text:
1540
Aquesta pagina concernís l'an 1540 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Dawit II (1508-1540) que sei tropas tenián plus qu'un quart dau territòri etiopian. Son eiretier, Menas, foguèt capturat e es son fiu segond, Gelawdewos (1540-1559), que li succediguèt. Lo negus novèu deguèt rapidament faciar una ofensiva dei tropas musulmanas d'Adel qu'assetjèron sa capitala. Pasmens, mostrèt rapidament son enavans e organizèt una tiera de còntra-ofensivas còntra lei tropas somalianas d'Ahmad ibn Ibrahim.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Après 1527 e 1530, acomençament d'una temptativa espanhòla novèla de conquista dei ciutats-estats de la peninsula de Yucatan. Dirigida per Francisco de Montejo el Mozo, fiu de Francisco de Montejo, l'expedicion adoptèt una estrategia lenta d'ocupacion sistematica dei regions conquistadas per rompre pauc a pauc la resisténcia maia. Lo 4 d'octòbre, la campanha comencèt ambé la bastida d'un centre logistic important a Cam Pech, centre de la preséncia espanhòla dins la region dempuei leis expedicions precedentas. Puei, Montejo convoquèt lei caps maias deis estats de Can Pech, de Tutul Xiu, d'Ah Canul, de Ceh Pech e d'Ah Kin Chel que s'èran aliats amb Espanha dins lo corrent dei guèrras precedentas. Pasmens, en despiech d'unei respònsas positivas, la campanha acomencèt amb una revirada en fàcia dei Maias Batabobs que bloquèron leis Espanhòus dins la region d'Ah Canul.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Humayun e Sher Khan que conquistèt Delhi e Agra venent lo senhor de l'Empèri. Humayun s'exilèt en Pèrsia.


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sant-Jili-Roazhon en breton ( Saint-Gilles en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
La municipalitat de Sant Gilles se situa a una quinzena de quilomètres al Nòrd-Oèst de Roazhon. Se tròba sus la rota de Sant-Brieuc.
Modèl:Section vide ou incomplète
La commune de Saint Gilles se situe à une quinzaine de kilomètres au Nord-Ouest de Rennes. Elle se trouve sur la route de Saint-Brieuc.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Giez
Giez en arpitan (Giez en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la municipalitat a ligat a la familha de fòrça anciana noblesa de las Chevron Villette, #que possedís lo Castell de Gye dempuèi 1204.
L'histoire de la commune est liée à la famille de très ancienne noblesse des Chevron Villette, qui possède le Château de Gye depuis 1204.


text:
Cormes
Cormes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom (forma anciana : Corma vico segon una moneda mérovingienne) : lo cormier (autre nom del sorbier difondut sustot en l'Oèst) apareis benlèu en Cormes.
Fondacion d'un monastèri cap a 850.
Mencionada l'an 1070, la distincion levava de la baronnie de La Ferté-Bernard.
Origine du nom (forme ancienne : Corma vico selon une monnaie mérovingienne) : le cormier (autre nom du sorbier répandu surtout dans l'Ouest) apparaît peut-être dans Cormes.
Fondation d'un monastère vers 850.
Mentionnée en 1070, la seigneurie relevait de la baronnie de La Ferté-Bernard.


text:
1060
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1060 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Enric Ièr lo 4 d'aost a Vitry-aux-Loges. Foguèt remplaçat per son fiu ainat Felip I de França associat au tròne dempuei l'annada passada. Coma èra encara un enfant, sa maire Ana de Russia e lo còmte Baudoïn V de Flandra foguèron cargats de la direccion dau reiaume. Per legitimar lo poder novèu, lo còmte Baudoïn organizèt rapidament un viatge de presentacion (4 d'aost - 20 de novembre) de Felipe dins lei vilas de Dreux, de París, de Senlis, d'Étampes e d'Orleans.


text:
Courcelette
Corchlette (Sonme) en picard ( Courcelette en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 45 km al sud de Arras.
La commune est située à 45 km au sud d'Arras.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Courcelette #Èsser un dels teatres d'operacion de la Batalha de la Soma #que s'i #desenrotllar del 3 de setembre al 18 de novembre de 1916. Lo 22e bataillon canadien-francés i #conéisser lo sieu primièr compromís d'envergadura e s'i #distinguir en prenent lo vilatge e n'i ara la siá posicion malgrat de multiplas contra atacs alemands. Aquela accion i aguèt reconegut coma una de las mai héroïques de la Primièra Guèrra mondiala. Es tanben a Courcelette que los carris de assaut #far los tota primièra aparicion sus un camp de batalha.
Courcelette fut un des théâtres d'opération de la Bataille de la Somme qui s'y déroula du 3 septembre au 18 novembre 1916. Le 22e bataillon canadien-français y connut son premier engagement d'envergure et s'y distingua en prenant le village et en y maintenant sa position malgré de multiples contre attaques allemandes. Cette action fut reconnue comme une des plus héroïques de la Première Guerre mondiale. C'est aussi à Courcelette que les chars d'assaut firent leur toute première apparition sur un champ de bataille.


text:
New Haven
New Haven qu'ei ua ciutat americana. Ei era dusau vila mès grana de Connecticut dempús Bridgeport e era siesau der Naua Anglaterra damb 129.779 residenti (1). Ei en eth nòrd de Long Island Sound e en eth comtat de New Haven.
Siguec fondada en 1638 per puritans anglesi e ua annada dempús ja auia ueit carrieres. Ei era residéncia oficial dera Universitat de Yale. Siguec era prumera vila americana en plantar arbes, tanti que New Haven ei plan coneguda coma era Vila des olms.
Precoloniau e coloniau[modificar | modificar la font]
Abans des europèus era area de New haven qu'era a on demorauen es nadius americans dera tribú des Quinnipiac. Demorauen en vilatges ath entorn deth pòrt e viuien dera pesca e de plantar hroment. Aquera area siguec visitada peth explorador olandés Adriaen Block en 1614.
Es comerciants olandesi establigueren un sistèma d'escambi de pèths damb es abitants locals mès aguests escambis sigueren pòc constanti e era area siguec pas abitada pes olandesi.
En 1637 un grop de puritans arribec aciu e ivernec. Un an dempús 500 colons puritans desiharen era Massachussets Bay Colony e sos eth manaire Reverend John Davenport e eth mercadejaire de Londres Theophilus Eiton arribaren ath pòrt. Enes sues esperances i auia es d'establir ua comunitat melhor qu'era de Massachussets. Es Quinnipiacs, atacadi pes vesins Pequots, vengueren tota era tèrra as colons tà auer proteccion.
Pòstcoloniau[modificar | modificar la font]
Siguec cocapitala de Connecticut des de 1701 enquia 1873. Pendent era guerra civiu americana plan de companhies industriaus prosperaren, enter eres era Winchester repeating Arms Company, que produsiguec armes enquia 2006.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.- ^ a b "Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): New Haven city, Connecticut". U.S. Census Bureau, American Factfinder. Retrieved September 26, 2012.


text:
Oton II (emperaire roman germanic)
Oton II (vèrs 955 - 7 de decembre de 983) foguèt un emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic que reinèt coma coemperaire ambé son paire a partir de 967 e solet de 973 a 983. Èra lo successor d'Oton Ièr (936-973) e foguèt remplaçat per Oton III (983-1002). En fòra de son títol imperiau, èra tanben rèi de Francia Orientala e d'Itàlia.
Durant son rèine, Oton II adoptèt una politica similara a aquela de son paire e assaièt de renfòrçar l'Empèri e d'aumentar sei territòris italians. Pasmens, deguèt faciar divèrsei revòutas e sei campanhas en França e dins lo sud d'Itàlia s'acabèron per de reviradas. A sa mòrt, son eiretier èra un enfant e una crisi se debanèt a prepaus de la succession imperiala.


text:
Comencèt la siá carrièra professionala coma modèl publicitari e, après, coma integrant de la companhiá musicala Ziegfeld Follies de Florenz Ziegfeld. Après se maridar amb lo milionari Edgar James, se transportèt a demorar en Hollywood. A començaments dels ans 1930 participèt a papièrs segondaris en òbras coma City Streets (1931) de Rouben Mamoulian amb Gary Cooper e Sylvia Sidney, o The Kid from Spain (1932) de Leo McCarey al bòrd de Eddie Cantor.
Lo 1936 joguèt amb Charlie Chaplin, en lo film Modern Times (1936), la darrièra pellicula qu'apareis "Charlot" coma personatge, e posteriorament en d'autras produccions de Hollywood. Après lo rodatge de la pellicula se maridèron en una ceremònia secrèta. Quatre ans tornèron après rodar amassa un nòu film, Lo Grand Dictator (1940), pellicula critica contra lo nazisme alemand e, per estenduda, contra totes los fascismes e dictaturas. Ambedós títols conforman doas de las òbres de mèstres del genial director, la que causa evitèt pas qu'aquel meteis an se trinquès lo matrimòni.


text:
Bourg-le-Comte
Bourg-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg-Lo-Comte fa partida del Brionnais.
Bourg-le-Comte fait partie du Brionnais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement los noms de Bassas-Caminas-de detlo-Bourbonnais e de Bourg-lo-Mont[1].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement les noms de Basses-Marches-du-Bourbonnais et de Bourg-le-Mont[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 7 d'agost 2012


text:
Jiboti
Jiboti es un país d'Africa que confronta Eritrèa al nòrd, Etiopia a l'oèst e Somalia al sud. A l'èst es bordat per la Mar Roja.
Sa capitala es la ciutat de Jiboti.
Lo gentilici es jibotian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jiboti atenguèt l'independéncia de França lo 27 de junh de 1977.
Politica[modificar | modificar la font]
Jiboti es una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, elegit per la populacion per un periòde de sièis ans. Actualament es Ismail Omar Guelleh.
Lo Parlament (unicameral) compta 65 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Jiboti


text:
Copa Libertadores d'America
La Copa Libertadores d'America (en castelhan Copa Libertadores de América e oficiaument per rasons comerciaus Copa Santander Libertadores) qu'ei la màger competicion intercontinentau de fotbòl de clubs d'America deu Sud ; qu'ei organizada per la CONMEBOL (la Conferderacion Sudamericana de Fotbòl).
Lo Club Atlético Independiente qu'ei lo club qui a remportadas lo màger nombre de campionats d'aquesta competicion.
Lo ganhant de la Copa Libertadores qu'afronta lo ganhant de la Copa Sudamericana entà remportar la Recopa ; qu'afronta tanben lo ganhant europèu de la Liga dels Campions de l'UEFA per la Copa Intercontinetau de Clubs (qui remplaça desempuish 2005 la Copa Intercontinentau).


text:
AutoIt
Presentacion[modificar | modificar la font]
Autoit es un lengatge de script permetent una automatizacion sota lo sistèma operatiu Microsoft Windows gràcias a l'ajuda de simulacions de mandadís de claus, de movements de rata e de contraròtle d'interfàcia grafica (GUI).
Aquel lengatge foguèt creat per Jonathan Bennet e èra destinat principalament dins sei versions precedentas a la 3 a dei macros; pasmens ambé la version actuala (3+) la creacion d'un environament grafic es possibla, sens oblidar leis accions ambé d'autrei lengatges de programacion coma lo VBScript o encara dei Component Object Model, dei foncions DLL.
Exemple de script[modificar | modificar la font]
; Afichatge de plusors boitas de dialòg MsgBox(4096,"Titól", "Messatge") MsgBox(0 + 32, "Titól 2", "Messatge 2") ; senhau d'aise e boton OK sus la boita de dialòg MsgBox(4 + 64, "Titól 3", "Messatge 3") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg MsgBox(68, "Titól 4", "Messatge 4") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg


text:
Província de Missiones
Missiones qu'ei ua província argentina qui ei limitada per Paraguai (a l'oest), Brasil (a l'est) e la província argentina de Corrientes. La soa capitala qu'ei Posadas. Qu'ei famosa per las soas cataractas d'Iguazú (dens lo Parc Nacionau Iguazú) e per las arrueinas de las missions jesuistas. La region que possedeish ua rica flòra e tanben ua importanta fauna dens la soa seuva tropicau. La cultura e la lenga guaraní qu'ocupan ua plaça de las granas dens lo patrimòni culturau d'aquesta província.


