text:
1917
Aquesta pagina concernís l'an 1917 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst qu'èra lo teatre principau per l'armada francesa, lo generau Nivelle organizèt l'ofensiva dau Camin dei Damas (16 d'abriu - 24 d'octòbre). Destinada a rompre d'un biais decisiu lo frònt alemand, aquela ataca suscitèt una gròssa esperança. Pasmens, en despiech de quauqueis avançadas, se turtèt a de defensas ben preparadas e mau capitèt. Lei Francés i perdiguèron 187 000 òmes còntra 163 000 per l'armada alemanda. Lo morau deis unitats francesas declinèt alora rapidament e l'annada foguèt marcada per de mutinariás recurrentas que necessitèron de fusilhar de desenaus de soudats per restablir l'òrdre. Nivelle foguèt remplaçat per Philippe Pétain qu'ordonèt d'arrestar leis ofensivas generalas au profiech d'operacions limitadas ben preparadas.
- sus lo frònt balcanic, de combats aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst, l'armada alemanda deguèt doas ofensivas aliadas d'amplor que causèron de pèrdas importantas dins lei dos camps. Premier, lei Francés ataquèron sus lo Camin dei Damas (16 d'abriu - 24 d'octòbre). Destinada a rompre d'un biais decisiu lo frònt alemand, aquela ofensiva creèt una gròssa tension sus leis efectius alemands que començavan de mancar. Pasmens, lei pèrdas èran tanben catastroficas dins lo camp francés e l'ataca foguèt arrestada entraïnant una crisi grèva dins l'armada francesa. Puei, foguèt lo torn dei Britanics qu'organizèron una ataca generala dins la region d'Ypres. Dicha tresena batalha d'Ypres (31 de julhet - 6 de novembre), aquela ofensiva mobilizèt 50 divisions eissidas de l'Empèri Britanic e 4 francesas còntra aperaquí 80 divisions alemandas. Leis Alemands foguèron un còp de mai durament tocats (entre 200 000 e 450 000 per l'Entenduda e entre 217 000 e 410 000 per leis Alemands) mai capitèron de tenir lo frònt.
- sus lo frònt de l'Èst, la situacion foguèt bòna ambé l'afondrament de l'armada russa après la casuda dau regime imperiau en febrier e la revirada de l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet). Aprofichant lo caòs que se desvolopada en Russia, l'armada alemanda acomencèt d'avançar a cha pauc vèrs l'èst.
- sus lo frònt italian, leis Alemands deguèron mandar de renfòrç per remplaçar lei pèrdas austrianas entraïnadas per lei doas ofensivas italianas de mai-junh e d'aost-setembre. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave.
- sus lo frònt balcanic, de combats aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
- sus lei mars, un combat limitat còntra la flòta britanica vèrs l'illa de Heligoland (17 de novembre) s'acabèt per una desfacha alemanda. Pasmens, la prioritat èra d'ara endavant donada a la guèrra sosmarina (31 de genier). L'objectiu èra d'empachar lei comunicacions entre leis Illas Britanicas e lo rèsta de l'Empèri Britanic. Pasmens, en despiech d'un nombre important de naviris aliats ò neutres destruchs, aquò entraïnèt la declaracion de guèrra deis Estats Units d'America que jonhèron lo camp de l'Entenduda (6 d'abriu) e empachèt pas totalament lei comunicacions aliadas.
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Èst, l'armada austriana foguèt premier suspresa per l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet) mai capitèt rapidament de restablir sa posicion. Aquò entraïnèt l'afondrament de l'Empèri Rus minat per l'agitacion revolucionària dempuei febrier. Après aqueu succès, leis Austrians e leis Ongrés avancèron a cha pauc en direccion de l'èst aprofichant la retirada progressiva dei soudats rus que volián plus combatre.
- sus lo frònt italian, doas ofensivas italianas majoras (10a batalha de l'Isonzo dau 10 de mai au 8 de junh e 11a batalha de l'Isonzo dau 18 d'aost au 12 de setembre) s'acabèron per d'avançadas fòrça limitadas de l'armada italiana que perdiguèt 317 000 òmes dins lei combats còntra solament 195 000 per son adversari austrian. Pasmens, après lei pèrdas catastroficas de 1914 e 1916, aquò representava de pèrdas duras per Viena que deguèt demandar lo mandadís de tropas alemandas per contuniar de tenir sei posicions. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave.
Belgica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic ambé lei fòrças aliadas.
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic onte de combats importants aguèron luòc a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Oficializacion de la cession deis Illas Verges ais Estats Units en cambi dau pagament de 25 milions de dolars aur.
Grècia[modificar | modificar la font]
Après lei combats de decembre de 1916 e la declaracion de guèrra dau govèrn d'Elefthérios Venizélos ais Empèris Centraus, leis Aliats se preparèron a una ataca alemanda sus lei Balcans. Coma Londres e Roma volián desplaçar sei tropas dau frònt balcanic, l'engatjament de Grècia dins lo camp aliat venguèt una necessitat. Lo 11 de junh, un ultimatum foguèt mandat au Premier Ministre dau govèrn reialista demandant l'abdicacion dau rèi. Constantin Ièr acceptèt e laissèt lo tròne a son fiu segond. Lo 21, Venizélos desbarquèt au Pirèu e lo 26, lo govèrn reialista d'Aléxandros Zaïmis demissionèt laissant la totalitat dau poder au govèrn de Tessalonica, çò que marquèt la fin de l'Esquisme Nacionau.
Lo govèrn novèu confirmèt la declaracion de guèrra a Alemanha e recebèt una ajuda militara e financiera de França per reorganizar e equipar l'armada grèga. Pasmens, foguèt obligat de passar la fin de l'annada en França e au Reiaume Unit per obtenir mai d'ajuda.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt italian ambé doas ofensivas italianas majoras (10a batalha de l'Isonzo dau 10 de mai au 8 de junh e 11a batalha de l'Isonzo dau 18 d'aost au 12 de setembre). Aquelei batalhas s'acabèron per d'avançadas fòrça limitadas de l'armada italiana que perdiguèt 317 000 òmes dins lei combats còntra solament 195 000 per son adversari austrian. Pasmens, après lei pèrdas catastroficas de 1914 e 1916, aquò representava de pèrdas duras per Viena que deguèt demandar lo mandadís de tropas alemandas per contuniar de tenir sei posicions. Tre son arribada, leis Alemands decidèron d'organizar una ofensiva d'amplor dins lo sector de Caporetto. Aquela ataca (24 d'octòbre - 9 de novembre) foguèt un succès totau que permetèt ais Austro-alemands d'avançar de 100 quilomètres en direccion de Venècia e de capturar mai de 250 000 presoniers. Pasmens, leis Italians recebèron de renfòrç francobritanics e capitèron de restablir una linha de defensa lòng de Piave. Après aquela desfacha, lo generau Luigi Cadorna deguèt quitar lo comandament de l'armada italiana e foguèt remplaçat per Armando Diaz.
Montenegro[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic ambé lei fòrças aliadas.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- en Mesopotamia, après la desfacha de l'annada precedenta, lei Britanics ataquèron tornarmai en direccion de Bagdad. Una novèla batalha dins la region de Kut-el-Amara (23 de febrier) s'acabèt per una victòria decisiva dau Reiaume Unit (1 000 soudats britanics perduts còntra 21 000 Turcs). Lei defensas otomanas dins lo sector foguèron alora totalament rompudas e Bagdad foguèt conquistat lo 11 de març. Après aqueu succès, lei Britanics estabilizèron sa posicion fins a l'annada seguenta. En mai d'aquò, foguèron afeblits per d'epidemias que causèron la mòrt de milièrs de soudats. Pasmens, lei Turcs demorèron en gròssa dificultat sus aqueu frònt.
- sus lo frònt de Palestina, una tiera de batalhas opausèt Turcs e Britanics dins la region de Gaza de febrier a octòbre. Après una resisténcia acarnada, l'armada otomana foguèt obligada de se retirar. Pasmens, lo movement venguèt rapidament malaisat e entraïnèt de pèrdas suplementàrias. Lo frònt foguèt solament restablit dins lo centre de Palestina.
- en Caucàs, aprofichant l'afondrament de Russia e la desintegracion de l'armada russa de Caucàs en causa dei trèbols politics e d'una tiera d'epidemias, leis Otomans avancèron vèrs lo nòrd. Pasmens, se turtèron ai pòbles locaus qu'èran a proclamar son independéncia e a mobilizar de tropas per la defendre e a de problemas logistics recurrents.
País Bas[modificar | modificar la font]
Extension dau drech d'eligibilitat ai fremas. En revènge, lo drech de vòte li serà pas donada avans 1919.
Portugal[modificar | modificar la font]
Arribada dau còrs expedecionari portugués sus lo frònt francés. Lei soudats portugués foguèron integrats au sen dau dispositiu britanic e participèron ai combats a partir dau 7 d'abriu.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst, lei Britanics organizèron una ataca generala dins la region d'Ypres. Dicha tresena batalha d'Ypres (31 de julhet - 6 de novembre), aquela ofensiva mobilizèt 50 divisions eissidas de l'Empèri Britanic e 4 francesas còntra aperaquí 80 divisions alemandas. En despiech de mejans importants, la temptativa britanica de rompre lo frònt alemand mau capitèt e causèt de pèrdas gròssas dins lei dos camps (entre 200 000 e 450 000 per l'Entenduda e entre 217 000 e 410 000 per leis Alemands).
- en Mesopotamia, après la desfacha de l'annada precedenta, lei Britanics ataquèron tornarmai en direccion de Bagdad. Una novèla batalha dins la region de Kut-el-Amara (23 de febrier) s'acabèt per una victòria decisiva (1 000 soudats britanics perduts còntra 21 000 Turcs). Lei defensas otomanas dins lo sector foguèron alora totalament rompudas e Bagdad foguèt finalament conquistat lo 11 de març. Après aqueu succès, lei Britanics estabilizèron sa posicion fins a l'annada seguenta. En mai d'aquò, foguèron afeblits per d'epidemias que causèron la mòrt de milièrs de soudats.
- sus lo frònt de Palestina, una tiera de batalhas opausèt Turcs e Britanics dins la region de Gaza de febrier a octòbre. Après una resisténcia acarnada, l'armada otomana foguèt obligada de se retirar. Pasmens, lo movement venguèt rapidament malaisat e entraïnèt de pèrdas suplementàrias.
- sus lei mars, un combat limitat còntra la flòta alemanda vèrs l'illa de Heligoland (17 de novembre) s'acabèt per una victòria britanica.
Romania[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt de l'Èst. Aprofichant lo caòs intèrne de Russia, leis Empèris Centraus organizèron una gròssa ofensiva còntra l'armada romanesa per l'eliminar dau conflicte d'un biais definitiu. Pasmens, lei soudats romanés resistèron amb acarnament a la batalha de Mărăşeşti (6 d'aost - 8 de setembre) e l'ataca foguèt finalament rebutada laissant Romania dins la guèrra fins a l'afondrament definitiu de Russia au començament de 1918.
Russia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, l'agitacion au sen de l'armada russa, que s'èra agravada après l'ofensiva Brussílov, aumentèt d'intensitat en causa dau caòs de l'economia russa. Petrograd èra plus avitalhat e de manifestacions importantas se debanèron dins la capitala. Lo 25 de febrier, lo tsar Nicolau II (1894-1917) ordonèt de restablir l'òrdre per fòrça. Pasmens, la garnison de la vila refusèt d'obeïr e se mutinèt lo 27. L'ostau imperiau e l'Estat Major faguèron pression sus lo tsar per exigir son abdicacion e lo 2 de març, Nicolau II abdiquèt en favor de son fraire Miquèu. Pasmens, sota la pression populara, Miquèu abdiquèt après mens d'un jorn de rèine. L'Ancian Regime rus s'afondrèt alora totalament e foguèt remplaçat per una Republica. Un Govèrn Provisòri ne'n prenguèt.
Dirigit per Gueorgui Lvov (23 de març - 7 de julhet) e Aleksandr Kerenski (7 de julhet - 8 de novembre), aqueu govèrn assaièt de contuniar la guèrra. Dins aquò, la situacion contunièt de se desgradar e la volontat de Kerenski de contuniar lo conflicte èra fòrça impopular. La manca de refòrmas vertadieras minèt pereu pauc a pauc la posicion de Kerenski e renforcèt lei movements pacificistas que se trobavan principalament au sen dei corrents revolucionaris (anarquistas, bolchevics... etc.). Enfin, la perseguida de la guèrra se faguèt sensa objectiu clar (respectar leis obligacions de Russia a respèct de França e dau Reiaume Unit), çò que permetèt pas de redreiçar lo morau de l'armada. Ansin, en despiech d'un començament prometeire, l'ofensiva Kerenski (1èr-19 de julhet) s'acabèt per un desastre e lei fòrças armadas russas s'afondrèron totalament. Refusèron d'ara endavant lo combat e leis Austroalemands avancèron a cha pauc vèrs l'èst fins a la signatura dau Tractat de Brèst-Litovsk en març de 1918.
La situacion dins la capitala venguèt alora encara pus marrida e lo Govèrn Provisòri foguèt menaçat per lei faccions revolucionàrias e còntra-revolucionàrias. En aost-setembre, lo generau Lavr Kornilov assaièt de prendre lo poder mai Kerenski, ajudats per lei gardas roges, capitèt de resistir e de l'arrestar. Pasmens, aquò permetèt tanben ai Bolchevics de venir la premiera fòrça de la capitala. Lo 25 d'octòbre, lei Bolchevics organizèron un còp d'estat que li permetèron de prendre lo contraròtle de la capitala (24-26 d'octòbre). En parallèl, capitèron egalament d'ocupar Moscòu (28 d'octòbre - 4 de novembre). Lei Bolchevics acomencèron de negociar la patz ambé leis Empèris Centraus e, en parallèl, acomençava la Guèrra Civila Russa qu'anava apondre aperaquí 2,8 milions de mòrts ai 4,95 milions de tuats dei combats còntra leis Alemands, leis Austrians e lei Turcs.
Serbia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt balcanic. L'armada sèrba participèt a de combats importants a l'entorn de la vila de Monastir (12 de març - 26 de mai). Permetèron ais Aliats, principalament lei Francés e lei Sèrbes dins aquel endrech dau frònt, de desgatjar en partida la vila. Dins aquò, poguèron pas empachar l'artilhariá germanobulgara de contuniar de la bombardar ocasionalament.
America[modificar | modificar la font]
Brasil[modificar | modificar la font]
Après la destruccion de plusors naviris brasilièrs per de sosmarins alemands, lo país declarèt oficialament la guèrra a l'Empèri Alemand (26 d'octòbre). Pasmens, Rio de Janeiro aviá pas l'intencion de participar d'un biais vertadier au conflicte e limitèt sa participacion a de patrolhas maritimas dins l'Ocean Atlantic.
Cuba[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra cubana a l'Empèri Alemand (7 d'abriu) e a l'Empèri d'Àustria-Ongria (16 de decembre). Pasmens, en causa de son industria limitada, Cuba podiá pas participar au conflicte avans 1919 — èra alora previst de mandar un còrs expedicionari de 25 000 òmes en Euròpa — e l'intrada en guèrra demorèt subretot simbolica.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, la decision alemanda de generalizar la guèrra sosmarina ai naviris neutres (31 de genier) entraïnèt una desgradacion rapida dei relacions entre Washington e Berlin. De mai, lei temptativas alemandas de negociar una aliança ambé Mexic còntra leis Estats Units agravèron la situacion, especialament après la publicacion dau contengut d'aquelei discussions per la premsa estatsunidenca. Lo 6 d'abriu, lo Congrès acceptèt donc la demanda dau president Wilson de declarar la guèrra a Alemanha. Un còrs expedicionari important (aperaquí 1,9 milions d'òmes) foguèron organizat dins lo corrent de l'annada. Gràcias au sostèn francés que li donèt la màger part de seis armaments, lei tropas estatsunidencas foguèron operacionalas en 1918 sus lo frònt de l'Oèst.
Dins la Mar Cariba, crompa definitiva deis Illas Verges Americanas après la signatura d'un acòrdi ambé Danemarc dins lo corrent de l'annada 1916.
Guatemala[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha lo 27 d'abriu. Pasmens, aquò èra subretot destinat a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America car lo govèrn guatemalenc aviá ges d'intencion de participar ai combats.
Mexic[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion novèla que permetèt d'acomençar lo reglament definitiu dau conflicte. D'efècte, permetèt de renfòrçar l'autoritat dau govèrn federau e de contentar certanei revendicacions popularas (possibilitat de restituir de tèrras ais Indians, drech de grèva, jornada de trabalh d'uèch oras, separacion de la Glèisa e de l'Estat, limits impausats a l'influéncia dau clergat...). Ansin, la màger part de la populacion, lassada de la guèrra, sostenguèt lo govèrn e lei darriers caps revolucionaris (Villa, Zapata...) foguèron pauc a pauc vencuts.
Nicaragua[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha lo 18 de mai. Aquela intrada en guèrra demorèt unicament formala car èra subretot destinada a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America.
Panamà[modificar | modificar la font]
Declaracion de guèrra a Alemanha (7 d'abriu) e a Àustria-Ongria (10 de decembre). Pasmens, aquela intrada en guèrra èra destinada a gardar de relacions bònas ambé leis Estats Units d'America e demorèt formala.
Africa[modificar | modificar la font]
Libèria[modificar | modificar la font]
Per melhorar sei relacions ambé leis Estats Units d'America, Libèria rompèt sei relacions diplomaticas amb Alemanha (5 de mai) avans de li declarar la guèrra (4 d'aost). Aquò li permetèt de sasir lei bens de la comunautat alemanda installada dins lo país. Pasmens, aviá en realitat ges d'intencion de participar activament ai combats.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Per sostenir lei Britanics, lei Francés e leis Italians qu'èran menaçats per la guèrra sosmarina alemanda, Japon acceptèt de mandar una flòta de 15 naviris en Mediterranèa (1 crosaire e 14 destroièrs) per escortar lei convòis aliats.
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Maugrat sa neutralitat, ocupacion dau país per de tropas russas e britanicas.
Siam[modificar | modificar la font]
Per melhorar sei relacions ambé lo Reiaume Unit e França, poissanças colonialas principalas dau Sud-Èst Asiatic, Siam declarèt la guèrra a l'Empèri Alemand e jonhèt lo camp de l'Entenduda (22 de julhet). Aquò li permetèt de sasir lei bens alemands sus lo sieu territòri mai lo govèrn aviá ges d'intencion de participar d'un biais vertadier ai combats. Pasmens, acomencèt d'organizar un pichon còrs destinat au frònt francés.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Premiera Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- intrada en servici dau carri leugier francés Renault FT-17 que sa concepcion (armament en torrela pivotanta, canilhas desbordantas a l'avans... etc.) venguèt la nòrma dei carris de combat.
- adopcion de l'iperita coma gas de combat. Gràcias au desvolopament de procès industriau de produccion, foguèt lo gas pus utilizat de la guèrra.
- invencion dau premier mortier modèrne per d'engenhaires britanics.
- intrada en servici dau premier pòrta-avions (au sen de la marina britanica). Participèt ai darriereis operacions navalas de la guèrra.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'estudi de la lenga itita de Bedřich Hrozný acomençat en 1914. Permetèt de tradurre aquela lenga e de desvolopar lei recèrcas regardant aquela civilizacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 16 de genièr - Justin Ahomadégbé-Tomêtin, president de Benin (m. 2002)
- 24 de genièr - Ernest Borgnine, actor american (m. 2012)
- 25 de genièr - Jânio Quadros, president de Brasil (m. 1992)
- 25 de genièr - Ilya Prigogine, fisician e quimista rus, Prèmi Nobel (m. 2003)
- 11 de febrièr - Sidney Sheldon, escrivan american (m. 2007)
- 14 de febrièr - Herbert A. Hauptman, matematician american, Prèmi Nobel (m. 2011)
- 25 de febrièr - Anthony Burgess, escrivan, poèta, critic de literatura e autor de teatre britanic (m. 1993)
- 24 de març - John Cowdery Kendrew, biologista britanic, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 26 de març - Rufus Thomas, cantaire american (m. 2001)
- 10 d'abril - Robert Burns Woodward, quimista american, Prèmi Nobel en Quimia (m. 1979)
- 25 d'abril - Ella Fitzgerald, cantaira americana (m. 1996)
- 16 de mai - Juan Rulfo, escrivan mexican (m. 1986)
- 29 de mai - John Fitzgerald Kennedy, president dels Estats Units (m. 1963)
- 1 de junh - William Standish Knowles, quimista american, Prèmi Nobel (m. 2012)
- 9 de junh - Eric John Hobsbawm, istorian britanic (m. 2012)
- 15 de junh - John B. Fenn, quimista american, Prèmi Nobel (m. 2010)
- 15 de julhet - Nur Mohammad Taraki, president d'Afganistan (m. 1979)
- 17 de julhet - Phyllis Diller, actritz americana (m. 2012)
- 21 d'agost - Leonid Hurwicz, economista american, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 22 d'agost - John Lee Hooker,-musician de blues american (m. 2001)
- 7 de setembre - John Warcup Cornforth, quimista australian, Prèmi Nobel
- 11 de setembre - Ferdinand Marcos, dictator de las Filipinas (m. 1989)
- 30 de setembre - Park Chung-hee, president de la Corèa del Sud (m. 1979)
- 2 d'octobre - Christian de Duve, biologista britanic, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina
- 8 d'octobre - Rodney Robert Porter, bioquimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1985)
- 10 d'octobre - Thelonious Monk, musician de jazz american (m. 1982)
- 21 d'octobre - Dizzy Gillespie, musician de jazz american (m. 1993)
- 19 de novembre - Indira Gandhi, primièra ministra d'Índia (m. 1984)
- 22 de novembre - Andrew Huxley, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (m. 2012)
- 9 de decembre - Leo James Rainwater, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 17 de decembre - Kriangsak Chomanan, primièr ministre de Tailàndia (m. 2003)
- 21 de decembre - Heinrich Böll, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1985)
- Jean Duvernoy, istorian e jurista francés (m. 2010)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de febrièr - Octave Mirbeau, escrivan francés (n. 1848)
- 31 de març - Emil Adolf von Behring, fisiologista alemand, Prèmi Nobel en medecina o fisiologia (n. 1854)
- 14 d'abril - Ludwik Lejzer Zamenhof, creator del Esperanto (n. 1859)
- 17 de junh - José Manuel Pando Solares, president de Bolívia (n. 1849)
- 24 de junh - Jean-Louis Pindy, personalitat de la Comuna de París (n. 1840)
- 27 de julhet - Emil Theodor Kocher, mètge soís, Prèmi Nobel (n. 1841)
- 1 d'agost - Enric Prat de la Riba, òme politic catalan (n. 1870)
- 13 d'agost - Eduard Buchner, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1860)
- 20 d'agost - Adolf von Baeyer, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1835)
- 7 de setembre - Paul Meyer, filològ francés (n. 1840)
- 27 de setembre - Edgar Degas, pintor francés (n. 1834)
- 15 d'octobre - Mata Hari, dançaira neerlandesa (n. 1876)
- 15 de novembre - Émile Durkheim, sociològ francés (n. 1858)
- 17 de novembre - Auguste Rodin, esculptor francés (n. 1840)
- 10 de decembre - Mackenzie Bowell, primièr ministre de Canadà (n. 1823)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Charles Glover Barkla
- Prèmi Nobel de Quimia : pas decernit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : pas decernit
- Prèmi Nobel de Literatura : Karl Adolph Gjellerup, Henrik Pontoppidan
- Prèmi Nobel de la Patz : Comitat Internacional de la Crotz Roja


