text:
Santa Lúcia es una illa e un país independent situat en Mar Cariba. Es un membre de la Commonwealth, comunautat formada per las èx-colonias del Reialme Unit.
Somari
Los primièrs estatjants indigènas arribèron venent d'America del Sud a l'entorn del sègle III mas amb lo temps foguèron assimilats per la tribú dels caribas.
Del fach dels avantatges del sieu pòrt de Castries, l'illa foguèt disputada de longa entre lo sègle XVI e lo XVII, en cambiant de mans almens catorze còps entre lo govèrn de França e lo del Reialme Unit, e foguèt aqueste darrièr que n'obtenguèt la possession definitiva en l'an 1814.
En 1967 la corona britanica daissèt a l'illa una autonomia màger per administrar los sieus afars intèrnes e fin finala lo 22 de febrièr de 1979 obtenguèt l'independéncia.
Santa Lúcia es una illa volcanica. Lo punt mai naut es lo Mont Gimie, amb 950 mètres d'altitud.


c: text/html

text:
Marèa
La marèa designa lo fenomèn de modificacion de la nautor de las mars e oceans causada per l'interferéncia de la luna e del solelh sul camp gravitacional de la Tèrra.
Quand aquel nivèl es maximal se ditz "marèa nauta" o "plena", e quand es minimal se ditz "marèa bassa" .
Doas marèas nautas successivas son desseparadas per un periòde de temps de dotze oras e mièja, de manièra qu'entre una plena mar e una bassa mar passan sièis oras e quart. Dins las mars tancadas o pichonas (com la Mediterranèa) las marèas son gaireben imperceptiblas, mas dins los oceans o mars dobèrtas, i pòt aver de diferéncias de qualques mètres entre la bassa mar e la plena mar.
L'influéncia gravitacionala solara pòt aumentar o demesir l'intensitat de les marèas. Pòt provocar de "marèas vivas" si lo solelh e la luna son alinhats (dos còps almens, en luna nòva e en luna plena), e "marèas mòrtas" (quand la luna es en quart creissent e en darrièr quarton).
La pression atmosferica tanben influís, fins a 15 cm. Aquelas marèas se sonan "marèas meteorologicas".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pagina
d'avant
Pagina
d'apres
Ensenhador
Tota la vianda de pòrc era conservada dins la sau grisa e metuda dins de las pastissieras, de las topinas, deus charniers, los chambons eran sechats dins la chamineia. Quò se gardava entau d'un sanha-pòrc l'autre .
Fasian sechar los fromatges aus chabrons de la cosina ente lo fuòc bruslava prescament a lonjor d'annada.
Se servissian deu solelh per far sechar de la frucha en estiu, o ben deu forn quand lo pan era tirat.
"L'era de precaucion, ma paubra maire; 'la las copava a bocins las pomas de pomier, 'la las metia dedins una descha. E ben totas las vetz que nos fasian de pan, 'la tachava moien totjorn d'aver copat de las pomas a quartiers e deus perons quand n'i avia assetz. Quand n'òm avia tirat lo pan, 'la tornava metre dos fagòts dedins lo forn; quante los dos fagòts eran bruslats, l'òstava las brasas, 'la tornava metre sas deschas. I a de las vetz, quand quo era l'estiu, 'la sechava sas deschas aus beus raiauds deu solelh. Quò iò pròlonjava per atendre que n'òm tornessa far deu pan. I avia doas, tres plenas deschas." (M. G.)
Las deschas
Aprep, metian la frucha sechada dins de las bornhas au granier.
Las bornhas
I avia dònc de las pomas. "I avia de totas espeças de pomas: i avia las pomas Lestras; i avia las pomas Carvila; i avia las pomas Reineta; i avia las gròssas Bofòu - quo era una gròssa poma roja - ; la poma Glaça; i avia la "Reine des Reinettes" - quo era de bonas pomas, ròsadas quí, 'las se gardavan bien - " (J. R.). "I avia las Capendut, las Rambòrd" (L. R.).
I avia de las peras. "Ò la! n'i avia bien! Quò i avia la Duchessa, quò i avia de las peras St Micheu qu'òm apelava, las peras Sucravert - a! quo era bon quò-quí - ; a la fin d'aost, las peras Buras." (M. G.)
I avia de las prunas. "Quò i avia la Renalhauda; i avia quilhs petits pruneus qu'ilhs apelavan deus Vicaneus - de las petitas, mas bien bons, bien bons - ; las Senta Catarina; e las Negras; e las prunas d'Amor - a! las prunas d'Amor, 'las son bonas quelas quí, 'las son sucradas, deus pruneus gròs coma deus marbres, pus gròs que deus marbres quí, gròs coma quelas agatas que bochavan la limonada dins lo temps." (J. R.)
I avia de las cireisas. "Quò i avia de las "Coeur de pigeon"; quò i avia de quelas gròssas negras mas iu ne sai poent coma 'las s'apelen; i avia de las Magdalena - 'las n'eran pas blanchas, 'las n'eran pas rojas, l'eran quí entre los dos, ròsadas si òm vòu, color de cendre." (J. R.).
I avia quauquas pressujas, mas los pressugiers venen pas bien quí. "Òm avia 'gut deus sauvatges, o ben deus ròsges qu'òm trobava, qu'òm semnava." (L. R.)
Totas quelas fruchas - n'òm prenia las pus bravas, las pus gròssas - eran metudas en quarteus sechats dins de las bornhas. E l'ivern, quò 'nava dins las tartras, los gasteus, quò se minjava en compòta, o ben quò se cronhava entau. "Òm las lavava bien, òm las metia dins una marmita avecque de l'aiga, e puei òm las fasia cueire. Quò bulhissia quí dedins. Òm jitava pas lo jus lai, quò fasia lo jus sucrat. Quilhs qu'eran constipats n'avian qu'a lo beure, quò fai deu ben. Òm las esbolhava, òm las de-òssava. E puei aprep òm las minjava deus còps sur lo pan, o ben sur una tartra a las prunas o ben un gasteu. Mas quò se minjava entau. Vos podiatz emplir vòstra pòcha e picar aprep." (J. R.)
Quò fasia de la piqueta, las pomas, deu citre.
Las pomas se gardavan cruas aussi ben. "Nos las montavam au granier sur de las sachas, e òm brechava quelas sachas quante quò gelava bien." (L. R.).
Quauquas espeças de pomas e de peras se 'massavan avant d'estre maduras e òm las metia dins lo blat per las conservar - las pomas Suire, la poma Grisa, la poma Reineta e la poma Curet. Mas la frucha se minjava pas talament crua."I avia deu fruit de queu temps, mas nos ne sabiam poent se'n servir. Quò purissia au granier. Quò n'i en avia de las tòrnadas! N'aviam deus pomiers, deus bons pomiers, quò 'massava las pomas, n'òm avia deus plens graniers de pomas, mas quò purissia. N'òm ne minjava pas beucòp de las pomas cruas, n'òm ne'n avia per dessur los dos uelhs. N'òm ne'n avia poent envia. Quo es tot a fach de las melhoras, autrament de quelas bonas peras, mas autrament de las pomas, n'òm ne'n minjava poent. E auras n'òm las 'chapta." (M. G.)
Gardavan las chastanhas au granier. Picavan aprep quand volian ne'n minjar. Frucha sechada e chastanhas avian una autra foncion. "Mas quilhs perons, quelas prunas, si vos veietz coma quò cronhava; e las chastanhas sechas qu'eran ròstidas, e ben a cronhar quí. E ben 'las fasian far de la saliva, tot lo temps de la saliva. Per çò que las femnas, l'eran tots los sers quí a la chaminéia, totas chascun lor torn! Las fasian un rònd quí, avecque lors conelhas de lana e lor fuseu e lor còcha quí que filavan, e puei quí lo chause virava, e quò filava." (L. R.)
Massavan deus calaus. "I avia quauques nogiers. Quò n'a crebat. O puei los tractors an tot 'rachat. Per çò que dins los champs avecque loras bestias, ilhs passavan a costat. Tandis que quí, quò començava a copar las gròssas racinas, lo nogier creba, e puei ilhs l'enleven. Ilhs avian tots quauque nogier, o dins lo boisson ilhs avian tot lo temps quauque nogier. Quo era juste per la familha, per minjar l'ivern." (G. B.).
"A! n'òm ne fasia bien quauque mijon, mas n'òm ne fasia pas una quantitat. "Quoique" chas nos, i avia totjorn 'gut deu coduenh, n'òm fasia las confituras de coduenh." (M. G.).
"Quò qu'òm avia fach, quo era de la confitura de gruselas. N'òm ne'n minjava en passant de contre los gruseliers, n'òm en tirava quauqua bròcha, mas enfin quo es tot. Las petitas gruselas, quo era per far de la confitura." (M. G.).
"De las frasas, n'òm ne'n 'massava juste per ne'n minjar quauqu'una, n'òm ne'n fasia poent." (M. G.).
"I a lo melon "Moscovie"; quilhs melons "Moscovie" quo era per de las confituras quí"(L.R.).
"Fasian de la cònfitura avecque de las pomas de pomier. Fasian mesma de la cònfitura de vin doç. Quo era coma la cònfitura de rasims, mas ilhs ne'n fasian de la gelada. Quand ilhs preissavan lo vin, quò pissava au "pressoir" quí, lo vin era doç, quò cola, quo es sucrat queu jus. E ben en ajostant pro de sucre dedins, quò 'riba a far de la gelada. Òm iò fai bulhir, a l'esbulhicion, l'aiga qu' es dedins se fot lo camp e quò fai de la gelada." (G.B.).
"Ilhs fasian de la cònfitura de prunas quilhs que n'avian, un peuc. De las tomatas vertas, quò se fasia quò-quí, la cònfitura de tomata verta. Mas n'i a que galòpavan las moras de queu temps, quilhs que prenian la pena de iò faire, la pena e lo saber-faire." (G. B.).
"Fasiam beucòp de confitura de pressuja." (G. V.).
Per sucrar las confituras, los gasteus, la piqueta, las licors, falia 'chaptar deu sucre. Era char, òm l'eschivava. Quo era deu sucre pas tròp rafinat, de la cassonada. Puei i avia deu meu.
"Presque totas las fermas avian quauque bornat. I a deus còps, ilhs fasian lo bornat dins un aubre. Per çò que quand ilhs veiavan que quò i avia de las 'belhas dins un aubre, e ben ilhs copavan un chaisne. Ilhs copavan l'aubre, e puei ilhs sejavan la lonjor ente las 'belhas eran, enfin trabalhavan, e puei ilhs menavan la bilha maison, quò fasia lo bornat. N'avian dos o tres entau. Quo es a dire que aprep, quand l'essamavan, si ilhs trobavan l'essam, si l'essam restava pendilhat, ilhs las fasian rentrar dins un autre bornat. Mas lo prumier bornat qu'ilhs avian a la ferma, quo era de las 'belhas qu'ilhs trobavan dins la campanha, enfin dins lores boissons,dins deu gròs bois." (G. B.) Per prener lo meu "falia se mascar; òm brechava la figura d'un chapeu o d'un masque qu'ilhs fasian ilhs mesma. N'i avia pas de quadre, lo meu era entau. Òm ne'n laissava juste un peuc dins lo fons, per que 'las ne minjavan l'ivern. Aprep, lo meu, eu era dins la cera. Alòrs òm lo fasia esgotar dins un passa-puréia qu'era sur una terrina, e puei lo meu colava dessot. Quò restava la graissa, la cera. Òm ne'n fasia de las bolas per 'chabar de sòrtir lo meu. La gent se'n servissian pas quí, ilhs fotian la cera en l'aër. N'i en a que minjavan lo meu sur deu pan, coma las confituras, quò servissia de cassa-crosta. Mas ilhs se'n servissian quand ilhs eran enraumats l'ivern." (G. B.).
N'autra espeça de bornat.
"L'òli de calau, ilhs ne'n fasian rarament quí. E puei, si ilhs avian quauque òli de calau, quo era pustòt per far deu "onguent" per metre sur deu mau, o sur deu mau de las bestias, de las dartras." (G. B.)
"Quò i avia deus oliviers [olivier: queu que fai l'òli]. Chasque borg avia un olivier, a Manòc i avia un olivier, a Masieras, a Loubert. Ilhs fasian l'òli de caulzat. Alòrs l'olivier fasia l'òli de tot, de caulzat, de "tournesol" - mas lo "tournesol", quo a vengut quí pendent la guerra, avant n'i avia poent - Degun ne fasian de "tournesol", ilhs semnavan lo caulzat, la naveta, ilhs avian fach mesma de l'eulheta. L'eulheta es bluia, e puei un còp que la flor es passada, quò fai quela poma qu'es plena de petita grana quí. La naveta, quo es coma un petit caulzat. L'òli blanc, quo es l'òli d'"arachide". Dins lo temps, ilhs se servissian principalament de l'òli de grana, mas quante ilhs ne'n volian, ilhs ne'n 'chaptavan a l'espiçaria." (G. B.).
Las bujas d'òli (segle XIX)
Un còp que las mongetas eran bien sechadas au solelh, las esgaussavan e las dintravan per l'ivern.
"Las citrolhas, ilhs las avian a la granja a l'abric, coma las pomarterras. Òm las metia dins un cuenh que quò ne gelava pas." (S. B.).
Fasian de las conservas, dins de las botelhas de "champagne", qu'ilhs prenian dins deus restaurants quand quò i avia 'gut un grand repast coma una nòça.
"Metian de las claquetas, deus peseus dins de las botelhas de "champagne". Falia iò bochar avecque lo bochon tebe quí, far bulhir lo bochon, que quò lo sarra bien, en tapant avecque un marteu quí. E ben òm bochava bien, e puei aprep òm metia un bonichon de fiu d'archau per iò 'tachar. E aprep, ilhs iò metian dins una lessiveusa per sterilisar. E ilhs las sortissian. Lo lendeman matin, quand quo era freg, ilhs fasian fondre la cira - de la cira a barricas - e ilhs ciravan lo bochon per que quò prenia pas aër a la cima. Ilhs prenian de quelas botelhas dins quilhs restaurants, e aprep, 'las duravan tant que ilhs las avian pas esbolhadas. E ilhs metian surtot quelas quí per çò que 'las l'avian lo cuu vert negre quí. Ilhs iò fasian dins d'autras, mas enfin lo veire era pus fin." (G. B.).
"Lo peseu e la claqueta s'a tot lo temps fach, avant la guerra mesma, dins de las maisons a demieg-avançadas. O! poent tot a fach los vielhs, per çò que d'abòrd, las botelhas, ente que ilhs las aurian 'gudas?" (G. B.).
"Fasian pas beucòp de charn de tomata en topin." (G. B.) "Ilhs ne fasién dins deus petits fiòlons avecque de "l'acide salicilique" (S. B.), o ben dins de l'aiga salada avecque un mijon de graissa dessur. Mas quo era pustòt per meslanjar a quauqua res mai, coma per metre dins la sopa.
"N'autres, fasiam de las conservas de claquetas e de champanhòus dins deus bocaus. Quo era tot, fasiam pas de tomata." (G. V.)
Aprep la guerra, quò comencet de se servir de gròs bocaus verts, mas a la debuta "Quò se vendia dins las vilas e la gent l'i 'navan pas. Las petitas espiçarias de per quí ne'n avian pas, per çò que ilhs n'aurian benleu fach venir, mas ilhs n'aurian pas vendut." (G.B.) N'i aguet d'abòrd dins las maisons borgesas, puei quò se demòcratiset.
Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador


text:
582
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
Important succès per lo khan Bayan e per leis Avars ambé la presa de Sirmium. D'efèct, a partir d'aquela ciutat, poguèron organizar l'eliminacion dei fòrts bizantins que blocavan encara la frontiera de Danubi. A tèrme lòng, aquò representava l'oportunitat de menaçar dirèctament Constantinòble.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lei Balcans, importanta ataca deis Avars e deis Eslaus, l'emperaire Tibèri II Constantin (578-582) e lo generau Maurici assaièron sensa succès de leis arrestar dins la region de Sirmium que foguèt perduda. A partir d'aquela vila, leis Avars poguèron organizar d'atacas còntra lei fòrts bizantins situats lòng de Danubi. Tibèri II Constantin moriguèt quauquei setmanas après aquela desfacha e nomèt Maurici coma successor (13-14 d'aost).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Lòng de la frontiera occidentala, la guèrra còntra l'Empèri Roman contunièt en maugrat la dura desfacha de Constantina. Afeblida, l'armada pèrsa capitèt pasmens d'arrestar una ataca en direccion de Tigre.


text:
Witternesse
Witternesse es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Witternesse Es una pichona comuna 600 abitantas situadas en la region Nòrd--Calava près d'Airal-sobratz-la-Lys. Se tròban a l'entorn : Lambres, Quernes, Liettres e Blessy.
Witternesse est une petite commune 600 habitants située dans la région Nord-Pas-de-Calais près d'Aire-sur-la-Lys. Autour se trouvent : Lambres, Quernes, Liettres et Blessy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s- un Prieuré de Sant-André de Witternesse èra un monastèri de Chanoines regulars fondada en un local trucat Mangré[1].
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle un Prieuré de Saint-André de Witternesse était un monastère de Chanoines réguliers fondé dans un local appelé Mangré[2].


text:
Blanca (solfegi)
En solfegi, ua blanca qu'ei ua nòta representada dab un ceucle blanc provesit d'ua barra. En tèrmes de durada, la blanca que vau la meitat de la durada d'ua arronda e lo doble d'ua negra. Lo silenci de medisha durada qu'ei mieja-pausa. Dens ua particion escrivuda dab ua mesura de 4/4 la blanca que vau dus temps.
La barra que pòt estar orientada de cap au baish o au haut de la particion per rason practicas o esteticas (generaument, au dessús de la meitat de la portada, òm baisha la barra, e, inversament òm la quilha en devath de la meitat de la portada.


