text:
Leonce Verny
François Léonce Verny, naissut lo 2 de decembre de 1837 à Aubenàs (Ardecha) e mòrt lo 1er de mai de 1908 a Pònt d'Aubenàs, foguèt un engenhaire francés que bailegèt lo bastiment de l'arsenau de Yokosuka, ajudant ansin Japon a començar sa modernizacion.
Escolan a l'Escòla Politecnica (promocion de 1856), engenhaire de l'engèni maritim a Brèst, realiza, en 1864-65 sota la demanda dau shogun, que cèrca lo sosten de França, un bèl arsenau a Yokosuka, premiers chantiers navaus modèrnes de Japon. Lo sovenir de Verny demorèt: son estatua existís encara sus lo pòrt de Yokosuka e la ciutat festeja cada an sa memòria en novembre.
Au tornar de Japon, baileja lei Minas de Roche-la-Molière e Firminy en janvier de 1877 e li demòra fins en setembre de 1895 avans que de ne venir l'administrator. Ne fa la premiera companhiá dau bacin de Léger e desenvelopa una politica pairenala. A son sèti a la Cambra de Comèrci de Sant Estève (1881-1900) que n'es lòngtemps lo secretari (1883-1896) e reçaup la Legion d'Onor.


c: text/html

text:
Amanita muscaria
La Mojòla fòla (en latin: Amanita muscaria, (qu'a la proprietat de paralizar las moscas) es un campairòl verinós e psicoactiu del genre Amanita.
Descripcion[modificar | modificar la font]
- Capèl de 8 a 20 cm a maturitat, ovoïde puèi emisfèric cambia de forma amb la maturacion per venir de mai en mai espotit, roge viu, cobèrt de nombrosas verrugas blancas, vestigis del vel universal, envelopa qu'apara lo campairòl jove. La color roja se pòt ateunar amb la pluèja e venir iranja quora lo campairòl ven vièlh.
- Lamas liuras e blancas. Espòras ovalas blancas, mesurant 9-13 per 6,5-9 micromètres, son non amiloïdas, çò que significa que se coloran pas de blau amb lo reactiu de Melzer.
- Pè blanc de 5 a 20 cm de naut, de textura fibrosa e leugièrament brenosa.
- La Volva pòrta de rèstas del vel universal jos la forma d'un o dos anèls concentrics.
- L'anèl es blanc.
- Odor de la tèrra.
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
Amanita muscaria es una espècia cosmopolita, que se trapa per los bòsques de conifèrs o de ramats de las regions temperadas e borealas de l'emisfèri nòrd, e de zonas enauçadas de latitudas pus caudas coma l'Hindu Kush, la Mediterranèa o l'America centrala. Un estudi molecular recent mostrèt que Amanita muscaria teniá una origina ancestrala en Siberia–Beringia pendent lo periòde Terciari, abans que s'espandisca en Asia, Euròpa e America del Nòrd.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Los empoisonaments per Amanita muscaria arriban amb de mainatges joves o de personas en recerca d'experiéncia allucinogèna. Ocasionalament es ingerada per error pr'amor que de còps que i a las tacas blancas del capèl son deslavadas per la pluèja e lo campairòl pòt alavetz ressemblar a Amanita caesarea.
Amanita muscaria conten mai d'un compausats biologicament actius, que un d'entre eles, lo muscimol, es conegut per èsser psicoactiu. Un autre, l'acid ibotenic, es una neurotoxina que servís de prodròga al muscimol, e que aperaquí 10–20% se convertís en muscimol aprèp ingestion. La dòsi toxica per un adult es de 6 mg de muscimol o 30 a 60 mg d'acid ibotenic; es aperaquí çò que se trapa dins un capèl d'Amanita muscaria. La dòsi de compausats biologicament actius contenguts per campairòl es cambiadissa en foncion de la sason e de la region. Los campairòls de prima e d'estiu sont reputats per conténer 10 còps mai d'acid ibotenic que los de la davalada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Louis (Mosèla)
Saint-Louis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge tira la siá reputacion del plànol inclinat de Sant-Louis-Arzviller, un ascenseur a vaissèls destinat a remplaçar 17 écluses del canal de la Marna al Rhin. E mai se fòrça important en talha e en populacion per çò qu'es de lo sieu vesin Arzviller, lo vilatge ludovicien, al contrari dels pòbles environnants, rèsta fòrça rural. N'efièch, Sant Louis a environat de nombrosas pradas e bòsques #que ne fan la siá calma e lo sieu encant. Lo pòble es egalament particular del punt d'enguarda de la siá disposicion. Es un pòbli carrièra fòrça typique ont la glèisa a situat al centre dels dos aisses principals del pòble.
Ce petit village tire sa réputation du plan incliné de Saint-Louis-Arzviller, un ascenseur à bateaux destiné à remplacer 17 écluses du canal de la Marne au Rhin. Bien que très important en taille et en population par rapport à son voisin Arzviller, le village ludovicien, à l'inverse des villages environnants, reste très rural. En effet, Saint Louis est entourée de nombreuses prairies et forêts qui en font son calme et son charme. Le village est également particulier du point de vue de sa disposition. C'est un village rue très typique où l'église est située au centre des deux axes principaux du village.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pòbli-carrièra creada en la principauté de Lixheim en 1629 pel prince Louis de Lorraine-Guise.
- Destruit l'an 1634 ; pas #èsser repeuplé que cap a 1705.
- Lo pòble #èsser a nòu en granda part destruit lo 18 de junh de 1940 pels bombardiers alemands.
La carrièra la mai tocada pòrta uèi lo nom de "carrièra del 18 de junh".
Isolat culturellement pendent de longs sègles, Sant-Louis s'es dobèrt dempuèi de nombroses ans dins lo mond. La siá particularité residís en la siá istòria e en la siá cultura. S'i parla sovent lo « platt ». Aquel dialècte, prèp de l'alemand, es fòrça difondut dins lo pòble. Gaireben totas las generacions o parla ont lo comprenga. Indigne lo torisme, Sant-Louis rèsta un marc agréable a totas passejadas, per l'estenduda de los sieus païsatges enchanteurs e de lo sieu incresible panorama sus la polida vallée del canal de la Marna al Rhin. Dempuèi pauc, la dubertura del luòc del anciana miroiterie del plànol inclinat, en bas de Sant-Louis, al luòc dich Hofmuhl, prepausa una brocante, un dépot de poterie, un dépot de bevendas amb 370 sòrtas de cervesas desparièras e una nòva activitat ; la cristalleria del plànol inclinat #que fa descobrir los gèstes dels verriers de antany e ofrís de demostracions de soufflage de pèças en cristal.
- Village-rue créé dans la principauté de Lixheim en 1629 par le prince Louis de Lorraine-Guise.
- Détruit en 1634 ; ne fut repeuplé que vers 1705.
- le village fut a nouveau en grande partie détruit le 18 juin 1940 par les bombardiers allemands.
la rue la plus touchée porte aujourd'hui le nom de "rue du 18 juin".
Isolé culturellement pendant de longs siècles, Saint-Louis s'est ouvert depuis de nombreuses années au monde. Sa particularité réside dans son histoire et dans sa culture. On y parle souvent le « platt ». Ce dialecte, proche de l'allemand, est très répandu dans le village. Presque toutes les générations le parle où le comprenne. Outre le tourisme, Saint-Louis reste un cadre agréable à toutes balades, par l'étendue de ses paysages enchanteurs et de son incroyable panorama sur la belle vallée du canal de la Marne au Rhin. Depuis peu, l'ouverture du site de l'ancienne miroiterie du plan incliné, en bas de Saint-Louis, au lieu dit Hofmuhl, vous propose une brocante, un dépot de poterie, un dépot de boissons avec 370 sortes de bières différentes et une nouvelle activité ; la cristallerie du plan incliné qui vous fait découvrir les gestes des verriers d'autrefois et vous offre des démonstrations de soufflage de pièces en cristal.


text:
Guyencourt-sur-Noye
Dyincourt-su-Noé en picard ( Guyencourt-sur-Noye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu Noye.
La commune est traversée par la rivière Noye.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1692, lo toponyme s'escriviá Guiencourt.
Qualques armas de silex an #èsser d'amassadas sul territòri de la comuna.
Lo vilatge poiriá aver-i agut una forma vertebrada dempuèi l'epòca mérovingienpas.
En 1692, le toponyme s'écrivait Guiencourt.
Des armes de silex ont été trouvées sur le territoire de la commune.
Le village pourrait avoir eu une forme structurée dès l'époque mérovingienne.


text:
Varennes-Saint-Honorat
Varennes-Saint-Honorat[1] (oficialament en francés Varennes-Saint-Honorat) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Varenne-la-Rason[2].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Varenne-la-Raison[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Varennes-Saint-Honorat
- ↑ Varennes-Sant-Onorat sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 21 de julhet de 2012.
- ↑ Varennes-Saint-Honorat sur le site Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui de l'EHESS, consulté le 21 juillet 2012.


text:
Template:Test/oc< Template:Test
Bonjorn, Test/oc. Sèm encantats de veire qu'ensajatz de contribuir sus Commons. Los ensages d'edicion qu'avètz faches son concluents, çaquelà, son estats anullats per d'autres contributors per nòser pas als articles qu'avètz modificats.
Se volètz aprene cossí contribuir sus Wikimedia Commons, un « nauc de sabla » es a vòstra disposicion per i far tota mèna d'ensages. Esperam vos comptar rapidament demest los contributors del projècte ; podètz consultar la pagina Benvenguda e nòstre Portal comunautari per ne saber mai sus nòstres objectius e nòstre foncionament. Mercés !


text:
1207
Aquesta pagina concernís l'an 1207 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions dei legats pontificaus còntra lo catarisme. Pasmens, lei catars contunièron de viure normalament en causa de l'abséncia de reaccion deis autoritats dau Comtat. Ansin, a la prima, unei caps catars poguèron provocar un collòqui de doas setmanas a Montreal. Leis arbitris dei discussions refusèron de designar un venceire mai lei legats s'estimèron venceires e s'enardiguèron. Aprofichant l'arribada de monges suplementaris, se devesiguèron en grops pus pichons per visitar un nombre pus important de vilatges. Venguèron ansin pus malaisats de susvelhar e, en abriu, lo legat Pèire de Castelnòu poguèt arribar en dessobte a Tolosa per i prononciar l'excommunicacion de Ramon VI de Tolosa e l'interdich sus sei territòris.
França[modificar | modificar la font]
A la prima, represa de la guèrra en Peitau còntra Anglatèrra en abriu. Lo pretèxte foguèt divèrseis accions de guèrra entrepresas per lei senhors peitavins. Pasmens, l'expedicion francesa donèt una amplor novèla ais escaramochas localas. La region de Toars foguèt ansin durament pilhada sensa entraïnar de reaccion militara dau rèi d'Anglatèrra.
Pasmens, l'annada foguèt donc subretot centrada sus lei relacions ambé lo papa Innocenci III que voliá organizar una crosada còntra l'eresia catara e qu'èra totjorn opausat a la rompedura dau maridatge de Felip II e d'Ingeborg de Danemarc. Ja pauc desirós de laissar lo papa intervenir dins leis afaires intèrnes de França — en despiech de son independéncia de facto, lo Comtat de Tolosa ne'n fasiá nominalament partida — lo rèi foguèt irritat per l'afaire de son maridatge e refusèt de sostenir lo projècte papau (→ 1208).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Acomençament d'incursions mongòlas còntra l'Empèri Tangut. Destinadas a observar e estudiar lei defensas de l'empèri dau nòrd de China, aqueleis expedicions gardèron encara una amplor limitada avans l'acomençament deis invasions vertadieras en 1209. En parallèl, divèrsei tribüs quirguizas de la region dau Lac Baikal se someteguèron a Genghis Khan[1].
Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]
Militarament inferiors ai Latins installats a Constantinòple (→ 1204), lei Bizantins de Nicèa, dirigits per Teòdor Lascaris aprofichèron lei ressorsas de sa diplomacia per trobar d'aliats estrategics. En particular, formèron una aliança ambé lei Bulgars de Kalojan per atacar per darrier lei Crosats. Aquela estrategia foguèt victoriosa e permetèt ai Bizantins de reconquistar Cizica e d'assegurar sei posicions a l'entorn de Nicomèdia. En junh de 1207, una trèva foguèt concluda ambé lei Latins de Constantinòple.
Empèri Tangut[modificar | modificar la font]
Incursions mongòlas lòng dei frontieras meridionalas. Aquò marquèt la revirada de la politica de l'emperaire Xiangzong qu'aviá assaiat de negociar una aliança ambé Genghis Khan per utilizar sei cavaliers arquiers còntra leis autreis estats chinés.


