text:
La Cambe (Calvados)
La Cambe es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Cambe es una municipalitat del Calvados situada en lo Bessin e lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin, a 7,5 quilomètres de Isigny-sus-Mar e 23 quilomètres de Bayeux. La Cambe se tròba sul trajècte de la rota nacionala 13 #que connècta Cherbourg a París.
La Cambe est une commune du Calvados située dans le Bessin et le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin, à 7,5 kilomètres d'Isigny-sur-Mer et 23 kilomètres de Bayeux. La Cambe se trouve sur le trajet de la route nationale 13 qui relie Cherbourg à Paris.


c: text/html

text:
Metabolisme
Lo metabolisme qu'ei ua branca de la bioquimia qui s'interèssa aus procès quimics qui debanan dens las cellulas e los organismes vius. Qu'implica duas vias quimicas : l'anabolisme (la sintesi deus elements constituents de las cellulas e deus elements utilizats peu son foncionament) e lo catabolisme (la degradacion de moleculas entà prodúser energia qui, per los organismes eterotròfs, ei la sola hont d'energia, au contra deu organismes autotròfs qui poden préner la loa energia de la lutz deu só).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ara presentacion des actuacions dera Secretaria de Politica Lingüistica dera Conselleria de Vicepresidència, un membre deth GLO, Aitor Carrera, a reclamat qu'aguesta normativa, pionera a Catalonha, aurie de compréner er "estàndard" der idiòma e non un dialecte.
"Er aranés, per eth madeish, no anarie massa luenh", a apuntat, maugrat qu'a reivindicat era capacitat de lideratge d'aguesta varietat. A hèt broma qu'ua imaginària lei deth catalan jamès no se denominaria "lei deth lleidatà o deth tortosí".
En aquest sentit tanben s'a manifestat eth director dera Oficina der Occitan a Catalonha, Josep Lluís Sanz, qui a explicat qu'es més de 400 professors d'occitan repartidi per tot eth món desiren conéisher e ensenhar er occitan referencial, "aqueth des trobadors e des referéncies culturaus".
"Se va solet, er aranés no harie arren e moririe en quate dies", a sostengut Sanz a explicar qu'er aranés no ei un referent ne istoric ne culturau en món, maugrat qu'a reïterat eth sòn de besonh papèr coma lidèr der occitan. De fet, a defenut qu'era occitana no ei ua lengua mòrta, ja que la parlen tres milions de persones.
A aplaudit era iniciativa dera Generalitat de legislar sus aguest idiòma, que passarà a èster cooficial a Catalonha ath cant deth catalan e eth castelhan. Toti dus lingüistes an remercat er elevat valor deth projècte de lei "sense paral·lelismes" a Espanya, a on an considerat que no se produsís aguesta atencion cap as minories.
Era lei preve era promocion e defensa der occitan en territòri catalan, especiaument a on se parle era mencionada lengua. D'aquesta manera, es administracions locaus auràn de dirigir-se as sòns ciutadans en aranés, a mès d'en castelhan, e auràn de conéisher er idiòma per accedir ath funcionariat e ara docència.
Entre es actuacions d'encoratjament dera Secretaria de Politica Lingüistica, ei era creacion d'uns corsi d'aranés en línia reglamentats conforme eth marc europèu e situadi en nivèu A2, que seràn a punt en dus ans e permeteràn especialitzar-se en varietats dialectals parlades pes tres milions de ciutadans occitans repartidi entre Catalonha, França e Itàlia.
Ath delà, era Generalitat a editat tres guides damb es pautes basiques d'aguesta lengua e cultura ('Elements basics dera lengua occitana', 'Literatura occitana' e 'Occitània e er occitan'), que repartirà entre totes es institucions publiques per apropar aguesta cultura as madeishi catalans, "que la desconeishen bastant".
Tanben s'a premanit un traductor automatic (d'accès liure) catalan-occitan e castelhan-occitan damb ues 15.000 paraules e ua 94% de cobertura der idiòma.
Sorga: http://www.europapress.es/occitan/noticia-linguistes-demanen-quera-lei-der-aranes-sanomeni-lei-der-occitan-per-ester-mes-ambiciosa-20100224205526.html


text:
1860
Aquesta pagina concernís l'an 1860 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Intrada en aplicacion d'una reforma regardant la proprietat agricòla. Son objectiu èra de reprendre lo contraròtle dei tenenements tenguts per lo clergat, premier proprietari dau país. A la fin de l'annada, lo negus Tewodros II deguèt reprimir una insureccion dins lo nòrd. Pasmens, aquò foguèt solament l'acomençament d'una multiplicacion dei revòutas entraïnadas per l'aumentacion deis impòsts necessaris per sostenir la modernizacion d'Etiopia.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Reconquista de la capitala, perduda en 1858, per lo govèrn liberau de Benito Juárez. Pasmens, l'insureccion conservatritz contunièt dins divèrsei províncias sostenguda per la Glèisa. De mai, lei liberaus deguèron faciar la question de l'important deute public mexican.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après la revirada de son ofensiva de 1859, leis armadas britanicas e francesas desbarquèron una fòrça importanta sus lo territòri chinés lo 17 de julhet. Lo 2 de setembre, capitèron de conquistar Tianjin avans de contuniar vèrs Pequin que foguèt agantada lo 5 d'octòbre. Lo 13, presa de la capitala onte lo Palais d'Estiu foguèt pilhat e cremat per leis asalhidors. Après aquelei desfachas, lo govèrn chinés deguèt acceptar de signar la Convencion de Pequin qu'agravèt lei clausas dau tractat de Tianjin. Lei ponchs principaus de la convencion èran :
- la reconóissança dau tractat de Tianjin.
- la dubertura de Tianjin coma pòrt comerciau.
- la cession de la peninsula de Kowloon ai Britanics per aumentar la superficia de sa colonia de Hong Kong.
- la libertat de culte per lei crestians chinés.
- lo pagament d'una indemnitat important ai Francobritanics.
- la cession ai Rus de Manchória exteriora e dau krai d'Ussuri.
Regardant lo debanament de la Revòuta Taiping, après lei presas de Hangzhou e de Suzhou (junh), l'insureccion assaièt sensa succès de conquistar lo pòrt de Shanghai (aost) defenduda per una garnison compausada de soudats francés, britanics e chinés. Regardant la Revòuta dei Nian, lo generau Sengge Rinchen — maugrat sei desfachas còntra lei Francés — foguèt plaçat a la tèsta d'una armada importanta cargada de reconquistar lei vilas fortificadas per l'insureccion.
Japon[modificar | modificar la font]
Per demòstrar sa poissança novèla, Japon mandèt un naviri de guèrra modèrne, amb una ambaissada, ais Estats Units d'America. Pasmens, lo viatge foguèt trebolat per l'assassinat a l'exterior dau castèu d'Edo d'Ii Naosuke, conselhier que menava leis afaires dau país dempuei 1858 e partisan important de la modernizacion de Japon. Aquò entraïnèt una crisi e lei conselhiers dau shogun, un enfant de 14 ans, deguèron acceptar un raprochament ambé l'emperaire per gardar lo poder.
Leis autors d'aquel acòrd — lei domenis de Satsuma e de Mito qu'èran fòrça ostils ais estrangiers e au Shogunat — veguèron son influéncia aumentar. Aquò li permetèt de se renfòrçar e de tenir un ròtle important dins la guèrra de restauracion de l'autoritat imperiala (→ 1867, 1868). A tèrme cort, marquèt un afebliment suplementari dau Shogunat Tokugawa e entraïnèt de revòutas e d'esmogudas (→ 1861).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau concèpte de torpilhaire, naviri leugier armat de torpilhas. L'objectiu èra de crear una unitat pauc costosa e capabla de destrurre de naviris pus importants gràcias a la poissança de destruccion dei torpilhas.
Quimia[modificar | modificar la font]
Isolacion d'isoprèn per lo quimista britanic Charles G. William que permetèt de sintetizar lei premiers cauchós naturaus.
Transpòrt terrèstre[modificar | modificar la font]
Brevet d'Étienne Lenoir (1822-1900) regardant un motor de combustion intèrna permetent d'assegurar la propulsion d'una automobila (24 de genier). Aqueu brevet foguèt emendat mai d'un còp entre 1860 e 1867 e un assai dau veïcul permetèt de realizar 9 km en 3 h. Après leis assais de veïculs de 1771 e de 1826, aquò permetèt de desvolopar lei premiereis automobilas dins lo corrent dau decenni 1880.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Kato Takaaki, primièr ministre de Japon (m. 1926)
- 17 de genièr - Carlos José Solórzano, president de Nicaragua (m. 1936)
- 17 de genièr - Douglas Hyde, president de la Republica d'Irlanda (m. 1949)
- 21 de genièr - Karl Albert Staaff, primièr ministre de Suècia (m. 1915)
- 29 de genièr - Anton Chekhov, mètge e escrivan rus (m. 1904)
- 20 de mai - Eduard Buchner, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1917)
- 21 de mai - Willem Einthoven, inventor danés, prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1927)
- 7 de julhet - Gustav Mahler, compositor austriac (m. 1911)
- 16 de julhet - Otto Jespersen, lingüista danés (m. 1843)
- 20 d'agost - Raymond Poincaré, president de França (m. 1934)
- 6 de setembre - Jane Addams, sociològa americana, Nobel-premiario en pacala laboro (m. 1935)
- 6 de novembre - Ignacy Jan Paderewski, pianista e òme politic polonés (m. 1941)
- 20 de novembre - José Figueroa Alcorta, president d'Argentina (m. 1931)
- 23 de novembre - Hjalmar Branting, primièr ministre de Suècia, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1925)
- 4 de decembre - Charles de Broqueville, primièr ministre de Belgica (m. 1940)
- 7 de decembre - Joseph Cook, primièr ministre d'Austràlia (m. 1947)
- 15 de decembre - Niels Ryberg Finsen, mètge danés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1904)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de julhet - Charles Goodyear, inventor american (m. 1800)
- 21 de setembre - Arthur Schopenhauer, filosòf alemand (n. 1788)