text:
vendredi, 09 janvier 2009
L'occitan es possible pertot !
10:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : vòts de cap-d'an | Facebook
Vòts de Cap-d'An 2009 'Les Verts' Aude
08:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : 2009, convit, politica | Facebook
jeudi, 08 janvier 2009
820 annadas de comuna democratica a Tolosa
Aprèp Marselha, Bordèu, Cáurs, etc... Tolosa a obtengut aprèp una batalha politica fòrta los dreits que França li a panat dinca la dicha revolution de 1789... Mas uèi encara los elegits de las comunas occitanas an pas encara près las libertats ganhadas abans l'arribada de França, per exemple sábon pas integrar la lenga que faguèt lo serment del Comte de Tolosa pels dreits novèls tolsans.
Avètz aquí l'article de la DDM de Tolosa
Caldrà remarcar que l'Institut d'Estudis Occitan es devengut talament famós dins la redaccion de la DDM, que l'Institut d'Estudis Istoric n'es oblidat ! E i a de trabalh per l'IEI, sobretot dins las escòlas de la republica francesa, per ensenhar l'istòria del país, aital benlèu se farà mens escòla de l'Estat e mai escòla del pòble (aquí lo pòble occitan).
Aprèni uèi de la boca d'un istorian african, que mantunes istorians europèus pensan l'istòria a partir dels escriches, e pas dels racontes istorics, de la paraula del pòble. Bon, mas sem pas en Africa, en Occitània, l'Istòria nòstra es considerada coma un raconte istoric, coma una granda afabulacion, un fantasme d'occitanistas, e que la redaccion de la DDM n'es fortament convençuda... donc la DDM es encara manipulada per París. Car en Occitània, avem mantunes escriches de la dominacion francesa e de son organizacion politica.
D'aquesta commemoracion caldrà notar tanben, que malgrat los vòts populars, los elegits d'Occitània son encara manipulats per aquestas premsas localas que lísan las sabatas de las pensadas parisencas, encara ! E donc, an pas integrat realament una pensada politica digna per lor país, pel país nòstre.
08:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : istòria, occitània, tolosa, comuna, dreits, democràcia | Facebook
Avem recebut los vòts del grope OC
08:00 Publié dans Associations | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : vòts de cap-d'an | Facebook
mercredi, 07 janvier 2009
Anóncia Cultura País Nòstre
14:00 Publié dans Loisirs/Culture | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : argèria, cinèma, convidacion | Facebook
lundi, 05 janvier 2009
2 milions de locutors e locutriças en Occitània gaitan aiçò :
Usança del gallés per l'Union Europèa (tèxte en anglés)
http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/7739425.stm
Lo nombre de locutors e locutriças de la lenga occitana es pauc conegut, vist que ni l'Estat central, ni totes los poders locals en Occitània, faguèron l'enquèsta l'ingüistica que cal per saber lo nivèl lingüistic de saber de l'occitan. Perqué ? Perqué l'objectiu es ben clar : l'oblidança.
1 - l'enquèsta realament sociolingüistica primièra serà aquela de l'Aquitània, en 2008, s'espèra las resultas concretas.
2 - l'oblidança es jà la debuta del camin cap a la mòrt esperada pels republicanistas franchimands, lo mot "republicanistas" amaga lo nacionalisme d'expansion francesa, a l'imatge del sionisme en territòri de Gazà (pus clar es aqueste nacional-expansionisme dins la mescla dels conceptes politics, mescla entre ciutadanetat e nacionalista).
3 - la fauta d'enquèsta lingüistica nòta tanben la flaquesa de la demanda politica occitana, flaquesa que País Nòstre assaja de demesir, en patz e dins lo camp de la discussion politica.
4 - lo document es en lenga anglesa sobre un canal d'Estat central, la BBC, es un cas excepcional de respecte de las diferéncias dins un mèdia central [sièti central dins la capitala colonialista], un cas impossible sobre France Télévision o Radio France.
5 - lo gallés es parlat bravament mens que l'occitan, mas l'urgéncia de la servacion lingüistica es ben comprèsa pel sistèma politic installat en País Gallés al moment de l'integrisme politic thatcherian, e encara vigent en País de Galleses.
6 - lo gallés es un exemple de reviscòl lingüistic assumit per tota la societat, levat l'esquerrisme lo mai estrech ... o anticapitalista.
7 - una enquèsta sobre la volontat de poder local es estada enterrada en Miègjorn-Pirinèus, l'enquèsta es estada lançada en junh 2008, las resultas s'esperavan en setembre 2008 ... sem en 2009 sense resulta, perqué ? L'enquèsta aquesta es estada lançada pel personal politic del Conselh Regional, pas pel sistèma politic : es que lo sistèma politic installat n'a frenat la sortida ?
País Nòstre damorarà eluzerpit per tota volontat de dignitat occitana per despertar l'èime politic occitan.
10:00 Publié dans Politique | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : gallés, enquèsta, lingüistica, occitan, occitània, politic | Facebook
dimanche, 04 janvier 2009
Comunicat de l'IEO Aude
18:03 Publié dans Loisirs/Culture | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : léser, cultura, occitan, aude | Facebook
vendredi, 02 janvier 2009
trabalhar mai per ganhar mens, una realitat UMP
08:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : economia, trabalh, orari, union europèa | Facebook
jeudi, 01 janvier 2009
Vòts de Cap-d'An 2009
00:05 Publié dans Associations | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : vòts de cap-d'an | Facebook


text:
Cançon de gèsta
Cançon de gèsta es lo nom dau poèma epic escrich ai sègles XI e XII (lèu 100 ans avans lo sorgiment de la poesia lirica dei trobadors e dei romanç en vèrse pus ancians) que narra l'epopèia d'un eròi que representa de vertuts consideradas coma modelicas per un pòble o per una collectivitat a l'Edat Mejana. Lei cançons de gèsta èran una literatura divulgada de maniera orala per lei joglars per l'analfabetisme de la societat a aquela epòca.
Lei darrieras cançons de gèsta son estadas produchas au cors dau sègle XV. Son caracteristicas de la literatura medievala e prenon la seguida dei grandeis epopèias de l'Antiquitat. Son redigidas en lenga romanica anciana. Diferisson de l'autre grand genre literari medievau: la poesia lirica.


text:
Aquiu que n'avez ua version per la Coral Espígol de Barcelona (precisament de la vila de Gràcia ;-):
Arrepic:
Tau garçó la durundena ( dorondena= cançon de breç, probable per dondorena. Dondorejar = jumpar, breçar, en l'òbra de Joan Guiraud d'Astròs, escrivan gascon contemporanèu de Bartomèu Càrceres. cf. doundoù, doundene hens Palay).
Tau Jesú la durundó (dorondon: sonsaina de breç; nosaus que dirém la dondon, la dondena)
E tau hillot (hilhòt en grafia catalana) la durundó.
Tan chiquet e tan polit,
com t'es nat (neishut, vadut) aquesta nit,
Lucifer serà 'scarnit,
Tot l'infern n'aurà gran pena!
Arrepic
Tau garçó…
Los àngeus (gasconisme per cat. àngel, gascon: anjos) n'an gran plausir (sic, ipergasconisme fantasiós, cf. francés plaisir, per plaser, cat. plaer).
Vent (vedent, cat. veient) cumplir nostre deusir (aute ipergasconisme fantasiós, qu'èra "desir" en cat. vielh com en gascon, en cat. contemporanèu: desig).
Que l'alt cel s'a de fornir
De gascons per bella 'strena (aqueths gascons que son los quitis pastors de la pastorala vienguts tà portar "quauque present" -en cat. "bella estrena").
Arrepic
Tau garçó...
O Iesus e com miràveu (miràvatz, espiàvatz)
Com los angelets baylaven (dançavan)
D'aut ( gasconisme autentic, cat. d'alt, lit. en gasc. contemp: de haut) en l'ayre no tombaven
Ni cayen (caden) en l'arena (sable)
Arrepic
Tau garçó…
I a ses veus (sas votz) tan angelines
Raussonaven (sic, per ressonaven, faus gasconisme, probable inspirat per la diftongason gascona de la o iniciau atonica : aunor, auliva, aumiatge etc; en oc. : onor, oliva, omenatge etc. Com anecdòta, aqueth gasconisme que s'arretròba, dab d'autes, en parlar de Solsona, varietat hèra gasconizada de catalan) les maitines (maitines: fòrma valenciana e occitana deu mot cat. matines, pregàrias de la matiada)
E tocaven les orguines
Tots cantant ab veu (cat. per votz) gran plena:
Arrepic
Tau garçó...
E sonaven tots acòrds ab rebequins (rebequin: cordofòne de la familha deu rebec, Francesc Comte que mencionè los "rebaquets" deus pastors gascons) e monacors (lhèu tambor de còrdas o tonton, dongas "mono acòrd?" En catalan contemporanèu, un manacort o manacor qu'ei un genre d'instrument de musica dab clavièr).
Y ab veus (votz) autes (autes: gasconisme autentic per cat. altes, gasc.contemp. hautas), grans e forts,
Dansaven l'auta (gasconisme per alta. L'alta qu'èra ua dança espanhòla de l'epòca, segon Gustau Gallardo Lorés, de la Coral Espígol ) serena
Tau garçó…
Tots ensemps fasan (gasconime imaginari, cat. fan) la xiera (xiera: gasconisme imaginari o meilèu navarroaragonesisme per cat. xera = hèsta, batahòri, lo gascon qu'ei assimilat au navarroaragonés per Càrceres)
en esta nit plazientiera (esta: valencianisme e gasconisme per aquesta; plazientiera: gasconisme imaginari per cat. pla(s)entera: agradiva, qui platz)
davant la verge partiera (partiera: gasconisme imaginari , navarroaragonesisme, per cat. partera: qui vien de parir)
Que trau lo món de cadena. (trau, de cat. traure , fòrma antiga de treure =gas. tréger)
Jordi Savall que contribuí a popularizar aqueth vielh nadalet gasconocatalan. Qu'ei significatiu eth, com a catalan, que non podó arrevirar correctament la preposicion tau: tau garçon, tau Jesú. Aquera preposicion entà, tà, comuna au gascon e a l'aragonés, qu'ei desconeishuda en catalan qui auré d'arrevirar-la en per al. En con·hóner tau dab tan, Savall que s'engana suu sens deu tèxte en gascon, d'aquiu l'introduccion un pòc ridicula de la soa version qui podetz escotar sus la videoneta juste avath.
Visiblament, lo gascon qu'èra pro familiar tà Bartomèu Càrceres, per fantasiosas qu'estossen las fòrmas de quauques mots catalans, manèira de tipar-las com a gasconismes. Que's cau raperar los pastors en Catalonha non podèvan pas estar sonque "aquitans" (compréner: landés), com ac escrivó lo cronicaire rosselhonés Francesc Comte (1586), e doncas que devè semblar normau de balhar un ahur gascon (quitament fantasiós) tà las pastoralas. E l'aire de l'arrepic d'aqueth nadalet qu'èra, shens nat dobte, un tradicionau landés. Càrceres que'u degó audir de landés, se n'èra pas eth medish gessit de la diaspora gascona.
E tà acabar e tà'm har content, aquiu qu'avetz la melodia deu dit rondèu tradicionau landés titolat "A l'entorn de ma meison", interpretat peus bohaires e percussionistas deu grop de musica d'arrua deu conservatòri occitan de Tolosa (deu quau hè partida lo vòste servidor qui'n podetz véder a bohar dab los companhs deu conservatòri devath la direccion de Bernat Desblancs). Que podetz comparar e notar l'aire de l'arrepic gascon deu nadalet valencian deu sègle XVI qu'ei plan identic a la prumèra frasa d'aquesta Cançon de Nau de la tradicion landesa (lo ritme a despart). Gasconissime! Quasi cinc cents ans adarron, que podem enqüèra seguir las traças de las chancas deus pastors lanusquets per Espanha, o meilèu n'audir lo resson de la lor musica, gràcias au musician catalan deu sègle barròc Bartomèu Càrceres.
A l’entorn de ma meison, ueit arròsas en boton.
Arrosèr fleirejant, viva lo bèth boton d’arròsa !


