text:
Pedro Calderón de la Barca
Pedro Calderón de la Barca (Madrid, 17 de genièr de 1600 – Madrid, 25 de mai de 1681) es un autor de la literatura espanhòla del Sègle d'aur espanhòl, concretament al Barròc. Èra capelan e autor d'òbras de teatre, inclutz de tragèdia, comèdia e dramas liturgics.
Se faguèt remarcar coma a soldat al servici del Duc del Infantado a la Guèrra de Trenta Ans pendent lo sèti d'Hont Arràbia de 1638 e a la Guèrra dels Segaires. Ferit pendent la Batalha de Lhèida 1642, obtenguèt la licéncia absoluda en 1642 e una pension a vida.
òbras famosas[modificar | modificar la font]
- La vida es sueño
- El alcalde de Zalamea
- El médico de su honra
- La dama duende
- El gran teatro del mundo
Tèmas[modificar | modificar la font]
Los tèmas de Calderón son aqueles tipics del barròc e dins un ambiant de pessimisme existencial. Se demanda çò qu'es la realitat, sobretot pren en compte las desillusions de la societat, perque tota la vida sembla un sòmi. L'individú es asfixiat pels convencionalismes e las envejas, que lo daissan èsser liure nimai mantenir sos principis, entre aqueles se destaca l'onor. La religion ocupa un ròtle central: defend una pietat autentica e respectuosa amb los dògmes del catolicisme. L'amor apareis coma lo motor de l'accion pels personatges, caracterizat per un de trachs de son personnatge que s'apròcha de l'arquetipe.
Estil[modificar | modificar la font]
Calderón centra tota l'òbra a l'entorn d'un dilèma existencial que patís un personatge. Escriu en vèrs e amb fòrça monològs simbòlics. Sa recèrca formala lo plaça dins lo cultisme, amb una lengua plena de metafòras, referéncias literàrias e musicalitat. S'inspira de Lope de Vega dins la concepcion de l'accion dramatica e l'escenografia (a que dona importància).
Lo compositor alemand Carl Schadewitz (1887-1947), metèt en musica qualques òbra de Calderón de la Barca.


c: text/html

text:
Epistemologia
L'epistemologia es una branca de la filosofia qu'examina la natura de la coneissença e intenta determinar fins a ont pòt arribar la comprension umana. Los subjèctes centrals incluson coma la coneissença es derivada e coma se deu validar e provar.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Epistemologia L'análisis de la teoria de la natura, de las originas, e dels limits de la coneissença de l'Enciclopedia Catolica. Una resenha istorica remonta la contribucion de grèc ancian, de crestian, e de filosòfs modèrnes a l'epistemologia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sabres
Sabres (Sabres en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'ei la comuna on Bernat Manciet e vadó.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas que son : Sabres (Sanctus Michael de ~), au sègle XI o XII, en latin, Sabres (castrum de ~), en 1254, en latin, Sabris (de ~), en 1289, en latin, Sabris (ecclesia Sancti Michaelis de ~), en 1310, en latin, Sabres (mapas de 1647, 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733, en francés). La prononciacion qu'ei ['sabrəs]. [1]. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que declara « on dit [sabla:] », çò qui sembla presentar una prononciacion (contradictòria damb la donada per B. Boyrie-Fénié) e qu'interprèta lo nom com lo plurau deu gascon sabre, « sabre, cotèra (eslor) » qui auré coneishut l'atraccion deu gascon sabla. Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'abséncia de tot sufixe collectiu qui ei normalament associat a las plantas e qu'aima mei explicar lo nom per un nom de persona aquitanic Sabariz. L'accentuacion sus Sa- que hè càder la sillaba centrala : Sàbariz > Sabris [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri de Sabres, La Bohèira, Morcens, Escorce, Lua, Onessa e Laharí e Començac [3].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'ei adara deu canton de Haute Lande Armagnac (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 196
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 196
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=30130


text:
Han (Chineses)
Los Han (chinés simplificat : 汉 ; chinés tradicional : 漢 ; pinyin : hàn) representan l'etnia chinesa. Tots los ciutadans chineses son pas de Han, 8,5% apartenon a de minoritats etnica distinctas de la familha chinesas. L'etnia Han es la primièira en nombre del mond amb mai de 1 300 000 000 membres.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Han son los descendents del pòble Huaxia, atestat dempuèi al mens 7 000 ans dins la region del Fluvi Jaune.
La primièira dinastia recordada coma chinesa es la de la dinastia Xia (-2070 duscas -1600).


text:
Cefalèa
La cefalèa qu'es un mau de cap, la podem trobar hens mantuas malaudias, neuròlogica com autas. Aquera dolor se pòt definircom cada dolor, qu'es a dìser per lo lòc (quin costat, darrèr...), lo tipe (en casco, cremada, agulha..), la durada (quauquas segondas, mantuas òras....), lo ritme (puja chic a chic, demora tostemps medish, anartornar...), l'apareishuda (d'un còp,pujada léser...), factor favorisent.
cefalèa neruòlogica[modificar | modificar la font]
- migrana: mei de tres òras, d'un costat deu cap mes que pòt cambiar a cada crisi.
- emmoragia meninjada: cefalèa en casca, d'un còp, que's pòt dìser a ua segonda près
- tumor cerebrala: dolor que veng de mei en mei sus mantuns jorns, setmanas.
- algia vasculara de la cara: hòrta dolor de quauques minutas. Que's pòt estancar après mantuas setmanas e tornar pendent quauques jorns
- neuralgia deu tribesson: quauques segondas, com electricitat, mantuns còps en ua òra. Lo tocar de la jauga pòt balhar la dolor, qu'es ua zòna destenta
- accident vascular cerebrau: qu'arriba d'un còp mes lo tablèu clinic bota la dolor endarrèr.
- ipertension intracraniana: mei en mei de dolor de jorn en jorn. La dolor qu'es la mei hòrta lo matin e que's pòt estancar hens la jornada.
cefalèa non neuròlogica[modificar | modificar la font]
- frèbe
- raumàs (auta infeccion ORL)
- ipertension
- iperglicemia
- cuentas ionicas (natremia, caliemia, calcemia)
- ipercapnia
- ipoxia
- traumatica
- imunologica
- oftalmologica
- iatrogèna
- intoxicacions


text:
Coenzim Q10
Lo Coenzim Q10, coneishut tanben devath lo nom de CoQ10 o Ubiquinona, qu'ei ua substància similara a ua vitamina, qui ei vitala entau foncionament deu còs uman. Qu'estò descobèrt peu professor Fred L. Crane e peus sons collègas de l'Institut Enzimatic de l'Universitat de Wisconsin-Madison.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Dens la soa forma pura, lo CoQ10 qu'ei un polvàs cristallin jaune iranja, shens gust ni aulor. Qu'ei parciaument absorbit dab la nòsta neuritud, mes qu'ei tanben produsit dens lo còs eth medish. Lo CoQ10 qu'ei naturalament present dens totas las cellulas umanas e qu'assegura la produccion de l'energia corporala. L'energia balhada per la neuritud qu'ei transformada en energia corporau dens las mitocondrias dab l'ajuda deu CoQ10. Gràcias ad aquera transformacion, l'energia contienguda dens la neuritud que pòt estar utilizada peu còs uman. 95 % deus besonhs corporaus en energia que son transformats dab l'ajuda deu CoQ10. Lo còr, los paumons e lo hetge, qui utilizan hèra energia, que presentan los taus de CoQ10 mei hauts. Lo CoQ10 qu'ei donc indispensable entà l'organisme e non se pòt pas remplaçat per nada auta substància. Lo CoQ10 que difusa liurament dens lo jaç doble lipidic per'mor qu'ei una benzoquinona solubla dens los lipids dab ua longa cadea isoprenoïda.
Per qué ei important lo CoQ10?[modificar | modificar la font]
Arron de la descobèrta deu ròtle significatiu deu CoQ10 dens la produccion de l'energia, lo scientific britanic Peter Mitchell qu'arrecebó lo Prèmi Nobel de Quimia en 1978. Lo CoQ10 qu'intervien en hèt dens la cadea respiratòria, en assegurant la produccion d'energia utilizabla per la cellula devath la forma d'ATP. Qu'ei un intermediari qui a la capacitat de hèr alternar ua forma oxidada dab ua forma redusida, e doncas de transferir electrons d'un complèxe enzimatic a l'aute (de la NADH-desidrogenasa a la citocromoreductasa). D'un aute costat, lo CoQ10, gràcias au son ròtle d'antioxidant, que protegeish las cellulas contra los efèctes destructius deus radicaus libres. Qu'aumenta la capacitat d'exercici fisic e que melhora la santat dens las malautias cardiacas.
Qué provòca ua manca de CoQ10?[modificar | modificar la font]
La reduccion deu taus de CoQ10 qu'ei ligada a l'envielhiment, qui vien tanben causat per l'esfòrç fisic extrèm, lo stress, ua consomacion rica d'alcòl e per malautias. Sensiblament las estatinas, medicament qui redutz lo taus de colesteròl, que frenan la produccion naturau de CoQ10 dens lo còs.
Coma aumentar la quantitat de CoQ10 ?[modificar | modificar la font]
La neuritud que balha en mejana de tres a dètz milligramas/dia de CoQ10. La majoritat deus expèrts que recomandan enter 30 e 200 mg de CoQ10/dia entaus adultes.
La fabricacion deu CoQ10[modificar | modificar la font]
Que s'emplegan tres metòdes diferents entà la fabricacion deu CoQ10: la fermentacion de levadura, la fermentacion bacteriana e la sintèsi quimica.


text:
Durant la guèrra de 1939/45, l’Estat francés de Philippe Pétain a explicat als Franceses que la delacion èra la nòrma. Uèi los Franceses an plan interiorizat aquestas actituds en imposar lor lenga de faiçon violenta, dinca imposar l’idèa qu’es «impolit» de lor escriure dins la vòstra lenga, alara que lo sistèma vos a imposat la lora…
La «Vigie Citoyenne» es un escai nom de Facebook, la femna qu’escriu s’amaga darrièr un escain nom ; podèm benlèu dire qu’es jà una avançada pel combat contra aqueste nacionalisme lingüistic que vòl netejar Facebook de las lengas «dialectalas».
Sobre Facebook, la farça de la Vigie Citoyenne
La Vigie Citoyenne verifica regularament que Facebook escriu «francés pels Francofònes, pels Franceses». «La France aux Français», es lo devís de Jean-Marie e Marine Le Pen. S'aviam mestièr d'una pròba del dangièr dels Franceses.
Aquò arriba sovent que la règla pels Franceses es : cal parlar la meteissa lenga per se comprendre. Es un biais de netejament lingüistic, es una descripcion fachista dels escambis mondials ; e quora se lor explica, son pas contents, brica. Al debut, un article de premsa de Stéphane Thépot, qu'i es per res, puèi .... la discussion s'enverina.
Debuta per una demanda de traduccion, e la demanda se la fa pas als que son en superioritat, non se la fa a lo que parla la lenga mesprezada, minorizada. Lo fòrt, la majoritat, imposa a la minoritat (lingüistica), es la democracia tala que los Franceses l'an acceptada ambe lo bonapartisme, ambe los militars de l'escòla republicana, e las universitats. Es pas brica una excepcion culturala, es la nòrma francesa, levat s'aviái escrich en anglés, aquí, i auriá agut cap problèma, mas lo «dialecte»... l'evolucion es que díson pus o gáusan pus escriure patois, mas la nòrma lingüistica francesa es donc un franquisme, n'avèm la pròba encara aquí, en seguida.
Mas i a un autre causa qu'arriba lèu, se persistatz a escriure dins la vòstra lenga, e que persistatz de respondre a la Vigie, sètz segurament malaut, quina arrigança contra l'«universalisme francés», la «santa republica», la «França» per tot escriure (unes partidas son estadas sortidas çaquelà de l'escambis, sobretot las partidas qu'èran sonque en occitan) ; perqué son persuadits qu'an ganhat lo netejament lingüistic. Darrièra causa, son sempre las femnas qu'an aquel tipe d'actitud extremista francesa, perqué las femnas ?
Lo document es aquí e espèra los vòstres comentaris
Aqueste tipe de Vigie Citoyenne dèu pas entendre çò que diversitat vòl dire, nimai respecte o quitament toleréncia.
E dèu pas comprendre perqué cal lei per defendre aquesta diversitat, los amics de Stéphane Thépot, gaire tanpauc. Son pas gaire democratas donc.
Anè un agach ciutadan, lo punt de vista duradièr del 1er d’abrial, punt de vista del PRG sul nuclear duradièr, coma lo desvolopament del meteis nom, e ligat al punt de vista a prepaus de l’installacion del nuclear a Golfech ; los interèsses particulars faguèron lo punt de vista del seu sampitèrne president, JM Baylet.
-°-
Cronica occitana publicada dins l’Aude, per las Vigie-Citoyennes de Bigòrra o d’endacòm mai, sul net qu’es realament universal, podèm demandar la traduccion en patois parisenc en linha…


