text:
Parlarai eici de tres espousicioun que me sèmblon d’impourtanço.
À la Vièio Carita, nous presènton 29 pèço, d’óujèt e d’esculturo dóu temple. Lou Tresor di Marsihés, es tout au cop lou countengut e lou countenènt. Tout acò’s de « tresor naciounau » elène qu’avien pas jamai quita la Grèço. Uno eicepcioun e un bèu presènt que fan pèr Marsiho « capitalo éuroupenco de la culturo 2013 ». Poudèn ansin revèire au nostre, ço que li proumié Marsihés avien embarca, i’a 2500 an, pèr lou pourgi à si diéu.
De nous presta acò, la Grèço s’ameritavo que faguessian tambèn un esfors e l’esfors fuguè fa pèr uno presentacioun requisto, tant scientifico coume artistico. Arqueoulogue, istourian, architèite e enfourmatician, tóuti se ié groupèron pèr restituï d’un biais virtuau lou tèmple e soun decor en 3D. Anèron à Delfo avans de travaia dins li labouratòri de z-Ais e de Marsiho.
Lis eisino dins li veirino soun bèn escleirado e esplicado mai tout acò dins lou negre : porto barrado, paret velado de negre, etc. Un rai de lume sus cado pèço, pas mai, e un sòu de póusso blanco coume se i’erian… proun de ié pas ana emé de soulié negre ! Mai lou soumbre èro necite pèr la counservacioun de parié tresor.
Dins tout, un tresor vertadié, e un tresor que la Grèço nous pourgis.
À Marsiho, se devèn acountenta d’uno salo mai pichoto is Archiéu Despartamentau mai après Paris èro nourmau que Cesar venguèsse dins nosto ciéuta. Après li Grè, li Rouman, e avié sa plaço au nostre en 2013.
D’aquéu tèms, Arle s’alargavo e venié tambèn uno ciéuta coumerçanto forço ativo. Acò se vèi emé li terraio troubado que venien d’Itàli o d’aiours dins lou mounde e tambèn d’eisino de brounze. Mai demié tóuti li descuberto dóu Rose, rèn faguè mai parla que lou buste de Cesar (qu’aro nous dison qu’es belèu pas éu… Se l’aguèsson trouba dins la Sèino, aurien ges de doute !).
À Marsiho, nous presènton dounc aquelo espousicioun forço pedagougico que lou travai dis arqueoulogue dins lis aigo dóu Rose, despièi 25 an, i’es mes à l’ounour e si dificulta bèn esplicado.
Coume dins lou Tresor di Marsihés, ço que nous presènton eici, es un tresor vertadié emé de pèço d’eicepcioun qu’ajudon coumprene e recoustituï l’istòri d’Arelate e de soun port anti. Arelate, entre mar e flume, èro à la flour de camin entre Levant e Pounènt. Brounze de lùssi, terraio d’Itàli, vas e esculturo, capitèu e coulouno de maubre, anforo, calen, etc, tout acò fuguè marsihés quàuqui semano de tèms… Un cinquantenau de pèço que lou Museon de l’Arle Antico nous a presta en bon vesin que soun.
Lou noum de pourtulan vèn de l’italian « Portolano » que designo un guide nauti, un tèste que raconto li costo e li port. Li pourtulan èron fa sus de pergamin de vedèu, de cabro o de porc. La roso di vènt i’a si 32 branco e de roso mai pichoto dounon li vènt que varìon.
Li pourtulan li mai vièi soun de Mieterragno : de Gèno, de Catalougno, de Veniso. Mai quand descuerbon lis Americo, lou Pourtugau pren lou pas e li carto se multiplicon à bóudre. Au mai lis empire s’espandisson, au mai lis escàmbi coumerciau e culturau se multiplicon e li cartougrafe coume li marin van de port en port e duerbon d’ataié nouvèu.
Marsiho, que pòu èstre fiero de soun escolo d’idrougrafìo, devèn tre la fin dóu siècle XVI, uno capitalo de la cartougrafìo. Es au nostre que la tradicioun di carto-pourtulan dardè si darrié rai. Au siècle XVIII, li carto soun estampado mai Marsiho gardo sa bono plaço dins la cartougrafìo scientifico.
Fau pamens pas crèire que i’avié agu degun avans… À la Reneissènço s’avison de Touloumiéu (Ptolémée) que plaçavo deja lou Nord en aut de l’aisse di pole emé la grasiho di meridian e di paralèle ço que permetié de plaça li nouvèlli terro descuberto. Tre 1450, l’estamparié espandis la vesioun dóu mounde coume l’avié Touloumiéu. Segur que li formo nous parèisson estràni : la Mediterragno es alargado, l’Africo estirado e nous sèmblo dificile de se ié retrouba. Es pamens em’acò que faguèron li gràndi descuberto ; em’acò e forço courage !
Apian e Thevet seguisson la tradicioun de Touloumiéu e mostron lou mounde dins uno toco scientifico. Li pourtulan, éli, volon tapa un vuege e ajuda li marin qu’emé soun travai e lou coumpas poudien ansin trouba la routo la meiouro.
Li proumié pourtulan pèr de marin que fasien de caboutage, assajavon de courregi lis errour de Touloumiéu. Es noste grand Fabri de Peresc que courregiguè la loungour de la Mediterragno e n’en dounè la loungitudo mai justo.
I siècle XVI e XVII, li darrié pourtulan coueisiston emé li carto estampado.
Es tout acò bèu, emé de pourtulan de tóuti lis escolo (veniciano, catalano, pourtugueso e segur marsiheso) que pousquerian bada à la Biblioutèco de l’Alcazar (BMVR). Uno mostro requisto óuriginalo e raro.
Adounc, tres espousicioun, tres pountanado, caduno ligado à nosto istòri, caduno moustrant la bello plaço que Marsiho tenguè de longo dins lou mounde !


c: text/html

text:
per la (granda e gloriosa) confederacion d'occitània. Trucat de veire
los Loseròts meses amb los auvernhasses, e los aveironeses e los
orlhaguses amb los peiregòd dins una "Guiana" (que vòl dire
Aquitània...) fantasmatica prepausi de soscar sus aquela dolorosa
question. Es
possible (o non) de trencar Occitània en un cèrt nombre de grandas
regions (7 al melhor) per pas que degun se sentisca insolentat dins son
identitat?
Per començar un pichòt expausat: l'origina de las frontièras utilizadas
dins lo movement occitanista son de dos tipes, istoricas, e dialectalas.
Per las frontièras istoricas son sovent las de l'ancian regim, valent a dire las provincias d'abans 1789. Doncas aquò:
Coma vesètz, Lengadòc s'espandís plan al nòrd e a una part (pichòta)
non-occitana, Gasconha e Guiana son una sola e mema causa e Daufinat es
mitat occitana, mitat arpitana...
Mas s'utilizan tanben las frontièras dels 6 grands dialèctes que meritrian elas tanben d'èsser discutidas (ai notat en puntilhat d'unas zònas prolematicas):
Remarcatz que dialèctes e provincias an pas grands causas de veire dins la màger part dels cases. E de còps los dialectològs an utilizat las provincias per definir los dialèctes (l'exemple tipe es la frontièra lemosin/auvernhàs, que pas degun s'embestièt de traçar finament, se aquela frontièra existís: diguèron, en lemosin se parla lemosin, en Auvernha auvernhàs, fòra la zòna lengadociana...)
Las doas primièras prepausicions regularament trobadas serián doncas
-Una occitània a 7 provincias, facha en trencar Guiana de Gasconha (mas perqué se utilizam lo critèri istoric passar a un moment a un critèri linguistic? E sonque per aqueste cas?)
En gròs aquò:
Vesètz sul pic que i a de repotegar: d'exemple Avairon, virat cap a Tolosa e Montpelhièr se tròba dins una Guiana de plan mal definir.
-Una Occitània a 6 provincias basadas suls dialèctes: e doncas calriá dire a la gent d'Orlhac que son pas auvernhasses e trencar Peiregòrd, Provença etc...
Benlèu tanben que se calriá basar sus de critèris mai fins e veire al cas per cas sens doblidar la realitat departamentala. A lèu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Programacion de la setmana de Ràdio Gasconha - Programmation de la semaine de Ràdio Gasconha.
radiogasconha.fr - lo site de la vòsta ràdio gascona. Escotar la ràdio, tornar escotar las emissions, artistes programats... radiogasconha.fr - Le site de votre radio gasconne. Ecouter la radio, réécouter les émissions, les artistes programmés...
Òc and roll: seleccion de musica actuau (Lou Dalfin, Familha artus, Hantaoma, Brick a Drac, Goulamas'K, Le Comité...)
Òc and roll: selection de musique actuelle (Lou Dalfin, Familha artus, Hantaoma, Le comité, Goulamas'K, Brick a Drac...)
ACTUALITATS:
La mal Coiffée, nouvel album Lo naveth CD de "La Mal Coiffée", Ou Los òmes, qu'ei de descobrir sus Ràdio Gasconha. Sortida officiau lo 15 d'octobre de 2011. Interviste a viéner! Le nouvel album de La Mal Coiffée est à découvrir sur Ràdio Gasconha. Sortie officielle le 15 octobre 2011. Interview à venir!
Coriandre, nouvel album
Lo grop Coriandre qu'entra dens la nosta programacion musicau au parat de la sortida deu lor naveth CD "Itinerança"
Le groupe Coriandre entre dans notre programmation musicale à l'occasion de la sortie de leur nouvel album "Itinerança"


text:
dimecres, 27 de juliol de 2016
El Olivo
Per fugir lo calimàs, anatz dins un cinèma climatizat veire lo film El Olivo. Un film intelligent, sensible, fin, pas maniquean, que plorèri de longa e ne sortiguèri ben urosa d'i èsser anada. Un film que te recentra sus ta condicion umana.
Sortit en Mai en Espanha,sortit en Julhet en França
S'avètz agachat las vidèos, avètz comprés que parla de la venda dels olivièrs millenaris valencians e catalans per los anar far veire de'n pertot dins lo mond.
Tot un patrimòni vendut.
I a una peticion aquí dessús : La peticion contra l'expoliacion dels olius millenaris.
De qué soscar...
L'endeman, anèri veire l'oliu vièlh que i a a un vintenat de quilomètres de l'ostal.
Manquèri de plorar en veire que l'avián pas podat e qu'èra pas gaire entretengut, mas rai, el es totjorn aquí :)
1 comentari:
- mirelha ha dit...
-
As plan rason ! Figura-te que, per festejar ma retirada, mos amics avián pel cap de m'ofrir un oliu. Diguèri fòrt e mòrt que ne voliái pas per las rasons que dises. E ben, non, aqueles caparruts n'an trapat un que poguèri pas refusar e que, dempuèi, se plai dins mon jardin. Cal dire qu'èra un jovenòt que vendrà millenari a Carcassona... Qui sap ?
De qu'as pensat de l'Estivada d'ongan ???
- 28/7/16 22:42


text:
catar e carriòla
...... lo jorn qu'Autier, lo darrièr preire Cataron, foguèt despenjat , davant la glèisa de Sant Estève de Tolosa, per èstre cremat o pelat e cremat, o empalat e escartairat , la seuna sòrre (femna, esposa, mestressa), lo rebalèt .........dins una carriòla ? (la carriòla m'agrada fòrca , vist qu'a dos margues ) Ont lo cremèron? Benlèu lo cremèron pas ? Mas que sabem pas ont es? De tot biais a tot inventat la glèisa. Doncas a trobat quicòm. Mas per de qué la carriòla m'agradèt ? Qu' es un mejan facil per rebalar quicòm o qualqu'un. Per exemple quora es pintat...o quant i pòt pas anar sol, coma dins lo filme 'Intouchables", que far plorar un fum de monde , mai que tot los electors del front national, e encara mai los autres, que braman bravament, a la sortida del ciné, abans de tornar escupir sus l'arab del seu canton. Mas a Montsegur podián pas se pintar. Qu'avian pas encara trobada la pruna cofida. Doncas cresi plan que butavan las carriòlas , los crosats , per escampar tot aquò dins lo voide, per los veire rebombar los còrses .......suls ròcs.
Òm me ditz que los cremèron!!!???Mila Dieus ....Qual creire?
Mas me direm per de qué parlar encara de lepenisma, de socialisma, d' écologisma, d'umpeisma sarkosian (sens Sarkosy per astre), , ambe d'òmes que seràn totjorn seguts dins la carriòla mentre que butaràs . Non sabi! Mas per que pas?
Que vòls que i a pas jamai, cap de socialistas, ecologistas, umpeistas , de fascistas per butar la carriòla, mas que se recaptan totes, lèu lèu, aquí prèp,....per la paga , cantar la marselhesa , al maches a Sant Denis , sens susar un pet de conilh que sia, al palais del Borbons o se vos agrada al Bornhon parisenc ?
Dieus que la vida es corteta! Que cal patir per morir magre e venir vièlh!
Que ieu i trabalhèri a Paris un dètzenat d' annadas e aquò's aital que venguèt occitan anarquista carrejaire .
Aital que m'agradèt fòrça de butar la carriòla dins lo miègjorn dusca la retirada .
Ara que, puèi, sèm passats al cadi ... Que vòls.??????? Lo progrès....
E ambe lo cadi tanben se pòt rebalar un diccionari francés de l'acadèmia ambe d'Encausse seguda aquí sus , o melhor .......... un parelh d'universalistes franchimands de Franca Cultura...
Mas aquò's impossible de los escampar suls ròcs per los veire rebombar, o de los cremar....Enebit
Mas los podèm enfarinar, benlèu.... al marathon dels mots?
Quina idèa?


