text:
Gabon
Gabon (nom oficiau : Republica Gabonesa) es un estat situat sus la còsta oèst d'Africa Centrala lòng dau Golf de Guinèa au sud de la Guinèa Eqüatoriala e de Cameron e l'oèst de la Republica de Còngo. Sa capitala es Libreville. Lo territòri gabonés si situa principalament dins lo bacin d'Ogòe e lòng de l'eqüator. Es donc un país caud e umid cubèrt de seuvas eqüatorialas gaire pobladas. La mitat de la populacion viu dins lei doas aglomeracions pus importantas (Libreville e Port-Gentil). Es devesida entre un cinquantenau d'etnias, principalament d'origina bantó. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la region foguèt colonizada per França que fixèt lei frontieras gabonesas per una tiera d'acòrdis ambé leis autrei poissanças colonialas. Gabon venguèt independent en 1960 mai França li a gardat una influéncia importanta e li a sostengut lo mantenement de regimes autoritaris favorables a seis interès. L'istòria dau Gabon independent es ansin marcada per la presidéncia lònga d'Omar Bongo (1967-2009) remplaçat per son fiu Ali Bongo dempuei sa mòrt en 2009.
Lo gentilici es gabonés, -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
La topografia dau territòri gabonés es dominada per lo bacin dau fluvi Ogòe e per lei formacions geologicas eissidas de l'erosion dau sòcle granitic african ancian. Lo relèu presenta donc una alternància de platèus, de cimas arredonidas, de vaus (de còps ambé de pendas sobdas) e de bauç. Dins lei regions orientalas, la ròca granitica es cubèrta per de sòus arenós a l'origina de platèus e de còlas. La màger part d'aquelei formacions an una altitud entre 500 e 800 m mai si pòu trobar quauquei cimas pus importants dins lei regions centralas e nòrd-èst coma lo Mont Milondo (1 020 m) ò lo Mont Bengoué (1 070 m e cima pus auta dau país).
Lòng dau litorau, lo sòcle vièlh es cubèrt per de sediments pus recents e per de plans palunós. Lo Cap Lopez es lo limit entre doi zònas costieras diferentas formadas d'estuaris au nòrd e de ribas drechas ambé de lònas isoladas per de formacions d'arena au sud. Ogòe es lo fluvi pus important dau país e son bacin representa environ 85% de la superficia de Gabon. A una longor mejana (893 km) mai un debit fòrça important (entre 2 000 e 7 600 m3/s) car es alimentat per lei precipitacions fòrça importantas dau clima eqüatoriau. Son cors es traversut e la navigacion es solament possibla de l'ocean a la vila de N'Djolé. Dins lo plan litorau, lo fluvi forma de brancas diferentas a l'origina d'un sistèma de lacs e d'estanhs e d'un dèlta important. Sa partida navigabla es un axe de transpòrt important e foguèt aperavans l'axe de penetracion deis explorators europèus coma Pierre Savorgnan de Brazza.
Clima[modificar | modificar la font]
Gabon es situat en Africa Centrala lòng de l'eqüator. Son clima es donc de tipe eqüatoriau caud e umid amb una alternància de sasons secas e umidas dins lo corrent de l'annada. Li a doi sasons umidas dichas granda sason dei plueias (febrier-mai) e pichona sason dei plueias (setembre-decembre) e doi sasons secas que son dichas d'un biais similar granda sason seca (mai-setembre) e pichona sason seca (decembre-genier). Lo nivèu de precipitacions mejan evoluciona de 1 500 mm au nòrd-èst e 3 300 mm au nòrd-èst e au sud-oèst lòng de l'ocean. Lei temperaturas mejanas si situan entre 21 e 27°C ambé de variacions extrèmas entre 18 e 36°C. Lei pus frejas son enregistradas dins lo sud-oèst (Port-Gentil, Lambaréné, Mouila, Tchibanga, Mayumba) e lei pus caudas son mesuradas sus lo rèsta dau litorau e dins lei regions interioras.
Demografia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat pauc poblat que sa populacion es èra de 1 673 000 d'abitants en 2014 siá 5,7 ab/km². Aquò es liat a la demografia istoricament febla de la region, a una feconditat febla a respèct deis autrei país africans (4,6 còntra 5,8) e ai condicions climaticas eqüatorialas malaisadas dins lei regions interioras onte la densitat de populacion es similara a aquela dei regions aridas de Sahel (mens de 2 ab/km²). Pasmens, aquelei factors empachan pas una creissença demografica non negligibla car lo nombre d'abitants èra de solament 499 000 a l'independéncia. La populacion es donc fòrça jova amb un temps mejan de 18,6 ans e una esperança de vida febla (52,06 ans).
Aquela populacion es principalament concentrada dins lei doas aglomeracions pus importantas que son la capitala Libreville (797 000 abitants en 2012) e Port-Gentil (142 000 abitants en 2010). Leis autrei vilas importantas son Franceville (56 000 abitants en 2010) dins l'èst dau país, Oyem (40 000 abitants) dins lo nòrd, Moanda (39 000 abitants) dins la region de Franceville, Mouila (29 000 abitants), Lambaréné (27 000 abitants) e Tchibanga (25 000 abitants). En 2010, 9 d'autrei vilas tenián mai de 10 000 abitants. L'urbanizacion èra donc fòrça importanta amb un taus de 86,2%.
Un cinquantenau d'etnias diferentas forman la populacion gabonesa. Son principalament d'origina banto e liadas entre elei per de relacions culturalas complèxas. Ansin, divèrsei gropaments culturaus son estats creats per lei classificar. Pasmens, aquelei trabalhs presentan de variacions importantas. Numericament, leis etnias pus importantas son lei Fangs (32% de la populacion), lei Mpongwès (15%), leis Obambas (14%) e lei Punus (12%). En causa de la concentracion de la populacion dins lei centres urbans, certaneis etnias pichonas (quauquei miliers d'individús) son absorbidas dins de grops pus importants e acomençan de disparéisser. En fòra deis etnias bantós, existisse de grops de pigmèus mai ò mens coneissuts e una comunautat francesa encara relativament importanta (1,3% de la populacion).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Gabon es lo francés qu'es parlat per 80% de la populacion. Gabon es ansin lo país african ambé la proporcion pus importanta de francofòns e son implantacion es fòrta dins lei centres urbans. Per exemple, es vengut la lenga mairala d'un tèrç deis abitants de Libreville e es la lenga quasi unica de la vida politica, de la cultura gabonesa, dei mediàs e dei cambis economics ambé l'estrangier.
Pasmens, un cinquantenau de lengas d'origina banto e lo baka d'origina pigmèa son egalament parladas en Gabon. Lei principalas son aquelei deis etnias pus importants coma lo fang ò lo mpongwè. La màger part son totjorn transmesas entre lei generacions. Aquelei lengas son subretot utilizadas a l'orau e an ges d'estatut oficiau. Lor escritura, desvolopada per lei missionaris francés e estatsunidencs per tradurre la Biblía, es pauc utilizada e coneissuda. Dins lo nòrd dau país, de minoritats d'ispanofòns en cors de disparicion existisson lòng de la frontiera ambé la Guinèa Eqüatoriala que son una subrevivença de la colonizacion espanhòla d'aquelei regions avans la definicion de la frontiera entre possessions francesas e espanhòlas en 1900.
Religions[modificar | modificar la font]
Gabon es un país crestian onte la populacion a gardat un nombre important de rites eissits de la religion animista tradicionala basada sus lo culte dei rèires. La libertat religiosa li es assegurada per la constitucion e respectada. Lo govèrn estima lo nombre de catolics a 75% de la populacion e lo nombre de protestants a 20%. Pasmens, en l'abséncia de recensament religiós, li a en realitat gaire de donadas fisablas per mesurar l'influéncia dei diferentei glèisas. De mai, certanei glèisas protestantas que presentan de trachs animistas fòrça importants son pas totjorn consideradas coma crestianas. Enfin, lei fidèus pòdon passar d'una glèisa a una autra. En particular, coma dins la màger part dei país crestians en desvolopament, lei glèisas protestantas evangelistas son en progression gràcias a un modèl d'organizacion similar ai glèisas afro-americanas d'America dau Nòrd que permet d'enquadrar d'un biais eficaç lei fidèus. Existisse una minoritat musulmana estimada a 1% de la populacion qu'es principalament formada d'imigrats venguts d'Africa de l'Oèst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo poblament de Gabon[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians d'activitat umana descubèrts en Gabon son datats d'aperaquí 400 000 ans. Puei, dins lo corrent dei periòdes pus recents, de descubèrtas de destraus e de sagetas de pèira ò de dessenhs gravats datats de 10 000 a 8 000 ans indicavan l'emergéncia d'una industria litica e l'aparicion de practicas culturalas. Après lo començament dau periòde istoric, la region foguèt poblada per de Pigmèus venguts d'Africa Centrala. La rason d'aquela migracion èra la pression militara dei Bantós que s'installèron pauc a pauc a son torn dins la region entre lo sègle XI e lo sègle XIX. Dins aquò, en causa de la longor dau procès de migracion, èran devesits entre d'etnias diferentas e sovent rivalas.
Avans l'arribada deis Europèus, aquelei pòbles avián desvolopat una cultura orala rica qu'es fòrça mau coneissuda en causa de la destruccion de sa màger part dins lo corrent de la colonizacion. Pasmens, sembla èsser compausada de racòntes e de mites sus la vida quotidiana, lei caças e lei guèrras que tocavan la region.
Lo periòde dau comèrci d'esclaus[modificar | modificar la font]
