text:
1917
Aquesta pagina concernís l'an 1917 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst qu'èra lo teatre principau per l'armada francesa, lo generau Nivelle organizèt l'ofensiva dau Camin dei Damas (16 d'abriu - 24 d'octòbre). Destinada a rompre d'un biais decisiu lo frònt alemand, aquela ataca suscitèt una gròssa esperança. Pasmens, en despiech de quauqueis avançadas, se turtèt a de defensas ben preparadas e mau capitèt. Lei Francés i perdiguèron 187 000 òmes còntra 163 000 per l'armada alemanda. Lo morau deis unitats francesas declinèt alora rapidament e l'annada foguèt marcada per de mutinariás recurrentas que necessitèron de fusilhar de desenaus de soudats per restablir l'òrdre. Nivelle foguèt remplaçat per Philippe Pétain qu'ordonèt d'arrestar leis ofensivas generalas au profiech d'operacions limitadas ben preparadas.
- sus lo frònt balcanic, de combats aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst, l'armada alemanda deguèt doas ofensivas aliadas d'amplor que causèron de pèrdas importantas dins lei dos camps. Premier, lei Francés ataquèron sus lo Camin dei Damas (16 d'abriu - 24 d'octòbre). Destinada a rompre d'un biais decisiu lo frònt alemand, aquela ofensiva creèt una gròssa tension sus leis efectius alemands que començavan de mancar. Pasmens, lei pèrdas èran tanben catastroficas dins lo camp francés e l'ataca foguèt arrestada entraïnant una crisi grèva dins l'armada francesa. Puei, foguèt lo torn dei Britanics qu'organizèron una ataca generala dins la region d'Ypres. Dicha tresena batalha d'Ypres (31 de julhet - 6 de novembre), aquela ofensiva mobilizèt 50 divisions eissidas de l'Empèri Britanic e 4 francesas còntra aperaquí 80 divisions alemandas. Leis Alemands foguèron un còp de mai durament tocats (entre 200 000 e 450 000 per l'Entenduda e entre 217 000 e 410 000 per leis Alemands) mai capitèron de tenir lo frònt.
- sus lo frònt de l'Èst, la situacion foguèt bòna ambé l'afondrament de l'armada russa après la casuda dau regime imperiau en febrier e la revirada de l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet). Aprofichant lo caòs que se desvolopada en Russia, l'armada alemanda acomencèt d'avançar a cha pauc vèrs l'èst.
- sus lo frònt italian, leis Alemands deguèron mandar de renfòrç per remplaçar lei pèrdas austrianas entraïnadas per lei doas ofensivas italianas de mai-junh e d'aost-setembre. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave.
- sus lo frònt balcanic, de combats aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
- sus lei mars, un combat limitat còntra la flòta britanica vèrs l'illa de Heligoland (17 de novembre) s'acabèt per una desfacha alemanda. Pasmens, la prioritat èra d'ara endavant donada a la guèrra sosmarina (31 de genier). L'objectiu èra d'empachar lei comunicacions entre leis Illas Britanicas e lo rèsta de l'Empèri Britanic. Pasmens, en despiech d'un nombre important de naviris aliats ò neutres destruchs, aquò entraïnèt la declaracion de guèrra deis Estats Units d'America que jonhèron lo camp de l'Entenduda (6 d'abriu) e empachèt pas totalament lei comunicacions aliadas.
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Èst, l'armada austriana foguèt premier suspresa per l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet) mai capitèt rapidament de restablir sa posicion. Aquò entraïnèt l'afondrament de l'Empèri Rus minat per l'agitacion revolucionària dempuei febrier. Après aqueu succès, leis Austrians e leis Ongrés avancèron a cha pauc en direccion de l'èst aprofichant la retirada progressiva dei soudats rus que volián plus combatre.
- sus lo frònt italian, doas ofensivas italianas majoras (10a batalha de l'Isonzo dau 10 de mai au 8 de junh e 11a batalha de l'Isonzo dau 18 d'aost au 12 de setembre) s'acabèron per d'avançadas fòrça limitadas de l'armada italiana que perdiguèt 317 000 òmes dins lei combats còntra solament 195 000 per son adversari austrian. Pasmens, après lei pèrdas catastroficas de 1914 e 1916, aquò representava de pèrdas duras per Viena que deguèt demandar lo mandadís de tropas alemandas per contuniar de tenir sei posicions. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave.
Belgica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic ambé lei fòrças aliadas.
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic onte de combats importants aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Oficializacion de la cession deis Illas Verges ais Estats Units en cambi dau pagament de 25 milions de dolars aur.
Grècia[modificar | modificar la font]
Après lei combats de decembre de 1916 e la declaracion de guèrra dau govèrn d'Elefthérios Venizélos ais Empèris Centraus, leis Aliats se preparèron a una ataca alemanda sus lei Balcans. Coma Londres e Roma volián desplaçar sei tropas dau frònt balcanic, l'engatjament de Grècia dins lo camp aliat venguèt una necessitat. Lo 11 de junh, un ultimatum foguèt mandat au Premier Ministre dau govèrn reialista demandant l'abdicacion dau rèi. Constantin Ièr acceptèt e laissèt lo tròne a son fiu segond. Lo 21, Venizélos desbarquèt au Pirèu e lo 26, lo govèrn reialista d'Aléxandros Zaïmis demissionèt laissant la totalitat dau poder au govèrn de Tessalonica, çò que marquèt la fin de l'Esquisme Nacionau.
Lo govèrn novèu confirmèt la declaracion de guèrra a Alemanha e recebèt una ajuda militara e financiera de França per reorganizar e equipar l'armada grèga. Pasmens, foguèt obligat de passar la fin de l'annada en França e au Reiaume Unit per obtenir mai d'ajuda.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt italian ambé doas ofensivas italianas majoras (10a batalha de l'Isonzo dau 10 de mai au 8 de junh e 11a batalha de l'Isonzo dau 18 d'aost au 12 de setembre). Aquelei batalhas s'acabèron per d'avançadas fòrça limitadas de l'armada italiana que perdiguèt 317 000 òmes dins lei combats còntra solament 195 000 per son adversari austrian. Pasmens, après lei pèrdas catastroficas de 1914 e 1916, aquò representava de pèrdas duras per Viena que deguèt demandar lo mandadís de tropas alemandas per contuniar de tenir sei posicions. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave. Après aquela desfacha, lo generau Luigi Cadorna deguèt quitar lo comandament de l'armada italiana e foguèt remplaçat per Armando Diaz.
Montenegro[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic ambé lei fòrças aliadas.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- en Mesopotamia, après la desfacha de l'annada precedenta, lei Britanics ataquèron tornarmai en direccion de Bagdad. Una novèla batalha dins la region de Kut-el-Amara (23 de febrier) s'acabèt per una victòria decisiva dau Reiaume Unit (1 000 soudats britanics perduts còntra 21 000 Turcs). Lei defensas otomanas dins lo sector foguèron alora totalament rompudas e Bagdad foguèt conquistat lo 11 de març. Après aqueu succès, lei Britanics estabilizèron sa posicion fins a l'annada seguenta. En mai d'aquò, foguèron afeblits per d'epidemias que causèron la mòrt de milièrs de soudats. Pasmens, lei Turcs demorèron en gròssa dificultat sus aqueu frònt.
- sus lo frònt de Palestina, una tiera de batalhas opausèt Turcs e Britanics dins la region de Gaza de febrier a octòbre. Après una resisténcia acarnada, l'armada otomana foguèt obligada de se retirar. Pasmens, lo movement venguèt rapidament malaisat e entraïnèt de pèrdas suplementàrias. Lo frònt foguèt solament restablit dins lo centre de Palestina.
- en Caucàs, aprofichant l'afondrament de Russia e la desintegracion de l'armada russa de Caucàs en causa dei trèbols politics e d'una tiera d'epidemias, leis Otomans avancèron vèrs lo nòrd. Pasmens, se turtèron ai pòbles locaus qu'èran a proclamar son independéncia e a mobilizar de tropas per la defendre e a de problemas logistics recurrents.
País Bas[modificar | modificar la font]
Extension dau drech d'eligibilitat ai fremas. En revènge, lo drech de vòte li serà pas donada avans 1919.
Portugal[modificar | modificar la font]
Arribada dau còrs expedecionari portugués sus lo frònt francés. Lei soudats portugués foguèron integrats au sen dau dispositiu britanic e participèron ai combats a partir dau 7 d'abriu.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst, lei Britanics organizèron una ataca generala dins la region d'Ypres. Dicha tresena batalha d'Ypres (31 de julhet - 6 de novembre), aquela ofensiva mobilizèt 50 divisions eissidas de l'Empèri Britanic e 4 francesas còntra aperaquí 80 divisions alemandas. En despiech de mejans importants, la temptativa britanica de rompre lo frònt alemand mau capitèt e causèt de pèrdas gròssas dins lei dos camps (entre 200 000 e 450 000 per l'Entenduda e entre 217 000 e 410 000 per leis Alemands).
- en Mesopotamia, après la desfacha de l'annada precedenta, lei Britanics ataquèron tornarmai en direccion de Bagdad. Una novèla batalha dins la region de Kut-el-Amara (23 de febrier) s'acabèt per una victòria decisiva (1 000 soudats britanics perduts còntra 21 000 Turcs). Lei defensas otomanas dins lo sector foguèron alora totalament rompudas e Bagdad foguèt finalament conquistat lo 11 de març. Après aqueu succès, lei Britanics estabilizèron sa posicion fins a l'annada seguenta. En mai d'aquò, foguèron afeblits per d'epidemias que causèron la mòrt de milièrs de soudats.
- sus lo frònt de Palestina, una tiera de batalhas opausèt Turcs e Britanics dins la region de Gaza de febrier a octòbre. Après una resisténcia acarnada, l'armada otomana foguèt obligada de se retirar. Pasmens, lo movement venguèt rapidament malaisat e entraïnèt de pèrdas suplementàrias.
- sus lei mars, un combat limitat còntra la flòta alemanda vèrs l'illa de Heligoland (17 de novembre) s'acabèt per una victòria britanica.
Romania[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt de l'Èst. Aprofichant lo caòs intèrne de Russia, leis Empèris Centraus organizèron una gròssa ofensiva còntra l'armada romanesa per l'eliminar dau conflicte d'un biais definitiu. Pasmens, lei soudats romanés resistèron amb acarnament a la batalha de Mărăşeşti (6 d'aost - 8 de setembre) e l'ataca foguèt finalament rebutada laissant Romania dins la guèrra fins a l'afondrament definitiu de Russia au començament de 1918.
Russia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, l'agitacion au sen de l'armada russa, que s'èra agravada après l'ofensiva Brussílov, aumentèt d'intensitat en causa dau caòs de l'economia russa. Petrograd èra plus avitalhat e de manifestacions importantas se debanèron dins la capitala. Lo 25 de febrier, lo tsar Nicolau II (1894-1917) ordonèt de restablir l'òrdre per fòrça. Pasmens, la garnison de la vila refusèt d'obeïr e se mutinèt lo 27. L'ostau imperiau e l'Estat Major faguèron pression sus lo tsar per exigir son abdicacion e lo 2 de març, Nicolau II abdiquèt en favor de son fraire Miquèu. Pasmens, sota la pression populara, Miquèu abdiquèt après mens d'un jorn de rèine. L'Ancian Regime rus s'afondrèt alora totalament e foguèt remplaçat per una Republica. Un Govèrn Provisòri ne'n prenguèt.