text:
05 juillet 2015
Faulas, contes e legendas piemontesas
Faulas, contes e legendas piemontesas L’ivèrn passat soi estat qualques jorns a Turin. Ai plan escotat, mas de piemontés n’ai pas brica ausit. Es un pauc coma cercar d’ausir d’occitan a Tolosa per las carrièras. La diferéncia amb la vila mondina es que, en mai d’aquò, la lenga i es fòrça mens visibla. Ai trobada pr’aquò una libraria, pas lenh del musèu del Sant Suari (que, entre parentèsas, val la pena d’èsser vist per sa museografia pseudo-scientifica vintage) que vendiá de libres e de disques en piemontés. Ai... [Lire la suite]


text:
ISBN : 9782859105983
156 pages
14 x 21
14.00 €
Traduction occitane à partir de l’anglais de Pèire Beziat
Traduccion occitana de l’anglés de Pèire Beziat
sos uèlhs afalits avián recobrat lor ardor e sèit aquí davant
lo fuòc, risolejant de ma suspresa, èra pas mens que lo quite
Sherlock Holmes !"
Lo personatge de Sherlock Holmes es estat creat
per Sir Arthur Conan Doyle en 1887. S’es pas lo primièr
detectiu dins l’istòria de la literatura, n’es, sai que, lo mai
conegut. Lo corpus de sas aventuras conten 4 romans et 56
novèlas.
Grand, linge, intelligent, s’adona qualques còps a
la cocaïna, mas es tanben meloman (fa de violon),
quimista e esportiu de tria (boxaire e espadaire).
Sas aventuras son contadas per son brave amic lo
Doctor Watson que l’acompanha dins sas enquèstas.
Mai d’un sègle aprèp sa creacion, son personatge
demòra plan populari. Es estat adaptat mai d’un còp dins
de serias televisualas e dins de films, e aquò contunha.
Las primièras novèlas de las Aventuras de Sherlock Holmes
son estadas publicadas a l’origina dins lo jornal
Strand Magazine entre julhet de 1891 e junh de 1892 e
puèi recampadas dins un sol libre.
Escandals e Mistèris recampa Un escandal en Boèmi, Un afar
d’identitat, La liga dels pelrosses, Lo mistèri de la Val de
Boscombe, Los cinc granons d’irange e L’òme del pòt reversinat.
Arthur Conan Doyle (né Arthur Ignatius Conan Doyle le 22 mai 1859 à Édimbourg, en Écosse, et mort le 7 juillet 1930 à Crowborough dans le Sussex), est un écrivain et médecin britannique. Conan est l’un de ses prénoms et Doyle son nom de famille. Il doit sa célébrité à ses romans et nouvelles mettant en scène le détective Sherlock Holmes - considérés comme une innovation majeure du roman policier - et le professeur Challenger. Cet écrivain prolifique a également été l’auteur de livres de science-fiction, de romans historiques, de pièces de théâtre, de poésies et d’œuvres historiques.
Il a été élevé au rang de Chevalier de l’ordre du Très vénérable ordre de Saint-Jean par le roi Édouard VII le 24 octobre 1902.
(source Wikipedia)
Fasiá qualque temps qu’aviái pas vist Holmes. Mon maridatge nos aviá fòraviat un de l’autre. Ma jòia totala e mas pensadissas concentradas sus mon ostalada me preniá tot mon temps, mentre que Holmes, amb son anma boèmia que repugnava a tota fòrma de societat, demorava dins nòstre lòtjament de Baker Street, embarrat dins sos libres vièlhs, balançant d’una setmana sus l’autra entre la cocaïna e l’ambicion, l’atupiment de la dròga o l’energia fèra de sa natura viva. Demorava coma abans, complètament atrach per l’estudi del crime e ocupava sas facultats immensas e sos poders d’observacion extraordinaris per seguir los indicis e per esclarzir los mistèris que la polícia oficiala aviá abandonats sens espèr. Còp o autre, ausissiái qualque raconte sus çò que fasiá, que l’avián demandat a Odessa dins l’afar del murtre de Trepoff, qu’aviá esclarzit la tragèdia estonanta dels fraires Atkinson a Trincomalee, e enfin, qu’aviá complit una mission amb tant de delicadesa e tant de succès pel compte de la familha reiala d’Olanda. Ça que la, a part aqueles signes de son activitat, que la premsa me donava coma als autres legeires, sabiái pas grand causa de mon vièlh amic e companhon.
Una nuèit – teniam lo 20 de març de 1888 –, tornavi d’una visita a un malaut (qu’èri tornat a ma practica civila) e mon camin me menèt dins Baker Street. Coma passavi davant la pòrta plan coneguda, que demorarà dins ma memòria totjorn associada a mas amors e als trebolèris de l’Estudi en porpra, foguèri agantat per un desir irresistible de tornar véser Holmes e de saupre a qué utilizava sos poders non-parièrs. Un lum viu esclairava sas fenèstras e coma agachavi, vegèri sa siloeta longa e magra passar dos còps darrèr lo ridèu. Fasiá lo vai-e-vèni dins la pèça, lèst e afogat, son cap clinat sus sa peitrina e sas mans darrèr l’esquina. Per ieu que coneissiái sos biaisses e sas costumas, aquesta actitud e aquestas faiçons volián dire quicòm. Trabalhava. S’èra arrancat de sos sòmis causats per la dròga e èra sus la pista de qualque problèma novèl. Faguèri tindar la campaneta e foguèri menat dins la pèça qu’èra estada mièja meuna un còp èra.
M’aculhiguèt pas calorosament. Èra pas son biais. Mas pensi que foguèt content de me véser. Gaireben sens una paraula, mas d’un agach bonàs, me mostrèt una cadierassa, me presentèt sa bóstia de cigarros, puntèt del det la laissa dels aigardents e un briquet dins lo canton. Puèi demorèt ficat davant lo fuòc e m’espepidèt de son agach inquisidor.
— Lo maridatge vos està plan, diguèt. M’es avís, Watson, qu’avètz esparnhat sèt liuras e mièja dempuèi que vos ai vist.
— Sèt, respondèri.
— Per segur ? Auriái pensat un pauc mai. Un peçuc mai, m’èri imaginat, Watson. E avètz tornat prene la vòstra practica, a çò que vesi. M’aviatz pas dich que comptàvetz cargar l’arnesc.
— E cossí o sabetz ?
— O vesi o ne fau la deduccion. Sabi tanben que vos sètz plan banhat fa pas gaire e qu’avètz una serviciala malbiaissuda e sabraca.
— Mon brave Holmes, diguèri. Aquò’s tròp fòrt per ieu. S’aviatz viscut qualques sègles pus lèu, vos aurián cremat. Vertat es qu’ai fach una visita a la campanha dijòus passat e que soi tornat a l’ostal complètament enfangat, mas me soi remudat e sabi pas cossí o avètz endevinat. Per çò qu’es de Mary Jane, i a pas res a far, e la femna i a donat son comjat, mas encara un còp, vesi pas cossí o avètz trapat.
Rifanhèt dins sa barba e fretèt sas mans longas e nerviosas.
— Es simple que simple, diguèt. Mos uèlhs me dison qu’en dedins de vòstra cauçadura esquèrra, aquí ont lo rebat del fuòc esclaira, lo cuèr es raiat per sièis regas parallèlas. Es mai que clar que son estadas fachas per qualqu’un qu’a gratussat malsonhosament al torn de la sòla per manlevar la crosta de fanga. D’aquí, vesètz, ma dobla deduccion que sètz sortit per un temps òrre e qu’aviatz un marrit especimèn de la domesticitat londoniana. Per çò qu’es de la vòstra practica, quand un monsen se passeja per ma cambra amb una flaira d’iodofòrme, amb una taca negra de nitrat d’argent sus son det ginhaire drech e que lo costat drech de son tambre me mòstra ont amaga son estetoscòpi, caldriá èsser caluc, vertat, per reconéisser pas un membre actiu de la profession de medecin.
Me poguèri pas empachar de rire d’ausir cossí explicava lo desvolopament de sas deduccions.


text:
- Lo trin dei Pinhas + canta Sauvaigo Lo trin dei Pinhas - Nux Vomica Nissa independenta Ne fermez pas le train des Pinhas
- Punt nuclear + Article Corinne Lepage Huftington post
- Dança butô Carlotta Ikeda
- Eric Fraj anóncias nautats lecamom.com
- Reclams revista 828-829 reclams.org
- Carnaval salièr en companhia de Matiu Dufau (fòto Serge Lavielle)
Las musicas d'En Ondas
* Joan Luc Sauvaigo Lo tren dei Pinhas + Nux Vomica Nissa independenta Ne fermez pas le train des Pignes
* China Na Poun Au cabanon La Java des bombes atomiques Boris Vian
* Arnapi Capvariat Dans'atomic
* Eric Fraj La Talvèra (Joan Bodon)
* Pirenèus Pyrénées Pirineos Beilla nuei e amics occitanos
* Carnaval d'Aspa


text:
1 octobre 2014
L’òmi de 81 ans n’a pas briga cambiat los sons gosts despuish la soa campanha dab lo RPR de 1995 simbolizada per ua poma. Mes adara que s’i hè shens caishaus e que minja e beu tot a la palha. Çò qui n’ei pas shens risca.
La retirada qu’auhereish, a còps, maishantas suspresas aus e a las qui ne deishan pas de víver dens lo lor passat estosse plapat d’aur o de pèth de castanha. L’ancian President de la Republica Francesa que’n sap quauquarren adara. Per manca de dents qu’ei obligat de deishar las pomas au profieit de la pomada e qu’estó estat intoxicat ger mentre que’s shuquèsse un pinton de pomada fresca originària de la Pomaderia Janty (Coresa).
(suite…)
17 avril 2014
Fasiá trenta ans que los defenseires d’aquesta copa se batián per far valer lor excepcion capilària. L’UNESCO e los estats francés e espanhòls an finalament decidit de classar la zòna, per protegir çò qu’alhors a quasiment desaparegut.
La copa mulet, o mullet en inglés, tanben sonada « nuca longa » o « Cambrona » (daissam lo suènh als nòstre legeires de devinhar perque), es un quicòm que dirà pas res a aqueles que son nascuts après 1990, manca se, per astre o malastre, se son passejats d’estiu dins las fèstas de Pampalona o autra localitat bascofòna ont la pratica es encara viva.
(suite…)
9 avril 2014
Comunicat deu ministere de la cultura francesa : Lo ministre de la cultura Laurent Fabius qu’a trencat uèi. « Ne podem pas deishar ua lenga desaparéisher d’un territòri tan cargat d’istòria », digó. L’euskara, lenga de la republica, dèu estar valorizada hens lòcs on s’abaisha. Ende la preservar que cau lei de las mei duras.
Aquera avançada qu’ei vasuda possibla pr’amor deu cambiament filosofic e politic que travèrsa l’exagòne, e mei particularement pr’amor deu deputat europeenc locau JL Melenchon, elegit deu gran sud-oest. Qu’a plan trabalhat e sostengut la soa region que conéish tan plan. Que redigí un rapòrt parlamentari de centenats de paginas que muishan lo besonh e l’espèr de la populacion sus aquera question.
(suite…)


text:
Es en cors d'elaboracion un diccionari occitan, basat sobre lo parlar niçard.
Au 6 de març dau 2018, n'en siam à:
1119 pàginasSe volètz vèire cen que dona, vaquí una pàgina:
(clicar sus l'imatge)
Per cu vorria anar mai luènh,
li a finda la possibilitat de consultar e de telecargar cen qu'es ja redigit:
(Mèfi! Fins à la letra K, es complet. La letra L es à si faire...)
(Per li pàginas pas'ncara redigidi completament, la paginacion es pas forçadament justa) Naturalament, aquestu fichiers son incomplets
e contènon segurament de decas...
Represènton solament l'estat present d'un travalh e d'una reflexion.
Es m'un grand plaser que lu redactors accepteran
li remarcas justificadi.
Lu fichiers son modificats e mes à jorn
à mesura de l'estat d'avançament dau travalh.
E coma la redaccion non es un afaire pichin,
tota persona que vòu ajudar es la benvenguda, aquò va solet!Cau finda precisar que l'elaboracion dau Diccionari
s'acompanha d'una reflexion sobre d'unu ponchs
ortografics.
À cada còup, un article es escrich per fixar tot aquò.
Se
v'interèssa, podètz mandar un messatge
ò telecargar directament la brocadura Reflexions sobre la lenga:
Per aver d'informacions suplementari, escriure à l'adreiça çai-sota:
ACUÈLH
RETORN


