text:
1729
Aquesta pagina concernís l'an 1729 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Tiera de reformas economicas e administrativas que permetèron d'aumentar lei revenguts dau govèrn. Limitèron tanben la corupcion e legitimèron mai la dinastia Qing.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Acabament d'una tièra d'experiéncias menadas per Stephen Gray (1670-1736) sus lei proprietats electricas de divèrsei materiaus. Descurbiguèt lei proprietats de conductors, especialament aquelei dei metaus, e d'isolants (tèrmes inventats per Jean Desaguliers).


c: text/html

text:
Olanda
Olanda es una region e una anciana província dels Païses Basses. En 1840, foguèt divisada en doas províncias: l'Olanda Septentrionala e l'Olanda Meridionala.
A causa de l'importança istorica d'Olanda, lo mot es tanben utilizat, per sinecdòca, per designar l'ensems dels Païses Basses e mai s'aquela denominacion es pas oficiala [1]. En 1806, la Republica batava fogut transformada en un reialme d'Olanda fisat a Loís Bonaparte; foguèt lo sol temps que lo mot Olanda foguèt utilizat oficialament per designar l'ensems dels Païses Basses.
Los abitants son los olandeses e las olandesas.
Somari
Istòria de la region[modificar | modificar la font]
Olanda fuguèt successivament :
- inclusida dins la Francia mediana al tractat de Verdun en 843, puis en Lotaringia en 855 ;
- un comtat del Sant Empèri Roman Germanic de 925 a 1430, mas lo comtat venguèt gaireben autonòme tre la fin del sègle X;
- una província dels Países Basses Borguinhons, de 1430 (eretatge forçat de Jacqueline de Bavièra al profièch de Felip III de Borgonha) a 1482 ;
- una província dels Países Basses Espanhòls, de la fin del sègle XV (1504?) a 1648 (independéncia dels actuals Païses Basses) ;
- la principala província de las Províncias Unidas: èra lo còr cultural, economic e politic de las Províncias Unidas. Las ciutat màgers èran Amsterdam, Rotterdam, Leyde (Leiden), L'Aia (Den Haag) (sèti del govèrn), Delft e Haarlem. De grands pòrts de la província d'Olanda, los marcands neerlandeses percorrián tota Euròpa e los marcands europèus s'assemblavan dins los ostals de comèrci d'Amsterdam. Atal, per gaireben totes los Europèus Olanda sonava coma Províncias Unidas puslèu que l'oficiala « Republica de las sèpt províncias unidas ».
- Pendent l'occupacion francesa, las Províncias Unidas èran reünidas jos la Republica batava de 1795 a 1806, enseguida dins lo reialme d'Olanda de 1806 a 1810 abans d'èsser en totalitat annexadas a l'Empèri francés de 1810 a 1813.
- En 1840 l'Olanda foguèt divisada en Olanda Miègjornala e Olanda Septentrionala.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)https://archive.is/20120604132326/www.minbuza.nl/fr/pays-bas/a-propos-des-pays-bas/informations-generales/hollande-ou-pays-bas.html Hollande ou Pays-Bas ? Ministèri dels Afars estrangièrs dels Païses Basses in minbuza.nl
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site toristic suls Païses Basses
- (fr) Istòria dels Païses Bassas sul site del ministèri neerlandés dels Afars etrangièrs;
- (fr)Histoire des Pays-Bas sul site memo.fr

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Namibia
Namibia es un país african situat al sud del continent. Confronta Angòla al nòrd, Zambia al nòrd-èst, Botswana a l'èst, e Sud-Africa al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic.
Lo gentilici es namibian -ana.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Populacion
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
La region de l'actuala Namibia foguèt explorada per los portugueses Diogo Cão en 1485 e Bartolomeu Dias en 1486. Malgrat aiçò, Portugal ocupèt pas la region, situada prèp del desèrt de Namib.
Poder alemand[modificar | modificar la font]
Namibia venguèt una colonia alemanda en 1884 per tal d'empachar una intervencion britanica e se sonèt Africa del Sud-Oèst Alemanda (Deutsch-Südwestafrika)[1]— levatWalvis Bay qu'èra jos contraròtle britanic. Entre 1904 e 1907, los ereros e los namaquas prenguèron las armas contra los alemands e se'n seguèt un genocidi, ont 10 000 namas (la mitat de la populacion) e censat 65 000 ereros (80% de la populacion) foguèron tuats[2][3]. Los subrevivents, quand finalament sortiguèron de detencion, foguèron somés a una politica de despossession, deportacion, trabalh forçat, segregacion raciala e discriminacion dins un sistèma que jos mantun aspèctes anticipèt l'apartheid.
Poder sud-african e lucha per l'independéncia[modificar | modificar la font]
Durant la Primièra Guèrra Mondiala, Namibia foguèt ocupada per las tropas sud-africanas.
En 1960 se fondèt la SWAPO, (South West Africa People's Organization), movement que menèt una lucha armada contra la preséncia militara sud-africana. Pendent l'ocupacion sud-africana, venguèron coma colons de bordièrs blancs de Sud -Africa, que e mai que representant 0,2% de la populacion nacionala, èran proprietaris de 74% de las tèrras laurablas. Lo país èra alavetz coma en Sud-Africa devesit en bantostans, territòris tribals reservats als abitants non blancs.
En 1971 la Cort Internacionala de Justícia reconeguèt l'illegalitat de la preséncia sud-africana. Lo 29 de setembre de 1978 : Las Nacions Unidas votèron la resolucion 435 qu'exigissiá lo retrait de Sud-Africa e l'independéncia de Namibia.
En 1979 l'apartheid foguèt oficialament avalit.
En 1988-1989 foguèron signat jol contraròtle de l'ONU d'acòrds per una transicion cap a l'independéncia del Sud-oèst african/Namibia. Lo meteis an la SWAPO ganhèt las primièras eleccions generalas que i participava.
L'independéncia foguèt obtenguda lo 21 de març de 1990. Sam Nujoma venguèt lo primièr president de Namibia. La SWAPO èra majoritària e sos representants prenguèron la direccion del país.
Politica[modificar | modificar la font]
Namibia es una republica parlamentària amb multipartisme e un sistèma presidencial, ont lo president es elegit per cinc ans per èsser a l'encòp cap del govèrn e cap de l'estat. Lo poder executiu es exercit pel govèrn. Lo Poder legislatiu es assegurat per lo govèrn, lo parlament de Namibia, l'assemblada nacionala e lo Conselh Nacional. Lo poder judiciari es independent de l'executiu e de la legislatura.
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Amb 825 418 km2 , Namibia es lo trenta quatren país del mond en superfícia (après Veneçuela). Après Mongolia, Namibia es lo país del mond mens poblat amb 2,5 abitants per quilomètre carrat. Namibia se devesís en tretze regions administrativas:
Airas geograficas[modificar | modificar la font]
Lo païsatge namibian consistís en cinc airas geograficas, caduna amb sas caracteristicas environamentalas mas que se pòdon encavalcar entre las regions:
Planòl central[modificar | modificar la font]
Lo planòl central s'espandís del nòrd al sud, bordat per la Còsta dels esqueletas al nòrd-oèst, lo desèrt de Namib e sas planas costièras al sud-èst, lo riu Orange al sud, e lo desèrt de Kalahari a l'èst. S'i tròba lo trescòl de Namibia al Königstein amb una altitud de 2 606 m. Concentra tanben la majoritat de la populacion e de l'activitat economica del país. Windhoek la capitala nacionala i es localizada e mai fòrça tèrras laurablas. Aquestas tèrras representan sonque 1% de Namibia, mas prèp de la mitat de la populacion es emplegada dins l'agricultura. Las condicions environamentalas i son similaras a las trobada al ras del Grand Escarpament; pasmens la complexitat topografica i es reducha. Las temperaturas estivalas i pòdon atenher 40 °C, e las albièras i son comunas l'ivèrn.
Desèrt de Namib[modificar | modificar la font]
Lo Desèrt de Namib es un larg espandi de planas iperaridas e rocosas amb de dunas que s'espandisson tot lo long de la còsta sus una largor que varia entre 100 e mantun milièr de quilomètres. S'i tròba la còsta dels esqueletas, lo Kaokoveld al nòrd e l'espandida mar de sablas del Namib al long de la còsta centrala[4]. Las sablas que constituisson la mar de sabla son la consequéncia d'un processus d'erosion eissit de la val del Riu Orange e dels parçans pus al sud. Las aigas cargadas en arena e sediments rajan dins l'Atlantic, que los corrents depausaràn subre las ribas. Los vents dominants del sud-oèst los van emportar e tornar depausar jos la forma de dunas massissas dins la mar de sabla, en formar las pus gròssas dunas del mond. Dins las zònas ont lo provesiment en sabla es reduch del fach de l'incapacitat de l'arena a traversar los lèits de rius, los vents eròdan la tèrra per formar de largas planas de gravas. Dins fòrça endreches del Namib, existís una pichona vegetacion levat per las gravas ont venon sonque de liquèns, e pels rius assecats ont cèrtas plantas aprofièchan de l'aiga sosterranha. Lo desèrt de Namib assosta lo Pargue Nacional de Namib-Naukluft, mas tanben d'importantas minas de diamants.
Grand Escarpament[modificar | modificar la font]
Lo Grand Escarpament culmina a mai de 2 000 m d'altitud. Las mejanas e las amplituds de temperaturas pujan quand òm penètra dins las tèrras e qu'òm s'aluènha de las aigas fredas de l'Atlantic, mentre que las nèblas costièras permanentas se demesisson. Emai que la zòna siá rocosa amb de sòls paures, es significativament mai productiva que lo desèrt de Namib. Coma los vents d'estiu son forçats subre l'Escarpament, l'umiditat es extracha de las precipitacions[5]. L'aiga, amb la topografia fòrça cambiadissa, es responsabla de la creacion de microabitats e de la preséncia d'una multitud d'organismes vivents, que un grand nombre son endemics. La vegetation al ras de l'escarpament varia a l'encòp en forma e en densitat, amb d'ecosistèmas que van dels bòsques espesses fins a de zònas de bartasses amb d'arbres espaçats. S'i encontra un nombre important d'espècias d'acàcia, tot coma d'èrbas e de vegetacion boissonosa.
Bushveld[modificar | modificar la font]
Lo Bushveld se tròba al nòrd-èst de Namibia al ras de la termièra amb Angòla dins la Faissa de Caprivi, un vestigi d'un corredor estrech qu'èra estat creat per l'Empèri Germanic per accedir a Zambèzi. La zòna recep una quantitat de precipitacions pus significativa que la rèsta del país, siá en mejana aperaquí 400 mm per an. Las temperaturas i son tanben pus doças, amb de variacions sasonièras aproximativas situadas entre 10 e 30 °C. L'airal es planièr amb de sòls sabloses, çò que ne'n limita la capacitat de gardar l'aiga[6]. Adjacent al Bushveld dins lo centre-nòrd de Namibia se tròba una particularitat naturala espectaclosa: lo lac salat d'Etosha. Assecat una granda part de l'an, es un desèrt de sal, mas pendent la sason umida, forma un lac pauc prigond que cobrís mai de 6 000 km2. La zona es ecologicament importanta e vitala per un grand nombre d'aucèls e d'animals de las savanas a l'entorn que se recampan dins la region quand la secada d'estiu los fòrça d'anar cap als traucs d'aiga qu'enròdan l'endrech. La region de Bushveld foguèt classada per lo Fons Mondial per la Natura (World Wildlife Fund) coma part de l'ecoregion angolesa dels bòsques de Mopane, que s'espandís al nòrd a travèrs lo Riu Cunene fins a l'Angòla vesin.
Desèrt de Kalahari[modificar | modificar la font]
Lo Desèrt de Kalahari es benlèu la zòna geografica de Namibia pus coneguda. Partejat entre Sud-Africa e Botswana, presenta una varietat d'environaments localizats que van del desèrt de sabla iperarid, fins a d'airals que semblan tornar metre en question la definicion comuna d'un desèrt. Un d'aqueles parçans, l'ecoregion de Karoo, assosta mai de 5000 espècias de plantas, que près de la mitat son endemicas; un tèrç de las plantas suculentas del mond se tròban dins lo Karoo. La rason d'aquela granda diversitat e endemisme pòt èsser la natura relativament establa de las precipitacions[7]. La secada a Karoo es irregulara, e emai que la region siá un desèrt, las pluèjas regularas d'ivèrn aduson pro d'umiditat per las plantas de la region. Una autra particularitat de Kalahari, dins mantun airal de Namibia, son los inselbergs, de puèges isolats que crèan de microclimas e forman d'abitats especifics pels organismes vivents non adaptats al desèrt environant.
Clima[modificar | modificar la font]
Namibia ten mai de 300 jorns de solelh per an. Lo país es situat al limit sud dels tropics; lo Tropic del Capricòrne copa lo país en dos. L'ivèrn (junh - agost) es generalament sec; i a doas sasons de las pluèjas en estiu, la primièra corta entre setembre e novembre, la segonda pus longa entre febrièr e abril[8]. Lo taus d'umiditat es bas, e la mejana de las pluèjas varia entre gaireben zèro sus la desèrt costièr a mai de 600 mm dins la Faissa de Caprivi. Las casudas de pluèja son pasmens fòrça variadissas e las secadas son comunas[9] .
Lo temps e lo clima de la zòna costièra son dominats per lo corrent freg de Benguela que raja cap al nòrd de l'Ocean Atlantic e qu'explica lo pauc de precipitacions (50 mm per an o mens), una nèbla espessa frequenta, e sempre de temperaturas pus bassas que dins lo rèsta del país[9].
En ivèrn, se produtz ocasionalament un fenomèn nomenat Bergwind o Oosweer (« temps d'èst » en afrikaans), una aura seca e cauda que bufa del dintre de las tèrras cap a la còsta. Coma la zòna costièra es un desèrt, aquestes vents pòdon desvolopar d'auratges de sablas que sos depaus dins l'Ocean Atlantic son vesedors subre los imatges satellits[10].
Lo replanat central e lo Kalahari coneisson de fòrtas variacions de sas temperaturas diürnas de l'òrdre de 30 °C[9].
Vilas[modificar | modificar la font]
La capitala e pus granda vila, Windhoek, es al centre del país. Assosta l'administracion centrala, un aeropòrt internacional (Windhoek Hosea Kutako International Airport) e lo centre ferroviari del país. D'autras vilas importantas son:
- Arandis, mina d'urani
- Walvis Bay, pòrt maritim, aeropòrt internacional, centre ferroviari
- Oshakati, principal centre d'afar dins lo nòrd, centre ferroviari
- Otjiwarongo, principal centre d'afar del centrenòrd, e joncion ferroviària
- Lüderitz, pòrt maritim, centre ferroviari
- Gobabis, centre agricòla
- Keetmanshoop, centre ferroviari
- Tsumeb, minas
- Swakopmund, Torisme (anciana vila coloniala alemanda)
- Rundu,
- Katima Mulilo
- Omaruru
Populacion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Namibia ten l'abans-darrièra densitat de populacion de totes los estats sobeirans, abans Mongolia. La majoritat de la populacion namibiana es negra — mai que mai de l'etnia Ovambo, que constituís aperaquí la mitat de la populacion — e se concentra al nòrd del país. D'autres grops etnics son los erero e imba, que parlan una lenga vesina.
En mai de la majoritat banto, i a un grop important de Khoisan (nama e san), que son los descendants dels abitants originals de Sud-Africa. Lo país conten tanben de descendents dels refugiats venguts d'Angòla. I a tanben dos grops pichons de personas d'originas racialas mescladas, sonats "coloureds" e "Basters", que amassa atenhon 6,5%. En 2006 i aviá mai de 40 000 chineses en Namibia[11].
Los blancs d'origina portuguesa, olandesa, alemanda, anglesa, e francesa constituisson aperaquí 7% de la populacion; forman la segonda populacion d'origina europèa, a l'encòp en tèrmes de percentatge e de nombre, dins l'Africa Sub-Sahariana après la de Sud-Africa.
Fòrça namibians blancs o mestís parlan afrikaans e partejan una origina, cultura e religion comunas amb las populacions blancas o coloradas de Sud-Africa. Una pichona proporcion de blancs (aperaquí 30 000) an per origina familiala los colons alemands e mantenon d'institucions culturalas e educativas. Pus recentament, de colons portugueses venguèron dins lo país de l'anciana colonia portuguesa d'Angòla[12].
Religion[modificar | modificar la font]
La comunitat crestiana representa 80% de la populacion de Namibia, amb almens 50% de Luterians. Almens 10% de la populacion a de cresenças indigènas. L'Islam representa 3% of the population. La fe de la rèsta de la populacion es desconeguda. Los missionaris pendent los ans 1800 menèron fòrça namibians al cristianisme. Se fòrça namibians crestians son luterians, i a tanben de catolics, de crestians metodistas, d'anglicans, d'adèptes de la Glèisa Africana Metodista Episcopala, de la Glèisa Reformada Neerlandesa e de mormons (Sants dels Darrièrs Jorns) representats, e qualques Josieus[13].
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala es l'anglés. Fins en 1990, alemand e afrikaans èran tanben lengas oficialas. Longtemps abans l'independéncia de Sud-Africa, la SWAPO aviá decidit que lo país deuriá venir oficialament monolingüe, causida conscienciosa en contrast amb la dels païses vesins, agachada coma « politica deliberada de fragmentacion etnolingüistica. »[14] En consequéncia, l'anglés venguèt sola lenga oficiala de Namibia. Qualques autras lengas obtenguèron una reconeissença semioficiala e son utilizadas coma mejan d'instruccion dins las escòlas primàrias.
La mitat dels namibians parlan oshiwambo coma primièra lenga, mentre que la lenga pus largament compresa es l'afrikaans. Dins la generacion pus jove, la lenga pus largament compresa es l'anglés. Afrikaans e anglés son ambedós utilizats mai que mai coma segonda lenga reservada a la comunicacion publica, mas d'unes grops pichons de personas los utilizan en primièra lenga.
La lenga oficiala es l'anglés, mas una granda part de la ppopulacion blanca parla siá l'anglés, siá l'afrikaans. Emai uèi, 90 ans après la fin de la colonizacion alemanda, l'alemand jòga encara un ròtle clau coma lenga comerciala. L'afrikaans es parlat per 60% de la comunitat blanca, l'alemand per 32%, l'anglés per 7% e lo portugués per 1%. La proximitat geografica d'Angòla, país lusofòn, explica lo nombre relativament important de personas que parlan portugués.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Namibia
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ German South West Africa
- ↑ Drechsler, Horst (1980). Let us die fighting, publicat originalament (en 1966) jol títol "Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft". Berlin: Akademie-Verlag.
- ↑ Mohamed Adhikari, "'Streams Of Blood And Streams Of Money': New Perspectives on the Annihilation of the Herero and Nama Peoples Of Namibia, 1904-1908," Kronos: Journal Of Cape History 2008 34: 303-320
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT1315)
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT1316)
- ↑ Cowling, S. 2001.
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT0709)
- ↑ The Rainy Season
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Namibia
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration, By Malia Politzer, Migration Information Source, August 2008
- ↑ Flight from Angola, The Economist , August 16, 1975
- ↑ U.S. Department of State
- ↑ Pütz, Martin. Official Monolingualism in Africa: A sociolinguistic assessment of linguistic and cultural pluralism in Africa. in: Discrimination through language in Africa? Perspectives on the Namibian Experience. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. p.155.


