text:
Vuei, la sciencia es de pertot, dins cada minuta de nòstra vida vidanta. D’aquò s’ensiègue tanben un molon de hoaxes e de manipulacions politicas, en particular dins lei domenis de la santat e de l’environament. Alòr, coma veire clar dins tot aquò ?
Mon ponch es qu’en realitat l’a tanben un autre cambiament qu’apareguèt dins lo mesme temps : la difusion aisida deis informacions per internet. Avans l’arribada d’internet, lei cercaires avián besonh de recebre totei lei revistas en papier cada setmana, tot archivar e si remembrar lei referencias ò lei demandar ai collègas. Ara, una recerca d’articles si pòu faire amb a pena mai d’un clic. Aquò significa tanben qu’aquesta recerca es mai aisida per un non-especialista, e bessai quitament per un non-scientific.
Pasmens, una simpla recerca dins Google, o quitament Wikipedia, balha generalament un resultat fòrça mediòcre. Li son d’unei causas de basi de bòn saupre avans d’assajar d’obténer d’informacions scientificas fisablas, e vau provar de vos porgir aquesteis otís.
La promiera causa es trobar un motor de recerca, es a dire çò que va remplaçar Google. Li son d’unei motors de recerca especialisats, per exemple dins mon trabalh utilisi de lònga Inspire-hep (fisica dei particulas e nauteis energias), mentre que PubMed es un motor de recerca fòrça conoissut per la medecina e la biologia. Mai mon conseu per vosautres, per faire simple, es d’utilisar Google Scholar ( https://scholar.google.fr/ ). Au còntre de la version abituala de Google, aquesta referencia sonque d’articles e òbras scientificas.
Ara podètz provar quaucaren coma per exemple “vaccin”. La promiera causa que vesètz es que l’a pas grand causa en francés, e essencialement ren en occitan o català. Aquí ço que vesi en francés son lei reviradas dei rapòrts de l’OMS, que son pas vertadierament d’articles scientifics. Lo solet domeni onte una recerca en francés o espanhòu podriá potencialament esser util, cresi que son leis sciencias socialas. Mai senon cau èstre capable de legir l’inglés, e malastrosament l’a ges de possibilitat de defugir aquò.
Alora podem assajar “vaccine”, paraula inglesa. De segur fa un molon de resultats, 2.250.000 ligams trobats. Cau provar quaucaren un pauc mai precís, senon avèm pas fenit. Adonc, anam provar “aluminium vaccine”, e puei vau limitar aquò ambé l’opcion “despuei 2014”, perque la recerca avança e vòli pas aguer de vielheis especulacions.
En realitat es totjorn fòrça generau, ambé sei 7.750 resultats, e aquò fa que d’unei resultats son pas totalament d’articles de recerca sus un subjècte precís, mai puslèu de nòvas scientificas, d’opinions e de brevets. Leis articles scientifics vertadiers si pòdon reconoisser amb son estructura e mesa en pagina qu’es mai o mens totjorn la mesma : un títol precís, una tièra d’autors ambé seis institucions de restacament, lo nom de la revista, e un abstract.
Se l’a un d’aquestei critèris que fa manco, se leis autors son pas afiliats a una universitat o centre de recerca public, se l’a ges de nom de revista o se l’URL es pas sus lo siti de l’editor de la revista ( coma per la publicacion que ditz que ven de Rheumatology International, editat per Springer, mai qu’es en fach sus lo siti vaccinssansaluminum.org a luega dau siti de Springer), o se l’a ges d’abstract, es probable pas un article de recerca vertadier o seriós. Podètz tanben cercar sus Google (lo Google abituau) d’informacions sus la revista : per exemple lo jornau Vaccine d’Elsevier, que publica un fum d’article sus la question, a un factor d’impact de 3.235, mentre que d’una autra man vesi un article dau Lancet Infectious Diseases, que son factor d’impact es 19.864.
Lei factors d’impact son pas forçadament una representacion exacta de la qualitat deis articles de la revista, mai un article d’un jornau amb un factor d’impact de mens de 1 sariá fòrça suspiciós, mentre qu’un factor d’impact de 20 coma lo Lancet Infectious Diseases vòu dire que s’una frauda es detectada fariá un escàndol dei gròs dins la comunitat scientifica.
Perque l’abstract es important ? Cau imaginar que lei scientifics legisson cada jorn una detzena d’abstracts minimum, mentre qu’avèm pas lo temps de legir completament e sonhosament de detzenas d’articles cada jorn. Adonc lo ròtle de l’abstract es pas simplament d’èstre una introduccion, deu porgir lo maximum d’informacion, d’un biais simple e clar, e subretot donar ai cercaires l’enveja de legir lei detalhs.
De còps que l’a, seretz gaireben pas capable d’entendre mai que l’abstract, mai es pron per entendre lo messatge principau que vòu comunicar lo cercaire, e per aguer lei grandei linhas dei resultats. Lo còrs dau texte es soventei-fes puslèu per verificar lo metòde e criticar lei detalhs.
Aprèp l’abstract, ven generalament lo paywall : leis universitats pagan fòrça car d’abonaments ai revistas scientificas (bessai parlarai d’aquest escàndol un autre còp), e en generau lo quidam de basa pòu pas accedir au còrs de l’article. Pasmens, l’abstract es la veirina d’aquesto marketing, per atraire lo client, adonc es totjorn vesible.
Per recuperar l’article entier sus Google Scholar, podètz assajar lo ligam “autrei versions” tot au debàs de la descripcion de l’article. De còps que l’a, d’unei d’aquestei versions son a gratis, coma sus arXiv o ResearchGate. L’a tanben de mejans mens legaus, per de gens que pensan que leis articles de recerca deurián pas èstre una sòrga de profiechs, mai vau pas parlar d’aquestei…
Fin finala, s’avètz ganhat l’accés au tèxte integrau, una causa interesanta de legir es la seccion “acknowledgements” : es aquí que lei cercaires devon dire se la recerca es en partida pagada per de fons privats, e s’es pas indicat correctament aquí alòr saría generalament considerat coma una frauda.
D’articles scientifics
Ara podètz legir lo còrs de l’article, se volètz vertadierament de detalhs mai precís, mai aquò es mai dificil, e pas forçadament necessari per si faire una opinion sus çò que ditz en generau la literatura scientifica sus tal ò tau subjècte. Subretot si cau remembrar que lo fach qu’un article siegue publicat, quitament dins un bòn jornau, significa pas que tot çò qu’es escrich ailà es exact, cau comparar lei conclusions de mantuneis articles (ambe d’autors diferents, de segur), chifrar ai contradiccions entre articles (que son bessai de complementaritats mal entendudas, puslèu que de contradiccions) e assajar d’entendre çò qu’es globalament lo consensus scientific sus la question. E auretz pas lo temps de legir en entier toei leis articles.
Per legir lo texte d’un article particular, auretz bessai besonh d’un pauc de conoissanças generalas en matematicas e estatisticas. E pòu èstre mai o mens dificil d’un article a l’autre. Regardar de cadenas YouTube de vulgarisacion coma “la statistique expliquée à mon chat” o “risque alpha” pòu probablament ajudar de li veire un pauc mai clar.
Una autra mena de conoissanças necessàrias son aquelei que son inclusas dins d’autreis article, ja que dins un article scientific cada afirmacion qu’es pas demonstrada deu porgir una citacion d’un autre article que fasiá aquesta demonstracion. Aquò vòu dire que de còps que l’a per legir un solet article cau en realitat sègre lei referencias per legir detz autreis articles. Aquò pren de temps, mai es pas un problema fondamentau.
Se tot aquò es totjorn fosc, oblidetz pas qu’avètz certanament un amic que conoisse un pauc mielhs lo subjècte que vos (au mens un pauc) e que vos pòu ajudar d’entendre tal ò tau ponch. Creire un amic que ten un article scientific dins leis mans, es totjorn mielhs que creire un siti conspiracionista.
Julien Frison* ambé l’adjuda de Matieu Castel
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


