text:
847
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 847 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Watiq lo 10 d'aost. Son fraire Al-Mutawakkil li succediguèt. Son rèine èra estat marcat per lei trèbols intèrnes liats a l'oposicion entre lei soudats turcs que compausavan d'ara endavant l'elèit de l'armada e lei populacions aràbias de Siria e d'Egipte. Lo califa novèu ordonèt una purga còntra lei foncionaris que li èran estats ostils dins lo corrent dau rèine precedent.
Dins la Peninsula Aràbia, la campanha dau generau turc Bugha al-Kabir còntra la tribü dei Banu Numayr s'acabèt per una victòria lo 4 de febrier après una batalha malaisada.


c: text/html

text:
Internet
Internet —o l'Internet— qu'ei un metòde d'interconnexion descentralizada de hialats d'ordinators metut en marcha dab un ensemble de protocòls nomat TCP/IP, qui guaranteish que hialats fisics eterogenèus e foncionen com un sol hialat logic, d'endom mondiau. Las soas originas que remontan a 1969, quan s'establí la prumèra connexion enter ordinators, aperada ARPANET, enter tres universitats de Califòrnia e ua d'Utah, aus Estats Units.
Au contra de çò qui lo monde e pensan en generau, Internet n'ei pas sinonim de World Wide Web (WWW, o "lo Web"). Aqueste que hè partida de l'Internet e qu'ei un deus nombrós servicis auherits peu hialat Internet. Lo Web qu'ei un sistèma d'informacion hòrt mei recent, desvolopat au principi per Tim Berners Lee en 1989. Lo WWW qu'utiliza l'Internet com mejan de transmission.
Quauques uns deus servicis disponibles sus Internet, a despart deu Web, la soa version evoluada Web 2.0 e los sistèmas operatius Web (WebOS, EyeOS), que son l'accès a distància a d'autas maquinas (SSH e Telnet), lo transferiment d'archius (FTP), lo corrièr electronic (SMTP y POP), los bulletins electronics (news o grops de novèlas), las conversacions en linha (IRC y chats), la messatgeria instantanèa, lo partiment d'archius (P2P, P2M, Descargament Dirècte), la ràdio a la carta (Podcast), lo visionatge de vidèos a la carta (P2PTV, Miro, Joost, Videocast) e los jòcs en linha.
Internet qu'ei un nom masculin. Com ei un nom pròpi, qu'ei gramaticaument mei corrècte de l'emplegar shens article, mes la lenga parlada qu'a tendéncia a l'acompanhar de l'article, en occitan com en d'autas lengas occidentaus (anglés, castelhan, catalan...).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
1961 : au mes de julhet, Leonard Kleinrock deu MIT (Massachussetts Institute of Technology) que publiquè lo prumèr document sus la teoria de commutacion de paquets. Kleinrock que convençó a Lawrence Roberts de la factibilitat teorica de las comunicacions via paquets en plaça de circuits, çò qui èra ua gran avançada suu camin de cap tau tribalh informatic en hialat. L'auta avançada fondamentau qu'estó de har dialogar los ordinators enter eths.
1965 : entà explorar aqueste airau, Roberts que connectè un ordinator TX2 au Massachussetts dab un Q-32 en California per ua linha telefonica commutada de baisha velocitat, creant atau lo prumèr hialat, redusit vertat qu'ei, d'ordinators d'aira larga jamei construsit. Aus Estats Units que s'i cercava ua solucion entà mantiéner las comunicacions vitaus deu país en cas de guèrra nucleara. Aqueste fèit que marquè pregonament l'evolucion deu Hialat, puishque au dia de uei enqüèra los trèits fondamentaus deu projècte e's tròban presents dens l'Internet actuau.
1969 : la DARPA (Agéncia de Recèrca en Projèctes de Defensa Avançats) que comença de planificar la creacion d'un hialat qui connècte ordinators enter eths en cas d'ua eventuau guèrra atomica qui prive los umans de comunicacions sus la Tèrra, dab objectius magement de defensa.
1972 : que's mia tà tèrmi la prumèra demostracion publica d'ARPANET, un navèth hialat de comunicacions finançat per la DARPA qui foncionava de faiçon distribuida suu hialat telefonic commutat. Mercés au succès d'aquesta navèra arquitectura, la DARPA qu'aviè en 1973 un programa de recèrca de tecnicas entà interconnectar hialats (orientada de cap tau trafic de paquets) de divèrsas tracas. Dab aquera tòca, que's desvolopèn navèths protocòls de comunicacions qui permetossen aqueste escambi d'informacion de faiçon "transparenta" entaus ordinators connectats. De la filosofia deu projècte que gessí lo nom d'Internet, balhat au sistèma de hialats interconnectats peu biaish deus protocòls TCP e IP.
1983 : lo 1èr de genèr, ARPANET que càmbia lo protocòl NCP per TCP/IP. D'auta part, que's balhè la foncion d'assignacion d'identificators a la IANA (Internet Assigned Numbers Authority), qui, mei tard, e deleguè ua part de las soas foncions a l' Internet registry qui eth medish, e horneish servicis aus DNS (Domain Name System).
1986 : la National Science Foundation que comença de desvolopar NSFNET qui va deviéner lo prumèr hialat en arbo de l'Internet, completat apuish peus hialats NSINET e ESNET, tots aus Estats Units. Parallèlament en Euròpa, d'autes hialats, tant publics com comerciaus, que formavan au ras deus hialats americans l'esqueleta de basa (backbone) de l'Internet.
1989 : dab l'integracion deus protocòls OSI dens l'arquitectura d'Internet, que comença la tendéncia actuau de perméter non solament l'interconnexion de hialats d'estructuras diferentas, mes tanben l'utilizacion de protocòls diferents de comunicacions.
Au CERN de Genèva, un escabòt de fisicians dont lo capdau ei Tim Berners-Lee, que crean lo lengatge HTML, basat suu SGML.
1990 : aquera equipa que construseish lo prumèr client Web, lo World Wide Web (WWW), e lo prumèr servider web.
2006 : lo 3 de genèr, Internet qu'atenh lo miliard e cent milions d'utilizators. Que's preved qu'en dètz ans, lo nombre d'internautas que creisherà dinc a uns dos miliards.
Internet e societat[modificar | modificar la font]
Internet qu'a un impacte pregon suu tribalh, suus lesers e sus la coneishença au nivèu mondiau. Mercés au Web, milions de personas qu'an un accès aisit e immediat a ua quantitat grana e divèrsa d'informacion en linha. Un exemple d'açò qu'ei lo desvolopament e la distribucion de collaboracion deus logiciaus de Free/Libre/Open-Source (SEDA), per exemple GNU, Linux, Mozilla e OpenOffice.org.
Per rapòrt a las enciclopèdias e a las bibliotècas tradicionaus, lo Web qu'a permés ua descentralizacion sobta e extrèma de l'informacion e de las dadas. Companhias e individús que i a qu'an adoptat l'usatge deus blògs (weblogs), qui s'emplegan en gran partida com diaris actualizables. Organizacions comerciaus que i a qu'engatjan lo lor personau a har figurar los lors airaus d'especializacion suus lors sits, dab l'ahida qu'impressionaràn los visitaires dab coneishença de haut nivèu e informacion libra.
Internet qu'ei arribat a ua gran partida deus larèrs e de las entrepresas deus país rics, creant d'aqueste punt de vista ua "fractura numerica" dab los país praubes, dens los quaus la penetracion de l'Internet e las navèras tecnologias ei hèra limitada entà las personas.
Parièr, au gusmeth deu temps l'accès a l'Internet que s'ei estenut pòc a pòc dens just totas las regions deu monde, de faiçon que n'ei pas mauaisit de trobar au mensh dus ordinators connectats en regions aluenhadas.
Deu punt de vista de la cultura e de la coneishença, l'Internet qu'ei estat un avantatge e ua responsabilitat. Lo hialat de hialats que horneish au monde qui s'interèssan a d'autas culturas ua quantidat significativa d'informacion e dab ua interactivitat impossibla a aténher autament.
Lesers[modificar | modificar la font]
La pornografia e l'industria deus jòcs vidèo que representan ua bona partida deus lesers suu Web e que horneishen sovent ua hont significativa de revienuts publicitaris entà d'autes sits. Hèra de govèrns qu'an ensajat shens succès de travar la difusion d'aqueras duas industrias sus l'Internet. Un airau màger deus lesers sus l'Internet qu'ei lo sistèma de jòcs en hialats.
Hèras qu'utilizan l'Internet entà descargar musica, filmes e d'autas òbras artisticas. Daubuas honts qu'ac hèn pagar e dabautas que son a gratis, dab l'usatge deus serviders centralizats o distribuits, las tecnologias de P2P. Hèras tanben que's serveishen deu hialat entà accedir a las novèlas e a la meteo.
La messatgeria instantanèa o chat e l'email que son quauques uns deus servicis mei espandits. A l'òra d'ara, un debat qu'ei ubèrt entà saber s'aqueths sistèmas de comunicacion e favorizan o au contra achican lo contacte de persona a persona enter èstes umans.
Tribalh[modificar | modificar la font]
Dab l'apareishuda de l'Internet e de las connexions de hauta velocitat disponiblas entau public, Internet qu'a pro cambiat la manièra de tribalhar de milions de personas, en permétent ua flexibilitat màger en tèrmis d'oraris e de localizacion, au contra deu dia de tribalh tradicionau de 8 h deu matin a 5 h deu vrèspe dab desplaçament deus emplegats tau lòc de tribalh.
Un expèrt comptable situat en un país que pòt contarotlar los comptes d'ua companhia situada en un aute país, en utilizant un servider situat en un tresau país, mantienut a distància per especialistas situats en un quatau país.
L'Internet e subertot los blògs qu'an balhat aus tribalhadors un lòc on pòden exprimir las lors opinions suus lors emplecs, los lors capdaus e los lors collègas, creant ua quantitat massiva d'informacion e de dadas suu tribalh, qui a l'òra d'ara lo projècte de Worklifewizard.org, lo collègi d'avocats de Harvard e lo programa de Worklife e son de cap a amassar.
Internet qu'a dat l'aviada au fenomèn de la globalizacion e de cotria dab çò qui apèran la desmaterializacion de l'economia, qu'a provocat la neishença d'ua Navèra Economia caracterizada per l'utilizacion deu hialat dens tots los procèssus d'aumentacion de valor de l'enterpresa.
L'evolucion d'Internet[modificar | modificar la font]
Au davant, que'ns servívam d'Internet entà miras de las claras e de las simplas. Que navigàvam sus Internet entà causas hèra precisas.
Adara tanben, lhèu, mes que'ns podem pèrder caphens la garba immensa de possibilitats qui'ns balha lo Hialat. Uei lo dia, l'impression qui retiram de l'Internet qu'ei la d'un brut hart d'interferéncias, d'ua explosion d'ideas divèrsas, de personas diferentas, de pensadas desparièras, tandas e tandas de possibilitats qui entà un esperit uman e pòden representar quauquarren d'excessiu.
La creishença de l'Internet, o meilèu l'arribada de tandas de personas suu Hialat, que hè que las carrèras de çò qui en prumèras èra ua petita vila e son devienudas un monde en si medish.
Lo fèit que l'Internet aja tant creishut qu'implica ua quantitat màger de relacions, per virtuaus que sian, enter los sons membres. Atau adara que sabem qu'establim mei de relacions virtuaus e mensh de personaus; a partir d'aquiu, e en pensant au bonur qui dan las relacions personaus, que podem concludir que quan ua persona aja besonh d'ua coneishença populara o non escriuta dens los libes, que recorrerà a la hont mei hidabla, qui s'avienga mei dab çò qui cèrca, e la mei aisidament accessibla. Com adara aquesta hont e's tròba sus Internet, aquera persona que s'estimarà mei de har shens las afranquidas necessàrias entà entrar en contacte personau dab quauqu'un de qui's posca obtiéner aquera informacion e per'mor d'aquò n'establirà pas ua relacion personau, mes virtuau, e sonque per aquera rason que diminuaràn las relacions personaus, per rapòrt au passat mei pròche. Que se'n manca qu'aquò e sia damnatjós entà l'espècia umana, per'mor qu'implica l'existéncia d'un mèdia capable de prepausar solucions a problèmas qui au davant èran hèra mei mauaisits de resòlver.
Com tota gran revolucion, Internet qu'aubreish ua èra navèra de metòdes de resolucion de problèmas creats a partir de solucions anterioras. Internet que balha l'impression qui avem tots avut un còp o aute, de poder trobar tot çò qui avem besonh quan ac avem besonh. Qu'ei un desvelh d'intencions qui jamei au davant la tecnologia n'avè produsit dens la poblacion mondiau. Açò qu'engendra ua impression de proximitat, d'empatia, de comprenença, e au còp de confusion, de peleja, de luta e de conflictes qui mian tà constatar que l'Internet ei com la vita "reau".
La publicitat sus Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'ei devienut lo mèdia mei mesurable e de mei hauta creishença de tota l'istòria. A l'òra d'ara, hèra d'entrepresas que s'atraçan sòus de la publicitat sus l'Internet. La publicitat interactiva qu'auhereish hèra d'avantatges tant entaus internautas com entaus anonciaires.
La question de la censura[modificar | modificar la font]
Un deus màgers avantatges, o inconvenients, de l'Internet, qu'ei la dificultat de'u contarotlar au nivèu globau.
Daubuns govèrns, dens país com Iran, Arabia Saudita, Cuba, Corèa deu Nòrd e la China, que restrenhen l'accès deus lors ciutadans a daubuns contienuts d'Internet, politics e religiós, considerats contraris a las lors orientacions. La censura que's hè, a bèths còps, peu biaish de filtres contarolats peu govèrn, fondats sus leis o motius culturaus. Per aquò, hèra d'utilizators d'Internet que pòden evitar aqueths filtres, puishque la màger part deu contienut de l'Internet ei disponibla dens lo monde sancèr, a condicion d'aver los mejans tecnics entà's connectar e las coneishenças necessàrias entad ac har.
Tecnologia de l'Internet[modificar | modificar la font]
L'accès a l'Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'includeish haut o baish 5000 hialats dens lo monde sancèr e mei de 1000 protocòls diferents fondats sus TCP/IP, qui ei atau lo protocòl deu Hialat. Lo nombre de servicis disponibles suu Hialat qu'an aumentat hèra mercés a las navèras tecnologias de transmission de hauta velocitat, com DSL e Wireless; l'Internet que se'n da a amassar personas dab la videoconferéncia, avéder imatges per satellit (òm que pòt véder la soa maison deu cèu avant) e a perméter d'observar lo monde dab webcams, de telefonar a gratis o d'accedir a un jòc en hialat en 3D, a un bon libe PDF o a filmes entà descargar.
L'accès a Internet qui s'aplicava quauques annadas endarrèr, peu hialat telefonic, qu'ei estat graduaument remplaçat per connexions mei rapidas e mei establas, com l'ADSL, lo cable o la fibra optica. Qu'an apareishut tanben accès peu hialat electric e peu quite satellit (generaument, sonque entà descargar, ja qu'existesca la possibilitat de dobla via, en utilizant lo protocòl DVB-RS).
Los noms de domeni[modificar | modificar la font]
La Corporacion d'Internet entaus Noms e Numèros Assignats (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN) qu'ei l'autoritat qui coordina l'assignacion d'identificators unics sus l'Internet: noms de domeni, adreças de Protocòls Internet, numèros de pòrt deu protocòl e paramètres. Un nom globau unificat (qu'ei a díser, un sistèma de noms exclusius entà sostiéner cada domeni) qu'ei essenciau entà qu'Internet e posca foncionar.
L'ICANN qu'a lo son sièti en Califòrnia, supervisada per un Comitat de Direccion internacionau dab equipas tecnicas, comerciaus e academicas e ONGs. Lo govèrn deus Estats Units qu'a tostemps un ròtle privilegiat dens los cambis aprovats dens lo DNS (Domain Name System). Com l'Internet ei un hialat distribuit qui compren hèra de hialats volontàriament interconnectats, n'a pas, com tau, nada organizacion qui'u govèrne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hawaiian
L'hawaiian (nom autoctòn: ʻōlelo Hawaiʻi) es una lenga austronesiana parlada a las illas Hawaii. Fa part del grop polinesian oriental e es una lenga qu'aperten al sosgrop marquesan que son nuclèu se tròba a las illas Marquesas. L'hawaiian proven d'aquel nuclèu marquesan.
La proximitat lingüistica màger de l'hawaiian es amb lo marquesan del nòrd e lo marquesan del sud. Parteja tanben una granda part del vocabulari amb la rèsta de las lengas polinesianas. Aital 76% del vocabulari de l'hawaiian fa veire de similituds o es identic al tahitian o al maòri.


