text:
Ajuda:Girgon
Aquò es lo glossari del girgon utilizat sus Wikipèdia, sustot dins la linha de resumit. I podètz ajustar los tèrmes que ne voldriatz aver la definicion, qu'un « iniciat » escriurà de segur.
- Prereques : girgon informatic.
A[modificar | modificar la font]
Administrator[modificar | modificar la font]
- Designa las personas que pòdon escafar definitivament una pagina o la protegir, e blocar un utilizaire anonim o enregistrat. Tota persona qu'a contribuit pendent un cèrt temps o pòt devenir, sufís de demandar e qu'i aja pas d'oposicions legitimas. Vejatz Wikipèdia:Administrator. De còps abreujat en "admin". Sinonim : "sysop".
- Membre del Conselh d'administracion (Board of Trustees) de l'associacion americana Wikimedia Foundation m:WMF/A_prepaus_de_Wikimedia#Lo_conselh_d'administracion
- Membre del Conselh d'administracion de l'associacion francesa "Wikimedia France" [1]
AdQ[modificar | modificar la font]
- Abreviacion de "Article de Qualitat". Vejatz tanben Wikipèdia:Qu'es un article de qualitat ?, Wikipèdia:Proposicion articles de qualitat.
Àmha, àmha, amha, ama[modificar | modificar la font]
- Abreviacion del francés "à mon (humble) avis", çò que significa en occitan: "a mon (umil) vejaire". En anglés : IMHO (in my humble opinion).
Arbitre[modificar | modificar la font]
- Membre del comitat d'arbitratge.
Article[modificar | modificar la font]
- Un article fa referéncia a una pagina de Wikipèdia consacrada a una dintrada enciclopedica. Son reconeissibles a la color blanca de lor fons, mentre que las paginas de discussions, las paginas meta e las paginas d'ajuda son de colors respectivament jaunas, grisas e rosas.
B[modificar | modificar la font]
Balisa[modificar | modificar la font]
- Còde informatic qu'apareis jos forma de parelh coma aquò :     e qu'agís subre los elements que son plaçats entre los dos. Per exemple un tèxt plaçat entre las balisas   e   serè escrich en caractèrs fins.
Quelques balisas practican lo celibat; en particular, es lo cas de la balisa  , que remanda la seguida del tèxt a la linha.
Bendèl[modificar | modificar la font]
- Zòna rectangulara e colorada plaçada en general a la fin d'un article per mejan d'un modèl e que conten quelques ligams importants (per exemple un ligam vèrs un portal), çò que ne fa un sinonim de #Bandièira o un messatge d'avertiment (article de qualitat o al contrari prepausat a la supression).
Bandièira[modificar | modificar la font]
- Bendèl que prepausa al lector de ligams importants. Tira son nom de drapèu o bandièira que s'i vei sovent. Quand una bandièira pren de proporcions voluminosas, ven una paleta.
Blanquir[modificar | modificar la font]
- Se referis a l'accion de vojar entieirament una pagina de çò qu'i caup. Ven alara una pagina blanca, d'aqui lo verb blanquir.
Bouchon (obsolète)[modificar | modificar la font]
- Traduction approximative de l'anglés Stub. Esbòs es plus usité.
Bot[modificar | modificar la font]
- Vient del mot Robot. Dins lo quadre de Wikipèdia, lo tèrme fa referéncia als programas utilizats per la modificacion automatica de paginas. Vejatz Wikipèdia:Bot
Bureucrata[modificar | modificar la font]
- Dins les sites e projèctes Wikimedia, un bureucrata es un administrator que ten a posita la possibilitat tecnica de donar als utilizaires les dreches d'administrator. Vejatz Wikipèdia:Bureaucrate.
C[modificar | modificar la font]
CAr[modificar | modificar la font]
- Abreviacion per comitat d'arbitrage.
- On notera qu'il existe tanben l'abreviacion issue de l'anglés : Arbcom (per Arbitration Comitee)
Cassage d'istoric[modificar | modificar la font]
- Effectuer una opération qui fait perdre l'istoric d'un tèxt, violant ainsi la licence GFDL. Transporter un tèxt per una opération de copier-coller al lieu de passer per l'onglet "renommer". Veire tanben : Déplacer una pagina.
Cat[modificar | modificar la font]
- Dins un resumit de modificacion, indique que l'editor vient d'ajustar una categoria a l'article. Dins lo cas d'una modificacion de categoria, il indiquera en général recat coma commentaire.
CET, CEST, UTC[modificar | modificar la font]
- CET veut dire Central European Time - heure d'Europe centrale. Es égale a UTC + 1, es-a-dire a l'heure del méridien de Greenwich augmentée d'una heure. Sauf en été, où CET se transforme en CEST, soit Central European Summer Time - heure d'été d'Europe centrale.
- Quant a UTC, aquò veut dire temps univèrsel coordonné, soit Coordinated Univèrsal Time.
- Des sites en français [2] e en anglais : [3]
Checkuser[modificar | modificar la font]
Estatut donné a cèrts utilizaires afin de vérifier l'éventuelle concordance entre una adreça IP e un compte utilizaire.
Il permet de vérifier s'un utilizaire es un faux-nez d'un autre sus la Wikipèdia occitanofòna (uniquement). En l'utilizant, es possible de :
- déterminer amb quelles adreças IP un utilizaire a contribué sus lo wiki,
- déterminer les contributions faites sus lo wiki per una IP donnée (même enregistrée).
L'expression francisée es vérificateur d'adreças IP.
La nominacion de las personas que pòdon efectuar aquesta verification es del domaine del comitat d'arbitrage.
Veire : Wikipèdia:Vérificateur d'adreças IP
Comitat d'arbitratge[modificar | modificar la font]
Lo comitat d'arbitratge es un grop de personas, causidas per la comunautat, qu’es encargat de reglar los conflictes entre los participants.
Comentari[modificar | modificar la font]
- Morceau de tèxt placé dins lo tèxt source, visible lorsqu'on édite la pagina mais invisible del lector. On utilise les symboles   de part e d'autre del tèxt mis en commentaire.
Contributeur[modificar | modificar la font]
- Toute personne qui contribue a la création (les initiateurs), la rédaction d'articles, e, dins una moindre mesure, qui apporte lor grain de sel en mettant en forme, discutant, corrigeant, relisant les articles. On parle tanben de « participant », de Wikimédien, de Wikipedian, de Wikipedista. Lo tèrme de contributeur s'oppose a celui de lector.
Copyvio[modificar | modificar la font]
- copyright violation : violation de copyright, utilizacion sens autorizacion d'un contenu protégé per lo drech d'autor.
Coquille[modificar | modificar la font]
- Una coquille es una error minima laissada dins un tèxt. Lo libellé coquille dins lo resumit d'una contribution indica qu'una erreur minime a été corrigée.
D[modificar | modificar la font]
Defcon[modificar | modificar la font]
- Niveau d'alerte de vandalisme. Vejatz Defcon.
Desplaçar la pagina[modificar | modificar la font]
- Tèrme d'informatician. Lire en réalité « renommer la pagina ». En practica, aquò renomme l'anciana pagina (e mai la pagina de discussion associada), consèrva l'istoric d'edicion, e crea una redireccion dempuèi l'ancian article vèrs lo novèl.
Dev[modificar | modificar la font]
- Vejatz ci-dessous : développeur.
Développeur[modificar | modificar la font]
- Informatician encargat del desvolopament de mediaWiki e mai de la maintenance dels serveurs. Vejatz Wikipèdia:Développeur.
Diff[modificar | modificar la font]
- Faire un diff, es comparar deux versions d'una pagina en ne fasent ressortir les différences. Per aquò on utilise lo bouton "comparer les vèrsions sélectionnées" dins l'onglet "istoric". Se pòt tanben clicar sus lo ligam "diff" présent sus chaque linha de Special:Recentchanges o de sa Liste de suivi personala.
- Un ligam diff apparaît tanben dins lo message d'avertissement de color orangée mentionnant la présence d'un nouveau message sus sa pagina de discussion d'utilizaire, permettant ainsi de lo lire directement sans aver a chercher dins la pagina où il se situe.
E[modificar | modificar la font]
Esbòs[modificar | modificar la font]
- En anglés: stub.
- Article très court. Ces tèrmes peuvent soit désigner de'articles créés uniquement per y placer un ligam vèrs un autre article (bouchon) o des articles ne contenant encore que très peu d'informations (esbòs). Vejatz Wikipèdia:Categorias d'esbòsses, Wikipèdia:esbòs, Wikipèdia:Esbòsses de completar.
Éclipse, Éclipser[modificar | modificar la font]
- Un subjècte d'article éclipse un autre subjècte omonim s'es pus important. On renomme alara l'article éclipsé en ajoutant una précision entre parenthèses. Vejatz omonimia.
Editar[modificar | modificar la font]
- Significa a l'encòp « modificar un article » e « créer un nouvel article ». Es lo sens del vèrbe anglais to edit e lo sens del verbe français editar dins lo domaine de l'edicion critique.
Editor[modificar | modificar la font]
- Vient de l'anglais editor, « contributor a Wikipèdia ». Vejatz wikipedians.
en[modificar | modificar la font]
- Un préfixe, parmi de nombreux autres coma fr, de...
- Fait referéncia a las Wikipèdias en foncion de la lenga utilizada; "en" désigne l'anglés (english). Se ditz de còps tanben "wiki-en", o "en:". Lo ligam en: (sintaxi : [[:en:]]) conduit a la pagina d'accueil anglophone. Lo francés es, quant a lui, noté "fr". Se tracta del còde de doas letras identificant la lenga segon la nòrma internacionala ISO 639; En voici quelques autres exemples (vejatz lo sit http://www.loc.gov/standards/iso639-2/ per la liste complète) :
af = « afrikaans », ar = « arabi », bs = « bosniaque », ca = « catalan », cs = « tchèque », cy = « galés », da = « danés », de = « alemand », e = « estonian », el = « grèc », es = « castelhan », eo = « esperanto », eu = « basco », fi = « finnois », fy = « frison », ga = « gaélique irlandais », gl = « galicien », hr = « croat », he = « hébreu », ia = « interlingua », it = « italigam », ja = « japonés », ko = « corean », la = « latin », lv = « leton », lt = « lituanian », hu = « ongrés », mi = « maori », ml = « malayalam », nl = « neerlandés », no = « norvégien », pl = « polonés », pt = « portugués », ru = « rus », sl = « eslovèn », sr = « sèrbe », sv = « suedés », tr = « turc », uk = « ukrainien », vn = « vietnamien », vo = « volapük », wa = « wallon », zh = « chinés ».
- Vejatz tanben Ajuda:Ligam interlenga
Espaci[modificar | modificar la font]
- En tipografia, un espaci es un blanc entre deux caractèrs. Vejatz Espaci tipografic.
Espace de noms[modificar | modificar la font]
- Sus Wikipèdia, son los espaces de rédaction autres que los articles enciclopedics, servant al suivi del projècte. Lo tipe d'espace precedís lo titre de l'article dont es séparé per « : ». Nous sommes aicí dins l'article « Girgon » de l'espace « Ajuda », d'où la notacion « Ajuda:Girgon ». Vejatz la lista dels espacis de noms dins Ajuda:Espaci de noms.
F[modificar | modificar la font]
faux-nez[modificar | modificar la font]
Un faux-nez o sock-puppet (marionnette en chaussette en anglais), es un nom d'utilizaire supplémentaire utilizat per un(e) Wikipedian(ne). De còps employé per des objectifs légitimes (plusieurs listes de suivi, per exemple), il l'es sovent per abuser, tromper, per exemple per votar plusieurs fois
Veire : Wikipèdia:Faux-nez
Occitanocentrisme[modificar | modificar la font]
- Travèrs consistant a axer la rédaction d'un article sus la France, en oubliant lo reste del monde e en particular les autres pays occitanofòns.
from scratch[modificar | modificar la font]
- Expression couramment utilizat en informatica, tirada de l'anglés; significa reprendre al començament, repartir de zèro, per oposicion a repartir d'una sauvegarde.
G[modificar | modificar la font]
GFDL[modificar | modificar la font]
- Signifie GNU Free Documentation License. Es la licéncia de Wikipèdia. Vejatz Project:Copyright e GFDL per mai d'informacion.
Guèrra d'edicion[modificar | modificar la font]
- Modificacions e anullacions de las modificacions d'un meteis article per un o plusieurs contributors a plusieurs reprises sovent dins un but polémique. A éviter e résoudre rapidement en se servant de la pagina de discussion de l'article. Vejatz tanben Wikipèdia:Guèrras d'edicion.
H[modificar | modificar la font]
Istoric[modificar | modificar la font]
- Ensemble des changements qu'a subi una pagina. Consultar l'istoric d'una pagina permet de ne seguir l'evolucion dempuèi sa creacion jusqu'a las darrièras modificacions. L'istoric permet tanben de retrobar una vèrsion anciana d'una pagina afin de la restablir en cas de vandalisme.
I[modificar | modificar la font]
Infobox[modificar | modificar la font]
- Boîte placée dins un article, amb un resumit, des caracteristicas o d'autras informacions condensées sus l'article. Vejatz Infobox. A la différence de la palette qu’es fixe, l'infobox es paramétrée e les ligams qui y apparaissent changent en fonction de l'article. Vejatz tanben taxobox.
Initiateur[modificar | modificar la font]
- L'Initiateur d'un article o d'una section es l'editor qui a créé l'article o la section. Es celui qui en es l'origine.
Interwiki[modificar | modificar la font]
- Ligam d'un article vèrs un article similaire dins una autre lenga. Vejatz : Ajuda:Ligam inter-lenga
J[modificar | modificar la font]
Jnspj[modificar | modificar la font]
- Je ne suis pas juriste... mais la personne se permet quand même de donner un conselh juridique.
M[modificar | modificar la font]
Màj[modificar | modificar la font]
- Acronyme de Mesa A Jorn
Mediawiki[modificar | modificar la font]
- Es lo logicial que permet a Wikipèdia de foncionar. Vejatz mediawiki. De pas confondre amb Wikimedia.
meta, meta[modificar | modificar la font]
- Meta-Wiki : coordination de tous les projèctes Wikimedia [4]
- Paginas meta : vejatz Wikipèdia:Paginas meta ; vejatz tanben ci-dessus #espace.
Modèl[modificar | modificar la font]
- Motif créé dins la tòca de lo reproduire sus plusieurs paginas. Vejatz Ajuda:modèl.
