text:
Maria (maire de Jèsus)
Maria (en aramèu מרים Maryām, en ebrieu מִרְיָם Miryām, en grèc ancian Mapιau Mariam e en arabi مريم Maryam), coneguda dins lo cristianisme e l'islam coma a Santa Maria, Verge Maria o Maria, maire de Jèsus (? - Jerusalèm o Efès?, 42 AbC o 45 AbC?) es la maire de Jèsus de Nazaret, que segon la doctrina crestiana, quand donèt naissença, èra la promesa de Josèp, e esperava encara que venga lo temps de las nòças per consumir lo matrimòni; es a dire, creson que Maria èra verge quand nasquèt Jèsus. La majoritat dels crestians e musulmans creson que Maria èra verge quand concebèt l'Esperit Sant, amb miracle de Dieu. Los cresents crestians la reconeisson coma Maire de Dieu.
Maria es venerada dins la fe crestiana, subretot dins la Glèisa Catolica Romana e la Glèisa Ortodòxa. Lo camp d'estudi sus Maria en teologia crestiana se nomena "Mariologia".
Somari
- 1 Maria dins l'istòria
- 2 Maria, segon las Escrituras
- 3 Teologia de Maria
- 4 Concèptes e criticas non biblicas sus la vida de Maria
- 5 Nòtas
- 6 Vejatz també
- 7 Ligams extèrnes
Maria dins l'istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat, gaireben, dels istorians s'acòrdan que Jèsus de Nazaret es un personatge istoric, encara que accèptan pas las istòrias miraculosas dels evangèlis. Tres dels quatre evangèlis canonics mencionan Maria, tanben dins los actes dels apòstols. L'evangèli segon Joan menciona pas son nom. L'Alcoran tanben nomena Maria, encara que aquel foguèt escrich 600 ans aprèp.
Pasmens, i a cap de referéncias o informacion verificabla levat los evangèlis, subre l'existéncia e la vida de Maria. Existís un evangèli non canonic del sègle II sus son enfança, l'evangèli de Jaume. Una granda partida de las tradicions catolicas e ortodòxas son centradas cap a la figura de Maria, e lo long dels sègles se desvolopèt lo culte marial basat sus la fe, las tradicions dels Paires de la Glèisa e las interpretacions de las Escrituras, subretot de l'Apocalipsi.
Maria, segon las Escrituras[modificar | modificar la font]
Escrituras crestianas[modificar | modificar la font]
Las Escrituras crestianas donan pas fòrça informacion sus la vida de Maria. Segon lo Nòu Testament èra parenta d'Elisabèt, qu'èra de la linhada d'Aaron. Viviá a Nazaret amb sos parents quand foguèt promesa a Josèp. Abans las nòças, l'àngel Gabriel li anoncièt que seriá la maire del Messias profetic essent verge, per l'òbra de l'Esperit Sant. (Aquel eveniment es conegut dins lo cristianisme coma "L'Anonciacion" (lo catolicisme la celèbra lo 25 de març, 9 meses abans Nadal). Aprèp, visitèt Elisabèt, que viviá amb son espós Zacarias. Elisabèt la nomenava "maire del meu Senhor". Elisabèt respond amb un imne de gratitud a Dieu, nomenat "Magnificat".
Tres meses aprèp Maria tornèt a son ostal. Un àngel diguèt a Josep que no rebute Maria per sa condicion. Pauc aprèp del decret d'August, Josèp e Maria anèron a Betelèm, ont nasquèt Jèsus. Lo faguèron circoncire uèit jorns aprèp e foguèt presentat al temple, en acòrd amb la tradicion joseva. Los mages d'Orient visitèron la familha, mas la novèla del "nòu rei dels josièus" provoquèt la persecucion e lo masèl dels enfants ordenat per Eròdes, Josèp ne foguèt avertit per un àngel e fugiguèron en Egipte. Quand Eròdes moriguèt, tornèron en Israèl, s'establissent a Nazaret.
Aprèp, Maria apareis dins lo Nòu Testament, dins de situacions especialas coma dins lo viatge al Temple quand Jèsus atenguèt 12 ans, las Nòças de Caná, quand Maria e los fraires de Jèsus volián parlar d'el pendent son ministèri, e a l'episòdi de crucifixion. Dins los actes dels apòstols Maria es presenta a Pentacosta. I a pas mai d'informacion sus sa vida. Segon la tradicion crestiana, e a la demanda de Jèsus, l'apòstol Joan s'ocupèt d'ela.
Tradicion crestiana non canonica[modificar | modificar la font]
Segon l'evangèli apocrif de Jaume, Maria èra filha de Joaquim e Anna. Abans la concepcion de Maria, Anna èra esterila, e sos parents èran vièlhs. Coma dins l'istòria de Samuèl, foguèt presentada al Temple de Jesuralèm a l'edat de tres ans. Alara que los crestians dels primièrs sègles considerèron aquel evangèli coma apocrif, e que uèi encara fa pas partida de la compilacion del Nòu Testament crestiana, las tradicions catolicas e ortodòxas considèran que las istòrias poirián èsser vertadièras o possiblas.
Segon la Glèisa Catolica e la Glèisa Ortodòxa, 13 o 15 ans aprèp la mòrt de Jèsus, Maria moriguèt a Jerusalèm o a Efès, en preséncia dels apòstols. Qualques jorns aprèp, quand los apòstols visitèron sa tomba, èra vueita, e ne concluguèron qu'aviá montat còs e arma al cèl (l'Assompcion). De catolics afirman que moriguèt pas jamai.
Maria dins l'Alcoran[modificar | modificar la font]
Maria (Mariam) a una posicion d'onor entre las femnas de l'Alcoran. Es l'unica femna que son nom apareis dins lo libre, e foguèt declarada, amb Jèsus (Issa), lo Senhal de Dieu per l'umanitat, que gardèt sa castetat, qu'èra obesissenta, e que foguèt causida e dedicada a Allá abans de nàisser, acceptada (l'unica femna) al servici d'Allá. Los recits de la sora de l'Alcoran son gaireben identics al recit de l'Evangèli segon Luc, e ambedós començan amb la visitacion de l'àngel a Zacarias e l'anonciacion de la naissença de Joan (Yahya), seguida de l'anonciacion de la naissença de Jèsus a Maria. D'autras seccions son pus similaras als libres apocrifs del cristianisme, subretot del pseudo-libre de Matieu i de l'evangèli de l'enfança de Jèsus segon Sant Jaume lo Juste.
Teologia de Maria[modificar | modificar la font]
Naissença virginala de Jèsus[modificar | modificar la font]
Totas las denominacions crestianas accèptan la doctrina de la naissença virginala de Jèsus, confirmada pel credo apostolic e lo Credo de Nicèa. Segon aquela doctrina, Maria concebèt Jèsus per l'òbra de Dieu Esperit Sant, e pas per Josèp. La negacion d'aquel dògma es considerada coma una eretgia dins lo catolicisme, lo cristianisme ortodòxe e lo protestantisme.
Jèsus es pas l'unic fondator de religion que nais d'una maire verge; aquel miracle se faguèt per fòrça religions orientalas. Las criticas sostenon que los primièrs compiladors grècs èran fòrça influenciats per aqueles cultes e que volguèron donar a Jèsus un ligam amb los grands eròis religioses coneguts pels publics. D'autres afirman que tot es provocat per una error de traduccion. Lo mot "almah" ebrieu que s'utiliza per se referir a Maria significa verge mas tanben jove. L'interpretacion josieva de la profecia afirma que lo Messias deu nàisser d'una femna jove, mas pas que siá verge. La traduccion en grèc la transformèt en "partenos", que sonque a lo sens de verge.
Virginitat eternala de Maria[modificar | modificar la font]
Lo catolicisme e l'ortodoxia de l'èst ensenhan que Maria èra verge abans, pendent e aprèp la naissença de Jèsus. La majoritat dels protestants uèi encara creson que Maria èra verge quan nasquèt Jèsus, que foguèt concebut per l'òbra de l'Esperit Sant, mai que aprèp aguèt de filhs de Josèp, perque lo Nòu Testament menciona los fraires de Jèsus, e Jaume, dins sa letra, es considerat coma lo fraire de Jèsus. Los catolics considèran que lo tèrme "fraire" de Jèsus, dins lo Nòu Testament fa referéncia als cosins o benlèu mièg fraires de Jèsus, filhs de Josèp d'un matrimòni davancièr del matrimòni amb Maria. Lo catolicisme associa aquela virginitat eternala a la puretat e per aquò es totjorn vestida de las colors blava e blanca.
L'immaculada concepcion de Maria[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de l'immaculada concepcion de Maria, es una doctrina del catolicisme qu'afirma que Maria foguèt preservada per Dieu del pecat original quand foguèt concebuda, rason per que foguèt pas atenguda pel pecat nimai de la privacion de la gràcia de santetat, e visquèt una vida liura del pecat. Aquel concèpte foguèt afirmat coma un dògma pel Papa Piu IX lo 8 de decembre de 1854, concèpte que nasquèt de sègles abans. Lo protestantisme, al contrari, rebuta aquela doctrina, subretot basada sul "Magnificat", perque Maria canta "Mon esperit s'alègra en Dieu mon salvador", que per eles, mòstra que Maria tanben aviá besonh del Salvador. E mai, considèran que totes los èssers umans naisson amb una natura de pecat, e an besonh de l'òbra redemptritz de la crotz, Maria enclusa. Jèsus, segon los protestants, per la vertut de sa concepcion de l'Esperit Sant foguèt l'unic òme que foguèt liure del pecat, per aquò, poguèt prendre al luòc de castig e de mòrt aqueles de l'umanitat, e véncer la mòrt, ressuscitant e prometent la resurreccion als cresents de son òbra de redempcion. Se Maria seriá estat una femna amb gracia especiala sul pecat, doncas, per la teologia protestanta, lo sacrifici de Jèsus seriá pas estat global, perque una gràcia especiala poiriá restaurar la condicion de pecat de l'òme sense necessitat d'aplicar la justícia divina (mòrt) sul pecat de tota l'umanitat. Un dògma parallèl es aquel de l'assompcion, qu'indica que Maria pugèt al cèl còs e arma e pas sonque en arma coma las autras personas.
Maire de Dieu[modificar | modificar la font]
Los primièrs crestians consideravan que Maria èra la maire de Jèsus, Dieu Filh, sus la Tèrra. Aprèp lo IIIn concili ecumenic, lo Concili d'Efès, en 431 ApC, se considerèt corrècte de se referir a Maria coma theotokos, "maire de Dieu", per solinhar que Jèsus èra Dieu (segonda persona de la Trinitat), en oposicion al nestorianisme, l'arrianisme e mai eretgias que negavan la divinitat de Jèsus. Pasmens, aquel títol creèt una confusion, foguèt objècte de controvèrsia entre los crestians d'aquela epòca, e aprèp entre protestants e catolics, perque supausava la superioritat e preeminéncia de Maria sus l'eternitat de Dieu. Pels protestants Maria, es maire de Jèsus, la femna que gràcias a ela Dieu Filh arribèt sus Tèrra, mas qu'es pas Maire de Dieu (trinitat).
Veneracion a Maria[modificar | modificar la font]
Lo catolicisme e lo cristianisme ortodòxe accèptan la veneracion a Maria, que se realiza per mejan d'oracion e d'intercession (o qu'ela faga intercession de las demandas dels òmes davant Jèsus), e mai los cantics, poèmas, pinturas e icònas. Tanben se prostèrnan davant estatuas o imatges en senhal de respècte e veneracion. Maria tanben recep los títols d'exaltacion superiora a totes los sants, e que los protestants atribuisson a Jèsus. Lo segond concili del Vatican (1962-1965) descriu Maria coma essent superiora a totes los èssers creats, inclusent los àngels, al dessús de totas las creaturas del cèl e de la Tèrra. Pasmens, l'analisi finala la declara umana e non divina de natura. La creissença del culte Marial, comencèt a l'Edat Mejana, subretot gràcias a Bernat de Claravals. Bernat declarèt que la « Verge es la via reiala *mejans que lo Salvador vei nostra vida ».
Lo protestantisme, al contrari del que s'afirma sovent, rebuta pas la veneracion nimai lo respècte degut a Maria (o als sants)[1]. En cambi, rebuta l'intercession dels sants e de la Maire de Dieu: creson pas que pòsca escotar nimai far de miracles dempuèi lo cèl, perque aquò implica qu'ela (e los sants) partejan los atributs divins que sonque son aqueles de Dieu, coma l'omnisciéncia (poder escotar las preguièras de tota l'umanitat, tanben las preguièras mentalas), omnipreséncia (poder escotar e respondre a las preguièras dels òmes per tot lo monde) e omnipoténcia (se los miracles son faches per eles e non per Dieu d'esperel). En consequéncia es la persona que deu parlar directament amb Dieu, sens necessitar cap d'intercession.
Concèptes e criticas non biblicas sus la vida de Maria[modificar | modificar la font]
Las personas que son pas crestianas nimai musulmanas generalament dobtan de la concepcion virginala de Maria. Una teoria non crestiana suggerís que Maria auriá agut de relacions amb un soldat roman, e pus tard se maridèt amb Josèp que l'aparèt de las leis josievas que l'aurián condemnada a mòrt. Aquela version foguèt prepausada pel primièr còp al sègle III per Origèn, que diguèt que l'aviá ausida d'autres romans, e aqueles de josieus contemporanèus.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los protestants critiquèron la veneracion excessiva que fasián los catolics, que consideravan que despassava lo limit de l'idolatria e veniá adoracion, enebida dins los primièr e segon dels dètz comandaments. Alara, e per evitar confusions, los protestants utilizan pas lo tèrme de "veneracion" mas d'autres coma "respècte" o "onor".
Vejatz també[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Pagina sus la Verge Maria
- Sus l'immaculada concepcion de Maria:
- (es)Suzanne Stratton, La Inmaculada Concepción en el arte español, Cuadernos de Arte e Iconografia, Tomo I- 2. 1988. Disponible en linha