c: text/html

text:
882
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 882 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Loís III. Son fraire Carloman II, que partejava lo poder ambé son fraire dempuei 879, venguèt lo rèi unic dau Reiaume a l'assemblada de Quierzy lo 9 de setembre. Aquò l'obligiguèt d'abandonar lo sètge de Viana, organizat d'un biais irregular dempuei 880, que foguèt finalament acabat per Richard II de Borgonha marcant un succès important còntra lo rèi usurpator Boson de Provença. Puei, en octòbre, Carloman capitèt d'infligir una desfacha saunosa ai Vikings a Avaux. Enfin, a la fin de l'annada, assaièt d'obligir Carles III lo Gròs de li restituir la mitat occidentala de Lotaríngia mai l'aristocracia carolingiana reünida a Worms refusèt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Copa deu Monde de fotbòl de 1978
La Copa deu Monde de fotbòl de 1978 que ho la XIau edicion deu tornei de la Copa deu Monda de Fotbòl. Que's joguè en Argentina durant la Dictatura Militara, contèxte qui marquè hèra la competicion.
En ehèit, l'organizacion de la Copa deu Monde e la comunion autorn de la seleccion nacionau qu'ajudavan lo aqueth regim qui ho marcat per la mesa en practica d'ua repression illegau deus son opausant caracterizada per la disparicion, la sequestracion, la tortura e l'execucion a còps sus simples sopçons, e sovent de victimas hèra joenas. La polemica au subjècte de la participacion ad aqueth campionat mondiau qu'èra alavetz d'acceptar de con.hortar aqueth regim ; uei que's sap que l'apròche de la data deu campionat que marquè mei que mei ua acceleracion dramatica de la repression entà eliminar (fisicament) los risques d'expression de l'oposicion quan lo monde sancèr epiore lo país.
Lo país participant qui marquè mei ostensiblament la soa ostilitat de cap a la dictatura que hon los País Baish qui refusèn de sarrar la man deu president de facto Jorge Rafael Videla.
La copa que ho ganhada per la Seleccion Nacionau Argentina acap d'un procès a còp controversiat (en particular que's discuteish l'escòrt de la partida Argentina - Peró, acabada dab un susprenent 6 - 0 e tan per tan un gòl mei que lo necessari entà la classificacion).