text:
Volgré
Volgré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Volgré Es issu d'una aportacion germanique (Volchradus) de contunh gauloise (volgradus) [1] , #qu'a donat Volgré (Modèl:S-) de contunh Vougré (1491).
Volgré est issu d'un apport germanique (Volchradus) puis gauloise (volgradus) [2] , qui a donné Volgré (Modèl:S-) puis Vougré (1491).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De la formacion francesa dels ancians noms de luòc, J Quicherat, escomesas, Librariá A Franck, 1867
- ↑ De la formation française des anciens noms de lieu, J Quicherat, paris, Librairie A Franck, 1867


text:
Jean-Marie Le Pen
Jean-Marie Le Pen (nascut lo 20 de junh de 1928) es un òme politic francés d'extrèma drecha. Fondèt lo partit Front Nacional e foguèt son president (1972-2011). Se presentèt a las eleccions presidencialas en 1974, 1988, 1995, 2002, e 2007. En 2002 arribèt al segond torn de las eleccions presidencialas. En 2007, cabussèt a la quatrena plaça a las eleccions presidencialas (10%). Es lo paire de Marine Le Pen, l'actuala presidenta del partit.
Sa tematica principala es lo rejet de l'immigracion, lo nacionalisme e l'anticomunisme.
Es estat orfanin e pupil de la nacion après la mòrt de son paire, marin pescador tuat per una mina en nauta mar en 1942. De formacion juridica, es estat paracasudista. Sos detractors l'acusan d'aver participat a la tortura dins l'armada francesa en Argeria malgrat qu'el, o denegue.
Le Pen es estat mantun còp a l'origina de polemicas e de procès pr'amor, entre autras causas, d'aver ensajat de minimizar l'Olocaust. Entre sas declaracions mai polemicas i aguèt lo jòc de mot Durafour crematòri contra un adversari sonat Durafour, lo vejaire de que lo genocidi dels jusieus non seriá estat qu'un "detalh" de la Segonda Guèrra Mondiala.
- Naissença en 1928
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Personalitat del Front Nacional (partit francés)
- Nacionalista francés
- Personalitat del Centre Nacional dels Independents e Païsans
- Sindicalista estudiant francés
- Oficièr de la Legion Estrangièra
- Eurodeputat 1984-1989
- Eurodeputat 1989-1994
- Eurodeputat 1994-1999
- Eurodeputat 1999-2004
- Eurodeputat 2004-2009
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 1974
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 1988
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 1995
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2002
- Ancian deputat de la Cinquena Republica
- Deputat de la Quatrena Republica Francesa
- Antisemitisme en França
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007


text:
Bassa Califòrnia (estat)
La Bassa Califòrnia (Baja California en espanhòl) es un dels 31 estats que constituisson Mexic. Es localizat a l'extrèm nòrd-oèst del país, i a la mitat del nòrd de la peninsula omonima.
L'estat confronta al nòrd los Estats Units d'America, a l'oèst l'ocean Pacific, a l'èst Sonora e la mar de Cortés (tanben nomenat golf de Califòrnia) e al sud la Bassa Califòrnia Sud.
L'estat a una populacion de 2,7 milions d'abitants, que prèp de 75% vivon dins las ciutats frontalièras de Mexicali e Tijuana. L'estat es dividit en cinc municipis.


text:
Villes et mairies du District de Sissach (76)
Liste des communes
Sissach
Ville de Sissach, localité de la Suisse de 5 700 habitants.
La mairie de Sissach a une adresse e-mail et un site Internet.
Gelterkinden
Ville de Gelterkinden, localité de la Suisse de 5 500 habitants.
La mairie de Gelterkinden a une adresse e-mail et un site Internet.
Zunzgen
Ville de Zunzgen, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Zunzgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Ormalingen
Village de Ormalingen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Ormalingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Itingen
Village de Itingen, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Itingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Läufelfingen
Village de Läufelfingen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Läufelfingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Thürnen
Village de Thürnen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Thürnen a une adresse e-mail et un site Internet.
Buus
Village de Buus, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Buus a une adresse e-mail et un site Internet.
Maisprach
Village de Maisprach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Maisprach a une adresse e-mail et un site Internet.
Tenniken
Village de Tenniken, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Tenniken a une adresse e-mail et un site Internet.
Tecknau
Village de Tecknau, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Tecknau a une adresse e-mail et un site Internet.
Rünenberg
Village de Rünenberg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rünenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Böckten
Village de Böckten, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Böckten a une adresse e-mail et un site Internet.
Rothenfluh
Village de Rothenfluh, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rothenfluh a une adresse e-mail et un site Internet.
Buckten
Village de Buckten, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Buckten a une adresse e-mail et un site Internet.
Wenslingen
Village de Wenslingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wenslingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wintersingen
Village de Wintersingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wintersingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Rickenbach
Village de Rickenbach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rickenbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Enigma
Projècte musical electronic alemand fondat per Michael Cretu, David Fairstein e Frank Peterson en 1990. De fach la definicion de projècte musical electronic propausada per sos fondators correspon mai a la realitat que lo tèrme grop. I aguèt per exemple mai d'un autre contributor e los fondators, autres que Michael Cretu, an relativament pauc participat a la creacion musicala.
Istòria del grop[modificar | modificar la font]
Enigma es sobretot lo trabalh e lo concèpte de Michael Cretu.
Aguèt mai d'un collaborator mas el sol demorèt de la debuta duscas ara.
Tres collaborators son de majora importancia personala per Michael Cretu:
- Frank Peterson, es tanben un amic. A lançat lo concèpte Gregorian qu'a conegut un brave succès.
- Sandra: sa molhèr (de 1988 a 2007) e qu'apareís sovent coma votz feminina.
- David Fairstein que foguèt paraulièr dels 4 primièrs albums.
Tipologia musicala[modificar | modificar la font]
La musica d'Enigma es sovent classificada coma musica electronica d'un biais un pauc rapid. Pasmens cal notar que l'estile d'Enigma es pas comparable a lo de Jean-Michel Jarre o Vangelis per exemple. De mai, i a tanben gaireben totjorn de paraulas e las pistas purament musicalas son paucas.
L'estile es puslèu caracterizat per:
- una tendéncia a la fusion amb l'integracion d'elements eterogenèus coma lo cant gregorian, la dance, d'instruments indians....
- una utilizacion dels tèmas religioses or espirituals (crestians o pas)
- un multilingüisme afirmat (amb l'utilizacion per exemple del sanscrit, del catalan, del francés). L'anglés demòra çaquelà la lenga de basa de sos albums.
- una utilizacion sistematica del format de l album-concèpte ( concept album en anglés).
- l'integracion d'al mens una balada plaçada a la debuta o a la fin de l'album.
- los videoclips integran d'elements meravilhoses o subrenaturals.
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums d'estudio
1990 – MCMXC a.D.
1993 – The Cross of Changes
1996 – Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!
1999 – The Screen Behind the Mirror
2003 – Voyageur
2006 – A Posteriori
2007 -"Seven Lives, Many Faces" (enclau de cançons en catalan)
Compilacions
1998 – Trilogy
2001 – Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits
2001 – Love Sensuality Devotion: The Remix Collection
2005 – 15 Years Later
Disques singles
1990 – Sadeness (Part I)
1990 – Mea Culpa (Part II)
1991 – Principles of Lust
1991 – The Rivers of Belief
1993 – Carly's Song
1993 – Return to Innocence
1994 – The Eyes of Truth
1994 – Age of Loneliness
1994 – Out from the Deep
1996 – Beyond the Invisible
1997 – T.N.T. for the Brain
1998 – The Roundabout
1999 – Gravity of Love
2000 – Push the Limits
2001 – Turn Around
2003 – Voyageur
2003 – Following the Sun
2004 – Boum-Boum
2006 – Hello and Welcome


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa
1 emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa le Jeu 9 Sep - 17:52
jfrieux
Occitan Warrior
2 Re: emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa le Jeu 9 Sep - 18:12
jfrieux
Occitan Warrior
se pòt escotar aqui partent de dissabte:
http://www.lespoetes.fr/emmission/emmission.html (ara i a l'emission de dijòus passat, onte A Surre-Garcia parla un bocinet)
3 Re: emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa le Sam 11 Sep - 9:34
joan_cavalier
Trobador !!
Transmetrai tos oscas a Crestian Sant Paul
4 Re: emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa le Sam 11 Sep - 14:34
jfrieux
Occitan Warrior
5 Re: emission amb Alem Surre-Garcia sus radio Occitania Tolosa Aujourd'hui à 6:29
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Lalœuf
Laloeuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Lo sieu nom èra antany "lo Aloeuf", es-a dire lo alleu (tèrra franca).
- Format de tres caserius de Puxe, Velle e Souveraincourt.
- Existissiá a la s mini-|XII|e}} un prieuré bénédictin a Puxe.
- Présence gallo-romaine.
- Son nom était jadis "l'Aloeuf", c'est-à-dire l'alleu (terre franche).
- Formé de trois hameaux de Puxe, Velle et Souveraincourt.
- Il existait au Modèl:S mini- un prieuré bénédictin à Puxe.


text:
Província de Carolina del Sud
La Província de Carolina del Sud (Province of South Carolina) fasiá d'en primièr partit de la Província de Carolina, que foguèt creada jos la carta de 1663. Los primièrs establients permanents de la Colonia de Carolina del sud datan de 1653, quand Carles II d'Anglatèrra acordèt la carta creant la Carolina en 1663 per las tèrras al sud de la Colonia de Virgínia e al nòrd de la Florida espanhòla. La mitiat nòrd de la colonia diferencian de biais significatiu de la mitiat nòrd, e lo transpòrt e las comunicacions entre las doas regions colonizadas èran dificilas. Las dissensions al respècte del govèrn de la província conduguèt a l'establiment d'un deputat governaire per administrar la mitat nòrd de la colonia de Carolina en 1691. La division entre lo nòrd e lo sud venguèt oficiala en 1712, mas ambedoas colonias demorèron als mans dels mèsmes proprietaris. La guèrra dels Yamasee de 1715-1717 ravatjava lo rèirepaïs de la colonia. Los planhs que los « proprietors » avián pas fach pron per aparar los colons contra los Indians pendent la gèrra dels Yamasee e contra les Espanhòls mejancièrs pendent la Guèrra de la Reina Ana convenquèron fòrça Carolinians del Sud de la necessitat de daissar l'estatut de proprietary colony. En consequéncia, una rebellion esclatèt contra los proprietors en 1719. A la peticion dels residents de la colonia que cercavan un retorn a l'òrdre, lo govèrn britanic nomenèt un governaire reial per la Carolina del Sud en 1720[1]. Aprèp una decennia d'espèra lo govèrn britanic tornèt comprar de tèrras la colonia, ambedoas Carolinas venguèron colonias reiala en 1729. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Carolina del Sud dels Estats Units d'America
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo governaire de Carolina del Nòrd contunhava d'èsser nomenat pels proprietaris fins a 1729.


