text:
Siria
Siria (en arabi سوريا) que son nom oficial es Republica Aràbia Siriana (en arabi الجمهوريّة العربيّة السّوريّة Al-Jumhuryiah al Arabiah al Suryiah) es un estat de l'Orient Mejan situat a la broa de la Mar Mediterranèa, al sud de Turquia, a l'oèst d'Iraq e al nòrd de Jordania, Israèl e Liban.
La capitala es Damasc.
Lo gentilici es sirian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los arqueològs demostrèron que Siria aculhiguèt una de las pus ancianas civilizacions[1] e los Amoritas (un dels pòbles pusancian de l'Antiquitat).
Dins la vila excavada d’Ebla, dins lo nòrd-oèst de Siria, los arqueològs descobriguèron en 1975 los vestigis d’un grand empèri semita, que s'estendiá del nòrd de la mar Roja a Turquia e fins en Mesopotamia dins sa part orientala.
Aquel empèri que remonta a 2500 a 2400 ans abans J.-C. fa de l'eblaïta la lenga semitica la pus anciana. Siria compta d’autres grands sites arqueologics coma Mari ont foguèt retrobat un còdi comparable al Còdi de Hammurabi a Babilònia, Ogarit e Doura Europos.
Siria es un país mportant dins l'istòria del cristianisme. Pau de Tarse, lo futur sant Pau, foguèt convertit al cristianisme sus la rota de Damasc, e establiguèt una Glèisa d'en primièr a Antiòquia en Siria antica (uèi en Turquia). D'aquel pòrt partiguèt per maites de sos viatges de mission.
Damasc foguèt fondada al IIIen millenni abans JC[2] ; es una de las vilas pus ancianas del monde e foguèt abitada sens interrupcion (coma Benarés e Jericó). Après l’arrivada dels conquistaires musulmans, Damasc venguèt la capitala de l’Empèri omeia, e atenguèt un prestigi e un poder encara inegalats dins l'istòria siriana. Aquel empèri s'estendiá d’Espanha a l’Asia centrala (661 a 750 apr. J.-C.). Après la casuda dels omeiads, un empèri novèl foguèt creat a Bagdad, l’Empèri abassida. En 1260, Damasc es venguda la capitala provinciala de l’empèri dels Mamelocs. En 1400, la vila foguèt destruita en granda part per Tamerlan : Damasc foguèt gaireben entièrament incendiada, e los artesans damasquins foguèron enlevats per trabalhar a Samarcanda. Un còp tornar bastida, Damas serviguèt de capitala entrò 1516. En 1517, la vila e lo país caiguèron jos ocupacion otomana. Los otomans regnèron sul país pendent mai de 400 ans entrò 1918, levat una passa ont l’egipcian Ibrahim Pacha occupèt lo país de 1832 à 1840.
Lo país se desliurèt de l’ocupacion otomana après la Revòlta araba, las fòrças arabas dintrèron a Damasc en 1918. Un reialme arab sirian independent foguèt creat. Faisal, eissit de la familha ashemiti, fraire d’Abd Allah ibn Hussein, ne serà lo primièr e darrièr rei.
D'efièch, l’independéncia del reialme s'acabarà amb l'ocupacion francesa en 1920. Après la batalha de Maisalon en julhèt de 1920, la colomna del general Goybet, dintra a Damasc. Los franceses impausèron son mandat dins lo país, çò qu'entrainèt l'exili de Faisal en Iraq[3]. França e lo Reialme Unit, que se disián aliats de las fòrças arabas de Faisal, s’èran mes d’accòrd per se partejar l'Orient Mejan.
Après l’acòrd Sykes-Picot, los franceses e los britanics se repartisson administrativament los territòris de l'Empèri otoman descaigut, en crear artificialament de paises distints. L’acòrd acabèt amb la Siria istorica, Bilad al-Cham, qu'amassava la Siria actuala, Liban, ([Jordania]], Palestina (actuals territòris palestinian e israelian). Lo periòde del mandat vegèt la pojada del nacionalisme e de la revòlta contra l’armada francesa. Siria faguèt partida, amb Egipte, de la Republica Aràbia Unida entre 1958 e 1961.
Pendent un brèu periòde dins lo decenni de 1970, Siria amb Libia e Egipte formèt una federacion que pretendiá d'èsser l'embrion de l'unitat aràbia definitiva. Aquela federacion èra estada impulsada de manièra decidida pel cap libian Moammar al-Gaddafi, mas fracassèt, per encausa dels conflictes d'interèsses entre los tres païses que se vegèron dividits entre autres per sa postura fàcia a Israèl. En 1970, après une seria de dictaturas militaras instablas, Hafez el-Assad, alavetz ministre de la Defensa, prend lo poder per un nòu còp d'estat. Son regim fortament autoritari, estructurat a l'entorn d'un partit unic, lo partit Baas, a mes en plaça un contraròtle de l'ensemble de la vida politica siriana. Es responsable del chaple de Hama[4].
A sa mòrt en 2000, son filh, Bashar al-Assad, li succediguèt e mantenguèt lo regim instaurat per son paire, amb un certan destibament de las libertats al començament del mandat[5].
Politica[modificar | modificar la font]
De manifestacions comencèron en Siria lo 26 de genièr de 2011 influénciada per las autres manifestacions de la region; lo meteis jorn, un cas d'autoimmolacion foguèt raportat. Los manifestants demandavan de refòrmas politicas, lo retorn dels dreches civils, e la fin de l'estat d'urgéncia mes en plaça dempuèi 1963.[6] Aquelas manifestacions contre lo govèrn de Bashar al-Assad, començadas dins lo contèxte de la Prima aràbia foguèron reprimidas amb violéncia per las fòrças governamentalas. Lo conflicte se transformèt pauc a pauc en rebellion armada apès de meses de sètge militar.[7]
L'oposicion armada consistís en divèrses grops que se formèron long del conflicte, d'en primièr l'Armada Siriana Liura, que foguèt la primièra de prene las armas en 2011, e lo Front Islamic format en 2013. En 2013, lo Hezbollah dintrèt dins la guèrra en supòrt de l'armada siriana.[8][9] A l'èst, l'Estat Islamic, un grop jihadista militant originari d'Iraq, obtenguèt de victòrias rapidas a l'encòp en Siria e en Iraq, dintrant tanben en conflicte amb los autres grops rebels. En julhèt de 2014, contrarotlava un terç del territòri sirian e una granda part de sa produccion de petròli e de gas, çò que ne fasiá de fach la principala fòrça d'oposicion.
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Dins lo país se destinguisson, d'oèst en èst, tres regions: a l'oèst se tròba una plana litorala, separada de l'interior pel Jabal Ansaria, una doble serra a l'interior de la qual sorgisson diversas vals; lo centre del país es format per un plan accidentat amb diverses pics volcanics e qu'es traversat del nòrd-èst al sud-oèst per una serra que i se destinguisson diversas formacions: Jabal Abd al-Aziz, Jabal Visir, Jabal Buwaida, Jabal Saar, Jabal al Sarqi e Jabal Garbi; la region de l'èst es constituïda per la val d'Eufrates. Aqueste es lo principal riu que traversa lo país, que penetra per l'èst e sortís pel nòrd-oèst; son importants tanben los afluents Jabur e Orontes, a l'oèst. A l'extrèm nòrd-èst, la frontièra amb Turquia seguís Tigre. A la part oèst del país lo clima es mediterranèu, mas en s'avançant cap a l'èst ven pus sec e caud.
La populacion se concentra dins los territòris plaçats a l'oèst; lo taus de creissença vegetativa es fòrça naut.
Organizacion politicoadministrativa[modificar | modificar la font]
Síria ten 14 províncias o governorats (muhafazat, singular: muhafazah), devesidas en 60 districtes, manatiq (sing. mintaqah), que al seu torn se subdevesisson en subdistrictes, o nawahi (sing. Nahia). Los nawahi se compausan de vilas o ciutats, que son las unitats administrativas pus pichonas.
- Damasc (en arab: 'دمشق')
- Rif Dimashq ( 'ریف دمشق')
- Al-Qunaytirah ( 'محافظة القنيطرة')
- Dar'a ( 'محافظة درعة')
- As-Suwayda o Sweida ( 'محافظة السويداء')
- Homs ( 'محافظة حمص')
- Tartus (en arab: 'محافظة طرطوس')
- Al Ladhiqiyah o Latakia ( 'محافظة اللاذقي' ة)
- Hamah ( 'محافظة حماه')
- Idlib ( 'محافظة ادلب')
- Halab o Alèp ( 'محافظة حلب')
- Ar-Raqqà ( 'محافظة الرقة')
- Dayr az-Zawr ( 'محافظة دير الزور')
- Al-Hasakah ( 'محافظة الحسكة, en kurd: 'حسكة)
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Siria.
En çò que tanh a l'economia lo país es en via de desvolopament, e mai se dempuèi 1973, e a causa de de problèmas politics que li an fach destinar part del sieu pressupòst a de despensas militaras, l'inflacion a frenat aqueste progrès.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Modèl:LIGAM web
- ↑ http://whc.unesco.org/fr/list/20
- ↑ « Rapport de la commission chargée par le Conseil de l'étude de la frontière entre la Syrie et l'Irak », sur World Digital Library,
- ↑ « Syrie : l'ombre du massacre de février 1982 plane toujours sur Hama », Le Monde (consultat en 27 mars 2015).
- ↑ Judith Cahen, « Les déboires du « printemps de Damas » », Le Monde diplomatique, (consultat en 27 mars 2015).
- ↑ « Q&A: Syrian activist Suhair Atassi », Al Jazeera English, (consultat lo 13 febrièr 2011)
- ↑ « Bombardment of Syria's Homeless kills 21 people », (consultat lo 21 julhet 2014)Modèl:Dead link
- ↑ Bassem Mroue, « Hezbollah chief says group is fighting in Syria », (consultat lo 25 mai 2013)
- ↑ « Al Nusrah Front claims 3 more suicide attacks in Daraa »,


c: text/html

text:
Economia de Tanzania
Tanzania es un dels païses pus paures del mond, amb un PIB per cápita de solament 1 700 dolars en 2012. Malgrat aiçò, la siá economia atenguèt de nautes indèxes de creissença a causa de la produccion d'aur e lotorisme.[1] Lo país practicament concluguèt la siá transicion per una economia de mercat liberala, malgrat lo govèrn mantenga preséncia en sectors coma las telecomunicacions, bancas, energia e mineracion.[1]
Lo país es fòrça en dependent de l'agricultura, sector responsable per 1/4 del PIB, aproximativament 85% de las exportacions e qu'ocupa 80% de la man d'òbra. Malgrat aiçò, la topografia e las condicions climaticas limitan las tèrras cultivables a solament 40% del total. La siá economia se situa per jos 10% dels mai pauras del mond.[1]
L'indústria del país fa principalament lo tractament dels produchs agricòlas e qualques bens de consomacion. Lo Banc Mondial e donadors internacionals an porgit d'ajudas per reabilitar l'infrastructura obsolèta e reduir la praubesa. A causa de l'ajuda internacionala e solida politicas economicas, la creissença se manten malgrat la recession mondiala.[1]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3 et 1,4 CIA, « The World Factbook » (consultat en 4 de junh de 2013)
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neuchâtel-Urtière
Neuchâtel-Urtière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitats limitrophes : Vermondans, Rémondans-Vaivre, Dambelin.
Neuchâtel-Urtière A situat en un atzucac : en veitura, se pòt pas i accedir que per una rota adjacent a la expedís D73. En faiçons doças, se pòt i accedir per la rota VC3 en arribant a Vermondans, reservada a las bicicletas, piétons e riverains.
Lo vilatge a traversat per un pichon ruisseau #que pren la Ranceuse, ruisseau afluent del Doubs.
Communes limitrophes : Vermondans, Rémondans-Vaivre, Dambelin.
Neuchâtel-Urtière est situé dans une impasse : en voiture, on ne peut y accéder que par une route adjacente à la route D73. En modes doux, on peut y accéder par la route VC3 arrivant à Vermondans, réservée aux vélos, piétons et riverains.
Le village est traversé par un petit ruisseau qui rejoint la Ranceuse, ruisseau affluent du Doubs.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sembla qu'aquel siatz Amédée de Montfaucon #que bastit lo castèl cap a 1139[1] amb lo concors de lo sieu fraire Hugues dicha Hugues de Azuel, (Amédée preses lo nom de Neuchâtel e #èsser lo soc dels grands sires de Neuchâtel-Bourgogne[2]) amb la fin de protegir los pòbles de la fermetey #que #formar las primièras possessions de la distincion de Neuchâtel-Bourgogne[3]. Benlèu #que lududes a donat aquel nom en guise d'aumenatge cap a la siá maire #que davalava de l'ostal de Neufchâtel indigne-Joux o per significar lo sieu bastiment recent[1].
Il semble que ce soit Amédée de Montfaucon qui bâti le château vers 1139[1] avec le concours de son frère Hugues dit Hugues d'Azuel, (Amédée pris le nom de Neuchâtel et fut la souche des grands sires de Neuchâtel-Bourgogne[4]) afin de protéger les villages de la fermetey qui formèrent les premières possessions de la seigneurie de Neuchâtel-Bourgogne[3]. Peut-être qu'il lui a donné ce nom en guise d'hommage envers sa mère qui descendait de la maison de Neufchâtel outre-Joux ou pour signifier sa construction récente[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2 et 1,3 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
MEMO2.
- ↑ Investigacions istoricas suls aquesiments de las sires de Montfaucon
- ↑ 3,0 et 3,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
MEMO1.
- ↑ Recherches historiques sur les acquisitions des sires de Montfaucon


