text:
Homo rudolfensis
Homo rudolfensis es una espècia d'ominidats apareguda i a aperaquí 2,4 milions d'annadas e dispareguda i a 1,8 milions d'annadas. Foguèt descubèrt en 1972 dins la region dau lac Turkana (alora dich lac Rudolf). Es de còps considerat coma una sosespècia pus evolucionada d'Homo habilis dotada d'una bipedia pus afiermada e d'un regim alimentari pus carnivòr. A son epòca, coabitèt ambé d'autreis espècias d'australopitècs e d'ominidats coma Homo habilis, Homo ergaster e Homo georgicus.


c: text/html

text:
Universitat Autonòma de Barcelona
L'Universitat Autonòma de Barcelona, sovent escaissada l'Autònoma, o UAB (en catalan: Universitat Autònoma de Barcelona) es una universitat publica catalana. creada en 1968, encara que l'origina del seu nom remonte a la Segonda Republica Espanhòla, quand l'Universitat de Barcelona, en vertut de la Lei d'Autonomia Universitària, cambièt son nom pel d'Universitat Autonòma de Barcelona. La màger part dels seus centres d'ensenhament e servicis extracademics son al Campús de Bellaterra situat a Cerdanyola del Vallès (Valés Occidental). Ten tanben de centres d'ensenhament a Sabadell (Valés Occidental), Manresa e dins la vila de Barcelona. Pendent l'annada academica 2002-03 comptava 38 480 estudiants de primièr e segond cicles e 10 764 de tresen cicle. Forma una part de la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives. Es una de las universitats pus famosas dins lo panorama universitari espanhòl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fusion nucleara
La fusion nucleara es una reaccion ont dos nuclèus atomics s’assemblan per formar un nuclèu pus pesuc (par exemple un nuclèu de deutèri e un nuclèu de triti se jonhon per formar un nuclèu d’èli mai un neutron). La fusion dels nuclèus leugièrs emet una enòrma quantitat d’energia venent de l’interaccion fòrta, fòrça mai importanta que la repulsion electroestatica entre los constituents dels nuclèus leugièrs. Aquò se tradutz per una manca de massa (cf. energia de ligason; E=mc²) ; lo nuclèu resultant avent una massa mens elevada que la soma de las massas dels nuclèus d’origina.
Aquela reaccion es possibla pas qu'a de temperaturas fòrça nautas (mai de dètz milions de grases) ont la matèria es dins l’estat de plasma. Aquelas condicions son acampadas al sen de las estelas o pendent l’explosion d’una bomba de fission nucleara, que atal amorça l’explosion termonucleara (bomba H).
A l'ora d'ara, pas cap d'aparelhatge permet de produire d'energia tot en contrarotlant las reaccions de fusion nucleara. Se contunhan las recèrcas per obtenir un plasma pendent una durada sufisenta, per que l'energia de fusion producha siá superiora a aquela investida dins lo calfatge de las particulas. E se fan de recèrcas dins lo quadre internacional per desvolopar l’usatge civil de l’energia de fusion nucleara per la produccion electrica.


text:
Gaston III de Fois-Bearn
Gaston Fèbus (Ortès, lo 30 d'abriu de 1331 - lo 1 d'agost de 1391), que vadó Gaston III de Fois-Bearn, hilh de Gaston II de Fois-Bearn e d'Alienòr de Comenge ; qu'èra comte de Fois, vescomte (puish senhor sobeiran) de Bearn, de Marsan, de Gavardan, de Nebosan, de Lautrèc e d'Albigés, cosenhor d'Andòrra.
Senhor bearnés, que s'i escadó entà obtiéner la reconeishença e lo respècte de l'independéncia de Bearn peus reis de França e d'Anglatèrra e que bastí un sistèma d'aliganças entà controlar los escambis economics enter los dus costats deus Pirenèus.
Vita[modificar | modificar la font]
Que vadó comte de Fois e vescomte de Bearn en 1343 a l'escadença de la mort deu son pair en crotzada a Sevilha. N'avèva pas sonque 12 ans e la soa mair qu'assegurè la regença en lo bèth presentar dens las vilas de Bearn entà i arrecéber l'aumenatge deus sons subjèctes. Qu'eretava alavetz d'un territòri hèit de tròç de possessions esbarriscladas e, en mei d'aquò, divididas enter ua vassalitat virada sia de cap au rei de França (çò qui èra lo cas de Fois) sia de cap au rei d'Anglatèrra (aquò qu'èra lo cas de las soas tèrras gascoas) ; tot aquò au medish moment qui començava la Guèrra de Cent Ans (en 1347).
Que sabó profieitar d'aquesta posicion en bèth desplegar talents diplomatics deus géncers ; en purmèras, quan lo rei de França e'u demandè lo son aumenatge, shens díser que non, qu'arresponó que Bearn n'èra pas devath la soa vassalitat, mes que'u s'ac calèva tornar presentar aquera demanda en e peu son país de Fois. Atau, en tot impausar la soa condicion, que deishava quauquarren a ganhar au rei de França (un miei aumenatge) e quauquarren a pèrder (aqueth miei aumenatge e lo risc de véder lo vescomte a passar deu costat anglés).
Per çò qui èra de la vassalitat bearnesa de cap a Anglatèrra, que sabó ganhar temps en purmèras en pretextant que non podèva pas arrecéber los messatgèrs deus Princi Negre, puish, quan non podó pas mei evitar de's presentar davant eth, qu'arreconegó la vassalitat de quauques uas de las soas possessions gascoas mes pas brica per Bearn, en tot acceptar, totun, de tornar sus aquesta posicion en cas qu'ua pròva de vassalitat passada e hosse portada. Au maugrat qu'aquò e hore lo cas arron, aqueth jòc diplomatic doble e tenut qu'assegurè la reconeishença de l'independència de Bearn, concretizat dens l'Acte d'Independéncia de Bearn, signat deu 25 de seteme de 1347.
Aquesta pujada deu son poder, que contunhè dab los son hèits de guèrra : la soa victòria militara a Launac contra los Armanhacs lo 3 de deceme de 1362), la soa ajuda balhada aus Cavaèrs Teutonics (1356) e lo sauvament de la daufina de França a Meaux (1358).
Maridat dab Agnès de Navarra lo 3 d'agost de 1349, que l'acacè de la soa cort l'endedia de la neishença deu lor hilh shens la deishar emportar arren en pretextant que n'avossen pas pagat la dòt. Que's cred qu'aquò ho a l'origina deu drama d'Ortès on Gaston Febus b'aucidè lo son hilh qui avèva ensajat de l'emposoar.
Lo son regnat que ho entà Bearn un temps de patz (a l'empara de la Guèrra de Cent Ans) e de grana pression fiscau (l'istorian Pèir Tucoo-Chala que soslinha que Gaston Fèbus non s'estimava pas la pena capitau per'mor los morts non pagan pas cap impòsts) qui permetó la construccion d'ua cadena de castèths e de hortalessas (mantun que pòrta enqüèra la mencion "Febus me fe" talhada en las loas pèiras); enter los castèths febusians que podem mentàver: Pau, Ortès (ne demora sonque la tor Montcada), Bètlòc, Morlana, Montanèr e, en dehòra de Bearn, Lorda, Mauvesin, l'ancian Castèth de Maseras e lo castèth de Fois.
Que's morí d'un còp de sang arron ua caça de l'ors a l'Espitau d'Orion (près de Sauvatèrra) lo 1 d'agost de 1391.
La soa vita e l'esplendor de la soa cort que hon descrivudas en detalh e dab admiracion peu cronicaire picard Jean Froissart qui servore de hont d'inspiracion per lo roman d'Alexandre Dumas Monseigneur Gaston Phoebus.
Eretèrs[modificar | modificar la font]
- Gaston de Fois-Bearn : eretèr legitim mes mort, aucit peu son pair segon la legenda.
- Hilhs neishuts illegitims dab Caterina de Ravat :
- Garcia de Bearn : vescomte d'Aussau.
- Peranudet de Bearn : mort joen.
- Bernat de Bearn : fondator de l'Ostau de Medinacelli .
- Joan de Bearn : mort durant lo Bal deus Ardents.
Òbra literària[modificar | modificar la font]
Que ho tanben escrivan de lenga francesa e occitana (autor de poesias occitanas e de dus libes en francés: un libe de caça e un aute de pregària). Com mecènas que ho protector e amic deus màgers compositors de musica deus sons temps (los compositors de l'Ars Subtilior) e que li devem la comanda d'arreviradas de libes en occitan com, per exemple, lo tractat cirurgicau deu mètge arabi Albucassis.
Gaston III dens l'art e l'istòria[modificar | modificar la font]
- Chroniques de Jean Froissart
- Monseigneur Gaston Phoebus, roman d'Alexandre Dumas.
- Gaston Fèbus, tragèdia de Miquèu de Camelat.
- Gaston Phébus, Le Lion des Pyrénées ("Gaston Febus, Lo Leon deus Pirenèus"), seria de television de 1978.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Istòria d'Occitània
- Istòria de Bearn
- Sobeiran de Bearn
- Comte de Fois
- Ostal de Fois
- Senhor de l'Edat Mejana
- Noblesa occitana
- Lengadòc medieval
- Caça
- Compositor medievau
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Escrivan occitan deu sègle XIV
- Personalitat occitana
- Escrivan bearnés
- Personalitat bearnesa
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat d'Arièja
- Istòria de França
- Noblesa francesa
- Escrivan francés
- Naissença en 1331
- Decès en 1391


text:
Supervolcan
Supervolcan es un tèrme popular designant de volcans que son a l'origina deis erupcions pus importantas e voluminosas sus Tèrra. L'intensitat d'aqueleis erupcions pòu variar mai causan de destruccions fòrça importantas sus tot un continent e influénciar lo clima durant d'annadas. La darriera erupcion d'aqueu tipe se debanèt i a 26 500 ans au lac Taupo en Nòva Zelanda. Gropa generalament lei caldeiras gigantas coma Yellowstone e lei grands plans basaltics coma la region de Deccan. Se lo tèrme es sovent utilizat per lei scientifics, a pas de definicion internacionala oficiala.


text:
L'economia de Surinam es basada en l'extraccion minerala, especialament alumini, aur e petròli, responsables per 85% de las exportacions e 25% de las intradas governamentalas. Aiçò daissa l'economia del país extrèmament vulnerabla a la variacion dels prèses internacionals[1]. Las perspectivas economicas a tèrme cort dependon del biais del govèrn per contrarotlar l'inflacion e del desvolopament dels projèctes dins los sectors minièrs de baucita e aur.
Las perspectivas de l'economia a tèrme mejan dependràn de l'engatjament contunh dels responsables monetaris e de la politica fiscala e de l'introduccion de reformas estructuralas per liberalizar los mercats e promòure la competicion.


text:
Manipulacion mentala
La manipulacion mentala consistís en exercir de pressions grèvas e reiteradas o en utilizar de las tecnicas psicologicas sus una persona per tal d'alterar son discerniment e per la condusir a un acte o a una omission que li faga un tòrt grèu. Es de còps realizada dins l'encastre d'un grop que sas activitats an per tòca o per resultat de crear o d'esplechar la dependéncia psicologica o fisica de las personas que participan a aquelas activitats.[1]
Los mejans emplegats per falsificar la percepcion de la realitat d'un interlocutor incluson lo poder, la seduccion, la suggestion, la persuasion, la somission non volontària o consentida...


text:
1023
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1023 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Presa de la succession dau còmte de Champanha per lo còmte Audoin II de Bles. Aquò li permetèt de venir lo senhor d'un domeni poderòs format de Champanha, de Bles, de Chartres, de Tròias e de Meaux que foguèt una menaça per lo domeni reiau fins au començament dau sègle XIII.
D'autra part, una entrevista entre lo rèi Robèrt II e l'emperaire Enric II permetèt de melhorar lei relacions entre França e lo Sant Empèri. En particular, lei dos sobeirans s'acordèron sus lo restabliment de la patz au sen de la Glèisa.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt de Sitt al-Mulk, sòrre dau califa Al-Hakim, qu'èra la cap de la regéncia dau califa Ali az-Zahir. Aquò agravèt lei trèbols intèrns dau Califat apareguts dempuei 1021 e la manca d'estabilitat dau poder. En particular, la famina e la pèsta devastèron Egipte fins a 1025.


