text:
Esquerdes
Esquerdes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge ancian, Fendasclas se trobava sus la granda via romaine La Leulène #qu'anava de Thérouanne a Sangatte, sus la còsta. Una prospection archéologique de 1984, a permeses de descobrir sus dos luòcs diches Los Tripoux e Lo Paradís de las traces del periòde neolític (silex e d'uasses talhats).
La municipalitat a gardat de lo sieu passat cèrts monuments o luòcs considerables :
- la granja Crèvecoeur près del riu, uèi proprietat privada, a constituit per un ensems de bastissas (#qu'un torn) de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en avent apertengut a Jeanne de la Trémoillepuis als sieus fils Philippe de Crèvecoeur (nascut cap a 1418 - mòrt a Arbres lo XXXX 1494). Guerrer, #Servir successivament Charles Lo Téméraire (1433 – 1477), ne Pòrti de Bourgogne, de contunh a la siá mòrt, lo sieu enemic lo rei Louis XI. I aguèt nomenat Maréchal de França en 1483 e #substituir lo sieu patronyme a aquel de Fendasclas ;
- la siá glèisa (situada al centre del pòble, sul luòc) bastida a partir del mièg de la XIIen fins a Modèl:La s- en pèira e en craie, en principi ligat al diocèse de Thérouanne, passa en 1557, jos la dependéncia del diocèse de Boulogne. Amb lo sieu épitaphe de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la siá ranqueja de 1518 e la lòsa funéraire de Jeanne de la Trémoill, la glèisa es dempuèi 1919 monument del patrimòni Francés.
L'istòria de Fendasclas a ligat a l'evolucion de doas indústrias, aquela de papièr e aquela de la poudre, #que se son desvolopats de l'epòca de Louis XIV fins a Modèl:La s- e #qu'an permeses un accroissement de la siá populacion. En 1790, la municipalitat èra pro importanta (amb los sieus 500 abitants aperaquí) per èsser nomenada cap de-luòc de costat. Dos #cent ans mai tard, aquela chifra i aviá triplat.
En 1850, lo molin de Confosse de Mr lo Baron De Colbert #èsser racheté per Charles Verschaeve, vendeire de papièr a Lille. L'indústria del papièr se #desvolopar e prospéra en la vallée de la Aa (o divèrses autras papeteries se son egalament installadas suls luòcs de ancians molins a aiga). Lo Ostal del papièr, concebuda amb lo Parc natural regional e inaugurada la , testifica d'aquela activitat, e fa reviure aquela istòria, via exposicions e animacions aital coma un talhièr de creacion artistica sul tèma del papièr.
La Poudrerie nacionala de Fendasclas #èsser creada a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle per la Regida Reiala de las Poudres e Salpêtres jos Louis XIV, per lo sieu ministre de las questions militaras, Michel Lo Tellier. Dos molins #qu'existissián alavetz sul luòc aguèron transformat en molins a poudre (broyage del salpêtre e del carbon de bòsc produsit a partir de aulne glutineux en la prèpa "carbonnerie" o "carbonnière". La poudrerie #cessar las siás activitats en 1970. Aperaquí 130 bastissas éparpillés en un terren de mai d'unitat|30|a {{}} servissián a protegir o fabricar los explosius, pas sens i aver pollué lo sòl per d'importantas quantitats de nitrates (la nitre es n'efièch lo un dels principals compostos de la poudre). Abandonats pendent aperaquí 40 ans, qualqu'uns d'aquelas bastissas an #èsser "transpercés" per arbres #qu'an recolonisé tota l'aquela friche industriala.
Lo luòc a #èsser crompat per un proprietari anglés. A de contunh #èsser aquerits per mitat pel Conselh general pel dobrir al public (sus la part #que n'es proprietària) après i aver #èsser netejat e condicionat amb l'ajuda de la EPF (Establiment public foncier, organisme #qu'assòcia l'Estat e lo Conselh regional del Nòrd--Calava per far del portage fonzièr e un pré-disposicion) e per l'autra mitat a #èsser crompat per una societat civila immobiliària de chasseurs.
Es épisodiquement tocat per inondacions #que i son pas pas anormalas doncas qu'a #èsser volontàriament bastit en lo lièch minaire e màger del Aa, justament perque se poscatz l'inondar dins lo cas d'incendi per limitar lo risc d'explosion de munitions.
En genièr 1999, lo departament, proprietari del parc, i condicionava un parc arboré, un parking e un camin de descobèrta per aculhir lo public. La municipalitat #prene ne carga lo renauiment de la bastissa principala, vengut d'ara endavant sala de las fèstas, aital coma la caminada, inauguradas lo data Modèl:Respectivament e lo data|9|de
.
Village ancien, Esquerdes se trouvait sur la grande voie romaine La Leulène qui allait de Thérouanne à Sangatte, sur la côte. Une prospection archéologique de 1984, a permis de découvrir sur deux sites dits Les Tripoux et Le Paradis des traces de la période néolithique (silex et os taillés).
La commune a gardé de son passé certains monuments ou sites remarquables :
- la ferme Crèvecoeur près de la rivière, aujourd'hui propriété privée, est constituée par un ensemble de bâtiments (dont une tour) du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, ayant appartenu à Jeanne de la Trémoillepuis à son fils Philippe de Crèvecoeur (né vers 1418 - mort à Arbres le XXXX 1494). Guerrier, il servit successivement Charles Le Téméraire (1433 – 1477), Duc de Bourgogne, puis à sa mort, son ennemi le roi Louis XI. Il fut nommé Maréchal de France en 1483 et substitua son patronyme à celui d'Esquerdes ;
- son église (située au centre du village, sur la place) construite à partir du milieu du XIIen jusqu'au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle en pierre et en craie, d'abord rattachée au diocèse de Thérouanne, elle passe en 1557, sous la dépendance du diocèse de Boulogne. Avec son épitaphe du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, sa cloche de 1518 et la dalle funéraire de Jeanne de la Trémoill, l'église est depuis 1919 monument du patrimoine Français.
L'histoire d'Esquerdes est liée à l'évolution de deux industries, celle de papier et celle de la poudre, qui se sont développées de l'époque de Louis XIV jusqu'au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle et qui ont permis un accroissement de sa population. En 1790, la commune était assez importante (avec ses 500 habitants environ) pour être nommée capluòc de canton. Deux cents ans plus tard, ce chiffre avait triplé.
En 1850, le moulin de Confosse de Mr le Baron De Colbert fut racheté par Charles Verschaeve, marchand de papier à Lille. L'industrie du papier se développa et prospéra dans la vallée de l'Aa (ou plusieurs autres papeteries se sont également installées sur les sites d'anciens moulins à eau). La Maison du papier, conçue avec le Parc naturel régional et inaugurée le Mes invalid (juin), témoigne de cette activité, et fait revivre cette histoire, via des expositions et animations ainsi qu'un atelier de création artistique sur le thème du papier.
La Poudrerie nationale d'Esquerdes fut créée à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle par la Régie Royale des Poudres et Salpêtres sous Louis XIV, par son ministre des affaires militaires, Michel Le Tellier. Deux moulins qui existaient alors sur le site furent transformés en moulins à poudre (broyage du salpêtre et du charbon de bois produit à partir d'aulne glutineux dans la proche "carbonnerie" ou "carbonnière". La poudrerie cessa ses activités en 1970. Environ 130 bâtiments éparpillés dans un terrain de plus de 30 ha servaient à abriter ou fabriquer le explosifs, non sans avoir pollué le sol par d'importantes quantités de nitrates (la nitre est en effet l'un des principaux composés de la poudre). Abandonnés durant environ 40 ans, certains de ces bâtiments ont été "transpercés" par des arbres qui ont recolonisé toute la cette friche industrielle.
Le site a été acheté par un propriétaire anglais. Il a ensuite été acquis pour moitié par le Conseil général pour l'ouvrir au public (sur la partie dont il est propriétaire) après avoir été nettoyé et aménagé avec l'aide de l'EPF (Établissement public foncier, organisme qui associe l'État et le Conseil régional du Nord-Pas-de-Calais pour faire du portage foncier et un pré-aménagement) et pour l'autre moitié a été acheté par une société civile immobilière de chasseurs.
Il est épisodiquement touché par des inondations qui n'y sont pas anormales puisqu'il a été volontairement construit dans le lit mineur et majeur de l'Aa, justement pour qu'on puisse l'inonder en cas d'incendie pour limiter le risque d'explosion de munitions.
En janvier 1999, le département, propriétaire du parc, y aménageait un parc arboré, un parking et un chemin de découverte pour accueillir le public. La commune prit en charge la rénovation du bâtiment principal, devenu désormais salle des fêtes, ainsi que la cheminée, inaugurées respectivement le Mes invalid (avril) et le Mes invalid (juin).


c: text/html

text:
Presentacion deu livret "Un, dus, tres"
Lo 18 d’octobre de 2012, lo Conselh Generau qu’organizè ua "jornada" de sensibilizacion deu Personau de la PMI a l’entorn de la question deu bilingüisme precoç.
Lo matin, mercés a un tribalh coordonat entre los servivis de la cultura e de l’accion sociau, dauna Barbara ABDELILAH-BAUER, psicosociolog, consultanta e formadora en educacion bilingüe, que presentè pendent 1h30 un ensemble d’elements de cap au personau de la PMI convidat. Aquesta accion qu’era la resulta deu congrés organizat a Aush, quauques annadas a, qu’esto a l’aviada de la campanha de sensibilizacion portada per l’IEO a l’entorn de la question deu bilingüisme precoç e de la transmission familiau de l’occitan "Enta’ua mainats bilingües, los motes que prenen autas dimensions"
Lo Conselh Generau deu Gers que decidè en 2012 d’anar mei abans enta’u bilingüisme, en tot aprestar un desplegant/CD de comptinas, que serà difusat en mei de la plaqueta de l’IEO.
L’IEO, solide, qu’era present mercés au son director, Laurenç Gosset, entà acompanhar, au ras de la seccion departamentau, aqueste lançament d’ua vertadèra politica volontéarsita entà l’occitan dens lo departament
L’article pareishut dens lo jornau Sud-oest, aicí

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nassiet
Nassiet[1] (en occitan e oficialament en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
}
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vincent Moulia : veteran destacat de la Purmèra Guèrra Mondiau que s'escapè deu peloton de fusilhament e qu'ei ua de la votz deus fesilhats entà l'exemple.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Escambilingüe edicion 2018 a Sabres (40)
L'associacion deus pairs e d'ensenhaires de las cordèras bilinguas de l'Academia de Bordèu, Òc-Bi Aquitania, qu'organiza l'edicion 2018 d'Escambilingüe aqueth dissabte 19 de mai a l'Ecomusée de Marquèze a Sabres dens las Lanas.
La jornada que començarà dab talhèrs de 10 òras a 12 òras. Que poderatz encontrar e escambiar dab l'equipa d'Òc-Bi suus avantatges de l'aprenedissatge de mantuas lengas a un joen atge. Puish, un talhèr « La Cabòca » qu'invitarà los vòstes mainatges a participar a un projècte de creacion artistic. L'animatora que partirà de la basa d'albums en occitan que declinarà a l'entorn d'un tèma activitats variadas.
A l'auditòri, Aude Pottier e Clamenç Flouroux qu'animaràn ua conferéncia suu tèma « Lo massís de las Lanas de Gasconha, un vertadèr camp de pins ? ».
- Publicat dens Éducation