text:
Canton de Nidwald
Lo Canton de Nidwald (Sutsilvania en romanch) es un dei 26 cantons de Soïssa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo canton de Nidwald aparaguèt al s. XIV coma mièg-canton d'Unterwalden, jol nom d’Unterwalden nit dem Kernwald.
De 1798 a 1803 formèt amb Engelberg lo districte d’Stans dins le canton dels Waldstätten de la Republica Helvetica.
Restaurat en 1803, obtenguèt finalament l’estatut de canton complet amb la constitucion de 1999 que suprimiguèt la nocion de mièg-canton.
Lo nom oficiau Unterwalden nid dem Wald foguèt cambiat per Nidwald tanben a l’escasença d’aquela nòva constitucion.


text:
Nèstor Makhnò
Nèstor Ivànovych Makhnò (en ucraïnian: HecTop IBaHoBич MaxHo; Holiaipòle, 27 d'octobre de 1889 - 25 de julhet de 1934) foguèt un revolucionari anarquista d'Ucraïna que refusèt de s'unir als bolchevics après la Revolucion d'Octòbre.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Holiaipòle, districte d'Alexandrovsk del govèrn Ekaterinonslar, en Ucraïna. Èra d'una familha de païsans paures; son paire moriguèt après la naissença de Nèstor. Per tal de contribuir a noirir la siá familha (compausada per sa maire e quatre mainatges) a 7 ans comencèt de trabalhar coma pastre de vacas e de fedas pendent l'estiu, e estudiava durant l'ivèrn. Après aver recebut una instruccion basica, a 12 ans comencèt de trabalhar coma obrièr agricòla a las granjas dels colons alemands que proliferavan a aquesta epòca en Ucraïna. A partir d'aquel moment comencèt de manifestar son desacòrd amb las injustícias comesas pels senhors e patrons amb un grop d'obrièrs agricòlas e de païsans. A 16 ans, partegèt de la Revolucion de 1905 e, après contactar los divèrses grops politics s'impliquèt dins lo movement de desliurança en realizant de missions perilhosas. En 1908 las autoritats tsaristas l'empresonan e lo condemnan a la forca per èsser ligat al anarquistas e per sa participacion a de faches terroristas mas gràcias a sa joventut la pena foguèt commutada en pena a perpetuitat. Lo trasladan a la prison centrala de Moscòu, que i profita la bibliotèca granda e fa d'amistat amb Archinoff, condemnat als trabalhs forçats. Aqueste ajudèt a la formacion de Makhno en divèrsas matèrias. Somés a un regim dur per son esperit rebèl e per sas protestacions, atrapa una malautiá pulmonara. En 1917 es desliurat amb totes los presonièrs politics, per l'insurreccion del proletariat a Moscòu. Quan tornèt a Guliàï-Pole, comencèt de desplegar una activitat militanta ferventa. Ajuda a organizar l'expropriacion de las proprietats dels capitalistes. A l'estiu de 1917, pendent lo govèrn del democrata Kereski en Russia, foguèt president del soviet local, de l'union regionala de païsans e de l'union professionala d'obrièrs metallurgics e de fustièrs. Al començament de 1918, lo govèrn novèl dels bolshevics en Russia signa lo Tractat de Brest-Litovsk que fa la patz amb las Poténcias Centralas, mas cedís de quantitats de terren, inclús Ucraïna. La gent d'Ucraïna vòl pas èsser governada per las Poténcias Centralas, doncas se revòlta. Se forman d'escamots d'obrièrs e de païsans qu'emprenon la guèrra contra los alemands e los austrians que volián ocupar Ucraïna. Aquela rebellion prenguèt un caracter anarquista e politic. Nestor Makhno èra un dels organizadors principals d'aqueles grops de partisans, que s'uniguèron per tal de formar l'Armada Revolucionària d'Insurreccion d'Ucraïna, tanben sonada l'Armada Negra (pr'amor que aquela luchèt jos la bandièra negra anarquista), o tanben makhnovistas. Aqueste grop luchèt tanben contra los Blancs (los contrarevolucionaris) e los pogromistas antisemitas. Los airals que los makhnovistas i expulsèron los grops d'oposicion, los païsans e los trabalhadors ensagèron de suprimir lo capitalisme e l'Estat en organizant d'assembladas, de comunas e de conselhs liures. La tèrra e las fabricas expropriadas venguèron jol contraròtle dels païsans e dels obrièrs. Empresonat pels austriacs, es desliurat gràcias a un josieu de Guliàï-Pole qu'atenhèt d'amassar una soma granda d'argent. Pus tard organiza de partidas de guerrilhèrs volontaris dins sa region. Las armas melhoras de Makhno èran la temeritat e la mobilitat de sos esquadrons de cavalariá (mai tard organizèt l'infantariá amb de carris de dos cavals tipics d'aquel region) e, subretot, la complicitat dels païsans qu'ac amagauen e non informauen sens paur de las represalhas. Redigissiá de manifèsts sus la Revolucion Sociala e las comunas liuras e organizava sempre d'assembladas.
Makhnò sofriguèt dempuèi tostemps de plagas de guèrra nombrosas. Lo 21 de març recebèt una bala dins l'estomac de l'armada bolshevica, e al començament d'agost es ferit sèt còps, lo darrièr al còl. Per causa de la seriositat de la plaga e en tement per sa vida, lo Conselh resolguèt de lo trasladar a l'estrangièr per lo garir, pr'amor qu'Ucraïna èra pas un luòc segur.
L'exili[modificar | modificar la font]
Lo 28 d'agost Makhnò, dins un destacament, romp lo sètge bolshevic e travèrsa lo riu Dniester als despens de ferits nombroses. Va en Romania, mas per causa de l'oposicion de las autoritats se desplaça en Polonha, ont es arrestat, acusat d'activitats antipolonesas en Ucraïna, es jutjat e absolgut. Se desplaça a Gdansk que i es tanben detengut, mas capita d'escapar a París amb l'ajuda dels grops anarquistas locals.
A París fa lo manòbra e lo fustièr. Ensajava tanben de continuar son activitat anteriora amb lo movement anarquista francés, amb de periòdes longs d'inactivitat. Ensagèt d'escriure los eveniments d'[Ucraïna]], mès arribèt sonque fins al periòde de 1918 (sos escriches s'editeron après sa mòrt en tres volums). Pendent son estada a París, Makhnò demandèt, mejançant escrits e convèrsas, una màger autodisciplina personala als anarquistas e una organizacion capabla de dotar d'efectivitat e d'omogeneïtat al movement. Sembla qu'aprecièt la capacitat organizatritz de l'anarquisme espanhòl d'aquela epòca, dins una entrevista amb de membres de la FAI, que i èra Buenaventura Durruti.
Moriguèt lo 25 de julhet de 1934 de tuberculòsi. L'incinerèron e enterrèron sos cendres al cementèri del Père-Lachaise a París; a son enterrament i anèron de centenats de personas. A aquel moment èra maridat amb Halyna Kuzmenko e aviá una filha, Jelena, que a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala foguèron deportadas obligadas a de trabalhs forçats d'en primièr en Alemanha e, après la guèrra, a Kyiv.


