text:
Malhòrca
Malhòrca, Mallorca en catalan, es una illa de Mediterranèa, la mai granda de las illas Balearas, e per aquò es tanben nomenada la Baleara Màger (la Balear Major en catalan).
Per encausa de la fòrta demografia de la capitala, Palma, l'illa es devesida tradicionalament entre Ciutat e Part Forana. La Part Forana es la partida rurala, la tèrra situada fòra de la vila. A Malhòrca, aqueste tèrme s'utiliza per nomenar globalament totes los vilatges que son pas la capitala, Palma.
Lo gentilici es malhorquin, -na.
Denominacion[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana predominava lo nom de l'illa al plural: Mallorques. Aquel nom, tant al plural coma, mens sovent, al singular, coïncidissiá amb lo nom de la soleta ciutat. La restauracion del nom latin de Palma resolguèt l'ambigüitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
A Muleta (Sóller) e a Son Matge (Valldemossa) s'es trobat de rèstas d'una etapa arcaïca de la preïstòria malhorquina, que los mai vièlhs son datats de l'an 5200 abC aproximativament.
Las colonizacions protoistoricas (grècs, fenicians, cartagineses, romans) son feblas, o ben tardièras. Los balears foguèron mercenaris dels cartagineses. Aurián luchat al costat d'Annibal, lo general cartaginés qu'es gaireben arribat a las pòrtas de Roma. Los romans ensagèron de conquerir l'illa de Malhòrca a diferentas ocasions, mas los balears lor causèron de grands degalhs a las naus amb las pèiras que tiravan amb las seunas frondas, fins finala en 123 abC Quintus Caecilius Metellus, capitarà de desbarcar e sometre los balears. Los romans fondaràn las ciutats de Palma e Pollentia. A la fin d'aquest periòde lo cristianisme arribèt dins l'illa. En 425 lo pòble germanic dels Vandals bassaquèron Malhòrca e en 455 l'incorporèron a son reialme del nòrd d'Africa. En 534 lo general Apollinar annexarà las Balearas a l'Empèri Bizantin. La decadéncia bizantina en Mediterranèa Occidentala al sègle VIII daissa l'archipèla isolat.
En 903 los musulmans conquerisson Malhòrca après qualques sacatges realizats al sègle IX. En l'an 1015 Malhòrca passa jol contrarotle de la taifa de Dènia. En 1114-1115 una crosada realizada per Pisa e lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III saqueja mas ocupa pas l'illa. Çò qu'accelerarà l'incorporacion de la taifa als almoravits. En 1203 los almohades se fan amb Malhòrca. L'illa foguèt conquistada definitivament pels crestians per las tropas catalanas e aragonesas de Jaume I d'Aragon en 1229. Après la derrota definitiva d'Abú Yahya a la batalha de Portopi (1229) e la captura e execucion de Medina Mayurka (1230), la resisténcia s'acaba en 1231. Los musulmans fujon en Africa o son faches esclaus, puèi l'illa foguèt repoblada amb de catalans de Rosselhon
Orografia[modificar | modificar la font]
Malhòrca presenta doas sèrras : la Sèrra de Tramontana, amb las montanhas mai nautas, e las Sèrras de Levant, d'altitud pus modèsta.
Principals soms de la Sèrra de Tramontana :
- Puig Major (1445 m)
- Puig de Massanella (1364 m)
- Tomir (1102 m)
- Puig de l'Ofre (1090 m)
- Puig de Galatzó (1027 m)
- Serra d'Alfàbia (1069)
- Puig des Teix (1064 m)
- Tossals Verds (1028)
Principals soms de las Sèrras de Levant:
- Puig de Sant Salvador (510 m)
- Bec de Ferrutx (519 m)
- Puig de Morell (562 m)
I a tanben lo massís de Randa, amb lo Puig de Randa (543 m) e lo Puig de Galdent (420 m).


c: text/html

text:
Punts de suspension
Los punts de suspension (var. ponches de suspension, ponchs de suspension, punts de suspension; tanben nomenats punts/ponches/ponchs suspensius) es un signe de pontuacion que se plaça al tèrme de la frasa quand se vòl pas i donar de fin, per exemple dins una enumeracion de que sonque qualques elements son mencionats o dins un dialòg quand l'emetor vòl que l'interlocutor complete mentalament lo sens del messatge. S'utiza coma eufemisme non lexical, per evitar de prononciar de mots non adequats al contèxte e tanben quand es pas necessari d'acabar la frasa perque l'informacion que conten es sufisent per inferir lo rèsta del contengut. Se plaçan tanben quand l'entonacion daissa en suspens l'enonciat o quand i a una interrupcion de la conversacion.
Los punts de suspension (tres) son un substitut de l'eca. (etcetèra) dins las frasas inacabadas quand l'informacion es pas necessària, non dins los autres cases.
Un usatge especial es quand se palçan entre parentèsis, alara significa que se suprimiguèt conscientament un passatge del discors o que la font conten un vuèit, per exemple dins los documents ancians deteriorats o enregistraments incomprensibles.
En matematica son utilizats per aleujar o acorchir las notacions. Se pòdon plaçar orizontalament, verticalament o de biais. Notan pas una abséncia o una manca, mas al contrari una enumeracion d'objèctes entièrament determinats per l'ensems dels simbòls que los encastran. Lo lector avertit es capable sens dificultat de comprendre cossí construire, sens risc d'error, los elements meses en ellipsa, a partir de lor contèxte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Heurteauville
Heurteauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a la particularité d'èsser la sòla de França a dispausar de dos passatges d'aiga. Assegurats per bacs, permeton de traversar la Seine e de prene Yainville pel un e Jumièges per l'autre.
Cette commune a la particularité d'être la seule de France à disposer de deux passages d'eau. Assurés par des bacs, ils permettent de traverser la Seine et de rejoindre Yainville pour l'un et Jumièges pour l'autre.


text:
Bellange (Mosèla)
Bellange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Importanta activitat templière jos la proteccion dels ducs de Lorraine : bastiment d'una glèisa romane.
- Los #dire de la municipalitat #tornar al abbaye de Neumunster fins a Modèl:La s, de contunh als comtes de Nassau e, a Modèl:La s, a la collégiale Sant-Etienne de Vic.
- Déclin E diminucion démographique dempuèi la Sègle XIX.
- Importante activité templière sous la protection des ducs de Lorraine : construction d'une église romane.
- Les dîmes de la commune revinrent à l'abbaye de Neumunster jusqu'au Sègle XVI, puis aux comtes de Nassau et, au Sègle XVII, à la collégiale Saint-Etienne de Vic.
- Déclin et diminution démographique depuis le Sègle XIX.


text:
Sistèma semipresidencial
Lo sistèma semipresidencial es un sistèma d'organizacion politica parlamentària ont lo primièr ministre e lo president son participants actius de las foncions correntas del govèrn. Se diferencia del sistèma parlamentari pel fach que lo president es elegit per vòte popular e es pas solament una figura representativa ceremoniala. Se diferencia del sistèma presidencial pel fach qu'existís lo concèpte de primièr ministre, lo qu'a de responsabilitats davant la branca legislativa del govèrn.
Lo president e lo primièr ministre se devesisson lors poders d'un biais distincte dins cada país qu'utiliza aquela forma d'organizacion politica. Per exemple, en França, lo president es responsable dels Afars Estrangièrs e lo primièr ministre de las questions nacionalas. Mas, la division dels poders entre lo primièr ministre e lo president es pas mencionada dins la constitucion, mas evolucionèt coma convencion politica e segon la personalitat del president. Per contra, en Finlàndia, lo sistèma politic se diferencia del sistèma francés : la division dels poders es clarament exprimida dins la constitucion : "las politicas estrangièras son dirigidas pel president en cooperacion amb lo cabinet".
Los sistèmas semipresidencials pòdon aver de periòdes de coabitacion, quand lo primièr ministre e lo president son elegits d'un biais separat e que son de partits rivals. Aquò permet la creacion d'un sistèma efectiu de verificacion e balança comun dins lo sistèma presidencial. Malgrat aquò, tanben pòt crear una tension politica fòrta entre los dos partits dins l'exercici del poder.
Qualques estats amb de sistèmas semipresidencials :
Àustria e Irlanda, segon lors constitucions, autrejan gaireben mai poders als presidents. Mas los presidents, per tradicion, los utilizan pas, e foncionan de facto coma de sistèmas parlamentaris.


text:
1637
Aquesta pagina concernís l'an 1637 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Maridatge de Ladislas IV Vasa ambé Cécilia Renata, filha de l'emperaire Ferrand II.
Curlàndia[1][modificar | modificar la font]
Tempativa de colonizacion de l'illa de Tobago menada una expedicion de 212 colons organizada a l'iniciativa dau nebòt dau duc Jacob Kettler. Arribèron dins l'illa en 1642.
Savòia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Victor Amadèu Ièr (7 d'octòbre) qu'èra duc dempuei 1630. Foguèt remplaçat per son fiu Francés Iacint de Sàvoia sota la regéncia de Cristina de França.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Començament de la Revòuta de Shimabara menada per lei paisans crestians, e son cap Amakusa Shiro, de la lenga de Shimabara e deis illas Amakusa. Pasmens, lei causas èran pas unicament religiosas e l'importància deis impòsts ò lei dificultats alimentaras entraïnadas per de recòltas marridas dempuei 1634 foguèron tanben a l'origina de l'insureccion. Gràcias a l'alunchament de la region a respèct de la capitala, una tropa importanta de rebèls poguèt se gropar dins l'anciana fortalesa de Hara.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau signe "x" per lo matematician anglés William Oughtred. En França, René Descartes utilizèt per lo premier còp d'expausants per notar lei poissanças.
D'autra part, publicacion dau Grand Teorèma dau matematician occitan Pèire de Fermat. Aqueu teorèma foguèt solament demostrat en 1994 e, en causa dei desvolopaments necessaris per capitar aquela demonstracion, aguèt un ròtle important dins l'istòria dei matematicas.


text:
Fontaine-Chaalis
Fontaine-Chaalis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La tèrra de Fontaine dépendait a l'origina de Sant-Denis. Lo nom de Pèira de Fontaine apareis per las primièras fes en 1162.
Lo general Kellermann, pòrti de Valmy, #que #crompar lo domeni l'an 1802, sens dobte, per se sarrar dels Bonaparte, #far reconstruire lo castèl e desplaçar la glèisa e lo cementèri #que se trobavan en las siás proprietats. De nòvas restauracions aguèron aportat dins lo castèl, a la fin de la Modèl:S-.
La terre de Fontaine dépendait à l'origine de Saint-Denis. Le nom de Pierre de Fontaine apparaît pour la première fois en 1162.
Le général Kellermann, duc de Valmy, qui acheta le domaine en 1802, sans doute, pour se rapprocher des Bonaparte, fit reconstruire le château et déplacer l'église et le cimetière qui se trouvaient dans ses propriétés. De nouvelles restaurations furent apportées au château, à la fin du Modèl:S-.


text:
J. M. Barrie
Sir James Matthew Barrie, pus conegut jos la signatura de J. M. Barrie (Kirriemuir, lo 9 de mai de 1860 - Londres, lo 19 de junh de 1937) foguèt un escrivan e dramaturg escocés, celèbre per aver creat lo personatge de Peter Pan. Foguèt tanben un amic d'Arthur Conan Doyle.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut le 9 de mai de 1860, a Kirriemuir, a Angus (Escòcia), èra lo noven enfant, e lo tresen dròlle, d'un coble format per David e Margaret Barrie, nascuda Ogilvy.
Son paire èra un obrièr teisseire. Sa maire èra una femna fòrta e intelligenta, qu'aguèt una importància capitala dins sa vida. Primièr li balhèt lo gost de la ficcion en li legissent d'istòrias, subretot aquelas de Stevenson (Escocés tanben), que venerava.
Lo filh preferit de sa maire, David, moriguèt quand aviá tretze ans. Lo pichon Jimmy (diminutiu de James) ensajava de lo remplaçar dins lo còr de la maire, fins a se vestir coma lo defunt per s'identificar a aquest. L'enfança de J. M. Barrie foguèt pas urosa. Cresquèt sus una falha. Tota sa vida, ensagèt de ganhar l'amor de sa maire, mas jamai capitèt pas vertadièrament. Se balhèt la mission de consolar sa maire d'aquela perduda e afirmèt, pus tard, que son enveja d'escriure veniá d'aquò. E puèi se tròba totjorn un personatge nomenat Dàvid dins son òbra e mai d'un fantaumas… J. M. Barrie aprenguèt dins d'escòlas de Glasgow, Forfar e Dumfries. En 1887, dintrèt a l'Universitat d'Edimborg, ont capitèt una d'una mestriá. Trabalhèt coma jornalista per lo Nottingham abans de s'installar a Londres, independent, en 1885.
Esposèt en 1894 l'actritz Mary Ansell, mas foguèron pas uroses. Sens enfant, divorcièron (en 1909) sus la demanda d'aquela (qu'aviá un aimant), e Barrie capitèt pas s'opausar, malgrat totas sas temptativas. J. M. Barrie èra un òme menut, linge e petit. Se remarcava son anar quasi enfantin, tal coma son eròi Peter que voliá pas créisser...
Aguèt pas d'enfants mas s'ocupèt, aprèp que venguèron orfanèls, dels dròlles de la familha Llewelyn Davies (Cf. infra).
Recebèt las onors — un titre de Baronnet en 1913, l'Òrdre del Merite en 1922 e lo rectorat de l'Universitat de St. Andrews, ont faguèt una emocionanta allocucion (Coratge, 1922), puèi las foncions de cancelièr de l'Universitat d'Edimborg.
Barrie moriguèt d'una pneumonia lo 19 de junh de 1937. Es enterrat dins lo cementèri de Kirriemuir, ont nasquèt, al costat de sos paires, fraires e sòrres. Son ostal nadal, al 4 Brechin Road, es transformat en musèu pel National Trust for Scotland.
Tutor dels filhs Llewelyn Davies[modificar | modificar la font]
Foguèt un amic intim de la familha Llewelyn Davies — subretot dels filhs, que li inspirèron los personatges de Peter Pan, e per los que foguèt « l'oncle Jim ». Cultivèt una amistat ambigúa mas respectuosa amb Sylvia Llewelyn Davies, la maire.
Quand Arthur Llewelyn Davies moriguèt en 1907, Barrie venguèt pus implicat amb los Davies, lor fornissent un sosten financièr, los revenguts de sa pèça Peter Pan e d'autres trabalhs, satisfasent largament als besonhs de subsisténcia e d'educacion pels enfants. Prepausèt a Sylvia de la maridar, aquela refusèt.
Sylvia moriguèt en 1910, demandant que James Matthew Barrie siá l'administrator e lo protector dels seus filhs, amb la seuna maire Emma, lo seu fraire Guy Du Maurier e lo fraire d'Arthur, Compton. S'ocupèt doncas dels dròlles pendent lor enfança e lor adolescéncia, venguèt lor tutor e tractèt sos pupillas George, Jack, Peter, Michael e Nicholas coma los seus filhs.
Dos dels enfants coneguèron un destin tragic que toquèt Barrie fòrça prigondament. George foguèt tuat en 1915 pendent la Primièra Guèrra Mondiala ; Michael, amb qui Barrie correspondèt quotidiana fins a l'universitat, ont se neguèt en 1921 amb son amic Rupert Buxton, a Sandford Lock prèp d'Oxford, gaireben un mes abans son 21en aniversari.
Peter venguèt editor (Peter Davies Publishing). Mas, aprèp una grèva depression nerviosa, se suicidèt dins lo mètro a la station Sloane Square a Londres, lo 5 d'abril de 1960 a 63 ans.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Bandolero, the bandit
- Caught napping
- Auld Licht Idylls
- Better dead
- When a man’s single
- A window in the Thrums
- An Edinburgh eleven
- My Lady Nicotine
- The Little Minister
- Ibsen’s ghost
- Richard Savage
- A holiday in bed / Life in a country manse
- Walker
- Jane Annie
- Two of them
- Tillyloss scandal
- A lady's shoe
- Becky Sharp
- Professor's love story
- The Sabbath day
- Sentimental Tommy
- Margaret Ogilvy
- Tommy and Grizel
- A platonic friendship
- An auld licht manse
- The Allahakbarries book
- The wedding guest
- Quality street
- The little white bird
- The admirable Crichton
- Little Mary
- Peter Pan or the boy who would not grow up
- Pantaloon
- Alice sit-by-the-fire
- Josephine
- Punch
- Peter Pan in Kensington Gardens
- What every woman knows
- When Wendy grew up : an afterthought
- George Meredith
- Old friends
- A slice of life
- The twelve-pound look
- Peter and Wendy
- Rosalind
- The dramatist get what they want
- The will
- The adored one
- Half Hours
- Der tag
- Rosy rapture, the pride of the beauty chorus
- The fatal typist
- The new world
- Kiss for Cinderella
- The real thing at least
- Irene Vanbrugh’s pantomine
- Shakespeare’s legacy
- Dear Brutus
- The Old Lady Shows Her Medals
- Reconstructing the crime
- Who was Sarah Findlay ?
- A well-remembered voice
- Echoes of the War
- The truth about the russian dancers
- Mary Rose
- Shall We Joint The Ladies ?
- Neil and the Tintinnabulum
- Representative plays
- Barbara’s wedding
- The plays of J.M. Barrie
- Farewell Miss Julie Logan : A Wintry Tale
- The Boy David - A Play In Three Acts
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) sirjmbarrie.com Tot o gaireben su Barrie
- (fr) Roses de décembre, pagina d'una amorosa de Barrie
- (en) Lo site d'Andrew Birkin, un dels sites pus complèts e pus rics
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Andrew Birkin, Lost boys
- Herbert Garland, A bibliography of Sir James Matthew Barrie
- Denis Mackail, The story of J.M. Barrie
- J.A. Hammerton, Barrie : The Story of a Genius
- Patrick Chalmers, The Barrie Inspiration
- Kathleen Kelley-Lainé, Peter Pan ou l'enfant triste


text:
Le Mesnil-Conteville
Le Mesnil-Conteville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion del Mesnil-Conteville levava del marquisat de Crèvecœur-lo-Grand. La parròquia del Mesnil-Conteville dépendait del capítol cathédral d'Amians
La seigneurie du Mesnil-Conteville relevait du marquisat de Crèvecœur-le-Grand. La paroisse du Mesnil-Conteville dépendait du chapitre cathédral d'Amiens


text:
Aubaresta
Una aubaresta (var. balesta, balestra) es una arma anciana formada d'un arc de fusta o de metau fixat sus un supòrt de fusta. Aquel ensems permet d'utilizar de projectils dichs carrèus. Apareguda au sègle IV, l'aubaresta venguèt una arma frequenta fins au sègle XVI que sa poissança èra superiora ais arcs. Dins lo corrent dau sègle XX, apareguèt tornarmai dins l'equipament de certanei fòrças especialas en causa de sa poissança e de son abséncia de bruch. Dins certanei país, es tanben autorizada per la caça. Enfin, de competicions esportivas existisson.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Arc.


text:
Teofil Gautièr
Teofil Gautièr (Tarba, lo 30 d'agost de 1811 - París, lo 23 d'octobre de 1872) que ho un escrivan gascon de lenga francesa e qui evoquè Gasconha notadament dab lo personatge deu Baron de Sigonhac, protagonista deu son famós roman Lo Capitani Fracassa. Qu'ei tanben l'autor d'autes romans famós : Mademoiselle de Maupin, Giselle, Lo Roman de la momia.
Vadut a Tarba, aus 3 ans lo son pair que's mudè a París. Lo mainatge que conservè ua nostalgia prigonda deus Pirenèus. Marcat au Licèu Louis-le-Grand, n'i tiengó pas e los pairs que l'avón de tornar marcar au licèu Charlemagne, amassa dab Gérard Labrunie (futur Gérard de Nerval). Que comencè tanben a arrecéber ua educacion artistica dab lo pintre Louis-Édouard Rioult.
En 1829 que hè la conesheinça de Victor Hugo qui precipitè la soa entrada dens lo monde literari e la soa particuipacion dens la batalha d'Hernani e, atau, dens lo moviment romantic.
Lo son purmèr recuèlh de poèmas que pareish durant las Tres Gloriosas e's manca atau tota possibilitat d'arrecever la mendre notorietat.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo roman Mademoiselle de Maupin, publicat en 1835.
Teofil Gautièr que continuè la soa carrièra dens divèrs jornaus, e, enter autes, dens La Chronique de Paris d'Onorat de Balsà on publicore La Morta Amorosa. Que desvolopè tanben ua activitat de critic d'art.
Enter 1840 e 1862 la soa escritura que ho marcada peus sons viatges en Espanha, Argeria, Itàlia, Grècia, Russia e Egipte.
En 1857 que s'installè dens un ostau a Neuilly-sur-Seine dab la soa molhèr Ernesta Grisi, las loras duas hilhas, e las soas duas sòrs. De sa relacion dab Eugénie Fort, ua joena hemna d'origina espanhòu qu'avó un hilh, justament aperat Théophile Gautier Hilh, escrivan eth tanben e collaborator deu son pair.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat de Bigòrra
- Critic dramatic
- Critic d'art
- Escrivan romantic
- Poèta francés del sègle XIX
- Poèta romantic francés
- Escrivan de fantastic
- Libretista de ballet
- Naissença en 1811
- Naissença a Tarba
- Decès en 1872
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan occitan de lenga francesa


text:
Xiongnu
Lei Xiongnus èran un pòble nomada probablament d'origina turca asiatica de l'Antiquitat que formèt una confederacion poderosa entre lei sègles III avC e lo sègle II apC. La premiera mencion dins lei documents chinés data de 245 avC. Secutèron lei frontieras chinesas mai se turtèron a la dinastia Han qu'èra generalament pron poderosa per adoptar una politica militara ofensiva a respèct dei pòbles de l'estèpa. En 121 avC, lei Xiongnus acomencèron ansin de faciar de desfachas importantas còntra leis armadas Han e, a partir de 80 avC, la confederacion representava plus una menaça vertadiera per lo còrd de l'Empèri Chinés. Aquel afebliment entraïnèt de revòutas entre lei pòbles vassaus dei Xiongnus. En 91, la darriera temptativa d'incursion sus lo territòri chinés s'acabèt per una desfacha saunosa e, en 155, una partida importanta dei Xiongnus ralièt la confederacion novèla dei Xianbeis.


text:
Calendièr republican
Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.
L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (Mois invalide (d'octobre de)M)[1].
La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.
Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del 1èr de genièr de 1806.
Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.
La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.
Somari
Mes actual[modificar | modificar la font]
Estructura[modificar | modificar la font]
L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida[2].
L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).
Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.
Las annadas sextilas[modificar | modificar la font]
Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.
S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis :
- Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...).
- Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)[3]. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo Mois invalide (de febrièr de)M se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an.
- Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1èr vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.
La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.
Los meses[modificar | modificar la font]
- Meses de davalada (terminason en aire)
- Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse)
- Meses de la prima (terminason en al)
- Meses d'estiu (terminason en idor)
Los jorns de l'annada[modificar | modificar la font]
Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.
Meses de davalada[modificar | modificar la font]
Meses d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Meses de la prima[modificar | modificar la font]
Meses d'estiu[modificar | modificar la font]
Los jorns de la decada[modificar | modificar la font]
- Primidi
- Duodi
- Tridi
- Quartidi
- Quintidi
- Sextidi
- Septidi
- Octidi
- Nonidi
- Décadi
Los 6 jorns de fin d'annada : los sans-culottides[modificar | modificar la font]
Los 6 jorns suplementaris de fin d'annada, de còps apelats sans-culottides o sanculotides :
- jorn de la vertut (17 de setembre)
- jorn del gèni (18 de setembre)
- jorn del trabalh (19 de setembre)
- jorn de l'opinion (20 de setembre)
- jorn de las recompensas (21 de setembre)
- jorn de la Revolucion (solament las annadas sextilas)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Concordança de las datas dels calendièrs republican e gregorian
- Descristianizacion (Revolucion Francesa)
- Calendièr
- Calendièr gregorian
- Franciada
- Èra republicana
- Glossari de la Revolucion Francesa, particularament pels eveniments coneguts per lor data dins lo calendièr republican
- Revolucion Francesa
- Temps decimal en França
- 1èr vendemiaire
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ louisg.net
- ↑ James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.
- ↑ FAQ dels calendièrs
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Calendièr amb plantas illustradas, qualques diferéncias amb la Wiki anglofòna
- Lo calendièr republican e son istòria sul sit Calendièrs Saga
- Descargar un logicial de conversion
- Utilitari de conversion de calendièrs per Excel
- Sit oficial de l'IMCCE


text:
L'Isla de Baish
L'Isla de Baish[1] (L'Isle-Jourdain en francés) es una comuna gascona, situada dins le departament deu Gèrs e la region de Miejorn-Pirenèus.
La devisa de la vila es Hospes Atque Fidelis (Òste e Fidèla).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a l'èst deu departament deu Gèrs au limit oèst de la Hauta Garona a 35 quilomètres de Tolosa sus Sava e a 40km au sud èst d'Aush.
En 2009 vengoc la segonda comuna mès poblada deu Gèrs. Es ara dins l'airau urban de Tolosa.
Es le sièti de la comunitat de comunas de la Gasconha Tolosana, creada en 2010, qu'a 18 comunas e quasi 20 000 abitants.
La vila se situís dins una plana argelosa a 170 m d’altituda qu’es entornejada peus costalats.
Lo climat es oceanic. Se caracteriza per las plojas abondentas (subertot ivèrn e prima), per la doçor de las temperaturas (ivèrn doç, autone sec), mès l’estiu es soent caud. L’autan (vent que veng deu Sud-Èst), e generalament caut, pòt bohar hòrt pendent quauques jorns.
Istòria[modificar | modificar la font]
Avant la conquista romana, la Gasconha es poblada peus Aquitans que son pòbles de lenga basca. Aquò explica benlèu lo particularisme deu parlar gascon dins l’ensemble occitano-catalan.
Le país tolosan, on se tròba l’Isla de Baish, es pregondament romanizat. An trobat las roeinas de la vielha romana que s’apèra Bucconis. A la fin de l’empèri roman, la vila càmbia de nom en Ictium e se crestianiza.
Au sègle XII nèish vertadèrament l’Isla de Baish qu’es una etapa suu camin de Sent Jacme de Compostèla. Los sons espitaus de Sant Jacme e deu Sant Esperit aculhissen les romius. L’Isla de Baish deveng una part deu poderós Comtat de Tolosa. D’alhors, l’escut de la ciutat cap la crotz occitana qu’es lo simbèu de Tolosa. En 1096, Raimon, senhor de la ciutat, partís a las crotzadas e lo son hilh es batiat dins lo riu Jordan. Es pr’amor d’aquò que la vila s’apèra en francés l’Isle-Jourdain. Apèi la crotzada contra los albigeses, l’Isla de Baish es anexada au reiaume de França en 1271.
L’usatge de l’occitan coma lenga oficiau es interdit en 1539 per l’edit de Villers-Cotterêts. L'Isla de Baish estèc una plaça fòrt deu protestantisme tolosan conegoc las misèrias de las guèrras de religion au sègle XVI.
Dinc a la debuta deu sègle XX, L’Isla de Baish es un borg sus l’axe Aush-Tolosa on se debanan mercats e hèiras (coma la de la Sent Martin) qu’amassan les paisans deu Savés. Le Gèrs, coma tota l’Occitania, manca la revolucion industriala au sègle XIX. Per exemple, la region tolosana pèrd lo 24% de la soa populacion (sia 600 000 abitants) entre en 1850 e 1945.
A la debuta deu sègle XX, Claudi Augèr, le celèbre fondator deu diccionari francés Larousse, hè bastir un polit ostau sus la plaça principala. La guèrra 1914-1918 es catastrofica ende la vila que se pèrd una bèra partida de la joenèssa. Venecians e Padans la remplaçan dins las annadas 1920.
A partir de las annadas 1960, l’Isla de Baish profièita deu desvolopament tolosan çò que le permet de compensar l’exòdi rurau. la vila de l’Isla de Baish conegoc le desvolopament, mès estèc pas le cas deu son canton, regde rurau, que se despoblava rapidament.
A la debuta deu XXI, las causas s'accelèran pr'amor de l'aviada de Tolosa. L'Isla de Baish crèish rapidament e tanben tot le son campèstre. Atau la populacion sauta de 5500 abitants en 2000 a 7500 en 2010. La draubida d'una desviacion autorotièra pertot la creacion d'una zòna comercialo-industriala (dambe le líder de cela de piscina Abrisud) au Pont-Peirin.
Origina deu nom de la vila[modificar | modificar la font]
Le Senhor de l'Isla, partit a las crotzadas, qu'auré batiat le son hilh dins le Jordan. La vila semblava a una isla, entre les rius Estelh e Sava, estèc aperada atau l'Isla de Baish (L'Isla en Jordan).
Una auta explicacion complemetària ei que L'Isla de Baish per opausicion a L'Isla de Haut tanben sus Sava dins le departament de la Hauta Garona. Baish significa tanben en gascon le Nòrd quand Haut significa Sud.
Avèm donc un nom oficiau occitan L'Isla en Jordan qu'estèc pas jamès emplegat per las gents que gardèn totjorn l'apelacion L'Isla de Baish.
Le doblon, plan diferenciat, L'Isle-Jourdain e l'Isla de Baish ei donc plan ancian.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Pont Tornèr atestat dumpèi 1217
- Tor campanèra[2] deu sègle XIV
- Collegiada [3] de 1785
- Mercat cobèrt deu sègle XIX, reabilitat en Centre Musèu Europèu d'Art Campanèr [4] en 1994
- "Casa Claude Augé/Claudi Auger" : ostau particular 1904 classat aus Monuments istorics
- Capèra de Sant Jacme (dens l'encinta de l'ostau de retirada)
- Capèra deu Clòs Florit 1857 non draubida au public, servís ende l'escòla e le collègi deu medish nom.
- Castèth de Panat, bastit a la fin deu sègle XIX per Josep Samuel Brunet de Castelpers, marqués de Panat.
Personatges ligats dambe la vila[modificar | modificar la font]
- Sant Bertrand de Comenge (1050 L'Isla de Baish - 1123 Lugdunum Convenarum,Comenge)
- Antòni Anselme (1652 - 1737), predicaire celebre
- Armand Praviel (1875 - 1944 Perpinhan) Escrivan recompensat quate còps per l'Acadèmia deus Jòcs Floraus de Tolosa
- Claudi Augé/Auger (1854 - 1924 Fontainebleau): grand lexicografe e editor de l'ostau d'edicion Larousse.
- Mantun internacionau de l'equipa de França de rugbi de XV : Elias Cester, Patric Tabacco, Sergi Laïrle, Joan Claudi Skrela (entrainaire).
Economia[modificar | modificar la font]
A la debuta deu sègle XX, l’Isla de Baish es sustot un borg rurau on se teng un mercat important le dissabte. Dambe la crisi deu monde paisan, le campèstre deu Gèrs coneish una fòrta desertificacion.
Apèi la segonda guèrra mondiala, la proximitat de la capitala regionala, que coneish un dinamisme regde important, permet aquera reconversion. L’Isla de Baish profièita subertot de la prosperitat de l’industria aeronautica de Tolosa-Blanhac (15 000 emplegats). Per exemple, la creacion de la zòna industriala de l’Isla de Baish-Buconis s’explica pr’amor que Tolosa es solament a 33 km. S'installa un sostractan d'Airbus, que ditz Equip'Aero qu'es ara un deus mès bèls emplegaire deu Gèrs, o encara EcoCert que certifica les produits bios.
Podèm díser que l’Isla de Baish es una banlèga de Tolosa qu’aculhís monde hugissant le centre vila. Cau ajustar que l’Isla de Baish a vias de comunicacions modèrnas. I a una autorota acabada entre Tolosa e l’Isla de Baish, e i a tanben la linha de camin de her Aush-Tolosa.
La creacion au sègle XXI de la zòna d'activitat de la Gasconha tolosana au Pont-Peirin, dambe una connexion autorotièra, permet de tornar lançar l'economia. Se desvolòpa Abrisud que deveng le líder de la cela de piscina.
Educacion[modificar | modificar la font]
Ensenhament Public : Escòla mairala Anne Franck, escòla mairala Jean de la Fontaine, Escòla purmèra René Cassin, escòla purmèra Paul Bert, escòla purmèra Lucie Aubrac, collègi Louise Michel, licèu Joseph Saverne/Josèp Saverna
Ensenhament Privat devath contracte d'associacion dambe l'Estat : escòla e collègi Nòstra Dama deu Clòs Florit
De notar que l'ensenhament de l'occitan a l'Isla de Baish, ei ancian e solidament implantat. Data de las annadas '60 deu sègle XX dambe Pèire Lassèrra. I a occitan au Licèu, aus collègis privat e public. Existís tanben dumpèi seteme de 2013, una seccion bilingua francés - occitan a la mairala publica.
Cultura[modificar | modificar la font]
- la MJC (Ostau deus Joens e de la Cultura) e que prepausa daubuns tipes d'activitats : teatre, dança, cors de musica...
- lo cinèma... i a duas salas : la prumèra e que presenta filmes internacionaus, la segonda, mès petita, e qui mòstra filmes orientats Art e Ensai.
- Aire J/Air-J (situat prèp deus collègis), un endret endeus 12-17 ans dambe activitats (Internet, Fotbolet...), o simplament tà se reünir. De sortidas pendent las vacanças que son tanben organizadas : patinadoira, lazer-quest...
- las seradas hestivas Escota e Minja, la purmèra dimenjada de julhet : concerts (gratuits lo dissabte), gastronomia sus la Plaça de la Comuna, dambe promocion de la cultura occitana.
- un carnaval gascon ei organizat cada an. Au son programa, que i a : jòcs gascons e après le procès, en occitan gascon, i a la cremacion de Mossur Carnavau, una palhassa de bòsc e de palha.
- Ua tropa de teatre : l'Efemèra/l'Ephémère, ua aventura e qui a trenta ans o quasi. [5]
Espòrt[modificar | modificar la font]
Equipaments : dus lacs : dambe activitats de vela suu prumèr e de pesca sus l'aute, una piscina municipala, draubida l'estiu.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Carballo (Espanha), véser tanben Carballo (es)
- Motta di Livenza (Italia), véser tanben Motta di Livenza (it)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: L'Isla de Baish
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ Efemèra/Ephémère


text:
Francesc Cambó
Francesc d'Assís Cambó i Batlle (Verges, Bas Empordan, 2 de setembre de 1876 - Buenos Aires, Argentina, 30 d'abril de 1947) foguèt un politician catalan conservador. Aqueste fondador e menaire de la Lliga Regionalista ocupèt de cargas de ministre dins divèrses govèrns espanhòls.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Francesc Cambó nasquèt a Verges en 1876, tresen enfant d'una familha de pichons proprietaris e comerciants, qu'avián sas originas a Besalú del costat del paire e Verges del costat de la mare. E mai s'èra nascut a Verges, foguèt a l'ostal pairal de Besalú amb sa grand que passèt la màger part de son enfància, fins a 1886, quand entamenèt sos estudis de bachelierat a l'institut de Figueres.
Cap a la fin de sos corses a l'institut de Figueres sos parents decidiguèron de lo mandar Girona per i acabar lo bachelierat. Son paire voliá que faguèsse una carrièra de farmacian, ja qu'aquela mena de trabalh, en aquela epòca, laissava lo temps per gerir los bens de la familha coma o demandava la tradicion a l'eiretièr. Èra vengut l'eiretièr que sos dos fraires mai grands èran mòrts. Pr'aquò Cambó aviá ja dins l'idèa de venir politician, e la via melhora per i arribar èra de far d'estudi d'avocat. Fin finala son paire o acceptèt, que pensava qu'aital son filh se podriá trachar del notariat de Besalú.
Aital doncas, Francesc Cambó partiguèt s'installar a Barcelona en 1891 per i estudiar la filosofia, las letras, e lo drech. Acabèt sos estudis e se diplomèt en 1897 e 1898. Foguèt durant aquel periòde d'estudiant que surgiguèt pel primièr còp la facieta politica de Cambó, quand venguèt sòci en 1894 del Centre Escolar Catalanista, una associacion d'estudiants ligada a la Liga de Catalonha.
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Francesc Cambó comencèt a venir pro actiu politicament amb sas intervencions frequentas dins las discussions que se fasián aprèp las conferéncias organizadas pel Centre Escolar Catalanista, e gràcias a aquesta participacion sa notorietat venguèt cada jorn mai importanta. Passèt primièr per la foncion de secretari de la seccion de drech, ont i demostrèt sas capacitats d'organizacion. Lo pas seguent foguèt de venir president del Centre en 1895, posicion importanta socialament que mantun politician conservador notable e de dirigents de la Lliga Regionalista coma Enric Prat de la Riba, Puig i Cadafalch e Narcís Verdaguer i Callís i èran passat abans de progressar politicament.
Del temps de sa presidéncia del Centre Escolar, Cambó comencèt a establir de relacions amb los dirigents de la Liga de Catalonha, mai que mai amb Àngel Guimerà, Pere Aldavert, Ferran Alsina e Joan Permanyer. Participava a l'organizacion d'actes e publicava d'articles de quant en quant a La Renaixença, lo jornal de la Liga de Catalonha. En definitiva, foguèt durant aqueles ans que Cambó s'introdusiguèt al sen del catalanisme, que segon çò que lo quite politician expliquèt dins sas Memòries, èra en aquel temps pas gaire mai qu'un movement platonic.
A l'entorn de 1897 lo jove empordanés dintrèt coma assistent dins lo burèu de Narcís Verdaguer, un avocat catalan prestigiós. Aqueste, pro lèu, li demandèt de collaborar a son setmanièr, La Veu de Catalunya. Lo prètzfach qu'assignèt a Francesc Cambó èra lo d'i metre en plaça un seguiment de las activitats del catalanisme e de la rèsta de movements regionalistas de l'estat espanhòl e mai dins lo mond entièr. Qualques meses mai tard, l'1 de genièr de 1898 nasquèt la seccion novèla "Moviments Regionalistes", que deviá durar un an.
Aquela annada 1898 foguèt per Cambó lo moment clau dins l'evolucion de son catalanisme, que passèt d'una exaltacion romantica a una reflexion politica. Aquesta progression se deguèt a la lectura dels libres politics que lo futur politician trobava dins la bibliotèca de l'ostal de la familha Verdaguer. Se pòt resumir en citar las paraulas del quite Cambó coma o diguèt dins sas memòrias: "(...) èra un dever pels que vertadièrament aimàvem Catalonha de presicar als catalans pas sonque sos dreches mas tanben sos devers e de los ensenhar que, per un pòble qu'a perdut sa libertat, val mai la meritar abans que siá tornada, que li siá pas tornada abans de l'aver meritada."
D'autres eveniments màgers per la trajectòria politica de Cambó se debanèron aquel an. D'eleccions parcialas se preparavan dins lo districte de Vilafranca del Penedès, e la Liga de Catalonha e l'Union Catalanista decidiguèron, pel primièr còp, d'i presentar amassa un candidat catalanista. Aqueste eveniment marquèt un cambiament significatiu dins la vida de Cambó que, per encausa de las eleccions, prononciava son primièr discors politic, durant un acte a Sant Sadurní d’Anoia, parlament que obtenguèt un brave succès. Se vegèt aital la naissença del Cambó orador e fasiá créisser soa importància al sen del movement catalanista.
Cap a la fin de 1898, a partir de la desfacha d'Espanha dins la guèrra que l'opausava als Estats Units, Enric Prat de la Riba vegèt qu'èra lo bon moment per que lo catalanisme se popularizèsse e comencèsse a exercir una influéncia sus la politica espanhòla, valent a dire "lo moment propici per sortir de las catacombas" coma o escriguèt Cambó. Prat de la Riba decidiguèt alara de fondar un novèl jornal catalanista e de s'alunhar dels vièlhs catalanistas de "La Renaixença" e de la Liga de Catalonha, que li semblavan contemplatius e immobilistas. Aquel quotidian novèl èra La Veu de Catalunya, que foguèt transformat en jornal aprèp que Narcís Verdaguer la cediguèt a Prat de la Riba. Foguèt demanat sulpic a Cambó de trabalhar dins aquesta publicacion e lèu li fisèron la seccion de politica estrangièra.
Totes tres politicians fondèron en agost de 1899 lo Centre Nacional Catalan, un partit catalanista que gropava de militants qu'aparteniá al "Grup de l'Ateneu", qu'èran capitanejat pel president de l'Atenèu d'aquel temps, Àngel Guimerà, e los ancians membres de l'Union Catalanista. Aquel Centre durèt pas gaire, qu'al cap de dos ans, en 1901, se fusionèt amb lo "Partido Regionalista" per venir la Lliga Regionalista. Tre la debuta, Cambó èra un dels pilars de la basa dirigenta del novèl partit, qu'auriá ulteriorament un ròtle determinant dins la politica espanhòla del començament del sègle XX.
Las primièras eleccions a las que se presentèt lo novèl partit foguèron las de 1901 per causir los representants de las Corts. L'entitat s'i presentèt amb la candidatura sonada "dels quatre presidents", ja que èra formada pels presidents de las entitats mai respectadas del país, coma l'Atenèu Barcelonés, la Societat Economica d'Amics del País o lo Foment del Treball. Aquelas eleccions foguèron las primièras qu'i foguèron respectat a debon los sufragis e ques las maquinas electoralas dels partits tradicionals ne poguèt pas manipular lo resultat. L'accion de la Lliga Regionalista e subretot de Cambó i joguèron un ròtle essencial, que verifiquèron las listas electoralas e las purguèron dels noms de las personas mòrtas, dels noms falses o repetits.
Aquel meteis an, en novembre, se fasián tanben d'eleccions municipalas, e la Lliga Regionalista decidiguèt d'i participar. Francesc Cambó, qu'aviá alara 25 ans, èra un dels candidats. Foguèt elegit e venguèt regidor del districte VI, amassa amb Josep Puig i Cadafalch.
En 1907 Cambó foguèt elegit deputat per Barcelona, mas foguèt batut a las eleccions seguentas, en 1910. Foguèt comissari d'una exposicion que se deviá far en 1917, l'Exposicion d'Industrias Electriques, mas que se realizèt pas finalament.
Aprèp la mòrt d'Enric Prat de la Riba, Cambó venguèt lo menaire principal de la Lliga Regionalista.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Actuació regionalista (1915)
- El pesimismo español (1917)
- Vuit mesos al ministeri de Foment (1919)
- Visions d'Orient (1924)
- La crise économique anglaise (1924)
- Entorn del feixisme italià (1924)
- La valoració de la pesseta (1929)
- Les dictadures (1929)
- Per la concòrdia (1929)
- España, Cataluña y la Nueva Constitución (1929)


text:
Park Ujazdowski
Lo Park Ujazdowski (lit. Pargue d'Ujazdów) es una de las zonas verdas de la ciutat de Varsòvia (Polonha). Es situat a l'Aleje Ujazdowskie, prèp de fòrça ambaissadas e de l'edifici Sejm.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi la fin de l'Edat Mejana, la zona foguèt ocupada pel vilatge d'Ujazdów, situat a qualques quilomètres del sud de la part vièlha de Varsòvia. Al sègle XVII (1619-1625) s'i construguèt un palatz e un jardin pel rei Zygmunt III Waza, per Jan Trevano. En 1782, lo rei Stanisław August Poniatowski comprèt lo vilatge e lo desplacèt d'aperaquí un quilomètre cap a l'oèst (prèp del luòc ont uèi i a lo campus principal de l'Universitat Tecnologica de Varsòvia). Lo vilatge adoptèt un novèl nom: Nowa Wiés (Vilatge Novèl) e se tornèt lo nom de la carrièra modèrna de Nowowiejska.
Aprèp la conquista russa de Varsòvia e l'efècte de las Guèrras Napoleonencas, la zona perdèt lo sieu caractèr militar e venguèt un luòc de fièiras annalas. Durant la presidéncia de Sokrates Starynkiewicz, en 1893 l'arquitècte de jardins Franciszek Szanior s'encarguèt de lo transformar en un pargue public a l'estil dels jardins païsatgistics, una mescladissa de jardins romantics amb passatges barròcs.
Lo pargue, al moment de sa fondacion, èra un dels pus modèrnes d'Euròpa. Aviá un estanh, qualques fonts e un pont de beton sus la part meridionala de l'estanh, que foguèron construches per l'engenhaire William Lindley. Lo pont foguèt la segonda construccion facha amb aqueste material dins tot lo mond, aprèp lo pont de Viggen, en Soïssa, de 1894. Las esculturas del pargue foguèron l'òbra de Edward Wittig, Pius Weloński e Theodor Charles Gruyere. Aprèp la Segonda Guèrra Mondiala s'i apondèt un monument a Ignacy Jan Paderewski.
Uèi, lo pargue es un dels preferits pels ciutadans de la ciutat, e es l'ambient de fòrça fotografias. Foguèt reconstruch en 2002.


text:
Alèp
Alèp (arabi: حلب; transliterat Ḥalab), es la vila pus granda de Siria[1] e la capitala del Governorat d'Alèp, lo pus poblat de Siria. Amb una populacion oficiala de 2 301 570 abitants (estimacion de 2005), espandida a mai de 2,5 milions dins l'airal metropolitan, es tanben una de las vilas pus grandas de Levant[2][3]. Pendent de sègles, Alèp foguèt la pus granda vila de la Granda Siria e la tresena de l'Empèri Otoman, après Constantinòple e Lo Caire[4][5][6]. E mai que relativament pròcha de Damasc en distància, Alèp es desparièra de per son identitat, arquitectura e cultura, fargada per una istòria e una geografia diferentas.
Alèp es una de las vilas pus vièlhas del mond, benlèu abitada dempuèi lo millenni VI abC[7]. D'excavacions a Tell as-Sawda e Tell al-Ansari, just al sud de la vila vièlha d'Alèp, mostrèron que l'airal es ocupat dempuèi al mens la fin del millenni III abC[8]; e Alèp es tanben mencionada dins las tauletas cuneïformas descobèrtas a Ebla e en Mesopotamia, que la ciutat i es citada per sas capacitats comercialas e militaras[9]. Una tan longa istòria es probablament deguda a sa situacion de punt estrategic dins lo negòci a mièg camin entre la Mar Mediterranèa e Mesopotamia.
L'importància istorica de la vila es tanben deguda a sa situacion geografica a la fin de la Rota de la Seda, que passava per l'Asia Centrala e Mesopotamia. Quora s'inaugurèt lo Canal de Suèz en 1869, lo comèrci venguèt maritim e Alèp comencèt de declinar dapasset. A la casuda de l'Empèri Otoman après la Primièra Guèrra Mondiala, Alèp daissèt son rèirepaís al nòrd a la Turquia modèrna, e un important camin de fèrre que la religava a Mossol. Puèi en 1940 perdèt son principal accès a la mar, Antiòquia e Alexandreta (Iskenderun), tanben en Turquia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ UN Data, Syrian Arab republic
- ↑ UN Demographic Yearbook 2009
- ↑ Expatify.com Navigating the Major Cities of Syria
- ↑ Encyclopedia of the Ottoman Empire
- ↑ Russell, Alexander (1794), The natural history of Aleppo, 2nd Edition, Vol. I, pp. 1-2
- ↑ Gaskin, James J. (1846), Geography and sacred history of Syria, pp. 33-34
- ↑ Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (2010)
- ↑ The Oxford encyclopedia of archaeology in the Near East (1997)
- ↑ Britannica Concise Encyclopedia (2010)


text:
Tractat de fusion de las Comunautats Europèas
Lo Tractat de fusion de las Comunautats Europèas, tanben conegut jol nom de Tractat de Brussèlas, foguèt signat lo 8 d'abril de 1965 e dintrèt en vigor lo 1èr de julhet de 1967. Gràcias a aquel tractat s'uniguèron las estructuras de las tres Comunautats Europèas: la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA), la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (CEEA, Euratom).
Atal, se fusionèron las tres estructuras executivas de las diferentas comunautats, e se creèt una unica Comission Europèa e un unic Conselh, que seràn los organs de govèrn conjunt de las tres comunautats del moment. E mai, las tres comunautats partegèron l'usatge partir d'aquel tractat lo Parlament Europèu e la Cort de Justicia
Aquel tractat es considerat, d'un biais, coma lo començament de çò que serà (a l'avenidor) la modèrna Union Europèa, e foguèt abrogat amb la signatura del Tractat d'Amsterdam lo 2 d'octobre de 1997.


text:
Fènix
Lo fènix (del grèc φoῖvιE que sona « roge »), es un aucèl legendari, dotat de la longevitat e caracterizat per un poder de renàisser aprèp que se consumèt d'esperel amb la seuna calor. Atal simboliza los cicles de mòrt e resurreccion.
Georges Cuvier (1769-1832) pensava qu'èra lo faisan daurat (Chrysolophus pictus). Foguèt tanben identificat a l'aucèl del paradís e al flamenc ròse.
D'aucèls fabuloses semblables al fènix se trapan dins las mitologias persana jos l'apelament de Simurgh o Rokh, chinesa jol nom de Nán fāng zhū què e de Fenghuang, amerindianas (Aucèl tròn) o aborigènas (Aucèl Minka).
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Aucèl fabulós, originari d'Etiopia e qu'acompanha lo culte del Solelh, en particular dins l’anciana Egipte e dins l’Antiquitat classica. Segon la legenda, sa resurreccion se fasiá, en Arabia e dins los païses alentorn coma Egipte ont èra venerat. Lo fènix semblava una agla mas fòrça granda; son plumatge se parava de roge, de blau e d'aur esclatant, e son aspècte èra resplendissent. Jamai existís mai d'un sol fènix dins un meteis temps; viu fòrça longtemps: segon totas las tradicions passa los cent ans. Perque se reprodusís pas, lo fènix, quand sent sa vida acabada, construsís un nis de brancas aromaticas e d’encens, i fa fuòc e se consuma dins las flamas. De las cendres d'aquel cremador surgís un fènix novèl...
Lo Fènix Persan[modificar | modificar la font]
L'idèa de l'aucèl se confond amb aquela de la leugieretat, de l'esséncia de las causas e dels èssers. De tals aucèls incarnan la pensada opausada a la matèria, l'interioritat de l'òme, son « se prigond, son esperit ». Un conte persan del sègle XIII escrich per Attar Neyshaboury, La conferéncia dels aucels, compren 4647 vèrses. Es una epopèia mistica ont trenta aucèls son a la recèrca de lor Rei. Lo recit debuta per un discors de benvenguda que constituís una foncion rituala e magica associant la « Puput », un aucèl, (* *) portaire d'una corona, e los autres aucèls, que representan una umanitat en cèrca de coneissença. Tanlèu, la fola dels aucèls inquiets se ressemblant e providencialament la Puput se presenta coma messatgièra. Exòrta los aucèls a partir per un viatge dificil que los menarà cap a la cort de lor Rei, un aucèl fabulós, lo Simorg. Totes los aucèls comprenon l'interès fondamental d'aqela entrepresa. Pasmens gaire luènh prèp de dètz mil d'aqueles s'excusan: lo fan, per de rasons divèrsas, contents de lor astra aicí-bas. La Puput admonèsta totòm, tranquilliza los uns, encoratja los autres e comença l'ensenhament que permetrà de prendre la rota. Devon s'engatjar dins las sèt valadas que marcaràn los grases iniciatics de lor ascension esperitala. Aquelas valadas magicas e misticas son las valadas de la recèrca, de l'amor, de la coneissença, de l'independéncia, de l'union, de l'espantament e de la solucion. E aprèp aver passat aquelas valadas, dins un long viatge que dura sovent un o mai vidas remplidas de trapèlas, viatge ont la granda majoritat dels aucèls falhèron, que a los rescapats lo serà refusat - darrièra espròva - l'accès tant esperat al palais de lor Roi : lo Simorg...
Lo Fènix Grèc[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del fènix se trapa dins un fragment enigmatic d'Esiòde :
- « La gralha babilharda viu nòu generacions d'òmes florissent de jovença; lo Cèrvi viu quatre còps mai que la gralha; lo còrb vielhís pendent tres edats d'aquel del cèrvi; lo fènix viu nòu edats d'aquel del còrb e viviam dètz edats de fènix, nosautres las Ninfas de bèls cabels, filhas de Zèus armat de l'egidi[1]. »
Erodòt es lo primièr de far una version detalhada del mite:
- « Se plaça tanben dins la meteissa classa un autre aucèl que se nomena fènix. L'ai solament vist en pintura; se vei rarament; e, se se crei los Eliopolitans, se fa veire solament dins lor país cada cinc cents ans, quand son paire morís. Se pareis al retrach d'aquel, sas alas son en partida dauradas e en partida rojas, e es tot entièr confòrme a l'agla segon la figura e la descripcion detalhada. Se rapòrta una particularitat que me pareis incredibla. Va, dison los Egipcians, d'Etiopia cap al temple del Solelh amb lo còs de son paire, que pòrta envelopat dins de mirra, e li dona sepultura dins aquel temple. Vaquí cossí: fa amb de mirra una massa en forma d'uòu, del pes que se crei capable de portar, la soslèva, e ensaja fins a que siá pas tròp pesuga; apuèi, quand a acabat aqueles ensages, cava aquel uòu, i introdusís son paire, puèi tapa la dubertura amb de mirra: aquel uòu es alara del meteis pes que quand la massa èra entièra. Quand tapèt aquel, disi, lo pòrta en Egipte dins lo temple del Solelh[2]. »
Erodòt, que benlèu ten sas informacions d'Ecatèu de Milet, considèra doncas lo fènix coma un aucèl vertadièr, que se rapròcha del benu, un aucèl sacrat egipcian. Vivent sus la benben o sul sause sacrat d'Eliopolis, lo benu es una manifestacion del dieu Ra e del dieu Osiris. Pasmens, de detalhs citats per Erodòt s'endevenon pas amb las concepcions egipcianas: coma aquela de l'aparicion cada cinc cents ans e de l'ensebeliment del paire[3]. Se pensa a una marrida compreneson per Erodòt del simbòl egipcian[4] :auriá interpretat coma una filiacion fisica la relacion entre lo benu e las divinitats qu'es lo ba (manifestacion temporària)[5]. Segon d'autres, lo fènix que descriu Erodòt auriá pas vertadièrament de rapòrt amb lo béen, mas seriá la varianta grèga del mite oriental de l'aucèl del solelh; aquel fènix auriá simbolizat fòrça lèu la « granda annada », es a dire la durada necessària a un cicle equinoccial complet, e son associacion al cicle sotiac se seriá facha de per après[6].
Lo Fènix Roman[modificar | modificar la font]
- « Alara que per Ovidi, Plini e Tacite, lo vièlh fènix se descompausa per engendrar lo novèl, per Marcial e Stace apareis lo tèma del cremador, per analogia amb las practicas funeràrias romanas. [7] »
L'efigia del fènix figura sus las monedas de Trajan e de Constantin I.
Lo Fènix Crestian[modificar | modificar la font]
-
Fènix renaissent de sas cendres, enluminadura del Bestiari d'Aberdeen
-
Fènix ornant un capitèl, Abadiá de las Dònas, Santas, sègle XII.
A l'Edat Mejana èra un simbòl de la resurreccion del Crist.
Clemenç I, tresen evesque de Roma aprèp Sant Pèire[8], parla d'aquel aucèl al capítol XXV de la letra als Corintians[9] que li es atribuit.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Es un aucèl sus un cremador en flamas. Aquel aucèl sembla fòrça l'agla eraldica fins de vegada a èsser definit coma una de sas variantas. Es representat de fàcia, cap de perfil, alas estendudas, sus son cremador, nomenat «immoralitat».
Vejatz a costat l'escut de Brancelhas
Lo fènix es tanben l'emblèma de la vila de San Francisco en Califòrnia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fragment 304 West = Plutarc, Sud la disparicion dels oracles (XI).
- ↑ Erodòt (II, 72)
- ↑ Arpád Miklós Nagy, « Lo fènix e l'aucèl benu », actes del collòque internacional de Caen, p. 68 e seg.
- ↑ (de)Marialouise Walla, Der Vogel Phoenix in der antiken Literatur und der Dichtung des Laktanz, Viena, 1969, p. 81-82.
- ↑ Nagy, op. cit., p. 169.
- ↑ Van den Broek, p. 119.
- ↑ (fr)Françoise Lecocq, L’empereur romain et le Phénix, p. 28
- ↑ segon Irenèu, Adversus haereses, III, iii.
- ↑ (fr)Lo simbolisme del fènix sus Interbible.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lo fènix,
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Moreau de Mautour "Essai sur les erreurs populaires", livre premier, 1731.
- Louis Charbonneau-Lassay, Le Bestiaire du Christ, Milano, Arche, 1940.
- Paul-Augustin Deproost, « Les métamorphoses du phénix dans le christianisme ancien », dans Folia Electronica Classica n°8 (juillet-décembre 2004) [1]
- Marcel Detienne, Les Jardins d'Adonis. La mythologie des aromates en Grèce, Gallimard, Paris, 1989 (1re édition 1972), p. 57-68.
- Silvia Fabrizio-Costa (éd.), Phénix : mythe(s) et signe(s), actes du colloque international de Caen (12-14 octobre 2000), Frankfurt, Peter Lang, 2001.
- Laurence Gosserez, « Le phénix coloré (d'Hérodote à Ambroise de Milan) », Bulletin de l'association Guillaume Budé vol. 1 (2007), p. 94-117.
- Laurence Gosserez, « La création du monde et le phénix » (Ovide, Métamorphoses, XV, 405; Ambroise, De Rxcessu fratris, II, 59), dans Ovide. Fifures de l'hybride. Illustrations littéraires et figurées de l'esthétique ovidienne à travers les âges. Études réunies par Hélène Casanova-Robin, Honoré Champion, Paris, 2009, p. 307 à 319.
- Thomas P. Harrison, « Bird of Paradise: Phoenix Redivivus », dans Isis, vol. 51, n°2 (juin 1960), p. 173-180.
- Jean Hubaux et Maxime Leroy, Le mythe du phénix dans les littératures grecque et latine, Liège et Paris, 1939.
- Françoise Lecocq :
- « L’empereur romain et le phénix », Phénix : mythe(s) et signe(s) (colloque de Caen, oct. 2000), éd. S. Fabrizio-Costa, Peter Lang, Berne, 2001, p. 27-56.
- « Le renouveau du symbolisme du phénix au Modèl:XXe s. », Présence de l’Antiquité grecque et romaine au Modèl:S- (colloque de Tours, déc. 2000), éd. R. Poignault, coll. Caesarodunum n° XXXIV-XXXV bis, 2001, p. 25-59.
- « Les sources égyptiennes du mythe du phénix », L’Égypte à Rome (colloque de Caen, nov. 2002), éd. F. Lecocq, Cahiers de la MRSH-Caen Modèl:Numéro41, 2005, 2 ° éd. rev. et corr. 2008, p. 211-266.
- « L’iconographie du phénix à Rome », Images de l’animal dans l’Antiquité. Des figures de l’animal au bestiaire figuré, Revue Schedae, 2009, n° 6.1, en ligne [2], p. 73-106.
- « L’œuf du phénix. Myrrhe, encens et cannelle dans le mythe du phénix », L’animal et le savoir, de l’Antiquité à la Renaissance, Revue Schedae, 2009, n° 17.2, en ligne [3], p. 107-130.
- « Le roman indien du phénix ou les variations romanesques du mythe du phénix », Présence du roman grec et latin, dir. R. Poignault, coll. Caesarodunum n° XL-XLI bis, Clermont-Ferrand, 2011, p. 405-429.
- « Le phénix dans l'œuvre de Claudien : la fin d'un mythe. Pour une lecture politique du phénix : quelques arguments », Claudien. Mythe, histoire et science, éd. F. Garambois-Vasquez, Presses universitaires de Saint-Étienne, coll. Antiquité. Mémoires du Centre Jean Palerne XXXVI, 2011, p. 113-157.
- « Kinnamômon ornéon ou phénix ? L’oiseau, la viande et la cannelle », Prédateurs dans tous leurs états. Evolution, biodiversité, interactions, mythes, symboles, XXXIe Rencontre Internationale d'Archéologie et d'Histoire d’Antibes, dir. J.-P. Brugal, A. Gardeisen, A. Zucker, Éditions APDCA, Antibes, 2011, p. 409-420.
- « L’oiseau Phénix de Lactance : uariatio et postérité (de Claudien au poème anglo-saxon médiéval The Phoenix », La uariatio : l’aventure d’un principe d’écriture, de l’Antiquité au XXIe s. » (colloque de Clermont-Ferrand, mars 2010, dir. H. Vial), à paraître dans les Actes (13 p.).
- « ‘Le sexe incertain du phénix’ : de la zoologie à la théologie », Le phénix et son Autre, dir. L. Gosserez, à paraître aux Éditions littéraires et linguistiques de l’université de Grenoble (30 p.).
- R. Van den Broek, The Myth of the Phoenix according to Classical and Early Christian Tradition, Études préliminaires aux religions orientales dans l'Empire romain, vol. 24, Leyde, 1972.
- Francesco Zambon, Alessandro Grossato, Il mito della fenice in Oriente e in Occidente, Venezia, Marsilio Editori, 2004.


text:
Vanuatu
Vanuatu es una republica insulara de l'Ocean Pacific Sud. Es constituit d'un archipèla situat aperaquí a 1750 km a l'èst d'Austràlia, al nòrd-èst de la Nòva Caledònia, a l'oèst de las Illas Fiji e al sud de las Illas Salamon. Descubèrt en 1606 per Pedro Fernández de Quirós que l'apelèt Australia del Espíritu Santo, l'archipèla èra poblat per de populacions melanesianas. Foguèt colonizat a partir de la segonda mitat dau sègle XIX per de colons francés e britanic e leis illas venguèron un condomini francobritanic ambé lo nom de Nòvas Ebridas. A partir de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, apareguèt de movements independentistas e l'archipèla venguèt independent en 1980.
Lo gentilici es vanuatuenc -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Economia
- 5 Fòrças armadas
- 6 Lengas
- 7 Religion
- 8 Referéncias
- 9 Ligams extèrnes
Geografia[modificar | modificar la font]
Territòri[modificar | modificar la font]
Vanuatu si situa dins l'Ocean Pacific a 540 quilomètres au nòrd-èst de Nòva Caledònia. Es un archipèla d'origina volcanica de 81 illas que sa superficia fa 12 000 km². Lei tres illas pus importantas son Espiritu Santo, Malekula e Efate. Lo clima es de tipe tropicau e subtropicau. Lo territòri es organizat en sièis províncias que son Malampa, Penama, Sanma, Shefa, Tafea e Torba. Existisse un conflicte ambé França per la sobeiranetat sus leis illas Matthew e Hunter qu'es revendicada per Vanuatu.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2013, la populacion èra estimada a 262 000 abitants[1]. L'urbanizacion èra de 26% e lo país aviá solament doas vilas que son la capitala Port Vila (44 000 abitants) e Luganville (13 000 abitants).
Riscs naturaus[modificar | modificar la font]
Lo país si situa au sud-èst de la Cencha de Fuec dau Pacific. Lo risc geologic es donc fòrça amb unei volcans en activitat sus lo territòri vanuatuenc e, subretot, un risc important de tèrratrems violents que pòdon formar de tsunamis. En novembre de 1999, un terratrèm causèt la destruccion de centenaus d'ostaus sus l'illa de Pentecosta e, en genier de 2002, la capitala foguèt endomatjada per un terratrèm seguit d'un tsunami. Enfin, en 2006 e 2007, si debanèron dos terratrèms importants que causèron pauc de degalhs. Lo risc climatic es tanben important amb una sason ciclonica entre lei mes de genier e d'abriu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vanuatu avans l'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
L'Istòria de Vanuatu avans l'arribada deis explorators europèus es pauc coneguda en causa de la manca de documents escrichs. Lei vestigis descubèrts per leis arqueològs semblan indicar un pòblament progressiu per de populacions Lapita vengudas de Nòva Guinèa entre -4000 e -2000. De fragments de terralha datats de -1300 e d'esqueletas de pòrcs datats de -1200 mostran l'existéncia d'activitats agricòlas e l'arribada de bestiau tre lei premierei migracions. Puei, segon la tradicion orala, de cambis ambé de populacions originàrias de Polinesia aurián portat un melhorament tecnologic entre lei sègles XI e XV. Enfin, totjorn segon la tradicion orala, unei tribús foguèron unificadas au sègle XIII per un cap melanesian dich Roimata e formèron un reiaume poderós dins la region.
Arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
Lo premier explorator europèu qu'agantèt l'archipèla foguèt lo Portugués, au servici de la corona d'Espanha, Pedro Fernandes de Queirós en 1606. Pasmens, après sa descubèrta, si perdèt la localizacion de l'illa que foguèt donc descubèrta un segond còp per lo Francés Bougainville en 1768. Lei Francés explorèron tanben leis illas a l'èst de Vanuatu e nomèron l'archipèla « Grandei Cicladas ». Puei, James Cook explorèt la region en 1774 e la diguèt Nòvas Ebridas. Dins aquò, fins ais annadas 1830, l'archipèla interessèt solament leis explorators e demorèt sota l'autoritat de tribús localas independentas.
Colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
L'interès dei poissanças europèas apareissèt a partir de 1840 e la colonizacion comencèt ambé l'arribada de missionaris e l'esplecha de la fusta de santal. Dins leis annadas 1860, si desvolopèt un tresen tipe d'interaccions entre Europèus e indigèns ambé l'aparicion d'un comèrci de man d'òbra dich Blackbirding per assegurar la preséncia d'obriers dins lei plantacions d'Austràlia, de Fiji e de Nòva Caledònia. Enfin, l'installacion de colons francés e anglés comencèt a partir deis annadas 1880 a l'iniciativa de companhiás privadas. Conjugada ambé lo Blackbirding e d'epidemias portadas per leis Europèus, aquò entraïnèt una demenicion rapida de la populacion indigèna.
Pasmens, en despiech d'aqueleis arribadas de colons, ni França ni lo Reiaume Unit voguèron proclamar l'annexion de l'archipèla en causa dau risc diplomatic representat per l'annexion de colons estrangiers. En 1887, una solucion provisòria foguèt adoptada per lei doas poissanças colonialas per assegurar lo mantenement de l'òrdre e en 1906, l'archipèla venguèt una colonia francoanglesa dicha condominium dei Nòvas Ebridas.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei Nòvas Ebridas foguèron la premiera colonia francesa que jonhèt lei fòrças dau generau de Gaulle lo 22 de julhet de 1940. Après 1941, venguèt una basa importanta de l'armada estatsunidenca dins leis operacions còntra lei Japonés. L'arribada d'aquelei soudats favorizèt la formacion de movements nacionalistas e d'un culte dau cargo que revendiquèron l'independéncia. Dins leis annadas 1970, lo pastor anglican Walter Lini organizèt lo premier partit politic de l'archipèla (Partit Nacionala dei Nòvas Ebridas puei Vanua'aku) e demandèt l'independéncia a l'ONU. Puei, après sa victòria ais eleccions de 1979, lo Vanua'aku prenguèt lo poder e fixèt l'independéncia a julhet de 1980.
Independéncia[modificar | modificar la font]
Pasmens, certanei populacions èran opausadas au Vanua'aku. En novembre de 1979, lei francofòns faguèron secession e prenguèron lo contraròtle d'Espiritu Santo e de Tanna. En mai de 1980, doas insureccions novèlas si debanèron dins aqueleis illas. Dins la premiera, de secessionistas conquistèron la capitala e proclamèron la Republica de Vemarana e dins la segonda, de combats opausèron lei partisans dau govèrn ai partisans de França. De son caire, França capitèt d'empachar lo mandadís d'una fòrça militara desirós per leis Anglés e reconoguèt l'independéncia d'Espiritu Santo e son cap de govèrn, Jimmy Stevens, après la reconquista per lo govèrn de Lini de l'illa de Tanna lo 2 de junh de 1980. Pasmens, après julhet de 1980, Lini poguèt demandar l'ajuda militara dei país de la region e obtenguèt aquela de Papoa-Nòva Guinèa. Lo 31 d'aost de 1980, sei fòrças ocupèron lo territòri de la Republica de Vemarana e 2 274 personas foguèron arrestats, compres Jimmy Stevens.
Vanuatu dempuei 1980[modificar | modificar la font]
Après 1980, lei relacions entre França e Vanuatu demorèron marridas en causa dau sostèn francés ai movements secessionistas dau nòrd de l'archipèla. En 1983, una crisi novèla comencèt entre lei dos país quand Vanuatu revendiquèt leis illas Matthew e Hunter, dependéncias de Nòva Caledònia. Enfin, d'accusasions regularas foguèron prononciadas còntra leis intervencions supausadas dau govèrn francés dins leis afaires intèrnas de son anciana colonia. Aquò entraïnèt l'expulsion de l'ambaissador francés en 1981, 1983 e 1987.
Dins leis annadas 1990, la question deis illas Matthew e Hunter demorèt un problema entre França e Vanuatu mai lei relacions si melhorèron e d'acòrds foguèron signats entre lei dos país. Durant aqueu periòde, l'influéncia de França foguèt pauc a pauc remplaçada per aquela d'Austràlia. Pasmens, l'estabilitat politica intèrna demeniguèt e divèrsei crisis si debanèron coma una temptativa de còp d'estat en 1996 per una fòrça paramilitara e una revòuta importanta (500 arrestacions) en 1998 après un escandòl de corrupcion dins lo govèrn.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Vanuatu es una republica parlementària. Lo poder executiu es dirigit per un president, que sei poders son subretot simbolics, e un premier ministre elegit per lo Parlament. Lo Parlament es fach d'una assemblada unica de 54 deputats elegits au sufragi universau per un mandat de quatre annadas. Enfin, lo sistèma judiciari es dirigit per lo cap de la Cort Suprèma. La lèi es inspirada per lei drechs anglés e francés.
La descentralizacion es importanta e cada província a lo sieu parlament locau e una autonòmia desvolopada, especialament per l'organizacion dau torisme. Lei conseus tradicionaus an tanben una influéncia importanta sus la direccion deis afaires locaus.
En causa de la colonizacion francobritanica, la populacion e la vida politica son devesidas entre comunautats anglofòna e francofòna e la formacion d'una coalicion de govèrn es pas totjorn un problema aisat de resòuvre.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia del Vanuatu
L'economia de Vanuata es pauc desvolopada amb un PIB de 4 900$/abitant en 2012[1] e es dependenta de l'ajuda economica estrangiera (principalament australiana, francesa e anglesa). Per 65% de la populacion, situadas dins de regions ruralas de l'archipèla, l'economia es basada sus una agricultura e una pesca de subsisténcia organizada per de comunautats formant de vilatges pichons. L'indústria es pauc desvolopada e lo rèsta de la populacion activa trabalhad dins lei servicis. Lei pus importants son lo torisme (50 000 personas en 1997, 197 000 en 2007[1]), que son desvolopament es la prioritat dau govèrn dempuei leis annadas 2000, e leis activitats financieras off shore car Vanuatu es un paradís fiscau e un pavalhon de complasença.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Vanuatu a ges de fòrça armada. Pasmens, lo país a doas fòrças de polícia que son la Fòrça de Polícia de Vanuatu(VPF) e la Fòrça Mobila de Vanuatu (VMF). La segonda es de tipe paramilitar. Aquela polícia gropa 550 òmes e a doas basas principalas dins lei doas vilas dau país e quauqueis installacions dins d'illas mens importantas. Pasmens, certaneis illas an pas de preséncia policièra permanenta.
Lengas[modificar | modificar la font]
Vanuatu a la densitat linguïstica pus importanta dau monde ambé 108 lengas vernacularas diferentas per solament 234 000 abitants. Tres lengas son polinesianas, nòu fan partida dau grop dich « Sud Vanuatu » e lo rèsta fa partida dau grop « Nòrd-Centre Vanuatu ». En fòra d'aquelei lengas vernacularas, de lengas d'autrei país coma lo fijian, lo vietnamian e, de segur, lo francés e l'anglés son tanben arribadas dins l'archipèla dins lo corrent dei sègles XIX e XX.
La Republica de Vanuatu reconoisse tres lengas oficialas que son lo francés, l'anglés e lo bislama, un pidgin basat sus l'anglés. Lei doas premierei lengas son fòrça presentas dins lei vilas mai la tresena es la lenga principala de l'archipèla, compres dins lei zònas ruralas. Lei lengas vernacularas resiston ben e èran totjorn la lenga premiera de 79% de la populacien en 1996.
Religion[modificar | modificar la font]
En 1999, la populacion èra magerament crestiana ambé 55,6% de protestants, 13,1% de catolics e 13,8% de fidèus d'una autra glèisa crestiana[1]. Lo rèsta, especialament lo culte dau cargo, representava 15,2% de la populacien.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Cricetomys
Los cricetòmes deparabans coneguts jols noms impròpris de rats de Gàmbia o rats gegants son de gròsses rosegaires africans que pesan a l'entorn de 1,4 kg e tradicionalament caçats per l’alimentacion umana dins la màger part de l’Africa subsaariana.
Doas espècias son de destriar:
- Cricetomys emini - Rat gegant d'Emin o cricetòme de bòsc
- Cricetomys gambianus - rat de Gàmbia o cricetòme de savana.
S'utiliza en 2007 aquestes rats gegants coma desminaires, per detectar las minas antipersonalas en Moçambic [1].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Cricetomys dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 632582 Cricetomys Waterhouse, 1840 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Cricetomys (en)
- Referéncia NCBI : Cricetomys (en)


text:
Montsegur (Arièja)
Montsegur [1][2] (Montségur en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País d'Òlmes, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es lo centre administratiu de la comuna de son nom. Sa populacion (1999) es de 117 abitants. Se trapa a una distància de 10 km de L'Avelhanet, de 29 km de Puègverd, de 37 km de Fois e de 82 km de Tolosa. Aqueste vilatge deu una partida de son prestigi al castèl de Montsegur, bastit sus un castrum antic que foguèt un dels darrièrs centres de resisténcia de la ierarquia catara al sègle XIII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Neoptera
Los neoptèrs (Neoptera) son una seccion d'insèctes, sosclassa dels Pterigòtes.
Se caracterizan per :
- d'alas equipadas d'un camp jugal o neal.
- d'alas se replegant en arrièr al repaus.
Los Neoptèrs fòrman l'immensa majoritat dels insèctes d'uèi.
Se pòdon diferenciar en tres sosseccions o categorias :
- los Polineoptèrs
- los Paraneoptèrs
- los Oligoneoptèrs
Aquesta classificacion repausa suls tres lindals evolutius traversats pels insèctes dempuèi de centenats de milions d'annadas :
- l'expansion de las alas,
- lo desvolopament d'una articulacion alara complèxa permetent de replegar las alas al repaus vèrs l'arrièr del còrs,
- l'aquisicion de metamorfòsis complètas.
Los neoptèrs comprenon los òrdres seguents :
- Coleoptera Linnaeus, 1758 - coleoptèrs
- Dermaptera De Geer, 1773
- Dictyoptera
- Diptera
- Embiidina Hagen, 1862
- Grylloblattodea
- Hemiptera Linnaeus, 1758
- Hymenoptera
- Isoptera Brullé, 1832 - termits
- Lepidoptera - parpalhòls, parpalhòls de nuèch
- Mantophasmatodea Zompro, Klass, Kristensen and Adis, 2002
- Mecoptera
- Orthoptera - criquet-locustes, sautarèlas
- Phasmatodea Leach, 1815
- Phthiraptera Haeckel, 1896
- Plecoptera - plecoptèrs
- Psocoptera
- Siphonaptera
- Strepsiptera Kirby, 1813
- Thysanoptera
- Trichoptera - friganes, pòrtalenha
- Zoraptera Silvestri, 1913
- Neuropterida


text:
Art
L'art, dins sa pus larga significacion, es l'expression de la creativitat o de l'imaginacion. Lo mot « art » ven del tèrme latin ars que significa « arrengament », « abiletat ». L'art se destria dels lésers pel fach que s'agís d'una activitat a part entièra. L'art es lo procèssus o la produccion deliberada d'una organizacion de los elements en una forma que dona sentiments e emocions. Recampa una granda varietat de disciplinas que lor tòca principala es de concebre una òbra en fasent apèl a l'estetica e a l'emocion per las partejar amb un public que l'interprèta. L'art compren de formas tant divèrsas coma la pròsa, l'escritura, la poesia, la dança, lo teatre, lo cinèma, la musica, l'escultura, la fotografia, l'arquitectura, la pintura o la mòda.


text:
Saint-Étienne-au-Temple
Saint-Étienne-au-Temple es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, aital coma d'autras als alentours, a lo sieu nom, per part, de possessions templières. A Modèl:La s, aquela distincion dépendait de la commanderie de la Neuville[1],[2]. S'i connait un molin templier l'an 1133, desaparegut de los nòstres jorns. Lo luòc dich Tèrme de las Hitas fachas allusion de las hitas mesas per las Templiers per limitar las siás tèrras. Los toponymes actuales coma Tèrme del Verroir, de la Carelle, de las Hâves de Dampierre, de Vavrelle, dels Camps Henry, dels Hivards, del Mont Verain (Vérin), dels Tournants, de las Francas Hâves, de Colteres, la Finette, del Mont de l'Arbre, de las Anautitas Tournières, de las Maises, de la Barralha Goblet, de la Nautor de Chanteraine, del Pré Durand, e del Bas de la Noue de Bòsc an de raïses ancianas avérées per escrits de la XVIIIensègle.
Le village, ainsi que d'autres aux alentours, tient son nom, pour partie, de possessions templières. Au Sègle XIII, cette seigneurie dépendait de la commanderie de La Neuville[1],[3]. On y connait un moulin templier en 1133, disparu de nos jours. Le lieu dit Terme des Bornes fait allusion à des bornes placées par les Templiers pour limiter leurs terres. Les toponymes actuels comme Terme du Verroir, de la Carelle, des Hâves de Dampierre, de Vavrelle, des Champs Henry, des Hivards, du Mont Verain (Vérin), des Tournants, des Franches Hâves, de Colteres, la Finette, du Mont de l'Arbre, des Hautes Tournières, des Maises, de la Haie Goblet, du Haut de Chanteraine, du Pré Durand, et du Bas de la Noue de Forêt ont des racines anciennes avérées par des écrits du XVIIIensiècle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Google Libres, Hélène Maigret : La commanderie de la Neuville-a lo-Temple (Marna). Edicions del CTHS, 1999, pagina 31.
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Barthélemy,


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
John Birks "Dizzy" Gillespie (1917-1993) foguèt un trompetista, cantaire e compositor nòrd-american de jazz. Gillespie, Amb Charlie Parker, foguèt una de las figuras mai considerablas en lo desvolopament del bebop, jazz latin e del jazz modèrne. En los sieus primièrs ans coma instrumentista trabalhèt amb las grandas bandas de Cab Calloway e Earl Fatha Hines, del temps que lo 1945 collaborèt amb lo saxofonista Charlie Parker, amb qual grauèt qualqu'uns dels mai revolucionaris tèmas de l'istòria del jazz.


text:
Mitani
Lo Mitani qu'ei un antic estat de l'Orient Mejan qui's trobava au nord de Siria e enter los flumis Tigre e Eufrates. Qu'èra un reiaume governat per ua noblessa guerrièra e la soa expansion geografica que'n he un enemic de l'Egipte faraonica dab qui e's disputè lo contraròlle de l'Orient Mejan. Los faraons Hatshepsot e Djehotimes III que hon victoriós suber'u Mitani abans qu'Akhenaton non causisca de negligir la politica exteriora, çò qui ho lo parat d'ua espandida mitaniana que la XIXau dinastia egipciana avó de combàter.
La populacion deu Mitani qu'èra d'origina orrita. Lo territòri mitanian qu'ei pratatjat, uèi lo dia, enter Turquia, Iraq e Siria.


text:
Pantèra
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- pantèra, una de las espècias de felins seguents :
- Panthera pardus, l'animal comunament apelat pantèra o leopard (nòta: la pantèra negra es simplament una pantèra de pelatge negre)
- Neofelis nebulosa, la pantèra longibanda o leopard pigalhat
- Panthera uncia, la pantèra de las nèus o leopard de las nèus o onça
- pantèra per Panthera, lo nom scientific de genre de mantun grand felin :
- Panthera pardus, la pantèra o leopard
- Panthera leo, lo leon
- Panthera tigris, lo tigre
- Panthera onca, lo jaguar
- lo cameleon pantèra (Furcifer pardalis), un grand cameleon originari de Madagascar
- l'amanita pantèra (Amanita pantherina), un campairòl toxic de capèl brun pigalhat de floquets blanc.
- La Pantèra ròsa, lo filme americanoanglés de 1963, realizat per Blake Edwards e sa represa en 2006 per Shawn Levy
- la Pantèra ròsa, lo personatge de dessenh animat inspirat del generic del filme precedent
- las Black Panthers, movement revolucionari afroamerican
- lo Pantèra o Panther, elicoptèr de combat, version militara del Dauphin


text:
Alairac (Carcassés)
Alairac (Alairac en francés) es una comuna lengadociana del Carcassés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Carcassona bastida sus un puèg al pe del massís de la Malapèira, Alairac es una circulada. Domina la plana ont corrís le canal de las Doas Mars e lo panorama es limitat al nòrd per la Montanha Negra, al centre i a ciutat de Carcassona e mai al sud, la Malapèira
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs escriches sul castèl son de 1063, apartenguèt alara al comte de Fois, Rogièr Ièr de Fois . Amb los ans, cambièt mai d'un còp de proprietari entre lo comte de Fois e la vescomtat de Carcassona de l'ostal Trencavel.
Pendent la Crosada dels Albigeses, cap a la fèsta de Pascas de 1210 benlèu, Simon de Montfort assetjèt lo castèl d'Alairac pendent onze jorns aprèp que los abitants, per pas se rendre, fugèsson de nuèch. En 1309, lo darrièr perfèit catar conegut, Guilhèm de Belibasta, fugèt cap a Catalonha amb Felip d'Alairac. Aquel, al retorn al país, plan segur foguèt pres e brutlat.
Sul bruch de l'arribada de las grandas companhiá dels Rotièrs, en 1366, los oficièrs de la senescauciá de Carcassona ordonèront als abitants del castèl d'Alairac de fortificar e de destruire los borgs. Coma s'executava pas l'òrdre, lo vescomte de colèra brutlèt lo castèl. Mai tard, lo comte d'Armanhac donèt la tèrre d'Alairac al marqués de Mirapeis (1404). La senhoriá foguèt venduda al començament del sègle XVIII, a un borgés de Carcassona fins a 1789.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant German d'Alairac amb son campanar octogonal
- Lo circuit internacional de moto-cross
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.


text:
810
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 810 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion de tres monuments novèus dins la vila. Lo rèi associat a sa bastida es desconegut mostrant lo declin de la ciutat[1].
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Acomençament de la guèrra civila entre lei dos fius dau califa Harun ar-Rachid après l'apondon per lo califa novèu e governador dei regions occidentalas dau Califat, Al-Amin, de son fiu a l'òrdre de succession, çò que foguèt refusat per Al-Mamun, governador de la mitat orientala. D'efèct, Al-Mamun refusèt de venir a Bagdad faire sa somission oficiala e s'assegurèt en plaça de son autoritat sus l'aristocracia e la populacion de Khorasan, fòrça ostilas au Califat après de decennis d'insureccions, amb una reduccion deis impòsts e divèrsei privilègis. Aquò li permetèt de dispausar de tropas per faciar l'armada abbassida tenguda per son fraire.


text:
Butot-Vénesville
Butot-Vénesville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Butot-Vénesville A situat a unitat|7|km}} de Cany-Barville, a unitat|11|km {{}} de Ourville-en-Caux, a unitat|12|km {{}} de Valmont, a unitat|13|km {{}} de Sant-Valery-en-Caux e a unitat|20|km {{}} de Fécamp.
Butot-Vénesville est située à 7 km de Cany-Barville, à 11 km d'Ourville-en-Caux, à 12 km de Valmont, à 13 km de Saint-Valery-en-Caux et à 20 km de Fécamp.


text:
Las Confessions de Sant Agustin
Òbra autobiografica d'Agustin d'Ipòna, escrivuda entre 397 e 398, dens laquau conta la soa quèsta de Diu. Es compausada de tretze libes.
Somari
Contèxte istoric e literari[modificar | modificar la font]
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
Avant Teodòsi, dus Emperaires partatjan lo poder : Dioclecian puish Constantin. Organizan l'Empèri Roman contra las revolucions e las invasion. La persona de l'Emperaire es considerada coma sacrada e li balhan un absolutisme totau. l'Empèri Roman es devesit en duas partidas : l'Orient e l'Occident. Caduna es gavidada per un Emperaire e un dirigent. Se parla de tetrarquia (dus August e dus Cesar). I a tanben duas capitalas : Constantinòple e Ravena, puish Milan.
Elaboracion de l'òbra[modificar | modificar la font]
Aquesta òbra es estada escrivuda en tres annadas. Agustin a 45 ans, es batejat despuish 10 ans e avesque d'Ipòna despuish 2 ans. En 394, compren que l'uman es pas capable de tornar se de cap au ben shens nada gràcia divina après una relectura deu verset de Sent Pau : « Qu'as que n'ic ajas recebut ? ».
Los tretze libes[modificar | modificar la font]
Dens los libes I a IX, Agustin conta d'un biais cronologic la soa vita, de la soa vaduda dinc a la mòrt de la soa mair. Los libes X a XIII compòrtan una meditacion, una celebracion de Diu.
Caracteristicas de l'escritura[modificar | modificar la font]
Se pòden destriar las caracteristicas seguentas dens l'òbra d'Agustin :
- Una analisi psicologica pregonda ;
- L'introspeccion ;
- Las defautas e lo progrès ;
- L'influéncia de las lecturas biblicas, mei que mei peu miei de :
- las repeticions, anafòras, parataxis, asindetons ;
- utilizacion de l'estructura "ací que" ;
- las incantacions, pròches de la poesia.


text:
Sistèma parlamentari
Un sistèma parlamentari o democràcia parlamentària es un sistèma d'organizacion politica ont la branca executiva del govèrn depend del sosten dirècte o indirècte del parlament, sovent exprimit per un vòte de confidança. Doncas, i existís pas una separacion clara dels poders entre las brancas legislativa e executiva ni de sistèma de verificacion e balança comuna dins lo sistèma presidencial. Malgrat aquò, lo sistèma parlamentari a una flexibilitat e capacitat de responsa màgers que lo sistèma presidencial. Coma sistèma democratic, dins la democràcia parlamentària la sobeiranetat populara es representada per de deputats e/o de senadors, elegits per d'eleccions liuras e periodicas, qu'exercisson la lor foncion legislativa dins un parlament.
La branca executiva dels sistèmas parlamentaris es sostenguda per un cabinet, dirigit pel primièr ministre, considerat coma lo cap del govèrn. Lo primièr ministre e los ministres del cabinet provenon del Parlament e son sovent de membres ministres. Lo cap del partit majoritari, o d'un grop de partits en coalicion, es elegit o designat coma primièr ministre. Dins fòrça païses amb de sistèmas parlamentaris, lo cabinet, un dels membres, o lo primièr ministre, pòdon èsser renversats per una mocion de censura. E lo poder executiu pòt dissòlvre lo parlament e convocar d'eleccions novèlas.
Las brancas legislativas dels sistèmas parlamentaris pòdon èsser eissidas d'un sistèma de vòte uninominal majoritari o d'un sistèma de representacion proporcionala. Lo primièr cas s'utiliza principalament dins los païses de la Comunitat Britanica de las Nacions, e dins gaire de cases es necessari de formar un govèrn de coalicion. Per contra, los sistèmas de representacion proporcionala, utilizats sustot dins los païses de l'Euròpa continental, tendon a produsir de coalicions multipartitas.
Dins la majoritat dels sistèmas parlamentaris las cargas de cap de l'Estat e de cap del govèrn son detengudas per doas personas distintas; lo cap de l'Estat a una posicion de representacion o una foncion sustot ceremonialas (es sovent un monarca o lo president), amb de poders limitats que pòt utilizar en tempses de crisi, los que (per convencion o per òrdre constitucional) pòdon solament s'utilizar jol conselh e l'aprovacion del cap del govèrn. Dins d'autres sistèmas parlamentaris especials (nomenats sistèmas semipresidencials), lo president (coma cap d'Estat) a mai de poders e de foncions governamentals.


text:
Goupillières
Goupillières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl de Renfeugères a #èsser démoli cap a 1960.
L'anciana capèla del castèl servís a l'ora d'ara de glèisa paroissiale del pòble.
Le château de Renfeugères a été démoli vers 1960.
L'ancienne chapelle du château sert actuellement d'église paroissiale du village.


text:
Saint-Laurent-sur-Sèvre
Saint-Laurent-sur-Sèvre es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Vendée al limit dels Dos-Sèvres e del Maine-e-Loire en un triangle format de las 3 vilas de Cholet, Las Herbiers e Bressuire.
La commune est située en Vendée à la limite des Deux-Sèvres et du Maine-et-Loire dans un triangle formé des 3 villes de Cholet, Les Herbiers et Bressuire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una granda part del territòri de la parròquia de Sant-Laurent constituissiá antany una distincion en portant aquel nom. Lo banc primitif d'aquela distincion li caliá se situar en un solar a la localizacion del presbytère actual. Jol Ancian Regim, lo domeni compreniá de divèrses dreches seigneuriaux, un grand bòsc, un molin, un étang, dels ostals en lo bourg e cinc métairies: Lo Bòsc Chabot Grolleau, lo Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Pichona Yvoie. La distincion i aviá possedit a l'origina per un fisèl vassal del baron de Mortagne, lududes-quitament vassal del vicomte de Thouars e fin finala del comte de Peitau. A Modèl:La s-, s'agissiá de la familha Chabot (gròs cap de). A Modèl:La s-, lo baron de Mortagne #possedir lo domeni de Sant-Laurent en dirècte e fins a la Revolucion, en daissant se degradar progressivament lo solar. A Modèl:La s-, lo baron #vendre métairies e quitament lo solar de Sant Laurent #que #venir lo presbytère après trabalhs. D'unes autres fiefs existissián sus la parròquia : Se retendrà La Granda Vergnaie, La Barbinière, La Maltière e La Barra. Una part del territòri constituent la Granda Vergnaie se trobava los Caminas Dessús Anjau-Peitau. Per la part poitevine, lo posseïdor li caliá retre aumenatge al baron de Mortagne. Se La Barbinière #prene de l'importància al XVIIIe e XIXe de sègles, s'agissiá pas totun pas a l'origina d'una importanta distincion. Totun, las familhas de Espinasseau e Sapinaud de Bòsques-Huguet #escuélher de s'i installar dins un castèl. Progressivament, al favor de mutations foncières, se #constituir una proprietat a l'entorn del vièlh abitatge. En 1893, lo marques Albert Charles François de Aviau de Piolant i #bastir un polit castèl en l'estil néo gotic en vogue a aquela epòca.
Une grande partie du territoire de la paroisse de Saint-Laurent constituait jadis une seigneurie portant ce nom. Le siège primitif de cette seigneurie devait se situer dans un manoir à l'emplacement du presbytère actuel. Sous l'Ancien Régime, le domaine comprenait divers droits seigneuriaux, un grand bois, un moulin, un étang, des maisons dans le bourg et cinq métairies: Le Bois Chabot Grolleau, le Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Petite Yvoie. La seigneurie était possédée à l'origine par un fidèle vassal du baron de Mortagne, lui-même vassal du vicomte de Thouars et enfin du comte de Poitou. Au Modèl:S-, il s'agissait de la famille Chabot (grosse tête). Au Modèl:S-, le baron de Mortagne posséda le domaine de Saint-Laurent en direct et jusqu'à la Révolution, laissant progressivement se dégrader le manoir. Au Modèl:S-, le baron vendit des métairies et même le manoir de Saint Laurent qui devint le presbytère après des travaux. D'autres fiefs existaient sur la paroisse : On retiendra La Grande Vergnaie, La Barbinière, La Maltière et La Barre. Une partie du territoire constituant la Grande Vergnaie se trouvait sur les Marches Anjou-Poitou. Pour la partie poitevine, le possesseur devait rendre hommage au baron de Mortagne. Si La Barbinière prit de l'importance au XVIIIe et XIXe siècles, il ne s'agissait pourtant pas à l'origine d'une importante seigneurie. Toutefois, les familles d'Espinasseau et Sapinaud de Bois-Huguet choisirent de s'y installer dans un château. Progressivement, à la faveur de mutations foncières, ils se constituèrent une propriété autour du vieux logis. En 1893, le marquis Albert Charles François d'Aviau de Piolant y construisit un beau château dans le style néo gothique en vogue à cette époque.