text:
MIRÈIO, UNO EPOUPÈIO
AVERTIMEN
Frederi Mistral, autour de tres epoupèio (Mirèio, Calendau, Pouèmo dóu Rose), prèmi Nobel, es pas un escrivan simplas bord qu’es abali de culturo auto. Adounc, basto pas d’èstre un especialisto de la lengo prouvençalo mistralenco pèr coumprene lou sèns founs de Mirèio. Fau tambèn d’enfourmacioun, d’entre-signe qu’assajan de pourgi em’aquest estùdi.
_______________________________
Óubrage de referènci : MAURON Claude, Frédéric Mistral, Fayard, 1993
Bèn avans d’espepidouna lou sujèt : « Mirèio es-ti uno epoupèio » e, s’acò se counfiermo, queto meno d’epoupèio, aluquen lou tèmo que Mistral n’en prenguè l’escampo pèr escriéure soun oubrage… es que fai toujour mestié de se refresca la memòri !
S’agis de l’espelido dis amour entre dous jouvènt : Mirèio – 15 an – e Vincèn, pas gaire mai.
S’agis, tambèn, d’uno istòri d’amour impoussiblo, à la debuto dóu siècle 19 : li jouvènt soun de coundicioun soucialo trop despariero. Vincèn es un panieraire, quàsi un barrulaire, quouro Mirèio es la souleto eiretiero d’un « tenamen di plus fort de la Crau », d’un di mas li mai riche dóu païs arlaten.
L’óupousicioun de si gènt au maridage buto Mirèio à s’enfugi vers lou vilage santen, pèr ié demanda lou soustèn di Sànti Marìo.
Lor de soun viage vers li Santo, vaqui la jouvènto picado pèr uno souleiado. Vaqui que n’en mor.
Mai tout acò es pas rèn qu’uno escampo que baio à Mistral l’óucasioun d’espandi sis idèio sus Prouvènço en fissant l’atencioun dóu leitour :
Falié uno istòri ? N’i a uno.
Falié que lis amourous fuguèsson jouine ? Soun jouine…, Au leitour, que i’enchauto, lis amour di vièi ?
Falié qu’aquélis amour fuguèsson countristado ? Vaqui perqué li jouvènt soun de coundicioun soucialo forço despariero… qu’autramen, Vincèn aurié marida la jouvènto… e alor, pas ges de Mirèio.
Pamens, fau pas s’engana : Mirèio es pas un rouman souciau. Lou sujèt n’es pas rèn autre qu’uno escampo.
Après aquelo pichoto introuducioun, vuei, anan, vèire se Mirèio sarié pas uno epoupèio e, se cas es, queto meno d’epoupèio.
__________________________________
Pèr acò faire, nous fau respoundre à tres questioun :
Proumié, uno epoupèio, qu’es acò :
1) óurigino dis epoupèio antico
2) founcioun dis epoupèio
3) règlo de coustrucioun dis epoupèio
Veiren, d’abord, se la Mirèio de Mistral es dins la draio dis epoupèio antico.
Veiren, pièi, se n’en respèto li founcioun majo.
Veiren, enfin, se li règlo de coustrucioun dis epoupèio s’atrobon bèn dins Mirèio.
Segound, nous faudra visaja se s’agirié pas d’uno epoupèio crestiano emé :
1) la predestinacioun crestiano
2) lou crestianisme dins l’obro touto
3) uno apouteòusi crestiano
Tresen uno epoupèio crestiano bord qu’es uno epoupèio prouvençalo
Se demandaren se Mirèio sarié pas uno epoupèio crestiano pèr ço qu’es, d’en proumié, uno epoupèio prouvençalo o uno epoupèio pèr lou pople prouvençau qu’es un pople crestian : « car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ».
Veiren un crestianisme poupulàri que soun racinage es rèn que prouvençau.
Veiren uno etnougrafìo prouvençalo.
Veiren la mitoulougìo prouvençalo : la di Sànti Marìo.
I – UNO EPOUPÈIO, QU’ES ACÒ ?
S’agis, d’abord, d’ouralita. D’efèt, lou mot sor dóu grè epos : paraulo ; paraulo d’un cant, vers que se canto. Ço que vèn de l’indouéuroupen WeKw : emissioun de voues, en latin, « vox, vocis ».
Adounc, l’epoupèio es, proumié, uno pouësìo ouralo que devié èstre dicho o countado.
Dóu tèms d’Oumèro (siècle 8 avans J.-C.) es dicho pèr lis aède.
Definicioun : Lou diciounàri Littré (lou de la lengo franceso) douno : « narration en vers d’actions grandes et héroïques » e tambèn « imitation en récit d’une action intéressante et mémorable ».
L’epoupèio s’atrobo, dins la maje part di culturo que ié dison indouéuroupenco (indouéuroupen : poupulaciounn vengudo dóu Nord-Caucase, vers lou 3en milenàri avans J.C.) : Perso, Indo, Éuropo.
Es ansin qu’en Indo, vers lou 1é milenàri avans J.-C., se ié dis lou Ramayana emai lou Mahabharata (dous cènt milo vers, que dison la batèsto di diéu entre éli).
La Grèço counèis, vers la debuto dóu siècle 8 avans J.-C. (-750 -800) lis epoupèio d’Oumèro : l’Iliado que conto la guerro de tóuti li Grè contro la ciéuta de Troio e l’Oudissèio que canto lou tèms qu’Ulisse, s’entournant de la guerro, afrounto l’oundo perihouso.
Dins ço que vendra Franço, avèn un soulet eisèmple d’escrituro reüssido d’epoupèio : s’agis, à l’Age Mejan, au siècle 11, de la Chanson de Roland. Aquelo d’aqui trasformo la desfacho de Charlemagne en 778 dins Pirenèu, au Samport (la legèndo voudrié que siguèsse esta à Ronceveaux) en vitòri. Aqui, avèn de nouta, dins uno epoupèio, la proumiero pareigudo dóu tèmo dóu martire crestian. Lou martire qu’es, pèr un crestian, uno vitòri coumplido coume la de Mirèio que s’en vai tout drech en Paradis.
Tóuti lis assai pèr basti uno epoupèio en Franço, entre la Chanson de Roland, au siècle 11 e la Mirèio de Mistral, au siècle 19, fan chi.
L’epoupèio un raconte long, en vers, emé unita e countinuëta
D’efèt, lis escrivan soun pas capable de respeta lou principe proumié de l’epoupèio qu’éu, Mistral, seguis emé Mirèio. Aquéu principe vòu que l’epoupèio siegue un raconte long, en vers.
Vaqui perqué Mistral mestrejo aquéu gènre literàri, bèn mai qu’un Ronsard (1572) qu’avié previst d’escriéure uno epoupèio en 24 libre o chapitre, La Franciade, (retrasènt di grand fa de Francus, fiéu d’Hector)… pèr crida sebo au libre 4 !
Pèr carita crestiano, parlaren pas, tant es marrido, de L’Henriade (Enri IV) qu’escriéu Voltaire, au siècle 18.
Au siècle 19, Hugo, pèr quant à-n’éu, pòu pas respeta l’unita e la countinuëta dóu raconte epi. Sa Légende des siècles (emé, tambèn, la Fin de Satan, Dieu) es facho de trousset sènso liame, courdura entr’éli.
E parié, es pas pèr rèn que Lamartine glourifico la Mirèio de Mistral : de La Chute d’un ange o de Jocelyn, n’a pas pouscu faire miés que d’ obro aparcelado.
Adounc, dins ço que vendra Franço, franc de la Chanson de Roland, au siècle 11, Mistral, bèu proumié, es lou soulet capable de farga un tèste que respetèsse lou principe que l’epoupèio es un tèste long e uno istòri que se tèn.
La vitòri finalo dóu eros gramaci l’ajudo d’uno divineta
Lou segound principe que dèu respeta l’epoupèio es la vitòri finalo dóu eros gramaci l’ajudo d’uno divinita (au contro de la tragèdi que lou eros n’es escracha pèr lou fatum, pèr la voulounta di diéu).
S’arregardan li dos epoupèio, moudèle de Mistral : L’Oudissèio (Oumèro) e L’Eneïdo (Vergéli), vesèn que :
Dins L’Oudissèio, Ulisse, ajuda pèr la divo Atena (Minervo pèr li rouman), pòu s’entourna au siéu, à Itaco, e i’escracha sis enemi.
Dins L’Eneïdo, Enèo, ajuda pèr Venus pòu, tambèn, escracha sis enemi e èstre à l’óurigino de la foundacioun de Roumo.
Aquéu principe de la vitòri dóu eros ajuda pèr la divinita, poudrié sembla que Mistral l’aguèsse pas respeta bord que Mirèio mor d’uno souleiado, sènso agué marida Vincèn.
Mai sarié pas rèn coumprene à Mirèio que de se pensa acò. D’efèt, la toco dounado pèr Diéu à Mirèio, es pas lou maridage mai lou martire e lou martire, pèr un crestian, es pas uno desfacho mai la vitòri coumplido.
Dins aquesto esprovo iniciatico, dins aquesto elevacioun celestialo, Mirèio óutèn l’ajudo di tres Marìo au cant 11.
Pèr acò e pèr d’àutri resoun, li cant 11 e 12 soun, belèu, li mai impourtant de l’obro. Es ansin qu’au cant 12, li Santo menon Mirèio tout drech en Paradis. Aquesto mort, pèr un crestian, es uno vitòri coumplido :
Noun, more pas ! Iéu, d’un pèd proumte
Sus la barqueto deja mounte…
Adiéu, adiéu !… Deja nous emplanan sus mar !
La mar, bello plano esmougudo,
Dóu Paradis es l’avengudo
Adounc, se pòu dire que Mistral respèto coumpletamen lou segound principe de l’epoupèio : la vitòri dóu eros. Aqui, emé l’óutengudo dóu Paradis. S’agis d’uno vitòri coumplido que fai de Mirèio uno epoupèio vertadiero.
Un imaginàri poupulàri ciment proumié d’un pople
Mai l’epoupèio es, tambèn, e belèu subre-tout, un biais qu’a un autour de recampa de tèmo que formon un imaginàri poupulàri. Souvènti cop, aquéu d’aqui es lou ciment proumié dóu pople.
Es ansin que tóuti li grè de l’Antiqueta se counèisson dins l’Iliado que counto la guerro di grè contro la ciéuta de Troio.
E parié, Vergéli, dins l’Eneïdo, dis coume Enèo, ajuda pèr Venus es à l’óurigino mitico de Roumo. Tóuti li rouman, dóu tèms d’Aguste, se podon vèire coume li rèire-felen d’aquesto istòri.
L’imaginàri prouvençau, l’imaginàri de la foundacioun crestiano de Prouvènço, pèr quant à-n’éu, se pòu tourna-trouba dins Mirèio.
Es ansin que lou cant 11 – cant maje – retrais la mitoulougìo poupulàri de la crestianisacioun de Prouvènço pèr li sant e li santo, temouin de Crist, que sarien arriba en barco i Santo (quouro sabèn qu’i a pas ges de crestianisacioun de Prouvènço avans lou siècle 3).
Quàuqui règlo de coustrucioun dis epoupèio :
Coume poudèn pas passa en revisto tóuti li règlo de coustrucioun de l’epoupèio pèr vèire se Mirèio li fai siéuno, s’acountentaren de n’en visaja quàuqui poun forço significatiéu :
1 – D’abord, l’epoupèio, despièi l’Antiqueta éuroupenco, tèn un noumbre de libre precis.
Es ansin que l’Iliado e l’Oudissèio d’Oumèro formon, chascuno, un oubrage de 24 libre.
Tre l’Antiqueta, avèn d’escrivan qu’emplegon un divisour de 24 : 12. Es ansin que l’Eneïdo tèn 12 libre.
E parié, la Mirèio de Mistral, respèto la règlo antico em’un oubrage de 12 libre.
2 – Avèn deja vist que, dins l’epoupèio, despièi l’Antiqueta, i’a toujour un quicho-clau : la vitòri dóu eros.
Dins l’Oudissèio, lou vincèire es Ulisse, dins l’Eneïdo, Enèo. Mirèio, elo tambèn, a sa vitòri : la mort crestiano.
D’efèt, pèr un crestian, uno mort crestiano es pas uno desfacho mai la vitòri toutalo.
3 – La debuto de l’epoupèio a de règlo de coustrucioun que seguis Mistral :
Proumié, i’a l’envoucacioun à la Divinita pèr qu’ajude lou pouèto dins soun pres-fa.
Dins l’Antiqueta, es à la Muso presidant à l’epoupèio que se fai l’envoucacioun.
Fau s’ensouveni que li nòu Muso que beilejon lis Art soun, dins la mitoulougìo grecou-latino, fiho de Jupiter.
Es ansin que l’Iliado coumenço emé lou vers : « Chante, o Muse, la colère d’Achille. » quouro L’Oudissèio clamo : « O Muse, conte-moi l’aventure de l’Inventif (Ulisse) ».
Vergéli, pèr quant à-n’éu, vòu assaupre li causo dis esprovo d’Enèo : « Muse, apprends-moi les causes. »
Mistral a 18 an, quouro escriéu soun proumié brouioun d’epoupèio : Li Meissoun. Soun envoucacioun ? « Ajudo-me, museto de Prouvènço. »
Mai, à l’espelido de Mirèio, Mistral laisso de coustat li divo antico, li muso, pèr lou Diéu crestian, lou soulet asata à la soucieta prouvençalo dóu siècle 19. Au vers 15 de Mirèio, prego :
Tu, Segnour Diéu de ma patrìo,
Que nasquères dins la pastrìo,
Enfioco mi paraulo e douno-me d’alen.
E, à l’estrofo 5 :
Bèu Diéu, Diéu ami, sus lis alo
De nosto lengo prouvençalo,
Fai que posque avera la branco dis aucèu !
Segound, i’a l’absènci dóu noum dóu eros dins li proumié vers bord qu’es dins lou titre.
Es ansin qu’ « oudissèio », en grè « odusseus » significo Ulisse.
Lou titre de l’Eneïdo tèn lou noum d’Enèo.
Mirèio, persounage centrau, vèn lou noum de l’oubrage (coume Calendau, 7 an après, sara l’eros e lou titre de la segoundo epoupèio de Mistral).
Tresen, tre la debuto d’uno epoupèio, avèn la presènci dóu pouèto bord que parlo à la proumiero persouno (en francés : « je », « moi », verbe à la 1ro persouno).
Es ansin que, dins l’Iliado, Oumèro sono, éu-meme, la Muso, au vers 1é em’un : « Chante, Muse, la colère d’Achille ».
Dins l’Oudissèio, la presènci dóu pouèto se counèis, tambèn : « O Muse, conte-moi l’aventure de l’Inventif ». Lou « conte-moi » es bèn d’Oumèro.
Dins l’Eneïdo, Vergéli es presènt 3 cop dins lou 1é vers : « Moi (1é cop) qui jadis sur un frêle pipeau modulais (2en cop em’un verbe à la 1ro persouno) mon (3en cop, poussessiéu à la 1ro persouno) chant ».
Dins Mirèio, Mistral es presènt tre lou vers proumié em’un verbe à la 1ro persouno : « Cante uno chato de Prouvènço ». E, dins li 5 proumiéris estrofo, Mistral i’es presènt 10 cop.
Quatren, noutan l’emplé dóu proulèssi (prolepse) : l’autour anticipo ço qu’arribara au clava de l’istòri. Adounc, anóuncio lou countengu dóu raconte. D’eisèmple, n’en voulès ?
Tre la debuto de l’Oudissèio, sabèn qu’Ulisse tournara au siéu, vincèire.
Tre la debuto de l’Eneïdo, se coumpren qu’Enèo poudra « fonder sa ville et installer ses dieux dans le Latium ».
Pèr quant à Mistral, emplego lou passat pèr parla de Mirèio… un biais de faire assaupre qu’es morto, coume lou vòu soun astrado :
… Coume èro
Rèn qu’uno chato de la terro,
En foro de la Crau se n’es gaire parla.
E se n’en falié d’àutri provo, un darnié poun mostro que, verai, Mirèio es uno epoupèio : lou viage is Infer o souto-terro.
Dins lis epoupèio qu’an servi de moudèle à Mistral, s’atrobo toujour, au bèu mitan de l’oubrage, un viage is Infer.
Dins l’Oudissèio (24 libre o chapitre) es au 11en qu’Ulisse davalo is Infer pèr ié questiouna lou devinaire Tiressias sus soun aveni.
Dins l’Eneïdo (12 libre) es au 6en que, souto-terro, encò de la divinarello Sibylle, Enèo vai counèisse soun deveni.
E parié dins Mirèio : aquelo d’aqui, au cant 6 (sus 12), rescontro la masco crestiano Taven que curo Vincèn, mai, subre-tout, proufetiso ço qu’avendra de la jouvènto, un deveni paralèle en lou de Crist : « Crist ressuscitara ». I’a meme la vesioun di Santo quouro arribon en barco au vilage santen :
Oi-vé ! lou mèstre pescadou
A doumina l’ounde rebello
Dins uno barco.
II – UNO EPOUPÈIO CRESTIANO
Avèn vist que Mirèio a li carateristico majo d’uno epoupèio. Aro, anan vèire que s’agis d’uno meno d’epoupèio diferènto dis epoupèio antico bord que s’agis d’uno epoupèio crestiano.
A – La predestinacioun crestiano de la jouvènto :
Coume l’eros dis epoupèio antico, Mirèio es predestinado : soun destin es fissa tre la debuto de l’obro… uno astrado anounciado dins lou biais literàri que ié dison « proulèssi » : tout just entamena, lou raconte baio d’entre-signe sus la fin de l’eros.
Dins l’Eneïdo, un proulèssi anóuncio, emé la vitòri d’Enèo, la foundacioun futuro de Roumo : « d’où la race latine, les albains nos pères et les murs de la haute Rome ».
Dins Mirèio, i proumié vers, un proulèssi presajo de la fin de la piéucello. Tre l’estrofo 1ro, noutan l’óupousicioun entre lou presènt : « Cante uno chato de Prouvènço » e lou passat emplega pèr Mistral : « En foro de la Crau se n’es gaire parla »… provo qu’au moumen de l’escrituro, la chatouno a viscu.
Pèr anouncia sutilamen l’endeveni de Mirèio, l’estrofo 4, poulissemico (emé mai que d’un sèns) dis coume perira la chatouno :
Ounte l’ome abrama noun posque aussa la man
Bello …
E redoulènto e vierginenco
Bello frucho madalenenco
Ounte l’aucèu de l’èr se vèn leva la fam.
Mirèio i’es coumparado à-n’un fru qu’a « l’ome abrama » i’es enebi de touca : perira vierginello. Mai, coume s’agis d’uno situacioun que la chatouno ié pòu pas rèn, s’agis de predestinacioun, ço qu’afourtis encaro lou qualificatiéu « vierginenco ». Vierginello, Mirèio l’es, à l’image de la Vierge. Vaqui perqué s’agis d’uno predestinacioun crestiano.
« Bello frucho madalenenco » a, tambèn, mai que d’un sèns. Proumié, es lou fru madur pèr la Santo Marìo-Madaleno (fin de juliet). Segound, evoco, tambèn, aquelo santo qu’es uno di tres Marìo reverado au vilage santen mounte Mirèio i’anara mouri.
Enfin, aquéu fru que Mirèio i’es coumparado, sara jamai pèr l’ome. D’efèt, l’astrado de la chatouno es pas terrestro mai celestialo, dins un Paradis metafourisa pèr l’endré « Ounte l’aucèu de l’èr se vèn leva la fam. »
Vincèn, estrumen essenciau de la predestinacioun crestiano :
L’estrumen essenciau emplega pèr Diéu pèr fin de basti aquesto predestinacioun crestiano, es Vincèn, Vincèn que, pèr si paraulo, mando Mirèio sus la routo di Santo. Es tambèn pèr ço que soun amour pèr Vincèn es countristra que Mirèio s’encamino vers li Santo.
Mai aquel estrumen (Vincèn), es Mirèio elo-memo que lou met en mouvemen quouro ié demando de parla de si viage, de ço qu’a vist :
N’en dèves vèire, dins ti viage,
De castelas, de liò sóuvage
D’endré, de vot, de roumavage !
Lou mot « roumavage », tout darnié de l’enumeracioun, n’es lou mai impourtant : e Vincèn parlo de soun roumavage i Santo. Es que la predestinacioun crestiano, que l’estrumen n’es Vincèn, passo, d’abord, pèr li paraulo e l’esperit crestian de Mirèio.