text:
Fons Monetari Internacional
Lo Fons Monetari Internacional o FMI (var. Fons Monetari Internacionau, Hons Monetari Internacionau) es una institucion internacionala multinacionala regropant 186 païses, que son ròtle es de « promòure la cooperacion monetària internacionala, de garantir l'estabilitat financièra, de facilitar los escambis internacionals, de contribuir a un nivèl elevat d'emplec, a l'estabilitat economic e de far recular la pauretat. »[1]
Lo FMI a atal per foncion d'assegurar l'estabilitat del Sistèma Monetari Internacional e la gestion de las crisis monetàrias e financièras. Pr'amor, autreja de crèdits als païses que coneisson de dificultats financièras fins a que meton en perilh l'organizacion governamentala del país, l'estabilitat de son sistèma financièr (bancas, marcats financièrs), o los flux d'escambis del comèrci internacional amb los autres païses.
Pendent una crisi financièra, per evitar qu’un país siá en desrota (es a dire qu'aquel país pòt pas mai remborsar sos creditors, e quitament pas mai pagar sas despensas correntas), lo FMI li prèsta d’argent lo temps que la fisança dels agents economics tòrne. Lo FMI condiciona l'obtencion de prèstes amb l'obligacion de far cèrtas reformas economicas dins un biais general de melhorar la gestion de las finanças publicas e una creissença economica equilibrada de tèrme long.
L'institucion foguèt creada en 1944 e aurà degut al començament garantir l'estabilitat del Sistèma Monetari Internacional, que la falhida al moment de la Crisi economica de 1929 amb sos efèits catastrofics dins l’economia mondiala. Aprèp 1976 e la disparicion d’un sistèma de cambi fixe, lo FMI ereta d’un ròtle nòu fàcia al deute dels païses en desvolopament e a las crisis financièras.
Somari
- 1 Creacion
- 2 Lo FMI dins lo quadre del sistèma de Bretton Woods
- 3 De 1976 fins ara
- 4 Criticas del FMI
- 5 Los dirigents
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Creacion[modificar | modificar la font]
Lo FMI foguèt creat en julhet de 1944 al moment de la Conferéncia de Bretton Woods per ensajar de garantir l'estabilitat del Sistèma Monetari Internacional de l’aprèp Segonda Guèrra Mondiala. L'objectiu essent d'empachar las grandas economias mondialas de se tornar trobar dins la situacion de las annadas 1930, ont las devaluacions de las monedas e las decisions de politica economica unilateralas agravèron las tensions internacionalas.
Lo nòu ordre economic prepausat pel representant american Harry Dexter White foguèt basat sus tres règlas :
- Cada Estat deviá definir sa moneda a respièch del’aur, o del dolar american, el meteis convertible en aur. Atal cada moneda aviá una paritat oficiala en aur o en dolar (sistèma dich d’« escandalh de cambi aur » o « gold exchange standard »).
- la valor de las monedas sul marcat de cambi deviá variar que dins un marge de 1 % a respièch de lor paritat oficiala.
- cada Estat foguèt encargat d'aparar aquela paritat en velhant a equilibrar sa balança dels pagaments.
Lo ròtle del Sistèma Monetari Internacional es doncas de promòure l’ortodoxia monetària per mantenir un contèxte favorable al desvolopament del comèrci mondial, e mai en acordant de prèstes a de païses en dificultats dins lo contèxte de la construccion d’aprèp guèrra. Lo FMI es mai o mens complementari de las autras grandas institucions economicas creadas a la meteissa epòca : la BIRD (Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament, agéncia de la Banca Mondiala) e lo GATT davancièr de la OMC signat gaire de temps apuèi.
Pendent las estipulacions de Bretton Woods, lo representant britanic, l'economista John Maynard Keynes, desirèt la creacion d’una institucion ben mai importanta, una vertadièra Banca Centrala Mondiala destinada a emetre una moneda internacionala, lo « Bancor ». Aquela proposicion foguèt pas acceptada. Auriá implicat pels Estats Unis d'America una pèrda de sobeiranetat cap a una institucion internacionala e los auriá empachats de profeitar de la posicion dominanta del dolar american.
Lo FMI dins lo quadre del sistèma de Bretton Woods[modificar | modificar la font]
Son foncionament[modificar | modificar la font]
Lo ròtle del FMI foguèt de temptar de garantir lo bon foncionament del sistèma monetari de Bretton Woods. Quand d'uns païses se revelèron incapables de mantenir la valor de lor moneda dins lo marge dels 1 % previst pels acòrdis de 1944, podiá provocar de devaluacions o reevaluacions. Se lors ajustaments foguèron superiors a 10 %, deurián alara de per abans obtenir l'acòrdi de l’organizacion.
Per temptar d’evitar aquela situacion, lo FMI a un ròtle d'intermediari financièr entre los Estats membres. Per aquò cada Estat deu pagar a l’organizacion una cèrta soma, nomenada « quotitat » e que son montant se determina par sa poténcia economica, ela meteissa mesurada per son PNB e per l'importància de son comèrci exterior. 25 % d'aquela quotitat devon èsser pagats en aur, lo rèsta en moneda nacionala. En cas de desequilibri de sa balança dels pagaments riscant d'amenaçar l'equilibri monetari sul mercat dels cambis, cada país membre pòt obtenir automaticament 25 % de sa quotitat (« drech de tiratge »), li permetent de sostenir, al comprar, sa moneda nacionala. Se lo FMI jutja aquò necessari, pòt prestar a aquel país fins a 125 % de sa quotitat. Sos prèstes son destinats a permetre a las bancas centralas de defendre lor moneda sul mercat dels cambis.
L’autreg d'aqueles crèdits es somés a de condicions e lo país demandaire se deu engatjar dins una politica d'ajustament conselhada per l’organizacion per remediar a las causas de la despreciacion de sa moneda.
Lo FMI fonciona d'autra banda amb un sistèma d'eleccion a la majoritat, ont los vòtes son ponderats pel montant de la « quotitat ». Atal a sa creacion, Estats Units d'America a 25 % dels vòtes e mai es sòl a dispausar del drech de vèto.
Se pòt remarcar que dins un tal sistèma, unicament los Estats Units d'America an pas besonh de s'ocupar, a priori, del cors de sa moneda perque a lo ròtle d'escandalh. Atal los Estats Units d'America podiá s'autrejar d’importants deficits sens èsser somés a de remarcas del FMI.
Primièras proposicions de reforma[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre del sistèma de Bretton Woods, cada banca centrala nacionala deuriá poder cambiar en aur o en dolar tota soma de sa moneda nacionala que li seriá presentada per un deteneire estrangièr (principi de la convertibilitat extèrna). Es a dire qu'una banca nacionala coma la Banca de França deuriá, s'un alemand possessor de francs li o demandava, li cambiar contra de dolars americans o d'aur. A partir de las annadas 1950, los deficits americans faguèron del dolar una moneda abondanta. En 1959, qualques païses demandèron als Estats Units d'America la conversion de lors dolars en aur, çò que provoquèt una primièra crisi del sistèma. Per passar aquela crisi, l’economista bèlga Robert Triffin (L’aur e la crisi del dolar, 1960) proposèt una reforma del FMI. Segon aquel lo sistèma monetari de Bretton Woods foguèt confrontat a un dilèma, uèi nomenat lo dilèma (o paradòxa) de Triffin perque :
- los Estats Units d'America devon fornir al rèsta del monde fòrça quantitat de dolars per permetre lo desvolopament del comèrci mondial, que los reglaments se fan amb aquela moneda ;
- dins lo meteis temps, an de mantenir la valor del dolar a respièch de l’aur, e per aquò devon limitar l'emission monetària.
Pel Robert Triffin, los manlèus autrejats pel FMI son pas sufisents per permetre a las bancas centralas en dificultat de mantenir la paritat oficiala de lor moneda sul mercat dels cambis. Desiran doncas un enforçament del ròtle de l'organizacion en autrejant de prèstes, pas dins la moneda nacionala, mas dins una unitat de compte comuna e pròpria al FMI. Dins un tal sistèma, totes los païses deurián depausar una proporcion unifòrma de lors resèrvas monetàrias. Aqueles depauses se comptabilizarián dins una unitat comuna que seriá pas lo dolar mas que seriá tanben convertibla en aur. Aquela nòva unitat de compte jol contraròtle del FMI permetriá l'estabilitat del Sistèma Monetari Internacional, e resolvriá la contradiccion consequenta del ròtle preponderant del dolar american. Aquela proposicion celèbra foguèt pas acceptada, pr'amor lo diagnostic de Robert Triffin se revelèt vertadièr.
Creacion dels dreches de tiratge especials[modificar | modificar la font]
Una crisi similara a aquela de la fin de las annadas 1950 se produguèt a la fin de las annadas 1960. Los especulators joguèron autre còp contra lo dolar. Los detentors de la moneda americana demandèron sa conversion en aur, çò que provoquèt en març de 1968 la suspension de la convertibilitat extèrna del dolar, mesura visant a limitar la sortida d’aur dels cofrets americans. En 1969, a causa de l'incapacitat del dolar a jogar son ròtle, lo FMI crèet una nòva moneda, totjorn actuala, lo drech de tiratge especial).
Lo drech de tiratge especial es alara una moneda definida per una paritat en aur ; foguèt mai d'un còp autrejada als diferents païses membres, segon lor quotitat, per crear de novèlas liquiditats internacionalas. Ara definit a respièch d'un panièr de monedas (las 5 pus importants), lo Drech de tiratge especial es subretot utilizat per las bancas centralas (e per usatges fòrça pontuals : servís par exemple de moneda de compte als operators telefonics pel reglament de las taxas d'interconnexions internacionalas).
La fin del sistèma de Bretton Woods[modificar | modificar la font]
En genièr de 1976, los membres del FMI signan los acòrds de Jamaica que permeton la fluctuacion de las monedas. Lo ròtle primièr e principal del FMI de garantir l'estabilitat dels tausses de cambi dins un marge de 1 %, tombèt.
De 1976 fins ara[modificar | modificar la font]
Objectius, ara[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1976, le ròtle del FMI consistís en primièr a sostenir los païses coneissent de dificultats financièras. Quand un país es confrontat a una crisi financièra, lo FMI li autreja de prèstes per garantir sa solvabilitat e d’empachar qu'arriba una crisi financièra semblable a la que toquèt los Estats Units d'America en 1929.
L'article I dels estatuts del FMI ne fixa los buts : « Encoratjar la cooperacion monetària internacionala; aisinar l'espandiment e lo creissement armoniós del comèrci mondial; promòure l'estabilitat dels cambis; ajudar a establir un sistèma multilateral dels pagaments; metre temporàriament, mejançant de garantidas puntadas, sas ressorsas generalas a la disposicion dels Estats membres qu'afrontan de dificultats de balança dels pagaments. Pus generalament, e en conformitat amb sos autres buts, lo FMI a per responsabilitat d'assegurar l'estabilitat del sistèma financièr internacional. » Lo FMI es en aquel biais, lo responsable finalament de la liquiditat del sistèma financièr internacional, per evitar lo blocatge dels escambis e la contaminacion a tot lo sistèma (risc sistemic) de problèmas momentanèus de solvabilitat d'un país o d'una banca centrala donada. Es coma la banca centrala de las bancas centralas e tresaurs publics ».
Dins lo quadre dels prèstes qu'autreja, lo FMI deu garantir al prèp de sos contribuidors la bona utilizacion dels fons alogats a un país quin que siá. S’agís pas solament de retardar la crisi per l’autreg d’una ajuda monetària temporària, mas de profeitar del relambi acordat pel prèst per corregir las causas estructuradas de las dificultats economicas. Atal lo FMI exigís dels manlevaires que metan en plaça las politicas economicas que preconiza : las politicas d'ajustament estructural]] ». Fin finala les tres grandas missions del FMI son :
- d'acordar de prèstes auls païses en dificultat financièra
- de conselhar los Estats membres sus lor politica economica
- de portar una assisténcia tecnica e d'ofrir de formacions als Estats membres dins lo besonh.
Foncionament e ressorsas[modificar | modificar la font]
Lo FMI es governat par sos 185 païses membres, cadun avent un vòte ponderat per sa participacion financièra a l'organizacion (sa « quotitat »). Pren fòrça decisions en concertacion amb la Banca Mondiala al sen del « Comitat de Desvolopament ». Sa gestion correnta es fisada a un conselh d'administracion compausat del president de l'organizacion e de 24 administrators representant cadun una nacion. Uèch d'aquelas an un representant permanent (Estats Units d'America, Reialme Unit, França, Alemanha, Japon, Republica Populara de China, Russia e Arabia Saudita), los 16 autres son elegits pels païses membres.
Gaireben totas las decisions se prenon de facto a l'unanimitat. Pasmens, segon las modalitats de presa de decision al sen del FMI, que supausan una majoritat qualificada correspondent a 85 % dels dreches de vòte, los Estats Units d'America, o l'Union Europèa dins son ensemble, dispausan de fach d'un drech de vèto sus las decisions del FMI perque dispausan cadun de mai de 15 % dels dreches de vòte. I a que, los païses de l'UE son pas totjorn coordenats.
Las ressorsas del FMI ligadas a las quotitats son de prèp de 210 miliards de Dreches de tiratge especials (o 300 miliards de dolars americans), a que s'apond la possibilitat pel FMI de recorrir a de manlèus a las grandas poténcias economicas (aqueles crèdits son de prèp de 50 miliards de dolars). pendent lo som del G20 de Londres lo 2 d'abril de 2009 foguèt decidit d'aumentar las ressorsas del FMI cap a 1000 miliards de dolars per reglar melhor la crisi economica mondiala de 2008-2009.
Lo FMI compta prèp de 2700 emplegats.
La sola lenga oficiala del FMI es l'anglés.
Politicas preconizadas[modificar | modificar la font]
Ont interven, lo FMI, amb l’ajuda d’autras organizacions internacionalas autrejan de prèstes (coma la Banca Mondiala), negòcia doncas de plans diches d’Ajustament estructural. Consistisson en general a melhorar las condicions de produccion e d'ofèrta via la promocion dels mecanismes del mercat. Demest las mesuras concrètas sovent exigidas, se tròba la dubertura del país als capitals estrangièrs e al comèrci internacional, la liberalizacion del mercat del trabalh e la reduccion del pes de l'Estat, es a dire la privatizacion de fòrça entrepresas. L’economista american John Williamson regropèt l’ensemble d'aquelas idèas jol tèrme de consensus de Washington, en precisant que son partejadas per gaireben totas las grandas organizacions internacionalas (Fons Monetari Internacional, Banca Mondiala, OMC…) que lor sèti es a Washington.
Aqueles plans preveson pas de baissas d'impòstes, mas en general de baissas de despensas conjugadas a d'auças d'impòstes per restablir l'equilibri bugetari dels estats amb problèma. Par exemple, en Cameron, lo plan d'ajustament provoquèt d'auças de la fiscalitat fins que l'agropament del patronat demandèt una « pausa fiscala » de dos ans per poder pagar los impòstes novèls.
L’encoratjament a la desregulacion del mercat del trabalh[modificar | modificar la font]
La desreglamentacion del mercat del trabalh es una idèa sovent avançada pel FMI per sostenir la creissença economica. Lo FMI utiliza per aquò l'indici de proteccion de l'emplec (creat per l'Organizacion de Cooperacion e de Desvolopament Economics (OCDE)), per cada país, e encoratja sa diminucion[2].
Par exemple, lo FMI estudièt lo cas de França[3],[4] e encoratja lo govèrn a lutar contra las rigiditats sul mercat del trabalh[5]. Encoratgèt lo govèrn a pas revalorizar lo SMIC, e limitar los fenomèns de passatgièr clandestin e coma aquò evitar revenguts d'inactivitat.
Dempuèi las annadas 1980[modificar | modificar la font]
Pels païses en desvolopament, l'analisi dels expèrts del FMI es simpla. Dempuèi la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, los païses que causiguèron una creissença introvertida, coma longtemps la Republica Populara de China e Índia, coneguèron pas de reüssida economica, alara que d’autres, coma los « dragons asiatics », aprofeitèron de lors avantatges, una man d'òbra abondanta en particular, per se dubrir al comèrci internacional e prosperar. Lo FMI cèrca doncas generalament d'obligar los païses en desvolopament a se dubrir al comèrci exterior.
Pendent las annadas 1980, lo FMI prenguèt un novèl ròtle fàcia a l'esclatament de la crisi del deute del Tèrç Mond e impausèt sas politicas economicas d’ajustaments estructurals e de luta contra la pauretat a fòrça païses d'Africa e de l'America Latina.
Lo començament de las annadas 1990 es marcat par l'esclatament del blòc sovietic e la necessitat pel FMI d'organizar lo sistèma monetari dels païses de l'Euròpa de l'Èst e de Russia visant una integracion dins lo sistèma financièr mondial e una melhora transicion d'aquelas economias cap a l'economia de mercat.
Los financièrs internacionals tornèron lançar lors prèstes a Mexic dins un contèxte de reforma del mercat visant a liberalizar l'economia. Pasmens a la fin de 1994, los mercats financièrs cambièron sul còp lor apreciacion de la situacion mexicana, per paur d’aver prestat mai que lo país podiá remborsar. La crisi financièra seguent aquela sauta d'umor dels mercats obliguèt una remontada sul còp dels investidors pel FMI e la Resèrva Federala dels Estats Units d'America (Fed). La crisi foguèt lèu susmontada. Per cèrts analistas, la remontada rapida de Mexic es pas causada pel FMI mas al ròtle dels crèdits comercials americans e a l'integracion del país dins la novèla ALENA (Acòrdi de Libre Escambi Nòrd-American).
La crisi financièra asiatica toquèt en primièr Indonesia en 1997 ont lo FMI impausèt una politica d'austeritat monetària e de rigor budgetària, malgrat l'instabilitat sociala e etnica del país. Plusors bancas foguèron tancadas, aquò provoquèt segon qualques analistas un agravament de la crisi. Los païses d'Asia adoptèron de posicions diferentas sus las politicas preconizadas pel Fons Monetari Internacional. Qualques païses coma China evitèron la crisi en adoptant de politicas d'espandiment economic (lo contrari de las recomandacions del FMI). Malàisia seguèt pas los conselhs de l’institucion e prenguèt de mesuras coma lo contraròtle dels movements dels capitals; aquò provoquèt de repròches del FMI. Pasmens d’autres païses coneguèron una remontada rapida en adoptant en partida las mesuras preconizadas pel FMI. Es lo cas de la Corèa del Sud, mas qu'adoptèt pas totas las mesuras prepausadas. Pendent la crisi asiatica qualques païses foguèron d'autra banda fòrça critics sus la gestion de la crisi pel FMI. Japon, fasent pas de criticas dubèrtas sus l'institucion, pasmens prepausèt la creacion d’un Fons Monetari Asiatic que se declarèt prèst a i contribuir per 100 miliards de dolars.
Segon Joseph Stiglitz (Quand lo capitalisme pèrd lo cap), las ajudas acordadas pel Tresaur american e lo FMI contribuiguèron a reünir las condicions d'una crisi en Argentina. Segon aquel, los manlèus concedits a aquel país permetèron als prestadors d’acordar de prèstes sens se preocupar de la condicion economica reala dels manlevaires : pensavan que totjorn serián pagats pel FMI. D'autra banda los manlevaires faguèron un rasonament similar; aquò fin finala destabilizèt la situacion financièra del país en alimentant l'especulacion. Los Estats Units d'America, via lo FMI, tanben impausèron una liberalizacion dels fluxes de capitals e una desreglamentacion del sistèma bancari. Qualques païses de l'America Latina, en particular Argentina e Chile mostrèron coma exemples de la bona aplicacion dels principis del « consensus de Washington ». Se ambedós païses reüssiguèron, fin finala l'economia d'Argentina se desroïguèt en 2001. Aprèp, es al contrari en aplicant pas las recomandacions del FMI que l’economia del país remontèt[6]. Chile continua d'esperel son desvolopament amb un plan bon ritme de creissença.
Dempuèi 2005, los crèdits acordats pel FMI an demenit drasticament, a causa de la bona santat economica del monde e dels païses de l'America Latina en particular[7].
Segon Daniel Cohen, lo FMI que preconizèt pendent un temps un liberalisme fòrça ideologic (pendent las annadas 1990), passèt dempuèi a une situacion de « pragmatisme absolut »[8].
Criticas del FMI[modificar | modificar la font]
Vòte censitari e parcialitat[modificar | modificar la font]
Los Estats Units d'America son lo contribuidor principal del FMI, e possedisson atal 16,79 % dels dreches de vòte[9]. L'Union Europèa possedís 32,1 % dels dreches de vòte. Los 10 primièrs païses, que representan mai de 50 % del PIB mondial, an la majoritat dels dreches de vòte alara que lo FMI compta 185 païses membres. Per aquò dison criticaires del FMI qu'es un instrument al servici dels grands païses, que finançarián lo FMI per impausar las vistas economicas de l'organizacion suls païses que causiguèron d’aver recors als finançaments del FMI. Aquel sistèma de vòte censitari es criticat, subretot pels partisans de la mondializacion democratica.
Segon una règla tacita, lo director del FMI es un europèu (Euròpa causís un candidat capable de reculhir l'aprovacion del conselh d’administracion), alara que lo president de la Banca Mondiala es un american. Uns dirigents dels païses en desvolopament s'insurgisson contra aquela practica, coma lo president de la Comission de l'Union Africana Alpha Oumar Konaré que volriá ne finir definiment amb[10]. Foguèt tanben criticada pel ministre rus de las Finanças, Aleksei Kudrin, qu'estima qu'aquel sistèma de seleccion es tanben injust pels autres grands païses del monde coma Brasil, Índia o China[11].
La reparticion dels dreches de vòte pausa per d'unes la question de l'equitat del FMI : dins La Granda Desillusion, l'economista american Joseph Stiglitz fa per exemple del FMI una institucion al servici de son accionari principal, los Estats Units d'America. Sa critica met regularament en lutz la parcialitat del FMI que risca de provocar lo declin d'aquela institucion : {{cita|se l'analisi dels desequilibris mondials pel FMI es pas equitabla, se lo Fons identifica pas los Estats Units d'America coma lo principal colpable, se concentra pas son atencion sus la necessitat de reduire lo deficit budgetari american per d'impòstes pus elevats pels ciutadans pus rics e de despensas pus flacas en matèria de defensa, la pertinéncia del FMI risca fòrt de declinar pendent lo sègle XXI[12].
Politica considerada marrida pels païses en desvolopament[modificar | modificar la font]
De criticas an per font las organizacions altermondialistas e venon tanben d'economistas reputats liberals (cf. Friedman…) o de la Banca Mondiala. Considèran que las intervencions del FMI, pasmens que permetan una ajuda momentanèa dels païses del Tèrç Monde que los accèptan, agravan la pauretat e los deutes en suprimissent o demenissent la capacitat d'intervencion d'aqueles Estats, aquò los empacharián de reglar melhor lors problèmas. L'argument principal se basa sul fach que lo FMI preconiza las meteissas recomandacions economicas e mai o mens los meteisses plans d'ajustament estructural (privatizacions e duberturas del mercat interior) a tot país demandaire d'ajuda, sens analisar en prigond l'estructura de cadun. Sus la basa del « Consensus de Washington », preconizariá lo pus sovent una pus granda duberturas als capitals, als servicis e bens mondials, la privatizacion de las entrepresas publicas coma l'austeritat budgetària. Se pòt prendre coma exemple Argentina, qu'èra considerada coma un país modèl pel FMI, mas que coneguèt una grava crisi economica en 2001, provocant lo caòs (amb cinc presidents en dètz jorns en 2001).
Sus aquel subjècte, l'american Joseph E. Stiglitz desvolopèt aquelas criticas, subretot per lo periòde 1990-2000, dins son libre La Granda Desillusion (2002). Al subjècte de l'intervencion del FMI dins los païses asiatics, coma Indonesia, l'economista liberal Milton Friedman, tanben declarèt que « sens lo FMI, auriá pas lo problèma d'Asia. Auriá benlèu de cases isolats, coma Tailàndia, mas i auriá pas una tan granda crisi a travèrs Asia ». La direccion de la Banca Mondiala tanben se mostrèt distanta a respièch de la posicion del FMI e renfortiguèt l'impression que los doas institucions parlan pas mai totjorn d'una meteissa votz. M. James Wolfensohn noven president de la Banca Mondiala, dins son discors del 6 d'octobre de 1998, declarèt « que caldriá que los programas de salvament financièr donèsson mai d'importància a las preocupacions socialas (coma lo caumatge) e que lo FMI insistiguèt tròp d'autra banda sus l'estabilizacion de las monedas ».
Dins son libre The Globalisation of Poverty, Michel Chossudovsky imputa al FMI l'esclatament de la Federacion Iogoslava, que « es dirèctament religada al programa de restructuracion macroeconomica impausat al govèrn de Belgrad per sos prestaires de l'exterior. Adoptat en plusors estapas dempuèi 1980, aquel programa contribuiguèt a provocar l'afondrament de l'economia nacionala que menèt cap a la desintegracion del sector industrial e al desmantelament gradual de l'Estat providéncia. Las tendéncias separatistas alimentadas per las divisions socialas e etnicas justament prenguèron vam pendent un periòde d'apauriment brutal de la populacion iogoslava. » [13]
Las populacions pòdon èsser fòrça criticas fàcia a las politicas d'ajustament estructural. Par exemple, la populacion senegalesa comprenguèt pas perqué aquel país deuriá privatizar sos camins de fèrre, que provoquèt la supression de la linha, privatizar l'Ofici Nacional Veterinari, que provoquèt l'auça dels prèses dels produits veterinaris, entraïnant un desvolopament de las epidèmias e dels parasites e condusent a decimar los tropèls, baissar la qualitat sanitària dels animals, e empachant las exportacions del bestial. La situacion en Guinèa e en Ghana[14] es lo meteissa fin finala. En Mauritània, la supression de la proprietat collectiva tradicionala de la tèrra entraïnèt una concentracion de la proprietat fonzièra entre las mans de transnacionalas agroalimentaris.
Lo problèma pòt èsser ligat d'una banda a una marrida coneissença del terren pel FMI, e d'una autra a una marrida comunicacion de sa part.
Fin finala, lo FMI subiguèt un segond revèrs en America Latina, subretot en Argentina, que lo president Néstor Kirchner tornèt escalonar d'esperel lo deute amb prestaires privats, tot en escamotant 75 % d'aquela. Aprèp que tornèt trobar dempuèi 2003 de tausses importants de creissença (prèp de 9 %), finalament decidiguèt en 2005 de remborsar tot son deute d'un biais anticipat previst per 2007, aquò per evitar l'estranglament de son economia pels interèsses, e qu'aviá condusit a la crisi financièra segon Néstor Kirchner. Amb lo remborsament de son deute de 9,6 miliards de dolars al FMI, « Argentina comença de construire son independéncia », diguèt M. Kirchner[15].
Los retiraments de païses[modificar | modificar la font]
- Polonha se retirèt del FMI en 1950 jos pression de l'URSS, e tornèt en 1986.
- Checoslovaquia foguèt forçada de se retirar en 1954, abans de tornar en 1990.
- Cuba se retirèt en 1964.
- Indonesia se retirèt pendent dos ans, de 1965 a 1967.
- Lo 1èr de mai de 2007, lo president de Veneçuèla, Hugo Chávez anoncièt son intencion de retirar son país de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional,[16] amb aqueles mots: "Es melhor que nos sortam abans que siam pilhats".E aprèp en 2006 de la totala devolucion del deute extèrne de Veneçuèla, lo 30 de junh de 2007, aquela retirada èra pas efectiva. [17]
Los païses non membres del FMI al 1èr de genièr de 2010 son : Andòrra, la Corèa del Nòrd, Cuba, Liechtenstein, Mónegue, Nauru, Swaziland, e Vatican.
Critica de las condicions dichas d'ajustament estructural[modificar | modificar la font]
Los critics pensan que las condicions negociadas amb lo FMI, entitat supranacionala, jos forma de plans d'ajustament estructural limitan la sobeiranetat de las economias nacionalas en enquadrant cèrts aspèctes de la politica de l'Estat.
Critican tanben l'impacte d'aqueles plans sus l'economia. De lor ponch de vista, l'accion suls salaris demenís tant que lo poder d'aquit nominal, la privatizacion de las entrepresas publicas redusís la capacitat de l'Estat d'intervenir. E mai l'aumentacion de las importacions sovent prejudiciariá las economias localas dels sistèmas de produccion tradicionals.
Los dirigents[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1946, foguèron nomenats coma director general del FMI:
- 1946 a 1951 - Camille Gutt,
- 1951 a 1956 - Ivar Rooth,
- 1956 a 1963 - Peter Jacobsson,
- 1963 a 1973 - Pierre-Paul Schweitzer,
- 1973 a 1978 - H. Johannes Witteveen,
- 1978 a 1987 - Jacques de Larosière,
- 1987 a 2000 - Michel Camdessus,
- 2000 a 2004 - Horst Köhler,
- 2004 a 2004 - Anne Krueger,
- 2004 a 2007 - Rodrigo Rato,
- Dempuèi lo 1 èr de novembre de 2007 - Dominique Strauss-Kahn[18]
Remuneracion[modificar | modificar la font]
En 2007, la remuneracion del director general del FMI foguèt de 495 000 $ nets per an[19].
Una pension de 60 000 € es tanben atribuida tres ans aprèp la fin de la presidéncia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)guide : qu'est-ce que le Fonds monétaire international ?, p. 6, site oficial
- ↑ Bulletin del FMI, Cas d'Alemanha, 30 de genièr de 2006, p. 28
- ↑ França — Consultacions de 2005 al títol de l'article IV Conclusions de la mission
- ↑ bulletin del FMI de febrièr de 2007, cas de França, p. 46
- ↑ Lo FMI aprovèt lo Contrat nouvelle embauche e encoratgèt a generalizar son aplicacion
- ↑ (fr)Lamia Oualalou, On achève bien le FMI !, revista Marianne, n° 550, setmana del 3 al 9 de novembre de 2007, p 56-57
- ↑ bulletin del FMI, 4 de junh de 2007, p. 130
- ↑ (fr)« Pòt DSK salvar lo FMI? », emission amb l'economista Daniel Cohen, sul site del jornal Libération.
- ↑ Cf. liste sul site del FMI.
- ↑ Designacion de Strauss-Kahn al FMI : Konaré « pas d'acòrdi » sus aquela question, AFP, 30 d'agost de 2007
- ↑ (fr)Moscòu crea la suspresa en presentant un candidat al cap del FMI, Le Monde, 23 d'agost de 2007}}
- ↑ Les Échos, 5 de junh de 2006
- ↑ La « terapia de tust » del FMI e la recolonizacion dels Balcans
- ↑ Vejatz lo documentari (fr)Mondializacion, Quand lo FMI fabrica la misèria
- ↑ Le Courrier, 22 de decembre de 2005, [1]
- ↑ (fr)Chavez abandona la Banca Mondiala e lo FMI , Le Soir , 1èr de Mai de 2007
- ↑ Donadas de membres financièrs
- ↑ Lo Francés Dominique Strauss-Kahn es candidat de França puèi de l'Union Europèa ; malgrat una autra candidatura, aquela del Chèc Josef Tosovsky, sostengut per Russia (mas pas per son pròpri país), e malgrat un editorial del quotidian economic britanic Financial Times lo 28 d'agost de 2007 fòrça critic (Not Strauss-Kahn Dominique Strauss-Kahn es oficialament designat coma novèl director de l'institucion per cinc ans
- ↑ FMI: Lo salari de Strauss-Kahn conegut
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site oficial del FMI
- (fr)Estatut del FMI
- (fr)Banca Mondiala, FMI e desvolopament - article de la documentacion francesa
- (fr)Exemple d'encoratjament a la desreglamentacion del mercat del trabalh dins las diferentas zònas economicas del monde: Perspectives de L'économie mondiale, setembre de 2005, p. 33, 37 ,57 et 90
- (fr)La crisi indonesiana e lo ròtle del FMI, sul siti del Naut Conselh de la Cooperacion Internacionala