text:
A la prima tostemps, lo men còr pataqueja,
Quan floreish lo borc blanc, que sòi embriagat,
Tròp beròia tà jo n’ei pas jamei gausat
Envitar sons quinze ans darrèr la bòrda vielha.
E saurés, tu, lo vent,
Si passa lo cap au finestron,
A l’entorn deu son còr anar sonar l’aubada,
E saurés, tu, lo vent,
Tu qui cantas tant beròi l’amor
Cridar lo men secret per totas las contradas.
Aquiu despuish mila ans que i ei doça l’erbeta,
Un pomèr que l’escon sonque taus amorόs,
Que ns’i serem cochats shens deranjar las flors,
E dilhèu desvelhats peus arrais de l’aubeta.
Qu’ei tant marchat solet per devath l’estelada,
Lo huec dehens lo còs, d’aver tròp saunejat,
Son imatge que l’èi tostemps au hons deu cap,
Que luseish com un sό qui trobat la matiada.
Fermer


text:
Leopard II
Lo carri Leopard II es un carri de combat principau de tresena generacion alemand. Desvolopat dins l'encastre de la Guèrra Freja entre 1970 e 1977, intrèt en servici au sen de l'armada alemanda en 1979 per remplaçar lo Leopard I. Conoguèt rapidament un succès a l'exportacion e uneis armadas de l'OTAN o d'Euròpa l'adoptèron. Sèt versions principalas son estadas desvolopadas dau Leopard 2A1 fins au Leopard 2A7.
Participèt a la Segonda Guèrra d'Afganistan au sen dei fòrças canadianas e danesas coma sostèn d'infantariá gràcias a sa poissança de fuòc. Franc de quauquei degalhs menors, conoguèt gaire de dificultats en causa de la manca d'armaments anticarri pron poderós per menaçar son blindatge au sen de la guerilha afgana.


text:
Acabi de legir un tèxte important, anonciador del primtemps … Totes sábon ara que l’Estat francés es montat per expansionisme e primièr per recuperar las riquessas accumuladas en Occitània per fabricar la riquessa del sant patron, èra representant de Dieu en França, lo Rei… Puèi lo Rei a fabricat una casta per governar lo territòri conquesit, aquesta casta l’a fotut defòra a la revolucion dicha francesa de 1791. La casta en plaça a fabricat mantunas dictaturas en seguida, puèi un Napoleon e dos, puèi un Pétain, e ara un regime partidocrata. e per donar la patz dels pòbles de França, lor an donat lo dreit de botar un papièr dins l’urna… e Son contents.
Alara quora las làmias fan òbra de destruccion entre èlas, nos podrèm que felicitar, non ? Lo mercat-Estat-nacion França s’encamina cap a sa destruccion.
Lo grope Carrefour qu’es un problèma politic en França, monopolistic e tot e tot, s’encamina cap a sa destruccion gràcia a las làmias que son supausat èstre accionistas de l’entrepresa.
Lo grope AREVA-EDF es un grope monopolitic e tecnocratic, es un problèma en França.
Tot grope d’entrepresas qu’es pas frenat dins son desvolopament monopolistic es un problèma per la democracia.
Ambe l’article aqueste, es donc lo primtemps per la democracia s’aquò arriba.
-°-


text:
Therdonne
Therdonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Compausat a l'origina de 6 caserius : Sant-Ouen, Wagicourt, Bourguillemont, Therdonne, Bruneval e Villers-sus-There. Çò Cap de luòc i èra Sant-Ouen, mas après divèrsas destruccions, aquel masatge caseriu serà pas jamai reconstruit en benefici de Therdonne #que se #estendre a l'èst fins a tocar lo caseriu de Bourguillemont, lo en transformant dins quartièr del pòble. Aital, obsèrva-t-s'uèi solament 2 groupements d'abitacions desparièras : Therdonne e Wagicourt. Los Caserius de Villers-sus-There (Villare ad Tharam, Villare supra Tharam en 1169) e Bruneval en avent #èsser ligats a las municipalitats de Allonne (costat de Beauvais) e de Warluis (costat de Noailles).
Lo sieu nom a testificat jos desparièrs graphies al cors de l'istòria : Taraonas en 1153, Tardonnas en 1198, Tardonne, Therdonne, e Sant-Ouen : Sant-Ouin, Sant-Oyen de Tardonne, Sanctus Audoenus. Coma fòrça vilas #que tiran lo sieu nom d'un cors d'aiga, Therdonne pren lo sieu nom del riu #que la trauèssa e de #çò que la caracteriza en aquel luòc. N'efièch littéralement, Therdonne ven del afegiment de las paraulas #trigar e onna[1]. #Trigar (tardus, a, um: adjectiu) significa lent e marca lo fòrt ralentissement de las siás aigas, de lo sieu cors d'aiga (onna, fleuve) : lo Thérain #que connait aicí lo sieu mai flac dénivelé[2], es per conseqüent fòrtament alentit sus lo sieu recorregut[3]. Malgrat aiçò, se pòt i veire amb tot tant de rason lo nom del Therain, antany Tara, associat al appellatif montilha, vila, emplegat al femenin coma en Brionne, sembla[4].
Lo caseriu de Wagicourt a testificat tanben jos las formas del francés central amb [g]: Guatigiricurtis, Gagicort, Gagicourt e Vuagicourt (1782). Uèi cèrts GPS nomenan Wagicourt de manièra errònia : « Wajicourt ». S'agís d'un nom en cuert, precedit del nom de persona germanique Wadgarius.
Composé à l’origine de 6 hameaux : Saint-Ouen, Wagicourt, Bourguillemont, Therdonne, Bruneval et Villers-sur-There. Le chef lieu y était Saint-Ouen, mais après plusieurs destructions, ce hameau ne sera jamais reconstruit au profit de Therdonne qui s’étendit à l’est jusqu'à toucher le hameau de Bourguillemont, le transformant en quartier du village. Ainsi, remarque-t-on aujourd’hui seulement 2 groupements d’habitations distincts : Therdonne et Wagicourt. Les Hameaux de Villers-sur-There (Villare ad Tharam, Villare supra Tharam en 1169) et Bruneval ayant été rattachés aux communes d’Allonne (canton de Beauvais) et de Warluis (canton de Noailles).
Son nom est attesté sous différentes graphies au cours de l’histoire : Taraonas en 1153, Tardonnas en 1198, Tardonne, Therdonne, et Saint-Ouen : Saint-Ouin, Saint-Oyen de Tardonne, Sanctus Audoenus. Comme beaucoup de villes qui tirent leur nom d’un cours d’eau, Therdonne prend son nom de la rivière qui la traverse et de ce qui la caractérise en ce lieu. En effet littéralement, Therdonne vient de l’adjonction des mots tarda et onna[5]. Tarda (tardus, a, um: adjectif) signifie lent et marque le fort ralentissement de ses eaux, de son cours d'eau (onna, fleuve) : le Thérain qui connait ici son plus faible dénivelé[6], est par conséquent fortement ralenti sur son parcours[3]. Cependant, on peut y voir avec tout autant de raison le nom du Therain, jadis Tara, associé à l'appellatif duna, ville, employé au féminin comme dans Brionne, semble-t-il[7].
Le hameau de Wagicourt est attesté aussi sous les formes du français central avec [g]: Guatigiricurtis, Gagicort, Gagicourt et Vuagicourt (1782). Aujourd’hui certains GPS nomment Wagicourt de manière erronée : « Wajicourt ». Il s'agit d'un nom en court, précédé du nom de personne germanique Wadgarius.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat e Charles Rostaing, Diccionari étymologique dels noms de luòcs a França, edicions Larousse
- ↑ Luòc IGN géodésie, Plànol en copa del Thérain sus la municipalitat
- ↑ 3,0 et 3,1 Font : de Costats de Méru e Nivillers Volum IV per Louis Grèus 1830-1859, réédition Res Universis, Escomesas 1991 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Grave_Nivillers » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ François de Beaurepaire, Los noms de las parròquias e ancianas municipalitats de l'Eure, edicions Picard 1981.
- ↑ Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, éditions Larousse
- ↑ Site IGN géodésie, Plan en coupe du Thérain sur la commune
- ↑ François de Beaurepaire, Les noms des paroisses et anciennes communes de l'Eure, éditions Picard 1981.


text:
Taula dels caractèrs Unicode/U2600
Caractèrs U+2600 a U+26FF.
Somari
- 1 Simbòls divèrses
- 2 Vejatz tanben
- 2.1 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls de flèchas
- 2.2 Blocs de caractèrs Unicode contenent de simbòls de forma geometrica
- 2.3 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls Yi-king
- 2.4 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls musicals
- 2.5 Caractèrs novèls ajustats o prevists dins Unicode
- 2.6 Ligams intèrnes
- 2.7 Ligams extèrnes
Simbòls divèrses[modificar | modificar la font]
Jòc de simbòls iconografics : simbòls meteorologics e astrologics (solelhs, nívol, parapluèjas, estelas, tròn), telefòn, casas de marcar, beguda cauda (icòna d’espèra), pèças de jòc d’escacs japonés, trefuèlh negre, piuse florala decorativa, mans amb det puntat, signes de dangièr, caducèa, simbòls religiós (crestians, crotz de Lorena, musulmans, comunisme, patz, yin yang) o politicas, trigramas Yi Jing, ròda de dharma, binetas (emoticònas), simbòls zodiacals, pèças d’escacs, simbòls de jòc de cartas (negres o blancs), simbòls musicals (nòtas, bemòl, becarra, dièsa), simbòls de reciclatge, faças de dat, marcas de go, monogramas e bigramas Yi Jing, simbòls per diccionaris e cartografics, flor de lis, simbòls de genres (o alquimics), cercles mejans, simbòls genealogics.
Taula dels caractèrs[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls de flèchas[modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - signes diacritics per simbòls
- Taula dels caractèrs Unicode - flèchas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - cassèl
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement de flèchas - A
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement de flèchas - B
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - B
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - formas de mièja e plena cassa
Blocs de caractèrs Unicode contenent de simbòls de forma geometrica[modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - pictogramas de contraròtle
- Taula dels caractèrs Unicode - reconeissença optica de caractèrs
- Taula dels caractèrs Unicode - rets
- Taula dels caractèrs Unicode - pavats
- Taula dels caractèrs Unicode - formas geometricas
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - cassèl
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - A
- Taula dels caractèrs Unicode - motius Braille
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - B
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement d’operators matematics
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - descripcion ideografica
- Taula dels caractèrs Unicode - formas de mièja e plena cassa
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls Yi-king[modificar la font]
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls musicals[modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - Balinés (Unicode 5.0 BETA)
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls musicals bizantins
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls musicals occidentals
Caractèrs novèls ajustats o prevists dins Unicode[modificar la font]
Caractèrs novèls dins de blòts existents (Unicode 5.0) :
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit B
- Taula dels caractèrs Unicode - grèc e còpte
- Taula dels caractèrs Unicode - cirillic
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement cirillic
- Taula dels caractèrs Unicode - devanâgarî
- Taula dels caractèrs Unicode - kannara
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement diacriticas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes diacritics per simbòls
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls letrats
- Taula dels caractèrs Unicode - formas numeralas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - letras de ton modificativas
Blòts novèls ajustats (Unicode 5.0) :
- Taula dels caractèrs Unicode - n’ko
- Taula dels caractèrs Unicode - balinés
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit C
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit D
- Taula dels caractèrs Unicode - ’phags pa
- Taula dels caractèrs Unicode - fenician
Blòts en cors de validacion (ISO/CEI 10646 FPDAM 3) :
- Taula dels caractèrs Unicode - (lanna)
- Taula dels caractèrs Unicode - (sundanés)
- Taula dels caractèrs Unicode - (lepcha)
- Taula dels caractèrs Unicode - (ol tchiki)
- Taula dels caractèrs Unicode - (cirillic espandit A)
- Taula dels caractèrs Unicode - (vaï)
- Taula dels caractèrs Unicode - (saurashtra)
- Taula dels caractèrs Unicode - (kayah li)
- Taula dels caractèrs Unicode - (rejang)
- Taula dels caractèrs Unicode - (cham)
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Miscellaneous Symbols, taula sul sit Unicode (document PDF).


