text:
Grècia
Grècia o pus rarament Ellada (en grèc modèrne n Eλλάδa / n Eλλάς = i Ellada / i Ellas, en grèc ancian ἡ Ἑλλάς = hē Hellás) es un país dau sud d'Euròpa, formant un estat ont lo pòble grèc e la lenga grèga son preeminents. A 131 940 km² e 11 244 118 estatjants (2005). Sa capitala es Atenas.
Lo gentilici es grèc, grèga (pus rarament grègo, grèga o gregau, gregala; tanben se pòt dire rarament: ellèn, ellèna coma nom que designa las personas, ellenic per designar la lenga, e ellenic, ellenica coma adjectiu).
Grècia es membre de l’OTAN, de l’Union Europèa dempuèi 1981 e de la zòna èuro dempuèi 2001.
Grècia a de nombrosei minoritats que son pas reconoissudas e que soventei fes sa lenga es menaçada: aromans, arvanitas (albanés), macedonians e turcs son lei mai nombrós.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria e Antiquitat Auta
- 2.2 Antiquitat
- 2.3 L'Edat Mejana
- 2.4 Lo periòde otoman
- 2.5 La Grècia independenta de 1832 a 1944
- 2.6 Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat Auta[modificar | modificar la font]
La preséncia umana en Grècia data d'au mens 700 000 ans aquela d’Homo sapiens d'aperaquí 40 000 ans. Pasmens, fins a la fin dau darrier periòde glaciari, l'ocupacion umana sembla pas continua. Durant lo Paleolitic, la preséncia umana demorèt limitada e mai rara dins certaneis endrechs. La transicion vèrs lo Neolotic es mau coneguda e se debanèt entre lei millenaris V e III av. JC.
Lei premiers poblaments importants acomencèron a partir de 3 000 av. JC a partir de l'estèpa. L'agricultura e lo comèrci se desvolopèron entre lo continent e lei diferenteis illas, especialament aqueu de l'obsidiana de l'illa de Milo. A partir de 3 000 av. JC, una societat ierarquizada apareguèt (descubèrta d'armas e d'objèctes de prestigi) e una fòrta expansion demografica aguèt luòc entre 2 600 e 1 950 av. JC.
Lo premier poblament important foguèt l'òbra deis Aqueus, pòble d'origina indoeuropèa, que s'installèt dins la region a la fin dau millenari III ò au començament dau millenari II av. JC. Divèrsei pòbles, relativament pròches, emergiguèron pauc a pauc durant lo periòde. Lei pus importants foguèron leis Aqueus, leis Etolians e leis Ionians.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
La civilizacion micenèa[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau millenari II av. JC, de civilizacions se formèron en Creta e dins lo sud de la Grècia continentala. La premiera foguèt la civilizacion minoïca que dominèt la Mar Egèa e establiguèt d'itineraris comerciaus fins a Sicília, Egipte e Siria. En Creta, foguèt a l'origina d'un sistèma d'escritura pròpri, de palais utilizats coma centres administratius e d'un art relativament rafinat. Pasmens, foguèt destrucha au sègle XV av. JC, probablament en causa d'una invasion deis Aqueus.
La segonda foguèt la civilizacion micenèa apareguèt vèrs 1500 av. JC dins lei regions aqueas. Fòrça influenciada per la civilizacion minoïca, de reiaumes poderós en Peloponés (Micenas, Pilos, Tirint) e en Beocia (Gla). Venguèt un centre comerciau important e èra en relacion ambé leis illas de Mar Egèa, Chipre e lo sud d'Itàlia. Pasmens, declinèt a partir de 1200 av. JC e la màger part dei vilas aqueas foguèron destruchas d'un biais violent, probablament en causa d'una invasion doriana. Vèrs 1100 av. JC, l'unitat micenèa existiá plus e lo territòri grèc èra politicament fragmentat.
L'Edat Mejana Ellenistic[modificar | modificar la font]
L'invasion doriana marquèt l'acomençament d'un periòde mau conegut de l'Istòria de Grècia car l'escritura dispareguèt fins au sègle VII av. JC. Entre lei sègles XII e XI av. JC, se debanèron de cambiaments importants e una crisi demografica entraïnèt la partença ò la disparicion dei tres quarts de la populacion. Pasmens, lei Dorians foguèron a l'origina d'innovacions tecnicas coma l'introduccion de la metallurgia dau fèrre tre lo sègle XI.
En mai d'aquò, apareguèron de pichonei comunautats que se gropèron, segon un procès desconegut, per formar de ciutats, formadas d'una zòna urbana e d'un airau rurau, prefigurant lei ciutats-estats dei periòdes seguents. Au sen d'aqueleis entitats, se formèron una aristocracia, proprietària dei tèrras e dei tropèus, una classa laboriosa gropant lo rèsta de la populacion (artesans, liberaus, païsans... etc.) e una classa d'esclaus excluchs de la vida politica e militara. Segon la tradicion, lei premiers Jòcs Olimpics foguèron organizats en 776 av. JC e lo sègle VIII av. JC es generalament retengut coma lo periòde d'aparicion dei premierei ciutats-estats grègas caracterizadas per la primautat dau politic, un partiment mai ò mens egalitari dei poders entre lei ciutadans e un sentiment comun d'unitat.
En parallèl, acomencèt de s'estructurar la religion grèga caracteristica dau Periòde Classic ambé l'aparicion de santuaris dedicats a Zèus (Olimpia), Èra (Samos, Argos) ò Apollon (Delos, Eretria e subretot Dèlfes). Apareguèt tanben tornarmai un sistèma d'escritura inspirat per lo sistèma fenician.
Lo Periòde Arcaïc[modificar | modificar la font]
Lo Periòde Arcaïc (sègles VII e VI av. JC) es un tèrme d'origina arqueologica que designa lo periòde d'emergéncia de la vida politica e de l'art grèc classic. Es donc una epòca de mutacions socialas caracterizada per la transformacion dei monarquias ancianas vèrs de regimes oligarchics ò democratics, una diversificacion de l'economia e una sofisticacion creissenta de la cultura.
Aqueleis evolucions apareguèron premier dins lei ciutats d'Asia Menora onte l'aristocracia capitèt, sovent tre lo sègle VIII av. JC, de desmembrar lo poder reiau e de'n transformar lei prerogativas en magistratura. Dins aquò, de tensions apareguèron pauc a pauc entre l'aristocracia, proprietària dei tèrras, e lei païsans. Dins lo corrent dau sègle VI av. JC, aquò entraïnèt la redaccion dins mai d'una ciutat de còdis de lèis permetent d'arbitrar lei conflictes (Dracon, Pittacos). Aquò permetèt pas totjorn d'amaisar la situacion e de revòutas entraïnèron la formacion de regimes tiranics per restablir l'equilibri. Pasmens, lei tiranias mau resistiguèron ai problemas de succession e èran ansin sovent reversadas après la disparicion de son fondator siá au profiech d'un regime democratic siá au profiech d'una novèla forma de regime oligarchic. La tirania atenenca de Pisistrate n'es un exemple caracteristic. Au poder de 561 a 527 av. JC e fòrça popular, limitèt lo poder de l'oligarchia, promulguèt dei lèis mens sevèras e sostenguèt lo desvolopament economic gràcias a de mesuras favorablas ai paures e ai païsans. En revènge, sei successors, mens competents e pus autoritaris, foguèron reversats per una revolucion democratica après solament 17 ans de rèine.
En fòra d'aqueleis evolucions, una autra caracteristica dau periòde foguèt l'important movement de colonizacion qu'entraïnèt la fondacion de ciutats grègas en Mar Mediterranèa e en Mar Negra. Lei crisis agràrias e socialas ò leis ambicions comercialas foguèron probablament a l'origina d'aquela emigracion. Dins totei lei cas, l'influéncia grèga se desvolopèt rapidament en Crimèa, en Cirenaïca, dins lo sud d'Itàlia (dicha « Granda Grècia »), dins lo sud-èst de Gàllia e lòng dau litorau espanhòu. Aquò favorizèt l'emergéncia d'una classa marchanda que tenguèt un ròtle important dins lei luchas politicas còntra leis oligarquias grègas.
Lo Periòde Classic e la Guèrra de Peloponès[modificar | modificar la font]
Leis institucions dei ciutats-estats grègas demostrèron sa soliditat au començament dau sègle V av. JC durant lei Guèrras Medicas còntra lei Pèrses. D'efèct, maugrat son inferioritat numerica, lei Grècs capitèron de rebutar doas atacas en 490 (batalha de Maraton) e en 480-479 av. JC (batalha de Platèa). Artesan principau — amb Esparta — de la resisténcia grèga, Atenas i aquistèt un prestigi immens.
Après la batalha de Platèa, l'Atenenc Aristide fondèt una aliança comuna ambé lei ciutats de la Mar Egèa. Dicha Liga de Delos, son objectiu èra de liberar lei ciutats grègas d'Asia, çò que necessitèt una lònga guèrra que s'acabèt en 449 av. JC. Pasmens, l'aliança se transformèt rapidament per venir un empèri maritim dirigit per Atenas. Aquel « imperialisme » inquietèt lei ciutats de Grècia Continentala que se gropèron au sen de la Liga de Peloponès a l'entorn d'Esparta e de Corint per protegir son autonòmia. En 446 av. JC, lei doas ligas concluguèron un acòrd de patz permetent de partejar Grècia entre doas zònas d'influéncias.
Aqueu periòde de patz — relativament brèu — veguèt l'apogèu d'Atenas e de la civilizacion grèga classica. Dirigida per un regime democracic que sa vida politica èra dominada per Pericles, la ciutat atenenca èra la premiera poissança navala dau mond grèc e dominava la vida culturala de la region ambé sei monuments (Partenon... etc.) e seis intellectuaus.
Pasmens, una guèrra novèla, dicha Guèrra de Peloponès, opausèt tornarmai la Liga de Delos a la Liga de Peloponès de 431 a 404 av. JC. Afeblida per la mòrt de Pericles e una epidemia de pèsta, la talassocracia atenenca perdiguèt la màger part de sa flòta e de sei tropas durant lo desastre de l'expedicion de Sicília (415-413 av. JC). Aquò permetèt ais Espartencs de blocar lei rotas maritimas permetent d'avitalhar la ciutat (Batalha d'Aegospotami en 405 av. JC) e, fin finala, d'obtenir la capitulacion d'Atenas. Lei vencuts deguèron destrurre sei fortificacions, dissòuvre la Liga de Delos e s'aliar amb Esparta.
La lucha per l'egemonia e la crisi de la ciutat[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra Atenas, Esparta abandonèt sa politica en favor de l'autonòmia dei ciutats e establiguèt son egemonia sus Grècia. Pasmens, lei vilas èran afeblidas après d'annadas de guèrra e ges de ciutat capitèt de mantenir sa supremacia d'un biais duradís.
De 395 a 387 av. JC, una guèrra generala novèla opausèt ansin Esparta a una coalicion gropant Atenas, Argos, Corint e Tebas. S'acabèt per una victòria relativament deis Espartencs que deguèron acceptar la restauracion de la poissança navala atenenca e abandonar lei ciutats grègas d'Ionia en cambi d'un sostèn financier de Pèrsia. En 371 av. JC, la dominacion espartenca resistiguèt pas a una guèrra novèla còntra Tebas que ganhèt la batalha de Leuctra gràcias a son generau Epaminondas. Pasmens, l'egemonia tebana suscitèt rapidament l'ostilitat d'Atenas e de Peloponés entraïnant la formacion d'una aliança entre Atenencs e Espartencs. Assaiant de rompre aqueu raprochament, Epaminondas infligiguèt una desfacha novèla a Esparta a Mantinèa mai foguèt tuat durant la batalha. Òr, sensa son generau, Tebas poguèt pas mantenir sa dominacion que foguèt remplaçada per un equilibri precari entre Espartencs, Atenencs e Tebans.
Après aquelei combats, la màger part dei ciutats grègas èran en crisi en causa dei conflictes sociaus e de l'aumentacion deis inegalitats. Ansin, durant aqueu periòde, lo regime aristocratic espartenca evolucionèt lentament vèrs la plotocracia. Atenas conoguèt tanben de problemas liats a l'oposicion entre la minoritat rica dei marchands, deis artesans importants e dei grands proprietaris e la majoritat paura dei ciutadans. Un simbòl d'aquelei tensions foguèt la simpatia que recebèt au sen de la populacion lei tirans de Siracusa. Una autra consequéncia foguèt lo desvolopament de l'individualisme e dei cultes de mistèris (Mistèris d'Eleusis).
Lo periòde macedonian[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 350 av. JC, Macedònia venguèt la poissança dominanta dau nòrd de Grècia e lo demorèt fins a l'arribada dei Romans. Aprofichant lei divisions entre ciutats, Felip II (359-336 av. JC) capitèt d'estendre son influéncia en Grècia Centrala. Mobilizant tardivament sei fòrças en despiech deis avertiments de Demòstenes, Atenas s'alièt ambé Tebas mai foguèt vencuda en 338 av. JC a Queronèa. Après sa desfacha, Atenas gardèt son independéncia mai deguèt jonhar la Liga de Corint qu'èra dominada per Macedònia e seis aliats. Per donar un sens a aquela union, Felip II preparèt una invasion de Pèrsia mai foguèt assassinat avans la partença de l'expedicion.
Foguèt remplaçat per son fiu Alexandre (336-323 av. JC) que destruguèt Tebas qu'aviá aprofichat la transicion per se revòutar. Puei, menèt l'invasion de Pèrsia preparada per son paire. Laissant quauquei garnisons en Grècia, conquistèt la màger part de l'Empèri Aquemenida entre 334 e 326 av. JC avans de morir a Babilònia. Sa mòrt entraïnèt una insureccion menada per Atenas (Guèrra Lamiaca) que s'acabèt per una desfacha en 322 av. JC.
Après aquela revirada, Grècia venguèt subretot un enjòc dei guèrras entre lei successors d'Alexandre lo Grand. Lei ciutats contunièron de s'afeblir franc de Ròdes, d'Esparta, de la Liga Aquea e de la Liga Etoliana. Atenas capitèt tanben de demorar un centre intellectuau de premiera importància.
Lo periòde roman[modificar | modificar la font]
Lo periòde roman durèt de la fin dau sègle III av. JC a la cristianizacion de Grècia dins lo corrent dau sègle IV ap. JC. Se pòu devesir entre dos periòdes. Fins a la segonda mitat dau sègle I av. JC, de conflictes recurrents opausèron Romans e Grècs entraïnant lo renfòrçament progressiu de la preséncia dei premiers. Puei, fins au començament dau periòde bizantin, Grècia venguèt un centre intellectuau major de l'Empèri mai deguèt pauc a pauc faciar la concuréncia deis autrei vilas majoras dei províncias orientalas.
Ansin, Roma acomencèt de s'interessar a Grècia dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle III av. JC. A l'origina, son objectiu èra d'eliminar lei piratas dau litorau d'Illíria (229-228 e 219 av. JC). Pasmens, Macedònia èra opausada a una preséncia romana dins la region e s'alièt a Cartage pendent la Segonda Guèrra Punica. Desirosas de retrobar son independéncia, plusors ciutats grègas (Atenas, la Liga Etoliana, Esparta... etc.) chausiguèron de sostenir lei Romans qu'infligiguèron una desfacha saunosa ai Macedonians a Cinoscèfales en 197 av. JC. Lei vencuts deguèron abandonar sa dominacion sus Grècia e Roma proclamèt la « liberacion » dei ciutats grègas. Dins aquò, en realitat, se lei Romans creèron pas de província de Grècia, avián plaçat lo país dins son esfèra d'influéncia e i esperavan l'aplicacion de politicas proromanas.