text:
Hotel restaurant
Vous recherchez un hotel restaurant à Cerizay ? Réservez à l'Hôtel Le Cheval Blanc où vous serez accueilli en demi-pension, pension complète ou pour une soirée étape.
Le Cheval Blanc vous accueille dans son hotel restaurant à Cerizay et vous propose des formules demi pension, pension complète et soirée étape dans un cadre chaleureux et convivial. Ouvert tous les jours midi et soir (sauf le samedi midi et dimanche soir), notre restaurant vous propose une cuisine authentique et traditionnelle faisant la part belle aux produits frais du terroir. Découvrez notre carte variée, qui se renouvelle à chaque saison et selon l'inspiration de notre chef. Un buffet des entrées, copieux et à volonté, est servi le midi uniquement.
Vos repas de groupes
Avec sa belle salle lumineuse pouvant accueillir jusqu'à 80 personnes, l'Hôtel restaurant à Cerizay Le Cheval Blanc accueille vos repas de groupes, réceptions privées ou vos événements professionnels (séminaires, journées d'étude, assemblées générales...) . N'hésitez pas à nous contacter par téléphone au 05 49 80 05 77 ou via notre site internet afin d'élaborer ensemble votre projet selon votre budget et vos attentes.
Les formules de l'hôtel
Pour vos déplacements professionnels, choisissez l'hotel restaurant à Cerizay Le Cheval Blanc. Une formule Soirée-étape vous est proposée comprenant la nuitée en chambre, le dîner et le petit déjeuner buffet. Vous resterez connecté à tout moment grâce à l'accès Wifi gratuit et illimité dans tout l'hôtel.
Pour vos séjours de loisirs, optez pour nos formules économiques Demi-pension et Pension complète dans notre hotel restaurant à Cerizay. En couple, en famille ou entre amis, partez à la découverte de notre belle région et rentrez tranquillement déjeuner ou/et dîner à l'hôtel.Hotel restaurant à Cerizay - Hotel restaurant dans le 79 - Hotel restaurant dans les Deux-Sèvres - Hotel restaurant en Poitou-Charentes - Hotel restaurant près d'Adilly - Hotel restaurant près d'Aiffres - Hotel restaurant près d'Aigonnay - Hotel restaurant près d'Airvault - Hotel restaurant près d'Allonne - Hotel restaurant près d'Amailloux - Hotel restaurant près d'Amuré - Hotel restaurant près d'Arçais - Hotel restaurant près d'Ardilleux - Hotel restaurant près d'Ardin - Hotel restaurant près d'Argenton-Château - Hotel restaurant près d'Argenton-l'Église - Hotel restaurant près d'Asnières-en-Poitou - Hotel restaurant près d'Assais-les-Jumeaux - Hotel restaurant près d'Aubigné - Hotel restaurant près d'Aubigny - Hotel restaurant près d'Augé - Hotel restaurant près d'Availles-Thouarsais - Hotel restaurant près d'Avon - Hotel restaurant près d'Azay-le-Brûlé - Hotel restaurant près d'Azay-sur-Thouet - Hotel restaurant près d'Ensigné - Hotel restaurant près d'Exireuil - Hotel restaurant près d'Exoudun - Hotel restaurant près d'Irais - Hotel restaurant près d'Oiron - Hotel restaurant près d'Oroux - Hotel restaurant près d'Ulcot - Hotel restaurant près d'Usseau - Hotel restaurant près de Beaulieu-sous-Parthenay - Hotel restaurant près de Beaussais - Hotel restaurant près de Beauvoir-sur-Niort - Hotel restaurant près de Béceleuf - Hotel restaurant près de Belleville - Hotel restaurant près de Bessines - Hotel restaurant près de Boësse - Hotel restaurant près de Boismé - Hotel restaurant près de Boisserolles - Hotel restaurant près de Bougon - Hotel restaurant près de Bouillé-Loretz - Hotel restaurant près de Bouillé-Saint-Paul - Hotel restaurant près de Bouin - Hotel restaurant près de Boussais - Hotel restaurant près de Bressuire - Hotel restaurant près de Bretignolles - Hotel restaurant près de Brie - Hotel restaurant près de Brieuil-sur-Chizé - Hotel restaurant près de Brion-près-Thouet - Hotel restaurant près de Brioux-sur-Boutonne - Hotel restaurant près de Brûlain - Hotel restaurant près de Caunay - Hotel restaurant près de Celles-sur-Belle - Hotel restaurant près de Cerizay - Hotel restaurant près de Cersay - Hotel restaurant près de Chail - Hotel restaurant près de Champdeniers-Saint-Denis - Hotel restaurant près de Chantecorps - Hotel restaurant près de Chanteloup - Hotel restaurant près de Châtillon-sur-Thouet - Hotel restaurant près de Chauray - Hotel restaurant près de Chef-Boutonne - Hotel restaurant près de Chenay - Hotel restaurant près de Chérigné - Hotel restaurant près de Cherveux - Hotel restaurant près de Chey - Hotel restaurant près de Chiché - Hotel restaurant près de Cirières - Hotel restaurant près de Clavé - Hotel restaurant près de Clessé - Hotel restaurant près de Clussais-la-Pommeraie - Hotel restaurant près de Combrand - Hotel restaurant près de Coulon - Hotel restaurant près de Coulonges-sur-l'Autize - Hotel restaurant près de Coulonges-Thouarsais - Hotel restaurant près de Courlay - Hotel restaurant près de Cours - Hotel restaurant près de Coutières - Hotel restaurant près de Couture-d'Argenson - Hotel restaurant près de Crézières - Hotel restaurant près de Doux - Hotel restaurant près de Échiré - Hotel restaurant près de Épannes - Hotel restaurant près de Étusson - Hotel restaurant près de Faye-l'Abbesse - Hotel restaurant près de Faye-sur-Ardin - Hotel restaurant près de Fénery - Hotel restaurant près de Fenioux - Hotel restaurant près de Fomperron - Hotel restaurant près de Fontenille-Saint-Martin-d'Entraigues - Hotel restaurant près de Fors - Hotel restaurant près de François - Hotel restaurant près de Fressines - Hotel restaurant près de Frontenay-Rohan-Rohan - Hotel restaurant près de Geay - Hotel restaurant près de Genneton - Hotel restaurant près de Germond-Rouvre - Hotel restaurant près de Glénay - Hotel restaurant près de Gourgé - Hotel restaurant près de Gournay-Loizé - Hotel restaurant près de Granzay-Gript - Hotel restaurant près de Hanc - Hotel restaurant près de Juillé - Hotel restaurant près de Juscorps - Hotel restaurant près de L'Absie - Hotel restaurant près de La Bataille - Hotel restaurant près de La Boissière-en-Gâtine - Hotel restaurant près de La Chapelle-Bâton - Hotel restaurant près de La Chapelle-Bertrand - Hotel restaurant près de La Chapelle-Gaudin - Hotel restaurant près de La Chapelle-Pouilloux - Hotel restaurant près de La Chapelle-Saint-Étienne - Hotel restaurant près de La Chapelle-Saint-Laurent - Hotel restaurant près de La Chapelle-Thireuil - Hotel restaurant près de La Couarde - Hotel restaurant près de La Coudre - Hotel restaurant près de La Crèche - Hotel restaurant près de La Ferrière-en-Parthenay - Hotel restaurant près de La Forêt-sur-Sèvre - Hotel restaurant près de La Foye-Monjault - Hotel restaurant près de La Mothe-Saint-Héray - Hotel restaurant près de La Petite-Boissière - Hotel restaurant près de La Peyratte - Hotel restaurant près de La Rochénard - Hotel restaurant près de Lageon - Hotel restaurant près de Largeasse - Hotel restaurant près de Les Alleuds - Hotel restaurant près de Les Forges - Hotel restaurant près de Les Fosses - Hotel restaurant près de Les Groseillers - Hotel restaurant près de Lezay - Hotel restaurant près de Lhoumois - Hotel restaurant près de Limalonges - Hotel restaurant près de Lorigné - Hotel restaurant près de Loubigné - Hotel restaurant près de Loubillé - Hotel restaurant près de Louin - Hotel restaurant près de Louzy - Hotel restaurant près de Luché-sur-Brioux - Hotel restaurant près de Luché-Thouarsais - Hotel restaurant près de Lusseray - Hotel restaurant près de Luzay - Hotel restaurant près de Magné - Hotel restaurant près de Mairé-Levescault - Hotel restaurant près de Maisonnay - Hotel restaurant près de Maisontiers - Hotel restaurant près de Marigny - Hotel restaurant près de Marnes - Hotel restaurant près de Massais - Hotel restaurant près de Mauléon - Hotel restaurant près de Mauzé-sur-le-Mignon - Hotel restaurant près de Mauzé-Thouarsais - Hotel restaurant près de Mazières-en-Gâtine - Hotel restaurant près de Mazières-sur-Béronne - Hotel restaurant près de Melle - Hotel restaurant près de Melleran - Hotel restaurant près de Ménigoute - Hotel restaurant près de Messé - Hotel restaurant près de Missé - Hotel restaurant près de Moncoutant - Hotel restaurant près de Montalembert - Hotel restaurant près de Montravers - Hotel restaurant près de Mougon - Hotel restaurant près de Moutiers-sous-Argenton - Hotel restaurant près de Moutiers-sous-Chantemerle - Hotel restaurant près de Nanteuil - Hotel restaurant près de Neuvy-Bouin - Hotel restaurant près de Niort - Hotel restaurant près de Nueil-les-Aubiers - Hotel restaurant près de Paizay-le-Chapt - Hotel restaurant près de Paizay-le-Tort - Hotel restaurant près de Pamplie - Hotel restaurant près de Pamproux - Hotel restaurant près de Parthenay - Hotel restaurant près de Pas-de-Jeu - Hotel restaurant près de Périgné - Hotel restaurant près de Pers - Hotel restaurant près de Pierrefitte - Hotel restaurant près de Pioussay - Hotel restaurant près de Pliboux - Hotel restaurant près de Pompaire - Hotel restaurant près de Pouffonds - Hotel restaurant près de Pougne-Hérisson - Hotel restaurant près de Prahecq - Hotel restaurant près de Prailles - Hotel restaurant près de Pressigny - Hotel restaurant près de Priaires - Hotel restaurant près de Prin-Deyrançon - Hotel restaurant près de Prissé-la-Charrière - Hotel restaurant près de Pugny - Hotel restaurant près de Puihardy - Hotel restaurant près de Reffannes - Hotel restaurant près de Rom - Hotel restaurant près de Romans - Hotel restaurant près de Saint-Amand-sur-Sèvre - Hotel restaurant près de Saint-André-sur-Sèvre - Hotel restaurant près de Saint-Aubin-du-Plain - Hotel restaurant près de Saint-Aubin-le-Cloud - Hotel restaurant près de Saint-Christophe-sur-Roc - Hotel restaurant près de Saint-Clémentin - Hotel restaurant près de Saint-Coutant - Hotel restaurant près de Saint-Cyr-la-Lande - Hotel restaurant près de Saint-Étienne-la-Cigogne - Hotel restaurant près de Saint-Gelais - Hotel restaurant près de Saint-Génard - Hotel restaurant près de Saint-Généroux - Hotel restaurant près de Saint-Georges-de-Noisné - Hotel restaurant près de Saint-Georges-de-Rex - Hotel restaurant près de Saint-Germain-de-Longue-Chaume - Hotel restaurant près de Saint-Germier - Hotel restaurant près de Saint-Hilaire-la-Palud - Hotel restaurant près de Saint-Jacques-de-Thouars - Hotel restaurant près de Saint-Jean-de-Thouars - Hotel restaurant près de Saint-Jouin-de-Marnes - Hotel restaurant près de Saint-Jouin-de-Milly - Hotel restaurant près de Saint-Laurs - Hotel restaurant près de Saint-Léger-de-la-Martinière - Hotel restaurant près de Saint-Léger-de-Montbrun - Hotel restaurant près de Saint-Lin - Hotel restaurant près de Saint-Loup-Lamairé - Hotel restaurant près de Saint-Maixent-de-Beugné - Hotel restaurant près de Saint-Maixent-l'École - Hotel restaurant près de Saint-Marc-la-Lande - Hotel restaurant près de Saint-Martin-de-Bernegoue - Hotel restaurant près de Saint-Martin-de-Mâcon - Hotel restaurant près de Saint-Martin-de-Saint-Maixent - Hotel restaurant près de Saint-Martin-de-Sanzay - Hotel restaurant près de Saint-Martin-du-Fouilloux - Hotel restaurant près de Saint-Martin-lès-Melle - Hotel restaurant près de Saint-Maurice-la-Fougereuse - Hotel restaurant près de Saint-Maxire - Hotel restaurant près de Saint-Médard - Hotel restaurant près de Saint-Pardoux - Hotel restaurant près de Saint-Paul-en-Gâtine - Hotel restaurant près de Saint-Pierre-des-Échaubrognes - Hotel restaurant près de Saint-Pompain - Hotel restaurant près de Saint-Rémy - Hotel restaurant près de Saint-Romans-des-Champs - Hotel restaurant près de Saint-Romans-lès-Melle - Hotel restaurant près de Saint-Symphorien - Hotel restaurant près de Saint-Varent - Hotel restaurant près de Saint-Vincent-la-Châtre - Hotel restaurant près de Sainte-Blandine - Hotel restaurant près de Sainte-Eanne - Hotel restaurant près de Sainte-Gemme - Hotel restaurant près de Sainte-Néomaye - Hotel restaurant près de Sainte-Ouenne - Hotel restaurant près de Sainte-Radegonde - Hotel restaurant près de Sainte-Soline - Hotel restaurant près de Sainte-Verge - Hotel restaurant près de Saivres - Hotel restaurant près de Salles - Hotel restaurant près de Sansais - Hotel restaurant près de Sanzay - Hotel restaurant près de Saurais - Hotel restaurant près de Sauzé-Vaussais - Hotel restaurant près de Sciecq - Hotel restaurant près de Scillé - Hotel restaurant près de Secondigné-sur-Belle - Hotel restaurant près de Secondigny - Hotel restaurant près de Séligné - Hotel restaurant près de Sepvret - Hotel restaurant près de Sompt - Hotel restaurant près de Soudan - Hotel restaurant près de Soutiers - Hotel restaurant près de Souvigné - Hotel restaurant près de Surin - Hotel restaurant près de Taizé - Hotel restaurant près de Tessonnière - Hotel restaurant près de Thénezay - Hotel restaurant près de Thorigné - Hotel restaurant près de Thorigny-sur-le-Mignon - Hotel restaurant près de Tillou - Hotel restaurant près de Tourtenay - Hotel restaurant près de Trayes - Hotel restaurant près de Vallans - Hotel restaurant près de Vançais - Hotel restaurant près de Vanzay - Hotel restaurant près de Vasles - Hotel restaurant près de Vausseroux - Hotel restaurant près de Vautebis - Hotel restaurant près de Vernoux-en-Gâtine - Hotel restaurant près de Vernoux-sur-Boutonne - Hotel restaurant près de Verruyes - Hotel restaurant près de Viennay - Hotel restaurant près de Villefollet - Hotel restaurant près de Villemain - Hotel restaurant près de Villiers-en-Bois - Hotel restaurant près de Villiers-en-Plaine - Hotel restaurant près de Villiers-sur-Chizé - Hotel restaurant près de Vitré - Hotel restaurant près de Vouhé - Hotel restaurant près de Vouillé - Hotel restaurant près de Voultegon - Hotel restaurant près de Xaintray - Hotel restaurant près du Beugnon - Hotel restaurant près du Bourdet - Hotel restaurant près du Breuil-Bernard - Hotel restaurant près du Breuil-sous-Argenton - Hotel restaurant près du Busseau - Hotel restaurant près du Chillou - Hotel restaurant près du Pin - Hotel restaurant près du Retail - Hotel restaurant près du Tallud - Hotel restaurant près du Vanneau-Irleau - Hotel restaurant près du Vert