text:
Sidney Bechet
Sidney Bechet (lo 14 de mai de 1897 – lo 14 de mai de 1959) que ho un clarinetista, un saxofonista soprano solista e tanben un compositor de jazz de Loïsiana.
Que vadó dens ua familha borgesa de Nava Orleans e qu'avó atau lo parat d'estudiar la clarineta e se bèth muishar dotat per aqueth instrument. que joguè dens bendas musicau de la soa ciutat nadau abans de perseguir la soa carrièra musicau a Chicago en 1917 on joguè dab Freddie Keppard e Joe "King" Oliver.
Après que viatgè en Euròpa on e's virè de cap au saxofòn soprano. Au son retorn aus Estats Units qu'enregistrè mantuas pèças e en 1924 e 1925 qu'enregistrè dab lo famós trompetista Louis Armstrong.
Que tornè en euròpa on participè a la Revista Negra de Josephine Baker. Ua peleja enter musicians que'u miè per un par de mes de cap a las càcer en París en 1935.
Après ua tempsada aus Etats Units que s'installè definitivament en França a partir de 1949, país on vadore lo son hilh e on e's morí lo dia deus son pròpi aniversari.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] solo de Bechet sus youtube.com.


text:
dimarts, 3 de gener de 2017
Bona annada!
Bona annada amics legeires, plan granada, plan acompanhada e melhora que la passada!
Nos desiri plan de bonur a totes. Que lo mond ane melhor, sens Trump, ni guèrra en Siria e autres chaples capitalistas o religioses.
Nos desiri tanben d'aver un president d'esquèrra a las eleccions francesas.
Per ieu, 2017 serà l'annada d'un projècte bèl amb Mar e Montanha que s'apèla Arc Nòrd Mediterranèa, un projècte cultural e musical a l'entorn dels instruments tradicionals que jògan en parelh amb la cornamusa sus l'Arc Nòrd Mediterranèa amb de Catalans, de Calabreses e de Malhorquins. Una crana idèa qu'aguèri e que sèm a metre en plaça.
Per ongan, contunharai ma filosofia de vida : se regalar de la vida tant que n'avèm.
Ma resolucion de l'annada es de quitar d'èsser a descobèrt, o al mens d'assanir ma situacion financièra - puta d'impòst! - amb a la clau la libertat de dubrir un compte dins una banca solidària.
Serai pas gaire presenta sul blòg fins al mes de febrièr per causa d'agenda, mas tornarai tre que poirai per d'autres Tròç de Vida, per vos parlar de quauques lecturas e puèi me cal vos contar çò que faguèri lo 27 de decembre!
0 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Brendan e lo secret de Kells
Realizat per Tomm Moore
Les Armateurs.
Sèm en Irlanda al sègle IX, a l’abadiá fortificada de Kells, ont demòra Brendan, un jove monge de dotze ans. Lo Fraire Aidan es un mèstre enluminaire famós e “gardian” d’un libre d’enluminuras fabulós mas qu’es pas acabat, e quora lo dròlle l’encontra, lo va lançar dins d’aventuras fantasticas.
Aquò’s per acabar lo libre que Brendan sortís de l’abadiá pel primièr còp, e braveja sa quita paur per dintrar dins lo bòsc encantat ont se rescondon de creaturas miticas e dangeirosas totjorn a l’espèra. Es aquí qu’encontra Aisling, la jove dròlla lop que lo va ajudar per tot son camin.
Dab las votz de Jòrdi Besombes, Silvan Carrère, Cecila Chapduelh, Ives Durand, Sergí Faugeria, Rodín Kaufmann, Laurenç Labadia, Marie-Hélène Peyresaubes, Olivier Pijasson, Guilhem Surpas, Joan Francés Tisnèr.


text:
Malloué
Malloué en normand (Malloué en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat al nòrd-oèst del Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Tessy-sus-Vire, a Unitat|14|km {{}} al sud de Torigni-sus-Vire e a Unitat|15|km {{}} al nòrd-oèst de Vire[1].
En cobrint 127 ectaras, lo territòri de Malloué es lo mens estendut del arrondiment de Vire.
La commune au nord-ouest du Bocage virois. Son bourg est à 12 km à l'est de Tessy-sur-Vire, à 14 km au sud de Torigni-sur-Vire et à 15 km au nord-ouest de Vire[3].
Couvrant 127 hectares, le territoire de Malloué est le moins étendu de l'arrondissement de Vire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin del Sègle XVI de contunh al Sègle XVII, los Merlet son de senhors de la parròquia. Se pòt veire las pèiras tombales de divèrsas de dintratz eles dins la glèisa. Los Nantier los succedisson continuament al matrimòni de Guillaume Nantier e Jacqueline Merlet en 1647. Possedisson encara la distincion al Sègle XVIII.
À la fin du Sègle XVI puis au Sègle XVII, les Merlet sont seigneurs de la paroisse. On peut voir les pierres tombales de plusieurs d'entre eux dans l'église. Les Nantier leur succèdent suite au mariage de Guillaume Nantier et Jacqueline Merlet en 1647. Ils possèdent encore la seigneurie au Sègle XVIII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »


text:
Aròu
Estil : Polifonia
Sector : Tradicional
Lenga : Occitan
Airal lingüistic : Gasconha
Annada de parucion : 2016
Creator: Daunas de còr
Editor : Pirèna Immatèria
A l'imatge deu cercle familiau a Nadau, deu cercle de pèiras dens la montanha, d'aqueth format per la crotz pirenenca (las quates peras de Gasconha o lo Lauburu basc), o de las nostas danças tradicionaux en rondas per la maja part, las Daunas de Còr qu'an apitat aqueth disc en tribalhar e en escambiar en cercle, en aròu.
Aròu, qu'ei lo cercle dens lo quau se fabrica lo son e s'escambian los espiars, la copa qui permet lo ligam entre las cantairas.
Aròu, qu'ei tanben lo cerlce qui transmuda la fòrma ciclica deu cant tradicionau en ua espirala on e's harga una version unica, on e's viu un present intens e navèth.
Aròu, qu'ei tanben d'aqueth cercle, la boishòrla sonòra qui creish en colors e en clartat, entàth plaser musicau de la nosta escota atau tostemps renovelada.
Aròu, qu'ei lo camp deus possibles, lo camp de qui's harga dens lo cant, aubrint dens un moment unic possibilitats infinidas de vibrar amassa e dab los autes.


text:
La Chapelle Orthemale
MAIRIE : 2 route de neuillay-les-bois 36500 la chapelle-orthemale
Tel/ fax : 02 54 84 21 06
Mèl : chapelleorthemale.mairie@wanadoo.fr
Horaires :
lundi 9h 12h
Mardi 9h/12h 14h/17h
Vendredi 9h/ 12h
Samedi 9h/ 12h
Elus : Maire : Philippe DIXNEUF
Adjoints : Françoise BATARD - François HUARD DE VERNEUIL
Conseillers :
Anthony COTTON
Xavier DAUCHET
Viktoria ESTÈVES
Didier FORGES
Nathalie GRENOUILLOUX
Valérie MORIN
Marie Ange PASCO
Corinne PROUST
Service administratif : Élodie AUCHARLES : secrétariat de mairie
Didier HUGUET : agent technique
Marinette DIXNEUF : agent technique
Infos pratiques : 119 habitants
1680 hectares
Noms des habitants :
artimaliens/ artimaliennes
Ordures ménagères : lundi
Aucun service public
Manifestations :
3ème dimanche de mars = randonnée
3ème dimanche de septembre = brocante
Cérémonies du 11 novembre et du 8 mai
A lire aussi
Sougé
Commune de 149 habitants située à 30 kms au nord-ouest de Châteauroux
Argy
Commune de 625 habitants située à 28 kms au nord-ouest de Châteauroux
Saint Genou
Commune de 997 habitants située à 33 kms à l'ouest de Châteauroux
Buzancais
Commune de 4 468 habitants située à 23 kms à l'ouest de Châteauroux
Saint Lactencin
Commune de 421 habitants située à 20 kms au nord-ouest de Châteauroux
Chézelles
Commune de 477 habitants, située à 14 kms au nord-ouest de Châteauroux
Villedieu sur Indre
Commune de 2 744 habitants située à 13 kms à l'ouest de Châteauroux
Vendoeuvres
Commune de 1 151 habitants située à 28 kms à l'ouest de Châteauroux
Méobecq
Commune de 358 habitants située à 27 kms au sud-ouest de Châteauroux
Neuillay les bois
Commune de 677 habitants située à 21 kms au sud-ouest de Châteauroux
Niherne
Commune de 1 545 habitants située à 12 kms à l'ouest de Châteauroux


text:
Segur qu’emplegar lo sigle PACA es pas una capitada e sus aquò siam totei ben d’accòrdi, mai coquin de nom la region a ja un nom, e compreni pas coma un marrit emplec deuriá menar en un paure nom coma Sud .
S’es un nom aganta-colhons toristic per faire venir de monde, urosament lei toristas un pauc curiós e curtivats existan encara, en mai d’aquò vesi pas bèn coma de levar son istòri en una region poriá estre un atirament toristic sensa parlar dau chaple curturau per leis estatjants e leis enfants de la region !
Un bèu nom despuei mai de 2000 ans. Un nom que li fuguèt donat per lei Romans e segur en aquèu temps de conquista lo nom voliá dire : territòri conquistat per Roma, mai prenguèt lèu lo sens mai positiu de territòri diferent de la capitala e fuguèt la provincia la mai romana dins lo bèu sens d’una region amiga que ditz sa diferencia.
Aquèla Provença lo Frederi Mistral pòu dire que va de Niça au Ròse e « fin ei mount que Briançoun aubouro »
Provençaus de la Provença rodanenca, maritima, aupenca, istorica, curturala, lenguistica, coma ven de la dire lo Frederi, degun vos a demandat lo vòstre vejaire per cambiar son nom, alòrs voei avetz per vos lo drech de reguinhar contra lo nom Sud qu’a pas ges d’estacas, lo drech de dire Provença ò Provence d’en pertot, dins la vida privada segur mai tanben dins la vida publica, dins lei corriels e corriers, dins leis administracions… Avèm lo dever de gardar Provença per lei pichons que venon .
Per nosautrei plus jamai “ SUD ” ò “ PACA” mai PROVENÇA
- PROVENCE


