» d'Arthur Rimbaud e «Transformar lo mond» de Karl Marx.
De mai, dins aquel manifèst lança las basas de l'automatisme psiquic coma mejan d'expression artistica que sorgís sens l'intervencion de l'intellècte. Plan lèu, lo movement se sarra de la politica e en 1927 Aragon, Éluard e Breton s'afilian al Partit Comunista, malgrat que l'idèa surrealista s'aluenharà fòrça lèu fach del comunisme oficial. En 1928 publica a París Le surréalisme la peinture. Amb la publicacion del Segond manifèst surrealista (1929) arribèt la polemica: Breton, lo cap, escaissat lo «papa» del movement surrealista, concretava la nocion de surrealisme e afirmava que li caliá caminar amassa amb la revolucion marxista —foguèt membre del Partit Comunista Francés dempuèi 1927 a 1935—; doncas, excomuniquèt, condemnèt e expulsèt del grop totes aqueles que coincidissián pas amb las seunas idèas: Roger Vitrac, Philippe Soupault, Antonin Artaud, Salvador Dalí e Robert Desnos.
Escriu lo libre de poesias L'Immaculada Concepcion (1930) e Los vasos comunicants, (amb Paul Éluard) (1932).
En 1934 se marida amb Jacqueline Lamba, inspiradora de L'amor fòl. Dos ans aprèp nais sa filha Aube. Son òbra mai creativa es Nadja, en partida autobiografica. En 1937 inaugura la galeria «Gradiva» dins la carrièra de Seine, viatja en Mexic ont renconta Trotski, e influenciat pel trotskisme, redigís lo Manifèst per un art revolucionari independent.
En 1941, en fugissent del Govèrn de Vichèi s'embarca dins lo Capitaine-Paul-Lemerle cap a la Martinica, ont es internat dins un camp. Liberat, arriba a Nòva York e i publica los Prolegomens a un tresen manifèst o non, conegut tanben coma Tresen manifèst surrealista. Escriu La lantèrna sorda. Un an aprèp fonda a Nòva York la revista VVV. Dins aquela vila rencontrarà tanben sa nòva esposa, Elisa.
Tornèt a París en 1946. En 1956 fonda una nòva publicacion, Le Surrealisme Même, e fins a sa mòrt (1966) anima lo grop surrealista. Pauc abans de morir, diguèt a Luis Buñuel, «uèi degun s'escandaliza pas, la societat a trobat de biais d'anullar lo potencial provocador d'una òbra d'art, en adoptant davant ela una actitud de plaser consumista».
Moriguèt lo matin del 28 de setembre de 1966, a l'espital Lariboisière (París). Foguèt enterrat al cementèri dels Batignolles, a paucs mètres del croton de son amic Benjamin Péret.
Òbras[modificar | modificar la font]
Ensag[modificar | modificar la font]
- Manifèst surrealista (1924, 1930, 1946)
- Lo Surrealisme e la pintura (1928-1965)
- Segond manifèst (1929)
- Antologia de l'umor negre (1940)
- Prolegomèns a un tresen manifèst o non (1942)
- Delicte Flagrant (1949)
- Lo surrealisme a travèrs de sas òbras (1954)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Poèmas (1948)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Se d'unes caractèrs d'aqueste article s’afichan mal (carrats vuèges, punts d’interrogacion…), consultatz la pagina d’ajuda Unicode.
L'indi (nom autoctòn: हिन्दी = hindī) es una lenga indoariana (entre las lengas indoeuropèas) parlada dins una zona plan vasta del nòrd d'Índia e que ten la foncion de lenga comuna e oficiala en Índia. Es gaireben la meteissa lenga que l'ordo: indi e ordo son doas lengas per elaboracion qu'apertenon al diasistèma comun nomenat indostani. L'indi s'escriu amb l'alfabet devanagari mentre que l'ordo utiliza l'alfabet arabi.
L'indi es la mai parlada de las lengas d'Índia: d'aprèp l'edicion de 1999 del World Almanach, mai de 360 milions de personas l'utilizarián coma primièra lenga.
Oficialament, deuriá servir de lingua franca en Índia, çò que, dins los faches, es pas lo cas perque solament 50% de la populacion declara l'utilizar.