text:
Dun-sur-Meuse
Dun-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dun-Sus-Meuse es un pichon bourg situat sus la rota de Verdun a Sedan.
La part bassa del bourg es coincée entre la Meuse e lo tuc #que pòrta la part anautita : Dun-Anautit. Lo tuc es boisée e surplombe la vallée de la Meuse e la part bassa del vilatge d'aperaquí 80 m. La municipalitat deu lo sieu nom a aquel tuc fortificat : Dunum en lenga celte.
A la reünion del tuc, se pòt veire las ruïnes d'un castèl e una glèisa del Sègle XIV.
Lo nòrd e l'èst de la municipalitat son délimités per la Meuse. Lo sud de la municipalitat a ocupat pels bòsques de Chênois e de Bussy.
Dun-sur-Meuse est un petit bourg situé sur la route de Verdun à Sedan.
La partie basse du bourg est coincée entre la Meuse et la colline qui porte la partie haute : Dun-Haut. La colline est boisée et surplombe la vallée de la Meuse et la partie basse du village d'environ 80 m. La commune doit son nom à cette colline fortifiée : Dunum en langue celte.
Au sommet de la colline, on peut voir les ruines d'un château et une église du Sègle XIV.
Le nord et l'est de la commune sont délimités par la Meuse. Le sud de la commune est occupé par les bois de Chênois et de Bussy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XI, Godefroy II de Bassa-Lotharingie, comte de Ardennes édifie un castèl sul tuc, que los sires de Apremont complèten en 1402 per una enceinte fortificada. Lo pòrti de Bouillon, paire de Turenne s'apodera de la fortalesa l'an 1592. Sus òrdre de Louix XIII, lo castèl a desmantellat l'an 1642, e en 1648, Anne d'Àustria #far don de la vila al Grand Condé. La vila anautita #èsser en granda part destruida al cors de la Primièra Guèrra mondiala.
Au Sègle XI, Godefroy II de Basse-Lotharingie, comte d'Ardennes édifie un château sur la colline, que les sires d'Apremont complètent en 1402 par une enceinte fortifiée. Le duc de Bouillon, père de Turenne s'empare de la forteresse en 1592. Sur ordre de Louix XIII, le château est démantelé en 1642, et en 1648, Anne d'Autriche fit don de la ville au Grand Condé. La ville haute fut en grande partie détruite au cours de la Première Guerre mondiale.


text:
Fuissé
Fuissé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a dètz quilomètres a l'oèst de Mâcon en los monts del Mâconnais, fleuron del crus del Pouilly-Fuissé #que lo vilatge li a donat a el lo sieu nom en i associant aquel del masatge caseriu de Pouilly situat a proximitat.
Situé à dix kilomètres à l'ouest de Mâcon dans les monts du Mâconnais, fleuron du cru du Pouilly-Fuissé auquel le village a donné son nom en y associant celui du hameau de Pouilly situé à proximité.


text:
Eugène Boudin
Louis-Eugène Boudin, pus conegut coma Eugène Boudin (Honfleur, Normandia, 12 de julhet de 1824 - 8 d'agost de 1898) foguèt un dels primièrs païsagistas franceses a pintar a l'aire liure (a plen air). La majoritat de la siá òbra son païsatges marins que ganhèron los elògis de Charles Baudelaire e Corot.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt a Honfleur, Normandia e èra filh d'un pilòt de vaissèls. Trabalhèt coma assistent de bòrd en los viatges entre Le Havre e Honfleur, per l'estuari del riu Sèina. Quand lo sieu paire abandonèt aquel trabalh, Eugène tanpauc contunhèt pas qu'aviá pas una autentica vocacion.
Lo 1835 la siá familha se transportèt a Le Havre. El comencèt a trabalhar coma assistent dins un negòci similar abans de dobrir lo sieu. Dintrèt ailà en contacte amb artistas que trabalhavan dins la zòna e exibissián las siás òbras en lo negòci, entre eles Constant Troyon e Jean-François Millet, qui amassa amb Eugène Isabey e Thomas Couture encoratgèron lo jove Boudin a seguir una carrièra artistica.
A l'edat de 22 ans Eugène abandonèt lo mond del comèrci e comencèt a pintar coma activitat principala. L'an seguent viatgèt a París e après a Flandra. En 1850 ganhèt una borsa que li permetèt de s'installar a París, e mai se retornava en Normandia regularament per i pintar e, tre 1855, faguèt de viatges regulars cap a Bretanha.
Los mèstres olandeses del sègle XVII l'influencèron prigondament, e en reünions amb lo pintor olandés Johan Jongkind, qu'èra ja conegut dins los cercles artistics franceses, Boudin foguèt aconselhat pel sieu nòu amic que pintèsse a l'aire liure, ("a plein air"). Trabalhèt tanben amb Troyon e Isabey, e en 1859 coneguèt Gustave Courbet, que li presentèt Charles Baudelaire, lo primièr critic en atraire l'atencion del public cap al talent de Boudin, quand l'artista faguèt lo sieu debut dins lo Salon de París en 1859.
Lo 1857 Boudin coneguèt Claude Monet e trabalhèron amassa pendent divèrses meses dins l'estudi de Boudin. Los dos foguèron d'amics de per vida, e après Monet va retre aumenatge a l'influéncia primairenca de Boudin. Boudin Amassa amb Monet e los sieus amics s'amassèron per far la primièra mòstra impressionista lo 1874, mas se considerèt pas jamai a se meteis coma un innovador.


text:
06
Abr
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Festenal Montaud'Oc - Jornada del 6 d'abrial
Del : 06 abril 2018 19:00
Al : 06 abril 2018 23:00
Luòc : Rue de la Clapisse, 34160 Montaud, France
Activitats : Balèti, Talhièr
Airal lingüistic : Lengadòc
Eveniments pròches
#La fèsta del Cese - Programa de la jornada del 27 de mai
i
Programa
19 h : iniciacion danças tradicionnalas amb Magali Laglaine - Gratuit
20h : Repais partejat tirat dela saca. Estanquet per fogal.
21h : balèti adultes amb mèstre de dança (Laglaine Erwan) pel grope Castanha é Vinovel
INFORMACIONS PRACTICAS
Tarifas : Balèti - 6€ - GRATUIT pels enfants
Sala Combettes de Montaud
Programa de la jornada del 7 d'abrial
Site internet : https://www.foyer-rural-montaud.com/nous-y-serons


text:
Los mots e lo baston
Estil : Lenga e societat
Sector : Literatura
Lenga : Occitan
Annada de parucion : 2017
Creator: Grosclaude, David
Editor : ADEO
Per aquesta rason, que cau ua politica publica tà l'occitan entà completar e ajudar lo tribalh deu monde associatiu. David Grosclaude que conta quin estó lèu convençut que lo combat en favor de la diversitat lingüistica ei ligat a la defensa de la diversitat biologica. « Que cau lutar contra l'escaloriment deu climat e contra l'enhrediment culturau », çò ditz. Qu'ei ua question democratica màger.


text:
Estève III (papa)
Estève III (vèrs 720 - 1èr de febrier de 772) foguèt lo 94en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 7 d'aost de 768 au 1èr de febrier de 772. Succediguèt a Pau Ièr (757-767) e foguèt remplaçat per Adrian Ièr (772-795).
Nascut en Sicília vèrs 720, arribèt a Roma dins lo corrent dau pontificat de Gregòri III (731-741) e venguèt prèire pendent lo rèine de Zacàrias (741-752). Sei competèncias li permetèron d'intrar au servici dirèct dei papas dau periòde. Après la mòrt de Pau Ièr, foguèt elegit papa per la màger part dau clergat mai deguèt faciar una crisi de succession en causa de l'eleccion de dos antipapas per una faccion de nobles toscans (Constantin II (antipapa)|Constantin II]]) e per l'aristocracia lombarda (Felipe). En aost de 768, de combats aguèron luòc dins Roma que s'acabèron per la desfacha dei partisans de l'antipapa Constantin II e una repression saunosa. Puei, Felipe foguèt arrestat per un complòt supausat.
Dins lo corrent de son pontificat, Estève III contunièt la politica d'aliança ambé lei Francs adoptada per sei predecessors per s'aparar còntra la menaça lombarda en Itàlia. Reüniguèt tanben en 769 un concili per clarificar lei reglas d'eleccion dau papa e empachar l'ingeréncia dei laïcs, especialament de l'aristocracia. Lei decisions de Constantin II foguèron tanben annuladas. Dins aquò, en causa dei luchas d'influéncia entre Francs e Lombards e entre lei diferents candidats a l'eleccion de 767-768, son pontificat foguèt subretot marcat per de revòutas intèrnas recurrents au sen dei diferentei faccions romanas.


text:
Ref : 1518
Immobilier Le Bourg
Appartement Le Bourg, Bastide Le Bourg, Bureaux Le Bourg, Cession de bail Le Bourg, Chalet Le Bourg, Corps de ferme Le Bourg, Demeure de Prestige Le Bourg, Domaine agricole Le Bourg, Domaine forestier Le Bourg, Entrepôt / Local industriel Le Bourg, Entreprise Le Bourg, Etang Le Bourg, Fonds de commerce Le Bourg, Immeuble Le Bourg, Local commercial Le Bourg, Local d'activité Le Bourg, Longère Le Bourg, Lotissement Le Bourg, Maison Le Bourg, Maison de village Le Bourg, Manoir Le Bourg, Mas Le Bourg, Moulin Le Bourg, Murs Le Bourg, Parking / box Le Bourg, Riad Le Bourg, Terrain Le Bourg, Terrain de loisirs Le Bourg, Villa Le Bourg
Charmante maison de ville de 80 m2 au sol, construite dans les années 1850 et entièrement rénovée par architecte. Elle se compose d'une entrée avec des toilettes indépendants,...


