text:
Daus uns comportaments de las paginas de vòstre sit se pòdon modificar gràcias a de variablas PHP. Aquelas variablas, normalament quo es SPIP que las definís, mas, per obténer una personalizacion mai fina dau sit, lo webmèstre las pòt modificar.
Ont chau indicar aquelas variablas?
Quo es inutil d’intrar dins lo quite còde font d’SPIP per fixar aquelas variablas (bon!).
- Per l’ensems dau sit
Se volètz fixar aquelas variablas per l’integralitat dau sit, las podètz indicar coma globalas, amb una sintaxi un pauc diferenta, dins un fichèir entitolat
mes_fonctions.php3, que se plaça a la raiç dau sit. (Eventualament chaudrá crear aquel fichèir e enrodar las definicions de vòstras variablas amb de marcadors
<?php e
?>, vejatz los exemples çai sos.)
- Per chasque tipe d’esqueleta
[SPIP 1.4] Maitot podètz definir aquelas variablas, esqueleta per esqueleta. Per aquò faire, las chau installar au començament dau fichèir PHP que crida l’esqueleta (per exemple
article.php3,
rubrique.php3...). S’inserisson naturalament au costat de las variablas obligatòrias
$fond e
$delais. Veire los exemples
Las variablas dau tèxt
Aquelas variablas s’utilizan pendent qu’SPIP calcula la compaginacion (correccion tipografica).
-
$debut_intertitre fixa lo còde HTML inserit a la dobertura daus intertítols (per la ’corcha
{{{). En estandard, sa valor es:
-
$fin_intertitre es lo còde HTML inserit a la barradura daus intertítols (’corcha
}}}). Sa valor normala es:
-
$ouvre_ref es lo còde que dobrís las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es un espaci insecable e una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_ref es lo còde de barradura de las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es una parentèsi cairada de barradura (]).
-
$ouvre_note es lo còde de dobertura de la nòta de pè de pagina (cama apareis dins
#NOTES); per defaut, quo es una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_note es lo còde de barradura de las nòtas de pè de pagina (una parentèsi cairada de barradura: ]).
De chausidas alternativas, per exemple, serán d’utilizar de parentèsis; o mai gentament, de dobrir amb lo tag HTML
, e de barrar amb
.
- Lo fichèir
puce.gif e la variabla
$puce. Quand començatz una linha nuòva amb un tiret, SPIP lo remplaça amb una petita “nèira” grafica. Z-es lo fichèir
puce.gif installat a la raiç dau sit que constituís aquela nèira; podètz modificar aquel fichèir segon vòstres besonhs. Mas maitot, vos mesme podètz decidir de fixar coma chausir la nèira, a travèrs de la variabla
$puce. Per exemple per indicar un autre fichèir grafic:
o per un element HTML non grafic:
Las variablas per los forums publics
Existisson de variablas que permeton de fixar lo comportament daus forums publics amb de mots clau.
NB - S’utiliza aquelas variablas mas quand creatz de forums publics ont los vesitaires pòdon seleccionar de mots clau; doncas lor utilizacion es bassètz especifica (e z-es pas evidenta...).
-
$afficher_texte (“òc”/“non”). Per defaut, s’es concebut los forums publics per permetre aus vesitaires d’intrar lo tèxt de lor messatge; mas quand se prepausa de chausir de mots clau dins aqueles forums, se pòt decidir que ges de messatge es util e que mas la seleccion daus mots clau es importanta. En aquel cas, se poirá indicar:
-
$afficher_groupe permet d’indicar los grops diferents de mots clau que se desira de prepausar dins aquel forum. D’efèit, totes los forums d’un sit son pas forçadament identics, e se, en daus uns endreits, podètz voler afichar una seleccion de totes los grops de mots clau (aqueles qu’avètz rendut accessibles aus vesitaires dempuèi l’espaci privat), a d’autres endreits, podètz voler utilizar solament daus uns grops, a mai pas un grop (gran dau tot de seleccion de mots clau).
La variabla
$afficher_groupe es un tablèu (array), e doncas se construtz de la manèira seguenta:
impausa unicament l’afichatge daus grops 3 e 5.
interditz l’utilizar de mots clau dins aqueles forums (puèi que ges de grop de mots clau numerotat “0” —zèro— existís pas).
S’òm indica pas ren (òm precisa pas
$afficher_groupe), aquò vòu dire que s’utiliza totes los grops de mots clau indicats coma “prepausats aus vesitaires dau sit public” dins l’espaci privat.
Enebir l’afichatge daus botons d’administracion
Chasca pagina d’esqueleta aficha de «botons d’administracion» (en particular: «tornar calcular aquela pagina») quora òm es administrator e qu’òm a activat lo cookie de correspondéncia. Aquela foncion, fòrça practica per gerir lo sit, pòt venir geinanta dins quauques cas; per exemple per de fichèirs XML, que volètz sobretot pas veire perturbats per aqueles apondis.
[SPIP 1.7] La variabla
flag_preserver permet d’enebir aqueles afichatges.
Veiretz per exemple l’emplec d’aquela variabla a la pagina
backend.php3.
Lo dorsèir de las esqueletas
[SPIP 1.5] Se desiratz de botar las esqueletas de vòstre sit dins un dorsèir particular, per exemple per faire d’assais de plusors jòcs d’esqueletas trobats a Internet, o perque quò vos agrada que s’estreme ben las chausas, etc, podètz fixar la variabla
$dossier_squelettes dins
mes_fonctions.php3.
D’aquel moment enlai, SPIP anará quèrre en prioritat las esqueletas presentas dins lo dorsèir
design/ (que l’auretz creat a la raiç dau sit). Se, en mai d’aquò, utilizatz
, SPIP anará quèrre lo fichèir
xxx.php3 d’en primèir dins
design/, puèi, se lai figura pas, a la raiç dau sit.
Los avantatges d’aquel renjament pòdon semblar evidents (separacion melhora dau còde d’SPIP e de l’estructura dau sit, possibilitat de chamjar tot un ensems d’esqueletas en un còp solet, etc); l’inconvenient principau es que quò será mai malaisat de visualizar las esqueletas a travèrs d’un navigador simple. De fait, quitament se son plaçats dins aquel sosdorsèir, l’HTML que chap dins aqueles fichèirs d’esqueleta es concebut coma s’èran a la raiç. Per aquela rason, los liams vèrs los imatges o los CSS riscan de “se rompre”.
Exemples
- Per modificar de variablas unicament per un certan tipe d’esqueletas (per exemple per las paginas de rubricas), sufís de las definir dins lo fichèir de crida d’aquelas esqueletas. Per exemple, per las rubricas, se pòt fixar de valors directament dins
rubrique.php3:
Aicí, s’es modificat la valor de l’espaci a l’entorn daus lògos.
- Per modificar de valors de variablas dins l’ensems dau sit, se las pòt definir dins lo fichèir
mes_fonctions.php3.
Atencion, quand se definís de valors dins aquel fichèir, chau utilizar imperativament la sintaxi
$GLOBALS['xxx'] per chascuna de las variablas de personalizar. Per exemple, per definir la valor de
$debut_intertitre, s’utiliza la sintaxi
$GLOBALS['debut_intertitre'].
Los besonhs imperatius de seguretat daus sits impausan que s’utilize aquela sintaxi.


c: text/html

text:
Châtel-Saint-Germain
Châtel-Saint-Germain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ban communal a orientat nòrd-oèst — sud-es. S'estend de Amanvillers a Molins-lès-Mètz entre las municipalitats limitrophes de Lorry-los-Mètz, Lessy e Scy-Chazelles al nòrd-es e de Vernéville, Rozérieulles e Santa-Ruffine al sud-oèst.
Lo vilatge se tròba al pè del mont Sant-Germain, un promontori rocós longitud de 570 m per 100 m de largeur en culminant a 306 mètres d'altitud e situat entre la vallée de Montvaux e lo vallon del Tagnon, un ruisseau.
Le ban communal est orienté nord-ouest — sud-est. Il s’étend d’Amanvillers à Moulins-lès-Metz entre les communes limitrophes de Lorry-les-Metz, Lessy et Scy-Chazelles au nord-est et de Vernéville, Rozérieulles et Sainte-Ruffine au sud-ouest.
Le village se trouve au pied du mont Saint-Germain, un promontoire rocheux long de 570 m pour 100 m de largeur culminant à 306 mètres d’altitude et situé entre la vallée de Montvaux et le vallon du Tagnon, un ruisseau.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ducat d'Aquitània
Lo Ducat d'Aquitània èra una jurisdiccion feudal de Occitània. Al començament districte militar regit per un dels comtes, derivèt al sègle IX cap un poder feudal ereditari.
Amb los merovingians venguèt un ducat. Desideric, duc vèrs en 574, foguèt leial a Chilperic de Neustria, e en 584, a la mòrt del rei, sostenguèt Gondobald, filh pretendut de Clotari I (èx rei de Seissons) que s'èra refugiat a la cort de Bizanci e èra tornat a reclamar sos drechs, e qu'obtenguèt tanben aquel de fòrça mai nòbles cona Gontran Boson, supausat duc d'Auvernhe; Gondobald foguèt proclamat rei a Aquitània dins la vila de Briva, mas perdèt a Lion, la rebellion acabèt e fòrça dels nobles revoltats foguèron executats (Gontran Boson fugiguèt); Desideric foguèt perdonat per Fredegunda mas l'an seguent volèt agrandir sos domenis cap a la Septimània visigota, que s'èra revoltat, e moriguèt dins un combat a Carcassona en 587.
Reialme d'Aquitània[modificar | modificar la font]
En 628 foguèt erigit en reialme per a Caribert II, filh de Clotari II, qu'establiguèt la capitala a Tolosa e se maridèt amb Gisèla, la filha del duc de Gasconha. El 631 li succedèt son filh Chilperic, encara al breç, que foguèt assassinat segurament per instigacion de Dagobèrt d'Austràsia, mas un supausat Bogis o Boggis, pichon fraire de Chilperic, e son fraire encara mai pichon Betran, foguèron reconeguts duc (vèrs 636 o 637).
Ducat d'Aquitània[modificar | modificar la font]
Aprèp venguèron ducs lo tolosenc Fèlix (vèrs 660-673) e Lop I venlèu d'origena basca, un de sos fidèls. A Lop I succediguèt Audon I, segurament son filh, que vèrs 692 no reconeguèt cap autoritat e faguèt expedicions en la Septimània visigota; enfrentat a Carles Martèl foguèt derrotat (719) e signèt la patz (720). En 725 faguèt pacte amb los sarrasins) una trèva e contunhèt la luta contra Carles Martèl amb quin un còp mai faguèt la patz; en 730 los arabs cambièron lor politica contra França e envadiguèron lo país, e Audon demorèt nèutre; çò que causèt la colèra de Carles Martèl que neguèt la trèva e envadiguèt Aquitània en 731 al meteis temps que los arabs, que tanben neguèron la trèva a causa de l'ajuda d'Audon al rebèl valin de Narbona. Amenaçats, francs e bascoaquitans, pels musulmans, Audon e Carles Martèl faguèron un pacte.
