text:
• Vergonha als calucs de Dius qu'an fach 152 mòrts dins una universitat del Kenya, los catolics èran visats.
• Vergonha pel milieirat de refugiats negats en Mediteranèa en fàcia de l'Italia.
• Òsca al rescontra Obama-Castro.
• Vergonha a la Turquia que vòl totjorn pas reconéisser lo genocidi armenian, cent ans après, e òsca al papa que, el, lo reconeis.
• Òsca als jornalistas qu'an sortit que Le Pen-lo vièlh amagava un molon d'argent en Suissa.
• Vergonha als calucs de Dius qu'an decapitat 28 crestians d'Etiopia.
• Vergonha a mai de 150 escrivans coniflas que volguèron pas remetre lo prèmi del Pen en America a Charlie Hebdo e òsca a Salman Rushdie, Paul Auster e Art Spigelman qu'an repotegat.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Manoel de Oliveira, Francesco Smalto, Patrice Dominguez, Günter Grass, Richard Anthony, François Michelin e Patachou.


c: text/html

text:
Estrech de Magellan
L'estrech de Magellan es una rota maritima situada al sud de Chile e al nòrd de l'Illa Granda de la Tèrra del Fuòc. La via navegabla es lo pus important passatge natural entre los oceans Pacific e Atlantic, mas es considerada coma una rota malaisida per navegar a causa del clima inespitalièr e de l'estrechor del passatge.
Fernão de Magalhães, navegador portugués al servici de la corona d'Espanha, foguèt lo primièr europèu d'i navegar en 1520, pendent son viatge a l'entorn del monde. Pr'amor que la nau de Magalhães dintrèt dins l'estrech lo 1èr de novembre, jorn de Totsants, foguèt d'en primièr nomenat Estrecho de Todos los Santos. Mai tard los espanhòls cambièron lo nom per Estrecho de Magallanes .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Discutir:Efièch de sèrra
- Supression -
- Neutralitat -
- Drech d'autor -
- Article de qualitat -
- Bon article -
- Lutz sus -
- De far -
- Archius -
- Traduccion
Dins d'autreis articles (sota la meteissa signatura), se tròba "efècte de sèrra" ("efècte" es la forma que se tròba dins lo diccionari de Taupiac, e dins lei diccionaris dau CREO-Provença). Convendriá, cada còp qu'es possible, d'omogeneïsar la terminologia. Vivarés 7 mar 2006 à 10:16 (UTC)
- De mai d'efèch, ai un dobte sus "sèrra" que lo sens primièr en occitan es pas lo de serre en francés. Los catalans dison "efecte hivernacle". Cossi dire en occitan? Jiròni 27 de mai de 2007 a 12:21 (UTC)
- La nòrma classica, dempuei d'Alibèrt, pausa efièch (reg. efiech, efèit) (forma ben atestada dins mai d'un dialècte actuau) e non pas efècte* (forma culta e tròp catalanizada de Taupiac). Cau corregir solament efèch* en efièch. Lo tèrme sèrra es atestat dins lo TDF de Mistral e dins lo diccionari verd dau Crèo Provença; a lo correspondent serra en italian e serre en francés. Lo tèrme complet es effetto serra en italian, effet de serre en francés e efecte hivernacle en catalan; una bòna solucion mejana, en occitan, seriá de dire efièch de sèrra (reg. efiech de sèrra, efèit de sèrra).--Aubadaurada 27 de mai de 2007 a 13:04 (UTC)


text:
dimarts, 30 de setembre de 2008
Cronica setòria
Quand l'ajustaire gròs se manja 45 muscles farcits pagats per la Comuna, quand monta sus la tintèina e que, coma akò bolega, raca tot dins lo canal e que los gavians arriban en fòrça per reciclar los 45 muscles farcits, e ben, los setòris, qu'inventèron la parabòla abans lo Cristo, a l'ajustaire gròs, li dison "lo chalut".
7 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: Seta
dilluns, 29 de setembre de 2008
Lo Clip de Mauresca
LO CLIP DE MAUREEEEEEESCA
Mauresca Fracas Dub - Stéréotypes
envoyé par stevos34
Putan, es lo primièr còp que vesi Chab inmobil LOL
De k ne pensatz? Son sexis en costard :)
Mas m'esperavi pas a akò.
Sabètz kal es lo realisator?
Mauresca Fracas Dub - Stéréotypes
envoyé par stevos34
Putan, es lo primièr còp que vesi Chab inmobil LOL
De k ne pensatz? Son sexis en costard :)
Mas m'esperavi pas a akò.
Sabètz kal es lo realisator?
6 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: musica
Viatge
Ma maire garda la gosseta de son amiga qu'es partida en viatge en Tunisia per doas setmanas.
Lo 19en jorn, ma maire comença de se far de lagui d'aver pas de nòvas.
- Tant ben tornarà dins la sota!
- ???
- Perque n'i a un al vilatge, e ben partiguèt en viatge a la Reunion, e ben es dins la sota que tornèt al vilatge!
.
Lo 19en jorn, ma maire comença de se far de lagui d'aver pas de nòvas.
- Tant ben tornarà dins la sota!
- ???
- Perque n'i a un al vilatge, e ben partiguèt en viatge a la Reunion, e ben es dins la sota que tornèt al vilatge!
.
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: teleton
dijous, 25 de setembre de 2008
La Mar grana e dangierosa
Un legeire dau blòg que per gardar son anonimat li direm Albatòr aguèt un accident qu'auriá pogut èsser grèu.
Cabussèt dins las ondas de la Mar Grana a Biarritz. Anèt potonejar las ròcas, 20 punts de sutura sus la cara. Tot aquò en "zòna de banh", sens un panèu que diguèsse "atencion ton morre, pìchòt, i a tot plen de ròcas empr'aquí". Es pas lo primièr. De qu'espèra la comuna de Biarritz per que siague lo darrièr?!?! Espèran que n'i aja un que se cope unas vertebras?
Albatòr, un brave poton e quitament amb las cicatrises de'n pertot sus la cara siás beròi e t'aimi!
Pels autres, s'anatz faire de surf o de plofs a la Mar Grana, mèfi a las ròcas!
.
Cabussèt dins las ondas de la Mar Grana a Biarritz. Anèt potonejar las ròcas, 20 punts de sutura sus la cara. Tot aquò en "zòna de banh", sens un panèu que diguèsse "atencion ton morre, pìchòt, i a tot plen de ròcas empr'aquí". Es pas lo primièr. De qu'espèra la comuna de Biarritz per que siague lo darrièr?!?! Espèran que n'i aja un que se cope unas vertebras?
Albatòr, un brave poton e quitament amb las cicatrises de'n pertot sus la cara siás beròi e t'aimi!
Pels autres, s'anatz faire de surf o de plofs a la Mar Grana, mèfi a las ròcas!
.
6 comentaris
dilluns, 22 de setembre de 2008
Occitània a pè, lo blòg
Occitània a pè
Ont son? Cossí van?
Agachatz aquí! traversataoc.blogspot.com/
Ont son? Cossí van?
Agachatz aquí! traversataoc.blogspot.com/
4 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: ligams, occitan
Revelacion
Putan, poiriái èsser una rockstar!!! :
3 comentaris
dissabte, 20 de setembre de 2008
Victòria
Granmercegi publicament:
- MonAmorósMaiContent qu'aguèt la paciéncia de me corregir cada deca, cada barbarisme, cada conariá (bon, de fach, o fa encara, corregir la question pausada es un biais per i respondre pas)
- La Marieta que m'oferiguèt de libres, que me motivèt, que me mandèt cagar, que me botèt un brave còp de pè al cuol en me dire que mon nivèl èra pas sufisent e que me caliá trabalhar.
- Victor e Jòrdi los examinators, me languissi de saber la nòta que me metèron... (vos teni al fial!)
:)
8 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: català, catalan
dilluns, 15 de setembre de 2008
Present (?)
4 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: bridget jones, la jefa, pomponeta
diumenge, 14 de setembre de 2008
"o o"
Ai aquesta cançon dins lo cap:
La lebrèta
La lebrèta
especiala dedicaça a LaJefa e LaBelaValenta
11 comentaris
dissabte, 13 de setembre de 2008
AméliMela
Lo Camel me ditz que lo Joan dau Peiroton a escrich sul forum Occitània :
Non, pas de demanda de maridatge per ara, que dieu e lo papa a Lorda me'n garden!
Per la pena, vos meti una cançon de Bobby Lapointe qu'es de Pesenàs e que vos ai benlèu ja mesa, es Méli Mélodie.
Enjoy
Aimi pas l'Ameli, aimi la Mela
Non, pas de demanda de maridatge per ara, que dieu e lo papa a Lorda me'n garden!
Per la pena, vos meti una cançon de Bobby Lapointe qu'es de Pesenàs e que vos ai benlèu ja mesa, es Méli Mélodie.
Enjoy
8 comentaris
dijous, 11 de setembre de 2008
Estrangièr dins son país
M'agradariá de contunhar los tèmas sus las vacanças dins las Valadas mas ai pas gaire de temps per ara. Caldrà esperar un pauketon. Los tèmas de venir son pas "ont caguèrem?" Pomponeta (i pensèri mas las annadas de catekisme me n'empachan) mas una presentacion de cada valada que traversèrem.
Alara, per ara, un moment de sociologia valadina.
Al mes d'agost, per las valadas, vesètz tot plen de veituras "francesas" matriculadas 06, 13, 75, 92 o 93. Akò m'estonava de veire tantes toristas franceses! Alara ne parlèri al Dario " e de qué fan totes aquestes franceses?" e lo Dario m'explikèt. Son de mond que son pas toristas del tot. Son d'emigrats, o de filhs d'emigrats, o de felens d'emigrats qu'an gardat l'ostal de familha e i van per las vacanças. Tanben vesètz de mond que demòran dins la banlèga de Turin, eles tanben son d'emigrats, o de filhs d'emigrats, o de felens d'emigrats qu'an gardat l'ostal de familha e i van per las vacanças. E per un mes dins l'annada, l'estiu, los vilatjòts tòrnan trobar sa populacion...
E quand los emigrats tòrnan al país, e ben pòrtan un pauc d'aquesta cultura novèla qu'es venguda sieuna, per l'ilustrar, un poèma de Masino Anghilante, de San Peyre-Val Varacha:
Alara, per ara, un moment de sociologia valadina.
Al mes d'agost, per las valadas, vesètz tot plen de veituras "francesas" matriculadas 06, 13, 75, 92 o 93. Akò m'estonava de veire tantes toristas franceses! Alara ne parlèri al Dario " e de qué fan totes aquestes franceses?" e lo Dario m'explikèt. Son de mond que son pas toristas del tot. Son d'emigrats, o de filhs d'emigrats, o de felens d'emigrats qu'an gardat l'ostal de familha e i van per las vacanças. Tanben vesètz de mond que demòran dins la banlèga de Turin, eles tanben son d'emigrats, o de filhs d'emigrats, o de felens d'emigrats qu'an gardat l'ostal de familha e i van per las vacanças. E per un mes dins l'annada, l'estiu, los vilatjòts tòrnan trobar sa populacion...
E quand los emigrats tòrnan al país, e ben pòrtan un pauc d'aquesta cultura novèla qu'es venguda sieuna, per l'ilustrar, un poèma de Masino Anghilante, de San Peyre-Val Varacha:
Gauloises e pernod, gitanes e pastìs
Se trouben tuchi s'la piaso,
la diamenjo, lou matin,
mes d'aoust, mes de repos,
sen coumpanhoun,
sen tuchi amìs:
gauloises e pernod, gitanes e pastìs
Devizen a nosto modo
bou en baroun de: "merd'alor"
de "mondieu", "didon" e "pr't tampìs"
per nous vai ben, parlen coum'acò:
gitanes e pastìs, gauloises e pernod.
Pei anen banhà parolo,
entren que i freme fan marchà,
n'emporto 'nté: bar ou bistrò
ou din en viei oste dal paìs:
gauloises e pernod, gitanes e pastìs.
Nous fazen dou-cat tournade,
sa depoenbt que tanti sen,
de mla grandeur dal gro Parìs
nous devizen e dal vite metrò:
gitanes e pastìs, gauloises e pernod.
De viture sen ben pràtic:
de Peugeot, de Citroën,
de Sincà e de Renault,
descouren d'acò e ben 'n estìs:
gauloises e pernod, gitanes e pastìs.
Se chamen a la fransezo:
'nte Tounhot la fai Antoine,
e Louis lei per Luis,
Jouaninot la fai Jeannot:
gitanes e pastìs, gauloises e pernod.
NB: È il tipico, consueto ritrovarsi dei nostri emigrati en vacanza, (la maggioranza da Parigi) solitamente in agosto; la domenica mattina sulla piazza principale del paese (San Peyre) per l'amichevole chiacchiereta con il seguito di (abbondanti) bevute e fumate.
Masino Anghilante, Chantominà, Ousitanio Vivo, 2003
0 comentaris
dilluns, 8 de setembre de 2008
Las Valadas (4): E de qué manjam?
Amb l'AmorósMaiContent, picanikèrem. Al picanica, i aviá totjorn de pasta amb la salsa barilla. Es mon Amorós que fasiá la cosina:
Ieu, fasiái la vaissèla:
Quina organizacion, isn't it?
Anèrem quand meme al restaurant.
Mangèrem a:
- La DAma Jano a Edmont (Demonte sus la mapa), tras que bon e pas car.
- La Velhà a Ostana, tras tras que bon.
- La Polenteria de La Chanal, bon + aperitiu e digestiu ofèrts!
- Una pizzeria a Limon ( Limone Piemonte), tras que bona, e 5€ la pizza... :)
e tanben a l'ostal de l'Inès, cosina plan l'Inès :)
Ieu, fasiái la vaissèla:
Quina organizacion, isn't it?
Anèrem quand meme al restaurant.
Mangèrem a:
- La DAma Jano a Edmont (Demonte sus la mapa), tras que bon e pas car.
- La Velhà a Ostana, tras tras que bon.
- La Polenteria de La Chanal, bon + aperitiu e digestiu ofèrts!
- Una pizzeria a Limon ( Limone Piemonte), tras que bona, e 5€ la pizza... :)
e tanben a l'ostal de l'Inès, cosina plan l'Inès :)
5 comentaris
diumenge, 7 de setembre de 2008
Iscla
3 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: teleton
dissabte, 6 de setembre de 2008
Las Valadas (3): Ont dormissèm?
Lo tèma d'uèi: lo tibanèl. MonAmorósMaiContent faguèt de fòtos de totes los endreches ont dormiguèrem. Ne trobaretz aquí d'unas. Faguèrem de camping a la sauvatja e ensajaviam de dormir dins d'endreches discrets e polits (o capitèrem pas a cada còp).
Dormiguèrem pròche de Manòsca, al còl de la Lombarda (2300 m.), a Chastelmanh, a Elva, a Ostana (en cò del conse!), al còl de l'Anhel (2500m), dins la Vala Grande, valada pichona dins la Val Vermenhana, puèi a Sospel e a Perillós dins Corbièras.
Dormiguèrem pròche de Manòsca, al còl de la Lombarda (2300 m.), a Chastelmanh, a Elva, a Ostana (en cò del conse!), al còl de l'Anhel (2500m), dins la Vala Grande, valada pichona dins la Val Vermenhana, puèi a Sospel e a Perillós dins Corbièras.
1èra nuèch, just aprèp aver passat lo còl de la Lombarda, un polit endrech, ont i a pas de civilitzacion, aguèrem freeeeeeeeeg, ieu, tre 7 oras me tanquèri dins lo tibanèl amb un libre de tant que pelava! (Val Estura)
Pròche d'Elva (val Maira)
sus la rota de SAmpeyre. La nèbla montava, e trobèrem lo luòc en urgéncia. Eriam dabans un tropèl de vacas e charrèrem amb los païsans que venguèron mólzer. Es nòstre melhor sovenir aquesta nuèch passada sul teulat del mond! (ne veiretz mai de fòtos lèu)
sus la rota de SAmpeyre. La nèbla montava, e trobèrem lo luòc en urgéncia. Eriam dabans un tropèl de vacas e charrèrem amb los païsans que venguèron mólzer. Es nòstre melhor sovenir aquesta nuèch passada sul teulat del mond! (ne veiretz mai de fòtos lèu)
Aprèp "ont dormissèm", me caldrà vos explicar "cossí nos instalam e cossí dormissèm..."
2 comentaris
un de mai!
Uèi, ai 28 ans!
.
8 comentaris
divendres, 5 de setembre de 2008
Las Valadas (2): Benvenguts en Occitània!
Lo tèma d'uèi "benvenguts en Occitània"... las ai pas mesas totas las fòtos, n'i aviá tròp! Las 8 primièras fòtos son de MonAmorósMaiContent
.
La bandairòla qu'anóncia la caminada Occitània a Pè
a Vinai, 1er vila de la caminada. Sabètz ont ne son?
a Vinai, 1er vila de la caminada. Sabètz ont ne son?
Restaurant La Reino Jano a Edmont (Demonte), tras k bon e pas car!
.
5 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: occitan, vacanças
dimecres, 3 de setembre de 2008
Las Valadas (1)
Seriá benlèu l'ora que vos contèsse las vacanças dins las Valadas Occitanas de Piemont.
Ai decidit de vos mostrar las fòtos per tèma.
Tèma d'uèi: l'Auchan a Coni (Cuneo sus la mapa). Pas grand causa de veire me diretz que a Coni se parla pas occitan. Mas ieu voliái anar dins un supermercat en Itàlia. Puèi quand fas de camping salvatge, te cal plan trobar un endrech per cagar:
Ai decidit de vos mostrar las fòtos per tèma.
Tèma d'uèi: l'Auchan a Coni (Cuneo sus la mapa). Pas grand causa de veire me diretz que a Coni se parla pas occitan. Mas ieu voliái anar dins un supermercat en Itàlia. Puèi quand fas de camping salvatge, te cal plan trobar un endrech per cagar:
.
6 comentaris
dilluns, 1 de setembre de 2008
Clap clap clap al camping
En tornant de las Valadas -òc, comenci l'istòria per la fin, passèrem la nuòch dins un camping municipal en Provença nauta. Aprèp una setmana de vida dins lo salvatge montanhòl, akò fasiá estranh de dormir amb de mond a l'entorn. Puèi, akò èra la primièra nuòch dins un camping amb Monamorósmaicontent, e los primièrs còps, los cal festejar.
Arribam de nuòch, a 10 oras passadas. Installam lo tibanèl e tot lo bordèl per dormir. Lums apagats. Tot lo monde dormís dins lo camping. Totes? Non!
Alara, ieu que t'ausissi lo clap clap clap, amb totas mas annadas de catekisme me disi "quand meme lo mond, an pas vergonha, poirián bicar sens faire tant de bruch" e amb totas mas annadas de sociologia activa me disi "akò son los Angleses de la mòto a costat del campingcar" e amb totas mas annadas d'activitat sexuala me disi "cool, akí podèm bicar e faire de bruch, deu èsser lo Cap d'Agde de Provença Nauta".
Bon, vos fau pas un dessenh. Resumirai en 3 mots: "crac, boum, hue" qu'es una expression que m'agrada fòrça. Mas amb la banda sonòra, coma au cinèma. E lo clap clap clap que durava, que durava, e ieu amb mas annadas d'experiencia sexuala, me disiái "putan, dura lo tipe" e amb mas annadas d'experiéncia sexuala me disiái "akò es d'excitacion mutuala", e akeste con d'amorósmaicontent que disiá pas res, li agrada pas de parlar-enfin, ieu parlavi pas, pensavi, òc perque la femna es un animal que pòt pensar pendent l'acte sexual, o sabiatz akò?
L'endeman de matin, akò te fa vergonha de sortir del tibanèl. Ausisses los Alemands que son a dejunar sus la taula, ausisses los franchimands e sos 4 dròlles+lo pepin que son a plegar (a merda, i aviá d'enfants?). E te dises "ba, los angleses amb sa lebreta sifredesca an fach pièger".
E sortisses del tibanèl, lo pijamà ròse garrèl, lo cap dins lo cuol mas convençuda que siás oversexy, d'akò, amb mas annadas d'experiéncia de psicologia, ne disi "lo sindròme postcoïtal".
E akí, ausisses encara lo clap clap clap del parelh anglés. Èèèèèèh?
Vas veire del costat del tibanèl del parelh anglés, que finalament , es pas un parelh mas un hooligan alemand qu'a una mòto anglesa. pffff.
QUID?
Vira que viraràs...
Lo clap clap clap que durèt tota la nuòch, akò èra l'asagatge automatic de l'estadi de fotbòl.
.
9 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: bridget jones, cuol vièchs e pachòlas, monamorós, vacanças
Un còp èra un romieu amb son ase
Se vos disi qu'aqueste
cabord òme es a mon ostal, me cresetz?
0 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Saint-Edmond-les-Plaines
(municipalité)
3.9.1938 - ...
[28993 jours d'existence]
* 3 septembre 19381 : Érection de la Municipalité de Saint-Edmond, de la scission du Canton de Normandin, de la Municipalité de Girardville et de la Municipalité de Saint-Thomas-Didyme.* 15 mars 19692 : Confirmation du statut ainsi que du toponyme de la Municipalité de Saint-Edmond, qui demeure la Municipalité de Saint-Edmond.* 27 novembre 20043 : Modification au toponyme de la Municipalité de Saint-Edmond, qui devient la Municipalité de Saint-Edmond-les-Plaines.Aucun administrateur dirigeant pour cette entité municipale dans la base de données
Archives | Cartes | Graphiques | Textes

