text:
Athies-sous-Laon
Athies-sous-Laon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Situat sus la cauçada Gallo-Romaine Rems-Vermant (près de Sant Quentin, sembla que lo nom Athies venga de « attegium » #qu'en bas latin significava un villatge « de attegia » sòrta de cabane en bòsc e en cana. N'efièch, lo villatge de qualques cabanas modèstas se situa a aquela epòca al mièg del bòsc de Samoussy #qu'èra pro marécageuse. Los primièrs athisiens èran benlèu de simples bûcherons, o plan Athies es nascut del regroupement d'òmes a l'entorn d'un relèu de la via gallo-romaine, es malaisida d'o dire. A la Mièja Edat, las chanoines del capítol de la catedrala de Laon dominan lo laonnois, aital las tèrras liberadas pel défrichement del bòsc son sulpic annexades pels religioses. Sus las siás planas, lo blat es la principala cultura, mas "la butte de las vinhas" remembra que lo laonnois èra una region viticole a aquela epòca. Per la "commodité" dels nombroses pelegrins #que traversavan los marais per retre's a Liesse, una nòva via i aguès bastit, es l'autre ais de Athies.
Fins a la Revolucion, las paysans los mai pauras trabalhavan per las chanoines. Malgrat aiçò, existissiá cultivateurs mai facils #que venián la siá produccion suls mercats de Laon. La Revolucion met finala al domeni dels chanoines, las siás tèrras vengudas bens nacionales aguèron vendut per lòts al paysans facils del pòble.
Per la siá situacion, Athies foguèsse sovent la victima de las guèrras. Las desparièras tropas #que siégèrent Laon #ocasionar de nombrosas destruccions e victimas. En 1814 pendent la campanha de França, lo 9 de març los soldats del General Marmont #caçar las tropas prussiennes #que #cremar totalament Athies en lo moment de la siá fugida. Pendent la nuèch del 10, aquelas darrièras #tornar e #metre en fugida los franceses #que se #replegar sus Festieux. La déroute de Marmont #demorar celèbra en l'istòria : lo "Hurrah de Athies". Los athisiens #èsser encara ocupats l'an 1870 e pendent los 4 ans de la primièra guèrra mondiala. En lo moment de la siá jubilacion l'an 1918, las tropas alemandas piégèrent la granja "L'ostal-Bleue" e #parlar la mòrt de 48 soldats franceses après la desliurança de Laon. [...] Del temps que lo 13 d'Octòbre e los jorns seguents los Laonnois son tot a la siá jòia, #çò qu'es naturala, un òrre drama se produsiguèt tres jorns mai tard lo 16 d'Octòbre. Dels desafias de la 3e companhiá de la 30e R.I. Se tròban près del «Ostal Bleue» a Athies. Van e venon, lo un de dintratz eles empenh un pauc la pòrta cochère es lo drama horrorós, un carretó a #èsser dissimulada darrièr d'aquela pòrta, tres minas son agencées, l'explosion de produch, los 48 soldats an aucit, déchiquetés. Lo país en essent deslotjat, testimònis. Una madama, Madame Mareillat fa elevar un monument, es ailà #que s'entèrri los soldats, #que seràn ultérieurement transportès al cementèri de Soupir. [...] Extrach de "Detla aucupacion de 1914-1918 a Laon - Coma las Laonnois an vist la siá desliurança de 13 d'Octòbre 1918" del Sr. Pierre Lefevre.
Pendent l'aucupacion de 1940-1944, los Alemands #contunhar en 1942 lo bastiment del camp de aviation Laon/Athies (conegut a l'ora d'ara jol appellation "pistas de Samoussy") #que i aviá #èsser començat pels Franceses. I aguèt utilizat per la caça aeriana de defensa alemanda contra las bombardiers angleses de contunh americanes. La basa aeriana i aguès représ als alemands pels Americanes l'an 1944 e #servir de basa per las bombardiers B26 Marauder #que partissián en mission a lo-dessus de l'Alemanha. dins lo pòble, prèp de Samoussy, se pòt veire una stèle a la memòria de las aviateurs de la 323e grop de bombardement #que stationna sus la basa A-69 Laon/Athies d'octòbre 1944 en febrièr 1945 En febrièr 1945, an remplaçat pels bombardiers leugièrs A26 Invader de la 416e grop de bombardement. Lo 3 de mai de 1945, eles décolleront de las pistas de Athies per la siá darrièra mission a Euròpa e sembla la darrièra mission d'un A26 a Euròpa. Dempuèi son a l'abandon, mas an benlèu trobat un futur amb un projècte d'escòla de pilotage ... Los mai ancians de dintra-nos coneisson lo subernòm #que i aviá donat dins lo nòstre pòble "Athies los balais". N'efièch Athies i aviá conegut fins a la segonda guèrra per la fabricacion de balais.
Mercés a la siá proximitat amb Laon, la èxode rurala a pas pas amendrit la populacion de lo nòstre pòble. Plan al contrari, lo pòble atrai de nombrosas familhas #que cercan un marc de vida agréable sens èsser aluenhadas commodités de las vilas. Athies Ofèrta per eles la campanha dins la vila.
Font: luòc internet "ISTÒRIA DE PÒBLE"
Situé sur la chaussée Gallo-Romaine Reims-Vermant (près de Saint Quentin, il semble que le nom Athies vienne de « attegium » qui en bas latin signifiait un village « d'attegia » sorte de cabane en bois et en roseau. En effet, le village de quelques cabanes modestes se situe à cette époque au milieu de la forêt de Samoussy qui était assez marécageuse. Les premiers athisiens étaient peut-être de simples bûcherons, ou bien Athies est né du regroupement d'hommes autour d'un relais de la voie gallo-romaine, il est difficile de le dire. Au Moyen Âge, les chanoines du chapitre de la cathédrale de Laon dominent le laonnois, ainsi les terres libérées par le défrichement de la forêt sont aussitôt annexées par les religieux. Sur ses plaines, le blé est la principale culture, mais "la butte des vignes" rappelle que le laonnois était une région viticole à cette époque. Pour la "commodité" des nombreux pèlerins qui traversaient les marais pour se rendre à Liesse, une nouvelle voie fût construite, elle est l'autre axe d'Athies.
Jusqu'à la Révolution, les paysans les plus pauvres travaillaient pour les chanoines. Cependant, il existait des cultivateurs plus aisés qui vendaient leur production sur les marchés de Laon. La Révolution met fin à la domination des chanoines, leurs terres devenues biens nationaux furent vendues par lots au paysans aisés du village.
Par sa situation, Athies fût souvent la victime des guerres. Les différentes troupes qui siégèrent Laon occasionnèrent de nombreuses destructions et victimes. En 1814 pendant la campagne de France, le 9 mars les soldats du Général Marmont chassèrent les troupes prussiennes qui brûlèrent entièrement Athies lors de leur fuite. Pendant la nuit du 10, ces dernières revinrent et mirent en fuite les français qui se replièrent sur Festieux. La déroute de Marmont resta célèbre dans l'histoire : le "Hurrah d'Athies". Les athisiens furent encore envahis en 1870 et pendant les 4 années de la première guerre mondiale. Lors de leur retraite en 1918, les troupes allemandes piégèrent la ferme "La maison-Bleue" et causèrent la mort de 48 soldats français après la libération de Laon. [...] Tandis que le 13 Octobre et les jours suivants les Laonnois sont tout à leur joie, ce qui est naturel, un horrible drame va se produire trois jours plus tard le 16 Octobre. Des braves de la 3e compagnie du 30e R.I. se trouvent près de la «Maison Bleue» à Athies. Ils vont et viennent, l'un d'entre eux pousse un peu la porte cochère c'est le drame affreux, une brouette a été dissimulée derrière cette porte, trois mines sont agencées, l'explosion de produit, les 48 soldats sont tués, déchiquetés. Le pays étant évacué, pas de témoins. Une dame, Madame Mareillat fait élever un monument, c'est là qu'on enterre les soldats, qui seront ultérieurement transportés au cimetière de Soupir. [...] Extrait de "L'occupation de 1914-1918 à Laon - Comment les Laonnois ont vu leur libération de 13 Octobre 1918" de M. Pierre Lefevre.
Pendant l'occupation de 1940-1944, les Allemands continuèrent en 1942 la construction du champ d'aviation Laon/Athies (connu actuellement sous l'appellation "pistes de Samoussy") qui avait été commencé par les Français. Il fut utilisé par la chasse aérienne de défense allemande contre les bombardiers anglais puis américains. La base aérienne fût reprise aux allemands par les Américains en 1944 et servit de base pour les bombardiers B26 Marauder qui partaient en mission au-dessus de l'Allemagne. Dans le village, proche de Samoussy, on peut voir une stèle à la mémoire des aviateurs du 323e groupe de bombardement qui stationna sur la base A-69 Laon/Athies d'octobre 1944 à février 1945 En février 1945, ils sont remplacés par les bombardiers légers A26 Invader du 416e groupe de bombardement. Le 3 mai 1945, ils décolleront des pistes d'Athies pour leur dernière mission en Europe et semble-t-il la dernière mission d'un A26 en Europe. Depuis elles sont à l'abandon, mais elles ont peut-être trouvé un avenir avec un projet d'école de pilotage ... Les plus anciens d'entre-nous connaissent le surnom qui était donné à notre village "Athies les balais". En effet Athies était connu jusqu'à la deuxième guerre pour la fabrication de balais.
Grâce à sa proximité avec Laon, l'exode rural n'a pas diminué la population de notre village. Bien au contraire, le village attire de nombreuses familles qui cherchent un cadre de vie agréable sans être éloignées des commodités des villes. Athies offre pour eux la campagne à la ville.
Source: site internet "HISTOIRE DE VILLAGE"