c: text/html

text:
Bulgaria
Bulgaria (en bulgar Бълrapия (Bălgarija), en turc Bulgaristan) es un país de l'Euròpa balcanica, situat en riba de la mar Negra, al nòrd de Grècia e Turquia, al sud de Romania e a l'èst de Serbia e de la Republica de Macedònia.
Sa capitala es Sòfia.
Lo gentilici es bulgar -a.[1]
Lo 25 d'abril de 2005, a Luxemborg, Bulgaria signa son tractat d'adesion a l'Union Europèa qu'es en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Romania.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Bulgaria foguèt un país socialista entre 1946 e 1990.
Politica[modificar | modificar la font]
Bulgaria es una republica parlamentària. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, actualament Bòico Borisòv.
Lo país es membre de l'OTAN dempuèi lo 29 de març de 2004 e de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de genièr de 2007.
Geografia[modificar | modificar la font]
Bulgaria se devesís en 28 regions.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bulgaria.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... & bulgarés -esa per la lenga, per exemple, o tot autre emplèc sabent... Tanben, de tal biais se ne defugísson omofonia e confusion entre bulgar e vulgar... o çò pegotet d'un bulgar vulgar...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bagar-Bihan
Bagar-Bihan en breton ( Baguer-Pican en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia d'Anerar-Pican fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Martin.
Lo Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet al drech de dîmer sus la parròquia[1]. Possedís n'indigne lo bailliage de Vaudoré #qu'a aliéné.
La nòva glèisa es bénie per Claude-Louis de Lesquen lo data|29|d'abril|1833 {{}}[2].
La paroisse de Baguer-Pican faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin.
l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet à le droit de dîmer sur la paroisse[3]. Elle possède en outre le bailliage de Vaudoré qu'elle a aliéné.
La nouvelle église est bénie par Claude-Louis de Lesquen le Mois invalide (avril)M[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Declaracions de 1685 & 1790
- ↑ Patrick Delon, Monseigneur de Lesquen (1770-1855) al Bignon-Guy, dins Lo País de Dinan, 1998, pàg. 181.
- ↑ Déclarations de 1685 & 1790
- ↑ Patrick Delon, Monseigneur de Lesquen (1770-1855) au Bignon-Guy, dans Le Pays de Dinan, 1998, p. 181.


text:
Aups (Var)
Aups (Aups en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament de Var. La vila es celèbra per son mercat dei rabassas.
Aups se pronóncia [ˈaw, ˈzaw][1].
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aups es a 500 m d'altitud ai pòrtas de Verdon, entre la plana deis Uchanas e lei premiers còntrafòrts deis Aups coma la montanha deis Espiguieras (880 m).
La comuna es integrada dins lo Pargue Naturau Regionau de Verdon despuei 2000.
Istòria[modificar | modificar la font]
Juli Cesar i passèt per conquistar Gàllia e auriá dich « preferissi d'èsser premier as Aups que d'èsser segond a Roma ».
La vila foguèt pilhada per leis uganauds dau baron d'Alemanha de Provença particularament en 1574 onte pilhèron lo vilatge e maselèron 18 aupencs. Una "verge dau masèu" foguèt erigida sus lo luòc dau borrelatge, carriera dau Relòtge.
Aups foguèt lo centre de l'insurreccion varesa republicana en 1851 còntra lo còp d'Estat de Napoleon III, una veraia caça de l'òme foguèt liurada lo 10 de decembre. Lo vilatge prenguèt per escais lo Centre Var roge. La vila foguèt tanben un grand centre de la Resisténcia Francesa pendent la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Publicado 07/09/2012 10:53:55CET
BARCELONA, 7 Sep. (EUROPA PRESS) -
Eth conselhèr d'Economia e Coneishement dera Generalitat, Andreu Mas-Colell, a afirmat aguest diuendres qu'eth projècte Barcelona World qu'acabe d'anonciar eth Govèrn ei "incompatible" damb era escomesa que s'auie hèt peth d'Eurovegas peth solet hèt qu'es condicions qu'impausaue eth promotor d'aguest, Las Vegas Sands.
Mas-Colell a explicat en arròda de premsa que Las Vegas Sands auie impausat coma condicion "ua congelacion de cap de tipe de licéncia de jòc a compdar d'aguest moment; se respectaue eth que ja existie " mès no se podien concedir autes licéncies d'aguest tipe.
Per contra, Barcelona World oc aurà casinòs, maugrat que Mas-Colell a demanat "no obsessionar-se" qu'aguesti equipaments seràn en projècte recent anonciat, perque seràn ua ofèrta mès des plan qu'includirà.
A assegurat que Barcelona World ei un projècte plan diferent d'Eurovegas, que se basaue ena industria deth jòc, e qu'ei incompatible damb er aute, maugrat qu'a dit qu'eth contacte damb Las Vegas Sands "a estat ua bona relacion" e les a desirat sòrt.
Ath delà, eth conselhèr d'Economia a arrebrembat qu'era Generalitat dèc a Las Vegas Sands eth limit deth 30 d'agost per decidir-se: "Com no se comprometec per Barcelona, amiam entà dauant damb açò".
"ERA COMPETÉNCIA EI ERA COMPETÉNCIA
Sonque damb presentar-lo (Barcelona World), entre en contradiccion" damb Eurovegas, a dit Mas-Colell, e a hijut que no li compren qu'era promotora estatunidenca age prenut encara ua decision.
Pel que fa ara possibilitat que s'acabe en tot installar a Madrid, a dit: "Era competéncia ei era competéncia, e volem èster es prumèrs" e garantir des dera Generalitat que Catalonha age eth prumèr lòc ena industria toristica.


text:
Drech moral
Lo drech moral es un dels dreches d'autor, considerat coma un drech extrapatrimonial, que defend l'autor e son òbra a respècte dels utilizaires. Es un drech imprescriptible e inalienable que se manten encara quand existís pas mai lo titular dels dreches patrimonials de l'autor.
Es un drech generalament reconegut dins las jurisdiccions basadas sul drech civil continental europèu. Foguèt formulat pel primièr còp en França e aprèp foguèt inclusit dins la Convencion de Bèrna en 1928. Al contrari, es pas reconegut en totalitat dins las jurisdiccions basadas sus la Common law anglosaxona.
Dins l'article 6 bis de la Convencion de Bèrna se definisson los dreches morals atal:
- « Independentament dels dreches economics de l'autor, e quitament aprèp lo transfèrt d'aqueles dreches, l'autor tendrà drech a reclamar la paternitat de l'òbra e a s'opausar a quina que siá distorsion, mutilacion o autras modificacions o alteracions de l'òbra que poirián èsser prejudiciablas per son onor o sa reputacion. » [1]
En França[modificar | modificar la font]
Es definit a l'article L121-1 del còde de la proprietat intellectuala[2]. La CPI, precisa que: « L'autor gausís del drech al respècte de son nom, de sa qualitat e de son òbra[3]. »
Compòrta quatre brancas:
- Drech de divulgacion (art. L121-2 du CPI[4]): lo drech de comunicar l'òbra al public es decidit per l'autor d'esperel, dins de condicions qu'aurà causit. Pasmens, aquela prerogativa s'agota pendent son primièr exercici;
- Drech de paternitat (art.L113-1[5]): l'autor a drech al respècte del ligam de filiacion entre el e son òbra;
- respèct de l'integritat de l'òbra (art. 121-1 et 121-5 du CPI[6]) ;
- drech de repentida (art. L121-4 del CPI[7]): l'autor pòt retirar l'òbra del circuit comercial, quitament aprèp sa divulgacion.
Fin finala, segon l'article L121-1 al. 2 del CPI[8], lo drech moral es perpetual, imprescriptible e inalienable. Atal se pòt pas daissar e pòt s'exercir per l'autor d'esperel, o per sos avents drech, sens limitacion de durada.
Per respectar lo drech moral de l'autor d'una òbra dintrada dins lo domeni public, sufís de citar lo nom de l'autor e lo títol de l'òbra utilizada.
Malgrat que siá reputat absolut per la doctrina, lo drech moral es limitat per la practica e la jurisprudéncia. D'en primièr, al procès es l'autor que deurà provar la violacion e lo damatge subit per obtenir reparacion. E mai existís controvèrsia sus la question de saber se lo drech moral pòt èsser limitat per la teoria de l'abús de drech. Segon lo professor Gautier, la Cort de Cassacion espandiguèt pas la teoria de l'abús de drech sus aquelas questions[9]
Fin finala, lo drech moral possedís un caractèr d'òrdre public[10].
Lo caractèr d'òrdre public foguèt definitivament afirmat dins dos arrèstes: un arrèst de la Cort de Cassacion del 28 de mai de 1991 (afar Huston) e un arrèst de la Cort d'Apèl de París lo 1èr de febrièr de 1989. L'excepcion d'òrdre public permetèt d'apartar la lei americana autorizant las clausulas abdicativas del drech de paternitat alara quita qu'aquela foguèt designada per la règla de conflicte. Lo jutge li substituiguèt la lei francesa.
En Espanha[modificar | modificar la font]
Dins l'article 14 de la Lei de Propietat Intellectuala espanhòla se reconeisson los seguents dreches morals [11]:
- Drech d'atribucion o paternitat: exigir la reconeissénça de sa condicion d'autor de l'òbra.
- Drech de divulgacion: decidir se son òbra deu èsser divulgada, en quina forma e jos son nom, pseudonim o anonimat.
- Drech d'integritat: exigir lo respècte a l'integritat de l'òbra e enebir tota deformacion, modificacion, alteracion o atencha contra ela que seriá un perjudici a sos legitims interèsses o damatges a sa reputacion.
- Drech de modificacion: modifica l'òbra respectant los dreches aquerits pels tèrces e las exigéncias de proteccion dels bens d'interès cultural.
- Drech a se retractar: retirar l'òbra del comèrci, s'aurián cambiat sas conviccions intellectualas o moralas, jos indemnizacion dels damatges e perjudicis als titulars dels dreches d'expleitacion.
- Drech d'accès: accedir a l'exemplar unic e rar de l'òbra, quand se tròba en possession d'un autre, e atal d'exercir lo drech de divulgacion o quin que siá autre que li correspond.
Nota e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Texte de la Convencion de Bèrna
- ↑ (fr)« Code de la propriété intellectuelle », sur le site legifrance.gouv.fr.
- ↑ . "L121-1-9"(fr)[http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=52B3E53A7F8E9AA8B245E70C1F24DA93.tpdjo14v_3?idSectionTA=LEGISCTA000006161636&cidTexte=LEGITEXT000006069414&dateTexte=20080129 sul site legifrance.gouv.fr.
- ↑ id: "L121-1-9"
- ↑ (fr)Article L113-1 », sul site legifrance.gouv.fr.
- ↑ "L121-1-9"
- ↑ id:"L121-1-9"
- ↑ id:"L121-1-9"
- ↑ . Per exemple, dins l'arrèst Whistler del 14 de març de 1900, Whitsler refusava de liurar son òbra a sos comanditaris, mas la Cort lor acordèt pas d'execucion forçada. Sonque lor acordèt de damatges e interèsses. E atal auriá pas aplicat la teoria de l'abús de drech.
- ↑ Es çò que remembra de contunh la jurisprudéncia coma dins la decision Camus del TGI de París, lo 15 de febrièr de 1984 que lo tribunal decidiguèt que « dempuèi que se faguèt concession al soseditor, l'autor es supausat d'èsser present dins totas las convencions que pòdon metre en perilh son drech moral ». Del meteis biais, la decision Rouault del TGI de la Sèina del 10 de julhet de 1946 indicava que « las convencions que pòrtan sus d'òbras de l'esperit sortisson de las categorias normalas del drech e diferisson de las convencions ordinàrias, a causa de l'influéncia qu'exercís sus elas lo drech moral de l'autor ».
- ↑ (es)Texte de la Lei de Propietat Intellectuala