text:
07/06/2017
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 11 de junh 2017
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 11 de junh 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a la Felibrejada de Sench Astier (https://www.saint-astier.fr/Informations-Felibree-2017_a1...), que se debanara dau dijuòus29 de junh jusc'a diumenc 2 de julhet.
Los convidats seran Mr Dezon president de la Felibrejada, Elisabeth Marty meressa de Sench Astier, Christelle Grégoire vice presidenta, Micheu Samoullian e Didier Dupont president dau Bornat dau Perigòrd.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
par Vincent Nozick sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Cyril Pichard sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Venceslas Biri sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Patricia Dumont-Becle sous la direction de Didier Arquès et de Andras Kemeny . - Université de Marne-la-Vallée
par Jocelyn Marchadier sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Anne Micheli sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Pascal Lecocq sous la direction de Didier Arquès et de Andras Kemeny . - Université de Marne-la-Vallée
par Isabelle Icart sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Benoît Piranda sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Jean-François Béraud sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Alain Giorgetti sous la direction de Didier Arquès - Université de Marne-la-Vallée
par Philippe Ris sous la direction de Didier Arquès - Besançon
par Sylvain Michelin sous la direction de Didier Arquès - Besançon
par Olivier Grange sous la direction de Didier Arquès - Besançon
par NICOLAS JANEY sous la direction de Didier Arquès - Besançon
par Isabelle Jacques sous la direction de Didier Arquès - Mulhouse
par Christian Michel sous la direction de Didier Arquès - Besançon
par François Rousselle sous la direction de Philippe Preux et de Christophe Renaud . - Littoral
par Slimane Merzouk sous la direction de Jean-Claude Paul - Vandoeuvre-les-Nancy, INPL
par François Picard sous la direction de Pascal Estraillier - La Rochelle


