text: Fondat en 1987, lo grop desapareguèt en 1994 amb la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor Kurt Cobain. Nirvana deven un grop popular en 1991, amb la cançon Smells like teen spirit del disc Nevermind. Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra estat una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge enter Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, In Utero, es mai sorne que Nevermind e tanben pus experimental. A l'epòca, Kurt Cobain disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava plan content. Es lo darrièr disc que lo grop publiquèt, puèi que Kurt moriguèt pauc de temps après.


c: text/html

text:
Wisconsin
Wisconsin es un estat dels Estats Units d'America qu'a pas cap de frontièra maritima.
Vila[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia rurala se basèt inicialament sul comèrci de las pèls de divèrses animals. Venguèt après l'esplecha forestièra, l'agricultura e l'elevatge bovin pel lach. L'agricultura e l'elevatge se concentran pels dos tèrces meridionals de l'estat, alara que pel tèrç septentrional dominan l'esplecha forestièra e lo torisme.
Emai que l'estat siá un important productor de fèrre e de plomb, fins al sègle XX l'unica produccion minerala significativa de Wisconsin èra la pèira trencada, sabla e grava, totas emplegadas pel bastiment.
L'industrializacion comencèt a la fin del sègle XIX al sud-èst de l'estat, Milwaukee essent lo sieu centre mai important, e en s'espandissent principalament pel sud-èst de l'estat, a ras de la riba del lac Michigan, d'Illinois fins a Green Bay. I cal notar las industrias alimentàrias (Oscar Mayer, Kraft Foods, Miller Brewing Company), de maquinària e equipament de transpòrt (Harley-Davidson, Johnson Controls, Oshkosh Truck), panièra (Kimberly-Clark), d'instruments medicals, e editors (Krause Publications).
Dins los darrièrs decennis las activitats del sector de servicis, mai que mai las de medecina e educacion, cresquèron en importància.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Technicolor
Lo technicolor es una seria de processes de filmes en color lançats per la Technicolor Motion Picture Corporation, fondada per Herbert T. Kalmus, Daniel F. Comstock e W. B. Westcott en 1915.
Somari
Lo technicolor bicròm[modificar | modificar la font]
Dins un primièr temps, lo procés emplegat consistís dins una sintèsi additiva bicroma (projeccion amb doble objectiu de filmes amb filtres de colors). L'unic filme realizat mejans aquel procés sortiguèt en 1917: s’agís d’un cort metratge, The Gulf Between. Aquel procés se trapèt pauc practic, e Herbert Kalmus presentèt un nòu procés al començament de 1920, qu'es una sintèsi sostractiva: son empegats dos positius que foguèron de per abans virats en color (roga e verd). Per balhar dos fons per far un filme que mostrariá la capitada del procés, Kalmus contactèt George Eastman, lo fondator de Kodak, que se declarèt pas interessat. Fin finala foguèt Bon-Ami, une marca de detergent, e lo productor Joseph M. Schenck que li permetèron de realizar lo procés del technicolor bicròm. Lo filme, The Toll of the Sea, sortiguèt en 1922, realizat per Chester M. Franklin. D’autres filmes utilizèron aquel procés pendent los ans 1920: que Wanderer of the Wasteland d'Irvin Willat, The Ten Commandments (1923) e The King of Kings (1927) de Cecil B. DeMille, o encara The Phantom of the Opera (Rupert Julian, 1925), aqueles tres darriers filmes n'utilisan lo procés technicolor per qualques sequéncias.
Filmar en technicolor demorava fòrça costós. Kalmus decidiguèt d’emplegar una vedeta hollywoodiana per far mai visibile son procés: l’actor Douglas Fairbanks investiguèt alara un milion de dollars per que siá realizat The Black Pirate, en 1926 ; mas las projeccions d'aquel filme, alara que fòrça plan acculhit per la critica, faguèt problèma: lo filme, compausat de dos positius empegats l’un amb l’autre, es tròp espeça e se damatja lèu. Lo procés technicolor foguèt melhorat, ambedos positius tintats qu'èran tirats sus un sol positu final: es lo tiratge per imbibicion, utilizat a partir de 1929. Un dels filmes mai coneguts avent utilizat lo procés bichròm es Mystery of the Wax Museum, réealizat per Michael Curtiz en 1933. Malgrat l'avançada, las recètas de technicolor mervavan.
Lo technicolor tricròm[modificar | modificar la font]
Herbert Kalmus metèt al punt en 1932 la camèra que permet de filmar tot en colors: la camèra de Technicolor tricròm. Es la tecnica del technicolor classic, que se fa referéncia ara per parlar de l'edat d’aur del technicolor. Gerís tres negatius blanc e negre a l'encòp, entraïnats en sincronisme perfach, l’un essent sensible al roge, l’autre al verd e lo darrièr al blau. Lo procés demandava fòrça suenh al tiratge final, per que los tres imatges se superpausan exactament sus la copia. Los studios demorèron apaurats per la manca de succés e de la qualitat imparfacha dels precedents proceses. Foguèt a Walt Disney que Kalmus prepausèt son invencion; Disney aviá estat gaire interessat pels proceses bicromics, mas aguèt l’intuicion que la nòva version despassará en qualitat tot çò que s'èra fach de per abans[1].
Lo primièr filme utilizant lo technicolor tricròm foguèt un filme d’animacion, Flowers and Trees (1932), eissit de las Silly Symphonies, laboratòri d’expérimentacion pel futur primièr long metratge de Walt Disney, Snow White and the Seven Dwarfs (1937). E mai, Disney signèt amb Kalmus per una exclusivitat de cinc ans. Mas amb la pression dels autres studios la durada foguèt mermada a un an[2]. Foguèt en 1934 que sortiguèt lo primièr cort metratge amb presas de vista reala en technicolor tricròm, financiat per Kalmus: La Cucaracha, amb entre autres la jova Judy Garland.
Lo primièr long metratge en presas de vista realas foguèt Becky Sharp (1935), realizat per Rouben Mamoulian. Malgrat lo caractèr davancièr de l’entrepresa, lo filme aguèt pas de succés esperat: en efècte, al contrari del filme d’animacion, fòça pensavan encora que lo technicolor donava a la presa de vista reala una manca de natural, a causa de colors tròp saturadas. Aquela reaccion foguèt sonque temporária, e los sucesses venguèron: Snow White and the Seven Dwarfs (1937), A star is born (1937), The Adventures of Robin Hood (1938), The Wizard of Oz (1939), Gone with the Wind (1939), Fantasia (1940), eca. La tecnica del technicolor venguèt pendent la guèrra marca de qualitat. E d'actriças foguèron reveladas per las colors treselusentas del technicolor, coma Lucille Ball, Betty Grable o Maureen O'Hara. Universal creèt una vertadièra vedeta amb lo technicolor: María Montez, que dins los ans 40 joguèt dins fòça filmes en color.
D'autres processes de filmes en colors èran en concuréncia amb lo technicolor, coma l'Eastmancolor de Kodak o l'Agfacolor, sens jamai capitar a la meteissa renomada.
L'abans darrièr filme en technicolor tricròm es Foxfire, avec Jane Russell, sortit en 1955. Aprèp, encara de filmes èran mancionat « Color by Technicolor ». Designa pas mai lo procés technicolor (filmat amb una camèra especifica), mai que lo filme èra tractat dins los laboratòris Technicolor[3]. La mancion « Color by Technicolor » es alara equivalenta a « Color by Deluxe », « Color by Warnercolor » o « Color by Metrocolor »: designa lo laboratòri de tractament.
Lo darrièr filme qu'utilizèt una camèra Technicolor es Suspiria de Dario Argento en 1977. Lo realzator utilizèt lo procés abandonat fa 20 ans per poder jogar amb las colors de qualques scenas: levèt en totalitat lo blau per donar de tons vius roges e jaunes.
Herbert Kalmus foguèt primat d'un Oscar especial en 1939 per sa contribucion a la color.
Technicolor Motion Picture Corporation[modificar | modificar la font]
Technicolor Motion Picture Corporation, es l'entrepresa estatsuniana fondada en 1915 per Herbert T. Kalmus, Daniel F. Comstock e W. B. Westcott creatritz de la tecnologia Technicolor[4].
L'entrepresa, qu'aparteneniá alara Carlton Television, foguèt comprada en 2000 per Thomson SA, que ne prenguèt lo nom en 2009.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Glorious Technicolor, documentari realizat per Peter Jones, 1998
- ↑ Ibid.
- ↑ in (fr)Dictionnaire du cinéma, Ed. Larousse, 2000
- ↑ (fr)Per Émile Simonet


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Donald James Cram (n. 22 de mai de 1919 - m. 19 de decembre de 2007) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1987.
Nasquèt lo 22 d'abril de 1919 dins la vila de Chester, situada a l'estat nòrd-american de Vermont. Estudièt quimia a l'universitat de Nebraska, ont se licencièt lo 1942, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat en quimia organica a l'universitat de Harvard lo 1947. L'an 1956 obtenguèt la cadièra de quimia a l'universitat de Los Angeles.


text:
Villes et mairies du Canton d'Ensisheim
Liste des communes
Ensisheim
Ville d'Ensisheim, commune de France de 7 400 habitants.
La mairie d'Ensisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Biesheim
Ville de Biesheim, commune de France de 2 500 habitants.
La mairie de Biesheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques et de musées, d'activités sur la ville.
Volgelsheim
Ville de Volgelsheim, commune de France de 2 400 habitants.
La mairie de Volgelsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Fessenheim
Ville de Fessenheim, commune de France de 2 300 habitants.
La mairie de Fessenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuf-Brisach
Village de Neuf-Brisach, commune de France de 1 900 habitants.
La mairie de Neuf-Brisach a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques et de musées, d'activités sur le village.
Réguisheim
Village de Réguisheim, commune de France de 1 800 habitants.
La mairie de Réguisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Blodelsheim
Village de Blodelsheim, commune de France de 1 800 habitants.
La mairie de Blodelsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Kunheim
Village de Kunheim, commune de France de 1 800 habitants.
La mairie de Kunheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Munchhouse
Village de Munchhouse, commune de France de 1 600 habitants.
La mairie de Munchhouse a une adresse e-mail.
Meyenheim
Village de Meyenheim, commune de France de 1 400 habitants.
La mairie de Meyenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Dessenheim
Village de Dessenheim, commune de France de 1 300 habitants.
La mairie de Dessenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Hirtzfelden
Village de Hirtzfelden, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Hirtzfelden a une adresse e-mail et un site Internet.
Widensolen
Village de Widensolen, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Widensolen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberhergheim
Village d'Oberhergheim, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie d'Oberhergheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Algolsheim
Village d'Algolsheim, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie d'Algolsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Rumersheim-le-Haut
Village de Rumersheim-le-Haut, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie de Rumersheim-le-Haut a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederhergheim
Village de Niederhergheim, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie de Niederhergheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Heiteren
Village de Heiteren, commune de France de 1 000 habitants.
La mairie de Heiteren a une adresse e-mail.