text:
Istòria de Joan-l’an-pres
L'Istòria de Joan-l’an-pres (Histoira dé Jean l'an prés, dins la grafia originala) es un roman occitan de l'escrivan lengadocian Joan Baptista Fabre. Foguèt redigit una primièra vegada en 1756 puòi en 1765 l'autor lo tornèt adobar. Es una mena de roman picaresc e filosofic qui conta la vida e las aventuras de son protagonista eponim.
Es una de las òbras majoras de la literatura occitana e una de las mas estudiadas. Foguèt en particular analizada e editada peu critic e erudit occitan Felip Gardy. Emmanuel Le Roy Ladurie ne'n faguèt una lònga analisi sociologica acompanhada d'una transcricion de Gardy e tot aquò foguèt puei virat a l'anglés.
D'un ponch de vista iconografic, l'òbra foguèt illustrada al sègle XIX pel dessenhaire lengadocian Edoard Antòni Marsal e al sègle XX se faguèt una adaptacion en benda dessenhada.
Somari
Resumit e extraches[modificar | modificar la font]
Encastre narratiu[modificar | modificar la font]
Lo roman es obèrt per un narrator omniscient parlaoccitan dau biais seguent :
"Un senhor de la Vaunatge, en se retirant un jorn a son castèl, ausiguèt a dos cents passes davant el, un òme que s'escanava en cantant, e en repetant a tot moment, "la bòna aventura, ò gué ! la bòna aventura". [...]
_ L'ami, i diguèt en l'acostant, le refrain que vous chantez ne cadre guère avec l'équipage où je vous vois. Me ferez-vous le plaisir de me dire le mot de l'énigme ?"
A partir d'aquel moment, es la votz de Joan, raportada per la votz narrativa, qui seguís la narracion en estil dirècte, mentre que los dos personatges, lo baron sus son caval e Joan a pè, seguisson lor camin. Lo discors de Joan es clafit d'umor e d'ironia :
"Vos dirai, monsur, que soi nascut a Solòrgues, non pas d'una grand, grand familha, se volètz, mas pro passabla per l'endrech.
Margòt e Truqueta[modificar | modificar la font]
Lo paire de Joan, Truqueta s'installa a Solòrgues onte sedusís una jove sonada Margòt, que viu ambe sa grand e qui passa los jorns dins la botiga de truqueta per i faire sofrar las brosquetas fachas per sa grand. De tan n'es amorosa, e malgrat la paciéncia aus autres pretendents, sortís a la finèstra sonque quand es Truqueta qui passa, siá en siblant, siá en estornudant o quitament quand lachèt pas qu'una gròssa ventada."
Fin finala Margòt e Truqueta se maridan :
"Mès, Monsur, jamai, s'es vist, ni se veirà dins Solòrgues, una nòça despensièra coma seguèt aquela. [...] Jujatz, Monsur, se los qu'èran convidats deguèron patir : dison que partiguèt a taula doas grandas olas de farinetas, doas bèlas merluças cuòchas sus lo grilh, una plena gauda de granolhas, un cat de mar que pesava nòu liura, mièja-dotzena d'agaças ; un bon parelh de corpatasses, que viravan a la bròcha ambe un rainard que lo caçaire de la boissièra i aviá pas mens vendut de dotze sòus sens la pèl ; es verai qu'èra una bèla pèça e un fin morcèl."
Tan car foguèt que Truqueta deu vendre las pelhas de sa femna per poder crompar de qué manjar. Quand aquela se'n maina, una violenta disputa comença onte (dins la redaccion de 1765) Margòt crida son racisme antigavach :
"_Tas nipas ? li respondèt el [...] tot aquò si trobará'
Ma maire estonada de sa mina, e de l'entendre parlar gavach contra sa costuma:
_De que dises tu, si trobarà ? li repliquèt, cossí me parlas aquí ? Si trobarà ben donc...
_O ! que si fará, se Dieu plait, ajustèt mon paire.
_Si fará ! si trobará ! li cridèt ela, en lo contrafasent, maudit gavòt, carravirat que tu siás ! Sabes ben que tot se trobarà se m'o rendes..."
La disputa es seguida pels abitants dau vilatge qui prenon partit siá per l'un, siá per l'autre e, tot d'un còp :
"La maire d'un garçon [...] lo tirèt per la mancha e i diguèt : _ Vèni baug ! Pardí, vau ben la penada se tant escaufar per de mòrts de fam [...]
Ma grand, qu'ausiguèt aquel compliment, ven sus la pòrta, dins l'acotratge que sabètz, e se met a dire fierament a la mandra qu'aviá parlat ambe tant d'insoléncia :
_Aprenètz, conilha, que de mòrts de fam coma nautres son de milòrds per de pesolhoses de vòtra espèça [...]
E las doas d'escambiar politessas e reverenças ironicas e grotescas que fan rire lo monde e acaba la disputa generala.
L'endoman, vesent que son rueinats, la grand que sostien lo devís seguent, vertadièra teorisacion dau capitalisme naissent :
"Enfants, i diguèt, las grandas despènsas qu'avètz fach a vòstre maridatge, an malament desrenjat vòstra fortuna, e lo produit dau mestièr que fasètz seriá pas sufisent per vos faire anar segon vòstre estat. Vos conselhe, entrement que sètz joines, de faire un fons de çò qu'avètz, e de donar dins lo comèrce. Avètz pas enlòc de melhora pompa per suçar l'argent dau public ; ambe aquela, per pauc qu'òm la sacha manejar, l'òm pesca de camps, d'ostaus, de castèls, de baroniás, coma l'òm pren las anguilas dins un vertolet. L'òm comença, tot prumièr, per pauc causa ; l'òm se fai mercièr, quincalhièr, mosselinaire ; l'òm cròmpa a bòn mercat, e l'òm revend lo pus car qu'òm pòt. Ambe quauque sòus avètz la marchandisa ; empochatz lo profit, e una bancarrota paga lo rèsta, se la prumièra vos remonta pas, d'aquela passatz a una autre ; d'aquela a l'autra, d'aquela a l'autra, jusqu'a temps que passatz per d'onètas gens e que digun n'ausa pas vos reprochar la mendra macula."
Truqueta seguís lo conselh e, en fasent d'afars malonèstas ambe tres associats (un d'entre eles sonat Quicarlòt) fa fortuna abans que lo cònsol e la polícia los descobrin, los prenguin e los faga desparéisser ; e quand demandan, après, al protagonista ont es son paire, lo pichon respond totjorn "l'an près", en se fargant antau son nom. Margòt, de son costat, laissa son pichon a sa maire e se'n va ambe un ancian aimador amolaire.
Lo garda vinha[modificar | modificar la font]
Pichon Joan es educat per sa grand ambe de principis que li son pròpris (enter autes, d'evitar la cortesia e l'umilitat per se poder impausar). Ela vòl que Joan anga a l'escòla mes el se causís una autra dralha en s'entrainant a lançar de pèiras ambe precision, o a lançar de barròts dins las cambas de las lèbres. Coma i a pas pro de lèbres per s'entrainar, ensaja sus son ase que cad de dolor e que demòra al sòl una estona. Quand se maina de çò qu'a fach, Joan ensaja de lo consolar e la bèstia se venja en i botant los sabòts sul ventre e sus la gauta.
Dins lo contèxte d'aquel aprentissatge, Joan explica al baron que :
"Un talent que nautres paisans neglijam pas gaire, e que, se non fai onor, ten profit, es de conóisser onte son los muscats d'un tel, las figas d'una tela, las pechas, las auberjas de l'un e de l'autre, e de saupre surtot las oras onte poètz anar faire la tartalassa per los mases."
Per plan faire, Joan se provesís d'un siblet de garda vinha per se poder faire passar un d'eles e veire se i reponon o pas quand sibla. Mas un còp qu'es a raubar persecs dins l'òrt de Monsur Sestièr es près e estacat per un garda vinha qui se'n va cercar son mèstre en tot laissar Joan jos l'agach de son pichon filh. Aquel aima fòrça lo siblet. Joan ne profita per i perpausar de i donar s'acceptar de se daissar estacar a sa plaça. O fan antau e alara Joan i daissar siblar e sibla el meteis çò qui fa arriba encara mai lèu Monsur Sestièr e lo garda vinha. Arribat lo premièr e prenent lo mainatge per lo panaire, Monsur Sestièr se botar a lo corregir. En vesent aquò, son paire ataca Sestièr e es lèu ajudat per un autre garda vinha. Assoman lor mèstre e fuejon e Joan passa de raubaire a temoenh e obtien quitament le plaça de garda vinha, e sons beneficis.
Monsur Sestièr e Garolha[modificar | modificar la font]
Es alara que morís la grand de Joan : "Ma grand èra deganauda ; son enterrament me costet pas que quauques còps de picon dins un valat, e ieu seguèt l'enterraire, lo clrec e lo capelan."
En tornant a l'ostau e en cercant de que manjar, Joan tròbe un còfre onte sa grand aviá rescondut un tresòr fach ambe tròces dels "afars" de Truqueta. Joan lo torna rescondre e viu normalament per pas esvelhar cap de sopçon. Amorós de Babèu, la filha de Sestièr Joan la demanda a son paire. Aquel, qui de la simpatia per el, i ditz que caldriá qu'aguèsse ua pichòta fortuna e i laissa tres ans. Es alara qu'òm apren que Garolha, una filha fòrça laida, es gròssa e, en mai d'aquò, ela declara que lo paire n'es Joan. Tres òmes l'agantan e lo s'empòrtan e, un còp luènh dau vilatge, un se presenta coma essent Quincarlòt, lo vielh amic de Truqueta. Explica a Joan que lo paire en veritat es Sestièr que, sus son conselh, a promesa una dòta de mila escuts a Judit Garolha per se declarar en favor d'un autre, Joan dins aquel cas. Aqueste es furiós mas Quincarlòt i explica que Garolha non poderà pas subreviure a l'acochament. En efèit, ela e lo pichon morisson sul còp e Joan, ric, s'apresta a esposar Babèu (qu'es gròssa a son torn çò qu'empacha Sestièr de se la denegar). Es per aquò que Joan cantava a la debuta de la narracion.
Lo roman se clava amb una leiçon de morala dau marqués : "[...] tu m'as raconté la vie de cretaines gens et la tienne d'une manière assez amusante [...] je t'ai pourtant obligation d'avoir éclairci bien des doutes que j'avois sur le cartactère des paisans de ton espèce. Les malotrus ! qui diroit que sous les dehors de la simplicité la moins suspecte se cache , ils cachassent des moeurs aussi suspectes [...]"
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Fabre, Jean-Baptiste. Obras patoèzas de M. Frabre, priou-curat dé Cèlanova. Montpelhier : Virenque, 1839.Edicion en linha
- Fabre, Jean-Baptiste. Histoire de Jean-l'ont-pris. París : Liseux, 1877. Traduccion en françés, disponibla en linha.
- Fabre, Jean-Baptiste. Oeuvres complètes, Languedociennes et françaises. Montpelhier : Coulet, 1878.
- Favre, Jean Baptiste. Obras lengadoucianas. Mount-Pelié : Marsal, 1878.
- Fabre, Joan Batista. Istòria de Joan-l'an-près. Montpelhier : Lo Libre Occitan, 1967. Redaccion de 1765.
- Le Roy ladurie, Emmanuel. L'argent, l'amour et la mort en pays d'oc. París : Seuil, 1980. Amb la redaccion de 1756
- Le Roy Ladurie, Emmanuel. Love, death, and money in the Pays d'oc. Nava York : Braziller, 1982. Inclut la traduccion de l'òbra en anglés.
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Vendresse-Beaulne
Vendresse-Beaulne es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vendresse-Beaulne a #èsser creada en 1923 per la fusion de las municipalitats de Beaulne-e-Chivy e de Vendresse-e-Troyon
La commune de Vendresse-Beaulne a été créée en 1923 par la fusion des communes de Beaulne-et-Chivy et de Vendresse-et-Troyon


text:
1252
Aquesta pagina concernís l'an 1252 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Suècia[modificar | modificar la font]
Fondacion de la vila d'Estocòlme per Bilger Jarl. Son objectiu iniciau èra solament de protegir lo lac Malaren mai la vila venguèt rapidament fòrça importanta au sen dau reiaume.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá e Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Mòrt de Boemond V d'Antioquiá. Son fiu Boemond VI d'Antioquiá i succediguèt sota la regéncia de sa maire.