Sièis estrofo de-longo, Vincèn conto aquéu roumavage. Pinto un miracle fa pèr li relicle di Santo… li Santo presènto tre la debuto de l’epoupèio e qu’anóuncion sa presènci au quicha de l’obro. Dins aquéstis estrofo, Mistral lis evoco 7 cop. À soun fin bout, dous vers coumandon à Mirèio :
Se lou malur vous despoutènto,
Courrès, courrès i Santo ! Aurés lèu de soulas.
Lou darnié mot di 6 estrofo – mes en valour – « soulas », anóuncio la mort glouriouso de Mirèio. Se fau remembra que dins Grand Tresor « soulas » significo « consolation » emai « douceur, plaisir. »
Aquelo predestinacioun crestiano se counfiermo tout au long de l’obro. Pèr fin de lou verifica, anan estudia un tros dóu cant 8. Dins aquéu passage, Mirèio, au souveni di paraulo de Vincèn, decido de s’enana vers li Santo : « Courrès, courrès i Santo ! Aurés lèu de soulas. »
Pièi Mirèio cargo soun vièsti. Forço mot emplega pinton de preparatiéu afourtissènt soun role de nouvieto proumesso à Diéu.
D’abord, duerb lou « gardo-raubo » mounte recato soun « prouvimen ». Lou gardo-raubo es un moble qu’en Prouvènço se ié rejoun li vièsti de la nòvio.
Se Mirèio cargo soun vièsti de nòvio pèr s’encamina vers li Santo, es qu’a pèr toco soun maridage. Mai s’agis d’un maridage emé Diéu que la proumiero causo que trobo Mirèio en durbènt soun gardo-raubo, es la « courouneto de soun bon jour ».
Valènt-à-dire la courouneto qu’avié pèr soun rescontre emé Diéu, lor de sa coumunioun.
Pièi rescontro « un brout de lavando passido » : fau s’ensouveni que s’agis d’uno flour de coulour bluio, coulour counsacrado is enfant vouda à la Vierge.
Enfin, trobo « uno candeleto benesido ».
Lou maridage misti se counfiermo que Mirèio, un cop viestido, « cencho » soun péu « em’un riban à bluio tencho » (toujour la coulour de la Vierge). Enfin, sus sa peitrino croso un fichu de « vierginen teissut ».
Lou maridage misti, l’ascensioun celestialo de Mirèio, sa predestinacioun crestiano se counèisson que, davans soun oustau, dins « la niue porto-esfrai », au moumen de coumpli soun viage iniciati vers li Santo, aluco lou cèu. E, ié vèi, demié lis estello :
Lou grand Càrri dis Amo, alin, dóu Paradis
Prenié la mountado courouso,
Emé sa cargo benurouso.
Pèr li prouvençau, à la Grande Ourse ié dison « grand Càrri » : es lou que meno lis amo vers Diéu quouro la Voie Lactée se dis « Camin dis Amo ».
B – Lou crestianisme au fiéu de l’obro :
Après agué coustata que Mirèio es bèn uno epoupèio crestiano bord que i’a uno predestinacioun crestiano, anan espeluca lou biais que se manifèsto aquéu crestianisme au fiéu de l’obro.
Veiren, proumié, l’envoucacioun inicialo.
Segound, s’agira de counsidera lou voucabulàri crestian.
Regardaren Taven coume uno masco crestiano, quàsi un prèire.
1 – proumié, l’envoucacioun crestiano inicialo qu’avèn deja visto :
Lou sabès pèr l’agué vist tout aro, que l’envoucacioun à la divinita es un passage inmancable pèr l’autour d’uno epoupèio.
Es ansin qu’Oumèro à la debuto de l’Iliado coume de l’Oudissèio reclamo l’ajudo d’uno Muso (fiho de Jupitèr).
Vergéli, éu tambèn demando l’ajudo de la Muso à la debuto de l’Eneïdo.
Coume Mistral se dis « umble escoulan dóu grand Oumèro », adounc Mirèio es uno epoupèio. Se Mirèio es uno epoupèio, lou Mèstre de Maiano pòu pas manca de demanda l’ajudo d’uno divinita.
Dins la Prouvènço dóu siècle 19, Mistral poudié pas parla dóu panteon latin, de divinita roumano : alor, davans uno poupulacioun crestiano, reclamo l’ajudo de Crist :
Tu, Segnour Diéu de ma patrìo
Que nasquères dins la pastriho,
Enfioco mi paraulo e douno-me d’alen !
2 – lou voucabulàri e lou biais crestian :
Se, verai, Mirèio es uno epoupèio crestiano, cassen, au fiéu de l’obro, dins la bouco di persounage, lou voucabulàri crestian.
Mirèio rènd soun bon vèspre à Mèste Ambròsi emé l’espressioun prouvençalo, antan usualo, « Diéu vous lou doune ».
Mèste Ambròsi crèi que li ràfi se trufon d’éu, envoco lou Crist :
…Quau se trufo,
[…] Diéu lou bufo
e fai vira coume baudufo…
E tambèn, au cant 2, pèr la gramacia de i’agué douna de bèu magnan, Jano-Marìo, la maire de Mirèio, pourgis « sus l’autar de la Bono Maire » de si « brout lou plus bèu pèr dèime ».
Poudèn enca nouta (cant 7) un ràfi que respond à Mèstre Ambròsi : « Diéu vous ause ».
I meissounié qu’arribon, Ramoun fai : « lou Bon Diéu vous mando » em’enca (cant 7) : « Diéu gardèsse ».
3 – Taven, uno masco crestiano
Taven es uno masco crestiano, quàsi un capelan. La crestianeta d’aquesto epoupèio poudrié èstre agarrido pèr la presènci de la masco Taven. Mai sarié uno visto courteto d’aquéu persounage.
D’efèt, au cant 3, « la descoucounado », la masco aparo Vincèn em’uno argumentacioun crestiano. Pèr acò, conto uno istòri leva dóu legendàri crestian prouvençau, la de « l’ermitan dóu Leberoun e lou sant pastre ».
Mai lou crestianisme d’aquelo masco se counèis, enca mai, quouro Mirèio e Vincèn s’atrobon dins lou Trau di Fado. Dos causo mostron tout acò, li proufecìo de la masco e l’escounjuracioun.
L’escounjuracioun sèmblo la qu’aurié facho un prèire eisourcisto crestian :
Crist es na ! Crist es mort ! Crist es ressuscita !
Crist ressuscitara !…
Pièi la masco fai : « Tres fes emé l’artèu lou signe de la crous ».
Enfin, la masco a uno vesioun de Crist dins soun camin vers la crous :
De la colo entre li roumese
E li frejau, alin lou vese
Que mounto emé soun front que sauno à gros degout !
Pièi la masco crestiano evoco la crestianisacioun de Prouvènço pèr li Santo e li Sant de la barco (2) qu’abourdè lou vilage santen, o pulèu n’a uno vesioun :
Ai ! de Pèire la barco antico
Is àspri roco mounte pico
S’es esclapado !… Oi-ve ! lou mèstre pescadou
A doumina l’oundo rebello ;
Dins uno barco novo e bello
Gagno lou Rose, e reboumbello
Emé la crous de Diéu plantado au trepadou !
C – La vitòri dóu eros de l’epoupèio, valènt-à-dire la mort crestiano de Mirèio :
La vitòri dóu eros, valènt-à-dire la mort crestiano de Mirèio, es counformo au biais de faire de l’epoupèio antico.
Aquelo vitòri dóu eros, aquelo vitòri de Mirèio s’ausis, d’aiours, à si paraulo, dins l’angòni. À Vincèn :
O Vincenet, que noun pos vèire
Dins moun cor coume dins un vèire !
De soulas, de soulas, n’en regounfle moun cor !
Moun cor es un lauroun que verso :
Abelimen de touto merço,
Gràci, bonur, n’ai à reverso !…
Dis Ange dóu bon Diéu entre-vese li Cor…
Lou « soulas », segur, significo « soulagement » mai lou Grand Tresor lou reviro tambèn pèr « plaisir ». Avèn, d’aiours, tout proche, lou mot « abelimen » (G.T.) : agrément, embellissement, charme em’enca li mot « gràci » e « bonur ».
Adounc, dins aqueste camin vers lou Paradis, au mitan d’un fube de soulas, d’abelimen, Mirèio es dins lou bonur de la vitòri coumplido qu’es la mort crestiano. E lou clamo :
… Urouso, urouso
lis amo que la car en terro detèn plus !
Aquéu bonur, aquelo vitòri es d’embarca emé li Santo vers lou Paradis :
Noun, more pas !
Iéu, d’un pèd proumte
Sus la barco deja mounte…
Adiéu, adiéu !… deja nous emplanan sus mar !
La mar, bello plano esmougudo,
Dóu Paradis es l’avengudo,
Uno ourgueno celebro aquesto vitòri dóu eros, la vitòri de Mirèio. Elo, l’ausis : « Es uno ourgueno, alin, que canto ? » coume se la musico celestialo acoumpagnavo lou maridage entre Diéu e Mirèio.
III – UNO EPOUPÈIO PROUVENÇALO, VALÈNT-À-DIRE PÈR MISTRAL UNO EPOUPÈIO POUPULÀRI
Aro, sian au pica de la daio. S’arrestarian aqui qu’aurian pas rèn coumpres à Mirèio, à la pensado de Mistral, à ço que voulié dire, à ço que voulié faire.
E pamens, Frederi, lou jouine Frederi nous douno la significacioun de soun obro, tre la debuto : mes en evidènci, coume sus un pountin, à la fin de la segoundo estrofo, es lou vers 14 : « Car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ! »
Tóuti lis analisto an vist lou sèns proumié d’aquéu vers, sèns que, d’aiours, Mistral baio dins sa reviraduro : « Car nous ne chantons que pour vous, o bergers et habitants des mas ! »
Parèis clar, lou sèns : li pastre soun li paure que gardon l’avé dis autre, en Prouvènço, represènton belèu li mai paure d’entre tóuti li paure.
Gènt di mas : acò evoco li que rèston dins li mas prouvençau, ràfi, bouié, mai tambèn baile e meme pelot, prouprietàri di mas.
Adounc, dins un païs qu’es enca un païs tout entié rurau (1ro mita dóu siècle 19), s’agis de quàsi tout lou pople prouvençau. Lou proumié sèns dóu vers es clar : Mistral escriéu à destinacioun de l’ensèn, de l’unita dóu pople prouvençau.
Pamens, à-n’aquéu sèns dóu vers : « Car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ! » se ié vèn apoundre un sèns segound que coumplèto lou proumié.
D’efèt, en prouvençau, la prepousicioun « pèr » a dos significacioun : « pour » e « par ». Adounc, lou vers vòu tambèn dire : « car nous ne chantons que par vous, o bergers et habitants des mas ! »
Dins aquéu vers, Mistral dis escriéure à destinacioun dóu pople mai, tambèn, que lou pople prouvençau es l’atour maje de l’epoupèio Mirèio. S’agirié bèn, dins l’esperit dóu Mèstre de Maiano d’uno epoupèio poupulàri prouvençalo.
Aquesto ipoutèsi, messo en lusour, anan detaia l’obro en visajant tres poun :
1 – la religioun prouvençalo,
2 – l’etnougrafìo prouvençalo,
3 – lou pople prouvençau.
1 – la religioun prouvençalo :
Pèr uno epoupèio crestiano, Mirèio a un biais estrange de s’endraia. Em’uno marrido galejado, se poudrié meme dire qu’es pas gaire catoulico.
D’efèt, lou mot « catouli » vèn dóu grè « katholicos » valènt-à-dire « universau ». La glèiso catoulico se vòu « glèiso universalo ». Lou Diéu catouli sarié un Diéu universau.
Sèmblo pas qu’acò interèsse forço Mistral bord que, dins l’envoucacioun à la divinita, au proumié vers de l’estrofo 3, clamo : « Tu, Segnour Diéu de ma patrìo ». Adounc, es pas lou Diéu catouli, universau que i’agrado mai lou de Prouvènço. E rèn que pèr ço qu’es lou de Prouvènço.
Acò se pòu pas coumprene sènso lou countèste istouri. Mistral coumenço d’escriéure Mirèio en 1851, e, l’acabo, proubable, en 1858… quouro sabèn que li revoulucioun de 1848 en Éuropo mandon lou le de la batèsto pèr lis unita naciounalo : italiano, alemando…
Es ansin que Mistral s’interèsso forço à l’unita de Prouvènço em’à soun afiermacioun que passo, tambèn, pèr li crèire de soun pople. Sian enca, dins la proumiero partido dóu siècle 19, dins uno soucieta païsano que si crèire, dirien, vuei, soun ideoulougìo, soun bastido sus lou crestianisme. Adounc, s’adrèisso au Diéu crestian, au Diéu de Prouvènço : « Tu, Segnour Diéu de ma patrìo ».
La prefàci que Mistral baio à la Rèno Jano, quàuquis annado après, afourtis enca qu’éu s’interèsso mai i crèire dóu pople – autant pèr l’istòri coume pèr la religioun – qu’à-n’uno istòri o uno religioun vertadiero.
Es ansin qu’au cant 8, quouro Mirèio, agarrido un proumié cop, pèr lou soulèu e la set, prego Sant Gèns :
Mandas-me ‘n fiéu d’eigueto lindo
O bon Sant Gèns
Aquéu sant, adoura pèr lou pople prouvençau, fai partido d’aquéli crèire poupulàri que la glèiso catoulico counèis pas coume sant.
E parié pèr li tres Marìo que Mirèio ié vai demanda d’ajudo. Es un crèire d’impourtanço pèr lou pople prouvençau de l’epoco. E pamens, au nostre, aquéli santo, que venèron au vilage santen, an uno istòri legendàri, countroubado e diferènto de l’istòri óuficialo que la glèiso catoulico counèis. Au vilage santen, lou pople prouvençau adoro li relicle di Santo que sarien arribado aqui, en barco, au siècle 1é. Mai sabèn, d’un biais scientifi, que Prouvènço fuguè crestianisado rèn qu’au siècle 3.
En mai d’acò, pèr ço que n’en dis lou martirouloge rouman, libre liturgi que tèn la tiero óuficialo di sant de la glèiso roumano, aquéli Santo soun festejado aiours emé soun cors : Marìo-Jacobe, lou 15 de mai à Veròli e Marìo-Saloumè lou 22 d’Óutoubre à Jerusalèn.
Adounc, se Mirèio es uno epoupèio crestiano, es rèn que pèr ço qu’au tèms de Mistral, lou pople prouvençau es crestian. D’aquéu tèms, lou crestianisme es lou ciment de la culturo poupulàri prouvençalo. Tout acò fai de Mirèio, subre-tout, uno epoupèio prouvençalo.
2 – l’etnougrafìo prouvençalo :
Se Mirèio, epoupèio prouvençalo, recampo li crèire poupulàri, la culturo poupulàri, i’anan trouba (e sara la memo causo d’annado après emé lou Grand Tresor e lou Museon Arlaten) uno vertadiero etnougrafìo prouvençalo (etnougrafìo : branche des sciences humaines qui a pour objet l’étude descriptive des ethnies : techniques de la vie matérielle, de l’organisation sociale, religieuse…)
Anan leva quàuquis eisèmple d’etnougrafìo prouvençalo :
cant 1é, Vincèn e soun paire travaion lou vege. Mèstre Ambròsi canto à taulo coume se fasié alor (cant dóu Baile de Suffren). Vincèn evoco soun roumavage i Santo e uno courso d’ome à Nime.
cant 3, la descoucounado di magnan,
cant 6, li noumbrous crèire poupulàri que dis Taven : li fouletoun, l’Esperit fantasti, la Garamaudo, lou Gripet, la Chaucho-Vièio, li Dra, lou Chin de Cambau…
cant 7, lou gousta di meissounié e lou fiò de Sant-Jan
cant 9, lou feneirage, la meissoun
cant 12, l’ufanouso descripcioun di pratico religiouso dins la glèiso santenco.
3 – lou pople prouvençau :
Uno epoupèio prouvençalo, uno epoupèio poupulàri, segur, acò pòu pas nous estouna venènt de l’ome qu’escriéura l’inne prouvençau emé si passage tant significatiéu coume « d’un vièi pople fièr e libre » o « e se toumbon li felibre toumbara nosto nacioun ».
Adounc, pèr Mistral, lou cèntre d’aquesto realita prouvençalo, es lou pople.
D’aquéu pople, l’anan tourna-trouba tre la debuto de l’epoupèio Mirèio enjusco soun fin bout.
Mistral l’a dich à la debuto : « car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas. »
Mistral l’a fa : lou pople es presènt à travès tóuti li persounage. Mai a tambèn uno encarnacioun fisico : Mirèio. De cop que i’a, es lou pople en cor (chœur) que se manifèsto, que parlo o que canto.
Mirèio, encarnacioun dóu pople prouvençau :
Mirèio es presènto au 1é vers dóu tèste, mai aqui, es pas uno erouïno desencarnado. A bèn li pèd sus terro. Se poudrié meme dire : a bèn li pèd dins la terro. Es d’un endré designa, moustra pèr Frederi : « Cante uno chato de Prouvènço ». Es uno prouvençalo que represènto Prouvènço, que represènto lou pople prouvençau.
Es à-n’aquelo chato de Prouvènço, que represènto tóuti li prouvençau, que li Santo, au cant 11, conton la maje part de l’istòri de Prouvènço.
À travès aquéu tros de tèste – lou raconte di tres Marìo – coume à travès lou passage dóu cant 3 « La descoucounado », es touto l’istòri mitico de Prouvènço qu’evocon. Es tout l’èime dóu pople prouvençau.
E lou viage iniciati de Mirèio vers li Santo coumplis lou retour au vilage santen dóu pople prouvençau à travès elo… lou vilage santen percebu, pèr li prouvençau, coume un brès dis óurigino.
Adounc, Mirèio, e, à travès elo, lou pople prouvençau, fai un retour is óurigino que poudra, belèu, permetre un envanc nouvelàri : « sian bessai li proumié gréu » dira la Coupo.
Se Mirèio pènso que vai pas mouri vertadieramen, mai s’enana en Paradis : « Noun, more pas ! », lou pople prouvençau qu’elo encarno mourira pas, nimai, s’a counsciènci de mounte vèn, de ço qu’es.
Lou pople prouvençau en deforo de Mirèio :
Long dóu tèste, lou pople prouvençau es presènt dins sis ativeta : « la descoucounado », « li meissounié »…
Mai, subre-tout, lou pople prouvençau acoumpagno soun erouïno, dins la glèiso santenco, jusco la mort triounflanto de Mirèio.
Aquesto mort, que mostro tambèn un retour i crèire dis aujòu (emé la barco di Santo) au tèms de la barco miraclouso que li santen canton emé lou cantico qu’acabo lou libre :
O bèlli Santo, segnouresso
De la planuro d’amaresso,
Clafissès, quand vous plais, de pèis nòsti fielat ;
Mai à la foulo pecadouiro
Qu’à vosto porto se doulouiro,
O blànqui flour de la sansouiro,
S’es de pas que ié fau, de pas emplissès-la !
(Lou bèu jour de la Candelouso de 1859 : Candelouso – presentacioun de Jèsus au Tèmple e purificacioun de la Vierge)
COUNCLUSIOUN
Mirèio es uno epoupèio sus lou moudèle dis epoupèio de l’Antiqueta éuroupenco.
Mirèio es uno epoupèio crestiano.
Mai, Mirèio es uno epoupèio crestiano bord qu’es uno epoupèio prouvençalo, valènt-à-dire, uno epoupèio dóu pople prouvençau.
Oudilo Delmas
Presidènto de la Couourdinacioun Generalo Parlaren
________________________________________