text:
Vertus
Vertus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cap de-luòc de costat del sud de la Còsta dels blancs, a 20 km al sud de Épernay.
Capluòc de canton du sud de la Côte des blancs, à 20 km au sud d'Épernay.
= Canton de Vertus
([[chef-lieu]|Vertus]]
(capluòc)
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sud de la Còsta dels blancs, Vertus se appuie suls darrièrs contreforts del Isla-de-França, #que se distinguís clarament als luòcs-diches « La Pèira als Corbs » e « Los Falloises ». Es d'ailà #que se descobrís la plana de Champagne dominada per la butte-testimòni del Mont Aimat (240 mètres).
Vertus Es una vila fòrça anciana, #que lo nom n'a #èsser sarrat del latin virtus en designant la « vertu » (la fòrça virile) mas vendriá mai lèu d'aquel d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilat a Apollon.
Raoul Glaber, Citat per Georges Duby, informa #qu'en l'an Mil, #que se #prene longtemps per una epòca de grandas inquietuds e de temor de la fin dels tempses (se sap uèi #qu'es manqui), un abitant de Vertus nomenat Leutard, #dire aver-i recebut revelacions de Dieu, trinca los objèctes del culte dins la glèisa del pòble, pròva de convéncer los abitants de pas mai pagar la dîme a la glèisa e acaba per suïcidar-se. Es de #çò que de las fonts eclesiasticas coma Raoul Glaber descrivon coma hérétiques. G.Duby, #Que fòrça dels clausons sus aquel periòde n'an #èsser uèi ressortidas, votz en aquel episòdi los prémices del hérésie dels manichéens #qu'apareis qualques ans mai tard. Al Mièja Edat totjorn, las comtes de Champagne #dotar Vertus de divèrsas monastèris : la collégiale Sant-Jean e los abbayes Sant-Salvador e Sant-Martin (incendiada en 1167, aquela darrièra #èsser reconstruite mai tard, en defòra de la enceinte de la vila, jol nom de La nòstra-Madama). En 1080, se #fortificar la vila per una cenh de remparts.
Lo comtat de Vertus #èsser creat per Jean lo Bon en 1360, per l'integrar en la dot de la siá filha Isabelle de França. A la fin del Sègle XV, lo comtat de Vertus passarà a una branca bâtarde de las ducs de Bretanha.
Jean lo Bon en avent #èsser fach presoèr pels Angleses, los abitants #participar al pagament de la rançon reclamada per la siá desliurança. En reconeissença, #concedir dins la vila, en 1361, de las armoiries (de sòus a la cœur de caras traversadas d'una fletxa de sable ferrée al camp) amb lo lèma « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (#que significa : « lo coratge survit a la mòrt »).
Aquela pichona vila #conéisser de nombrosas pròvas pendent la Guèrra de #Cent Ans. Vertus Es una de las darrièras vilas a resistir davant los Angleses, #que pas vacil·len pas a la cremar en 1380.
- Èsser egalament cruellement tocada en lo moment de la darrièra guèrra mondiala.
En 1815, en la « Plana de Vertus » se #aver en preséncia de l'emperaire Alexandre Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Russia una gigantesca ostentació militara en amassant los vencedors de Napoleon Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
La comuna, anciana maladrerie, venguda mai tard lo banc de « l'Institucion de las Madamas Régentes » es, amb lo un de las doas bastissas #que mòstran l'importància #qu'aviá, antany, aquel bourg champenois.
Lo torista a encantat per una magnifica cenh de passejadas ombrejats a la localizacion dels ancians remparts, #que la « Pòrta Baudet » rèsta lo sol testimòni. La vila n'a vist nàisser un poèta renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) #que parlava de la dolçor de viure en aquel luòc :
Ieu fu jadiz de tèrra vertueuses
Nas de Vertus, lo païz renommé,
O el avoit vila tres graciosa
#Que li de bon vin ne son en maint de luòcs nomenats...
Defòra Vertus ay ostal graciós
Ostal dels Camps l'an pluseur trucat.
Ballade 250.
Au sud de la Côte des blancs, Vertus s'appuie sur les derniers contreforts de l’Île-de-France, que l’on distingue nettement aux lieux-dits « La Pierre aux Corbeaux » et « Les Falloises ». C’est de là que l’on découvre la plaine de Champagne dominée par la butte-témoin du Mont Aimé (240 mètres).
Vertus est une ville très ancienne, dont le nom a été rapproché du latin virtus désignant la « vertu » (la force virile) mais viendrait plutôt de celui d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilé à Apollon.
Raoul Glaber, cité par Georges Duby, rapporte qu'en l'an Mil, qu'on prit longtemps pour une époque de grandes inquiétudes et de crainte de la fin des temps (on sait aujourd'hui que c'est faux), un habitant de Vertus nommé Leutard, dit avoir reçu des révélations de Dieu, brise les objets du culte dans l'église du village, essaye de convaincre les habitants de ne plus payer la dîme à l’Église et finit par se suicider. Il est de ceux que des sources ecclésiastiques comme Raoul Glaber décrivent comme hérétiques. G.Duby, dont beaucoup des conclusions sur cette période ont été aujourd'hui dépassées, voit dans cet épisode les prémices de l'hérésie des manichéens qui apparaît quelques années plus tard. Au Moyen Âge toujours, les comtes de Champagne dotèrent Vertus de plusieurs monastères : la collégiale Saint-Jean et les abbayes Saint-Sauveur et Saint-Martin (incendiée en 1167, cette dernière fut reconstruite plus tard, en dehors de l’enceinte de la cité, sous le nom de Notre-Dame). En 1080, on fortifia la ville par une ceinture de remparts.
Le comté de Vertus fut créé par Jean le Bon en 1360, pour l'intégrer dans la dot de sa fille Isabelle de France. À la fin du Sègle XV, le comté de Vertus passera à une branche bâtarde des ducs de Bretagne.
Jean le Bon ayant été fait prisonnier par les Anglais, les habitants participèrent au paiement de la rançon réclamée pour sa libération. En reconnaissance, il accorda à la ville, en 1361, des armoiries (d’argent au cœur de gueules traversé d’une flèche de sable ferrée au champ) avec la devise « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (qui signifie : « le courage survit à la mort »).
Cette petite ville connut de nombreuses épreuves pendant la Guerre de Cent Ans. Vertus est une des dernières villes à résister devant les Anglais, qui n’hésitent pas à la brûler en 1380.
Elle fut également cruellement touchée lors de la dernière guerre mondiale.
En 1815, dans la « Plaine de Vertus » se tint en présence de l'empereur Alexandre Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Russie une gigantesque parade militaire réunissant les vainqueurs de Napoléon Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
La mairie, ancienne maladrerie, devenue plus tard le siège de « l’Institution des Dames Régentes » est, avec l’un des deux édifices qui montrent l’importance qu’avait, autrefois, ce bourg champenois.
Le touriste est charmé par une magnifique ceinture de promenades ombragées à l’emplacement des anciens remparts, dont la « Porte Baudet » reste le seul témoin. La cité a vu naître un poète renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) qui parlait de la douceur de vivre en ce lieu :
Je fu jadiz de terre vertueuses
Nez de Vertus, le païz renommé,
Ou il avoit ville tres gracieuse
Dont li bon vin sont en maint lieux nommé...
Dehors Vertus ay maison gracieuse
Maison des Champs l'ont pluseur appelé.
Ballade 250.


text:
Aprèp, pendent la campanha manipuladoira orquestrada dempuèi l’universitat de Montpelhièr, aver passejat los/las occitanistas sul tèma ‘soi d’accòrd ambe lo conservatisme republican francés de las lengas de fRANÇA’, es de dire la mòrt a cort tèrmi de las lengas e la reüssida del lingüiscidi francés, Jean-Luc Mélenchon deputat europèu de la circonscripcion Sud-Ouest, es de dire las tres zònas grandas occitana, basca e catalana, s’en va passejar pel nòrd, de l’Estat jacobin, del meteis biais que lo FN. Lo FN joguèt de Provènça per Jean-Marie Le Pen, e Hénait-Baumont per la filha, alara que l’òme de la filha el es elegit en Catalonha, alara qu’es originari d’Arièja. Las elitas parisencas son despaïsadas que fosquèsse FrontdeGauche o FN, Parti Socialiste (se cal remembrar que François Hollande es estat paracadut a Tula) o UMP. Lo sistèma republican francés es un dels sistèma que far viatjar lo mai la representativitat, en l’elonhar del terrenh es un biais de donar lo poder al sistèma partidocrata. Mas de qu’es aquò un partit ? La definicion es gaire aisida de donar, mas pel moment frena una reala representativitat d’existir dins lo parlament francés o europèu (franco-francés).
Sabèm d’ara enlà, çò qu’aquesta cronica donarà coma critica, de la boca d’un Jean-Luc Mélenchon, a l’atencion del Petit-Journal : «éloignez-les, ils sont faschistes», car jògan ambe l’umor politic e las estupiditats de discors de Jean-Luc Mélenchon, o puslèu la seuna aversion ambe lo jornalisme satiric.
Uèi lo bilhet es per indicar que sufís pus de portar a la satira lo Jean-Luc Mélenchon o la Marine Le Pen; cal anotat sa façon de manipular lo sistèma, un pauc coma d’autres çaquelà, per poder exprimir un punt de vista politic jacobin e vengut de las tèrras las mai foscas de la terreur pòst-revolucionària.
Jean-Luc Mélenchon es d’aqueste costat politic que plaça una partida de las criticas del sistèma francés dins lo camp nazi, e los diches regionalistas coma los nazilhons que li fauta per marcar lo voide del discors sul tèma, tot parier dins aquel episòdi dels guignols de Canal plus. Lo costat Le Pen-Myard-Dassault-Dupont-Le-Figaro jòga ambe los Chars Soviétiques …
La CGT spectacle trabalha a Canal Plus mas pas al Petit-Journal… La libertat de redaccion pòt çaquelà èstre una libertat de las redaccions parisencas (95% de la produccion audiovisuala es fabricada e pensada a París, aquò pas dire diversitat çaquelà), l’umor en Occitània se podriá un jorn aver los mejans de produsir ? La causa sembla dificila de saber, quitament dins l’avenidor sense estructura clara de produccion e de programacion d’una television autonòma.
La CGT spectacle coma Jean-Luc Mélenchon o una casta-elita parisenca a de mal de saber la geografia de l’impèri ; los enquèstaire dels sondatges per telefòne tanben ; lo mercat de lenga imperiala francesa es plan una causa desligada de las frontièras culturalas, snese cultura lingüistica, sense cultura tot cort. Aital se sap pas ont es Tula, alara que soi segur que l’ambaissada dels USA sap ! Tula es mai o mens al Sud de París segon los mèdias parisencs, los productors audiovisuals parisencs de Canal Plus.
La CGT spectacle coma Jean-Luc Mélenchon o una casta-elita parisenca a de mal de saber la cultura en region occitana, cultura de l’impèri forçat pel sistèma republican. Aital se sap pas que l’informatica es tanben arribada en Lemosin o Corrèza, alara que soi segur que l’ambaissada dels USA sap !
Los esclòps son un instrument modèrne de la societat neerlandesa, benlèu que se sap pas a París, ni gaire en Occitània.
D’ara enlà, çaquelà lo deputat europèu parachutat dempuèi Montpelhièr per la zòna electiva Sud-Ouest, s’en anirà s’acarar a Marine Le Pen, e las destructuracion del sistèma de partidocracia socialista del nòrd, «dos grands simbòls» explica Jean-Luc Mélenchon, en oblidar coma sembla que per èstre deputat europèu, son trabalh de parlamentari sembla èstre estequit, leugièr … Lo relai europèu per portar la critica en Euròpa dels actius de la zòna sud-ouest es grandament flaca.
E perqué zo podèm notar aital ; perqué podèm comparar, e botar dins la meteissa selha los deputat MoDem e FrontdeGauche en çò que concernís la representativitat del Sud-Ouest dins lo parlament europèu ; aquesta representativitat es un pauc los esclòps de la partidocracia FrontdeGauche o MoDem ; per Kader Arif podèm dobtar del son trabalh vist que la seuna ambicion al nivèl europèu es estada sonque de poder viatjar pel compte europèu, e en abandonar lo trabalh qu’auriá degut far per una antena tolzana a Brussels… La critica es tanben aquela facha pels elegits FN, es que la cal amagar abans las legislativas que li donarà un sièti dich de la diversité per non questionar la seccion socialista sul tèma de sa candidatura en junh venent.
Uèi nos damora coma deputat europèu los d’EELV, lo José Bové que passa de temps en temps nos explicar causòtas, mas son burèu confond occitan e espanhòl (!) ; Puèi sobretot lo ròtle de Catherine Grèze, que representa al parlament europèu, es tanben presenta sul terrenh, e los escambis entre lo terrenh e lo Parlament via Catherine Grèze es una realitat de las grandas e pauc impòrta l’engatjament dels ciutadans dul terrenh.
Nos podèm alara questionar sul parachutatge d’un Jean-Luc Mélenchon dins lo nòrd, o de marine Le Pen, e sempre dich “dins l’interès per la republica dicha française”, coma nos questionam sobre l’interès per la ciutadanetat europèa al Parlament Europèu…. per aver deputat per zòna que nos vòlon pas representar.
Lo parachutatge de Jean-Luc Mélenchon val lo parachutatge de Marine Le Pen, a totes los nivèls ; es la crisi de la partidocracia republicana francesa.
-°-
Pichon apondon a l’anticapitalisme de l’esquerrisme francés o espanhòl, los grands jacobins d’Euròpa:


text:
Quand èri pichona, abans que mos parents s'endeutèsson per crompar l'ostal, anaviam en vacanças sul Segalar.
Oè, o sabi, fa somiar.
La rota èra longa. L'es totjorn, longa, mas vos parli d'un temps que l'A75 existissiá pas, que i aviá un tap enormàs tre Sant Pau fins a Sant Andrieu e que lo Pas de l'Escaleta, amb una 4L o una dos cabals, eriam plan uroses quand capitaviam d'arribar sul Larzac. Brèu, caliá al mens tota la jornada per i arribar. En tot cas, pichoneta, es çò que me pensavi. Ieu èri braveta en veitura, èri braveta totjorn, set jorns per setmana e tres-cent seissanta-cinc jorns per an, mas en veitura, encara mai: agachavi lo païsatge, agachavi las autòs, pausavi de questions que i sabián pas respondre e me fasiái d'istòrias dins mon cap (oè, o sabi, ai pas gaire cambiat...). Èri braveta ascendent autista. Pas coma mon fraire. Mon fraire èra aissable.
Las nòu annadas que mon fraire foguèt filh unenc, foguèt plan aissable. E dins los viatges longasses en autò, encara mai. Alara, mos parents, per aver la patz, li avián fach creire que, s'èra pas bravet, lo daissarián a la Domèga. La Domèga demorava dins un ostal vièlh que marcava mal, dins un endrech sorne entre doas corbas de la rota departamentala endacòm entre Milhau e La Vila. La Domèga èra una paura vièlha qu'aviá pas res demandat a degun e que sens la conéisser nos fasiá plan paur. E quand aviam l'astre de la veire davant son ostal quand passaviam davant son ostal, aquò cridava e klaxonava fòrt dins l'auto. Aurà pensat que, un còp l'an, l'estiu, una veitura matriculada dins Erau la klaxonava sens rason?
Vint e cinc ans mai tard, la rota, contunhi de la prene. L'A75 te fa lèu montar al seten cèl larzaquian mas la rota que passa davant l'ostal de la Domega a pas gaire cambiat.
Cada còp, ai una pensada esmoguda per aquela vièlha e per aqueles tempses que cresiam a las mascas e a las manjairas d'enfants.
Lo primièr còp que passèri, plorèri.
E aguèri paur.
Un pauc.
Ne mandèri un sms a mon fraire e ma maire "soi passada davant l'ostal de la Domèga, creses que i es encara aquela vièlha masca?". Los dos respondèron çò mème "deu èsser mòrta dempuèi bèl brieu". Son pas de pantaissaires aqueles dos, o vos disi.
Mas o sabèm pas s'es mòrta o pas, fin finala, perque las mascas, aquò morís pas.
E l'autre jorn, en passant, veguèri que i fasián d'òbras a aquel ostal.
Ara, i a una bóstia de las letras.
Amb dos noms dessús : Sébastien e Elodie.


