text:
Aulhat-Saint-Privat
Aulhat-Saint-Privat (Aulhat-Saint-Privat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom d'Aulhat ven d'Auliacum, masatge desvolopat a partir de la villa d'Aulius ; un manuscrit de 1562 lo menciona Ollat[1].
La segonda part dau nom de la comuna, Sant Privat, evoca Sanctus Privatus, avèsque de Mende au Sègle III[1].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
histoire.


c: text/html

text:
Ajuda:Cossí modificar una pagina
Volètz contribuir ? Es aisit ! Aquest article es aicí per vos ajudar e vos aprendre a modificar una pagina, per i ajustar de contengut, lo corregir o tot simplament lo metre en forma. Anatz veire, es vertadièrament aisit e immediat !
Pas a pas[modificar]
Lo sistèma se vòl lo mai simple possible. Dobrissètz per exemple lo Nauc de sabla per vos entrainar.
- Volètz modificar aquesta pagina ? Clicatz sus l'onglet « modificar » que se tròba en naut de cada pagina (pauc impòrta laquala causissètz).
- Veirètz aparéisser una pagina amb un quadre blanc al mitan amb de tèxt. En fach, es lo « còde wiki » de la pagina qu'anatz modificar. Modificatz lo tèxt, picatz-i vòstres ajustes, corregissètz las fautas d'ortografia… Aguèssetz pas paur per la mesa en pagina, un wikidemician experimentat s'occuparà de vòstres tèxtes per los metre en forma.
- Volètz veire çò qu'aquò dona ? Clicatz sus « Previsualizacion ». Veirètz afichada en bas la pagina coma apareisserà mai tard amb un navegaire. La previsualizacion es recomandada per reperar las errors de picatge, etc.
- Avètz acabat ? Clicatz sus Salvar.
- Vaquí, es acabat, vesètz ara l'article modificat.
La sintaxi de basa del Wikiccionari se tròba sus la pagina Ajuda:Basas de la sintaxi del Wikiccionari. Es lo principi de l'informacion liura.
La sintaxi complèta del « còde wiki » que permet la mesa en forma del tèxt se tròba sus la pagina de sintaxi del Wikiccionari. Mas deuriatz pas n'aver vertadièrament besonh, en defòra de se apregondissètz per crear de modèls per exemple.
- N.B.
- pòt arribar, excepcionalament, qu'un autre contributor modifique al meteis temps la meteissa pagina. Dins aqueste cas, un messatge ben detalhat indica la procedura de seguir per validar vòstra version en tenent compte de l'autra proposicion.
Vejatz tanben[modificar]
- Ont contribuir ?
- Lo guida d'estil per seguir las convencions del Wikiccionari

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vukovar
Vukovar (pr. Vocòvar) es una vila e comuna de Croàcia, al confluent de Vuk (que li donèt lo nom) e de Danubi. Es lo mai grand pòrt fluvial croat sus Danubi. Es la capitala de la region croata de la Sirmia de Vocòvar.
La comuna fa 100,26 km2 e a 31 670 abitants.
Se devesís en quatre localitats: Vukovar, Grabovo, Lipovača e Sotin.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila patiguèt fòrça del sèti que se debanèt del temps de la guèrra d’independéncia de Croàcia. Foguèt gaireben complètament destrusida, e es l’exèmple d’urbicidi donat per l'arquitècte Bogdan Bogdanović que creèt lo mot, que representa a l’encòp la destruccion fisica e la de l’esperit d’una vila.


text:
1559
Aquesta pagina concernís l'an 1559 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Gelawdewos (1540-1559) que foguèt remplaçat per son fraire Menas. Lo negus novèu capitèt d'empachar lei Turcs installats a Massaua d'avançar en direccion dau sud.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Introduccion dau tabac en França per lo diplomata Joan Nicot (1530-1604).
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat d'anatomia escrich per lo cirurgian italian Realdo Colombo (1510-1559). Basat sus seis observacions e son experiéncia, permetèt de melhorar la comprenença dau foncionament dei paumons.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Realdo Colombo, cirurgian italian.


text:
Montanha
Una montanha es una estructura topografica en relèu positiu, fasent generalament partida d'una cadena de montanhas. Lo mot pòt tanben designar un pastural en nauta altitud.
Somari
- 1 Caracteristicas e formacion
- 2 Orogenèsi
- 3 Morfologia de las montanhas
- 4 Cadenas de montanhas (non exaustiu)
- 5 Activitats tradicionalas en montanha
- 6 Espòrts de montanha
- 7 Vejatz tanben
Caracteristicas e formacion[modificar | modificar la font]
L'altitud d'una montanha es la nautor de son som a respècte del nivèl de la mar. L'importància d'una montanha se pòt tanben mesurar per la diferéncia d'altitud entre son som e las tèrras a l'entorn.
Una montanha se forma totjorn gràcias a de fòrças que modifican l'equilibri gravitari (geoïde, o camps d'egala pesantor) en desplaçant (o en ajustant) de ròcas vèrs lo naut. Lo desequilibri atal creat provòca un relèu positiu, e per compensacion isoestatica (flotason de la crosta terrèstra sul mantèl) un espessiment de la crosta (que pòt passar d'una espessor abituala de 30 km a mai de 60 km). Dos mecanismes principals permeton de retrobar un estat d'equilibri (relèu nul): l'extension (observada dins los Alps, lo Basin and Range de l'Oèst dels Estats Units, dins los Andes, al Tibet, dins la cadena erciniana…) e l'erosion. Aquestes dos mecanismes provòcan un aprimatge crostal, e provòcan generalament una diminucion del relèu (absolut e relatiu).
Orogenèsi[modificar | modificar la font]
L'orogenèsi (literalament « naissença del relèu ») pòt aver mantuna causa, mas la principala es deguda als movements tectonics. La subduccion d'una placa oceanica jos una placa oceanica o continentala forma una sèrra (la Cordilhièra dels Andes, las Montanhas Rocosas). La collision de doas placas continentalas pòt seguir e crear una cadena de collision (los Alps, Caucàs, Imalaia. La crosta terrèstra es espessida per de falhas e de plecs s'exprimisson a totas las escalas (de l'escala continentala a l'escala microscopica).
La preséncia d'una anomalia termica pòt tanben provocar la formacion d'un relèu per l'apòrt de material (volcan) e/o per la modificacion de la densitat (e doncas la flotabilitat) de la crosta o de la litosfèra (mai caud / mens dens). La crosta continentala essent pus leugièra que lo mantèl litosferic sosjacent, la mai granda partida de l'espessiment crostal es absorbida a l'interfàcia crosta/mantèl (lo Moho es mai pregond). Aqueste espessissament provòca una aumentacion del relèu, e generalament una aumentacion locala de l'erosion. L'erosion pòt tanben èsser responsabla de la creacion de relèu per responsa isoestatica. Una cadena de montanhas pòt tanben èsser creada sus una frontièra de placa transformanta (descrocanta), o extensiva (bordadura de rift; lo relèu es creat per efièch termic)
Morfologia de las montanhas[modificar | modificar la font]
La morfologia d'una cadena de montanhas depend de factors divèrses :
- la natura de las ròcas (las ròcas tendras donan de relèus mai doces que las ròcas duras) ;
- lo clima, e en particular l'intensitat, la natura e la reparticion de las precipitacions, e mai preséncia o pas de glacièr ;
- la velocitat de deformacion (movements verticals e orizontals de las ròcas).
Una cadena de montanhas activa presenta generalament de pendas importantas e de formas aceradas, alara qu'una cadena de montanhas inactiva presenta generalament de formas pus doças. Aquesta classificacion simplista es çaquelà pas mai d'actualitat.
La montanha mai nauta sus la Tèrra es lo Mont Everest dins Imalaia (8848 m al dessús del nivèl de la mar), o lo volcan Mauna Kea a Hawaii qu'emergís de 4206 m al dessús de la mar, amb sa basa a 5500 m jol nivèl de la mar (siá gaireben 10 000 m de relèu). La pus nauta en Euròpa es lo Mont Elborz dins Caucàs (lo Mont Blanc es lo som mai naut d'Euròpa Occidentala). La pus nauta montanha coneguda a l'ora d'ara dins lo Sistèma Solar es Olympus Mons sus Mart, edifici volcanic de 26 km d'altitud per un diamètre de 600 km.
Qualques montanhas celèbras: lo K2, Annapurna, Cervin, Ben Nevis, Kilimandjaro, lo Mont McKinley, lo Mont Ròse, lo Mont Whitney.
Cadenas de montanhas (non exaustiu)[modificar | modificar la font]
Sistèma Tetisian[modificar | modificar la font]
Las montanhas d'aqueste sistèma son eissidas de la tampadura de l'ocean Tètis dempuèi lo Cretacèu. Aquesta tampadura es estada provocada principalament per la collision entre las placas africana e indiana amb l'Eurasia dempuèi l'Eocèn.
Cadenas alpinas[modificar | modificar la font]
La dobertura de diferents bacins oceanics en Mediterranèa (mar Ligura, entre Corsega e Provença, Mar Tirrèna entre Corsega, Sicília, Sardenha e Itàlia, Mar d'Alboran entre Espanha e Marròc, Mar Egèa entre Grècia e Turquia etc.) complica la geologia e la reparticion geografica d'aquestas cadenas.
- Alps (França, Soïssa, Itàlia, Àustria, Liechtenstein, Alemanha, Eslovènia)
- Sierra Nevada (o Sèrra Betica, Espanha)
- Rif (Marròc)
- Naut Atlàs (Marròc)
- Mejan Atlàs (Marròc)
- Apenin (Itàlia)
- Anti-Atlàs (Marròc)
- Dinaridas (Serbia, Montenegro, Bòsnia e Ercegovina, Croàcia)
- Carpats (Eslovaquia, Ucraïna, Romania)
de las cadenas de montanhas son mantuna montanha còsta a còsta.
Cadenas dels Pirenèus[modificar | modificar la font]
Los Pirenèus son una cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa (cap de Creus) e l'ocean Atlantic (golf de Gasconha), separant França e Espanha e englobant lo principat d'Andòrra. La principala excepcion a aquesta règla es formada per la Val d'Aran, que depend d'Espanha mas se situa sul versant nòrd del massís e l'enclava espanhòla de la vila de Llívia. En orografia, demest las anomalias, es inclusa la cabussada de Cerdanha situada sul versant sud de la cadena, mas partejada entre França e Espanha.
La cadena dels Pirenèus travèrsa sièis departaments franceses d'èst en oèst que son : los Pirenèus Orientals, Aude, Arièja, Nauta Garona, Nauts Pirenèus e Pirenèus Atlantics que fan partida de tres regions : Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon. Travèrsa las comunautats autonòmas espanhòlas de Catalonha, d'Aragon, de Navarra e d'Euskadi (País Basc espanhòl).
Cadenas de l'Orient Mejan[modificar | modificar la font]
Cadenas periimalaianas[modificar | modificar la font]
- Imalaia (Índia, China, Nepal, Botan)
- Qilian Shan (China)
- Tien Shan (China, Quirguizstan, Cazacstan)
- Tibet (China)
- Gòbi-Altai (Mongolia)
Sistèma de la sèrra americana[modificar | modificar la font]
La sèrra americana es eissida de la subduccion, dempuèi lo Cretacèu, de la placa pacifica jos las placas nòrd-americanas (Montanhas Rocosas, d'Alaska a Califòrnia) e sud-americana (Andes, de l'Eqüator al Sud de Chile).
Montanhas Rocosas[modificar | modificar la font]
Las Montanhas Rocosas s'espandisson de Canadà a Mexic, en passant pels Estats Units d’America.
- Wind River Range
- Coastal Mountains
- Cadena de las Cascadas
- Coast Ranges
- Front Range
- Sierra Nevada
- Sierra Madre Orientala
- Sierra Madre Occidentala
- Chugach Mountains
- Alaska Range o Massís d'Alaska
Cordilhièra dels Andes[modificar | modificar la font]
La Cordilhièra dels Andes s'espandís sus mantun país d'America del Sud : Chile, Peró, Eqüator, Argentina, Colómbia e Bolívia.
- Cordilhièra Occidentala (Colómbia, Eqüator, Bolívia, Chile)
- Cordilhièra Centrala (Colómbia)
- Cordilhièra Orientala (Colómbia)
- Cordilhièra Centrala (Bolívia)
Autres sistèmas peripacifics[modificar | modificar la font]
Sistèma ercinian[modificar | modificar la font]
Autres sistèmas[modificar | modificar la font]
Activitats tradicionalas en montanha[modificar | modificar la font]
La montanha es lo luòc de nombrosas activitats tradicionalas: l'esplecha de la fusta en bassa altitud (mens de 1500 m), l'elevatge de bovins o de caprins dins los alpatges (de 1500 m a 2500 m) d'estiu, que dona sovent luòc a la produccion de formatges, que se pòdon conservar longtemps en altitud, coma lo reblochon en Savòia.
L'esplecha minièra es tanben correnta, coma la del fèrre dins lo massís de Belledonne en Dalfinat, fins a la mitat del sègle darrièr.
Espòrts de montanha[modificar | modificar la font]
D'ivèrn[modificar | modificar la font]
- L'esquí, que siá alpin, nordic o d'escorreguda
- Lo snowboard
- L'escorreguda de raqueta
- L'alpinisme
- La cascada de glaça
- Lo parapenda
D'estiu[modificar | modificar la font]
- L'escorreguda pedèstra
- La bicicleta de montanha
- L'alpinisme
- L'escalada
- L'esquí d'estiu (sus glacièrs)
- La via ferrata
- Lo parapenda
- Lo planaire
- Lo trekking
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Cinèma de montanha
- Secors en montanha
- Guidas de nauta montanha
- Lista dels lacs alpins
- Tectonica de las placas