text:
Sessenheim
Sessenheim en alemannisch (Sessenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a constituit a l'origina de la parròquia de Sessenheim e d'aquela de Dengolsheim, luòc-dich #qu'a donat lo sieu nom dins l'actual quartièr de Dengolsheim al Sud del pòble.
A una distància a panatòri d'ausèl de 414 km de París, Sessenheim se situa a 30 km al Nòrd de Estrasburg, a 14.5 km a l'Èst de Haguenau e a 3 km a l'Oèst del Rhin.
Las municipalitats limitrophes son : Stattmatten a 1.32 km, Auenheim a 2.17 km, Rountzenheim a 2.49 km, Dalhunden a 2.66 km, Soufflenheim a 3.72 km e Drusenheim a 4.66 km.
La municipalitat francesa la mai aluenhada siás Urepel situada a 964.6 km. (Las distàncias an calculat a panatòri d'ausèl)
Situada sus l'ais ferroviaire Estrasburg - Lauterbourg, Sessenheim es una estapa sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam.
La Moder flueix al Sud del vilatge al limit de la municipalitat de Dalhunden. La municipalitat a situat sus la Resèrva naturala regionala de Sessenheim Kreisleeren.
La commune est constituée à l'origine de la paroisse de Sessenheim et de celle de Dengolsheim, lieu-dit qui a donné son nom à l'actuel quartier de Dengolsheim au Sud du village.
A une distance à vol d'oiseau de 414 km de Paris, Sessenheim se situe à 30 km au Nord de Strasbourg, à 14.5 km à l'Est de Haguenau et à 3 km à l'Ouest du Rhin.
Les communes limitrophes sont : Stattmatten à 1.32 km, Auenheim à 2.17 km, Rountzenheim à 2.49 km, Dalhunden à 2.66 km, Soufflenheim à 3.72 km et Drusenheim à 4.66 km.
La commune française la plus éloignée est Urepel située à 964.6 km. (Les distances sont calculées à vol d'oiseau)
Située sur l'axe ferroviaire Strasbourg - Lauterbourg, Sessenheim est une étape sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam.
La Moder coule au Sud du village à la limite de la commune de Dalhunden. La commune est situé sur la Réserve naturelle régionale de Sessenheim Kreisleeren.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sessenheim A aquerits una cèrta notoriété en l'istòria de la literatura continuament a la idylle nouée de 1770 a 1771 dintre Johann Wolfgang von Goethe en estudiant alavetz en drech al Universitat d'Estrasburg e Frédérique Brion, la filha del pasteur del pòble. Aquela idylle a representat per una gloriette restaurada en se situant sus una butte condicionada a las abord de la comuna. A la cœur del vilatge a dos la comuna lo Musèu Goethe al Auberge a la Bœuf dédié a l'escrivan se tròba dins una sala annèxa d'un restaurant.
Sessenheim a acquis une certaine notoriété dans l'histoire de la littérature suite à l'idylle nouée de 1770 à 1771 entre Johann Wolfgang von Goethe alors étudiant en droit à l'Université de Strasbourg et Frédérique Brion, la fille du pasteur du village. Cette idylle est représentée par une gloriette restaurée se situant sur une butte aménagée aux abord de la commune. Au cœur du village à deux pas de la mairie le Musée Goethe à l'Auberge au Bœuf dédié à l'écrivain se trouve dans une salle annexe d'un restaurant.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
lundi, 25 octobre 2010
Crida a la manifestacion a Narbona
16:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
mercredi, 20 octobre 2010
Protestacions contra la lei dels pensions francesas, vist de Belgica
03:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
La violéncia de las manifestacions a Lyon farà lo títol de la Tribune de Genève
00:30 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
mardi, 19 octobre 2010
Gérard Depardieu tracta las manifestacions d'estupidas...
23:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
La cauma vista per la BBC, French Strike
22:15 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
Las multiplas protestacions en França interessan las redaccions de Barcelona
17:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
vendredi, 01 octobre 2010
Perqué los Occitans e las Occitanas son tanben ciutadans e ciutadanas d'aqueste mercat-Estat-nacion, 2 d'octobre...
09:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
samedi, 04 septembre 2010
Solidaritat : Manifestacions europèas de sosten al Ròms
13:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
vendredi, 23 juillet 2010
Corsa per la lenga occitana en Val d'Aran - serà dimenge 25 de julh/junhsèga 2010
12:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : occitan, lenga, manifestacion | Facebook
lundi, 12 juillet 2010
Aquesta manifestacion pròva, per mantunas rasons, la pròva del succès de la dicha decentralizacion (per una partida)
10:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, avignon, provènça | Facebook


text:
20 décembre 2016
Lo servici militar / Le service militaire
Lo servici militar : 1 A Engoleime. Ne m'agradan pas las armas, ni los qui n'an lo culte e au servici deuquau semian la mauhidança, la paur e l'òdi hens l'amna deu pòple e tot purmèr deus joens esperits mausegurs. Quantes combats deus miélhers e serén de miar tad enmelhorar la sòrta de l'òmi ! Quantes hilhs de la tèrra aucits, quantas hemnas veudas joenas e de mairs emploridas permor deu gran escaquèr deus poderós ! Quinas que'n sian las rasons, las guèrras que son lo desondre de l'intelligéncia umana, hilhas de la nosta... [Lire la suite]


text:
Poggio-d'Oletta
U Poghju d'Oletta en còrs (Poggio-d'Oletta en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Poggio-De Oletta se situa al centre-es del Nebbio, en lo anciana piève de Oletta. Es la una dels 8 comunas en compausant çò costat de Conca-de Oro.
Poggio-d'Oletta se situe au centre-est du Nebbio, dans l'ancienne piève d'Oletta. C'est l'une des 8 communes composant le canton de Conca-d'Oro.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Sos titrat : subrevòl de la literatura lemosina d’òc dempuei las originas trusc’anuech.
Per iò persentar autrament, son las nòtas de cors de l’Escòla ‘Chabatz d’Entrar de Lion e lu darnier bilhet sus las legidas d’octòbre.
Tirat de la persentaci’ :
L’Escòla comencet son trabalh a la fin de l’annada 1994, per espandra la coneissença de la província e de la cultura des Lemosin permieg la « dispòra » lemosina assolada dins l’encontrada lionesa.
Sans obludar que lu Pau Rainal es maitot lu que reviret « lu Prinçonet » d’un biais mai-que-mai plasent, lu diguet aquí (>lm).
Sus lu libre ne’n se-mesma, per mai d’una diesena d’euròs, v’autres a un libre que vos dirá sus la cultura lemosina tot quò que la ouisquipedia vos dira jamai per las mesma rasons que lu chausepedia « francès » es l’eispreci’ d’un nacionalisme estrech e res de mai.
Adonc, per iò dire autrament, qu’eu libre es un vertadier portau de dubert sus la cultura, maugrat los absents. La pertida la mai vielha de la cultura es nonmàs esvocada, los escrivans los pus ancians son persentats per 3 linhas e tròbe qu’aquò es un bon biais per pas ne’n contar de tròp grossas sus ilhs, e dau mesma biais, los pus modernes an un pauc mai de plaça dins la persentaci’.
Dins los grands que mancan, ne’n viese per lu mens 3 :
Lu Antòni Debernart e son teatre, mon bilhet aquí (>lm).
Lu Enric De L’atge, mas lu manca es beleu degut au fach que qu’es mai un contor qu’un qu’escrís. Aquò deu pas vos eschivar de legir « las istòrias de Sent Barrancon » (>lm).
E pus que tot, i a pas lu Panazô. E aquò es vertadierament ‘na fauta. La gent diran quò qu’ilhs volan, mas Panazô, « que cal dizinidejisar Andriu Dexet », es un vertadier autor popularí. De segur, eu escriguet jamai dins « la grafia qu’es mai que la grafia » coma iò diguet l’autre, o d’enquera « la grafia nacionala occitaniana » coma l’afirmet ‘n’autre, de segur, mas asoete aus normaupates, quau qu’ilhs siàian, d’estre tant popularí que lu Panazô, d’enquera aüei emai los pus jounes daus vielhs ne’n gardessen que las istòrias de bargieras dins la linga francèsa.
- Los Ponticauds (>fr)
Apres, i a dau monde que publieten beleu apres las presas de nòtas e que son pas dedins, pense aquí ad un JP Reidi. Mas, e qu’es una rason per laquela l’obratge demora una bona entrada per los e las dau Lemosin, i a la Benedicta Bonnet.
Una chausa qu’es pas agradiva qu’es la ponctuaci’, e aquò fai banturle, e la persentaci dina la doas lingas entau boiradas, i a mielhs, mas ne’n defòra d’aquilhs dos punts, lu libre es daus bons.
- Per lu trobat, pichatz ‘queu liam (>fr)
Dins lu mesma genre, i aguet dins las annadas 1980, un « poètes d’Occitanie – La poésie limousine d’expression française et occitane » revuda Poésie 1.
I aguet maitot un « Limousin, Terre d’Oc » per Robert Joudoux, chas Lemouzi (février 1974).


text:
Molsheim
Molsheim en alemannisch (Molsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Molsheim A situat sus la rota de vins de Alsace, a aperaquí 20 quilomètres a l'oèst de Estrasburg, a 10 quilomètres al nòrd de Obernai e un pauc mens de 30 quilomètres al sud de Saverne, al débouché de la vallée de la Bruche en la plana de Alsace. Lo ponch culminant, lo Molsheimer Berg, ofrís un bon punt d'enguarda sus la plana alsacienne. Autentica nœud ferroviaire, a la encreuament de las linhas TER Estrasburg-Molsheim-Sant-Dié-de detlos-Vòges e Estrasburg-Molsheim-Sélestat, la vila èra antany egalament enllaçada a Saverne via Wasselonne per la via ferrée. Aquela darrièra a #èsser barrada al tràfec viatgèrs l'an 1969, de contunh depausada l'an 1993 e progressivament condicionada en via verda fins a Romanswiller. Una autra pista cyclable transfronterer llom çò canal de la Bruche e permet de prene Estrasburg a bicicleta (20 km dempuèi la sortida de Molsheim). Al delà, après aver-i crosat la Véloroute Rhin - Eurovélo 15 (EV15) e afranquit lo Rhin, ganha Offenburg sus la rota dels Vins badoise. Fin finala, un itinerari cyclable balisé abandona l'aglomeracion pel sud e serpente en parallela a la rota dels vins de Alsace fins a Colmar.
En procedéncia de Landau in der Pfalz (Palatinat) e de Lossburg (Bòsc Negre), los camins de Santiago de Compostel·la transiten per Estrasburg de contunh Molsheim per prene mai al sud lo coan del Mont Santa-Odile, una estapa importanta sus aquel sentier.
Lo accessibilité viària de Molsheim a assegurat via Dorlisheim per la autoroute A352 en procedéncia de Estrasburg a l'èst, per la rota départementale 500 a 2x2 vias cap al sud en direccion de Obernai e de Sélestat e per la rota nacionala 420 cap a l'oèst en direccion de la vallée de la Bruche cap a Schirmeck e Sant-Dié. Al nòrd la rota départementale 422 connècta la vila a Saverne. Es tanben l'itinerari seguit per la rota dels vins de Alsace cap a Marlenheim.
Molsheim est située sur la route de vins d'Alsace, à environ 20 kilomètres à l'ouest de Strasbourg, à 10 kilomètres au nord d'Obernai et un peu moins de 30 kilomètres au sud de Saverne, au débouché de la vallée de la Bruche dans la plaine d'Alsace. Le point culminant, le Molsheimer Berg, offre un bon point de vue sur la plaine alsacienne. Véritable nœud ferroviaire, au carrefour des lignes TER Strasbourg-Molsheim-Saint-Dié-des-Vosges et Strasbourg-Molsheim-Sélestat, la ville était autrefois également raccordée à Saverne via Wasselonne par la voie ferrée. Cette dernière a été fermée au trafic voyageurs en 1969, puis déposée en 1993 et progressivement aménagée en voie verte jusqu'à Romanswiller. Une autre piste cyclable transfrontalière longe le canal de la Bruche et permet de rejoindre Strasbourg à vélo (20 km depuis la sortie de Molsheim). Au-delà, après avoir croisé la Véloroute Rhin - Eurovélo 15 (EV15) et franchi le Rhin, elle gagne Offenburg sur la route des Vins badoise. Enfin, un itinéraire cyclable balisé quitte l'agglomération par le sud et serpente en parallèle à la route des vins d'Alsace jusqu’à Colmar.
En provenance de Landau in der Pfalz (Palatinat) et de Lossburg (Forêt Noire), les chemins de Saint-Jacques-de-Compostelle transitent par Strasbourg puis Molsheim pour rejoindre plus au sud le couvent du Mont Sainte-Odile, une étape importante sur ce sentier.
L'accessibilité routière de Molsheim est assurée via Dorlisheim par l'autoroute A352 en provenance de Strasbourg à l'est, par la route départementale 500 à 2x2 voies vers le sud en direction d'Obernai et de Sélestat et par la route nationale 420 vers l'ouest en direction de la vallée de la Bruche vers Schirmeck et Saint-Dié. Au nord la route départementale 422 relie la ville à Saverne. C'est aussi l'itinéraire suivi par la route des vins d'Alsace vers Marlenheim.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Divendres, 17 de junh de 2016, 03h00 Societat,Politica
La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional, en commemorant la restauracion del Conselh General lo 17 de junh de 1991, 151 ans après son abolicion per las autoritats espanhòlas. Ongan la jornada festejarà sustot lo 25n anniversari de la restauracion, del temps que revendica, d’un biais net e clar, lo complet desplegament e l’aplicacion de la darrièra Lei del Regim Especial d’Aran, que regula l’autogovèrn del país e sas relacions amb Catalonha. Aquela Lei d’Aran, que s’aprovèt lo 21 de genièr de 2015 al Parlament de Catalonha, intrèt en vigor lo 14 de febrièr de l’an passat.
La celebracion se debana a Vielha, coma es abitual, amb lo passacarrièra de totes los pendons portats per de representants de cada terçon —la division istorica d’Aran— dempuèi la sedença del Govèrn d’Aran fins al Santuari de Mijaran.
Après la recepcion del Sindic d’Aran e del passacarrièra, a 11h, dins lo luòc de la messa solemna a la glèisa del Santuari e, apuèi, dins las roïnas de l’ancian santuari, se levarà lo drapèl e se sonarà l’imne nacional occitan, qu’es oficialament l’imne de la Val d’Aran (segon lo repic aranés).
Los actes s’acabaràn amb los parlaments de las autoritats, dont lo president de la Generalitat de Catalonha, Carles Puigdemont. Après las danças tradicionalas, s’ofrirà de mangilha als assistents.
Amb la Hèsta d’Aran, a l’arribada de l’estiu, comença una epòca de celebracions fòrça importantas dins lo petit país occitan. I cal soslinhar las fèstas del Haro a Les e del Taro a Arties per Sant Joan; e sustot la 22a corsa Aran per sa Lenga, lo dimenge 26 de julhet, que totes los araneses i se mobilizan per la lenga nòstra.
Celebracion al Parlament de Catalonha
Los actes comencèron lo dissabte 11 de junh amb l’atribucion de prèmis literaris e de dessenh. En mai d’aquò, dimècres passat se faguèt una commemoracion al Parlament de Catalonha, a Barcelona. Aquel eveniment foguèt aprofechat per una delegacion de conselhièrs araneses qu’expliquèron las revendicacions e los enjòcs de la Val d’Aran.
La lei d’Aran
La Lei d’Aran actuala definís Aran coma una “realitat nacionala occitana”, establís que son imne es la version locala de Se canta, entitolada Montanhes araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, nomenat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha e mai lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch èra estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’avián vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha aviá volgut definir una novèla division territoriala dins çò qu’apelava de vigariás.
Lo modèl de finançament e lo sistèma d’eleccion dels conselhièrs generals foguèron los subjèctes mai contestats. Mas fin finala la Lei s’aprovèt amb los vòtes favorables de totes los partits —levat Ciutadans, que s’abstenguèt—.
L’encastre istoric
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs d’autras partidas de la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat de la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal remarcar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del petit país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l’aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es de titularitat publica.
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran conservèt sas institucions e mai se foguèron contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo Reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
Après 156 ans, en 1991, se restabliguèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa que, dempuèi aquel moment, gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.
I que per molts anys, felicitats i ara falta l'independència real, total. així com la resta dels territoris Occitans.
Sort!
"El Tàrrega".
Felicitacions a la valenta nacion aranesa !!!


