text:
Sent Joan lo Vielh (Baisha Navarra)
Sent Joan lo Vielh (Donazaharre en basco, Saint-Jean-le-Vieux en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens lo País de Cisa. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei traucada per l'arriu de Lauribar e peu son afluent l'arrivet d'Arzubi.
Los quartièrs que son Urrutia e Zabaltza.
Las comunas tòcatocantas que son Jatsu Garazi au nòrd, Buztintze-Hiriberri au nòrd-èst, Bussunarits-Sarrasqueta a l'èst, Izpura a l'èst, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane au sud-èst, Sent Joan Pè de Pòrt e Zaro au sud-oèst e Aintzila au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant l'Empèri Roman que s'aperava Imus Pyrenaeus. En 1177 Ricard Còr de Leon que destrusí lo castèth.
Dens l'ostau Priorena ("deu prior") que s'amassavan los deputats de Sent Joan Pè de Pòrt e deu parçan de Cisa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua arrestada deu Camin de Sant Jaume enter Larzabale-Arroze-Zibitze e Sent Joan Pè de Pòrt.
Hèstas[modificar | modificar la font]
Las hèstas patronaus que s'i celèbran lo purmèr dimenge d'aost.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
Dens lo quartièr Urrutia que's tròba la glèisa romanica de Sant Joan e las rèstas deu castèth de Harrieta, los dus deu sègle XIIIau.
- Sant Pèire Usakoa
Glèisa deu sègle XIIau: que dependèva deu Monastèri de Roncesvaus ; qu'estó desbastida e que se'n guarda sonque l'entrada romanica ; reabilitada en 1630.
- Apat-Ospitale
Com lo son nom ac ditz, qu'estó un monastèri-espitau, obèrt en 1286 peus Cavalièrs Espitalèrs de Jerusalèm, entà suenhar los romius deu Camin de Sant Jaume. Que se'n guarda sonque la capèra romanica de Sant Blasi, au ras d'un molin vielh.


c: text/html

text:
Sant-Jermen-Gougleiz
Sant-Jermen-Gougleiz en breton ( Saint-Germain-en-Coglès en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país del Coglais (#que se tròba en lo nom de la municipalitat jos lo sieu anciana graphie de Coglès, egalament lo nom del bourg central d'aquel ancià país).
Commune du pays du Coglais (que l'on retrouve dans le nom de la commune sous son ancienne graphie de Coglès, également le nom du bourg central de cet ancien pays).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Centolh V de Bearn
Centolh V de Bearn, tanben conegut com Centolh lo Joen, que ho un vescomte de Bearn enter 1058 e 1090. Qu'èra l'arrèrhilh e lo successor de Centolh IV de Bearn (lo vielh) puish que lo son pair (associat au tròn dab lo nom de Gaston III de Bearn en 1053. Durant lo son regnat qu'ahortí l'autonomia de Bearn de cap au poder aquitan, que mantiengó de bonas relacions dab lo Sant Sièti, qu'ajudè Aragon dens la soa reconquista e sustot, que promulguè ua Carta de poblacion per Auloron qui ho a l'origina deu Fòr d'Auloron e donc deus Fòrs de Bearn.
Que comencè la bastida de la glèisa romanica de Santa Fe de Morlans.


text:
Nantouillet
Nantouillet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en la pichona region naturala de la Goële, a una trentena de quilomètres al nòrd-es de París e près del aeropòrt Roissy-Charles-de-Gaulle, a mens de dètz quilomètres. Lo sieu territòri a traversat pel cors de la Beuvronne. La municipalitat es desservie per una estacion(Modèl:Transilien/correspondéncias amb intitulada) sus la linha París - Crépy-en-Valís.
Le village est situé dans la petite région naturelle de la Goële, à une trentaine de kilomètres au nord-est de Paris et à proximité de l'aéroport Roissy-Charles-de-Gaulle, à moins de dix kilomètres. Son territoire est traversé par le cours de la Beuvronne. La commune est desservie par une gare(Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé) sur la ligne Paris - Crépy-en-Valois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement Nantoletium, Lo fief aperten al començament del Sègle XVI al cardinal Antoine Duprat, prélat e cancelièr de [[François Ier de França|François Sègle I]], e per endavant lo sieu précepteur. I #far édifier la glèisa aital coma un magnific castèl de brique en l'estil de la primièra Renaissance.
Anciennement Nantoletium, le fief appartient au début du Sègle XVI au cardinal Antoine Duprat, prélat et chancelier de [[François Ier de France|François Sègle I]], et auparavant son précepteur. Il y fit édifier l'église ainsi qu'un magnifique château de brique dans le style de la première Renaissance.


text:
Reglament (UE)
Dins lo drech de l'Union Europèa, un reglament es obligatòri dins totes los elements dempuèi la publicacion. Se pòt doncas pas aplicar d'un biais incomplèt o selectivament. Es dirèctament aplicable sens cap de mesura de transcripcion nacionala, al contrari de la directiva qu'es un objectiu de l'Union que se deu transpausar dins lo drech nacional dins un delai determinat. S'aplica de biais simultanèu e unifòrme dins cada Estats membres de l'Union. Se dich qu'es d'aplicacion imediata. Lo règlament a una portada generala, es publicada al Jornal oficial de l'Union europèa.
Clasificacion[modificar | modificar la font]
Dempuèi la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona en 2009, e segon los articles 289 a 291 del TFUE,[1] existisson, amb los meteisses caractèris precitats, tres tipes de reglament que se distingan formalament (segon l'autoritat que los dicta), foncional (per la foncion qu'es asignada) e ierarquicament:
- lo reglament legislatiu, qu'emana de la autoritat legislatritz del Parlament Europèu e del Conselh (segon lo procèssus legislatiu de l'Union Europèa) o d'una d'aquelas doas institucions (procèssus legislatius especials), que l'adoptan dins exercici del poder legislatiu comunautari, se prononciant sus una prepausa de la Comission. Los actes juridics atal formats constuisson un acte legislatiu de l'Union.
- Lo reglament delegat, que se fa mejans lo mandat o abilitacion contenenguda dins un acte legislatiu, per que la complete o modifique, dins los elements non esencials, l'aplicacion d'aquel, per aquela norma d'aplicacion generala e d'aplicacion dirècta. Los actes legislatius delegats « delimitarán de forma expresa los objetius, lo contengut, l'espandiment e la duraada de la delegacion dels poderes. La regulacion dels elements esencials d'una portada será reservada al acte legislatiu e, pasmens, poirá pas èsser l'objècte d'una delegacion de poderes » (art. 290.1 TFUE). Lo reglament delegat deurá exprimir aquela natura dins lo seu títol, e no tornará pas sus la natura d'un acte legislatiu.
- Lo reglament d'execucion, que la Comission o, dins de cases especifics e degudament justificats, lo Conselh, poirán adoptar dins exercici de las seunas foncions executivas quand será preferable una aplicacion uniforma d'un acte de fòrça juridicament obligatòria de l'Union (de quina natura que siá), en substitucion de quin que siá los mecanismes nacionals. Dins lo títol d'aqueles actes non legislatius deurá figurar la quita expresion d'execucion.
Cal notar qu'aquela meteissa graducion o escala dels actes legislatius e actes non legislatius, delegats o d'execucion, es tanben aplicabla als autres dos tipes de normas juridicas comunautàrias obligatòrias, la directiva e la decision, tanben los efèctes serán pròpi a caduna d'elas.
E mai, dins la non abotida Constitucion Europèa lo reglament de fasa legislativa se seriá nomenat "Lei europèa", alara que en las mai doas aurián gardat lo nom de "Reglament delegat" o "Reglament d'execucion".


text:
Òrri
Un òrri es un luòc generalament situat en montanha que los pastres i menavan las fedas pendent las estivas per las mólzer e far los formatges. A l'origina lo tèrme òrri designava sonque l'airal d'estiva mas es uèi utilizat tanben per parlar de las jaças o barracas que s'i tròban.
Aquestes òrris èran utilizats dins las regions pastoralas, mai que mai dins los Pirenèus, entre mai e octobre, alara qu'una partida de las familhas demoravan dins las valadas per los trabalhs dels camps, un o dos sòcis montavan amb lo tropèl a l'estiva, per amontanhar a l'òrri. Aquò se sonava "far òrri".
Sus l'airal de l'òrri se podián trapar mantuna bastissas :
- la cabana del pastre;
- lo masuc qu'èra un ostalon de montanha ont se fasiá e se servava lo formatge;
- lo parrec qu'èra un enclaus fach de pèiras secas que servissiá per dintrar las bestias la nuèit o per las mólzer.
- la marga èra un corredor de pèiras secas que comunicava amb lo parrec, per tal de far passar las fedas per las mólzer.


text:
Disacarid
Los disacarids son un tipe de glucid, formats de l'union de dos monosacarids identics o distints mejançant un ligam glucosidic, monocarbonilic o dicarbonilic, que pòt en mai èsser a o B en foncion del -OH emiacetal. Los disacarids mai comuns son:
- sacaròsa: formada de l'union d'una glucòsa e una fructòsa. La sacaròsa es lo sucre comun.
- lactòsa: formada de l'union d'una glucòsa e una galactòsa. Es lo sucre del lach.
- maltòsa, isomaltòsa, trealòsa, celobiòsa: formadas totas de l'union de doas glucòsas, son diferentas en dependent de l'union entre las glucòsas.
La formula empirica dels disacarids es C12H22O11. Los ligams covalents entre dos monosacarids provòcan l'eliminacion d'un atòm d'idrogèn d'un dels monosacarids e d'un grop idroxil de l'autre monosacarid. Dins la mucosa del tube digestiu de l'òme existisson d'enzims sonats disacaridasas, qu'idrolisan lo ligam glucosidic per l'absorcion intestinala.


text:
Faidit
Los faidits son de cavalièrs e senhors lengadocians que se trapèron despossedits de sos feus e de sas tèrras pendent la crosada dels Albigeses. Èran partit dins la resisténcia occitana menada contra l'occupacion e l'establiment dels crosats venguts del nòrd.
Los senhors lengadocians qu'èran punits de faidiment o podían èsser per doas rasons.
O èran de cresents catars e doncas colpables dirèctament d'eretgia, o refusavan de far aleujança als caps de la crosada, çò que ne fasiá (al vejaire dels crosats) de protectors d'eretics (çò qu'èra per qualques uns vertadièr: de perfèits e perfèitas essent a vegada de membres de la lor familha).
Un senhor o cavalièr punit de faidiment aviá la seunas tèrras mesas en presa e doncas se las podián far confiscar pels crosats. Fòrça faidits percaçats s'escapèron e prenguèron una part activa dins la resisténcia a l'occupacion d'Occitània pels crosats.
L'avenidor d'aqueles cavalièrs foguèt fòrça diferent. D'efècte, demoravan pas necessàriament faidit a vida.
Qualques un moriguèron per sas tèrras o s'exilièron a la cort del rei d'Aragon, coma Geraud de Niòrt un temps. D'autres cerquèron tanben a far la patz amb la Glèisa Catolica Romana per recuperar las tèrras e sos dreches en escambi de promessas de combatre los eretics a son torn o alara de venir crosat en Tèrra Santa coma foguèt lo cas, per exemple, d'Olivièr de Tèrme, de Bernart Aton de Niòrt (qu'anèt fins a Roma se far absòlvre pel Papa...).
D'entre los faidits celèbres, i a : Ramon VI de Tolosa e lo seu filh Raymond VII, Ramon Trencavel, Pèire Rogièr de Mirapeis, lo defensaire de Montsegur e Olivièr de Tèrme.
Lista dels « faidits »[modificar | modificar la font]
Fòrça noms de cavalièrs e senhors faidits son coneguts mas pas totes d'entre eles i a:
- Pèire Ramon d'Argens (Faidit del temps de Simon de Montfòrt) [1]
- Chabèrt de Barbairan
- Jordan de Cabaret
- Beranguièr de Cucunhan
- Pèire de Cucunhan
- Guiraud de Gordon
- Bernart Jordan de l'Illa de Baish
- Guilhèm Unaud de Lantar
- Guiraud Unaud de Lantar
- Jordan Unaud de Lantar
- Ramon Unaud de Lantar
- Raol de Laura
- Guilhèm de Menèrba
- Pons de Mirabèl
- Arnaud Rogièr de Mirepoix
- Pèire Rogièr de Mirapeis
- Aimeric de Montlaur
- Osíl de Morlhon
- Geraud de Niòrt
- Bernart Aton de Niòrt
- Guilhèm de Niòrt
- Ramond de Ròcafuèlh (Niòrt)
- Guiraud de Pepius
- Raimon de Perelha
- Guilhèm du Puèg (de Podio) [2].
- Sicard de Puèglaurenç
- Pelfòrt de Rabastens
- Ramon Sans de Rabat
- Augièr de Rabat
- Aimerin de Ròcafòrt
- Pèire Geraud de Rotièr
- Olivièr de Tèrme
- Ramon VI de Tolosa
- Ramon VII de Tolosa
- Ramon II Trencavel
- Guiraud Amièl de Vilalièr
- Arnaud de Vilamur


text:
Metabolisme
Lo metabolisme qu'ei ua branca de la bioquimia qui s'interèssa aus procès quimics qui debanan dens las cellulas e los organismes vius. Qu'implica duas vias quimicas : l'anabolisme (la sintesi deus elements constituents de las cellulas e deus elements utilizats peu son foncionament) e lo catabolisme (la degradacion de moleculas entà prodúser energia qui, per los organismes eterotròfs, ei la sola hont d'energia, au contra deu organismes autotròfs qui poden préner la loa energia de la lutz deu só).