text:
Telefòn mobil
Lo telefòn mobil o lo mobil o lo telefòn cellular es una mena de telefòn portatil que se connècta a una ret ràdio. Es aparegut e s'es generalizat lèu lèu dins la vida vidanta dempuei leis ans 1990.
Somari
Denominacions en occitan[modificar | modificar la font]
Maugrat que lei doas formas (mobil e cellular) son corrèctas, tecnicament seriá pus apropriat de dire telefòn cellular, ja qu'un telefòn sens fiu tanben es mobil dins lo sens estricte dau mot: se pòt mòure. Per còntra, lo mot cellular definís clarament lo tipe de tecnologia. Pasmens, lo tèrme de telefòn mobil (o mobil) es lo que s’utiliza abitualament dins la màger part dei lengas romanicas.
- Remarcas
- Tanben s'ausís la denominacion de telefonet: aqueu mot es ben format mai manca de precision perque pòt designar en fach tota mena de telefòn pichon, fixe o mobil.
- Denominacions mai familiara son pegaurelha o tindarèl.
- De tèrmes coma telefòn portable* e portable* son especifics dau francés. De lei transpausar en occitan, aquò separa l'occitan de l'usatge romanic generau.
Origina[modificar | modificar la font]
Lo telefòn mobil es una combinason dau telefòn tradicionau e de la ràdio.
- Lo telefòn foguèt inventat per Alexander Graham Bell en 1876, e mai s'aquela atribucion es estada contestada recentament (vejatz telefòn).
- La comunicacion sens fiu a sei raiç dins l'invencion de la ràdio per Guglielmo Marconi, que patentèt lo primier aparelh de ràdio en 1896.
Lo concèpte d'una ret de ràdio cellulara l'inventèron en 1947 dins lei Laboratòris Bell, mai es en 1983 que ne fabriquèron lei primiers esquipaments ais Estats Units.
La ràdio cellulara consistís en una tecnica qu'ofrís la telefonia mobila en utilizant un espèctre electromagnetic.
Foncionament generau[modificar | modificar la font]
L’us dau mot "cellular" per la telefonia mobila deriva dei doas estacions de basa, que lian a travèrs de la ràdio lei telefòns mobils amb lei contrarotladors d’estacions de basa: se dispausan coma una malha, en formant de cellulas (coma un brusc d’abelhas). D'aqueu biais, cada estacion de basa se situa dins un nos d’aquelei cellulas e assigna un grop de frequéncias pròprias de transmission e recepcion. Bòrd que lo nombre de frequéncias es limitat, amb aquela disposicion se pòt reütilizar lei meteissei frequéncias dins d'autrei cellulas (basta que sigan jamai adjacentas) per fin d’evitar d'interferéncias entre elei.
Lei telefòns mobils, en mai de servir per telefonar, an d'autrei foncionalitats que son de mai en mai nombrosas a dicha que la tecnologia avança e que de modèls novèus apareisson: SMS e MMS, camèra fotografica e vidèo, videofòn, agenda electronica, organizador, calculadoira, navegador per Internet, revelh... Una mena pron sofisticada es l'smartphone.
Rets (o malhums)[modificar | modificar la font]
Basicament existisson dos tipes de rets (o malhums) de telefonia mobila:
- Ret de telefonia mobila analogica (TMA). Coma son nom o indica, dins aquela ret la comunicacion se realiza mejançant de senhaus de votz analogics, tant per via radioelectrica coma per via terrèstra. Dins sa primiera version foncionèt dins la benda radioelectrica de 450 MHz, puei foncionèt dins la benda de 900 MHz (en Espanha desconnectèron la ret de telefonia mobila analogica lo 31 de decembre de 2003).
- Ret de telefonia mobila numerica. Dins aquela ret, la comunicacion se realiza mejançant de senhaus numerics, çò que permet d'optimizar tant l'aprofechament dei bendas de radiofrequéncia coma la qualitat de transmission. Sei representants mai significatius dins lo domeni public son l'estandard GSM (telefonia de segonda generacion) e l'estandard UMTS (telefonia de tresena generacion). Fonciona dins lei bendas de 850/900 e 1 800/1 900 MHz. En 2004 s'arribèt a un miliard d'usatgiers dins lo Mond. I a un autre estandard numeric, present en America e Asia, nommat CDMA. Dins lo domeni privat e dins de servicis d'urgéncia coma la polícia, lei pompiers e leis ambulàncias, utilizan leis estandards Tetrapol e TErrestrial Trunked Radio (TETRA) dins de bendas de frequéncia diferentas.
Lei telefòns mobils, e lei rets dins lei qualas opèran, vàrian significativament en foncion dau provesidor e dau país. Dins aquò, totei lei mobils comunican entre elei mejançant de microondas electromagneticas passant per leis estacions de basa, que seis antenas son montadas sus de torres o d'edificis. Lei telefòns tenon un transceptor de poténcia bassa per transmetre e recebre lei votz e lei donadas vèrs e dempuei la cellula pus pròcha (normalament de 8 a 13 km de distància). Quand lo telefòn cellular s’amòda, se registra son identificador dins la ret per fin de l'avisar quand una sonada arriba. Lo telefòn bosca constantament lo senhau pus potent que pòt recebre deis estacions a son entorn. Se l’usatgier se desplaça a travèrs de cellulas divèrsas, lo mobil cambiarà automaticament de cellula per fin de mantenir lo senhau e pas pèrdre en ges de moment la comunicacion.
Leis estacions de basa an de transmissors de ràdio relativament pauc potents (entre 1 e 2 watts) qu'informan constantament lei mobils de son existéncia. Lo dialòg que mantenon amb lei terminaus mobils consistís en un flux de donadas numericas qu'incluson l'àudio numerizat (franc per lei rets analogicas comentadas çai sus). La tecnologia que permet aquela comunicacion depend dau sistèma que l’operador de servicis a adoptat. De costuma s’utiliza AMPS per lei rets analogicas e D-AMPS, CDMA2000, GSM, GPRS, EV-DO e UMTS per lei numericas. Cada operador dispausa d’una benda de frequéncia de ràdio unica.


text:
Es en lenga francesa que Régions & Peuples Solidaires -Regions e Pòbles Solidaris- manda una clarificacion a prepaus del procèssus democratic de Catalonha.
Traduccion en occitan
1 / L'Universitat d'estiu e lo Congrès de Régions et Peuples Solidaires s'es tengut a Font-romeu en Catalonha. La causida de Catalonha es estada faita per portar un sosten sancièr de las organizacions de R&PS a la lista «Junts Pel Sí» iniciada per Convergència Democratica de Catalunya e Esquerra Republicana de Catalunya e que, lo 27 de setembre venent, vòl ganhar l'escrutin plebicitari organizat per ajudar lo pòble catalan de causir liurament lo seu destin. Lo combat per la libertat del pòble catalan es lo combat de totes los nòstres pòbles, perqué fosquèssen respectadas las lengas, las culturas pròprias e los dreits istorics.
2 / Lo combat nòstre es aquel de mantunes pòbles d'Euròpa que crídan d'aver los lors dreits respectats, lo dreit de decidir de manièra autonòma. R&PS a bastit un partenariat fructuós ambe l'Aligança Liura Europèa. L'ALE -EFA es un partit politic europèu que se vòl l'esséncia de l'Euròpa dels pòbles. Lo seu grope al Parlament Europèu es de totes los combats per lutar contra la desrivada actuala de l'Euròpa vista coma dangierosa en caminar per una Euròpa ultra-liberala dominada pels Estats los mai potents. Volèm tornar dinamizar lo projecte europèu de solidaritat, de diversitat e de democracia en que totes los pòbles e totas las regions deuràn èstre partenaris reals, per ne sortir de leadership dels Estat-membres e dels govèrns centralistas.
Lo comunicat se perlonga per element que ne farai un rendut compte ulteriorament.


text:
15/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 21
I a una brava discutida que se’n sec. Lo professor es per ‘nar directament a la poliça e far perquisicionar quela maison. Quo es mau coneitre Caüsac. D’en prumier, avem pas pro elements per lançar una enquesta, segond, Gaëtan a totjorn aimat ‘nar a la riba de las chausas e liurar los copables punhs e pès ligats. Quo es plan brave, quò-qui, mas los que van a la riba de las chausas, en principe, quo es Franciscò e io, io subretot, que questa nuech, va escambalar muralhas, teuladas, se raletar per quauque calustron, se panturlar dins-t- una maison ente se pòt rencontrar dau monde a chaque cuenh de corredor. E quò manca pas. Lo det guinhaire de Caüsac me tuca en plen parpalh, Julian, rentraras veire quí dedins çò que se passa, nautres montarem la garda. E quo es entau que, a doas oras de la nuech, quante lo monde oneste deurián durmir, una fina siloeta vestida de negre, emb nonmàs una museta a l’espanla, laissa la lonja veitura negra a cent metres, se fond dins l’ombra de las muralhas, archela la nauta grilha barrada e se laissa tombar dins lo parc. Un còp dedins, prene mon temps. Pas de chen, quo es desjà quauquaren. Espie la sarralha dau portau de prep. Ai bien fait de pas i trifonhar de defòra. Un fiau ne’n part, cort au long d’un barreu, clonca dins lo sable de l’aleia e deu ‘nar far trundir quauqua eschinleta dins la maison o benleu pieg, directament au comissariat. Quo sembla dau vielh materiau, pas dau genre a s’esbramelar quante copas lo fiau. Crau, un còp de pinces. Ren. Pòde i anar. Ara, lo portau s’esbadalha discretament, per siervir de surtida de secors, per cas que faudriá fugir redde, o per pemetre aus secors de ribar a la lesta, un sap jamai çò que pòt ‘ribar dins queu genre d’expedicion. Un pitit geste de la man a Franciscò que s’es renconhat a l’acialat d’un platanas en faciá dau portau que vene de drubir. Traversada silenciosa dau parc. Quauques calustrons que deven drubir sus un jos-sòl ne laissarián pas passar una engrinsòla, la pòrta d’entrada, pas la pena d’i pensar, totas las fenestras daus dos niveus barradas de contrevents. Mon paubre Julian, i a pus nonmàs s’escupir dins las mans e s’atacar a l’archelada jurcinc’ a teulada. Quo es partit. Las belas peiras e los regots son pariers coma de las marchas e en doas minutas, sei sus las ardesas de la teulada. D’avesat, i a totjorn un calustron que badalha pro per laissar passar quauqu’un de pita corporença, lo monde se mesfián pas de las teuladas. Mas aqui, ren. Pas ‘na quita pita drubertura. Enfin per lo moment. De la museta suerte ventosa e diamant, e un chen sietat que me tend los braç, si pòde entau dire, se laissa decopar en silenci una brava redondela. Una man gantada tarda pas a trobar lo luquet. Quo i es, sei dins la plaça.( de segre)
Joan Ganhaire
11:18 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
136472 Makemake
Makemake, o 136472 Makemake, es una planeta nana e probablament lo mai grand dels objèctes de la cencha de Kuiper (KBO). Aquesta planeta, que ten un diamètre qu'es aproximativament 2/3 de la talha de Pluton, a pas cap de satellit conegut. Sas temperaturas mejanas plan bassas, que son d'aperaquí 30 K (−243.2 °C), implica que sa susfàcia es cobèrta de metan, etan, e probablament de glaç d'azòt.
Nomenat inicialament 2005 FY9, e batejat puèi amb lo numèro 136472 de planeta nana, Makemake, que son nom proven de la mitologia del pòble rapanui, foguèt descobèrt lo 31 de març de 2005, per una equipa dirigida per Michael Brown. L'eveniment s'anoncièt oficialament lo 29 de julh de 2005 e tres ans mai tard, en julh de 2008, aquel còs foguèt reconeguda coma planeta nana per l'Union Astronomica Internacionala (IAU).