c: text/html

text:
La marca España es pas brilhenta (valorizacion del franquisme e de la corrída, amai de l’anticatalanisme coma del temps del Franquisme), la marca fRANÇA es pas melhora, defòra coma dedins ! Un exemple de marca fRANÇA, lo sant Sénat en visita en Confederacion Helvetica, mai tanben lo seu president actual que jòga al clientelisme occitanista a L'Estivada 2013. S'espèra un dessenh umoristic d'esquèrra sus aquel tèma, un dessenh d'un foncionari universitari e occitanista, sortit del sistèma e pagat per el... plan segur.
L’occitanisme a tanben un problèma en concret dedins la sorga del finançament, pagament, de mantunes occitanistas ; son al meteis temps occitanista e finançat (salari de foncionaris) pagat per l’Estat francés ; e donc, lor ai grandament aisit de tustar suls independentistas. Es aital la linha editoriala de La Setmana, dempuèi que la redaccion es passada a un redactor qu’es sortit de l’universitat francesa en Occitània. La Setmana val un non-abonament, o escanerizacion sistematica, per la difusion.
Un Internauta a determinat lo problèma ambe l’afar dels 15.000 € de L’Estivada. L’Estivada es una associacion considerada coma pron conviviala politicament, per èstre subvencionada e sortir una clientèla per las eleccions. Donc recep subvencions (es pas un astre se cal demandar una lei, es obténer lo dreit d’aver la moneda publica, tanben pagada per nosautres occitanistas indepdentistas, per un projecte collectiu la promocion de la pluralitat lingüistica, e de l’occitan ben de l’umanitat). Aquela organizacion associativa, L’Estivada, es çaquelà fragila, per un risc de temps maissant o d’autres problèmas ontologics, e lo politic o sap, donc la subvencion es alara acceptada. cal recordar que sense subvencion L’Estivada auriá jamai debutat, cal notar qu’es pas l’esquèrra qu’a debutat lo projecte, mas l’UDF Marc Censi, aprofieichant del fait d’èstre cònsol de Rodés e president de la region administrativa. Se cal pausar la question ara, ineternam la subvencion se dèu desvolopar ? Ineternam ?
L’informacion que L’Estivada es estada salvada, es clarament mostrada dins la pravda de l’occitanisme d’esquèrra, La Setmana. L’esperit critic de l’occitanisme, e donc dels redactors de La Setmana es quasiment plaçat a la question publica, aprèp aquelas frasas legidas sul net : «Lo numèro 930 de LA SETMANA fa un omentatge extraordinari a Jean-Pierre BEL lo president del Sénat francés, un occitan renegat qu'a pas jamai res fotut per l'occitan quand èra elegit local d'Arièja. LA SETMANA lo presenta coma un "OCCITANISTA"! Un omenatge es fait al francofil grop musical montpelhierenc Mauresca (eslogan del grop: "ALHÒlI!"). De l'espectacle del grop independentista OBRINT PAS: pas un mot. Pas complicat de devinhar la linha politica francòfrancista de LA SETMANA... »
Per la linha editoriala de La Setmana, ai pas esperat anuèch, per entendre qu’es legitimista, e soi critic sobre aquel paperòt occitanista ; es normal es sortit del sistèma professoral qu’explica que «l’estat francés a salvat l’ensenhament de las lengas regionalas», al moment que barra las classas en Lengadòc, dixit de Montpelhièr e pòrta paraula de la professora pòrta-FELCO qu’emplega las aisinas de «servici public» per la promocion d’un sindicat d’esquèrra nacionalista francés, la FELCO.
Cal notar que Jean-Pierre Bel es un aparatchik del sistèma esquerrista francés, militant sindical (CGT), li caliá mostrar pata blanca per arribar ont es ; es lo camin occitan classic (los Franceses faràn jamai fisença a las qualitats o competéncias d’unes elegits que fosquèssen separatistas, es normal de se protegir); es un fenomèn plan conegut, per exemple Alain Rousset a pas desvolopat una reala politica per l’occitan dins la primièra mandatura, perqué ? Perqué èra estat causit per la partidocracia (basicament etnista francesa d’expansion), e qu’al second temps, seconda eleccions, podiá probar que lo son cap de lista èra segur per ganhar ambe lo partit concernit, pas al primièr còp. La partidocracia fabrica elegits manipulables, capolièrs politics manipulables. es pas question d’aver un programa per las eleccions proporcionalas, vist que son los partits centralistas franceses qu’an militant formatats que fan las listas, e donc causiscan los caps de lista. E quitament s’i aviá un programa un pauc occitanista, l’administracion de la decentralizacion fariá lo seu trabalh de destruccion d’aquel. Es donc important d’aver formacion occitana a l’universitat per melhor conéisser los indigènes occitans, per los melhor manipular a l’esquèrra plan segur.
Alara se trapa foncionaris franceses per explicar que l’occitanisme «es pas dangierós», perqué «es pas separatista d’ensenhar l’occitan» ; l’occitan es donc decretat de França, lenga de França, etc ; coma se l’etnisme expansionista francés èra la nòrma politica e que la caliá apatzimar ; mas a quin moment l’occitanisme es estat separatista e violent ? Jamai ! Donc es plan la páur d’una casta legitimista occitanista que fabrica la páur del PNO, per legitimar al poder la pensada francesa en plaça, per exemple. Aital l’universitat eccepta un “Langue d’Oc-Occitan” … quora se sap la manièra qu’a lo nacionalisme expansionisme francés d’explicar que lo francés es fait de doás branca “langue d’Oïl” e “Langue d’Oc”, non podèm veire dins lo títol dels diplòmas bailats que la seguida de la destruccion d’Occitània, e d’una pensada autonòma occitana. Avètz jà legit dins la premsa seriosa “langue d’Oïl-Français”, o dins las quitas universitats franchimandas ?
Aqueste dessenh es utile, non pas per legitimar la páur franchimanda, nimai un paure PNO vertadièrament out, mas per legitimar lo ròtle del redactor, del dessenhador, dedins un sistèma que participa al netejament de la pensada occitana, las universitats francesas en Occitània. Cal legir aiçò lo dessenh : «me podètz donar un pòste a l’universitat», soi pas dangierós per l’unitat de fRANÇA e de la marca republicana francesa ; e aquò es indispensable, perqué la progfessora qu’aurà lo darrièr mot es nacionalista francesa, centralista la mai pura, e de Montpelhièr. Es pas question de las competéncias dins aquel afar. Es aital qu’avèm la quita professora d’universitat qu’explica a la comuna de Rodés, en public, que «fRANÇA a salvar las lengas regionalas dins l’ensenhament»… Es simplament oblidar l’istòria lingüistica occitana recenta, es vertat, es pas ensenhada dins las universitats francesas en Occitània, e quitament se l’èra, o seriá dins lo sense que castan aviá rason ! (e aquò vòl pas dire que Fontan o Lafont avián rason, nimai !) ; mas l’ensenhament seriá aquel perqué Castan èra comunista, e jà val per èstre dins l’ensenhament. La manipulacion universitària es una orientacion politica clara, sense cap de possibilitat d’acceptar la critica, lo sens critic es absent, per una universitat de letra, es çaquelà un grèu problèma, non ?
Avèm alara La Setmana, una pravda en lenga occitana.
I a jamai agut una critica del Conselh General de l’Avairon per explicar que lo 15.000 € podrián anar endacòm mai, mas per l’occitan (Calandreta, panèu en occitan, politica dedins las autras associacions, o creacion d’un pòste de cargat d’una politica lingüistica), non mas per la reduccion del budgecte (vist lo percentatge ridicul de l’occitan dins lo budgecte, auràn de trabalh per capitar ; se lo ridicul matava los elegits del CG d’Avairon seriá mòrt) ; es la meteissa tecnica que l’administracion de l’Éducation Nationale contra las classas occitanas ; l’occitan es una prioritat de suprimir. E m’esperavi que L’Estivada anava lançar una peticion publica pel seu finançament autonòma (dedins la pravda per exemple, se sap jamai una lutz d’autonomia ?), «perqué aquò lor auriá servit de leiçon» ; la sola leiçon qu’an agut es d’aver un chèc del mèstre de pensada, lo nacionalisme francés d’esquèrra, e la casta occitana que se dèu mostrar plan plega-esquina per arribar al vertadièr poder parisenc.
Autra leiçon sortida de L’Estivada 2013 : es lo nacionalisme occitan que pausa problèma, dixit Danís Chapduèlh … ne cal rire, d’aquela asenada ?
-°-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Servici de traduccions
L’Institut d’Estudis occitans realisa trabalhs de traduccion del francés cap a l’occitan, conselhs e relectura de tèxtes.
Propausam :
- De traduire e repassar documents a finalitat publica que balhan una visibilitat granda a la lenga occitana. S’agís per exemple de senhalizacion, supòrts de comunicacion, sits internet, mòstras, catalògs…
- Nòstres conselhs a d’entrepresas qu’aquesiguèron lo labèl Òc per l’occitan dins l’amira de las acompanhar dins lor procediment de valoracion de l’occitan : Ajuda per batejar un produch en occitan, ajuda dins la causida de melhors supòrts per rendre visibla la lenga occitana, etc.
- Proposicions terminologicas dins los domènis ponchuts de la lenga occitana, notadament per los neologismes que concernisson las nòvas tecnologias (telefonia, informatica) o que son gaire utilizats per los locutors usuals (biologia, matematicas).
Gaitatz la nòstra carta amb las nòstras tarifas (en francés).


