text:
Loís XIV de França
Loís XIV (Saint-Germain-en-Laye, lo 5 de seteme de 1638 – Versalhas, lo 1 de seteme de 1715), tanben conegut coma lo Rei Só (var. Rei Sorelh, Rei Solelh, o Rei Soleu) foguèt rèi de França e de Navarra de 1643 a 1715. Fiu e successor de Loís XIII, foguèt remplaçat per Loís XV e un conseu de regéncia.
A partir de l'òbra realizada per son paire, lo cardiau Richelieu e lo cardinau Mazarin, Loís XIV renfòrçèt l'autoritat reiala per una centralizacion mai granda, l'intervencion dirècta de l'Estat per desvolopar l'economia e una lucha lònga còntra la papautat e lei minoritats religiosas (revocacion de l'edicte de Nantes en 1685) per unificar la religion dau reiaume e prendre lo contraròtle de la Glèisa francesa. Lo rèi aguèt tanben una politica importanta de promocion e de proteccion deis arts e ordonèt la bastida d'unei monuments coma lo Palais de Versalhas. Pasmens, la caracteristica politica de son rèine foguèt sa politica estrangiera agressiva qu'entraïnèt una tièra de conflictes permetent d'agrandir lo reiaume de divèrsei províncias coma Franca Comtat o Alsàcia mai causant de dificultats financieras grandas.
Somari
- 1 Naissança, jovença e educacion
- 2 Personalitat e descendència
- 3 Contèxte generau de son rèine
- 4 Politica
- 4.1 Lo renfòrçament de l'absolutisme
- 4.2 Reformas principalas de l'administracion
- 4.3 Politica estrangiera
- 4.4 Politica economica
- 4.5 Politica religiosa
- 4.6 Politica cultura
- 5 Fin de vida
- 6 Consequéncias de son rèine
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Naissança, jovença e educacion[modificar | modificar la font]
Naissança[modificar | modificar la font]
Fiu de Loís XIII e d'Ana d'Àustria, Loís XIV es l'eiretier de divèrsei maridatges entre lei dinastias pus poderosas d'Euròpa entre Borbons e Hamsborg per sei parents e lei Borbons, lei Medicis e lei Hamsborg per sei grands. A sa naissança, èra donc Daufin de Daufinat e Premier fiu de França. Son nom complèt èra Loís-Dieudonné car après d'annadas de relacions marridas entre sei parents, sa naissança foguèt una sospresa e foguèt considerada coma un miracle.
Doas annadas après Loís-Dieudonné, nasquèt son fraire Felipe que venguèt duc d'Anjau puei duc d'Orleans après la mòrt de Gaston d'Orleans fraire de Loís XIII. Aquelei doas naissanças permetèron d'alunchar aqueu darrier, ja implicats dins un nombre grand de complòts còntra Loís XIII e Richelieu, dau tròne de Francés.
Educacion[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Loís XIII, Ana d'Àustria venguèt regenta dau Reiaume de França e aprofichèt l'occasion per quitar lo Lovre per s'installar au Palais Cardinau[1]. En març de 1646, lo cardinau Mazarin, ministre principau de la Regéncia, foguèt cargat oficialament de l'educacion de Loís XIV e de son fraire. Pasmens, maugrat leis esfòrç de divèrsei de professors per li faire seguir de cors de latin, de matematicas, d'italian, d'istòria e de dessenh, foguèt pas un escolan fòrça trabalhaire. En revènge, foguèt sensible au caractèr colleccionaire de Mazarin e s'interessèt fòrtament a la pintura, a l'arquitectura, a la musica e subretot a la dança.
D'autra part, la jovença de Loís XIV foguèt tanben per la guèrra civila de la Fronda de 1648 a 1653. Opausèt Ana d'Àustria e Mazarin ai revòutas dei Parlaments puei dei Grands dau reiaume que contestèron l'autoritat reiala. En 1648, lo rèi deguèt abandonar París dos còps per defugir de complòts dei revòutats. En 1651, capitèt pas de sortir de la vila e foguèt un temps presonier au Lovre. Perdiguèt tanben lo contraròtle de la capitala unei còps e l'armada reiala faguèt lo sètge de París en 1650 e 1652.
Personalitat e descendència[modificar | modificar la font]
Loís XIV se mariguèt un premier còp en 1660 ambé Maria Teresa d'Àustria e aguèt sièis enfants. Solament l'ainat, Loís, subrevisquèt fins a l'edat adulte. Lo rèi demorèt pas fidèu lòngtemps a sa frema e aguèt un nombre fòrça importanta de mestrejas e de favoritas. I aguèt uneis enfants que certanei foguèron legitimats dins lo corrent dau rèine. Lei principalas foguèron Louise de La Vallière, la marquesa de Montespan e la marquesa de Maintenon. Aquela esposèt en secrèt lo rèi en 1683 après la mòrt de la rèina Maria Teresa.
La descendència dau rèi es donc fòrça importanta. Ambé Maria Teresa :
- Loís de França, Grand Daufin de França (1661-1711).
- Ana-Elisabeta de França (1662).
- Maria-Ana de França (1664).
- Maria-Teresa de França (1667-1672).
- Felip-Carles de França, duc d'Anjau (1668-1671).
- Loís-Francés de França, duc d'Anjau (1672).
La consanguinitat granda entre lo rèi e la rèina es probablament la causa dau taus de mortalitat important d'aqueleis enfants. Ambé Louise de la Vallière, Loís XIV aguèt quatre enfants legitimats :
- Carles (1663-1672).
- Felip (1665-1666).
- Maria-Ana, madamisèla de Blois (1666-1739) qu'esposèt lo prince de Conti.
- Loís, còmte de Vermandois (1667-1683).
Sept enfants suplementaris foguèron legitimitats de la relacion ambé la marquesa de Montespan :
- Loïsa-Francesca (1669-1672).
- Loís-August, duc dau Maine (1670-1736).
- Loís Cesar, còmte dau Vexin (1672-1683).
- Loïsa-Francesca, madamisèla de Nantes (1673-1743) qu'esposèt lo duc de Borbon.
- Loïsa-Maria, madamisèla de Tours (1674-1681).
- Francés-Maria, madamisèla de Blois (1677-1749), qu'esposèt Felipe d'Orleans.
- Loís-Alexandre, còmte de Tolosa (1678-1737).
En fòra de sei relacions legitimas o illegitimas, lo rèi èra passionat de dança, d'espectacles, de jòc de pauma, de caça e d'equitacion. Teniá una resisténcia fisica e morala granda e foguèt capable de caçar fins ai darriereis annadas de sa vida. Aquò li permetèt tanben de subreviure a divèrsei malautiás car sa santat foguèt paradoxalament totjorn relativament fragila.
Contèxte generau de son rèine[modificar | modificar la font]
Accession au poder[modificar | modificar la font]
Segon lei lèis de la monarquia francesa, Loís XIV venguèt rèi a la mòrt de son paire en 1643. Dins aquò, en causa de sa jovença, una regéncia foguèt exercida per sa maire Ana d'Àustria fins a la proclamacion de la majoritat dau rèi lo 7 de setembre de 1651. Lo sacre oficiau dau rèi se debanèt lo 7 de junh de 1654 a Reims. Pasmens, durant aqueleis annadas, lo rèi laissèt la direccion deis afaires regardant la gestion dau reiaume au cardinau Mazarin. Es solament après la mòrt d'aqueu darrier en 1661 que Loís XIV decidiguèt de s'ocupar dirèctament de la direccion de França.