text:
ES ÒBRES DE MIELHORA DERA C-28 COMENÇARÀN EN JUNH
Eth sindic d’Aran, Francés Boya, a anonciat aué, en transcurs deth Conselh de Terçon de Pujòlo, qu’es òbres de mielhora dera carretèra C – 28 començaràn a finaus de junh. Era actuacion afècte ath tram de Salardú enquia Baquèira, fòrça deteriorat enes darrèri ans. Aguesta intervencion, amiada a tèrme peth Departament de Politica Territoriau e Òbres Publiques dera Generalitat, compde damb un pressupòst de 4 milions d’èuros.
Eth Conselh Generau d’Aran seguirà enguan damb es trabalhs de regeneracion de peisheus en pòble de Salardú, a on s’auràn mielhorat sèt ectarèes. Entre 2007 e 2010, s’a actuat en Bagergue – Moredo e Gessa – Unha. En Tredòs, eth Govèrn aranés ven de realizar trabalhs de desbroçament en ua superfícia totau de quate ectarèes.
Tanben ei previst que se hèsquen, a compdar d’enguan, actuacions de reforma des parets e mielhores generaus enes arrius deth Barranc de Corilha e ena Ribèra der Unhòla, atau coma a assegurat eth conselhèr Francés Bruna.
Eth sindic a auançat qu’aguesta setmana presentarà en Parlament era iniciativa entà segregar Naut Aran dera Resèrva Nacionau de Caça Alt Pallars – Aran entà convertir eth municipi en ua Zòna Controtlada de Caça, coma ena rèsta dera Val d’Aran, sens perjudici des actuaus proteccions mieiambientaus.
Atau madeish, eth Conselh projècte bastir un Parc de BTT en Beret en collaboracion damb Baquèira – Beret e er Ajuntament de Naut Aran entà dinamizar eth torisme pendent era sason d’ostiu.
(Comunicat deth Conselh Generau d’Aran, 25 de mai de 2010)


text:
Tretze Colonias
Las Tretze Colonias èran partida de l'America britanica, un nom utilizat per la Grand Bretanha, fins al Tractat de París de 1783 que reconeguèt l'independéncia dels Estats Units d'America. Las tretze colonias britanicas de l'America del Nòrd se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775. Un govèrn provisòri se formèt, que proclamèt lor independéncia, qu'ara se celebra coma lo jorn de l'independéncia, lo 4 de julhet de 1776, e atal caduna d'aquelas colonias venguen un dels tretze Estats originals dels Estats Units d'America. Las colonias foguèron fondadas entre 1607 (la Colonia de Virginia) e 1773 (la Província de Georgia), alara que la Grand Bretanha teniá e conservava las autras colonias en America del Nòrd e Cariba.
Los documents contemporanèus sovent listan las tretze colonias revolucionàrias de l'America del Nòrd britanica, en òrdre geografic, del nòrd a sud:
- Nòva Anglatèrra
- la Província de Nòu Hampshire, que venguèt l'estat de Nòu Hampshire
- la Província de la Baia de Massachusetts, que vengèt los estats de Massachusetts e Maine
- la Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence, que venguèt l'estat de Rhode Island
- la Colonia de Connecticut, que venguèt l'estat de Connecticut
- Las Colonias Mejanas
- la Província de Nòva York, que venguèt los estats de Nova Yòrk e Vermont (l'Estat actual de Vermont foguèt disputat entre las colonias de Nòva York e Nòu Hampshire. Del 1777 al 1791, existiguèt la Republica de Vermont independenta de facto)
- la Província de Nòva Jersey, que venguèt l'estat de Nòva Jersey
- la Província de Pennsylvania, que venguèt l'estat de Pensilvània
- la Colonia de Delaware (abans de 1776 èran "Los Comtats Baisses al Delaware"), que venguèt l'estat de Delaware
- las Colonias Miègjornalas (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
- la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
- la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
- la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd
- la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
- la Província de Georgia, després l'estat de Georgia


text:
Lojban
La lenga artificiala Lojban èra creada pel Logical Language Group en 1987, es derivada dempuèi un projècte anterior: Loglan. Lo sieu motiu es lo melhorament de Loglan, a far la lenga logica mai completa, mai utilitzable e mai dubèrta al public. Lo Lojban a aqueles meteisses ponches en parallel amb Loglan:
- La gramaticiana es basada en logica de predicats, e es capabla d'exprimir de bastiments logics intricadas justament.
- Ela a pas irregularitats o ambigüitat en ortografia o gramaticiana, aital qu'ela pòt èsser tractada per una computadora.
- Lojban Per dessenh es una lenga tant neutrala culturalament coma il es aital possibla.
- Es, malgrat aiçò, simple per aprene e usar comparada amb fòrça lengas naturalas.
Pendent que l'intencion iniciala del projècte Loglan èra metre en examen li Ipotèsi de Sapir-Whorf, la comunitat activa de Lojban a d'intencions addicionalas per la lenga:
- de Recèrcas generalas en la lingüistica.
- Recèrcas en intelligéncia artificiala e compreneson de maquina.
- Melhorar la comunicacion entre umans e computadores, ontologias de magatzematge, e traduccion de tèxtes en lenga naturala per una computadora.
- L'usatge del lengatge coma un instrument educatiu.
- Creativitat personala.
Gramaticiana de Lojban[modificar | modificar la font]
Lojban a tres parts del sistèma gramatical de la frasa: una telefonada brivla para noms substantivos e vèrbs, una autra telefonada cmene para noms o noms substantivos personals, e una mai cmavo per partícules estructuralas, articulos, nombres, indicadors de temps gramatical e autre modificadors gramaticales. Lo cmavo se subdivideix en selma'o, lo que es mai póximo a la nocion de parts de la frasa (e.G. UI Compren interjeccions e de parts vagarosas).
(Heus Aicí lo Pater Noster en Lojban)
le xisyctu jdaselsku be la jegvon. (ni'o) doi cevrirni .iu noi zvati le do cevzda do'u fu'e .aicai .e'ecai lo do cmene ru'i censa .i le do nobli turni be la ter. ku se cfari .i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter. (.i do nobli turni vi'e le cevzda .ebazake .a'o la ter.) (.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter.) .i fu'e .e'o ko dunda ca le cabdei le ri nanba mi'a .i ko fraxu mi loi ri zu'o palci .ijo mi fraxu roda poi pacyzu'e xrani mi .i ko lidne mi fa'anai loi pacyxlu .i ko sepri'a mi loi palci
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Cowan, John Woldemar. The Complete Lojban Language. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 1997. ISBN 0-9660283-0-9
- Nicholas, Nick; Cowan, John Woldemar. What is Lojban?. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 2003. ISBN 0-9660283-1-7


text:
Estève VIII
Estève VIII (mòrt en octòbre de 942) foguèt lo 127en papa de la Glèisa Catolica dau 14 de julhet de 939 a octòbre de 942. Succediguèt a Leon VII (936-939) e foguèt remplaçat per Marin II (942-946).
Son pontificat es mau conegut mai coma son predecessor, deguèt servir la politica italiana d'Alberic II de Spoleto. En revènge, demorèt independent per dirigir leis afaires espiritualas de la Glèisa. Contunièt ansin l'òbra de reformas monasticas iniciadas en França e en Itàlia. Aguèt tanben un ròtle important dins la reconóissença de Loís IV de França per sei barons.


text:
Ròchacolomba
Ròchacolomba (oficialament en francés Rochecolombe) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo Chateau de Ròchacolomba, en dominant lo vilatge a #èsser bastit a Modèl:La s. A mencionat per las primièras fes en la documentacion l'an 1170, concédé a la familha de Ucel pels Comtes de Tolosa. Lo vilatge es ne fa un bourg castral , regroupement d'ostals a l'entorn del castèl.
Lo vièlh pòble èra pas pas fortificat, mas los ostals jointives, elevadas e sens duberturas, opausan una linha contunha de defensa cara a d'eventualas assaillants.
- A Modèl:La s la familha de Vogüé aquerís la seigneurerie de Rochecolombe. Los Vogüé venon de senhors de Ròchacolomba e i residisson fins a la s|XVI|e}}
- Lo castèl a incendiat pendent los guèrras de religion e es demorat en ruïna dempuèi.
- De 80 abitants a Modèl:La s la populacion del pòble passa a 300 abitants dempuèi 1650 fins a la Revolucion e arribat a 627 abitants l'an 1851 ; a partir d'aquela data la populacion abandona pauc a pauc lo vièlh pòble per rasons de commodité. Los darrièrs ostals an desertat al començament de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- Fins a Modèl:La s, las toitures dels ostals avián recobert de palha de seigle, las tuiles an pas aparegut suls ostals populars #qu'a partir de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- Le Chateau de Ròchacolomba, dominant le village a été construit au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. Il est mentionné pour la première fois dans la documentation en 1170, concédé à la famille d'Ucel par les Comtes de Toulouse. Le village est en fait un bourg castral , regroupement de maisons autour du château.
Le vieux village n'était pas fortifié, mais les maisons jointives, hautes et sans ouvertures, opposent une ligne continue de défense face à d'éventuels assaillants.
- Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle la famille de Vogüé acquiert la seigneurerie de Rochecolombe. Les Vogüé deviennent seigneurs de Ròchacolomba et y résident jusqu'au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Le château est incendié pendant les guerres de religion et il est resté en ruine depuis.
- De 80 abitants au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle la population du village passe à 300 abitants depuis 1650 jusqu'à la Révolution et atteint 627 abitants en 1851 ; à partir de cette date la population abandonne peu à peu le vieux village pour des raisons de commodité. Les dernières maisons sont désertées au début du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- Jusqu'au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, les toitures des maisons étaient recouvertes de paille de seigle, les tuiles ne sont apparues sur les maisons populaire qu'à partir du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.