text:
Sang
La sang (o lo sang) es un liquid fluid contengut dins los vaissèls sanguins dels animals de composicion complèxa. Se pòt considerar coma una varietat de teissut connectiu.
Es format d'una part liquida e d'una part corpusculara, constituida de cellulas o de fragments de cellulas.
La partida liquida se ditz plasma e es compausada en bèla part d'aiga; s'i tròban dedins de nombrosas familhas de proteïnas, que la mai representada es l'albumina, que desvolopan de foncions plan variadas: l'omeostasi osmotica, lo transpòrt de las substàncias, la regulacion de la coagulacion e d'autras; existisson a mai de dissolucions d'ormonas, electrolits e de gas.
Las cellulas de la sang o ematicas se devesisson en:
- eritrocits o globuls roges o emacias
- leucocits o globuls blancs, que eles tanben se devesisson en
- granulocits: neutrofils, eosinofils e basofils
- agranulocits: monocits e linfocits
- plastrinas
Los globuls roges servisson per tal de transportar l'oxigèn a totas las cellulas del còs; los globuls blancs servisson a defendre l'organisme e las plastrinas servisson a coagular la sang.
Las cellulas de la sang, per çò qu'es dels adultes, son produchas per la mesola ossosa, per las glandas linfaticas, per la mèlsa, demest los principals organs del sistèma linfatic. Per encausa de sa foncion son sonats los organs emopoetics. Pòdon servir de referéncia generala las donadas numericas seguentas per la sang umana:
- los globuls roges o eritrocits son 4,2 milions -6 milions per millimètre cubic;
- los globuls blancs o leucocits son 4000-10 000 per millimètre cubic;
- le piastrine o trombocits son 200 000-300 000 per millimètre cubic;
- lo plasma constituís entre 55-60% de la sang;
- lo plasma es constituit d'aperaquí 90% d'aiga;
- los globuls roges son constituits de 65% d'aiga e de 35% de substàncias solideas (95% d'emoglobina e 5% dels lipids, enzims);
- lo pes especific de la sang es de 1,055 kg/l;
- lo repòrt carbòni/azòt (C/N) dins la sang es gaireben egal a 3;
- l'azòt representa 10-14% de la sang;
- lo contengut en fosfòr de la sang es egal a 2,5-5,0 mg/dl per l'òme adulte, 4,0-7,0 mg/dl pels mainatges.
La sang artificiala[modificar | modificar la font]
Un bèl nombre d'estudis s'orientan cap a la sintèsi de sang en laboratòri. La complexitat de la composicion de la sang fa impossible d'obtenir de sang artificiala d'una qualitat egala. Lo cas ideal seriá la descobèrta d'una sang conservabla pendent fòrça annadas, compatibla amb totes los grops sanguins, pas sonque productibla pels òmes mas per totes los mamifèrs e al limit reproductibla in vitro per tal de poder dispausar de quantitats illimitadas. Per ara, es possible d'isolar los compausants principals de la sang e de los far reproduire in vitro, per n'obtenir de quantitats mai importantas.
Lo plasma es una barreja de substàncias inorganicas noiridoiras per las cellulas, qu'es disponibla dempuèi d'annadas jos la forma de plasma sintetic, utilizat per exemple dins las intervencions de primièr socors. Los globuls roges e las plastrinas son de cellulas enucleadas, valent a dire sens nuclèu e ADN. Vist que se reprodusisson per meiòsi, es impossible de los cultivar in vitro.
Los globuls roges e las plastrinas son produches per la mesola ossosa, organ complèxe que se pòt pas remplaçar per un compausant artificial.
Los globuls blancs del recebeire causan lo reget del contengut sanguin entièr e obligan a la recèrca de la compatibilitat mai granda amb lo donaire pr'amor de reduire al gra minimal la terapia immunosupressiva.
La sang se tracha de nombrosas foncions per mejan de longas cadenas de reaccions quimicas, a mai d'èsser compausat per fòrça substàncias. Alara, sembla de plan mal arribar a una sang artificiala identica a la dels umans o tanben a un compausat que tenga exactament las meteissas foncions. Actualament, es a s'experimentar una varietat de sang artificiala, que se pòt trachar de l'oxigenacion de l'organisme.


text:
12
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 12 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Associacion de Tibèri au poder per l'emperaire August.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Còp d'estat d'Artaban III còntra l'emperaire Vononès Ièr jutjat tròp favorable e tròp somes ai Romans.


text:
Pluton (planeta nana)
(134340) Pluton es una planeta nana. Abans 2006 pensavan qu'èra la novena planeta del Sistèma Solar, la pus pichoneta e la que mai s'alunha del Solelh. Foguèt descobèrt lo 18 de febrièr de 1930 per Clyde William Tombaugh (1906-1997) dempuèi l'Observatòri Lowell a Flagstaff (Arizòna, Estats Units), mas es tan luènh de la Tèrra que per ara n'avèm pas gaire d'informacion. Fins ara, es pas estat visitat per cap de mission espaciala. A cinc satellits coneguts, que tres an ja un nom e que lo pus grand es Caront.
Caracteristicas orbitalas[modificar | modificar la font]
En general, Pluton es mai alunhat del Solelh que totas las autras planetas, pasmens son orbita es fòrça excentrica, e pendent 20 de las 249 annadas que tarda per la recórrer, es mai pròcha del Solelh que Neptun. Se sarrèt mai del Solelh en setembre de 1989 e contunhèt dins l'orbita de Neptun fins al mes de març de 1999. Ara es a s'alunhar e tornarà pas traversar l'orbita neptuniana fins al mes de setembre de 2226.
L'orbita de Pluton tanben es la pus inclinada, amb 17º. Per aquesta rason i a pas cap de risca que se tròbe amb Neptun. Quand las orbitas se crosan o fan a ras dels extrèms de tal biais que, en verticala, son separats par una distància colossala.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
La composicion de Pluton es pas coneguda. Pasmens de mesuras de sa densitat (2030 kg/m3) indican qu'es format per 70% de rocalha e 30% de glaç. La superficia es probable que siá cobèrta d'azòt gelat amb de quantitats magras de metan e de monoxid de carbòni (en estat solid) e a l'interior deu aver un nuclèu de rocàs.
Pluton a una atmosfèra prima, formada per d'azòt, de metan e de monoxid de carbòni, que se gèla e tomba sus la superficia a mesura que s'alunha del Solelh. Lo metan gelat indica que la temperatura a la superfícia es inferiora a 70 K e probablament es a l'entorn de 50 K (-220 °C). La temperatura pòt variar bravament entre lo ponch de l'orbita mai a ras del Solelh e lo pus alunhat, vist que la diferéncia es de mai de 2,5 miliards de quilomètres.


text:
Union personala
Una union personala es una relacion entre doas (ò mai) entitats que son consideradas coma separadas, coma per exemple dos estats sobeirans, mai qu'an una mema persona coma cap d'estat. Aquela situacion a luòc generalament dins d'estats monarchics (Àustria-Ongria, Commonwealth...) onte lei reglas de succession e lei maridatges entre ostaus aristocratics pòdon entraïnar lo gropament d'unei coronas e títols sota la direccion d'un meme senhor. Es fòrça rara dins d'autrei tipes de regimes (cas de l'union parciala entre França e Andòrra).


text:
Prion
Un prion (de l'anglés proteinaceous infectious particle only, particula infecciosa facha solament de proteïna) es un agent infecciós d'estructura autoreplicativa pas associada a ges de tipe d'acid nucleïc.
Lei prions son de simpleis estructuras proteïcas fòrça mai simplas que lei virus. Lor replicacion se basa en la transmission de particulas presentas d'un òste infectat a un autre pas infectat. L'interaccion de particulas prionicas amb de particulas presentas dins l'òste produtz un cambiament dins l'estructura tridimensionala de la proteïna en passant d'una forma sana e amb una foncion especifica dins lei cellulas a una forma infecciosa. Totei lei cas descrichs fins ara son descobèrts en çò dei mamifèrs. La transmission se produtz per ingestion de viscèras o sistèma nerviós d'individús de la meteissa espècia (canibalisme rituau dins lo cas del kuru en Papoa-Nòva Guinèa), o per consomacion entre individús d'espècias diferentas, maugrat qu'es pas encara dau tot ben demostrat qu'aquela transmission siá efectiva. L'infeccion per lo prion provòca de malautiás coma l'encefalopatia espongiforma bovina o la malautiá de Creutzfeldt-Jakob produsent de neurodegenerescéncias irreversiblas. En 1997, Stanley B. Prusiner recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sa descobèrta.


text:
Lo principau defaut, dinc adara, deu materialisme de tots los filosòfs – i comprés lo de Feuerbach – qu’ei que l’objècte, la realitat, lo monde sensible ne i son pas gahats sonque jos la fòrma d’objècte o d’intuicion, mes non pas en tant qu’activitat umana concreta, en tant que practica, de faiçon non subjectiva. Aquò qu’explica perqué l’aspècte actiu estó desvolopat per l’idealisme, en oposicion au materialisme, – mes sonque abstreitament, puishque l’idealisme ne coneish naturalament pas l’activitat reala, concreta, coma tau. Feuerbach que vòu d’objèctes concrets, realament desparièrs deus objèctes de la pensada; mes eth ne considera pas l’activitat umana era medisha en tant qu’activitat objectiva. Qu’ei per aquò que dens l’Essença deu cristianisme, eth ne considera pas coma autenticament umana sonque l’activitat teorica, mentre que la practica n’ei pas gahada e tatjada per eth sonque dens la soa manifestacion judèa sordida. Qu’ei per aquò qu’eth ne compren pas l’importància de l’activitat “revolucionària”, de l’activitat “practica-critica”.
La question de saber s’i a lòc de reconéisher a la pensada umana ua vertat objectiva n’ei pas ua question teorica, mes ua question practica. Qu’ei dens la practica que cau l’òmi que pròve la vertat, valent a díser la realitat, e la poténcia de la soa pensada, dens aqueste monde e entà lo noste temps. La discussion sus la realitat o l’irrealitat d’ua pensada qui s’isola de la practica, qu’ei blosament escolastica.
La doctrina materialista qui vòu los òmis que sian products de las circomstàncias e de l’educacion, que, aladonc, òmis transformats e sian products d’autas circomstàncias e d’ua educacion modificada[1], que desbremba que son los òmis precisament los qui transforman las circomstàncias e que l’educator a besonh eth medish d’estar eslhevat. Qu’ei per aquò qu’era ten inevitablament a divesir la societat en duas partidas dont l’ua qu’ei au dessús de la societat (per exemple entà Robert Owen[2]).
La coincidéncia deu cambiament de las circomstàncias e de l’activitat umana o auto-cambiament ne’s pòt pas considerar e compréner racionalament qu’en tant que practica revolucionària.
Feuerbach que part deu hèit que la religion e rend l’òmi estrangèr ad eth medish e desdobla lo monde en un monde religiós, objècte de representacion[3], e un monde temporau[4]. Lo son tribalh que consisteish a resòlver lo monde religiós en la soa basa temporala. Eth ne ved pas que un còp aqueste tribalh ei acomplit çò de principau demora encoèra a hèr[5]. Lo hèit, en particular, que la basa temporala e’s destaca d’era medisha e’s tatja dens los crums, en tot constituir atau un rejaume autonòmi, ne pòt pas explicà’s precisament que per l’esquiçament e la contradiccion intèrnes d’aquesta basa temporala. Que cau donc en purmèr compréner aquesta dens la soa contradiccion[6]. Alavetz, un còp òm a descobèrt, per exemple, que la familha terrèstra ei lo secret de la familha celèsta, qu’ei la purmèra d’ara enlà qui’n e cau hèr la critica teorica e qui cau revolucionar dens la practica[7].
Feuerbach, qui n’acontenta pas la pensada abstrèita, que n’apèra a l’intuicion sensibla; mes eth non considera pas lo monde sensible en tant qu’activitat practica concrèta de l’òme.
Feuerbach que resòlv l’essença religiosa en l’essença umana. Mes l’essença de l’òmi n’ei pas ua abstraccion inerenta a l’individu isolat. Dens la soa realitat, era qu’ei lo conjunt deus rapòrts sociaus.
Feuerbach, qui n’enterprén pas la critica d’aqueste estar reau, qu’ei donc obligat:
De hèr abstraccion deu cors de l’istòria e de hèr de l’esperit religios ua causa non-cambiadissa, qui existeish per era medisha, en tot supausar l’existéncia d’un individu uman abstrèit, isolat.
De considerar, donc, l’estar uman[8] unicament en tant que “genre”, en tant qu’universalitat interna, muda, en tot ligar d’ua faiçon blosament naturala los nombrós individus.
Qu’ei per aquò que Feuerbach non ved pas que l’“esperit religiós” ei eth medish un product sociau e que l’individu abstrèit qui eth analisa en realitat[9] apartén a ua fòrma sociala determinada.
Tota[10] vita sociala qu’ei essencialament practica. Tots los mistèris qui desviran la teoria cap tau misticisme que tròban la lor solucion racionala dens la practica umana e dens la comprenença d’aquesta practica.
Lo resultat lo mei avançat au quau aboteish lo materialisme intuitiu, valent a díser lo materialisme qui non concep pas l’activitat deus sens coma activitat practica, qu’ei la faiçon de véder deus individus isolats e de la societat borgesa[11].
Lo punt de vista de l’ancian materialisme qu’ei la societat “borgesa”. Lo punt de vista deu navèth materialisme, qu’ei la societat umana, o l’umanitat socialisada[12].
Los filosòfs n’an pas hèit qu’interpretar lo monde de desparièras faiçons, pr’aquò[13] de çò qui s’ageish qu’ei de’u transformar.
_________________
1. Lo manuscriut de Marx qu’indica aciu sonque: “la doctrina materialista de la modificacion de las circomstàncias e de l’educacion, que desbremba...”. Qu’ei Engels qui a explicitat la pensada.
2. Parentèsi ajustada per Engels.
3. Aquesta precision qu’ei ajustada per Engels.
4. Engels que ditz “reau”.
5. Frasa ajustada per Engels.
6. Lo tèxte de Marx que hica las duas operacions suu medish plan.
7. Marx qu’escriu: “qu’ei la purmèra qui cau avalir suu plan de la teoria e de la practica”.
8. Adjectiu ajustat per Engels.
9. “En realitat” qu’ei ajustat per Engels.
10. Engels que ditz simplament “la vita”.
11. Varianta d’Engels: “la faiçon de véder deus individus isolats dens la «societat borgesa»”.
12. Dens aqueste paragraf, qu’ei Engels qui soslinha uman e hica enter guilhemets borgesa.
13. Engels qu’a ajustat “pr’aquò”.