Monobook[modificar | modificar la font]
- Monobook es l'apparence (l'habillage des paginas : colors, polices, etc.) per défaut de Wikipèdia. Vejatz Wikipèdia:Personnaliser monobook e Ajuda:preferéncias per causir una autra aparéncia.
N[modificar | modificar la font]
Nauc de sabla[modificar | modificar la font]
- Pagina utilizada per d'ensages. Son adreça es Wikipèdia:Nauc de sabla. Es remesa en forma periodicament al cors d'una operacion apelada « ratissatge ».
Neutralizar / Neutralizacion[modificar | modificar la font]
- Un article pòt èsser neutralizat se son punt de vista es pas neutre o se son estil s'aluènha de la forma enciclopedica. Se rencontra dins los comentaris e las discussions. Vejatz Wikipèdia:Neutralitat de punt de vista.
NDPV - PdVN[modificar | modificar la font]
NDPV son las inicialas per neutralitat de punt de vista e PdVN es l'abreviacion de punt de vista neutre. Notar tanben l'abreviacion anglesa NPOV (per Neutral Point Of View), utilizada a la creacion de Wikipèdia e per qualques irreductibles...
O[modificar | modificar la font]
Orfanèla[modificar | modificar la font]
- Una pagina orfanèla designa un article que cap d'autra pagina puncha vèrs el. La lista es consultabla aicí.
Ortho[modificar | modificar la font]
- Se rencontra dins los resumits (comentaris) de modificacion e significa: Ai fach una o plusieurs correccions ortograficas.
OTRS[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:OTRS
P[modificar | modificar la font]
PdeS[modificar | modificar la font]
Abreviacion per Paginas de suprimir
Pagina brèva o Pagina corta[modificar | modificar la font]
- Pagina corta o article brèu designa coma lo nom o indica un article de talha pichona. Un article cort es de còps un pauc mai long qu'un esbòs. Pagina corta (o article brèu) designa tanben de còps la lista de las paginas brèvas dins las paginas especialas. Aquesta lista es mesa a jorn environ un còp per setmana. La lista, classada per òrdre creissent, se tròba aicí
Pagina sul camin d'enlòc[modificar | modificar la font]
- Una pagina sul camin d'enlòc es un article qui ne possède aucun ligam menant vèrs un article ja existant. Aquesta pagina ne comporte donc pas de [[]] o tous les [[]] mènent vèrs des articles non encore créés. Donc, lorsqu'un lector arrive sus una pagina en impasse, « sa promenade de ligam en ligam se trouve en quelque sorte bloquée ». La liste (mesa a jorn environ un còp per setmana) se trouve ici.
Pagina longa[modificar | modificar la font]
- Pagina longue o article long désigne coma lo nom l'indique un article de grande taille. La liste, mise a jour environ una fois per semaine e classée per ordre décroissant, se trouve ici.
Paginas les plus demandées[modificar | modificar la font]
- Paginas non encore rédigées, vèrs lesquelles des ligams hypertextes son d'ores e ja prévus dins les articles ja rédigés. Plus ce nombre de ligams hypertextes es grand, plus ces paginas son demandées. Son tanben connues jol nom de paginas attendues. Vejatz : Special:Wantedpaginas.
[modificar | modificar la font]
- Tableau de bord présentant de façon ergonomique des renvois vèrs des articles connexes. Vejatz : Ajuda:Palettes de navigacion. Una palette de format mince e allongé s'appelle una bannière. Una palette paramétrée changeant en fonction de l'article es una infobox.
PdD[modificar | modificar la font]
Una PdD es una Prise de Décision communautaire. Un vote sanctionne les discussions préalables. Son consignées sus aquesta pagina : Wikipèdia:Prise de décision. Elles doivent être annoncée sus lo Bistro ainsi que sus la pagina d'annonces Wikipèdia:Annonces.
PDVN o NPOV[modificar | modificar la font]
- Ven de l'anglés Neutral point of view que significa « neutralitat de punt de vista ». Es una filosofia fondatritz de Wikipèdia. Los contributors a Wikipèdia devon ensajar de la respectar. Vejatz Wikipèdia:La neutralitat de punt de vista.
PDV o POV[modificar | modificar la font]
- Ven de l'anglés Point of view que designa una opinion o un punt de vista, e que, dins lo quadre de Wikipèdia, sosentend una opinion non neutra o biaisée. Vejatz Wikipèdia:Neutralitat de punt de vista.
Piranha[modificar | modificar la font]
- Concentration (bénéfique) grégaire des efforts, suivant un effet de mode, en general a partir del ligam Wikipèdia:Modificacions recentas. Participant a ces modificacions.
- Vejatz Wikipèdia:Effet piranha.
Portal[modificar | modificar la font]
- Pagina presentant en un seul coup d'œil una collection d'articles sus un tèma donné. Vejatz Wikipèdia:Liste dels portals.
Préfixe[modificar | modificar la font]
- Notacion simplifiée qui permet de raccourcir la sintaxi des ligams vèrs des Wikipèdia en d'autres lengas, vèrs d'autres projèctes Wikimedia, e vèrs certains sites externes. On en trouve deux listes incomplètes ici e là. Lor utilizacion es expliquée dins trois paragraphes : ligams vèrs les autres lengas, ligams vèrs les autres projèctes Wikimedia, ligams vèrs les sites extérieurs. Lo préfixe seul conduit a la pagina d'accueil, per exemple : de:, es:, it:.
Purger (una pagina)[modificar | modificar la font]
- Action de mettre a jour una pagina en vidant lo cache de son navigateur o en utilisant una sintaxi spéciale lors de l'appel de la pagina. Lo cargament e la mise a jorn de totes los modèls incluses dins la pagina son forçats.
Q[modificar | modificar la font]
Quarto[modificar | modificar la font]
- Wikimedia Quarto, o Quarto tout court, es lo bulletin d'informacion trimestral de la fondacion Wikimedia. Se pòt consultar en linha a aquesta adreça.
R[modificar | modificar la font]
Raccourci[modificar | modificar la font]
- Moyen rapide d'accéder a certaines paginas, en ne dactylographiant que qualques letras al lieu d'un long titre. On en trouve la liste sus Raccourci. Son de còps utilizats tels quels dins la convèrsation, formant ainsi un tèrme de girgon (per exemple PàS)
Ratissatge[modificar | modificar la font]
- Nettoyage de la zòna d'essais de Wikipèdia — autrament dich : restabliment de la version de basa de la pagina.
- Veire Nauc de sabla.
Resumit[modificar | modificar la font]
- Linha de tèxt amb laquelle l'editor résume la modificacion qu'il s'apprête a rendre définitive. Lo resumit apparait ensuite dins l'istoric de la pagina. Il donne lieu a l'emplec d'abréviations : cat, en, ortho, recat, typo, [[]].
RC, RecentChanges[modificar | modificar la font]
- Modificacions recentas. RecentChanges (o RC) fait referéncia a la pagina accessibla dins lo menu "navigacion" onte son listées totas las modificacions racentas apportées a las paginas del Wikipèdia occitanofòn. Es tanben accessible ici : Special:Recentchanges.
Recat[modificar | modificar la font]
veire #Cat
Redirect, Redireccion[modificar | modificar la font]
- Una pagina de redireccion o redireccion es una pagina qui redirige automatiquement lo visitor sus una autra pagina.
Veire Ajuda:Redireccion.
Reversion, revert, rv, révocation[modificar | modificar la font]
- Opéracion consistent a anuller la o las darrièras modificacions d'una pagina en chargeant, depuis l'istoric, una version mai anciana considerada coma pus corrècta, e en ré-enregistrant aquesta anciana version. Il s'agit la plupart del temps d'annuler lo vandalisme.
S[modificar | modificar la font]
s/XXXX/YYYY/[modificar | modificar la font]
- Dins lo resumit d'una modificacion de pagina, "s/XXXX/YYYY/" signifie que l'on a remplacé lo mot o la chaîne de caractèrs XXXX per YYYY. Exemple : s/méson/maison/ signifie que lo mot méson a été remplacé per lo mot maison. Aquesta sintaxi s'utiliza en particular dins l'outil d'edicion sed, très répandu sus les systèmes dont la base es UNIX.
Sock puppet[modificar | modificar la font]
- Compte supplémentaire d'un utilizaire.
- Vejatz faux-nez e wikipèdia:faux-nez
Sourcer[modificar | modificar la font]
- Fournir la source d'una assertion. Per exemple : ouvrage, article de presse, ligam internet, ...(vejatz : Wikipèdia:Citez vos sources)
Stub[modificar | modificar la font]
- Vejatz esbòs.
Steward[modificar | modificar la font]
- Sus Wikipèdia, les stewards son d'utilizaires que pòdon créer/modifier/supprimer l’estatut des utilizaires sus tous les wikis del projècte Wikimédia. Vejatz Wikipèdia:Steward.
Subst[modificar | modificar la font]
- Faire un subst, consistís a ajustar lo paramètre "subst" dins la sintaxi d'un modèl. Vejatz dins Ajuda:Modèl las consequéncias qui en découlent.
Sysop[modificar | modificar la font]
- Vejatz administrator.
T[modificar | modificar la font]
Taxobox[modificar | modificar la font]
- Tableau regroupant las informacions filogeneticas per totes los articles del domeni del vivent. Es un cas particular d'infobox. Vejatz Projècte:Carta grafica/Utilizacion dels taxobox.
Troll[modificar | modificar la font]
- Persona, o grop de personas, participant a un espaci de discussion (de type forum), que cherche a détourner malicieusement lo subjècte d'una discussion per générer des conflits en incitant a la polémique stérile e en provocant gratuitement los autres participants. Vejatz l'article complet sus aquel subjècte.
Typo[modificar | modificar la font]
- Se rencontre dins los comentaris (resumits) de modificacion e signale : « J'ai fait una o plusieurs correccions dins la tipografia de l'article. »
V[modificar | modificar la font]
Vandalisme[modificar | modificar la font]
- Modificacions apportées als articles de la Wikipèdia amb una volonté de nuire a l'article, al subjècte de l'article o a la Wikipèdia. Ne pas confondre vandalisme e guèrra d'edicion : dins ce dernier cas, les protagonistes pensent agir per un mieux (en général...). Vejatz vandalisme e que faire en cas de vandalisme
Verificator d'adreças IP[modificar | modificar la font]
Vejatz Checkuser.
W[modificar | modificar la font]
Wikidémicien[modificar | modificar la font]
- Spécialiste del langage e de l'origine des mots ; editor del Wiktionnaire.
Wiki fr[modificar | modificar la font]
- Désigne la déclinaison française de la communauté wikipèdia qui réalise l'ouvrage encylopédique de aquesta communauté décrit dins l'article wikipèdia. Quand la confusion entre la communauté e l'enciclopèdia existe, on précise communauté wiki fr. Per l'origine de l'abréviation "fr", vejatz en.
Wikifier[modificar | modificar la font]
- Vejatz wikification
Wikificacion[modificar | modificar la font]
- Ajout des ligams internes a Wikipèdia o pus generalament adaptacion d'un article als formats descrichs dins Wikipèdia:Règles. La wikificacion es sovent senhalada per lo comentari « [[]] ». Vejatz wikipèdia:wikification.
WikiGnome[modificar | modificar la font]
Modèl:Boîte Utilizaire Lo wikignome es un utilizaire wiki qui fait des modificacions mineures e utiles sans réclamer trop d'attention per lui-même. Les gnomes wiki travaillent dins l'ombre per corriger des ligams brisés, retrouver « l'auteur qui a dit ça », e simplement faire mieux fonctionner les wikis. D'autres exemples de compòrtaments « WikiGnome » inclusent corriger les coquilles e la mauvaise grammaire, ajustar de ligams o de categorias utilas a d'articles ja existents, etc.
Bref, un travailleur discret qui fait avancer Wikipèdia. Vejatz tanben la categoria des wikifées.
WikiLove[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:WikiLove e categoria:WikiLover
Wikimania[modificar | modificar la font]
- Manifestation annuelle qui regroupe les Wikimédiens del monde entier. Vejatz : la pagina d'accueil sus meta.
Wikimedia[modificar | modificar la font]
- Fondation américaine sans but lucratif dont les statuts son déposés dins l'État de Floride. Elle possède una branche loi de 1901 française : "Wikimedia France", ainsi que dins divèrs pays : vejatz Local_Wikimedia_chapter. Ne pas confondre amb mediawiki. Veire Wikimedia.
Wikimédien[modificar | modificar la font]
- Contributeur qui participe a l'un o l'autre des différents projèctes de la fondation Wikimedia. Correspond al mot anglais wikimedian.
Wikipause[modificar | modificar la font]
- Tanben appelé Wikibreak, consiste a s'éloigner un temps de Wikipèdia, que ce soit per faire retomber la pression, per se consacrer a una autre activité o per récupérer des heures de sommeil. Certains Wikipedians partent quelques jours, d'autres quelques mois.
Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- Aquesta enciclopèdia. Certains disent la Wikipèdia (coma una enciclopèdia) e d'autres disent lo Wikipèdia (coma un sit internet) ; lo genre n'a pas encore été fixé formellement. Veire tanben Doit on dire lo, la ... Wikipèdia ?
Wikipedians[modificar | modificar la font]
- Vejatz "Wikipedian/ne/s". On parle tanben de « participant/e/s », d'utilizaires. Vejatz tanben Wikipèdia:Comment je suis devenu wikipedian. Deux écoles s'affrontent quant a l'appartenance o non des rédacteurs inconnus a la categoria "wikipedians".
Wikipédiholique[modificar | modificar la font]
Wikipédiholisme[modificar | modificar la font]
- Vejatz Wikipèdia:Wikipédiholisme.
Wikipedista[modificar | modificar la font]
- Plus o moins synonyme de "Wikipedian", listé ci-dessus. Vejatz Wikipèdia:Wikipedista.
Wiktionnaire[modificar | modificar la font]
- Projècte frère de Wikipèdia, qui vise a construire un dictionnaire en linha mentre que Wikipèdia es una enciclopèdia. Un article court qui se résume a una definicion précise, mais sans étendue enciclopedica peut ainsi être proposé al Wiktionnaire, mais beaucoup plus orienté vèrs lo mot lui-même (traduccion, etimologia, prononciation, sinonims, omonims...). On rencontre tanben de còps lo tèrme anglés de Wiktionary.
- Vejatz Wiktionnaire.