text:
Es temps de vos contar la seguida d'aqueste pòst (de legir, al mens la debuta per saber perque anèri a Meaux): la visita del Musèu de la Granda Guèrra a Meaux. Serà un pauc rescaufat qu'èra fa sièis meses ma visita, mas rai!
Un còp qu'as trobat la pòrta, dintras e aquí ausisses... defòra del musèu an fach un ambient sonòr guèrra de 14. M'agradèt :)
Dintras e daissas ton rambalh dins lo vestiari que l'an customizat amb dins d'unes casièrs de cascos, d'aparelhs de comunicacion, tot plen de detalhons magics que ja al vestiari èri tota contenta.
Aviái plan legit lo sit internet abans d'i anar e sabiái que m'i caldriá passar al mens doas oras. De fach, s'o volètz espepissar tot coma cal, i cal passar al mens dos jorns... mas amb mièja jornada, basta per ne far plan lo torn. Sequenon, en una ora, faretz una visita express que farà l'afar tanben.
La primièra partida del musèu es cronologica. Mas una cronologia facha d'un biais intelligent, solide! que permet de comprene lo perqué e lo cossí de la guèrra en començant en 1870 fins a...
I a una partida reservada al nòstre Joanon:
Lo mond intelligent qu'engimbrèron aquel musèu, n'an pas fach un musèu franco-francés ont se parla pas que del punt de vista francés, sens chauvinisme ni patriotisme ranci. Fa de ben de comparar un pauc... aquí jos los òrdres de mobilizacion generala francés e alemands:
La museografia es variada e n'i a per totes los gostes. Se volètz pas legir, podètz sonque agachar, çò mostrat basta per n'aver per son argent :) I a tanben l'audioguida segur. Soi fan dels audioguidas, me demandi totjorn perque lo contengut dels audioguidas es pas jamai disponible suls sits internets del musèu! I a tanben de panèus explicatius que podètz legir o pas.
Dels documents afichats, demorèri un bocin de temps sus las mapas. Perque de còps soi cona coma una banasta.
Primièra question que me pausavi : perqué aquel musèu a Meaux? Que aquel bled, pas degun lo coneis. En tot cas, ieu lo coneissiái pas. E ben quand agachèri las mapas, comprenguèri qu'èra estat un dels endreches que carguèt pendent la guèrra.
E i aviá una mapa amb de puntets dessús, los punts representavan las batalhas, los eveniments importants, etc. E me diguèri tot fòrt "Mas èra pas nòstra aquela guèrra!". Ben òc, deu èsser aquò l'"unitat nacionala" : la guèrra es sus un punt plan precís del país, mas es tot lo mond que i va crebar.
Vertat, la primièra Guèrra Mondiala, l'estudièri a l'escòla mas tot aquò èra tan teoric coma Talès o Pitagòra. E aquí de veire los faches concrets, e amb un pauc mai d'experiéncia dins las cervelas, lo lum s'aluquèt a totes los estancis.
Passèri de temps a la zona mai bèla del musèu ont i a las reconstitucions de las trencadas e los aparelhs (avion, tank, etc)
Aprèp, passèri de temps a l'espaci tematic qu'es una mena d'inventari de tot çò qu'an coma objèctes de l'epòca, classats per tèmas mai o mens interessants : las armas (òm se'n fot), la vida de cada jorn del soldat (passionant), lo ròtle de las femnas e sai pas qué mai.
Lo musèu, dison qu'es lo musèu amb lo fons mai important sus la Primièra Guèrra Mondiala e ben vertat qu'an un fons d'objèctes de l'epòca impressionant!
,
La fin e sortida de la visita se fa per un corredor ont i a de bòrnas istoricas que mòstran per país o per zòna geografica las consequéncias de la Primièra Guèrra Mondiala sus la situacion mondiala.
E a la dintrada del musèu quand la visita comença, te meton una projeccion, es pas un film, sons de montatges videos e sonòrs projectats sus una paret dessenhada de BD qu'es un compte en rè que partís d'ara per montar lo temps... per mostrar tot çò que s'es passat dempuèi aquela primièra guèrra
Es una de las causas que m'agradèron dins aqueste musèu, a despart de la qualitat de la museografia e de l'abondància del material d'epòca, mòstra plan la plaça importanta d'aqueste primièr conflicte mondial dins l'istòria de França, d'Euròpa e al delà.


text:
Joglar
Un joglar[1] èra l'interprèta musical dels tèxtes escrichs pels trobadors, la persona que transmetiá pels cant e instruments las òbras epicas dels sègles XII e XIII. Abitualament, èran pas los quita trobadors que recitavan o cantavan lor composicions, mas èra un trabalh comandat als joglars. (Poiriam dire que lo trobador èra l'autor e lo joglar l'interprèta.)
Los joglars èran normalament d'origina umila e atal èran considerats a la còrt, pasmens qu'èran fòrça presats pel tipe de trabalh que realizavan: distraire o encantar mejançant una activitat culta. Dins la branca de la joglariá, tanben i aviá lo mostraires d'animals, considerats coma l'escasença mai modèsta del mestièr, amb los pantres, los mascs o los acrobatas.
Al cors del temps, i aguèt de joglars que s'especializèron en una sola activitat. Al naut de la ierarquia èra aquestes que fasián la transmission d'un tèxte amb una basa istorica e se nomenavan los joglars de gèstas e los joglars lirics. Se diferenciavan que los joglars de gèstas avián mai de liberat dins l'ora per crear e transmetre los faches, los personatges e los dialògs e o fasián amb un ton simple e aisit de remembrar. Los joglars lirics, eles, èran aquestes que difusavan las composicions dels trobadors, fasián lor performança als cortesans, èran absoludament fisèls al tèxte, podavan dificilament improvisar a causa de las estrictas condicions metricas a que se devián sometre, e utilizavan de musicas mai elaboradas que los joglars de gèstas.
Joglars e trobadors[modificar | modificar la font]
A vegadas, un joglar podiá venir trobador e cantar d'esperse sas composicions o las far passar a un autre joglar. Del mèsme biais, un trobador podiá venir joglar. Pasmens, aquestas escasenças dins un sens o dins l'autre èran raras e lo diestriament entre los uns e los autres devián èsser pro clar. A la mitat del sègle XIII, los tèrmes "joglar" e "trobador" venguèron confuses, coma mòstra "Lo vors del saig e del joglar" de Cerverí de Girona. Tanben, i aviá de joglars qu'èran fòrça ligats a de trobadors particulars, mai sovent aqueles qu'èran celèbres e prestigioses e que lor transmetián unicament sas composicions, alara que d'autras cantavan las òbras de divèrses trobadors. Un exemple de çò que un trobador esperava de son joglar se pòt legir dins l'òbra "La Ensenhamen" de Guerau de Cabrera. Dins aquesta composicion nomena las activitats (jòcs de mans, bança, cant, jòc d'un instrument, coneissença de diferents genres poetics e mestresa d'una colleccion de tèmas musicals) que deu saber realizar los joglars, e particular son joglar Cabra, se nomenava atal que l'escut d'armas de son senhor simbolizava una cabra. Se sap que de joglars portavan un nom caracteristic ligat al trobador per que cantavan o segon las peculiaritats dels pretzfaches que realizava en joglaria.
Mai, una granda majoritat avián de noms a doble sens. Totes los joglars alemands utilizavan de noms grossièrs, per exemple Arschwurst, Hanswurst o Eulenspiegel, que, en modificant la pronóncia prengavan un sen obscèn. O, dins lo cas dels italians, lo joglar mai important que se fasiá chafrar Ruzante, derivat del padoan ruzare, 'aquel que se aparia amb los animals'. Quitament, la meteissa expression de joglar fa referéncia al vèrb ciullare, 'fornicar', e del nom ciullo, aparelh reproductor masculin (per exemple lo sicilian Ciullo de Alcamo).[2]
Fin finala, cal remembrar l'importància dels joglars pas solament dins los aspèctes ludics e socials de la societat cortesana de l'epòca, mas tanben dins las foncions qu'avián coma messatgièrs de fisença dels trobadors, que transmetián las argumentacions e las demandas politicas dels senhors feudals -e al mèsme temps dels trobadors- que servissián. Sus aqueste subjècte, podèm legir un poèma de Guilhèm de Berguedan e un autre del rei Frederic III de Sicília, ont se vei cossí los dos personatges plaçan lor avenidor, al tèrme lor vida, dins las mans de joglars que devián gausir de sa totala fisança. Tanben i a la figura de Pere Çahat, magister ludis amoris que, amb sa companhiá de joglars comics, presenta de pèças d'amor a Valéncia, vèrs l'an 1338. Existís de documents que pròva que, onga, Pere lo Cerimoniós li obten un salconduit que el e son grop pòscan representar de jòcs, fòrça probablament de tipe comic e erotic.[3]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- M. De Riquer, A. Comas. Istòria de la Literatura Catalana. Volum 1. Ariel. (Catalan)
- Martín de Riquer e José María Valverde. Historia De la Literatura Universala. Volum 2. Planeta. (Castelhan)
- Juan Luis Alborg. Historia De la Literatura Española. Volum 1. Gredos. (Castelhan)
- Ramón Menéndez Pidal. Poesía juglaresca y juglares. Orígenes De las literaturas románicas. Espasa Calpe. Madrid: 1942. (Castelhan)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ «joglar». L'Enciclopèdia.cat. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
- ↑ Fo, Dario. Manual mínimo del actor (en castellà). 1a ed.. Guipúzcoa: Skene, 1998, p. 152-153. ISBN 84-89753-11-3.
- ↑ Fitxa al web del Museu de les Arts Escèniques
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Los trobadors catalans, amb la siá autorizacion.


text:
XIXau dinastia egipciana
La XIXau dinastia egipciana qu'ei la dinastia deu famós faraon Ramses II. Aquesta dinastia que gessó a la mort deu darrèr faraon de la XVIII dinastia : lo faraon mainatge Totankhamòn. Egipte que sortiva alavetz de la crisi armaniana produsida per la gestion deu país deu predecessor de Totankhamòn : Akhenaton. Lo generau Horemheb, regent de Totankhamòn qu'assegurè la transicion de dinastia en beth deishar lo poder aus descendents d'un deus sons oficièrs originari d'Avaris (la ciutat sethiana de la termièra nord-oèst d'Egipte) e qui s'aperava Pa-Ramesso, hilh d'un certe Sethi. Per'mor d'aquò, un deus purmèrs faraons de la XIXau dinastia que s'aperava Sethi Ièr. Eth e lo son hilh Ramses II que pelegèn en Libia e contra l'Empèri Itita. Ramses II qu'obtiengó ua victória famosa a la batalha de Kadesh en Siria abans de causir la via diplomatica dab los Ititas. La dinastia que conegó ua mena de decadéncia a la mort de Merenptah e de las disputas enter los sons eretèrs. Amenes (dilheu un usurpador) que pugè suu tròn mes per un regnat deus brèus e lo Sethi II, que vadó faraon a la soa mort. Durant aqueth regnat la hemna principau Taosert e lo cancelèr Bai (qui d'escriba qu'arribè a vàder conselher deu rei e qui ho sepelit dens la Vath deus Reis) que ganhèn ua influéncia de las granas. La relacion enter Sethi II e lo son successor Siptah n'ei pas clara. Lo papir Harris que sembla implicar qu'a la soa mort Taosert e Bai que conservèn lo poder dens ua certa anarquia abans que Sethnakht prenosse lo poder en aucíder Bai en en bèth fondar la XXau dinastia, la dinastia ramessida.


text:
Lo siròp de fruchs rojas (cireija, grusela (=groseille), framboesa, mora(=mûre), cassís).
Fau :
-0,5 litre de suc de fruch.
-1 quilograma de sucre.
Lavar los fruchs, los embrucir dins ‘na pelha prope per reculhir lo suc. O tornar de biais tot un jòrn. Lendeman, filtrar, adjúnher lo sucre avant de zo posar sus lo fuòc. Des que quò bulhit , fau escumar un còp, puei lo tirar dau fuòc. Una vetz refregit, fau lo metre dins la botelha.
1 volum d’aqueu siròp per 4/5 volum d’aiga frescha fan dau bon beure.


text:
Los navèths dirigents de la ràdio gascona qu’an decidit de tiéner compte de las nombrosas criticas . Atau, qu’aligaràn modernitat e tradicion dens ua navèra emission… de telerealitat.
Las decisions de la navèra direccion de Ràdio País, especiaument la d’arrestar l’emission Good Morning Occitània, que son estadas contestadas dens tota l’Occitania. Los gavidaires qu’an decidit de ne tiéner compte, e qu’anoncièn gèr la lor decision d’aviar ua navèra emission tà har ua ràdio mei adaptada au public de uei lo dia. « Ne volem pas completament abandonar la tradicion, per’mor la nosta mission qu’ei purmèr la transmission. Mes qu’èm d’acòrdi que cau drin de modernitat, taus joens per exemple ».
Tà conciliar aqueths dus prètzhèits, qu’an trobat la solucion ideau. Qu’aviaràn ua emission enter la telerealitat e lo collectatge, qui s’aperarà « L’amor qu’ei dens la prada ». Lo principi n’ei lo medish que l’emission « L’amour est dans le pré » de M6 : har encontrar joen(a)s agricultor(a)s dab du(a)s pretendent(a)s entà que tròben l’amor. Mes Ràdio País qu’ajustarà a la soa version entervistats de collectatges sus las practicas ancestraus deus agricultors candidats.
Que poderatz atau descobrir tà la purmèra sason l’aulhèr Simon de la Vath de Campan, lo viticultor jurançonés Adrian e Martina, l’arboricultritz lanusqueta. Los purmèrs episòdis que seràn difusats a comptar deu 6 d’octobre sus Ràdio País, qui tornarà dilhèu lançar, tà l’escadença, la soa difusion per internet.
Fòto : Darwinek


text:
Enfin, un cinematològ nos diriá qu'es la musica que te bota l'estress, coma dins Psicòsi d'Hitchcock (56 punts a l'escrabble!)
Dau còp me disi que per un sord, un film d'orror deu èsser un film que fa pas paur. Me caldrà pausar la question a un sord.
Doncas, Les Dents de la Nuit es un film que m'i escacalassèri tot plen, e aquò fa totjorn de ben. Es un umor als biais dels Nuls dins La cité de la peur amb de replicas cultas e compreni pas perqué n'aviái pas ausit parlar abans e perqué a pas agut lo succès qu'aguèron d'autres films d'un umor semblant. I a d'efèctes especials, de vampiris, de sang e de replicas que fan rire.
Per vos far una idèa, la banda-anóncia :
Se legissètz las criticas sus Allocine, veiretz que los parisencs-intello-me-la-peti-riba-esquèrra-parce-que-tu-vois-heu de TeleramInròckslemonde, aquò lor agradèt pas. Es un signe.
Ieu me cromparai lo DVD e me l'agacharai quand lo moral se'n va en vacanças sens bilheta retorn.


text:
Formalizades totes es candidatures entàs eleccions municipaus e deth Conselh Generau deth 27 de mai, pensi qu’Unitat d’Aran ei en condicions d’afrontar ua naua etapa ena quau lidère eth cambi
en Conselh Generau d’Aran e en diuèrsi municipis coma Bossòst e Naut Aran, e consolide ath temps eth sòn projècte en Vielha, Les e Canejan.
Ei eth temps d’aportar ua vision renauida ara politica, des dera proximitat, des deth dialòg, en tot escotar e evitant eth nepotisme e er isolament mès sectari. Ja tòque cambiar de color politic en Govèrn d’Aran. Non pas perqué cau cambiar per cambiar, senon perqué quate ans mès damb eth madeish govèrn serien insostenibles entàs interèssi de país.
Sincèrament, non me shòrden es persones, senon ua activitat publica que va ara deriva, sense orizon politic ne projècte de país, que non priorize era politica sociau e se limite lèu exclusivament a mantíer coma sigue eth podèr en tot hèr us d’un lenguatge irrespectuós.
Mos cau projècte, aranesisme util aluenhat deth nacionalisme excludent, aranesisme util ath servici d’un urbanisme foncionau e respectuós damb eth miei e era nòsta identitat, ath servici d’ua sanitat eficaça, ath servici dera promocion culturau, ath servici d’uns servicis sociaus universaus damb melhors garanties ena sua prestacion, ath servici d’un transpòrt public mès estienut en territòri e en oraris, ath servici, en definitiva, deth benèster des aranesi. Un aranesisme util exercit des deth lideratge de país, damb determinacion, mès damb umilitat.
Èm un país, mès volem èster mès país: damb mès autogovèrn, damb melhor finançament e quotes mès nautes de progrès. Simplament. E totun…
Like this:
Like Cargament...


text:
Vitamina C
La vitamina C o acid ascorbic es una vitamina idrosolubla. Es facilament oxidabla e doncs se considèra come la pus labila dei vitaminas; tanben es fòrça sensibla a l'exposicion a la calor, a la lutz, etc... S'utiliza coma indicador de l'estat dei vitaminas quand leis aliments se someton a de procèsses extèrnes. Se se manten lo contengut de vitamina C se considèra que leis autrei vitaminas se son pas alteradas significativament. Au jus d'irange se donan mai de condicions de pH e preséncia d'acids organics que fan que la vitamina C se mantenga fòrça ben. Sei fònts principalas son lei fruchs citrics. L'acid ascorbic se tròba dins lei fruchs e lieumes crus e pas dins lei cosinats.


text:
Pèire V de Portugal
Pèire V de Portugal (portugués Pedro V de Portugal e nom complet: Pedro de Alcântara Maria Fernando Miguel Rafael Gonzaga Xavier João António Leopoldo Victor Francisco de Assis Júlio Amélio de Saxe-Coburgo-Gotha e Bragança) 16 de setembre de 1837 — 11 de novembre de 1861, chafrat l'Optimista (O Esperançoso), lo Benaimat (O Bem-Amado) o lo Plan Aimat (O Muito Amado), foguèt Rei de Portugal de 1853 a 1861. Filh ainat de la reinha Maria II e del sieu consòrt, lo rei Ferrand II e èra nebòt de l'emperaire de Brasil Pèire II, fraire mai jove de sa maire.
Biografia[modificar | modificar la font]
Accediguèt encara fòrça jove al tròn portugues, sonque aviá 16 ans, o considèran fòrça coma un monarca exemplar, que reconcilhèt lo pòble amb l'ostal reial, après lo reialme de sa maire que donèt una guèrra civila vencuda. Ferrand II, lo sieu paire, joguèt un ròtle fondamental al començament del sieu reinalme, exercissent lo govèrn de la nacion en qualitat de regent del reialme, orientant lo jove rei al subjècte de la grandas òbras públicas realizadas. Pèire V es mai sovent descrich coma un monarca amb de valors socialas, em parte degut a son educacion, que compren lo trabalh amb las collectivitats e una granda coneissença del continent europèu.
Lo 16 de setembro de 1855, fasent sos 18 ans, foguèt aclamat rei, presidissent ongan l'inauguracion del primièr telegrafe elctric del país e, l'ano seguent (28 d'octobre), inaugurèt lo camin de fèrre entre Lisbona a Carragado. Tanben foguèt jol sieu reialme que comencèron los primièrs viatges regulars de nau, entre Portugal e Angòla.
Se consacrèt fòrça al govèrn del país, estudiant minunosament las deliberacions governamentalas. Creèt En 1859 introdusiguèt lo sistèma metric al Portugal.
Pèire V foguèt un defensor meninós de l'abolicion de l'esclavatge e ven del sieu reialme un episòdi que mòstra la conviccion del monarca al subjècte e que a l'encòp mòstra la fragilitat de Portugal fàcia a las grandas poténcias europèas: per la còsta de Moçambic se pressa una nau negrièra francesa, lo sieu comandant essent pres. Lo govèrn de França en mai d'exigir la libertacion de la nau, tanben demandèt una fòrta indemnizacion al govèrn portugués.
Portugal èra, a l'ora d'ara, aflaquida per doas epidèmias, una de còlera, entre 1853 e 1856, e una autra de fèbre jauna, subretot en 1856/1857. Pendent aqueles ans lo monarca, puslèu que s'aparar, percorriá los espitals e demorava al cabèç dels malauts, que ne venguèt popularidar.
En 1858, Pèire V se marida, per procuracion, amb la princesa Estefânia de Hohenzollern-Sigmaringen, que morriguèt l'ano seguent.
Coma la santat publica foguèt una de sas preocupacions, tanben n'èra de son esposa, la princesa Estefânia de Hohenzollern-Sigmaringen, que Pèire fondèt l'espitals publics e instituicions de caritat. Lo monarca fondèt o L'Espital de Dona Estefânia, a Lisbona, après sa mòrt.
Morriguèt a sonque 24 ans, l'11 de novembre de 1861, que segond de mètges, seriá fèbre tifoïda (alara que lo pòble suspechava d'empoisonament e alara ne venguèron e se mutinar). Sa mòrt provoquèt una enòrma tristesa dins totes los mitans de la societat. Aquèt pas de filhs, li sucediguèt son fraire, l'infant Loís, que habitava então no sul de França.
Repausa al Panteon Reial de la Dinastia de Bragança, al Mostèri de São Vicente de Fora, a Lisbona.
Aguèt tanben una notabla preparacion morala e intelectuala. Estudièt las sciéncias naturalas e filosofia, dominava plan lo grèc e lo latin e estudièt l'anglés. Foguèt influenciat per la convivéncia que teniá d'Alexandre Herculano, son educador. Recebèt alara fòrça conselhs sul biais de governar e sul sens de l'Estat per Mário Jorge de Castro Botelho, amb que entretengava una correspondéncia pendent tot lo regne.


text:
Arzay
Arzay en arpitan (Arzay en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arzay A situat a 55 km de Grenòble e a 10 km de La Còsta-Santa-André. Los abitants son los Arzayaux.
Arzay est situé à 55 km de Grenoble et à 10 km de La Côte-Saint-André. Les habitants sont les Arzayaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:Section vide ou incomplète


text:
Mi dien Matieu, siáu de Marselha e ai 27 ans. Cresi qu'ai adejà rescontrat quauquei gents aquita, mai que mai a l'Estivada. Se vos pausatz la questien, siáu lo conàs que bramava embriagat a la fin de cada sera a l'estand de l'Ostau dau País Marselhés. Vos demandi de mi perdonar se per una rason ò l'autra vos auriáu trucat.
Mai siáu fòrça simpatic e inteligent pasmens, fòra l'Estivada.
Nòta : Lo president de l'Ostau es ara Rodin Kaufmann, aliàs EUP sus d'aqueu fòrum. Pensaretz de lo felicitar, se l'amerita lo pichon.


text:
Les e Bossòst an començat ua collaboracion entà prebotjar amassa eth parçan de Baish Aran, damb ua economia especifica laguens dera Val, afectada, com d’autes, pera crisi generau, ara quau cau híger es diuèrses repercussions des aiguats de junh. Eth moment ei totun propici entà saja’c. Diden qu’era union hè era fòrça. De hèt, era unitat sòl èster motiu de laudança, pr’amor qu’ei un valor sociaument considerat. Mès encara en tempsi de dificultats. Societat e unitat hèn referéncia ath collectiu amassat, ath pòble (o es pòbles) o ara comunautat afrairada que compartís un madeish prètzhèt peth dessús des egoïsmes (o dilhèu per mor deth pròpri interès). Per açò, encara consèrve era sua bona imatge, a despièch que fòrça viatges s’emplegue coma ua arma contra era diversitat e era pluralitat democratica. Mès non aurie d’èster atau, perque era contra dera diversitat non ei era unitat, senon era omogeneïzacion, era uniformizacion, era unicitat, que son causes dispariones. Era unitat sosten eth còs ena pluralitat des sòns membres. “Diuèrsi son es dons, mès er Esperit ei un de solet”, que ditz sant Pau: er esperit dera umanitat, jos eth principi dera solidaritat e er afrairament, entà que cap d’eri non demore excludit pera manca d’oportunitats e era agonia d’apilerar riqueses, fòrça viatges en contra des auti. Encara mès: era desigualtat, era henerècla sociau e territoriau, son contraprodusentes entara economia d’ua societat. Ei amassadi, coesionadi, en tot cooperar, quan er esfòrç de cadun demore recompensat d’ua forma mès plea. Coma escriuie un filosòf recentament, dempús d’aguest capitalisme desregulat, ja non se tracte tant de hèr deth besonh ua vertut, coma de convertir era vertut en nòste besonh ineludible. Dilhèu per pura superviuença.
(DIARI SEGRE, 27 de junhsèga de 2013)


text:
Còdi INSEE
Lo còdi INSEE o còdi Insee, en França, es un còdi numeric o alfanumeric elaborat per l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics, servici public encargat de la produccion e de l'analisi de las diferentas donadas estatisticas concernent las collectivitats (e donadas geograficas), los individús, e las entrepresas.
Lo còdi oficial geografic es la nomenclatura de las divisions administrativas francesas, establit per l’INSEE.
Còde de las zonas d'estudi e d'amainatjament del territòri[modificar | modificar la font]
Las ZEAT an un còdi d'una chifra tanben utilizat coma prefixe per las regions.
Còde de las regions[modificar | modificar la font]
Las regions an un còdi de doas chifras, de 01 (Guadalopa) a 94 (Corsega). Las nòvas regions de 2016 prenon un còdi dins la meteissa desena.


text:
Écoutez la lecture en cliquant sur la flèche orange ci-dessous : I’A 100 AN D’ACÒ, lou 3 d’avoust de 1914, lou toco-sant sounè e anouncè, sènso souspreso, la guerro. Li pacan cresien que sarié courto e se soucitavon que de…
Provençal
•
[Provençal] Lis óulivado / Les olivades
•
commentaires
Écoutez la lecture en cliquant sur la flèche orange ci-dessous : RACONTE DE MOUN PAIRE : Sabe pas se couneissès Callas dóu Var que lis ase s’ajasson à l’estage quatren. E es verai bord que lis oustau dóu vilage soun…
[Provençal] Lou paludisme à Miramas / Le paludisme à Miramas
•
commentaires
Écoutez la lecture en cliquant sur la flèche orange ci-dessous : QU SE REMÈMBRO de la darriero epidemìo de paludisme à Miramas ? Fuguè dóu tèms de l’estiéu de la Liberacioun de Prouvènço en 1944. Fau dire que tre setèmbre…
[Provençal] Lou Desbarcamen en Prouvènço / Le Débarquement de Provence
•
commentaires
Écoutez la lecture en cliquant sur la flèche orange ci-dessous : L’ACABADO TANT ESPERADO se debanè alor que ma maire èro dins si 7 an. Nous countavo, que quouro li American liberèron Miramas lou 23 d’avoust de 1944, fuguèron counfoundu…
[Provençal] L’estiéu sus la plaço Jourdan à Miramas / L’été sur la place Jourdan à Miramas
•
commentaires
Écoutez la lecture en cliquant ci-dessous : LA PLAÇO JOURDAN es la plaço la mai celèbro e couneigudo desempièi de generacioun. A la debuto dóu siècle passa èro de bon uno placeto de vilage. Èro encaro de terro batudo e…
[Provençal] Fèsto de la Sant Jan / Fête de la Saint-Jean
•
commentaires
AU MES DE JUN, l’ideau es un tèms ni trop mouisse, ni trop se, ni trop caud. Basto, un tèms siau, souleious e un pau fres que permet la fenesoun e li proumièri meissoun. Jour dóu soulstice d’estiéu, la sant…
[Provençal] La coumunioun de moun paire / La communion de mon père
•
commentaires
A PASSAT TÈMS, à Miramas, coume dins tóuti li parròqui, lou dijóu, touto la ninèio anavo à la dóutrino.
[Provençal] Lou Rampau / Le Rameau
•
commentaires
L’AUTRE JOUR, n’en parlavian emé moun paire. Quouro erian pichounet, pèr Rampau, emé mi fraire, èro de tradicioun encò nostre que nosto grand nous croumpavo un rampau cafi de counfisarié. A la cimo d’aquéu rampau — un bastoun adourna em’un riban d’argènt e i branco de papié crespoun blu — i’avié un arange counfit em’uno raubo daurado que noun sai.
[Provençal] Lou mes de mars / Le mois de mars
•
commentaires
SE REMEMBRARAN de l’istóri de la Vièio dóu mes de febrié, n’en vaqui la seguido. Aqueste prouvèrbi es en metre en relacioun emé lou terme prouvençau : Vaqueiriéu, es à dire li jour de la vaqueirouno, noum douna i tres darrié jour de mars e li quatre proumié d’abriéu ; li jour ounte la fre es de mai en mai marcado.
[Provençal] Lou mes de febrié / Le mois de février
•
commentaires
Claude Audran (1658-1734), « Février sous la protection de Neptune », extrait de Mois grotesques, Universitätsbibliothek, Salzbourg. ÇO QU’ES tras qu’interessant dins li prouvèrbi e dicho, es que soun lou rebat d’uno Franço ruralo d’à passat tèms. En Prouvènço, dins forço d’entre éli, se parlo de la Vièio.


text:
24.06.07
Paradas novialas
Lo temps, es coma la cançon de Brel : -que non siegue l'ivern, sarà pas mai l'estièu-. A l'ora d'anar sota lei tibanèus, n'an plantat dos, li demòran aquesteis imatges de fuliginos que li van apasturar tota una nuechada de pantais. Cadun es agolopat dins la caud de son duvèu, quatre aqui sota. L'endeman, au pichòt matin sempre banhat de nivas e de blasin, Guilhem fa l'aubre drech a la chut-chut...Fau de còp que lo manhan monta pasmens pas question d'embornhar lei garris ! Per tenir lei temps, Rogier prepausa de plegar leu-leu e degun... [Lire la suite]
15.07.07
Novel in progress
-Novel in progress-, autrement dit -Ecriture de fiction en chantier-, voilà le délire de faire un roman en occitan, un roman sur mon blog. A tous moments, je me donne ainsi la possibilité d'en modifier un bout, de préciser un dialogue, de travailler la langue, d'effacer une lourdeur par ci par là et puis, à la fin, d'ajouter des extraits du journal de bord d'un hivernant, celui qui porte un regard satirique, un peu libertaire aussi sur cette vie-là...Rien n'est figé donc tant que le texte n'a pas son point final et l'accés coûtera... [Lire la suite]
05.08.07
Foitadas
L'aubatròs, l'ornito e seis amics ne'n pòdon parlar de contunh pendent d'oradas e se regalan de ne'n parlar ansin. Aici, es mai qu' un simbòle de poësia, es baug de l'aire : -Soventei fes, per desconar la marinalha, t'agantan d'aubatròs, d'aquelei que seguisson, inchalhènts companhs de viatge, la nau resquilhanta en sei tomples amars...- L'an escupltat d'escondons, coma un poeta va pou far amb lei mots, a l'atalhier dau fustier e es mai aqui dins lo banh neutre dau labò fòto. Cada setmana, lo pesan, l'i meton la baga a la... [Lire la suite]
12.08.07
Chambra negra
Desempuèi sa balada au Fernand, Guilhem e -la Sciència- s'endevenon ben. Fan cachiera, es bessai una amistat que poncheja e que contunharà après l'ivernatge, cu saup ? Coma Guilhem treva sovent lo labò fòto, (aquò li agrada de se faire un pauc de negre e blanc, fa l'artista), -La Sciència- que ven de laissar la diapòsitiva per lo negre e blanc tot beu-just compta ben sus eu per descurbir lo desvelopar. Quand es pas possible de partir en manip es agradiu d'anar s'encafornar dins una bauma o dins la chambra negra, una sosta tanben ont... [Lire la suite]
19.08.07
La mòrt dins l'espiçariá
Cinc oras dau tantost, l'ornito, lo maselier, lo fustier, lo magasinier, defòra, regardan a l'avalida. Son a la Cala. D'ersas fan d'esposcs, pòussa d'aiga en ribas de mar. Tuertan lei rocàs de negre basalte ont entremitan, lei pescaires an laissat sei casiers de lingostas. Es aici que l'a d'augas ai casiers. Macrò-sistis, sembla-peus de gigants gisclats dei fonsors, de metres e de metres, ne'n vòs, ne'n vaqui...De peus que venon acabar sa vida en raras de l'aiga e de la peira, d'augas que se son derrabadas pauc a cha pauc, a... [Lire la suite]
07.01.08
Se charpinhan
-Que l'i aga mai de vueje que de plen dins aquesta taula, cu va saup ? Aquò es la realitat atomica e pasmens, quauqua ren que se vei pas...-s'encanha Gracchus. Tot aviá ben començat, s'eran recampats anuèch per picar lo carton, taròt a quatre : Guilhem, James , -La Sciència- emai eu, s'eran partajats un pauc de magret que James aviá tocat dins sei colis de la darniera rotacion. De magret, l'uòu de la galina blanca aqui...Gracchus aviá abrivat dejà dos còps la caça au pichòt. Ades, fasiá l'espicier en gròs per pas cambiar, laissava... [Lire la suite]
10.01.08
Obrar
De mestiers, son gaire gaire, una ponhada pas mai, beleu que fa pas mestier mai...L'un baileja, fa ofici de pòrcfect, es lo Rei dau Bòsc de Filicàs, aqueu fòrça que quand caga, l'autre, son ajonh, lo metge es aqui per lei maganhas qu'un metge de còp fa pas fauta en mitan isolat, puèi l'a leis equipas : lei dieselistas per faire lume o lei meteòs per regardar lo nivolum, lei maçons que fan de betum, lei geò-fisicians que fan de mesuras de tot un fais de causas o encara aquelei que s'entrevan dei transmissions e lo pareu de... [Lire la suite]
10.01.08
Lo morre de justicia
Fin d'ivern austrau, una mar d'esposcs que s'encanha sota lo ciele ennivolit. Una bolhaca amara, un trantalh de finimond per l'Arnaud. Degun a jamai pogut sacher quand s'estavaniguèt, cu va podiá n'aguer vent d'aquesta nuech sorna sensa ges d'estèlas, sensa ges de luna ? Jonh que lampava (a pres aquesta abituda cada jorn desempuèi mai d'una mesada, lo footing en gosta solet) lo trobèt au pichòt matin. Era agromelit sota la crotz que regarda la mar. L'entreveguèt qu'era encara enneblat, tot trempe. Un cadabre trempe d'esposcs e de... [Lire la suite]
12.01.08
Per un giscle de plumachon
L'ornito a l'aubatròs sota lo nas que tant son uèlhada te pòu erotizar subran se t'avisas pas... meme que l'i ague aqui ges de sorcieus negres, eu qu'es la gracia mema. Te fai quasi garri-babau dau ralh dau desir. Sariá probable que t'empuresse lo jòi amb son agach de folia, subretot son agach e que valor, prètz e jovent siegan de la partida. Sota lo bauç, ren d'aquò, ce que fai que que lega es un pichòt mau-maridat de la figura que li giscla de cada costat dos dardalhets de plumachons. Oripèus daurats, bec cremesin e viestit de... [Lire la suite]
01.02.08
Ritme
D'entre leis ivernants, d'unei an pas encara trobat son ritme. Malaisada aquela cerca qu'es puslèu dau dedins, cadun es mai o mens a assajar de conquistar aquesta sansonha d'antica bonomia qu'a coma un gost de sant-sòm. Aqueu de l'anar-venir d'un breçar, lo ritme...O bessai lo bassacar de la mar. Lo finimond pòu èstre, bota, es pas totjorn l'endrech ideau dau nirvanà. Aqui, Mid-Winter còpa en dos lo temps de l'ivernatge mai es egau, lo ritme a de bòn d'aquest espaci-temps es balhat per lo bestiari e se ne'n fau endrudir : promier, lei... [Lire la suite]


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 31 d’agost de 2007
Maximas deu petit Catonet
Per viuer au mon sens tara, san e nèt,
Escota, amic, lo petit Catonet
On pòdes hèr lo ton aprendissatge.
II. Per anar donc cap-leuat e sens crenta,
Bremba't de Diu, e de sons mandaments,
Ondra lo pair, la mair e totas gents,
Non hasses tòrt a persona viuenta.
V. Apren totjorn coma cau que tu viscas,
No't trufes pas, ça dit òm, deu men mau,
Que, quan sia vielh, lo ton que s'rà nau,
Non i aurà lòc que te'n arregausiscas.
XXVI. Las sajas gents non disen en balas :
Hemna que vòu tant de jòia portar,
Si sons moiens n'ac pòden suportar,
O se hè mau o ben pòrta las bragas.
XXVIII. Non hasses mau d'aqueste o d'auta sòrta,
Pensant qu'après degun n'ac saberà :
Tu non poirès tant lo huec caperar
Qu'a la perfin la humada no'n sòrta.
LXIV. Endura tot, que que't digan o hassen,
Que, com òm ditz, qui sofric e viscoc
Dab lo temps vic çò que véser voloc :
Lo temps e gents, tots amassas passan.
Aqueras maximas en vers alexandrins que son deu Guilhèm Ader (1567 ?- 1638), hilh de Gimont (Armanhac, Países Gascons) deu temps deu noste rei Enric. Qu'èra mètge e escrivan.
Qu'escrigó tanben çò qui segueish:
"Si non soi a ta guisa
E si non parli com tu vòs,
Hè'm com te volha la camisa,
Mes leisha'm lo mesòth dens l'òs"
(si no sóc al teu gust
I si no parlo com tu vols
Fes-me la camisa com vulguis
Però deixa'm la medulla dins l'os)
Donc, atau que sia.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 5 de febrer de 2017
Lo mot anglés "tornado" e vienerà de l'espanhòu "tronada" o deu gascon "tornada"?
Lo sens prumèr de "tornada" en gascon contemporanèu qu'ei "arrebecada", "castig", "rostada", "corregida", lo sens segond qu'ei "viatge circular", "durada de temps", "retorn", "arrevirada" (P. Morà, ved. l'adreça "tornada" hens lo dic. Tot en Gascon). Aquestas significacions que van plan dab lo concèpte ligat au mot tornado, hèra mei que non pas lo mot espanhòu tronada (tempèsta periclèra). A mei, que cau remarcar los anglofònes que saben perfèitament distinguir, foneticament, la a atòna finau de la o atòna finau, quitament quan los mots e son arribats de l'espanhòu (cf. la prononciacion anglesa de toponimes com Cuba, Nevada o Florida, de comparar dab Colorado o San Francisco). En fèit, que'm sembla la concurréncia de las divèrsas fòrmas graficas antigas deu mot au sègle 16, en particular turnado dab "o" finau de comparar dab la soa varianta grafica gasconissima tornathe dab "e" finau, que's pòt mei aisidament explicar per la fonetica gascona de tornada que non per l'espanhòla la tronada. En gascon maritime, la tornada que's ditz 'le tournàde' (gràfia EGF). La o pretonica de 'tornathe' que's poderé explicar per influéncia de l'anglés turn (cf. la grafia antiga 'turnado') o quitament ua prononciacion basca o espanhòla deu mot gascon, comparatz lo mot gascon "torn" /tur/ e lo son equivalent semantic e filogenetic en basco deu nòrd: tornu /tornu/. Lo cas de la o pretonica de tornado- tornade n"ei pas isolat en gascon se consideram lo nom de familha gascon 'Torné' (en gascon Tornèr) qui comparteish lo medish etimon e la medisha fonetica de la 'o' pretonica que tornado en espanhòu e tornade en francés (non pas com tourner e tourneur). De la medisha faiçon, segon l'abat Foix, lo gascon baionés qu'a lo vèrbe "jumpolà" (en gràfia de l'autor, en plaça de l'esperat "jumpoulà"). N'ei pas exclús que la 'masculinizacion' deu mot tornada ('le tournàde') en tornado sia d'origina espanhòla, n'avem un aute bon exemple semblant dab lo mot gasc. baionés (le) 'marraisha' vadut en 'esp. (el) 'marraxo' atestat au sègle 17 com 'marrajo'. En tot cas, quant au quite mot 'tornado', que s'agiré plan d'un gasconisme, prengut a tòrt per un ispanisme. Meilèu que non pas un ispanisme mau adaptat, the /el tornado qu'ei ua adaptacion anglesa, o hispano-anglesa, d'un mot deu lexic maritime baionés : le tornada ('le tournàde').
Ja sabetz ne m'agradan pas tròp las coincidéncias; deu men punt de vista, la question d'un manlhèu o d'un influx gascon tà explicar lo mot "tornado" qu'a d'estar pausada seriosament. Adonc, aquiu qu'ac avem començat a har. Los linguistas que haràn la rèsta. Lo debat qu'ei obèrt. Enqüèra que la significacion de tempèsta manca a l'adreça "tornada" hens lo diccionari Tot en Gascon, qu'ei estada plan incorporada hens lo diccionari francés-occitan (gascon) PN en dus volumes a l'adreça deu mot francés tornade e que s'arretròba hens diccionaris occitans non-gascons, en particular lo de Na Josiana Ubaud devath la fòrma gascona deu mot: tornada. Ua tornada plan justa, a la hèita fin.
N.B. L'imatge qu'ei tirat de la wiki.
2 comentaris:
- pep ha dit...
-
"que no(n)" es pas un ispanisme?
- 22 de febrer de 2017 a les 18:21
- Joan de Peiroton ha dit...
-
@pep: Que non, qu'ei gasconissime. Dilhèu un gasconisme en espanhòu ? ;-).
- 22 de febrer de 2017 a les 18:33


text:
Gènoa
Gènoa [ˈdʒɛn(w)ɔ, ˈdʒɛnua, ˈdzen(w)ɔ, ˈʒɛn(w)ɔ] (en ligur Zena, en italian Genova) es una granda vila d'Itàlia, en riba de la mar Mediterranèa; es la capitala de Ligúria e de la Ciutat Metropolitana de Gènoa. A aperaquí 620 000 estatjants e n'a 890 000 dins l'aglomeracion.
Lo gentilici es genoés -esa (o mens classicament genovés -esa).
Anciana capitala de la Republica de Gènoa, Gènoa se situa al ras de la Mar Ligura, e son istòria es ligada a la marina e al comèrci. Es coneguda per èsser la vila natala de Cristòl Colomb. Son pòrt es lo pus important d'Itàlia, e tanben un dels pus grand de Mediterranèa e d'Euròpa. Un simbòl de la ciutat es son far, situat al ras del pòrt antic e sonat la "Torre de la Lanterna".
Es un dels pus importants pòl economic del Paese, sètge d'industria pesuga, en particular de bastison navala, Gènoa fa partida del "triangle industrial" amb Milan e Turin.


text:
La Vall d'Aran
Glèisa de Vielha
Glèisa parroquiau de Sant Miquèu de Vielha. Era portada d’accés e bèth hiestrau corresponen ara bastissa prumèra, de transicion deth romanic ath gotic (s. XII-XIII), d’ua nau damb vòta de miei punt, de pèira, dividida en tres trams per arcades toraus perpanhs; en sègle XV s'ahigeren dues capelhes lateraus, eth cloquèr ei ahijut en sègle XVI, e finauments en sègle XVII-XVIII eth presbitèri ancian siguec enamplit damb un aute de fòrça mès gran, damb crotzèr damb cupula e lantèrna.


text:
Iemèn dau Sud
Iemèn dau Sud (nom oficiau : Republica democratica populara d'Iemèn) foguèt un estat arabi qu'existiá de 1967 a 1990 que sa capitala èra Aden. Aliat ai Sovietics durant la Guèrra Freja, foguèt l'unic país comunista dau monde arabi durant aqueu periòde. A partir de 1988, de negociacions amb Iemèn dau Nòrd s'acabèron en 1990 per l'unificacion dei dos país sota lo nom d'Iemèn. Pasmens, una partida de la populacion acceptèt pas aqueu procès e una temptativa de secession entraïnèt una guèrra en 1994 que s'acabèt per la victòria dau nòrd e la disparicion finala d'Iemèn dau Sud.


text:
Pompeu Fabra
Pompeu Fabra i Poch (Gràcia, Barcelona, 20 de febrièr de 1868 - Prada de Conflent, Catalonha del Nòrd, 25 de decembre de 1948) foguèt un engenhaire e filològ catalan. Es un dels personatges mai importants dins l'adveniment e la dignificacion de l'escritura del catalan modèrn, qu'establiguèt las basas de sa normativizacion que foguèron publicadas en 1918 dins sa Gramàtica catalana. En 1939, per encausa de son catalanisme deguèt viure, coma mantun autre militant de son temps, l'exili aprèp la victòria de las tropas franquistas suls republicans e l'invasion de Barcelona.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Pompeu Fabra nasquèt en 1868 dins lo barri de la Salut de l'anciana vila de Gràcia, al sen d'una familha nombrosa. Èra lo darrièr dels 13 enfants de Josep Fabra i Roca e Carolina Poch i Martí. Pasmens de totes los mainatges del parelh ne demorèron finalament pas que tres: el e doas sòrres. En 1873, quand Pompeu aviá pas que cinc ans, foguèt proclamada la Primièra Republica dins l'estat espanhòl e alara son paire, qu'èra republican, foguèt elegit cònsol de la vila. E mai se la familha se partiguèt installar a la capitala l'an seguent, e malgrat visquèsse tota sa vida a Barcelona gardèt totjorn dins sa memòria sas originas graciencas.
Comencèt a far d'estudis per venir engenhaire industrial, mas en s'interessar a l'encòp a la filologia que dempuèi qu'èra fòrça jove s'èra dedicat a estudiar lo catalan d'una manièra autodidacta. Promoguèt, a travèrs de la revista L'Avenç, una campanha per reformar l'ortografia de 1890 1891 e publiquèt qualques ans mai tard, en 1904, amb l'escrivan Jaume Massó i Torrents, un erudit que dirigissiá l'Avenç, e l'avocat e escrivan Joaquim Casas i Carbó, un Tractat d'ortografia catalana. En 1906 participèt activament al I Congrés Internacional de la Llengua Catalana, convencion portada per un personatge carismatic e important per la lenga catalan, lo capelan malhorquin Antoni Maria Alcover. I presentèt alara una comunicacion, "Qüestions d'ortografia catalana", que li conferiguèt un grand prestigi e a partir d'aquel moment foguèt reconegut coma un lingüista de tria. Fabra publiquèt puèi, en 1912, en espanhòl, la Gramática de la lengua catalana, una de sas òbras mai importantas.
Establit a Bilbao, ont ocupava una cadièra de quimia, aprofondiguèt l'estudi dels grands romanistas. Partiguèt puèi a Badalona en 1911, per èsser professor a la cadièra de catalan (creada per la Diputació de Barcelona qu'èra presidida alara per Enric Prat de la Riba) e membre de la seccion filologica de l'Institut d'Estudis Catalans, que mai tard ne foguèt president, coma tanben de l'Institut. L'Institut promulguèt las Normes ortogràfiques en 1913, e dos ans mai tard, en 1917, espeliguèt lo Diccionari ortogràfic. Fabra publiquèt en 1918 la Gramàtica catalana, que venguèt la referéncia gramaticala oficiala de l'Institut.
Lo lingüista gracienc se dediquèt tanben a l'educacion; redigiguèt lo popular Curs mitjà de gramàtica catalana, publicat per l'Associació Protectora de l'Ensenyança Catalana en 1918.
Foguèt l'autor de las Converses filològiques, de collaboracions paregudas dins lo jornal La Publicitat, e publicadas ulteriorament dins la Colleccion "Popular Barcino". Benlèu son òbra mai famosa foguèt lo Diccionari general de la llengua catalana, sortit en 1932, que se pòt considerar coma lo primièr pas vèrs lo futur diccionari de l'Institut d'Estudis Catalans.
Gràcias a son naut prestigi scientific, foguèt nomenat en 1932 degan de l'Universitat de Barcelona sens necessitat de passar cap de concors. Pr'amor qu'èra president del patronat universitari, carga qu'ocupava dempuèi 1933, en 1934 se vegèt empresonat durant qualques meses, per encausa dels "Fets d'Octubre". Venguèt puèi fòrça popular en Catalonha.
Temps de l'exili[modificar | modificar la font]
Cinc jorns aprèp que las tropas del general Franco dintrèssen a Barcelona, lo 31 de genièr de 1939, Pompeu Fabra passava la frontièra d'estat entre Espanha e França. Aprèp sa vida venguèt mai malastrosa. A partir d'aquel moment, tot se faguèt insegur, aguèt una vida de peregrinacion, que lo portèt de París a Montpelhièr e puèi a Perpinhan abans de se poder installar definitivament a Prada de Conflent. Durant mai de dos ans, del 14 de setembre de 1945 al 22 de genièr de 1948 foguèt conselhièr de la Generalitat de Catalonha a l'exili. En 1946 presidiguèt los Jòc Florals de Montpelhièr.
Las darrièras annadas de sa vida, malgrat de condicions dificilas, contunhèt de trabalhar a l'elaboracion d'una novèla Gramàtica catalana. Se moriguèt lo 25 de decembre de 1948 a Prada sens aver pogut publicar l'òbra. Aquesta foguèt editada en 1956 per una de las autra figuras de la lenga catalana, lo lingüista Joan Coromines.
Cada an, sa tomba a Cuixà, prèp de Prada, es visitada per de milièrs de catalans encara uèi.
L'influéncia de Fabra sus la normativizacion de l'occitan[modificar | modificar la font]
L'òbra de Pompeu Fabra inspirèt tant per son biais d'organizar coma per sas causidas lo trabalh de Loís Alibèrt que considerava lo lingüista catalan coma son mèstre, e mai particularament sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. Aital Alibèrt reconeguèt clarament son inspiracion venguda del trabalh de Fabra en dire amb una mena d'omenatge dins un article: "Prenèm per basa lo "Diccionari Ortogràfic" de P. Fabra"
Fabra escriguèt d'articles dins la revista Òc ont diguèt son esperança d'una reünificacion occitano-catalana: « Tinc l'esperança que això podreu aconseguir-ho si establiu una ortografia adequada, si feu un bon triatge de formes i de construccions, i si els diferents dialectes, sàviament depurats, es fan manlleus recíprocs... I haureu aconseguit més: el català vindrà a ésser llavors una variant més de la gran llengua occitana retrobada » (Òc, 1936).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tractat de ortografia catalana (1904)
- Qüestions de gramàtica catalana (1911)
- La coordinació i la subordinació en els documents de la cancilleria catalana durant el segle XIV (1926)
- Diccionari ortogràfic abreujat (1926)
- La conjugació dels verbs en català (1927)
- Diccionari ortogràfic: precedit d'una exposició de l'ortografia catalana (1931)
- El català literari (1932)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pompeu Fabra per Josep Pla (un omenòt)
- Auca de Pompeu Fabra
- Causida de conversas filològicas de Pompeu Fabra
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Per La Talvera
Cossergon a pas d’ostal
S’en faguèt un dins una corgeta
Cossergon a pas d’ostal
Per far teulada i a mes un dedal
E l’ivèrn lo freg l’amenaça
L’estiu acampa la calimassa
Finta finta finta-lo
Aquò’s lo paure Cossergon.
Cossergon a pas d’amics
Se’n marguèt un amb’una broqueta
Cossergon a pas d’amics
Amb un caulet i faguèt un vestit
Se lo vesiatz pertot lo rebala
I manca pas que la paraula...
Cossergon a pas
de trabalh
Es valentàs coma una missara
Cossergon a pas de trabalh
Mas es content coma un perdigal
E tot lo jorn ne fa de musica
En tustent sus una barrica...
Cossergon a pas d’argent
Es ventre prim coma una claveta
Cossergon a pas d’argent
Te paga tot pas qu’amb de vent
El n’a pas cap de compte en banca
Ma se n’a pas aumens non li manca...
Cossergon a pas de gos
Se’n faguèt un amb una ficèla
Cossergon a pas de gos
Se’n faguèt un amb de cocorlons
E cada jorn pertot lo passeja
Sens cap d’estac ni mai de correja...
Cossergon a pas de molhièr
N’a facha una amb de poemas
Cossergon a pas de molhièr
N’a fach una amb de papièr
Li faguèt un capelon de rimas
Pas qu’amb de colors de prima...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Golf d'Oman
Lo golf d'Oman (en arabi خليج عمان, Khalij Oman) és la dintrada nòrd-occidentala de la mar d'Arabia que, per l'estrech d'Ormuz, comunica amb lo golf Persic. Fa prèp de 560 km de long, 320 km de larg e una prigondor mejana de 50 m a l'oèst fins a 200 m a l'èst.
Coma via d'accès al golf Persic, lo golf d'Oman a una granda significacion estrategica, perque los estats del Golf an d'importantas resèrvas de petròli, vitalas per l'economia mondiala.
Lo golf d'Oman banha, al nòrd, las còstas d'Iran, a l'oèst aquelas dels Emirats Arabis Units e, al sud, aquelas d'Oman, ont se tròba Masqat, la principala vila sus la riba. Cap a l'èst se dubrís fins a jónher l'ocean Indian.


text:
Amassa per ua tempsada qui espèri agradiva e partatjada, En Ondas ua emission de Domenja Lekuona en escota a la demanda dens lo present blòc Hadiu e tanben sus la vòsta ràdio en modulacion de frequéncia : Radio Occitania – Radio Pays – Radio Larzac – Radio Temps – Radio Orion – Radio Verdon.
Los dus convidats d’aquesta edicion : Geneviève Laulhère-Clément Terre et ciel un spectacle au quau e participa en tant que cantaira e Rotland Pecot l’escrivan, lo viatjaire, lo poèta hens un enterdus a Pòrt Leucata per La Dintrada.
Per davantajar quauques anóncias de parucion :
Actes deu collòqui Trobada d’Agòr Miquèu Grosclaude 1926-2002
Transmetem 1, rue Gassion 64440 Auloron transmetem@orange.fr
Las musicas d’En Ondas
* Aziz Sahmaoui e University of Gnawa Maktoube Salabati
* Moby The very best Porcelain
* Arild Andersen group Electra Whispers
* Laissarem degun Magnific libe-cd publicat per l’Ostau dau Paísd Marselhés Noche criolla + Que venguessiam + Vanitas
Like this:
Like Loading...


text:
E la noveutat, l’ai trobada ; en laissar ‘nar ma visada sus quel estalatge de produchs sablonos de las sabors extraordinàrias (dau còps, quo es malaisat de parlar de perfum talament n’i a qu’an de l’imaginacion…), mos uelhs se ‘resteren sus Axe.
Axe, benleu lo coneissetz, au mens per sas publicitats que passan dins tots los cinemàs a l’ora que deuriá començar lo film. Axe, quo es los qu’an l’eslogan « Plus t’en mets, plus t’en as ». Disen pas exactament qué, mas io pense que quò deu èsser de quelas grandas poletas blondas en malhòt de banh qu’an ‘restat l’escòla avant de veire la segonda letra de l’alfabet, e que, dins l’anoncia, perseguen lo paubre tipe qu’a ‘gut lo malur de se botar un pauc de deodorant, per li enlevar sos vestiments, veire mai, mas la deontologia de quilhs faseires de publicitat es pro granda per pas nos montrar la seguida, que prometiá pertant d’èsser tot plen interessanta.
Alai donc, me ‘reste davant lo noveu « Gel-Douche Axe, Plus t’en mets, plus t’en as, etc, etc… ». Ren d’excepcionau aqui dedins. Manca que era marcat « à l’eau de glacier et à la menthe extrême ». Bon, desjá, « menthe extrême », ‘quò me ditz ren, coneisse la menta fòrta, que desjá l’es pro entau, coneisse la menta Hollywood Chewing-Gum, qu’a pas grand-chausa a veire emb la menta, mas quo es tot. Mai fòrt que la menta fòrta, segurament ? Quò promet… Mas laisse quò de costat, çò que m’interessa mai, z’auretz devinat, quo es l’ « eau de glacier ». Arf, arf, arf, parte dins un grand rire que tot lo magasin deviá m’auvir. Quilhs colhons nos fan creire qu’an embotelhat de l’aiga de glacier per nos far dau sablon de docha ! Io, que sei pas la mitat d’un con, zo sabe ben que la compausicion chimica de l’aiga dicha de glacier es a pauc pres la mesma qu’una aiga de sorça de subremerchat, Cristalline, Volvic e companhia. Vire lo botelhon, per veire un pauc los ingredients, que se en generau i comprene ren, au mens quò balha de las ideias per l’ Escrabble. Cocamidopropyl Betaine, Acrylates Copolymer, Hydroxyisohexyl Cyclohexene Carboxaldehyde, Mentha Aquatica Leaf Extract (un misteri de levat benleu, que d’apres lo nom latin, ‘quela menta frotja dins de las condicions extremas…jos la mar…), Thermus Thermophillus Ferment (‘quò deven complicat, e ‘quò auriá degut m’alertar…).
Urosament per io, en dejós de quilhs noms complicats, i a un esquemà que resumís a pauc pres la formula chimica. Una equacion, pusleu, e quò agrada mai a mon esperit, mai matematic que fisic. En gròs, i a marcat : (Gel Axe + Una Aplicacion Regulara dau Produch = Femnas Nusas2). Important, lo 2. Quò deu esser scientificament estudiat en fonccion de la massa corporala, donc dau volume de produch utilisat. Un calcul mental me fai ‘ribar a la conclusion que, coma lo tipe de la publicitat es plan mai magre que io e que s’en trapa un cinquantenat a l’encòp, se io bòte de l’Axe, aurai 72,5 femnas nusas que vendrán me veire per me tirar mos vestits. Sei gente, e coma sabe pas partatjar ‘na femna en dos, laisse los 0,5 de costat, per lo que n’en vodrà profieitar.
De segur, lo temps de pensar a totas ‘quelas formulas matematicas aplicadas, sei desjá surtit dau magasin, lo flacon dins mon charreton. Curiositat, quand nos tenes…
Tanleu ‘ribat chas io, pitit jogging (per ensaiar au mai leu queu noveu produch) e me veiquí jos la docha.
O, filh de garça ! Auriá degut me mesfiar de l’aiga de glacier ! Sabe pas se n’i a qu’an l’abituda de’nar a la piscina municipala en plen còrs de l’ivern, mas aqui la sensacion era la mesma. Parle pas de portar un bonet e un malhòt tròp estrechs, non, parle de çò que nos ‘rieba, a n’autres los òmes quand fai frech defòra… Me sei vist redusir, clarament. Subretot dins los endrechs ente la peu es un pauc mai fina, e mai sensibla, endrechs que ma mair me defendriá de nommar aquí, coma ditz la chançon…
Aquela publicitat era ben mensongiera, que se trobava aquí que « Mai ne’n botava, mens n’aviá » ! E parle pas de las filhas de la publicitat, que la vuda de queu paubre tipe tremolant de frech dins sa docha auriá mai fach rire qu’autra chausa…
E après, te fan creire que los glaciers son a fondre, a causa de l’eschaurament de la planeta, mas io sabe ben, io qu’ai jugat los cobayes, que en fach, quo es una entrepresa americana que los fai fondre per n’en recuperar l’aiga e rendre impoderós los mascles de la planeta per lo biais d’un gel-docha !
P.S : Vene de veire que Axe era distribuit per Unilever, sabetz la marca de lessiva que fan tanben l’Ice Tea. Vos conselhe de vos mesfiar, que se deciden de botar tant d’Ice dins lur bevenda que dins lur sablon, i podriátz bien laissar filar quauquas dents…


text:
Jolverd
Petroselinum crispum
Petroselinum crispum
(Mill.) Nyman ex A. W. Hill 1925
Lo jolverd (Petroselinum crispum) es una espècia del genre Petroselinum. Es una planta erbacèa de la familha de las Apiacèas (Ombelifèrs), fòrça utilizat en cosina per sas fuèlhas fòrça divisadas, e en Euròpa centrala per sa racina pivòt[1],[2]. Es tanben una planta medicinala.
Nom scientific: Petroselinum crispum (Mill.) Nyman ex A. W. Hill, (sin. Petroselinum sativum).'
Tres varietats de jolverd sont descrichas:
- Petroselinum crispum var. crispum, lo jolverd frisat;
- Petroselinum crispum var. neapolitanum, lo jolverd plat;
- Petroselinum crispum var. tuberosum, lo jolverd tuberós.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo jolverd es una planta bisannala de 25 a 80 cm de naut, fòrça aromatica quand fresilhat, d'odor caracteristica.
Las tijas son raiadas e las fuèlhas son glabras.
Las fuèlhas, verd brilhant, son doblament divisadas, subretot a la basa, las fuèlhas superioras avent sovent sonque tres lòbes estreches e longs.
Las flors, d'una color jauna verdenca cap al blanc en plana florason, son massada en ombelas compausadas comprenent uèit a vint rais. Las ombelulas an un involucèl de fòrça bractèas.
La racina alongada de tipe pivotant es plan desvelopada. Es jaunenca, d'odor fòrta e aromatica.
Lo jolverd de fuèlha plata se pòt confondre amb la ciguda (Aethusa cynapium), planta toxica de la mèsma familha. La ciguda pareis fòrça al jolverd per la fuèlhas, mas se coneis per de traças rogencas a la basa de las tijas e per son odor desagrabla.
Autras espècias del genre Petroselinum[modificar | modificar la font]
- Petroselinum segetum
Espandiment[modificar | modificar la font]
Planta espontanèa en Asia del sud-oèst, Africa del Nòrd e Macaronesia, largament cultivada dins totas las partidas del mond. Existís a l'estat subspontanèa o naturaliza çai e lai pels cinc continents.
Composicion[modificar | modificar la font]
Es una planta rica en òli essencial que lo constituent màger es l'apiòl, present dins los fruchs, accompanhat de mristicina. Conten un glucosid flavonin, l'apiin o apiosid, que l'aglicòn es l'apiginina.
Las fuèlhas son ricas en vitaminas A e C.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Planta condimentària[modificar | modificar la font]
Lo joverd fresc es a l'encòp un assasonament e una garnitura. Coma condiment, s'emplec entièr (per una marinada) o mai sovent picat. Es utilizat per ornar los plats de peissons o de carn bolhits. Una garnitura de jolverd frit (2 minutas) acompanha los plats de peissons frits, o mai fregidas??????. Se prepara tanben en gelada.
Las fuèlhas, ricas en vitaminas A e C (de notar: 170mg/100g vitamina C siá dos còp mai que lo kiwi e tres còp mai que lo citron) son utilizadas, ciseladas en petit coma condiment, dins las cosinas orientala, europèa, e americana mejana. Doas formas de jolverd son utilizadas: jolverd de fuèlha frisada e jolverd de fuèlha plata. Fòrça gents penson que lo jolverd de fuèlha plata a una sabor mai fòrta. Lo jolverd de fuèlha frisada, sovent utilizat per la decoracion dels plats, a l'avantatge d'evitar la confusion amb la ciguda. Lo jolverd aromatiza las cruditats e saladas e tanben las sopas, salças, plats de legums e de carn. Lo jolverd es un element del ram garnit.
Legum[modificar | modificar la font]
- Las fuèlhas de jolverd an un ròtle màger dins la cosina levantessa qu'es utilizat coma legum dins lo taboulé libanés per exemple.
- De varietats de jolverdl foguèron seleccionada per lor racina comestibla[3]. Sa racina carnosa, de carn blanca, de la talha d'una carròta o d'una pastenaga, ~15 cm, se consoma coma l'escorzonèra.
- D'autra varietats son cultivadas per las còstas (petiòl de las fuèlha).
Planta medicinala[modificar | modificar la font]
S'emplec la racina coma diuretic, en infusion (de 50 a 100 g/L). Las fuèlhas e semença son utilizadas coma estimulant e emenagòg, en polvera a dosi de 2 g, o en siròp de la fuèlhas (dos a tres culherats). S'extrai l'apiòl de l'esséncia de jolverd. Las fuèlhas son emplegadas en medecina populara coma resolutivas en aplicacion extèrna (cataplasma contra los engorjaments laitoses).
Las granas de jolverd de macedònia èran un element de la de la teriaca de la farmacopèa maritima occidentala al sègle XVIIIe siècle[4].
Cultura del jolverd[modificar | modificar la font]
Es una planta de clima temperat, que preferís los sòls abodrits e rics en umús.
Lo jolverd plat e frisat se semena de març a agost, en broa, o sus una pichona superfícia resevada. Es recomandat de banhar las granas per preissar la germinacion e quitament de las abrasar leugièrament. Devon èsser enterradas d'1 a 2 cm, amb una densitat d'1,25 a 1,50 g/m2 pour un massís, et 0,20 g/m2 en broa. La butada de las granas es fòrça longa e capriciosa (un mes). La capitada de la cultura d'estiu es condicionada pels asagatges.
Se deu esperar tres meses entre la semenada e la primièra culhida que se fa amb la butada.
La segonda annada, las tijas montan en granas e las fuèlhas venon mai duras. Se pòt retardar lo fenomèn en copant los axes florals.
Principals enemics: limac e cagaròl. La mosca de la caròta pòt atacar lo jolverd.
Sèrva[modificar | modificar la font]
A la fin de l'estiu, las fuèlhas seràn culhidas e secadas a l'ombra, dins un luòc caud e gardadas dins un sacon de papièr. Per l'utilizar mai tard es banhat dins l'aiga caudeta
Pòt èsser de congelat un còp picat.
Se fa tanben aquela recepta: lo jolverd es ciselat e cobèrt d'òli d'oliva dins un veire gardat al fresc. Tanben se pòt apondre l'alh picat.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Petroselinum crispum (en)
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Petroselinum crispum (en)
- Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Petroselinum crispum (Mill.) Nyman ex A.W.Hill, 1925 (fr)
- Referéncia Tela Botanica (La Reünion) : Petroselinum crispum (Mill.) Nyman ex A.W. Hill (fr)
- Referéncia Tela Botanica (Antilhas) : Petroselinum crispum (Mill.) A.W. Hill. (fr)
- Referéncia ITIS : Petroselinum crispum (P. Mill.) Nyman ex A.W. Hill (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia NCBI : Petroselinum crispum (en)
- Referéncia GRIN : espècia Petroselinum crispum (Mill.) Nyman ex A. W. Hill (en)
- Conseils de culture du persil dans votre jardin
- Le persil sur www.passeportsante.net
- Aprifel - Agence fruits et légumes frais
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)cultivar lo jolverd tuberós sus www.webjardiner.com
- ↑ Lo jovers tuberós sus www.cuisiflor.com
- ↑ (fr)Le Goût des Plantes - Le Persil racine
- ↑ (fr)segons Maistral, in Yannick Romieux, De la hune au mortier, ed: ACL, Nantas, 1986.


text:
"Meddia aranés": Hèsta d'Aran, eth Conselh Generau reivindique eth desplegament dera Lei d'Aran
Aué en programa, eth repàs ara Hèsta d'Aran d'enguan ena qu'eth sindic Carlos Barrera hège ua crida a toti es aranesi entà anar dera man, ath costat des governants, ena defensa e era melhora des interèssi dera Val d'Aran er usatge sociau dera lengua. Eth sindic d'Aran tanben eth desplegament dera lei d'Aran. Aué, tanben, eth plen der Ajuntament deth Naut Aran, enque se presentaue un informe a on se confirmaue era existencia de parcatges modificadi en viuendes dera zòna residenciau de Ruda. Avui al programa, el repàs de la Festa d'Aran d'aquests any, on el síndic Carlos Barrera feia una crida a tots els aranesos per anar de la mà, al costat dels governants, en la defensa i millora dels interessos de la Vall d'Aran en l'ús social de la llengua. El síndic d'Aran també el desplegament de la llei d'Aran. Avui, també, el ple de l'Ajuntament de Naut Aran, on es presentava un informe en què es confirmava l'existència d'aparcaments modificats en vivendes de la zona residencial de Ruda.


text:
Linha 1 del Mètro de Barcelona
La Linha 1 o linha roja del Mètro de Barcelona es la segonda linha en ancianetat, pel moment la pus longa amb 20,7 km fins que s'inaugure la Linha 9 e l'unica amb via de largor iberica. La linha s'inaugurèt en 1926 amb lo nom de Ferrocarril Metropolitano Transversal de Barcelona, la denominacion actuala a la siá origina dins la fusion dels dos operators de mètro de la vila en 1961 en formant l'entrepresa Ferrocarril Metropolitano de Barcelona e la linha se renomenèt Linha I.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e las veituras se tròban a Santa Eulàlia e a la Sagrera. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 4000, que van per de vias de largor iberica çò que fa qu'es un dels mètros pus largs del mond.
La L1 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1992 e va de Hospital de Bellvitge a Fondo. Es previst que s'agrandisca per ambedós costats. De Fondo s'agrandirà fins a Badalona: en passant per l'estacion de Badalona Centre, ont jonharà la Linha 2, e après fins arribar a l'estacion de Badalona est, jonhant la linha R1 de Rodalies Barcelona per 2010 e en daissant lo mètro a tocar de la plaja, per aquel motiu i a ja de voses que vòlon dire aquela estacion "plaja de Badalona". Per l'autre extremitat jonherà la Linha 9, e arribarà fins a el Prat e fins a Sant Boi de Llobregat.
Coordenadas : format invalid


text:
Lei pichòtas vilas pacificas autorn de Londres, en Ontàrio penjan una istòria que de còps coqueteja amb lo desastre. Aquela part de Canadà es pas alièna aus crims violents. En 1880, lei Black Donnelys (cinc familhas d’origina irlandesa) que demòran en Lucan, en Ontàrio foguèron sauvatgament assassinada per una banda locala quand lei espleitacions se va … Contunhar la lectura
Category Archives: Cultura
Google Street View utiliza de fedas per mapejar leis Islas Feròe
Lo mond es pus polit quand se vei a travèrs leis uèlhs d’un ovoide. Google Street View a l’intencion de nos permetre d’explorar totas lei vias de comunicacion terrèstre amb nòstre ordenador, la fotografia e regularament de nòus airals remotes per far lo viatge mentau a posita de totes. Leis Islas Feròe, una província autonòma … Contunhar la lectura
Li pouplado celto-liguro de Prouvènço à l’epoco de la Narbouneso (seguido).
La semano passado, avian vist li pouplado celto-liguro que pouplavian lou territòri de Vau-Cluso à l’epoco de la Narbounèso, anèn uèi estudia si vesin. Quand li roumans prenon lou countourrole militar e pouliti d’un territòri, prenon en counsideracioun li souto-divisioun territourialo eisistènto. Es en partido pèr aco qu’aquelis ancians noums e divisiouns an pouscu perdura … Contunhar la lectura
Li pouplado celto-liguro de Vau-Cluso à l’espoco de la Narbounèso.
Dins l’Antiquita, lou territòri de l’actualo Vau-Cluso es coumpausa de 5 pouplado e/o counfederacioun : Li Voucóunci, li Cavaro, li Tricastin, li Menini e lis Albici. Quand li roumans prenon lou countourrole militar e pouliti d’un territòri, prenon en counsideracioun li sus-divisioun territourialo eisistènto. Es en partido pèr aco qu’aqueli ancians noums e divisiouns an pouscudo … Contunhar la lectura
Sus Bàrri e lou Tricastin
Situado au cor dóu Tricastin, à cavau èntre Droumo e Vau-Cluso, la colo de Bàrri s’espandis sus li coumuno de Boulèno, Sant-Pau de Tricastin e Sant-Restitut. Aquesto colo que tiro soun noum de soun caratère de bàrri naturau au mitan d’un espàçi n’es pamens un espàci de coumunicacioun e d’escàmbi tout de long de l’Istòri. … Contunhar la lectura
Lo spleen bèlga
Un estudi sociologic revelèt que 61% dei bèlgas creson que la societat s’es convertida en un « caòs ». S’enfonsan en reaccion a una identitat e reaccions xenofòba d’una parta de la populacion. Son desencantat, perdut e ansiós e de plus en plus xenofòbs : lei bèlgas començan mau 2017. Aquò es çò que sorta d’un grand … Contunhar la lectura


text:
Wesel
Wesel es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia en Alemanha.Es una comuna autonoma e lo capluòc de l'arondiment de Wesel e del districte de Düsseldorf ; es sòci de la Hanse, de l'Euroregion Rhin-Waal .
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Wesel se trapa al jonhent del riu Lippe e del canal Wesel-Datteln dins lo bacin renan, aperaquí al centre del districte de Wesel, poblat de 180 000 abitants. Se trapa a 45 km de la frontièra olandesa e a 30 km de la Ruhr e forma lo limit oèst del parc natural de la Hohe Mark. Lo Ren banha l'aglomeracion sus 17 km, la Lippe e lo canal esel-Datteln cadun sus 7 km. Dins lo plan d'urbanisme, Wesel representa lo centre de l'aglomeracion.


text:
Departament pedagogicDepartament pedagogic
Dins l’amira de melhorar los nòstres corses, de mutualisar las nòstras ressorgas e sistematisar los escambis de practicas entre los nòstres formators, foguèt creat en 2009 un Departament Pedagogic de l’Institut d’Estudis Occitans.
Escrich lo 04-02-2016 par Thierry
Informacions sus la session de 2016 del DCL occitan.
Escrich lo 14-02-2011 par Cécile
LO DCL (diplòme de competéncia en Lenga) es un diplòme d’Estat desliurat pel ministèri francés de l’ensenhament. Dempuèi gaire, existís un DCL occitan e la primièra session oficiala se farà lo dissabte 21 de mai dins las acadèmias de Tolosa, Montpelhièr e Bordèu. Aquel diplòme es dubèrt a totes quines que sián lo nivèl d’estudi e la competéncia de basa. A per tòca d’avalorar las competéncias d’utilizacion e de produccion de l’occitan dins un quadre professional. Las inscripcions son dubèrtas tre ara e fins al 27 de març 2011 sul site www.d-c-l.net.
Escrich lo 27-01-2011 par Valentin
Dins d’unas comunicacions de l’IEO, es fach referéncia al Cadre Europenc Commun de Réferéncia per las Lengas (CECRL). Un article per ne saupre mai suls sièis nivèls de competéncias en occitan o dins tota autra lenga viva d’Euròpa que se trapa jos aquestas nommadas A1, A2, B1,…. C2).
Escrich lo 21-12-2010 par Valentin
Lo ministèri francés de l’ensenhament a creat recentament lo DCL (Diplòma de Competéncia en Lenga). Existissiá fins ara per las lengas estrangièras, puèi s’es creat lo DCL breton e darrièrament lo DCL occitan. S’adreça en primièr lòc a totes los que vòlon far valer lor coneissença de l’occitan dins l’encastre professional. Es dobèrt a totes, quines que sián lo nivèl de lenga e d’estudis.
Escrich lo 28-09-2010 par Valentin
Entre los cercles locals, las seccion departamentalas, las seccions regionalas mai las prestacions per d’autras estructuras, son 148 corses regulars e estagis que son donats al dintre de l’IEO.


text:
Buzy-Darmont
Buzy-Darmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Buzy Se situa en la vallée de la Adorna e sembla pas en res dins lo pichon vilatge meusien isolat. Vertat es #qu'el jouit de la N3 #que travèrsa lo vilatge e #que met aital la vila sus l'ais Mètz-Verdun. Buzy Pòt egalament (malgrat que #encobrir es relatiu, compte agut de la distància -50 km-) vanar-se de la proximitat del Luxemborg e dels trabalhs #que genèra. La municipalitat se situa egalament sul traçat de la linha SNCF Mètz-Chalons/Champagne, l'estacion de viatgèrs la mai prèp en se situant a Etain. Al nivèl de l'activitat economica del pòble, en mai d'una entrepresa de fustariá[1], subsisteix a Buzy encara qualques comèrcis : un #forn# de pan e la plaça son encara dubèrtas. Lo darrièr cafè encara n'activitat a barrat las siás pòrtas l'an 2004, abans d'èsser represes l'an 2006 jos forma d'un cafè-en restaurant. Malgrat aiçò, la proximitat de vilas coma Étain o Jarny, es luènh d'isolar lo pichon pòble. En relacion amb lo licèu, Buzy depen d'aquel de Jarny, pendent que la majoritat de las collégiens van a Étain. L'universitat la mai prèpa es aquela de Mètz.
Buzy se situe dans la vallée de l'Orne et ne ressemble en rien au petit village meusien isolé. Il est vrai qu'il jouit de la N3 qui traverse le village et qui place ainsi la ville sur l'axe Metz-Verdun. Buzy peut également (même si cela est relatif, compte tenu de la distance -50 km-) se vanter de la proximité du Luxembourg et des emplois qu'il génère. La commune se situe également sur le tracé de la ligne SNCF Metz-Chalons/Champagne, la gare de voyageurs la plus proche se situant à Etain. Au niveau de l'activité économique du village, outre une entreprise de menuiserie[2], il subsiste à Buzy encore quelques commerces : une boulangerie et la poste sont encore ouvertes. Le dernier café encore en activité a fermé ses portes en 2004, avant d'être repris en 2006 sous forme d'un café-restaurant. Cependant, la proximité de villes comme Étain ou Jarny, est loin d'isoler le petit village. Concernant le lycée, Buzy dépend de celui de Jarny, pendant que la plupart des collégiens vont à Étain. L'université la plus proche est celle de Metz.


text:
Aure Séguier - Dintrada 2017
Los Podcasts
La Dintrada que s’aprèssa! E augan n’i serà pas question de politica... O en tot cas pas dirèctament. Que serà un forum ciutadan occitan, dab discutas, escambis e talhèrs. Que s’i va parlar deu nom de region “Occitanie”, copable d’ua rompedura importanta au còr deu militantisme occitan, de demografia e enfin deu numeric, vadut un enjòc màger entà espandir la lenga nosta.
Los organizaires qu’an tanben l’ambicion d’anar per delà los trebucs costumèrs e istorics de l’occitanisme (Educacion Nacionau/Calandreta, professionau/associatiu, etc) e dar l’aviada a ua "avançada teorica e tecnica cap a un occitanisme conscient deus enjòcs deu sègle vint-e-unau".
Mes se lo projècte e pòt semblar a ua saunejada, òm pòt totun interessà’s a ua de las tematicas tractadas, au centre deus debats despuish quauques temps: lo numeric.
E a noste, la question qu’ei cruciau, pr’amor justament que hica sovent en lutz çò qui ns’opausa, com las grafias o los diferents parlars. Un GPS en occitan? Quiò, mes que’n calerà aumensh tres versions tà contentar tot lo monde! Pr’amor, benlèu qu’un occitan estandard e serà la nòrma dens cinquanta ans, mes uei lo dia, qu’ac sabem que ne correspon pas a nada volontat populara, ni nada realitat lingüistica tanpauc, briga.
Ça que la, la preséncia de l’occitan sus la tela, e de faiçon generau suus supòrts numerics, qu’ei indispensabla. E d’atrunas, que n’avem totun un hèish. E la màgert part que son amassadas suu site deu Congrés
Qu’avem donc encontrat a Aure Seguier, webmèstra au Congrès, actor màger deu numeric occitan, e qui participarà a la Dintrada dab lo tèma: “La cooperacion entre totes es necessària”.


text:
Glaudi Barsotti pren sa retirada de Mesclum, la paja occitana dau quotidian progressista La Marseillaise (enfin, mieja retirada, v'espèri).
Direm jamai pron lo ròtle d’iniciator, de difusaire, d’acampaire, de creator que joguèt lo Glaudi, despuei tant d’annadas. Ambé doas qualitats fondamentalas, la perseverança dins la bòna dralha, e lo desir de tocar tot lo monde, e pas ren que leis iniciats…
Per ieu, fa de temps, siguèt, lo promier benlèu, un d’aquelei que me duerbiron la pòrta d’un occitanisme esclairat de marxisme.
E, per lei tòtis que se creson qu’aquò es una istoria de cromosòmes provençaus, apondi qu’avèm toei dos de rasigas dins lo meme pichon ròdol de Toscana…
Lònga mai, Glaudi…


text:
Eric Fraj m’a mandat aqueste comunicat de pressa en reaccion a la publicacion d’un compte rendut de son libre dins l’Express. Es coma quò ! La mai cortesa e argumentada discussion interna a l’occitanisme es interpretada sul pic coma una denegacion del quite moviment. Aquò rai, es de bona, amai de marrida guèrra. La dificultat pr’aquò, per nosautres, un còp de mai, es de faire entendre nòstras rectificacions e, mai largament, nòstra votz, que per çò qu'es de la comunicacion, clarament, sèm pas a armas egalas.
J.-P. C.
PS) traparetz sus aqueste blog lo tèxte de basa del libre e mai d'una discussion a son prepaus
M. Feltin-Palas, jornalista a l’Express, metèt en linha sul siti del jornal, le 27 de genièr de 2015, un compte-rendut de mon libre Quin occitan per deman ?, paregut en decembre 2013 en çò de Reclams (per la primièra edicion). Le mercèji de l’aver fèit : son pas tan nombroses les jornalistas que, de París estant, s’interèssan a las lengas ditas « regionalas ». Aquò dit, me pòdi pas satisfèr del contengut d’aquel article, tròp plen d’errors e de generalizacions abusivas. D’efièit :
- quand evòca « la violence dont ce milieu est capable », de qué parla ? Aicí i a un procediment de dramatizacion que revèrta pas la realitat : les occitanistas debaten, de còps vivament, mes la violéncia, quitament verbala, i es rara. Doncas, res que siá pas comun e se conesca pas tanben endacòm mès…
- quand afirma que denóncii « les erreurs de stratégie du mouvement occitaniste » (legenda de la fotografia), fa una globalizacion contrària a çò que mon libre ditz. Per ieu, i a mès d’un occitanisme, doncas existissen d’estrategias diferentas segon çò qu’es visat e tanben segon le domeni concernit : çò politic, çò educatiu, çò artistic, etc., e cadun d’aquelis domenis se pòt al sieu torn devesir en sosensembles especifics. Mon libre parla doncas d’errors dins certanas practicas pedagogicas e dins certanas visions de çò qu’es e deu èsser la lenga e le combat necessari a la sia resocializacion. Somet pas a critica una « stratégie du mouvement occitaniste » que, a mon vejaire, es pas qu’un fantasme que son ròtle es benlèu d’espaurugar le monde que son pas assabentats de la realitat efectiva. Globalizacion falsa tanben per çò qu’es del sostítol : « Le piètre niveau des enseignants » : un autre còp s’oblidan las nuanças de mon escrit, çò que balha al legeire un imatge globalament negatiu de l’ensenhament de l’occitan e un imatge plan alunhat de la realitat contrastada qu’es la nòstra. Cal esperar la fin del paragrafe per aver un « certains professeurs » mès fidèl a mon prepaus, mes tròp tard, le mal es fèit. Quant a l’accent, le lexic o la sintaxi dels locutors novèls, ma critica pòrta sustot sul fèit que son de còps tròp distants del biais popular de parlar, çò que pòt alunhar l’occitanofòne non-occitanista de l’occitanista. S’agís doncas pas de denonciar lor caractèr « typiquement français » (al contrari, reivindiqui la legitimitat de plan de francismes – que permeten la comunicacion ambe’l pòble – fàcia a un vocabulari tròp literari o arcaïc, quand es pas inventat). Mon libre plaideja sustot per l’intelligéncia de situacion : saber adaptar son discors al lòc e a l’interlocutor. E d’aquela obsession mia, essenciala, centrala, M. Feltin-Palas ne ditz pas explicitament res…
- çò pus grave : le còr de l’article deissa supausar que, per ieu, l’unicitat de la lenga d’Òc seriá un « mythe fondateur ». Engeti totalament aquela insinuacion. Mon libre – sufís de le legir amb d’uèlhs objectius – es mès que clar sus aquel subjècte : a prepaus de ma critica de la nocion de dialècte, i afortissi que l’occitan es pas quicòm mès que le lengadocian, le gascon, le lemosin, le provençal, l’auvernhat, le vivaroalpenc ; l’occitan es pas en defòra ni al dessús d’aquelas modalitats principalas, l’occitan ES aquelas modalitats e res mès. E le quiti occitan standard, que d’unis ne fan la promocion, se dessenha al dintre del lengadocian, n’es una modalitat. L’occitan existís, es pas un mite, es unic (es un intersistèma diferent dels intersistèmas castelhan, catalan, italian, portugués, francés, etc.) mes pas omogenèu. L’univocitat de ma posicion sembla escapar completament a M. Feltin-Palas que s’exprimís allusivament, sens definir les tèrmes importants que juxtapausa, çò que fa qu’òm sap pas tròp si la « norme déconnectée du réel » evocada es l’occitan pròpiament dit o un dels « deux niveaux de langue » qu’i fa referéncia just après sens mès de precision, çò que fa que confond ma critica de la cresença realista al dialècte ambe ma critica del mesprètz que d’unis mòstran pel « nivèl » de lenga dit « popular ». Confusion involontària o volontat amagada de legitimar, en se servissent biaissudament d’un escrit occitanista, l’idèia que i a sonque de lengas d’Òc ? Sabi pas, mes l’impression d’instrumentalizacion es fòrta. Per ieu l’evidéncia scientifica e existenciala es aicesta : i a pas qu’una lenga d’Òc, es una e multipla a l’encòp, coma n’es tota lenga viva. Una evidéncia que partejan tanben l’I. E. O., la FELCO, le Pen Club de lenga d’Òc, le CPLO, e plan d’autras institucions e personas, entre elas la maja part dels lingüistas ; es pasmens una evidéncia que – per d’unis – sembla encara de mal comprene …
- atal encara, quand parla, en general, de « l’enseignement d’une langue hors-sol », M. Feltin-Palas fa coma si ma critica pertocava l’ensemble de l’ensenhament de l’occitan mentre que ne concernís qu’un aspècte eventual, pas sistematic, sens caractèr massiu. L’amalgama e la generalizacion abusiva perseguissen quand l’autor me fa dire que totis les militants occitanistas son ineficaces (« le manque d’efficacité des militants occitanistes ») o tocats per l’ideologia de la puretat (« (…) ceux-ci vivent dans le mythe de la pureté »). Ont deplori tentacions, tendéncias encara minoritàrias, causidas individualas, l’article suggerís practicas generalizadas, egemonicas. Ont instauri un questionament (véser la question dubèrta qu’entitola mon libre), ont fau pas que prolongar un debat entre egalas e egals ja entemenat per d’autris (Josiana Ubaud sul sieu blògue, la FELCO dins sos tèxtes oficials, e tant d’autras personas en public o en privat), la tentacion es granda d’i véser pas, ailàs, que le combat inegal d’un aleçonaire quilhat sol contra totis, d’un eroïc Galilèu expausat a la bestiesa d’una novèla Santa Inquisicion. Som pas segur que M. Feltin-Palas l’aja defugida aquela tentacion, ni qu’aja comprés que ma paraula, solidària de la cèrca malaisida dels occitanistas e que ne pren sa part, fa pas que cristallizar, qu’explicitar, consideracions, angoissas e questions que ja circulavan per l’aire del nòstre moment istoric…
- per totas las rasons donadas çai-sús, perque me fa dire causas que disi pas, afirmi doncas per aqueste comunicat :
1°) que le compte-rendut de M. Feltin-Palas m’apareis pas vertadièrament fidèl al prepaus de mon libre ;
2°) que regrèti l’escasença mancada…
3°) que mon libre ditz plan de per se de qué ne vira exactament.
Eric Fraj - Carbona, le dijaus 5 de febrièr de 2015.


text:
Ua crotz, ua hòssa entifornada damb flors, un bust de no sai qui -toti me semblen parièrs- e un grup de japonesi damb es sues maishines de fotos mèrca Sony penjant deth còth. Païsatge singular d’un cementèri. Des de hè uns ans se desvolupen nombroses visites en lòcs a on s’escote eth pas dera Mort en cada cornèr. Eth torisme dera mort ei ua auta modalitat que nèish entà satisfar ua demanda. Mès, enquia on a arribat eth limit deth capitalisme?
En Buenos Aires existissen diferents agéncies que aufrissen rutes e guides ath long deth cementèri dera Recoleta. Coma a d’èster trapar-se un grup de toristes damb es sues bermudes beige, camises hawaianes plapades de suor dejós deth braç, lunetes de solei mèrca Raibon e estornejant ua revista de mòbles entà refrescase dera calorassa asfixianta ath temps que un òme damb ua sotana escura e ua dalha conde remoquets sus Eth bon de Joe, eth lhòco de Billy -normaument nòms americans-, eca, a poqui metres d’a on rebrembam ath noste amic o familiar que demore etèrnament deuant dera escenificacion de Malajadilha adés de Nadau de Tim Burton?
Per sort, era majoria dera gent que visite es cementèris pendant aguesti dies, son catèrves que pòrten flors e non pas trastes digitaus. E non seguissen cap guide, perquè, ena sua memòria e eth son còr, an ben present eth lòc a on diguèren adiu ad aqueth pegarràs que tan les hège arrir, tan les fotie e tan trapen de mens.
Dehòra deth mar de hòsses e cavòts, un grup de toristes asiàtics s’apropen a tot piston. Semble coma s’acabessen d’escotar era Guerra des Mons d’Orson Welles e húgessen espampariadi. Mès auè ei eth dia de Toti es Sants, e eth respècte pera tradicion a mès pes qu’er interès des toristes. Per sort, passen de long direccion a un monument que se quilhe mès enlà.


text:
Alfred Wegener
Alfred Lothar Wegener (Berlin, 1 de novembre de 1880 - Groenlàndia, 2 de novembre de 1930) foguèt un scientific, geofisic e meteorològ interdisciplinari alemand, que desvolopèt la teoria de la deriva continentala.
Prèmis e d'aunors[modificar | modificar la font]
Es sustot conegut per la siá teoria de la deriva continentala (Kontinentalverschiebung), proposicion en 1915. En ela, prepausava l'ipotèsi que los continents se fòrça lentament a l'entorn de la Tèrra. Malgrat aiçò, Wegener poguèt pas demostrar lo mecanisme de la deriva continental, era quau, combinada amb las siás pròvas, fòrça circunstancials, desboquèt en lo fach qu'aquesta foguèt pas acceptada fins al decènni de 1950, quand ja de nombrosas descobèrtas proporcionèron las pròvas sufisentas per provar que la deriva continentala es una realitat.
Lectura addicionala[modificar | modificar la font]
- Wegener, Else, ed.(1939) Greenland journey, L'istòria de l'expedicion de Wegener German a Greenland en 1930-31 aquesta comptada pels membres de l'expedicion; (Editat per Else Wegener, amb l'ajuda del Dr. Fritz Loewe. Revirada 7th a l'edicion Alemanda per Winifred M. Deans). Londres, Glasgow, Blackie E filh ltd.


text:
Martinica
Martinica (en francés la Martinique) es una illa deis Antilhas, en America. Forma un departament (nº 972) e una region administrativa de l'estat francés. Dempuèi 2016, es una collectivitat territoriala unica qu’agropa conselh general e conselh regional, bailejada per un Conselh executiu elegit per l’Amassada de Martinica.
Lo capluòc es Fort-de-France.
Lo gentilici es martiniqués -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt descobèrta per Cristòl Colomb en 1502.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion


text:
Un’enfança païsana dins las annadas 40 / Michel Alet : Une enfance paysanne dans les années 40
Miquèl Alet es plan conegut dins Albigés coma pintre e escrivan. Conegut tanben per d’unes que foguèt lor professor al licèu o a la fac. Lo 14 d’octobre parlarà de son enfança coma l’a viscuda dins un pichon vilatge avaironés dins lo Vilafrancat. / Peintre, écrivain et professeur de lycée et d’université, il nous parlera de son enfance dans un petit village aveyronnais.
Pel plaser de las aurelhas e dels uèlhs, rendètz-vos al Centre Occitan Ròcaguda, 28 carrièra Ròcaguda a Albi lo dissabte 14 d’octobre de 2017 a cinc oras. Dintrada a gratis. / Venez écouter son histoire, en occitan et en français, samedi 14 octobre à 17 h au COR. Entrée libre et gratuite.
L’enfança qu’a contada dins son primièr libre paregut en 2012 : « En effeuillant le vent ou les tribulations d’un pâtre du Rouergue des années quarante ». Una enfança ont la lenga d’òc teniá la primièira plaça dins una familha nombrosa, los parents, quatòrze enfants e qualques autres adultes. / Dans son premier livre il raconte son enfance, pendant laquelle la langue d’oc avait toute sa place dans la famille.
Emocion, duretat de la vida, trabalh, umor tanben e optimisme, reconeissença, aquí qualques punts fòrts que Miquèl Alet ne farà una presentacion viva, acompanhada de fotòs. Presentarà una enfança que poiriá plan, bèl còp, èsser la nòstra. Una enfança d’un còp èra, mas plena d’una riquessa, d’una umanitat qu’òm poiriá regretar uèi. / Ce sera une présentation dynamique, accompagnée de photos, de cette vie dure et à la fois pleine d’humour et d’humanité. Une enfance qui nous fera peut-être penser à la nôtre.
Los que lo coneisson pas encara pòdon consultar son polit site « Michel Alet » e atal auràn enveja de lo rescontrar : / pour plus de renseignements, allez voir son joli site : http://michel-alet.com/
Et voici une présentation de l’auteur en français :
Per acabar, un imatge de l’autor en trin de presentar son òbra al COR.


text:
Electroforèsi
L'electroforèsi es una tecnica per la separacion de moleculas bioquimicas (coma lei proteïnas o leis acids nucleïcs) segon la mobilitat d'aquestei en un camp electric a travèrs d'una matritz porosa, la quala lei separa fin finala per talha moleculara e carga electrica. Leis acids nucleïcs dispausan ja d'una carga electrica negativa, que lei dirigirà au pòl positiu, dau temps que lei proteïnas se cargan amb de substàncias coma l'SDS (detergent) qu'incorpòra de cargas negativas d'una maniera dependenta dau pes molecular. Per la separacion s'utiliza un gèu d'agarosa o de poliacrilamida (fibras crosadas, coma una malha). Se carga lo mesclum de moleculas sus lo gèu e s'aplica un camp electric. Lei moleculas se desplaçaràn e deuràn passar per la malha, que lei pichonas se mouràn pus rapidament. Aitau, lei mai pichonas avançaràn pus luenh e las mai grandas demoraràn près dau luòc de partença.