Carles Martèl e Audon ganhèron la Batalha de Peitieus qu'acabèt amb las incursions musulmanas. Audon moriguèt vèrs 735 e li succedèt son filh Hunald associat a sa sòrra Aton. Carles Martèl reconeguèt Hunald coma duc mas aquel se revoltèt en 741 e coma perdèt fugiguèt a Gasconha en 742; passèt a l'ofensiva en 743 mas en 744 perdèt; faguèt levar los uèlhs a sa sòrra Aton e se sometèt sotmetre en 745, se retirèt dins un monestèri en daissant son filh Waifre coma duc, reconegut pel majordòme merovingin Pepin lo Brèu, filh e successor de Carles Martèl. La patz durèt fins a 761, an que Waifre se revoltèt; la guèrra va durèt sèt ans e en 768 Waifre fogut assassinat benlèu per un emissari de Pepin lo Brèu e lo ducat foguèt incorporat a Neustria. Uns meses aprèp Hunald II, filh de Waifré, se revoltèt mas en 769 foguèt vincit per Carlesmanhe e deguèt fugir en Gasconha; lo duc gascon Lop de Carlesmanhe rebebèt lo títol de duc d'Aquitània; mas un Audon II, benlèu filh o fraire d'Hunald, seguèt la luta e quand moriguèt en 776 son filh Aton, fins que en 778 Carlesmanhe daissèt lo país pacificat e declarèt abolit lo ducat.
Aquitània foguèt erigida en reialme per Carlesmanhe per son filh Loís lo Piós en 781. L'administracion reiala venguèt a Loís mas lo reialme èra partida del districte militar de Tolosa, e los comtes de Tolosa èran los ducs d'Aquitània coma de Septimània, separada en 816. Los successius comtes de Tolosa, legitimistas, èran ducs d'Aquitània fins a que en 835 foguèt adjudicada a Bernat de Septimània. A sa casuda en 844 son filh se mantenguèt comte de Tolosa (e duc) per desir del rei d'Aquitània Pepin II. La revòlta d'Aquitània (que amb Pepin I e Pepin II culminèt en 849 quand lo magnat Fredòl donèt lo comtat de Tolosa e ne foguèt nomenat comte e de facto duc d'Aquitània. En 852 Rainòlf I filh de Gerard d'Auvèrnhe e cosin de Bernat de Gotia recebèt l'investitura fins a que en 866 foguèt donat a Bernat Plantapilosa dins l'encastre de la reorganizacion dels onors del periòde nomenat dels tres Bernats. A la mòrt de Plantapilosa en 886, son filh Guilhèm lo Piós d'Alvernia e lo comte de Peitau, Rainòlf II (filh de Rainòlf I), disputèt lo títol. En primèr s'afirmèt a la mòrt del segond en 918, mas amb l'extincion de la linhada amb Acfred en 928, Ebles Manser, comte de Bordèu e Peitau, filh de Rainòlf II foguèt consolidat coma duc. En 934 lo comte de Tolosa capitèt al títol ducal, mas a sa mòrt en 950, son successor Guilhèm Talhafèrre ja gaireben l'aviá abandonada e en 979 demorèt dins las mans de Guilhèm Braç de fèrre comte de Peitau, de la linha de Ebles Manser. A la mòrt del darrièr duc e comte d'aquela linhada, Guilhèm XII d'Aquitània, en 1137, sa filha Leonor se maridèt amb lo rei Loís VI de França, mas en 1152 lo matrimòni foguèt anullat i se maridèt alara amb son rival Enric II d'Anglatèrra. Los reis d'Anglatèrra venguèron ducs d'Aquitània, que mai tard se nomenariá Guiana, fins a que en 1449 s'acabèt la conquèsta francesa confirmada per la fin de la Guèrra de Cent Ans el 1453. En 1472 lo rei de França tornèt crear lo ducat d'Aquitania (o Guiana) per son fraire duc de Berric, mas a sa mòrt, en 1484 tornèt a la corona.
- Vejatz Ducat de Guiana
Lista dels ducs[modificar | modificar la font]
- Cram 555-560
- Desconeguts 560-570
- Desideric de Tolosa vers 570-587
- Austrobald de Tolosa 587-589
- Seré de Tolosa c. 589-vers 593 ?
- Desconeguts vers 593-628
- Caribèrt (II) 628-632 (rei)
- Chilperic 632 (rei)
- Boggis 632-660 (supausat rei rebèl vèrs 635, reconegut duc vèrs 636-660 ensems amb son german Bertran, benlèu personatges fictius)
- Fèlix 660-670
- Lop I 670-676/688
- Audon I 679/688-735
- Hunald I 738-745
- Waifré 745-768
- Pepin lo Brèu 768
- Hunald II 768-769
- Audon II 769-776
- Aton 776-778
- Lop II 768-781 (de Gasconha)
- als carolingiens 778-781
- Reialme d'Aquitània 781-884
- Ducat d'Aquitània 781-1449
- Corson de Tolosa 781-c. 790 (duc)
- Guillem I de Tolosa 781-806 (nominal fins a 812, duc)
- Bigon de Tolosa 806-816 (duc)
- Berengièr de Tolosa 816-835 (duc i marqués)
- Bernat de Septimània 835-844 (duc i marqués)
- Guilhèm II de Tolosa 844-850 (duc)
- Fredòl de Tolosa 850-852 (de facto duc)
- Rainòlf I (comte de Peitau 839-44) 852-866
- Bernat Plantapilosa 866-886
- Rainòlf II (comte de Peitau) 886-893
- Guilhèm III lo Piós (comte d'Alvèrnia 886-918) 886-918
- Guilhèm IV el Jove (comte d'Alvernia 918-926) 918-926
- Acfred (comte d'Alvernia e Carcassona-Rasés) 926-928
- Ebles Manser (comte de Peitau i comte d'Alvernia 928-934) 928-934
- Ramon III Ponç de Tolosa 934-950
- Guilhèm V (comte de Peitau 934-63; comte d'Alvernia 950-63)950-963
- Guilhèm VI Tallafèrre (comte de Peitau 963-995) 963-990
- Guilhèm VII lo Grand 990-1029
- Guilhèm VIII lo Gròs 1029-1038
- Odon (duc de Gasconha 1032-1040) 1038-1040
- Pèire Guilhem IX l'Agla 1040-1058
- Gui Guilhèm X d'Aquitània 1058-1086
- Guillem XI el Jove (1086-1126)
- Guillem XII 1126-1137
- Elionor 1137-1204, conjuntament amb:
- Lòis VI de França 1137-1152 (rei de França, espós d'Elionor)
- Enric I 1152-1189 (rei d'Anglatèrra, segon espós d'Elionor)
- Ricard I Coòr de lion 1189-1199 (rei d'Anglatèrra, primièr filh d'Elionor)
- Joan sens Tèrra 1199-1204 (rei d'Anglatèrra, segon filn d'Elionor)
- Joan sens Tèrra 1199-1216 (rei d'Anglatèrra)
- Enric II d'Anglatèrra 1216-1254 (rei d'Anglatèrra)
- Eduard I 1254-1307 (rei d'Anglatèrra)
- Edoard II 1307-1325 (rei d'Anglatèrra)
- Edoard III 1325-1362 (rei d'Anglatèrra)
- Eduard de Woodstock 1362-1375 (prince d'Anglatèrra)
- Ricard II 1377-1399 (rei d'Anglatèrra)
- Joan de Gant 1390-1399 (comte de Lancaster)
- Enric V 1399-1422 (rei d'Anglatèrra)
- Enric VI 1422-1449 (rei d'Anglatèrra)
- A la corona francesa 1449 (1453)-1472
- Duc de Berri 1472-1484
- a la corona francesa 1484


text:
829
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 829 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après leis atacas de 827, atacas novèlas, e pus importantas, de naviris arabis còntra Sicília onte lei Bizantins èran obligats d'adoptar una estrategia defensiva en causa de l'afebliment de sa flòta dempuei la guèrra civila de 822-824.
Lo 2 d'octòbre, mòrt de l'emperaire Miquèu II Spellos. Son fiu Teòfil li succediguèt.
Wessex[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'afebliment de Mèrcia dempuei la victòria de Wessex a la batalha d'Ellandun (→ 825), l'armada dau rèi Egbert (802-839) ataquèt dirèctament lo territòri de son rivau. Capitèt de'n ocupar una partida importanta e lo rèi Wiglaf de Mèrcia (827-829 e 830-839 ò 840) foguèt obligat de s'enfugir (→ 830). Après una incursion còntra Northúmbria, obtenguèt tanben la somission d'aqueu reiaume.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la campanha dau generau Muhammad ibn Humayd Tusi còntra l'insureccion d'Azerbaitjan iniciada en 816 per Babak Khorramdin. En despiech de sei succès de 827-828, lei tropas abbassidas foguèron batudas lo 9 de junh e son generau tuat. Lei subrevivents abandonèron lo país.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau califa Al-Mamun, creacion d'un observatòri permanent a Bagdad.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion a Bagdad dau tractat Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-jabr wa-l-muqābala (en occitan Abreujat de calcul per la restauracion e la comparason) per lo matematician persan Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi. Presentant d'un biais clar un ensems de metòde de resolucion d'equacion dau segond gras, aguèt un ròtle important dins la generalizacion dau sistèma decimau arabi a l'origina dei nombres modèrnes.


text:
Mérida (Veneçuèla)
La vila de Santiago de los Caballeros de Mèrida o Simplament Vila de Mèrida es la capitala de la municipalitat Libertador e de l'estat Mèrida e una de las principalas localitats dels Andes veneçolans. Foguèt fondada en 1558, en fasent partida de la Nòva Granada, malgrat aiçò, passèt a aperténer a la Capitania Generala de Veneçuèla, en jogant un ròtle actiu pendent la Guèrra d'Independéncia. La populacion de la vila principala es de 204 879 abitants e l'airal metropolitan que compren la Municipalitat Libertador atenh las 300 000 personas (Cens 2001). La vila representa 28% de la populacion totala de l'Estat Mèrida, qu'a mai de 750 000 abitants (Cens 2001). Es sieu de l'Universitat dels Andes e de l'Arquidiocèsi de Mèrida. De mai ostenta lo telefèric pus naut e lo segond del mond per la longor. Es lo màger centre estudiantil e toristic del cogant veneçolan. Presenta tanben coma un atractiu lo Sistèma de Transpòrt Massiu Trolebús de Mèrida lo que s'expausa coma un mejan de transpòrt turistico mercés a la siá estructura. Aquela vila s'assenta sus un altiplà enclavat dins la val del riu Chama, que la recor d'extrèm a extrèm. La localitat de Mèrida se tròba situada a una altitud de 1600 msnm. Coma cortina de fons s'auça en l'orizont merideño la cresta mai elevada del país: lo bèc Bolívar.