text:
Recoleta
La Recoleta qu'ei un quartièr deu nòrd Buenos Aires. Lo son nom que vien deu son monument lo mei emblematic, qu'ei a díser, la glèisa de Nosta Dauna deu Pialar, fondada au sègle XVIII peus pairs recoletos de l'òrdi de Sent Francés. A maugrat qui lo lor convent be hosse autes còps estremat deu center de la ciutat, la terribla epidemia de colera e de hrebe jauna de l'an 1870 que he huèger los rics de Buenos Aires deus lor vastes ostaus mei au sud entà avià's de cap ad aqueth quartièr septentrionau, mens poblat e mei eslhevat. Desempuish aqueth temps, los quartièrs nòrd e la Recoleta mei que mei be son associats a l'oligarquia e lo cemitèri de la Recoleta qu'acèsa las restas mortuaus de las familhas mei poderosas de la ciutat ; paradoxalament, Evita Perón, qui tota la soa vita be's pelegè contra los rics e contra l'oligarquia, qu'i ho sepelida egaument, mantuas annadas après la soa mort (e après qui lo son còs e hore estujat e avore hèit un vitge secret en Euròpa.
En mei d'aqueth famós cemitari, la glèisa deu pialar que costeja tanben lo màger centre culturau de la municipalitat de Buenos Aires, lòc d'exposicions.
A la fin deu sègle XIX, los capulats de la Recoleta qui regetavan la cultura argentina e qui volèvan apropià's culturaument autant que's posquèssi de la cultura europèa en generau, e francesa mei que mei, que hen bastir los lors ostaus e immòbles en tot importar plans e materiaus de construcion de França. L'estil parisenc Belle Époque qu'ei atau hèra present dens lo barri on luxuosas tor modèrna que costejan immòbles francés vielhs d'un sègle a còps.
La Recoleta qu'arcuelh tanben lo gran bastiment de beton de la Bibliotèca Nacionau e lo Musèu de las Bèras Arts.
Enter las mantuas òbras d'art expausadas dens lo parc de la Recoleta, Floralis genérica, de l'arquitècte argentin Eduardo Catalano que representa ua gigantesca hlor de metau qui los sons petaus be poden aubrí's e espelir.


text:
16/04/2016
Raibe negre 18 per Gilbert Borgés
Cinc mes. Cinc mes que passe davant quela peira. Dempuei qu'ai chamjat de trabalh. La vese bien, la peira. Dietz quilometres de linha drecha. Vielh angard a la riba daus diets quilometres. Un paneu Castrol e una traccion avant assabentant que quo es un ancian garatge. Tres-cents metres aprep, i a la peira.
Pas exactament una peira. Una lausa de ciment cuberta de mossa verda quilhada sus son talus. Coma una boina. Quauquaren gravat dessus. Cinc mes que me damande quau eveniment comemòra la peira.
Brava rota drecha e bien lena. A chamjat de parcors, la rota. I a enquerra gaire, virava a drecha davant lo garatge. La peira deviá estre dins una comba au mitan d'un champs. O d'un bòsc.
Tòrne maison dabora aüei. O los jorns eslonjan. O tòrne dabora e los jorns eslonjan. Sei tot solet sus la rota. Ai lo temps. Quò plòu pas. Passe l'ancian garatge. Tombe los rapòrts. 'Reste la veitura dins la comba. Bien davant la peira. Laisse lo motor virar. Espiada au retrovisor. Degun. Druebe la pòrta. Davale. Barre la pòrta. Fau lo torn de l'autò. Saute sus lo talus. Me doble per veire. Malaisat : i a la mossa e la lum es tota grisa.
Passe los dets sus la mossa. Pitit a pitit, pauc per pauc, pòde legir. De las chifras. Una data. Cherche un nom, una explicacion. I a pas. 'Chabe de deschifrar. Quo es la data d'aüei. Comprene pas. La ploia comença de tombar.
Saute sus la riba. Fai lo torn de la veitura. Sei per drubir la portiera quant auve lo bruch. Me revire. Ai nonmas lo temps de veire la vielha veitura negra me bombar dessus.
Gilbert Borgés
08:00 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Relacion binària
En matematicas, una relacion binària dins un ensemble E (que supausarem non vuege) es una proprietat relativa ai pareus d'elements de E, tala que per cada pareu, se pòt respòndre (de òc, o de non) a la question : "la proprietat es verificada per lo pareu considerat ?"
Per exemple, la relacion binària "èsser inferior o egau a" dins l'ensemble dei nombres reaus es la proprietat verificada per lei pareus (x, y) de reaus taus que , coma , mai pas .
En teoria deis ensembles, s'identifica una relacion binària dins un ensemble E amb l'ensemble dei pareus d'elements de E que verifican la relacion (valent a dire la proprietat) : es un sosensemble dau carrat cartesian . Per exemple, s'identifica la relacion binària precedenta dins amb lo sosensemble de ansin definit :
Somari
Definicions e notacions[modificar | modificar la font]
Formalament, una relacion binària dins un ensemble E es un sosensemble dau carrat cartesian . Se ditz qu'un pareu (x, y) d'elements de E verifica la relacion se .
Lo pus sovent, s'utiliza una notacion infixada e s'escriu : en plaça de : .
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es la relacion binària definida per l'ensemble (la diagonala de ).
- Dins l'ensemble , aver la meteissa paritat es una relacion binària ; per exemple −2 a la meteissa paritat que 6 (son pars totei dos), e 7 a la meteissa paritat que 23 (son impars totei dos) ; en convenent d'escriure aicí : quand l'entier a a la meteissa paritat que l'entier b, se pòt afiermar que e que .
- Dins l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'inclusion es una relacion binària : estent un pareu (A, B) de partidas (o sosensembles) de , se A es inclusa dins B, s'escriu : .
- Dins l'ensemble dei reaus, se definís :
- doas relacions binàrias dichas inegalitats largas ( ) e
- doas relacions binàrias dichas inegalitats estrictas ( ).
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la divisibilitat es una relacion binària. Estent un pareu (a, b) d'entiers naturaus, se ditz que a dividís b, o que a es un divisor de b (o encara que b es un multiple de a) s'existís un entier naturau q tau que b = a q (lo produch de a e q) ; en aqueu cas, s'escriu : ; ansin : .
Classificacion[modificar | modificar la font]
Citam aicí quauquei proprietats frequentas, e importantas, dei relacions binàrias : la reflexivitat, la simetria, l'antisimetria e la transitivitat.
Siá una relacion binària dins un ensemble E;
Reflexivitat[modificar | modificar la font]
Se ditz que es reflexiva se per tot element x de E :
Simetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es simetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Antisimetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es antisimetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Transitivitat[modificar | modificar la font]
- Se ditz que es transitiva se per tot triplet (x, y, z) d'elements de E :
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un element de E, alora x = x (reflexivitat)
- se x, y son d'elements de E taus que x = y, alora y = x (simetria)
- se x, y, z son d'elements de E taus que x = y e y = z, alora x = z (transitivitat)
- Dins l'ensemble deis entiers, "aver la meteissa paritat" es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un entier, alora (reflexivitat)
- se x, y son d'entiers taus que , alora (simetria)
- se x, y, z son d'entiers taus que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble , l'inclusion es una relacion binària reflexiva, antisimetrica e transitiva :
- se A es una partida de , alora (reflexivitat)
- se A, B son de partidas de talei que e , alora A = B (antisimetria)
- se A, B, C son de partidas de talei que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble dei reaus :
- caduna dei doas relacions d'inegalitat larga es reflexiva, antisimetrica e transitiva
- caduna dei doas relacions d'inegalitat estricta es transitiva
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la relacion de divisibilitat es reflexiva, antisimetrica e transitiva


text:
Demografia de China
La populacion chinesa es una de las mai importantas del mond en nombre. China foguèt lo primièr país del mond que comptèt mai d'un miliard d'abitants. A l'ora d'ara la populacion chinesa es entrada dins una fasa de natalitat flaca, amb un objectiu de reduccion de la populacion fixat pel govèrn de la Republica populara chinesa. En 2014, la populacion es de mai de 1 390 000 000 amb Taiwan, Hong-Kong e Macau ( 1 368 000 000 per la Republica populara chinesa en 2014).
A Taiwan, Macau e Hong Kong, la politica es de tot contrària, s'encoratjan las naissenças per luchar contra una feconditat demest las mai baissas del mond.
Somari
Demografia istorica[modificar | modificar la font]
Segon las donadas porgidas per Isabelle Attané e Magali Barbieri[1], la populacion chinesa a conegut una evolucion marcada per de periòdes d'espandiment e de regression importants al cors dels 2000 ans passats. Las regressions correspondon amb de periòdes de trebolicis politics e d'invasions. Dins l'istòria modèrna es l'arribada de la dinastia dels Qing que marquèt un desvolopament demografic plan rapid comparat amb la mejana mondiala.
• -400: 19 000 000
• 0: 70 000 000
• 400: 25 000 000
• 1000: 56 000 000
• 1200: 124 000 000
• 1400: 70 000 000
• 1600: 110 000 000
• 1800: 330 000 000
• 1900: 415 000 000
• 1950: 548 000 000
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Natalitat, mortalitat e feconditat[modificar | modificar la font]
La Republica populara de China a entamenat dempuèi mai de 60 ans sa transicion demografica. Dins las annadas 1950, lo país aviá un taus de natalitat sempre inferior a 38 per mila. Après los trebolicis de la Revolucion culturala, lo declin de la natalitat contunhèt dins los ans 1970 amb quitament un taus de 17,8 per mila en 1979. Malgrat la politica de l'enfant unic la natalitat s'es relativament mantenguda, mai que mai s'òm compara amb Taiwan. Après un periòde de baissa (1987-2004) lo nombre de las naissenças demòra estadís (2004-2012) amb una chifra mejana de 16 000 000 de naissenças anualas. Lo taus de mortalitat créis dempuèi 2003. Aquí las donadas oficialas entre 1950 e 2012 per quant a la natalitat, la mortalitat e la feconditat.
Densitat[modificar | modificar la font]
La densitat mejana de China es de 143 abitants per km² en 2015. Aquesta densitat es pas excessiva, especialament s'es comparada amb la d'Índia (405) o d'Alemanha (289). Totun, la geografia de China impausa una reparticion inegala de la populacion amb de zònas pauc poblablas (la mitat occidentala) e de zònas ben pobladas ( la mitat orientala). S'òm compta pas las províncias occidentalas de China: Xinjiang, Gansu, Qinghai, Tibet e Mongolia Interiora, la densitat es fòrça mai nauta e ajonh gaireben 300 abitants per km².
Urbanizacion[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2011, China es un país majoritàriament urban. L'urbanizacion s'es efectuada a un ritme sostengut e aiçò dempuèi 1990. En 2010, 49,7% de la populacion viviá dins las vilas (de comparar amb 26,4% en 1990 e 36,2% en 2000)[2]. Per aquesta rason, las vilas chinesas de uèi son mai que mai compausadas d'immòbles recents.
Las vilas chineses son a la talha de la populacion del país. Aicí la lista de las aglomeracions mai pobladas en 2010, segon las nòrmas de l'OCDE.
Reparticion etnica[modificar | modificar la font]
Oficialament lo país compta 56 nacionalitats.
De consultar tanben: Lista de las etnias de la Republica populara de China.
Lengas de China[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de China es lo chinés mandarin basat sul dialècte de Beijing. Aquela nòrma oficiala es mai o mens mestrejada per la majoritat de la populacion mas los dialectes e las lengas regionalas demòran ben enrasigats dins la vida vidanta. Totun la sinizacion del país es reala e i a un nombre important (mai de 50) de lengas e dialèctes en dangièr[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La Démographie de l'Asie de l'Est et du Sud-Est des années 1950 aux années 2000, in Population-F 64, 2009, INED
- ↑ http://www.stats.gov.cn/tjsj/Ndsj/2011/html/D0305e.htm
- ↑ Moseley, Christopher, ed. (2010). Atlas of the World’s Languages in Danger. Memory of Peoples (3rd ed.). Paris: UNESCO Publishing. ISBN 978-92-3-104096-2.