text:
Wikilibres:Anoncis
Benvenguda sus la pagina d'anoncis de Wikilibres.
Aquesta pagina es destinada a collectar las informacions importantas en cors concernent la comunautat wikilibrista alargida, e mai a reportar tota informacion sus los desvolopaments recents de l'actualitat wikipediana occitana. Es una mena de pagina d'anonci destinada a la comunautat puslèu qu'al grand public.
L'actualitat concernent la fondacion Wikimèdia se tròba a l'adreça m:Wikipedia News.
Çò que deu èsser inscrich sus aquesta pagina (lista exaustiva) :
- las candidaturas als estatuts particulars (administrators, burocratas, bòts, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- los cambiaments d'estatut (accessions a un statut, demissions, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de decision,
- la dobertura d'un debat precedissent una presa de decision amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- la dobertura d'una presa de decision (al mens 48 oras abant lo començament efectiu del vòte) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- la clausura d'una presa de decision e son resultat amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- lo començament d'un arbitratge (quand una demanda d'arbitratge es estada jutjada recevabla) amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge,
- lo resultat d'un arbitratge amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge.
Çò que pòt èsser inscrich sus aquesta pagina : tot anonci concernissent la comunautat dins son ensemble. Per exemple (lista non exaustiva) :
- Dobertura de portals ;
- Creacion de projèctes ;
- Estatisticas remirablas ;
- Las informacions importantas dels nivèls internacionals diches Meta e Commons (fòrtament recomandat) ;
- recomandacions qu'an recebut un consensús larg.
Lo fial de l'informacion[modificar]
Novembre de 2007[modificar]
Vejatz tanben[modificar]
Las listas de discussions[modificar]
Wikipedia-l, Wikfr-l, Wikitech-l, MediaWiki-CVS, wikimediafr-l et foundation-l


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 23/07/2012
MADRID, 23 Jul. (EUROPA PRESS) -
Er Íbex-35 prolongava era sua queiguda enquiath 3,95% e perdie es 6.000 punts, la qual cosa no ocorria des de principis de junh d'aguest an, e alhora era prima de risc contunhaue damb era sua escalada e mercaue recòrd istoric dempús situar-se enes 637,90 punts basics, damb ua rendibilitat superiora ath 7,5%.
En concret, eth selectiu se situaue enes 5.998,7 punts as 10.30 ores, damb toti es valors en vermelh, en un escenari en quau es dobtes sus Espanya s'an accentuat dempús conéisher-se qu'era economia espanhòla se contractèc un 0,4% en dusau trimèstre e un 1% en taxa interannau, segontes eth Banc d'Espanya.
Atau, er Íbex-35 prolonga era jornada 'nera' que viuec diuendres passat un còp coneishudes es naues previsions macroeconomiques der executiu, que supausen prolongar era recession en 2013, damb ua queiguda estimada deth PIB deth 0,5% e ua taxa de caumatge superior ath 24%.


text:
934
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 934 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara importanta dirigida per Joan Korkoas e 50 000 òmes. En causa dau caòs intèrne dau Califat abbassida, la vila obtenguèt ges de renfòrç e una partida de sa populacion s'enfugiguèt. Lo rèsta asssaièt de sostenir un sètge mai deguèt capitular lo 19 de mai. Lei crestians e lei musulmans acceptant de se convertir aguèron lo drech de demorar dins la vila, leis autrei foguèron expulsats e Melitèn dirèctament annexada per l'Empèri.
D'autra part, incursion magiara còntra la Tràcia bizantina.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Per de rasons mau conegudas, rompedura entre lo Reiaume de Wessex dirigit per lo rèi Æthelstan e leis estats dau nòrd de l'illa, especialament Escòcia. Per s'opausar a l'arribada d'una armada menada per Æthelstan qu'ataquèt lo reiaume de Strathclyde, totei leis estats dau nòrd formèron una aliança comuna. Escòcia s'alièt tanben ambé lei Vikings de Dublin.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Ubayd Allah al-Mahdi (entre lo 23 de febrier e lo 3 de març). Son fiu Al-Qaim bi-Amr Allah, qu'èra lo cap de la màger part dei campanhas militaras fatimidas dempuei d'annadas, li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Al-Qahir jutjat tròp tiranic après uneis execucions crudèlas d'adversaris. Lei caps dau complòt còntra lo califa chausiguèron Ar-Radi, fiu dau califa Al-Muqtadir (908-932). Sensa autoritat, laissèt leis afaires de l'Estat a sei visirs, especialament Muhammad ibn Ra'iq que prenguèt rapidament un ròtle fòrça important. Dins lo sud d'Iraq, lei governadors de Basra refusèron d'ara endavant de transferir la collècta deis impòsts vèrs la capitala e venguèron independents.
Dins la region iraniana, lei Buyides contunièron seis atacas acomençadas en 932-933. Conquistèron lei províncias de Khuzestan e de Kerman.


text:
Histoire
La commune d'Andouillé-Neuville est née d'un groupement de la paroisse d'Andouillé et du village de Neuville. La seigneurie de La Magnanne a son chef-lieu à Andouillé-Neuville. En 1555, cette seigneurie passe au Montbourcher à la suite d'une alliance matrimoniale.
Administration
Liste des maires successifs
Démographie
Évolution démographique
Lieux et monuments
Château de la Magnane
l'église Saint-Melaine ou Saint-Pierre (XVI-XIXe siècle)
Voir une carte plus grande
Source Wikipedia et OpenStreetMap


text:
Juville
Juville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del país messin, vièlh domeni del abbaye Sant-Vincent #que lo senhor de Viviers n'èra lo protecteur.
- Dévasté Per Arnoul de Fénétrange en 1489.
- Village du pays messin, vieux domaine de l'abbaye Saint-Vincent dont le seigneur de Viviers était le protecteur.
- Dévasté par Arnoul de Fénétrange en 1489.