Lo renfòrçament de l'autoritat reiala[modificar | modificar la font]
Leis annadas avans l'accession au poder de Loís XIV foguèron caracterizadas per la demenicion dau poder e de l'influéncia deis institucions e dei classas socialas apreravans capablas de limitar l'autoritat reiala. Ansin, la guèrra civila de la Fronda s'acabèt per la desfacha militara dei fòrças mobilizadas per lei parlaments de províncias, magerament aqueu de París, puei per l'aristocràcia granda coma lo prince de Condé. Lei consequéncias politicas foguèron importantas. D'en premier, lei parlaments qu'avián assaiat d'obtenir un poder similar au Parlament d'Anglatèrra foguèron definitivament limitats au ròtle de chambras d'enregistrament dei decisions reialas. En segond, la noblesa perdiguèt sei capacitats militaras de s'opausar au rèi francés. Après l'eliminacion dei fòrças protestantas a la fin deis annadas 1630 per Richelieu e Loís XIII, lo poder militar reiau aguèt donc plus de rivaus importants dins lo reiaume.
Lo renfòrçament de la poissança internacionala francesa[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Loís XIII e l'òbra dau cardinau Richelieu veguèt lo renfòrçament de la poissança de França qu'èra venguda la premiera poissança continentala. D'en premier, Richelieu aviá reorganizat lei fòrças armadas permetent magerament lo desvolopament d'una marina eficaça e lo mantenement de tropas terrèstras importantas. A la fin deis annadas 1620, lo poder centrau capitèt donc de vencre lei Protestants francés qu'avián lo drech d'entretenir una armada e de forteressas pròprias au sen dau reiaume dempuei l'edicte de Nantes formant dins certanei regions un ret d'institucions parallèlas au poder reiau. Puei, pendent leis annadas 1630 e 1640, França aviá participat ambé succès a la Guèrra de Trenta Ans permetent d'eliminar definitivament la menaça d'una unificacion de l'Empèri Roman Germanic sota lo contraròtle d'un poder centrau fòrt. Dins lo corrent d'aquelei combats, França capitèt de vencre unei còps lei tropas espanhòulas mostrant lo declin de l'empèri Hamsborg qu'èra la poissança europèa majora dempuei Carles Quint.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo renfòrçament de l'absolutisme[modificar | modificar la font]
A partir de l'òbra realizada per Loís XIII, Richelieu e Mazarin, Loís XIV poguèt renfòrçar tornarmai l'autoritat reiala qu'agantèt un nivèu alora sensa equivalent dins l'istòria francesa. Tre lo mòrt de Mazarin, decidiguèt de contraròtlar l'ensems dei decisions politicas regardant l'avenidor dau reiaume e eliminèt rapidàment sei rivaus coma lo Subreintendent Nicolas Fouquet. En 1673, lo rèi capitèt de redurre lo ròtle dei parlaments provinciaus que perdiguèron lo drech de faire d'observacions sus lei decisions legislativas reialas avans l'enregistrament deis edictes, ço que permetèt de lei morralhar durant tot lo rèsta de son rèine. Ansin, Loís XIV poguèt reinar sensa limitacion importantas fins a sa mòrt.
Reformas principalas de l'administracion[modificar | modificar la font]
La premiera partida dau rèine veguèt l'adopcion e l'aplicacion de divèrsei reformas de l'administracion francesa. D'en premier, la preocupacion principala dau govèrn venguèt lei finanças dau reiaume en plaça dei questions de justícia. Pendent lo rèine, la foncion reiala va evolucionar dau modèl dau « rèi rendent justícia » au modèl dau « rèi cap de l'administracion ». Per aquò, la fiscalitat foguèt reformada magerament sota la direccion dau ministre Colbert e de còdes foguèron adoptats per fixar e definir la lèi coma lo Còde Loís en 1667, lo Còde criminau en 1670 o l'Ordenança de comèrci en 1673.
En fòra de l'impòst e de son pagament, l'autra reforma principala dau rèine de Loís XIV regardèt l'organizacion de la policía en 1667 sota lo contraròtle d'un protegit de Colbert dich La Reynie. Aqueu darrier va reorganizar e reünir lei servicis diferents cargats de la seguritat e luchar còntra la criminalitat parisenca qu'èra vengut un problema grèu per un rèi qu'aviá alora pas encara acomençat la bastida dau palais de Versalhas. A sa mòrt en 1697, son òbra foguèt contuniada per son successor, lo marquis d'Argenson, e va permetre de melhorar pauc a pauc la seguritat dins la capitala.
Politica estrangiera[modificar | modificar la font]
Loís XIV assaièt d'afirmar la poissança de son reiaume sus lo teatre europèu. Per aquò, va utilizar activament la diplomàcia tradicionala (ambaissada, tractats, alianças, maridatges dinastics, sostèn ais opausants de seis enemics...) e entraïnar divèrsei guèrras. D'en premier, son estrategia èra similara a aquela de sei predecessors dempuei Francés Ièr per rompre l'enceuclament de França per lei territòris Habsborg. Puei, durant lei darriers decennis de son rèine, va aprofichar la succession d'Espanha per plaçar un Borbon a la tèsta d'aqueu país e unificar, sensa succès, lei dos país. A sa mòrt en 1715, França èra totjorn la poissança dominanta d'Euròpa e una branca dei Borbons èra installada en Espanha. Pasmens, lo reiaume deviá luchar còntra la rivalitat novèla d'Anglatèrra e d'Àustria.
La lucha còntra lei Habsborg (1643-1672)[modificar | modificar la font]
Durant lo premier periòde dau rèine, Mazarin e Loís XIV contunièron la politica francesa tradicionala per rompre l'enceuclament Habsborg. Per aquò, França concluguèt d'alianças ambé leis estats protestants e menèt una tièra de guèrras còntra la dinastia Habsborg. Aqueu conflicte se debanèt en quatre fasas principalas. Au començament dau rèine, França sostenguèt dirèctament lei poissanças protestantas durant lei darriereis annadas de la Guèrra de Trenta Ans que s'acabèt en 1648 per lei tractats de Westfàlia. Aquelei darriers foguèron un succès major per França car cada territòri de l'Empèri Roman Germanic obtenguèt una autonòmia fòrça importanta rendent impossible lo projècte Habsborg d'unificar l'Empèri sota la direccion d'un poder centrau poderós. Puei, pendent la Fronda, Espanha sostenguèt la revòuta dau prince de Condé que foguèt finalament vencuda. En 1659, de victòrias francesas e una aliança ambé lei puritans anglés impausèron a Espanha la signatura dau tractat dei Pirenèus entraïnant l'annexion dau nòrd de Catalhona per França. Enfin, en 1665, lei Francés aprofichèron lei dificultats espanhòulas au Portugal per atacar e conquistar unei vilas frontalieras de Flandra.