c: text/html

text:
Sigolsheim
Sigolsheim en alemannisch (Sigolsheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sigolsheim en patois roman Savamont e Sant-Vaumont es un vilatge en fasent partir del costat de Kaysersberg, environat de fèrtils e excellentes vignobles e situat sus la Weiss e la rota de las Vòges.
Sigolsheim en patois roman Savamont et Saint-Vaumont est un village faisant partir du canton de Kaysersberg, entouré de fertiles et excellents vignobles et situé sur la Weiss et la route des Vosges.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sant Eustaqui (Antilhas)
Sant Eustaqui (Sint Eustatius) es una illa de la mar Cariba, qu'aparten a las pichonas Antilhas. Forma una entitat publica d'oltramar dels Païses Basses. Sa capitala es Oranjestad que ten son nom de la familha reiala neerlandesa d'Aurenja.
Istòria[modificar | modificar la font]
Longtemps centre principal de la colonizacion neerlandesa, l′illa foguèt presa e cremada pels angleses en 1781, a l′escasencça de la guèrra d′independéncia dels Estats Units d′America, que lor vendiá d'armas. Lo 10 d'octobre de 2010, l′illa, qu'aviá votat majoritàriament contra la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, devenguèt après aquela una entitat publica dels Païses Basses.
Lo 17 de decembre de 2014, se fa un referendum per decidir de cambiar o pas l′estatut de l′illa: son propausadas l′independéncia totala, l′estatut de país associat (coma Curaçao), o lo de comuna ordinària dels Païses Basses. La resulta favorabla a l'estatut de país associat es anullada per causa de manca de participacion.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa es d'origina volcanica amb tres volcans, lo Quill (que culmina al pic Mazinga, 600 ) al Sud-Èst e lo parelh Còla del Senhal (Signal Hill, tanben sonada Bergje, Mont Pichon) e Mont Boven al Nòrd-Oèst.
Cultura[modificar | modificar la font]
La populacion parla una mena de creòl de la basa anglesa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Illas BES an recebut lo còde ISO .bq lo 15 de decembre de 2010, mas lo domeni internet correspondent es pas encara en servici.