Toponimia[modificar | modificar la font]
La vila recebèt lo sieu nom pel fondator Juan Rodríguez Suárez, que la cristianèt d'aquela manièra en onor dins la siá vila natala, Mérida a Extremadura, Espanha. Malgrat aiçò, Juan de Maldonado la renombraría coma San Juan de las Nieves. En 1559, tornèt cambiar lo nom, en optant aquel còp per Santiago de los Caballeros. Progressivament, s'anèt en adoptant la denominacion Santiago de los Caballeros de Mèrida, manièra que combinava las variantas amb que s'èra designat dins la vila fins alavetz. La paraula Mérida proven del tèrme "emèrita", votz latina que significa "de qui a merit" e tanben "emèrit", qu'es la vertadièra origina etimologic del nom, doncas qu'una autra accepció del tèrme en latin èra ligada als soldats que resultan licenciats de l'armada. Aital doncas, la vila de Mèrida, capital actual de la Comunitat Autonomica d'Extremadura, a aquela origina: lo nom d'Emèrita Augusta significava que foguèt una vila fondada en temps d'August amb soldats licenciats de l'armada, los que se placèron en un poblat ja existent, en escambi de los donar la categoria de ciutadans romans als ancians poblants. D'autra banda, tanben en espanhòl e en anglés, lo mot emerit significa « retirat » ("Professor Emerit" e en anglés "Emeritus Professor" significan « Professor retirat »). Amb lo passatge del temps, aquel nom foguèt mutant fins a venir "Mérida", en perdent l'E iniciala e en cambiant la t contra la d, malgrat qu'autras derivats coma "meritori" o lo meteis "emerit" òc qu'an conservat una forma mai semblabla a la paraula latina. E un autre trach comun entre la Mérida espanhòla e la veneçolana es que dins las doas vilas i a un afluent del riu principal amb lo nom d'Albarregas.


text:
Giacomo Puccini
Giacomo Puccini (Luca, lo 22 de deceme de 1858 - Brussèlas, lo 29 de noveme de 1824) que ho un compositor italian d'opèra e qu'ei un deus mei interpretats dens lo repertòri de l'art liric. Enter los sons opèras mei famós que podem mentàver : [[Manon Lescaut (Puccini)|Manon Lescaut (1893), La Boèmia (1896), Tosca (1900), Madama Butterfly (1904) e Turandot (1926).
Gessit d'ua familha de musicians, qu'estudiè au Conservatòri de Milan abans de'n sortir diplomat en 1883. La soa purmèra escaduda sus l'empont que ho Manon Lescaut (1893) basat suu libe de l'abat Prévost.


text:
Mur de Berlin
52° 30′ 58″ N 13° 22′ 37″ E / 52.51611, 13.37694
Lo mur de Berlin (en alemand Berliner Mauer)[1], « mur de la vergonha » pels Alemands de l'oèst e « mur de proteccion antifascista » segon la propaganda èstalemanda, foguèt bastit en plan Berlin a partir de la nuèch del 12 al 13 d'agost de 1961 per la Republica Democratica Alemanda (RDA)[2], qu'ensagèt atal d'acabar amb l'exòde creissent dels abitants cap a la Alemanha de l'Oèst (RFA)[3],[4]. Lo mur separava fisicament la vila en Berlin Èst e Berlin Oèst pendent mai de vint e uèit ans, e constituiguèt lo simbòl mai marcant d'Euròpa divisada per la Cortina de fèrre. Mai qu'un simple mur s'agís d'un dispositiu militari complèxe comportant dos murs de 3,6 mètres de naut[5] amb camin de ronda, 302 miradors e dispositius d'alarma, 14 000 gardias, 600 cans e de fials de fèrre crancut. Prèp de 160 estrajants de la RDA perdèron la vida en ensajant de lo passar, los gardas frontièra èst alemands e soldats sovietics esitavan pas a tirar suls fugitius.
L'aflaquiment de l'Union sovietica, la perestroika menada per Mikhaïl Gorbachov e la determinacion dels Alemands de l'Èst, qu'organizavan de grandas manifestacions, provoquèron, lo 9 de novembre de 1989, la casuda del « mur de la vergonha », provocant l'admiracion incredula del « Mond liure » e dubrissent la dralha a la reünificacion alemanda. Gaireben tot destruit, lo Mur daissa encara dins l'organizacion urbana de la capitala alemanda de cretas totjorn presentas. Lo mur de Berlin, simbòl del clivatge ideologic e politic de la guèrra Freja, inspirèt fòrça libres e filmes. Ara, fòrça musèus li son consacrats.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Abans la construccion del Mur (1945-1961)
- 1.2 La construccion del mur de Berlin
- 1.3 Las reaccions a l'Oèst
- 1.4 Un país, dos Estats
- 1.5 La casuda del Mur
- 1.6 Cronologia de la casuda del mur
- 1.7 Reaccions a la casuda del mur de Berlin
- 1.8 Consequéncias a mai long tèrme
- 2 Descripcion de las installacions lo long de la frontièra
- 3 Victimas e tiraires
- 4 Lo Mur a l'ora d'ara
- 5 Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la construccion del Mur (1945-1961)[modificar | modificar la font]
Aprèp sa capitulacion lo 8 de mai de 1945, Alemanha foguèt divisada en tres, puèis quatre zonas d'occupacion jos las administracions sovietica, americana, britanica e francesa, aplicant l'acòrdi sortit de la conferéncia de Yalta. Berlin, la capitala del Tresen Reich, d'en primièr tota ocupada per l'Armada Roja deguèt tanben èsser partejada en quatre sectors repartits entre los aliats. Los Sovietics daissèron alara als Occidentals los districtes oèst de la vila que se trobèron alara totalament enclavats dins lor zona d'ocupacion, lo sector demorat jol contraròtle sovietic representant 409 km2, siá 45,6 % de la superfícia de la vila[6]. La posicion e l'importança de Berlin ne faguèt un enjòc major de la Guèrra Freja.
Eveniments en Alemanha[modificar | modificar la font]
La cooperacion entre las quatre poténcias ocupantas d'Alemanha s'acabèt en 1948 quand l’Union sovietca arestèt sa participacion al Conselh de contraròtle aliat e del comandament Interaliat lo 19 de març de 1948[7]. Los Sovietics de contunh geinavan las comunicacions dels Occidentals amb Berlin Oèst, plan segur per los obligar a abandonar l'anciana capitala del Reich. Del 24 de junh de 1948 al 12 de mai de 1949, Stalin instaurèt lo blocus de Berlin. Totes los transits terrèstres e fluvials entre Berlin Oèst e l'Alemanha Orientala son copadas. Aquel eveniment constituís la primièra crisi majora entre l'Union sovietica e los Occidentals. Mercé a un gigantesc pont aerian organizat pels Estats Units d'America, Berlin Oèst subrevisquèt al blocus[8].
En 1949 se crèt de la Republica federala d'Alemanha (RFA) dins la trizona constituïda per las zonas francesa, britanica e americana, seguida de prèp per aquela de la Republica democratica alemanda (RDA) dins la zona jos ocupacion sovietica[9]. La creacion dels dos Estats assolida la division politica de Berlin. Se comencèt alara de las doas broas a securizar e a barrat la frontièra entre ambedos païses. De doanièrs e de soldats distribuits sus la frontièra patrolhavan entre RDA e RFA ; de solidas clausuras foguèron mai tard bastiba del costat de la RDA.
Legalament, Berlin gardèt l'estatut de vila demilitarizada (abséncia de soldats alemands) partejada en quatre sectors, e independenta dels dos Estats de la RFA e RDA. En realitat, la portada practica d'aquela independéncia es fòrça limitada. En efècte, l'estatut de Berlin Oèst sembla a aquela d'un Land, amb de representants sens drech de vòte al Bundestag, alara que Berlin Èst venguèt, en violacion de son estatut, capitala de la RDA. La vila demorava pasmens lo sol luòc onte los Alemands de l'Èst e de l'Oèst pòdon transitar.
Lo 27 de novembre de 1958, l'URSS faguèt un nòu còp de fòça pendent « l'ultimatum de Khrushchov » preposant lo depart de las tropas occidentalas dins los sièis meses per far de Berlin una « vila liura » demilitarizada. Los aliats occidentals refusèron[10].
Causas de la construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Dempuèi sa creacion en 1949, la RDA vesiá una èrsa creissenta d'emigracion cap a RFA, subretot a Berlin. La frontièra urbana èra dificilament controlabla, al contrari de las zonas ruralas ja fòrça vigiladas. Entre 2,6 e 3,6 milions d'Alemands fugiguèron la RDA per Berlin entre 1949 e 1961, privant lo país d’una man d'òbra indispensabla al moment de sa reconstruccion e monstrant a la fàcia del monde lor flaca adesion al regim comunista[11],[12]. Emigrar pausava pas de dificultat majora perque, fins a agost de 1961, sufisiá de prene lo mètro o lo camin de fèrre berlinés per passar d'Èst cap a Oèst[13], çò que faguèron quotidianament de Berlineses per anar trabalhar. Los Alemands nomenavan aquela migracion de la RDA comunista a la RFA capitalista: « votar amb sos pés ». Pendent las doas primièras semanas d'agost de 1961, rics en rumors, mai de 47 000 ciutadans èst alemands passèron en Alemagne de l'Oèst via Berlin. E mai, Berlin Oèst aguèt tanben un ròtle de pòrta cap a l'Oèst per de fòrça Chècs e Poloneses. Coma l'emigracion concernava subretot los joves actius, pausava un problèma economic major e menaçava quitament l'existéncia de la RDA.
Encara, prèp de 500 000 Berlineses sont de trabalhadors frontalièrs, trabalhant a Berlin Oèst mas abitant a Berlin Èst o dins sa banlèga que lo còst de la vida e de l'imobilièr èra mai favorable. Lo 4 d'agost de 1961, un decret obliguèt los trabalhadors frontalièrs a se registrar atal e a pagar lors loguièrs en Deutsche Mark (moneda de la RFA). Quitament abans la construccion del Mur, la polícia de la RDA vigilava fòrça als punts d'accès a Berlin Oèst aqueles que designava coma « contrabandièrs » o « desertors de la Republica ».
Coma totes los païses comunistas, a la RDA s'impausèt una economia planificada per Moscòu. Lo plan setenal (1959-1965) se revelèt un escac dempuèi lo començament. La produccion industriala aumentava mens aviat que previst. En efècte, los investiments èran pas sufisents. La collectivizacion de las tèrras agricòlas provoquèt una bassa de la produccion e una escasença alimentària. Los salars aumentavan mai aviat que previst a causa d'una manca de man d'òbra provocada en partida per las fugidas a l'Oèst. Un important trafec de devisas e de merças, al prejudici de l'economia èstalemanda, passava par Berlin. La RDA se trapèt en 1961 prèp de la casuda economica e sociala[14].
L'autor William Blum avança coma causa de la construccion del Mur en mai de la captacion de la man d'òbra qualificada de la RDA per l'Oèst, lo terrorisme occidental que se seriá passat en RDA[15].
La construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo programa de construccion del Mur demorèt un secret d'Estat del govèrn èst alemand. Comencèt dins la nuèch del 12 al 13 agost de 1961 per la pausa de trelises e de fial de fèrre crancuts a l'entorn de Berlin Oèst[16].
Son edificacion se faguèt per de maçons, jos la proteccion e vigiléncia de policièrs e de soldats – en contradiccion amb las afirmacions del president del Conselh d'Estat de la RDA, Walter Ulbricht qu'aviá declarat lo 15 de junh de 1961[17] : « Se compreni plan la vòstra question, i a de gents en Alemanha de l'Oèst que desiran que mobilizem los obrièrs del bastiment de la capitala de la RDA per enartar un mur, aquò es? Ai pas coneissença d'un tal projècte; perque los maçons de la capitala sont subretot ocupats a construire de lotjaments e i consacran tota lor fòrça de trabalh. Degun a l'intencion de construire un mur[18] ! »
Ulbricht foguèt atal lo primièr a emplegar lo mòt « Mur », dos meses abans que siá enartat.