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Loezherieg en breton ( Luitré en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
La municipalitat de Luitré a situat a 10 minutas de Fougères, 20 de Vitré, 35 de Laval e 1 ora de Roazhon.
La commune de Luitré est située à 10 minutes de Felger, 20 de Vitré, 35 de Laval et 1 heure de Rennes.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Shirley Temple
Shirley Temple (Santa Monica, Califòrnia, lo 23 d'abriu de 1928 - Woodside, 10 de heurèr de 2014) que ho ua actritz e diplomata americana.
Qu'ocupè ua plaça particulara dehens l'istòria deu cinèma: que ho la purmèra mainada-estela a aver conegut un reclam internacionau, degut en grana partida a la soa filmografia de las longas. Que ho ua vertadèra icòna deus Estats Units de las annadas 30 e 40.
Biografia[modificar | modificar la font]
Aquesta gojata, filha de Santa Monica, qu'a interpretat mei de 40 filmes durant las annadas 1930. Qu'atirè l'atencion deu public: que memorizava perhèitament los passatges d'escripts.
Shirley Temple que comencè la soa carrièra aus tres ans, en apareishent dens doas serias de produccions de baish budgèt. Que signè dab la Fox de cap a la fin de 1933 après la soa aparicion dens Stand Up And Cheer dab James Dunn. Los sons contractes que ho esperlongats mantuns còps de 1933 a 1935, e que ho prestada a Paramount Pictures en 1934 entà trabalhar dens una seria pelliculas de succès. Durant quatre ans, los Estats Units que's passionèn peus sons filmes. Que ho la purmèra en arrecéber un Oscar per joens actors e aparéisher per aquò dehens lo Libe Guinness de Recòrds.
Lo ròtle de Dorothy dens Lo magician de Oz, interpretat per Judy Garland, e li èra en tot purmèr pas destinat. D'ua grana saviesa e entornejada d'ua familha aunorada, que metèt fin en la soa carrièra de cap a l'etat de 20 ans, en senteishent que lo son futur èra dens un aute lòc en dehòra de Hollywood.
Que's maridè dab l'actor John Agar lo 1945, aus 17 ans, e lo coble qu'avon ua filha, Linda Susan Agar lo 1948. Que divorcèn en 1950, data que coneguè l'òme d'ahars Charlie Black, dab qui e's maridè e deu quau prenguó lo nom de familha. Quan la coneguó, Charlie Black qu'arreconeguó qu'avèva pas jamei pas los sons fims. Dab Black, qu'avó dos hilhs: Lori e Charlie. Que demorè dab dinc a la soa mort d'un sindròm mielodisplastic lo 4 d'agost de 2005).
Après la soa carrièra dens lo cinèma, que s'impliquè en politica, dab lo Partit Republican. Que ho nomada, en 1969, delegada deus Estats Units auprès de las Nacions Unidas peu president Richard Nixon.
Lo 1974 e 1975, que ho membre deu comitat de direccion de The Walt Disney Company.