text:
Romania
Romania (România en romanés) es un país de l'Euròpa balcanica, situat en riba de la mar Negra, al nòrd de Bulgaria, al sud d'Ucraïna e a l'èst d'Ongria e Serbia. La "Romania" culturala, istorica e lingüistica inclutz Moldàvia mas l'estat de Moldàvia es separat de l'estat de Romania.
Sa capitala es Bucarèst.
Lo gentilici es romanés -esa.
Romania signèt son tractat d'adesion a l'Union Europèa qu'es en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Bulgaria.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Transilvània foguèt una de las províncias de Dacia conquistadas pels romans, en mai d'èsser lo sèti de la capitala dels dacis, Sarmizegetusa. Alavetz, los romaneses capitèron pas de s'amassar jol poder d'un meteis cap, e la region foguèt conquistada pels ongreses al començant del sègle XI, amb la victòria d'Esteban I d'Ongria tèsta a Gyula, proprietari del nòrd de Transilvania[1].
Ja Valaquia e Moldàvia lor calguèt s'afrontar a l'Empèri Otoman (e a d'autres enemics) a travèrs dels sègles, en de repetidas escasenças en avent de pagar de tributs per manténer la siá independéncia. Malgrat las contínuas guèrras, s'atenguèron tanben d'assolidatges culturals, coma pendent lo reinatge de Mircea cel Bătrân, Matei Basarab, Constantin Brâncoveanu o Dimitrie Cantemir. Quand los dos de principats arribèron a èsser gradualament vassals de l'Empèri Otoman, mantenguèron la sià autonomia intèrna e lo drech a una politica exteriora pròpria, a l'èsser l'Empèri sol interessat en los importants tributs financièrs e en los soldats que podiá obténer d'aicí.
En lo sègle XVIII los dos principats perdèron los sieus drechs a una politica exteriora pròpria, fins a l'independéncia definitiva del país en 1878. Los romaneses (incluses los de Transilvània) participèron tanben a la Revolucion de 1848, animats pels ideals del nacionalisme romantic. Alexandru Ioan Cuza (1859 - 1866) foguèt lo primièr governant dels "Principats Units de Valaquia e Moldàvia", e comencèt de reformas politicas amb modèl francés. Malgrat aiçò, Cuza foguèt obligat pels sectors pus reaccionaris a abdicar, e s'optèt per portar a un prince estrangièr per regir los Principats Units.
Entre 1878 e lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala Romania comencèt la siá industrializacion jols principis del capitalisme. Quand lo conflicte comencèt, lo país se declarèt neutre, jos lo govèrn del rei Ferdinand, felen de Carol I, mas acceptèt après d'entrar en la guèrra en fasent partida de la Tripla Ententa en 1916, amb l'esperança de regropar totas las províncias amb majoritat de populacion romanesa. Amb la fin de la guèrra, l'Empèri Austrian-Ongrés e l'Empèri Rus avián saturat, en daissant Bassaràbia, Bucovina e Transilvània, se jónher liurament amb Romania en 1918.
Politica[modificar | modificar la font]
Romania es una republica parlamentària. Lo president, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans, es lo cap d'Estat. Actualament es Traian Băsescu. Lo primièr ministre, actualament Emil Boc, es lo cap de govèrn.
La Constitucion actuala de Romania foguèt redigida en 1991, après la casuda de Nicolae Ceaucescu, e modificada en 2003. S'establís l'eleccion populara d'un President e un Parlament mejançant votacion dels ciutadans màgers de 18 ans, e l'existéncia d'una Cort Constitucionala e una autra cort mendre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Capitala: Bucarèst. Autras ciutats: Cluj-Napoca, Timişoara, Iaşi, Constanţa, Craiova, Galaţi, Braşov, Oradea, Sibiu.
Romania es devesida en 41 comtats apelats judeţe:
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Romania.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lengas de Romània[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Romània es lo romanés. Es la lenga mairala d'aperaqui 90,6% de la populacion[2]. I a tanben de minoritats significativas.
Vèire: lengas de Romània
Demografia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2011, i auriá 19 042 936 estatjants. (2002: 21 680 974). Aquela baissa es la consequéncia d'una emigracion importanta (mai de 250 000 per an sul periòde 2002-2011), atal coma d'una feconditat flaca (1,36). En 2011, lo taus de natalitat èra de 10,3 e la mortalitat de 13,2.
vèire: demografia de Romània
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.eliznik.org.uk/RomaniaHistory/transylvania-history.htm
- ↑ recensament de 2011


text:
Lengas oceanianas
Las lengas oceanianas son, segon la definicion donada pels comparatistas a aquesta expression, siá una familha de lengas a pròpriament parlar (cf. oceanian infra), mas tanben lo recampament de las lengas autoctònas d'Oceania. Los comparatistas apassionats de classament en tot genre ne distinguisson segon los cases dos o tres gropes.
- Las lengas papó parladas entre autras sus las nautas tèrras de Nòva Guinèa e qualques illas de l'actuala Indonesia. La màger part dels lingüistas classan las lengas aborigènas d'Austràlia dins un grop a despart. Lo nombre important d'aquestas lengas (environ 900 amb las variantas dialectalas) dont fòrça son mòrtas e lo pauc de coneissenças que se ne pòt aver rendon çaquelà azardosa tota conclusion definitiva.
- las lengas austronesianas dont l'extension cobrís una partida de l'Asia del Sud-Èst, Madagascar e tot lo Pacific insular de las còstas orientalas de Nòva Guinèa fins a l'illa de Pascas.
Aquestas lengas austronesianas se devesirián apuèi en quatre mentre que de divergéncias existisson encara entre los especialistas d'aquestas questions, tant plan sul classament coma sul nom de balhar a aquestes sosgropes. Per simplificar, i auriá (e lo condicional s'impausa):
- las lengas formosanas (devesidas en Atayalic, Tsouic e Paiwanic)
- lo malaiopolinesian occidental (lengas de las Filipinas, indonesian, malgash...)
- lo malaiopolinesian central (Timòr Èst, Molucas)
- lo malaoopolinesian oriental tanben designat sosgrop oceanian o oceanic. Cèrts lingüistas van classar a part las lengas parladas sus las còstas orientalas de Nòva Guinèa, de las autras lengas del Pacific insular.


text:
Bastet
Bastet (aperada Bastis en grèc) qu'ei ua divessa egipciana deu cap de gat e hilha deu diu só Ra.
Que ho venerada de d'òra dens l'istòria egipciana e dens Egipte sancèra e mei que mei hens la vila de Per Bastet o Per Bast (l'Ostau de Bastet en egipcian, nomada Bubastis en grèc e uei Tell Basta en arabi) on e's quilhava lo son temple.
Un deus sons atributs qu'ei lo sistre (instrument de percussion). Qu'èra considerada com protectora, doça e amistosa, mes, un còp esmalida que vadèva Sekhmet, la divessa castigadora deu cap de leona.
Segon Nicolas Grimal[1], lo culte de Bastet qu'ei atestat durant lo regnat Hetepsekhemoi e qu'illustra ua bona relacion enter lo poder faraonic de l'epòca e la region deu Dèlta (a ua epòca qui l'unitat d'Egipte èra de quan en quan contestada). Aquesta devocion que remonta a la IIau dinastia. A l'aute cap de l'istòria egipciana, un temple de Bastet datatnt deu regnat deu rei Lagide Ptolomèu III (sègle -III) que ho descobèrt a Alexàndria en genèr de 2010.
Saqqara que ho tanben l'emplaçament d'un temple de Bastet : lo Bubasteion e d'ua immensa necropòli de gats.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Duas Bastet dont ua jogant deu sistre (Ashmolean Museum)


text:
Le Locheur
Le Locheur es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Odon travèrsa lo sud del territòri communal.
L'Odon traverse le sud du territoire communal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1832, Lo Locheur (292 abitants l'an 1831) absorbeix la municipalitat de Arry (81 abitants)[3], Al nòrd-es de lo sieu territòri.
En 1832, Le Locheur (292 habitants en 1831) absorbe la commune d'Arry (81 habitants)[4], au nord-est de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 de decembre 2008 e claua ligada (Arry).
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Le Locheur », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 décembre 2008 et fiche liée (Arry).


text:
Paul Auster
Paul Auster (Newark, Nòva Jersey, 3 de febrièr de 1947) es un escrivan american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Paul Auster nasquèt a Newark, en 1947 dins una familha originària d'Euròpa centrala e de confession jusieva. Lo seu contacte ame los libres foguèt fòrça prematur gràcias a la bibliotèca qu'un oncle sieu, traductor, li daissava consultar. Entre los escrivans que preferissiá dins sa joventut se trapan: Fiódor Dostoievski, Edgar Allan Poe, Miguel de Cervantes e Samuel Beckett. Comencèt a escriure quand aviá 12 ans, quitament abans de descobrir lo beisbòl, un espòrt plan recorrent dins sas òbras. Entre 1965 e 1967 estudiet a l'Universitat de Colúmbia las literaturas francesa, italiana e anglesa. Mai tard, comencèt a traduire d'autors franceses e viatgèt fins a París, ont capitèt pas l'examen de dintrada a l'Institut des Hautes Etudes Cinématographiques. Tornèt als Estats Units en 1967 e durant los deu ans seguents, trabalhèt dur. Escriguèt d'articles per divèrsas revistas, comencèt las primièras versions del Viatge d'Anna Blume e de Lo palatz de la luna, trabalha dins un petrolier. Durant aqueles ans collaborèt a mantuna publicacion coma The New York of Books e a Harper's Saturday Review. Posteriorament, tornèt cap a França ont demorèt tres ans (1971-1974) merces a las seunas traduccions de Stéphane Mallarmé, [[Jean-Paul Sartre o Georges Simenon, escriguèt tanben de poesias e d'òbras de teatre.
Lo 1979, aprèp que divorcièsse amb sa primièra esposa, l'escrivana Lydia Davis, e d'ensajar sens capitada de publicar un roman policièr jol pseudonim de Paul Benjamin (Bala falsa), la mòrt de son paire li procuèet un pichon eiretatge que li permetèt de sortir dels problèmas economics e li inspirèt la creacion de L'invencion de la solitud (1982), son primièr succès literari, considerat per fòrça gents coma una òbra autobiografica.
Se maridet per segona vetz ambe l'escrivana Siri Hustvedt en 1981.
Foguet pas duscas la publicacion de Trilogia de Nòva York (1985-1986), que recebèt una reconeissença internacionala. S'agis d'una sèrie de tres contes, que avançarian la publicacion lo seu primier roman, Lo pais de las darrieras causas (1987). A aguesta, seguisson autras titres coma Lo palatz de la luna (1989) e La musica de l'azar (1990), feta filme per Philip Hass. Lo 1992 merces a la seuna obra Leviatan trapet l'èxit total e recebet lo premi Medici (1993).
Entre 1973 e 1974 demoret en Occitania (Moissac) onte coneguèt la realitat occitana, sensible a la question occitana, ne parla dins lo seu Diari d'Ivern, onte emplega lo mot occitan 'estrangers' diversas vegadas.


text:
Mimar Sinan
Mimar Sinan que ho un arquitècte e un engenhaire otoman d'origina cristinana orientala e contemporanèu de la Reneishença europèa e de Michelangelo e Leonardo da Vinci.
Que ho oficiau de genisers e que comencè la soa carrièra com engenhaire militar en bèth bastir fortificacions, rotas e aute estructuras arquitecturaus militaras.
Que ho nomat cap engenhaire de Suleiman I, Selim II, e Murad III e que bastir entad eth un grand nombre d'estructuras màger, mei que mei edifici religiós com la mosqueta Selimiye d'Andrinòple.


text:
Saint-Ouen-sous-Bailly
Saint-Ouen-sous-Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat en lo Pichon Caux e adaigada pel Bailly-Bevi.
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat a 2 km de Envermeu, a 16 km de Dièpa e a 30 km de Blangy-sus-Bresle.
Saint-Ouen-sous-Bailly est situé dans le Petit Caux et arrosée par le Bailly-Bec.
Saint-Ouen-sous-Bailly est située à 2 km d'Envermeu, à 16 km de Dieppe et à 30 km de Blangy-sur-Bresle.