Dirigit per Gueorgui Lvov (23 de març - 7 de julhet) e Aleksandr Kerenski (7 de julhet - 8 de novembre), aqueu govèrn assaièt de contuniar la guèrra. Dins aquò, la situacion contunièt de se desgradar e la volontat de Kerenski de contuniar lo conflicte èra fòrça impopular. La manca de refòrmas vertadieras minèt pereu pauc a pauc la posicion de Kerenski e renforcèt lei movements pacificistas que se trobavan principalament au sen dei corrents revolucionaris (anarquistas, bolchevics... etc.). Enfin, la perseguida de la guèrra se faguèt sensa objectiu clar (respectar leis obligacions de Russia a respèct de França e dau Reiaume Unit), çò que permetèt pas de redreiçar lo morau de l'armada. Ansin, en despiech d'un començament prometeire, l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet) s'acabèt per un desastre e lei fòrças armadas russas s'afondrèron totalament. Refusèron d'ara endavant lo combat e leis Austroalemands avancèron a cha pauc vèrs l'èst fins a la signatura dau Tractat de Brèst-Litovsk en març de 1918.
La situacion dins la capitala venguèt alora encara pus marrida e lo Govèrn Provisòri foguèt menaçat per lei faccions revolucionàrias e còntra-revolucionàrias. En aost-setembre, lo generau Lavr Kornilov assaièt de prendre lo poder mai Kerenski, ajudats per lei gardas roges, capitèt de resistir e de l'arrestar. Pasmens, aquò permetèt tanben ai Bolchevics de venir la premiera fòrça de la capitala. Lo 25 d'octòbre, lei Bolchevics organizèron un còp d'estat que li permetèron de prendre lo contraròtle de la capitala (24-26 d'octòbre). En parallèl, capitèron egalament d'ocupar Moscòu (28 d'octòbre - 4 de novembre). Lei Bolchevics acomencèron de negociar la patz ambé leis Empèris Centraus e, en parallèl, acomençava la Guèrra Civila Russa qu'anava apondre aperaquí 2,8 milions de mòrts ai 4,95 milions de tuats dei combats còntra leis Alemands, leis Austrians e lei Turcs.
Serbia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic. L'armada sèrba participèt a de combats importants a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
America[modificar | modificar la font]
Brasil[modificar | modificar la font]
Après la destruccion de plusors naviris brasilièrs per de sosmarins alemands, lo país declarèt oficialament la guèrra a l'Empèri Alemand (26 d'octòbre). Pasmens, Rio de Janeiro aviá pas l'intencion de participar d'un biais vertadier au conflicte e limitèt sa participacion a de patrolhas maritimas dins l'Ocean Atlantic.
Cuba[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra cubana a l'Empèri Alemand (7 d'abriu) e a l'Empèri d'Àustria-Ongria (16 de decembre). Pasmens, en causa de son industria limitada, Cuba podiá pas participar au conflicte avans 1919 — èra alora previst de mandar un còrs expedicionari de 25 000 òmes en Euròpa — e l'intrada en guèrra demorèt subretot simbolica.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, la decision alemanda de generalizar la guèrra sosmarina ai naviris neutres (31 de genier) entraïnèt una desgradacion rapida dei relacions entre Washington e Berlin. De mai, lei temptativas alemandas de negociar una aliança ambé Mexic còntra leis Estats Units agravèron la situacion, especialament après la publicacion dau contengut d'aquelei discussions per la premsa estatsunidenca. Lo 6 d'abriu, lo Congrès acceptèt donc la demanda dau president Wilson de declarar la guèrra a Alemanha. Un còrs expedicionari important (aperaquí 1,9 milions d'òmes) foguèron organizat dins lo corrent de l'annada. Gràcias au sostèn francés que li donèt la màger part de seis armaments, lei tropas estatsunidencas foguèron operacionalas en 1918 sus lo frònt de l'Oèst.
Dins la Mar Cariba, crompa definitiva deis Illas Verges Americanas après la signatura d'un acòrdi ambé Danemarc dins lo corrent de l'annada 1916.
Guatemala[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha lo 27 d'abriu. Pasmens, aquò èra subretot destinat a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America car lo govèrn guatemalenc aviá ges d'intencion de participar ai combats.
Mexic[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion novèla que permetèt d'acomençar lo reglament definitiu dau conflicte. D'efècte, permetèt de renfòrçar l'autoritat dau govèrn federau e de contentar certanei revendicacions popularas (possibilitat de restituir de tèrras ais Indians, drech de grèva, jornada de trabalh d'uèch oras, separacion de la Glèisa e de l'Estat, limits impausats a l'influéncia dau clergat...). Ansin, la màger part de la populacion, lassada de la guèrra, sostenguèt lo govèrn e lei darriers caps revolucionaris (Villa, Zapata...) foguèron pauc a pauc vencuts.
Nicaragua[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha lo 18 de mai. Aquela intrada en guèrra demorèt unicament formala car èra subretot destinada a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America.
Panamà[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha (7 d'abriu) e a Àustria-Ongria (10 de decembre). Pasmens, aquela intrada en guèrra èra destinada a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America e demorèt formala.
Africa[modificar | modificar la font]
Libèria[modificar | modificar la font]
Per melhorar sei relacions ambé leis Estats Units d'America, Libèria rompèt sei relacions diplomaticas amb Alemanha (5 de mai) avans de li declarar la guèrra (4 d'aost). Aquò li permetèt de sasir lei bens de la comunautat alemanda installada dins lo país. Pasmens, aviá en realitat ges d'intencion de participar activament ai combats.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Per sostenir lei Britanics, lei Francés e leis Italians qu'èran menaçats per la guèrra sosmarina alemanda, Japon acceptèt de mandar una flòta de 15 naviris en Mediterranèa (1 crosaire e 14 destroièrs) per escortar lei convòis aliats.
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Maugrat sa neutralitat, ocupacion dau país per de tropas russas e britanicas.
Siam[modificar | modificar la font]
Per melhorar sei relacions ambé lo Reiaume Unit e França, poissanças colonialas principalas dau Sud-Èst Asiatic, Siam declarèt la guèrra a l'Empèri Alemand e jonhèt lo camp de l'Entenduda (22 de julhet). Aquò li permetèt de sasir lei bens alemands sus lo sieu territòri mai lo govèrn aviá ges d'intencion de participar d'un biais vertadier ai combats. Pasmens, acomencèt d'organizar un pichon còrs destinat au frònt francés.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Premiera Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- intrada en servici dau carri leugier francés Renault FT-17 que sa concepcion (armament en torrela pivotanta, canilhas desbordantas a l'avans... etc.) venguèt la nòrma dei carris de combat.
- adopcion de l'iperita coma gas de combat. Gràcias au desvolopament de procès industriau de produccion, foguèt lo gas pus utilizat de la guèrra.
- invencion dau premier mortier modèrne per d'engenhaires britanics.
- intrada en servici dau premier pòrta-avions (au sen de la marina britanica). Participèt ai darriereis operacions navalas de la guèrra.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'estudi de la lenga itita de Bedřich Hrozný acomençat en 1914. Permetèt de tradurre aquela lenga e de desvolopar lei recèrcas regardant aquela civilizacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 16 de genièr - Justin Ahomadégbé-Tomêtin, president de Benin (m. 2002)
- 24 de genièr - Ernest Borgnine, actor american (m. 2012)
- 25 de genièr - Jânio Quadros, president de Brasil (m. 1992)
- 25 de genièr - Ilya Prigogine, fisician e quimista rus, Prèmi Nobel (m. 2003)
- 11 de febrièr - Sidney Sheldon, escrivan american (m. 2007)
- 14 de febrièr - Herbert A. Hauptman, matematician american, Prèmi Nobel (m. 2011)
- 25 de febrièr - Anthony Burgess, escrivan, poèta, critic de literatura e autor de teatre britanic (m. 1993)
- 24 de març - John Cowdery Kendrew, biologista britanic, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 26 de març - Rufus Thomas, cantaire american (m. 2001)
- 10 d'abril - Robert Burns Woodward, quimista american, Prèmi Nobel en Quimia (m. 1979)
- 25 d'abril - Ella Fitzgerald, cantaira americana (m. 1996)
- 16 de mai - Juan Rulfo, escrivan mexican (m. 1986)
- 29 de mai - John Fitzgerald Kennedy, president dels Estats Units (m. 1963)
- 1 de junh - William Standish Knowles, quimista american, Prèmi Nobel (m. 2012)
- 9 de junh - Eric John Hobsbawm, istorian britanic (m. 2012)
- 15 de junh - John B. Fenn, quimista american, Prèmi Nobel (m. 2010)
- 15 de julhet - Nur Mohammad Taraki, president d'Afganistan (m. 1979)
- 17 de julhet - Phyllis Diller, actritz americana (m. 2012)
- 21 d'agost - Leonid Hurwicz, economista american, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 22 d'agost - John Lee Hooker,-musician de blues american (m. 2001)
- 7 de setembre - John Warcup Cornforth, quimista australian, Prèmi Nobel
- 11 de setembre - Ferdinand Marcos, dictator de las Filipinas (m. 1989)
- 30 de setembre - Park Chung-hee, president de la Corèa del Sud (m. 1979)
- 2 d'octobre - Christian de Duve, biologista britanic, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina
- 8 d'octobre - Rodney Robert Porter, bioquimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1985)
- 10 d'octobre - Thelonious Monk, musician de jazz american (m. 1982)
- 21 d'octobre - Dizzy Gillespie, musician de jazz american (m. 1993)
- 19 de novembre - Indira Gandhi, primièra ministra d'Índia (m. 1984)
- 22 de novembre - Andrew Huxley, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (m. 2012)
- 9 de decembre - Leo James Rainwater, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 17 de decembre - Kriangsak Chomanan, primièr ministre de Tailàndia (m. 2003)
- 21 de decembre - Heinrich Böll, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1985)
- Jean Duvernoy, istorian e jurista francés (m. 2010)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de febrièr - Octave Mirbeau, escrivan francés (n. 1848)
- 31 de març - Emil Adolf von Behring, fisiologista alemand, Prèmi Nobel en medecina o fisiologia (n. 1854)
- 14 d'abril - Ludwik Lejzer Zamenhof, creator del Esperanto (n. 1859)
- 17 de junh - José Manuel Pando Solares, president de Bolívia (n. 1849)
- 24 de junh - Jean-Louis Pindy, personalitat de la Comuna de París (n. 1840)
- 27 de julhet - Emil Theodor Kocher, mètge soís, Prèmi Nobel (n. 1841)
- 1 d'agost - Enric Prat de la Riba, òme politic catalan (n. 1870)
- 13 d'agost - Eduard Buchner, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1860)
- 20 d'agost - Adolf von Baeyer, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1835)
- 7 de setembre - Paul Meyer, filològ francés (n. 1840)
- 27 de setembre - Edgar Degas, pintor francés (n. 1834)
- 15 d'octobre - Mata Hari, dançaira neerlandesa (n. 1876)
- 15 de novembre - Émile Durkheim, sociològ francés (n. 1858)
- 17 de novembre - Auguste Rodin, esculptor francés (n. 1840)
- 10 de decembre - Mackenzie Bowell, primièr ministre de Canadà (n. 1823)