text:
Niccolò Paganini
Niccolò Paganini (Gènoa, 1782 - Niça, 1840) que ho un compositor romantic italian, considerat tanben com un deus violonista màgers de totas las tempsadas, que ho tanben mandolinista e guitarrista.
Los sons coincertos per vriulon e sustot los sons 24 capricis deu son opus 1 que comptan (e, de segur, en paticular lo 24au) enter las òbras màgers deu repertòri deu vriulon. Qu'ei totun tanben presat per las soa musica de crampa incluent pupitres de guitarra.
Vita[modificar | modificar la font]
Niccolò paganini qu'èra lo tresau enfant d'ua familha qui e'n comptè 6. Lo son pair, Antonio Paganini, marcadèr, qu'èra tanben mandolinista e que'u aprengó a jogar la mandolina. Aus set ans, que comencè a estudiar lo vriulon (un instrument mei dificil mes pròche acordat parièr com la mandolina). De segur lo mainatge que's mostrè deus hèra talentuós e lo son pair que'u s'anè hidar au mèste Alessandro Rolla a Parma, qui, eth medish, e'u hidè a Ferdinando Paër e a Gasparo Ghiretti. Au 18 ans, arron mudanças devudas a l'invasion d'Italia per Napoleon, Paganini que vadò purmèr vriulon de la Republica de Lucca. La soa carrièra de virtuòse qu'èra establida atau com la soa reputacion de jogaire de hemnassèr.
Que perdore atau lo son estrdivari au jòc abans de's har auherir, en compensacion lo famós guarneri conagut devath lo nom de Il Cannone.