A la fin de l'Edat Mejana, lo litorau gabonés foguèt agantat per leis explorators portugués en 1472. Seguits per d'autreis Europèus, installèron de comptadors sus la còsta per crompar d'evòri, d'esclaus e de fusta d'ebèn. Lo trafec d'esclaus destabilizèt lo poblament dau territòri gabonés actuau. Pasmens, favorizèt l'aparicion d'estats sus lo territòri de la Republica de Còngo actuala qu'aguèron una influéncia sus lei limits orientaus dau Gabon modèrne. A la fin dau sègle XVI, lei Portugués perdèron sa posicion dominanta au profiech deis Olandés. Dins aquò, lei relacions entre leis Olandés e lei tribüs indigènas foguèron de còps malaisadas e de combats importants aguèron luec en 1610 e en 1698.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La colonizacion de Gabon acomencèt en 1849 ambé la fondacion de Libreville per lei Francés. En 1862, avián agantat l'estuari dau riu Ogòe e lo cap Lopez. Entre 1875 e 1878, l'oficièr Pierre Savorgnan de Brazza menèt l'exploracion dau cors d'aiga e agantèt lo Bacin de Còngo. Una segonda expedicion en 1879-1880 li permetèt d'agantar la vau bassa dau fluvi e de signar dei tractats d'amistat ambé divèrsei caps locaus. Ratificats en 1882 per lo parlament francés, venguèron la basa de la colonizacion francesa de l'interior dau continent. En 1883-1885, una tresena expedicion dirigida per Brazza permetèt ai Francés d'assegurar sei posicions en Gabon e sus la riba drecha de Còngo onte fondèron Brazzaville. En 1884, d'acòrdis ambé de caps locaus, Belgica e lo Reiaume Unit permetèron de fixar lei limits d'influéncia respectivas a l'èst e au sud.
La corsa coloniala si desplacèt alora vèrs lo nòrd. Tre 1886, Brazza assaièt d'agantar lei rius Sanghas e Obangui. Li fondèt Bangui en 1889. Puei, contunièt de progressar en direccion dau nòrd e conquistèt la màger part de la futura Africa Eqüatoriala Francesa (AEF). Dins lo corrent deis annadas 1890, la region atirèt l'atencion de companhiás desirosas d'i crear de plantacions d'evèas. En despiech de l'oposicion de Brazza, obtenguèron contentament en 1898 e una partida dau territòri gabonés fèt partida dei 38 concessions cedidas per lo govèrn francés.
Lo nombre feble de foncionaris francés dins la region empachèt un contraròtle eficaç de l'activitat dei companhiás. De mai, coma un impòst sus sei beneficis èra la fònt principala dei revenguts de l'administracion coloniala, lei companhiás venguèron rapidament liures de pilhar lo territòri que li èran atribuit. Per aquò, utilizèron la populacion indigèna que foguèt somesa au trabalh fòrçat. A partir de 1908, la futura AEF (oficialament fondada en 1910) foguèt tocada per una tiera de revòutas e d'enquistas foguèron ordonadas per París. Pasmens, ambé l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala, leis autoritats francesas foguèron obligadas de recórrer a son torn au trabalh fòrçat per sostenir l'esfòrç de guèrra. En particular, lòng dau litorau congolès au sud de Gabon, 20 000 indigèns de la region morèron durant la construccion dau camin de fèrre Pointe-Noire-Brazzaville. D'insureccions importantas contunièron donc de tocar l'AEF mai leis autoritats colonialas gardèron lo contraròtle de la situacion. Tre 1940, a l'iniciativa de Félix Eboué, l'AEF ralièt la França Liura e jonhèt lo camp aliat.
L'AEF dispareissèt en 1958 ambé la creacion de la Comunautat Francesa. Dins aquel encastre, Léon M'Ba, fondator en 1946 dau Blòt democratic gabonés (BDG), assaièt d'obtenir la transformacion de Gabon en departament francés. Pasmens, mau capitèt e Gabon s'orientèt vèrs l'independéncia.
Lo Gabon independent[modificar | modificar la font]
Gabon venguèt una republica independenta en 1960 dins l'encastre de la fragmentacion de l'Empèri Francés. Pasmens, França a gardat de liames politics, economics, militars e culturaus fòrça importants ambé sa colonia anciana en causa de son importància economica. En particular, assegura la defensa dau país e li garda una garnison importanta a Libreville. De mai, intervèn regularament dins leis afaires intèrnes de Gabon per s'assegurar d'aver un president favorable a seis interès. Ansin, Gabon es considerat coma un pielon major de la zòna d'influéncia francesa en Africa.
Léon M'Ba venguèt lo premier president dau Gabon independent en 1960. Establiguèt un regime autoritari centrat sus lo president e si desvolopèt lèu un important culte de la personalitat. En 1964, foguèt reversat per un còp d'estat après aver ordonat la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt restablit per una intervencion militara francesa. A sa mòrt en 1967, foguèt remplaçat per son vice-president Albert Bongo (que cambièt son nom en Omar Bongo après sa conversion a l'islam). Un an pus tard, fondèt un partit unic novèu dich Partit democratic gabonés (PDG). Gràcias au sostèn francés, gardèt aisament lo poder dins lo corrent de la Guèrra Freja. Pasmens, en despiech de l'esplecha de jaciments importants de petròli, la corupcion generala dau regime e lei privilègis donats a son etnia d'origina limitèron lo desvolopament dau país.
En 1990, a la fin de la Guèrra Freja, de tensions importantas au sen de la societat gabonesa obliguèron Omar Bongo d'acceptar una democratizacion. Pasmens, aquò empachèt pas d'esmogudas grèvas dins lei vilas importantas (Libreville, Port-Gentil... etc.) e una intervencion francesa novèla foguèt necessària per restablir l'òrdre. Maugrat l'instauracion dau multipartisme, lo PDG e Omar Bongo an gardat una influéncia majora au sen deis institucions e lo president foguèt tornarmai elegit en 1993, en 1998 e en 2005 après d'eleccions contestadas per l'oposicion. Moriguèt en 2009 e foguèt remplaçat per son fiu Ali Bongo totjorn a la seguida d'un escrutinh contestat per lei partits d'oposicion.
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Leis organizacions politica e territòriala de Gabon son fòrça inspirats per leis institucions francesas. Gabon es una republica amb un regime semi-presidenciau que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1991. Lo tèxte assegura la separacion dei poders executiu, legislatiu e judiciari e lo respèct dei drechs umans fondamentaus. Pasmens, dins lei fachs, la republica gabonesa es un regime autoritari dirigit dempuei 1967 per la familha dei presidents Omar Bongo e Ali Bongo. La democratizacion començada dins leis annadas 1990 es encara fòrça parciala e sei progrès son lents. Lo multipartisme es estat autorizat dempuei 1990 e l'oposicion a de còps ganhat de victòrias electoralas de remarca (legislativas de 1996 e 1997 dins la capitala per exemple). Pasmens, lo debanament generau deis eleccions es fòrça contestat per l'oposicion e d'esmogudas urbanas an sovent luec après lei vòtes. Ansin, la vida politica es totjorn largament dominada per lo Partit democratic gabonés (PDG) que contraròtla leis institucions, l'administracion e una partida de la premsa.
Lo poder executiu es tengut per lo president qu'es elegit au sufragi universau dirècte per un mandat de sèt ans. Es lo centre deis institucions gabonesas e lo cap de l'Estat. Noma lo cap dau govèrn e sei ministres, lei governadors de província, lei prefèctes e lei sota-prefèctes. A tanben lo drech de dissòuvre l'Assemblada Nacionala, d'instaurar l'estat de sètge, de repossar l'intrada en vigor d'una lèi, de decidir d'un referendum e es lo cap suprèm dei fòrças armadas gabonesas.
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau. Sa chambra bassa es dicha Assemblada Nacionala e tèn 120 deputats. 111 son elegits au sufragi universau dirècte e 9 son nomats dirèctament per lo president. Lo mandat es de 5 ans. Sa chambra auta es dicha Senat e es formada de 102 senators elegits per 6 ans au sufragi indirècte per lei conselhiers locaus e departamentaus. L'iniciativa legislativa es tengut per lo govèrn e lei parlamentaris franc dei lèis regardant lo budget de l'Estat que pòdon èsser unicament prepausadas per lo govèrn. Per èsser votada, un tèxte dèu èsser votat per lei doi chambras. Una lèi intrada en aplicacion après sa promulgacion per lo poder executiu.
Lo poder judiciari es tengut per una tiera de corts especializadas. La Cort de Cassacion es la juridiccion suprèma regardant leis afaires penaus, sociaus, comerciaus e civius. Lo Conseu d'Estat es lo tribunau suprèm per leis afaires pertocant l'activitat de l'executiu e deis institucions publicas. La Cort constitucionala s'ocupa de verificar la constitucionalitat dei lèis. Enfin, per leis cas de traïment de part dau cap de l'Estat, dei ministres ò dei presidents e vice-presidents dau Parlament, existisse un tribunau non permanent dich Cort de seguritat de l'Estat.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Gabon es devesit entre 9 províncias, 52 departaments e 26 districtes, 125 cantons, 50 comunas e 3 304 vilatges e gropaments de vilatges. Pasmens, maugrat l'existéncia d'aquelei subdivisions variadas, lo poder demora fòrça centralizat car lei transferiment d'autoritat de part dau govèrn son limitats, car leis administracions localas son generalament pauc eficaças en causa de la manca de personaus competents e car lei subvencions de l'Estat ai collectivitats representan totjorn la màger dei revenguts dei collectivitats. De mai, certaneis entitats coma lei cantons an principalament un ròtle electorau.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Gabon a cinc simbòls nacionaus principaus :