text:
Michelangelo Buonarroti
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni o Miquèl Àngel (lo 6 de març de 1475 al castèl de Caprese en Toscana, al nòrd d'Arezzo – lo 18 de febrièr de 1564 a Roma) foguèt un pintre, un escultor, un poèta e un arquitècte italian de la Renaissença.
Somari
Òbras famosas[modificar | modificar la font]
Sas esculturas pus conegudas son lo Dàvid (1504) que pendent longtemps ornèt la faciada del Palazzo Vecchio de Florença quand foguèt transferit dins l'Acadèmia de las Bèlas Arts de la vila, La Pietà (1499) expausada dins una capèla laterala de la Basilica de Sant Pèire de Roma, o lo Moïses (1515) del Tombèl de Juli II dins la Basilica de Sant Pèire Encadenat. Lo plafon de la Capèla Sixtina, pintat entre 1508 e 1512, e lo Darrièr Jutjament pintat entre 1537 e 1541 sus la paret de l’altar, caps d’òbra universals de la Renaissença italiana. Arquitècte, concebèt la copòla de Sant Pèire de Roma.
Son òbra influencièt fòrça sos contemporanèus, tan plan que sa « manièra » de pintar e d'escultar es abondosament represa pels representants de çò que li diràn lo manierisme. Doas biografias son publicadas de son vivent meteis, qu'una es inclusa dins Le Vite (Las Vidas), recuèlh de las biografias dels artistas de la Renaissença, de Giorgio Vasari, en 1550, e l'autra per son discípol, Ascanio Condivi en 1553.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 6 de març de 1475 a Caprese, vilòta de Toscana al nòrd d'Arezzo, de Francesca di Neri del Miniato di Siena, sa maire, e de Lodovico di Leonardo Buonarroti Simoni, son paire, qu'èra magistrat e podestat de Caprese e Chiusi. La familha tornèt dins son ostal de Settignano prèp de Florença, quand lo paire acabèt la carga de podestat. En 1481, sa maire defuntèt e cresquèt en çò de sa noirissa, femna e filha d'un picapeirièr. Tornèt a l'ostal de son paire, pas abans sos dètz ans.
A l'endrech del voler de son paire e de sos oncles, refractaris a l'art, Miquèl Àngel, aprèp qu'estudièt amb lo gramatician Francesco da Urbino, causiguèt ça que la, mercé a son amic Francesco Granacci, d’èsser l'aprendís de Domenico Ghirlandaio pendent tres ans tre 1488.
Estudièt las frescas de la glèisa del Santo Spirito de Florença e de la glèisa de Santa Maria del Carmine e en copiant las frescas de Masaccio, provoquèt las gelosiás tant per son abiletat que per sas remarcas, que contra l'escultor Pietro Torrigiano es atal que se prenguèt un còp de ponh, que provoquèt una rompedura del nas que marquèt sa cara per tota la vida.
Pertocat per son trabalh, Domenico lo recomandèt al mèstre de Florença, Laurenç de Medici. De 1490 a 1492, Miquèl Àngel cresquèt a l’escòla de Laurenç e foguèt influenciat per un ambient liure que formèt sas idèas sus l’art e sos sentiments sus la sexualitat. Admirèt las colleccions d'estatuas grègas anticas dels Medicis, e decidiguèt de se far escultor. Comencèt per copiar una masca de faune e, vist lo resultat, Laurenç lo recompensèt amb cinc ducats al mes.
Estudièt lo còrs uman e l’anatomia a l'espital Santo Spirito de Florença (1490) e a Roma (1540), collaborant a illustrar un tractat d'anatomia amb Realdo Colombo mètge e amic. Los còrs de Miquèl Àngel servisson l’art, mai que lo respècte rigoròs de l'anatomia umana (alongament de las caras e distorsions destinadas a metre en relèu un trait moral).
Aprèp la mòrt de Laurenç en 1492, Pèire II de Medici (lo pus jove filh de Laurenç e novèl cap dels Medicis) refusa d’èsser lo mecènas de Miquèl Àngel. A aquesta epòca las idèas de Savonarola venguèron popularas a Florença. A causa d'aquelas pressions, Miquèl Àngel decidiguèt de quitar Florença e de s’installar durant tres ans a Bolonha. Pauc aprèp, Raffaele Riario, lo cardinal de San Giorgio al Velabro, li demandèt de venir a Roma en 1496. Per comandita e jos l'influéncia de l’antiquitat romana, escultèt doas estatuas : Bacus e La Pietà.
Quatre ans pus tard, Miquèl Àngel tornèt a Florença per crear son òbra pus celèbra, lo Dàvid de marbre. Pintèt tanben la Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni.
Miquèl Àngel foguèt encara mandat a Roma en 1503 pel novèl papa, Juli II que l'encarguèt de concebre son tombèl. Cependant, jos la direccion de Juli II, Miquèl Àngel tenguèt tots temps d'interrompre son trabalh per efectuar fòrça autras òbras. La pus celèbra es la pintura gigantesca del plafon de la Capèla Sixtina que durèt quatre ans (1508-1512). A causa d'aquestas interrupcions, Miquèl Àngel trabalhèt durant quaranta ans sens acabar la tomba.
En 1513, lo papa Juli II defuntèt, e son successor Leon X, un Medici, demandèt a Miquèl Àngel de terminar la faciada exteriora de la glèisa de San Lorenzo de Florença e de l’ornar d'esculturas. Acceptèt a contracòr, dessenhèt los plans mas foguèt incapable de contunhar: la faciada de la glèisa demorèt nuda fins a uèi.
Tornant a Florença, de 1519 a 1531, Miquèl Àngel bastiguèt pels Medicis la Sagrestia Nuova (sacristia novèla), una de las Cappelle Medicee (« Capèlas dels Medicis »)[1], ont escultèt entre autres los tombèls dels ducs Laurenç e Julian de Medici abans de laissar terminar l'ensemble per sos discípols (Montorsoli). Pendent aquela meteissa demorança, la familha florentina li comandèt la Bibliotèca Laurenciana, per recolhir los libres de Laurenç lo Magnific : començada en 1524, demorèt inacabada quand partiguèt l’artista e foguèt acabada entre 1551 e 1571 per Ammanati.
En 1527, los ciutadans de Florença, inspirats pel sac de Roma, capvirèron los Medicis e restaurèron la republica. Seguèt un sètge de la vila, ont Miquèl Àngel ajudèt la sieuna aimada Florença en trabalhant sus las fortificacions, de 1528 a 1529. La vila casèt en 1530 e lo reialme dels Medicis foguèt restaurat.
En 1532, Miquèl Àngel tornèt a Roma aprèp una demorança de qualques ans a Florença — pendent que foguèt contra lo papa dins lo conflicte amb l'emperaire Carles Quint — e Clamenç VII, lo papa li perdonèt e demandèt de pintar las parets lateralas de la Capèla Sixtina. Tenguèt que representar la Casuda dels àngels rebèls e lo Darrièr Jutjament. Sulcòp, estudièt coma far aquel projècte desmesurat. A la mòrt de Clamenç VII (en 1534), pensèt de renonciar a aquel trabalh per acabar lo Tombèl de Juli II, mas lo papa Pau III refusèt e lo nomenèt en 1535 arquitècte, pintre e escultor del Vatican. La fresca del Darrièr Jutjament foguèt acabada en 1541.
Lo Tombèl de Juli II en la basilica de Sant Pèire Encadenat foguèt acabat en 1545 (quaranta ans aprèp la comanda).
Tre 1546, foguèt nomenat arquitècte de la basilica de Sant Pèire. En 1561, lo papa Piu IV comandèt de bastir la basilica de Santa Maria dels Àngels e dels Martirs dins las tèrmas de Dioclecian, òbra que non poguèt acabar.
Miquèl Àngel se moriguèt a Roma lo 18 de febrièr de 1564 amb 89 ans. Sa vida es escrita dins Le Vite (« Las Vidas ») de Giorgio Vasari. Santi di Tito participèt a la preparacion de sos obsèquis.
Gaspard Becerra e Bastiano da Sangallo foguèron sos discípols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Pinturas[modificar | modificar la font]
Frescas[modificar | modificar la font]
- La Batalha de Cascina (1504) (Palazzo Vecchio de Florença) (inacabada e perduda)
- Lo Martiri de Sant Pèire (1546-1550) (Capèla Paolina del Vatican)
- La Conversion de Sant Pau (1542-1550) (Capèla Paolina del Vatican )
- Dins la Capèla Sixtina :
Tota la vòuta (1508-1512), amb de nòvas istòrias venent de la Genèsi.
- Lo panèl pus celèbre es La Creacion d'Adam.
- Lo Darrièr Jutjament (1537-1541)
Quadres[modificar | modificar la font]
- Mesa al tombèl (1500-1501) (National Gallery, Londres) (òbras inacabadas)
- La Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni (1504) (Galariá dels Oficis de Florença)
Esculturas[modificar | modificar la font]
- La Verge de l'escalièr (vèrs 1491) (Casa Buonarroti de Florença)
- La Batalha dels Centaures e dels Lapitès (vèrs 1492) (Casa Buonarroti de Florença)
- Crucific del convent Santo Spirito (1492) (Basilica del Santo Spirito de Florença)
- Bacus (Museo Nazionale del Bargello de Florença) (1496-1497)
- La Pietà (1499) (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Dàvid (1501) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Quatre estatuas de sants per l'altar Piccolomini del Duomo de Siena (1501-1504)
- Tondo Pitti (vèrs 1504-1505) (Bargello de Florença)
- La Verge de Brujas (1504) (glèisa de Nòstra Dama de Brujas)
- Tombèl de Juli II (realizat en sièis periòdes : 1505, 1513, 1516, 1525–1526, 1532 e 1542)
- Moïses (vèrs 1513–1515) (Basilica de Sant Pèire Encadenat de Roma)
- L'Esclau rebèl (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- L'Esclau morent (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- Lo Gèni de la Victòria (vèrs 1532–1534) (Palazzo Vecchio de Florença)
- Jove Esclau, Esclau barbut, Esclau Atlàs, Esclau se despertant, (1513;1519-1535) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Raquèl (1545)
- Lea (1545)
- Tombèl de Laurenç II de Medici (1492-1519) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Tombél de Julian de Medici (1478-1516) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Lo Mainat acaptat (v 1534) (Musèu de l'Ermitatge a Sant Petersborg)
- Tombèl de Pau III (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Bust de Brutus (1539-1540) (Bargello de Florença)
- La Pietà amb quatre caras (1550) (Museo dell'Opera del Duomo de Florença)
- Sant Brunon
- Tondo Taddei (vèrs 1505-1507) (Royal Academy de Londres)
- La Pietà Rondanini començada en 1552 (Castello Sforzesco de Milan)
- Quatre Esclaus, (Atlàs, se despertant, barbut, jove) emergent cadun del seu blòc de marbre inacabat, a la Galleria dell'Accademia de Florença.
- La Pietà de Palestrina (1553-1555) (Galleria dell'Accademia de Florença) a Palestrina fins a 1940
Arquitectura[modificar | modificar la font]
En 1521, bastiguèt un dels caps d'òbra de l'arquitectura de la Renaissença amb la novèla sacristia de la basilica de San Lorenzo de Florença, ont i a los tombèls dels Medicis. Lo papa Clemenç VII (un Medici) comandèt Miquèl Àngel per la decoracion de la Bibliotèca Laurenciana.
Foguèt encargat de l'agençament de la plaça del Capitòli en 1538 pel papa Pau III, de son nom primièr Alexandre Farnese, mas comencèt en 1536 par bastir l'escalièr cap a la vila. Tanben bastiguèt lo Palais Nòu sus la plaça del Capitòli. Nomenat arquitècte de la Basilica de Sant Pèire de Roma en 1546, condusiguèt l'òbra e projectèt la construccion de la vòuta, en 1555. En parallèl, acabèt lo Palais Farnese, en 1546. La Porta Pia foguèt sa darrièra realizacion en 1564.
Dessenhs[modificar | modificar la font]
Sos dessenhs son conservats a la National Gallery of Art a Washington D.C., al Musèu del Lovre a París, al Musée Condé de Chantilly. Es de notar Lo raubament de Ganimèdes, de 1533, quand encontrèt Tomasso de Cavalieri, Fogg Art Museum de Cambridge e La Santa Familha Getty Center de Los Angeles.
Poesias[modificar | modificar la font]
A la fin de sa vida, Miquèl Àngel tanben foguèt poèta e coma un dels pus grands poètas italians aprèp Petrarca e Dante. Escriguèt mai de cinquanta poèmas, sonets e madrigals, datables de 1535 a 1541, d'inspiracion sovent umanista. Qualques sonets foguèron meses en musica, notablament per Benjamin Britten e Dmitrii Shostakovich. Aqueles poèmas, inedits de son viu, foguèron publicats per son nebot, Michelangelo lo Jove, en 1623.
Segon John Addington Symonds, un poèta e critic literari anglés, Michelangelo lo Jove auriá cambiat qualques pronoms per amagar l'amor que Miquèl Àngel tenguèt e exprimiguèt dins sos sonets per Tommaso de Cavalieri (vers 1509–1587), de 24 ans mai jove. La poetessa Vittoria Colonna longtemps passèt per èsser la destinatària de l'amor de Miquèl Àngel.
Omosexualitat[modificar | modificar la font]
Si l'omosexualitat de l'artista uèi es pas mai un mistèri, foguèt pendent longtemps un problèma. Coma la nuditat dels còrs del Darrièr Jutjament de la Capèla Sixtina foguèt castament acaptada aprèp la mòrt del pintre, la sexualitat de Miquèl Àngel foguèt pudicament velada.
Giorgio Vasari es un pauc mens criptic dins Le Vite : « En dessús de totes los autres, sens comparason, aimèt Tommaso dei Cavalieri, gentilòme roman, jove e passionat per l’art. Faguèt sus un carton son retrait de vertadièra grandor – l'unic retrait que dessenhèt : perque aborriguèt copiar una persona viva, levat que foguèsse d’una belesa incomparabla. » Cossí explicar autrament las letras enfuocadas de l'artista, adreçadas al jove Tommaso : « Amb los vòstres bèls uèlhs vesi un lum doç, que pòdi pas mai veire amb los meus uèlhs cecs. Los vòstres pès m’ajudan per portar lo fais que los meus pès engarrats pòdon pas mai sosténer… Amb lo vòstre esperit, cap al cèl me senti auçant… Amb la vòstra volontat es tota la mieuna volontat. Las mieunas pensadas naisson dins lo vòstre còr, e las mieunas paraulas dins lo vòstre buf. Daissat a ieu meteis, soi coma la luna, que se pòt veire dins lo cèl tant que lo solelh li fa lum. »
Cavalieri reculhiguèt son darrièr badalh e foguèt son executor testamentari amb Daniel da Volterra.
Romain Rolland[2] escriu que « l’amistat per Cavalieri foguèt pas exclusiva e unica. Miquèl Àngel s'afeccionèt de Gherardo Perini, vèrs 1522, puèi de Febo di Poggio, en 1533, pauc aprèp que se foguèron coneguts amb Cavalieri. E la mòrt prematurada de Cecchino dei Bracci, a Roma, en 1544, li inspirèt quaranta uèit epigramas funeràrias, amb idealisme idolatre, tal val dire, e que qualques unas son d’una beutat sublima. »
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Mesa al tombèl, òli sus fusta, 161 × 149 cm, National Gallery, Londres
-
-
-
Pietà de Miquèl Àngel, Basilica de Sant Pèire del Vatican.
-
L'Esclau morent de Miquèl Àngel, Musèu del Lovre
-
Bacus de Miquèl Àngel del Bargello
-
Pietà amb quatre caras del Museo dell'Opera del Duomo (Florença)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ amb la Cappella dei Principi (Capèla dels Princes) bastida al sègle seguent
- ↑ Miquèl Àngel, La Revue de Paris, année 13, tome 2, 15 avril 1906, p. 795-822.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Charles de Tolnay, Michel-Ange, Flammarion, 1970, ASIN B0000DOG8H, 284 p.
- (fr) Irving Stone, (Traduction : Janine Michel), La Vie ardente de Michel-Ange, Plon, 1983, (ISBN 2259010393), 474 p.
- (fr) Lutz Heusinger, Michel-Ange, Philippe Sers, 1989, (ISBN 2904057404)
- (fr) Marcel Brion, Michel-Ange, Albin Michel, 1995
- (fr) Charles Sala, Michel-Ange : Sculpteur, peintre, architecte, Pierre Terrail, 2001, (ISBN 2879390893), 207 p.
- (fr) Gilles Néret, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange, Taschen, 2000, (ISBN 3822861774), 96 p.
- (fr) Linda Murray, Michel-Ange, Thames & Hudson, 2003, (ISBN 2878110757), 215 p.
- (fr) Paul Joannides, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange : Élève et copiste (dessins italiens du musée du Louvre), Réunion des Musées Nationaux, 2003, (ISBN 2711840441), 480 p.
- (fr) Giulio Carlo Argan, Bruno Contardi, Michel-Ange architecte, Gallimard, 1991
- (fr) Enzo Noé Girardi, (Traduction : Adelin-Charles Fiorato), Poésies / Rime de Michel-Ange, Belles Lettres, 2004, (ISBN 2251730141), 245 p.
- (fr) Giorgio Vasari, La Vie des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes, réédition de la traduction française et édition commentée sous la direction d'André Chastel en 2 volumes, Actes Sud, 2005, (ISBN 2742757694), 3 952 p.
- (de) Antonio Forcellino, Michelangelo, Siedler Verlag, 2006, (ISBN 3886808459)
- (fr) Ascanio Condivi, Bernard Faguet, Vie de Michel-Ange, Flammarion, 2006, (ISBN 208213136X), 226 p.
- (fr) Antonio Forcellino, (Traduction : Pierre-Emmanuel Dauzat), Michel-Ange : Une vie inquiète, Seuil, 2006, (ISBN 2020825813), 447 p.
- Daniel Arasse : Chapitre Michel-Ange et l'index de Moïse dans Le sujet dans le tableau - Essais d'iconographie analytique, Flammarion (1997)
- Sylvie Deswarte-Rosa, "Idea" et le Temple de la Peinture. I. Michelangelo Buonarroti et Francisco de Holanda, dans Revue de l'Art, 92, 1991, p. 20-41 (en ligne).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Commons-inline Modèl:Wikisourceauteur
- Àngel_l_incomparable.asp Miquèl Àngel, l'incomparable
- Michelangelo sculpteur
- Àngel Miquèl Àngel, Encyclopédie de l'Agora
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Michelangelo
- Naissença en Toscana
- Escultor italian
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Poèta italian
- Tèma de l'omosexualitat dins las arts
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1475
- Decès en 1564