text:
Misantropia
La misantropia es una tendéncia sociala e/o psicologica caracterizada per una antipatia generala cap a la raça umana. Representa un regèt per de personas concrètas, mas l'aborriment dels traches comuns de tota l'umanitat, dins lo temps e l'espaci, inclús se meteis. Un misantròp es, en consequéncia, una persona que mòstra antipatia cap a l'umanitat.
Foguèt atribuit a fòrça escritors satirics, coma William S. Gilbert (« Asiri los meus congenères »), encara que de talas identificacions devon èsser examinadas, doncas una vision critica o tragicomica de l'umanitat se deu pas confondre amb la misantropia vertadièra. Jonathan Swift foguèt dubertament acusat de misantropia.
Existís una distincion importanta entre lo pessimisme filosofic e la misantropia. Immanuel Kant diguèt que « de la natura tortuòsa de l'umanitat, cap de causa drecha se pòt obtenir », encara qu'aquo es pas una expression sus l'inutilitat de l'umanitat ela meteissa. Tanben, Samuel Beckett faguèt remarcar un còp que « l'infèrn deu èsser coma (…) se remembrar los bons temps passats, quand volguèrem èsser mòrts » — una cita que pòt, benlèu, èsser percebut coma sornarut e desesperat, mas pas coma antiuman o expressiu de l'òdi per l'umanitat.
Lo filosof aleman Arthur Schopenhauer, d'un autra costat, foguèt gaireben tan vertadièrament misantròp que sa reputacion. Escriguèt que « l'existéncia umana deu èsser una especia d'error ». Pasmens aquò cal dire que la misantropia es pas necessariament una actitud inumana cap a l'umanitat. Schopenhauer conclusís, de fach, que lo tractament etic cap als autres seriá la melhora actitud, doncas totes sèm actors e partits de la meteissa volontat de viure; també analizèt lo suicidi coma una actitud comprensiva alara qu'èra estranh a son epòca, perque èra un tema tabó.
Martin Heidegger tanben mostrèt una certana misantropia amb sa preocupacion dels els — la tendéncia de las gents a se conformar amb un punt de vista sus que degun pensèt, mas es portat perque « es atal que lo diguèon els ». A la diferéncia de Schopenhauer, Heidegger èra opausat a quina que siá etica o rason per tractar los autres amb respècte. A l'epòca actuala, Anton LaVey amb sa tendéncia Satanista exprimèt una misantropia militanta, anant fins a inocar l'esterilizacion de partidas de la populacon e reduire en guetos « las formas mai bassas de vida umana ».
Encara que rara, la misantropia tanben apareis dins de formas de divertiment popular. Molière dins Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós conta las mesaventuras d'un Misantròp. Lo comediant de monològs american Bill Hicks mostrèt de traches de misantropia dins son òbra, anomenant a la raça humana « un virus amb de putanièras sabatas », e fasent reféncias a se meteis, en mai d'un còp, comd "un misantròp umanista". Tanben, de tèmas de misantropia apareisson dins The Holy Bible (La Sagrada Bíblia), lo tercer àlbum del grop gallésa de rock Manic Street Preachers amb las paraulas coma « tot aquò que predii es extincion » e transcriu un discors de l'autor J.G. Ballard exprimisiá aquò que semblavan èsser de sentiments prigondament misantròps. Lo Dr Gregory House, interpretat per Hugh Laurie dins la seria TV es un misantròp.
Dins los cases extrèms, la misantropia conduguèt a d'assassinats massís. Assassin 21 personas, Carl Panzram diguèt, en 1922, dempuèi la preson de Washington DC: « Òdi tanta la putanièra raça umana. Gaudissi matar gents ». Certans penson qu'aqueles que patisson d'una prigonda misantropia pòdon sofrir d'una bassa autoestima, depression e, fins finala, de tendéncias suicidàrias.
Lo contrari de la misantropia es la filantropia.


text:
Mitocondria
Ua mitocondria (deu grèc uιtoς, "hiu" e kouδpιov , "gran") qu'ei un organet de las cellulas eucariòtas. Qu'ei lo lòc de sintèsi, a partir de la degradacion de moleculas organicas com la glucòsa, de l'adenosina trifosfat (ATP), la molecula qui serveish de sorsa d'energia per las cellulas. Qu'ei produsida au cap d'ua cadena de reaccions metabolicas coneguda com cicle de Krebs. Ua cellula que contien de cap a 200 mitocondrias. Las mitocondrias que contienen un ADN e atau, ua autonomia relativa dab l'ADN deu nuclèu cellular. Aqueths dats qu'alimentan la teoria endosibiotica qui implica que la cellula eucariòta que seré vaduda de l'associacion de cellulas bacterianas qui's seré minjadas enter eras en tot s'assimilar.


text:
1910
Aquesta pagina concernís l'an 1910 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Arrestacion de Francisco Madero que menaçava la reeleccion de Diáz. Pasmens, après d'annada de crisi economica e politica entre lei diferentei practicas dau regime, aquò entraïnèt uneis insureccions dins lo país que se transformèt en una lònga guèrra civila (Revolucion Mexicana de 1910 a 1920).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Creacion de la premiera fòrça aeriana modèrna en França.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion per la companhiá alemanda de la premiera turbina d'explosion que conoguèt d'aplicacions industrialas.


text:
Papio hamadryas
Lo baboin hamadryas (Papio hamadryas), o hamadryas, es un baboin de las regions aridas que se rencontra de part e d'autra de la mar Roja e dins la bana d'Africa (Etiopia, Somalia, Jiboti).
Aquesta espècia de baboins èra sacrada çò los egipcians ancians; una de las representacions del dieu Tòt es l'hamadryas, lo baboin de mantèl.
Lo dimorfisme sexual es marcat. Los mascles adultes pesan una vintena de quilogramas, pòrtan un mantèl de pels longs clars que s'arrèsta al bacin. La fàcia es glabra amb un morre long e angulós, las maissas mòstran de caninas de 4 cm. Las femèlas son plan mai pichonas (10 kg) amb de pel brun e cort.
La maturitat sexuala subreven vèrs 4-5 ans, la gestacion dura environ 6 meses e las femèlas an un pichon environ cada 22 meses. La durada de vida dins la natura es estimada a una vintenada d'annadas.
Nòta : a l'ora d'ara (2005), un cèrt nombre d'especialistas considèran una sola espècia : Papio hamadryas, e que los autres Papio ne serián pas que de sosespècias.
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Vies de Singes (mœurs et structures sociales des babouins hamadryas) Hans Kummer - éditions Odile Jacob, ISBN 2738101968


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Li quatre espèci de vóutour que vivien antan en Franço avien quàsi despareigu di Barounié. Pamens, dins lis annado 90, uno chourmo de naturalisto aguè l’idèio de faire reveni de vóutour faurèu, noste tamisié, dins li gorgo de l’Èigo. Anen faire un pau d’istòri pèr coumprendre la genèsi d’aquéu plan.
Quau soun aquéli vóutour?
Li vóutour soun d’arpian de grando amplitudo, que fan ges de mau à la sóuvagino.
Manjon soulamen de bèsti morto, que sabon pas ploumba sus sa predo coume lou fan li rùssi o lis aiglo : aquéli carougnié soun li ramasso-bourdiho de la naturo. En digerissènt, avalisson li baterìo e li virus di carcasso e ansin lis empachon de s’esparpaia dins l’èr, lou sòu e l’aigo.
Se destrio encò di quatre espèci éuroupenco de vóutour li mémis eisigènci biougeougrafico. Vivon ensèn e se coumplèton : lou vóutour faurèu o tamisié dóu bè trencant, duerb li carcasso e se nourris de viando e de courado; lou vóutour mounge, dóu bè pouderous, manjo ço qu’es tihous, la pèu e li tendoun; lou capoun-fèr, dóu bè fin, recoubro li degaiadis que rèston e l’aiglo-àrpio manjo lis os.
An besoun de barro pèr nisa, se pausa e s’envoula. Emé li courrènt que mounton, tamison dins lou cèu e jogon em’ aquéli que davalon pèr ribeja li barro. Soun istint gregàri li fai viéure en coulounìo sus li cengle di mountago mejano dóu bassin mieterran.
Li vóutour e l’ome
Fin qu’au siècle 19en, emé la pastriho, lou noumbre di vóutour a aumenta. Seguissien l’amountagnage dis abeié e manjavon li bèsti morto. Lis archiéu nous dison qu’en Franço i’avié de vóutour di Pirenèu dóu pounènt fin qu’is Aup de l’uba. Èron mant un milié. Mai tre 1850 lou cèu di vóutour s’ennegriguè. Au siècle 20en n’en restavo que dins li Pirenèu, mounte se mantènon coume podon. Lou capusage di bèsti morto fai qu’an plus rèn à manja. S’èi jita la saussisso i loup e i reinard. Enfin li cassaire, pèr crudelita, o pèr cresènço, soun tambèn respounsable de l’avalimen di vóutour.
Dins la naturo, li vóutour a ges de rapinaire. Se l’ome èro pas vengu li faire peri, belèu que se sarien pas avali. Despièi 1976, soun devengu d’espèci aparado.
Lou vóutour faurèu o tamisié en Barounié
Se pènso que i’a mai de 100 an que lou vóutour faurèu a despareigu di Barounié, mai ges de tèste lou provon.
Lou soulet doucumen escri dato de 1848. D’efèt parlo d’un vóutour mounge trouva mort e mes en mostro sus la plaço dóu marcat de Nioun. En 1975, la FRAPNA (Federacioun Rose-Aup de Proutecioun de la Naturo) decidè de faire la drèisso d’un enventàri tras que coumplèt dis aucèu di Barounié.
En 1976 Rougié Mathieu, un naturalisto de la regioun, identifiquè dins li gorgo de l’Èigo, à Sahuno, un couble de capoun-fèr, de-segur lou darrié en Droumo. Mai en 1981 despareiguè.
Vincèns Boutonnet e Crestian Tessier, dous ournitoulogue, e Rougié Mathieu asseguron qu’à passa tèms, li vóutour vivien dins li barro roucassouso que ribejon l’Èigo. Bord qu’en 1981 s’èro entroudu tourna mai de vóutour dins lou Mountagnage Centrau, perqué pas lou faire en Barounié?
Li proumié saran li tamisié
Mai un plan scientifi ansin se fai tout soulet.
En 1993, se coungreio l’assouciacioun «Vautours en Baronnies», à Remusat, que sara lou mèstre d’obro dóu prougramo. Li barro escalabrouso dóu roucas dóu Caire saran lou rode de reentrouducioun. Lou Menistèri de l’Envirounamen acèto lou plan scientifi e teini.
La FRAPNA, lou Sendicat d’abalissèire de fedo e de cabro, la Federacioun di cassaire de Droumo ajudon l’assouciacioun Vautours en Baronnies. La LPO (Ligo de Proutecioun dis Aucèu) ei lou counseié teini. Li service veterinàri soun engaja. Fau tambèn li bon founsié pèr utilisa li barro e fabrica d’auceliero. E li dardèno? Vendran dóu Counséu Generau, dóu Menistèri de l’Envirounamen, de l’Unioun Éuroupenco e d’ourganisme priva.
En 1994 se croumpo li proumié vóutour faurèu devers li centre de siuen francés o espagnòu : aqui li tamisié, souvènti-fes magagna vo anequeli, soun sougna e après bandi dins la naturo. Saran engabia 2 o 3 an, perfin qu’aguèsson lou tèms de mira e metre en memòri lou païsage, que li naturalisto comton bèn que restaran e que sagatejaran.
Dins li gàbio, lis aucèu aprenon à viéure ensèn, qu’es necite à la vido agregarello. Soun anela, em’ un numerò e carga d’un emetèire que chasque aucèu a sa frequènci, pèr li segui dins la naturo. Es au mes de desèmbre de 1996 que fuguèron bandi li proumié vóutour faurèu o tamisié adulte. Èro lou moumen dis apariage. Li mascle pensèron pas de s’enana bord que cercavon de femello e plantèron caviho sus li barro dóu Caire. Se bandiguè de vóutour fin qu’is annado 2000. Se ié douno à manja à coustat di gàbio.
Tout l’an li naturalisto s’interèsson à la vido d’aquélis aucèu. Li proumiés iòu espeliguèron en 1999. En 2000, 5 jouine soun anela e prenon soun vòu, en 2001 n’i’a 7 e en 2002 14. Li vóutour soun de grand vouiajaire. De fes, d’ùni laisson la coulounìo pèr ana dins d’àutri mountagno de Franço o d’Éuropo. Au contro, d’autre, nascu forço liuen (Espagno, Causse…) vènon s’istala en Barounié.
La coulounìo di gorgo de l’Èigo trachis bèn : i’a de nis en deforo dóu roucas dóu Caire e i’a mant un rode mounte podon ana manja, que li païsan i’aduson li bèsti crebado.
L’impourtanço de la coulounìo es ligado à la quantita de mangiho (80% de cadabre d’abalimen, 20% de cadabre dóu ferun). En 2004 se comto 150 vóutour faurèu o tamisié en Barounié, que 45 couble ié racejon. En 2007, se noumbro 64 couble que racejon e 42 pipiéu qu’espelisson. Quant de centenau trouvaran proun de mangiho pèr se manteni en Barounié?
Quente benefice pèr li Barounié?
En mai d’un efèt pousitiéu sus la bioudiversita, lou tourna di vóutour es forço interessant pèr l’envirounamen : i’a plus besoun d’espeio-rosso e soun uno barriero epidemioulougico eficaço contro l’espandimen di malautié animalo.
Pèr la sciènci, lis ouro passado à l’óusservacioun di vóutour se comton à milié. Aquéu plan a fa se rescountra de gènt que belèu se sarien jamai vist.
E pièi, à Remusat, la duberturo de La maison des vautours, mounte se pòu agué d’entre-signe, vèire d’espousicioun (15.000 vesitaire dins l’annado), fai un emplé sus la coumuno. 2 persouno soun emplegado pèr «Vautours en Baronnies»
E lis autris souto-espèci de vóutour?
En 1999, un couble de capoun-fèr venguè s’istala sus lou roucas dóu Caire, e l’an d’après i’aguè de pipiéu. Fuguè meravihous de vèire li capoun-fèr tourna mai tout soulet dins li gorgo de l’Èigo. En 2004, s’es remés en gàbio de vóutour mounge avans de li bandi. La revengudo de l’aiglo-àrpio se fai pèr lou moumen dins lis Aup.
Coume faire pèr vèire li vóutour?
Souvènti-fes se pòu agacha dins lou cèu, meme liuen di gorgo de l’Èigo, lou vòu majestous d’aquéli gigant dis èr. Sarés encaro mai espanta s’anas à Remusat. Cargas de soulié pèr marcha e, soulet o em’ un guide, endraias-vous de-vers lou roucas dóu Caire. Que siegue l’estiéu o l’ivèr, l’espetacle es meravihous.
Óublidés pas de passa à La maison des vautours pèr ié faire assaupre ço qu’avès vist o remarca dóu tèms de vosto escourregudo.
Gramaci à Óulivié Schmitt que m’a permés d’escriéure aquest article.
28573