text:
Anarquisme
L'anarquisme (del grèc av-, an-, « non », e apxw, arkho, « poder ») es un ensems d'idèas filosoficas e politicas qu'an en comun lo refús cap a l'Estat e a tota forma d'autoritat, ierarquia o coercicion fisica, mentala o esperituala, e mai la cresença en la supremacia de l'individú. L'anarquisme pòt èsser dividit en doas grandas brancas: l'anarquisme classic (tanben nomenat anarquisme social o socialista) e l'anarquisme individualista o anarcoindividualisme. Malgrat aquò, lo tipe d'anarquisme mai espandit es l'anarquisme classic. Los anarquistas considèran que la societat poiriá èsser plan mai organizada sens un govèrn provenent de l'Estat o tot tipe d'autoritat e ierarquia e prepausan diferentas manièiras d'o far.
Somari
- 1 Còs ideologic
- 2 L'accion dirècta
- 3 Anarquistas mai coneguts
- 4 Bibliografia generala
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Ligams videografics
- 8 Nòtas e referéncias
Còs ideologic[modificar | modificar la font]
Al long del temps an sorgit de variantas nombrosas, de còps ligadas al comunisme, a l'ecologia, a l'individualisme e, quitament, al capitalisme, encara que l'anarquisme en la siá definicion classica s'entend coma una ideologia socialista e fòrtament anticapitalista. S'identifican sovent amb de simbòls qu'incluson la "A" d'anarquisme en un cercle e amb de colors coma lo negre o lo roge e lo negre.
Los pensaires classics mai considerables son Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin e Piotr Kropotkin, lo primièr n' essent lo fondador del mutualisme, lo segond lo de l'anarquisme collectivista e lo tresen de l'anarquisme comunista. A la fin del sègle XIX, sorgís una varianta individualista basada en la filosofia de Max Stirner. Aqueste novèl corrent marca la diferéncia entre l'anarquisme classic e l'anarcoindividualisme.
L' acràcia nèga que i aja besonh d'un poder e d'una autoritat politica, e crei que los cal combatre per los suprimir. De la meteissa manièra, l'anarquisme classic es una ideologia politica de caire social o tanben socialista que considèra l'Estat coma una estructura pel mejan de la que una minoritat privilegiada oprimís la granda majoritat de la populacion, e que per desliurar las majoritats lo cal destrusir. Amb la destruccion de l'Estat la classa sociala privilegiada poiriá pas pus defendre la proprietat privada dels mejans de produccion, e doncas aquestes demorarián automaticament al servici del pòble. A l'encòp, d'autras formas de coercicion coma la religion institucionalizada despareisserián. Una novèla societat sens autoritat, de classas ni coercicion de cap tipes sorgiriá, ont l'individú seriá liure e egal als sieus parièrs, en vivent en una societat unida en solidaritat e frairesa.
L'anarquisme classic apara que la societat es la que definís e forma los individús, contràriament a l'anarquisme individualista, que se centra sus l'idèa que l'individú, en s'unir amb d'autres individús, forma la societat. Vist que l'objectiu es la libertat de l'individú, lo cambiament social fa mestièr, car sonque dins una societat liura los individús pòdon èsser liures. Se l'anarquisme classic se fisa a la bontat de las personas, en fasent de l'injustícia sociala la causa màger de la siá marridesa, se quin que siá individú viòla l'interès del collectiu, aqueste seriá encargat de lo reprimir o lo reeducar, totjorn sens crear una estructura de repression establa, que s'identificariá amb l'Estat.
La similitud de l'anarquisme classic amb lo comunisme pòrta a de nombrosas confusions. D'en primièr, pas totes los anarquistas socials son comunistas (Bakunin, per exemple, èra collectivista e pas comunista). Segond, pas totes los comunistas son anarquistas, o en d'autres mots, i a de comunistas que son pas anarquistas mas marxistas (a l'ora d'ara lo tèrme de "comunista" s'aplica coma sinonim de marxista, fach que confond encara mai las causas). Pasmens, la relacion entre marxistas e anarquistas (comunistas o pas) pòrta tanben a de nombrosas confusions. La principala diferéncia entre aquestes darrièrs es que mentre que per los anarquistas la destruccion de l'Estat fariá desparéisser automaticament la societat de classas, per los marxistas la majoritat (identificada amb lo proletariat) deuriá conquistar l'estructura de l'Estat e l'utilizar per la destruccion de la classa dominanta. Amb lo temps, aqueste Estat proletari s'anariá dissolvent, que la siá utilitat (la dominacion de classa) despareisseriá. Per los anarquistas, aquò es impossible, e l'existéncia de l'Estat perpetuariá la dominacion d'una minoritat sus la majoritat.
L'anarquisme classic inclutz tres variantas:
- Lo mutualisme
Pierre-Joseph Proudhon, considerat lo paire de l'anarquisme en general, es l'autor de la teoria economica mutualista. Lo mutualisme propugna que l'economia siá organizada entorn lo mercat liure entre de productors, la produccion en essent contarotlada pels pròpris productors. Totun, lo sòu d'un trabalhador li cal èsser equivalent al producte del sieu trabalh, e lo prètz d'un producte li cal èsser equivalent al sieu còst de produccion.
- Lo collectivisme anarquista
Lo collectivisme anarquista es normalament associat a Mikhaïl Bakunin e la seccion anarquista de la Primièra Internacionala (1864-1876). Los anarquistas collectivistas s'opausan a la proprietat privada dels mejans de produccion e propugnen la siá collectivizacion. Los mejans de produccion serián administrats per d'assembladas de trabalhadors a travèrs d'un sistèma nomentat democracia dirècta, e totas las assembladas serián federadas en una granda federacion qu'incluriá totas las brancas de la produccion. Los trabalhadors recebràn una compensacion equivalenta al temps dedicat al procès de produccion.
- Lo comunisme anarquista
Piotr Kropotkin es lo pensador mai associat a aquesta posicion, seguit d'Alexander Berkman, Emma Goldman e Errico Malatesta. Coma los anarquistas collectivistas, los anarquistas comunistas creson en la proprietat comuna dels mejans de produccion. Çò que diferéncia aquestas doas posturas es que, se los anarquistas collectivistas creson que lo trabalhador li calriá recebre un sòu equivalent al temps dedicat al procès de produccion, los anarquistas comunistas creson que la compensacion depen pas del temps dedicat a la produccion, mas del besonh del trabalhador en question. Es a dire, es pas qu'un trabalhador aja drech al producte del sieu trabalh senon qu'a drech a satisfar los sieus besonhs. D'aquesta manièira, cadun donariá lo melhor de se meteis en lo procès de produccion e lo producte total de la produccion seriá disponibla per totes sense cap de restriccion. Aqueste sistèma economic implicariá l'abolicion de la moneda e l'implantacion d'un sistèma d'escambi liure, ont la valor de las causas dependriá del besonh.
L'accion dirècta[modificar | modificar la font]
Dins l'anarquisme classic, lo refús comun cap a l'Estat e tota forma d'autoritat o ierarquia (coma pòt èsser la division entre dirigents e dirigits en un sindicat) implica lo seguiment d'estrategias similaras (exceptat quand aiçò implica un jutjament de valor sus la proprietat privada). Es aquí que se trapa la diferéncia fondamentala entre l'anarquisme classic e lo marxisme; se los dos corrents vòlon arribar a una societat liura e egalitària, lo marxisme prepausa l'emplec de l'Estat per la classa obrièra coma transicion, mentre que l'anarquisme refusa aquesta estrategia amb l'argument qu'aquesta transicion es pas de besonh e en exprimint sustot lo perilh d'una dictadura en las mans d'un novèl elèit.
Accion dirècta es lo nom que recep l'estrategia anarquista, basada en lo refús de tot sistèma provenent de l'Estat coma la democracia representativa, tota negociacion amb la patronala, tot sistèma burocratic, e en d'alternativas coma l' autogestion, l'educacion libertària, lo desaubediment civil e, en qualques cases, la violéncia.
- Antiautoritarisme
L'antiautoritarisme es l'oposicion a l'autoritarisme, es a dire, a aquò que se definís coma concentracion de poder en un dirigent o en un elèit, o la doctrina que defend l'absolutisme en lo govèrn, coma en las autocràcias, en lo despotisme, las dictaduras e en lo totalitarisme. Qualques anarquistas nomenan los marxistas "socialistas autoritaris", car lo marxisme propugna la creacion d'un Estat proletari que menariá a tèrme la revolucion.
- Autogestion
L'autogestion es la gestion dirècta d'una organizacion pels sieus pròpris membres. Dins lo cas d'una entrepresa, los sieus trabalhadors son de proprietaris per de parts egalas e a l'encòp d'empresaris, en partejant de riscs e a l'encòp de beneficis. Las decisions son presas normalament demercé un sistèma de democracia dirècta o en un quadre de consens a travèrs d'assembladas.
- Federalisme
Per tal d'empedir la concentracion de poder e assegurar l'autonomia dels divèrses sectors de la societat (d'assembladas de trabalhadors, per exemple) sense comprometre la cooperacion e la solidaritat entre aquestes sectors, los anarquistas utilizan de practicas federalistas. Los divèrses sectors de la societat coopèran coma egals per volontat pròpria, en podent s'absténer en quinsevolh moment de cooperar.
- Pedagogia libertària
L'educacion es un pilar fondamental de la luta antiautoritària. Lo movement anarquista usa l'educacion per tractar de bastir l'individú liurepensaire, conscient, e critic que siá capable de bastir la futura societat anarquista. Mejançant fòrça recorses com d'atenèus libertaris, de publicacions periodicas, edicion e difusion de tèxtes, creacion d'alternativas educativas a las establidas, etc.
- Desaubediment civil
Per tal d'afeblir l'autoritat de l'Estat, los anarquistas prepausan d'ignorar sistematicament las leis que los diferents govèrns impausan, en se guidant sonque per l'estricta etica personala o collectiva. A tèrme long, aiçò li calriá supausar l'inviabilitat de l'aparelh repressiu de l'Estat, e la siá dissolucion.
Lo desaubediment civil implica d'accions pas-violentas e coordinadas amb lo nombre maximal de personas possiblas, amb l'objectiu de que l'Estat se veja desbordat a l'ora de reprimir las massas.
Aquesta forma de lucha tanben es prepausada per d'autres movements, de caractèr pacifista, per tal d'aténher de determinats dreches individuals o de collectius.
- Violéncia
Segon los anarquistas l'Estat o quinsevolh institucion que ostenta de poder engendra violéncia, degut a qu'aqueles que ostenten lo poder son los que coartan la libertat dels autres individus. Se ben qualques anarquistas son partidaris de l'emplec de la violéncia coma mejan per aténher las siás fins, a l'epòca actuala la majoritat son restacats a de movements pacifistas.
L'anarquisme atenhèt publicitat massiva pel primièr còp pendent la segonda revolucion industriala, quand qualques anarquistas assassinèron los líders russes lo 1881; en França (1894); en Itàlia (1900), e als Estats Units (1901). Son d'exemples de qualques grops anarquistas violents: lo nihilisme, l'insurreccionisme italian, e las cellulas anarquistas qu'ataquèron los reis en Euròpa a fins del sègle XIX e principis del sègle XX.
Qualques tendéncias anarquistas notablament pas violentas son lo cristianisme libertari, e l'anarcopacifisme. La conviccion que l'emplec de la violéncia supausa de repetir de patrons de poder e autoritat los pòrta a refusar tot tipe de violéncia, e prepausan d'autres tipes de luta.
Anarquistas mai coneguts[modificar | modificar la font]
- Pierre-Joseph Proudhon
- Mikhaïl Bakunin
- Piotr Kropotkin
- Max Stirner
- Buenaventura Durruti
- Errico Malatesta
- Rudolf Rocker
- Alexander Berkman
- Nestor Makhno
- Emiliano Zapata
- Pietro Gori
- Daniel Guérin
- Léo Ferré
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
obratges generals subre l'anarquisme[modificar | modificar la font]
en anglés[modificar | modificar la font]
- David Miller & Janet Coleman: The Blackwell encyclopaedia of political thought... Wiley-Blackwell 1991
- Ian Adams: Political ideology today... Manchester University Press ND 1995
- Edward Craig: Routledge Encyclopedia of Philosophy... Taylor & Francis 1998
- William Outhwaite: The Blackwell dictionary of modern social thought... Wiley-Blackwell 2003
- George Woodcock: Anarchism: a history of libertarian ideas and movements 2004
- John Hoffmann & Paul Graham: Introduction to Political Theory Pearson Education 2006
- Andrew Vincent: Modern Political Ideologies Wiley-Blackwell 2009
en castelhan[modificar | modificar la font]
- Max Nettlau: La anarquia a través de los tiempos Maucci Barcelona 1935
- James Joll: Los anarquistas Grijalbo iedm 1968
- Carlos M. Rama & Ángel J. Capelletti: El Anarquismo en América Latina Fundación Biblioteca Ayacucho 1990
- Ted Honderich & Carmen García Trevijano: Enciclopedia Oxford de Filosofía Oxford University Press Oxford 2001
- Àngel J. Cappelletti: Prehistoria del Anarquismo Libros de la Araucaria Buenos Aires 2007
- Grupo de Afinidades Quico Rivas: La Barcelona De La Dinamita.El Plomo y el Petróleo.1884-1909.(Apuntes para un Recuento Final de Cadáveres) Viaplana, Marc y Kuter, Raj. 2009
en catalan[modificar | modificar la font]
- Aisa Ferran Pàmpols: La cultura anarquista a Catalunya Barcelona Edicions 1984
en francés[modificar | modificar la font]
- Alain Sergent: Les anarchistes... Amiot-Dumont coll. Visages París 1951
- Daniel Guérin: Ni Dieu, Ni Maître - Histoire et Anthologie de l'anarchisme... éditions de Delphes idem 1965
- Arthur Lehning: De Buonarotti a Bakounine... id éditions Champ Libre 1977
- Claude Harmel: Histoire de l'anarchie, des origines à 1880... id id 1984
- Alexandre Skirda Autonomie individuelle et force collective.Les anarchistes et l'organisation de Proudhon à nos jours... Alexandre Skirda id 1987
- Michel Ragon: La mémoire des vaincus... Albin Michel id 1989
- Gaetano Manfredonia: Les anarchistes et la révolution française ... obratge collectiu 314 pp éditions du ML París id 1990
- Jean Maitron: Le mouvement anarchiste en France... Gallimard coll. "Tel" id 1992
- Jean Maitron: Le mouvement anarchiste en France, tome 2: de 1914 à nos jours... id id 1992
- Jean Maitron: Ravachol et les anarchistes... Gallimard Coll. "Folio-Histoire" id 1992
- Gaetano Manfredonia: La Chanson anarchiste en France des origines à 1914: dansons la Ravachole! ... 445 pp id Montreal L'Harmattan 1997
- Jean-Victor Verlinde: L'ordre mon cul! La liberté m'habite ... " L'Esprit frappeur " num 89 2000
- Daniel Colson,: Petit lexique anarchiste de Proudhon à Deleuze... Le Livre de Poche id 2001
- Gaetano Manfredonia: L'anarchisme en Europe... 127 pp PUF : Coll. " Que sais-je? " num. 3613 2001
- Claude Faber: L'anarchie, une histoire de révoltes... Coll. Les Essentiels Milans id 2002
- Pirre Miquel: Les anarchistes... Albin Michel 2003
- Sylvain Boulouque: Les anarchistes français face aux guerres coloniales( 1945 - 1962)... 120 pp id 2003
- Collectiu: Et pourtant ils existent! 1954-2004.Le Monde libertaire a 50 ans... Le Cherche Midi coll. "Documents" id 2004
- Normand Baillargeon: L'ordre moins le pouvoir: histoire et actualité de l'anarchisme... Agone - Coll. " Mémoires Sociales " id 2004
- Jean Preposiet: Histoire de l'anarchisme... Tallandier - Coll. " Approches " id 2005
- Martin Breaugh: L'expérience plébeienne.Une histoire discontinue de la liberté politique... édicions Payot-Rivages id 2007
- Gaetano Manfredonia: Anarchisme et changement social: insurrectionnalisme, syndicalisme, educationisme-réalisateur... 347 pp Atelier de Création libertaire Lion 2007
- Victor Basch: L'individualisme anarchiste... reed. Archives Kareline París 2008
- Vivien Bouhey: Les Anarchistes contre la République 1880-1914... 491 pp Presses Universitaires de Rennes Renas 2009
- René Schérer: Nourritures anarchistes.L'anarchisme explosé... Hermann París 2009
Tèxtes anarquistas[modificar | modificar la font]
en francés[modificar | modificar la font]
- Pierre-Joseph Proudhon: Qu'est-ce que la propriété? ou Recherche sur le principe du droit e du gouvernement... 1840 (reed.1926)
- Pierre-Joseph Proudhon: Système des relations économiques ou Philosophie de la misère 1846
- Elisée Reclus: L' anarchie... Les Temps nouveaux París 1896
- Errico Malatesta: Entre paysans... idem id 1897
- Georges Etievant: Déclarations / De G. Etievant id id 1898
- Elisée Reclus: A mon frère le paysan... id id 1899
- Joseph Déjacque: L'humanisphère... id id 1899
- Ferdinand Domela Nieuwenhuis: L'éducation libertaire: conférence... id id 1900
- Ferdinand Domela Nieuwenhuis: Le militarisme et l'attitude des anarchistes et socialistes révolutionnaires devant la guerre... id id 1901
- Léonard: Le tréteau électoral: farce politique et sociale contre tous les candidats... id id 1902
- Piotr Kropotkin: Communisme et aqnarchie... id id 1903
- Piotr Kropotkin: Le principe anarchiste... id id 1913
- Piotr Kropotkin: La loi et l'autgorité... id id 1913
- René Chaughi: Les trois complices... id id 1913
- Joseph Déjacque: A bas les chefs!... tèxtes establits e annotats per en Valentin Pelosse éditions Champ Libre 1971
- Mikhail Bakunin: Oeuvres complètes... 8 volums religats, presentats e annotats per n' Arthur Lehning 1973-1982
- James Guillaume: L'Internationale, documents e sovenirs presentats per en Marc Vuillemier... Primièr volum: 1864-1872... Segond volum: 1872-1878... éditions Gérard Lebovici París 1985
- Theodor Kaczynski escaissat ''Unabomber'': La Société industrielle et son avenir (1996) Éditions de l'Encyclopédie des Nuisances id 1998
- Albert Libertad: Le Culte de la charogne.Anarchisme, un état de révolution permanentre (1897-1908)... Éditions Agone id 2006
- Miguel Amorós Durruti dans le labyrintyhe... revirat del castelhan per en Jaime Semprun Éditions de l'Encyclopédie des Nuisances id 2007
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Archives Archiu Internet de l'Anarquisme
- (it) Rivista Anarquica en linha...
- (it) Acrataz Portal per l'Anarquisme
- (es) Sit Mutualismo Liure mercat anticapitalista
- (en) Bibliotèca de l'anarquisme Kate Sharpley Library
- (it) en Mikhaïl Bakunin
- (ca) Anarquisme pel professor en Ramon Alcoberro
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 90800 documents subre l' Anarquisme en picar coma clau Anarchism


text:
1280
Aquesta pagina concernís l'an 1280 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Concepcion e descripcion d'una torpilha auto-propulsada per lo quimista arabi Hasan al-Rammah. L'eficacitat d'aquel engenh es desconeguda.


text:
Ochey
Ochey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- La municipalitat de Thuilley-a los-Groseilles a #èsser desligada de la municipalitat de Ochey-Thuilley #qu'a preses lo nom de Ochey en 1986.
- Présence gallo-romaine.
- La commune de Thuilley-aux-Groseilles a été détachée de la commune d'Ochey-Thuilley qui a pris le nom d'Ochey en 1986.


text:
Sibnica
Sibnica est un toponyme qui peut désigner :
- Sibnica, un village de Serbie situé dans la municipalité de Blace, district de Toplica ;
- Sibnica, un village de Serbie situé sur le territoire de la Ville de Kraljevo, district de Raška ;
- Sibnica, un village de Serbie situé dans la municipalité de Rekovac, district de Pomoravlje ;
- Sibnica, un village de Serbie situé dans la municipalité de Sopot et sur le territoire de la Ville de Belgrade ;
- Sibnica, un village de Serbie situé dans la municipalité de Žabari, disctrict de Braničevo.