text:
Saga
Lei sagas literàrias son caracteristicas, levat de quauqueis excepcions, dei populacions vikingas islandesas entre 1180 e 1350. Son de racòntes istorics en pròsa de còps basats sus de fachs vertadiers. Lei subjèctes principaus son la vida d'un personatge durant la colonizacion dau país. Aquelei sagas permetèron ai familhas islandesas d'assegurar lor legitimitat e de mantenir l'equilibri entre lei clans principaus de l'illa. Existián unei tipes :
- lei sagas reialas que lo subjècte èra lo racònte de la vida d'un rèi viking, generalament danés o norvegian.
- lei sagas deis Islandès que tractavan dei familhas dei Vikings islandès.
- lei sagas contemporanèas que regardavan lo racònte de fachs istorics.
- lei sagas legendàrias que contavan de racòntes legendaris pas necessàriament vikings.
- lei sagas dei chivaliers que son eissidas d'adaptacions de tèxts epics d'Euròpa continentala.


text:
Desbarcament de Normandia
L'Operation Neptun es lo nom de còde que si dona au desbarcament en Normandia dei tropas aliadas en junh de 1944 au moment de la Segonda Guèrra Mondiala. Precedisse la Batalha de Normandia.
Es la fasa d'assaut de l'Operation Overlord qu'a per tòca de crear una tèsta de pònt aliada de gròssa escala dins lo nòrd-oèst d'Euròpa e la dubertura d'un nòu frònt a ponent.
L'operacion inclusiá de movements nombrós :
- la traversada de la Marga per mai que d'un milier de naviris ;
- leis operacions aeroportadas la nuech precedenta ;
- lei bombardaments preparatòris aerencs e navaus dei defensas costieras alemandas ;
- lo paracasudatge de miliers d'Americans au matin dau 6 de junh ;
- lo desbarcament dei tropas sus lei plaias (de ponent a levant) d'Utah Beach e Omaha Beach (e tanben la presa de la poncha de l'Hoc) per leis Americans e Gold Beach, Juno Beach per lei Canadians e Sword Beach per leis Anglocanadians.
Un còup lei plaias presas, l'operacion si persègue per la joncion dei fòrças de desbarcament e l'establiment d'una tèsta de pònt sus la còsta normanda puei l'expedicion d'òmes e de materiaus suplementaris. Lei jorns seguents vién la mesa en plaça deis estructuras logisticas (pòrts, oleoductes) per l'avitalhament dau frònt e lo desbarcament de tropas suplementàrias. L'operacion cèssa oficialament lo 30 de junh de 1944. Maugrat que quauque còup s'afièrma que l'Operacion Neptun siguèt ren que la partida navala de l'Operacion Overlord, qu'ela sovent si limita ren qu'au desbarcament aliat e a l'establiment dei tèstas de pònt sus la còsta normanda, lei fònts istoricas establisson clarament que l'Operacion Neptun es la partida de desbarcament e d'establiment d'una tèsta de pònt costiera au sen de l'Operacion Overlord mai vasta que per quant a-n ela aviá per tòca l'establiment d'una tèsta de pònt d'escala mai gròssa dins lo nòrd-oèst d'Euròpa.
Avans e durant l'Operacion Neptun aguèt luec l'Operacion Fortitude, nom de còde collectiu deis operacions de desinformacion e de diversion deis Aliats que sa tòca èra dobla :
1. Premier dissimular a l'estat major alemand lo luec reau dau desbarcament en Euròpa dau Nòrd-Oèst ;
2. Puei un còup lo Desbarcament de Normandia efectuat, far creire que si tractava ren que d'un desbarcament segondari de diversion. Lo premier objectiu tactic èra d'evitar un renforçament dei defensas, ensin qu'una concentracion de tropas en Normandia. Puei si tractava d'evitar una arribada tròup rapida dei renfòrç alemands dins lei premiers jorns que perseguirián lo Desbarcament. En particular, faliá tenir a l'escart leis unitats blindadas de la XVena armada qu'estacionavan dins lo Pas de Calais avans que leis Aliats aguèsson poscut establir una tèsta de pònt sufisament solida.
Au sen de l'Operacion Fortitude, dos episòdis importants :
1. L'Operacion Skye (britanica) : British Fourth Army, armada fictiva establida a-n Edimborg e en Irlanda dau Nòrd per far creire a-n un desbarcament en Norvègia ;
2. L'Operacion Quicksilver (americana) : First United States Army Group (FUSAG), grope d'armadas fictivas comandat per lo generau Patton per far creire a-n un desbarcament dins lo nòrd de França.