text:
En rason d'un desacòrdi de Grècia sus sa denominacion (una de las provincias grègas pòrta tanben lo nom de Macedònia), la màger part de las organizacions internacionalas (coma l'OTAN e l'Union Europèa) e dels Estats estrangièrs apèlan oficialament aqueste país l'Anciana Republica Iogoslava de Macedònia, o en forma abreujada, la FYRÒM (de l'anglés FYROM = Former Yugoslav Republic of Macedonia). Pasmens s'utilizan largament, per rason de comoditat, dins los tèxtes mens oficials (comunicats, telegramas, ligams de navigacion dels sits dels ministèris dels Afars Estrangièrs) los tèrmes de Macedònia e de Republica de Macedònia. Certans estats an reconegut unilateralament lo nom constitucional de « Republica de Macedònia », utilizat per aquel estat. Es lo cas dels Estats Units d’America, de Russia e de China. Los Estats Units adoptèron aquel nom en novembre de 2004 per mercejar lo FYRÒM del sosten balhat per la guèrra en Iraq.
La Republica de Macedònia es eissida de la particion de l'anciana Iogoslavia. En 1992, causís brevament una bandièra portant l'estela de Vergina, simbòl associat a Alexandre lo Grand. Geograficament, la republica conten a l'entorn de 38 % de la superfícia e 44 % de la populacion de la zòna coneguda jol nom de Macedònia, lo demai es devesit entre sos vesins grècs (la mitat del total) e bulgars (mens d'un desen). Aquesta situacion provòca adonc de protestacions violentas de Grècia, que considèra que la Macedònia antica fa part de son istòria nacionala. Contèsta aital a la republica novèla lo drech d'utilizar las referéncias a l'antiquitat e obten que modifique sa bandièra en 1995.
Aquò's perque l'ONU la reconeis sonque coma Anciana Republica Iogoslava de Macedònia (FYROM) [1] e qu'aqueste país adoptèt en 1995 una novèla bandièra amb uèit rais al luòc dels setze rais de l'anciana estela de Vergina. Una proposicion per un nom novèl, que se traduiriá pas, de Republika Makedonija-Skopje, foguèt avançada per las Nacions Unidas e Grècia a acceptat de ne far una basa de discussion.
La Republica de Macedònia restèt a l'escart del violent conflicte nationalitari que tustèt las ancianas republicas iogoslavas de Bòsnia e Ercegovina e Croàcia en 1991-1995, mas l'arribada massissa de 360 000 refugiats albaneses del Kosovo vesin en 1999 gaireben destabilizèt la republica.
Una brèva guèrra civila en 2001, que i prenguèron part de rebèls albaneses a l'oest del país, s'acabèt per l'intervencion d'una pichona fòrça de l'OTAN que deviá susvelhar la fin de las ostilitats tant coma la concession pel govèrn de dreches alargats a la minoritat albanesa.


text:
Filibustièr
Filibustièr (del francés flibustier, e aqueste de l'anglés freebooter, e aqueste del neerlandés vrijbuiter 'que s'apropia un butin liurament'; atanben podriá venir de l'anglés fly-boat 'tipe de velièr rapid') èra lo nom que recebiá lo pirata qu'al sègle XVII fasiá partida dels grops agissents dins la mar de las Antilhas. Lo darrièr trionf d'aquestes piratas foguèt la presa de Cartagena de Indias en 1697, amb l'ajuda d'una flòta de corsaris franceses. Tre aquel moment son nombre s'es amendrit rapidament, e se trapa pas de referéncias istoricas d'els a comptar del sègle XVIII.
Autra accepcion[modificar | modificar la font]
Lo nom de filibustièr foguèt recuperat al sègle XIX, subretot dins los païses anglosaxons, per designar los aventuraires americans qu'ensagèron de jogar dins aquesta epòca un ròtle politic en Mexic e America Centrala, generalament a l'encontra dels govèrns establits, en utilizant de metòdes pròches de la piratariá. Lo mai conegut foguèt William Walker.


text:
Ubuntu
Ubuntu es un sistèma operatiu liure GNU/Linux sostengut per la Fondacion Ubuntu e la societat Canonical.
Mot banto[modificar | modificar la font]
Ubuntu es un mot banto que cuèrb un concèpte fòrça general, intradusible en occitan. D'unes traduson lo mot per: « umanitat pels autres ».
I a una definicion comuna que nos balha lo sens la qualitat inerenta al fach d'èsser una persona amb d'autras personas. Doncas Ubuntu significa : « soi çò que soi perque sètz çò que sètz » o encara : « soi çò que soi gràcias a çò que sèm totes » (traduccion de : "I am what I am because of who we all are").
Contèxt istoric[modificar | modificar la font]
Le tèrme ubuntu es ligat a l'apartheid en Africa del Sud. En 1995, la Comission vertat e reconciliacion dirigida per Desmond Tutu se donèt per objectiu d'amnistiar individualament los autors de violacions dels Dreches de l'Òme. En cambi, aqueles s'engatgèron a revelar totas lors accions. La procedura fa resson a la Constitucion de 1993, qu'enóncia lo « besonh d'ubuntu e non pas de victimizacion ».
Distribucion Linux[modificar | modificar la font]
Ubuntu Linux foguèt causit coma nom per una distribucion de Linux, començada pel sud-african Mark Shuttleworth e basada sus la populara distribucion Debian. Son nom complet es Ubuntu Linux.
Es possible d'ajudar a traduire Ubuntu en occitan : http://www.totenoc.org.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
208
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 208 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
Batalha dei Bauç Roges entre lei tres reiaumes en formacion dins lo corrent dau declin de la dinastia Han. L'armada dau generau Cao Cao (reiaume de Wei) foguèt batuda per leis armadas coalizadas dei generaus Sun Quan (reiaume de Wu) e Liu Bei (reiaume de Shu). Aquò accelerèt la formacion dei tres reiaumes e la division de l'Empèri Han.


text:
Presperieg
Presperieg en breton ( Pipriac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pipriac Ven del gallo-romain "Prisperia"[1]. Pipriac Es, sembla, una anciana parròquia primitive apertenenta al doyenné de Lohéac. Pipriac A citat coma parròquia dempuèi 834 e a mencionat coma vicaria (Prisperiaca) en la donation de Anauuoreth[2]. Pipriac Englobava antany la siá trève Sant-Ganton e lo territòri de Bruc-sus-Aff.
Cap a la fin d'aquela Modèl:S-, una contestation se #elevar entre los fraires de Redon, posseïdors de la parròquia de Langon, e qualques abitants de Pipriac, en çò que tanh als limits d'aquelas doas parròquias. La question i aguèt portat davant Alain-çò de-Grand, comte de Vannes, #que l'autoritat ne remplaçava alavetz aquela dels ancians mactierns. Aquel prince #venir lududes-quitament suls luòcs, #escotar las rasons donadas per Cadwobri, Breselvobri e Wetenic, en representant los interèsses dels abitants de Pipriac, e #acabar lo différend[3]. A aquela epòca Pipriac èra una fòrça-granda parròquia, doncas que, en mai del territòri actual de Sant-Ganton, la siá trèva a la Mièja Edat, barrava encara Teillac, vilatge en se trobant uèi en Sant-Just
En 1294, lo territòri depen de la baronnie de Bossac e del bailli de Ploërmel. Se vesiá en lo bourg de Pipriac lo auditoire, la preson e las ceps e collier de la distincion de Bossac en Bruc : aquela distincion exercissiá tanben un drech d'anautita justícia e un drech de quintaine. La parròquia de Pipriac dépendait antany de la ancià évêché de Sant-Malo. Una escòla a creat en 1719.
Pipriac vient du gallo-romain "Prisperia"[4]. Pipriac est, semble-t-il, une ancienne paroisse primitive appartenant au doyenné de Lohéac. Pipriac est cité comme paroisse dès 834 et elle est mentionnée comme vicaria (Prisperiaca) dans la donation d’Anauuoreth[5]. Pipriac englobait autrefois sa trève Saint-Ganton et le territoire de Bruc-sur-Aff.
Vers la fin de ce Modèl:S-, une contestation s'éleva entre les moines de Redon, possesseurs de la paroisse de Langon, et quelques habitants de Pipriac, au sujet des limites de ces deux paroisses. L'affaire fut portée devant Alain-le-Grand, comte de Vannes, dont l'autorité remplaçait alors celle des anciens mactierns. Ce prince vint lui-même sur les lieux, écouta les raisons données par Cadwobri, Breselvobri et Wetenic, représentant les intérêts des habitants de Pipriac, et termina le différend[6]. À cette époque Pipriac était une très-grande paroisse, puisque, outre le territoire actuel de Saint-Ganton, sa trêve au Moyen Âge, elle renfermait encore Teillac, village se trouvant aujourd'hui en Saint-Just
En 1294, le territoire dépend de la baronnie de Bossac et du bailli de Ploërmel. On voyait dans le bourg de Pipriac l'auditoire, la prison et les ceps et collier de la seigneurie de Bossac en Bruc : cette seigneurie exerçait aussi un droit de haute justice et un droit de quintaine. La paroisse de Pipriac dépendait jadis de l'ancien évêché de Saint-Malo. Une école est créée en 1719.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Cartulaire de la abbaye de Redon
- ↑ Cartulaire del abbaye de Redon, Charte 38
- ↑ Site Officiel de la Mairie de Pipriac, www.pipriac-communaute.fr. Consultat lo
- ↑ Cartulaire de l'abbaye de Redon
- ↑ Cartulaire de l'abbaye de Redon, Charte 38