text:
Mapσύaς2 ou Marsyas2 : la voie ou la voix de la résistance, ... Resistaren, sian encaro aqui !!!
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
jeudi 6 novembre 2014
Peireto Berengier : La baumo di pantai esvali
La baumo di pantai esvali
Vinten anniversàri de la Baumo Chauvet. La grotte des rêves perdus, èro lou titre d’un filme 3D, de Werner Herzog, sus aquesto baumo d’eicepcioun. Pèr lis Ardechés, li pantai soun pas tóuti esvali bord que nosto baumo es plus nostro mai apartèn, à l’ouro d’aro, au patrimòni moundiau de l’Umanita. L’Unesco l’a decida à l’unanimeta, lou 22 de jun 2014 à Doha (Quatar) e n’en sian proun fièr. Es lou 39en site classa en Franço (après lou Palais di papo, lou Pont dóu Gard, etc.)
Aquesto baumo es uno baumasso inmènso que, despièi 20.000 an, pas degun l’a pouscudo degaia. Es pas vuei que l’anan abandouna… Si paret, vous l’an proun dich e moustra, soun atapado de dessin, d’obro que temóunion de la pountanado que lis ome de Neandertal trevavon aqui. Vuei, i’a que li saberu passa au drai, lou pessu, que ié podon rintra. Autambèn, aqueste filme es uno óucasioun eicepciounalo pèr nautre e lou fau pas manca se passo o repasso au vostre.
Fai tout bèu just vint an (èro en desèmbre de 1994) que de jóuinis Ardechés fasien la descuberto ufanouso proche Valoun Pont d’Arc. Se doutavon pas, à-n-aquéu moumen, que metien lou mounde entié à barbela. D’efèt aquéu santuàri souto-terro fai lou bonur di cercaire e nous ajudo miés counèisse nòsti rèire. Recate paleountoulougi, es subre-tout un relicàri d’un milié de representacioun, de 400 dessin d’animau di mai requist. Un cap d’obro de l’art parietau que dato de 36.000 an ! (dato coumtado raport à 1950 qu’es l’annado referènci pèr la datacioun au carbone 14). Lascaux sèmblo bèn jouineto à coustat d’aquéu « museon » de l’Aurignacian que revouluciouno ço que cresien de saupre sus l’evoulun de l’art preïstouri. Nòsti vièis Ardechés avien deja de teinico que li cresian mai recènto. Soun art èro forço varia e s’aprouchavo meme dóu dessin anima pèr marca lou mouvamen emé de bèsti que multiplicon si pauto…
Fauguè rèn qu’un an pèr la marca i Mounumen Istouri (1995) e vint an plus tard la vaqui marcado au patrimòni moundiau de l’Umanita. Lou mounde entié la dèu dounc assousta. Pèr l’ouro es lou Despartamen, la Regioun e l’Estat que travaion à soun site de restitucioun que ié poudren ana bada, dins un an, emé li 400.000 toutristo espera !…
Peireto Berengier
Publicat per Marsyas II en Avignoun à 11:06
Lous temes dinc aquèu articlè : Cévennes, essai, géographie, histoire, Lieux de curiosité, nature, Peireto Bérengier, presse, Provence, tradition orale, XXI ème siècle
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Ah, lo dimenge, e las passejadas, sol o acompanhat, dins lo campèstre, après un repais de tampona que daissa lo còs trantalhant entre la crisi cardiaca e l’enveja irrepressibla de far una prangièra a l’ombra del boscatge. Malurós, seriá una error grèva-grèva de vos pausar aquí ! Sabètz doncas pas que dins la sornura de las brancas torçudas d’aquestes aubres menaçants s’escondon de bèstias qu’espèran pas que vòstra cabussada dins un som pesuc per vos engolir tot d’un còp ? Que pensatz que i aja dins aquela selva ? De lapins, d’esquiròls ? Benlèu, mas de lapins e d’esquiròls que lor prenguèt una talent ferotja per la carn umana, vos z’asseguri ! E dins aquel prat la còla de vacas que vos agachan passar de lor uèlh fèr coma s’eriatz lo dirècte per Orleans, pensatz que son tant inocentas qu’aquò ? Mas esperan pas qu’una sola causa : que viressiatz l’esquina per vos galopar dessus e vos esclafar de tot lor pès dins lo pelenc ! Vos vau dire sens desvirar : la natura vòl vòstra mòrt e butarà sa perversitat per qu’aquesta sia longa, penosa e ridicula. Trobatz que soi un pauc extrèm ? Es que dempuèi qu’ai jogat a Don’t Starve, me mesfisi de tot cò que cor, pais, creis, brama e caga dins la natura e pensi qu’ai plan rason, z’anatz veire.
Don’t Starve es un pichon jòc d’una pichona bostia dins un estile qu’es un pauc la mòda del moment : lo jòc de subrevida. Mas de subrevida un pauc hardcore, de que far passar Bear Grylls, de l’emission Man Vs. Wild per un scot inofensiu. Es que dins un monde qu’es pas lo nòstre ont flors e bèstias semblan sortidas d’una benda dessenhada facha per Edgar Poe e Tim Burton reunits, lo mai polit dels lapinons se pòt a cada moment virar en tuaire sanguinari, al biais d’aquel que i a dins Monty Python : Sacrat Graal. Mas a l’encòp n’avètz besonh, vòstre personatge es un atalentat de primièra qu’a la marrida e recurrenta idèia de crebar se lo noirrissètz pas en seguent son regim, fòrça estrict : manja de tot, sovent e en gròssa quantitat. Lo problèma es que dins aquel monde la situacion de caçaire-culheire es aparentament pas pro complicada, e tot çò qu’auretz l’intencion de caçar-culhir voldrà tanben vos caçar-culhir a son torn. La cadena alimentària dins Don’t Starve foncciona dins los dos sens.
Zo cal saber : anatz crebar sovent. E coma en bostia, tota sortida es definitiva. A cada còp que manjaretz un campairòl toxic, que vos faretz encerclar per una còla d’aranhas, d’abelhas o de lapinons, que perdretz a la corsa contra un pit-bull de la preistòria, que seretz dins lo camin d’un tesson-garon o d’una vaca-bulldozer a pèl long, que vos faretz susprendre per la nuèch, l’ivèrn, la fam o la folia, ne seretz quite per tornar començar lo jòc dempuèi la debuta. Es qu’es grèu e frustrant ? Òc e non, lo jòc capita de nos balhar enveja d’a cada còp tornar començar en ensajant de far lo mens d’errors possiblas quora sabèm qu’una sola nos pòt èsser fatala. E compte-tengut de la poesia de l’univèrs e del grafisme plan animat e colorat, avèm tendéncia a rire puslèu qu’a se vexar quora la mòrt nos ven prene al moment -evidentament- que l’esperàvem lo mens.
La perseverança es paganta e cada partida es l’ocasion de n’aprene mai sus aqueste environament ostil e risolièr ont cabussèrem sens cap d’indicacions e ont devèm tot tornar inventar. Aprendrem lèu que lo fuòc es nòstre amic, que caça luènh lo negre de la nuèch ont s’escondon de bèstias que nos vòlon rosigar los pompilhs, qu’amb de pèira cavada, de fusta talhada, podrem far d’otisses, d’armas, un semblant de tenda, de cabana o de campament ; amb d’engrais e de granas farem un pichon casal e aquò serà la revolucion dins lo campèstre. Impausar pauc a pauc un semblant de dominacion dins un país que coneis pas que la lei del mai fòrt es d’un plaser intens, viu e un pauc malsan. Rai, direm qu’aquò pèga a l’univèrs… Aquestes jorns es la sortida de la primièra extension d’aquel jòc vengut popular, l’ocasion ideala de s’i ensajar. Mas declini tota responsabilitat dins las pèrdas umanas, las pèrdas de contròtle o las pèrdas de santat mentala.
Sus aquò vos daissi, que mon psy m’a balhat l’autorizacion per anar cramar aquesta putan de selva e betonar tota la zòna. Vòli ben èsser ecolò, mas i a de limits a çò qu’un uman pòt suportar !


text:
Novèlas recomandacions per aparar las lengas minorizadas
L’European Language Equality Network (ELEN) tenguèt son Amassada Generala lo 17 de decembre de 2016 a Barcelona (Espanha). L’IEO, qu’es una de las compausantas, presenta aquelas principalas recomandacions.
Lo malhum europèu per l’egalitat de las lengas (ELEN) es una Organisacion Non Governamentala creada en 2011 e reconeguda per le Parlament europèu. ELEN representa uèi 44 lengas per sos 150 membres de 22 Estats europèus diferents. Mai d’un de sos membres an atal expausats lors accions per la proteccion de la lenga del país de cadun, coma per lo gallés, le magiar, l’asturian o lo ròmani.
ELEN sosten totalament lo protocòl de Donostia per la garantida dels drechs lingüistics, dont foguèt essenciala dins sa creacion. Engatja tanben sos membres a utilisar los mejans existents, coma l’obertura de proceduras d’infraccion de l’Union europèa, per assuregar los drechs lingüistics en Euròpa.
ELEN presentèt son projècte de numerizacion de la diversitat lingüistica qu’a per objectiu d’assegurar la durabilitat de las lengas minoradas per lo biais d’acquisition de coneissanças e d’aptituds per que los intervenants crean e partejan del contengut dins lor lenga sus d’aparelhs numerics.
Alèxis Quentin, vici-president de l’IEO, remembrèt sas intervencions per la ratificacion de la Carta europèa de las lengas regionalas ou minoritarias, e sos trabalhs amb l’ONU e ELEN França. Foguèt tanben elegit per 3 ans al Comitat de pilotatge d’ELEN.
Per aver un resumit video d’aquela Amassada Generala, clicatz aicí.


text:
Pèire Cardenal disiá « predicator » e « (p)salme » ; L. Alibèrt disiá « predicator » e « (p)salm » ; lo CLO disiá « predicador » e « (p)salm ; l’Acadèmia occitana ditz « predicator » e « psalme » (« psalme » coma « psicologia » etc.).
Doncas, per far cort, lo CLO contraditz Alibèrt quand a rason e lo seguís quand a tòrt.
Coma lo mèstre preconiza la supression dels « e » de sosten tradicional de las consonantas finalas dins los mots sabents, lo CLO lor fa tanben la caça : los dos an teoricament rason per una lenga que foncionariá sense sos locutors, mas concrètament tòrt de non téner compte de son evolucion fonologica. Lo ròtle de la « e » de sosten (e de las autras vocalas qu’an lo meteis ròtle mas que revèrtan mens lo francés : merit → meriti ; com → coma ; casc → casco ; e tanben : caul → caulet ; còrb → corbàs…) es de conservar la valor de las consonantas finalas per rendre la compreension d’unes mots mai clara o possibla. Aquela solucion se tròba donc dins la lenga populara : se volèm respectar las règlas de la fonologia occitana contemporanèa lo nom de l’arbre que son nom arcaïc es olm, deurà èsser prononciat coma « on » en occitan gascon (cf. Delon → de l’olm) ; per destacar lo « l » e lo « m » e gardar sa valor a aqueste, cal acceptar la fòrma modèrna olme (TDF II, p. 437). Tanben, per las finalas en « g/c », avèm los exemples de « reguèrg » e de « domèrg » malaisits de prononciar de còps al singular e mai que mai al plural : *reguèr(g), *domèr(g) ; *reguèr(gs), *reguèrts, *reguèrch, *domèr(gs), *domèrts, *domèrch. La solucion foguèt donc, plan lèu, a partir dels femenins « reguèrga » e « domèrga », de fargar los masculins « reguèrgue » e « domèrgue ». Sus aqueste modèl, l’evolucion s’espandiguèt tanben als mots sense femenins. E se « rómec », mercés a sa penultima tonica, i escapèt, li coneissèm totun la varianta « romegue ».
Per de rasons de clarificacions necessàrias dins aqueste domeni, lo procedit s’es generalizat pels mots sabents. Lo catalan, amb sas consonantas solidas e son accentuacion preservada non coneguèt pas aqueste problèma.
Qualques exemples tirats de la lenga medievala :
« Aiso es lo prologues de la regla… e sona aytan prologues com comensamen de paraulas » (Règla de S. Beneset)
« Non ausavan far prologue ni sermon » (Vida de S. Honorat)
« Cathalogue dels apostolis de Roma » (títol)
« prodigues, so es degastaire de las soas causas » (Trad. Còdi de Justinian)
« so que pot esser proat / per escritz de nostres majors / de felosophes o doctors » (Trobador anonime)
« aquist eran agut philosophe nomat » (Vida de S. Honorat)
« Ne fes son majordome » (Abreujat de l’Ancian e del Novèl Tèstament)
« En ayssi que te fay majordome » (Leys d’amors, f. 46)
« David en la prophetia / dis, en un salme que fes » (Peire Cardenal, Vera Vergena)
« Los VII psalmes penitencials » (Cathalogue dels apostolis de Roma, f. 140)
« dire cascun jour un set salmes per la mie(u)na arma » (Tèstament de J. de Forbin, 1453)
« L’elme, qu’es clar e forbitz, / a pres en son cap e lassat » (Roman de Jaufre, fol. 11).
« Ab aitan l’elme deslassa » (id. f. 15).
Aquestes mots occitans e lors equivalents franceses apareisson per la màger part a la meteissa epòca, cap als s. XII, XIII e XIV, mas majordòme en occitan es datat de 1356 e majordome en francés (cf. « maire du palais ») de 1512. De son costat, lo CLO preconiza fòrt e mòrt *prològ, *catalòg, *prodig, *filosòf, *majordòm, *salm e *èlm (mena de casco). Los equivalents catalans son pròleg, catáleg, pròdig, filòsof, majordom, psalm/salm, helm (1).
An faita la meteissa causida que lors davanciers de l’Edat Mejana, per la rason que non n’i aviá d’autra possibla : Garròs, Gailhard, Belaud, Godelin, Dastròs… e Mistral. L’Acadèmia occitana non podiá que los seguir amb prològue, catalògue, prodigue, filosòfe, majordòme, psalme, èlme, etc. (2).
Per obténer l’unitat del vocabulari sabent demest totas las varietats de l’occitan, lo respècte de la « e » de sosten tradicionala es absolutament necessària. Mas aquela exigéncia non èra la del CLO, plan lo contrari.
J.P.
(1). La presentacion pel CLO de « *Ansèlm » coma nom de formacion populara es estabosissenta (non es qu’un francisme sabent bricolejat) : Guilhelmus → Guilhèm ; Anthelmus → Antèm ; Anshelmus → Ansèm).
(2). J. Taupiac, L’occitan modèrne, IEO, 2001, pp. 116-126.