text:
Alfred Sisley
Alfred Sisley (París, 30 d'octobre de 1839 - Moret-sur-Loing, 29 de genièr de 1899) foguèt un pintre francés.
De paires angleses, foguèt enviat en Anglatèrra per aprendre la lenga e far d'estudis de comèrci, contrariant atal sos desirs artistics. Comencèt a pintar en amator e rejonh lo telhar de Charles Gleyre ont coneissiá Renoir e Bazille. La guèrra francoprussiana de 1870 arroïnèt sa familha e obliguèt Sisley a partir de Londres. Decidiguèt alara d'èsser pintre.
En 1874 expausèt dins la primièra exposicion dels impressionistas e perseguèt a lo far en 1876, 1877 e 1882. Sisley venguèt un exemple de pintre païsatgista, çò que lo distinguís de sos collègas impressionistas amb preséncia dins sos quadres dels elements coma l'aiga, la nèu, lo cèl, las tubas, fa qu'es considerat, al costat de Monet, coma un dels impressionistas mai purs.
Entre 1872 e 1880 realizèt lo melhor de sa produccion: païsatges de gran espontaneïtat a l'entorn de París, Marly, Louveciennes, Bougival, Sèvres, Saint-Cloud o Meudon. Moriguèt coma aviá viscut, dins la pauretat, solament en poder vendre sus quadres a prètz derisòri quand èra viu alara qu'èra dins la manca pasmens que pauc aprèp sa mòrt començavan a èsser apreciats per la critica e el public fins a aténher de còstes elevats sul mercat artistic.
Òbra[modificar | modificar la font]
- Pont a Villeneuve-la-Garenne 1872, òli sus tela, 49,5 × 65,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nòva York


text:
1766
Aquesta pagina concernís l'an 1766 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Formulacion de la lèi de Titius-Bode enonciada per l'astronòm prussian Johann Daniel Titius (1729-1779). Depintava la posicion dei planetas dau Sistèma solar segon una seguida de rason 2. En despiech de son caractèr erronèu (confirmat au sègle seguent per la descubèrta de Neptun), aquela ipotèsi favorizèt la recèrca e la descubèrta deis asteroïdes car prevesiá la preséncia d'una planeta desconeguda entre leis orbitas de Mart e de Jupitèr.


text:
Guiana
Guiana [giˈanɔ, ˈgjanɔ] es una region istorica d'Occitània, al centre-oèst del país, que recampa dempuèi lo Regim Ancian las petitas regions de
- Peiregòrd
- Agenés
- Carcin
- Roergue
- (e de segur Bordalés e lo nòrd del Vasadés (lingüisticament gascons), estant que Bordèu n'èra la capitala.
Aquela Guiana del Regim Ancian foguèt una província del reialme de França, diferenta de la Gasconha, sense cap de referéncia a tota nocion de dialècte. Mas a l'Edat Mejana, se nommèt "Guiana" una region d'extension fòrça variabla que podiá coïncidir mai o mens amb la granda Aquitània istorica o ben, pus tard, amb las possessions anglesas en Occitània. Lo remembre de l'anciana província es conservat milhor a l'Oèst, dins los territòris qu'escapèron longtemps à la dominacion francesa pendent la Guèrra de Cent Ans : la fòrma francesa de toponimes ne garda la referéncia, coma lo de Sauvatèrra de Guiana, en Vasadés, o lo de Levinhac de Guiana, en Agenés.
D'alhors, Guiana es una forma que deriva d'Aquitània.
Lo gentilici es guianés -esa.


text:
Arrondissement de Villefranche-sur-Saône
L'arrondissement de Villefranche-sur-Saône est une division administrative française, située dans le département du Rhône et la région Rhône-Alpes.
Composition[modifier | modifier le code]
Liste des cantons de l’arrondissement de Villefranche-sur-Saône :
- Canton d'Amplepuis
- Canton d'Anse
- Canton de Beaujeu
- Canton de Belleville
- Canton de Gleizé
- Canton de Lamure-sur-Azergues
- Canton du Bois-d'Oingt
- Canton de Monsols
- Canton de Tarare
- Canton de Thizy
- Canton de Villefranche-sur-Saône


text:
Felip II de França
Felip II de França (Gonesse, lo 21 d'agost de 1165 - Mantes, lo 14 de julhet de 1223), conegut com Felip August, que ho rei de França, lo setau gessit de la dinastia capeciana dirècta. Qu'èra lo hilh de Loís VII de França e d'Adela de Champanha.
Qu'ei lo purmèr rei titolat rei de França, en 1190. Totun la mei grand part deus sons actes que'u mentaven enqüèra com rei deus francs, com los sons predecessors.
Lo son long regnat que ho marcat per ua seguida de victòrias qui hen créisher lo poder reiau francés.


text:
Malgrat de Mar
Malgrat de Mar es una vila de 18.596 estatjants de la comarca catalana del Maresme, dins la província de Barcelona, en Catalonha. Lo gentilici es malgratenc -a. Es una destinacion toristica importanta, sustot per sas plajas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa sus la còsta de la mar Mediterranèa, a 4 m al dessús del nivèl de la mar. Malgrat de Mar confronta al nòrd las comunas de Tordera e Palafolls; a l'èst, aquela de Blanes; a l'oèst, aquela de Santa Susanna; e al sud la Mar Mediterranèa. La vila es a 65 quilomètres de la capitala catalana, Barcelona.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
Entre autres, Malgrat de Mar compta los monuments seguents:
- Glèisa de Sant Nicolau, d'estil neoclassic, del sègle XVIII
- Bastiment de la Comuna de Malgrat de Mar, d'estil modernista
- Bastiment "Ca l'Arnau", estil modernista
- Bibliotèca "La Cooperativa"
- Pargue del Castèl
Tradicions e cultura[modificar | modificar la font]
Las vòtas de Malgrat son las Festes de Sant Nicolau, celebradas lo 6 de decembre, e les Festes de Sant Roc, lo 16 d'agost.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Imatges[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Malgrat de Mar (ca)
- Torisme - Malgrat de Mar (ca) (es) (en) (de)
- Patrimòni istòric e artístic de Malgrat de Mar (ca)
- Informacion de la Generalitat de Catalonha (ca)


text:
Batalha de Pavón
La batalha de Pavón que ho ua batalha decisiva dens las guèrras civilas argentinas enter federaus e unitari ; que marquè la victòria deu camp unitari de l'Estat de Buenos Aires e la soa reincorporacion dehens la Confederacion Argentina mes com membre dominant.
Que seguiva ua purmèra guèrra qui s'èra acabada dab la batalha de Cepeda vençuda per lo federaus de la Confederacion Argentina gavidats per José Justo de Urquiza e qui avèva desbocada sus ua purmèra reincorporacion de l'Estat de Buenos Aires dehens la Confederacion après la signatura deu Pacte de San José de Flores (ja favorable a Buenos Aires a maugrat de la soa des.hèita).


text:
Canas
Canas[1] (Cannes en francés) es una vila toristica importanta d'Occitània, en Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Es lo sèti d'un important festenau de cinèma mondiau, lo Festenau de Canas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina modèsta vilatge mediterranèu de pescadors e de monges, Canas a una istòria indissociabla d'aquelas deis illas de Santa Margarita e de Sant Onorat que son pas qu'a qualques còps de ramas dau rivatge. Tanben, es impossible de parlar de l'istòria de Canas sens evocar aquela deis islas de Lérins.
Apareguda a l'Edat Mejana, la borgada de Canas se desvolòpa fòrça modestament pendent l'Ancian Regim tot en essent testimòni de las luchas francoanglesas e francoespanhòlas que se debanèron essencialament subre leis islas de Lérins.
Es pas qu'au sègle XIX que la vila pren vertadièrament son vam, gràcia subretot a Lord Henry Brougham and Val, grand Cancelièr d'Anglatèrra qu'en s'i installant, traguèt l'aristocracia anglesa e europèa que s'i bastiguèt de magnificas demoranças segondàrias per l'ivèrn. Coma la majoritat deis estacions dau litorau de la Còsta d' Azur e de la Riviera, la vila coneis, mercés a aquela populacion de prestigi, un desvolopament important. Sa fama internacionala serà pas aquerida abans la mitat dau sègle XX mercés al Festenau dau filme.


text:
Rock progressiu
Lo rock progressiu, sovent acorchit en rock prog o pus simplament prog, es un estil de rock qu'apareissèt a la fin deis annadas 1960. Si revèla particularament elaborat per çò qu'es de la tecnica instrumentala, de la composicion, dei tèxtes o encara deis artworks. Fòrça popular dins leis annadas 1970, coneissèt un periòde de declin dins leis annadas 1980, ont apareisson dos corrents nòus : lo neoprog e lo metal progressiu, avans de retrobar un certan succès puei.
Yes, Pink Floyd, Genesis, Camel, King Crimson, Jethro Tull, Van der Graaf Generator, Gentle Giant, Rush o encar Emerson, Lake & Palmer, e Marillion son lei formacions mai representativas dau genre. En solo, Mike Oldfield es egalament un representant notòri d'aqueu genre.


text:
Flavina adenina dinucleotid
La flavina adenina dinucleotid o FAD es una molecula compausada per una unitat de riboflavina (vitamina B2), joncha a un pirofosfat (P-P), aqueste jonch a una ribòsa e aquesta joncha a una adenina. En fach, la molecula es en realitat de l'ADP jonch a la riboflavina; o tanben AMP jonch al coenzim FMN.
Bioquimicament, es un coenzim qu'interven coma donaire o acceptaire d'electrons e protons (poder reductor) dins de reaccions metabolicas redox; son estat oxidat s'apela FAD, e dins estat redusit FADH2, doncas qu'a acceptat dos atòms d'idrogèn (cadun format d'un electron e un proton).