c: text/html

text:
Frank Drake
Dr. Frank Donald Drake (Chicago, 28 de mai de 1930) astronòm estatsunian, es un dels precussors de SETI. Participèt e dirigiguèt fòrça projèctes qu'el meteis portèt a tèrme lo primièr de totes (projecte Ozma) en 1960. Actualament es president de l'institut SETI
Dempuèi mai de 30 any, Frank Drake es professor d'Astronomia a l'Universitat de Santa Cruz, de Califòrnia, e temptèt dempuèi establir un contacte radiofonic amb de civilizacions extraterrèstras. En 1974 transmetèt un messatge codificat cap a l'espaci prigond, una carta de visita umana en ondas electromagneticas (Messatge d'Arecibo). Mas las causas anan fòrça lentament fòra delá. Son messatge viatjará 25000 ans per arribará a la constellacion d'Ercules, ont segon fòrça cientifics benlèu poiriá i aver de vida intelligenta. Mas Drake desespera pas e demòra a l'escolta.
En 1961, Frank Drake presentèt una equacion que permet un calcul de probabilitats de quantas civilizacions extraterrèstras existisson dins la galaxia nòstra amb la capacitat de comunicarper mejans de senhals ràdio. L'equacion es la seguenta:
- N es lo nombre de civilizacions que poirián ipoteticament comunicar amb nosautres dins la galaxia nòstra.
- R* es lo ritme de formacion d'estelas dins la galaxia (estelas per an).
- fp es la fraccion d'aquelas estelas qu'an de planetas en orbita.
- ne es lo nombre d'aquelas planetas que se tròban dins l'ecosfèra de l'estela (la zona de l'espaci qu'una planeta es pas tròp freda nimai tròp cauda per la vida).
- fl es la fraccion d'aquelas planetas que la vida realament se desvolupèt.
- fi es la fraccion d'aquelas planetas que la vida donèt luòc a la vida intelligenta.
- fc es la fraccion d'aquelas planetas que la vida intelligent desvolupèt la tecnologia per poder comunicar amb ondas electromagneticas.
- L es lo temps de vida d'una civilizacion tecnologica (ans).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las Cabanas (Tarn)
Las Cabanas[1][2] (Les Cabannes en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna siuada entre Còrdas e Vindrac e Alairac ont i a la gara SNCF de Còrdas e Vindrac sus la linha TER Tolosa o Albi via Tessonièra cap a Clarmont-Ferrand o Briva la Galharda
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ostals dels sègles XII e XIII
- Gleisa d'estil gothic, amd benechièr del sègle XV e crotz de fèrre fargat del sègle XVI
- Teatre Lo Colombièr, agençat dins una anciana blancarià.
Personalitat ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Pierre Nicole, director del Teatre Lo Colombièr, ancian raalisator a la television suissia romanda, fondador en 1990 del Teatre Lamartine a Genèva.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Enez-Eusa
Enez Eusa en breton (Ouessant en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es la setena isla mai granda de França. Fa 8 km de long per 4 km d'ample. Es la tèrra abitada mai occidentala de França metropolitana. A forma de pinça de cranc, doncas a l'Oèst l'isla se dividís en doas puntas: la Punta de Pern e la Punta de Feuntenvelen, a l'entorn de la Baia de Lampaul.
A l'èst l'unic luòc accessible per mar es la Badia del Stiff. L'isla es separada de l'Archipèl de Molène pel Estrech de Fromveur, que presenta de rapidas correntas marinas que pòdon arribar fins a 10 nuds de velocitat e 60 m de prigondor. Es environat de divèrsas islas, coma çò Illòt de Keller al Nòrd. Ouessant Marca tradicionalament lo dintrat Sud del Marga.
- Demografia
És la setena illa més gran de França. Fa 8 km de llarg per 4 km d'ample. És la terra habitada més occidental de França metropolitana. Té forma de pinça de cranc, doncs a l'Oèst l'illa es divideix en dues puntes: la Punta de Pern i la Punta de Feuntenvelen, al voltant de la Badia de Lampaul.
A l'est l'únic lloc accessible per mar és la Badia del Stiff. L'illa està separada de l'Arxipèlag de Molène per l'Estret de Fromveur, que presenta ràpids corrents marines que poden arribar fins a 10 nusos de velocitat i 60 m de profunditat. Està envoltat de diverses illes, com el Illot de Keller al Nord. Ouessant marca tradicionalment l'entrada Sud del Canal de la Mànega.
- Demografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Ouessant Es una isla dempuèi los tempses préhistoriques. A la fin de la darrièra ère glaciaire, èra ja separada del continent. Los elements d'aucupacion los mai ancians remontan a 1 500 abans J.-C. S'es descobèrt un vilatge préchrétien en avent existit pendent de nombroses sègles a Ouessant, signe d'una civilizacion ja anciana. Se pòt ne trobar las traces sul luòc archéologique de Mez Notariou en lo centre de l'isla, près de la còsta Santa-Michel.
L'isla èra un repère pels marines de l'Antiquitat (Carthaginois, de contunh Grècs e Romains) #que fasián lo comèrci del étain amb los Balearas Cassitérides (Cornouaille o Sorlingues) : lo géographe grèc Strabon la designa jol nom d'OuEισaun , Pline lo Ancià cossí Axanta, mas lo nom latin usuel es Uxantis.
Ouessant A pendent longtemps #èsser una isla isolada a causa de las nombrosas dificultats d'accèsses a la siá còsta escarpée, en creant aital una societat autarcique. La populacion locala, gaireben exclusivament compausada de femnas (meses a despart los joves mainats e los ancians), practicava principalament l'agricultura coma mejan de subsistance. Los òmes avián compromés en la Marina reiala jos la Ancian Regim e partissián per de longas missions. Una part de dintratz eles tornava pas jamai. Pel continuament, lo desvolopament de las linhas comercialas a favorit los contracta en la marina vendeira. Las femnas, demoradas dins tèrra, avián per prètzfach de s'ocupar de l'ostal (una pichona masure sens la mendre comoditat), dels mainats e dels trabalhs agricòlas. Èran los autentics caps de familha.
La preséncia de « cavals nans » a testificat sus l' isla per qualques escassas fonts. « Fòrça meses en examen e considerables per lo sieu vivacité e l'elegància de las siás formas, pas mens que per l'extrèm petitesse de la siá talha », èran ja en neta diminucion a l'epòca de Jean-Baptiste Ogée (XVIIIen). An crosat amb estendèm còrsas, prèps de lo sieu morphologie, a Modèl:La s[7]. François-Marida Luzel n'a vist pendent la siá joenessa, mas verifica en lo moment d'un viatge #qu'an desaparegut[8].
Lo melhorament de las connexions amb lo continent, necessari al desvolopament de l'isla, interven pas #qu'en 1880 amb la ponduda en servici del primièr « vapor » en efectuant una connexion regular. Per endavant, las connexions avián assegurat, quand las condicions meteorologicas o permetián, per de pichons voiliers pesadament cargats.
Començament 2012, l'isla de Ouessant expérimentera una centrala electrica en foncionant mercés a hydroliennes, cosinas submarines de las eolianas, e #que lor caldriá permetre d'assegurar 40 % de la consomacion electrica de l'isla[9].
Ouessant est une île depuis les temps préhistoriques. À la fin de la dernière ère glaciaire, elle était déjà séparée du continent. Les éléments d'occupation les plus anciens remontent à 1 500 avant J.-C. On a découvert un village préchrétien ayant existé pendant de nombreux siècles à Ouessant, signe d'une civilisation déjà ancienne. On peut en retrouver les traces sur le site archéologique de Mez Notariou dans le centre de l'île, près de la côte Saint-Michel.
L'île était un repère pour les marins de l'Antiquité (Carthaginois, puis Grecs et Romains) qui faisaient le commerce de l'étain avec les Îles Cassitérides (Cornouaille ou Sorlingues) : le géographe grec Strabon la désigne sous le nom d'OuEισaun , Pline l'Ancien comme Axanta, mais le nom latin usuel est Uxantis.
Ouessant a pendant longtemps été une île isolée à cause des nombreuses difficultés d'accès à sa côte escarpée, créant ainsi une société autarcique. La population locale, presque exclusivement composée de femmes (mis à part les jeunes enfants et les vieillards), pratiquait principalement l'agriculture comme moyen de subsistance. Les hommes étaient engagés dans la Marine royale sous l'Ancien Régime et partaient pour de longues missions. Une partie d'entre eux ne revenait jamais. Par la suite, le développement des lignes commerciales a favorisé leur embauche dans la marine marchande. Les femmes, restées à terre, avaient pour tâche de s'occuper de la maison (une petite masure sans le moindre confort), des enfants et des travaux agricoles. Elles étaient les véritables chefs de famille.
La présence de « chevaux nains » est attestée sur l'île par quelques rares sources. « Très recherchés et remarquables par leur vivacité et l'élégance de leurs formes, non moins que par l'extrême petitesse de leur taille », ils étaient déjà en nette diminution à l'époque de Jean-Baptiste Ogée (XVIIIen). Ils sont croisés avec des étalons corses, proches de leur morphologie, au XIXen[10]. François-Marie Luzel en a vu durant sa jeunesse, mais constate lors d'un voyage qu'ils ont disparu[11].
L'amélioration des liaisons avec le continent, nécessaire au développement de l'île, n'intervient qu'en 1880 avec la mise en service du premier « vapeur » effectuant une liaison régulière. Auparavant, les liaisons étaient assurées, lorsque les conditions météorologiques le permettaient, par de petits voiliers lourdement chargés.
Début 2012, l'île d'Ouessant expérimentera une centrale électrique fonctionnant grâce à des hydroliennes, cousines sous-marines des éoliennes, et qui devraient permettre d'assurer 40 % de la consommation électrique de l'île[12].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://cassini.ehess.fr/ Population avant le recensement De 1962
- ↑ INSEE: Population depuis le recensement de 1962
- ↑ basas-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=29155 INSEE : Populations légales 2006 de la commune entrées en vigueur le 1er janvier 2009
- ↑ http://cassini.ehess.fr/ Population avant le recensement de 1962
- ↑ INSEE: Population depuis le recensement de 1962
- ↑ INSEE : Populations légales 2006 de la commune entrées en vigueur le 1er janvier 2009
- ↑ Jean Ogée, Diccionari istoric e géographique de la província de Bretanha, A. Marteville, Molliex, 1843, pàg. 390, legir en linha
- ↑ François-Marida Luzel e Françoise Morvan, Nòtas de viatge: en Bassa-Bretanha, del Trégor dins las islas de Ouessant e de Bréhat, de Premsas univesitàries de Roazhon, 1997, (ISBN 2868472834 e ISBN 9782868472830), pàg. 131
- ↑ corrent-marin 20 minutas - L'isla de Ouessant se met sul corrent marin, article del 4 de març de 2011
- ↑ Jean Ogée, Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, A. Marteville, Molliex, 1843, p. 390, Modèl:Lire en ligne
- ↑ François-Marie Luzel et Françoise Morvan, Notes de voyage: en Basse-Bretagne, du Trégor aux îles d'Ouessant et de Bréhat, Presses universitaires de Rennes, 1997, (ISBN 2868472834 e ISBN 9782868472830), p. 131
- ↑ 20 minutes - L'île d'Ouessant se branche sur le courant marin, article du 4 mars 2011


text:
Clastras
Lei clastras[1] (var. lo(s) claustre(s)) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son de facto dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma de jure que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.
Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de clastras deriva de claustrum (claustra au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.
Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.
Estructura arquitectonica[modificar | modificar la font]
L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular [2], es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.
En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.
La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, l'armarium (bibliotèca), l'auditorium (parlatòri).
Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.
I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lei diccionaris d'Onorat e de Mistral ( ), convèn d'utilizar lo plurau. Au singular, la clastra designa la residéncia d'un prèire (sens indicat tanben per lei diccionaris de P. Boissièr de Sauvatges, d'Avril e de Loís Motier).
- ↑ Lo pus sovent carrat o rectangular. Existisson quauquei rarei clastras triangularas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Colleccion ZODIAQUE, en particular Glossaire e L'Art Cistercien.