text:
S’acaba de publicat un comunicat del Partit Occitan. Una lei sobre l’ensenhament nòta quicòm sobre l’ensenhament de l’occitan. Avèm dins aquel comunicat tot e lo seu contrari, avèm l’ipocrisia d’una sistèma occitanisme avuglat pel partesanisme d’esquèrra (pel Partit Socialista Occitan) o de dreita. Nos podèm contentar de l’inocéncia de l’occitanisme politic per avançar ? Avèm realament avançat ?
La granda elogéncia occitana d’esquèrra sembla sempre a la granda elogéncia del partisanisme de dreita ; sempre lo supòrt es lo sistèma politic francés, perqué es necita per èstre assimilat al sistèma (una paraula aquí e una paraula defòra lo sistèma, diferenta) ; perqué nos devèm un pauc pausar e reflechir sus aquel modèl de jòia politica ?
La sola causa istorica que vesi dins aquel comunicat es la contunhuïtat dins la plega-esquina politica ; perqué es una lei d’esquèrra la cal assegurar “istoric” alprèp dels militants, per assegurar que lo POC a jogat quicòm dins aquel trabalh, e aiçò sobretot alprèp dels militants del POC, «los paures inocentasses», mai tanben pels sistèma politic costejat per los explicar que lo POC es pas l’enemic (aquí avèm la dralha Fèlix Castan). Es evident que la lei es una victòria istorica, mas cal notar qu’i a cap avançada dempuèi la lei Deixonne, votada dejós la taula per quinze deputats dins las annadas 50 (ont jà occitanistas fasián lo trabalh de redaccion de las lei francesa), ara son mai nombroses … Es la sola avançada qu’i vesi, lo nombre de deputats qu’an votat, aumenta, mas aumenta pas pel contengut dels articles, aumenta perqué son de l’esquèrra, e la votacion es faita per solidaritat de vòt esquerrista.
Nos podèm alara questionar sobre aquel comunicat ; a quí es utile ?
Rassegura los integristas del «servici public», o sevici public d’ensenhament, dels professors-militants del Partit Occitan ? Dels professors en general, de l’Éducation Nationale ? Es que los professors de l’Éducation Nationale an perdut lo sens critic quora son ensenhants d’occitan e dedins lo POC o lo PNO ?
La lei aquesta frenarà pas jamai la perversitat de la ierarquia de l’Éducation Nationale que preferís barrar una classa occitana, que non pas las autras classas ; lo subjecte es clar, dins lo sistèma, l’occitan es en primièra linha per totas las re-estructuracions necitas, que lo coorporatisme de l’Éducation Nationale o volguèssen o pas.
Dedins lo sistèma, quora se promòu un document comercial del mercat-Estat-nacion francés, digun bolega dins los administratius ; quora se promòu una mapa Macarel per aficar dedins las classas, còp sec i a propestacions contra la persona qu’a plaçat l’informacion, còp sec.
La lei aqueste cambiarà res sus la pèrda de tempses administratius que lo coorporatisme e lo nacionalisme ontologic del professorat de l’Éducation Nationale fabrica, e desvolopa coma Mèstre Jourdain fabricava de pròsa.
Se podrà longtemps fargar l’illusion que l’article 27 bis ajudarà a desvolopar l’ensenhament de l’occitan, quora aquel ensenhament es tròp tardièr segon totas las enquèstas sul tèma ? E aquò que tòca a l’occitan tòca al sistèma sancièr d’ensenhament de las lengas (e donc las lengas dins un sistèma d’estauvi, son en concurréncia de pòste, l’occitani perdrà tanben sempre) ; soi segur que se una escòla per immersion lingüistica en alemand se desvolopa, en Occitània, i aurà pas cap fren sul tèma, jamai ! Ai un exemple concret e tolzan ; ai jamai entendut un occitanista tolzan me ne parlar, son totes dedins lo guidon del VTC del militant occitanista e gaita gaire de tot costat, per aver un punt de viste mai espandit e seriós.
De mai, dins un sistèma grandament negatiu, lo sistèma de formacion dels professors es totalement inadaptat a las necessitats de la maquinassa administrativa e bonapartista francesa, qu,e o cal recordar, non vòl e non voldrà de l’occitan, jamai. Totas las formacions installadas fan de tal biais que l’environament de la matièra fosquèsse oblidada, per … non pas far paur als estuditants, e a còps als parents (mas cal pas s’illusionar, los parents son sovent aluzerpits que los professors d’occitan sortit de las letras universitàrias francesas en Occitània). Mas quora an lo diplòma en man, los estudiants inocentàs, son quasiment segur d’aver problèmas.
O cal dire, se l’article 27 bis rassegura lo POC, es pas un article que los Bascos, los Corses, los Bretons, los Catalans an mestièr d’aver ; dins un sistèma pervers francés, an emplegat d’autras aisina de desvolopament de la dignitat lingüistica, las volèm pas emplegar en Occitània, per legitimisme del sistèma universitari, e dels militants occitanistas ; sense aquel article e dempuèi la lei Deixonne, son aisinats, els, e an capitat de pressionar l’administracion per capitar un ensenhament bravament mai fòrt que l’ensenhament que se fabrica en Occitània. Es la fauta de dos fenomèns : – la mediocritat de l’ensenhament universitari en Occitània (sul tèma istoric, mitan d’aquel ensenhament, concepte politic, ajuda sindicala, coneisséncia del mitan), – mai tanben sus la flaquesa del sosten de la populacion per aquel ensenhament (fauta de mèdias que podrián rassegurar, fauta de politica lingüistica, fauta de seriós del mitan occitanista –pauc son endefòra del sistèma professoral, fauta de sindicalisme occitan digne).
Evidentament cal saludar lo trabalh dels parlamentaris occitans ; se cal pausar la question : Occitània son 32 departaments, donc segurament tanben una gròssa minoritat de blocatge per totas las autras leis, donc l’estratègia dels deputats e senadors d’Occitània es pas pron fòrta per capitar de dintrar dins aquesta lei (Calandreta, e quitament s’i farà referéncia per castigar aquel ensenhament per immersion) ; perqué ? Perqué justament en Occitània i a tanben deputats e senadors fondamentalament contra l’occitan (e i a tanben las ignoranças per la partida dels deputats del nòrd de l’Estat francés, veire oposicion quora son informats pel nacionalisme francés). Encara un còp val melhor aver un deputat breton per avançar, e qu’a pas una vision professorala del sistèma francés, qu’es en pausicion de creacion del sistèma novèl, que non pas vint o trenta deputats d’Occitània. Aquel comunicat pausa donc clarament lo tèma de la formacion en concepte politic per la nacion occitana, mal aisinada, los ciutadans (que fosquèssen d’un partit o de l’autre) en Occitània son mal partits per aver una estratègia eficaça per desvolopar non pas un article dins una lei, mas una lei sancièra per la lenga occitana.
La tabó qu’es pas encara tombat, es que, dins l’occitanisme, cal pas parlar de politica, senon lo professorat de las universitats faràn sul pic un barratge per damorar dins las enganas del sistèma actual e los pietadoses comunicats de glòria per aver lo dreit a un panèu en occitan, o per avec una article 27 bis dins una lei de las ignoranças que tot lo sistèma francés d’educacion es inadaptat a las necessitats d’Occitània, e donc tanben las formacions (dels professors e dels militants).
Damorèm ara ambe aquela jòia esquerrista. De qu’es l’esquèrra ? per los que son persuadits que lo govèrn es d’esquèrra, es pensar que tot çò que faràn per l’occitan serà una bona causa ; perqué ? Perqué son d’esquèrra, pardiu ! Quora un Sarkozy explica que signarà pas la Carta Europèa, còp sec avèm agut protestacions esquerristas partesans (ai protestat mas me plaçi jamai dins un camp d’aqueste escantilh), mas l’apondon politica –e benlèu partesan tanben- èra qu’i a totes los mejans de fargar una politica per las lengas, ambe una volontat granda dels elegits «en França», e donc tanben en Occitània. L’illusion del comunicat aquel es per far creire que l’esquèrra farà sempre melhor que la dreita, e donc que cal votar a esquèrra ambe lo Partit Socialista Occitan. Se cal çaquelà recordar que lo concepte d’esquèrra e de dreita dedins l’Estat francés, es un concepte geografic ligat a la plaça tenguda a l’esquèrra o a la dreita del rei, li avèm copat lo cap, al rei, damora pus que lo concepte ; mas la maquineta francesa a creat, dins lo voide, lo bonapartisme. La referéncia a la dreita o l’esquèrra es un engatjament partisan francés, un engatjament devengut bonapartista, puèi nacionalista d’expansion parisenca, donc francés. Alara se la mobilizacion se podriá far per ajudar de perseguir dins la dralha aquela ? 1954-2013 = 60 ans mai o mens e cap avançada … Se cal questionar de l’ineficacetat de las causidas politicas en 60 ans d’occitanisme, e pas simplament de las causidas del Partit Socialista Occitan, clara per «èstre d’esquèrra» e donc plan integrada-assimilada dins lo sistèma francés.


text:
sanmarti a écrit: vesi pas perque auriài pas lo dreit de dire mon vejaire sus la presencia de l'occitan a la radio e sus los medias en general subretot qu'ai pas mes en causa la qualitat de Radio Occitania en particular. Escoti Radio Occitania dempus d'annadas e i pas trop de musica o d'emicions en occitan an 'aquels moments (d'ora lo maitin, o entre 17 et 19oras per exemple) manca qualques "flash" d'informacion. Ieu trobi qu'es pas pron. Beleu quaucun d'autra pensara lo contrari es son dreit.
Adieussiatz,
Primier demandarai als atrrempador se demorem sus aquel subjecte se fariem pas melhor de dobbrir un autre "tòpic" coma se dit en frances
Per esser lo melhor plaçat per t'en parlar (tu far d'anadas que nos escota, ieu lo 18 d'octobre, festejarai mos 8 ans a Radio Occitania, comenceri tecnician, fau a l'ora d'ara Cap-redactor e soi un dels administrator de la radio).
Avèm lo probleme de totas las associacions, avem pas los miegjan de pagar lo monde de biais perene (ieu lo primier que te parli, soi d'ensajar de me perenisar la situacion al moment onte te parli, soi CAE a 4 oras teoricas per jorn), sabem que comencem pas d'ora lo matin sem d'ensajar de melhorar aquò mercés a un computor, pel moment ieu soi a la radio un cert temps per jorn mas 4 oras coma salariat e d'autres coma benevòl, me vesi pas tanpauc prener mai d'oras (fau lo Cap-redactor mas a costat soi Cedric teni una vida, per ieu en 15 ans de radio, la radio es totjorn estada un plazer ai pas enveja que venguessa una contranta), avem d'emission en lenga nòstra 4 jorns sus 7 de 5 oras a 6 oras del vespre (dimars, dimecres, dissabte e dimenje), fau flashes en lenga nòstra en diferat a 9 oras del matin, puei en directe de 1 ora del vespre fins a 8 oras (manca a 7 oras, mas sortiguem de migja-ora de jornal).
Al nivel de la musica occitana, me desencusara mas e d'una l'oferta es pas enorma (ieu soi per passar causas d'una cert qualitat pas per passar d'occitan per passar d'occitan, fora d'emission tematicas, eviti de passar de trad, istoria de se tirar un boçin dels "cliches" beret e esclòps e cal pas desconar de que te far t'arrestar sus una radio sias dins ton carri, comença de te passajar sus las ersas ertzianas, tomba sus un troç que t'agrada e demora (atal vas ombar sus Radio Occitania, sias afogat de ska, ausiras un Ska-p e darrier prendras un Goulamas'k, un Lou Dalfin o un Lou Seriol dins la cara, t'estimas la varietat, vas tombar sus un cantaire de varietat françimanda o inglesa e darrier sus un Aussibal, un Fraj, un Verdier, un Carlotti..., pensi qu'aquò es mai d'usatge per la lenga que non pas (e lo disi sense agressivitat) de s'embarrar per faire una radio en occitan per los que parlan occitan, aquò m'en garci, far 26 ans qu'eisistem, tan soi per la critica cora es constructiva (e trapi que la teuna l'es si de non te repondrariai pas) aprep tenem compte de tornar a pas deguns (subretot pas al mitan occitanISTE que sem tan nosautres que Pais, que Lengadòc (que la Setmana, Vap o l'inf'òc de Farri) un espleche qu'usitan pas)e aquo te lo disi tanben sense agressivitat.
Avèm fach las causidas de daissar la paraula a totas las comunautats lenguistica que le desiran a Tolosa que siaguesson beçonas (catalan) proches (castelhanas, portuguesas) o forastieras (vietnames, chines, creole o franceses), auriem posgut causir l'embarament (coma los medias franceses sus los cal te rasseguri ausiras res de mai que de francimant).
sanmarti a écrit:
Mas credes pas que tot la monde a la possibilitat d'o far, e es pas una rason per se calar. Sem sus aquel forum perque volem la defensa e la subrevivencia de nostra lenga (es aquela la definicion d'un occitanista!) e pensi pas que d'escambiar sas ideias empacha de far avançar las causas, al contrari.
Coma disi sovent "c'est en jouant au bucheron que Leonard de Vinci "(la fau en frances, es coma "Il etait une fois, dans la ville de Foix" es pas risolier en lenga nòstra), se te sentissetz pas lo nivel de faire quicòm e qu'ensajas jamai de lo faire, avançaras pas, ieu d'eisemple sabi que fau pecas en occitan e ensaji de me melhorar cada jorn (d'unes del forum que me coneisson de longa coma lo Gavach te aran diser consi mon nivel putget amb las anadas, que torneri far 8 ans, aviai desbrembada la lenga dels meu aujòls) lo melhor miegjan de tornar trapar la lenga es d'anar al carbon, de parlar de mascanhar per parlar de se faire violença, tot aquò amb una volontat de dubertura cap als autres (valent a diser pas venir ço que ieu trapi coma definicion a occitanISTE, qualqu'un que s'embarra dins son biais de pensar e que considera que el ten la vertat universala e que las autras son colhas (coma le diran los Fatals Picards "on a tous des prejugés qu'on le veuille ou non, et ceux qui sont pas d'accord c'est que des gros cons").
Per en acabar que me cal anar a la radio (si de non romegaras que lo jornal es pas en occitan a meigja-ora
, te farai una prepausicion se nos escota (autrament que sul oeb) vòl diser que sias del rodol mondin, alavetz te convidi cora vòls de passar a la radio (risc pas res, sem pas monde agressiu, lo sol risc que pren es de te faire pagar l'aperitiu) per n'en discutir e veire un boçin aquò foncionna de l'endadins (disi pas que qualqu'un de l'endefòra a pas lo dreit de n'en parlar, te porgissi simplament l'escsença de veire lo rebat, lo que se trapar de l'autre can del miralh) e cal sap....benleu ont cambiara ton vejaire, ont cal sias te prendra benleu l'enveja de junher la familha brava radio occitania
Amistats
Cedric


