text:
Tretze dessèrts
La tradicion dei tretze dessèrts es una tradicion occitana que sòrt a taula per la fèsta de Nadau e per lei fèstas de Calendas en generau. Se pensa que se tracta d'una tradicion puslèu recenta espelida a la fin dau sègle XIX dins lo País Marselhés. Pasmens sembla que s'apieja sus d'elements anteriors atestats ja tre lo sègle XVII. Foguèt codificada puei pendent lo sègle XIX per lo Felibritge.
Lo nombre tretze simboliza lei dotze apòstols amb Jèsus. A mai s'a la debuta èra mai que mai presenta aquesta tradicion en Provença, se pòt trobar ara dins fòrça endrechs d'Occitània e mai en Catalonha. Sòrton tot bèu just après lo gròs sopar, lo repais dau reganhon de Nadau propriament dich.
Sa composicion pòt variar en foncion deis airaus e mai de còps dins lei familhas. Son en generau lei seguents:
- la pompa d'òli (o gibassier): pompa sucrada amb d'òli d'oliva e de zèst d'irange e de citron.
- lei mendicants (o tanben lei pachichòis) (lei nòses, leis avelanas, lei figas secas, leis ametlas e la pansarilha) que representan lei divèrs òrdres religiós catolics qu'an promés d'èsser paures.
- lei pomas.
- lei peras.
- lo verdau (un melon verd).
- lo nogat negre e lo blanc.
- lei sòrbas.
- de rasim.
De còps que i a s'i apond tanben:
- de mandarinas o d'aranges.
- de dàtils.
- de frucha confida a Ate, de calissons a Ais, de gansas a Arle...
- de codonhat (pasta de codonh) o d'autra frucha.
- de bunhas (en Cairàs), o de meravilhas, o d'aurelhetas...
De segur, per digerir melhor aquelei gromandariás, sovent se fan acompanhar de vin (en generau de vin cuech) o de cartagena


c: text/html

text:
Geografia de Còsta Rica
Geografia[modificar | modificar la font]
La Còsta Rica es gaire mai bèla que la Soïssa, los País Bas, o la region de Miègjorn-Pirenèus (50 700 km2) e pasmens a doas façadas marinas. Gausís amai d’una granda diversitat de si mitans naturaus. Una cadena volcanica centrala - (3432 m d’auçada a l'Irazú), esperlongada al nòrd-oèst per la cordilhèra de Guanacaste (2028 m d’auçada al Miravalles) e al sud-èst per la de Talamanca (3820 m d’auçada al Chirripo Grande), - forma ambé las planesas centralas l’ossamenta del país. Al nòrd e a l'èst d’aquessi relèus i a una plana alluviala boscada, mentre qu'a l’oèst altèrnan planas costièras e peninsulas (de Nicòya e d'Òsa).
Aquessi relèus e la varietat de l’ensoguilhament bailan una granda diversitat bioclimatica atanben. Lo pendís orientau es sovent asaigat per lis alisèus. Lo clima tropicau fòrça umide favoriza lo desvolopament dei mangròvas[1] sobre la còsta e de la seuva sempervirenta[2] per las planas. Après aquessas tèrras caldas (600-700 m), lo clima es mai temperat, de bèlas seuvas de chassanhs cobrisson li sòus roges fertils. Las tèrras «freidas» son al dessús de 2600 m: an de seuvas de resinós. Sobre las tèrras bassas del penjau pacific, la sason seca es pus marcada, la seuva tropicala dei fuelhas caducas laissa la plaça ai savanas per varachs.
Populacion[modificar | modificar la font]
Es formada a 80 % de creòles, descendents de colons espanhòus, e compòrta 3,5 milions de personas segon lo recensament de 1997. Visca principalament sobre las tèrras naltas del centre que an li sòus li milhors, e onde se situa la capitala San José. La quichada demografica dins lo Valle Central provòca de corrents migratòris vers las tèrras caldas. Chau dire que la mitat de la poblacion del país se concentra sobre mila quilometres carrats, l’equivalent d’un carrat de 31 quilometres e mieg de costat. Lo taus de creissença naturala demòra nalt (2 %), que la natalitat se manten quand la mortalitat es febla. Lo país es urbanizat a 49 %, e la poblacion gausís dins l'ensems d'un bon enquadrament medicau. La distribucion sectoriala de la poblacion evoluís lèu : atau la poblacion emplegada dins l'agricultura es passada de 48 % en 1970 a 28 % en 1993 al profieit di sectors segondari (24 %) e terciari (48 %) de l'economia. Lo nivèl d’alfabetizacion es nalt. Li tres quarts de la poblacion an la seguretat sociala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pteranodon ingens
Pteranodon ingens ( volador gegant ) èra un Pterosaure que visquec enter eth miei e eth finau deth cretacèu. Apertenguec ara familha des Pteranodontidae e plan d'ossi fogueren trapats en er estat nòrd-american de Kansas. Era longada des sues ales ere de 7 metres aperaqui.
Es prumèrs ossi fossils de pterosaure de Nòrd-America van éster descrits per Othniel Charles Marsh en 1871. Es ans 1870 e 1871 va descurbir quaques fossils en Smoky Hill River a Kansas. Enter aguesti un gran nhòc de material de pterosaure, includida era clusca. En comparason damb es ornithocherids anglesi, aguest pterosaure gegant non auie dents més auie ua cresta plan longa en eth final dera clusca, causa que heia qu'aguesti reptils semblèssen plan tondrals.
Pr'amor d'açò Marsh pensec necessari ja en 1876 de destriar es pterosaures americans deth cretacèu des sóns cosins anglesi. Creec eth nom Pteranodon (volador shens dents) pera eths e placec aguesti bèsties ena familha des Pteranodontidae ( per se ) damb un sub-orde tanben propi, es Pteranodontia. Includèt un aute genus aciua, Nictosaurus (reptil nud) qu'auie estat trapat amassa damb ossi de Pteranodon en ua peirièra de gis de Kansas.
Cap deres clusques revades o descrites per Marsh siguec relacionada damb ossi dera resta dera esqueleta, damb era excepcion des vertebres deth cuòl. Ath delà d'açò, en Marsh distinguèt enter diuersi especies de pteranodon, qu'eren diuersi es uns des autes pera morfologia des sues clusques, especiaument ena forma dera cresta.
Per exemple, Pteranodon Ingens auie ua clusca d'1,79 m de longada, era meitat dera qual era cresta, auçant-se plan cap eth darrèr. Auie ua longada estimada d'ales d'aperaqui 7 metres. En contrast damb es pterosaures damb cuòls plan longs com Quetzalcoatlus, pteranodon auie un cuòl relativament cuert damb ues poderoses vertebres cervicaus ben cuertes. Era sua long, afilada dentadura auie pas de dents e eth horat deth uèlh ei relativament petit e plaçat plan en naut dera clusca. Tostemps i a ua cresta en darriér deth cap més pas ena baisha dentadura. Toti es ossi son plan leugèrs e pneumatics. Açò vole díder qu'eren clocs e qu'avián petites canalières d'aire. Ei possible que permetéssen era penetracion d'aguest en sacs d'aire ont eren connectats damb es paumons coma en es audèths moderni. Es vertebres avián tanben dobertures laterals plan granes e eren bastides plan leugeres.
Eth pes deth Pteranodon foguèt calculat en 16.6 KG. Damb aguest pes era bèstia era cabedís d'arténher ua velocitat de 50 Km/h.


text:
Banka
Banka en basco o Banca en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo nom gentilici qu'ei bankar.
L'arriu d'Aldude que trauca la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Estève de Baigòrri au nòrd, Anhauze e Lasa au nòrd-èst, Aldudas e Urepele au sud-oèst, Baztan dens la Comunautat Forala de Navarra a l'oèst, Luzaide dens la Comunautat Forala de Navarra a l'èst e Erroibar dens la Comunautat Forala de Navarra au sud.
Que s'i parla lo dialecte haut-navarrés de la lenga basca.
.


text:
Sant Cristòl e Nevis
Sant Cristòl e Nevis (en anglés Saint Christopher and Nevis o Saint Kitts and Nevis) es un estat insular del Cariba a las illas de Sotavent, constituit per las illas de Saint Kitts e Nevis. Es localizat aproximativament a 350 km a l'èst de Puerto Rico e los vesins mai pròches son las illas de Sint Eustatius (Antilhas Neerlandesas) al nòrd-èst, Antigua e Barbuda a l'èst e sud-èst e Sant Bertomieu, una dependéncia de França, al nòrd. La capitala es Basseterre.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'illa de Nevis ten son nom de l'espanhòl Nieves (nèus) : las nívols que capelavan sa montanha foguèron presas per de nèu pels primièrs navigators espanhòls que la trobèron.
Originalament las colònias britanicas de Sant Cristòl e Nevis, amassa amb Anguilla, se transformèron en un sol estat liure associat en 1967. Anguilla se rebellèt e se li permetèt la separacion en 1971. Sant Cristòl e Nevis atenguèron l'independéncia en 1983. En agost de 1998, una votacion a Nevis amb l'objectiu de se far independent arribèt pas als dos tèrces de majoritat necessària.
En setembre de 1998, l'auragan Georges provoquèt aperaquí 445 000 000 dolars en damatges e frenèt la creissença del PIB d'aquel an.
Politica[modificar | modificar la font]
Sant Cristòl e Nevis es una monarquia parlamentària dins la Comunautat Britanica de Nacions. Lo cap d'Estat es lo monarca anglés (la reina Elisabeta II es representada per un governador-general, actualament Sir Cuthbert Sebastian). Lo primièr ministre es tanben lo cap del partit principal del Parlament.
Sant Cristòl e Nevis a un legislatiu unicameral, conegut coma National Assembly e compausat per 14 membres: 11 representants elegits dirèctament per la populacion e 3 senators nomenats per lo governador-general. Lo mandat dels membres del Parlament es de 5 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las doas illas que forman lo país son separadas per l'estrech de Narrows, de mens de 3 km. Ambedoas illas son d'origina volcanica amb escarpadas de cims al dedins. Lo pic pus naut es lo de Sant Cristòu, lo Mont Liamuiga amb 1156 m d'altitud. Pel contrari dins las zònas vesinas de la còsta lo relèu es totalament plan.
Lo clima de las illas es tropical umid amb una mejana de 26,7 °C pendent tot l'an.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Sant Cristòl e Nevis
Lo torisme e las finanças internacionalas son las fonts principalas de revenguts de l'estat.


text:
Edip rei
Edip Rei (en grèc ancian Oἰδίπouς tύpavvoς / Oidípous Týrannos, en latin Edipus Rex) es una tragèdia grèga escricha per Sofòcles vèrs la fin de sa vida, l'unica conservada de la trilogia sul malastrat rei de Tebas.
Sinòpsis[modificar | modificar la font]
L'òbra conta l'istòria d'Edip, un prince malastrat de Tebas, filh de Laïos e Jocasta. Pauc abans que Laïos e Jocasta se maridan, l'oracle de Dèlfes avertiguèt que lo filh qu'auràn vendrà l'assassin del paire e l'espós de la maire. Laïos prenguèt paur e, quand nais Edip, encarga un de sos subjèctes que lo tue, mas aquel darrièr executèt pas l'òrdre d'Edip. Solament pertusa los pès al noirat e se penja, amb una cencha, a un arbre.
Forbas, pastre dels ramats del rei de Corint, que per aquí passava, endend planhs e ploradas del noirat. Lo libèra e lo recuèlha per que lo suènha Polibos. L'esposa de Polibos, Peribèa, es encantada pel nainat e lo costosís amb afeccion a çò d'ela. Es ela que li dona lo nom d'Edip (que significa "qu'a lo pes enflats").
Edip creis jols suènhs dels reis de Corint. Pendent de noças, un bandat revèla que Polibos e Peribèa son pas los vertadièrs paires. tormentat pels dobtes, Edip demanda a la maire se foguèt adoptat o non, mas Peribèa, mentís, li disent qu'èra la seuna vertadièra maire. Malgrat aquò, Edip, es pas satisfach de la responsa de Peribèa e prega l'oracle de Dèlfes, que li predi que tuarà lo paire e se maridarà amb la maire. Ausissent aquelas paraulas, Edip promet de jamai tornar a Corint, e camina cap a Focida. Dins lo viatge tròba un carri, en que i a Laïos, acompanhat d'un cohòrt. Dabans la negativa tant d'Edip coma del carri a daissar passar l'autre, comença un combat a l'eissit de que Edip mata Laïos. Arribant a Tebas, Edip tròba un orrible monstre, l'Esfinx. L'Esfinx aviá lo cap, la cara e las mans d'una femna, la votz d'un òme, lo còs d'un can, la coa d'una sèrp, d'alas d'un aucèl e d'arpas de leon. Dempuèi un puèg arestava totes aqueles que passava al sus costats e li formulava una question. Se respondava pas, l'Esfinx los donava la mòrt.
Edip capitèt de respondre a la fatidica question e atal libèra Tebas, la ciutat qu'èra torturada pel monstre fin alaras. Al dintrar la ciutat, los ciutadans, mercejant l'estrangièr, li prepausèron de lo far rei e de lo maridar amb la reina Jocasta, veusa dempuèi pauc... Lo maridatge e lo coronament se faguèron amb grands festenals. Pasmens, pauc aprèp, de nòus malaürs acablan Tebas. Segon los oracles e devinaires, la causa es que l'assassin del rei Laïos viu dentre los abitants. La recèrca, comendada pel rei de Tebas d'esperel, capita pas. La participacion de Tiresias es la clau per revelar a Edip que, de fach, çò que foguèt anonciat es acomplit. Al desnosament, Jocasta se suicidís e Edip s'arranca los uèlhs e abandona Tebas.
Tèmas[modificar | modificar la font]
La tragèdia tracta del tèma del destin e cossí es complèxe malgrat los desirs umans, un motiu recurrent dins las òbras grègas. Lo sens tragic es pas solament la mòrt involontària d'èssers amats o l'incèst, mas tanben la manca de libertat.
Lo còr agís coma un ciutadan ordinari, opinant davant los faches, opausant la vision de la persona mejana amb la vision divina o aristocratica.