text:
Pau Arena
Pau Arena (en francés Paul Arène, Sisteron, 26 de junh de 1843 - Antíbol, 17 de decembre de 1896) foguèt un escrivan occitan de Provença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pau Arena nasquèt a Sisteron en 1843 dins una familha modèsta que son paire èra relotgier e sa maire modista. Faguèt seis estudis au collègi dei Fraires de Sisteron amb un bòn nivèu. Après aver preparat una licéncia de filosofia, Pau Arena trabalhèt coma mèstre d'estudis ai licèus de Marselha e puei de Vanves. En 1865 abandonèt l'universitat per s'orientar devèrs lo jornalisme. A París, ont soliá anar ai cafès literaris, coneguèt divèrseis escrivans coma Anfós Daudet, François Coppée e Catulle Mendès e s'amistancèt amb elei.
En 1871, capitèt que Mistral faguèsse l'intermediari per demandar la man de Naïs, la filha de la familha Romieu de Bèucaire. Pasmens Naïs qu'aviá conegut quauqueis ans avans li foguèt refusada. L'an seguent se moriguèt sa maire. En 1879 participèt a la fondacion de la Societat Felibrenca de París, qu'i foguèt un dei membres mai actius. Foguèt a son iniciativa que se creèt lo Jardin dei Felibres. Escriguèt amb Albèrt Tornièr Des Alpes aux Pyrénées en 1884.
Foguèt trobat mòrt dins sa cambra, la tèsta apiejada sur un cònte qu'aviá pas acabat, lo vèspre dau 17 de decembre de 1896.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Jean-des-Figues (1868)
- Au bon Soleil (1880)
- Paris ingénu (1882)
- La Vraie tentation du grand Saint-Antoine (1880)
- Des Alpes aux Pyrénées (1884)
- Vingt jours en Tunisie (1884)
- Contes de Paris et de Provence. L'Âne de Nazaire. La Mule (1887)
- La Chèvre d'or (1889)
- Nouveaux contes de Noël (1891)
- Le Midi bouge (1891)
- Les Ogresses (1895)
- Domnine (1894)
- Friquette et Friquets (1896)
- Août de provence


text:
Neuvy-en-Sullias
Neuvy-en-Sullias es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat entre Val de Loire e Sologne, sul marge esquèrre de la Loire dintre Gien e Orléans (aperaquí 35 km) e vorejada al nòrd per un pichon riu, lo Leu, e al sud per la rota départementale 951.
Lo Bourillon, jos-afluent de la Loire pel Cosson e lo Beuvron, pren la siá font sul territòri de la comuna.
Le village est situé entre Val de Loire et Sologne, sur la rive gauche de la Loire entre Gien et Orléans (environ 35 km) et bordée au nord par une petite rivière, le Leu, et au sud par la route départementale 951.
Le Bourillon, sous-affluent de la Loire par le Cosson et le Beuvron, prend sa source sur le territoire de la commune.


text:
Vémars
Vémars es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, la mai orientala del departament als confins del Oise e de Seine-e-Marna, es limitrophe de Sant-Witz, Plailly (Oise), Moussy-lo-Nòu (Seine-e-Marna), Mauregard (Seine-e-Marna), Espiava-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres e Villeron.
La commune, la plus orientale du département aux confins de l'Oise et de Seine-et-Marne, est limitrophe de Saint-Witz, Plailly (Oise), Moussy-le-Neuf (Seine-et-Marne), Mauregard (Seine-et-Marne), Épiais-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres et Villeron.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vémars proven benlèu del latin vetus, vièlh e mansum, domeni rural o « vetere mansio », vièlh sojorn.
L'aucupacion del territòri dempuèi la préhistoire a testificat per la descobèrta de traces d'abitats neolítics e d'ostals gauloisès. Dels poteries comunas e sigillées del IIe al Modèl:IVe sègles i aguèron descobèrt. Un primièr castèl fòrt a bastit a Champfourcy o Chaufourcy, de contunh lo vilatge de « Avemart » s'implanta leugièrament en contrebas en la vallée del ru de la Michelette al Sègle XI. Possession de la abbaye de La nòstra-Madama-de detlos-Camps al Sègle XII, lo fief èra una dependéncia de la archevêché de París e del doyenné de Montmorency. Al Sègle XIII, lo fief aperten a Texans de Vémars, de contunh a Pèira de Vémars ; la distincion passa en 1580 a Louis del Crocq, genet. La distincion al Sègle XV es la proprietat de Texans de Sant-Romain, aconselhar dins lo Parlament, e al Sègle XVIII del comte del Torn de Auvergne fins a la Revolucion. Lo vilatge ven un luòc de villégiature réputé al Sègle XIX.
Lo castèl de la Motte, actuala comuna, #èsser la proprietat de François Mauriac. I aviá fach de nombroses sojorns dins lo pòble dempuèi lo sieu matrimòni en 1913, a 28 ans, amb Jeanne Lafon, descendent d'una familha implantada dempuèi longtemps a Vémars. L'ostal de Vémars servís de basa a la siá accion de propaganda contra l'ocupanta nazi a partir de 1940. L'escrivan es enterré al cementèri del pòble.
Le nom de Vémars provient peut-être du latin vetus, vieux et mansum, domaine rural ou « vetere mansio », vieille demeure.
L'occupation du territoire dès la préhistoire est attestée par la découverte de traces d'habitats néolithiques et de maisons gauloises. Des poteries communes et sigillées du IIe au Modèl:IVe siècles y furent découvertes. Un premier château fort est bâti à Champfourcy ou Chaufourcy, puis le village d'« Avemart » s'implante légèrement en contrebas dans la vallée du ru de la Michelette au Sègle XI. Possession de l'abbaye de Notre-Dame-des-Champs au Sègle XII, le fief était une dépendance de l'archevêché de Paris et du doyenné de Montmorency. Au Sègle XIII, le fief appartient à Jean de Vémars, puis à Pierre de Vémars ; la seigneurie passe en 1580 à Louis du Crocq, écuyer. La seigneurie au Sègle XV est la propriété de Jean de Saint-Romain, conseiller au Parlement, et au Sègle XVIII du comte de La Tour d'Auvergne jusqu'à la Révolution. Le village devient un lieu de villégiature réputé au Sègle XIX.
Le château de La Motte, actuelle mairie, fut la propriété de François Mauriac. Il avait fait de nombreux séjours dans le village depuis son mariage en 1913, à 28 ans, avec Jeanne Lafon, descendante d’une famille implantée depuis longtemps à Vémars. La maison de Vémars sert de base à son action de propagande contre l’occupant nazi à partir de 1940. L'écrivain est enterré au cimetière du village.


text:
Civilizacion maia
La civilizacion maia foguèt una civilizacion anciana de Mesoamerica que se formèt au milleni I avC e dispareguèt a la fin dau sègle XVII. En causa de sei conoissenças avançadas en escritura, en art, en arquitectura, en agricultura, en matematicas e en astronomia, fa partida dei civilizacions mesoamericanas pus estudiadas.
Èra situada sus lei territòris dau sud de Mexic especialament la peninsula de Yucatan, de Belize, de Guatemala, de Honduras e dau Salvador. Seis originas preïstòricas se situan entre lo milleni VII avC e lo milleni III avC ambé la sedentarizacion de populacions. A partir dau milleni II avC, la societat maia venguèt pus complèxa ambé l'aparicion de classas socialas diferenciadas. Entre 1000 e 400 avC, aquela division sociala se desvolopèt e de ciutats-estats acomencèron de s'organizar. Lei principalas foguèron Copan, Tikal o Palenque. Conoguèron lor apogèu entre lei sègles VI e IX mai deguèron faciar una crisi, que sei causas son desconegudas, a la fin d'aqueu periòde entraïnant l'abandon d'un nombre important de vilas.
Après lo sègle IX, certanei ciutats-estats contunièron de se desvolopar mai lo declin de la civilizacion maia contunièt. Ansin, la màger part dei sites importants èran abandonats quand lei conquistadors espanhòus arribèron dins la region au sègle XVI. Après la conquista de l'Empèri Astèc en 1521, Espanha acomencèt la conquista dei territòris maias. Pasmens, maugrat una superiotat tecnologica importanta, se turtèron a una resisténcia acarnada après una premiera campanha aisada còntra lei Maias de Guatemala. Quatre guèrras fogèron necessàrias per rompre aquela resisténcia e lo darrier estat independent capitulèt solament en 1697 après doas guèrras suplementàrias.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Conquista Espanhòla de Yucatan :


text:
Kauai
Kauai (Kaua‘i en hawaiian) es la pus vièlha de las illas principalas de l'archipèla d'Hawaii e la quatrena de per sa superfícia, amb 1 446 km2. Son litoral mesura 177 quilomètres de longor Es tanben coneguda per l'escai de Garden Isle (illa Jardin).
Aperten al comtat de Kauai que compren tanben las illas Niihau, Lehua e Kaula. Lo cap luòc del comtat es Lihue. S'i tròba lo Canyon de Waimea, escaissat Grand Canyon del Pacific, e tanben lo Mont Waialeale, considerat coma un dels endreches pus umid de la planèta.


text:
Mérobert
Mérobert es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat, ocupada per l'armada alemanda dempuèi lo 15 de junh de 1940, n'a liberat lo 17 d'abril de 1944[1].
La commune, occupée par l'armée allemande depuis le 15 juin 1940, en est libérée le 17 avril 1944[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Paulin Trégaux (cònsol), "Istòria de la guèrra a Mérobert (nòta del 26 de novembre de 1944)", in Còrpus Etampois
- ↑ Paulin Trégaux (maire), "Histoire de la guerre à Mérobert (note du 26 novembre 1944)", in Corpus Etampois


text:
La Cavalariá
La Cavalariá[1][2][3] (La Cavalerie en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat se situa al centre del scenari del Larzac, çò de mès de meridional de tot los causses del Massís central.
Lo vilatge es desservie pel A75 (sortida 47, darrièra sortida abans lo Milhau), la rota nacionala 9 travèrsa lo pòble.
A 1 km de la Cavalleria, la aérodrome Millau - Larzac permet un desserte aeriana del vilatge pels avions de torisme o de question.
L'estacion de Millau es a 20 km e dels beguts asseguran jornalièrament una desserte del pòble.
Le territoire de la commune se situe au centre du plateau du Larzac, le plus méridional de tout les causses du Massif central.
Le village est desservie par l'A75 (sortie 47, dernière sortie avant le Milhau), la route nationale 9 traverse le village.
A 1 km de la Cavalerie, l'aérodrome Millau - Larzac permet un desserte aérienne du village par les avions de tourisme ou d'affaire.
La gare de Millau est à 20 km et des bus assurent quotidiennement une desserte du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nant, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1994
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Iperbat
L'iperbat (o tanben iperbaton) (del grèc hyperbaton (ὑπέpBatov), "inversion") es una figura de retorica que consistís en alterar l'òrdre natural de la sintaxi d'una lenga en tot cambiar de posicion los elements d'una frasa, gràcias a l'ajust d'un element qu'es inserit dins la frasa d'un biais que lo met en evidéncia. L'iperbat aparten a la mesa en relèu.
Es una ressorsa usada dins la poesia per tal de causar estonament, insisténcia o suspresa. Es una figura de retorica mai que mai utilizada dins l'encastre d'un registre literari mas pas solament. Es tanben plan corrent dins las publicitats.
En poesia pòt tanben èsser utilizada per de motius de rima o de metrica. Consultar tanben: anastròfe
Sens lat, sens estrict[modificar | modificar la font]
L'iperbat, tre l'Antiquitat, a reçauput una definicion plan lata vist que podiá tanben inclure l'anastròfa, la sinquise e la tmèsi[1].
Lo grop Mu considera l'iperbat lato sensu e es d'acòrdi amb la definicion antica[2].
Pasmens, a l'ora d'ara se considera mai que mai qu'es un iperbat quand i a un ajust de sintagma que modifica l'òrdre natural de la frasa.
Exemples[modificar | modificar la font]
En latin[modificar | modificar la font]
''quam Catullus unam plus quam se atque suos amauit omnes'' (una que Catul aimèt mai que se meteis e que los siéus tots).
Los elements unam e omnes son meses en evidéncia per que pareisson ajustats (çò es que son pas necessaris dins la frasa e que lor ajust apòrta pas cap d'informacion novèla, consultar redondància) e per que modifican l'òrdre normal de la sintaxi. Dins la revirada en occitan, tots tanben es un iperbat.
En francés[modificar | modificar la font]
Albe le veut, et Rome ; il leur faut obéir, (Pierre Corneille, Horace, II, 6)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dupriez, Les Procédés littéraires, Paris, 1984
- ↑ Véronique KLAUBER, « HYPERBATE, rhétorique », Encyclopædia Universalis [en ligne], consulté le 5 mars 2013. URL : http://www.universalis.fr/encyclopedie/hyperbate-rhetorique/