text:
Ermès
Ermès (grèc ancian: Ἑpuῆς) es lo grand messatgièr dels Dieus dins la mitologia grèga e lo guida del monde dels mòrts. Ermès nasquèt subre lo Mont Cilene en Arcadia. Divinitat olimpiana, es tanben lo patron de las frontièras e dels viatjaires que las travèrsan, dels pastres e dels boièrs, de l'engana dels raubaires e dels messorguièrs[1], dels orators, de la literatura e dels poètas, de l'atletisme e de l'espòrt, dels peses e de las mesuras, de las invencions, e del negòci en general[2]. Los sieus simbòls incluson la tartuga, lo gal, las sandàlias aladas, lo capèl alat, e lo caducèu (que li balhèt Apollon en escambi de la lira).
Dins l'adaptacion romana de la religion grèga, Ermès èra identificat amb lo Dieu roman Mercuri, que, emai que foguèsse eretat dels etruscas, desvolopèt fòrça caracteristicas comunas coma la d'èsser lo patron del comèrci.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Norman O. Brown, Hermes the Thief: The Evolution of a Myth, (Madison: University of Wisconsin Press), 1947.
- ↑ Walter Burkert, Greek Religion 1985 section III.2.8.


text:
-463
Aquesta pagina concernís l'an -463 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Tassos dirigit per Cimon e conquista de la vila per Atenas. Leis abitants deguèron pagar un tribut a la Liga de Delos, destrurre sei fortificacions, liurar sa flòta, d'arrestar l'esplecha de sei minas (fònt principala dei revenguts de l'illa) e remborsar lei despensas militaras atenencas causadas per lo sètge. A son retorn, Cimon foguèt accusat per Pericles e per Efialtes d'aver acceptat de condicions tròp clementas. Pasmens, foguèt rapidament aquitat.


text:
Saint-Benoît-sur-Loire
Saint-Benoît-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat sul marge nòrd de la Loire, a 8,5 km al nòrd-oèst de Sully-sus-Loire, a 9,5 km al sud-es de Châteauneuf-sus-Loire, a 30 km al nòrd-oèst de Gien, a 35 km a l'èst de Orléans e 129 km al sud de París.
La Bonnée, afluent de la Loire, travèrsa lo territòri de la comuna.
Le village est situé sur la rive nord de la Loire, à 8,5 km au nord-ouest de Sully-sur-Loire, à 9,5 km au sud-est de Châteauneuf-sur-Loire, à 30 km au nord-ouest de Gien, à 35 km à l'est d'Orléans et 129 km au sud de Paris.
La Bonnée, affluent de la Loire, traverse le territoire de la commune.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo sofre o lo solpre (var. soupre) es un element quimic de nombre atomic 16 e simbòl S. Es un non metal abondant, insipid, inodòr. Lo sofre se tròba principalament jos forma de sulfurs (S2-) e sulfats (SO42-) e subretot en forma nativa (especialament per las regions volcanicas). Es un element quimic essencial per tots los organismes, present dins fòrça aminoacids e doncas tanben dins las proteïnas. S'utiliza principalament coma fertilizant mas tanben per la fabricacion de polvera, laxatius, aluquetas e insecticidas.


text:
1869
Aquesta pagina concernís l'an 1869 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar lo sostèn britanic còntra leis ambicions francesas, Rainilaiarivony e Ranavalona II venguèron oficialament protestants e ordonèron la destruccion deis objèctes religiós pagans de la Cort. La poligamia e la consomacion d'alcòl foguèron tanben enebits.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Inauguracion de la premiera restanca vòuta modèrna (restanca Zola) situat lòng d'Infernet (Lo Tolonet). Aqueu tipe de restanca se difusèt rapidament dins lo rèsta dau mond, especialament per bastir lei restancas situats dins de vau.
Premier brevet regardant lo foratge petrolier en mar depausat per l'engenhaire estatsunidenc Thomas Fitch Rowland. Pasmens, la premiera esplecha de petròli sosmarin aguèt pas luòc avans 1897.
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera classificacion periodica deis elements Dmitrii Mendeleiev (1837-1907). Permetèt d'establir de relacions entre leis elements quimics diferents — alora considerats coma d'entitats independentas — e de preveire l'existéncia d'elements encara desconeguts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - Charles Thomson Rees Wilson, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1959)
- 15 de març - Stanislaw Wojciechowski, president de Polonha (m. 1953)
- 18 de març - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1940)
- 22 de març - Emilio Aguinaldo, primièr president de las Filipinas (m. 1964)
- 27 de junh - Hans Spemann, embriologista alemand, Prèmi Nobel (m. 1941)
- 3 de setembre - Fritz Pregl, fisician austriac, Prèmi Nobel (m. 1930)
- 28 d'agost - Augusto Tasso Fragoso, president de Brasil (m. 1945)
- 2 d'octobre - Mohandas Karamchand Gandhi, lo Mahatma Gandhi, líder de l'independéncia d'Índia (m.1948)
- 26 d'octobre - Washington Luís, president de Brasil (m. 1957)
- 1 de novembre - Folco de Baroncelli-Javon, escrivan e poèta provençau (m. 1943)
- 11 de novembre - Victor Emmanuel III, rei d'Itàlia (m. 1947)
- 30 de novembre - Gustaf Dalén, fisician e inventor suedés, Prèmi Nobel de Fisica en 1912 (m.1937)
- 31 de decembre - Henri Matisse, pintre francés (m.1954)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Louis Hector Berlioz, compositor romantic francés (n.1803)


text:
Associated Press
Associated Press (AP) es una agéncia de premsa mondiala e generalista que lo sèti es als Estats Units d'America. Creada en 1846, es una de las mai ancianas cooperativas del mond. A 145 oficis als EUA e 95 dins 72 autres païses. Compta mai 4 000 emplegats que 3 000 jornalistas. Los seus reportatges son publicats en cinc lengas: l'anglés, lo francés, l'italian, l'alemand e l'espanhòl. En 2009, l'AP possèda lo malhum de fotografia numericas mai avançat de l'industria, un servici de novèlas continuas 24 òras per jorn, un servici de novèlas televisadas naut de gama e mai grand malhum de radios dels EUA[1].


text:
Abadiá de Montmajor
L'abadiá de Montmajor, es una abadiá benedictina fondada en 948[1] e situada au nòrd-èst d'Arle en Provença. Tre la fin dau sègle X venguèt una deis abadiás pus ricas de Provença e lo monastèri se desvolopèt, entre lei sègles XI e XVIII, per la bastison d'una seria d'edificis religiós e militars. Abandonada a la fin dau sègle XVIII puèi fortament degalhada après la Revolucion francesa, aqueste ensems arquitecturau es ara classat ai monuments istorics.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Parc naturel du Luberon, Autour de l’An Mil en pays de Forcalquier, catalogue d’exposition, p 7


text:
Arquetas
Arquetas (oficialament en francés Arquettes-en-Val) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Émile Pouytès, vinhairon e sindicalista occitan tuat au moment d’una manifestacion viticòla en 1976.
- Olivièr de Tèrme (1200-1274), senhor de Tèrme e d'Arquetas.


text:
Madama
Madama es una cançon de Patric :
Sus un trepador lusent luònh dins una capitala
Se passejava longtemps al moment que dins la vila
La nuòch pren son vestiment son lum roge per senhal
Dins la carrièra un ostal aicí cambras per logar
Per metre en venda son còs blanquejat per aquela vila
Aviá lo morre plan pintrat aviá la camba plan polida
Pasmens i aviá dins son regard una mena de dire t'aimi
Aital l'òme pagava car un amor color de sòmi
Quand dins sa cambra lo sèr sul lièch se trapava sola
S'inventava un païs a l'odor de farigola
Ont los monsurs disián en se levant lo capèl
Adieu Madama e dins sos uòlhs beluguejava lo solelh
Segur regardava sovent coma quand òm quita un parent
Dins la gara tot lentament fugir lo trin al nom de vent
E puèi quand veniá un client que parlava amb l'accent
D'aquel païs qu'èra lo sèu ela plorava doçament


text:
Barby
Barby en arpitan (Barby en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian pòble, la municipalitat s'es fòrça fòrtament desvolopada al cors dels ans 1960 e 70, amb de nombroses immeubles de lotjaments socials (Clos Xaval, Los Épinettes). Cela lududes permet d'en un autre luòc de far part dels sols pòbles del departament a ressortir los 30 % de lotjaments socials.
Ancien village, la commune s'est très fortement développée au cours des années 1960 et 70, avec de nombreux immeubles de logements sociaux (Clos Gaillard, Les Épinettes). Cela lui permet d'ailleurs de faire partie des seuls villages du département à dépasser les 30 % de logements sociaux.


text:
Julius Nepos
Julius Nepos[Juli Nepot?] (vèrs 430 - 480) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 474 au 28 d'aost de 475. Succediguèt a Gliceri e foguèt remplaçat per Romulus August.
Generau grèc de l'armada de l'Empèri Roman d'Orient, èra cargat de rebutar Gliceri considerat coma un usurpator per Zenon. Après son succès, foguèt proclamat emperaire per sei soudats. Pasmens, en causa de la manca de sostèn de la populacion e deis elèits occidentalas, perdèt lo poder en 475 e foguèt assassinat en 480. Èra lo darrier emperaire d'Occident oficialament reconegut per Constantinòple.