text:
Lac Baikal
Lo lac Baikal (en rus Oзepo Бaйkaл = Ozero Baikal) o lac Baigal (en mongòl Бaйraл Hyyp = Baigal nuur) es un lac d'origina tectonica, localizat dins lo sud de Siberia, en Russia, entre la region d'Irkutsk al nord-oèst e Boriatia al sud-èst, prèp d'Irkutsk. Son nom deriva del tatar Bai-Kul - « lac ric ». Es tanben conegut coma l'Uèlh blau de Siberia o La Pèrla d'Asia per la qualitat de sas aigas, qu'èran demest las melhoras de la planeta mas que subisson actualament una pollucion.
Amb 31 494 km² de superfícia, 636 km de long, 80 km de larg e 1637 m de fonsor, es lo mai grand dels lacs d'aiga doça d'Asia e lo pus prigond del mond entièr. Conten 23 000 km³ d'aiga, çò qu'equival a 20% de l'aiga doça de tota la planeta. Dins la tradicion russa, lo lac es sonat mar, e dins las lengas boriata e mongòla es sonat Dalai-Nor, « la mar sacrada ».
S'estima que la formacion del lac Baikal data de fa 25 a 30 milions d'annadas, siá un dels lacs mai ancians en tèrme d'istòria geologica. Demest los grands lacs de nautas latituds, es l'unic qu'a pas vist sos sediments afectats pels glacièrs continentals. Las investigacions de sediments fachas dins las annadas 1990 pròvan una relacion estrecha amb las variacions climaticas pendent los 250 000 darrièrs ans. S'espèra de recercas mai detalhadas. Se totes los sediments èran extrachs, lo lac auriá 9 km de fonsor.
Lo lac es totalament enrodat de montanhas e conten 22 illas pichonas, que la màger, Olkhon, fa 72 km de long. Aperaquí 300 cors d'aiga se getan dins lo lac. Los pus importants son: Selenga, qu'es tanben la font de partida de la contaminacion del Baikal, Chikoy, Khiloh, Uda, Barguzin e Naut Angara; l'aiga raja fòra del lac per una soleta via, lo fluvi d'Angara.
Lo fons del lac es a 1285 m jol nivèl de la mar, siá la fenda continentala mai prigonda de la Tèrra. Son volum — 23 000 km³ — es aproximativament equivalent al volum total dels cinc Grands Lacs Nòrd-Americans, siá gaireben 20% del total de las resèrvas d'aiga doça de la planeta.
Lo Baikal es un lac de fenda jove. La fenda s'alarga d'aperaquí dos centimètres per an. La zona de la falha es sismicament activa: i a de fonts d'aigas termalas dins l'airal e de tèrratremols se produsisson cada an.
Pauc de lacs se pòdon comparar amb lo Baikal en tèrmes de biodiversitat. Quicòm coma 852 espècias e 233 varietats d'algas, e mai de 1550 espècias animalas abitan a l'entorn del lac, que fòrça son endemicas, inclús la famosa fòca del Baikal (Phoca sibirica), l'unic mamifèr del lac.
Lo Baikal es reconegut per sas aigas lindas. L'establiment d'una estacion de tractament de pulpa de fusta e cellulòsa dins l'extrèm sud del lac, originalament planificada en 1957, provoquèt de protestacions silenciosas e un revelh ecologic dins la classa educada de Russia, mas pas dins la burocracia sovietica. Ça que la, la dita estacion contunha de polluir las aigas del Baikal. L'impacte d'aquela contaminacion del Baikal e d'autras afluéncias similaras es estudiat annalament per l'Institut Tahoe Baikal; un programa d'escambis entre scientifics e estudiants dels EUA, Russia e Mongolia foguèt lançat en 1989.
Lo lac Baikal èra fòrça pauc conegut fins a la construccion de la linha del trin transiberian qu'enròda lo lac amb 200 ponts e 33 tunels. Dins las annadas (1896–1902), una expedicion idrografica menada per F.K. Drizhenko produsiguèt lo primièr atlàs detalhat de las prigondors del Baikal.
Vida silvèstra[modificar | modificar la font]
Lo Lac Baikal arruca 1085 espècias de plantas e 1550 espècias e varietats animalas. Mai de 60% dels animals son endemics; de 52 espècias de peisses, 27 son endemicas.
Cal senhalar una sosespècia del peis omul (Coregonus autumnalis migratorius), qu'es pescat, fumat e vendut dins totes los mercats a l'entorn del lac. Per fòrça viatjaires del trin transiberian, comprar d'omul fumat es una de las ocupacions de la longa traversada.
Lo Baikal es tanben l'unic abitat de la fòca del Baikal.
Orses e cèrvis son caçats sus las còstas del Baikal.
Curiositats[modificar | modificar la font]
La fonsor del lac Baikal es tan granda qu'amb son aiga se podriá aigar tota la tèrra amb un jaç de 3 cm.


text:
Fòrça de van der Waals
En quimia, lo tèrme de fòrça de van der Waals fa referéncia originariament a quina forma que siá de fòrça intermoleculara; malgrat tot, dins l'usatge modèrne, tend a far referéncia a de fòrças intermolecularas en relacion amb las fòrças causadas per la polarizacion de las moleculas. Lo nom proven del quimista neerlandés Johannes Diderik van der Waals que documentèt pel primièr còp aquelas interaccions. Lo potencial de Lennard-Jones sovent s'emplega coma un modèl aproximat per las fòrças de Van der Waals en foncion de la distància.


text:
Lo bèl Danubi blau
Lo Bèl Danubi blau (en Alemand An der schönen blauen Donau), op. 314, es un celèbre ensems de valsas vienesas de Johann Strauss II, compausat en 1866.
Istòria[modificar | modificar la font]
Un escac[modificar | modificar la font]
L'òbra foguèt compausada en comanda de Johann Herbeck, director de l'Associacion corala vienesa.
La primièra representacion publica, lo 13 de febrièr de 1867, faguèt un fracàs. Doas rasons o explica. La primièra, lo compositor mancava d'experiéncia, perque èra la primièra òbra amb cant de Johann Strauss. La segonda ven del quita tèxte, escrich per un foncionari de polícia que s'èra ispirat dels nòus esclairatges de gas installats per las carrièras de Viena: la corala refusèt d'en primièr de cantar, trobant las paraulas ridiculas.
Un succès mondial[modificar | modificar la font]
Per l'Exposicion universala de 1867, Johann Strauss viatjèt París. Li foguèt demandat d'apondre una valsa al programa del seu primièr concert en public. Se remenbrant del Bèl Danubi bleu, Johann Strauss faguèt venir la particion de Viena. L'accuelh de l'òbra sens la partida cantada es trionfal e Johann Strauss deunla jogar vint còps a la fila. A Viena, lo succès es tal que los estampaires penan a provesir la demanda de particions.
Lo Bèl Danubi blau es programat lo meteis an dins de concerts a Londres, en preséncia de la reina Victòria.
Lo Bèl Danubi blau demora la mai celèbra de totas las valsas escrichas per Johann Strauss II.


text:
Escultura
L'escultura es una de las Bèlas Arts; es una activitat artistica que consistís a crear e realizar de formas en relèu. Es l'art de modelar o talhar, soudar o assemblar amb tèrra, pèira, fusta o d'autres materials. L'escultura es l'òbra produsida per l'escultor.
Lo tèrme d'escultura ven etimologicament del latin « sculpere » que vòl dire « talhar » o « tirar tròces d'una pèira ».
Somari
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Talha, modelatge, assemblatge, estereolitografia[modificar | modificar la font]
- Lo modelatge : es la tecnica pus primitiva e pus dirècta de mesa en forma d'un solid plastic, en l'occuréncia la tèrra o argila (gres, porcelana o faiença). Permet a l'escultor de precisar son idèa. Aguèt rarament un caractèr definitiu per causa de sa fragilitat, mai dempuèi la Renaissença, aguèt un caractèr privilegiat perque l'escultor executèt sos modèls de tèrra e donèt per reproduire sas òbras a de motlaires, fondeires o practicians (agrandidors). Fòrça artistas modèrnes, cercant de novetat, emplegan per lors creacions de materials imprevistes : tòlas, pèças metallicas, matèrias plasticas.
Lo metòde consistís a apondre o traire de matèria a l'entorn d'un o mai centre que vendrà « l'anma » de l'escultura. Aquela tecnica s'aplica a de materials « plastics », es a dire susceptibles de se deformar d'un biais reversible jos l'efièch de fòrças minimas (l'argila, la cera, lo plastre e d'autras pastas de modelar). De matèria se pòt tirar o apondre. L'estapa seguenta es lo secatge lent per l'argila e lo plastre, lo refregiment per la cera e la coseson per l'argila seca.
- La talha, que son principi es de sostraire, amb un esplech percutit per un còdol (Preïstòria) o un malhet, tròces dins una matèria dura per liberar de sa ganga una forma; i a doas tecnicas fondamentalas de talha per escultar la pèira o la fusta:
- la talha dirècta, sens crocadís prealable e modèl e que pren en compte de la forma originala del blòt per far emergir una forma imaginada per l'escultor
- la talha amb mesas als ponches, que recòpia fidelament un modèl a partir de mesuras exactas.
- L'assemblatge consistís a assemblar d'objèctes divèrses per formar una escultura unica.
- L'estereolitografia, o prototipatge rapid, permet de crear un volum segon de donadas informaticas creadas ex nihilo o escanadas dempuèi un modèl real en tres dimensions[1].
Materials[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los materials utilizats per l'escultura son generalament d'origina minerala, la pèira (marbre, granit, calcari, jade), lo ciment (que se pòt motlar) o lo beton (en talha dirècta quand es pres), l'argila (porcelana, tèrra cuècha, pasta Fimo que secan al forn o la tèrra grassa que secan a l'aire libre en vint-e-quatre oras), mas pòdon tanben èsser de metal (bronze, acièr, alumini, estam) e encara d'origina animala coma l'ivòri e vegetala coma la fusta, certans fruches, ortalissas. L'escultura modèrna e contemporanèa utiliza tanben lo textil, lo veire, la sal, la sabla, lo glaç, l'aiga, los cristals liquids e d'autres materials fabricats per l'òme, coma las matèrias plasticas. Lo papièr mastegat es tanben un material extrèmament economic, e las tecnicas de realizacion d'esculturas amb aquel material son simplas, amb possibilitats d'associacions amb d'autras matèrias quasi illimitadas. Dins sos ultims escriches, Joan Miró afirmèt que dins l'avenir, se pòsca imaginar d'esculturas utilizant los gases coma materials.
Formas[modificar | modificar la font]
Se distinguís doas grandas categorias d'esculturas : lo relèu e la bòça redonda
Relèu[modificar | modificar la font]
Lo relèu es una escultura que demòra ligada amb un rèireplan, s'auçant fòra d'aquel rèireplan. Segon lo gra de projeccion de las figuras en dessús del plan, los relèus son qualificats de relèu ecrasat (stacciato relievo): que son relèu es fòrça flac. Los contorns de las figuras son finament incisats (coma certans relèus asirians).
- Bas relèu (bassorelievo) : l'avançada d'una figura fòra de plan es inferiora al mièg de son volum
- Naut relèu (altorelievo) : las formas son gaireben complètas, mai demòran estacadas al fons. De partidas (los membres, la tèsta) son completament destacadas.
- Entalha. L'entalha es un relèu ont lo subjècte es incisat dins l'espessor de la superfícia plana. Foguèt utilizada pel Egipcians, d'ont lo nom de « relèu egipcian ». Las partidas pus nautas de la figura afloran a la superfícia, mentre que lors contorns son prigondament entalhats. Es mai que mai un procediment de gravadura.
-
-
Bas relèu: Basilica de Sant Sarnin (Tolosa). Pòrta Mièjavila.
-
Naut relèu: Pòrta de l'infèrn (Rodin), detalh: la casuda.
Bòça redonda[modificar | modificar la font]
La Bòça redonda es una escultura concebuda d'un biais tal que se pòt observar de totes los costats, o gaireben. La bòça redonda repausa sovent sul sòl o sus un sòcle.
-
La Vènus de Milo, que repausa sus un sòcle al sòl, es una estatua en bòça redonda (muséu del Lovre).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Sculpture de l'Antiquité au XXe siècle, jos la dir. de G. Duby e J.-L. Daval, Taschen, 2005
- L'art de la sculpture sur pierre de J.P. Grilaux Edicions Eyrolles.
- Techniques et Pratique du staff de G. Rondeau, M.Pons, S. Rondeau Edicions Eyrolles.
- La datation de la sculpture médiévale, de Jean Wirth, Col. titre courant, 30, Genèva, Librariá Droz, 2004.
- Histoire de la sculpture : De l'Antiquité à nos jours, Patrick Weber, E.J.L., Col. Librio, 2008 ISBN 978-2-290-00743-3
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'artistas coma Bertrand Lavier o Xavier Veilhan utilizèron aquela tecnica.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Sculpture de l'annuari dmoz.