Lo protectorat roman mau contentèt donc rapidament lei Grècs e lei Romans deguèron reprimir mai d'una revòuta. Premier, en 195 av. JC, foguèt vencuda Esparta qu'èra a restaurar una partida de sa poissança anciana sota la direccion de Nabis. Puei, en 189 av. JC, la Liga Etoliana foguèt somesa a son torn e deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de Roma. En 168 av. JC, l'armada macedoniana foguèt anientada a Pidna entraïnant la disparicion de Macedònia. 22 ans pus tard, la revòuta de la Liga Aquea entraïnèt la dissolucion de l'aliança, la destruccion de Corint e la somission definitiva d'Esparta. Enfin, en 87-86 av. JC, un sètge dur s'acabèt per la destruccion dei fortificacions d'Atenas. Pasmens, la resisténcia grèga èra pas encara totalament rompuda e la region, especialament lei territòris macedonianas, sostenguèt activament lo camp republican durant lei guèrras civilas deis annadas 40-30 av. JC.
A partir dau sègle I ap. JC, lei tensions demeniguèron e Grècia venguèt lo conservatòri de la cultura au sen de l'Empèri Roman. En particular, Atenas gardèt son ròtle intellectuau e plusors emperaires, especialament Adrian (117-138), Antonin lo Piós (138-161) e Marc Aurèli (161-180), sostenguèron de fèstas, de cultes religiós ò d'escòlas de filosofia. Pasmens, aquò permetèt pas de redreiçar la situacion economica e la populacion contunièt de demenir. De mai, a partir dau sègle III av. JC, aqueu declin demografic se conjuguèt amb un declin de l'influéncia culturala e intellectuala. Lo cristianisme venguèt alora un concurrent de l'ellenisme e la Grècia antica foguèt pauc a pauc remplaçada per la Grècia bizantina dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IV. L'enebiment oficiau dau paganisme (381) e la fin dei Jòcs Olimpics (395) son lei doas datas principalas d'aquela transicion.
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lo periòde de declin[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Teodòsi (379-395), Grècia foguèt enclusa dins l'Empèri Roman d'Orient e pilhada per divèrsei pòbles barbars. Aquò entraïnèt una reorganizacion territòriala e un transferiment de l'eiretatge culturau grèc a Constantinòple.
D'efèct, a partir dau desastre d'Andrinòple (378), lei Romans aguèron de dificultats per protegir lei Balcans e Grècia foguèt pilhada per lei Visigòts, leis Ostrogòts, lei Huns, leis Eslaus, leis Arabis e leis Avars. Certaneis assaièron de s'i installar coma leis Arabis que prenguèron Chipre (647) e Ròdes (652) e, subretot, leis Eslaus que comencèron de colonizar la Grècia continentala entraïnant l'emigracion dei populacions grègas vèrs lei vilas e lo litorau.
Per faciar aquela situacion, l'Empèri Bizantin se reorganizèt e creèt de circonscripcions militaras, dichas tèmas onte de tèrras foguèron donadas a de colons militars. En parallèl d'aqueleis evolucions, Grècia aguèt un ròtle major au sen de la pensada bizantina ambé la fondacion d'una universitat grèga a Constantinòple, la publicacion de divèrsei tractats filosofics atenencs (maugrat la sarradura deis escòlas de filosofia) e l'adopcion dau grèc coma lenga oficiala. Pasmens, en causa de la centralizacion auta de l'Empèri, la vida intellectuala èra principalament concentrada dins la capitala e Grècia perdiguèt pauc a pauc son ròtle precursor.
Lei menaças medievalas[modificar | modificar la font]
La fin dei Grandeis Invasions e de sei consequéncias permetèt pas de restablir la patz en Grècia. D'efèct, la region demorèt una buta deis invasions aràbias, bulgaras e normandas. Maugrat un reviure militar certan a partir dau sègle X, l'Empèri Bizantin mau capitèt de protegir Grècia d'un biais eficaç e deguèt pauc a pauc i acceptar la concession de privilègis ai republicas marchandas italianas.
Leis Arabis representèron la premiera menaça dau periòde medievau car, en despiech de la reconquista bizantina de Chipre en 746, capitèron de tenir Creta de 826 a 961, de pilhar Tessalonica en 904 e de menaçar lo comèrci maritim crestian en Mar Egèa. En parallèl, lo nòrd de Grècia foguèt regularament tocat per d'incursions bulgaras. Durèron fins au rèine de Basili II lo Bulgaroctòn (976-1025) que destruguèt lo Khanat Bulgar.
Lei victòrias de Basili II permetèron d'establir un periòde lòng de patz en Grècia que s'acabèt en 1081 ambé lo desbarcament de Normands en Epira. Afeblit per lei consequéncias de la batalha de Manzikert (1071) e la necessitat d'obtenir l'ajuda dei Crosats per reconquistar Anatolia, l'Empèri Bizantin aguèt de dificultats per arrestar lei Normands que pilhèron la Grècia Centrala en 1147. Aqueu periòde veguèt un apauriment generau de Grècia e una reorganizacion sociala ambé la formacion d'importants domenis feudaus. Per resòuvre aquela crisi militara, Constantinòple negocièt l'ajuda dei republicas marchandas italianas, especialament Venècia. Lei marchands italians obtenguèron ansin divèrsei basas comercialas en Grècia.
Lo periòde dei Crosadas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XI, l'Empèri Bizantin conoguèt un periòde de dificultats en causa de la pèrda de l'Anatolia Centrala e dau desvolopament dei Crosadas. Puei, en 1204, lei Crosats aprofichèron una crisi de succession per prendre e pilhar Constantinòple. Aquò entraïnèt la dislocacion de l'Empèri Bizantin e Grècia venguèt alora un enjòc dei luchas entre caps crosats, republicas marchandas italianas e principats bizantins.
Ansin, entre 1204 e 1214, Peloponés formèt lo còr dau Principat d'Acaia, Atenas e la Grècia Centrala formèron un Ducat d'Atenas e lo nòrd foguèt devesit entre un Reiaume de Tessalonica e un Empèri Latin qu'èra nominalament lo senhor de totei leis estats crosats fondats sus lo territòri bizantin. Venècia obtenguèt Creta e la màger part deis illas de la Mar Egèa e certanei pòrts continentaus. Pasmens, lo nòrd-oèst de Grècia demorèt tengut per una dinastia bizantina que fondèt lo Despotat d'Epira e un autre principat bizantin poderós, dich Empèri de Nicèa, se mantenguèt en Anatolia Occidentala.
Aquela division entraïnèt de conflictes recurrents que virèron en favor d'una aliança entre l'Empèri de Nicèa e la Republica de Gènoa. Aquò permetèt ai senhors de Nicèa de reconquistar Constantinòple, de restaurar l'Empèri Bizantin en 1261 e de reprendre lo contraròtle de la màger part de Grècia. En parallèl, lei Genoès obtenguèron lo contraròtle de pòrts importants coma Focèa (1275), Chio (1304) e Lesbos (1355). Aquela restauracion de l'Empèri s'acompanhèt d'una renaissença culturala importanta dau mond grèc, especialament a Mistra.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
La conquista otomana[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XV, lei Turcs Otomans comencèron la conquista de Grècia. Foguèt un procès lòng en causa de la fragmentacion politica de la region mai que foguèt facilitat per lei divisions entre crestians. Lei datas principalas ne'n foguèt la presa d'Atenas (1456), la conquista dau Despotat de Morèa (1460), la rediccion de Ròdes (1522), la conquista de Chipre (1571), aquela de Creta (1669) e la reconquista de Morèa (1715) qu'èra estada presa per Venècia en 1699.
Acabada en 1715[1], la conquista militara mau capitèt de pacificar lo país, especialament lei zònas montanhosas. Ansin, fins a l'independéncia grèga, lo contraròtle otoman demorèt limitada ai regions e vilas importantas.
L'administracion otomana[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde otoman, Grècia foguèt plaçada sota l'autoritat d'un administrator otoman e obtenguèron una autonòmia regardant sa lenga, sa religion e son clergat. Ansin, fins a l'emergéncia dau nacionalisme, lo poder turc foguèt pas necessariament pus impopular que lei senhors venecians e latins dau periòde medievau. En particular, lei monastèris, lei grands proprietaris acceptant l'òrdre turc e lei païsans dei montanhas gardèron sei tèrras e sei privilègis. La percepcion deis impòsts foguèt tanben fisada a de Grècs que foguèron a l'origina d'un embrion d'administracion pauc a pauc reconegut per leis Otomans.
Ansin, lo pensament principau dei Turcs foguèt de mantenir l'òrdre dins lo país. Per aquò, dispausavan de tèrras confiscadas (generalament durant la conquista ò après de revòutas) que foguèron donadas a de caps militars (ò au clergat musulman). En temps de guèrra còntra de poissanças crestianas, lei fòrças otomanas deguèron de còps defendre lo territòri grèc, especialament entre 1683 e 1699 còntra Venècia. En revènge, lei revòutas generalas foguèron raras (1463-1479 en Morèa e 1571 en Grècia Centrala).
L'emergéncia dau nacionalisme grèc[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme grèc apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII e se desvolopèt rapidament gràcias a la decadéncia de l'Empèri Otoman e a l'expansionisme rus desirós d'obtenir un accès ai « mars caudas ». Ansin, a partir de 1768, una tiera de guèrras permetèt ai Rus d'avançar vèrs lo sud e d'agantar la Mar Negra avans la fin dau sègle. Enclús dins lei tractats de patz successius, lei Grècs venguèron de protegits de la corona russa e obtenguèron en particular lo drech de navigar sota pavalhon russa.
De mai, en Euròpa Occidentala, lo reviure de l'interès per l'Antiquitat permetèt de desvolopar de liames entre elèits grècs e europèas. Favorizèron tanben la difusion deis idèas revolucionàrias francesas. Adamántios Koraïs e Konstandínos Ríghas foguèron lei doas figuras principalas d'aqueu periòde. Puei, en 1814, foguèt fondada una organizacion secrèta, dicha Filikí Etería, que comencèt de preparar una insureccion sota la direccion d'Alexandre Ypsilanti, un pròche dau tsar Alexandre Ièr.
La guèrra d'independéncia[modificar | modificar la font]
La Guèrra d'Indepéndencia de Grècia durèt de 1821 a 1830 e foguèt una crisi majora de la premiera mitat dau sègle XIX. Sei causas principalas, atisadas per lei nacionalistas, èran la multiplicacion deis abüs dei senhors mau contraròtlats per lo poder centrau, lo desvolopament deis idèas eissidas dei Lutz e l'afebliment generau de l'Empèri Otoman minat per l'insureccion d'Ali Pacha.
L'insureccion començèt en març de 1821 e obtenguèt rapidament lo raliment dei montanhards de Theódhoros Kolokotrónis e dei marins d'Andhréas Vókos e de Konstandínos Kanáris. Leis insurgents prenguèron una partida de Peloponés onte poguèron organizar un congrès a Epidaure (1èr-22 de genier de 1822) que proclamèt l'independéncia dau país. Pasmens, leis Otomans mandèron de renfòrç e acomencèron una repression saunosa de l'insureccion (execucion dau patriarca, chaples de l'illa de Chio... etc.). Aquò creèt un movement de simpatia per la causa grèga en Euròpa. Organizèt de comitats de sostèn e mandèt d'armas, de volontaris e de sòus.
Dins aquò, lei Grècs se devesiguèron entre elei. En 1825-1827, de tropas egipcianas poguèron donc de reconquistar lo país per lo còmpte dau sultan. Pasmens, i multipliquèron leis atrociats entraïnant finalament la formacion d'una coalicion, gropant Russia, lo Reiaume Unit e França, que mandèt un còrs expedicionari sostenir l'insureccion. Lo 20 d'octòbre de 1827, la flòta dei coalizats destruguèt la marina turcoegipciana a Navarin. Puei, Russia declarèt dirèctament la guèrra a Constantinòple en abriu de 1828 e França ocupèt militarament Morèa.
Vencut, l'Empèri Otoman deguèt signar lo tractat d'Andrinòple en setembre de 1829 e retirar sei tropas au nòrd d'una linha situada entre lei Gofs d'Arta e de Volas. Puei, lo 3 de febrier de 1830, lei tres poissanças reconoguèron l'independéncia de Grècia. Après un periòde d'instabilitat de 1830-1832 marcat per la temptativa d'Ioánnis Kapodístrias d'instaurar sa dictatura, Grècia venguèt un reiaume indepenent, protegit per França, Russia e lo Reiaume Unit. Oton de Bavièra (1833-1862) ne'n venguèt lo premier rèi.
La Grècia independenta de 1832 a 1944[modificar | modificar la font]
Lo rèine d'Oton de Bavièra[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XIX, la politica de Grècia foguèt marcat per l'idèa de conquistar lei regions grègas demoradas sota lo contraròtle de l'Empèri Otoman (la « Granda Idèa »), lo jòc d'influéncia de Russia e dau Reiaume Unit per s'assegurar de la preséncia d'un govèrn favorable e de l'equilibri precari entre l'autoritarisme dau poder e leis aspiracions liberalas d'una partida de la populacion.
Lo rèine d'Oton de Bavièra foguèt ansin relativament trebolat. Gaire popular car donèt mai d'un pòste admnistratiu ò militar important a d'Alemands, deguèt faciar un còp d'estat en 1843 e foguèt obligat d'adoptar una constitucion en març de 1844. Lo tèxte contentèt lei conservadors e creèt un parlament bicamerau format d'una chambra elegida au sufragi censitari e d'un senat designat per lo rèi. Oton capitèt finalament de mantenir un poder autoritari gràcias au sostèn de Russia. Puei, la « Granda Idèa », formulada per lo premier còp en 1844, li permetèt de retrobar una certana popularitat.
Pasmens, l'influéncia russa maucontentava Londres qu'organizèt un blocus dau Pirèu en 1850. S'acabèt per una revirada que renforcèt la preséncia russa. En revènge, en 1856, aprofichant la Guèrra de Crimèa, lei Britanics desbarquèron dirèctament dins lo pòrt. Aquò minèt lo prestigi dau rèi que foguèt reversat en 1862 per l'insureccion dei garnisons de Nàuplia e d'Atenas. Ambé lo sostèn de Londres, Jòrgi de Danemarc foguèt nomat coma rèi.
Lo rèine de Jòrgi de Danemarc[modificar | modificar la font]