text:
810
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 810 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion de tres monuments novèus dins la vila. Lo rèi associat a sa bastida es desconegut mostrant lo declin de la ciutat[1].
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Acomençament de la guèrra civila entre lei dos fius dau califa Harun ar-Rachid après l'apondon per lo califa novèu e governador dei regions occidentalas dau Califat, Al-Amin, de son fiu a l'òrdre de succession, çò que foguèt refusat per Al-Mamun, governador de la mitat orientala. D'efèct, Al-Mamun refusèt de venir a Bagdad faire sa somission oficiala e s'assegurèt en plaça de son autoritat sus l'aristocracia e la populacion de Khorasan, fòrça ostilas au Califat après de decennis d'insureccions, amb una reduccion deis impòsts e divèrsei privilègis. Aquò li permetèt de dispausar de tropas per faciar l'armada abbassida tenguda per son fraire.


text:
Millenni I abC
Sègle X abC · Sègle IX abC · Sègle VIII abC · Sègle VII abC · Sègle VI abC
Sègle V abC · Sègle IV abC · Sègle III abC · Sègle II abC · Sègle I abC
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 970 : mort de Dàvid, rei d'Israèl,
- 814 : fondacion de Cartage per de colons fenicians de Tir,
- 753 : data de la fondacion de Roma, segon l'istorian roman Titus-Livi, qui's fonda suu raconte legendari de Romul e Rème,
- 630 : mort de l'emperaire assirian Assurbanipal,
- 606 : fin de l'Empèri Assirian,
- 598 : presa de Jerusalèm per Nabucodonosòr,
- 587 : deportacion deus judius a Babilònia,
- 539 : presa de Babilònia peu rei pèrsa Cirus,
- 537 : retorn deus judius de Babilònia en Palestina,
- 525 : conquista d'Egipte peus pèrsas,
- 524 : prumèr concors tragic en Grècia,
- 509 : expulsion deu darrèr rei de Roma e començament de la Republica Romana,
- 500 : fondacion de Marselha per marins grècs vienuts de Focèa, en Asia Menor,
- 490 : los atenencs que vencen los pèrsas a la batalha de Maraton,
- 480 : après que los esparciatas se son hèits massacrar peus pèrsas a las Termopilas, los atenencs que tornan véncer aquestes a la batalha navau de Salamina,
- 479 : mort de Confuci,
- 472 : representacion de la tragedia Los pèrsas d'Esquil,
- 431 : començament de la Guèrra deu Peloponès,
- 415 : expedicion d'Alcibiades en Sicília,
- 404 : fin de la Guèrra deu Peloponès,
- 371 : victòria deus beocians gavidats per Epaminondas sus l'armada d'Esparta,
- 338 : la batalha de Queronèa que marca la fin de l'independéncia de las ciutats grègas,
- 323 : mort d'Alexandre lo Gran,
- 322 : mort d'Aristòtel, filosòf, sapient, preceptor d'Alexandre,
- 301 : des·hèita d'Antigòn lo Bòrni a la batalha d'Ipsos,
- 272 : dab la presa de Tarent, Roma que contaròtla l'ensemble d'Italia,
- 241 : fin de la Prumèra Guèrra Punica enter Roma e Cartage, victòria deus romans,
- 240 : Eratostènes director de la grana Bibliotèca d'Alexàndria,
- 220 : en China, principi de la dinastia Qin,
- 202 : la batalha de Zama ganhada per Scipion l'African que marca la fin de la Segonda Guèrra Punica qui s'acaba per la victòria de Roma,
- 146 :
- victòria romana a la Tresau Guèrra Punica e destruccion de Cartage,
- victòria romana en Grècia e destruccion de Corint,
- 122 : fondacion peus romans d' Aquae Sextiae, Ais de Provença,
- 118 : creacion peus romans de la Província de Narbonesa,
- 56 : des·hèita deus aquitans gavidats per Adcantuan davant las legions de Crassus a Sòs, los romans que hèn la conquista d'Aquitània,
- 44 : assassinat de Juli Cesar en plen Senat,
- 31 : batalha d'Actium, l'armada d'Octavi que venç la de Marc Antòni e Cleopatra,
- 30 : suicidi de Marc Antòni e de Cleopatra,
- 27 : Octavi que receu lo nom d'August deu Senat, qu'ei la data causida peus istorians entau començament de l'Empèri Roman


text:
Solfegi
Lo solfegi qu'ei, dens la musica occidentau, la disciplina teorica qui s'encarga de la notacion de la musica d'un punt de vista ritmic, melodic e armonic.
La notacion musicau qu'ei atestada desempuish la civilizacion sumeriana (qui, en escritura cuneifòrma, be ns' a transmés musica marcada qui ei interpretada uei lo dia). En Occident, la musica marcada mei anciana coneguda qu'ei grèga dab, enter autes exemples los Imnes de Dèlfes.
Tostemps en Occident (dab exemples parallèles en Orient) los purmèrs exemples entà notar la musica que hon los neumas, a la debuta simplas linhas ascendentas e descendentas qui notavan las orientacions de hautor de la musica, mes shens dar las nòtas precisas ni lo ritmes. Dab lo temps los neumas que vadón mei precís en bèth hornir linhas qui miaràn de cap au pentagrama modèrne. Dens aqueste procès Guido d'Arezzo, considerat com un deus mei ancians desvolopaires deu solfegi, que bategè las nòtas dab los lors noms modèrnes.
A partir deu sègle XX, la musica qualificada alavetz de «contemporanèa», qu'arribè au punt experimentau de crear musicas escapant a las possibilitats de notacion deu pentagrama necessitant apèrs deus navèths (dab la musica seriau, la musica concreta e la musica aleatòria).
Enjòcs de la notacion musicau[modificar | modificar la font]
- Ritme: tempo, metronòm, ritme binari, ritme ternari
- Durada : arronda, blanca, negra, cròcha, triolet, punt d'orgue, accelenrando, pausa, mieja pausa, sospir, miei sospir
- mesura
- Escala:
- Nòta : Ut/Do
- Escala diatonica, escala cromatica
- Intervaus : tèrça, quarta, quinta, sexta, septima, octava
- Mòde : major, mòde menor


text:
Bois-d'Arcy (Yvelines)
Bois-d'Arcy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Bòsc-de Arcy se situa sus un scenari en dominant al sud la plana de Versailles.
Es limitrophe de Fontenay-lo-Fleury al nòrd-es, de Sant-Cyr-l'Escòla a l'èst, de Montigny-lo-Bretonneux al sud, de Trappes al sud-es, dels Clayes-jos-Bòsques a l'oèst e de Villepreux al nòrd.
Es un terroir fòrça urbanisé, partiellement boisé al nòrd e a l'oèst per la bòsc domaniale de Bòsc-de Arcy. Englobava al sud-es una part de la étang de Sant-Quentin.
Incluse Lo 11 d'agost de 1972 en lo perimètre de la vila nòva de Sant-Quentin-en-Yvelines, Bòsc-de Arcy l'a abandonada lo 23 de decembre de 1983 en lo moment del cambiament de municipalité.
La commune de Bois-d'Arcy se situe sur un plateau dominant au sud la plaine de Versailles.
Elle est limitrophe de Fontenay-le-Fleury au nord-est, de Saint-Cyr-l'École à l'est, de Montigny-le-Bretonneux au sud, de Trappes au sud-est, des Clayes-sous-Bois à l'ouest et de Villepreux au nord.
C'est un terroir très urbanisé, partiellement boisé au nord et à l'ouest par la forêt domaniale de Bois-d'Arcy. Il englobait au sud-est une partie de l'étang de Saint-Quentin.
Incluse le 11 août 1972 dans le périmètre de la ville nouvelle de Saint-Quentin-en-Yvelines, Bois-d'Arcy l'a quittée le 23 décembre 1983 lors du changement de municipalité.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La creacion del vilatge dins una zòna cobèrta de bòsques remonta de manièra versemblant al Sègle XI.
En los ancians títols, se tròba lo Bòsc de Arcis mencionat jol nom de Nemus Arsitii[1].
Al Sègle XVII las tèrras an crompat per Louis XIV #que crèa un étang destinat a alimenter n'aiga las concas del castèl de Versailles. La part arcysienne d'aquel étang vengut lo étang de Sant-Quentin, part intégrante de la basa de loisirs de Sant-Quentin-en-Yvelines, a #èsser retrocedit en 1983 a la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux.
- Lo 27 de març de 1874, la lei prevei lo bastiment del fòrt de Sant-Cyr destinat a protegir la vila de Sant-Cyr-l'Escòla d'ont la siá denominacion del temps que lo fòrt i aviá implantat sus la municipalitat de Bòsc-de Arcy. A l'ora d'ara, es sus la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux après modificacions de limits territoriales entre la doas comuna[2].
- En 1907, Santos-Dumont s'installa en la granja Santa-Ostal ont el expérimente los sieus aparelhs « mai pesats que l'aire ».
- En 1931, l'urbanizacion del vilatge s'accelera amb la creacion del lotissement Sant-Jean.
- En 1980, inauguracion de la ostal d'estancada de Bòsc-de Arcy.
- En 1983, rétrocession a la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux de la part sud del territòri communal, accès nòrd del étang de Sant-Quentin e zòna d'activitats del « Passatge-de detlo-Lac ».
- Mois invalide (d'abril)M : incendi del campanal de la glèisa.
La création du village dans une zone couverte de forêts remonte vraisemblablement au Sègle XI.
Dans les anciens titres, on trouve le Bois d'Arcis mentionné sous le nom de Nemus Arsitii[3].
Au Sègle XVII les terres sont achetées par Louis XIV qui crée un étang destiné à alimenter en eau les bassins du château de Versailles. La partie arcysienne de cet étang devenu l'étang de Saint-Quentin, partie intégrante de la base de loisirs de Saint-Quentin-en-Yvelines, a été rétrocédé en 1983 à la commune de Montigny-le-Bretonneux.
- Le 27 mars 1874, la loi prévoit la construction du fort de Saint-Cyr destiné à protéger la ville de Saint-Cyr-l'École d'où sa dénomination alors que le fort était implanté sur la commune de Bois-d'Arcy. Actuellement, il est sur la commune de Montigny-le-Bretonneux après des modifications de limites territoriales entre les deux communes[4].
- En 1907, Santos-Dumont s'installe dans la ferme Sainte-Marie où il expérimente ses appareils « plus lourds que l'air ».
- En 1931, l'urbanisation du village s'accélère avec la création du lotissement Saint-Jean.
- En 1980, inauguration de la maison d'arrêt de Bois-d'Arcy.
- En 1983, rétrocession à la commune de Montigny-le-Bretonneux de la partie sud du territoire communal, accès nord de l'étang de Saint-Quentin et zone d'activités du « Pas-du-Lac ».
- Mois invalide (avril)M : incendie du clocher de l'église.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari istoric dels environs de París del mètge Ermete Pierotti
- ↑ Font : de Mapas postalas e Istòria Locala per E. Stéphan.
- ↑ Dictionnaire historique des environs de Paris du docteur Ermete Pierotti
- ↑ Source : Cartes postales et Histoire Locales par E. Stéphan.