text:
-223
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -223 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra la Liga Aquèa e Macedònia. Lacedemònia ganhèt premier una batalha importanta que li permetèt de cremar Megalopolis. Pasmens, après l'arribada de renfòrç macedonians importants, perdiguèt Argos, Orchomèn e Mantinèa permetent a seis adversaris de menaçar Lacònia.


text:
Le barri Sant-Çubran, barri d’immigracion gascona e gitana, pèi espanhòla, magrebina e africana. Ua barri minjat pauc a pauc per la gentrificacion, mès que resista…
Un saunei, un crit, dins la neit, d’aicí o d’enlà. Avossem ua barca !
Pòrta-me lonh d'aqueste endret Pòrta-me mès lonh que la neit Dambe tas còrdas teix-me ua vela, guitarra ! Pòrta-me lonh d'aqueste endret Pòrta-me mès lonh que la neit E de ta votz boha la vela, guitarra !
Avossi ua barca, ua barca Entà largar las amarras Ò guitarra, dinc en tèrra lonhdana Avossi ua barca, ua barca Entà largar las amarras Mès au barri Nada mar, nat pòrt, nada barca
Atau cantava un gafet Atau cantava cada neit E'u Ravelin se cargava de penas Atau cantava le gafet Atau plorava cada neit E l'aubespin ne florixiva lagremas Ligam youtube


text:
Bòsnia e Ercegovina
Bòsnia e Ercegovina, o en abreujat Bòsnia (en bosnian, croat e sèrbe Bosna i Hercegovina = БocHa и XepцeroBиHa), es un país del sud d'Euròpa que confronta Croàcia al nòrd, a l'oèst e al sud, Serbia a l'èst e Montenegro al sud. Son litoral ten una extension de 20 km.
Sa capitala es Sarajevo.
Lo gentilici es bosniac -a (o bosnian -a).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Bòsnia e Ercegovina fins a 1918
- 1.2 Lo periòde iogoslau
- 1.3 Lei guèrras de Iogoslavia
- 1.4 Bòsnia e Ercegovina dempuei 1995
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes ==
- 6 Bibliografia
- 7 Liames extèrnes
- 8 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Bòsnia e Ercegovina fins a 1918[modificar | modificar la font]
De l'Antiquitat a Tvrtko Ièr[modificar | modificar la font]
Centre de la cultura neolitica de Butmir, Bòsnia foguèt poblada per d'Indoeuropèus vèrs 1300 av. JC. Au sègle V av. JC, de pòbles cèltas s'installèron lòng de Sava rebutant leis Indoeuropèus (principalament d'Ilirians) dins lei montanhas. Lei Romans s'installèron dins lo sud au sègle II av. JC mai ocupèron pas la totalitat dau territòri bosniac avans 33 ap. JC. La romanizacion entraïnèt l'evangelizacion dau país.
Au començament dau sègle VI, leis Eslaus aprofichèron l'afondrament de la poissança romana dins lei Balcans per s'installar en Bòsnia. L'eslavizacion i foguèt rapida. Au sègle IX, la region foguèt partejada entre lei Croats (a l'oèst) e lei Bulgars (a l'èst). Fins au sègle XII, foguèt un enjòc dei luchas entre Croats, Bulgars, Bizantins e Ongrés. Finalament, lo Reiaume d'Ongria ne prenguèt lo contraròtle en 1180 mai sei rèis deguèron respectar l'autonòmia de certanei senhors de Bòsnia coma Matej Ninoslav (vèrs 1233-1250).
Au sègle XIV, sota lei rèines d'Estève II Kotromanic (1322-1353) e de son nebòt Tvrtko I{{èr} (1353-1391), un principat de Bòsnia de facto independent se formèt entre la Mar Adriatica e la vila de Soli (uei Tuzla). Tvrtko I{{èr} se proclamèt rèi en 1371 ò en 1377 (mai mantenguèt la ficcion d'una senhoriá ongresa) e desvolopèt l'economia gràcias au comèrci adriatic e ais exportacions minieras. Pasmens, après sa mòrt, sei successors mau capitèron de mantenir l'òrdre. De mai, lo reiaume foguèt tocat per una grèva crisi religiosa entre catolics (sostenguts per lo rèi e lo papa) e bogomiles (sostenguts per l'aristocracia). Afeblida, Bòsnia comencèt de se fragmentar e venguèt tributària dei Turcs Otomans en 1435. Puei, dins lo sud, lo senhor Stefan Vukcic assegurèt son independéncia en 1448 ambé lo títol de duc (herceg que foguèt a l'origina dau tèrme « Ercegovina »).
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei divisions entre lei senhors dei Balcans e lo declin ongrés, leis Otomans conquistèron Bòsnia en 1463. En revènge, aguèron mai de dificultats per sometre Ercegovina que resistiguèt fins a 1482. L'arribada dei Turcs entraïnèt la conversion d'una partida de la populacion a l'islam, probablament en causa de l'interès dei senhors feudaus bosniacs de gardar sei fèus e dau besonh turc de tenir d'aliats dins una region estrategica[1]. Aquò menèt a un partiment de la region entre catolics, ortodòxs e musulmans.
A partir de 1739, après lei guèrras austroturcas dau començament dau sègle XVIII, Bòsnia venguèt una region frontaliera de l'Empèri Otoman e declinèt pauc a pauc maugrat lei temptativas de reformas dau sègle XIX. D'efèct, leis Otomans se turtèron a l'oposicion de l'aristocracia que se revoutèt regularament per gardar sei poders e son autonòmia. En 1850, lo generau d'origina sèrba Omer Pacha restabliguèt l'òrdre. Pasmens, en 1862 e en 1875, d'insureccions novèlas se debanèron e prenguèron rapidament un aspèct religiós. Ansin, en 1878, Àustria-Ongria ocupèt la region — « au nom dau sultan » — per i restablir la patz e i protegir lei crestians.
Lo periòde austrian[modificar | modificar la font]
En 1908, dins l'encastre de la crisi causada per l'independéncia de Bulgaria, Àustria-Ongria annexèt Bòsnia. Aquò entraïnèt una crisi novèla ambé Serbia que revendicava la region au nom dau panslavisme. En particular, lei nacionalistas sèrbes e seis aliats croats e bosniacs favorables a la formacion d'un estat gropant totei leis Eslaus dau Sud foguèron ulcerats per aquela situacion. Ansin, lo 28 de junh de 1914, organizèron un atemptat a Sarajevo onte Gavrilo Princip assassinèt lo prince eiretier austroongrés. Aquel incident foguèt a l'origina de la Premiera Guèrra Mondiala.
Lo periòde iogoslau[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Iogoslavia[modificar | modificar la font]
Bòsnia e Ercegovina foguèron annexadas per Iogoslavia en 1918. Lo Reiaume reconoguèt ges de particularisme musulman e l'administracion foguèt principalament fisada a de foncionaris sèrbes. Dins aquelei condicions, lo desvolopament de l'economia bosniaca èra pas la prioritat dau govèrn reiau e la region demorèt sustot un centre agricòla (maugrat l'esplecha de quauquei minas). Coma dins lo rèsta de Iogoslavia, lo poder venguèt pus autoritari a partir de 1929.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En 1941, Iogoslavia foguèt aisament ocupada per lei fòrças de l'Axe après una brèva campanha (6-17 d'abriu). Lo rèi Pèire II e son govèrn s'enfugiguèron a Londres. Leis Alemands especèron lo reiaume e creèron un estat croat aliat a l'Axe a partir de Croàcia (franc de Dalmàcia), de Bòsnia e d'Ercegovina. Dins aquò, maugrat sa desfacha, lo país resistiguèt e Bòsnia venguèt lo teatre de combats entre movements de resisténcia e fòrças d'ocupacion.
Fòrça saunós, aquelei combats opausèron leis Ustachis croats (sostenguts per leis Alemands), lei Cheniks (movement sèrbe reialista) e lei comunistas de Tito (sostenguts per lei Britanics). En particular, lei Croats menèron una guèrra d'exterminacion còntra lei Sèrbes de Bòsnia e assaièron sensa succès vertadiers de ganhar lo sostèn dei Musulmans[2]. En parallèl, una segonda guèrra opausèt lei Cheniks e lei comunistas. En 1944-1945, leis avançadas de l'Armada Roja permetèron ai partisans de Tito de formar una armada vertadiera e de liberar Serbia e la màger part de Bòsnia. Puei, l'estat croat deis Ustachis dispareguèt ambé la capitulacion dau IIIen Reich.
Lo periòde titista[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Tito dotèt Iogoslavia d'una constitucion federala. Bòsnia e Ercegovina venguèron ansin una republica constitutiva de la Federacion de Iogoslavia e lo regime titista donèt una plaça relativament privilegiada ai Musulmans per equilibrar leis influéncias croata e sèrba. Per exemple, una nacionalitat musulmana foguèt reconeguda (en 1971), un nombre important de mosquetas foguèron bastidas e l'ensenhament teologic foguèt sostengut. En mai d'aquò, una politica de desvolopament industriau foguèt mesa en plaça ambé la creacion dei centres industriaus de Tuzla e de Zenica. Relativament eficaça, aqueu procès permetèt a mai d'una companhiá bosniaca de rivalizar ambé sei concurrentas occidentalas en Orient Mejan (a partir deis annadas 1960).
L'emergéncia dei nacionalismes[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Tito en 1980, Iogoslavia foguèt dirigida per una presidéncia viranta dirigida d'un biais alternatiu per lei presidents de cada republica constitutiva. Pasmens, aqueu sistèma mau foncionèt e foguèt rapidament afeblit per d'escandòls financiers. De mai, dins leis annadas 1980, l'economia iogoslava conoguèt una crisi importanta marcada per una inflacion fòrça importanta. Dins aqueu contèxte, lei nacionalismes reprimits per Tito tornèron aparéisser au detriment dei comunistas e dei movements non etnics.
En 1990, lo regime foguèt obligat d'organizar d'eleccions liuras après una tiera de manifestacions dins lo país. En Bòsnia e Ercegovina, lei partits nacionalistas ganhèron largament l'escrutinh ambé 86 deputats per lo Partit d'Accion Democratica (SDA, musulman) d'Alija Izetbegovic, 70 per lo Partit Democratic Sèrbe (SDS) de Radovan Karadzic, 45 per l'Union Democratica Croata de Bòsnia e Ercegovina (HDZ) de Stjepan Kljujic e solament 37 per leis autrei partits. Lei tres venceires formèron un govèrn anticomunista.
Lei guèrras de Iogoslavia[modificar | modificar la font]
En junh de 1991, la Federacion Iogoslava comencèt de se fragmentar entraïnant la division dei diferentei comunautats de Bòsnia e Ercegovina. D'efèct, lei nacionalistas croats e sèrbes volián pas èsser annexats dins un país estrangier. Lo SDS comencèt donc de preparar l'integracion dei regions sèrbas au sen de Serbia mentre que lei Croats e lei Bosnicas preparèron l'independéncia de la republica. Lo 3 de març de 1992, a l'eissida d'un referendum boicotat per la populacion sèrba, Bòsnia e Ercegovina venguèron ansin independentas. Lo 7 d'abriu seguent, aquò entraïnèt la proclamacion d'una Republica Sèrba de Bòsnia dins lei regions tengudas per lo SDS.
Dins l'encastre de la Guèrra de Croàcia qu'èra a opausar Croàcia a Serbia, la question de la definicion dei frontieras entre lei diferentei comunautats de Bòsnia e Ercegovina entraïnèt una guèrra violenta qu'anava causar la mòrt d'aperaquí 100 000 personas e lo desplaçament de dos milions de refugiats. Dirigits per Radovan Karadzic e lo generau Radko Mladic, lei Sèrbes de Bòsnia, ajudats per l'armada federala dominada per lei Sèrbes, comencèron una politica de « netejatge etnic » per s'assegurar una continuitat territòriala ambé lo nòrd de Bòsnia e lei regions sèrbas de Croàcia. Lei Musulmans ne foguèron lei victimas principalas maugrat la formacion de zònas de seguretat per lei Nacions Unidas en mai de 1993.
Pasmens, la multiplicacion deis atrocitats sèrbas, especialament lo chaple de Srebrenica (7 000 a 10 000 mòrts), entraïnèt una reaccion de l'OTAN en 1995. Gràcias au sostèn logistic e aerian dei país occidentaus, lei Croats e lei Musulmans poguèron infligir una tiera de desfachas ai fòrças sèrbas de Bòsnia. Ansin, la guèrra s'acabèt en decembre de 1995 ambé l'acceptacion generala dau Plan de Dayton.
Bòsnia e Ercegovina dempuei 1995[modificar | modificar la font]
Leis Acòrds de Dayton[modificar | modificar la font]
Leis Acòrds de Dayton devesiguèron lo país entre doas entitats (la Federacion de Bòsnia e Ercegovina e la Republica Sèrba de Bòsnia) que sei limits correspondon mai ò mens ai linhas de frònt d'octòbre de 1995. Cada entitat tèn lei sieunas institucions (constitucion, govèrn, parlament, fòrças armadas...) e lo govèrn centrau es solament en carga deis afaires comuns (diplomacia, banca centrala, moneda...). La presidéncia dau país es collegiala e assegurada per un representant de cada pòble. Enfin, un representant de l'ONU deviá aver un ròtle de mediator entre lei diferentei comunautats e de fòrças internacionalas de l'OTAN demorèron dins lo país per defugir una represa dei combats.
Lo renfòrçament de la tutèla internacionala[modificar | modificar la font]
En despiech de la fin de la guèrra e dau restabliment de la patz, la creacion d'un país vertadier mau capitèt. D'efèct, en 1996, d'eleccions liuras veguèron la victòria dei partits nacionalistas (SDA musulman, SDS sèrbe]] e HDZ croat) que trobèron ges d'acòrd comun per reglar lei problemas liats a l'après guèrra (afondrament de l'economia, retorn dei refugiats, procès dei responsables de crimes de guèrra ò de crimes còntra l'Umanitat...) ò per permetre lo foncionament deis institucions (blocatge dei sistèmas collegiaus...).
En consequéncia, lo representant de l'ONU se transformèt rapidament en cap d'Estat e son administracion remplacèt lo govèrn bosniac oficiau. Aquò permetèt de resòuvre mai d'una question en balanç (moneda, drapèu, destitucion d'elegits tròp opausats ais acòrds de patz...) mai transformèt Bòsnia e Ercegovina en protectorat internacionau. En mai d'aquò, encoratjèt pas lo raprochament entre lei doas entitats formant lo país que foncionan coma dos estats distints.
La persisténcia dei divisions etnicas[modificar | modificar la font]
Dempuei la fin dau sègle XX, la situacion a gaire evolucionat maugrat la democratizacion deis institucions. D'efèct, lei divisions etnicas contunian de formar la basa de la vida politica dau país e totei lei partits, majoritaris ò d'oposicion, son eissits de vòtes etnics. Per exemple, en 2002, la victòria dei partits d'oposicion permetèt pas de reglar lei questions liadas au blocatge deis institucions collegialas. En mai d'aquò, l'independéncia de Kosova donèt d'espèrs novèus ais independentistas de cada pòble. Ansin, lo país es totjorn de facto dirigit per lo representant dei Nacions unidas.
Politica[modificar | modificar la font]
Bòsnia e Ercegovina se partatja en tres entitats autonòmas:
- la Federacion de Bòsnia e Ercegovina,
- la Republica Sèrba (Republika Srpska)
- lo district de Brchcò, administrat pel naut representant.
Bòsnia e Ercegovina demòran jos la tutèla d'un naut representant de la comunautat internacionala, qu'a lo drech d'anullar tota decision del poder executiu o legislatiu, entrò l'acabament de sa mission. Las condicions pas encara respectadas per la fin de la mission son aquelas:
- solucion del problèma de la proprietat de l'estat
- solucion del problèma de la Defensa Nacionala
- solucion de l'afar de Brchcò
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Veire Subdivisions de Bòsnia e Ercegovina
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes ==[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Burèu del naut representant en Bòsnia e Ercegovina
- Presidéncia de Bòsnia e Ercegovina
- Govèrn de la Federacion de Bòsnia e Ercegovina
- Portal de la Republica Sèrba
- Amassada del districte de Brčko
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'ipotèsi d'una conversion dei populacions bogomilas èra aperavans frequenta per explicar la rapiditat dei conversions. Pasmens, sembla uei mens probabla car la Glèisa Bogomila foguèt destrucha au començament dau sègle XV e existiá plus en 1460.
- ↑ En Bòsnia, lei Musulmans son considerats coma un pòble e lo tèrme prèn donc una majuscula.
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Los 25 e 26 d’abril an agut luòc unas jornadas sus las minoritats josieva e catara a Arnes en Catalonha e a Sant Miquel d’Espinalbar en Aragon, al tocar meteis del País Valencian, en las tèrras de frontièra del t…
Lo 7 de mai que ven s’inaugurarà a Montpelièr lo primièr cursus bilingüe occitan-francés de l’Escòla Francis Garnièr. L’acte comptarà amb la participacion de la rectritz Armande Le…
Après lo succès de la primièra edicion arunan, lo festenal occitan Escambis se debanarà un còp de mai a Sent Seren e a Sant Joan de la Ginèsta (Limarga) del 22 al 24 de mai, organizat qu’es per l’as…
I aviá la “Janseminada”, plaça ara a la caminada urbana bilingüa. Es un concèpte novèl que permet de partir a la descobèrta d’Agen, “Pèrla del Miègjorn”, a travè…
Ven de morir lo 29 d’abril l’entrepreneire François Michelin, dins la vila ont nasquèt farà lèu 89 ans, Clarmont-Ferrand, la capitala d’Auvèrnhe.
Èra lo felen d’Édouard Micheli…