L'isolament (1672-1697)[modificar | modificar la font]
A partir de 1672, sota l'influéncia de son Secretari a la Guèrra Louvois, Loís XIV abandonèt l'aliança protestanta e acomencèt una politica mai agressiva per conquistar lo « prat carrat » francés meme s'aquela politica isolèt diplomaticament lo país. Pasmens, la poissança militara li permetèt de luchar victoriosament còntra l'ensems d'Euròpa e d'annexar Franca Comtat en 1678 e Alsàcia en 1697 dins lo corrent dei guèrras d'Olanda (1672-1678), de Reünion (1683-1684) e de la liga d'Augsborg (1688-1697).
La succession d'Espanha (1697-1715)[modificar | modificar la font]
La politica estrangiera de la fin dau rèine foguèt marcada per la question de la succession d'Espanha que son felen Felipe èra l'eiretier. Pasmens, en causa de la poissança d'un reiaume unificat de França e d'Espanha, lo rèsta d'Euròpa s'i opausèt e se debanèt una guèrra murtriera e acarnada entre França, ajudada per Espanha, Bavièra e Colonha e lo rèsta d'Euròpa. Fòrça indecisa, lo conflicte s'acabèt en 1713 per una patz de compromés. Felipe V gardèt la corona espanhòula mai deguèt abandonar sei drechs sus la succession francesa permetent d'empachar l'unificacion de França e d'Espanha. La guèrra veguèt tanben lo premier afebliment de França que foguèt pas totalament capabla de s'impausar còntra Àustria e lo Reiaume Unit e perdiguèt quauquei territòris de lòng de sa frontiera nòrd.
Politica economica[modificar | modificar la font]
La politica economica de Loís XIV foguèt fòrtament marcada per lei despensas militaras. Lei ministres, magerament Colbert, assaièron donc d'aumentar regularament lei revenguts de l'Estat per una aumentacion e un melhorament dau pagament de l'impòst e per un desvolopament de la produccion industriala per crear d'excedents comerciaus. Ansin, renforcèt la politica mercantilista de França per la creacion de manufacturas, la creacion d'ajudas d'estat per l'exportacion, l'invitacion d'artesans estrangiers qualificats dins lo reiaume, la bastida d'infrastructuras per facilitar lei cambis comerciaus, lo melhorament dei pòrts e de la marina, lo desvolopament de l'empèri coloniau e la creacion de companhiá de comèrci per favorizar lo comèrci coloniau, magerament lo comèrci triangular, aqueu ambé leis Índias e aqueu ambé lei regions orientalas de Mediterranèa.
Dins aquò, après la mòrt de Colbert e de son fiu que li succediguèt, la gestion economica dau reiaume se degalhèt e lei finanças conoguèron regularament de deficits importants en causa de l'aumentacion dau còst dei guèrras. A la mòrt de Loís XIV, la situacion financiera èra donc fòrça malaisada e lei revenguts dei doas annadas seguentas èran ja despensats.
Politica religiosa[modificar | modificar la font]
La presa de contraròtle de la Glèisa francesa[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Loís XIV foguèt caracterizat per una politica que son objectiu èra d'afirmar la supremàcia dau poder reiau sus lo clergat francés. De mai, lo rèi voliá tanben unificar e sometre lei cresenças de sa noblesa. Lei basas d'aquela politica foguèron d'inspiracion galicana. Tre 1660, anoncièt donc son intencion de luchar còntra lo corrent jansenista. En 1664, decidiguèt de dissòuvre lei congregacions secrètas coma la Companhiá dau Sant Sacrament dau partit devòt de la Cors. Enfin, afirmèt sei drechs sus lei possessions dau clergat francés en fàcia de la papautat durant l'afaire de la regala.
A partir de 1672 e de la rompedura de l'aliança ambé lei protestants, Loís XIV deguèt s'apielar sus lo partit catolic francés e sa Glèisa. Ansin, s'abandonèt pas lo principi dei reformas precedentas, sa posicion venguèt mai moderada. Pasmens, lei relacions malaisadas ambé lo papa e una rompedura novèla en causa deis afaires estrangiers francés e dau sostèn dau papa ai Habsborg va entraïnar l'emergéncia dau partit devòt favorizant lo gallicanisme.
A partir de la mitat deis annadas 1680, la question de la succession espanhòula entraïnèt un raprochament diplomatic ambé lo papa e la declaracion d'independéncia galicana foguèt retirada en 1693. Pasmens, durant la guèrra , lei desfachas francesas entraïnèron l'aparicion de menaças sus lei territòris de la papautat e lo papa Clement XI cambièt d'alianças. Après lo redreiçament militar de França, Loís XIV decidiguèt donc de cambiar a son torn de politica e fòrcèt lo papa d'acceptar la reconaissança d'un galicanisme estrict que son enregistrament foguèt impausat au Parlament de París. Dins aquò, a la mòrt dau rèi, totei lei questions regardant lo partiment de l'autoritat entre lei poders reiaus e papaus èran pas regladas.
La repression dei minoritats religiosas[modificar | modificar la font]
La repression dei minoritats religiosas protestantas e jusievas foguèt la segonda caracteristica de la politica religiosa de Loís XIV. La premiera foguèt la principala. Acomencèt rapidàment après la presa de poder de Loís que voliá eliminar lo camp protestant de França. Exigiguèt la conversion dei nobles non catolics e prenguèt pauc a pauc de mesuras per demenir lei libertats religiosas e economicas dei protestants. Aquò permetèt de suprimir lei caps dau partit protestant francés e d'utilizar la repression militara a partir de 1679 per obtenir de conversions. Enfin, en 1685, lei protestants poguèron pas s'opausar a la revocacion de l'Edicte de Nantes e deguèron siá se convertir au catolicisme siá quitar lo reiaume.
Regardant la minoritat jusieva, Loís foguèt inicialament mens ostil ai Jusieus que sei precedessors gràcias a l'influéncia de Colbert. De mai, la minoritat jusieva èra situada dins de territòris conquists après la Guèrra de Trenta Ans coma Lorena o lo relarg de Bordèu. L'edicte d'expulsion dei Jusieus de 1394 foguèt pas aplicat e lei communautats poguèron aprofichar una patz relativa. Pasmens, coma per lei protestants, leis annadas 1680 veguèron divèrsei cambiaments e un retorn de persecucions mai o mens importantas coma l'expulsion deis Antilhas entre 1683 e 1685.
Politica cultura[modificar | modificar la font]
Après l'arrestacion de Nicolas Fouquet, Loís decidiguèt d'imitar sa vida fastuosa. Adoptèt una politica de despensas importantas per lo desvolopament e lo melhorament dei palais reiaus e deis arts de la Cors. Ansin, lo rèi foguèt lo mecènas d'artistas coma l'escriban Molière, lo musician Jean-Baptiste Lully o lo jardinier André Le Nôtre. De mai, prenguèt lo contraròtle de l'Acadèmia Francesa e ne'n venguèt lo « protector » oficiau. Dins aquelei condicions favorablas, divèrsei caps d'òbras foguèron escrichs o realizats sota lo rèine de Loís XIV coma lo teatre de Molière o de Racine, la poesia de La Fontaine o la musica de Lully