text:
Villars-en-Pons
Villars-en-Pons es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 17469


text:
Saint-Aubin-Celloville
Saint-Aubin-Celloville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion l'an 1823 de las doas ancianas parròquias de Sant-Aubin-la-Campanha e de Celloville. Se reconegut l'an 1832 los vestigis d'un camp fortificat romain.
Cette commune est issue de la fusion en 1823 des deux anciennes paroisses de Saint-Aubin-la-Campèstre et de Celloville. On reconnu en 1832 les vestiges d'un camp fortifié romain.


text:
Aifa
Aifa (ebrieu חֵיפָה Hefà) es una vila del nòrd-èst d'Israèl, la tresena del país pel nombre d'abitants (prèp de 264 900 dins la vila e 1 039 000 l'airal metropolitan, en 2007). Se situa sus la riba orientala de la Mediterranèa e ocupa 63 666 km².
Al Mont Carmel se tròba lo centre administratiu de la Fe bahà'í e lo Santuari del Bab. Es un luòc de pelegrinatge amb un important atrach toristic.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aifa èra gaire mencionada fins al sègle XI; anbans èra un luòc sens importància. Al segle XI èra poblada de josieus qu'i vivian dins la concession del califa fatimita pagant un tribut, e i aviá de talhèrs navals que al final del sègle foguèron gaitats pels croats; conqueriguèron la vila l'agost de 1100 aprèp d'un sètge d'un mes, amb l'ajuda de la flòta de Venècia. La guarnison, de josieus e musulmans, foguèt massacrada. Seguent alara l'astre d'Acre.
En 1187, casuda Acre, Aifa foguèt ocupada per Saladin. En 1191 Saladin destruïguèt los barris e l'abandonèt als croats. Sant Loís de França reforcèt las fortificacions en 1250. En 1256, davant l'avança de Baybars I, foguèt abandonada per la poblacion; lo sultan mameloc l'ocupèt e saquejèt mas los croats la recuperèron pauc aprèp e la gardèron fins 1291 quand foguèt ocupada pel sultan Al-Aixraf Khalil, aprèp que conqueriguèt Acre.
La ciutat demorèt un temps en roïnas doncas los mamelocs temián lo retorn dels croats. Aprèp l’establiment del poder otoman en 1517, Aifa èra pas mencionat dins los registres cadastrals. En 1611 i aviá un pichon estaliment comercial ont i aviá de mercands franceses seriá estat la possession de la familha Tarabay. En 1623 foguèt assetjar per Fakhr al Din II qu'exigiguèt a Ahmad ibn Tarabay un pacte per atacar pas la region de Safad, mas Ahmad preferiguèt la destruccion de la ciutat. Se tornèt bastir laboriosament amb un pichon pòrt comercial al sègle XVIII e XVIII.
Vèrs 1750 passèt jos la possession de Zahir al-Umar, un cap local bedoin rebèl que governava Acre e Safad fins a 1775. En 1761 la Pòrta autorizèt l'incorporacion d'Aifa disn la província de Damasc e lo governador Othman Pasha e envièt 30 soldats dins una nau, mas Zahir al-Umar, informat per d'espions, l'esperava e rebutèt la nau; la vila existenta fogut desmolida e reconstroïda a 2 kms al nòrd-èst dins un luòc aparat; la nòva vila se sonava al-imara al-djadida (La Nòva Construccion) aprèp venguèt Haifa al-Djadida (Aifa la Nòva). A la casuda de Zahir Haifa foguèt governada per Djazzar Ahmad Pasha (enviat pel governador de Damasc Uthman Pasha) que governèt com un quasi sobeiran pendent 29 ans (1775-1804). En 1799 foguèt ocupada pels franceses mas aprèp la casuda Acre l'abandonèron.
En 1837 passèt dins las mans d'Ibrahim Pasha d'Egipte. En 1840 foguèt bombardejada per de naus otomanas, anglesas e austriacas en pression contra Ibrahim. En aquest temps les males condicions del port d'Acre havien provocat que el tràfic anés cap a Haifa. S'i establiguèron nombrosos josieus del Marròc, l'Empèri Otoman e qualques punts d'Euròpa e en 1868 de protestants alemans de Wuttemberg. Tanben van venir molt baha'ins (Baha Allah moriguèt a Acre en 1892 e las tombas del Bab e del seu filh Abd al-Baha son al Mont Carmel, prèp d'Aifa).
Los britanics dintrèon a Aifa lo 23 de setembre de 1918. Èra una partida del mandat de Palestina pendent que se desenvolupèt e creissèt fòrça. Les vias ferradas cap a Edjaz, Damasc e Auran e aprèp cap al sud de Palestina e Egipte, donèt un vam nòu a la vila. Lo pòrt foguèt melhorat en 1921 e 1933 an en qu'i arribèt un oleoducte dempuèi Iraq. Entre 1930 e 1940 s'i establiguèron fòrça josieus de l'Euròpa centrala e orientala. En 1948 la vila comptava prèp de 120 000 abitants, amb dos terces de josieus (6 230 e 1920, de 25 000 abitants, 15 923 en 1931 sus 50 000 abitants).
Lo 21 d'abril de 1948 los britanics retirèron las tropas e aprép una corta lucha la vila demorèt dins las mans de la milícia josièva. La populacion arabia foguèt expulsada. La mesquita de Djarayna foguèt dametjada mas foguèt restaurada (1949). La sècta dels Ahmadiyya vi a Kababir, un districte de la vila al pè del mont Carmel.
Ara, Aifa es una vila multiculturala e multiconfessionala, que convivon de ciutadans israalians Josieus, Musulmans, Crestians e Druzes. Abriga lo Centre mondial baha'in (amb lo mausolèu del Bab, los jardins en laissas e los bastiments administratius sul flanc nòrd del mont Carmel), qu'es un site administratiu e de pelerinatge important pels adèptes del baha'isme, e un atractiu toristic visitat[1]. D'autres luòcs sants del baha'isme se trapan a Acre.
Economia[modificar | modificar la font]
E mai de son pòrt industrial, la vila d'Aifa se tròba lo terminal de l’oleoducte d’Eilat (menant cada an 9 millions de tonas de petròli brut dins las rafinariás) es tanben un element essencial de l’economia israeliana pel Technion que las òbra de recerca alimentan las start-up e los pargues tecnologics repartits dans la periferia de Tel Aviv-Jaffa fins a Galilèa. Es un centre de comunicacion regionala e internacionala sul plan del transpòrt aerian (Eilat), rotièr, ferroviari (Tel Aviv-Jaffa) e maritim (Chipre).
La vila aculhís lo sèti social de fòrça d'entrepresas industrialas, coma Israel Electric Corporation (Recèpta : 17 600 000 000 $) que fornís una granda partida de l’electricitat en Israèl, Intel Israèl lo primièr exportator privat del país, o encara ZIM, la companhiá israeliana de transpòrt maritim.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
e
- Danemarc; Aalborg
- Belgica; Anvèrs
- Estats Units; Boston
- Alemanha; Brèma
- Africa del Sud; Lo Cap
- Alemanha; Düsseldorf
- Alemanha; Erfurt
- Estats Units; Fort Lauderdale
- Reialme Unit; Hackney
- Chipre; Limassol
- Filipinas; Manila
- Alemanha; Mannheim
- Alemanha; Mayence
- Reialme Unit; Newcastle upon Tyne
- Ucraïna; Odessa
- Reialme Unit; Portsmouth
- Argentina; Rosario
- Estats Units; San Francisco
- China; Shanghai
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Hossein Amanat, « Haifa », dans Encyclopædia Iranica, Costa Mesa, Mazda, vol. 11, 2002 texte integral


text:
Erpetologia
L‘erpetologia (del grèc ancian ἐpπetόv / herpetón, « que repta, reptil ») es la branca de l'istòria naturala que tracta dels reptils e dels anfibians. Abòrda lor classificacion, lor ecologia, lor compòrtament, lor fisiologia, lor anatomia e mai las espècias fossilas.
Podètz consultar aicí, una lista d'erpetologistas.
Profession[modificar | modificar la font]
Se designa las personas – professionals o amators – practicant l'erpetologia jols tèrmes d'erpetològ o d'erpetologista. Lo primièr tèrme es mai ancian, e lo segond, pus recent, s'utiliza quasi sistematicament a l'ora d'ara.
Elements d'istòria[modificar | modificar la font]
- Al sègle XVII, de trabalhs nombroses ensajan de comprendre mièlhs la localizacion del verin dins lo cap de las sèrps, e en particular lo de las vipèras, e mai son mòde d'accion. Plan segur, aquestas recèrcas menadas per de mètges tanben an per foncion de descobrir un antidòte. Demest aquestes scientifics, cal citar:
- Francesco Redi (1626-1697) que fa avançar considerablament las coneissenças en particular en afirmant l'innocuitat del verin se aqueste es ingerit.
- Moyse Charas (1619-1698), farmacian de l'Òrt del rei, realiza d'experiéncias nombrosas e publica de trabalhs nombroses sus las vipèras. S'opausa a Redi al subjècte de la formacion del verin; per Charas, la saliva de la vipèra deven verinosa pas que se l'animal es en colèra.
- En 1768, Josephus Nicolaus Laurenti (1735-1805) fa paréisser sa tèsi consacrada a la foncion verinosa pels reptils e los anfibians. En defòra de las observacions de granda valor sul venin, melhora considerablament la taxinomia linneana que passa de dètz genres de reptils e d'anfibians a trenta. Laurenti es lo primièr que definís precisament la classa dels reptilia.


text:
800
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 800 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion de dos monuments novèus dins la vila. Lo rèi associat a sa bastida es desconegut mostrant lo declin de la ciutat[1].
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
L'emir Ibrahim ibn al-Aghlab, nomat en 797 a la tèsta dei províncias africanas dau Califat, formèt la sieuna dinastia que venguèt de facto independenta — contunièt oficialament de jurar fidelitat ais Abbassidas — dins la mitat orientala de Magrèb. Aquò entraïnèt la pèrda de la màger part dei territòris africans dau Califat Abbassida.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, descubèrta de l'acid cloridric per l'alquimista iranian Jabir Ibn Hayyan (vèrs 721 - 815).


text:
Chanuelhas es una comuna de 87 abitants que se tròba ent’un pichòt valon a la drecha de la val Maira, a 1240 metres de autessa. Fai 16 ruaas e fracions, coma Ubac, Palhas, Plan Preit, Preit, Serras.
Las premièras testimonianças remonton al XII secle, en ocasion d’un conflicte entre lo marquesat de Busca e aquel de Saluces. La zòna devia èsser una des pus richas de la val, vists lhi nombrós edificis senhorils e lhi tanti molins per la seèl. Un d’aquesti fonciona encara encuei e se tròba ai pè de la ruaa Ubac, sus la drecha orografica del riu Preit, adobrat decò coma ressea per lo talh de lhi as. Ental 1601 passa sot lo domini di Savòia, coma la resta de l'auta val Maira. Bela si richa, Chanuelhas es pas resparmiaa da l’emigracion, documentaa jà dal Set Cents coma estagionala.
Per sa posicion estrategica, Chanuelhas ve lo passatge d’exercits ental Set Cents al temp de la Guerra de Succession austriaca. N’en son testimoniança una incripcion al còl del Preit e lo topònim del còl di Mòrts, vers la Val Grana. Ental 1937, dapè del còl del Preit, una companhia d’Alpins finìs sot una chalancha que causa 23 mòrts.