Se los Aligats son conscients d'un plan de « mesuras drasticas » visant al varrolhatge de Berlin Oèst, foguèron pasmens surpreses pel calendièr e son amplor. Coma lors dreches d'accès a Berlin Oèst èran respectats, decidiguèron de intervenir pas militarament. Lo BND (Servicis secrets de la RFA) aviá el tanben recebut al començament de julhet d'informacions semblablas. Aprèp l'encontre entre Ulbricht e Nikita Khrushchov a la cima dels païses membres dzel Pacte de Varsòvia (3 a 5 d'agost 1961), lo BND nòte dins son rapòrt setmanièr del 9 d'agost : « Las informacions disponiblas mòstran que lo regim de Pankow[19] s'esfòrça per obtenir l'acòrdi de Moscóu per la dintrada en vigor de mesuras rigorosas de blocatge; subretot la tancada de la frontièra de Berlin, amb interrupcion del trafec del mètros e de trams entre Berlin Èst e Berlin Oèst. (...) Demòra a veire s'Ulbricht es capable de far acceptar de telas exigéncias per Moscóu, e fins a onte. »
La declaracion publica de la cima del Pacte de Varsòvia preposèt de « contrariar a la frontièra amb Berlin Oèst las manòbras nosibles als païses del camp socialista e d'asegurar a l'entorn de Berlin Oèst una vigiléncia fiabla e un contraròtle eficaç. »
L'11 d'agost de 1961, la Cambra du pòble (Volkskammer), lo parlament de la RDA, aprovèt la concertacion amb Moscóu e donèt los plans poders al conselh dels ministres per n'assegurar la realizacion. Aquel darrièt adoptèt lo 12 d'agost un decret denonciant la politica d'agression imperialista dels Occidentals contra el. Un contrarptle fòrça estricte de las frontièras separant Berlin Oèst e Berlin Èst foguèt instaurat[20]. Decidiguèt de l'emplec de las fòrças armadas per ocupar la frontièra amb Berlin Oèst e i enartar un barratge.
Lo dissabte 12 d'agost de 1961, lo BND recebèt l'informacion qu'« una conferéncia se faguèt a Berlin Èst al centre de la decision del Partit comunista èst alemand (SED) en preséncia de nauts responsables del partit. Se podèt aprendre que (...) la situacion d'emigracion creissenta de fugitius fa necessari la tancadura del sector d'ocupacion sovietic e de Berlin Oèst dins los jorns venets — sens mai de precisions — e non dins doas semanas coma èra previst d'en primièr. »
Dins la nuèch del 12 al 13 d'agost de 196}, 14 500 membres de las fòrças armadas bloquèron las carrièras e vias ferradas anant a Berlin Oèst. De tropas sovieticas èran prèstas al combat e se massèron als pòsts frontalièrs dels Aliats. Totes los mejans de transpòrt entre ambedoas partidas de la vila copadas. En setembre de 1961, dels mètros e dels S-Bahn (malum dels trens de banlèga) de Berlin Oèst contunhèron a circular jos Berlin Èst sens s'i arrestar, las estacions del sector oriental (que se nomenaran alara las « estacions fantaumas ») essent barradas.
Erich Honecker, secretari del comitat central del SED per las questions de securitat, aguèt la responsabilitat politica de la planificacion e de la realizacion de la construccion del Mur pel partit, que presentava coma un « mur de proteccion antifascista »[21]. Los païses membres del Pacte de Varsòvia publièron, lo meteis jorn, una declaracion de sosten a la tancadura de la frontièra entre los dos Berlin[22]. Fins a setembre de 1961, la frontièra demorava « trespassable » e d'entre las fòrças de vigiléncia, 85 òmes passèron a l'Oèst — imitats per 400 civils, que 216 capitèron.
La construccion del Mur a l'entorn dels tres sectors de l'Oèst consistiá d'n primièr en un ridèl de fials de fèrre crancuts. Las caladass de las caarièras entre las doas mitat de la vila foguèron capvitadas[23]. Dins las semanas venentas, foguèt completat per un mur de beton e de bricas, e fòrça dispositius de securitat. Aquel mur separava fisicament la ciutat e enrodava completament la partida oèst de Berlin que venguèt una enclava al mitan dels païses de l'Èst.
Las reaccions a l'Oèst[modificar | modificar la font]
Lo cancelièr federal Adenauer demandèt lo meteis jorn lo calma de la populacion de l'Oèst e la rason, evocant sens precisar mai las reaccions qu'anava prene amb los Aliats. Esperèt dos setmanas aprèp la construcction del Mur abans de s'anar a Berlin Oèst. Sol lo cònsol de Berlin Oest Willy Brandt faguèt una protestacion energica – mas imposerosa – contra l'emparedada de Berlin e sa copura definitiva en dos. Sa declaracion es franca: « Jos l'agach de la comunautat mondiala dels pòbles, Berlin accusa los separators de la vila, qu'oprimisson Berlin Èst e menaçan Berlin Oèst, de crima contra lo drech internacional e contra l’umanitar (...)[24] ». Lo 16 d'agost de 1961, una manifestacion de 300 000 personas amb Willy Brandt protestèron debans lo Rathaus Schöneberg, sèti del govèrn de Berlin Oèst.
Los Länder de la RFA fondèron lo meteis an a Salzgitter un centre de documentacion judiciari sus las violacions dels dreches de l'òme perpetradas per la RDA, per marcar simbolicament l'opposicion a aquel regim.
La reaccion dels Aligats foguèt tardièra: calguèt esperar vint oras abans que las colomnas militaras se presentan a la frontièra. Lo 15 d'agost de 1961, los comandants dels sectors occidentals de Berlin adressèron a lor omològ sovietic una nòta de protesta contra l'edificacion del Mur[25]. De rumors de contunh circulavan, segon que Moscóu auriá assegurat los Aliats de passar pas sus lors dreches a Berlin Oèst. Lo blocus de Berlin pels faches montrèt als Aliats que l'estatut de la vila èra de contunh menaçat. La construccion del Mur representava tanben una confirmacion materiala del statu quo: l'Union sovietica abandonava son exigéncia d'un Berlin Oèst « liure » desertat per las trooas aliadas, al contrari de çò qu'èra formulat en 1958 dins l'ultimatum de Khrochtchov.
Las reaccions internacionalas sont ambigüas. Lo 13 d'agost, Dean Rusk, secretari d'Estat american, condamnèt la restriccion de la libertat de deplaçament dels Berlineses[26]. Los Aliats consideravan que l'URSS èra a l'initiativa de la construccion del Mur entre sa zona d'ocupacion e aquela dels aliats coma l'indicava las nòtas de protesta enviadas al govèrn sovietic pels ambassaidors american e francés[27]. Pasmens, Kennedy qualifiquèt la construccion del Mur de « solucion pauc eleganta, mas mil còp preferabla a la guèrra ». Lo primièr ministre britanic MacMillan i veguèt « ges d'ilegal ». En efècte, la mesura tocava d'en primièr los Alemands de l'Èst sens capvirar l'equilibri geopolitic de l'Alemanha. Aprèp una letra que Willy Brandt li envièt lo 16 d'agost[28], Kennedy mostrèt un sosten simbolic[29],[30] a la vila liura de Berlin Oèst n'i enviant una unitat suplementària de 1 500 soldats.
Lo 27 d'octobre, se passèt una confrontacion visible e dirècta entre tropas americanas e sovieticas a Checkpoint Charlie. Los gardias frontalièrs de RDA exigiguèron de contrarotlar de membres de las fòroas aliadas occidentalas volent s'anar e sector sovietic. Çò qu'èra contrari al drech de liure circulacion, qu'avián totes los membres de las fòrças d’occupacion. Pendent tres jorns[31], dètz cars americans e dètz cars sovietics se postèron fàcia afàcia prèp del Checkpoint Charlie. Los blindats se retirèron fin finalat. La liura circulacion pel pòst Checkpoint Charlie foguèt restablida.
Un país, dos Estats[modificar | modificar la font]
Los abitans de Berlin Oèst ja podavan pas mai dintrar liurament en RDA dempuèi lo 1èr de junh de 1952. L'encerclament venguèt mai eficaç per la reduccion dels punts de passatge: 69 punts de passatge suls 81 existents foguèron barrats dempuèi lo 13 d'agost. La pòrta de Brandeborg se barrèt lo 14 d'agost e quatre mai lo 23. Fin de 1961, demorava pas que 7 punts de passatges entre l'Èst e l'Oèst de Berlin. La Potsdamer Platz foguèt copada en dos. Lo centre istoric de la vila venguèt prauc a pauc un grand vuèit sus la mapa, compausat del No man’s land entre los Murs de separacion a l’Èst e d’èrm à l’Oèst[32]. Las consequencias economicas e socialas sont imediatas: 63 000 Berlineses de l'Èst perdèron lor emplec a l'Oèst, e 10 000 de l'Oèst perdèron lor emplec a Berlin Èst[33].
Le mur de Berlin venguèt lo simbòl de la Guèrra Freja e de la separadion del monde en dos camps. Lo 26 de junh de 1963, John Kennedy prononcièt a Berlin un discors istoric. Declarèt « Ich bin ein Berliner » (« Soi un Berlinés »), marcant la solidaritat del Mond liure pels Berlineses[34]. E mai, la construccion del Mur donèt un imatge fòrça negatiu del blòc de l'Èst e provèt de biais simbolic son escac economic. « Lo blòc sovietic sembla alara a una vasta prison que los dirigents son obligats d’enfermar de ciutadans qu'an pas qu'una idèa: fugir! Lo Mur es una avoacion d’escac e una umiliacion per tota l’Euròpa orientala. »[35]. Le Mur damatja l'imatge del mond comunista.
Lo 17 de decembre de 1963, aprèp de longas negociacions, lo primièr acòrdi sul règlament de las visitas de Berlineses de l'Oèst als parents de l'Èst de la vila foguèt signat. Permetèt a 1,2 milion de Berlineses de visitar lors lors dins la partida orientala de la vila mas sonque del 19 de decembre de 1963 al 5 de genièr de 1964. D´autras seguèron en 1964, 1965 e 1966[36]. Aprèp l'acòrdi de 1971, lo nombre de punts de passatge foguèt portat a dètz. A partir del començament dels ans 1970, la politica de Willy Brandt e Erich Honecker de raprochament entre RDA e RFA (Ostpolitik) faguèt la frontièra entre ambedos estats un pauc mai permeabla. La RDA simplifiquèt las autorizacions de viatge fòra de la RDA, subretot pels « improductius » coma los retirats, e autorizèt las visitas de corta durada d'Alemands de l'Oèst dins las regions frontalièras. En prètz d'una mai granda libertat de circulacion, la RDA exigiguèt la reconeissença de son estatut d'Estat sobeiran e l'extradicion de sos ciutadans avent fugit cap a Alemanha Occidentala. Aquela exigéncias anavan contra la lei fondamentala de RFA que las neguèt doncas categoricament. Per fòrça d’Alemands, lo Mur èra, de fach, un esquinçament e una umiliacion; una consequéncia es que renasquèt l'idèa de reünificacion [37].