text:
François Asselineau
François Asselineau (París, 14 de setembre de 1957) es un politician francés. Ancian inspector general dins lo ministèri de las Finanças francés, foguèt en 2001 elegit conselhièr de París dins lo 19en arrondiment jos l’etiqueta del partit sobeiranista RPF.[1] Creèt en març de 2007 l’Union Populara Republicana (en francés Union Populaire Républicaine) que pròna la sortida de l’estat francés de l’Union Europèa, de l’Eurozòna e de l’OTAN. Sos resultats electorals son estats pro limitats qu’obtenguèt sonque 0,58% dels sufragis a las eleccions legislativas parcialas de junh de 2013 en Òlt e Garona[2] e 0,58% en Illa de França a las Eleccions Europèas de 2014[3]
Es un adversari fervent de la preponderància de la lenga anglesa e s'opausèt aital en 2013 a la Lei Fioraso en bastir una peticion que reculhiguèt 12.000 signaturas.[4]
François Asselineau e son partit denóncian una censura dels mejans de comunicacion, e mai recentament de la Wikipèdia en francés que, en seguir la politica editoriala contra la manca de notorietat e de fonts independentas, sa pagina i es frequentament escafada. L'activisme de militants de l'UPR per ensajar a aumentar l'interès de los mèdias per Asselineau e l'UPR es notat per mantum observators.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Élections municipales de 2001 à Paris". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ "Troisième circonscription de Lot-et-Garonne". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ "Élections européennes de 2014 en France". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ CONTRE la loi ESR "Fioraso", parce que POUR la langue française !, peticion de l'UPR


text:
Caryophyllidae
Los Caryophyllidae son una sosclassa de plantas dicotiledonèas. En classificacion de Cronquist (1981); compren 3 òrdres:
- sosclassa Caryophyllidae
-
- òrdre Caryophyllales
- òrdre Plumbaginales
- òrdre Polygonales
En classificacion filogenetica aquesta sosclassa existís pas: aquestas plantas son assignadas a l'òrdre Caryophyllales.
Animals[modificar | modificar la font]
Tanben, los CARYOPHYLLIDAE son una familha dels equinodèrmes.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 19519 Caryophyllidae (en)
- Referéncia NCBI : CARYOPHYLLIDAE (en)


