text:
Phalsbourg
Phalsbourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Poblada d'aperaquí 4600 abitants, la vila a fortificat per Vauban. Servís egalament de marc al festival estival Erckmann-Chatrian. La vila fa partida del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd e de la Resèrva de Biosphère Transfronterera de las Vòges del Nòrd-Pfälzerwald.
Peuplée d’environ 4600 habitants, la ville est fortifiée par Vauban. Elle sert également de cadre au festival estival Erckmann-Chatrian. La ville fait partie du Parc naturel régional des Vosges du Nòrd et de la Réserve de Biosphère Transfrontalière des Vosges du Nord-Pfälzerwald.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Phalsbourg a creat pel comte palatin Georges-Jean de Veldenz, prince en protestant, mercés a la dot de la siá esposa Anna-Maria, filha del rei de Suècia Gustave Eer Vasa. La fondacion i aviá motivat per la accueil de las reformats, alavetz indesitjables en çò fòrça catolic duché de Lorraine. Lo comte palatin possedissiá lo castèl de Einhartzhausen dins lo sieu comtat de la Pichona-Pèira, enclavé en Lorraine. Fa traçar a proximitat lo plànol d'una vila nòva, en damier, simbòl alavetz d'òrdre e de modernité. Concedís franchises als nòus abitants #que vendrián poblar la vila, #que la creacion n'a reconegut lo 27 de setembre de 1570 per l'emperaire Maximilien II del Sant-Empèri. La vila pren lo nom de Pfalzburg, Pfalz en significant Palatinat e Burg, fortalesa.
Totun, per manca de sòus, la vila a cedit al pòrti de Lorraine dempuèi 1590 e las temptativas de percaça dels reformats se multiplican, pas sens se tustarrar a una farouche resisténcia de la populacion.
Lo comte Palatin Georges-Gustave, eretièr de Georges-Jean, fonda alavetz Lixheim l'an 1608, #que li caldrà conéisser/conéisser lo meteis astre.
Amb Lixheim, Phalsbourg forma una éphémère principauté de 1629 a 1660, en benefici de Henriette de Lorraine, sœur del pòrti Charles IV de Lorraine e de los sieus marits successius, al primièr reng #que Louis de Guise, baron de Ancerville.
La Lorraine en essent ocupada, gaireben sens discontinuer, per las tropas francesas de 1634 a 1697, las fortificacions de la vila ne son remaniées e completadas per Vauban.
La vila patís tres bancs (1814-1815-1870), en valent dins la vila lo subernòm de « Pépinière dels Desafias ». La guèrra de 1870 arranca Phalsbourg a la França. Après lo tractat de Frankfurt, la vila es annexada a la Empèri alemand. La municipalitat, rebatejada Pfalzburg, es alavetz ligada al Landkreis Saarburg, nòva jos-prefectura del Reichsland Elsass-Lothringen. En 1914, los conscrits phalsbourgeois, coma la majoritat de las mosellans, se baton jos las colors del Empèri.
En 1918, Phalsbourg redevient francesa. Lo 22 d'agost de 1919, lo president de la Republica Raymond Poincaré ven décerner a Phalsbourg la crotz de chevalier de la Légion d'onor per lo sieu comportament héroïque en lo moment del banc de 1870. Val melhor tard #que jamai.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la vila es de nòu annexada. En lo moment de la segonda annexion, la municipalitat a rebatejat Pfalzburg e ligada al Gau Westmark. Malgrat la combativité de las tropas alemandas #que s'enganchan en Lorraine dempuèi setembre, la vila es paissièra per la 7e armada americana lo 23 de novembre de 1944[1].
En 1953, lo USAF empren lo bastiment de #çò que serà la basa aeriana de Phalsbourg-Bourscheid. La basa i aurà utilizat pels Americanes fins en 1967, data del retrach de la França del commandement integrat del OTAN. Reputacion Camp la Horie, la basa acuèlh lo 1er regiment de hélicoptères de combat.
La vila #donar naissença al maréchal Feda, comte de Lobau. Es egalament lo luòc de l'amassada entre los dos autors regionalistes Émile Erckmann e Alexandre Chatrian.
La ville de Phalsbourg est créée par le comte palatin Georges-Jean de Veldenz, prince protestant, grâce à la dot de son épouse Anna-Maria, fille du roi de Suède Gustave Ier Vasa. La fondation était motivée par l’accueil des réformés, alors indésirables dans le très catholique duché de Lorraine. Le comte palatin possédait le château d'Einhartzhausen dans son comté de la Petite-Pierre, enclavé en Lorraine. Il fait tracer à proximité le plan d’une ville nouvelle, en damier, symbole alors d’ordre et de modernité. Il accorde des franchises aux nouveaux habitants qui viendraient peupler la ville, dont la création est reconnue le 27 septembre 1570 par l’empereur Maximilien II du Saint-Empire. La ville prend le nom de Pfalzburg, Pfalz signifiant Palatinat et Burg, forteresse.
Toutefois, par manque d’argent, la ville est cédée au duc de Lorraine dès 1590 et les tentatives d’expulsion des réformés se multiplient, non sans se heurter à une farouche résistance de la population.
Le comte Palatin Georges-Gustave, héritier de Georges-Jean, fonde alors Lixheim en 1608, qui devra connaître le même sort.
Avec Lixheim, Phalsbourg forme une éphémère principauté de 1629 à 1660, au profit de Henriette de Lorraine, sœur du duc Charles IV de Lorraine et de ses maris successifs, au premier rang desquels Louis de Guise, baron d'Ancerville.
La Lorraine étant occupée, presque sans discontinuer, par les troupes françaises de 1634 à 1697, les fortifications de la ville sont remaniées et complétées par Vauban.
La ville subit trois sièges (1814-1815-1870), valant à la ville le surnom de « Pépinière des Braves ». La guerre de 1870 arrache Phalsbourg à la France. Après le traité de Francfort, la ville est annexée à l’Empire allemand. La commune, rebaptisée Pfalzburg, est alors rattachée au Landkreis Saarburg, nouvelle sous-préfecture du Reichsland Elsass-Lothringen. En 1914, les conscrits phalsbourgeois, comme la plupart des mosellans, se battent sous les couleurs de l'Empire.
En 1918, Phalsbourg redevient française. Le 22 août 1919, le président de la République Raymond Poincaré vient décerner à Phalsbourg la croix de chevalier de la Légion d’honneur pour son comportement héroïque lors du siège de 1870. Mieux vaut tard que jamais.
Durant la Seconde Guerre mondiale, la ville est de nouveau annexée. Lors de la seconde annexion, la commune est rebaptisée Pfalzburg et rattachée au Gau Westmark. Malgré la combativité des troupes allemandes qui s'accrochent en Lorraine depuis septembre, la ville est prise par la 7e armée américaine le 23 novembre 1944[2].
En 1953, l’USAF entreprend la construction de ce qui sera la base aérienne de Phalsbourg-Bourscheid. La base sera utilisée par les Américains jusqu’en 1967, date du retrait de la France du commandement intégré de l’OTAN. Renommée Camp la Horie, la base accueille le 1er régiment d’hélicoptères de combat.
La ville donna naissance au maréchal Mouton, comte de Lobau. Elle est également le lieu de la rencontre entre les deux auteurs régionalistes Émile Erckmann et Alexandre Chatrian.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994, pàg.15
- ↑ 1944-1945, Les années Liberté, Le Républicain Lorrain, Metz, 1994, p.15


c: text/html

text:
Ara, podèm confirmar l’invasion de l’Ucraïna, aquel d’anuèit, per las tropas armadas vengudas de la Federacion de Rússia. E me faràn pas creire que lo poder central moscovit, coma en agost 1944, sábon pas çò que se debana ambe las tropas armadas d’invasion sus la còsta d’Ucraïna, coma èra estat lo cas per la Crimèa, e lo referèndum de Crimèa tipe Napoleon-III per l’invasion de Savòia e la Comtea de Nissa.
Vaquí un document tirat de Facebook. Ont i a un fum de referéncias a Stalin, per l’extrèma-esquèrra, e Hitler dins las populacions d’extrèma-esquèrra espanhòla, catalana e basco, sovent qu’an pas viscut la guèrra de 1939/45, o quitament vist, son filhs de resistents republicans, mas an oblidat l’istòria del XXen sègle. Aital fan referéncia a Vladimir Ilich….
Jordi Escudé "Totes les llibertats, son un engany si son contràries als interessos de l'alliberament del jou del capital (Vladimir Ilich Ulianov)" (referéncia donada aquò farà 8 oras quora ai escrit aquel bilhet)
German Rodriguez Fernandez : Lenin (en una mena de clarificacion)
Aquelas referéncias me fan cagar quora sabi qu'an matat centenars de miliers de populacions europèas (la CUP a Barcelona e mantunes sindicalistas en Occitània, o semblan oblidar), particularament de l'Euròpa de l'Èst. Aital en agost 1944, mai o mens 150.000 poloneses, patriòtas, son estats matats per las tropas nazi a Varsòvia ; èra plan una guèrra dedins la guèrra contra la dignitat democratica e la pluralitat politica. Lo govèrn polonés de Londres, exili forçat, e la seuna armada interiora, resistenta e qu'esperava fins ara, an assajat d'ajudar las tropas sovieticas a combatre l'enemic (qu'èra supausat èstre l'hitlerisme armat); los Angleses e los nòrds-Americans an demandat una ajuda als Soviets per poder lançar ajuda dins la ciutat de Varsòvia, e donc caliá daissar passar los avions de l'aligança contra Hitler. responsa del soviet en cap : « vos ajudarèm pas (es de dire, farèm coma se èretz enemics), car son dangieroses criminals» (los de Varsòvia) ; rapèl : èran las tropas de diferentas colors politicas, non sovieticas, de la Polònia democratica. Donc Stalin o Lenin coma referéncia, es coma se l'extrèma-dreita preniá Hitler coma referéncia dins l'Euròpa actuala. Gaitatz aquel programa pendent una setmana : picatz aquí (o podrètz gaitar, programa d’una ora, e de la cadena franco-alemanda ARTE-TV, gaitatz abans lo 1er setembre 2014).
L'extrèma-esquèrra francesa a causit son camp, Putin ! Remembrèm-nos de l'istòria. Cal escotar Jean-Luc Mélenchon, mantunes sindicalistas, CGT, FO, CFDT… associat per un còp de mai a l’extrèma-dreita francesa de Vendèa o del FN qu’an visitat la bona companhiá putiniana coma jamai dins l’istòria recenta.
L’extrèma-esquèrra catalana, CUP, intoxica lo debat politic dins Lo Jornalet, en Aran ambe l’ANC. E coma es de costuma fabrica l’extremisme per marcar la paur, e manipular los militants per los ajudar a agir «pour la cause» de l’anticapitalisme.
E dementre tot aiçò, un article de Le Monde, reprès per La Voix du Midi, qu’explica qu’un militant d’extrèma-dreita francesa qu’assajava dempuèi annadas –4 a 5 ans, es un importacion recenta-, a Tolosa, de crear violéncias per delegitimar l’occitanisme d’anuèch, favorizar lo nacionalisme francés, aqueles dels Identitaires, es estat fotografiat e donc vist del costat d’aquelas tropas de mercenaris d’extrèma-dreita favorables a l’intervecion especiala russa, especiala car privada (ça sembla, mas ambe tancs !) contra la democracia en Ucraïna, contra l’Union Europèa. Del meteis biais, o faguèron en Georgia, Naut-Karabac, Armenia, Crimèa (en vrac e sense seguir la realitat de las datas istoricas), etc. E los Estats Baltes, liures, son dins aquelas paurs del vesin violents de l’Èst, la Polònia se remembre sonque de la seuna istòria e oblida pas Lenin e Stalin. L’Istòria de l’Euròpa a l’Èst nos es estada sistematicament fòrabandida pel sistèma francés que pensa sonque a las colonias o ex-colonias d’oltra-mar.
(L’article de La Voix du Midi, l’ai a posita a tota demanda particulara, es estat publicat sonque 3 oras pel setmanièr tolzan ; podèm dire que Le Monde vòl gardar las exclusivitats informativas aquelas ? O avèm a far a una censura juridica de la premsa demandada per la persona concernida ?)
L’avuglament de l’occitanisme se resumirà en tres frasas de literatura («cal pas far de politica» Sèrgi Javaloyes m’o diguèt a L’Estivada, e apondrai, lo mèstre incidiós e francés o vòl pas), tres frasas legidas dins lo Gai Saber, revista occitana vièlha e de referéncia o contrapunt a còp, recentament sortit : «L’ostal ont èra lotjada la bibliotèca podiá pas mai far. L’Universitat tolosenca sabiá pas que ne far tanpauc e la Ciutat mondina aguèt pas pro d’èime per causir una solucion a l’aparament d’una Bibliotèca nacionala», i a aquí res que lo darrièr qualificatiu que far plaser, la rèsta es amagar la realitat istorica, es de literatura, son frasas dels fabricants de l’austruci plan elitari. E aiçò es signat d’un òme de la sciéncia sociala occitana, una vergonha. E coma ai seguit l’afar, pòdi explicar a-n aquel qu’o vòl, frasa a frasa l’engana literara qu’es aquel tèxte, especialament aquelas frasas.
Las presas de pausicions politicas de l’extremisme es sistematicament sul meteis plan, que fosquèsse d’esquèrra o de dreita. Son pausicions que negan l’istòria de las barbariás del XIXen e XXen sègle. Occitània es pas fòra d’aquel continent de faus-semblant politic, qu’ajuda l’extremisme de pujar a l’extrèma-esquèrra e l’extrèma-dreita.
La dignitat internacionala voldriá que tota la diplomacia russa fosquèsse mandada al delai de las val del flume Don, per assegurar un èime democratic a l’Union Europèa ; es la causa exteriora que questiona tanben sus la causa interiora a l’Union Europèa, en esperar qu’aurèm las aisinas politicas per relevar lo defís de sortir las clicas financièras que desfan l’Union Europèa, o que coma l’espèra Londres fabrica una Union Europèa coma un mercat e non pas coma una aisina de patz entre los pòbles, una aisina democratica.
Aquel bilhet es un biais de cridar que lo modèl occitanista letradorenc es d’abandonar, cal passar a l’accion democratica contra los extremismes d’esquèrra o de dreita dedins l’Union Europèa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lebeuville
Lebeuville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- #Aver per origina una villa gallo-romaine.
- Pèstas, guèrra de Trenta ans e famines #davalar la populacion a dos abitants l'an 1666.
- Eut pour origine une villa gallo-romaine.
- Pestes, guerre de Trente ans et famines abaissèrent la population à deux habitants en 1666.