text:
Mogins
Mogins (oficialament en francés Mougins)[1] es una vila de Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Sa populacion èra de 19 500 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 25,64 km².
La vila de Mogins es fòrça toristica.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mogins se situa au nòrd de Canas e dau Canet e au sud de Grassa, dins lo País de Grassa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Mougins de l'annuari dmoz.
- Sit oficial
- Mogins sus lo site de l'Institut Geografic Nacionau
- Localizacion de Mogins sus Google Map
- Sit del HB3M
- Site dau TCO
- Sit del FCM
- Site dau MOM VB
- Site de sauvagarda e mesa en valor de la bastida de Currault a Mogins
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mougin en nòrma mistralenca.


text:
Volterra
Volterra es una comuna italiana de la Província de Pisa, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Casole d'Elsa, Castelnuovo di Val di Cecina, Colle di Val d'Elsa, Gambassi Terme, Lajatico, Montaione, Montecatini Val Di Cecina, Peccioli, Pomarance, San Gimignano
Istòria[modificar | modificar la font]
D'origina estrusca, faguèt partida de la Dodecapòli avans sa conquista per lei romans. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'd'Occident, fuguèt plaçada sota l'autoritat d'evesques locaus fins au sègle XII. En 1253, la borgesiá prenguèt lo poder e la ciutat intrèt dins la liga guelfa de Toscana e venguèt donc l'aliada de Florença e l'enemiga de Pisa. En 1361, la vila intrèt dins la dependéncia de Florença mai gardèt una autonòmia importanta. Pasmens, en 1429, una insureccion menada per Giusto Landini assaièt sensa succès de restaurar son independéncia e, en 1472, Volterra fuguèt pilhada per lei tropas de Florença e definitivament annexada. A partir d'aquela data, l'istòria de la vila es la de Florença e de Toscana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Totas las donadas demograficas e autres estatisticas provenon de l'Institut italian d'estatistica (Istat) Donadas demograficas (2010)


text:
Alfred Hitchcock
Alfred Hitchcock (Leytonstone, Londres, lo 13 d'agost de 1899 – Los Angeles, lo 29 d'abriu de 1980) que ho un cineasta britanic d'origina catolica irlandesa e, mei tard, tanben nòrd-american. que comencè la soa carrièra au Reiaume Unit abans de contunhar dens los estúdios de Hollywood, en California.
Qu'ei considerat com un deus directors de filmes màgers deu Reiaume Unit e tanben dens l'istòria deu cinèma, avent hargat, au cors d'ua carrièra de gaireben 60 annadas e començada dab lo cinèma mut per contunhar dab lo parlant, un lengatge audiovisual especific entà jogar dab las emocions deu public, l'inclúser dehens l'imatge dab moviments de camèra imitant los d'un espiar uman e dab fins a còp inesperadas e contèxtes criminaus e estranhs sovent.
Enter los sons filmes mei coneguts (53 que'n va har...), [1] que podem mentàver :
- L'òmi que'n sabè tròp (1934...lo filme mei famós dilhèu de la tempsada britanica)
- Las 39 gradas - 1935
- Ua dauna e dispareish - 1938
- Rebecca
- La còrda - 1948
- L'estranger dens lo tren - 1951
- L'òmi que'n sabè tròp (version de 1956)
- M com Murtre - 1954
- Hièstra indiscreta - 1954
- Problèmas dab Harry - 1955
- Lo faus copable - 1956
- Verdigòu - 1958
- La mort a las cauças - 1959
- Psicòsi - 1960
- Los ausèths - 1963
- Marnie - 1964
- Frenesia - 1972...
Somari
La vita[modificar | modificar la font]
L'òbra[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Un filme es ges una lesca de vida: es una lesca de pastís.
- Las femnas son coma lo suspense. D'ont mai despertan l'imaginacion, d'ont mai fan nàisser d'emocions.
- I a pas cap terror dins un còp de fusilh, sonque dins son anticipacion.
- Lo teatre es la vida, sens los sieus moments d'enòdi.
- Una femna de mistèri es qualqu'un qu'a una certa maturetat e que los sieus actes parlan mai que non pas sos mots.
- Un murtre sens cisèls que lusisson es coma d'espargues sens salsa olandesa. Cap gost.
- L'oquei gèl es una mescla sabenta de lisar acrobatic e de Segonda Guèrra Mondiala.
- Los actors deurián èsser tractats coma bestiam. [3]
- La durada d'un filme ne deuriá èsser directament ligada a la capacitat de la veissiga umana.
- Per ieu lo cinèma son quatre cents fautuèlhs que los me devi emplenar.
- Fins que lo marit se n'aja pas entendudas totas las paraulas que la siá molhèr non diguèt, ne serà pas jamai maridat de verai.
- Çò que mai me n'espanta? Los mainadòts.
- Per ne redolar a l'azard, cal èsser sol. Tre que ne sèm dos, se n'anam sempre endacòm.
- Tot çò qu'es dich e non mostrat es perdut per l'espectator.
- Li ne demandar a un òme que conta d'istòrias de ne téner compte de çò versemblant me ne sembla tan ridicul coma li ne demandar a un pintor figuratiu de representar las causas amb exactitud.
Filmografia[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Aliatge
Un aliatge es una mèscla omogenèa de dos o maites elements, qu'al mens un deu èsser un metal. Lo compausat resultant presenta de propietats fòrça diferentas d'aqueles dels elements constitutius quand èran separats, e de vegadas basta d'apondre una fòrça pichona quantitat d'un element per que se realizen. La tecnica de l'aliatge s'utiliza per melhorar qualques propietats dels metals purs, coma la resisténcia mecanica, la duretat o la resisténcia a la corrosion. Atal, l'acièr es fòrça mai dur que lo fèrre, a que s'apond de carbòni. Mas, de propietats fisicas coma la densitat, la reactivitat, lo modul elàstic o la conductivitat termica e electrica de l'aliatge diferéncian gaire d'aquelas dels elements primaris. D'entre los aliatges comuns i a lo laton, fach amb de coire e zinc, o lo bronze, fach amb de coire e d'estam.
Lo aliatges se forman mai sovent per la fusion dels seus compausants e aprèp la mèscla se solidifica.
Existís, en mai, un metòde de produccion d'aliatges nomenat aliatge mecanic que se basa sul trissatge dels compausents meses ensebles. Lo material es somes a una seriá de moviments e de friccions que provòcan la formacion de dissolucions solidas deguda, entre autres, a la reduccion de la talha dels seu cristals.
Somari
Solucion silida[modificar | modificar la font]
De biais analòg a las solucions liquidas, tanben exitís de solucions solidas metallicas que son formadas per una matritz d'atòms (solvent) qu'inclusís, en posicion de substitucion o intersticiala, d'autres atòms d'un segon element (solutat). La quantitat maximala de solutat que pòt èsser present al solvent en condicions d'equilibri es çò que se nomena solubilitat.
Per qu'un element metallic aga una solubilitat elevada a la malhum cristallin d'un autre metal cal la concurréncia de qualques condicions (las règles d'Hume-Rothery):
- Lo radi atòmic del solutat pòt pas diferir mai del 15% d'aquel del solvent.
- L'estructura cristallina dels dos elements deu èsser similar, melhor se son identics.
- L'electronegativitat deu èsser la meteissa pels dos elements o lo mai similar possible. Se la diferéncia es tròp granda, los metals tendon a formar de compausats intermetallics e non de solucions salidas.
- La valencia del solutat e solvent deu èsser lo mai similar possible. La mai granda solubilitat se fa quand ambedoas an la meteissa valéncia. Los metals amb una valéncia pichona tendon a dissòlvre los metals amb una valéncia superiora.
Tipes d'aliatges segons las seunas propietats[modificar | modificar la font]
- Aliatge dur: Se dich de l'aliatge de duretat fòrça elevada utilitzat. Son aliatges especialament adaptat a al talha dels metals, per de matrials e per de pèças que demandan una granda resisténcia a l'abrasion mecanica.Per exemples son: los acièrs rapids, los aliatges nomenats Stellite a basa de cobalt, cròme e tungstèn, e los carburs aglomerats, constituits subretot per de carbur de tungstèn (amb addicions de carbur de titani, de tantal e de niòbi) aglomerat amb de cobalt.
- Aliatge fusible: se dich de l'aliatge de punt de fusion fòça bas (denominacion sovent aplicada als aliatges que se fondan jos 230 °C). Son subretot aplicats en fusibles, per la creacion de mòtles, fondaria, entre d'autre. Coma principals compausents i a: lo bismut, lo plomb, l'estam e lo cadmi.
- Aliatge refractari: A diferéncia del precedent, l'aliatge refractari pòt èsser utilizat a de temperaturas elevadas (de l'òrdre de 900 °C o mai).
- Antifriccion: Se dich dels aliatges destinats a d'aplicacions que cal de resisténcia la friccion. Per aquela aplicacion abutualament durs, per reduire la friccion, plastics, per minimizar l'eventualitat de la rompadura del sistema mecànic, e devon mantenir una bona conductibilitat termica
Exemples d'aliatges[modificar | modificar la font]
Aliatges de coire[modificar | modificar la font]
- Bronze : coire + estam
- Laton : coire + zinc
- Billon : coire + argent; utilizat per frapar la pèça de moneda dins las epòcas de raretat de metals nòbles o de devaluacion monetària.
Aliatges de fèrre[modificar | modificar la font]
- Fonda : fèrre + carbòni (de 2,1% a 6.7% de carbòni)
- Acièr : fèrre + carbòni (mens de 2,1% de carbòni)
- Acièr inoxidable : fèrre + niquèl + cròme, e a vegadas molibdèn o vanadi
Altres aliatges[modificar | modificar la font]
- Aur nordic: coire, alumini, zinc e estam segon las proporcions seguentas: Cu89Al5Zn5Sn1.
- Aliatge de plomb e estam : utilizat per la sòudadura de compausents en electronica.
- Amalgama: mercuri + un altre metal, per exemple aur, coire, cadmi, eca.
- Argentan o argent alemand o maillechort o alpaca: coire + zinc + niquèl
- Metal de Babbitt: estam o plomb + antimòni
- Peltre: estam + coire (+ plomb + antimòni)
- Zamak: zinc + alumini + magnesi + coire
Referencias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)William Callister, Introducción a la ciencia e ingeniería de los materiales, vol. I


text:
1814
Aquesta pagina concernís l'an 1814 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 10 d'abril - Batalha de Tolosa entre l'armada francesa e las tropas del Duc de Wellington.
França[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - Batalha de Montereau.
- 31 de març - París es ocupada per de tropas ostilas a Napoleon.
- 11 d'abril - Napoleon Bonaparte es obligat d'abdicar al Castèl de Fontainebleau, e de s'exiliar a l'illa d'Elba per la signatura del Tractat de Fontainebleau de 1814.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Danemarc cedís Norvègia a Suècia. Danemarc consèrva las Illas Feròe, Islàndia e Groenlàndia, ancianas possessions norvegianas.
- 22 de març - Ferrand VII tòrna en Espanha dempuèi l'exili.
- 29 d'abril - En la Guèrra d'Independéncia Espanhòla los franceses se retiran de Barcelona.
- 17 de mai - Crestian Federic es elegit rei de Norvègia, acte qu'aquel país s'autoproclamat monarquia constitucionala independenta.
- 1 d'octobre - Comença lo Congrès de Viena, après la desbranda de Napoleon.
Mond[modificar | modificar la font]
- 11 de setembre, Guèrra de 1812: A la Batalha de Plattsburgh un esquadron nòrd-american comandat per Thomas MacDonough derròta un esquadron britanic.
- 24 de decembre: Anglatèrra e los Estats Units signan lo Tractat de Gant, en establint una "patz perpètua" e en metent fin a la Guèrra de 1812.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Pierre Simon Laplace desvolopa un assag filosofic sus las probabilitats.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
En Indonesia, descubèrta dei vestigis dei temples dau Plan de Dieng e dau temple de Borobudur per de soudats britanics. Edificis majors de l'art religiós javanés dei sègles VIII e IX, foguèron desgatjats e explorats per de missions scientificas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 30 de mai - Mikhaïl Bakunin, anarquista rus (m. 1876)
- 13 d'agost - Anders Jonas Ångström, fisician suedés (m. 1874)
- 24 d'octobre - Rafael Carrera y Turcios, president de Guatemala (m. 1865)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Johann Gottlieb Fichte, filosòf alemand (n. 1762)
- 2 de decembre - Marqués de Sade, filosòf e escrivan provençal (n. 1740)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo zinc (de l'alemand zink) es un element quimic metallic de simbòl Zn e de numèro atomic 30. Es un metal de transicion, lo primièr del grop 12 de la taula periodica. Lo zinc es quimicament similar al magnesi, pr'amor que son ion a una talha similària e son unic estat d'oxidacion comun es +2. Zinc es lo 24en element mai abondant de l'escòrça terrèstra e ten cinc isotòps estables. La mena de zinc mai esplechada es l'esfalerita, o sulfur de zinc; los despaus esplechables pus grands es tròban en Austràlia, Canadà e als Estats Units.