text:
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry, nascut lo 29 de junh de 1900 à Lion e desaparegut en vòl lo 31 de julhet de 1944, Mòrt per la França, èra un escrivan, poèta e aviator francés.
Nascut de familha eissida de la noblessa francesa, Antoine de Saint-Exupéry passèt une enfança aürosa malgrat la mòrt d'ora del paire. Escolan pai brilhant, obtenguèt pasmens son bachelierat en 1917 e, aprèp son escac a l'Escòla navala, s'orientèt cap a las bèlas arts e l'arquitectura. Vengut pilòt pendent de son servici militar en 1921, s'engatjèt en 1926 per la companhiá Latecoèra (futura Aeropostala) e transportèt lo corrièr de Tolosa cap a Senegal abans de rejònher l'America del sud en 1929. A meteis temps publiquèt, en s'inspirant de sas experiéncias d'aviator, sos primièrs romans: Corrièr Sud en 1929 e subretot Vòl de Nuèch en 1931, qu'encontrèt un grand vam.
A partir de 1932, l'emplegaire aguèt de problèmas economics. Alara Sant Exupéry se consacrèt a l’escritura e al jornalisme. Faguèt de grands reportatges al Vietnam en 1934, a Moscòu en 1935, en Espanha en 1936, que noiriguèron sa reflexion sus las valors umanistas que desvelopèt dins Tèrra dels òmes, publicat en 1939.
En 1939, foguèt mobilizat dins l'armada de l'aire e foguèt afectat dins una esquadrilha de reconeissença aeriana. A l'armistici, quitèt França per Nòva York amb per tòca de far dintrar los Americans dins la guèrra e venguèt una de las voces de la Resisténcia. Per manca d'accion, jonhèt, a la prima de 1944, en Sardenha puèi en Corsega, una unitat cargada de reconeissenças fotograficas per preparar lo Desbarcament en Provença. Desapareguèt pendent mission del 31 de juilhet de 1944. Son avion foguèt pas tornar trobat qu'en 2004.
Lo princilhon, escrit a Nòva York pendent la guèrra, foguèt publicat amb las seunas aquarèlas obtenguèt un lèu un fòrça grand succès mondial.
Somari
Sa vida[modificar | modificar la font]
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Filh del comte Jean-Marc de Saint-Exupéry (1863-1904), inspector d'asseguranças, e de Marie Boyer de Fonscolombe, Sant Exupèri nasquèt lo 29 de junh de 1900 dins lo 2Modèl:D arrondiment de Lion dins una familha eissida de la noblesa francesa. Visquèt una enfança aürosa amb cinc fraires e sòrres. Mas en 1904, moriguèt lo paire espotit per un tren.
Fin a l'edat de dètz ans, passèt son enfança entre lo castèl de La Mòla en Provença, proprietat de sa granda mairala, e lo castèl de Saint-Maurice-de-Rémens dans l'Ain, proprietat de l'una de sas tantas. A la fin de l'estiu de 1909, sa familha s'instalèt al Mans, region d'origina pairala. Antòni dintrèt al collègi Notre-Dame de Sainte-Croix lo 7 d'octobre seguent.
En 1912, passèt las grandas vacanças a Saint-Maurice-de-Rémens. Fascinat pels avions, sovent s'anèt a vèlo a l’aerodròm d'Ambérieu-en-Bugey e domorava logtemps amb los mecanicians. Un jorn, demandèt al pilòt Gabriel Salvez pretendent que la maire l'aviá autorizat a far un baptisme de l'aire. faguèt doncas son baptisme sus un Bertaud-Wroblewski [1], avion fabricat a Villeurbanne per l'industrial lionés Berthaud suls dessenhs de Pierre e Gabriel Wroblewski-Salvez.
Quand la Primièra Guèrra Mondiala comencèt, Marie de Saint-Exupéry foguèt nomenada infirmièra en cap de l'espital militar d'Ambérieu-en-Bugey dins l'Ain. Mercés a son trabalh, podèt far venir los seus mainats prèp d'èla. Los dos filhs, Antòni e François, venguèron escolans al collègi jesuista de Notre-Dame de Mongré, a Villefranche-sur-Saône. Se los resultats de sos estudis son mediòcres emportèt pasmens lo prèmi de narracion al licèu per l'una de sas redaccions[2].
A la dintrada escolara de 1915, la maire aimèt mai los inscriure a çò dels fraires marianistas de la Villa Saint-Jean a Friborg, en Soïssa. Aquel collègi desvelopava un metòde d'education modèrne que li permet d'exercir lor creativitat. Antòni i encontrèt Louis de Bonnevie, que la familha èra vesina e amiga de la seuna a Lion. Venguèt tanben fòrça amic amb Marc Sabran e Charles Sallès[3].
En 1917, obtenguèt lo bachelierat malgrat de resultats escolars justes. L'escolan Sant Exupèri èra pus dotat dins las matèrias scientificas que literàrias. Pendent l'estiu, François, lo fraire capdet d'Antòni moriguèt d'una pericardita. Atristat per la mòrt del fraire semblaria que l'eveniment marquèt lo passatge de Sant Exupèri a l'edat d'adulta.
En 1919, manquèt lo concors de l'Escòla navala e se faguèt marcar coma auditor liure dins la seccion arquitectura a l'Escòla nacionala superiora de las bèlas arts.
Dins l’aviacion[modificar | modificar la font]
En abril de 1921, foguèt affectat per son servici militar coma mecanician al 2Modèl:D regiment d’aviacion d'Estrasborg. En junh, se paguèt de leissons de pilotatge.
En janvièr de 1922, èra a Istre coma escolan oficièr de resèrva. Venguèt pilòt militar amb lo grade de caporal. En abril de 1922, dins l'encastre de sa formacion dins los EOR, s'entraïnava a Avord, e que quitèt per la region parisenca amb lo grade de soslòctenent. Al començament d'agost, es nomenat al 37n regiment d’aviacion a Casablanca, onte obtenguèt son brevet civil. Pendent los lésers, realizava de crocadís dels cmopanhons. En octòbre, soslòctenent de resèrva, causiguèt sa nominacion al 34n regiment d’aviacion, al Bourget. A la prima de 1923, aguèt son primièr accident d’avion al Bourget: fractura del cran. Aprèp aquel accident grèu, foguèt desmobilizat. Pasmens, volguèt totjorn dintrar dins l’armada de l’aire, coma l’i encoratjèt lo general Barès. Mas la familha de Louise de Vilmorin, sa promesa, s’i opausèt. Comencèt per el un long periòde d’enuèg: se trobèt dins un burèl coma contrarotlaire de fabricacion dins lo Comptoir de Tuilerie. En setembre, foguèt la ruptura de las acordalhas amb Louise.
En 1924, Sant Exupèri trabalhèt dins l’Alièr e la Cruesa coma representant de l’usina Saurer que fabrica dels camions (ne vendrèt pas qu’un en un an e mièg!). En 1924, comencèt una òbra en prosa, Manon, danseuse.
En 1926, engatjat per Didier Daurat, director de l’expleitacion de las linhas de la companhia Latecoèra (futura Aeropostala) e jonhèt l’aeropòrt de Tolosa-Montaudran pel transpòrt del corrièr suls vòls entre Tolosa e Dakar. Escriguèt alara una novèla (« L'évasion de Jacques Bernis »), que sera tirat « L'Aviator », publicat dins la revista d’Adrienne Monnier, Le Navire d’argent (numéro d'avril), onte trabalhava amb son amic Jean Prévost. A Tolosa, coneguèt Jean Mermoz e Henri Guillaumet. Aprèp dos meses, voguèt encargat de son primièr transpòrt de corrièr cap a Alacant.
Fin de 1927, foguèt nomenat cap d’escala a Cap Juby al Marrròc amb per mission de melhorar las relacions de la companhia amb los dissidents mores d’un costat e amb los Espanhòls d’un autre. Descobriguèt la brutlanta solitud del desèrt. En 1929, publiquèt a Gallimard son primièr roman, Corrièr sud, que conta sa vida e sas emocions de pilòt.
En setembre de 1929, jonhèt Mermoz e Guillaumet en America del Sud per contribuir al desvelopament de l’Aeropostala fins en Patagonia. En 1930, utilizèt la bibliotèca de son amic Paul Dony per escriure diverses sonets inspirats d’autres poètas. En 1931, publiquèt son segond roman, Vol de nuèch, un fòrt grand succès, qu'evòca sas annadas en Argentina e le developament de las linhas cap a Patagonia. En 1931 se maridèt a Agay amb Consuelo Suncin Sandoval de Gómez (mòrta en 1979), a l'encòp escrivana e artista salvadorana.
A partir de 1932, la companhia subrevisquèt pas a son integracion a Air France, viu dificilament, se consacrant a l’escritura e al jornalisme. Sant Exupèri demorèt pilòt d’ensags e pilòt d'expedicion e tanben venguèt jornalista per de grands reportatges.
Reportaire per Paris-Soir, vitjèt al Vietnam en 1934 e à Moscóu en 1935. En decembre de 1935, tentèt una expedicion París-Saigon, mas foguèt obligat de pausar en catastròfa son avion, un Caudron Simoun, dins lo desèrt Libic en Egipte. Anèt en l’Espanha en 1936. De totes aqueles viatges, se faguèt plan fòrça de souvenirs, d’emocions e d’experienças, que li serviguèron a fabregar sa reflexion sul cap a donar a la condicion umana. Sa reflexion lo cpnduguèt a l’escritura de Tèrra dels òmes, que foguèt publicat en 1939. Es dins aquel roman que se trapa la celèbra frasa prononciada per Henri Guillaumet aprèp son accident dins los Andes: « Çò que faguèt, te lo juri, jamai cap bèstia l’auriá fach ».
Guèrra de 1939-1945[modificar | modificar la font]
En 1939, foguèt mobilizat dins l'armada de l'aire e nomenat dins une esquadrilha de reconeissença aeriana. Lo 23 de mai 1940, susvolava Arras alara que los panzers alemands envasissián la vila[4]. A l'armistici, quitèt França per Nòva York amb per objectiu de far dintrar en guèrra los Americans. Jutjat comapetainista per uns, gaullista pels autres, li foguèt dificil de se far entendre. Coma la granda majoritat dels Frances, seriá estat d'en primièr favorable al Vichèi, que li semblava representar la continuitat de l'Estat, e se mesisiá doncas del general de Gaulle. De fach, subretot ensagèt de reconciliar las faccions opausada; pendent son apèl radiofonic del 29 de novembre de 1942 dempuèi Nòva York, lancèt: « Franceses, reconciliem nos per serbir », mas foguèt incomprés, perquèra tròp tard e lo temps èra aquel de l'afrontament general. Pasmens, segon d'archius americans[5] semblariá que los servicis secrets americans aurián pensat de lo pojar al luòc del general de Gaulle.
En mai de 1942, demorèt al Canadà dins la familha De Koninck[6]pendent cinc setmanas al Quebèc a causa de problèmas de visá. En avril de 1943, pasmens que considerat pels alliats coma un pilòt mediòcre, incapable de pilotar un avion de combat modèrne, tornèt al servici actiu dins l'aviacion en Tunisia mercé a sas relacions e a las pressions del comandament francés. Faguèt qualques missions de reconeissença, mas foguèt victima de mai d'un incidents e foguèt mes « en reserva de comandament », a causa de son edat, son marit estat de santat, e dels diferents accidents. Demorèt alara en Argeria, al Marròc, puèi en Argeria encara, onte obtenguèt a la prima de 1944 l'autorizacion del comandant en cap de las fòrças aerianas en Mediterranèa, lo general american Eaker, de jònher lo prestigiós grop 2/33 basat a Alghero, en Sardenha. Faguèt de vòls, amb de panas e d'incidents. Lo 17 de juilhet de 1944, lo 2/33 s'instalèt a Borgo, mon luènh de Bastia, en Corsega. Es dempuèi l'aeropòrt vesin de Poretta que despeguèt amb son F-5B-1-LO, version foto del bimotor P-38 Lightning, lo 31 de juilhet a 8 h 25 lo matin, per una mission de cartografia (cap sus la Val de Ròse, via Annecy e retorn per la Provença): de reconeissenças fotograficas per dessenhar de mapas precisas du país, fòrt utilas per tot debarcament en Provença venent, previst pel 15 d'agost. Èra lo sol a bòrd, son avion èra pas armat e aviá de carburant per sièis oras de vòl. A 8 h 30, foguèt signalar lo darrièr ecò radar. Son avion se seriá espotit prèp de las còrat de Provença. Èra alara impossible de far de recercas sul terren en temps de guèrra. « Saint Ex » desapareguèt oficialament portada desaparegut.