Una constitucion limitèt lei poders dau rèi en 1864 e l'aliança britanica foguèt renfòrçada per la cession deis illas tenguts per lo Reiaume Unit en Mar Ioniana. Fins a 1913, lo nacionalisme grèc e la « Granda Idèa » venguèron lei motors principaus de la politica grèga amb una multiplicacion dei conflictes còntra lei Turcs.
Aquò comencèt tre 1866 quand lo rèi favorizèt una insureccion de Creta. Pasmens, mau capitèt d'obtenir lo sostèn dei grandei poissanças e l'operacion s'acabèt per una revirada. En 1877-1878, aprofichant la guèrra entre Russia e l'Empèri Otoman, lei Grècs ocupèron una partida de Tessalia e d'Epira e obtenguèron la reconeissença d'aquelei conquistas en 1881. En 1896-1897, una insureccion novèla se debanèt en Creta entraïnada per lo refús deis autoritats otomanas de crear un regime d'autonòmia previst per lo Congrès de Berlin en 1878. Grècia mandèt de tropas en Macedònia e en Creta mai foguèt vencuda. Pasmens, una conferéncia internacionala donèt un estatut autonòm a l'illa en 1897 au sen de l'Empèri Otoman. Un an pus tard, de revòutas novèlas i entraïnèron la nominacion dau prince Constantin coma aut comissari. Creta venguèt ansin de facto grèga.
Dei crisis balcanicas a la Guèrra Turcogrèga[modificar | modificar la font]
De 1913 a 1923, lei crisis balcanicas, la Premiera Guèrra Mondiala e la Guèrra Turcogrèga marquèron un periòde important dins lo procès de formacion de la Grècia modèrna.
En octòbre de 1908, Serbia, Grècia e Bulgaria se raprochèron còntra l'Empèri Otoman. Aquò permetèt ai nacionalistas grècs de Creta, dirigits per Elefthérios Venizelos, de proclamar son restacament a Grècia. Vengut Premier Ministre de Grècia en 1910, gràcias au sostèn d'un grop d'oficiers liberaus, Venizelos liberalizèt e reorganizèt lo país. Puei, renforcèt l'aliança ambé Bulgaria, Serbia e Montenegro. Lo 18 d'octòbre de 1912, aquela liga ataquèt l'Empèri Otoman que foguèt rapidament vencut. L'armada grèga capitèt d'ocupar Epira e Macedònia. Pasmens, de desacòrdis entre lei venceires regardant lo partiment dei conquistas entraïnèt una segonda guèrra opausant Bulgaria a una coalicion formada de Grècia, de Serbia, de Romania e de l'Empèri Otoman. En aost de 1913, lo Tractat de Bucarèst reglèt la situacion e definiguèt lei frontieras novèlas permetent ai Grècs de gardar sei conquistas, especialament lo pòrt de Tessalonica.
Un an pus tard, la Premiera Guèrra Mondiala devesiguèt lo govèrn entre germanofils, sostenguts per lo rèi Constantin qu'aviá remplaçat Jòrgi assassinat en 1913 per un anarquista, e partisans de l'Entenduda, gropats a l'entorn de Venizelos. En 1915, Constantin obtenguèt la demission de son Premier Ministre. Pasmens, lo rèi foguèt rapidament obligat de lo nomar tornarmai coma cap dau govèrn e Venizelos se raprochèt secretament deis Aliats. En setembre de 1916, après una demission novèla, formèt un govèrn republican a Tessalonica que laissèt lei Francés desbarcar dins lo nòrd dau país. En 1917, un ultimatum aliat entraïnèt l'abdicacion dau rèi, lo retorn de Venizelos e l'intrada en guèrra de Grècia ambé l'Entenduda. Pasmens, lei revendicacions grègas foguèron pas totalament contentadas a l'eissida dau conflicte ambé l'annexion de Tràcia e de la region d'Esmirna.
En novembre de 1920, Venizelos perdiguèt leis eleccions e un plebiscit restaurèt Constantin sus lo tròne. Lo govèrn novèu, dirigit per Dimítrios Gúnaris, deguèt rapidament se preocupar de la situacion en Anatolia onte lei Turcs reconeissián pas leis annexions grègas. En genier de 1921, encoratjats per leis Aliats, lei Grècs ataquèron mai foguèron vencuts. En octòbre de 1922, foguèron obligats de signar un armistici. Puei, Gúnaris e sei generaus foguèron reversats e executats per un còp d'estat militar organizat per de partisans d'Elefthérios Venizelos. Constantin deguèt tanben abdicar per lo segond còp e foguèt remplaçat per Jòrgi II. Pasmens, deguèron acceptar la desfacha grèga e renonciar a la Tràcia Orientala e a Esmirna en julhet de 1923 (Tractat de Laussane).
A l'eissida d'aquelei guèrras, Grècia agantèt quasiment sei limits actuaus. De mai, de transferiments importants de populacion (expulsion dei Grècs d'Anatolia, expulsion dei Bulgars e dei musulmans de Grècia... etc.) aumentèron l'omogeneïtat de la populacion. Dins aquò, lei despensas militaras e l'arribada d'un nombre important de refugiats (1,4 milions) entraïnèron una grèva crisi economica.
La Republica Grèga[modificar | modificar la font]
En novembre de 1923, una temptativa de còp d'estat realista permetèt a Venizelos de marginalizar lo rèi. Puei, lo 25 de març de 1924, la republica foguèt proclamada. Pasmens, la crisi economica destabilizèt lo país e lo generau Theodoros Pangalos prenguèt lo poder en junh de 1925. Establiguèt una dictatura que foguèt reversada per lo generau Georgios Kondylis en aost de 1926. Restaurèt lo regime republican mai leis eleccions de 1927 permetèron pas de formar una majoritat.
En julhet de 1928, en fàcia de la situacion financiera catastrofica, Venizelos foguèt tornarmai designat per dirigir lo govèrn. Lo mes seguent, ganhèt largament leis eleccions e obtenguèt una majoritat absoluda. Se raprochèt diplomaticament d'Itàlia (1928), de Iogoslavia (1929) e mai de Turquia (1931). Pasmens, aquò li permetèt de resòuvre lei problemas economics e la crisi de 1929 entraïnèt sa demission. Sei successors mau capitèron a son torn e lo generau Kondylis prenguèt lo poder en març de 1935. Aboliguèt la republica lo 10 d'octòbre.
La restauracion de la monarquia e la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En novembre de 1935, Jòrgi II foguèt tornat cridar per un plebiscit e la monarquia restaurada. Laissèt lo poder au generau Ioánnis Metaxás qu'instaurèt un regime dictatoriau d'inspiracion faissista. Pasmens, deguèt s'opausar a l'expansionisme de l'Axe e se raprochèt dau Reiaume Unit. Lo 28 d'octòbre de 1940, Mussolini exigiguèt la cession de basas e l'ocupacion de ponchs estrategics per son armada. Lo refús de Metaxás (« Non ») entraïnèt l'invasion de Grècia per Itàlia.
En despiech de sa superioritat numerica e tecnica, l'armada italiana, mau preparada, mau capitèt de vencre lei soudats grècs e deguèt recular. Finalament, leis Alemands deguèron intervenir dirèctament en abriu de 1941. Enceuclada, l'armada grèga foguèt obligada de capitular e Atenas foguèt conquistada lo 27 d'abriu. Lo govèrn e lo rèi se retirèron en Creta sota la proteccion dei Britanics. Deguèron l'abandonar lo 1èr de junh après una ataca de parachutistas alemands.
Lo país foguèt plaçat sota ocupacion italiana, bulgara e alemanda. Un govèrn collaborator dirigit per lo generau Georgios Tsolakoglou foguèt creat per leis Alemands. Pasmens, de movements de resisténcia poderós se formèron rapidament coma lo Frònt Nacionau de Liberacion (EAM) comunista, l'Armada Nacionala Populara de Liberacion (ELAS) egalament comunista, lo Movement de Liberacion Sociala e Nacionala (EKKA) nacionalista ò l'Armada Nacionala Democratica Grèga (EDES) qu'èran tanben nacionalista. La repression foguèt violenta e mai de 300 000 abitants moriguèron en causa d'una famina entraïnada per lo pilhatge dei ressorsas dau país per lo IIIen Reich.
La liberacion dau país se debanèt en 1944 ambé l'evacuacion de Grècia per l'armada alemanda dins lo corrent d'octòbre. A la seguida d'un acòrd de partiment dei Balcans conclut ambé lei Sovietics, lei Britanics obtenguèron lo contraròtle de Grècia. I desbarquèron lo 14 d'octòbre e i trobèron una situacion de tension extrèma entre comunistas e nacionalistas. Tre lo 3 decembre, de combats opausèron un frònt comun d'organizacions de senèstra e de tropas britanicas entraïnant l'acomençament d'una guèrra civila.
Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La guèrra civila[modificar | modificar la font]
La guèrra civila durèt de 1944 a 1949. Après una brèva trèva, d'eleccions foguèron organizadas e marcadas per de violéncias de part dei partits de drecha. Aquò entraïnèt l'abstencion dei partits de senèstra, la victòria dei realistas e la rompedura de l'alta-au-fuòc.
Retirats dins lo nòrd montanhós, lei comunistas resistiguèron gràcias a una ajuda iogoslava. Pasmens, deguèron pauc a pauc recular en fàcia de l'armada regulara sostenguda per leis Estatsunidencs. En 1948, l'expulsion de Tito dau blòt sovietic privèt lei comunistas grècs de son sostèn principau car Iogoslavia foguèt d'ara endavant obligada de se concentrar sus lei sieunas preocupacions. En 1949, la guerilha grèga conoguèt alora de dificultats d'avitalhament recurrenta e foguèt finalament definitivament vencuda dins lo corrent d'octòbre.
Lo periòde democratic de 1950-1967[modificar | modificar la font]
De 1950 a 1967, Grècia conoguèt un periòde democratic marcat per de tensions importantas. Aquò comencèt ambé leis eleccions de març de 1950 que veguèron la victòria de la senèstra moderada dau generau Nikólaos Plastíras. Una constitucion novèla foguèt adoptada en genier de 1952 instaurant una monarquia parlamentària. Sota sa direccion, Grècia integrèt l'OTAN en febrier de 1952. Durant aqueu periòde, lo manescau Aléxandhros Papághos reorganizèt la drecha grèga. Aquò li permetèt de conquistar lo poder en novembre de 1952.
Son govèrn assaièt de melhorar la situacion economica amb una devaluacion de la moneda nacionala (abriu de 1953), la conclusion d'acòrds comerciaus ambé Checoslovaquia ò l'Alemanha de l'Oèst (1954) e l'adopcion d'una politica de destenduda ambé lei país vesins. Après la mòrt de Papághos, Grècia foguèt dirigida per Konstandínos Karamanlís fins a 1963. Assaièt de desvolopar l'economia gràcias a una politica de sostèn a l'agricultura e a l'industria. En febrier de 1964, lei centristas de Geórgios Papandréou ganhèron leis eleccions.
Deguèron faciar la desgradacion dei relacions entre comunautats grègas e turcas de Chipre e foguèron accusats per lei nacionalistas d'abandonar lei Grècs de l'illa venguda independenta en 1959. Papandréou aguèt tanben de relacions marridas ambé lo rèi e lei militars. En 1965, lo rèi refusèt de signar un decret de destitucion dau cap de l'Estat-Major e Papandréou deguèt demissionar lo 15 de julhet. Aquò destabilizèt leis institucions e divèrsei govèrns se succediguèron rapidament sensa trobar de solucion per resòuvre la crisi. Finalament, lo 21 d'abriu de 1967, un còp d'estat militar marquèt la fin dau periòde democratic.
Lo regime dei coronèus[modificar | modificar la font]
Lo regime militar, dich regime dei coronèus, gardèt lo contraròtle dau país de 1967 a 1974. Anticomunista e fòrça autoritari, adoptèt en setembre de 1968 una constitucion que donèt la màger part dau poder a l'executiu. Dins aquò, deguèt faciar d'atemptats e de manifestacions organizats per divèrseis organizacions de senèstra que mau capitèron de s'unir entre elei.
A partir de 1970, lo coronèu Geórgios Papadópoulos venguèt la figura principala dau regime. Refusant d'organizar d'eleccions, creèt un còrs consultatiu que sei membres èran designats per lo govèrn. Puei, assaièt de liberalizar un pauc lo regime mai se turtèt rapidament ai revendicacions de la senèstra e de la drecha moderada demandant la restauracion de la democracia. En març de 1972, Papadópoulos concentrèt lei poders entre sei mans. Puei, lo 1èr de junh de 1973, proclamèt la republica e venguèt cap de l'Estat.
Lo 14 de novembre de 1973, de manifestacions insurreccionaus acomencèron en Atenas onte d'estudiants, sostenguts per la populacion, bloquèron leis universitats. Lo 17, la lèi marciala foguèt instaurada e l'armada reprimiguèt lo movement. Pasmens, lo 25, Papadópoulos foguèt reversat e remplaçat per una junta dirigida per lo generau Phaedon Gizikis. Suspendiguèt la constitucion e accentuèt la repression. Pasmens, lei manifestacions s'amplifiquèron e la situacion economica se desgradèt.
En julhet de 1974, lei militars organizèron un còp d'estat en Chipre per ne'n reversar lo president. Aquò entraïnèt una intervencion militara turca e de combats dins l'illa entre lei doas comunautats. Isolats e incapables de reagir en causa dei trèbols intèrnes, lei militars deguèron alora abandonar lo poder e lo restituir ai civius.
Lo restabliment de la democracia e l'integracion europèa[modificar | modificar la font]
Cargat de formar un govèrn provisòri, Konstandínos Karamanlís (Novèla Democracia, ND) ganhèt largament leis eleccions de novembre de 1974. Puei, lo mantenement de la republica foguèt confirmada per referendum. Grècia intrèt dins la Comunautat Economica Europèa en genier de 1981. La meteissa annada, lo Movement Socialista Panellenic (PASOK), d'inspiracion socialista moderada e dirigit per Andréas Papandréou, ganhèt leis eleccions.
Fins a 2008, lo poder alternèt entre la ND e lo PASOK. Gràcias a l'adesion a l'Union Europèa, lo país conoguèt un desvolopament economic important. En 2001, adoptèt l'èuro coma moneda. Lo periòde veguèt tanben la perseguida de la destenduda ambé Turquia e lei país vesins.
La crisi economica de 2008 e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
Grècia foguèt tocada per la crisi economica de 2008 a partir de 2009. Sa situacion economica e financiera se desgradèt rapidament. Un escandòl regardant lo trucatge dau budget nacionau dempuei d'annadas agravèt lei consequéncias de la crisi e entraïnèt una aumentacion dau taus d'interès deis emprunts estataus grècs. Grècia deguèt alora acceptar una tiera de plans d'austeritat e de privatizacions impausats per l'Union Europèa. Entraïnèron una demenicion fòrça importanta dau nivèu de vida de la populacion, dei programas d'ajudas socialas e una aumentacion dau deute public.
En genier de 2015, una coalicion de partits de senèstra, dicha SYRIZA, ganhèt leis eleccions e son cap, Aléxis Tsípras, venguèt Premier Ministre. Assaièt de tornar negociar lei condicions dei plans d'austeritat impausats en cambi d'un sostèn financier. Pasmens, aquò mau capitèt e dins lo corrent de julhet, lo país deguèt acceptar una mena de tutèla europèa sus la gestion de sa politica.