text:
Saint-Jean-de-Monts
Saint-Jean-de-Monts es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat a l'Oèst del departament de la Vendée dintre La nòstra-Madama-de-Monts e Sant-Hilaire-de-Risètz, al començament de la Còsta de Lum. A separat en dos per un cordon dunaire plantat de pins en s'estendent del Nòrd al Sud e longeant la còsta, constituenta una part de la Bòsc dels Païses de Monts, configuracion #que s'estend aital sens discontinuer sus Nombre|25|km {{}} del nòrd al sud, de La Barra-de-Monts a Sant-Hilaire. La cœur del bourg se situa a l'èst del cordon dunaire del temps que la tèsta de mar constituissi un segond amassa en vivent mai en èsser a l'oèst d'aquel cordon #que constituissi aital una « Fluïda verda » d'almens Modèl:Nombre de largeur, las doas parts en essent connectadas entre elas per divèrsas avengudas boisées.
La plaja es lo grand atractiu de Sants-Texans-de-Monts e a fach la siá reputacion. Ofrís d'amples espacis perque mesura mai de 8 quilomètres de longitud. Es accessible a totes e rarament bandejada en #èsser mercés a una pendenta sableuse fòrça doç al fons de l'aiga. Las ondas son pauc importantas e la nautor d'aiga rèsta flaca sus divèrses centenats de mètres. En lo moment de las grandas marées, la superfícia de plaja es fòrça granda e ofrís un terren de jòcs ideales als pescadors a pè e als esportius en tot genre.
La ville est située à l'Ouest du département de la Vendée entre Notre-Dame-de-Monts et Saint-Hilaire-de-Riez, au début de la Côte de Lumière. Elle est séparée en deux par un cordon dunaire planté de pins s'étendant du Nord au Sud et longeant la côte, constituant une partie de la Forêt des Pays de Monts, configuration qui s'étend ainsi sans discontinuer sur Modèl:Nombre du nord au sud, de La Barre-de-Monts à Saint-Hilaire. Le cœur du bourg se situe à l'est du cordon dunaire tandis que le front de mer constitue un deuxième ensemble plus vivant en été à l'ouest de ce cordon qui constitue ainsi une « Coulée verte » d'au minimum Modèl:Nombre de largeur, les deux parties étant reliées entre elles par plusieurs avenues boisées.
La plage est le grand attrait de Saint-Jean-de-Monts et a fait sa renommée. Elle offre de larges espaces car elle mesure plus de 8 kilomètres de long. Elle est accessible à tous et rarement agitée en été grâce à une pente sableuse très douce au fond de l'eau. Les vagues sont peu importantes et la hauteur d'eau reste faible sur plusieurs centaines de mètres. Lors des grandes marées, la surface de plage est très grande et offre un terrain de jeux idéal aux pêcheurs à pied et aux sportifs en tout genre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Jean existís dempuèi la Modèl:S-, la glèisa #que data en granda part d'aquela epòca es çò de mès d'ancian monument del bourg.
Abans la Revolucion, Sants-Texans a mes jol domeni dels senhors de Bòsques Masson. De contunh, a la sortida de las guèrras de Vendée, lo bourg se lèva de las siás ruïnes e Napoleon Eer i installa un primièr collègi. Aquel i aurà suprimit a l'extrèm de 10 ans perque jutjat pas viable e serà doncas transferit a Borbó-Vendée (uèi La Ròca-sus-Yon). Los sieus locales serviràn alavetz de presbytère e de comuna.
Qualques trabalhs en avent per objectiu de estabilitzar los sables e d'empedir #qu'ocupan pas lo posterior país an emprés jol Segond Empèri. En 1862, la fixacion de las montilhas e la siá gestion, an confiat al servici de las aigas e bòsques, en prenent lo continuament del servici dels Ponts e Cauçadas.
Dempuèi 1867, los baigneurs venon sus las plajas de Sants-Texans-de-Monts. Dempuèi 1892, de las generacions d'artistas se'n son inspirats. Un pichon otèl aital coma una vintena de villas seràn édifiés rapidament. A la fin del Sègle XIX, Sants-Texans-de-Monts compta ja 4 500 abitants.
De contunh lo quartièr de la plaja se transforma, d'unes autres otèls an bastit, aital coma un lotissement privat de 6 ectaras. Abans la Primièra Guèrra mondiala, se compta un centenat de chalets. La populacion i arriba pas a pas lo milièr de personas.
En 1923, lo camin de fèrre a via métrique Linha Bourgneuf - Los Sables-de Olonne facilita encara l'arribada de las estivants. Los ans 1920 veson de Sants-Texans-de-Monts prene lo sieu essor. La vulgarisation de l'automobila, lo pichon tren litoral e lo fach que lo gost del bain de mar ganha de nòus mièges sociala ne son la causa. Una desena d'otèls se llauren successivament, per la majoritat dins lo quartièr de la plaja. Dels magasins fan la siá aparicion e lo nombre de villas pas cessa d'aumentar. Dos nòus lotissements an creat dins la zòna littorale.
Lo dintratz doas guèrras e la creacion de las congés pagats veson aparéisser/aparéisser tanben la mòda de las colònias de vacanças e del camping.
A la vespra de la Segonda Guèrra mondiala, Sants-Texans-de-Monts es ja una station pro importanta per l'epòca : 400 residéncias secondaires i an implantat. Lo nombre dels estivants a aimat fins a formatnum:5000 {{}}.
Malgrat la clausura de la linha ferroviaire en 1947, Sants-Texans-de-Monts encoratja lo sieu desvolopament touristique. Un vast programa de disposicion de la tèsta de mar a emprés dempuèi los ans 1950 amb lo bastiment del remblai e del Palai dels Congrèsses.
La paroisse de Saint-Jean existe depuis le Modèl:S-, l'église qui date en grande partie de cette époque est le plus ancien monument du bourg.
Avant la Révolution, Saint-Jean est placé sous la domination des seigneurs de Bois Masson. Puis, à l'issue des guerres de Vendée, le bourg se relève de ses ruines et Napoléon Ier y installe un premier collège. Celui-ci sera supprimé au bout de 10 ans car jugé non viable et sera donc transféré à Bourbon-Vendée (aujourd'hui La Roche-sur-Yon). ses locaux serviront alors de presbytère et de mairie.
Des travaux ayant pour but de stabiliser les sables et d'empêcher qu'ils n'envahissent l'arrière pays sont entrepris sous le Second Empire. En 1862, la fixation des dunes et leur gestion, sont confiés au service des eaux et forêts, prenant la suite du service des Ponts et Chaussées.
Dès 1867, les baigneurs viennent sur les plages de Saint-Jean-de-Monts. Depuis 1892, des générations d'artistes s'en sont inspirées. Un petit hôtel ainsi qu'une vingtaine de villas seront édifiés rapidement. À la fin du Sègle XIX, Saint-Jean-de-Monts compte déjà 4 500 habitants.
Puis le quartier de la plage se transforme, d'autres hôtels sont construits, ainsi qu'un lotissement privé de 6 hectares. Avant la Première Guerre mondiale, on compte une centaine de chalets. La population n'y atteint pas le millier de personnes.
En 1923, le chemin de fer à voie métrique Ligne Bourgneuf - Les Sables-d'Olonne facilite encore l'arrivée des estivants. Les années 1920 voient Saint-Jean-de-Monts prendre son essor. La vulgarisation de l'automobile, le petit train côtier et le fait que le goût du bain de mer gagne de nouveaux milieux sociaux en sont la cause. Une dizaine d'hôtels s'ouvrent successivement, pour la plupart dans le quartier de la plage. Des magasins font leur apparition et le nombre de villas ne cesse d'augmenter. Deux nouveaux lotissements sont créés dans la zone littorale.
L'entre deux guerres et la création des congés payés voient apparaître aussi la mode des colonies de vacances et du camping.
À la veille de la Seconde Guerre mondiale, Saint-Jean-de-Monts est déjà une station assez importante pour l'époque : 400 résidences secondaires y sont implantées. Le nombre des estivants est estimé jusqu'à 5 000.
Malgré la fermeture de la ligne ferroviaire en 1947, Saint-Jean-de-Monts encourage son développement touristique. Un vaste programme d'aménagement du front de mer est entrepris dès les années 1950 avec la construction du remblai et du Palais des Congrès.


text:
Quatrena Crosada
La Quatrana Crosada foguèt una crosada que se debanèt de 1202 a 1204. Sota l'influéncia de Venècia, foguèt dirigida còntra Constantinòple, capitala de l'Empèri Bizantin, e s'acabèt per la conquista de la vila e lo partiment de l'empèri entre cinc estats latins e quatre principats bizantins. Maugrat la restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261, la Quatrena Crosada representa lo còp decisiu portat còntra lo poder de l'empèri que perdèt son estatut de granda poissança de la Mar Mediterranèa.