text:
Elsa Morante
Elsa Morante (nascuda a Roma lo 18 d'agost de 1912 - mòrta lo 25 de novembre de 1985) foguèt una escrivana de narrativa italiana e dels romancièrs mai importants de la pòstguèrra. Son libre mai famós es probablament La storia.
Èra maridada amb l'escrivan Alberto Moravia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascuda a Roma, Elsa Morante passèt son enfància dins lo quartièr popular de Testaccio. Filha illegitima d'una mèstra jusieva e d'un emplegat de la pòsta, foguèt reconeguda tre sa naissença per Augusto Morante, susvelhaire dins un institut de correccion de joves. Comencèt a escriure plan jovenèla de filastròcas e de fablas pels mainatges, de poesias e racontes brèus, qu'a partir de 1933, fins a la debuta de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèron publicats lèu dins mantuna revista de divèrsa natura (que se ne remembra Il Corriere dei Piccoli, Il Meridiano di Roma, I Diritti della Scuola, Oggi). Son primièr libre foguèt de fach un recuèlh d'unas de sas istòrias de joventut, Il Gioco Segreto, publicat en 1941 que foguèt seguit, en 1942, d'un libro per mainatges, de títol Le Bellissime Avventure di Caterì dalla Trecciolina (reescrich puèi en 1959 jol títol Le Straordinarie Avventure di Caterina).
En 1936 coneguèt l'escrivan Alberto Moravia que esposèt en 1941; amassa incontrèron e frequentèron los escrivans e intellectuals italians mai prestigioses del temps, e particularament Pier Paolo Pasolini, que foguèt un car amic de totes dos.
Cap a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, per fugir de las represalhas dels nazis, Moravia e sa femna abandonèron Roma qu'èra estada ocupada e se refugièron a Fondi, un vilatge dels entorns de Cassino. Aquesta partida de l'Italia Meridionala apareis frequentament dins las òbras narrativas successivas dels dos escrivans; Elsa Morante ne parla mai que mai dins lo roman La Storia. Pendent aqueste periòde comencèt a revirar lo jornal de Katherine Mansfield; sas òbras successivas mòstran qualques influéncias de Mansfield. Aprèp la fin de la guèrra, Morante e Moravia rescontrèron lo traductor american William Weaver, que los ajudèt a tocar lo public american. Lo primièr roman qu'Elsa Morante publiquèt foguèt Menzogna e sortilegio, sortit en Itàlia en 1948 que se ganhèt lo Premio Viareggio. Lo roman foguèt puèi publicat als Estats Units jol títol House of Liars en 1951.
Son roman seguent, L'isola di Arturo, sortiguèt en Itàlia en 1957. Aquesta òbra coneguèt una granda capitada e obtenguèt lo Premio Strega. A mai ne foguèt tirat un filme omonim, dirigit per Damiano Damiani. Durant las annadas seissanta Elsa Morante refletté longament sus sa narrativa, e destrusiguèt fòrça de çò qu'aviá escrich entretemps, a l'excepcion de qualques causetas, coma la poesia, L'Avventura. En 1963 publiquèt una segonda tièra de sos racontes: Lo scialle andaluso. L'òbra seguenta, Il mondo salvato dai ragazzini qu'es una barreja de poesia, de cançons e una comedia, apareguèt en 1968.
Morante e Moravia se disseparèron en 1961, pasmens ela contunhèt a escriure, a mai se o faguèt sonque d'un biais esporadic. Trabalhèt aqueles ans sus un roman que vegèt pas jamai lum: Senza i conforti della religione. La Storia, una istòria situada a Roma pendent la Segonda Guèrra Mondiala, espeliguèt en 1974 e coneguèt una capitada internacionala, mas recebèt tanben d'atacas sens pietat dels critics. Luigi Comencini ne traguèt una seria TV interpretat per Claudia Cardinale. Lo darrièr roman d'Elsa Morante foguèt Aracoeli, publicat en 1982. Venguèt malauta en seguida d'una fractura del femur e ensagèt de cometre un suicidi en 1983. En 1984 recebèt lo Prix Médicis per Aracoeli. Moriguèt en 1985 en seguida d'un infart pendent una segonda operacion cirurgicala.
Bibliografia non exaustiva[modificar | modificar la font]
- Il gioco segreto (1941)
- La bellissime avventure di Caterì Dalla Trecciolina (1942)
- Menzogna e sortilegio (1948)
- L'isola di Arturo (1957)
- Alibi, poesias (1958)
- Le straordinarie avventure di Caterina
- Lo scialle andaluso (1963)
- Il mondo salvato dai ragazzini (1968)
- La Storia (1974)
- Aracoeli (1982)
- Pro o contro la bomba atomica e altri scritti, ensages
- Diario 1938 (1989)
- Racconti dimenticati


text:
Genèsi
Lo libre de la Gènesi es lo primièr libre de la Torà (Pentateuc), e tanben lo primièr libre de la Tanakh, la Bíblia ebraïca, e de l'Ancian Testament crestian.
Lo nom del libre en ebrieu es בראשׁית Bərêšîth, qu'es lo primièr mot que foguèt escrich e que significa al començament de. Los cinc libres de la Torà foguèron nomenats en ebrieu amb lo primièr mot del tèxte. En grèc se nomenava Γέveσις Genesis, que significa "naissença", "creacion", "causa", "principi", "font" o "origina".
Contenguts[modificar | modificar la font]
Dins lo contèxte teologic, la Genèsi es lo libre dels començaments: de la tèrra, del pecat, de la promesa de restabliment e de l'eleccion del pòble d'Israèl. Los mots principals son:
- La Creacion: la presentacion d'un Dieu unic que creèt tot çò qu'existís.
- La Casuda: la desobediéncia d'Adam e Èva qu'introduguèt la mòrt, fisica e esperitala, dins lo monde.
- Lo Deluvi universal: la corrupcion e degradacion posteriora de l'umanitat que provoquèt lo deluvi, del qual solament Noé e sa familha foguèron salvats.
- Babel: La tèrra que se tornèt poblar aprèp la confusion de las lengas a Babel.
- Abraam: l'eleccion d'Abraam, causit per Dieu per èsser paire de son pòble.
- Egipte: la secada que faguèt que el patriarca Jacòb, filh d'Isaac, e los seus dotze filhs migrèron cap a Egipte.
Totes poden se resumir dins un cicle dona divina - traïson de l'òme - aliança que se trapa dins tot l'Ancian Testament.
Atal doncas, la Genèsi explica l'istòria dels aujòls dels patriarcas del pòble d'Israèl, dempuèi la Creacion fins a l'installacion en Egipte de la familha del patriarca Jacòb. Qualques capítols de la Genèsi son de mai coneguts de tota la Bíblia: Adam e Èva, Caín e Abèl, l'Arca de Noé, la Torre de Babel o los patriarcas Abraam, Isaac e Jacòb .
Autor[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion josieva e crestiana, lo libre auria estat escrich per Moïses, coma lo rèsta del Pentateuc, dirèctament inspirat per Dieu o adaptant recits orals ja existissent. Atal, a vegadas se nomena lo Primièr Libre de Moïses.
L'ipotèsi documentària, qu'estúdia lo libre filologicament, afirma qu'es una mescla de minimum tres tèxtes, que se poden reconeisser per lo biais diferent de nomenar Dieu. Lo genre literari es la cronica o lo libre istoric, pasmens vòl pas dire que lo contengut cal èsser pres litaralament, se fa referéncia solament al tipe narratiu. De fach, la majoritat de las personas, cresents o non, afirman que la Bíblia se cal legir metafòricament.
Datacion[modificar | modificar la font]
Las teorias mai comunament acceptadas actualament (malgrat qu'existís fòrça polemicas al subjècte) afirmen que la Genèsi seriá estada escricha aproximativament al sègle V, quand de levitas fusionèron tres libres dels sègles IX a VII que reculhiguèron de la tradicion orala del pòble d'Israèl.
La Genèsi en ebrieu[modificar | modificar la font]
Los fragments de la Genèsi pus vièlhs conservat actuals son del sègle I aC e son eissits del nomenats Manuscrits de la mar Mòrta. Son de documents escriches en ebrieu antic e sens vocalas. A Jerusalèm, i a escriches del sègle X que tornèron aparéisser a la mitat del sègle XX coneguts coma lo Codex Alèp.
La Genèsi en grèc[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, la Bíblia foguèt tradusida al grèc antic al sègle III aC. Se consèrvan de fragments grècs de la Genèsi del sègle I aC.
Al Vatican i a una còpia quasi completa d'una Genèsi datant del sègle IV (lo Codex Vaticanus) e una autra del sègle V (Lo Codex Alexandrinus). Son los libres de la Genèsi mai vièlhs conservats.


text:
Chenôves
Chenôves es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1164, lo Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França, confirma per una bulle, o benefici de la curació a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[1].En 1232, un acòrdi interven entre lo comte Jean de Châlon e lo Abbaye de Sant-Martin de Autun en çò que tanh a la juridiction de Bragny e de Chenôves[2].
Cap a 1500, lo prieur de Bragny, adreça una carta a Tristan de Salazar; abbé commendataire del Abbaye de Sant-Martin de Autun per lududes far part #que se li cal pas pas revocar la affranchissement dels abitants de Chenôves qu i aguèt fach contra 300 escus[3].
En 1164, le Pape Alexandre III, alors réfugié en France, confirme par une bulle, le bénéfice de la cure à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[4].En 1232, un accord intervient entre le comte Jean de Châlon et l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun au sujet de la juridiction de Bragny et de Chenôves[5].
Vers 1500, le prieur de Bragny, adresse une lettre à Tristan de Salazar; abbé commendataire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun pour lui faire part que l'on ne doit pas révoquer l'affranchissement des habitants de Chenôves qu fut fait contre 300 escus[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N° XVIII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°XLVII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XIII, supplément.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N° XVIII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°XLVII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XIII, supplément.


text:
Viana (Maranhão)
Viana es una comuna de Brasil, situada dins l'estat de Maranhão.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Brasil, Viana se tròba a la latitud 03° 13' 12" S e a la longitud 45° 00' 14" O. Viana a una populacion estimada en 2007 a 47 466 abitants per 1 162 494 km² (densitat de 39,5).
Al dintre de l'estat de Maranhão, fa partida de la mesoregion del Nòrd (Norte Maranhense) e de la microregion de la Baixada Maranhense[1].
Es dempuèi 1962 lo sèti d'una diocèsi catolica que depend de l'archidiocèsi de São Luís do Maranhão.[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
La colonizacion comencèt a l'arribada del paire jesuista Pedro Pedrosa que menava un grop d'amerindis Guajajara en 1683. La mission se nomenava Nossa Senhora da Conceição do Maracu, puèi São Bonifácio. La comuna de Viana foguèt creada lo 8 de julhet de 1757 pel governador Gonçalo Pereira Lobato e Sousa. En 1768, lo governador Joaquim de Melo e Póvoas, dins un raconte de son viatge dins sa capitanariá, informèt lo govèrn portugués de l'excellenta situacion de Viana, provesida d'una "bona glèisa" e tanben d'una escòla de maites enfants que d'unes "escrivon ben". En 1820, la vila aviá 843 abitants dont 400 amerindians "domesticats". La lei provinciala n° 377 del 30 de junh de 1855 elevèt la comuna al reng de ciutat. Dempuèi lo 1èr de genièr de 1958, la comuna compren pas qu'un districte.[3]
Administracion[modificar | modificar la font]
La cònsol (prefeito) de Viana es Rivalmar Luis Gonçalves Moraes.[4]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Nasquèron a Viana[5] :
- Antônio Bernardo da Encarnação e Silva (1799-1848), professor
- Celso Magalhães (1849-1879), poèta, romancièr, critic e magistrat, un dels precursors dels estudis folclorics de Brasil
- Antônio Lopes da Cunha (1889-1950), magistrat, professor, jornalista e poèta
- Raimundo Lopes da Cunha (1894-1941), naturalista e etnograf