text:
Fabresan
Fabresan (Ville de Fabrezan , hameau de Villerouge - la Crémade en francés) es una comuna lengadociana del Corbièras (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de las Corbièras al jonhent d'Orbiu e de Nièla al pè de la Montanha d'Alaric
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de Vilaroja la Cremada (abans Vilaroja la Panosa , encara abans Villa Rubia a l'epòca romana). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa. I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.
Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que sonque uèi ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.
La "la Cremada" vendriá d'un cremador de catars o pus segur de la color jauna, arcana e roja de las tèrras.
E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Estatua en bronze de Charles Cros.
- Castèl de Vilaroja la Cremada


text:
Matriarcat
Lo matriarcat es un tèrme antropologic que definis la manièra d'organizacion sociala que las femnas e especialament las maires de la comunautat tenden a predominar dins de posicions de poder.
Lo tèrme de ginecocracia s'utiliza per se referir especificament al govèrn de las femnas.
Lo matriarcat diferís del matrilinhalisme, que los filhs s'i identifican culturalament amb lor maire e non pas amb lor paire, e que las alianças familialas e tribalas s'i forman dempuèi los linhatges de sang de las femnas. Per exemple, dins la tradicion de la halakhà josieva, una persona que nais d'una maire josieva es considerada automaticament josieva; lo judaïsme, doncas, se transmet de la maire cap a l'enfant.
Lo matriarcat diferís tanben del matrilocalisme, un tèrme que los antropològs utilizan sovent per descriure las societats que l'autoritat de las maires i es la principala dins las relacions domesticas e que los marits s'unisson a la familha de lors femnas al luòc qu'aquelas s'uniscan a la tribú o la familha del marit.
Lo matriarcat es una combinason d'aquestes factors e pòt inclure lo matrilinhalisme e lo matrilocalisme.
Dins lo matriarcat, las femnas son a la carga de la distribucion dels bens del clan o de la tribú, en mai de las noiriduras. Aquesta caracteristica dona a las femnas una posicion d'influéncia subre lors societats.


text:
Estratovolcan
Un estratovolcan es un volcan que l'estructura es constituida per l'acumulacion de coladas de lava e de piroclasts (tefra) al cors dels diferents estadis eruptius, abitualament violents. Los estratovolcans prenon una forma conica amor de sa lava pastosa qu'es pas de bon circular, fasent de depaus de cendres e d'escorias mai que mai prèp de la chiminèia volcanica. Eissits d'un magmatisme de subduccion, sas erupcions son explosivas, de tipe vulcanian, estrombolian, pelean o plinian. La forma del volcan es generalament conica fins que, en seguida d'una nòva explosion del volcan, se forma un nòu còn pel cratèr o la caldera. Atenhon en general de grandas nautors e sos pendisses son prononciats (de còps que i a fins a 45 °).
Creacion[modificar | modificar la font]
Los estratovolcans son comuns dins las zonas de subduccion, formant de cadenas al long dels limits de la placa tectonica ont l'escòrça oceanica s'escola jos l'escòrça continentala (es lo 'volcanisme d'arc continental', per exemple, la cadena de las Cascadas en Canadà, o los Andes centrals) o jos una autra placa oceanica (per exemple, las Illas Aleutianas en Japon). Lo magma que forma los estratovolcans s'enauça quand l'aiga contenguda dins los minerals idratats e la ròca basaltica porosa de l'escòrça oceanica superiora se libera contra la ròca del mantèl terrèstre de l'astenosfera dessubre de la capa oceanica. La desliurança de l'aiga del minerals idratats se nomena "desidratacion", e se produtz a pressions e temperaturas específicas per cada mineral, a mesura que la placa davala a de grandas prigondors.


text:
Dompierre-les-Tilleuls
Dompierre-les-Tilleuls es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en la vallée del Drugeon, Dompierre-los-Tilleuls es una municipalitat prèpa de Frasne(2 km) e de Pontarlier (18 km). A una altitud mièja d'unitat|830|m {{}}, lo sieu païsatge environnant a constituit de plateaux e de montanhas. En lo moment del periòde hivernale, beneficia d'un enneigement abondiu #que compausa aital un marc magnific.
Située dans la vallée du Drugeon, Dompierre-les-Tilleuls est une commune proche de Frasne(2 km) et de Pontarlier (18 km). À une altitude moyenne de 830 m, son paysage environnant est constitué de plateaux et de montagnes. Lors de la période hivernale, elle bénéficie d'un enneigement abondant qui compose ainsi un cadre magnifique.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la majoritat dels pòbles environnants, la preséncia de Dompierre-las-Tilleuls remonta a la s-|X|e}} e la siá istòria es principalament ligada a la Distincion de Lo Riu.
Nomenat Villa domni Petri aiçò èra una anciana station del prieuré de Romain-Moûtier #que tot lo domeni se'n trucava "#Enterrar sancti Petri. La siá glèisa existissiá abans 941, a aquela data, amb lo consentement de Conrad III de Bourgogne, Meynier, prévôt del abbaye de Agaune, inféodait al comte [[Aubry Ier de Mâcon|Aubry Sègle I de Mâcon]] (o Albéric) la glèisa de Sant-Pierre #que situava, en aquela charte, en lo comtat de Warasch e mai justament en la Chaux-de Arlier (jubente e consentiente domini nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Albérice comes, humiliter petiisti, in pagui Warascum, ecclesiam quoe es constructa in aunora sancti Petri, in calma Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur Istòria de las Sires de Salins, Guillaume)[1].
Aquela charte stipulait que lo sire de Salins deviá retre los fiefs, [[Salins-los-Bains|Gaucher Sègle I de Salins]] voliá pas pas obtempérer a aquela clause e se permetiá quitament de usurper dels bens al prieuré de Romain-Moûtier. Lo cartulaire d'aquel prieuré remembrava los noms dels pòbles #que possedissiá, entre unes autres Dompierre, Bulle e Bouverans. La glèisa de Dompierre passava de contunh a la abbaye de Baume en 1083)[1].
En 1245 Clémence, veusa de Odon de Layer, fasiá un tractat amb [[Jean Ier de Chalon|Jean Sègle I de Chalon]], comte de Bourgogne, en çò que tanh a un drech de gîte. En 1289 las proprietats que la abbaye de Romain-Moûtier possedissiá dins aquel vilatge avián comprés en l'acte d'escambi fach amb los senhors de la ostal de Chalon-Arlay. En 1485, lo 12 de febrièr, Hugues de Chalon concedissiá la affranchissement de la mainmorte a divèrses abitants e lo drech d'usatge en los sieus bòsques)[1].
Lo vilatge de 210 abitants aperaquí uèi, en dependent del costat de Palanca, constituissiá una halte sus la rota de la Sal entre Pontarliet e Salins. Una capèla, La nòstra-Madama de la Délivrance, erigida a Modèl:La s- se tròba a la separacion del pòble sus un tuc boisée de tilleuls #que domina la plana de Arlier. La glèisa Santa-Pierre e Sant-Paul #que las originas ne remontan a la s-|X|e}} possedís una rica decoració interiora #que la chaire e las confessionnaux n'an atribuit a Auguste Fauconnet, cap de fila de las menuisiers-escultors locales a Modèl:La s-. La tradicion agricòla es sòlidament ancorada dins lo pòble; al començament del sègle, l'ostal VIÈLH i aviá especializat en la fabricacion del material agricòla. Una entrepresa subsisteix uèi. Dompierre Ven Dompierre-los-Tilleuls après la primièra Guèrra Mondiala.
Comme la plupart des villages environnants, la présence de Dompierre-les-Tilleuls remonte au Modèl:S- et son histoire est principalement rattachée à la Seigneurie de La Rivière.
Nommé Villa domni Petri c'était une ancienne station du prieuré de Romain-Moûtier dont tout le domaine s'appelait "Terra sancti Petri. Son église existait avant 941, à cette date, avec le consentement de Conrad III de Bourgogne, Meynier, prévôt de l'abbaye d'Agaune, inféodait au comte [[Aubry Ier de Mâcon|Aubry Sègle I de Mâcon]] (ou Albéric) l'église de Saint-Pierre qu'il situait, dans cette charte, dans le comté de Warasch et plus précisément dans la Chaux-d'Arlier (jubente et consentiente domino nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Albérice comes, humiliter petiisti, in pago Warascum, ecclesiam quoe est constructa in honore sancti Petri, in calme Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur Histoire des Sires de Salins, Guillaume)[1].
Cette charte stipulait que le sire de Salins devait rendre les fiefs, [[Salins-les-Bains|Gaucher Sègle I de Salins]] ne voulait pas obtempérer à cette clause et se permettait même d'usurper des biens au prieuré de Romain-Moûtier. Le cartulaire de ce prieuré rappelait les noms des villages qu'il possédait, entre autres Dompierre, Bulle et Bouverans. La glèisa de Dompierre passait ensuite à l'abbaye de Baume en 1083)[1].
En 1245 Clémence, veuve d'Odon de Layer, faisait un traité avec [[Jean Ier de Chalon|Jean Sègle I de Chalon]], comte de Bourgogne, au sujet d'un droit de gîte. En 1289 les propriétés que l'abbaye de Romain-Moûtier possédait dans ce village étaient comprises dans l'acte d'échange fait avec les seigneurs de la maison de Chalon-Arlay. En 1485, le 12 février, Hugues de Chalon accordait l'affranchissement de la mainmorte à plusieurs habitants et le droit d'usage dans ses bois)[1].
Le village de 210 habitants environ aujourd'hui, dépendant du canton de Levier, constituait une halte sur la route du Sel entre Pontarliet et Salins. Une chapelle, Notre-Dame de la Délivrance, érigée au Modèl:S- se trouve à l'écart du village sur une colline boisée de tilleuls qui domine la plaine d'Arlier. L'église Saint-Pierre et Saint-Paul dont les origines remontent au Modèl:S- possède une riche décoration intérieure dont la chaire et les confessionnaux sont attribués à Auguste Fauconnet, chef de file des menuisiers-sculpteurs locaux au Modèl:S-. La tradition agricole est solidement ancrée au village; au début du siècle, la maison VIEILLE était spécialisée dans la fabrication du matériel agricole. Une entreprise subsiste aujourd'hui. Dompierre devient Dompierre-les-Tilleuls après la première Guerre Mondiale.


text:
Emma Calvé
Emma Calvé, nascuda Rosa Emma Calvet (15 d'agost de 1858 a la Sala - 5 de genièr de 1942 a Montpelhièr) foguèt una cantairitz d'opèra occitana de Roergue.
Familha[modificar | modificar la font]
Lo sieu paire, Justin Calvet, èra un entrepreneire de trabalhs publics nascut a la Bastida de Pradinas en 1824. Sa maire, Leonia Adèla Astorg, èra nascuda a Aubinh en 1835.
Jovença[modificar | modificar la font]
Qualques meses aprèp la naissença d'Emma, en novembre de 1858, la familha Calvet s'installèt al País Basc meridional. Emma Calvé parlava alara a aquesta epòca, segon çò que ne contèt mai tard, una barreja de basc, d'espanhòl, de francés e de "patés" roergàs[1]. Foguèt pas qu'en 1865 quand tornèt en tèrras occitanas, a Montpelhièr, qu'Emma aprenguèt la lenga francesa abans de dintrar en classa dins un convent. Pr'aquò un pauc de temps aprèp, lo paire foguèt obligat d'anar en Itàlia per lo sieu trabalh. Emma Calvé foguèt alara fisada a sa tanta del costat pairal que demorava a la Bastida Pradinas en Roergue.
Quand arribèt a l'adolescéncia, Emma Calvé passava son temps entre la bòria de la Bastida Pradinas e la pension dins las escòlas de Sant Africa, de Tornamira e de Milhau. Lo sieu fraire Paul-Justin se moriguèt quand aviá pas que 10 ans a Ròcafòrt en 1875. Lo divòrci de sos parents faguèt que se n'anèsse a París amb sa maire. Ailà ensagèt de dintrar dins lo Conservatòri de Paris, del temps qu'èra a estudiar l'art del cant amb Jules Puget.
Començament de sa carrièra[modificar | modificar la font]
Aprèp un passatge brèu sus una scèna de Niça ont cantèt L'étoile que j'aime, c'est vous, lo vertadièr primièr contracte de la cantairitz foguèt amb lo teatre de la Monnaie a Brussèlas ont joguèt Marguerite de Faust e d'autres ròtles. Puèi prenguèt de corses a París amb la famosa professora Mathilde Marchesi, una mezzo-soprano alemanda retirada e estudianta de Manuel García. Faguèt una virada per Itàlia, ont aguèt l'escasença de veire l'actritz celèbra Eleonora Duse, que sas interpretacions aguèron una fòrta influéncia sus la jove Emma. Cantèt alara a La Scala de Milan e tanben dins los teatres mai prestigioses de Naples, Roma, e Floréncia. Finalament tornèt a París en 1891 ont creèt lo ròtle de Suzel dins L'Amico Fritz de Pietro Mascagni; interpretèt e cantèt aqueste ròtle un pauc mai tard a Roma. Per encausa de la capitada bèla que coneguèt dins l'interpretacion, foguèt causida per far Santuzza dins l'opèra Cavalleria rusticana, çò que foguèt considerat en seguida coma un de sos melhors ròtles. Coneguèt un brave succès tornarmai quand se representèt l'òbra a Londres. Pasmens èra sonque lo preludi a un trionf mai important degut a son interpretacion dins Carmen, l'opèra mai coneguda de Georges Bizet. Abans de començar l'interpretacion de son personatge, Emma passèt pro de temps en Espanha ont aprenguèt divèrsas danças e observèt lo comportament de las fumairas de cigarreta per poder las imitar perfièchament. E puèi en 1894, faguèt son aparicion dins aqueste ròtle a l'Opéra-Comique de París. Lo public e los critics sulpic diguèron qu'èra la melhora Carmen qu'avián vista fins aquel moment, una opinion que seriá mai tard similara dins d'autras vilas.
Emma Calvé se moriguèt dins un estat de paurièra bèla en 1942 a Montpelhièr mas foguèt enterrada dins son país, a Milhau.
Es estada preservada una quantitat bèla de sos enregistraments que foguèron faches entre 1902 e 1920.
Libres[modificar | modificar la font]
Emma Calvé escriguèt dos libres, lo primièr en anglés e lo segond en francés:
- My Life - Appleton - 1922
- Sous tous les ciels, j'ai chanté - Plon - 1940
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Georges Girard - Emma calvé, La cantatrice sous tous les ciels - Edition Grands Causses - ISBN 2-903687-01-03
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Georges Girard - Emma calvé, La cantatrice sous tous les ciels