text:
Zagazig
Zagazig (الزقازيق en arabi) qu'ei ua vila de Baisha Egipte situada dens lo dèlta deu Nil a uns 80 km deu Caire, au ras de l'antica ciutat de Per Bastet (egaument coneguda com Bubastis en grèc o Tell basta en arabi) o e's venerava la divessa deu cap de gat Bastet.
Zagazig qu'acessa ua branca de la prestigiosa universitat islamica Al-Azhar.
En 1999 la soa populacion qu'èra de 279 000 abitants.
Qu'ei la capitala deu Governorat de Sharqia.
Qu'ei la ciutat nadau deu coronèu Ahmed Orabi qui gavidè ua rebellion contra l'ocupant britanic e peus drets deus ciutadans egipcians.


text:
Anglés mejan
L'anglés mejan es lo nom balhat pels lingüistas a divèrsas formas de la lenga anglesa parladas entre la conquista normanda d'Anglatèrra en 1066 e aperaquí l'an 1470, quand lo Chancery Standard, una forma d'anglés basada sus lo qu'es parlat a Londres, venguèt a s'espandir, ajudat per l'introduccion de l'estampariá en Anglatèrra per William Caxton dins los ans 1470, e pus tard per Richard Pynson. D'aquel temps, lo dialècte northumbrian (prevalent dins lo nòrd d'Anglatèrra) parlat al sud-èst d'Escòcia se devolopèt en Scots. L'anglés parlat aprèp aquesta epòca, fins en 1650, es sonat Early Modern English.


text:
827
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 827 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Atacas aràbias còntra Sicília. Pasmens, la resisténcia dei tropas imperialas localas permetèt de blocar l'invasion. Puei, dins lo corrent de l'annada, leis envaïsseires foguèron obligits de se retirar fins a una invasion novèla en 830.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion de l'islam mutazilista per lo califa Al-Mamun. D'autra part, per assaiar de reglar l'insureccion d'Azerbaitjan qu'aviá blocada ò vencuda uneis ofensivas dei fòrças dau califa en 819-820, 822 e 824-825 dempuei son començament en 816, una armada abbassida foguèt mandada dins la region. Dirigida per lo generau Muhammad ibn Humayd Tusi, obtenguèt quauquei succès — limitats — còntra lo cap azèri Babak Khorramdin.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una expedicion aràbia dirigida per Khālid ibn ʿAbd al‐Malik al‐Marwarrūdhī e Ali ibn Isa al-Asturlabi mesurèt la circonferéncia terrèstra a partir d'observacions dins la Vau de Tigris. Trobèt un resultat de 40 248 km (ò 41 436 dins d'autrei fònts istoricas).


text:
Altrippe
Altrippe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Altrippe dépendait antany De l'anciana província de Lorraine ; èra una possession de la collégiale Sant-Salvador de Mètz #que çò avouerie n'aperteniá al senhor de Créhange.
- Altrippe dépendait autrefois de l'ancienne province de Lorraine ; elle était une possession de la collégiale Saint-Sauveur de Metz dont l'avouerie appartenait au seigneur de Créhange.


text:
Blay
Blay es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Blay a situat a unitat|12|km}} a l'oèst de Bayeux e a unitat|7|km {{}} de Trévières, en lo Bessin, en la vallée de la Tortonne.
La commune de Blay est située à 12 km à l'ouest de Bayeux et à 7 km de Trévières, dans le Bessin, dans la vallée de la Tortonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1964, dels registres archéologiques an meses a jorn dels sarcophages e del mobilier mérovingiens.
Blay I aguèt liberat la Mois invalide (de junh)M. Lo general Montgomery i installa lo sieu QG del 23 de junh a la Mois invalide (d'agost)M.
En 1964, des fouilles archéologiques ont mis au jour des sarcophages et du mobilier mérovingiens.
Blay fut libérée le Mois invalide (juin)M. Le général Montgomery y installe son QG du 23 juin au Mois invalide (août)M.


text:
537
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 537 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo 27 de decembre, inauguracion oficiala per l'emperaire Justinian Ièr de la basilica Santa Sophia.
Reiaume Ostrògots[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra lei Bizantins amb una còntra-ofensiva dau rèi Vitigès qu'assetjèt Roma defenduda per lo generau Belisari. La vila resistèt e Vitigès tuèt leis ostatges pres per s'assegurar de la fidelitat de la ciutat en 536.