text:
Guèrra Civila de Moçambic
La Guèrra Civila de Moçambic foguèt un conflicte african major de la Guèrra Freja que se debanèt de 1977 a 1992. Opausèt lo govèrn comunista de Moçambic dirigit per lo Frònt de Liberacion de Moçambic (FRELIMO), sostengut per lo blòt sovietic, a la guerilha anticomunista dau Movement de Resisténcia Nacionala de Moçambic (RENAMO), sostenguda per Sud-Africa e seis aliats. Fòrça saunós ambé 900 000 tuats, lo conflicte s'acabèt en 1992 per una patz negociada entraïnant l'abandon dau regime comunista per lo FRELIMO que gardèt lo poder après sa victòria ais eleccions de 1994.
D'efèct, après l'independéncia dau país en 1975, lo FRELIMO, adversari principau dei Portugués durant la Guèrra d'Independéncia de Moçambic, prenguèt lo poder. Organizèt un regime de tipe comunista ambé la nacionalizacion de l'industria e d'una partida de l'agricultura. Puei, assaièt de crear de vilatges novèus a partir de regropament fòrçats d'abitants. L'objectiu èra de melhorar l'accès ai servicis de l'Estat e d'eliminar leis estructuras ancianas dei plantacions dau periòde coloniau. Pasmens, entraïnèt una gròssa impopularitat dau govèrn dins certanei regions.
D'autra part, au nivèu internacionau, Moçambic apliquèt lei sancions internacionalas còntra Rodèsia e Sud-Africa. Aquò aguèt de consequéncias importantas sus son economia qu'èra dependenta dei cambis amb aquelei país e renforcèt lo maucontentament d'una partida de la populacion. Enfin, après la partida dei foncionaris portugués, lo FRELIMO foguèt pas capable de trobar de personas per reformar l'administracion dau territòri entraïnant una desorganizacion de l'autoritat e una crisi financiera.
Ansin, poguèt s'organizar una guerilha anticomunista dicha Movement de Resisténcia Nacionala de Moçambic (RENAMO). Finançada per Rodèsia e Sud-Africa, comencèt d'organizar una campanha de sabotatge que va finir per se transformar en guèrra vertadiera.
Au començament de la guèrra, lo FRELIMO aguèt l'avantatge e capitèt de tuar lo cap dau RENAMO en 1979. Pasmens, aquò entraïnèt pas la fin dei combats e, dins lo corrent deis annadas 1980, s'installèt un equilibri entre lei dos camps e un partiment dau país. Aquò entraïnèt de destruccions importantas aumentadas per lei crimes de guèrra dei doas armadas. De mai, dins lo corrent de la guèrra, lo RENAMO se transformèt pauc a pauc en movement mafiós causant d'autrei degalhs importants a l'economia de Moçambic.
A la fin deis annadas 1980, lei dos camps èran donc pas capables de contuniar en causa dau declin de l'economia de Moçambic e de la disparicion dei sostèns sovietic e sudafricans ambé la fin de la Guèrra Freja. De negociacions comencèron donc a Roma e s'acabèron per un acòrd de patz signat en 1992. Lo regime comunista foguèt abandonat au profiech d'un sistèma basada sus la democracia liberala e l'organizacion d'eleccions liuras en 1994.


text:
Anne Gastinel
Anne Gastinel (Tassin-la-Demi-Lune, lo 14 d'octobre de 1971)qu'ei ua violoncelista francesa.
Que comencè a estudiar lo violoncèl aus 4 ans, abans de perseguir los sons estudi au Conservatoire national supérieur de musique et de danse de Lyon puish au Conservatòri de París. que ho eslhèva de Paul Tortelier, Janos Starker e de Yo-Yo Ma.
Qu'arrecebó las Victoire de la Musique e lo Prèmi Rostropovich.
Qu'ei professora au ''Conservatoire national supérieur de musique et de danse de Lyon.


text:
Punk rock
Lo punk rock o la musica punk o lo punk [ occitan: ˈpyⁿk, ˈpyŋk; anglés: ˈpʌŋk] es un movement musicau e una branca dau rock qu'apareguèt en 1975 a Nòva York puei en 1976 a Londres.
Originas[modificar | modificar la font]
Ais Estats Units lei primiers precursors foguèron de grops de garage rock coma MC5 e leis Stooges durant la fin deis ans 60.
Lei Ramones (de Nòva York) creèron un novèu genre pus amadurat en 1975 e d'unei considèran aquel eveniment coma la naissença dau punk. Foguèron ligats a un fanzine de Nòva York nommat Punk, qu'exprimissiá en realitat un movement culturau un pauc pus larg que la musica, ligat a una estetica particulara dins leis arts.
En Anglatèrra, lo punk rock appareguèt en 1976 amb lei Sex pistols (de Londres), que serián per fòrça mond lei creators dau punk (o aumens aquelei que lo difusèron mai) e The Clash. Lo punk apereguèt simultaneament en Anglatèrra coma una mòda e un concèpte comerciau. Coma aquò, especialament, Malcolm Mc Laren e Vivienne Westwood fondèron alora lor primiera botiga de mòda punk, que se sonava Sex (1977).
Musicologia[modificar | modificar la font]
La musica punk se caracteriza per de melodias simplas, de bòn jogar e de bòn cantar. Es un estil especialament accessible per lei musicians amators. Aquela simplicitat es una revendicacion fondadoira dau movement punk, que sa tòca es de rendre tornarmai lo rock accessible a toteis aquelei qu'an enveja de ne faire. Tanben la simplicitat se fa au servici de l'energia pura que lei punks vòlon rendre au rock, un pauc coma dins lo rock iniciau deis ans 1950. Coma aquò lo punk rock emergent de 1975 foguèt ben una reaccion conscienta e radicala còntra lo rock dau mitan deis ans 1970, qu'èra tròp tecnic, tròp virtuós e tròp pretensiós.
En Occitània[modificar | modificar la font]
En Occitània, Arnapi es un grop que fa de punk rock en lenga occitana. Dempuei leis ans 1990, certanei grops que cantan en occitan an mesclat la musica punk amb l'ska (Goulamas'K) o amb lo trad (Lo Dalfin). Pasmens, la màger part dei grops de musica punk d'Occitània cantan en anglés o en francés a causa de la diglossia.
Dins lo Mond[modificar | modificar la font]
Quauquei grands grops de musica punk dau mond entier:
- Estats Units:NOFX, Dead Kennedys, lei Ramones, Bad Religion, Dropkick Murphys, The Stooges, The New York Dolls, Rancid, Anti-Flag, Rise Against, The Offspring, Green Day, Blink-182.
- Reialme Unit: Sex Pistols, The Clash, Peter and the Test Tube Babies, Buzzcocks, The Adicts, The Toy Dolls, [[
- França: OTH, Guerilla Poubelle (ancians Les Betteraves), Bérurier Noir, Los Wampas Ludwig Von 88 e Uncommonmenfrommars
- Occitània: Arnapi, Oai Star
- País Basc: Kortatu, Negu Gorriak
- Alemanha: Nena, Die Ärzte
- Suècia: The Hives, Millencolin


text:
Antonio Luis Beruti
Antonio Luis Beruti (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1772 – Província de Mendoza, lo 19 de noveme de 1841) que ho un revolucionari e un militar argentin qui la soa accion (amassa dab lo son amic Domingo French e ho determinanta dehens lo procès de la Revolucion de Mai de 1810 e mei que mei dens la destitucion deu vicerei espanhòl Baltasar Hidalgo de Cisneros.
French e Beruti qu'èran uns deus gavidaires d'un grop politic designat uei com los chisperos (los hargaires de belugas). Com lo purmèr cabildo abierto (amassada qui devèva decidir quin governar Buenos Aires en abséncia d'autoritata reiau per'mor de l'ocupacion d'Espanha per França) designè ua junta gavidada peu medish Cisneros, Beruti que'u miacè dab ua tirada famosa dens l'istòria argentina :
"Señores del Cabildo: esto ya pasa de juguete; no estamos en circunstancias de que ustedes se burlen de nosotros con sandeces. Si hasta ahora hemos procedido con prudencia, ha sido para evitar desastres y efusión de sangre. El pueblo, en cuyo nombre hablamos, está armado en los cuarteles y una gran parte del vecindario espera en otras partes la voz para venir aquí. ¿Quieren ustedes verlo? Toque la campana y si no nosotros tocaremos generala y verán ustedes la cara de ese pueblo, cuya presencia echan de menos. ¡Sí o no! Pronto, señores, decirlo ahora mismo, porque no estamos dispuestos a sufrir demoras y engaños; pero, si volvemos con las armas en la mano, no responderemos de nada."
Sénhers deu Cabildo: aquò que va d'ara enlà mei luenh qu'ua joguina; b'èm pas en circontància que vosautes e vs' trufin de nosautes dab peguèssas. S'avèm hèit dinc ara dab prudéncia, qu'ei estat entà ns' estauviar desastres e barrejament de sang. Lo pòble, qui parlam en lo son nom, qu'ei armat dehens las casèrnas e ua grana partidas deus abitants qu'espèra en autes lòcs la paraula entà arrecotir entàd aquiu. E volètz véder aquò ? Hèit bronir aquesta campana e autament que seram nosautes qui harem bronir la generau e vosautes que vederatz la cara d'aqueth pòble, qui la soa preséncia avètz tan de manca. Òc o non pas ! Lèu, sénher, qu'ac cau díser ara medish, per'mor b'èm pas dispausats a patir nat retard ni engan; però, se tornam dab las armas hens las mans, non reponem pas d'arren.
French e Beruti, lo dia deu 25 de mai de 1810 distribuín bendas de color entà poder idetificar los partisans de l'independéncia entà empachar lo camp advèrs d'accedir au Cabildo de Buenos Aires.
Après la Revolucion, com tanhent deu grop de Mariano Moreno (los qui s'amassavan dehens lo Café de Marcos) que's devó exiliar de Buenos Aires abans de tornar mercé au trionf de las idèas revolucionàrias. Que participè a la guèrra d'independéncia aus òrdis deu generau San Martín dab l'Armada deus Andes e atau que contribuí a la liberacion d'Argentina e de Chile, e mei que mei que s'ilustrè a l'escadença de la batalha de Chacabuco.
Durant las guèrras civilas argentinas que ho tanhent deu partit unitari e atau que ho des.hèit a la batalha de Rodeo del Medio e espanhat epr'mor deu servici rendut au país.


text:
Jaïnisme
Lo Jaïnisme (en sanscrit जैन) es una religion qu'a per origina al sègle VI aC una reforma de l'indoïsme. Lo mot de Jaïnisme deriva del sanscrit Jina (« victoriós »). A aperaquí sièis milions de cresents, principalament en Índia. Amb fòrça influéncia dins totes los domenis, especialament lo cultural. Dins l'aspècte politic es remarcable que Ghandi èra un simpatizant d'aquesta religion. Los principals concèptes del Jaïnisme son los de ahimsa (« non-violéncia ») e lo de karma. Considèran l'Univèrs coma etèrne (jamai creat) mas que passa una sèria d'estadis; l'actual seriá de declivi e dins lo darrièr i auriá un tornar començar. Creson que la realitat es compausada per dos principis etèrnes: Jiva (« esperit ») e Ajiva (« non-esperit: matèria en forma de temps, espaci e movement »). Lo contacte entre aquestes dos principis es l'origina del patiment, del qual se pòt pas escapar amb las reencarnacions successivas ni mai amb d'accions bonas. Moksha es la desliurança qu'implica una evasion del mecanisme de causa e efècte (Karma) e sa destruccion. Los dieus an capacitat sonque d'influïr, son pas revestits d'omnipoténcia e pòdon pas escapar del cicle vital, en primièr se devon encarnar en umans e arribar a monge per tal d'obténer lo Moksha. Per tal de respectar lo concèpte de non-violéncia en mai de practicar lo vegetarianisme excluson las altras noiriduras coma la màger part de las rasigas (podriá morir un animal en las arrancant) e l'alh e la ceba (considerats coma excitants). Procuran non se morir de nueit per amor de non tuar accidentalament cap èsser vivent. Lo còde moral jaïnista consistís a refusar la violéncia, lo mentit, lo panatòri, la possession e la sexualitat (celibat absolut en cas dels monges). Generalament los laïcs jaïnistas an de costumas pus libras que los monges. Las doas principalas sèctas monacalas del Jaïnisme son los Svetambara que creson en l'egalitat entre sèxes e los Digambara qu'en son contraris (abans la Moksha las femnas se devon encarnar en òme). Se crei que los monges Digambara son los nomenats gymnosophos (« coneisseires de las femnas ») pels grècs al temps de l'expedicion en Índia d'Alexandre lo Grand.