text:
Pro hòrta tà çò de las afichas difusadas per las vilas e autes partenaris publics en « l'anciana » Aquitània, e pro tanben en Mieidia-Pirenèus e Lengadòc Rosselhon mercés aus nostes partenaris culturaus, 2016 que ved ua nautat de pes : 10 000 Cart'Coms qu'estón distribuidas en (çò qui èra) Lemosin !
Çò qui hè passar de 25 000 a 35 000 lo nombre d'exemplars, dab las qui son difusadas en (l'anciana) Aquitània, a gratis, capvath los punts de difusion deus hialats culturaus, esportius e de sortida.
Véder lo visuau
Tà'n saber mei sus las campanhas « Bona annada »


text:
Règla D'Hondt
La règla D'Hondt es un sistèma qu'inventèt lo matematician e avocat belga Victor D'Hondt en 1878 per repartir los sètis dins un sistèma de representacion proporcionala plurinominal de partits. Lo metòde s'utiliza entre autres païses Argentina, Àustria, Belgica, Brasil, Bulgaria, Chequia, Chile, Colómbia, Croàcia, Eslovènia, Espanha, Finlàndia, Guatemala, Irlanda, Israèl, Japon, Païses Basses, Paraguai, Polonha, Portugal, Soïssa, Turquia o Veneçuela, e dins qualques païses europèus pas que per las eleccions al Parlament Europèu. Aquel metòde es mai proporcional qu'el metòde Sainte-Laguë, que favoriza los partits mai pichons. Sovent s'utiliza la règla D'Hondt modificada, que sonque se distribuís los sètis als partits que capitèron un percentatge determinat de vòtes, nominat barrièra electorala.[1]
Somari
Exemple de foncionament de la règla modificada[modificar | modificar la font]
Per explicar lo foncionament de la règla, imaginam una circonscripcion electorala que deu causir uèit diputats, e que los resultats de las eleccions seguisson la taula seguenta:
Prenèm pas en compte las candidaturas que capitèron pas la barrièra electorala. Lo percentatge de vòtes necessari variá segon lo país: en Espanha es 3%, en Israèl es 2% e en Turquia 10%. Dins aquel exemple, i aguèt 267 500 vòtes. Una barrièra de 3% supausa 8025 vòtes, e coma los partits D e E no capitèron pas, demòran exclusits de la reparticion dels sètis.
Aprèp, s'ordona del major al menor, dins una colomna, las chifras de vòtes obtenguts per las autras candidaturas. Se dividís lo nombre de vòtes obtinguts per cada candidatura per 1, 2, 3, eca, fins a un nombre egal al sètis assignats a la circonscripcion, dins aquel cas uèit. Amb aquela taula s'atribuisson los sètis a las candidaturas qu'obtenon los pus grands quocients per òrdre descreissent.
Quand dos quocients correspondents a de candidaturas distintas son egals, lo sèti s'atribuirà a aquela qu'aurà obtengut lo nombre mai grand dels vòtes totals. Se i a doas candidaturas amb lo meteis nombre total de vòtes, generalament se resòlv per tiratge al sòrt.
Dins qualques païses se permeton pas las coalicions unissent sos vòtes per ne far lo calcul, alara dins fòrça païses, per defugir aquel problèma, los partits pichons ja se presentan a las eleccions amb una lista unica per aver mai de possibilitats de passar la barrièra electorala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Friedrich Pukelsheim, Seat bias formulas in proportional representation systems, ed: 4th ecpr General Conference [1] 2007 }}
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Simulador del càlcul de resultats electorals segons la Regla d'Hondt Simulator


text:
Lèu Bossòst serà ua hèsta. Era Hèsta Major, coma en quinsevolh vilatge, sòl èster er acte centrau der an, ath quau s’i dediquen toti es esfòrci e recorsi. Mès era Hèsta ei surtot acte d’amassada e retrobament tant damb es qui vedem cada dia coma damb es que demoren dehòra dera vila pendent tot er an. Es hèstes se signifiquen pera afirmacion ena celebracion deth « nosati » comunautari.
Era « comunautat » de Bossòst ei cada còp mès grana. Èm dejà 1.021 abitants
(an 2005). Aguest creishement ei ua mòstra deth dinamisme demografic que, totun, contraste damb ua economia, uns servicis, ua infraestructura e ua vida publica locaus d’aletargament fòrça evident. Aumens ei ua impression personau.
Dilhèu ei ora, per tant, de celebrar Bossòst coma merite eth pòble: abordant era sua situacion seriosament, perqué mos sentem hilhs deth pòble e perqué i volem demorar a plaser, damb un cèrt benestar. Me semble que Bossòst a de besonh d’ua reflexion, d’un debat tranquil, deth quau poguen brotoar propòstes en positiu peth ben deth pòble, de tot eth pòble.
Sonque (!) manque ua cèrta participacion ciutadana… ¿Serà possible? Non sabi… De tota manèra, es qui auetz era paciéncia de liegér-me, tostemp podetz escríuer, seguit deth comentari deth dia, es vòstes consideracions que se publiquen sense cap tipe de filtre (podetz insultar-me e tot!) e se non voletz publicar era vòsta opinion vos rebrembi era adreça deth blòg: pensades@hotmail.com
.
Like this:
Like Cargament...