Lo mistèri de sa mòrt[modificar | modificar la font]
Mas qinas son las circonsténcias de sa mòrt?. En 1950, un pastor d'Aquisgran, ancian oficièr de rensenhaments dins la Luftwaffe, testimonhèt aver aprés, lo 31 de julhet de 1944, qu'un P-38 Lightning seriá estat abatut en Mediterranèa per un Focke-Wulf alemand. Puèi, en 1972, venguèt lo testinòmi postúm d'un jove oficièr alemand, l'aspirant Robert Heichele, qu'auriá tirat sul Lightning dempuèi son apparelh, un Focke-Wulf 190, vèrs miègjorn, aldessús de Castelana. Mas Heichele foguèt tocat en agost de 1944. Dins los ans 1990, un autre testimòni surgiguèt: una abitanta de Carcairana qu'auriá vist, lo jorn fatidic, lo Lightning se far abatre. La mar auriá enseguida getat lo còs d'un soldat sus la plaja, que seriá estat enterrat anonimament dins lo cementèri de la comuna. Seriá Sant Exupèri? Per saber, caldriá exumar lo còs e comparar l'ADN amb los membres de sa familha, que s'i opausan. Cada còp, aquelas « revelacions » tornan l'interés dels especialistas e tanben del grand public pel « mistèri Sant Ex ». Fin finala, en 2000, de rèstes de son aparelh foguèron trobat en Mediterranèa al larg de Marselha. Lo 7 de setembre de 1998, un pescaire aviá ja trobat sa cadeneta, prèp de l'illa de Rion.
Mas res permet de donar una conclusion definitiva sus las circonstàncias de sa mòrt. Seriá la consequéncia d'una pana tecnica, d'un malaise del pilòt? N'i a que van, al grand escandal dels seus, fins a pensar suicidi de Sant Exupèri disminuit fisicament, desesperat pel monde que s'anociava, tèsa confortada al darrièrs escriches, del ton francament pessimista, coma a Pierre Dalloz : « Se soi descendut, regretarai absoludament res. La termitièra futura m’esglàsii. E aborissi lor vertut de robòts. Ieu, seriái estat fach per èsser jardinier. »
Òbras[modificar | modificar la font]
Se son pas totas autobiograficas, sas òbras son plan inspiradas de sa vida de pilòt aeropostal, levat pel Lo Princilhon (1943) — sens dobte son succès mai popular qu'es puslèu un conte poetic e filosofic.
Escriguèt d'autres libres, tanplan fòrça coneguts: Corrièr Sud (1929), Vòl de nuèch (1931), Tèrra dels òmes (1939), Pilòt de guèrra (1942), Lettra a un otatge (1944), Escriches de guèrra (collectats en 1982), et Ciutadèla (postúm, 1948). Totes aqueles romans contan l'istòria de sos viatjes ne faguent ficcion e creant de fantasiá.
- Publicat en 1926. Lo primièr tèxte editat de Sant Exupèri, fragment benlèu d'un ensemble mai vaste, e que foguèt lo material per Corrièr sud.
- Publicat en 1929. Mejans lo personatge de Jacques Bernis, Sant Ex conta la seuna vida e las seunas emocions de pilòt. Louise de Vilmorin se tròba dins lo personatge de Geneviève.
- Publicat en 1931. Aquela òbra amb de un vam de tragèdia, es prefaciada per son amic André Gide. Aquel obratge foguèt un grand succès e coneguèt de multiples traduccions.
- Lo personatge principal, Rivière, es inspirat per son cap Didier Daurat. Un cap que sap pojar los òmes fins al bot d'espereles per la realizacion de lor mission: lo corrièr deu passar sens cap de condicion, la mission despassa en valor la vida umana. Las valors que lo roman mòstra son: primautat de la mission, importància del dever e responsabilitat del trabalh a complir fins al sacrifici.
- Publicat en 1939. Es una seguida de recits, de testimònis e de meditacions basats sus un fum d'experiéncias, d'emocions e de souvenirs de viatges. Es tanben un omenatge a l'amistat e a sos amics Mermoz e Guillaumet e mai largament una vision romantica sus la noblesa de l'umanisme.
- Publicat en 1942.
- Publicat en 1944.
- Publicat en 1948. Començat en 1936, aquela òbra foguèt pas acabada per Sant Exupèri. Publicada dins una primièra version en 1948 dempuèi d'un tèxte dactilograficat. La totalitat dels manuscrits foguet mesa a la disposicion dels editors en 1958.
- Publicat en 1953. Edicion integrala en 1975. Interèts e curiositats de l'escrivan per las sciéncias, la religion, la literatura, reflexions e aforismes pertinents.
- Publicat en 1955. Recuèlh de la correspondéncia de Sant Exupèri amb sa maire cobrissent lo periòde 1910 - 1944.
Escriches de guèrra (1939-1944)
- Publicat en 1982. Recuèlh postúm es prefaciat per Raymond Aron.
- Publicat en 2007. Cort roman acabat en 1925. Es l'istòria d'amor entre una « dròla », Manon, e un òme de quaranta ans, « grèu », trista, que cerca un sens a sa vida. Dempuèi lor encontra, se liga entre eles una relacion amorosa, l'òme aparent tendrament sa « paura pichona filha », que pensava èsser dançaira. Fan l'amor sens passion. Partent de viatge en veitura. Mas aprend un jorn per tres de sos clents que Manon es de fach una prostituida. Rompon puèi tornan se veire. Manon se geta jos las ròdas d'un camion e manca morir. Demorará garèla.
- Colleccion de letras d'amor a une jova ambulancièra de la Crotz Roja encontrada en mai de 1943 dins un tren entre Oran e Argièr. Aquelas letras son ornadas de dessenhs del Pincilhon que Sant Exupèri fa parlar per el.
Escriches de circonstàncias
- « La Patz o la guèrra » (1938 per Paris-Soir)
- « Moscóu » (1935 per Paris-Soir)
- « L'Espanha ensanglantada » (agost 1936 per L'Intransigeant)
- « Lo Vòl brisat. Prison de sable » (genièr-febrièr de 1936 per L'Intransigeant)
- « Madrid » (julhet de 1937 per Paris-Soir)
Cinèma
- Scenari original per Anne-Marie, realizat per Raymond Bernard, sortit en 1936.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Icare Lo baptèma de l'aire es contat per Alfred Thénoz, testimòni dirècte avent d'una carta postala mostrant l'avion e signada en 1937 per Antòni amb aqueles mots: "Per Thénoz que foguèt baptisat sul meteis aparelh que ièu." (Font: Alfred Thénoz, publicat pagina 78 de: Icare: Revista de l'aviacion francesa, No. 69, (fr)"Saint-Exupéry : Première époque 1900-1930, Tome 1", été-automne 1974.)
- ↑ [http://web.archive.org/20030413044455/www.geocities.com/memoiresaintexupery/page3.html momòria de Sant Exupèri sus www.geocities.com
- ↑ (fr)Sant Exupèri, los primièrs pases d'un poèta
- ↑ Conta aquela mission dins Pilote de guèrra
- ↑ Revista Epok n° de març de 2000
- ↑ Site oficial de la Vila de Quebèc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Curtis Cate, Saint-Exupéry, ed:Grasset, 1973, 1994; ISBN: 2253140104
- (fr)Alain Cadix, Saint-Exupéry - Le sens d'une vie, ed: Le Cherche-Midi, col:Ciels Du Monde, 2002, ISBN 2862747874
- Projècte de fondacion Antòni de Sant Exupèri: (fr)Œuvres complètes, 2 volums, ed. Gallimard, La Pléiade.
- (fr)Jean-Claude Bianco, Le mystère englouti Saint-Exupéry, ed: Éditions Ramsay; ISBN 2841148025, prefàcia de Patrick Poivre d'Arvor. 320 p.
- (fr) Nathalie des Vallières; Saint-Exupéry, l’archange et l’écrivain; ed: Gallimard; col:Découvertes Gallimard, 1998; ISBN 2070532798, 127 p.
- Eric Grode, Saint-Exupéry's exploits, in song, International Herald tribune, 23 d'agost 2011, p. 11.
{{fr}}Document audio : Saint-Exupéry raconte "Terre des Hommes" à Jean Renoir. Collection CD Gallimard 1999
- (fr)Webster Paul, Saint-Exupéry: vie et mort du petit prince, ed:Édition du Félin, 1993. 295 p.
- (fr)Thierry Dehayes, Pique La Lune : sur les pas de Saint-Exupéry en Sarthe (1909-1919), Le Mans, ed:la Reinette, 1998, ISBN 9782913566088.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Zollernalb (417)
Liste des communes
Albstadt
Ville d'Albstadt, localité de l'Allemagne de 44 000 habitants.
La mairie d'Albstadt a un site Internet.
Balingen
Ville de Balingen, localité de l'Allemagne de 33 000 habitants.
La mairie de Balingen a un site Internet.
Hechingen
Ville de Hechingen, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Hechingen a un site Internet.
Burladingen
Ville de Burladingen, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Burladingen a un site Internet.
Haigerloch
Ville de Haigerloch, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Haigerloch a un site Internet.
Meßstetten
Ville de Meßstetten, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Meßstetten a un site Internet.
Bisingen
Ville de Bisingen, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Bisingen a un site Internet.
Winterlingen
Ville de Winterlingen, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Winterlingen a un site Internet.
Rosenfeld
Ville de Rosenfeld, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Rosenfeld a un site Internet.
Geislingen an der Steige
Ville de Geislingen an der Steige, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie de Geislingen an der Steige a un site Internet.
Rangendingen
Ville de Rangendingen, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Rangendingen a un site Internet.
Schömberg
Ville de Schömberg, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Schömberg a un site Internet.
Bitz
Ville de Bitz, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Bitz a un site Internet.
Straßberg
Ville de Straßberg, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Straßberg a un site Internet.
Grosselfingen
Ville de Grosselfingen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Grosselfingen a un site Internet.
Dotternhausen
Village de Dotternhausen, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Dotternhausen a un site Internet.
Nusplingen
Village de Nusplingen, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Nusplingen a un site Internet.
Obernheim
Village d'Obernheim, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie d'Obernheim a un site Internet.