text:
Preïstòria de China
Lo territòri qu'ocupa a l'ora d'ara la Republica Populara de China es estat poblat dempuèi fa miles d'ans. S'es trobat de rèstes de homínidos que constituisson los ancessors pus alunhats de l'òme. En fach, per fòrça expèrts es cada còp mai clar qu'aqueste poguèt èsser òm de los scenaris, amassa amb Africa, ont sorgiguèt la civilizacion umana. O demòstran aital los rèstes trobats pertenecientes a l'òme de Renzidong, de fa mai de dos milions d'ans; l'òme de Yuanmou de fa un milion sèt cents mila ans; l'òme de Nihewan de fa un milion cinc cents mila ans; l'òme de Lantian de fa unes sièis cents mila ans; l'òme de Nanjing de fa mièg milion d'ans o l'òme de Pequin, lo mai conegut de totes eles, ja que quand se descobriguèt en 1929 s'identifiquèt coma l'"eslabón perdut" de l'evolucion umana. Sorgirián mai tard d'autras culturas, coma lo òme de Dali, que visquèt en Yunnan fa entre 230 000 e 180 000 ans; l'òme de Maba en Cantón; l'òme de Fujian de fa aperaquí 200 000 ans o l'òme de Dingcun, dins la província de Shanxi, de fa aperaquí 100 000 ans. L'homo sapiens apareis fa aperaquí 40 000 ans. L'òme de la cavèrna superiora, trobat en Zhoukoudian, visquèt fa 18 000 ans e revèla un gra d'evolucion de màger complexitat respecto a d'autras culturas del sud del país. Fa aperaquí 10 000 ans comença de cultivar de ris dins lo riu de Yangzi e pauc après mijo dins la província de Henan. En lo VIII milenio adC las culturas de la zòna de la val del riu Jaune venguèron sedentàrias. Un milenio començariá après la domesticacion d'animals. Es lo començament de çò que coneissèm a l'ora d'ara coma civilizacion chinesa, los primièrs vestigis de la civilizacion an qu'acabariá en assimilant en màger o mendre mesura las autras culturas sorgidas dins lo sud e l'oèst del país.
Entre lo VII e VI milenio adC sorgisson las primièras civilizacions neoliticas, Peilikan e Cishan, precursoras de la cultura de Yangshao, que s'estendriá per las actualas províncias de Gansu e Shaanxi, entre lo V milenio adC e lo III milenio adC. Foguèt la primièra en abastar un grand airal. Son caracteristics los sieus objèctes en ceramica pintada, amb d'inscripcions que poirián èsser lo començament dels caractèrs chineses d'escritura. Una cultura semblabla es la de majiayao, desvolopada en Gansu e Qinghai. Contemporáneamente a la de Yangshao sorgisson d'autras culturas: dins lo dèlta del riu de Yangzi la de Hemudu entre los ans 5000 e 3000 adC e pus tard la de Liangzhu, considerada la siá eretièira; la de Hongshan, entre los ans 4000 e 2500 adC, en l'actuala region de Mongolia Interiora e que s'estend mai tard per las actualas Hebei e Liaoning, que fabrica amuletos de jade e presenta un grand desvolopament de los rituales funerarios; la de Dadiwan, en Gansu e la de Dawenkou. De totas aquestas culturas subreviurián sonque las de Yangshao, Dawenkou e Hongshan, que se fusionarían en la cultura de Longshan, començament de l'unitat territoriala e politica de Plana de lo Nòrd de China. En aqueste substrat cultural sorgisson las figuras semilegendàrias de l'Emperaire Jaune e dels tres augustes e cinc emperaires, lo darrièr que, Yu, ne fondariá la dinastia Xia, en entrant aital Chinesa en la siá epòca istorica.


text:
Pression atmosferica
La pression atmosferica es la pression presenta en cada ponch de l'atmosfèra terrèstra. Dins la màger part dei cas la pression atmosferica es equivalenta a la pression idrostatica exercida per lo pes de l'aire present au dessús dau ponch de mesura.
Lei zonas de bassa pression an una massa atmosferica netament mens importanta au dessús d'elei, e inversament lei zonas d'auta pression an una massa atmosferica superiora. Parierament, la pression demenís quand l'altitud aumenta.
Au nivèu de la mar lo volum d'una colomna d'aire de la seccion d'1 cm2 a un pes d'aperaquí 1,03 kg. Per ansin, una colomna d'aire que sa seccion es d'1 m2 pesa aproximativament 10,3 t.
La pression atmosferica varia tanben en foncion de la latitud, de la temperatura e de la quantitat de vapor d'aiga contenguda dins l'atmosfèra.
Pression normala[modificar | modificar la font]
La pression atmosferica normala, o estandard, es aquela que se mesura a la latitud de 45°, au nivèu de la mar e a una temperatura de 15 °C; correspònde a una colomna de mercuri de 760 mm d'autor. Dins leis autreis unitats de mesura correspònde a:
Ambé la difusion de l'usança dau Sistèma Internacionau d'Unitats, comprés dins lo domeni meteorologic, la pression atmosferica se mesura en ectopascals (centenaus de pascals), unitat qu'a per simbòl hPa. Estent que 1013,25 mbar = 101 325 Pa = 1013,25 hPa, l'ectopascal e lo millibar son doas unitats equivalentas.


text:
Aquesta lista es la « dels païses o estats independents reconeguts per la comunautat internacionala al primièr de genièr de 2004 » [1]. A l'excepcion del Vatican (o Santa Ses), aqueles païses son los 191 membres de l'Organizacion de las Nacions Unidas.
Las denominacions dels païses son estadas compiladas a partir dels documents seguents :
Abcazia, l’Ossetia del Sud, Chechenia, Pontland e Somaliland se son declarats Estats independents mas son pas estats reconeguts coma tals per la comunautat internacionala.
Jos aquesta rubrica se tròban los territòris que tròban pas de plaça dins las autras rubricas, respondon pas als critèris de la Convencion de Montevideo. Mas an una istòria pròpria, un govèrn actiu o en exili, un drapèl e de frontièras conegudas.
Aquesta lista es pas exaustiva, dona d'exemples e se pòt completar.


text:
Conhet
Lo conhet (var. cunhet) es una maquina simpla que consistís en una pèça de fusta o de metau acabada en angle dièdre fòrça agut. Tecnicament, se pòt assimilar an un doble plan inclinat portatiu. Sèrv per fendre o devesir de còrs solids, per n'ajustar o ne sarrar un amb un autre, per lei cotar, o per emplir una fendascla o un vuege.
Lo foncionament dau conhet respònd au meteis principi qu'aqueu dau plan inclinat. En se desplaçant dins la direccion de son extremitat amolada, lo conhet congrea de grandei fòrças en sens perpendicular a la direccion dau movement. S'utiliza aquestei fòrças per separar d'objèctes, o per generar una friccion e solidarizar lo conhet ais objèctes qu'es en contacte amb elei.
Tot instrument talhant o ponchut (destrau, cotèu, cisèus, clavèu per exemple) pòt èsser considerat coma un conhet.
Gasanh mecanic[modificar | modificar la font]
Lo gasanh mecanic G d'un conhet es lo quocient de la longor L de la fàcia inclinada per la largor dau conhet. La formula s'escriu:
Per exemple, un conhet de 10 cm de lòng e 2 cm de larg a un gasanh mecanic de 5. Au mai l'angle dau conhet es agut, au mai lo gasanh mecanic es grand.


text:
Sucre (Bolívia)
Sucre es la capitala constitucionala de Bolívia. Sa populacion èra de 193 873 abitants en 2001.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila foguèt fondada en 1539 pel capitani Pedro de Anzures, marqués de Campo Redondo, jol nom de Charcas, en referéncia al pòble Charcas, que viviá en aquela region. La siá altitud mejana es de 2780 mètres. Istoricament, es coneguda coma Charcas, L'Argent o Chuquisaca. Al sègle XVIII, la vila pren lo nom de La Plata per la siá riquesa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Población para el año 2010. Accessat l'8 de decembre de 2012


text:
Categoria:Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia
Pàgines a la categoria «Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia»
Les següents 10 pàgines són dins d'aquesta categoria, d'un total de 10.
E
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1964
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1968
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1973
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1978
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1983
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1988
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1993
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 2008
- Eleccions regionals de Friül-Venècia Júlia de 1998


text:
Cercle polar
Los dos cercles polars son los parallèls de las regions polaras al delà de qu'existís almens una jornada ont lo solelh se lèva pas en ivèrn, e trescòla pas en estiu. Lor latitud, nòrd o sud, egala l'angle d'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'axe celèst (o l'angle d'enclinason de l'eqüator a respièch de l'ecliptica). Lor distància angulara als pòls es de 23° 26' (la meteissa distància angulara separa los tropics de l'eqüator).
Lo cercle polar artic travèrsa la peninsula Escandinava (Finlàndia, Suècia e Norvègia), Islàndia, Groenlàndia, lo nòrd del continent american (Canadà e Alaska, Estats Units d'America) e lo nòrd de la Russia.
Lo cercle polar antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica.


text:
Bioquimia
La bioquimia qu'ei la disciplina que estúdia las reaccions quimicas qui s'encadenan au dehens de las cellulas vivas. Aquesta disciplina que's divideish en sosdisciplinas com l'energetica, l'enzimologia e lo metabolisme. L'energetica qu'estúdia los escambis energetics ; l'enzimologia qu'estúdia los enzimes, qui son proteïnas catalizairas (mercés a la loas formas) qui facilitan e acceleran l'anar d'ua reaccion quimica. A despart deu hèit que las coneishenças generalas en quimia (mei que mei de la quimia organica, mes tanben de la quimia generala o minerala) que son emplegadas en bioquimia, las moleculas deu monde viu qui interèssan mei que lo bioquimista que son : los acids nucleïcs, las proteïnas, los glucids (sucres) e los lipids (com la grèisha). De solide, l'estudi de la bioquimia e lo de la citologia (estudi de la cellula viva) que son directament ligats puish que la bioquimia ; totun, enter aquestas duas disciplinas la bioquimia supramoleculara qu'estúdia los organites cellulars formats per amassada (aperadas polimèrs) de moleculas estudiadas per la bioquimia.