text:
Carles X de França
Carles X (Castèl de Versalhas, 9 d'octobre de 1757 – Nova Gorica, Empèri Austriac, 6 de novembre de 1836), subretot conegut jol títol de comte d'Artés (1757-1824), foguèt rei de França e de Navarra de 1824 a 1830.
Succedissent a sos dos fraires, Loís XVI e Loís XVIII, es aquel que son aveniment a 66 ans e son decès a 79 ans se faguèron a las edats pus avançadas. Èra fòrça estacat a las concepcions e a las valors del Regim Ancian qu'ensagèt de reviscolar, aprèp lo passatge revolucionari, tot en acceptant en majoritat las valors de son temps.
Sacrat en 1825, foguèt capvirat en 1830 per una novèla revolucion que l'obliguèt a s'exilhar.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Carrièra politica
- 3 Rei de França e de Navarra
- 4 Mòrt
- 5 Literatura e arts decoratius
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Annèxas
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Pichon filh de Loís XV, rei de França e de Navarra, Carles Felip es lo cinquen filh del daufin Loís de França (1729-1765) e de son esposa, la daufina, Maria Josèfa de Saxònia (1731-1767). L'enfant es lo mai jove fraire del rei Loís XVI, alara duc de Berric, e del comte de Provença, futur Loís XVIII.
Es d'en primièr titolat comte d'Artés
Foguèt batejat lo 22 d'octobre de 1757 amb los prenoms Carles Felip. Sa mairina es sa tanta Sofia Filipina de França, e son pairin lo rei Carles III d'Espanha.
Maridatge e familha[modificar | modificar la font]
Se maridèt lo 16 de novembre de 1773 Maria Terèsa de Sardenha (1756-1805), qu'aguèron quatre enfants:
- Loís Antòni d'Artés (1775-1844), duc d'Engoleime (1775-1824) puèi daufin de França (1824-1844) ;
- Sofia d'Artés (1776-1783) ;
- Carles Ferdinand d'Artés]] (1778-1820), duc de Berric ;
- Maria Terèsa d'Artés (1783).
Sa preferéncia èra per son filh mai jove, Carles Ferdinand, que lo semblava fòrça, al fisic coma al moral. L'aïnat, Loís Antòni, al contrari, èra timid e patissiá de problèmas d'impoténcia e de tics nervioses.
En 1772, a 15 ans, assistiguèt al sacre de son fraire Loís XVI en 1775.
Loïsa d'Esparbès de Lussan[modificar | modificar la font]
Se liguèt amb Loïsa d'Esparbès de Lussan, esposa de Denís de Polastron (1758-1821), frairastre de la futura duquessa de Polinhac, confidenta de la reina, ligam que donariá pas cap de descendéncia.
Lo comte d'Artés se fa coma ela impopular a causa de sas despensas inconsideradas.
Denís de Polastron, lo marit de Loïsa, militar, moriguèt a 63 ans en 1821 e Loïsa moriguèt lèu de tuberculòsi en 1804 a 39 ans. Lo comte d'Artés foguèt fòrça pertocat per la pèrda del grand amor de sa vida, benlèu lo sol qui d'importéncia.
Decidiguèt alara de demorar cast e tornèt cap a la religion, fins a venir un devòt vertadièr.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Filosofia politica[modificar | modificar la font]
Galabontemps, mena dins las fèstas mondanas sa sògra, la reina Maria Antonieta.
Comencèt de s'interessar a la politica amb la primièra granda crisi de la monarquia, en 1786, aprèp que prenguèt lo cap de la faccion reactionària a la cort de Loís XVI. Lo comte d'Artés ven lo cap dels reformators.
Se truquèt als notables reünits en assemblada: Carles acceptèt la supression dels privilègis financièrs de l'aristocracia, mas non la reduccion dels privilègis socials que gausissiá la Glèisa e la noblesa. Pensava que podiá reformar las finanças de França sens capvirar la monarquia: « lo temps es vengut d'adobar mas non de demolir ». Provocava la colèra del Tèrç Estat s'opausant a tota iniciativa de favirizar son drech de vòta en 1789, menant son fraire a l'accusar d'èsser « mai reialista que lo rei ».
Emigracion[modificar | modificar la font]
Lo comte d'Artés es un dels primièrs a migrar, lo 16 de julhet de 1789. Anèt a Turin, a Coblença e Lièja.
Daissèt Hamm en agost de 1794 per assistir a conferéncias de Pillnitz, en 1791.
Foguèt nomenat Luòctenent general del reialme per son fraire lo comte de Provença.
A la mòrt de son nebòt Loís XVII lo 8 de junh de 1795 volgava operar, amb l'ajuda dels Angleses, un desambarcament a L'Île-d'Yeu al larg Vendèa (1795) per ajudar los insurgents Vendeans, mas capitèt pas. Anèt en Grand Bretanha onte demorèt lo rèsta de la Revolucion e del Primièr Empèri.
Restauracion[modificar | modificar la font]
En 1814, quand en França se restaurava la Monarquia amb Loís XVIII de França, Carles encara viviá a Edimburg. Lo rei e Monsieur s'acordavan gaire perque Carles trobava Loís XVIII irreligiós e ipocrita.
Pendent lo reialme de Loís XVIII, Monsieur encapitèt l'oposicion ultrareialista, que prendèt lo poder aprèp l'assassinat del duc de Berric, filh de Carles (1820), que menèt a la casuda del govèrn d'Élie Decazes. Carles jamai recuperèt de l'assassinat del seu fill.
[modificar | modificar la font]
A la mòrt de son fraire Loís XVIII, en 1824, accediguèt al tròn. Segon la tradicion anciana se faguèt sacrat a la catedrala de Rems lo 29 de mai de 1825. Aquel sacre respecta las estapas principalas de la ceremonia del Regime Ancian mas amb de cambis coma lo jurament a la Carta de 1814. Lo sacre se passèt pendent mai d'un jorn: lo 28 de mai amb una ceremonia de las vèpras; lo 29 de mai la ceremonia del d'esperela; lo 30 de mai distribucion de prèmi pels cavalièrs de l'òrdre del Sant Esperit; Lo 31 de mai lo tocat de las escròlas. Atal lo sacre de Carles X apareis coma un compromés entre la logica del Regim Ancian e los cambis de la societat francesa dempuèi la Revolucion Francesa. Mas aguèt un efècte limitat sus la populacion perque las mentalitats d'aquela èra pas mai aquela del Regim Ancian, e provoquèt una incomprension de las populacions.
Comencèt per qualques mesuras liberalas, e aboliguèt la censura dels jornals, mas jonguèt los ultrareialistas, que Jean-Baptiste de Villèle èra lo cap.
Son catolicisme devòt indispausa lo pòble de París, sovent anticlerical e quitament anticatolic.
Per calmar los malcontents, formèt en genièr de 1828 un ministèri moderat, presidit pel vescomte de Martinhac. Mas que subte remplacèt, lo 8 d'agost de 1829, pel ministèri de Jules de Polinhac, que fa tornar totas las desfisanças.
Pauc de meses aprèp, Charles X temptèt de restablir son autoritat fàcia al desvelopament de l'opposicion liberala. Promulguèt per cela las « ordonàncias de Saint-Cloud » que dissolvèran las cambras, convocant los colègis electorals ne cambiant lo biais d'eleccion, e suspendent la libertat de la premsa (lo 25 de julh de 1830}}).
Dos eveniments importants marquèron la politica estrangièra de Carles X :
- l'intervencion en favor dels Grècs, que conduguèt a la victòria de Navarin (1827) e provoquèt l'afranquiment de Grècia (1830) ;
- l'expedicion contra lo dèi d'Argièr, qu'auriá ofensat per un tust de ventalh lo cònsol de França, expedicion que menèt a la presa d'Argièr (6 de julhet de 1830}}).
Revolucion de julhet[modificar | modificar la font]
Aquelas ordonàncias inconstitucionalas provoquèron una reprobacion universala subte; París s'escomoguèt los 27, 28 e 29 de julhet: Sont las Tres Gloriosas de 1830, o « Revolucion de julhet », que capvirèron fin finala Charles X. Lo 30, Loís Felip, duc d'Orleans, foguèt nomenat luòctenent general del reialme pels deputats insurgents, pòste qu'acceptèt lo 31. Se vetiguèt alara d'una bandièra tricolora avec M. de La Fayette e pareguèt atal a son balcon.
Abdicacion[modificar | modificar la font]
Lo 2 d'agost, Carles X, retirat a Rambouillet, abdiquèt e convenquèt son filh ainat lo daufin Loís Antòni de contrasignar l'abdicacion.
Confièt a son cosin lo duc d'Orleans la tasca d'anonciar que son abdicacion se fasiá al benefici de son pichon filh Enric, duc de Bordèu, edat de dètz ans, fasent del duc d'Orleans lo regent.
Existís una controvèrsia sus l'abdicacion: Carles X podava pas forçar son filh a renonciar, perque la dinastia de França èra successiva e non ereditària. Aquel darrièr, vengut fictivament « Loís XIX » entre lo moment que paire aviá signat l'abdicacion e lo moment que d'esperel la contrasignèt, auriá podut conservar la Corona mas fin finala, renoncièt per obesissença o per flaquesa.
Malgrat l'abdicacion, lo duc d'Orleans prenguèt lo poder jol nom de « Loís Felip ». Lo 3 d'agost, en efècte, dabans las Cambras reünidas, anoncèt plan segur l'abdicacion de Carles X, contrasignada pel daufin… mas mencionèt pas que se fasiá en favor del duc de Bordèu.
E mai, Carles X - ja en exili - enebiguèt a la duquessa de Berric, la maire del duc de Bordèu, de menar son filh a París; s'embarquèt a Cherbourg sens daissar de consigna atal comencèt la monarquia de Julhet.
Lo rei descasut se retirèt d'en primièr al palais de Holyrood, en Escòcia. Puèi s'intallèt al Castèl de Praga, onte recebèt de visitas de Chateaubriand. En seguida s'anèt a České Budějovice puèi fuguèt una epidèmia de còlera e arribèt a Görz (alara en Àustria), actuala Gorizia en Itàlia e Nova Gorica en Eslovènia (vila divisada en 1947 per la linha militara Morgan).
Moriguèt dins aquela vila du còlera lo 6 de novembre de 1836 e est inumat a Kostanjevica (Nova Gorica, Eslovènia).
Mòrt[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Carles X, auriá degut menar a la proclamacion de son pichon filh, lo duc de Bordèu, jol nom d'Enric V.
Mas, lo filh ainat de Carles X signa una proclamacion que, tot en confirmant sa renonciacion de 1830, « dins las circonstàncias actualas » e dins l'interés de son nebòt s'investiguèt de l'autoritat reiala, jol nom de « Loís XIX » fins a que « la monarquia legitima será restablida », alara transmetrariá la Corona a son nebòt.
Un descendent de Carles X regna a l'ora d'ara: lo grand duc Enric de Luxemborg.
Literatura e arts decoratius[modificar | modificar la font]
Lo nom de Carles X es estacat a un estil dins los arts decoratius. Aquel estil demœra pròche d'aquel del Primièr Empèri. Mas çò que caracteriza lo cort periòde de son reialme es interes artistic novèl per l'Edat Mejana e lo vam de l'estil trobador.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxas[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- 1831 : Jules Lacroix, Charles X, Paris, E. Renduel, 15 p.
- 1837 : Alissan de Chazet, Charles X, esquisse historique, Paris, Ledentu, 71 p.
- 1889 : marquis de Villeneuve, Charles X et Louis XIX en exil. Mémoires inédits du marquis de Villeneuve, publiés par son arrière-petit-fils, Paris, Plon, Nourrit et Cen, VIII + 322 p.
- 1893 : Henry Manayre, Charles X (1757-1836), Paris, chez l'auteur, 16 p.
- 1927 : Pierre de La Gorce, La Restauration. Tome II : Charles X, Paris, Plon, 343 p.
- 1958 : Jacques Vivent, sous le pseud. de « Villebrumier », Charles X, dernier roi de France et de Navarre, Paris, le Livre contemporain, 411 p.
- 1967 : Jean-Paul Garnier, Charles X, le roi, le proscrit, Paris, Fayard, coll. « Les Grandes études historiques », 483 p.
- 1972 : José Cabanis : Charles X : roi ultra, Paris, Gallimard, coll. « Leurs figures », 521 p.
- 1980 : Éric Le Nabour, Charles X : le dernier roi, préface d'Alain Decaux, Paris, Jean-Claude Lattès, 405 p.
- 1988 : André Castelot, Charles X : la fin d'un monde, Paris, Perrin, 587 p.
- 1990 : Georges Bordonove, Charles X : dernier roi de France et de Navarre, Paris, Pygmalion, coll. « Les Rois qui ont fait la France », 313 p. + 8 p. de planches.
- 1991 : Landric Raillat, Charles X : le sacre de la dernière chance, Paris, Olivier Orban, 345 p.
- 1999 : Yves Griffon, Charles X, roi méconnu, Paris, Rémi Perrin, 299 p.
- 1999 : Paul et Pierrette Girault de Coursac, Provence et Artois : les deux frères de Louis XVI, F.X. de Guibert.
- 2010 : Laure Hillerin, "La duchesse de Berry, l'oiseau rebelle des Bourbons", Flammarion, collection Grandes Biographies, 12 05 2010 (ISBN 978-2-08-122880-1). Présentation en ligne : [1]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)La ceremonia del sacre de Carles X a Rems per l'arquevesque de Rems Jean-Baptiste de Latil lo 29 de mai de 1825, e lo quadre de François Gérard, Lo Sacre de Carles X.
- Lo Convent franciscan de Kostanjevica (Eslovènia) amb la tomba dels Borbons
- Agathe de Rambaud que faguèt l'educacion del filh cabdet de Loís XVI