En fòra d'aquela politica de promoccion artistica, lo rèi apliquèt tanben una politica de bastida. La pus coneguda es aquela dau palais de Versalhas acomençada en 1664. Dos autrei palais foguèron tanben bastits o restauracion a Marly e Saint-Germain. Pasmens, de trabalhs foguèron tanben realizats dins la capitala e d'autrei vilas majoras de França coma Lilles, Besançon o Belfort. Dins París, lei monuments principaus foguèron la restauracion dau palais dei Tuileries, lo pònt Reiau, l'observatòri, lei Aliscamps, l'Ostau deis Invalids, la plaça Vendôme, la plaça dei Victòrias e dos arcs de trionf. Enfin, per melhorar lei comunicacions, acomencèt unei trabalhs per bastir d'axes de comunicacion coma lo canau dau miegjorn en 1681.
Fin de vida[modificar | modificar la font]
Lei darriereis annadas de la vida dau rèi foguèron ensornidas per lei problemas de succesion e sa santat degradada. En 1711, son fiu Loís de França moriguèt a 49 ans. L'annada seguenta, foguèt lo fiu ainat d'aqueu darrier, duc de Borgonha e daufin novèu, que moriguèt a son torn a 29 ansen causa d'una epidemia de senepion. Enfin, lei dos premiers fius dau duc de Borgonha èran ja mòrts e, finalament, foguèt son tresen fiu que venguèt l'eiretier dau tròne e lo futur Loís XV.
Durant lo mes d'aost de 1715, lo rèi foguèt victima de la gangrena e son agonia s'acabèt solament lo 1en de setembre de 1715 après una evolucion lenta. Assaièt d'instaurar un govèrn de regéncia per limitar lo poder de Felipe d'Orleans dins son testament. Pasmens, tre lo 4 de setembre, Felipe capitèt d'obtenir l'annulacion d'aquelei disposicions per lo Parlament de París en cambi d'una restauracion dau drech d'observacions dei parlaments provinciaus suprimit per Loís XIV en 1673. Son còrs foguèt enterrats lo 9 de setembre de 1715 dins la basilica de Saint-Denis. La ceremonia se debanèt de nuech per evitar de celebracions la mòrt per la fòga.
Consequéncias de son rèine[modificar | modificar la font]
L'instauracion de l'absolutisme[modificar | modificar la font]
La concentracion dei poders dins lei mans dau rèi agantèt un ponch sensa precedent sota lo rèine de Loís XIV donant un aspèct novèu dich absolutisme reiau a la monarquia francesa. Va demorar fins a la fin dau Regime Ancian en 1789 e se caracterizar per de mecanismes de presa de decision limitats au rèi e a un grop restrenh de ministres e de conselhiers. L'influéncia dei contrapoders principaus demorèt relativament limitada car la noblesa aviá perdut son poder militar a l'eissida de la Fronda e lei decisions dei parlaments podián èstre contornejadas per lo rèi.
Lo renfòrçament de la centralizacion de l'Estat[modificar | modificar la font]
Lo renfòrçament de la centralizacion de l'Estat foguèt una consequéncia de l'instauracion de l'absolutisme reiau. D'efèct, l'òbra administrativa dau govèrn de Loís XIV permetèt d'unificar una partida dei lèis francesas e l'utilizacion dei mejans de l'Estat per favorizar certanei domenis economics permetèron de'n aumentar l'influéncia. La situacion foguèt similara dins leis afaires militars e religiós. Dins lo premier cas, la demenicion importanta dei tropas dei senhors vassaus e la reorganizacion de l'armada permetèt de crear una estructura mai somesa au rèi. Per exemple, d'escòlas militaras foguèron creadas e certanei pòste d'oficiers èran d'ara endavant atribuit dirèctament per lo rèi e non per la crompa d'una carga. Dins lo domeni religiós, maugrat de divisions e d'oposicions entraïnadas per la querèla lònga entre Loís XIV e la papautat permetèt de formar una Glèisa mai nacionala.
Lo desvolopament economic[modificar | modificar la font]
Maugrat lo còst creissent dei despensas militaras, lei destruccions e la pauretat causadas per lei combats e lei taxacions, lo periòde de Loís XIV veguèt un desvolopament economic important ambé la creacion de divèrsei sites de produccion e l'aquisicion de tecnologias estrangieras. La prioritat foguèt donada a l'indústria per Colbert que permetèt a França de s'equipar d'una indústria modèrna e productiva. Per exemple, dins lo domeni dau textil que produguèt de lançòu famós dins lei regions de Rouen, Roubaix o Tourcoing. La produccion e la transformacion de canebe per la construccion navala venguèt tanben un sector important. La metallurgia conoguèt egalament un desvolopament important per sostenir lo devolopament economic e l'esfòrç militar. Per exemple, en 1643, l'artilhariá francesa desplegada pendent la batalha de Rocroi teniá 14 canons. En 1709, durant la batalha de Malplaquet, ne'n alinhava un centenau e de desenaus d'unitats de la flòta tenián entre 30 e 120 canons. Enfin, darrier exemple, lo domeni de la veirariá ambé la creacion de la manufactura dei Gobelins. La segonda realizacion, que va permetre d'assegurar la prosperitat dau país e son redreiçament rapide pendent lei periòdes de patz, foguèt lo desvolopament d'una flòta de comèrci importanta favorizant un flux de cambis importants ambé China e America. Lei pòrts de Nantes e de Marselha i conoguèron una creissença importanta.
L'agrandiment dau territòri francés[modificar | modificar la font]
La politica de guèrra de conquista de Loís XIV permetèt d'agrandir lo reiaume d'unei províncias :
- lo sud d'Alsàcia per lo tractat de Vestfàlia en 1648.
- lo nòrd de Catalonha e una partida d'Artois per lo tractat dei Pirenèus en 1659.
- lei vilas de Lille e Dunkerque en 1668.
- Franca Comtat e quauquei territòris de Flandra en 1679.
- lo centre e lo nòrd d'Alsàcia en 1697.
- la vila de Barcilona de Provença en 1713.
La construccion d'un patrimòni culturau major[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Loís XIV, França èra venguda la premiera poissança culturala d'Euròpa. Lei caracteristicas majoras d'aquela dominacion foguèron la predominància de la literatura e de l'arquitectura francesas e l'influéncia fòrta de seis autrei formas d'arts coma la musica. Lo francés venguèt la lenga deis elèits europèas fins au començament dau sègle XX e l'estil dau poder francés foguèt copiat per la màger part dei princes europèus.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Palais Cardinau cambièt alora de nom per venir lo Palais Reiau.