Las doas partida de la vila coneguèron d'evolucions diferentas. A Berlin Èst, capitala de la RDA, se construiguèt de bastiments prestigioses a l'entorn de l'Alexanderplatz e de la Marx-Engels-Platz. Lo centre (Mitte) de Berlin qu'ès del costat Èst perdèt son animacion. En efècte, lo manteniment dels bastiments se fa pas subretot los magnifics bastiments situats sus l'illa dels musèus, coma l'important musèu de Pergame[38]. Seguent lo desvelopament d'una economia socialista, lo regim inaugurèt en 1967, dins la zona industriala d'Oberschöneweide, lo primièr combinat industrial de la RDA, lo Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO) dins la fabricacion de cables. En 1970, comencèt la construccion d'imòbles de 11 a 25 estatges dins la Leipzigerstrasse que damatja l'espaci urban[39]. La propaganda de la RDA designa lo Mur e las defensas frontalièras amb la RFA coma un « mur de proteccion antifascista » aparant la RDA contra l'« emigracion, lo nestejatge, l'espionatge, lo sabotatge, la contrabanda e l'agression venent de l'Oèst ». En realitat, los sistèmas de defensa de la RDA èran tornat subretot contra los seus ciutadans.
Berlin Oèst lèu venguèt una mòstra de l’Occident. La reforma monetària acabèt fin amb l'escasença e la reconstruccion es fòrça mai aviada qu’a l’Èst. Potsdamer Platz demorava un luòc de sovenir. Un planòl panoramic permet de mirar en dessús del Mur. Atirèt los visitors pendent los ans 1970 e 1980[40]. Pasmens la particion fragiliza l'economia del sector oèst: los industrials deguèron exportar lor production fòra de la RDA e per evitar l'espionatge industrial, las industrias de punta s'implantavan pauc a Berlin Oèst[41]. La partida ouèst se singularizèt a partir de 1967 pel movement estudiant, la vila es tradicionalament universitària. La vida culturala i es fòrça desvelopada.
Lo 12 de junh de 1987, per las fèstas dels 750 ans de la vila, lo president american Ronald Reagan prononcièt devans la pòrta de Brandeborg un discors demorat celèbre jol nom de Tear down this wall!. Es un desfís lançat a Gorbatchev, qu'es apelat mai d'un còp dins lo discors[42].
La casuda del Mur[modificar | modificar la font]
En 1989, cambièt la situacion geopolitica. Los Sovietics anoncièron lor retrach d'Afganistan sens victòria. A la prima, Ongria dubriguèt son « ridèl de fèrre ». En agost, Tadeusz Mazowiecki, membre de Solidarność, venguèt Primièr ministre de Polonha. Qualques observators pensavan qu'una contagion de libertat anava tanben aténher los Alemands[43]Es lo cas del general Vernon Walters, ambassaidor dels Estats Units d'America en RFA de 1989 a 1991. Conta los souvenirs sul periòde [44]. A la fin de l'estiu, de centenas e de miliers d'alemands de l'Èst comencèron a quitar le país amb pretèxte de vacanças en Ongria, que las frontièras èran dubèrtas. En tres setmaneas, 25 000 ciutodans de la RDA jonguèron la RFA via Ongria e Àustria. A Praga, a Varsòvia, de detzenas de miliers d'alemands de l'Èst faguèron lo sètge de l'ambaissada de RFA[45]. 20 000 manifestants desfilèron dins las carrièras de Leipzig lo 3 d'octobre de 1989. Mikhaïl Gorbatchev, vengut a Berlin Èst celebrar la quaranten aniversari de la naissença de la RDA, indiquèt a sos dirigents que lo recors a la repression armada èra a exclure[46]. Malgrat una tentative de reprisa en man per de renovators del Partit comunista, las manifestacions contunhèron: un milion de manifestants a Berlin Èst lo 4 de novembre, de centenas de miliers dins las autras vilas de la RDA[47].
Cinc jorns mai tard, una conferéncia de premsa de Günter Schabowski, secretari del Comitat central en carga dels mediás en RDA, membre del burèl politic del SED, èra retransmisa en dirècte a la television. A 18h57, vèrs la fin de la conferéncia, Schabowski legissiá d'un biais destacat una decision del conselh dels ministres sus una novèla reglamentacion dels viatges, qu'en relitat èra pas encora definitivament aprovada, o, segon d'autras fonts, deuria pas èsser comunicada a la premsa qu'a partir de 4h l'endeman matin:
Presents sus l'estrda a costa de Schabowski: los membres del comitat central del SED: Helga Labs, Gerhard Beil et Manfred Banaschak.
Schabowski legís un projècte de decision del conselh dels ministres que foguèt plaçat devans el: « Los viatges privats cap a l'estrangièr pòdon èsser autorizats sens presentacion de justificatius — motiu del viatge o ligam de familha. Las autorizacions seran deliuradas sens retard. Una circulara dins aquel cap será lèu difusada. Los departaments de la polícia populara responsables dels visás e de l'enregistrament del domicili son mandatats per acordar sens delai d'autorizacions permanentas de viatge, sens que las condicions actualament en vigor ajan d'èsser exigidas. Los viatge tanben a durada permanenta pòdon se far a tot pòst frontièra amb la RFA. »
- Question d'un jornalista: « Quand aquò dintra en vigor ? »
- Schabowski, fulhetant sas nòtas: « Per çò sabi — immediatament. »[48]
Aprèp las anoncias de las radiòs e televisions de la RFA e de Berlin Oèst, titolats: « Lo Mur es dubèrt! », de miliers de Berlineses de l'Èst se presentèron als punts de passatge e exigent lo passatge[49]. A aquel moment, ni las tropas frontalièras, nimai lps fonccionaris del ministèri encargat de la Sercuritat d'Estat responsables del contraròtle dels visás seriá pas estat informats. Sens òrdre concrèt nimai consinha mas jos la pression de la molonada, lo punt de passatge de la Bornholmer Straße dubriguèt pauc aprèp 23 h, seguèt d'autres a Berlin e a la frontièra amb la RFA. Un fum de monde assistiá en dirècte a la television aquela muèch del 9 de novembre e comencèron a caminar. Es atal que lo mur « tombèt » dins la nuèch del dijòus 9 al divendre 10 de novembre de 1989, aprèp mai de 28 ans d'existéncia. Aquel eveniment foguèt nomenat dins l'istòria d'Alemanha die Wende (« lo tornant »).
Mas la vertadièra ronçada se faguèt l'endeman matin, de colomnas de ressortissents èstallemands e de veituras s'anèron cap a Berlin Oèst. Los ciutadans de la RDA foguèron aculhits amb braces dubèrts per la populacion de Berlin Oèst. Un concèrt de còrnas ressonava dins Berlin e los inconeguts embracèron. Dins l'euforiá d'aquela nuèch, fòrça Oèstberlineses escalèron lo Mur e se massèron prèp de la pòrta de Brandeborg accessibla enfin a totes. Una impressionanta èrsa umana classejava la Guèrra Freja. Aprenant la novèla de la dubertura del Mur, lo Bundestag interrompèt sa sesilha a Bonn e los deputats encantèron espontanèament l'imne nacional.
Present a Berlin, lo violoncelista virtuòse Mstislav Rostropovich, que seriá estat obligat de s'exilir a l'Oèst venguèt encoratjar los demolissaires (Mauerspechte), en français « pic verds del mur ») en jogant del violoncèl al pé del Mur l'11 de novembre. Aquel evenement venguèt un dels simbòls de la casuda del blòc de l'Èst.
Cronologia de la casuda del mur[modificar | modificar la font]
- 7 d'octobre: lo govèrn èstalemand celebrava lo 40n anniversari de la RDA sus fons de manifestacions. A Berlin Èst, los manifestants lancèron un apèl à l'òste d'onor de la commemoracion, lo dirigent de l'Union sovietica Mikhaïl Gorbachov: « Gorbi, Gorbi, hilf uns » (« Gorbi, Gorbi, ajuda nos »). A Potsdam e à Karl-Marx-Stadt (ara Chemnitz), las fòrças de l'ordre intervienguèron amb violéncia contra las manifestacions.
- 16 d'octobre: la television èstalemanda evoquèt pel primièr còp las manifestacions.
- 18 d'octobre: lo cap d'Estat èstalemand, Erich Honecker demissionèt « per rason de santat ». Egon Krenz li succedèt e prononcièt pel primièr còp le tèrme de Wende, cambi.
- 21 d'octobre: las manifestacions toquèron l'ensems del país. La polícia intervenguèt amb fòrça violéncia.
- 24 d'octobre: lo parlament confirmèt la posicion d'Egon Krenz coma cao de l'Estat. Sulcòp de manifestants exprimiguèron pertot lor oposicion a Krenz e als ancians partits politics, lo CDU cretian democrata, lo DBD dels païsans, lo DPD liberal, que reinavan als costats del SED.
- 27 d'octobre: los 2 000 prisonièrs condamnas per aver ensejat de quitar lo país foguèron liberats.
- 29 d'octobre: la polícia s'excusèt per son intervencion brutala. La television de la RDA prometèt de difusar tre ara d'informacions corrèctas.
- 31 d'octobre: Margot Honecker, l'esposa de l'ancian cap d'Estat, demissionèt de son pòst de ministra de l'Ensenhament.
- 4 de novembre: per ora, 300 personas fugissiá la RDA via Ongria e Checoslovaquia. En RDA, un milion de personas descendèron per la carrièra, que la mitat a Berlin Èst.
- 6 de novembre: celebracion del 72n anniversari de la Revolucion Russa. Los artistas apelèron la populacion a manifestar en massa.
- 8 de novembre: lo cap del partit SED demissionèt collectivament. Neues Forum, una coalicion dels movements de resisténcia, foguèt reconegut coma nòu partit politic.
- 9 de novembre: Günter Schabowski, membre del Politburo reputat reformator, anoncièt pendent una conferéncia de premsa que totes los ciutadans de la RDA podavan quitar lo país. Fòrça Berlineses seguián aquela declaracion a la television e se roncèron sulcòp cap als pòsts de frontièras. Trespassats, los gardias frontièras faguèron duberturas pel mur de Berlin.
Reaccions a la casuda del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo partatge d'Euròpa en dos blòcs èra vengut un fach establit. Atal, la dubertura del Mur e la casuda dels regims comunistas d'Euròpa centrala que seguèt espantèron lo monde occidental. Pauc d'especialistas avián comprés los movements de fons que laminavan los regims communistas[50]. Sonque calques observators pensavan qu'una contagion de la libertat, aprèp los cambis en Polònha e en Ongria, anava ganhar tanben leos Alemands[51].
La desagragacion del regime èstalemand es tal que, fòrça lèu pel cancelièr Helmut Kohl, la sola solucion que s'impausava, èra la reünificacion, es a dire l'absorpcion de la RDA per la RFA. Lo 28 de novembre, presentèt un planh en dètz punts per reünificar las doas Alemanhas. Laguiós de stopar l'èrsa migratòria de la RDA cap a la RFA, de daissar pas lo temps als venceires de 1945 de demandar de condicions tròp estrictas, volguèt menar l'afar mai aviat possible[52]. La patz que jamai aviá estat signada dempuèi la fin de la Segonde Guèrra Mondiale se faguèt lo 12 de 1990 a Moscóu. Lo tractat de Moscóu rendèt a l'Alemanha sa plana sobeiranetat[53]. La casuda del mur de Berlin s'acabèt, gaireben un an mai tard, a la reünificacion alemanda. Lo 3 d'octobre es ara la fèsta nacionala alemanda (Tag der Deutschen Einheit, « jorn de l'unitat alemanda »).