text:
Sainte-Foy-lès-Lyon
Sainte Foy-lès-Lyon en arpitan (Sainte Foy-lès-Lyon en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Foy-lès-Lion surplombe Lion per l'oèst, just al sud de la basilique La nòstra-Madama de Fourvière, a lo-dessus del confluisson del Rhône e de la Saône a l'èst e de la vallée de la Yzeron a l'oèst e al sud, en limit de las municipalitats de Francheville e Oullins.
Se distinguís per lo sieu marc de vida agréable, fòrça verd, quitament champêtre, e lo centri-vila de Santa-Foy es a 15 minutas en veitura de la presqu'isla lionesa. La vila es mitoyenne, al Nòrd, del 5e arrondissement de Lion, a l'Èst, de La Mulatière, a l'Oèst, de Francheville, al Sud de Oullins, de Sants-Gènis-Laval e de Chaponost.
Sainte-Foy-lès-Lyon surplombe Lyon par l'ouest, juste au sud de la basilique Notre-Dame de Fourvière, au-dessus du confluent du Rhône et de la Saône à l'est et de la vallée de l'Yzeron à l'ouest et au sud, en limite des communes de Francheville et Oullins.
Elle se distingue par son cadre de vie agréable, très vert, voire champêtre, et le centre-ville de Sainte-Foy est à 15 minutes en voiture de la presqu'île lyonnaise. La ville est mitoyenne, au Nord, du 5e arrondissement de Lyon, à l'Est, de La Mulatière, à l'Ouest, de Francheville, au Sud d'Oullins, de Saint-Genis-Laval et de Chaponost.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 29/09/2008.


text:
Riu Paraguai
Lo riu Paraguai (río Paraguay en espanhòl e rio Paraguai en portugués) es un grand riu del centre-sud d'America del Sud, que corsa pel Brasil e lo Paraguai, a torns fòrça prèp dins la frontièra entre lo Brasil e Bolívia, e que fa tanben de frontièra naturala entre lo Paraguai e lo Argentina. A un'extension d'unes 2.550 quilomètres, contats dempuèi las siás fonts -dins l'estat brasilian de Mato Grosso- fins a la siá desbocadura en lo riu Paranà, al nòrd de Corrientes.
Cors[modificar | modificar la font]
Lo riu nais a Diamantino, Mato Grosso, Brasil. Descen cap al sud-oèst, en passant per la vila brasiliana de Cáceres. A comptar d'aquel punt lo sieu cors travèrsa lo Pantanal, la vila de Corumbá, e alavetz près de la frontièra entre lo Brasil e Bolívia, totjorn en lo costat brasilian.
Dempuèi la vila de Puerto Bahia Negra, Paraguai, lo riu forma la frontièra entre aquel país e lo Brasil al cors de 220 quilomètres, abans de se jónher amb lo riu Apa.
Lo riu inícia una longa e subtila corba cap lo sud-sud-èst abans de prosseguir en un cors mai orientat cap lo sud-sud-oèst, en dividint lo país del Paraguai en doas mitats: la region del Gran Chaco a l'oèst, un vast territòri semiàrid e fòrça pauc abitat; e las regions boscosas de l'èst, que comptan amb 98% de la populacion del país.
Après córrer 400 quilomètres pel bèl mièg del Paraguai, en la confluéncia amb lo riu Pilcomayo e en daissant enrè la capitala del país, Asunción, lo riu forma la frontièra amb l'Argentina, fluent en general en direccion sud-sud-oèst pendent 275 quilomètres mai, en arribant a la siá desbocadura en lo riu Paraná.


text:
Vœllerdingen
Völlerdingen am Eichelbach en alemannisch (Vœllerdingen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vœllerdingen a situat en la vallée de la Eichel en Alsace bossue. Lo bourg a situat a unitat|5|km}} de Sarre-Union, a unitat|21|km {{}} de Sarreguemines e a unitat|34|km {{}} de Ingwiller.
La municipalitat es desservie per la parca de Vœllerdingen situada sus la linha de Estrasburg a Sarreguemines.
Lo échangeur no 43 del A 4 es Modèl:A unitat del pòble.
Vœllerdingen est située dans la vallée de l'Eichel en Alsace bossue. Le bourg est situé à 5 km de Sarre-Union, à 21 km de Sarreguemines et à 34 km d'Ingwiller.
La commune est desservie par la gare de Vœllerdingen située sur la ligne de Strasbourg à Sarreguemines.
L'échangeur Modèl:Numéro43 de l'A 4 est à 7 km du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vœllerdingen a #èsser mencionat per las primièras fes en 1128. Aperteniá al comtat de Sarrewerden, de contunh al Nassau-Weilburg (1745-1793).
- Vœllerdingen a été mentionné pour la première fois en 1128.
- Appartenait au comté de Sarrewerden, puis au Nassau-Weilburg (1745-1793).


text:
Maiòta
Maiòta (Mayotte en francés) es un departament francés situat dins lo nòrd de l'Ocean Indian.
La capitala es Mamodzo.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 4 d'abril de 2011, Maiòta ven un departament francés d’otramar.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Maiòta se compausa de mai d’una illa e illòts cobèrts d’una vegetacion abondosa. Las pus grandas son las doas illas de « Grande terre » - « Tèrra Granda » - e Pamandzi (o « Petite Terre » - « Tèrra Pichona ») environadas d’un lagon d'1100 km² (un dels mai grands del mond).
Aquestas illas son, del punt de vista de la geologia, las pus ancianas de l'archipèla de Las Comòras. La mai vièlha es Maiòta al sud-èst, la mai recenta es « La Grande Comore » - Comòra Granda al nòrd-oèst.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Maiòta es partida en 17 comunas e 19 cantons. Cadun d'aquestes cantons correspond a una de las comunas. Per excepcion, Mamodzo es partida en tres cantons. Las comunas mai pobladas son Dzaodzi, Congo e Mamodzo.


text:
1939
Aquesta pagina concernís l'an 1939 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 11 de setembre - Normandia: desembarcan las primièras tropas britanicas (Segonda Guèrra Mondiala).
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16 de febrièr - S'enebís per decrèt l'usatge public de la lenga catalana.
- 19 de febrièr - País Valencian: l'aviacion franquista ne bombarda la zòna litorala.
- 2 de març - Vatican (Roma): lo conclau proclama papa Eugenio Pacelli, qu'adòpta lo nom de Piu XII.
- 15 de març - Checoslovaquia: l'armada alemanda ocupa lo país. Après l'ocupacion de Praga, los alemands ne fan lo protectorat alemand de Boèmia e Moràvia.
- 28 de març - Madrid (Espanha): la capitala de l'estat es ocupada per l'armada franquista, a la fin de la Guèrra Civila Espanhòla.
- 30 de març - Valéncia: los franquistas ocupan la vila.
- 1 d'abril - Espanha: la Guèrra Civila Espanhòla s'acaba amb la victòria del partit franquista.
- 6 d'abril: Benito Mussolini ocupa Albania.
- 28 d'abril: Adolf Hitler denóncia lo pacte de non agression de 1934 amb Polonha.
- 1 de setembre - Euròpa: comença la Segonda Guèrra Mondiala. Alemanha ocupa Polonha.
- 10 de setembre - Segonda Guèrra Mondiala: Canadà declara la guèrra a Alemanha.
- 17 de setembre: Polonha: las tropas sovieticas ocupan Polonha e prenon la zòna orientala (adjudicada a Stalin dins lo pacte del 23 d'agost).
- 27 de setembre: Polonha: rendicion de la vila de Varsòvia, assetjada e bombardada per las tropas nazis.
- 8 d'octobre - Segonda Guèrra Mondiala: Alemanha annèxa l'oèst de Polonha.
- 30 de novembre - Finlàndia: las tropas sovietica ocupan lo país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Libia: Itàlia annèxa lo país.
- 1 de julhet: Nòva ofensiva japonesa en China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Sal Mineo, actor american (m. 1976)
- 22 de genièr - Alfredo Palacio, president d'Eqüator
- 2 de febrièr - Dale Thomas Mortensen, economista american, Prèmi Nobel
- 28 de febrièr - Daniel C. Tsui, fisician chinés, Prèmi Nobel
- 13 de març - Neil Sedaka, cantaire american
- 14 de març - Pilar Bardem, actritz espanhòla
- 20 de març - Brian Mulroney, primièr ministre de Canadà
- 31 de març - Zviad Gamsakhurdia, president de Georgia (m. 1993)
- 2 d'abril - Marvin Gaye, cantaire american (m. 1984)
- 7 d'abril - Francis Ford Coppola, realizator american
- 13 d'abril - Seamus Heaney, escrivan irlandés, Prèmi Nobel
- 16 d'abril - Dusty Springfield, cantaira anglesa (m. 1999)
- 20 d'abril - Gro Harlem Brundtland, primièra ministra de Norvègia
- 23 d'abril - Lee Majors, actor american
- 2 de mai - Ernesto Castano, fotbolaire italian
- 7 de mai - Sidney Altman, quimista canadian, Prèmi Nobel
- 7 de mai - Ruud Lubbers, primièr ministre dels Païses Basses
- 18 de mai - Peter Andreas Grünberg, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 5 de junh - Charles Joseph Clark, primièr ministre de Canadà
- 11 de junh - Jackie Stewart, pilòt de Formula 1 escocés
- 22 de junh - Ada Yonath, quimista israelian, Prèmi Nobel
- 15 de julhet - Aníbal Cavaco Silva, president e primièr ministre de Portugal
- 26 de julhet - John Winston Howard, primièr ministre d'Austràlia
- 9 d'agost - Romano Prodi, primièr ministre d'Itàlia
- 12 d'agost - George Hamilton, actor american
- 19 d'agost - Ginger Baker, baterista del grop de rock Cream
- 21 d'agost - Festus Gontebanye Mogae, president de Botswana
- 5 de setembre - Clay Regazzoni, pilòt de Formula 1 soís (m. 2006)
- 8 de setembre - Susumu Tonegawa, biològ japonés, Prèmi Nobel
- 13 de setembre - Guntis Ulmanis, president de Letònia
- 18 de setembre - Jorge Sampaio, president de Portugal
- 30 de setembre - Jean-Marie Lehn, quimista francés, Prèmi Nobel
- 7 d'octobre - Harold Walter Kroto, quimista anglés, Prèmi Nobel
- 11 d'octobre - Maria Esther Bueno, jogaira de tennis brasilièra
- 12 d'octobre - Franjo Gregurić, primièr ministre de Croàcia
- 14 d'octobre - Ralph Lauren, dessenhaire de mòda american
- 22 d'octobre - Joaquim Chissano, president de Moçambic
- 30 d'octobre - Leland H. Hartwell, scientific american, Prèmi Nobel
- 19 de novembre - Emil Constantinescu, president de Romania
- 26 de novembre - Tina Turner, cantaira americana
- 26 de novembre - Abdullah Ahmad Badawi, primièr ministre de Malàisia
- 27 de novembre - Laurent-Désiré Kabila, president de la Republica Democratica de Còngo (m. 2001)
- 17 de decembre - Eddie Kendricks, cantaire american (The Temptations)
- 18 de decembre - Harold E. Varmus, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - William Butler Yeats, escrivan irlandés, Prèmi Nobel (n. 1865)
- 10 de febrièr - Papa Piu XI (n. 1857)
- 2 de març - Howard Carter, arqueològ britanic (n. 1874)
- 7 d'abril - Joseph Aloysius Lyons, primièr ministre d'Austràlia (n. 1879)
- 26 d'abril - Emili Barta, escrivan e òme de teatre occitan (n. 1874)
- 12 d'agost - Eulalio Gutiérrez Ortiz, president de Mexic (n. 1881)
- 15 de setembre - Jens Bratlie, primièr ministre de Norvègia (n. 1856)
- 23 de setembre - Sigmund Freud, psiquiatra alemand (n. 1856)
- 23 de setembre - Francisco León de la Barra, president de Mexic (n. 1863)
- 29 de novembre - Philipp Scheidemann, cancelièr d'Alemanha (n. 1865)
- 11 de decembre - Prospèr Estieu, escrivan, jornalista e poèta occitan (n. 1860)
- 23 de decembre - Anthony Fokker, constructor neerlandés d'avions (n. 1890)