c: text/html

text:
Santorin
Santorin[1] (en grèc Eavtopίvn /Santoríni, ancianament coneguda coma Théra o Thíra, Θήpa / Thíra; en italian Santorini, en turc Santurin Adasi; latin Sancta Irini), es lo nom d'una illa de la mar Egèa, que sa capitala es Thera, que foguèt tanben l'ancian nom de l'illa. Lo nom italian Santorini ven de la deformacion del nom de la patrona de l'illa, Santa Irena (en grèc Irini), perque que los colonizators venecians sabián pas prononciar la theta del nom grec /θ/. Originàriament l'illa aviá una forma redonda, aprèp una erupcion volcanica (l'erupcion minoïca) l'illa demorèt rompuda.
Geologia[modificar | modificar la font]
Santorin es la pus meridionala de las illas Cicladas. A l'entorn i a las illas de Therasia; a l'oèst, Aproinsi (o Aspronisi), al sud amb que foguèt unida, e lo grop Kaimeni (amb Pelea, Nea Kaimeni e Mikra), totas, coma Thera, d'origina volcanica. plini situa en 237 aC l'emergéncia de Theràsia e en 3 aquela de Thia, prèp d'Hiera, uèi despareguda, e en 46 aquela de Mikra.
Pelea foguèt la primièra del grop a emergir vèrs 197 abC (alara nomenada Hiera o Automata). Nea Kaimeni, inicialament doas illas, emergiguèron en 1707.
Geografia[modificar | modificar la font]
Santirin a una superfícia de 75 km² e aperaquí 10 000 abitants. Produtz de vin e viu subretot del torisme per sos ostals blancs e sa tèrra volcanica.
La capitala de l'illa es Thera. Al sud, dins l'unica zona pas estrictament formada de tèrra volcanica, i a la montanha Elias, lo punt culminant de l'illa. L'antica ciutat èra situada al centre d'un golf, sul puèg del nom de Skaro, una pauc al nòrd de la vila actuala e prèp del vilatge de Merovoli. sul puèg Skaro i a los rèstas d'un castèl construit pels ducs de Naxos.
La segonda vila de l'illa es Epanomeria (o Epanomeia), al nòrd-oèst, en fàcia de l'illa de Therasia. Los rèstas d'una antica ciutat del nom desconegut se tròban al sud-èst de l'illa, sul puèg de Messa-Vouno, ligat amb la montanha Elias per la serrada de Sellada. Messa-Vouno forma un bauç sus la còsta e lo cap del meteis nom. Una pauc mai al sud, a Perissa, tanben se tròban los rèstas antics d'una autra ciutat tanben del nom desconegut. Al sud de Perossa i a lo cap Exomiti e un pauc al nòrd los rèstas d'una autra ciutat que seriá benlèu Eleusis. Al nòrd èst de l'illa, al cap Kolumbo, se tròban las roïnas que poirián èsser Melanea.
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Thera sortiguèt de la mar e foguèt nomenada Callista e foguèt poblada pels fenicians dirigits per Cadme. Aprèp uèit generacions foguèt colonizada pels esparts dirigits per Theras, filh d'Autesion, que donèt son nom a l'illa. Batos de Thera fondèt una colonia en Africa, de nom Cirena, qu'aguèt un ròtle important dins l'istòria (631 abC); Batos foguèt lo fondador de la dinastia Batiada de Cirena. I aviá alara sèt districtes mas solament dos noms (Eleusis e Oa) foguèron conservats per Ptolomèu, e un tresen (Melanea) se trapèt dins una inscripcion. Al començament de la Guèrra de Peloponès foguèt aliat a Espart, mas mai tard formèt una liga fragila dirigida per Atenas, e aquí s'arrèstan las donadas istoricas al subjècte. Foguèt possedida per Roma e al sègle V sèti d'un evescat. Se supausa que sofriguèt las atacas dels arabis de Creta al sègle IX e dels arabis de Sicília e dels corsaris de l'Euròpa Occidentala ulteriorament. En 1154 al-Idrisi diguèt qu'èra desabitada; foguèt lo primièr que la nomenèt Santurini del nom grèc (derivat de Santa Irena la patrona).
Demorèt possession bizantina fins que passèt als venecians en 1205, e foguèt inclusa dins lo ducat de Naxos. Foguèt ocupada pels otomans en 1537 (Khayr al-Din Barba-roja), e ocupada aprèp per 1576 per Piyale Pasha. Demorèt jol poder dels turcs pendent de sègles mas amb fòrça autonomia a partir del sègle XVII; patiguèt de qualques atacas de piratas venecians e los abitants èran crestians e i aviá pas de populacion musulmana; de 1768 a 1774 foguèt ocupada pels russes. En 1821 se revoltèt contra los turcs e demorèt en Grècia fins a l'independéncia del país. El 1831 se revoltèt sens capitar contra lo primièr governador grèc, Capodistria. El 1832 l'Empèri Otoman reconeguèt la possession de l'illa a Grècia pel tractat de Constantinòple.
Akrotiri es un jaciment arqueologic de l'Edat del Bronze escavat en 1967 e en perfèit estat de conservacion perque foguèt cobèrt per las cendras de l'erupcion minoïca.
Mitan natural[modificar | modificar la font]
L'aiga doça es preciosa sus aquela illa gaireben desertica qu'a fòrça pauc de sèrvas e pas cap de font naturala. Fins al sègle XIX, los abitants recuperavan dins de cistèrnas l'aiga de pluèja tombada suls teulats. Uèi, una usina de desalinizacion d'aiga de mar produtz l'essencial de l'aiga correnta dins los ostals malgrat que siá pas potabla.
Economia[modificar | modificar la font]
La pauretat del sòl cobèrt d'una espessa sissa de cendras e son aciditat permet pas mai que qualques culturas d'una varietat especifica e fòrça anciana de vinha, l'Assyrtiko, de rendement fòrça flac (10 a 20 % del rendement de la vinha francesa o californiana) mas naturalament fòrça resistent al filoxèra. Buta sul sòl sens pas cap de paissèl, los plants son de mai escarts qu'endacòm mai a causa de la secada del sòl (lor principala font d'aiga es aquela de l'aiganha e la bruma marina). Las brancas son solament dispausadas en anèl espiralat, e de rasim penjant cap al centre a l'abric del vent. Se fa un vin cercat fòrça sec, e acid (ligada a la natura del sòl) comparable al Visanto e amb aròmas citronats.
L'expleitacion de la mina de pèira ponça s'acabèt en 1986 per preservar los sòls e l'environament natural fragil de l'illa.
Luòc fòrça toristica de Grècia, l'arquipèla de Santorin e son illa principala son accessibles per de naus de tot gabarrit que pòdon s'ancorar dins la baia mas sol lo pòrt d'Athinios, ont acòstan la majoritat dels visitors, permet lo desbarcament de veïculs. Un aeropòrt construit dins l'èst de l'illa permet a de pichons avions d'aterrir.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Santorin, Gran Enciclopèdia Catalana, Barcelona, Edicions 62