text:
Boviolles
Boviolles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo oppidum de Boviolles[1]A situat sus un vast esperó en dominant l'aglomeracion actuala. D'una superficie d'aperaquí 50 a, a barrat per un imponent rempart de tipe murus gallicus #que se'n pòt totjorn veire los vestigis. L'aucupacion la mai importanta se situa aModèl:L'E er sègle abans J.-C. : Es sens dobte una autentica vila, amb las siás carrièras, los sieus ostals, los sieus comèrcis e los sieus quartièrs d'artesans, #que s'elevava alavetz. Los abitants mantenián relacions comercialas contunhas amb los sieus vesins e amb l'Itàlia romaine : de nombrosas amphores a vin, de las ceramicas de Étrurie e de Campanie an sustot #èsser de descobèrtas, aital coma de las monedas en procedéncia d'una granda part de la Gaule. A partir de la Guèrra de las Gaules (mièg de l'Eer sègle abans J.-C.), Dels garnisons romaines s'installan probablament dins la vila, e cohabiten amb la populacion indigèna. Los sieus abitants possedissián egalament un luòc de culte en la vallée (lo temple de Mazeroie, comuna de Nais-a las-Forges). A la fin de l'Eer sègle abans J.-C. (Començament de l'epòca romaine), abandonan la oppidum e fondan la vila de Nasium #que se desvoloparà a l'entorn del santuari.
L'oppidum de Boviolles[2]est situé sur un vaste éperon dominant l'agglomération actuelle. D'une superficie d'environ 50 ha, il est barré par un imposant rempart de type murus gallicus dont on peut toujours voir les vestiges. L'occupation la plus importante se situe au Ier siècle avant J.-C. : c'est sans doute une véritable ville, avec ses rues, ses maisons, ses commerces et ses quartiers d'artisans, qui s'élevait alors. Les habitants entretenaient des relations commerciales continues avec leurs voisins et avec l'Italie romaine : de nombreuses amphores à vin, des céramiques d'Étrurie et de Campanie ont notamment été découvertes, ainsi que des monnaies en provenance d'une grande partie de la Gaule. À partir de La Guerre des Gaules (milieu du Ier siècle avant J.-C.), des garnisons romaines s'installent probablement dans la ville, et cohabitent avec la population indigène. Ses habitants possédaient également un lieu de culte dans la vallée (le temple de Mazeroie, commune de Naix-aux-Forges). À la fin du Ier siècle avant J.-C. (début de l'époque romaine), ils abandonnent l'oppidum et fondent la ville de Nasium qui se développera autour du sanctuaire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ DECHEZLEPRETRE Th., MENIEL Pàg., BONAVENTURE B. - Lo oppidum de Nasium a Boviolles (Meuse) : estat de las investigacions, en : Barral e alii 2007 - L'edat del Fèrre en l'arc jurassien e los sieus marges. Depauses, luòcs sagrats e territorialité a l'edat del fèrre, Actes del Modèl:XXIXe colloque del AFEAF (Bienne, 5-8 de mai 2005), , Besançon : de Premsas univesitàries de Franca-Comtat, 2007 (Anals Literaris de l'Universitat de Franca-Comtat ; Seriá "Entorn, societats e arqueologia", 11), pàg. 45-54.
- ↑ DECHEZLEPRETRE Th., MENIEL P., BONAVENTURE B. - L’oppidum de Nasium à Boviolles (Meuse) : état des recherches, dans : Barral et alii 2007 - L'âge du Fer dans l'arc jurassien et ses marges. Dépôts, lieux sacrés et territorialité à l'âge du fer, Actes du Modèl:XXIXe colloque de l’AFEAF (Bienne, 5-8 mai 2005), , Besançon : Presses universitaires de Franche-Comté, 2007 (Annales Littéraires de l'Université de Franche-Comté ; Série "Environnement, sociétés et archéologie", 11), p. 45-54.


text:
1966
Aquesta pagina concernís l'an 1966 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Botswana[modificar | modificar la font]
Independéncia dau protectorat britanic de Bechuanaland lo 30 de setembre. Prenguèt lo nom de Botswana. Seretse Khama, fondator dau Botswana Democratic Party (BDP) e negociator important dau procès d'independéncia, n'en foguèt elegit president.
Lesotho[modificar | modificar la font]
Fin dau protectorat britanic e independéncia dau país lo 4 d'octòbre.
America[modificar | modificar la font]
Barbados[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 30 de novembre.
Guyana[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 26 de mai.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
- Començament de la Revolucion Culturala a la Republica Populara de China.
- 9 de mai - Explosion de la primièra bomba d'idrogèn de la China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici de la premiera — e totjorn unica — centrala marejamotritz en Bretanha (26 de novembre).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Matthias Blazek, jornalista e òme politic alemand
- 13 de genièr - Mike Tyson, pugilita american
- 17 de genièr - Shabba Ranks, cantaire jamaican
- 19 de genièr - Stefan Edberg, jogaire de tennis suedés
- 29 de genièr - Romário, fotbolaire brasilièr
- 6 de febrièr - Rick Astley, cantaire britanic
- 11 de febrièr - Dieudonné, umorista, actor e militant politic francés
- 20 de febrièr - Cindy Crawford, modèl americana
- 2 de març - Joël Bartholomeeussen, fotbolaire bèlga
- 11 d'abril - Lisa Stansfield, cantaira britanica
- 5 de mai - Sergei Stanishev, primièr ministre de Bulgaria
- 8 de mai - Cláudio Taffarel, fotbolaire brasilièr
- 16 de mai - Janet Jackson, cantaira americana
- 2 de junh - Pedro Guerra, cantaire espanhòl
- 6 de junh - Faure Gnassingbé, president de Tògo
- 27 de junh - Aigars Kalvītis, primièr ministre de Letònia
- 28 de junh - John Cusack, actor american
- 20 de julhet - Enrique Peña Nieto, president de Mexic
- 20 d'agost - Enrico Letta, primièr ministre italian
- 27 d'agost - Juhan Parts, primièr ministre d'Estonia
- 2 de setembre - Salma Hayek, actritz mexicana
- 6 de setembre - Emil Boc, primièr ministre de Romania
- 8 de setembre - Carola Häggkvist, cantaira suedesa
- 18 de setembre - Gabino Diego, actor espanhòl
- 29 de setembre - Bujar Nishani, president d'Albania
- 9 d'octobre - David Cameron, primièr ministre del Reialme Unit
- 28 d'octobre - Andy Richter, actor american
- 30 d'octobre - Zoran Milanović, primièr ministre croata
- 30 de novembre - Mika Salo, pilòt finés de Formula 1
- 7 de decembre - Lucía Etxebarria, escrivana espanhòla
- 8 de decembre - Sinéad O'Connor, cantaira irlandesa
- 14 de decembre - Helle Thorning-Schmidt, primièra ministra danesa
- 21 de decembre - Kiefer Sutherland, actor canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Vincent Auriol, president de la França (n. 1884)
- 15 de genièr - Abubakar Tafawa Balewa, primièr ministre de Nigèria (n. 1912)
- 27 de genièr - Víctor Català, pseudonim de Caterina Albert, escrivana catalana (n. 1869)
- 1 de febrièr - Buster Keaton, actor e realizator american (n. 1895)
- 10 de febrièr - Lal Bahadur Shastri, primièr ministre d'índia (n. 1904)
- 26 de febrièr - Emiliano Chamorro Vargas, president de Nicaragua (n. 1871)
- 10 de març - Frits Zernike, fisician neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 13 d'abril - Abdul Salam Arif, president d'Iraq (n. 1921)
- 15 de mai - Maximiliano Hernández Martínez, president de Lo Salvador (n. 1882)
- 15 de mai - Venceslau Braz, president de Brasil entre 1914 e 1918 (n. 1868)
- 5 de julhet - George de Hevesy, quimista ongrés, Prèmi Nobel (n. 1885)
- 24 de julhet - Montgomery Clift, actor american (n. 1920)
- 6 d'agost - Cordwainer Smith, escrivan american de ficcion (n. 1920)
- 6 de setembre - Hendrik Verwoerd, primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1901)
- 14 de setembre - Cemal Gürsel, president de Turquia (n. 1895)
- 21 de setembre - Paul Reynaud, primièr ministre de la França (n. 1878)
- 28 de setembre - André Breton, actor francés (n. 1896)
- 8 d'octobre - Célestin Freinet, pedagòg francés (n. 1896)
- 23 de novembre - Sean Thomas O'Kelly, president de la Republica d'Irlanda (n. 1882)
- 6 de decembre - Juan Natalicio González, president de Paraguai (n. 1897)
- 15 de decembre - Walt Disney, cinematògraf e entrepreneire american (n. 1901)
- Juan Antonio Iribarren, president de Chile (n. 1885)


text:
Los sieus parents èran d'agricultors d'escasses recorses e de sang espanhòla. José María Montcada faguèt los sieus estudis de primària en lo collègi Sant Carlos de Masatepe, e los de segondària en l'Institut Nacional d'Orient, de Granada. Moncada obtenguèt la siá graduacion en 1888 als 18 ans d'edat.
Lo 11 de novembre de 1926 prenguèt possession de la presidéncia pel tresen còp Adolfo Díaz Recinos, conservador, fins a acabar lo sieu periòde lo 31 de decembre de 1928. Díaz Recinos afrontèt la nomenada Guèrra Constitucionalista, amb lo supòrt de las tropas interventoras nòrd-americanas, que Montcada, amb lo gra de general de division, combatèt en lo partit liberal contra Díaz fins que lo 4 de mai de 1927 s'acordèt lo cessament per la guèrra en Tipitapa (departament per Managua), entre Henry L. Stimpson (Secretari d'Estat dels Estats Units) e lo general José María Montcada mejançant lo Pacte de l'Espino Negro, cridat aital per èsser-se signat jos aquel arbre. Lo general Augusto César Sandino foguèt l'unic general liberal que s'opausèt; aquela data es coneguda tanben coma lo Jorn de la Dignitat Nacionala, per èsser-se iniciat la lucha nacionalista de Sandino, que causa aquel fondèt per el l'Armada Defensor de la Sobeiranetat Nacionala EDSN per combatre l'intervencion militar nòrd-americana.


text:
457
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 457 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Marcian dins lo corrent dau mes de genier. Foguèt remplaçat per Leon Ièr lo Traci (457-474) plaçat sus lo tròne gràcias au sostèn dau generau Aspar que seis originas barbaras empachavan de venir emperaire.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una revòuta de Peroz Ièr còntra son fraire Hormizd III.


text:
Enric V d'Anglatèrra
Enric V d'Anglatèrra (16 de setembre de 1386 - 31 d'aost de 1422) foguèt rèi d'Anglatèrra de 1413 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Enric IV (1399-1413) e foguèt remplaçat per son fiu Enric VI (1422-1461 puei 1470-1471).
Cap militar experimentat après una tièra de guèrra còntra de revòuta de senhors feodaus durant lo rèine de son paire, decidiguèt d'acomençar tornarmai la Guèrra de Cent Ans còntra França. Venceire a Azincourt en 1415, capitèt d'aprofichar la foliá dau rèi francés Carles VI (1380-1422) e la guèrra civila entre Armanhac e Borgonha per prendre lo contraròtle dau nòrd de França. En 1420, aliat au duc de Borgonha, capitèt d'obtenir la signatura dau tractat de Troyes que donèt la corona de França a son fiu Enric VI après la mòrt de Carles VI. Pasmens, la mòrt sobda en 1422 entraïnèt la revirada d'aqueu projècte car son fiu èra encara un enfant.