text:
Albi
Albi (en occitan e oficialament en francés) es una vila occitana de Lengadòc, capitala de l'Albigés. Es la prefectura de Tarn dins la region d'Occitània e lo sèti de l'arquevescat.
Lo gentillici es albigeses, albigesas.
La banlèga s'espandís cap a Artés e Sant Juèri. Albi es escaissada la « Vila Roja » pr'amor la color de las bricas de sa catedrala e de son centre istoric[1]. Albi es remarcabla per son impressionanta catedrala fortificada de Santa Ceselha e son Palais de la Berbia, ancian palais dels arquevesques d'Albi, que dominèron lo centre vila istoric e la ribièra.
Es la vila natala d'Enric de Tolosa-Lautrèc, e i a un musèu qu'amassa una colleccion fòrça importanta d'òbras del pintre.
Es lo luòc istoric que ne balhèt lo nom als adèptes del catarisme, los albigeses, que patiguèron una repression violenta al sègle XIII de la part de la Glèisa Catolica coneguda jos lo nom de Crosada dels Albigeses[2]. La catedrala de Santa Ceselha foguèt edificada pels catolics per lutar contra lo catarisme.
Lo 1èr d'agost de 2010, la ciutat episcopala d'Albi es classificada al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.[3],[4]
Somari
- 1 Geografia
- 2 Etimologia
- 3 Blason
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Populacion e societat
- 7 Economia
- 8 Cultura e patrimòni
- 9 Referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Albi se situa en riba de Tarn prèp dels vinhals de Galhac, del planièr cordés e de la selva de la Gresinha. La comuna es situada al centre del departament de Tarn entre lo Bacin Aquitan e lo Massís Central. La geologia del departament se presenta coma un anfiteatre de planièrs e de puèges clinats cap al sud-oèst. A l'èst d'Albi, los primièrs planièrs de febla altitud constituisson los contrafòrts dels Causses. Al sud-èst, de montanhas mejanas, fins a 1300 m d'altitud, fan barrièra : Monts de La Cauna, Monts del Sidòbre e la Montanha Negra. Al nòrd d'Albi, existís un planièr de bassa altitud: lo Segalar.
Sa superficia es de 4226 ha e son altitud mejana de 170 m.
Albi es situada a 50 minutas en veitura de Tolosa, a mens de tres oras dels Pirenèus e a mens de doas oras de la mar Mediterranèa. Les vilas mai prèpas son :
Idrologia e geologia[modificar | modificar la font]
La ribièra de Tarn travèrsa la vila d'Albi. Es lo tresen afluent de Garona après Dordonha e Òlt. Ten sa font al Mont Losera, travèrsa las Gòrjas de Tarn per aténher Albi a l'èst. Tarn forma una granda bocla separant la vila en dos. Lo centre istoric es sus la riba esquèrra. E contunha cap al sud-oèst fins a Garona. La ribièra es navigabla dempuèi Garona, çò que permetèt d'assegurar lo comèrci del vin de Galhac, del cambe e del pastèl mercé a de gabarras amb fons plat. Tarn foguèt longtemps important per l'industria albigesa gràcias a la poténcia e a la regularitat de son debit[5].
La val de Tarn ont se trapa Albi correspond als terrens sedimentaris del Bacin Aquitan depausats dins lo golf d'Albigés e de Castrés. I a de molassa datant del Qüaternari depausat sus de laissas cavadas per Tarn e sensiblas a l'erosion. A l'entorn d'Albi, los planièrs forman lo Causse d'Albi o de Carmauç son de calcaris paures[6].
Clima[modificar | modificar la font]
La vila gausís d'un clima temperat doç en auton, amb primas mai que mai doças e umidosas e estius caloroses e secs. Las precipitacions mejanas annalas son de 70 jorns. La temperatura mejana annala es de 15,3 °C, l'insolacion mejana annala es de gaireben 2300 oras, çò que balha a la vila un clima meridional fòrça agradable. Los extrèms foguèron enregistrats a -20,4 °C lo 16 de genièr de 1985 e a 40,8 °C lo 12 d'agost de 2003. Las tubas son sovent presentas lo long de la val de Tarn. I a solament 25 jorns de vent per an dins la comuna, contràriament a la rèsta del departament qu'es fòrça tocada pel vent d'autan (de 50 a 90 jorns per an).
Transpòrts e vias de comunicacion[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Albi es situat sus l'ais de comunicacion entre Tolosa e Rodés. L'autostrada 68 permet d'accedir as Albi al sud-oèst dempuèi Tolosa. La rota nacionala 88 contunha al nòrd-èst cap a Rodés dins Avairon fins a Lion .
La ret principala es tanben completada per la rota departamentala 612 que permet d'accedir al sud-èst a Castras fins a Carcassona via Masamet.
La ret segondària es constituida per la rota departamentala 999 que va a l'èst cap a Milhau en traversant lo Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Al nòrd-oèst, la rota departamentala 600 va a Còrdas puèi a Sant Antonin fins a Cauçada.
Albi es situada a 789 km de Paris, 390 km de Barcelona e 290 km de Girona.
Tren[modificar | modificar la font]
I a doas garas ferrovàrias : Albi Vila (la pus granda) e Albi Magdalena.
- TER de Miègjorn-Pirenèus fins a Tolosa e fins a Rodés
- TER de Miègjorn-Pirenèus e TER d'Auvernha fins a Fijac
- Trens de nuèch fins a París
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Transpòrts aerians[modificar | modificar la font]
I a un aerodròm, Albi Lo Sequèstre, situat a 3 km al sud-oèst de la vila. I a pas mai de relacions regularas amb pas cap de destinacion pr'amor la proximitat de l'aeropòrt de Tolosa. Los aeropòrts nacionals e internacionals pus prèps son :
Morfologia urbana[modificar | modificar la font]
I a dotze quartièrs.
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Lotjament[modificar | modificar la font]
Projècte d'agençament[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XXI, se faguèt fòrça òbras d'embeliment dins lo respècte arquitectural de la vila.
- La plaça del Vigan al còr del centre vila foguèt renovada e es d'ara enlà tota pedona.
- Lo mercat.
- La plaça de Santa Cecília.
- Se construsiguèt una novèl espaci cultural: la mediatèca Pèire Amalric
- Lo centre cultural dels codelièrs: comprend un complèxe cinematografic de nòu salas de projeccion e une sala d'espectacles de 900 plaças[7].
Lo periferic es a èsser doblat.
Etimologia[modificar | modificar la font]
I auriá mai d'una origina.
- L'una ven de Alp que designa un luòc escarpat o un opidum,
- L'autra seriá Albius que foguèt lo nom d'un notable roman que viviá as Albi[5].
- Una autra ipotèsi es aquela d''alba («blanc» en latin), de la color dels bauces situats a l'entorn de la vila.
Blason[modificar | modificar la font]
La primièra atestacion data de 1236 sus un sagèl. L'escut pòrta lo solelh e la luna que fan lo mot OC emai lo leopard d'Aquitània.
Devisa :
- Stat baculus vigilatque leo turresque tuetur « La crotz es lavada, lo leon velha e apara las torres » (1764).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
Los primièrs òmes s'installèron sus las ribas de Tarn, atirats per l'aiga e per l'abondància de còdols. Daissèron darrièr eles fòrça pèiras talhadas coma bifàcias, rascladors o còdols trabalhats. Puèi de rèstas d'objèctes de bronze e de fèrre foguèron trobadas a l'entorn d'Albi. Un talhièr de fondeire foguèt descobèrt prèp de l'opidum natural del Castèlvièlh. Tarn es navegable dempuèi Albi, e los primèrs òmes s'installèron a sas broas. Pendent la segonda mitat del sègle IV ab.C, los Rutenes, de galleses, creèron un larg domeni correspondent als futurs diocèsis d'Albi e de Rodés[8].
En 120 ab.C, la region foguèt envasida pels romans, mas la romanizacion foguèt febla e Albi conservèt son caractèr de pichona ciutat gallesa. Lo pòrt d'Albi venguèt un luòc d'escambi per fòrça merças e viatjaires. L'agricultura demorèt l'activitat economica màger de la ciutat. Lo primièr evesque d'Albi foguèt Diogèna vèrs 405 e la primièra mencion de la Civitas albigensium data de 406.
En 418, los visigòts envasiguèron e contrarotlèron la region, puèi los francs s'emparèron d'aquela en 507. Lo duc Daidièr la sometèt temporàriament jos la tutèla de Chilperic Ièr, lo rei de Neustria. Rapidament, lo reialme dels francs recuperèt Albigés jos lo govèrn de Clotari II. En julhet de 666, un grand encendi devastèt la vila[9].
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la vila foguèt un opidum cench de muralhas. Al sègle X, lo primièr pont sus Tarn foguèt bastit a-z-Albi. Es lo Pont vièlh actual. Aquel pont permetèt lo desvolopament de la vila sus las doas ribas de Tarn[10]. Dins las annadas 1000, Albi dintrèt dins lo fèu dels Trencavel, senhors d'Ambialet. La vila èra pasmens un fèu eclesiastic, mas la familha Trencavel qu'aviá un dels sieus evesques, i fasiá coma a çò sieu.
Als sègles XII e XIII, Albi foguèt un centre del movement religiós catar; una controvèrsia que s'i tenguèt balhèt als catars l'escais d'albigeses (aqueles que profèssan la doctrina defenduda as Albi). L'eretgia progressèt rapidament e las divèrsas missions e predicacions de capelans de la Glèisa Catolica poguèron pas empachar son expansion. Lo catarisme foguèt violentament reprimit pendent la crosada contra los Albigeses. Albi passèt pasmens dins lo camp catolic sens resisténcia; lo vescomte de Carcassona, Raimon Rogièr Trencavel, perdèt son fèu en 1209 al moment de la presa de Carcassona[11]. La construccion del palais fortificat de la Berbiá e de l'impausanta catedrala ancorèt la vila dins las mans de la Glèisa Catolica. La vila foguèt tanben un important centre cultural conegut per son scriptorium que permetèt de copiar tèxtes e libres de la vida liturgica[12].
Al sègle XIV, l'estructura de la vila se transformèt d'un biais important. Se devesiguèt en sièis quartièrs, o « gaches » enrodats de muralhas. Lo Pont Vièlh es fortificat tanben del costat del barri e de la vila. Es susmontat d'ostals amb en son centre una capèla dedicada a la Verge. La Plaça es lo còr de la ciutat situada al pè de la catedrala. Dins los barris i a los molins e las blancariás[13].
De la Renaissença al sègle XVII[modificar | modificar la font]
L'epòca de la Renaissença es marcada per la prosperitat gràcias a la cultura del pastèl. La region es un vertadièr país de cocanha. Fòrça borgeses venguèron rapidament rics e influents dins la vida de la vila. Se bastiguèt fòrças demoranças e ostals de familhas encara vesedors uèi dins las carrièras d'Albi. L'ostal Enjalbert, l'ostal Gorsa e l'ostal de Reinès son de bons exemples de l'arquitectura d'aquel periòde. Se caracteriza per l'utilizacion exclusiva de la brica pels murs e de la pèira pels sortents e entorns de pòrtas e fenèstras.
En 1474, Loís I d'Amboise foguèt nomenat coma evesque d'Albi. Abans foguèt ambaissador de França a Roma puèi conselhièr del rei Loís XI e Luòctenent general de la província de Lengadòc. Es a l'origina de l'installacion de Neumeister, un mèstre estampaire de Maiença e collaborator de Gutenberg. Son talhièr d'estampariá foguèt un dels primièrs aprèp aqueles de París e de Lion[14].
Al sègle XVI, apareguèron de treboladisses amb l'arribada del calvinisme en França vèrs 1540. Lo 25 de febrièr de 1560, Albi organizèt una granda procession expiatòria e la regenta Catarina de Medici nomenèt al sèti episcopal son cosin Laurenç Strozzi. Èra encargat de defendre la vila contra los protestants. Lo masèl de Sant Bertomieu (lo 24 d'agost de 1572 a París) se tornèt far as Albi le 5 d'octobre.[15]. Albi aderiguèt a la fronda politica de la Santa Liga. En 1593, los Estats de la Liga se tenguèron en preséncia del duc de Juèsa. Lo Palais de la Berbiá venguèt una plaça fòrta armada fins a 1598, quand desapareguèt la Liga mercé a l'accession d'Enric IV coma rei de França[16].
Lo sègle XVII foguèt un periòde de declin economic per Albi e sa region. Lo pastèl i foguèt en concurréncia amb l'indi (eissit de l'indigòt, planta tintoriala) e la vila recercava de mercats economics nòus. La veirariá, la blancariá e la teissedura son pas d'activitats importantas e la vila capitèt pas de sostenir lo nivèl de la prosperitat passada. Mai de teulièras s'installèron a l'entorn per balhar lo material de construccion de la vila. Lo contèxte economic sul punt de la Revolucion Francesa en 1789 foguèt particularament dificil[17].
Los sègles XVIII e XIX[modificar | modificar la font]
Per la Revolucion, Albi perdèt un temps son ròtle motor al profièch de Castras nòu capluòc del novèl departament de Tarn en 1790. Mas los republicans jutgèron Castras pas pro segura e la fugiguèron per se refugiar as Albi. La vila venguèt lo capluòc en 1797. Los bens del clergat foguèron venduts e lo convent dels Carmes venguèt lo palais de justícia d'uèi; lo convent dels Cordelièrs foguèt transformat en preson. Lo Palais de la Berbia venguèt lo sèti de l'administracion departamentala fins a 1823. En 1794, los archius del clergat foguèron cremats sus la plaça del Vigan[18].
Al sègle XVIII, lo marqués de Solatges, senhor de Carmauç, ensagèt una de las primièras extraccions industrialas de carbon en França. Obtenguèt l'autorizacion de construire una linha de camin de fèrre ipomobil fins as Albi. Aital nasquèt lo barri de la Magdalena.
Lo camin de fèrre arribèt en 1864. Un segond pont, lo Pont Nòu, foguèt bastit, e mai un viaducte pel tren. La metallurgia s'implantèt al Saut de Tarn entraïnant l'aparicion de fondariás especializadas. Mas l'activitat mai coneguda es la veirariá, fondada en 1896 en cooperativa obrièra mercé a l'ajuda de Joan Jaurés. La capeleriá es tanben una industria importanta d'Albi, la plaçant entre las primièras de França al sègle XIX[19].
Dempuèi lo sègle XX[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, los abitants de la vila subiguèron un episòdi del Regim de Pétain, amb la creacion d'un Camp de concentracion francés. Pauc abans la Liberacion, una colomna alemanda temptèt de passar Tarn. Lo 22 d'agost de 1944, de resistents locals e estrangièrs (Polonés e Espanhòls) donèron una batalha acarnassida sul Pont Nòu abans de deure far repè. Un monument ramenta lor accion que sa data es lo nom actual del pont. [20].
Uèi, Albi es un pòl d'innovacion amb l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç. La vila se fa fòrta dels seus atots naturals (clima agradable e païsatges) e culturals per desvolopar lo torisme verd.
Administracion[modificar | modificar la font]
Albi es la prefectura de Tarn dempuèi 1797. Es tanben capluòc de sièis cantons.
Albi es lo pilar de la comunautat d'aglomeracion d'Albigés que, creada en 2003, regropa uèi 17 comunas. Ten una polícia municipala, un comissariat de polícia e un pòst de la Gendarmariá Nacionala.
Lo palais de justícia d'Albi fa part de la jurisdiccion de l'arredondiment judiciari d'Albi regropant lo tribunal de granda instància, lo tribunal pels enfants, los tribunals d'instància, lo tribunal de comèrci, lo conselh de prudòmes e la cort d'assisas de Tarn. Lo bastiment es l'ancian convent dels Carmes que rasta las clastras del sègle XIV.
Conselh municipal e tendéncias politicas[modificar | modificar la font]
Lo conselh municipal d'Albi se compausa de quaranta tres membres, entre eles lo primièr cònsol, Philippe Bonnecarrère, e tretze adjunts. Lo cònsol es tanben lo president de la Comunautat d'aglomeracion d'Albigés. I a tanben un conselh municipal dels enfants.
Politicament, Albi es una vila de drecha dempuèi l'eleccion de Philippe Bonnecarrère en 1995. Mai, lo cònsol precedent foguèt d'esquèrra e las eleccions presidencialas de 2002 e 2007 mòstran una preferéncia pels candidats d'esquèrra.
Budgèt e fiscalitat[modificar | modificar la font]
Foncionament 74 189 135 € (administracion generala: 18,3%, ensenhament: 13%)
Investiment 47 633 038 € (òbras dels servicis de las vias: 16,4%, agençament urban 12,3 %).
Securitat[modificar | modificar la font]
Lo taus de criminalitat de la circonscripcion de polícia d'Albi es de 60,61 actes per 1000 abitants (crimes e delictes, 2005) çò qu'es lo pus elevat del departament de Tarn, mas inferior a la mejana nacionala (83 per 1000) e a la mejana de la region de Miègjorn-Pirenèus (85,46 per 1000). Tot coma de las vilas de Tolosa (111,49 per 1000) e Montalban (91,56 per 1000) mas superior a la vila de Rodés (39,2 per 1000).
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Amb Girona en Catalonha dempuèi lo 9 de junh de 1985.
- Amb Palo Alto en Califòrnia dins la Silicon Valley.
- Acòrdi de cooperacion dempuèi 2004 amb Abomey, una vila de Benin que son musèu istoric es marcat al patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Populacion e societat[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La vila d'Albi comptava 46 274 abitants al recensament de l'INSEE en 1999 (102en reng nacional). En 2008, la populacion èra de 51 199 abitants[21]. Albi es la vila pus poplada de Tarn seguida de Castras (43 141 abitants). La densitat de la comuna es de 1100 ab./km², la mai densament poblada del departament (Castras: 269 ab./km²); mas es largament inferiora a las de Tolosa (3299 ab./km²), Montpelhièr (3965 ab./km²) o Perpinhan (1544 ab./km²).
Tablèu demografic del sègle XX[modificar | modificar la font]
Piramida dels edats[modificar | modificar la font]
La vila ten unas diferéncias amb la piramida dels edats de la region de Miègjorn-Pirenèus. Los 15-29 ans e los 30-44 ans son los pus representats amb 22,3% e 19,5% en 1999 (respectivament: 19,7 e 22,1 % per la region). La populacion albigesa es doncas relativament mai jove qu'aquela de la region. Los ainats son gaire presents amb 9,2 % en 1999 coma dins lo demai de la region (7,4 %)[22],[23].
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Ensenhament segondari
- I a tres licèus publics:
- lo Licèu de Bellevue,
- lo Licèu de Lapeirosa ont Joan Jaurés ensenhèt e ont Jòrdi Pompidor estudièt,
- lo Licèu de Loís Rascòl.
- I a dos licèus privats :
- lo Licèu d'Amboise
- lo Licèu de Santa Cecília.
- I a dos licèus professionals publics
- lo Licèu de Rascòl
- lo Licèu de Tolosa-Lautrèc
- I a dos licèus professionals privats:
- lo Licèu de Santa Cecília
- lo Licèu de Sant Domenge
- I a un licèu agricòla Albi-Fonlabor[24].
Albi es un centre universitari amb 3790 estudiants en 2006[25].
- Lo Centre universitari Joan Francés Champolion, sul site d'una anciana casèrna, per descentralizar las universitats de Tolosa, amb objectiu d'èsser autonòm, regropant los centres universitaris e IUT de Tarn, d'Avairon e d'Olt (Albi, Castras, Rodés e Fijac, vila natala de Champolion) [26].
- I a tanben l'Escòla de las minas d'Albi e Carmauç[27], creada en 1992 pel Ministèri de l'Industria, que son ensenhament es virat cap als esquipaments per las proceduras industrialas, l'engenhariá mecanica, electrica e industriala.
Santat[modificar | modificar la font]
I a un centre espitalièr general e doas clinicas: la clinica Claude Bernard e la clinica Tolosa-Lautrèc. I a tanben l'important CHS Pierre Jamet, espital privat (apartenent a la fondacion del Bon Sauveur d'Alby), espital psiquiatric, e que ten tanben un Laboratòri d'exploracion del som dirigit pel doctor Eric Mullens. L'Union Mutualista Tarnesa i installèt una granda clinica de reeducacion foncionala.
Mèdias[modificar | modificar la font]
Albi ten l'antena locala de França 3 Tarn. Lo principal jornal es La Dépêche du Midi mas n'i a d'autres coma le Tarn libre . Las cadenas de ràdios localas son
- Radio Albigès, difusant de programas en occitan
- RCF Pays Tarnais ràdio crestiana
- Radio cent pour cent
- Radio Menergy.
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Lo festival des Œillades es un festenal de cinèma amb filmes franceses e francofòns en decembre.
- Pause Guitare es un festenal musical (cançon francofòna) a la debuta de julhet.
- Complot sur le Campus es un ecofestenal de 3 jorns organizat pels estudiants de l'Universitat Joan Francés Champolion per totes. Concèrts, taulas redondas, animacions pels pichons e grands, teatre, dança, talhièrs creatius, vilatge associatiu.
- En mai, lo festenal de teatre Acthéa, organizat pels estudiants de l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç.
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Lo club de rugbi de XV del Sporting Club Albigés
- Lo club de rugbi de XIII lo Racing Club Albi XIII
- Lo club femenin, l'USSP Albi Volley-Ball .
Esquipaments esportius. I a sièis estadís (entre eles lo Stadium Municipal e l'Estadi Maurice Rigaud), quatre salas omnispòrts, doas basas de lésers al Pratgraussals e Cantepau, una basa nautica de Canavièra e un percors de golf, lo Golf Albi Lasbordes.
Albi a un passat ric de competicion automobila; lo Circuit automobil d'Albi Las Plancas recebèt fòrça corsas fins a 1957. En 1959 un novèl circuit foguèt inaugurat, lo Circuit d'Albi.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Robert Belfiore, nascut en 1951, autor de libres pels joves.
- Pierre Benoit, nascut lo 16 de julhet de 1886 as Albi e mòrt lo 3 de març de 1962 a Ciboro (Pirenèus Atlantics), escrivan en francés, autor celèbre de l'Atlantide en 1919.
- Claude Boyer, predicator e poèta en francés.
- Nicolas Dieuze jogaire de fotbal professional a Grenòble, nascut as Albi lo 7 de febrièr de 1979 .
- Michel Folco escrivan en francés nascut as Albi lo 23 de setembre de 194.
- Joan Francés de La Peirosa, nascut lo 23 d'agost de 1741 prèp d'Albi e mòrt en 1788, oficièr de marina, navigador e explorator. Dirigiguèt una expedicion a l'entorn del mond per completar las descobèrtas de James Cook dins l'Ocean Pacific. Periguèt amb son l'equipatge en 1788 a Vanikoro, illas Salamon.
- Michel Henry, filosòf e romancièr en francés.
- Joan Jaurés nasquèt a Castras; ensenhèt la filosofia de 1881 a 1883 al Licèu Lapeirosa.
- Maurice Joyant (1864-1930), protector e amic d'Enric de Tolosa-Lautrèc, creator e organizator del musèu de l'òbra d'Enric de Tolosa Lautrèc dins l'ancian palais dels evesques d'Albi, lo Palais de la Berbia. Maurice Joyant ofriguèt tanben sa colleccion de quadres al musèu.
- Atmen Kelif (de son nom vertadièr Athmane Khelif) actor, membre de la tropa Les Deschiens, nascut lo 1èr d'abril de 1968.
- Grégory Lacombe es un jogador de fotbàl professional al Montpellier HSC , nascut as Albi lo 11 de genièr de 1982 .
- Jòrdi Pompidor, President de la Republica Francesa de 1969 a 1974, i demorèt quand foguèt jove e i estudièt fins al bachelierat.
- Romain Mesnil, nascut as Albi en junh de 1977, perchista, medalha d'argent en 2006.
- Pierre Mondy, actor, estudiant al licèu Lapeirosa.
- Gérard Onesta es un òme politic, deputat al Parlament Europèu del grope lo verds, nascut lo 5 d'agost de 1960 as Albi.
- Alexandre Rauzy (1901-1977), òme politic.
- Henri Rieunier, nascut a Los Sarrasins en 1833 e mòrt as Albi en 1918 - Ministre de la marine, deputat.
- Joan Rieux, poèta e cançonièr (nascut as Albi lo 9 de junh de 1883, mòrt a París lo 4 de genièr de 1959), estudiant al Licèu Lapeirosa. Lo President de la Republica li balhèt la Legion d'Onor.
- Enric-Pascal de Ròchaguda, nascut as Albi en 1741, navigador.
- Raymond Adolphe Séré de Rivières, nascut lo 20 de mai de 1815 as Albi, mòrt le 16 de febrièr de 1895 a París, foguèt engenhaire e militar.
- François Sudre, nascut as Albi en 1787, mòrt a París en 1862, actor.
- Louis-Casimir Teyssier, nascut as Albi lo 25 d'agost de 1821, militar.
- Enric de Tolosa-Lautrèc, nascut lo 24 de novembre de 1864 as Albi.
Economia[modificar | modificar la font]
De l'èra del carbon dins lo bacin de Carmauç-Albi, rèsta pas pus que de traças coma la Veirariá obrièra d'Albi (VOA) e la centrala termica Le Pélissier (en cors de desmantelament), ancians eissida del carbon, tot coma Lo Saut de Tarn. Albi es lo segond pòl economic de la region amb 14 zònas d'activitat dins l'aglomeracion sus mai de 250 ectaras. Albi es tanben lo sèti de la Cambra de Comèrci e d'Industria d'Albi-Carmauç-Galhac. Administra lo CFA, l'aerodròm, las zònas industrialas de Jarlard, de Fonlabor, de Garric, de Montplaisir.
Emplec[modificar | modificar la font]
L'agricultura es fòrça pauc representada dins los emplecs albigeses amb 0,80 %. L'industria e la construccion representan tanben pauc d'emplecs amb respectivament 10,95 % e 4,98 %. Lo sector terciari representa gaireben la totalitat de l'emplec amb un taus de 83,28 %. Lo taus d'albigeses que seguèron d'estudis superiors es de 19,8 % (18,1 % en mejana en França metropolitana)[29]. Lo taus de caumatge es de gaireben 9,8 % (2005) (mejana nacionala: 9,6 %), e lo revengut mejan per ostal es de gaireben 15 158 € per an (mejana nacionala: 20 363 € par an).
Lo 1èr de genièr de 2007, los emplegaires pus importants de la region èran la Veirariá obrièra d'Albi amb 297 salariats, Teddy Smith amb 161 emplegats e S.A.F.R.A, una usina de carroçariá industriala e arrengament boticas amb 145 emplegats.
Torisme[modificar | modificar la font]
Albi es una vila toristica d'Occitània. I a 84% de toristas franceses e 16% d'autres païses. La durada mejana de las demoranças es de 1,6 nuèch, lo taus d'ocupacion de las ostalariás es de 50%.[30].
Lo musèu Tolosa-Lautrèc as Albi es lo primièr musèu de Tarn amb 137 566 dintradas en 2006 (79 % foguèron pagantas). Mas lo monument mai visitat es plan segur la catedrala de Santa Ceselha d'Albi amb un total de 700 042 dintradas per la catedrala, lo còr e lo tresaur[31].
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Albi es ric en monuments istorics. Lo centre vila es remarcablament plan aparat e i a fòrça testimònis de l'edat d'aur d'Albi. De quartièrs vièlhs son rics en carrièras apreissant coma a l'Edat Mejana, als ostals Renaissença e los panoramas sus Tarn e sos ponts balhan a aquel espaci urban un caractèr unic. Lo center urban de la vila d'Albi es inscrit sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Monuments civils[modificar | modificar la font]
Lo Pont Vièlh encamba Tarn dempuèi 1035, data de sa construccion. Foguèt mai d'un còp adobat e permetiá lo desvolopament de la vila per la riba dreita amb lo quartièr de la Magdalena.[5]. Un autre pont pus recent permet de traversar Tarn, es lo Pont Nòu bastit en 1868.
Als sègles XV e XVI, Albi prosperèt fòrça gràcias a la cultura e al comèrci del pastèl dins la region. De rics Albigeses faguèron construire fòrça ostals de familha amb de torres e de lòtjas. Los mai bèls:
- l'ostal de la Ribièra,
- l'ostal de Gorsa,
- l'ostal de Reinès. D'arquitectura Renaissença, bastit en 1520 per un marchand de pastèl, amb un pati de bricas e pèiras e bordat per una lòtja e esculturas de Francés Ièr e de sa segonda esposa, Eleonor d'Àustria.
Fòrça carrièras del centre vila an d'ostals amb corondats e sortens tipics de l'arquitectura medievala.
- L'ostal del Vieil Alby situat a l'angle de las carrièras Puech Beringuièr e de la Crotz Blanca es un ostal albigés medieval tipic.
- La farmacia dels penitents o ostal Enjalbert del sègle XVI ten une escultura de fusta representant un personatge fallic[32].
Monuments religiós[modificar | modificar la font]
Lo Palais e los jardins de la Berbiá forman amb la catedrala l'ensemble de la ciutat episcopala bastit aprèp la Crosada dels Albigeses. Aquel bastit aparèt los avesques d'Albi dels catars e dels borgeses d'Albi. Permetèt tanben de s'aparar d'eventualas atacas exterioras e d'afortir la preséncia de l'Inquisicion[33]. Al sègle XIII, l'evesque Bernard de Castanet es lo personatge decisiu dins la construccion d'aquel ensemble. Faguèt bastir lo donjon naut de cinquanta mètres, las quatre torres e las muralhas. Enrodèt lo palais de cortinas e de barris exteriors fins a Tarn[33]. Es l'origina del castèl fòrt que se transformèt pauc a pauc en demorança. En 1905, lo palais venguèt lo domeni del departament e lo cònsol Andrieu i installèt lo musèu d'Albi; puèi aprèp sa mòrt lo musèu de Tolosa-Lautrèc i foguèt installat[34].
La Catedrala de Santa Ceselha d'Albi foguèt bastida entre los sègles XIII e XVI pels evesques d'Albi, senhors d'Albi aprèp la Crosada dels Albigeses[35]. Es un cap d'òbra del gotic occitan mercé a son arquitectura unica de brica e sa decoracion interiora constituida del pus grand ensemble de pinturas italianas de França tota[36]. La catedrala a de dimensions importantas: 114 m de long, 35 m de larg e 40 m de naut. Las torres del cloquièr an 78 m de naut. La dintrada se fa pels costat dins la nau ela meteissa e non pas pel portal jol cloquièr pr'amor de la manca de plaça. La catedrala foguèt restaurada al sègle XIX per l'arquitècte César Daly qu'enaucèt los murs e los contrafòrts de sèt mètres[37]. D'autras modificacions datan del sègle amb la pòrta Domergue de Florença e lo baldaquin del sègle XVI. En 1948, la catedrala es elevada al reng de Basilica. La plaça a l'entorn del meteis nom foguèt en 2005.
La Collegiada de Sant Salvi es la mai vièlha glèisa d'Albi bastida en onor de sant Salvi, lo primièr evesque d'Albi al sègle VI. Lo bastit es de pèira e de brica mescladas. Son arquitectura se modifiquèt del sègle XI al XVIII. I son acoladas de clastras del sègle XII mesclant los estils romanic e gotic. A l'entorn i a de bèls ostals ancians que servissián de demoranças pels canonges. Lo cloquièr es una torre que sa basa es romanica del sègle XI e que son primièr estatge es gotic. Lo somalh de la torre es susmontat d'una corona de brica susmontada d'un torrilhon (torre de gaita), de semblança florentina[38].
La glèisa de Santa Magdalena es pus recenta
I a tanben una glèisa ortodòxa, glèisa de Sant Danís, e un temple protestant.
Musèus[modificar | modificar la font]
Lo Musèu Tolosa-Lautrèc es dedicat a las òbras d'Enric de Tolosa-Lautrèc, nascut as Albi.[39].
Lo Musèu Lapeirosa amassa la colleccion de l'explorator Joan Francés de La Peirosa.
Espacis verds[modificar | modificar la font]
Albi a fòrça espacis verds e doas basas de lésers.
- Lo Jardin La Peirosa situat sus la plaça del meteis nom au sud de la vila
- Lo Jardin Nacional al sud de la plaça del Vigan. Es constituit de formas geometricas, perspectivas e camins. Al centre i a un bacin redond e un quiòsc per la musica.
- Los jardins del Palais de la Berbiá, d'estil Renaissença, son situats a l'entorn del Palais. Son d'ancians jardins en laissas del sègle XII.
- Lo Pargue de Ròcaguda es un pargue de quatre ectaras amb un ostal del sègle XVIII e un rivet.
Dempuèi 2002, Albi es recompensada amb quatre flors al concors de las vilas e vilatges florits[40].
I a doas basas de lésers situadas lo long de Tarn: las basas de Cantepau e de Pratgraussals.
Musica[modificar | modificar la font]
I a un centre nacional de creacion musicala, lo GMEA.
Espectacles e Cinèmas[modificar | modificar la font]
- Lo cinèma Arcé Athanor,
- La salas de cinèmas Lapérouse,
- Lo Centre dels Cordelièrs amb lo grand teatre d'Albi, de salas de conferéncias, d'exposicions e de salas de cinèma numerics (Cinémovida) equipadas de la 3D
- Lo teatre municipal
Bibliotècas[modificar | modificar la font]
La vila d'Albi ten una ret de bibliotècas constituida amb la mediatèca Pierre-Amalric, la bibliotèca de Cantepau e lo médiabus.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Danièle Devynck, Connaître Albi, Éditions Sud-Ouest, collection « Villes et Régions », 1996, 64 pages (ISBN 2-87901-039-0[à vérifier : ISBN invalid]), p. 2.
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p. 5.
- ↑ Article (fr)« Le Comité du patrimoine mondial inscrit cinq nouveaux sites culturels sur la Liste du patrimoine mondial et approuve deux extensions de biens existants », 31 de juilhet de 2010, sul site del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
- ↑ http://www.ladepeche.fr/article/2010/08/22/892635-Patrimoine-mondial-de-l-Unesco-Albi-star-de-l-ete.html (fr) « Patrimoine mondial de l'Unesco. Albi, star de l'été », La Dépêche, 22 d'agost de 2010.]
- ↑ 5,0 5,1 et 5,2 [PDF] Plaquette de présentation de la ville d'Albi, éditée par la mairie
- ↑ [PDF] Atlas du Tarn - Géologie
- ↑ (fr)[PDF]dossièr de premsa sul preojècte
- ↑ Danièle Devynck, Connaître Albi, p.5
- ↑ Laurence Catinot-Cros, Autrefois Albi, Édition Atlantica autrefois, juillet 2004, (ISBN 2-84394-709[à vérifier : ISBN invalid]), p.10
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.6
- ↑ Ibid., p.13
- ↑ Ibid., p.10
- ↑ Ibid., p.15
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.20
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8), p. 287
- ↑ Danièle Devynck, op. cit., p.18
- ↑ Ibid., p.21
- ↑ Ibid., p. 26
- ↑ Ibid., p. 27
- ↑ Yves Benezech, Les Terroristes de l'espérance
- ↑ [PDF] Chiffres-clé d'Albi
- ↑ INSEE : pyramide des âges 1999 - Albi
- ↑ INSEE : pyramide des âges 1999 - Région Midi-Pyrénées
- ↑ SIte du lycée agricole
- ↑ [PDF] Atlas 2005-2006 de l'éducation nationale Consultat lo 11/09/2007
- ↑ Site de l'Universitat d'Albi
- ↑ L'École des Mines d'Albi-Carmaux
- ↑ Répartition des actifs par secteur économique selon le RP INSEE 1999, étude de l’INSEE (1999)
- ↑ INSEE - Population de quinze ans ou plus par sexe et âge selon le niveau d’études
- ↑ [PDF]Bilan touristique pour 2006, Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.5
- ↑ [PDF]Bilan touristique pour 2006, Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.7
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.60
- ↑ 33,0 et 33,1 Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.10
- ↑ Ibid., p.32
- ↑ Ibid., p.4
- ↑ Ibid., p.5
- ↑ Ibid., p.11
- ↑ Ibid., p.56
- ↑ Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.38
- ↑ Fiche d'Albi sur le site des villes et villages fleuris.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean-Louis Biget, Michel Escourbiac (photographe), La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Peintures, Toulouse : éd. Odyssée, 1994.
- (fr) Jean-Louis Biget, Michel Escourbiac (photographe), La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Architecture, Toulouse : éd. Odyssée, 1998.
- (fr) Henri Bru, Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, Éditions Grand Sud, décembre 2005, (ISBN 2-908778-48-3)
- (fr) Danièle Devynck, Connaître Albi, Éditions Sud Ouest, Collection Villes et Régions, 1996, 64 pages, (ISBN 2-87901-039-0[à vérifier : ISBN invalid])
- (fr) Hervé Bernard, Albi.Patrie de Rieunier, Éditions Atlantica, 2005.
- (fr) Jean Roques, Albi, la biographie de ma ville, Albi, I.C.S.O., collection Rives du temps, 2007.
- (fr) Laurence Catinot-Crost, Autrefois Albi, Éditions Atlantica, 2004.