text:
Coma una enveja de partejar l'emocion en rendant omenatge a una femna qu'ai aimada...amb une pensada particulara per los qu'èran als "Rencontres du Galeison"" justament consagrats a la Vièlha.
Hélène èra una Vièlha que portava la lenga, la dança, lo cant e la memòria... una dòna e un peçan de la nòstra istòria.
La coneissiatz pas. Mas benlèu ne coneissiatz una, coma ela, escapada del temps ancian de las nòstras montanhas.
Hélène èra nascuda sus lo Mont-Losera.
S'i èra maridada e demorava dempuèi mai de seissante ans, dins lo vilaret d'Oltet.
Aviá fach dos dròlles sens tròp s'arrestar de trabalhar durament per l'ostal e la bòria. Fasiá lo pan dins lo forn comunal e la bugada dins lo riusset del villatge e son paure còs n'èra tot plegat.
Dins la coisina de la bòria, fasiá lo melhor dels formatges, e son burre e sarrava la crèma per lo cafè dels vistalhaires.
Amb lo despart de las darrièras vacas, l'arma de l'ostal s'èra ja un pauc estavanida.
L'an passat, lo chin es mòrt, los gats e las galinas an desapareguts e las portas de la conilhièra demorèron dubertas. Tot aquò anonçava la partença de l'ostalièira.
Hélène es partida a la fin del mes d'agost, al paradís dels dansaires de borrèia que ne parlava qu'amb lo rire.
A deissat Gustou, son marit, e sos dos vièlhs filhs dins l'ostal al relòtge arrestat, sens son sorire e son biais tendre e ferm de tot menar, assetada al canton de la fenèstra, jos la Santa Vergeta encaselada de cauquilhatges.
D'aquí, malgrat la dolor, podiá susvelhar la cort e lo jardin, lo fornèl amb l'ola de sopa per los tres repais e lo café prèst a tot ora e tengut caud.
A son entorn, lo mond s'amolonava encara per qualques vespradas, per lo cafeton del matin e lo del vèspre, un pauc mens nombrós d'annada en annada.
Adieu Hélène !
E qu'aiçamont vos siague balhada una esquina tota nòva per tornar dansar e cantar las borréias que vos regalàvan...