text:
Balmar
Balmar[1][2] ( Balma en francés) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (region de Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela comuna es situada sus las ribas de l'Ers Mòrt dins la banlèga èst de Tolosa.
Accès[modificar | modificar la font]
- Pel Periferic de Tolosa sortidas 15, 16 e 17.
- Pel Mètro de Tolosa estacion de Balmar-Gramont (Tisseòc)
Istòria[modificar | modificar la font]
- La vida coneguda de Balmar començà a l'Edat Mejana. Pighon fèu qu'apartenguèt, en partida, a l’evescat de Tolosa, foguèt elevat en baroniá episcopala en 1279. Es doncas l’evesque que foguèt senhor e baron de Balmar. La baroniá de Balmar tenguèt dos consolats, aquel del Pin e aquel de Balmar. Los cònsols son nomenats cada annada pel senhor evesque, lo jorn de Totsants. Foguèron mejancièrs entre la noblesa, la granda borgesiá, los representants dels ordres religiós d’una part, e lo pòble del campèstre d’autre part.
- Lo seu ròtle principal foguèt d'administrar los denièrs comunals. Levèt impòsts e talhas. Foguèron encargats dels camins, ponts e arbres bordant los camins. Aseguèron l’ordre, la tranquillitat e les bonas mors e faguèron respectar las proprietats e las culhidas.
- Abans la Revolucion Francesa, la populacion de Balmar se compausava subretot de familhas d’agricultors. Un pichon nombre d'artesans demorava a Las Bordas.
- La baroniá episcopala de Balmar foguèt venduda al marqués Guilhèm de Castelpers lo 17 de novembre de 1770.
- La comuna de Balmar foguèt creada per un decret de l’Assemblada Constituenta de 1789 lo 1èr de decembre de 1790, ocupa, mai que mai, lo territòri del consolat de Balmar. Lo primièr cònsol de la novèla comuna foguèt Henri Lassalle-Preserville.
- Al sègle XIX e fins a la Granda Guèrra, la comuna construguèt sos camins, son ostal de vila, sa pòsta, una glèisa al centre de son territòri e tornèt bastir gaireben tota la glèisa de Sant Martin de Bovila.
Foguèt solament dins la segonda mitan del sègle XX que Balmar, de vilatge rural, venguèt vila residenciala. Sa populacion passèt de 1724 abitants en 1954 a 6530 en 1970 amb las premièras construccions d'ostals de quartièr. Lo primièr quartièr data de 1956 lo Clos Sant Pèire. Institucions militaras e entrepresas s’installèron.
Demografia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- site de la vila de Balmar
- Balmar sul site de l'IGN
- [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=31044
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Camp de Gurs
Lo camp de Gurs que ho un camp d'internament bastit peu govèrn francés situat dens la vila bearnesa de Gurs. Que ho ubèrt en 1939 entà i concentrar los refugiats qui huegèvan l'Espanha franquista. A la debuta de la Segonda Guèrra Mondiau, França qu'i detiengó presoèrs de guèrra (alemands e francés considerats com ua miaça). Lo Regim de Vichèi que'n he un centre de concentracion entaus judius non francés e tanben entaus sons opausants politics. A la fin de la Guèrra, presoèrs alemands e collaborators qu'i hon detienguts. Abans d'estar clavat en 1946, uns ancians resistents espanhòus que hon los darrèrs detienguts deu camp per rasons ideologicas.


text:
Còsta amalfitana
La còsta amalfitana en Itàlia (en italian Costiera amalfitana), se trapa dins la província de Salèrne e comença aprèp la peninsula de Sorrente. S'espandís de Positano, a l'oèst, a Vietri sul Mare, a l'èst, sus prèp de 25 km de còsta dins lo golf de Salèrne.
La Còsta amalfitana es coneguda pel mond entièr pel seu relèu fòrça accidentat, la beutat e la granda diversitat dels seus païsatges, los seus vilatges pinctorescs. Lo seu nom li ven de la vila d'Amalfi, còr geografic e istoric de la Còsta.
La Còsta amalfitana es classificada al Patrimòni Mondial de l'Umanitat dempuèi 1997.
Las principalas ciutats d'aquela còsta rocasuda espectaculara son, venent de Sorrente : Positano, Praiano, Amalfi e Ravello.
Comunas[modificar | modificar la font]
- Amalfi
- Atrani
- Cetara
- Conca dei Marini
- Furore
- Maiori
- Minori
- Positano
- Praiano
- Ravello
- Salerno
- Scala
- Tramonti
- Vietri sul Mare.
Legenda[modificar | modificar la font]
Se dich que quand volián escotar lo cant de las sirènas, los dieus de l'Olimp passavan per un camin que tresplomba la còsta amalfitana, de Bomerano a Nocelle. D'aquel balcon, vegèron tot le golf de Salèrne, dempuèi lo riu du Cilento fins a la punta de Sorrente, e encara mai a l'oèst, fins a Capri e los seus celèbres ròcs, las « faraglioni ». Podián tanben veire subretot lo pichon archipèla Li Galli, refugi de las femnas-peis de la vòtz embrueissada. Ara, las sirènas se calèron. Los dieus se retirèron. Mas lo camin, el, demòra, uèit quilomètres prèp del capval, d'èst en oèst. Es a Bomerano, un massatge d'Agerola, que se trapa (pas aisidament) lo començament. A l'esquina de la piazza Paolo Capasso, una carrièra davala fins al camin.


text:
Laurenç Strozzi
Laurenç Strozzi, o, en italian, Lorenzo Strozzi, nascut a Florença lo 3 de decembre de 1513, mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571 foguèt arquevesque e cardinal.
Biografia[modificar | modificar la font]
Laurenç Strozzi nasquèt Florentin, filh de Felip Strozzi lo Jove e de Clarissa de Medicis, neboda del papa Leon X. Es eissit de las doas grandas familhas rivalas e pasmens ligadas de Florença, los Strozzis e los Medicis.
Aprèp sos estudis a Pisa e Pàdoa, s'anèt en França servir jols òrdres de son fraire Pèire Strozzi, pus tard marescal de França.
Dintrèt apuèi dins lo clergat e foguèt abat de Staffarda, en Piemont. Venguèt evesque de Besièrs, lo 5 de decembre de 1547; mas sonque sacrat lo 5 de junh de 1550. En 1548, lo rei Enric II de França lo nomenèt abat de Sant Victor de Marselha, pasmens l'abadiá ja èra donada pel papa Pau III al cardinal d'Urbin, Jules Feltri de La Rovère e lo prenguèt pas que vint ans mai tard. En cambi, Pau IV lo nomenèt cardinal lo 20 de decembre de 1555[1].
Lo 14 d'abril de 1561, foguèt transferit a l'evescat d'Albi. En 1567, cambièt amb son nebot Felip de Rodolfis l'evescat d'Albi contra l'abadiá de Sant Victor de Marselha. Foguèt nomenat, aquel jorn o lo seguent, arquevesque d'Ais de Provença remplaçant Joan de Saint-Chamond revocat per apostasiá.
Mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571, foguèt enterrat dins la Collegiada de Sant Agricòl d'Avinhon.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Gallia Christiana Novissima; vol: I, 1a partida, Provincia d'Ais; ed:Paul Hoffmann; J.H. Albanès [1]
- (fr)Histoire générale de Languedoc; vol:IV; ed: Privat; Dom Claude Devic, dom Joseph Vaissète; 1876 (reimp. 2003); Tolosa.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1948
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn [1] de 1948 (Jòcs de la 7ena Olimpiada) se debanèron a Sankt Moritz Soïssa ( 30 de genièr - 8 de febrièr de 1948 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
28 equipas per un total de 669 atlètas participèron a aicestes segonds jòcs elvèts.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Skeleton[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 76 documents subre Sankt Moritz 1948 en picar coma clau Winter Olympic Games 1948
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los cinquens "vertadièrs" de la 5ena Olimpiada que se serián deguts debanar a Sapporo en 1940, amai los sieisens previstes a Cortina d'Ampezzo coma essent los de la 6ena, foguèron suprimits per en causa de la Guèrra de 1939-1945.


text:
Vauclaix
Vauclaix es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vauclaix Se situa en lo massís del Morvan e fa partida de lo sieu parc natural regional. La municipalitat a traversat pel Anguison.
Vauclaix se situe dans le massif du Morvan et fait partie de son parc naturel régional. La commune est traversée par l'Anguison.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge ven del latin Vallis Clausa (vallée dintrada) en rason del rétrécissement de la vallée de la Anguison en aquel endroit. La parròquia i aguèt fondat a Modèl:La s pels fraires de Corbigny.
Le nom du village vient du latin Vallis Clausa (vallée encaissée) en raison du rétrécissement de la vallée de l'Anguison en cet endroit. La paroisse fut fondée au Sègle VIII par les moines de Corbigny.


text:
Mèrcure (planèta)
Mèrcure est la premére planèta du systèmo soléro en ôdre de distance du Solely. On sé prèje d’una planèta terrestra de dimencion modèsta, avouéc un diamètre enfèrior a la mêtiêt de cél terrestro; il aparêt pesantament cratèrizâ, assé/incô a côsa de la mancance d’una atmosphèra aprèciabla qu’il povésse amortar les empacts mètèoricos, et per ço-ce son aspect rapèle de prôcho cél de la Luna.
Son nom dèrive de cél de l'omonyma divinitât romana; son symbôlo astronomico () il consiste d’una rapresentacion stylisâ du caducé du Diô. Dens les cultures de l'Estrèmo Oriant la planèta est designâye coment l'âstro de l'égoua, un des cinqu èlèments fondamentals.
La planèta at pas des verjèttes et des satellites naturales.
Novèles Historiques[changiér | modifier le wikitexte]
On se prèje de la planèta ples/més prôcho du Soley, de pas franc simpla obsèrvacion, mas quand mêmo ja cognua ux popolacions ancienes, coment Èg.iptians, Ch.inouès, Sumèros (trêsiémo milènèro a.C.). Les dificultâts de lo individuâ ils dèpendont de la petiôda distance du Solely, qu’il dèrenje pas tojorn la vijon (da)ment lo crépuscôlo ô justo avant l’ârba. Les Sumèros lo apèlavon Ubu-idim-gud-ud; les Babilonès, qu’ils ant tramandô la premiére obsèrvacion detèlyâye des planètes, en empléyant les noms gu-ad ô gu-utu.
Les Grecs balyéront à Mèrcure doux noms: Apol, l’èthêla du matin, et Hermes, l’èthêla de la vèprâ. La rèalisacion du fêt qu’il fut una solèta planèta il est atribuya à Phytagora. Tojorn à côsa des grandes dificultâts d’observacion, tant que u XXèmo sièclo il ére d’opinion comena qu’il egzistisse una ôtra planèta assé/incô ples/més prôcho u Solely que Mèrcure, Volcan, aprés identifiâ avouéc lo mémo côrp cèlèsto.
Ples de rècent, u 1631 Pierre Gassendi fut lo premiér à observar un passajo de Mèrcure devant lo Solely, selon les previjons fôrnie de Jian Kepler. U 1639 Jian-Baptista Zupi, en empleyant un tèlèscopo, dècuvret les fases de Mèrcure, semblables à celes de Venus et de la Luna/Lena. Ço-cé fôrnit l’èprôva dèfinitiva que Mèrcure verie u tôrn du Solely.
Mas que dens les ans Souessanta du XX° sièclo, marci ux osbservacions radiô et radar, on a carculâ avouéc precijon la pèrioda de rotacion de la planèta, qu’avant on pensâve qu’el ére ègâla à cela de rèvolucion.
Nomenclatera[changiér | modifier le wikitexte]
- Les planes de Mèrcure, semblables a les mèrs lunères mas avouéc una albeda maj.ora, els vegnont apelâyes planitiae. Á èxcèpcion de Planitia Caloris, la règ.ion plata ples/mes ètendua, et Borealis Planitia, qu’el ocupe una partia de l’emisphèro enversenc/septentrionâl, totes les ôtres planes pregnont à nom de Mèrcure dens les difèrentes lengoues.
- Les quatro valâyes (valles) pregnont à nom des enstalacions radio tèrrèstres marci à les quintes il est éthâ dètèrmenâ l'èfèctiva perioda de rotacion mèrcuriena.
- Les noms des baragnes (rupēs) ils derivont des batéls empleyês per les grandes esploracions du XV° sièclo, avouéc rèfèrence u rolo de Mèrcure coment Diô des voyâjos et des comèrços.
- Doves morênes pregnont lo nom de dorsa et els sont entitulâs à des astronomi qu’ils obsèrvéront Mèrcure de la Tèrra.
- Les noms des cratéros dèrivont des grands esponents des arts et de l'umanismo, à èxcèpcion du cratéro Kuiper, qu’il fut lo premiér à éthre dècuvèrt vu qu’il est visiblo de luen et il fut entitulâ à l'emportant astronomo, et lo cratero Hun Kal, du termo maya per "20", puésque il est convèncionalament travèrsâ du vengtiémo mèridian de longituda et il foncione de puent de rèpère per lo systèmo des coordinâyes mèrcurianes.