c: text/html

text:
ABBA
ABBA foguèt un grop suedés de musica pop format per Björn Ulvaeus, Benny Andersson, Agnetha Fältskog e Anni-Frid Lyngstad (Frida). La seuna musica èra de fòrça granda qualitat, e interpretèt de grands vams coma Mamma Mia, SOS, Dancing Queen, Voulez-Vous, Chiquitita o Thank you for the music, per ne citar que los mai grands. Foguèt actiu dempuèi 1972 fins a 1983, e subretot foguèron reconeguts mondialament a partir de 1974, an que ganhèt lo XIXn concors eurovision amb lo títol Waterloo. Compausant de singles e albums, venguèt mai de 300 milions de copiás dels seus discs. ABBA foguèt lo primièr grop europèu a mantenir una carrièra consistenta suls territòris anglofòns (Estats Units d'America, Grand Bretanha, Austràlia…)
Somari
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums d'estudi[modificar | modificar la font]
- 1973 Ring Ring
- 1974 Waterloo
- 1975 ABBA
- 1976 Arrival
- 1977 The Album
- 1979 Voulez-Vous
- 1980 Super Trouper
- 1981 The Visitors
Albums en dirècte[modificar | modificar la font]
- 1986 ABBA Live
Recompilacion[modificar | modificar la font]
- 1975 Greatest Hits
- 1979 Greatest Hits Vol. 2
- 1980 Gracias Por La Música
- 1982 The Singles: The First Ten Years
- 1992 ABBA Gold: Greatest Hits
- 1993 ABBA Oro: Grandes Exitos
- 1993 More ABBA Gold: More ABBA Hits
- 2001 The Definitive Collection
- 2006 Number Ones
Cofrets recompilats[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- site web oficial d'ABBA (en)
- The Hep Stars International Official website Benny Andersson before ABBA (en)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lachy
Lachy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Grand Morissètz pren la siá font a Lachy.
Le Grand Morin prend sa source à Lachy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una part de Verdey a amassat a Lachy en 1966[1].
Une partie de Verdey est réunie à Lachy en 1966[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 8 de febrièr de 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 8 février 2009


text:
Cemitèri deus Innocents
Lo Cemitèri deus Innocents que ho un deus cemitèri istorics màgers de París.
Lòc massiu de sepeliment, mei que mei deus praubes, au pè de la Glèisa deus Innocents qui'u dè lo son nom, lo cemitèri arcuelhó millions de còs qui, fin finala, s'apielavan en ossaments devath las arcadas qui l'entornejavan. Barrat au sègle XVIII, los sons ossaments que hon mandats de cap a las Catacombas de París, tan vau díser la anciana peirreras de París.
Lo site que vadó Marcat deus Innocents puish Las Hallas e fin finala lo Forum de La Hallas.


text:
Penol
Penol en arpitan (Penol en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat possedís una pichona enclave al sud-oèst, environada per Beaufort e Pajay
Le territoire de la commune possède une petite enclave au sud-ouest, entourée par Beaufort et Pajay
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Généralités Istorica Vila romaine. Prieuré bénédictin A la 11en.
Généralités historiques Cité romaine. Prieuré bénédictin au 11en.


text:
1657
Aquesta pagina concernís l'an 1657 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Espanha. Leis operacions principalas de l'annada se debanèron a l'entorn de la vila de Cambrai. Lei Francés assetjèron la ciutat mai deguèron se retirar en causa d'una còntra-ofensiva espanhòla (31 de mai). Pasmens, au nivèu diplomatic, una aliança militara còntra Espanha foguèt signada amb Anglatèrra.
Dins lo Reiaume, un liech de justicía condamnèt oficialament lo jansenisme (19 de decembre). Pasmens, aquò foguèt lo començament d'un afaire lòng que contunièt durant la màger part dau rèine de Loís XIV.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Incendi catastròfic de la vila d'Edo (2-5 de març) que destruguèt 60 a 70% de la capitala dau Shogunat e tuèt probablament 100 000 abitants. L'accès ai roïnas demorèt quasi impossible fins au 8 de març e lei trabalhs de reconstruccion durèron fins a 1659.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra civila entre lei quatre fius de l'emperaire.


text:
Categoria:Personalitat del Regim Ancian
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 11 soscategorias, sus un total de 11.
- ► Personalitat francesa del sègle XIV (4 P)
- Personalitat francesa del sègle XVIII (3 C, 2 P)
1
- Personalitat francesa del sègle XVI (2 C, 10 P)
- Personalitat francesa del sègle XVII (3 C, 10 P)
G
- Grands feudals (8 C, 5 P)
P
- ► Par de França (3 P)
- Personalitat politica del Regim Ancian (1 C, 2 P)
S
- ► Senescal (1 P)
Articles dins la categoria « Personalitat del Regim Ancian »
Aquesta categoria conten los 11 articles seguents.


text:
Pluton
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- Pluton, dieu dels Infèrns dins la mitologia romana ;
- (134340) Pluton, planeta nana del Sistèma Solar nomenada d'aprèp lo dieu roman (ancianament considerada coma planeta a part entièra e reclassada lo 24 d'agost de 2006 per l'Union Astronomica Internacionala) ;
- un pluton, apelacion qu'es pas estada retenguda per designar un objècte de la categoria de Pluton (Pluto-class object en anglés), una categoria novèla de còrses celèstes similars a Pluton creada per un vòte de l'Union astronomica internacionala en agost de 2006 ;
- un pluton, massís de ròcas intrusivas magmaticas apeladas ròcas plutonicas.