text:
Invertebrata
Un invertebrat es un animal desprovesit de colomna vertebrala. Pòt èsser unicellular o pluricellular.
Los invertebrats se subdevesisson en mai d'un sosensemble :
- Los protozoaris
- Los espongiaris
- Los cnidaris e los ctenaris
- Los platelmintes
- Los nematelmintes
- Los annelides
- Los molluscs
- Los artropòdes
- Los equinodermas
La distincion entre vertebrats e invertebrats foguèt iniciada per Jean-Baptiste de Lamarck. Lo grop dels invertebrats essent pas monofiletic, sa valor es remesa en causa dins las classificacions recentas. Permet çaquelà de distinguir lo sosembrancament al qual apartenen los òmes (los vertebrats) de totes los autres animals d'una manièra antropocentrista. Aquò explicariá perqué los biologistas an fòrça de mal a abandonar aquesta classificacion e a la far doblidar al grand public.


text:
Malai
Los Malais son un grop de pòbles que vivon en Asia del sud-est insulara, en Malàisia e en Tailandia.
Dins un sens restrictiu, Malai designa solament los Malais de Malàisia e qualques populacions plan vesinas d'Indonesia,de Singapor e de Brunei. Dins aquel sens, son 27 700 000 en 2013.
Dins un sens mai lat, designa totes las personas qu'apartenon al grop linguistic malaïc que compren 53[1] lengas e dialèctes malais.
Somari
- 1 Origina del demonim
- 2 Istòria
- 3 Lengas e grops etnics
- 4 Demografia
- 5 Nòtas e referéncias
Origina del demonim[modificar | modificar la font]
Lo mot malai a una etimologia escura e controversada.
I a mai d'una teoria. Per unis que i a, l'etnomime deriva del riu Melayu. Per d'autres, lo mot ven del tamil Malayur "païs de las montanhas".
Lo mot foguèt popularizat subretot amb lo sultanat de Melaka fondat pel prince Parameswara.
Los Portugueses foguèron los primièrs Europèus a dintrar en contacte amb aquelas populacions e manlevèron lo tèrme jos la fòrma "malaio". L'anglés, l'olandés e las autras lengas europèas adaptèron la fòrma portuguesa a lors foneticas. En occitan, la fòrma malai, manlèu del portugués malaio es del tot correcta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Protomalais[modificar | modificar la font]
Coma lo nom, l'origina dels Malais demòra controversada amb divèrsas teorias que s'afrontan. Çò qu'es segur es que los Malais son d'immigrants que s'installèron dins la region entre - 2500 e - 1500.
1. Teoria del Yunnan: los Protomalais serián venguts del Yunnan, en seguissent lo riu Mekong.
2. Teoria de Taiwan: los Malais serián originaris del sud de China e migrèron cap a Taiwan e Borneo entre - 4 000 e - 2500. Vèrs - 1 000 migrèron tanben cap a la peninsula malaia.
I a tanben una teoria oceanica (teoria de Nòva-Guinèa). Los Malais se mesclèron a las populacions localas e qualques pòbles malais de Borneo an servat de nombrosas tradicions que revertan la cultura antica dels Protomalais.
Los Protomalais son apelats Melayu asli (Malais aboriginals ) o Melayu purba (ancians Malais) en malai.
Los Deuteromalais[modificar | modificar la font]
Una segonda onda de migracion aguèt lòc en l'an -300. Las populacions immigrantas butèron los Promalais dins las regions mai reculadas e s'installèron dins las planas e a proximitat de la costièra.
Aquelas populacion èran compausadas principalament d'Austronesians e d'Austroasiatics. Son considerats coma los rèires dels Malais.
Una partida dels Protomalais s'installèron dins las regions de l'interior. A l'ora d'ara, sos descendents constituisson de pòbles coma los Mokens, los Jakuns, los Orang Kuala, o encara los Temuans.
Periòde de l'influéncia indiana[modificar | modificar la font]
Los Indians e la lenga sanscrita aguèron una influéncia majora subre la cultura malaia. Aquela periòde a durat de la debuta de nòstra èra duscas lo sègle 13, que l'islamizacion comencèt.
L'influéncia indiana toquèt tots los domènis (arquitectura, arts, alimentacion, economia...). A l'ora d'ara aquela influéncia es encara plan visible. Lo malai conten un fum de manlèus al sancrit. A Bali e dins qualques autras regions d'Indonesia, l'indoïsme es encara praticat.
Islamizacion[modificar | modificar la font]
A partir del sègle 12, los Malais van conéisser una islamizacion progressiva. Aquela ven d'Índia e constribuís a manténer l'influéncia indiana. L'islam praticat en Indonesia e en Malaisia es marcat per aquelas influéncias. Qualques elements son pasmens exteriors al mond indian coma l'alfabet arabi, la lei musulmana.
A l'ora d'ara gaireben tots los Malais son musulmans, tot ben que i a tanben qualques crestians. Los Malais an tanben instaurat l'islam coma religion oficiala de Malàisia e Brunei. En Indonesia es una de las religions oficialament reconegudas pel govèrn e domina la vida publica e politica.
Influéncias e colonizacions europèas[modificar | modificar la font]
Los Portugueses e Malaca portuguesa[modificar | modificar la font]
L'acte politic fondamental que manifesta la dintrada dels pòbles malais dins l'esfèra d'influéncia occidentala, foguèt la presa de Malaca en 1511 pels Portugueses. Lo Sultanat de Malaca, melaka en malai, venguèt una zòna d'influéncia portuguesa.
Entre 1511 e 1641, la region de Malaca foguèt declarada colonia portuguesa, e los Portugueses sonèron la region la Malaca portuguesa. Los Olandeses, aligats amb d'autres reialmes malais capitèron a eliminar de Malàisia sos concurrents portugueses en 1641. Expulsèron tanben los Portugueses de las Molucas e empedegan tota expansion portuguesa que se limitarà finalament a Timor. Los Portugueses demoraràn çaquelà presents a Timor fins a 1975.
Un creòle portugués, lo kristang, a sobreviscut a la fin de la dominacion politica de Portugal, e es encara parlat per aperaquí 5 000 personas.
I aguèt tanben de nombroses manlèus del malai al portugués.
Colonizacion olandesa[modificar | modificar la font]
Los Olandeses s'installèron dins la region a partir de 1602 amb la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas e dominèron Indonesia completament Indonesia a la fin del sègle 19.
Se capitèron d'eliminar los Portugueses, foguèron eliminats de Malàisia pels Angleses.
En 1949, Olanda reconeguèt l'independencia d'Indonesia.
Lor influéncia foguèt importanta al nivèl cultural. Una partida dels Indonesians venguèron crestians amb de campanhas d'evangelizacion entamenadas pels missionaris protegits pels govèrn olandés. Al nivèl lingüisitic daissèron de manlèus de l'olandés en malai mas, a l'ora d'ara, l'olandés a quasi desaparegut d'Indonesia. Foguèt oficial fins a 1949 en Indonesia e 1963 en Papoàsia occidentala.
Colonizacion anglesa[modificar | modificar la font]
Los Angleses s'intallèron a Penang en 1786, Singapor en 1819 e Malaca en 1825. En 1895, los Estats malais federats foguèron creats. Los Angleses quitèron Malàisia en 1957 e Brunei en 1984.
An daissat lor drech a Malàisia e l'anglés coma una de las lengas oficialas de Singapor. L'anglés es la lenga estrangièira mai importanta en Indonesia tanben.
Brunei, Singapor e Malàsia son membres del Commonwealth.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Los Chineses an jogat dempuèi lo sègle 19 un ròtle fondamental dins lo comèrci e lo desvolopament dels païses malais.
Se lor influéncia es mendra que la de l'islam o d'Índia, la cultura malaia demòra en contacte constant amb la cultura chinesa.
En 2010[2], representavan 23,7% de la populacion de Malàisia e 74,1% de la de Singapor.
Consultar tanben los articles seguents: Chineses de Singapor, Chineses de Malàisia, Chineses de Brunei, Chineses d'Indonesia.
Lengas e grops etnics[modificar | modificar la font]
Consultar tanben malai (lenga)
Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais. Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, bahasa significant "lenga").
- bahasa Bangka;
- bahasa Banjar;
- bahasa Melayu Brunei;
- bahasa Col;
- bahasa Duano;
- bahasa Haji;
- bahasa Indonesia;
- bahasa Jakun;
- bahasa Kaur;
- bahasa Kerinci;
- bahasa Kubu;
- bahasa Loncong;
- bahasa Lubu;
- bahasa Malaysia;
- bahasa Melayu Bacan;
- bahasa Melayu Berau;
- bahasa Melayu Bukit;
- bahasa Melayu Tengah;
- bahasa Melayu Jambi;
- bahasa Melayu Kedah;
- bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
- bahasa Melayu Patani;
- bahasa Melayu Sabah;
- bahasa Melayu Baku;
- bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
- bahasa Dayak Melayik;
- bahasa Minangkabau;
- bahasa Musi;
- bahasa Melayu Negeri Sembilan;
- bahasa Orang Kanaq;
- bahasa Orang Seletar;
- bahasa Pekal;
- bahasa Temuan;
- bahasa Urak Lawoi'.
I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de trade Malay, en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :
Dins las regions orientalas d'Indonesia, aquel malai compren 6 lengas :
bahasa Melayu Ambon, bahasa Melayu Banda, bahasa Melayu Kupang, bahasa Melayu Manado, bahasa Melayu Maluku Utara, bahasa Melayu Papua.
Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.
bahasa Betawi, bahasa Melayu Bali, bahasa Melayu Cocos, bahasa Melayu Larantuka, bahasa Melayu Makassar.
Demografia[modificar | modificar la font]
Indonesia: al recensament de 2000, los Malais representavan 3,45% de la populacion ( 6 946 000). Aquel recensament considera d'un biais restrictiu la definicion de Malai e las autras populacions malaïcas son consideradas coma d'etnias distinctas. Es aital que los Minangkabaus e de nombroses autres gropes son comptats a despart. En 2013, se pòt estimar que son 8 000 000.
Malàisia: 50,4[3]% de la populacion es considerada coma Malai (14 800 000) e 11% coma apartenent a d'autres grops malaïcs. En 2013, se pòdon estimar a 16 000 000.
Singapor: 13,4% de la populacion en 2010 (650 000)
Brunei: en 2004, 66,3% èran considerats coma Malais (300 000) e 6% coma apartenent a d'autras etnias malaïcas.
Tailàndia: 4% (estimacion) ( 2 700 000)


text:
Salabrunèu
Salabrunèu es una anciana comuna de Gironda restacada a Frontenac en 1965.
Son principau monument es la comanderia templèira dedicada a sent Jan. La comanderia estut fondada en 1214 a l'endret on n'existèva lavetz qu'una glèisa. En 1280, lo comandaire, Jan de Grailly, senhor de Benauja e de Castilhon, s'engatgèt a hèser don, a sa mòrt, de la comanderia aus Espitalèirs de Sent-Jan de Jerusalem. Egau, la donacion se hit en 1297, avant la mòrt deu senhor. En 1477, la circonscripcion de Salabrunèu estut restacada a d'aquera de Bordèu per empachar las tentativas de recuperacion preus senhors de Rausan, ostiles aus Espitalèirs. Lo castèth estut roinat pendent las guèrras de religion.
Un casau d'èrbas medicinalas costeja la comanderia. Estut recreat per l'associacion que s'aucupa deu monument. I tròban angelica, barbòt, èrba daus gats, civa, melissa, escarlatina, menta, hoblon, romarin, sauja, erbòta...


text:
Estela Sant Cirici
Estela Sant Cirici[1] (Étoile-Saint-Cyrice en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es al sud-oèst del departament dels Anautitas-Alpes. La municipalitat se situa a 19 quilomètres de Laragne-Montéglin. Es al limit del departament de la Drôme.
Le village est au sud-ouest du département des Hautes-Alpes. La commune se situe à 19 kilomètres de Laragne-Montéglin. Elle est à la limite du département de la Drôme.
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, la glèisa paroissiale dépendait de la abbaye de Chardavon (a l'ora d'ara en la municipalitat de Sant-Geniez), abbaye #que requectava las intradas ligadas dins aquela glèisa[2].
Au Moyen Âge, l’église paroissiale dépendait de l’abbaye de Chardavon (actuellement dans la commune de Saint-Geniez), abbaye qui percevait les revenus attachés à cette église[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ 2,0 2,1 Baratier, Duby & Hildesheimer, Modèl:Atlàs istorica de la Provence, mapa 72 Error de citacion : Invalid
tag; name "AHP-c72" defined multiple times with different content


text:
1557
Aquesta pagina concernís l'an 1557 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Conquista dau pòrt de Massaua per leis Otomans qu'isolèt Etiopia e l'empachèt d'ara endavant d'agantar la Mar Roja.
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Annexion dau khanat per lei Rus après un conflicte entre lo khan Dervish Ali Astrakhani qu'aviá assaiat d'eliminar lo partit favorable ai Rus.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera mencion escricha coneguda de platin dins un manuscrit dau sabent italian Julius Caesar Scaliger (1484-1558). Pasmens, aqueu metal èra ja conegut e utilizat dempuei de sègles en America dau Sud.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau signe "=" per lo matematician galés Robert Recorde (vèrs 1512-1558) que l'utilizèt dins son obratge The Whetstone of Witte (« La mòla de Witte »).


text:
-330
Aquesta pagina concernís l'an -330 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida dau sètge de Megalopolis que contunièt sa resisténcia ai fòrças d'Agis III. Aquò permetèt au generau Antipater de reünir una armada importanta (40 000 òmes). En despiech de la resisténcia acarnada espartenca, aquela armada capitèt de rompre lo sètge a la batalha saunosa de Megalopolis. Agis III i foguèt tuat ambé de milièrs de soudats espartencs (5 300 tuats còntra 3 500). Son fraire Eudamidas Ièr li succediguèt.
Aquela desfacha aguèt de consequéncias grèvas per Lacedemònia car entraïnèt la disparicion d'un nombre important d'Espartencs e agravèt la manca de ciutadans (e donc de soudats). Pasmens, gràcias a son prestigi, la vila obtenguèt de condicions de patz fòrça clementas e foguèt solament obligada d'intrar au sen de la Liga de Corint contraròtlada per Macedònia. Dins lei fachs, leis Espartencs gardèron son autonòmia e son independéncia mai son isolament èra encara renfòrçat.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Afondrament de la resisténcia aquemenida après lei desfachas infligidas per lei Macedonians dins lo corrent deis annadas precedentas. En genier, Alexandre conquistèt lei capitalas principalas de l'Empèri maugrat la resisténcia acarnada dei tropas dau satrapa Ariobarzanes a la batalha dei Portaus Persics. En mai, per venjar lei destruccions d'Atenas en 480 e en 479 av. JC, lei Macedonians cremèron Persepolis. Enfin, en julhet, lo rèi Darius III foguèt assassinat per sei satrapas que lo jutjavan incapable de ganhar la guèrra. Aquò marquèt la disparicion definitiva de l'Empèri Aquemenida que son aristocracia se ralièt largament ai venceires.