text:
Albi
Albi es una vila occitana de Lengadòc, capitala de l'Albigés. Es la prefectura de Tarn dins la region d' Occitània e lo sèti de l'arquevescat.
Lo gentillici es albigeses -esas
La banlèga s'espandís cap a Artés e Sant Juèri. Albi es escaissada la « Vila Roja » pr'amor la color de las bricas de sa catedrala e de son centre istoric[1]. Albi es remarcabla per son impressionanta catedrala fortificada de Santa Ceselha e son Palais de la Berbia, ancian palais dels arquevesques d'Albi, que dominèron lo centre vila istoric e la ribièra.
Es la vila natala d'Enric de Tolosa-Lautrèc, e i a un musèu qu'amassa una colleccion fòrça importanta d'òbras del pintre.
Es lo luòc istoric que ne balhèt lo nom als adèptes del catarisme, los albigeses, que patiguèron una repression violenta al sègle XIII de la part de la Glèisa Catolica coneguda jos lo nom de Crosada dels Albigeses[2]. La catedrala de Santa Ceselha foguèt edificada pels catolics per lutar contra lo catarisme.
Lo 1èr d'agost de 2010, la ciutat episcopala d'Albi es classificada al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.[3],[4]
Somari
- 1 Geografia
- 2 Etimologia
- 3 Blason
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Populacion e societat
- 7 Economia
- 8 Cultura e patrimòni
- 9 Referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Albi se situa en riba de Tarn prèp dels vinhals de Galhac, del planièr cordés e de la selva de la Gresinha. La comuna es situada al centre del departament de Tarn entre lo Bacin Aquitan e lo Massís Central. La geologia del departament se presenta coma un anfiteatre de planièrs e de puèges clinats cap al sud-oèst. A l'èst d'Albi, los primièrs planièrs de febla altitud constituisson los contrafòrts dels Causses. Al sud-èst, de montanhas mejanas, fins a 1300 m d'altitud, fan barrièra : Monts de La Cauna, Monts del Sidòbre e la Montanha Negra. Al nòrd d'Albi, existís un planièr de bassa altitud: lo Segalar.
Sa superficia es de 4226 ha e son altitud mejana de 170 m.
Albi es situada a 50 minutas en veitura de Tolosa, a mens de tres oras dels Pirenèus e a mens de doas oras de la mar Mediterranèa. Les vilas mai prèpas son :
Idrologia e geologia[modificar | modificar la font]
La ribièra de Tarn travèrsa la vila d'Albi. Es lo tresen afluent de Garona après Dordonha e Òlt. Ten sa font al Mont Losera, travèrsa las Gòrjas de Tarn per aténher Albi a l'èst. Tarn forma una granda bocla separant la vila en dos. Lo centre istoric es sus la riba esquèrra. E contunha cap al sud-oèst fins a Garona. La ribièra es navigabla dempuèi Garona, çò que permetèt d'assegurar lo comèrci del vin de Galhac, del cambe e del pastèl mercé a de gabarras amb fons plat. Tarn foguèt longtemps important per l'industria albigesa gràcias a la poténcia e a la regularitat de son debit[5].
La val de Tarn ont se trapa Albi correspond als terrens sedimentaris del Bacin Aquitan depausats dins lo golf d'Albigés e de Castrés. I a de molassa datant del Qüaternari depausat sus de laissas cavadas per Tarn e sensiblas a l'erosion. A l'entorn d'Albi, los planièrs forman lo Causse d'Albi o de Carmauç son de calcaris paures[6].
Clima[modificar | modificar la font]
La vila gausís d'un clima temperat doç en auton, amb primas mai que mai doças e umidosas e estius caloroses e secs. Las precipitacions mejanas annalas son de 70 jorns. La temperatura mejana annala es de 15,3 °C, l'insolacion mejana annala es de gaireben 2300 oras, çò que balha a la vila un clima meridional fòrça agradable. Los extrèms foguèron enregistrats a -20,4 °C lo 16 de genièr de 1985 e a 40,8 °C lo 12 d'agost de 2003. Las tubas son sovent presentas lo long de la val de Tarn. I a solament 25 jorns de vent per an dins la comuna, contràriament a la rèsta del departament qu'es fòrça tocada pel vent d'autan (de 50 a 90 jorns per an).
Transpòrts e vias de comunicacion[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Albi es situat sus l'ais de comunicacion entre Tolosa e Rodés. L'autostrada 68 permet d'accedir as Albi al sud-oèst dempuèi Tolosa. La rota nacionala 88 contunha al nòrd-èst cap a Rodés dins Avairon fins a Lion .
La ret principala es tanben completada per la rota departamentala 612 que permet d'accedir al sud-èst a Castras fins a Carcassona via Masamet.
La ret segondària es constituida per la rota departamentala 999 que va a l'èst cap a Milhau en traversant lo Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Al nòrd-oèst, la rota departamentala 600 va a Còrdas puèi a Sant Antonin fins a Cauçada.
Albi es situada a 789 km de Paris, 390 km de Barcelona e 290 km de Girona.
Tren[modificar | modificar la font]
I a doas garas ferrovàrias : Albi Vila (la pus granda) e Albi Magdalena.
- TER de Miègjorn-Pirenèus fins a Tolosa e fins a Rodés
- TER de Miègjorn-Pirenèus e TER d'Auvernha fins a Fijac
- Trens de nuèch fins a París
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Transpòrts aerians[modificar | modificar la font]
I a un aerodròm, Albi Lo Sequèstre, situat a 3 km al sud-oèst de la vila. I a pas mai de relacions regularas amb pas cap de destinacion pr'amor la proximitat de l'aeropòrt de Tolosa. Los aeropòrts nacionals e internacionals pus prèps son :
Morfologia urbana[modificar | modificar la font]
I a dotze quartièrs.
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Lotjament[modificar | modificar la font]
Projècte d'agençament[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XXI, se faguèt fòrça òbras d'embeliment dins lo respècte arquitectural de la vila.
- La plaça del Vigan al còr del centre vila foguèt renovada e es d'ara enlà tota pedona.
- Lo mercat.
- La plaça de Santa Cecília.
- Se construsiguèt una novèl espaci cultural: la mediatèca Pèire Amalric
- En construccion: lo centre cultural dels codelièrs; lo projècte comprend un complèxe cinematografic de nòu salas de projeccion e une sala d'espectacles de 900 plaças[7].
Lo periferic es a èsser doblat.
Etimologia[modificar | modificar la font]
I auriá mai d'una origina.
- L'una ven de Alp que designa un luòc escarpat o un opidum,
- L'autra seriá Albius que foguèt lo nom d'un notable roman que viviá as Albi[5].
- Una autra ipotèsi es aquela d''alba («blanc» en latin), de la color dels bauces situats a l'entorn de la vila.
Blason[modificar | modificar la font]
La primièra atestacion data de 1236 sus un sagèl. L'escut pòrta lo solelh e la luna que fan lo mot OC emai lo leopard d'Aquitània.
Devisa :
- Stat baculus vigilatque leo turresque tuetur « La crotz es lavada, lo leon velha e apara las torres » (1764).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
Los primièrs òmes s'installèron sus las ribas de Tarn, atirats per l'aiga e per l'abondància de còdols. Daissèron darrièr eles fòrça pèiras talhadas coma bifàcias, rascladors o còdols trabalhats. Puèi de rèstas d'objèctes de bronze e de fèrre foguèron trobadas a l'entorn d'Albi. Un talhièr de fondeire foguèt descobèrt prèp de l'opidum natural del Castèlvièlh. Tarn es navegable dempuèi Albi, e los primèrs òmes s'installèron a sas broas. Pendent la segonda mitat del sègle IV ab.C, los Rutenes, de galleses, creèron un larg domeni correspondent als futurs diocèsis d'Albi e de Rodés[8].
En 120 ab.C, la region foguèt envasida pels romans, mas la romanizacion foguèt febla e Albi conservèt son caractèr de pichona ciutat gallesa. Lo pòrt d'Albi venguèt un luòc d'escambi per fòrça merças e viatjaires. L'agricultura demorèt l'activitat economica màger de la ciutat. Lo primièr evesque d'Albi foguèt Diogèna vèrs 405 e la primièra mencion de la Civitas albigensium data de 406.
En 418, los visigòts envasiguèron e contrarotlèron la region, puèi los francs s'emparèron d'aquela en 507. Lo duc Daidièr la sometèt temporàriament jos la tutèla de Chilperic Ièr, lo rei de Neustria. Rapidament, lo reialme dels francs recuperèt Albigés jos lo govèrn de Clotari II. En julhet de 666, un grand encendi devastèt la vila[9].
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la vila foguèt un opidum cench de muralhas. Al sègle X, lo primièr pont sus Tarn foguèt bastit as Albi. Es lo Pont vièlh actual. Aquel pont permetèt lo desvolopament de la vila sus las doas ribas de Tarn[10]. Dins las annadas 1000, Albi dintrèt dins lo fèu dels Trencavel, senhors d'Ambialet. La vila èra pasmens un fèu eclesiastic, mas la familha Trencavel qu'aviá un dels sieus evesques, i fasiá coma a çò sieu.
Als sègles XII e XIII, Albi foguèt un centre del movement religiós catar; una controvèrsia que s'i tenguèt balhèt als catars l'escais d'albigeses (aqueles que profèssan la doctrina defenduda as Albi). L'eretgia progressèt rapidament e las divèrsas missions e predicacions de capelans de la Glèisa Catolica poguèron pas empachar son expansion. Lo catarisme foguèt violentament reprimit pendent la crosada contra los Albigeses. Albi passèt pasmens dins lo camp catolic sens resisténcia; lo vescomte de Carcassona, Raimon Rogièr Trencavel, perdèt son fèu en 1209 al moment de la presa de Carcassona[11]. La construccion del palais fortificat de la Berbiá e de l'impausanta catedrala ancorèt la vila dins las mans de la Glèisa Catolica. La vila foguèt tanben un important centre cultural conegut per son scriptorium que permetèt de copiar tèxtes e libres de la vida liturgica[12].
Al sègle XIV, l'estructura de la vila se transformèt d'un biais important. Se devesiguèt en sièis quartièrs, o « gaches » enrodats de muralhas. Lo Pont Vièlh es fortificat tanben del costat del barri e de la vila. Es susmontat d'ostals amb en son centre una capèla dedicada a la Verge. La Plaça es lo còr de la ciutat situada al pè de la catedrala. Dins los barris i a los molins e las blancariás[13].
De la Renaissença al sègle XVII[modificar | modificar la font]
L'epòca de la Renaissença es marcada per la prosperitat gràcias a la cultura del pastèl. La region es un vertadièr país de cocanha. Fòrça borgeses venguèron rapidament rics e influents dins la vida de la vila. Se bastiguèt fòrças demoranças e ostals de familhas encara vesedors uèi dins las carrièras d'Albi. L'ostal Enjalbert, l'ostal Gorsa e l'ostal de Reinès son de bons exemples de l'arquitectura d'aquel periòde. Se caracteriza per l'utilizacion exclusiva de la brica pels murs e de la pèira pels sortents e entorns de pòrtas e fenèstras.
En 1474, Loís I d'Amboise foguèt nomenat coma evesque d'Albi. Abans foguèt ambaissador de França a Roma puèi conselhièr del rei Loís XI e Luòctenent general de la província de Lengadòc. Es a l'origina de l'installacion de Neumeister, un mèstre estampaire de Maiença e collaborator de Gutenberg. Son talhièr d'estampariá foguèt un dels primièrs aprèp aqueles de París e de Lion[14].
Al sègle XVI, apareguèron de treboladisses amb l'arribada del calvinisme en França vèrs 1540. Lo 25 de febrièr de 1560, Albi organizèt una granda procession expiatòria e la regenta Catarina de Medici nomenèt al sèti episcopal son cosin Laurenç Strozzi. Èra encargat de defendre la vila contra los protestants. Lo masèl de Sant Bertomieu (lo 24 d'agost de 1572 a París) se tornèt far as Albi le 5 d'octobre.[15]. Albi aderiguèt a la fronda politica de la Santa Liga. En 1593, los Estats de la Liga se tenguèron en preséncia del duc de Juèsa. Lo Palais de la Berbiá venguèt una plaça fòrta armada fins a 1598, quand desapareguèt la Liga mercé a l'accession d'Enric IV coma rei de França[16].
Lo sègle XVII foguèt un periòde de declin economic per Albi e sa region. Lo pastèl i foguèt en concurréncia amb l'indi (eissit de l'indigòt, planta tintoriala) e la vila recercava de mercats economics nòus. La veirariá, la blancariá e la teissedura son pas d'activitats importantas e la vila capitèt pas de sostenir lo nivèl de la prosperitat passada. Mai de teulièras s'installèron a l'entorn per balhar lo material de construccion de la vila. Lo contèxte economic sul punt de la Revolucion Francesa en 1789 foguèt particularament dificil[17].
Los sègles XVIII e XIX[modificar | modificar la font]
Per la Revolucion, Albi perdèt un temps son ròtle motor al profièch de Castras nòu capluòc del novèl departament de Tarn en 1790. Mas los republicans jutgèron Castras pas pro segura e la fugiguèron per se refugiar as Albi. La vila venguèt lo capluòc en 1797. Los bens del clergat foguèron venduts e lo convent dels Carmes venguèt lo palais de justícia d'uèi; lo convent dels Cordelièrs foguèt transformat en preson. Lo Palais de la Berbia venguèt lo sèti de l'administracion departamentala fins a 1823. En 1794, los archius del clergat foguèron cremats sus la plaça del Vigan[18].
Al sègle XVIII, lo marqués de Solatges, senhor de Carmauç, ensagèt una de las primièras extraccions industrialas de carbon en França. Obtenguèt l'autorizacion de construire una linha de camin de fèrre ipomobil fins as Albi. Aital nasquèt lo barri de la Magdalena.
Lo camin de fèrre arribèt en 1864. Un segond pont, lo Pont Nòu, foguèt bastit, e mai un viaducte pel tren. La metallurgia s'implantèt al Saut de Tarn entraïnant l'aparicion de fondariás especializadas. Mas l'activitat mai coneguda es la veirariá, fondada en 1896 en cooperativa obrièra mercé a l'ajuda de Joan Jaurés. La capeleriá es tanben una industria importanta d'Albi, la plaçant entre las primièras de França al sègle XIX[19].
Dempuèi lo sègle XX[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, los abitants de la vila subiguèron un episòdi del Regim de Pétain, amb la creacion d'un Camp de concentracion francés. Pauc abans la Liberacion, una colomna alemanda temptèt de passar Tarn. Lo 22 d'agost de 1944, de resistents locals e estrangièrs (Polonés e Espanhòls) donèron una batalha acarnassida sul Pont Nòu abans de deure far repè. Un monument ramenta lor accion que sa data es lo nom actual del pont. [20].
Uèi, Albi es un pòl d'innovacion amb l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç. La vila se fa fòrta dels seus atots naturals (clima agradable e païsatges) e culturals per desvolopar lo torisme verd.
Administracion[modificar | modificar la font]
Albi es la prefectura de Tarn dempuèi 1797. Es tanben capluòc de sièis cantons.
Albi es lo pilar de la comunautat d'aglomeracion d'Albigés que, creada en 2003, regropa uèi 17 comunas. Ten una polícia municipala, un comissariat de polícia e un pòst de la Gendarmariá Nacionala.
Lo palais de justícia d'Albi fa part de la jurisdiccion de l'arredondiment judiciari d'Albi regropant lo tribunal de granda instància, lo tribunal pels enfants, los tribunals d'instància, lo tribunal de comèrci, lo conselh de prudòmes e la cort d'assisas de Tarn. Lo bastiment es l'ancian convent dels Carmes que rasta las clastras del sègle XIV.
Conselh municipal e tendéncias politicas[modificar | modificar la font]
Lo conselh municipal d'Albi se compausa de quaranta tres membres, entre eles lo primièr cònsol, Philippe Bonnecarrère, e tretze adjunts. Lo cònsol es tanben lo president de la Comunautat d'aglomeracion d'Albigés. I a tanben un conselh municipal dels enfants.
Politicament, Albi es una vila de drecha dempuèi l'eleccion de Philippe Bonnecarrère en 1995. Mai, lo cònsol precedent foguèt d'esquèrra e las eleccions presidencialas de 2002 e 2007 mòstran una preferéncia pels candidats d'esquèrra.
Budgèt e fiscalitat[modificar | modificar la font]
Foncionament 74 189 135 € (administracion generala: 18,3%, ensenhament: 13%)
Investiment 47 633 038 € (òbras dels servicis de las vias: 16,4%, agençament urban 12,3 %).
Securitat[modificar | modificar la font]
Lo taus de criminalitat de la circonscripcion de polícia d'Albi es de 60,61 actes per 1000 abitants (crimes e delictes, 2005) çò qu'es lo pus elevat del departament de Tarn, mas inferior a la mejana nacionala (83 per 1000) e a la mejana de la region de Miègjorn-Pirenèus (85,46 per 1000). Tot coma de las vilas de Tolosa (111,49 per 1000) e Montalban (91,56 per 1000) mas superior a la vila de Rodés (39,2 per 1000).
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Amb Girona en Catalonha dempuèi lo 9 de junh de 1985.
- Amb Palo Alto en Califòrnia dins la Silicon Valley.
- Acòrdi de cooperacion dempuèi 2004 amb Abomey, una vila de Benin que son musèu istoric es marcat al patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Populacion e societat[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La vila d'Albi comptava 46 274 abitants al recensament de l'INSEE en 1999 (102en reng nacional). En 2008, la populacion èra de 51 199 abitants[21]. Albi es la vila pus poplada de Tarn seguida de Castras (43 141 abitants). La densitat de la comuna es de 1100 ab./km², la mai densament poblada del departament (Castras: 269 ab./km²); mas es largament inferiora a las de Tolosa (3299 ab./km²), Montpelhièr (3965 ab./km²) o Perpinhan (1544 ab./km²).
Tablèu demografic del sègle XX[modificar | modificar la font]
Piramida dels edats[modificar | modificar la font]
La vila ten unas diferéncias amb la piramida dels edats de la region de Miègjorn-Pirenèus. Los 15-29 ans e los 30-44 ans son los pus representats amb 22,3% e 19,5% en 1999 (respectivament: 19,7 e 22,1 % per la region). La populacion albigesa es doncas relativament mai jove qu'aquela de la region. Los ainats son gaire presents amb 9,2 % en 1999 coma dins lo demai de la region (7,4 %)[22],[23].
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Ensenhament segondari
- I a tres licèus publics:
- lo Licèu de Bellevue,
- lo Licèu de Lapeirosa ont Joan Jaurés ensenhèt e ont Jòrdi Pompidor estudièt,
- lo Licèu de Loís Rascòl.
- I a dos licèus privats :
- lo Licèu d'Amboise
- lo Licèu de Santa Cecília.
- I a dos licèus professionals publics
- lo Licèu de Rascòl
- lo Licèu de Tolosa-Lautrèc
- I a dos licèus professionals privats:
- lo Licèu de Santa Cecília
- lo Licèu de Sant Domenge
- I a un licèu agricòla Albi-Fonlabor[24].
Albi es un centre universitari amb 3790 estudiants en 2006[25].
- Lo Centre universitari Joan Francés Champolion, sul site d'una anciana casèrna, per descentralizar las universitats de Tolosa, amb objectiu d'èsser autonòm, regropant los centres universitaris e IUT de Tarn, d'Avairon e d'Olt (Albi, Castras, Rodés e Fijac, vila natala de Champolion) [26].
- I a tanben l'Escòla de las minas d'Albi e Carmauç[27], creada en 1992 pel Ministèri de l'Industria, que son ensenhament es virat cap als esquipaments per las proceduras industrialas, l'engenhariá mecanica, electrica e industriala.
Santat[modificar | modificar la font]
I a un centre espitalièr general e doas clinicas: la clinica Claude Bernard e la clinica Tolosa-Lautrèc. I a tanben l'important CHS Pierre Jamet, espital privat (apartenent a la fondacion del Bon Sauveur d'Alby), espital psiquiatric, e que ten tanben un Laboratòri d'exploracion del som dirigit pel doctor Eric Mullens. L'Union Mutualista Tarnesa i installèt una granda clinica de reeducacion foncionala.
Mèdias[modificar | modificar la font]
Albi ten l'antena locala de França 3 Tarn. Lo principal jornal es La Dépêche du Midi mas n'i a d'autres coma le Tarn libre . Las cadenas de ràdios localas son
- Radio Albigès, difusant de programas en occitan
- RCF Pays Tarnais ràdio crestiana
- Radio cent pour cent
- Radio Menergy.
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Lo festival des Œillades es un festenal de cinèma amb filmes franceses e francofòns en decembre.
- Pause Guitare es un festenal musical (cançon francofòna) a la debuta de julhet.
- Complot sur le Campus es un ecofestenal de 3 jorns organizat pels estudiants de l'Universitat Joan Francés Champolion per totes. Concèrts, taulas redondas, animacions pels pichons e grands, teatre, dança, talhièrs creatius, vilatge associatiu.
- En mai, lo festenal de teatre Acthéa, organizat pels estudiants de l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç.
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Lo club de rugbi de XV del Sporting Club Albigeois
- Lo club de rugbi de XIII lo Racing Club Albi XIII
- Lo club femenin, l'USSP Albi Volley-Ball .
Esquipaments esportius. I a sièis estadís (entre eles lo Stadium Municipal e l'Estadi Maurice Rigaud), quatre salas omnispòrts, doas basas de lésers al Pratgraussals e Cantepau, una basa nautica de Canavièra e un percors de golf, lo Golf Albi Lasbordes.
Albi a un passat ric de competicion automobila; lo Circuit automobil d'Albi Las Plancas recebèt fòrça corsas fins a 1957. En 1959 un novèl circuit foguèt inaugurat, lo Circuit d'Albi.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Robert Belfiore, nascut en 1951, autor de libres pels joves.
- Pierre Benoit, nascut lo 16 de julhet de 1886 as Albi e mòrt lo 3 de març de 1962 a Ciboro (Pirenèus Atlantics), escrivan en francés, autor celèbre de l'Atlantide en 1919.
- Claude Boyer, predicator e poèta en francés.
- Nicolas Dieuze jogaire de fotbal professional a Grenòble, nascut as Albi lo 7 de febrièr de 1979 .
- Michel Folco escrivan en francés nascut as Albi lo 23 de setembre de 194.
- Joan Francés de La Peirosa, nascut lo 23 d'agost de 1741 prèp d'Albi e mòrt en 1788, oficièr de marina, navigador e explorator. Dirigiguèt una expedicion a l'entorn del mond per completar las descobèrtas de James Cook dins l'Ocean Pacific. Periguèt amb son l'equipatge en 1788 a Vanikoro, illas Salamon.
- Michel Henry, filosòf e romancièr en francés.
- Joan Jaurés nasquèt a Castras; ensenhèt la filosofia de 1881 a 1883 al Licèu Lapeirosa.
- Maurice Joyant (1864-1930), protector e amic d'Enric de Tolosa-Lautrèc, creator e organizator del musèu de l'òbra d'Enric de Tolosa Lautrèc dins l'ancian palais dels evesques d'Albi, lo Palais de la Berbia. Maurice Joyant ofriguèt tanben sa colleccion de quadres al musèu.
- Atmen Kelif (de son nom vertadièr Athmane Khelif) actor, membre de la tropa Les Deschiens, nascut lo 1èr d'abril de 1968.
- Grégory Lacombe es un jogador de fotbàl professional al Montpellier HSC , nascut as Albi lo 11 de genièr de 1982 .
- Jòrdi Pompidor, President de la Republica Francesa de 1969 a 1974, i demorèt quand foguèt jove e i estudièt fins al bachelierat.
- Romain Mesnil, nascut as Albi en junh de 1977, perchista, medalha d'argent en 2006.
- Pierre Mondy, actor, estudiant al licèu Lapeirosa.
- Gérard Onesta es un òme politic, deputat al Parlament Europèu del grope lo verds, nascut lo 5 d'agost de 1960 as Albi.
- Alexandre Rauzy (1901-1977), òme politic.
- Henri Rieunier, nascut a Los Sarrasins en 1833 e mòrt as Albi en 1918 - Ministre de la marine, deputat.
- Joan Rieux, poèta e cançonièr (nascut as Albi lo 9 de junh de 1883, mòrt a París lo 4 de genièr de 1959), estudiant al Licèu Lapeirosa. Lo President de la Republica li balhèt la Legion d'Onor.
- Enric-Pascal de Ròchaguda, nascut as Albi en 1741, navigador.
- Raymond Adolphe Séré de Rivières, nascut lo 20 de mai de 1815 as Albi, mòrt le 16 de febrièr de 1895 a París, foguèt engenhaire e militar.
- François Sudre, nascut as Albi en 1787, mòrt a París en 1862, actor.
- Louis-Casimir Teyssier, nascut as Albi lo 25 d'agost de 1821, militar.
- Enric de Tolosa-Lautrèc, nascut lo 24 de novembre de 1864 as Albi.
Economia[modificar | modificar la font]
De l'èra del carbon dins lo bacin de Carmauç-Albi, rèsta pas pus que de traças coma la Veirariá obrièra d'Albi (VOA) e la centrala termica Le Pélissier (en cors de desmantelament), ancians eissida del carbon, tot coma Lo Saut de Tarn. Albi es lo segond pòl economic de la region amb 14 zònas d'activitat dins l'aglomeracion sus mai de 250 ectaras. Albi es tanben lo sèti de la Cambra de Comèrci e d'Industria d'Albi-Carmauç-Galhac. Administra lo CFA, l'aerodròm, las zònas industrialas de Jarlard, de Fonlabor, de Garric, de Montplaisir.
Emplec[modificar | modificar la font]
L'agricultura es fòrça pauc representada dins los emplecs albigeses amb 0,80 %. L'industria e la construccion representan tanben pauc d'emplecs amb respectivament 10,95 % e 4,98 %. Lo sector terciari representa gaireben la totalitat de l'emplec amb un taus de 83,28 %. Lo taus d'albigeses que seguèron d'estudis superiors es de 19,8 % (18,1 % en mejana en França metropolitana)[29]. Lo taus de caumatge es de gaireben 9,8 % (2005) (mejana nacionala: 9,6 %), e lo revengut mejan per ostal es de gaireben 15 158 € per an (mejana nacionala: 20 363 € par an).
Lo 1èr de genièr de 2007, los emplegaires pus importants de la region èran la Veirariá obrièra d'Albi amb 297 salariats, Teddy Smith amb 161 emplegats e S.A.F.R.A, una usina de carroçariá industriala e arrengament boticas amb 145 emplegats.
Torisme[modificar | modificar la font]
Albi es una vila toristica d'Occitània. I a 84% de toristas franceses e 16% d'autres païses. La durada mejana de las demoranças es de 1,6 nuèch, lo taus d'ocupacion de las ostalariás es de 50%.[30].
Lo musèu Tolosa-Lautrèc as Albi es lo primièr musèu de Tarn amb 137 566 dintradas en 2006 (79 % foguèron pagantas). Mas lo monument mai visitat es plan segur la catedrala de Santa Ceselha d'Albi amb un total de 700 042 dintradas per la catedrala, lo còr e lo tresaur[31].
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Albi es ric en monuments istorics. Lo centre vila es remarcablament plan aparat e i a fòrça testimònis de l'edat d'aur d'Albi. De quartièrs vièlhs son rics en carrièras apreissant coma a l'Edat Mejana, als ostals Renaissença e los panoramas sus Tarn e sos ponts balhan a aquel espaci urban un caractèr unic. Lo center urban de la vila d'Albi es inscrit sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Monuments civils[modificar | modificar la font]
Lo Pont Vièlh encamba Tarn dempuèi 1035, data de sa construccion. Foguèt mai d'un còp adobat e permetiá lo desvolopament de la vila per la riba dreita amb lo quartièr de la Magdalena.[5]. Un autre pont pus recent permet de traversar Tarn, es lo Pont Nòu bastit en 1868.
Als sègles XV e XVI, Albi prosperèt fòrça gràcias a la cultura e al comèrci del pastèl dins la region. De rics Albigeses faguèron construire fòrça ostals de familha amb de torres e de lòtjas. Los mai bèls:
- l'ostal de la Ribièra,
- l'ostal de Gorsa,
- l'ostal de Reinès. D'arquitectura Renaissença, bastit en 1520 per un marchand de pastèl, amb un pati de bricas e pèiras e bordat per una lòtja e esculturas de Francés Ièr e de sa segonda esposa, Eleonor d'Àustria.
Fòrça carrièras del centre vila an d'ostals amb corondats e sortens tipics de l'arquitectura medievala.
- L'ostal del Vieil Alby situat a l'angle de las carrièras Puech Beringuièr e de la Crotz Blanca es un ostal albigés medieval tipic.
- La farmacia dels penitents o ostal Enjalbert del sègle XVI ten une escultura de fusta representant un personatge fallic[32].
Monuments religiós[modificar | modificar la font]
Lo Palais e los jardins de la Berbiá forman amb la catedrala l'ensemble de la ciutat episcopala bastit aprèp la Crosada dels Albigeses. Aquel bastit aparèt los avesques d'Albi dels catars e dels borgeses d'Albi. Permetèt tanben de s'aparar d'eventualas atacas exterioras e d'afortir la preséncia de l'Inquisicion[33]. Al sègle XIII, l'evesque Bernard de Castanet es lo personatge decisiu dins la construccion d'aquel ensemble. Faguèt bastir lo donjon naut de cinquanta mètres, las quatre torres e las muralhas. Enrodèt lo palais de cortinas e de barris exteriors fins a Tarn[33]. Es l'origina del castèl fòrt que se transformèt pauc a pauc en demorança. En 1905, lo palais venguèt lo domeni del departament e lo cònsol Andrieu i installèt lo musèu d'Albi; puèi aprèp sa mòrt lo musèu de Tolosa-Lautrèc i foguèt installat[34].
La Catedrala de Santa Ceselha d'Albi foguèt bastida entre los sègles XIII e XVI pels evesques d'Albi, senhors d'Albi aprèp la Crosada dels Albigeses[35]. Es un cap d'òbra del gotic occitan mercé a son arquitectura unica de brica e sa decoracion interiora constituida del pus grand ensemble de pinturas italianas de França tota[36]. La catedrala a de dimensions importantas: 114 m de long, 35 m de larg e 40 m de naut. Las torres del cloquièr an 78 m de naut. La dintrada se fa pels costat dins la nau ela meteissa e non pas pel portal jol cloquièr pr'amor de la manca de plaça. La catedrala foguèt restaurada al sègle XIX per l'arquitècte César Daly qu'enaucèt los murs e los contrafòrts de sèt mètres[37]. D'autras modificacions datan del sègle amb la pòrta Domergue de Florença e lo baldaquin del sègle XVI. En 1948, la catedrala es elevada al reng de Basilica. La plaça a l'entorn del meteis nom foguèt en 2005.
La Collegiada de Sant Salvi es la mai vièlha glèisa d'Albi bastida en onor de sant Salvi, lo primièr evesque d'Albi al sègle VI. Lo bastit es de pèira e de brica mescladas. Son arquitectura se modifiquèt del sègle XI al XVIII. I son acoladas de clastras del sègle XII mesclant los estils romanic e gotic. A l'entorn i a de bèls ostals ancians que servissián de demoranças pels canonges. Lo cloquièr es una torre que sa basa es romanica del sègle XI e que son primièr estatge es gotic. Lo somalh de la torre es susmontat d'una corona de brica susmontada d'un torrilhon (torre de gaita), de semblança florentina[38].
La glèisa de Santa Magdalena es pus recenta
I a tanben una glèisa ortodòxa, glèisa de Sant Danís, e un temple protestant.
Musèus[modificar | modificar la font]
Lo Musèu Tolosa-Lautrèc es dedicat a las òbras d'Enric de Tolosa-Lautrèc, nascut as Albi.[39].
Lo Musèu Lapeirosa amassa la colleccion de l'explorator Joan Francés de La Peirosa.
Espacis verds[modificar | modificar la font]
Albi a fòrça espacis verds e doas basas de lésers.
- Lo Jardin La Peirosa situat sus la plaça del meteis nom au sud de la vila
- Lo Jardin Nacional al sud de la plaça del Vigan. Es constituit de formas geometricas, perspectivas e camins. Al centre i a un bacin redond e un quiòsc per la musica.
- Los jardins del Palais de la Berbiá, d'estil Renaissença, son situats a l'entorn del Palais. Son d'ancians jardins en laissas del sègle XII.
- Lo Pargue de Ròcaguda es un pargue de quatre ectaras amb un ostal del sègle XVIII e un rivet.
Dempuèi 2002, Albi es recompensada amb quatre flors al concors de las vilas e vilatges florits[40].
I a doas basas de lésers situadas lo long de Tarn: las basas de Cantepau e de Pratgraussals.
Musica[modificar | modificar la font]
I a un centre nacional de creacion musicala, lo GMEA.
Espectacles e Cinèmas[modificar | modificar la font]
- Lo cinèma Arcé Athanor,
- La salas de cinèmas Lapérouse,
- Lo Centre dels Cordelièrs amb lo grand teatre d'Albi, de salas de conferéncias, d'exposicions e de salas de cinèma numerics (Cinémovida) equipadas de la 3D
- Lo teatre municipal
Bibliotècas[modificar | modificar la font]
La vila d'Albi ten una ret de bibliotècas constituida amb la mediatèca Pierre-Amalric, la bibliotèca de Cantepau e lo médiabus.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Danièle Devynck, Connaître Albi, Éditions Sud-Ouest, collection « Villes et Régions », 1996, 64 pages (ISBN 2-87901-039-0), p. 2.
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p. 5.
- ↑ Article (fr)« Le Comité du patrimoine mondial inscrit cinq nouveaux sites culturels sur la Liste du patrimoine mondial et approuve deux extensions de biens existants », 31 de juilhet de 2010, sul site del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
- ↑ http://www.ladepeche.fr/article/2010/08/22/892635-Patrimoine-mondial-de-l-Unesco-Albi-star-de-l-ete.html (fr) « Patrimoine mondial de l'Unesco. Albi, star de l'été », La Dépêche, 22 d'agost de 2010.]
- ↑ 5,0 5,1 5,2 [pdf] Plaquette de présentation de la ville d'Albi, éditée par la mairie
- ↑ [pdf] Atlas du Tarn - Géologie
- ↑ (fr) [pdf]dossièr de premsa sul preojècte
- ↑ Danièle Devynck, Connaître Albi, p.5
- ↑ Laurence Catinot-Cros, Autrefois Albi, Édition Atlantica autrefois, juillet 2004, (ISBN 2-84394-709), p.10
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.6
- ↑ Ibid., p.13
- ↑ Ibid., p.10
- ↑ Ibid., p.15
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.20
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p. 287
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.18
- ↑ Ibid., p.21
- ↑ Ibid., p. 26
- ↑ Ibid., p. 27
- ↑ Yves Benezech, Les Terroristes de l'espérance
- ↑ [pdf] Chiffres-clé d'Albi
- ↑ INSEE : pyramide des âges 1999 - Albi
- ↑ INSEE : pyramide des âges 1999 - Région Midi-Pyrénées
- ↑ SIte du lycée agricole
- ↑ [pdf] Atlas 2005-2006 de l'éducation nationale Consultat lo 11/09/2007
- ↑ Site de l'Universitat d'Albi
- ↑ L'École des Mines d'Albi-Carmaux
- ↑ Répartition des actifs par secteur économique selon le RP INSEE 1999, étude de l’INSEE (1999)
- ↑ INSEE - Population de quinze ans ou plus par sexe et âge selon le niveau d’études
- ↑ [pdf]Bilan touristique pour 2006, Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.5
- ↑ [pdf]Bilan touristique pour 2006, Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.7
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.60
- ↑ 33,0 33,1 Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.10
- ↑ Ibid., p.32
- ↑ Ibid., p.4
- ↑ Ibid., p.5
- ↑ Ibid., p.11
- ↑ Ibid., p.56
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.38
- ↑ Fiche d'Albi sur le site des villes et villages fleuris.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean-Louis Biget, Michel Escourbiac (photographe), La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Peintures, Toulouse : éd. Odyssée, 1994.
- (fr) Jean-Louis Biget, Michel Escourbiac (photographe), La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Architecture, Toulouse : éd. Odyssée, 1998.
- (fr) Henri Bru, Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, Éditions Grand Sud, décembre 2005, (ISBN 2-908778-48-3)
- (fr) Danièle Devynck, Connaître Albi, Éditions Sud Ouest, Collection Villes et Régions, 1996, 64 pages, (ISBN 2-87901-039-0)
- (fr) Hervé Bernard, Albi.Patrie de Rieunier, Éditions Atlantica, 2005.
- (fr) Jean Roques, Albi, la biographie de ma ville, Albi, I.C.S.O., collection Rives du temps, 2007.
- (fr) Laurence Catinot-Crost, Autrefois Albi, Éditions Atlantica, 2004.