text:
Ovis aries
Lo moton, que tanben se sona plan sovent la feda (var. fea) (en latin scientific Ovis aries) es una espècia de mamifèr romiaire domestic de la familha dels ovids.
- Lo mot feda (var. fea) pòt designar l'espècia en general (se pòt nomenar aital lo mascle e la femèla, sens far de distincion de sèxe) o ben la femèla en particular.
- La femèla se pòt sonar tanben una oelha o una aulha.
- Al mascle li dison l'aret o lo marran o lo marre.
- Al moton jove li dison l'anhèl (var. anhèu, anhèth).
- Al moton de dos ans li dison un doblenc.
- Un besòc es un moton jove.
- Una gòda o una toriga es una feda vielha.
Origina[modificar | modificar la font]
La feda foguèt domesticada en Orient Mejan, en Mesopotamia, que vèrs 10 000 abC i viviá son predecessor salvatge. L'importància de la lana e del lach de feda, faguèt s'espandir la profession de pastre de motons a l'Occident tot.
Mitologia e religions[modificar | modificar la font]
Dins la majoritat de las civilizacions anticas aqueste animal a pres una granda fòrça simbolica. Encara que los simbòls que li son associats diferisson segon la mitologia, existís, malgrat tot aquò, de similituds coma l'encarnacion de la fòrça de la natura. Pòt semblar estonant qu'un erbivòr de talha pichona aja una importáncia tan granda, mas benlèu es justament lo fòrt contrast qu'existís entre aqueste animal normalament placid e de vegadas capable de se lançar amb una violéncia extrèma, que fascinava tant los òmes. Sas banas, en forma d'espirala, son egalament un element simbolic fòrça important que se trapa subre los cascos, las armas (per desfonsar las pòrtas), a la proa de mantun vaissèl e dins l'arquitectura. Dins la Torà o Ancian Testament, l'aret es citat coma d'animal sacrificial. Es associat al sacrifici que faguèt Abraam.
Dins la mitologia cèlta, l'aret simboliza la fòrça de la natura en mai de la fertilitat e dins la grèga es egalament un simbòl important que son mite de l'aus d'aur es un dels aspèctes nombroses.


text:
Charbonnières-les-Sapins
Charbonnières-les-Sapins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 9.1
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Comunas de|insee= 25123


text:
Totes los diccionaris de uèi escrivon « auton » al lòc d’ « autom ». L’enquèsta :
Raynouard :
Autom, automne e automnal
Aqueste autor preciós nos dona la fòrma populara e la fòrma sabenta del mot, e lo biais d’adaptar los derivats d’una coma de l’autra.
Levy :
autom e automne
Aqueste nos dona a l’encòp la fòrma populara e la fòrma sabenta del mot.
Honnorat :
Autoun, autouna, puèi autoumnal, autounar, autounada (p. 32).
Aqueste presenta foneticament per autumnus las doas fòrmas oralas conegudas de son temps, siá en grafia classica : autom e autona.
Coma non pòt contradire Raynouard, apond automnal mas ajusta contradictòriament las fòrmas oralas bastidas sus autona : autonar eautonada.
Per aqueste Provençal, de tot biais, non i pòt aver de diferéncia de prononciacion entre automnar e « autonar ».
Mistral :
Autoun (rom. Autom, autompne…), puèi autouno, autouna, autounada, autounage, autounau, autounal, autouneja, autonen, autouniè.
El tanben a legit Raynouard. Coneis las fòrmas classicas autom e automnal e las adapta a la grafia « mistralenca » en autoun eautonau. Per el tanpauc, fonologicament, las fòrmas derivadas amb « n » simpla non pausan pas de problèma : dins son diccionari,damnar s’escriu « dana ».
Piat :
Autoun(o), autouna, autoneja, autounado, autounal, autounenc, autounié.
Per el, Lengadocian, la fòrma majoritària dins la lenga parlada sembla èsser autona, e es a l’origina dels derivats que presenta. A la seguida de Mistral, suggerís d’adaptar autona en auton e justifica atal los derivats mistralencs amb una « n » sola. El tanben « normaliza » automnal en autonal, mas arbitràriament d’un punt de vista fonologic.
Palay :
Autounà (e agourejar), autounade, autounè, autounejar e agòr / abòr.
El a fòrabandit curiosament de son diccionari lo francisme autona alavetz que conserva sos derivats qu’an recebuda la benediccion de Mistral. Sos successors Narioo e Morà corregiràn autona (tant espandit en Gasconha coma endacòm mai) en auton. E l’afar serà reglat. Tant que viras fas lo torn.
Alibèrt :
Per un còp, nòstre « filològue nacional » mancarà de volontarisme. Voldrà gaubejar la cabra e lo caulet e prepausarà doás intradas :
L’absurdidat d’aquela causida cura los uèlhs : Alibèrt, dins sa tièra patesejanta, non gausèt pas « autonal ». En causissent auton, per simpla flaquesa (o manca de temps), contraditz sos principis grafics e l’edifici que bastiguèt. Totes los diccionaris contemporanèus l’an seguit dins aquela contradiccion.
La question es aquesta : es que nos caldrà explicar als escolans que « auton » se pronóncia coma « prenom » mas s’escriu coma « poton » que el se pronóncia coma « tató » ? Far una règla de gramatica per un apax ?
O ben tornar a la logica alibertina plan pensada e a las fòrmas classicas : autom, automnal, automnada, automnar, automnejar, automnenc, automnièr…


text:
Per EL HOCINE YOUNES, EL HOCINE CHAIMA e MELLET EMMA DE 4°6-4°5 deu collègi Victor Hugo de Tarba
Un còp èra, a Tolosa, un panissèr a qui ne l’agradava pas tròp lo sué mestièr permor la sua panisseria qu’èra vielha e shens tròp d’informatica.
Un dia, que decidè de barrar la soa botiga. Coma per escàs, ua mesada mes tard, lo panissèr que ganhè a la loteria. Que decidè alavetz d’arrenavir la sua panisseria. Pendent dus mes que s’i botè a trabalhar neit e dia. Qu’avèva arretrobat l’espèr.
Après aver transformat la sua panisseria n’ua panisseria electronica, que’s sentí melhor. Atau, lo chifra de las ventas que pujè, aprés que totas las maquinas electronicas las mei perfectionadas tecnologicament estón installadas dens la panisseria.
Un ser, que s’ajaçè dens lo sué lheit e que saunejè de sua vielha panisseria e que vedó quin èra provassuda, vielha, lèda e nulla… Que’s desvelhè sobtament permor que credèva que la sua panisseria hiperperfectionada n’èra pas vertadèra.
En aprenent que la chifra de las ventas avèva tant pujat, TF1, BFM TV, CNN, BBC … Que volón hèr un reportage entà conéisher lo secret d’aqueras incrediblas ventas. Los jornalistas qu’arribèn tots a la panisseria lo divés 7 de junh coma previst. Lo panissèr que’s presentè aus jornalistas e qu’ensenhè lo foncionament de l’ua de las maquinas.
Lendoman maitin de d’òra, las maquinas que petèn totas en un còp quan arribèn los jornalistas per lo dusau dia de rodatge. Que vedón los domaus d’ua subercauha de las maquinas e que trobèn lo panissèr sufocant sus lo sòu. Qu’aperèn los pompièrs mes davant d’arribar, qu’avèva defunat, lo panissèr. Las televisions que hasón un reportatge d’aquera mòrt tragica e tots los tolosans que’s bremban encòra d’aquera hèita.
imatge de Sylvain Sarrailh


text:
Formiguier
Un formiguier es lo nom de l'abitacion d'una colonia de formigas. Lei dos objectius principaus d'un formiguier son la proteccion deis uous, dei resèrvas de norridura e la proteccion deis individús còntra lei tempèris. Ne'n existís divèrsei tipes diferents mai una espècia donada adopta generalament un biais caracteristic de bastir un formiguier. Son generalament situats dins la tèrra, sota de pèiras, dins la fusta, dins leis aubres... etc.
-
Formiguier a dòme de Formica rufa.
-
-
-
-
-
Intrada d'un formiguier de Camponotus vagus installat dins una soca.