text:
Conte de Sanehat
Lo Conte de Sanehat qu'ei ua narracion de l'Egipte antica.
Resumit[modificar | modificar la font]
La narracion que conta l'exili en Siria d'un cortesan egipcian aperat Sanehat a la mort deu son rei : lo faraon Amenemhat I (designat explicitament peu son nom de rei de Hauta e Baisha Egipte Sehetepibtaoí). Sanehat qu'acompanha lo princi e futur faraon Senosert I ; que cranh per la soa vita per'mor d'ua conspiracion contre lo son mèste qu'audeish accidentaument e que s'escapa. Dens lo son navèth país que vad ua importanta persona : un capdau que l'adopta en lo balhant la soa hilha, tèrras, òmis ; acerà Sanehat que's basteish ua familha dab numerós hilhs qui vaden eths medish poderós capdaus. Sanehat, eth, qu'ei un poderós militar. Un dia, un poderós Sirian que'u miaça entà prené'u tot lo son ben e Sanohat que'u deu véncer en duel. Los sirians (e sustot las hemnas) que cranhen per Sanehat per'mor de la soa popularitat. Victoriós, Sanohat que'u aucit e que vad enqüèra mei ric dab lo ben deu son rivau. Qu'a tot çò qui's pòt aver en Siria, mes totun que regreta Egipte. qu'obtien lo perdon deu son rei. Que tòrna en Egipte en deishant lo son clan en poder deus sons hilhs. En Egipte qu'ei arrecebut dab amor peu rei e que torna préner la soa plaça de cortesan.
Versions[modificar | modificar la font]
Lo conte de Sanehat que ns'ei parviengut dens un gran nombre de versions egipcianas anticas qui testimònian d'ua grana escaduda e d'ua fama de las granas. Dens lo son tractament que bremba quitament lo tèma de l'exili de Josèp dens la Bíblia.
Genre[modificar | modificar la font]
La narracion que sembla estar compausada en vers e que presenta caracteristicas epicas. Dilhèu b'èra declamat oraument.
Adaptacions modèrnes[modificar | modificar la font]
Dens la cultura occidentau populara Sanehat que ho transcrivut Sinoé e aqueste conte que ho adaptat en 1949 un roman (Sinoé l'egipcian) de l'escrivan finlandés Mika Waltari e adaptat peu cinèma hollywoodian en The Egyptian (L'egipcian) de 1954 ; aquesta adaptacion que transpausa lo raconte originaument escadut a la debuta de la XIIau dinastia dens lo contèxte de la XVIIIau dinastia dab la caduda d'Amenòfis IV.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site en anglés dab la lista de las diferentas versions, transcripcions en ieroglifs deu manescrit de Berlin, transcripcion fonetica e traduccion.


text:
Donate/WaysToGive/oc
Contents
Per carta bancària o de credit
- Totas las transaccions per carta bancària o de credit son tractadas per PayPal. Clicatz aicí per far un don amb vòstre carta Visa, MasterCard, American Express o Discover.
Via PayPal
- Podètz efectuar un don en utilizant los fonses disponibles sus vòstre compte Paypal en clicant aicí.
Dons per corrièr postal
Libellatz vòstres chècs a l’òrdre de « Wikimedia Foundation, Inc. » Mandetz pas cap de moneda (pèças, bilhets) per corrièr.
Nòstra adreça postala (pels chècs) :
Wikimedia Foundation, Inc.
P.O. Box 98204
Washington, DC 20090-8204
USA
Note: donations by check are processed directly at our centralized lockbox location which is in Washington, DC.
Dons en títols borsièrs
- Per transferir de títols borsièrs dempuèi vòstre pòrtafuèlhas cap al nòstre, balhatz nòstres nom, numéèo de compte e nòstre numèro DTCC de compensacion al gestionari de vòstre compte títols. Quora la transaccion es efectuada, adreçatz-nos un corrièr electronic a donatewikimedia.org per que poscam finalizar la transaccion.
Wikimedia Foundation, Inc.
Morgan Stanley Smith Barney
Investment a/c number 164-107385-782
Numèro DTCC de compensacion : #0015
- S'avètz besonh d’assisténcia per aquesta operacion, contactatz-nos per corrièr electronic a donatewikimedia.org.
Virament dirècte
- La Fondacion Wikimedia dispausa de comptes bancaris que permeton d’acceptar los viraments. S'avètz besonh d’assisténcia per aquesta operacion, contactatz-nos per corrièr electronic a donatewikimedia.org.
- Banca als Estats Units d’America
- Wikimedia Foundation
- Citibank
- 590 Market Street
- San Francisco, US 94104
- 415-982-2960
- Numèro de compte
- Viraments domestics asl Estats Units d’America
- N° de banca e d’establiment (ABA/ACH#) : 321171184
- N° de compte (A/C#) : 203129580
- International
- Còde SWIFT : CITIUS33
- N° de compte (A/C#) : 203129580
- Numèro de compte
- Banca internacionala
- Wikimedia Foundation
- J.P. Morgan Chase Bank, N.A., London
- 25 Bank Street
- Canary Wharf
- London
- E14 5JP
- Numèro de compte
- N° IBAN : GB49CHAS60924241034730
- Còde BIC : CHASGB2L


text:
Gamaliel
Gamaliel l'Ancian (ebrieu: רבן גמליאל הזקן Rabban Gamaliel haZaqen) (o Gamliel, de Gamla, vila de Golan), felen de Hillel Hazaken, foguèt una autoritat del Judaïsme farisèu. Felen de Hillel Hazaken, filh de Shimon ben Hillel, maridat amb la filha de Shimon ben Nathanael haCohen, venguèt president del Sanedrin a la mòrt de Shammai, prètzfach que serà représ per son filh Shimon II. Descendants nombroses ne portaràn lo nom, fins a un Gamaliel VI al sègle V. Gamaliel l'Ancian moriguèt vèrs 50, abans la destruccion del Temple de Jerusalèm


text:
Nerac
Nerac (Nérac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha (capitala istorica de Labrit) administrada peu departament francés d'Òlt e Garona de la region d'Aquitània. Que conegó la soa òra de glòria dab la cort deus Labrit e mei que mei devath lo regnat de Joana de Labrit on e ho un deus grans centres deu poder protestant.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nerac qu'ei la capitala istorica de Labrit, un deus parçans de Gasconha ; qu'ei un caplòc de canton meridionau dens lo departament d'Òlt e Garona. Qu'ei traucada per la Baïsa.
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de Nerac se blasona atau : "d'azur au sorelh d'aur".
Devisa[modificar | modificar la font]
Sol justitiæ Christus
Istòria[modificar | modificar la font]
Nerac que ho sede de la cort de l'Ostau de Labrit qui los sons caps be vadon reis de Navarra (qui la capitala capsus deus Pirenèus b'èra Pau totun). Margarida de Navarra, hemna de letras, sòr de Francés I de França e molhèr d'Enric II de Labrit qu'i he arrecotir los umanistas com Lefèvre d'Etaple o Clément Marot.
Durant lo regnat de la soa hilha Joana de Labrit la ciutat que's virè de cap a la Reformae que demorè dens aqueth camp durant las Guèrras de Religion. Enric, lo son hilh (futur Noste Enric, Enric III de Navarra e IV de França) qu'esposè a París Margarida de Valés, hilha de Caterina de Medici, chic abans la Sant Bertomeu. Obligat de's tornar convertir au catolicisme que ho retiengut au Lovre abans de s'escapar de cap a Nerac on promulguè justament l'Edicte de Nerac.
Au sègle XIII, revoltada contre Loís XIII de França, que ho presa per Henri de Mayenne e las soas hortificacions que hon esbrigalhadas.
Au sègle XIX, Nerac qu'avó lo Baron Haussmann com prefècte e Armand Falhèras com cònsol. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèth de Nerac, antica sede de la cort deus Labrits.
- La Glèisa de Sant Nicolau
- Lo Pont Vielh
Cultura[modificar | modificar la font]
Durant lo regnat de Margarida de Navarra, puish Joana de Labrit, Nerac que ho un centre màger d'elaboracion de la cultura e de la literatura protestanta. Clément Marot qu'i viscó. Per aquesta medisha rason, que ho tanben un deus purmèrs lòcs d'edicion de libes en Euròpa a partir de l'invencion de la premsa. Que ho atau de segur un deus lòcs màgers de l'edicion e libes en occitan.
Nerac qu'ei un deus lòcs mentavuts per Joan Francés Blader com hont deus sons Contes de Gasconha e mantuns d'eths que s'i debanan.
Personalitats destacadas[modificar | modificar la font]
- Los senhors de l'Ostau de Labrit.
- Lo baron Haussmann (1809-1891) que ho prefècte de Nerac abans d'ac estar de la Sèina.
- Armand Falhèras (en francés Armand Faillères - 1841-1931) : cònsol de Nerac, deputat d'Òlt e Garona, ministre puish president de la Republica Francesa.
- Michel Polnareff : autor, compositor, interpret neishut a Nerac en 1944.


text:
Enteropneusta
La classa dels enteropneustes (Enteropneusta) sembla la dels anelids (vèrms). Còmpta d'individús que pòdon aténher fins a 2,50 m de long. Se pòdon desplaçar sus de longas distàncias; çaquelà, son capables de s'amagar dins los sediments per escapar als predators. La reproduccion se fa sus las plajas e la ponta se fa en mar. S'obten alara de larvas planctonicas pelagicas. La proboscis secreta un mucus que blòca las predas, çò que permet apuèi de las engolir.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 158617 Enteropneusta (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Enteropneusta (en)
- Referéncia NCBI : Enteropneusta (en)


text:
Septimi Sever
Septimi Sever (11 d'abriu de 145, Leptis Magna - 4 de febrier de 211, Eboracum) foguèt un emperaire roman fondator de la dinastia severa. Reinèt dau 1èr de junh de 193 fins a sa mòrt. Succediguèt a Didius Julianus e foguèt remplaçat per sei fius Caracalla e Geta.
Acomencèt sa carriera coma administrator durant lo rèine de Commòde. Venguèt un fidèu dau generau Pertinax e un militar en 190 quand foguèt nomat comandant de tres legions dins la region de Panònia. Ansin, quand Pertinax, elegit emperaire per lo Senat au començament de l'annada 193, foguèt assassinat per lei pretorians e l'Empèri comprat per Didius Julianus, Septimi Sever se revoutèt. Capitèt rapidament de conquistar Roma e d'eliminar Didius Julianus. Puei, de 193 e 197, foguèt lo venceire de la guèrra civila còntra dos autrei generaus en revòuta, Pescennius Niger e Clodius Albinus.
Son rèine foguèt marcat per tres accions principalas. Premier, Septimi Sever reformèt l'estatut de l'emperaire per legitimar sa posicion e assaiar de crear una monarquiá ereditària per estabilizar la succession imperiala. Assaièt tanben de reformar l'armada e d'aumentar seis efectius e son eficacitat. En particular, lei salaris foguèt aumentats e la garda pretoriana foguèt prefondament reformada per limitar son influéncia. Enfin, se Septimi Sever foguèt un adversàri dei senators, assaièt de desvolopar una Cort civila amb un nombre important de conselhiers e, coma sei predecessors, bastiguèt divèrsei monuments dins la capitala.