text:
Trilobit
Los trilobits (Trilobita) son una classa d'artropòdes extints, dins lo subfil Trilobitomorpha. Son los fossils mai caracteristics de l'Èra Paleozoïca (Èra Primària). S'es descrich gaireben 4000 espècias.
Apareguèron al periòde Cambrian (al començament del Paleozoïc, fa unes 540 de milions d'ans), e comencèron a diversificarse ja en lo Cambrian inferior. Après l'escandilhament massiu de fins del Cambrian subrevisquèron pas que las formas qu'abitavan d'ambients pelagics, d'aigas prigondas. Pendent l'Ordovician atenguèron la siá maximala diversitat e ocupèron gaireben totes los cavòts ecologics marines. Tre lo Silurian presentèron de paucs cambiaments, fins qu'en las crisis del Devonian mièg e superior sofriguèron una importanta reduccion, en s'extinguint totes los òrdres except Proetida. Pendent lo Carbonifèr los representants del grop son escasses e restringits a d'ambients d'arrecife. Los darrièrs trilobits, ja sonque d'abitants d'aigas someras, despareguèron pendent la crisi del limit Permian-Trias (fa unes 250 de milions d'ans). Per tant, la siá preséncia dins la Tèrra s'esperlonguèt pendent tot lo Paleozoïc, mai de 300 milions d'ans. Los trilobits son tan abondius e son estats tan prigondament estudiats, que siatz probablament lo grop d'animals de fossils mai coneguts.
Se considerèron inicialament d'ancessors dels crustacèus (mai que mai la cochinilla d'umiditat terrèstre, que parteja cèrtas caracteristicas en comuna) o quitament de totes los artropòdes (doncas que foguèron los primièrs en aparéisser en lo registre fossil). Se lor considèra uèi coma un grop independent, separats de mandibulats e quelicerats.


text:
Comòras
Las illas Comòras (oficialament en francés Union des Comores, en arabi الإتّحاد القمريّ = Al-Ittiḥād al-Qamariyy, en comorian Udzima wa Komori) son un estat insular african plaçat a l'extremitat septentrionala del canal de Moçambic, dins l'ocean Indian, entre lo nòrd de Madagascar e lo nòrd de Moçambic. Lo país es format per tres illas volcanicas: Grande Comore o Ngazidja, Mohéli o Mwali, e Anjouan o Nzwani, mentre que l'autra illa de l'archipèla, Maiòta, contunha de dependre de França e mai siaga reclamada pel govèrn de las Comòras.
Lo nom deriva del mot arabi قمر (qamar), "luna". Lo nom actual en arabi significa "illas de la luna" (جزر القمر, ŷuzuru l-qamar), e en la siá bandièra apareis la mièja luna musulmana. Aqueste nom èra estat utilizat pels geografs arabis per nomenar Madagascar.[2]
La capitala es Moròni.
Lo gentilici es comorian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste archipèla serviguèt als ancians navigaires coma pont entre lo continent african e Madagascar, en essent en mai un ponch important pels comerçants arabis.[2]A travèrs dels sègles, las illas Comòras foguèron ocupadas per una succession de divèrses grops dempuèi la còsta d'Africa, lo golf Persic, Indonesia e Madagascar. Los exploradors portugueses visitèron l'archipèla en 1505 e causèron la destruccion de l'economia comerciala de las illas. Quand lo sultan d'Oman capitèt de fòrabandir los portugueses de la region, las illas demorèron jos l'influéncia de Zanzibar e lo trafic d'esclaus dels abitants d'origina banto aumentèt considerablament.
Al sègle XIX, après la separacion de Zanzibar del sultanat d'Oman, los europèus faguèron pression e França ocupèt Maiòta en 1841 e mai tard la rèsta de l'archipèla entre 1886 e 1909. En 1912 las illas foguèron jos l'administracion del governador general de Madagascar. Après, colonizaires franceses, companhiás de proprietaris franceses, e rics comerçants arabis establiguèron una economia basada sus las plantacions qu'ocupa ara un terç del territòri del país per exportar sas culturas. En 1946 França li concediguèt l'autonomia administrativa amb lo nom de Territòri d'Otramar de las Illas Comòras.
Un acòrd foguèt refusat per França en 1973 per concedir l'independéncia en 1978. Malgrat aiçò, lo 6 de julhet de 1975, lo parlament comorian emetèt una resolucion en declarant l'independéncia. Los deputats de Maiòta, que demorava jos contraròtle francés, s'abstenguèron. Dins dos referendums, en decembre de 1974 e febrièr de 1976, la populacion de Maiòta votèt contra l'independéncia de França (per 63,8% e 99,4% respectivament).
Politica[modificar | modificar la font]
La situacion del país es estada fòrça instabla dempuèi la siá independéncia en 1975, amb de còps d'Estat e d'insurreccions popularas. Lo coronèl Azali Assoumani prenguèt lo poder per un còp d'Estat en abril de 1999, en demetre lo president interin Tadjiddine Ben Said Massounde qu'aviá pres la plaça après la mòrt misteriosa del president elegit Mohamed Taki Abdoulkarim en novembre de 1998.
Après los acòrds de patz signats lo 17 de febrièr de 2001 entre lo govèrn e los separatistas, s'elaborèt una Constitucion aprovada per referendum lo 23 de decembre del meteis an, e que tornèt baptisar lo país Union de las Comòras, constituit per las illas de Granda Comòra, Anjouan e Mohéli qu'an una larga autonomia, amb son pròpri president e un tèxt constitucional tanben pròpri. La presidéncia de l'Union se causís entre los candidats de las tres illas al cap de quatre ans.
Lo president actual es Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, après lo primièr transferiment pacific del poder dins las illas en 2006.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comòras es un pichon país d'Africa e fa partida de l'archipèla de las Comòras, format de nòrd-èst a sud-èst de l'illa de Granda Comòra (Ngazidja), Mohéli (Mwali), e Anjouan (Nzwani). Al sud-oèst, se tròba l'illa de Maiòta, qu'aperten encara a França.
La capitala es Moròni que se localiza en Granda Comòra. Las illas son d'origina volcanica, amb un relèu montanhós e abrupte que la cima pus nauta es lo volcan actiu Karthala de 2361 m d'altitud subre lo nivèl de la mar dins l'illa principala.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de las Comòras
Demografia[modificar | modificar la font]
Amb mens d'un milion de personas, las Comòras son un dels païses mens poblats al mond, mas tanben un dels de pus fòrta densitat de populacion (337,2 ab/km2). En 2001, 34% de la populacion èra urbana, mas aquesta chifra risca d'aumentar, pr'amor que la creissença de la populacion rurala es negativa, alara que la creissença de la populacion totala es totjorn relativament nauta.[3] Aperaquí la mitat de la populacion de las Comòras a mens de 15 ans.[4] Los centres urbans màgers son Moròni, Mutsamudu, Domoni, Fomboni, e Tsémbéhou. I a entre 200 000 e 350 000 comorians en França.[5]
Las illas de las Comòras an en comun de originas araboafricanas. L'islam sunnita es la religion dominanta, e representa mai de 98% de la populacion. E mai se la cultura aràbia es fermament establida dins l'archipèla, una minoritat de la populacion de Maiòta, subretot d'imigrants venguts de França, son catolics. De minoritats malgashas (crestians) e indianas (subretot ismaili) exitisson tanben, e de descendents del colonizaires franceses. Lo chineses son tanben presents a Maiòta e a la Granda Comòra (mai que mai Moròni). Una pichona minoritat de personas d'aujòls franceses e d'autres païses europèus (neerlandeses, angleses e portugueses) vivon a las Comòras. Fòrça franceses partiguèron après l'independéncia en 1975.
La lenga pus comuna es lo comorian, o shikomor, una lenga sabaki pròcha del swahili, que quatre variantas diferentas (shingazidja, shimwali, shinzwani, e shimaore) son parladas sus caduna de las quatre illas. Lo francés e l'arabi son tanben lengas oficialas amb lo comorian. L'arabi es subretot utilizat coma segonda lenga, es la lenga de l'ensenhament alcoranic, e lo francés es la lenga de tot autre ensenhament formal. Una lenga malgasha, lo shibushi, es parlada per aperaquí un terç de la populacion de Maore.[6] Aperaquí 57% de la populacion es educada amb l'alfabet latin e mai de 90% amb l'alfaber arabi; l'alfabetizacion totala es falsament estimada a 62.5%.[7] Lo comorian ten pas d'escritura pròpria e las escrituras latina e aràbias son ambedoas utilizadas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cn.html#Econ
- ↑ 2,0 2,1 El orígen de los nombres de los países del mundo (y muchas de las islas que éstos poseen). Autor: Edgardo Otero. Editorial De los cuatro vientos, 1º edición año 2003, Buenos Aires. ISBN= 987.1027.68.0 509 Páginas.
- ↑ Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2004 Revision and World Urbanization Prospects: The 2005 Revision, http://esa.un.org/unup/ 11 January 2007
- ↑ "Comoros". Encyclopædia Britannica.
- ↑ "FACTBOX-Relations between France and Comoros". Reuters. March 27, 2008.
- ↑ Ethnologue report for Comoros.
- ↑ UNESCO Institute for Statistics, country profile of Comoros; 2004.


text:
Flavina adenina dinucleotid
La flavina adenina dinucleotid o FAD es una molecula compausada per una unitat de riboflavina (vitamina B2), joncha a un pirofosfat (P-P), aqueste jonch a una ribòsa e aquesta joncha a una adenina. En fach, la molecula es en realitat de l'ADP jonch a la riboflavina; o tanben AMP jonch al coenzim FMN.
Bioquimicament, es un coenzim qu'interven coma donaire o acceptaire d'electrons e protons (poder reductor) dins de reaccions metabolicas redox; son estat oxidat s'apela FAD, e dins estat redusit FADH2, doncas qu'a acceptat dos atòms d'idrogèn (cadun format d'un electron e un proton).