text:
Dens l'encastre d'un projècte en collaboracion dab l'estadi d'aigas vivas de la vila de Pau, los escolans deu gròp d'Aidin Arts e Espòrt qu'an decicit de participar a dus concors.
Lo purmèr qu'èra d'imaginar un mascòta, qui poderé representar las valors e las colors deu Biarn e qui seré la mascòta de l'estadi d'aiga viva de Pau pendent totas las competicions de 2015 dinc a 2017 .
Los escolans que dessenhèn cadun ua mascòta, puish totas que passèn au vòta entà causir ua e la perpausar a ua jurada.
Qu'atenem la lor causida .
Lo dusau projècte de l'Aidin qu'ei la participacion au projècte "Contruis le canöé de tes rêves", tostemps en collaboracion dab l'estadi d'aiga viva.
Los escolans qu'an la responsabilitat de la construccion d'ua òbra, a partir d'un Caiac qui poderé estar lo lor canoé saunejat.
La construccion qu'ei hèra longa, ne serà pas acabada abans junh. Los escolans deu gròp que contunharàn lo tribalh entre 12ò e 14ò dens un talhèr dedicat dab las professoras .
7 establiments deu parçan que participan ad aqueste projècte. Totas las òbras que seràn expausadas pendent tots los eveniments a l'estadi d'aigas vivas dinc a 2017 dab explics e presentacion deu lor establiment.
Ua bona publicitat peu Collègi.


text:
UN EMPERI AMB PLUSORS LENGAS. L’ÈST
Tradicionalament s’es restacat lo latin amb la lenga de l’Empèri Roman. Totun, i aviá tanben d’autras lengas parladas dins l’empèri. Maugrat que la lenga latina èra una caracteristica de la romanitat, lengas coma lo grèc aguèron un luòc fòrça important en la partida mai orientala de l’empèri. E quora Roma tombèt al sègle Ven venguèt lenga generala de l’administracion de çò que seriá puèi l’Empèri Bizantin. Mas tanben n’i aguèt d’autras.
Foguèt tan granda l’influéncia del grèc dins l’empèri, que la paraula de Dieu foguèt escricha originalament per Sant Pau en aquela lenga. De mai, los primièrs concilis ecumenics foguèron celebrats tanben en grèc e solament foguèt tradusida la paraula de Crist al latin pr’amor que dins la partida mai occidentala de l’empèri i aviá fòrça problèmas de comprension. Pas abans.
Amb lo grèc – qu’aviá un caractèr mai o mens de lenga oficiala – d’autras lengas coma lo punic, lo còpte, l’arameu o lo siriac laissèron un molon de tèxtes epigrafics e literaris. Aquò vòl dire qu’èran parladas per una partida importanta de la populacion, al costat del latin. Lo multilingüisme foguèt tanben dins l’èst de l’empèri una caracteristica evidenta maugrat çò que se pòt pensar.
Una lenga gaireben oficiala
Lo grèc èra estada la lenga comuna mai parlada dins l’èst mediterranèu après la conquista d’Alexandre Magne. Aital contunhèt pendent la conquista romana e los quites emperaires aguèron de problèmas per impausar lo latin en aquela partida de l’empèri. L’emperaire Claudi ensagèt d’arrestar l’utilizacion de la lenga grèga e, divèrses còps, acceptèt pas de balhar la ciutadania a aqueles que parlavan pas latin – çò que vòl dire que parlaven solament grèc-. De mai, lo senat roman finiguèt per agir d’una manièra bilingüe pr’amor de las continuas ambaissadas e missions diplomaticas que venián de l’èst de l’empèri e que solament parlavan grèc.
La preséncia d’aquela lenga es demorada clara dins un grand nombre d’inscripcions bilingües e las leis e tèxtes oficials èran revirats totjorn al grèc en çò que seriá puèi l’Empèri Roman Oriental.
Mas al costat del grèc tanben foguèron parladas mai lengas que confirman un bilingüisme de fòrça ciutadans de l’empèri. L’aramèu e lo siriac foguèron en aquela epòca las lengas mai utilizadas en Siria e Mesopotamia – e mai enlà encara pr’amor de la sieuna utilizacion per de comunautats cristianas coma la d’Edessa-. Aital, lo siriac foguèt una lenga amb un grand prestigi dins los cercles intellectuals grècs fins lo sègle quatren e se pòt parlar d’una bèla influéncia d’aquela sus mai d’un escrivan e filosòf grèc coma Eusebius, Basil, Teodoret o Tatian. Foguèt, al delà d’aquò, una lenga qu’ajudèt a s’espandir al maniqueïsme e entre lors escrichs n’i a plusors de monofisitas e nestorians, puèi enebits per la glèisa catolica romana.
Pas luenh d’aquel airal èran tanben parladas encara – maugrat que prèp de la sieuna extincion – lengas coma lo galacian – una lenga cèlta que menèron a Anatolia los cèltas quand conquistèron aquela region pendent lo sègle tresen abans lo Crist-, lo frisian, lo pisidian o lo capadocian.
Tanben èran parladas en Asia Menora lo misian e l’isaurian. De mai, a l’èst lo latin foguèt pas jamai la lenga oficiala de l’armada pr’amor qu’èra pas la lenga mai utilizada dins la vida vidanta. Solament es demorada una excepcion, la colonia romana de Beritus (prèp de Beirut) pr’amor de la sieuna escòla de leis romana. Mas aquò èra pas un fach abitual.
La lenga dels faraons
L’anciana lenga dels faraons egipcians continuava d’evolucionar après gaireben 3000 annadas d’utilizacion pel pòble e la noblesa egipciana. Ara podiá èsser trobada jos un autre nom benlèu mai conegut, lo còpte. La sieuna escritura foguèt lo darrièr esfòrç de la classe egipciana mai educada de far viure tornarmai aquela lenga anciana. E foguèt benlèu lo darrièr.
Maugrat la conquista romana, lo còpte foguèt fins lo sègle quatren una lenga literària de primièr òrdre dins Egipte e los tèxtes escriches en aquela lenga arribarián fins la conquista araba e mai enlà encara. Aital, nombrosas omelias, normativas de monastèris, letras, vidas de sants o reglaments foguèron escriches en còpte. En l’an 640 los arabis conquistèron Egipte mas la majoritat de la populacion èra encara cristiana. Pendent la fin d’aquel sègle encara i a de protocòls amb de referéncias a Maomet en còpte e tanben en arabi.
Mai a l’oèst, las còstas africanas avián una populacion que parlèt la lenga semitica dels cartagineses fòrça temps après la casuda de Cartago en l’an 146 aC. En efièch, la lenga punica es trobada sovent en plusors tèxtes amassa amb lo latin o lo grèc. Una de las darrièras inscripcions neo-punicas proven de la vila romana de Leptis Magna (uèi Libia) pendent l’epòca de Domician (96 de l’edat cristiana)). Aquò vòl dire qu’encara èra la lenga mai utilizada per la populacion de la vila. L’emperaire Septimi Sever (193-211 dC) n’èra natiu e parlava plan lo punic e lo latin. De mai, Sant Agustin, nòrd-african tanben, ne parlèt divèrses còps.
Lo punic foguèt doncas la lenga de la populacion de Cartago, las ancianas colonias fenicias (coma Ebusus o Eivissa) mas tanben de l’oèst de la Cirenaica. Mai a l’èst èran parladas lengas coma lo libian o numidian, ancessoras de la lenga berbèr d’uèi lo jorn. Las inscripcions en lenga punica arribèron fins la vila d’Hippo (dins la frontièra de Tunisia actuala) e aquò confirmariá qu’èra pas una lenga parlada per de comunautats isoladas mas benlèu per la majoritat de la populacion africana romana de la region.
Al costat d’aquelas lengas mai grandas tanben parladas dins l’Empèri Roman amb lo latin (benlèu mai encara) i avián tanben de lengas que laissèron pas tèxtes escriches coma las lengas germanicas – la soleta excepcion n’es lo gòt) e las lengas indigènas que continuèron d’èsser utilizadas pendent sègles pr’amor de la sieuna fòrça magica. Per ansin grandas partidas de la populacion romana continuèt de dire determinadas frasas, paraulas o cançons pr’amor que solament podián aver afièch se èran dichas en la lenga originala.
Ja l’emperaire August ensagèt d’enebir las practicas magicas en tot alucar mai de 2000 libres esoterics pendent lo sieu règne, mas aquò solament vòl dire que la majoritat de la populacion encara utilizava aqueles discorses magics d’una manièra generala. Son testimòni del multilingüisme de la populacion de l’Empèri Roman e l’utilizacion de plusors lengas. Caliá dire las paraulas magicas en la lenga originala e èran dichas en còpte, punic, cèlta, vascon, ibèr, breton o etrusc: e demorèron aital mai enlà de la sieuna extincion naturala.
D’efièch, lo latin finiguèt per s’impausar, fin finala, en la partida mai occidentala de l’empèri après mai de 500 annadas en plusors luòcs. Mas la populacion volguèt pas lo parlar e comencèt de parlar plusors lengas encara parladas uèi; occitan, catalan, arpitan, romanés, portugués, asturian, galician, aragonés, francés, espanhòl, italian, etc. Foguèt benlèu la darrièra venjança d’unas nacions que benlèu volguèron pas jamai parlar lo latin e per ansin lo cambièron fins la sieuna extincion finala.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
Plan documentat tot aquò e instructiu, mèrci! Ua remarca : se dyz “plusors”, jo que disi mantuns, uas”…mes polit non ?