text:
Otakar Ševčík
Otakar Ševčík (Horažďovice, lo 22 de març de 1852 – Písek, lo 18 de genèr de 1934) que ho un violonista chèc e sustot un deus màgers pedagògs deu vriulon. A despart de la soa carrièra com concertista virtuòse, qu'ei famós per'mor deus sons estudis entau vriulon qui son enqüera uei lo dia ua referéncia entaus eslhèves qui aprenen la tecnica d'aqueste instrument.
Ševčík que comencè a estudiar lo vriulon dab lo son pair abans de perseguir au Conservatòri de Praga dab Antonín Bennewitz. Que ho eth medish professor au Mozarteum de Viena, a la Societat Imperiau Russa de Musica de Kiev, que gavidè lo departament de vriulon au Conservatòri de Praga, puish lo medish departament a l'Academia de Musica de Viena ; qu'avó de deishar aqueth pòste après la Segonda Guèrra Mondiau per'mor de la soa nacionalitat chèca e que tornè au Conservatòri de Praga abans d'ensenhar aus Estats Units d'America e au Reiaume Unit.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Particions a gratis (inclusent los estudis gaireben estudiats per tots los vriulonistas classics) suu site de l'International Music Score Library Project.


text:
Ulaan Baatar
Ulaan Baatar, Ulaanbaatar o Ulan Bator (mongòl: yлaaHбaaTap ) es la capitala de Mongolia. Es situada al nòrd del país, leugièrament a l'èst del centre de Mongolia, a 1350 m d'altitud, pròcha del Riu Tuul, en una val al pè del mont Bogdo Uul.
Son altitud pro enauçada e sa localizacion aluenhada de las còstas fan que la capitala ten un clima subartic.
Sa populacion èra estimada a 989 900 abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 4704 km².
Ulan Bator aguèt de noms divèrs dins son istòria. Entre 1639 e 1706, èra conegut coma Örgöö (mongòl: Өprөө, residéncia), e de 1706 a 1911 coma Ikh Khüree, Da Khüree o simplament Khüree (mongòl: Иx = "grand", Xүpээ = "camp"). Son nom chinés èra Kulun (chinés tradicional: 庫倫; chinés simplificat: 库伦; pinyin: Kùlún). A partir de l'independéncia en 1911, amb lo sèti del govèrn e lo palais del Bogd Khan, la vila cambièt de nom per Niislel Khüree (mongòl: Hийcлэл ="capitala").
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Vila d'Ulan Bator sit oficial {an}


text:
1762
Aquesta pagina concernís l'an 1762 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Reversament dau sultan Badi IV (1724-1762) per un còp d'estat menat per son fiu Nasir (1762-1769). Lo sultan descaigut capitèt de s'enfugir dins lo nòrd d'Etiopia onte foguèt nomat governador d'una província frontaliera de Tigre per lo ras de Tigre. Aqueu còp es considerat coma l'acomençament dau declin finau dau Reiaume Funj car, en parallèl dau cambiament de sultan, veguèt lo renfòrçament de l'autoritat dau vizir Sheikh Adelan e de son fraire Abu Kalec, governador de Kordofan, que venguèt lei caps vertadiers dau Sultanat. Òr, aquò devesiguèt l'aristocracia funj que venguèt mai autonòma e se preocupèt de mens en mens deis òrdres venguts de l'autoritat centrala.


text:
Hapkido
Lo hapkido (en corean
A simple vista es una combinason dei tecnicas del taekwondo amb otras del aikibudo. lor ensenhament es força enfocat a la defensa personala.
Istoria[modificar | modificar la font]
L'istoria del hapkido es pro confusa, mas muchas fonts l'atribuyen a dos coreans: Choi Yong Sul (1904-1986) e Ji Han Jae (1936-). Quand èra nin, Choi foguèt al Japon, ont parece que hizo trabalh de criat pel maestre del Daito ryu Aiki jutsu, Sokaku Takeda.
Choi demostrèt qualitats dins lo Daito-ryu Aiki-jutsu e frecuentement en Takeda l'enviaba a enfrentarse amb otrs practicants de las arts marcialas. De volta en Corea, Choi empezèt a dar clases d'arts marcialas. Un dels suys estudiants, Ji Han Jae, incorporèt tecnicas coreanas tradicionalas deis patadas e còps de punh (derivadas del taekkyon e del hwarangdo) e al repertòri deis tecnicas resultante le di lo nombre del hapkido en 1959.
Además de Choi e Ji, muchas escòlas d'arts marcialas coreanas an tenut participacion au desvolopament deis varias tecnicas que an contribút al hapkido tal e coma es conegut actualament.


text:
Salèrn (Auvèrnhe)
Salèrn (Auvèrnhe) (Salers en francés) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe Occitània, dins lo parçan daus monts de Chantal e dins lo departament dau Chantal.
Salèrn z-a bailat son nom a : 'na raça de vachas, la Salèrn, un tipe de formatge, lo Salèrn e a'na liquor, la Salèrn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salèrn se trapa a l'oest daus volcans dau Chantal a 'na nautor de 900 m ; domina la val de la Maròna. Fuguèt bastida a quarteir de son chastèu e z-es demorada dins un certe isolament qui l'empachèt de créisser.
Istòria[modificar | modificar la font]
Salèrn fuguèt bastida a quarteir de la tor dau chastèu daus senhors de Salèrn qui participèron a las crosadas. Au sègle XV se fortifiquèt per s'aparar daus òmis d'armas de la Guèrra de Cent Ans. Lo 1èr de feurèir de 1586 la resisténcia de Salèrn empachèt los uganauds de prendre la viala. En 1666 lo senhor de Salèrn perdiguèt son títol e lo chastèu fuguèt destruit perque z-aviá fait executar un enemic sobre sas tèrras sens passar per la justícia dau rei. Sos bens fuguèron donats a la familha Scorailles. A la Revolucion Francesa Salèrn devenguèt un chapluòc de canton mes demorèt isolada.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : "De gules amb un chastèl daur, ambe lo cap d'azur charjat de tres floralís d'aur".
Monuments[modificar | modificar la font]
* Glèisa de Sent Matèu (sègle XV) ambé sa mesa au tombèu policròma de 1495.
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text:
Òrri
Un òrri es un luòc generalament situat en montanha que los pastres i menavan las fedas pendent las estivas per las mólzer e far los formatges. A l'origina lo tèrme òrri designava sonque l'airal d'estiva mas es uèi utilizat tanben per parlar de las jaças o barracas que s'i tròban.
Aquestes òrris èran utilizats dins las regions pastoralas, mai que mai dins los Pirenèus, entre mai e octobre, alara qu'una partida de las familhas demoravan dins las valadas per los trabalhs dels camps, un o dos sòcis montavan amb lo tropèl a l'estiva, per amontanhar a l'òrri. Aquò se sonava "far òrri".
Sus l'airal de l'òrri se podián trapar mantuna bastissas :
- la cabana del pastre;
- lo masuc qu'èra un ostalon de montanha ont se fasiá e se servava lo formatge;
- lo parrec qu'èra un enclaus fach de pèiras secas que servissiá per dintrar las bestias la nuèit o per las mólzer.
- la marga èra un corredor de pèiras secas que comunicava amb lo parrec, per tal de far passar las fedas per las mólzer.