text:
Utilizaire:Raidako
Centres d'interès[modificar | modificar la font]
- lo surf
- mai que mai pels pargues naturals de Nòva Galas del Sud quand fa rebulh, e que te carras pas que dins l'aiga
- dins Las Lanas, mai que mai a Messantges quand los Gascons vòlon ben pas tant francimandejar
- aval que coneissi pas encara, pro que i aja l'ondada, o, fauta d'autre, de femnum
- las lengas en general, mas s'aviái mai temps:
- viatjar
los païses recentament visitats:
-
- Japon (fòrt ben _amb lo surf tant val dire pas tant "plan"_ mas l'aiga te fariá botar lo morre borrut. Combí del Pòl nòrd obligatòria!!
- Austràlia (ja parlat. Oblidetz pas d'anar apasturar las làmias primièr)
- Nòva Zelanda (òc-ben, vist. Amb aquò pas mai. Cosa fatta, capo a)
los viatges que venon:
-
- Africa del Sud (e Moçambic se possible)
- Balí
- Austràlia (tornar)
- Hawaii
Los sòmis per quora aurai melhorat lo surf:
- Utilizaire Òme
- Wikipedian d'Occitània
- Utilizaire demòra Euròpa
- Wikipedian utilizant lo dialècte lengadocian
- Utilizaire fr-M
- Utilizaire en-4
- Utilizaire oc-4
- Utilizaire it-2
- Utilizaire la-2
- Utilizaire ca-1
- Utilizaire es-1
- Utilizaire nl-1
- Utilizaire de-1
- Utilizaire ja-1
- Utilizaire he-1
- Utilizaire el-1
- Wikipedian surfers


text:
Darney
Darney es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Darney a situat en la Vôge, bastit suls flancs d'un promontori en dominant la vallée en naissent de la Saône. La municipalitat a conegut per lo sieu considerable bòsc de hêtres e de roures.
La vila de Darney es distant de 40 km de la prefectura Épinal, de 20 km de Vittel e de 30 km del autoroute A 31.
Darney est situé dans la Vôge, bâti sur les flancs d'un promontoire dominant la vallée naissante de la Saône. La commune est connue pour sa remarquable forêt de hêtres et de chênes.
La ville de Darney est distante de 40 km de la préfecture Épinal, de 20 km de Vittel et de 30 km de l’autoroute A 31.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Darney A bastit suls flancs d'un promontori en dominant la vallée de la Saône. Los Romains i bastisson un castèl en dominant la contrée, per susvelhar aquela region forestala.
Vila fortificada al Mièja Edat, flanquées de torns e de doas pòrtas fortificades, la se truca la « vila als trenta torns ». Es al pòrti Thiébaud II de Lorraine #que se deu la glèisa paroissiale en 1308. La vila a destruit a la Mièja Edat e la vila desmantellada en 1634. En lo moment de la guèrra de Trenta Ans[1], Darney a estrossejat pels aliats dels Franceses los Suedeses de Bernard de Porcellana-Weimar[2], La vila a incendiat. Lo castèl a rasat en 1639, mas demòra qualques vestigis #que constituisson una part de la escalona inferiora de l'actual castèl bastit en 1725 quand la vila se rebâtit al començament de la Modèl:S-.
La vila èra una prévôté #que la juridiction se n'estendiá sus vint-cinc pòbles o caserius. En 1751, Darney ven lo banc d'un bailliage[3] totalament regit per la costum de Lorraine, mas los localités #que lo compausavan avián comprés siá en lo diocèse de Besançon, siá en lo diocèse de Toul. La siá glèisa, dédiée dins sant Ostal-Madeleine, fasiá partida del diocèse de Besançon. La curació èra a la collation del prieur de Relanges.
Darney #Èsser cap de-luòc de district de 1790 a l'an III, de contunh cap de-luòc de costat.
Una coïncidence singulara se #produsir en 1918. N'efièch, lo bòsc de Darney a atrach dempuèi la Modèl:S-, las verriers de Bohême #que #aportar a França los secrèts de la siá indústria (las blasons de las gentilshommes verriers, descendents d'aquelas familhas vengudas de Bohême a la demanda dels Ducs de Lorraine, decoren la granda sala del castèl actual). Mas Darney #èsser tanben al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo luòc de concentracion dels volontaris tchèques e slovaques. Lo 30 de junh 1918 la declaracion de l'independéncia de l'Estat tchécoslovaque #èsser proclamada dins lo vilatge ; lo president francés Raymond Poincaré, en preséncia del mètge Beneš, meses oficialament la siá bandièra a l'armada tchécoslovaque #que i aviá #èsser formada e instruïda a França. Darney A doncas la siá istòria ligada a l'istòria tchécoslovaque.
Darney est bâti sur les flancs d'un promontoire dominant la vallée de la Saône. Les Romains y construisent un château dominant la contrée, pour surveiller cette région forestière.
Ville fortifiée au Moyen Âge, flanquées de tours et de deux portes fortifiées, on l'appelle la « cité aux trente tours ». C'est au duc Thiébaud II de Lorraine que l'on doit l'église paroissiale en 1308. La ville est détruite au Moyen Âge et la cité démantelée en 1634. Lors de la guerre de Trente Ans[4], Darney est ravagée par les alliés des Français les Suédois de Bernard de Saxe-Weimar[5], la ville est incendiée. Le château est rasé en 1639, mais il reste quelques vestiges qui constituent une partie de l'étage inférieur de l'actuel château construit en 1725 lorsque la ville se rebâtit au début du Modèl:S-.
La ville était une prévôté dont la juridiction s’étendait sur vingt-cinq villages ou hameaux. En 1751, Darney devient le siège d'un bailliage[6] entièrement régi par la coutume de Lorraine, mais les localités qui le composaient étaient comprises soit dans le diocèse de Besançon, soit dans le diocèse de Toul. Son église, dédiée à sainte Marie-Madeleine, faisait partie du diocèse de Besançon. La cure était à la collation du prieur de Relanges.
Darney fut chef-lieu de district de 1790 à l’an III, puis chef-lieu de canton.
Une coïncidence singulière se produisit en 1918. En effet, la forêt de Darney a attiré depuis le Modèl:S-, les verriers de Bohême qui apportèrent en France les secrets de leurs industrie (les blasons des gentilshommes verriers, descendants de ces familles venues de Bohême à la demande des Ducs de Lorraine, décorent la grande salle du château actuel). Mais Darney fut aussi au cours de la Première Guerre mondiale, le lieu de rassemblement des volontaires tchèques et slovaques. Le 30 juin 1918 la déclaration de l'indépendance de l'État tchécoslovaque fut proclamée dans le village ; le président français Raymond Poincaré, en présence du docteur Beneš, remis officiellement son drapeau à l'armée tchécoslovaque qui avait été formée et instruite en France. Darney a donc son histoire liée à l'histoire tchécoslovaque.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Guèrra de Trenta Ans de 1618 a 1648
- ↑ Armada de soldats reclutats a Alemanha per Bernard de Porcellana-Weimar, communément telefonada Suedesa.
- ↑ Nòva descripcion de la França..., Jean-Aimar Piganiol de la Fòrça, ed.C.-N. Poiron, 1754
- ↑ Guerre de Trente Ans de 1618 à 1648
- ↑ Armée de soldats recrutés en Allemagne par Bernard de Saxe-Weimar, communément appelée Suédois.
- ↑ Nouvelle description de la France..., Jean-Aimar Piganiol de La Force, ed.C.-N. Poiron, 1754


text:
Pterygota
Dins la classificacion de Bey-Bienko, los pterigòts (Pterygota) son una sosclassa d'insèctes (en oposicion als apterigòts).
Se caracterizan per :
- dos parelhs d'alas sul segond e tresen segment toracic. Aquestas alas pòdon desaparéisser (un parelh pels diptèrs e los dos pels ectoparasits coma los pesolhs, piuses... Los insèctes pterigòts son normalament alats a l'estat adulte quitament se certans representants son venguts segondàriament aptèrs (sens alas), aprèp aver agut d'ancèstres alats.
- de metamorfòsis al cors de lor desvolopament. S'obsèrva pas jamai de muda posteriora a l'aparicion de la maturitat sexuala.
La classificacion dels insèctes pterigòts se fonda sus l'estructura de la nervacion alària e la forma de las alas al repaus. S'identifica doas seccions principalas de superòrdres:
- los paleoptèrs
- los neoptèrs
Los pterigòts se repartisson en un total de 36 òrdres dont 8 son fossils. Los 28 òrdres actualament representats son formats d'insèctes normalament alats, quitament se un certan nombre d'entre eles an perdut lors alas al cors de l'evolucion.
Segon lo tipe de formacion de las alas e lo gra de metamorfòsi, los pterigòts se pòdon devesir en doas categorias :
- los exopterigòts,
- los endopterigòts.
En regard de las metamorfòsis, los pterigòts alats tanben se pòdon classar en doas categorias plan distintas :
- los olometabòls,
- los eterometabòls, eles-meteisses sosdevesits en paurometabòls e en emimetabòls.


text:
Sept-Saulx
Sept-Saulx es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
I aviá a la Mièja-Edat, un castèl fòrt en datant del Sègle XII (#que ne demòra just la capèla. Modèl:Precision necessària). I auriá recebut la visita de Jeanne d'Arc e Charles VII de França #que i #passar la nuèch de la Mois invalide (de julhet)M, convidat pel proprietari Jean de Sarrebruck, avesque de Châlons-sus-Marna, de contunh l'endeman #dintrar dins la vila de las jures[1]
Il y avait au Moyen-Âge, un château fort datant du Sègle XII (dont il reste juste la chapelle. Modèl:Précision nécessaire). Il aurait reçu la visite de Jeanne d'Arc et Charles VII de France qui y passa la nuit du Mois invalide (juillet)M, invité par le propriétaire Jean de Sarrebruck, évêque de Châlons-sur-Marne, puis le lendemain entra dans la cité des sacres[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Pellus, Rems, Sièis sègles d'eveniments, éd, Fradet
- ↑ Daniel Pellus, Reims, Six siècles d'événements, éd, Fradet


text:
Arts plasticas
L'expression arts plasticas es d'origina anciana dins lo mond occidental (del lat. plastica e del grèc plastikos, veire tanben l'etimologia del tèrme art entre saver teoric e saver-far, tradicionalament opausat a las sciéncias e al drech). Designavan alara las arts relativas al modelatge coma l'escultura e l'arquitectura. Coma l'arte del designo de la Renaissença italiana, qu'o amassava tanben amb la pintura e las arts graficas (donc les arts de la surface et ceux du volume), cette expression fait depuis le XIXe siècle référence à tout art qui a une action sur la matière, voire qui évoque des formes (fins a la poesia per d'unes). Uèi on y ajoute les œuvres explorant les anciens et nouveaux médiums, et les nombreuses pratiques artistiques expérimentales.
L'expression arts plasticas pòt designar:


text:
La Crampa a Arle
La Crampa a Arle (var. La Cambra a Arle, La Chambra a Arle) qu'ei un tablèu de Vincent van Gogh. Be n'i a 3 versions ; la purmèra que ho realizada en 1888 e qu'ei expausada uei au Musèu van Gogh a Amsterdam. Ua segonda version (expausada dehens l'Institut d'Art de Chicago que ho realizada en 1889 a la demanda deu hrair de l'artista, Theo van Gogh, per'mor la purmèra version qu'èra de restaurar. Fin finala ua tresau (expausada au Musèu d'Orsay) que ho realizada entà la sòr e la mair de Vincent van Gogh.
Quauques esbòs que hon dessenhats dens la correspondéncia de l'artista.
Aquesta òbra que representa la crampa deu pintre dens l'Ostau Jaune.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Esbòs dens ua letra a Paul Gauguin


text:
Republica
Dins una definicion larga, una republica es un estat o un país dirigit per de personas que fondan lo seu poder politic dins la volontat democratica del pòble e dins lo qual los ciutadans tenon lo drech de vòte , çò que balha al govèrn lo fondament de la legimitat e de la sobeiranetat. Atal, las monarquias e las republicas son de concèptes que s'excluson mutualament. Cal desassociar los concèptes de republica e de democracia. Dins aquel sens las monarquias constitucionalas, e mai que sián de sistèmas electorals democràtics, son pas de republicas. De còps que i a d'unas dictaduras se nomenèron "republicas" solament per mostrar que son poder es afranquit d'un monarca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, se concebiá pas la Republica del meteis biais coma s'entend lo concèpte actual en sciéncia politica.
E mai que Republica vòlga díser "la causa publica", totes podián pas participar a aquela causa publica. Dins la democracia atenenca teniá pas lo meteis sens que ten actualament. En realitat, las pòlis grègas foguèron governats per d'oligarcas (aristoi, "Los melhors") al nom dels ciutadans (totes los membres del pòble èran pas ciutadans) èran eles sols que prenián part a las discussions dins l'agòra. (Se pòt pas díser que la Republica antica èra "mal nomenada" perque la nocion de libertat èra diferenta a aquesta epòca).
Entre los paucs tèxtes antics rescapats de l'Edat Mejana, i a La Republica de Platon. Malgrat los ideals nauts desvolopats, quand Platon prepausarà son idèa politica en practica dins la pòlis de Siracusa lo resultat serà un fracàs complet.
Tanben Ciceron temptèt una causa comparabla pendent la Roma Antica e tanpauc capitèt pas de renforçar lo govèrn de la Republica Romana.