text:
Belize
Belize es un país d'America Centrala situat entre Mexic e Guatemala. Unic estat de la region sensa acces a l'Ocean Pacific, ocupa un territori de 22 966 km2 principalament format de plans maritims umids e de paluns. Sa capitala politica es Belmopán mai la vila pus importanta es Belize City. A una frontiera ambé Mexic e Guatemala.
La formacion de Belize comencèt dins leis annadas 1660 quand s'installèron de marins anglés desirós d'esplechar la fusta tropicala de la jungla. En 1798, leis Espanhòus acceptèron aquela preséncia e la colonia comencèt de si desvolopar. En causa dau nombre feble de colons e dei cambis demografic ambé lei populacions e lei regions vesinas, una populacion fòrça mestissada si formèt e si concentrèt principalement lòng dau litorau e dei rius. Lo país venguèt autonòm en 1964 e independent en 1981. Son economia evolucionèt alora de l'esplecha de fusta vèrs lo produccion de fruchs e de sucre, lo desvolopament dau torisme e leis activitats financieras coma paradís fiscau.
Lo gentilici es belizian -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La màger part dau territòri belizian es format de plans palunós costiers. Lo sud es ocupat per de montanhas bassas onte si situa lo Doyle's Delight qu'es la cima pus auta dau país amb una altitud de 1 124 m. Regardant l'idrografia, li a quatre fluvis de remarca que son caracterizats per de longors limitadas mai de debits que pòdon venir importants durant la sason umida :
- au nòrd, si troba lo Rio Honda (209 km) que marca la frontiera entre Mexic e Belize e qu'es lo riu pus gròs de Yucantan e un axe d'intrada important en direccion d'aquela region.
- au nòrd e au centre, si troba la New River (132 km).
- au centre, si troba lo Rio Belize (250 km) qu'es navigable fins a la frontiera ambé Guatemala. Sa vau es un axe de comunicacion important per lo país.
- au sud, Sarstoon (111 km) que marca una partida de la frontiera ambé Guatemala.
Clima[modificar | modificar la font]
Belize a un clima subtropicau ambé de sasons secas e umidas marcadas[2]. La temperatura mejana li es auta tota l'annada e varia entre 24°C (genier) e 27°C (julhet) dins lei zònas litoralas[2]. Dins lo sud dau país, demenisse ambé l'altitud e dins lo nòrd, aumenta leugierament ambé la distància a respèct de la mar. Lei precipitacions anualas son importantas sus lo territòri mai presentan de variacions de remarca entre lo sud, onte pòdon agantar mai de 4 500 mm, e lei regions dau nòrd e de l'oèst onte lo nivèu mejan es de 1 350 mm. La màger part a luec pendent la sason umida que va de genier a mai dins lo nòrd e de febrier a abriu dins lo sud. De còps, li a pereu un segond periòde umid (dicha pichona sason umida) vers julhet-aost.
Lo territòri belizian es regardat per lo risc de ciclòn tropicau. Pòdon causar de destruccions fòrça importantas en causa de sa natura plana e umida que favoriza leis inondacions. Per exemple, en 1931, un ciclòn entrainèt la destruccion de dos tèrç de Belize City e la mòrt d'un milièr d'abitants. En 1961, la vila foguèt tornarmai destrucha per un ciclòn (275 morts) e leis autoritats desplacèron la capitala a Belmopán en 1970.
Demografia e vilas principalas[modificar | modificar la font]
La populacion de Belize es en aumentacion rapida en despiech d'una emigracion fòrça importanta. D'efècte, de 2000 a 2010, la populacion passèt per exemple de 231 000 abitants a mai de 314 000. Totjorn en 2012, lo nombre de Belizians vivent ais Estats Units èra estimat a 180 000 (solament 70 000 li èran en situacion regulara). Aquela creissença es sostenguda per un taus de fertilitat important (3,6), una populacion fòrça jova (environ 96,5% aviá un temps entre 0 e 64 ans en 2010) e una esperança de vida auta (aperaquí 75 ans).
La densitat de populacion es relativament febla (14,5 ab/km2) e son taus d'urbanizacion de 44%. La vila pus importanta es Belize City, la capitala anciana, ambé 68 000 abitants en 2012. Leis autrei vilas de remarca avián una populacion entre 10 000 e 20 000 abitants coma Belmopán (environ 20 000), San Ignacio (environ 17 000) ò Orange Walk Town (environ 13 000). Leis autrei ciutats an mens de 10 000 abitants.
En causa de la disparicion d'una partida importanta dei pobles maias autoctons apres l'arribada dei premiers Europeus e de l'arribada d'unei populacions diferentas dins lo corrent dau periòde coloniau, la populacion dau Belize actuau es fòrça mestissada[3] :
- aperaquí la mitat de la populacion èra d'ascendéncia maia e europèa (principalament espanhòla).
- aperaquí lo quart de la populacion èra originari de mestissatges entre populacions africanas e euròpeas (totjorn principalament espanhola).
- aperaquí 10% èra d'ascendéncia maia.
- aperaquí 6% èra originari de mestissatges entre diferentei populacions africanas e autoctònas. Aqueleis abitants son dichs Garifunas.
Lo rèsta deis abitants de Belize èra compausat de migrants recents ò de despatriats que presentan divèrseis originas (China, Índia, Euròpa...).
Lengas[modificar | modificar la font]
L'anglés es la lenga oficiala de Belize. Pasmens, es la lenga premiera de mens de 5% de la populacion. Dins la vida vidanta, lei lengas pus frequentas son l'espanhòu (43% en 2000), lo kriol (un creòle de l'anglés parlat per 37% deis abitants en 2000[4]) e divèrsei lengas maias (7,8% en 2010). Enfin, si pòu trobar de minoritats que parlan lo garifuni ò l'alemand. La màger part de la populacion èra au mens bilingüa[5].
Religions[modificar | modificar la font]
La libertat religiosa es assegurada sus lo territòri belizian. En 2010, la màger part de la populacion èra crestiana e si devesissiá magerament entre la Glèisa Catolica (40,0%). Lo catolicisme èra a temps passat la religion de mai de la mitat de la populacion. Pasmens, coma dins leis autrei país d'America Centrala, son assisa deguèt faciar la concuréncia de divèrsei glèisas protestantas fòrça dinamicas (31,7%)[6]. Puei, 11,9% deis abitants compausavan diferentei minoritats religiosas fòrça variadas (testimònis de Jehova, religion maia, indoisme, islam... etc.)[7]. Enfin, 15,6% de la populacion s'èran declarat sensa religion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri dau Belize actuau es una region periferica de la zòna d'influéncia de la civilizacion maia que si desvolopèt a partir dins lo corrent de l'Antiquitat. Durant lo periòde classic d'aquela civilizacion, doas vilas importantas (Caracol e Xunantunich) si formèron fins a la crisi maia dei sègles VII e VIII e l'abandon d'aquelei ciutats par sa populacion. Pasmens, en despiech d'aqueu declin, una preséncia maia si mantenguèt dins la region. De mai, en causa de la resisténcia dei ciutats-estats maias dei regions occidentalas e septentrionaus de Yucantan, leis Espanhòus renoncièron a la conquista de la jungla interiora fins a la fin dau sègle XVII[8]. Aquò permetèt ai populacions autoctònas de demorar independentas.
En 1642, la manca de contraròtle d'Espanha sus la region permetèt tanben a de flibustièrs anglés de s'installar sus l'illa de Roaton que venguèt una basa de piratariá e de la còntrabanda de fusta tropicala. Dins leis annadas 1660, de soudats e de marins anglés desmobilizats après la conquista de Jamaica en 1655 per Londres s'installèron dins la region dei bòcas dau riu Belize. L'esplecha de fusta tropicau foguèt l'activitat principala dei colons que participavan tanben de còps ai guèrras regionalas. Aliats ais indians locaus fòrça ostils ais Espanhòus, capitèron de tenir la region e assaièron sensa succès d'ocupar lo litorau orientau dau Nicaragua actuau. En 1798, la batalha de St. George's Caye marquèt la fin dei temptativas espanhòlas de cochar leis Anglés de la zòna e permetèt de començar lo desvolopament de l'implantacion. Pasmens, l'elèit de Guatemala contunièt de considerar la region coma una dependéncia de son país.
En 1862, la region venguèt oficialament una colonia britanica dicha Honduras Britanic. Fins a 1884, foguèt una dependéncia de Jamaica. Sa populacion aumentèt pauc a pauc. Agantèt 30 000 abitants en 1900 e 70 000 en 1950. En 1964, li foguèt donat un estatut d'autonòmia intèrna. En 1974, lo nom Belize remplacèt l'apellacion de Honduras Britanic. En 1981, l'independéncia, lòngtemps alentida per lei tensions frontalieras ambé Guatemala, foguèt finalament proclamada. Pasmens, en causa dei tensions persistentas entre Guatemala e leis autoritats novèlas, una garnison britanica demorèt en plaça dins lo país fins a la reconóissança oficiala de la sobeiranetat beliziana per Guatemala en 1991.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Belize es una monarquia constitucionala parlamentària pluralista que fa partida dau Commonwealth e qu'aplica lo principi de la separacion dei tres poders. Lo cap d'estat formau es lo sobeiran dau Commonwealth representat per un governador generau que son ròtle es simbòlic. Lo poder executiu es tengut per lo cap dau govèrn e lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau. Lo poder judiciari es independent de l'executiu e dau legislatiu. Es tengut per divèrsei corts superioras especializadas.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es oficialament tengut per lo sobeiran dau Commonwealhth qu'es representat localament per un governador generau. Pasmens, son ròtle es principalament simbòlic e lo cap vertadier de l'executiu es lo cap dau govèrn designat per la majoritat parlamentària. Lei membres dau govèrn son generalament chausits entre lei deputats de la majoritat de l'Assemblada mai aquò es pas una obligacion constitucionala.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau dich Assemblada Nacionala. Sa chambra bassa, dicha Chambra dei Representants, es formada de 31 deputats elegit au sufragi universau dirèct per lei ciutadans de mai de 18 ans. Lei deputats son elegits amb un escrutinh uninominau majoritari a un torn. Lo mandat dura cinc annadas.
Sa chambra auta, dicha Senat, es formada de 12 senators e d'un president. Lei senators son designats per lo governador generau representant la corona après prepausicion de la majoritat parlamentària (6 senators), de l'oposicion (3 senators), dau Conseu dei Glèisas (1 senator), dau Conseu dei sindicats (1 senator) e dei representants dau sector privat (1 senator). Dins lei fachs, lo ròtle vertadier dau governador generau si limita a l'acceptacion dei prepausicions que li son somesas[9]. Pasmens, lei personas prepausats coma senators pòdon pas faire partida de la Chambra dei Representants, dei fòrças armadas ò de la polícia ni trabalhar per lo govèrn. Un temps minimom de 21 e la nacionalitat beliziana son tanben demandadas. La durada dau mandat es de cinc annadas. Puei, lo president dau Senat es chausit per lei senators. Sa votz es preponderanta dins lo cas d'una egalitat entre lei 12 senators. Pòu faire partida ò non dau Senat. Dins lo cas que lo president sigue pas senator, a pas lo drech de vòte mai franc dei situacions onte lei 12 senators pòdon pas formar una majoritat.
Lei doas chambras pòdon prepausar de projèctes de lèi mai l'acòrd dau govèrn es necessari regardant lei projèctes susceptibles de modificar lei recèptas de l'Estat. Per intrar en aplicacion, una lèi dèu èstre votada per lei doas chambras. Dins lo cas d'un desacòrd entre lei doas chambras, la votz de la Chambra dei Representants es preponderanta car lo Senat pòu refusar solament dos còps una lèi votada per lei deputats.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es inspirat per la lèi britanica (Common law) e es dirigit per unei corts especializadas. Lei dos pus importants son la Cort Suprèma (cargada deis afaires pus importants) e la Cort d'Apèu. Dins certanei cas, lo Comitat judiciari dau Conseu privat dau sobeiran dau Commonwealth pòu estudiar un apèu coma institucion superiora dau país. Lei jutges deis institucions principalas son nomats per lo governador generau (après prepausicion dau cap dau govèrn).
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala de Belize presenta dos nivèus principaus que son, de la pus granda a la pus pichona, lei districts e lei municipalitats (vilas e vilatges). Lei districts son dirigits per de foncionaris de l'administracion e per un conseu elegit per la populacion. Lei municipalitats son dirigits per de conseus elegits dichs conseu de vilas ò conseu de vilatges segon la talha de l'entitat.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu oficiau de Belize foguèt adoptat en 1981 après l'independéncia dau país. Es basat sus un drapèu non oficiau apareissut en 1950. La devisa dau país es en latin Sub umbra floreo (« A l'ombra, florissi » en occitan). Son imne nacionau es Land of the Free (« País de la Libertat » en occitan) que foguèt escrich en 1963.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Belize fa partida dei principaleis organizacions internacionalas e regionalas coma l'Organizacion dei Nacions Unidas, l'Organizacion Mondiala dau Comerci l'Organizacion deis Estats Americans, lo Commonwealth, la Comunautat Cariba e son mercat comun, l'Associacion deis Estats Caribas e la Cort de Justícia dei Caribas. En causa de sa colonizacion per lei Britanics e de son independéncia recenta, sa diplomacia presenta de particularitats a respèct deis autreis estats d'America Centrala car l'influéncia estatsunidenca li es pus febla. Per exemple, Belize signèt un acord toristic ambé Cuba en 2002 ò, en 2011, reconeissèt oficialament Palestina dins sei frontieras d'avans 1967.
Dempuei leis annadas 1990 e la reconóissença de la soberaneitat beliziana per Guatemala e la retirada consecutiva de la garnison britanica, tres axes principaus dominan lei relacions exterioras de Belize :
- la relacion ambé leis Estats Units es venguda primordiala car lo govèrn estatsunidenc e son ajuda financiera son una fònt de revenguts importanta per lo país. Gràcias a l'abséncia d'ocupacion de Belize per l'armada estatsunidenca dins lo corrent dau sègle XX, lei relacions entre Belmopán e Washington son tradicionalament bònas, lei dos estats collaboran per assaiar de demenir la criminalitat regionala e l'armada estatsunidenca participa a divèrsei projèctes de desvolopament sus lo territòri belizian.
- la relacion ambé lo Reiaume Unit foguèt majora fins ais annadas 1990 en causa dau mantenement d'una garnison britanica per defendre lo territori belizian[10] mai son importància declina pauc a pauc car la metropòli e son anciana colonia an d'interès mai e mai diferents. Pasmens, lei Britanics gardan una installacion militara destinada a l'entraïnament sus lo territòri belizian.
- la relacion ambé Guatemala demora lo problema principau deis afaires estrangiers de Belize car la frontiera comuna es totjorn pas reconeguda per Guatemala. 12 272 km2 de territòri belizian son ansin revendicat per son vesin e d'escaramochas si debanèron en 2000 lòng de la frontiera actuala.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas de Belize foguèron creadas a partir d'unitats colonialas que son origina data de 1817. Pasmens, en causa dau mantenement d'una garnison britanica importanta (1 500 omes) fins a 1994 per dissuadir una invasion guatemalenca[10], lei fòrças belizianas demorèron limitadas. En 2012, èran compausadas de 1 050 professionaus[11] e de 700 reservistas leugierament equipats. Son devesits entre una fòrça terrèstra, una pichona fòrça aeriana destinada au transpòrt e d'unitats de gardàcostas. Son budget èra relativament feble representant solament 1,08% dau PIB[12].
Economia[modificar | modificar la font]
Belize es un país en desvolopament pauc industrializat que son economia despend magerament de l'agricultura e dei servicis, especialament dau torisme. La criminalitat organizada, especialament lo trafeg de dròga, li a tanben una plaça importanta coma dins leis autreis estats de la region. En 2012, lo PIB èra de 1,637 milions de dolars estatsunidencs. Lo país exportava de matèrias premieras agricòlas e de petròli e importava de produchs manufacturats (maquina otís, produchs quimics, medicaments...). Sei partenaris economics principaus èran leis Estats Units, Alemanha, lo Reiaume Unit, Cuba e Mexic. Lei revenguts deis expatriats an pereu una plaça importanta au sen de l'economia nacionala e son una fònt important de sòus per la màger part dei familhas belizianas.
Lo sector primar representava 13% dau PIB e 10,2% de la populacion activa. Es dominat per la produccion de sucre, d'agrums e de bananas que formavan la mitat deis exportacions belizianas. Dins lei regions litoralas, la pesca es pereu una activitat importanta (exportacion de cambaròts). Dempuei 2005-2006, si desvolopa l'esplecha de jaciments de petròli que representava 29% deis exportacions. La produccion de fusta, sector centrala de l'economia dau país, conoisse una crisi importanta dempuei leis annadas 1990 a declinat per venir un sector quasi segondari de l'economia (mens de 1% deis exportacions). Lo sector industriau representava 23% dau PIB e 18,1% deis emplecs. Es centrat sus la transformacion de produchs agricòlas e sus la produccion leugiera. La màger part dei produchs manufacturats pesucs son importats. Enfin, lo sector dei servicis representava 64% dau PIB e 71,4% de la man d'òbra activa. Es dominat per lo torisme e per d'activitats financieras (lo país es un paradís fiscau)[13].
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Lo patrimòni arquitecturau de Belize es marcat per lei periòdes maia e coloniau. D'efèct, maugrat sa posicion un pauc descentrada a respèct dau centre de la civilizacion maia, lo territòri belizian assosta lei vestigis de doas vilas importantas (Caracol e Xunantunich) e de divèrsei colonias mens importantas. La màger part data de l'epòca classica d'aquela civilizacion. L'arquitectura coloniala es magerament concentrada dins la vila de Belize City qu'èra lo centre de la preséncia britanica. Pasmens, pauc de bastiments subrevisquèron ai destruccions de la ciutat per lei ciclòns. Lei vestigis dau periòde coloniau son donc rars e lo pus famós es la catedrala St John's.
Musica[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa posicion dins la region cariba e a l'origina variada de sa populacion, la musica beliziana es fòrça rica. En particular, unei tipes de musica si difusèron dempuei Jamaica coma lo reggae, lo dancehall e la soca ò dempuei leis Estats Units coma lo rap, lo hip-hop, lo metal e lo rock. An una influéncia sus leis estiles musicaus locaus que son lo punta eissit de la cultura garifuna ò lo parenda eissit dei populacions espanhòlas e africanas d'America.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Belize
- ↑ 2,0 2,1 N. P. James e R. N. Ginsburg, The Seaward Margin of the Belize Barrier and Atoll Reefs: Special Publication 3 of the IAS, John Wiley & Sons, 2009, pp. 2-3.
- ↑ Michael D. Phillips, Belize: Selected Proceedings from the Second Interdisciplinary Conference, University Press of America, 1996, pp. 175-177.
- ↑ L'estimacion dau nombre de locutors de l'anglés e dau kriol es malaisada car lei locutors dau creòle an tendància de si descriure coma anglofòns.
- ↑ Abdulmajeed Nunez, History of the Muslims in Belize, AuthorHouse, 2010, pp. 26-29.
- ↑ J. Gordon Melton e Martin Baumann, Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, ABC-CLIO, 2010, pp. 328-330.
- ↑ J. Gordon Melton e Martin Baumann, Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, ABC-CLIO, 2010, pp. 331-332.
- ↑ La darriera ciutat-estat maia foguèt conquistada per leis Espanhòus en 1697.
- ↑ Site dau Sénat francés, Belize : le Sénat, [1].
- ↑ 10,0 10,1 Ivelaw L. Griffith, The Quest for Security in the Caribbean: Problems and Promises in Subordinate States, M.E. Sharpe, 1993, pp. 69-70
- ↑ La conscripcion es autorizada dins lo cas que lo nombre de volontaris sigue pas sufisent per completar leis efectius (CIA World Factbook : Belize).
- ↑ CIA World Factbook : Belize.
- ↑ Belize es tanben un pavalhon de complasença.