text:
Briscós
Briscous / Beskoitze
Briscós (Briscous en francés e Beskoitze en basco) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Lo nom basco Beskoitze que vien d'un *Beraskoitz(a) ancian (Berascois en 1368) 'maine de Berasko'.
Baiona qu'ei distanta d'ua quinzea de quilomètres.
Las comunas tòcatocantas que son Urcueit au nòrd, Urt au nòrd-èst, Hasparn au sud e Moguerre à l'oèst.
Somari
Personalitats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'activitat qu'ei principaument virada vèrs l'agricultura. Qu'a longtemps produit sau gema e souda (idroxid sodic); l'aiga salada qu'alimentava dinc a 1953 las tèrmas salinas de Biàrritz; las canalizacions sosterranhas de mei de vint quilomètres qu'enviavan aiga dètz còps mei salina que la mar.
-
-
-
-
-
Omenatge au bertsolari Oxalde.
-
-
-
-
Crotz funerària, lauburu invertit.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local diferent sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:País Basc/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna deus Pirenèus Atlantics
- Pirenèus
- Comuna de Labord


text:
Souday
Souday es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La col·lecta fiscala de Souday se compausava de doas parròquias religiosas : Souday e Glatigny, #qu'establissián un papièr de talha jol nom de Souday e Glatigny.
La collecte fiscale de Souday se composait de deux paroisses religieuses : Souday et Glatigny, qui établissaient un rôle de taille sous le nom de Souday et Glatigny.


text:
16 novembre 2009
Los doblidats de Tarnac (e d’empr’aquí) : los darrièrs disaires de l’aiga
Version occitane (languedocienne) du post publié le 18 juin 2009 : Les Oubliés de Tarnac (et des environs) : les derniers diseurs de l'eau. Los doblidats de Tarnac (e d’empr’aquí) : los darrièrs disaires de l’aiga A prepaus del libre de Pascal Boudy, Jean-Marie Caunet e Jean-François Vignaud, Memòria de l’aiga. Enquête ethnolinguistique sur l’eau en montagne limousine, Institut D’Estudis Occitans dau Lemosin, Uzerche, 2009. Ses quí. Netias la font. Curas la levada As dubrit la peschiera e... [Lire la suite]


text:
Johannes Rau
Johannes Rau (1931-2006) jornalista e òme politic foguèt president d'Alemanha entre lo 1 de julhet de 1999 e lo 30 de junh de 2004.
Èra filh d'un pastor protestant opausat al nazisme. Fòrça religiós, faguèt partit de la Glèisa Confessionala, o Confessanta (Bekennende Kirche), un movement ecumenic protestant fòrça actiu contra lo Tresen Reich.
Johannes Rau finalizèt los sieus estudis de biblioteconomia en 1949 e comencèt a trabalhar coma jornalista, editor e representant de vendas, s'interessèt a de tematicas religiosas e socialas ligadas amb de cercles protestants.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
S'afilièt en decembre de 1952 al Partit Popular Pan-Alemand (GVP), de Gustav Heinemann, grop pacifista favorabla a la reunificacion d'Alemanha e opausada al rearmament (limitat) coma o volián las poténcias occidentalas.
En 1957 sostenguèt Gustav Heinemann dins l'idèa de dissòlvre lo GVP e dintrar en Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD). Johannes Rau serà secretari de las Joinessas Socialistas de Wuppertal e conselhièr de la comuna (1964-1978). N'ocupèt tanben la comuna entre en 1969 e en 1970.
En 1958 foguèt elegit membre del Landtag (parlament) de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia. En 1967 dirigiguèt lo grop parlamentari del sieu partit dins lo Landtag e en 1970 foguèt nomenat ministre de l'educacion e de la recerca de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins lo govèrn de Heinz Kühn. Atenguèt un prestigi per la siá gestion en aquel departament (se fondèron cinc universitats e la primièra universitat a distància d'Alemanha).
En 1977 Rau foguèt nomenat cap del grop parlamentari del SPD dins lo Landtag e en 1978 venguèt ministre-president de l'Estat de Ren del Nòrd Vestfàlia, carga qu'ocupèt fins 1998. Lo SPD venciguèt a las eleccions de 1980, 1985, 1990 e 1995.
En 1987 se presentèt a las eleccions de cancelièr d'Alemanha amb lo SPD, s'opausèt a pactar un govèrn de coalicion amb los ecologistas e foguèt derrotat per Helmut Kohl, candidat de l'Union Democrata Crestiana d'Alemanda (CDU) qu'aviá ganhat a las eleccions. En 1994 presentèt pel primièr còp la siá candidatura a la presidéncia federala d'Alemanha mas foguèt derrotat per Roman Herzog.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- President federal d'Alemanha
- Naissença en 1931
- Decès en 2006
- Personalitat politica alemanda


text:
Abric Pataud
L'abric Pataud es un site arqueologic preïstoric que se tròba al pè d'un balç, al còr del vilatge de las Aisiás de Taiac, en Peiregòrd.
Presentacion[modificar | modificar la font]
Lo site venguèt « monument istoric » per un decret del 25 de junh de 1930, puèi los abrics situats en dejós del balç per una decision[arrèst?] del 9 de mai de 1958. Venguèt proprietat del Musèu nacional d'istòria naturala en 1957 amb l'ajuda d'Hallam L. Movius, que aviá dirigit de cèrcas dins lo site dempuèi 1953 e i dirigiguèt encara sièis autras campanhas entre 1958 e 1964, seguit per una còla de cercaires d'aquel musèu. Los resultats de las cèrcas de Movius foguèron reculhidas per Harvey M. Bricker.


text:
UA censure es declaracions der alcalde dera Seu d’Urgell entà includir Aran ena vegueria deth Pirenèu
Unitat d’Aran apòste per que sigue era Val d’Aran qui decidisque sus eth sòn pròpri futur territoriau, atau coma a hèt per miei deth Plen deth Conselh Generau, contrari a includir Aran ena vegueria der Alt Pirineu i Aran. En aguest sens, UA censure es declaracions der alcalde dera Seu d’Urgell e deputat de CiU en Parlament, Albert Batalla, qu’a indicat qu’er Ajuntament apòste perque Aran forme part dera vegueria. Entà UA, non ei pas er Ajuntament dera Seu d’Urgell qui a de decidir a on a d’èster era Val d’Aran. Eth posicionament deth consistòri ei era pijor forma de respectar era autonomia aranesa, segontes UA.
En aguest sens, eth partit aranés considère que tant era declaracion institucionau der Ajuntament dera Seu d’Urgell coma es declaracions der alcalde son ua gessuda entà dauant en uns moments plan critics entara lei de vegueries, pera manca de consens e dialòg damb eth conjunt deth territòri. Unitat d’Aran reitère era sua oposicion ara vegueria deth Pirenèu e avertís que, en sègle XXI, es lideratges territoriaus non se pòden arténher per imposicion administrativa, en referéncia as ambicions dera Seu entà èster caplòc d’ua vegueria que, aué per aué, non respècte era autogovèrn dera Val ne respon satisfasentament as besonhs reaus des abitants deth Pirenèu.
(Comunicat d’Unitat d’Aran)


text:
Era creacion dera Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana per part dera Generalitat de Catalunya e eth gran trebalh qu’estan portant a tèrme es sòns acadèmics, artenh un objectiu fòrça important entà potenciar er ús sociau der aranès, prestigiar era nòsta lengua. Ei aguesta acadèmia eth prumèr òrgan institocionau e oficiau que pòt portar Aran entà tota Europa.
Potenciar e lheuar eth prestigi dera nòsta lengua ei clau entà augmentar er ús sociau dera madeisha. I a tanben un aute objectiu, en aguesta linha, que s’està trebalhant pendent hè fòrça ans, era Escòla Aranesa. Mès de trenta ans avalen eth gran trebalh qu’eth colectiu de mestres està portant a tèrme.
Mès, i a dus pilars qu’ajudaríen fòrça a complementar eth trebalh que s’està portant a tèrme entà arténher un melhor prestigi lingüístic. Per un costat, fomentar e potenciar era literatura ena nòsta lengua. E per un aute costat, auer un sistema audiovisuau pròpi. Ei a díder, auer ua TV e Radio publica d’Aran. Ei viable? vos demanaratz! e jo vos contesti, Òc. Sense cap èuro mès de çò que còste actuaument. Tant fàcil coma qu’es Delegacions de TV3 e CatRadio en Aran siguen traspassades ath Conselh Generau d’Aran. Tamb çò que còste actuaument e tamb era possibilitat legau que mos permet era Lei d’Aran, mos daurim es pòrtes a un hilat de possibilitats: mès preséncia dera lengua enes mieis, era creacion d’ua indústria de naut valor, era exportacion de contenguts, possibilitats de doblatge en aranès/occitan, era creacion d’empreses de base tecnologica pròpies, entre d’autes. Aguest ei un camín que cau començar a debater sense complexes.