text:
Marbre
Lo marbre (var. maubre, marme) es una ròca metamorfica, calcària, amb textura compacta, un aspècte cristallizat e cristallina, compausada per de grans microscopics de calcita. Lo marbre es la ròca ornamentala pus utilizada dins l'Istòria. Ara, s'utiliza per far retalhs de malonatge e revestiments, tauletas de mòbles, etc. Dempuèi l'utilizacion privilegiada coma material per l'escultura a l'apocòpa classica lo marbre es considerat coma un signe d'elegància. Lo melhor marbre es lo de Carrara. Miquèl Àngel, lo grand escultor de la Renaissença italiana, anèt dins las peirièras de Carrara per causir personalament los marbres per las seunas esculturas.
Peirièras de marbre en Occitània[modificar | modificar la font]
Lengadòc[modificar | modificar la font]
- marbre de Caunas de Menerbés
marbre roge [1]
Gasconha[modificar | modificar la font]
- marbre de Sent Biat
marbre blanc
- marbre d'Ilhet
Provença[modificar | modificar la font]
- marbre d'Ais de Provença
- marbre de Marselha


text:
Bettange
Bettange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Bérus en lo duché de Lorraine.
- Dépendait Del abbaye de Bouzonville a partir de la Sègle XIII ; en 1472 la municipalitat i aguèt partejat entre los senhors de Eltz e los senhors de Koeler.
- Los templiers alemands i possedissián de bens.
- Guirlange (Gerildinges Al XIIe) annèxa de la parròquia de Bettange, ligada juridicament a la municipalitat de Gomelange, i aviá partejat entre los abbés de St Nabor, de Villers-Bettnach e los chevaliers teutoniques #que las armas ne figuran al blason de la comuna. En 1836, a comptat fins a 159 abitants.
- Village de la seigneurie de Bérus dans le duché de Lorraine.
- Dépendait de l'abbaye de Bouzonville à partir du Sègle XIII ; en 1472 la commune fut partagée entre les seigneurs d'Eltz et les seigneurs de Koeler.
- Les templiers allemands y possédaient des biens.
- Guirlange (Gerildinges au XIIe) annexe de la paroisse de Bettange, rattachée juridiquement à la commune de Gomelange, était partagée entre les abbés de St Nabor, de Villers-Bettnach et les chevaliers teutoniques dont les armes figurent au blason de la commune. En 1836, elle a compté jusqu’à 159 habitants.


text:
Inquisicion
L'Inquisicion èra una jurisdiccion especializada (un tribunal) creada per la Glèisa Catolica Romana e dependent del drech canonic, encargada d'emetre un judici sul caracter ortodòxe o non respècte al dògma religiós) dels cases que li èran somés. L'Inquisicion èra una jurisdiccion d'excepcion, establida per tal de representar l'autoritat judiciària del papa sur una region determinada, quand lo foncionament normal dels tribunals eclesiastics s'averava inadaptat.
Istoricament, i a agut de nombrosas jurisdiccions especializadas d'aqueste tipe. Se pòt distinguir tres Inquisicions, que fan l'objècte d'articles separats :
- l'Inquisicion medievala,
- l'Inquisicion castelhana, fondada en 1478, e l'Inquisicion portuguesa, fondada en 1531,
- l'Inquisicion romana (Congregacion de l'Inquisicion Romana e Universala), fondada en 1542, rebaptisada Congregation Sagrada del Sant Ofici en 1909, puèi Congregacion per la Doctrina de la Fe en 1967.
Aqueste article tracta dels aspèctes generals de l'Inquisicion, segon lo vejaire catolic de l'eretgia, a sa justificacion politica, lo foncionament del drech, e la manièra que l'Inquisicion es a l'ora d'ara presentada e percebuda socialament. Los aspèctes istorics se limitan aicí a la cronologia generala.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Nascu lou 24 de nouvèmbre de 1875 dins uno famiho proutestanto de Sant-Gile dóu Gard, Matiéu a que dous an quouro soun paire, faturaire, planto caviho à Marsiho pèr faire lou cantounié. La vido es mal-eisado pèr li Verdilhan.
À douge an, Matiéu fai l’aprendis vers un barbouiaire, pièi countùnio sa fourmacioun encò de mai d’un artisan.
En 1895, part de Marsiho e mounto à Paris ounte lou decouraire Karbowski ié prepauso d’oubra em’ éu. Après quàuqui mes, en 1896, s’entorno à Marsiho e rescontro un pintre, Maglione, que vendra soun ami, e l’abouticàri Eimound André, que sara soun mecenas.
Lou diapourama dóu Mounegue
À vinto-quatre an, pren part, à l’espousicioun universalo de 1900, au farga d’un diapourama de 12 mètre de long que depinto l’espandidou de la Principauta dóu Mounegue, vuei au Monte-Carlo Sporting Club. Alor que se trobo espitalisa à l’Hôtel- Dieu de Marsiho, pèr l’encauso de la perdo de soun uei gauche, quaranto de si telo soun moustrado à la galarié Braun à Marsiho, lou 22 d’óutobre de 1902. Esperara tres annado pèr saupre soun proumié sucès au Palais dis Architèite, avengudo dóu Prado, mounte espauso entre lou 25 de mars e lou 2 d’abriéu de 1905. Eimound André gardo tóuti lis obro e tant pis pèr lis amiraire de Matiéu Verdilhan, que rèston sus si dènt.
Coume que vague, lou mecenat d’André duro gaire de tèms. Alor que bagno dins un councert de laus, lou pintre es astra pèr lou courrènt empressiounisto. Fai la chausido de se metre en questioun.Deçaupu, André lou laisso, mai Matiéu a la crespino e rescontro Latil, prouprietàri d’uno tanarié à Touloun. L’endustriau varés venguè soun segound mecenas. Matiéu fai soun sant-miquéu au 12 quèi dóu Canau, e óucupo un cantoun de l’ataié de Maglione.
Entre Marsiho e Paris
Tre 1906, mostro regulieramen sis obro à la Soucieta dis Artisto Independènt emai au Saloun d’Autouno, que n’en vendra sòci en 1913. Soucieta que ié pourgira uno mostro poustumo en 1929, pas gaire après sa mort.
Entre 1906 e 1908, trèvo lis vesprado literàri dóu Castèu de Carlevau en Alau, serado mounte la pouësìo de Verlaine es l’interès maje. De coutrìo emé soun fraire Andriéu, pintre em’ escultour, tambèn e sis ami Cabasson, Audibert, Lombard, es un di primadié de l’Acadèmi d’Alau, foundado pèr Jan de Beaumont. Es pèr pas se mau-mescla ‘mé soun fraire que prendra lou segound pichot noum de Louvis.
En 1908, loujara vers lou pintre Girard, 12 quèi de Rivo-Novo, à Marsiho. En setèmbre rèsto mai de sièis mes, carriero Hoche. Coumandita pèr Jouachim Gasquet e Savié de Magallon, fai forço dessin e pastèu, e mai de vinto-cinq telo dóu pargue.
Espauso à la galarié Bernheim emé Cross, Signac, Valloton, Bonnard e Vuillard. En 1910, la galarié Druet l’aculis emé Manguin, Laprade, Marquet e Matisse. De 1910 à 1914, l’artisto fai d’ana-veni entre Marsiho e Paris.
Un pintre en guerro
La debuto dis oustileta faguè trebasta lou plan e l’aventuro espressiounisto de Matiéu s’esvaliguè. Dóu tèms de la moubilisacioun generalo de 1914, Matiéu es afeta, proumié, i service aussiliàri, pièi, en 1915, au 10en Regimen d’Artiharié d’à pèd. Dins l’annado, doulènt de mau d’os, fai uno demouranço i termo di Camouin, proche Marsiho. Lou 10 de mai de 1916, aprouficho d’uno reformo tempouràri que sara renouvelado enjusqu’à la fin de la guerro. Dins aquesto pountannado, fai la couneissènço de Marquet, istala dins un ataié presta pèr lou pintre Eugèni Montfort. Lou 6 de mars de 1919, Verdilhan s’amouiero emé la chato dóu pintre Alfred Casile. lé dison Eleno-Marìo qu’es sa cadeto de mai de vint an. Lou maridage es celebra à la coumuno de z’Ais. Li temouin soun lou pintre Jóusè Fregier e lou pouèto Emile Sicard. Aquéu d’aqui avié fa parèisse dins la revisto Lou Fiò quàuqui jour avans, un óumenage escri titra À Matiéu Verdilhan.
Li nòvi s’istalon 45 Cours Mirabèu, pièi dins uno bello bastido que ié dison La Magotte. Au bout d’un pau de tèms, a leissa z-Ais pèr Cassis. Lou sejour sara courtet e tre 1920 quitaran lou pichot port mieterran, proumié, pèr Marsiho, pièi pèr Roco-Vairo, jusqu’en 1922. Lou 27 de setèmbre de 1920 marcara la souleto reüssido óuficialo dóu pintre, manjo dins si quaranto-cinq an.
En quisto de la glòri
Lou countrat signa bono-di Bourdelle emé lou mège Girardin, prouprietàri de la galarié de la Licorno à Paris, èro inespera. Matiéu Verdilhan es aseiga de bonur. Pamens, quàuqui jour sufiran, lou tèms de sa mostro, pèr que lou pantai s’esvanigue : soun coumanditàri l’abandouno pèr de resoun d’argènt. La criso ecounoumico destourbo la vido soucialo e esvarto li darniés afouga d’art. De mai, en 1920, li courrènt artisti se soun aluencha de la creacioun «fauvo», e meme se d’ùnis artisto semblant faire obro óuriginalo dins aquel estile, parèisson de vogo. Es lou cas de Matiéu que finis l’espausado sènso faire un pache. N’i’a qu’Antòni Bourdelle que crèi enca à soun gàubi e s’encagno pèr ié faire counèisse la glòri de soun viéu. Testardas, lou vai metre au toco-toco emé soun marchand new-yourkés Krausharr. L’esperiènci duro pas forço tèms.
Après tres an, lis escàmbi s’acabon. Es l’avalimen de si bèu pantai. En 1923, Verdilhan logo un ataié à Mount-Parnasse, dins uno estounanto bastisso facho de palisso e àutri matèri d’agrasamen venènt de l’espousicioun universalo de 1889, que li pintre de Mount-Martre an envestido. Lou gardara jusqu’à la fin de sa vido. En Prouvènço, lou pintre e sa femo van de Sanàri à Roco-Vaire. En 1925, fai pèr l’Opera de Marsiho uno visto de la catedralo de la Majour. Aquesto pinturo es toujour aquito. Lou 15 de nouvèmbre de 1928, coume restavo dins li dependènci de la prouprieta dóu mège Simoun, s’amoussè d’un cancer de la gargamello.
26993


text:
Amor non partatjat
L'amor non partatjat qu'ei un amor non recipròc, qu'ei a díser l'amor d'ua persona entà un aute individú qui n'a pas los medishs sentiments. Que pòt estar l'encausa de destrobles taus com un estat de depression, de maishanta estima de si, d'anxietat, e cambiaments bruscs d'umor com passatges brutaus de la depression a l'euforia.
Qu'ei un tèma universau dens la literatura.
Fisiopatologia[modificar | modificar la font]
L'amor non partatjat que pòt miar tà comportaments obsessionaus e mei qu'aquò agressiu entà l'objècte deu desir. Aqueth tipe de deriva que pòt miar lo subjècte tà comportaments considerats com estant de "pervèrs", com la susvelhança o mei qu'aquò lo secutament de l'objècte deu desir.
Dens la comunitat de la seduccion que's qualifica las personas qui's tròban en aqueth tipe de situacions de Average Frustrated Chump (o AFC); que son presentadas com personas dab ua experiéncia amorosa e sexuau febla e autanplan inexistenta[1]
Literatura[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'òbras de literatura qui tractan lo tèma de l'amor non partatjat qu'ei immens. A l'Edat Mejana, qu'estó un tèma màger de la lirica trobadorenca. Dens la dralha deus trobadors que's plaça l'amor deu poèta italian Dante entà Beatrice Portinari, dab qui ne parlè pas que dus còps dens la soa vita, lo prumèr còp com èra l'atge de nau ans e era ueit, e qui com personatge apareish dab un ròtle màger dens la soa òbra, totun com un aute deus màgers poètas italians de l'Edat Mejana, Petrarca, dab Laura de Sada, qui inspirè au poèta màger la soa òbra capitau, lo Canzionere.
La tematica de l'amor non partatjat qu'inspirè tanben lo poèta latin Catul e escrivans coneishuts de l'edat modèrna e contemporanèa, com Cervantes, Shakespeare, Goethe, e au dia de uei qu'ei hèra presenta dens la cançons de "varietats", de rock, o d'autes estilles musicaus.