text:
Region francesa
França es dividida en 19 regions (en francés, régions), que 13 son situadas en la França Metropolitana (una es l’illa de Corsega, de l’estatut especial), e 5 son departaments e collectivitats d’otramar. Cada region de la França continentala es tanben subdividida en departaments.
Lista de las regions[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La region es a l’origina una division administrativa que recampa un cèrt nombre de servicis de l’Estat. Los primièrs assages de recampar de departaments datan de las annadas 1920. En 1941, l'Estat francés crèa de prefèctes de region. De 1944 a 1946, de comissaris regionals de la Republica reprenon la foncion. Al mièg de las annadas 1950, de regions son creadas, mas lor establiment efectiu se fa en 1960. A partir de 1982, la descentralizacion fa de las regions de collectivitats localas amb divèrsas competéncias.
Cronologia[modificar | modificar la font]
- La lei del 19 d'abril de 1941 crèa 18 prefecturas regionalas. Los limits regionals tenon compte de la linha de demarcacion.
- La lei del 23 d'abril de 1941 definís lo ròtle dels prefèctes regionals dins lo manten de l'òrdre
- La lei del 25 d'agost de 1941 definís lo ròtle dels prefèctes regionals dins l'economia
- A la prima de 1944 lo govèrn provisòri crèa de comissaris regionals de la Republica
- En 1946, los comissaris regionals son suprimits
- Lo decret n°60-516 del 2 de junh de 1960 crèa 21 circonscripcions d'accion regionalas.
- Lo decret n°70-18 del 12 de genièr de 1970 dessepara la circonscripcion de Provença-Còsta d'Azur-Corsega en doas : Provença-Aups-Còsta d'Azur e Corsega.
- La lei n°72-619 del 5 de julhet de 1972 crèa d’establiments publics regionals.
- En 1976 la region parisenca ven Illa de França.
- La « lei Deferre » (lei n°82-213 dau 2 de març de 1982) fa de las regions de collectivitats territorialas de l’executiu elegit e parteja las competéncias entre l’Estat e las regions.
- Las primièras eleccions regionalas se tenguèron lo 16 de març de 1986. L'escrutinh èra a un torn e a la proporcionala.
- En 1991, Corsega ven una collectivitat territoriala de l'estatut especial, mas demòra una region.
- Las segondas eleccions regionalas se tenguèron lo 22 de març de 1992.
- Las tresenas eleccions regionalas se tenguèron lo 15 de març de 1998.
- La lei de l'11 d'abril de 2003 càmbia lo mòde d'eleccion dels conselhs regionals (eleccion de 2 torns amb prima majoritària)
- Las quatrenas eleccions regionalas se tenguèron los 21 e 28 de març de 2004.
- Las leis del 26 de genièr de 2010 e del 16 de febrièr de 2010 refòrman las collectivitats localas en metent en plaça, a partir de 2014, de conselhièrs territorials. La durada del mandat dels conselhièrs regionals per èsser elegits en març de 2010 es reducha a 4 ans.
- Las cinquenas eleccions regionalas se tenguèron los 14 e 21 de març de 2010.
- En abril de 2011, Maiòta ven una collectivitat territoriala unica qu’es a l’encòp departament e region d’otramar.
- En genièr de 2015, la region Centre ven Centre e Vau de Léger
- La lei del 13 de genièr de 2015 fusiona las 21 regions metropolitanas en 12 regions. Son fusionadas a partir del 1èr de genièr de 2016:
- Aquitània, Lemosin e Peitau Charantas
- Auvèrnhe e Ròse-Aups
- Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus
- fòra Occitània:
- Alsàcia, Champanha e Ardena, e Lorena
- Bergonha e Franca Comtat
- Nòrd-Pas de Calais e Picardia
- Normandia Bassa e Nauta
- cinc regions càmbian pas, demèst elas Provença emai Centre e Vau de Léger.
- Las siesenas eleccions regionalas se tenguèron los 6 e 13 de decembre de 2015.