text:
Lista dels reis d'Espanha
Aqueste article balha la lista dels monarcas espanhòls - es a dire de las Espanhas unificadas dins la nacion contemporanèa dempuèi l'Annada Cruciala.
Los predecessors del tròn espanhòl èran :
- Reis d'Aragon e Comtes de Barcelona
- Reis de Castelha e Leon (incluses los reis d'Astúrias puèi reis de Leon e los comtes de Castelha)
- Reis de Navarra
Somari
Abans l'unificacion espanhòla[modificar | modificar la font]
Se pòt pas parlar de reialme d'Espanha que dempuèi l'annada 1492, dicha Annada cruciala. La numerotacion dels reis d'Espanha repren çaquelà en la perseguissent la dels reis de Castelha, que repreniá e perseguissiá la dels reis de Leon e Galícia, que ela meteissa repreniá e perseguissiá la dels reis d'Astúrias.
Atal, i aguèt per exemple de reis d'Astúrias nomenats Anfós I, Anfós II e Anfós III, puèi de reis de Leon e Galícia nomenats Anfós IV e Anfós V, puèi de reis de Castelha nomenats Anfós VI, Anfós VII e Anfós VIII, puèi un rei de Leon redevengut independent Anfós IX, puèi de reis de Castelha nomenats Anfós X e Anfós XI. Los reis d'Espanha modèrnes Anfós XII e Anfós XIII s'inscrivisson doncas dins una continuitat remontant a Pelagi, primièr rei d'Astúrias a la debuta del sègle VIII. (Per la continuitat d'aquestes reis abans l'unificacion espanhòla, vejatz : Lista dels sobeirans de la corona de Castelha)
Aquesta numerotacion repren doncas pas la dels autres reialmes annexats per Espanha (Aragon, Navarra, etc.) mentre qu'un pretendent carlista aja pretendut de prendre lo nom de Jacme III d'Espanha en comptant abans el Jacme Ièr e Jacme II, reis d'Aragon.
La linhada dels reis de Castelha foguèt finalament acampada a la del reialme d'Aragon pel maridatge dels Reis Catolics Isabèl I de Castelha e de Ferrand II d'Aragon (rei-consòrt de Castelha jol nom de Ferrand V). Mentre que lors reialmes demoèssen separats, lor union lor permiguèt de renhar ensemble coma se èra pas qu'un sol territòri. Ferrand conqueriguèt tanben la meitat Sud de Navarra e l'annexèt a Espanha. A sa mòrt, Isabèl daissèt lo reialme de Castelha a lor filha Joana Ièra. Ferrand exerciguèt la regéncia durant sa menoritat ; alara qu'èra rebutat per la noblesa castelhana e remplaçat pel marit de Joana, Felip de Habsborg, rei-consòrt de Castelha jol nom de Felip Ièr, Ferrand reprenguèt la regéncia aprèp la mòrt de Felip. Lo filh de Joana, l'Emperaire Carles Quint, succediguèt a sa maire sul tròn de Castelha jol nom de Carles Ièr, e tanben a son grand-paire Ferrand sus lo d'Aragon quand aqueste moriguèt en 1516 ; a partir d'aquesta data lo tròn foguèt reünificat.
Habsborg[modificar | modificar la font]
Borbons[modificar | modificar la font]
Bonaparte[modificar | modificar la font]
Borbons (primièra restauracion)[modificar | modificar la font]
Savòia[modificar | modificar la font]
Primièra Republica[modificar | modificar la font]
(1873-1875) Primièra Republica Espanhòla
Borbons (segonda restauracion)[modificar | modificar la font]
Segonda Republica[modificar | modificar la font]
(1931-1939) Segonda Republica Espanhòla
Dictatura de Franco[modificar | modificar la font]
(1939-1975) Regim de Franco (Reialme oficialament restablit en 1947)
Borbons (tresena restauracion)[modificar | modificar la font]
L'ereitièr del tròn es lo prince d'Astúrias Felipe, filh del rei actual, que deuriá renhar jol nom de Felip VI. Aprèp el poirà renhar sa filha, la princessa Leonor, a condicion qu'aja pas de fraire. Dins lo cas contrari, es l'ainat d'aquestes fraires que succediriá a Felip, exceptat se la Constitucion espanhòla èra emendada per abolir aqueste principi.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
reis d'Espanha | emperaires d'Espanha | reis de Portugal


text:
Ramon Llull
Ramon Llull (Ciutat de Mallorca, 1232/1233 - 1315/1316) siguec un considerable escrivan, filosòf, poèta e teòleg. Considerat eth prumèr gran escrivan en catalan, atau coma eth creador deth catalan literari; tanben escriuec en arab e latin. Siguec eth prumèr autor qu'utilizèc ua lengua romanica entà exprimir coneishements filosofics, scientifics e tecnics.
Llull auie ua vida alègra e damb fòrça ahèrs amorosi ara còrt deth rei Jaume I, enquia qu'auec ua sèrie de visions de Crist ara crotz que provoquèren era sua conversion.
Òbres mès importantes:
- Llibre d'amic e amat
- Llibre d'Evast e Blanquerna
- Llibre de meravelles
- Ars magna
- Ars brevis
Jos eth patrocini dera Generalitat de Catalonha e era collaboracion iniciau deth govèrn des Ilhes Balears, se creèc er Institut Ramon Llull (2002), damb er objectiu de promòir era projeccion exteriora dera lengua e era cultura catalanes.


text:
Jo qu'èi votat sus aqueth debat. A aqueth moment que hasè 55% d'acòrd dab la decision e 39% pas d'acòrd. Que cau hornir quauques % d'indecis.
Lo resultat, plan segur, n'ei pas favorable a nosautes.
Totun, que's cau mes.hidar (mesfisar) de l'enquèsta e que pensi que lo jornau "Le Monde" qu'a calculat e chicanat abans de la publicar. En efèi, las questions a las quaus e calèva responer qu'èran orientadas d'un biaish positiu, e quina que sia la responsa, qu'ei ua pròva de tolerància e d'ubertura.
L'enquèsta que demanda (haut o baish) si èm :
-d'acòrd dab la decision deu Senat per'mor que vau miélher emparar-se sus los punts comuns que sus las diferéncias
-pas d'acòrd dab la decision deu Senat per'mor que seré non pas reconéisher e tolerar l'istòria e la cultura pròpia de hèra de monde.
Jo qu'èi ditz que n'èri pas d'acòrd (plan segur), mes que poderi estar d'acòrd dab la purmèra frasa, puish qu'ei presentada com ua causa plan, ua pròva d'obertura...
Que soi segur que monde an responut qu'èran d'acòrd, mentre qui averén responut l'auta causida si la frasa èra estada diferenta.
Ne sèi pas se soi hòrt clar, mes que's cau mes.hidar de las enquèstas per'mor la question qu'ei tostemps orientada segon lo qui la hè.
Se la question èra: "que soi d'acòrd per'mor en França qu'èm francés, que parlam francés e las lengas regionau que son deu passat, ne n'avem pas besonh e que vau miélher parlar anglés."
Be soi segur que seré estat aute lo resultat.


text:
Addis Abeba
Addis Abeba (en amharic: አዲስ አበባ, Āddīs Ābebā "flor novèla"; en oromo: Finfinne), es la capitala d'Etiopia e de l'Union Africana. Addis Abeba ten a l'encòp l'estatut de ciutat e lo d'un estat. La ciutat albèrga mai de 80 nacionalitats e 80 lengas, e de comunautats crestiana, musulmana, e jusieva. La ciutat es localizada a 9,03° Nòrd e 38,74° Èst. Son punt pus bas, a l'entorn de l'Aeropòrt Internacional Bole, es a 2326 m en dessús del nivèl de la mar dins la periferia sud, mas la vila atenh mai de 3000 m dins las Montanhas Entoto al nòrd.
Lo site foguèt causit per l'emperairitz Taytu Betul e la ciutat foguèt fondada en 1886 per son marit, l'emperaire Menelik II, e ten ara una populacion d'aperaquí quatre milions, e un taus de creissença annala de uèit del cent.
La ciutat s'espandís al pè del Mont Entoto, e albèrga l'Universitat d'Addis Ababa ancianament coneguda coma Universitat Haile Selassie I, del nom de l'ancian emperaire d'Etiopia.


text:
Velociraptor
Velociraptor (lat. "Lairon veloz"), es un genre de dinosaures teropòde dromeosaurids que visquèron pendent lo Campanian, cap a de fins del periòde cretacèu, fa unes 70 a 65 milions d'ans. S'i a plan sonque una espècia reconeguda, V. mongoliensis, D'autras son estats nomenadas en lo passat. S'es trobat de fossils d'aquesta espècia en Asia Centrala, en Mongolia e China.
A diferéncia d'unes autres dromeosaurids lo Velociraptor possedissiá un cran bas e alongat, e un hocico chato, dirigit cap amont. Possedissiá d'anedas traseras de granda longor, çò qu'exprimís (coma tanben son nom) sa granda velocitat.