text:
Matrioshka
Ua matrioshka (deu rus MaTpëшka) qu'ei ua monaca russa tradicionala de husta ; mei exactament que's tracta d'ua seria de monacas de talha descreishenta on las mei petitas e caben dehens las mei granas qui s'obreishen au lor miei. Sola la mei petita qu'ei hèita d'un tròç plen e massiu de husta e non s'obreish pas.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom rus MaTpëшka que vien deu diminutiu deu prenom femenin MaTpëHa ("Matriona").
Istòri[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar un deus simbòls iconografics màger de Russia, la purmèra matrioshka que ho realizada solament a la fin deu sègle XIX : virada au torn peu hustèr Vasily Zvyozdochkin e ondrada peu pintre Sergey Malyutin. Qu'èra compausada de 8 monacas, la purmèra representant ua paisana russa dab lo son vèu e gahant un hasan dens ua man, e la darrèra, un nenet. La hont d'inspiracion que seré estada ua monaca japonesa.
Aqueste joguet que ho presentat a l'Exposicion Universau de 1900 a París on e's ganhè ua medalha de bronze. D'ara endavant, la produccion que's generalizè.
Uei qu'ei un article corrent proposat aus toristas dab divèrsas formas e tematicas. Ua varianta hèra correnta qu'ei la seria dab la succession deus capdaus istorics rus e sovietics.


text:
Alt Pirineu i Aran
Alt Pirineu i Aran (Aut Pirenèu e Aran) ei un es sèt encastres foncionaus territoriaus definidi eth çò Pla territoriau generau de Catalonha. Plaçat ath nòrd-èst de Catalonha, concrètaments en Pirenèus, includís es comarques de nauta montanha dempús deth limit damb er Aragon enquiara Cerdanha: Auta Ribagòrça, Aut Urgèl, Bassa Cerdanha, Palhars Jusan, Palhars Sobeiran e Val d'Aran. Per poblacion ei er encastre damb mens poblacion, 72 929 abitants eth 2007, que contraste damb es 4 863 161 der Àmbit metropolità de Barcelona. Ne l'informi Roca siguec prepausada coma ua sotsvegueria dera vegueria de Ponent, damb eth nòm deth Alt Pirineu i Val d'Aran.
Pes sòns trèti diferenciaus, ar encastre i conviuen dues leis importantes entath territòri. Ua qu'afècte a totes eres ei era Lei 2/1983, de 9 de març, de nauta montanha, anteriora ath Plan territoriau generau de Catalonha, e que definís aguestes comarques coma "comarques de montanha". En tot arreconéisher era especificitat des airaus de montanha, entà desvolopar es competéncies dera Generalitat de Catalunya era matèria de tractament especiau d'aguesti airaus. Ua auta lei ei era qu'afècte ena Val d'Aran, Lei 16/1990, de 13 de junhsèga (DOGC 1326, de 3 d'agost), que definís eth regim especiau d'Aran e que permetec er organ de govèrn autonòm dera val, eth Conselh Generau d'Aran.


text:
Walbourg
Walburg en alemannisch (Walbourg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité fa partida de la region naturala En mai de-Bòsc[1].
Walbourg Es un vilatge prèp de Biblisheim, Durenbach e Hinterfeld (comuna).
La localité fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Walbourg est un village proche de Biblisheim, Durenbach et Hinterfeld (commune).
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del vilatge es çò abbaye de Santa-Walburge fondada en la "Bòsc Sant", al nòrd de Haguenau. L'origina remonta a 1074 amb l'autorizacion donada per Thierry de Montbéliard a fraires de fondar una aquela. La fondacion de la abbaye li cal remontar a l'intervencion a Frédéric de Staufen, pòrti de Souabe, e a Pèira de Lutzelbourg, cap a 1100.
Lo nom de Walbourg es una déformation de Walburge[3].
L'origine du village est l'abbaye de Sainte-Walburge fondée dans la "Forêt Sainte", au nord de Haguenau. L'origine remonte à 1074 avec l'autorisation donnée par Thierry de Montbéliard à des moines de fonder une celle. La fondation de l'abbaye doit remonter à l'intervention à Frédéric de Staufen, duc de Souabe, et à Pierre de Lutzelbourg, vers 1100.
Le nom de Walbourg est une déformation de Walburge[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En mai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 204
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 204
- ↑ referéncia necessària
- ↑ référence nécessaire


text:
-217
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -217 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sa victòria de l'annada passada a la la Trebbia, Annibal Barca se dirigiguèt vèrs lo sud d'Itàlia. Intrèt en Etrúria ont anientèt lei quatre legions dau cònsol Gaius Flaminius Nepos dins una emboscada au lac Trasimèn. Entre 15 000 e 20 000 foguèron tuats, compres Gaius Flaminius Nepos, e aperaquí 10 000 foguèron capturats.
En revènge, en Espanha, lei fòrças de Gnaeus Cornelius Scipio Calvus capitèron de destrurre lei resèrvas d'Annibal. Un trentenau de naviris cartaginés foguèron destruchs ò capturats e unei tribüs iberics se revoutèron còntra la dominacion cartaginesa sus la peninsula.