c: text/html

text:
Espanhac e Senta Auglari
Espanhac e Sent Auglari[1],[2],[3],[4] (oficialament en francés Espagnac-Sainte-Eulalie) es una comuna occitana de Carcin situada dins lo departament francés d'Òut e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Espanhac es format del nom d'òme latin Spanius, de Hispanius, nom d'origina, [prononciacion Ispanius, puèi aferèsi de I- ?] ambe'l sufixe -acum [5],[6], , latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Espanhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Spanius.
- Sent Auglari, fòrma masculina deguda a la pèrda de la compreension de l'agionime, representa en realitat Senta Aulària de Barcelona (fòrma de son nom dominanta en occitan), en latin Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304. L'iniciala en A- s'explica per una aferèsi, supression de la vocala iniciala del segond mot, E- d' Eulalia, remplaçada per la vocala finala del primièr, -a de Senta (Dauzat parla d'elision) [7]. Es un fait de fonetica sintactica, de modificacion d'un mot en contacte ambe un autre. Lo resultat foguèt Aulàlia, puèi per dissimilacion Aulària. L'energia necessària per prononciar un diftongue, pus granda que per una vocala simpla, mai que mai en posicion pretonica, pòt explicar lo renfòrçament en -gl- del son -l-. La pèrda de la marca del femenin de senta, passada dins lo nom, a degut contribuïr a la compreension de l'agionime coma un nom d'òme, prononciat finalament Auglari e pas mai *Auglària. Per las diferentas metamorfòsis del nom de senta Eulàlia, veire Senta Aulària.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Sent Auglari foguèt annexat a Espanhac entre 1790 e 1794 [8].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Livernon; es ara del canton Causses et Vallées (en francés), donc Causses e Vals.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 110
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 265
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 110
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 586, a St-Araille
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=31361