text:
Neopaganisme
Lo neopaganisme es un ensems de movements religiós apareguts entre lei sègles XVIII e XIX basats ò influenciats per de religions ò de cresenças paganas anticas coma de religions politeïstas ancianas, de legendas tradicionalas ò de practicas magicas coma l'esoterisme ò la mascariá. Dins lo corrent dau sègle XX, aquelei corrents comencèron de ganhar un nombre significatiu d'adèptes, especialament dins lei país nordics e anglosaxons onte pòdon formar de minoritats religiosas d'unei milièrs d'individús (per exemple, entre 200 000 e 300 000 ais Estats Units).


text:
Saint-Léger-sur-Vouzance
Saint-Léger-sur-Vouzance es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en los Bassas Caminas del Bourbonnais, a l'èst del departament de l'Aliar.
La commune se situe dans les Basses Marches du Bourbonnais, à l'est du département de l'Allier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del temps que se sonava Sant-Leugièr-de detlos-Bruyères, la municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Los Bruyères[1].
Es en 1899 que lo sieu nom actual i aguèt escuelhut.
Alors qu'elle s'appelait Saint-Léger-des-Bruyères, la commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Les Bruyères[1].
C'est en 1899 que son nom actuel fut choisi.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 28 de junh de 2012.


text:
Ault
Eut en picard ( Ault en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al bòrd de la Manja, Ault es un ponch de transition litorala entre las falaises de craie en començant a Ault ont elas surplombent una plaja de galets, e en se contunhant cap al sud sens interrupcion fins a la estuaire de la Seine ; e, en direccion del nòrd, una còsta bassa de galets (e de sable a marée bassa) fins a la desbocadura de la Soma, de contunh de sable al delà. La falaise s'acaba al nivèl de la plaja de Onival-sus-Mar #que depen tanben de la municipalitat de Ault.
Immediatament al nòrd de Onival se tròba lo Hâble-de Ault, espaci natural protegit compausat principalament de terrens sédimenteux als espacis enherbés mai lèu marécageux, ganhats sus la mar e ricas n'espècias d'ausèls divèrses. N'efièch lo Hâble-de Ault es al limit sud del anciana baia de la Soma, fòrça mai estenduda #qu'uèi a l'epòca romaine doncas qu'anava de Ault al sud fins a Quend al nòrd. A aquela epòca comportava d'illòts #qu'an permeses l'installacion de qualques larèrs, en donant naissença de contunh dins pòbles (Cayeux, Lo Crotoy). Aqueles illòts an de contunh #èsser connectats los unes als autres pels depauses de alluvions, en redusint aital la superfícia de la baia. Aquela evolucion se prossegueix de los nòstres jorns e sembla s'accelerar quitament amb lo ensablement progressiu de la baia[1].
Al sud de la municipalitat se tròba un grand bòsc residencial, lo Bòsc deCise, en una valleuse #que dona sul littoral e possedís lo sieu pròpri accès a la mar.
Située au bord de la Manche, Ault est un point de transition côtière entre les falaises de craie commençant à Ault où elles surplombent une plage de galets, et se continuant vers le sud sans interruption jusqu'à l'estuaire de la Seine ; et, en direction du nord, une côte basse de galets (et de sable à marée basse) jusqu'à l'embouchure de la Somme, puis de sable au-delà. La falaise se termine au niveau de la plage d'Onival-sur-Mer qui dépend aussi de la commune de Ault.
Immédiatement au nord d'Onival on trouve le Hâble-d'Ault, espace naturel protégé composé principalement de terrains sédimenteux aux espaces enherbés plutôt marécageux, gagnés sur la mer et riches en espèces d'oiseaux diverses. En effet le Hâble-d'Ault est à la limite sud de l'ancienne baie de la Somme, beaucoup plus étendue qu'aujourd'hui à l'époque romaine puisqu'elle allait de Ault au sud jusqu'à Quend au nord. À cette époque elle comportait des îlots qui ont permis l'installation de quelques foyers, donnant naissance ensuite à des villages (Cayeux, Le Crotoy). Ces îlots ont ensuite été reliés les uns aux autres par les dépôts d'alluvions, réduisant ainsi la surface de la baie. Cette évolution se poursuit de nos jours et semble même s'accélérer avec l'ensablement progressif de la baie[1].
Au sud de la commune se trouve un grand bois résidentiel, le Bois deCise, dans une valleuse qui donne sur le littoral et possède son propre accès à la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Ault : La siá geografia, sul luòc de la comuna.


text:
Francmaçoneria
La francmaçoneria (var. francmaçonariá), (deu francés francmaçon tradusit freemason en anglés, qu'ei a díser « maçon libre ») qu'ei ua associacion qui's vòu simbolicament eretèra deus maçons de l'Antiquitat en bèth agir uei suu plan intellectuau e umanista.
Que's cred (e au mens qu'ei atau que la francmaçoneria e presenta la soa istòria) que los bastidors antics que perfeccionèn chic a chic las loas tecnicas e lo lor art e que s'amassèn e s'amassavan enta'u perfeccionar, lo comunicar e los transméter. Durant l'Etat Mejana, com mantun còs de mestièr, que formèn corporacions dab aqueth pretzhèit e tanben entà s'emparar mutuaument. Las corporacions que comptavan dab grads segon lo nivèu de perfeccionament o d'ancianetat deus lors membres. Chic a chic, aquestas corporacions qu'aurén admés membres non operatius (qu'ei a díser qui non practivan pas materiaument l'art de maçon) e fin finala aqueths que serén vaduts mei numerós.
Sia aqueth ligam dab los arquitèctes e maçons antics vertat o pas, l'istòria de la francmaçoneria modèrna (designada sovent com la « francmaçoneria especulativa » en oposicion dab la « francmaçoneria operativa » deus bastidors de temples e catedraus) qu'ei precisament datada de 1717 quan quate lòtjas (ua lòtja qu'ei ua amassada de maçons) de Londres e s'amassèn entà formar la Grana Lòtja de Londres. Aquesta que's dotè en 1723 de las Constitucions redigidas per James Anderson.
La francmaçoneria especulativa que virè de cap a la « construccion » intellectuau e que's vòu iniciatica d'un punt de vista intellectuau e metafisic e filantròp entà obrar peu benestar e lo progrès de l'umanitat. Au cors deu sègle XVIII qu'amassè mantuns nòbles e intellectuaus e qu'orientè ua partida de las revolucions nòrd-americana, francesa e latino-americana. En França, se non se pòt pas díser que provoquesse la Revolucion (ua grana partida de la noblessa qu'èra membre de la francmaçoneria), la soa pensada qu'influè dens la redaccion de la Declaracion deus drets de l'òmi e deu ciutadan o dens la divisa Libertat, Egalitat, Fraternitat.
Com organizacion qui recomanda l'exercici de la rason e de la libra pensada, l'ideau francmaçon que's trobè mantuns còps en confrontacion dab la glèisa e mei generaument dab l'autoritarisme, lo totalitarisme e l'arbitrari politic o religiós. Atau, que ho combatut a còps per certes mitans catolics conservators e peus divèrs regims d'extrèma dreta qui l'acusèn d'estar secreta entà complotar contre la societat.
Lo nocion de secret, sovent soslinhada peus detractors de la francmaçoneria, qu'ei totun hèra relativa ; teoricament l'identitat deus sons membres qu'ei secreta (entà qu'un maçon qui non vòu pas que's sàpia la soa apartenença e's pòsqui estujar) ; tota la rèsta (desenrotlament deus rites, lòcs d'amassada, tèmas abordats) que son de bon trobar dens los libes e aisidament abordats publicament. Lo temps passat au "tribalhar" dessús en lòtja qu'ei la sola causa de mau comunicar, com ac soslinhè un còp èra lo maçon Giacomo Casanova.


text:
Saragossa
La ciutat de Saragossa (en aragonés SLA: Zaragoça; en aragonés GO e castelhan: Zaragoza) es la capitala de la província de Saragossa e de la Comunautat autonòma d'Aragon. Es situada a 300 km de Tolosa, Barcelona, Valéncia, Bilbao e Madrid.
Es la cinquena comuna d'Espanha per la populacion, qu'es de 660 895 abitants.
Lo gentilici es saragossan -a.
S'i trapava ancianament un vilatge iberic sonat Salduie o Salduba e pus tard una ciutat romana pròcha de la localitat sonada Caesaraugusta, fondada per l'emperaire Cesar August en 24 aC. Los arabis la nomenèron Saraqusta (سرقسطة), que venguèt Zaragoça/Zaragoza en aragonés, Zaragoza en castelhan e Saragossa en occitan e catalan.
De 1018 a 1110 foguèt la capitala de la Taifa de Saragossa, tanben sonada reialme moro de Saragossa, que sa residéncia reiala, lo palais de l'Aljaferia, es actualament lo sèti de las Còrts d'Aragon.
Lo rei Anfós I d'Aragon conquistèt Saragossa en 1118, que venguèt la capitala del reialme d'Aragon. La ciutat foguèt partejada en quartièrs josieu, musulman e crestian.
Tre 1164 a 1707 venguèt una de las ciutats principalas de la Corona d'Aragon (qu'aviá pas de capitala).
Un tractat important foguèt signat a Saragossa (Tractat de Saragossa) en 1529 entre espanhòls e portugueses per lo partatge de las descobèrtas del Mond Novèl.
Pendent l'invasion d'Espanha per Napoleon, Saragossa sofriguèt dos sètges e foguèt practicament destrucha.
Foguèt lo sèti d'EXPO-2008.


text:
1793
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1793 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra leis estats còntra-revolucionaris que s'organizèron au sen de la Premiera Coalicion per luchar còntra la Revolucion Francesa. Atacada per la màger part d'Euròpa (Anglatèrra, Russia, Sardenha, Espanha, Nàpols, Prússia, Àustria e lo Sant Empèri, lei doas Èssa, Baden, Toscana e Hannover), la França Revolucionària votèt unei mesuras d'urgéncia.
La principala foguèt la Levada en massa de totei leis òmes capables de portar leis armas (23 de febrier). Aquò entraïnèt un maucontentament important entre lei païsans e de trèbols aguèron luòc en Rouen, Amiens e Montargis. La Convencion capitèt de lei reprimir. En revènge, la natura e l'amplor dei trèbols en Vendèa foguèron fòrça diferents e la repression mau capitèt entraïnant lo començament de la saunósa Guèrra de Vendèa lei 13 e 14 de març. Pasmens, a partir dau 23 d'aost, la Levada en massa s'organizèt a cha pauc e permetèt d'aumentar rapidament leis efectius militars francés de 200 000 soudats en febrier a 804 000 en decembre. Gràcias a aquela mobilizacion, França, batuda a Neerwinden (18 de març), capitèt d'arrestar l'invasion de son territòri a Hondschoote (6-8 de setembre). Puei, poguèt atacar a son torn leis armadas coalizadas e ganhèt lei batalhas de Wattignies (16 d'octòbre) e de Wissemborg (26 de decembre). Aquò permetèt de desgatjar la frontiera nòrd e de liberar la totalitat dau territòri.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Après lei cambiaments successius d'alianças de l'annada precedenta e la liberacion de l'ancian negus Tekle Giyorgis Ièr, divèrsei combats aguèron luòc dins lo país. En particular, lo dejazmach WOlde Gabriel, teoricament partisan de Tekle Giyorgis Ièr, capitèt de conquistar Gondar. I adoptèt una tiera de mesuras en favor de sa familha mai deguèt finalament abandonar la vila sota la pression dei fòrças dau balambaras Asserat.