text:
2 De Parida
Imágenes De Stock
362 resultados
Mujer que mira a la cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Cascada de Parida (Cachoeira DA Parida) - Serra da Canastra Glaciar del noroeste de parida Glaciar del noroeste de parida La cara de un glaciar en curso de parida Frente de parida del glaciar de Tunabreen, Svalbard La cara de un glaciar en curso de parida Cierre azul de parida del iceberg para arriba Glaciar de Alaska de parida Becerro de la ballena jorobada que emerge del océano Becerro de la ballena jorobada que emerge del océano Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Aleta dorsal de la ballena jorobada en la superficie Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Nadada de las ballenas jorobadas en el mar del Caribe Un paro carbonero al borde de un balcón con un verso en el pico francia Parida del glaciar Parida del glaciarGlaciar de Alaska de la parida Glaciar Alaska de la paridaParida del glaciar de Hubbard Parida Phokan de Tailandia en el amo 2017 del PTT Tailandia LPGA Parida Phokan de Tailandia en el amo 2017 del PTT Tailandia LPGA 5 de parida 2 de parida 4 de parida Parida del Glacier Bay de Alaska Glaciar de la parida Parida del glaciar de Hubbard Glaciar de Alaska de parida Glaciar de Hubbard en AlaskaParida del glaciar de Colombia Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de Hubbard Glaciar de Hubbard Glaciar de Hubbard Glaciar e hielo de Hubbard Glaciar e hielo de Hubbard Glaciar e hielo de Hubbard Glaciar de Hubbard en Alaska Glaciar de Hubbard en Alaska Glaciar de Hubbard en Alaska Parida del glaciar de Hubbard Parida del glaciar de Hubbard Parida del glaciar de Hubbard Glaciar de Hubbard e hielo flotante Glaciar de Hubbard e hielo flotanteParida del glaciar de ColombiaParida del glaciar de Colombia Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de la parida Glaciar de Hubbard Parida del glaciar de Hubbard Glaciar de Hubbard Glaciar de Hubbard (4 de 4) Glaciar de Hubbard e hielo flotante


text:
Marselha
Marselha (oficialament en francés Marseille)[nòta 1] es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es la primiera vila e lo primier pòrt d'Occitània. Tanben es la segonda vila de França, la segonda aglomeracion, e n'es lo primier pòrt. L'area urbana que constituís amb Ais de Provença es la tresena de França amb sei 1715096 estatjants. Es la prefectura dau departament dei Bocas de Ròse e de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Son escaisnom, la Ciutat Focèa, ramenta que foguèt fondada en 600 av.-C. per de marins grècs de Focèa. A 858 120 estatjants e n'a 1 516 340 dins l'aglomeracion.
Lo nom de la vila s'escriu Marselha e se pronóncia [maʀˈsejɔ], [maʀˈsijɔ], [maʀˈseja] o [maʀˈsejə] segon la nòrma classica.
Lo gentilici es marselhés -esa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La ciutat forma una mena d'anfiteatre, ensarrada per la mar e lei montanhas, coma Marselhaveire au miegjorn amb lei calancas e la Còsta Blava au nòrd-oèst amb L'Estaca, immortalizada per lo pintor Pau Cesana. Quasi la mitat de la superfícia comunala es pas per bastir. La ciutat s'es desvolopada a l'entorn de l'ancian pòrt grèc (Lacidon) vengut puei lo Pòrt Vièlh, especialament dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. D'efiech, conoissèt an aquesta temporada un desvolopament important, escarrabilhat per lo creissement dau negòci devèrs lo novèl empèri coloniau francés: Argeria, lo Levant luenchenc. La carriera de la Republica es un exemple d'aquel urbanisme dau Segond Empèri amb son estil haussmannian. Virada devèrs la mar, la ciutat « ignorèt » lòngtemps lo reirepaís provençau, que la soleta via de comunicacion foguèt la vau de Vèune. L'activitat portuària se desplacèt progressivament devèrs la fachada nòrd de la ciutat, puei devèrs lo caire de Fòs amainatjat dins leis ans 1960.
Après una crisi dei grèvas dins leis ans 70 et 80, que veguèt sa populacion passar de 1 000 000 a 800 000 abitants, leis autoritats marselhesas decidiguèron dins leis ans 1990 e 2000 d'engimbrar un larg programa de renovacion urbana, amb especialament l'important programa Euromediterranèa, entre la gara Sant Carles, la Bèla de Mai e leis Ancians Magazins. La ciutat vòu maridar la Mediterranèa amb Euròpa. Uei, en essent la primiera ciutat d'Occitània e la segonda de França amb mai de 800 000 estatjants, constituís la primiera aglomeracion d'Occitània e la segonda de França amb 1 560 343 estatjants (2008). L'area urbana aponde Ais de Provença au nòrd, Lo Martegue au ponent e Sant Jacariá dins lo departament de Var au levant. Marselha inaugurèt en 1999 lo Pargue dau XXVIen Centenari, au miegjorn de la ciutat, per exprimir son istòria e escriure son avenidor. Un avenidor que veirà benlèu la darriera granda ciutat populara d'Occitània (e de França) venir una ciutat borgesa coma tanteis autrei de la còsta mediterranèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei focèus s'ancorèron lèu-lèu e bastiguèron una ciutat ardidament virada devèrs la mar e lo negòci. Ansinta, tot dau lòng de la lònga istòria de Marselha, es lo negòci (e lei negociants) que decidiguèron dau sòrt de la ciutat: guèrras, patz e aliganças. La legenda dau rescòntre e de l'aligança entre lo marin Pròtis (grèc focèu) e la polida Giptis (ligura) establís a de bòn sa tradicion de ciutat de negòci. D'efiech, la prosperitat e lo malastre de la ciutat son ligats au sieu pòrt. Puei, lo poderós Empèri Roman laissèt una cèrta autonomia an aquesta ciutat grèga que foguèt famosa per son ensenhament. Pròva d'aquela prosperitat, Marselha foguèt la premiera ciutat de la futura Occitània a dispausar d'un sistèma d'aiguieras. Au contrari, la baissa dau negòci entre lei diferentei ribas de la Mediterranèa a la cabussada de l'Empèri au sègle IV li foguèt fatala. Autre malastre, la pèsta granda s'entrauquèt en Euròpa per lo pòrt focèu en 1347. Lo sègle XIX, e son cortègi d'innovacions industrialas e lei conquistas de França tre 1830, escarrabilhèron lo negòci maritim e la prosperitat de la ciutat. Marselha festegèt aquela riquesa a travèrs dei Mòstras Colonialas de 1906 e 1922 que coneguèron un succès important. L'arribada de centenaus de milierats de repatriats estrementits en 1962 marquèt l'esperit de la ciutat.
L'autra particularitat de la ciutat es lo movement perpetuau devèrs l'autonomia a respècte deis autrei ciutats e poders (especialament de França, dau sieu rei e de París), la ciutat cambiant d'avejaire (e de senhor) segon seis interès. Pendent de temps, si governèt d'esperela. Lo quite Rei Soleu Loís XIV si maufisava d'aquela ciutat bolegadissa: lei canons dei fòrts dei doas mans dau Pòrt Vièlh èran pas virats devèrs la mar granda per aparar la vila, mai ben de bòn vèrs la vila, per tenir tot esperit de revòuta en cò deis abitants. Fauguèt esperar la Revolucion Francesa e la sieuna volontat d'uniformizacion dau territòri francés (lenga, moneda, drech) per que Marselha perdèsse aquela especificitat que sempre assagèt de servar. Pendent aquela temporada fosca, l'esperit contestatari de la ciutat li faguèt pèrdre lo sieu nom: foguèt batejada « La Ville-sans-nom »! Dau temps dau dolorós soslevament de la comuna de París en 1870-71, Marselha tanben conoissèt son "tremblament" (segon lei mots dau poèta Victor Gelu) mai aquela foguèt corteta. Aquel imatge arribèt fins a Berlin. Adolf Hitler aviá per projècte d'abalir la ciutat, simbòl per eu de tot çò qu'asirava. Lo quartier de Sant Joan, brèç de la ciutat, foguèt quasi escafat per de rasons sanitàrias e de resisténcia. Alevat Lo Panier, qu'es encara uei la partida pus anciana de Marselha, demòra plus grand causa de la vièlha Marselha. Lei fòrças desbarcadas en Provença desliurèron la ciutat dau faissisme en 1944.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Son nom ven dau grèc Maσσaλίa = Massalia. Avans Maσσaλίa = Massalia seriá estada nomenada bèu premier en grèc Φώkaιa = Phokaia coma l'anciana capitala dei Focèus. Aquela rasic, venguda Phocæa en latin e Focèa en occitan, es sempre liada a la ciutat de Marselha.
Pasmens, se porgís mai d'una ipotèsi sus lo premier nom de Marselha. La premiera concernís l'avejaire comun que dona Mas-Salia, la residéncia dei ligurs salis (o saluvis). Mai, se lo premier mot es occitan, lo segond es latin. Ailadonc, d'unei pensèron au grèc Maσσa (Massa). D'efiech, lei focèus avián per costuma d'aduire d'Asia Menora lo nom de Massa en de ciutats, en de castèus, rius, etc. Rescontram per exemple mai de trenta Massa en Itàlia; sachent que lei mots MaZa ou Maσa significan en latin Libum, ofèrta de tortas sagradas. Per rapòrt a la finala λeις, se tracta d'un formatiu deis adjectius, lei Marselhés estent de sacrificaires; la ciutat seriá aquela dei sacrificis.
Lo nom grèc Maσσaλίa = Massalía (amb l'accent tonic sus lí en lenga grèga) venguèt en latin Massàlia puei Massília (amb una reculada de l'accent tonic sus la sillaba ssà o ssí) e passèt ansin a l'occitan Marselha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administrança[modificar | modificar la font]
Marselha es partejada en 16 arrondiments municipaus, partejats en quartiers (111 au totau). Leis arrondiments son agropats en dos per sectors, e cadun dei 8 sectors a son conseu e son cònsol, coma leis arrondiments de París o de Lion.
Leis eleccions municipalas se debanan per sector. Cada sector elegís sei conselhiers (303 au totau), que de tres parts una son conselhiers municipaus.
Nombre de conselhiers elegits per sector :