text:
Mirapeis
Mirapeis[1][2] ( Mirepoix en francés) es una comuna del País de Fois en Lengadòc, Occitània. Administrativament aperten al departament d'Arièja e a la region de Miègjorn-Pirenèus.
La vila, èra a l'origina situada al ras del riu d'Ers, sus la riba drecha, mas foguèt aigada per la rompedura de la paissièra del lac de Puègverd en 1289, e completament destrusida. Foguèt puèi tornar bastida sus l'autra riba sus una terrassa mai nauta balhada pel senhor de Mirapeis.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text: U ne trentaine d'élèves, accompagnés par leur professeur M. Bondoux, a participé au cross du challenge Roger-Vialades et de l'Oms (office municipal des sports) mercredi 14 novembre au stade Monflourés à Béziers. Certains se sont brillamment illustrés notamment Lylian Martinez Rodriguez qui gagne dans sa catégorie benjamins et Dimini Lorenzo, en minimes garçons, qui termine 4e. Benjamines : 35e Léa Montiel, 53e Carla Medrano, 62e Alicia Chazalet, 70e Souhayla Chazalet, 91e Ines Harballa, 102e Alicia Ponce, 103e Amandine Granel, 105e Emma Calas. Benjamins : 1er Lylian Martins Rodriguez, 22e Pierrick Bras, 30e Jules Pachoutinsky 32e Maxime Dalbeau, 34e Maxime Gengembre, 37e Mehdi Baziz, 56e Liegeois Colin, 71e Maxime Borios, 81e Pierre Guy Lorent, 97e Ludovic Bourrel, 115e Thomas Rousseil. Minimes garcons : 4e Lorenzo Dimini, 22e Denis Marcouire, 28e Nicolas Olcina, 40e Jérémi Martin, 44e Corenthin Perez, 62e Jonathan Martin, 72e Thomas Harmand.


text:
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre y Alcalá (Cumaná, Veneçuèla, 1795 - sèrra de Berruecos, Colómbia, 1830), militar e òme politic veneçolan. Foguèt un dels caps mai destacats del procès d'independéncia dels païses d'America del Sud e amic de Simón Bolívar. Aperteniá a una importanta familha criolla veneçolana, de longa tradicion militara al servici de la corona espanhòla. Malgrat aiçò, Sucre se jonguèt amb fervor a la causa independentista ja dempuèi fòrça jove. Foguèt tanben president de Bolívia, entre 1825 e 1828.
Als quinze ans s'enrotlèt dins l'armada patriòta e participèt a la campanha de Francisco Miranda contra los realistas. Lo fracàs d'aquela campanha l'obliguèt a se refugiar a Trinitat ont, amassa amb Santiago Nariño, planegèt un nòu atac contra Veneçuèla, que se produsiguèt en 1813. Organizèt l'armada de l'Orient e participèt a l'ofensiva sus Caracas, mas vencut pels realistas a Aragua e Urica, li calguèt fugir. En 1818 arribèt a Angostura, ont Simón Bolívar aviá establit lo sieu quartièr general e organizava la nòva republica veneçolana e s'integrèt rapidament dins l'estat màger de Bolívar.
Lo 1821 dirigiguèt una armada cap al Sud per sosténer al suslhèuament de Guayaquil e consolidar la desliurança de la Equator. Lo ponch culminant d'aquela campanha foguèt la batalha del Pichincha, liurada près de Quito lo 24 de mai de 1822, que demorèt amb el consolidada l'independéncia de l'Equator e de Colómbia e dobrissiá lo passatge cap a la desliurança de Peró. Dempuèi Quito se dirigiguèt cap a Lima e amassa amb Bolívar participèt a la batalha de Junín e, mai que mai, a la batalha d'Ayacucho lo 9 de decembre de 1824, ont derrotèt los realistas e metèt fin definitivament a la dominacion espanhòla en l'America del Sud.
Se dirigiguèt posteriorament cap a la zona del Naut Peró (Charcas) ont proclamèt l'independéncia de la nòva Republica de Bolívia, e l'Assemblada Nacionala acabada de constituir lo nomenèt president. A causa de divèrses conflictes renoncièt a la carga e se retirèt a l'Equator amb la siá familha. Dempuèi trabalhèt ailà activament en defensa de l'estat de la Grand Colómbia, ja alavetz en procès de separacion e, sustot, venquèt una armada peroviana qu'ensajava d'ocupar Equator e Colómbia a la batalha de Tarqui. Moriguèt en 1830 mentre ensajava controtlar los movements secessionistas de la Granda Colómbia.