text:
Alberto Moravia
Alberto Moravia, pseudonim d'Alberto Pincherle (nascut a Roma lo 28 de novembre de 1907 e mòrt lo 26 de setembre de 1990) èra un important escrivan e poèta italian.
Somari
- 1 Biografia
- 1.1 Las primièras annadas de sa vida
- 1.2 Los estudis e la malautiá
- 1.3 Las primièras òbras e las primièras coneissenças
- 1.4 Son primièr roman: Gli indifferenti
- 1.5 La collaboracion als jornals e lo regim fascista
- 1.6 Lo viatge en America
- 1.7 La tornada en Itàlia e la censura del regim
- 1.8 Lo maridatge amb Elsa Morante
- 1.9 Lo tresen roman: La ciociara
- 1.10 La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària
- 1.11 Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica
- 1.12 La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"
- 1.13 Lo prèmi Marzotto
- 1.14 La collaboracion a l'Espresso
- 1.15 La noia e lo prèmi Viareggio
- 1.16 La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini
- 1.17 Son interès pel teatre
- 1.18 Correspondent estrangièr
- 1.19 Lo viatge en Africa
- 1.20 Autres escriches
- 1.21 Lo viatge a Hiroshima
- 1.22 La novèla companha de sa vida
- 1.23 L'eleccion coma eurodeputat
- 1.24 Las darrièras annadas de vida
- 2 Òbras
- 3 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Las primièras annadas de sa vida[modificar | modificar la font]
Alberto Pincherle (Moravia es de fach lo nom d'ostal de sa grand) nasquèt a la Via Sgambati a Roma dins una familha borgesa rica. Son paire Carlo, d'origina josieva, èra arquitècte e pintor. La maire Teresa Iginia De Marsanich èra d'Ancona mas teniá d'originas dalmatas. Èra lo tresen de quatre enfants, entre sas sòrres ainadas Adriana e Elena e son fraire cabdèt Gastone.
Los estudis e la malautiá[modificar | modificar la font]
Capitèt pas de far d'estudis complets que quand passèt los nòu ans foguèt atacat per una mena de tuberculòsi ossosa que l'obliguèt de demorar al lièch gaireben cinc ans, tres a son ostal e dos dins lo sanatòri Codivilla a Cortina d'Ampezzo.
Moravia èra un dròlle d'intelligéncia viva, que ja que podiá pas aver la vida del jovent de son temps, aviá fòrça léser per la lectura e s'i consagrèt d'a fons amb un estrambòrd e prigond. Se bastiguèt aital una solida basa literària e culturala en s'assabentar de las tendéncias de la cultura europèa de son temps.
Demest sos autors preferits cal citar Fëdor Dostojeskij, Joyce, Goldoni, Shakespeare, Molière, Mallarmé e fòrça autres. Aprenguèt aisidament lo francés e l'alemand e comencèt d'escriure de vèrses en francés e en italian.
Las primièras òbras e las primièras coneissenças[modificar | modificar la font]
En 1925, sortit del sanatòri, recatosi a Bressanone per sa convalescéncia e i entamenèt l'escritura de Gli indifferenti.
Foguèt en aquel temps que coneguèt Corrado Alvaro e Massimo Bontempelli e en 1927 comencèt a collaborar a la revista '900. I publiquèt sos primièrs racontes coma per exemple la Cortigiana stanca, que sortiguèt en francés (Lassitude de courtisane) en 1927, Delitto al circolo del tennis en 1928, Il ladro curioso e Apparizione en 1929.
Son primièr roman: Gli indifferenti[modificar | modificar la font]
En 1929, aprèp fòrça dificultats, capitèt de publicar, en ne pagar personalament las despensas, son primièr roman Gli indifferenti (Los indiferents) en cò de l'editor milanés Alpes. Aquel roman obtenguèt d'ausida una bona critica e foguèt considerat coma un dels experiments mai interessants de narrativa italiana d'aquela epòca. L'estructura teatrala 'en blòcs' del roman èra plan alinhada sul gost literari francés d'aquel temps.
La collaboracion als jornals e lo regim fascista[modificar | modificar la font]
En 1930 comencèt sa collaboracion a La Stampa, dirigida alara per Curzio Malaparte e en 1933 fondèt, amb Mario Pannunzio, la revista "Caratteri", que veirà lum per sonque quatre numèros, e la revista Oggi.
Encara en 1933 entamenèt sa collaboracion amb la Gazzetta del Popolo, mas lo regim fascista avversò son òbra en n'evitar las recensioni a Le ambizioni sbagliate, sequestrando La mascherata e en empachar la publicacion d'Agostino.
Lo viatge en America[modificar | modificar la font]
En 1935 se n'anèt en America ont, convidat per Prezzolini, d'aquel temps director de la Casa Italiana de l'Universitat Columbia de Nòva York, faguèt qualques conferéncias sul roman italian.
La tornada en Itàlia e la censura del regim[modificar | modificar la font]
Un còp tornat en Itàlia escriguèt un libre de racontes longs de títol L'imbroglio que foguèt publicat per Bompiani en 1937.
Per defugir la censura del regim Moravia escriguèt pendent los ans del fascisme de racontes allegorics e surrealistics, dels que i a I sogni del pigro publicat en 1940 e en 1941 lo roman La mascherata que pasmens foguèt sequestrato a l'ocasion de la segonda edicion. A partir d'aquel moment foguèt obligat a publicar sos articles dins de jornals e dins de revistas en far servir un pseudonim.
Lo maridatge amb Elsa Morante[modificar | modificar la font]
En 1941 se maridèt amb l'escrivana Elsa Morante qu'aviá conegut en 1936 e amb ela visquèt un long temps a Capri ont escriguèt lo roman Agostino.
Lo tresen roman: La ciociara[modificar | modificar la font]
Aprèp los eveniments de l'8 de setembre de 1943 se refugièt amb sa femna a Fondi, a Ciociaria e d'aquela experiéncia ne sortiguèt lo roman La ciociara.
En 1944 foguèron publicats los racontes de L'epidemia e l' ensag La Speranza, ovvero Cristianesimo e Comunismo.
La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària[modificar | modificar la font]
Tre l'anonci de la Liberacion l'escritor tornèt a Roma e prenguèt tornar son activitat literària e jornalistica en collaborar amb Corrado Alvaro a "Il Popolo di Roma", a "Il Mondo", a l'"Europeo" e subretot al "Corriere della Sera" ont sarà present fins a la mòrt con e sos reportatges, sas reflexions criticas e sos racontes.
Los ans que seguiguèron la pòstguèrra vedranno aumentar la fortuna literària e cinematografica de l'escrivan que publiquèt La romana (1947), los racontes La disubbidienza (1948), L'amore coniugale e altri racconti (1949) e lo roman Il conformista (1951).
Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica[modificar | modificar la font]
En 1952 li foguèt decernit lo prèmi Strega per I racconti e tre aquel moment s'entamenèron las traduccions de sos romans a l'estrangièr e tanben la realizacion de filmes traches de sos racontes e romans.
Sarà en 1952 La provinciale amb la regia di Mario Soldati, La romana en 1954 con la regia di Luigi Zampa, en 1955 Racconti romani de Gianni Franciolini.
La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"[modificar | modificar la font]
En 1953 fondèt amb Alberto Carrocci la revista Nuovi Argomenti que ne venguèt lo redactor e i aviá coma collaborador l'amic Pier Paolo Pasolini.
Lo prèmi Marzotto[modificar | modificar la font]
En 1954, en seguida de la publicacion de l'òbra I racconti romani, li foguèt decernit lo premio Marzotto. Scriverà intanto lo roman Il disprezzo e dins la revista "Nuovi Argomenti" l'ensag L'uomo come fine.
De mai, escriguèt qualques prefacis importants, coma lo dels Cento sonetti de Gioachino Belli, de Paolo il caldo de Brancati e de Passeggiate romane de Stendhal.
La collaboracion a l'Espresso[modificar | modificar la font]
En 1957 comencèt a collaborar a l'Espresso tenendo una accurata rubrica de critica cinematografica, le cui recensions foguèron publicadas en 1975 dins un volum titolat Al cinema.
La noia e lo prèmi Viareggio[modificar | modificar la font]
En 1960 per la publicacion La noia li foguèt guerdonat lo premio Viareggio e en 1960 Vittorio De Sica realizèt lo filme trach del libre omonim La ciociara.
La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini[modificar | modificar la font]
Se disseparèt d'Elsa Morante en 1962 e partiguèt viure amb la jove escrivana Dacia Maraini.
D'aquel temps se realizèt lo filme dirigit per Mauro Bolognini Agostino e la perdita dell'innocenza en 1962 e en 1963 Il disprezzo del realizador Jean-Luc Godard, La noia (filme) dirigida per Damiano Damiani que foguèron seguits en 1964 Gli indifferenti de Francesco Maselli.
Son interès pel teatre[modificar | modificar la font]
Moravia, en aquel temps, se trachèt sempre mai e mai de teatre e tre 1966 fondèt amb Dacia Maraini e Enzo Siciliano una companhiá teatrala que portava lo nom "del Porcospino". Amb aquesta foguèt representada L'intervista de Moravia, La famiglia normale della Maraini, Tazza d'Enzo Siciliano e qualques òbras de Carlo Emilio Gadda, Goffredo Parisi e d'autres autors. Per malastre, per encausa de la manca de moneda, la companhiá deguèt èsser barrada.
Correspondent estrangièr[modificar | modificar la font]
En 1967 visquèt en China, a Japon e en Corèa, amb sa companha Maraini, coma correspondent, e sos articles foguèron amassats en 1968 dins un volum de títol La rivoluzione culturale in Cina.
Lo viatge en Africa[modificar | modificar la font]
En 1971 se publiquèt lo roman Io e lui e l'ensag Poesia e romanzo e en 1972 l'escrivan partiguèt de viatge en Africa e ne nasquèt l'inspiracion per l'òbra A quale tribù appartieni? que sortiguèt pendent aquela meteissa annada.
Autres escriches[modificar | modificar la font]
En 1973 reculhiguèt per un libre qualques racontes espelits anteriorament dins lo "Corriere della Sera", publicacion seguida en 1976 d'un autre recuèlh. Sortiguèt, en 1978, lo roman qu'aviá trabalhat pendent fòrça annadas, La vita interiore.
Pendent las annadas seguentas Moravia contunhèt a escriure, a publicar de racontes e d'ensages e a collaborar activament a "Il Corriere della Sera"
Lo viatge a Hiroshima[modificar | modificar la font]
Lo viatge fach en 1982 a Japon e la sosta a Hiroshima li faguèron escriure tres inchieste, que publiquèt puèi per l'"Espresso", a prepaus de la bomba atomica, sicut que mai tard deviá venir lo centre del roman L'uomo che guarda del 1985, mas subretot de l'ensag particular L'inverno Nucleare estructurat en seguida e a partir d'entrevistas que l'autor faguèt a de scientifics e politics del temps, e que las paginas exalan tanben la precarietat e l'ariditat umana que lo periòde successiu a la bomba atomica laissèt indefugiblament.
La novèla companha de sa vida[modificar | modificar la font]
Lo recuèlh seguent de racontes de títol La cosa, foguèt dedicat per l'escrivan a sa novèla companha Carmen Llera que se maridèron en 1986. Aqueste eveniment suscitèt un cèrt escandal pel fach qu'aquesta femna aviá quaranta-cinc ans de mens que Moravia.
L'eleccion coma eurodeputat[modificar | modificar la font]
En 1984 foguèt elegit eurodeputat sus la lista del Partit Comunista Italian, mandat que satisfaguèt pendent quatre annadas. En 1985 li foguèt atribuit lo títol de « personalitat europèa ».
Las darrièras annadas de vida[modificar | modificar la font]
D'Estrasborg ont se recò coma correspondent del "Corriere della Sera" l'escrivan entamenèt en 1984 la correspondéncia Il Diario europeo e en 1986 verrà publicat un volum de títol L'angelo nucleare e altri scritti teatrali curato da Renzo Paris e lo primièr volum de las Opere (1927-1947) curato da Geno Pampaloni. En 1989 sortiguèt, jos la cura d'Enzo Siciliano, lo segond volum de las Opere (1948-1968).
Pendent lo mes de setembre de 1990 Alberto Moravia foguèt trobat mòrt dins la banhadoira de son apartament de Lungotevere della Vittoria, a Roma. Aquela meteissa annada sortiguèt son autobiografia escricha amb Alain Elkann e editada per Bompiani Vita di Moravia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Gli indifferenti, 1929
- Le ambizioni sbagliate, 1935
- La bella vita, 1935
- L'imbroglio, 1937
- I sogni del pigro, 1940
- Cosma e i briganti, raconte aparegut a bocins dins lo setmanièr "Oggi" entre lo 26 d'octobre e lo 6 de decembre 1940; 1980; Palermo: Sellerio, 2002.
- La mascherata, 1941
- La cetonia, 1943
- L'amante infelice, 1943
- La speranza ovvero Cristianesimo e Comunismo, 1941
- Agostino, 1944
- L'epidemia, 1944
- Due cortigiane e serata di Don Giovanni, 1944
- La romana, 1947
- La disubbidienza, 1947
- L'amore coniugale, 1947
- Il conformista, 1947
- I racconti, 1952
- Racconti romani, 1954
- Il disprezzo, 1954
- La ciociara, 1957
- Teatro, 1958
- Un mese in URSS, 1958
- Nuovi racconti romani, 1959
- La noia, 1960
- L'automa, 1962
- Un'idea dell'India, 1962
- L'uomo come fine, 1963
- L'attenzione, 1965
- Cortigiana stanca, 1965
- Le luci di Roma, 1965
- Il mondo è quello che è, 1966
- Una cosa è una cosa, 1967
- Il dio Kurt, 1968
- La rivoluzione culturale in Cina, 1968
- La vita è gioco, 1969
- Il paradiso, 1970
- Io e lui, 1971
- A quale tribù appartieni, 1972
- Un'altra vita, 1973
- Al cinema, 1975
- Boh, 1976
- La vita interiore, 1978
- Un miliardo di anni fa, 1979
- Impegno controvoglia, 1980
- Lettere dal Sahara, 1981
- 1934, 1982
- Storie della preistoria, 1982
- La cosa e altri racconti, 1983
- L'uomo che guarda, 1985
- L'angelo dell'informazione e altri testi teatrali, 1986
- L'inverno nucleare, 1986
- Passeggiate africane, 1987
- Il viaggio a Roma, 1988
- La villa del venerdì e altri racconi, 1990
- Donna leopardo, 1993 (pas jamai acabat, òbra postuma)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Fons Alberto Moravia
- Doas vidèos de Moravia, del sit de la RAI