text:
Œting
Œting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Œting Es un vilatge situat en la Moselle-Es, vesin dirècte de la municipalitat de Forbach. Lo vilatge se tròba a qualques quilomètres de l'Alemanda e de Sarrebruck, a 60 km de Mètz e 90 de Nancy, 100 d'Estrasburg, 430 de París e 420 de Lille. La municipalitat s'estend sus 425 a e se tròba en plena cœur d'un païsatge de tucs del scenari central lorrain #que lo ponch en culminant n'es lo Kelsberg #que domina a 386 m e #qu'es quitament indicat sus la taula d'orientacion a la reünion del Donon en los Vòges. Lo pòble s'es bastit justament sus dos pans d'aqueles diches tucs.
Œting est un village situé dans la Moselle-Est, voisin directe de la commune de Forbach. Le village se trouve à quelques kilomètres de l’Allemagne et de Sarrebruck, à 60 km de Metz et 90 de Nancy, 100 de Strasbourg, 430 de Paris et 420 de Lille. La commune s’étend sur 425 ha et se trouve en plein cœur d’un paysage de collines du plateau central lorrain dont le point culminant est le Kelsberg qui domine à 386 m et qui est même indiqué sur la table d’orientation au sommet du Donon dans les Vosges. Le village s’est construit précisément sur deux pans de ces dites collines.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra traça escricha testificant de l'existéncia d'una implantacion umana sul territòri del pòble remonta a l'epòca carolingienne. Se se se réfère als trabalhs del fraire Dom Augustin Calmet #que #escriure entre 1713 e 1729 una istòria de Lorraine, existissiá en 787, jol regna de Charlemagne una aglomeracion agricòla franque o villa rurala : OFTINGAM VILLAM #que poiriá, segon las investigacions de Henri e Charles Hiegel èsser a l'origina del nom actual. L'estudi dels noms de luòcs es n'informi amb lo peuplement de la Lorraine : Œting, #que s'escriviá Oettingen en 1446, Ottingen o Ettingen en 1594, s'inscriu en aquel espaci a l'èst de la frontièra linguistique #que, del Luxemborg al Donon, separa los territòris de lenga romane dels pòbles en parlant lo francique. Es un toponyme francique #que se tròba en lo suffixe « -ing » en evocant una collectivitat, precedit del nom del proprietari o ancêtre (Oftar o Ofto, cambiat en Audo, Otto, Odo, Etto) #que #èsser a l'origina de la concentracion de familhas a aquel endroit. Se se'n crei cèrts istorians locales coma Touba, l'implantacion umana seriá plan anteriora a 787. Œting I auriá ja existit a l'epòca gallo-romaine : lo Hérapel, fortificat a l'oèst, del temps que la rota militar de Mètz passava pas luènh e contunhava cap a l'èst en direccion de Mayence. Cèrts toponymes daissan fin finala supausar que lo luòc de Œting a viscut las invasions de las hordes barbaras. La legenda vòl #qu'un combat terrible i aja permeses als abitants de los nòstres pòbles de véncer los Huns en los marécages del Spitzwald. Un tuc entre Tenteling e Ebring pòrta totjorn lo nom de Hunnengrab. E de contunh, al sud del ban communal, en direccion de Gaubiving, lo Hunnenberg evocariá lo passatge dels Huns l'an 451. Los ancians contan e mai se los prés coneguts jol nom de Etzel remembrarián lo nom de Attila #que i auriá installat ailà la siá acampada. Mas es practicament cèrt #qu'aqueles relats an mai de la legenda e que la preséncia de nombrosas fonts en aquelas prés explicariá l'existéncia del toponyme Etzel #que vòl dire ne nautor alemanda : Nasse Wiese. Cossí per l'investigacion de las originas del pòble, lo prètzfach es malaisit quand se pròva d'interrogar los sègles de lo sieu passat; aicí, de grands faches marquants totun mai lèu l'existéncia anonyme d'una comunitat rurala ont la vida jornalièra #èsser pendenta dels sègles rythmée per las estacions e lo calendari agricòla, abans dempuèi plier a las exigéncias d'un mond industrializat. Grandas paginas d'istòria pas mai, mas de las évènements #qu'an marcat la siá memòria collectiva, la meteissa #que se descobrís sus totas las nòstras tèrras de Lorraine, tròp sovent ocupadas, annexades, esperrecadas après lo parteja de l'empèri de Charlemegne en rason de las rivalités entre dos poderoses vesins. Malgrat aiçò, a un pauc mai de tres sègles d'interval, lo pòble a conegut doas destruccions ; la primièra, intégrale, i aguèt luòc l'an 1631. #Èsser lo Œuvre dels suedeses, aliats dels franceses pendent la guèrra de Trenta Ans, #que #estrossejar la Lorraine imperiala. Lo segond pas #èsser que #parciala fin 1944, quand l'armada americana #bombardar Forbach e Sarrebrück per liberar la nòstra pàtria de l'ocupant alemand. Aital, la miá intencion a pas pas l'ambicion de constituir una investigacion istorica. Li cal èsser compreses coma una temptativa de far reviure entre aquelas doas datas lo passat d'aquel cairat de tèrra lorraine, écrin de verdure d'un pauc mai de 439 a sul flanc del tuc del Kelsberg[1].
La première trace écrite attestant de l’existence d’une implantation humaine sur le territoire du village remonte à l’époque carolingienne. Si l’on se réfère aux travaux du moine Dom Augustin Calmet qui écrivit entre 1713 et 1729 une histoire de Lorraine, il existait en 787, sous le règne de Charlemagne une agglomération agricole franque ou villa rurale : OFTINGAM VILLAM qui pourrait, selon les recherches de Henri et Charles Hiegel être à l’origine du nom actuel. L’étude des noms de lieux est en rapport avec le peuplement de la Lorraine : Œting, qui s’écrivait Oettingen en 1446, Ottingen ou Ettingen en 1594, s’inscrit dans cet espace à l’est de la frontière linguistique qui, du Luxembourg au Donon, sépare les territoires de langue romane des villages parlant le francique. C’est un toponyme francique que l’on retrouve dans le suffixe « -ing » évoquant une collectivité, précédé du nom du propriétaire ou ancêtre (Oftar ou Ofto, changé en Audo, Otto, Odo, Etto) qui fut à l’origine du rassemblement de familles à cet endroit. Si l’on en croit certains historiens locaux comme Touba, l’implantation humaine serait bien antérieure à 787. Œting aurait déjà existé à l’époque gallo-romaine : le Hérapel, fortifié à l’ouest, tandis que la route militaire de Metz passait non loin et continuait vers l’est en direction de Mayence. Certains toponymes laissent enfin supposer que le site d’Œting a vécu les invasions des hordes barbares. La légende veut qu’un combat terrible ait permis aux abitants de nos villages de vaincre les Huns dans les marécages du Spitzwald. Une colline entre Tenteling et Ebring porte toujours le nom de Hunnengrab. Et puis, au sud du ban communal, en direction de Gaubiving, le Hunnenberg évoquerait le passage des Huns en 451. Les anciens racontent encore que les prés connus sous le nom de Etzel rappelleraient le nom d’Attila qui aurait installé là son campement. Mais il est quasiment certain que ces récits tiennent davantage de la légende et que la présence de nombreuses sources dans ces prés expliquerait l’existence du toponyme Etzel qui veut dire en haut allemand : Nasse Wiese. Comme pour la recherche des origines du village, la tâche est difficile quand on essaye d’interroger les siècles de son passé; ici, pas de grands faits marquants mais plutôt l’existence anonyme d’une communauté rurale où la vie quotidienne fut pendant des siècles rythmée par les saisons et le calendrier agricole, avant de se plier aux exigences d’un monde industrialisé. Pas de grandes pages d’histoire non plus, mais des évènements qui ont marqué sa mémoire collective, la même que l’on découvre sur toutes nos terres de Lorraine, trop souvent envahies, annexées, déchirées après le partage de l’empire de Charlemegne en raison des rivalités entre deux puissants voisins. Pourtant, à un peu plus de trois siècles d’intervalle, le village a connu deux destructions ; la première, intégrale, eut lieu en 1631. Elle fut l’Œuvre des suédois, alliés des français durant la guerre de Trente Ans, qui ravagèrent la Lorraine impériale. La seconde ne fut que partielle fin 1944, lorsque l’armée américaine bombarda Forbach et Sarrebrück pour libérer notre patrie de l’occupant allemand. Ainsi, mon propos n’a pas l’ambition de constituer une recherche historique. Il doit être compris comme une tentative de faire revivre entre ces deux dates le passé de ce carré de terre lorraine, écrin de verdure d’un peu plus de 439 ha sur les flanc de la colline du Kelsberg[2].


text:
Ròsh Hashanà
Ròsh Hashanà (en ebrieu: ראש השנה, 'començament de l'an') es l'An Novèu espirituau josieu. Se celèbra lo premier e lo segond jorn de Tishrei (mes dau calendari ebrieu). Sus lo començament de l'an ebrieu i a dos critèris: segon la Torà, lo mes de Nisan (vèrs març-abriu) serà lo premier dei mes de l'an (Shemot/Èxode 12.2). Pus tard la tradicion josieva establiguèt lo començament de l'an dins lo mes ebrieu de Tishrei (per setembre-octòbre), qu'es considerat lo mes que Dieu creèt lo mond e es a partir d'aquesta celebracion que se còmptan leis ans. Dins aqueu jorn, segon la tradicion, foguèt creat lo premier òme, Adam. La celebracion comença au crepuscul dei vèspras. Lo son dau shofar, una bana, majorament de moton, atrai lei josieus a la meditacion, l'autoexamen e la contricion, e sòna pendent la pregària dau matin. Es lo premier dei jorns de repentiment e d'introspeccion, de balanç dei fachs e deis accions realizadas, de pregària e de sensibilitat especialas (Aseret Yemei Teshuva) que s'acaban en Yom Kippur 'jorn dau perdon'; es tanben conegut coma lo 'jorn dau jutjament' e coma lo 'jorn dau remembre' pr'amor que, segon la tradicion, Dieu jutja leis òmes aqueu jorn.


text:
Maxim Venguerov
Maxim Venguerov (en ebrieu : מקסים וונגרוב ; en rus : MakcиM AлekcaHдpoBич BeHrepoB - Novossibirsk, Siberia, alavetz Union Sovietica, l'20 d'agost de 1974) qu'ei un violonista virtuòse academic neishut sovietic, puish vadut rus e israelian per'mor de las soas originas judivas.
Que vadó dens ua familha de musician de Novosibirsk (la soa mair, director d'un orfanatge, qu'èra tanben cantaira e lo son pair qu'èra clarinista dens l'orquèstra filamonic de Novossibirsk). Qu'ei ací on e comencè los sons estudis deu vriulon despuish l'atge de 4 ans. En 1990 qu' emigrè en Israèl dab la soa familha on avó de har l'armada.
Arron ua carrièra d'interpret rica en concerts e enregistraments, qu'ei, desempuish 2005, professor de vriulon a la Royal Academy of Music de Londres.


text:
Lunèl
Lunèl [lyˈnɛl] (pron. locala:[lø̞ˈnɛl]; Lunel en francés e Lunèu en forma provençalizanta) es una vilòta occitana de 22 000 abitants situada a la termièra del departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon a ras del riu de Vidorle que dissepara lo departament d'Erau de Gard.
Los abitants son los pescalunas o luneleses. Aquel escais a son origina dins una legenda que conta cossí qualqu'un de la vila que pensava que la luna s'èra negada, la volguèt pescar amb un panièr traucat. Existís una cançon sus aquela legenda.
Recentament una estatua que representa aqueste personatge es estada bastida al Cors Gabriel Péri.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna se situa a 25 km a l'èst de Montpelhièr e a 25 km al sud-oèst de Nimes (departament de Gard) traversada per la rota nacionala RN113.
Sus la riba drecha de Vidorle, qu'es del departament d'Erau, son territòri es constituit principalament d'una plana alluviala entre la plana de Mauguiò e la de la dicha Pichòta Camarga. Aquesta plana aculhís d'activitats viticòlas e arboricòlas, coma tanben la vila de Lunèl. Lo sud es cada còp mai umid dau mai s'es mai a ras de las localitats de Marsilhargues e de Sant Nazari de Pesan. A nòrd, començan los tucs de la garriga que a son pè se trapa lo canal d'irrigacion del Bas Ròse-Lengadòc que permetèt lo desvolopament de l'activitat fruchièra dins aquesta partida orientala d'Erau.
Administrativament, la comuna es limitròfa de Saturargues e Vilatela al nòrd, Vidorle, Galargues e Aimargues (Gard) al nòrd-èst, Marsilhargues a l'èst e al sud, Sant Nazari de Pesan e Sant Just al sud-oèst, e Lunèl Vièlh a l'oèst. Totas aquestas localitats fan partida del canton de Lunèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se sap pas exactament quand foguèt fondat Lunèl mas se sap qu'en 888 la vila foguèt erigida en baroniá qu'agropava tretze vilatges. A l'entorn de l'an 1000, èra proprietat de Bernat d'Andusa, baron de Sauva que la cediguèt puèi a la familha dels Gaucelm, los senhors de Lunèl. Foguèt pas qu'en 1295 que passèt jos lo poder del Rei de França. Lunèl coneguèt de periòdes de lucha constanta pendent lo sègle XVI per sa situacion geografica entre catolicisme e protestantisme que totas doas comunitats convivián dins la vila. En 1632, en seguida de la patz d'Alès, las fortificacions foguèron desmontadas. Un sègle mai tard, en 1728, s'acabèron las òbras d'un canal e d'un pòrt que religava Lunèl al litoral. Aquesta construccion, utilizada pendent gaireben dos sègles, foguèt tapada en part tre 1941 e 1972 per sa manca d'utilitat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Una reproduccion de l'Estatua de la Libertat èra estada crompada per la vila de Lunèl. Aquela miniatura foguèt fonduda pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Una nòva Estatua de la Libertat foguèt installada a la dintrada de Lunèl (Plaça de la Republica) fa qualques annadas.
- Lo fons Medard es una rica colleccion servada dins la Bibliotèca de Lunèl.
Personalitats nascudas a Lunèl[modificar | modificar la font]
- Samuel ibn Tibbon, filosòf e mètge josieu del sègle XII
- En Astruc de Lunèl, rabin del sègle XIII
- Lo trobador Folquet de Lunèl (nascut cap a 1244 e mòrt en 1300), autor del Romans de Mondana Vida e d'autras òbras mens importantas.
- Lo cineasta Louis Feuillade nasquèt a Lunèl lo 19 de febrièr de 1873. Es lo creador de Fantomàs, e tanben de Les Vampires. Lo licèu de la vila pòrta son nom en omenatge.
- L'escrivan Loís Abric (1886-1953), autor de maitas òbras escrichas mai que mai en grafia mistralenca.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Lunèl, en francés
- Sit de J.F. Brun sus Lunèl, en occitan
- Sit del muscat de Lunèl, en francés


text:
Imnes de Dèlfes
Los imnes de Dèlfes que son duas pèças de musica de la Grècia antica marcadas sus pèiras au segond sègle A.C. e vodadas au diu Apollon
La musica qu'i e marcada dab letras grègas com ac hasèvan los ancians grècs.
Lo purmèr imne que's compausa d'ua simpla linha melodica compausada sus lo mòde dorian (en vertat, meilèu çò qui aperam uei lo mòde frigian.
Que hon descobèrtas au sègle XIX e, au dia de uei, que son las pèças de musicas conegudas e notadas shens ambigüetat mei ancianas (la pèça la mei anciana qu'ei ua tauleta sumeriana d'argela mes d'ua lectura mei imprecisa peus especialistas).