text:
L'anciana deputada catalana Anna Gabriel exiliada en Soïssa
L’anciana deputada de la Candidatura d’Unitat Populara (CUP), Mireia Boya, que compareishó davant la justícia espanhòla pertocant a la soa participacion dens l’organizacion deu referéndum d’autodeterminacion de Catalonha deu 1èr d’octobre. Que devèva presentà's davant la justícia aus costats d'Anna Gabriel, anciana deputada e pòrtavotz de la CUP, convocada per aver « apartienut a un comitat estrategic cargat de miar Catalonha cap a l'independéncia ». La militanta qu'avèva obtienut lo repòrt de comparucion au 21 de heurèr.
Fin finau, qu'avem aprés qu'Anna Gabriel a deishat Catalonha entà escapar a la soa incarceracion eventuau. Que s'ei installada en Soïssa e qu'evòca l'abséncia de procès equitable dens lo son país. Questionada peu quotidian soïsse Le Temps, Gabriel que declarè : « Com n'aurèi pas un procès equitable a casa, qu'èi cercat un país qui posca protegir los mens drets ». La causida de Soïssa n'estó pas un azard. La CUP que precisa que l'idea ei d'internacionalizar la causa catalana en perméter a Anna Gabriel d'apressà's d'organizacions internacionaus e mei que mei deu Conselh deus drets de l'Òmi de las Nacions unidas a Genèva.
Anna Gabriel qu'ei la sheisau gavidaira independentista de Catalonha a deishar lo país arron lo president catalan destituit Carles Puigdemont e quate ancians ministres regionaus en Belgica.
Fòto : Anna Gabriel ©ÍdemTV
- Publicat dens International