text:
1970
Aquesta pagina concernís l'an 1970 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 10 d'abril: George Harrison anóncia la dissolucion del grop The Beatles.
Polonha[modificar | modificar la font]
Decision de Gomulka d'aumentar lei pretz en causa dei dificultats financieras dau país. Pasmens, aquò entraïnèt de manifestacions a Gdansk (èx-Dantzig) e dins d'autrei vilas importantas. L'armada e la polícia tirèron sus de manifestants causant la mòrt d'un centenau de personas entraïnant la partença de Gomulka remplaçat per Edward Gierek. Gierek abandonèt la politica de son predecessor e assaièt de dinamizar l'economia polonesa gràcias a d'emprunts auprès dei país occidentaus. Dins aquò, coma per lei temptativas de reformas precedentas, aquò mau capitèt e la crisi polonesa s'agravèt a cha pauc dins lo corrent deis annadas 1970 e 1980.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Gràcias au sostèn d'Egipte que mandèt un grop d'avions dins lo país, l'armada sodanesa ataquèt l'illa d'Aba onte s'èran gropats un nombre important de madistas que contestavan l'autoritat dau coronèu Gaafar Nimeiry. L'assaut s'acabèt per una victòria totala dei militars que chaplèron seis adversaris (12 000 mòrts). Aquò neutralizèt una partida de l'oposicion islamista mai suscitèt una ostilitat persistenta dins l'opinion.
Mond[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr: la Guèrra de Biafra s'acaba amb la capitulacion de Biafra.
- 23 de genièr: los govèrns de Peró e Colómbia fan conéisser la siá decision de defendre los sieus dreches per fixar l'estenduda de las siás mars territorialas.
- 23 de febrièr: en Georgetown (Guyana), lo governador general britanic proclama la naissença de la Republica de Guyana, amb sir Edward Luckhoo per president.
- 9 d'abril: en Chile, Salvador Allende deven lo primièr politic socialista d'America del Sud que ganha las eleccions presidencialas.
- 11 d'abril - Cap Canaveral (Estats Units): s'enlaira Apollo 13. Aquela fusada aurà un accident dos jorns après, malgrat que l'equipatge capitarà a far tornar la nau al sòl.
- 29 d'abril: de tropas nòrd-americanas e sudvietnamianas ocupan Cambòtja en cèrca de guerrilhèrs vietcongs.
- 9 de mai, Estats Units - Cent mila personas protèstan contra la Guèrra de Vietnam.
- 31 de mai: inauguracion de la Copa Mondiala de Fotbòl de 1970 en la Ciutat de Mexic. Brasil serà lo campion d'aquel an.
- 10 d'octòbre: las Fiji se fan independentas del Reialme Unit.
- 15 d'octòbre: en Egipte, Anwar el-Sadat deven lo nòu president coma successor del mòrt Gamal Abdel Nasser.
- 13 de novembre: en Siria, après un còp d'Estat, Hafez al-Assad assumís la presidéncia del país.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 10 de decembre: en Estocòlme, los investigadors de la fusion nucleara e del ferromagnetisme Hannes Alfvén de Suècia e Louis Néel de França recebon lo Prèmi Nobel de Fisica.
- 10 de decembre: en Norvègia, l'argentin Luis Leloir es premiat amb lo Prèmi Nobel de Quimia per las investigacions realizadas sus l'interconversion d'idrats de carbon simples en complèxes. L'investigador agrònom nòrd-american Norman Borlaug recep lo Prèmi Nobel de la Patz pel desvolopament en variacions de blat de nauta productivitat.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita dau satellit Uhuru (SAS A) per la NASA. Èra destinat a l'estudi dei raionaments X e èra lo premier exemplar d'una tièra de pichons satellits scientifics estatsunidencs (SAS B en 1972 e C en 1975) destinats a l'observacion dei fònts X. En revènge, la mission d'exploracion lunara Apollo 13 mau capitèt après l'explosion d'una sèrva d'oxigèn que causèt de degalhs a una partida dau module. Pasmens, l'equipatge capitèt de rintrar sauve e segur.
De son caire, l'Union Sovietica capitèt l'aterratge sus la Luna d'un veïcul teleguidat d'exploracion dich Lunokhod 1 e sus Vènus de la sonda Venera 7. Aquò representava lo premier aterratge capitat sus una planeta en fòra dau sistèma Tèrra-Luna. Venera 7 capitèt de transmettre d'informacions pendent 55 mn avans d'èstre destrucha per lei condicions climaticas fòrça duras de Vènus.
-
Module d'Apollo 13 endomatjat per l'explosion d'una sèrva d'oxigèn.
-
Arribada dApollo 13 dins l'Ocean Pacific.
-
Lk101.jpg
Imatge de la superficia lunada realizada per Lunokhod 1.
Informatica[modificar | modificar la font]
Depaus dau premier brevet depintant lo foncionament e l'estructura d'un microprocessor per l'engenhaire estatsunidenc Gilbert Hyatt (nascut en 1938). En parallèl, desvolopament de la premiera memòria viva per leis engenhaires estatsunidencs Bob Abbott (nascut en 1933) e Les Vadasz (nascut en 1936).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Jordi Valls i Pozo, poèta catalan
- 18 de març - Queen Latifah, cantaira americana
- 27 de març - Mariah Carey, cantaira american
- 15 de mai – Frank de Boer, fotbolaire neerlandés
- 24 de març – Lara Flynn Boyle, actritz americana
- 29 d'abril – Andre Agassi, jogaire de tennis american
- 29 d'abril – Uma Thurman, actritz americana
- 16 de mai – Gabriela Sabatini, jogaira de tennis argentina
- 22 de mai - Naomi Campbell, modèl e actritz anglesa
- 13 d'agost – Alan Shearer, fotbolaire anglés
- 25 d'agost – Claudia Schiffer, modèl alemanda
- 31 d'agost - Nikola Gruevski, primièr ministre de la Republica de Macedònia
- 19 de setembre - Sonny Anderson, fotbolaire brasilièr
- 2 d'octobre - Maribel Verdú, actritz espanhòla
- 29 d'octobre - Philip Cocu, fotbolaire neerlandés
- 8 de decembre - Martín Loustau, ministre argentin
- 17 de decembre - Lado Gurgenidze, primièr ministre de Georgia
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr – Max Born, fisician alemand, Prèmi Nobel en 1954 (n. 1882)
- 2 de febrièr – Bertrand Russell, filosòf e logician anglés, Prèmi Nobel de la patz (n.1872)
- 17 de febrièr - Shmuel Yosef Agnon, escrivan israelian, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 20 de febrièr - João Café Filho, president de Brasil (n. 1889)
- 30 de març – Heinrich Brüning, cancelièr d'Alemanha (n.1885)
- 16 d'abril - Richard Joseph Neutra, arquitècte american (n.1892)
- 26 d'abril - Francisco Cunha Leal, primièr ministre de Portugal (n. 1888)
- 12 de mai - Nelly Sachs, escrivana alemanda, Prèmi Nobel (n. 1891)
- 1 de junh - Pedro Eugenio Aramburu, èx-president d'Argentina (n. 1903)
- 11 de junh – Aleksandr Kerenski, primièr ministre de Russia en 1917 (n. 1881)
- 21 de junh – Sukarno, president d'Indonesia (n.1901)
- 10 de julhet - Bjarni Benediktsson, politician islandés, èx-primièr ministre (n. 1908)
- 13 de julhet – Arthur Charles Miller, director american de fotografia en cinèma (n.1895)
- 27 de julhet – António de Oliveira Salazar, dictator de Portugal (n.1889)
- 1 d'agost - Otto Heinrich Warburg, biològ alemand, Prèmi Nobel (n. 1883)
- 1 de setembre – Francés Mauriac, escrivan francés, Prèmi Nobel (n.1885)
- 18 de setembre - Jimi Hendrix, musician de rock american (n.1942)
- 25 de setembre – Erich Maria Remarque, escrivan alemand (n.1898)
- 28 de setembre – Gamal Abdèl Nassèr, president d'Egipte (n.1918)
- 28 de setembre - John Dos Passos, novelista american (n. 1896)
- 4 d'octobre - Janis Joplin, cantaira americana de blues (n. 1943)
- 10 d'octobre - Édouard Daladier èx-primièr ministre de França (n. 1884)
- 19 d'octobre - Lázaro Cárdenas del Río, president de Mexic (n. 1895)
- 9 de novembre – Charles de Gaulle, general e èx-president de la Republica Francesa (n.1890)
- 21 de novembre - Chandrasekhara Venkata Raman, fisician indian, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 23 de novembre - Yusof bin Ishak, primièr president de Singapor (n. 1910)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Hannes Alfvén, Louis Eugène Félix Néel
- Prèmi Nobel de Quimia : Luis Federico Leloir
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Bernard Katz, Ulf von Euler, Julius Axelrod
- Prèmi Nobel de Literatura : Alexandre Soljenitsin
- Prèmi Nobel de la Patz : Norman Borlaug
- Prèmi Nobel d'Economia : Paul Samuelson


text:
Domingo French
Domingo French que ho un revolucionari e un militar argentin. Que's destaquè durant las invasions anglesas de l'arriu de la Plata en bèth obtièner lo grad de capitani. Durant la Revolucion de Mai que he partida deu grop de chisperos (los "hargaires de belugas") e, amassa dab Antonio Luis Beruti, que distribuiva insignas entà distinguir los partisans de la revolucion e poder estremar de las discussion lo opositor. Per aquesta rason, French e Beruti que son a còps considerats per error com los inventors de la cocarda blava e blanca.
French que comptava enter los Revolucionaris mei determinats a anar dinc a l'independéncia e qu'èra un pròche de Mariano Moreno ; qu'acopanhè Juan José Castelli dens l'expedicion de repression de la contrarevolucion entà executar l'ancian vicerei Jacques de Liniers.


text:
Villes et mairies du District de Lugano (130)
Liste des communes
Lugano
Ville de Lugano, localité de la Suisse de 49 000 habitants.
La mairie de Lugano a une adresse e-mail et un site Internet.
Massagno
Ville de Massagno, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie de Massagno a une adresse e-mail et un site Internet.
Capriasca
Ville de Capriasca, localité de la Suisse de 4 600 habitants.
La mairie de Capriasca a une adresse e-mail et un site Internet.
Collina d'Oro
Ville de Collina d'Oro, localité de la Suisse de 4 300 habitants.
La mairie de Collina d'Oro a une adresse e-mail et un site Internet.
Agno
Ville de Agno, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Agno a une adresse e-mail et un site Internet.
Caslano
Ville de Caslano, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Caslano a une adresse e-mail et un site Internet.
Paradiso
Ville de Paradiso, localité de la Suisse de 3 500 habitants.
La mairie de Paradiso a une adresse e-mail et un site Internet.
Torricella-Taverne
Ville de Torricella-Taverne, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Torricella-Taverne a une adresse e-mail et un site Internet.
Bioggio
Ville de Bioggio, localité de la Suisse de 2 300 habitants.
La mairie de Bioggio a une adresse e-mail et un site Internet.
Savosa
Ville de Savosa, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Savosa a une adresse e-mail et un site Internet.
Cadro
Village de Cadro, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Cadro a une adresse e-mail.
Canobbio
Village de Canobbio, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Canobbio a une adresse e-mail et un site Internet.
Vezia
Village de Vezia, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Vezia a une adresse e-mail et un site Internet.
Sonvico
Village de Sonvico, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Sonvico a une adresse e-mail et un site Internet.
Comano
Village de Comano, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Comano a une adresse e-mail et un site Internet.
Melide
Village de Melide, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Melide a une adresse e-mail et un site Internet.
Sorengo
Village de Sorengo, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Sorengo a une adresse e-mail et un site Internet.
Ponte Capriasca
Village de Ponte Capriasca, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Ponte Capriasca a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Cellulas glialas
La cellulas glialas que son la màger part de las cellulas deu cervèth, au ras de las neurònas (qui representan sonque 10 per cent de las celulas d'aqueth organ). Las cellulas glialas que jogan un ròtle dens lometabolisme deu cervèth, qu'asseguran lo son sostien en tot pleant los vueits deishats per las neurònas, qu'isoplan las neurònas enter eras e que las emparan contra las infeccions. Despuish chic de temps, la sciéncia que s'intresa au ròtle qui jogarén dilhèu dens la propagacion deu briu nerviós.
Microglia[modificar | modificar la font]
La macroglia qu'ei constituida de cellulas macrofags qui emparan las neurònas per fagocitòsi.