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
827
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 827 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Atacas aràbias còntra Sicília. Pasmens, la resisténcia dei tropas imperialas localas permetèt de blocar l'invasion. Puei, dins lo corrent de l'annada, leis envaïsseires foguèron obligats de se retirar fins a una invasion novèla en 830.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion de l'islam mutazilista per lo califa Al-Mamun. D'autra part, per assaiar de reglar l'insureccion d'Azerbaitjan qu'aviá blocada ò vencuda uneis ofensivas dei fòrças dau califa en 819-820, 822 e 824-825 dempuei son començament en 816, una armada abbassida foguèt mandada dins la region. Dirigida per lo generau Muhammad ibn Humayd Tusi, obtenguèt quauquei succès — limitats — còntra lo cap azèri Babak Khorramdin.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una expedicion aràbia dirigida per Khālid ibn ʿAbd al‐Malik al‐Marwarrūdhī e Ali ibn Isa al-Asturlabi mesurèt la circonferéncia terrèstra a partir d'observacions dins la Vau de Tigris. Trobèt un resultat de 40 248 km (ò 41 436 dins d'autrei fònts istoricas).


text:
Economia de Micronesia
L'economia de Micronesia consistís principalament en agricultura e pesca de subsisténcia[1]. Las illas an pas gaire de ressorsas mineralas explechablas, a l'excepcion del fosfat. Existís un potencial pel torisme, mas la localizacion alunhada, la manca d'installacions apropriadas e las paucas linhas aerianas que servisson l'archipèla entrepachan son desvolopament[1]. Segon los tèrmes originals del Pacte de Liura Associacion, los Estats Units paguèron 1,3 miliard de dolars en ajuda durant lo periòde 1986-2001; mai tard lo nivèl d'ajuda foguèt redusit[1]. Las perspectivas a terme mejan de l'economia del país semblan fragilas a causa de la reduccion de l'ajuda dels Estats Units e tanben de la reduccion actuala de la creissença del sector privat[1].
Los Estats Federats de Micronèsia an pas de leis suls brevets[2].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CIA, « The World Factbook » Error de citacion : Invalid
tag; name "CIA" defined multiple times with different content
- ↑ http://www.billanderson.com.au/Gazetteer-Patents.htm


text:
Isòssa
Isòssa[1] (en francés: Yzosse) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions ancianas que son : Usshos, Ysosensis, Ysossa (Cartulari de Dacs, sègles XI, XII). Isosse, Ysosse de Sént Pé de Vic, que son atestats aus sègles XVII e XVIII.
Bénédicte Boyrie-Fénié, en acòrd globau dab Dauzat e Rostaing, amei Ernèst Negre, qu'interprèta lo toponime peu cognomen Isus, rare mès atestat, dab lo sufixe aquitanic -otz(e)[2]; que's tracta d'-ossa per Dauzat e Rostaing : la fòrma actuau deu sufixe qu'es femenina, mès Dòna Boyrie-Fénié probable que's pensa a la varianta Usshos, dab sufixe masculin, e que's guarda de precisar lo genre. La grafia Isòssa qu'es assegurada pr'aquò : dens lo contèxte locau, cau pas supausar una e de sosten, qui donarè *Isòsse. Usshos que hè pensar a Ishós.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour, ed. CAIRN, Pau, 2005, p.38


text:
Hambers
Hambers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De nombroses vestigis testifiquen d'una preséncia umana préhistorique sul territòri de la comuna.
Abans la Revolucion, las tèrras apertenon als senhors del Rocher.
Modèl:Sources De nombreux vestiges attestent d'une présence humaine préhistorique sur le territoire de la commune.
Avant la Révolution, les terres appartiennent aux seigneurs du Rocher.


text:
Montenegro
Montenegro (nom d'origina veneciana significant « montanha negra », en sèrbe Crna Gora = ЦpHa Гopa, en albanés Mali i zi) es una republica e un estat dels Balcans. Es en riba de la mar Adriatica a l'oèst e confronta los estats de Croàcia, Bòsnia e Ercegovina, Serbia, Kosova e Albania. A una superfícia de 13 812 km2 e una populacion de 684 736 estatjants.
Sa capitala es Podgorica.
Lo gentilici es montenegrin -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben: Iogoslavia, e Serbia e Montenegro.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben: Economia de Montenegro.


text:
Pèire Vidal
Pèire Vidal (fin del sègle XII - començament del sègle XIII) èra un trobador de Tolosa. Èra lo filh d'un pelissièr. Foguèt lo protegit del comte Ramon V de Tolosa, o foguèt mai tard de Barral dei Baus e tanben d'Anfós II d'Aragon. Viatjèt per Palestina, Itàlia, l'Euròpa centrala e Malta. Auriá participat a la tresena crosada. Es descrit coma un personatge erratic, maliciós, qu'aimava de malparlar. Daissèt quaranta e cinc cançons que de dotze ne'n demora la melodia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les poésies de Peire Vidal, Ed. Josèp Anglada, Librairie Honoré Champion éditeur, (les classiques du moyen-âge) París, 1913.


text:
Beirot
Beirot (arabi: بيروت, Bayrūt; en ancian occitan, Barut[1]) es la capitala de Liban. La ciutat compta 1.200.000 abitants, mas l'aira metropolitana dos milions d'abitants. Malgrat las grèvas destruccions causadas per la guèrra civila (1975-1990), Beirot es tornada a èsser la principala plaça financièra, bancària e comerciala del levant. Mercé a son istòria cosmopolita, la ciutat representa en mai un centre cultural e accademic de primièra importància.
Nòtas e referéncias[modificar la font]
- ↑ Wilhelmina Von Wiacek, Lexique des noms géographiques et ethniques dans les poésies des troubadours des XIIe et XIIIe siècles, Paris: A. G. Nizet, 1968 p. 82


text:
Arboç
L'arboç (en latin: Arbutus unedo) es un arbre perennifoli que pòt mesurar fins a quinze mètres, encara que dificilament atenh aquela nautor. Lo tronc es roginós e escarcanhat, cort, amb de copa espessa e redonda. Las fuelhas, d'un peciol cort, son grandas, verdas, de vegadas pus claras al revèrs, lanceoladas, d'entre 5 e 10 cm de long e 5 cm de larg, amb lo bròc ressegat, lisas, brilhantas e sense pels. Las flors son entre blancas e blavas de 1 a 1,5 cm, e fan de paniculas que penjan. Son fruch es apelat arboça, e fa aperaquí 4 cm de diamètre, entre auriòl e roge intens, segon sa maduracion. Sa superfícia es formada per de pichonas particulas aplanadas. Las semenças, dispausadas al centre del fruch, son pichonas e de color negra. Se'n trai la famosa licor d'arboça.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 23629 Arbutus unedo L. (en)
- Referéncia NCBI : Arbutus unedo (en)
- Arbutus unedo sur la Flore CRDP Besançon


text:
Volgré
Volgré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Volgré Es issu d'una aportacion germanique (Volchradus) de contunh gauloise (volgradus) [1] , #qu'a donat Volgré (Modèl:S-) de contunh Vougré (1491).
Volgré est issu d'un apport germanique (Volchradus) puis gauloise (volgradus) [2] , qui a donné Volgré (Modèl:S-) puis Vougré (1491).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De la formacion francesa dels ancians noms de luòc, J Quicherat, escomesas, Librariá A Franck, 1867
- ↑ De la formation française des anciens noms de lieu, J Quicherat, paris, Librairie A Franck, 1867


text:
1229
Aquesta pagina concernís l'an 1229 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Tractat de Meaux de 1229
- Creacion de l'Universitat de Tolosa
- 31 de desembre - Jaume Ièr dintra dins Ciutat de Malhòrca aprèp la conquèsta de l'ilha.
França[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Blanca de Castelha se turtèt a una fronda novèla dei grands senhors dau Reiaume. D'efèct, demandèt la reünion d'una armada per destrurre lei fortificacions, en cors de restauracion, de Bellême. La vila èra tenguda per Pèire de Bretanha qu'aviá pas lo drech de la fortificar. Pasmens, lei barons convocats arribèron ambé solament dos chivaliers per empachar l'expedicion. La regenta foguèt finalament sauvada per l'arribada de Tibaud de Campanha — qu'èra amorós de la rèina — amb un important contingent. Bellême foguèt ansin presa e sei fortificacions destruchas.
En Lengadòc, fin de la Crosada deis Albigés ambé la somission de Ramon VII de Tolosa. D'efèct, la tactica novèla d'Humbert de Beaujeu, que s'interessava plus ai castèus mai a la destruccion sistematica dei fònts de revenguts dei Tolosencs, privèt rapidament lo còmte dau sostèn de la populacion. Lo Tractat de Meaux laissèt a Ramon VII lo Comtat de Tolosa mai lo privèt de seis autrei possessions. En mai d'aquò, Anfós de Peitieus, lo fraire de Loís IX, veniá son eiretier per lo Comtat de Tolosa. Enfin, deviá sostenir la caça ais eretics menats per la Glèisa Catolica que creèt l'Inquisicion. Pasmens, fins a sa mòrt, Ramon VII assaièt d'obtenir la revision d'aqueu tractat e venguèt una fònt quasi permanenta de revòutas.
A partir de julhet, la guèrra acomencèt tornarmai còntra Anglatèrra ambé lo non prolongament de la trèva en vigor dempuei dos ans (→ 1227 e 1228). Enric III preparèt un desbarcament sus lo continent (→ 1230). Obtenguèt l'aliança de Pèire de Bretanha (29 d'octòbre).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Venècia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Pietro Ziani e eleccion de Jacopo Tiepolo coma dòge novèu.