text:
Infinit
Lo mot « infinit » (del latin finitus, « limitat »), es un adjectiu servent a qualificar una causa qu'a pas de limit en nombre o en grandor. L'infinit es tanben un nom masculin significant :
- (matematicas) Concèpte per designar çò qu'es superior a tot nombre real.
- L’infinit es abitualament notat ∞.
- (filosofia) Çò qu'es pas finit, çò qu'a pas de fin.
- (mai corrent) Natura, caractèr de çò que finís pas, o sembla pas de finir.
Somari
- 1 Dins las matematicas
- 2 En fisica
- 3 En filosofia
- 4 En teologia
- 5 Istòria
- 6 Nòtas e referéncias
Dins las matematicas[modificar | modificar la font]
S'encontra las grandors infinidas dins divèrsas brancas de las matematicas, jol doble aspècte de nombre segon la teoria dels nombres cardinals e de l'espaci segon la teoria de la mesura. Aqueles dos aspèctes son pas exactament los meteisses, atal un segment o un disc an una infinitat de ponts mas una mesura finida.
Dins la teoria dels ensembles[modificar | modificar la font]
Un ensemble E es infinit se e solament se, es equipotent a cap d'interval bornat de N, o d'un biais equivalent, s'existís al mens una familha non voida de sosensembles de E qu'a pas d'element minimal per l'inclusion. [1][2][3]
Ensembles infinits denombrables[modificar | modificar la font]
Un ensemble infinit se ditz denombrable se e solament se, existís una bijeccion entre el meteis e N. Intuitivament, un ensemble infinit es denombrable se e solament se, se pòt « enumerar » los seus elements: lo « primièr » element, lo « segond » element, lo « tresen » element, seguent atal sans s'arrestar.
Per exemple, se pòt mostrar que l'ensemble Q dels nombres racionals es denombrable.
L'ensemble N2 = N x N dels parelhs d'entièrs naturals es el meteis denombrable, perque a tot parelh (p,q), se pòt associar lo nombre n = [(p+q)(p+q+1)/2] + p, [4] e se verificarà aisidament que la foncion atal definida es injectiva.
Dins l'exemple çai sus, l'enumeracion dels parelhs es « efectiva » : lo procèssus per enumerar es un procèssus calculatòri, un algoritme. Mas se pòt fòrça plan aver mostrat qu'un ensemble es infinit denombrable, per exemple en mostrant qu'es un sosensemble dels entièrs e pòt pas èsser finit, sens èsser capable de donar un procèssus efectiu d'enumeracion. Vejatz ensemble recursivament enumerable.
Se s'admet l'axiòma de la causida, e solament dins aquela condicion, [5] tot ensemble E es en correspondéncia biunivòca amb un ordinal; lo pus pichon ordinal per que E es equipotent es alara par definicion lo cardinal de E.
Lo cardinal d'un ensemble finit es un nombre entièr natural.
Lo cardinal d'un ensemble infinit se ditz « transfinit ». Lo cardinal (se ditz tanben « poténcia ») dels ensembles infinits denombrables es notat (« aleph-zèro »).
Ensembles infinits non denombrables[modificar | modificar la font]
Un ensemble infinit non denombrable se pòt pas metre en bijeccion amb N. Se pòt pas establir una lista de sos elements.
Per l'ensemble dels nombres reals es çò meteis. Los nombres reals forman un còrs commutatiu totalament ordenat R, arquimedian e tal que tota partida majorada admet una bòrna superiora ; R es l'unic còrs, alevat d'isomorfisme, per satisfar aquelas proprietats ; es lo sus-còrs minimal de Q per satisfar lo critèri de Cauchy.
L'ensemble dels reals compreses entre 0 e 1 es ja non denombrable : la demostracion se fa amb l'argument de la diagonala de Cantor.
Se ditz que R a la poténcia del continú, sa poténcia (o son cardinal) es , lo cardinal de l'ensemble de las partidas de N. L'argument diagonal de Cantor mòstra al meteis temps que , lo pus pichon cardinal non denombrable, es inferior o egal a (dins ZFC). L'egalitat d'aqueles dos cardinals, que se nomena l'ipotèsi del continú, es independenta dels axiòmas de la teoria dels ensembles ZFC.
En geometria[modificar | modificar la font]
Los pintres de la Renaissença, cercant una representacion del real que siá fidèla amb nòstra percepcion, desvolopèron los metòdes de representacion perspectiva. De linhas orizontalas parallèlas « se còpan a l'infinit » dins l'espaci e a un punt sul quadre; aquel punt del quadre atal que la linha d'orizont del quadre correspondon a la realitat particulara en doas dimensions (2D).
La geometria projectiva consistís a apondre a l'espaci afin usual de punts dits « a l'infinit » dins cada direccion. La tòca es de pas mai far de distincion entre drechas secantas e drechas parallèlas, aquelas darrièras avent un punt comun a l'infinit. Es un esplech de simplificacion remarcable. Per exemple, en geometria projectiva, existís pas mai qu'un sol tipe de conicas en plaça de tres.
En optica geometrica[modificar | modificar la font]
- Un objècte situat « a l'infinit » es una font emetent de rais luminoses parallèls,
- Un imatge se forma « a l'infinit » quand los rais luminoses que lo forman son parallèls.
Un uèlh normal (emmetròp) o corregit deu veire net un imatge a l'infinit (Punctum remotum).
En topologia[modificar | modificar la font]
compactificacion[modificar | modificar la font]
L'apondi d'un element ∞ dins un espaci topologic localament compacte permet de rendre aquel espaci compacte. S'agís de la compactificacion d'Alexandroff.
Siá un espaci topologic localament compacte, son compactificat es l'espaci , ont es un element exterior a E, e U' es obtengut de U en li apondent totes los complementaris dins dels compactes de .
Se pòt alara definir los « vesinatges de l'infinit » : s'agís de tota partida contenent un dubèrt de U'\ U.
complecion[modificar | modificar la font]
En fisica[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX, la fisica se trobèt dins l'impossibilitat d'explicar divèrses fenomèns [6], que lo fach qu'un còrs negre a l'equilibre termodinamic es supausat rainar un flux infinit. Aquel problèma foguèt resolgut per l'introduccion dels quanta per Planck, aquò forma la basa de la fisica quantica.
Dins lo quadre de la relativitat generala, lo Big Bang condusís, dins son interpretacion ninòia, cap a l'aparicion de valors infinidas (se parla quitament de singularitats) a l'origina dels temps, aportant atal la pròva que nòstras coneissenças fisicas actualas son pas capablas de descriure aquela epòca alunhada de l'istòria de l'Univèrs.
Dins de brancas de la fisica, coma la teoria quantica dels camps o la fisica estatistica, los cercaires poguèron eliminar las divergéncias indesiradas de la teoria amb de tecnicas matematicas de renormalizacion. Aquelas tecnicas se son pas poscudas fins ara aplicadar a la teoria de la gravitacion.
En filosofia[modificar | modificar la font]
Es la primièra de las quatre antinomias de Kant exprimida dins la Critica de la rason pura :
- TÈSI : « Lo monde a un començament dins lo temps ; es bornat dins l’espaci. » Seriá, en efèit, absurde d’admetre una seria al meteis temps infinida e realizada. La totalitat dels èssers o dels fenomèns forma un nombre que despassa nòstra imaginacion, mas qu'es un nombre real, e l’infinit despassa totes los nombres. Lo passat conten un nombre d’èssers e de fenomèns que cada instant apond. Es contradictòri de nomenar infinit çò qu'aumenta o pòt aumentar. Lo meteis rasonament refuta l'eternitat del passat : l’eternitat es infinida, non aumentabla e cada instant aumenta lo passat.
- ANTITÈSI : « Lo monde a pas de començament o de bòrnas ; es infinit dins lo temps e dins l’espaci. » Se lo monde foguèsse eternal e sens mesura, n'envelopariá doncas d’un temps e d’un espaci voide. Mas un temps voide ne renclausís pas cap de causa, pas cap de condicion, pas cap de possibilitat de començament, res auriá jamai pogut començar. Bornar lo monde dins lo temps, es anientar aquel. E un espaci voide es res. Dire qu’un espaci voide limita lo monde, dire que lo monde es limitat par res, es dire dins un meteis temps que lo monde es limitat e qu’es pas limitat.
En teologia[modificar | modificar la font]
En Índia, dempuèi l'antiquitat, la religion jaïnista considerava lo monde coma infinit.
Las religions monoteïstas an generalament una nocion d'infinitat (o per precisar las nocions d'eternitat e de transcendéncia), quita se son mens formalizadas que la nocion matematica correspondenta.
Una de las primièras manifestacions d'aquela nocion remonta a l'Egipte anciana, del temps d'Akhenaton, amb lo culte del dieu Aton[7] [8].
Dins los exemples precedents, l'idèa de transcendéncia es associada a una nocion d'espaci o de temps infinit. A l'epòca modèrna Cantor associèt tanben l'infinit l'infinitat numerica, considerant que sos trabalh suls nombres cardinals e ordinals avián d'implicacions teologicas.[9]
Istòria[modificar | modificar la font]
Usatge e operabilitat de las quantitats infinidas[modificar | modificar la font]
L'infinit potencial pels ancians[modificar | modificar la font]
Los matematicians totjorn utilizèron l'apartenéncia e l'inclusion mas aguèron las pus grandas dificultats a formular amb aquelas relacions de teorèmas suls nombres e sus las grandors. Atal Euclides, en plaça de dire que l'ensemble dels nombres primièrs es infinit, diguèt « per tota quantitat donada de nombres primièrs, existís un mai grand ». Atal, Aristòtel refusa de considerar qu'una linha drecha es compausada de punts.
Galileo Galilei remarca qu'existís una correspondéncia biunivòca entre los nombres e lors carrats, d'aquò dedutz que l'afirmacion comuna « lo tot es pus grand que la partida » se verifica pas quand se tracta de quantitats infinidas [10]. Pasmens, i pas cap de motivacion per l'estudi dels ensembles infinits, i vei la pròva del caractèr non operacional de tals ensembles, posicion aprovada mai de dos sègles aprèp per Cauchy. [11] Atal doncas, quasiment fins a l'epòca modèrna, los matematicians an pas volgut utilizar dirèctament los ensembles infinits e an preferit rasonar « en compreneson » sus las proprietats de lors elements. Se contentavan alara de la possibilitat d'aumentar tota grandor donada, o de la demenir se s'agís d'una grandor continua [12].
Aquò empacha pas la naissença de calcul infinitesimal, atal la frasa « per tot e > 0 existís n0 tal que n ≥ n0 implica », doncas, atal que o reconeis Bourbaki, [13] aquela posicion aviá permés de desvolopaments importants tot en pausant de parabandas.
L'infinit potencial pels constructivistas modèrnes[modificar | modificar la font]
Eissit de la « crisi dels fondaments » del començament del sègle XX, lo corrent intuicionista promogut per Brouwer, refusa los metòdes de la logica classica, supausada de s'aplicar pas en tot cas als objèctes infinits.[14] Uèi ara aquel tèrme d'intuicionista s'aplica a una axiomatizacion ben precisa de la logica sens tèrç exclús. Una fòrma de filosofia matematica que se revendica volontièrs d'aquela de Brouwer es la del corrent constructivista, qu'un representant conegut, Roger Apéry expausèt atal la concepcion de l'infinit:
-
- « S'extrapòla la realitat, lo matematician constructiu refusa las ipotèsis fantasticas dels platonicians ; en efèit [...] constata que la matematica se debana dins lo temps. [...] son immortalitat li permet d'aténher de nombres tan grands coma vòl, mas pas de definir totes los nombres; crei en l'infinit potencial, pas en l'infinit actual. »[15]
Se vei segon aquel tèxte que pels constructivistas, contrariament al punt de vista majoritari que considèra d'ensembles que lors partidas son donadas simultaneament, las matematicas an per objècte un procèssus, que sas estapas se construisson sequencialament; perque per eles s'agís ben d'una activitat umana; « existís pas de matematicas sens matematician » diguèt Apéry.
L'infinit actual e lo temps[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, sant Bonaventura afirmèt que d'un pur punt de vista logic — independentament de çò que diguèt la Bíblia — èra impossible que lo monde aguèsse totjorn existit; Tomàs d'Aquin refuta aquela afirmacion per un rasonament formal, res en l'abséncia d'informacion permetent pas d'exclure a priori una eternitat actualament acabada[16].
Un sofisme celèbre, imaginat pel creacionista american W.L. Craig segon una parabòla de Bertrand Russell que sa tòca èra autra, pretend de demostrar l'impossibilitat d'una durada infinida acabada, e doncas provat atal que lo monde aguèt un començament, per l'istòria de Tristram Shandy, qu'escriguèt son autobiografia al ritme d'un an d'escritura per jornada viscuda, e faguèt aquò totas las annadas del passat. Se doncas lo temps jamai comencèt, quin jorn de sa vida Tristram Shandy es a comentar aquela annada? Cap de jorn del passat convendriá pas, doncas es pas possible que lo temps aja pas una origina. [17]
L'engana es evidenta per qui coneis las coordenadas cartesianas e las istòrias dels trens que se rejonhon: lo scenari compòrta una contradiccion; Tristram Shandy qu'escriu 365,25 còps mens lèu que lo relòtge comencèt necessariament son autobiografia un jorn, aquò invalida l'argument.
Dins l'imatjariá populara[modificar | modificar la font]
Dins l'expression populara, l'adjectiu « infinidas » es a vegadas emplegat per qualificar d'espandidas fòrça vastas o de quantitats fòrça grandas.
Remarquem que quitament finits, los fòrça grands nombres pòdon èsser dificils a concebre. Atal las seguidas de Goodstein son de seguidas definidas fòrça simplament que concebon de nombres que despassan l'entendement.
Qualques autors modèrnes s'inspirèron de l'istòria biblica de la Torre de Babel per comparar « lo cèl » a una tòca infinidament alunhada.[18].
Las notacions[modificar | modificar la font]
Lo simbòl ∞ que se tròba sovent en analisi foguèt emplegat pel primièr còp en 1655 per John Wallis, dins son obratge De sectionibus conicis, e pauc aprèp dins l'Arithmetica Infinitorum : « esto enim ∞ nota numeri infiniti.[19] »
Tres ipotèsis existisson sus l'origina d'aquela causida. La mai comunament admesa es que s'agís d'une evolucion de la chifra designant '1000' dins la numeracion romana : successivament Ⓧ, puèis CIƆ, abans de venir M. L'evolucion grafica del segon simbòl auriá donat . Lo simbòl actual seriá doncas simplament l’evolucion de la ligadura minuscula cıɔ en escritura manuscrita onciala.
Una autra ipotèsi es que lo simbòl seriá eissit de la letra grèga w, darrièra de l'alfabet grèc, e metafòra correnta per designer l'extremitat finala.
E darrièra, Georges Ifrah, dins son enciclopèdia « L'istòria universala de las chifras », explica que la grafia de l'infinit remonta a la civilizacion indiana, e pus precisament a la mitologia indiana. L'Ananta (tèrme sanskrit per infinit), la « sèrp infinida » del dieu Vishnu, se representa enrotlada d'esperela semblant un « uèit reversat ».
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Alfred Tarski Sur les ensembles finis 1924 Fund. Math. t.6 p.45, p.95
- ↑ (en)Patrick Suppes Axiomatic set theory Van Nostrand 265 p.
- ↑ (fr)Roland Fraïssé Logique mathématique, t.1 Gauthier-Villars París 1971, p. 12-13-14
- ↑ (fr)J. Garsoud, Analyse mathématique, Dunod París 1968 p.29
- ↑ (fr)Jean-Louis Krivine, Théorie axiomatique des ensembles, P.U.F. Paris 1972 p. 38
- ↑ (en) C. W. Misner, Kip Thorne & John Wheeler : Gravitation, Freeman & Co. (San Francisco-1973), chapitre 44.
- ↑ (de) (1939) Sigmund Freud Der Mann Moses und die monotheistische Religion, Ed. Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main - 1964
- ↑ (en)Jaina mathematics, J J O'Connor et E F Robertson.
- ↑ §3.2, Erkenntnis, The role of the absolute infinite in Cantor's conception of set, Ignacio Jané, May 1995
- ↑ (it)Galileo Galilei Opere, Ristampa della Edizione Nazionale, Barbara Firenze 129-39, t. 8 pp.78-80
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV p.58
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV pp.57-58
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV p.58
- ↑ Brouwer sembla pasmens pas refusar l'infinit actual. Dins sa Dissertation de 1907, p. 97, escriguèt: « Quant a l’infinit actual dels cantorians, existís plan, baste que lo confiniam a çò que pòt èsser intuitivament construit, e que nos absteniam de l’espandre per las combinasons logicas que pòdon pas èsser realizadas » - Citat per Michel Bourdeau La critique de la théorie des ensembles dans la dissertation de Brouwer Math. & Sci. hum. / Mathematics and Social Sciences (41e année, n° 164, 2003, p. 29-43) [1]
- ↑ (fr)Obratge collectiu « Penser les mathématiques », collòqui de l'ENS, Ed Seuil 1982 p.63 ISBN 2-02-006061-2 exposé en ligne
- ↑ Texte en linha d'Ezio Vailati, South Illinois University
- ↑ (en)Robin Small The British Journal for the Philosophy of Science, Vol. 37, No. 2 (Jun., 1986), pp. 213-216 résumé de la critique
- ↑ Stefan Zweig "La torre de Babel" ensag tome 3: « Lors savis s’apercebèron qu’una sciéncia practicada per un pòble sol poiriá pas aténher l’infinit »
- ↑ (en) Earliest uses of symbols of calculus