text:
Ecran tactil
Un ecran tactil es un periferic informatic que combina las foncions d'afichatge d'un ecran (monitor) e aquelas d'un dispositiu de puntatge, o coma la mirga o lo malon tactil mas tanben amb un estilet optic.
Aquel element permet de mermar lo nombre de periferics sus una de menas de sistèmas e de realizar amb de logicials ergonomics fòrça plan adaptats de foncions precisas. Los ecrans tactils son utilizats, per exemple, pels PDA, los GPS, de lectors MP3, los smartphones, las tauletas, de consòlas de jòc portablas, los bilhetarias automaticas, los distributor automatic de bilhets, las caissas sans caissièra e los ordenadors.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tecnologias
- 3 Notas e referéncias
- 4 Bibliografia
- 5 Annèxes
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1953, un musician inventèt lo primier sintetizador electronic equipat de pichons captaires tactils capacitius, per contraròtlar lo timbre e lo volum de son instrument. Aquel contraròtle se fa amb la man esquerra, cada det accionnant una comanda distincta, sensibla a la pression[1].
En 1972, IBM lancèt lo PLATO IV, un ordinator equipat d'un dispositiu optic de reconneissença del tocar de l'ecran integrant, a l'entorn d'un ecran classic, un sistèma de deteccion de preséncia d'un objècte (un det puslèu qu'un estilet) mercé a de LEDs infrarojas situadas a l'entorn de l’ecran. aquel sistèma permet de separar pro aisidament fins a doze zonas sus un ecran de 15 cm X 20 cm.
En 1983, Hewlett-Packard lancèt un ordenador personal amb ecran tactil, l'HP-150, es lo primièr ecran tactil comercializat al public. La foncion d'ecran tactil consistissiá en una seria de faissals de lutz infraroja (verticala e orizontala) que quadrilhavan l'ecran per detectar la posicion d'un det[2].
En 1986, Casio lancèt lo primièr PDA amb ecran tactil, amb un estiet l'IF-8000. Coma fòrça d'aqueles ara encara, foncionant amb d'ecrans tactils resistius e s'utilizant amb, o sens, estilets de plastic.
En 1987, lo Linus Write Top foguèt un primièr ordenador portable amb ecran tactil sens clavièr, amb un estilet.
A partir de 1989, Samsung lancèt GRIDPad la primièra tauleta tactila, amb l'estilet que marquèt los aparelhs de productivitat mobils dels ans 1990.
En març de 1993, lo fabricant d'electronica anglés Amstrad lancèt un blòt de notas numeric equipat d'un ecran tactil. En agost de 1993 l'entrepresa americana Apple sortiguèt l'Apple Newton, assistent personal amb ecran tactil sens clavièr e amb un logicial de reconeissença de l'escritura manuscrita. Dotat d'un ecran monocròm pilotat amb un estilet, foncionava amb un sistèma operatiu dedicat (NewtonOS).
En 1994, IBM comercializèt l'IBM Simon lo premièr smartphone e mobil tactil. Dispausava d'un servici de messatgeria, de fax, PDA, lo tractament de tèxte, imèl e videjòcs...
En fin de 2004, Nintendo comercializèt sa consòla portabla, la Nintendo DS.
En 2007, Apple tornèt l'ecran tactil al vam amb l'arribada de l'iPhone equipat d'un ecran tactil multi-touch (capacitiu).
Tecnologias[modificar | modificar la font]
Existís mai d'un tipes de mesa en òbra pels ecrans tactils, cadun amb sos avantatges e inconvenients. La causida de l'una o de l'autra d'aquelas tecnologias se fa en foncion dels critèris de pretz, de resisténcias als tusts, de precision o de talha [3].
Tecnologia d'ondas de superficía[modificar | modificar la font]
La tecnologia de las ondas de superfícia utiliza d'ondas ultrasonicas circulant a la surperfícia de l'ecran. Aquelas ondas creant una figura d'interferéncia qu'es modificada quand se tòca l'ecran. Aquel cambi dins la figura d'inteferéncia, un còp detectada, es tractat per un contrarotlaire per definir una coordonada (a,b).
L'inconvenient máger d'aquela tecnologia es que que la mendre raiadura (o quitament un posca) sus la surfícia modifica la figura d'interferéncia de basa e donca damatja la justessa de la deteccion a l'ecran.
Tecnologia resistiva analogica[modificar | modificar la font]
Los sistèmas resistius[3] son constituits d’una placa de veire que la superfícia es conductritz (resistiva: ITO). Aquela es cobèrta d'un filme plastic que jos la fácia es conductritz (resistiva: ITO). Ambedoas sisas son escartadas per de microscopicas còtas d’espaiçament; en mai, es aponduda en superfícia una capa de plastic per evitar las grafinhadas (per exemple, per las puntas dels estilets).
Un corent electric es induch dins ambendoas fàcias conductriças pendent l’operacion. Quand l’utilizator tòca amb la punta d'un estillet (o d'un det), la pression exercida crea un contacta entre ambedoas fácias electrificadas. La variacion dins los camps electrics d'aquelas fácias conductriças permet de determinar las coordonadas del punt de contacte. Un còp las coordonadas determinadas, lo tractament logicial pel sistèma s'establís.
La conductivitat electrica d'ambendoas fácias s'usa un pauc quand a cada contacte entre elas (a causa de las descargas electricas: micro lhauces). E atal la precision de la detection de las coordonadas del punt tocat merma ambt l'usage. Aquela tecnologia obliga l'utilizator a calibrar de nòu lo malon tactil. Aquel calibratge consistís a amagar l'usadura del tactil repartissent, sus tota sa superfícia las decas de las regions tactilas mai usadas.
Tipes de periferics utilizant aquel sistèma: ordinator portable amb malon tactil jos Windows 7, los ancians PDA de l'entreprisa PALM, qualques smartphones (HTC Tattoo, HTC Tytn II, LG Viewty…)
Tecnologia capacitiva[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas capacitius[3], un sisa que cumula las cargas, amb per basa l'indi, metal totjorn mai escaç, es plaça sus la placa de veire del monitor. Quand l’utilizator tòca la placa amb son det, de cargas li son transferidas. Las cargas que daissant la placa capacitiva crean una manca quantificable. Amb un captaire dins cada canton de la placa, es possible tottemps de mesurar e de determinar las coordonadas del contacte. Lo tractament d'aquela informacion es la meteissa que pels circuits resistius.
Un avantatge máger dels sistèmas capacitius, al respècte dels resistius, es lor capacitat de daissar lo pas a la lutz amb un rendament melhor. En efècte, fins 90 % de la lutz passa per une superfícia capacitiva al respècte d'un maxi de 75 % pels sistèmas resistius, çò que balha una clartat d’imatge superiora pels sistèmas capacitius.
Mas aqueles sistèmas son gaire extensibles pels ecrans máger qu'un vintenat de poces. Son al contrari fòrça competitius per las talhas pichonas e atal aquipan fòrça smartphones e tauletas de bassa (escaç), mejans e nauta de gama.
Tecnologia d'infraroge[modificar | modificar la font]
Un ecran tactil de tecnologia infraroge se presenta jos doas formas pro diferentas:
- la primièra utiliza une superfícia termoresistiva. Es reprochat sovent a aquel metòde d'èsser lenta e demanda d'aver de mans caudas (l'utilizacion de l'estilet es doncas ineficaç).
- la segonda prend la forma d'un malhum de captaires de rais infraroges, orizontals es vertical. La déteccion de contacte se fa a l'interrupcion d'un d'aqueles faissels de lutz infraroja[3] modulada (de biais a evitar las interferéncias entre detectors).
Los ecrans tactils d'infraroge son los mai resistants e alara son sovent utilizats per las aplications militaras.
Tecnologia optica dels ecrans interactius[modificar | modificar la font]
Es una tecnologia gaireben recenta que doas o mai camèras son plaçadas a l'entorn dels bòrds de l'ecran (subretot los cantons). Cada camèra es susmontada d'una dioda infraroja e l'ecran a un relaisset leugièr a l'entorn (qualques millimètres) rebèrt de retro-reflectors. La lutz emisa per las diodas es rebatida pels reflectors e un det (o un puntejaire) apareis tal qu'una ombra sus caduna delas camèras. Una simpla triangulacion permet de trobar la posicion e la talha del puntejaire.
Tecnologia FTIR[modificar | modificar la font]
Lo rebat total es a la basa de la tecnologia FTIR (frustrated total internal reflection). L'angle d'incidéncia dels rais infraroges deu èsser mai pichon que l'angle critic poer que se faga rebat. S'es superior a l'angle critic se vei pas mai de rais rebatuts e tota la lutz es rebatuda. Es lo fenomèn de rebat total.
Aquel rebat total se fa dins tota la superfícia tactila. De diodas plaçadas sul bòrd d'una placa de plexiglas emet de contunh dins l'infraroge. La placa de plexiglas joga alara lo ròtle de guida d'ondea e los rais infraroges son emises amb un angle leugièrament superior a l'angle critic. Aquel angle mena los rais a se rebatre totalament lo long de la placa.
Quand lo det ven se pausar sur la placa, difusa lo rai cap a totas las direccions. Qualques rais desviats pel det van doncas arribar fins la superfícia inferiora de la placa amb un angle inferior a l'angle critic, e doncas poder ne sortir. Aqueles rais forman un punt luminós infraroge sus la superfícia inferiora de la placa. Aqueles son vists per una camèra especiala situada en dejós del dispositiu.
Un ecran tactil FTIR es compausat dels elements seguents:
- Una placa de plexiglas;
- De DEL infraroue, que son encargats d'emettre l'irradiacion;
- De resisténcias per provesir las DELs;
- Un ecran de projeccion, que reculhís l'imatge del projector;
- Un projector;
- De la silicòna, que sevís de pont entre la placa e lo det;
- Una camèra infraroge, especificament concebuda per captar los rais;
- Un filtre de lutz vesible, especificament concebut per daissar passar qu'una longor d'onda definida;
- Un ordinator, que tracta l'imatge enviat per la camèra.
Tehnologia NFI (Near Field Imaging)[modificar | modificar la font]
La tecnologia capacitiva NFI es resistanta, adaptada a d'especificacions tecnologicas sevèras: detècta lo contacte mejans de gants, o de superfícias lordas, grassa, pinturas, eca.
Lo principi consistís a intercalar una sisa conductritz entre doas placas de veire (principi identic als principis capacitiu e resistiu). Un camp electrostatic de bassa intensitat es creat de contunh sus la fácia extèrna de la placa de veire qu'es en contacte amb l'utilisaire.
Una originalita d'aquela tecnologia residís al fach que la coordonada Z pòt tanben èsser calculada. Aquel tipe de mesa en òbra permet d'obtenir d'ecrans de luminositat nauta. Resistís fòrça plan dins un mitan ostil (vandalisme, mitan industrial).
Tecnologia de las galgas de contrencha[modificar | modificar la font]
Quatre galagas de contrenchas son installadas dins los quatre cantons de l'ecran e son utilizadas per determinar la deflexion qu'induch la pression d'un det o d'un estile sus l'ecran. Aquela tecnologia pòt tanben determinar lo desplaçament qu'induch la pression suq l'ecran. L'utilizacion de las galgas de contrencha permet entre autras d'aplicacions tactilas sus de bornas de reservacion de bilhets, aquelas essent fortament expausadas al vandalisme.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Las tecnologias tactilas: Istoric - L'origina dels temps - Institut d'electronica e d'informatica Gaspard-Monge (IGM)
- ↑ (en) HP-150 Touchscreen - HP Computer Museum
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 (fr)descripcion de las technologias, sul le site linternaute
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Joseph Kane e Morton Sternheim,  Physique : Cours, QCM, exemples et exercices corrigés, Dunod, París, 2Modèl:Ed., 875Modèl:Nb p. (ISBN 2-10-007169-6), p. 596
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Yvonne Verbist-Scieur, Alain Bribosia, Luc Nachtergaele, Michel Vanderperren e Emmanuel Walckers,  Physique 6e : Sciences générales, de Boeck, Brussèlas, 320Modèl:Nb p. (ISBN 2-8041-4832-7), p. 115