text:
Espeluga de Gorham
L'espeluga de Gorham que s'obreish au bòrd de la mar a Gibartar, dens la cara èst de l'arròc. Que deu lo son nom au capitani A. Gorham, oficièr britanic qui la descrobí en 1907.
Qu'ei considerada com la darrèra abitacion coneishuda de l'òmi de Neandertal. Las recèrcas recentas que muishan ua darrèra ocupacion neandertaliana enter 28 000-24 000 ans abans lo present, valent a díser l'òmi de Neandertal qu'auré donc longament coabitat dab l'òmi anatomicament modèrne, present dens la region despuish 32 000 ans. Las espelugas de Gibartar que contunhèn d'estar emplegadas peus òmis modèrnes arron de l'extincion finau deus neandertalians. Los depòsts de l'espeluga de Gorham qu'an guardat ustensilhas de pèira, larèrs ancians e òs d'animaus datats enter 40 000 ans e 5 000 ans abans lo present. Qu'embarra raras pintruras rupèstras deu Paleolitic Superior.
Qu'ei estada, despuish la soa descobèrta, un site d'un interès arqueologic considerable. La recèrca arqueologica que i a descrivut 4 nivèus estratigrafics: lo purmèr nivèu que muisha un usatge fenician enter los sègles VIII-III abans lo Crist; çai jos que i avó ua brèva utilizacion neolitica; lo nivèu III qu'a balhat ustensilhas d'origina magdaleniana e solutreana; lo nivèu IV qu'a dat 103 objèctes, inclusent puntas de lança, cotèths e instruments de gratatge, identificats com mosterians e que muisha un usatge de contunh durant millennis.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'espeluga de Gorham suu site deu Musèu de Gibartar (en)
- J. Rodríguez Vidal, L.M. Cáceres, F.J. Gracia, A. Martínez Aguirre, C. Finlayson, F. Giles, A. Santiago e C. Peguero (2002): "Lo relèu karstic de Gibartar com bilanç morfosedimentari durant lo Quaternari (Mediterranèa occidentau)". Bulletin n. 3 de la Societat Espanhòla d'Espeleologia e de las Sciéncias de la Mar (es)


text:
Colorado (riu)
Colorado es un fluvi que raja dins lo sud oèst dels Estats Units sus aperaquí 2230 km. Nais dins las Montanhas Rocosas, suls pendís del Mont Richthofen (4245 m) e se geta dins le golf de Califòrnia, en Mexic. Traversa una region enauçada (1600 m en mejana) e arida. Raja dins los estats de Colorado, d'Utah e d'Arizòna. Pus al sud, marca la termièra entre Nevada e Arizòna puèi entre Califòrnia e Arizòna. Es a l'origina del cavament del Grand Canyon e travèrsa de païsatges estracejats per l'erosion.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Saint-Saulge, Job Canton de Saint-Saulge
Les offres d'emploi populaires en Canton de Saint-Saulge
agricole Canton de Saint-Saulge
chercher Canton de Saint-Saulge
garde d'enfant Canton de Saint-Saulge
accueil Canton de Saint-Saulge
agricole autre Canton de Saint-Saulge
agricole sous Canton de Saint-Saulge
agricolea Canton de Saint-Saulge
aillant Canton de Saint-Saulge
animal autres Canton de Saint-Saulge
animaux Canton de Saint-Saulge
anniversaire Canton de Saint-Saulge
autre debutant Canton de Saint-Saulge
aux bien Canton de Saint-Saulge
avec débutant Canton de Saint-Saulge
besoins Canton de Saint-Saulge
candidature Canton de Saint-Saulge
cherchons nounou Canton de Saint-Saulge
chez dan Canton de Saint-Saulge
chez particulier Canton de Saint-Saulge
chien sous Canton de Saint-Saulge
cours particuliers Canton de Saint-Saulge
de maïs Canton de Saint-Saulge
debutant Canton de Saint-Saulge
débutant divers Canton de Saint-Saulge
des animaux Canton de Saint-Saulge
des entretien Canton de Saint-Saulge
des espaces Canton de Saint-Saulge
des soins Canton de Saint-Saulge
descriptif du Canton de Saint-Saulge
deux semaines Canton de Saint-Saulge
divers poste Canton de Saint-Saulge
enfants Canton de Saint-Saulge
enfants garder Canton de Saint-Saulge
entre para Canton de Saint-Saulge
entretien Canton de Saint-Saulge
entretien divers Canton de Saint-Saulge
entretien postes Canton de Saint-Saulge
est bien la Canton de Saint-Saulge
famille Canton de Saint-Saulge
famille accueil Canton de Saint-Saulge
garde d3enfants Canton de Saint-Saulge
garde d4enfant Canton de Saint-Saulge
heure pour Canton de Saint-Saulge
heures semaine Canton de Saint-Saulge
internet Canton de Saint-Saulge
internet débutant Canton de Saint-Saulge
janvier Canton de Saint-Saulge
les deux Canton de Saint-Saulge
maitrise Canton de Saint-Saulge
maitrise est Canton de Saint-Saulge
manipulateur Canton de Saint-Saulge
nounou enfants Canton de Saint-Saulge
nounou enfants garder Canton de Saint-Saulge
offre accueil Canton de Saint-Saulge
offre manipulateur Canton de Saint-Saulge
offre poste Canton de Saint-Saulge
particulier Canton de Saint-Saulge
placement Canton de Saint-Saulge
postes assurances Canton de Saint-Saulge
postes pourvoir rapidement Canton de Saint-Saulge
pour chien Canton de Saint-Saulge
pour deux Canton de Saint-Saulge
pourvoir rapidement Canton de Saint-Saulge
reponsable Canton de Saint-Saulge
semaine Canton de Saint-Saulge
soins agricole Canton de Saint-Saulge
soins animaux Canton de Saint-Saulge
soins aux animaux Canton de Saint-Saulge
soins de suite Canton de Saint-Saulge
toute débutant Canton de Saint-Saulge
via internet Canton de Saint-Saulge
Recherche d'emploi par ville Canton de Saint-Saulge


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
'Saint-Laurent-en-Beaumont' (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Sant-Laurent-en-Beaumont a situat en lo Beaumont, costat de Còs.
Saint-Laurent-en-Beaumont est située dans le Beaumont, canton de Corps.
Saint-Laurent-en-Beaumont
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Les Mées
Les Mées es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pichon riu Bienne adaiga la municipalitat al nòrd-oèst en formant limit amb Louvigny, del temps que la Saosnette, a la extremitat sud, travèrsa la municipalitat de siás n'oèst. En defòra del bourg, lo principal masatge caseriu es la Ròca.
La petite rivière Bienne arrose la commune au nord-ouest formant limite avec Louvigny, alors que la Saosnette, à l'extrémité sud, traverse la commune d'est en ouest. En dehors du bourg, le principal hameau est la Roche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Mées, de messis : la moisson, neuritud.
La distincion i aviá annexat dins lo castèl de la Ròca. Aquela distincion dépendait de la châtellenie de Molins — de Sant-Rémy-de detlo-Plain — abans de passar en la possession dels fraires de la Cosedura de las Mans.
Les Mées, de messis : la moisson, nourriture.
La seigneurie était annexée au château de la Roche. Cette seigneurie dépendait de la châtellenie de Moulins — de Saint-Rémy-du-Plain — avant de passer dans la possession des moines de la Couture du Mans.