text:
Metòde de Montcarles
Se sòna metòde de Montcarles tot algorisme probabilista qu'a per tòca de calcular de valors numericas. S'emplega per aproximar d'expressions matematicas que son avaloracion exacta es costosa o impossibla. Lo metòde lo sonèron ansin en referéncia au Casinò de Montcarles (a Mónegue) qu'es « la capitala dau jòc d'azard », en essent la rotleta un generador simple de nombres aleatòris. Lo nom e lo desvolopament sistematic dei metòdes de Montcarles datan aperaquí de 1944 e se melhorèron enormament amb lo desvolopament de l'ordinator.
L'usança dei metòdes de Montcarles, coma aisina de recèrca, proven dau trabalh realizat dins lo desvolopament de la bomba atomica durant la Segonda Guèrra Mondiala a Los Alamos. Aqueu trabalh tocava la simulacion de problèmas probabilistas d'idrodinamica concernissent la difusion de neutrons dins lo materiau de fusion, una difusion que possedís un comportament eminentament aleatòri. Uei lo jorn es una part fondamentala deis algorismes de traçament de rais per la generacion d'imatges sintetics.
Dins la primiera estapa d'aquelei recèrcas, John von Neumann e Stanisław Ulam refinèron aquela rotleta russa e lei metòdes « de division » dei prètzfachs. Pasmens, lo desvolopament sistematic d'aqueleis idèas deguèt esperar lo trabalh d'Harris e Herman Kahn en 1948. Vèrs lo meteis an, Enrico Fermi, Metropolis e Ulam obtenguèron d'estimacions sus lei valors caracteristicas de l'eqüacion de Schrödinger per la captura de neutrons au nivèu nuclear en utilizant aqueu metòde.
Lo metòde de Montcarles porgís de solucions aproximadas per una granda varietat de problèmas matematics, en fasent possibla la realizacion d'experiments amb la cèrca d'escapolons de nombres pseudoaleatòris dins un ordinator. Lo metòde es aplicable a tota mena de problèma, siá estocastic, siá determinista. A la diferéncia dei metòdes numerics que se basan sus d'avaloracions en N ponchs dins un espaci M-dimensionau per produire una solucion aproximada, lo metòde de Montcarles a una error absoluda de l'estimacion que descreis coma en vertut dau teorèma dau limit centrau.


text:
Aligòt
L'aligòt es un plat originari del plan d'Aubrac. Lo mot d'aligòt es derivat de « aliqu'ot », el meteis derivat del latin "ali quod" que significa « quicòm ». Aqueste plat èra a l'origina preparat amb de tròces de pan e de toma fresca. Los monges d'Aubrac lo servissián als pelegrins que traversavan lo massís, sus la Via Podiensis per anar a Sant Jacme de Compostèla.
Aqueste plat es ara preparat amb de trufas. S'agís d'una purèa de trufa que li son mescladas de crèma e de toma fresca que cal trabalhar e tornar trabalhar per obténer la textura perfecha. Los amators i ajustan tanben un pauc d'alh. Tradicionalament, l'aligòt es produch (e tastat) dins los ostals de vaquièrs, los burons


text:
Augièr Galhard
Augièr Galhard foguèt un escrivan occitan, nascut vèrs 1530, mòrt aprèp 1592.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Rabastens en Albigés, Lengadòc, vèrs 1530. Èra rodièr (atal foguèt lo seu escais: «lo rodièr de Rabastens»), jogaire de violon e rebèc, poèta. E coma se ganhava la vida mai aisit amb la poesia, que los senhors del país li pagavan d'escuts per sas cançons e sos sonets, foguèt mai que mai poèta. Foguèt tanben soldat: en 1561, es amb la banda de Guilhèm de L'Èrm, l'uganaud, que prenguèt Rabastens pels protestants. En 1567 e 1568, es amb lo vescomte de Montclar qu'ajudèt lo prince de Condé qu'assetjava Chartres. Aquela guèrra acabada per la Patz de Longjumeau, tornèt al país. Aprèp aquel primièr viatge als païses francimands, saupèt lo francés e escriguèt tanben de poesias francesas. Cochat de Rabastens pels catolics, va demorar a Montalban, capitala protestanta del Naut Lengadòc. Aquí, foguèt l'amic de Deu Bartàs. Sembla que finiguèt la sieuna vida en Bearn ont demandèt en 1592 una pension de 50 escuts a Catarina de Borbon, sòrre d'Enric III de Navarra (Enric IV de França).
Son òbra[modificar | modificar la font]
Gaireben totas las poesias conegudas d'Augièr Galhard son dins "Lo Banquet", un recuèlh qu'a conegudas fòrças edicions entre 1583 e 1619.
Citacions[modificar | modificar la font]
Remarca - Aquesta citacion es transcricha en nòrma classica; lo tèxt original es dins una grafia afrancesada.
Sonet al rei
Dedins aquest sonet, nòble Rei de la França,
Se recomanda a vos lo paure Augièr Galhard;
Vos pregant umblament de prene en bona part,
Quand de ma pauretat vos fau la demostrança.
Ieu fariá ben benlèu de rimas d'importança,
Se de vòstres dinièrs me fasiatz qualque part;
Mas ieu non pòdi pas fargar ren de bragard,
Se vòstra Majestat qualque pauc non m'avança.
Ieu soi, coma vos dic, rodièr de mon estat;
Mas ieu me recomandi a vòstra Majestat;
Se n'èri ponch rodièr fariá quicòm de bèl.
Ò nòble rei sortit d'una tan nòbla raça,
Sufriretz vos que ieu reprenga la pigassa ?
N'auretz pas vos pietat d'aquest poèta novèl ?
Bibliografia[modificar | modificar la font]
De poesias causidas d'Augièr Galhard foguèron publicades en 1843 per Gustau de Clausada [Gustave de Clausade] a Albi. E tanben en 1962 per l'IEO e G. Delfau.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Poesias d'Augièr Galhard a Google Books
- Las òbras d'Augièr Galhard a Gallica.fr
- L'Apocalypse ou Révélation de Saint Jean a Gallica.fr
- Lo banquet d'Augièr Galhard a Gallica.fr