text:
Joan Antòni Injalbèrt
Joan Antòni Injalbèrt (en francés Jean-Antoine Injalbert, Besièrs, 23 de febrièr de 1845 – París, 20 de genièr de 1933) foguèt un escultor occitan plan famós.
Biografia[modificar | modificar la font]
Joan Antòni Injalbèrt nasquèt a Besièrs en 1845 dins una familha modèsta, son paire èra un picapeirièr e aital s’inicièt al trabalh de la pèira. En 1861, comencèt a estudiar amb l’escalpraire Pau Teodòr. Sa primièra òbra foguèt la realizacion del timpan de la Capèla del Bon Pastor.
En 1866 capitèt de dintrar a l’Escòla de Bèlas Arts a París. Pr'amor de l’ajudar, la vila de Besièrs li balhèt una borsa que foguèt completada lèu pel Conselh General d’Erau. L'an seguent Injalbèrt participava ja al talhièr d'escultura d'Augustin Alexandre Dumont. I perfeccionèt a tal ponch son art qu'en 1874 se ganhèt lo 1èr grand Prèmi de Roma amb una òbra sonada La dolor d’Orfèu. Per l'Exposicion Universala de 1878 realizèt Lo Crist. Prepausèt aquela meteissa annada d'ondrar lo Platèu dels Poètas amb de bustes de personatges celèbres. En 1880 decidiguèt de s'installar definitivament a París ont recebèt subran un nombre considerable de comandas. Ensenhèt a l’Escòla de las Bèlas Arts ont èra tanben cap de talhièr.
Faguèt don a la vila de Besièrs d'una de sas òbras màgers: lo Titan. Puèi tornèt ganhar lo grand Prèmi a l’Exposicion Universala de 1889. Se maridèt en 1907 amb Louise Pin. Coma sa notorietat cresquèt e se faguèt internacionala participèt a d’exposicions dins mantun país coma per exemple en Itàlia, a Brasil o en Alemanha. Foguèt fach comandador de la Legion d’onor en 1910.
La màger part de sas creacions son al musèu Fayet a Besièrs dempuèi la donacion que faguèt sa veusa en 1934 de la villa Antonina, residéncia d'estiu de l'artista, e del fons del talhièr de l'ostal.


text:
Lac Agassiz
Lo lac Agassiz èra un lac immens qu'ocupava entre los millennis X e VII ab. J.C. la part centrala del continent nòrd-american, mai precisament la region dels Grands Lacs actuals. D'en primièr postulat per William Keating en 1823, son existéncia foguèt confirmada après que Louis Agassiz aguèt lo primièr establit son origina glaciària en 1879.
Format fa aperaquí 11 700 ans, lo lac cobrissiá una granda part de Manitòba, la part occidentala d'Ontàrio, una part de Minnesòta, del Dakota del Nòrd e de Saskatchewan. A son extension maximala, auriá cobèrt fins a 440 000 km², siá 25 % de mai que la mar Caspiana actuala.
Fa 8500 ans, los glacièrs recuolèron rapidament e lo lac Agassiz se demesiguèt, mas cobrissiá encara las planas al sud de la baia d'Hudson. Sas aigas comencèron de desbordar d'en primièr cap al Mississippí per l'intermediari del riu Minnesòta, puèi dins lo riu Sant Laurenç. Subran, fa aperaquí 8200 ans, las aigas del lac s'espandiguèron per la baia d'Hudson e, en qualques meses, gaireben tot lo lac se voidèt dins l'atlantic nòrd. Los cercaires pensan qu'aqueste apòrt d'aiga glaciària provoquèt un refrejament brutal de l'ocean, contrariant lo corrent del Golf e engendrant una baissa de las temperaturas de 5 °C en Euròpa per mantun sègles.
Uèi, del ancian lac demoran qualques vestigis, lo lac Winnipeg, lo lac Winnipegosis, lo lac Manitòba e lo lac dels Bòsques entre autres, mas tanben de vals fertilas coma la del riu Roge del Nòrd e del riu Assiniboine.


text:
Trivium
Del latín, trivium (tres: "tres" e via: "via", "camino"), confluéncia de tres camins. Dins la Antigüetat e la Etat Media, tres de las siete arts liberals relativas a la eloquéncia: gramatica, retorica e dialectica (o logica) Dins las universitats medievalas, lo trivium compreniá los tres aspèctes basics de la coneissença: La gramatica coma mecanica del lengaje; La logica (o dialectica - logica e dialectica llegaron a èsser sinónims dins lo tiemp) qu'es la "mecanica" del pensamient e lo análisis; e la retorica qu'es lo us del lengaje per instruir e persuadir. Dins la escolastica medievala se consideran camps preparatoris pel quadrivium, lo aquel compren la aritmetica, la geometria, la musica e la astronomia


text:
Harcourt
Harcourt en normand (Harcourt en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es çò fief d'origina de la familha ducale de Harcourt, una de las mai ancianas familhas nòblas de França e de Angleterre (primièra mitat del Sègle IX).
C'est le fief d'origine de la famille ducale d'Harcourt, une des plus anciennes familles nobles de France et d'Angleterre (première moitié du Modèl:IXe siècle).


text:
Garcilaso de la Vega
Garcilaso de la Vega, nascut a Toledo en 1501 o 1503 e mòrt a Niça en 1536, foguèt un poèta e un militar del Sègle d'Aur espanhòl, considerat coma un dels autors màgers de la literatura espanhòla.
Vida[modificar | modificar la font]
Garcilaso de la Vega èra descendent, per son paire, d'Íñigo López de Mendoza (marqués de Santillana) e, per sa maire, de Fernán Pérez de Guzmán. Nasquèt a Toledo entre 1501 e 1503. Venguèt orfanèl de paire e s'eduquèt a la cort, que i coneguèt en 1519 son grand amic, lo cavalièr catalan Joan Boscan, lo Nemoroso de sos vèrses. A aquela amistat Garcilaso deviá segurament son estima per la lirica d'Ausiàs March, qu'influencièt tanben son òbra.
Garcilaso comencèt de servir en 1520 Carles Quint en qualitat de membre de la Gàrdia Reiala. Aprenguèt lo grèc, lo latin, l'italian, lo francés, la musica e l'escrima. Amorós d'una dòna de la comuna de Toledo, que ne aguèt un filh que reconeguèt postumament. Puèi luchèt dins la revòlta de las comunautats de Castelha e foguèt ferit a Olías de Rey; participèt al sètge de sa ciutat natala (1552), que la femna del comunal de Toledo Joan de Padilla s'i èra refugiada. A la fin de 1552 s'embarquèt acompanhat de Joan Boscan e de Pedro de Toledo, futur vicerei de Nàpols, dins una expedicion d'ajuda que voliá evitar la casuda de Ròdes al poder dels turcs mas poguèt pas. Garcilaso foguèt tornarmai ferit, aqueste còp grèvament.
De retorn en Espanha foguèt nomenat cavalièr de l'Òrdre de Sant Jaume e en 1524 s'afrontèt amb los franceses al sètge de Hont Arràbia; a son retorn a Toledo, se maridèt amb Helena de Zuñiga (1525), una dama de Leonor, sòrre de Carles Quint. Tre aquel moment Garcilaso faguèt partida de la seguida de Leonor e comencèt d'escriure sos primièrs poèmas amb l'estetica de la lirica cançonièra. A aquela epòca foguèt tanben cònsol dins sa ciutat natala.


text:
Barack Obama, 47 ans, es lo president novèl dels Estats Units d'America. Lo senator democrata de l'Illinois, primièr afroamerican a aver atench aqueste nivèl de foncion al sen dels Estats Units, ven de batre son rival republican, John McCain, lo senator de l'Arizòna.
Obama es lo quaranta quatren president dels Estats Units, succedís a George W. Bush
, republican, president pendent uèch ans. La victòria es arribada gràcias a la conquèsta d'unes grands Estats coma Ohio e Florida, que en 2004 aviá balhat lor vòte a G. W. Bush.
» Legissètz la seguida


text:
333
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 333 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte frontalier ambé l'Empèri Sassanida a prepaus d'Armenia.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte frontalier ambé l'Empèri Roman a prepaus d'Armenia.


text:
Boleslau Ièr de Polonha
Boleslau Ièr lo Valent (967 - 17 de junh de 1025), en polonés Bolesław I Chrobry, foguèt lo segond duc istoric de Polonha de 992 a 1025 e son premier rèi en 1025. Succediguèt a son paire Mieszko Ièr (962-992) e foguèt remplaçat per son fiu Mieszko II (1025-1031 e 1032-1034). Contunièt la politica de son paire renfòrçant son autoritat dins son reiaume e conquistant de territòris novèus dins lei regions actualas d'Eslovaquia, de Rutènia, de Moràvia, de Lusàcia e de Boèmia. Aguèt tanben un ròtle de mediator dins leis afaires politics d'Euròpa Centrala.
D'efèct, Boleslau desvolopèt mai l'estructura de la Glèisa e obtenguèt la fondacion d'un arquevescat polonés installat dins la vila de Gniezno. Aquò li permetèt de formar una Glèisa de Polonha qu'èra d'ara endavant independenta d'aquela dau Sant Empèri. De mai, ordonèt la bastida d'un ret de castèus, de glèisas, de monastèris e de pònt per aumentar lo contraròtle de son territòri e ne'n melhorar la seguritat. Enfin, regardant l'economia dau país, foguèt a l'origina de la creacion de la premiera moneda polonesa.
Militarament, son rèine foguèt marcat per divèrsei guèrras còntra leis estats vesins. Lei doas importantas se debanèron còntra lo Sant Empèri Roman Germanic e còntra lo Rus' de Kiev. La premiera acomencèt après la mòrt d'Oton III en 1002 e s'acabèt en 1018 per la signatura e la patz de Bautzen. Aqueu tractat reconoguèt l'independéncia dei Polonés, donèt Lusàcia, Moràvia e Milzenland a Polonha e Boèmia a l'Empèri. La segonda se debanèt en 1018 e s'acabèt per la conquista e lo pilhatge de Kiev.
A la fin de son rèine, lo 18 d'abriu de 1025, se proclamèt rèi de Polonha.


text:
Estranglament (art marciau)
Leis estranglaments (chokehold o stranglehold en anglés, shime-waza dins lo budo japonés) son de tecnicas redobtablas. I a dos tipes d'estranglament :
- Sanguin : copar l'arribada dau sang au cervèu d'un adversari en li esquichant leis artèrias carotidas.
- Respiratòri : empachar lo renovelament de l'oxigèn dins lo sang en esquichant la traquèa.
Aquelei tecnicas si practican dins fòrça arts marciaus, espòrts de combat, en self defensa e sistèmas de combat militars.
Son de tecnicas consideradas coma perilhosas. D'efèct, se la presa si manten tròup longtemps, pòu adurre la pèrda de coneissença puei lo decès per asfixia.


text:
1589
Aquesta pagina concernís l'an 1589 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, de negociacions ambé leis Otomans permetèron de signar un tractat de patz. Massaua demorèt en fòra d'Etiopia mai son accès èra largament autorizat ai marchands etiopians permetent de rompre l'isolament dau país.