text:
Alfama
Alfama (aɫˈfɐmɐ, prononciacion portuguesa) es un dels quartièrs mai ancians e tipics de la vila de Lisbona. Actualament, se compausa de freguesias de São Miguel, Santo Estêvão e São Vicente de Fora. Son nom ven de l'arabi al-hamma (الحمّة) que significa « tèrmas e fonts » .
Aquel quartièr es conegut internacionalament per sos bars de fado. Es situat entre lo castelo de São Jorge e lo Tage. Es percorregut per l'eléctrico 28. Las tres fonts d'Alfama son Chafariz de El-Rei, Chafariz de Dentro,Chafariz da Praia.
L'Alfama es un quartièr fòrça particular, sembla un ancian vilatge que totas las personas se coneisson e se complimentan cada jorn. Lo quartièr es considerat coma un dels pus segurs e frequentats de la vila e es conegut per sos restaurants e sos ostals, a mai per sas fèstas dels sants populars, aquela de Sant Antòni de Pàdoa (nascut a Lisbona), los 12 e 13 de junh.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Uèi vos prepausi de tutejar las estelas, de costejar las cimas e de trucidejar de divinitats grècas amont naut sus l’Olimpi. La matièra mitologica es pas estrangièra al jòc vidèo, contràriament a çò que se podriá benlèu pensar. Ja perque los jòcs de ròtle an agut tendéncia, e mai es totjorn lo cas, a reciclar los grands mites de l’umanitat dins una metà-mitologia mondiala, mas tanben amb un interès mai dirècte : i a un quicòm de bèl, de grandiloquent, d’epic, dins totas aquelas istòrias d’eròis, de dius e de mieg-dius, e es perfiech per èsser la trama d’un vidèojòc. Amai i a una coeréncia inducha dins las grandas mitologias d’aquel monde, dins los panteons de religions qu’existiguèron de sègles e que doncas, amb lo temps, aprenguèron a formular de responsas apregondidas a de questions permanentas. E fin finala, la coeréncia de l’univèrs es la basa de la bastison d’un vidèojòc !
Vos podriái parlar uèi de God of War, benlèu la seria la mai coneguda per botar en scèna un eròi lançat darrièr de dius que se creson tot permés. Mas serà per un autre còp, que uèi aviái enveja de vos parlar d’un jòc mai pichon, independent, que al contrari de God of War fa seguir son immersion mitologica d’una pata grafica idonèa.
E de qu’es aquò una pata grafica idonèa quora se parla de mitologia grèca antica ? Òc, es ben aquò, un resson visual de l’art grèc antic que nos parvenguèt, lo sol fin finala a nos pintrar las divinitats aquí botadas en movament : vòli parlar de las terralhas e de las ceramicas sus las qualas trobam de grands combats mitics o de causas mai quotidianas.
Tant val o dire còp-sec : los grafismes del jòc Apotheon (remarcaretz que tre lo nom sèm dins l’ambient) podràn pas agradar a totes. Es forçadament forçat sul negre, l’òcre e lo roge e seguissètz de personatge que se desplaçan orizontalament, en doás dimensions, çò que ven afortir l’efiech « terralha animada ». Bon, del còp, coma lo personatge es pichon, lo jòc es sovent pas tròp lisible, doncas arribarà de se prene un còp de lança dins l’esquina sens comprene lo perqué, mas fin finala aquò fa montar un pauc lo challenge, e obliga a se plan plaçar e a se protegir en fonccion de l’accion que menam.
Lo vilatge de Nikandreos se tròba un jorn envasit de sacamands mas semblariá qu’en defòra d’aquò lo monde patiguèsse tanben d’una cordelada de catastròfas. Obligat de prene las armas, Nikandreos se desbarrassa de la gusalha e aquí Herà li apareis, en li explicant qu’es la mèrda, que son marit Zeus a decidit d’abandonar l’umanitat. Alara ja, es per botar lo nas dins d’afars que son pas meus, mas de longa vesèm qu’es pas la gaug dins lo parelh divenc, caldriá benlèu pensar a consultar lo diu de la psicologia de cople.
Vaquí doncas Nikandreos lançat a la recèrca dels atributs de las potenças divinas, que Herà li conselha de tornar als òmes per qu’arribèssen a se petaçar solets sens protectors montanhòls. D’unes dius seràn cooperatius, que se vòlon de tot biais desencadenar del totalitarisme de Zeus, d’autres un pauc mens, çò que dona luòc a de combats epics contra Artemís, Arès o Poseidon. Cada biais de véncer o de convéncer un diu es fòrça diferent, que son eles plan diferents dins lors ròtles, e lo jòc capita a cada còp de prepausar de desfisses novedisses.
Un pauc dificile mas sonque çò que cal, original, Apotheon a pas forçadament convençut totes los jogaires, mas es per ieu clarament pas desprovesit d’interès. Mèfi als refractaris de las lengas, lo jòc existís sonque en anglés. D’acostuma es pas forçadament un problèma, que se compren, mas aquí avèm de dius qu’an un vocabulari de tria, emfatic e tot, al mitan d’extraches de las grandas òbras grècas (Omèra, Eraclita…) dins una lenga de còps un pauc clusa.
Sus aquò vos daissi, ai volgut testar Dionysos dins una batèsta de bevenda, e evidentament aviái pas previst que el es naturalament immunizat contra la ressaca l’endeman matin.