text:
Lo Molin Màger
Lo Molin Màger[1][2] ( Moulin-Mage en francés) es una comuna lengadociana en Caunés, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dins la punta èst del departament de Tarn, la comuna del Molin Màger es vesina del departament d'Avairon. Lo vilatge es bastit sus los Monts de La Cauna. Cal pas confondre la comuna del Molin Màger amb lo masatge de Molin Màger qu'es dins la comuna de Murat. Ambedós son separats pel riu de Viau, limit comunal.
Masatges[modificar | modificar la font]
- Lo Molin Màger
- La Trivala
- La Comba
- Las Cabanas
- Riuvièlh
Clima[modificar | modificar la font]
Lo Molin Màger es al limit de las influéncias oceanicas e mediterranèas. E mai, son altitud infléncia las temperaturas e las precipitacions. Lo clima es fred e umid en ivèrn. L'estiu es caud, fins a sec, quand l'influéncia mediterranèa es preponderanta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Regim Ancian, la comuna èra dins l'ancian diocèsi de Castras. La parrròquia d'origina èra la parròquia de Sant Alari de Las Cabanas. La parròquia de Nòstra Dòna del Molin Màger foguèt creada lo 9 d'octobre de 1843.
Las Cabanas e Barre èran doas comunas en 1790, lèu reünidas fins en 1900. Lo 16 de febrièr de 1900 se creèt doas comunas: Barre e Lo Molin Màger.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Menir del Vacant de Riuvièlh.
- Glèisa de Nòstra Dòna del Molin Màger.
- Glèisa de Sant Alari de Cabanas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Itterswiller
Ittersweiler en alemannisch (Itterswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a la cœur de la Rota Dels Vins, Itterswiller es un vilatge #que se étire en longitud al pè d'un tuc trucat Emmebuckel #que se poiriá tradusir per Mont dels abelhas. Vilatge viticole e gastronomique, Itterswiller a sabut metre en valor lo sieu patrimòni decorant e en fleurissant los sieus ostals a colombages, #çò que lududes a valgut la mai anautita distincion pel concors dels pòbles fleuris, siatz quatre flors.Itterswiller Es la municipalitat la mai pichona del costat de Barr e del arrondissement de Sélestat-Erstein.
Situé au cœur de la Route Des Vins, Itterswiller est un village qui s'étire en longueur au pied d'une colline appelée Emmebuckel que l'on pourrait traduire par Mont des abeilles. Village viticole et gastronomique, Itterswiller a su mettre en valeur son patrimoine en décorant et en fleurissant ses maisons à colombages, ce qui lui a valu la plus haute distinction pour le concours des villages fleuris, soit quatre fleurs.Itterswiller est la commune la plus petite du canton de Barr et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein.
Istòria[modificar | modificar la font]
Itterswiller Ja ocupat a l'epòca romaine se nomenava Itineris Villa #que las romains n'an #èsser los primièrs a i introdusir la vinha.Mencionat oficialament per las primièras fes al Sègle XII, lo pòble a administrat jol domeni del avesque de Estrasburg e dels senhors de Andlau. Al Sègle XVII lo pòble a destruit pels Suedeses. Per commémorer aquel triste anniversari, una crotz #èsser erigida #qu'a destruit en 1836. La comuna possedís de nombrosas ruches sus la montanha #que domina lo pòble #qu'una carrièra trucada carrièra del Mont-de detlas-Abelhas perpétue çò remembre. A partir del Sègle XX, en mai de la siá spécificité viticole, lo pòble ne refortilha lo sieu torisme. Pòble touristique per excellence, Itterswiller possedís de nombrosas soscaves viticoles e dels en restaurants #que fan lo plen pendent la polida estacion.
Itterswiller déjà occupé à l'époque romaine se nommait Itineris Villa dont les romains ont été les premiers à y introduire la vigne.Mentionné officiellement pour la première fois au Sègle XII, le village est administré sous la domination de l'évêque de Strasbourg et des seigneurs d'Andlau. Au Sègle XVII le village est détruit par les Suédois. Pour commémorer ce triste anniversaire, une croix fut érigée qui est détruite en 1836. La commune possède de nombreuses ruches sur la montagne qui domine le village dont une rue appelée rue du Mont-des-Abeilles perpétue le souvenir. À partir du Sègle XX, outre sa spécificité viticole, le village renforce son tourisme. Village touristique par excellence, Itterswiller possède de nombreuses caves viticoles et des restaurants qui font le plein pendant la belle saison.


text:
1428
Aquesta pagina concernís l'an 1428 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Conselhat per son nebòt Tlacaelel, lo tlatoani Itzcoatl formèt una aliança, dicha Tripla Aliança, ambé lei ciutats de Texcoco e de Tlacopan. Aquela aliança èra destinada a luchar còntra la senhoriá dei Tepanècs après l'assassinat dau tlatoani Chimalpopoca en 1427 per Maxtla, senhor dei Tepanècs. Inicialament concluda per la durada de la guèrra, aquela aliança demorèt en plaça après lo conflicte e venguèt la basa de la civilizacion astèca fins a sa conquista per leis Espanhòus.
D'autra part, Tlacaelel acomencèt una reforma importanta de la religion astèca e ordonèt la destruccion dei codexs ancians per escriure una mitologia novèla e pus favorabla de l'origina deis Astècs. Aquò permetèt de legitimar lo poder novèu de la Tripla Aliança.


text:
1797
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1797 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Ocupacion de Gènoa, incapabla de resistir, per lei fòrças francesas de Napoleon Bonaparte. Aquò entraïnèt la disparicion de la Republica de Gènoa que son territòri foguèt intregat au sen de la Republica de Ligúria, estat-satellit de França.
Prússia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Frederic Guilhèm II que foguèt remplaçat per Frederic Guilhèm III.
Russia[modificar | modificar la font]
Ocupacion de Georgia per de tropas russas a la demanda dei senhors locaus.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 amb una tiera d'eveniments caotics e de cambiaments d'aliança divèrs. En particular, lo negus Salomon III se preocupèt de luchar còntra son fraire e ancian negus Tekle Giyorgis Ièr. En mai, Gondar foguèt assetjada per lo senhor rebèl Asserat que pilhèt una partida de la vila mai aviá pas pron de fòrças per redurre la totalitat dei defensors. Après la batalha, Salomon III s'enfugiguèt de Gondar e trobèt refugi a Axum sota la proteccion dau ras Wolde Selassie. Yonas venguèt lo novèu negus lo 18 d'aost mai aviá ges de sostèn au sen de l'aristocracia auta que chausiguèt de sostenir la restauracion de Tekle Giyorgis Ièr.
D'autra part, agravant leis efècts de la guèrra quasi permanenta dempuei 1768, una famina causèt de milièrs de mòrts, compres un fiu e una frema de Yonas.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Per defugir leis atrocitats de l'armada qajara en carga de restaurar l'autoritat pèrsa dins lo nòrd-oèst dau país, Georgia demandèt e obtenguèt la proteccion de Russia qu'ocupèt la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Franz Schubert, compositor austrian (m. 1828)
- 15 d'abril - Adòlf Tièrs, òme politic occitan, president de la França (m. 1877)
- 17 de junh - Alexandre Vinet, teologian protestant soís (m. 1847)
- 20 d'octobre - Juan Lavalle, militar argentin (m. 1841)


text:
Charlotte Amalie
Charlotte Amalie es la capitala del territòri de las Illas de las Verges Americanas qu'aperten als Estats Units. En 2004 la populacion estimada èra d'aperaquí 19 000 abitants.
Charlotte Amalie es situada del costat sud de l'illa de Saint Thomas. Dispausa d'un pòrt natural que foguèt un paradís pels piratas e que uèi es una escala importanta per las naus que fan de crosièras per la Mar Cariba.
La vila se nomena Charlotte Amalie en onor de la reina Carlòta Amalia (1650-1714), conjunta del rei Cristian V de Danemarc.
L'illa de Saint Thomas foguèt una possession danesa de 1672 fins a 1917.


text:
Hultehouse
Hultehouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Possession de la abbaye de Marmoutier dins lo comtat de Lutzelbourg, venduda al sire de Einhardshausen, de contunh al prince de Phalsbourg.
- Reclamat per la França en 1661 malgrat las protestations del tribunal de Lorraine.
- Annexion Definitiva l'an 1718.
- Possession de l'abbaye de Marmoutier dans le comté de Lutzelbourg, vendue au sire d'Einhardshausen, puis au prince de Phalsbourg.
- Réclamé par la France en 1661 malgré les protestations de la cour de Lorraine.
- Annexion définitive en 1718.


text:
Borrida
La borrida es una especialitat culinària del litoral mediterranèu occitan de Tolon, Agde, Seta, de la Camarga fins a l'estanh de Grussan. Se compausa de peisses e de fruches de mar, es un plat vesin del bolhabaissa.
Terminologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « borrida » sembla venir de bolir/borir.
Ingredients[modificar | modificar la font]
Se prepara amb de peisses blancs: mujòl, veirat, lop, merlan e baudròi, que son estubats. Puòi dins lo fumet se còi una brunesa de legums (api, pòrres, carròtas, cebas, etc.). Lo meteis fumet es alongat dins un alhòli o una maionesa d'òli d'oliva que cobrís los peisses e los legums. Lo tot es mes sus la taula acompanhat de crostets engradalhats.
La borrida de baudròi[modificar | modificar la font]
- Aicí i’amai un plat de Seta
- Famós, mès un pauc complicat;
- Per qu’intre dins vòstre sicap;
- Escotatz ben ma liçoneta:
- Prenètz dau peis a proporcion
- De tres quart de liura per tèsta,
- Ros, coeta lònga, e, sans façon,
- Pelats, voidats.
- Lo fetge rèsta.
- Pòrres, èrbas a volontat,
- Grelhs d’api, cebas ben achadas,
- Lo peis a morcilhs decopat,
- Aquí vòstra caiçarolada.
- D’òli, metètz un rag a fons,
- Un jaç de peis, un jaç d’èrba,
- Pauc de sau, de pebre a borron,
- D’alhs escrachats, lo fetge en sèrva.
- D’aiga que cobrigue lo tot,
- Puòi fuòc, que per dessús s’enauça;
- Mantenètz lo bolh jusc’au bot
- Dau temps qu’alestissètz la saussa.
- Ambe quauques vesenhas d’alhs
- Dins lo mortièr montatz d’alhòli;
- Cau que la saussa tengue als talhs,
- Tanben ie planiguetz pas l’òli.
- Quand lo fetge es cuòch, lo tiratz,
- Dessarcissètz dins una sieta,
- Amb un pauc d’òli, lo montatz:
- Es çò milhor de la recèpta.
- Tanlèu qu’es freg, doçament,
- Dins lo mortièr que se desòla,
- Mesclatz lo fetge ambe l’alhet
- Puòi, retiratz la caiçaròla.
- Prenètz de jus çò que vos cau
- Per que la saussa s’espessigue,
- Dins lo mortièr, pauc après pauc,
- Montatz, jusc'a que se rampligue.
- Un amic vos ten lo mortièr:
- zo, remenatz la caiçaròla !
- Cau que chaca talhon entièr
- Pòrta sa saussa tròn de muòla!…
- Après, s’avètz bon apetís
- Vos creiretz au Paradís.
F. Combes (1903) dins l'Armanac Cetori, 1904.