text:
Las Pradetas (Tolosa)
Las Pradetas es un quartièr de Tolosa de prèp de 10 000 abitants situat a l'oest de la vila. Aquel quartièr es bastit d'ostalets construits dins los ans 1980, e es vengut amb los quartièrs de Lardena e de Sant Simon, un dels ensembles urbans dels pus verds e mens denses de la vila.
Aquel ensemble es constituit per 43 % d'ostals individuals. L'augmentacion de la populacion i foguèt pus fòrta de tota la vila entre 1990 e 1999. Atal del costat de Bruga, que i pasturavan encara en 2000 las darrièras fedas e los darrièrs pònis del sector, l'espaci se tròba ara urbanizat en totalitat, quitament a l'entorn de Toish.
Somari
Economia[modificar | modificar la font]
En mai d'un quartièr residencial, las Pradetas son un pòl d'activitats qu'aculhís fòrça entrepresas coma France 3, Motorola, Météo-France, lo STNA (Servici Tecnic de la Navigacion Aeriana) e La Dépêche du Midi.
Cultura e monde associatiu[modificar | modificar la font]
Se trapa a las Pradetas fòrça associacions esportivas e culturalas coma lo Collectiu de las Associacions de las Pradetas qu'amassa una trentena d'associacions CollectifParadettes.info.
En octobre de 2007 s'installèt una bibliotèca de quartièr.
En mai de 2010, lo primièr NIGLO, festenal de Jazz Manouche, se donèt dins lo quartièr de las Pradetas.


text:
Daniel Tammet
Daniel Tammet, nascut Daniel Paul Corney (Londres, 31 de genièr de 1979) es un escrivan, ensagista e autista sabent anglés. Comencèt a venir celèbre al Reialme Unit a partir del 14 de març de 2004, jorn que recitèt durant mai de 5 oras 22.514 decimalas del nombre Pi, qu'aviá aprés tres meses abans l'eveniment, al Musèu d'Istòria de las Sciéncias d'Oxford. Sa notorietat venguèt internacionala quand participèt a un documentari, The Boy with the Incredible Brain, que los realizadors li avián demandat d'aprendre l'islandés, aprendissatge que li costèt una setmana, per li far puèi una entrevista en aquesta lenga.
Son autobiografia publicada en 2006, Born on a Blue Day, que narra sa vida amb las dificultats ligadas al fach d'èsser autista, foguèt causida coma "Melhor Libre per Joves Adults" en 2008 per l'Associacion Americana dels Bibliotecaris. Lo segond libre de l'autor, Embracing the Wide Sky, foguèt una de las òbras mai vendudas en França en 2009. Sos libres son estats traduches en 20 lengas.
Aqueste iperpoliglòt domina actualament 12 lengas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Born on a Blue Day (2006)
- Embracing the Wide Sky (2009)
- Thinking in Numbers (2012)


text:
Ecologia
L'ecologia (dau grèc: oἶkoς, "ostau"; -λoYίa, "estudi de" es l'analisi e l'estudi scientific de las interaccions dels organismes vivents amb son environament.
Aspècte politic e ideologic[modificar | modificar la font]
Pertòca lo gandiment dau mitan ambiant, de l'ambient. La preocupacion de l'ecologia ven de la presa de consciéncia de l'efiech malastrós dau desenvolopament industriau. L'ecologia es 'na eideia que se charnèt dins la segonda meitat dau sègle XX, aprèp lo periòde de prosperitat de las 30 gloriosas, ten en compte que las ressorsas naturalas de la planeta son en quantitat 'chabadas. La presica per un desenvolopament contrarotlat e sostenible, per un progrès que siá tant uman coma tecnic.
L'ecologia es revindicada per d'organismes scientifics de recerca en desenvolopament sostenible e per d'associacions de defensaires de la natura. L'es tanben coma 'na doctrina politica que la cura de la planeta i seriá l'axe major. Los movements ecologistas nascuts dins l'ex-blòc sovietic son pas tant involzats dins lo domeni sociau que pas lo nascut dins lo blòc capitalista. Se pòt pas d'enguerras constatar un consent ideologic generau au dediens dau movement ecologista qu'es jòune. Existís tras un paradigma d'organizacion que lor questionament sus lo mitan ambient es comun mas las responsas de portar i son pas percidas per tots.
Recentament, lo mot d'ecologia se confondèt coma la cura de l'environamentalisme que i tira son contengut de doctrina politica (Ex. : Ministèri de l'Ecologia)
Aspècte scientific[modificar | modificar la font]
L'ecologia es tanben 'na sciéncia, 'na part de la biologia qu'estúdia las relacions entre los èssers vius e lor mitan, e daus èssers vius entre ilhs.


text:
Ar Perzh
Ar Perzh en breton ( Le Pertre en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Parròquia de las caminas de Bretanha creada per essartage del bòsc-frontièra #que separava la Bretanha del Bas-Maine.
Es en aquel bòsc #qu'aimava flaner Madame de Sévigné.
S'agís de la municipalitat la mai orientala de Ille-e-Vilaine.
Paroisse des marches de Bretagne créée par essartage de la forêt-frontière qui séparait la Bretagne du Bas-Maine.
C'est dans cette forêt qu'aimait flaner Madame de Sévigné.
Il s'agit de la commune la plus orientale d'Ille-et-Vilaine.
Istòria[modificar | modificar la font]
La data de creacion del Pertre es desconeguda. Malgrat aiçò, se pòt amb certitud considerar que lo vilatge a #èsser creat abans l'an 1000. Aquela estimacion se basa en lo procès entre los fraires del abbaye Sant-Serge d'Angieus e los fraires del abbaye Sant-Jouin de Marnes en Peitau #que s'a desenrotllat de 1082 a 1093. Pendent aquel procès, l'avocat Juhel, fils de Godefroy e avocat dels fraires de Sant-Jouan, indica que lo Pertre i aviá #èsser en lo principi una abbaye bastida pel rei Clovis en l'onor de Sant Martin de Vertou. Sant Martin en avent demorat en la VIIe sègle, lo tèrme Clovis fach referencia a Clovis II. E mai se la teoria de la avocact i aja pas pas #èsser demostrada, es evidenta que lo Pertre li caliá èsser èsser pro ancian a aquel periòde perque una tala teoria pòsca èsser formulada.
La date de création de Le Pertre est inconnue. Cependant, on peut avec certitude considérer que le village a été créé avant l'an 1000. Cette estimation se base sur le procès entre les moines de l'abbaye Saint-Serge d'Angers et les moines de l'abbaye Saint-Jouin de Marnes en Poitou qui s'est déroulé de 1082 à 1093. Durant ce procès, l'avocat Juhel, fils de Godefroy et avocat des moines de Saint-Jouan, indique que le Pertre avait été dans le principe une abbaye construite par le roi Clovis en l'honneur de Saint Martin de Vertou. Saint Martin ayant vécu au VIIe siècle, le terme Clovis fait référence à Clovis II. Quoique la théorie de l'avocact n'ait pas été démontrée, il est évident que Le Pertre devait être être suffisamment ancien à cette période pour qu'une telle théorie puisse être formulée.


text:
Karl Richard Lepsius
Karl Richard Lepsius (23 de deceme de 1810 – 10 de julhet de 1884) que ho un egiptològ e linguista alemand deu sègle XIX.
Que vadó a Naumburg an der Saale, en Saxònia (uei Alemanha), tresau hilh de Karl Peter Lepsius e de Friedericke Glaser. Qu'estudiè las antiquitats grègas e romanas dens las universitats de Leipzig (1829–1830), Göttingen (1830–1832), e Berlin (1832–1833). Après aver dehenuda la soa tèsi de doctorat, De tabulis Eugubinis en 1833, que viatgè entà París.
Que comencè alavetz a interessà's aus ieroglifs e, que viatgè en Itàlia on rescontrè Ippolito Rosellini. Que tribalhè sus la gramatica ieroglifica de l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion en discutir l'idea que'us ieroglifs e notavan las vocalas. En 1847, lo rei de Prússia que'u dè lo parat de gavidar ua expedicion en Egipte e Nubia. Que miè las soas recèrcas a Giza, Abosir, Saqqara, Dashor. En 1843, a El-Fayom, que descrobí lo Laberint d'Egipte decrivut per Erodòt. Arron que viatgè en Nubia on he estudis filologics abans de tornar en Egipte a Karnak e puish en Sinai e a Tanis.
Tornat en Euròpa, enter 1849 e 1858, que publiquè, dab los sons collaborators, Denkmaler aves Aegypten und Aethiopien en 12 volums (cinc de tèxtes e la rèsta d'illustracions).
En 1846 que vadè professor de l'Universitat de Berlin e, en 1865, director deu Departament de las Antiquitats Egipcianas deu Musèu de Berlin.
Que tornè en Egipte en 1866 per i descrobir lo Decret de Canòpus, e ua tresau vegada a l'escadença de l'inauguracion deu Canau de Suèz.
Que's morí a Berlin en 1884.


text:
Alliteracion
L'alliteracion es una de las ressorsas literàrias restacadas amb la fonetica. Consistís en repetir un son per crear un efècte determinat. Per exemple, lo son de la S sembla una *chuchotement [fr] e evoca de suavitat, intimitat, lo vent... Per contra, la R multipla es un son pus fòrt. Evidentament, l'alliteracion se basa pas sus de caracteristicas objectivas de cada fonèma, senon sus de suggeréncias que provòcan. Un efècte semblable es la basa de l'onomatopèia. L'alliteracion es fòrça presenta dins la poesia encara que pòt aparéisser dins los noms pròpris d'autres genres per rasons umoristicas.
Es vesina de l'assonancia e del tautograma.


text:
Sant Roma de Tarn
Sant Roma de Tarn[1][2][3] (Saint-Rome-de-Tarn en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat materializa una fraction sud del Massís central.
Le territoire de la commune matérialise une fraction sud du Massif central.
Istòria[modificar | modificar la font]
- La primièra aparicion del nom de Sant-Roma-de-Tarn data del Modèl:Ven sègle quand sant Amans #partir évangéliser çò Rouergue.
- Al Sègle X, un castèl fòrt, dicha "del Torn gròs", a bastit.
- Luòc fòrt del protestantisme, lo bourg a arruïnat après los Guèrras de Religion.
- La première apparition du nom de Sant Roma de Tarn date du Modèl:Ve siècle lorsque saint Amans partit évangéliser le Rouergue.
- Au Sègle X, un château fort, dit "de la Tour grosse", est construit.
- Place forte du protestantisme, le bourg est ruiné après les Guerres de Religion.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Rome-de-Tarn, al canton, Christian-Pierre Bedel, 1995
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Jòrdi Pompidor
Jòrdi Pompidor (Montboudif, Cantal, 1911 – París, 1974) (Georges Pompidou en francés), professor e òme politic occitan e francés, foguèt president de la Republica de 1969 a 1974.
Agrejat de letras, mèstre de lass requestas onorari al Conselh d'Estat e ancian director general de la Banca Rothschild, venguèt membre del Conselh constitucional]] de 1959 a 1962, ocupèt puèi, durant la presidéncia de Charles de Gaulle, la fonccion de Primièr ministre del 14 d'abrial de 1962 al 10 de julhet de 1968.
Foguèt elegit 19en president de la Republica francesa, a l'eleccion presidenciala francesa de 1969, amb 58,21 % dels sufratges exprimits, fàcia a Alain Poher, lo 15 de junh de 1969. Exerciguèt la fonccion de president de la Republica del 20 de junh de 1969 entrò a sa mòrt lo 2 d'abrial de 1974.
Lo president Pompidor que parlava auvernhat amb sos electors cantalés declarèt qu'èra "auvernhat donc occitan." »[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Auvergnat, donc occitan, je suis particulièrement sensible à tous les efforts qui sont consentis pour sauvegarder les traditions linguistiques et culturelles de nos provinces et de nos pays", La Croix, 69e année, n°26374, 21-22 septembre 1969, p. 8, citat en particular dins Gilbert Noël e Emilie Willaert, Georges Pompidou et le monde des campagnes, 1962-1974, Peter Lang, 2007
- Carta grafica pas indicada
- President de la Republica Francesa
- Primièr ministre de França
- Naissença en 1911
- Decès en 1974
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Normalian
- Jòrdi Pompidor
- Naissença dins Cantal
- Ancian ministre de la Cinquena Republica
- Ancian membre del Conselh Constitucional francés
- Gaullisme
- Grand crotz de la Legion d'Onor
- Ancian escolan de l'Escòla Normala Superiora (carrièra d'Ulm)
- Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de París
- Laureat del Concors general
- Agregat(ada) de letras classicas
- Personalitat de Cantal