text:
1915
Aquesta pagina concernís l'an 1915 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala dins lo nòrd-èst de França, en Mediterranèa e en Africa. Sus lo frònt de l'Oèst qu'èra lo teatre principau dei combats mobilizant l'armada francesa, lo conflicte s'encalèt en causa de la gròssa concentracion d'artilhariá e de la bastida de linhas defensivas multiplas e ben defendudas. Dins aquel encastre, d'armas novèlas se desvolopèron (aviacion, gas de combat... etc.) mai donèron encara ges de resultat. Pasmens, doas offensivas majoras foguèron organizadas en Artés (mai-junh e setembre-octòbre) e en Champanha (setembre-octòbre) que mau capitèron de rompre lo frònt en despiech de quauqueis avançadas. Lei pèrdas foguèron importantas tant per leis Alemands que per lei Francés.
En Mediterranèa, l'armada e la flòta francesas participèron a la retirada de l'armada de Serbia après l'invasion dau país atacat per Bulgaria e a l'ataca aliada còntra l'Estrech dei Dardanèls. Aquela ataca mobilizèt de mejans fòrça importants per conquistar leis Estrechs e durbir per fòrça un via d'avitalhament en direccion de l'Empèri Rus. Pasmens, se turtèt a de defensas turcas solidas. La fòrça d'invasion foguèt blocada lòng dau litorau e l'artilhariá otomana li infliguguèt de pèrdas importantas. Plusors naviris foguèron tanben destruchs per de minas turcas en assaiant de passar l'Estrech.
Enfin, en Africa, lei tropas colonialas francesas conquistèron aisament la colonia alemanda de Tògo que sei tropas èran tròp feblas per resistir a un assaut generau.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lei frònts occidentau, orientau e balcanic ò sus lei mars. D'un biais generau, se debanèron a l'avantatge dei fòrças alemandas :
- còntra França, l'Estat Major chausiguèt d'adoptar una estrategia defensiva e d'arrestar leis ofensivas majoras organizadas per lei Francés en Artés (mai-junh e setembre-octòbre) e en Champanha (setembre-octòbre). Per desorganizar lei Britanics, leis Alemands ataquèron tanben dins la region d'Ypres (22 d'abriu - 25 de mai) ont utilizèron d'obús quimics que son usatge anava se generalizar dins lei dos camps. Dins aquò, lei Britanics, que venián pus nombrós sus lo teatre francés, organizèron una ofensiva dins la region de Loos (25 de setembre - 14 d'octòbre) mai foguèron blocats.
- còntra Russia, una premiera ofensiva dins la region de Gorlice e de Tarnów (mai-junh) permetèt ais armadas alemandas e austrians d'avançar de 150 km entraïnant la pèrda de 240 000 soudats rus còntra solament 90 000 dins lo camp austroalemand. Puei, en julhet, d'ofensivas sus lei sectors nòrd e sud dau frònt i entraïnèron l'afondrament dei linhas russas que son centre foguèt menaçat d'enceuclament. En causa d'aquela menaça, l'Estat Major rus ordonèt la retirada generala de sei fòrças de Polonha que foguèt totalament abandonat entre julhet e setembre. Au mens un milion de soudats foguèron perduts dins l'operacion mai l'armada russa capitèt de se restablir sus una linha Riga–Jakobstadt–Dünaburg–Baranovichi–Pinsk–Dubno–Ternopil e d'i arrestar leis ofensivas alemandas suplementàrias en octòbre (ofensiva de Sventiany). En revènge, lei garnisons laissadas dins lei fortalesas polonesas per l'Estat Major foguèron aisament reduchas.
- còntra Serbia, de fòrças alemandas participèron victoriosament a l'invasion dau país en novembre e decembre.
- còntra lei flòtas britanica e russa, la marina alemanda chausiguèt una estrategia basada sus d'atacas limitadas, de bombardament costiers e la fugida dins lo cas de rescòntre còntra de fòrças anglesas tròp importantas. Pasmens, lo 24 de genier (batalha de Dogger Bank) e lo 2 de julhet (batalha de l'illa de Gotland), d'escadras alemandas poguèron pas defugir e subiguèron de pèrdas.
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt de l'Èst còntra Russia, sus lo frònt balcanic còntra Serbia e, a partir dau 23 de mai, sus lo frònt deis Aups còntra Itàlia. D'un biais generau, l'annada foguèt fòrça favorabla ais armadas austrianas e ongresas en despiech de l'obligacion per Viena de plaçar totei sei fòrças sota l'autoritat de l'Estat Major alemand après sei desfachas catastroficas de l'annada precedenta :
- còntra Russia, l'armada austriana participèt ais ofensivas alemandas que manquèron d'enceuclar lei fòrças russas de Polonha e entraïnèron una retirada fòrça malaisada per l'armada russa que perdèt mai d'un milion d'òmes dins lo corrent de l'annada. Aquò permetèt de reconquistar totei lei territòris austrians e ongrés ocupats per lei Rus en 1914.
- còntra Serbia, l'arribada de renfòrç alemands e la declaracion de guèrra bulgara lo 6 de setembre placèt l'armada sèrba en dificultat e entraïnèt son afondrament dins lo corrent de novembre. Lo país perdiguèt de desenaus de milièrs de soudats e d'abitants maugrat l'evacuacion d'un còrs important de subrevivents per lei Francés. En mai d'aquò, l'afondrament de Serbia permetèt ais Austrians d'ocupar Albania e Montenegro en 1915 e au començament de 1916.
- còntra Itàlia, de fòrças limitadas foguèron sufisentas per blocar leis atacas italianas. De mai, aprofichant lo relèu deis Aups a la frontiera entre Àustria e Itàlia, lei tropas austrianas infligiguèron de pèrdas importants ais Italians.
Belgica[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala. Après la pèrda de la quasi totalitat de son territòri, l'armada belga s'èra retirada au sud-oèst de Belgica e au nòrd de França. I demorèt tota l'annada e, en particular, participèt a la segonda batalha d'Ypres (22 d'abriu - 25 de mai) que mobilizèt de mejans importants mai donèt ges de resultat.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Après divèrsei negociacions ambé lei dos camps participant a la Premiera Guèrra Mondiala, lo govèrn italian chausiguèt finalament d'intrar en guèrra ambé l'Entenduda qu'aviá acceptar totei lei revendicacions territòrialas italianas. Aquò foguèt signat lo 26 d'abriu (Pacte de Londres) e Itàlia declarèt oficialament la guèrra a Àustria-Ongria lo 23 de mai.
Après una mobilizacion rapida, l'armada italiana ataquèt lòng de la frontiera entre Itàlia e Àustria. Pasmens, en despiech de sa superioritat numerica, se turtèt a de linhas defensivas poderosas ben installadas dins leis Aups. Ansin, quatre ofensivas majoras foguèron aisament arrestadas dins la region d'Isonzo (23 de junh - 7 de julhet, 18 de julhet - 3 d'aost, 18 d'octòbre - 4 de novembe e 10 de novembre - 4 de decembre). Un quart dei soudats italians mobilizats au començament de la guèrra i foguèron perduts sensa resultat (60 000 mòrts e 150 000 bleçats).
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala ambé de resultats mitigats. A partir d'abriu, l'armada otomana deguèt defendre la region deis Estrechs còntra una ofensiva francobritanica. Gràcias a una gròssa concentracion d'artilhariá e de tropas ben equipadas, capitèt de blocar l'invasion lòng dau litorau dei Dardanèls e d'infligir de pèrdas duras ais Aliats. Plusors naviris aliats foguèron pereu destruchs gràcias a de minas marinas plaçadas dins leis Estrechs.
En revènge, en Caucàs, lei Rus se renforcèron après la revirada totala de l'ofensiva turca acomençada lo 22 de decembre de 1914 que s'acabèt lo 17 de genier. Lei soudats rus avián un equipament adaptat ai condicions ivernencas de la region e la pression aliada sus lei Dardanèls empachèt lo mandadís de renfòrç importants vèrs l'èst. Ansin, dins lo corrent de l'annada, l'armada russa avancèt a cha pauc vèrs lo lac de Van ajudada per la resisténcia armeni. D'efèct, après la desfacha de decembre-genier, lei generaus otomans acusèron leis Armènis de sostenir l'armada russa entraïnant l'acomençament dau genocidi d'aquelei populacions. Causèt tanben l'aparicion de guerilhas armènis qu'ajudèron lei soudats rus e assaièron de protegir lei vilas d'Armenia deis atacas turcas.
Enfin, en Orient Mejan e en Mesopotamia, de combats opausèron l'armada otomana ai fòrças britanicas. En Orient Mejan, lei fòrças otomans assaièron sensa succès de conquistar Egipte e en Iraq, foguèron obligats de se defendre còntra una tropa britanica que desbarquèt dins lo Golf Persic e assaièt d'avançar lòng d'Eufrates e de Tigre.
Montenegro[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala. Montenegro contunièt d'ajudar Serbia mai deguèt retirar sei tropas sus lo sieu territòri après l'afondrament de Serbia en novembre-decembre. I preparèt sa defensa còntra l'ataca austriana en preparacion e permetèt ai subrevivents de l'armada sèrba de passar sus son territòri en direccion de la Mar Adriatica per s'escapar gràcias a una flòta francesa.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala sus lei frònts francés, mediterranèu, orientau e sus lei mars e perseguida de la mobilizacion de l'armada terrèstra britanica que seis efectius acomencèron de venir importants, en partida gràcias ai tropas dei dominions e dei colonias, per participar d'un biais vertadier ais operacions :
- en França, lei Britanics deguèron premier faciar una ofensiva alemanda dins la region d'Ypres (22 d'abriu - 25 de mai) destinadas a desorganizar lei divisions novèlas mandadas sus lo frònt de l'Oèst. Aquò mau capitèt en despiech de l'utilizacion d'armas quimicas per leis Alemands. Puei, après l'estiu, lei Britanics sostenguèron lei grandeis ofensivas francesas amb una ataca dins la region de Loos (25 de setembre - 14 d'octòbre) que mau capitèt totalament. L'armada britanica i perdiguèt aperaquí 60 000 òmes còntra mens de la mitat per leis Alemands.
- en Mediterranèa, Londres decidèt de forçar leis Estrechs per eliminar l'Empèri Otoman de la guèrra e durbir una linha d'avitalhament vèrs Russia qu'èra en dificultat sus lo frònt de l'Èst. Mobilizèt donc de fòrças importantas, amb una participacion majora d'Austràlia e de Nòva Zelanda, que foguèron desbarcadas dins la region dei Dardanèls lo 25 d'abriu. Pasmens, s'i turtèron a de defensas ben organizadas e sostengudas per una artilhariá nombrosas que bloquèt totalament l'ofensiva. En mai d'aquò, la flòta britanica perdiguèt mai d'un naviri en assaiant de passar l'Estrech dins una ataca comuna ambé lei Francés.
- en Orient Mejan, lei Britanics deguèron protegir Egipte còntra una ofensiva turca e ataquèron en Mesopotamia a partir dau sud d'Iraq. I conquistèron Kut entraïnant una retirada turca sus Ctesifont.
- sus lei mars, lei naviris britanics capitèron d'infligir de pèrdas a la flòta alemanda a la batalha de Dogger Bank (24 de genier) e un sosmarin aprofichèt lo caòs de la retirada alemanda après la batalha de l'illa de Gotland (2 de julhet còntra la flòta russa) per eliminar un crosaire cuirassat enemic.
Russia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala ambé de combats acarnats sus lo frònt de l'Èst e sus lo frònt de Caucàs que se debanèron globalament a l'avantatge deis Empèris Centraus qu'infligiguèron de pèrdas importantas a l'armada russa. D'efèct, Alemanha e Àustria-Ongria decidèron de concentrar sei fòrças còntra Russia per assaiar de l'eliminar de la guèrra. Una premiera ofensiva dins la region de Gorlice e de Tarnów (mai-junh) permetèt ais armadas alemandas e austrians d'avançar de 150 km entraïnant la pèrda de 240 000 soudats rus còntra solament 90 000 dins lo camp austroalemand. Puei, en julhet, d'ofensivas sus lei sectors nòrd e sud dau frònt i entraïnèron l'afondrament dei linhas russas que son centre foguèt menaçat d'enceuclament. En causa d'aquela menaça, l'Estat Major rus ordonèt la retirada generala de sei fòrças de Polonha que foguèt totalament abandonat entre julhet e setembre. Au mens un milion de soudats foguèron perduts dins l'operacion mai l'armada russa capitèt de se restablir sus una linha Riga–Jakobstadt–Dünaburg–Baranovichi–Pinsk–Dubno–Ternopil e d'i arrestar leis ofensivas alemandas suplementàrias en octòbre (ofensiva de Sventiany). Quatre milions d'abitants s'enfugiguèron dei regions perdudas en direccion de Russia. Pasmens, l'acuèlh d'aquelei refugiats foguèt fòrça malaisat per la logistica febla de l'Empèri Rus.
En Caucàs, en revènge, lei tropas russas aprofichèron la manca d'equipaments adaptats dei soudats otomans per avançar vèrs lo sud onte menacèron la region dau Lac de Van. I recebèron lo sostèn d'insureccions armenis favorizada per la repression turca acomençada après lei desfachas otomanas de 1914-1915.
Enfin, en Mar Baltica, un rescòntra entre naviris rus e alemands dins la region de l'illa de Gotland s'acabèt a l'avantatge de la flòta russa que capitèt de destrurre ò d'endomatjar plusors naviris alemands.
Serbia[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias saunosas de l'annada precedenta qu'avián entraïnat dei pèrdas importantas au sen de l'armada professionala sèrba, lo comandament sèrbe foguèt obligat de chausir una estrategia defensiva. Aquò foguèt gaire contestat per l'armada austriana qu'aviá tanben subit de pèrdas duras en 1914. Pasmens, après lo 6 de setembre e la declaracion de guèrra de Bulgaria, la posicion sèrba èra impossible de tenir e sei defensas s'afondrèron en novembre. Per defugir l'enceuclament totau, lo país foguèt obligat de sacrificar de milièrs d'òmes. Lo rèsta se retirèt dins de condicions fòrça malaisadas en direccion dau sud e dau sud-oèst per intrar en Montenegro e en Albania avans d'agantar lo litorau ont una flòta francesa organizèt l'evacuacion dei subrevivents vèrs l'illa de Corfú. Aperaquí 650 000 Sèrbes moriguèron durant l'invasion dau país mai plusors desenaus de milièrs de soudats e lo rèi Pèire Ièr capitèron de s'escapar. Après una reorganizacion en Corfú, foguèron integrats au sen de l'armada d'Orient e participèron ai combats dins lei Balcans fins a 1918.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila saunosa dicha Revolucion Mexicana (1910-1920). En abriu de 1915, Obregón capitèt de desfaire Villa e Zapata perdiguèt definitivament lo contraròtle de Mexico. Après aquelei victòrias, lo govèrn de Carranza foguèt finalament reconegut per leis Estats Units dins lo corrent de setembre. Aquò permetèt pauc a pauc d'estabilizar la situacion politica dau país mai de combats importants contunièron fins a 1919-1920.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Premiera Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- premiera utilizacion d'un gas de combat per leis Alemands sus lei frònts rus (31 de genier, mai lo freg empachèt leis obús quimics de foncionar) e occidentau (22 d'abriu). Aquò èra totalament defendut per divèrsei tractats internacionaus. Pasmens, en fàcia dau blocatge de la situacion militara e de l'eficacitat de l'arma quimica, l'utilizacion de gas se generalizèt, especialament dins leis armadas francesa e alemanda.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per Albert Einstein de la relativitat generala. I prepausèt d'interpretar la fòrça de gravitat coma la manifestacion de la corbura de l'espaci-temps. Fòrça contestada, aquela teoria marquèt una etapa importanta de l'istòria de la fisica e remplacèt la mecanica classica coma otís de referéncia per descriure lei movements dei sistèmas de talha granda.
Medecina[modificar | modificar la font]
Demonstracion de l'ipotèsi regardant l'origina dau cancèr qu'èra estada formulada en 1902 per lo zoologista alemand Theodor Boveri (1862-1915). Aquò venguèt la basa de la teoria modèrna permetent de depintar aqueu tipe de patologia.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Ghulam Ishaq Khan, president de Paquistan (m. 2006)
- 23 de genièr - William Arthur Lewis, economista de Santa Lucia, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 5 de febrièr - Robert Hofstadter, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 18 de febrièr - Adolph Marx, avesque catolic
- 27 de febrièr - Olavi Virta, cantaire e actor finlandés (m. 1972)
- 28 de febrièr - Peter Medawar, scientific britanic, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina (m. 1987)
- 7 de març - Jacques Chaban-Delmas, primièr ministre de França (m. 2000)
- 20 de març - Rudolf Kirchschläger, president d'Àustria (m. 2000)
- 3 d'abril - Piet de Jong, primièr ministre dels Païses Basses
- 3 d'abril - Per Borten, primièr ministre de Norvègia (m. 2005)
- 4 d'abril - Muddy Waters, musician american (m. 1983)
- 18 d'abril - Edmond Leburton, primièr ministre de Belgica (m. 1997)
- 6 de mai - Orson Welles, actor, realizator de cinema e teatre american (m. 1985)
- 9 de mai - Les Paul, guitarrista american (m. 2009)
- 15 de mai - Paul Samuelson, economista american, Prèmi Nobel (m. 2009)
- 16 de mai - Mario Monicelli, realizator italian (m. 2010)
- 19 de mai - Pol Pot, cap del Khmer Roge de Cambòtja (m. 1998)
- 10 de junh - Saul Bellow, escrivan canadian, Prèmi Nobel (m. 2005)
- 15 de junh - Thomas Huckle Weller, biologista american, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 16 de junh - Mariano Rumor, president del conselh de ministres (primièr ministre) d'Itàlia (m. 1990)
- 17 de junh - Mario Echandi Jiménez, president de Còsta Rica (m. 2011)
- 13 de julhet - Kaoru Ishikawa, quimista japonés (m. 1989)
- 15 de julhet - Lance Tingay, jornalista esportiu anglés (m. 1990)
- 18 d'agost - Joseph Arthur Ankrah, president de Ghana (m. 1992)
- 27 d'agost - Norman Foster Ramsey, Jr., fisician american, Prèmi Nobel (m. 2011)
- 11 de setembre - Raúl Alberto Lastiri, president d'Argentina (m. 1978)
- 13 de setembre - Balthazar Johannes Vorster, president e primièr ministre d'Africa del Sud (m. 1983)
- 19 de setembre - Jóhann Hafstein, primièr ministre d'Islàndia (m. 1980)
- 23 de setembre - Clifford Shull, Fisician american, Prèmi Nobel (m. 2001)
- 1 d'octobre - Jerome Bruner, psicològ american
- 17 d'octobre - Arthur Miller, escrivan american (m. 2005)
- 4 de novembre - Alistair Cameron Crombie, istorian australian (m. 1996)
- 12 de novembre - Roland Barthes, escrivan francés (m. 1980)
- 19 de novembre - Earl Wilbur Sutherland Jr., mètge american, Prèmi Nobel (m. 1974)
- 25 de novembre - Augusto Pinochet, dictator de Chile (m. 2006)
- 30 de novembre - Henry Taube, quimista canadian-american, Prèmi Nobel (m. 2005)
- 7 de decembre - Eli Wallach, actor american (m. 2014)
- 12 de decembre - Frank Sinatra, cantaire, actor e realizator american (m. 1998)
- 19 de decembre - Édith Piaf, cantaira francesa (m. 1963)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 17 de febrièr - Joan Baptista Begaria, poèta gascon (n. 1892)
- 24 de març - Karol Olszewski, matematician, quimista e fisician polonés (n. 1846)
- 30 d'abril - Jakob Stilling, oftalmologista alemand (n. 1842)
- 2 de julhet - Porfirio Díaz, president de Mexic (n. 1830)
- 22 de julhet - Sandford Fleming, engenhaire e inventor canadian originari d'Escòcia (n. 1827)
- 20 d'agost - Paul Ehrlich, scientific alemand, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina (n. 1854)
- 30 d'agost - Antonio Flores Jijón, president di'Eqüator (n. 1833)
- Friedrich Löffler, mètge alemand.
- 4 d'octobre - Karl Albert Staaff, primièr ministre de Suècia (n. 1860)
- 30 d'octobre - Charles Tupper, primièr ministre de Canadà (n. 1821)
- 19 de decembre - Alois Alzheimer, mètge alemand (n. 1864)
- Antòni Ros, escrivan occitan (n. 1842)