text:
Aquesta seccion es lo portal de la literatura occitana : un annuari de 13 editors, 212 autors referenciats, una bibliografia de mai de 430 libres, l'agenda e las actualitats culturalas occitanas, de vidèos, de fòtos, de son...
Se me volètz ajudar en mandar d'informacions sus libres, autors, jornals, editors, visitatz la pagina Mandar d'informacions.
Aquesta seccion ven d'espelir, e es luènh d'èstre completa. Esitetz pas a me contactar per m'indicar de referéncias que poirián mancar.
Lo 25-10-2014
Lo salon deu libe de Pau, tornat batejat augan "Hestau literari", que's harà deu 21 au 23 de noveme au Palais Beaumont. Uns editors occitans qu'i auràn un taulèr.
Cercatz de bibliotècas, de mediatècas, de ressorsas literàrias en linha...
Totes los professionals de la literatura occitana son dins la partida Anuari prò.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
953
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 953 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La victòria bizantina de l'annada precedenta dins la Vau d'Eufrates entraïnèt una repòsta de l'emir hamdanida Ali Sayf al-Dawla d'Alèp. Capitèt de reconquistar Germanicea conquistada per lei Bizantins en 949 e d'intrar sus lo territòri imperiau onte menèt divèrsei pilhatges.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mansur. Son fiu Al-Muizz li-Din Allah li succediguèt.


text:
1039
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1039 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La guèrra larvada entre Enric Ièr e Audoïn II de Bles conoguèt un reviure d'activitat. Lo rèi de França capitèt de reünir una coalicion larga de senhors, especialament aqueu d'Anjau. Lei fòrças d'Audoïn II perdèron Sens onte un fraire rebèl, dich Audoïn, dau rèi foguèt capturat e Torena. Aquelei desfachas de Bles, conjugadas au lassitge dei dos camps, entraïnèron la fin de la guèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entraïnat l'annada precedenta còntra lei senhors dei fèus situats au sud dei reiaumes d'Escòcia e de Strathclyde. Après sa revirada de 1038, lo rèi Duncan organizèt una ataca còntra la vila de Durham. Pasmens, deguèt rapidament abandonar lo sètge de la ciutat e se retirar vèrs lo nòrd.


text:
( d'après "Antidotes" de Ionescò, virat per H. Quesnel-Ch. )
Non pas pensar coma los autres vos bòta dinc una situacion bien penabla.
Non pas pensar coma los autres, aquò vòl dire tot simplament, pensar.
Los autres, que se créson de pensar, prénon, de fèt, santz bien calcular, los eslogans qui víron d’aicí d’ailai o ben son prés de belas passions que se refúson d’eisaminar.
Per de qué refúson, aquelos autres, de desmontar las idèias totas faitas, las cristalisacions de las idèias que constituísson lur biais de pensar, lur filosòfia tota faita, un pauc coma de vestiments de magasin ? Dinc un promièr, per lo segur, per çò que las idèias totas faitas sèrvon lurs interès o lurs vam, per çò que aquò lur baila bòna consciénça e baila una justificacion a lur faire. Chascús d’entre nos, v-o sabem ben, pòt èstre copable daus crimes los mais afrós èlh nom d’una « causa nobla e generosa ». Amais, i a lo cas d’aquelos, nombrós, qu’an pas gis de coratge per aveir « d’idèias coma tot lo monde o de reaccions comunas ».
Aquò pòrta d’autant mais pena, qu’aquò’s quasiment totjorn l’òme solet qu’a rason.
Aquò’s una ponhada d’òmes, pas gaire coneissuts, escartats a la debuta, que chámjon lo monde. La minoritat se fai majoritat. Quand aquestos « quauques ús » se fan mais nombrós e mais escotats, aquò’s ad aqueste moment d’aquí que la veritat es torçuda.
Desempuèis totjorn, sèi acostumat de pensar contra los autres. Quand ère licean, puèis estudiant, batalhava amé mos professors e mos camaradas. Essaiave de criticar, refusave las « bèlas pensadas » que me volian enfornar dins ma tèsta o mon fètge. Ad aquò, i a, santz dobte, de las rasons psicologicas que ne’n sèi ben conscient. Pamins, sèi benaise d’èsser coma sèi. Adóncas, sèi un òme solet perat, per çò que accepte pas d’aveir las idèias daus autres.
Mès, qual son los « autres » ? Seriá solet perat ? I auriá d’autres òmes solets ?
Per tot dire, los autres, son lo monde de vòstre meitan. Aqueste meitan pòt constituïr una minoritat, que passa mas per vos, per i-èsser tot lo monde. Si vivètz dinc aquesta « minoritat », aquesta « minoritat » fai pesar sobre aquel que pensa pas coma z-ela, un dramatíc terrorisme intellectual e sentimental, una opression pas gaire tenable. De còps que i a, sètz alassat, angoissat, de vodre e d’essaiar de « pensar » coma los autres. Per achabar, mon temperament m’a pas bailat lo vam de me laissar anar ad aquesta mena de tentacion. Auriá estat tombat, si, a la fin, me seriá pas apercegut que, a la fin, n’ère pas tan solet qu’aquò. Me sufisiá de chamjar de meitan o mèsmas de país per i trobar de fraires, d’òmes solets que sentian e fasian coma ieu. Mais d’un còp, en copar amé « tot lo monde » de mon estreit meitan, èi encontrat mais d’un « òme solet », d’aquestos que sòrton de çò que díson la « majoritat silenciosa ». Es pro dificile de saupre en d-ont se tròba la minoritat, en d-ont se tròba la majoritat, amais pro dificile de saupre si tirem d’avants o si tirem darrièrs. Quant de personas, de classas socialas las mais diferentas, se son coneissudas tornar en çò qu’èi dit de ieu.
Adóncas, sem pas solets. Dise aquò per encoratjar lo monde solet, es a dire aquelos que se sénton escartats dins lur meitan. Mès, per la fin, si lo monde solet son nombrós, si, benleu ben, i a una majoritat de monde solet, aquesta majoritat auriá totjorn rason o pas ? Aqueste pensament me fai virar l’uèlh. Damòre, après tot, convincut qu’avem rason de nos opausar a nòstre meitan.
IONESCO, Antidotes (Gallimard, 1977, p. 11-13)
Hervá Quesnèl naissèt en 1947. Aprenguèt la lenga en Velai, onte fai lo professor, e onte òbra per la cultura occitana. A agut una licéncia de Letras Modènas e un Mestritge en Dialectològia.
perat
pour toujours
fètge
foie, dans ce contexte "coeur"
vam
inclinaison, tentation