text:
Ovis aries
Lo moton, que tanben se sona plan sovent la feda (var. fea) (en latin scientific Ovis aries) es una espècia de mamifèr romiaire domestic de la familha dels ovids.
- Lo mot feda (var. fea) pòt designar l'espècia en general (se pòt nomenar aital lo mascle e la femèla, sens far de distincion de sèxe) o ben la femèla en particular.
- La femèla se pòt sonar tanben una oelha o una aulha.
- Al mascle li dison l'aret o lo marran o lo marre.
- Al moton jove li dison l'anhèl (var. anhèu, anhèth).
- Al moton de dos ans li dison un doblenc.
- Un besòc es un moton jove.
- Una gòda o una toriga es una feda vielha.
Origina[modificar | modificar la font]
La feda foguèt domesticada en Orient Mejan, en Mesopotamia, que vèrs 10 000 abC i viviá son predecessor salvatge. L'importància de la lana e del lach de feda, faguèt s'espandir la profession de pastre de motons a l'Occident tot.
Mitologia e religions[modificar | modificar la font]
Dins la majoritat de las civilizacions anticas aqueste animal a pres una granda fòrça simbolica. Encara que los simbòls que li son associats diferisson segon la mitologia, existís, malgrat tot aquò, de similituds coma l'encarnacion de la fòrça de la natura. Pòt semblar estonant qu'un erbivòr de talha pichona aja una importáncia tan granda, mas benlèu es justament lo fòrt contrast qu'existís entre aqueste animal normalament placid e de vegadas capable de se lançar amb una violéncia extrèma, que fascinava tant los òmes. Sas banas, en forma d'espirala, son egalament un element simbolic fòrça important que se trapa subre los cascos, las armas (per desfonsar las pòrtas), a la proa de mantun vaissèl e dins l'arquitectura. Dins la Torà o Ancian Testament, l'aret es citat coma d'animal sacrificial. Es associat al sacrifici que faguèt Abraam.
Dins la mitologia cèlta, l'aret simboliza la fòrça de la natura en mai de la fertilitat e dins la grèga es egalament un simbòl important que son mite de l'aus d'aur es un dels aspèctes nombroses.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo
sufragi universal consistís a dotar del drech de vòte tota la populacion adulta d'un Estat, sens considerar la raça, sèxe, cresenças o condicion sociala.
La basa del sufragi universal se faguèt a partir d'una evolucion de la
democracia. Après la Revolucion Francesa lo poder politic començava de passar dins las mans de cambras dels representants, e venguèt alara necessari de regular lo sistèma d'eleccion. E comencèron amb lo sufragi censatari, ont votavan solament los òmes que satisfasián de condicions d'instruccion, revenguts e classa sociala; se passèt ulteriorament pel sufragi masculin (segonda mitat del sègle XIX), ont podián votar totes los òmes que sabián legir e escriure. Fins arribar al sufragi femenin (començament del sègle XX), comprés los analfabets e personas de totas las raças (segonda mitat del sègle XX).
Malgrat que siá considerat coma una basa de la democracia e una causa essenciala de tot sistèma politic modèrne, lo sufragi universal foguèt pas aplicat dins qualques politicas, per qualques gropes de pression o regims politics.
Fòrça sistèmas, autoproclamats "universals" excluson constitucionalament e legalament d'electors potencials. Atal, los ciutadans condemnats e
malauts mentals son excluses de la populacion qu'a lo drech de vòte, mas aquò se pòt pas considerar coma sufragi censatari.
Dins lo passat, fòrça societats negavan lo
drech de vòte sus la basa de las diferéncias de raça o etnia. Per exemple, pendent l' apartheid en Africa del Sud, s'enebissiá lo drech de vote a las raças qu'èran pas blancas. Atal abans lo periòde dels drets civils als Estats Units d'America quitament se los afroamericans tecnicament avián lo drech de vòte se negava lor exercici per intimidacions o d'autres mejans. Lo Ku Klux Klan, format aprèp la Guèrra Civila dels Estats Units, foguèt una de las organizacions que promoguèt aquela mission.
I aguèt de periòdes ont los militars foguèron excluses del drech de vòte. Aquela privacion del drech de vòte impausada dins qualques païses (per exemple, en
França pendent la III a Republica) a de motius complèxes. D'un costat, foguèt per empachar la pression dels oficials suls soldats, que poirián perturbar lo vòte (çò que seriá pogut arribar pendent lo Consolat o lo II nd Empèri en França e subretot dins qualques republicas sud-americanas actualas). D'un autre costat, èra d'evitar la intrusion de la politica en l'armada, perque poiriá endamatjar la disciplina militara.
Lo sufragi universal se pòt efectuar d'un
biais dirècte quand lo còrs electoral designa dirèctament son o sos representants, o d'un biais indirècte quand lo còrs electoral designa un collègi restrench de personas elegidas (« grands electors »), que a lor torn designa lo o los representants. Lo president dels Estats Units d'America o los senators franceses son designats al sufragi universal indirècte.
Se pòt causir lo biais de triar amb
.
Sufragi universal per país
Anada
País
Nòtas
1889
Franceville, (
Port Vila) Sufragi universal sens distincion de sèxe o de raça; pasmens, sols los blancs podián èsser elegits. Aprèp 1906 passèt jols las règlas de
França e Reialme Unit e ara partida de Vanuatu.
1893
Nòva Zelanda Amb l'inclusion de las femnas venguèt la primièra majora nacion a adoptar lo sufragi universal; pasmens, las femnas èran pas elegiblas al Parlament abans 1919. Sufragi universal pels òmes
Māori de 21 en 1867; espandit al mascles Europèus en 1879. [1]
1906
Finlàndia Essent alara una entitat autonòma dins l'
Empèri Rus, inclusent las femnas, èra la primièra nacion a las autorizar a èsser candidatas, e la primièra nacion en Euròpa a adoptar lo sufragi universal. En 1907 foguèron elegidas las primièras femnas al Parlament finés. Finlàndia venguèt independenta amb lo meteis sufragi universal en 1917.
1913
Norvègia Sufragi masculin en 1898, femnas inclusidas en 1913, primièra
nacion independenta qu'autorizèt las candidatas.
1915
Danemarc Primièr drech de vòte a tot lo monde en 1849, mas las règlas cambièron sovent e foguèt amb lo cambi de constitucion en 1915 que totes los òmes e femnas aguèron d'influéncia sus las cambras.
1917
Estònia
1918
Canadà Totas las femnas desbarcadas obtenguèron lo drech de vòte a causa de lor accion dins la guèrra. E solament en 1920 una
franquesa federala unifòrma permetèt a totes los òmes e femnas qu'èran pas desbarcadas a obtenir lo drech de vòte; La darrièra provincia a adoptar lo sufragi universal foguèt [2] Quebèc 1940; Los Indians obtenguèron lo drech de vòte en 1960.
1918
Reialme Unit Totes los mascles de 21 ans e femnas de 30 ans, amb qualques restriccions concernissent la proprietat.
1918
Union Sovietica Restriccion d'òrdre politic amb la constitucion de 1936.
1918
Àustria
1918
Checoslovaquia
Republica Chèca
Eslovaquia
1918
Polonha Sufragi universal pels òmes e femnas de 21 ans e mai.
1918
Alemanha Pendent la
Republica de Weimar. Revocat pendent lo periòde 1935-1945 ( Leis de Nuremberg. Restricccions aplicada suls territòris ocupats pels Nazis .
1918
Ongria
1919
Armenia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919
Azerbaitjan venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919
Georgia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1921
1919
Luxemborg
1920
Canadà En 1920 Canadà adoptèt realament lo sufragi universal pels ambedós sèxes.
1921
Suècia Sufragi masculin en 1911 de 25 and above. Sufragi universal en 1921.
1922
Lituània
1922
Irlanda Lo país cambièt las leis britanicas per balhar a las femnas l'egalitat amb los òmes en 1921.
1925
Newfoundland (
Tèrranòva e Labrador) Jonguèt Canadà en 1949.
1928
Reialme Unit
1931
Sri Lanka
1932
Brasil Lo sistèma de 1891 exclusiá femnas, sens lar, capelans, militars e illiterats.
1933
Espanha Sufragi masculin de 1869 a 1923 e dins la
Segonda Republica Espanhòla. Lo 19 de novembre de 1933 las femnas obtenguèron lo drech. Revocat pendent Franco (1939–1975) e restablit en 1977.
1933
Turquia
1935
Birmania Darrièras eleccions liuras 1990.
[3]
1943
Liban Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas dempuèi l'independéncia de Liban
1944
França Sufragi universal inclusent femnas foguèt introdusit
1944
Jamaica Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas
1945
Bulgaria Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas servissent dins l'Armada.
1945
Japon Sufragi universal inclusent las femnas foguèt introdusit
1947
Taiwan Sufragi universal jos la
Constitucion de la Republica de China
1948
Nacions Unidas Promocion del "sufragi universal e egal" dins la
Declaracion Universala dels Dreches Umans [Article 21(3)]
1948
Israèl Sufragi universal dempuèi la fondacion de l'Estat d'Israèl.
1948
Corèa del Sud
1948
Belgica
1950
Índia
1951
Argentina Sufragi masculin en 1912; sufragi femenin en 1947.
1951
Ghana
1952
Bolívia Primièras eleccions en 1956; Lo sufragi femenin coïncidís amb l'aboliment de l'obligacion de saber legir.
1952
Grècia Sufragi masculin en 1864, amb vòte secret; drech de vòte femenin per las eleccions localas en 1930 e parlamentàrias en 1952.
1955
Indonesia
1955
Malàisia
1956
Colómbia
1956
Paquistan
1963
Austràlia Sufragi femenin en 1894, mas pas universal, un primièr
Estat permet a las femnas d'èsser candidatas al Parlament, los autres entre 1899 e 1908. Los Indigènas Australians èran autorizat a votar dempuèi 1902 mas amb de restriccions, levadas completament en1963.
1963
Iran Reformas jol Shah
1964
Afganistan
1965
Estats Units Lo 19
n emendament espandiguèt a las femnas lo drech de vòte en 1920, e pels American d'Africa amb lo 15 n emendament en 1870. Pasmens fòrça Estats del Sud impausavan de condicions per èsser afranquits als paures e negres coma taxas per votar, tèstes de lectura e exigéncias burocratica. Lo Civil Rights Act de 1964 faguèt executar lo 15 n emendament, e aquel meteis an lo 24 n emendament n'acaba amb la taxa per votar; lo passatge cap al sufragi universal se faguèt amb lo Voting Rights Act de 1965 del Congrès.
1965
Austràlia Sufragi pels Aborigèns.
1971
Soïssa Sufragi femenin al nivèl federal; pels cantons, acabat en 1990.
1976
Portugal
1979
Union Europèa
1980
Zimbabwe Sufragi universal en 1978 Internal Settlement between Ian Smith and Abel Muzorewa. 1979 règlas especiala pels blancs. 1987 pas mai de consideracion de raça Universal.
1984
Liechtenstein
1990
Samoa
1994
Sud-Africa 1930: Sufragi per las femnas blancas. Del temps de l'
Apartheid (1948–1994), los Negres e Mestisses avián pas lo drech de vòte.
1996
Taiwan
2002
Bahrayn Sufragi mascle en 1973, alara que lo Parlament foguèt suspendut e dissolgut en 1975 per prèp de 30 ans.
2003
Oman
2005
Kowait Sufragi universal adulte dempuèi 1962, levat aqueles que servisson dins las fòrças armadas, ciutadans naturalizats de mai de 30 ans. En 2005, sufragi femenin un burèls de vòte separats
2006–2010
Emirats Arabis Units Limitat, foguèt espandit en 2010.
[4]
2008
Botan
2013 (previst)
Qatar Per las eleccions municipalas eleccions dempuèi 1999 e previst per las eleccions parlamentàrias en 2013
2017 (previst)
[5]
Hong Kong
↑ ( fr) History of the Vote : Māori and the Vote
↑ (Dyck, Rand. (2004). Canadian Politics: Critical Approaches Fifth Edition. Thomson & Nelson. Toronto, Canada en)
↑ ( en) BBC NEWS
↑ http://www.ipu.org/parline-e/reports/2333_E.htm
↑ http://www.abc.net.au/news/stories/2007/12/29/2128770.htm?site=news