text:
26/10/2016
Lo liech, de Jan-Peire Reidi
Dins lo filme en occitan Las Sasons, que surtit quo fai desjà quauquas annadas, l’actritz principala damanda ad una femna dau Nontronés que fai coma me, que es pus tròp jòuna, de se sietar sus lo liech per li contar sa vita. Perque, çò-ditz la realizatritz, lo liech es un endrech ente òm se ditz daus secrets (« propice aux confidences »). Coma lo divan dau psicanalista ?
Quo es un de ’quilhs liechs « de rotleus », de brave bois de nogier, coma ne’n aviam chas nos autres còps e que avem gardats, faits per estre plaçats dins un coenh de la chambra o de la quita maison. Òm s’i trobava plan benaise : palhassa de panolhas, linçòus de lin un pauc rufes, cuberta de bona lana cosuda dins dau satin roge, eidredon de plumas. Daus liechs per doas personas que la gent d’aüei tròben tròp estrechs, tròp nauts e tròp pitits. Dins lo temps, la gent s’i anavan coijar per durmir la nuech o ben aprep disnar, l’estiu, quante fasiá tròp chaud per tornar trabalhar dins los prats e las terras, mas jamai a d’autres moments si eran pas malaudes. Degun auriá pensat s’i sietar per platussar en plen còr de jornada. Lo liech, quo era per se pausar, bicar, naistre, morir, pas per blagassar emb daus estrangiers.
Fuguí chucat. Sabiá ben que ’quela brava femna, que restava pas loenh de nautres, zo trobava un pauc esritjos, aitot ela, ’quela idéia de se sietar sus lo liech, mas la gent dau país son gaire contrarios, mai sirian benleu un pauc timides emb ’quilhs jòunes vilauds que an segut las escòlas… Me damande çò que nòstres ancians aurian pensat de veire una persona de ’quel atge escoltar entau una dròlla un pauc fantasiosa, la realizatritz, per far li plaser.
Aprep lo filme, degun parlet de çò que, per me, era una incongruitat culturala. Benleu que degun ne’n faguet de cas. Los autres pensavan benleu coma me que los occitanistas, que son son pas tròp espes, pòden gaire se permetre de se criticar entre ilhs e que valiá mielhs ren dire… O ben que quo era nonmas un detalh sens importança, mai avian benleu rason.
Çò que sentí a ’queu moment me faguet comprener que, tornat viure au país aprep de las annadas, ieu aviá gardat lo biais de pensar e de veire lo monde de nòstres pairs. La cultura era coma la linga ; aviá pas mestier de l’anar querre bien loenh au fons de me. Ieu aviá gardat lo sense de çò que se fai e de çò que se fai pas. La gent valhents se levavan dabora per trabalhar a la clardat, los fenhants demoravan au liech jorn o pas. Los que sabian se tener vos damandavan vòstre portament, las orsas vos ’visavan pas. Los bons vesins aimavan rendre servici e tornavan çò que empruntavan, los autres disian « mercés en atendent », mas òm podiá totjorn esperar… Los curios venian tustar a totas las barricas de vòstra cava… Los gelos, los chaitius, los linga de pelha, las farròlhas, los mocandiers… La referença morala, quo era « la brava gent ».
Las boinas que l’escòla, l’egleisa, la vita a la maison e au vilatge pausavan dins nòstre monde morau eran plan bien plantadas, talament prigondas que i son enquera. Me dise daus còps que quò auriá pogut nos menar a la severitat, la censura, mas pas de dangier ! Diu mercés, la brava gent de nòstre vilatge aimavan colhonar, bien minjar e bien beure ! Çò que me chuquet lo mai, dins ’queu bocin d’un filme que autrament a de las qualitats, quò fuguet que una jòuna cineasta estrangiera a nòstra cultura fagués bombar una de nòstras melhor actritz occitanas, Monica Burg, dins l’intimitat d’una persona pro vielha per meritar mai de respect.
Mas tot compte fait, si volem estre benaises per platussar tranquillament, quo es pas defendut de pausar nòstre fondament sus quauqua ren de mai mofle, de mai « favorable aus eschamges », que nòstras vielhas chadieras e l’archabanc dins lo canton ? Perque pas quauque fautuelh de clessas ? Benleu pas lo liech dins la chambra, perque ne’n sabe quauqu’uns que, los matins que van pas au collègi o ben au liceu, i demòren esvenlats jusc’a las onze oras-onze oras e demiá, jorn o pas…
A Marennes, lo 24 d’octòbre de 2016
Jan-Peire Reidi
Commentaires
Coma vos quò ma fasia consier d'avisar aquela paubra femna que avià l'aere de mostra qualqua ren qu'avia fach veire a degun nonmas a son òme, mas volia pas desplaire...
Sei, content que l'aguèssetz dich
Écrit par : MARTY | 30/10/2016
Les commentaires sont fermés.