Tous droits réservés 2009-2018 : Institut généalogique Drouin
Textes, recherche et contenu : Janko Pavsic


text:
Echinoidea
Los Orsins (equinids) son de creaturas de mar espinosas vivent dins totes los oceans del mond. La talha mejana adulta es entre 3 e 14 cm.
Son d'invertebrats marins de l'embrancament dels Echinodermata (Equinodèrmes), del grèc echinos, « espina » e derma « dèrma ». Son de parents pròches dels congombres de mar e de las estelas de mar.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lor còs esferic es protegit per una cauquilha dura o entièrament recobèrta d'espinas aceradas.
Se desplaçan lentament en utilizant lors espinas mobilas e lors podias o pseudopòdis (pichons tubes situats entre las espinas, emplenats d'aiga e que fan ventosa a lor extremitat). Aqueles podias constituisson l'aparelh ambulacrari de l'orsin.
Plaça dels orsins dins lo mond animal[modificar | modificar la font]
Lista de las sosclassas[modificar | modificar la font]
- sous-classe Euechinoidea Bronn, 1860
- superòrdre Atelostomata Zittel, 1879
- òrdre Cassiduloida Claus, 1880
- òrdre Spatangoida Claus, 1876
- superòrdre Diadematacea Duncan, 1889
- òrdre Diadematoida Duncan, 1889
- òrdre Echinothurioida Claus, 1880
- òrdre Pedinoida
- superòrdre Echinacea Claus, 1876
- òrdre Arbacioida Gregory, 1900
- òrdre Echinoida Claus, 1876
- òrdre Phymosomatoida
- òrdre Salenioida
- òrdre Temnopleuroida Mortensen, 1942
- superòrdre Gnathostomata Zittel, 1879
- òrdre Clypeasteroida A. Agassiz, 1872
- òrdre Holectypoida Ducan, 1889
- superòrdre Atelostomata Zittel, 1879
- sous-classe Perischoechinoidea M'coy, 1849
- òrdre Cidaroida Claus, 1880
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Echinoidea Leske, 1778 (fr) (+ version anglesa (en))
- Paginas sus la lantèrna d'Aristòtel
- L'orsinada


text:
23/02/2016
Bal traditionnel avec Lezamidal
Dissabde 27 de belier, lo grope « Lezamidal » de Nicolas Peuch, Paul e Aliça Delteil van far lo baleti a las 9 oras de l'enser a la sala de las festas d' Albuga.
19:20 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
14/02/2016
Bal traditionnel avec Lezamidal à Saint-Front-de-Pradoux
Dissabde 20 de belier, « Las belutas dau canton » presentan lo grope « Lezamidal » de Nicolas Peuch, Paul e Aliça Delteil, que van far lo baleti a las 9 oras de l'enser a la sala de las festas de Sent Front de Pradon, rasis Moissidan.
Entrada 5€, beveta e pastissarias.
11/02/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 14 de feurier 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission de diumenc 14 de feurier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada au conte produch per lo Capòc «Lo bevador de tinta » que fuguet enregistrat en occitan lemosin per Bernat Combi e en occitan lengadocian per Monica Burg.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
07:41 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Parlèm nòstra lenga en feurier 2016 sur radio Bergerac 95
L'emission occitana animada per Jean-Pierre Drilhol e Joan-Claudi Dugros de genier es consacrada un omenatge a Marcela Delpastre, mai de textes extrachs de « Pierre Boissel, poète et paysan » libre/CD per Daniel Chavaròcha e daus extrachs de « Grains of Gold », antologia en occitan e anglés: textes de Bernat Lesfargues, Jan dau Melhau, Adeline Yzac.
Cliquar aqui : http://www.bergerac95.fr/index.php?category/Emissions/Par...
07:37 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les lycéens occitanistes de Ribérac font leur bal traditionnel
Divendres 12 de feurier a las 20 oras 30 a la sala polivalenta de Sent Martin de Rabeirac, los eslevas occitanistes dau liceu Arnaut Daniel de Rabeirac organisan un grand « Bal Trad per aqueus que se'n balec' », coma lo grope Lo Clapat, La Carriole e autres musicians. Entrada 2€.
07:33 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Mercantilisme
S'apèra mercantilisme a un conjonch d'idèas politicas o idèas economicas de granda pragmatismo que se desvolopèron pendent los sègles XVI, XVII e la primièra mitat del sègle XVIII en Euròpa. Se caracterizèt per una fòrta intervencion de l'Estat en l'economia, coincidente amb lo desvolopament de l'absolutismo monárquico. Consistiguèt en una seria de mesuras que se centrèron en tres contorns: las relacions entre lo poder politic e l'activitat economica; l'intervencion de l'Estat en aquesta darrièra; e lo contraròtle de la moneda. Aital, tendèron a la regulacion estatala de l'economia, l'unificacion del mercat intèrne, lo creissement de populacion, l'aumentacion de la quita produccion ?En controtlant de recorses naturales e mercats exteriors e interiors, en protegint la produccion locala de la competéncia estrangièra, subsidiando d'entrepresas privadas e en creant de monopòlis privilegiats?, L'imposicion d'aranceles als produchs estrangièrs e l'increment de l'ofèrta monetària ?Mejançant la proïbicion d'exportar de metals preciosos e l'acuñación inflacionaria?, Totjorn amb vist a la multiplicación de las intradas fiscalas. Aquestas accions aguèron coma finalitat darrièra la formacion d'Estats-nacion çò mai fòrt possibla. Lo mercantilismo entrèt dins crisi a de fins del sègle XVIII e despareguèt practicament para intervengudi del XIX, davant l'aparicion de las nòvas teorias fisiócratas e liberalas, es quaus ajudèron en Euròpa a se recuperar de la prigonda crisi del sègle XVII e las catastróficas de Guèrras Revolucionàrias de Francesas. S'apèra neomercantilismo a la periodica resurrección d'aquestas practicas e idèas.