text:
Resolucion 1973 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas
La Resolucion 1973 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas, subre la situacion en Libia, es una mesura adoptada lo 17 de març de 2011. La resolucion del Conselh de Seguretat foguèt prepausada per França, Liban e lo Reialme Unit.[1] Dètz membres del Conselh de Seguretat votèron en favor (Bòsnia e Ercegovina, Colómbia, Gabon, Liban, Nigèria, Portugal, Sud-Africa e los membres permanents França, lo Reialme Unit e los Estats Units). Cinc membres ( Brasil, Alemanha e Índia, e los membres permanents Russia e la China) s'abstenguèron, e cap s'i opausèt pas. La resolucion ordena un alt al fuòc immediat e autoriza la comunitat internacionala a establir una zona d'exclusion aeriana subre Libia e a far usatge de totes los mejans necessaris levat de l'ocupacion estrangièra per protegir los civils.


text:
Enkheduanna
Filha del rei Sargon d'Akkad, gràcias a sa condicion de princesa, Enkheduanna (Babilònia, c. la fin del sègle XXIV aC) se poguèt consagrar a l'Astronomia coma granda sacerdotessa de Nanna, la divessa-Luna sumeriana, una de las divinitats màgers del panteon mesopotamian, en dirigissent l'extensa ret de temples que servissián tanben d'observatòris d'astronomia a Ur. Es la poetessa pus anciana que son nom e mai sas òbras nos sián arribats.
La mai celèbra de sas òbras es un imne dedicat a Inanna (de còps que i a nomenat Exaltacion d'Inanna), e cinc autres poèmas li son egalament atribuits. Lors tèmas son religioses: imnes al dieu Nanna e a son temple d'Ur, mas tanben a la divessa Inanna, protectritz de la dinastia d'Akkad.
D'autras filhas dels reis que dominèron puèi Mesopotamia ocupèron aquela foncion de granda sacerdotessa (dempuèi Enmenanna, filha de Naram-Sin d'Akkad, fins a la filha de Nabonid, rei de Babilònia al sègle VII aC).


text:
-640
Aquesta pagina concernís l'an -640 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Data tradicionala dau començament dau rèine d'Ancus Marcius coma rèi — legendari — de Roma.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Kush[modificar | modificar la font]
Mòrt dau faraon Atlanarsa (653-640 av. JC). Foguèt enterrat dins la piramida n°20 de Nuri dins lo relarg de Napata. Senkamanisken (640-620 av. JC), qu'èra probablament son fiu, li succediguèt.