text:
Planta utila
Las plantas utilas recensan totas las espècias de plantas utilizadas per l'òme per d'usatges multiples : se noirir, se caufar, se vestir, s'abrigar e se lotjar, se moblar, se sonhar e se protegir de las malautiáss e dels insèctes, embelir son quadre de vida, luchar contra l'erosion e favorizar l'assecament de las sanhas, se maquilhar e se perfumar, adorar sos dieus, s'embriagar e se drogar, o quitament per tuar sos semblables... Un recensament exaustiu indicariá sens dobte de milierats d'espècias, mas finalament pauc, relativament a las qualques 300 000 espècias vegetalas recensadas.
Somari
Mòdes d'utilizacion[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo primièr mòde d'utilizacion de las plantas èra la colhida. Uèi, las plantas utilas son per l'essencial de plantas cultivadas.
Tipes d'utilizacion[modificar | modificar la font]
Partidas utilizadas[modificar | modificar la font]
Las partidas, e los organs, de las plantas utilizadas son fòrt variadas segon las espècias e segon las utilizacions. S'utiliza en efièch :
- las fuèlhas : alimentacion umana (ensaladas e legums-fuèlhas), alimentacion animala (pasturatges) ;
- las tijas : sucre (canas de sucre), usatges divèrses (bambós)
- las raices : alimentacion umana e animala (carròtas, naps, bledarabas, etc.) ;
- los tuberculs : alimentacion umana e animala (patana, topinambors, etc.) ;
- los fruches : fruches e legums alimentaris ;
- los grans : cerealas, leguminosas, grans oleaginoses... ;
- la fusta e la lenha : totas esséncias forestièras ;
- las flors : totas plantas ornamentalas ;
- las antèras : safran
- la rusca : canellièr (espècia), garric-siure (siure) ;
- las fibras : plantas de fibras textilas (coton, lin, juta, sisal...) ;
- la saba : auseral de sucre (siròp de lauseral) ;
- lo latèx : Evèa (cauchó natural).
Palmarès mondial de las plantas cultivadas[modificar | modificar la font]
Produccion mondiala en 2004, en milierats de tonnas segon las estatisticas publicadas per la FAO
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de las plantas utilas
- Arbre fruchièr
- Esséncia forestièra
- Legum
- Oleaginós
- Planta medicinala
- Planta mellifèra
- Planta ortenca
- Planta psicotròpia
- Planta tintoriala


text:
Indonesia
La Republica d'Indonesia es un país d'Asia del Sud-Èst. Compren 17 508 illas, es l'estat archipèla pus grand del mond. Amb una populacion estimada d'apraquí 237 milions de personas, es lo quatren país mai poblat e lo qu'a la pus granda nacion a majoritat musulmana. Pasmens cap de referéncia es facha a l'Islam dins la Constitucion indonesiana. Indonesia es una republica, del Parlament elegit e del president.
La capitala es Jakarta.
Lo gentilici es indonesian -a (mas tanben indonesi -èsia, mens emplegat mas atestat[1]).
Lo país confronta Papoa-Nòva Guinèa, Timòr Èst e Malàisia. Los autres païses vesins son Singapor, Filipinas, Austràlia, e lo territòri indian de las Illas Andaman e Nicobar.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'influéncia de l'indoïsme e lo bodisme, se formèron divèrses reialmes dins las illas de Sumatra e Java dempuèi lo sègle VII fins al XIV. Mai endavant, l'arribada de comerçants arabis de Gujarat (Índia) i portèt l'Islam, que venguèt la religion dominanta après la casuda dels reialmes indó e bodista.
Quand arribèron los europèus al començament del sègle XVI, trobèron una multitud de pichons estats, que se revelèron vulnerables als nòu venguts, los que venián per controtlar lo comèrci de las espècias. Al sègle XVII, los olandeses ne foguèron lo grop dominant, que n'expulsèt los espanhòls e los portugueses (a l'excepcion de la siá colònia del Timòr Portugués, dins l'illa de Timòr). Los Païses Basses governèron Indonesia coma colònia fins a la Segonda Guèrra Mondiala, primièr jol contraròtle de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas (VOC), e après, al començament del sègle XIX, jol contraròtle dirècte del govèrn neerlandés.
Al sègle XIX s'establiguèt a Java lo Cultuurstelsel (sistèma de cultura), vastas plantacions e de culturas intensivas que donèron fin finala lo rendiment que requerissián los Païses Basses e que la VOC aviá pas pogut produsir. En un periòde de govèrn colonial mai liberal posterior a 1870, aquel sistèma foguèt abolit. A comptar de 1901 los neerlandeses i introdusiguèron la Politica Etica, que compreniá una reforma politica limitada e una aumentacion dels investiments dins la colònia.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, amb los Païses Basses jos ocupacion alemanda, lo Japon ocupèt la colònia olandesa. Una part de l'elèit indonesian, e fòrça dels futurs caps de la Republica independenta, cooperèron amb los ocupants japoneses, que los vesián coma un bon cambiament après lo periòde de govèrn olandés. En 1945, amb la guèrra prèsta d'acabar, lo Japon prepausèt una comission, dirigida per Sukarno, per preparar l'independéncia, que foguèt declarada lo 17 d'agost.
En un esfòrç per reprene lo contraròtle de las siás ancianas colònias, los Aliats i envièron las siás armadas, amassa amb l'armada olandesa. La guèrra d'independéncia indonesiana durèt de 1945 fins al 27 de decembre de 1949, quand, jos una fòrta pression internacionala, los Païses Basses reconeguèron l'independéncia d'Indonesia mejançant la signatura del Tractat de l'Aia. Sukarno ne venguèt lo primièr president, amb Mohammad Hatta coma primièr vicepresident.
Los ans 1950 e 1960 veguèron coma lo govèrn de Sukarno s'alinhava, primièr, amb lo movement emergent dels païses non alinhats e, pus tard, amb lo blòc socialista. Dins las annadas 1960 Indonesia aguèt una confrontacion militara amb la vesina Malàisia e sentiá una frustracion creissenta ras de las dificultats economicas intèrnas.
Lo general de l'armada Suharto venguèt president del país en 1967 amb la desencusa d'afirmar lo país davant una pretenduda revòlta comunista contra lo de mai en mai flac Sukarno. Ras del còp d'Estat de Suharto, de centenats de milièrs d'indonesians (la majoritat d'origina chinesa), acusats de comunistas, foguèron assassinats o empresonats. L'administracion de Suharto es nomenada abitualament lo periòde del Nòu Òrdre. Suharto favorizèt d'importants investiments estrangièrs en Indonesia, que produsiguèron una creissença economica notabla, mai plan inegala. Malgrat aiçò, Suharto s'enriquiguèt el e la siá familha dins un estat de corrupcion generalizada e se veguèt forçat de daissar lo poder al mitan de manifestacions popularas massissas e una economia en crisi en 1998.
Entre los ans 1998-2001, lo país aguèt tres presidents: Jusuf Habibie, Abdurrahman Wahid e Megawati Sukarnoputri. En aquel periòde se produsiguèt la guèrra per l'independéncia del Timòr Èst, anciana colònia portuguesa qu'Indonesia aviá annexat en 1975. Lo conflicte se radicalizèt en 1999 e lo territòri obtenguèt l'independéncia lo 20 de mai de 2002. En 2004, se debanèt la jornada electorala mai longa del mond e la primièra eleccion presidenciala dirècta, que ganhèt Susilo Bambang Yudhoyono.
Parts del nòrd de Sumatra, particularament Aceh (territòri que dempuèi fa d'ans luta per la siá independéncia), foguèron devastadas per un fòrt tèrratrem e lo subsequent tsunami lo 26 de decembre de 2004.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Nom indonesian entre parentesas
- Aceh (1) (Aceh) - Banda Aceh
- Illas Bangka Belitung (2) (Kepulauan Bangka-Belitung) - Pangkal Pinang
- Bengkulu - Bengkulu
- Illas Riau (2) (Kepulauan Riau) - Tanjung Pinang
- Jambi - Jambi
- Lampung - Bandar Lampung
- Riau - Pekanbaru
- Sumatra del Nòrd (Sumatera Utara) - Medan
- Sumatra occidental (Sumatera Barat) - Padang
- Sumatra del Sud (Sumatera Selatan) - Palembang
- Jakarta (3) - Jakarta
- Banten (2) - Serang
- Java central (Jawa Tengah) - Semarang
- Java oriental (Jawa Timur) - Surabaya
- Java occidental (Jawa Barat) - Bandung
- Yogyakarta (4) - Yogyakarta
- Bali - Denpasar
- Illas Pichonas de la Sonda occidentalas (Nusa Tenggara Barat) - Mataram
- Illas Pichonas la Sonda orientalas (Nusa Tenggara Timur) - Kupang
- Kalimantan del Nòrd (Kalimantan Utara) - Tanjung Selor
- Kalimantan central (Kalimantan Tengah) - Palangkaraya
- Kalimantan del Sud (Kalimantan Selatan) - Banjarmasin
- Kalimantan occidental (Kalimantan Barat) - Pontianak
- Kalimantan oriental (Kalimantan Timur) - Samarinda
- Gorontalo (2) - Gorontalo
- Sulawesi central (Sulawesi Tengah) - Palu
- Sulawesi del Sud-Èst (Sulawesi Tenggara) - Kendari
- Sulawesi del Sud (Sulawesi Selatan) - Makassar
- Sulawesi occidental (2) (Sulawesi Barat) - Mamuju
- Sulawesi du Nòrd (Sulawesi Utara) - Manado
- Molucas - Ambon
- Molucas del Nòrd (2) (Maluku Utara) - Ternate
- Papoa (5) - Jayapura
- Papoa occidentala (2) (Papua Barat) - Manokwari
(1) Estatut especial. - (2) Província creada en 2000. - (3) Daerah Khusus Ibukota (DKI) es lo territòri especial de la capitala. - (4) Lo territòri especial de Yogyakarta es lo territòri de l'ancian sultanat del meteis nom, que deu son estatut especial al ròtle jogat pel sieu sultan, Hamengkubuwana IX, pendent conflicte qu'opausèt entre 1945 e 1949 la Republica d'Indonesia a l'ancian poder colonial neerlandés - (5) Estatut especial.;Províncias indonesianas e sas capitalas
Economia[modificar | modificar la font]
Veire l'article: Economia d'Indonesia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Album[modificar | modificar la font]
-
National Museum of Indonesia in Central Jakarta
-
-
Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
-
-
A train at Gambir station in Central Jakarta
-
The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
-
-
-
-
-
A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea)
-
-
-
-
-
-
Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) as a patrol car
-
Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
-
-
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es tanben indonesi o Bahasa Indonesia lo nom de la lenga mai importanta del país.