text:
Berbèr
- Per afichar lei caractèrs tifinaghs, installatz aquesta polissa de l'IRCAM.
Lo berbèr, sonat tanben libicoberbèr, tamazight o amazigh (nom autoctòn: tamazight o pus exactament ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ = tamaziYt)[1], es una lenga parlada dins lo nòrd d'Africa (Berberia, Magrèb). Aquela lenga soleta constituís una branca importanta de la superfamilha dei lengas afroasiaticas.
Somari
Extension[modificar | modificar la font]
Lo berbèr se parla uei dins de territòris discontinús d'Africa dau Nòrd: es present dins leis estats de Marròc, Espanha (a Melilla/Mrich, traças ancianas ais illas Canàrias), Argeria, Tunisia, Mauritània, Mali, Nigèr, Burkina Faso, Libia e Egipte.
Son domeni iniciau s'espandissiá dins quasi tota l'Africa dau Nòrd, deis illas Canàrias a l'oèst fins a l'oasi de Siwa a l'èst (en Egipte) e de la mar Mediterranèa au nòrd fins ai flumes de Nigèr e Senegal au sud.
En seguida de la conquista musulmana dau sègle VIII, i aguèt pus tard, dau sègle XI enlà, una invasion de populacions parlant arabi: leis invasions hilalianas [1]. Lo domeni berbèr a reculat e forma uei de dialèctes esparpalhats en Africa dau Nòrd, que sovent son separats per de zonas arabizadas o inabitadas.
De comunautats de lenga berbèra existisson en Euròpa e lai forman una partida importanta de l'immigracion d'origina maugrabina. Tanben i a de grops de berbèrs toarègs immigrats en Nigèria, Chad e Mauritània.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo berbèr compreniá ancianament de varietats coma lo libic e lo numida (a l'Edat Antica) e tanben lo guanche deis illas Canàrias (estench après la colonizacion espanhòla, e mai se laissa de traças dins l'espanhòu canari actuau).
Encuei lei dialèctes berbèrs principaus son:
- Lo rifenc (tarifit) dins lei montanhas de Rif au nòrd de Marròc e dins l'enclava espanhòla de Melilla (Mrich).
- Lo tamazight o brabèr (tamazight/tamaziYt), dins lo Marròc centrau. Lo mot tamazight pòt designar tanben tot lo berbèr.
- Lo tashelit o chleuh (tacelḥit) au sud de Marròc.
- Lo zenaga au sud-oèst de Mauritània.
- Lo shènoï (tacenwit) a l'oèst d'Argier, en Argeria.
- Lo cabil (taqbaylit) en Cabilia, a l'èst d'Argier, en Argeria.
- Lo shaui (tacawit) dins lei monts Aurès, en Argeria.
- Lo toarèg (tamaceq) dins lo centre e lo sud de Sahara, escambarlat subre leis estats d'Argeria, Mali, Nigèr e Libia, amb una enclava recenta en Burkina Faso.
- De dialèctes escampilhats en Tunisia, dins quauquei vilatges dau continent e dins l'illa de Jèrba.
- De dialèctes escampilhats dins leis oasis dau nòrd de Sahara, en particular:
- Lo guanche deis illas Canàrias a cessat de se parlar dins l'us corrent mai a laissat de traças dins l'espanhòu locau (mots comuns, noms pròpris, formulas, noms emblematics). L'espanhòu s'impausèt dins l'archipèla a partir dau sègle XIV e subretot dau sègle XV. Lo guanche auriá desparegut au sègle XVIII.
Existís pas encara de classificacion consensuala dei dialèctes, ja que certanei dialèctes pichòts e isolats son pas estats ben estudiats.
Unitat dau berbèr[modificar | modificar la font]
Lei dialèctes berbèrs gardan una cèrta unitat estructurala que permet a pron d'especialistas de dire que forman una lenga comuna, maugrat lei sègles de separacion consecutius a l'arabizacion medievala. Certaneis especialistas, pasmens, estiman que caudriá parlar de "lengas berbèras" au plurau perque lei dialèctes mai periferics coma lo toarèg, lo zenaga e lo siwi an mai de particularitats. Maugrat aquò, toteis aquelei dialèctes presentan fondamentalament d'estructuras comunas que permeton de parlar d'una sola lenga berbèra, segon lo lingüista Salem Chaker[2].
Estatut[modificar | modificar la font]
Lo berbèr es pas lenga oficiala, enluòc. Subís una diglossia e es en via de fragilizacion davant la pression dei lengas oficialas coma l'arabi dins la màger part deis estats (e tanben subís la pression dau francés dins certaneis estats). Lei dialèctes pus pichons e pus isolats, en Tunisia en particular, son menaçats d'una substitucion rapida au profiech de l'arabi.
Lo berbèr toarèg benefícia ren que de l'estatut emblematic de "lenga nacionala" en Mali e Nigèr dempuei leis independéncias, amb una politica timida d'ensenhament e de fixacion grafica latina, de 1966 enlà, que recebèt lo sosten de l'UNESCO.
Marròc e Argeria reprimiguèron lo berbèr après leis independéncias, mai amb la liberalizacion politica parciala deis ans 1990, acceptèron timidament son ensenhament dins leis ans 1990. Marròc fondèt en 2001 l'Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM), basat a Rabat, e Argeria autregèt au berbèr l'etiqueta de "lenga nacionala" en 2002. Aquò es lo resultat d'una accion militanta tenaça dei movements berbèrs dempuei leis ans 1970, amb una intensitat especiala en Cabilia (Argeria).
L'estatut de "lenga nacionala" permet un ensenhament dau berbèr amb de mejans modèsts e una pichona preséncia tolerada dins lei mèdias. Pasmens aquelei mesuras timidas equivalon pas a un estatut de lenga oficiala e sufison pas per inversar la diglossia au profiech de l'arabi e dau francés[3].
Autrejan ges de proteccion ni d'estatut au berbèr en Tunisia, en Libia, en Mauritània, en Egipte e en Espanha (Melilla/Mrich, Canàrias).
Codificacion[modificar | modificar la font]
Escritura[modificar | modificar la font]
- Per afichar lei caractèrs tifinaghs, installatz aquesta polissa de l'IRCAM.
Tres escrituras son possiblas per notar lo berbèr.
- Lei tifinaghs son lei letras d'un alfabet berbèr fòrça ancian, aparegut au sègle VI avC, en essent sa forma primitiva l'alfabet libic de l'Edat Antica. Son origina es pas clara: benlèu derivariá de l'alfabet fenician que s'utilizava a Cartage. Mai una ipotèsi pus recenta dei lingüistas Salem Chaker e Slimane Hachi dona a l'alfabet libic una origina autoctòna, venent de l'art popular berbèr dei gravaduras, tot en admetent una influéncia cartaginesa[4]. Lei tifinaghs se faguèron remplaçar per l'alfabet arabi a partir de la conquista musulmana dau sègle VIII. A l'epòca contemporanèa, ren que lei toarègs an contunhat d'utilizar lei tifinaghs de maniera tradicionala. Dempuei leis ans 1970, lo movement renaissentista berbèr desvolopa una version modernizada dei tifinaghs, lei neotifinaghs, que se son reïntroduchs dins d'autrei dialèctes que lo toarèg e qu'an recebut en 2002 lo sosten de l'Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM) en Marròc.
- L'alfabet latin s'es desvolopat per notar lo berbèr dempuei lo començament dau sègle XX, en concurréncia amb lei tifinaghs. Una part dau movement berbèr preferís lei caractèrs latins per escriure la lenga correntament e conselha d'acantonar lei tifinaghs per un usatge solament emblematic o decoratiu.
- Una ortografia berbèra en caractèrs latins es a se metre en plaça dempuei leis ans 1970 e receu lo sosten de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París). Aqueu sistèma es vengut majoritari dins l'usatge. Es concebut per notar totei lei dialèctes de maniera convergenta. Utiliza tanben de caractèrs latins modificats (č, ḍ, ğ, ḥ, ṛ, ṣ, ṭ, ẓ) e de caractèrs d'origina grèga (ɛ, ɣ). La dificultat tecnica de reproduire aquelei signes especiaus fa que certaneis usatgiers lei remplaçan per de signes pus disponibles sus un clavier latin abituau[5].
- En Mali e en Nigèr, una autra ortografia en caractèrs latins existís dempuei 1966 amb lo patronatge de l'UNÈSCO. Prepausa una notacion comuna per lei divèrsei lengas de Mali e Nigèr (tant per lo berbèr toarèg coma per de lengas qu'an ges de parentat amb lo berbèr). Dempuei 1984, una reforma a sarrat aquela ortografia d'aquela de l'INALCO, de maniera quasi completa.
- L'alfabet arabi a jamai sostengut una produccion escricha importanta en berbèr, exceptat en tashelhit. S'utilizèt après l'arribada de l'arabi a l'Edat mejana e avans la reïntroduccion dei tifinaghs dins una granda part dau domeni au sègle XX. Ara l'alfabet arabi s'utiliza de mens en mens dins lo movement renaissentista berbèr. Dempuei leis ans 2000, de mitans pròches de l'islamisme o de l'estat argerian assajan de promòure l'alfabet arabi, mai una part dei berberistas veson aquò coma un perilh d'afebliment per lo berbèr.
Remarcas.
- Existisson de "consonantas tibadas" que s'escrivon doblas dins l'alfabet latin: ẓẓ. Lei grafias non oficialas, quand utilizan de grafèmas amb doas letras (per ex. ẓ remplaçat per zh), nòtan lei "consonantas tibadas" en doblant la primiera letra dau grop de consontantas (per ex. ẓẓ remplaçat per zzh).
- Dins l'ortografia de l'INALCO, preveson d'adoptar eventualament de variacions soplas per notar certanei dialèctes. Per exemple, en mai dei vocalas de basa dau berbèr (a, i, u, e), d'unei prepausan d'utilizar en toarèg de vocalas suplementàrias (coma o...).
Estandardizacion[modificar | modificar la font]
Divèrs especialistas, mai que mai aquelei de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París), trabalhan sus una estandardizacion moderada dau berbèr. Retenon lo modèl d'una lenga pluricentrica (coma en occitan) amb d'estandards regionaus que se basan subre lei grands dialèctes, en cercant una convergéncia entre elei [7].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Centre de Recèrca Berbèra (INALCO, París) Sintèsis scientificas claras per lo grand public
- (fr) Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM, Rabat) Ressorsas divèrsas, eveniments, polissas e claviers en tifinaghs
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei mots berbèrs exactes, que s'utilizan de còps en occitan, son: amazigh "berbèr" (persona), imazighen "berbèrs" (populacion), tamazight "lenga berbèra", Tamazgha "Berberia / país berbèr". Lo grafèma gh se remplaça pus exactament per la letra Y dins l'alfabet latin berbèr.
- ↑ Grafia oficiala, pasmens, en Mali e Nigèr.


text:
Villiers-sous-Grez
Villiers-sous-Grez es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-Jos-Grez a situat en lo Gâtinais, entre la bòsc de Fontainebleau, al nòrd, e del bòsc domaniale de la Commanderie al sud. A l'èst passa la vallée del Loing.
Lo sieu nom a derivat d'aquel de Grez-sus-Loing, #que n'es la vesina. La vila lo mai prèp èst Nemours, a 7 km al sud-es.
La municipalitat a traversat pel autoroute A6, #que passa al sud del pòble.
Villiers-sous-Grez est située dans le Gâtinais, entre la forêt de Fontainebleau, au nord, et de la forêt domaniale de la Commanderie au sud. À l'est passe la vallée du Loing.
Son nom est dérivé de celui de Grez-sur-Loing, dont elle est la voisine. La ville la plus proche est Nemours, à 7 km au sud-est.
La commune est traversée par l'autoroute A6, qui passe au sud du village.


text:
Morieras d'Avinhon
Morieras d'Avinhon (oficialament en francés Morières-lès-Avignon) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Morieras es atestat cap a 1095, Morarias, en latin. Lo nom vendriá dau latin morus, « amorier », ame lo sufixe -aria, o de lors resultats [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Morieras es una comuna independenta d'Avinhon dempuèi 1870 [3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979, p. 372
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 480
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23984


text:
Per de rasons misteriosas, lo catalan a adoptat los francismes catastrofics « imatge », « imatjat », « imatgeria » e « imatger ». Dins los diccionaris occitans, trobam ara « *imatge », « *imatgièr », « *imatjaire », « *imatjar », « *imatjariá » e « *imatjós ». Me diretz benlèu qu’aquela tièra, mai o mens, la trobam dins de diccionaris mai ancians. Demest d’autras causas de la meteissa borra, de segur. Mas vejam.
Primièr, avèm los mots derivats del latin imago, imaginis. Son los mots de formacion populara dont non podèm datar l’aparicion dins la lenga mas solament dins l’escrit. Son de mots ont, a l’origina, se mesclan l’idèa de realizar una òbra (artistica, religiosa…) e l’idèa de sa concepcion intellectuala. Amb lo temps, aquestes s’especializaràn dins un sens mai concrèt, e apareisserà tre lo s. XIII la tièra dels mots sabents, fargats sul latin imaginari, especializats dins un sens abstrait. Alavetz los dos domenis seràn clarament destriats.
La tièra sabenta non patiguèt gaire dels lexicografes (levat tròp sovent una « e » a la plaça de la segonda « i »). Aquí-los dins l’òrdre cronologic d’aparicion : imaginar (s. XIII) ; imaginable, abla ; imaginari, ària ; imaginatiu, iva ; imaginacion (s. XIV) ; imaginàriament ; inimaginable, abla (s. XVI.).
Tornem doncas a la tièra « populara ».
image / magena. L’Edat Mejana coneguèt dos mots, image e imagena, los dos al femenin. Ara, nos demòra image al masculin (en rason de la « e » finala) e magena al femenin. Image correspond a una representacion en general (dessenh, fotografia, etc. Amb un sens istoric : « dreit d’image » (dels capitolièrs de Tolosa) ; e un sens abstrait recent : idèa que nos fasèm de qualqu’un o de quicòm). Magena garda lo sens precís d’objècte popular (representacion sus papièr, medalha, santon…).
imagenaire, aira. Es la persona que fa los images. A l’Edat Mejana, son autre nom es l’illuminaire quand decòra los manuscrits, mas es mai generalament un artista que crea de figuras (pinturas, esculturas…). Una carrièra de Tolosa ont èran establits, prèp de l’ostal del Capítol, portava aquel nom. A l’epòca modèrna un imagenaire poguèt èsser un merchand de magenas. A l’ora d’ara correspond al francés « imagier » e al catalan « imatger » o « imaginaire ».
imagenar. Es l’art de l’imagenaire : crear d’images. A l’ora d’ara correspond al francés « imager ».
imagenós, osa. Per Mistral e Piat, aqueste mot - après ipercorreccion - seriá un sinonime d’imaginari, e « *imatjós » representariá lo francés « imagé », lo catalan « imatjat » e l’italian « immaginoso ». A l’ora d’ara, sense far pròva d’un grand volontarisme, seriá mai adaptat de causir imagenós per aqueste darrièr ròtle puslèu qu’un possible *imagenat tròp vesin del sabent imaginat.
imagenièr, ièra. Aquí sèm al s. XXI e, coma nòstres cosins en latinitat, nos cal crear un neologisme per designar un recuèlh d’images dins de domenis divèrses (libre, album, informatica, etc.). La fòrma normala en occitan del francés « imagier » non pòt èsser qu’imagenièr.
imagenariá. Meteis problèma : la creacion d’un neologisme. Per « imagerie » en francés o « imaginería » en castelhan, la sola solucion es imagenariá.
J.P.