text:
Palais de Potala
Lo palais de Potala se tròba a Lhasa, la capitala de l’actuala Region Autonòma de Tibet, en Republica Populara de China. Foguèt la residéncia dels dalai-lama fins que lo darrièr s'exilièt en Índia en 1959. Es vengut ara un musèu e es estat declarat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. Lo Potala es, sens dobte, lo bastiment pus grand e espectaclós de Tibet. En mai de la residéncia del dalai-lama, èra tanben lo luòc dels grands actes oficials de l'estat e lo sèti del govèrn tibetan. Aviá tanben fòrça importància religiosa e es encara un centre de devocion importanta ; los pelegrins s'i gandisson dempuèi totes los cantons de Tibet. Aviá tanben de foncions monasticas (al Namgyal Tratsang) e d'ensenhament. Lo Potala es un dels rars centres religioses de Tibet que patiguèron pas de destruccions importantas pendent la Revolucion Culturala, e a causa d'aquel fach lo sieu estat de conservacion es envejable. L'imatge mai venerat del Potala es lo de Avalokitesvara, que se garda al Phakpa Lhakhang. Lo nom de Potala fa referéncia al luòc de residéncia celestiala del bodhisattva Avalokitesvara, conegut dins los ancians escrits bodistas coma Riwo Potala. Cal notar que se considèra los dalai-lamas coma una emanacion d’Avalokitesvara, en mai de seguidors de Songtsan Gampo sul terren politic.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans lo bastiment del palais de Potala, los dalai-lamas avián la siá residéncia al monastèri de Drapung, fòrça prèp de Lhasa. L'institucion dels dalai-lamas èra nascuda en 1578, amb l'III dalai-lama; los anteriors foguèron designats mai endavant, pòstumament. Lo Ganden Potrang de Drapung arribèt tanben a èsser la sedença del govèrn tibetan. A l'epòca del Grand Cinquen (lo Ven dalai-lama, Ngawang Lobsang Guiamtso, 1617-82) se decidiguèt de donar mai d'amplor a la sedença del govèrn e per aiçò s'inspirèt dels governants anteriors, qu'exercissián lo poder dempuèi un dzong, o fortalesa. Lo luòc ont se levèt lo nòu palais s'escuelhèt entre doas opcions: lo Dzong de Gongkar, prèp a l'aiguabarreig del Kyi Chhu e lo Tsangpo, e Lhasa, que gaudissiá de l'avantatgi de se trobar en un luòc prèp de Drapung (e tanben de Ganden e Sera), de la proximitat del Jokhang e d'èsser la sedença del govèrn a l'epòca de Songtsan Gampo. S'escuelhèt lo tuc de Marpo Ri, a Lhasa, ont Songtsan Gampo aviá establit un palais e qu'a l'epòca del Grand Cinquen, èra considerat coma lo luòc ont abitava e se venerava Avalokitesvara. D'aquela bastissa se gardan encara qualques rèstas al dedins del Palais Roge. Òm desconeis coma èra, mas deviá aver una granda envergadura donat que de referéncias afirman qu'aviá “999 membres”. L'estructura constructiva del palais del Potala es fòrça complèxa. A causa de la siá situacion (ennaut d'una montanha) la disposicion de las dependéncias se desvolopa en divèrses nivèls, que, apondut a las divèrsas etapas constructivas fa que l'ensems siá de mal interpretar: de nautors diferentas, de còsses sobrepausats e encastrats los uns amb los autres. Basicament se dividís lo palais en doas parts principalas: lo Potrang Karpo (Palais Blanc) e lo Potrang Marpo (Palais Roge). Un Potrang Karpo (Palais Blanc) se trobava fins alavetz a Chusul. Lo Grand Cinquen decidiguèt de levar lo nòu palais a Marpo Ri en 1645. Lo sieu bastiment se faguèt en un temps relativament cort: tres ans. En 1648 èra ja acabat e en 1649 s'i transportèt la cort dempuèi lo Ganden Potrang, dempuèi venguèt alavetz residéncia del dalai-lama. Aquela etapa constructiva se basèt en apondre de nòus bastiments a l'entorn de la bastissa iniciala de l'epòca de Songtsan Gampo, del sègle VII. Aquel palais s'utilizava per las activitats de govèrn, se prenián aicí las decisions de caire politic e las administrativas del govèrn.
Çò Potrang Marpo (Palais Roge) se levèt mai endavant, malgrat que i a de versions diferentas per çò qu'es de las datas. Òm situa lo començament del bastiment d'aquel sector en l'an 1682, lo meteis en que lo Grand Cinquen èra mòrt e lo govèrn del país passèt a de mans del regent, que mantenguèt secrèta la desaparicion del dalai-lama pendent tretze ans. Fòrça possiblament en aquela fasa de l'òbra se desroquèt qualque part del Palais Blanc. Lo bastiment se seriá acabat en 1693. Possiblament lo Ven dalai-lama dispausèt levar aquela bastissa per poder albergar lo sieu cavòt-estupa, lo luòc de la siá sepultura foguèt alestit en 1694, quand lo regent, Sanguià Gampo, anoncièt als tibetans la mòrt del cap religiós e politic del país. Aquel sector aviá un caractèr eminentament religiós, servissiá d’scenari de las grandas ceremònias religiosas. Las meteissas dimensions del Potala, 130 000 m2, amb una longa seria de capèlas e abitacions, fòrça d'elas amb desena d'imatges, fa qu'òm ne compte mai de 200 000, de totas mesuras e epòcas. A aiçò cal apondre las pinturas muralas, los estupas, thangkes, de teissuts ornamentals, vestuari, armament, d'objèctes de culte, ceramica... Fa d'aquel luòc un dels pus importants tant del punt de vista cultural coma artistic, que se pòscan veire. Dins lo palais repausan las rèstas de uèch dalai-lamas. Excepcionalament lo luòc foguèt respectat a l'epòca de la Revolucion Culturala chinesa, quand fòrça autres centres de culte tibetans desapareguèron, foguèron espoliats o patiguèron de destruccions mai o mens sistematicas. Lo XIIIen dalai-lama menèt a tèrme, en 1922, d'importantas òbras de restauracion de l'ensems monumental, dempuèi cambiar de vièlhas colomnas e de bigas fins a agrandir de capèlas e de salas del palais.
Las bastissas[modificar | modificar la font]
Zhöl[modificar | modificar la font]
Jol palais, en un luòc fòrça mai plan, se tròba lo Zhöl, un luòc d'abitacions, defòra de l'encencha del palais mas defendut per una muralha rectangulara del sègle XIII, aquel mur s'estend per orient, miègjorn e ponent, al nòrd es barrat per la montanha de Marpo Ri e lo meteis palais del Potala. En mai de la zona residenciala, se trobavan aicí qualques organismes oficials, jutjat, impremta, preson... Dempuèi lo Zhöl una seria de rampas e escalinates condusisson a las divèrsas parts del palais.
Potrang Karpo (Palais Blanc)[modificar | modificar la font]
Dempuèi las rampas d’accès e après passar per un vestibul e divèrses corredors òm atenh lo Deyang Shar, un ample pati dominat per l'impausanta bastissa del Palais Blanc, ont se desvolopavan las ceremònias e de fèstas a l'aire liure. Del costat opausat a aquel se tròba una escòla, bastida pel VIIen dalai-lama, a la primièra mitat del sègle XVIII. Al Palais Blanc s'i accedís per una escalinata de pèira que dona pas a un escalièr de fusta, fòrça drecha e dividida en tres sectors, lo central destinat a èsser utilizat unicament pel dalai-lama, e los laterals utilizats per la dintrada e sortida, segon lo sens de las agulhas d’un relòtge e en seguint las circumvallacions dels devòts. La part pus nauta de la bastissa se destinèt a la residéncia dels dalai-lamas. I a aicí una seguida de cambras, una sala a la recepcion dels visitaires, la capèla particulara (Gompo Khang), la cambra utilizada pel XIVen dalai-lama fins a 1959, quand s'exilièt. Se tròban tanben las cambras de l'epòca del Grand Cinquen, que foguèron utilizadas per los sieus successors, fins al darrièr dalai-lama, que n'una de nòva. Òm considèra qu'una de las cambras foguèt pintada pel XIIIen dalai-lama. Lo Palais Blanc es centrat pel Tsomchen Shar, la sala d'assembladas orientalas. Aquel luòc foguèt lo scenari de las pus importantas ceremònias de l’estada tibetan. Foguèron aicí coronats los dalai-lamas. La decoracion murala es de l'epòca del Grand Cinquen. Es la sala mai granda d’aquel sector, la fusta de las estructuras es decorada amb fòrça suenh, amb de relèus e de pinturas de colors vivas.
Potrang Marpo (Palais Roge)[modificar | modificar la font]
Aquela edificacion se lèva a ponent del Palais Blanc, la siá façada escura s’elèva sus la vila de Lhasa, donadora a l'ensems del palais lo sieu aspècte caracteristic. Se tracta d’una seria laberintica de cambras, de capèlas e d'autras abitacions religadas per de corredors e escalièrs dreches e estreches. A la quatrena planta se tròba lo Jamkhang ont se venèra un grand imatge de Jampa (Maitreya) encargada pel VIII dalai-lama. En una autra capèla, de l'epòca del VII dalai-lama, se tròban tres mandalas tridimensionals de granda valor, datan del 1749, 1750 e 1751, foguèron encargats pel VII dalai-lama. Mas benlèu lo luòc pus venerat del Palais Roge, e del tot lo Potala, siatz la Phakpa Lhakhang que tradicionalament òm considèra que data de l'epòca de Songtsan Gampo, del sègle VII. Se gardan aicí qualques imatges plan ancians e d’autres que s’i anèron apondent amb lo cors del temps. La pèça principala d’aquel luòc e de tot lo Potala es un pichon imatge de sandal que representa Avalokitesvara, de l'epòca de Songtsan Gampo. Se gardan curiosament unas emprentas dels pès de Tsongkhapa, Guru Rimpotxe e Nagarjuna. Aquela capèla es a la quatrena estança del palais e jos sieu se tròba la Chogyal Drubphuk que se considèra tradicionalament la cauna ont meditèt Songtsan Gampo. Aquel luòc a una longa seria d'imatges de divèrsas personalitats, entre deïtats e personatges de la reialesa. Son particularament interessants los de Songtsan Gampo e las siás esposas, dels pus arcaïcs de l'art tibetan e que poirián se situar entre los sègles VIII e IX. Aicí encara se garda un estupa ancian, del sègle VII, fòrça simple e pintat de blanc, coma tantes d'autras que se tròban arreu del país. I a tanben de pinturas murals de la meteissa epòca, dins bon estat de conservacion, se prenèm en compte la siá edat.
A la capèla de Kalachacra se garda un fabulós mandala tridimensional de mai de 6 m de diamètre, de còder daurat. Conten de centenats de figuras distribuidas en divèrses nivèls d’auçada. Es una òbra del sègle XV. A la planta bassa se situa la sala granda d'assembladas occidentalas nomenadas Tsomchen Nub. Es consacrada al Grand Cinquen, decorada amb d'òbras de naut nivèl e pinturas murals del sègle XVII que cobrisson una superfícia de 280 m2. La superfícia d'aquela sala es de 725 m2, la pus granda de tot lo Potala. Conten valuosos thangkes e lo tròn del VIN dalai-lama. En environant aquela sala se tròban divèrsas capèlas: la Lamrin Lhakhang consacrada a la practica del lamrin centrada per un imatge massís de Tsongkhapa, d’argent daurat. La capèla Rogdzin Lhakhang amb un imatge de Guru Rimpotxe, entre fòrça autras. La Trungrab Lhakhang a dos imatges força particulars: lo primièr es del Buddha Shakyamuni e lo segond del Grand Cinquen; la particularitat es que los dos personatges se tròban seguts al meteis tròn e en gaudint de la meteissa categoria, causa pauc frequenta. Una causa los distinguís: lo primièr imatge es d'aur massís e lo segond d'argent massís e daurat. Son del sègle XVII.
Al Palais Roge s'i es enterrat divèrs dalai-lamas:
- Lo primièr cavòt e, benlèu, mai important es lo del fondator, lo Ven dalai-lama (Ngawang Lobsang Guiamtso, 1617-82), es un estupa de fusta de sàndal e, amb 12,60 m d’auçada, es la pus granda de totas. La part superiora arriba dins lo tet del palais. Es recobèrt per una estructura d'aur, qu'òm ditz que pesa 3,7 tonas, en mai de de pèiras preciosas.
- L’estupa (o chorten) del VIIen dalai-lama (Kalsang Guiamtso, 1708–1757), de 9,36 m d’auçada, d'aur e pèiras preciosas. Al bòrd de la Phakpa Lhakhang.
- Lo cavòt-estupa del VIIIen dalai-lama (Jampal Guiamtso, 1758–1804), de 1805, tanben al bòrd de la Phakpa Lhakhang. A 9,4 m de nautor.
- Lo cavòt del SORTÍS dalai-lama (Lungtik Guiamtso, 1806–1815), que repausa tanben en un estupa d’aur de 7 m de nautor. * Lo Xen dalai-lama (Tsultrim Guiamtso, 1816–1837) a un cavòt simple, a causa de la corta durada del sieu govèrn. De 7 m de nautor.
- Lo cavòt de l'XIen dalai-lama (Khadrub Guiamtso, 1838–1856) es conegut coma Serdhung Phendhe Wobar. D'una nautor de 6,9 m.
- Lo XIIen dalai-lama (Trhinla Guiamtso, 1857–1875) dispausa tanben d'un simple cavòt, coma lo del Xen, e pel meteis motiu. A 7,25 m de nautor.
- Lo XIIIen dalai-lama (Thubtan Guiamtso, 1879–1933) repausa enterrat amb de sal en un chorten de 13 m de nautor, acompanhat d'un mandala tridimensional recobèrt amb de pèrlas.
Namgyal Tratsang[modificar | modificar la font]
A l'extrèm occidental de l'ensems se tròba lo monastèri de Namgyal Tratsang, fondat inicialament a Dreung e transportat aicí pel Ven dalai-lama.


text:
Alberto Ginastera
Alberto Ginastera (Buenos Aires, lo 11 d'abriu de 1916 – Genèva, lo 25 de junh de 1983). que ho un compositor argentin de musica academica, considerat com un deus màgers compositors latinoamericans deu sègle XX.
Après aver arrecevuda la soa educacion musicau en Argentina, qu'estudiè aus Estats Units dab lo compositor Aaron Copland dens las annadas 40. Tornat en Argentina, que fondè la Liga Argentina de Compositores e la Facultat de Musica de l'Universitat Catolica Argentina qui ne ho lo son purmèr decan. En 1968 que tornè aus Estats Units abans de s'installar en 1970 en Euròpa.


text:
Néris-les-Bains
Nerís (oficialament en francés Néris-les-Bains) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A 8 quilomètres al sud-es de Montluçon, la municipalitat se situa sus la départementale 2144, #que connècta Clermont-Ferrand a Borges per Montluçon e #que repren lo traçat de l'anciana via romaine.
A 352 mètres d'altitud, la vila se situa suls primièrs contreforts del Massís central e mai particularament del scenari dels Combrailles (o Combraille).
À 8 kilomètres au sud-est de Montluçon, la commune se situe sur la départementale 2144, qui relie Clermont-Ferrand à Bourges par Montluçon et qui reprend le tracé de l'ancienne voie romaine.
À 352 mètres d'altitude, la ville se situe sur les premiers contreforts du Massif central et plus particulièrement du plateau des Combrailles (ou Combraille).


text:
Theobroma cacao
Lo cacau (en latin : Theobroma cacao) es un arbre de la familha Sterculiaceae originari d'America tropicala. Se nomena tanben cacau las granas grassas secas e parcialament fermentadas de l'arbre, utilizadas per la fabricacion del chocolat.
Theobroma, en grèc, significa "beguda dels dieus"; cacau ven del nahuatl cacahualt, çò que concòrda amb una legenda aztèca que considerava la grana del cacau d’origina divina.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Lo cacau es una espècia tropicala diploïda originària d'America del Sud. Ven naturalament dins lo bacin d'Orinoco e d'Amazonas a febla altitud al pè de la Cordilhièra dels Andes (entre 200 e 400 m).
Es un arbre que mesura de 3 à 10 m de naut, cauliflori de fuèlhas sempre verdas. Florís a 3 ans e dona de flors, fruts e fuèlhas tot l'an. Atenh son plen rendement entre 7 e 10 ans e viu fins a 100 ans. Sas flors fan aperaquí 1 cm e sonque 1% d'entre elas donan de fruts. L'arbre pòt produire annalament fins a 20 000 flors de color ròsas e blancas.