text:
Penelòpa
Dins la mitologia grèga, Penelòpa (per Omèr Πnveλoπeιa / Penelopèia, pels autors posteriors Πnveλόπn / Penelòpe), filha d'Icar, es l'esposa fidela d'Ulisses amb que a un filh, Telemac.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Dins sa jovença, e a causa de sa granda beutat, Penelòpa es demandada per fòrça princes grècs. Son paire, per evitar las bregas que se poirian esclatar entre los pretendents, obliga aqueles a ne disputar la possession dins de jòcs que fa donar. Ulisses sortent venceire, Penelòpa li es donada. Pendent los vint ans d'abséncia d'Ulisses, a l'epòca e aprèp la guèrra de Tròia, Penelòpa li demòra fidèla al despièch de totas las sollicitacions. Sa beutat e lo tròn d'Ulisses atiran a Itaca cent uèit pretendents. Totjorn capitèt a eludir lor percaç e los deconcertar amb de nòvas enganas. La primièra foguèt de tibar sul mestièr un grand vèl, declarant als pretendents que podava gaire contractar un nòu maridatge abans qu'acbaba aquela tapissariá destinada a envelopar lo còs del seu sògre Laèrta, quand morrirá. E pendent tres ans, prenguèt aquel ingeniós pretèxte, sens que sa tapissariá s'acabe jamai; perque desfasiá la nuèch çò qu'aviá fach de jorn. Quand se disiá a Penelòpa que son espós èra tornat, refusèt d'o creire, de paur que se voliá la surprene par d'aparéncias engnhairas; mas, aprèp venguèt segura, per de pròvas gaire aquivòcas, que vertadièrament èra Ulisses, e se donèt als mai grands transpòrts de jòia e d'amor.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Penelòpa ven del grèc πnvέλoψ / penelòps, qu'es una mena de guit o d'auca salvatja. D'autors ne concluson que Penelòpa èra una divinitat anciana en forma d'aucèl, mas existís gaire de pròva al subjècte, mai qu'èra corrent de donar a las femnas de noms d'aucèl[1].
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apolodor, bibliotèca (III, 10, 6) (fr)en linha, Epitòme (VII, 3, 7) (fr).
- Esiòd, Telegonia (en)en linha
- Omèr, Odissèa en linha(fr) (passim).
- Igin, Fablas (la)en linha (CXXII-CXXV).
- Pausonias, Descripcion de Grècia (fr) en linha (III, 20, 10 ; VIII, 12, 6).
Notas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges generals[modificar | modificar la font]
Estudis sabentas[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Ouvrages de dames. Ariane, Hélène, Pénélope..., Seuil, 2009 * Marie-Madeleine Mactoux, Pénélope. Légende et mythe, Les Belles Lettres, coll. « Annales littéraires de l'Université de Besançon », Paris, 1975, 284 p. (ISBN 2251601759).
- (fr)Ionna Papadopoulo-Belmehdi, Le Chant de Pénélope. Poétique du tissage féminin dans l'Odyssée, Belin, coll. « L'Antiquité au présent », 1994, 256 p. ISBN 270111764X.
- (fr)Alain Peyrefitte, Le Mythe de Pénélope, Gallimard, 1949.


text:
Còl (anatomia)
Lo còl (var. còth) es la region del còrs qu'es situada entre lo cap e lo rèsta del còrs (tronc).
Per l'Òme e fòrça animals vertebrats, lo còl es plan vesible. Per d'autres animals, se pòt limitar a una simple articulacion del còrs.
Lo còl es la partida del còs que dona a la tèsta sa mobilitat.
Somari
Anatomia del còl uman[modificar | modificar la font]
Lo còl es la viá de passatge de fòrça viscèras, Fa lo ligam entre la tèsta e lo tronc. Diferents elements vascularis, nervioses, muscularis o mai i passan. Anatomicament, la region del còl es delimitada en arrièr pel processus espinal de C7, lateralament par l'articulacion acromioclaviculària e en avant per las claviculas e lo manubrium esternal. En naut, se delimita aquela region per la linha superora de nuca en arrièr e l'òs ioïde en avant tou en passant pel processus de la mastoïde de l'òs temporal del crani.
Los elements Vascularis[modificar | modificar la font]
Pels sistèma arterial, se distinguís d'en primièr doas grosses vaissèls que son l'artèria carotida primitiva e la subclaviara, eissida del tronc arterial braquiocefalic del costat drech e de la partida orizontala de l'arc aortic del costat esquèrra. L'artèria subclaviara camina cap al membre superior, passant jos la clavicula e dins lo desfilat esclenic que ven artèria axiliária. Dona de colateralas avant de passar dins lo desfilat escalenic que son:
- artèria toracica intèrne
- artèria vertebrale
- lo tronc tirocervical de que naisson la tiroïdiana inferiora, la cervicala ascendanta, la cervicala transvèrsa e la supraescapulària.
- lo tronc cervicointercostal que dona naissença a la cervicala prigonda e a l'intercostala suprèma.
- l'artèria escapulara dorsala
Per l'artèria carotida primitiva, se vei la forca carotidiana al nivèl de C4 per donar las carotidas extèrne e intèrne. L'artèria carotida intèrne donará pas de colateralas sonque al cervèl. Per la carotida extèrne, nais sul costat intèrne de la forca carotidiana e dona diferentas colateralas.
- sul costat anterior, del bas al naut, dona la tiroïdiana superiora, la linguala e la faciale.
- sul costat posterior, dona del bas al naut, la faringiana ascendanta, la temporala, l'occipitala e l'auriculària posteriora.
- sas brancas terminalas s'identifican coma essent l'artèria temporala mejana e l'artèria maxillària.
Pel sistèma venós, es parallèl al sistèma arterial, la sola diferéncia es dins la vena axillària que ven vena subclavièra passant jos la subclaviària mas en avant de l'escalèn anterior e non pas dins lo desfilat escalenic coma lo fach l'artèria correspondanta.
Los elements viscerals[modificar | modificar la font]
- Faringe
- Laringe
- Traquèa
- Esofag
Los elements nervioses[modificar | modificar la font]
- Plexus braquial
- Nèrvi frenic
- Nèrvi pneumogastric
Diamètre del còl coma indicadors[modificar | modificar la font]
D'anomalias al respècte a la mejana del diamètre del còl podent èsser indicators;
- indicadors de subrepes: Lo diamètre dèl còl (o Torn del còl) pòt donar un indici fisador d'IMC anormalament naut per l'enfant de mai de 8 ans.
- Indicador d'ipertiroïdiá o d'opotiroïdiá
- risc d'apnèa obstructiva du sòm,
- risc aumentat de diabèta
- risc aumentat d'ipertension pels adultes.


text:
Ouilly-du-Houley
Ouilly-du-Houley es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge traversat per la Paquine e dominat per lo sieu castèl.
Petit village traversé par la Paquine et dominé par son château.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1825, Sant-Leugièr-de detlo-Houley (263 abitants l'an 1821, Sant-Leugièr-de Ouilly abans 1801) absorbeix Ouilly-la-Ribaude (191 abitants, abans 1801 Sant-Martin-de Ouilly, Martin-de Ouilly) e ven Ouilly-de detlo-Houley[1],[2].
En 1825, Saint-Léger-du-Houley (263 habitants en 1821, Saint-Léger-d'Ouilly avant 1801) absorbe Ouilly-la-Ribaude (191 habitants, avant 1801 Saint-Martin-d'Ouilly, Martin-d'Ouilly) et devient Ouilly-du-Houley[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 de febrièr 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 de febrièr 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Ouilly-du-Houley », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 février 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Ouilly-la-Ribaude », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 février 2008


text:
Azalaís de Porcairagas
Azalaís de Porcairagas foguèt una trobairitz lengadociana del sègle XII.
La sola font qu'avèm es sa vida, que nos ditz que sortissiá de la region de Montpelhièr; qu'èra una dòna educada; s'èra enamorada de Gui Guerrejat, lo fraire de Guilhèm VII de Montpelhièr, e "faguèt mantuna bonas cansons per el"; çò que significa que probablament lo sol poèma que nos demòra d'ela li èra adreiçat.
Gui nasquèt saique en 1135; caiguèt malaut en 1178, venguèt monge, e defuntèt lo meteis an. Las datas de la naissença e de la mòrt d'Azalaís nos son desconegudas. De son nom, e de sa vida citada pus naut, se pòt endegar que sortissiá del vilatge de Portiranhas,situat pròche Besièrs aperaquí 10 km al sud de Montpelhièr, a costat dels territòris qu'apertenguèron a Gui e sos fraires. Aimo Sakari pensa qu'èra la misteriosa joglaressa evocada dins mantun poèma per Rambaud d'Aurenja (un vesin e cosin de Gui Guerrejat).
Demòra pas uèi qu'un sol poèma atribuit a Azalaís, classic, simple e esmovent. Generalament comporta 52 linhas, mas lo tèxte varia considerablament entre los manuscrits, çò que suggerís que foguèt pas escrit tanlèu que foguèt compausat. L'acompanha pas cap de musica[1]. Lo poèma alludís a la mòrt de Rambaud d'Aurenja en 1173; foguèt benlèu compausat abans aquela data e corregit après. La tornada del poèma sembla far mencion d'Ermengarda de Narbona (1143–1197), una amatritz plan coneguda de poesia trobadorenca.
Coma o observèt Sakari, la tresena estròfa sembla de contribuir al debat poetic qu'inicièt Guilhèm de Sant Leidier subre la question de saupre se una dòna es desonorada quora causís un aimant pus ric qu'ela. Rambaud d'Aurenja ne faguèt tanben lo comentari dins son poèma A mon vers dirai chanso. Pauc après seguèt un partiment sus lo subjècte entre Dalfin d'Alvèrnha e Perdigon, puèi una "tensó" entre Guiraut de Bornelh e lo rei Anfós II d'Aragon.
Extrait[modificar | modificar la font]
- Ar em al freg temps vengut
- quel gels el neus e la fainga
- el aucellet estan mut,
- c'us de chanter non s'afrainga;
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pèire Bèc, Chants d'amour des femmes-troubadours: trobairitz et chansons de femme (Paris: Stock, 1995) pp. 65–70: complete poem in Occitan and French.
- Biographies des troubadours ed. J. Boutière, A.-H. Schutz (Paris: Nizet, 1964) pp. 341–2.
- A. Sakari, 'Azalais de Porcairagues, le "Joglar" de Raimbaut d'Orange' in Neuphilologische Mitteilungen vol. 50 (1949) pp. 23–43, 56-87, 174-198.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maria V. Coldwell. "Azalais de Porcairagues", Grove Music Online.