text:
Las manifestacions deus agricultors que contunhan uei pertot en França. Los espleitadors agricòlas que blocan axes rotèrs dens mantuns departaments entà denónciar lo desclassament deus territòris plaçats dinc a uei lo dia en zònas desaforizadas. Aqueth estatut que'us permetèva de recéber ajudas au nivèu europèu. Aqueth classament qu'ei considerat com « vitau » dens uns parçans pr'amor que permet de mantiéner ua dinamica e d'ajudar los joens a installà's.
A Aush en Gèrs, lo mot d'òrdi qu'ei « Toca pas a la mea ZAD (Zòna Agricòla Desfavorizada) ». Los accès au còr de vila que son blocats peus manifestants. A Tarba (65), au matin, cap a 200 agricultors que manifestan tot au long de l'A64 entà limitar las entradas e sortidas sus l'autorota.
A Pau, 150 tractors que's desplaçan actuaument rota de Tarba entà denonciar lo desclassament de 49 comunas (sus la 121 classadas) de las zònas desfavorizadas. Au nivèu de la sortida de l'autorota a Artics, la circulacion que vad mauaisida.
Uei lo dia, d'autas manifestacions que's debanan a Niòrt, Vierzon e Orleans. Arron los acamps que s'èran debanats quauques dias a, mei que mei a Tolosa e Carcassona, los sindicats que s'èran escaduts a obtiéner la revision de la carta de las ZAD. Totun, lo ministre de l'Agricultura, Stéphane Travert qu'avè presentat modificacions qui n'a pas satisfèit la FNSEA.
Representants agricòlas que seràn recebuts peu Ministèri de l'Agricultura uei.
Fòto : Captura d'ecran Twitter Prefècte de las Hautas-Pirenèas