text:
Krzysztof Kieślowski
Krzysztof Kieślowski (Varsòvia; 27 de junh de 1941 - 13 de març de 1996) foguèt un director de cinèma e scenarista polonés conegut internacionalament per las òbras Trzy kolory ("Tres Colors"), Podwójne życie Weroniki e Dekalog ("Decàleg").
Biografia[modificar | modificar la font]
Krzysztof Kieślowski nasquèt a Varsòvia e passèt la siá mainadesa dins divèrsas vilas pichonas. Las contunhas mudanças èran motivadas per lo sieu paire, un umil mecanic que patissiá de tuberculòsi e qu'èra constantament a la recèrca de nòus e de melhors tractaments. A l'edat de 16 ans Kieślowski dintrèt dins una escòla de formacion de pompièrs la que malgrat tot abandonèt solament tres meses après. Desorientat e sens cap de objectiu concrèt, lo 1957 se metèt a estudiar teatre dins una escòla qu'aperteniá a un parent de la familha. Mai tard decidiguèt venir director de teatre. Malgrat tot, alavetz pas existissiá encara cap de formacion especiala per directors, que causa se decidiguèt per el a estudiar cinèma.
Un còp finalizat la formacion teatrala e èsser passat brèvament per un teatre ont exercissiá de modista, Kieślowski ensaja per fin se matricular a l'escòla nacionala de cinèma de Łódź, una escòla qu'aviá aculhit tanben e format a reputats directors del cinèma polonés coma Andrzej Wajda o Roman Polanski. Kieślowski Foguèt malgrat tot dos còps refusats. Per tal d'evitar lo servici militar comencèt unes brèus estudis d'art e se sometèt a una dràstica dièta amb l'esperança d'èsser refusat per l'armada per motius de salut. L'estrategia li foncionèt e, après èsser-se'n sortit amb la siá, ensagèt pel tresen còp dintrar a la escòla de Łódź. E aquel còp òc que trionfèt.
Passèt a l'escòla un total de quatre ans, entre lo 1964 e lo 1968, una epòca que lo govèrn foguèt generosament permissiu per çò qu'es de la libertat artistica de l'escòla. Kieślowski Perdèt lèu l'interès pel teatre e se decantèt cap al rodatge de documentaris. De mai, lo darrièr an de los sieus estudis, Kieślowski contractèt matrimòni amb la que seriá l'esposa de tota la siá vida, Maria (Marysia) Cautillo. Lo matrimòni aguèt una filha, nomenada Marta, nascuda lo 8 de genièr de 1972.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Documentaris
- 1966 – Urząd
- 1968 – Zdjęcie.
- 1969 – Z miasta Łodzi
- 1970 – Byłem żołnierzem.
- 1970 – Fabryka
- 1971 – Przed rajdem.
- 1972 – Refren'
- 1972 – Robotnicy '71: nic o nas bez nas.
- 1972 – Między Wrocławiem a Zieloną Górą
- 1972 – Podstawy BHP w kopalni miedzi.
- 1973 – Murarz
- 1974 – Prześwietlenie.
- 1974 – Pierwsza miłość
- 1975 – Życiorys.
- 1976 – Klaps
- 1976 – Szpital.
- 1977 – Z punktu widzenia nocnego portiera
- 1977 – Nie wiem.
- 1978 – Siedem kobiet w różnym wieku
- 1980 – Dworzec.
- 1980 – Gadające głowy
- 1988 – Siedem dni w tygodniu.
- Òbras televisivas:
- 1972 – Szach królowi
- 1976 – Dwoje na huśtawce.
- 1979 – Kartoteka
- Pellículas:
- 1966 – Tramwaj
- 1967 – Koncert życzeń.
- 1973 – Przejście podziemne
- 1975 – Personel.
- 1976 – Blizna
- 1976 – Spokój.
- 1979 – Amator
- 1981 – Krótki dzień pracy.
- 1981 – Przypadek
- 1984 – Bez końca.
- 1987 – Krótki film o zabijaniu (Un brèu film sobre l'assassinat)
- 1988 – Krótki film o miłości (Un brèu film sobre l'amor).
- 1988 – Dekalog
- 1991 – Podwójne życie Weroniki (La doble vida de Verònica).
- Triologia dels tres colors:
- 1993 – Trzy kolory. Niebieski (Tres colors: Blau)
- 1993 – Trzy kolory. Biały (Tres colors: Blanc).
- 1994 – Trzy kolory. Czerwony (Tres colors: Roge)


text:
Cloroplast
Lo cloroplast qu'ei un organet de la cellula vegetau on e's realiza la fotosintèsi mercés a la lutz e aus pigments clorofilians. A travers de la fotosintèsi, lo cloroplast que produseish moleculas d'ATP qui serveishen de hont d'energia qui neureishen las reaccions bioquimicas de la cellula.
Un cloroplast que possedeish ua membrana dobla (com las mitocondrias) e donc un espaci enter ambz. Lo mitan liquid contiengut dens la membrana iterna que s'apera l'estròma).
Dehens l'estròma que's pòt trobar ua petita molecula d'ADN aperada justament ADN cloroplastic. Aqueth ADN que pòt estar arrevirat en proteïnas utilizadas peu cloroplast. Per aquesta rason, l'estròma que contien ribosòmas (los sosorganets qui realizan la sintèsi de las proteïnas). L'autonomia genetica deu cloroplast qu'ei petita, totun, e la màger part de las soas proteïnas que son codadas per l'ADN deu nuclèu.


text:
962
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 962 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara de Nicèfor Focas còntra l'Emirat d'Alèp que menava totjorn d'incursions regularas còntra lo territòri imperiau. Permetèt de conquistar Cilícia, que foguèt annexada, e Alèp que foguèt pilhada, compres lo palais de l'emir. Lo butin i foguèt immens. D'autra part, dins lei Balcans, una incursion magiara s'acabèt per una revirada en fàcia de la resisténcia dei fòrças imperialas.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Per lo premier còp dempuei la desfacha infligida per lo rèi Constantin II en 904, lei Vikings organizèron una incursion importanta còntra Escòcia. Après divèrseis escaramochas, rescontrèron l'armada escocesa comandada per lo rèi Indulf a Bauds. La batalha foguèt ganhada per leis Escocés que causèron de pèrdas importantas au sen de l'armada vikinga mai lo rèi Indulf i foguèt tuat. Lo fiu ainat de Malcolm Ièr, Dubh, li succediguèt.


text:
Coucy-lès-Eppes
Coucy-lès-Eppes es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat, après una leugièra empencha démographique en los ans 70-80, patís una stagnation démographique ligada per lo sieu ensems a la manca de trabalh local. Qualques artesans temptan totun de s'installar ferronnerie, artesan ébéniste, mas globalement, l'activitat rurala perduri tot en périclitant pauc a pauc. La cooperativa agricòla, e mai se en essent totjorn activa, engrange d'ara endavant fòrça mens de grandas en los sieus silos #que per endavant.
Antany, Fins en los ans 1980, un zòo se trobava implantat en los jardins del castèl de Coucy. Aquela activitat touristique a desaparegut e demòra pas mai sul luòc #qu'una discothèque fòrça coneguda al en demorant per las gents de la region e #que fonciona totas las fins de setmana. Al nivèl dels comèrcis de proximitat, n'existís pas mai gaire. Un #forn# de pan e un bar-tabac-épicerie son encara en luòc. Pels autres comèrcis de boca, cal se'n metre al charcutier, al épicière, al poissonnier itinérant o realizar las siás crompas en las bourgades vesinas, o a Laon, mas cal encara dispausar d'un mejan de locomocion. L'anciana bastissa viatgèrs de la parca de Coucy-lès-Eppes a #èsser transformada ne lotjaments socials après la siá clausura per la SNCF #que gerís totjorn una halte ferroviaire. Una navette de perque dessert egalament la Prefectura.
La setmana del diluns 22 de novembre 2010 a vist lo évacuation programada de tota la populacion de 7 h 30 a 16 h 30 per permetre a l'equipa dels 22 démineurs d'intervenir suls 1 652 obus (siá l'equivalent d'unitat|30|tonas {{}}) en provenent de la Primièra Guèrra mondiala[1],[2].
Cette commune, après une légère poussée démographique dans les années 70-80, subit une stagnation démographique liée pour son ensemble au manque de travail local. Quelques artisans tentent toutefois de s'installer ferronnerie, artisan ébéniste, mais globalement, l'activité rurale perdure tout en périclitant peu à peu. La coopérative agricole, bien qu'étant toujours active, engrange désormais beaucoup moins de grains dans ses silos qu'auparavant.
Autrefois, jusque dans les années 1980, un zoo se trouvait implanté dans les jardins du château de Coucy. Cette activité touristique a disparu et il ne reste plus sur le site qu'une discothèque fort connue au demeurant par les gens de la région et qui fonctionne toutes les fins de semaine. Au niveau des commerces de proximité, il n'en existe plus guère. Une boulangerie et un bar-tabac-épicerie sont encore en place. Pour les autres commerces de bouche, il faut s'en remettre au charcutier, à l'épicière, au poissonnier itinérant ou réaliser ses achats dans les bourgades voisines, ou à Laon, mais encore faut-il disposer d'un moyen de locomotion. L'ancien bâtiment voyageurs de la gare de Coucy-lès-Eppes a été transformée en logements sociaux après sa fermeture par la SNCF qui gère toujours une halte ferroviaire. Une navette de car dessert également la Préfecture.
La semaine du lundi 22 novembre 2010 a vu l'évacuation programmée de toute la population de 7 h 30 à 16 h 30 pour permettre à l'équipe des 22 démineurs d'intervenir sur les 1 652 obus (soit l'équivalent de 30 tonnes) provenant de la Première Guerre mondiale[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina "Actualitats" d'Iranja.fr
- ↑ detlas-obus-a-debuti Lo Corrièr Picard, edicion del dimars 23 de novembre 2010.
- ↑ Page "Actualités" de Orange.fr
- ↑ Le Courrier Picard, édition du mardi 23 novembre 2010.