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plans
entath creishement d'enterpreses, entara implantacion d'activitats
en solèr non urbanizable, o entara regularizacion d'urbanizacions
ja hètes.
Coma individuau, o en collaboracion damb Arquiwork Catalonia, Inma de Josemaría, Karin Hofert, Moisés Martínez-Lapeña.
Naues coneishences a compdar des activitats d'ensenhament e des concorsi, damb naui rèptes e naui aprendissatges. Coma individuau o damb Carles Rubio, Félix Durán, Carlota Socías, Inma de Josemaría, Moisés Martínez-Lapeña, ...
Es
activitats d'analisi des projèctes territoriaus òbri naues
possibilitats as burèus d'arquitèctes qu'an de besonh ua
avaloracion ambientau o un estudi d'impacte païsatgistic, hèt per
quauquarrés que parli eth sòn madeish lenguatge e que proven dera
madeisha escòla.
Es avaloracions e es estudis s'empleguen enes nòsti pròpris projèctes, mès tanben es auti tipes de trabalh(per exemple, judiciaus o d'engenharia) o mos vien encargadi coma complement entà projèctes d'auti burèus (principauments
Node)


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Sèm en 28 après Super Mario, e tot lo monde patís dels efièchs de la crisi. Tot ? Non ! Una industria resistís encara e totjorn a las barraduras successivas e a la manca de moneda.
Bon, de fach es pas tot a fet vertat, d’unas entrepresas de l’esfèra videòludica an tanben barrat a clau. Mas es vertat que de biais general s’en sortisson melhor que d’autras, especialament dins lo registre dels bens culturals. Per explicar aquò, i a mai d’una rason, ja economicas, mas vist que soi pas economista, demorarai sus çò que sabi far : dire de causas desagradablas.
Foguèt explicat per de sociològs, de filosòfs e t’en passi, que en temps de crisi cadun se cèrca de refugis, d’abrics, de causas que coneissèm ja, que nos menan a un sentit de seguretat quora tot cabussa al nòstre entorn. En tèrmis de videojòcs, se tradusís per çò que se podriá sonar lo « Nostalgy Gaming ». Atencion, es de pas confondre amb lo Retro Gaming qu’auram un jorn l’ocasion d’en parlar en detalhs, e qu’es una pratica tràs qu’interessanta, al meu vejaire.
Non, lo Nostalgy Gaming es per contra criticable per d’unes aspèctes e se manifèsta per una tendéncia venguda casiment majoritària : las reedicions. Es a dire lo fach de tornar sortir sus las maquinas novèlas un jòc que foguèt un succès d’ancianas generacions de consòlas. D’aqueles n’i a d’en pertot e lo costat viciós de la causa es que podèm pas criticar los jòcs que son, sovent, totjorn tant bons. Prenètz per exemple Zelda : Ocarina Of Time, del vejaire dels especialistas un dels melhors jòcs jamai sortits. Lo primièr còp, èra sus Nintendo 64, en 98. Totas las generacions de consòlas seguentas aguèron drèit a lor reedicion d’aquèl jòc mitic : un sus GameCube, edicion limitada, puèi una version dematerializada sus Wii, e enfin un remake en 3D sus la 3DS. La diferéncia entre lo remake e la reedicion, es que dins lo primièr cas adaptam lo jòc a las nòvas ofèrtas tecnologicas del supòrt, es a dire que lo jòc passa en Nauta Def’, per exemple, o alara en 3 dimensions.
Ieu, que soi, coma sabètz, un pauc colhon, e que m’agrada Zelda, ai las tres de reedicions. En tèrmis simples que fan pasmens mal al pòrtafuèlha per pas dire alhors vòl dire : ai pagat tres còps pel meteis jòc. E sovent al prètz d’un nuòu. En saber que per una reedicion, i a pas mai besonh de scenaristas, que l’istòria es ja escricha, pas mai besonh de realisator que lo jòc exista, pas mai besonh de grafistas que tot es ja dessenhat. Una còla tecnica redusida e de bons productors e distributors darrièr e fai tirar. Vos daissi imaginar las economias d’emplecs e lo benefici consequent. E lo biais de far foncciona, entre los ancians jogaires del diumenge que daissèron las consòlas dins las nívols fumosas de lor adolescéncia e qu’i tòrnan quand lor femna dormís e los hardcore-gamers apassionats de l’istòria de lor lèser e que n’en vòlon sasir totas las pepitas. Consequéncia : la presa de risca se fa rara, entre la mòda d’adobar de nuòu amb de vièlh e aquèla de perseguir fins a l’indigestion las licéncias rentablas : extensions, seguidas, cross-overs…
Èra melhor avant, çò dison. Mèfi, editors, la nostalgia a tanben un costat marrit : las causas son jamai tant bonas que lo sovenir qu’en gardam.
Bon, sus aquèla refleccion cuo-cuol la zemoriana, m’en tòrni al remake de Pong. Veiriatz aquò, an fach la bala redonda, es una meravilha de tecnologia.


text:
Intervencion dau representant dau FSL au canton-forum de Gardarem la Tèrra pendent la manifestacion de Besièrs per l’occitan, lo 17 mars.
Lo 13 de genier 2007 a Limòtges, l’amassada generala dau Forum Sociau Lemosin decidet de sostener la manifestacion de Besièrs dau 17 de març 2007. La diversitat culturala es un tema daus obradors dau FSL dempuei mai de quatre ans. Defendre la lenga e la cultura occitanas emai las autras lengas e culturas que se tròban en Lemosin es pas solament luchar contra la globalizacion, l’uniformizacion culturala e la pensada unica mas tanben dreibir lo desbat sus l’istòria coloniala de l’Estat francés. Volem defendre la lenga occitana perque qu’es la lenga istorica de nòstra region, qu’es la lenga dau trabalh emai de las luchas socialas. Volem defendre totas las autras lengas e culturas dau Lemosin perque volem ’na diversitat culturala sens comunautarisme, sens replec sus se, dins la dubertura a l’autre e lo dialògue interculturau. Volem de las culturas vivas de pertot dins lo monde, per los pòples akha, kishwa, bogi, pataxó, palestinian emai chas nos. Tendrem de trabalhar per un monde e un Lemosin liberats de tota fòrma d’imperialisme, economic o culturau.
Lo FSL es un Forum Sociau permanent. Bota en malhum 1500 personas e mai de 200 associacions. Permanent vòu dire que i a daus obradors que trabalhen tota l’annada e de las amassadas regularas. I a de segur un moment de rescontres mai important chasqua annada. Lo darrier còp eran 800 sus ’na setmana entera. I a 4 obradors : - Solidaritat internationala - Diversitat culturala e lingüistica - Reconneissança de las identitats, - Agricultura - Consomacion - Decreissença - Un autre biais de viure, - Democracia - participacion ciutadana, - Servicis publics.
Perque lo FSL s’interessa a l’occitan e a las luchas culturalas ? Quand ai perpausat de trabalhar sus lo tema de la diversitat culturala e de la situacion de la cultura occitana, lo monde que animavan l’obrador sus la solidaritat internacionala fugueren interessat. Avem decidat de far un debat sus lo tema : Drechs daus pòples autoctònas e diversitat culturala. L’idéia era de ’visar çò que passa en America dau Sud, las caracteristicas de las mobilizacions daus pòples indians que son per la vetz identitarias, revolucionarias e democraticas, de veire la revendicacions daus pòples dins los Estats dau Nòrd per construir ’n’alternativa, ’n’emancipacion sociala qu’obluda pas las identitats... Per que i a un liam entre luchas culturalas o identitarias, socialas e ecologicas. Qu’es çò que se passa coma Evo Morales en Bolivia, en Oaxaca au Mexic, en Lengadòc per lo vin en 2007, coma en 1907. Avem pas ’gut lo temps de ’chabar lo debat. Cotunha ujan.
’N’autra ideia es venguda pendant lo debat : coma surtir l’occitan de l’escòla, coma far viure la cultura dins la societat. Volem trabalhar sus quela question emb d’associacions d’un quartier popular, malurosament plan conegut dempuei de la Nadau : Beubruelh. Quartier ente i a ’gut lo murtre d’un jòune que fasiá dau quad. L’idéia es de veire coma far per que totas las culturas minorizadas dau Lemosin sian visiblas, sian presentas dins la societat, dins la vita de la region e de la gent.
Volem construir un monde ente chasqua femna, chasque òme a sa plaça, lo drech de viure, de minjar, de trabalhar mas tanben de viure dins sa cultura. E construir l’interculturalitat per que las culturas, las lengas, sian p’un piau daus mianadís mas daus ponts d’una gent l’autra.
Reportatge de Barcelona TV sus la manifestacion de Besièrs emb l’entrevista dau representant dau FSL.


text:
Mapσύaς2 ou Marsyas2 : la voie ou la voix de la résistance, ... Resistaren, sian encaro aqui !!!
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
jeudi 24 avril 2014
Peireto Berengier : Lou museon de nosto istòri
Lou museon de nosto istòri
Un museon que fau vesita : lou Museon de la preïstòri di Gorgo dóu Verdoun, à Quinsoun (04). De teinico de pouncho pèr presenta 1 milioun d'annado de nosto istòri.
S'es forço parla de la croto Cosquer de Marsiho e de la croto Chauvet en Ardecho que fan remounta nosto istòri en de pinturo que passon li 30.000 an. Mai à Quinsoun, dins li gorgo dóu Verdoun, aven un museon di mai mouderne, emé li teinico li mai pounchudo, que nous presènto l'aventuro umano despièi un millioun d'annado !
Aquéu museon se capito en plen mitan dóu Pargue naturau dóu Verdoun ; se devino lou museon de la preïstòri lou mai grand d'Éuropo. Es l'architèite Norman Foster qu'aguè idèio de lou basti en formo de couquiho (belèu pèr ramenta li foussile). Lou dedins es atapa de pèiro de l'endré e la presentacioun es tout au cop pedagougico, artistico e, coume dison vuei, ludico. Ansin, es un milioun d'annado de nosto istòri que li vesitaire ié van coume l'avé à la sau. Venon d'en pertout d'Éuropo, dóu mounde entié e segur de Franço. Talamen que pèr lis escolo ié fau reteni plusiour mes d'avanço…
Lis animatour soun fourma à l'arqueoulougìo e vous menon dins li dos gràndi galarié, pivela que sias pèr si raconte.
Fauguè mai de dès an pèr coumpli aquéu bèu travai. Lou proufessour Enri de Lumley n'avié agu l'idèio en 1989, un cop èstre esta pivela éu-meme pèr uno campagno de recerco dins li gorgo.
Coume dins tóuti li museon ié vesès d'eisino arengueirado dins de veirino mai tambèn de tèste courtet, de doucumen audio-visuau, de counsolo inter-ativo e de recoustitucioun en tres dimensioun de la vido dis ome preïstouri e jamai sarés alassa, jamai vous languirés pas de sourti. Dins li croto, emé lis ome preïstouri, vous creirés de i'èstre talamen es bèn fa, talamen cridon sa verita. Au reiaume dóu multi-media, lis ome preïstouri soun au siéu e vous counvidon pèr miés faire couneissènço.
Touti ié podon trouba soun bonur : li pichot o li cercaire li mai afeciouna.
En deforo dóu museon, vous poudès espaceja sus uno draio de 500 mètre pèr ana vesita lou vilage preïstouri recoustituï en ribo de Verdoun e d'aqui persegui voste camin vers la Baumo-Bono, classado mounumen istouri.
Dins aquéu museon de 4300m2, troubas uno biblioutèco, un ataié pèr lis elèvo, uno reservo arqueoulougico e un cèntre de recerco pèr li scientifi. Ié veirés tambèn, quand toumbo lou cas, d'espousicioun tempouràri.
Publicat per Marsyas II en Avignoun à 04:24
Lous temes dinc aquèu articlè : alpes, essai, géographie, histoire, nature, Peireto Bérengier, prose, Provence, XXI ème siècle
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
393
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 393 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Observacion d'una supernova (SN 393) per leis astronòms chinés. La diguèron « estèla invitada ». Lo fenomèn durèt aperaquí 200 jorns e foguèt pas explicat avans lo sègle XX.