text:
1298
Aquesta pagina concernís l'an 1298 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
L'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) decidèt tornarmai de se preocupar de la menaça turca en Anatolia. Nomèt son cosin e generau Joan Tarchaniotès coma comandant dei tropas d'Anatolia. I enregistrèt divèrsei succès que li permetèron d'i restablir la posicion bizantina. Pasmens, sei simpatias per la causa Arsèni Autorianos li alienèron lo sostèn dau patriarca Joan XII Kosmas e dau clergat que s'opausèron a sa preséncia a la tèsta de l'armada. Lassat, Tarchaniotès laissèt sa plaça, çò qu'entraïnèt d'avançadas novèlas dei Turcs sus lo frònt asiatic (→ 1302).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Jin Asgad (1297-1298). Saba Asgad (1298-1299), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.


text:
Robert Guédiguian
Robert Guédiguian es un realizator, actor, productor e scenarista de cinèma nascut lo 3 de decembre de 1953 a Marselha (Occitània)[1].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Robert Guédiguian nasquèt d'una maire alemanda, que parla la lenga, e d'un paire armenian. Evòca sas racinas pairalas dins Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)(2006). Robert Guédiguian es eissit d’un mitan obrièr (son paire trabalhava suls dòcs de Marselha). S'interessèt fòrça lèu a las questions politicas e foguèt un temps militant del Partit Comunista. Comencèt d'etudis de sociologia a la facultat d’Ais.
Coma Marcèu Panhòl, René Allio o René Féret abans el, ancòra prigondament sos filmes dins una realitat socialat mesclada de militantisme. Sas òbras son marcadas per l'environament local e regional, subretot la vila de Marselha e lo quartièr de L'Estaca. Coma sos davancièrs, s'acompanha d'una equipa fidèla que fa partida de gaireben totes sos filmes. D'en primièr dins aquela tropa i a son esposa Ariane Ascaride qu'encontrèt a la facultat d'Ais e e que seguèt a París quand dintrèt al Conservatòri. Puèi acabada una tèsi, trabalhèt sus la demanda de René Féret al scenario de Fernand (1980). Decebut per la politica, vei dins lo cinèma un autre mejan de parlar de çò que lo pertòca, lo monde obrièr. Permetèt a Ariane Ascaride d'obtenir un César de la melhora actritz en 1998 per Marius et Jeannette, filme amb Gérard Meylan, Jean-Pierre Darroussin, Jacques Boudet, Pascale Roberts, e mai.
L’immigracion e lo quartièr de L’Estaca son los dos autres tèmas preferits del realizator. Se qualificant d'esperel de « cineasta de quartièr », sos filmes demorèron confidencials fins a À la vie, à la mort ! (1995) que lo faguèt sortir de l’ombra. Mas foguèt en 1997 que lo grand public lo descobrís amb Marius et Jeannette (1997) nomenat pels Césars del melhor realizator e del melhor filme. Mas son filme venent À la place du cœur (1998) faguèt un fracas. En 2000, realizèt La ville est tranquille (2000) que l'escur contrasta amb lo rèsta de sa filmografia, e metèt en scena Ariane Ascaride dins una pèça de teatre d’Évelyne Pieiller.
En 2002, Robert Guédiguian tornèt s'acompanhar de sos actors preferits, d'en primièr sa companha Ariane Ascaride, e encara un còp causiguèt Marselha per luòc de tornatge per Marie-Jo et ses deux amours (2001). Cineasta engatjat afirmèt « Mon filme es fòrça politic, sens dobte lo mai politic d'aqueles que faguèt. Sus un tèma romantic per excelléncia, mostrèt de personas empegadas dins una realitat que resistís, confrontadas al refús d’un ideal, de cossí son las causas ».
Robert Guédiguian es un dels productors associats fondators d’Agat Films & Cie e d’Ex-Nihilo, societats que produguèron entre autres realizators : René Allio, Solveig Anspach, Jean-Christophe Averty, Dominique Bagouet, Lucas Belvaux, Didier Bezace, Luc Bondy, Peter Brook, Dominique Cabrera, Carolyn Carlson, Claire Devers, Olivier Ducastel e Jacques Martineau, Pascale Ferran, Piotr Fomenko, Jean-Claude Gallotta, Lucile Hadzihalilovic, Cédric Kahn, Tonie Marshall, Ariane Mnouchkine, Agnès Obadia, Christophe Otzenberger, Nicolas Philibert, Jean-Henri Roger, Ghassan Salhab, Pierre Salvadori, Claire Simon, Paul Vecchiali, Anne Villacèque, Jean-Jacques Zilbermann…
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Engatjat en politica, Robert Guédiguian aderís al Partit d'Esquèrra (PG) dempuèi sa fondacion, en novembre de 2008 e sosten la lista del Front d'Esquèrra a las eleccions regionalas francesas de 2010[2].
En 2011, sostenguèt publicament Jean-Luc Mélenchon candidat del Front d'Esquèrra a l'eleccion presidenciala francesa de 2012 [3].
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1980 : Dernier Été (Darrièr Estiu)
- 1985 : Rouge Midi (Roge miègjorn)
- 1985 : Ki lo sa ?
- 1989 : Dieu vomit les tièdes (Dieu vomit los tèbis)
- 1993 : L'argent fait le bonheur (L'argent fa lo bonaür)
- 1995 : À la vie, à la mort ! (A la vida, a la mòrt)
- 1997 : Marius et Jeannette (Marius e Joaneta)
- 1998 : À la place du cœur (A la plaça del còr)
- 2000 : À l'attaque ! (A l'ataca!)
- 2000 : La ville est tranquille (La vila es traquilla)
- 2002 : Marie-Jo et ses deux amours (Maria Jò e sos dos amants)
- 2004 : Mon père est ingénieur (Mon paire es engenhaire)
- 2005 : Le Promeneur du Champ-de-Mars (Lo passejaire del Camp de Mart)
- 2006 : Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)
- 2008 : Lady Jane
- 2009 : L'Armée du crime (L'armada del crime)
- 2011 : Les Neiges du Kilimandjaro (Las nèus del Kilimandjaro)
Prèmis[modificar | modificar la font]
- 1997 : Prix Louis-Delluc per Marius et Jeannette
- 2007 : Prix Henri-Langlois per Le Voyage en Arménie
Decoracion[modificar | modificar la font]
- Oficièr de l'ordre national del Meriti[4]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Isabelle Danel, Conversation avec Robert Guédiguian, Les Carnets de l'info, 2008.
- Agnès Olive rencontre Robert Guédiguian, La Belle Bleue, 2009.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Les gens du cinéma
- (fr)filmdeculte.com
- (fr) (en) Robert Guédiguian sus Internet Movie Database
- (fr)Agat films & Ex Nihilo productions
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Extrach de naissença n° 161/1953
- ↑ (fr)« discors de Robert Guédiguian » sul site nacional del Partit d'Esquèrra
- ↑ (fr)Eles e elas vòtan Front de gauche - l'Humanité
- ↑ (fr) JORF n° PREX1010435D, Décret du 14 mai 2010 portant promotion et nomination sus Légifrance


text:
Telesfòr (papa)
Telesfòr fuguèt, segon la tradicion catolica, lo uechen evesque de Roma de 125 a 136-138 durant lei rèines deis emperaires Adrian (117-138) e Antonin lo Piós (138-161). Succediguèt a Sixte Ièr (vèrs 114-119 o 124-128) e fuguèt remplaçat per Igin (vèrs 136-142).
Coma totei leis autrei papas dei sègles I a IV, sa vida es mau coneguda. Segon la tradicion, es lo premier evesque de Roma designat per lo títol de martir. Seriá l'autor de l'introduccion dau Gloria, de la messa de miejanuech, de la celebracion de la Pasca lo dimenge e dau careme de sept setmanas. Pasmens, d'autrei papas dau periòde son creditats d'aqueleis evolucions.


text:
434
Aquesta pagina concernís l'an 434 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
En causa de l'alunchament de la màger part dei fòrças romanas ocupadas en Africa e de la fin venenta dau tribut pagat per Constantinòble (300 liuras d'aur durant 15 ans dempuei 422), lei Huns dau rèi Rugila ataquèron en direccion de Constantinòble. Se l'expedicion s'arrestèt rapidament gràcias a la mòrt de Rugila, l'Empèri Roman d'Orient decidèt de negociar la prolongacion dau tribut per defugir una ataca novèla. Un acòrdi novèu foguèt ansin signat l'annada seguenta que doblèt lo tribut.
Huns[modificar | modificar la font]
Aprofechant la mobilizacion de fòrças romanas importantas dins lei províncias d'Africa menaçadas per lei Vandals, lo rèi Rugila organizèt una incursion còntra la region de Constantinòble (lo tribut pagat per lei Romans dempuei 322 anava s'acabar en 437). Pasmens, moriguèt tre lo començament de l'expedicion que foguèt pas perseguida. Foguèt remplaçat per sei nebots Bleda e Atila.


text:
Jòclong numèro 27 01/05/2014
Balaguèra • La votz deus anjos.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País
) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitato espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...
En Ondas de Domenja Lekuona lo dijaus 1 a 20h e lo dimenge 4 de mai a 11h : en navèra difusion l’emission deu 18 de març de 2009 suu disc « Esquiç seguit d’Auròst » que Christian Vieussens a realizat en collaboracion dab l’immense poèta e grafista qui èra Bernat Manciet. Ua entervista de Christian Vieussens .
Tranga, sobèrna, dus de la mar grana o de la deus pins, Bernat Manciet e Christian Vieussens . En çò deu Cirma
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària de partatjar per Domenja Lekuona
Aquesta setmana : Lo bicarbonat de soda produit de benestar 1.
Save
Like this:
Like Loading...
https://photos.gstatic.com/media/slideshow.swf
250 entradas pagaderas, ambient, bona companhia, bon minjar e bona musica ! La Fête du bois de soutien qu’a tiengut las promessas.
Like this:
Like Loading...
En Ondas
de Domenja Lekuona
dijaus lo 24 a 8h lo ser e dimenge lo 27 d’abriu a 11h.
Sus Ràdio País
.
L’actú editoriau e la mudança de l’ortesian Per Noste
Mercés a Estela Arrosèras entà las entervistas de Claudia Labandès e d’Alain Abadie
Las musicas d’En Ondas
* Artús Artús Lo calici de cristau
* Roman Baudoin 1 Primate Pastors
* Rabhi Abou Khalil Morton’s foot
* Ténarèze Aral Kerala Pere Etienne
* Ténarèze Aral La velte
* Ténarèze Aral Aral
* Ténarèze Aral Alboklarin
* R Baudoin JF Tisnèr e las escòlas Calandreta Viatge en lenga Èime de Ròc
* Pagalhós La Sobirana Jamei n’aimerèi hilha
Like this:
Like Loading...
Jòclong numèro 26 24/04/2014
D’En Haut • D’En Haut.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País
) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitato espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària de partatjar sus Ràdio país per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe
Aquesta setmana : La vòsta vita shens glutèn.
Like this:
Like Loading...


text:
Solnhofen (plaques de)
Es plaques de Solnhofen (1) (var. placas de Solnhofen ) o caucinoses de Solnhofen son ues pèires deth Jurassic qu'an plan d'organismes fossilizats includint huelhes plan detalhades de cossi mès mòfles coma es carnarines.
Eth fossil mès comun des plaques de Solnhofen includen er audèth primitiu Archeopterix, ben conservat damb tant de detalh qu'ei un des fossils mès famosi e mès berois de tot eth mond. Es lhets de Solnhofen son en Baviera (Alemanha) a miei camin demest Nürnberg e Munic e sigueren originauments ues peirières e ua hònt de caucinoses litografiques (2).
Paleoenvironament e preservacion[modificar | modificar la font]
Pendent eth Cretacèu superior aguest airau ère un archipelag ena fin dera mar de Tetis. Açò includia lacs tranquilhs qu'auien limitat er acces ara mar duberta e èren plens de sau. Tanta que i podiá pas auer vida. Coma qu'es aigues mès baishes auien pas oxigen tanpòc i auien carronhaires.
Tot organisme que i quèia qu'es fonia en hang de carbonat mòfle. Atau, plan de creatures delicades sigueren pas minjades pes carronhaires. Ales de llibelules, huelhes de plomes e tamben diuerses plantes queigueren en es lacs e se conservaren.
Es fossils èren numerosi mès quauqu'ns d'aguesti son espectacolars e dan ua vision plan comprenedora der ecosistema local jurassic.
De còps, es lacs èren secs e eth carbonat gahava insectes e tamben quauques dinosaures petits. S'an trapat enquia 600 espècies, includint 29 tipes de pterosaure que son plan petits o qu'arriben a auer ues ales d'1,2 m de longada.
Era textura de gran fin dera hanga que formava era calissa de Solnhoffen (qu'ei enes viles de Solnhofen e Eichstätt) ei ideal tàra formacion de plaques litografiques e i auéc ua gran peirièra pendent eth segle XIX que revelléc plan de fossils coma era Archeoptheryx lithografica, toti es fossils deth qual provenen d'aguesti depaus.
Eth lòc analòg mès parièr a Solnhofen aué ei era conca d'Orca, en eth nòrd de Mexic. Totun, aguest airau ei plan mès prigond qu'es lacs de Solnhofen (3).
Tà véder tamben[modificar | modificar la font]
- List of fossil sites (with link directory)
- List of types of limestone
- List of dinosaur-bearing rock formations
Referències[modificar | modificar la font]
1.a b c d Rauhut, O. W., Heyng, A. M., López-Arbarello, A., & Hecker, A. (2012). A new rhynchocephalian from the Late Jurassic of Germany with a dentition that is unique amongst tetrapods. PloS One, 7(10): e46839.
2.Schweigert, G. 2007. Ammonite biostratigraphy as a tool for dating Upper Jurassic lithographic limestones from South Germany – first results and open questions." Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 245(1): 117-125. doi:10.1127/0077-7749/2007/0245-0117
3.Bartell K.W., Swinburne N.H.M. and Conway-Morris S. 1990. Solnhofen: a study in Mesozoic palaeontology. Cambridge (transl. and revised from Bartel K.W. 1978. Ein Blick in die Erdgeschichte. Ott.
Pàgines web[modificar | modificar la font]
- External links[edit]
Wikimedia Commons has media related to Solnhofen limestone.
- University of California Berkeley offers a brief introduction.
- Another brief description.