text:
931
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 931 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha començada en 930 còntra Teodosiopòlis que foguèt conquistada a la prima per lei fraires Korkoas. Venguèt tributari de l'Empèri. La populacion i demorèt fòrça ostila ai Bizantins. D'autra part, l'emirat de Melitèn, pilhat regularament per lei Bizantins, demandèt de negociar ambé l'emperaire e de'n venir vassau.
Dins aquò, d'incursions menadas per l'emir de Tarsa entraïnèron una generalizacion de la guèrra après lo pilhatge d'Amorium. D'efèct, lei Bizantins mobilizèron de fòrças importantas per sostenir leis ofensivas armenianas còntra l'emirat d'Azerbaitjan. Destruguèron tornarmai Khliat, Berkri e Samosate mai poguèron pas empachar una còntra-ofensiva còntra Armenia. Aquò entraïnèt un cambiament d'aliança de Melitèn que rompèt son acòrd ambé Constantinòple e jonhèt una ataca dirigida per lo senhor de Mossol. Aquela ataca reconquistèt Samosate e Melitèn mai poguèt pas s'i mantenir en causa de dificultats d'avitalhament. Après sa retirada, lei Bizantins reocupèron la region de Melitèn ont adoptèron una tactica de tèrra cremada.


text:
Èrm
Un èrm (var. èrme) es una tèrra inculta, un camp abandonat o un luòc semidesertic e arid de la vegetacion esclarzida. Per extension designa una tèrra en estat natural de vegetacion bassa, seguís una zona de garriga e abans lo desèrt
Sovent los camps ermàs son daissats sens cultura a causa de dificultats naturalas. Per exemple la distància excessiva dels punts abitats, la manca d'aiga, l'infertilitat o l'abondància de ròcs. La vegetacion dels èrms es constituida d'èrba o bassa, paura e esclarzida o de pichonas matas separadas per d'espacis de tèrra nuda.
Importància ecologica[modificar | modificar la font]
Sovent mespresats coma terrens inutils e improductius, los èrms son importants ecologicament per tota una seria d'espècias vegetalas e animalas. Fòrça plantas i venon espontanèament, e tota una populacion d'insèctes, aucèls, reptils e anfibians vivon dins aqueles luòcs. La destruccion d'aquel abitat provòca una fòrta diminucion d'aquelas espècias endemicas.


text:
1390
Aquesta pagina concernís l'an 1390 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Es francesi manats per Loís d'Anjau atacaren era Val d'Aran mès sigueren refusats.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de còp d'estat menada a la prima per Joan VII Paleòleg, sostenguts per lei Genoès e leis Otomans, còntra Joan V Paleòleg. Pasmens, en octòbre, una còntra-ofensiva dau prince Manual permetèt de restablir la situacion e de liberar l'emperaire que s'èra barricadat dins una fortalesa de Constantinòble.
Pasmens, la seguida de l'annada foguèt mens favorabla quand lo sultan otoman obliguèt Joan V Paleòleg de mandar un còrs dirigit per son fiu au sètge de Filadèlfia. D'efèct, la vila, cedida ai Turcs en 1379 per Joan V Paleòleg en cambi d'una ajuda militara, aviá refusat la senhoriá turca e èra totjorn a resistir.


text:
La Lònda dei Mauras
La Lònda dei Mauras ( La Londe-les-Maures en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var dins la region provençala de Provença Aups e Còsta d'Azur .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo terraire se nomenava lei Bormetas fins que, en 1678, un aristocrata normand, Antoine Lemonnier, senhor de La Londe, crompèsse de tèrras e se bastiguèsse un castèu que nomèt castèu de La Londe. Un vilatge s'agromelèt au torn dau castèu, e venguèt parròquia en 1788, en demorar dins la comunautat, puèi dins la comuna d’Ièras.
En 1901, La Lònda devenguèt comuna, ambe lo sufixe les Maures (dei Mauras) per la destriar dei nombrosas La Londe en Normandia.


text:
Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament
La Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament o BIRD (en anglés: International Bank for Reconstruction and Development o IBRD) es una de las cinc institucions que constituisson lo Grop de la Banca Mondiala. La BIRD es una organizacion internacionala. Sa mission d'origina foguèt de finançar la reconstruccion dels païses devastats per la Segonda Guèrra Mondiala. A l'ora d'ara sa mission es concentrada en la lucha contra la pauretat, a travèrs del finançament dels Estats. Son accion continua per mejan de pagaments regulats per sos Estats membres.
Istòria[modificar | modificar la font]
La BIRD dintrèt en foncion lo 27 de decembre de 1945, aprèp la ratificacion internacionala dels acòrds consolidats en la Conferéncia Monetària e Financièra de las Nacions Unidas (ABAACMFNU), que se passèt entre lo 1èr e lo 22 de julhet de 1944, a Bretton Woods, Nòva Hampshire, Estats Units d'America.
Aquel organisme foguèt establit principalament amb un mecanisme per la reconstruccion d'Euròpa e de Japon aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, amb un mandat addicional d'acompanhar la creissença economica dins los païses en via de desvolopament en Africa, Asia e America Latina. A la començança, la banca se centrèt principalament en de projèctes d'infrastructura de tèrme long: construccion de rotas, aeropòrts, e centralas electricas. Coma lo Japon e sos clients europèus foguèron graduats" (aqueriguèron cèrts nivèls de revenguts per tèsta), la BIRD se centrèt entierament cap als païses en via de desvolopament. Dempuèi lo començament de las annadas 1990, tanben a financiat los Estats pòstsocialistas de l'Euròpa Orientala e de l'anciana Union Sovietica .
Foncionament[modificar | modificar la font]
La BIRD fornís de prèstes als govèrns, e las entrepresas publicas, totjorn amb un gatge governamental (o "sobeirana") de remborsament. Los fons d'aqueles prèstes venon principalament de bons obligatàris emetuts per la Banca Mondiala en los mercats de capitals globals, abitualament de US$12 a 15 bilhons per an. Aqueles bons son classificats coma AAA (la pus nauta qualificacion possibla), perque son apiejats pel capital de part dels Estats membres, aital coma pels gatges sobeirans dels prestaires. De mai, los prèstes que son pagats se reciclan.
A causa del classament de crèdit de la BIRD, aquela pòt demandar de prèstes a de tausses d'interès relativament basses. Coma la majoritat dels païses en via de desvolopament an de marridas qualificacions de crèdit, la BIRD pòt prestar dins aqueles païses de tipes d'interès que son generalament fòrça mai atractius, quitament après aver apondut un pichon marge (prèp de 1%) per cobrir las despensas administrativas.


text:
Peire maclof ensenhet longtemps la sociologia a Limotges. Eu participet, dins lo mesme temps, a l'escritura de tot plen de libres d'autors locaus, en occitan, o ben sus l'Occitania, sus l'identitat lemosina o mai generalament occitana...
Lo coneisse pas, eu quitet Limotges avant que li 'ribe... mas coma io diguet MatieuC., coneissem pas lo contengut de quilhs raports. E puei, qu'es pas defendut d'esser occitanista e de trabalhar per l'Estat frances (torne 'pelar que tots los occitanistes son pas independentistes ni mai nacionalistes!), avia legit na consultacion (sai pus ente, i'a pas gaire) que mostrava que mai de 60% daus occitanistes (tant coma "bretonistes", catalanistes, alsacianistes eca) frances eran empluiats per l'Educacion nacionala...
Per alhors, coma io disia Fredoc, quante tenes un trabalh, fau io far, e sabem pas dau tot en que consistava quelas enquestas dau Maclof, nimai ço que i avia dins sos raports...
Sabes, trabalhe dins 'na mediateca, au servici FRANCOFONIA! Oc! francofonia! sei-ieu un "traïdor" de la causa occitana? (e veiretz que la totalitat daus escrivans francofones qu'ai encontrat -Dai Sijie, Daniel Maximin, Claude Vigée eca eca son per la pluralitat linguistica, e mai parlen 'na lenga minorisada : dialecte dau Sichuan en China, creole de Guadalopa, alsacian... pertant son permieg los mai grands escrivans francofones!)
Ten, la Marcela Delpastre parlava e escrivia, daus cops, en frances... l'era 'nada chas Pivot per parlar, mai que mai, de sos quauques libres escrichs en frances... 'na traïdora la Delpastre?
Afen, tot quo per dire que ton messatge de "denonciacion dau traïdor Maclof" m'a un aire de chassa a las surcieras que me platz pas gaire, un pitit aire de "purja sovietica"... non? sabem ren dau tot d'ente ne'n es, lo Maclof, dins son ideologia occitanista. Mas quant'um comença son messatge per "vole pas denonciar, mas..." !
e Maclof, amic dau Lafont (tant coma dau Fontan), montet coma se los comitats "Viure al pais", autonomistes mas pas "ultra-nacionalistes"...


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Òlt e Garona (o Òut e Garona) (47) es un departament francés de lenga occitana. Fa partida de la region administrativa de Nòva Aquitània. Se partaja entre las regions istoricas d'Agenés (al nòrd de Garona ; Agenés essent una part de Guiana) e de Gasconha (al sud de Garona).
Lo capluòc es Agen. Las sos-prefecturas son Marmanda, Vilanuèva d'Òlt e Nerac.
Lo departament d’Òlt e Garona es creat lo 4 de març de 1790.
En 1791, lo capluòc es definitivament fixat a Agen (Tonens e Agulhon, mai centrals, èran candidats tanben).
Lo 21 de novembre de 1808, la creacion del departament de Tarn e Garona li fa pèrdre tres cantons (Montagut de Carcin, Autvilar e Valença).
En 2003, lo Conselh general adòpta un escut oficial fach de las armas dels quatre capluòcs d'arrondiment.
- ↑ http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_l_interieur/les_prefectures/votre_prefecture/047/


text:
Bessie Smith
Elizabeth "Bessie" Smith (1894-1937) foguèt la pus populara cantaira nòrd-americana de jazz e blues dels ans 1920 e 30[1]. Sa estil de cant a influençat Janis Joplin e Norah Jones.
Estil[modificar | modificar la font]
Aviá una votz tipicament negra, expressiva e metiá tala delicadesa e art en l'interpretacion dels blues que manteniá ne suspenes l'ànim del public en lo fasent rire o plorar. La siá extraordinària mímica, amb la que s'acompanhava, èra un complement eficaç per las siás interpretacions. Èra cossí se tot lo sieu còrs, fins los mai pichons movements, aguèsson qualquarren de la cançon qu'interpretava. Tanben improvisava de passatges de dança que provocavan l'entosiasme del public.
Lo declivi[modificar | modificar la font]
Mas a mesura que la nomenada epòca negra comencèt a declinar e lo gost del public s'inclinava vèrs las cançons ròsas de Hollywood, la reputacion d'aquela extraordinària en cantant foguèt tanben en declinant, se plan Bessie se donèt pas per vencuda e interpretèt aquelas melodias doças en las i donant un quite aire, en las impregnant de swing, amb lo que poguèt se manténer en lo primièr plan de l'interès, mas a basa d'un esgotador trabalh.
Malgrat tot, arribèt un moment en que se la vegèt en vendent cacauets pels bars e cafès.
La mòrt de la melhor interprèta de blues de tota l'istòria del jazz foguèt autenticament tragica. En sofrint un accident automobilistic, se li produsiguèt una granda emorragia e foguèt portada rapidament dins l'espital mai prèp, mas dins aquel espital se neguèron a l'assistir perque ailà pas s'acceptavan negres, après recórrer fòrça quilomètres, per fin se trobèt un espital singularment alièn als perjudicis raciales, mas l'emorragia aviá ja acabat amb la vida de l'extraordinària artista.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Biblio/Comun' not found.