text:
Província d'Anvèrs
La província d'Anvèrs, situada dins l'angle format per la bassa Escalda e la termièra neerlandesa, cobrís una superfícia de 2 867 km2 e sa populacion es de 1 600 000 abitants. Son mèstre‑luòc es Anvèrs (Antwerpen en neerlandés), sei vilas importantas son Leira e Malinas (respectivament Lier e Mechelen en neerlandés).
Lo territòri de la província d'Anvèrs es larjament dominat per la metropòli, que son complèxe portuari ocupa la part mai granda di polders anversés (lo pòrt d'Anvèrs e son complèxe industriau son l’emplegador caporau de la província); mas es atanben una region de transit dei merças, d'una banda per lo pòrt d'Anvèrs, d'autra banda per lei relacions entre Belgica e Païses Basses.
Vers l'èst s'espandís la Campina ambé sei landas de brugas sobre de dunas continentalas (a Kalmthòut, per exemple); l'orticultura i es estada desvolopada ambé de culturas especializadas (particularament de majofas e de tomatas a Hoogstraten); al sud‑oèst, la region de Malinas a la pus granda cridada de merchat legumièr del país (Sint‑Kateljine Waver). La província a tanben quauques industrias repartidas sus l'ensemble del territòri, coma l'industria quimica e la construccion automobila a Anvèrs, Malinas e Westerlo.
Las 70 comunas e vilas de la província d'Anvèrs[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans de venir lo departament francés de las Doas Nèthas, puèi una província bèlga en 1831, aquel territòri fasiá partida del ducat de Brabant. Una de sei vilas principalas, Malinas, celèbra per sas dentèlas e sas tapissariás, es, despuèi 1559, la residéncia del primat de Belgica. Malinas foguèt a l'epòca de Margarida d'Àustria la capitala di Païses Basses. Pas lònh de la vila se quilha lo fòrt de Breendonk, que, de 1940 a 1944, foguèt mudat per lis Alemands en camp de concentracion.
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
La legenda ditz qu’un gigant se teniá al mièg d'Escalda (de Schelde) e que talhava la man di marinièrs que podián pas pagar lo peatge. Un jorn, un dròlle valent, Brabo, lo vencet per audàcia e per adreça, e li talhet a son torn la man, qu’escampèt dins lo flume. D’aquí vendriá lo nom de la vila « Hand werpen » (« man escampada »). Sobre lo feirau, un monument sobre la calada, regolant d’aiga, celèbra l’espet legendari.
Li saberuts aiman pas lei legendas e dison qu’en fait lo nom ven de « Werf » (« coltada »), e que n’i aviá una a l’emplaçament de l’actual « Steen ». Es aquí qu’acostèron al sègle VII li sants missionaris : Alòi, Amant e Willibròrd, que venián catequizar lei Flandras. Tot escàs nascuda, Anvèrs foguèt devastada per li Normands, e se trobèt pas mai res après lor passatge, sonque de roïnas, e, arrapada a la brincha d’un aubre, una estatua pichona de la Verge, la famosa « onze Lieve Vrouw op’t stockxen » (« nòsta chara Dòmna dei bròcas »), que venguèt la patrona de la vila, e en l’onor de quau bastiguèron puèi la glèisia-catedrala.
Plan situada sobre la melhora via navigabla per religar l’Empèri Alemand ais Illas Britanicas, Anvèrs veniá lèu un pòrt d’escala important. Dison que « la vila deu son flume a Dieu, e tot lo restant a Escalda ». Mas li chauguèt pasmens resistir a la concurréncia de Malinas e Bruja qu’avián la nalta proteccion di comtes de Flandras e de grands privilègis.
Anvèrs deu sa fortuna als Portugueses. Quand descobriguèron una niòva rota deis Índias, chambièron la cara del monde e desplacèron li corrents comerciaus. Anvèrs sabèt captar la favor di grands negociants en espécias e di joieliers portugués, que venguèron nombrós s’establir sobre lei ribas d'Escalda e qu’i faguèron fortuna. Anvèrs en Euròpa del Nòrd, Lisbona en Euròpa del Sud, venguèron li dos grands feiraus del pebre, de la canèla, de la giròfla. Un pauc aperabans un jove anversés, Luis Berken, en luòc d’anar estudiar lei Bèlas Letras a París, coma o desiravan si parents, se chautèt d’inventar d’esplechas per talhar las pèiras preciosas. Ganhèt la fisança de Carles lo Temerari que li fisèt tres gròs diamants. Li trabalhèt tant plan que lo grand duc d’Occident li donèt en prèmi tres mila ducats, porgiguèt un di diamants al papa, e n’aute al rèi de França Loís XI qu’èra inquèra son amic. Lo tresen, lo duc lo gardèt, e serviguèt per identificar son cadabre gelat, de la cara chapada per li lops dins li fossats de Nancí. Luis Berken transmetèt son saber a de discípols, e se fondèt lèu fòrça obradors de talha e de polissatge que farián d’Anvèrs lo grand centre de l’industria diamantària.


text:
Max Cahner
Max Emanuel Cahner i Garcia (Bad Godesberg, Bonn, 3 de decembre de 1936 – Barcelona, 14 d'octobre de 2013) foguèt un editor, politician e istorian de la literatura catalana. Personalitat engatjada e dinamica, ocupèt una plaça preponderanta dins lo creis del catalanisme del sègle XX. Dins lo mond de la literatura crèet en 1961 l'ostal d'edicion Edicions 62 que permetèt la publicacion e difusion d'un nombre important d'òbras en catalan, dinamizèt la revista Serra d'Or e fondèt en 1972 un segond pòl d'edicion, Curial Edicions Catalanes.
Enfortiguèt la preséncia e difusion sociala del catalan en contribuir a la promocion de la Gran Enciclopèdia Catalana, foguèt un dels impulsors del Congrès de Cultura Catalana e dirigiguèt l'Universitat Catalana d'Estiu de Prada de Conflent de 1985 a 1987.
Per çò qu'es de la politica foguèt un dels fondadors de Nacionalistes d'Esquerra e entre 1980 e 1984, durant lo govèrn de Jordi Pujol, ocupèt lo cargue de conselhièr de la Cultura e dels Mejans de Comunicacion.
En 1996, per recompensar sas accions, lo govèrn catalan li autregèt la Crotz de Sant Jòrdi e en 2013 lo jorn seguent aprèp sa mòrt, lo 15 d'octobre, la Medalha d'Aur de la Generalitat de Catalonha a títol postum.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
La joventut de Cahner[modificar | modificar la font]
Max Cahner nasquèt a Bad Godesberg, a ras de Bonn, en 1936, segond enfant, aprèp una dròlla, Margarida, d'una familha amonedada catalana. Sos parents, Max Emanuel Cahner i Bruguera e Maria del Sagrari Garcia i Fuertes, s'èran maridats a Barcelona lo 20 de junh de 1929 e avián emigrat en Alemanha, abans que son filh nasquèsse, per encausa de la guèrra civila espanhòla. Pr'aquò l'exili durèt pas gaire que pr'amor de la persecucion que començavan a patir las personas d'origina jusieva jol regim d'Hitler, la familha deguèt tornar a l'estat espanhòl en 1937. Aprèp un temps de viure dins un vilatge de pescaires, Sant Martin do Porto, en Galícia, e dins un otèl de Zamora, tornèron totes a Barcelona en junh de 1939.
Entre 1939 e 1945 Cahner estudièt a l'Escola Alemanya que son grand del costat de son paire, Heinrich Cahner, aviá ajudat a fondar. Aprèp lo tampament de l'escòla en 1945 contunhèt son escolaritat dins d'escòlas catolicas, al collègi Balmes fins a 1946, a l'escòla Santa Isabel de Sarrià de 1946 a 1948 e puèi a l'escòla Miramar de la capitala catalana ont demorèt fins a 1951. Aprèp un periòde long de convalescéncia degut a una malautiá infecciosa que durèt de decembre de 1951 a junh de 1952 e l'obtencion aquel meteis mes del bachelierat dintrèt, en octobre de 1952, a las facultats de quimia e de drech de l'Universitat de Barcelona.
La lucha catalanista[modificar | modificar la font]
Ailà coneguèt l'escrivan Albert Manent que l'introdusiguèt dins las esfèras catalanistas. Venguèt amic alara de totas las personalitats mai influentas del catalanisme d'aquel temps en frequentar l'Institut d'Estudis Catalans. De 1952 a 1954 assistiguèt assiduament als corses de catalan de Joan Triadú e a l'encòp als de literatura catalana de Jordi Rubió que l'ajudèron notablament a fargar son esperit e sa cultura. En febrièr de 1954 aguèt l'escasença de conéisser un ensagista valencian Joan Fuster que demorava en çò de son amic Oriol Folch. Aquel moment marquèt la debuta d'una granda amistat entre totes dos que culminariá amb la publicacion de l'ensag de l'escrivan de Sueca, Nosaltres els valencians, uèch ans mai tard lo 23 d'abril de 1962.
Venguèt membre en 1956 de la Societat Catalana d'Estudis Istorics, una branca de l'Institut d'Estudis Catalans e aquel meteis an coneguèt Eulàlia Duran, una estudianta filha de l'istorian Agustí Duran, que vendriá mai tard sa femna.
Participèt en 1957 al movement estudiant antifranquista coma membre de l'Assemblada Liura del Paranimf e lo 21 de febrièr d'aquel an foguèt arrestat e acusat de distribuir de propaganda illegala.
Tre 1959, amb Ramon Bastardas, reviscolèt la revista Serra d'Or que comencèt aital una segonda etapa.
Amb Bastardas creèt en 1961 un ostal d'edicion que se sonèt puèi Edicions 62 e s'impausariá puèi coma un dels vectors mai importants de la difusion de las òbras en catalan.
Lo 22 d'agost de 1964, per encausa de sas activitats catalanistas, se vegèt arrestat per la polícia e expulsat aquel meteis jorn de l'estat espanhòl. Lo mandèron pas a la preson per evitar de problèmas amb lo govèrn alemand, qu'en aquel temps Cahner aviá encara la nacionalitat alemanda. Del temps d'aquel exili visquèt un temps a Perpinhan, a París e mai en Alemanha, a Düsseldorf. Aprèp las gestions de son sògre, sa femna e de Josep Maria Castellet amb de personas ligadas al poder franquista, poguèt tornar en Catalonha d'un biais definitiu lo 18 de genièr de 1965.
Cahner e la politica[modificar | modificar la font]
En 1979, foguèt tanben dels fondadors d'un partit independentista, Nacionalistes d'Esquerra. En octobre de 1986 venguèt membre de CDC e se trachèt de la seccion culturala del partit. Durant las eleccions al Parlament de Catalonha que se debanèron en 1988 se presentèt en 17en lòc sus la lista de Convergéncia e Union (CiU) per Barcelona e foguèt elegit deputat, posicion qu'ocupèt fins a 1992. En 1989 participèt en quatrena plaça dins la lista de CiU a las eleccions al Parlament Europèu, mas la coalicion obtenguèt sonque alara tres deputats. En 1994 abandonèt sa militància dins CDC pr'amor de crear un partit novèl, Acció Catalana. Del temps de las eleccions al Parlament Europèu del meteis an, Max Cahner venguèt candidat de la coalicion Per l'Euròpa de las Nacions, formada subretot per Eusko Alkartasuna e Esquèrra Republicana de Catalonha (ERC) mas capitèron pas d'obtenir de representacion. Mai tard en 1997 Acció Catalana decidiguèt de s'associar a ERC. En 1999 Cahner se presentèt a las eleccions municipalas coma cap de lista d'Acció Catalana de Sant Vicenç de Montalt, ont obtenguèt 147 vots (10,4%) e faguèt alara elegit regidor, posicion qu'ocupèt fins a 2003.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Epistolari del Renaixement (1977–1978)
- Literatura de la revolució i la contrarevolució (1789-1849) (1998–2005)
Direccion d'òbras[modificar | modificar la font]
- Gran Geografia Comarcal de Catalunya (1981–1985)
- Obra catalana de Joan Baptista Anyes
Collaboracions[modificar | modificar la font]
- Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana, de Joan Coromines, coma collaborador.


text:
Gallien
Gallien (vèrs 218 - setembre de 268) foguèt un emperaire roman que reinèt d'octòbre de 253 a setembre de 268. Succediguèt a son paire Valerian e foguèt remplaçat per Claudi II lo Gòtic. Son fiu Salonin foguèt associat a son rèine coma coemperaire a partir de 258.
Durant son rèine, deguèt se concentrar sus la defensa dei frontieras de l'Empèri e la reorganizacion de l'armada en causa de la pression dei Germans e dei Sassanidas. Ansin, foguèt pas capable de reprimir lei revòutas dei generaus de Gàllia e dei regions orientalas entraïnant una situacion que va inspirar lo sistèma de la Tetrarquia. Foguèt assassinat duran lo sètge d'un generau rebèl blocat dins Milan.


text:
Jaume Stuart
Jaume Stuart (19 de junh de 1566 - 27 de març de 1625), tanben dich Jaume VI d'Escòcia o Jaume Ièr d'Anglatèrra, foguèt rèi d'Escòcia de 1567 a sa mòrt e rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda de 1604 a sa mòrt. En Escòcia, succediguèt a sa maire Maria Ièra (1542-1567) e en Anglatèrra, succediguèt a Elisabeta Ièra (1558-1604) a la fin de la dinastia Tudor. Foguèt remplaçat per son fiu Carles Ièr (1625-1649).
Son rèine foguèt marcat per divèrsei succès economics e politics en Escòcia. En revènge, deguèt faciar de dificultats en Anglatèrra en causa dei tensions entraïnadas per la question religiosa e per l'oposicion a l'union dei dos reiaumes. De mai, sei temptativas de renfòrçar l'autoritat reiala se turtèron ai poders dau Parlament de Londres. Foguèt tanben a l'iniciativa de la colonizacion anglesa d'Irlanda e d'America.


text:
Tiati
Lo tiati qu'èra un haut foncionari deu faraon dens l'antica Egipte. Aquesta foncion que he la soa aparicion durant l'Ancian Empèri. Qu'èra ua mena de purmèr ministre en carga de l'administracion deu país e deus ahars deu faraon. Los purmèrs Tiati qu'èran gessits de la familha reiau (autes hilhs de l'anacian farons, hrairs o miei hrairs deu lor faraon) ; devath lo regnat de Seneferó lo prince Nefermaat que ho nomat Tiati. Après que's causín enter los nòbles (probablement d'origina reiau) e la foncion que's passava de còps de generacion en generacion.
Foncion adnministrativa màger a la debuta, lo Tiati que ho chic a chic en concurréncia dab d'autes dignitaris qui's vedó hidar mission màgers dab la pujada lenta deu poder deus nòble qui miè a la fin de l'Ancian Empèri egipcian.
Dens lo monde occidentau modèrne, ua vision orientalista e orientada de l'istòria que miè a'u designar dab la paraula vizir en referència a l'administracion tradicionau d'ua partida deu monde musulman.
En egipcian ieroglific Tiati que s'escrivèva :
o tanben


text:
Vizille
Nom desconegut en arpitan (Vizille en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vizille èra una vila fòrta #que se trucava Oppidum Antiquum. Après l'invasion romaine, una via i arribava, en venent de Suze pel Lautaret e la vallée de la Romanche e se dirigissiá cap a Grenòble. Divèrsas fes las Romains lor calguèt renonciar a aquel passatge, refusats pels guerrers Allobroges.
I èra vengut Castra Vigiliae, station militar sus la via romaine. Possession parciala a Modèl:La s- de la abbaye de Clunhic.
Al Mièja Edat, Vizille es cap de-luòc de mandement. Lo enquèsta de 1339, soslinha 17 « fortalicia », dos ostals fòrts an situat en la pleta fortificada (receptum castri). La una es crénelée (merlatata)[1], E es la possession de Guigues Pelissier a descrich cossí : « Item es in eodem recepto ab uno latere demoram domus fortis merlatata guigonis pellicerii E immediate adheret predictis doniono castro e receptis burgum e villa dicte loci visilie »[2]. L'autre a provesit de tres torns. Aquela darrièra a citat coma « domus » en 1290 e es la possession de Arthaude Bertrand. Es en 1339 compausada de « tres grands e anautits torns », apertenent a Jacelme Bertrand e descricha cossí : « Item ab uno latere dicte recepti es domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne e alte turres »[2]. En 1417, en lo moment de la visita del rempart, lo mèstre dels œuvres demanda al proprietari d'i efectuar dels trabalhs. En 1427, un nòu proprietari n'a investit e lo poder reial ordonne la pas separacion de las bastissas amb las intradas #qu'en dépendent[2].
Preses pels protestants a Modèl:La s-, de contunh pels catòlicos. Lesdiguières, Vengut tinent-general del Dauphiné, recebut lo vièlh castèl e lo #far reconstruire.
Lo 21 de julhet de 1788, en fasent continuament a la Jornada de las Tuiles (7 de junh), dels notables de la region de Grenòble (bourgeois e sustot de juristas) organizen la Assemblada de Vizille en amassant 50 sacerdòts, 165 nòbles e 276 representants del tèrç estat (e entre eles Jean-Joseph Mounier e Antoine Barnave). L'assemblada reclama la reünion dels Estats generales e lo sieu vòt per cap de (e pas per òrdre). Annonciatrice De las reivindicacions democraticas de la Revolucion francesa, l'Assemblada de Vizille es en principi l'expression de l'oposicion a las reformas, sustot fiscalas, de Brienne.
Vizille était une ville forte qui s’appelait Oppidum Antiquum. Après l’invasion romaine, une voie y passait, venant de Suze par le Lautaret et la vallée de la Romanche et se dirigeait vers Grenoble. Plusieurs fois les Romains durent renoncer à ce passage, repoussés par les guerriers Allobroges.
Elle était devenue Castra Vigiliae, station militaire sur la voie romaine. Possession partielle au Modèl:S- de l'abbaye de Cluny.
Au Moyen Âge, Vizille est chef-lieu de mandement. L'enquête de 1339, signale 17 « fortalicia », deux maisons fortes sont situées dans l'enclos fortifié (receptum castri). L'une est crénelée (merlatata)[3], et est la possession de Guigues Pelissier est décrite comme : « Item est in eodem recepto ab uno latere quedam domus fortis merlatata guigonis pellicerii Et immediate adheret predictis doniono castro et receptis burgum et villa dicti loci visilie »[2]. L'autre est pourvue de trois tours. Cette dernière est citée comme « domus » en 1290 et est la possession d'Arthaude Bertrand. Elle est en 1339 composée de « trois grandes et hautes tours », appartenant à Jacelme Bertrand et décrite comme : « Item ab uno latere dicti recepti est domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne et alte turres »[2]. En 1417, lors de la visite du rempart, le maître des œuvres demande au propriétaire d'y effectuer des travaux. En 1427, un nouveau propriétaire en est investi et le pouvoir royal ordonne la non séparation des bâtiments avec les revenus qui en dépendent[2].
Pris par les protestants au Modèl:S-, puis par les catholiques. Lesdiguières, devenu lieutenant-général du Dauphiné, acquit le vieux château et le fit reconstruire.
Le 21 juillet 1788, faisant suite à la Journée des Tuiles (7 juin), des notables de la région de Grenoble (bourgeois et notamment juristes) organisent l'Assemblée de Vizille réunissant 50 prêtres, 165 nobles et 276 représentants du tiers état (et parmi eux Jean-Joseph Mounier et Antoine Barnave). L'assemblée réclame la réunion des États généraux et leur vote par tête (et non par ordre). Annonciatrice des revendications démocratiques de la Révolution française, l'Assemblée de Vizille est d'abord l'expression de l'opposition aux réformes, notamment fiscales, de Brienne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Élisabeth Sirot 2007, p. 61.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.


text:
Lunèl Vièlh
Lunèl Vièlh (Lunel-Viel en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Sos abitants an per escais: "los cabussaires" o "los pets d'ase".
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La bauma preïstorica del Mas de las Cavas
Aquela bauma se situa a un quilomètre al nòrd-oèst del vilatge en anar cap a Sant Genièis.
- La glèisa de Sant Vincenç
Aquesta glèisa, bastida pendent lo sègle XV, foguèt destruïda mantun còp del temps de la guèrra de Religions. Lo solet vestigi de la glèisa medievala es lo campanar. Sant Vincenç es lo patron del vilatge.
- Lo Castèl de Lunèl Vièlh e son iranjariá.
Personatges de Lunèl Vièlh[modificar | modificar la font]
- Lo felibre Antòni Ros (Roux en grafia de l'epòca), autor de maitas òbras de las que cal remarcar Las Pescalunetas.
- Georges Rouquier (1909-1989), actor e realizador.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Sit de Lunèl Vièlh, en francés