text:
Per Edouard Bourciez, autor dels Eléments de linguistique romane (5ena ed. 1967) : « [quant au catalan], très voisin du provençal [occitan] dont il n’est que le prolongement géographique, son développement ultérieur a été distinct pour des raisons politiques et sous des influences venues du centre de l’Espagne » (p. 288) ; « Linguistiquement, le catalan se rattache avant tout au provençal [occitan] : mais il s’est trouvé de bonne heure en contact avec l’aragonais, et à l’époque moderne, par suite des conditions politiques, il a subi assez fortement l’influence du castillan, quoiqu’il maintienne en face de lui sa pleine indépendance » (p. 397).
Lo catalan non foguèt jamai abandonat pels eleits, e aquestes parlavan tanben lo castelhan. La lenga del rei e del govèrn de Madrid non podiá qu’influenciar durant los sègles de coabitacion la dels païses catalans. Lo catalan dels eleits non podiá qu’influenciar lo catalan del pòble. Per fargar un catalan unificat, los linguistas del començament del s. XX s’apiegèron sul parlar de Barcelona, la capitala istorica e dosena vila d’Espanha.
L’occitan foguèt fòrabandit definitivament dels escrits juridics e administratius al començament del s. XVI e abandonat pels eleits dins l’usatge social. A partir d’aquesta epòca, l’occitan venguèt exclusivament la lenga del pòble. D’aquela rompedura - amb tanben una lenga unificada mas qu’aviá perdut son estatut de lenga literària, es a dire sas capacitats d’invencion e de renovelament - nasquèt una revolucion culturala qu’aucèt l’occitan popular al nivèl de lenga de creacion e foguèt la primièra renaissença. Aital l’occitan, cultivat per un pòble analfabèt e inventiu - coma sa rica sintaxi n’es la pròva -, contunhèt son liure desvolopament en marge del francés fins a las politicas d’eradicacion.
Un an abans la publicacion a Barcelona de la gramatica de Loís Alibèrt, en 1934, d’intellectuals catalans, en tot manifestar lor proximitat e lor simpatia per l’occitan, avián proclamat solemnament que lo catalan e l’occitan èran doas lengas distinctas : « Avui la lingüística afirma que el català i la llengua d’oc - coneguda per tots els romanistes amb el nom de provençal - són dues llengües diferents, constitueixen dos grups lingüístics a part, malgrat les semblances de diversa índole que hom hi pugui trobar, les quals no són més grans que les que hi ha entre el castellà i el portuguès ».
Dins sos « principis » de 2008, l’Academia occitana considèra de son costat « que los païses catalans, e mai se sián fargada una lenga pròpria, e los païses occitans fan partida despuèi l’origina d’una meteissa communitat culturala. Dins aquela amira, Occitans e Catalans devon aviar las condicions de subrevida de lor paraula comuna millenària cap al mond de deman ».
Al contrari de çò que pensan d’unes, lo catalan non es la fòrma idillica de « çò que deuriá èsser » l’occitan se « non aviá patit de l’influéncia francesa ». Es una part de la lenga comuna gallo-romanica meridionala, en procès d’assimilacion despuèi de sègles a l’ibero-romanic. Mas es çò qu’es, amb tot nòstre respècte.
Al contrari tanben de çò que se crei sovent (de çò que nos an volgut far creire : la « meravelhosa » lenga d’òc seriá mòrta a l’Edat Mejana e lo « patés » non auriá res a veire amb ela), l’occitan de uèi demòra dins la rega dreita de çò que foguèt al long de son istòria. E benlèu influencièt mai lo francés que non foguèt influenciat per el. Se comparam lo francés de s. XII al francés de uèi, l’occitan del s. XII a l’occitan de uèi… Se nos interrogam sul passatge del francés ancian al francés mejan…
J. P. (seguirà).


text:
© fòto S. Lavielle
Pr’amor que ns’ei important d’espiar lo percors e de pagerar los costejaments, que mercejam calorosament per las creacions de l’espectacle :
• los editors intellectuaus de l’òbra de Feliç Arnaudin, Jacques Boisgontier, Guy Latry, Lothaire Mabru, Joël Miro, Jean-Yves Boutet, Jean-Bernard Marquette, François Lalanne e las edicions Confluences,
• Catherine Vigneron commissària de la mustra Félix Arnaudin, le guetteur mélancolique e lo Musée d’Aquitaine, Vanessa Doutreleau e Marc Casteignau au Parc Naturel des Landes de Gascogne, los archius deu Mont,
• Patric Lavaud per la preciosa entervista de Fernand Monicien e la co-production de Tralhaires dens las Nueits atipicas,
• Caroline Dufau e los Chancaires per las presas de vista acrobaticas sus chancas e la programacion au Primtemps de l’Arribèra,
• Alan Rouch per la recèpta d’Apicius « Apicii moretaria » dens La Mèu,
• Crestiana Mosquès per la votz sus Passion de la sorcièra, la tanta deu bèth hrair de Jakes, Yvon, Miquèu Berdot, Serge Guinle, Lionel Dubertrand e los Seuvetons,
• Mailis Bonnecaze e lo Conservatòri occitan, Xavier Vidal e los estudiants de l’ISDAT a Tolosa per la proposicion a l’entorn deu centre de documentacion,
• Miquèu Montanaro qui ns’acordè la soa hidança e qui nse dè la soa votz-testimònia sus la pèça Lo huec,
• Jean Marotta e Anne Latz a las Targas de Correns, Article 9 e Alinea 4,
• Romain Chéré peu tribalh dab l’Orchestre à l’Ecole de Courlay, Stéphanie Pineau-Coulon a la Communauté des Communes du bocage bressuirais, lo CFMI de Poitiers e l’UPCP Metive per la programacion.
• aus artistas-tecnicians Amic Bedel e Lila Fraisse (Piget prod.), Olivier Petit-Dangeon, Jean-Jacques Bayle.
Mercés tanben aus traductors de Tralhaires quan se passeja per Euskadi e Catalunya : Koldo Amestoy, Carles Mas, Elena de la Cruz Vergari, Gilabèrt Narioò, Joan Codina e Isabel de la Fuente.
Solide la nosta gratituda que va tanben aus finançaires publics : Drac Aquitaine, Département des Pyrénées-Atlantiques, Département des Landes, Nouvelle Aquitaine, Ville de Pau e l’ajuda materiau de la Ville de Salias.
Mercés a tots e totas las qui de pròche o de luenh an velhat sus Tralhaires.
Mercés aus finançaires sus Zeste (per ordi d’aparicion e quauques uns mantuns còps. Qu’ètz preciós e estonants e qu’èm astrucs) : Anne Lise Herbel, Joan Jaques Casteret, Michel Dufau, Pierre Camet Lassalle, Joan Jacme Habarés, Benedicte Capiaux e Gilbert Stenier, Nicolas Godin, Francoise Loudet, Colette Milhé, François Lassabe, Philippe Marsac, Alain Abadie, Sandrina Claverie, Joan Breç Brana, Brigitte Bouncer, Delfina Lafon, Bernard Traimond, Kitty de Bruin, MarieNoel Bordenave, Georges Souche, Karine Bordenave, Claude & Roger Bethlòc, Prune Bécheau, Caro Dufau, Marie Dominique Nardi, Vero Perez, Laurent Gosset, Emmanuelle Lefeuvre, Joan Miquèu Espinasse, Jean Pierre Cazade, Sèrgi Javaloyès, Philippe Espinasse, Vincent Ozanam, Sophie Depaul, Michele Tron, ValEric Mathieu, Karine Tavolaro Dalmasso, Thomas Baudoin, Romain Baudoin, Marie Hulsens, Suzanne Lurdos, Frédéric Figeac, Marie-Odile Dumeaux, Guy Latry, Joan-Pèir Miner, Jacques Denjean, Bernadette Rigal, Pierrette Bordenave, Jean-Luc Landi, Maitéja Etchecopar-Sarrabère, Gilbert et Dany Lagourgue, Jean-Louis Pedeuboy, Emilie Roemer, Monique et Didier Larradet-Doucine, Martin lassouque, Marie-Michèle Tisné, Fabienne Gessler, Bernard Cotta, Christyna Marcel, Mirelha Lepoëtre, Laurent Labadie, Henri Marliangeas, Alan Roch, Joan Francés Tisnèr, Alain Cadeillan, Martine Conte, Caroline Saint-Amans, Melanie Laupies, Benoît Larradet, Patrice Gentie, Corine Arresseguet, Odile Isern, Christine Maillard, Matiu Dufau, Jordan Tisnèr, Sonia Onckelinx, Clément Baudry, Albert Bonnecaze, Martine Teyssier, Anne Marie Hautant, Coline Hateau, Jacky Poustis e Christian Josué, Philippe Biu, Isabelle Miremont, Gérard Vaillant, Christophe Célérier, Lop Fricker, Joan Pèir e Françoise Darrigrand, Juliette Barillot, Jean Marotta, Stéphane Maffrand, Marion Manciet de Nervo, Philippe Carrouché, Michel Esquerré, Lionel Dubertrand, Joan Marc Sutto, Christine Andrien, Josette Dufau, Danièle Lalanne-Couchot, Jeanne Sanchez, Jean-Paul Dufau, Cathy Soublèsbenavente, Isabelle Bouillon, Nathalie Paroix, Joël Trianon, Valrie Hou, Joan Pèir Pouquet, Geneviève Clément, Adrien Fossaert, Vincent Hoareau, Frederic Handy, Jean Soust, Martine Pétriat, Pascal Caumont, Domenja Lekuona, Christophe Finestre, Jacques Baudoin, Marie Caubet e quauques anonims.
La version de Tralhaires donnée à Salies samedi dernier avec Alen e Cantaires deus Chancaires, la réalisation du disque-film sont deux réussites, nous en sommes très heureux (merci à la dreamteam du Nau).
Parce qu’il nous importe de considérer le parcours et d’en mesurer les côtoiements, nous remercions chaleureusement pour les diverses créations du spectacle :
• les éditeurs intellectuels de l’œuvre de Felix Arnaudin que sont Jacques Boisgontier, Guy Latry, Lothaire Mabru, Joël Miro, Jean-Yves Boutet, Jean-Bernard Marquette, François Lalanne e las éditions Confluences,
• Catherine Vigneron commissaire de l’exposition Félix Arnaudin, le guetteur mélancolique du Musée d’Aquitaine, Vanessa Doutreleau et Marc Casteignau au Parc Naturel des Landes de Gascogne, les archives départementales de Mont-de-Marsan,
• Patric Lavaud pour son précieux collectage de Fernand Monicien et la co-production de Tralhaires aux Nuit atypiquees,
• Caroline Dufau et los Chancaires pour les prises de vue acrobatiques sur échasses et la programmation au Primtemps de l’Arribèra,
• Crestiana Mosquès pour la voix sur Passion de la sorcièra, la tante du beau-frère de Jakes,
• Alan Rouch pour la recettebd’Apicius « Apicii moretaria’ dans La Mèu,
• Yvon, Miquèu Berdot, Serge Guinle, Lionel Dubertrand e los Seuvetons pour la danse,
• Mailis Bonnecaze et le COMDT, Xavier Vidal e los estudiants de l’ISDAT à Toulouse pour la proposition autour du centre de documentation,
• Miquèu Montanaro qui nous a fait confiance et donné sa voix témoignage sur la pièce Lo huec,
• Jean Marotta et Anne Latz des Joutes de Correns, Article 9 e Alinea 4,
• Romain Chéré pour le travail avec l’Orchestre à l’Ecole de Courlay, Stéphanie Pineau-Coulon à la Communauté des Communes du bocage bressuirais, lo CFMI de Poitiers et l’UPCP Métive pour la programmation.
• aux artistes-techniciens Amic Bedel et Lila Fraisse (Piget prod.), Olivier Petit-Dangeon, Jean-Jacques Bayle.
bien entendu notre gratitude va aussi aux financeurs publics : Drac Aquitaine, Département des Pyrénées-Atlantiques, Département des Landes, Nouvelle Aquitaine, Ville de Pau e l’ajuda materiau de la Ville de Salies-de-Béarn.
Merci encore aux traducteurs de Tralhaires en voyage en Euskadi et Catalunya : Koldo Amestoy, Carles Mas, Elena de la Cruz Vergari, Gilabèrt Narioò, Joan Codina e Isabel de la Fuente.
Merci à toutes et tous qui de proche ou de loin ont veillé sur Tralhaires.
Mercis aus financeurs sur Zeste (par ordre d’apparition et dont quelques uns plusieurs fois. Vous êtes précieux et étonnants et nous très chanceux) : Anne Lise Herbel, Joan Jaques Casteret, Michel Dufau, Pierre Camet Lassalle, Joan Jacme Habarés, Benedicte Capiaux e Gilbert Stenier, Nicolas Godin, Francoise Loudet, Colette Milhé, François Lassabe, Philippe Marsac, Alain Abadie, Sandrina Claverie, Joan Breç Brana, Brigitte Bouncer, Delfina Lafon, Bernard Traimond, Kitty de Bruin, MarieNoel Bordenave, Georges Souche, Karine Bordenave, Claude & Roger Bethlòc, Prune Bécheau, Caro Dufau, Marie Dominique Nardi, Vero Perez, Laurent Gosset, Emmanuelle Lefeuvre, Joan Miquèu Espinasse, Jean Pierre Cazade, Sèrgi Javaloyès, Philippe Espinasse, Vincent Ozanam, Sophie Depaul, Michele Tron, ValEric Mathieu, Karine Tavolaro Dalmasso, Thomas Baudoin, Romain Baudoin, Marie Hulsens, Suzanne Lurdos, Frédéric Figeac, Marie-Odile Dumeaux, Guy Latry, Joan-Pèir Miner, Jacques Denjean, Bernadette Rigal, Pierrette Bordenave, Jean-Luc Landi, Maitéja Etchecopar-Sarrabère, Gilbert et Dany Lagourgue, Jean-Louis Pedeuboy, Emilie Roemer, Monique et Didier Larradet-Doucine, Martin lassouque, Marie-Michèle Tisné, Fabienne Gessler, Bernard Cotta, Christyna Marcel, Mirelha Lepoëtre, Laurent Labadie, Henri Marliangeas, Alan Roch, Joan Francés Tisnèr, Alain Cadeillan, Martine Conte, Caroline Saint-Amans, Melanie Laupies, Benoît Larradet, Patrice Gentie, Corine Arresseguet, Odile Isern, Christine Maillard, Matiu Dufau, Jordan Tisnèr, Sonia Onckelinx, Clément Baudry, Albert Bonnecaze, Martine Teyssier, Anne Marie Hautant, Coline Hateau, Jacky Poustis e Christian Josué, Philippe Biu, Isabelle Miremont, Gérard Vaillant, Christophe Célérier, Lop Fricker, Joan Pèir e Françoise Darrigrand, Juliette Barillot, Jean Marotta, Stéphane Maffrand, Marion Manciet de Nervo, Philippe Carrouché, Michel Esquerré, Lionel Dubertrand, Joan Marc Sutto, Christine Andrien, Josette Dufau, Danièle Lalanne-Couchot, Jeanne Sanchez, Jean-Paul Dufau, Cathy Soublèsbenavente, Isabelle Bouillon, Nathalie Paroix, Joël Trianon, Valrie Hou, Joan Pèir Pouquet, Geneviève Clément, Adrien Fossaert, Vincent Hoareau, Frederic Handy, Jean Soust, Martine Pétriat, Pascal Caumont, Domenja Lekuona, Christophe Finestre, Jacques Baudoin, Marie Caubet et quelques anonymes.