text:
C’est donc Enric Molin qui m’a ouvert la porte qui donne sur la littérature occitane, sur son univers et ainsi, qui m’a donné le goût de la lecture et de l’écriture.
Avec ce roman Atal fasèm, Sèrgi Viaule a donc voulu écrire un roman "à la façon de Mouly". Il a voulu conserver la même temporalité, le même milieu social et la même problématique de la misère sociale et matérielle. Sèrgi Viaule est un auteur que l’on n’ose plus classer !
Amb aqueste Atal fasèm Sèrgi Viaule a volgut escriure un roman « a la Molin ». A tengut a servar la meteissa temporalitat, lo meteis mitan e la meteissa problematica de la misèria morala e materiala. Sèrgi Viaule es un autor inclassificable.
En Terral, lo proprietari, trabalhèt doas oras lo matin amb nosautres. Mas el, aviá cargat un impermeable. Una manta verda, facha d’una estòfa especiala que la pluèja i lisa dessús. Per plan dire, es facha d’una mena de matèria de doas pèls finas, pegadas l’una sus l’autra. La de dessús sembla un teissut normal. Es doç al tocar. En Terral, ufanós de son aquisicion, nos i daissèt passejar la man sus la flor. Per contra, la pellicula de dejós es lisa e freja. Es ela que daissa pas passar l’aiga. Apèlan aquò de plastic sople. Aquel impermeable es talhat coma un mantèl long. Davala fins a las cavilhas. Es provesit d’una capucha. Apara las garramachas de cuèr. Es un vestit que cobrís tot lo còs. Amb aquò, lo monde riscan pas de se banhar. Lo proprietari trabalhèt a caucelar una part de la matinada e a miègjorn, quand quitèt son mantèl impermeable, èra sec coma se sortissiá de la glèisa. De mai en mai de monde començan de se poder pagar lo progrès. Es una bona causa.
Mas, nosautres, d’impermeable n’avèm ges. Mamà diguèt tristament qu’èran « encara » tròp cars. Diguèt « encara » per me balhar d’espèr. Mas ieu, coma ela, coneissi la situacion. Sabèm totes dos qu’aquel « encara » risca de durar bravament de temps. A miègjorn èrem arragentats. Rajolàvem d’en pertot. Anèrem a Botenac, la bòria d’En Terral, per manjar lo crostet. Nos faguèron pas dintrar. Degun dins lo vesinatge e lo vilatge nos daissa pas jamai dintrar. An páur que lor carregèsson piuses e pesolhs. Lo monde nos rebutan per çò que sèm paures. Se n’amagan pas. Amb nosautres degun pren pas de pincetas.
Amb la mamà anèrem manjar jos lo sospluèg de la bòria. Nos seguèrem sul timon d’una carreta. Aviam los vestits pegats a la pèl, lo freg nos ganhèt lèu. Aviái l’impression que mos òsses nadavan entre doas aigas. Dins mas galòchas aviái freg als pès. Diguèri pas res. Volguèri pas que la maire se faguèsse de marrit sang. Agèrem lèu fach de dinnar. Un tròç de pan e dos uòus bolhits per cadun. Aürosament avèm de polas, aquò nos permet d’aver d’uòus, tant val dire tota l’annada. Un còp de mai faguèrem pinquet e mangèrem freg. Mamà me diguèt qu’anuèit manjariam una bona sopa cauda amb de codenas dedins.
– Es ton paire que la nos aurà aprestada. Veiràs, serà sul fuòc quand dintrarem. Me diguèt aquò coma per se desencusar del pauc qu’agèrem a manjucar. Es de longa malaürosa coma las pèiras d’aver tant pauc a nos ofrir, a ieu e al paire. Pr’aquò sabi que fa tot çò que pòt per abalir los seus.
[...]
Per l’autor tarnés, la pròsa occitana foguèt de temps la d’Enric Molin e sos dramas païsans. Tanben, amb « Atal fasèm » Sèrgi Viaule a volgut escriure un roman « a la Molin ». A tengut a servar la meteissa temporalitat, lo meteis mitan e la meteissa problematica de la misèria morala e materiala. Mas per benlèu balhar mai de dramaturgia a l’òbra, a volgut escriure aquel roman al present e a la primièira persona. Es una òbra fòrta, cargada d’emocions, que mancarà pas d’estonar mai d’un legeire costumièr dels escriches de Sèrgi Viaule. « Atal fasèm » nos transpòrta dins la ruralitat de las annadas 1920. Una ruralitat de las tradicions pesugas dins una societat jos l’influéncia de la Glèisa catolica, encara fòrt potenta a l’epòca dins lo campèstre. Pel melhor coma pel pièger… Lo trabalh dins las bòrias es mai que penible, los revenguts mal assegurats e mai complètament aleatòris per causa de catastròfas naturalas o de guèrra. L’amor i se mesura al nombre d’ectars que cada partit pòt menar dins lo panièr, e la sexualitat es sonque enfaciada jos l’angle de la perpetuacion de l’espècia. Los prejutjats i son terribles. La literatura contribuís a los far tombar pauc a pauc, e la de Molin i prenguèt tota sa part. Fa bèl brieu que Sèrgi Viaule aviá dins l’ase d’escriure un roman « a la Molin », quaranta cinc ans çò ditz el. Li calguèt lo temps d’amadurar son idèa per enfin se lançar l’escomesa en 2017, gaireben un sègle après Molin. Una escomesa que de mon vejaire es una vertadièira capitada. S’ai totjorn fòrça plaser a legir de novèls romans en occitan, vos pòdi afortir que tre las tres primièiras paginas d’« Atal fasèm » sentiguèri qu’aviái entre las mans quicòm d’especial e que m’anavi regalar. M’enganavi pas. De mai, Sèrgi Viaule, amorós de sa region, a situada l’accion endacòm dins lo Vaurés ; una rason de mai pels lectors tarneses de legir « Atal fasèm ». A l’epòca pel campèstre los mainatges avián pas léser de rebalar per carrièiras a pèrdre temps a jogar. Tanlèu que lors fòrças o permetián èran obligats d’anar trimar pels camps, e los de las familhas pus pauras èran logats dins de bòrias ont plan sovent èran pas ges considerats e bravament expleitats. Es çò que va arribar al paure Ferriòl Garaguion. « Atal fasèm » es un roman pertocant que laissarà pas cap de lector indiferent e mai que mai los qu’an de raices païsanas. Arribat al cap de las 200 paginas d’aquela òbra ai pas qu’una suplica a adreiçar a Sèrgi Viaule : se vos plai, Sèrgi, escrivètz nos una seguida a « Atal fasèm », que la fin de l’istòria o demanda !
« Atal fasèm », 15 € en çò de IEO Edicions (www.ieo-edicions.com) ZA Plaine Saint Martin 81700 PUYLAURENS
Gèli Combas
(1)confleta
(2)en fr. pari


text:
Dins una entrevista de la militanta bretona Rozenn Millin, que « milita contra la disparicion de certanas lengas (sic) », la jornalista C. Fourest a mai que mai revelat la pensada prigonda d’una esquèrra plan pensanta, defensora oficiala dels dreits de l’òme. L’imposicion del francés en Bretanha, benlèu que son interlocutritz la percep comma « una fòrma d’assimilacion », mas plan segur que s’engana. E se non s’engana pas, val melhor la desqualificar tre lo començament de l’escambi amb un amalgama requist : Rozenn Millin dirigèt TV Breizh, la cadena « que ne somiava Patrick Le Lay ». Aquesta cadena es la « pròva, benlèu, que la Republica parla francés mas daissa del tot la plaça a l’expression d’un estacament cultural regional ». Vertat es que sa non-interdiccion marca un progrès al respècte de la Turquia de la bona epòca, quitament s’un ministre socialista (de l’interior !) se demanda en public s’a lo dreit de parlar catalan. L’entrevistaira que se vòl « avocat de la Republica » - una dignitat que remanda l’entrevistada dins un endacòm mai suspècte - emplega lo mot « armonizacion » per parlar de lengas qu’òm tua, quicòm de necessari per « participar amassa a la meteissa democracia ». La vertat es la messorga, un disiá. Reconeis una ierarquia entre las lengas e, necessàriament, sos locutors : avèm las « lengas regionalas », un univèrs folcloric çò sembla, puèi las lengas minoritàrias « oficialas » - « non es parièr » - e enfin las lengas tot cort. Mas se disiatz a aquela persona, en evocar una polemica recenta, que de civilizacions, n’i a de mai grandas que d’autras, seriá escandalizada. Del temps del « partit devòt », aurián dit una bèla anma o una anma bèla. La vertut vos disi.
J.P.


text:
Bauma de Chauvet
La bauma de Chauvet se tròba a Valon, en Bas Vivarés, alh sud delh departament d'Ardecha. Embarra un daus ensembles picturaus pus importants de la Preïstòria europèa. Seguèt descubèrta lo 18 de decembre de 1994 per Joan Maria Chauvet, Éliette Brunel e Christian Hillaire. Se tròba alh luòc de la Comba d'Arc, que constituís un ancian meandre d'Ardecha, avans l'erosion delh Pònt d'Arc. Venguèt monument istoric lo 13 d'octòbre de 1995.
Un grand nombre de representacions d'animaus (pinturas, gravaduras) existisson sobre las parets de la bauma. Las datacions dirèctas per lo metòde delh carbòni 14 balhèron de resultats coerents pròches de 31 000 ans avans lo present. La comunautat scientifica admet gaireben unanimament que las òbras de la bauma de Chauvet datan de l'Aurinhacian e que son unas de las mai ancianas delh mond. La diversitat e lo mestritge de las tecnicas que ne testimònian faguèron tornar prigondament examinar l'idèa d'un art preïstoric evolucionant pro lentament e de manièira lineara.
Sas pinturas aurinhacianas testimònian delh mestritge de tecnicas fòrça diversificadas (preparacion de las parets, gravaduras, detadas, mans en positiu, pinturas, esfumats...). Los tèmas abordats son essencialament bestialencs, çò que es tipic dins l'art paleolitic. Los predadors e los animaus jutjats perilhós i son ça que la excepcionalament frequents (leons, rinocèros, mamots...) alh detriment daus animaus pus classics coma lo chaval e lo bisont.
Per fin d'evitar las errors que fragilizèron las pinturas de Las Caus, la bauma de Chauvet serà pas jamai dubèrta alh grand public. Sols los scientifics, los preïstorians, d'unas personalitats e los particulars que fan una demanda motivada la pòdon visitar. L'entrada de la bauma es protegida per una pesuga pòrta blindada ligada a un sistèma d'alarma. Una exposicion permanenta sus la bauma de Chauvet se tròba alh vilatge de Valon. Dempuèi 2015 lo public pòt visitar la replica de la bauma.
La proprietat de la bauma seguèt l'objècte d'una lònja batalha judiciària. En efèit, los proprietaris daus terrens aus environs e a l'entrada de la bauma (que demest eles lo prumièr cònsol de Valon) volián èstre indemnizats. L'estat lhors acordèt inicialament una indemnitat que correspondiá a la valor d'un terren non constructible, siá 25 centims de franc lo mètre carrat. En 2001 lo Conselh d'Estat decidiguèt d'indemnizar los proprietaris en proporcion de la riquesa inestimabla de la bauma. Un procèssus en apèl, a Tolosa, decidiguèt una indemnitat pus favorabla aus proprietaris (1 777 còps mai que los 25 centims per mètre carrat) mas aquela resolucion seguèt anullada en cassacion. Se prevei un procèssus novèl a Lion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] La Bòrna Chauvèt, revista Lo Grinhon n°80 pagina 4.


text:
Eleutèri
Eleutèri (mòrt en 189) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 13en evesque de Roma de 175 a sa mòrt. Succediguèt a Sostèri (vèrs 166-175) e foguèt remplaçat per Victor Ièr (vèrs 189-199).
Èra originari d'Epira e un disciple d'Anicet (vèrs 155-166). Son pontificat foguèt marcat — coma per sei predecessors — per la lucha còntra leis eresias, especialament gnosticas, dei movements crestians d'Orient. Luchèt tanben còntra l'observacion dei prescripcions alimentaras jusievas per lei crestians. A partir de 180, son accion foguèt facilitada per l'absència de persecucions durant lo rèine de Commòde. Aurià mandat de missionaris dins leis illas britanicas.