- son drapèu foguèt adoptat lo 9 d'aost de 1960. Es eissit d'un drapèu adoptat en 1959 per lo Gabon Francés e es format de tres bendas orizontalas representant la seuva eqüatoriala (vèrd), lo Soleu (jaune) e la mar (blau).
- seis armas dau país foguèron adoptadas lo 15 de julhet de 1963. Leis esmauts li simbolizan la seuva eqüatoriala (sinòple), lo Soleu (aur) e l'ocean (azur). Lei besants d'aur illustran l'abondància minerala dau territòri gabonés e lo naviri representa lo movement dau país en direccion d'un futur melhor. Enfin, un escut tengut per doi pantèras negras que son lo simbòl de la valor e de la vigilància dau president que protegisse la nacion.
- son imne nacionau foguèt adoptat en 1960 ambé l'independéncia. Dich La Concorde, son tèxte e sa musica son l'òbra de Georges Aleka Damas.
- sa devisa es Union, Travail, Justice (« Union, Trabalh, Justícia » en lenga nòstra).
- lo parroquet gris es utilizat per certanei companhiás ò institucions gabonesas coma la pòsta nacionala.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Gabon fa partida deis organizacions internacionalas e regionalas principalas coma l'ONU ò l'Union Africana. Sa diplomacia es centrada sus lo mantenement de sei relacions ambé França, sus la conclusion d'acòrdis ambé de partenaris novèus per favorizar la diversificacion de l'economia e sus la resolucion dei crisis que tocan lo continent african. D'efèct, la relacion entre Libreville e París es primordiala per lo país car França assegura la defensa militara de Gabon e es son premier partenari economic. De mai, l'esplecha dei jaciments de petròli, ressorsa principala de l'economia gabonesa e fòrça importanta per l'independéncia energetica de la metropòli anciana, es realizada per la companhiá francesa Total. Enfin, Gabon es un relèu major de l'influéncia francesa en Africa. Dins aquò, la relacion entre França e Gabon es pas tant desequilibrada e lo govèrn de Libreville a la capacitat de far pression sur París per defendre leis interès sieus.
Lo desvolopament de relacions ambé leis autrei poissanças mondialas ò africanas es vengut un axe important de Gabon que vòu diversificar son economia. Lo país a ansin conclut una tiera d'acòrdis economics ambé leis Estats Units ò China. De cambis importants son tanben estats creats ambé d'autreis estats africans coma Senegal.
Enfin, la resolucion dei crisis continentalas es pereu una preocupacion majora de Libreville. Aqueu ròtle dona au país una plaça diplomatica importanta en Africa, subretot en comparason de sa talha modèsta. Es liat a la presidéncia lònga d'Omar Bongo qu'aviá aquistat una influéncia importanta coma mediator. En particular, lo president ancian a ajudat d'un biais decisiu a la resolucion dei conflictes entre la Republica de Còngo e Angòla (1988) e entre Chad e Sodan (fin deis annadas 1990). A egalament sostengut lo combat de l'ANC còntra lo regime d'apartheid. Dempuei la mòrt d'Omar Bongo en 2009, Gabon contunia de prepausar sei servicis per resòuvre lei situacions de crisi.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas gabonesas èran formadas d'aperaquí 5 000 òmes e dotadas d'un budget de 70,8 milions de dolars (2% de son PIB). Èran devesidas entre cinc brancas (una armada terrèstra, una fòrça aeriana, una marina militara, una gendarmariá e una polícia). Avián d'equipaments leugiers principalament destinats a la defensa dau territòri gabonés. Lei pus importants èran 70 veïculs blindats, 47 pèças d'artilhariá, 8 avions de combat, 4 elicoptèrs de combat, 15 elicoptèrs de transpòrt, 1 corveta, 2 naviris de transpòrt, 3 patrolhaires e 7 naviris leugiers. La màger part d'aquel armament es d'origina francesa.
Economia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat en desvolopament amb una economia principalament basada sus l'esplecha dei ressorsas naturalas fòrça importanta de son territòri. En 2013, son PIB èra de 19,97 miliards de dolars estatsunidencs. L'agricultura ne'n representava 3,6%, l'industria e leis activitats minieras 63,9% e lei servicis 32,5% amb un taus de chaumatge d'aperaquí 21% (en 2006). Lei partenaris economics principaus dau país son leis Estats Units d'America[1], la China Populara[2]. França a un ròtle important coma fornisseire[3] e Japon, Austràlia e Índia coma practicas[4]. En 2013, la balança comerciala gabonesa èra fòrça positiva amb un excendent de 5,84 miliards de dolars.
La fònt principala de revenguts de l'Estat es l'esplecha d'idrocarburs, especialament de petròli, que representava 48% dau PIB en 2012 e èra a l'origina de 47% dau budget nacionau. La produccion demenisse regularament dempuei 1997 (18,5 milions de tonas) mai agantava encara 11 milions de tonas en 2007. Pasmens, de jaciments novèus son estats descubèrts dins la zòna d'esplecha economica gabonesa. Situats a de prefondors importantas, semblan formar un potenciau economic important dins leis annadas venentas maugrat son esplecha malaisada.
L'industria forestiera a tanben un ròtle important car es la premiera fònt de trabalh dins lo país. Pasmens, son importància economica a demenit e representava en 2012 mens de 9% deis exportacions nacionalas (còntra 14% en 1998). Leis esséncias pus recercadas son l'aucoumea, l'ebèn e l'ozigo. Gràcias a la feblessa numerica de la populacion gabonesa, l'esplecha dei seuvas (85% de la superficia dau país) e la proteccion de l'environament pòdon èsser menadas de concèrt. Un esfòrç important a actualament luec per favorizar la creacion d'una industria nacionala de transformacion de la fusta per diversificar l'economia e redurre l'importància dau petròli.
Leis autrei ressorsas mineralas dau territòri gabonés son tanben esplechedas dins l'encastre de la politica nacionala de diversificacion de l'economia. De jaciments importants de manganès son esplechats dins la region de Moanda. Aquelei minas representavan en 2013 4% dau PIB nacionau e 27% dei resèrvas mondialas. L'industria miniera gabonesa a un potenciau important car un autre jaciment important de manganès es estat descubèrt dins la region de Mouila e car un jaciment de niòbi es estat trobat vèrs Lambaréné. Pasmens, a l'ora d'ara, aquelei jaciments son fòrça isolats e alunchats dau ret de comunicacions.
L'agricultura es pauc desvolopada e 60% dau manjar èra importat en 2005. Lei culturas principalas son destinadas a la consomacion personalas (banana, maniòc... etc). Lo sector dei servicis es fòrça desvolopat dins lei centres urbans onte representa la màger part deis emplechs. Es principalament basada sus leis activitats de transpòrt e de comèrci de detalh.
Gràcias a aquelei ressorsas, Gabon a un indici de desvolopament uman important a respèct deis autrei país africans. D'efèct, lo revengut per abitant es lo segond dau continent après aqueu de la Guinèa Eqüatoriala. Pasmens, la reparticion dei riquessas es fòrça inegala e un tèrç de la populacion viviá en dessota dau lindau de pauretat en 2005[5]. Aquò crea de tensions socialas importantas, especialament dins leis aglomeracions pus pobladas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Existisse una escultura rica de mascas de fusta utilizats per de ceremònias tradicionalas (maridatge, naissença, funeralhas... etc.). Cada etnia a lei sieus mascas qu'an d'utilizacions e de significacions pròpris.
Literatura[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XX, Gabon aviá pas de literatura pròpria mai una tradicion rica de racòntes oraus existiá. Divèrseis autors e cercaires, especialament André Raponda-Walker (1871-1968), son a l'origina d'un trabalh important de recensament e d'enregistrament d'aquelei còntes e mites. Au mens un vintenau d'etnias son a l'ora d'ara regardadas per aqueu trabalh.
En causa de l'introduccion recenta de l'escritura en Gabon e de sa dependéncia lònga, la literatura gabonesa es solament apareguda a partir deis annadas 1970 e 1980. La poësia foguèt lo premier estile adoptat (Ndouna Depenaud, Wisi Magangue-Ma-Mbuju, Georges Rawiri) mai divèrseis escribans s'assaièron rapidament au roman coma Robert Zotoumbat ò Jean Divassa Nyama. Dins leis annadas 1990, apareissèron lei premiereis autors femeninas famosas coma Justine Mintsa e Bessora. Enfin, dempuei leis annadas 2000, la novèla a fach son aparicion au sen de la literatura gabonesa ambé de fònts d'inspiracion dirèctament posadas dins lei mites tradicionaus dau país.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo cinèma gabonés es aparegut dins lo corrent deis annadas 1970 mai a gardat una influéncia limitada en causa de la manca de mejans financiers. Pasmens, quauquei films son regularament realizats en Gabon e d'actors gabonés participan de còps a de films francés. Lo pus coneissut es Philippe Mory, considerat coma lo precursor dau cinèma gabonés, mai d'autrei cineastas coma Pierre-Marie Dong, Imunga Ivanga e Henri Joseph Koumba Bibidi an regularament obtengut de prèmis dins de festevaus cinematografics africans. Una institucion dicha IGIS (Institut Gabonés de l'Imatge e dau Son) es cargada de sostenir lo cinèma nacionau.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 17% deis exportacions e 9,4% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 5,4% deis exportacions e 12,6% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 28,2% deis importacions gabonesas venián de França en 2013.
- ↑ En 2013, aquelei país representavan respectivament 24,1%, 11,3% e 7,4% deis exportacions gabonesas.
- ↑ Banca Mondiala - Gabon [1].