text:
Saint-Laurent-sur-Sèvre
Saint-Laurent-sur-Sèvre es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Vendée al limit dels Dos-Sèvres e del Maine-e-Loire en un triangle format de las 3 vilas de Cholet, Las Herbiers e Bressuire.
La commune est située en Vendée à la limite des Deux-Sèvres et du Maine-et-Loire dans un triangle formé des 3 villes de Cholet, Les Herbiers et Bressuire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una granda part del territòri de la parròquia de Sant-Laurent constituissiá antany una distincion en portant aquel nom. Lo banc primitif d'aquela distincion li caliá se situar en un solar a la localizacion del presbytère actual. Jol Ancian Regim, lo domeni compreniá de divèrses dreches seigneuriaux, un grand bòsc, un molin, un étang, dels ostals en lo bourg e cinc métairies: Lo Bòsc Chabot Grolleau, lo Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Pichona Yvoie. La distincion i aviá possedit a l'origina per un fisèl vassal del baron de Mortagne, lududes-quitament vassal del vicomte de Thouars e fin finala del comte de Peitau. A Modèl:La s-, s'agissiá de la familha Chabot (gròs cap de). A Modèl:La s-, lo baron de Mortagne #possedir lo domeni de Sant-Laurent en dirècte e fins a la Revolucion, en daissant se degradar progressivament lo solar. A Modèl:La s-, lo baron #vendre métairies e quitament lo solar de Sant Laurent #que #venir lo presbytère après trabalhs. D'unes autres fiefs existissián sus la parròquia : Se retendrà La Granda Vergnaie, La Barbinière, La Maltière e La Barra. Una part del territòri constituent la Granda Vergnaie se trobava los Caminas Dessús Anjau-Peitau. Per la part poitevine, lo posseïdor li caliá retre aumenatge al baron de Mortagne. Se La Barbinière #prene de l'importància al XVIIIe e XIXe de sègles, s'agissiá pas totun pas a l'origina d'una importanta distincion. Totun, las familhas de Espinasseau e Sapinaud de Bòsques-Huguet #escuélher de s'i installar dins un castèl. Progressivament, al favor de mutations foncières, se #constituir una proprietat a l'entorn del vièlh abitatge. En 1893, lo marques Albert Charles François de Aviau de Piolant i #bastir un polit castèl en l'estil néo gotic en vogue a aquela epòca.
Une grande partie du territoire de la paroisse de Saint-Laurent constituait jadis une seigneurie portant ce nom. Le siège primitif de cette seigneurie devait se situer dans un manoir à l'emplacement du presbytère actuel. Sous l'Ancien Régime, le domaine comprenait divers droits seigneuriaux, un grand bois, un moulin, un étang, des maisons dans le bourg et cinq métairies: Le Bois Chabot Grolleau, le Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Petite Yvoie. La seigneurie était possédée à l'origine par un fidèle vassal du baron de Mortagne, lui-même vassal du vicomte de Thouars et enfin du comte de Poitou. Au Modèl:S-, il s'agissait de la famille Chabot (grosse tête). Au Modèl:S-, le baron de Mortagne posséda le domaine de Saint-Laurent en direct et jusqu'à la Révolution, laissant progressivement se dégrader le manoir. Au Modèl:S-, le baron vendit des métairies et même le manoir de Saint Laurent qui devint le presbytère après des travaux. D'autres fiefs existaient sur la paroisse : On retiendra La Grande Vergnaie, La Barbinière, La Maltière et La Barre. Une partie du territoire constituant la Grande Vergnaie se trouvait sur les Marches Anjou-Poitou. Pour la partie poitevine, le possesseur devait rendre hommage au baron de Mortagne. Si La Barbinière prit de l'importance au XVIIIe et XIXe siècles, il ne s'agissait pourtant pas à l'origine d'une importante seigneurie. Toutefois, les familles d'Espinasseau et Sapinaud de Bois-Huguet choisirent de s'y installer dans un château. Progressivement, à la faveur de mutations foncières, ils se constituèrent une propriété autour du vieux logis. En 1893, le marquis Albert Charles François d'Aviau de Piolant y construisit un beau château dans le style néo gothique en vogue à cette époque.


text:
Aberracion cromatica
Una aberracion cromatica es una aberracion optica que dona un imatge fosc e de contorns irizats. Resulta de la descomposicion de la lutz blanca en bendas de colors.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Mesa en evidéncia
- 3 Consequéncia en fotografia
- 4 Causa de l'aberracion cromatica
- 5 Reduccion de l'aberracion cromatica amb los mejans optics
- 6 Reduccion de l'aberracion cromatica en fotografia numerica
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Las aberracions cromaticas foguèron constatadas dempuèi las primièras lunetas astronomicas e consideradas coma geinantas. Isaac Newton, que creèt lo seu telescòpi provesit d'un miralh e doncas sens aberracions d'aquel tipe, afirma, dins un primièr temps, l'impossibilitat fisic de la correccion d'aquelas. Leonhard Euler postula, per contrar aquela afirmacion, lo caractèr sens aberracions cromaticas de l'uèlh uman, fach que lo caractèr erronèu será desmontrar sonque mai tard.
La fabricacion de las primièras lunetas corrigent aquelas aberracions o faguèt Chester Moore Hall, barrister e optician amator, que realizèt lo primièr prototipe dempuèi 1733[1],[2]. Utiliza per aquó de veires especials, amb de plomb e nomena son prototipe Flint-glass.
Mas Hall preferèt gardar lo secret de son invencion e faguèt fabricar las doas lentilhas necessária, una de veire flint e una de veire crown per dos opticians diferents, Edward Scarlett e James Mann[3],[4],[5]. Per un singular azard, aqueles opticians sostractèron lo trabalh al mèsme fabricant George Bass. Bass comprenguèt l'interés d'aquela tecnica mas tanpauc el fa pas de brevet sur l'invencion. A la fin dels ans 1750, ne revelèt l'existéncia a John Dollond. Aquel devinèt lo potencial d'aquelas lentilhas e capitèt a las reproduire puèi a ls brevetar en 1758[6], çò que li balhèt de dreches dels autres opticians suls dreches de fabricacion e de comercializacion. Se deu considerar que Dollond popularizèt las lentilhas acromaticas puslèu que los inventèt. En seguida, son filh, Peter Dollond, inventèt los triplets apocromatics.
Mesa en evidéncia[modificar | modificar la font]
Lo fenomèn foguèt mes aisidament en evidénca amb un veire de fòrta correccion:
Consequéncia en fotografia[modificar | modificar la font]
En fotografia, la consequéncia es la degradacion de la qualitat de l'imatge, al mens quand l'efècte « artistic » (vejatz Lomografia) es pas cercat. Dins l'exemple en dejós, lo fenomèn foguèt volontáriament amplificat n'apondent un objectiu fotografic grand angulari sul meteis Apparelh fotografic abans la segonda presa de vista. S'obsèrve entre autre una listra blava sul costat drech del teulat del bastit:
Causa de l'aberracion cromatica[modificar | modificar la font]
Es mai sovent degut a la variacion de l'indici de rebat del materal compausant las lentilhas en foncion de la longor d'onda de la lutz que passa. Ne resulta una distància focala variabla, de biais que la mesa al pòt gaire se fa simultanèament per totas las colors de l'espectre. Se, per exemple, la mesa al punt es efectuada pel roge, lo blau es alara flosc: l'imatge d'un objècte blanc presenta alara suls bòrds una irizacion blavenca.
L'aberracion cromatica pòt èsser a l'encòp longitudinala, quand las colors son focalizadas a de distàncias diferentas; e transversala o laterala, quand las colors son focalizadas cap a diferentas posicions dins lo plan focal (perque lo grandiment d'una lentilha varia tanben amb la longor d'onda).
L'uèlh tanben presentar d'aberracions cromaticas que son detectadas per l'oftalmologista amb un tèst de vision utilizant un ensems filtras colorats. Per verificar la correccion de l'acuitat visuala, se demanda al pacient d'observar d'imatges filtrats en verd o en roge e de citar aquela que li pareis mai neta. Se la correccion es bona, la cornèa, lo cristallin e lo veire prescrich focalizaran las longors d'onda verda e roja just dabans e darrièra la retina, amb la mèsma netetat. Se lo veire corrector es tròp o pas pro divergent, alara una color será focalizada sus la retina, mas l'autra color será netament mai fosca.
Reduccion de l'aberracion cromatica amb los mejans optics[modificar | modificar la font]
En fotografia, microscòpi optic e en astronomia, l'aberracion cromatica es reduisida de diferents biais:
- apond d'un filtre daissant passar una benda espectrala estrecha;
- utilizacion preferenciala de miralhs (telescòpi) que ne presentan pas d'aberracion cromatica (mas una aberracion d'esfericitat o d'aberracions de camp);
- utilizacion de veire optic de granda qualitat, coma aquel contenent de fluorina, per mermar aquela dispersion cromatica.
- utilizacion d'un montatge de lentilhas en doblet, l'acromat.
- utilization d'un objectiu apocromatic, combinant mai de doas lentilhas de diferentas composicions.
Pendent de la presa de vista d'una fotografia, la diminucion de l'obertura permet de limitar l'aberracion cromatica longitudinala. Mas es sens efècte sus l'aberratcon cromatica laterale que deu, se cal, èsser corrijada per d'autras mejans.
Reduccion de l'aberracion cromatica en fotografia numerica[modificar | modificar la font]
La correccion de l'aberracion cromatica venguèt un subjècte de preoccupacion fòrça mai important amb lo desvelopament de la foto numerica, en granda partida amb la possibilitat d'examinar en detalh d'imatges de nauta definicion: de decas qu'èran inapercebudas sus un tiratge foto de talha classic venan evidentas sus un ecran permetent la visualizacion en detalh.
Correccion integrada als aparelhs fotografics[modificar | modificar la font]
Correccion en postractament[modificar | modificar la font]
Aprèp la presa de vista, es possible de mermar aquel tipe d'aberracion amb de logicials de tractament d'imatge, que siá dempuèi d'imatge de format JPEG o d'imatges de format natiu RAW, quitament s'aquel darrièr es preferable:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Daumas, Maurice, Scientific Instruments of the Seventeenth and Eighteenth Centuries and Their Makers, Portman Books, Londres 1989 ISBN 978-0-7134-0727-3
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Fred Watson,  Stargazer: the life and times of the telescope, Allen & Unwin, Crows Nest, 2007 (ISBN 978-1-74175-383-7) Modèl:OCLC, p. 140–55
- ↑ (fr)Fred Hoyle, Astronomy; A history of man's investigation of the universe, Rathbone Books, 1962, LC 62-14108
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 31 de julhet de 2009 (en)A review of the events of the invention of the achromatic doublet with emphasis on the roles of Hall, Bass, John Dollond and others.
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Terje Dokland e Mary Mah-Lee Ng,  Techniques in microscopy for biomedical applications, World Scientific, New Jersey, 2006, poche (ISBN 978-981-256-434-4), p. 23
- ↑ Kidger, M.J. (2002) Fundamental Optical Design. SPIE Press, Bellingham, WA, pp. 174ff


text:
1777
Aquesta pagina concernís l'an 1777 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 24 de junh - Jean-Paul Marat es nomenat mètge dels gardas del comte d'Artés.
- 17 de decembre - Reconeissença de l'independéncia dels Estats Units d'America per Loís XVI de França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Començament del règne de Maria I de Portugal
- març - Aliança entre l'Empèri Rus e Prússia
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Lo ras Goshu ordonèt l'assassinat dau negus Tekle Haymanot II (1769-1777) que foguèt tuat dins son palais. Son frairastre Salomon II (1777-1779), negus fantòche designat per lo ras Goshu e per lei senhors Wand Bewossen e Kenfu Adam, lo remplacèt. Foguèt obligat de donar divèrsei títols suplementaris a sei protectors : lo ras Ayadar venguèt ras-betwoded, Kenfu Adam governador de D'mt, Wand Bewsossen governador de Begamber, Hailu Adara governador de Godjam e Hailu Eshte governador de Semien. Dins lei fachs, aquò devesiguèt lo territòri etiopian entre unei principats de facto independentas.
Dins aquò, aquel acòrdi foguèt contestat per lo senhor Salassie Barya que nomèt Tekle Giyorgis coma negus. Gràcias a sei protectors, lo negus Salomon II capitèt de vencre l'armada de son adversari qu'abandonèt — d'un biais fòrça provisòri — sei revendicacions. Puei, dins lo rèsta dau país, de combats acomencèron entre Haile Yosadiq e Kenfu Adam. Kenfu Adam foguèt venceire e capturèt lo negus que fasiá partida de l'armada Haile Yosadiq. Salomon II acceptèt alora de servir de visatge oficiau au rèine de Kenfu Adam.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra d'independéncia començada en 1776. Leis operacions militaras de l'annada foguèron magerament a l'avantage deis Insurgents. D'efècte, Washington foguèt venceire de la Princeton (3 de genier) tre lo començament de l'annada. Puei, en despiech de l'ofensiva dau generau Howe (23 de julhet - 26 de setembre) que conquistèt Filadèlfia e averèt la batalha de Germantown (4 d'octòbre) còntra Washington, leis Insurgents capitèron d'enceuclar e de constrénher a la redicion l'armada dau generau Burgoyne (7 000 òmes) a Saratoga (17 d'octòbre). Aquela victòria demostrèt la poissança de l'insureccion e favorizèt l'intrada en guèrra de França còntra leis Anglés.
Regardant lo rèsta deis afaires politics estatsunidencs, lo país adoptèt son drapèu (14 de junh) e acabèt de redigir leis articles de confederacion (15 de novembre).
Vermont[modificar | modificar la font]
Proclamacion de l'independéncia de la colonia anglesa de Vermont (15 de genier). Pasmens, en causa d'un desacòrd territòriau ambé la colonia de Nòva York, poguèt pas integrar leis Estats Units.