text:
Pissy
Pissy(Pisso en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per #çò que tanh la vida religiosa, per decision de l'avesque d'Amians, la municipalitat de Pissy depen de la parròquia Santa-Simon del Molliénois.
Pour ce qui concerne la vie religieuse, par décision de l'évêque d'Amiens, la commune de Pissy dépend de la paroisse Saint-Simon du Molliénois.


text:
Aristòtel
Aristòtel (en grèc: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs) (384 abans JC, Estagira – 322 abans JC, Eubea) foguèt un filosòf grèc, escolan de Platon e professor d'Alexandre lo Grand.
Es considerat coma un dels grands pensaires de l'umanitat. S'interessèt gaireben a totas las sciéncias dins los sieus diferents domenis. Aristòtel figura entre los mai influents filosòfs grècs, a costat de Socrates e Platon, que transformaràn la filosofia presocratica, en bastir los principals fondaments da filosofia occidentala. Aristòtel portèt sas contribucions dins los divèrs domenis de la coneissença umana, en particular etica, politica, fisica, metafisica, logica, psicologia, poesia, retorica, zoologia, biologia, istòrias naturalas. Es considerat per fòrça coma lo filosòf que mai influencèt la pensada occidentala.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Couneissès-ti lou Groënland, la Terro Verdo?
Es uno isclo grandarasso en fàci dóu Canada e qu’es bagnado pèr l’Oucean Atlanti e l’Oucean Arti. Es gaire pouplado qu’es, encaro pèr aro, cuberto dins sa maje part de nèu e de glaço.
La Terro Verdo a, aperaqui, 56.000 abitant, que 50.000 soun d’Inuit (Esquimò), e lis autre de Danés, bord que lou Danemarc óucupo l’isclo despièi 300 an. A pèr lengo l’inuit levantés, lou danés e l’anglés.
Emé lou rescaufamen climati, - se duro -, la Terro Verdo aura uno grando impourtanço ecounoumico que soun souto-sòu èi drud d’un fube de minarés que se poudran esplecha.
Enjusqu’aro la Terro Verdo èro un territòri autounome restaca au Danemarc, mai s’èro leva, en 1985, de la Coumunauta Éuroupenco. Un referendum vèn de se debana au Groënland lou 25 de nouvèmbre de 2008. Avié pèr toco de counsulta lou mounde sus sa desiranço mai grando d’autounoumìo interno.
Acò s’es fa sènso boumbo, sènso manifestacioun, sènso cridadisso, sènso proucès, plan-planet coume disèn nautre.
La resulto? Sus 39.000 eleitour, uno majourita de 75,54 % s’es prounounciado pèr uno autounoumìo alagardo, poudènt dins quàuqui tèms mena la Terro Verdo à l’independènci coumplèto.
Adounc l’Istòri es en camin. Es uno evoulucioun que douno à reflechi tant i’a, sus nosto boulo, de pople que barbèlon, éli tambèn, d’èstre soubeiran e de plus depèndre d’un autre estat.
Is Estat Uni, l’avèn signala, la Nacioun Lakota (es de dire Siouss) perseguis soun proujèt d’uno Republico Lakota. Dins gaire, de cavalié indian partiran de tóuti li reservo siouss, dins la nèu e lou blizar, pèr cavauca enjusqu’à Wounded Knee, dins lou Dakota de l’Adré, pèr remembra lou genoucide, perpetra lou 29 de desèmbre de 1890, pèr l’armado americano, contro la tribu dóu chèfe Big Foot, que se rendié. Bilans : 300 Indian tua (vièi, ome, femo, enfant).
L’eisèmple de la Terro Verdo èi de medita quouro sabèn la situacioun dóu Païs Basco espagnòu, de la Corso, de la Kabilìo, dóu Tibet, etc. etc.
Lou referendum que s’èi debana en Terro Verdo a counsacra lou dre à la libro-chausido de soun destin pèr lou Pople Inuit. Acò fai lingueto à bèn mai que d’un.
1080009


text:
788
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 788 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Maridatge de Constantin VI e de Maria d'Amnia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revòuta dei partisans deis Alides de la region de Tabaristan au sud de la Mar Caspiana. L'insureccion foguèt vencuda e son iniciator assassinat après una faussa ceremònia de reconcialicion organizada a Bagdad. Pasmens, un de sei caps, Idris, capitèt de s'enfugir vèrs Magrèb onte recebèt un acuèlh favorable de part dei tribüs localas. En Egipte, se debanèt una autra insureccion importanta entraïnada per leis impòsts destinats a l'armada africana dau Califat. D'un biais generau, totei lei províncias africanas s'agitèron dins lo corrent de l'annada.


text:
Belau
Belau (o las illas Belau) es un estat e un archipèla del nòrd-èst d'Oceania.
Lo nom occitan normal e lo nom autoctòn es Belau, mas tanben se tròban las formas Palaos (ispanizada) e Palau (anglicizada).
Lo gentilici es belauan -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Belau provenián, probablament, d'Indonesia, Austràlia e Polinesia, los que poblèron las illas devèrs 1000 abC, aperaquí.
Lo primièr explorator europèu a arribar a l'archipèla, foguèt l'espanhòl Ruy López de Villalobos en 1543 que lo se va annexar lèu-lèu a l' Empèri Espanhòl.
Après la conquista de las Filipinas en 1565, las illas passèron a integrar lo territòri de la Capitania Generala de las Filipinas, creada en 1574 e dependenta del Viceregnat de Nòva Espanha, mas l'evangelizacion de l'archipèla comencèt pas fins a 1710 e la siá presa en carga pel missionièr Padilla.
Malgrat aiçò, los assages europèus per s'establir o comerciar amb las illas comencèron pas abans lo sègle XVIII e l'arribada dels britanics.
Espanha las se va tenir colonizadas fins a la fin del sègle XIX e en 1899 las vendèt a Alemanha amassa amb la rèsta de las Carolinas, après la desbranda patida en la guèrra ispano-americana de 1898.
Japon s' annexèt las illas al començament de la Primièra Guèrra Mondiala, en 1914, e obtenguèt un mandat sus elas après la signatura del Tractat de Versalhas en 1919, que s'estendèt fins a la perfin de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo 20 de setembre de 1944 las tropas nòrd-americanas ocupan lo territòri.
Dins la tardor de 1944 las illas foguèron testimònis de la Batalha de Peleliu entre las fòrças de l'Empèri Japonés e los EUA.
La victòria d'aicestes metèt fin finala al mandat nipon sus l'archipèla.
Dempuèi 1947, Belau e las Carolinas foguèron mesas en tutèla per l'ONU que, al sieu torn, fisèt la siá administracion als USA coma part del Territòri de Fideicomis de las illas del Pacific, ont foguèt integrada en 1951.
Los belauans votèron en 1979 per rebutar l'union amb los Estats Federats de Micronesia, e causiguèron l'independéncia en 1981, en tot elegir coma primièr president n' Haruo I. Remeliik.
Belau enfins independent promulguèt, de mai, la siá primièra Constitucion en aquela pontannada.
En 1986, los govèrns de Belau e dels Estats Units d'America acordèron los tèrmes per una liura Associacion.
Malgrat aiçò, lo tractat se signèt pas e doncas la Constitucion sobeirana de Belau enebís la preséncia de vaissèls nuclears dins las illas, que los Estats Units accèptan ges aquela clausula.
Politica[modificar | modificar la font]
Belau es una republica, amb associacion liura amb los Estats Units d'America.
Lo siu president es elegit cada 4 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas mai pobladas son Angaur, Babeldaob, Koror e Peleliu. Las tres darrièras son dins lo meteis atòl. Angaur es dins l'ocean, mai al sud. Los dos tèrç de la populacion vivon dins Koror. L'atòl de Kayangel es al nòrd. Las illas Rock Islands (200 illas inabitadas) son a l'oèst del grop principal. Un grop d'illas mai alonhat, al sud-oèst, caup los estats de Hatohobei e Sonsorol.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Belau.


text:
-505
Aquesta pagina concernís l'an -505 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après la crisi de l'annada passada, reünion d'un congrès dei ciutats grègas de Peloponès. Lo rèi Cleòmenes Ièr assaièt tornarmai d'organizar una expedicion còntra la tiraniá atenenca mai son projècte foguèt refusat. En revènge, aqueu congrès venguèt la basa de la futura Liga de Peloponès.


text:
Peter Higgs
Peter Ware Higgs (Newcastle upon Tyne, 29 de mai de 1929) es un fisician anglés. Se faguèt conéisser tre las annadas 1960 per sa proposicion sus la ruptura de la simetria dins la teoria electrofebla, en explicar l'origina de la massa de las particulas elementaras en general e dels bosons W e Z en particular.
Aqueste mecanisme predisiá l'existéncia d'una particula novèla que foguèt nomenada boson de Higgs. E mai s'aquesta particula siá pas encara estada observada dins los acceleradors fins ara, lo mecanisme de Higgs és generalment acceptat coma un ingredient important dins lo modèl estandard de la fisica de las particulas. Higgs idèet aquel mecanisme en 1964 del temps qu'èra a realizar una virada pels Cairngorms.
En 2013 sas aportacions li valguèron de recebre amb lo fisician bèlga François Englert e lo CERN, lo Prèmi Princi d'Astúrias de Recerca Scientifica e Tecnica e en octobre del meteis an totes dos scientifics se vegèron guerdonats amb lo Prèmi Nobel de Fisica de 2013.