text:
Loís Deucòs de Hauron
Loís Deucòs de Hauron (en francés Louis Ducos du Hauron; Langon, 8 de decembre de 1837 - Agen, 31 d'agost de 1920) foguèt un sabent e artista occitan, un dels inventors de la fotografia en color en 1869 amb lo lengadocian Carles Cròs.
Biografia[modificar | modificar la font]
Loís Deucòs nasquèt en 1837 dins una familha de notables gascons. Estudièt la musica e las arts e venguèt un pianista virtuós quand aviá pas que 15 ans. S'interessèt a divèrses aspèctes de la sciéncia e publiquèt un memòri sus las sensacions luminosas en 1857. Cinc ans mai tard, en 1863, editava un tractat que portava la "solucion fisica del problèma de las colors per la fotografia".
Loís Deucòs depausèt mantun brevet sur la reproduccion dels sons e dels images. Pasmens es conegut mai que mai per son invencion de la tricromia (procediment de fotografia e d'impression policròm), per la fotografia en color. Inventèt los anaglifs, que patentèt lo 15 de setembre de 1891, d'imatges que restituisson l'impression de relèu quand s'agachan amb de lunetas verd-rojas. Los fraires Lumière desvolopèron mai los procediments de Deucòs per crear la fotografia modèrna.


text:
Proteasa
Las peptidasas o proteasasas son d'enzims que trencan los ligams peptidics de las proteïnas. Usan una molecula d'aiga per o far e doncas se classifican coma idrolasas.
Las peptidasas se tròban naturalament en d'organismes vivents, ont s'usan per la digestion moleculara e la reduccion de proteïnas pas desiradas. Las peptidasas pòdon trencar siá de ligams peptidics especifics (Proteolisis limitada), en dependent en la sequéncia d'aminoacids de la proteïna, o pòdon redusir un peptid complèt a d'aminoacids. (proteolisis illimitada)
Los inibidors de proteasas naturals se devon pas confondre amb los inibidors de proteasas usats dins la terapia antiretrovirala. Qualques virus, en inclusent al VIU, dependon de las proteasas dins lors cicles reproductius, es per aquò que los inibidors de proteasas se desvolopan coma de metòdes antivirals.