text:
Meni
Meni (o Menes, en çò de Maneton) qu’ei un rei egipcian considerat com lo fondator de la purmèra dinastia e l’unificator de la Hauta e la Baisha Egipte. Que regnè de cap a -3100.
Qu’ei a còps con.honut dab lo rei Narmer (dilhèu la medisha persona o un predecessor - lo quite pair) identificat dab la paleta eponima e eth tanben associat dab l’unificacion deu país.
La soa realitat istorica que’s mescla dab lo mite de fondacion e d’unifacacion d’Egite per la victòria e la conquesta de la Hauta Egipte suber la Baisha.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas, Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian, The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Batalha de Pavón
La batalha de Pavón que ho ua batalha decisiva dens las guèrras civilas argentinas enter federaus e unitari ; que marquè la victòria deu camp unitari de l'Estat de Buenos Aires e la soa reincorporacion dehens la Confederacion Argentina mes com membre dominant.
Que seguiva ua purmèra guèrra qui s'èra acabada dab la batalha de Cepeda vençuda per lo federaus de la Confederacion Argentina gavidats per José Justo de Urquiza e qui avèva desbocada sus ua purmèra reincorporacion de l'Estat de Buenos Aires dehens la Confederacion après la signatura deu Pacte de San José de Flores (ja favorable a Buenos Aires a maugrat de la soa des.hèita).


text:
Leucata
Leucata (Leucate en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Produches
- 4 Luòcs e monuments
- 5 Personnas ligadas a la comuna
- 6 Bibliografia
- 7 Notas e referéncias
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Geografia
- 10 Istòria
- 11 Administracion
- 12 Demografia
- 13 Luòcs e monuments
- 14 Personalitats ligadas amb la comuna
- 15 Véser tanben
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dins las Corbièras prèp del mar, amb los lòcdiches toristics de:
- La franqui
- Leucata vilatge
- Leucata plaja
- Pòrt Leucata
Leucata es al tèrme d'Occitània e Catalonha
Istòria[modificar | modificar la font]
Plaça fòrta estrategica, ligada amb lo poder reial, Leucata aparava las marchas d'Espanha. Tenguèt un ròtle fòrça important en 1590 e 1637 resistanta e victoriòsa dels Espanhòls. Lo castèi foguèt destruit en 1664. Pasmens demòran néanmoins rèstes intéressants. Francesa de Cezelli, que l'estatua es erigida sus la place del vilatge e n'es l'eroïna. Esposa de Joan de Borsièr, governador de la plaça de Leucata, resistiguèt als Espanhòls qu'executèron lo seu espòs davans ela. Enric IV la carguèt de governar la plaça fins a la majoritat del seu filh ainat.
Produches[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
Prèp de la riba de l'estanh de Leucata, i a mai d'una dintrada anant cap a un malhum tòrt negat(120m de long, -34m)[1].
- L'Ancian Fanal dich la Redota de la Franqui
- L'ancian Fòrt
Imatges[modificar | modificar la font]
- Leucata Vilatge
- Leucata Plaja
- Cap Leucata
- La Franqui
Personnas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francesa de Cezelli
- Henry de Monfreid, aventurièr e escrivan
- André Héléna (1919-1972), autor de romans policièrs
- Jacques Hiron, cronicaire de l'istòria e de la geografia regionala, escrivan
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Lucien Bayrou, Entre Languedoc et Roussillon : 1258-1659 fortifier une frontière ?, publié par les Amis du Vieux Canet.
- (fr)Nöel Hautemanière et Jacques Hiron, Leucate : plein cadre : livre de photographies, Toreilles, 2004, ISBN 2-9516053-3-1
- (fr)Jacques, Hiron, Il était une fois Leucate, Leucate, Édition du Cap Leucate, 2005 (réimpression de l'édition de 1998)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Sistèmo solèro
En astronomia, lo sistèmo solèro il est l'ensemblo des côrps astronomicos qu’ils resentont prevalentament la gravitât du Solely, donc il fêt partia assé/éncô la planèta Tèrra. Lo termo il est empleyê de côps assé/éncô per les sistèmos planetéros en orbita u tôrn des ôtres èthêles (sistèmos planètêros èxtra-solêros).
Entroducion[changiér | modifier le wikitexte]
Lo côrp astronomico principâl du sistèmo solèro il est lo Solely. D’aprés la novèla dèfinicion de planètes du 24 oût 2006 u tôrn du Solely ils veriont huét planètes, ce elencâs en ôdro crèssenta de distance:
- Mèrcure;
- Vènus;
- Tèrra (avouéc un satèlito, la Lena);
- Mârs (avouéc 2 satèlitos naturèls);
- Jupiter (avouéc 63 satèlitos naturèls);
- Saturno (avouéc 42 satèlitos naturèls);
- Urano (avouéc 21 satèlitos naturèls);
- Neptuno (avouéc 11 satèlitos naturèls).
Outre à cétes, ils y at três planètes nambotes: Cerere, Pluton et Eris. Una planèta nambota el est pas nècèssèrament ples/més pitiôda d’una planèta normala: el est magâra trôp pitiôda per avêr rèpulitâ sa orbita des ôtros côrps de dimencions significatives. Les planètes nambotes tant que ce catalogâ de l'Union Astronomica Entèrnazionâla, en èfèt, condivisont ses orbites avouéc centênes des ôtros objèts (dens lo câs de Cerere, pôt-éthre avouéc milyons).
Y at una dozêna de côrps orbitants luens, coment ou ples, Pluton prod grands per aspiràr a la qualifia de planèta nambota, et lo l(y)or status serat decidâ dens lo futur.


text:
Víctor Balaguer
Víctor Balaguer i Cirera (Barcelona, 11 de decembre de 1824 - Madrid, 14 de genièr de 1901) foguèt un politician, poèta e istorian catalan.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Víctor Balaguer èra lo filh d'un metge d'ideologia liberala; venguèt orfanèl quand èra menudet. Sas idèas radicalas provoquèron que sa maire lo deseiretèsse.
Maçon, liberal e d'idèas romanticas, collaborèt a de jornals liberals divèrses coma El Constitucional, El Laurel, El Genio e La Lira e en 1846 partiguèt a Madrid (Espanha), ont coneguèt las principalas personalitats literàrias e politicas d'aquel temps. Fondèt a Barcelona lo jornal liberal La Corona de Aragón, que i declarava una adesion ferventa al passat gloriós de Catalonha e a l'encòp que exigissiá una descentralizacion pels territòris de l'anciana corona catalanoaragonesa.
Participèt a la restauracion dels Jòcs Florals en 1859, e ne foguèt un participant assidu. Foguèt qualques annadas exilhat en Occitània de 1865 a 1867 per aver participat a la conspiracion del general Prim, ont coneguèt Frederic Mistral en 1865 e participèt al Felibritge, que ne foguèt nomenat vicepresident. Foguèt membre de la delegacion catalana que donèt la Copa Santa als escrivans occitans.
En 1867 tornèt en Catalonha e durant lo regne d'Amadeu I d'Espanha foguèt Ministre de Foment e d'otramar. Tornèt a ocupar aquela carga del temps de la Primièra Republica Espanhòla (1871) e del temps del govèrn de Práxedes Mateo Sagasta en 1886.
Foguèt autor de pèças de teatre romanticas en catalan e tanben en espanhòl, e escriguèt Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón. Coma istorian se considèra que foguèt pas un cercaire erudit, mas al contrari un divulgaire romantic del passat istoric de Catalonha que barrejava los faches reals e las legendas, amb una fòrta intencion nacionalista.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poesia e teatre en catalan[modificar | modificar la font]
- Los trobadors moderns (1859)
- Lo trobador de Montserrat (1861)
- Esperances i records (1866)
- Don Joan de Serrallonga (1868)
- Los Pirineus (1893), mes en musica per Felip Pedrell
Teatre en espanhòl[modificar | modificar la font]
- Pepín el Jorobado o el hijo de Carlomagno (1838)
- Enrique el Dadivoso (1847)
- Juan de Padilla (1848)
- Vifredo el Velloso (1849)
Estudis e ensages en espanhòl[modificar | modificar la font]
- Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón (1860-1863)
- Las calles de Barcelona (1865)
- Historia política y literaria de los trobadores (1878-79)
- Instituciones y reyes de Aragón (1896)
- La libertad constitucional (1857)
- Memorias de un constituyente (1868)
- El Regionalismo y los Juegos Florales (1897)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- http://www.victorbalaguer-bmb.org/victor.htm
- http://perso.wanadoo.es/lipmic/Poecat/balaguer.htm
- (en)Victor Balaguer sus la Classic Encyclopedia, basada sus l'edicion de 1911 de la Encyclopaedia Britannica


text:
Fabresan
Fabresan (Ville de Fabrezan , hameau de Villerouge - la Crémade en francés) es una comuna lengadociana del Corbièras (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de las Corbièras al jonhent d'Orbiu e de Nièla al pè de la Montanha d'Alaric
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de Vilaroja la Cremada (abans Vilaroja la Panosa , encara abans Villa Rubia a l'epòca romana). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa. I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.
Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que sonque uèi ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.
La "la Cremada" vendriá d'un cremador de catars o pus segur de la color jauna, arcana e roja de las tèrras.
E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Estatua en bronze de Charles Cros.
- Castèl de Vilaroja la Cremada


text:
Peyrins
Peyrins (Peyrins en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Peyrins es situat a 6 km al nòrd de Romans-sus-Isère (cap de-luòc del costat).
Las municipalitats los mai prèps son Mours-Sant-Eusèbe e Génissieux.
Peyrins est situé à 6 km au nord de Romans-sur-Isère (chef-lieu du canton).
Les communes les plus proches sont Mours-Saint-Eusèbe et Génissieux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los desparièrs noms de la municipalitat « Pairanium » o « Pairinum » de la XIen e Modèl:S-, de contunh « Payranum » o « Peyrinum » a Modèl:La s-, contenon tota l'idèa de pèira, de rocher o de carrièra. Evocan la situacion géographique del vilatge adossat a un serral de pèira molasse que # se levava sus el « lo Castèl del Roux » (destruissi en 1580).
Lo castèl e lo mandement an testificat l'an 1078, plan après los chevaliers de « Pairiano »[1]
Traversada per la Savasse e per de nombrós ruisseaux e de fonts, la municipalitat de Peyrins es egalament un país d'aiga. Ja en 1114 « Pairianum » se comprometiá a donar dos tèrç de las siás aigas a Romans, en escambi d'una retribucion.