text:
Basilica de Sant Pèir
La Basilica de Sant Pèir (var. Basilica de Sant/Sent Pèire) qu'ei la principau glèisa deu mòn catolic. Qu'ei situada a Roma dens l'Estat deu Vatican. Qu'acesa lo tròn e lo tombèu de Sant Pèir considerat com o purmèr Papa. Qu'ei lo lòc on ofícia lo Papa catolic.
Basilica deu Papa au Vatican, b'ei donc pas la catedrau de Roma : aquesta qu'ei l'Archibasilica de Sant Joan de Letran.
Que ho bastida suber l'anciana basilica paleocrestiana era medisha bastida suu tombèu de Sant Pèir, eth medish bastit au ras deu lòc deu son martiri (au ras de l'ancian circ de Neron).
Aquesta basilica b'ei pas mei la màger glèisa deu mòn desempuish la bastida de Nosta Dauna de la Patz (Yamoussoucro, Còsta d'Evòri).


text:
Vélomagg
Vélomagg es lo nom d'un servici de locacion de vèlo dins la vila de Montpelhièr lançat en 2007. Actualament i a 19 estacions dins lo centre de la vila situadas a costat de las estacions de tram. Dins lo futur, es previst un total de 1000 vèlos e de 50 estacions.
Lo còst d'un vèlo es de 700 € per la societat TaM, son pes es de 17 kg mercé a seu encastre en alumini. Lo vèlo es equipat d'una desca endavant e d'un pòrtabagatges endarrièr. Lo vèlo es acabalat amb un doble sistèma antiraubariá.


text:
1809
Aquesta pagina concernís l'an 1809 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Fondacion de Sokoto, capitala dau califat, per Muhammad Fodio fiu d'Osman dan Fodio.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Louis Braille, inventor del sistèma Braille d'escricha (m. 1852)
- 3 de febrièr - Felix Mendelssohn Bartholdy, compositor alemand (m. 1847)
- 15 de genièr - Pierre-Joseph Proudhon, anarquista francés (m. 1865)
- 19 de genièr - Edgar Allan Poe, escrivan e poèta american (m. 1849)
- 12 de febrièr - Abraham Lincoln, president dels Estats Units (m. 1865)
- 12 de febrièr - Charles Darwin, naturalista anglés (m. 1882)
- 9 de març - Bettino Ricasoli, primièr ministre d'Itàlia (m. 1880)
- 31 de març - Nikolai Gógol, escrivan rus (m. 1852)
- 21 de junh - Santiago Derqui, president d'Argentina (m. 1867)
- 4 de setembre - Luigi Federico Menabrea, primièr ministre d'Itàlia (m. 1896)
- 29 de decembre - William Ewart Gladstone, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1898)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 31 de mai - Joseph Haydn, compositor classic austriac (n. 1732)
- 30 d'octobre - William Cavendish-Bentinck, 3en Duc de Portland, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1738)


text:
Estructura algebrica
En matematicas, e pus particularament en algèbra, una estructura algebrica pura es constituida d’un ensemble (dich sosjacent) provesit d'una lèi de composicion (intèrna o extèrna) o de mai d'una, regida(s) per d'axiòmas. Una estructura algebrica mixta i aponde un òrdre o una topologia amb d'axiòmas de compatibilitat.
Somari
- 1 Estructuras algebricas puras
- 2 Estructuras algebricas ordenadas
- 3 Estructuras algebricas topologicas
Estructuras algebricas puras[modificar | modificar la font]
Estructuras de basa[modificar | modificar la font]
Compòrtan que de lèis de composicion intèrna. Lei pus importantas son leis estructuras de grop, d’anèu e de còrs.
Estructuras amb una lèi intèrna unica[modificar | modificar la font]
- magma : ensemble provesit d'una soleta lèi de composicion intèrna.
- monoïde : magma associatiu amb un element neutre.
- grop : monoïde onte tot element es simetrizable.
- grop commutatiu : grop que sa lèi es commutativa
Estructuras amb doas lèis intèrnas[modificar | modificar la font]
- anèu : ensemble provesit d’una estructura de grop additiu (d'element neutre notat "0") e d’una estructura de monoïde multiplicatiu (d'element neutre notat "1"), onte la multiplicacion es distributiva a respècte de l’addicion.
- anèu intègre: anèu e sensa divisor de zèro, valent a dire que tot produch d'elements non nuls de l'anèu es non nul.
- anèu commutatiu : anèu que sa multiplicacion es commutativa.
- còrs : anèu onte tot element non nul es invertible (a respècte de la multiplicacion). Un còrs pòt èsser commutatiu (valent a dire que sa multiplicacion es commutativa) o non.
Estructuras amb aumens una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
Estructuras amb una lèi intèrna e una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
- modul : grop additiu provesit d'una lèi de composicion extèrna : se definís lo produch d'un element de l'anèu e d'un element dau modul, somés en d'axiòmas de compatibilitat amb l'estructura de grop.
- espaci vectoriau (sus un còrs commutatiu) : modul sus un còrs commutatiu.
Algèbras : estructuras amb doas lèis intèrnas e una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
- algèbra sus un anèu : ensemble provesit au còp d'una estructura de modul sus un anèu e d'una estructura d'anèu (compatibla amb la precedenta ; la multiplicacion intèrna i es associativa)
- algèbra sus un còrs commutatiu, sovent sonada simplament algèbra.
- algèbra commutativa : algèbra que sa multiplicacion intèrna es commutativa.
Estructuras algebricas ordenadas[modificar | modificar la font]
- reticul : ensemble provesit d'una relacion d'òrdre parciau, onte tot pareu d'elements a una boina superiora e una boina inferiora. Se pòt definir d'un biais equivalent coma un ensemble provesit de doas lèis de composicion intèrna notadas "" e "" satisfasent cèrts axiòmas (commutativitat, associativitat, idempoténcia, lèi d’absorpcion) ; per tot pareu (x, y) d'elements, e s'interprètan respectivament coma la boina superiora e la boina inferiora dau pareu.
- algèbra de Boole : reticul boinat, distributiu e complementat.
Estructuras algebricas topologicas[modificar | modificar la font]
- Una estructura algebrica e una estructura topologica pòdon coexistir :
-
- grop topologic : grop provesit d'una topologia tala que leis operacions (lèi intèrna e passatge au simetric) sián continuas.
- espaci vectoriau topologic: un autre cas important.
- espaci vectoriau normat : espaci vectoriau provesit d'una nòrma, indicant la « longor » d’un vector. Un espaci normat es un cas particular d'espaci metric, car se pòt definir una distància a partir de la nòrma.
- espaci de Banach : espaci vectoriau normat complet.
- espaci prehilbertian, o prehilbertian : espaci vectoriau reau o complèxe provesit d'un produch escalar. Se i pòt definir una nòrma, dicha euclidiana dins lo cas d'un prehilbertian reau, e hermitiana dins lo cas d'un prehilbertian complèxe. Quauquei cas importants :
-
- espaci euclidian : prehilbertian reau de dimension finida. Provesit de son estructura afina, es lo quadre modèrne de la geometria classica d’Euclides.
- espaci hermitian : prehilbertian complèxe de dimension finida.
- espaci de Hilbert : prehilbertian complet (de dimension finida o infinida). Es un cas particular d'espaci de Banach. L'espaci de Hilbert es essenciau en fisica qüantica.
La lista precedenta es pas exaustiva...


text:
-481
Aquesta pagina concernís l'an -481 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Per preparar la defensa còntra l'invasion venenta de l'Empèri Aquemenida, reünion dei ciutats grègas desirosas de luchar còntra lei Pèrsas. Pasmens, de discussions lòngas entraïnèron la pèrda de Tessàlia sensa mobilizacion importanta dei fòrças grègas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Participacion d'Esparta au congrès dei ciutats grègas desirosas de resistir a l'invasion aquemenida. Esparta i recebèt la direccion militara dei coalizats grègas.


text:
Arenc
Los arencs (Clupea spp.) son un genre constituit per 15 espècias de peisses teleostèus, de color blava e natius de las aigas atempradas e pauc prigondas de l'Ocean Atlantic e la Mar Baltica. Fan de grands cardumens. L'arenc adulte viu en nauta mar e de nuèch puèja fins a la superfícia per s'i noirir de plancton. A de dents pichonas, mas sas branquias foncionan coma una crivèla, que li permet de capturar d'animals pichons en colant l'aiga qu'empassa quand nada. La feme met mai de 40 000 uòus annalament e los escampa dins l'aiga: se depausan sul jaç marin e fòrça son engolits per de peisses e d'autres predators; los que capitan de subreviure genèran de creaturas pichonas que pojan vèrs la superfícia atrachas per la lutz. En Euròpa, lor pesca se fa dempuèi las epòcas preïstoricas e, pendent las darrièras annadas, las capturas son estadas tan incontrarotladas que lor nombre s'es considerablament redusit. Pòdon aver una talha fins a 45 cm de longor e lor abitat es lo nòrd de l'Ocean Atlantic.


text:
Sinagòga de Besançon
La Sinagòga de Besançon es lo principal luòc de culte israelita de la metropòli francomtesa. Es classificada coma monument istoric dempuèi 1984[1]. Los representants de la comunautat decidiguèron de bastir un santuari novèl dins las annadas 1860, que sa realizacion foguèt confiada a l'arquitècte Pierre Marnotte. Las òbras comencèron oficialament en 1869 e acabèron en 1871, en estil orientalista. Lo 18 de novembre la sinagòga foguèt inaugurada e dobèrta al culte. Los josieus majoritàriament sefarditas originaris d'Africa del Nòrd e los ashkenazís originaris d'Euròpa Occidentala e centrala i forman una sola comunautat.


text:
Virgula
La virgula, (« pichona bròca » o « pichona verga »), es un signe de pontuacion.
Somari
Lenguistica e tipografia[modificar | modificar la font]
En tipografia, la virgula es un signe de pontuacion permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa.
Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops sintaxics. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.
En matematicas e dins l'escritura dels nombres[modificar | modificar la font]
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.
L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par Simon Stevin[1], çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per fraccions.
Informatica[modificar | modificar la font]
En Smalltalk, la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Schärlig, « Avant la virgule », Tangente, n° 120, janvier-février 2008, p. 16-18.


text:
1347
Aquesta pagina concernís l'an 1347 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 3 d'aost - Presa de Calais per l'armada anglesa d'Edoard III.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Fin de la bastida de la Basilica Santa Maria de Cracòvia. D'estile gotic, lo bastiment venguèt la glèisa principala de la capitala polonesa e foguèt a cha pauc completat per d'ajusts d'estiles gotic e Renaissença fins ai sègles XV-XVI.