text:
Es granda e arriba amb un sorire franc.
Es negra.
I aviá pas sa fòto e ieu m'i esperavi
pas a veire una negra. Mas aquò, li disi pas.
Soi a l'esperar al parking de
coveituratge de Ramonville. Lo mond l'apèlan lo parking de
coveituratge mas de fach es un parking per endecats. I a mai de
coveituraires aquí que non pas d'endecats. Espèri quand mème que
los endecats que vòlon prene lo metro ne patisson pas tròp, me disi
dins mon sicap.
Esperam dos adolescentasses qu'an
reservat.
A mon atge. Es polida.
Demòra sai pas ont, trabalha encara
mai luènh e se'n va rejónher son amorós a Besièrs.
Fa de ben al moral aquela femna. O
sentissi.
Los dos adolescents arriban. Son
simpatics. Un a un nom que sona occitan mas es lo d'un dieu de sai
pas quina religion desapareguda d'America del Sud. Li disi. Un pauc
de proselitisme, aquò pòt pas far de mal.
Un còp assetats totes dins l'auto, me
maini que sentisson la bauca los dròlles, de la que fa rire. Rai :
rison.
Me demandan se los pòdi daissar en
vila. Òc, solide !
Sabiái pas que Castelnau d'Arri, lo
centre, èra tan luènh de l'autorota. Nòti dins mon quasernet
mental que marcarai pas mai « Castèl » dins las tapas de
mos viatges.
Passam per la nacionala. La menerbesa,
qu'es tan polida. Daumatge que faguèsse nuèch nos disèm. Charram tot de long. Poiriam èsser amigas.
La daissi davant la pòrta de son
amorós, son uroses de se retrobar.
Me'n vau sola cap a l'ostal.


text:
Per Esta
Sus lo camin de pèire dus mainats amassa s'en vann
De cap au cemitèri, un floquet de ròsas portant
Au darrèr d'èths pair bon e mair bona
D'un pas lent seguivan chargant
Quand marteror e s'annonça du monde
Qui portan las flors un còp l'ann
Sus lo
camin de pèira los mairats b'avèm cambiat tant
L'un dab ua barba doça l'aude las popetas davant
E qu'anann d'arrèr deu cementèri
Ta's tirar de l'espiar deus grands
Ta's poder aimar la bona esconutèra
Marteror que n'ei qu'un còp l'ann
Sus lo camin de pèira peu darrèr còp qui passaram
Tots en cada l'i sèga lo curè de negre pregant
Qui trobaràm pair bon e mair bona
E tots los qui ann viscut avantz
E atau qu'en va l'anar deu monde
Adiu marteror te nh'aud'ann.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Post
Visualizzazione dei post da Maggio, 2017
Après una interrucion de quauques meis, avei le numre 417 tòrna pareisser "Ousitanio Vivo", ex jornal dau MAO e unìcque jornal emprimat encuei que fase referença a totas las valeias occitanas dessot jurisdicion italiana (la lhi a una serìa d'autras revistas e publicacion mas avei un caractère plus local: "La Valaddo" per las valeias de la Dueira, dau Cluson e San Martin, nosautres de "La Rafanhauda" praticament macque per l'auta valeia de la Dueira e "Lou temp nouvel. Quaderno di studi occitani alpini" que, mai se vòl far referença a totas las valeias occitanas aupencas, en pratica limita son analisis a la val Varaita). La bona novella l'ei que, a partir d'aicest numre peina pareissut, "Ositanio Vivo" deurià tornar a sortir chacque meis. Veicì los titres de quauques articles pareissuts sus le numre de mai: - Ritornare alle Comunità Montane de Dino Matteodo, - Dal Seminari a la prizoun, ensemo a Dante, entervista de Diego…
Boun aniversari Valíer!
- Ottieni link
- Google+
- Altre app
Encuei, 16 de mai, le redatour de notro revisto Valerio Coletto (en chamoussin Valíer mas mandat Leiou quouro, da jouven, ou jouavo a baloun dins l'equipo de Chaumount) ou l’o coumplit 75 ans. I tenem a fetar e a lhi pausar touttes notres felicitaciouns (e a las exprimar mai ici publicament) en quant per nousautres Velerio ou l'ei un exemple a seggre: un lummen de la defenço de notro culturo. Nous pouiem pas lou definir macque coumme un simple redatour de notro revisto: en efeite l’ei le veritabble foundatour de "La Rafanhaudo" dins le 1986 e l’ei itat le President de la prumiero assouciacioun que i l’o ouperat entre 1986 e 1992, en pourtant praticament anant tout le bitin que la ventavo far. Encaro encuei, "La Rafanhaudo" seriò pas la meimo senso sa countribucioun, l'ei encaro la roccho de la redacioun e dou proujette que pourtem anant. Fetam Valerio mai per soun impenhe per Chaumount (l'ei itat quauques ans counselhier comunal) e per la defenço de so…


text:
Republica de Kosova
Kosova o Kosovë (noms en albanés) o ben Kosovo (KocoBo, nom sèrbe) es un estat del sud d'Euròpa, dins los Balcans, qu'a recebut una reconeissença parciala de la comunautat internacionala. Son nom oficial es Republica de Kosova (en albanés Republika e Kosovës, en sèrbe Peпyблиka KocoBo = Republika Kosovo). Confronta Albania a l'oèst, Montenegro al nòrd-oèst, Serbia al nòrd-èst e la Republica de Macedònia al sud. A pas ges de frontièra maritima. A 2,2 milions d'estatjants e una superfícia de 10 912 km2.
La capitala es Prishtina.
Lo gentilici es kosovar -a.
La populacion se compausa de dos grops etnics principals: los albaneses que son fòrça majoritaris amb 92 % e los sèrbes que son fòrça minoritaris amb 4 % (estimacions de 2002-2003). Lo sèrbes i foguèron majoritaris fins al mitan o a la fin del sègle XIX.
Declaracion d'independéncia[modificar | modificar la font]
Abans 2008, Kosova formava oficialament una província del sud de Serbia (amb lo nom sèrbe oficial de KocoBo и MeToxиja = Kosova e Metòijà, abreujat en KocMeT = Kosmet). Uèi lo jorn, l'estat de Serbia considèra que Kosova es encara una part integranta de son territòri.
Mas tre 1999, en seguida d'un conflicte armat qu'aviá opausat l'estat sèrbe amb la majoritat albanesa del país, Kosova s'èra mes sota l'administracion de las Nacions Unidas amb una quasi-independéncia de fach.
Kosova declarèt son independéncia lo 17 de febrièr de 2008 per rapòrt a Serbia. Aquela independéncia, ara, un certan nombre d'estats la reconeisson, en particular Albania e los Estats Units; e dins l'espaci occitan, Mónegue, França e Itàlia. La majoritat dels estats de l'Union Europèa an reconegut l'estat kosovar o an anonciat lor intencion de lo reconéisser (las solas oposicions dins l'UE venon d'Espanha, Eslovaquia, Romania e Chipre). Los estats de Serbia e de Russia refusan energicament de reconéisser aquela independéncia.
Vejatz Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova (en anglés).
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
De consultar subre la Wikipedia mairitz anglofòna...
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Assemblada de Kosova
- (en) Ofici del Primièr Ministre de Kosova
- (en) Presidéncia de la Republica de Kosova
- (en) New Kosova Report - Portal de nòvas tocant Kosova
- (en) Portal oficial del torisme en Kosova
- (sr) Serbia - Ministèri de Kosovo i Metohija
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Lux veneris
Lux veneris
Joan-Ives Casanòva
Ai ! lo desir, avètz bèu ròtle amb vòstre desir que vos ven ais uelhs coma lo velhaire dau mond, bèu ròtle de nos faire creire a son bonaür e a son espetament e après, de que faire après, donc, de que pensar après amb totei lei gèsts vergonhós e banaus de la cigarreta alucada, la lenga que se bolega soleta dins la boca per vestir lo silenci que se pòt pas eternalament lecar lei fendas umidas e escartar d’aise d’aise amb lei dents, de la poncha de l’esmaut, lei labras sarradas de la cambra. E, digatz-me, de que dire e de que faire après ? Comolar, comolar lo vuege, l’organizar, faire coma se, coma se pòt faire, coma se podriá faire, coma se deu faire, lo temps de recomençar s’o podètz, de laissar tombar lo tròç de carn flaca que vos pendola entre lei cambas ò alara de ren dire, d’acceptar lo silenci coma paraula, d’escotar lo respir de l’autre e lo sieu, de lei comparar, de veire son pitre se levar e se desgonflar, esperant la sòm, lo roncament, lei cambas umidas que se cròsan, de se desvelhar e partir a la muda per òrta...
Del mateix autor:
Lo remembre dins lo jardin
Lo libre escafat
L'Enfugida
Frédéric Mistral. L'enfant, la mort, les rêves
L'òrle dei matins - L'ambre


text:
Aeronautica navala
L’aeronautica navala, ò l’aeronavala, es la compausanta aeriana d'una marina militara. Es generalament formada d'aeronaus embarcadas a bòrd de pòrta-avions, pòrta-aeronaus ò pòrta-elicoptèrs d'aeronaus basats en tèrra e d'infrastructuras necessàrias a la mantenença deis equipaments. Après lei premiereis assais per embarcar d'avions a bòrd de naviris, apareguèt a la fin de la Premiera Guèrra Mondiala. Venguèt un otís essenciau de la guèrra navala dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala e a gardat un ròtle fòrça important au sen dei principalei marinas dau mond actuau.