text:
“La Dintrada” a reüssit a renovelar lo discors e lo “personal” occitanistas
Lo forum ciutadan occitan “La Dintrada” se debanèt a Narbona lo 16 de setembre. La jornada se debanèt fòrt plan e 80 personas assistiguèron a las diferentas taulas redondas e debats.
Un dels objectius èra de renovelar lo discors e lo “personal” occitanistas: lo public aguèt lo plaser d’escotar de personas novèlas qu’avián de causas importantas de dire. Per un còp las femnas èran majoritarias dins las presas de paraula, es pas sovent que se vei aquò dins los encontres occitans! La causida èra tanben de partir de testimoniatges concrets, professionals o personals, qu’ancorèron los debats dins la realitat. Aguèrem tanben d’apòrts scientifics de la part d’universitaris que saupèron definir los mots, los concèptes, que portèron d’exemples venguts d’autres païses, e qu’ajudèron a melhor comprene los enjòcs.
La dimension participativa èra tanben una tòca d’aquel encontre. Aquí lo bilanç es mai nuançat. Foguèt una bona capitada lo matin amb d’escambis rics sus la tematica “Occitània multiculturala?” seguits per un pichon trabalh per grops de tres personas. De papieròts mirgalhats floriguèron sul panèl previst per aquò, amb de proposicions: çò que cal melhorar, çò que cal arrestar, çò que cal inventar!
Per contra, de ser, se passèt pas aital. La rason màger es la manca de temps: lo debat suls “Enjòcs del numeric” se deguèt arrestar a 16h, per daissar de temps a la tresena tematica. Los obradors previstes se poguèron pas téner, mentre que mai d’un participant esperava aquò… damatge!
Lo tresen debat “Region ‘Occitanie’, que fasèm?” prometiá d’esser lo mai caud.. e foguèt efectivament lo mai passionat! Las intervencions un pauc mai longas que previst, daissèron pauc de temps al public per s’exprimir, alara que justament, lo mond dins la sala trepejavan e cremavan d’enveja de far saber lor posicion!
Se l’eveniment en se es important, la tòca es tanben de noirir la reflexion occitanista al delà d’aquela polida jornada. Totas las presas de paraula son estadas enregistradas, e de contribucions escrichas son tanben estadas culhidas. Faràn l’objecte d’una publicacion dins los meses avenidors. Mas podèm sens esperar dobrir qualques dralhas:
Lo tresen debat sul nom de la region lengadociana mostrèt clarament la manca de reflexion de l’occitanisme sus una organizacion politica del país. Fòrça preocupats a refortir e afirmar l’unitat de la lenga occitana, los occitanistas an pas elaborat de projècte clar e sustot consensual d’organizacion territoriala. Lo debat del matin, e en particular la cercaira Sabine Choquet, insistiguèt sus l’ancoratge territorial per metre en plaça una politica lingüistica amb l’exemple de Soïssa o de Canadà… Al delà de las batèstas sul nom de las regions, fa ara besonh de soscar a una revendicacion territoriala apevada sus la lenga e sas variantas, e tanben de prene en compte las constrenchas e las dinamicas territorialas, economicas e socialas.
“Internet es una revolucion, tan bèla coma la revolucion del Neolitic”, çò expliquèt Benjamin Assié, director del CIRDÒC. Tot lo mond foguèron d’acòrdi per dire que lo “big data” esperava pas los occitans per se metre en plaça! Aicí es clarament la manca de “productivitat” en matèria culturala qu’es estada mesa en evidéncia. Per accedir a una visibilitat minimala (per exemple esser reconeguts per Google) caldriá de milierats de paginas en occitan. La produccion audiovisuala es tanben flaca, tant coma la Wikipèdia en òc, etc. Doncas apèl a la mobilizacion generala: escrivètz, parlatz, filmatz, e sustot acceptatz de partejar!
La còla de l’ADEO qu’organiza La Dintrada amb l’ajuda de Convergéncia Narbonesa, vos anóncia son intencion d’organizar una edicion 2018 del forum dins lo meteis esperit!
Uc Jourde
Las chifras
13 intervenents: 7 femnas e 6 òmes ;
6 jornalistas animators;
10 benevòls;
1 salariat de mièg temps ;
2 500 vistas sus Facebook ;
15 000 vistas sus Twitter


text:
Dimècres, 31 de decembre de 2014, 03h00
Dins una letra datada del 17 de decembre, Christian Demeautis, lo president de la federacion del departament de Tarn de la “Libre-Pensée”, a demandat al cònsol de la ciutat lengadociana ... +
Dijòus, 2 de genièr de 2014, 03h00
L’occitan serà plan present dins lo rugbi, a Castras, lo 12 de genièr que ven. Lo Centre Occitan del País Castrés e las associacions partenàrias —Puissance ... +
Dijòus, 12 de decembre de 2013, 03h00
Lo monument de Castras dedicat als mòrts per França, o a causa d’ela, aurà dos noms de mai. Los dos primièrs mòrts de l’armada francesa en la Republica Centreafricana ... +
Diluns, 22 de julhet de 2013, 03h00
L’entrepreneire occitan Pierre Fabre moriguèt dissabte de matin a La Vaur (Lauragués), a 87 ans, en seguida d’una longa malautiá. Aviá fondat en 1961 lo laboratòri ... +
Dissabte, 19 de genièr de 2013, 03h00
Sèrgi Viaule es un escrivan prolixe: publiquèt poësias, contes, racontes, novèlas. Se trapa pas de genre literari qu’age pas practicat; sempre en occitan. I mancava pas ... +


text:
La Maire (Gorki)
La Maire es un roman de l'escrivan rus Maxim Gorki publicat en 1907.
Resumit[modificar | modificar la font]
Lo roman descriu l'evolution intellectuala d'una maire de familha obrièra dins un barri industrial de la Russia prerevolucionària, que lo filh Pavel (o Pau) es un militant socialista. D'en primièr, espaventada per las dangierosas idèas de son filh, que compren pas, cai enseguida jos l'encantament dels companhs de Pavel, plens d'afògament, d'ideal e d'amor per l'umanitat. Pauc a pauc se desrevelha en ela la consciéncia de l'injustícia que vivon los travalhadors dins la societat tsarista. Quand Pavel es arrestat un primièr còp, la maire d'esperela contunha de difusar en clandestinitat de tracts al personal de l'usina ont trabalha Pavel, per salvar son filh de prison.
Mai tard, quand Pavel es arrestat de nòu per aver organizat una manifestacion del 1èr de Mai dins son barri, bandièra roja en davant, la maire se deu anar d'a çò d'ela per la vila, e deu partejar de verai la vida videnta dels revolucionaris socialistas. Torna aprene a lire, participa a la distribucion del jornal, a de batèstas amb la polícia, e viatja per far passar de literatura enebida pel camp, a çò dels païsans, près de qui serà plan aculhida per la simplicitat de ses faiçons que trenca amb aquelas dels autres revolucionaris venent de familhas borgesas. La maire ven pauc a pauc una vertadièra militanta socialista. Lo recit s'acaba subte, amb son arrestacion, çò que ne fa atal una revolucionària complida.
Tèma[modificar | modificar la font]
Lo roman descriu la vida videnta, l'organizacion, los divèrses debats que podavan se debanar dins una seccion del Parti obrièr socialista democrat de Russia, mas tanben la natura de las relacions entre camaradas. Quitament s'i a pas dos militants identics dins los personalitats, los revolucionaris pareisson gaireben idealizats. Unes arquetips son tanben presentats: lo camarada impacient que vòl mai d'action e mes de discors, o la camarada, venent d'una familha borgesa e vergonhosa de son passat, que cerca a prene un comportament mai proletari.
Lo recit descriu l'evolucion psicologica, filosofica e politica de la maire, al contacte de son filh e dels sieus camaradas revolucionaris. Alara qu'es al començament una femna sens educacion e sens personnalitat, que viu subretot dins la paur d'èsser batuda per son marit e que prega sos icòns matin e vespre, prend d'assegurança e d'esperela confiança en l'umanitat. En ela descobrís de ressorgas insopçonadas – breu, s'umaniza –, mercé a las discussions politicas e a la practica revolucionària, fins a s'identificar en plen amb l'organizacion e los autres camaradas. Gorki cerca de segur a illustrar atal cossí cadun pòt, mejans la practica e l'agitacion revolucionàrias, prene una consciéncia socialista, cossí cada individú, tan mediòvre que paresca al començament, amaga en se un eròi. Vejar umanista e positiva de l'èsser uman, lo roman de Gorki prepausa d'observar lo passatge de l'estat de proletari impotent, achorrit e somés fins a venir un èsser d'un genre novèl, superior: lo socialista revolucionaris.
Escomesa màger del roman: conta pas cap jami de debat politic! Lo tèrme « socialista » en se es mencionat sonqu'en de raras escasenças e quitament daissa corir un dobte sus l'afiliacion politica dels eròis: sembla evident, a vejaire de reticéncias primièra de mai d'un personatges per anar mòure los païsans, que son del POSDR, mas que se presisa pas a quina faccions apartenon. Quitament poirián èsser narodniks o socialistas revolucionnaris (SR).
Lo recit es pasmens saturat de debats ideologics. Mas aqueles debats pòrtan pas sul mendre detailhpolitic. Çò qu'es de fach de contunh debatut tot lo long del libre, es lo ròtle e l'ideal del revolucionari, las rasons de sa revòlta, son actitud e sas accions fàcia a las fòrças de l'òrdre, al fatalisme dels trabalhadors nonrevolucionaris, als jaunes e als delators, als païsans illetrats. IEs puslèu question de la mena que lo revolucionari se deu tenir, de son biais d'èsser se vòl vivre en conformitat als sieus ideals. Gorki evòca lo sacrifici, la lucha contra l'injustícia, contra las inegalitats, e la fe en un mond novèl e en l'umanitat. Totes aqueles déeats, totas aquelas questions, tòcan de fach a de realitats politicas que lo roman fas pas fregar.
Amb aquel roman, Gorki esciu un plaid en favor del socialisme revolucionari, capable de tocar las gents, de los convéncer de la justesa del programa socialista, non pas per la rason e la logica de la teoria marxista, mas per la fòrça dels sentiments e de las valors.
Adaptacion[modificar | modificar la font]
- 1926: La Maire, film del realizator sovietic Vsevolod Poudovkin.


text:
Longa Marcha
La Longa Marcha (chinés tradicional: 長征, chinés simplificat: 长征, pinyin: Chángzhēng), tanben nomenada Granda Marcha, foguèt lo viatge a travèrs de l'interior de China que seguiguèron las tropas del Partit Comunista Chinés entre los ans 1934 e 1935, en fugent l'armada de la Republica de China. Qualques ans abans, los comunistas avián ensajat d'establir una zòna jol sieu contraròtle dins l'airal montanhós de la província de Jiangxi, dins lo sud del país, ont establiguèron la Republica Sovietica de China. Assetjats per las fòrças nacionalistas dirigidas pel Generalissim Chiang Kai-shek, en octòbre de 1934, los dirigents comunistas decidiguèron de fugir cap al nòrd, çò que los menariá un an après dins la província de Shaanxi, dins una zòna mai alunhada que se trobava tanben jos contraròtle comunista.