text:
Rouxmesnil-Bouteilles
Rouxmesnil-Bouteilles es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouxmesnil-Botelhas a situat sul marge esquèrre de la Arcas, a 3 km de Arcas-la-Batalha, a 3 km de Dièpa, a 7 km de Offranville, a 15 km de Longueville-sus-Serra e a 17 km de Bacqueville-en-Caux.
Es desservie per la parca de Dièpa situada a 2 km.
Rouxmesnil-Bouteilles est située sur la rive gauche de l'Arques, à 3 km d'Arques-la-Bataille, à 3 km de Dieppe, à 7 km d'Offranville, à 15 km de Longueville-sur-Scie et à 17 km de Bacqueville-en-Caux.
Elle est desservie par la gare de Dieppe située à 2 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XII, Richard Cœur de Leon, cedís la distincion de Botelhas, las tèrras e las salines, a Gautier de Coutances, archevêque de Roan.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit divèrses bombardements ne Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)..
Au Sègle XII, Richard Cœur de Lion, cède la seigneurie de Bouteilles, les terres et les salines, à Gautier de Coutances, archevêque de Rouen.
Durant la Seconde Guerre mondiale, le village a subi plusieurs bombardements en Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)..


text:
Linha Llobregat-Anoia
La Linha Llobregat-Anoia se compausa d'un ensems de suburbans, de regionals e d'una linha de mètro, espleitats pels Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya, proprietat de la Generalitat de Catalonha.
Aquelas linhas an una largor de via d'un mètre, e an pres per aquò lo subrenom de carrilet, e un sistèma d'alimentacion per catenària. Abitualament los trens son formats de tres veituras de passatgièrs, amb lo central amb una zòna de tèrra bassa e de pòrtas accessiblas per las personas de mobilitat redusida.


text:
Palestina (omonimia)
Palestina pòt designar:
- la region de Palestina (istorica), un territòri en riba sud-orientala de la Mar Mediterranèa.
- l'Autoritat Nacionala Palestiniana, que gerís d'un biais autonòm dempuèi 1993 una part dels Territòris Palestinians revendicats politicament per las populacions aràbias (al costat de l'estat d'Israèl).
- lo Mandat Britanic de Palestina (de 1920 a 1948).
- la província romana de Siria Palestina (vejatz Judèa)
- la Tèrra de Canaan (millenni II abC).
- la franja mediterranèa ont se trobavan las cinc vilas dels filistèus: Gaza, Ashdod, Ashkelon, Eqron e Gat.


text:
Simmac (papa)
Simmac (vèrs 450 - 19 de julhet de 514) foguèt lo 51en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de novembre de 498 au 19 de julhet de 514. Succediguèt a Anastasi II (496-498) e foguèt remplaçat per Ormisdas (514-523). Son pontificat foguèt marcat per un esquisma grèu.
Origina de Sardenha, foguèt elegit per la majoritat dau clergat per succedir a Anastasi II. Pasmens, deguèt faciar l'eleccion d'un antipapa dich Laurenç elegit per la minoritat favorabla a un raprochament ambé la Glèisa Bizantina per reglar la crisi acomençada en 484 sota Fèlix III. Lei dos camps s'acordèron sus un arbitratge dau rèi deis Ostrogòts Teodoric lo Grand. Una tièra d'intrigas e de complòts (accusacion de corrupcion, d'usatges marrits dei bens de la Glèisa...) obliguèron Simmac de se retirar dins Roma ambé sei partisans. Uneis evesques e caps crestians refusèron alora de comuniar amb elei e Laurenç poguèt ocupar unei glèisas romanas de 501 a 506. Unei sinòdis foguèron organizats per assaiar de jutjar lo papa mai foguèron blocats per lei violéncias dei doas faccions. La crisi se reglèt finalament gràcias a l'activitat diplomatica dei partisans de Simmac que capitèron de li raliar lo sostèn de Teodoric. En 506, lo rèi ordonèt d'expulsar lei partisans de Laurenç dei glèisas de Roma.
Durant son pontificat, Simmac s'ocupèt tanben de bastir d'abitacions per lei paures, de restaurar unei glèisas de Roma e de bastir la premiera residéncia papala sus la còla de Vatican. Enfin, excomuniquèt l'emperaire d'Orient Anastasi Ièr sospichat de monotelisme.