text:
Miranda (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Miranda)
Arquitectura[modificar | modificar la font]
- Una miranda es una construccion en naut destinada a veire e gaitar a l'entorn.
Toponimia[modificar | modificar la font]
En Occitània[modificar | modificar la font]
- Miranda es comuna occitana situada dens lo departament de Gers.
- Miranas o Miranda es comuna occitana situada dens lo departament de Gers.
D'etimologia pròcha[modificar | modificar la font]
-
- Mirmanda es una comuna occitana del Daufinat dins lo departament de Droma.
- Marmanda una comuna de Gasconha dins lo departament d'Òlt e Garona.
En Espanha[modificar | modificar la font]
- Miranda de Azán es un municipi de la província de Salamanca (Castelha e Leon, Espanha)
- Miranda de Ebro es un municipi de la província de Burgos (Castelha e Leon, Espanha)
- Miranda del Castañar es un municipi de la província de Salamanca (Castelha e Leon, Espanha)
- Miranda de Arga es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra, Espanha


text:
Unitat astronomica
L’unitat astronomica (UA o ua) es una unitat utilizada per mesurar las distàncias, subretot entre los objèctes del Sistèma Solar. Es istoricament basada sus la distància entre la Tèrra e lo Solelh.
Una annada lutz val aproximativament 63 241 ua.
En anglés, e dins qualques autras lengas, s'emplega lo simbòl « AU » o « au ».
Somari
- 1 Precision de la definicion
- 2 Utilizacion
- 3 Distàncias a l'interior del Sistèma Solar
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Precision de la definicion[modificar | modificar la font]
En primièra aproximacion (en supausant la massa de las planetas negligibla davant aquela del Solelh), la Tèrra a una orbita elliptica a l'entorn del Solelh, que sa lei temporala es contenguda dins las leis de Kepler ; per mai de precision, se ten compte de las interaccions entre planetas e de las fòrças exercidas per las planetas sul Solelh. Apareis doncas que la Tèrra es pas a una distància constanta del Solelh.
Per obtenir una valor fixa, foguèt, a l'origina, definida coma lo semiaxe major de l'orbita terrèstra, que correspond a la mejana temporala de la distància Tèrra-Solelh (mejana de las distàncias sus una durada definida).
En 1976, foguèt definida coma la distància al Solelh d'una particula de massa negligibla[note 1] sus una orbita non perturbada e qu'auriá un periòde orbital de 365,256 898 3 jorns (una annada gaussiana).
Dempuèi 1996, la constanta gravitacionala eliocentrica es definida coma valent : (0,017 202 098 95)2ua3/d2 [1].
Valor numerica actuala[modificar | modificar la font]
Aquelas definicions, combinadas amb d'observacions radar e seguidas de las sondas espacialas, permetèron d'avalorar l'unitat astronomica a (149 597 870,691 ± 0,030) km.
Per vulgarizacion, se considèra qu'una unitat astronomica mesura a pauc près 150 milions de quilomètres.
Aquò representa la correguda d'una durada d'un pauc mai de uèit minutas a la velocitat de la lutz.
Aumentacion seculara[modificar | modificar la font]
Los astronòms Georgij A. Krasinsky e Victor A. Brumberg metèron en evidéncia, per de mesuras radiometricas de la distància entre la Tèrra e las planetas del Sistèma Solar, una aumentacion de la valor de l'unitat astronomica, de prèp de 15 mètres per sègle[2].
Utilizacion[modificar | modificar la font]
D'una part, l'unitat astronomica s'utiliza per exprimir las distàncias dins lo Sistèma Solar o dins de sistèmas planetaris. D'autra part, en rason dels metòdes utilizats per mesurar la distància de las estelas alunhadas, l'unitat astronomica interven dins la definicion del parsec, definit coma la distància ont una unitat astronomica sosten un angle d’una segonda d'arc. Es una unitat en defòra del Sistèma Internacional (SI), mas en usatge amb aquel.
Distàncias a l'interior del Sistèma Solar[modificar | modificar la font]
Distància mejana de las planetas del Sistèma Solar al Solelh[modificar | modificar la font]
- Mercuri : 0,38 ua
- Vènus : 0,72 ua
- Tèrra : 1 ua
- Mart : 1,52 ua
- Jupitèr : 5,21 ua
- Saturne : 9,52 ua
- Uranus : 19,16 ua
- Neptun : 30,11 ua
(aquela valors son arredondidas al centen prèp)
Autras distàncias al Solelh[modificar | modificar la font]
- Pluton : de 29 a 49 ua
- Sonda Voyager 1 : 113 ua (lo 17 d'abril de 2010)
- Sonda Voyager 2 : 92 ua (lo 17 d'abril de 2010)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Nòtas
- ↑ L'expression de « massa negligibla » correspond a un cas limit del problèma dels dos còrs ont una sola de las doas massas exercís una fòrça sus l'autra.
- Referéncias
- ↑ Convencions del SIRT (Servici Internacional de la Rotacion de la Tèrra e dels Sistèmas de Referéncia), D. D. McCarthy éd., Note technique 21, Observatòri de París, julhet de 1996.
- ↑ * G. A. Krasinsky and V.A. Brumberg, Secular Increase of Astronomical Unit from Analysis of the Major Planet Motions, and its Interpretation Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 90: 267–288, (2004)


text:
Besuas e Bajon
Besuas e Bajon[1][2][3] (oficialament en francés Bézues-Bajon) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la Gascogne en Astarac a la confluence de la Arrats e de la Arrat de davant.
Commune située dans la Gascogne en Astarac à la confluence de l'Arrats et de l'Arrat de devant.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Besuas e Bajon sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Besuas e Bajon sus lo sit de la Comunautat de Comunas Vath de Gers


text:
Villes et mairies du District de Jura-Nord vaudois (137)
Liste des communes
Yverdon-les-Bains
Ville de Yverdon-les-Bains, localité de la Suisse de 25 000 habitants.
La mairie de Yverdon-les-Bains a une adresse e-mail et un site Internet.
Orbe
Ville de Orbe, localité de la Suisse de 5 500 habitants.
La mairie de Orbe a une adresse e-mail et un site Internet.
Sainte-Croix
Ville de Sainte-Croix, localité de la Suisse de 4 500 habitants.
La mairie de Sainte-Croix a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Chenit
Ville d'Chenit, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie d'Chenit a une adresse e-mail et un site Internet.
Chavornay
Ville de Chavornay, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Chavornay a une adresse e-mail et un site Internet.
Vallorbe
Ville de Vallorbe, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Vallorbe a une adresse e-mail et un site Internet.
Grandson
Ville de Grandson, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Grandson a une adresse e-mail et un site Internet.
Yvonand
Ville de Yvonand, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Yvonand a une adresse e-mail et un site Internet.
L'Abbaye
Village des Abbaye, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie des Abbaye a une adresse e-mail et un site Internet.
Baulmes
Village de Baulmes, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Baulmes a une adresse e-mail et un site Internet.
Ballaigues
Village de Ballaigues, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Ballaigues a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Lieu
Village d'Lieu, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie d'Lieu a une adresse e-mail.
Champagne
Village de Champagne, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Champagne a une adresse e-mail.
Concise
Village de Concise, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Concise a une adresse e-mail et un site Internet.
Bavois
Village de Bavois, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Bavois a une adresse e-mail et un site Internet.
Montagny-près-Yverdon
Village de Montagny-près-Yverdon, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Montagny-près-Yverdon a une adresse e-mail et un site Internet.
Pomy
Village de Pomy, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Pomy a une adresse e-mail et un site Internet.
Valeyres-sous-Montagny
Village de Valeyres-sous-Montagny, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Valeyres-sous-Montagny a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Camèl
Los camèls son d'animals ongulats nadius de las zònas secas e deserticas d'Asia. Lo nom camèl proven de l'ebrieu gamal, que significa "tornar", vist que l'animal fa çò que son mèstre li demanda. Existisson doas espècias, que totas doas apartenon a la familha dels Camelids:
- Lo camèl bactrian (Camelus bactrianus)
- Lo dromadari o camèl arabic (Camelus dromedarius)
Ambedoas espècias son de romiaires sens banas, amb de narras situadas oblicament, lo morre superior devesit, mobil, desseparat e extensible.
Lo camèl bactrian se destria dels autres qu'a doas gibas. Es originari de l'Asia Centrala e es una espècia a mand de desaparéisser.
Lo camèl foguèt emplegat a l'origina coma animal de transpòrt de bens.
Lo camèl coma font d'alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo camèl es una font d'aliments indispensabla dins las tribús nomadas del desèrt. Lo lach que produsisson las femèlas es un aliment vital qu'es complet e ric en vitaminas, minerals, proteïnas e immunoglobulinas. Ten mens de grais e de colesteròl que lo lach de vaca. La carn del camèl, paura en grais, es encara un element primordial d'alimentacion dins divèrses païses orientals coma per exemple en Somalia, Egipte, Arabia Saudita, Libia demest d'autres.
Lo Camèl de Besièrs[modificar | modificar la font]
Aquesta bèstia es l'animal totemic de la ciutat de Besièrs. Sa celebracion, que se fa lo 28 d'abrial, es ligada a la legenda de Sant Afrodisi que se ditz que se n'anèt d'Egipte e arribèt a Besièrs sus un camèl. Las ceremònias medievalas siaguèron probablament abolidas per la glèisa mas existisson d'atestacions que l'animal totemic existissiá en 1632. Al sègle seguent, en 1793, siaguèt cremat sus la plaça de la Ciutadèla. Qualques ans pus tard, siaguèt reconstruït tornar per èsser destruit un còp mai en 1830. Aprèp èsser estat cremat en 1848 la bèstia siaguèt reviscolada en 1895.
Lo Camèl es menat per un personatge central, lo Papari qu'es acompanhat d'un grop de joves desguisats en salvatges. Sus l'animal se pòt legir l'inscripcion : Sèm fòrça e sas maissas enòrmas qu'an per tòca d'espaurugar las gents e subretot los enfants recebèron l'escais de nhica-nhaca.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'emplec dels camèls dins la polícia d'Africa del Sud
- Centre de Recèrcas Nacional sul Camèl a Bikaner (Rajasthan), India
- The Daily Grind: Two Camels At Work - Vidèo d'unes camèls que premsan d'òli d'oliva e copan d'èrba a Djerba, Tunisia
- Los camèls de A a Z


text:
Carlo Bergonzi
Carlo Bergonzi (Cremona, 1683 – 1747) que o un laütièr de Cremona, contemporanèu d'Antonio Stradivari e aprenedís de Girolamo Amati II, puish collaborator de Joseph Guarneri.
Lo son instrument mei famós qu'ei un vriulon conegut com lo Kreisler Bergonzi, aperat atau per 'mor d'estar estat proprietat deu violonista Fritz Kreisler, jogat arron per Itzhak Perlman.
Michelangelo Bergonzi (1722 - 1770), lo son hilh, puish lo sons autes decendents, que prengón la seguida en tot signar Bergonzi.