text:
Bierné
Bierné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat fasiá partida de la sénéchaussée angevine de Castell-Gontier en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus dempuèi lo Mièja Edat fins a la Revolucion francesa.
La commune faisait partie de la sénéchaussée angevine de Château-Gontier dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers depuis le Moyen Âge jusqu'à la Révolution française.


text:
L'ebrieu modèrne, en Israèl, qu'ei la lenga dominanta, e mai se i es cooficiau dab l'arabi. L'ebrieu biblic, qu'ei, deu son costat, lenga liturgica e de tèxtes sagrats estudiat dens los contèxtes deu judaïsme e tanben deu cristianisme (per'mor d'estar la principala lenga de la Torà e de la Bíblia Ebraïca).
Deu punt de vista deu judaïsme, l'ebrieu qu'ei la lenga deu pòble ebrieu, descendent deu personatge biblic Éber ben Shelà (עֵבֶר בן-שֵׁלָח - "Éber fiu de Shelà"). D'un punt de vista istoric, qu'ei ua lenga pròcha deu cananean e deu fenician. Qu'ei la principala lenga de la Bíblia e que ho estudiada per aquesta rason durant l'Etat Mejana, peus judius e tanben peus cristians. La Reforma protestanta que desvolopè lo son estudi. Lo moviment de la Haskala e lo moviment d'immigracion de cap a Palestina qu'encorratgè lo retorn a l'emplec de la lenga orau, qu'un deus sons principaus desvolopaires e ho Eliezer Ben‑Yehuda. L'establiment de l'estat d'Israèl l'institucionalizè.


text:
Conselh general (institucion francesa)
En França, lo conselh general es l'amassada deliberativa d'un departament.
Aquel nom ven de que, abans 1982 e la creacion dels conselhs regionals, los conselhs generals èran la mai nauta amassada locala.
Composicion[modificar | modificar la font]
Los conselhièrs generals son elegits al sufragi universal dirècte, segon un escrutinh uninominal dels dos torns, amb un conselhièr per canton. Los mandats son de sièis ans, renovelats per mitat cada 3 ans.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Lo conselh general se causís una comission permanenta (amb un president e maites vicepresidents), qu'es l'organ executiu del departament. Le president es lo cap de l'administracion departamentala.
Lo President del Conselh general reçaup una indemnitat mesadièra de 5397 €.
Pels conselhièrs generals, l'indemnitat depend de la populacion del canton :
- mens de 250 000 abitants : 1475 € per mes.
- de 250 000 a 500 000 abitants : 1844 € per mes.
- de 500 000 a 1 000 000 abitants : 2213 € per mes.
- de 1 000 000 a 1 250 000 abitants : 2397 € per mes.
- mai de 1 250 000 abitants : 2582 € per mes.
Competéncias[modificar | modificar la font]
Las competéncias màgers del Conselh general son :
- l'accion sociala : insercion de las personas amb dificultats, RMI, proteccion de l'enfança (Proteccion mairala e infantila, Ajuda sociala a l'enfança), ajuda als invalids e als vièlhs, prevencion sanitària ;
- las rotas : gestion de las rotas departamentalas e de las rotas nacionalas d'interès local, dels transpòrts e dels transpòrts escolars per autocarri ;
- l'educacion : gestion dels collègis ;
- la cultura : archius departamentals, bibliotèca departamentala de prèst, eventualament castèls o musèus ;
- lo desvolopament local: ajudas a las associacions, a las comunas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La lei del 22 de decembre de 1789 prevei la creacion, dins cada departament, d'una amassada de 36 elegits, lo conselh de departament. Aquel conselh es suprimit per la lei del 14 de frimaire de l'an II (4 de decembre de 1793). Sera restablit jol nom de conselh general per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800). Los conselhièrs son pr'aquò desenant nomenats pel govèrn. Es sonque en 1833 que los conselhs generals son tornarmai elegits, e al sufragi censitari. L'eleccion al sufragi universal sera instituida per la lei del 3 de julhet de 1848.
Al començament, lo president èra elegit cada an. Dempuèi la lèi del 10 d'agost de 1871, lo conselh general s'elegís lo president a cada renovèlament. Fins a 1982, lo prefècte èra a l'encòp lo representant de l'Estat dins lo departament e l'executiu departamental.


text:
Mostiers Santa Maria
Mostiers Santa Maria (Moustiers-Sainte-Marie en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo gentilici es mosteirenc, -a.
Mostiers es celèbra per sei faienças.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al ponch d'amassada de las grandas rotas touristiques del Verdon, en aval del famós canyon, aquela localité, plan coneguda aficionadas de ceramica, constituissi un luòc excepcional.
Au point de rencontre des grandes routes touristiques du Verdon, en aval du fameux canyon, cette localité, bien connue des amateurs de céramique, constitue un site exceptionnel.
Mostiers Santa Maria se situa a l'èst dei Planas de Valençòla, a l'oèst dei Gòrgas de Verdon e au nòrd dau lac de Santa Crotz.
Lo vilatge es au pè de dos bauç auts ligats per una cadena de fèrre lònga de 227 m, amb una estèla daurada au mitan.
Mostiers fa partida dei pus bèus vilatges de França e dau Pargue Naturau Regionau de Verdon.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Mostiers foguèt fondada au sègle V per una colonia de monges. Coneguèt una granda renomada ai sègles XVII e XVIII per la fabricacion de faienças.
Segon Frederic Mistral, la cadena de l'estèla daurada seriá estada estacada entre lei dos rocàs au dessús de la vila, per la volontat dau cavalier de Blacatz de retorn de crosada. Presonier deis Infidèus a Damièta (Siria), aviá fach lo vòt, au jorn de son liurament, de tendre aquela cadena e d'i pendre l'estèla de setze brancas, emblèma de sa familha.


text:
Hardingfele
Lo hardingfele o vriulon norvegian (var. violon norvegian), qu'ei un instrument de musica folclorica de Norvègia tanhent deu vriulon mes dab quauques variacions dens la soa laüteria : la forma de l'instrument, los dessenhs de las soas "f"s que son un chic diferents ; en mei d'aquò lo hardinfele qu'ei mei ricament ondrat e la soa voluta que representa generaument un cap de leon.
Mes la soa grana particularitat qu'ei d'osténder ueit còrdas : las quate còrdas armonicas deu vriulon classic e quate còrdas simpaticas associadas dab eras. Aquesta originalitat que l'apropia de la viòla d'amor qui deu lo timbre particular deu son son a las soas còrdas simpaticas.
Au contra de las còrdas melodicas, las còrdas simpaticas non son pas premudas peus dits e non son pas tanpauc hregadas peu crin de l'arquet : qu'ei la quita vibracion de las purmèras qui las hè vibrar per "simpatia". Que son donc tienudas devath la tòca de l'instrument e que traucan lo pontet entà demorar en devath de las còrdas armonicas.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Libre
Un libre es una òbra imprimida o manuscrita non periodica que compta una tièra de fuèlhs de papièr, de pergamin, de vitela o d'autra mena de material, cosida o religada ont se reünís en un volum. Segon la definicion de l'UNESCO[1] un libre deu tenir 49 paginas o mai, sens ne comptar las tampas. Un libre pòt trachar d'un tèma quin que siá. Un libre pòt èsser tanben caduna de las parts d'una òbra o dels còdes e leis d'una granda longor.
Un libre es una colleccion d'un trabalh o mai escriches, generalament imprimit sus de papièr e cobèrt de tapes per lo protegir e organizar lo material imprimit.
Uèi, pr'aquò, aquesta definicion demòra pas circonscricha a çò imprimit o als supòrts fisics vista l'aparicion e arribada dels nòus formats documentals e particularament de la World Wide Web. Lo libre numeric conegut jol nom e-book es a far irrupcion amb fòrça cada còp mai dins lo mond del libre e a la practica professionala bibliotecària e documentària. A mai lo libre se pòt trobar a mai en format àudio, e en aqueste cas se sona audiolibre.


text:
Bouchard de Marly
Bouchard de Marly[1] († 13 de setembre de 1226), èra un senhor francés de Marly, de Montreuil-Bonnin, e de Picauville. Èra lo filh de de Matieu de Montmorency[2] . Se faguèt crosat pendent la crosada dels albigeses, que i obtenguèt las tèrras de Saissac e de Sant Martin de Lengadòc.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Genealogie de Bouchard, senhor de de Marly sul site de Medieval Lands
- ↑ (en) Genealogia de Matieu de Montmorency, senhor de Marly sul site Medieval Lands


text:
Nòstra Dòna d'Amians
Nòstra Dòna d'Amians es la catedrala d'Amians.
La catedrala actuala foguèt bastida entre 1220 et 1288. Pasmens, au sègle dètz-e-nòu, foguèt restaurada per part per Eugène Viollet-le-Duc, que, dau mesme biais que faguèt per la Ciutat de Carcassona, li apondèt d'elements exteriors e anacronics.
De per son volum interior (200 000 m3), es la catedrala mai bèla de França tota. Son estil generau gotic classic si vetz tanben completat de partidas d'estil gotic raionant e gotic flambejant. Fa 145 m de longor e l'autor de sa vòuta es de 42,30 m, quasi lo maximum que podriá suportar tala estructura.
Nòstra Dòna d'Amians fa partida despuei 1981 dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO.


text:
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â
Aguest diuendres entàs 19:00 ores aurà lòc era inauguracion dera exposicion: Es cabanes comunaus d'Aran, ath madeish temps tanben se presentarà era revista Tèrra aranesa nº 11
Â
Liegetz-ne mès: inauguracion dera exposicion: Es cabanes comunaus d'Aran
Vòs participar ena elaboracion deth libre sus era istòria grafica dera Val d’Aran.
Ara ei eth moment de campar aqueres fotos antigues qu’as en casa e compartir-les damb toti.
Liegetz-ne mès: ERA ISTÒRIA GRAFICA D’ARAN Sègle XIX-XXI
“Qui non trabalhe que non minge”, se ditz ena nòsta lengua, ei ben vertat que cau hèr quauquarren tĂ obtĂer es mieis tĂ poder vĂuer.
En aguest nau exemplar de Tèrra Aranesa traparatz articles sus mèstièrs ath servici des gléises e d’auti mestièrs desvolupadi en Aran ath long deth temps, un pialèr d’eri an desapareishut, mès auent en compde qu’èm hilhs deth nòste passat, mos los cau coneisher entà saber coma auem arribat enquiara actualitat.
Â
Liegetz-ne mès: Presentacion dera revista Tèrra Aranesa num. 9 qu'aurà lòc eth dia 2 de junhsèga, tàs 19,30 ores ena Glèisa Sant Joan d'Arties
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL
Eth collectiu Lengua Viua premanĂs entara dimenjada 27 e 28 de junhsèga diuèrses activitats tĂ hestejar era vintau Corsa “Aran per sa Lengua”,
Eth dissabte 27 i aurà jòcs e condes tara mainadera ena plaça deth Conselh ath long deth maitin . Aguestes activitats se desvoloparà n segontes era edat des mainatges. Ena vrespada d’aqueth madeish dia, ei previst que s’i represente tanben, ena madeisha plaça, ua òbra de teatre ena lengua pròpria d’Aran.
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â


text:
Chaperona
En biologia cellulara, ua chaperona qu'ei ua proteïna qui ajuda ua auta proteïna a plegá's correctament e donc a aquesir ua forma correcta dens l'espaci.
Certas chaperonas que son aperadas Hsp (de l'angles Heat shock protein "proteïna de truc de calor") qui emparan las proteïnas deus daumatges causats per la calor (que las proteïna be'n son hèra sensiblas). Que hon las purmèras chaperonas descobertas per'mor que n'i a qui son sintetizadas peu bacteri Escherichia coli (èstes vius lo miélhers estudiats peu l'òmi)
D'autas chaperonas que's ligan dab las proteïnas de tira arron la loa sintèsi entà empachar cap mau plegament. Ua soscategoria de chaperonas que son las chaperoninas que, dab un ceucle dobla, b'emparan las proteïnas en las embarrar.