text:
Orbita
En fisica, l'orbita es lo camin qu'un objècte percorrís dins l'espaci a l'entorn d'un autre objècte, jos l'influéncia d'una fòrça centripeta. En particular, especialament dins las sciéncias de l'espaci (astronomia, astrofisica e astronautica), se referís als camins percorreguts pels còrs celèstes jos influéncia de la gravitat.
Dos còrs en atraccion gravitacionala mutuala descrivon d'orbitas ellipticas, parabolicas o iperbolicas seguent las leis de Kepler, que se pòdon derivar de la lei de la gravitacion de Newton.
Somari
Forma de l'orbita[modificar | modificar la font]
La majoritat dels còrs celèstes seguisson una orbita a l'entorn d'un autre còrs fòrça mai massís. En primièra aproximacion, se pòt considerar que los còrs en orbita se tròban somés unicament a la gravitat del còrs a l'entorn d'aquela orbita. En aquela situacion, l'orbita pren la forma d'una corba conica (es a dire una ellipsa, una parabòla o una iperbòla), situant lo còrs massís en un dels fòcus de la corba.
Aquò es una consequéncia matematica del fach que l'atraccion gravitacionala entre dos còrs es proporcionala a l'invèrs del carrat de la distància que los separa.
Lo fach de presentar una o l'autra d'aquelas formas depend de l'energia orbitala especifica del còrs en orbita. Aquela quantitat representa l'energia mecanica per unitat de massa del còrs (es a dire, la soma de son energia cinetica e son energia potenciala). L'energia orbitala es constanta pendent tota l'orbita e s'exprimís coma:
Ont:
- K es l'energia orbitala
- V es la velocitat del còrs en orbita (en modul)
- µ es la constanta gravitacionala del còrs massís a l'entorn d'aquel aqueste es orbita. Es egal al produch de la constanta gravitacionala universala (G) amb la massa d'aquel còrs (M), çò es:
- Dins lo cas de la Tèrra µ val 398 600 km3/s2
- e r es la distància entre los dos còrs
La forma de l'orbita es determinada per l'energia orbitala. Se l'energia orbitala es negativa (K   0) l'orbita serà iperbolica.
Dins lo Sistèma Solar l'immensa majoritat dels còrs seguisson d'orbitas ellipticas. Pasmens qualques uns seguisson d'orbitas iperbolicas e dins aquel cas son de cometas o de sondas artificialas. Las orbitas parabolicas constituisson un cas limit e que solament existisson teoricament. En realitat, un còrs en orbita parabolica seriá somés a de perturbacions que faràn que l'orbita vendriá elliptica o iperbolica.
Orbita elliptica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es negativa, l'orbita pren la forma d'una ellipsa, amb lo còrs massís situat en un de sos fòcus. Perque es una corba tancada, lo movement d'un còrs en una orbita elliptica es periodic. Lo temps que lo còrs en orbita met per recórrer l'orbita completa se nomena periòde de revolucion o periòde de l'orbita. Es definit per l'expression seguenta:
ont a es lo semiaxe major de l'orbita. Dos autres paramètres importants per aquel tipe d'orbita son lo rai de l'apoapsida e lo rai del periapsida:
- lo rai de l'apoapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt mai alunhat de l'orbita:
- lo rai de la periapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt pus prèp de l'orbita:
ont e es l'excentricitat de l'orbita.
Las orbitas circularas (en forma de cercle) son un tipe particular d'orbitas ellipticas amb excentricitat nulla (e = 0).
Orbita parabolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es nulla, l'orbita pren la forma d'una parabòla, amb lo còrs massís situat al fòcus d'aquela. Se tracta d'una orbita dobèrta, lo còrs en orbita tend a s'alunhar infinidament del còrs central. En aquel tipe d'orbita, lo fach d'aver una energia orbitala nulla se tradusís per un movement del còrs en orbita totjorn a la velocitat d'escapament correspondent a la posicion ont se tròba. Una autra interpretacion d'aquel fach es que lo còrs aura una velocitat nulla en aténher l'infinit.
La forma d'una orbita parabolica se tròba perfèitament definida amb pasmens d'un paramètre, lo rai de la periapsida rp. La velocitat del còrs ont que siá sus una orbita parabolica es de calcul aisit:
Orbita iperbolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es positiva, l'orbita pren la forma d'una iperbòla, amb lo còrs massís situat en un dels fòcus d'aquela. Dins lo cas de l'orbita parabolica, se tracta d'una orbita dobèrta, ont lo còrs orbital s'alunha infinidament del còrs central. A diferéncia d'aquesta, pasmens, lo còrs orbital se mòu totjorn a una velocitat superiora a la velocitat d'escapament. La velocitat tanpauc s'anulla a l'infinit, mas que tend a la valor seguenta:
Del meteis biais que las orbitas ellipticas, las orbitas iperbolicas presentan un certan semiaxe major (a) e una certana excentricitat (e). Per aquel tipe d'orbita, los paramètres seguents son importants:
- lo rai de la periapsida, la distància entre lo còrs massís a l'entorn del qual orbitan e lo punt de l'orbita que li es pus prèp. Se tròba amb l'expression seguenta:
- l'angle de divergéncia, l'angle que pren la trajectòria en s'alunhar del còrs central. S'exprimís atal:
Determinacion de l'orbita[modificar | modificar la font]
En astronomia e astronautica, un dels problèmas principals en practica d'aquelas sciéncias es de conéisser precisament l'orbita del còrs que s'estúdia. La coneissença de l'orbita es necessària per determinar la posicion presenta e futura del còrs, e atal de lo poder trobar entre l'infinitat d'objèctes presents sus l'esfèra celèsta. Tanben balha d'informacions sus la natura de l'objècte e la region de l'espaci d'ont ven. En astronautica, l'orbita del satellit artificial o sonda interplanetària es un dels paramètres importants d'una mission espaciala.
La posicion d'un còrs sus una orbita elliptica (lo tipe pus comun) es perfèitament determinada per sièis quantitats nomenadas elements orbitals. Aquelas quantitats definisson la forma de l'ellipsa e sa posicion e orientacion dins l'espaci segon un sistèma de referéncia qu'a per origina lo centre del còrs central. Per exemple, los elements orbitals d'un còrs qu'orbita a l'entorn del Solelh seràn definits a partir del centre del Solelh.
Los elements orbitals d'una orbita elliptica son:
- lo semiaxe major (a): definís la grandor de l'ellipsa.
- l'excentricitat (e): definís la forma de l'ellipsa.
- l'enclinason (i): se definís coma l'angle entre lo plan de l'ellipsa e un plan definit pel sistèma de referéncia. En cas d'orbitas a l'entorn del Solelh s'utiliza lo plan de l'ecliptica com referéncia, alara que per las orbitas a l'entorn d'una planeta se pren l'eqüator celèst d'aquela.
- la longitud del nos ascendent (Ω): se definís coma l'angle entre lo nos ascendent de l'orbita e lo meridian de referéncia definit pel punt vernal.
- l'argument del periapsida (w): se definís coma l'angle, mesurat dins lo plan de l'orbita, entre lo nos ascendent e lo periapsida.
- l'anomalia mejana (M): representa la posicion dins l'orbita del còrs a respièch de la periapsida e correspond a la fraccion del periòde orbital percorrit dempuèi lo darrièr passatge pel periapsida, exprimida coma angle.
Istoricament, l'unic biais de determinar l'orbita d'un còrs celèst èra de mesurar son movement a respièch de las estelas fixas. Lo temps necessari deu èsser pro long per que lo còrs se mòga d'un biais sufisent subre la copòla celèsta e que se pòsca acumular pro de mesuras per determinar sos elements orbitals. Atal, d'ont mai s'acumula de mesuras, d'ont mai serà precisa l'estimacion de l'orbita. Aquela tasca, pasmens, pòt èsser complicada pels còrs alunhats, qu'abitualament se mòvon a de velocitats aparentas fòrça flacas, e en consequéncia, se pòt passar un certan temps entre sa descobèrta e la determinacion de son orbita.
Lo progrès tecnologic contribuiguèt a melhorar la coneissença de las orbitas dels còrs celèstes. D'en primièr, se pòt utilizar dels còrs artificials l'efècte Doppler de sas emissions de ràdio per poder conéisser la velocitat radiala de l'objècte a respièch de la Tèrra, informacion que facilita fòrça la determinacion de l'orbita. Encara, pels satellits artificials en orbita bassa se pòt utilizar de mejans de radiolocalizacion precís per conéisser l'orbita del satellit (per exemple lo GPS). Pels còrs naturals prèps, s'utiliza los sistèmas de deteccion per ondas ràdio (Radar) o de lutz (Lidar) per mesurar las orbitas. Lo cas pus conegut es la mesura de l'orbita de la luna per lasèr gràcias als miralhs que los astronautas del programa Apollo daissèron de las missions lunaras.
Perturbacions orbitalas[modificar | modificar la font]
Cal pas oblidar que l'orbita d'un còrs se pòt pas conéisser amb una precision infinida. De considerar l'orbita coma elliptica e de calcular sos elements orbitals es una aproximacion valida dins la majoritat dels cas, mas sèm a oblidar que l'atraccion gravitacionala del còrs central es pas l'unica fòrça qu'agís subre lo còrs en orbita. Las autras fòrças (nomenadas perturbacions) modifican la forma de l'orbita, del biais que la pòt far apartenir a una de las tres autras categorias (ellipsa, parabòla o iperbòla).
En partida perque la fòrça de las perturbacions se coneis pas perfèitament, en partida perque lo movement orbital pòt èsser fòrça complèxe, la posicion futura del còrs en orbita se pòt pas predire amb exactitud a tèrme long. Aquò s'aplica subretot pels còrs pichons (asteroïdes, cometas, satellits artificials) qu'an mens d'inèrcia se veson pus afectats per las perturbacions.
La natura de las divèrsas perturbacions pòt èsser fòrça variada:
- La gravitat d'autres còrs celèstes: es la perturbacion dominanta dins lo Sistèma Solar, ont la gravitat de las planetas influéncia l'orbita a l'entorn del Solelh dels còrs pichons e de las quitas planetas entre elas. Lo movement de dos còrs jos l'influéncia de la gravitat mutuala es de bon predire, mas lo movement mutual de tres còrs o mai es un problèma matematic sens solucion « exacta ». Dins lo cas del Sistèma Solar, la posicion dels còrs se pòt pas predire amb exactitud.
- La friccion atmosferica: afècta los còrs en orbita prèpa de l'entorn de planetas. Lo fregament demenís l'energia de l'orbita, mermant son rai fins que lo còrs en orbita acabe precipitat contra la superficia del còrs central.
- La forma del còrs central: pels satellits qu'orbitan prèp del còrs central, lo fach qu'aquel seguís pas una esfèra perfèita a per consequéncia l'irregularitat de son atraccion gravitacionala al long de l'orbita, deformant aquela.
- La pression de radiacion solara: confòrma a las leis de la mecanica qüantica, la mediacion solara (lutz las particulas) exercís una fòrça sufisenta per perturbar las orbitas dels còrs pichons.
Orbitas dels còrs naturals[modificar | modificar la font]
Dins lo Sistèma Solar, la majoritat dels còrs celèstes seguisson d'orbitas subretot ellipticas. L'excepcion principala son la cometas, que pòdon presentar d'orbitas ellipticas, quasi parabolicas o per lo mens iperbolicas. Cada tipe de còrs del Sistèma Solar (planeta, satellit, asteroïde,...) presentan d'orbitas caracteristicas:
- Orbitas de las planetas: las planetas seguisson a l'entorn del Solelh d'orbitas ellipticas de bassa excentricitat e enclinason, es a dire d'orbitas gaireben circularas e prèpas del plan de l'ecliptica. L'unica excepcion es Pluton, que presenta una orbita fòrça excentrica e enclinada. Mercuri a tanben una orbita enclinada (e = 0,21, i = 7°), seguida per Mart (e = 0,09) e Vènus amb una enclinason (i = 3,4°). Las planetas orbitan a l'entorn del Solelh a de distàncias entre 0,39 UA (Mercuri) e 49 UA (Pluton). Un autre punt important es que totas las planetas se mòvon en lo meteis sens a l'entorn del Solelh, en sens contrari de las agulhas del relòtge.
- Orbitas dels asteroïdes: los asteroïdes possedisson d'orbitas ellipticas, mas amb una granda diversitat de sos elements orbitals. Existisson d'asteroïdes de tot tipe d'enclinason, excentricitat e semiaxe major, mas la majoritat orbitan a l'interior de la cencha d'asteroïdes. En aquela region, situada entre las orbitas de Mart e Jupitèr (entre 2,1 e 3,3 ua) se concentra 90% dels asteroïdes del Sistèma Solar. Coma son de còrs en general pichons, sas orbitas se veson fòrça perturbadas per la gravitat de las planetas, subretot per aquela de Jupitèr. Un grope d'asteroïdes, los asteroïdes troians, partejan lor orbita amb aquela planeta e se tròban situats a las posicions d'equilibri constituidas pels punts de Lagrange L4 e L5 (a +60° e -60° d'anomalia).
- Orbitas dels satellits: los grands satellits naturals orbitan a l'entorn de las planetas en orbitas ellipticas, de forma aproximativament circulara e prèp del plan de l'eqüator de la planeta. Es lo cas dels grands satellits de las planetas exterioras (Jupitèr, Saturne, Uranus e Neptun). Mas existisson d'excepcions notablas. Las orbitas de la Luna e Triton (satellit de Neptun) son pus prèp del plan de l'ecliptica que del plan de l'eqüator del planeta. Aquel tanben presenta una orbita retrograda (movement en sens contrari a la rotacion del planeta), çò que fa pensar que Triton es un còrs capturat per la gravitat de Neptun posteriorament a sa formacion. Febe (satellit de Saturne) tanben a una orbita retrograda que se pensa deguda a la captura gravitacionala d'aquel còrs per Saturne. Per las planetas exterioras, se tròba comunament de satellits de pichona grandor que partejan la meteissa orbita e que se mantenon als punts de Lagrange (L4 e L5) respectius. Tanben se tròba sovent d'orbitas retrogradas. Lo satellit Caront es tan grand que forma una planeta dobla amb Pluton. Los dos astres orbitan a l'entorn del centre de las massas del sistèma que se tròba fòra de la superficia de Pluton.
- Orbitas de las cometas: las cometas son los unics còrs naturals que presentan los tres tipes d'orbita: elliptica, quasiparabolica e iperbolica. L'enclinason e l'excentricitat pòdon èsser de tot tipe, existís de cometas qu'an d'orbitas retrogradas, perpendicularas o prèp de l'ecliptica, fòrça e pauc excentricas, etc. Pasmens la majoritat presenta d'orbitas ellipticas, fòrt excentricas e de periòde long.
- Cometas de periòde cort: son de còrs que complisson una revolucion a l'entorn del solelh en mens de 200 ans. Serián originàrias de la cencha de Kuiper e qu'aqueriguèron amb orbitas fòrtament ellipticas a causa de tipes de perturbacion. La cometa Halley es lo representant mai conegut d'aquel grop de cometas, amb un periòde de 76 ans.
- Cometas de periòde long: son de cometas amb un periòde orbital de mai de 200 ans. Serián de còrs del nívol d'Oort qu'aqueriguèron orbitas que las precipitan dins lo Sistèma Solar interior. Un representant d'aquel grope es la cometa Hale-Bopp (periòde de 2380 ans aprox.), coneguda per son apròcha de 1997, una de las pus espectaclosas dels temps recents.
- Las orbitas de las cometas son unas de las mai imprevisiblas dels còrs naturals. A causa de que la fòrta excentricitat que las fa crosar las orbitas de las planetas majoras, permetent atal la possibilitat qu'ajatz d'encontres amb aquestas. Quand aquò se passa, los elements orbitals de la cometa pòdon cambiar considerablament (fins a cambiar lo tipe de l'orbita). Aquò se vei per lo fach qu'un nombre de cometas foguèron perdudas e descobèrtas de decennis après un encontre amb una planeta e que ne cambièt completament l'orbita.
- Lo pauc de cometas conegudas amb orbita iperbolica constituisson un cas excepcional, ja se tròban pas ligadas gravitacionalament amb lo Solelh e, en consequéncia, fan pas part del Sistèma Solar. Pasmens lo consensus general es de dire que son pas de còrs d'origina extrasolara. Se tractariá de cometas ordinàrias que foguèron perturbadas fòrtament per un encontre amb una planeta giganta, convertissent son orbita d'elliptica a iperbolica.
Orbitas de los còrs artificials[modificar | modificar la font]
Los divèrses enginhes que l'Òme lança dins l'espaci seguisson orbitas variadas e complèxas. Aquelas orbitas se causisson e se planifican amb fòrça suènh per que lo satellit o sonda artificiala pòsca complir sa mission. De fait, l'orbita de l'enginh es un dels paramètres pus importants que determina alara l'utilitat e la dificultat d'una mission espaciala. Una diferéncia importanta par rapòrt als còrs naturals es qu'aquelas pòdon cambiar activament son orbita o contrapesar las perturbacions orbitals gràcias a divèrses sistèmas de propulsion.
Del punt de vista de l'orbita, existisson dos grands gropes de còrs artificials dins l'Espaci: aqueles qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra (nomenats satellits artificials o simplament satellits) e aqueles qu'orbitan a l'entorn d'autres còrs del Sistèma Solar (nomenats sondas artificialas):
- Los satellits artificials qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra o fan en orbitas ellipticas generalament quasicircularas que son entresecament necessarias per complir la mission que lo es assignada. Per exemple, un satellit de difusion de television cal que se trobar sus una orbita geostacionària per que las antenas pòscan recebre lo senhal. L'orbita d'un satellit artificial sofrís de pauc de cambis lo long de sa vida utila. En general es la fusada lançaira que lo pausa sus las seuna orbita definitiva o en una orbita prèpa. Desempuèi lo satellit se limita a corregir l'efièit de las perturbacions orbitalas per se mantenir a l'orbita designada. Dins la majoritat dels cas, a la fin de sa vida utila lo satellit demòra en una orbita d'ont derivarà lentament a causa de las divèrsas perturbacions. Lo problèma creissent dels rebut espacials fa que i a tendéncia uèi a efectuar una operacion de sortida de l'orbita per qu'aquela pòsca èsser utilizada per autres satellits.
- Las sondas artificialas an una capacitat per cambiar d'orbita fòrça mai granda que los satellits artificials, çò que lor permet de realizar de viatges interplanetaris vertadièrs dins lo Sistèma Solar. Per se desplaçar de son punt de partida (la Tèrra) fins a sa destinacion se veson obligadas de realizar un nombre important de cambis d'orbita. Per exemple, una sonda a destinacion de Mart realiza lo viatge seguent quatre estapas amb de tipes d'orbita diferents:
- Fasa de sortida de l'influéncia terrèstra: lo lançaire daissa la sonda en una orbita terrèstra iperbolica que li permet de sortir del camp gravitacional terrèstre.
- Fasa eliocentrica: la sonda seguís naturalament una orbita a l'entorn del Solelh que la mena fins a l'entorn de sa destinacion (Mart en aquel exemple).
- Fasa d'arribada a Mart: l'orbita eliocentrica ven naturalament prèp de Mart una orbita iperbolica a l'entorn d'aquela planeta.
- Fasa de captura: Prèp del periastre de l'orbita iperbolica a l'entorn de Mart, la sonda utiliza son sistèma de propulsion per frenar e convertir l'orbita en elliptica. D'aquel biais demorarà ligada en permanéncia a la planeta e executarà sa mission.
- A tot moment pendent las quatre fasas la sonda corregís l'orbita per evitar l'efècte de las perturbacions e ajustar l'orbita d'un biais contrarotlat.
- Aquel exemple es significatiu per la majoritat de las sondas interplanetàrias, mas existisson fòrça variacions. Per exemple, fòrça sondas realizan pas la fasa de captura a l'entorn de sa destinacion, atal pòdon transmetre d'informacions durant lo brèu e unic encontre proporcionat per l'orbita iperbolica de la fasa d'arribada. La fasa eliocentrica pòt èsser fòrça longa e complicada, utilizant un certan nombre de vegadas la tecnica de l'assisténcia gravitacionala per arribar a la destinacion. Aquela tecnica consistís a utilizar de manièra contrarotlada la perturbacion orbitala per cambiar l'orbita sens aver d'utilizar lo combustible de la sonda amb l'encontra d'un planeta "intermediaria".