text:
Dins un article publicat per fRanceInfo nos podèm questionar sus la manièra que lo jornalisme publica o pas informacion sense realament cavar l'informacion sus Pôle-Emploi.
Pôle-Emploi fan tot çòque pòdon per ajudar los sense-emplec, mas o fan ambe aisina que son mal fotuda, mal pensat, de mala informatica.
France Info fabrica una informacion aprèp aver recebut de Pôle-Emploi un avejaire, una pista sul tèma e lo jornalisme francés autoproclamat « indépendant » capita pas d'èstre sens que la ròda qu'engana sul sistèma,sus la descripcion del sistèma.
Aital pel Pôle-Emploi se podrà pas indicar dins lo CV del caumaire totas las lengas que lo sense-emplec sap parlar ; per exemple lo sistèma es fotut de tal biais qu'es impossible de notar las lengas següentas : breton, occitan, catalan, basco, alsacian, savosian, còrse, totes los parlars polinesians, o de Kanaki, ni mai las lengas de La Réunion, Goadelopa, Martinica, Guiana dita francesa [Péyi]. Se questionam lo personal de Pôle-Emploi sul tèma la responsa es simplassa e jacobina : « anèm pas nos plegar a totes los regionalismes qu'existísson en fRança ; sèm en fRança se parla francés » lo verbiatge nacional-imperialista parisenca.
E quand se lor pausa lo problèma de diplòma obtengut dins lo sistèma educatiu del ministèri de l'agricultura, absent de la basa de donada del CV pels sense-emplec, la responsa es : « sabèm pas ; es pas normal, mas es aital » ... e l'informacion faussa es alara cridada. L'engana Pôle-Emploi sul tèma del ministèri de l'agricultura m'es estada confirmada al fòrum de l'emplec sus la taula de l'APECITA, associacion qu'assaja de potingar lo malfotut sistèma Pôle-Emploi.
De mai, se per astre avètz l'idèa «estupida» de cercar un emplec que fosquèsse pas à Paris, mas a Barcelona, que fosquèsse en « Nouvelle Aquitaine » o « Occitanie » tot va plan, mas de l'autre latz de la frontièra la responsa es : « i a pas digun qu'a Paris cerca un emplec a ... » Figueres, Girona, Aran, Bilbo, etc. es de dire de l'autre latz de las regions Novèla Aquitània, e Occitània. Pôle-Emploi cerca « français » ! per tot comprendre ...
Donc se las anóncias per cridar a un emplec que son faussas, es la fauta de .... l'entrepresa ; mas ambe l'article de fRanceInfo sèm segur que l'administracion francesa es neta, alara que sabèm qu'es mal fotuda, ontologicament e principalament per las causisas informaticas parisencas, acceptadas per tot lo personal en region sotmetuda al nacionalisme francés.
Lo problèma es donc dins totas las administracions francesas, es pas al servici del public mas al servici del jacobinisme, del poder central.