text:
1937
Aquesta pagina concernís l'an 1937 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 - 27 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: Batalha de Jarama.
- 8 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: de tropas de la Falange atacan Málaga.
- 21 de març - Lo papa Piu XI condemna lo nazisme en l'enciclica Mit brennender Sorge[1].
- 12 de mai - Coronament de Jòrdi VI del Reialme Unit
- 21 de julhet - Éamon de Valera es elegit president de la Republica d'Irlanda
- 6 d'agost - Atac de la Falange contra Madrid.
Alemanha[modificar | modificar la font]
D'estatisticas mostran lo succès de la politica de redreiçament economic dei govèrns von Schleicher (1932) e Hitler (dempuei 1933). En particular, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de vida èra similar a aqueu de 1928. D'ara endavant, ben assegurat en Alemanha, Hitler poguèt donc se preocupar de seis objectius estrangiers e acomençar sa politica d'expansion e de revision dau tractat de Versalhas. En parallèl, poguèt tanben aumentar l'intensitat de sa politica antijosieva que, dins lo corrent de l'annada, evolucionèt de l'exclusion a l'eliminacion.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 17 e lo procès dei generaus de l'Armada Roja. Lo premier s'acabèt per la condamnacion a mòrt de Gueorgui Piatakov, Karl Radek e de Grigori Sokolnikov e de divèrseis adversaris de Stalin dins lo corrent de la fin deis annadas 1920. Lo segond procès s'acabèt per l'execucion d'uneis oficièrs superiors de l'armada, compres lo marescau Mikhaïl Tukhatchevski. Après son procès, una purga d'amplor foguèt organizada au sen de l'armada e aperaquí un tèrç deis oficièrs foguèron arrestats ò fusilhats (60% dei generaus).
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Catastròfa del Hindenburg: incendi en lo dirigible en Lakehurst, Estats Units, causa 36 mòrts e marca la fin de l'èra dels balons dirigibles.
- 10 de novembre - Començament de la dictatura de Getúlio Vargas en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Après la descubèrta per azard dau principi de la radioastronomia per Karl Jansky en 1932, construccion dau premier radiotelescòpi vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Grote Reber (1911-2002).
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau muon per Carl David Anderson (1905-1991).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Carlos Prieto, musician mexican
- 8 de genièr - Shirley Bassey, cantaira galesa
- 18 de genièr - John Hume, òme politic d'Irlanda del Nòrd, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de genièr - Ange-Félix Patassé, president de Centreafrica (m. 2011)
- 30 de genièr - Vanessa Redgrave, actritz britanica
- 13 de febrièr - Rupiah Banda, president de Zambia
- 20 de febrièr - Robert Huber, quimista alemand, Prèmi Nobel
- 21 de febrièr - Rei Harald V de Norvègia
- 2 de març - Abdelaziz Bouteflika, president d'Argeria
- 5 de març - Olusegun Obasanjo, president de Nigèria
- 6 de març - Valentina Tereshkova, cosmonauta sovietica, primièra femna en orbita
- 8 de març - Juvénal Habyarimana, president de Ruanda (m. 1994)
- 22 de març - Moacyr Scliar, escrivan brasilièr (m. 2011)
- 19 d'abril - Joseph Ejército Estrada, president de las Filipinas
- 22 d'abril - Jack Nicholson, actor american
- 28 d'abril - Saddam Husayn, president d'Iraq (m. 2006)
- 3 de mai - Frankie Valli, Musician american
- 3 de mai - Nélida Piñón, escrivana brasilièra
- 4 de mai - Ron Carter, musician de jazz american
- 5 de mai - Tran Duc Luong, president de Vietnam
- 15 de mai - Trini López, cantaire american
- 18 de mai - Jacques Santer, primièr ministre de Luxemborg e president de la Comission Europèa
- 11 de junh - Robin Warren, patologista australian, Prèmi Nobel
- 17 de junh - Clodovil Hernandes, òme politic brasilièr (m. 2009)
- 23 de junh - Martti Ahtisaari, president de Finlàndia, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de junh - Keizo Obuchi, primièr ministre de Japon (m. 2000)
- 26 de junh - Robert Coleman Richardson, fisician american, Prèmi Nobel
- 12 de julhet - Lionel Jospin, primièr ministre de la republica francesa
- 14 de julhet - Yoshiro Mori, primièr ministre de Japon
- 18 de julhet - Roald Hoffmann, quimista polonés, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Daniel McFadden, economista american, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Ryutaro Hashimoto, primièr ministre de Japon
- 8 d'agost - Dustin Hoffman, actor american
- 18 d'agost - Jean Alingué Bawoyeu, primièr ministre de Chad
- 21 d'agost - Gustavo Noboa, president d'Eqüator
- 26 d'agost - Genady Yanayev, president de l'Union Sovietica (m. 2010)
- 1 de setembre - Francisco Pinto Balsemão, primièr ministre de Portugal
- 15 de setembre - Robert Lucas, Jr., economista american, Prèmi Nobel
- 15 de setembre - Fernando de la Rúa, president d'Argentina
- 4 d'octobre - Franz Vranitzky, cancelièr d'Àustria
- 6 d'octobre - Mario Capecchi, geneticista italian-american, Prèmi Nobel
- 30 de novembre - Ridley Scott, realizator anglés
- 1 de decembre - Vaira Vīķe-Freiberga, presidenta de Letònia
- 21 de decembre - Jane Fonda, actritz americana
- 26 de decembre - Gnassingbe Eyadema, president de Tògo (m. 2005)
- 29 de decembre - Maumoon Abdul Gayoom, president de las Maldivas
- 31 de decembre - Avram Hershko, quimista israelian, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Anthony Hopkins, actor britanic
- Carl-Magnus Wendt, istorian e jornalista suedés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de febrièr - Elihu Root, òme politic e diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1845)
- 17 de març - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1863)
- 27 d'abril - Antonio Gramsci, òme politic italian (n. 1891)
- 4 de mai - Noel Rosa, compositor brasilièr (n. 1910)
- 10 de junh - Robert Laird Borden, primièr ministre de Canadà (n. 1854)
- 18 de junh - Gaston Doumergue, president e primièr ministre de la Republica Francesa (n. 1863)
- 11 de julhet - George Gershwin, compositor de jazz american (n. 1898)
- 20 de julhet - Guglielmo Marconi, inventor italian (n. 1874)
- 2 de setembre - Baron Pierre de Coubertin, creator dels Jòcs Olimpics modèrnes (n. 1863)
- 4 de setembre - Juan Campisteguy, president d'Uruguai (n. 1859)
- 14 de setembre - Tomáš Masaryk, primièr ministre de Checoslovaquia (n. 1850)
- 26 de setembre - Bessie Smith, cantaira de jazz americana (n. 1894)
- 19 d'octobre - Ernest Rutherford, quimista nouzelandés, Prèmi Nobel en kemio (n. 1871)
- 9 de novembre - James Ramsay MacDonald, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1866)
- 9 de decembre - Gustaf Dalén, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1869)
- 21 de decembre - Frank B. Kellogg, òme politic american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1856)
- 28 de decembre - Maurice Ravel, compositor francés (n. 1875)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Clinton Joseph Davisson, George Paget Thomson
- Prèmi Nobel de Quimia : Walter Haworth, Paul Karrer
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Albert von Szent-Györgyi Nagyrapolt
- Prèmi Nobel de Literatura : Roger Martin du Gard
- Prèmi Nobel de la Patz : Robert Cecil
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Encíclica Mit brennender Sorge vatican.va


text:
Saint-Christophe (Savòia)
Saint-Christophe en arpitan (Saint-Christophe en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant Christophe la Tuta a compausat de grandas bòscs mas tanben de pâturages. Se distinguís de nombrós caseriux en la comuna.
Saint Christophe la Grotte est composée de grandes forêts mais aussi de pâturages. On distingue de nombreux hameaux dans la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al mièg del Sègle XIX, se bastís lo tunèl Napoleon que # passa per el la D1006. Es en 1886 #que se #condicionar pels visitants la via sarde, abandonada dempuèi lo bastiment del tunèl, #que pòrta en las tutas.
Au milieu du Sègle XIX, on construit le tunnel Napoléon par lequel passe la D1006. C'est en 1886 que l'on aménagea pour les visiteurs la voie sarde, abandonnée depuis la construction du tunnel, qui mène dans les grottes.


text:
754
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 754 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Consequéncia de la campanha iconoclasta començament en 752 qu'entraïnèt divèrsei controvérsias teologicas, compres entre l'emperaire e lo patriarcat, un concili se debanèt entre lo 10 e lo 8 d'aost a Hiereia. Eveniment major gropant 338 evesques, permetèt a l'emperaire d'afirmar sa posicion sus lo clergat.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Saffah. Son fraire Al-Mansur li succediguèt. Gràcias a l'ajufa dau generau Abu Muslim al-Khurasani, lei resisténcias au sen de l'aristocracia dau Califat foguèron rapidament rompudas.


text:
Guébestroff
Guébestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vièlh domeni del abbaye de Vergaville ofrit pel comte Vigéric l'an 966.
- #Passar a la Lorraine en la prévôté de Dieuze.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans, #demorar longtemps inhabité.
- En 1650, i aviá pas mai que quatre familhas.
- Vieux domaine de l'abbaye de Vergaville offert par le comte Vigéric en 966.
- Passa à la Lorraine dans la prévôté de Dieuze.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans, resta longtemps inhabité.
- En 1650, il n'y avait que quatre familles.


text:
Saint-Martin-le-Vinoux
Nom desconegut en arpitan (Saint-Martin-le-Vinoux en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Viscut dempuèi lo mejan age Un document testifica en 1044 de l'existéncia de Sant Martin lo Vinoux lo nom vinoux es caractéristique d'un terren ric en vignobles[1].
Habité dès le moyen age Un document atteste en 1044 de l'existence de Saint Martin le Vinoux le nom vinoux est caractéristique d'un terrain riche en vignobles[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de las municipalitats del Isère 1988 Reboul impremta E S B N 2-7171-0945.X
- ↑ Histoire des communes de l'Isère 1988 Reboul imprimerie I S B N 2-7171-0945.X


text:
Amazonas (Brasil)
Amazonas es l'estat mai grand de Brasil en superfícia. Es situat dins la Region Nòrd del país. Confronta Veneçuèla e Roraima al nòrd, Pará a l'èst, Mato Grosso al sud-èst, Rondônia al sud, Acre al sud-oèst, Peró a l'oest e Colómbia al nòrd-oèst. Sa superfícia de 1 577 820,2 km² es similara a de Mongolia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèt d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domini portugués.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo punt mai naut de Brasil e tanben lo segond son situats dins l'estat: lo Pico da Neblina, amb 2994 metres d'altitud, e lo Pico 31 de Março, amb 2992 metres.


text:
Winston Churchill
Winston Churchill, òme politic e autor, foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1940 e 1945, e entre 1951 e 1955. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1953.
Bibliografia e fonts[modificar | modificar la font]
- (fr) François Kersaudy, De Gaulle et Churchill, La mésentente cordiale, París, Edicions Perrin, 2003.
- (fr) François Bedarida, "Churchill" a las edicions Fayard
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Associacion per la memòria de Winston Churchill
- (en) Discors "We shall fight on the beaches", Cambra de las Comunas, 4 de junh de 1940
- 1000 articles fondamentals
- Naissença en 1874
- Decès en 1965
- Personalitat politica britanica
- Companh de la Liberacion
- Istorian britanic
- Escrivan britanic
- Laureat del Prèmi Nobel de Literatura
- Prèmi Nobel britanic
- Escrivan de lenga anglesa
- Francmaçon
- Primièr ministre del Reialme Unit
- Cap d'Estat o de govèrn de la Segonda Guèrra Mondiala


text:
La Capèla Segalar
La Capèla Segalar[1][2] ( Lacapelle-Ségalar en francés) es una comunalengadociana en País d'Albi del departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a una desen de qiilomètres del vilatge medieval de Còrdas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
1635
Aquesta pagina concernís l'an 1635 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Safavidas a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Succès militar dins lo sud de la peninsula còntra lo sultanat de Golconde que deguèt pagar un tribút important.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Otomans a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.


text:
Angiens
Angiens es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en lo país de Caux.
Angiens A situat a Unitat|6|km}} de Fontaine-lo-Dun, a Unitat|8|km {{}} de Sant-Valery-en-Caux, a Unitat|10|km {{}} de Luneray, a Unitat|13|km {{}} de Doudeville e a Unitat|14|km {{}} de Cany-Barville.
Le village est situé dans le pays de Caux.
Angiens est située à 6 km de Fontaine-le-Dun, à 8 km de Saint-Valery-en-Caux, à 10 km de Luneray, à 13 km de Doudeville et à 14 km de Cany-Barville.


text:
Plzeň (region)
La region de Plzeň (en chèc, Plzeňský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Plzeň.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 7 districtes : Domažlice, Plzeň, Plzeň Sud, Plzeň Nòrd, Rokycany e Tachov.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 7 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Blovice, Horažďovice, Horšovský Týn, Klatovy, Kralovice, Nepomuk, Nýřany, Přeštice, Stod, Stříbro e Sušice.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Václav Slajs.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 30 de junh de 2009, http://www.plzen.czso.cz/