text:
Grafèma
Lo grafèma (del grèc Ypάφw, "escriure") es lo nom qu'es estat donat en lingüistica a la representacion escricha d'un son d'una lenga (dich fonèma en lingüistica), que sovent coincidís amb çò que sonam "letra" mas que pòt comprendre tanben d'autres elements coma las chifras. Dins un sistèma alfabetic existisson doas menas de grafèmas, los simples que correspondon a una sola letra e los grafèmas complèxes que combinan doas letras (digrafs coma per exemple nh en occitan) o de còps que i a tres (trigrafs). Es l'unitat contrastiva minimala de l'escritura d'una lenga determinada. L'estudi dels grafèmas e dels sistèmas d'escritura se sona grafemica o grafemistica.
Segon lo còdi grafic emplegat, un grafèma pòt aver de realizacions graficas e foneticas divèrsas. Aquí qualques exemples:
- Dins un abjad, per exemple en ebrèu, lo grafèma sòl representar una consonanta.
- Dins los sillabaris, coma en japonés, un grafèma representa generalament una sillaba.
- Dins un sistèma d'escritura ideografica, per exemple en chinés, lo grafèma representa un concèpte, un mot o un morfèma.


text:
1521
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1521 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Après l'aplant de la còntra-ofensiva astèca l'annada passada a Otumba (7 de julhet de 1520), Cortés capitèt de reünir una armada novèla formada de soudats espanhòus e d'Americans eissidas dei ciutats ostilas ais Astècas. En abriu, comencèt lo sètge de Tenochtitlan que s'acabèt per la rediccion de la vila lo 13 d'aost qu'aviá perdut de desenaus de milièrs d'abitants en causa de la manca de viures, dei combats e dei malautiás. Cuauhtemoc foguèt capturat e Tenochtitlan annexat au territòri espanhòu.
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Arribada d'una ambaissada espanhòla dins la capitala Tzintzuntzan. De cambis de presents aguèron luòc e lei Tarascs donèron de mòstras d'aur ais Espanhòus. Aquò entraïnèt l'organizacion d'una expedicion militara per Hernán Cortés per l'annada seguenta. D'autra part, la preséncia deis Espanhòus entraïnèt una epidemia de senepion que causèt de milièrs de victimas suplementàrias après l'arribada de la vairòla en 1520.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 d'abril - Ferrand Magellan, explorator portugués (n. 1480)
- 27 d'agost - Josquin des Prez, compositor flamenc (n. c. 1450)


text:
Ichthyosauria
Los ictiosaures constituisson un grop de reptils marins preïstorics qu'abitèron la Tèrra del Permian (fa 250 milions d'annadas) fins al Cretacèu (fa 65 milions d'annadas).
Lor nom vòl dire reptil peis, mas semblavan mai un dalfin que non pas un peis. Avián una mena de bèc plen de dents pichonas per agantar aisidament lor mangiscla, peisses, clauvissas e pofres, e de còps que i a manjavan tanben de pterosaures qu'èran tròp prèp de l'aiga. Se coneis çò que manjavan gràcias a de fossils ont es estat conservat lor darrièr repais.
Aquestes animals pausavan pas d'uòus, pr'amor que lor adaptacion a l'aiga èra tant bona que podián pas sortir sul maratge per pausar los uòus. Encara un còp, se coneis de fossils ont la maire moriguèt amb son pichon dins lo ventre, a mand de sortir.
Los ictiosaures arribèron pas a l'extincion K/T, fa ara 65 milions d'annadas. Se coneis pas plan ben la causa de lor extincion, mas benlèu foguèt pr'amor que fa ara 80 milions d'annadas lo nivèl de la mar baissèt fòrça e desapareguèron las aigas pauc prigondas ont eles demoravan.
Cal pas confondre los ictiosaures amb los dinosaures.


text:
Musèu de las Bèras Arts de Pau
Lo Musèu de las Bèras Arts de Pau que ho inaugurat en 1864 a l'iniciativa de la Societat Bearnesa deus Amics de las Arts dab ua colleccion de sonque vint e cinc òbras ; que ho espandit en 1874 per donacions deu colleccionaire bearnés Loís La Casa. L'annada 1878 que ho marcada per la presentacion deu Burèu de Nava Orleans d'Edgar Degas. En 1931 qu'estreè lo son bastiment actuau bastit suu plans de Jacques Ruillier (1901-1986).
Uei lo dia, la soa colleccion, la màger de la Region d'Aquitània après la deu Musèu de las Bèras Arts de Bordèu, qu'ostenda òbras de Bruegel, Egar Degas, El Greco, Guillaumin, Jordaens, Lhote, Morisot, Nattier, Diego Ribera, Rubens, Joaquín Sorolla, Van Loo e Zurbaran e d'artistas regionaus com Eugèni Devéria (1805-1865) e Victor Galòs (1828-1879)
Ligam externe[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit en francés deu musèu Musée des Beaux-Arts de Pau


text:
1687
Aquesta pagina concernís l'an 1687 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tayasal[modificar | modificar la font]
Revirada novèla d'una ataca espanhòla destinada a convertir la vila maia que gardèt son independéncia e sa religion.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Per de rasons religiosas, lo shogun enebiguèt de mautractar ò de tuar lei chins (→ 1695).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per Isaac Newton (1643-1727) de son òbra majora Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (en occitan Principis matematics de la filosofia matematica). I presentèt son trabalh qu'èra una sintèsi dei descubèrtas realizadas dempuei la fin dau sègle XVI ambé lo principi d'inercia, la proporcionalitat dei fòrças e deis acceleracions, l'egalitat de l'accion e de la reaccion, lei lèis dei collisions, lo movement dei fluids e la teoria de l'attraccion universala. Aquò permetèt de desvolopar la mecanica classica que demorèt la nòrma fins a l'aparicion de la mecanica classica en 1900.


text:
Gabarra
La gabarra (mot vengut possiblament del grèc karabos) es una mena d'embarcacion tradicionala de las tèrras occitanas, que se destina al transpòrt de merças mai que mai per flumes. Aqueste mot occitan es estat adaptat en francés jos la forma gabare o gabarre, en catalan coma gavarra e en espanhòl gabarra.
Las gabarras[modificar | modificar la font]
Lo nom gabarra se pòt referir a divèrsas menas d'embarcacions fluvialas presentas mai que mai dins las vias navegablas de la part occidentala del territòri occitan (Léger, Charanta, Dordonha e Garona).
Segon l'airal, las merças èran compausadas de produches agricòlas divèrses, de vins, de material de construccion (pèira d'Aspremont sus Leire per exemple) e mai de minerals o de produches metallurgics (ancoras e canons de Nivernés per exemple) e tanben de fusta.


text:
Eròdes Antipas
Eròdes Antipas (Herodes Antipas Ἡpῴδnς Ἀvtίπaς o Herodes Antipatros Ἡpῴδnς Ἀvtίπatpoς en grèc) (Judèa, 20 AbC - Sant Bertran de Comenge, 39), filh d'Eròdes lo Grand e de la samaritana Maltace e fraire d'Arquelau de Judèa, foguèt tetrarca de Galilèa e de Perèa (4 aC - 39).
A la mòrt del seu paire foguèt elevat a Roma amb Arquelau e lo seu frairastre Eròdes Felip II. August li autregèt Galilèa e Perèa segon lo testament pairal (que donava una renda de 200 talents). Arquelau recebèt Judèa.
Antipas s'anèt prene possession dels domenis legats. En camin s'enamorèt de Erodias, la femna de lo seu frairastre Eròdes Filip, e al seu retorn divorcièt de sa femna (filha del rei Aretas IV dels nabatèus, reialme arab amb per capitala Petra) e s'i maridèt, contra la lei josieva. La princessa repudiada se retirèt a la cort de lo seu paire, que amb per excusa d'un conflicte mejancièr ocupèt lo territòri d'Antipas e desrotèt la seuna armada; Aretas s'arestèt sonque per paur de Roma. Antipas se planguèt a l'emperaire Tibèri que envièt lo governaire de Siria, Vitelli, per castigar l'agression.
Antipas seguent l'exemple del paire fondèt una vila a la broa del lac de Genesarèt, que donèt lo nom de Tiberiàs; tanben faguèt construir de fòrça bèls bastisons dins las vilas de Seforis (Sepphoris) e de Betharamphtha (Beth Haram), e fortifiquèt la darrièra e la nomenent Julia en onor de la filha d'August e femna de Tibèri. Establiguèt sa capitala a Tiberiàs (la vila donèt lo sieu nom al lac e foguèt pendent longtemps un grand centre cultural josieu)
En 38 a la mòrt de Tibèri e la pujada al tròn de Caligula, sus l'instigacion de sa femna Erodias, anèt a Roma per demandar al nòu emperaire lo títol de rei coma foguèt donat a lo seu nebot Eròdes Agripa I; mas aquel, qu'èra fòrça en amistat amb Calígula, s'i opausèt e mai acusèt lo seu oncle de correspondéncia amb los parts, e alara Caligula li confisquèt los seus domenis que foguèron balhats a Agripa, e foguèt enviat en exili a Sant Bertran de Comenge (Lugdunum Convenarum, en 39) ont moriguèt aquel meteis an. Erodias l'acompanhèt dins lo seu exili.
Eròdes Antipas apareis dins lo Novèl Testament coma lo responsable de l'execucion de Joan Batista, a l'instigacion de la seuna esposa Erodias (Marc 6:17-29, Matieu 14:3-12). Dins l'Evangèli segon Luc, Jèsus se presenta davant el e sofrís las seunas trufariás (Luc 23:6-12), dins una scèna que conta pas cap d'autres evangelistas. Joan li auriá fustigat per sa relacion amb Erodias.


text:
La Roquilha
La Roquilha[1] (oficialament en francés La Roquille) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ B. Boyrie-Fénié dins DICTIONNAIRE TOPONYMIQUE DES COMMUNES GIRONDE, Editions Cairn, 2008