text:
609
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 609 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La guèrra civila començada en 608 per lei dos Heraclius e l'emperaire Focas (602-610) s'estendèt dins tot l'Empèri amb una multiplicacion dei revòutas favorables ai dos insurgents. D'efèct, lo generau Nicetas, nebòt d'Heraclius l'Ancian, desbarquèt en Egipte, e Heraclius lo Jove ataquèt Sicília e Chipre. Aquò menaçava grèvament l'avitalhament de Constantinòble e la legitimitat de l'emperaire. Focas mandèt donc lo generau Bonosus per reconquistar Egipte. En parallèl, comencèt de perdre lo contraròtle de Siria e de Palestina. Enfin, lei Sassanidas aprofichèron aquelei trèbols per perseguir son avançada a l'èst (→ 610).


text:
TORISTAS A LA LUNA EN 2018
L’agéncia privada SpaceX a anonciat que en 2018 dos toristas seràn los primièrs en far un vòl a la Luna. Aquestes doas personas ja an pagat un depòsit d’argent fòrça naut e lèu començaràn a far las pròvas de resisténcia de santat e esportivas. De mai, començaràn tanben un programa d’entrainament espacial abans de finir aqueste an. Un fach istoric per l’umanitat.
La mission, qu’a agut totjorn l’ajuda del Departament Comercial de la NASA, utilizarà per enviar los toristas a la Luna la fusada Falcon Heavy, desvolopada amb finançament d’SpaceX e que laissarà la Tèrra en tot s’elevar pendent la prima de 2018.
Un programa mai qu’ambiciós
Per poder enviar aquestes dos toristas amb una fusada espaciala a la Luna en mens d’un an SpaceX iniciarà lèu un programa fòrça ambiciós. De primièr, e abans de finir 2017 e amb l’ajuda de la NASA, la naveta espaciala Dragon serà enviada sens umans a l’Estacion Espaciala Internacionala. Puèi, un segond vòl serà enviat tornarmai a aquesta estacion en tot començar 2018. Aital, SpaceX a signat un contracte amb la NASA per poder enviar tres navetas espacialas cada an a l’Estacion Espaciala Internacionala. D’aquestas, doas seràn sens umans e una pilotada.
L’ajuda de la NASA a coma origina la volontat de redusir lo finançament de las missions governamentalas estatsunidencas. Aital, l’administracion de Washington aurà de pagar mens d’argent per los vòls e ajudarà las missions privadas a l’espaci, un fach inedit fins uèi lo jorn.
La mission que menarà los dos toristas a la Luna en 2018 serà un vòl al torn d’aqueste satellit de la Tèrra e aquestes arribaràn pas a metre pè en la superficia lunara. Totun, aqueste vòl ja es estat considerat coma una escasença istorica per l’umanitat pr’amor que l’òme a tornat pas a la Luna dempuèi fa 45 annadas e poiriá ajudar al desvolopament de viatges mai rapids cap a totes los luòcs del Sistèma Solar.
“Es una escasença unica per l’umanitat de tornar a l’espaci mai prigond per primièr còp en 45 ans – çò diguèt Elon Musk, director e propietari d’SpaceX-. Amb aqueste vòl los toristas viatjaràn mai lèu que degun abans qu’eles per lo Sistèma Solar. Es un nòu inici d’una nòva epòca d’exploracion umana e comença l’an que ven”. Los toristas son alerta pr’amor que sabon que i a risques. Maugrat aquò, Musk confirmèt que l’entrepresa farà tot çò de possible per minimizar aquestes risques.
D’autras missions espacialas lèu
De mai, l’entrepresa associada a aqueste tipe de vòls, Virgin Galactic, ja a confirmat que lèu començaràn los viatges toristics espacials amb la sieuna naveta espaciala SpaceShipTwo e a un prètz de 250.000 dolars per torista. Totun, los aterratges lunars encara son pas previstes pr’amor que se considèra que i a fòrça risques per la santat umana.
S’aqueste tipe de vòls capita, lèu veirem cossí de toristas son enviats a far de vòls espacials al torn de la Luna o la Tèrra. E, maugrat que lo còst d’aquestes es encara plan naut SpaceX afirma que lèu seràn mai redusits. Tot aquò ajudarà, segon ditz SpaceX, a desvolopar vòls espacials per menar d’umans a Mart lèu lèu, la tòca finala d’aquesta entrepresa. S’aquò capita serà l’inici definitiu de l’Edat de l’Exploracion Espaciala de l’espècia umana.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
0 (nombre)
La chifra zèro (de l’italian zero, derivat de l’arabi sifr, d’en primièr transcrich zefiro en italien) es un simbòl marcant una posicion vueita dins l’escritura dels nombres en notacion posicionala.
Lo nombre zèro es un objècte matematic permetent d’exprimar una abséncia coma una quantita (nulla): es lo nombre d'elements de l’ensemble vueit. es concebut coma lo mai pichon dels entièrs naturals. Las seunas proprietats aritmeticas particularas, subretot l’impossibilitat de la division per zèro, implican qu'es tractat coma cas particular. Distria los nombres reals en positius e negatius, es d’origina per marcar de punts sus la drecha reala.
Mai generalament, zèro designa l’element neutre per l’addicion dins gaireben totes los grops abelians e subretot dins los anèls, còrses, espacis vectorials e algèbras, a vegada sonat element nul.
Los Babilonians l'utilizèron los primièrs, un pauc mai de 200 ans AbC., una forma de zèro a l’interior d’un nombre (per exemple: 304) mas jamai a drecha del nombre, nimai a esquèrra. Es en Índia que, reprenent l’eretatge cultural dels Grècs, se perfeccionèt la numeracion. S’utilizava lo zèro pas sonque coma notacion del biais babilonian, mai tanben coma un nombre amb que operar. Nocion e notacion indianas del zèro foguèron apuèi empruntadas pels matematicians arabis[1] puèi pels Europèus.
Cal notar la plaça particulara dels Maias, unics aritmeticians de l’Antiquitat que definiguèron dos zèros, l’un cardinal, l’autre ordinal, coma o illustra lo verso de la placa de Leyde[2].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Grafias actualas
- 3 Utilizacions
- 4 Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…
- 5 Lo zèro coma abséncia de quantitat
- 6 Proprietats aritmeticas e algebricas
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèro coma chifra[modificar | modificar la font]
Apareguèt tres còps dins l’istòria dels sistèmas de numeracion elaborats per diferents pòbles e civilizacions.
La primièra aparicion del zèro en Mesopotamia sembla remontar al Millenni III ab J.C., a l’epòca dels Seleucids. Pasmens èra pas utilizat dins los calculs e servissía pas que de chifra (marcatge d’una posicion vueita dins lo sistèma de numeracion babiloniana)[3]; alara qu’èra ignorat pels Romans, lo tornèron prenne e amb utilizacion melhora los grècs.
Apuèi tornèt èsser descobèrt pels Chineses, que capitèron pas a introduire lo zèro. Las inscripcions sus òs e escata (jiaguwen) descobèrtas dins la region d'Anyang, dins l’actuala província d'Henan, a la fin del sègle XIX, nos aprenon que, dempuèi los sègle XIV-sègle XI AbC, los Chineses utilizèron una numeracion decimala de tipe « ibrid », combinant dètz signes fixes per las unitats de 1 a 9, amb de marcas de posicion particularas per las desenas, centenas, milièrs e miriadas.
Coma nombre[modificar | modificar la font]
Son usatge modèrne, a l'encòp coma chifra e coma nombre, es eretat de l’invencion indiana de las chifras nagari vèrs lo sègle V. Lo mot indian designant lo zèro èra śūnya (çûnya), que significa « vuèit » « espaci » o « vacant ». Lo matematician e astronòm indian Brahmagupta es lo primièr que definís lo zèro dins son obratge Brahmasphutasiddhanta. Aquel mot, d'en primièr tradusit en arabi per « ṣifr », çò que significa « vuèit » e « gran », que donèt chifra e zèro (per mejan la traduccion de sifr en l’italian zephiro, a partir de que foguèt format zevero que venguèt zèro). La grafia del zèro, d’en primièr un cercle, es inspirada de la representacion de la vòlta celèsta.