c: text/html

text:
Cant
Lo cant representa l'ensemble de la produccion de sons musicals amb l'ajuda de la votz. La persona que produtz lo cant es apelada cantaire o cantaira.
Lo cant resulta de l'accion del buf : l'aire es expulsat dels palmons per l'accion del diafragma, coma per una expiracion normala, e fa vibrar las còrdas vocalas. Lo son atal produch es puèi amplificat per las cavitats naturalas (nas, sinus, torax), e eventualament articulat per la lenga e los pòts per formar de sillabas.
En fach, lo cant fa apèl a totas las ressorsas del còrs uman : lo sistèma respiratòri es utilizat, mas tanben mantun muscle amb de foncions divèrsas, las del ventre, de l'esquina, del còl, de la cara. Es una de las activitats mai complètas que siá perque exigís una consciéncia del còrs sus totes aquestes plans. Se parla sovent d'un entraïnament musical e dins una cèrta mesura un entraïnament esportiu perque per facilitar lo trabalh de totes aquestes muscles, entre autres dobrir la via a l'aire que sortís del còrs e permetre als palmons de se dilatar al maximum, cal susvelhar sa postura. "La caissa toracica deu èsser dobèrta, las espatlas regetadas en rèire e la colomna vertebrala ben drecha." Mas per dessús tot, coma un entraïnament esportiu, lo cant "exigís un bon tonus muscular e nos obliga a melhorar nòtre igièna de vida - plan manjar, far d'exercici, defugir lo tabac e los excèsses d'alcòl, etc...- per far de progrèsses e los manténer."
Mas cantar es pas solament se servir de sa votz e de son còrs, es tanben interpretar, far partejar al public las emocions contengudas dins lo tèxt cantat : es en aquò que, en foncion dels genres musicals sollicitats, lo cant rejonh frequentament l'art de la scèna.
- En musica classica, la votz es sovent utilizada coma un instrument de musica a part entièra. Dempuèi mantun sègle, lo cant classic a inspirat fòrça compositors que li an dedicat divèrs genres musicals : cançons polifonicas, messas, motets, coralas, cantatas, opèras, oratorios, melodias, etc.
- Dins la musica tradicionala, lo cant servís de supòrt a un tèxt brèu mai o mens poetic per formar una cançon.
Articles annèxes[modificar | modificar la font]
- Cançon tradicionala en occitan
- Industria
- Musica
- Musica occidentala
- Tessitura
- Votz (instrument)
- Votz (musica classica)
- Karaoké
- cant d'estadi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pommérieux
Pommérieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pommérieux A situat en la vallée de la Seille, un riu #que passa a l'oèst del vilatge en disposicion cap a Sillegny, e a una quinzena de quilomètres de Mètz e de Pont-a-Monsó.
Pommérieux est situé dans la vallée de la Seille, une rivière qui passe à l'ouest du village en allant vers Sillegny, et à une quinzaine de kilomètres de Metz et de Pont-à-Mousson.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Del ancià Saulnois, domeni del abbaye de Sant-Clément de Mètz e del Abbaye Sant-Arnoul de Mètz.
- Dépendait de l'ancien Saulnois, domaine de l'abbaye de Saint-Clément de Metz et de l'Abbaye Saint-Arnoul de Metz.


text:
Porim
Porim (פורים Pûrîm en ebrieu, valent a dire 'sòrts') es una fèsta josieva celebrada cada an lo 14 del mes ebrieu d'Adar (o 15 d'Adar dins las ciutats fortificadas) remembrant lo miracle relatat dins lo Libre d'Estèr que faguèt que los josieus se salvèsson d'èsser exterminats jol mandat del rei pèrsa Assuèr, identificat per mai d'un istorian coma Xèrxes I, vèrs 450 abC.
Encara que Porim es considerat un dels jorns pus alègres del calendièr ebrieu, los josieus devon junar e pregar pendent la vigília, en memòria dels josieus persans que junèron e preguèron perque Dieu los salvèsse del conflicte imminent qu'auriá comportat lor extermini per Aman e sos partisans dins l'armada de l'Empèri Pèrsa.
En Porim se legís la Meguilat Esther (מגילת אסתר) Rotlèu (libre) d'Estèr. Après lo june o la privacion, los josieus fan una taulejada granda ont la costuma es de beure de vin e de recitar de cantics, coma la pregària Shoshanat Ya'akov, fòrça aimada dels cantaires.
I a la costuma obligada d'enviar de presents als amics (משלוח מנות Misloakh Manot) e de far de caritat (מתנות לאביונים Matanot La'evionîm). Lo primièr carnaval de Porim o Adloyada aguèt luòc en 1912 a Tel Aviv.[1]


text:
Lopereg
Lopereg en breton ( Lopérec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat vallonnée, estenduda sus unitat|3959|a {{}} (39,5 km2), Lopérec es limitrophe de la cadena de las monts de Arrée al nòrd e a l'èst, e del conca de Châteaulin al sud. Lo finage communal, étiré nòrd-sud, en pendent cap a l'oèst, se échelonne de 316 mètres a 11 mètres d'altitud, lo bourg en essent cap a 52 mètres ; es excentré en la part sud del territòri communal[1]. La municipalitat a situat a unitat|9|km}} al nòrd-es de Châteaulin. Los corses d'aiga i son nombroses : la Douffine, #que pren la siá font sul flanc sud-oèst del Calhau-h Cléguer en Brasparts, servís de limit communale amb Pleyben : recep sus lo sieu marge drech, lo Rivoal (o riu de Sant-Rivoal), #que proven de Sant-Rivoal e servís de limit communale a l'èst amb la municipalitat éponyme. Abans lo sieu passatge jol viaducte[2] de la via ferrée de Kemper a Landerneau, recep sus la siá drecha lo ruisseau de Lenturec, #que travèrsa tota la municipalitat e passa just al sud del bourg de Lopérec. Un pauc mai en aval, un autre pichon afluent de marge drech de la Douffine servís tanben de limit communale amb Pont-de-Buis-lès-Quimerc'h.
Lopérec Dispausa encara d'un autentic "patrimòni paysager[1]" : lo bocage es encara variat (al nòrd, bòsc de feuillus e de conifères aital coma dels landes en l'extrèm-nòrd dins la "Montanha", mai agricòla al sud ont lo relief es mens accidentat) perque la municipalitat a pas pas #èsser remembrée.
Un modèst jaciment de aur e de arsenic a #èsser recensé pel BRGM a Lopérec, en representant un potencial géologique avalorat a 4 tonas d'aur[3].
-
Fila:Pont-glas1-rr.jpg
Lo molin del Pont-Glaz en Sant-Rivoal, al fons Keranna en Lopérec
-
Fila:Lopérec 19 La Douffine a Pont-Réal (limita entre Lopérec e Sant-Ségal).jpg
La Douffine a Pont-Réal (limita entre Lopérec e Sant-Ségal)
-
Fila:Lopérec 20 Vanne e déversoir de la Douffine al molin de Troaguilly.jpg
Lopérec : vanne E déversoir de la Douffine al molin de Troaguilly
-
Fila:Pont-de-Buis 01 Lo viaducte ferroviaire entre Lopérec e Pont-de-Buis.jpg
Lo viaducte ferroviaire entre París e Pont-de-Buis (linha Kemper-Landerneau)
Commune vallonnée, étendue sur 3 959 ha (39,5 km2), Lopérec est limitrophe de la chaîne des monts d'Arrée au nord et à l'est, et du bassin de Châteaulin au sud. Le finage communal, étiré nord-sud, en pente vers l'ouest, s'échelonne de 316 mètres à 11 mètres d'altitude, le bourg étant vers 52 mètres ; il est excentré dans la partie sud du territoire communal[1]. La commune est située à 9 km au nord-est de Châteaulin. Les cours d'eau y sont nombreux : la Douffine, qui prend sa source sur le flanc sud-ouest du Roc-h Cléguer en Brasparts, sert de limite communale avec Pleyben : elle reçoit sur sa rive droite, le Rivoal (ou rivière de Saint-Rivoal), qui provient de Saint-Rivoal et sert de limite communale à l'est avec la commune éponyme. Avant son passage sous le viaduc[4] de la voie ferrée de Quimper à Landerneau, elle reçoit sur sa droite le ruisseau de Lenturec, qui traverse toute la commune et passe juste au sud du bourg de Lopérec. Un peu plus en aval, un autre petit affluent de rive droite de la Douffine sert aussi de limite communale avec Pont-de-Buis-lès-Quimerc'h.
Lopérec dispose encore d'un véritable "patrimoine paysager[1]" : le bocage est encore varié (au nord, bois de feuillus et de conifères ainsi que des landes dans l'extrême-nord dans la "Montagne", plus agricole au sud où le relief est moins accidenté) car la commune n'a pas été remembrée.
Un modeste gisement d'or et d'arsenic a été recensé par le BRGM à Lopérec, représentant un potentiel géologique évalué à 4 tonnes d'or[5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Lopérec - Patrimòni paysager
- ↑ Fòto disponibla JULHET.htm Rail-Bretanha
- ↑ Sig Minas França - BRGM
- ↑ Photo disponible Rail-Bretagne
- ↑ Sig Mines France - BRGM


text:
Antisanti
Antisanti es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Antisanti Es una municipalitat de la façada orientala de la Corsega, sens littoral, en fasent partida de la Plana orientala de l'isla, en la microrégion telefonada Còsta Serena #que reagrupa 31 comunas e a situat entre la Còsta Verde al nòrd e la Còsta de las Nacres al sud.
Antisanti est une commune de la façade orientale de la Corse, sans littoral, faisant partie de la Plaine orientale de l'île, dans la microrégion appelée Costa Serena qui regroupe 31 communes et est située entre la Costa Verde au nord et la Côte des Nacres au sud.


text:
Rigaud (Provença)
Rigaud [1] (Rigaud en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Rigaud (Provença) surplombe de nautor la vallée del Cians, jos las ruïnes de la siá fortalesa medievala, anciana commanderie de las Templiers.
Le village de Rigaud (Provença) surplombe de haut la vallée du Cians, sous les ruines de sa forteresse médiévale, ancienne commanderie des Templiers.


text:
Pindar
Pindar (en grèc: Πίvδapoς, en latin: Pindarus) (Cinoscefalos, a ras de Tèbas de Beocia 522/518 abans Jèsus Crist - Argòs 445/438 abans Jèsus Crist), foguèt un grand poèta liric grèc. Nasquèt dins una familha nòbla e rica, originària de Beocia. Es l'autor d'importants epinicis, e considerat coma un dels mai grands representants de la lirica corala. Viatgèt fòrça e escriguèt pels reis e las familhas importantas de l'epòca.
Dins sos Epinicis celebrèt las competicions esportivas del sieu temps - valent a dire espròvas de luta, pugilat, corsas a pè e a caval - e cantèt las victòrias del jovent aristocratic doric -que ne fasiá partida- pendent los Jòcs Panellenics, que se debanavan a Olímpia (en onor de Zèus e per aquesta rason los pus importants), a Delfas (en onor d'Apollon), a Nemèa de Peloponès e a l'Istme de Corint.
Pindar passèt qualques annadas de la siá vida en Sicília, subretot a Siracusa e a Agrigent, dins la cort dels tirans Ieron e Teron. Foguèt precisament en Sicília ont aguèt escasença de conéisser los dos autres celèbres poètas grècs, Simonides e Baquilides, sos rivals literaris. Pindar, qu'èra fòrça religiós e prigondament devòt de las tradicions aristocraticas, impregna l'òbra siá de la concepcion religiosa e morala de la vida que li permetiá de venir l'egal dins sos vèrses de l'eròi que cantava, a mai quand s'agissiá d'un monarca poderós: la rason d'aqueste biais de far èra que, en metre en relèu e immortalizar la gèsta de l'eròi, lo poèta educava las generacions novèlas en perpetuar atal las valors ancianas.
Òbra[modificar | modificar la font]
La produccion poetica abondosa de Pindar, reculhida pels filològs alexandrins en 17 libres, es estada conservada sonque parcialament. La tradicion medievala a servat dins la siá integralitat pas que quatre libres d'epinicis que comprenon 14 òdas olimpicas, 12 òdas piticas, 11 òdas nemèas, 7 òdas istmicas.
- Olimpicas
- Piticas
- Nemèas
- Istmicas


text:
Utilizaire:Capsot
- Benvenguts -udas a ma pagina personala
Somari
- 1 Preséncia esporadica, excusatz!
- 2 Problèma reglat, farem amb aquò e mai aja de problèmas d'accents...
- 3 Vos pregui de m'excusar mas ai un accès pro limitat als ordinadors darrièrament. A lèu!
- 4 Escriches ancians
- 5 Messatges anteriors
- 6 Campanha Wikimedia CAT
- 7 Darrièras nòvas
- 8 Ligams d'interès
- 9 Istoric de la pagina
- 10 Donadas de productivitat?
- 11 Contribucions
Preséncia esporadica, excusatz![modificar | modificar la font]
Adieu, vos prègui de m'excusar mas pr'amor de problèmas familials, mon activitat aicí serà irregulara e pro limitada. A lèu, amistats, Claudi/Capsot (d) 7 setembre de 2014 a 08.32 (UTC)
Problèma reglat, farem amb aquò e mai aja de problèmas d'accents...[modificar | modificar la font]
Vos pregui de m'excusar mas ai un accès pro limitat als ordinadors darrièrament. A lèu![modificar | modificar la font]
Escriches ancians[modificar | modificar la font]
En seguida del vandalisme de Midom, un editor novèl aicí (pagina creada lo 23 genièr de 2012 a 01.08 mas vandalisme tre lo 22 de genièr a 23:53), ièr lo 23 de genièr ai decidit de mandar un messatge a tota la comunitat de la Wikipèdia occitan per prendre de sancions per aquesta persona que podriá èsser un membre influent de la Fondacion Wikimèdia. A mai se i a d'errors dins los modèls, existisson divèrses biaisses amb un cèrta educacion e una volontat constructiva de far, çò qu'es pas estat lo cas.
Aqueste individu a manifestat sa manca de respècte pas sonque cap a Boulaur mas a tota nòstra comunitat en considerar que podiá far çò que voliá sens respectar nòstras règlas, nòstra administracion, nòstra gents e lo trabalh qu'an fach coma se foguèsse una divinitat internetiana.
Aquesta actitud se manifestava ja dins lo messatge de sa pagina: "if you see me coming, run.", valent a dire "se me vesètz arribar, podètz fugir." mas bon abans se podián legir sus sos escafaments:
- 23.53 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Altmaxcom» (this is breaking the site, bad template, don't restore or feel the wrath of powers that be)
- 23:55.. Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Altmejcom» (templates like this are breaking the site, don't do these plx plx)
- 23.56 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Altmincom» (ditto)
- 23.57 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:CP» (bad template)
- 00.01 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:CòdeEPCI» (woohooo)
- 00.02 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Còde EHESS» (meh)
- 00.02 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Latfr» (meh)
- 00.03 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Lonfr» (one more)
- 00.03 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Nacfr» (hi!)
- 00.04 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Nccfr» (delete!)
- 00.05 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Nmcfr» (this template is too bad)
- 00.05 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:NomEPCI» (this template sucks too)
- 00.06 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Nom francés comunas» (templates are not databases)
- 00.06 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1962» (Use Oracle)
- 00.07 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1968» (we need wikidata)
- 00.07 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1975» (too old data)
- 00.07 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1990» (too new data)
- 00.08 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1999» (this is so last millennium)
- 00.09 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr2006» (eh)
- 00.09 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr2007» (meh)
- 00.09 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr2008» (feel so much better)
- 00.10 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr2009» (vroooom)
- 00.10 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr2009tot» (same)
- 00.11 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Supfrcom» (delete!!!!)
- 02.27 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:InseedeNmfr» * 02.44 . . Midom (Discussion | contribucions) a escafat «Modèl:Popfr1982» (yeah yeah, I was born back then)
Mercés de vòstra atencion, Claudi/Capsot (d) 23 genièr de 2012 a 09.52 (UTC)
Messatges anteriors[modificar | modificar la font]
- Uèi, 21 de març de 2011 ai demissionat d'Amical de la Viquipèdia per tal de poder assumir una libertat totala sens portar pena a l'Associacion.
- Mila mercés a totes los qu'an escrich a Magister Mathematicae per ensajar de me desblocar (Carles, Amir, Joan Francés, Sj e benlèu d'autres...), aguèsse preferit quicòm de mai public mas benlèu qu'a la fin es lo resultat que compta, o sabi pas... Vos demandi perdon a totes, mas me cal un moment per pensar e perpensar se vau demorar dins los projèctes wikipèdias o non, que i a de causas que me geinan fòrça... e me cal ponderar çò que devi far... Amistats, mercés e perdon a totes...
Endavant! Capsot (d) 3 abril de 2011 a 12.15 (UTC)
Campanha Wikimedia CAT[modificar | modificar la font]
Coma mantun de vosautres o sap (que fòrça son d'amics a mai siá virtualament!), soi tanben membre de l' Association catalana "Amical de la Viquipèdia" qu'ensaja de venir un Capítol Chapter.
Lo Capítol/Chapter es una estructura intermediària entre las Wikipèdias e la Fondacion Wikimedia. Sa tòca es d'ajudar a promòure las activitats de las diversas Wikipèdias, en lor porgir un accès oficial per liberar de material, tanben per aplechar de moneda per la Fondacion e de ne recebre, demest mai de causas... (clicar ennaut per mai de detalhs).
Aprèp una campanha iniciala en çò dels membres de la Viquipèdia catalana, me foguèt demandat de veire se podiái trobar supòrt en cò dels occitans, doncas aicí (qu'i soi pas gaire present per de rasons explicitadas enjós mas que contribuïssi pro al Wikiccionari) e me prepausèri d'anar mai luènh e de 'viatjar pel Wikimond e de far passar la nòva', en pensar que la màger part dels Wikipedians que partetjan de valors semblants serián dispausats a donar supòrt a nòstra causa.
Aquestas valors semblantas de porgir de coneissenças gratuïtas e gratuïtament a totes e dins totas las lengas, d'ensajar d'encoratjar, promòure e ajudar la diversitat lingüistica e totas las culturas deurián far que los Capítols/Chapters se deurián bastir, a nòstre vejaire, sus la qualitat d'organizacion, las idèas e los projèctes, e dependre del fach s'un Chapter potencial correspond a un estat.
Fòrça Wikipèdias de lengas minorizadas e/o de lengas sens estat (Catalan, Esperanto, Basque, Breton, Occitan, Maia, Tibetan...) aurián pas jamai drech, segon aqueste critèri d'obtenir un Capítol/Chapter, e doncas serián pas consideradas coma las egalas de las lengas mai fòrtas o importantas. Aital, seriá contrari a la practica de la Wikipèdia de considerar que totas las Wikipèdias e las lengas devon èsser egalas...
Vòli mercejar aicí tornarmai totes los qu'an manifestat son supòrt a nòstra causa dins aquesta Wikipèdia e mai enlà (more than 57 people here in the English Wikipedia and, well, I'm not done yet. I a probablament mai de 350 personas que nos apuejan e actualament son 310 sus Lista de membres e suportaires (Bon, me vos cal confessar que faguèri pas lo modèl e que m'avisèri pas que se podiá signar a la debuta e qualques personas peguèron l'etiqueta mas signèron pas la lista, perdon a totes!).
Darrièras nòvas[modificar | modificar la font]
Julhet[modificar | modificar la font]
Lo Capítol/Chapter catalan es pas estat acceptat encara. Faguèrem una delegacion de uèch personas per participar a la Wikimania event a few days ago and things were less than encouraging since se vòl pas far per ara de Capítol/Chapter lingüistic. Almens least one Foundation representative, who overlooked to introduce himself, indicated there never will be (in my opinion a strange assumption for an institution that advocates for change and evolution!). S'avètz pas d'estat, sembla que podètz pas aver un Capítol/Chapter!.
Another important point was that the Chapters Committee seemed to have a problem defining exactly what qu'es un Capítol/Chapter. Lo President de nòstra associacion, Joan Ramon Gomà, creèt doncas en consequéncia aquesta pagina d'informacion per ensajar de porgir una responsa al Comitat de Capítols/Chapters.
I'll try to keep all interested persons informed of the progress of our campaign at this page as developments arise. Thanks again for your support! You can write to me anytime, I'll be happy to correspond. I may not reply at once since I could be occupied on the projècte, but I'll do the best I can to keep in touch with this Wikipedia!
Desiri çò melhor a totes vosautres e actualament un estiu excellent, caudet e agradiu! Amistats! De còr e d'òc!
Ligams d'interès[modificar | modificar la font]
Since some of you might find yourselves dins una situation semblanta a la mia abans que foguèsse informat de las divèrsas institucions d'ennaut, vos apondi qualques ligams utils çai-jos.
- Ensús dels Capítols/Chapters, i a un Comitat de Capítols/Chapters.
- E encara mai naut, un: Board of Trustees
Remarca: There doesn't seem to be una règla que enebisca que de membres d'una familha d'èsser presents a de nivèls diferents de las institucions de la(s) Wikimedia/Wikipedia.
Istoric de la pagina[modificar | modificar la font]
En seguida de l'adopcion de la dicha Carta Lingüistica, ai decidit de prendre de vacanças dins la creacion d'articles sus la Wikipèdia occitana, pasmens acabarai los articles que comencèri (en defòra de los que son estats ja "corregits" que lai los laissarai acabar eles, s'o fan... lo trabalh començat), sabi pas se la decision serà definitiva mas serà duradissa aquò segur! M'agrada pas de prendre de decisions talament drasticas mas probable donaràn fruches amb qualques debats coma lo qu'es estat entamenat fa pas gaire.
Per pietat s'ai mes de nombres amb lo ponch dins ma pagina o se vos prusís la correctiviti vos pregui de vos anar passejar sus d'autras paginas... Mercés! Tolerarai pas aquí las supausadas correccions... Amistats a totes...
Donadas de productivitat?[modificar | modificar la font]
PS: Per balhar una idèa de la productivitat d'aquesta Wikipèdia ensajarai de balhar d'indicas sus sa posicion. Actualament (7 de març de 2007) l'enciclopèdia occitana es 70ena (Siberian 71en amb 7.055 "articles" e Tamil 69en amb 7.437 "articles"). A títol comparatiu, lo catalan es 20en (54.765 articles), lo breton 53en (12.528 articles), lo basc 42 (16.869), lo lombard 43 e lo napolitan 54... Gulp!
- Actualizacion de las donadas (18 de març de 2007). Reculada de la wikipèdia occitana (uèi 7.227 articles) en 71ena posicion, (otra)passada pel Plattdüütsch (actualament 7.498 "articles")..., lo catalan a actualament 55.508 articles... Megagulp! Arribarem benlèu als 10.000 quand los catalans arribaràn als 100.000?
- Una autra actualizacion (12 de mai de 2007). Reculada de la wikipèdia occitana (uèi 7.849 articles) en 73ena posicion (passada davant pel piemontés! 7.900 e l'asturian 8.170 dintradas). Se vos pòt far plaser, lo catalan tanben tomba dins las posicions: lenga 23ena amb 59.315 dintradas, avançada per l'ucraïnian (BiTaю!) e l'indonesian! Bonas correccionetas!
Soi passat ara a Wikilibres per ensajar que lo projècte tombe pas: [[1]]
Contribucions[modificar | modificar la font]
En cas que qualqu'un se pensèsse que soi pas qu'un repotegaire, balhi çai-jos una idèa de çò que foguèron mas contribucions temps enlà (essencialament de reviradas)... D'unas son encara per acabar de revirar, precisi (o farai quand o sentirai...).
Personatges istorics[modificar | modificar la font]
Escrivans occitans[modificar | modificar la font]
- Joan Frederic Brun, Miquèu de Camelat, Prospèr Estieu, Alexandre Langlada, Renat Nelli, Rotland Pecot, Ives Roqueta, Antòni Ros, Renat Tulet, Arsèni Vermenosa, Pau Vezian.
Personatges autres[modificar | modificar la font]
- Giovanni Agresti, Marcellin Albèrt, Antoni Maria Alcover, Al Tall, Sabino Arana Goiri, Giuseppe Arcimboldo, Neil Armstrong, Bernardo Atxaga, Víctor Balaguer Betagarri, Maria del Mar Bonet, Jorge Luis Borges, Yuri Buenaventura, Kazimieras Būga, Howard Carter, Fidel Castro, Paulo Coelho, Michael Collins, Sean Connery, The Corrs,Boris Antonenko Davidovich, Walt Disney, Gloria Estefan, Melissa Etheridge, William Faulkner, Ernèst Ferrolh, Alexander Fleming, August Fourès, Joan Fuster, Indira Gandhi, Giuseppe Garibaldi (vengut Josèp mai tard...), Pedro Guerra, Che Guevara, Juan José Ibarretxe, Jewel, Juanes, Tina Karol, Laika, Elena Ledda, Bruce Lee, Franz Liszt, Lluís Llach, Ani Lorak, Biel Majoral, Mans de Breish (espèri qu'es pas vengut Bruèis), Pasqual Maragall i Mira, Paul Meyer, Elsa Morante, Alberto Moravia, I Muvrini, Pablo Neruda, Paul Newman, Okean Elzy, Vicent Partal, Louis Pasteur, Laura Pausini, Ivan Pavlov, Tomeu Penya, Eva Perón, Juan Domingo Perón, Josep Pla i Casadevall, Marco Polo, Terry Pratchett, Jordi Pujol i Soley, Raimon, Eros Ramazzotti, Martí de Riquer, Auguste Rodin, Gerhard Rohlfs, Ronaldinho, Sofia Rotaru, Ruslana, Manuel Sanchis i Guarner, Compay Segundo, Shah Rukh Khan, Shakira, Ravi Shankar, Sopa de Cabra, Sting, Sharon Stone, Italo Svevo, Valentina Tereshkova, Iólia Tymoshenko (venguda Iuliia!), Eamon de Valera, Jacint Verdaguer, Antón Vilar Ponte , Jimmy Wales, Virginia Woolf, Adelina Yzac, Zucchero.
Animals[modificar | modificar la font]
- aranha, ase, balena, cabra, camèl caval, cangoró, dalfin, dragon, guepard, làmia, pingoïn, rat, sèrp, vèrm
Astres e planetas[modificar | modificar la font]
- cometa Hale-Bopp, estela, Luna, Mercuri (planeta), Nebulosa d'Orion, Pluton, Sistèma Solar, Solelh, Tèrra
Autras[modificar | modificar la font]
- acièr, acronim, Adieu Paure Carnaval, aeropòrt, Afrodita, alh, ananàs, animal totemic, Armada Republicana Irlandesa, astrologia, astronauta, aurelha, avelana, avion, bandièra basca, bandièra d'Escòcia, Batman, bèc, biografia, bòrshch, breçairòla, burre, cachafuòc, cambajon, capèl, capoeira, cartografia, castèl (construccion), Castèl de Montsegur, Castèl de Querbús, ceba, Chaac, color, cosmologia, cotèl, culhièr, dent, diccionari, Diccionari Català-Valencià-Balear, Dionís, diplòma, Donald Duck, Dracula, Elna, Empire State Building, esmaut (dent), faraon, filologia, fonèma, forqueta, genolh, gratacèl, Sherlock Holmes, ieroglif, ieroglifs egipcians, [improvisacion]], Indiana Jones, intelligéncia, intestin, Isis, Isla de Man (cambiat segur en Illa mai tard), lach, Loxòr, Kaunas, Lia Fáil, libre, lira, lituanian, Lunèl, Lunèl Vièlh, manga, massa, Menfis, monarquia, Monastèri de Santa Catarina, mont Sinaí, Monastèri de Montserrat, Mont Rushmore, morfina, Mickey Mouse, musician, National Aeronautics and Space Administration, neutron, numismatica, nuraghe, Òc (revista), Osiris, papièr, Partit Nacionalista Basc, Partit Nacional Escocés, Pèira de Roseta, pè, pera, pergamin, pescaluna, Joan Petit (per astre pas passat a Pichòt o Pichon), pigment, pirata, pizza, Plaid Cymru, pluèja, pluma, Pont de Rialto, protestantisme, proton, Prússia, ratapenada, Reclams, rei, Quetzalcoatl, robòt, romba, romba catalana, sabon, Sagrada Familha, salsa, sang, sardana, saxofòn, sillaba, Bart Simpson, Homer Simpson, Spider-Man, sucre, Taj Mahal, tango, telescòpi espacial Hubble, television, Temple de Loxòr, Tibet, Tlalòc, tomata, Torre Agbar, Torre de Pisa, Torre Eiffel, trombon, trompeta, uòu, Vènus de Milo, Vidorle, Vilaweb, vin, vinha, World Trade Center.
Paginas passadas al provençal (sens cap de consultacion segur...)![modificar | modificar la font]
Paginas anequelidas[modificar | modificar la font]
glaça (non acceptabla aparentament..., passada a glaç e escafada, per èsser recreada mai tard!), Königsberg (passada a Kaliningrad!)
Contribucions autras[modificar | modificar la font]
Completèri tanben fòrça paginas creadas per l'infatigable João Xavier, las vòli pas apondre aquí que fariá subrecargat e mancat de modestiá...
Meta:User:Capsot
- Wikipedian d'Occitània
- Wikipedian utilizant lo dialècte lengadocian
- Boita d'utilizaire
- Wikipedian del País Valencian
- Wikipedian amb cervèl
- Wikipedians interessats per la cultura italiana
- Utilizaire ca-M
- Utilizaire oc-4
- Utilizaire en-3
- Utilizaire it-3
- Utilizaire es-4
- Utilizaire pt-2
- Utilizaire it-1
- Utilizaire uk-2
- Utilizaire fr-M
- Wikipedians que donan supòrt a PuntuEus


text:
Forcet e Balaissac
Forcet e Balaissac (Fossès-et-Baleyssac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Aquitània Modèl:Portal Aquitània


text:
Nirvana (bodisme)
Nirvana es un tèrme sanscrit (devanāgarī : निर्वाण)[1], calc del pali Nibbāna (निब्बान), que significa « atudament » d'una flama o d'una fèbre, etimologicament « exespiracion[2] » , e per extension « amaisament » puèi « liberacion ». Aquel mot venguèt, en chinés 涅槃 nièpán, en japonés 涅槃 nehan, en corean 열반 yolban, en tibetan myang-ʼdas o myan-ngan ʼdas-pa (lit.: passar al delà de la soufrença), e en tai นิพพาน nípphaan.
Somari
Sens dins le bodisme[modificar | modificar la font]
Dins lo sens bodic, qu'es la mai comuna ara, aquel tèrme designa la finalitat de la practica bodica, lo Despèrtament (bodi). Es al delà de tota descripcion e pòt èsser definit sonque negativament coma la fin de l'ignorància, factor essencial de la coproduccion condicionada, et de las tres sets : desir dels senses (kāma-taṇhā), desir d'existéncia o voler viure (bhava-taṇhā) e desir d'aniïlacion (vibhava-taṇhā). Lo nirvāṇa es una mena d'acabament que pòt èsser comparat, segon los tèxtes, a l'atudament d'una flama (individualitat o sens del ièu): de meteis biais que se pòt pas definir un fuòc que ne brutla pas, se pòt pas definir una persona qu'« exbufèt » los agregats de l'existéncia (desirs, volicions, concepcions erronèas) que mena una persona non depertada de renaissença en renaissença.
Una definicion mens negativa es aquela d'una patz interiora totala e permanenta, venent del destacament. L'aquisicion d'aquel « estat » (qu'es definit coma un « non estat ») es reputada possible pendent la vida, o, eventualament, pendent la mòrt. L'idèa pro vulgarizada dins lo public del nirvana coma d'un « paradís » que continuaram d'existir aprèp la mòrt es absurda (e contradictòria amb la tèsi bodista del non seu e de la vacuitat dels fenomèns e de l'Absolut). Se pòt doncas ni i « dintrar » ni i « demorar ». Lo nirvana es mimai la mòrt, mas puslèu la fin de la cresença dins un ego autonom e permanent.
De tèrmes pròches son : despèrtament, atudament, liberacion, illuminacion, deliurança, vacuitat absolut, patz suprèma, realitat darrièra.
Pel bodisme hīnayāna, lo nirvana es "l'autra broa", qu'"existís" per oposicion al cicle del devenir, lo samsara, alara que pel bodisme mahāyāna nirvana e samsara son ultimament identics, a causa la non dualitat de la natura de las causas.
Se distingís al mens dos tipes de nirvana :
- nirvana amb rèsta d’existéncia (pali : sa-upādisesa-nibbāna, sanscrit : sopadhisesa nirvāṇa) : aquel qu'obten un rescat o ven un boda pendent sa vida;
- nirvana sens rèsta d’existéncia (pali : an-upādisesa-nibbāna, sanscrit : nirupadhisesa nirvāṇa) : nomenat tanben parinirvana (pali : parinibbāna), o atudament complèt, a la mòrt d'un rescat o d'un boda.
L'escòla Cittamātra du Mahāyāna apond dos autres tipes:
- prakrti-visuddha-nirvana: totes los essères son dins un nirvana originalament pur;
- apratisthita-nirvāṇa : nirvana "non fixat", aquel dels bodisattvas que demòran ni dins lo samsara ni dins lo nirvana, pel ben dels essères sensibles.
Sens dins l'indoïsme[modificar | modificar la font]
Lo meteisse concète existís tanben dins l'indoïsme mas es de preferéncia nomenat moksha (o mukti o laya), lo tèrme de nirvana i essent mens sovent emplegat.
Citacions[modificar | modificar la font]
- « I a un sens naissença, sens devenir, sens creacion, sens condicion. Se aviá pas aquel sens naissença, sens devenir, sens creacion, sens condicion, poiram pas escapar al nascut, vengut, creat, condicionat. Mas perque i a sens naissença, sens devenir, sens creacion, sens condicion, se pòt escapar al nascut, vengut, creat, condicionat. » Udana, VIII, 3.
- « Coma une flama bufada per un vent poderós va en repaus e pòt pas èsser definida, atal lo savi qu'es liberat del còs e de l'esprit (nāmakāyā) va en repaus e pòt pas èsser definit. Per el, i a pas mai de mesura que permeta de lo descriure. Quand tota causa (dharma) desapareguèt, totes los signes de reconeissença tanben desapareguèron. » Sutta Nipāta
- « Là onte i a res, que ges pòt èsser agafat, es l'Illa ultima. La nomena nirvana: atudament complèt de la vielhessa e de la mòrt. » (Sutta Nipāta, 1093-1094)
- « Lo nibbana es l'acabament del devenir. » (bhava nirodho nibbanam) (Samyutta Nikaya 12, 68)
- « Lo nibbana es le bonaür suprèma. » (nibbana paramam sukham) (Dhammapada, 204)
- « Lo nirvana es la quietud de l'ocean quand lo pichon enfant s'i nega. » (Tetsuo)
Sens popular[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge familhièr, nirvana designa un "bonaür suprèma", un gaug dels senses capitat subretot per la sexualitat, dels objèctes o de las situacions nautament agradables. S'agís alara d'un sens pervertit, a pauc prèp sinonim de gaug intens, pro alunhat de la nocion de patz interiora.
En psicanalisa[modificar | modificar la font]
Lo principi de nirvana es un concèpte psicanalitic de la tendéncia al neant, çò que correspond pas au tèrme nirvana bodista, mas pusleu a vibhavatrsna qu'es la set de non existéncia[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)The Sanskrit Heritage Dictionary de Gérard Huet
- ↑ De:Nir- Vā-, Vāta.
- ↑ (fr)Sigmund Freud, Au-delà du principe de plaisir (1920), París, Payot, col. "Petite Bibliothèque Payot", 2010; ISBN 2-228-90553-4


text:
Homblières
Homblières es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es al presbytère de Homblières #que i aguèt recebut lo 7 de novembre 1918 per officiers francés la delegacion alemanda venguda per negociar la armistice après aver-i traversat las linhas alemandas[1] E èsser intrada al contacte de las linhas francesas a La Capelle. Aquel ponch de passatge i aviá #èsser comunicat a las autoritats alemandas après la siá demanda de dobrir de negociacions. La delegacion serà de contunh convoyée a Tergnier en veitura ont los esperava un tren especial #que los #portar fins al luòc conegut ara jol nom de clar de Rethondes en la bòsc de Compenha ont se #desenrotllar la negociacion e la signatura de la armistice lo 11 de novembre.
C'est au presbytère d'Homblières que fut reçue le 7 novembre 1918 par des officiers français la délégation allemande venue pour négocier l'armistice après avoir traversé les lignes allemandes[2] et être entrée au contact des lignes françaises à La Capelle. Ce point de passage avait été communiqué aux autorités allemandes après leur demande d'ouvrir des négociations. La délégation sera ensuite convoyée à Tergnier en voiture où les attendait un train spécial qui les amena jusqu'au lieu connu maintenant sous le nom de clairière de Rethondes dans la forêt de Compiègne où se déroula la négociation et la signature de l'armistice le 11 novembre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Informacions presentadas al Mémorial del Armistice, sul luòc del clar del Armistice a Compenha.
- ↑ Informations présentées au Mémorial de l'Armistice, sur le site de la clairière de l'Armistice à Compiègne.


text:
Francés Ièr de França
Francés I (Conhac, lo 12 de seteme, de 1494 – Castèth de Rambouillet, lo 31 de març, de 1547) que ho un rei de França coronat a Rems en 1515.
Durant lo son regnat que desvolopè las arts en important l'estil de la Reneishença italiana, qu'establí (dab l'ordonança de Villers-Cotterêt) l'emplec de la lenga vulgara (lo francés) en lòc deu latin peu actes legaus, que ganhè la famosa victòria de Marignan suber las òsts soïssas e que ho lo rivau de Carles I d'Espanha e V d'Alemanha e deu son empèri.


text:
Teoria dels nombres
Tradicionalament, la teoria dels nombres es la branca de las matematicas puras que s'ocupa de las propietats dels nombres enters. Atal dins d'aquesta part de las matematicas s'estudian conceptos coma la divisibilitat, los nombres prims, máxim común divisor, mínim común múltiple, relacions d'orden, etc.
La disciplina amanecièt per ocuparse d'una clase mai amplia de problemas que surgiron naturalament de l'estudi dels nombres enters. La teoria dels nombres se pòt subdividir en varis camps, d'aquerde amb los metòdes que s'usan e de las questions que son investigadas, que son:
- Teoria elementària dels nombres: fa servir solament los metòdes elementaris de l'aritmetica per la verificacion e comprobacion de las propietats essencialas de l'ensemb dels nombres enters e en particular las propietats dels nombres prims;
- Teoria analitica dels nombres: utiliza l'análisis reala e análisis compleja, especialament per estudiar las propietats dels nombres prims;
- Teoria algebrica dels nombres: fa servir álgebra abstracta avanzada (álgebra moderna) e estudia los nombres algebrics;
- Teoria geometrica dels nombres: utiliza metòdes geometrics, algebrics e analitics;
Somari
Sus la teoria elementària dels nombres[modificar | modificar la font]
Lo primièr contacte amb la teoria dels nombres es a través de la teoria elementària dels nombres. A través d'aquesta disciplina se pòdon introducir propietats pro interesantes e notables dels nombres enters, maires, qu'en èsser propostas coma questions per èsser resolvidas, o teoremas per èsser ensalhats, son generalament de difícil solucion o comprobacion. Aquestas questions son ligadas basicament a tres tipes d'investigacions, a saber:
- Estudis especifics sus las propietats dels nombres prims;
- Investigacion d'algoritmes eficientes per l'aritmetica basica;
- Estudis sus la resolucion d'ecuacions diofantinas;
Aquestas questions directament ligadas per l'estudi de l'ensemb dels nombres enters e lo seu subensemb format pels nombres naturals.
La títul d'ilustracion, qualques dels fòrças problemas que si pòdon focalizar dins aquestas tres áreas de la teoria elementària dels nombres son comentats la continuacion:
Propietats dels nombres prims[modificar | modificar la font]
Teorema d'Euclides[modificar | modificar la font]
- "Existe una cantitat infinita de nombres prims"
Conjetura de Goldbach[modificar | modificar la font]
- "Se pòdon expresar los nombres pares, màgeres que 2, coma la suma de doas nombres prims?" aquesta es conjetura de Goldbach
- formulada en 1746 e fins a uèy pas ensajada, a pesar d'èsser verificada per nombres de l'orden de fins a 4*10^14.
¿Cuántos nombres prims terminan amb lo dígit 7? Serían infinitos? Dels 664579 nombres prims menores que 10 milhones, los que terminan en 1, 3, 7 e 9 son, respectivament, 166104, 166230, 166211 e 166032. Aqueste correspond a 24.99%, 25.01%, 25.01% e 24.98% del total de nombres prims. Que sugier esto?
Ay infinitos pares de nombres nomenats prims gemels: nombres prims que diferen un de l'autre solament en doas unitats, coma (3 ; 5), (71 ; 73) o (1000000007; 1000000009)?
Algoritmos eficientes per l'aritmetica basica[modificar | modificar la font]
Fum de las modernas aplicacions que del camp de la criptografia (codificacion destinada a generar, almacenar o meteis transmitir - per exemple, per telefonia o mai especificament per l'Internet) - informacions secretas o confidencialas de maneras seguras, dependen d'algunas de las propietats dels nombres enters e dels nombres prims. Çaquelà las aplicacions aritmeticas envolvendo las propietats dels nombres enters son directament relacionadas amb la capacitat de resolver doas problemas fondamentals:
- lo problema del test per verificar si lo nombre es primo;
- lo problema de la descomposicion en fatores prims;
Aparentement son problemas de solucion simple, que se fan complejs quand se pasa a trabalhar amb numerals de decenas o meteis centenas de dígits.


text:
-406
Aquesta pagina concernís l'an -406 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès amb una ofensiva navala importanta deis Atenencs còntra la flòta espartenca que foguèt esquichada ais illas Arginusas. 75 dei 120 naviris de Lacedemònia foguèron perduts còntra solament 25 (sus 150) per Atenas. Pasmens, en causa d'una tempèsta, lei còrs dei mòrts poguèron pas èsser recuperats e lei radicaus atenencs obtenguèron l'execucion deis uechs estrateges venceires de la batalha. Puei, consequéncia dau caòs politic de la ciutat, lei radicaus foguèron tanben executats. Dins aquò, lo comandament de la flòta foguèt afeblit mentre qu'Esparta obtenguèt una ajuda financiera novèla deis Aquemenidas per rebastir sa flòta.
Roma[modificar | modificar la font]
Presa de la vila d'Anxur dins lo territòri dei Volscs per Roma e la Liga Latina. Començament d'una guèrra novèla còntra la vila etrusca de Veïes. Entraïnat per lei tensions persistentas entre Roma e la ciutat etrusca, aqueu conflicte foguèt dirèctament causada per una respònsa provocaira ai demandas romanas de contuniar la trèva entre lei doas vilas rivalas.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Per contrar la rebastida d'Agrigenta per Siracusa, lei Cartaginés menats per Annibal de Giscon acomencèron lo sètge de la vila novèla. Pasmens, après solament doas setmanas de sètge, deguèron faciar una epidemia de pèsta que tuèt unei soudats, compres Annibal, e la batalha foguèt fòrça malaisada per Cartage.


text:
Egleisa de Sant Sulpici de París
L'egleisa parrofiala de Sant Sulpici es un temple de confession catolica situat au centre de París, en riba mança de Seina. Venguet « monument istoric » lo 20 de mai de 1915.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las egleisas precedentas[modificar | modificar la font]
La data dau prumier temple bastit a l'emplaçament actuau de l'egleisa de Sant Sulpici es de mau precisar. La descuberta en 1724, au cors de las cerchas de l'egleisa, de 'na peira tombala dau segle X, provet que 'na chapela (que ne dependiá un cementeri) i existissiá dempuei mantun segle.


text:
Fumichon
Fumichon es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1841, Fumichon (395 abitants l'an 1836) absorbeix una pichona part del territòri de Sant-Hippolyte-de-Canteloup (315 abitants) #que i aviá-quitament ja absorbit Sant-Pierre-de-Canteloup en 1825[2],[3], al sud del territòri, fins a la Paquine, la rèsta de la municipalitat en essent partejada entre Marolles e Lo Hôtellerie.
En 1841, Fumichon (395 habitants en 1836) absorbe une petite partie du territoire de Saint-Hippolyte-de-Canteloup (315 habitants) qui avait elle-même déjà absorbé Saint-Pierre-de-Canteloup en 1825[4],[5], au sud du territoire, jusqu'à la Paquine, le reste de la commune étant partagé entre Marolles et L'Hôtellerie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 31 de decembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 31 de decembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Fumichon », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 31 décembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-Hippolyte-de-Canteloup », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 31 décembre 2011


text:
Michael Gray
Michael Gray (Michael Anthony Shefford Gray) es un disc jockey e un productor de musica house britanic qu'a signat un contracte amb lo labèl de disques independent de dança Eye Industries. Tanben es la mitat d'un duo de production e remixatge de musica dance: Full Intention.
Son primièr grand succès foguèt una melodia de l'estil disco mutanta, nomenada "The Weekend". Aquel disc, qu'èra devent a Oliver Cheatham, venguèt un succès al Top 10 del Reialme Unit e passèt 20 000 còps a la ràdio. Als Estats Units, "The Weekend" tanben foguèt un succès al Top 10 de Billboard magazine e Hot Dance Airplay en 2005, quand l'editèron amb la companhiá Ultra Records.
Ara ja se considèra "The Weekend" coma un classic de la musica house.
La seguida de "The Weekend" se sona "Borderline" e benefícia de la votz de Shelly Poole, inicialament al Top 20 d'Alisha's Attic, l'editèron lo 24 de julhet de 2006. Aquela cançon pogèt a la 3a plaça del palmarés ARIA e a la 12a plaça del palmarés UK Singles Chart.
Simples[modificar | modificar la font]
- 2005: "The Weekend"
- 2006: "Borderline" (amb Shelly Poole)
- 2007: "Somewhere Beyond" (amb Steve Edwards
- 2008: "Ready For This"
- 2013: "Chasing Shadows" (amb Danielle Senior)


text:
Viéville-en-Haye
Viéville-en-Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, los abitants de Viéville devián al pòrti de Lorraine una guarda dins lo castèl de Prény.
Viéville-En-Haye i aguèt arruïnat per la soldatesque messine en lo moment del conflicte de 1427-29 #que #opausar la vila de Mètz al pòrti de Lorraine e los sieus aliats. Alarmat per Jean Griffon, abbé de Sant-Ostal-a los-Bòsques #que deteniá la collation de la curació de Viéville, lo pòrti de Lorraine Renascut d'Anjau ordonna la restauracion d'aquel vilatge per una charte datada de 1436. Setanta ans mai tard, aquel luòc èra totjorn arruïnat e void d'abitants. Mercés als dons del chevalier Nicolas d'Aja e del genet Nicolas Remiat #qu'abandonavan als Prémontrés « tot tal drech, wagiere, distincion, segudas, retenudas, rendas, censes, droictures e tornats » en los localités de Viéville-en-Haye e de Vilcey-sus-trey, Pèira de Prény, abbé de Sant Ostal-a lo-Bòsc #pasturar apelar en 1504 a colons amb la fin de reconstruire aquela localité e la siá concéda a aquela fin los terrens necessaris per édifier « dos arnelhs d'ostals », aital coma de las tèrras a conrear; de quitament una part del bòsc abbatiale i aguèt cedit a la nòva comunitat villageoise de Viéville-en-Haye. Aquela restauracion #èsser aquelas fes un succès e los religioses de Sant-Ostal #poder extraire #dire e de rendas #que « la seguda » sus las siás notícias ouailles.
Lo vilatge n'a destruit pendent la guèrra de 1914-1918, après évacuation de la populacion.
Au Moyen Âge, les habitants de Viéville devaient au duc de Lorraine une garde au château de Prény.
Viéville-en-Haye fut ruiné par la soldatesque messine lors du conflit de 1427-29 qui opposa la cité de Metz au duc de Lorraine et ses alliés. Alarmé par Jean Griffon, abbé de Sainte-Marie-aux-Bois qui détenait la collation de la cure de Viéville, le duc de Lorraine René d'Anjou ordonna la restauration de ce village par une charte datée de 1436. Soixante-dix années plus tard, ce lieu était toujours ruiné et vide d'habitants. Grâce aux dons du chevalier Nicolas de Heu et de l'écuyer Nicolas Remiat qui abandonnaient aux Prémontrés « tout tel droit, wagiere, seigneurie, assises, retenues, rentes, censes, droictures et revenus » dans les localités de Viéville-en-Haye et de Vilcey-sur-trey, Pierre de Prény, abbé de Sainte Marie-au-Bois put faire appel en 1504 à des colons afin de reconstruire cette localité et leur concéda à cette fin les terrains nécessaires pour édifier « deux reins de maisons », ainsi que des terres à cultiver; de même une partie de la forêt abbatiale fut cédée à la nouvelle communauté villageoise de Viéville-en-Haye. Cette restauration fut cette fois une réussite et les religieux de Sainte-Marie purent prélever dîmes et rentes dont « l'assise » sur leurs nouvelles ouailles.
Le village est détruit pendant la guerre de 1914-1918, après évacuation de la population.


text:
Tractats de Vestfàlia
Lei Tractats de Vestfàlia representan una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la Guèrra de Trenta Ans : d'un caire a Münster, entre País Bas e Espanha e entre França e Sant Empèri Roman Germanic e d'autre caire a Osnabrück entre Suècia e Sant Empèri Roman Germanic.
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron :
- L'independéncia oficiala dei Províncias Unidas.
- La reconeissença oficiala de l'independéncia de Soïssa.
- L'annexion oficiala dei vilas de Metz, Toul e Verdun, de la region d'Auta Alsàcia, de Brisach e de Pineròl per França.
- L'annexion per Suècia de la Pomerània Occidentala e de territòris sus lei bocas d'Oder, d'Èlba e de Weser.
- L'annexion de l'Aut Palatinat per Baviera.
Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efèct, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.