text:
Quièr
Quièr[1],[2],[3], oficialament en francés Quié, es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Quièr, enrodada gaireben completament per Tarascon d'Arièja, es en bona partida dins son aglomeracion (abitat d'ostals individuals). Estatisticament, Quièr es una de las sèt comunas de l'unitat urbana de Tarascon d'Arièja [4]. Quièr es una comuna sense glèisa [5].
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas donadas dins lo siti histariege son : castro de Cher, en 1133, Cher, en 1159, Lo castel de Quier, ab la villa del castel de Quier, en 1390, Keir (sense data fornida), Quer (sense data fornida), Chern (sense data fornida) [6]. Les Féniés interprètan lo nom coma lo resultat d'una rasic pre-indoeuropèa *kar, « pèira » [7], que Dauzat latinizava a son epòca en *carium, tot en li atribuissent la meteissa origina e en li donant lo sens de « ròc » [8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de Sabarthès (en francés), donc de Savartés.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Malhum de Sakany (caunas)
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/unite-urbaine/UU201009201-tarascon-sur-ariege
- ↑ http://www.histariege.com/quie.htm
- ↑ http://www.histariege.com/quie.htm
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 40
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 552


text:
Educacion
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Educacion.
L'educacion es l'ensems dels mejans que permeton lo desvolopament de las facultats fisicas, moralas e intellectualas d'un èsser uman. Per extension, l'educacion designa tanben los mejans més en plaça per tal de permetre aquestes aprendissatges.
Un drech[modificar | modificar la font]
Segon la Convencion dels Dreches de l'enfant, l'educacion es un drech garantit per los estats, e deu aver los objectius seguents Convencion dels dreches de l'enfant; article 29
- Favorizar l'espelida de la personalitat de l'enfant e lo desvolopament de sas qualitats e aptituds mentalas e fisicas, dins tota la mesura de sas potencialitats ;


text:
Los jornalistas, redactors e lo personal tot de Manaset prenon lor mestièr de desinformators amb tant de seriós coma los legeires son en dreit de l’esperar.
Es per aquò que, d’avança, nos desencusam per aquesta vertadièra infomacion, que serà la primièra e demorarà la darrièra, ne fasèm la promessa formala.
Lo jornal escrit de Manaset es arrestat dempuèi la fin de 2015.
Nos podètz trapar regularament sus la cadena Oc-tele dins un jornal televisat de vertadièra falsa informacion. Tota semblança amb la realitat es de segur una vista de la vòstra imaginacion.
Escop : D’aprèp France Info, Manaset versariá dins la vertadièra informacion
Los jornalistas, redactors e lo personal tot de Manaset prenon lor mestièr de desinformators amb tant de seriós coma los legeires son en dreit de l’esperar.
Setmana plan cargada tà la POP
Aquesta setmana, la Polícia Occitana de Proximitat que miè hèra accions en l’encastre de l’estat d’urgéncia.
La Polícia Occitana de Proximitat non caumè pas aquesta setmana. Après los atemptats, que’u calè miar uas accions antiterroristas d’urgéncia. La purmèra qu’estó ua perquisicion dens tots los maines de produccion de vin deu juransonés. Que’s sasín de haut o baish 2500 botelhas suspèctas.
(suite…)
La marca LEGO® ataca l’OPLO en justícia
Es una nòva venguda del monde judiciari que marquèt la suspresa e la naissença del tot novèl OPLO.
De fach, aqueste matin foguèt portada al grafi del tribunal de Tolosa una denóncia per « Contrafaiçon, violacion del còdi de la proprietat intellectuala e concurréncia desleiala » pels avocats franceses de la famosa marca de joguets de construccion danesa LEGO®.
(suite…)
William Perez : mesa en examèn imminenta
Lo cantaire William Perez, escapat dels Estats Units, poiriá èsser mes en examèn per trafic internacional.
Rampèl dels faits : lo cantaire conegut William Perez es estat interpelat a Atlanta, en possession de doas valisas de CD de Du Bartas, tre la davalada de son avion en provenéncia de China. Per l’intermediari de son avocat, aviá pretendut que lo contengut de las valisas li èra desconegut, e que qualqu’un aviá segurament plaçats los CD a son insú.
(suite…)
Micrò-trepador de la manifestacion de Montpelhièr
Manaset a reculhit lo vejaire d’occitanistas, coneguts o non, sus la manifestacion de dissabte passat.
Pendent la manifestacion Anem Òc, Manaset a mandat una còlha bèla de jornalistes per entrevistar de personalitats sus lor vejaire. Vaquí lo resultat de nòstre trabalh de desinformacion.
(suite…)
Le Zizi
Pèire P, de Castelsarrazin, nos fa parvenir un tèxt titolat « Le Zizi ».
Mon car Pèire. Nos semblas un pauc coquinàs per ton atge. Pensam que jògas al rugbi e qu’amb los companhs, en fin de match, passatz lo repertòri tot de « Trois orfèvres » fins a « la grosse b.. a Dudule ». Mas aqui, sias pas dins la sala del club un dissabte de victòria. Te cal faire un esfòrç. (suite…)