La segonda consequéncia de la dubertura del Mur es la desagregacion de l’empèri sovietic. A Praga, la Revolucion de Velós (17 e 18 de novembre de 1989) acabèt al comunisme. Al meteis temps, en Bulgaria, lo stalinian Todor Jivkov deu acceptar son remplaçament per un comunista mai dubèrt, Petar Mladenov. En Romania, Nicolae Ceaucescu es eliminat mai violentament pendent la revolucion de 1989. En Union sovietica, los Païses baltics proclamèron lor independéncia en març e mai de 1990, provocant atal los primièrs talh qu'anavan estrementir l'unitat quitament fins a l'existéncia del mai vaste Estat del monde qu'èra alara l'URSS, que despareguèt a son torn 18 meses mai tard lo 26 de decembre de 1991.
Consequéncias a mai long tèrme[modificar | modificar la font]
Aprèp de la casuda del mur de Berlin, de païses de per abans comunistas d'Euròpa de l'èst aderiguèron à l'Union Europèa: Polonha, Chequia, Eslovaquia, Ongria, Lituània, Letònia e Estònia en 2004, Romania e Bulgaria en 2007.
Descripcion de las installacions lo long de la frontièra[modificar | modificar la font]
Construccion de las installacions frontalièras[modificar | modificar la font]
Lo Mur, long de 155 quilomètres (que 43,1 km intraberlin) venián per completar los 1 393 quilomètres de la longa frontièra RFA-RDA e, dins una mendre mesura, de las frontièras Oèst dels païses del Pacte de Varsòvia, donant una realitat al famós ridèl de fèrre.
Lo traçat del mur correspondava pas totjorn amb aquel de la frontièra politica entre los dos sectors, e dins fòrça luòcs, las autoritats èstalemandas deguèron abandonar du terren per d'efectuar un « replec estrategic » vèrs de zonas mai aisidas a vigilar. Copava 193 carrièras magèras e adjacentas[54].
Coma lo rèsta de la frontièra de las doas Alemanhas, lo mur de Berlin èra equipat d'un sistèma fòrça complet de fials de fèrre crancuts, de valats, de piègers per tank, de camins de ronda e miradors. Al començament dels ans 1980, la frontièra mobilizava prèp de mila cans de gardia. Lo sistèma se perfectionava cada an. Subretot, los ostals del sector Èst prèp del Mur (la limita entre los dos Berlin passavan a vegadas al pe de las faciadas dels imòbles situats en sector oriental) èran de contunh vuèitadas dels seus abitants puèi paredadas. Lo procediment s'acabèt lo 28 de genièr de 1985, amb la demolicion de la Glèisa de la Reconciliacion dins la Bernauer Straße. Una traucada clara coma lo jorn divisava alara un Berlin autrecòps densa e escura.
Dins l'estat final, que dins fòrça luòcs s'acbèt al la fin dels ans 1980, las installacions frontalièras consistián en:
- un mur de beton de plan enrè naut de dos o tres mètres;
- una alarma de deteccion de contacte al sol;
- una barrièra de contacte de palastra metallica, mai nauta qu'un òme, tenduda de fial de fèrre crancut e de fials de deteccion per contacte;
- fin a la dubertura de la frontièra en 1989, i aviá en mai sus de partidas de dralhas pels cans, de valats de defença contra los veïculs, e des defensas anticarris de ralhs soudats en crotz;
- un camin de ronda (esclairat de nuèch) per l'accès als pòsts de gardia e la circulacion de las colonmas militàrias;
- de miradors (302 en 1989), equipats de projectors de recerca ;
- de dralhas de contraròtla (KS) o « dralhas de la mòrt », totjorn rasclada de fresc, per detectar las traças;
- de barrièras de palastra en mai (en partida) despassant la nauteur d'un òme e per que se podava veire pas que de biais;
- lo mur o la paret frontièra propriament dich, cap a Berlin Oèst, en blòts (en partida en beton rotlat, per balhat pas cap de presa per l'escalada), de 3,60 mètres de naut ;
- par dabant, encara qualques mètres de territòri jos l'autoritat de la RDA.
La largor totala d'aquelas installacions dependava de la densitat dels ostals prèp de la frontièra e anava de 30 a 500 mètres sus la Potsdamer Platz.
Lo detalh de las installacions èra plaçat jol secret militar e doncas mal conegut dels ciutadans de la RDA. Los soldats destacats a la frontièra devián gardar lo silenci. Coma degun saviá pas exactament quin espion de la Stasi podava far un rapòrt sus un charradis inconsequent, totes s'obligavan pimpilhosament al silenci. Qualsevòl s'interessava de tròp prèp a las installacions frontalièras riscava pel mens d'èsser arrestat e menat al pòst de polícia. Podava acabar per una condamnacion a la prison per planificacion de tentativa d'evasion.
Las frontièras aquaticas[modificar | modificar la font]
La frontièra exteriora de la vila de Berlin Oèst crosava en fòrça luòcs de vias navegablas. Lo traçat de la frontièra èra materializat pel [[Senat de Berlin Oèst (govèrn berlinés) per des linhas de gavitèl blancs portant l'inscripcion Sektorengrenze (« limita de sector »).
Las fortificacions frontalièras de la RDA se trapavan toujours sus lors broas, çò impausava de contorns a vegada importants, e que « paredava » las broas de fòrça lacs de la Havel.[55], prèp del palais del Reichstag[56]. Lo mai grand contorn èra sul lac Jungfern, que lo Mur se trapava fins a dos quilomètres del traça real de la frontièra. La listra frontalièra passava mejans d'ancianas pèças d'aiga e las fasiá inutilisablas pels abitants, coma sus la broa Oèst del lac de Groß-Glienicke e sus la broa Sud del lac Griebnitz.
En qualques luòs sus la Spree, i aviá de barrièras imergidas contra los nadaires.
Punts de passatge[modificar | modificar la font]
I aviá 25 pòsts de passatge mejans lo Mur: tretze per las carrièras, quatre per via ferrada e uèit per via fluviala. Los punts de passatge èran fòrtament equipats del costat RDA. Aqueles que desiravan passar devián patir de contraròtle fòrça estrictes, multiples e successius dels doanièrs e dels servicis d'emigracion e d'imigracion; pasmens las formalitats se debanaban d'un biais corrècte. Los veïculs èran furgats d'una mena fòrça plan pimpilhosa. Las formalitats permetavan pas qu'un trafec fòrça redusit.
Lo transit per mejans de transpòrts terrèstres entre l'Alemanha Orientala e Berlin Oèst pel territòri de la RDA èra tanben somés a de restriccions:
- Lo transit ferroviari impausava als trens venent de l’Oèst e circulant sus tres axes previst de s'arrestar pas en territòri èstalemand.
- Le transit rotièr se fasiá per tres « autorotas de transit », que los conductors occidentals podavan s’arrestar pas que dins d'airals de aires de repaus o d'estacions servicis Intertank repartits sus aquele axes e que lor èran especialament reservadas (l’autostòp èra tanben formalament enebit). Aquelas èran equipadas de magasins d’Estats Intershop qu'ofrisiánt de produches occidentals pagables en Deutsche Mark (aqueles luòcs èran interdit teoricament pel Alemands de l’Èst).
- Los rapòrts entre citutadans de la RDA e los viatjaires occidentals en transit èran enebits. Se deviá pas daissar dins los luòc publics quina que siá de publicacion, far la mendra dona a un ciutadan èstalemand o recebre quicòm de lor part.
- E mai, èra formalament enebit als viatjaires en transit de fotografiar los ponts, las garas, las vias ferradas, las zonas industrialas e infrastructuras militaras o paramilitaras situadas sul territòris de la RDA.
Malgrat totas aquelas precaucions, se trobèt fin finala qu'existissiá de passatges secrets jol Mur, sosterrens cavats tanben pels servicis secrets de RDA coma per de passairs.
Del costat Oèst, se passava de pòsts de polícia e de doana mas las simples personas en general èran pas contrarotlada. Sonque pels passatges en transit los viatjaires èran contrarotlats d'un biais estatistic (demanda de la destinacion), e a vegada, contrarotlats mai estrechament, subretut s'i aviá un dopte d'un motiu de perseguida (recerca restrencha).
Lo trafec de merças cap a l'estrangièr èra somes al contraròtle doanièr, alara que cap a la RFA, se fasiá pas que d'enquèstas estatisticas. Los policièrs oèstalemands e de patrolhas aliadas fasián de rapòrts sus las activitats suspèctas, per evitar pel melhor una infiltracion d'espions de l'Èst.
Las fòrças d'occupacion aliadas avián installat pels oficials de punts de contraròtle al Checkpoint Bravo (Dreilinden) e al Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse) mas aquò aviá ges d'influéncia sul trafec dels viatjaires e dels visitors.
A l'unificacion monetària de l'Alemanha, lo 1èr de julhet de 1990, totes los pòsts frontalièrs foguèron abandonats: sonque qualques installacions demòran per momòria.
Victimas e tiraires[modificar | modificar la font]
Un nombre de victimas incertan[modificar | modificar la font]
Le nombre exacte de victimas del Mur fa controvèrsia: es pauc aisit a evaluar perque la novèlas victimas èran negadas en RDA. Segon de recercas de la collectivitat berlinesa dels trabalhadors « Collectiu del 13 d'agost », 1 135 personas i daissèron la vida. La Staatsanwaltschaft (burèl de la procuratura generala) de Berlin ne denombrèt 270 que se pòt probar un acte de violéncia de la RDA. Le Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität (Grop de recercas central sud la criminalitat del govèrn e de la reünificacion) comptèt 421 mòrts possiblament imputats a la fòrças armadas de la RDA. D'autras fonts indican 125 mòrts a Berlin[57].
Les primièras balas mortelles foguèron tiradas per la polícia de la rota lo 24 d'agost de 1961 sus Günter Litfin[58] (24 ans) prèp de la gara de Friedrichstraße, onze jorn aprèp la barradura de la frontièra, dins una tentativa d'evasion. Lo 17 d'agost de 1962, Peter Fechter (18 ans) perdèt tot sa sang sus la « dralha de la mòrt ». En 1966, dos enfants de 10 e 13 ans foguèron tuats per en total quaranta balas.
Chris Gueffroy es la darrièra victima del Mur lo 5 de febièr de 1989[59].
Las estimacions donan 75 000 òmes e femnas condamnats fins a dos ans de prison coma « desertors de la republica ». La pena èra en general de mai de cinq ans se lo fugitiu damatjèt las installacions frontalièras, èra armat, soldat o detenaire de secrets.
D'entre las victimas del Mur èran tanben qualques soldats. Lo cas mai conegut es sans dobte aquel del soldat Reinhold Huhn, tuat per un passaire[60].