text:
Chesnais-Girard, del Partit Socialista, fa referéncia al “drech a la diferenciacion e a l’autonomia fiscala que correspondon a de desirs ja exprimits per Bretanha”.
Segon lo president del conselh regional, “Bretanha a totjorn obrat per que las regions sián reconegudas, que lor capacitat d’agir siá refortida e que nòstra region pòsca experimentar de nòvas competéncias al servici de sos territòris e sos abitants”.
De son costat, lo principal partit autonomista breton, l’UDB, a insistit sul fach que çò necite es una reforma constitucionala per que “quin territòri qu’o desire pòsca accedir a una autonomia plena e completa”, çò es que tenga de competéncias legislativas.
Le Président Loïg Chesnais-Girard réagit au discours d'Emmanuel Macron en #Corse pic.twitter.com/z4iXBMjQAK— Relations Presse (@bretagne_presse) 7 de febrer de 2018


text:
Jan Hus
Jan Hus (pron.: [ˈjan ˈɦus]) que ho un teologian, un lingüista e un universitari chèc. Ho rector de l'Universitat de Praga) en Boèmia e un precursor de la Reforma protestanta influenciat per l'anglés John Wyclif. Excomuniat per la Glèisa Catolica en 1411 e condemnat peu Concili de Constança que ho cremat suu lenhèr lo 6 de julhet de 1415.
A la soa mort que i avó ua crosada contra la Glèisa Hussiana (aperada Guèrras hussianas).
Qu'ei l'inventor deu hàchek (accent circonflèxe capvirat inventat per la lenga chèca).
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Personalitat del sègle XIV
- Personalitat del sègle XV
- Universitari chèc
- Teologian prereformator
- Teologian chèc
- Istòria de la Reforma
- Victima de l'inquisicion
- Personalitat crestiana condemnada per eresia
- Persona cramada
- Data de naissença desconeguda (sègle XIV)
- Decès en 1415
- Reforma protestanta


text:
Bocenac
Bocenac[1],[2],[3] ( Boussenac en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. L'an 2013, la comuna comptava 185 abitants.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Le bòsc de Candalh s'espandís sus mila ectaras e se compausa mal que mal d'avet pectinats e de faus. La comuna l'administra en associacion amb l'ofici nacional de las forèstas. Se compta qualques 60 ectaras de parcèlas seleccionadas per amassar granas d'aquels avets que se plantan en l'oest pirinenc : se confirma que a qualitats geneticas que permèt a l'arbre d'arribar a quaranta metres..
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisia Sent Luis de Riupregond (1772)
- La torre Lafont
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Maurice Galy, (1918 -11 de junh de 1993, Riupregond ) presidiguèc le Licèu Francès de Nòva-Iòrc desde 1959 a 1989 ( cf : Sarasota Heralt Tribune, 25 de junh de 1993 )
- Jacky Karcher (1958) es un artista-pintre que costejèc grands musicaires de jazz a la vila d'Uzès. Per açò, musicians e instruments son sovent presents dins la siva obra. D'influéncia cubista, representa tanben vila imaginàrias.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aqueste article es un esbòs.
Podètz partejar vòstras coneissenças en lo melhorant (cossí ?).
Las Còstas d'Arvòr (22) (en breton Aodoù an Arvor, en francés Côtes-d'Armor) es un departament francés de la region de Bretanha.
Lo departament de las Còstas del Nòrd (Aodoù-an-Hanternoz) es creat lo 4 de març de 1790, coma lo de las Còstas del Sud (qu'es aitanlèu renomat Morbihan-Mor-Bihan).
Lo 27 de febrièr de 1990 es renomat Côtes-d'Armor (Còstas d'Arvòr).


text:
Trémons
Tremont [1],[2], o puslèu Tremonts segon l'istòria lingüistica (oficialament en francés Trémons) es una comuna occitana d'Agenés situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es [tre'mun]. Bénédicte Boyrie-Fénié fornís d'atestacions ancianas : villa... Modalinens, en latin, en 817 [se tracta de Moudoulens], Tremons (ecclesia de ~), au sègle XIII, Tribus Montibus (parrochia de ~) prope Torno, en latin, al sègle XIII, Tribus Montibus (parrochie de Modalencs, de~), en 1271, Tres Montes, en latin, en 1307-1317, Trumont (capella de ~), en 1326, Tremons (ecclesia Beate Marie de ~), en 1511, Tribus Montibus (rector de ~), en latin, en 1520 [3].
Los toponimistas considèran que lo nom es format de mont, al plural, que correspond, siá als puèges que pòrtan las vilas principalas, Pena d'Agenés e Tornon d'Agenés, siá a l'ensemble des puèges (tipicament de mai de 200 m d'altitud), Puègcalvari, [la'tu], Cassanhas, etc, situats al sud, al sud-oèst, al sud-èst, estant que l'altitud merma en direccion de la val d'Òut, e d'un autre mot, que pòt èsser entre (del latin intra), o tras, del latin trans, « delà » : « entre los monts » o « delà los monts ». La situacion geografica [4] fariá puslèu pensar a la segonda possibilitat, mas l'evolucion fonetica (abséncia d'atestacions en tra-) fariá causir la primièra. Dins lo detalh, avèm Dauzat e Rostaing, que pòrta trans, milhor que intra, e mons, « montanha » [5], Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causís tanben trans, tras, çò que motiva per la situacion « cap al nòrd en venent de Dòuça » (traduccion), Astor, citat tanben per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per un desverbal de trasmontar, tresmontar, e Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'aima mai entre, en precisant (çò qu'es pas indiscutible, i a plan de puèges comparables a l'entorn, en fòrma de semicercle, que pòdon motivar milhor la segonda partida del nom) que lo vilatge es entre Pena e Tornon. L'autora ajusta qu'es un nom d'epòca dialectala, que remplacèt un autre, puèi que l'origina del lòc es un domeni antic [6]. Es pas impossible, pr'aquò, de conciliar una primièra sillaba en Tre- e una origina en tras- : quand l' s finala de tras èra prononciada dins *Trasmonts, l'atraccion de tres (3) monts (veire la fòrma de 1307-1317) auriá poscut menar al vocalisme actual de la primièra sillaba.
Totas las atestacions medievalas menon cap a un nom al plural, donc Tremonts; la logica semantica (del sens), mai que mai se lo primièr element del nom es entre, fa tanben supausar Tremonts puslèu que Tremont : se pòt pas imaginar un vilatge entre un sol mont. Dins lo grope consonantic final, -t- es normalament mut. Per -s, dins un cas semblable, a mens de dètz km a l'èst, Borlens se pronóncia [bur'len] [7]. Se vei donc pas perqué Bénédicte Boyrie-Fénié escriu Tremont; lo nom en grafia classica es Tremonts.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Moudoulens (nom francés), atestat au sègle IX, aviá benlèu una importància que perdèt. Segon lo canonge Durengues, abans 1789, la glèisa Senta Quitèira de Moudoulens èra l'annèxa de Sent Pèir de Tremont. I aviá 280 comuniants a la matritz e 130 a l'annèxa. Lo total es coërent ambe la populacion de l'ensemble en 1800, mai de 600 abitants.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Pena d'Agenés; es ara del canton de Le pays de Serres (en francés), donc Lo País de Sèrras.
Demografia[modificar | modificar la font]
- en 1793, la comuna èra Puycalvary, Dousse, Tremons et Mondoulens (en francés). L'ensemble aviá 1037 abitants en 1793 [8]. Aprèp, i agèt doás comunas, Tremont qu'annexèt Moudoulens (nom francés), d'un costat, e Dòuça qu'annexèt Puègcalvari, de l'autre.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 286
- ↑ http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 286
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/carte?c=0.15,44.7836&z=0.0001122899999984639&l=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.CASSINI$GEOPORTAIL:OGC:WMTS(1)&permalink=yes
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 683, a Tramont-Émy
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 286-287
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 286-287
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=28300