text:
Gredon
Un gredon ei un utís d'escriptura e dessenh qu'òm guida damb ua man e mèrque un supòrt. Es gredons actuaus que servissen entà escríuer sus papèr o papèr gròs son elaboradi damb un pigment introdusit en un estropatge cilindric. Diferenciam es gredons des plumes estilografiques basicament perque es prumèrs hèn servir pigment solid e es segones tinta liquida. Un auantatge plan caracteristic deth gredon ei que pòt èster escafat damb facilitat, en tot usar entad aquerò ua goma d'escafar.
Somari
Eth nòm gredon[modificar | modificar la font]
Eth nòm gredon en occitan se pronóncie [gɾe'ðu(ŋ)] e en plurau deven [gɾe'ðus]. Quand parlam de gredon mos referim ath gredon que escriu sus eth papièr, pr'amor qu'ei çò mès abituau. Totun, existissen autes caletres de gredons, coma eth gredon de ceramica e eth gredon litografic, adaptadi entà escríuer en supòrts especiaus.
Un sinonim de gredon ei creion, que se pronóncie [kɾe'ju(ŋ)] e en plurau deven [kɾe'jus]. Glaudi Brueis, Jacme Boé e B. Laurenç, des sègles xvii e xviii, son es prumèrs autors occitans que menten aguesta aisina d'escriptura e ac hèn damb era forma creion, recuelhuda en diccionari Lo Tresaur dau Felibritge. Era forma gredon non apareish escrita enquia mès tard. Non sabem s'ei ua evolucion mès tardenca o ben ua forma alavetz minoritària. Ath tot cas, actuaument non i a acòrd sus aguest ahèr. Eth Conselh Generau d'Aran difon er usatge dera forma creion. Quaques seguissen aguesta recomandacion, mentre qu'autes parlants preferissen era forma gredon perque ei mès pròpia.
Se considère que proven deth mot latin creta, que signifique « greda », eth garrotet de gis damb eth qué escriuem en tablèu. Aguesta paraula a derivat tanben tar adjectiu « creiós », sinonim d'« argielós », pr'amor qu'anticament s'auien fabricat gredes d'argiela. Era paraula latina evolucionèc en tot escambiar era [a] per [u]. Era lengua se desplacèc ara partida posteriora dera boca (tara gòrja) e pugèc tà naut. Per influéncia des lengües antiques dera Gàllia, er accent tonic se desplacèc ath finau deth mot, coma ei devengut en citron, per exemple. Alavetz, se cre qu'es paraules creion e gredon èren identiques as inicis dera lengua occitana. Siguec arron que, per un biais, experimentèc ua sonorizacion des oclusives : [k] passèc a [g] e [t] a [ð], e se formèc atau gredon e greda. Per un aute biais, era [t] se transformèc en [j], ua i que diftongue damb era o, per accion d'ua iodizacion, e d'açò resultèc creion.
Autes lengües taben nomenten eth gredon damb un derivat de creta : coma eth francés, crayon, eth piemontés crajon e eth romanés, creion. Mos demanam per qué existís aguest mot en païsi tant aluenhadi e non la trapam pas entremiei. Aguesta arraïtz tanben la trobam en esperanto e er ido, era sua hilha, que l'apèren krajono.
Ena Peninsula Iberica ei diferent. En castelhan trapam era forma lápiz, en galèc lapis, en catalan llapis, en aragonés lapicero, en portugués lápis e en basco arkatz. Aciu auem dues arraïtz. D'un biais arkatz emplegada sonque en basco. Der aute, uns mots derivadi dera paraula latina lapis, que vòu díder « pèira ». Era influéncia deth castelhan en America hec qu'en lengües tant aluenhades d'aguestes coma eth tagalòg, lapis, e er aimara, lapisa, tanben utilizan aguest mot. Atau donques, es mots latins creta e lapis aurien transformat eth sòn significat de « greda » e « pèira », respectivament, entà nomentar eth gredon enes lengües romaniques. En italian mos cau parlar d'un aute mot: matita. Ei ua evolucion dera paraula latina haematita, que vòu díder « ematita », un minerau, compaus d'oxid de hèr que pinte.
En latin se nomente calamus, que proven d'un mot antic, probablement, d'origina indoeuropèa, que persutaue ara cana. Aguesta paraula ipotetica evolucionèc d'un biais tà canna, « cana », e der aute tà calamus, « gredon » o « calam », qu'anticament se hègen damb canes. En aguest sens, i a ua espècia de cana qu'amie eth nòm de calam.
Elaboracion[modificar | modificar la font]
Era constitucion des gredons a variat plan ath long dera istòria. Atau madeish, es gredons fabricadi actuaument son compausadi de dues partides principaus : era mina e er estropatge. Era mina ei un garrotet fin de pigment elaborat normaument a partir d'un minerau, eth grafit, encara que tanben se ne hèn de carbon vegetau, segontes er usatge que se li volgue dar.
En prumèr luòc, cau purificar era matèria prumèra, çò ei eliminar totes es substàncies qu'amia mesclades a fin d'obtier un materiau blos e, per tant, damb totes es sues proprietats originaus. En dusau luòc, òm ac mèscle damb argiela e aigua. Era argiela hè qu'era mina sigue pus dura. De contunh, cau dar-li forma, qu'abituaument ei alongada perque atau era manipulacion ne resulte mès aisida. Com mès gròs siga, mès gròssa, serà era règa. Dempús se còtz cadua d'aguestes pèces ath horn. Es tires se cabussen en òli o cèra honuda, que penètre as horats minusculs deth materiau e li garantize ua escriptura mès lisca.
Òm encapsule era mina en un finet cilindre qu'acostume a èster de husta, encara que tanben pòt èster de cellulòsa o de plastic. Eth plastic proporcione comoditat ath moment d'escríuer e encara mès s'ei mofle. Se hè dera faiçon que seguís. Un taulon de gimbro o cèdre d'encés damb diuerses cròques longues e paralleles se braca en forma de listron, e es mines s'inserissen enes cròques. Un aute taulon acanauat se crochete enssús de biais que, entà fenir, sonque cau bracar-lo en gredons individuaus. Finaument s'envernissen e se pinten. Er estropatge dera mina tanben pòt auer forma de prisma ; ei a díder, non cau que sigue tot arredon, bèths uns an cares. Aguestes formes proporcionen ua mielhor aderéncia ena man. Eth nombre de cares des prismes ei a sicap de cada fabricant, mès çò que deven ei qu'es exagonaus e es octogonaus son es mès comuns. Tanben se n'an vist de triangulars e de quadrats, mès son estranhs. Quauaqui gredons an er estropatge de plastic malleable, de manièra que pòt èster deformat facilament tants viatges coma se volgue. Aguesti estropatges estimulen era creativitat, son comòdes, son ergonomics, son actractius e se pòden sauvar en quinsevolhe luòc.
Era màger part des gredons fabricadi as Estats Units se pinten d'auriòu[1]. Segontes Henry Petroski,[2] aguesta tradicion a lors origines er an 1890 quand era companhia austroongaresa L&C Hardmuth s'embarquèc ena fabricacion de gredons a trauès dera planta Koh-I-Noor. Auien eth cogit de fabricar es gredons mès bons e cars dera planeta. Pintauen er estropatge des gredons de color auriòla entà diferenciar-se des autes entrepreses, que non los pintauen pas. Aguest detalh causaue atraccion as consumidors. En pòc temps, toti es fabricants pintauen dejà lors gredons d'auriòu, de forma qu'es consumidors los associauen damb era mèrca de nauta qualitat. En Alemanha se produsic un fenomèn semblant. Era entrepresa alemanda Faber-Castell fabrique hè dejà fòrça ans gredons de nauta qualitat e los pinte de verd. Actuaument, era majoritat des gredons alemands an er estropatge verd. Bèths uns se pinten damb ralhes negres e auriòles.
Usatge[modificar | modificar la font]
Òm talhe en poncha eth cap deth gredon entà deishar descaperada era extrèma dera mina en forma de pua : aguesta accion se nomente « agudar o aponchar eth gredon ». Se pòt agudar damb un agudagredons, nomentat tanben aponchador, o ben damb un talhader o ua aisina semblanta. Pendent eth sòn usatge era poncha se va arredonint e arribe un moment en quau cau repetir era operacion a fin d'arténher ua mielhor precision ena règa. Entà regar ua linha òm empare era poncha dera mina sus un supòrt, normaument eth papièr, e en gratar doçament, pinte.
Graduacion e classificacion[modificar | modificar la font]
Se fabriquen multitud de tipes de mines disparières: gròsses, magres, dures, doces, escures, clares e tanben de colors. Açò amplifique agudament eth ventalh de possibilitats deth gredon. Tà indicar lors caracteristiques, fòrça gredons son bandeladi per miei d'un sistèma europèu que contemple tres paramètres : era duretat, era escuror, e era finor. S'indique respectivament damb es letres H, B, F. En realitat representen grads de duretat, pr'amor qu'eth mès duro ei tostemps mès clar e eth mès doç ei mès escur. Era F represente un estatge intermiei entre es duros e es doci. Eth gredon estandar entara escriptura ei er HB, d'ua duretat de règa e escuror de pigment equilibradi. Aguest sistèma siguec desvolopat a començaments deth sègle xx e indique eth grad de duretat deth gredon damb ua escala que va de BBB, eth mès doç, enquia HHH, eth mès duro. Com mès letres an, mès duros o doci son. Mens doci que BBB va mercat damb BB, puèi li seguís B, e de contunh vien dejà es duros en tot començar per ua H e aumentar enquia tres. Se volèm hèr dessenh artistic, mos seran de mès utilitat es gredons doci, car permeten pus nuances e mobilitat ena linha. En cambi, se çò que volèm ei hèr dessenh tecnic, un gredon duro mos conferirà mès precision ena règa.
Actuaument, existissen encara mès sòrtes de gredons e a calut amplir era escala de manièra que se'n poguen classificar toti es grads. Atau madeish, en torn de repetir es letres, ara s'i escriuen numèros que van deth nau, eth maxim, enquiar un, eth minim. Er un, totun, s'omèt e se met dirèctament era letra. D'aguesta manièra auram ua escala que va deth 9H, eth pus duro, en tot passar per un H, un F, un HB, er estandar, eth B e eth 9B, que serie dejà eth pus doç. Eth gredon F ei laujuèrament mès duro qu'eth HB. Aguest ei quadre de duretat des gredons :
En revenge, encara i pòden auer mès graduacions. Er ostau Koh-I-noor aufrís vint graduacions de 10H enquia 8B entàs sues 1500 series.[3] Era casa Derwent, peth sòn biais, ne produsís vint entre 9H e 9B e Staedtler ne fabrique dètz-e-nau tipes disparièrs de 9H enquia 8B entàs gredons tipe Mars Lumograph.[4] Es principaus interessadi en ua varietat tant granda de grads son es artistes, pr'amor que perseguissen crear ua gama completa de tons de gris clar e negre. Es engenhaires preferissen gredons mès durs perque reguen linhes mès magres e precises. Aguest hèt se ve reflectit ena faiçon com s'empaqueten es gredons. Per exemple, entà gredons grafics, era companhia Derwent aufrís tres paquets de dotze gredons cada un : Tecnic (graduacion dura de 9H a B), Artistic (graduacion doça de H a 9B) e Dissenh (damb graduacion de 4H a 6B).
I a un aute sistèma de graduacion d'un gredon. Siguec adoptat iniciaument as Estats Units en sègle xix. Eth tablèu següent mòstre es equivaléncies aproximades entre es dus sistèmes.
Encausa dera diuersitat d'auferta de gredons disparièrs, pas totes es mèrques utilizen eth madeish metòde entà indicar era duretat lors gredons, ne tansevolhe se limiten ad aguestes dues escales. Per exemple, Faber-Castell utilize un tablèu diferent d'equivaléncies damb es sòns gredons Grip 2001: 1=2B, 2=B, 2 1/2=HB, 3=H, 4=2H.
Entà es gredons de grafit, es diuersi grads de gredons s'obtien en tot alterar era proporcion de grafit e argiela : coma mès argiela se hèsque servir, mès duro serà eth gredon. Dus gredons de disparièrs fabricants non produsiràn eth madeish ton ne auràn necessàriament era madeisha duretat encara qu'ena caisha n'indica eth madeish grad.
Istòria[modificar | modificar la font]
Eth calam[modificar | modificar la font]
Hè fòrça temps qu'es persones escriuen e, per tant, eth gredon ei un estrument molt antic. Anticament, eth gredon se nomentaue calam, que tanben se considère un auantpassat dera pluma. Consistís en ua barra de husta dotada d'un cap horgat que s'utilize hè dejà mès de tres mila ans entà escríuer sus diuersi supòrts, des dera hanga enquiath papir. Es romans escriuien damb aguest esplech e ara Edat Mieja siguec fòrça emplegat enquiara aparicion dera pluma. Pr'amor qu'es calams encara s'usen en exercicis calligrafics, çò que nomentam pròpriament gredon ei aguest qu'utilize eth grafit coma pigment, un materiau descorbit en sègle xvi.
Descorbida deth depaus de grafit[modificar | modificar la font]