text:
A 54 ans, lo mai jove candidat al diplòme Escapolaire C1 d’occitan obten la nòta maximum.
Originari de Cantal, Ricard T., lo mai jove candidat al diplòme d’Escapolaire occitan nivèl C1, a brilhantament obtengut son diplòm amb la nòta maximum. Maximilien, encargat d’un cors d’adultes e responsable del sector formacion a l’IEO se n’explica :
« Lo monde que se presentan a l’Escapolaire C1 son essencialament eissuts dels corses per adultes prepausats pels cercles occitans. Fins ara, aviam aguts pas que de retirats. Ongan, foguèrem suspreses, a la fin de la correccion qu’es anomimada, de se trachar que lo candidat melhor aviá mens de seissanta ans. Es la pròba que la nòstra formacion, amai lo diplòme el meteis pòdon interessar de personas jovas e en atge de trabalhar.
Utilizam de metòds modèrns, de tecnologias novèlas (retroprojecors, caissetas audio …) e lo nòstre esforç es recompensat. Es sovent que, dins los corses, vesèm venir de personas qu’an gaireben pas un pel blanc. Felicitam l’ensemble dels candidats e particularament lo jove Ricard. »


text:
28/02/2017
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 5 de març 2017
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 5 de març 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Mathias Erard, paisan e professor d'occitan au collegi La Boëtie de Sarlat, estudiant en master d'occitan a l'universitat de Tolosa.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
09:28 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
U.E. Bossòst 1 – Ent. Boulogne 1
Partit en que començèrem fòrça ben donques encara non s’ auie complit era prumèra menuta de jòc quan Uri en ua bona jogada dera U.E. Bossòst mercaue eth 1-0. Sabíem que quedaue fòrça menutes entà jogar. Er equip aranés portèc era iniciatiua deth jòc e auec bèra ocasion mès ena que non podem mercar. Ath finau ( per no mercar eth dusau gol), ena menuta
90’ en ua pilota perduda en
miei deth camp, mos ocasionèc ua jogada de molt mala sort qu’acabèc damb eth
gol der Ent. Boulogne.
Ath finau, empat a 1 gol, en un partit que mereishíem era victòria. Encara mos toque “remar” entà arténher er objectiu dera permanéncia. Queden 6 partits enquiath finau dera sason.
Eth pròplèu partit, jogam en Bossòst dissabte 2 d’abriu tàs 19 :00 contra er equip deth R.C.S.O. Isle en Dodon 2.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Abraham, Felipe, Àlex Jaime, Paba, Ignasi, Jonathan, Uri e Soufi. Remplaçants: Borja, Miguel, Javi.
Trainer: Xavi.
Ent. Boulogne: Roumeguere, Sicre, Charbonier, Col I, Laguens, Marque, Col II, Dequesne, Cier, Larrieu, Demont. Remplaçants : Pelou, Louge, Bonnet.
Tarjetes auriòles : Col I.
Trainer : Barbe Alain.
Gols : 1-0 Uri (
1’),
1-1 Dequesne ( 91’).
Arbitre: Castro Antoine.


text:
Libre 45 : Chaucidas dins los blats
Vidèo non disponibla
Comentaris
17-10-2016 :: Lo raiòu
E puèi sustot, las òbras editadas son causidas, qualitosas, totjorn de bòn gost. D'òbras lemosinas que passan bien, a l'escotar coma au legir. Quand practicatz vòstra lenga,d'onte que seguetz, francament lo lemosin... vos i acostumatz lèu. Efectivament, aquò es bien de parlar d'Òc quel lemosin, una lenga suava e rajadissa.
Sachessiam ne'n préner suènh d'aqueles lemosins que son una richessa per tota Occitania. Los oblidessiam pas emb dals auvernhats mai emb dals daufinencs !
Baste que vegon pro lèu lo monde d'aval montar per manifestar lo còp que ven.
Gramecí, fraires lemosins, per vòstra contribucion a la letradura d'Òc e a la richessa culturala de nòstre país.
Se i a de "Chaucidas dins los blats", fau saupre qu'aquelas caucidas per las derrabar... fau anar fons. Autrament, un trocet de racina sufirà per ne'n far créisser una autra.
I a totjorn la solucion de la laissar butar au mitan dals blats : son especificitat polida pasmens, metrà en valor lo blat sens completament l'estofar.
Bèl imatge qu'aqueste tite !
A nautres occitans de faire de la caucida, pas forçadament una enemiga, mès una testimònia de ce que podèm pas tot mestrejar aiçaval, una escasença de remetre en question nòstras certituds e nòstra tentacion de còntrarònle sus tot eveniment o endividú novèl.
Ai pas legit lo libre mès es aquò que m'evòca lo tite.
Apondre un comentari
France Marquet presenta lo libre 45 : Chaucidas dins los blats de Joan-Peire Reidi
Edicion dau Chamin de Sent-Jaume
Rodat en dordonha
Durada : 3 min 53
Disponibla dusca lo 12/05/2018