text:
Republica de Venècia
La Republica de Venècia dicha la Serenissima (en venecian, Serenìsima repùblica de Venessia) èra un Estat constituit pauc a pauc a l'Edat Mejana a l'entorn de la ciutat de Venècia, e que se desvolopèt amb l'annexion de territòris divèrs e d'establiments comercials lo long de las còstas de la Mar Adriatica, en Mediterranèa orientala e en Itàlia del nòrd, fins a venir una de las principalas poténcias economicas europèas. Venècia tenguèt alara una plaça de las primièras pels escambis economics entre l'Occident e l'Orient mediterranèu, bizantin o musulman.
La Serenissima, amb las seunas institucions oligarquicas remarcablament establas pendent prèp d'un milleni, tenguèt un ròtle politic essencial.
A partir del sègle XVI, coneguèt un periòde de declin politic e de regression territoriala un pauc amagada per una extraordinària florason artistica, abans de desapareisser, en 1797, vencuda per Napoleon Bonaparte, general d'una republica revolucionària al respècte del modèl venecian. La Serenissima, amb lo rèsta del seu domèni territorial, passèt alara amb lo tractat de Campo Formio jos la sobeiranetat autriaca.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Institucions
- 3 Territòris otramar
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La creacion[modificar | modificar la font]
Venècia dependiá dempuèi sa fondacion al sègle VI de l'Empèri Bizantin mas la flaquessa de l'Exarcat de Ravenna e de las tribuns de las illas fàcia als Lombards favorizèt l'emergéncia d'un poder local personificat pel primièr duc o « dòga », Paolucio Anafesto (697-717), personatge als tèrmes de la legenda e de l'istòria. Los primièrs dògas demoravan a Eraclea (ara Cittanova), coma o aviá fach lo representant del poder bizantin o magister militum. Lo segond dòga de la tradicion, Marcello Tegalliano (717-726), el meteis seriá estat magister militum quand Paolo Lucio tractava amb lo sobeiran lombard Liutprand. Lo tresen dòga - e primièr istoric - foguèt l'hypatus Orso Ipato (726 a 737), hypatus significant gaireben « cònsol » en grèc. Ensajèt de saquejar la tutèla bizantina pendent la crisi iconoclasta e foguèt assassinat. Lo poder foguèt exerçat pendent cinc ans per de magistri militum abans de tornar al filh d'Orso, Teodato. Aquel transferèt lo seu sèti a Malamocco.
Al sègle IX, Venècia s'emancipèt de l'Empèire bizantin e a l'esquisma de 1054, causiguèt l'obediança de Roma. Al sègle X, lo dòga Angelo Participazio mudèt fin finala a Rialto, aprèp lo sètge de Pepin d'Itàlia. Es lo començament vertadièr de l'existéncia de Venècia sus l'escena internacionala.
L'espandiment medieval[modificar | modificar la font]
Mas lo vam de Venècia s'apiejava d'en primièr sus las relacions comercialas amb Constantinòple. En 1082, encara nominalament integrats a l'empèri bizantin, los Venecians recebèron d'importants privilègis comercials, en prèmi de l'ajuda navala qu'aportèron al basilèus Alexis Comnèna contra les Normands, que fasián lo sètge de Durazzo. L'espandiment se faguèt d'en primièr cap a la mar Adriatica. Al sègle X, los Venecians s'assegurèron lo contraròtle de la còsta dalmata. Rebutèron entre autres los piratas dalmatas que damatjava lo lor comèrci.
Coma los autres tres grands pòrts d'Itàlia, Gènoa, Pisa e Amalfi, Venècia èra una ciutat-estat qu'establissiá lo seu poder per la proximitat maritima, en italian Repubblica Marinara. Passèt los seus concurrentas sus mai d'una estapa, la primièra èra la Quatrena Crosada. En 1202-1204, los Crosats l'ajudèron a conquerir qualquas etapas cap a l'Orient (Zara, las illas ionianas) puèi se lancèron a l'assaut de Constantinòple alara qu'èra pas a l'origina la tòca de l'expedicion. Lo desmantelament de l'Empèri bizantin fondèt la grandor de Venècia. Recebèt maites territòris, coma fòrça illas grègas e una partida de la vila de Constantinòple. Aquelas posicions li assegurèron lo contraròtle comercial de tota la Mediterranèa orientala. Fins alara la reina de l'Adriatica, venguèt un punt de passatge obligat entre l'Orient maritim et l'Occident continental. Lo mercant Marco Polo simboliza son esperit d’entrepresa al sègle XIII.
La Republica de Venècia èra al cap d'un ensems de possessions maritimas. Sa dominacion sus la Tèrra Fèrma èra pauca. En Itàlia del nòrd, lo seu territòri anava pas al delà de Vicença, Verona, Pàdoa e de las còstas du Friol.
L'espandiment venecian passèt a una segonda etapa l'endeman de la Guèrra de Chioggia (1378-1381). Mai d'un còp entre lo sègle XIII e lo darrièr tèrç del sègle XIV, Venecians e Genoans se combatèron ferotjament. La guèrra de Chiogga consacrèt un temps la primautat de Venècia sus Gènoa, mas ambedoas vilas contunhèron longtemps de se disputar. La ciutat dels dògats venguèt lo centre dels escambis mediterranèus fins al començament de las guèrras d'Itàlia (1494). La Republica dominava l'economia mond de l'epòca mercé al seu contraròtle sus la majoritat de la còsta Adriatica (coma gaireben totas las vilas-Estats dalmatas), de las illas de la mar Egèa, que Creta e Chipre e mercé a la seuna influéncia notabla a l'Edat Mejana. Venècia se trapava « al còr del sistèma de circulacion mai vast de l'epòca, estendut a la mar entièra »[1]. Prenguèt « la mai granda partida de las compras de pèbre e d'espècia del Levant, al mens venguts de l'Ocean Indian a las escalas del Levant » e èra « par excelléncia lo revendaire d'aquelas denadas preciosas a l'Occident, sobretot en Alemanha, mai grand consomator d'Euròpa »[2]. L'istoriana Élisabeth Crouzet-Pavan constata que los mercants venecians èran actius sus totas las plaças comercialas, de Constantinòple a la Creta, de Brujas a l'Armenia, de l'Africa del Nòrd a l'Eubèa. Aquela dominacion èra assegurada per la superioritat tecnica de las galèras sortidas de l'Arsenal de Venècia qu'èra, dins la primièra mitat del sègle XV, lo primièr emplegaire de l'Occident amb, dètz e sèt mila emplegats, la flòta mercanda veneciana comptant alara vint e cinq mila marins[3].
Al sègle XIV, cobesa de regnar sus l'Adriatica, la Republica de Venècia estendèt la seuna influéncia sus las vilas balneàrias d'Istria. La peninsula foguèt despartida en dos: l'entorn maritim tornèt a la Serenissima, l'interior de las tèrras als Habsborgs. E Aquela situacion demorèt pendent quatre sègles, fins a la casuda de Venècia, en 1797.
Lo revengut per capita en 1400 èra alara quinze còp pus naut qu'aquel de París, Madrid o Londres[4]. En 1423, dins lo seu discors sus l'estat de la ciutat, lo dòga Tommaso Mocenigo pòt comptar tres mila naus mercants, tres cent naus de guèrra[5]. La Serenissima èra al trescòl de sa poténcia.
L’Estat agís coma una gigantèsca companhiá de navigacion: cada ans, arma, jos l’autoritat del Senat, quinze a vint naus de 300 a 500 tonèls, navigant totjorn amassats per dos o quatre, cap a l’Orient, l’Egipte, l’Africa del Nòrd, e de totjorn mai cap als pòrts angleses e flamands. L'administracion èra eficaça e rigorosa: la ciutat sens país interior importava de merças alimentàrias (cerealas, vianda, òlo e vin) qu'èra un monopòli d'Estat.
Las guèrras d'Itàlia[modificar | modificar la font]
Al sègle XV, la Republica fasiá partida de las cinq principalas poténcias en Itàlia, als costats del ducat de Milan, del reialme de Napòls, de la republica de Florença, e dels Estats del Papa. Aqueles diferents Estats s'afrontavan per la supremacia en Itàlia. Venècia ne profeitèt per espandir lo seu territòri sus la tèrra fèrma (Bergama, Brescia, Lodi, Friol), subretot als despens del ducat de Milan.
La patz de Lodi en 1454 assegurava un statu quo entre aquelas poténcias regionalas mas la dintrada de grandas poténcias estrangièras a la fin del sègle XV perturbèt l'equilibri. En 1494, lo rei Carles VII de França dintrèt en Itàlia puèi sometèt Napòls. Venècia prenguèt l'iniciativa de la reaccion. Reüniguèt una coalicion, la santa Liga, constituida dels principals Estats italians (levat Florença e Napòls). Mas l'armda capitèt pas de blocar a Fornoa lo retorn del rei en França.
En 1499, Venècia prenguèt Cremona, Rimini en Romanha e Trieste. Aquela creissença sus la Tèrra Fèrma inquietèt los seus vesins que formèron en 1508 una liga contra ela: la Liga de Cambrai. Comptava d'enemics redotables, a saber lo papa, l'emperaire, los reis de França, d'Anglatèrra, d'Espanha e d'Ongria. Sens comptar Florença e Ferrare. Le papa Juli II, que le poder temporal èra menaçat pels Venecians en Romanha, prononcèt l'excomunicacion de la Republica lo 27 d'abril de 1509. Alara, podava doncas pas mai celebrar d'oficis religioses sul seu territòri. Parallelament, lo rei Loís XII de França capitanejava las operacions militàrias. Dintrèt en Venèt e desfisèt las tropas venecianas a Ghiaradadda. Malgrat la granda desfacha, Venècia capitèt miraculosament de salvar lo seu Estat. La ciutat foguèt pas presa e quitament demorèt sus la Tèrre Fèrma mercé al sosten dels païsans o dels mestierals[6]. Melhor, en 1511, la Liga de Cambrai se tornèt contra lo rei de França: lo papa, los Espanhòls e los Angleses lo cacèron d'Itàlia.
Qualques ans mai tard, las alianças cambièron encara. Los Venecians sostenguèron aquel còp lo rei Francés Ièr de França que s'engatjava dins une reconquèsta del Milanés. Aquel sosten se revelèt decisiu a la victòri francoveneciana de Marignan en 1515.
Dins los ans seguents, Itàlia demorèt un camp de batalha. Francés Ièr e Carles Quint s'i afrontèron. Venècia foguèt una de las raras capitalas italianas que foguèt pas presas.
Pèrda de la supremacia comerciala e maritima (sègle XVI-1797)[modificar | modificar la font]
L'istorian Fernand Braudel dona dos rasons per explicat lo declin de la Republica a partir del sègle XVI: « çò que donèt rason de Venècia, son las rotas del mond que se desplaçan lentament de la Mediterranèa cap a l'Atlantic; son los Estats nacionals que grandisson. A partir del sègle XVI, Venècia butat aqueles còrs espeses: Espanha, França, l'una e l'autra amb de pretencions imperialas; mai encara sorgiguèt l'Empèri turc, colòs d'una autra edat, mas colòs, contra que s'agotava »[7].
La primièra rason, del cambi de las ancianas rotas comercialas, arriba a la fin del sègle XV quant, d'un caire, Cristòl Colomb aborda en America e quand, d'un autre caire, Vasco de Gama passèt le Cap de Bona Esperança e jonhèt las Indias en 1498. De nòu espacis e de nòu itineraris prometors se dubriguèron atal pels armators e marcands. Contournant Africa, la rota del Cap de Bona Esperança permetava als Europèus d'anar cercar de sedas e espècias d'Orient sens passar per l'abitual intermediari venecian. Venècia, coma lo rèsta de la Mediterranèa, se trobèt marginalizada e lo seu trafic mermèt. Pasmens, la creissénça de la consomacion mondiala permetèt a la Republica de recobrar lo seu nivèl de comèrci dins los ans 1560. Un retorn que deu pas amagar lo fach qu'èra pas mai lo mai grand pòrt europèu. Jamai recobrèt la seuna posicion dominanta en mai qu'a partir de la fin del sègle XVI, los Nordics (Angleses e Olandeses) dintrèron dins lo comèrci mediterranèu e lo detornèron per lo lor profèit.
La segonda rason del declin venecian demòra dins la seuna confrontacion amb los grands Estats vesins. La republica de Venècia, en despach de sa riquessa e de son rai cultural, pesava politicament e militàriament pauc fàcia al Reialme de França o lo Reialme d'Espanha. Mas foguèt lo darrièr vengut dins l'ensems de las grandas potencias europèas, l'Empèri Otoman, que li causèt mai grandas preocupacions. Los Turcs prenguèron un per un los establiment de Venécia sus las rotas del Levant. En 1571, los Venecians furniguèron prèp de la mitat de las naus de la flòta crestian qui desfisèt los Otomans. Èra la batalha de Lepant. Malgrat aquel succés, Venècia contunhava a perdre de terren. Un an aprèp Lepant, deguèt abandonar Chipre e, en 1669, Candia. En 1718, la patz de Passarovitz signa la pèrda de la Morèa que la Republica aviá capitat a conquerir de nòu en 1697.
Lo patriciat de Venise aviá en consequéncia rebastit lo seu fondament economic. L'expleitacion agricòla de la Tèrra Fèrma (seda, ris, cambre, abaliment de fedas) atirèt los capitals fins alara investits dins lo comèrci alunhat.
Malgrat aquel contèxte dificil, complicat per las epidèmias de pèsta a la fin del sègle XVI, l'Estat èsra tolerant dins lo caire de la religion; rebutant tot fanatisme, procedèt a cap d'execucion per eretgia pendent los ans de la Contraraforma alara que la populacion domorèt majoritàriament catolica.
Fàcia a la menaça turca, Venècia deguèt se ligar a Àustria, qu'èra venguda la principala potencia en Itàlia del Nòrd. Son economia foguèt fòrça saquejada per las guèrras. Aprèp prèp un milleni d'independéncia, la Republica de Venècia foguèt ocupada per las tropas de Napoleon Bonaparte lo 12 de mai de 1797 al tèrma de la campanha d'Itàlia. L'invasion dels Franceses acabèt lo sègle que Venècia coneguèt l'apogèu de son rai, venent la vila europèa mai eleganta e rafinat del sègle XVIII, amb una fòrta influéncia sus l'art, l'arquitectura e la literatura.
Lo Tractat de Campo Formio signat lo 18 d'octobre de 1797 entre França e l’Empèri d'Àustriac, liurèt l’ex-« Serenissima Republica » dins aqueles que la transformèron sul còp dins una provícia de lor Empèri.
Existiguèt una efemèra Republica de Sant Marc en 1848-1849 creada a la seguida de l'insurreccion de la vila contra l'Empèri d'Àustriac.
Institucions[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de govèrn d'aquel Estat, pron original per l'epòca, èra la Republica. Mas una republica oligarquica, coma Florença, las vilas liuras d'Empèri, las Províncias Unidas, e la Confederacion soïssa. Las grandas familhas de la vila, representadas al Grand Conselh, elisián lo Dòga (Duc) que menava la politica sa vida durant. Los Venets elaborèron al cors dels sègles una organizacion institucionala originala e fòrça complèxe visant, d'un caire a concentrar los poders entre un nombre reduisit (42 en tot) de familhas patricianas d'anciana origina, d'un autre caire per evitar tota evolucion cap a un sistèma de tipe monarquic, malgrat la preeminéncia d'un personatge, lo Dòga, que simbolisava lo poder de l'Estat e representava la Serenissima Republica.
Lo Concio[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo concio, assemblada populara veneciana (equivalent a l'arengo de las autras ciutats italianas a la meteissa epòca), aviá lo poder legislatiu e elisiá lo dòga, cap de l'Estat investit dels poders executiu e judiciari. Al concio, se substituava pauc a pauc lo « Grand Conselh ».
Lo concio foguèt reünit en 1380 a l'ocasion de la batalha de Chioggia. Venècia aviá pas encara conegut la fòrta expansion demografica del sègle seguent, mas una de las doas grandas fasas d'agrandiment de l'Arsenal ja s'èra facha al començament del sègle XIII.
Grand Conselh[modificar | modificar la font]
Lo Grand Conselh (Maggior Consiglio en italian) - autoritat suprèma - se substituent a l'assemblada populara nomenada concio. De quin emanián totas las autras institucions: lor multiplicacion e l'embonh de las competéncias favorizèron la collegialitat de las décisions mas tanben la vigiléncia recipròca. Èra compausat d'òmes de mai de 25 ans, membres de las familhas patricianas inscrichas al Libre d'aur (Libro d'Oro) repertoriant l'ensems de la noblessa veneciana. Lo patriciat èra títol estrictament ereditari, i èsser admés, èra totalament impossible per tot autra classa de Venècia. Quitament esposar una femna del bas pòble excluisiá un patrician dels seus drechs d'accès al Grand Conselh. L'aristocracia veneciana se compausava subretot d'armators, de negociants e de banquièrs, que los revenguts se fondavan mai sul comèrci que sus la tèrra. Per la Serrata del Consiglio (« verolhatge del conselh ») en 1297, l'accès al Grand Conseil foguèt reservat a aqueles que los aujòls n'èran ja membres.
Reünit totes los dimenges, lo Grand Conselh prengava las decisions politicas, promulgava las leis e causissiá los nauts magistrats. La tendéncia a delegar los poders d'un còrs nombrós a une comission reducha d'especialista foguèt una caracteristica durable de l'organizacion d'aquela republica oligarquica.
Senat[modificar | modificar la font]
Organ legislatiu compausat de 120 a 250 membres maximum, lo Senat èra cargat de la politica exteriora e de la nominacion dels ambaissadors. Los ambaissadors venecians d'aquela epòca envièron de rapòrts secrets sus la politica e las rumors circulant dins las corts europèas, çò que constituís una font d'informacion pels istorians modèrnes.
Lo Dòga[modificar | modificar la font]
Lo cap de l'executiu portava lo títol de dòga (« duc »). Èra teoricament elegit a vida. Lo caractèr viatger se perpetuèt sens cambi pendent de sègles alara que lo dòga perdava pauc à pauc tot poder personal. La foncion de dòga èra reservat a un membre d'una familha patriciana causida dins un cercle redusit, mas la transmission jamai venguèt ereditària malgrat las tentativas de quelques uns. Aquelas acabèron en mai de far evoluar lo mòde de designacion del dòga de biais a exclure tota possibilitat de transmission ereditària o d'acaparrement per de faccions. En seguida, los dògas desmissionèron plan sovent per se retirar dins une vida monastica, jos la pression dels oligarcs, quand èran discreditats per lor accion politica.
Lo Collègi Suprèma[modificar | modificar la font]
Compausat del Dòga, dels seus sièis conselhèrs, del cancelièr e du president del Conselh dels dètz, lo Collègi Suprèma èra l'organ suprèma de la Republica.
Lo Collègi[modificar | modificar la font]
Assemblada dels principals membres de l'Estat, compausat de 26 nòbles :
- La Senhoriá de Venècia :
- siès Savis-Grands eissits del Senat ;
- cinq Savis dichs de Tèrra Fèrma que gerissián los afars de tèrre fèrma ;
- cinq Saviss dels Òrdres, que gerissián los afars de la Mar.
Totas las demandas e memòris son introduchs al Collègi, que los distria als mai conselhs e al Senat. Lo Collègi dona alara la responsa del Senat per escrich (la Parte).
Conselh dels Dètz[modificar | modificar la font]
Creat en 1310 a títol provisòri, puèi rendut definitiu en 1335, lo Conselh dels Dètz es una institucion judiciària destinada a sanccionar los complòts ordits contra la Republica. Constituit en realitat de 17 membres, dispausèron de poders particuliarament espandits, li permetent quitament de destituir lo dòga.
Territòris otramar[modificar | modificar la font]
Amb los sègles, Venècia ocupèt fòrça territòris del bacin de l'Adriatic e la Méditerranèa orientala, amb de preferéncia per las illas e los pòrts podent servir lo seus interèsts comercials. Coma de colonias d'expleitacion, aqueles territòris forniguèron vin, cerealas, fruchs, mièl, fusta e materials de construccion. Existiguèt dos grops dons aquel empèri venecian que las limitas sovent varièron[8] :
Las possessions de Venècia[modificar | modificar la font]
Lo Golf correspond a l'Adriatica. Del sègle IX a XI, Venècia aviá per l'objectiu de dominar totes las broas d'aquela mar perque aviá consciéncia dels riscs d'asfixia pel seu comèrci se un enemic aviá l'idèa de barrar lo Golf. Èran partida d'aquelas possessions, pas totjorn al meteis temps:
« Sens dopte aquelas ciutats sonque reconeguèron a Venècia pas qu'une sobeiranetat alunhada »[9]. Mas çò qu'importava als Venecians, èra d'obligar totes los trafics adriatics a transitar pel pòrt de Venècia. La flòta de la Serenissima èra aquí per tornar a l'òrdre las ciutats reguitnairas per aquel monopòli comercial.
Las possessions del Levant[modificar | modificar la font]
La Quatrena crosada permetèt lo primièr espandiment de Venècia dins l'orient grèc. Mercé a l'ajuda logistica portada als Crosats, los Venecians participèron al desmantelament de l'Empèri Bizantin en 1204. Recebèron las còstas e las illas de la mar Ioniana, la mai granda partida del Peloponés, las Cicladas e qualques Sporads, de plaças en Eubèa, de posicions de Gallipoli e de Rodosto suls Estreches, los tres ochens de Constantinòple enfin, amb la basilica Santa Sofia. La restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261 eliminèt los Vénicians de qualques d'aqueles territòris. Mas las sortidas sus la méditerranèa per la Rota de la Seda, abans font de riquessa per Bizanci, demorèron dins la lors mans e aquelas dels genoés.
Al començament del sègle XV, la Republica possedava:
- las Illas Ionianas, que Corfou
- Parga
- Creta (o "Candia"), comprada al marqués de Montferrat. Escala fòrça importanta sus la rota de Chipre, de Beirot o d'Alexàndria.
- Coron e Modon, « los uèlhs de la Republica » a l'extrèma sud de Peloponés.
- l'Eubèa (o "Negrepont")
- Chipre, que Venècia aviá succedit als Lusignan.
- Lajazzo
- Acra (?)
Aquel ensems formava d'escalas, de plaças estrategicas sus la rota de Constantinòple, de la Mar Negra, de Siria o d'Egipte.
Las possessions en 1797[modificar | modificar la font]
A la casuda en 1797, la Republica de Venècia compreniá las províncias seguentas:
- Lo Dogado (« Estat del dòga ») ou « Ducat de Venècia » (La vila de Venècia e una pichona emprisa sus la tèrra fèrma) ;
Domini di Terraferma (« domènis de tèrre fèrma »)[modificar | modificar la font]
- Padoan (Pàdoa, Bassano, Abano, Este) ;
- Polesina de Rovigo ;
- Veronés (Verona, Peschiera) ;
- Vicentin (Vicença, Asiago) ;
- Bressan (Brescia, Salon, Lonato, Chiari) ;
- Bergamac (Bergama) ;
- Cremasc (Crema) ;
- Marga Trevisena (Trevise, Feltre, Bellune e Pieve di Cadore) ;
- Friol (Udine, Sacile, Pordenone) ;
De 1805 a 1814, las províncias del Domini di Terraferma foguèron absorbidas dins lo reialme d'Itàlia e formèron los departaments Adriatic, Brenta, Bacchiglione, Adige, Serio, Mella, Tagliamento, Piave e de Passeriano.
Stato da Màr (« Estat de la Mar »)[modificar | modificar la font]
- Istria (Pola, Capo d'Istria)
- còsta dalmatas : Nona, Zara, Trau, Spalato, Sebenico, Clissa, Cettigne, Signia, l'Herzégovine, Cattaro
- Las illas dalmatas dempuèi Osera fins a Curzola
- En Albania veneciana : Parga, Preveza, Vonitsa, Butrinto
- Las Illas Ionianas
Aquelas províncias foguèron partejadas en 1797 pel tractat de Campo Formio :
- Las tres primièras daissadas a Àustria. Aquela las cedèt en 1805 foguèron administradas pel Reialme d'Itàlia, mas integradas a las Províncias illirianas francesas a lor creacion en 1809.
- Las illas Ionianas e las possessions continentalas tocantas formèron los tres departaments francés de Grècia (1799). Una Republica de las Sèt Illas foguèt formada jos la proteccion de Russia e de l'Empèri Otoman, puèi en 1807 de França, abans de venir la Republica de las Illas ionianas jol protectorat del Reialme Unit a partir de 1814.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Braudel_La_Mer" (fr)Fernand Braudel, « La mer », Fernand Braudel (dir.), La Méditerranée. L'espace et l'histoire. Les hommes et l'héritage, Paris, Flammarion, France Loisirs, p.66
- ↑ "Braudel_La_Mer"
- ↑ "ISBN_297939094X" (fr)Daniel Hugenin et Erich Lessing, La Gloire de Venise, Terrail, 1993 (ISBN 297939094X)
- ↑ (fr)Jacques Attali, Une brève histoire de l'avenir, éditions fayard, 2006
- ↑ name="ISBN_297939094X"
- ↑ (fr)Patrick Boucheron, « 1509. Louis XII est vainqueur à Agnadel », Alain Corbin (dir.), 1515 et les grandes dates de l'histoire de France, Le Seuil, France Loisirs, p.165-169
- ↑ (fr)Fernand Braudel, « Venise », Fernand Braudel (dir.), La Méditerranée. L'espace et l'histoire. Les hommes et l'héritage, París, Flammarion, France Loisirs, p.317
- ↑ L'empire vénitien. Article de Élisabeth Crouzet-Pavan sur Clio.fr
- ↑ "Clio_Empire_venitien"
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (it)Luigi Tomaz, In Adriatico nell'antichità e nell'alto medioevo, Presentazione di Arnaldo Mauri, Think ADV, Conserve 2001.
- (it)Luigi Tomaz, Il confine d'Italia in Istria e Dalmazia. Duemila anni di storia, Presentazione di Arnaldo Mauri, Think ADV, Conselve 2007.
- (it)Luigi Tomaz, In Adriatico nel secondo millennio, Presentazione di Arnaldo Mauri, Think ADV, Conselve, 2010.
Font[modificar | modificar la font]
- (fr)Freddy Thiriet; Histoire de Venise; Que sais-je ? » PUF, París; 1952
- (fr)André Zysberg & René Burlet; Venise, la Serenissima e la mar; Gallimard; París; 2006; isbn=2070535193}}
- (fr)Élisabeth Crouzet-Pavan, Venise triomphante. Les horizons d'un mythe, París, Albin Michel, 1999
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Les instutions de la République de Venise sur vivre-venise.com
- (fr)L'empire vénitien. Article d'Élisabeth Crouzet-Pavan sus Clio.fr
- (fr)Venise La Serenissima
- (fr)Tèxtes per l'istòria de Venècia