Er an 1564 se trobèc un depaus enorme de grafit en Seathwaite Fell, en Cúmbria (Anglatèrra).[5] Aguest depaus auie era caracteristica qu'eth grafit se trapaue en un estat duro, e ei er unenc depaus damb aguesta proprietat que s'a trobat enquiara actualitat.[6] Es estatjants dera zòna descorbiren qu'eth nau minerau ère fòrça util entà mercar es oelha, e ei a partir d'aciu qu'òm lo comence a utilizar entà escríuer. Aguest depaus contieja un grafit extremadament blos e solid que se podie laminar facilament en forma de garrotets.
Lèu eth grafit d'aguestes mines devenguèc un materiau plan valorat, principalament perque podie servir entà alinhar es motles ena elaboracion de bales de canon. De contunh, s'encuedèren des sues multiples aplicacions e dera sua utilitat en bastiment d'armament bellic, basicament entà diboishar motles. Es mines se metèren ara dispausicion e gàrdia dera corona anglesa. Pasmens, pr'amor des estretes condicions de comerçalizacion qu'establie aquesta institucion, era distribucion s'amiaue endeuant en granda mesura a trauès dera contrabanda. Siguec atau com eth negòci deth grafit coma utís d'escriptura se comencèc a esténer per tot eth mond.
Pr'amor qu'eth grafit ei tant fragil, cau revestir-lo damb quauqua sòrta d'estropatge. Es garrotets de grafit, ath començament, s'estropauen damb cordons o damb cuer d'oelha entà dar-los estabilitat. Era fama dera utilitat d'aguesti gredons de grafit s'estenec e fòrça artistes se dediquèren a dissenhar aguestes pichòtes aisines d'escriptura e, ath madeish temps, era gent les comencèc a utilizar. Maugrat que trobèren depausi de grafit en d'auti luòcs deth mond, eth materiau non possedie pas era madeisha puresa e qualitat qu'eth grafit de Seathwaite Fell, atau qu'Anglatèrra contunhèc gaudint d'un monopòli ena produccion de gredons pendent fòrça temps. En tot trèir es impureses deth grafit obtengut en autes mines, eth materiau demoraue en forma de povàs e non se sabie elaborar gredons a partir deth grafit en aguest estat. Es prumères temptades de rebastir eth grafit esbrigalhat s'amièren endeuant en Nuremberg, Alemanha, er an 1662. Prumèr s'extrèie eth grafit des autes mines e se li eliminauen totes es impureses. Alara se hèja servir ua barreja de grafit, sulfur e antimòni entà rebastir eth grafit en ua sola pèça, e atau fabricauen gredons dehòra d'Anglatèrra. Mès era qualitat non arribaue pas ara des gradons originaus. Dempús 1860 e encara auei, es gredons quadrats distintius anglesi se fabriquen damb garrotets talhats de grafit naturau. Actualament, ara vila de Keswick (Anglatèrra), proplèu ar airau deth trobament originau deth blòt de grafit, se trape eth Musèu deth gradon.
Incorporacion der estropatge[modificar | modificar la font]
Com auem dejà dit, eth grafit ei plan fragil e per açò cau estropar-lo. Ath començament s'utilizauen cordons e brigalhs de cuer. Mès tard, es italians Simonio e Lyndiana Bernacotti siguèren es prumèrs de crear dissenhs de gredons semblants as qu'utilizam ara. Horadauen ua garròt de husta de gimbro e i introdusien eth garrotet de grafit. Pòc dempús mielhorèren era tecnica : bracauen dues meitats de husta en forma alongada e i hègen un fin soquèr en un costat, alavetz i introdusien eth grafit e empegauen es dues mieitats. Configurèren eth gredon lèu coma eth que coneishem ara.
Usatge dera argiela[modificar | modificar la font]
Cap ath 1790 Josef Hardmuth, dera usina Koh-I-Noor, elaborèc gredons de nauta qualitat damb grafit provient de mines d'Àustria. Ac hec en tot barrejar eth grafit esbrigalhat damb argiela e formar ua mescla que dempús se cahuaue ath horn. En tot variar era proporcion de grafit damb argiela podien regular era duresa dera substància resultant. Aguest ei eth metòde que encara s'utilize auei. Auem constància que es gredons anglesi, alemands e austriacs no èren ar avitalh des francesi pendent es Guèrres Napoleoniques. Lèu aguesta situacion cambièc gràcies ar interès d'un oficiau der exercit de Napoleon. Er an 1795 Nicholas Jacques Conté tanben descorbic aguest metòde de fabricacion de gredons de qualitat per miei dera argiela, çò que demòstre qu'en aquera epòca eth mond no èra tant interconnectat coma ara. En revenge, aguest descorbiment ei pus atribuït a Conté perque ei a partir d'eth qu'a arribat a França e ara Peninsula Iberica, e de pas tanben a America.
Eth gredon enes Estats Units[modificar | modificar la font]
As Estats Units eth gredon arribèc damb es colonizadors provients dera Euròpa e non siguèc enquia mès tard qu'arribèc ara America deth Sud. Er an 1729, Benjamin Franklin metie publicitat de gredon ara Gazeta de Pennsylvania entà estimular-ne es ventes. Sabem qu'en aquera epòca se fabricauen gredons fòrça pichòts. Ua mòstra d'aquerò ei que George Washington emplegaue un gredon de sonque tres pòdos pendent era exploracion deth parçan d'Ohio er an 1762.
Ua goma jonhuda ara husta[modificar | modificar la font]
Eth 30 de març de 1858, Hymen Lipman patentèc eth prumèr gredon qu'includís ua goma d'escafar[7] jonhuda ara husta.[8] Quate ans dempús, Lipman ne venec era patenta tà Joseph Reckendorfer per $100.000. Eth crompador los destinèc tà un planh judiciau contra eth fabricant de gredons Faber.[9] Fin finau, eth planh acabèc en 1875 quan eth Tribunau Suprèm des Estats Units emetec ua senténcia contra Reckendorfer, a qui li retirèren era patenta.[10]
Ben que ena Euròpa se fabricauen dejà gredons de husta, enes Estats Units non ac heren enquia mès tard. Delà seguien eth metòde deth filosòf Henry David Thoreau, que consistie en elaborar gredons de qualitat sense hèr servir era husta, en tot simplament emplegar argiela entà caperar eth garrotet de grafit. Sèmble que William Munroe, un ebenista de Concord (Massachusetts), Estats Units, fabriquèc gredons de husta per prumèr viatge ena America. Ça que la, eth sòn metòde de fabricacion ère fòrça lent.[11]
a ideiat per Ebenezer Wood e se convertic en un des mès grani productors de gredons deth mond e encara n'ei auei.
Mès òm pensèc qu'encara se podie esmostar mès eth negòci deth gredon. Joseph Dixon ère un inventor e entrepresari dera segona mieitat deth sègle xix e trabalhaue ena espleita de granit en ua mina de Tantiusques,[12] ara ciutat de Sturbridge, en Massachusetts (EUA). Devanèc tota ua seria de mieis entà produsir gradons de biais massiu. Abans de 1870, era sua entrepresa, Joseph Dixon Crucible Company, ère dejà era distibuidora autorizada e consumidora de grafit pus granda deth mond. Es sòns soms de productivitat son arribats tà nivèus nauts. Actuaument se hè conéisher damb eth nòm Dixon Ticonderoga e fabrique gredons e autri esplechs artistics.[13]
Tipes de gredons[modificar | modificar la font]
- Gredon de grafit
- Aguesta ei era caletra de gredon mès abituau. Son hèts damb ua barreja d'argiela e grafit e lor escuror vàrie de grisa clara tà negra. Lor compausion permèt de hèr règues mès lisques. Eth gredon de grafit mès antic conservat siguec fabricat en Alemanha en sègle xvii e ara demora ena collecion de Faber-Castell.
- Gredon de carbon de lenha
- S'elabòre damb carbon vegetau e proporcione negres mès plens qu'es gredons de grafit, mès tendissen a pigalhar damb facilitat. Es mès comuns son negres, encara que tanben n'i a de blancs e de color sípia. Son optims entà dessenhar.
- Gredon de color
- Servís entà colorir es dessenhs. Se fabriquen de cèra mesclada damb pigment. N'i a de fòrça colors disparières. Bèths uns son hèts soncament damb aguesti dus materiaus e servissen entà pintar linhes fresques e umides. D'autri an er estropatge de husta e ua mina que hè es regues fines e shutes, son coma es deth prumèr grop mès damb color. Autri son un entermiei, son hèts de cèra revestida d'un fin celh de plastic.
- Gredon de grèish
- Tanben coneishudi coma mercadors dera China. Escriuen en quinsevolha superfícia (includit eth veire, eth plastic eth metall e es fotografies).
- Gredon de mina incorporable
- Quauques gredons hèn servir mines de méter e trèir. Aguesti son dotadi de sistèmes mecanics entà possar era mina a traués deth horat enquiara extrèma. Es gomes d'escafar tanben i son incorporables e mutables. Aguest tipe de gredon compde damb er auantatge qu'òm li pòt cambiar eth celh dera règa en quisevolh moment, en tot escambiar era mina e, ath delà, non cau agudar-los.
- Gredon d'aquarella
- Aguesti son pensadi entà dessenhar damb tecniques d'aquarella. Pòden hèr linhes fines o en gras que dempús i a era possibilitat de saturar-les damb aigua e escampilhar-les damb pincèus.
- Gredon de copies
- S'agís de gredons de grafit damb tencha hijuda que hèn ua règa inescafable. S'inventèren a finaus deth sègle XIX entara estampa e era premsa coma substitut practic dera pluma. Lor règa ei, soent, visuaument indistinguible de la des gredons basics de grafit, mès quan s'umidifiquen, era règa se delís entà estampar-se despús en ua naua huelha de papièr. S'utilizèren plan enquia eth començament deth sègle XX, quan er usatge creishent der estilò los remplacèc lentament.
- Gredons non fotocopiables
- Aguesti gredons hèn ues mèrques que es fotocopiadores non mauten ne reproduissen.
- Gredon supercromatic
- Es gredons supercromatics an mines escambiables de diferentes colors laguens un madeish estropatge. An un mecanisme que permèt cambiar de color damb un laujuèr movement de dets.
- Gredon de ceramica
- Un gredon de ceramica ei un garrotet de pastel que servís entà dessenhar sus veire, porcellana e esmalts.
- Gredon litografic
- Un gredon litografic (deth grèc λίθoς, “peira”, e Ypάφw, “escríuer”) ei ua pèça cilindrica fenida en poncha que servís entà dessenhar o escríuer sus peira. Ei hèt de sabon, shugarda, cera e suja.
- Gredon optic
- Eth gredon optic ei un dispausitiu en forma de gredon que pòrte un element fotosensible; ei a díder, que reaccione damb era lum. Aguest element ei ua cellula fotoelectrica dotada d'un sistèma fotomultiplicader. A traués d'un hilat informatic,eth dispausitiu ei connectat a un ecran campador. Quan ua amurada electronica i incidís dirèctament, se genère un impuls que identifica punts especifics der ecran. En tot establir disparièrs punts, òm pòt dessenhar linhes, cèrcles, eca, o ben entrar donades ar ordinator e modificar imatges entre d'autes foncions.
- Gredon farmaceutic
- Un gredon farmaceutic ei un remedi en forma de tube. S'obten en tot hóner eth medicament, emotlar-lo en un cilindre e deishar-lo shecar. Normaument, van protegidi damb un caperader de plastic. Entà emplegar-los se descapèren, s'emparen ar airau corporau afectat e s'apliquen en tot realizar movements doci. Eth garrotet escampilha progresivament era sua substància pera pèth. Se pòt agir, per exemple, d'un reparador de pòts, d'un desinfectant de herides o d'un ungüent entà solatjar era irritacion dera pèth.
- Gredon maquilhador
- Taben nomentats pintapòts, son cosmetics en forma de gredon utilizats entath maquilhatge des cella, es usses, es uelhs, es pòts, eca.
Arremèrques[modificar | modificar la font]
- ↑ 75% des 2,8 milions de gredons fabricadi as Estats Units se pinten d'auriòu (Steve Ritter "Pencils & Pencil Lead", Chemical & Engineering News, Volume 79, Capítol 42 pagina 35, http://pubs.acs.org/cen/whatstuff/stuff/7942sci4.html)
- ↑ Petroski, 1990, pagines 162-163
- ↑ http://www.koh-i-noor.cz/main/main.php?pageid=3211&lang=4&=&filter=&cat=24&position=30 Koh-i-noor Catalòg de gredons
- ↑ http://www.staedtler.com/Mars_Lumograph_gb.Staedtler?ActiveID=2213 Gredons Staedtler Mars Lumograph, 21 d'agost de 2007
- ↑ Grafit dera mina de Plumbago, Borrowdale, Anglatèrra
- ↑ Eth legat minièr de Lakeland
- ↑ Modèl:Format ref http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?patentnumber=19783 Patenta des Estats Units 19783 Jonhuda d'un gredon e ua goma d'escafar idiada per H. Lipman
- ↑ Burèu de Patentes des Estats Units Fichièr deth còsso de patentes, Volume 2, pag.509
- ↑ Petroski, Henry (1990). Eth gredon: ua istòria de dissenh e circumstància. Nòva York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-57422-2; ISBN 0-679-73415-5, pag. 171
- ↑ Modèl:Format ref http://supreme.justia.com/us/92/347/case.html Reckendorfer v. Faber 92 U.S. 347 (1875)
- ↑ Modèl:Mentar publicacion
- ↑ Mina de grafit de Tantiusques
- ↑ Dixon Ticonderoga Company