text:
Declaracion deus drets de l’òmi e deu ciutadan.
(Decretats per l’amassada nacionau hens las tiengudas deus 20, 21, 23, 24 et 26 agost 1789.)
Abans–díser : Los arrepresentants deu pòple francés, constituits en Amassada nacionau, en considerar que l’ignorància, lo desbromb o lo menshprètz deus drets de l’òmi, son las solas causas deus malastres publics e de la corrupcion deus govèrns, qu’an decidit de muishar (exposer), hens ua declaracion solemna, los drets naturaus, inalienables e sacrats de l’òmi, entà qu’aquesta declaracion, tostemps presenta a tots los membres deu còs sociau, e’us bremba shens cès los lors drets e los lors devers : entà que los actes deu Poder legislatiu, e los deu Poder executiu, podent estar a tot pip pap comparats dab lo prètzhèit de tota institucion politica, e’n sian mei arrespectats, entà que las reclamacions deus ciutadans, fondadas d’ara enlà sus principes simples e indenegables, que viran tostemps au manteniment de la Constitucion e au bonaür de tots. En consequéncia, l’Amassada nacionau qu’arreconeish e clama, en preséncia e dab l’egida de l’Èste màger, los drets siguents :
Article un : Los òmis que vaden e demoran libres e egaus en drets. Las distinccions sociaus ne pòden estar fondadas que sus l’utilitat comuna.
Article dus : Lo prètzhèit de tota associacion politica qu’ei la conservacion deus drets naturaus e a contunhar de l’òmi. Aqueths drets que son la libertat, la proprietat, la seguretat e la resisténcia a l’opression.
Article tres : Lo principi de tota soveranetat resideish màgerment hens la nacion. Nat còs, nat èster non pòt har provança d’autoritat qui ne’n emana exprèssament.
Article quate : La libertat consisteish a poder har tot çò qui non har tòrt aus autes : atau l’exercici deus drets naturaus de cada òmi n’a sonque hitas que las qui asseguran aus autes membres de la societat la gaudença d’aqueths medishs drets. Aquestas hitas ne pòden estar determinadas sonque per la lei.
Article cinc : La lei n’a lo dret de deféner sonque las accions mauhasentas a la societat. Tot çò qui n’ei pas defenut per la lei non pòt estar empedit, e nat non pòt estar constrenhut de har çò qui ne comanda pas.
Article sheis : La lei qu’ei l’expression de la volontat generau. Tots los ciutadans qu’an dret de concórrer personaument, o peu mèdi deus lors arrepresentants, a la soa formacion. Que deu estar la medisha tà tots, sia que balha empara, sia que castiga. Tots los ciutadans, estant esgaus segon era, que son tanben recebeders a totas dignitats, plaça e emplecs publics, siguent lo lor capatge, e shens auta distinccion que la de las loas vertuts e de los lors engenhs.
Article sèt : Nat òmi ne pòt estar encargat, estangat ou barrat sonque peus cas determinats per la lei, e siguent las fòrmas qu’a prescriutas. Los qui sollicitan, mandan, executan o hèn executar ordis arbitraris, que deven estar castigats ; mes tot ciutadan aperat o sasit en vertut de la lei, que deu aubedir suu pic : que’s rend copable dab la resisténcia soa.
Article ueit : La lei non deu establir sonque penas estrictament e evidentament necessarias, et nat ne pòt estar castigat sonqu’en vertut d’ua lei establida e promulgada anteriorament au delicte hèit e legaument aplicada.
Article nau : Tot òmi estant presumit nocient dinc a çò que sia estat declarat copable, s’ei jutjat indispensable d’estangà’u, tota rigor qui non seré pas necessària entà’u gahar que deu estar castigada dab severitat per la lei.
Article dètz : Nat ne deu estar tarritat per las soas opinions, medishas religiosas, per tant que la manifestacion d’aqueras non destrobla l’ordi public establit per la lei.
Article onze : La libre comunicacion de las pensadas e de las opinions qu’ei un deus drets mei preciós de l’òmi ; tot ciutadan que pòt dongas parlar, escríver, imprimir librament, sonque a respóner de l’abús d’aquera libertat, peus cas determinats per la lei.
Article dotze : L’assegurança deus drets de l’òmi e deu ciutadan que hè hrèita d’ua fòrça publica ; qu’ei dongas insituida tà l’avantatge de tots, e non per l’utilitat particulara d’aqueths ausquaus qu’ei hidada.
Article tretze : Tà l’entertien de la fòrça publica, e tà las messions de l’administracion, ua contribucion comuna qu’ei indispensabla ; e que deu estar legaument despartida enter tots los ciutadans, siguent las loas aisinas financèras.
Article quatorze : Tots los ciutadans qu’an lo dret de constatar per eths medishs, o peu mèdi deus lors arrepresentants, la hrèita de la contribucion publica, de consentir-la librament, d’en seguir l’emplec e de’n determinar l’escòt, la sieta, la cruba e la durada.
Article quinze : La societat qu’a lo dret de demandar comptes a tot agent public de la soa administracion.
Article setze : Tota societat hens laquau la guarantida deus drets n’ei pas assegurada, ni la separacion deus poders determinats, n’a pas de Constitucion.
Article dètz-e-sèt : La proprietat estant un dret inviolable e sacrat, nat non pòt estar-ne privat, sonque quan la hrèita publica legaument constatada, e s’at vòu dab la quita evidéncia, e dab la condicion d’ua justa e preliminar indemnitat.


text:
Guèrra de Paraguai
La Guèrra de la Tripla Aligança, tanben coneguda com la Guèrra de Paraguai, que s'escadó enter 1864 e 1870 e que ho ua de las mei sanhosas dens l’istòria deu continent american. Que ho pelejada enter Paraguai e las nacions aligadas, qu’ei a díser Argentina, l’Empèri de Brasil e Uruguai.
Lo començament de la guèrra qu’ei estat atribuit ad encausas autants variadas com un sos ehèit deu colonialisme en America Latina, la luta peu contraròtle estrategic suber la region de l’arriu de la Plata, las intervencions brasilianas e argentina dens la politica intèrna d’Uruguai, los interès britanics dens la region e las ambicions expansionistas deu president paraguaian Francisco Solano López.
La resulta de la guèrra que ho la des.hèita de Paraguai. Arron que la Triple Aligança b'aja vençut Paraguai deu punt de vista de la guèrra convencionau, lo conflicte que cabussè dens ua guerrilla de resisténcia qui desbaratore la populacion paraguaiana, ambz civius e militar. Ua estimacion qu’evalua un totau de las pèrtas paraguaianas devudas a la guèrra e a la malautia tant haut com 1,2 milion d’òmis o lo 90 per cent de la soa populacion d’avant la guèrra. Ua auta estimacion que ditz que d’ua populacion hòrta de 1 337 437 d’abitants Paraguai que cadó a 221 709 abitants (28 746 òmis, 106 254 hemnas, 86 079 mainatges) a la fin de la guèrra[1]. Ua estimacion dilhèu mei pròcha de la realitat qui hica las pèrtas paraguaianas de cap a 300 000 òmis dens ua populacion d’avant guèrra de 500 000 a 525 000 abitants[2].
Que caló annadas a Paraguai entà remete’s d’aqueth caòs e deu desequilibri demografic on b’èra cadut ; çò qui èra estat nominaument la purmèra republica d’America deu Sud qu’avó lo parat de causí’s lo son purmèr president elejut pas sonque en 1993. En Brasil, la guèrra qu’ajudè a acabar dab l’esclavatge, que he pujar l’armada dinc a ocupar un ròtle clau dens l’esfèra publica e que causè ua pujada rueinosa deus deutes publics, qui demandèn annadas entaus tornar pagar e mermant atau la creishença economica deu país. La guèrra que miore Argentina de cap a ua modernizacion. Après de la guèrra, aqueth país que vadó lèu la nacion latinoamericana la mei rica, ua posicion qui perdore quauques decennis arron. Per Uruguai, que ho lo darrèr còp que Brasil e Argentina be joguessin un tau ròtle d’intervencionisme dens la soa politica interiora.


text:
Es una tradicion plan establida de « sortir » los estudiants de la facultat e de los menar dins de luòcs ligats a la cultura occitana dins totas sas dimensions : literatura, arts, economia, istòria…
Per lo tresen còp, los 20 e 21 d’abrial de 2017, s’organizèt un viatge en Roèrgue. Lo païs e l’òbra de Joan Bodon n’èran una compasanta essenciala.
Nòstre viatge :
Lo 20 d’abrial
- visita del musèu Soulages
- visita del musèu Fenailles puèi del Rodés de Bodon comentada en occitan per Ivon PuechVisita comentada per Ivon Puèg « E òc, legiguèri la devisa de la Republica jos la rosa bela de Nòstra-Dòna …Lo meu paire sosquèt un moment encara. Puèi me tirèt pel braç :
-Nos anam passejar per Rodés, diguèt …
E nos passegèrem. Ni de Sant-Esperit, ni de Confirmacion lo meu paire me’n parlèt pas pus. Mas quina passejada.
En primièr lo fieiral grand davant las casèrnas…” (Joan Bodon, Lo libre de Catòia)
- Carta blanca a Joan-Loís Cortial
- Gastronomia roergata
- Velhada amb Joanina Bodon, la filha de l’autor,
- Aurelian Buisson, bibliotecari a Onet lo Castèl e Gautièr Coffin, professor d’occitan, totes dos ancians estudiantsd’occitan, animators de l’emission de radio « l’Occitan pels nullasses »,
- Anna Regord, anciana estudianta tanben, escriveira, autora de Nomadas, Jaumes Privat, poèta e plastician
Lo 21 d’abrial
- partença per l’abadiá de Bonacomba, importanta dins l’òbra de Bodon :
- « Tant i a, l’an de Nòstre Sénher 1166, lo comte Ramon V de Roergue-Tolosa, Uc Ier comte de Rodés e l’avesque fondèron aicí l’abadiá de Bonacomba, de la filiacion de Candelh en Albigés.E dempuèi aquel temps la fortuna de Bonacomba es estada ligada al sòrt de Tolosa e de Rodés, de nòstres comtes e de nòstre pòble » (Joan Bodon, La Quimèra)
- visita de l’Ostal Joan-Bodon, amb Joanina, la filha de l’escriveire
- visita de la mòstra de Jaumes Privat.


text:
1610
Aquesta pagina concernís l'an 1610 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Decès deu Noste Enric acit per Ravalhac.
- Plublicacion deu Gentilòme gascon de Guilhem Ader.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier naviri equipat de tres pònts dotats de canons. Aquò marquèt l'aparicion dau naviri de linha que dominèt lo combat navau fins a l'aparicion dau cuirassat dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Galileo Galilei (1564-1642) enoncièt per lo premier còp la sieuna teoria eliocentrica marcant lo començament de la Revolucion galilèa, rompedura majora de l'istòria de l'astronomia e, pus generalament, de la fisica. Pasmens, en despiech deis observacions permesas per sa luneta astronomica (1609), li manquèt una pròva indiscutibla[1].
Quimia[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, l'alquimista Jan Baptist van Helmont (1579-1644) menèt divèrseis experiéncias regardant lei gas. Identifiquèt lo dioxid de carbòni e definiguèt per lo premier còp lo concèpte de gas. Aquò foguèt una dei premiereis etapas de la transicion entre l'alquimia e la quimia.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquò foguèt en partida a l'origina de sa condamnacion per la Glèisa Catolica Romana en 1633.


text:
(J. Dufaud)
Le paire mancava pas las fèiras. Pacheiava tot un sent còrs dau jorn. En aquele temps, los cafès, ès Sant-Farciá, autorn de la grand' plaça e dins las rùas, fasián chapèlas. I aviá quasi obligacion d'anar d'una estacion en l'autra per blaguilhar e beure pinta. Le vèspre, la deivocion se prolonjava e nòstre monde saviá plus modar. Chascun se deviá revenche. Mon paire èra pas "piard de cabaret", per aquò nòn ! Mas, en companiá, se laissava anar, un còp la setmana...
Los sòus èran dejà sus taula. "Ne'n sarrem un'autra ? La darrèira ! ". Qu'èra son dire. E las botelhas de s'alinhar e los òmes de trincar dins un grand bruch de vòtz, le tintolament daus vèires e le fum de las pipas.
La nut tombava. Prenián la pòrta. Mon paire se rendiá plan-plan a la remisa. Careissava son chaval. Le Bibi innava de contentament. E zo, en rota !
- I, mon Bibi !
La brava bèstia coneissiá son chamin. Bientust, sentiá flotar las guidas sus sa cropa. Le maistre s'èra aleirat sus la banqueta de la jardinèira. Aviá recomandat le viatge a Diu e a son Bibi ! D'aquele chaval ! Sans comandament, plantava ès Leitraa, ès Vialet, ès le Tracolet. Fasiá alta, le temps de polsar e de laissar le patron davalar e beure un còp daube los amics de l'endrèit. La nut èra de peja quand au Tracòl dau Fau, s'enfonsèran sos los sapins.
A la maison, nosautri, viràvam de la taula au caire, ansiós, le coér sarrat. Eiperàvam. Aviám tròp paur que le popà aguèsse versat dins quauque tornant o que le chaval se seguèsse embalat. Qui sap ? Alòrs, la momà nos fasiá:
- anetz eicotar detrès la granja si vòstre paire ven pas ! Sortiám, dos o trèi. Après un passòr, nos aplatàvam sus le prat. L'aurelha contra tèrra, eicotàvam, eicotàvam, de còps qu'un rotlament fariá tremblar la mota. Nos semblava ... Aqu'èra mas una sorça que gargolhava o un bòt, petit dringolon eicondut dins le beiál.
Tot 'n còp, com'una ferrataa sur le chamin, a la viraa dau Pranòl ... Las eitialas pelhonèran d'aise. Le popà arrivava. Nosautri, de galopar mai, le coér deibridat.
- Momà, momà, le popà arriva, le popà es aquì !
Auriám dança le rigaudon ! Nòstra maire de portar la man au front e de traçar un grand senhe de crotz.
Au meitan de las charrèiras, le Bibi innèt. Le paire Zavièr davalèt de la voatura, pausèt son foit e, sens trampaleiar, s'avançèt drèit, clar e frèsc, entre la lantèrna de la jardinèira e la lampa que velhava son retorn. E pus, sus le selhon, se plantèt, tirèt de dessós sa blauda, un paqueton e nos faguèt com'aquò:
- A, petits, vos aduso de foiassas dès Sant-Farcià !
Joannès Dufaud naissèt en 1924 vès La Fara, arranda La Lauvèsc, dins un vilatge ont sa familha demorava dempuèis mèlhs de 5 sègles. Faguèt d'estúdias vès Montpelièr.
A plublicat dos diccionaris. A acampat e publicat tanben de nombrosas chançons d'aquau caire de nòrd-Vivarés.
modar
partir
polsar
souffler, prendre son souffle
trampaleiar
tituber
beal, beial
rigole
foiassa
brioche