text:
Eth Conselh Generau d’Aran en session extraordinària de 18 de gèr de 2016, a aprovat eth padron de cobrament dera taxa deth servici de recuelhuda de lordères e eth sòn tractament entad an 2016 ena Val d’Aran.
Er impòrt deth padron de recuelhuda e tractament de lordères corresponentes ar an 2016, supause un totau de 1.437.213, 88 € que compòrte un increment de € 21.457,98 € respècte deth padron der an 2015. Er increment mès notable, de 34,88%, correspon ath municipi de Bausen motivat pera metuda ath dia deth padron, donques que s’a agut en compde era actualizacion deth madeish en çò que tanh ath nombre de naues residéncies. En totau era aumentacion deth padron de recuelhuda e tractament de lordères ena Val d’Aran entà 2016, represente 1,52%.
Per d’auta part eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, tanben a aprovat era Declaracion d’Andorra La Vella des Comunitats de Halhes des Pirenèus, damb motiu dera celebracion dera inscripcion de “Es Hèstes deth huec deth solstici d’ostiu des Pirenèus” ena lista representativa deth Patrimòni Culturau Immateriau dera Umanitat dera UNESCO, damb er objectiu de coesionar e coordinar es accions damb eth rèste de comunitats des 63 pòbles de França, Catalonha, Aragon e Andòrra restacadi en aguestes celebracions e ath madeish temps , mantier e potenciar era identitat e eth valor culturau e patrimoniau unic des hèstes deth Haro e deth Taro de Les e Arties ena Val d’Aran.


text:
Capitèl
En arquitectura, un capitèl (var. capitèu, capitèth) es un element de forma alargada que corona una colomna e li transmet las cargas que deu portar. D'un punt de vista decoratiu, es lo coronament, la partida superiora d'un postèl, d'una colomna, d'un pilastre, d'un pilar, etc.
Los òrdres arquitecturals classics se reconeisson aisidament per sos capitèls: òrdre toscan, òrdre doric, òrdre ionic, òrdre corintian e òrdre composit.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Capitèl de fuèlhas d'aiga caracteristic de las Abadiás cistercianas, Abadiá de Senhanca, provença.
-
Capitèl de l'abadiá de Moissac.
-
-
-
Capitèl de l'abadiá de Concas.
-
Capitèl ionic de Bulla Regia Tunisia.
-
Capitèl de las clastras de Cuixà, The Cloisters, Nòva York.
-
Capitèl policròm de l'Abadiá de Viana, Carcin.
-
-
-
Dessenh d'un capitèl al musèu de Tolosa.
-
Capitèl de la pòrta dels comtes de la Basilica de Sant Sarnin de Tolosa
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)J. Justin Storck, Le Dictionnaire Pratique de Menuiserie, Ebénisterie, Charpente, 1900, réimpr. éd. Vial 2006.


text:
Alcòl
Un alcòl es un compausat quimic que conten un grop foncional -OH. En quimia s'apèlan alcòls los idrocarburs saturats (o alcans) que contenon un grop idroxil (-OH) en substitucion d'un atòm d'idrogèn ligat de manièra covalenta. Ça que la, se parla generalament d'alcòl per se referir a l'etanòl, CH3CH2OH o l'alcòl que se trapa dins las bevendas alcolicas, coma la cervesa, lo vin... Los alcòls pòdon èsser primaris, segondaris o terciaris, en foncion del nombre d'atòms d'idrogèn remplaçats per un atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
D'exemples d'alcòls son:
alcòls primaris;
alcòls segondaris;
- (CH2OH)2CH-OH (propantriòl, gliceròl o glicerina)
alcòls terciaris;
- (CH2OH)3C-OH
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
- Correnta (pas sistematica): Antepausant lo mot d'alcòl e en remplaçant lo sufixe -an de l'alcan correspondent per -ilic. Atal, per exemple: alcòl metilic, etilic, propilic...
- IUPAC: Se remplaça lo sufixe -an per -òl dins lo nom de l'alcan original e s'identifica la posicion de l'atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
Formulacion[modificar | modificar la font]
Los alcòls alifatics respondon a la formula generala: CnH2n+1OH. I a, ça que la, fòrça tipes d'alcòls, que contenon de ligams dobles e triples, anèls aromatics o d'autres grops foncionals, e que respondon pas a aquesta formula generala.
Proprietats generalas[modificar | modificar la font]
Los alcòls primaris e segondaris son liquids, incolors e d'odor agradiva. Son solubles dins l'aiga en tota proporcion e son mens denses qu'aquesta. Los terciaris, al contrari, son totes solids.