Coma o indica l’etimologia, son introduccion en Occident es consecutiva a la traduccion de matematicas aràbias, subretot las òbras d’al-Khwarizmi, vèrs lo sègle VIII. Las chifras indianas son importadas d’Espanha en Euròpa crestiana a l'entorn de l’an mil per Gerbèrt d'Orlhac, vengut lo papa Silvèstre II. Pasmens lo zèro se generalizèt dins la vida vidanta, las chifras indianas servissent subretot per marcar los getons d’abac de 1 a 9.
Leonardo de Pisa, dich Fibonacci, aguèt una influéncia determinanta. Demorèt d'ans en Africa del Nòrd en Argeria e exactament e estudièt prèp d’un professor local. Viatgèt tanben en Grècia, Egipte, Orient Mejan e confirmèt l’avís de Silvèstre II suls avantatges de la numeracion de posicion. En 1202, publiquèt lo Liber Abaci, recuèlh qu'amassa gaireben totas las coneissenças matematicas de l’epòca, e malgrat lo títol, aprenguèt de calcular sens abac.
Los dos zèros dels Maias[modificar | modificar la font]
Lo zèro foguèt utilizat pels Maias pendent lo Millenni I, coma chifra dins lor sistèma de numeration de posicion, coma nombre e comme ordinal dins lo calendrièr, onte correspond a l’introduccion dels meses. Los confondent dins una transcripcion unica, Sylvanus Morley masquèt que s’agissiá de dos concèptes e de dos zèros diferents[4]. L’un correspond a un zèro ordinal de las datas, l’autre es un zèro cardinal de las duradas[5], jamai confonduts dins lors usatges pels escribs[6].
Grafias actualas[modificar | modificar la font]
La grafia « 0 » es pas la sola utilizada dins lo monde; dins d'autre d’alfabets — subretot aqueles de las lengas del soscontinent indian e del sud-èst asiatic — utilizan de grafias diferentas.
Vaquí lo zèro sul Visualizador de sèt segments:
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Ara es a la basa de nòstre sistèma de mesura de la temperatura :
- 0 °C: temperatura del passatge de l’aiga de l’estat solid (glaça) a l’estat liquid, a una pression ambienta de 1 013 hPa ;
- Existís pas d’annada zèro dins lo calendrièr gregorian. En efècte, l’usatge del 0 en Euròpa es posterior a la creacion de l’anno Domini per Dionís l'Exigú al sègle VI. Pasmens per simplificar los calculs d’efemerids, los astronòms definisson una annada 0 que correspond a l’an -1 dels istorians, l’an -1 dels astronòms correspondent a l’an -2 dels istorians, eca.
Es perque lo millenni III e lo sègle XXI comencèron lo 1er de genièr de 2001.
- Miejanuèit pòt se notar 00:00.
Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…[modificar | modificar la font]
Dins la basa dètz qu’utilizam, la chifra mai a drecha indica las unitats, la segonda chifra indica las desenas, la tresena las centanas, la quatrena los milièrs…
Lo zèro jòga doncas un ròtle particular dons lo sistèma aritmetic posicional, quin que siá del rèsta.
Rapelam que l’usatge de la basa 10, venent d’Índia, s’impausèt a respècte d’autras basas, coma per exemple 12 e 60 qu'èran utilizadas dins d'autras civilizacions.
Quand i a d'unitats residualas, per exemple dins trenta dos (32), la chifra de las unitats (2) permet de comprene que l’autra chifra (3) indica las desenas.
S’avèm un nombre entièr de desenas (per exemple tres desenas, trenta), i a pas d’unitat residuala. Cal doncas un caractèr que permet de marcar que lo 3 correspond a las desenas, e aquel caractèr es lo 0; es atal que se comprend que « 30 » significa « tres desenas ».
Auriám pogut utilizar quin que siá autre caractèr, per exemple un punt; atal, dos cents tres se notariá « 2.3 ».
L’utilizacion d’un caractèr « tapatrauc » remonta a la numeracion babiloniana, coma indicat çai sus, mas s’agís pas del concèpte d’« abséncia de quantitat », s’agís pas que d’una comoditat de notacion. Dins la numeracion romana, aquel artifici es inutil perque las unitats (I, V), las desenas (X, L), las centenas (C, D) e los milièrs (M) son notats amb de caractèrs diferents. Mas, la notacion de nombres superiors a 8 999 ven problematica e las reconeissenças de las estructuras pel calcul mental aviats fòrça mai penosas.
Lo zèro coma abséncia de quantitat[modificar | modificar la font]
Lo fach d’exprimir l’abséncia de quantitat per un nombre es pas una evidéncia en se. L’abséncia d’un objècte s’exprimís per la frasa « N'i a pas » (o « pas mai »).
Los nombres son ja una abstraccion: l'interès es pas la qualitat d’un objècte, mas pas que sa quantitat, la denombrabilitat (lo fach que d'objèctes sián similars mas distinctes). Amb lo zèro, se pòt fins a negar la quantitat.
Quand addicionam o multiplicam dos nombres, avèm l’imatge d'amassar dos molons d’objèctes semblables, dos tropèls. Aquel imatge es pas mai possible quand manipulam lo zèro.
L’invencion del zèro permetèt l’invencion dels nombres negatius.
Proprietats aritmeticas e algebricas[modificar | modificar la font]
Coma nombre entièr, zèro es par.
Per tot nombre real (o complèxe) :
- (0 es element neutre per l’addicion)
- (0 es element absorbent per la multiplicacion)
- se alara
- 00 es considerat o coma egal a 1 (en algèbra e en teoria dels ensembles)[7], o coma indefinit per l'evaluacion dels limits en analisi (es una forma indeterminada del calcul dels limits).
- per extension de la factoriala amb la Foncion gamma,
- non definit (vejatz article division per zèro)
- non définit, en remarcant pasmens que lo calcul quand ambedoas valors van cap a zèro es la basa del calcul diferencial.
- Per tot entièr n > 0, la racina n-ena de 0 es egala a 0.
Usatge espandit de zèro en matematicas[modificar | modificar la font]
- Zèro es l’element neutre dins un grop abelian provesit de la lei o l’element neutre per l’addicion dins un anèl.
- Un zèro d’una foncion es un punt dins lo domeni de definicion de la foncion que son imatge per la foncion es zèro; tanben nomenat racina, subretot dins lo cas d’una foncion polinomiala.
- En geometria, la dimension d’un punt es 0.
- En topologia, la dimension topologica de l’ensemble de Cantor es 0, alara qu'aja una dimension d'Hausdorff non nulla.
- En geometria analitica, 0 a per nom l’origina, notada tanben O (un cas onte l’ambigüítat a pauc d'importància).
- Lo concèpte de « gaireben » impossible en probabilitat. Pus generalament, lo concèpte de gaireben enlòc en teoria de la mesura.
- Una foncion zèro es una foncion amb 0 coma sola valor de sortida possibla. Una foncion zèro particulara es lo morfisme zèro. Una foncion zèro es l’element neutre dins lo grop additiu de las foncions.
- Zèro es una de las tres valors de retorn possiblas de la foncion de Möbius. Se dintram un entièr o , la foncion de Möbius tornarà zèro.
- Es un nombre de Pell.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pierre Germa, Depuis quand ?, dictionnaire des inventions. Berger-Levrault, París (1979), p.382 ISBN 9782701303291.
- ↑ "un et deux"(fr)André Cauty, Jean-Michel Hoppan, Et un, et deux zéros mayas, in Pour la science, Dossier mathématiques exotiques, abril/junh de 2005.
- ↑ (en)Otto Neugebauer, Las Sciencias exactas dins l’Antiquitat, 1969, cap 1. p.20-27 consultable en linha.
- ↑ id "un et deux"
- ↑ (fr)André Cauty, J.-M. Hoppan, É. Trélut, Numérotation et action. Le cas des numérotations mayas, in Journal des anthropologues, n°85-86, 2001 en linha [PDF].
- ↑ (fr)André Cauty, Numérotations à deux « zéros » chez les Mayas, Repères, IREM, Modèl:Numéro41, octobre de 2000 en linha [PDF].
- ↑ (fr)Per ne finir amb sus forums.futura-sciences.com
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Chifra aràbia
- Nombre
- Matematicas
- Axiòmas de Peano
- Brahmagupta
- Alfabet morse onte la chifra 0 val «
-----»
- Zèro raiat
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire universelle des chiffres, l’intelligence des hommes racontée par les nombres et le calcul. Georges Ifrah. Robert Laffont, col. Bouquins. ISBN 9782221901007}}. T. 1,. Genièr de 1994.
- (fr)Zéro, la biographie d’une idée dangereuse, Charles Seife, ed. Hachette, ISBN 9782012791923