text:
Inesperadaments, dempús d’ua setmana de pònt en dimarts e dijaus –lo que generaue mès oportunitats entà captar toristes–, es otèls dera Val d’Aran e deth Pirineu de Lleida somen es pitjors numeròs d’ocupacion en molti ans. Damb ua mieja deth 30% de pernoctacions, es establiments d’ostalaria s’an minjat un patac de crambes en stock e n?’an regalat moltes d’autes baishant-ne eth prètz.
Estam començant a pagar era factura d’un desvolupament torístic basat en sòs facils e era urbanizacion en massa de pòbles deth Naut Aran. Hèr pòur passejar per molti d’eri per s’apareish un hantauma en mièi de tanti chalets. Tanben ei ua vergonha tot çò que s’a bastit en Val de Ruda ath long des darrèrs ans. Ua ginhauetada a toti es otèls e restaurants de Mièi e Baish Aran gestionadi per vesins aranesi que sonque poden hèr que guardar coma es grans companhies deth sector les panen es clients.
Torisme sostenible? Non gràcies açò ei era Val e volem viuer tostemp de Ba-Be –atau ei coma es rics de dehòra diden Baqueira-Beret, s’ac diguessen tot seguit se les poirie espatracar eth cervèth–. A guairi des empresaris locaus les auesse agradat qu’aguest passat pònt hi auesse agut ua alternatiua fòrta ath torisme de nhèu centrat en esquí?
Era mashina de hèr sòs s’a estropiat ara demora des prumères nheuades dera sason tà que s’aparie per era soleta. Aguest ei, malastrosaments, er òr blanc aranés.


text:
487
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 487 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi desconegut successor de K'uk' B'alam. Foguèt remplaçat per B'utz Aj Sak Chiik lo 29 de julhet.


text:
Sens dubte, una de les figures més avançades en l’àmbit espiritual, teològic i literari durant l’Edat Mitjana va ser el Doctor Illuminatus (Doctor Il·luminat). Conegut també per als sobrenoms de Doctor Inspiratus (Doctor Inspirat) i Arabicus Christianus (àrab cristià), en realitat, el seu veritable nom era Ramon Llull.
Nascut a la ciutat de Palma del recentment conquerit regne de Mallorca, a finals de 1232, va ingressar durant la seva joventut com a patge del fill del rei Jaume I i futur Jaume II de Mallorca. La seva brillant intel·ligència no va passar desapercebuda i aviat es va convertir en preceptor de l’infant, senescal i majordom real. Durant aquells dies, portava una vida alegre i fins a cert punt llicenciosa, gaudint de múltiples amors amb donzelles i també amb algunes dones casades, a les que escrivia cançons trobadoresques. Però tot allò va canviar després que, durant cinc nits consecutives, tingués visions de Jesucrist crucificat i que varen provocar en ell una profunda transformació fins al punt que va vendre les seves propietats, va abandonar a la seva família ( muller i fills) i es va posar a escriure i a predicar per als camins.
Anys després, el seu antic deixeble i encara infant Jaume II, el va cridar al seu castell de Montpeller per interessar-se per la seva obra. En aquells moments Llull ja havia escrit 17 llibres i, sota el seu mecenatge, escriuria el seu Ars demostrativa (‘L’art demostratiu’). Per això, va rebre una gran compensació econòmica que va invertir íntegrament en la construcció d’un monestir a la seva illa natal, per formar missioners amb el seu revolucionari mètode personal. Segons la seva teoria, per cristianitzar els àrabs calia fer-ho mitjançant la llengua i teologia utilitzades pels musulmans. Aquella fórmula de combinació d’estudis lingüístics i teològics va agradar en gran manera al papa Joan XXI, qui el va felicitar públicament. No obstant això, els seus projectes, així com les relacions amb el següent papa, Nicolau IV, no van resultar fructíferes.
Després de rebre el seu títol de “magister”, va viatjar a Roma per exposar el seu projecte de reforma, però ningú ho va voler escoltar. Pensant que allò obeïa a la seva condició de laic, va decidir a les hores, entrar com a frare en l’orde franciscà i emprendre la seva pròpia croada personal. Va viatjar a Terra Santa, Àsia Menor i al Magreb on va posar de manifest la seva capacitat d’insistència i valentia, atrevint-se a predicar fins i tot en les mateixes portes de mesquites i sinagogues, i que gairebé li va costar la vida durant una lapidació pública dels musulmans, en 1307. Després d´aquell succés, va decidir dirigir-se a la ciutat de Pisa. Però, durant el trajecte, una forta tempesta va enfonsar el vaixell on viatjava. No obstant això, Llull, va aconseguir arribar a la costa convertint-se d’aquesta manera en un dels pocs supervivents del naufragi.
Quatre anys després, en 1311, el Papa Climent V, el convocà per al Concili, a Vienne, on, entre altres assumptes, es jutjaria si els templers haurien o no de ser cremats a la foguera. Sobre aquest assumpte, no hi ha documents fidedignes sobre el seu vot però, però cal tenir en compte que ell pertanyia a l’orde dels franciscans i que van ser aquests precisament els designats per als tribunals inquisitorials per contrarestar el radicalisme dels dominics. No obstant això, aquesta mesura de moderació no era molt equitativa, ja que la proporció era de dos a un, és a dir, un franciscà per cada dos dominics. Seguint aquesta lògica, és possible que el vot de Llull fos en defensa de l’orde del Temple, entre altres motius perquè hi tenia bona relació amb els Templers als quals admirava pel seu valor, coratge i esperit de sacrifici. Finalment, els Templers van ser condemnats a la foguera i ell es va traslladar a Tunísia per seguir amb la seva missió evangelitzadora, que portaria a terme fins a la seva mort, que va tenir lloc quatre anys després.
Però, en veritat, la manera per la qual aquest doctor il·luminat va destacar, és a més de la d’incloure el pensament moral cavalleresc dins de la filosofia i teologia del moment, i que va utilitzar en contra del racionalisme d’Averroes, ha estat per al seu coneixement del pensament àrab, el qual respectava profundament, però sobretot per ser un home de personalitat desbordant, escriptor, cabalista, divulgador científic, missioner, teòleg, i alquimista, que escrivia i parlava a la perfecció llatí, àrab, occità i català i que es dirigia en una llengua o l’altra segons qui la comprengués millor, adaptant sempre el seu discurs al nivell cultural i intel·lectual del públic al qual es dirigia. Va ser un gran defensor de què la conversió al cristianisme sempre a través de l’afecte i de l’amor i sense cap tipus de coacció, pressió ni violència.
Però, Ramon Llull, estava també obstinat en la idea que el raonament es podia plasmar a través d’algun mecanisme que fusionés la filosofia i la teologia. La seva obsessió per aquesta idea era tan gran, que va arribar fins i tot, a construir un artefacte mecànic on les teories, els subjectes i els predicats teològics estaven organitzats en una sèrie de figures geomètriques, i que a través d’un mecanisme de palanques i manetes giratòries es movien indicant una resposta, segons en cada cas, positiva (certesa) o negativa (error). Segons la seva teoria, aquella màquina conduiria al coneixement científic. La màquina, en qüestió, es deia Ars Magna, i en realitat no va tenir molts entusiastes, i si moltes dificultats en el seu funcionament. No obstant això, i sense saber-ho, Llull, utilitzant tan sols un alfabet de nou lletres (BCDEFGHIK) i uns discos de pergamí que feien la funció de la memòria acabava d’aconseguir, per primera vegada en la història, un sistema mecanitzat utilitzant mètodes heurístics de la Intel·ligència artificial, avançant-600 anys a Turing, considerat un dels precursors de la informàtica moderna.
De qualsevol manera, les seves idees i la seva tècnica van ser difoses en les càtedres de les universitats pels seus seguidors anomenats “els lul·lians”, però, la jerarquia eclesiàstica no va veure amb bons ulls aquell artefacte que combinava filosofia i teologia, i que de vegades arribava a contradir postulats de l´Església Catòlica. I per aquest motiu, va ser condemnat formalment pel papa Gregori IX el 1736 i posteriorment per Pau IV.
Tot i que Ramon Llull va morir afligit pel fracàs les seves idees i la seva obra, aquestes han perviscut al llarg dels segles fins als nostres dies. No hi ha cap dubte què aquell doctor il·luminat va saber avançar-se al temps en la seva època. Els seus conceptes trigarien encara segles a desenvolupar-se, com per exemple: la gravetat – el concepte va ser anticipat 361 anys abans que Isaac Newton -, així com el concepte de la memòria i la imaginació, també s´anticipa a l’evolucionisme de Darwin, i especialment les seves descobertes en l’àmbit de la informàtica. Possiblement, per aquest motiu, és per què Ramon Llull, és el patró dels enginyers informàtics.
Llull, va escriure 280 obres, plenes de coneixement i saviesa, totes elles escrites en diverses llengües, i entre elles, el català, del qual és considerat un dels pares, per haver establert les bases de la seva futura literatura. Per això, i en la seva memòria, a Catalunya es troba la seu de l’Institut Ramon Llull, dedicada a promoure la projecció exterior de la literatura en català i ara també en occità. Per aquest motiu, avui és un gran honor i satisfacció compartir amb vosaltres una notícia que marca un abans i un després per a la literatura occitana. La novel·la Òc, acaba de convertir-se en la primera obra literària en llengua occitana en rebre el suport per a la projecció internacional de la referida Institució.
Griselda Lozano, experta en Òccitania i col·laboradora de Vibrant.
Lo Doctor Illuminat
Sens cap de dobte, una de las figuras mai avançadas dins l’encastre esperital, teologic e literari pendent l’Edat mejana foguèt lo Doctor Illuminatus (Doctor Illuminat). Conegut tanben pels escaisses de Doctor Inspiratus (Doctor Inspirat) e Arabicus Christianus (Arabi Crestian), en realitat, son nom vertadièr èra Ramon Llull.
Nascut dins la vila de Palma del reialme de Malhòrca novèlament conquist, a la fin de 1232, venguèt quand èra tot jove un page del filh del rei Jacme I e futur Jacme II de Malhòrca. Sa brilhanta intelligéncia passèt pas inapercebuda e venguèt lèu-lèu un preceptor del prince, senescal e majordòme reial. Pendent aqueles jorns, menava una vida joiosa e dins una cèrta mesura licenciosa, en gaudissent de multiplas amoretas amb de domaisèlas e tanben amb qualques femnas maridadas, que lor escriviá de cançons trobadorescas. Mas tot aquò cambièt après que, pendent cinc nuèches a de reng, aguèt de visions de Jèsus Crist crucificat que provocarián en el una prigonda transformacion, fins al ponch que vendèt sas proprietats, abandonèt sa familha e se consacrèt a escriure e a presicar pels camins.
Qualques ans apuèi, son ancian disciple e encara prince Jacme II, lo cridèt a son castèl de Montpelhièr per s’interessar a son òbra. A aqueles moments, Llull aviá ja escrich 17 libres e, jos son mecenatge, escriuriá son Ars demostrativa (L’art demostratiu). Per çò far, recebèt una importanta indemnitat, qu’envestiguèt integralament dins la construccion d’un monastèri sus son illa natala per formar de missionaris amb son metòde personal revolucionari. Segon sa teoria, per cristianizar los arabis, o caliá far mejançant la lenga e la teologia qu’emplegavan los musulmans. Aquela formula de combinason d’estudis lingüistics e teologics agradèt considerablament al papa Joan XXI, que lo felicitèt publicament. Pasmens, sos projèctes, e sas relacions amb lo papa seguent, Nicolau IV, finiguèron pas d’èsser fruchosas.
Après aver recebut son títol de magister, se n’anèt a Roma expausar son projècte de reforma, mas degun l’escotèt pas. Coma pensava qu’èra a causa de sa condicion de laïc, decidiguèt de se far monge dins l’òrdre franciscan e d’entreprene sa pròpria crosada personala. Viatgèt per Tèrra Santa, l’Asia Menora e Magrèb, ont sabèt demostrar sa capacitat de persisténcia e son coratge, que gausèt quitament presicar davant las pòrtas de las mosquetas e de las sinagògas, çò que d’un pauc mai li costava la vida en una lapidacion publica pels musulmans en 1307. Après aquel eveniment, decidiguèt de se gandir vèrs la vila de Pisa. Mas, pendent lo trajècte, una fòrta tempèsta enfonzèt lo vaissèl. Ça que la, Llull reüssiguèt a aténher la còsta, çò que faguèt d’el un dels pauques subrevivents del naufragi.
Quatre ans apuèi, en 1311, lo papa Clement V lo convòca pel Concili, a Viana, ont, entre d’autras causas, se jutjariá los templièrs se devián èsser cremats sul lenhièr. Existisson pas de documents fiables sus son vòte, mas cal prene en compte que fasiá partida de l’òrdre dels franciscans e qu’eles, justament, èran designats pels tribunals de l’inquisicion per contrabalançar lo radicalisme dels dominicans. Pasmens, aquela mesura de moderacion èra pas gaire equitabla, pr’amor que la proporcion èra de dos a un, çò es, un franciscan per dos dominicans. En seguissent aquesta logica, es probable que son vòte foguèsse en defensa de l’òrdre del Temple, entre maitas rasons per sa bona relacion amb los templièrs, qu’admirava per lor valor, lor coratge e lor esperit de sacrifici. Fin finala, los templièrs foguèron condemnats al lenhièr e el se mudèt en Tunisia per contunhar sa mission evangelizaira, que menariá fins al moment de sa mòrt, qu’arribèt quatre ans apuèi.
Mas, vertadièrament, la rason per la quala aquel doctor illuminat s’inscriguèt dins l’Istòria, en mai d’inclure la pensada morala cavaleresca dins la filosofia e la teologia del moment —qu’utilizèt tanplan contra lo racionalisme d’Averroès, e mai s’aimava e compreniá la pensada aràbia, que respectava prigondament—, es tanben perque èra un òme d’una personalitat desbordanta, escrivan, cabalista, divulgaire scientific, missionari, teològ e alquimista, qu’escriviá e parlava a la perfeccion lo latin, l’arabi, l’occitan e lo catalan e que s’adreiçava a las gents indistintament dins una o l’autra d’aquelas lengas pr’amor d’èsser mièlhs comprés, en adaptant totjorn son discors al nivèl cultural e intellectual del public a qual s’adreiçava.
Foguèt un grand defensor del fach que la conversion al cristianisme se deuriá totjorn far a travèrs de l’afeccion e de l’amor, sens quichar, sens emplegar cap de pression nimai de violéncia. Pasmens, èra obstinat amb l’idèa que lo rasonament se podiá exprimir a travèrs de qualque mecanisme que fusionèsse la filosofia e la teologia. Son obsession per aquò èra talament granda que bastiguèt un engenh mecanic ont las teorias, los subjèctes e las presicanças teologics èran organizats en una seguida de figuras geometricas que, a travèrs d’un mecanisme de perpals e de manivèlas giratòrias, se movián per indicar una responsa, segon cada cas, positiva (certitud) o negativa (error). Segon sa teoria, aquò menariá a la coneissença scientifica. La maquina concernida se nomenava Ars Magna, e en realitat faguèt pas gaire d’afogats; al contrari, rescontrèt fòrça dificultats dins son foncionament. Pasmens, e sens o saber, Llull, en utilizant pas qu’un alfabet de nòu letras (BCDEFGHIK) e de disques de pergamin que fasián ofici de memòria, veniá de capitar de crear, pel primièr còp dins l’Istòria, un sistèma mecanizat qu’utilizava los metòdes euristics de l’Intelligéncia Artificiala, en s’avançant de 600 ans sus Turing, considerat coma un dels precursors de l’informatica modèrna.
Sas idèas e sa tecnica foguèron difusadas dins las cadièras de las universitats per sos disciples, nomenats “los lullians”; totun, la ierarquia eclesiastica vegèt pas amb benvolença aquel engenh que combinava filosofia e teologia, que dins qualques cases contradisiá quitament de postulats de la Glèisa Catolica. Per aquela rason, foguèt condemnat formalament pel papa Gregòri IX en 1736 e posteriorament per Pau IV.
E mai se Ramon Llull moriguèt afligit a causa del fracàs de sas idèas e de son òbra, elas an perviscut long dels sègles fins a nòstres jorns. Sens cap de dobte, aquel doctor illuminat se sabèt avançar sus son epòca. Sos concèptes deurián esperar encara qualques sègles per se desvolopar, coma per exemple la gravetat —avancèt aquel concèpte 361 ans abans Isaac Newton—, la memòria e l’imaginacion, qu’anticipa l’evolucionisme de Darwin, e mai que mai dins l’encastre de l’informatica. Es benlèu a causa de tot aquò que Ramon Llull es lo patron dels engenhaires informaticians.
Sas 280 òbras, plenas de coneissença e sabença, son escrichas dins divèrsas lengas, dont lo catalan, que n’es considerat un dels paires, per aver mesas en plaça las basas de sa futura literatura. Es per aquò, e en sa memòria, qu’en Catalonha se tròba lo sèti de l’Institut Ramon Llull, consacrat a promòure la projeccion exteriora de la literatura en catalan mai ara tanben en occitan. Es per aquò que uèi es un onor e una satisfaccion de partejar amb vosautres aquesta nòva que marca un abans e un après per la literatura occitana, e sustot perque es lo roman Òc qu’es estat lo primièr obratge causit per la projeccion internacionala.
Griselda Lozano, experta en Òccitania i col·laboradora de Vibrant.
Per donar suport a les iniciatives de recerca i a la divulgació independent de la nostra història, tradicions i cultura fes-te SOCI de VIBRANT