text:
Club esportiu
Un club esportiu es una infraestructura qu'enquadra lei esportius. Si compausa de sòcis e si pòu comparar a-n una minisocietat ambé son burèu director. Si compausa d'un enquadrament esportiu taus que d'entraïnaires, de medecins, quinesiterapeutas, preparators fisics, psicològues de l'espòrt, de segur en mai deis esportius.
Lo club esportiu promòu un espòrt en particular (fotbòl, basquetbòl...), una familha d'espòrts (atletisme, ciclisme...) o encara una diversitat d'espòrts (club omniespòrts).


text:
Eth dissabte tres de deseme se celebrèc en Centre de Cultura Contemporània de Barcelona (CCCB) era 17ª edicion dera mòstra de television de qualitat, mès coneishuda coma Miniput. Es reproduccions son documentaus que denoncien situacions reaus ignorades pera societat. Toti es videos mòstren que pera pantalha nèra deth nòste minjador tanben i a lòc tà programes diferents des que cada dia s’enpòrten tota era audiència e que qualifiqui de: neurodegeneratius.
Era prumèra reproduccion –era que mès m’agradèc–, ei un judici fictici, ja que non se celebrèc, sus era expolsion –a plec de braç– des sues cases des vesins de Cleveland pes patrons de Wall Street que an crompat es bastisses. De quí ei eth tòrt? Es bancs dauen ipotèques que eth pòble non podie pagar, e families der èst dera ciutat eren eroses per auer un losat dejós deth quau minjar e dormir. A miejans des nauanta, eth govèrn yankee daue ajudes economiques tà baishar er indèx de praubesa entà que tot eth país -eth país dera libertat- aguesse ua propietat ath sòn nòm.
Damb eth tipic avocat jueu defenent eth pòble, e un nòrd-american gròs e barbut, eth judici fictici compde damb era preséncia de testimònis dirèctes sus er abandon massiu en èst de Cleveland. Un peleja, en es jutjats, interessanta e plia de nuds capviradi.
Ena realitat non i auèc cap senténcia, perqué es capmèstres de Wall Street sauvèren era celebracion deth judici. Un exemple de que non totes es persones son iguals deuant dera lei.


text:
Gamal Abdèl Nassèr
Gamal Abdèl Nassèr o Nassèr (Jamal Abd an Nasir en arabi) (15 de genièr de 1918 - 28 de setembre de 1970) foguèt cap d'Estat d'Egipte entre 1954 e l'annada de la seuna mòrt, 1970. Lo seu govèrn foguèt socialista, mantenguèt relacions melhoras amb lo blòc de l'URSS que non pas amb lo mond occidental. Foguèt tanben reformista (bastison del Canal de Suèz e de la Restanca d'Assoan), nacionalista, independentista e anticolonialista. L'ideologia panarabista, nomenada nasserisme en lo seu onor, aguèt fòrça seguidors dins lo mond arabi dins las annadas 1950-1960; encara uèi, Nassèr i es considerat coma un simbòl de dignitat e de libertat.


text:
Gene Tierney
Actritz americana, nascuda a Nòva York lo 19 de novembre de 1920, mòrta a Houston, en Tèxas, lo 6 de novembre de 1991. Deguèt son primièr ròtle a Hollywood a Fritz Lang dins lo Retorn de Frank James (1940). De 1940 a 1945 ròda ambé li mai grands registas del temps, que faun de guela una deis eroïnas di « filmes negres » de l’atge d’aur d’Hollywood: John Ford (Tobacco Road, 1941), Henry Hathaway (Sundown, 1941), Josef von Sternberg (The Shanghai Gesture, 1941), Ruben Mamoulian (Rings on Her Fingers, 1942), Ernst Lubitsch (Heaven Can Wait, 1943). Mas quò’s dins lo cap d’òbra d’Otto Preminger, Laura (1944), qu’obtenguèt lo ròtle que ne’n faguèt una estèla mitica de l’imatge verinós e sensuau. Recebèt puèi un Oscar (Leave Her to Heaven, 1945) de John Stahl, mas, aprèp dos filmes amb Joseph Mankiewicz : Dragonwyck en 1946, e The Ghost and Mrs. Muir, en 1947, li ofriguèron pas mai que de ròtles segondaris, e sa carrièira s’arrestèt dins las annadas cinquanta.
Pasmens la Trèva e Dòna Muir èra un filme plen d’encant e ela e èra una eroïna luminosa.


text:
Crit de Dolores
Lo Crit de Dolores qu'ei un eveniment considerat com la debuta de la Guèrra d'Independéncia de Méxic. En ehèit, lo 16 de seteme de 1810 lo prèste Miguel Hidalgo que lancè ua crida a non pas aubedir a l'autoritat espanòla. Au cors d'aquesta crida, que hè bronir la campana de la glèisa de la ciutat de Dolores (uei Dolores Hidalgo, Guanajuato).
Davath los parropians amassat Hidalgo que s'auré alavetz cridat : "¡Viva la Virgen de Guadalupe!, ¡Abajo el mal gobierno!, ¡viva Fernando VII!" (Viva la Verge de Guadalupe !, Jus au mau govèrn !, Viva Ferran VII !). La referéncia au rei Ferran VII qu'èra un pretexte (com ac hore tanben quauques mes après a l'escadença de la Revolucion de Mai a Buenos Aires) entà ignorar l'autoritat coloniau shens non pas anar tròp luenh puish qu'alavetz Ferran VII n'avèva pas nada poder entà exercir cap autoritat.
La Guerra d'Independéncia de Méxic que s'acabore dab la signatura deu Tractat de Córdoba lo 24 d'agost de 1821 e l'entrada de l'armada Trigarante dens la Ciutat de Méxic lo 27 de seteme de la medisha annada.
La campana de la glèisa de Dolores que demòra uei lo dia dehens lo Palais Nacionau de Méxic. Lo president de la republica que la hè bronir cada 15 de seteme desempuish la presidéncia de Porfirio Díaz qui causí la velha deu 16 entà har coïncidir la ceremonia dab lo son aniversari.


text:
Contes de Jean Boudou: Exposition / Mòstra « Contes de Bodon »
Cette exposition mêle des extraits de contes et des illustrations variées faites de 1950 (Marius Vallières) à aujourd’hui / De creacions modernas e originalas son degudas à d’escolans, de liceans e d’adultes.
Aquí dejos qualques exemples (tròces) de panèus:
Article de La Dépêche
Estrena / Vernissage samedi 7 janvier (17h) en présence de Jérôme Vialaret -Président de l’Ostal Joan Bodon (Crespin, 12)- qui nous parlèt de Boudou.
Rendut-compte per Andrièu e Chantal:
Força interessanta aquela remembiança sus la vida e l’òbra de Joan Bodon de Crespin. Menada per Jiròni Vialaret davant una amassa afogada d’un cinquentenat de personnas.
Per apevar sos prepaus, l’orator, s’ajudèt regularament de las òbras de Joan Bodon publicadas en òc. Ne legiguèt d’estraches essenciales qu’aviá a sa disposicion per captivar l’amassa presenta. / Pour étayer ses propos, l’orateur s’appuie régulièrement sur les ouvrages publiés par jean Bodou en langue occitane, dont il lit quelques extraits essentiels, car il les a exposés devant lui pour mieux captiver le public présent.
Vialaret nos contèt la vida de Bodon , dempuèi son enfança a la bòria de Crespin en passent per l’escòla communala, puèi lo cors complementari de Naucèla entrò l’escòla normala dels regents à Ròdes, puèi son primièr pòst a Castanet. A parlat pel menut de sos parents, de lor solid personnalitat (paire atèu et communista), de lor escais « la Catoia » a causa de lor quequejament queJoan Bodon mestrejava en òc (fòra l’escola). / Vialaret retrace la vie entière de Bodou, depuis sa petite enfance à la ferme de Crespin, en passant par l’école communale, puis le cours complémentaire de Naucelle, jusqu’à son école normale d’instituteur à Rodez, suivi de son affectation à Castanet. Il a parlé avec force détails de ses parents, de leur forte personnalité (père athée et communiste), de leur surnom « la Catoia » dû à leur bégaiement, que Jean Bodou surmontait quand il s’exprimait en Occitan (hors de l’école). Escrivèt forçes contes e poèmas e frairejèt amb Enric Molin, son ancian regent ,fondador del « Greil Roergas » societat literaria en lenga d’òc.
Vialaret nos contèt ço que foguèt la guèra per Bodon. Per dos ans, partiguèt al « servici de travalh obligatori » dins una fabrica alemanda en Silesia. Aquí, estudièt l’aleman e apres dètz oras de trabalh penos continuava d’escriure de poèsias en occitan. Foguèt desliurat pels russes e tornèt regent a l’escòla de Durenqua. Foguèron evocat tanben qualques autres biaisses de son mestièr e de sa trop corta vida : son emplec de regent en Algeria, sos cinc o sièis mainatges e encara l’incomprension de sos vesins paisans de Crespin e de l’entorn.
L’orator, ne parlava aisidament, mestrejava son subjècte, mas vist lo temps concedit podèt pas menar lo raconte entrò la fin de la vida de Bodon… »