text:
Fabien Pelous
Fabian Pelós (escaissat Lo Pelican), nascut lo 7 de decembre de 1973 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Cresquèt a Gibèl. Estudièt per èsser quinesiterapeuta al CHU de Tolosa.
Format a Sabardu e eissit d'una familha locala d'agricultors, joguèt a l'Estadi Tolosenc de 1997 a 2009, aprèp doas sasons a l'US Dacs.
Foguèt capitani de l'Equipa de França e de l'Estadi Tolosenc. Ten lo recòrd de seleccions en equipa de França e del nombre de capitanejats.
Publiquèt son autobiografia 118 vies (118 vidas) (ed: Prolongations, 14 d'octobre de 2009).
Es lo pairin de l'associacion Un maillot pour la vie (Un malhòt per la vida) (en favor dels enfants espitalizats).
A la eleccions municipalas de 2008 a Tolosa, interessat per un pòsta de cònsol encargat dels espòrts, foguèt candidat sus la lista del cònsol màger sortissent Joan-Luc Moudenc (UMP). La lista perdèt e dintrèt pas al conselh municipal. Afirmèt aprèp aver integrat la lista gràcias al president de l'Estadi Tolosenc Jean-René Bouscatel, tanben sus la lista, alara qu'aviá pas de contacte amb los socialistas locals, mas qu'èra "d'esquèrra".
En mai de 2010, èra dins la « Dream Team » europèa de l'European Rugby Cup (ERC), es a dire melhora equipa tipe de las competicions dels clubs europèus pendent los 15 darrièrs ans[1].
En junh de 2010, gerís l'equipa nacionala sèrva de França, o equipa de França A, entraïnada per Olivier Magne.
En 2011, obtenguèt une licéncia de pilòt d’elicoptèr, Fabien Pelous continua d'exercir sas foncions actualas al Comitat director de la FFR, e al Comitat de seleccion de l’equipa de França[2].
Es tanben proprietari d'un vinhal a Sant Emilion, cogerís l’ostalariá Mercure de Sent Lari e Sola, e es proprietari d’un restaurant, lo Club 15, centrat sul tèma del rugbi a Nalhós (al Vilatge de las Marcas -o Nailloux Fashion Village-, inaugurat lo 21 de novembre de 2011).
En 2011, tanben passèt una mestresa de Manager general de club esportiu professional, a l’Universitat de Limòtges, en fasent un memòri de fin d'estudis al club de Colomièrs[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)des lauréats des Prix ERC15 site ercrugby.com
- ↑ "DepecheMidi(fr)La Dépêche du Midi, dijòus 13 de genièr de 2011, p.24
- ↑ id "DepecheMidi


text:
Podestat
Lo podestat (en italian podestà) èra lo primièr magistrat de las vilas del centre e del nòrd d'Itàlia. La foncion se mantenguèt dempuèi l'Edat Mejana fins al regim faissista de Mussolini.
Epòca medievala[modificar | modificar la font]
Periòde comunal[modificar | modificar la font]
Lo podestat remplaça lo conselh dels cònsols que governava las municipalitats medievalas a comptar de la fin del sègle XII. Aquela carga, contràriament al cònsol, aviá d'èsser exercida per una persona qu'apertenguèsse pas a la vila per tal d'evitar la siá implicacion personala dins las controvèrsias e garantir aital l'imparcialitat dins l'aplicacion de las leis. Per aquesta rason, se li disiá tanben « podestat estrangièr ». Lo podestat èra elegit per la principala assemblada de la municipalitat e la siá carga durava de 6 meses a un an. En practica, lo podestat aviá los poders executius, administratius, judiciaris e de polícia, e en fach l'instrument mai important de l'aplicacion de las leis. Amb los ans, la carga se transformèt en un vertadièr mestièr exercit per de professionals que cambiavan sovent de luòc de trabalh e recebián un salari regular. Aquel contunh cambiament de personal e d'experiéncia contribuiguèt a çò que las leis e las siás aplicacions venguèsson omogenèas quitament entre vilas fòrça distantas mas ont los meteisses podestats avián governat.
Lo testimòni istoric de la foncion es frequent a comptar del sègle XII. Apareis a Pàdoa en 1175, a Bunifaziu e a Pisa l'an 1190, puèi aquel usatge se generalizèt: n'i a de traças a Florença, Modena, e quitament a Arle entre 1220 e 1250, a Avinhon e a Marselha. Cal pas limitar la siá preséncia sonque a las grandas vilas: per exemple a Voltri, a la periferia de Gènoa, i aviá un podestat.
Periòde dels senhors[modificar | modificar la font]
Pendent lo periòde dels senhors, lo podestat perdèt la màger part de sas prerrogativas politicas, e un naut magistrat s'encarguèt d'administrar la justícia e de manténer l'òrdre public. Dependiá dirèctament del senhor de la vila e del prince de l'estat que la vila aperteniá. Aquela evolucion del ròtle del podestat accentuèt encara mai l'aspècte professional de la carga, se desplaçava de vila en vila amb tota la "familha", tèrme que designava la còla del podestat que se compausava del vicari, dels jutges del penal e del civil, dels agents de la mantenença de l'òrdre, dels servidors. Lo podestat èra designat pel senhor o pel prince e sonque après la causida èra somés d'un biais formal al Conselh Urban; la durada de la carga èra variabla d'una vila a l'autra, e anava de sièis meses a dos ans e de còps renovelabla per un segond mandat.
Jol regim faissista italian[modificar | modificar la font]
Jol regim faissista (lei del 4 de febrièr de 1926, pas. 237), los organs democratics de las municipalitats foguèron suspenduts e totas las foncions ocupadas pel cònsol, las comissions e lo conselh municipal foguèron transferits a un podestat designat per decrèt reial per cinc ans e revocable en quin moment que siá. Per las municipalitats de mai de 5000 abitants, lo podestat èra ajudat per un o dos vicepodestats designats de la meteissa manièra e dependiá de se la populacion èra inferiora o superiora a 100 000 abitants. Lo podestat èra tanben ajudat per una assemblada municipala, qu'aviá una foncion de consulta e qu'èra compausada almens per sièis conselhièrs designats pel prefècte.


text:
Rangièr
Lo rangièr (var. rangier, rangèir), o rèn, conegut coma caribó en America del Nòrd, es un tipe de cèrvi (concrètament Rangifer tarandus) qu'abita en Artica e dins las regions subarticas.
Abitat[modificar | modificar la font]
Los rangièrs se trapan en mantuna zòna d'Escandinàvia (inclusa Islàndia), en Russia, Groenlàndia, Canadà e Alaska. En 1952 foguèron reïntrodusits en Escòcia ont s'èran estenches al sègle X. Lo rangièr adometgit se trapa principalament al nòrd d'Escandinàvia e de Russia, mentre que lo salvatge se trapa principalament en America del Nòrd, Groenlàndia e Islàndia.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Lo pes de la femèla oscilla entre los 60 e 170 kg. Dins mantuna sosespècia de rangièr lo mascle es un pauc pus grand, dins d'autras lo mascle pòt aténher los 300 kg. Dins los dos sèxes li creisson de banas. La casuda de las banas pels mascles vièlhs (de la varietat escandinava) es en decembre, pels mascles joves a la prima e per las femèlas pendent l'estiu. Los rangièrs domètges an de patas pus cortas e son pus pesucs que sos cosins salvatges. Son romiaires, e an un estomac de quatre cavitats. Principalament manjan de liquèns en ivèrn. Ça que la, tanben manjan las fuèlhas de sauses e beç, tant coma d'èrbas. Tanben pòdon manjar de rats de camp, de lemmings (lemmus lemmus), d'aucèls e d'uòus d'aucèl.
Populacion[modificar | modificar la font]
A l'estat salvatge emigran en formant de grandas manadas de lors abitats de naissença a lors abitats d'ivèrn. Lors batas largas los ajudan a se mòure per la nèu o la tondra, e tanben quand nadan. Aproximativament un milion vivon en Alaska, e un nombre similar abita en Canadà. S'es estimat un nombre de cinc milions en Eurasia, principalament adometgits. Los mascles normalament se separan de la manada e son solitaris, e demòran principalament de femèlas, çò qu'afavorís las manadas matriarcalas.
Lor preséncia dins la cultura[modificar | modificar la font]
Los rangièrs se remarcan per lor preséncia dins la cultura nadalenca, a travèrs dels mitics rangièrs nadalencs, que s'encargarián de lançar la lisa del Paire Nadal.
Ligams[modificar | modificar la font]


text:
Tèrra cremada
La tèrra cremada es una tactica que consistís a destrurre o a endomatjar lei ressorsas, lei mejans de produccions, leis infrastructuras, lei mejans de comuninacion, lei bastiments o l'environament per empachar son utilizacion per un enemic. Se pòu utilizar d'un biais ofensiu per demenir lei ressorsas dau territòri enemic (ofensiva Sherman durant la Guèrra de Secession en 1864) o d'un biais defensiu per assaiar d'empachar l'installacion d'un enemic sus son territòri (defensa sovietica còntra leis Alemands en 1941).


text:
Vocala quasi barrada quasi anteriora non arredondida
La Vocala quasibarrada quasianteriora non arredondida es una vocala utilizada per qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ɪ, valent a dire una I majuscula pichona. Son equivalent en X-SAMPA es I. Es generalament representada per una "i" dins las lengas emplegant l'alfabet latin, coma en anglés.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es quasibarrat, valent a dire que la posicion de la lenga sembla a la d'una vocala barrada, mas mai dobèrta.
- Son punt d'articulacion es quasianterior, valent a dire que la lenga es gaireben plaçada tan luònh en avant de la boca coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, valent a dire que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En Occitan, aqueste sòn existís pas qu'en auvernhat. En auvernhat, la "e" non tonica se pòt prononciar [ɪ] o [ə] segon los dialèctes. Tanben la "es" e la "és" en posicion finala o abans una consonanta se pronóncia [ɪj], levat en nòrd-auvernhat ont la "és" se pronóncia [(j)l]. Existís pas endacòm mai en occitan.
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
exemple:


text:
Pèire de Rogièr
Pèire de Rogièr o Pèire Rotgièr o Pierre Roger que ho un trobador auvernhat de la segonda meitat deu sègle XIII, probablement originari de Rosièr en Cantal. Que ho cononge de la catedrau de Clarmont puish trobador e qu'acabè la soa vita com monge de l'abadia Sant Miquèu de Grandmont.
Segon Renat Lavaud e Renat Nelli uèit pèças d'eth (cansos e sirventés), que demorèn. Que ho perpausat com un possible autor de Flamenca, çò qui ei chic probable.
Tant ai mon cor en joy assis,
per que no puesc mudar no'n chan,
que joys m'a noirit pauc e gran;
e ses luy non seria res,
qu'assatz vey que tot l'als qu'om fay
abaiss' e sordey' e dechai,
mas so qu'amors e joys soste.


text:
Romain
Romain puede referirse a:
- Romain, comuna francesa situada en el departamento de Doubs.
- Romain, comuna francesa situada en la región de Franco Condado, departamento de Jura.
- Romain, comuna francesa situada en el departamento de Marne.
- Romain, comuna francesa situada en el departamento de Meurthe y Mosela.
Véase también[editar]
- Saint-Romain.
- Romain-aux-Bois, comuna francesa situada en el departamento de Vosges.
- Romain-sur-Meuse, comuna francesa situada en el departamento de Alto Marne.
- Romainvillee, comuna francesa situada en el departamento de Sena-Saint Denis.