text:
Limòtges
Limòtges (forma usuala locala) o Lemòtges (forma classicizanta) es una vila dau nord-oest d'Occitània (e dau mieg oest de França), es la vila principala e chapluòc de la region de Lemosin e dau departament de la Nauta Vinhana (87), sus Vinhana.
Lo gentilici es limotjaud -a o lemotjaud -a.
Somari
- 1 Nom
- 2 Istòria
- 3 Geografia
- 4 Monuments istorics
- 5 Economia
- 6 Demografia
- 7 Administracion
- 8 Quartiers
- 9 Embessonatges
- 10 Espòrt
- 11 Limotjauds celèbres
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Administracion
- 14 Demografia
- 15 Luòcs e monuments
- 16 Personalitats ligadas amb la comuna
- 17 Véser tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Nòtas
Nom[modificar | modificar la font]
Lo classicisme dins l’usatge renaissentista escriu Lemòtges (forma classica. Desrozier & Ros 1974). Limòtges (forma correnta. Lavalada 2000). Peireguers (forma classica. Lo Bornat 1994-98) costeja Perigüers (forma correnta).
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Monuments istorics[modificar | modificar la font]
- Cripta de Sent Marçau : darrier la plaça de la Republica
- Abadiá de Santa Maria de la Regla
- Anfiteatre galloroman : vargier d'Orsay
- Convent daus Carmes (segle XIII) : avenguda de Sent Alec
- Pavilhon dau Verdurier (segle XX)
- Catedrala de Sent Estève
- Chapela de Sent Aurelian (segle XVII)
- Chasteu de Beuvés (segle XVIII) : Sent Marçau (Landoja)
- Chasteu daus Eissarts (segle XVII) : Beuna
- Caserna de la Visitacion (segle XVII)
- Egleisa de Sent Micheu daus Lions (segle XIV)
- Egleisa de Sent Peire (segle XIII)
- Egleisa de Beuna
- Palais de l'Eveschat (segle XVIII) : Museu Municipau
- Font de las Barras (segle XVII)
- Gara daus Benedictins (segle XX)
- L'Ala (segle XIX)
- Ancian ospitau (segle XVIII) : Biblioteca multimèdia
- Ostau Estienne de la Ribiera (segle XIX) : plaça dau Presidiau
- Ostau Maledent de Savinhac de Festiac (segle XVII) : rua Nauta de la Comedia
- Ostau de Vila e font (segle XIX)
- Liceu Gay Lussac (segle XVII)
- Cort dau Temple (segle XVI)
- Museu Adrien Dubouché (segle XIX)
- Plaça de la Mòta
- Pont de Sent Estève (segle XIII)
- Pont de Sent Marçau (segle XIII)
- Prefectura (segle XX)
- Forn daus Casseus (segle XIX)
Economia[modificar | modificar la font]
Limòtges es reputat per sa porcelana, fabricada en tirant dau caolin de Sent Iriès.
- Industria mecanica e electrica
- Quimia
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Meras de Limòtges :


text:
Chozeau
Chozeau es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
N'en octòbre 2009, una serada néonazie a organizat a Chozeau, en Isère. Del temps que lo cònsol ignorava #que s'agissiá d'un groupuscule néonazi, 150 partidaris s'i èran amassats[1].
En octobre 2009, une soirée néonazie est organisée à Chozeau, en Isère. Alors que le maire ignorait qu'il s'agissait d'un groupuscule néonazi, 150 partisans s'y étaient réunis[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Serada néonazie estonament en una municipalitat iséroise », Lo Figaro, dijòus 8 d'octòbre 2009.
- ↑ « Soirée néonazie surprise dans une commune iséroise », Le Figaro, jeudi 8 octobre 2009.


text:
Crestian de Brunswick
Crestian de Brunswick (1599 - 1626) èra un evesque luterian Halberstadt e un generau durant la Guèrra de Trenta Ans. Foguèt un aliat de Crestian V de Palatinat puei lo cap dei tropas protestantas en 1621 après lo desastre de la Montanha Blanca. Assaièt de defendre lo rèsta dei territòris mai sei fòrças foguèron destruchas en 1623 a la batalha de Stadtlohn. Après aquela revirada, faguèt partida de l'armada danesa durant lo segond periòde de la Guèrra e moriguèt en causa d'una malautiá a Wolfenbüttel.


text:
Montbeugny
Montbeugny es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia i aguèt fondat l'an 850 e donada a la glèisa Sant-Nazaire de Autun. Una via romaine passava sul territòri de la comuna.
A Modèl:La s-, Montbeugny a protegit un luòc de désobusage (o démantèlement de obus)[1].
La paroisse fut fondée en 850 et donnée à l'église Saint-Nazaire d'Autun. Une voie romaine passait sur le territoire de la commune.
Au Modèl:S-, Montbeugny a abrité un site de désobusage (ou démantèlement d'obus)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Lo salari de la paur sul luòc de désobusage de Montbeugny », Quasèrns bourbonnais, n° 177, 2001, pàg. 25.
- ↑ « Le salaire de la peur sur le site de désobusage de Montbeugny », Cahiers bourbonnais, n° 177, 2001, p. 25.


text:
Bernat Rogièr de Fois
Bernat Rogièr de Fois (v. 980 † 1036/1038) es lo primièr comte de Fois , de 1012 a sa mòrt, comte de Bigòrra e filh cabdèt de Rogièr Ièr lo Vièlh, comte de Carcassona e de son esposa Adelaïda.
Biografia[modificar | modificar la font]
A la mòrt de son paire, parteja los bens d'aquel darrièr amb son fraire ainat Raimon Rogièr e recep Coserans e la partida del comtat pairal situada a l'entonr de la vila de Fois. Aviá esposat cap a 1010 Garsenda qu'ereitèt entre 1025 e 1032 del comtat de Bigòrra
Maridatge e enfants[modificar | modificar la font]
De Gersenda de Bigòrra, filha de Garcia Arnaut, comte de Bigòrra, e de Ricarda, aguèt :
- Bernat II († 1077), comte de Bigòrra
- Rogièr († 1064), comte de Fois
- Pèire Bernat († 1071), comte de Coserans, puèi de Fois
- Eraclius, evesque de Bigòrra en 1056
- Gilberta de Fois († 1049). Pren lo nom d’Ermesinda e esposa en 1036 Ramir Ièr, rei d’Aragon
- Esteveta († 1058), maridada a Garcia IV, rei de Navarra
- Clamença, esposa en 1030 Adalbèrt, duc de Lorena


text:
Heugon
Heugon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1840, Heugon (693 abitants l'an 1836) absorbeix la municipalitat del Douet-Artus (123 abitants)[1] a l'oèst de lo sieu territòri.
En 1840, Heugon (693 habitants en 1836) absorbe la commune du Douet-Artus (123 habitants)[2] à l'ouest de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 d'octòbre 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Heugon », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 octobre 2010


text:
Commons:Ajuda suls contenguts multimèdia/Macintosh
Amb un ordenador Macintosh, avètz pas besonh que d'un dels logicials seguents :
- MPlayer OS X
Anatz sus aquesta pagina, clicatz sus Download Now (7,7 MB). Dobrissètz l'archiu ZIP dins vòstre dorsièr Aplicacions.
- VLC media player
Anatz sus aquesta pagina e telecargatz en utilizant un dels ligams provesits. Vos cal montar l'imatge CD e lo copiar dins vòstre dorsièr Aplicacions.
- Autras questions
Per d'autras questions, venètz a la Tavèrna demandar d'ajuda.


text:
National Music Museum
Lo National Music Museum: America's Shrine to Music & Center for Study of the History of Musical Instruments (abreujat NMM) qu'ei un musèu vodat a la presentacion e a la conservacion d'instruments de musica. Que ho fondat a Vermillon (Dakota deu Sud) dens lo campus de la University of South Dakota en 1973 e qu'ei un important musèu deus Estats Units d'America e ua de las colleccions màgers d'instruments de musica de tots los continents e de totas las tempsadas.
Lo NMM qu'ei administrat au còp per la University of South Dakota (qui proveseish lo musèu en personau de conservacion, d'entertien, d'expausicion e d'estudi) e per un burèu de direccion. Lo musèu que possedeish ua sala de concèrt e que da lo parat d'organizar concèrts suber instruments d'epòca.
La colleccion de vriulons qu'amassa caps d'òbra de 650 laütièrs diferents e notament deus Amati suber tres generacions, d'Antonio Stradivari (dab tanben ua de las duas Mandolinas stradivarius conservada uei lo dia), de Giovanni Paolo Maggini e d'Andrea Amati.
Lo NMM que possedeish tanben exemplars unics de pianos deu sègle XVIII òbras de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu piano) e tanben un piano deu provençau Loís Bas de 1781.
En 2007 lo NMM que vençó lo Metropolitan Museum of Art de Nava York a l'escadença d'ua venta a màger dita per aquesir un cistre anglés deu sègle XVII.


text:
Maria del Mar Bonet
Maria del Mar Bonet i Verdaguer es una cantautora malhorquina nascuda a Palma (Illas Balearas) lo 27 d'abril de 1947. Amb lo catalan Lluís Llach e lo valencian Raimon es una de las representantas mai conegudas e emblematicas de la lenga catalana, de la musica e de la cultura dels Païses Catalans internacionalament.
Es sòrre del cantautor Joan Ramon Bonet. Estudièt la ceramica a l'Escola d'Arts i Oficis pasmens acabèt que se consacrèt d'a fons a la cançon. Arribèt a Barcelona en 1967, ont comencèt a cantar amb los Setze Jutges. En 1968 una de sas cançons mai emblematicas Què volen aquesta gent? patirà la censura del regim franquista e serà enebida.
Dempuèi aquel temps, a editat de disques de musica fòlc e d'estandards de jazz en catalan. A mai, a realizat maites concèrts dins divèrsas localitats d'Euròpa, d'Africa del Nòrd e d'America, en s'implicar tanben d'un biais prigond dins lo domeni de la recèrca de formas artisticas novèlas. Dins aquela dralha de recèrca e simbiòsi de musicas del sud d'Euròpa collaborèt amb fòrça artistas de l'airal mediterranèu coma per exemple l'Ensemble de Musique Traditionnelle de Tunis, lo musician turc Zulfu Omar Livanelli o lo grop valencian Al Tall.
Recentament son album Amic, Amat recebèt lo Premi de la Música Ciutat de Barcelona e la Medalla d'Or de Mallorca.
Es a mai pintora e a editat un libre amb de poèmas e de pinturas sias.
Discografia[modificar | modificar la font]
- 1969: Maria del Mar Bonet
- 1971: Maria del Mar Bonet
- 1974: Maria del Mar Bonet
- 1975: A l'Olympia
- 1976: Cançons de festa
- 1977: Alenar
- 1979: Saba de terrer
- 1979: Quico-Maria del Mar (amb Francesc Pi de la Serra)
- 1981: Sempre
- 1981: L'àguila negra
- 1981: Jardí tancat
- 1982: Breviari d'amor
- 1982: Cançons de la nostra mediterrània (amb Al Tall)
- 1985: Anells d'aigua
- 1987: Gavines i dragons
- 1989: Ben a prop (amb Manel Camp)
- 1990: Bon viatge faci la cadernera
- 1990: Coreografies
- 1993: El·las
- 1995: Salmaia
- 1997: Primeres cançons (reedició)
- 1997: El cor del temps
- 1999: Cavall de foc
- 2001: Raixa
- 2001: Cants d'Abelone (amb Rafael Subirachs)
- 2003: Collita pròpia
- 2004: Amic, amat
- 2007: Terra secreta
- 2010: Bellver
- 2011: Blaus de l'Ànima, més de 20 anys ben a prop (amb Manel Camp)


text:
1358
Aquesta pagina concernís l'an 1358 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Pilhatge de l'Abadiá de Silvacana per lo senhor d'Aubinhan. Conjugat ambé la destruccion dei recòltas en 1364 per de geladas, aquò marquèt lo començament dau declin de l'abadiá.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jean Buridan, teologian e sabent francés.


text:
Vittonville
Vittonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vittonville A situat a: 7 km de Pont-a-Monsó, 37 km de Nancy, 307 km de París.
Vittonville est situé à:
- 7 km de Pont-à-Mousson,
- 37 km de Nancy,
- 307 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia Gallo-romaine, Luòc de conflicte pendent la Primièra e la Segonda Guèrra mondiala.
- Présence Gallo-romaine,
- Lieu de conflit pendant la Première et la Seconde Guerre mondiale.