text:
30/06/2015
Chamins, per Jan-Peire Reidi
Per l’autor nontronés Enric Delaja, « una poja », quo era « un grand chamin » « per ’nar dins los gròs borgs ». La toponimia nos ditz quo era un chamin que montava lo long d’una penda e que davalava gaire dins los fons maujauvents ente òm riscava de s’entalhar o de se far atacar per los brigands. La « diagonala d’Aquitània », dempuei avant la conquesta romana, seguiá una granda poja que passava per Sent-Liunard, ’Naiçon, Sent-Pardol, la Tor Blancha, Liborna. Devian plan estre dangeiros totparier, ’quilhs chamins, perque Delaja escris que òm i trobava los leberons. E cresetz-zo si vos voletz, lo vilatge de Trencha Poiera, sus la comuna de Sent Martin lu Pench es vengut Tranchecouyère en francés. Es rasis lo vilatge de Serpina (Serpine), que era benleu enfecit de serps. I pense : i a de la gent emperaquí que se ’pelen « La Poja » (Lapouge) e daus endrechs « La Poiada » (La Pouyade).
Una granda partida daus chamins eran estrechs, entarrats, pro larges per una charreta, mas pas mai. Fresches l’estiu, entre los plais e los murs mossuts, gaulhos l’ivern quante quò pleviá e que l’aiga riulava au mitan. Los senhors de l’ancian temps avian comandat aus paisans que lur devian la corvéia de montar daus murs de peiras sens mortier per tener la terra que, autrament, siriá estada emportada au prumier auratge. Avian pres lo temps de chausir de las peiras que afiblavan, de far un trabalh que marcava bien e que tendriá benleu mai de cinquanta ans. Sabian plan, si ben coma nautres au jorn d’aüei, que quò siriá brave a la sason novela, per las dròllas que anirian querre l’aiga a la font o portarian lo linge au lavador, ’quelas pitas flors espanidas sus los bòrds d’un chamin doç coma un còrps aimat.
Faliá plan la mainatjar ’quela bona terra, que fasiá plan mestier per far venir de que nuirir los crestians. Los aubres daus plais la retenian, aitot ilhs, la garantissian dau vent e donavan dau boesc per far dau fuòc dins la chaminéia. Chamins farrats que menavan au riu, dins las terras o ad un autre vilatge. M’eivis que ieu auve las ròdas de charreta emb lurs bendas de fer bradassar sus las peiras lenas : bradint-bradau, bradadint-bradadau… Las ovelhas laissavan daus tapons de lana sus las romdres e los charregs de fen quauques piaus d’erba secha sus las espinas daus boissons blancs. Los bòrds daus chamins eran per los poetas mai per los gormands : mossirons, maurilhas, cagolhas, moras, champanhòus…
Devian ben aver pro autoritat, los que avian fait far las grandas rotas per los chavaus daus messatgiers, las carròças daus monsurs e per las armadas dau rei o de l’emperaire, per l’amor que fasian de las linhas drechas, larjas, òrras, e se fotian pas mau de la bona terra besilhada e de la gent que quò desrenjava. Per las pitas rotas, quo es pas parier : vironen talament que òm se damanda si quauque pitit monsur pus chaitiu e mai decidat que los autres aviá pas empaichat la rota de prener l’escorciera a travers sa terra. O ben las charretas avian desplaçat lo chamin annada aprep annada per passar a costat de quauque gansolhier, d’una moliera, d’un aubre esversat, de peiras que avian rudelat…
Los chamins son barrats quand sierven pus de ren. Lo que passava ente es mon vargier deviá plan servir per menar la mina de fer dempuei lo cròs ente la tiravan, darreir la maison, jusc’au lac ente era lavada. L’anavan far fondre a Farja Nuòva per far los canons de marina dau rei de França. Los chamins se vesen pus, mas deven ben laissar longtemps quauqua marca dins lo païsatge, per ’mor que, quante òm es sus un vielh chamin que s’es perdut, pareis que quò se sent.
Enfin, òm zo ditz … Non, ai pas enquera vut au traslutz, dins los rengs de porrada e de mongetas, de tòrnas en suchas e chapeus negres menar daus chavaus atalats a de las bòtjas charjadas de mina ! Coma dins una ruá de Winchester en Anglaterra, que s’es enfonsada, ente las tòrnas en vestits dau segle XVII marchen totas las nuechs cinquanta centimetres per-dessus la chauçada. Mas quo es pas donat a tot lo monde de veire las tòrnas. L’enser, quante crose la poja de l’anciana « diagonala » de Limòtges a Bordeu en tornar dau cafet occitan de Laguilhac, ai beu me ’rachar los uelhs per veire la vielha mala-pòsta, non, ren, vese ren. Siriá plan content de la veire passar coma una chaça volanta un de ’quilhs sers emb son cochier enjucat sus son sieti que fasiá petar son foet sus los chavaus per ’ribar pus viste au relais de Cercle, rasis la Tor Blancha ! Vese quitament pas lo « pieton » vengut de Maruelh que esperava lo corrier per lo portar a Perigús en passar per Bordelha, Biràs e Chasteu-l’Evesque (Lo Chasteu).
Quante quò venguet que la gent ’chapteren daus tractors e de las remòrcas, fauguet ben eslargir los chamins per puescher passar las machinas, e esbolhar ’quilhs vielhs murs de peiras sechas que los ancians ’pelavan de las còuts. Aüei, un còp de mai, son venguts tròp estrechs per las mestiverzas-baterzas gigantas. Pertant fau mainatjar lo terren ; fau semnar lo bigarroelh rasis la rota... Beucòp de vielhs chamins que servian pus gaire an disparegut. Daus còps, quo es pus aisat de barrar un chamin emb una barradura electrica que non pas de far lo torn de dos prats separats ; i a meitat mau si meten sus lo fiu una ponhada de caochoc per la drubir e la tornar plaçar sens ’massar lo corrent. Pas aisat de contentar tot lo monde : los agricultors que fan lur trabalh, mai los autres, la gent que se permenen. Los vielhs chamins que an laissats en l’estat son sovent venguts daus sendareus de randonada. Los braves pitits chamins…
A Javerlhac, lo 15 de junh de 2015
Jan-Peire Reidi
Texte mandat per l'autor per la centiesma de Rubrica en òc
Les commentaires sont fermés.


text:
Cerca l'òme, qu'es tanben poèta, entre los sovenirs,
Per escriure una istòria bèla e fa dormir los nenons.
La pus bèla istòria de sa vida.
Per qu'ajan pas paur de la nuèch los pichons.
E dins son cap i a coma un fum d'istòrias inacabadas.
Un molon de codelets que se soveni pas, ont los avia daissats tombar .
E que pòd pas reconeisser o triar.
D'unes còps la peire es tròp pichona, o mosida o fendasclada o òrra.
Pel còp compren que ne'n recaptarà pas gaire mai de còdols.
Mas coneis un biais.
Quand n'arriva de pas pus saber çò que cal far, alara i demòra pas que de pausar la pluma sul papèl e d'escriure:
Un còp èra , i avia un païs que se sonava l'Occitania....
E sul pic tots los remembres li tornon...
Coma al temps de la joventut


text:
Se chanta
La viola
La musica occitana nais emè lhi trobadors, sabents compositors de mots e son, paraulas e musica, que venion sonaas da jogladors o joglars emè diferents instruments. Naissua ental nòrd Europa ental XI sècle, la viella o viola fasia vibrar sa còrda pas peçuant-la, mas froçant-la emè una roa, e es decò lo premier instrument a aplicar lo principi de la tastiera. En origina era dicha organistrum e era sonaa da dui musicistas, deputats a virar la roa e esnhacar lhi tastes; après un executor solet polia far las doas operacions. Après l’etat d’òr de trobadors e Arcades, passa a artistas itinerants e mendicants bòrnhs, d’ente pren lo sobriquet “viola da òrb”.
Chabretas, pinfres e tamburs
Dicha piva o chabrèta, vist que per la realizar servia una pel de chabra, era antic e econòmic instrument de pastres en tota Europa. Sonats dai pastres eron decò lhi pinfres, realizats en bòsc de salitz: dichs decò fifres, polion èsser a bec, traversiers o galobets. Aquesti darriers avion mec tres pertús per èsser sonats emè una soleta man, entant que l’autra tenia lo batent del tamborin, aut tambur provençal, que se portava pendut al braç. En Gasconha era mai espandit lo tambur dich timpanon o ton ton, da la caissa lonja e plata emè sieis o uech còrdas.
Violons e arebeba
Lo violon despuèi la seconda meitat del XVI sècle pren lo pòst d’arcs dal nom evocatiu: la viola d’amor o marina e aquelas da jamba e da fauda. Emplegat per acompanhar las danças de cort, ental XIX sècle deven important decò en las valadas gracias a de sonaires del pòst, coma lo famós Jusep da Ros de Sant Pèire: lo violon era sonat ren al còl coma encuei, mas s’l’estòmi. Era presenta en las valadas decò l’arebeba, que sonava a travèrs la vibracion de sa pichòta lenga de metal, amplificaa da la gola.
Semiton o armòni?
Ental 1829 a Viena, ajontant a l’armònica un soflet e de botons, ven creat l’armòni. En aqueste instrument las nòtas chambion a seconda que se duerbe o se sarre lo soflet, e pr’aquò es dich semiton (per la gamma de nòtas que se pòlon sonar). Arribat en las valadas a la fin de l’Uech Cents obten un grand succés popular, prenent lo pòst del violon per acompanhar lhi bals. Ental Nòu Cents rescontra la concorrença de la fisa cromatica, que sona la mesma nòta sarrant o tirant lo soflet. Entre lhi sonare legendaris des valadas Juspin Seset e Joan Bernardi de la Val Varacha, Joan‘d Servelh de la Val Germanasca e Nòto Vallauri de la Val Vermananha, decò constructor.
Correnta e balet
En totas las valadas lhi moments de festa son sempre estats liats al bal; sustot la Vermenanha e la Varacha an mantengut viva aquesta costuma decò en lhi ans de l’espopulament, quora las danças occitanas eron pas encara “a la mòda”. Sal nòstre territòri un bòt se dançavon sustot giga, vielha, tressa e controdança en Val Varacha, e en Val Vermenanha correnta e balet, bals tipics des valadas, presents emè nombrosas variantas en tot lo territòri. En lhi darriers dètz ans, emè una arnovelaa passion per lhi bals tradiccionals, son estats emportats en las valadas decò bals tipics d’autras regions, coma lhi provençals farandola e rigodon, lhi gascons congò e rondèu e las borrèas de l’Alvernha.


text:
Positron
Lo positron, tanben nomenat antielectron, es l'antiparticula associada a l'electron dins lo domeni de la fisica de las particulas. Possedís una carga electrica de +1 carga elementara (mentre que l'electron a -1), lo meteis espin e la meteissa massa que l'electron.
L'existéncia del positron foguèt postulada pel fisician anglosoís Paul Dirac en 1928.
Se per escasença un positron se tròba en contacte amb un electron, totes dos s'anequelisson en emetre de fotons ultraenergetics, los rais gamma. Los positrons pòdon èsser generats per divèrs procèsses radioactius o mai per l'interaccion de rais gamma amb la matèria (creacion de parelhs electron-positron).