text:
Montigny Lengrain : A visiter absolument !
Château de Pierrefonds (Pierrefonds, 9,0km de Montigny Lengrain), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
Château de Coucy (Verneuil sous Coucy, 23,4km de Montigny Lengrain), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
A faire durant votre séjour à Montigny Lengrain
A découvrirPontons de pêche La Sautriaute à Duvy (22,8km du centre de Montigny Lengrain).Théâtre Le Chevalet à Noyon (25,0km du centre de Montigny Lengrain).Mémorial de l'Internement à Compiegne (21,5km du centre de Montigny Lengrain).
Villes et villages a visiter non loin de Montigny LengrainClassée Ville d'Art et d'histoire Soissons vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (16,9km du centre de Montigny Lengrain).Classée Ville d'Art et d'histoire Noyon vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (25,2km du centre de Montigny Lengrain).
A parcourir durant votre voyage à Montigny LengrainLes Jardins De La Muette à Largny-sur-Automne (12,7km du centre de Montigny Lengrain).Les Charmettes D'Auguste Castellant à Largny-sur-Automne (12,8km du centre de Montigny Lengrain).Les Jardins De L'Abbaye à Soissons (16,2km du centre de Montigny Lengrain).Jardin Du Manoir Du Plessis Au Bois à Vauciennes (16,8km du centre de Montigny Lengrain).Les Jardins Du Nouveau Monde à Blérancourt (17,2km du centre de Montigny Lengrain).Parc Du Palais De Compiègne à Compiègne (20,4km du centre de Montigny Lengrain).Parc De Geresme à Crépy-en-Valois (20,7km du centre de Montigny Lengrain).Jardin Médiéval Des Sires De Coucy (Capitulaire De Charlemagne) à Coucy-le-Château-Auffrique (23,3km du centre de Montigny Lengrain).Jardin Du Chemin De Ronde (Jardin D'Anne-Marie) à Coucy-le-Château-Auffrique (23,7km du centre de Montigny Lengrain).Le Jardin Des Monterelles à Baboeuf (24,9km du centre de Montigny Lengrain).Musée Alexandre Dumas à Villers Cotterets (12,7km du centre de Montigny Lengrain).Musée de Soissons à Soissons (16,2km du centre de Montigny Lengrain).Abbaye Saint-Jean des Vignes à Soissons (16,2km du centre de Montigny Lengrain).Musée Municipal à Soissons (16,6km du centre de Montigny Lengrain).Musée Franco-Américain du Château de Blérancourt à Blerancourt (17,3km du centre de Montigny Lengrain).Musée du Château de Compiègne à Compiegne (20,4km du centre de Montigny Lengrain).Musée national de la Voiture et du Tourisme (Annexe du musée National du Château de Compiègne) à Compiegne (20,6km du centre de Montigny Lengrain).Musée de la Figurine Historique à Compiegne (20,7km du centre de Montigny Lengrain).Musée Antoine Vivenel à Compiegne (20,9km du centre de Montigny Lengrain).Musée de l'Archerie et de l'Art Sacré à Crepy-En-Valois (21,3km du centre de Montigny Lengrain).Musée du Noyonnais à Noyon (24,8km du centre de Montigny Lengrain).Musée Calvin à Noyon (25,0km du centre de Montigny Lengrain).Musée municipal de Chauny à Chauny (29,0km du centre de Montigny Lengrain).
Monuments Historique de Montigny LengrainEglise du 12e siècle, 13e siècle, 15e siècle
et dont les éléments classées sont Eglise et croix Renaissance située devant le porche Ouest : classement par arrêté du 10 novembre 1921
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Montigny Lengrain et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Montigny Lengrain
Sinon en Gîte ?
- Meublé Chalet Carisiolas à Crisolles, Gîte de M. Parente qui est à 29,1km de Montigny Lengrain.
En chambre d'hôte
- Chambres d'Hôtes Villa des Roses à Venette (21,6km de Montigny Lengrain), Chambre d'hôte de M. Jean Jacques Moissinac.
- Chambres d'hôtes à JonquiÈres (26,5km de Montigny Lengrain), Chambre d'hôte de M. Yves Franceus.
Montigny Lengrain, trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme à Soissons (16,5km du centre de Montigny Lengrain).Maison du Tourisme à Chiry Ourscamp (21,2km du centre de Montigny Lengrain).Office de Tourisme du Pays Noyonnais à Noyon (24,9km du centre de Montigny Lengrain).


text:
Taxinomia
La taxinomia (del grèc taEιvouίa taxis : renjament e nomos : lèi) es la partida de la biologia que visa a establir una classificacion sistematica dels èssers vivents.
Lo tèrme de taxinomia, format a partir de la rasic grèga taxis, es sovent preferit a taxonomia, çaquelà fòrça utilizat.
Somari
Origen e evolucion dels modèls[modificar | modificar la font]
Totas las classificacions se presentan jos la forma d'un arbre (classament arborescent), dempuèi una rasic qu'inclutz totes los èssers vivents existents o avent existit, fins als individús.
Cada nos de l'arbre definís un taxon, qu'amassa totes los sostaxons qu'engendra lo nos.
Mas, dins lo passat, foguèt pas totjorn atal. Lo scientific suedés Carl von Linné (1707 - 1778) pausèt las fondacions de la sistematica, e foguèt l'autor d'una classificacion que sos grands principis foguèron la basa de la sistematica scientifica fins al mièg del sègle XX. Aquesta classificacion tradicionala, fortament antropocentrica, fa encara, en aquesta debuta del sègle XXI, partida del bagatge cultural comun. çaquelà, rebat de motius de la diversitat dels èssers vivents (creacion divina) talas qu’òm las pensava fa 250 ans, mas qu'an pas mai res de veire amb çò que pensam uèi d'aquestes motius (evolucion).
L’antropocentrisme es batut amb Charles Darwin que recomanda en 1859 una classificacion purament genealogica. S’i a agut evolucion, las espècias se devon classar segon lor gra d’aparentament evolutiu. Mas caldrà esperar gaireben un sègle per i arribar realament, e d'en primièr per qu'acceptem la genealogia coma inaccessibla (qual descend de qual ?) per nos concentrar melhor sus la filogenia (qual es pus pròche de qual ?). Dins la segonda mitat del sègle XX es aparegut l'apròchi filogenetic que per el lo critèri fondamental de la causida de la classificacion es que deu rebatre estrictament la filogenia, valent a dire los grases d’aparentament entre espècias. Quitament la nocion d'una tala filogenia es una consequéncia de la teoria de l'evolucion, e lo succès predictiu dels arbres filogenetics una de las pròvas d'aquesta teoria.
L'apròchi filogenetic demanda que los taxons sián limitats als que respèctan las doas condicions seguentas :
- totes los individús del taxon descendon d'un individú ancestral particular ;
- totes los descendents d'aqueste ancestre particular son dins lo taxon.
Se parla alara solament de taxon monofiletic o clade. Aquesta constrenta a menat de modificacions fondamentalas de la classificacion scientifica, certanas renversant lo « sens comun » modelat per l'eretatge cultural. Atal los dinosaures an pas disparegut, la sistematica modèrna inclusent los ausèls dins lo gropament « dinosaures ».
Entre d'autres exemples, los taxons tradicionals coma reptils, peisses, algas, dicotiledons, pongidats, an pas drech de ciutat en sistematica filogenetica, perque son considerats polifiletics (originas multiplas) o parafiletics (incomplèts). D'autres an sobreviscut amb qualques sequèlas, coma campairòls. Enfin, certans an sobremontat la tempèsta, coma animal (metazoaris) o mamifèrs. Remarquem qu'i aviá pas res d'evident a çò que totes los animals multicellulars partegèsson un ancèstre comun que los separa de tot vegetal o campairòl.
I a maites apròchis tecnics per elaborar los arbres filogenetics.
- L'apròchi cladistic cèrca en particular de determinar los caractèrs pròpris a una branca, que « signan » un aparentament.
- L'apròchi genetic, una classificacion basada unicament sus de mesuras de distància entre taxons (avaloradas per exemple en comptant las diferéncias de sequéncias d'ADN) sens cercar de far una interpretacion filogenetica.
- L’apròchi probabilista que construtz d'arbres filogenetics en utilizant de modèls d’evolucion dels caractèrs (lo pus sovent moleculars, mas pas obligatòriament).
Segon las publicacions, se tròba de classificacions de tot tipe, dempuèi la classificacion tradicionala a pena remanejada, fins a las classificacions estrictament filogeneticas, en passant per diferentas mescladas, per exemple gardant las categorias, mas s'alinhant sus las descobèrtas recentas en matèria de filogenia.
La nocion d'espècia[modificar | modificar la font]
Un concèpte important de classificacion, pro estable, es lo d'espècia. Aqueste gropament es relativament plan definit, almens per las espècias de reproduccion sexuada.
L'espècia se definís coma une comunautat d'èssers vivents interfeconds, valent a dire capables de se reproduire entre eles e d'escambiar de material genetic per produire de descendents eles-meteisses feconds (en efècte, certans individús del meteis genre mas apartenent a d'espècias diferentas se pòdon crosar per donar un individú ibride, mas aiceste es sovent esteril). Dins lo cas de la reproduccion estrictament asexuada, se parla abusivament d'espècias a la plaça de linhada, lo gropament es alara purament filogenic. Lo cas de las entitats al limit del vivent (virus, prions) es encara diferent ; son en general exclusas de las classificacions. Una autra dificultat de citar es la de las simbiòsis estrictas, coma los liquèns (que combinan una partida d'origina campairòl, e una partida fotosintetica, d'origina diferenta), mas en general, un dels dos partenaris es capable de viure sens s'associar a l'autre, e se pòdon classar dins doas espècias distintas, amb per caracteristica d'una de las doas espècias de poder pas sobreviure sens l'autra.
Las espècias son nomenadas segon lo sistèma binominal mes en plaça per Linné. Un nom d'espècia se compausa d'un nom de genre, en latin, seguit d'un qualificatiu d'espècia, tanben en latin, seguit (de tota rigor) de la mencion d'origina (autor e data de descripcion). Per exemple, Panthera leo Linnaeus, 1758 designa l'espècia pus comunament apelada lion.
Stricto sensu, lo concèpte d'espècia supausa implicitament una ipotèsi fòrta qu'es la transitivitat de las interfecondacions possiblas ; en d'autres tèrmes, se supausa que se X1 es interfecond amb X2, X2 amb X3, etc., X1 sera interfecond amb Xn quina que siá la longor de la cadena. Konrad Lorenz senhala qu'aquesta suposicion es pas totjorn vertadièra, en particular pels ausèls marins entre continents. Endacòm mai cal plan qu'aqueste tipe de discontinuitat existisca per qu'un fenomèn d'especiacion comence d'aparéisser el tanben.
Dins lo domeni de l'informatica[modificar | modificar la font]
La taxinomia (o taxonomy en anglés) es lo principi de classar las informacions dins una arquitectura estructurada e agençada de manièra evolutiva. Aqueste tèrme informatic es correntament emplegat dins de sistèmas de gestion de contengut (CMS).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Obratge PDF gratuit de descargar (en francés)[modificar | modificar la font]
- Reconstruction phylogénétique P. Darlu et P. Tassy
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Classificacion scientifica (classificacion tradicionala)
- Classificacion filogenetica (dempuèi 1990)
- Arbre filogenetic
- William Harris Ashmead
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] una classificacion que visa a cobrir tot lo vivent, de bon percórrer
- [2] basa de donadas de publicacions, fòrça tecnica
- [3] Còde internacional de nomenclatura botanica de Saint-Louis