text:
1728
Aquesta pagina concernís l'an 1728 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Dahomey[modificar | modificar la font]
Invasion dau reiaume per lei tropas dau Reiaume d'Oyo. Après una batalha violenta e saunosa còntra la cavalariá deis asalhidors, Dahomey deguèt acceptar de venir tributari dau reiaume d'Oyo.
Oyo[modificar | modificar la font]
Invasion de Dahomey per l'armada d'Oyo. Sa cavalariá se turtèt a una resisténcia acarnada de l'infantariá de Dahomey equipada d'armas de fuòc e protegidas per de trencadas. L'arribada de renfòrç permetèt d'averar la victòria e Dahomey venguèt tributari dei venceires.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Aprofichant la guèrra civila acomençada en Tibet l'annada precedenta, l'emperaire Yongzheng (1722-1735) i mandèt una importanta armada per restablir l'òrdre. Aquò permetèt tanben d'i installar de garnisons e de foncionaris chinés.


text:
Lista dels presidents de Còsta Rica
Lo President de la Republica de Còsta Rica es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Còsta Rica. Es elegit amb dos vicepresidents en una meteissa lista, per sufragi dirècte per un periòde de quatre ans sens reeleccion immediata. Li ajudan en los sieus prètzfaches los ministres del govèrn acampats dins lo Conselh de Govèrn, dirigit per lo President de la Republica.
La taula seguenta conten una lista dels governants (Caps d'Estat, Comandants Generals de las Armas, Presidents de l'Estat e presidents) de la Republica de Còsta Rica dempuèi 1825. De 1822 a 1823 Còsta Rica apertenguèt a l'Empèri Mexican e de 1824 a 1838 a la Republica Federala d'America Centrala.


text:
Canas
Canas[1] (Cannes en francés) es una vila toristica importanta d'Occitània, en Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Es lo sèti d'un important festenau de cinèma mondiau, lo Festenau de Canas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina modèsta vilatge mediterranèu de pescadors e de monges, Canas a una istòria indissociabla d'aquelas deis illas de Santa Margarita e de Sant Onorat que son pas qu'a qualques còps de ramas dau rivatge. Tanben, es impossible de parlar de l'istòria de Canas sens evocar aquela deis islas de Lérins.
Apareguda a l'Edat Mejana, la borgada de Canas se desvolòpa fòrça modestament pendent l'Ancian Regim tot en essent testimòni de las luchas francoanglesas e francoespanhòlas que se debanèron essencialament subre leis islas de Lérins.
Es pas qu'au sègle XIX que la vila pren vertadièrament son vam, gràcia subretot a Lord Henry Brougham and Val, grand Cancelièr d'Anglatèrra qu'en s'i installant, traguèt l'aristocracia anglesa e europèa que s'i bastiguèt de magnificas demoranças segondàrias per l'ivèrn. Coma la majoritat deis estacions dau litorau de la Còsta d' Azur e de la Riviera, la vila coneis, mercés a aquela populacion de prestigi, un desvolopament important. Sa fama internacionala serà pas aquerida abans la mitat dau sègle XX mercés al Festenau dau filme.


text:
Govèrn
Lo govèrn es l'institucion d'un Estat encargada del poder executiu. Los membres d'un govèrn son generalament designats jos lo nom de ministre o de secretari d'Estat e plaçat jos l'autoritat d'un Cap de govèrn. Lo govèrn decidís e entrepren las accions necessàrias per conduire de l'Estat. Es responsable davant los ciutadans.
Segon los regims[modificar | modificar la font]
Politicament, dins un regim parlamentari, lo govèrn parteja lo poder executiu amb lo cap de l'Estat que pòt èsser un monarca (coma en Espanha e al Reialme Unit) o un president elegit al sufragi universal dirècte (coma en França) o indirècte. Es responsable davant lo Parlament dins un regim parlamentari o semipresidencial.
Un govèrn se constituís generalament, jos l'autoritat d'un Cap de govèrn, que pòt èsser nomenat Primièr ministre (coma en França), President del Conselh (coma en Itàlia e en França jos la IIIa e la IVa Republica), o encara Cancelièr (coma en Alemanha), e de ministres. Es responsable politicament davant lo parlament dins un regim de tipe parlamentari. Cada ministre es titular d'un pòrtafuèlha ministerial. Los ministres son solidaris e lo govèrn es doncas un organ collegial. La demission del cap del govèrn entraina aquela de tot lo govèrn.
Dins un regim presidencial (coma als Estats Units d'America), lo govèrn se plaça jos l'autoritat dirècta d'un cap de l'Estat e es pas responsable davant lo Parlament. Los ministres compausant lo govèrn son individualament responsables davant lo cap de l'Estat ; s'agís doncas pas d'un organ collegial.
Dins un sens larg, lo govèrn designa l'ensemble dels poders publics constitucionals, es de dire de las institucions centralas previstas par la Constitucion e dispausant del poder politic. Par exemple per la França, lo govèrn de la Cinquen Republica francesa se constituís del president de la Republica, del govèrn stricto sensu, del Parlament e del Conselh Constitucional. Es dins aquel sens del tèrme de govèrn que se pòt dire qu'un Estat se compausa d'un territòri, d'una populacion e d'un govèrn. Es tanben dins aquel sens que lo « mode de govèrn » designa lo regim politic d'un Estat.


text:
Nestòri
Nestòri (386-450) fuguèt patriarca de Constantinòple dau 10 d'abriu de 428 a aost de 431. Succediguèt a Sisinios Ièr e fuguèt remplaçat per Maximian. Seis estudis e seis ensenhaments teologics fuguèron a l'origina dau nestorianisme qu'es generalament considerat coma una eresia crestiana.
La partença dei conflictes teologics implicant Nestòri fuguèt sa prepausicion de modificar lo títol de Maria de Theotokos (maire de Dieu) per lo remplaçar per Christotokos (maire de Jèsus Crist). Per la màger part dau clergat, aquò èra una negacion de la natura divina de Jèsus. En 431, lo concili d'Efès condamnèt son òbra coma eretica e l'emperaire Teodòsi II l'exilèt dins lo sud d'Egipte. En 451, fuguèt tornarmai condamnat en 451. Pasmens, aquelei condamnacions fuguèron mau acceptadas per lei crestians d'Orient e lo nestorianisme fuguèt un corrent influent sus lo continent asiatic fins a l'Edat Mejana.


text:
Trebabu
Trebabu en breton ( Trébabu en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciennement Lann Pabu O Lan Pabu. Sant Tugdual i #fondar una abbaye a la Modèl:Vida sègle.
- Al Sègle XVI, Trébabu fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
- Anciennement Lann Pabu ou Lan Pabu. Saint Tugdual y fonda une abbaye au Modèl:VIe siècle.
- Au Sègle XVI, Trébabu faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
159
Li Cansoun d’Amour en Prouvènço.
Li libret dóu Ventour.
Felibre e Reneissènço d’O.
Lou cansounié.
Me dison Camarina.
Tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno.
De l’aubo au calabrun.
Glaude Seignolle.
Jan Castagno.
159
De l’aubo au calabrun
Prouvènço es lou païs di pouèto. E, pèr noun faire menti sa reputacioun, un de sis enfant, lou Reinié Mathieu, de Pelissano, vèn de publica un poulit recuei que i’a mes coume titre De l’aubo au calabrun.
I’a’ qui 19 pouèmo presenta, proumié, dins un prouvençau grana, em’ en fàci sa reviraduro au francés. Chascun es adourna de dessin poulit que devèn à Marìo-Ano Piquemal.
Debuto, emé Ai couneigu, pèr lou remembre d’aquesto vido pacano d’à passa tèms, vuei bèn esvalido, mai que sian encaro quàuquis-un de nous en souveni. Escoutas lou pouèto : Ai couneigu li bonur d’uno enfanço païsano : lou fen carga dins la ridello que falié lèu rintra à la feniero avans la chavano, lou silènci di siesto, l’après-dina, quouro l’oustau èro barra pèr leissa la calour deforo....
Pièi Reinié Mathieu evoco soun grand que i’a douna li leiçoun de la vido e soun chin, Marti, que manjo coume un gourrin e lipo la sieto dóu cat e amo forço de se radassa sus li couissin dóu canapè. Rimejo après sus lou mes d’abriéu, lou tau, li bèsti de Prouvènço e quàuqui persounage celèbre : Gaspard de Besso - La princesso embarrado - La mort dóu bouscatié - Pèr Vincèn (es Van Gogh).
Sa muso, pamens, noun óublido d’evenamen coume la lucho di republican
prouvençau contro Napouleoun lou pichot e que cantavon
Plantaren la ferigoulo, ansin que 1907 que saludo ansin : Ome
dóu Lengadò, vigneiroun óucitan - Siés sourti de toun vilage, secuta
pèr la fam, - Avé tant de bon vin e noun pousqué manja de pan!.
Vaqui encaro Arle, Marsiho, Leberoun presenta dins de pouèmo superbe.
e, coume lis óulivado s’encaminon, Mèste Mathieu li saludo :
Bèus óulivié de noste païs,
Vòsti branco plegon souto lou pes dóu fru requist.
Vai enfin veni lou mes dis óulivado,
Tóutis ensèn faren uno bello acampado.
E pèr aro, es à vous-autre d’acampa aquest recuei.
27399


text:
Vincey
Vincey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vincey Se situa sus un scenari en dominant lo marge esquèrre de la Moselle, Portieux en ocupant lo marge drech ne vivi-a veire. Lo canal de l'Èst voreja la comuna.
Vincey se situe sur un plateau dominant la rive gauche de la Moselle, Portieux occupant la rive droite en vis-à-vis. Le canal de l'Est borde la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vincey a mencionat en un tèxt de 1003 ont an desgranat los bens del capítol de Épinal. Vincey Fasiá partida del bailliage de Encants. A Modèl:La s-, Vincey es vengut una enclave del bailliage de Épinal entre aqueles de Encants e de Châtel.
La curació, del diocèse de Sant Dié, doyenné de Jorxey, èra a la collation de la abbesse de Épinal.
Le nom de Vincey est mentionné dans un texte de 1003 où sont énumérés les biens du chapitre d’Épinal. Vincey faisait partie du bailliage de Charmes. Au Modèl:S-, Vincey est devenue une enclave du bailliage d'Épinal entre ceux de Charmes et de Châtel.
La cure, du diocèse de Saint Dié, doyenné de Jorxey, était à la collation de l’abbesse d’Épinal.


text:
Vukovar
Vukovar (pr. Vocòvar) es una vila e comuna de Croàcia, al confluent de Vuk (que li donèt lo nom) e de Danubi. Es lo mai grand pòrt fluvial croat sus Danubi. Es la capitala de la region croata de la Sirmia de Vocòvar.
La comuna fa 100,26 km2 e a 31 670 abitants.
Se devesís en quatre localitats: Vukovar, Grabovo, Lipovača e Sotin.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila patiguèt fòrça del sèti que se debanèt del temps de la guèrra d’independéncia de Croàcia. Foguèt gaireben complètament destrusida, e es l’exèmple d’urbicidi donat per l'arquitècte Bogdan Bogdanović que creèt lo mot, que representa a l’encòp la destruccion fisica e la de l’esperit d’una vila.


text:
Schirrhoffen
Schirrhoffen en alemannisch (Schirrhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Schirrhoffen A mencionat per las primièras fes de manièra clara l'an 1347 jol nom de Schürhof. Aiçò èra una proprietat féodale #que fasiá de partits bens #que jouissaient los Dotzler, n'es-a dire los conflam del palai imperial de Haguenau. Aquela proprietat compreniá un castèl, una granja, un étang, dels jardins, dels prés e una pichona capèla #que lo patron n'èra sant Jacques. Lo orthographe actual de Schirrhoffen datariá del temps de la Revolucion francesa. Lo nom « Schirrhoffen » a una dobla raïtz : Schüre o Schir e Hof. Schüre O Schir, n'alemand Scheune, significa mesa, hangar a emmagazinar lo foin. Hof Designa l'ancian castèl dels mèstres del Schirrhof. Schirrhoffen Significa doncas « las granjas situadas près de de lo castèl ».
Schirrhoffen est mentionné pour la première fois de manière claire en 1347 sous le nom de Schürhof. C'était une propriété féodale qui faisait partie des biens dont jouissaient les Dotzler, c'est-à-dire les bouffons du palais impérial de Haguenau. Cette propriété comprenait un château, une ferme, un étang, des jardins, des prés et une petite chapelle dont le patron était saint Jacques. L'orthographe actuelle de Schirrhoffen daterait du temps de la Révolution française. Le nom « Schirrhoffen » a une double racine : Schüre ou Schir et Hof. Schüre ou Schir, en allemand Scheune, signifie remise, hangar à stocker le foin. Hof désigne l'ancien château des maîtres du Schirrhof. Schirrhoffen signifie donc « les granges situées près du château ».