text:
Heraclius
Heraclius (vèrs 575 - 11 de febrier de 641) fuguèt un emperaire bizantin de 610 a sa mòrt. Succediguèt a Focas (602 - 610) e fuguèt remplaçat per son fiu Constantin III (641) que moriguèt après un rèine de solament quauquei mes. Fuguèt tanben lo fondator de la dinastia dei Heraclides que dirigiguèt l'Empèri fins a 671.
Son rèine fuguèt marcat per una tièra de guèrras còntra lei Sassanidas, leis Avars, divèrsei pòbles e leis Arabis e una reorganizacion militara e administrativa de l'Empèri. D'efèct, tre lo començament de son rèine, deguèt faciar leis invasions dei Sassanidas, aliats ais enemics europèus de l'Empèri, qu'ocupèron Siria, Palestina, una partida d'Egipte e una partida d'Anatolia. En 626, Constantinòple deguèt resistir a un sètge fòrça malaisat. Pasmens, la guèrra s'acabèt finalament per una victòria après la batalha de Niniva (628). Aquela victòria malaisada entraïnèt un afebliment de l'armada bizantina que fuguèt per la seguida batuda per leis Arabis. Ansin, a la fin dau rèine d'Heraclius, Egipte e la màger part de l'Orient Mejan bizantin èran perdudas e Anatolia e lo rèsta d'Africa èran menaçadas.
A l'interior de l'Empèri, Heraclius realizèt una òbra administrativa e religiosa importanta e son rèine marquèt la transicion de l'Empèri Roman d'Orient vèrs l'Empèri Bizantin. Ansin, organizèt l'expansion dau crestianisme dins lei regions eslavas dei Balcans.


text:
La Fara de Champsaur
La Fara de Champsaur[1] (oficialament en francés La Fare-en-Champsaur) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A situat en la part occidentala del Champsaur, sul marge esquèrre del Dragon, en cara de Santa-Casqueta, adossada dins la montanha de Mouttet, contrefort avançat del massís del Dévoluy. La siá posicion géographique lududes conferís, coma l'ensems del Champsaur, un climat particular : agréable en #èsser, mas someses al fred de la "bise" en ivèrn.
La municipalitat se escalona dempuèi lo riu Dragon (a l'altitud de 950 mètres en aval del pont de Santa-Casqueta) fins a las reünions de Costatz Fòla (naut. 2079 m). Lo sieu territòri se décompose naturalament en :
- la près del Dragon, uèi largament bastit, a l'entorn de la rota nacionala ;
- la plana de la Chaup, ancian fons de la vallée glaciaire primitive venguda anautita plana, e constituenta un replat sufisent per culturas e de las pâturages ;
- lo bòsc, en barrejant pins e mélèzes, e espetada per lo sieu bòsc ;
- los falaises e las pendentas rocoses, inexploitables ;
- qualques anautitas superfícias sus la montanha de Mouttet, dificilament accessiblas.
Lo ancià cap de-luòc, compausat de 3 caserius prèps, los Farelles, la Fare e o Hivernacle, a situat sus la plana de la Chaup, a una altitud de 1100 mètres ; representa la part tradicionala del pòble, exclusivament agricòla e fòrça paure.
La part bassa del vilatge (los Baraques, los Allards, Bonnette) s'es desvolopat a l'entorn de la rota Grenòble - Gap (RN85), estapa sus la Expedís Napoleon, amb un otèl, un sindicat d'iniciativa, un bar-tabacs e divèrses comèrcis, #qu'un supermarché. La comuna n'a #èsser recentament desplaçada de la ancià cap de-luòc als Baraques.
La Fare comunica amb Santa-Casqueta, la "capitala" del Champsaur, per l'unic pont sul Dragon mièg. Las doas comunas son complémentaires : Santa-Casqueta ofrís una gamma de servicis e de comèrcis fòrça mai estenduda, mas es a la separacion de la rota nacionala, e la Fare, mai pichon mas melhor mes, debana de faubourg del cap de-luòc de costat.
Elle est située dans la partie occidentale du Champsaur, sur la rive gauche du Drac, en face de Saint-Bonnet, adossée à la montagne de Mouttet, contrefort avancé du massif du Dévoluy. Sa position géographique lui confère, comme à l'ensemble du Champsaur, un climat particulier : agréable en été, mais soumis au froid de la "bise" en hiver.
La commune s'étage depuis la rivière Drac (à l'altitude de 950 mètres en aval du pont de Saint-Bonnet) jusqu'aux sommets de Coste Folle (alt. 2079 m). Son territoire se décompose naturellement en :
- le bord du Drac, aujourd'hui largement construit, autour de la route nationale ;
- la plaine de la Chaup, ancien fond de la vallée glaciaire primitive devenu haute plaine, et constituant un replat suffisant pour des cultures et des pâturages ;
- la forêt, mêlant pins et mélèzes, et exploitée pour son bois ;
- les falaises et les pentes rocheuses, inexploitables ;
- quelques hautes surfaces sur la montagne de Mouttet, difficilement accessibles.
L'ancien chef-lieu, composé de 3 hameaux proches, les Farelles, la Fare et le Serre, est situé sur la plaine de la Chaup, à une altitude de 1100 mètres ; elle représente la partie traditionnelle du village, exclusivement agricole et très pauvre.
La partie basse du village (les Baraques, les Allards, Bonnette) s'est développée autour de la route Grenoble - Gap (RN85), étape sur la Route Napoléon, avec un hôtel, un syndicat d'initiative, un bar-tabacs et plusieurs commerces, dont un supermarché. La mairie a été récemment déplacée de l'ancien chef-lieu aux Baraques.
La Fare communique avec Saint-Bonnet, la "capitale" du Champsaur, par l'unique pont sur le Drac moyen. Les deux communes sont complémentaires : Saint-Bonnet offre une gamme de services et de commerces beaucoup plus étendue, mais est à l'écart de la route nationale, et la Fare, plus petit mais mieux placé, tient lieu de faubourg du chef-lieu de canton.
Istòria[modificar | modificar la font]
La tradicion informa que lo masatge dels Baraques, e lo sieu nom, tirarián la siá origina de l'epòca medievala, quand las fièras de Santa-Casqueta atrasián una multitud tala que #çò que podián pas èsser albergats dins lo vilatge bastissián baraquements de l'autre costat del pont sul Dragon. Aqueles baraques se serián pérennisées, e aurián creat un autentic pòble, en portant aquel nom.
Per en un autre luòc la paraula occitana barraco, #que significa « relai de plaça »[2], a donat lo sieu nom a quantitat de caserius ont se trobavan de relèus de plaça sus rotas de granda tràfec : los Baraques de Sant-Jean-Roure en Ardèche, las Barracas de Pouzol en lo Puy-de-Copòla, Baraqueville en Aveyron, èca. Los Baraques de la Fare se tròban tanben sus un ais de circulacion importanta : sus la rota de Grenòble a Gap, al pè del caulet Bayard, a la nautor de Santa-Casqueta, capital del Champsaur e fief de François de Bòna de Lesdiguières, intendant del Dauphiné, lo endroit s'impausava per un relai de plaça (una bastissa es encara presenta un quilomètre mai al sud, a Brutinel). S'agissiá pas doncas pas necessàriament de dolentes ostals, al sens actual de la paraula baraque, mas d'un luòc ont se trobava lo gîte e lo cobèrt, #çò que s'es perpétué fins a uèi.
En lo moment de lo sieu retorn de l'isla de Elbe, lo data|6|de
, Napoleon i #far estapa, pauc abans de trobar a Laffrey las Grenoblois venguts a la siá amassada.
Al Sègle XX lo caseriu s'es desvolopat, e a progressivament d'aculhits comèrcis ; la comuna i a déménagé, e es d'ara endavant lo nom de la comuna (« La Fara de Champsaur Fare-en-Champsaur ») #qu'apareis suls afichas viaris a l'intrada de las Baraques. L'ancian pòble de la Fare, isolat sus las pendentas e pauc actiu, es vengut un caseriu de lo sieu nòu cap de-luòc.
La tradition rapporte que le hameau des Baraques, et son nom, tireraient leur origine de l'époque médiévale, lorsque les foires de Saint-Bonnet attiraient une foule telle que ceux qui ne pouvaient être hébergés dans le village construisaient des baraquements de l'autre côté du pont sur le Drac. Ces baraques se seraient pérennisées, et auraient créé un véritable village, portant ce nom.
Par ailleurs le mot occitan barraco, qui signifie « relai de poste »[3], a donné leur nom a quantité de hameaux où se trouvaient des relais de poste sur des routes de grand trafic : les Baraques de Saint-Jean-Roure en Ardèche, les Barraques de Pouzol dans le Puy-de-Dôme, Baraqueville en Aveyron, etc. Les Baraques de la Fare se trouvent elles aussi sur un axe de circulation important : sur la route de Grenoble à Gap, au pied du col Bayard, à la hauteur de Saint-Bonnet, capitale du Champsaur et fief de François de Bonne de Lesdiguières, intendant du Dauphiné, l'endroit s'imposait pour un relai de poste (un bâtiment est encore présent un kilomètre plus au sud, à Brutinel). Il ne s'agissait donc pas nécessairement de mauvaises maisons, au sens actuel du mot baraque, mais d'un lieu où on trouvait le gîte et le couvert, ce qui s'est perpétué jusqu'à aujourd'hui.
Lors de son retour de l'île d'Elbe, le Mes invalid (mars), Napoléon y fit étape, peu avant de retrouver à Laffrey les Grenoblois venus à sa rencontre.
Au Sègle XX le hameau s'est développé, et a progressivement accueilli des commerces ; la mairie y a déménagé, et c'est désormais le nom de la commune (« La Fara de Champsaur Fare-en-Champsaur ») qui apparaît sur les panneaux routiers à l'entrée des Baraques. L'ancien village de la Fare, isolé sur les pentes et peu actif, est devenu un hameau de son nouveau chef-lieu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
=Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73
- ↑ Lo Pichot tresaur, diccionari franco-provençal de Xavier de Fourvières, dona coma sens « baraque, hôtellerie de roulier »
- ↑ Le Pichot tresor, dictionnaire franco-provençal de Xavier de Fourvières, donne comme sens « baraque, hôtellerie de roulier »


text:
Dimars, 7 d'abril de 2015, 03h00 Espòrt
Pascas reviscòla los Dracs
Dijòus, del costat de Wakefield, los Dracs se tornèron faire la santat: sèt ensages (tres per l’alièr Damian Cardace) e victòria fàcia als locals: 40-4 (26-0 a la pausa). Aquel torn del Dijòus e del Divendres Sants valguèt per la victòria d’Hull KR dins lo dèrbi fàcia als vesins d’Hull FC 20-6, la victòria de Widnes 30-10 fàcia a Warrington e, dins un estadi sens una plaça liura de Wigan, la victòria de la formacion locala dins lo revenge de la finala d’octòbre contra Saint Helens: 12-4.
Aqueste diluns, los Dracs recebián los Vikings de Widnes a Brutus. Los catalans prenián los afars en man e marcavan lèu fait tres ensages per Elòi Pelissièr mes sus orbita per Whitehead, puèi dos còps pel centre Willie Tonga. A la vintena minuta, Matiàs Palà puntava dins son canton, 22-0, puèi 22-4 a la pausa. Los Dracs baissavan de ritme. Los Vikings marcavan a la represa, mas Pelissièr, aprèp una traucada de Palà, e Cardace, a la recepcion d’una passa al pè de Dureau, tornavan marcar. Lo darrièr ensag anglés cambiava res a la victòria catalana: 32-16 a la granda satisfaccion del public (10 000 espectators) .
Amb 4 punts per la dimenjada, los Dracs fan coma los primièrs Leeds. Per contra, Saint Helens coneis una segonda desfaita sus sa pelena e susprenenta: fàcia a Hull FC: 28-20. Los Dracs se tornan plaçar en mitan de tablèu: a la seisena plaça.
Dimenge, un brave desplaçament s’anóncia pels Dracs. Direccion: Wigan.
NRL: desfaitas a l’ostal
En Austràlia, en campionat NRL, se jogava la cinquena jornada. Entre Canterbury e Lapinons, la decision se faguèt pels campions amb una penalitat al moment de la còrna: 18-17. Los Roosters perdèron sus lor pelena fàcia a las Làmias de Cronulla: 20-12. Los Lapinons prenon lo cap del classament amb 8 punts, coma Brisbane, venceire dels Titans 26-16, e Newcastle, batut sus sa pelena per St. George: 13-0. De fait, una sola esquipa ganhèt a domicili: Melbourne, que passèt diluns un 30-14 als Combatents neozelandeses.
Campionat: Avinhon e Limós en quart de finala
Dissabte, en rescontre de barratge, Avinhon prenguèt aisidament lo pas suls Catalans de Palau: 38-6. Dimenge, a Limós, los locals metèron mièja ora a prene la mesura dels Laupards d’Aquitània, valents mas en manca de realisme, per ganhar fin finala 27-16.
Pels falses quarts de finala (falses, vist que n’i a que dos), la dimenjada dels 18 e 19 d’abril, aurem doncas un dèrbi Lesinhan-Limós e lo rescontre Carcassona-Avinhon. Al pè de Ciutat, òm s’es pagat un moment de crisi aprèp l’eliminacion en Copa e la partida desastrosa a Sant Estève: refús dels jogaires de s’entraïnar dimars, acamp jogaires-entraïnaires-dirigents lo dimècres per patin-patan qualques modificacions dins lo ròtle de cadun per salvar los mòbles e acabar del melhor possible una sason plan començada (dètz victòrias en dètz partidas) e que s’acaba en coa de peis (d’abril?).
Dissabte de Copa
Aqueste dissabte 11 d’abril, doas finalas de Copa se tendràn a l’estadi Domèc de Carcassona. Tre miègjorn e mièja, lo Trofèu Nitard dels juniors serà en jòc entre los joves Canaris e la formacion d’Avinhon: una partida dobèrta e sarrada s’anóncia. A 15h05 (se poirà véser sus France 3 se venètz pas a Carcassona), la finala de la Copa Lord-Derby entre Dragonets e Lesinhan. D’un costat, la joinesa e lo vam catalans; de l’autre, l’experiéncia e lo biais de l’entraïnaire-bruèis Cologni. Pas aisit de designar lo venceire!
Alan Roch