text:
Obelix e companhiá
Obelix e companhiá es la vint-e-tresena benda dessenhada de la seria d'Asterix lo gallés, de René Goscinny (scenari) e Albert Uderzo (dessenh), publicada en 1976 dins lo setmanièr francés "Le Nouvel Observateur" puèi publicada en libre en 1976. Lo títol en francés es : "Obélix et compagnie". La traduccion en occitan es de Cantalausa.
Istòria : Caiús Saugranús, un roman prepausa a Cesar de balhar lo lucritge als gallés : "Es plan simple Cesar : lo lucre, los escuts....Aquò òc, los aflaquirà, aquò los ocuparà, de ventremòis que ne farem". Espèra aital aflaquirà los gallés en crompant de men-hir a Obelix.


text:
Le Pecq
Le Pecq es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Pecq se situa en una sivella de la Seine, a 19 km a l'oèst de París, al pè del castèl de Sant-Germain-en-Laye.
Lo sieu territòri se repartís suls dos marges del fleuve e engloba una pichona isla, la isla Corbière. Es fòrtament urbanisé a l'excepcion de l'isla Corbière, protegida partiellement coma zòna de nidification d'ausèls migratoris. A totara de la segonda Guèrra mondiala, un establiment de bains foncionava sus aquela isla. Dos unes autres establiments ligats a l'aiga #èsser celèbras al Pecq : un spa en espetant las nombrosas fonts del tuc de St-Germain e una piscina n'aiga naturala de 100 m de longitud amb plajas de sable !
La municipalitat del Pecq es limitrophe de las municipalitats del Mesnil-lo-Rei (quartièr de Carrièras-jos-Bòsques) al nòrd, de Montesson al nòrd-es, del Vésinet a l'èst, de Croissy-sus-Seine al sud-es, del Pòrt-Marly al sud, de Marly-lo-Rei al sud-sud-es, de Mareil-Marly al sud-oèst e de Sant-Germain-en-Laye a l'oèst.
Las comunicacions an assegurat principalament per la expedís départementale 186 #que permet, sul marge esquèrre, de prene la rota nacionala 13 e la rota nacionala 186 al Pòrt-Marly e #que, en direccion de l'èst, del Vésinet e de Chatou, afranquís la Seine al pont del Pecq. Aquel pont bastit en 1963, a constituit d'arcs en acièr surbaissées en pausant sus doas pilas centralas en béton. Del costat oèst los culées an adornat d'estatuas en representant la Oise e la Seine. Aquelas estatuas an #èsser realizadas per René Letourneur #qu'a tanben sculpté de las œuvres pel licèu Jeanne de Albret de Sant-Germain-en-Laye.
Las autras vias de comunicacion importanta de la municipalitat son la expedís départementale 190 #que comença al pont del Pecq e permet d'accedir a Sant-Germain-en-Laye cap a l'oèst aital coma la expedís départementale 159 cap a Lo Mesnil-lo-Rei al nòrd e la expedís départementale 7 cap a Marly-lo-Rei al sud.
Al plànol ferroviaire, la municipalitat es desservie pel RER A a la estacion del Vésinet - Lo Pecq, los abitants de la part del Pecq, prèp de Marly-lo-Rei, pòdon retre's tanben a la parca d'aquela comuna.
La commune du Pecq se situe dans une boucle de la Seine, à 19 km à l'ouest de Paris, au pied du château de Saint-Germain-en-Laye.
Son territoire se répartit sur les deux rives du fleuve et englobe une petite île, l'île Corbière. Il est fortement urbanisé à l'exception de l'île Corbière, protégée partiellement comme zone de nidification d'oiseaux migrateurs. Jusqu'après la seconde Guerre mondiale, un établissement de bains fonctionnait sur cette île. Deux autres établissements liés à l'eau furent célèbres au Pecq : un spa exploitant les nombreuses sources de la colline de St-Germain et une piscine en eau naturelle de 100 m de long avec plages de sable !
La commune du Pecq est limitrophe des communes du Mesnil-le-Roi (quartier de Carrières-sous-Bois) au nord, de Montesson au nord-est, du Vésinet à l'est, de Croissy-sur-Seine au sud-est, du Port-Marly au sud, de Marly-le-Roi au sud-sud-est, de Mareil-Marly au sud-ouest et de Saint-Germain-en-Laye à l'ouest.
Les communications sont assurées principalement par la route départementale 186 qui permet, sur la rive gauche, de rejoindre la route nationale 13 et la route nationale 186 au Port-Marly et qui, en direction de l'est, du Vésinet et de Chatou, franchit la Seine au pont du Pecq. Ce pont construit en 1963, est constitué d'arches en acier surbaissées reposant sur deux piles centrales en béton. Du côté ouest les culées sont ornées de statues représentant l'Oise et la Seine. Ces statues ont été réalisées par René Letourneur qui a aussi sculpté des œuvres pour le lycée Jeanne d'Albret de Saint-Germain-en-Laye.
Les autres voies de communication importantes de la commune sont la route départementale 190 qui commence au pont du Pecq et permet d'accéder à Saint-Germain-en-Laye vers l'ouest ainsi que la route départementale 159 vers Le Mesnil-le-Roi au nord et la route départementale 7 vers Marly-le-Roi au sud.
Au plan ferroviaire, la commune est desservie par le RER A à la gare du Vésinet - Le Pecq, les habitants de la partie du Pecq, proche de Marly-le-Roi, peuvent se rendre aussi à la gare de cette commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es al Mièja Edat #qu'apareis l'existéncia del masatge caseriu de Aupec. Lo Pecq, tèrra de vignobles réputés, a mencionat per las primièras fes en una charte de Childebert III, rei de França, en 704.
En 1595, las autoritats de Henri IV ordonnèrent als abitants del Pecq de cedir al rei 18 a 20 arpents de tèrra, necessàrias pel bastiment dels jardins del Castèl Nòu de Sant-Germain. En compensation, #exemptar los Alpicois de la talha e de divèrsas taxas, privilègi #que #conservar fins a la Revolucion. Jos l'Ancian Regim, lo vilatge #conéisser qualques jorns de fèsta coma aqueles ont Louis XIII, de contunh Louis XIV, #escuélher de venir del Louvre a Sant-Germain per la Seine en manlevant la nef reiala.
En 1837, la primièra linha de camin de fèrre per viatgèr i aguèt inaugurat entre París e Lo Pecq : s'agís de la Linha Apòstas - Sant-Germain-en-Laye. A l'epòca, lo terminus de la linha se situa al pòrt del Pecq, sul marge drech de la Seine. Los locomotoras son n'efièch inhàbils d'afrontar la rampa necessària a la ascension del serral de Sant-Germain, #que domina lo fleuve de divèrsas desenas de mètres.
Louis XIV #nàisser al castèl de Sant-Germain-en-Laye. Es tan aicí coma se #refugiar lo rei Charles II de Angleterre quand #èsser exilé de lo sieu país. Lo Pecq, vilatge al amont de Sant-Germain-en-Laye èra doncas un passatge oligé pels nòbles, mas tanben per lo sieu continuament. Lo pòble #conéisser aital un essor comercial e los alpicois fasián fòrça la fèsta. Es en aquel meteis esperit que Lo Pecq #organizar, en 2005, una manifestacion festive en l'onor dels 1300 ans de la vila.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo Data|3|de
, Lo Pecq es durement tocat per un bombardement de la Royal Aire Força #qu'apuntava las fabricas Renault de Boulogne-Billancourt e #que #far 47 mòrts[1]. Lo odonyme « carrièra del 3-Mart-1942 » commémore aquel eveniment.
C'est au Moyen Âge qu'apparaît l'existence du hameau d'Aupec. Le Pecq, terre de vignobles réputés, est mentionné pour la première fois dans une charte de Childebert III, roi de France, en 704.
En 1595, les autorités de Henri IV ordonnèrent aux habitants du Pecq de céder au roi 18 à 20 arpents de terre, nécessaires pour la construction des jardins du Château Neuf de Saint-Germain. En compensation, il exempta les Alpicois de la taille et de diverses taxes, privilège qu'ils conservèrent jusqu'à la Révolution. Sous l'Ancien Régime, le village connut quelques jours de fête comme ceux où Louis XIII, puis Louis XIV, choisirent de venir du Louvre à Saint-Germain par la Seine en empruntant la nef royale.
En 1837, la première ligne de chemin de fer pour voyageur fut inaugurée entre Paris et Le Pecq : il s'agit de la Ligne Paris - Saint-Germain-en-Laye. À l'époque, le terminus de la ligne se situe au port du Pecq, sur la rive droite de la Seine. Les locomotives sont en effet incapables d'affronter la rampe nécessaire à l'ascension du coteau de Saint-Germain, qui domine le fleuve de plusieurs dizaines de mètres.
Louis XIV naquit au château de Saint-Germain-en-Laye. C'est aussi ici que se réfugia le roi Charles II d'Angleterre lorsqu'il fut exilé de son pays. Le Pecq, village à l'amont de Saint-Germain-en-Laye était donc un passage oligé pour les nobles, mais aussi pour leur suite. Le village connut ainsi un essor commercial et les alpicois faisaient beaucoup la fête. C'est dans ce même esprit que Le Pecq organisa, en 2005, une manifestation festive en l'honneur des 1300 ans de la ville.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., Le Pecq est durement touché par un bombardement de la Royal Air Force qui visait les usines Renault de Boulogne-Billancourt et qui fit 47 morts[2]. L'odonyme « rue du 3-Mars-1942 » commémore cet événement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ las-victimas-de detlos-quartièrs-bombardas-02-03-2002-2002860206.php Www.leparisien.fr Lo Pecq-sus-Seine : Aumenatge a las victimas dels quartièrs bombardats.
- ↑ www.leparisien.fr Le Pecq-sur-Seine : Hommage aux victimes des quartiers bombardés.