text:
Guilhèm Adèr
Guilhèm Adèr (Gimont ?[1], 1567 ? - Gimont1638) qu'èra un mètge e un escrivan gascon d'expression occitana deu sègle XVIIau, originari de Gimont, Gasconha . Qu'ei autor, enter autas causas, d'un poème eroïc en aunor deu Noste Enric (Lo gentilòme gascon) e d'ua òbra medicau en latin tractant de la pèsta e de çurgeria en francés.
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Que's sap chic de causas suber las purmèras annadas d'aqueste mètge gimontés. Que's sap au contra qu'estudiè la medecina a Tolosa on ho membre (au mens a partir de 1587) de la con·hrairia deus Penitents Blaus.
Que serví com mètge dens l'armada de Juèsa (de Joyeuse, en francés).
En 1603, qu'avó ua mainada vaduda a Gimont dab la soa molhèr Magdalena de Lux. Un hilh, batejat Pèir, que seguí en 1608.
Que sembla donc per aquera annada, que practicava jà lo son art dens la soa vila nadau sustot que signa e data l'edicion deu Catonet Gascon a Gimont en 1607. Lo Gentilòme gascon que pareishó en 1610, l'annada de la mort deu son protagonista eponim, lo Noste Enric. En 1628 que he estampar la soa òbra medicau latina (De Pestis cognitione et remediis) e francesa (De la méthode de consulter les maladies chirurgicales).
Que's morí a Gimont lo 23 de junh de 1638 mentavut com "doctor en medecina e mètge de la vila de Gimont".
Lo Catonet Gascon[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua colleccion de cent maximas alexandrianas en gascon. Ader qu'obreish lo son libe dab l' ex-libris seguent :
Si non soi a ta guisa / E si non parli com tu vòs, / Hè'm com te volha la camisa, / Mes lèisha'm lo mesòth dens l'òs.
L'òbra qu'ei vodada a Miquèu d'Estarac, "Governador de las comtats d'Armanhac" e la dedicaça que comença atau :
Lo Catonet, Monsénher, après aver corrut la Grècia dab los sèt sages, l'Italia dab Caton lo vielh, l'Aspenha (sic) dab Berin, la França dab Pibrac, se'n va per la Gasconha , a la vòsta favor. E com aqueris l'avèn vestit a la mòda deu lor país, ara jo l'èi botat a la sisa deu nòste.
Enter las maximas, que podem mentàver:
I. Si vòs saber quauque petit passatge
Per víver au mond sens tara, san e net,
Escota, Amic, lo petit Catonet
On pòdes hèr lo ton aprendissatge.
II. Per anar donc caplevat e sens crenta,
Bremba't de Diu, e de sons mandaments,
Ondra lo pair, la mair e totas gents,
Non haças tòrt a persona viventa.
V. Apren totjorn coma cau que tu viscas,
No't trufes pas, ça ditz òm, deu men mau,
Que, quan sia vielh, lo ton que serà nau,
Non i aurà lòc que tenn'arregausiscas.
XXVI. Las sajas gents non disen en batles :
Hemna que vòu tant de jòias portar,
Si sons moien n'ac pòden suportar,
O se hè mau o ben pòrta las bragas.
XXVIII. Non haças mau d'aquesta o d'auta sòrta,
Pensant qu'après degun n'ac saberà :
Tu non poirés tant lo huec caperar
Qu'a la perfin la humada no'n sòrta.
LXIV. Endura tot, qué que't digan o haçan,
Que, com òm ditz, qui sofric e viscoc
Dab lo temps vic çò que véser voloc :
Lo temps e gents, tots amassas passan.
Lo Gentilòme Gascon[modificar | modificar la font]
Lo títol sancèr de l'òbra qu'ei :
Lo Gentilòme gascon, e los hèits de Guèrra deu gran e poderós Enric, Rei de França e de Navarra. Vodat a Monsenhor lo duc d'Espernon. Per Guilhèm Ader Gascon.
En aquera biografia epica d'Enric de Navarra, que podem citar lo capítol « L'esgrima » deu purmèr libe qui'ns conda l'educacion deu protagonista :
En aquò de prumèr nòstre capdèth s'endreça.
E per aver com cau d'un cavalièr l'adreça,
Com aquiu dab los pès, ara ací dab las mans,
Apren, espadassin, lo jòc deu cotelàs :
Per aquò dab florets o d'espasa soleta,
Cap et cap vigorós d'un aute s'acoleta.
Per dessús lo punhau, per devath, entre garda,
E quauque còp suu nas an d'estauviar la harda.
Aquiu de pantaishar, de bohar non i a fin.
Eths hèn l'arresolut, contrahèn lo mutin.
Mes dessús tots los còps a la presa ei la guèrra,
Quan s'endravan los pès an de gitar per tèrra,
Crotzan armas e braç, on lavetz qui mes vau
Deu gipon de son òme hè gaina au punhau.
Mei luenh, dens lo libe dusau, que podem léger lo capítol « Perpaus de Gascon » :
Anem, coma davant, fanfarra la trompeta !
Non leishem deu guarrèr la campanha soleta,
Ditz lo brave lavetz, huratem lo país,
Netegem de lairons passatges e camins.
Haçam parlar de nos, anem, braves gendarmas,
Abriga gents de ben l'ombra de nòstas armas.
Haça, valent e just, la tropa deu Gascon
Que sia tornat com cau a cadun lo son,
Que posca lo pagés acoeitivar sa tèrra,
traficar lo marchand en despieit de la guèrra.
L'òbra d'Adèr, sus 2690 alexandrins, que desplega atau un ample lexic. L'escrivan e critic occitan Pèir Bec que he atau un estudi suu merro lexic musicau deu tèxte. Peu parla-occitan de uei lo dia, l'endom d'aqueth tèxte que pòt servir d'exemple lexicau e estilistic d'un gascon classic e enqüèra d'un registre mei haut e mei sancèr : la lenga de 1610, ua lenga reiau, pas enqüèra vaduda lenga burlesca. Fausta Garavini, dens la soa òbra critica en italian que soslinha « qu'èm davant la mei clara manifestacion deu barròc occitan, en aquera fanfarra verbau qui procedeish per acumulacion asindetica deus tèrmes e que parla d'ua « agitacion lingüistica » (47).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions d'Ader[modificar | modificar la font]
Lo catonet[modificar | modificar la font]
- Ader, Guillaume. Lou catounet gascoun. 1607. 1607 Disponible en linha suu site de la bibliotèca de Tolosa
- Ader, Guillaune. Lou catounet gascoun. Tolose [Toulouse] : Boude, 1611. Disponible en linha suu site gallica.bnf.fr
- Ader, Guillaume. Lou Catounet gascoun. Toulouse : Colomiez, 1612. Disponible en linha suu site gallica.bnf.fr
- Ader, Gullaume. Lou Catounet gascoun. Toulouse : Colomiez, 1628. Disponible en linha suu site gallica.bnf.fr
- Ader, Guillaume. Lou Catounet gascoun. Bordeau : Lafargue, 1865. Disponible en linha suu site gallica.bnf.fr
- Guilhèm Ader. Lo Catonet gascon, Ortès : Per Noste, [1607] 2008.
Lo Gentilòme gascon[modificar | modificar la font]
- Ader, Guillem. Lou Gentilome gascoun, é lous heits de gouerre deu gran é pouderous Henric Gascoun, rey de France é de Naouarre. Toulouse : Colomoies, 1610. Disponible en linha suu site gallica.bnf.fr
- Ader, Guillaume - Alfred Jeanroy, Poésies de Guillaume Ader, publiées avec notice, traduction et Notes. Toulouse : Privat, 1904. Édition disponible en linha sus google.com
- Guilhèm Ader. Lo Gentilòme gascon, Ortès : Per Noste, [1610] 2010.
Òbra medicau en latin[modificar | modificar la font]
- Ader, Guilhem. Guillelmi Ader medici Enarrationes, De aegrotis et morbis in Evangelio. Opus in miraculorum Christi Domini amplitudinem ecclesiae christianae elimatum. 1620. Edicion disponibl suu site de l'Universitat de Tolosa
Critica[modificar | modificar la font]
- Fausta Garavini, La letteratura occitanica moderna, Sansoni, Bologne, 1970.
- Felip Gardy, Guilhem Ader (1567?-1638), actes du colloque de Lombez (21-22 septembre 1991), Centre International de Documentacion Occitana, Béziers, 1992.
- Philippe Gardy, Histoire et anthologie de la littérature occitane, Tome II, l'âge du baroque - 1520 -1789, Presses du Languedoc, Montpellier, 1997.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saramon que serè la soa vila nadau, e 1688 la data, segond A. Philibert abadie, dens la soa introduccion deu Parterre Gascon (paja 55), Auch, 1850 [1].
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Chariez
Chariez es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge typiquement comtois. Situat a l'oèst de Vesoul a una distància de 8 km.
Village typiquement comtois. Situé à l'ouest de Vesoul à une distance de 8 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany, Chariez, País de vignobles, produsissiá un bon vin fòrça apreciat, Gamay - Pinot. Los vinhas an practicament totalament desaparegut, remplaçadas per pâturages.
Autrefois, Chariez, pays de vignobles, produisait un bon vin très apprécié, Gamay - Pinot. Les vignes ont pratiquement totalement disparu, remplacées par des pâturages.


text:
167
Fernand Moucadeau countaire.
La Floro de Vaucluso
Tradicioun de Calèndo
Armana
Arle de Miquèu Bonnefoy
Plueio d’Estello
Conte e danso de Prouvènço
La museto
167
L’aubre que voulié voula!
Ensignadou
Nòstis emissioun
Prouvèrbi
Made in France
Editouriau
Bono annado 2012
L’atualita en image.
L’Evenamen
Priéureta i marcat loucau
De voues se soun amoussado
Sabino Barnicaud, Janeto Guieu,
Reinié Auberge, Marìo Mourier
Estage de prouvençau
Li chaine-pougnènt
La Floro de Vaucluso
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren.
Federacioun Parlaren en Vaucluso
Parlaren Lou Tor
Parlaren Païs de Seloun
Parlaren Gardano
Parlaren Mountèu
Tradicioun de Calèndo
Armana
Pantai d’un Nouvè dóu futur
Musico Tradiciounalo
Genevivo Pinet-Roux.
Arle de Miquèu Bonnefoy
Marsiho 2013
Printèms prouvençau
Councours di Jouine 2012
Prouvèrbi toucant lou bestiàri
Plueio d’Estello
Pastouralo
Manifestacioun prouvençalo.
Darniero minuto
La plumo es à nòsti legèire.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Nemausus : vesito de Nime la roumano
La «Vièio» de l’Estang dóu Pounènt
Lis ourtoulan
Francés Jouve
Ma titèi
Sant Gènt patroun de la Prouvènço
Vièi Avignoun : Guingueto e cabanoun
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
Conte e danso de Prouvènço
La museto
Made in France
Coume lou sabès, sian intra en campagno eleitouralo pèr l’eleicioun presidencialo. E vaqui pas que li candidat descuerbon que i’a forço desloucalisacioun de fabrico, trop d’impourtacioun de proudu dóu fourestié que councurrènçon desleialamen nòsti prouducioun, adounc trop de chaumo, e que, vesès un pau! faudrié proudurre francés...
Un eisèmple simple, autant councrèt que la fabricacioun di veituro franceso en foro de Franço, pòu d’aise moustra ounte n’en sian arriba. Dins uno vilo coume Avignoun, i’a pus ges de papetarié-librarié de quartié. Pèr se prouvesi en fournituro amenistrativo de touto meno, avèn plus que dos gròssis estruturo qu’an elimina lis entre-presso loucalo e mounoupoulisa lou marcat. Fau prene la veituro, vo lou bus, pèr i’ana faire si croumpo.
L’autre jour, un de nòsti coumpan avié besoun, entre àutri fournituro, d’uno bouito de troumbone. Cerco que cercaras, troubavo rèn! Fin finalo, demandè à-n-uno emplegado que passavo dins li travado de fournituro, ounte poudien bèn èstre li troumbone.
E aquelo d’aqui de ié fisa :
- Es pas acò que vous fau cerca, mai li paper clips!
Li troubè, acoumpagna de tout un ensourtimen de ribons etc. La counclusioun èi simplo : sian pus meme foutu de fabrica de troumbone, li fau impourta.
Alor vous leissan chifra pèr lou rèsto.
Tourna proudurre francés es un chantié talamen vaste que faudrié un grand cambiamen culturau, ecounoumi e pouliti pèr i’arriba.
26879


text:
Noyen-sur-Sarthe
Noyen-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 30 km del Mans e a 20 km de Sablé-sus-Sarthe.
La commune est située à 30 km du Mans et à 20 km de Sablé-sur-Sarthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En los environs, una batalha pendent la guèrra de #Cent Ans a #aver luòc amb Bertrand del Guesclin.
- Dans les environs, une bataille pendant la guerre de Cent Ans a eu lieu avec Bertrand du Guesclin.


text:
Alairac (Carcassés)
Alairac (Alairac en francés) es una comuna lengadociana del Carcassés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Carcassona bastida sus un puèg al pe del massís de la Malapèira, Alairac es una circulada. Domina la plana ont corrís le canal de las Doas Mars e lo panorama es limitat al nòrd per la Montanha Negra, al centre i a ciutat de Carcassona e mai al sud, la Malapèira
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs escriches sul castèl son de 1063, apartenguèt alara al comte de Fois, Rogièr Ièr de Fois . Amb los ans, cambièt mai d'un còp de proprietari entre lo comte de Fois e la vescomtat de Carcassona de l'ostal Trencavel.
Pendent la Crosada dels Albigeses, cap a la fèsta de Pascas de 1210 benlèu, Simon de Montfort assetjèt lo castèl d'Alairac pendent onze jorns aprèp que los abitants, per pas se rendre, fugèsson de nuèch. En 1309, lo darrièr perfèit catar conegut, Guilhèm de Belibasta, fugèt cap a Catalonha amb Felip d'Alairac. Aquel, al retorn al país, plan segur foguèt pres e brutlat.
Sul bruch de l'arribada de las grandas companhiá dels Rotièrs, en 1366, los oficièrs de la senescauciá de Carcassona ordonèront als abitants del castèl d'Alairac de fortificar e de destruire los borgs. Coma s'executava pas l'òrdre, lo vescomte de colèra brutlèt lo castèl. Mai tard, lo comte d'Armanhac donèt la tèrre d'Alairac al marqués de Mirapeis (1404). La senhoriá foguèt venduda al començament del sègle XVIII, a un borgés de Carcassona fins a 1789.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant German d'Alairac amb son campanar octogonal
- Lo circuit internacional de moto-cross
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.