text:
Jòc deu sapo
Lo jòc deu sapo o jòc deu crepaut qu'ei un jòc d'abiletat on se lança ua moneda de cap au jòc entà la har càder dens los horat de la soa taula en bèth mirar de cap a la boca badanta deu son sapo de metau. Quauque horat qu'ostentan obstacles (que son caperat per pontets o per ua arrodeta).
Qu'ei un jòc tradicionau hèra popular dens lo vielh continent e tanben en America Latina ; qu'ei atau considerta com un jòc tradicionau deus pubs britanics atau tanben com ua partida de la tradicion de la cultura deus gauchos d'Argentina e d'Uruguai.
En vertat, que sembla curiosament revindicat com ua tradicion locau dens mantuns lòcs desparièrs e esluenhats deu glòbe.


text:
Canton de Gòrda
Lo canton de Gòrda es un canton francés situat dins lo departament de Vauclusa, en Provença, dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia[modificar | modificar la font]
Composicion - Demografia[modificar | modificar la font]
Lo canton de Gòrda se compausa de 8 comunas e còmpta 5889 abitants (recensament de 1999 / Chifras de populacion en França sens comptes dobles).
- Lei Baumetas : 194 abitants
- Gòrda : 2092 abitants
- Gòud : 1285 abitants
- Jocàs : 317 abitants
- Lieus : 248 abitants
- Murs : 415 abitants
- Rossilhon : 1161 abitants
- Sant Pantali : 177 abitants


text:
Cusy
Côsi en arpitan (Cusy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Initialement, S'agís del domeni del Romain "Cusius", proconsul cargat de susvelhar lo bastiment de la nòva via romaine.
Initialement, il s'agit du domaine du Romain "Cusius", proconsul chargé de surveiller la construction de la nouvelle voie romaine.


text:
Obesitat
L'obesitat qu'es definida com un indici de massa corporau de mei de 35. Se aqueste indici qu'es mei de 40, que parlam d'obesitat mobida.
Somari
L'indici de massa corporau[modificar | modificar la font]
Qu'es un apèr luenh d'estar perhèit, mes que balha totun ua idèa sus la massa grassa de quauqu'un. Qu'es calculat ende destriar la massa per la talha au carrat: M / (T*T)
Epidemiologia de l'obesitat[modificar | modificar la font]
L'obesitat qu'es ua malaudia deus paìs industrializats. Lo minjar qu'es mei aisit a trobar, mes lo minjar lo mens car qu'es lo de mei petita qualitat, labetz, los praubes déven crompar, aliments dab hèra de greisha, de colesteròu, d'acids gras saturats, de sucres.
Causas de l'obesitat[modificar | modificar la font]
- alimentacion: Qu'arriba hens un contexte familhau, ua educacion.
- genetica: n'existesih pas un gène de l'obesitat mes gènes de l'obesitat
- malaudia: tot ipercorticisme, malaudia psiquitrica
Complicacion de l'obesitat[modificar | modificar la font]
Complicacions medicaus[modificar | modificar la font]
- cardio-vasculara: Infart miocardiac, ITA,
- endocriniana: diabete (e totas las soas complicacions), iperandrogenisme, ipotiroïdia
- pulmonara: apnèa deu dròmir, insufeishença respiratòri
- ortopedica: artròsi
- oncologia: mei de cancèrs pr'mor de cuentas ormonalas.
Complicacions sociaus[modificar | modificar la font]
Uèi l'obesitat n'es pas la mòda, los obèses sòfren de discriminacion, que comença jà hens l'escòla e ne vésem pas nat obèse hens publicitat o que son rares hens lo televesaire, qu'es mei mauaist de trobar un trabalh ende un obèse.. Aquò pòt miar entà ua desocializacion.


text:
Colonia de Delaware
La Colonia de Delaware èra partida de las Colonias Mejanas, de 1682 a 1776 fasiá partit de proprietat de William Penn e doncas de la Província de Pennsylvania conocida coma Los Comtats Baisses al Delaware. En 1701 se separèt dels autres tres contats amb meteis Governaire qu'en Pensilvània. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Delaware dels Estats Units d'America.


text:
Joan Glaudi Gaudin
Joan Glaudi Gaudin (Marselha, lo 8 d'octobre de 1939) es un òme politic provençau e senador-cònsol de Marselha.
Ancian professor d'istòria, comencèt sa carriera politica au centre senèstra ambé Gaston Deferre avans de s'orientar a drecha ambé lei Republicans Independents e puei faguèt campanha ambé lo futur president Valèri Giscard d'Estanh. Foguèt candidat de l'UDF per lei Bocas de Ròse en 1978 e en 1981 foguèt vençut ais eleccions de cònsol de Marselha per Gaston Deferre, alora ministre.
En 1986 foguèt elegit president dau Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur onte foguèt criticat per aver recebut un cèrt nombre de vòtes dau partit d'extrèma drecha Front Nacionau. En 1989 foguèt tornarmai batut ais eleccions de cònsol de Marselha, aqueu còp per Robert Vigorós.
Foguèt fin finala elegit en 1995 e reelegit en 2001. En 1995 venguèt tanben ministre de l'Amainatjament dau Territòri, de la Vila e de l'Integracion dau president Jaume Chirac.


text:
Linha Lhèida - la Pobla de Segur
La linha ferroviària Lhèida - la Pobla de Segur o linha Ca7 jonh aquelas doas municipalitats catalans dempuèi 1951. L'infrastructura es proprietat de FGC (l'operator ferroviari de la Generalitat) dempuèi 2005, malgrat que contunha d'èsser gerida per Renfe dins de las linhas de mejana distància de Catalonha.
70% del volum d'usatgièrs se concentra en lo tram Lhèida-Balaguer, que serà una de las linhas de la futura ret de Rodalies Lhèida contemplada en lo Plan de transpòrt dels viatjaires de Catalonha (PTVC 2008-2012). La rèsta del trajècte, que travèrsa lo prepirineu lheidatan fins arribar a la Pobla de Segur, a un caire mai toristic e s'ofèrta amb la marca Tren dels Lacs.
Cal una ora e cinquanta minutas per percórrer entièrament lo trajècte.
Caracteristicas tecnicas[modificar | modificar la font]
- Longor: 89,35 km de via, sens electrificar.
- Largor de via: iberica (1668 mm).
- Unitats de tren: 3
- Intradas (2007): 480 000 €
- Estacions: 17.
- Tunèls: 41.
- Tunèl pus long: Palau, amb 3499 m jos la sèrra del Mont-roge.
- Ponts: 31.
- Pont mai long: pont sul riu Segre a Balaguer, de 160 m
- Passatges de nivèl: 21.
- Tipe de blocatge: telefonic.


text:
Futurisme
Lo futurisme es un corrent artistica e sociau aparegut en Itàlia au començament dau sègle XX. Insistissiá sus de tematicas e de concèptes basats sus la velocitat, la tecnologia, la maquina, la jovença, la violéncia ò l'industria e sus d'objèctes novèus coma l'avion ò l'automobila. Foguèt subretot un movement italian e dins la peninsula, regardèt totei lei domenis artisticas coma la pintura, l'escultura, la literatura, lo cinèma, la fotografia, lo teatre, la musica, l'arquitectura, la dança, la tipografia, la comunicacion ò la terralha. En fòra d'Itàlia, lo futurisme aguèt d'influéncias dins d'autrei país, especialament lo Reiaume Unit e Russia.


text:
Republica de Corsega
La Republica de Corsega foguèt un estat qu'existiguèt entre 1755 e 1769 sus l'illa de Corsega. Foguèt envasit e annexat per França a partir de 1767.
En novembre de 1755, Pasquale Paoli proclamèt Corsega en nacion sobeirana, independenta de la Republica de Gènoa. Crèet la constitucion corsa, qu'èra la primièra constitucion escrita segon los principis del sègle de las Luses, e qu'inclusiá pel primièr còp lo drech de vòt de las femnas, pus tard revocat pels franceses quora prenguèron l'isla en 1769. La Republica creèt una administracion e un sistèma judiciari, e fondèt una armada.


text:
Maurice Barrès
Maurice Barrès (Charmes, Vosges, 1862 - 1923) èra un politician, escrivan e jornalista francés antisemita.
Estudièt lo drech a París ont intrèt en contacte amb lo cenacle de Leconte de Lisle e amb lo simbolisme.
A l'ocasion l'Afar Dreyfus passèt de posturas socialistas cap a drecha e venguèt antidrayfusard . Acusèt Alfred Dreyfus d'èsser copable per causa del seu judaïsme e escriguèt de panflets antisemitas.
Devolopèt una teoria pròcha del nacionalisme romantic. S'opausant a la teoria de Jean-Jacques Rousseau al respècte del Contracte social, Barrès considerava la Nacion (qu'utilizava a la plaça Pòble) coma un fondament istoric e que demandava pas una "volonatat general" per s'establir, sul aquel punt contrastava amb la definicion de Nacion d'Ernest Renan.
En 1906, foguèt causit a l'Academia francesa e elegit al Parlament francés coma deputat pel departament de la Sèina.
Ferm partisan de l'Union sacrée pendent la Primièra Guèrra Mondiala. Barrès aguèt grand influéncia suls escrivans franceses e tanben entre los monarquistas pasmens que n'èra pas.
Qualques obratges[modificar | modificar la font]
- Sous l'œil des barbares (1888)
- Un Homme libre (1889)
- Le Jardin de Bérénice (1891)
- L'Ennemi des lois (1892)
- Du sang, de la volupté, de la mort (1893)
- Scènes et doctrines du nationalisme (1902)
- Les Amitiés françaises (1903)
- Ce que j'ai vu à Rennes (1904)
- Au service de l'Allemagne (1905)
- Le Voyage de Sparte (1906).


text:
Clastras
Lei clastras[1] (var. lo(s) claustre(s)) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son de facto dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma de jure que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.
Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de clastras deriva de claustrum (claustra au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.
Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.
Estructura arquitectonica[modificar | modificar la font]
L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular [2], es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.
En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.
La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, l'armarium (bibliotèca), l'auditorium (parlatòri).
Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.
I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lei diccionaris d'Onorat e de Mistral ( ), convèn d'utilizar lo plurau. Au singular, la clastra designa la residéncia d'un prèire (sens indicat tanben per lei diccionaris de P. Boissièr de Sauvatges, d'Avril e de Loís Motier).
- ↑ Lo pus sovent carrat o rectangular. Existisson quauquei rarei clastras triangularas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Colleccion ZODIAQUE, en particular Glossaire e L'Art Cistercien.