text:
1983
Aquesta pagina concernís l'an 1983 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 9 de junh - Mário Soares deven lo primièr ministre de Portugal.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Organizacion d'eleccions dins lo país que se debanèron d'un biais marrit, especialament dins lo sud. D'efèct, dins leis ancianeis províncias rebèlas, la manca d'organizacion entraïnèt de trèbols que foguèron agravats per la decision dau govèrn de desplaçar la màger part deis unitats militaras de la region vèrs lo nòrd. S'estimant tornarmai menaçats per lo nòrd, un nombre important de soudats meridionaus refusèron d'obeïr e se formèt una guerilha fòrça organizada, dicha Armada Populara de Liberacion de Sodan, dirigida per lo coronèu John Garang. Aquò entraïnèt la Segonda Guèrra Civila Sodanesa qu'opausèt fins a 2005 lo govèrn centrau a una insureccion demandant una autonòmia fòrça larga per lo sud (e qu'obtenguèt finalament l'independéncia en 2011).
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de març - Lo papa Joan Pau II comença una visita en America Centrala.
- 19 de setembre - Independéncia de Sant Cristòl e Nevis.
- 25 d'octobre - Invasion de Grenada per de tropas nòrd-americanas.
- 31 de decembre - Independéncia de Brunei.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau lançaroquetas multiple M270 MLRS. Marquèt una revolucion en matèria d'artilhariá en causa de sa capacitat de destruccion — pòu neutralizar 700 ectaras en mens d'una minuta — quasi similara a aquela d'una arma nucleara tactica.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita dei sondas espacialas Venera 15 e 16 a l'entorn de la planeta Vènus. Permetèron de realizar lei premierei cartografias detalhadas de la planeta e d'i descubrir d'estructuras geologicas novèlas coma lei volcans de tipe corona.
Energia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau tokamak Joint European Torus (JET) que permetèt de realizar de progrès importants regardant la recèrca sus lei plasmas e la fusion termonucleara.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau virus a l'origina dau sindròm de l'immunodeficiéncia aquerida (SIDA) per la còla francés de Luc Montagnier. Una partida dei descobreires (Luc Montagnier e Françoise Barré-Sinoussi) foguèron guierdonat dau Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 2008.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Kin Jong-un, líder norcorean
- 28 de genièr - Kimmo Yliriesto, saltaire amb esquís finlandés
- 28 de genièr - Sandy, cantaira brasilièra
- 3 de genièr - Melissa Black, actritz pornografica chèca
- 2 de febrièr - Carolina Klüft, atlèta suedesa
- 10 de febrièr - Daiane dos Santos, gimnasta brasilièra
- 8 de març - Poliana Okimoto, nataira brasilièra
- 10 de març - Ellen Saint, actritz pornografica chèca
- 22 de març - Dyego Rocha Coelho, fotbolaire brasilièr
- 7 d'abril - Franck Ribéry, fotbolaire francés
- 9 d'abril - Lukáš Dlouhý, jogaire de tennis chèc
- 12 d'abril - Jelena Dokić, jogaira de tennis serbia-australiana
- 20 d'abril - Miranda Kerr, modèla australiana
- 11 de mai - Frédéric Xhonneux, atleta bèlga
- 13 de mai - Yaya Touré, fotbolaire ivorian
- 6 de junh - Gemma Bissix, actritz anglesa
- 8 de junh - Kim Clijsters, jogaira de tennis bèlga
- 15 de junh - Julia Fischer, violonista classica alemanda
- 22 de junh - Ágatha Bednarczuk, jogaira de voleibòl brasilièra
- 1 de julhet - Sheilla Castro, jogaira de voleibòl brasilièra
- 5 de julhet - Zheng Jie, jogaira de tennis chinesa
- 5 de julhet - Marcela Kloosterboer, actritz argentina
- 22 de julhet - Arsenie Todiraş, cantaire moldau (O-Zone)
- 4 d'agost - Mariusz Wlazły, jogaire de voleibòl polonés
- 6 d'agost - Robin van Persie, fotbolaire neerlandés
- 14 d'agost - Mila Kunis, actritz de cinèma e cantaira americana-ucraïniana
- 14 d'agost - Lu Yen-hsun, jogaire de tennis formosan
- 20 d'agost - Andrew Garfield, actor american
- 23 d'agost - Marianne Steinbrecher, jogaira de voleibòl brasilièra
- 11 de setembre - Vivian Jepkemoi Cheruiyot, atlèta kenyana
- 14 de setembre - Amy Winehouse, cantaira britanica (m. 2011)
- 16 de setembre - Kirsty Coventry, nataira de Zimbabwe
- 21 de setembre - Anna Favella, actritz italiana
- 23 de setembre - Emma Johansson, ciclista suedesa
- 25 de setembre - Naomi, actritz pornografica americana
- 8 de novembre - Blanka Vlašić, atlèta croata
- 10 de novembre - Miranda Lambert, cantautora de musica country americana
- 11 de novembre - Philipp Lahm, fotbolaire alemand
- 15 de novembre - Veli-Matti Lindström, saltaire amb esquís finlandés
- 20 de decembre - Lara Stone, modèla neerlandesa
- 22 de decembre - Jennifer Hawkins, modèla australiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr - Nikolai Podgorny, politician sovietic (n. 1903)
- 18 de genièr - Arturo Umberto Illia, president d'Argentina (n. 1900)
- 20 de genièr - Garrincha, pseudonim de Manuel Francisco dos Santos, fotbolaire brasilièr (n. 1933)
- 24 de genièr - George Cukor, director american de cinèma (n. 1899)
- 26 de genièr - Georges Bidault, primièr ministre de França (n. 1899)
- 27 de genièr - Louis de Funès, actor francés (n. 1899)
- 28 de genièr - Frank Forde, primièr ministre d'Austràlia (n. 1890)
- 4 de febrièr - Karen Carpenter, cantaira e musiciana americana (The Carpenters) (n. 1950)
- 25 de febrièr - Tennessee Williams, escrivan de teatre american (n. 1911)
- 1 de març - Arthur Koestler, escrivan austriac (n. 1905)
- 3 de març - Hergé, dessenhaire bèlga (n. 1907)
- 3 de març - Arthur Koestler, escrivan austriac (n. 1905)
- 9 de març - Ulf von Euler, fisiologista suedés, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 17 de març - Haldan Keffer Hartline, fisiologista american, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 18 de març - Umberto II, èx-rei d'Itàlia (n. 1904)
- 4 d'abril - Gloria Swanson, actritz americana (n. 1897)
- 11 d'abril - Dolores del Río, actritz mexicana (n. 1905)
- 11 d'abril - Ahmed Rushdi, cantaire paquistanés (n. 1934)
- 13 d'abril - Mercè Rodoreda, escrivan catalana (n. 1908)
- 14 d'abril - Pete Farndon, musician anglés (The Pretenders) (n. 1952)
- 30 d'abril - Muddy Waters, musician american (n. 1915)
- 2 de mai - Pridi Banomyong, primièr ministre di Tailàndia (n. 1900)
- 5 de mai - Anton Buttigieg, president de Malta (n. 1912)
- 8 de mai - John Fante, escrivan american (n. 1908)
- 14 de mai - Miguel Alemán Valdés, president de Mexic (n. 1900)
- 19 de mai - Jean Rey, president de la Comission Europèa (n. 1902)
- 22 de mai - Albert Claude, biològ bèlga, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 23 de junh - Osvaldo Dorticós Torrado, president de Cuba (n. 1919)
- 25 de junh - Alberto Ginastera, compositor argentin (n. 1916)
- 4 de julhet - Antonio Guzmán Fernández, president de la Republica Dominicana (n. 1911)
- 11 de julhet - Ross Macdonald, escrivan american (n. 1915)
- 29 de julhet - Luis Buñuel, realizator espanhòl (n. 1900)
- 29 de julhet - David Niven, actor britanic (n. 1910)
- 17 d'agost - Ira Gershwin, compositor american (n. 1896)
- 10 de setembre - Felix Bloch, fisician soís, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 10 de setembre - Balthazar Johannes Vorster, president e primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1915)
- 25 de setembre - Rei Leopòld III de Belgica (n. 1901)
- 16 de novembre - Janete Clair, escrivana brasilièra de novèlas per television (n. 1925)
- 8 de decembre - Keith Holyoake, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1904)
- 25 de decembre - Joan Miró, pintor catalan (n. 1893)
- 28 de decembre - Dennis Wilson, musician american (Beach Boys) (n. 1944)


text:
Zagazig
Zagazig (الزقازيق en arabi) qu'ei ua vila de Baisha Egipte situada dens lo dèlta deu Nil a uns 80 km deu Caire, au ras de l'antica ciutat de Per Bastet (egaument coneguda com Bubastis en grèc o Tell basta en arabi) o e's venerava la divessa deu cap de gat Bastet.
Zagazig qu'acessa ua branca de la prestigiosa universitat islamica Al-Azhar.
En 1999 la soa populacion qu'èra de 279 000 abitants.
Qu'ei la capitala deu Governorat de Sharqia.
Qu'ei la ciutat nadau deu coronèu Ahmed Orabi qui gavidè ua rebellion contra l'ocupant britanic e peus drets deus ciutadans egipcians.


text:
Challes-les-Eaux
Challes-les-Eaux en arpitan (Challes-les-Eaux en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Challes-las-Aigas se situa en la cluse de Chambéry, a una desena de quilomètres al sud-es de la vila e a l'oèst del massís dels Bauges en lo departament de la Savoie.
La commune de Challes-les-Eaux se situe dans la cluse de Chambéry, à une dizaine de kilomètres au sud-est de la ville et à l'ouest du massif des Bauges dans le département de la Savoie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Challes-las-Aigas remonta a la fin del Sègle XIV e deu lo sieu nom a un senhor de la familha de Challes, familha #que possedissiá dempuèi lo Sègle XIII un immens territòri en Bressa. Lo comte de Savoie Amédée V, per lo sieu matrimòni amb Sybille, #incorporar la Bressa dins lo sieu comtat e per conseqüent l'ensems de las tèrras de Challes. Un sègle mai tard, un dels membres de la familha #venir Senhor del Puy, vilatge de la modèsta parròquia de Triviers. En 1594, los bens del darrièr descendent de la familha de Challes, defallit sens eretièrs, aguèron cedit a Louis Milliet, baron de Faverges. Aquel illustra personatge, #que #èsser torn a torn jurisconsul, president de Savoie, grand cancelièr e cargat d'ambaissada a Soïssa près de Louis XIV, escolleix de cambiar de nom contra se far trucar Millet de Challes e aquel per una carta brevet del 10 d'octòbre de 1569.
La familha Milliet, de còps trucada a fauta Millet, es una fòrça anciana familha savoyarde, procedenta de Genève. Los membres de la familha son successivament titrés baron de Faverges marques de contunh de Faverges (1644), baron marques de contunh de Challes (1669), baron marques de contunh de Arvillars (1678). La familha Milliet a compausat de tres brancas : Faverges, Challes e Arvillars.
Lo 9 de març de 1628, Hector Milliet aquerís la seigneurerie de Arvillars e pren lo nom de Millet de Arvillars. Mas a la Revolucion, Jacques-Antoine Balmain, jutge al Tribunal de crida de Grenòble, recebut lo domeni de Challes e las siás dependéncias per contracte del 5 thermidor an IV. Del temps dels marques de Challes, Jean-Jacques Rousseau èra vengut donar de leiçons de musica a una domaisèla de Challes. La filha de Balmain épousa Domenget (metgesa de la siá Majestat lo Rei de Sardenha) #que #descobrir en 1841 la font #que #cambiar la destinada de la municipalitat fins a lududes donar un nòu nom : Challes-las-Aigas. Domenget #Vendre lo castèl e las aigas a una societat #que convertit lo castèl e #espetar l'establiment thermal. Uèi, es un otèl.
L'origine de Challes-les-Eaux remonte à la fin du Sègle XIV et doit son nom à un seigneur de la famille de Challes, famille qui possédait dès le Sègle XIII un immense territoire en Bresse. Le comte de Savoie Amédée V, par son mariage avec Sybille, incorpora la Bresse à son comté et par conséquent l'ensemble des terres de Challes. Un siècle plus tard, un des membres de la famille devint Seigneur du Puy, village de la modeste paroisse de Triviers. En 1594, les biens du dernier descendant de la famille de Challes, décédé sans héritiers, furent cédés à Louis Milliet, baron de Faverges. Cet illustre personnage, qui fut tour à tour jurisconsul, président de Savoie, grand chancelier et chargé d'ambassade en Suisse auprès de Louis XIV, choisit de changer de nom pour se faire appeler Millet de Challes et ce par une lettre patente du 10 octobre 1569.
La famille Milliet, parfois appelée à tort Millet, est une très ancienne famille savoyarde, originaire de Genève. Les membres de la famille sont successivement titrés baron de Faverges puis marquis de Faverges (1644), baron puis marquis de Challes (1669), baron puis marquis d'Arvillars (1678). La famille Milliet est composée de trois branches : Faverges, Challes et Arvillars.
Le 9 mars 1628, Hector Milliet acquiert la seigneurerie d'Arvillars et prend le nom de Millet d'Arvillars. Mais à la Révolution, Jacques-Antoine Balmain, juge au Tribunal d'appel de Grenoble, acquit le domaine de Challes et ses dépendances par contrat du 5 thermidor an IV. Du temps des marquis de Challes, Jean-Jacques Rousseau était venu donner des leçons de musique à une demoiselle de Challes. La fille de Balmain épousa Domenget (médecin de sa Majesté le Roi de Sardaigne) qui découvrit en 1841 la source qui changea la destinée de la commune jusqu'à lui donner un nouveau nom : Challes-les-Eaux. Domenget vendit le château et les eaux à une société qui convertit le château et exploita l'établissement thermal. Aujourd'hui, c'est un hôtel.


text:
1803
Aquesta pagina concernís l'an 1803 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Après doas annadas de pausa relativa dins lei combats, acomencèt una guèrra civila entre lei ras oròmos Gugsa, Zewde e Wolde Selassie. En mai d'aquela oposicion, lo conflicte foguèt complicat e agravat per leis atacas dau senhor rebèl Asserat e per d'atacas de part de certanei tribüs oròmos.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Crompa de Loïsiana ai Francés. D'efèct, estimant impossible de defendre aqueu territòri còntra lei Britanics, Napoleon Bonaparte ne'n prepausèt la venda au govèrn estatsunidenc qu'acceptèt. Aquò permetèt a Washington de doblar la superficia de son territòri.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de son estudi sus la composicion de la matèria, lo fisician britanic John Dalton (1766-1844) inventèt lei premierei notacions simbolicas dei còrs quimics (H, N, C, O, P, S).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 30 d'abril - Albrecht Graf von Roon, cancelièr de Prússia (m. 1879)
- 24 de mai - Charles Lucien Bonaparte, naturalista francés (m. 1857)
- 25 de mai - Ralph Waldo Emerson, escrivan american (m. 1882)
- 24 de junh - Juan Bravo Murillo, primièr ministre (president del Conselh de Ministres) d'Espanha (m. 1873)
- 25 d'agost - Luís Alves de Lima e Silva, duc de Caxias, militar brasilièr (m. 1880)
- 11 de decembre - Hector Berlioz, compositor francés (m. 1859)