Lo procès dels soldats tiraires[modificar | modificar la font]
Una seriá de procès se faguèt fins a la prima de 2004 per saber aquel que portava la responsabilitat juridica d'aver ordonat de tirar suls fugitius. D'entre los acusats èra lo president del Conselh d'Estat Erich Honecker, son successor Egon Krenz, los membres del Conselh nacional de defensa Erich Mielke, Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz e Hans Albrecht, lo cap del SED pel districte de Suhl e de generals. Aquel procès provoquèt controvèrsia viva en Alemanha, nombre d'acusats fasent valer que lors actes, a l'epòque, èran pas de crimes segon lo drech èstalemand. Acusavan los tribunals actuals de practicar la « justícia dels venceires »[61].
Los tiraires executants èra recrutats subretot dins la NVA (Armada nacionala populara) o dins las tropas frontalièras. Dentre los acusats, 35 fuguèron aquitats, 44 condamnats amb respièch e mesa a l'espròva e 11 a una pena ferma: coma Albrecht, Streletz, Keßler e Baumgarten (de quatre ans e mièg a sièis ans e mièg de prison). Lo darrièr dirigent communista de la RDA, Egon Krenz, foguèt condamnat en 1997 a sièis ans e mièg de prison per la mòrt de quatre personas lo long del mur de Berlin dins los ans 1980[62]. En agost de 2004, lo tribunal de Berlin condamnèt dos ancians membres del Politbüro amb respièch e mesa a l'espròva. Lo darrièr procès dels tiraires del Mur s'acabèt per una condamnacion lo 9 de novembre de 2004, quinze aprèp la casuda del mur de Berlin.
Lo Mur a l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Lo traçat istoric del mur de Berlin foguèt marcat al sol per un doble reng de caladas e de placas de fonda amb l’inscripcion Berliner Mauer 1961-1989. Existís un parcors istoric del Mur de 29 estapas amb des illustracions e explicacions en quatre lengas suls evenements que se debanèron[63].
Lo musèu del Mur al Checkpoint Charlie[modificar | modificar la font]
Memorial del mur de Berlin dins la Bernauer Straße[modificar | modificar la font]
Dempuèi la fin dels ans 1990, i a dans la Bernauer Straße, al tèrme dels ancians districtes de Wedding e del Centre, un ensems memorial del mur de Berlin comprend lo memorial del Mur, lo centre de documentacion, la capèla de la Reconciliacion, diverses memorials comemoratius de l'ancian cimentèri de la Sophienkirchengemeinde, la fenèstra del sovenir, e de fenèstras arqueologicas...
Lo memorial presenta un fragment de 64 mètres de mur e de No Man's Land, limitats per doas imensas pareds d'acièr, nautas de 6 mètres eplantada en angle drech. Los costats exteriors sont rovilhats (associacion al ridèl de fèrre. Las fàcias interioras, que forman un angle drech amb lo mur, son en acièr inoxidable polit, çò que ne f d'immenses miralhs, onte lo mur se rebat a l'infinit.
Organizacion de l'espaci urban berlinés aprèp la casuda del Mur[modificar | modificar la font]
La casuda del Mur cambièt fòrça lo trafec de l'aglomeracion. Se circula sens problèma d'èst cap a l'oèst suls malhums metropolitans modernizats dins los ans 1990[64]. La listra frontièra se vei encora bien per de grands espacis vuèits. La larga traucada se nomena ara la « dralha dels Murs ». Dins lo centre vila d'abans densament bastit, aquela dralha venguèt espacis d'utilitat publica amb pargues e luòcs de memòria[65]. La novèla gara central foguèt inaugurada dins l'ancian no man's land en mai de 2006[66].
Pasmens, lo Mur, es a dire lo clivatge entre Berlin Oèst e Berlin Èst, es totjorn present. A l'Oèst, las autoritats conservèron de marcas del passat nazi coma los rèstes de la glèisa comemorativa de l'emperaire Guilhèm (Kaiser Wilhelm). Sul Reichstag, incendiat en 1933, la vòlta de veire concebuda per Norman Foster simboliza la democracia alemande que se vòl transparenta. A l'Èst, la RDA daissèt cap de traça del nazisme..
Las arquitectonicas de las doas partida la vila sont tanben plan diferentas. Berlin Oèst compta de vastes espacis de camp perque son enclavament dins la RDA arrestèt l'espension demografica e economica. Dins la la RDA, que Berlin èra la capitala, se desirèt far de la vila una mòstra del socialisme amb l'Alexanderplatz e la construccion de banlègas « grandiosament repetitivas ». L'estatuària socialista demòra çá que là a Berlin Èst amb Marx, Lenin, la faucilha e lo martèl.
Dempuèi la casuda del Mur, lo desvolopament economid de Berlin demòra modèste e inferior a la esperença. L'illa dels musèus, ancianament a Berlin-Èst, venguèt un naut luòc toristic mas los comercis se desvolopèron pas a l'entorn.[67].
Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas[modificar | modificar la font]
Lo Mur al cinèma[modificar | modificar la font]
- Deutschland Terminus Ost (Alemanha Cap de linha Èst) de 1965 e realizar pael Belga Frans Buyens es un documentari sus la construccion del mur de Berlin[68].
- Las Annadas del mur de 1995 e realizat par Margarethe von Trotta conta l'istòria d'un parelh separat en 1961 pendent la fugida cap a Berlin-Oèst. Lo 9 de novembre de 1989, vint e sèt ans aprèp se tornan encontrar dentre los Berlineses en jòia[69].
- Lo Tunèl de 2001 e realizat par Roland Suso Richter conta l'istòria d'un campion èstalemand que passèt a l'oèst alara que lo mur de Berlin se bastís e ensaja de far venir la sòrra. Lo film es inspirat de la vida d'Hasso Herschel[70].
- Good Bye, Lenin! de 2003 e realizat per Wolfgang Becker, evòca la casuda del Mur e los cambis importants que se produguèron los jorns e setmanas que seguèron: jòia mas tanben pèrda de referéncias per aqueles de la RDA (los Ossis).
- La Vida dels autres (Das Leben der anderen) de 2007 e realizat par Florian Henckel von Donnersmarck conta cossi los dirigents de la RDA utilizèron dins los ans 1980, la Stasi per lor benefici personal.
- Lo Papagai Roge (Der Rote Kakadu) de 2006 e realisat per Dominik Graf, conta l'istòria dels joves Alemands de l'Èst qu'esperavan la libertat. Dins un bar, 'Lo papagai roge', entendon de ròck venent dels Estats Units d'America. Son contrarotlats mai d'uncòp per la Stasi. Lo film se debana en 1961, abans e lo jorn de la construccion del mur.
- Las Alas del désir de Wim Wenders (1987). D'àngels vivon sus Berlin e pòdon entendre çò dispn los mortals quitament las pensadas prigondas. Lo Mur appareis dins lo filme e venguèt un personatge d'eperel…
Lo Mur dins la musica[modificar | modificar la font]
- Lo jorn de la casuda del mur de Berlin, Mstislav Rostropovich improvisèt un concèrt de violoncèl sus una cadièra,al pé del mur. Foguèt seguit per Roger Waters (ancian membre de Pink Floyd) e cantèt "The Wall" amb fòrça mai artistas que Cyndi Lauper, Scorpions, Bryan Adams, eca...
- L'album: las Aventuras de Simon e Gunther (1977), de Daniel Balavoine, mòstra dos fraires alemands, separats de fòrça al moment de la construccion del Mur, e lor tentativa de se tornat trobar.
- L'album concèpte Lou Reed Berlin utiliza lo mur de Berlin coma metafòra de las relacions del parelh al centre de l'album.
- Wind of change, la celèbra canson del grop alemand Scorpions conegut coma un dels simbòls de la reünificacion d'Alemanha e de la fin del ridèl de fèrre.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La frontièra entre l'Euròpa de l'Oèst e l'Euròpa de l'Èst entre 1947 e 1989 èra mai generalament qualificada de « ridèl de fèrre ».
- ↑ "dumont"
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine"
- ↑ [1]
- ↑ "dumont"[2] (fr)Le Mur de Berlin dans l'Histoire; Gérard-François Dumont (universitat de París Sorbona) sus Herodote.net
- ↑ "Thalmann" (fr)Rita Thalmann, article Histoire de l'Allemagne, la République démocratique allemande, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ (fr)André Fontaine, article « Guerre froide », Encyclopædia Universalis, DVD, 2007.
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (fr)Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, p. 47 e seguenta.
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine" André Fontaine dins (fr)Histoire de la guerre froide, t. 2, p. 348 faguèt estat de « prèp de 3 milions »; lo site Berlin.de escrich qu'entre 1945 e 1961, prèp de 3,6 milions d’Alemands daissèron la zona d’occupacion sovietica e Berlin Èst. Segon Jean-François Soulet : « Atal, de 1950 a 1961, 2 609 321 personas avián quitat la RDA per se refugiar en RFA » dins [3]
- ↑ (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, les Cahiers d'histoire immédiate, n°15, pp. 259-274
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (en) Another Cold War Myth - The Fall of the Berlin Wall [4] William Blum
- ↑ "dumont"
- ↑ Entrevista menada per Annamarie Doherr, correspondenta a Berlin pel Frankfurter Rundschau, 15 de junh de 1961. (de) Chronik der Mauer
- ↑ Ich verstehe Ihre Frage so, dass es Menschen in Westdeutschland gibt, die wünschen, dass wir die Bauarbeiter der Hauptstadt der DDR mobilisieren, um eine Mauer aufzurichten, ja ? Mir ist nicht bekannt, dass eine solche Absicht besteht ; da sich die Bauarbeiter in der Hauptstadt hauptsächlich mit Wohnungsbau beschäftigen und ihre Arbeitskraft voll eingesetzt wird. Niemand hat die Absicht, eine Mauer zu errichten !
- ↑ Pankow èra l’arrondiment de Berlin Èst que concentrava l’essencial de las institucions politicas de la RDA de 1949 e 1968.
- ↑ Decret de l’Alemanha de l’Èst relatiu a Berlin)
- ↑ "dumont"
- ↑ Déclaracion dels païses membres del Pacte de Varsòvia (13 d'agost de 1961)
- ↑ "berlin.de">(de)[5] La construccion del Mur sul site Berlin.de
- ↑ "berlin.de"
- ↑ Nòta de protesta dels comandants dels sectors occidentals de Berlin
- ↑ Declaracion de Dean Rusk (13 d'agost de 1961)
- ↑ Nòta dels EUA a l'URSS e Nòte del govèrn francés a l'URSS, 17 d'agost de 1961.
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 313
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 320 et p. 338
- ↑ Michel Meyer, Histoire secrète de la chute du mur de Berlin, p. 81-82, Odile Jacob, 2009
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"[6] Potsdamer Platz e Leipziger Platz Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ (fr)Discors de John F. Kennedy sus la Rudolph Wilde Platz
- ↑ "soulet" (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, Cahiers d'histoire immédiate, n°15, 1999, pp. 259-274
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "soulet"
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"
- ↑ (fr)Henri Ménudier, article Berlin, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ Tèxte complèt del discors e Vidèo del discors
- ↑ "walters"
- ↑ sul site Diploweb
- ↑ 7 000 alemands de l'Èst podèron ganhar la RFA aprèp que se refugièron dins las ambaissades d'aquelas capitalas: (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, les relations internationales, T 2: les questions mondiales, Le Seuil, 2004, p. 37
- ↑ (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (de) Hans-Hermann Hertle, Katrin Elsner, Mein 9. November, éd. Nicolai, Berlin, 1999
- ↑ (fr)Olivier Compagnon, article chute du mur de Berlin (1989), Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ José Rovan conta dins son libre (fr)Histoire de l'Allemagne (p. 838) que pendent l'estiu de 1989, aviá respondut a la question sus l'eventualitat d'une reünificacion, que pensava que se feriá mas que podava pas dire quand, dins sièis jorns o dins sièis ans
- ↑ "walters"
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, Les Relations internationales, T 1: les questions régionales, Le Seuil, 2003, p. 38.