text:
Existís una lenga comuna a totes los Occitans, sosjacenta a l’ensemble de sas varietats localas. Aquelas, per aver de prononciacions divèrsas, possedisson un fons comun largament majoritari de vocabulari, de morfologia e de sintaxi. Es sus aquela basa que se codifica l’occitan de communicacion, l’occitan d’uèi.
*
* *
Las varietats occitanas (gascon, lemosin, alvernhat, vivaro-alpin, provençal, niçard, lengadocian…) pòdon conservar lor especificitat en tot respectar aquelas règlas comunas.
Lo modèl es l’advèrbi : bèlament, fòrtament, darrièrament... Los mots compausats s’escrivon generalament sense junhent e cada element garda sa prononciacion d’origina, quitament quand lo segond comença per una “s” o una “r” e qu’aquesta se tròba plaçada entre doas vocalas. La règla es la de la tradicion (Garròs, Godelin…) e la de las lengas romanicas.
Devon èsser associats a de mots de formacion populara : -ador, -edor, -idor / -adoira, -edoira, -idoira ; -aire, -eire / -aira, -eira ; -ança, -ença ; -ason, -eson, -ison ; -iá ; -a(n), -ana; -e(n), -ena; -i(n), -ina; u(n), una.
Devon èsser associats a de mots de formacion sabenta : -ator / -atritz ; -ància, -éncia ; -acion, -icion ; -ia ; -an, -ana; -en, -ena; -in, -ina; -un, -una.
Pòdon èsser associats a l’encòp a de mots de formacion populara e sabenta : -able / -abla, -ible, -ibla ; -tòri.
A partir de mots populars an creat d’adjectius ara lexicalizats per exprimir « l’obligacion o la possibilitat » (un prat dalhador, una prada dalhadoira ; un jovent maridador, una joventa maridadoira…), mas son remplaçats lo mai sovent per -able / -abla, -ible, -ibla.
Dins la lenga modèrna, coma substantius designan lo mai sovent al masculin lo lòc de l’accion (un lavador, un escanador, un corredor, un tenedor…) e lo mai sovent al feminin l’instrument de l’accion(una banhadoira, una escumadoira…). A partir de radicals populars permeton de fargar los noms de las maquinas e dels espleits de la vida vidanta (lavadoira, mitralhadoira, descodador…).
Lo gascon possedís una varianta originala : -er, -era (adjectius : dalhader, dalhadera, maridader, maridadera… Substantius : lavader, lavadera, banhadera, descodader…)
A partir de mots populars (o popularizats) son reservats als noms d’agents (jogaire, adobaire, pescaire, cercaire, legeire, tondeire, fotbolaire, joggaire…). Remplaçan los sufixes arcaïcs -ador, -edor, -idor, -adora/-airitz, -edora/-eiritz, -idora/-eiritz sovent confonduts amb los sufixes -ador, -edor, -idor / -adoira, -edoira, -idoira.
A partir de mots populars (o popularizats) son reservats als noms d’agents (jogaire, adobaire, pescaire, cercaire, legeire, tondeire, fotbolaire, joggaire…). Remplaçan los sufixes arcaïcs -ador, -edor, -idor, -adora / -airitz, -edora / -eiritz, -idora / -eiritz sovent confonduts amb los sufixes -ador, -edor, -idor / -adoira, -edoira, -idoira. Mas notam qualques exceptions : pescaire, aira (lo / la que pesca per son plaser) e pescador, airitz (lo / la que ne fa son mestièr); pecaire (interjeccion) e pecador, airitz (lo / la que fa de pecats)...
A partir de radicals « sabents », servisson a fargar d’adjectius (aprobator / aprobatritz, generator / generatritz, observator / observatritz, reductor / reductritz…) e (amb aicestes) de substantius (fondator / fondatritz, importator / importatritz, regulator / regulatritz, animator / animatritz…). A partir de radicals « sabents », permeton de fargar los noms de las maquinas e dels espleits de la vida vidanta (ordinator, accelerator, acumulator, percolator, motritz, calculatritz, amplificator…).
A partir de radicals populars o sabents, fòrman d’adjectius per exprimir la possibilitat. Remplaçan lo mai sovent los sufixes -ador, -edor, -idor / -adoira, -edoira, -idoira dins aquela foncion : agradable -a, rasonable -a, amable -a, versemblable -a, inextricable -a, prejudiciable -a…
A partir de radicals populars o sabents, fòrma de substantius per exprimir lo lòc de l’accion, en concurréncia amb -ador, -edor, -idor, o l’accion ela-meteissa. Aital : amagatòri, dormitòri, purgatòri, escritòri, raubatòri, escapatòri…
Entre-, contra-, rèire-, subre- : cada element garda sa prononciacion d’origina, quitament quand lo segond comença per una “s” o una “r” (entresenha, entrerire, contrasens, rèiresason, subrerealisme…) ; assimilacion del « e » davant una autra vocala (entrescotar, entrobrir, contròrdre, rèironcle, subrestimar, subralimentar…).
Antí-, pre- : cada element garda sa prononciacion d’origina, quitament quand lo segond commença per una “s” o una “r” (antisemita, antiradiacion, preseleccion, presentir, preromantic…) ; non assimilacion de la darrièra vocala (antialcoolic, antiaerian, preemptar, preïstoric…).
Mas antí- e lo mot que seguís pòdon èsser separats per un junhent : 1, quand s’agís d’una creacion de circonstància : antí-tabat, antí-brut, antí-OGM… ; 2, quand s’agís d’un tèrme geografic : Antí-Liban…
Per tot çò qu’es dejós : sosténer, sospesar, sostítol, sostraire, sosterranh, soslòctenent, sosmarin, sosdiague, sosdirector, sosentendre...
Las preposicions jos e sota non an pas valor de prefixes.
Marca lo passatge o lo cambiament : transportar, transalpin, transcriure, transfigurar, transgression, transmetre, transparent, transversal...
A la plaça de tras-, tres-, sufixes non productius dins la lenga modèrna e estacats a de mots lexicalizats : trasplantar, trasmetre, tresmudar, tressusar, tresparlar...
Sufixe pauc o non productiu. Present dins una tièra de mots lexicalizats : susfàcia, susplombar, susmontar, susvelhar, suspréner, suspassar...
Remplaçat per subre dins la lenga modèrna (cf. mai aut).
Dins lo sens de desfar o manlevar. Seguissèm L. Alibèrt que preconiza d’escriure des- « quina que siá la prononciacion » : desboscar, descargar, descentralizar, desgelar…
Lo “n” pòt gardar sa fòrma : inegal, indulgent, inedit, inesperat, inexacte...
Se pòt assimilar a “l” : illimitat, illogic, illegal, illetrat, illicit...
Se pòt assimilar a “r” : irregular, irrespècte, irresponsable...
Se pòt cambiar en “m” davant “b”, “m” e “p” : imbatable, imbevable, imparcial, impensable, immancable...
Doblament de la letra davant “s”: assabentar, assadolar, assecar...
Doblament de la letra davant “r” : arrasonar, arrediment, arredondir, arroïnar...
Apondon d’un “s” etimologic davant vocala : asemprar, asagar, aserbar...
Doblament de la letra davant “s”: ressopet, resservir, ressautar, ressolar...
Doblament de la letra davant “r” (en principi), mas val mai emplegar tornar + vèrb.
Totjorn lo junhent davant un nom : la quasi-simultaneïtat, la quasi-totalitat, un quasi-fraire, un quasi-elegit, un quasi-antisemita...
Separat sense junhent davant un adjectiu e un advèrbi : quasi elegit, quasi antisemita, quasi acabat, quasi pèc, quasi jamai, quasi impossible...
Son accentuats sus la penultima, coma dins la màger part de las lengas latinas : auto (automobila), moto (motocicleta), velo (velocipède), metro (metropolitan), retro (retrograd), euro (europèu)…
Son conservadas (amb solament materializacion de l’accent tonic) las fòrmas latinas per : fòrum, auditòrium (coma auditòri), minímum,etc. e tanben, las fòrmas estrangièras vengudas internacionalas : whisky, vòdka, kiwi, etc. Mas las adaptacions son inevitablas per fòrça mots, mai que mai pels noms d’espòrts e lors derivats : cossí dire autrament que « fotbolaire » ?
Causida prioritària de las fòrmas non palatalizadas : cantar, castèl, branca, galina, gaug, plaga. Mas las fòrmas palatalizadas, remembre d’un temps gloriós, son tanben admesas : chantar, chastèl, brancha, jalina, jaug, plaja.
Causida de la fòrma majoritària : filha, fen, farina, flor al lòc de hilha, hen, haria, hlor. Mas en gascon la « f » es tanben plan representada : familha, famós, fatiga, femenin, fin, flaunhèc, fruta, frair…). N’es parièr de las autras caracteristicas plan conegudas del gascon.
Causida prioritària de las fòrmas non palatalizadas : nuèit, uèit, cinta, punt, tint, escrit… (generalas en Gasconha, Alvèrnhe, Marcha, Vivarés… ; plan presentas en occitan central e atestadas en Gavaldan, Roergue…). Son las solas que permetan l’unitat de l’occitan e presèrvan sos ligams istorics amb lo catalan. Mas las fòrmas palatalizadas son tanben admesas : nuèch, uèch, cencha, ponch, tench, escrich….
Causida de las fòrmas classicas dels mots : obrir, oblidar, riu… e non dobrir, doblidar, arriu…
Manten del « e » de sosten pels mots de formacion sabenta segon una règla multiseculara : astrològue, xenofòbe, astronòme, sinonime, monocròme, absurde, dramaturgue, exèrgue, tèxte, modèrne, filme, ritme…
Causida privilegiada de la negacion classica, coneguda pertot, comuna a l’ensemble de las lengas romanicas : non… ; non… que ; non… pas, ges, res, etc. (règla d’emplec dins Alibèrt, 1966, p. 510).
Demest los escrivans modèrnes que l’an emplegada exclusivament avèm : Pèir de Garròs, Loïs Belaud de la Belaudièra, Augèr Galhard, Pèire Godelin, Guilhèm Adèrn, Bertram Larada, Guiraud Dastròs, Andrèu Dupré, Guirard Bedot, Claudi Bruèis, Bertomieu Amilhan, Jansemin, Miquèu Camelat, Rodgèr Lapassada… A l’epòca contemporanèa, totes los escrivans n’an fait al mens un usatge ocasional a costat de la fòrma reduita pas.
Citacions. Garròs : « E non a pas hèit mens a mès de quate » ; Godelin : « filhetas, afin que qualqu’una d’elas (faitilièras) non vos ane cachar dins vòstra cramba, non dormatz pas soletas » ; Mistral : « Daudet que, de sa vida, jamai non s’èra vist a tau desfruti de Camarga… » ; Camelat : « Non parlava que de vacas, de bestiar » ; Lafont : « De tres jorns puèi non boleguèt quasiment de sa cambra » ; Bodon : « E los cònsols non an que lo drech de levar las talhas pel compte del rei »…
Introduccion dins la conjugason comuna del subjontiu futur. Segon las gramaticas o los atlasses linguistics, aquel temps es repertoriat coma « condicional 2 », o « futur del passat », o « imperfait del futur ». Es present en cò dels trobadors, dins la literatura modèrna (Garròs, Galhard, Camelat…), e lo tròban fins a uèi dins mai d’una varietat de la lenga parlada, en Gasconha, Lemosin, Alps... Per amor d’aquò, a plenament sa plaça dins la conjugason, ja que siá d’emplec limitat e sovent remplaçat pel condicional.
Respècte de la règla classica de l’abséncia d’article davant los noms geografics (flumes, montanhas, vents, païses...), levat quand son seguits d’un complement de nom o d’un adjectiu : l’Occitania de l’Edat Mejana, l’Occitania antica…
1 - Privilegiar lo mot occitan mai espandit. Los autres son de sinonimes
2 - Causir totjorn lo mot occitan, e mai siá minoritari, a la plaça d’un francisme
3 - Causir, a un nivèl sostengut, tecnic o especializat, lo mot servat dins l’escrit quand es desbrembat dins la lenga parlada
4 - Se referir pels mots novèls al catalan e a las autras lengas romanicas, per far una causida comuna cada còp qu’es possible.
La « r » es la marca de l’infinitiu : -ar, -er, -re, -ir. Los infinitius corts del tipe « enténer », « préner », « compréner »…, majoritàriament utilizats, s’escrivon coma en gascon (unitat fonetica e grafica) amb una « r » finala. Las conjugasons se fan çaquelà en partida sus las fòrmas longas (« entendre », « prendre », « comprendre »…).
Es prepausada una prononciacion comuna sus la basa de l’occitan central occidental (distincion clara de las consonantas e de las vocalas, manten de las consonantas finalas…). Son acceptadas tanben de prononciacions en acòrdi amb las fonologias eretadas (prononciacion del « v » ; casuda de las consonantas finalas ; amudiment del « g » o de « s » intervocalics ; diftongason del « ò » ; eissordiment del « a » pretonic ; vocalizacion del « l » ; reduccion a « i » del « e » barrat ; manten del « n » o del « m » finals ; assimilacion del « g » e del « tg », etc.).


text:
Protocòl de Kyoto
Lo Protocòl de Kyoto (que son nom complet en anglés es Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change) es una convencion internacionala per la prevencion del cambiament climatic, prepausada jos l'egida de l'ONU dins la "Convencion Quadre de las Nacions Unidas subre lo Cambiament Climatic" e signada en 2002 per l'Union Europèa, qu'a coma objectiu que los païses industrialitzats redusiscan sas emissions de 8% jos lo volum de 1990, mas los païses en via de desvolopament foguèron pas someses a cap restriccion, coma es lo cas de China, Índia, o Brasil, per ne citar que los mai contaminants.
L'11 de decembre de 1997, los païses industrialitzats s'amassèron dins la ciutat de Kyōto a fin de prendre un ensems de mesuras per redusir los gases d'efièch de sèrra. Los govèrns signataris se fixèron per objectiu de redusir de 5,2% en mejana las emissions contaminantas entre 2008 e el 2012, prenent coma referéncia los nivèls de 1990. L'acòrdi entrèt en vigor lo 16 de febrièr de 2005 après la ratificacion per Russia lo 18 de novembre de 2004.
L'objectiu principal es de luchar contra los efièches del cambiament climatic. Segon las chifras de l'ONU, es previst que la temperatura mejana de la superficia de la planeta aumente de 1,4 a 5,8 °C d'aicí a 2100, encara que los ivèrns siagan pus fregs e violents. Aquò es conegut coma Escalfament global. "Aquestes cambiaments se repercutiràn grèvament suls ecosistèmas e las nòstras economias", senhala la Comission Europèa subre Kyōto.
Lo compromés serà obligatòri quand l'auràn ratificat los païses industrializats responsables d'almens 55% de las emissions de CO2. Amb la ratificacion de Russia en març de 2005, après aver obtengut que l'UE pague sa reconversion industriala e la modernizacion de sas installacions, especialament las petrolièras, lo protocòl es entrat en vigor.
De son costat, lo govèrn dels Estats Units (tant Bill Clinton, coma son successor George W Bush), refusan de ratificar lo protocòl.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sintèsi del tractat
- Text del tractat (en anglés)


text:
L’InÒc Aquitània qu’organizè, en collaboracion dab lo Laboratòri iiAC-LAHIC, lo 3au Seminari annau en etnomusicologia de la França. Augan, aqueth seminari que’s hasó a Carcassona on l’arcuelhó l’Etnopòle GARAE, e qu’èra consacrat au movement de collècta deu patrimòni musicau e coregrafic qui s’estenó de la fin de las annadas 1960 a las annadas 1980 (e lhèu 1990).
L’eveniment qu’èra ubèrt aus professionaus e estudiants de las musicas e danças tradicionaus. Qu’arcuelhó las intervencions de Guy Bertrand, Bénédicte Bonnemason, Laurent Cavalié, Luc Charles-Dominique, Henri Francès, Sophie Jacques de Dixmude, Pierre Laurence, Bernat Ménétrier, Alain Servant e Xavier Vidal.
Lo dimèrcs ser, ua taula redona en omenatge a Daniel Fabre entitolada « Daniel Fabre et les musiques traditionnelles », ubèrta au public, que’s hasó. L’ensemble deu seminari qu’estó filmat.
Aqueth eveniment qu’estó miat tà tèrmi en partenariat dab l’Etnopòle GARAE, lo COMDT Tolosa-Occitània e lo CIRIEF, dab lo sostien de la Direccion generau deus Patrimònis, lo DPRPS deu Ministèri de la Cultura e la DRAC Occitania, Pirenèus Mediterranèa.
Fòtos © Jacob Redman / KOVisuel


text:
Per Patric, paraulas de Bernat Sicart de Marvejòls
Aquesta satira la fau lo còr dolent
Dieus! Qual pòt dire ni saupre lo torment
Ont que me vire siòi en grand pensament
Consi escriure aquel azirament ?
Lo mond es giblat uèi que corrompon e lei
E sagrament e fe
Cadun son vesin pensa l’aver per malvolença
Om se tua entre se sens rason e sens drech
Ai! Tolosa e Provença e la terra d’Argença
Besièrs e Carcassés qui t’a vist e te vei
Totjorn m’azire e ai azirament
la nuòch sospire e velhant e dorment
Ont que me vire ausisse brave gent
Que cridon “Sire !” al françès umilment
Lo françès n’a mercès son que s’en pòt aver
D’argent sens autre drech
A(n)eles l’abondança e la granda bombança
Engana e traison aqui lor confession
Coma un sauvatge que canta al missant temps
Ai lo coratge de cantar de present
Vesent paratge que vai en se perdent
E bon linhatge que vai en descasent
Quand creis la malvestat los barons rebusats
Enganaires enganats
Valor menan darrièra e desonor premièra
Es un marrit afar que l’argent mal ganhat
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Bearn, Gasconha, Òc !
Pau lo 4 d’abriu de 2009
Perqué manifestaram ?
La lenga qui’s parla ací qu’ei en dangèr.
Aquesta lenga que l’apèran biarnés, gascon o occitan. De tot biais que son tres mots per parlar de la medisha lenga.
Que volem mejans eficaçes e siin hargats per que visca la lenga.
A qui s’adreça aquesta manifestacion ?
Qu’ei hèita per aperar tos los qui viven ací, quau qui sia lor origina, a sostiéner las accions per la lenga.
Que s’adreça aus elegits municipaus, departamentaus, regionaus, aus parlamentaris e que s’adreça tanben a l’ensemble deus actors de la vita economica e sociau.
Lo Conseil Général des Pyrénées-Atlantiques e la Région Aquitaine qu’an entinoat quauques accions.
Ne sufirà pas. Que’n cau mei.
Quauques comunitats de comunas tanben que s’i hican. Pas totas. Qué hèn las autas ? Qué hè l’aglomeracion de Pau ? Qué hè l’Estat ?
Qu’ei çò qu’ei ua politica per la lenga ?
Qu’ei ua seria de mesuras qui an per mira que la lenga e sia mei anar mei parlada, que sia mei anar mei escriuta, mei anar mei utilizada.
Ua politica lingüistica qu’ei hèit per que sia transmetuda la lenga a las joenas generacions.
Que vòu díser aquò :
- Mei d’escòlas per ensenhar dens la lenga ;
- Mei d’emissions de ràdio e de television dens la lenga ;
- Mei de sostien aus qui cantan, jògan, escriven dens la lenga ;
- Mei d’utilizacion de la lenga dens los espacis publics.
Que cau ua volontat politica vertadèra e mejans financèrs.
Que i podetz quauquarren !
Ça-vietz a Pau lo dissabte 4 d’abriu a 14 h
Pl. de la Libération davant lo Palais de Justícia
mail : crida.oc@free.fr