text:
Toarèg
Lo toarèg, apelat tanben tamasheq (en berbèr: tamasheq/tamajeq/tamahăq o pus exactament tamaceq/tamajeq/tamahăq) es un dialècte dau berbèr que se parla au centre e au sud de Sahara, dins leis estats de Mali, Nigèr, Argeria, Libia e dins una enclava pus recenta de Burkina Faso. Tanben de comunautats toarègas an emigrat en Nigèria, Chad e Mauritània.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Presentacion dau toarèg (INALCO): mapa, extension, dialectologia


text:
Vicent Partal
Vicent Partal (Bétera, País Valencian, 28 de novembre de 1960) es un jornalista valencian. Aqueste activista, dels mai influents dels Païses Catalans, es dempuèi qualques annadas lo director de VilaWeb que ne foguèt un dels creadors. Partal trabalhèt abans a la revista El Temps d'Eliseu Climent e als jornals Diari de Barcelona, El Punt e La Vanguardia. Passèt tanben per la television (TVE) e a la ràdio: Catalunya Ràdio.
Se considèra qu'es un dels pionièrs d'Internet.
En 1994 farguèt lo primièr sistèma informatiu dins Internet dels Païses Catalans, e a mai d'Espanha que se sonava El Temps Online.
En 1995 creèt la societat Partal, Maresma & Associats qu'a per tòca de porgir de conselhs e d'assisténcia sus l'emplec d'Internet e de ne facilitar l'accès. N'espeliguèt puèi l'Infopista catalana que, en 1996 venguèt Vilaweb, la revista electronica de nòvas mai importantas en catalan, que ten mai de cinquanta edicions dins tot lo mond.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Catalunya en l'estratègia militar d'Occident (1987)
- Els nacionalistes a l'URSS (1988)
- La revolta nacionalista a l'URSS (1991)
- Atles de l'Europa futura (1991)
- Converses sobre els origens d'internet a Catalunya (2000)
- Catalunya 3.0 (2001)
- 11-M: El periodisme en crisi (2004), amb lo jornalista basc Martxelo Otamendi
- Periodisme quàntic. Fent periodisme a Internet. L'experiència dels primers deu anys de VilaWeb (2007)
- Llibreta de Pequín (2009)
- A un pam de la independència (2013)
De veire tanben[modificar | modificar la font]
- Vicent Partal dins la galariá de Pioners de la xarxa
- Vilaweb


text:
Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici
Lo Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici es un espaci natural protegit dins los Pirenèus auts de Lhèida. Foguèt declarat pargue nacional lo 21 d'octòbre de 1955. Es situat dins la partida centrala de la cadena Pirenenca entre las comarcas de l'Auta Ribagòrça, lo Palhars Sobeiran, la Val d'Aran e lo Palhars Jusan. Lo nuclèu central del pargue es dins los tèrmes municipals de Val de Boí e Espot.
La geografia del pargue es de nauta montanha per que una granda part del territòri s'enauça mai amont dels 1000 m amb pics que superan los 3000 m de nautor. I a granda abondància de lacs d'origina glaciària quaternària. Cal soslinhar doas vals, a l'oèst la val del riu de Sant Nicolau amb los caracteristics prats e meandres d'ont ven lo nom d'Aigüestòrtes. E a l'èst la val del riu Escrita amb l'Estanh de Sant Maurici.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Agla daurada Aquila chrysaetos (aqueste exemple aparten pas al pargue).
-
-
-
Los Encantats, dos tucs representatius del pargue.
-
Lac glacièr del pargue.
-
-
-
-
-