text:
Dimenge, 10 de junh de 2018, 03h00
Sandrine Morel, correspondenta de Le Monde a Madrid, ven de sortir un libre en espanhòl sul procès independentista catalan
Publicàvem divendres passat una informacion sus la jornalista francesa, Sandrine Morel, correspondenta de Le Monde a Madrid que ven de sortir un libre en espanhòl sul procès independentista catalan. Dins una entrevista fòrça tibada amb VilaWeb, Morel especificava que son libre parlava solament del costat catalan, mai que mai de l’estrategia independentista, que segon ela a evolucionat devèrs l’òdi.
Abans tot, Morel volguèt esclarzir un malentendut, que pasmens a provocat de gròsses falses títols dins la premsa madrilenca qu'afirman que los mèdias catalans la volguèron comprar. E mai se la jornalista francesa a donat las explicacions que caliá, lo mal es ja fach, e nos demandam s'èra pas son intencion de lo provocar. En mai d'aquò, nos estona qu'una correspondenta d'un mèdia francés que sa tòca es d’informar sos legeires francofòns sus çò que se passa en Espanha, escriga un libre en espanhòl, per far plaser a l'espanholisme. A la fin de l'entrevista que li fasiá VilaWeb, acabèrem de comprene sa vision del Mond quand afirmèt qu'en Nòva Caledònia vivon en tribus, malgrat qu’ela i visquèsse sonque un an.
Nos sembla que Sandrine Morel a descreditat lo jornalisme d'un biais ges etic e quitament pervèrs e sustot enganaire, çò que nos a fach chifrar sus nòstre modèl de jornalisme. Ne volèm partejar qualques reflexions.
#12 Complètament d'acòrdi. Mea culpa: aviái pas plan legit.
#11 M'avetz pas plan legit o me soi mal exprimit. Disi que de per lo condicionament ideologic jacobin la jornalistalha francesa es incapabla de comprene un sistema non-centralista (pecan per ignorencia) e apondi que, de per justament son condicionament, vol SUSTOT PAS cambiar son amira sus aquo (ço qu'es oc de marrida fe). N'an coma una fobia grandassa.D'ont efectivament aquel tombarel de marrida fe e de denec de realitat dels jornalistas franceses QUE QUE SIAGUEN tre que vesan un regim centr... Legir mai
#10 Desencusatz-me per èsser pas d'acòrdi: basta legir l'entrevista per se mainar qu'aquela jornalista es de marrida fe. Fa un escande per de practicas que tot govèrnament emplèga amb los mèdias, en començant per lo francés (lo quite Bayrou, se vos sovenètz) e refusa de veire la violéncia, fisica aquela, de sos amics espanhòls suls catalans. Sens comptar totes los jornalistas fòrabandits de mantunas redaccions per aver d'idèas un pauc diferentas de l'espanholisme destimborlat. Lo qu... Legir mai
#9 L'etica de la jornalistalha parisenca es de considerar qu'en matiera de govern lo "nec plus ultra " es lo centralism parisenc. Son pas de marrida fe, es un endoctrinament ideologic que totis reçaupan de l'escola primaria fins a la facultat. Mas i cresan fort e mort e volon sustot pas cambiar d'amira.Coma aquesta Morel persuadada que lo contrari del centralism es lo fascism, pecaire!
Acusar una jornalista de mancar d'etica es pro grèu. Cal de provas seguras per o faire, e pas soncament un desacord d'opinion o una interpretacion de son prepaus. Se que non, es l'acusator que manca d'etica.
#6 Quand Na Mòrel parla de Nòva Caledonia, vòu solament dire qu'es una anciana colonia : aquí son prepaus es absoludament pas de soslinhar lo biais colonialista francés de tractar sas ancianas dependenças, mas de deslegitimar Catalonha de son vòt de chausir son avenir... maleirosadament pas mai !
La linha editoriala de la jornalistalha francesa es clara e tras que clara: justificar l'ideologia ipercentralista parisenca qu'es lor oxigena e lor rason de viure. Tot regim politic que de prep o de luonh s'en avesina lor es tras qu'onorable e simpatic. Fa partida de la familha. Res d'estonant qu'om lor dona un cop de man. Es aquo que fa la Morel. Tant coma l'a fach tota la jornalistalha francesa qu'a sostengut Madrid coma un sol ome contra los missants independentistas catalans.
Anèm, vau defendre un pauc aquesta paura femna. Tot es pas a getar dins son trabalh e son entrevista.
1) Li prestatz de marridas intencions : "E mai se la jornalista francesa a donat las explicacions que caliá, lo mal es ja fach, e nos demandam s'èra pas son intencion de lo provocar". Me permetrai pas de jutjar de sas intencions.
2) Es una jornalista francesa que ditz clarament que Novèla Caledonia es una colonia. N'avètz ausit d'autres o dire atal?
3) Dins la famosa entrevista, me sembla... Legir mai
#4 ADÒC, aquò's la còla de Jornalet, çò par...
"diffusion en Catalonha": la tòca initiala a cambiat despuèis...
E que caleria pas una Associacion dels amics de Jornalet, en França, en Espanha, e en Italia mai?
Naturalament ambe'n fonccionament vertadièrament associatiu permettent l'autrei del estatut fiscal d'associacion d'interès public. Suffitz pas de trebalhar per la glòria...
#2 O disèm aicí: https://www.jornalet.com/qui-sem
Per quant al modèl economic, sabètz que nos agradariá un finançament estable...


text:
Vert (Yvelines)
Vert es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Verd a situat a 4 quilomètres al sud de Flaçadas-la-Maca, en la vallée de la Vaucouleurs, afluent de marge esquèrre de la Seine. Lo bourg a situat en lo fons de la vallée, a 45 mètres d'altitud, mas lo territòri communal déborde suls plateaux de part e d'autra, fins a 130 mètres d'altitud. Engloba cap a l'es la vallée del ru de Morand.
La municipalitat es limitrophe al sud de las municipalitats de Villette e Boinvilliers, al nòrd de Soindres e Auffreville-Brasseuil, a l'oèst de Breuil-Bòsc-Robert e a l'oèst de Flacourt.
La commune de Vert est située à 4 kilomètres au sud de Mantes-la-Jolie, dans la vallée de la Vaucouleurs, affluent de rive gauche de la Seine. Le bourg est situé dans le fond de la vallée, à 45 mètres d'altitude, mais le territoire communal déborde sur les plateaux de part et d'autre, jusqu'à 130 mètres d'altitude. Il englobe vers l'est la vallée du ru de Morand.
La commune est limitrophe au sud des communes de Villette et Boinvilliers, au nord de Soindres et Auffreville-Brasseuil, à l'ouest de Breuil-Bois-Robert et à l'ouest de Flacourt.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra glèisa i aguèt bastit a la XIIen sègle.
La première église fut construite au XIIen siècle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
531
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 531 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Romans lòng de la frontiera occidentala. Après la desfacha pèrsa de Dara, lo generau Belisari ère a menaçar Nisibis. Lo generau Azarethes capitèt de l'arrestar a la batalha de Callinicum mai subiguèt de pèrdas fòrça importantes. Aquela victòria permetèt au rèi Kavadh Ièr (488-496 e 499-531) de preparar una novèla ataca vèrs Martiropolis. Pasmens, l'arribada de l'ivèrn e de renfòrç entraïnèron lèu la fin d'aquela Campagna.
Kavadh Ièr moriguèt quauquei jorns après aquela revirada. Designèt per li succedir, sota lo nom de Cosrau Ièr, son tresen fiu. Aquò entraïnèt un à guèrra civila entre lei partisans dau poder e dei fraires ainats.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Kavadh Ièr, rèi sassanida.


text:
06/03/2015
Jornada de la femna per Brigita Miremont Orazio
En prevision de vòstra dimenjada e de la jornada de la femna, un texte de Brigita Miremont Orazio per nos rampelar que la liberacion de la femna es pas enquera un afar chabat...
°°
òsca ! òsca !
Es arribat,
Lo 8 de Març tant esperat !
Un jorn entièr per existir
Un jorn complet per s'exprimir !
Si ben! si ben!
De miègjorn a mièjanuech,
La femna, uèi, es jos lo lum.
Òsca! òsca !
Es arribat ,
Lo 8 de Març tant esperat !
364 jorns a esperar,
Un jorn tot plen per mercejar !
Per lo drech de vòta ,
Mercés plan !
Per lo drech de trabalhar,
Mercés plan !
Per lo quòta,
Mercés plan !
Per tots los autres dreches,
Mercés,mercés, mercés….
Per lo drech de pensar,
Mercés.
Mas! li pensi !
N'i a pas bric, de 8 de Març pels garçons ?
Brigita Miremont Orazio
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo Boisson de Cadonh
Lo Boisson de Cadonh[1] (oficialament en francés Le Buisson-de-Cadouin) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Peiregòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Lo Boisson de Cadonh es bordada per Dordonha.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Defuntat en foncions


text:
Fritz Lang
Fritz Anton Christian Lang (Viena, 5 de decembre de 1890 – Los Angeles, 2 d'agost de 1976) èra un cineasta alemand d'origina austriaca.
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh d'un celèbre arquitècte. Interromprèt los seus pròpris estudis d'arquitectura per s'insriure a l'Escòla de las Arts Graficas de Viena e mai tard de Munic.
Comencèt dins lo cinèma en 1909, a Brujas (Belgica). Tornèt a Viena aprèp de la declaracion de la guèrra, e s'enrotlèt dins l'armada austriaca.
En 1916 comencèt d'escriure scenari pels estúdios Universum Film AG (UFA) e trebalhèt coma realizador d'Hallblut (1919) e Las aranhas (1920), que foguèron plan recebuts. Suls scenari de la seuna femna Thea von Harbou filmèt Das Wandernde Bild (1920), Der Müde Tod (1921), Dr. Mabuse, der Spieler (1922), Spione (1927) e Das testament des dr. Mabuse (1933).
Se destacan Die Nibelungen (1924), Metropolis (1927), Frau im Mond (1929) e M – Eine Stadt sucht einen Mörder (1931).
Quand terminava lo filme Das testament des dr. Mabuse (1933) recebèt la prepausa de Joseph Goebbels per far carrièra a la direccion dels estúdios alemands UFA, mas Lang èra contra lo nazisme, e aquela meteissa nuòch deguèt fugir cap a França, daissant enrè gaireben tot çò qu'aviá i e tanben la seuna esposa Thea von Harbou, scenarista de fòrça dels seus filmes e mai pròcha de l'ideologia egemonica en Alemanha de l'epòca.
Un còp a París, filmèt Liliom (1934), mas anèt a Hollywood aquel meteis an se ligant amb la Metro-Goldwyn-Mayer, e comencèt una nòva estapa de la seuna carrièra que, estonablament, sostenguèt de la comunautat alemanda e lo dinamisme e l'exuberéncia d'Hollywood provoquèt coma una renaissença que pertòca sa forma de dirigir e la tematica de sos filmes. Atal, daissèt enrè la seunas anterioras obsessions esteticas, fruch de las experiéncias amb l’expressionisme e los arguments tipicament europèus. Coma s'èra una renaissença dins la seuna creacion coma dins lo domèni personal, Fritz Lang se trobèt pres dins aquela nòva societat plena de contrastes e de contradiccions que, d'un costat, èra lo refugi des perseguits del fascisme e del nazisme, e d'un autre costat viviá los efèctes d’una intolerància e de tensions especificas, al mens en esperit, dels mals que de forma tragica afectavan al Vièlh Continent.
Fruch d’aquela metamorfòsi sortiguèron de filmes fòrça celèbres coma, Rancho Notorius, que li serviguèt per introduire de variantas psicologicas en un genre alara a l'encòp elementari e fòrt coma lo western, Fury (1936), que conta un dels primièrs e mai vigoroses contra la pena de mòrt e la demagogia capabla de reütilizar e de ne far benefici los obscurs interèsses dels instintes pus basses de l’òme; Moonfleet, que mòstra la seuna insolita fascinacion per l’aventura a l'estat pur e per l’esperit infantil que travèrsa tot aquel filme, o The big heat (1953), obra mestresa totala e absoluda, pèira angulara del cinema negre e critica despietadosa de la corrupcion, institucionala e quotidiana, de la seuna patria d’adopcion.
Pasmens, la carrièra de Lang correspond pas, sul plan quantitatiu, amb aquela dels pars. Alunhat de l'esperit de competeticion que dominava a Hollywood, Lang donèt a cada projècte un dessenh e una estampa personala pròpria d’aquela d'un líder o, almens, dels realizators europèus que a partir de la fin dels ans cinquanta inventèron de fach lo concèpte e la realitat de çò que se nomena lo cinèma d’autor.
Aquò es la causa pas dicha de la raretat de sa filmografia, e mai d'una decepcion progressiva, que fin finala lo conduguèt a tornar cap a Euròpa e, ironicament, en Alemanha, onte acabèt la seuna carrièra amb dos filmes mens inspirats del doctor Mabuse, personatge clau dels seus primèrs grands succèsses.
A la fin dels ans 1950, en partida a causa del clima creat per las enquèstas del Comitat d'Activitats Antiamericanas e tanben per l'ofèrta d'un productor, tornèt a la Republica Federala d'Alemanha per filmar Der Tiger von Eschnapur (1958), Das Indische Grabmal (1959) e Die Tausend Augen des Dr. Mabuse (1960), lo seu darrièr filme.
Filmografia[modificar | modificar la font]