text:
Insurreccion zapatista
L'Insurreccion zapatista (sonada en espanhòl: Conflicto de Chiapas) se debanèt dau 1èr au 12 de genier de 1994 entre l'Armada Zapatista de Liberacion Nacionala (EZLN) e l'armada mexicana. Foguèt deguda a la crisi sociala e economica dei populacions indigenas dau sud de Mexic qu'èran menaçadas de pauretat après la signatura de l'acòrd fondant l'ALENA per lo govèrn mexican. Ben organizada e entraïnada, l'EZLN capitèt de conquistar divèrsei vilas dau sud de Mexic, comprés San Cristóbal de las Casas (200 000 abitants). Suspresa, l'armada mexicana mandèt una contraofensiva lo 3 de genier e reconquistèt lei vilas perdudas. Pasmens, la guerilha capitèt de se retirar dins de zonas d'accès malaisat de la region de Lacandon. Lo 14 de genier de 1994, un alta-au-fuòc foguèt signat e l'EZLN gardèt lo contraròtle dei zonas encara ocupadas. Un acòrd politic foguèt signat en 1995, especialament per assegurar lei drechs deis indigèns e lo desvolopament economic dau sud, entre lei dos camps mai son aplicacion demora complexa e leis escaramochas entre fòrças mexicanas e EZLN son pas rars.


text:
Montbrun
Montbrun puet estar:
- Montbrun (Boscatge) (Montbrun-Bocage en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Murel, cantón de Montesquiu de Bolbèstra y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Gers) (Monbrun en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'o Gers, districto de Miranda, cantón de Masseuva y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Losera), una comuna occitana en o departamento francés de Losera, districto de Florac, cantón de Sainte-Enimie y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Montbrun (Òlt), una comuna occitana en o departamento francés d'Òlt, districto de Fijac, cantón de Cajarc y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Alta Viena), una antiga comuna occitana en o departamento francés d'Alta Viena, districto de Rechoard, cantón de Samatiá y rechión d'o Lemosín, que hue fa parte de Dornasac.
- Montbrun-des-Corbières, una comuna occitana en o departamento francés d'Aude, districto de Narbona, cantón de Lesinhan de las Corbièras y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Montbrun de Lauragués (Montbrun-Lauragais en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Montgiscard y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun-les-Bains, una comuna occitana en o departamento francés de Droma, districto de Niom, cantón de Séderon y rechión de Roine-Alpes.


text:
Tèrra (omonimia)
La Tèrra es d'en primièr una planeta del Sistèma Solar mas tanben :
- Mitan fisic ont l'òme viu e exercís sas activitats, ont existisson diferentas formas de vida : biosfèra ;
- Sòl considerat dins sa natura, son aspècte, sa consisténcia : umús ;
- Matèria naturala formant la partida superficiala del glòbe : sòl (pedologia) ;
- Sòl en tant qu'objècte de produccion e de possession : agricultura, proprietat ;
- Matèria naturala constituida per diferentas argilas dintrant dins la fabricacion de diferents produches : terralha ;
- Factor de produccion, amb lo sossòl, en teoria economica classica ;
- Contrada, país, region determinada, considerada del punt de vista de cèrtas de sas caracteristicas ;
- Oxid d'un grop de metals rars sus Tèrra : tèrra rara (per extension, tèrras raras designa aquestes metals eles-meteisses) ;
- Una connexion particulara en electricitat : tèrra (electricitat).


text:
Saint-Aubin-Celloville
Saint-Aubin-Celloville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion l'an 1823 de las doas ancianas parròquias de Sant-Aubin-la-Campanha e de Celloville. Se reconegut l'an 1832 los vestigis d'un camp fortificat romain.
Cette commune est issue de la fusion en 1823 des deux anciennes paroisses de Saint-Aubin-la-Campèstre et de Celloville. On reconnu en 1832 les vestiges d'un camp fortifié romain.


text:
Loís XV de França
Loís XV (Versalhas, lo 10 de heurèr de 1710 - Versalhas, lo 26 d'abriu de 1774), ditz lo Ben-Aimat, que ho rei de França e de Navarra a partir de 1715 e dinc a la soa mort. Hilh deu Petit Daufin e arrèr hilh deu Gran Daufin, qu'èra donc successor e arrèr arrèr hilh deu rei Loís XIV.
A maugrat deu son chafre (autrejat per las pregàrias qu'òm digó per eth quan, mainatge la soa vita b' èra miaçada), lo son regnat que ho marcat per l'impopularitat e las granas despensas d'ua cort on la soa prioritat b'èran los plasèrs que non pas la politica (çò qui balhè un grand poder d'influéncia a la soa mestressa mei famosa : la marquesa de Pompador). Un reflecte d'aquesta impopularitat que ho l'episòdi famós de la temptativa d'assassinat per Damien qui ho comdamnat a mort arron d'un suplici demorat famós.


text:
Zhejiang
Zhejiang es una província chinesa (en chinés, 浙江省, en pinyin, Zhèjiāng Shěng) situada dins la partida orientala de China. Sa superficia es de 101 800 km² e sa populacion es de 54 426 891[1] abitants.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom deriva de l'ancian nom del fluvi Qiantan, que s'apelava lo fluvi Zhè (浙). Lo flume passa per Hangzhou. Jiāng (江) en chinés significa fluvi, lo nom de la província significa doncas literalement "la província del fluvi Zhe". Uèi lo fluvi es apelat Qiantang mas an servat l'apelacion de Zhe pel nom de la província.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La província es a 70% occupada per de còlas, de sèrres e de montanhas. L'altitud mai elevada de la província es 1929 m (pic de Huangmaojian).
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Zhejiang comptava en 2010 54 426 891 abitants. Es una region plan poblada que la densitat majana i es de 534 abitants per km². Gràcias a una salde migratòri positiu degut a un desvolopament economic dinamic, la populacion a crescut de 18,5% entre 2000 e 2010.
Evolucion demografica (1912 -2010)[modificar | modificar la font]
Composicion etnica[modificar | modificar la font]
La província es poblada per de Han a 99,2%. I a tanben 0,3% de Shes. Lo demai es compausat per de grops etnics reduches o de membres de minoritats venguts d'autras províncias.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala es lo chinés mandarin mas la lenga de cada jorn es lo Wu. Los Shes an completament abandonat lor lenga e parlan sonque chinés (mandarin e wu). I a pas mai de locutors natius del she a Zhejiang.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Recensament de 2010
- ↑ 中华人民共和国国家统计局关于一九九〇年人口普查主要数据的公报, Institut Nacional d'Estatisticas de China
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ (zh)Lua error in Module:Biblio/Obratge at line 67: attempt to call field 'indicacionDeLenga' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Obratge at line 67: attempt to call field 'indicacionDeLenga' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).