text:
13/08/2016
Daus òmes que tomban, per Joan Ganhaire ( partida 3)
Suite de la nouvelle estivale de Joan Ganhaire...onte la fina esquipa dau Comte se bòta au trabalh...
Una ora pus tard, lo mení tot suau a sa veitura, un pauc raviscolat per la promessa que li aviá facha Gaëtan de remudar comba e terme per la li tornar trobar, sa Natalena. Quò m’aviá plan estonat que accepte quel afar, Gaëtan, laissar los Ombradors, sa chalor, sa musica, lo bon minjar de Ròsa e las ardors de la granda Lili…
E pertant quo era pas lo cheque de tres chiffres pus leu modeste que sinhet mossur Fernand Galichet en mòde d’acompte.Mas la desesperança de queu paubre òme era tala que ‘la viá degut tucat lo còr de Gaëtan que pertant, la majer part dau temps es sec coma l’arma d’un pendut. O-ben-tot era curiós de rencontrar quela dròlla, mai si’la viá un pauc chamjat, capabla de desvirar las cervelas d’un paubre tipe a-d-un demieg segle de distança, gaire mens. La dralha de Natalena seriá pas d’aisat tornar trobar. La darriera entrevuda montava aurà a quarante cinc ans, tres mes e tretze jorns, un famós divendres au ser, quante li aviá donat lo rendetz-vos maudich que li era tornat en plen còr emb la violença de qua’iment un demieg segle de lanç. 36 Rua Novela dau Pòrt, Nògent de Leira, miladius, quo era pas bien a portada. E ‘nava faler revisar son francès.
Franciscò petonava que dins queu país, totas las ruas semblavan en sens interdich, qu’un tombava a chasque còp sus los cais, qu’un se fasiá tornar foitar dins lo centre vila ente de las flechas e daus noms de país inconeguts te chabavan d’escartar. E per daus rensenhaments, una borsa. Nòstre francès era segur pas daus mai pur e la responsa era totjorn la mesma : pita escharnida e auçament d’espanlas, sap pas, comprene pas, demandatz a quauqu’un mai. Caüsac , rendut d’èsser bradassat en rond dempuei demia ora, se rachet a Rachmaninof, passet sa testa esborissada per la fenestra, pardon monsieur, pourriez vous nous indiquer la rue Nouvelle du Port, s’il vous plaît ? La rue Nouvelle du Port ? Mais mon pauvre monsieur, elle ne s’appelle plus comme çà depuis trente ans ! (de segre) .
Joan Ganhaire
06/08/2016
Daus òmes que tomban, per Joan Ganhaire ( partida 2)
Episòde dos, onte fasem coneissencia coma Fernand Galichet...
Quau terrible secret gardava-t eu…Demoret mut e lo quite espectacle de Caüsac lerpant sas clucas negras a grands còps de lenga semblet gaire l’esmòure. Puei se lancet dins la confession dau mai grand crime que se puesche eimajar. Caüsac manquet se’n estranglar de rire. D’una votz blancha o grisa, contet son òrre forfach. Veiqui quarante cinc ans, tres mes e onze jorns, aviá donat rendetz-vos a una jòuna filha, e puei vesetz vos, a queu rendetz-vos, i era pas ‘nat. Aviá mielhs aimat anar ne’n veire una autra. Veiqui. D’un còp i a quauques jorns la culpabilitat li era tombat dessus quante, en neitiant son granier era tombat sus una vielha fòtò rosselarda ente aviá cregut legir lo blasme dins l’espiada de la dròlla. E lo veren s’era raletat dins sas venas, dins son còr,dins son esperit. Pus de durmir, pus de minjar, nonmas quilhs uelhs clars plens de repròpches. Benleu aviá esbocinat sa vita, benleu s’era merfonduda a l’esperar , benleu l’era mòrta de degreu, benleu l’esperava enquera… Dins lo dobte, sa vita a-d-eu era vengut un infern. Veiqui. Mossur Gaëtan Caüsac, fau me la tornar trobar, si l’es totjorn de queu monde, o per lo mens m’assabentar sus lo luòc ente jai sa despolha, que i ane li demandar pardon mai dins l’endelai. Era bra’ment tucat, lo paubre… Se foitet de genuelhs, trapet lo bas de la pelissa de Gaëtan, au perilh d’esversar lo gatge pissier que, justament, era trapat a voiatjar. L’ajudí a se tornar sietar e environí sas espanlas secoduas de sangluts d’un braç que faguí lo mai amistós que poguí...( de segre)
Joan Ganhaire
24/07/2016
Daus òmes que tomban (partida 1), per Joan Ganhaire
Joan Ganhaire offre pour l'été aux lecteurs de La Vita en òc une nouvelle policière inédite à suivre par épisodes : « Daus òmes que tomban ». On y retrouve l'équipe du Comte Gaëtan Caüzac daus Ombradors, ancien commissaire à la retraite, que nous avons déjà croisée dans « Concerto per Pissarata » et "Los esbratats".
Viam landat lo portau daus Ombradors per far rentrar los prumiers rais d’un solelh printanier qu’esperavam dempuei longtemps. Faudriá que Ròsa s’ocupe un bric de la pouvera. Mas lo tipe que ‘nava e veniá dins lo al se’n fotiá dau solelh, mai de la pouvera. Aviá pas l’aer bien d’ aise. Coma dire… La prumiera ideia que veniá a l’espiar quo era “gris” e la seconda que ‘nava plan aveque, quo era “triste”. Era ‘bilhat, si entau se pòt dire, d’una blauda de regent de l’ancian temps, tota desbotonada e que flotejava au vent de sos movements desordonats. Son grand nas semblava plejar jos lo pes daus malors, sas bochas tiravan vers l’enbas dins un potin de degost, sos uelhs semblavan los de quauque chen mau aimat, sas quitas aurelhas trobavan lo biais de pendilhar tristament. Los darriers acòrds de la Tresiema de Mahler soneren tras la lorda pòrta ente Gaëtan Caüsac comava bien au chaud en far mina de menar l’orchestre filarmonic de Berlin. Fauguet la poncha de la cana blancha per ‘restar lo lanç de çò que io ‘pelava desjà lo paubre òme, per lo calar redde. Degun, manca la granda Lili, a lo drech d’entrar dins los apartaments privats de Mossur lo Comte, mai quò deu i sentir un pauc la feina, quí dedins. Mossur lo Comte reçaup sas praticas dins la granda sala de minjar ente per l’ocasion, fau menar dos o tres radiators, dobla espessor de cubertas e quatre litres d’aiga, que Gaëtan dempuei quauques jorns prend pus sas gotas. E si quo era nonmas quò, mas tota quela aiga… E lo monde que venen per lo prumier còp leven sovent las cilias en veire l’aristocratica man de Mossur lo Comte farfolhar en dejós de la taula, ne’n traire un gatge plen d’un liquide d’aisat coneitre, e lo voidar a grand bruch dins la selha sonhosament instalada a portada. Mas nòstre visitor ne’n fariá pas de cas. Bombet dins la peça, tota blauda defòra, era quitament pas enquera sietat sus la chadiera que io li parava, que aguet quela paraula estranha : sei un salòpard. Quo es pas sovent que dau monde fan entau un avoament, subretot emb queu ton de certituda sens fendassa. E sos uelhs luqueteren d’una lusor fera que era nonmas aguisança per se mesma.( de segre).
Joan Ganhaire


text:
Dimars, 2 de mai de 2017, 03h00 Espòrt
Finala de la Copa aqueste dimenge 7 de mai a Avinhon entre Carcassona e Lesinhan
Aprèp la Dimenjada Magica, vaquí, aqueste dimenge 7 de mai, un autre rendètz-vos bèl pel XIII occitan: la finala de la Copa entre Lesinhan e Carcassona a Avinhon, sus fons de novèla decepcion del costat dels Dragons e d’optimisme pel Tolosa Olimpic e, tanben, de projeccion sus la sason venenta amb las anóncias de la Federacion sus l’organizacion avenidoira de las competicions.
Festenal ofensiu per la Dimenjada Magica
Las partidas de la Dimenjada magica balhèron a veire una profusion d’ensages als espectators. Dissabte, St Gaudenç s’impausèt fàcia a Vilanòva: 42-12. La partida foguèt equilibrada dins lo primièr temps entre Avinhon e Albi abans que los provençals s’escapèssen 64-28. Pel primièr còp de la sason, calguèt passar pel punt en aur per veire una novèla victòria de Lesinhan sus Limós: 38-36.
Dimenge, Palau acabèt la sason sus una victòria fàcia a Tolosa: 49-16; la partida la mai disputada, vist que la tresena plaça èra en jòc, virèt a l’avantatge dels U23 catalans suls locals de Carcassona: 35-24.
En barratge, dins 15 jorns, los catalans reçaupràn Albi e Carcassona reçauprà Avinhon.
La Dimenjada Magica foguèt l’escasença d’un rescontre entre los dirigents dels clubs d’elèit e d’una conferéncia de premsa del president de la Federacion. Marc Palanques anoncièt que lo campionat 2017-2018 d’Elèit 1 se debanariá de genièr a julhet amb doas Dimenjadas Magicas (l’una en debuta de competicion; l’autra als tres quarts). Lo campionat d’Elèit 2 se dobrirà amb 2 polas geograficas de 6 clubs. Per preparar lo XIII de França a la Copa del Monde, se tendrà un inedit França-Jamaïca lo divendres 13 d’octobre a Perpinhan.
Finala de la Copa entre Carcassona e Lesinhan
Aqueste dimenge 7 de mai, lo Pargue dels Espòrts d’Avinhon serà l’encastre de las finalas de las Copas dels juniors entre Tolosa e Avinhon e de la Copa Lord-Derby entre Carcassona e Lesinhan. Los Singlars de Corbièras an las favors dels pronostics amb una formacion mai completa. Los Canaris deuràn ramosar totas lors fòrças e lor saber-jogar per contrar la maquina verd e blanc. De notar que s’anatz pas a Avinhon (mas seriá plan damatge), poiretz seguir la partida a la television sus France-O (!).
Lo Tolosa Olimpic cartona
— En Championship, dissabte a Blanhac, lo Tolosa Olimpic faguèt pas de detalhs fàcia a Bradford: larga victòria 60-4. Los tolosans s’installan en segonda posicion al classament e son mai que jamai en corsa per èsser presents dins la pola per la montada en Superliga. Dimenge, los Blaus e Blancs aniràn jogar cò dels Lions de Swinton. Autra victòria tolosana: en XIII Cadieral, lo títol reven a la formacion de Sant Jòri que bat los Dragons catalans: 52-34. Remembrarem que la Copa del Monde de XIII-Cadieral se tendrà a la fin de julh en Occitània e Catalonha.
Superliga: Los Gats Fèrs son vertadièrament… fèrs!
Aqueste dimenge, los Dragons anèron jogar a Wakefield amb, pel cap, una enveja de revenge aprèp la desfaita pietadosa a Brutus fa una mesada contra los Gats Fèrs. Bird e Inu èran de retorn dins la formacion, mas 80 minutas e tres cartons jaunes mai tard, los Dragons tenguèron pas la distància e pleguèron un còp de mai: 30-10. Pas lo temps de bufar e una novèla crida a la remobilizacion per la recepcion de Leeds aqueste dissabte 6 de mai a Brutus. De Rinocèros batuts sus lor pelena per Huddersfield: 31-12.
Wigan toquèt pas tèrra a Castleford: desfaita 54-4; St Helens s’impausèt fàcia a Leigh 28-6 e Hull-FC fàcia a Warrington: 34-10. Los Diables Roges de Salford tenguèron a distància los Vikings de Widnes: 30-10.
Rescontres internacionals
Aquesta setmana, lo campionat NRL marcarà una pausa per daissar plaça a de rescontres internacionals e, d’en primièr, lo tradicional ANZAC-Test entre australians e neozelandeses aqueste divendres 5 a Canberra.
Una formacion anglesa afrontarà Samoa dissabte 6 a Campbelltown dins un estadi ont se debanaràn tanben las confrontacions entre Papoasia e Illas Cook d’una part e Fidji e Tongà, d’autra part. Coma una revista d’efectiu abans la Copa del Monde de la tardor!
Alan Roch


text:
• Notre-Dame-des-Landes, HervéKempf, ed. L e S e u i l, 2014, 160 p, 10 €
L’autor, qu’a seguit l’afar quand s’ocupava de la cronica ecologica de L e M o n d e, f a lo ra conte de la granda batèsta a l’entorn del projècte d’aeropòrt del costat de Naoned.
Lo libre met en abans la contestacion d’un modèl de concepcion dels transpòrts que correspond pas mai a las necessitats economicas e enca ra mens ecologicas, mas als besonhs de moneda de Vinci e de poder d’unes elegits de las pensadas vielhanchonas, amb coma cap de fila l’ex-consol de Naoned e exprimièr ministre, l’Ayrault (Non a l’Ayraultport ! ).
Hervé Kempf espepissa pel menut aqueles rapòrts d’expèrts que sabon ja la responsa abans de començar, que trafegan las chifras, farlabican los arguments e doblidan los tèxtes europèus e la vida del monde de l’endreit (an pas agut lo temps d’estudiar la capacitat de resisténcia que manifestèron los païsans de Larzac ?). Sens parlar del prefècte que ven consultant per Vinci…
Lo jornalista mòstra tanben la convergéncia qu’acaba de se complir entre los opausants locals dels primièrs temps e los ocupants de la ZAD que s’apièjan sus un biais de foncionament diferent e una volontat fòrta de devolopament alternat iu : « Un aéroport, c’est toujours plus de mondialisation, des produits qui viennent de loin, des possibilités pour les patrons d’aller voir des usines qu’ils ont délocalisées à l’étranger. Il ne symbolise pas quelque chose d’équitable » s o t a l i n h a l’un dels entrevista ts. Mas , per l’ora, « nul ne peut dire encore si le bocage restera le terrain d’une floraison d’idées ou se ransformera en pistes de béton aménagées en bordure de parkings végétalisés. »
• Emmanuel , une terre qui s’écrit, Anne Maffre-Baugé, ed. Les presses littéraires, 2014, 420 p, 20 €
L’editor a rajustat una banda « Emmanuel Maffre-Baugé, une vie pour l’Occitanie » a l’obratge escrit per la filha del cap de fila dels vinha irons, que venguèt deputat europèu, tot en faguent òbra d’escrivan en sortiguent d’una familha monarquista !
Es pas un libre d’istòria e d’analisi qu’auretz entre las mans, mas un testimoniatge sus la vida e locaminament d’un òme e d’un paire vists a travèrs la familha e lo cadajorn per presentar e contar aqueste pers onatge que « plane dans les rues et les vignes, ou bien traîne sous forme de livres écrits par lui dans les étagères ou buffets des maisons amies.. » e per pintrar « les traits de son visage afin de rendre hommag e à sa figure d’homme e n g a g é . Enfant terrible de Bélarga, homme responsable syndical, puis politique. »
Mas, levat unas frasòtas (genre : — Saurez-vous apaiser notre peuple d’Òc? ; p 3 40), las referéncias a Occitania demòran per lo mens plan subliminalas !
• Clovis Hugues, de Tricìo Dupuy, ed. Prouvènço d’Aro, 2013, 272 p
Per vòstra formacion de militant occitanista, la biografia d’un òme de tria de la fin del sègle 19 : republican, socialista, deputat, jornalista, poèta, felibre,… qu’arrestava aps de faire córrer la pluma : « Lèu-lèu, s’auboraràn, ferotges, los Provençaus ! » L. Albigés