text:
Amélie Nothomb
Amélie Nothomb (Etterbeek, 9 de julh de 1966) es una escrivana bèlga d'expression francesa.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
Lo sieu paire foguèt ambaissador de Belgica e ela demorèt en divèrses païses (China, Estats Units, Laos, Birmania, Bangladèsh).
Estudièt filologia romanica a l'Universitat Liura de Brussèlas.
Citacions[modificar | modificar la font]
-
-
- Ne reagissètz coma los paures, que plaçatz l'onor vòstre de tal biais que ne sètz victimas.
- Soi un intellectual, valent a dire un èsser que o s'espèra amb passion d'èsser contradich.
-
- Legissèm per descubrir una vision del mond.
- La saviesa es pas jamai del costat d'aquel que parla.
- N'es rèiremai divertissent d'èsser anujós que non pas interessant.
- Es cachavièlha lo bonaür per fòrça.
- Los pòbles s'asoran los lors ancessors martirs. Es la sola aristocracia que pas jamai li ne contestam.
- L'adjectiu "vertadièr" coma la chifra zèro, es una expression indispensabla de çò vuèg.
- I aurà sempre dins la molonada un pegàs que, amb lo pretèxt que ne compren el pas res, çò ne decretarà que i a pas res per comprene.
- Nada realitat umana se n'exprimís tan plan l'idèa d'astrada coma las paraulas malbiaissudas e sas consequéncias d'una impossibla expiacion.
- Cap de besonh d'interès per mentir. Lo plaser sufís.
- Lo dobte e la paur son los auxiliars de las grandas iniciativas.]]
- Lo còs uman ne comportèsse vint-e-cinc sèxes luòga d'un, ne perdriá fòrça del siu poder erotic. Çò que pivèla son los isclons.
- Lo maquilhatge es un culte de mistèri.
- La ròsa que se ne morís de la set li ne fa de besonh a l'ortalan, mas a l'ortalan li ne fa encara mai de besonh la ròsa qu'es assedegada, que sens la set de sa flor, çò que d'el n'existís pas cap.
- Cal remirar lo mond capables d'èsser aüroses.
- Es l'entreparlaire que se farga la confidéncia.
- Lo silenci es mai rambalhaire que tot.
- Ne sufís aver fach quicòm un sol còp dins sa vida - mas en prigondor - per ges quitar de o tornar far tot lo long de la nòstra vida.
- Çò de pròpi dels grands libres, es que cada lector n'es l'autor.
- L'escriure comença onte lai s'aplanta lo dire e n'es un mistèri dels màgers aquel pertus entremièg çò de bon dire e çò d'impossible idem.
- Modificar l'agachar [1] es aquò lo nòstre òbra grand.
- Tant de temps que n'existirián de finèstras, lo pus mendre èsser uman sus Tèrra auriá sa part de libertat.
- N'escarnissi ieu pas jamai, Monsen, diagnostiqui.
- M'asori las causas que pas jamai capirai.
- Lo mond ne groümeja d'assassins, valent a dire de personas que se ne permeton oblidar los qu'aimèron. (...) L'oblit es un peugàs, un oceanàs gigantal que lai ne va un sol naviri, qu'es se ramentar.
- M'asori las causas que pas jamai capirai.
- N'escarnissi ieu pas jamai, Monsen, diagnostiqui.
L'Òbra[modificar | modificar la font]
- Hygiène de l'assassin 1992..., Igièna de l'assassin (rev. Eric Gonzales, ed. Per Noste)
- Le Sabotage amoureux, 1992 ... Lo Sabotatge amorós
- Légende un peu chinoise, 1993 ... Legenda un bricon chinesa
- Les Combustibles, 1994 ... Los Combustibles
- Les Catilinaires, 1995 ... Las Catilinàrias
- Péplum, 1996 ... Peplum
- Attentat, 1997 ... Atemptat
- Mercure, 1998 ... Mercuri
- Stupeur et tremblements, 1999 ... Estupor e tremblaments
- Le Mystère par excellence, 1999 ... Lo Mistèri per excelléncia
- Métaphysique des tubes, novel·la, 2000 ... Metafisica dels tubs
- Brillant comme une casserole, 2000 ... Lusent coma una caçairòla
- Cosmétique de l'ennemi, 2001 ... Cosmetica de l'enemic
- Aspirine, 2001 ... Aspirina
- Sans nom, 2001 ... Sens nom
- Robert des noms propres, 2002 ... Tesaur dels noms d'ostal
- Antéchrista, 2003 ... Antecrista
- L'Entrée du Christ à Bruxelles, 2004... L'entrada de Crist dins Brussèlas
- Biographie de la faim, 2004 ... Biografia de la fam
- Acide sulfurique, 2005 ... Acid sulfuric
- Journal d'Hirondelle, 2006 ... Jornal d'Irondona
- Ni d'Ève ni d'Adam, 2007 ... Ni d'Èva ni d'Adam
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... per l'escritura...


text:
Chiroptera
L'òrdre dels quiroptèrs (Chiroptera) es un òrdre de mamifèrs volants, comunament apelats ratapenadas (var. ratapinhata). L'òrdre dels quiroptèrs es lo segond dels mamifèrs en nombre d'espècias (prèp de 950), es davançat per l'òrdre dels rosegaires. Çaquelà, sembla qu'aqueste òrdre siá lo primièr en nombre d'individús (dos tèrces dels mamifèrs vivents son de ratapenadas).
La caracteristica mai remarcabla de las ratapenadas es que sas patas de davant son desvolopadas coma d'alas, çò que fa qu'es lo solet mamifèr del mond capable de volar d'un biais natural; d'autres mamifèrs, coma los esquiròls volants e qualques marsupials pòdon planar sus de distàncias limitadas mas son pas capables d'un vòl vertadièr sostengut. Lo nom de Chiroptera se pòt traduire a partir dels mots grècs per "man ala," coma l'estructura de l'ala dobèrta es plan semblanta a la d'una man umana dubèrta, amb una membrana (patagium) entre los dets que s'espandís tanben entre la man e lo còs.
S'estima qu'existisson aperaquí 1100 espècias de ratapenadas dins lo mond, çò que representa gaireben 20% de totas las espècias de mamifèrs. Environ 70% de las ratapenadas son d'insectivòrs. Del demai, la màger part se noirisson de frucha e de sos sucs; tres espècias se noirisson de sang e qualques autras caçan de vertebrats. Aquestas darrièras ratapenadas incluson las Phyllostomidaes d'America Centrala e d'America del Sud, e las ratapenadas pescairas (Noctilionidae) que se noirisson de peis. Almens doas espècias conegudas de ratapenadas se noirisson d'autras ratapenadas: la ratapenada espectrala o American False Vampire bat e la macroderma gigas d'Austràlia. Malgrat lo clima freg, existisson sièis espècias de ratapenadas en Alaska.
Qualques espècias pus pichonas de ratapenadas son d'importantas pollinizairas de cèrtas flors tropicalas. D'efièch, divèrsas plantas tropicalas se trapan ara totalament dependentas d'elas, pas solament per la pollinizacion, mas per l'espandiment de sas granas après aver manjat sos fruches. Aqueste ròtle explica las preocupacions per l'environament quand una ratapenada es introduita dins un contèxt novèl. Tenerife nos porgís un exemple recent amb l'introduccion de la Rosseta egipciana.


text:
Microsoft Windows XP
Microsoft Windows XP o Windows XP es un sistèma operatiu iniciat lo 25 d'octobre de 2001 de la seria dels Windows, de la branca NT. Lo nom XP ven del mot anglés Experience (experiença). I a mai de de 400 milions de còpias vendudas en 2008. Existís 2 principalas versions de Windows XP : Windows XP Home edition (edicion familiala) e Windows XP Professional edition (edicion professionala).
Mesas a jorn amb los Service pack[modificar | modificar la font]
Las mesas a jorn de Windows XP son a gratis. Los mesas a jorn son nomman Service pack. Los Service pack (mot anglés) permeton d'ajustar qualques foncions a Windows XP.
Service Pack 1[modificar | modificar la font]
Iniciat lo 9 setembre 2002, lo Service pack 1 permet lo supòrt de l'USB version 2.0. Permet tanben d'utilizar los disques durs de mai de 137 GB.
Service Pack 2[modificar | modificar la font]
Iniciat lo 6 d'agost de 2004, lo Service pack 2 permet lo supòrt del Bluetooth, lo supòrt de 25 lengas (Arabi, Chinés(simplificat), Chinés (traditiocal), Chèc, Danés, Neerlandés, Finés, Francés, Alemand, Grèc, Ebrieu, Ongrés, Italian, Japonés, Corean, Norvegian, Polonés, Portugués (Brasil), Portugués, Rus, Eslovac, Eslovèn, Espanhòu, Suedés, Turc) e de manièra generala permet de melhorar lo sistèma operatiu.


text:
Steinbrunn-le-Haut
Obersteinbrunn en alemannisch ( Steinbrunn-le-Haut en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat del sud de la Nautor-Rhin aperten al Sundgau, region de tucs situats al Sud de Mülhausen distant de 12 km. Lo relief vallonné es drainé pel Muehlbach, ruisseau #que pren la siá font en limit sud-oèst del ban communal (vèrs Obermorschwiller. Ponch culminant : lo Galgen 404 m, situat al nòrd-oèst del vilatge e adossat al ban communal de Zillisheim.
Cette commune du sud du Haut-Rhin appartient au Sundgau, région de collines située au Sud de Mulhouse distante de 12 km. Le relief vallonné est drainé par le Muehlbach, ruisseau qui prend sa source en limite sud-ouest du ban communal (vers Obermorschwiller. Point culminant : le Galgen 404 m, situé au nord-ouest du village et adossé au ban communal de Zillisheim.
Aquela vila al sud del Naut Ren Sundgau aperten a la region de tucs al sud de Mülhausen a una distància de 12 km. Lo terren muntanyós es drenat pel Muehlbach, riuet que s'origina en lo sud-oèst de la comunitat (a Obermorschwiller). Ponch mai naut: la Galgen 404 m, al nòrd-oèst del vilatge e al bòrd de la proïbicion municipala Zillisheim.
La comuna Steinbrunn es una pròspera comuna, fondada per la dinastia "Obersteinbrunn Von Reinach", que son jos enteres de las làpides de la glèisa de Saint Maurice, lo campanal de la glèisa se bastiguèt en 1595 la vila 2 possedís de castèls, bastit lo 1395, un, ont i a solament de rèstas del tèrratrem gigotèt a Bale, l'autra es l'actuala comuna-marida. Fòrça personas foguèron de proprietaris de la vila, coma Jacques Sisigmont, l'avescat de Basilèa. La vila compta a l'ora d'ara amb 600 residents e comptan pas amb l'agrandir.
Aquesta ciutat al sud de l'Alt Rin Sundgau pertany a la regió de turons al sud de Mulhouse a una distància de 12 km. El terreny muntanyós és drenat pel Muehlbach, rierol que s'origina en el sud-oest de la comunitat (a Obermorschwiller). Punt més alt: la Galgen 404 m, al nord-oest del poble i al costat de la prohibició municipal Zillisheim.
La comuna Steinbrunn és una pròspera comuna, fundada per la dinastia "Obersteinbrunn Von Reinach", que estan sota enteres de les làpides de l'església de Saint Maurice, el campanar de l'església es va construir en 1595 la ciutat 2 posseeix castells, construït el 1395, un, on només hi ha restes del terratrèmol va sacsejar a Bale, l'altre és l'actual ajuntament-casa. moltes persones van ser propietaris de la vila, com Jacques Sisigmont, el bisbat de Basilea. La ciutat compta actualment amb 600 residents i no compten amb ampliar-la.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existissiá dins lo pòble un castèl #qu'aperteniá a la familha de Reinach e #que i aguèt destruit en 1793. S'i vei encara un mur de la façada. Pas luènh del castèl se trobava una polida capèla dédiée a sant Sigismond #qu'aperteniá egalament a la familha de Reinach. En 1914 un vestigi d'una villa romaine en contenent un hypocauste e un bain a mes a jorn. A lo sortit sud-oèst de Steinbrunn-la-Nautor, las aigas d'una font trucada Oberbrunnenn an utilizat dempuèi la antiquitat. Al Mièja Edat, lo coatz de Einsiedeln en 1025, los johnnistes de Mülhausen en 1663 e lo prieuré Sant Alban de Bâle i son possesssionnés, del temps que çò abbaye de Lucelle i deten un molin seigneurial dempuèi 1283 e los nòbles de Steibrunn una tribunal colongère. Apertenent a la distincion habsbourgeois de Landser, lo pòble es inféodé a torn de papièr als Steinbrunn, als Rathsamhausen e fin finala del XVIe sègle a la Revolucion a las Reinach-Steinbrunn. En 1611 e en 1629 dels epidèmias déciment lo pòble, e en 1635, los Suedeses dévastent la localité e saccagent las doas castèls, Oberschloss e Unterschloss apertenent a la familha de Reincah. Al XIXe sègle una pichona communauuté josieva d'una trentena de personas i possedís una sinagoga e una escòla privada. Pendent la Primièra Guèrra mondiala lo pòble servís de cantonnement a las tropas alemandas #que i installan un camp pels presoèrs romanéss e italians.
Il existait dans le village un château qui appartenait à la famille de Reinach et qui fut détruit en 1793. On y voit encore un mur de la façade. Non loin du château se trouvait une belle chapelle dédiée à saint Sigismond qui appartenait également à la famille de Reinach. En 1914 un vestige d'une villa romaine contenant un hypocauste et un bain est mis à jour. A la sortie sud-ouest de Steinbrunn-le-Haut, les eaux d'une source appelée Oberbrunnenn sont utilisés dès l'antiquité. Au Moyen Âge, le couvent d'Einsiedeln en 1025, les johnnistes de Mulhouse en 1663 et le prieuré Saint Alban de Bâle y sont possesssionnés, alors que l'abbaye de Lucelle y détient un moulin seigneurial dès 1283 et les nobles de Steibrunn une cour colongère. Appartenant à la seigneurie habsbourgeois de Landser, le village est inféodé à tour de rôle aux Steinbrunn, aux Rathsamhausen et enfin du XVIe siècle à la Révolution aux Reinach-Steinbrunn. En 1611 et en 1629 des épidémies déciment le village, et en 1635, les Suédois dévastent la localité et saccagent les deux châteaux, Oberschloss et Unterschloss appartenant à la famille de Reincah. Au XIXe siècle une petite communauuté juive d'une trentaine de personnes y possède une synagogue et une école privée. Pendant la Première Guerre mondiale le village sert de cantonnement aux troupes allemandes qui y installent un camp pour les prisonniers roumains et italiens.