text:
Mitologia
La mitologia (del grèc uuθoλoYίa, de uύθoς « mite » e λόYoς « discors ») es l'estudi dels mites e de lors significacions, pus correntament designa l'ensemble dels recits mitics ligats a una civilizacion, una religion o un tèma particular.
La mitologia prend sens e activitat dins una cultura socioreligiosa. Lo mot s'utiliza generalament per descriure los sistèmas religioses dels monds ancians o de las civilizacions primièras, aluenhadas dins l'espaci o dins lo temps. Es atal que Li M'Hâ Ong a pogut dire : « Se nomena d'ordinari mitologia los racontes sacrats de las religions que degun i crei pas mai[1] ». En efièch, tot coma las religions exoticas, nombre de religions anticas e ancestralas son pas conegudas de la majoritat de la gent qu'a travèrs los racontes mitics qu'an daissat.
Somari
Mitologia dels monds ancians o primièrs[modificar | modificar la font]
Se parla aisidament de mitologia pels racontes religioses dels monds ancians o exotics, aluenhats dins lo temps o dins l'espaci, coma :
- Mitologia aborigèna
- Mitologia basca
- Mitologia biblica
- Mitologia bretona
- Mitologia celtica
- Mitologia celtica irlandesa
- Mitologia coreana
- Mitologia estonian
- Mitologia chinesa
- Mitologia egipciana
- Mitologia etrusca
- Mitologia germanica
- Mitologia grèga
- Mitologia orrita
- Mitologia indó
- Mitologia inuit
- Mitologia iraniana
- Mitologia japonesa
- Mitologia letona
- Mitologia maòri
- Mitologia mesopotamiana
- Mitologia nordica
- Mitologia precolombiana
- Mitologia romana
- Mitologia russa
- Mitologia semitica
- mitologia eslava
Mitologia contemporanèa[modificar | modificar la font]
Es mai complicat de parlar de mitologia a prepaus de las religions contemporanèas, per exemple de mitologia biblica, tèrme que los cresents son tot dispausats a prendre per una ofensa envèrs lor fe, un atac contra lors cresenças o al minimum, una manifestacion d'intolerància. Los dieus de las vias monoteïstas son pensats coma sol e unic Dieu, e d'aqueste fach, coma la sola instància possibla d'aqueste concèpte. Lo cresent monoteïsta es doncas aisidament menat a pensar que son dieu es lo vertadièr quand lo dels autres, especialament lo qu'a pas mai un fidèl vivent per lo defendre, seriá fals. Aquestas religions son declaradas unilateralament paganas. Se pausa doncas lo problèma de la Vertat e non pas lo problèma de la mitologia.
Ça que la, la màger part dels libres sacrats de las religions contemporanèas, que relèven del monoteïsme o del politeïsme, s'enrasigan dins las religions primièras e los racontes que los sostenon constituisson de mitologias. Lo mite es lo lengatge normal de la religion e es pas una simpla fabla o una simpla legenda, pas tanpauc un conte popular.
La pensada critica e particularament la desmitologizacion, tala coma l'entendiá Rudolph Bultmann al començament del sègle XX, nos an abituats a pensar que los eveniments e las istòrias environant l'origina e lo desvolopament de religions coma lo Cristianisme, lo Judaïsme o l'Islam son pas exactament vertadièras e verificablas al meteis títol que l'assassinat d'Abraham Lincoln o lo coronament de Napoleon Ièr.
La formacion dels mites[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Simbòls transculturals[modificar | modificar la font]
Cèrts simbòls o concèptes se retròban dins mantuna mitologia, per èsser passats d'una cultura a l'autra, o per èsser estats inventats independentament.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Mite
- Mitograf
- Mitologia contemporanèa
- Creatura fantastica
- Luòcs mitologics
- Cosmogonia
- Cresença
- Religion
- Conte
- Legenda urbana
- Antiquitat
- Etnologia
- Antropologia
- Musèu de l'Òme
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Li M'Hâ Ong Tractat de las Semenças e de las Estelas
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) [PDF] Bibliografia sus las mitologias classicas e los sistèmas culturals
- (fr) [http://www.mythologie.fr/ La Mitologia e l'Art
- (en) The Encyclopedia Mythica


text:
Categoria:Ostal de Borgonha
Lo primièr Ostal capecian de Borgonha es eissit del duc Robèrt Ièr lo Vièlh, filh de Robèrt II lo Piós. La branca ainada s'atudèt en 1361, mas de cadets d'aquesta branca aguèron diferentas tèrras, coma lo Daufinat o la senhariá de Borbon. Una branca cadeta faguèt soca en Portugal.
A la branca ainada succediguèt en Borgonha un autre ostal capecian, los Valés-Borgonha.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
O
- ► Ostal reial de Portugal (2 P)


text:
Lo viatge de Joana - Saison 1 / Épisode 7 [feuilleton radiophonique]
Did you know ?
Tèxte de l'episòdi 7 :
E ara èrem dins l’avion. Dejós i aviá los camps, los vilatges e mai las vilas, e a l’entorn de la maquina d'Air Bus Industrie A319, las nívols blancas que s’estiravan coma de tablèus del Miquèl Àngel : èra lo primièr còp qu’èri dins lo cèl ! Mon còr fasiá tifa tafa ! Matilda semblava èstre ambe los àngels e, del fenestron, regardava la tèrra s’aluenhar. Quante plaser d’èstre amb’aquela pichòta, benlèu qu’èra pas qu’un sòmi ! Tot lo bonur de la vida m’èra tombat sus l’esquina e aviái res demandat : aviái l’amor d’una filha polideta e soleta e l’argent del tonton mòrt. Lo malastre dels autres fasiá mon bonur !
Dins l’avion i aviá un molon de retirats : èran totes ensems, en rengadas a l’intrada de la classa « economica ». Parlavan mai que fòrt e fasián de bruch : risián, cantavan « c’est un fameux trois mats fin comme un oiseau, hisse et ho Santiago » !
Èra un viatge organizat : l’auton en Florida, Miami Beach en riba de mar.
Nòstres sètis èran sus lo costat drech au mitan aprèp las alas. Dos sètis darrièr i aviá un coble : lo tipe grandaràs e magre com’un estocafich, 45 ans, los pels blonds tintats, la boca fina que semblava anar d’una aurelha a l’autra. La femna, granda tanben, los pels roge, grasseta e risolièra. Sus lo sèti de l’autre costat de l'alèa, èra assetat un òme de trenta ans mal vestit, los pels crassós, lo menton pelut, la boca amara. Parlavan totes tres amb un accent fòrça ponchut. Lors voses èran d’un autre mond : me semblava d’ausir un filme policièr. Dins ma tèsta virava la comptina de l’escòla de mon vilatge : « parisien, tête de chien, parigot, tête de veau » !
Las ostèssas nos portèron lo dinnar e per començar, l’aperitiu. Per festejar aquel grand jorn de partença beguèrem de champanhe. Puèi manjèrem, èra pas michant per « una classa economica ». Los parisencs, eles, s’arrestavan pas de sonar l’ostessa per demandar de oisquí. Aprèp lo cafè commencèri de dormir, un pichòt penequet seriá benvengut qu'èrem levadas dempuèi lo matin d’ora. Los retirats contunhavan de parlar e de rire.
Subte lo tipe crassós commencèt de cridar :
- "Eh les vieux fermez-là, moi je suis de Bécon les Bruyères et j’ai la haine. Tas de vieux clous !"
Un grand silenci tombèt e tot lo mond se virèt per veire qual cridava :
- "J'veux m'saoûler – à boire l’hôtesse ! - tournez-vous les vieux, j'veux pus voir vos faces de clowns sinon j'réponds pus de rien."
Lo grand blondàs commencèt de s’espetar de rire en cridant :
- "Va-z-y Bécon les Bruyères, fais leur voir qui tu es !"
L’autre se quilhèt e contunhèt :
- "Vous avez peur vieux bouts ? Nous on est jeune ! On fait l’amour et vous vous n’avez plus qu’à faire le mort ! A boire ! et plus vite que ça !"
- "Wisky à gogo sur l’Atlantique ! à nos femelles qui nous attendent à Philadelphie !"
Las gens (los vièlhs e los autres) s’escondèron dins los sètis. La paura ostèssa sabiá pas pus de qué faire, e quand la paura femna passèt dins l'alèa, lo tipe li bailèt un grand carpan sus lo cuól !
- "Olé ! l’Amérique est à nous !"
Quand quicòm com’aquò arriba en bas sus la tèrra, es pas agradiu mas enfin se pòt totjorn dire qu’òm pòt arrestar la maquina, dubrir la pòrta e sortir. Mas tot en aut dins lo cèl en dessús de la mar, de qué faire ?
Matilda me prenguèt la man :
- "Joana, son capbords e son bandats ! As pas paur ?"
Ara los dos tipes dansavan en cantant e en cridant :
- "R'gardez les vieux, nous on danse et on chante ! Eh ! La femme ! Viens avec nous !"
Mas la femna rossèla se volguèt pas levar per dançar.
- "A boire ! A boire !"
Mas las ostèssas venián pas pus. E d’un còp arribèt lo capitani de l’avion amb son vestit blau e daurat e son capèl. Èra pas solet : de l’autre costat i aviá un autre òme, un stewart.
- "Asseyez vous Messieurs. Nous ne sommes pas dans un dancing et nous vous prions de rester tranquilles."
- "Eh capitaine ! On a payé ! On fait c'qu’on veut non ?"
- "Si vous voulez repartir à Paris par le prochain avion, libre à vous…"
- "Eh ! Tu vas pas nous faire peur avec ton uniforme ?!"
- "Vous voulez être attachés à votre fauteuil pour la fin du voyage ?"
Lo capitani sortiguèt las manetas de sa pòcha e tot cambièt.
- "Capitaine, vous avez gagné, on s'tait !"
- "Les hôtesses ne vous donneront plus à boire et nous vous retrouverons à Philadelphie. Outrages à passagers…"
Tot d’un còp lo silenci foguèt rei amb lo bronzinament de l’avion. La paur de la polícia aviá fach son efièch. La vida tornèt dins « la classa economica », mas los retirats èran mens brusents. Los dos parisencs se calèron sens dire un mot de mai e comencèron de roncar, boca duberta : lo oisquí fasiá son trabalh ! I aviá encara 5 oras davant de se pausar. Matilda, cansada, dormiguèt coma un enfant. Ieu causiguèri d’agachar un filme : Harry Potter a l’escòla de las mascas, en francés. M’agradèt fòrça. Puèi demorèri los uòlhs dubèrts somiant : benlèu qu’èri capborda d’ensajar de tornar veire Romieg aprèp 35 ans ! Mas de tot biais èra una escasença de las bonas per viatjar ambe ma pichòta Matilda. Veirem ben, lo deluvi me fasiá pas paur.
L’avion comencèt sa davalada per l’aterriment : e los fromatges de cabra de ma sòrre qu’aviái amagats dins un tuperware, es que los trobarián dins la valisa a la doana ?
Appartient à :
Lo viatge de Joana - Liste des épisodes
Citer ce document
http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/425