text:
Yin e Yang
Dins la filosofia chinesa, lo yin (chinés tradicional: 陰, simplificat: 阴); e lo yang (chinés tradicional: 陽, simplificat: 阳), son doas categorias complementàrias, que se pòdon trobar dins totes los aspèctes de la vida e de l'univèrs. Aquela nocion de complementaritat es pròpria a la pensada orientala que pensa puslèu la dualitat jos forma de complementaritat.
Lo simbòl del Yin e del Yang, lo tàijí tú (sovent enrodat de 8 trigramas) es plan conegut dins lo monde occidental dempuèi la fin del sègle XX. Lo yin representa entre autres, lo negre (o sovent lo blau), lo femenin, la luna, l'escur, lo fred, lo negatiu, eca. Lo Yang, el, representa entre autres lo blanc (o sovent lo roge), lo masculin, lo solelh, lo clarum, la calor, le positiu, eca. Aquela dualitat es tanben associada a fòrça autras oposicions complementàrias.
Somari
Cosmologia chinesa[modificar | modificar la font]
Dins la cosmologia chinesa, Yin e Yang son doas entitats que seguisson lo buf original qi en òbra dins totas causas.
Per exemple, pels caractèrs chineses simplificats:
- lo caractèr yin (阴) es associat a la Luna (月) que representa la part femenina de la natura;
- lo caractèr Yang (阳) es associat al Solelh (日) que representa la part masculina de la natura.
Per contra pels caractèrs chineses tradicionals, tanben utilizats dins lo japonés, lo corean e abans en vietnamian :
- Lo caractèr yin (陰) es associat al Nòrd del puèg (partida nivosa yin (侌), del puèg fù (阜), simplificat en 阝 per l'omogeneïzacion dels caractèrs).
- Lo caractèr yang (陽) es associat al Sud del puèg (partida brilhanta yang (昜), del puèg fù (阜)).
Dins ambedós cases, la partida nivosa e brilhanta, a un ròtle de construccion fonetica del caractèr. China essent dins l'Emisfèri Nòrd, lo solelh i es totjorn al Sud.
Segon lo Shuowen jiezi, diccionari de la dinastia Han, lo sens de yin es: « escur, [coma] lo sud de l'aiga o lo nòrd de la montanha »[1]; aquel de yang es « fòrta brilhança » [2].
Se prepausèt que los tèrmes yin e yang venián dels mots sanskrits linga e yoni. Pasmens, apareguèron abans l'introduccion du bodisme (veïcul de la cultura indiana) en China. Se tròban en efècte al capítol 42 del Dao De Jing : « Lo Dao dona naissença a l'un, l'un al dos, lo dos al tres, lo tres a las dètz mila causas e èssers, las dètz mila causas e èssers supòrtan lo yang e empachan lo yin » [3].
Lo simbòl yin-yang, nomenat en China « peis yin e yang » [4], forma la pus espandida del tàijítú dels taoïstas e dels neoconfucianistas, representa lo Tao resultant de la dinamica d'aqueles dos principis, l'unitat al delà del dualisme.
Caracterizacion[modificar | modificar la font]
Los punts de colors opausats, nomenat biaoli dins la medecina chinesa, remembran qu'ambedós concèptes son ligats, que se succedisson l'un l'autre e qu'un existís mercé a l'autre.
A partir de l'apròcha analitica, que consistís a considerar separadament lo Yin, puèi lo Yang, lo biaoli sufís a caracterizar la pensada confucianista, e son avantatge especific - l'amistiat – a respècte del dualisme çò a que tròp sovent es redusit dins la cultura occidentala, e sas apròchas crestiana o cartesiana – autre dualisme, font de dobla constrencha.
Lo biaoli significa tanben que dins tot çò qu'es blanc i a de negre, e lo contrari; qu'existís pas de negre total o de blanc immaculat; e qu'atal, degun se pòt considerar coma entierament marrit o bon.
L'amistat (entre de punts de vistas o entre de mejans fisics) es lo principi que permet a d'entitats (moralas o fisicas) opausadas de comunicar entre elas.
Simbòls presents dins la taula unicode:
- Tàijítú :☯ (position : U+262F);
- Yin : 陰 e 阴 (respectivament code U+9670 e U+9634);
- Yang : 陽 e 阳 (respectivament code U+967D e U+9633);
- Qi : 氣 e 气 (respectivament code U+6C23 e U+6C14);
Relacions entre lo yin e lo yang[modificar | modificar la font]
Se poiriá descriure en tèrmes de yin e yang, tot çò que se tròba:
- en relacion d'oposicion, tot en sabent que, coma o mòstra lo taijitu, cadun pòrta en el lo gèrme de l'autre;
- en relacion d'interdependéncia, l'un se concep pas sens l'autre; l'excès o la manca d'un dels dos provòca de consequéncias sus l'autre e un desequilibri del tot;
- en relacion d'engendrament e de mutacion de l'un en l'autre, per exemple quand lo jorn fa plaça a la nuèch;
Lo yin e lo yang pòdon cadun se subdevesir en soselements yin e yang; atal, se distinguissèm pas que doas categorias dins lo concèpte de temperatura, lo fred es yin e la calor yang, mas es possible de subdevesir la nocion de calor en dos segon un critèri quin que siá (tolerància per exemple), e de distinguir una calor yin e una calor yang...
Qualques correspondéncias yin-yang[modificar | modificar la font]
S'agís pas de correspondéncias absoludas, perque son atribuidas sonque a l'interior d'una amistat d'opausats.
De fach, se pòt pas vertadièrament dire qu'una causa es Yin, qu'una autra es Yang. Seriá pus exacte de dire qu'una causa es mai Yin a respècte de l'autra qu'es mai Yang. Per exemple, lo movement de la pujada es Yang a respècte del movement de la davalada, qu'es Yin. Dins tota causa i a de Yin e de Yang, coma o illustra lo famós simbòl del Tai Ji, perque es l'interaccion de las doas fòrças que provòca lo movement, lo Qi, l'energia.
Divisibilitat infinida[modificar | modificar la font]
Existís un autre aspècte de l'inter-relacion Yin e Yang: la divisibilitat infinida. Coma los savis Taoïstas l'esprimiguèron dins lors simbòls del Tai Ji pel punt blanc (roge a l'origina) e negre al sen de la color complementària, i a totjorn del Yin al sen del Yang, e lo contrari. Per aquò, dins tota causa o tota situacion, seriá possible de trobar a l'encòp lo Yin e lo Yang. Prengam per exemple un pendul que se considerarà jols aspèctes de l'energia cinetica (Yang) contra l'energia potenciala (Yin). Lo moment que lo pendul es en naut, prèp de tornar davalar, seriá lo moment Yin del movement del pendul. Tota l'energia es alara potenciala, prèsta a èsser largada. Al moment que lo pendul torna davalar, aquela energia potenciala se transforma en energia cinetica. I a alara transmutabilitat, creissença del yang al sen del Yin. Al contrari, quand aquel pendul torna pujar, aquela energia cinetica se transforma tornarmai en energia potenciala, pendent la pujada. L'energia potenciala, Yin, existís alara sonque perque una fasa d'energia cinetica existissiá. Aquela energia cinetica seriá estat possibla sonque perque d'energia potenciala s'es acumulada. Aquel exemple celèbra que dins tota causa Yang, i a de Yin, e lo contrari. Aquelas meteissas fasas del movement de pendul se poirián regardar jos un autre angle, çò que cambiariá tot. Poiriam per exemple considerar lo movement (yang) contra l'immobilitat (Yin), o encara lo punt mai naut qu'atenh aquel pendul (Yang) contra lo punt mai bas (Yin). La reflexion seriá alara tota autra.


text:
Virieu
Nom desconegut en arpitan (Virieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela pichona municipalitat del Nòrd del Isère a situat a ieu-camin entre Lion e Grenòble. Virieu Es en la vallée de la Bourbre, d'ont lo nom complet d'aquel pòble, Virieu sus Bourbre.
Cette petite commune du Nord de l'Isère est située à mi-chemin entre Lyon et Grenoble. Virieu est dans la vallée de la Bourbre, d'où le nom complet de ce village, Virieu sur Bourbre.


text:
Districte de Sant Andreu
Lo districte de Sant Andreu es lo tresen dels districtes de Barcelona en estenduda, amb una superfícia de 653 ha e amb una populacion de 142 598 abitants (2005).
Se tròba situat al nòrd de la vila, es limitat pel riu Besòs, que fa de frontièra entre Barcelona, e los pòbles vesins: Sant Adrià de Besòs e Santa Coloma de Gramenet, e los districtes barceloneses: Nou Barris, Horta-Guinardó e Sant Martí.
La configuracion d'aquel districte data de l'an 1984, quand la vila de Barcelona aprovèt la division territoriala actuala en 10 districtes. Ras d'aquela division, lo districte de Sant Andreu tornèt recuperar los quartièrs de la Trinitat Vièlha e lo Congrès.
A l'ora d'ara, es format de 7 quartièrs d'origina istorica fòrça divèrs:


text:
Exposicion universala de 1888
L'Exposicion universala de 1888 se faguèt dins la vila de Barcelona entre lo 8 d'abril e lo 9 de desembre de 1888. Recebèt un total de 400.000 visitaires que venián del mond entièr.
L'inauguracion oficiala se debanèt lo 20 de mai de 1888 a 16 oras. Foguèt presidida per Anfós XIII (qu'en aquel temps aviá pas que dos ans), la reina regenta Maria Cristina, la princesa d'Astúrias Maria de las Mercedes, l'infanta Maria Teresa, lo president del conselh de ministres Práxedes Mateo Sagasta, e lo cònsol de Barcelona Francesc Rius i Taulet.
Somari
Contèxt istoric[modificar | modificar la font]
En 1888 Barcelona aviá 530.000 abitants e representava la segonda ciutat mai importanta de l'estat espanhòl sul plan politic, e la primièra a nivèl industrial. Èra lo periòde de la Restauracion borbonica e aquel an governava Práxedes Mateo Sagasta jos la regéncia monarquica de Maria Cristina d'Habsborg-Lorena, la veusa d'Anfós XII (qu'èra mòrt en 1885) e maire d'Anfós XIII.
Se considera que l'organizacion de l'Exposicion universala de 1888 foguèt lo rebat dels bons ligams entre la monarquia restaurada e la borguesiá industriala catalana, qu'aviá donat son supòrt al retorn de la monarquia, en cerca d'una patz sociala que posquèsse permetre un desvolopament economic.
Las Exposicions universalas, que comencèron a París en 1855, vivián son periòde de grand apogèu. Eran consideradas coma d'eveniments politics, economics e socials màgers dins tot lo mond, que cada país i podiá expausar sos progrèsses tecnologics e ostentar son potencial economic e industrial. Lo fach d'organitar una Exposicion èra una escasença per favorizar lo desvolopament econòmic de la vila organizaira e procurava un grand prestigi internacional.
Impulsors de l'Exposicion[modificar | modificar la font]
L'idèa iniciala d'organizacion d'una Exposicion universala a Barcelona foguèt portada per un entrepreneire galèc, Eugenio Serrano de Casanova. Pasmens davant l'impossibilitat de Serrano de portar lo projècte solet, lo cònsol de Barcelona Francesc Rius i Taulet n'assumiguèt la carga. S'envirèt d'un grop d'entrepreneires de la ciutat que, a son costat, formèron çò que se sonèt "Comitat dels uèch". I aviá, a mai de Rius i Taulet, Elies Rogent i Amat –director de las òbras-, Lluís Rouvière, Manuel Girona i Agrafel –un politician e banquièr que financèt una part de l'òbra- , Manuel Duran i Bas, Josep Ferrer i Vidal, Claudi López Bru (Marqués de Comillas) e Carles Pirozzini. Demest los membres del Burèu director de l'Exposicion i figurèron l'escrivan Jacint Verdaguer e Ramon Romaní i Puigdengolas.[1]
L'encencha[modificar | modificar la font]
L'exposicion se realizèt sus una susfàcia de 380.000 mètres cairats que l'Arc de Trionf, òbra de Josep Vilaseca i Casanovas (1858-1917), n'èra la pòrta de dintrada. L'encencha s'espandissiá sus çò qu'ara es lo Parc de la Ciutadella, lo zoo, e una part de la Gara de França fins a l'endrech ont se tròba uèi l'Espital del Mar, dins la Barceloneta.
Una quatrena part de l'encencha èra ocupada per de bastiments concebuts pels arquitèctes mai prestigioses d'aquel temps, ont se fasián las exposicions. L'edifici mai important de totes foguèt lo Palais de l'Industria, amb sos 70.000 mètres cairats. Pr'aquò foguèron servat tres bastiments de l'epòca militara de la Ciutadella: lo Palais del Governador, l'arsenal e la capèla. Totes tres an perviscut fins uèi. L'arsenal, aprèp divèrsas adaptacions en 1889, 1900 e 1932, es actualament la sedença del Parlament de Catalonha.
En seguida del cambiament de promotors, lo temps per poder realizar las òbras de l'encencha foguèt plan limitat. Tot aquò supausèt una escomesa tras qu'importanta per l'organizacion que demostrèt sa capacitat de gestion e d'esfòrç, pasmens foguèt tanben la causa que qualques bastiments aguèron una durada de vida efemèra. Aital sonque son demorats de pès l'Arc del Trionf, òbra de Josep Vilaseca, lo Castèl dels Tres Dragons, òbra de Lluís Domènech i Montaner (cafè-restaurant de l'exposicion, qu'es actualament lo Musèu de Zoologia), lo Musèu Martorell de Geologia, d'Antoni Rovira i Trias, l'ombracle, projectat per Josep Fontserè i Mestre e acabat per Josep Amargós i Samaranch e una part de la "Galariá de las Maquinas", qu'es ocupada uèi pels servicis del zoo.
Existís una legenda populara qu'assegura que l'engenheire francés Gustave Eiffel prepausèt de construire la torre a Barcelona per l'Exposicion Universala de 1888.[2] Pasmens en realitat foguèt pas Eiffel, mas l'engenheire de Tolosa J. Lapierre [3] qui presentèt un projècte d'una torre de fusta de 210 mètres. A l'encòp i aguèt un autre projècte de torre, lo de l'arquitècte catalan Pere Falqués. Malgrat l'interès inicial, cap dels dos projèctes progressèt pas per de rasons budgetàrias.[4]
Melhorament dins Barcelona[modificar | modificar la font]
Malgrat lo fach que las activitats de l'Exposicion se van realizèron a l'interior de l'encencha de la fièra, l'eveniment contribuiguèt a melhorar Barcelona en general. D'un costat, la celebracion de l'exposicion serviguèt d'esperon per finalizar d'òbras qu'èran estadas entamenadas fòrça ans abans e que demoravan inacabadas, e a l'encòp, s'aprofechèt l'escasença per botar en plaça d'infrastructuras novèlas e de servicis que no només milloressin la vida dels abitants, sinó que balhèssen un imatge de modernitat de la ciutat als uèlhs dels visitaires.
Demest las novetats que se devon a l'Exposicion de 1888 se tròban:
- L'urbanizacion del Parc de la Ciutadella, qu'aprèp l'acabament de l'Exposicion venguèt lo parc mai grand de la vila.
- Foguèt finalizada l'urbanizacion de tot lo front maritim de la vila, entre lo parc de la ciutadella e la Rambla, en bastir la passejada de Colom e un novèl moll: a l'actual Moll de la Fusta.
- Foguèt bastit lo Grand Hotel Internacional sus un terrenh ganhat sus la mar a la novèla passejada de Colomb, davant lo bastiment de la Capitania General. L'otèl, concebut per l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner, foguèt bastit dins lo temps recòrd de 53 jorns. Tenia planta e tres nivèls, e ocupava un solar de 5.000 mètres cairats. Amb una capacitat de 2.000 clients, foguèt pensat coma una installacion temporària capabla d'aculhir los visitaires. Foguèt enderrocat aprèp l'acabament de l'Exposicion.
- Foguèt construït lo Palais de las Bèlas Arts (Barcelona), dins l'espaci ont se tròban actualament los tribunals municipals davant lo musèu de zoologia. Obra d'August Font, foguèt ailà ont se celebrèt l'inauguracion oficiala de l'Exposicion amb la preséncia de la familha reiala. Foguèt destinat a d'exposicions artisticas, de concèrts e d'eveniments culturals ligats al catalanisme. Aprèp l'exposicion, demorèt dobèrt fins a 1942.
- Foguèt construït lo Monument a Colomb sus la Plaça Portal de la Patz, ponch d'union de la passejada de Colomb e de la Rambla. Lo monument foguèt inaugurat l'1 de junh de 1888, en plena celebracion de l'Exposicion.
- Foguèt urbanizada la zòna contigüa a l'encencha de l'exposicion, dins la zòna del Barri de la Ribera.
- Foguèt inaugurat lo Mercat del Born, l'òbra de Josep Fontserè i Mestre, construït entre 1884 e 1886.
- Se faguèt l'inauguracion de las Las Golondrinas, d'embarcacions de divertiment que, uèi encara, sortisson davant lo monument a Colomb e fan far una passejada per mar als visitaires.
- Se metèt en plaça l'illuminacion electrica de las primièras carrièras de Barcelona (La Rambla, Passejada de Colomb, Plaça de Sant Jacme e l'interior de l'encencha de l'exposicion).
Bilanç de l'Exposicion[modificar | modificar la font]
L'Exposicion universala foguèt considerada coma una capitada, tant pel nombre de visitaires coma pels beneficis economics (encara que s'acabèt amb un deficit de 6 milions de pessetas), e la projeccion internacionala que li donèt a Barcelona. A mai, ajudèt a urbanizar una granda zona de la ciutat.
L'exposicion, ideada a un moment qu'existissiá una depression economica, revitalizèt lo sector de la construccion, e lo nombre elevat de visitaires portèt de beneficis grands a totes los sectors de la ciutat.
Sul plan economic se considera que l'Exposicion de 1888 foguèt lo primièr grand pas de l'economia catalana cap a l'europeïzacion. En 1886, dos ans abans l'eveniment, foguèt fondada la Cambra Oficial de Comerç, Indústria i Navegació de Barcelona, amb l'objectiu de velhar als interèsses dels industrials catalans e d'aprofechar l'Exposicion per dinamizar lo flux comercial amb l'estrangièr, e los païses europèus en particular, a un moment que l'economia catalana s'èra limitada a far de comèrci amb lo mercat espanhòl.
Sul plan politic, l'organizacion, desvolopament e capitada de l'Exposicion confirmèt l'atmosfèra de bona relacion entre la borgesiá catalana e la monarquia qu'èra tot bèl just restaurada a Madrid, malgrat las criticas que va generèt demest lo proletariat e los menaires republicans e catalanistas.
L'Exposicion de 1888, lo primièr grand eveniment que foguèt organizat a Barcelona, foguèt percebuda istoricament coma un modèl de desvolopament que mai tard, durant diferents moments istorics, la vila tornèt aplicar, en organizar de grands eveniments internacionals (coma l'Exposicion Internacionala de 1929, los Jòcs Olimpics de Barcelona 1992 e, recentament, lo Fòrum Universal de les Cultures en 2004).
[modificar | modificar la font]
Malgrat que l'Exposicion se debanèt d'un biais normal sens cap d'incident e que foguèt sentida coma una capitada, generèt qualques criticas:
La granda quantitat d'òbras bastidas durant los meses anteriors a l'Exposicion, pas sonque dins l'encencha de la fièra mas tanben dins d'autres endreches de la ciutat, mobilizèt de milierats d'obrièrs que trabalhèron incansablament e, de còps que i a, dins de condicions dificilas. Tot aquò contribuiguèt a aumentar la conscienciacion dels trabalhadors que havien d'unir sas forças per defensar sos interèsses e melhorar sas condicions de trabalh. Mostra d'això es qu'en agost de 1888, en plena celebracion de l'Exposicion, se fondèt a Barcelona lo sindicat Union Generala dels Trabalhadors (UGT), e, pas gaire de temps aprèp lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl (PSOE), realizèt a Barcelona lo primièr congrès de son istòria. L'Exposicion provoquèt una granda inflacion dels prèses a Barcelona, coma se pòt legir a partir dels mejans de comunicacion d'aquel temps. La montada dels prèses generèt una granda insatisfaccion populara e de criticas nombrosas dins los jornals. Los intellectuals e los politicians republicans e catalanistas, capitanejats per Valentí Almirall, se manifestèron publicament contra l'Exposicion, que consideravan qu'èra l'expression del pacte de la borgesiá catalana amb la monarquia centralista que, segon sas afirmacions, podiá nòire als interèsses de Catalonha.
Autras exposicions de 1888[modificar | modificar la font]
Aquel an 1888 se faguèron quatre autras grandas exposicions internacionalas, a mai se cap d'elas recebèt pas lo nom d'Exposicion universala: foguèron la "Centennial International Exhibition" celebrada a Melbourne (Austràlia); la "International Exhibition" de Glasgow (Escòcia); lo "Grand Concours International donis Sciences et de l'Industrie" de Brussèlas (Belgica); e l' "Exposição Industrial Portugueza" a Lisbona (Portugal).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ANTONI BOADA, Verdaguer e sos amics de la comarca de l'Anoia
- ↑ Modèl:Ref-llibre, pàg.36
- ↑ la Vanguardia del 30-11-1886
- ↑ L'istorian Lluís Permanyer s'es plangut de la capacitat multiplicadoira de la ret per far venir veritat una istòria que degun contrasta pas. Permanyer aporta a la Vanguardia una informacion precisa e documentada de l'istòria.


text:
Sistèma respiratòri
Lo sistèma respiratòri qu'es lo lòc d'escambi gasós dab l'ambient exterior e interior.
Ròtle[modificar | modificar la font]
Que deu emplear la sang en oxigèn e'u uèitar en dioxid de carbòni. La sang qu'arriba hens lo sistèma circulatòri pulmonar despuish lo còr dret, qu'es uèitat d'oxigèn, pr'amor qu'a miat la màger partida aus organs corporaus. Los organs qu'emplegan oxigèn com eishènça, après un fenomèn de combustion, la cellula produeish dioxid de carbòni.
L'aledada[modificar | modificar la font]
Qu'es l'alternança entre inspiracion e expiracion. Naturalament, l'inspiracion qu'es la contraccion deus muscles respiratòris ende en.hlar la caisha toracica, atau, la pression intrapulmonara que s'abaisha e qu'es mensh hauta que la de l'environament exterior. Que's crea un apèl d'èr hens los parmons e que's passa la cambiada d'èr pulmonar. Un èr cargat en dioxid de carbòni qu'es bohat pendent qu'un èr ric en oxigèn qu'es inspirat ende tornar har los escambis.
Los escambis[modificar | modificar la font]
Que's hèn d'un biaish passiu, hens los alveòls pulmonars. Quan la sang qu'arriba aus canèrs de l'alveòl, qu'es praube en oxigèn, alavetz capvath simple pression, l'oxigèn que's tròba hens l'alveòl que passa capvath lo teishut pulmonar hens lo sistèma circulatori pulmonar. Hens lo medish temps, lo dioxid de carbòni que hè camin de la sang entà l'alveòl. La sang qu'es presta ende tornar aus organs periferics.
La mucosa respiratòria[modificar | modificar la font]
Qu'es un interfaci entre l'environament e lo còs, entre l'ambient exterior e l'ambient interior. Los escambis que's hèn capvath la mucosa respiratòria que còbreish l'interior deus paumons. Aqueste espaci d'escambi que mesura com un estadi de tennis.