text:
Cava (Aut Urgèl)
Cava es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), amb caplòc a Ansovell. Lo tèrme compren, en mai del vilatge de Cava, lo d'Ansovell, lo del Querforadat, lo veïnat de Can Pubill, la glèisa de Sant Cristòfol de Vinyoles e l'ostal fòrt, e lo santuari de Boscal.
La municipalitat fa partida del territòri istoric del Urgellet, correspond a a l'ora d'ara bona part de la comarca de l'Aut Urgèl, mens la populacion de el Querforadat qu'aperten al territòri istoric Baridà (Aut Urgèl e Bassa Cerdanha)
Situacion[modificar | modificar la font]
Es situada al limit de la comarca amb la Bassa Cerdanha. Limita al nòrd amb los tèrmes del Pont de Bar e Arsèguel, a l'oèst amb Alàs i Cerc, al sud amb la Vansa i Fórnols e amb Josa i Tuixén, e a l'èst amb lo tèrme cerdan de Montellà i Martinet.
Lo tèrme s'estend als versants de tramontana de la sèrra del Cadí, e arriba fins a la meteissa carena: la Torre de Cadí (2561 m), ròca del Gonac, Ròca Gròssa e Ròca Drecha, Voltoró o puig del Canal Baridana (2648 m) e lo còl del Llitze. Aquelas crestas forman lo limit meridional de la municipalitat amb los tèrmes de la Vansa i Fórnols e Josa i Tuixén, e son integrats al Parc Natural del Cadí-Moixeró, coma bona part del territòri municipal.
Autres accidents que podèm destacar dins lo tèrme son lo tuc de las Llongaderes (1503 m), lo de Boscal (1507 m), lo tossal de l'Aucís, lo dels Jogaires e lo del Puig (1878 m).
Per arribar als nuclèus d'Ansovell e Cava cal prene la rota locala que dempuèi la N-260 va en direccion cap Arsèguel. Passat aquel nuclèu i a una pista enquitranada que remonta lo cors del riu d'Arsèguel o de Cadí, que pauc abans la confluéncia del torrent de Sant Climenç amb lo riu de Cadí se bifurca e sòrta a la drecha cap al vilatge de Ansovell e a l'esquèrra dins lo vilatge de Cava. Unes quilomètres i a abans un brancal a la drecha que pòrta al santuari de Sant Cristòfol de Vinyoles.
Tanben dempuèi la rota N-260 i a una pista que sòrta cap a Toloriu vorejant lo tossal del Quer arriba dins lo vilatge del Querforadat. Los tres nuclèus e lo santuari de Boscal demòran connectats per un camin de grand recorregut (GR-3) que travèrsa la sèrra de Cadí, a mièg versant per la banda septentrionala.


text:
Nous allons essayer de publier toutes les interventions des participants à notre Forum du 17 mars. Ce forum se déroulait à Beziers, en parallèle à la manif per la lenga occitana. Nous remercions tous les participants à ce forum.
Nous inaugurons ces publications par l’intervention de Maxime Caillon, le représentant du Forum Social Limousin.
Lo 13 de genier 2007 a Limòtges, l’amassada generala dau Forum Sociau Lemosin decidet de sostener la manifestacion de Besièrs dau 17 de març 2007. La diversitat culturala es un tema daus obradors dau FSL dempuei mai de quatre ans. Defendre la lenga e la cultura occitanas emai las autras lengas e culturas que se tròban en Lemosin es pas solament luchar contra la globalizacion, l’uniformizacion culturala e la pensada unica mas tanben dreibir lo desbat sus l’istòria coloniala de l’Estat francés. Volem defendre la lenga occitana perque qu’es la lenga istorica de nòstra region, qu’es la lenga dau trabalh emai de las luchas socialas. Volem defendre totas las autras lengas e culturas dau Lemosin perque volem ’na diversitat culturala sens comunautarisme, sens replec sus se, dins la dubertura a l’autre e lo dialògue interculturau. Volem de las culturas vivas de pertot dins lo monde, per los pòples akha, kishwa, bogi, pataxó, palestinian emai chas nos. Tendrem de trabalhar per un monde e un Lemosin liberats de tota fòrma d’imperialisme, economic o culturau.
Lo FSL es un Forum Sociau permanent. Bota en malhum 1500 personas e mai de 200 associacions. Permanent vòu dire que i a daus obradors que trabalhen tota l’annada e de las amassadas regularas. I a de segur un moment de rescontres mai important chasqua annada. Lo darrier còp eran 800 sus ’na setmana entera. I a 4 obradors : - Solidaritat internationala - Diversitat culturala e lingüistica - Reconneissança de las identitats, - Agricultura - Consomacion - Decreissença - Un autre biais de viure, - Democracia - participacion ciutadana, - Servicis publics.
Perque lo FSL s’interessa a l’occitan e a las luchas culturalas ? Quand ai perpausat de trabalhar sus lo tema de la diversitat culturala e de la situacion de la cultura occitana, lo monde que animavan l’obrador sus la solidaritat internacionala fugueren interessat. Avem decidat de far un debat sus lo tema : Drechs daus pòples autoctònas e diversitat culturala. L’idéia era de ’visar çò que passa en America dau Sud, las caracteristicas de las mobilizacions daus pòples indians que son per la vetz identitarias, revolucionarias e democraticas, de veire la revendicacions daus pòples dins los Estats dau Nòrd per construir ’n’alternativa, ’n’emancipacion sociala qu’obluda pas las identitats... Per que i a un liam entre luchas culturalas o identitarias, socialas e ecologicas. Qu’es çò que se passa coma Evo Morales en Bolivia, en Oaxaca au Mexic, en Lengadòc per lo vin en 2007, coma en 1907. Avem pas ’gut lo temps de ’chabar lo debat. Cotunha ujan.
’N’autra ideia es venguda pendant lo debat : coma surtir l’occitan de l’escòla, coma far viure la cultura dins la societat. Volem trabalhar sus quela question emb d’associacions d’un quartier popular, malurosament plan conegut dempuei de la Nadau : Beubrelh. Quartier ente i a ’gut lo murtre d’un jòune que fasiá dau quad. L’idéia es de veire coma far per que totas las culturas minorizadas dau Lemosin sian visiblas, sian presentas dins la societat, dins la vita de la region e de la gent.
Volem construir un monde ente chasqua femna, chasque òme a sa plaça, lo drech de viure, de minjar, de trabalhar mas tanben de viure dins sa cultura. E construir l’interculturalitat per que las culturas, las lengas, sian p’un piau daus mianadís mas daus ponts d’una gent l’autra.
infos : http://fslimousin.free.fr/


text:
Palladuc
Palladuc (en francés, grafia occitana de definir) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, es probable que lo nom es un compausat de "preïndoeuropèu (ligur)" pal-, montanha rocassosa, e del gallés dunum, puèg fortificat; lo -c final es parasit (veire Los Banhs de Balaruc)[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 24 mars 2009
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 24 mars 2009


text:
1326
Aquesta pagina concernís l'an 1326 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Novèla annada de dificultats e de desfachas per l'Empèri. D'efèct, Joan Paleòleg, nebòt de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) e governador de l'importanta vila de Tessalonica, se revoutèt ambé lo sostèn dei Sèrbes. Son movement representèt una menaça importanta per lo poder centrau mai lo problema foguèt finalament reglat per sa mòrt oportuna.
Enterin, la situacion s'agravèt encara en Anatolia ambé la presa de la vila de Bursa per lei Turcs Otomans (6 d'abriu) après un sètge de 8 a 10 ans. La ciutat foguèt pilhada. Puei, lei venceires installèron sa capitala dins aquela vila, situada a mens de 100 km de Constantinòple.
Asia[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Mondino dei Luzzi, mètge italian.


text:
Belloy-en-Santerre
Bello-in-Santérre en picard ( Belloy-en-Santerre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una Fotografia aeriana de 1967 relòtge sul luòc de Belloy una villa gallo-romaine a long tribunal rectangulaire orientada al sud.
Une photographie aérienne de 1967 montre sur le site de Belloy une villa gallo-romaine à longue cour rectangulaire orientée au sud.


text:
Tai (lenga)
Lo tai o tailandés o siamés (en tai: ภาษาไทย Phasa Thai)[1] AFI: [pʰāːsǎːtʰāj]) es la lenga nacionala e oficiala de Tailàndia e la lenga mairala del pòble tai, grop etnic dominant en Tailàndia. Lo tai aperten a la familha de las lengas tais, grop de las lengas daïcas. Las lengas daïcas aurián per origina lo sud de China. Los lingüistas poguèron pas ligar definitivament las lengas daïcas a una autra familha de lenga. Fòrça mots en tai son barrejats de pali, sanscrit e khmer ancian. Es una lenga tonala e analitica. Lo tai ten tanben una ortografia complèxa e de marcaires relationals. Lo tai es mutualament intelligible amb lo lao [2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Royal Thai General System of Transcription: phasa thai; ISO 11940 transliteration: Modèl:Transl
- ↑ Ausbau and Abstand languages


text:
1338
Aquesta pagina concernís l'an 1338 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la conquista dau Despotat d'Epira que foguèt annexat dins lo corrent de l'annada marcant un succès important per l'Empèri. Pasmens, un deis eiretiers dau Despotat, Nicefòr III Orsini, capitèt de s'enfugir a Tarenta onte preparèt una expedicion per reconquistar lo Despotat (→ 1339).
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Per s'aparar còntra lei collèctas d'impòsts organizadas per lo prince Ivan au profiech dei Mongòls, lo Principat de Belozero se placèt sota la sieuna senhoriá. Aquò permetèt d'estendre sa zòna d'influéncia vèrs lo nòrd car Ivan capitèt rapidament de prendre lo contraròtle de la direccion de la vila — laissèt pasmens de poders simbolics a la dinastia locala.


text:
1180
Aquesta pagina concernís l'an 1180 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Felip II, cap vertadier dau reiaume dempuei son coronament e la malautiá de son paire (→ 1179), decidèt de melhorar lei finanças reialas amb una taxa especiala sus lei josieus e de s'aliar ambé lo còmte de Flandra Baldoin d'Hainaut per demenir l'influéncia de seis oncles e de sa maire sus sa politica. Acceptèt de se maridar amb Elisabèt d'Hainaut, la filha dau còmte (28 d'abriu). Aquò suscitèt lo maucontentament de sa maire Adela de Champanha que se retirèt en Normandia e demandèt la proteccion d'Enric II.
Lo rèi anglés mobilizèt una fòrça importanta. Felip II demorèt suau e ataquèt pas dirèctament lei fèus anglés. En plaça, anoncièt son intencion de conquistar Auvèrnhe, buta de la politica de conquista d'Enric II dempuei d'annadas. Lo sobeiran anglés deguèt ansin renonciar a la guèrra còntra Felip II car teniá pas de pretèxtes per durbir lo conflicte. De mai, èra pas assegurat de la fidelitat de sei fius que s'èran ja revoutats en 1173-1174. En junh, Enric II foguèt donc obligat de negociar e, a l'invèrs de son projècte iniciau, de conclure una aliança ofensiva e defensiva ambé lo rèi de França.
Après aqueleis eveniments, lo rèi Loís VII — rèi en títol mai fòrça malaut dempuei novembre de 1179 — moriguèt lo 8 de setembre. Son rèine foguèt considerat d'un biais positiu per sei contemporanèus gràcias a son sens de la justícia e d'un biais pus contrastat per leis istorians ulteriors car son divòrci amb Alienòr d'Aquitània foguèt una causa importanta dei guèrras recurrentas entre Francés e Anglés fins a 1453.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Refòrma dei sistèmas monetaris d'Anglatèrra que foguèron d'ara endavant plaçadas sota l'autoritat de foncionaris de la corona permetent de melhorar l'estabilitat de la moneda e lei revenguts dau rèi.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mustadi (1170-1180). Foguèt remplaçat per son fiu An-Nasir (1180-1225) que venguèt lo darrier califa poderós e energic de la dinastia abbassida.


text:
-449
Aquesta pagina concernís l'an -449 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Mòrt de malautiá de Cimon dins lo corrent de sa campanha militara còntra leis Aquemenidas de Chipre. De negociacions ambé leis Aquemenidas permetèron de signar la patz de Callias que marquèt la fin de la guèrra entre la Liga de Delos e l'Empèri Aquemenida. Sei condicions èran favorablas ais Atenencs.
A la prima, prepausicion de Pericles de reünir un congrès ambé leis autrei ciutats-estats grègas per discutir de la restauracion dei temples destruchs pendent leis invasions pèrsas. Lo congrès mau capitèt en causa de desacòrdis entre Atenencs e Espartencs.
Esparta[modificar | modificar la font]
Signatura d'un tractat de patz, dich patz de Callias, entre la Liga de Delos e la Liga de Peloponès. Pasmens, durèt gaire en causa dei desacòrdis entre Atenencs e Espartencs que contunièron de sostenir seis aliats respectius dins divèrsei conflictes opausant de membres dei doas ligas (→ -448).
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Fin de la redaccion de la Lèi dei Dotze Taulas per lei decemvirs que venguèt la premiera lèi escricha de la civilizacion romana. Lei decemvirs assaièron sensa succès de se mantenir e deguèron finalament abdicar. A partir de Lèi dei Dotze Taulas, d'autrei lèis foguèron votadas a l'iniciativa dei cònsols Lucius Valerius Potitus e Marcus Horatius Barbatus permetent de reglar la crisi lònga entraïnada per l'afaire de la Lex Terentilia.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau generau atenenc Cimon dins lo corrent de sa campanha en Chipre, de negociacions permetèron de restablir la patz entre Grècia e l'Empèri Aquemenida (Patz de Callias).