text:
Le Sappey-en-Chartreuse
Nom desconegut en arpitan (Le Sappey-en-Chartreuse en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat s'estend jols falaises de Chamechaude (2 082 m), lo ponch culminant del massís de la Chartreuse.
Lo vilatge possedís una station d'esquí familiale amb cinc téléskis sus las pendentas del Mont Sant-Eynard.
La commune s'étend sous les falaises de Chamechaude (2 082 m), le point culminant du massif de la Chartreuse.
Le village possède une station de ski familiale avec cinq téléskis sur les pentes du Mont Saint-Eynard.


text:
Region de Múrcia
La Region de Múrcia es una comunautat autonòma d'Espanha, situada dins lo sud-est de la Peninsula Iberica entre Andalosia e la Comunautat Valenciana, e entre la còsta mediterranea e Castelha-La Mancha. Sa capitala es la vila de Múrcia que es lo sieti daus organs institucionaus regionaus, fòra de l'Assemblada Regionala qu'a son sieti a Cartagena.
Un terç de la populacion totala de la Region de Múrcia viu a Múrcia, sa capitala, e la region es la principala productora de frucha, legums e flors d'Euròpa. A daus vinhaus importants rasis los municipis de Bullas, Yecla e Jumilla qu'an 'na denominacion d'origina. Son clima es chaud e son territòri es semiarid quasi de pertot ; despiech de quò, son agricultura es tradicionalament d'irrigacion. Lo pueg pus naut de la region es lo pueg de Revolcadores (2 001 m) a Mortella.
Coordenadas:
- Lat: 38° 00' 00" N (en format decimau: 38,0°)
- Long: 1° 30' 00" W (en format decimau: -1,5°)
Somari
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Releu[modificar | modificar la font]
La Region se situa a l'extremitat orientala de las Cordilheras Beticas e es influenciada per son orografia. 'Quelas cordilheras es formada per las cordilheras Prebetica, Subbetica e la Penibetica (dau nòrd au sud).
Tradicionalament se considera que lo pueg de Revolcadores qu'aparten au massís dau mesme nom, es lo punt culminant de la Region de Múrcia emb 2027 m ; mas dins las mesuras de las darrieras mapas dau SNIG (Servici Nacionau d'Informacion Geografic d'Espanha) lo pueg de Revolcadores figura emb 1999 m e una cima dau mesme massís, un pauc mai au nòrd, es pus elevada : Los Obispos (Los Evesques) emb 2015 m d'altitud.
Quasi 27% dau territòri murcian correspond au releu montanhós, 38% a de las deprecions entre las montanhas e a daus vaus e 35% a de las planas.
Climatologia[modificar | modificar la font]
La Region de Múrcia a un clima mediterraneu de tipe semiarid, emb daus iverns doç (11 °C de mejana en decembre e genier) e daus estius chauds (emb daus maxima de 40 °C). La temperatura annuala mejana es de 18 °C.
Emb de las precipitacions de 300 a 350 mm per an, la region a entre 120 e 150 jorns per an ente lo ciau es totalament esnautat. Abriu e octòbre son los mes emb lo mai de precipitacions.
La distància entre la mar e lo releu fai qu'existís 'na diferéncia termica entre la còsta e l'interior, subretot en ivern. 'Laidonc qu'en lo litorau las temperaturas son rarament en dessós de 10 °C, dins las comarcas de l'interior despassan pas los 6 °C e lors precipitacions son pus importantas (d'aicinta 600 mm).
La vila de Múrcia a lo recòrd de temperatura dau segle XX en Espanha : 47,2 °C lo 4 de julhet de 1994. L'ivern de 2005 fuguet lo pus freg dempuei un brave temps e i a 'gut de las neus sus lo litorau murcian [1].
Idrografia[modificar | modificar la font]
Lo raseu idrografic de la Region es fach dau riu Segura e de sos afluents:
- Riu Mundo (que nais a Albacete), es lo que li pòrta lo mai de debit.
- Riu Alhárabe e son afluent, lo Benamor.
- Riu Mula.
- Riu Guadalentín, Sangonera o Reguerón (que nais denaut de Lorca, Múrcia).
Demai dins la region òm tròba l'estanh naturau lo mai grand d'Espanha : la laguna de la Mar Menora. Es una laguna d'aiga salada, situada rasis la Mar Mediterranèa. Sas caracteristicas especialas ecologicas e naturalas fan de la Mar Menora un luòc naturau unic e l'estanh d'aiga salada lo mai grand d'Euròpa. De forma semicirculara, es separat de la Mar Mediterranèa per 'na franja de sable de 22 km de long e entre 100 e 1 200 m d'ample, apelada La Manja de la Mar Menora. La laguna fuguet designada per las Nacions Unidas coma Zona Especialament Protegida d'Importància per la Mediterranea. Son litorau compta 73 km de còsta ente se succedisson plajas d'aigas lindas e pauc prundas (la prundor maximala es pas superiora a 7 m), e 170 km² de superficia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Organizacion territoriala[modificar | modificar la font]
La region de Múrcia es devesida en 45 municipis. Mai d'un municipi fai mai de 1000 km²: per la superfícia, Lorca (1676 km²) es lo segond municipi d'Espanha après Cáceres, en Extremadura. Entau, la division daus municipis en pedanias es comuna. Lo municipi de Múrcia a 54 pedanias, dont beucòp son pus pobladas que los municipis de l'interior de la Peninsula Iberica. Lo municipi de Cartagena se devesís pas en pedanias mas en 24 deputacions.
Govèrn e administracion[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Musica[modificar | modificar la font]
Universitat[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo castelhan o espanhòu es la lenga oficiala. Al nòrd-èst (dins lo Carxe) se parla catalan (valencian) mas a pas cap de reconeissença oficiala.
Festas[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Pagina oficiala de la Comunautat Autonòma de la Region de Múrcia


text:
Königsberg
Königsberg o Königsberg in Preussen (en vièlh prussian : Twangste, Kunnegsgarbs, Knigsberg ; en lituanian: Karaliaučius ; en polonés: Królewiec), capitala de la Prússia Orientala, en riba de la mar Baltica, foguèt d'en primièr la capitala del ducat de Prússia, abans de venir un de las principalas vilas del reialme de Prússia puèi de l'Empèri alemand. Gaireben completament destruita durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt rebatejada Kaliningrad après son anexion pels sovietics en 1946.