text:
Loa
Loa ['luɒ] (en francés Loue) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Loa se tròba en Lemosin dins la comuna de Sent Iriés (departament de Nauta Vinhana). Son cors es de 51 km. Se junh a Eila prep de Colòures (Dordonha).
Departaments e localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo 22 de setembre de 1993, l'estacion idrologica de Sent Medard d'Eissiduelh enregistret un debit maximau jornalier de 111 m3/s.
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
N.B. : (rd) = afluent riba drecha ; (rm) = afluent riba mança


text:
Picaudon
Lo picaudon es un formatge francés de lait crus de chabra, de pasta frescha e de crosta florida blancha o blava.
Es produit dins dos departaments, Droma e Ardecha, de la region de Ròse-Aups, e benefícia d'una AOC despuèi 1991 e d'una AOP.
Lait[modificar | modificar la font]
Lo lait de chabra es reculhit en Ardecha, dins Droma, dins lo canton de Barjac dins Gard e dins l'enclava de Vauriàs en Vauclusa. Una chabra dona en mejana tres litres de lait per jorn e la fabricacion d'un picaudon demanda aumens mèig litre de lait.
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Dins lo respècte de la tradicion artesanala, los productors mesclan lo lait entièr e crus de chabra amb una brisa de calh. Delicadament, montan la calhada ambé la culhèira dins d'escudelons.
Esgotats, salats, desmotlats, los formatges son afinats pendent uèt jorns o mai. Pasmens chau un afinatge de 14 jorns aumens per obténer l'apellacion de Picaudon. Devon mai respectar certans critèris: forma, crosta, pasta, gost, rèiregost e textura.
Un autre metòde de fabricacion AOC consistís a lavar la crosta tres còps o mai pendent un afinatge d'un mes aumens. Aqueste metòde es dit « Dieulofetz », delh nom de la comuna de Droma.
Economia[modificar | modificar la font]
La produccion èra de 500 tonas en 2003.
Lo picaudon pertòcha 360 elevatges de chabras e mai de mila emplecs dirèctes. Permet de preservar una agricultura de montanha. Las chabras desbartassan los èrmes e mai son capablas d'eschalar dins los arbustes; paran eficaçament lo territòri còntra los fuòcs.
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) La Fèsta delh Picaudon, a Sau (Droma)


text:
Chicken Hawk: Men Who Love Boys
Chicken Hawk: Men Who Love Boys [Òmes qu'aiman los gojats][1] es un documentari del 1994 produsit, escrit e dirigit per Adi Sideman. En lo film, membres de la North American Man/Boy Love Association (NAMBLA) debaton sus perqué sostenon las relacions sexualas entre òmes e joves per jos l'edat de consentiment. La produccion contribuiguèt a elevar la popularitat de l'organizacion.[2]
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo film parla de la NAMBLA e la siá istòria e ensaja contextualizar la pedofilia en parlant de la pederastia a l'Anciana Grècia. S'i presentan una sèria d'entrevistas amb membres de la NAMBLA, qu'explican la siá preferéncia pels gojats joves e defendon las relacions pederastiques. Una camèra acompanha un grop de membres de la NAMBLA que participan a una marcha pels dreches dels omosexuales a Washington. Aqueles donan de rasons sus perqué la NAMBLA deuriá esser compresa en lo movement pels dreches dels omosexuales. Lo poèta Allen Ginsberg, que foguèt lo membre e defensor mai notable de la NAMBLA, apareis tanben en lo documentari e legís una "òda grafica a la joenessa".[3]
Estrea e recepcion[modificar | modificar la font]
Lo documentari s'estreèt en 1994 a l'Underground Film Festival de Nòva York e generèt qualques polemicas. Dins qualques vilas foguèt enebit.[4] Stephen Holden lo qualifiquèt de "crus" e escriguèt a The New York Times: "A un títol inflamatori que contrasta amb lo sieu retrait equanime de la North American Man/Boy Love Association".[5] Lo director, Adi Sideman, declarèt qu'aviá recebut de nombrosas invitacions de departaments nacionales de psicologia, sociologia e criminologia per participar a actes ont se deviá passar lo film. Lo FBI analisèt tanben la pellicula.[4] En 2003 se tornèt projectar a l'Underground Film Festival de Nòva York.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En l'argot omosexual american, "chickenhawk" fa referéncia als òmes qu'an preferéncia pels joves mendres d'edat.
- ↑ (2000) Gay histories and cultures: an encyclopedia. Taylor & Francis, 627–628. ISBN 9780815318804.
- ↑ Jacobs, Andrea. "Allen Ginsberg's advocacy of pedophilia debated in community" (en anglés). Intermountain Jewish News, 2002-06-21.
- ↑ 4,0 4,1 "The filmmaker who looked at pederasty without flinching" (en anglés). New York Press, 2003-03-11.
- ↑ Holden, Stephen. Men Who Love Boys Explain Themselves (en anglés). The New York Times, 1994-07-08.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Chicken Hawk: Men Who Love Boys a l'Internet Movie Datbase.
- (en) Chicken Hawk: Men Who Love Boys Luòc web ont se pòt descargar lo film.


text:
Guèrra de Sèt Ans
La Guèrra de Sèt Ans es un conflicte mondiau major dau sègle XVIII que se debanèt de 1756 a 1763. Opausèt lei poissanças principalas dau continent europèu e s'acabèt per un cambiament prefond de seis equilibris politics e militars. En particular, lei Britanics conquistèron un grand empèri coloniau au profiech dei possessions francesas americanas e asiaticas e lei Prussians s'afirmèron coma l'Estat montant dins leis afaires continentaus. Aqueu conflicte opausèt principalament lo Reiaume de França au Reiaume d'Anglatèrra d'un caire e lo Reiaume de Prússia a l'Archiducat d'Àustria d'autra part. Pasmens, en causa deis alianças, la màger part deis estats europèus e seis aliats coloniaus participèron ai combats.


text:
La Coronha
La Coronha (en galèc A Coruña, en espanhòl La Coruña) es la capitala de la província de La Coronha dins la comunautat autonòma espanhòla de Galícia. Sa populacion èra estimada a 244 388 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 36,8 km².
Monuments[modificar | modificar la font]
- Torre d'Ercules, lo sol far de l'epòca romana e lo pus ancian del monde encara en activitat. Ercules auriá enterrat dins sas fondacions la tèsta del gigant Gerion.
- Glèisa de Santa María do Campo
- Glèisa de Santiago
- Obelisco dos Cantóns
- Castro de Elviña
- Plaça das Bárbaras
- La Vièlha Coronha
- Monument Emilia Pardo Bazán
- Jardins de San Carlos
- Palais de María Pita (Ostal comunal)
- La passejada en bord de mar Alborada
- L'artista galèc contemporanèu Manolo Paz imaginèt a La Coronha d'esculturas en forma de menhirs. Un omenatge als ancians pòbles de Galícia mas tanben a las victimas d'un masèl qu'aquí se passèt pendent la guèrra civila espanhòla (1936-1939).


text:
La Toscha
La Toscha [1](La Touche en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Tecla a situat a 16 km a l'èst de Montélimar (cap de-luòc del costat), a 17 km a l'oèst de Dieulefit e a 17 km al nòrd de Grignan.
Las municipalitats limitrophes son Ròchafòrt-en-Valdaine, Pòrtas-en-Valdaine, La Bastida-Rolland e Puygiron.
La Touche est situé à 16 km à l'est de Montélimar (chef-lieu du canton), à 17 km à l'ouest de Dieulefit et à 17 km au nord de Grignan.
Les communes limitrophes sont Rochefort-en-Valdaine, Portes-en-Valdaine, La Bâtie-Rolland et Puygiron.


text:
Empèri Carolingian
L'Empèri Carolingian es un estat europèu de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Se formèt a partir dau reiaume franc dirigit per la dinastia dei Merovingians. D'efèct, pendent lo sègle VIII, aquelei darriers perdiguèron pauc a pauc lo poder au profiech de l'aristocràcia, au premier reng dei quaus la familha dei Carolingians que prenguèt pauc a pauc la direccion dau reiaume. A partir de la batalha de Peitius (732), son cap, Carles Martèl, ne'n venguèt lo cap vertadier. Pasmens, èra pas encara pron poderós per se proclamar rèi. Pasmens, son influéncia contunièt d'afeblir lo prestigi reaiu e son fiu Pepin poguèt rebutar lei Merovingians en 751. A sa mòrt, Carlesmanhe aprofichèt la mòrt rapidà de son fraire per unificar lo territòri franc. En 800, foguèt sacrat Emperaire per lo papa. L'Empèri subrevisquèt durant la rèine de son successor Loís Ièr. Pasmens, a sa mòrt en 843, foguèt devesit entre sei tres eiretiers segon la costuma franca per formar la Francia Occidentala que serà a l'origina de França, la Francia Mediana e la Francia Orientala que serà a l'origina dau Sant Empèri Roman Germanic.


text:
1684
Aquesta pagina concernís l'an 1684 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Guèrra dei Reünions ambé lo bombardament de Gènoa, aliada d'Espanha, per una flòta francesa (mai) e la conquista de Luxemborg (junh). Entre lo 15 e lo 20 d'aost, l'emperaire e Espanha deguèron acceptar lei conquistas francesas (Luxemborg, Estrasborg, lo nòrd d'Alsàcia e Sarra) en causa de la menaça otomana.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Après lo renfòrçament de son aliança amb Espanha, la vila foguèt atacada e bombardada per una flòta francesa. Maugrat la resisténcia de la garnison ai temptativas de desbarcament, lei degalhs importants entraïnèron la capitulacion de la vila que deguèt abandonar l'aliança ambé Madrid. De mai, lo dòge — normalament obligat de demorar dins la ciutat — deguèt anar a Versalhas per presentar d'excusas publicas a Loís XIV.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una politica de repoblament dei regions litoralas tocadas per lo Grand Desgatjament de 1661. L'emperaire Kangxi (1661-1722) favorizèt l'installacion d'abitants gràcias a d'avantatges fiscaus.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Joan Baptista Van Loo, pintor francés (m. 1745)
- 22 de junh - Francesco Manfredini, compositor barròc italian (m. 1762)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de julhet - Elena Piscopia, primièra femna qu'a recebut un un doctorat en filosofia (n. 1646)
- 1 d'octobre - Pierre Corneille, autor dramatic francés (n. 1604)


text:
Cosinièr
Lo cosinièr (var. cosinier, coisinier), al femenin cosinièra (var. cosiniera, cosinèira, coisiniera...) es la persona que fa la cosina. Pòt trabalhar dins un restaurant classic o dins un restaurant de collectivitat. Son mestièr consistís a far la cosina per d'autras personas. Un cosinièr deu èsser afogat e curiós, deu possedir un cèrt sens artistic per realizar los plats. Coratjós e dotat d'una bona condicion fisica, deu suportar d'oraris pesucs e de condicions de trabalh fatigantas. Viu, rapid e eficaç, fa pròva d'òrdre e de metòde per se pas daissar desbordar; se preocupa de la netetat e de l'igièna.
Citacion d'un cosinièr: « Qualqu'un que li agrada pas de manjar pòt pas far aquel mestièr ».


text:
1533
Aquesta pagina concernís l'an 1533 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei fòrças dau Sultanat d'Adel dirigida per lo cap musulman Ahmad ibn Ibrahim. Après sei desfachas de 1527-1528 (ocupacion dei regions de Bale e de Hadya), lo negus Dawit II (1508-1540) perdiguèt lo contraròtle de Lasta e d'Amara. Lei glèisas de la region foguèt cremadas e lei populacions convertidas per fòrça a l'islam.


text:
Bernâtre
Barnate en picard ( Bernâtre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bernâtre Es un vilatge rural picard del Ponthieu, situat al limit entre lo departament de la Soma (80) e del departament del -Calava (62), a 21 km al nòrd-es de Abbeville.
Compte agut de la siá localizacion géographique, la municipalitat se tròba al limit entre la region de Picardie e de la region Nòrd--Calava.
Bernâtre est un village rural picard du Ponthieu, situé à la limite entre le département de la Somme (80) et du département du Pas-de-Calais (62), à 21 km au nord-est d'Abbeville.
Compte tenu de sa localisation géographique, la commune se trouve à la limite entre la région de Picardie et de la région Nord-Pas-de-Calais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Mahaut De Reinnevel, vicomtesse de Bernâtre, épousa en 1360 Jean, senhor de Tuncq, descendent de las familhas de Boubers-Abbeville.
Mahaut de Reinnevel, vicomtesse de Bernâtre, épousa en 1360 Jean, seigneur de Tuncq, descendant des familles de Boubers-Abbeville.