text:
Juan Rulfo
Juan Nepomuceno Pérez Vizcaíno segon la siá acta de naissença,[1] o Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno segon el meteis diguèt se cridar en una entrevista[2], pus conegut coma Juan Rulfo (Sayula, Mexic 1917 - Ciutat de Mexic 1986) foguèt un escrivan mexican, maximal exponent del realisme magic e autor principal de la literatura en lenga castelhana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut lo 16 de mai dins la vila mexicana d'Acapulco, Jalisco (segon las siás pròprias paraulas), e mai se foguèt oficialament enregistrat coma Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno a Sayula, Jalisco. Quitament uèi se sap pas exactament en quina d'aquelas doas populacions naissèt, e mai se la majoritat de los sieus biografs coincidisson amb la segonda.
La siá familha se transportèt lo 1925 a Guadalajara, en dintrant a l'escòla d'Educacion Segondària d'aquela vila. Lo 1933 abandonèt los estudis après una cauma d'estudiantas, en se transportant a Ciutat de Mexic. dins aquela vila dintrèt trabalhar al Burèu de Migracion fins lo 1945. Après trabalhar en divèrses mestièrs passèt a far partida de l'Institut Nacional Indiginesta als ans 50, moment que comencèt a publicar los sieus escrits en diferentas revistas del país e a collaborar en la creacion de guidons per la television.
Lo 1944, Juan Rulfo, amb 24 ans, s'enamorèt de la qu'acabariá en essent la siá esposa, Clara, quand aquela aviá 11 ans d'edat. Lo matrimòni aguèt dos filhs, Claudia, nascuda lo 1949, e Juan Francisco, nascut lo 1950.
Las siás unicas òbras publicadas en vida son Lo llano en llamas (1953), recopilacion de contes; Pedro Páramo (1955), òbra principala del realisme magic; e Lo gallo de oro (1980), recuèlh dels guidons per la television.
Un autre vessant de lo sieu legat artistic son las de fotografias que se faguèron conéisser de manièra ampla lo 1980, mercés a una exposicion montada al Palacio de Bellas Artes de Ciutat de Mexic, motivada per l'Aumenatge nacional que li consacrèt aquel an lo govèrn mexican.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Así era Juan Rulfo, Guillermo C. Aguilera Lozano, Contacto Magazine.
- ↑ Entrevista de Ma. Teresa Gómez Gleason, transcripta en: (en) Juan Rulfo, Obra completa, 2ª edicion, (ISBN 84-660-0141-7), p. 214


text:
Basugas
Basugas[1][2],[3],[4] (oficialament en francés Bazugues) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada sus Orsa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Caroline Martin (Miss Aquitània 2007, prix de la photogénie Télé 7 Jours à l'élection de Miss França 2008)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon » del siti oficial del departament de Gers. (fr)
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Ei vertat qu’es institucions economiques, politiques e religioses non passen peth sòn melhor moment. Semble que mentre aguestes van per un costat, era societat s’adrèce en sens invèrs. Era institucionalizacion de quinsevolh grop uman qu’a aquerit quòtes nautes de podèr ath long dera istòria ei lèu inevitable en ua societat, pr’amor qu’es relacions de podèr formen part der ADN dera madeisha. Eth problèma arribe quan er exercici deth podèr deven arbitrari, opac e, en conseqüéncia, injust, en tot abundar enes tèrmes emplegadi en pòst anterior (Eth Pirenèu decidís).
Era democràcia a corregit era ruta dangerosa de quauques institucions politiques (sonque cau pensar en nòste contèxte, dempús deth règim dictatoriau), a despièch des henerecles que se van daurint damb eth ciutadan deth carrèr. Es institucions economiques, totun, s’an de sotméter encara ara sobirana decision d’ues institucions internacionus vertadèrament democratiques, aué inexistentes.
Mès, en quin punt se tròben institucions religioses coma era Glèisa catolica?, mos preguntàuem non hè pas guaire damb un amic vinculat damb es cercles eclesiastics. Aluenhada de quinsevolh atisbe de democràcia, era cúria actuau apregondís eth camin dera anatemizacion damb er eufemistic argument deth pes dera tradicion e eth magistèri, que pese mès qu’era anada entàs hònts ermeneutiques qu’expliquen era sua rason d’èster. En lòc d’acompanhar as persones que vòlen amassar-se coma comunautat, coma pòble de Diu, era Glèisa de Ratzinger s’estime mès era promocion der estigma e er isolament gratuït que sonque un sentiment de ridicul pòt dissimular en aguesta actitud tan inutila coma discriminatòria (atau se mòstre damb era hemna, es divorciats, es gais, era laïcitat e un long eca).
Dilhèu era solucion non passe tant per ua metuda ath dia, coma pera tornada entàs hònts der Evangèli, a on se tròbe « un umanisme que non molèste ad arrés », en paraules deth mèn amic. E mentre rebrembi era convèrsa, un aute anatemizat, eth teològ Juan José Tamayo, apòrte bèra clau entath debat en un article publicat aué en El Periódico, e que vau era pena de referenciar entàs qu’açò deth cristianisme encara mos impòrte.


text:
1108
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1108 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la fin de la regéncia de Bertran de Trípol que laissèt lo comtat a son fraire Anfós Jordan e anèt en Tèrra Santa per prendre lo contraròtle dau Comtat de Trípol usurpat per Guilhèm II de Cerdanha en 1105. Amb una armada d'un milièr de combatents e de 40 naviris genoès — Genòa obtenguèt en cambi de libertats comercialas dins certaneis estats tolosencs que permetèron de desvolopar lo comèrci — faguèt una pausa a Constantinòple puei a Antiòquia.
França[modificar | modificar la font]
Mòrt de Felip Ièr (29 de julhet) que foguèt remplaçat per son fiu Loís VI. Tre lo 3 d'aost, Loís foguèt sacrat e coronat rèi a Orleans per defugir un viatge perilhós fins a Reims situat dins una region ostila. En parallèl, la vila de Montlhéry e sa torre estrategica passèt dins lo Domeni Reiau en causa de l'agonia de son senhor.
D'autra part, una carta reiala donèt dins lo corrent de l'annada dos drechs suplementaris ai sèrvs dau capitól de París ambé la possibilitat de testimoniar dins un procès e de se batre en duèl judiciari.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Dins la Peninsula Iberica, dins lo corrent dau mes de mai, d'escaramochas frontalieras a l'entorn dau castèu d'Uclés s'acabèron per una batalha importanta dins lo sector entre lei fòrças musulmanas e lei tropas crestianas (Castelha e Leon). Lei crestians i foguèron tornarmai batuts e i subiguèron de pèrdas importantas. Aquò permetèt ais Almoravides d'enregistrar quauquei conquistas frontalieras (→ 1110).
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha d'octòbre de 1107, Boemond de Tarent deguèt signar lo tractat de Deabolis ambé l'Empèri Bizantin. Gardèt son principat mai deguèt acceptar la senhoriá bizantina. Pasmens, Tancred de Galilèa contunièt de luchar còntra lei Bizantins e reconquistèt Laodicea e refusèt d'aplicar lo tractat fins au retorn de Boemond.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la contuniacion dau sètge de Trípol per lei fòrças de Guilhèm II de Cerdanha. Après divèrsei progrès dei Crosats, l'avitalhament de la vila acomencèt de venir fòrça malaisat.


text:
1728
Aquesta pagina concernís l'an 1728 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Dahomey[modificar | modificar la font]
Invasion dau reiaume per lei tropas dau Reiaume d'Oyo. Après una batalha violenta e saunosa còntra la cavalariá deis asalhidors, Dahomey deguèt acceptar de venir tributari dau reiaume d'Oyo.
Oyo[modificar | modificar la font]
Invasion de Dahomey per l'armada d'Oyo. Sa cavalariá se turtèt a una resisténcia acarnada de l'infantariá de Dahomey equipada d'armas de fuòc e protegidas per de trencadas. L'arribada de renfòrç permetèt d'averar la victòria e Dahomey venguèt tributari dei venceires.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Aprofichant la guèrra civila acomençada en Tibet l'annada precedenta, l'emperaire Yongzheng (1722-1735) i mandèt una importanta armada per restablir l'òrdre. Aquò permetèt tanben d'i installar de garnisons e de foncionaris chinés.


text:
Dimècres, 29 d'abril de 2015, 03h00 Escòla
Auvèrnhe
> Auvèrnhe
> Castanhau
Gràcias al labèl la comuna poirà recebre mai d’ajudas per l’entretenença del patrimòni
Creat en Bretanha en 1976, lo labèl de las pichonas ciutats de caractèr s’es espandit dins d’autras regions coma Champanha o Peitau-Charantas. Avalora l’autenticitat e la diversitat del patrimòni de las comunas de mens de 6000 estatjants.
La comuna de La Ròca Bron (Castanhau) es dotada d’un ric patrimòni medieval: un castèl, un pont sus la ribièra Cèra, una glèisa, d’ostals amb de pans de fusta e de carrierons. Dos autres castèls mens ancians completan aqueste patrimòni.
Cada region a un budget dedicat a las ciutats pichonas de caractèr, mercés al labèl las comunas pòdon recebre mai d’ajudas per l’entretenença del patrimòni. Lo labèl es atanben una ressorsa per desvolopar lo torisme.
Recentament, una delegacion nacionala del labèl es venguda dins Cantal per avalorar tres comunas: Montsalvi, Marcolés e La Ròca Bron. Totas tres son de comunas de la Castanhau auvernhata. La Ròca e Marcolés an obtengut lo labèl.
Laurana, Loís, Tibaud, Jiròni, German, Pèire, Eric e Tòm,
escolans al Collègi de la Val de Cèra de La Ròca Bron
Comentaris
29 d'abril 16.13h
Òsca a La Ròca Bron! Òsca als jornalistas en èrba!
Valoriza aqueste comentari: 1
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament