text:
Edmund Halley
Edmond (o Edmund) Halley (lo 29 d'octobre de 1656, Haggerston, borough de Hackney a Londres – lo 14 de genièr de 1742, Greenwich)[1] es un astronòm e engenhaire britanic.
Engenhaire e scientific multidisciplinari, es subretot conegut per aver determinat lo primièr la periodicitat de la cometa de 1682, que fixèt per calcul a 76 ans gaireben. Al retorn d'aquela cometa en 1758, foguèt batejada de son nom.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
La data de sa naissença es pas certana : Halley pensava el que foguèt lo 29 d'octobre de 1656. Nasquèt dins lo vilatge de Hackney, pichon vilatge prèp de Londres, ara absorbida per la capitala. De la seuna maire coneissèm solament lo nom, Ana Halley, nascuda Robinson. Lo seu paire, de son pichon nom tanben Edmond, foguèt un ric sabonièr e marcant de sals que bastiguèt sa fortuna sus las orrors de la darrièra pèsta bubonica, que donèt als londonians lo gost de l’igièna corporala. Aquel òme consacrèt tot l’argent necessari a l’educacion de son filh, que venguèt lèu curiós e amb d’interès per la sciéncia.
« Dempuèi mos pus joves ans, me donèri a l’estudi de l’astronomia », escriguèt dins sas memòrias. « [Me balhava] un plaser tan grand qu'es pas possible d'o explicar a qui faguèt pas aquela experiéncia. »
Sens aver de pròva dirècta, es pasmens probable qu'Edmund Halley, annadit de pas mai de dètz ans, s’interessèt a l’astronomia – e pus particularament a las cometas – aprèp l’aparicion espectaclosa dins lo cèl de Londres de las doas grandas cometas de 1664 e de 1665, que la supersticion populara donèt per responsablas, per la primièra, de la granda pèsta de Londres, e per la segonda, del grand encendi que ravagèt la capitala.
Pus tard, Edmund Halley, totjorn gràcias a son paire, dintrèt a l’escòla de Sant Pau, una de las melhoras de tota Anglatèrra, ont lo jove òme se faguèt remarcar par sas aptituds brilhantas. En 1672, dintrèt al Queen’s College de l'Oxford – ont se faguèt tanben remarcar -, mas ont aprenguèt la mòrt de sa maire lo 24 d'octobre de 1672, pauc abans son seisen aniversari.
Lo 10 de març de 1675, Edmond Halley aguèt l'audàcia d’escriure a l’Astronomer Royal d’Anglatèrra, John Flamsteed, per li mostrar las errors dins las taulas oficialas de las posicions de Jupitèr e de Saturne. Impressionat per las capacitats e subretot per l’entosiasme del jove òme – que sos calculs se revelèron justes, mas que mostrèt tan lo respècte degut a sos ainats e l’entosiasme de sa jovença -, John Flamsteed l’ajudèt a publicar, a dètz-e-nòu ans, son primièr article scientific in Philosophical Transactions, revista de la Royal Society de Londres.
Astronòm, scientific, engenhaire[modificar | modificar la font]
Fòrt de la reconeissença de la comunautat scientifica, Halley decidiguèt de quitar Oxford sens passar son diplòma, e s’embarcar per l’illa Santa Elena, per dessenhar sa primièra mapa del cèl austral. Obtenguèt lo supòrt de la Royal Society, e tanben del rei Charles II. Foguèt novembre 1676 aviá vint-e-un ans. I demorèt dètz-e-uèit meses.
D'aqueles longs meses d'observacion, Halley raportèt en Anglatèrra la mapa pus precisa que jamai foguèt traçada, mas tanben d'observacions ricas d’ensenhaments, per exemple l'influéncia de la latitud sul periòde dels relòtges de balancièrs (a causa d'una diferéncia infima de la fòrça centrifuga al nivèl de l’eqüator), e un inventari de nebulosas encara jamai observadas pels europèus. Aprèp l'observacion d'un transit de Mercuri davant lo Solelh, publiquèt un expausat sul metòde a utilizar per determinar la distància Tèrra Solelh dins un transit de Vènus, mas sens i procedir de son viu.
Halley marin e oceanològ[modificar | modificar la font]
En 1676 foguèt sus l'illa Santa Elena estudiar la cosmografia australa, e publiquèt en 1679 son « Catalogus stellarum australium ».
En 1690, realizèt una campana de sotada, alimentada en aire amb de barrils lestats, e capitèt de demorar jos l'aiga amb cinc autres companhons, mai d'una ora e mièja.
« Mercé a aquel mejan, daissèri tres òmes pendent una ora e tres quarts jos dètz braças d’aigas, sens lo mendre desavantatge per aqueles, e dins una libertat d’agir tan perfèita coma se foguèsson estats a l’aire libre. »
Perfeccionèt sa campana, que volguèt utilizar per explorar los varatges, e arribèt de prolongar la durada del sejorn jos marin fins a quatre oras, mas la pesantor e la grandor del dispositiu lo fasiá pauc practic, li mancava las tecnicas e los materials modèrnes, en particular per compressar fòrtament l'aire.
En 1698, obten dels sobeirans britanics, Maria II e Guilhèm III, lo comandament d'una nau, lo Paramore de 52 pès de long, e la direccion de çò que seriá la primièra mission oceanografica. Partiguèt en 1698, mas Halley deguèt interrompre son viatge, e tornar sèt meses pus tard : los oficièrs refusavan d'obesir un civil.
Tornèt partir en setembre de 1699 coma capitani temporari e reüniguèt fòrça observacions scientificas, en particular sus las variacions de compàs. Reconeguèt l'illa de Georgia del Sud mas sens ne prendre possession : es James Cook que o fariá en genièr de 1775.
Fòrt bon marin, estudièt, dins sos viatges al bòrd del Paramore, la circulacion atmosferica (l'alisèu, qu'atribuiguèt a l'escaufament de l'aire jos l'eqüator), los corrents oceanics, e establiguèt una mapa detalhada de la declinason magnetica. Dessenhèt tanben la primièra mapa meteorologica. Passionat per la mar, estudièt las mors de fòrça creaturas aqüaticas, que la sépia e l’esturion. Concebèt un metòde per conservar vius los larbas, per los poder vendre en ivèrn.
Halley engèni universal[modificar | modificar la font]
Al contacte d'Isaac Newton, Halley se demandèt se l’atraccion d’una cometa passant tròp prèp de la Tèrra poiriá desplaçar los oceans fins a inondar de regions continentalas : amb aquela ipotèsi, foguèt tanben un dels primièrs qu'ensagèt d’explicar racionalament lo deluvi biblic. Foguèt tanben lo primièr a l'interrogar sus las consequéncias quand una cometa truca la Tèrra.
Temptèt de mesurar la grandor de l’atòm, mas sens succès. Esperit curiós de tot, estudièt tanben l’istòria romana e los mecanismes de relotjariá. Coma avoèt el meteis, Halley fumava plan regularament l’òpi.
Traductor[modificar | modificar la font]
Halley traduguèt de l'arabi lo seten libre de la Colleccion matematica de Pappus d'Alexàndria e los dos libres del tractat d'Apollonius de Perge Sus la seccion de rapòrt, que pensavam perdut. Sus la basa del seten libre de Pappus, prepausèt una reconstitucion del libre perdut d'Apollonius intitulat Sus la seccion d'arial[2].
Lo desfís del sabent[modificar | modificar la font]
La primièra observacion « oficiala » d’una cometa par Halley es la que faguèt en 1680 - aquela meteissa qu'inspirèt a Pierre Bayle sas pensadas sus la cometa - dins la nau que passèt la Marga cap a França. Foguèt Giovanni Domenico Cassini, descobreire de la division dels anèls de Saturne, que l'aculhiguèt calorosament a l’Observatòri Reial de París, e que li faguèt pensar a l’ipotèsi d’un retorn periodic de las cometas :
« Lo senhor Cassini me faguèt la favor de me fisar sos relevats de la cometa quand me preparèt a quitar la vila ; en mai de las observacions qu'efectuèt lo 18 de març [1681], me sometèt una teoria sus son movement, a saber que la cometa es aquela meteissa qu'apareguèt a Tico en l’an de 1577, que sa revolucion descriu un grand cercle dins aquel es compresa la Tèrra. »
Cassini aviá en efièit remarcat que tres cometas venián de la meteissa partida del cèl amb de velocitats identicas : se la paternitat de l’ipotèsi d’un retorn periodic de las cometas es aquela de Cassini, es Halley que prenguèt lo subjècte sufisentament a còr per temptar de la validar scientificament.
En 1682, observèt la cometa pauc espectaclosa que pus tard portarà lo seu nom, mas demòra pas gaire de nòtas dins son quasernet d'observacions. Son encontre amb Isaac Newton, en agost de 1684, sembla de reviscolar l’ardor scientifica aprèp que ne foguèt destornat per son amoreta e maridatge amb Mary Tooke.
Halley e Newton son dins una amistat prigonda, e es amassa que s'apassionan per las cometas. Atal, tornant prendre punt per punt las observacions ja fachas, e s’apujant sus los trabalhs de Newton de la lei de la gravitacion, demostrèron que las cometas deurián aver las meteissas orbitas que las planetas. Quand pareguèt l’òbra majora de Newton en 1687, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica - sens dobte una de las òbras scientificas pus remarcablas del sègle XVII - Halley redigiguèt dins son prefaci un grand omenatge a l'engèni de Newton.
Es doncas a l’edat de trenta nòu ans que Halley s’ataquèt al problèma que pus tard li balhèt son pus grand títol de glòria. Comencèt per recensar totes los passatges cometaires dins lo passat recent o alunhat. Foguèt ajudat pel sòrt que dins son sègle i aguèt fòrça mai de cometas que los precedents. Per son enquesta remontèt fins als testimònis de Plini lo Vièlh o de Senèca. Tornèt calcular las orbitas de 24 cometas qu'efectuèron un passatge al perièli entre 1337 e 1698, un trabalh de titan, meticulós e de long alen. Capitèt aprèp fòrça d'ans a isolar tres passatges en 1531, 1607 e 1682.
Malgrat que la correspondéncia semblèsse perfèita entre aquelas donadas, Halley s’inquietèt de las pichonas diferéncias que podiá pas solament s'explicar per manca de precisions de mesura. Encara, l’interval varièt de mai d’un an. Halley formulèt l’ipotèsi qu’una fòrça qual que siá, pas encara explicada, foguèsse responsabla de tals escarts, mas arribèt pas de se ne persuadir, per manca d'explicacion scientifica rigorosa. Se parlar amb Newton, aquel li suggeriguèt de calcular las perturbacions gravitacionalas eventualas entre sa cometa e d’autras cometas. Los calculs li mostrèron la falsetat d'aquela ipotèsi, mas aquò li calfèt sufisentament l’esperit per que calculèsse las perturbacions provocadas per Jupitèr e per Saturne (alara darrièra planeta coneguda del Sistèma Solar). Los calculs mostrèron alara una correlacion gaireben perfèita entre sa teoria e los passatges observats.
Amb aqueles resultats, publiquèt en 1705 son trabalh dins una òbra intitulada Sinòpsi de l’astronomia de las cometas, e ont faguèt la profecia – entièrament scientifica – del retorn de sa cometa per Nadal de 1758. Halley sabèt, d'escriure aquel estudi, que jamai veiriá de son viu la confirmacion dels seus calculs, lo passatge venent se realizèt l'annada de sos cent dos ans.
Aquela òbra menciona tanben, a mièg mots, la possibilitat d'una « sèrva de cometas », que serà dos sègles pus tard teorizat formalament per Jan Oort.
« Avèm de rasons de pensar qu'existís un nombre fòrça superior de cometas que, per causa de lor grand alunhament del solelh, lor escuritat e lor abséncia de coa, poiriá fòrça ben escapar a la nòstra observacion. »
Moriguèt lo 14 de genièr de 1742, quatre ans aprèp sa femna, la meteissa annada de la mòrt de son filh.
Trionf postum[modificar | modificar la font]
Quand Halley prediguèt lo retorn de la cometa en 1758, sa profecia, que passarà mai d’un mièg sègle dins l’avenidor, levèt gaire lo vam. E quand Halley moriguèt en 1742, las necrologias insistiguèron longament sus sas expedicions maritimas, sas descobèrtas e sus la clòca de sotada qu'inventèt, e amagan sa prevision cometaira, que foguèron oblidadas.
Pr'amor, en 1757, un matematician francés, Alexis Clairaut, tornèt prendre los calculs de Halley per, en melhorant la precision dels calculs, predire pus finament la data de retorn de la cometa. Las sostas foguèron cortas un pauc mai d’un an, los calculs d’interaccion gravitacionala de la cometa amb Tèrra, Jupitèr e Saturne foguèron. Demandèt ajuda a Lalanda, e a la matematiciana Lepaute.
Aprèp de meses de calculs, los tres anoncièron en novembre de 1758 que la cometa passariá al perièli lo 13 d'abril de 1759. La comunautat astronomica mondiala – qu'una partida dobtava d’aquela prediccion de Halley, de veire pas res venir per Nadal de 1758 – tornèt escrutar lo cèl. Lo 25 de decembre de 1758, la cometa foguèt observada exactament ont o aviá predich Halley per un observator prèp de Drèsda, e atenguèt son perièli lo 13 de març de 1759, exactament un mes abans la data fixada per Lepaute, Lalande e Clairaut.
Tres ans abans sa mòrt, E. Halley enonciava : « Se lo retorn qu'avèm previst per l'an 1758 se realiza, l'imparciala posteritat se refusarà pas a reconéisser que foguèt un Anglés que l'anoncièt pel primièr còp. » Aquel vòt foguèt fòrça plan enausit, perque la comunautat dels astronòms decidiguèt de balhar lo nom de Halley a aquela cometa.
Drives[modificar | modificar la font]
- L'asteroïde (2688) Halley foguèt nomenat en son onor.
- L'asteroïde (7720) Lepaute onora la memòria de la senhora Lepaute.
- L'asteroïde (9592) Clairaut foguèt batejat en onor de Clairaut.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Le tour de France d’Edmond Halley. Revista l’Astronomie, febrièr de 2004, pp. 78-80, per Jean-Michel Faidit.
- (fr) Le retour de la comète de Halley, 1984, ISBN 2-904184-26-0, Londreys (Paris), per P. Moore et J. Mason
- (fr) Mémoire d'une comète, Plon, 1985, ISBN 2-259-01403-8, per Albert Ducrocq
- (fr) Comète, Calmann-Lévy, 1985, ISBN 2-7021-1433-4, per Carl Sagan, amb la collaboracion d'Ann Druyan
- (fr) Halley, le roman d'un comète, Denoël, 1985, ISBN 2-207-23160-7, per A.C. Levasseur-Regourd e Ph. de La Cotardière
- (fr) Les comètes, mythes et réalités, 1985, Flammarion, ISBN 2-08-064805-5, per M. Festou, Ph. Veron e J-C. Ribes
- (fr) Le retour de la comète, Imago, 1985, ISBN 2-902702-27-2, per Jean-Marie Homet
- (fr) Asimov's Guide to Halley's Comet, Walker and C° (Nòva York), 1985, per Isaac Asimov
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ aquelas datas correspondon al calendièr julian, utilizat en Grand Bretanha fins a 1752. Dins lo calendièr gregorian, aquelas datas correspondon al 8 de novembre de 1656 e al 25 genièr de 1743.
- ↑ (fr) Cf. Paul ver Eecke, préface à la Collection mathématique de Pappus d'Alexandrie (1982), éd. Albert Blanchard, Paris, p. CXXIV.


c: text/html

text:
Vasco da Gama
Vasco da Gama o Vasco de Gama (Sines, 1460 o 1469 — Cochin, Índia, lo 24 de decembre de 1524) foguèt un navegador e explorador portugués. Dins l'Èra de las Grandas Descobèrtas, foguèt comandant de las primièras naus a navegar dirèctament d'Euròpa fins a Índia, dins lo pus long viatge oceanic fins a ara realizat, superior a un torn complet del monde per l'eqüator.[1] A la fin de sa vida foguèt, per un cort periòde, governador de l'Índia Portuguesa amb lo títol de vicerei.
Somari
Jovença[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama nasquèt benlèu en 1460[2] o en 1469,[3] a Sines, dins la còsta sud èst de Portugal, benlèu dins un ostal prèp de la glèisa de Nòstra Dama das Salas. Sines, un dels pichons pòrts de la còsta del Alentejo.
Vasco da Gama èra lo filh d'Estêvão da Gama, que foguèt en 1460 cavalièr de l'ostal de D. Fernando de Portugal, Duque de Viseu.[4] D. Fernando lo nomenèt alcaide-mor (Cònsol Major) de Sines e li permetèt de recebre una pichona recepta dels impòstes sus la fabricacion de sabon a Estremoz. Estêvão da Gama foguèt maridat amb Dona Isabel Sodré, filha de João Sodré (tanben conegut coma João de Resende). Sodré, qu'èra d'ascendéncia anglesa, ligat amb l'Ostal del prince Diogo, Duc de Viseu, filh del rei D. Duarte I de Portugal e governador de l'Ordem Militar de Cristo (Ordre Militar del Crist).[5]
Se sap pas gaire del començament de la vida de Vasco da Gama. L'istorian portugués Teixeira de Aragão mostrèt qu'estudièt a Évora, ont auriá aprés las matematicas e la navegacion. Es evident que Vasco da Gama coneissiá ben l'astronomia, e es possible qu'estudièt amb l'astronòm Abraão Zacuto.[6]
En 1492, lo rei D. João II de Portugal envièt Vasco Gama al pòrt de Setúbal, al sud de Lisbona e dins l'Algarve per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navegacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
Descobèrta de rotas maritimas cap a Índia (1497-1499)[modificar | modificar la font]
Precedents[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del sègle XV, jos l'impulsion de l'Infante D. Henrique, los portugueses aprigondiguèron la coneissença del litoral african. Dempuèi los ans 1460, l'objectiu èra de capitar a contornar l'extremitat sud del continent african per accedir atal a las riquesas d'Índia – pebre, argent e d'autras especialitats – en establissent una rota maritima de fisança. La Republica de Venècia dominèt una granda partida de las rotas comercialas entre Euròpa e Asia, e dempuèi 1453 la casuda de Constantinòple limitèt lo comèrci e argumentèt los còstes. Portugal pretendiá d'utilizar la rota iniciada per Bartolomeu Dias per bresar lo monopòli del comèrci mediterranèu.
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança , aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (Great Fish River, dins actuala Africa del Sud) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria qu'Índia podriá èsser accessibla per mar a partir del Ocean Atlantic. Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva foguèron enviats via Barcelona, Nàpols e Ròdes cap a Alexàndria, fins a Adèn, Ormoz e Índia.
Manquèt solament un navegador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. Manuel I de Portugal a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
Lo viatge[modificar | modificar la font]
Manuel I de Portugal confisèt a Vasco da Gama la carga de capitani principal de la flòta que, lo dissabte 8 de julhet de 1497, sarpèt de Belém a la descobèrta del camin maritim per Índia.
Foguèt una expedicion especialament exploradoira qu'emportèt las cartas del rei D. Manuel I dins los reialmes a visitar, Padrão (pilar de pèira amb las armas de Portugal) a plaçar, e que foguèt armejada per Bartolomeu Dias amb de produches que trobèt utils dins sos viatges per escambiar amb lo comèrci local. L'unic testimòni del viatge es un jornal de bòrd anonim, atribuit a Álvaro Velho:[7]
I aviá prèp de cent setanta òmes, entre marins, soldats e religioses, repartits dins quatre vaissèls:[8]
- São Gabriel,
- São Rafael
- Bérrio
- São Miguel
L'expedicion partiguèt de Lisbona, acompanhada per Bartolomeu Dias que seguissiá dins una caravèla cap a Mina, seguent la rota ja experimentada pels precedents exploradors lo long de la còsta africana, passant per Tenerife e l'archipèla del Cap Verd. Après qu'aguèron atenh la còsta de l'actuala Sierra Leone, Vasco da Gama se separèt cap al sud en nauta mar, passant linha de l'eqüator, contra los vents venent de l'oèst de l'Atlantic Sud, que Bartolomeu Dias ja identifiquèt en 1487. Aquesta manòbra de "volta do mar" (Torn de mar) capitèt e, lo 4 de novembre de 1497, l'expedicion atenguèt lo litoral african. Aprèp mai de tres meses, las naus naveguèron mai de 6000 quilomètres en nauta mar, lo viatge pus long jamai realizat en nauta mar.[9]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo « rio do Infante » ("Great Fish River", dins l'actuala Sud-Africa) e naveguèt dins d'aigas fins alara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont arribèron del nom de Natal (Nadal) (actuala província KwaZulu-Natal de Sud-Africa).
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de Moçambic, aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels musulmans fasián part de la ret del comèrci de l'Ocean Indian. En Moçambic encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la ciutat.[10]
Lo pilòt que lo sultan de l'illa de Moçambic ofriguèt per los menar cap a Índia foguèt secretament encargat de liurar las naus portuguesas als moros en Mombasa. L'azard faguèt descobrir la tenda e Vasco da Gama poguèt continuar.
Sus las còstas de l'actual Kenya l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de Mombasa, mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de Melindi - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'Ocean Indian, que sa coneissença dels vents de monçãos (monson) permetèt de guidar l'expedicion fins a Calcuta, sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un gojarat. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navegador arabi Ibn Majid, mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai en aquel moment.[11]
Arribada a Calcuta[modificar | modificar la font]
Lo 20 de mai de 1498, la flòta atenhèt Kappakadavu, prèp de Calcuta, dins l'actual estat indian de Kerala,[12] atal foguèt establida la Rota del Cap e abert lo camin maritim dels Europèus cap a Índia.
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de Tunis; un d'eles s'adrecèt en castelhan «Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.», contada per Álvaro Velho. En vesent los imatges de las divessas Indós, Gama e sos òmes pensèron de veire sants crestians, per contrast amb los musulmans qu'avián pas d'imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.[13]
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, Samutiri Manavikraman Rajá, foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,[14] amb los representants del samorin (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar lo samorin, en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina Kunjali Marakkar insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb òrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
Retorn en Portugal[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, aviá pas cap de coneissença de donadas sus la monson que li aurián permés de velejar. Dins l'Illa de Angediva foguèron abordats per un òme qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser musulman al servici de Hidalcão, lo sultan de Bijapur. Sospeitant qu'èra un espion, lo flagelèron fins que confessèt èsser un aventurièr josieu polonés en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de Gaspar da Gama.
Dins lo viatge d'anada, passèt Indus fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la monson que demorèt a pena 23 jorns. Al retorn, navegant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions abordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'escorbut, cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. A pena doas de las naus que partiguèron de Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.[15]
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat Paulo da Gama, que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa Terceira dels Açòres. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" (« amiral principal de las Mars de las Índias »),[16] amb una renda annala de tres cents mil réis, ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo títol perpetual de Dom e doas vilas, Sines e Vila Nova de Milfontes.[17]
Segond viatge en Índia (1502)[modificar | modificar la font]
Lo 12 de febrièr de 1502, Vasco da Gama comandèt una novèla expedicion amb una flòta de vint naus de guèrra, amb per objectiu de satisfar los interèsses portugueses en l'Orient. Foguèt envitat aprèp lo refús de Pedro Álvares Cabral, que se disputèt amb lo monarca, acceptèt lo comandament da l'expedicion. Aquel viatge se faguèt depuèi de la segonda armada en Índia, comandada per Pedro Álvares Cabral en 1500, que se desvièt de la rota cap o Brasil. Quand arribèt en Índia, Cabral aprenguèt que los portugueses que foguèron ala daissats per Vasco da Gama a la fin del primièr viatge per establir una pòsta comerciala moriguèron. Aprèp que bombardèt Calcuta, se dirigiguèt cap al sud fins a Kochi, un pichon reialme rival, ont foguèt calorosament recebut pel Rajá, tornant en Euròpa amb seda e aur.
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de Kilwa Kisiwani (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, Tanzania), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo Monastèri dels Jeronims, a Belém.
Dins aquel viatge se produguèt lo primièr registre europèu conegut de localizacion da las illas Seichèlas, que Vasco da Gama nomenèt Ilhas Amirante (« illas de l'Amiral ») en son pròpri onor.
Vasco da Gama partiguèt amb l'objectiu d'installar un centre portugués e un establiment comercial a Cochin, après d'esfòrces successius de Pedro Álvares Cabral e João da Nova. Bombardèt Calcuta e destruiguèt pòstes de comèrcis arabis.
Dempuèi son arribada al nòrd del Ocean Indian, Vasco da Gama capturèt una nau que retornava de La Mèca, o Mîrî, com importants mercants musulmans, s'emparèt de totas las merças e l'encendièt.[18] Quand arribèt a Calcuta lo 30 d'octòbre de 1502 lo samorin foguèt dispausat a assinar un tractat.[19] un acte de feror que truquèt fins als cronicaires contemporanèus, que considerèron aquel acte coma venjança pels portugueses mòrts a Calcuta dins son primièr viatge.
Lo 1èr de març de 1503 comencèt la guèrra entre lo samorin de Calcuta e lo rajá de Cochin. Sas naus prenguèron d'assaut de naus mercants arabis, destruisent tanben una flòta de 29 naus de Calcuta. Aprèp aquela batalha, obtenguèt de concessions comercialas del Samorin. Vasco da Gama fondèt la colonia portuguesa de Cochin, en Índia, retornèt en Portugal en setembre de 1503.
Tresen viatge en Índia (1524)[modificar | modificar la font]
En 1519 foguèt fach primièr Conde da Vidigueira pel rei D. Manuel I, amb coma sèti un terren comprèt a D. Jaime I, Duque de Bragança, [20] foguèt lo primièr Conte portugués sens sang reial.
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al soscontinent indian en 1524. L'objectiu èra de remplaçar lo vicerei Duarte de Meneses, que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la malària pauc dempuèi son arribada a Goa. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en 1524.
Foguèt enterrat dins la glèisa de São Francisco (Cochin). En 1539 sos rèstas mortals foguèron transportats en Portugal, dins la glèisa d'un convent carmelita, conegut uèi coma Quinta do Carmo (proprietat privada), prèp da la vila de Vidigueira (Alentejo), per que foguèt conte de Vidigueira de juro e ereditària a partir de 1519.
En 1880, se faguèt la translacion al Monastèri dels Jeronims, que foguèt construit logo* après son viatge, amb los primièrs beneficis del comèrci de las espècias, al costat del monument de Luís Vaz de Camões.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176
- ↑ Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, Modern History Sourcebook. visitado a 27 de Junho de 2007
- ↑ Vasco da Gama, Catholic Encyclopedia, 27 de Junho de 2007.
- ↑ Ames, Glenn J. (2008). The Globe Encompassed, 27. ISBN 0131933884.
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.61
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.62
- ↑ Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense[1](texto integral)
- ↑ http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html da Gama's Round Africa to India.
- ↑ Fernandez-Armesto, Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 177–178}}
- ↑ K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179
- ↑ Calendário Histórico - Deustche Welle
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0782-6.
- ↑ La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navegat fins al cap de Bona Esperança en 1488. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de veire, taças de coire, estam, campanetas, anèls de laton, teissuts de coton, òli e sucre, que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, espècia e pebre.
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}
- ↑ Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0-13-193388-4
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.169
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.205
- ↑ [url=http://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html Vasco da Gama Arrives in India 1498 ]
- ↑ Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. Hakluyt Society, Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 81-206-1136-5
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ames,Glenn J. Vasco da Gama: Renaissance Crusader, 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1
- Ames, Glenn J. The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0
- Bouchon, Geneviève. Vasco da Gama. Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6
- Corrêa, Gaspar. The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty, 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da Sociedade Hakluyt, Londres.
- Disney, Anthony. The Indian Ocean in World History, Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York
- Fernández-Armesto, Felipe. Civilizations, 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1
- Subrahmanyam, Sanjay "The Career and Legend of Vasco da Gama", 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
480
Aquesta pagina concernís l'an 480 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Los Aups Maritims son estacats al reialme visigòt d'Aquitània.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Odoacre ocupa la Dalmacia a la mòrt de l'emperaire destituit Julius Nepos que la contrarotlava.
Mond[modificar | modificar la font]
- Lo nestorianisme atenh Índia.
- Intensificacion del monaquisme en Etiòpia.
- En Índia, a la mòrt de Prithivisena II, rei de Vakataka lo poder passa a una branca cabdeta, governada per Harishena (règne de 475 a 510).


text:
Portal de l’environament e del desvolopament durable
L'environament es lo mitan dins lo qual un èsser vivent fonciona, en inclure l'aire, l'aiga, lo sòl, las ressorsas naturalas, la fauna, la flòra e los èssers umans. Tanben es, a un moment donat, l'ensemble dels factors fisics, quimics, biologics e socials susceptibles d'aver un efièch dirècte o indirècte, immediat e futur suls èssers vivents e las activitats umanas.
Fondada d'en primièr suls concèptes e teorias desvolopadas per l'ecologia scientifica, la preocupacion del public e dels politics per la qualitat de l'environament s'es mesa en plaça progressivament en seguida de l'impacte qu'an agut las catastròfas d'origina umana sus nòstra vision de nòstra relacion a la planeta.


text:
Biscaia
Biscaia qu'ei un parçan deu Bascoat.
Los sons estatjants que s'apèran los biscaïns.
Administrativament, qu'ei un « territòri istoric » de la Comunautat Autonòma Basca e ua província d'Espanha tòca tocanta dab Cantàbria (oèst), Burgos (sud-oèst), Alaba (sud), Guipuscoa (èst) e lo golf de Gasconha (nòrd). La ciutat d'Urduña qu'ei ua enclava biscaïna situada enter Alaba e Burgos.
Los sons cors d'aiga mei importants que son, de l'òest a l'èst: Agüera, Barbadun, Cadagua, Nervión, Ibaizabal, Asua, Butroe, Oka, Lea e Artibai.
Istòria[modificar | modificar la font]
La soa forma d'organizacion politica dinc a 1876, an de l'abolicion deus fòrs, qu'èra la senhoria; en dependent deu Reiaume de Castelha mes dab ua legislacion e un govèrn pròpris, qu'ofriva aus sons vassaus un estatut pròpri e uns privilègis qui'us hasèvan diferents de la rèsta de possessions castelhanas.
Segon la legenda, en 840, las tropas asturianas deu rei Anfós II, comandadas peu son hrair l'infant Ordoño que reclamèn a Biscaia los impòsts non pagats (un bueu, ua vaca e un cavath blanc)...
Heraudica[modificar | modificar la font]
Sus la crotz, un arbre que representa lo casso de Gernika, simbèu de las libertats bascas. Ancianament, dus lops qui pòrtan un anhèth dens la boca que i figuravan.


text:
Langoed
Langoed en breton ( Langouet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Langouet se situa a 20 quilomètres al nòrd de Roazhon e s'estend sus aperaquí 700 ectaras.
La commune de Langouet se situe à 20 kilomètres au nord de Rennes et s'étend sur environ 700 hectares.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, aquela pichona municipalitat èra fòrça activa : possedissiá un vendeire de teissuts, un maréchal-ferrant, un forner e unes autres pichons comèrcis uèi desapareguts.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, cette petite commune était très active : elle possédait un vendeur de tissus, un maréchal-ferrant, un boulanger et autres petits commerces aujourd'hui disparus.


text:
Sant Laurent
Sant Laurent[1] (Saint-Laurent-du-Cros en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Laurent-de detlo-Cros se situa en la vallée del Champsaur al nòrd de Gap al delà del caulet Bayard. Aquela municipalitat fa partida del costat de Santa-Casqueta-en-Champsaur. A enquadrat per las municipalitats de Santa-Casqueta-en-Champsaur, Sant-Julien-en-Champsaur, lo Forest-Sant-Julien, Gap (arrondissement de Gap), e Laye. La municipalitat de Sant-Laurent a dividit en quatre caserius principals: çò cap de luòc #que pòrta lo nom de la municipalitat, Lo Cros, Hivernacle-Richard e un masatge de mendre importància : Los Forestales.
Sant Laurent se situe dans la vallée du Champsaur au nord de Gap au delà du col Bayard. Cette commune fait partie du canton de Saint-Bonnet-en-Champsaur. Elle est encadrée par les communes de Saint-Bonnet-en-Champsaur, Saint-Julien-en-Champsaur, le Forest-Saint-Julien, Gap (arrondissement de Gap), et Laye. La commune de Saint-Laurent est divisée en quatre hameaux principaux: le chef lieu qui porte le nom de la commune, Le Cros, Serre-Richard et un hameau de moindre importance : Les Forestiers.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Phocidae
La familha dels focids (Phocidae) es la de las vertadièras fòcas e dels elefants de mar (fòcas sens aurelhas).
Aquesta familha foguèt creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1821.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot fòca ven del grèc phôké significant "fòca" o "vedèl marin".
Taxinomia[modificar | modificar la font]
Son repartits en mantun genre (que lor nombre diferís segon los autors), lo pus sovent compausats d'una sola espècia:
- Cystophora — fòca de capucha.
- Erignathus — fòca barbuda.
- Halichoerus — fòca grisa.
- Histriophoca - fòca rubanada
- Hydrurga — leopard de las mars.
- Leptonychotes — fòca de Weddel.
- Lobodon.- carcinophagus
- Mirounga — macrorines.
- Monachus — fòcas monjas.
- Ommatophoca — fòca de Ross.
- Pagophilus - fòca de Groenlàndia
- Phoca — fòcas.
- Pusa. (*) —
(*) : genres integrats al genre Phoca dins cèrtas classificacions (segon los autors)


text:
Plouguernével
Plougernevel en breton ( Plouguernével en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La parròquia fa partida del territòri breton tradicional del país Fanch
La paroisse fait partie du territoire breton traditionnel du pays Fanch
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a citat per aver-i participat a la Revòlta de las Casquetas Rojas sobrevinguda l'an 1675 a Bretanha.
Cette commune est citée pour avoir participé à la Révolte des Bonnets Rouges survenue en 1675 en Bretagne.


text:
Categoria:Compositor romantic
Recensa los compositors de musica romantica — al « sens larg », es a dire, los compositors del sègle XIX.
- Mercé de vos assegurar que vòstre classament es confòrme a lo de la lista alfabetica de la paleta musica classica çai-contra — o de modificar la lista en conseqüéncia s'es necessari.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
*
- Hector Berlioz (1 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Compositor romantic »
Aquesta categoria conten los 12 articles seguents.


text:
Primièra Guèrra de Chechenia
La Primièra Guèrra de Chechenia se debanèt dau 11 de decembre de 1994 au 31 d'aost de 1996 entre Russia e Chechenia. Foguèt entraïnada per la declaracion d'independéncia de Chechenia. Menaçada per d'autrei declaracions d'aqueu tipe, Russia decidiguèt de mandar son armada per esquichar lei nacionalistas chechèns. Pasmens, en causa dei dificultats causadas per la casuda de l'URSS, l'armada russa mancava d'entraïnament e d'un comandament capable d'organizar e de dirigir una guèrra. Lo conflicte s'acabèt donc per una revirada russa e lo mantenement d'un estat chechèn oficialament autonòm mai de facto independent.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Escapolaire
1 Escapolaire le Jeu 13 Mar - 12:56
Bairbizie
Gacha Empega !
2 Re: Escapolaire le Jeu 13 Mar - 18:21
Yellow
En Preson !
Lacuzon a écrit:Adieu,Soi en primièra annada de Licéncia d'òc a distancia e me pensi inscriure per passar l'Escapolaire "lengadocian", lo diplòma del CFPO. Seriái interessat de saber se i a de gens qu'an agut aquel diplòma (pas solament en lengadocian ...) e que me poiriá balhar d'informacions sul nivèl demandat, las questions a l'escrich ... etc Senon, balhan una tièira de libres de legir per se preparar (Bodon, Roqueta), mas sabi pas s'es obligatòri de legir e que i aurà de questions sur aquò o s'es sonque un conselh de lectura.Mercés plan!
En premièra annada ailas vo Bodon es obligit (a mon epoca l'èra tot dau mens), e mi crèsi ben qu'ongan es parièr per Roqueta...
Aprèp, la lenga, leis estudiants nefitis son acceptats, de tot biais ti tornan aprèner a parlar dins son dialècte Pau Valerian esclusivament (mi siau batut em elei per aguer lo drech de conservar mon dialècte -encara que depende dei profes- d'autreis "estrangiers" si son fa aguer), mai tu t'en bates si sias en "non assidu"...
En gros per l'escrich, basta de conoissèr lei libres, de leis aguer legit, e d aguer encapat lei nociens de dialecto, linguistica e tot lo rèste...
Espèri d'aguer respondut a tei questiens.
Peace coma dién en francés
3 Re: Escapolaire le Ven 14 Mar - 8:34
IEU
Pintaire
Yellow a écrit:Lacuzon a écrit:Adieu,Soi en primièra annada de Licéncia d'òc a distancia e me pensi inscriure per passar l'Escapolaire "lengadocian", lo diplòma del CFPO. Seriái interessat de saber se i a de gens qu'an agut aquel diplòma (pas solament en lengadocian ...) e que me poiriá balhar d'informacions sul nivèl demandat, las questions a l'escrich ... etc Senon, balhan una tièira de libres de legir per se preparar (Bodon, Roqueta), mas sabi pas s'es obligatòri de legir e que i aurà de questions sur aquò o s'es sonque un conselh de lectura.Mercés plan!
En premièra annada ailas vo Bodon es obligit (a mon epoca l'èra tot dau mens), e mi crèsi ben qu'ongan es parièr per Roqueta...
Aprèp, la lenga, leis estudiants nefitis son acceptats, de tot biais ti tornan aprèner a parlar dins son dialècte Pau Valerian esclusivament (mi siau batut em elei per aguer lo drech de conservar mon dialècte -encara que depende dei profes- d'autreis "estrangiers" si son fa aguer), mai tu t'en bates si sias en "non assidu"...
En gros per l'escrich, basta de conoissèr lei libres, de leis aguer legit, e d aguer encapat lei nociens de dialecto, linguistica e tot lo rèste...
Espèri d'aguer respondut a tei questiens.
Peace coma dién en francés
Qualqu'un t'a empachat de parlar ton dialecte?Vesi pas a qual fas referencia...Me pos esclairar?
4 Re: Escapolaire le Ven 14 Mar - 21:55
Yellow
En Preson !
5 Re: Escapolaire le Mer 2 Avr - 22:28
fredoc
Occitan Warrior
Que's passa lo 14 de junh a Vilhèra (Billère) au ras de Pau. Que's cau inscriver abans lo 30 de mai, per un còst de 10€. Lo programa qu'ei mei leugèr que lo deu CFPO lengadocian: que cau léger 3 numèros de la revista "Pais gascons" de l'associacion Per noste. Que son los purmèrs tres numèros de l'an 2008.
Rensenhatz-vos au 05 59 67 20 75 o au corric cfp-occitan@libertysurf.fr
6 Re: Escapolaire Aujourd'hui à 4:56
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
1836
Aquesta pagina concernís l'an 1836 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Oyo[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lo Califat de Sokoto. Après la desfacha sevèra de l'annada passada (destruccion de la capitala per Sokoto), tot lo nòrd dau reiaume foguèt abandonat.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Contuniant leis operacions còntra Tèxas, lo generau Santa Anna foguèt vencut e capturat a la batalha de San Jacinto (21 d'abriu) per leis insurgents dirigits per Sam Houston. Foguèt alora obligat d'ordonar lo retirament dei soudats mexicans de Texàs. Non reconeguda per Mexico, la Republica de Texàs venguèt alora un enjòc diplomatic important que foguèt a l'origina de la guèrra còntra leis Estats Units en 1846-1848.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats còntra Mexic fins a la batalha de San Jacinto (21 d'abriu) que permetèt de capturar lo generau Santa Anna. En cambi de sa liberacion, foguèt obligat de retirar sei tropas laissant Tèxas venir de facto independent.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Famina de Tenpo que durèt de 1833 a 1837.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet dau premier revòuver vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Samuel Colt (1814-1862). D'utilizacion simpla a respèct deis armas dau periòde, lo Colt conoguèt un succès important e generalizèt l'utilizacion de revòuvers e d'armas amb un barrilhet fins a l'aparicion de pistolets eficaç vèrs la fin dau sègle XIX.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la premiera pila impolarizabla per lo quimista e fisician britanic John Frederic Daniell (1790-1845). Aquela pila trobèt d'aplicacions importantas dins lo telegraf qu'èra alora a se desvolopar e que necessitava de fònts d'energia constantas e fisablas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Leopold von Sacher-Masoch, escrivan e jornalista austriac (m. 1895)
- 17 de febrièr - Gustavo Adolfo Bécquer, escrivan e poèta espanhòl (m. 1870)
- 7 de setembre - Henry Campbell-Bannerman, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1908)


text:
Aas
Aas qu'ei ua anciana comuna bearnesa de la vath d'Aussau qui estó restacada a la comuna de la vila jusona de las Aigas Bonas en 1861.
Somari
L'occitan gascon shiulat d'Aas[modificar | modificar la font]
Aas que desvolopè un biaish de comunicacion en shiular entà comunicar sus distàncias de las granas pr'amor deu reliu montanhós deu vilatge.
Lo lengatge shiulat d'aqueth parçan deus Pirenèus que permetè de's parlar d'un penent a un aute. De hèit, la forma de la vath que rebomba de plan los shiulets qui permetèn d'establir comunicacions enter lo vilatge d'Aas e los peisheders.
Qu'èra un vertadèr lengatge, complèxe e pro complet, a partir de l'occitan gascon. Que desapareishó dab l'arribada de tecnicas navèras de comunicacion e dab los cambiaments deu pastoralisme tradicionau. L'usatge abituau d'aquera forma d'occitan gascon shiulat que desapareishó au sègle XX.
Un deus sons especialista qu'estó René Arripe qui escrivó un libe de referéncia, en francés : Les siffleurs d'Aas, 1984, Imprimerie de la Monnaie, Pau.
De notar, que lo lengatge shiulat d'Aas qu'èra lo darrèr de l'Euròpa continentau. Que i a temptativas totun entà tornar har víver un drin, dab l'associacion Lo Siular d'Aas (2011), mes n'existeish pas mei hens la vita vitanta deu vilatge.


text:
Gondrecourt-le-Château
Gondrecourt-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gondrecourt a situat en una vallée fòrça estrecha adaigada per la Ornain, e limitada al nòrd per rochers nud #que, en qualques endroits, an mai de 30 mètres d'elevacion. Se dividís n'anautita e bassa vila. La primièra, bastida sus un scenari, se nomenava antany Gondrecourt-lo-Castèl, a causa d'un vièlh castèl fòrt #que lo temps n'a gaireben amortallat lo remembre (demòra un torn redond #que protegís a l'ora d'ara un musèu del caval). Existissiá a la s-|VII|e}} e #èsser dicha-se bastida per un cèrt Gondoin, de #que ludut i seriá vengut lo nom #que pòrta encara uèi. Segon las ancianas cronicas, aquel Gondouin, senhor de Meuse, èra paire de Bodon Leudin, avesque de Toul, e de santa Salaberge. La vila bassa a format en partida de bastiments modèrns e traversats per la Ornain, #que los dos marges n'an jargat de quais en gaireben tota l'estenduda de la vila[1].
Gondrecourt est situé dans une vallée très étroite arrosée par l'Ornain, et bornée au nord par des rochers nus qui, en quelques endroits, ont plus de 30 mètres d'élévation. Elle se divise en haute et basse ville. La première, bâtie sur un plateau, se nommait autrefois Gondrecourt-le-Château, à cause d'un vieux château fort dont le temps a presque enseveli le souvenir (il reste une tour ronde qui abrite actuellement un musée du cheval). Elle existait au Modèl:S- et fut dit-on bâtie par un certain Gondoin, de qui lui serait venu le nom qu'elle porte encore aujourd'hui. Selon les anciennes chroniques, ce Gondouin, seigneur de Meuse, était père de Bodon Leudin, évêque de Toul, et de sainte Salaberge. La ville basse est formée en partie de constructions modernes et traversée par l'Ornain, dont les deux rives sont garnies de quais dans presque toute l'étendue de la ville[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc es ja ocupat al neolític. Segon la tradicion, Gondrecourt a #èsser fondat per Gondoin o Gondulphe, paire del 17ème avesque de Toul, e Santa Salaberge a Modèl:La s. Dos nécropoles d'aquela epòca an #èsser efectivament descobèrtas.
Après aver-i agut originairement los sieus senhors particulars e i aver #èsser de contunh amassada a la Champagne, la tèrra de Gondrecourt i aguèt donat l'an 1307, amb las siás dependéncias a Édouard Eer, comte de Bar, per Philippe lo Polit. Dempuèi aquela epòca, Gondrecourt, coma totes los domenis féodaux de qualque importància, #èsser sovent reivindicada pels reis de França e los feudataires. Torn a torn, aquela vila patís lo joug dels senhors que los unes o los autres lududes octroyèrent, sens oser se plànher de cambiaments successius #que modificavan pas en res la siá misèria ni lo sieu benestar.
Es aital coma se vei a divèrsas epòcas la distincion de Gondrecourt possedida per las Rinel, los comtes de Bar, los ducs de Lorraine, los Dels Armoises, los ducs de Bourgogne, los sires de Anglure, lo maréchal de l'Espital, èca. Los ducs de Bar, #qu'en #èsser çò de mès longtemps los posseïdors, lududes #concedir, entre unes autres privilègis, aquel de recebre de la siá autoritat la justícia suls luòcs. I i aguèt tanben un bailliage sedentari a Gondrecourt fins en 1711, epòca #que i li aguèt a el amassat a aquel de Lamarche. La destinada de Gondrecourt #èsser triste pendent tot lo regim féodal e los sieus fastes se compausan pas gaire que de calamités. En 1368, los Messins #venir lo assiéger e se'n #apoderar. Colart Dels Armoises e lo comte de Sant-Pol, #que la avián vaillamment defenduda, #èsser o décapités o penjats, amb tretze unes autres gentilshommes dels mai marquants.
A Modèl:La s2-, en aqueles tempses desgraciats ont tant de bandolers d'enemics o aliats recorrián la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement defenduda per lo sieu enceinte de muralles, podiá pas resistir a la ferotja cupidité d'aqueles aventuraires. Tanben #èsser sovent preses, represes, saccagé e incendiat, fins a aquel #que fin finala Louis XIII en fes totalament desmantellar las fortificacions (1633-1634)[1].
Lo 1er {{}} en genièr 1973 (decrèt préfectoral en data del 1er {{}} en decembre 1972), las municipalitats de Luméville-en-Ornois e Tourailles-jos-Bòsques fusionen amb Gondrecourt-lo-Castèl.
Le site est déjà occupé au néolithique. Selon la tradition, Gondrecourt a été fondé par Gondoin ou Gondulphe, père du 17ème évêque de Toul, et Sainte Salaberge au VIIen. Deux nécropoles de cette époque ont été effectivement découvertes.
Après avoir eu originairement ses seigneurs particuliers et avoir été ensuite réunie à la Champagne, la terre de Gondrecourt fut donnée en 1307, avec ses dépendances à Édouard Ier, comte de Bar, par Philippe le Bel. Depuis cette époque, Gondrecourt, comme tous les domaines féodaux de quelque importance, fut souvent revendiquée par les rois de France et les feudataires. Tour à tour, cette ville subit le joug des seigneurs que les uns ou les autres lui octroyèrent, sans oser se plaindre de changements successifs qui ne modifiaient en rien sa misère ni son bien-être.
C'est ainsi qu'on voit à diverses époques la seigneurie de Gondrecourt possédée par les Rinel, les comtes de Bar, les ducs de Lorraine, les Des Armoises, les ducs de Bourgogne, les sires d'Anglure, le maréchal de l'Hospital, etc. Les ducs de Bar, qui en furent le plus longtemps les possesseurs, lui accordèrent, entre autres privilèges, celui de recevoir de leur autorité la justice sur les lieux. Aussi y eut-il un bailliage sédentaire à Gondrecourt jusqu'en 1711, époque à laquelle il fut réuni à celui de Lamarche. La destinée de Gondrecourt fut triste pendant tout le régime féodal et ses fastes ne se composent guère que de calamités. En 1368, les Messins vinrent l'assiéger et s'en emparèrent. Colart des Armoises et le comte de Saint-Pol, qui l'avaient vaillamment défendue, furent ou décapités ou pendus, avec treize autres gentilshommes des plus marquants.
Aux Modèl:S2-, dans ces temps malheureux où tant de brigands ennemis ou alliés parcouraient la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement défendue par son enceinte de murailles, ne pouvait résister à la féroce cupidité de ces aventuriers. Aussi fut-il souvent pris, repris, saccagé et incendié, jusqu'à ce qu'enfin Louis XIII en fît entièrement démanteler les fortifications (1633-1634)[1].
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Le 1er janvier 1973 (arrêté préfectoral en date du 1er décembre 1972), les communes de Luméville-en-Ornois et Tourailles-sous-Bois fusionnent avec Gondrecourt-le-Château.


text:
1738
Aquesta pagina concernís l'an 1738 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Campanha militara dau negus Iyasu II (1730-1755) còntra lo Sultanat de Sennar. L'objectiu de l'ataca èra principalament de renfòrçar lo prestigi dau sobeiran. Pasmens, l'operacion mau capitèt a la batalha dau Riu Dindar (març ò abriu) ont l'armada etiopiana foguèt durament batuda per la cavalariá enemiga. Lei subrevivents se retirèron lòng dau riu Tekezé en direccion dau territòri etiopian.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Temptativa d'invasion dau Reiaume Funj per una armada etiopiana menada per lo negus Iyasu II (1730-1755) que voliá renfòrçar son prestigi. Pasmens, en despiech de son inferiotat numerica (4 000 cavaliers còntra 18 000 soudats), l'armada dau sultan infligiguèt una desfacha dura ais Etiopians a la batalha dau Riu Dindar (març ò abriu). Una partida de l'infantariá etiopiana i foguèt chaplada e lo rèsta se retirèt rapidament vèrs son territòri. Puei, de diplomatas etiopians foguèron mandats per restaurar la patz e pagar divèrsei recaptes necessaris per obtenir la restitucion de relicas sacradas perdudas sus lo prat batalhier.


text:
National Aeronautics and Space Administration
La National Aeronautics and Space Administration (NASA) (fondada en 1958) es l'agéncia governamentala responsabla als Estats Units d'America del programa espacial e de la recèrca espaciala.
Son istòria[modificar | modificar la font]
La corsa espaciala[modificar | modificar la font]
Lo programa espacial sovietic lancèt lo primièr satellit artificial del mond (Spotnik 1) lo 4 d'octobre de 1957, çò que portèt los Estats Units a s'esforçar de desvolopar tanben mai prigondament aqueste domeni. Lo Congrès dels Estats Units percebèt aquela capitada coma una menaça per la seguretat americana e lo President Eisenhower amb sos conselhièrs aprèp una tièra de debats que durèron de meses acordèron de bastir una novèla agéncia federala que dirigiriá tota l'activitat espaciala pas militara.
Lo 29 de julhet de 1958, lo President Eisenhower signèt l'Acte fondaire de la NASA que comencèt a foncionar tre lo 1 d'octobre de 1958 amb quatre laboratòris e aperaquí 8000 emplegats. Los primièrs programas de la NASA consistiguèron a metre una nau espaciala amb son equipatge en orbita e se faguèt per encausa de la pression de la competicion entre los Estats Units e l'URSS dins çò que foguèt sonat corsa espaciala que se debanèt pendent la Guèrra Freja. Lo programa de Mercuri, s'entamenèt en 1958, e la NASA començava lo camin d'exploracion de l'espaci amb la tòca de descobrir se l'òme podiá subreviure dins l'espaci exterior. Lo 5 de mai de 1961, l'astronauta Alan B. Shepard Jr. foguèt lo primièr american dins l'espaci e pilotava la nau Libertat 7 dins un vòl suborbital de 15 minutas. John Glenn, lo 20 de febrièr de 1962, venguèt lo primièr american que demorèt en orbita a l'entorn de la Tèrra pendent un vòl de cinc oras amb la nau Amistat 7 que virèt tres còps a l'entorn de la Tèrra.


text:
Lunèl
Lunèl [lyˈnɛl] (pron. locala: [lø̞ˈnɛl]; oficialament en francés Lunel, e Lunèu en forma provençalizanta) es una vilòta occitana de 22 000 abitants situada a la termièra del departament d'Erau e la region d'Occitània a ras del riu de Vidorle que dissepara lo departament d'Erau de Gard.
Los abitants son los pescalunas o luneleses. Aquel escais a son origina dins una legenda que conta cossí qualqu'un de la vila que pensava que la luna s'èra negada, la volguèt pescar amb un panièr traucat. Existís una cançon sus aquela legenda.
Recentament una estatua que representa aqueste personatge es estada bastida al Cors Gabriel Péri.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna se situa a 25 km a l'èst de Montpelhièr e a 25 km al sud-oèst de Nimes (departament de Gard) traversada per la rota nacionala RN113.
Sus la riba drecha de Vidorle, qu'es del departament d'Erau, son territòri es constituit principalament d'una plana alluviala entre la plana de Mauguiò e la de la dicha Pichòta Camarga. Aquesta plana aculhís d'activitats viticòlas e arboricòlas, coma tanben la vila de Lunèl. Lo sud es cada còp mai umid dau mai s'es mai a ras de las localitats de Marsilhargues e de Sant Nazari de Pesan. A nòrd, començan los tucs de la garriga que a son pè se trapa lo canal d'irrigacion del Bas Ròse-Lengadòc que permetèt lo desvolopament de l'activitat fruchièra dins aquesta partida orientala d'Erau.
Administrativament, la comuna es limitròfa de Saturargues e Vilatela al nòrd, Vidorle, Galargues e Aimargues (Gard) al nòrd-èst, Marsilhargues a l'èst e al sud, Sant Nazari de Pesan e Sant Just al sud-oèst, e Lunèl Vièlh a l'oèst. Totas aquestas localitats fan partida del canton de Lunèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se sap pas exactament quand foguèt fondat Lunèl mas se sap qu'en 888 la vila foguèt erigida en baroniá qu'agropava tretze vilatges. A l'entorn de l'an 1000, èra proprietat de Bernat d'Andusa, baron de Sauva que la cediguèt puèi a la familha dels Gaucelm, los senhors de Lunèl. Foguèt pas qu'en 1295 que passèt jos lo poder del Rei de França. A l'Edat Mejana, i aviá a Lunèl una comunitat jusieva fòrça activa, amb una escòla de medecina. Centre d'erudicion important, la vila comencèt a declinar amb lo forabandiment dels jusieus pel rei de França aperaquí cap a l'an 1300. Lunèl coneguèt de periòdes de lucha constanta pendent lo sègle XVI per sa situacion geografica entre catolicisme e protestantisme que totas doas comunitats convivián dins la vila. En 1632, en seguida de la patz d'Alès, las fortificacions foguèron desmontadas. Un sègle mai tard, en 1728, s'acabèron las òbras d'un canal e d'un pòrt que religava Lunèl al litoral. Aquesta construccion, utilizada pendent gaireben dos sègles, foguèt tapada en part tre 1941 e 1972 per sa manca d'utilitat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Una reproduccion de l'Estatua de la Libertat èra estada crompada per la vila de Lunèl. Aquela miniatura foguèt fonduda pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Una nòva Estatua de la Libertat foguèt installada a la dintrada de Lunèl (Plaça de la Republica) fa qualques annadas.
- Lo fons Medard es una rica colleccion servada dins la Bibliotèca de Lunèl.
Personalitats nascudas a Lunèl[modificar | modificar la font]
- Samuel ibn Tibbon, filosòf e mètge jusieu del sègle XII
- En Astruc de Lunèl, rabin del sègle XIII
- Lo trobador Folquet de Lunèl (nascut cap a 1244 e mòrt en 1300), autor del Romans de Mondana Vida e d'autras òbras mens importantas.
- Lo cineasta Louis Feuillade nasquèt a Lunèl lo 19 de febrièr de 1873. Es lo creador de Fantomàs, e tanben de Les Vampires. Lo licèu de la vila pòrta son nom en omenatge.
- L'escrivan Loís Abric (1886-1953), autor de maitas òbras escrichas mai que mai en grafia mistralenca.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Lunèl, en francés
- Sit de J.F. Brun sus Lunèl, en occitan
- Sit del muscat de Lunèl, en francés


text:
Dinha
Dinha (oficialament en francés Digne-les-Bains)[1] es una comuna d'Occitània en Provença, prefectura dau departament deis Aups d'Auta Provença. Es la segonda vila dau departament amb 17 600 abitants.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Digno en nòrma mistralenca.


text:
Clau articulària (art marciau)
Una clau articulària (kansetsu-waza en japonés, joint lock en anglés) es una tecnica de combat, e especialament de grappling, que consista en menar una articulacion d'un adversari au maximum de son amplitud, çò que provòca una dolor e doncas l'abandon de l'adversari. Aquelei tecnicas s'utilizan egalament per lei fòrças de seguretat (polícia...) per mestrejar una persona en redusent lo risque de feridura.
La sollicitacion de l'articulacion si fa en mobilizant un membre, amb un efèct d'aigre. Aquò necessita un plaçament que permete d'agantar lo membre sensa riscar de si far picar.
La manipulacion de l'articulacion adutz una dolor progressiva en foncion de la fòrça aplicada, e s'es mau realizada o facha tròup violentament, pòu adurre de lesions divèrsas sus lei muscles, lei tendons, lei ligaments e adurre un esquince, una luxacion veire una fractura.
Lei claus si pòdon utilizar per sometre l'adversari, mai tanben per projectar l'adversari au sòu. Dins aqueu cas, l'atacant utiliza la dolor provocada per la clau per forçar l'adversari de si metre au sòu.
Lei claus si pòdon classificar en foncion de la partida dau còrs que si visa :
- clau de braç (espatla e coide)
- clau de camba (ginolh)
- clau de cavilha
- clau de ponhet
- clau de det
- clau d'arteu
- clau de còle (vertèbras cervicalas)
E en foncion de la direccion de la fòrça :
- clau en extension (iperextension)
- clau en torsion (per exemple a la cavilha, mai dolorosa)
- clau que consista en un espotiment muscular (boteu o bicèps)


text:
M3 Lee
Lo carri M3 Lee es un carri mejan estatsunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1930. Intrèt en servici avans la Segonda Guèrra Mondiala au sen deis armadas estatsunidenca e aliadas. Participèt a d'operacions en 1942-1943, especialament en Africa. D'aqueu temps, èra vulnerable ai tirs dei canons alemands dei Panzer III e IV mai encara capable de lei destrurre. Aquò cambièt ambé l'introduccion de versions novèlas dei Panzer e lo carri foguèt retirat de la premiera linha en 1943 au profiech dau M4 Sherman.


text:
Saint-Bonnet-en-Bresse
Saint-Bonnet-en-Bresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Casqueta-en-Bressa fa partida de la Bressa bourguignonne.
Saint-Bonnet-en-Bresse fait partie de la Bresse bourguignonne.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Casqueta-sus-Guyotte[1].
Au cours de la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Bonnet-sur-Guyotte[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 10 d'agost 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "Cass" defined multiple times with different content


text:
Laurasiatheria
Los Laurasiatheria fòrman un clad de mamifèrs placentaris que d'analisis filogeneticas relativament recentas an fach descobrir. Es fondat a partir d'analisis ADN sus la preséncia de marcadors Retrotransposon.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon NCBI:
- òrdre Carnivora
- sosòrdre Caniformia - carnivòr de forma de cans
- sosòrdre Feliformia - carnivòr de forma de gats
- Cetartiodactyla
- òrdre Cetacea - balenas
- sosòrdre Mysticeti - balenas de fanons
- sosòrdre Odontoceti - balenas de dents
- familha Hippopotamidae
- sosòrdre Ruminantia - romiants
- sosòrdre Suina
- sosòrdre Tylopoda - camèls
- òrdre Cetacea - balenas
- òrdre Chiroptera - ratapenadas
- sosòrdre Megachiroptera
- sosòrdre Microchiroptera
- òrdre Insectivora - insectivòrs
- òrdre Perissodactyla
- òrdre Pholidota
L'òrdre Insectivora correspond per d'autres autors als òrdres Soricomorpha, Erinaceomorpha e Afrosoricida.
Segon d'autras fonts
- Erinaceomorpha
- Soricomorpha
- Chiroptera
- Cetartiodactyla
- Perissodactyla
- Ferae:
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia The Paleobiology database : Laurasiatheria Waddell et al. 1999 (en)
- Referéncia NCBI : Laurasiatheria (en)


text:
Portal:Lengas
Diccionari de las lengas :
- lengas per familha,
- lengas per zòna geografica,
- lengas per òrdre alfabetic,
- lista de las lengas oficialas,
- lista de lengas mòrtas.
Tipologia :
Divèrs :
- isolat,
- dialècte,
- pragmatica,
- Lengas de França,
- Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias,
- Lenga dels signes,
- Lenga dels signes francesa,
- Lenga dels signes quebequesa.
Los Wikipedians, sul wiki occitan coma sus fòrça autres, manifèstan tanben lor interès per divèrsas lengas, que sián o pas participants al Projècte Lengas.
Una iniciativa, nascuda sus Wikimedia Commons en novembre de 2004 jol nom Babel, a consistit a crear de modèls de messatges estandardizats per facilitar la comunicacion entre locutors de divèrsas lengas. Aquesta iniciativa s'es rapidament espandida a travèrs los autres projèctes de la Wikimedia Foundation, pus especialament las diferentas versions de Wikipedia, ont es sovent designada jos l'escais de « projècte Babel » (o un escais equivalent segon la lenga).
A l'ora d'ara, son pas mens de 76 Wikipedias que, a un gra o a un autre, fan usatge dels « modèls Babel », per los quals los utilizaires, indican, amb 4 o 5 nivèls diferents, lor practica de divèrsas lengas.
Sul wiki occitan, vejatz Wikipèdia:Babel e la categoria:Wikipedians per lenga.
Reparticion geografica de las zònas dialectalas del neerlandés
- L'article Escritura e la categoria:Escritura.
- L'article Alfabet e la categoria:Alfabet.
- L'article Gramatica e la categoria:Gramatica.
- Los articles Diccionari e Wikiccionari.
Lengas :
Concèptes lingüistics :
-


text:
966
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 966 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin deis operacions bizantinas centradas sus Cilícia. Permetèron ai Bizantins d'i assegurar son contraròtle. L'objectiu seguent foguèt la vila d'Antiòquia que foguèt blocada dins lo corrent de l'annada.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Dubh d'Escòcia dins lo corrent d'una batalha desconeguda dins la region de Moray. Culen d'Escòcia, fiu d'Indulf e autor d'una insureccion en 965, li succediguèt.
Polans[modificar | modificar la font]
Conversion dau prince Mieszko Ièr de la tribú dei Polans au cristianisme. Aquò li permetèt de normalizar sei relacions ambé lo Sant Empèri Roman Germanic e de renfòrçars son autoritat.
Mond[modificar | modificar la font]
- Abu al-Misk Kâfûr qu'ei nomat governador d'Egipte.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Fujiwara no Michinaga, òmi d'Estat japonés.


text:
Johannes Ockeghem
Johannes Ockeghem (c.1410 - Tors, França, 1497) que ho un compositor de la segonda generacion de l'escòla francoflamenca e lo màger compositor de la segonda mieitat deu sègle XV.
Que tribalhè successivament au servici de Charles I de Borbon a Molin puish de Charles I de França dinc a la soa mort a Tors, on aqueste rei l'avèva hèit tresorièr.
De l'òbra d'Ockeghem que demoran 14 messas polifonicas, ua messa de requiem (la mei anciana coneguda dens aqueste genre) motets e cançons. Coma Guillaume Du Fay Ockeghem qu'emplegó cançons popularas com cantus firmus e, eth tanben, L'homme armé.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Kyrie Eleison de Ockeghem sus youtube.com.


text:
Rai (geometria)
En geometria, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es un segment de drecha quin que siá ligant son centre a sa circonferéncia. Par extension, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es la longor de cada d'aqueles segments. Lo rai es la mitat del diamètre. En sciéncias e en engenhariá, lo tèrme rai de corbadura es sovent utilizat coma sinonim de rai.
Mai generalament — en geometria, engenhariá, Teoria dels grafes, e dins fòrça d'autres contèxtes — lo rai d'una causa (per exemple un cilindre, un poligòn, un graf, o una pèça mecanica) es la distància de son centre o axe de simetria a sos punts de superfícia mai alunhats. Dins aquel cas, lo rai pòt èsser pus grand que la mitat del diamètre.
La relacion entre lo rai e la circonferéncia d'un cercle es .
Somari
Calcul del rai[modificar | modificar la font]
Per calcular lo rai d'un cercle passant per tres punts , se pòt utilizar la formula seguenta:
ont es l'angle
Aira de l'ellipsa[modificar | modificar la font]
- Calcul de l'aira interiora a una ellipsa:
ont a e b son los semiaxes de l'ellipsa (se ditz, rarament, que son los rais de l'ellipsa).
Lo rai terrèstre[modificar | modificar la font]
Sa mesura[modificar | modificar la font]
La primièra mesura del rai terrèstre en astronomia foguèt concebuda per Eratostènes. Son calcul es lo seguent: lo Solelh es tan alunhat que sos rais arriban parallelament en tot punt de la Tèrra. Aviá legit qu'a Siene (Assoan), los rais tombavan verticalament dins un potz lo jorn del solstici d'estiu. Aquò vòl dire que lo Solelh passa pel zenit, alara i a pas d'ombra. Mai al nòrd, al meteis moment, los rais atenhián Alexàndria jos un angle non nul, que mesurèt. L'angle mesurat es d'un cinquanten de cercle. Aquò significa que la circonferéncia de la Tèrra es cinquanta còps pus granda que la distància de Siene cap a Alexàndria. Aviá tanben legit que las caravanas de camels partent de Siene comptavan cinquanta jorns per aténher Alexàndria percorrent cent estadis cada jorn. Calculèt que la distància entre ambedoas vilas de la val de Nil èra de 5 000 estadis. L'estadi equival a 158 m.
Per mesura de l'ombre portada amb d'objèctes de nautor coneguda situats en dos punts de latitud diferenta, trobèt la valor de 250 000 estadis per la longor del meridian, es a dire la circonferéncia terrèstra. Aquela mesura es exacta a 2% prèp. Ne deduguèt lo rai de la Tèrra.
Son utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo rai terrèstre es utilizat per fòrça calculs astronomics coma:
- Lo calcul de la parallaxa diurna d'un astre:
- Parallaxa diurna: dos observators se plaçant en dos punts A e B de la Tèrre mai alunhats possible e nòtan la configuracion de las estelas a l'entorn de l'astre observat. Pòdon atal calcular los angles BAP e ABP, puèi ne deduire la parallaxa que permetrà d'obtenir la distància TP.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Los elements de geometria d'Euclides, tradusits literalament en (fr), e seguits d'un tractat del cercle, del cilindre, d'un còn e de l'esfèra, de la mesura de las superfícias e dels solids, amb de nòtas; Euclides, F Peyrard ; París, F. Louis, 1809.
- Geometria 4: las relacions dins lo cercle. ; Michel Morin, Alain Roy ; Mont-Royal, Quebèc: Modulo, 1995.


text:
Literatura gauchesca
La literatura gauchesca qu'ei un genre literari qui preten evocar la vita deu gaucho e lo son univers de cavaèr solitari e independent a despart de la vita urbana en bèth emplegar lo son lengatge : ua mena de castelhan coloniau, arquaïc e dab vocabulari manlhevat a las lengas amerindianas (quíchoa e lengas araucanas mei que mei).
Aqueth genre que compta dab testimònis literaris precursors abans lo sègle XIX ; un deus sons purmèr poeta que ho l'orientau Bartolomé Hidalgo.
L'òbra centrau de la literatura gauchesca qu'ei lo Martín Fierro de l'escrivan argentin d'origina irlando bearnesa José Hernández (1872).
A maugrat d'estar compausadas per autors de haut nivèu economic e culturau, la literatura gauchesca que s'inspira de la lenga e de la literatura orau deus gauchos deu sègle XIX (e mei que mei deus gauchos payadores. Atau qu'ei compausada sovent en verses dab trèit epics com l'emplec abondant de metafòras.
Assocada dab aqueth genre mes ideologicament a despart, Argentina que possedeish un corpus literari d'escarni au monde gaucho e a l'Argentina tradicionau (associada au regim autoritari e conservator de "Restaurador" Juan Manuel de Rosas). L'òbra d'escarni mei famosa qu'ei arau de segur lo Facundo de l'escrivan e president Domingo Faustino Sarmiento.
Au l'opausat d'aqueth genre d'escarni, la literatura gauchesca que conda tanben hèitas de gaucho antirosistas com Santos Vega de Hilario Ascasubi, un deu purmèr escrivans deu genre gauchesque.
Auta òbra famosa qu'ei la Faust, Impressions deu gaucho Anastasio lo Jovenet dens la representacion d'Opèra (Fausto, impresiones del gaucho Anastasio el pollo en la representación de la Ópera) (1866) d'Estanislao del Campo.


text:
Panzoult
Panzoult es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Distincion en levant de L'Isla-Bouchard apertenenta a la familha de las Barjot del Sègle XVII a la Revolucion.
La glèisa èra possession de la abbaye de Marmoutier.
Seigneurie relevant de L'Île-Bouchard appartenant à la famille des Barjot du Sègle XVII à la Révolution.
La glèisa était possession de l'abbaye de Marmoutier.


text:
Pihen-lès-Guînes
Pihen-lès-Guînes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Pihen apareis per las primièras fes en la charte de fondacion de la abbaye de Andres en 1084, jos la forma Pithem, del germanique pitrau (potz) + heim (abitacion, pòble), vengut PIHEN per amuissement de la T. S'escriu -HEN en lo Calaisis e lo Boulonnais, -AVÈM en un autre luòc. Pihem (Près de Wizernes) es la meteissa paraula #que Pihen, #çò que #entrenar de nombroses errors en lo acheminement del corrièr e #portar la comuna a modificar lo sieu nom en Pihen-lès-Guînes en 1923.
Es pas dubtós que lo vilatge siá fòrça ancian. S'i seriá trobat sépultures en remontant a l'epòca de la nautor Mièja Edat, sustot de las sépultures en forma de sarcophages e dels esquelets en pausant dirèctament sus la craie. Dels tuiles fòrça épaisses, façonnées a la man, an #èsser a divèrsas recuperacions remontadas a la superfícia d'un camp pel soc d'una arada. Testimònis de tempses fòrça mai retrocedits, de las defensas de mammouth e un crâne de rhinocéros #èsser meses a jorn en lo moment del bastiment de la rota départementale.
A anotar "l'estela itinerari" #que constituissi lo centre del vilatge ont venon desbocar 7 camins, #que divèrses ne remontan a la Mièja Edat. La municipalitat a traversat de part en partida sus un ais es-oèst per una via anciana #que se considèra coma romaine, met derivada, a Guînes, de la Leulène (o camin de Leulingue) #que va en drecha linha de Thérouanne a Sangatte. Aquela branca derivada de via romaine connècta Guînes a Wissant #qu'èra un pòrt de embarquement cap al Angleterre fòrça freqüentat a la Mièja Edat. Aquel camin es una porció de la Via Francigena, camin de pelegrinatge #que connectava Canterbury (o Cantorbéry) a Roma #que Sigéric, archevêque de Canterbury de 989 a 994 fach la mai anciana descripcion en 990 en lo moment de lo sieu retorn de Roma. Aquel itinerari, en 80 estapas d'aperaquí 20 km, n'a conegut per un manuscrit. Es sus la basa d'aquel itinerari, mai anciennement testificat quitament qu'aquel de Compostelle, #qu'a #èsser balisé l'itinerari actual.
A la Mièja Edat, Pihen #far partida del Comtat de Guînes, de contunh #demorar als Angleses de 1347 a 1558, coma totas las parròquias del Calaisis. Après la desliurança per François, segond pòrti de Guise, en 1558, Pihen fa partida del "país reconquis" : après la sortida dels colons angleses establits dempuèi la capitulació de Calava l'an 1347 e la percaça dels proprietaris franceses, cal repartir las tèrras entre los sieus nòus proprietaris. En 1560 se compta onze proprietaris sus una superfícia de 1307 mesuras aperaquí per quinze proprietaris en 1585 en se partejant aperaquí 2000 mesuras (a l'ora d'ara 925 ectaras).
Los tribulations de Pihen èran pas pas acabadas doncas. A aquela epòca, los reis de França e d'Espanha en essent en guèrra, lo territòri de Pihen èra dins la zòna dels combats, los Espanhòls en venent de la Flandre vesina #qu'èra alavetz en la siá possession. Un jorn s'èra als Franceses e se podiá l'endeman se trobar Espanhòl. #Çò que #èsser lo cas de 1596 a 1598. L'anciana glèisa, de la Modèl:S-, en #far los còstes doncas que i aguèt incendiat a aquela epòca.
Le nom de Pihen apparaît pour la première fois dans la charte de fondation de l'abbaye d'Andres en 1084, sous la forme Pithem, du germanique pit (puits) + heim (habitation, village), devenu PIHEN par amuissement du T. On écrit -HEN dans le Calaisis et le Boulonnais, -HEM ailleurs. Pihem (près de Wizernes) est le même mot que Pihen, ce qui entraîna de nombreuses erreurs dans l'acheminement du courrier et amena la commune à modifier son nom en Pihen-lès-Guînes en 1923.
Il n'est pas douteux que le village soit très ancien. On aurait retrouvé des sépultures remontant à l'époque du haut Moyen Âge, notamment des sépultures en forme de sarcophages et des squelettes reposant directement sur la craie. Des tuiles très épaisses, façonnées à la main, ont été à plusieurs reprises remontées à la surface d'un champ par le soc d'une charrue. Témoins de temps beaucoup plus reculés, des défenses de mammouth et un crâne de rhinocéros furent mis au jour lors de la construction de la route départementale.
À noter "l'étoile itinéraire" que constitue le centre du village où viennent aboutir 7 chemins, dont plusieurs remontent au Moyen Âge. La commune est traversée de part en part sur un axe est-ouest par une voie antique que l'on considère comme romaine, branche dérivée, à Guînes, de la Leulène (ou chemin de Leulingue) qui va en droite ligne de Thérouanne à Sangatte. Cette branche dérivée de voie romaine relie Guînes à Wissant qui était un port d'embarquement vers l'Angleterre très fréquenté au Moyen Âge. Ce chemin est une portion de la Via Francigena, chemin de pèlerinage qui reliait Canterbury (ou Cantorbéry) à Rome dont Sigéric, archevêque de Canterbury de 989 à 994 fait la plus ancienne description en 990 lors de son retour de Rome. Cet itinéraire, en 80 étapes d'environ 20 km, est connu par un manuscrit. C'est sur la base de cet itinéraire, plus anciennement attesté même que celui de Compostelle, qu'a été balisé l'itinéraire actuel.
Au Moyen Âge, Pihen fit partie du Comté de Guînes, puis demeura aux Anglais de 1347 à 1558, comme toutes les paroisses du Calaisis. Après la libération par François, deuxième duc de Guise, en 1558, Pihen fait partie du "pays reconquis" : après le départ des colons anglais établis depuis la capitulation de Calais en 1347 et l'expulsion des propriétaires français, il faut répartir les terres entre leurs nouveaux propriétaires. En 1560 on compte onze propriétaires sur une surface de 1307 mesures environ pour quinze propriétaires en 1585 se partageant environ 2000 mesures (actuellement 925 hectares).
Les tribulations de Pihen n'étaient pas terminées pour autant. À cette époque, les rois de France et d'Espagne étant en guerre, le territoire de Pihen était dans la zone des combats, les Espagnols venant de la Flandre voisine qui était alors en leur possession. Un jour on était aux Français et le lendemain on pouvait se retrouver Espagnol. Ce qui fut le cas de 1596 à 1598. L'ancienne église, du Modèl:S-, en fit les frais puisqu'elle fut incendiée à cette époque.


text:
Lampa d'arc
Una lampa d'arc es un sistèma procurant de lutz mejans d'electricitat jos forma d'un arc electric.
Somari
L'arc electric[modificar | modificar la font]
Dempuèi la descobèrta de l'arc electric pel quimista anglés Sir Humphry Davy, en 1809, las recercas foguèron nombrosas. Aviá obtengut un arc de 8 cm de long, aprèp aver menat al comtacte doas latas de carbon ligadas als dos pòls d'una bateria d'elements Volta; entre ambedoas latas se produguèt una flama que se corbava en forma d'arc de cercle jos l'efècte del corrent d'aire caud ascendent, vaqui lo nom de la flama d'arc electric, nom que foguèt conservat fins ara.
Plaçament dels electròdes[modificar | modificar la font]
Per un arc de corrent continú, l'electròde (d'en primièr de carbon) positiu es toujours plaçat sus la partida superòra e se cava a son extremitat un cratèr, pichona depression en forma de calòta esferica concava, qu'es portada cap a incandescéncia. Es lo quite cratèr que produtz la mai granda partida (85 %) de la lutz balhada per l'arc. L'electròde negatiu plaçat en dejós forma una punta erodada que cobrís de nodositats; es menada cap al roge e dona prèp de 10 % de la lutz emesa. Lo quite arc, es a dire las vapors situdas dins l'espaci comprés entre ambedos electròdes dona prèp de 5 % de la lutz emesa. L'arc deu èsser dispausat de biais que lo cratèr siá orientat cap a la superfícia a esclairar e l'electròde negatiu deu èsser mai prima possible, per formar un ecran minim per la lutz produch pel cratèr. L'arc demòra fòrça instable a la variacions de tension o de corrent. Per mermar aquel inconvenient sufisís de plaçar en seria una resisténcia ohmica.
Alucatge de l'arc electric[modificar | modificar la font]
Per alucar un arc, cal sarrar los electròdes, los menar cap al contacte e los alunhar enseguida. Aquela operacion se realiza automaticament.
Evolucion tecnica[modificar | modificar la font]
Usadís dels electròdes[modificar | modificar la font]
Dins l'aire liure[modificar | modificar la font]
A mesure que los electròdes s'usan, un dispositiu los serra per mantenir un alunhament constant. Ambedos electròdes s'usan per combusction, perque l'electròde positiu es mai caud, s'usa mai aviadament. Dins un arc jos 10 ampèrs e de 10 mm de long, l'electròde positiu s'usa de 3 cm per ora. En mejana la durada d'un parelh d'electròdes, per un arc a aire liure, es de 7 oras (foncion de la longor dels electròdes). L'usuadís tròp rapid dels electròdes demòra lo problèma máger, demandant una man d'òbra costosa e los arcs a aire liure an ara desapareguts.
En mitan miègclaus[modificar | modificar la font]
Charles F. Brush, que contribuguèt fòrça al desvelopament de la lampa d'arc, foguèt un dels primièrs a aver l'idèa d'operar l'arc dins un mitan miègclaus. La quantitat d'oxigèn admesa essent escás sufisenta per produire la combustion, los electròdes brutlan fòrça mens aviadament (fins a 150 oras), quitament se lo rendament luminós es mendre al respècte dels arcs a aire liure. La dinamò de Gramme foguèt utilizada per provesir las lampas d'arc amb lo régulator de Serrin, donca en corrent continú.
Las lampas d'arc miègclaus de Brush, e aquela de Thomson-Houston (mai tard General Electric) e d'Adams-Bagnall, foguèron al vam per esclairar los airals comercials, industrials e carrierencs de l'America del Nòrd fins als ans 1910, mas la Primièra Guèrra Mondiala e l'apareisson de las lampas d'incandescéncia de mai fòrta poténcia, menèron a la retirada d'aquela tecnologia. Una granda majoritat de las lampas d'arc acabèron a la ferralha per provesir en municions l'armada pendent la guèrra.
La candela de Jablochkoff[modificar | modificar la font]
Paul Nicolaïewich Jablochkoff aguèt l'idèa simple de plaçar los electròdes pas mai de fácia mas de costat, verticalament. Ambedos electròdes son isolats amb una capa d'argila e l'arc electric se fa al suc d'ambedoas extremitats. Una listròta de carbon fa l'amorsatge. Per obtenir un usadís egal dels electròdes, Jablochkoff pensèt ja a utilizar lo corrent alternatiu. En 1876, un an abans la lampa d'incandescéncia d'Edison, de lampas d'arc de Jablochkoff foguèron utilizada per l'esclairatge de las vias dels grands magazins a París e a Londres. Jablochkoff melhorèt encara las lampas d'arc per far un remplaçament aisit e aviat dels electròdes usats[1],[2]
A l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Las lampas d'arc son utilizadas per totes los projectors de cinèma e per l'esclairaige de l'empont. Las emissions musicalas tele, las mòstras d'artistas utilizant de projectors rotatius nomenats scanners e de projectors de percaç equipats de lampa d'alogenurs metallics (lampas HMI) o lampas de Xenon[3]. Es l'aspècte pontual e poderós de la font qu'es interessant per l'espleitacion optica. Lor vida es de 500 fins a 1 000 oras.
Per l'esclairatge, las lampas d'arc foguèron remplaçadas per las lampas de descarga bassa o nauta pression que se vei per las carrièras e los estadis
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Sur quelques imperfections de la bougie de Jablochkoff », Journal Universel d'Électricité, 15 de junh de 1880, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (fr)« L'éclairage électrique par le système Jablochkoff » - Journal Universel d'Électricité, 10 d'agost de 1881, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (de) XBO Kino Lampen – Technik und Anwendung, OSRAM GmbH, 1996.


text:
Gustavo Adolfo Bécquer
Neishec en Sevilha, hilh deth pintor José Domínguez Insausti. Era sua mair siguec Joaquina Bastida de Vargas. Peth costat patern descenie d'ua nòbla familha de comerçants d'origina flamenc, es Becker o Bécquer, establida er eth caplòc andalós n'eth sègle XVI; deth sòn prestigi da testimòni eth hèt que possediren capèla e sepultura er era madeisha catedrala dempús de 1622. Era sua casa natau ja non existís. Siguec cristianat er era parròquia de Sant Laurenç Martira. Es sòns ancessors dirèctes, en tot començar peth sòn madeish pair, José Domínguez Bécquer, sigueren pintors de costums andaloses, e tant Gustavo Adolfo coma eth sòn frair Valeriano sigueren fòrça dotadi entath diboish. Valeriano, De hèt, s'inclinèc pera pentura. Eth pair moric eth 26 de gèr de 1841, quan eth poèta auie cinc ans d'edat. Er an 1846, damb dètz ans, Gustavo Adolfo entrèc er eth Collègi de Nàutica de Sant Elm, en Sevilha, a on li dèc classes un discipol deth gran poèta Alberto Lista, Francisco Rodríguez Zapata, e coneishec eth sòn gran amic e companh d'afans literaris Narciso Campillo. Mès es frairs Bécquer demorèren òrfenes tanben de mair er an següent, eth 27 de hereuèr de 1847, e sigueren adoptadi alavetz pera sua tia María Bastida. Valeriano E Gustavo sigueren fòrça junhut, e de hèt empreneren fòrça trabalhs e viatges amassa.


text:
Hatten
Hatten en alemannisch (Hatten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hatten Marca lo començament del En mai de-Bòsc en lo nòrd del Bas-Rhin, a la lisière nòrd del bòsc de Haguenau. La municipalitat e mai se situada en la plana de Alsace a un relief de tipe collinaire.
Hatten marque le début de l'Outre-Forêt dans le nord du Bas-Rhin, à la lisière nord de la forêt de Haguenau. La commune bien que située dans la plaine d'Alsace a un relief de type collinaire.


text:
Maquis dau Vercòrs
Lo Maquis dau Vercòrs èra un grop de la Resisténcia Francesa durant la Segonda Guèrra Mondiala que sa zona d'operacion foguèt la region montanhosa de Vercòrs. A partir de genier de 1944, concentrèt un nombre fòrça important de combatents (4 000 òmes en junh) e la Resisténcia Francesa organizèt divèrseis atacas dins lo massís e son relarg per alunchar leis Alemands e lo govèrn de Vichy de Normàndia. L'ofensiva alemanda còntra lo Maquis acomencèt a partir de junh de 1944 e mobilizèt mai de 20 000 òmes. Ajudats per lei defensas naturalas de Vercòrs e per la populacion locala, lei Francés capitèron de resistir fins a l'arribada de tropas aeroportadas alemandas dirèctament sus lo plan de Vercòrs qu'entraïnèt l'òrdre de dispersion dau Maquis donat lo 27 de julhèt de 1944.


text:
La Pommeray (Maine e Léger)
La Pommeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Pommeraye a situat approximativement al centre d'un triangle format de las vilas de Angieus, Nantas e Cholet, en la pichona region de las Mauges, a aperaquí tres quilomètres al sud dels bòrds de Loire, al mièg dels coteaux de vinhas e d'òrtas.
La Pommeraye fa partida del departament de Maine-e-Loire.
La Pommeraye est située approximativement au centre d'un triangle formé par les villes d'Angers, Nantes et Cholet, dans la petite région des Mauges, à environ trois kilomètres au sud des bords de Loire, au milieu des coteaux de vignes et de vergers.
La Pommeraye fait partie du département de Maine-et-Loire.


text:
Allactodipus
Lo genre Allactodipus compren una sola espècia de gerbesa :
- Allactodipus bobrinskii. Se tròba aquesta gerbesa en Turcmenistan e Ozbequistan.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Genre :
- Allactodipus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 609721 Allactodipus Kolesnikov, 1937 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Allactodipus (en)
- Referéncia NCBI : Allactodipus (en)
Espècia :
- Allactodipus bobrinskii dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 609744 Allactodipus bobrinskii Kolesnikov, 1937 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Allactodipus bobrinskii (en)
- Referéncia NCBI : Allactodipus bobrinskii (en)
- Referéncia IUCN : espècia Allactodipus bobrinskii Kolesnikov, 1937 (en)