text:
Joux
Jor en arpitan (Joux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Joux Es un vilatge de 657 abitants (recensement de 2006), en fasent part del departament del Rhône (Region Rhône-Alpes). Lo vilatge a situat a 5 quilomètres de la vila de Tarare, cap de luòc del costat #que Joux fach partit, a 50 km de Lion e a 37 km de Roana. La siá superficie n'es de 2 518 ectaras. Las municipalitats limitrophes de la municipalitat son Violay, Sant-Marcel-l'Illuminat, Tarare, Los Sauvatges, Sant-Cyr-de-Valorges.
Es a Joux #que pren naissença lo riu Turdine, lo un dels jos-afluents de la Saône, al pè del caulet del Pi Bouchain. Entre los afluents de la Turdine sus la municipalitat, se tròba lo Charveyron.
La Turdine forneix n'aiga çò barrage de Joux, mai gròssa labor hydrologique del costat de Tarare, e situat sul territòri de la comuna.
Entre los autres rius de la municipalitat, se citarà lo Boussuivre, #que pren naissença en contrebas del mont éponyme, pas luènh de la Torn Matagrin sus la municipalitat de Violay en la Loire.
Lo pòble compti de nombroses caserius, #que los mai importants ne son Arcy, lo Chadier e la Pimpia.
Joux est un village de 657 habitants (recensement de 2006), faisant partie du département du Rhône (Région Rhône-Alpes). Le village est situé à 5 kilomètres de la ville de Tarare, chef lieu du canton dont Joux fait partie, à 50 km de Lyon et à 37 km de Roanne. Sa superficie est de 2 518 hectares. Les communes limitrophes de la commune sont Violay, Saint-Marcel-l'Éclairé, Tarare, Les Sauvages, Saint-Cyr-de-Valorges.
C'est à Joux que prend naissance la rivière Turdine, l'un des sous-affluents de la Saône, au pied du col du Pin Bouchain. Parmi les affluents de la Turdine sur la commune, on trouve le Charveyron.
La Turdine approvisionne en eau le barrage de Joux, plus gros ouvrage hydrologique du canton de Tarare, et situé sur le territoire de la commune.
Parmi les autres rivières de la commune, on citera le Boussuivre, qui prend naissance en contrebas du mont éponyme, non loin de la Tour Matagrin sur la commune de Violay dans la Loire.
Le village compte de nombreux hameaux, dont les plus importants sont Arcy, le Chadier et la Pimpia.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per qualqu'uns, lo nom Joux provendriá de Jove, o de Araara Jovis, #çò que, en dialècte derivat del latin, significa « autar de Jupiter ». Cela voldriá dire #qu'un autar i i aguèt levat a l'epòca gallo-romaine. D'autras i veson una contracció de juria, « bòsc », e jugum, « reünion de tuc ». La municipalitat s'es pel continuament nomenat Ieu, Joz, de contunh Joux-sus-Tarare.
Benlèu designada jol nom de Jocus en 960[1] e alavetz qualificada de villa, la municipalitat pren de l'importància al Mièja Edat, ont mencion a fach dempuèi la Modèl:S- en una charte de la abbaye de Savigny datada de 1088[2]. Aquel acte informa #que Aymon de Lay donava al abbaye la glèisa de Joux e lududes prepausava de crompar las siás dependéncias, #dire, de tèrras e annèxas.
En 1243 un cèrt Guillaume de Joux abandonava la siá viguerie a Humbert V de Beaujeu[3]. Joux Levava alavetz probablament del Forez e pas #venir beaujolaise qu'en lo moment del parteja de 1273, parteja #que scindait a nòu lo Forez e lo Beaujolais[4]. Alavetz qualificada de castrum, Joux i aguèt agut en franc-alleu fins en 1324 data #que #èsser inféodée li pòrti a el de Borbó.
Baronnie Dempuèi la Modèl:S-[5] #èsser a las mans de las Beaujeu, de contunh successivament a aquelas de las familhas de Viena e de Villeneuve. S'estendiá alavetz sus las parròquias de Joux, de Affoux, de Sant-Marcel-l'Illuminat, d'una part de Violay e de Sant-Forgeux aital coma una part de las Sauvatges. Los descendents #èsser las familhas de Pomey, de Cotton, de la Font, e Ruyneau de Sant-George.
La municipalitat, après aver-i conegut una décroissance démographique al cors de la Modèl:S-, s'es repeuplée a la fin d'aquel.
Pour certains, le nom Joux proviendrait de Jove, ou d'Araara Jovis, ce qui, en dialecte dérivé du latin, signifie « autel de Jupiter ». Cela voudrait dire qu'un autel y fut dressé à l'époque gallo-romaine. D’autres y voient une contraction de juria, « forêt », et jugum, « sommet de colline ». La commune s'est par la suite nommée Jo, Joz, puis Joux-sur-Tarare.
Peut-être désignée sous le nom de Jocus en 960[6] et alors qualifiée de villa, la commune prend de l'importance au Moyen Âge, où mention est faite dès le Modèl:S- dans une charte de l'abbaye de Savigny datée de 1088[7]. Cet acte rapporte qu'Aymon de Lay donnait à l’abbaye l'église de Joux et lui proposait d'acheter ses dépendances, dîmes, terres et annexes.
En 1243 un certain Guillaume de Joux abandonnait sa viguerie à Humbert V de Beaujeu[8]. Joux relevait alors probablement du Forez et ne devint beaujolaise que lors du partage de 1273, partage qui scindait à nouveau le Forez et le Beaujolais[9]. Alors qualifiée de castrum, Joux fut tenue en franc-alleu jusqu'en 1324 date à laquelle elle fut inféodée duc de Bourbon.
Baronnie dès le Modèl:S-[10] elle fut aux mains des Beaujeu, puis successivement à celles des familles de Vienne et de Villeneuve. Elle s’étendait alors sur les paroisses de Joux, d'Affoux, de Saint-Marcel-l'Éclairé, d'une partie de Violay et de Saint-Forgeux ainsi qu'une partie des Sauvages. Les descendants furent les familles de Pomey, de Cotton, de la Font, et Ruyneau de Saint-George.
La commune, après avoir connu une décroissance démographique au cours du Modèl:S-, s'est repeuplée à la fin de celui-ci.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ d'après Georges Debombourg ; veire tanben lo Cartulaire de Savigny, art 232 in villa quae dicitur Jocus
- ↑ Charte 818
- ↑ Archiu Nacional, P1228 P11 p 51
- ↑ Chartes del Forez, charte 1634
- ↑ Paul de Varax, Nòta sul Baronnie de Joux sus Tarare, 1876
- ↑ d'après Georges Debombourg ; voir aussi le Cartulaire de Savigny, art 232 in villa quae dicitur Jocus
- ↑ Charte 818
- ↑ Archives Nationales, P1228 P11 p 51
- ↑ Chartes du Forez, charte 1634
- ↑ Paul de Varax, Notice sur le Baronnie de Joux sur Tarare, 1876


text:
Hérange
Hérange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De la distincion episcopala de Lutzelbourg.
- #Venir distincion independenta a Modèl:La s ; possedida per Fénétrange a Modèl:La s, venduda a la Lorraine ; una part i aguèt cedit a la França en 1661.
- Dépendait de la seigneurie épiscopale de Lutzelbourg.
- Devint seigneurie indépendante au Sègle XIII ; possédée par Fénétrange au Sègle XIV, vendue à la Lorraine ; une partie fut cédée à la France en 1661.


text:
Ventor o pus rarament lo Mont Ventor (mount Ventour segon la nòrma mistralenca; Vinturi en latin, d'una basa prelatina Vĭn-t-ŭru; Mont Ventoux en francés) es una montanha d'Occitània, en Provença, dins lo departament de Vauclusa. Lo mont a per escais lo Gigant de Provença.
Es lo ponch culminant dau massís dei Baroniás amb 1912 m a la cima.
Son vielh nom de Ventor vèn dei racinas prelatinas Vĭn-t-ŭru, de sens mau conegut[2]; es associat dins l'imaginacion populara a l'idèa de « ventós ». Es verai que lo mistrau i bofa sovent a mai de 100 km/h, e de còps fins a 300 km/h. Lo Mont Ventor deten d'alhors un dei recòrds de granda rapiditat de vent recordat en França metropolitana amb un vent avent bofat a 320 km/h lo 19 de novembre de 1967. D'efiech, lo mont s'estira perpendicularament au vent, donc s'i congrèa un efiech Venturi abrivant lo flux d'aire, coma sus l'extradòs d'una ala d'avion.
La cima es ocupada per un observatòri de la Meteorologia Nacionala despuei 1882 e un emetor de television bastit dins leis annadas 1960.
Frederic Mistral en 1859 faguèt l’expedicion de nuech per assistir au levar dau soleu a son som. Relatèt aquel eveniment en aquelei mots: « Vegueriam lo soleu sorgir, tau qu'un supèrbe rei de glòria, d'entre lei cimas esbleugissentas e nevosas deis Aups » (Memòrias e Racòntes).


text:
Aira
L’aira es la mesura d'una superfícia. Per metonimia, se designa sovent aquela mesura pel tèrme de superfícia (per exemple, se pòt parlar de l' « aira d'un carrat » o de la « superfícia d'un carrat »).
En matematicas, s'utiliza de preferéncia lo tèrme d'aira (del bas latin aera « espaci plan »).
Lo tèrme de superfícia s'utiliza principalament per de terrens (superfícia d'un jardin, d'un camp) e s'exprimís (dins lo Sistèma Internacional d'Unitats) en mètres carrats (m²) o en d'autras unitats.
Mesuras de l'SI:
Autras mesuras:
Calcul de l'aira[modificar | modificar la font]
Lo calcul d'aira es un domeni ample de las matematicas que va de l'aira de superfícias usualas fins al calcul integral.
Lo calcul de l'aira per de figuras geometricas elementàrias es simple. Los poligòns mai complèxes se pòdon descopar en triangles, e se pòt alara calcular l'aira de cada triangle:
- en geometria euclidiana, l'aira d'un triangle es lo produch de la longor de sa basa per sa nautor, dividit per dos.
Quand se tracta d'una superfícia delimitada per una corba, se pòt far una aproximacion d’aquela corba per un poligòn e aplicar lo metòde çai jos per aver una aproximacion de l'aira; s'aquela corba se pòt definir per una foncion, sufís de calcular l'integrala d’aquela foncion.
Exemples d'airas de figuras planas[modificar | modificar la font]
- Carrat de costat a: a2
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Rectangle de largor l e de longor L: l · L
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Triangle de basa b e de nautor h: (b · h) / 2
- Doncas l'aira val (CD · AB) / 2
- Lausange de diagonalas a e b: a · b / 2
- Doncas l'aira val AC · BD / 2
- Parallelograma de basa b e de nautor h : b · h
- Doncas l'aira val AB · AH = DC · AH
- Trapèzi de petita basa b, de granda basa B e de nautor H: (b + B) · H / 2
- Doncas l'aira val (AB + DC) · AH / 2
- Cercle de rai r : π · r2
- Ellipsa de semiaxes a e b : π · a · b


text:
Pèire Pessamessa
Pèire Pessamessa (10 de decembre de 1931, a Marselha) es un escrivan, òme politic e romancier occitan contemporanèu en provençau.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Comencèt a escriure dins la revista occitanocatalana Vida Nova e puèi dins la catalana Serra d'Or. Recebèt lo Prèmi Occitània als Jòcs Florals de l'Alguer en 1962. Es tanben critic literari e a realizat divèrsas emissions de ràdio e mai de filmes en occitan. Recebèt lo Prèmi Batista i Roca en 2005. Foguèt cònsol de Buòus (Provença) durant 28 ans. Es dempuèi fòrça temps membre del CAOC occitan que ne venguèt president lo 30 de novembre de 2002.
Seis òbras[modificar | modificar la font]
- La tèrra acampassida 1963
- Beluga de l'Infèrn 1966
- D'un còp de destrau 1970
- Beluga de l'infèrn (Cronica istorica deis annadas 50)
- De fuòc amb de cendre 1973-1978
- Volum 1: Onze oras passadas de cinc 1973
- Volum 2: Lo refugiat 1976
- Volum 3: Espaci nòu 1978
- Nhòcas e bachòcas 1957 e 1981
- La tèsi 1995


text:
Gézoncourt
Gézoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gézoncourt A situat al nòrd es de la França dintre Pont-a-Monsó e Nancy près de Dieulouard, en la vallée de la Esch e la pichona Soïssa lorraine, #que los tucs e los vallons se'n succedisson la longitud del ruisseau de Jezainville fins a Martincourt.
Gézoncourt est situé au nord est de la France entre Pont-à-Mousson et Nancy à proximité de Dieulouard, dans la vallée de l'Esch et la petite Suisse lorraine, dont les collines et les vallons se succèdent le long du ruisseau de Jezainville jusqu'à Martincourt.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Présence gallo-romaine.


text:
1816
Aquesta pagina concernís l'an 1816 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 d'abril - Charlotte Brontë, novelista francesa (m. 1855)
- 4 d'octobre - Eugène Pottier, ançonista francés e personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1887)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de junh - Giovanni Paisiello, compositor classic italian (n. 1740)
- 14 de julhet - Francisco de Miranda, revolucionari veneçuelan (n. 1750)