text:
Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives
La Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives (en catalan Xarxa d'Universitats Institut Joan Lluís Vives (IJLV) es una associacion sens tòca lucrativa entre d'institucions academicas dels Païses Catalans. Foguèt creada en 1994 e a per objectiu de coordenar l'ensenhament, la recèrca e las activitats culturalas de las divèrsas institucions academicas que ne fan partida e de potenciar l'usatge de la lenga catalana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 28 d'octobre de 1994, los rectors de 13 universitats de l'arc mediterranèu s'amassèron a Morella (vila del nòrd del País Valencian) per i signar l'acta de constitucion d'una associacion d'universitats amb entitat juridica pròpria e sens tòca lucrativa: la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives. Recebèt aqueste nom pr'amor d'onorar la memòria de l'umanista valencian Joan Lluís Vives.
A l'ora d'ara, l'Institut Joan Lluís Vives es format per 22 universitats. Aquesta associacion representa un collectiu superior a 430 000 personas, que 400 000 ne son estudiants, 26 000 professors e 10 000 membres del personal d'administracion e servicis.
A las universitats qu'amassa la Ret s'impartisson mai de 1400 diplòmas que condusisson a l'obtencion de 300 diplomaturas, 360 licéncias e 740 programas de doctorat. S'i ofrisson, a l'encòp, 60 quites estudis e 930 mastèrs e de corses de post-gra. Totes los domenis del saber i an preséncia: Bèlas Arts, Umanitats, Sciéncias Socialas, Sciéncias de l'Educacion, Sciéncias Experimentalas e Environamentalas, Sciéncias de la santat, Arquitectura, Engenhariá e Educacion Fisica.
Universitats qu'intègran la Ret IJLV[modificar | modificar la font]
- Universitat Abat Oliba (Barcelona)
- Universitat d'Alacant
- Universitat d'Andòrra
- Universitat Autonòma de Barcelona
- Universitat de Barcelona
- Universitat de Girona
- Universitat de las Illas Balearas
- Universitat Internacionala de Catalonha
- Universitat Jacme I (Castelló de la Plana)
- Universitat de Lhèida
- Universitat Miguel Hernández d'Elx
- Universitat Dubèrta de Catalonha
- Universitat de Perpinhan
- Universitat Politecnica de Catalonha
- Universitat Politecnica de Valéncia
- Universitat Pompeu Fabra (Barcelona)
- Universitat Ramon Llull (Barcelona)
- Universitat Rovira i Virgili (Tarragona, Reus, Tortosa, Vila-seca e el Vendrell)
- Universitat de Valéncia
- Universitat de Vic


text:
Dificile de trobar mai pretenciós qu’aqueu setmanier, a l’origina crestian que voliá dire la televisien d’un biais diferent, e la cultura tot parier. De crestian es devengut intellectuau parisenc, Télérama. E de sa tòrre d’evòri sei bailes escrutan una França que, vista de París, pòu que se resumir a la capitala luminosa, e a sa província, aqueu nebulós territòri de pacolins totei pariers, onte ren que de mediòcre, mai talament atendrissent, pòu se debanar. Es una versien modèrna d’un Tintin au Congo au siècle XXI.
Segur fan d’excepciens. De còps que li a, un de sei jornalistas, feda esmarrada dins aqueu temple de la sufisença, auja faire son mestier en curiós-seriós. Aqueu, siegue l’i demorarà pas fòrça temps, siegue li ensertaràn lèu una torre Eiffel dins lo crani.
La cima de la sabenssariá, l’an benlèu tocada amé son darrier numerò, onte consacran quauquei linhas (subretot pas mai !) a la tota recenta Lèi que devèm a un elegit de Guadalopa, Victorin Lurel. L’ancian ministre (2012-2014) de l’Outramar a poscut esquilhar, dins la Lèi votada en julhet sus l’egalitat e la ciutadanetat, una dispausicien que farà bramar lei radiòs comercialas. Devràn, coma aquelei dau servici public, consacrar 4% de sei cançons ai lengas regionalas.
Se pòu pas dire qu’aquò li farà chanjar son biais de nos rompre leis aurelhas a fòrça de conariás e de musicas que devon vendre, mai enfin, lo conhet es tancat dins lo bòsc dur de la francofonia radiofonica estrecha, aquela que considèra pas lei lengas regionalas coma lengas de França… Fau dire qu’aquò es just la Constitucien que va ditz.
Coma siam dins un país onte lei Lèis et la Consitucien prevalon sus la grilha dei NRJ, Chérie e autrei radiòs d’aqueu tipe, benlèu que nòstra consòrre de Télérama devriá ne’n profiechar per prendre lo TGV gara de Lion e d’anar respirar un autre èr, aqueu de sa cara Província, o mume, sensa bolegar dau sieu, de s’interessar a la populacien parisenca que pratica l’occitan o lo breton. D’alarguir son agach li farà pas de mau, e podrà ne’n mercejar Victorin Lurel.
E que subretot se fague pas de marrit sang. Te’n fagues pas collèga ! Pòs li faire fisança ai radiòs de tota mena : lei 4% se ne’n despegolhiràn coma de sei ravans, entre tres e quatre oras dau matin, o au mitan dau mes d’avost, quand l’auditòri s’escafa per anar a la mar o a l’estrangier.
Siam en França, qué ! Li a totjorn mejan de negociar l’aplicacien de la Lèi. Encara qu’aquela, lei lobbyistas dei grops radiofonics arribaràn de ne’n escafar aquelei 4% avans que de la faire passar au Senat.