text:
12 décembre 2010
Poliça nacionala, vòstres papièrs
Encuèi anèm veire coma marcha un radar de poliça. Es un dispositiu qu'es basat sus l'efèt doppler, que descriu el cambiament de frequença d'una ònda quora cambiam lo referenciau. Lo radar va emetre una ònda embé una antenna, dins la direccion de la veitura, que dins lo referenciau dau radar a una frequença ben coneguda (se l'ònda es dins lo vesible la frequença corresponde a la color). Après un temps donat (que si pòu carcular sa relacion embé la distança, mais que interessa mai lei ratapenadas que lei policièrs) l'ònda encapita la... [Lire la suite]
05 février 2010
Infinidament pichon o infinidament grand ? La lei de De Broglie.
Aviau ja parlat de la dualitat onda-particula, ancuèi vau parlar d'una consequença importanta e pas totjorn intuitiva : la lei de De Broglie. Per leis objects macroscopics, aquelei "de la vida vidanta", lo mai es grand lo mai es massiu (valent-a-dire d'energia grossa). Un elefant es gros e pesuc mentre qu'una formiga es pichota e leugièra. Mais per leis objects elementaris (un electron, un neutron, etc. ) es lo contrari : lo mai li a d'energia (de massa) lo mai l'object es pichot. Aquo es la lei de De Broglie, que predise... [Lire la suite]
14 décembre 2009
La lum : onda o particula ?
Dins l'istòria li a agut mantunei teorias sus lo subjècte : unei pensavan que la lum era facha de particulas ponctualas (Newton per exemple), e autrei pensavan qu'era una onda (per exemple Huygens). Li a caugut esperar mai de tres sègles per aguer la respònsa : la lum es a la fes onda e particula ! Aqueu concèpte de dualitat onda-particula es l'avi de la mecanica quantica, finda se n'es panca. D'una man Einstein descorbe en 1905 l'efèt foto-electric, que li balha son prèmi Nobel per ço qu'es bensai lo promièr exemple d'un... [Lire la suite]


text:
Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
Me podètz sonar RdP, perqué vole pas dire mon nom vertadièr.
Pode escrieure en classic e en mistralenc, mon dialècte estènt lo provençau rodanenc, espere qu'es pas un
problema. Sieu venguda aqui que vole faire d'escambis embé lei gents que parlan provençau, lengadocian,
gasconh, auvernhat, etc... Sieu una femna de 20 ans e m'agrandan força lei lengas (occitan, francés, inglés,
italian, espagnou, aleman). Fau bessai força d'errors d'escritura perque es pas naturau per ieu d'escrieure
en classic, es noveu per ieu... escusatz-me per aquo, se vous plais...
En lengadocian :
Voli aprene lo dialèct lengadocian per mielhs posque comprene las autras lengas d'oc del Mièg-jorn, qu'amb
mon provençau es pas totjorn aisa de legir o de comprene l'accent del parlar del Sud-Oest.
Gramaci en totei, Mercé à vosautres, ai tant de causas a partejar e a aprene de vos...
Romantica de Provença
Re: Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
Benvenguda aici, lo forum es un pauc plan-plan, pas força de monde cu participe mai es totjorn bèn utile d'aguer un siti consacrat a Provença per faire passar desi informacions. Per lei grafias, cadun fa come vòl, li a pas de norme e puei escrivi dei cops en francés (ieu tanben fau força d'errors de gramatica en provençau....en francés tanben mai es pas ben grave).
Mai d'onte siès ? D'aqui de Provença ?
Ieu, siau pas provençau, veni de la comtat (dau Jura) mai ai totjorn vescut en Provença, es un pauc ma tèrra adoptiva
A lèu !
Re: Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
Sieu nascuda aqui, quauca part dins lo Nord de la Provença,
mai mei gents son dau Nord de la França.
Ai donc dos culturas differentas, pense qu'es (o siegue?) una bona causa.
A leu !
Bounjour !
Espèri poudé escambiar eme tu (preferi escriéure dins la grafio mistralenco) !
Felicitacioun, parles forço lengo !
A bèn lèu !
Camille°
- Membre
- Messages : 22
Date d'inscription : 31/01/2012
Age : 36
Localisation : Cuers
-
Re: Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
Géraldine
- Membre
- Messages : 14
Date d'inscription : 18/01/2012
Age : 38
Localisation : Corrèze
-
Re: Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
que nom misterios !
Pensi que per legir lei tèxt de tota l'Occitania es mai aisat se escrives en classico (non, es pas la debuta d'una polemica contra lei mistralencs !)....Per lo "parlar" es parier o quasi.....
A lèu
oc83
- Membre
- Messages : 65
Date d'inscription : 02/07/2009
Age : 59
Localisation : Tolon
-
Re: Adieu en totei ! (un pau de provençau, un pau de lengadocian)
E per la grafi, aco's segoun li jour e li gent a quau parle. S'escrive en lengodoucian, per segur prene la grafi classico, mai per lou prouvençau es differènt. Sieu pas per uno grafi specifico, perqué li dos devrien èstre ensem per un tout complementàri.
Pèr eisèmple / Per exèmple ven "eixemple" per iéu. Dounc quand escrive en classi, iéu prene en comte li specificita prouvençalo que soun pas toujour estimado dins lou classi.
Parié per "plueio", en classi vèn "plueja", e perque dounc ? "plueia" sarié miés.
La grafi classico es uno bono causo tant que cambio pas lou mot vertadié.
Soulèu e Soleu => Solèu (per bèn marca l'acènt, aquesto differèncio dèu èstre noutado)
Après i a de letro que poudèn garda e pas prounouncia coumo per li dos "cc" qu'aqui disèn "ss" e pas "tse" => "ficcion"...
Aqui escrive en mistralen perqué ai pas toujour de tèms, aqueste tèms que me demando la grafi classico (lol). Es mai eisa.
Alors, de qué n'en pensas, ami de Prouvènço ? Iéu vole pas de guerro, vole just charra sus la coumplecita de nosti lengo d'o e di grafi que nous soun prepausado. Ai tant d'autris questioun sus aco, se poudèn n'en parla sèns "chi-chi" aco m'agradarié proun.
Contenu sponsorisé
-
» Adieu les kilos et les complexes!!!
» Crevettes à la provençale
» Gigot d'agneau rôti à la provençale
» pommes anna et tian de légumes provençaux (madalton)