text:
L'OCCITAN ES PAS UNA LENGA REGIONALA ; o caldrà dire a LIBÉRATION. Los dos bilhets personals, un, dos, e lo tres explica : l’occitan qu’es aquò. Mas abans de legir aquel bilhet, cal legir lo meu ancian bilhet. Libération nos baila mantunas mapas per explicar de quina manièra se reformarà, eventualament, ambe de l’umor, un umor basat sus las ignoranças francesas, aquelas que fan los racismes lingüistics franceses, de totas las classas politicas parisencas ; que suportam cada jorn, SUPORTAM – las descriure es jà assajar de las concretizar per los ajudar a oblidar que son sampitèrnes ignorants, sègles aprèps sègles.
Alara soi forçat de tirar e cridar una frasa francesa, calara per els que –sovent- vòlon pas far sense qu’un esfòrç (e la ràbia es alara aquí, dins los escrit occitan), esfòrç per saber un mendra lenga de l’Estat imperialista e europèu francés :
Puèi, de l’ignorança francesa, se fabrica una mapa, unes estereotips modèl franceses, gaitarètz la mapa publicada per Libération :
Dins un article modèl Libération, mas que reberta jà una faiçon de pensar qu’anèm destriar, podèm trapar aquesta mapa de las «langues régionales», un manièra dels mèdias franceses de probar qu’an pauc de conseisséncia en sciéncias politicas, alara que mai que tot sortiscan gaireben totes, los jornalistas, de l’IEP e de las ignorantas escòlas de jornalisme (publica e privada), Tolosa comprès.
Lo concepte de «langue régionale», agrada als mèdias per poder ajudar l’administracion centrlaista d’aver una «reforma territoriala» ; Libération se plaça aital coma una ajuda a-n aquela reforma parisenca e una vision de las region vist de París.
Aquel article es la pròba d’una maissanta fe francesa en la matièra, o piège, s’en trúfan de las regions, per una manca reala de las sapienças antropologicas regionalas. Quitament per las «langues régionales» francesas, l’article se trufa, per, aital, assegurar la supremacia de la lenga de Villers-Cotterêt, d’un edicte reial (coma un devís d’un primièr ministre socialista en junh de 1992), un parçan que s’i vòta, en 2014, FN, non ? Libération a jà oblidat…
Per préner la lenga occitana, que quitament Frederic Mistral negava pas l’unitat dins la diversitat, coma l’eslògan de l’Union Europèa.
L’article de Libération parla un pauc de tot, per fabricar una region al modèl franchimand, li fauta la mapa de la cosina a l’òli o al burre ; benlèu tanben la mapa del dreit escrit e del dreit oral, etc. Enfin tot çò qsue podrà desfavorizar París e la seuna evidenta prepotencia per causir las demarcacion es evidentament oblidat. E l’article s’acaba per la sorga del poder, la casta d’una elitocracia que fa referéncia a Libération per clavar l’article.
Es pas estonent de veire Libération sovent dins lo camp de Madrid, de Roma o de Londres per parlar dels pòbles que vòlon amanar lo dreit a l’autodeterminacion segon las règlas de l’ONU de 1947, o de la societat de las nacions de l’aprèp guèrra dels nacionalismes europèus d’expansion, aquela de 1914/18.
Dins los comentaris se podrà legir : «tot aiçò es maissant, cal gardar las mapas (de l’aEstat regionalizat e centralista francés) coma son», es un pauc çò que Libération assaja de probar a la finala, vist la legida de l’article ; es amusent de veire que Libération –del camp del progrès- fabrica un conservatisme aprèp la lectura de l’article. Pregar lo faus per aver de conservatisme.
La mapa que publicavi recentament es pas publicada per Libération … es normal, perqué çò que lor agrada es d’èstre legitimista, legal a l’Estat centralista francés. Es tanben estonent vist l’esséncia de Libération, la seuna istòria, sortit de la batalha de 1968, ara farbica coma mantunes etudiants de l’elita parisenca de 1968, fabrica un conservatisme editorial, coma Le Figaro.
L’article pròba al mens, que volontat imperialista o pas, lo monde a cambiat, e imposar una novèla dimension regionalista francesa non podrà pus se fargar sense los pòbles concernits. Alara, la meuna mapa es interessanta, es un pauc la règla del dreit escrit e del dreit oral :
Per l’amusament, sus la mapa de Libération, caldrà notar que Tolosa es considerada coma gascon, e lo basco assimilat al gascon. Aquò daissarà pas de far rire los que son de Tolosa e qu’an la mendra idèa del gascon e del basco, çò qu’es pas lo cas de Libération ; la question es la mesma per l’Òlt-e-Garona, Libération a legit l’article compassional e tòrt de GEO… encara un jornal parisenc que s’engana. Les Échos, La Croix, Marianne, Charlie Hebdo, Le Canard Enchaîné, Le Parisien, L’humanité, Regards, La Terre, Le Figaro, L’Opinion, L’Express, Le Point, Le Nouvel Obs, Rue89, Alter Eco, Le Monde Diplomatique, Sciences&Vie, L’Histoire, Voici, Gala, Paris Match, Pif Gadget, France Télévision, TF1, M6, Europe 1, RTL, iTele-Canal Plus, Télérama, Valeurs actuelles, La Vie, etc. Son totes dins aquel camp del nacionalisme francés d’expansion.
Mas tornam a la mapa, ambe d’unas precisions ; Los Peirigordins del Sud e los Carcinòls del nòrd son de la valèia de Dordonha, e seràn contents de veire que son de «langue régionale» diferenta … sobre la mapa prepausada, que mescla lo lingüistic, los fantasmes parisencs, per fargar un sistèma administrat e pensat a París.
Los de Blaia qu’an lo parlanjhe coma lenga, un variacion dialectala del francés, que talament diferenciat del francés, ameritèt per l’UNESCO lo títol de lenga. Mas qu’es pas brica de l’occitan de Gasconha. Lo quite FN o sap en Gironda, pas Libération !
Coma lo Colectiéu Prouvençau, o l’Unioun Prouvençau, Libération trapa pas de sortida al pont d’Avinhon, un pauc coma los fantasmics exilhats qu’ajúdan L’Express a escriure sul tèma, e trapa lo Ròse coma un limit lingüistic d’unas «langues régionales» : auvernhat e Provençalo-Alpin, e Lengadocian-catalan e Provençal-Alpin. La Gavotina es estrangièra a la redaccion parisenca de Libération, coma als Provençalistas separatistas e maurrasians, amai coma als provençalistas que vòlon imposar l’idèa de la lenga provençala a Niça.
E en Arièja, non pas saber que Corserans e País Foixenc son pas del meteis ensemble dialectal occitan (gascon e lengadocian), es una fauta d’informacion lingüistica parisenca. Las ignoranças rebertan aquel document, los estereotips fan l’article…
Lo nòrd del Roergue, de qué pòt pensar los qu’an enquestat sul terrenh per notar l’unitat de lenga entre lo nòrd Roergue e lo Cantal Oèst e Èst ?….
Dins lo meteis article e sa sampitèrna recèrca de separatisme qu’agrada a París, li fauta los subdicalectes de l’occitan, e soi segur que Libération auriá tornat a la departamentalizacion, veire la tombadas occitanas classicas ; mas zo sábon a Libération çò que son las tombadas e los parçans occitans ?
Ai gaitat sonque la partida occitana … endedins l’Estat imperialista francés. Aquel que designa encara nacionalistas extremistas franceses a l’acadèmia francesa, en 2014 coma a la constitucion reiala d’aquel drac de la lenga imperialista francesa (e lo nacionalisme expansionista francés èra pas conceptuat).
Vos podètz imaginar tanben que Libération a pas demandat la fusion entre Varossa, Bigòrra, Comenge e Corserans ambe la Val d’Aran, per establir un Estat pririnenc independent de las pensada parisenca.
Ni del mesme biais, la fusion entre la Gavotina de l’Estat francés e las valadas occitanas al nòrd del la Comtèa de Niça, que ambe la 4ena vila de «França» tornariá a un ensemble coërent e alpenc, d’abans 1860, e l’invasion francesa, militarista e d’un modèl que Putin a pas oblidat per la Crimèa. Tot aquò es oblidat per Libération.
Nimai la fusion de Iparralde ambe Euskadi e Nafarroa.
Nimai la fusion de Perpinyà ambe Figueres e Girona.
L’objectiu es plan de marcar lo còp d’una reformeta que capitarà pas de sortir, l’article per l’ignorança del seu redactor fabrica la non relevança politica d’aquesta reforma d’un catalan exilhat e sotmetut a l’ideologia jacobina, coma lo redactor de l’article de Libération.
Libération es pas encara liberat dels nacionalismes franceses (i a una varietat impressionanta, mas sistematicament contra l’occitan e los sabers accumulats al fial del XXen sègle sul tèma), e de las seunas ignoranças sociolingüisticas occitanas, mas pas sonque.
-°-


text:
dimarts, 23 de febrer de 2016
Tròç de vida 011
Son dos.
Son italians.
Mas aquò o sabiás ja.
"Giovanni", te daissava pas cap dobte.
Davalan d'un 4x4 enormàs, flame nòu.
Per montar dins una Kangoo fièra de sos dètz ans.
Lo 4x4 nos daissa passar per endralhar la rota de Girona.
N'i a un que parla, lo de davant e un autre, darrièr, qu'agacha son telefonet.
Parla francés amb un accent occitan plan marcat. Mai que mai las nasalas. A l'accent de son país tanben, qu'es arribat fa quauques annadas en França, aviá ja 30 ans.
An un look de mafioses napolitans, mas totes los italians de mai de 15 ans an un look de mafiós napolitan.
Partits de Nàpols per fugir la pauretat, "sèm coma Grècia, ara".
Aprèp aver trabalhat coma de calucs, tot lo contrari de çò que pòt pensar un italian del Nòrd d'un napolitan, an montat son entrepresa d'impòrt-expòrt de produches italians en França, amb d'exclusivitat, de qualitat bona e de preses basses.
Te dison que cèrcan qualqu'un sus Besièrs, un comercial, per vendre e que ganharà plan d'argent.
Son de self-made men. A Capital, sus la 6, te mòstran de franceses sens estudis e sens saber escriure partits far fortuna en America e aquí, te trachas que França es l'America dels italians. T'o dison pas aquò a la television.
Comprenes ben qu'as pas las meteissas valors. Tu l'argent, te'n cagas. Rai, lo capitalisme, es pas mon biais.
Fa pas res, es simpatic lo charraire. Quand pausi de questions a lo de darrièr, respond a sa plaça. Es patologic aquò, non?
Los daissi davant la pòrta del Terminal de l'aeropòrt. Soi plan en avança, ai lo temps d'anar metre de gasolina per lo retorn, d'anar daissar l'autò al parking low cost, ai lo temps de prene lo temps.
L'aeropòrt gironin es pichonet, los vesi ataulats a la cafeteria ont m'asseti per picar aqueste tèxt.
Los agachi de coa d'uèlh.
Lor vòl per Pisa, son a embarcar.
Bolègan pas.
Son dels mieus: se lèvan al darrièr moment. Perqué far la coa pendent un quart d'ora?
Lor vòl per Pisa, es la darrièra crida.
Bolègan pas.
Son dels mieus, espèran lo darrièr darrièr moment.
De tot biais, s'espèras pas dedins, espèras defòra.
Lor vòl per Pisa, fa un brieu qu'es la darrièra crida.
Bolègan pas.
Manqui de me levar per lor dire "è, garris, sabi que fa doas oras qu'esperatz, mas seriá colhon de mancar l'avion". O fau pas. Son grands.
Lor vòl per Pisa, es tancat.
An mancat l'avion.
"Los cons" me disi.
Puèi los vesi pas mai.
Espèri un pataquès, ausir de brams italians "mas eriam aquí, daissatz-nos passar! Volèm pas mancar l'avion".
Mas non.
Son tornats a la taula.
Lo vòl per l'Alguer, lo mieu, son a embarcar.
Se lèvan.
Son pas mos coveituraires.
Totes los italians semblan de mafioses napolitans.
Es la darrièra crida per lo vòl per l'Alguer.
Seriá colhon de lo mancar per una istòria de blòg.
1 comentari:
- 賈尼 ha dit...
-
Bonas vacanças a l'Alguer....
- 23/2/16 18:00


text:
Ei evident qu’en aguesti ans de govèrns de progrès tant ena Generalitat coma en Conselh Generau d’Aran s’a trabalhat a favor deth país coma jamès s’auie hèt enes ans precedents. Sonque cau hèr ua guardada ath nòste entorn entà comprova’c: mès ajudes entàs municipis tà mielhorar es sòns espacis publics, naues escòles e nau Institut, naua residéncia, reforma des infraestructures e equipaments. En fin, ja auram ocasion de detalhar totes es accions desvolopades en aguesti darrèri ans.
Mès eth projècte sociau non s’enten sense eth projècte nacionau, coma an dit de forma reiterada es socialistes catalans, qu’afronten es pròplèu eleccions en contèxte d’ua crisi pregona e damb era hantauma dera abstencion, qu’afavorís claramanet ara dreta, segontes es enquèstes. Mès enlà dera conjuntura politica, eth projècte nacionau aranés s’a arrefortit damb ua lei de vegueries qu’excludís Aran dera vegueria deth Pirenèu e daurís era pòrta a reconéisher era Val coma ua unitat provinciau.
En tot èster, aguest des vegueries, « un èxit qu’aperten a toti es aranesi », coma encertadament a assegurat eth sindic Francés Boya, queirie en un error flagrant qui volgue usar partidistament era lei der aranés, qu’eth Govèrn dera Generalitat en collaboracion damb eth Conselh Generau d’Aran a prebotjat per prumèr còp dempús d’ans e ans de demora. Era lei der aranés a estat aprovada gràcies a ua ampla majoria en Parlament. En tot èster açò important, cau soslinhar qu’era lei ei de toti, tanben des que ath finau non l’aprovèren, perque de toti ei aguest patrimòni viu e damb futur qu’ei er aranés.


text:
Andes
Los Andes que se sonan tanben la Cordilhièra dels Andes (var. Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes, Cordilhèira daus Andes) (en quíchoa Antikuna, en espanhòl los Andes) son una longa cadena de montanhas, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'America del Sud. A une longor de 8000 km e una largor de 500 km.
Lo gentilici es andin -a.
La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la Cordilhièra Orientala e la Cordilhièra Occidentala, sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La Cordilhièra de la Còsta comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'illas nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de Chile. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'Ocean Pacific fins a Veneçuèla, sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: Argentina, Bolívia, Chile, Colómbia, Eqüator, Peró e Veneçuèla, que d'unes son coneguts coma "Estats andins".
La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra Asia. Lo pic pus naut, Aconcagua, culmina a 6962 m. Lo som del Mont Chimborazo dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar Imalaia en nautor mas son pus largs e pus longs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Lo sit arqueologic inca de Machu Picchu
-
-
-
Construccions ancianas dels Incas a Cusco
-
La vila de La Paz


text:
Per Patric
Un jorn a la font clara m’anère passejar
La trobère tant bèla m’i volguère banhar
I a tant de temps que l’espère
Jamai la doblidarai
Dejós una platana me jacere un moment
Aval d’aquela plana ont venià sovent
Sus la branca mai nauta cantava un rossinhòl
Canta rossinhòl canta qu’ara lo còr me dòl
Ièu cante per ma mìa que me vòl pas aimar
Dempuèi aquela ròsa qu’èla ne’n volià pas
Voldriai qu’aquèla ròsa sià per lo jardinier
Voldriai qu’aquèla ròsa demòre sul rosier
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel