text:
Tsunami
Un tsunami es una èrsa o ondada provocada per un movement rapid d'un grand volum d'aiga (ocean o mar). Aquel movement es en general degut a un tèrratremol, una erupcion volcanica sosmarina de tipe explosiu o ben un fòrça grand emboden sosmarin o aerian. L'impacte d'un meteorit tanben pòt èsser la causa, coma una explosion atomica sosmarina.
Malgrat que que los tsunamis pòscan aténher una velocitat de 800 km/h quand lo fons de l'ocean es prigond, se pòdon pas percebre al larg, perque lor amplitud alà passa rarament un mètre per un periòde (temps entre doas ondadas successivas) de qualques minutas a qualques oras. Alara qu'un còp que tòcan las còstas pòdon provocar d'enòrmes damatges e se manifèstan atal:
- una baissa del nivèl de l'aiga e una reculada de la mar qualques minutas abans qu'arriban;
- e/o lèu una levada del nivèl de las aigas poden aténher 60 m provocant un corrent poderós capable de dintrat luènh dins las tèrras quand lo relèu o permet (plan).
Dins d'autres escasses cases, lo tsunami se pòt manifestar coma una èrsa desforrelanta o, sus un flum, un mascaret. 75 % dels tsunamis se produson dins l'ocean Pacific e la màger part dels autres dins l’ocean Indian, a causa de la fòrta activitat tectonica al bòrd d'aqueles dos oceans.
En foncion de l'intensitat de l'accion mecanica que los engendra e de la topografia de l'ocean, se pòdon propagar sus mai de mila quilomètres e pòdon tocar mai d'un continents, dins de zònas ont lo tèrratremol o l'erupcion volcanica son pas estats sentits.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Engendrament, propagacion e desforrelament
- 3 Dangièrs ligats
- 4 Prevencion
- 5 Frequéncia e localizacion del fenomèn
- 6 Caracteristicas fisicas
- 7 Tièra dels grands tsunamis
- 8 Megatsunamis
- 9 Fenomèns comparables
- 10 Vejatz tanben
- 11 Bibliografia tematica
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme tsunami, 津波 es un mot japonés compausat de tsu, 津, « Pòrt », « ga », e de nami, 波, « èrsa ». Foguèt nomenada atal pels pescaires que, sens aver pas res vist d'anormal al larg, trobavan lor vila portuària ravajada.
Cal notar que l'èrsa d'Hokusai (presentada aicí) mòstra pas un cas de tsunami mas es una èrsa scelerata[1].
Engendrament, propagacion e desforrelament[modificar | modificar la font]
Un tsunami se crèa quand una granda massa d'aiga es desplaçada. Aquò se passa quand lo tèrratremol es important, d'una magnitud de 6,3 (valor minimala segon los catalògs de tsunamis disponibles: NOAA, catalòg de Novossibirsk, etc) o mai, quand lo nivèl del fons oceanic lo long d'una falha baissa o lèva lèu (vejatz Fig. 1), pendent un emboden sosmarin o costièr o pendent l'impacte d'un meteorit. Un grand tèrratrem produsís pas forçadament un tsunami: tot depend del biais que (velocitat, superfícia, etc) la topografia sosmarina es constituida a l'entorn de la falha.
Lo movement de l'aiga provòca un movement de granda longor d'onda (generalament qualques centenas de quilomètres) e de grand periòde (qualques minutas dins lo cas d'un emboden o de qualques desenas de minutas dins lo cas d'un tèrratrem).
Qualques tsunamis se pòdon propagar fins a de distàncias de mai de mila quilomètres e aténher totas las còstas d'un ocean en mens d'una jornada. Aqueles tsunamis de granda espandida son en general d'origina tectonica, perque los embodens e las explosions volcanicas produson en general d'ondas de longor d'onda pus corta que lèu se dissipan.
Es pas solament la nautor del tsunami que ne fa sa fòrça de destruccion, mas subretot la durada de la levada del nivèl de l'aiga e la quantitat d'aiga desplaçada pendent son passatge: se d'èrsas de qualques mètres de naut fins a una desena de mètres, son fòrça sus las còstas de l'ocean Pacific, transpòrtan pas pro d'energia per dintrar luènh dins las tèrras. O encara una èrsa classica, d'un periòde fins a una minuta, lèva pas lo nivèl de l'aiga pro longtemps per que dintre luènh alara que lo nivèl de las aigas se lèvan al dessús de son nivèl normal pendent 5 a 30 minutas quand un tsunami passa.
La fòrça destructritz ven de l'energia fòrça granda que transpòrta: al contrari de l'ondada o èrsas classicas que son de fenomèns de superfícia e de longor flaca, lo tsunami pertòca l'ocean sus tota la prigondor e sus una longor d'onda plan mai importanta. L'energia dependent de la velocitat e de la massa, aquela es fòrça granda, quita per una flaca levada de superfícia al larg prèp de l'epicentre. Es aquela energia que se revela per la levada de l'èrsa a proximitat de las còstas.
Dangièrs ligats[modificar | modificar la font]
Los dangièrs dels tsunamis son ligats a l'inondacion que seguís, a la fòrça del corrent qu'engendran pendent lo flux e del reflux e a lor capacitat d'emportar los gents cap en nauta mar.
Mòrts[modificar | modificar la font]
Las victimas emportadas per un tsunami pòdon recebre de tustes pels objèctes carrejats (tròces de bastiments destruits, naus, veituras, etc.) o èsser lançats violentament contra los objèctes terrèstres. Qualques victimas pòdon tanben èsser presas jos las roïnas dels bastits. Encara, lo reflux del tsunami pòt emportar las gents al larg, morisson negats d'aganiment o de set.
Aprèp, las malautiás ligadas al poiriment dels còrses, a la contaminacion de l'aiga potable e a la perempcion dels aliments pòdon aparéisser. Lo ruscle pòt arribar en cas de destruccion de las recòltas e de las resèrvas alimentàrias.
Per exemple, lo tsunami del 26 de decembre de 2004 faguèt mai de 200 000 mòrts[2].
Damatges[modificar | modificar la font]
Los tsunamis pòdon destruire ostals, infrastructuras e vegetacion a causa de:
- Corrent fòrt qu'empòrta las estructuras pauc fixadas dins lo sòl;
- Inondacion que fragiliza los fondaments dels bastiments, ja damatjadas pel tèrratremol;
- Damatges deguts als tustes d'objèctes carrejats de granda velocitat per l'aigada.
E mai, dins de regions planas, l'estagnacion de las aigas de mar saumastras pòt tuar la fauna e la flòra costièras. Sus las còstas de sabla o de paluns, lo perfil de la riba es modificat per l'èrsa e una partida de las tèrras immergidas.
- Pollucions provocadas per la destruccion d'installacions dangeirosas (usinas nuclearas) e d'esparpalh de toxics o de sediments polluits.
- Un tsunami pertòca prigondament los litorals mas pauc las tèrras de l'interior
Prevencion[modificar | modificar la font]
Sistèma d'alèrta[modificar | modificar la font]
Sufís en general de s'alunhar de qualques centenas de mètres a qualques quilomètres de las còstas per se salvar[3].
Un sistèma de gavitèls adaptats per mesurar los movements pòdon èsser installats lo long de las còstas e atal prevenir del dangièr.
Adaptacion del bastit[modificar | modificar la font]
A Hawaii los reglaments d'urbanizacion impausan que las construccions prèp de la riba sián bastidas sus pilòts.
A Malé, capitala de Maldivas, un reng de tetrapòdes de beton despassant de 3 m lo nivèl de la mar.
Sensibilizacion[modificar | modificar la font]
La sensibilizacion al fenomèn e a sos dangièrs es tanben un factor determinant per salvar de vidas umanas, perque totas las còstas possedisson pas de sistèma d'alarma. E mai, qualques tsunamis se pòdon pas detectar a temps (tsunamis locals).
Cal conéisser dos indicis anonciant l'arribada possibla d'un tsunami:
- retrach rapid e imprevist de la mar;
- tèrratremol, pasmens localament flac, perque se pòt agir d'un tèrratremol major alunhat podent provocar un tsunami.
Quand siam susprés pel tsunami, cal pujar sul teulat d'un bastit o la cima d'un arbre solide, temptar de s'agafar a un objècte flotant que lo tsunami carreja en darrièr recors. Jamai cal tornar prèp de las còstas dins las oras seguent lo tsunami perque aquel se pòt compausar de mai d'una èrsa escalonadas de qualques desenas de minutas a plusors oras.
Las barrièras naturalas[modificar | modificar la font]
Un rapòrt publicat pel PNUE suggerís que lo tsunami del 26 de decembre de 2004 causèt mens de damatges dins las zonas de barrièras naturalas, coma las mangròvas, los escuèlhs corallins o la vegetacion costièra. Un estudi japonés sus aquel tsunami en Sri Lanka, establís amb modelizacion sus imatge satellit, los paramètres de resisténcia costièra en foncion de diferentas classas d’arbre[4].
Frequéncia e localizacion del fenomèn[modificar | modificar la font]
80% dels tsunamis registrats son dins l'ocean Pacific; d'entre los uèits tsunamis que causèron mai de mila victimas dempuèi 1900, sol aquel del 26 de decembre de 2004 foguèt pas dins l'ocean Pacific.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Propagacion en nauta mar[modificar | modificar la font]
En nauta mar, lo tsunami se compòrta coma l'ondada: es una onda de propagar elliptic, es a dire que las particulas d'aigas son animadas d'un movement elliptic pendent son passatge. I a (gaireben) pas de desplaçament global de l'aiga, una particula torna a sa posicion iniciala aprèp lo passatge d'un tsunami. Vejatz fig. 2.
Mas, al contrari de l'ondada, lo tsunami provòca una oscillacion de l'aiga tanben a la superfícia (un objècte flotant es animat d'un movement elliptic al passatge, vejatz lo punt roge al naut sus la Fig. 2) que'n prigondor (l'aiga es animada d'una oscillacion orizontala dins lo sens de la propagacion de l'onda, vejatz lo punt roge al bas sus la Fig. 2). Aquo es a causa de la granda longor d'onda del tsunami, sovent qualques centenas de quilomètres, qu'es fòrça superiora a la prigondor de l'ocean - una desena de quilomètres pel mai. Resulta que la quantitat d'aiga mesa en movement es fòrça superiora aquela l'ondada produsís; atal lo tsunami transpòrta fòrça mai d'energia que l'ondada.
Caracteristicas fondamentalas[modificar | modificar la font]
Un tsunami possedís dos paramètres fondamentals:
- l'energia mecanica liberada;
- per simplificar, son periòde , es a dire la durada d'una oscillacion complèta (dins la practica, un tsunami es un cort tren d'onda qu'es caracterizat per son espèctre de periòdes.
Aqueles paramètres son relativament constants pendent la propagacion del tsunami, que la pèrda d'energia per friccion es flaca a causa de sa granda longor d'onda.
Los tsunamis d'origina tectonica an de periòdes longs, en general entre una desena de minutas e mai d'una ora. Los tsunamis engendrats per d'embodens o l'afondrament d'un volcan an sovent de periòdes pus corts, de qualques minutas a un quart d'ora.
Las autras proprietats del tsunami coma la nautor de l'èrsa, la longor d'onda (distància entre las crestas) o la velocitat de propagacion son de quantitats variablas que dependon de la batimetria e/o dels paramètres fondamentals et .
Longor d'onda[modificar | modificar la font]
Amplitud[modificar | modificar la font]
Desforrelament sus las còstas[modificar | modificar la font]
Movement orizontal de l'aiga[modificar | modificar la font]
Quand lo tsunami arriba de las còstas, son periòde e sa velocitat demenís, son amplitud aumenta. Quand l'amplitud del tsunami ven non negligibla a respècte de la prigondor de l'aiga, una partida de la velocitat d'oscillacion de l'aiga se transforma en un movement orizontal global, nomenat corrent de Stokes. Sus las còstas, es mai aquel movement orizontal e aviat (sovent mai de 10 km/h) qu'es la causa dels damatges que la levada del nivèl de l'aiga.
Prèp de las còstas, lo corrent de Stokes d'un tsunami a per velocitat teorica
- ,
o
- .
Complexitat dels efèits en zonas costièras[modificar | modificar la font]
Pasmens, al contrari de la propagacion en nauta mar, los efèits d'un tsunami sus las còstas son de mal preveire, perque dependon de fòrça fenomèns.
Contra un bauç, per exemple, lo tsunami pòt èsser fòrtament rebatut; quand passa s'obsèrva una onda estacionària ont l'aiga a subretot un movement vertical.
- Segon l'angle d'arribada del tsunami sus la còsta e la topografia d'aquesta, lo tsunami pòt interferir amb lo seu rebat e provocar una seria d'èrsas estacionàrias amb de zonas costièras non inondadas e de zonas vesinas fòrça pertocadas.
- Un tsunami prèp d'una illa es capable de la contornejar a causa del fenomèn de difraccion ligat a sa granda longor d'onda; en particular la còsta opausada a la direccion d'arribada del tsunami pòt tanben èsser tocada.
- Dins los fjòrds e los graus estreches, l'amplitud de l'èrsa se pòt amplificar, coma es lo cas per las marèas.
- Lo confinhament de las èrsas dins una baia estrecha pòt engendrar d'efèits espectacloses e limitats: lo seïsme del 9 de julhet de 1958 en Alaska (magnitud de 8,3) a provoquèt una èrsa recòrd de 524 m dins la baia Lituya[5].
Tièra dels grands tsunamis[modificar | modificar la font]
- Antiquitat e Edat Mejana
- vèrs lo sègle ab. C. Creta: l'erupcion del volcan de l'illa grèga de Santorin provoquèt un tsunami d'una vintena de mètres en Creta que contribuiguèt a la disparicion de la civilizacion minoïca.
- 21 de julhet de 365 ap. C., seïsme e tsunami sentit dins tota la Mediterranèa Orientala e sobretot a Alexàndria.
- 1570, Chile, 2 000 victimas.
- Sègle XVII
- Sègle XVIII
- 1703, Japon, 5 000 victimas.
- 1707, Japon, 30 000 victimas.
- 17 d'octobre de 1737, Kamchatka e illas Kourils: un tsunami conseguit al seïsme de Kamtchatka atenguèt 50 m de naut al nòrd de las illas Kourils.
- 1746, Peró, 4 000 victimas, subretot a Lima.
- 1èr de novembre de 1755, Portugal e Madèira, 90 000 victimas: un tèrratremol violent a Lisbona provoquèt un tsunami e 85 % de la vila foguèt damatjada. Las casudas de las chiminièras provoquèron l'espandiment dels fuòcs domestics fins a un incendi gigantesc, que durèt cinc jorns.
- 1766, Japon, 1 500 victimas.
- 1782, Asia del Sud-Èst, 40 000 victimas: un tsunami toquèt l'Asia del Sud-Èst, subretot en China.
- 1792, Japon, 15 000 victimas.
- Sègle XIX
- 1854, Japon, 3 000 victimas.
- 1868, Chile, 25 000 victimas.
- 27 d'agost de 1883, ocean Indian, 40 000 victimas: un tsunami associat a l'erupcion del Krakatoa foguèt detectat sus gaireben totas las còstas de la tèrra, amb una levada del nivèl de la mar de 40 mètres prèp de l'origina.
- 1896, Japon, 25 000 victimas.
- 1899, Indonesia, 3 500 victimas.
- Sègle XX
- 28 de decembre de 1908, Messina e Calàbria, 95 000 victimas, que 80 000 a Messina sus una populacion de 140 000 abitants.
- 1923, Japon, 2 000 victimas.
- 1933, Japon, 3 000 victimas.
- 1er d'avril de 1946, ocean Pacific, 2 000 victimas: un seïsme de magnitud 8,6 al larg d'Alaska provoquèt un tsunami de 30 m en Alaska, 12 m a Hawaii, e pertoquèt Japon e la còsta oèst dels Estats Units d'America.
- 9 de julhet de 1958, Alaska, 2 victimas: un emboden seguent un fòrt tèrratremol dins la baia de Lituya en Alaska provoquèt lo mai grand tsunami conegut - damatgèt la vegetacion sus un dels bauces fins a 500 m de naut - mas la topografia de la baia l'empachèt de s'espandir dins l'ocean Pacific.
- 22 de mai de 1960, Chile e ocean Pacific, 5 000 victimas : un tèrratremol de magnitud 9,5 en Chile provoquèt un tsunami fins a 25 m en Chile, 10 m a Hawaii e 3 m en Japon.
- 1976, Indonesia, 8 000 victimas.
- 1992, Indonesia, 2 200 victimas.
- 12 de julhet de 1993, ille Okushiri, Japon, èrsa de 31 m de naut, solament 239 victimas mercé al sistèma d'alerta[6].
- 17 de julhet de 1998, Papoa-Nòva Guinèa, 2 000 victimas: un tèrratremol de magnitud 7,0 a 20 km de las còstas provoquèt un tsunami local de prèp de 10 m de naut.
- Sègle XXI
- 26 de decembre de 2004, ocean Indian, mai de 220 000 victimas : un tèrratremol de magnitud 9,1 a 9,3 al larg d'Indonesia provoquèt un tsunami que pertoquèt los païses de l'Asia del Sud (Indonesia, Malàisia, Tailàndia, Índia, Sri Lanka) e mendre las còstas orientalas d'Africa.
- 17 de julhet de 2006, 668 mòrts: un seïsme de 7,7 al larg de la còsta sud de Java provoquèt un tsunami fasent 668 mòrts, 287 disparegut, 878 ferits e prèp de 100 000 sinistrats. Lo sistèma d'alèrta se revelèt deficient.
- 29 de setembre de 2009, 178 mòrts: un tèrratremol de 8,0 a 190 km al sud de las illas Samoa provoquèt un tsunami fasent 178 mòrts e prèp de 4 000 sinistrats. De desenas de quilomètres de còstas foguèron devastadas sus prèp de 400 m dins las tèrras.
- 11 de març de 2011, en Japon, tèrratremol de magnitud 8,9 qu'engendrèt un tsunami de 7 a 10 m de naut.
Megatsunamis[modificar | modificar la font]
Se definís coma megatsunami un tsunami que lo naut al nivèl de las còstas passa los cent mètres. Un megatsunami, se se propaga liurament dins l'ocean, es capable de provocar de damatges majors a l'escala de continents entièrs. Los tèrratremols èssent pas capables a priori de generar de talas èrsas, sols lo eveniments cataclismics, coma un impacte d'un grand meteorit o l'afondrament d'una montanha dins la mar, ne son la causa possibla.
Pas cap de megatsunami non local es constatat dins l'istòria de l'umanitat. L'explosion del Krakatoa en 1883 e l'afondrament de Santorin dins l'Antiquitat ne produguèron pas.
Las causas possiblas d'un megatsunami son de fenomèns rars, escalonats dins l'escala de temps geologics — mai de desenas de milierats d'ans, o milions d'ans. Qualques scientifics pensan pasmens qu'un megatsunami seriá estat recentament provocat per l'afondrament del Piton de la Fournaise sus el meteis, a La Reünion: l'eveniment remontariá aperaquí a 2 700 ab. C.
Lo risc de megatsunami demòra pasmens mediatizat e susevaluat. De modèls que fan controvèrsia predison en efèit doas fonts possiblas de megatsunami dins los mila ans que venon: son enfaciat un afondrament lo long dels costats del Cumbre Vieja a la Canàrias (metent la còsta èst del continent american en dangièr) e un autre al Kilauea a Hawaï (menaçant la còsta oèst d'America e aquelas d'Asia). D'estudis pus recents contradison lo risc d'afondrament suls costats d'aqueles volcans, e tanben, lo caractèr non local d'aqueles tsunamis generats.
Fenomèns comparables[modificar | modificar la font]
Qualques èrsas gigantas causadas pels ciclons mai violents pòdon aver un comportament similar al tsunami.
Lo BRGM per exemple repertorièt un « movement singular de la mar » a Marselha, lo 27 de febrièr de 1843, lo 14 de julhet de 1841, e lo 8 de julhet de 1829, catalogats dempuèi coma tèrratremol fals o tèrratremol dobtós [7].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Cartwright, J.H.E. and Nakamura, H. (2009). What kind of a wave is Hokusai's great wave off Kanagawa ? Notes Rec. R. Soc., 63, 119-135.
- ↑ Le bilan du tsunami s'élève à 219.000 morts
- ↑ Le Japon dispose d'un système d'alerte au tsunami perfectionné mais pas infaillible
- ↑ (fr)La selva arrèsta los tsunamis, una modelizacion amb d'imatges satellits
- ↑ [url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/francais/maps/environment/naturalhazards/tsunami/tsunami/1/] (fr) Ressources naturelles Canada
- ↑ [1]
- ↑ (fr)SisFrance : catalogue des faux séismes et séismes douteux
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia tematica[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
- (fr)Raz-de-marée (bande sonore), France Inter, chronique Le mot de la fin d'Alain Rey, 27 décembre 2004
- (fr)Tsunami ou raz-de-marée ?, Libération Modèl:Numéro7352, 30 décembre 2004
Estatisticas[modificar | modificar la font]
- (en) Estatisticas suls tsunamis, site del govèrn dels Estats Units d'America
Organs de vigilància e d'alèrta[modificar | modificar la font]
- Organs internacionals
- Organs d'alèrta nacionals
Dorsièrs generals[modificar | modificar la font]
- (fr) Qu'est ce qu'un tsunami ?, site futura-sciences.com
- (fr) Les tsunamis, site notre-planete.info
- (en) Glossaire sur les tsunamis, site de l'UNESCO
- (en) Questions recurrentas (FAQ), sul site de l'ITIC
- (en) Durada de percors de divèrses tsunamis istorics, sul site de la NGDC
Prevencion[modificar | modificar la font]
- (fr)Les grandes vagues, ITIC
- (en) Subreviure a un tsunami, testimònis reculhits pel US Geologic Survey acompanhat de conselhs
- (en) Tsunami: fact sheet, sul site de l'agencia americana FEMA
- (en)Questions recurrentas (FAQ), sul site del Pacific Tsunami Museum
Megatsunamis[modificar | modificar la font]
- (en) Evaluacion del risc de megatsunami, estudi detalhat amb referéncias sul site del Dr Pararas-Carayannis


c: text/html

text:
Prima
La prima o lo printemps es una de las quatre sasons de las zonas temperadas. Astronomicament, comença amb l'equinòcci de prima (entre lo 20 e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd, e entre lo 22 e lo 23 de setembre dins l'emisfèri sud), e s'acaba amb lo solstici d'estiu (a l'entorn del 21 de junh dins l'emisfèri nòrd e lo 21 de decembre dins l'emisfèri sud). Encara que, a vegadas se considèra com lo periòde dels meses entièrs de març, abril e mai dins l'emisfèri nòrd e setembre, octobre e novembre dins l'emisfèri sud (prima meteorologica).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
I a un aument progressiu de la temperatura. Es lo temps del desgèl e de las precipitacions moderadas, encara que depend fòrça del clima de la region. Pòdon se desencadenar fòrtas tempèstas e vents.
Es la sason de la renaissença, ont tornan botar las plantas caducas. Fòrça animals començan de s'aparelhar dins aquela epòca. Per la florison de las plantas, es un temps d'allergias per qualques personas. Lo temps pòt èsser fòrça cambiadís.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Fòrça fèstas coïncidisson amb l'arribada de la prima. La divesa romana Flòra la simbolizava. Per las arts, es la sason de l'amor e de la jòia aprèp la retirada de l'ivèrn. Es associada a la vitalitat, a la jovença, la belesa e la color verd. Dins la teoria de las quatre umors, li correspond la sang.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Farisaïsme
Lo farisaïsme es un corrent de la pensada josieva que seis adèptes son apelats farisians.
Lo mot de farisian ven dau tèrme ebrieu perushim (פרושים) que significa « separats ». Lo respècte zelós de la Lei Josieva forçava en fach lei josieus piós a se separar de la majoritat assimilada au mond grècolatin per de rasons ritualas. Maimonides o descriu dins son comentari de la mishna Haguiga 2:7: "Lei que se gardan de l'impuretat en tota circonstància, tanben quand realizan d'activits ordinàrias –necessitant pas d'èsser necessàriament en estat de puretat o de santetat– son apelats "perushim".


text:
Clères
Clères es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Clères A situat entre país de Seine e País de Bray. Lo vilatge a traversat per la Clérette.
Clères est située entre pays de Seine et Pays de Bray. Le village est traversé par la Clérette.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Clères S'es édifié al Sègle IX a l'entorn d'un castèl fòrt #que los vestigis ne son visibles a proximitat immediata del castèl actual, a la cœur del parc zoologique de Clères. Per endavant, la populacion i aviá repartit sus las plateaux en caserius escampilhats : la Houssiette, las Marettes, lo Mouchel e lo Bòsc-Hébert. Lo Tot e Cordelleville èran antany de parròquias de contunh de las municipalitats en possedint caduna glèisa e cementèri encara existent de los nòstres jorns. Aquel es pas #qu'en 1825 #qu'aguèron amassat a Clères.
Existissiá a Clères un prieuré dicha de Sant-Sylvestre #que dépendait del abbaye de la Santa-Trinité de Tiron. La siá capèla a #èsser démolie en los ans 1960 per far luòc a un grop escolar[1].
Clères s'est édifié au Modèl:IXe siècle autour d'un château fort dont les vestiges sont visibles à proximité immédiate du château actuel, au cœur du parc zoologique de Clères. Auparavant, la population était répartie sur les plateaux dans des hameaux dispersés : la Houssiette, les Marettes, le Mouchel et le Bois-Hébert. Le Tot et Cordelleville étaient autrefois des paroisses puis des communes possédant chacune église et cimetière encore existant de nos jours. Ce n'est qu'en 1825 qu'elles furent réunies à Clères.
Il existait à Clères un prieuré dit de Saint-Sylvestre qui dépendait de l'abbaye de la Sainte-Trinité de Tiron. Sa chapelle a été démolie dans les années 1960 pour faire place à un groupe scolaire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ cf. Michel Cabanas e Jean-Yves Lagrange, Tiron e Molineuf. Abbayes E prieurés..., Molineuf, 1982, pagina 84 e fig. Pagina 85.
- ↑ cf. Michel Cabanes et Jean-Yves Lagrange, Tiron et Molineuf. Abbayes et prieurés..., Molineuf, 1982, page 84 et fig. page 85.


text:
Petrologia
La petrologia qu'ei la sciéncia qui estúdia la formacion de las arròcas. Qu'ei diferenciada de a petrografia qui estúdia la descripcion de las pèiras per'mor que s'interèssa au procès geologic qui mian de capa la formacion e a l'establiment de las arròcas.
Com las arròcas be son de tres menas (arròcas magmaticas, arròcas sedimentàrias e arròcas metamorficas) que's divideish donc en tres arrams :
- La petrologia magmatica : qu'estúdia la formacion de las arròcas magmaticas arron de la solidificacion d'un magma en fusion.
- La petrologia sedimentària : qu'estúdia la formacion de las arròcas sedimentàrias au cap d'un procès d'apielament e de solidificacion de sediments.
- La petrologia metamorfica : qu'estúdia la formacion de las arròcas metamorfica au cap d'un procès de transformacion devut a la condicion fisica a lasquaus be hon sosmesas la arròcas qui las formèren.


text:
Telomèr
Los telomèrs que son las regions deus cromosòmas situadas au lor cap. Que son constituits de sequéncias d'ADN hèra repetitivas. Com l'ADN polimerasa b'a pas la capacitat deus copiar dinc au cap, que pòden abracà's de division cellulara en division cellulara miant quitament a la loa disparicion e a la mort de la cellula (puish qu'après, eth, qu'ei l'ADN codant qui ei destrusit).
Un heish de teorias que son estudiadas suber las consequéncias deu hat e de l'entertien deus telomèrs e mantua que los liga dab lo vielhiment de la cellula, la soa degenerecéncia e los cancers.
Un enzim, aperat telomerasa (e qui assegura ua foncion de transcriptasa inversa), qu'ei encargat de restaurar los telomèrs. Qu'ei particularament actiu en çò de las cellulas qui's divisan un heish de vegadas a la seguida (com, per exemple, las cellulas socas deus embrions). Dens las cellulas on la telomerasa b'ei mens actiu, la mermada deus telomèrs que constitueish un arrelòtge biologic condamnant las cellulas a la mort arron d'un certe nombre de divisions.


text:
Destroyer
Destroyer foguèt una revista omosexuala consacrada a la beutat juvenila masculina, estampada e publicada oficialament a la Republica Chèca entre 2006 e 2010, e distribuida a internacionalament a travèrs del sieu web.
A diferéncia de la majoritat de revistas omosexualas, Destroyer se centrèt exclusivament en los mainats e los adolescents.[1] Amb un dessenh similar al de revistas coma Playboy, conteniá de fotografias, ensages, entrevistas, reportatges, articles sus cultura e relats. Compreniá pas nudes de gojats mendres de 18 ans e doncas èra legal dins totes los païses ont l'omosexualitat es legala.
La publicacion foguèt fruch de la creativitat de Karl Andersson, un professional suedés de la revista. En total se publiquèron 10 numèros, lo darrièr en genièr de 2010. Arribèt a aver de lectors dins 37 païses.
Foguèt fòrça criticada dempuèi los mejans de comunicacion per supausadament "sexualisar" l'enfància,[2] mas Andersson s'aucèt rapidament en defensa de la siá publicacion e concediguèt d'entrevistas per argumentar contra los sieus detractors.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Andersson, Karl. Gay Man's Worst Friend - the Story of Destroyer Magazine. Entartetes Leben, 2011. ISBN 91-633-6899-4.
- ↑ The Beautiful Boy, The Destroyer: Sexradikalers förhandlingar om tidskriften Destroyer – en intervjustudie om anständiga bögar, fula gubbar och sexualiserade barn. Universitat d'Estocòlme. (en suedés)


text:
Bèucaire (Gard)
Bèucaire (Beaucaire en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es situada a la broa de Ròse, fàcia a la vila de Tarascon e forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30 000 abitants.
La vila foguèt un centre important d'escambis dei païses mediterranèus, e mai europèus, gràcias a sa fiera de la Magdalena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Bèucaire se tròba a ras de Ròse e marca la termiera orientala de Lengadòc e a l'encòp dau departament de Gard. Se situa au centre d'un triangle format per Nimes a l'oèst, Avinhon au nordèst e Arle au sud. Es au crosament dei grandas regions naturalas de l'airau coma Provença, Camarga e lei Costieras. De l'autra mand dau flume, s'i acara la ciutat de Tarascon en Provença.
Bèucaire es una dei 79 comunas que son membres de l'esquema de Coeréncia Territoriala SCOT dau Sud dau departament de Gard. Es tanben demest lei 41 comunas dau País Garrigas Costieras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Probablament fondada a l'entorn dau sègle VII abans Crist, la vila d'Ugernum èra coneguda coma una deis etapas de la Via Domícia que ligava Roma a la peninsula Iberica devèrs 121 abans Crist. Formava una mena d'interseccion que la via s'i devesissiá en mantuna rota en direccion d'Arle, Nimes, Remolins o mai Sant Gèli. Aicí foguèt ont, après la conquesta de Roma per lei vandals, s'amassèt la noblesa galesa per tal d'elegir un emperador novèu: Avitus.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana la vila coneguèt una creissença mendra que se veguèt agarrida per divèrseis invasions. D'en primièr aguèt de patir leis atacas dei burgonds, puèi dei gòts e mai tard dei sarrasins. Foguèt en aquela epòca que se construsiguèt la primièra muralha e que se faguèt l'agrandiment dau castèu. Es a partir d'aqueu temps que la vila recebèt son nom actual de Bèucaire.
La vila dependiá originalament del comtat de Provença. Foguèt lo comte Ramon Berenguièr que, lo 15 de decembre de 1125, la cediguèt al comte de Tolosa, Anfós Jordan.
En 1216 Simon de Montfòrt ensagèt d'assetjar Bèucaire, mas leis occitans resistiguèron e foguèt una dei desfachas mai importantas de l'invasor francés.
Durant lo sègle XIII, lo rei de França Loís IX visitèt mantun còp la vila que començava una expansion considerabla en conéisser una aumentacion importanta de sa populacion.
Maugrat la Guèrra de Cent Ans e lei guèrras de religion ulterioras (durant lei sègles XIV e XVI), l'arquitectura de Bèucaire coneguèt de melhoraments significatius dau mai èra a créisser la fortuna dei mercadièrs dau país.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pèire Bonet (1786-1858), escrivan occitan burlesc
- Antòni Bertièr (1878-1953), escrivan occitan
- Ròsa Artaud, mai coneguda sota l'escais Artaleta de Bèucaire (1857-1943), escrivana felibrenca occitana


text:
Acid ribonucleïc
L'acid ribonucleïc (abreujat ARN) qu'ei ua macromolecula de la familha deus acids nucleïcs. Com la molecula d'ADN, l'ARN qu'ei un polimèr de nucleotids (qui son donc los monomèrs de l'ARN). Cada nucleotid qu'ei compausat d'un acid fosforic (de formula H3PO4), d'un glucid pentòsa (la ribòsa qui balha lo son nom a l'ARN) e d'ua basas azotadas enter quate possiblas, sia ua de las duas purinas, l'adenina e la guanina, sia ua de las duas pirimidinas, la citosina e l'uracil (véder l'estructura quimica deus acids nucleïcs).
Com dens l'ADN, los nucleotids de l'ARN que's ligan per ligams fosfodieters ; la molecula d'ARN qu'ei asimetrica e polarizada dab ua extremitat aperada 3' e ua auta 5' (aquestas extremitats deus acids nucleïcs que son aperadas atau per'mor deus carbònis de las loas pentòsas, la ribòsa dens lo cas de l'ARN). Fin finala, que cau mencionar que l'ARN que s'enrolla en eliç com ua coda de pòrc o un tiratap.
Be i a diferentas tracas d'ARN, cadua assegurant foncions hèra diferentas (mes, totun, totas viradas de cap a la sintèsi de las proteïnas) dens lo metabolisme, lo desenvolopament, lo manteniment de l'estructura de la cellula, l'utilizacion e la transmicion deu son cabau genetic : acid ribonucleïc messatgèr (ARNm), acid ribonucleïc de transferiment (ARNt) e acid ribonucleïc ribosomic (ARNr). En çò deus retrovirus (com lo VIU, responsable deu SIDA) l'ARN que joga lo ròtle de depositari deu cabau genetic (ròtle jogat per l'ADN dens las cellulas vivas) ; que's parla alavetz d'ARN genetic (ARNg).
Foncions deus diferents ARN[modificar | modificar la font]
L'ARNm qu'ei ua copia d'un tròç de la sequéncia nucleotidica de l'ADN. Aqueth tròç qu'ei interpretat, entà hargoar proteïnas, dens un sos organet aperat ribosòma e compausat d'ARNr associat dab proteïnas. Dens lo ribosòma, los aminoacids (qui son las moleculas qui, encadenadas en coda li sega) que son carrejats peus ARNt qui cadun e sap associar cada aminoacid dab un triplet de nucleotids que sap reconéisher suber l'ARNm. Aquesta capacitat qu'ei possibla mercés a la proprietat de complementaritat de las basas (l'adenina que's pòt associar sonque dab la timina e l'uracil no's pòt associar pas sonque dab la citosina). Mercés a la regla d'apariment de las basas, los ARNt que poden donc "léger" lo còde genetic escrivut suus ARNm e qui balha l'òrdi d'encadenament deus aminoacids, tant vau díser la composicion de las proteïnas de la cellula qui asseguran la soa estructura e las soas foncions metabolicas.
Diferéncias enter las moleculas d'ADN e d'ARN[modificar | modificar la font]
L'ADN qu'ei ua molecula compausada de duas cadenas de nucleotids enrotladas en eliç dobla. L'ARN, au contre qu'ei ua eliç simple dab ua sola cadena de nucleotids.
Lo glucid de l'ADN qu'ei la ribòsa mentre qu'ei la desoxiribòsa dens l'ARN (que i manca un grop idroxil : OH).
En lòc de la timina, l'ARN qu'utiliza l'uracil.
Transcripcion[modificar | modificar la font]
L'ARN qu'ei produsit au cap d'un procès aperat transcripcion de l'ADN. La transcripcion qu'ei efectuada per un complèxe (un ensems) enzimatic aperat ARN polimerasa. Enter los enzims qui ne hèn partida, las elicasas qu'an per mission de desenrotlar l'eliç dobla d'ADN entà poder obrir aquesta molecula en desseparar las soas duas cadenas nucleotidicas en bèth perméter atau la lectura d'ua de las duas (aperada per aquò la cadena codanta).


text:
Saint-Aubin (Aisne)
Saint-Aubin es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin es un vilatge del ancià Soissonnais situat en la vallée de la Ailette, a l'intrada d'una gargamèla, a 35 km a l'oèst de Laon.
Saint-Aubin est un village de l'ancien Soissonnais situé dans la vallée de l'Ailette, à l'entrée d'une gorge, à 35 km à l'ouest de Laon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany Del bailliage de Coucy, del intendance, eleccion e diocèse de Soissons, a ligat uèi al costat de Coucy-lo-Castèl, arrondissement de Laon e al diocèse de Soissons.
La siá populacion actuala es de 275 abitants per 440 tot a la longitud del sègle darrièr.
Sant-Aubin levava de la distincion de Coucy.
Autrefois du bailliage de Coucy, de l'intendance, élection et diocèse de Soissons, il est rattaché aujourd'hui au canton de Coucy-le-Château, arrondissement de Laon et au diocèse de Soissons.
Sa population actuelle est de 275 habitants pour 440 tout au long du siècle dernier.
Saint-Aubin relevait de la seigneurie de Coucy.


text:
Diego Rivera
Diego Rivera (Guanajuato, lo 8 de decembre de 1886- Mexico lo 25 de novembre de 1957) foguèt un pintor mexican, espós de la pintora mexicana Frida Kahlo.
Biografia[modificar | modificar la font]
Diego Rivera, que recebèt coma nom de bateg Diego María de la Concepcíon Juan Nepomuceno Estanislao de la Rivera y Barrientos Acosta y Rodríguez, nasquèt en 1886 dins la vila de Guanajuato. Tre 1896 comencèt a seguir de corses nocturnes a l'Acadèmia de San Carlos de la capitala mexicana e ailà coneguèt lo celèbre paisatgista José María Velasco. En 1905 recebèt una pension del Secretari d'Educacion, Justo Sierra e puèi una segonda, en 1907, autrejada pel governador de Veracruz que li permetèt de viatjar cap a Espanha e de trabalhar dins lo talhièr d'Eduardo Chicharro a Madrid. Anèt tanben a Barcelona, puèi a París pr'amor de viure e trabalhar demest los artistas de Montparnassa. Faguèt amistat amb Modigliani, que li faguèt un retrait en 1914.
Pendent la siá vida pro agitada, aguèt de relacions durant sièis annadas amb la pintora Marie Vorobieff (Marevna), mas se maridèt amb Angelina Beloff. Aguèron un filh amassa que se moriguèt jovenòt. A mai aguèt fòrça autres mainatges de mestressas amb las que teniá de relacions cortetas. Pasmens n'assumiguèt pas jamai las siás paternitats. Al començament de las annadas 1920, tornèt en Mexic ont s'interessèt, per mejan de la politica, a l'extrèma esquèrra. Ailà, realizèt la siá primièra pintura murala que i figuravan de subjèctes etnics mexicans dins un contèxt politic.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Biografía y pinturas de Diego Rivera (en espanhòl).


text:
Isabèl II d'Espanha
Isabèl II de Borbon (Madrid, lo 10 d'octòbre de 1830 - París, lo 9 d'abrial de 1904), foguèt reina d'Espanha après 1833. Èra la filha de Ferrand VII d'Espanha e de Maria Cristina de Nàpols e la maire d’Anfós XII.
Carlos María Isidro de Borbón, l’oncle d’Isabèl, èra l'eiretèir del tròn d'Espanha, mas en 1833, après la mòrt de Ferrand VII, Isabèl foguèt reina d'Espanha malgrat la contestacion de sos dreits pelhs partisans de son oncle (qui se 'pelavon carlistas-veire Guèrra Carlista). Isabèl Z-aviá tres ans. Maria Cristina de Nàpols foguèt regenta taiqua 1840. En 1840, alhs tretze ans, Isabèl foguèt reina d’Espanha taiqua 1868. Après la Revolucion de 1868, se sauvèt a París. Son successor foguèt Amadèu Ièr d'Espanha.
Se casèt embe Francés de Borbon, son cosin. Lo monde disiá qu’èra omosexual. Mai Isabèl aguèt mantun enfant, entre los quenhs Isabèl de Borbón y Borbón, Anfós XII, María de la Paz de Borbón e Eulalia.


text:
Catedrau Metropolitana de Buenos Aires
La Catedrau Metropolitana de Buenos Aires qu'ei lo màger lòc de culte catolic d'Argentina. Que's tròba suber la plaça de Mayo (qui ei tanben costejada peu cabildo de l'Ostau Arroset). Qu'ei tanben lo lòc on ei sepelit lo generau José de San Martín, liberator deu país durant la Guèrra d'Independéncia.
Desempuish lo sègle XVII, cinc lòcs de culte que hon bastit au medish endret shens demorar per'mor de la mala qualitat de las òbras. Que ho consacrada en 1791 a maugrat qui no hosse pas acabada. Lo son davant neoclassic realizat en 1822 qu'ei l'òbra de l'arquitècte francés Prosper Catelin. Ua rica ondradura que'i ho hornida enter 1860 e 1863.
En 1880, lo mausolèu deu generau San Martin, òbra de l'escultor picard Carrier Belleuse que ho installat entà arcuélher lo còs deu liberator qui repausava dens la cripta de la catedrau de Bolònha de Mar, ciutat on èra mort en exili.


text:
Efèst
Dins la mitologia grèga, Efèst es filh de Zèus e d'Èra. Es lo dieu equivalent a Vulcan dins la mitologia romana.
Efèst es unanimament presentat coma filh d'Èra[1], mas es pas clar qu'aja un paire. Omèr ne fa lo filh de Zèus[2] e Cineton de Sparta aquel de Talos, un Gigant de bronze[3], mas dins la version majoritària[4], Èra, gelosa perque Zèus auriá engendrat sol Atena[5], e per li mostrar que se podiá passar d'el, engendra sola Efèst[6].
De legendas dison que sa maire Èra lo fòrabandiguèt de l'Olimp a causa qu'èra garrèl e desformat, d'autres dison que foguèt son paire Zèus que lo percacèt a causa d'una conspiracion d'Èra e Efèst per lo destruire. D'un biais o d'un autra, son còs tombèt a la mar ont doas Nereïdas, Tètis e Eurinòma, lo reculhiguèron e lo menèron dins l'illa de Lèmnos fins que grandiguèt.
Prenent coma basa d'argila, Efèst creèt la primièra femna, que foguèt nomenada Pandòra.
Efèst venguèt un artesan engeniós pel trabalh del fèrre e autres metals. Se pensa que lo talhèr d'Efèst èra situat sota l'Ètna. Efèst, utilizant sa coneissença, elaborava per sas maires adoptivas bèlas jòias. Tètis, sa maire adoptiva, organizèt una fèsta dins l'Olimp portava un joièl preciós fabricat per Efèst; provocant l'enveja de las divessas, subretot d'Èra, qu'obtenguèt de Tètis lo nom de l'orfèbre. Èra demandèt a Efèst que tornèsse a l'Olimp, demanda que neguèt, en despièch de las preguièras que Tètis; fins qu'intervenga lo dieu Dionis, que per mejan d'una pocion temptèt de menar Efèst a la convocacion d'Èra, pasmens lo dieu de la farga demorèt contrariat, e envièt a Èra un tròn d'aur magic que, aprèp que s'i assetariá, poiriá pas tornar levar; atal Efèst, mèstre de la situacion, impausèt sevèras condicions per son retorn al lar dels dieus, una d'aquelas èra de contractar un matrimòni amb Afrodita, divessa de l'amor. D'autras versions dison que la divessa de la beutat èra dispausada a venir esposar Efèst en cambi que fabriquèsse per ela un colar semblant aquel de la nereïda Tètis. Mas Afrodita li foguèt infidèl amb Arès, lo dieu de la guèrra; quand Efèst o aprenguèt, preparèt una trampa: teissiguèt un malhum d'argent gaireben invisible e lo placèt sul lièch ont devián colcar Arès e Afrodita. Quand lo malhum trapèt los amants e aqueles comencèron d'apelar, Efèst convoquèt de seguida totes los dieus per que constaten l'adultèri. Esiodor conta que lo succès provoquèt una de grana emocions dins l'Olimp.
Efèst es presentat coma un òme laid, susant, amb la barba nosada, la peitrina descobèrta, totjorn trabalhant dins fargar. Zèus lo nomenava 'dieu del fuòc e de la tekne', l'intelligéncia manuala. Fabriquèt lo colar que ne faguèt dona a Ermiona, lo sceptre d'Agamemnon e los automats que trabalhavan dins sa farga.
Los filhs d'Efèst son Cecròps, Erictoni, que creèt los carris per amagar la desformitat de sas cambas, e lo bandit Cacus.
Aguèt de relacions amb la ninfa Cabiró.
Efèst aviá un temple a Atenas, al costat de l'agora, lo Teseion, e un autar a l'Erecteion.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ levat l'epopèa Danaïs (frag. 2 PEG) e Pindare (frag. 253)], que lo mencionan amb Erictonios coma un autoctòn (nascut de la Tèrra), mas seriá benlèu una confusion. Gantz, p. 233.
- ↑ Omèr, Odissèa (VIII, 312), Iliada XIV, 296 precisa qu'Efèst nais de la primièra union de Zèus e d'Èra, abans lor mariadatge ; Èra auriá apuèi pretendut que lo mainat aviá pas de paire per amagar sa fauta.
- ↑ Preservat per Pausànias Descripcion de Grècia (VIII, 53, 5).
- ↑ Presentada pel primièr còp per Esiòde, Teogonia (927-929).
- ↑ Una autre version d'Esiòde menciona que la concepcion d'Efèst abans aquela d'Atena; la colèra d'Èra seriá doncas de causa desconeguda. Frag. 343 MW. Cf. tanben la tradicion qu'Efèst ajuda Atena a sortir de la tèsta de Zèus.
- ↑ Imnes omerics (Per Apollon, 331-352) menciona tanben la colèra d'Èra, mas lo mainat que engendra sola es Tifon e non Efèst.


text:
Nascut en Luang Prabang lo 14 de julhet de 1885, filh del rei Sakarindra e de la reina Thongsy. Estúdio En lo Lycée Chasseloup-Laubat en Saigon, après en la École Coloniale, en París. Èra conegut coma un rei playboy qu'arribèt a aver 15 esposas, en essent doas d'elas las siás mièjas-sòrs[1] En mai de 50 filhs. Catorze de los sieus filhs moriren en un accident de vaissèl en lo riu Mekong.
Après la mòrt de Sakarindra, Sisavang Vong o succediguèt coma rei de Luang Prabang lo 25 de març de 1904. Luang Prabang Èra a l'escasença un protectorat francés en l'Indochina Francesa. Sisavang Apiegèt totjorn lo mandat francés en Indochina, e lo 1945 se recusèt a cooperar amb los nacionalistas, en essent destronat quora lo país proclamèt siá independéncia. En abril de 1946 los franceses ocupèron un còp mai lo país, e el foguèt recondusit al tròn.
Aquand se demorèt malaut, Sisavang Vong faguèt de lo sieu filh, Savang Vatthana, regent. Savang Vatthana O succediguèt en lo tròn amb lo sieu mòrt, lo 1959[2]


text:
Economia de la dinastia Han
L'economia chinésa dau periòde Han es caracterizada per una aumentacion significativa de la populacion, una creissença fòrça importanta de la produccion industriala e dau comèrci e per d'assais de nacionalizacion de la part dau govèrn centrau. Per acompanhar aqueu desvolopament, la quantitat de moneda batuda e mesa en circulacion aumentèt egalament e permetèt la creacion d'un sistèma monetari estable. Lei capitalas dei Hans occidentaus puei orientaus foguèron entre lei ciutats pus grandas e pus pobladas de lor epòca. Lo govèrn ordonèt tanben la bastida de vias e de pònts per facilitar lei cambis.
Au començament de la dinastia, lei païsans èran generalament autonòms. Pasmens, acomencèron de venir dependents dei cambis comerciaus ambé lei produccions dei províncias agricòlas de l'Empèri. Ansin, en causa d'un endeutament créissent, un nombre important de païsans venguèron de trabalhadors au servici d'un grand proprietari. La dinastia assaièt continuament de sostenir lei païsans pus modèsts (imposición, limitacion impausada per la lèi...) per luchar còntra l'influéncia de l'aristocràcia, dei proprietaris e dei marchands. De mai, lo govèrn dei Han occidentaus nacionalizèt leis industriás de fèrre e de sau.
Aquelei mesuras foguèron pauc a pauc suprimidas en causa de la crisi politica e economica vèrs la fin de la dinastia. La classa dei marchands independents foguèt afeblida au profiech dei grands proprietaris. Aquelei darriers poguèron aumentar lor poissança e contuniar un modèl economic basat sur una agricultura de tenements grands après la fin de la dinastia.


text:
Art rupèstre
L'expression d'art rupèstre designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre ròcas, lo pus sovent en plen aire. Correspond a l'expression anglesa rock art e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art parietau (art subre parets de baumas o cave art) mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar). Aquesta forma d'art ocupa una partida màger dins l'art preïstoric. Es pas lo fruch d'una etnia o d'una cultura particulara, mai s'es espandit dins lo mond en seguissent una distribucion universala.
Segon lo preïstorian Emmanuel Anati, i auriá 45 milions de pinturas rupèstras subre ròcs e dins de baumas, dins 170000 sits de 160 país.


text:
Ogliastro
Ogliastru en còrs (Ogliastro en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ogliastro A localizat sus la còsta occidentala del Cap de Corsega, gaireben en lo sieu mièg, a la meteissa latitud que Sisco sus la part orientala del Cap. Fa partida del Costat de Sagro-di-Santa-Giulia.
Ogliastro est localisée sur la côte occidentale du Cap Corse, presque en son milieu, à la même latitude que Sisco sur la partie orientale du Cap. Elle fait partie du Canton de Sagro-di-Santa-Giulia.


text:
Aimeric de Peguilhan
Aimeric de Peguilhan (Pegulhan, c. 1175 - c. 1230, Itàlia) foguèt un trobador occitan nascut a Pegulhan (airal de Sent Gaudenç).
Biografia[modificar | modificar la font]
Aimeric èra lo filh d'un borgués de Tolosa, mercadièr de teissuts. Coma o indica sa vida lo trobador deguèt fugir d'Occitània aprèp que nafrèsse lo marit d'una borguesa que calinhava. Se refugièt en Catalonha, ont visquèt qualques annadas jos la proteccion del trobador Guillem de Berguedà. Demorèt puèi un temps a la cort del rei de Castilha que lausèt dins qualques composicions. Li calguèt abandonar la region davant la menaça de la crosada albigesa e s'installèt alara dins lo nòrd d'Itàlia cap al 1212 e i demorèt dètz ans. Se crei que moriguèt dins aquel país.
Vida d'Aimeric de Peguilhan[modificar | modificar la font]
N'Aimerics de Peguillan si fo de Tolosa, fils d'un borges qu'era mercadiers, que tenia draps a vendre. Apres cansos e sirventes, mas molt mal cantava. Et enamoret se d'una borgesa, soa visina. Et aquella amors li mostret trobar. Et fetz de leis maintas bonas cansos. E mesclet se ab lui lo marritz de la domna e fetz li desonor. E N'Aimerics si s'en venget, qu'el lo feri d'una espaza per la testa. Per que.l covenc ad issir de Tollosa e faidir. Et anet s'en en Cataloigna. E.N Guillems de Berguedam si l'acuilli; et enansset lui en son trobar, en la premiera canson qu'el avia faita. Et fetz lo joglar, qu'el li det son pallafre e sos vestirs. E presentet lo al rei Anfos de Castella, que.l crec d'arnes e d'onor. Et estet en aquellas encontradas lonc temps. Puois s'en venc en Lombardia, on tuich li bon ome li feron gran honor. Et en Lombardia definet.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Se sap que compausèt almens cinquanta òbras, que sonque ne son arribadas sièis amb la musica:
- Atressi•m pren com fai al jogador
- Cel que s'irais ni guerrej' ab amor
- En Amor trop alques en que•m refraing
- En greu pantais m'a tengut longamen
- Per solatz d'autrui chan soven
- Qui la vi, en ditz
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- http://usuarios.lycos.es/allagostera/trobadors/peguilha.htm (en catalan)
- Article: Aimeric de Peguilhan. Grove Music Online (en anglés – s'i cal inscriure)
- Informacion sus Aimeric de Peguilhan (fr)
- Informacion a medieval.org (en)


text:
Lo vriulonaire suu tèit
Lo vriulonaire suu tèit (var. Lo violonaire sul tèch, Lo violonaire sus lo tèch) qu'ei ua comedia musicau de Broadway (de 1964) compausada e escrivuda per Jerry Bock (musica) e Sheldon Harnicke (paraulas) e un filme (de 1971) gavidat per Norman Jewison.
Basada suber l'arroman Tevye e las soas hilhas que conta l'istòria d'ua familha e d'un vilatge ashkenazí dens la Russia tsarista dab las soas persecucions antisemitas a la fin deu sègle XIX, dens lo contèxte deu conservatisme tradicionau ashkenazí, de l'entrada dehens la modernitat e deu desvolopament de las idèas revolucionàrias ; que s'acaba dab l'emigracion deus protagonistas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Introduccion sus youtube.com.


text:
Noal-ar-Gwilen
Noal-ar-Gwilen en breton ( Noyal-sur-Vilaine en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat a dètz quilomètres a l'èst de Roazhon. La Vilaine en voreja los contorns al Nòrd e forma una frontièra naturala amb la municipalitat vesina de Acigné. La vila es desservie per la via rapida Roazhon-Las Mans, aital coma per la linha de camin de fèrre, a la parca de Noyal - Acigné.
La municipalitat barra una zòna d'interès ecologic particular, un amassa bocager dins zòna humide #que lo cadastre n'a pas practicament pas evolucionat dempuèi 1850 e #que la fauna n'a #èsser particularament estudiada pels scientifics de l'Universitat de Roazhon[1].
- Vejas communales 55 km
- Vias ruralas 25 km
- Tres flors al concors nacional de las Vilas e pòbles fleuris.
- Çò de mès de grand bicicleta del mond, répertorié en la guida dels recòrds.
La ville est située à dix kilomètres à l'est de Rennes. La Vilaine en borde les contours au Nord et forme une frontière naturelle avec la commune voisine d'Acigné. La ville est desservie par la voie rapide Rennes-Le Mans, ainsi que par la ligne de chemin de fer, à la gare de Noyal - Acigné.
La commune renferme une zone d'intérêt écologique particulier, un ensemble bocager en zone humide dont le cadastre n'a pratiquement pas évolué depuis 1850 et dont la faune a été particulièrement étudiée par les scientifiques de l'Université de Rennes[2].
- Voies communales 55 km
- Voies rurales 25 km
- Trois fleurs au concours national des Villes et villages fleuris.
- Le plus grand vélo du monde, répertorié dans le guide des records.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Noyal-sus-Vilaine ven, sembla, del latin novale o novalium en significant « entèrra recentament défrichée ». Se tròba la mencion de Noal en 1158, Noial en 1185 - en lo cas d'un procès entre una familha del bourg e los fraires del prieuré - e Noyal supèr Vicenoniam - version latina del nom actual - l'an 1294.
Lo territòri de la parròquia primitive de Noyal-sus-Vilaine es, {{#que|ditz-se ,}}la una de las mai anciana e de las mai vastes de la ancià évêché de Roazhon. Las parròquias de Châteaugiron e de Brécé (al XIIe sègle) son démembrements de la parròquia primitive de Noyal-sus-Vilaine, per en un autre luòc, lo castèl de Châteaugiron a probablament #èsser bastit sus lo sieu territòri.
Al Sègle XI, lo comte de Roazhon Eudes e la siá sœur Adèle, abbesse de la Abbaye Sant-Georges de Roazhon autorizan Geoffroy, de fils de Salomon, a bastir un castèl sul territòri de Noyal (Noyal-sus-Vilaine). Aquela parròquia #que dépendait antany de la ancià évêché de Roazhon aperten dempuèi 1158 al Abbaye Sant-Melaine de Roazhon. Los religioses del Abbaye Sant-Melaine de Roazhon i establisson un prieuré (abans 1152) #que pas cessa d'existir #qu'en 1604, data #que, li a ocupat a el pels Jesuïtes #que n'an expulsat a la Revolucion. Al nòrd del Prieuré, la granja de la Motte (uèi connectada pel centre cultural de l'Interval) deu lo sieu nom a l'Abitatge de la Motte #qu'èra l'ostal seigneuriale de Noyal (familha de las Chevaigné fins al Sègle XV de contunh senhors de Tizé en Thorigné de 1433 a la Revolucion), bastida sus una motte castrale.
D'unes autres sojorns istoricas existisson o s'existit sus la comuna : es aital coma l'existéncia d'una motte castrale a testificat a Bénazé dempuèi lo Sègle XIII e #èsser surmontée d'un castèl #que los douves n'èran encara visibles al començament del sègle darrièr. Un solar del XVIe sègle i aguèt aquerit a la XVIIen per la ancêtre dels proprietaris actuales, la familha Pocquet de la Nautor Jussé #que compòrta de divèrses istorians (#que Barthélémy Pocquet de la Nautor Jussé, #que #èsser president de la societat archéologique de Ille-e-Vilaine). De meteis, lo castèl del Bòsc Orcan, (veire mai bas los monuments) data del Sègle XIV al Sègle XV.
La populacion de la municipalitat n'es favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[3]. La fondacion de la Modèl:Ire Republica es tanben celebrada totes los ans[4]. [ref. necessària]
Als Sègle XIX e Sègle XX, Noyal-sus-Vilaine pèrd de nòu de las porcions de territòri : la seccion del Gué en benefici de Servon-sus-Vilaine e lo Bas-Noyal #qu'a integrat a Châteaugiron.
Noyal A #èsser dotada l'an 1984 d'un collègi public intercommunal, lo collègi Jacques Brel, comun amb Acigné, Brécé e Servon-sus-Vilaine. Un hospice de ancians e de indigents creat al començament del Sègle XX es vengut l'Ostal de Jubilacion Santa Alexis. Aquel son los sols establiments publics de Noyal #que i aviá mai de 3 000 abitants al començament del XIXe sègle e i aviá davalat a 2 100 l'an 1954; la populacion creis regularament dempuèi, en rason de la proximitat de Roazhon. A aumentat de 700 abitants entre 1999 e 2004, siatz 17 % e li caldriá arribar als 6000 abitants jos pauc.
Per l'edicion del Téléthon 2007, Noyal-sus-Vilaine a #èsser la vila ambaissadora de las regions Bretanha e de Païses de la Loire.
Le nom de Noyal-sur-Vilaine vient, semble-t-il, du latin novale ou novalium signifiant « terre récemment défrichée ». On trouve la mention de Noal en 1158, Noial en 1185 - à propos d'un procès entre une famille du bourg et les moines du prieuré - et Noyal super Vicenoniam - version latine du nom actuel - en 1294.
Le territoire de la paroisse primitive de Noyal-sur-Vilaine est, Modèl:Qui, l'une des plus ancienne et des plus vastes de l'ancien évêché de Rennes. Les paroisses de Châteaugiron et de Brécé (au XIIe siècle) sont des démembrements de la paroisse primitive de Noyal-sur-Vilaine, par ailleurs, le château de Châteaugiron a probablement été construit sur son territoire.
Au Sègle XI, le comte de Rennes Eudes et sa sœur Adèle, abbesse de l'Abbaye Saint-Georges de Rennes autorisent Geoffroy, fils de Salomon, à construire un château sur le territoire de Noyal (Noyal-sur-Vilaine). Cette paroisse qui dépendait autrefois de l'ancien évêché de Rennes appartient dès 1158 à l'Abbaye Saint-Melaine de Rennes. Les religieux de l'Abbaye Saint-Melaine de Rennes y établissent un prieuré (avant 1152) qui ne cesse d'exister qu'en 1604, date à laquelle, il est occupé par les Jésuites qui en sont expulsés à la Révolution. Au nord du Prieuré, la ferme de la Motte (aujourd'hui reliée par le centre culturel de l'Intervalle) doit son nom au Logis de la Motte qui était la maison seigneuriale de Noyal (famille des Chevaigné jusqu'au Sègle XV puis seigneurs de Tizé en Thorigné de 1433 à la Révolution), bâtie sur une motte castrale.
D'autres demeures historiques existent ou on existé sur la commune : c'est ainsi que l'existence d'une motte castrale est attestée à Bénazé depuis le Sègle XIII et fut surmontée d'un château dont les douves étaient encore visibles au début du siècle dernier. Un manoir du XVIe siècle fut acquis au XVIIen par l'ancêtre des propriétaires actuels, la famille Pocquet du Haut Jussé qui comporte plusieurs historiens (dont Barthélémy Pocquet du Haut Jussé, qui fut président de la société archéologique d'Ille-et-Vilaine). De même, le château du Bois Orcan, (voir plus bas les monuments) date du Sègle XIV au Sègle XV.
La population de la commune est favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795[5]. La fondation de la Modèl:Ire République est aussi fêtée tous les ans[6]. [ref. necessària]
Aux Sègle XIX et Sègle XX, Noyal-sur-Vilaine perd de nouveau des portions de territoire : la section du Gué au profit de Servon-sur-Vilaine et le Bas-Noyal qui est intégré à Châteaugiron.
Noyal a été dotée en 1984 d'un collège public intercommunal, le collège Jacques Brel, commun avec Acigné, Brécé et Servon-sur-Vilaine. Un hospice de vieillards et d'indigents créé au début du Sègle XX est devenu la Maison de Retraite Saint Alexis. Ce sont les seuls établissements publics de Noyal qui avait plus de 3 000 habitants au début du XIXe siècle et était descendue à 2 100 en 1954; la population croît régulièrement depuis, en raison de la proximité de Rennes. Elle a augmenté de 700 habitants entre 1999 et 2004, soit 17 % et devrait atteindre les 6000 habitants sous peu.
Pour l'édition du Téléthon 2007, Noyal-sur-Vilaine a été la ville ambassadrice des régions Bretagne et Pays de la Loire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo bocage Noyalais dins zòna humide
- ↑ Le bocage Noyalais en zone humide
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fèstas, pàg. 401
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fêtes, p. 401


text:
Montfaucon
Montfaucon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Montfaucon Deu lo sieu nom e las siás originas a la poderosa familha seigneuriale de las Montfaucon, #que, cap a 1050, an bastit un castèl fòrt a las pòrtas de Besançon : per endavant, lo vilatge existissiá pas pas. A mesura que la fortalesa pren de l'importància, dels ostals s'implantan als sieus pès e donan naissença a un caseriu, a lo sieu torn fortificada e trucat lo Bourg de Montfaucon. La fondacion d'una glèisa paroissiale l'an 1311 consagra lo succès d'aquel conjonch castèl-bourg, #que lo apogée se'n situa als XIVe-XVe sègles.
Lo desvolopament del artillerie e la réorganisation dels poders politics e economics entre las mans dels reis e de qualques princes, #que los Chalon-Arlay eretièrs dels Montfaucon, ne modifican l'estrategia féodale : lo castèl pèrd progressivament las siás foncions militaras (finala XVe s.) Per pas èsser mai #qu'un centre domanial de gestion, abans d'èsser totalament délaissé (XVIIe s.). Aquela llémena mutation rejaillit sul Bourg #que vei al començament del XVIe s., Qualqu'uns-unes de los sieus abitants s'establir a la localizacion de l'actual vilatge : aqueles primièrs ostals, trucadas granjas, donan lo sieu nom al nòu masatge caseriu (Montfaucon-las-Granjas), melhor situat e en dispausant de mai d'espaci agricòla, e amorcent un traslat progressiu dels abitants a lo sieu profit.
Quand al mièg del XVIIIe s. Se met la question de la restauracion de la glèisa primitive, los dos caserius (Bourg e de Granjas) s'afrontan pendent una trentena d'ans sus la localizacion de la nòva bastissa. Fin finala los abitants de las Granjas, mai nombroses, l'empòrtan e la consécration de l'actuala glèisa l'an 1785 sona lo glas del Bourg, buidat pauc a pauc de los sieus ocupants : en 1834 i existisson pas mai que 5 ostals, la darrièra en essent abandonada cap a 1880.
Aquela desaparicion es totun compensada al XIXe s. Pel desvolopament de la Malate, #que, après aver-i protegit una léproserie (o maladrerie), de contunh de las cabordes ligadas a la essor del vignoble, vei s'implantar la longitud del Doubs qualques granjas e quitament una faïencerie. Après 1870 lo bastiment dels fòrts, #que protegisson una garnison, redonnent momentanément a Montfaucon una vocacion militar, mas aquela resistís pas pas longtemps a l'evolucion estrategica, doncas qu'abans 1906, data de l'explosion del fòrt, la garnison a #èsser transferida a Besançon.
Es après la segonda guèrra mondiala #que s'opèra la mai prigonda mutation de Montfaucon : del temps que la revolucion agricòla fa desaparéisser/desaparéisser progressivament la populacion paysanne, la essor economica de Besançon provòca un afflux démographique e dona a Montfaucon una nòva vocacion, aquela de pòble residencial de la banlèga bisontine.
Montfaucon doit son nom et ses origines à la puissante famille seigneuriale des Montfaucon, qui, vers 1050, ont construit un château fort aux portes de Besançon : auparavant, le village n’existait pas. A mesure que la forteresse prend de l’importance, des maisons s’implantent à ses pieds et donnent naissance à un hameau, à son tour fortifié et appelé le Bourg de Montfaucon. La fondation d’une église paroissiale en 1311 consacre la réussite de cet ensemble château-bourg, dont l’apogée se situe aux XIVe-XVe siècles.
Le développement de l’artillerie et la réorganisation des pouvoirs politiques et économiques entre les mains des rois et de quelques princes, dont les Chalon-Arlay héritiers des Montfaucon, modifient la stratégie féodale : le château perd progressivement ses fonctions militaires (fin XVe s.) pour n’être plus qu’un centre domanial de gestion, avant d’être totalement délaissé (XVIIe s.). Cette lente mutation rejaillit sur le Bourg qui voit au début du XVIe s., quelques-uns de ses habitants s’établir à l’emplacement de l’actuel village : ces premières maisons, appelées granges, donnent leur nom au nouvel hameau (Montfaucon-les-Granges), mieux situé et disposant de plus d’espace agricole, et amorcent un transfert progressif des habitants à leur profit.
Quand au milieu du XVIIIe s. se pose la question de la restauration de l’église primitive, les deux hameaux (Bourg et Granges) s’affrontent durant une trentaine d’années sur l’emplacement du nouvel édifice. Finalement les habitants des Granges, plus nombreux, l’emportent et la consécration de l’actuelle église en 1785 sonne le glas du Bourg, vidé peu à peu de ses occupants : en 1834 n’y existent plus que 5 maisons, la dernière étant abandonnée vers 1880.
Cette disparition est cependant compensée au XIXe s. par le développement de La Malate, qui, après avoir abrité une léproserie (ou maladrerie), puis des cabordes liées à l’essor du vignoble, voit s’implanter le long du Doubs quelques fermes et même une faïencerie. Après 1870 la construction des forts, qui abritent une garnison, redonnent momentanément à Montfaucon une vocation militaire, mais celle-ci ne résiste pas longtemps à l’évolution stratégique, puisqu’avant 1906, date de l’explosion du fort, la garnison a été transférée à Besançon.
C’est après la seconde guerre mondiale que s’opère la plus profonde mutation de Montfaucon : tandis que la révolution agricole fait disparaître progressivement la population paysanne, l’essor économique de Besançon provoque un afflux démographique et donne à Montfaucon une nouvelle vocation, celle de village résidentiel de la banlieue bisontine.


text:
Eva Joly
Eva Joly, nascuda Gro Eva Farseth lo 5 de decembre de 1943 a Òslo en Norvègia, es una magistrata francesa, de nacionalitat franconorvegiana, venguda femna politica en França.
Venguèt coneguda dins los ans 1990 en tractant d'afars politicofinancièrs mediatizats coma aqueles sus Bernard Tapie e l'entrepresa Elf.
En 2009, foguèt elegida deputada europèa dins la circonscripcion Illa de França, sus la lista Euròpa Ecologia. Es candidata oficiala d'Euròpa Ecologia Los Verds a l'Eleccion présidenciala francesa de 2012.


text:
Ambilly
Ambelyi en arpitan (Ambilly en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ambilly Se situa en la banlèga nòrd de Annemasse, dins la frontièra amb la Soïssa. Es la mai pichona municipalitat del departament de la Anautita-Savoie, mas tanben de las Savoie.
Ambilly se situe dans la banlieue nord d'Annemasse, à la frontière avec la Suisse. Elle est la plus petite commune du département de la Haute-Savoie, mais aussi des Savoie.


text:
1169
Aquesta pagina concernís l'an 1169 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Arribada de Shirkuh lo 2 de genier vengut ambé l'armada de renfòrç mandada per Nur ad-Din. Tre lo 18 de genier, organizèt l'assassinat dau visir Shawar que foguèt tuat per Saladin. Shirkuh foguèt alora nomat visir d'Egipte mai moriguèt lo 23 de març de malautiá. Son nebòt Saladin li succediguèt. Deguèt reprimir una revòuta dei soudats negres dau califa ostils ai privilègis donats ai Turcs. Aquò permetèt d'eliminar lei darrierei tropas entraïnadas dau califa Al-Adid.
A la fin de l'annada, deguèt faciar una invasion novèla dei Francs dau rèi Amalric de Jerusalèm sostengut per una flòta bizantina. Aprofichèt la manca de coordenacion e la rivalitat entre Francs e Bizantins per establir una garnison a Damieta e descoratjar leis asalhidors que se retirèron en decembre.


text:
Moldàvia (estat)
Moldàvia (en romanés Moldova) es un estat dau sud-èst d'Euròpa. Confronta Romania a l'oèst e Ucraïna a l'èst. Forma la partida orientala de la region istorica romanesa de Moldàvia. A 33 843 km² e 4 128 047 estatjants (2008).
Sa capitala es Chişinău (prononciar [kiʃi'nəw]).
Lo gentilici es moldau -ava.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Veire tanben: demografia de Moldàvia
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Moldàvia.
Cultura[modificar | modificar la font]
-
Mapa dei subdivisions de l'estat de Moldàvia (en romanés). Lei regions autonòmas son Transnístria (franja a l'extrèm èst) e Gagauzia (en mauva).
-
-
Estatua d'Estève lo Grand
-
L'Arc de Trionf a Chişinău
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau
- Sit oficiau dau govèrn
- Sit oficiau dau Parlament
- Relacions entre Moldàvia e l'Union Europèa (sit de la Comission)
- Ministèri deis Afaires Estrangiers