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, 2003, p 38.
- ↑ (fr)[7] Dubertura e casuda del mur de Berlin, Delphine Bour Site alemand de l'acadèmia de Versalhas, ed:Académie de Versailles }
- ↑ 52° 31′ 9.277″ Nòrd 13° 22′ 48.9119″ Èst / 52.51924361, 13.380253306.
- ↑ (de)[8] Lo mur vist dempuèi lo cèl en 1989Berlin.de
- ↑ "fertey"
- ↑ "figuière" (fr)Céline Figuière, A Berlin, le «permis de tuer» de la Stasi plombe la commémoration du Mur, Le Temps, 14 août 2007
- ↑ "figuière"
- ↑ Pendent l’estiu de 1962, un tunèl foguèt cavat par un fugitiu vivent a Berlin Oèst e desirant i far venir la familha. L’evasion capitèt mas son passaire tuèt lo jòve sosoficièr gardaia frontièra de 20 ans, Reinhold Huhn, qu'ensejava de s’arrestar. Berlin.de
- ↑ "lemonde" LeMonde.fr, Découverte d'un document polémique sur le mur de Berlin, 12.08.07
- ↑ "lemonde"
- ↑ "berlin.de3"[9] Lo traçat del Mur dins Berlin Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de3"
- ↑ (fr)Antoine Jacob, Berlin s'offre une gare grandiose, Le Monde, 28.05.06
- ↑ "dumont"
- ↑ [10]
- ↑ [11]
- ↑ [12]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- Sandrine Woelffel & Wendelin Ettmayer, 'Berlin libérée - occupée - divisée - unifiée', ed. Hirlé, 2009
- Claude Quétel, Dictionnaire de la guerre froide (Larousse), París, 2008.
- Arthur Schlesinger (trad. jos la dir. de Roland Mehl), Les Mille Jours de Kennedy, Denoël, París, 1966.
- André Fontaine, Histoire de la guerre froide, de la guerre de Corée à la crise des alliances (1950-1963), Seuil, coll. « Points Histoire », París, 1983 ISBN 2-02-006425-3.
- Pierre Verluise, 20 ans après la chute du Mur. L'Europe recomposée, Pref. J.-D. Giuliani, Choiseul, 2009.
- Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, Complexe, Bruxelles, 1985 ISBN 2-87027-168-9
- Peter Schneider, L'Allemagne dans tous ses états, B. Grasset, París, 1991 ISBN 2-246-44521-3.
- Yvan Vanden Berghe (trad. 2a ed. per Serge Govaert), Un grand malentendu ? Une histoire de la guerre froide (1917-1990), Academia, Louvain-La-Neuve, cop. 1993, ISBN 978-2-87209-201-7 2-87209-201-3}}
- Daniel Vernet Le Monde, Novembre 1989 : le mur de Berlin s'effondre, Seuil, París, 1999 ISBN 2-02-038185-0.
- Bernard Brigouleix, 1961-1989 : Berlin, les années du mur, Tallandier, París, 2001 ISBN 2-235-02297-9.
- Gilles Freissinier, La Chute du mur de Berlin à la télévision française : de l'événement à l'histoire (1961-2002), L'Harmattan, París, 2006 ISBN|2-7475-9906-X.
- Philippe Demenet, J'ai vécu le mur de Berlin, Bayard Jeunesse, París, 2007 (ISBN 978-2-7470-2248-4).
- Alexandra Novosseloff, Franck Neisse, Des murs entre les hommes, La Documentation française, París, 2007 ISBN 978-2-11-006838-5.
- Renatus Deckert [Editor], La nuit où le mur est tombé avec Marcel Beyer, Durs Grünbein, Emine Sevgi Özdamar, Thomas Rosenlöcher, Kathrin Schmidt, Uwe Tellkamp, Inculte, 2009 trad. Marie Hermann, ISBN 978-2-916940-19-9.
- Léon Herschtritt, Die Mauer, Le Mur, Berlin 1961, Éditions La Collection, París, 2009 ISBN 978-2-9534522-0-4
En alemand[modificar | modificar la font]
- Thomas Scholze, Falk Blask, Halt! Grenzgebiet! — Leben im Schatten der Mauer [« Stop ! Zone frontière ! La Vie dans l'ombre du Mur »], Berlin, 1992 (ISBN 3861630303).
- Thomas Flemming, Hagen Koch, Die Berliner Mauer - Geschichte eines politischen Bauwerks [« Le Mur de Berlin - histoire d'une construction politique »], Bebra Verlag, 2001 (ISBN 3-930863-88-X).
- Hans-Herman Hertle, Konrad H. Jarausch et Christoph Kleßmann (dir.), Mauerbau und Mauerfall [« Construction et chute du Mur »], Links, Berlin, 2002 (ISBN 3861532646).
- Peter Feist, Die Berliner Mauer [« Le Mur de Berlin »]. 4. Auflage. Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Der historische Ort, Nr. 38)(ISBN 3-931121-37-2) [13].
- Joachim Mitdank, Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten [« Berlin entre Est et Ouest, souvenirs d'un diplomate »], Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Édition Zeitgeschichte - Band 14) (ISBN 3-89706-880-X) [14].
- Axel Klausmeier, Leo Schmidt, Mauerreste - Mauerspuren [« Restes et traces du Mur »], Westkreuz-Verlag, Berlin/Bonn, 2004 (ISBN 3929592509).
- Renatus Deckert (Hg.) [Éditeur]: Die Nacht, in der die Mauer fiel – [25] Schriftsteller erzählen vom 9. November 1989 [« La nuit de la chute du Mur. Des auteurs [au nombre de 25 et venant de plusieurs pays] donnent leurs récits sur le 9 novembre 1989 »], Suhrkamp Taschenbuch:4073, 2009 (ISBN 978-3-518-46073-3)
En anglés[modificar | modificar la font]
- Rory MacLean, Stalin's Nose: Across the Face of Europe, HarperCollins, Londres, 1992 (ISBN 0-00-215871-X)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Berlin, vitrine de la guerre froide : le mur Entrvista de l'istorian Claude Quétel, que dirigiguèt la publicacion del Dictionnaire de la guerre froide (Larousse 2008).
- Le Mur de Berlin, archius televisadas de l'Institut national de l'audiovisuel
- Le mur de Berlin en 1964, tres ans aprèp son edificacion, archiu de la Télévision suisse romande
- Mur de Berlin, la guerre des espions, film documentari de Jean-Charles Deniau e Ali Laïdi, França, 2009, 80'
- Patrick Rotman, Un mur à Berlin, 1 h 45 min., France 2 éditions, 2009
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)MurdeBerlin.fr Site d'informacion sus la casuda del mur de Berlin
- (de)Dossièr tematic sus Berlin.de, site oficiel de la vila de Berlin, e lo traçat del mur dins lo centre vila.
- Wir waren so frei… Archius en linha del periòde de 1989/1990, jos licénsia Creative Commons.
- Vista satellit d'un tròç del Mur sus WikiMapia
- (de)Experten Forum DDR Grenze (Alemanha)
- Tèxtes istorics sus l'istòria del mur de la bibliotèca numerica European NAvigator
- (fr)Chute du Mur Site d'istòria e de sciéncia politica sus l'evenement, 20 ans aprèp.
- (fr)Dossièr especial 20n anniversari de la casuda del Mur - Touteleurope.fr
- (de)« Emurats », la reconstitucion en 3D del mur de Berlin - dw-world.de
- (fr)Le Mur de Berlin, archius de la Télévision suisse romande


text:
Cusy
Côsi en arpitan (Cusy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Initialement, S'agís del domeni del Romain "Cusius", proconsul cargat de susvelhar lo bastiment de la nòva via romaine.
Initialement, il s'agit du domaine du Romain "Cusius", proconsul chargé de surveiller la construction de la nouvelle voie romaine.


text:
Establiment d'ensenhament superior occitan
L'establiment d'ensenhament superior occitan APRENE se trapa dins los locals de l'Ostal de la Vida Associativa de Besièrs, a broa d'Òrb e a 5 minutas a pè de la gara.
APRENE, creat lo 26 de febrièr de 1995 a Montpelhièr, registrat al Jornal Oficial de la Republica Francesa lo 19 d'abril de 1995, es convencionat amb lo Ministèri de l'Educacion Nacionala dempuèi lo 6 de mai de 1996. Es matriculat al Repertòri Nacional dels Establiments d'ensenhament superior, amb lo n°034 2007X.
Es afiliat a l'Institut Superior de las Lengas de la Republica Francesa (ISLRF) mercés una convencion signada lo 15 d'octòbre de 1997. Creat en 1997, l'SLRF1 asempra cinc malhums d'escòlas immersivas en lengas regionalas per la mesa en plaça de la formacion de sos regents. Aqueles son : ABCM-Zweisprachigkeit per l'alsacian/moselan, Seaska pel basc, Diwan pel breton, Bressola pel catalan et Calandreta per l'occitan. Dempuèi lo 28 de julh de 1997, una convencion ligava aquel establiment d'ensenhament superior amb lo Ministèri de l'Educacion Nacionala. Pr'amor de la reforma dicha de masterizacion, doas novèlas convencions son estadas signadas en 2011 : una amb lo Ministèri de l'Ensenhament Superior d'un latz e una autra amb lo Ministèri de l'Educacion Nacionala d'autre latz. Aquelas doas convencions encastran l'ajuda estatala a la formacion iniciala e continua dels regents.
Lo caractèr pròpri dels establiments qu'emplegan aqueles regents aprèp la formacion initiala, es l'accès dels mainatges al bilingüisme actiu, demercé l'immersion en lenga regionala.
Lo de las escòlas Calandreta es definit per la carta de las Calandreta.
Aquel caractèr pròpri es de natura cognitiva, tre que mena a l'acquisicion de competéncias lingüisticas suplementàrias pels mainatges. Ten un aspècte pedagogic fòrt, car indusís de reflèxes adaptats. Tant la natura coma l'aspècte pedagogic genèran d'especificitats que se devon prene en compte al moment de la formacion dels regents.
APRENE, Maison de la vie associative de Béziers n°116, 15 rue du Général Margueritte 34500 Béziers, France. Téléphone : 04 67 28 75 36 | Fax : 04 67 28 75 39 | corriel : aprene(a)aprene.org
1 Imatriculacion de l'ISLRF al Repertòri Nacional dels Establiments d'ensenhament superior : n°034 1986Z
Avis sit en òbra
L'establiment APRENE aurà lèu un sit novèl a vos prepausar.
Vos pregam de nos desencusar par qualques messatges d'error en anglés a la plaça de fòtos mancantas.
Mercés de vòstra compreneson.
A lèu doncas !