text:
1189
Aquesta pagina concernís l'an 1189 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra civila entre lo rèi Enric II (1154-1189) e son fiu Ricard. D'efècte, lo rèi moriguèt lo 6 de julhet e foguèt donc remplaçat per son fiu rebèl que venguèt Ricard Ièr. Lo sobeiran novèu decidèt de participar a la Tresena Crosada e ordonèt de preparar l'expedicion.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Dins l'enclava de Tir, darriera zòna dau Reiaume de Jerusalèm encara sota contraròtle crosat, Conrad de Montferrat contunièt d'organizar la resisténcia ai fòrças aiobidas. En abriu, refusèt per lo segond còp de fisar lo comandament de la vila au rèi Gui de Lusinhan. Ansin, en aost, rompèt son jurament de pas combatre Saladin e organizèt una armada per atacar la vila d'Acre. L'arribada dei fòrças de la Tresena Crosada li permetèt d'organizar un sètge vertadier de la ciutat. Pasmens, la garnison resistiguèt e lo sètge contuniava totjorn a la fin de l'annada.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Desirós d'aver son fiu ainat pròche de la Cort d'Antioquiá, Boemond III d'Antioquiá nomèt son segond fiu Boemond IV d'Antioquiá coma còmte de Trípol en plaça de Raimon IV de Trípol.


text:
Foeniculum vulgare
Lo fenolh (var. fenon, henolh, holh) (Foeniculum vulgare) es una planta erbacèa mediterranèa de la familha deis Apiaceae (o ombellifèras dins la terminologia anciana).
Es conegut dempuei l'Antiquitat per sei proprietats aromaticas; sa cultura sembla de remontar au sègle XVI.
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
Se destria lei varietats de fenolh fèr dei varietats orticòlas (« fenolh doç »).
Lo fenolh fèr es una planta espontanèa, perenna, de la camba ramificada, que pòt montar fins a 2 m. Possedís de fuelhas de color verda que revèrtan lo fen (d'aquí lo nom de foeniculum, « fen pichon »), e produtz d'estiu d'ombèllas de pichonei flors jaunas. Puei vènon lei fruchs (aquènis), verds d'en premier puei grisencs. Dau fenolh fèr s'utiliza lei greus, lei fuelhas, lei flors e lei fruchs (que se li ditz impropriament granas).
Lo fenolh cultivat (dich « doç ») es una planta annuala o biennala ambé de racinas pivotantas. Passa pas 60-80 cm d'autor. Se consuma lo gròs « bulbe » dau còr blanc que se desvolopa a la basa.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo fenolh se cultiva dins leis òrts per la produccion dau « bulbe », estructura compacta constituida per l'ensemble dei gainas foliaras, blancassas, popudas, e quichadas lei unas còntra leis autras a l'entorn d'una camba conica fòrça corta, directament au nivèu dau terren. Se recòlta lei bulbes en de sasons que dependon dei zonas de produccion. Se recomanda un terren leugier e sablonós. Se dispausa lei plantas en renguieras a aperaquí 30 cm una de l'autra. La recòlta se fa environ 90 jorns après aver semenat. Lo fenolh demanda d'èsser aigat sovent e abondosament e preferís un clima temperat de tipe mediterranèu.
La recòlta dau fenolh fèr[modificar | modificar la font]
Se recòlta la flor dau fenolh fèr tre qu'es dubèrta, de julhet a setembre. S'utiliza fresca o seca, en l'eissaurant a la lutz, mai luenh dei rais dirèctes dau soleu, que farián evaporar leis òlis essenciaus. Leis aquènis se pòdon recoltar au començament de l'autona, quand la flor s'es transformada en fruch. Lei fuelhas e lei greus tendres se pòdon culhir de la prima a l'autona ben avançada.
Usatge alimentari[modificar | modificar la font]
En cosina, lo fenolh doç es una ortolalha que totei sei partidas son comestiblas. Son gost es vesin d'aqueu de l'anís, que coma eu contèn d'anetòl. Lo bulbe se pòt manjar crus en ensalada, o cuech ambé d'aiga e rostinat. Per quant au fenolh fèr, se n'utiliza lei flors frescas o secas, lei fruchs (o « granas »), mai o mens doç, pebrats o amars (segon la varietat), e mai lei fuelhas e lei branquetas.
Lo fenolh intra sovent dins de recèptas de peis; se pòt citar, en particular, lo lop ambé de fenolh.
Lo fenolh en toponimia[modificar | modificar la font]
Lo mot fenolhet, e son aumentatiu fenolheda, designan de luòcs onte vèn lo fenolh.
- Fenolhet es lo nom de masatges, e mai de comunas d'Aude e d'Auta Garona; apareis dins lo nom de Sant Pau de Fenolhet, comuna dei Pirenèus Orientaus.
- Fenolheda o Fenolhedés es lo nom d'un parçan d'Occitània que sa capitala es Sant Pau de Fenolhet.
Lo mot fenolhiera (var. fenolhièra, fenolhièira, fenolhèira) designa un luòc onte se cultiva lo fenolh. A donat son nom a un quartier d'Ais de Provença, lo quartier dei Fenolhieras.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gueidan, Le jardinier provençal, Marseille, Tacussel éditeur.


text:
Perissodactyla
L'òrdre dels perissodactils (Perissodactyla), del grèc perissos « impar » e dactylos « det », es un òrdre de mamifèrs ongulats qu'an un nombre impar de dets als pès. Lo pes del còrs es suportat pel det median.
Los equids an pas qu'un sol det als pès, mentre que los rinocerotids an tres dets.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Dins las classificacions classicas, los perissodactils comptavan que tres familhas :
Los estudis filogenetics permeton de restacar tanben a aqueste grop una quatrena familha : los iracoïdes ; de pichons ongulats tornats plantigrads. Lo grop dels perissodactils « classics » pren alara lo nom de mesaxonians.
Las quatre familhas de perissodactils son alara las seguentas :
- Òrdre dels perissodactils, Perissodactyla
- Sosòrdre dels mesaxonians
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Caval de Przewalski, Equus przewalskii
- Caval, Equus caballus
- Ase o Ase African, Equus asinus
- Onagre o Ase Asiatic, Equus hemionus
- Zèbre de las planas, Equus quagga
- Zèbre de las montanhas, Equus zebra
- Zèbre de Grévy, Equus grevyi
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Infraòrdre dels ceratomòrfs, Ceratomorpha
- Familha dels brontoterids, Brontotheriidae (atudada)
- Familha dels chalicoterids, Chalicotheriidae (atudada)
- Familha dels tapirids, Tapiridae : tapirs, 4 espècias en un genre
- Tapir de Brasil, Tapirus terrestris
- Tapir de las montanhas, Tapirus pinchaque
- Tapir de Baird, Tapirus bairdii
- Tapir de Malàisia, Tapirus indicus
- Superfamilha dels rinocerotids, Rhinocerotidae : rinocèros, 5 espècias en 4 genres
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Paraceratherium, Paraceratherium bugtiense (atudat)
- Baluchitherium, Baluchitherium grangeri (atudat)
- Familha non nomenada
- Rhinoceròs blanc, Ceratotherium simum
- Rhinoceròs lanós, Coelodonta antiquitatis (atudat)
- Rhinoceròs de Sumatra, Dicerorhinus sumatrensis
- Rhinoceròs negre, Diceros bicornis
- Rhinoceròs unicòrn gegant, Elasmotherium sibiricum (atudat)
- Rhinoceròs indian, Rhinoceros unicornis
- Rhinoceròs de Java, Rhinoceros sondaicus
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Sosòrdre dels iracoïds, Hyracoidea
-
- Familha dels procavids, Procaviidae : damans, 7 espècias en 3 genres
-
- Sosòrdre dels mesaxonians
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180687 Perissodactyla Owen, 1848 (en)


text:
Prototheria
Los prototerians (Prototheria) son un grop de mamifèrs, una sosclassa, que presentan de caractèrs pròches dels reptils. Las femèlas fan d'uòus e los coan, coma los ornitorincs, o los aparan dins una pòcha especiala, coma los equidnas. Lor aparelh genital revèrta efectivament lo dels reptils amb doas vias que desbocan dins un fangàa. Aprèp la naissença los joves chucan lo lach que pèrla al nivèl dels camps mamaris. Las glandas mamàrias tipicas (mamèlas) dels mamifèrs existisson pas en çò dels prototerians. Constituisson l'òrdre actual dels monotrèmas.


text:
Lo morau (en morau : moravščina) es lo nom de còps donat a las varietats del chèc parladas en Moràvia, una region istorica en Republica Chèca. Al recensament chèc de 2011, 108 469[1] personas declarèron lo morau per lenga mairala. Coma lo biarnés, lo morau presenta pas cap d'unitat e se compausa de parlars que sas termièras correspondon pas amb las termièras istoricas o presentas de Moràvia.
Los dialèctes moraus dins lo territòri istoric de Moràvia
En blau, las zonas de lenga alemanda abans 1945
En ròse, lo dialècte intermediari entre chèc e polonés


text:
Pèire Jòrdi Latecoèra
Pèire Jòrdi Latecoèra (Pierre-Georges Latécoère en francés) (nascut lo 25 d'agost de 1883 a Banhèras de Bigòrra - mòrt lo 10 d'agost de 1943 a París) es un entrepreneire francés emblematic dels començaments de l'aviacion e subretot de l'aviacion comerciala.
Presentacion[modificar | modificar la font]
Format a l'Escòla Centrala de París, venguèt al cap d'una entrepresa de familha fabricant de material rolant per la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn. Pendent la Primièra Guèrra Mondiala es nomenat a l'artilhariá a causa de sa marrida vista.
De retorn de la guèrra, investiguèt a Tolosa dins doas usinas: una fabricant d'obús, l'autre de cellulas d'avion.
Tre 1918, imaginèt une linha aeriana ligant França e Senegal passant per Espanha e Marròc. Creèt alara la Companhiá Generala d'Entrepresas Aeronauticas qu'expleitèt las linhas Tolosa-Casablanca, Casablanca-Dakar (per Agadir, Cap Juby, Villa Cisneros, Port-Étienne, Saint-Louis) e Rio-Recife a Brasil. Es dins l'entrepresa de Latecoèra que Mermoz, Saint-Exupéry e Guillaumet faguèron lors primièrs vols.
L'Entrepresa contribuiguèt tanben a la naissença e al desvolopament de l'aviacion postala. Aquela se faguèt mercé al coratge de sos primièrs pilòts, vertadièrs davancièrs de l'aviacion, considerats a l'epòca coma eròis. En efècte, dins los ans 1920, cada vol èra una aventura riscada.
A l'epòca, envisatgèt de crear una linha aeriana entre Tolosa e Casablanca. Lo projècte se realizèt en 1919, malgrat l'oposicion del govèrn espanhòl reticent a daissar volar en dessús de son territòri. En 1924, la linha foguèt prolongada fins a Dakar e, aquel còp, èran las tribús mauras que faguèron de problèmas. Arrapèron los aviators qu'èran forçats d'atterrir sus lors territòris e los liurant pas que contra de fòrts rescats.
En mai de 1930 la linha ligant Dakar a l'America del Sud foguèt inaugurada per Mermoz sus un avion Latecoèra. Aprèp venguèt lo desfís del subrevol de la Cordilhièra dels Andes contada per Antoine de Saint-Exupéry dins son roman Vol de nuèch.
Grand industrial, dispausèt un temps d'una usina de 26 000 m2 que forniguèt l'Aeropostala. Pasmens, de questions politicofinancièras l'obliguèron fin finala a daissar son afar.
Èra passionat e construiguèt d'idravions de gròsses tonatges.
Lo Latécoère 631 « Paquebòt dels aires », faguèt la linha Biscarròssa-Fort-de-France del 4 de julhet de 1947 al 1èr d'agost de 1948 transportant 2 000 passagièrs amb doas vòltas cada mes. Lo 21 de febrièr de 1948, lo Late 631 nº 7, fabrica al Havre e anant a Biscarròssa, foguèt pres dins una tempèsta de nèu e s'enfozèt al mar. Sièis meses puèi, lo Late 631 nº 6 se perdèt dins la nuèch del 1èr d'agost de 1948 entre la Martinica e França amb cinquanta uèit victimas.
La companhia Latecoèra existissiá encara en 2006, e fabricava d'elements d'aeroestructuras per cinc grands constructors aeronautics mondials: Airbus, Boeing, Bombardier, Dassault Aviation et Embraer.
En 2007, Airbus anoncièt la filializacion de qualques sites industrials coma dins lo modèl desvolopat per Boeing. Latecoèra se posicionèt suls sites de Méaulte e de Saint Nazaire Ville. Mas en 2008, la direccion d'EADS decidiguèt de vendre pas mai.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Musèu istoric de l'idraviacion a Biscarròssa
- (fr)Jean-Marc Olivier, "Latécoère, un industriel visionnaire", dans Midi-Pyrénées patrimoine, hors-série n° 2, Toulouse des avions et des hommes, novembre 2010, p. 14-25.
- (fr)Emmanuel Chadeau, Latécoère,ed:Olivier Orban,1990, isbn 2855655692


text:
Bouresches
Bouresches es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Comun teatre de afrontaments germano-americanes en lo moment de la primièra guèrra mondiala, pendent la batalha del bòsc de Belleau (en Junh 1918), o #èsser gaireben totalament destruit.
- Commune théâtre d'affrontements germano-américains lors de la première guerre mondiale, pendant la bataille du bois de Belleau (Juin 1918), ou il fut presque entièrement détruit.