text:
Sul lexic occitan e sa salvagarda : un article del Magazine del Conselh general d'Avairon (Genièr-Febrièr de 2015 - Pagina 17).
Patrimònis - La salvagarda del patrimòni material mobiliza las energias d’un fum de benevòls e la generositat de mecènas. Lo trabalh manca pas ça que la e lo trabalh fach per de particulièrs, d’associacions, coma Salvagarda de Roergue, o de collectivitats deu èsser reconegut e valorizat. Caldriá tanben trapar lo bon biais de valorizar la salvagarda del patrimòni lingüistic.
En Roergue, avèm benlèu cent cinquanta mots de la lenga occitana pel patrimòni bastit que son presents a de centenats d’exemplaris dins los noms dels luòcs.
- Pel bastit del sacrat, avèm : orador/oratòri, crotz, capèla, glèisa, abadiá, previnquièiras, apendariá...
- Pel bastit militari, avèm : sala, garda, ròca, pèira, mòta, fòrt, cailar, castèl, castèlnòu...
- Pel bastit gropat : bastida, vialar, vila, salvetat, mas, gitats, lòtja...
- Pels ponts e camins : pont/pònt, planca/planqueta, vial, camin, calada, carrièira...
- Per l’ostal e la bòria : ostal, potz, abeurador, lavador, bòria, escura, fenial...
Seriá plan que los particulièrs e las collectivitats que meton en plaça los panèus de senhalizacion agèsson l’idèa de metre, a costat de la forma francizada, la forma occitana. Per aquò far, pòdon èsser ajudats pel servici Institut occitan d’Avairon – Al canton. E perqué pas un prèmi departamental ?


text:
Dioclecian
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus[1] (c. 245–c. 312), nascut Diocles (grèc Aιokλής) e conegut coma Dioclecian, èra un Emperaire roman dempuèi lo 20 de novembre de 284 fins al primièr de mai de 305. Dioclecian met fin al periòde abitualament conegut pels istorians coma Crisi del Sègle III (235-284). Establiguèt un govèrn autocratic e es aquel que pausèt los fonadaments de la segonda fasa de l'Empèri Roman, coneguda segon lo biais de veire: Dominat (en oposicion al Principat instituit per August), la Tetrarquia o simplament l'Empèri Roman Tardiu. Las reformas de Dioclecian cambièron fondamentalament l'estructura del govèrn imperial e ajudèron a estabilizar l'Empèri economicament e militarament, li permetant de demorar gaireben intacte pendent los cent ans venents.
Somari
Originas e accession al poder[modificar | modificar la font]
Illirian d'origina umble (de Dioclea, prèp de Salona (Dalmàcia)), Diocles[2] s'aucèt dins los rengs de l'armada. Se sap que foguèt Dux Moesiae, amb la responsabilitat de defendre lo Danubi Inferior. Quand en 282 las legions del Danubi Superior proclamèron Emperaire lo Prefècte pretorian Car, Diocles comencèt a ganhar la confisança del nòu emperaire e n'obtenguèt lo consolat en 283 amb lo reng de Comes domesticorum, es a dire, comandant de la cavalariá e de la gàrdia personala de l'Emperaire.
L'estela ascendenta dins de l'Empèri Roman èra Flavi Aper, lo prefècte pretorian e sògre de Numerian filh de Car. En 283, Car causissèt lo seu filh primièr Carin coma August, amb que daissava lo suenh de l'Occident, e se desplacèt amb Numerian, Aper e Diocles a l'Orient, contra l'Empèri Sassanida. Car ganhèt la capitala sassanida, obtenguent una victòria fòrça importanta, mas moriguèt en julhet/agost, segons los diches tustat per un Eslhauç o benlèu de malautiá. Daissèt Numerian coma nòu August, e una armada que seuriá anar fins a las frontièras de l'Empèri. Apurius Aper afirmava que Numerian tanben èra malaut, per aquò l'emperaire viatjava dins un veïcul tancat, sens cap de contacte amb l'exterior. Quand los soldats notèron la pudor e dubriron lo veïcul, Numerian èra mòrt. Diocles profeitèt de l'ocasion, acusant Aper d'aver tuat Numerian, e tuèt d'esperel lo prefècte pretorian davant las tropas, que sul còp lo proclamèron Emperaire, lo 20 de novembre de 284.[3]
Mas, i aviá un autre emperaire legitim en Occident, Carin, lo filh grand de Carus. Carin e Diocles se trobèron prèp de Belgrad, e lo darrièr ganhèt la Batalha del Riu Margus, tuant Carin e venent l'unic governant de l'Empèri, amb lo nom de Dioclecian. Las fonts sin en desacòrdi sus se que passèt vertadièrament dins la batalha: Aurèli Victor afirma (39. 11) que Carin auriá ganhat la batalha, quand un dels seus oficièrs, que la seuna seriá estat sedusida pel jòve emperaire, l'escotelèt per l'esquina; Eutropius sosten (9.20.2) que Carin seriá estat abandonat per la seuna armada. Dioclecian, dins un acte inabitual de cleméncia, tuèt pas nimai despausèt lo prefècte pretorian de Carin e cònsol Aurèli Aristòbul, mas lo confirmèt, e mai tard li donèt lo procònsolat d'Africa e la dignitat de prefècte urban - una carrièra que qualques savents veson coma una recompensa per la seuna traïson.
Entre 235 e 284 i aviá entre 20 e 25 emperaires successius, una mejana d'un emperaire nòu cada dos o tres ans. Levat dos, totes foguèron assassinats o morts sul camp de batalha. Dioclecian semblava èsser vòudat, d'en primièr, a seguir los passes dels seus predecessors efemèrs, alara que combatiá una seria de longas de guèrras d'un tèrme a l'autre de l'Empèri, mantenent las limitas alunhadas de las frontièras e atudant la revòltas domesticas. En 298, aviá capitat a rebutat la intrusions germanicas de l'autre costat del Danubi e del Ren, aviá arrestat las invasions sassanidas en Siria e Palestina, e aviá alunhat los seus enemics politics.
Las reformas de Dioclecian[modificar | modificar la font]
La seuna posicion estabilizada, una proessa notabla aprèp de cinquanta ans d'inestabilitat intèrna que contribuiguèt l'esfondrament de l'empèri Roman (periòde que se nomena la Crisi del Tresen Sègle), comencèt a far de reformas, que lo sistèma de govèrn imperial empachava. Comencèt un nombre de reformas per evitar un retorn al desòrdre de las generacions anterioras e per manténir la viabilitat de l'Empèri. Aquelas consistián a separar l'Empèri en dos per lo far mai gerible, crear un sistèma nòu de succession imperiala, governar coma autocrata e rebutèt tot lo rèsta de republicanisme e estibliguèt de reformas economicas per far front al problèma de la iperinflacion.
La dignitat d'emperaire èra d'en primièr un pòste dictatorial prudentament amagat jol monarca constitucional. Alara que teniá la seuna legitimitat d'una varietat complèxa de títols e de practicas republicanas, fasent de l'Emperaire lo Princeps ("Primièr entre los egals", e d'aquí lo "Principat"), obtenguèt una granda partida del seu poder vertadièr del domèni sus las legions e la Gàrdia Pretoriana. Aquò traduit lo mai important de totes los títols imperials, Emperator (Comandant Suprem). Aqueles disposicions, pasmens que mal comòdas a vegadas e seguidas de prèp per qualques emperaires mas pas per d'autres, funcionèron pendent los primièrs dos sègles d'existéncia de l'empèri. Mas, començant amb lo reialme de Septimi Sever, los governants comencèron a se ne desempachar e a ignorar fòrça de las convencions republicanas, regnant mai coma dictators que coma monarcas constitucionals. Aquel processus soscavava los fondaments e la legitimitat del pòste. Dioclecian comprenguèt que lo títol deviá se basar sus quicòm mai simple qu'es la fòrça militara, per èsser mai reconegut e estable. Alara ensajèt de bastir un fondament novèl per la legitimitat imperiala bast sus la religion estatala, lo quita monarca essent semidivin e sacerdòta suprèma. L'ancian títol republican de Pontifex Maximus, comencèt alara a prene una nòva importància.
Dioclecian causissèt un títol nòu per el meteis e se faguèt nomenar Dominus et deus ("Senhor e Dieu", e atal comencèt lo periòde del "Dominat"). Teniá sèti, de fach, dins un tròn. Se fasiá pas véser en public, e s'exigissiá una audiéncia per li parlar, teniá de cerimonias elaborades qu'obligava lo participant a se prosternar e qu'enebissiá que se mire l'emperaire, e que permetiá pas que besar lo bòrd de las seunas raubas. D'aquel biais creava una dignitat amunhada, misteriosa, teocratica e autocratica.
Segon un analisi d'Edward Gibbon dins lo seu libre La Decadéncia e Casuda de l'empèri Roman, Dioclecian exigissiá pas un tal ritual per vanitat. Aquel tipe de majestat imperiala ja existissiá dempuèi l'ordinacion d'Octavi August. Mas, alara qu'aquel la dissimulava, Dioclecian simplament l'exibissiá.
La falsificacion dels metals precioses venguèt en un problèma important e l'emperaire ordenèt en 292 la destruccion dels libres d'alquimia.[4]
Tetrarquia e division de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Las experiéncias de Dioclecian pendent los seus primièrs nòu ans de percorrir l'empèri atudant de fuòcs concluguèt que l'empèri simplament èra tròp grand per èsser governat per un sol Emperaire: èra pas possible encledar las incursions dels barbars lo long del Ren e los problèmes d'Egipte al meteis temps que los problèmes intèrnes que l'empèri conessiá. La seuna solucion radicala foguèt de miègpartir l'Empèri, dessenhant una linha decha per la mitat del mapa amb l'axe juste a l'èst de Roma. Pasmens qu'aquela division demorèt pas qu'un cort temps, pausèt lo precedent de la division permanenta de l'empèri aprép 395.
La question de la succession imperiala jamai foguèt resolguda dins lo sistèma roman; i aviá cap de principi clar de succession, que sovent se terminava per de guèrras civilas. Los Emperaires precedents avián preferit lo sistèma d'adopcion, mejant que adoptavan un filh e eretièr. Aquel sistema agradava pas los militars que preferissian la succession biologica, amb lo filh de l'emperaire coma legitima eretièr. D'autre caire, lo senat roman cressiá qu'aviá lo drech d'elegir lo nòu emperaire. Atal, èran plan sovent al minim tres, sinon mai, eretièrs legetimas per la succession.
Per resòlvre aquel problèma, e resòlvre la question de quin governariá las doas mitats de l'Empèri recentament divisat, Dioclecian creèt çò qu'es conegut coma lo sistèma de "Tetrarquia", o "règla de quatre" qu'un emperaire superior governariá l'Èst e un autre emperaire superior l'Oèst, e cada un auriá un emperaire junior. Dentre los multiple títols tradicionalament autrejats als emperaires romans, lo mai important èra aquel d'August e alara sonque los dos emperaires superiors prendrián aquel títol, los emperaires juniors eles gausirian de la dignitat de Cesar. Dioclecian formulèt que quand l'emperaire superior se retirariá o morririá, Lo Cesar prendriá lo seu luòc e causiriá al seu torn un nòu Cèsar, resolvent atal lo problèma de succession.
En 292, Dioclecian metèt lo sistèma al punt e causissèt l'Empèri Oriental per el meteis, donant a Maximian lo contraròtle de l'Empèri Occidental.[5] Lo poder imperial se divisa ara entre doas personas. Los dos emperaires establiguèron de capitalas separadas, cap d'aquelas èra Roma. La capitala antiga èra trò luenh dels luòcs que lo destin de l'empèri se jogava per la fòrça de las armas. Ala que melhorava la capacitat dels dos emperaires per governar l'empèri, la division de poder marginelizava encara mai lo Senat, que demorava a Roma. En 293, Dioclecian e Maximian designèron un Cesar cada un (Galeri e Constanci I Clor, respectivament), los adoptant formalament coma los seus eretièrs. En mai, aqueles èran pas solament de successors: cada un aviá l'autoritat sus gaireben un quart de l'Empèri. En practica, doncas, l'Empèri se divisiá en quatre bocins.[6]
Prenent en compte que pendent lo mièg sègle precedent l'ascension de Dioclecià l'empèri foguèt en estat gairebé de contunh en guèrra civila, es notable que la Tetrarquia s'esfondrèt pas sul còp a causa de la cobesença de cap dels quatre emperaires. Mas, la natura oportunista de la politica imperiala romana lèu provoquèt la desintegracion de la Tetrarquia e lo restabliment de la monarquia. En 305, Dioclecian se retirèt e Maximian se persuadiá far del meteis. Los dos Cesars venguèron emperaires suprèms coma èra, mas quand arribèt lo temps de causir de cesars novèls, los militars e lo Senat intevenguèron e presentèron los seus pròpis candidats. En 307, Constantin (filh de Constancin) comencèt una guèrra civila en Occident, que guanhèt en 312. Prenguèt la mitat orientala de Licini I en 324 e governèt l'empèri en totalitat fins a la seuna mòrt el 337. Lo poder se divisèt encara un còp entre los filhs de Constantin. Malgrat que lo tron siá nominalament unificat jos, entre autres, Julian, Valentinian I e Teodòsi I, en 395 la division entre las mitats orientala e occidentala èra definitiva.
Persecucion dels crestians[modificar | modificar la font]
En 303 comencèt la darrièra persecucion, e la mai granda, de crestians dins de l'empèri Roman. Als començaments del regnat de Dioclecian, Galeri èra l'instigator de tala persecucion. Mas, Dioclecian fin finala adoptèt la politica de persecucion amb un zèl inequivòca, promulgant lo seu primièr "Edicte contra los crestians" (24 de febrièr de 303). D'en primièr, los soldats crestians deguèron quitar l'armada, mai tard los bens de la Glèisa foguèron confiscats e se destruiguèron los libres crestians. Aprèp dos encendis del seu palais, prenguèt de mesuras mai duras contra los crestians: o apostatèron o èran condemnats a mòrt. Aquela onda de persecucion durèt per intermiténcia fins a 313, amb la promulgacion de l'Edicte de Milan per Constantin I e Licini I.
La persecucion faguèt una tala impression als crestians que la Glèisa d'Alexàndria declarèt lo començament del regnat de Dioclecian (284) coma lo començament de la seuna Edat dels Martirs. Entre Los martirs celèbres, i a lo Papa Marcellin I, Filomena, Sebastian, Afra, Llúcia, Erasme de Formia, Florian, Jòrdi, Agnés, Cessian, Sant Dujam (evesque de Salona) e mai fins a Pèire d'Alexàndria (311). Un autre efècte es que Marin el Dàlmata ja retirat al Mont Titano acculhent d'escapats, formèt çò que vendrá la Repeblica de Sant Marin.
Retirada e mòrt[modificar | modificar la font]
En 305, a l'edat de cinquanta nòu ans, aprèp que manquèt de morir d'una malautiá, Dioclecian se retirèt al seu palais en Dalmàcia, prèp del centre administratiu de Salona, a la broa de la Mar Adriatica, per tornar a la seuna passion far butar de caulets. Quand òm li demandava que torne a assumir los onors qu'aviá renunciat volontàriament, la seuna responsa fèra: « Se poiriatz veire las ortalisses plantadas per las meunas mans a Salona, alara jamai no pensariatz a tentar quicòm parelh ». Foguèt lo primièr Emperaire roman qu'abandonèt voluntariament la carga; totes los precedents detentors del títol moriguèron dins l'exercici de la carga o ne foguèron sortit per la fòrça.
Lo Palais de Dioclecian mai tard venguèt l'embrion de la Split modèrna, en Croàcia.
Eretatge[modificar | modificar la font]
L'ensems de las reformas de Dioclecian - subretot aquelas de l'administracion militara, civila, e administrativa - eren tangiblas e ajudèron a prolongar la vida de l'empèri pendent qualques segles. A.H.M. Jones observèt que "benlèu melhora escasuda de Dioclecian es que regnèt durant vint e un ans, e qu'abdiquèt voluntàriament, e passèt los ans restants de la seuna vida retirat".[7] Mas, la seuna Tetrarquia provoquèt una ocasion de guèrra civila. Un còp retirat, lo sistèma de la Tetrarquia s'esfondrèt, amb un nòu governant unic e fòrt trionfèt fin finala. La division de l'empèri en doas mitats finalament vendrá permanent, e la mitat orientala vendrá l'Empèri Bizantin. Alara que l'Empèri Roman d'Occident durará pas pus qu'un parelh de sègles mai, l'Empèri Bizantin, en partida mercé a las quita reformas de Dioclecian, contunhèt jos fòrmas diversas pendent mai de mil ans.
Malgrat que lo seu regnat e apòrts foguèron en granda partida eclipsats per Constantin, marcan un punt important de l'istòria romana. Dioclecian demòra una de las personalitats mai enigmaticas e contradictòrias de l'istòria: alara que destruiguèt fòrça de çò que demorava de la Republica, s'arrestèt los darrièrs ans de la seuna vida daissant lo poder per cultivar la tèrra.
Dioclecian dins las arts[modificar | modificar la font]
La primièra partida de l'Istòria Augusta es consacrada a Dioclecian. Aranykoporson ("Cofret daurat"), la novèla de Ferenc Móra (l'escrivan ongrés del sègle XX) tracta dels darrièrs ans del regnat de Dioclecian.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo nom complet de Diocletianus es derivat del grèc dios kletos ("abalit pel cèl").
- ↑ Èra lo primièr emperaire (aprèp Felip l'Arabi) amb un nom complet grèc que foguèt certificat: Dioclês. Format del meteis biais qu'Eracles (Kléos Hêras, "la fama/glòria d'Hera"), amb la racina de Zeus substituint la d'Hera (Kléos Diós, "la fama/glòria de Zeus"). Aquel foguèt latinizat en Diocletianus quand Diocles venguèt emperaire.
- ↑ L'Istòria Augusta explica aquel assassinat, que seriá estat contat pel Dioclecian al grand paite de l'autor ficticiu d'aquel libre, Flavius Vopiscus: « Quand Dioclecian, diguèt, encara aviá un emplec menor, se teniá dins una alberga dins la tèrra dels tongres en Gàllia, consultava com cada jorns la seuna fortuna amb una druidessa. Aquela li diguèt, 'Dioclecian, es fòrça avariciós e tanben fòrça avar', que Dioclecian responguèt, çò dich, pas seriosament, mas de craca, 'Serai pron generós quand vendrai emperaire.' A aquò la druïdessa repondèt "No conta craca, Dioclecian, perquè seràs emperaire quand aurà tuat un marran ». Diocles auriá començat a buscar de dosenas de marrans, inutilament. Quand se passèt l'episòdi de la descobèrta del cadaver de Numerian, Dioclecian èra obligat de tuar Aper (segon la sovent pauc fiable Istòria Augusta) accomplissent la profecia, perque en lenga latina "aper" significa "marran". (Carus et Carinus et Numerianus xiv-xv)[1].
- ↑ (en) Henry Marshall Leicester, The historical background of chemistry, p.47
- ↑ Sus l'Empèri d'Occident se pòt consultar l'article Empèri Roman d'Occident, mas aquel comença amb la division definitiva de 395
- ↑ (es)Mapa de la division de l'Empèri
- ↑ (en)Jones, A.H.M., The Later Roman Empire, 284-602: A Social, Economic and Administrative Survey, Johns Hopkins University, Baltimore, 1986, p. 40.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Edward Gibbon, Historia de la decadencia y caída del Imperio romano, Barcelona, Alba, 2003
- (es)Gonzalo Bravo, Diocleciano y las reformas administrativas del Imperio, Madrid, Akal, 1990
- (es)José Ignacio San Vicente González de Aspuru, Moneda y propaganda política : de Diocleciano a Constantino, Bilbao, Universidad del País Vasco, 2003
- (es)Jesús Pardo, La gran derrota de Diocleciano : el emperador romano que persiguió a los cristianos, Madrid, La esfera de los libros, 2004


text: Verse: Dm ... Theme: A F G A A F G G Verse: Dm Bb C C A Dm Theme: A F G A A F G G Verse: Dm ... Dm Bb ... Theme: A F G A A F G G Ai vis lo lop Lo rainard, l?bre Ai vis lo lop Rainard dancar Totei tres fasi?n lo torn de l`aubre Ai vis lo lop, lo rainard, la l?bre Totei tres fasi?n lo torn de l`aubre Fasi?n lo torn dau boisson folhat Aqui triman tota l`annada P?r se ganhar quauquei so?s R?n que dins una mesada Ai vis lo lop, lo rainard, la l?bre Nos i fot?m tot pel cuol Ai vis lo l?bre, lo rainard, lo lop (lyrics found on magistrix)


text:
17/04/2015
Lo jarric dau lop, per Gilbert Borgés
Mos grands-parents eran meitadiers. Darrier chas nos, i aviá un chamin que montava. Faliá marchar un bon quart d’ora per ‘ribar a la caforcha. Lo jarric dau lop, quò s’apelava.
Quante ma mair era dròlleta, fasiá un moment que i aviá pus de lops mas la caforcha s’apelava totjorn lojarric dau lop. Fasiá un moment tanben que i aviá pus de quite jarric : los vielhs chastenhs semblavan i estre totjorn estats.Quo es sos quilhs vielhs chastenhs que ma granda-mair Enrieta anava ‘massar las chastanhas coma sas doas filhas : ma mair e ma tanta. Un jorn que l’i eran trapadas, còp de vent. Un pelon tombet sus la testa de ma granda-mair. ‘La te’n butet un unladis ! D’aprep que fuguet auvit dempuei la meitadaria. Quo faguet rire dins tot lo païs. La gent sabián s’amusar, de queu temps ! A comptar de queu jorn, la caforcha fuguet coneguda coma lo chastenh d’Enrieta.
Aüei, degun coneis pus lo chastenh d’Enrieta. I a un moment que i a pus de chastenh a la caforcha. De tot biais, i a pus de caforcha, i a pus de chamin e la quita meitadaria se’s esbolhada. I a pus nonmas un champ de bigaroelh que n’en vises pas la riba, aigat tota la jornada per de las pompas.
Gilbert Borgés.
Commentaires
Urosament, Gilbert, tots los pelons fissen pas! Ne'n coneisse que son pus mofles que la borra d'un lapin. Ne'n i a quauqu'unas que, lo jorn que se fan fissar, aurian jamai l'idéia d'aver una credada pariera! Mas, ta granda-mair, benleu...
Écrit par : REIDI | 17/04/2015
Les commentaires sont fermés.


text:
09 juillet 2009
Ò mon País
Aquesta vegada es una canta bearnesa pro esmoventa, un dialòg entre una pastora demorada fidèla al país e gojats que son partits a la vila. - Ò mon país que t'an tots quitat,Qu'an preferat la vila Aqueths garçons tant envejós. - Qu'avem trobat richessa, Ça-i donc tanben princessa. - Nani mossur, qu'aurèi gran degrèu De deishar mas aulhetas, Tant que viurèi, las guardarèi.- De montanhar enqüèra No's hè pas mei bergèra. - Que harèi jo shens mon cujalarTot cobrit de verdura ? Si'm cau partir, lèu vòi morir !- Tant... [Lire la suite]


text:
25/09/2016
Raibe negre 33 per Gilbert Borgés
Dimecres. Ueit oras demiá. Jorn de rentrada. Vengut a l’escòla per tornar las claus. Aprep, direccion la novela escòla. Los regents se contan lors vacanças dins los coredors. Lo director es pas enquera ‘ribat. Blagasse coma los autres.
Dietz oras demiá. Lo director es ‘ribat. Lo salude. Li pause doas-tres questions sus sas vacanças. Li balhe las claus. Sei tardier. Vire los talons.
Lo director me creda. Me revire. Me tend una man. Autorn de son det, l’aneu d’una clau.
- Pren donc lo montador. Laissaras la clau sus mon bureu, debas…
Lo montador. Es reservat aus endechats, aus nafrats e au director. En tres ans, ai jamai agut lo drech de montar dedins. Los escolans e los regents prenen l’eschalier.
Enquilhe la clau dins la saralha. Vire. Lo pòrta se drueba. Pas grand. La plaça d’un fautuelh rotlant e d’un acompanhator. Apoie sus lo boton zero. Davale. Plan-pés. La pòrta se drueba. Sei per surtir quante fau atencion aus autres botons. -1, -2, -3. I a pas de cava nimai de parcament jos l’escòla. Es estada bastida de plan-pés dins las annadas cincanta.. An degut se servir d’una placa estandarda per lo montador. Per verificar, apoie sus -1. La cabina davala. La pòrta se drueba. Grand espaci. Esclarat per de belas rampas de neons. Un pitit tipe m’espera en blauda grisa. Me saluda.
- Ente som ? Li damande.
- Quo es lo parcatge, çò-ditz. Sei lo gardian.
- I a un parcatge josterren ? Perque i venem pas, malaisat coma quo es de parcar l’enmatin ? Quo es reservat, coma lo montador ?
- Pas dau tot. An obludat de far l’entrada...
- … E i a d’autres niveus, dejos ?
Lo pitit òme monte rasis io. Enfonça lo boton – 2. Lo montador tòrna a sa davalada. Drubertura de la pòrta. Enquera una granda sala. Luminosa que lo diable. Dedins, daus miralhs, dau veire, dau cristau.
- La salla daus rires daus dròlles, çò-ditz lo gardian.
L’espie sens comprener. s’avança e, dau det, fai tintar un cristau. Un son clar monta, vira, se’n vai e se’n tòrna coma los rires daus dròlles. Bien vist.
- … E en dejos ?
Davalam enquera. Lo pòrta se drueba sus una granda salla sorna. Presque pas de lum. Umiditat. Au mitan, de l’aiga. Negra. Un lac.
- Lo lac de las grumilhas, çò-ditz mon guide.
- Las grumilhas daus dròlles ?
- Non, las daus regents.
Gilbert Borgés
10:48 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
fendascla que i' a al mitan del boclièr.
Le boclièr social es pas lo boclièr fiscal.
Es coma un string aqueste boclièr, un fial de tela d'aranha se volètz.
Permès juste de veire çò qu'avem de perdre .
Non mas m'engana . A costat del boclièr podètz veire una taca de sang. La del tipe que tenia lo boclièr davantque tot pèta. I a tanben las traças jaunas suspectes, le jauna es totjorn suspect.
La vida aumenta pas pus , es lo poder de comprar que baissa.
L'INSEE es coma o disia Coluche dels tecnocratas . Lor donèsse lo Sahara que lèu se trobaria pus de sable.
Bon daisssatz pas lo pastaga se refrescar si que non anem trapar la gripa intestinala, la foira que!.


text:
Nonmàs dau bonur
- Écrit par dingota
- Publié dans Dança (Adultes)
- Lu 8691 fois
- Taille de police Réduire la taille de la police Augmenter la taille de police
- Imprimer
-
Una plaça, dau solelh, de la musica, e de la gent que dançan. Qou es pas un "flash mob", non, quò ven pas de China tanpauc, non, quo es bien de chas nos, òc, en Occitània.
Nonmàs un moment de bonur. E si quò se podiá far tots los jorns ? Lo matin, 'vancès de 'nar au trabalh o de 'nar a l'escòla per fin de se preparar a d-una bona jornada. Lo meigjorn, aprep disnar, per bien digerir un minja un pauc riche en graisse e en sucre. E lo ser 'vances de se'n tornar chas se, per se liberar de tota una jornada d'estress.
Espiatz bien la gent que dançan. Vesetz coma son uros. Demai, si vos concentratz bien, auviretz lo messatge que vos disen. Auvetz pas ? Tornatz començar un còp. A ! auvetz aura !
"Ai tornat trobar mas chambas de vint ans" ! "Tota ma jòunessa" ! Avetz ditz que quo era pas de mòda" ? "Venetz coma nautres" ! "quo es mielhs que lo Pròzac" ! Si aviá saubut, seriá vengut mai d'abora" !
Quitament los dròlles que espián bien : "tanleu trobarai una dròlla, podrai i 'nar io tanben, espingar".
"Vautres tanben, anetz dançar, per trobar la jòia, la serenitat, la santat e tot plen d'amics".


text:
3
Un gèst, una grimassa bastavon.
Bastava bèla dir que Fadigati era “parelh”, que era un “d’aquilhi”.
Mas de bòts, coma arriba quora un parla d’arguments indecorós, e de l’inversion sexuala especialament, lhi avia qui recorria en recanhant a qualque paraula dal dialèct, que bèla en cò nòstre es sempre tant pus gram comparat a la lenga des classas superioras. Per puei jontar ren sensa malenconia:
“Eh ja”.
“Mas que tipo, enfin”.
“Coma avem polgut ren lhi pensar derant?
En general, totun, coma se foguesson pas tròp descontents de s’èsser apercebuts dal vici de Fadigati abo tant de retard (per s’e’n rénder còmpte avion emplegat mai de dètz ans, fasetz vos!), mas al contrari, fondamentalament rassegurats, en general sorriïon.
En fons – exclamavon, en auçant las espatlas -, per qual motiu aurion pas degut reconóisser bèla dins l’irregularitat pus vergonhosa l’estil de l’òme?
Çò que lhi persuadia de mai a l’indulgença vèrs Fadigati, e, après un premier vam d’alarmat esbabuchiment, esquasi a l’admiracion, era justament son estil, en entendent per estil d’abòrd una causa: sa reservatessa, l’evident empenh que avia sempre butat e contuniava totun a butar en estremant si gusts, en ren fasent escandal. Ja – dision – aüra que son secret era pas pus un secret, aüra que tot era clar, avion comprés finalament coma se comportar, abo el. De jorn, a la lutz dal solelh, lhi far tant de chapèl; lo sera, bèla a èsser possats estòmi còntra estòmi da la fola de via San Romano, en mostrant de ren lo conóisser. Coma Frederic March ental Doctor Jekyll, lo doctor Fadigati avia doas vitas. Mas qui ne’n a pas?
Sauber equivalia a comprene, pas pus èsser curiós, “laissar-lo pèrder”.
Derant d’alora, en intrant dins un cínema, la causa que pus lhi avia obsessionats - recordavon – era estaa aquela de se sincerar se el foguesse enti darriers pòsts coma de costuma. Conoission sas abitudas, avion notat qu’era pas jamai setat. En fichant lhi esgards dins l’escur, delai de la baranda de la galeria, lo cerchavon ailai, en bas, al lòng des òrras parets lateralas, près des sortias de seguressa e des latrinas, sensa quitar fins que auguesson pas entrevist la típica lusor que sas barícolas d’òr mandavon chasque tant a travèrs lo fum e la sornura; un pichòt lamp inquiet, provenent da una luenchor extraordinària, da bòn infinia... Mas aüra! Çò que importava, aüra, a pena intrats, aver súbit una confèrma de sa presença? E perqué aurion atendut abo la gena d’un bòt chasque retorn de la lutz dins la sala? Se a Ferrara existia un borgés al qual un reconoissesse lo drech de frequentar las plateas popularas, de s’immèrger dins son plaser e derant a tuchi dins l’òrrible sotamond des “banchas” da una lira e vint centims, aquel polia ren èsser que lo doctor Fadigati.
Dal tot parier lor comportament ai Negozianti e a L’Unione lhi dui o tres sera a l’an que Fadigati capitava aquí (coma ai já dich, era sòci d’ambedui lhi Círcols despuei lo 1927).
Mentre qu’ental passat, a lo veire atraversar la saleta di biliards e tirar drech sensa se fermar derant las taulas de poker e écarté, chasque morre era prompt a assúmer un expression entre l’estupia e l’esbacalia, aüra no, eron rars lhi esgards que se destachesson dai draps vèrds per lo seguir fins a la pòrta de la bibliotèca. Polia se barrar en bibliotèca, ente lhi avia pas jamai anma viva, ente lhi cuers de las poltronas reflection feblament las tramolantas lusors de la chemineia, polia tranquillament s’enfonsar fins a mesanuech e passa dins la lectura dal libre scientífic que s’era portat da maison: qui trobava pus ren da òbjectar, an aquela mira, sus una drollaria pariera?
De mai. De bòts viatjava, o, per dir-la abo sas mesmas paraulas, se concedia “qualque evasion”: a Venécia per la Biennale, a Florença per lo Maggio. E ben, aüra que la gent saubia, polia capitar de l’encontrar en tren a nuech fonza, coma tochet dins l’uvèrn dal 34’ a una pichòta comitiva citadina qu’era anaa al Berta de Florença per una partia de balon, sensa que degun se permetesse lhi maliciós “Té, gacha qui se ve” totjorn de rigor entre lhi ferrarés a pena un se tròbe fòra de l’estrech territòri comprés entre las ribas dal Reno e dal Pò. Après que l’augueron envidat, tuchi premurós, a s’acomodar dins lor compartiment, nòstri braves esportius, que de segur eron pas de musicomans (Wagner: ren que al nom se sention enfonsar dins un ocean de tristum!), resteron aquí braves a escotar un enflamat rendut-còmpte de Fadigati a propaus dal Tristano que Bruno Walter avia dirijut aquel mesme après-metzjorn al Comunale florentin. Fadigati parlet de la música dal Tristano, de la mirabla interpretacion que lo “magistre germànic” n’avia donat, e en particular dal second act de l’òbra, que – diset – “es ren qu’un lòng lament d’amor”. En se reversant sus la banchina tota envòuta de ramas florias d’un rosier, e donc símbol transparent dal talam, setats sus la quala Tristan e Isòlda chanton per tres quarts d’ora filats derants d’anar se plonjar, envenchats, dins una nuech de voluptat etèrna coma la mòrt, Fadigati embalhava las parpelhas darreire las lents, en sorrient rapit. E lhi autri laissavon parlar, flatavon pas. Se limitavon a s’eschambiar d’escondon qualque ulhaa estaburnia.
Mas era Fadigati mesme, abo son comportament irreprochable, a favorir a son entor un tan larg esperit de tolerança.
Sus el, après tot, çò que se polia dir de concret? A l’envèrs de çò qu’era lécit s’aténder da de subjècts de la raça de dòna Maria Grillanzoni, tant per far un nom, un dama de nòstra aristocracia de mai de setant’ans dont lhi impetuós acts de seduccion, perpetrats vèrs lhi joves des droguerias e des maselerias qu’encapitavon en cò siu lo matin, corrion normalament sus la gola de tuchi (e de bòts la vila ne’n emparava una nòva sus son còmpte, en lhi rient sus, se compren, mas decò en lo deplorant), l’erotisme de Fadigati donava tota garancia que seria estat sempre contengut dins las regdas bòinas de la decença.
D’aquò si tanti amís e coneisseires se proclamavon pus que segur. Enti cínema, es ver – eron constrechs a reconóisser –, anava sempre se butar pas tròp luenh dai grops di soldats, d’aquí l’aparença de fondament que prenia l’insinuacion d’un siu presumut “deble” per lhi militars. Autant ver totun que jamai – tornavon dir, enèrgics – lo pauret era estat vist s’avesinar delai d’un cèrt límit, jamai s’acompanhar abo qualqu’un d’ilhs per la via, ni jamai, tanpauc, degun jove lancier dal Pinerolo Cavalleria, abo l’aut colbac calat sus lhi uelh e lo sabre pesant e bruient dessot lo braç, era estat chapat mentre que traversava a d’oras suspèctas lo suelh de sa maison. Restava son morre, certament: gras, mas gris, e abo lhi trachs tirats da un’ànsia secreta e contúnia. Era ren que son morre a recordar que cerchava. Mas quant a trobar (coma e ente), qui era en grad de ne’n parlar abo una precisa cognicion de causa?
De temp en temp totun s’auvia parlar decò d’aquò. A distança magara d’ans, abo la mesma lentessa e esquasi riluctança abo la quala, en remontant dai fons nitós de cèrti estanhs, de rairas bolas d’aire emèrjon e esclòpon en silenci a la susfaça, vaquí que de tant en tant venion fach de noms, indicaas de personas, precisaas de circonstanças.
A l’entorn dal ’35, me soveno ben que al nom de Fadigati anava associat de costuma aquel d’un tal Manservigi, una gàrdia municipala dai uelhs azurs, inflexibles, que quora dirigia pas solemnement lo tràfic ciclístic e automobilístic a la crosiera entre cors Roma e cors Giovecca, nosautri filhs de bòts avíem la sorpresa de retrobar sal Montagnone, mentre que, rendut esquasi irreconoissible da lhi úmils vestits borgés, assistia abo un curadents a nòstras interminablas partias a balon, sovent prolonjaas fins a après lo calabrun. Pus tard, vèrs lo ’36, s’auvet d’un autre: un uissier de la Comuna, un cèrt Trampolini, dòuça e melicosa persona, mariat e charjat de mainaas, dont en vila eron ben conoissuas la fervor catòlica e la passion per lo teatre de l’òpera. Pus tard encara, durant lhi premiers mes de la guèrra d’Espanha, venet se jontar a la pichòta lista de lhi “amís” de Fadigati decò lo nom d’un ex juaire de la S.P.A.L. Escur de pèl, aflaquit, las témpias d’aüra enlai grisas, se tractava pròpi d’aquel Baùsi, Olao Baùsi, qu’ental decènni entre lo ’20 e lo ’30 era estat, qui se’n sovenia pas? una sòrta d’ídol de la joventut esportiva ferraresa, e qu’en gaire d’ans s’era reduch a viure di pejors expedients.
Donc gis de soldats. Jamai ren de practicat en públic, bèla se en exclusiva fasa d’apròch, jamai ren d’escandalós. Mas de rapòrts escrupolosament clandestins abo d’òmes de mesa etat e de condicion modèsta, subaltèrna. Abo d’individus discrets, en soma, o, almenc, tenguts en qualque maniera a l’èsser.
Vèrs tres bòts, quatre oras de nuech, da las persianas de l’apartament de Fadigati filtrava esquasi sempre un pauc de lum. Dins lo silenci de la quintana, interromput masque dai dròlle sospirs di dugos ajocats amont en aut lòng di vertiginós, a pena visibles, cornisons dal dòm, volavon de febles tòcs de músicas celestialas, Bach, Mozart, Beethoven, Wagner: Wagner, sustot, benlèu perqué la música wagneriana era la mai indicaa a evocar cèrtas atmosfèras. L’idea que la gàrdia Manservigi, o l’uissier Trampolini, o l’ex juaire de balon Baùsi, foguesson en aquel mesme moment òstes dal doctor polia pas venir aculhia dal darrier nuecholier, de passatge an aquela ora per via Gorgadello, que a còr legier.


text:
Leucip
Leucip que ho un filosòf grèc presocratic (considerat com un deus fondators de la teoria atomica, amassa dab lo son discípoli Democrit (qu'ei a díser qu'entà eths, la matièra qu'èra constituida d'elements basic qui eths, no's pòden pas trencar).
Qu'estó actiu de cap a l'annada -440 e qu'ei tradicionaument associat dab la vila de Milet. Segon Diogènes Laerci, èra originari de Vèlia[1] Coma existissen chic d'informacion suu filosòf, se poiré considerar coma un òme o una hemna[2].
Leucip es classat per convencion dab los Presocratics quitament s'estó contemporanèu de Socrates e que morí 29 annadas après èths.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diogènes Laerci, Vidas, doctrinas e senténcias deus filosòfs illustres. Libres IX.
- ↑ Jean-Paul Dumont et al., Les Présocratiques, Gallimard, Bibliothèque de La Pléiade, 1988