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Béziers 2e, Job Canton de Béziers 2e
Les offres d'emploi populaires en Canton de Béziers 2e
assistante Canton de Béziers 2e
chauffeur Canton de Béziers 2e
technicien Canton de Béziers 2e
administratif Canton de Béziers 2e
agent administratif Canton de Béziers 2e
agent d'accueil Canton de Béziers 2e
aide medico psychologique Canton de Béziers 2e
aide soignante Canton de Béziers 2e
archiviste Canton de Béziers 2e
assistant commercial Canton de Béziers 2e
assistante direction Canton de Béziers 2e
automobile Canton de Béziers 2e
babysitter Canton de Béziers 2e
champagne Canton de Béziers 2e
charpentier Canton de Béziers 2e
chauffeur livreur Canton de Béziers 2e
chauffeur spl Canton de Béziers 2e
commis cuisine Canton de Béziers 2e
consultant Canton de Béziers 2e
coordonnateur Canton de Béziers 2e
cuisinier Canton de Béziers 2e
directeur Canton de Béziers 2e
electromecanicien Canton de Béziers 2e
evenementielle Canton de Béziers 2e
garde d'enfant Canton de Béziers 2e
industriel Canton de Béziers 2e
maintenance Canton de Béziers 2e
maison retraite Canton de Béziers 2e
manutentionnaire Canton de Béziers 2e
maternelle Canton de Béziers 2e
mecanicien Canton de Béziers 2e
mecanique Canton de Béziers 2e
menuisier Canton de Béziers 2e
petite enfance Canton de Béziers 2e
preparateur commande Canton de Béziers 2e
recherche Canton de Béziers 2e
responsable Canton de Béziers 2e
soignants Canton de Béziers 2e
technicien maintenance Canton de Béziers 2e
telephonie Canton de Béziers 2e
temps partiel Canton de Béziers 2e
touristique Canton de Béziers 2e
Recherche d'emploi par ville Canton de Béziers 2e
emploi Villeneuve-lès-Béziers, 34420
emploi Boujan-sur-Libron, 34760


text:
Tula (civilizacion toltèca)
Tula èra la capitala de la civilizacion toltèca que succediguèt a la civilizacion de Teotihuacan coma poissança mesoamericana major de Mexic a partir dau començament dau sègle VIII. Ocupèt una superficia de 14 km² e conoguèt dos periòdes de desvolopament de 800 a 900 puei de 900 a 1150. Èra un centre religiós compausat magerament de tres piramidas, d'un palais e d'un ensems d'estatuas massivas. Aguèt una influéncia importanta car permetèt de desvolopar lo culte de Quetzalcoatl dins la region. L'abandon de la vila se debanèt entre 1149 a 1167. Foguèt probablament brutala car de traças d'un incendi contemporanèu au declin de la civilizacion toltèca foguèron descubèrtas per leis arqueològs.


text:
Castèthnau de Manhoac
Castèthnau de Manhoac (oficialament en francés Castelnau-Magnoac) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e era region istorica de Bigòrra, qui's tròba suu Plan de Lanamesa. Administrativament, que's trapa en departament francés deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Memoriau deth Còs Franc Pomèr e deth 49au Regiment d'Infanteria
- Musèu deth Còs Franc Pomèr
- Collegiada e Musèu d'Art Religiós
- Plaça dera Porcau
Personalitats ligadas ara comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaut d'Ossat
- Maxime Dastugue
- Jean Melchior Dabadie de Bernet
- Familha dera Marca-La Marca, anciana familha nòbla de Bigòrra, installada despuish eth sègle XIVau en Castèthnau de Manhoac, en castèth dera Marca e en castèth vesin de Manent (Gers). Familha extinta ens mascles ara debuta deth sègle XIXau.
Vida locau[modificar | modificar la font]
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Manhoac FC Club de rugbi


text:
Sagèth
Lo mot sagèth (var. sagèl, sagèu) que capèra l'idèa d'autentificar e de garantir l'integritat d'un document de matua mòde a travèrs deus sègles.
A l'origina que's refereish a la marca qu'òm deisha sus un tròç de cera suu document en lo bèth pegar çò qui, au medish temps, hè que lo document e sia barrat e identificat : dab la marca de cera deu sagèth, que's garanteish au còp que lo document b'ei autentic e qu'ei pas estat consultat.
L'accion de pausar un sagèth que s'apèra sagerar. La sciéncia qui estúdia los sagèths qu'ei la sigillografia.
Dab l'entrada dens la modernitat, l'emplec de sagèth de cera que s'ei vist mei limitat e a còps dab un simple estatut simbolic (per aquesta rason, en França, lo ministre de la justícia qu'ei chafrat de Garda deus Sagèths). L'accion d'identificar lo document o, mei generaument d'i pausar ua marca qu'ei demorada. Qu'ei per aquesta rason que's parla de sagèth postau o de sagèth electronic.


text:
Sant Marin
La Republica Serenissima de Sant Marin (Serenissima Repubblica di San Marino en italian) es lo tresen estat pus pichon d'Euròpa après Vatican e Monegue (60,5 km²) e la decana de las republicas. Completament enrodada per Itàlia entre Emília-Romanha e las Marchas, la Republica compta aperaquí 32 000 abitants.
Sa capitala es Sant Marin.
Lo gentilici es santmarinés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La republica es dirigida per dos capitanis regents, elegits per un mandat de 6 mes. Retipan los cònsols de Roma. Los mandats començan lo 1èr d’abril e lo 1èr d’octobre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Sant Marin.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliotèca[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Carbon
Lo carbon es una ròca sedimentària d'origina organica, de color negre o marron escur. Servís subretot coma combustible fossil a causa de son poder calorific enauçat mercé a son contengut majoritari de carbòni. Los carbons se pòdon classificar pel percentatge en carbòni que contenon, segon lo taus d'umiditat e d'impuretats, e atal se distinguís entre torba, lignit, olha e antracita.
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
L'element carbòni apareis dins lo carbon dins un percentatge superior a 50% en pes e 70% en volum. L'aiga que conten (umiditat) es variable e es aquela que demorèt atrapada dempuèi la formacion del carbon.
Los autres constituents del carbon son la matèria minerala (silicats divèrses) e minerals carbonatats (siderita, calcita e aragonita). La pirita es un mineral amb sofre fòrça comun dins los carbons. I a de pichonas quantitats de metals, coma lo fèrre, urani, cadmi e, en quantitats fòrça minimas, aur.
Lo metan es un gas que se tròba dins lo carbon e pòt èsser una de las causas de las dangeirosas explosions dins las minas sosterranhas.
Origina del carbon[modificar | modificar la font]
La majora partida del carbon se seriá formada al Carbonifèr (fa 280 a 345 milions d'annadas). Tanben al Permian, Triasic e Jurassic se faguèt de grands depauses. Al Cretacèu se formèt lo lignit. A l'ora d'ara se continua la formacion de torba.
Lo carbon d'Euròpa, Asia, e de l'America del Nòrd se formèt subretot pendent lo Carbonifèr amb basa de vegetacion tropicala.
Lo carbon de l'emisfèri sud se formèt amb vegetacion de clima fred (tondra). Las plantas anticas a travèrs dels cambiaments geologics demorèron compactadas, enduridas, alteradas quimicament e comencèt un procèssus de metamorfòsi amb la nauta temperatura e la pression.
Lo carbon de l'emisfèri nòrd se formèt dins d'ecosistèmas palunencs nomenats selvas carbonifèras. En mortissent las plantas e amb acumulacion dins un mejan aqüatic amb pauc d'oxigèn (mejan anaeròbis) comencèt un procèssus de degradacion bacteriana. Per la formacion del carbon cal qu'aquelas condicions ajan una durada sufisenta de temps, e sens erosion en condicions sedimentàrias.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las Illas Britanicas (especialament ricas en carbon e ont s'inicièt la Revolucion industriala) son lo primièr luòc estudiat ont se constata l'usatge d'aquel coma combustible. Alà, dins lo tresen millenari ab. C se mostrèt qu'èra un compausant de las cremasons funerarias e cap a l'an 200 ab. C existisson de pròvas, dins la meteissa zòna, d'activitat comercialas e de son usatge per dessecar cerealas. Jos la dominacion romana i a de mencions de l'usatge esporadic del carbon, mas fins a l'Edat Mejana aviá pas una importància notable. D'en primièr lo carbon utilizat foguèt simplament recolhit sus la plaja, quand s'esgotèt aquela font se passèt a la carbonièra.
Usatge[modificar | modificar la font]
- Combustible: 75% del carbon mondial s'utiliza per produire d'electricitat en de centralas termicas.
- Còc: es lo residú obtengut del carbon bituminós redusit en cendres e en sofre aprèp la coseson dins un forn a 1 000 °C en condicions anaerobias (sens preséncia d'oxigèn). S'utiliza dins l'obtencion d'acièr e en mai en profeitant dels sosproduits.
- gasificacion del carbon: aquel cambiament d'estat provòca divèrsas reaccions quimicas.
- Liquefaccion del carbon: es una estapa intermediària per obtenir de combustibles sintetics e dins la recèrca scientifica.
Efèctes sus l'environament[modificar | modificar la font]
Coma los autres combustibles fossils, lo carbon, en cremant, produsís dioxid de carbòni (CO2) e oxid d'azòt, en mai dioxid de sofre, que acaba formant acid sulfuric e es una de las encausas de la pluèja acida.
Vegats tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)World Coal Institute
- (es)El carbón en la vida cotidiana(es)
- (en)Coal: Facts & Figures
- (en)MSNBC report on coal pollution health effects in the United States
- (en)Clean coal technologies
- (en)Advanced methods of using coal (Japanese Coal Energy Center)
- (en)USDOE Hydrogen from Coal Research
- (en)Carbon-14 content of fossil carbon
- (en)Coal Preparation, Journal of;


text:
Batalha de Texel (1914)
La batalha de Texel se debanèt lo 17 d'octòbre de 1914 au larg de l'illa neerlandesa de Texel, entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria anglesa que limitèt lei temptativas alemandas per minar leis aigas dau sud dau Reiaume Unit.
La batalha comencèt per lo rescòntre entre la 3a flotilha de còntra-torpilhaires anglesa de Cecil Fox e la 7a mieja flotilha alemanda de Georg Thiele. La flòta anglesa èra compausada dau crosaire leugier HMS Undaunted e de còntra-torpilhaires HMS Lennox, HMS Lance, HMS Loyal e HMS Legion. En fàcia, la flòta alemanda alinhèt lei torpilhaires S115, S117, S118 e S119. Leis Alemands, largament inferiors en poténcia de fuòc e en portada, assaièron de fugir puei de lançar de torpilhas mai finalament sei naviris foguèron rapidament tocats puei aprefondits.
218 marins alemands foguèron tuats e 30 capturats durant lei combats. De mai, lo 30 de novembre, un pescaire britanic trobèt un còfre gitat per lo comandant Georg Thiele pendent la batalha. Lo còfre conteniá de còdis utilizats per lei tropas alemandas desplegadas sus la còsta de Flandra.


text:
Qui èm?
Era "Plataforma per la Llengua" ei ua organizacion non governamentau que trabalhe entà promòir era lengua catalana coma estrument de coesion sociau. Trabalham enes diferenti territòris de parlar catalan e en tot partir d'ua perspectiva transversau en encastre socioeconomic e audiovisuau, ena acuelhuda lingüistica as nauvenguts, enes universitats e ena educacion e enes administracions, entre d'auti encastres d'accion.
Es capitades artenhudes a compdar de 1993 mos an portat reconeishences coma eth Prèmi Nacionau de Cultura 2008 ara Projeccion Sociau dera Lengua Catalana, autrejat pera Generalitat de Catalonha.
Delegacions territoriaus
Era "Plataforma per la Llengua" compde damb delegacions territoriaus pertot er airau lingüistic catalan: en Maresme, en Vallés Occidentau e Orientau, en Empordan, en Tarragonés e es diferenti endrets deth País Valencian.
Estudis, publicacions, documents i informes
La Plataforma per la Llengua disposa d'una àmplia experiència en la realització d'estudis sobre l'ús del català en diversos àmbits de la societat: el món empresarial, el cinema, la retolació de la toponímia en les carreteres o l'acollida lingüística als col·lectius de persones immigrades. Consulteu els nostres estudis, documents i publicacions.
Estruments e recorsi
Era "Plataforma per la Llengua" aufrís ua seguida d'estruments e recorsi gratuïts qu'an coma principau objectiu trabalhar en usatge sociau deth catalan en encastres especifics. Es estruments qu'aufrim son es següents: Donades sociolingüistiques, Documents notariaus, Ligams, Estudis e publicacions, Triptics e auti huelhetons desplegables, Pegasolets, Exposicions virtuaus, Estruments audiovisuaus.