text:
-491
Aquesta pagina concernís l'an -491 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mobilizacion d'una armada per Cleòmenes Ièr per eliminar la preséncia pèrsa sus l'illa d'Egina. Pasmens, seis esfòrç foguèron tornarmai blocats per lo rèi Demarat, favorable ai Pèrsas. Cleòmenes Ièr organizèt alora un complòt ambé l'ajuda de l'oracle de Dèlfes per accusar son rivau de bastardiá. Demarat foguèt finalament descaigut de son títol e s'exilèt rapidament dins l'Empèri Aquemenida. Son successor Leotíquides adoptèt una posicion similara a aquela de Cleòmenes permetent lo succès de l'expedicion d'Egina.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Consequéncia de la Revòuta d'Ionia (499-493 av. JC) e de l'ajuda d'Atenas e d'Eretria ais insurgents, lo rèi Darius Ièr decidèt d'acomençar tornamai la somission de Grècia que sei ciutats representavan una fònt d'agitacion e una menaça, en causa de sei liames ambé lei ciutats grègas de l'Empèri, sus sa frontiera nòrd-oèst. Ansin, ordonèt de reünir una flòta importanta que comencèt d'atacar leis illas de la Mar Egèa (→ -490).


text:
Trevèri
Trevèri (en alemand, Trier) es una ciutat d'Alemanha situada subre lo riu de Mosèla, dins lo länd de Renània-Palatinat, al sud-oèst del país. Sa populacion èra estimada a 99 843 abitants lo 31 de decembre de 2005. Sa superfícia totala es 117,14 km². Es situada a una distància de 50 km de Luxemborg.
Lo filosòf alemand Karl Marx i nasquèt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial de la ciutat de Trevèri
- Ecomusèu Roscheider Hof
- (oc) Vidèo en occitan del CRDP de Tolosa sus l'istòria de Trevèri.


text:
Mielno
Mielno peut désigner :
Toponymie[modifier | modifier le code]
en Pologne:
- dans la voïvodie de Couïavie-Poméranie
- Mielno, un village de la powiat d'Inowrocław
- Mielno, un village de la powiat de Włocławek
- Mielno, un village de la powiat de Mogilno
- dans la voïvodie de Grande-Pologne
- Mielno, un village de la powiat de Gniezno
- Mielno, un village de la powiat de Konin
- Mielno, un village de la powiat de Poznań
- Mielno, un village de la powiat de Szamotuły
- dans la voïvodie de Poméranie
- Mielno, un village de la powiat de Bytów
- Mielno, un village de la powiat de Słupsk
- dans la voïvodie de Lubusz
- Mielno, un village de la powiat de Krosno Odrzańskie
- Mielno, un village de la powiat de Zielona Góra
- Mielno, un village de la powiat de Żary
- dans la voïvodie de Varmie-Mazurie
- Mielno, un village de la powiat d'Ostróda
- dans la voïvodie de Poméranie occidentale
- Mielno, une gmina de la powiat de Koszalin
- Mielno, un village et station balnéaire de la powiat de Koszalin
- Mielno, un village de la powiat de Łobez


text:
-394
Aquesta pagina concernís l'an -394 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint còntra Esparta. Atenas participèt ais operacions terrèstras ambé Tebas, Corint e Argos e navalas ambé leis Aquemenidas. Esparta aguèt l'avantatge sus la tèrra ambé doas victòrias a Nemea e a Coronèa. En revènge sus la mar, leis Atenencs capitèron d'anientar la flòta de Lacedemònia a Cnide.
Au contrari de la Guèrra de Peloponès qu'Esparta i èra sostenguda per leis Aquemenidas per tornar bastir lei flòtas destruchas per leis Atenencs, aquela victòria permetèt a Atenas de s'assegurar la supremàcia navala.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint. La coalicion enemiga de Lacedemònia (Atenas, Tebas, Corint, Argos e Empèri Aquemenida) reüniguèt una armada terrèstra importanta dins la region de Corint e una gròssa flòta en Mar Egèa.
Leis Espartencs foguèron obligats de reagir per protegir seis aliats de la Liga de Peloponès. Ataquèron lei coalizats que sei tropas terrèstras foguèron vencudas ai batalhas de Nemèa e de Coronèa. Aquò permetèt d'alunchar lei menaças terrèstras còntra Peloponès. En revènge, sus la mar, la flòta espartenca foguèt anientada a la batalha de Cnide per leis Atenencs de l'amirau Conon, renfòrçats per de naviris aquemenidas. Après aquela desfacha, Lacedemònia perdiguèt lo contraròtle de la Mar Egèa e, franc d'Abidos e de Sestos, sei basas dins lo sector, foguèron a cha ocupadas per leis Atenencs e leis Aquemenidas.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Après la capitada de sa manòbra diplomatica de l'annada precedenta que li aviá permes d'obligar Lacedemònia de retirar sei tropas d'Anatolia, l'Empèri Aquemenida participèt dirèctament ais operacions còntra la flòta espartenca en Mar Egèa ambé lei naviris atenencs. Aguèron un ròtle important dins la victòria atenenca de Cnide qu'entraïnèt la destruccion de la màger part de la flòta advèrsa. Aquò permetèt ansin d'alunchar la menaça espartenca d'Anatolia d'un biais definitiu.


text:
Carnaval de Limós
Lo Carnaval de Limós es un carnaval que se debana a Limós en Lengadòc dins lo departament d'Aude. Dura tres meses, de genièr a març, totas las dimenjadas e la setmana folclorica. Se caracteriza per una alternança de sortidas de bandas de pèiròts unicament sus la plaça principala de la vila. Lo carnaval de Limós es considerat coma lo mai long del mond.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Segon una tradicion que remonta al sègle XIV, los molinièrs celebravan la remesa de sas redevenças al monastèri de Prolha lo jorn de Dimars gras. Lo carnaval es celebrat a Limós dempuèi 1604. Aquò comença un dimenge matin del mes de genièr per "la partida dels molinièrs" que se celèbra en costum de molinièr: bonet roge, blòda e cauças blancas amb un foet e una biaça de farina. Las personas mascaradas se passejan per la vila en fasent petar lor foet e getant de farina e de dragèas. Dançan de farandolas al son dels aubòis e tambors.
Debanament[modificar | modificar la font]
Aquel carnaval es fach de danças ritmadas, las fecas, acompanhadas per un quinzenat de musicians jogant d'aires tipics de Limós, anant d'un cafè a l'autre, precedits del grop qu'assegura la jornada. Los dançaires evoluisson religiosament en levant la carabena qu'es facha d'una cana enribanada, e getant de confettis sul cap dels badaires. Lo mot de fecas designa a l'encòp los personatges e las danças.
La sortida[modificar | modificar la font]
Las bandas e godils se costejan sens se mesclar jos las arcadas medievalas de la plaça de la Republica. Aquela plaça es bordada de 5 cafès. Las bandas sorton d'un cafè per anar dins l'autre. Una sortida representa un torn de plaça per una sola banda.
Tres sortidas son organizadas cada jornada de fin de setmana :
- la sortida de 11 oras del matin es consacrada a un tèma de l'actualitat qu'es virat en trufariá ;
- la sortida de 5 oras del vèspre se fa sus d'aires mens rapids e dins un costum causit per l'ensems de la banda;
- la sortida de 10 oras del sèr es la pus solemna ; se debana a la lutz de las entòrchas sus un ritme lent, dins una atmosfèra estranha e ça que la tant familhièra.
[modificar | modificar la font]
La fin del carnaval se debana pendent la nuèit de la blanqueta de Limós amb lo jorn del jutjament de Sa Majestat Carnaval, jutjament en occitan que s'acaba per son lenhièr. A aquesta ocasion, la cançon Adieu Paure Carnaval es cantada per las fecas e lo public.
Las bandas[modificar | modificar la font]
Una vintena de bandas animan caduna son torn lo carnaval. Las bandas se compausan d'una vintena de personas, vengudas de mitans diferents: pòdon representar un quartièr de la vila, un luòc precís, una corporacion o autre. Las règlas de recrutament a l'interior d'una banda son estrictas: prepausats per afinitats, los futurs membres devon èsser acceptats a l'unanimitat.
Se prepara longtemps a l'avança al darrièr dels cafès de la vila. Las règlas fixadas per lo comitat del carnaval fedèran e règlan lo balet del carnaval.
Los godils[modificar | modificar la font]
Los godils son de personas mascaradas que seguisson la banda darrièr los musicians. Se pòdon pas mesclar a la banda. An pas de règla per los costums : totas las mascaradas son possiblas. Escampan de confettis sul mond, secutan las filhas, e fan la "china": en amagant lor votz, interpèlan las gents que coneisson, e fan d'allusions a lor vida privada per provocar la geina.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- D. Fabre e Ch. Camberoque, La Fête en Languedoc.
- G. Chaluleau e J. Luc Eluard Le carnaval de Limoux, edicion atelier du gué
- G. Chaluleau Carnaval de Limoux au cœur, edicions Loubatières
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Banda del Carnaval de Limós : 'Les Limouxins'
- (fr) Los aires del carnaval de Limós
- (fr) Istòria del carnaval (sit de l'associacion « Memòria istorica de Limós »)


text:
Giorgio Napolitano
Giorgio Napolitano (n. 29 de junh de 1925) òme politic, es lo president actual d'Itàlia, elegit en 2006 e tornar elegit en 2013. Demissiona lo 14 de genièr de 2015.
Licenciat en Drech al 1947, foguèt eligit deputat pel primièr còp en 1953 pel Partit Comunista Italian en la circonscripcion de Nàpols, e foguèt reeligit per successius mandats.
- Personalitat italiana del sègle XX
- Personalitat italiana del sègle XXI
- Ministre italian
- Ministre italian de l'Interior
- Ancian deputat italian
- Senator italian
- Senator a vida italian
- Eurodeputat 1989-1994
- Eurodeputat 1999-2004
- Comunista italian
- Personalitat dels Democratas d'esquèrra
- Resistent italian
- Antifaissista
- President d'Itàlia
- Naissença en 1925
- Naissença a Nàpols
- Personalitat politica italiana


text:
659
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 659 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una trèva ambé lo Califat Omeia. Aquò va permetre a l'emperaire de s'ocupar deis afaires dei regions occidentalas de l'Empèri dins lo corrent deis annadas seguentas.


text:
Amiga 600
L'Amiga 600 es una evolucion de l'Amiga 500 e de l'Amiga 500+ ambé lo quau compartisse lo chipset ECS e 1Mo de Ram de bàsia.
Se caracteriza per son design especiau, qu'es lo mai pichòt deis Amiga, coma una version aleujada de l'Amiga 1200, dau cavier mai cortet e sensa lo chipset AGA que sortissiá au mesme moment.
L'Amiga 600 s'aluencha de l'Amiga 500+, a mai de son design, per la preséncia d'un pòrt PCMCIA coma l'A1200 et per un pòrt 2"5 que li permete d'aculhir de discs durs estandards.


text:
Acelh, al som d’la Val Maira, es sa comuna mai granda, bèla si es occupaa en granda part da bòscs e montanhas. Plaçat a 1200 metres d’autessa, fai 170 abitants, e es format da 14 ruaas e fracions: la Vila, Lauset, Colombaa, Barja, Freras, Gueit, Chalveta, Prat rotond, Vivieras, Riu, Vilar, Pont Maira, Sarèt, La Clapiera.
La comuna pareis per lo premier bòt en un acte del 1028: territòri di Marqués de Busca e puèi d’aqueli de Saluces, sot aquesti fasia part de la Confederacion autònoma des dotze comunas de l’auta Val Maira. Après un curt domini francés, deven un di centres mai importants del calvinisme: emè l’escusa d’enliminar l’eresia Carl Emanuel I de Savòia conquista lo territòri e perseguita lhi calvinistas possant-lhi a abjurar o a s’exiliar.
Acelh, per sa posicion de confin, es estat important en la guerra entre Espanha e França, en las campanhas napoleònicas e ental 1944, quora partisans e maquis se rescontron al Sarèt per firmar un tractat d’aleança.