text:
Autry-le-Châtel
Autry-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo Sud del departament, lo airal urban de Gien e la region naturala del País-Fòrt.
Los rotas départementales 51, 52, 53 e 252 e la expedís touristique Jacques-Cœur travèrsen lo territòri de la comuna.
La commune se situe dans le Sud du département, l'aire urbaine de Gien et la région naturelle du Pays-Fort.
Les routes départementales 51, 52, 53 et 252 et la route touristique Jacques-Cœur traversent le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s2, lo fief de Autry aperten a una branca de la Ostal de Estampes. Dona lo títol de marques de Autry.[ref. necessària]
Autry-Lo-Châtel a absorbit lo anciana comuna de Autry-la-Vila dintre 1790 e 1794[1].
Aux Modèl:S2, le fief d'Autry appartient à une branche de la Maison d'Estampes. Il donne le titre de marquis d'Autry.[ref. necessària]
Autry-le-Châtel a absorbé l'ancienne commune d'Autry-la-Ville entre 1790 et 1794[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo territòri communal de Autry-lo-Châtel sus Cassini
- ↑ Le territoire communal d'Autry-le-Châtel sur Cassini


text:
Catedrala de Sant Jaume de Bilbao
La Catedrala de Sant Jaume es la glèisa pus anciana de Bilbao, mencionada dins la carta autrejada a la vila per Diego López de Haro en 1300. Son patronatge es associat a l'itinerari costièr del Camin de Sant Jaume.
La glèisa gotica actuala es bastida sus un ancian ermitatge. Lo temple a tres naus escalonadas. La nau centrala, pus nauta, a de triforium e de clerestorium; es cobèrta per de vòltas d'arestas; en defòra, d'arcs botants e de contrafòrts ajudan a partejar las pressions. Al començament del sègle XVI se bastiguèt la sacristia e las clastras, que s'i accedissiá dempuèi lo temple o la carrièra en travèrs de la « Pòrta de l'Àngel ». Sa decoracion tardogotica culmina dins una romieva fasent allusion a los pelegrins. Lo portic foguèt bastit a la fin del sègle XVI; sa tòca èra d'abrigar lo mercat e de fortificar la glèisa dins aquel costat ont la fondamenta èra pas fòrça solid; uèi, s'i pòt veire los pilars inclinats per la pression del bastiment. La catedrala a conegut mantuna modificacion; sa façada originala gotica foguèt remplaçada en 1650 per un arc de trionf dessenhat per Martín Ibáñez de Zalbidea e, un còp de mai, en 1883-1891 remplaçada per l'òbra neogotica actuala, dessenhada per Severino de Achúcarro. En 1785 Luis Paret dessenhèt la font neoclassica de la placeta.


text:
Maugrat la proximitat dei centralas nucleàrias, aquelei cercaires desculpan lei remandadís nucleàris. « Lei radiaciens son fèblassas en fonccionament normau. Lo risque demenís pas en proporcien de la distància de la centrala » precisa Jaumeta Clavel, una cercairís de l’estudi. Per aquela rason, vòlon pas reconèisser un « efecte causau ». Per n’en dire mai d’un biais mai segur, faudriá menar l'estudi au nivèu mondiau, que dison encara.
Lei cercaires sont prudents per segonda natura, mai pasmens es ben un ligam (liame) entre proximitat dei centralas e lucemia qu’an trobat. E son pas lei promiers, que de cercaires Alemands avián fach la mema analisa dins d’estudis que siguèron menats, elei, entre 1980 e 2003. Mai que d’un díson qu’en França lei cercaires venon soventei còps dau monde dau nucleàri, èra verai de l’ancian Institut de Radioproteccien que curbiguèt lei seguidas de Chernobil en França. Mai despuèi dètz ans, l’IRPSN recruta fòra dau seralh. E d’un autre latz, d’estudis concluèron elei a l’abséncia de ligam.


text:
Mètro
Lo mètro (forma abreujada de camin de fèrre metropolitan), nomenat camin de fèrre urban dins los primièrs temps, es un camin de fèrre electric pel transpòrt de passatgièrs dins lo domeni urban, amb una nauta capacitat e frequéncia de passatge, en essent en general sosterranh o en viaducte.
A diferéncia del tramvia, es totalament independent e segregat de la rèsta de circulacion e mejans de transpòrt. En Euròpa (mai que mai en Alemanha e en Benelux) se son bastits de sistèmas mixtes de mètro e tramvia (Stadtbahn, Prémetro), ont los convòis circulan segregats e sosterranhs al centre de las vilas coma lo mètro e de forma superficiala dins los quartièrs periferics en forma de tramvia.
Lo primièr mètro foguèt lo de Londres (1863), que foncionava inicialament per mejan de locomotrices de vapor. Lo primièr mètro europèu pel continent foguèt lo de Budapèst (1896).
I a divèrsas caracteristicas que diferéncian los mètros. La presa electrica pòt èsser ja plan aeriana (per catenària o per ralhs superior) o ben al mejan d'un tresen ralh situat dins la tèrra al bòrd dels autres dos. Lo bastiment dels tunèls respond a dos estils fòrça diferents: lo nomenat de trincada, un tunèl fòrça superficial fach generalament pel procediment de talhar e cobrir, e los fòrça prigonds, faches coma de vertadièrs tunèls de minas, uèi lo jorn amb tuneladoiras.


text:
-209
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -209 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, Scipion l'African conquistèt Cartagèna onte trobèt un tesaur important e leis ostatges ibèrs tenguts per lei Cartaginés. Aquò entraïnèt lo començament d'unei revòutas indigènas còntra lei Cartaginés que foguèron rapidament en dificultat dins la region. En Itàlia, Tarenta foguèt tanben conquistada per lei Romans e pilhada.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Revòuta Dazexiang. D'autreis insureccions acomencèron tanben rapidament en causa dau maucontentament entraïnat per lei taxas e leis impòsts tròp importants e l'afebliment de l'Estat dirigit per un enfant dempuei la mòrt de l'emperaire Qin Shi Huang en 210 avC. Per faciar la crisi militara, unei generaus e foncionaris, compres lo Premier Ministre Li Si, lo Chancelier Feng Quqi e lo generau Feng Jie, demandèron l'aplant de certanei construccions extravagantas ordonadas per l'emperaire Qin Er Shi. Pasmens, foguèron arrestats. Feng Quqi e Feng Jie capitèron de se suicidir mai Li Si e son fiu ainat foguèron executats d'un biais fòrça crudèu en 208 avC. Puei, d'autrei ministres de Qin Shi Huang foguèron executats. Aquò agravèt la situacion militara.


text:
14/03/2014
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidats de l'emission dau diumenc 16 de març sera:
Sebastian Girard per parlar dau concors Escriure en òc organisat per l'Agença Culutrala Dordonha Perigòrd .
De veire sur aqueu blògue l'article sur Concours d'écriture en oc
mai lo ligam vers lo site onte depausar vòstras contribucions avant lo 11 de abriu :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
20:47 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Tags : escriure en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Alexei Navalni
Alexei Anatòlievich Navalni (en rus: Aлekcéй AHaTóлbeBич HaBáлbHый; 4 de junh de 1976) es un jurista, politician e activista financièr rus. Dempuèi 2009, sa popularitat a crescut d'un biais enòrme en Russia, e subretot dins los mejans de comunicacion del país e internacionals, coma un critic ferotge de la corrupcion dins la societat russa e a l'encòp del president Vladímir Potin. Capitèt d'organizar de manifestacions multitudinàrias en favor de la democracia e contra la corrupcion politica, contra lo govèrn de Potin, e sos aliats politics. En 2012, lo jornal american Wall Street Journal lo descriguèt coma "l'òme que mai paur fa a Vladímir Potin"
En julh de 2013, la justícia russa jutgèt que Navalni èra estat copable d'aver desviat d'argent. Foguèt doncas condemnat a cinq ans de preson, jutjament que foguèt denonciat pels Estats Units e l'Union Europèa coma un procès politic per encausa de son oposicion al regim.


text:
Cysoing
Cysoing es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en la Pévèle.
Située dans la Pévèle.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Cysoing es estretament ligada a aquela de lo sieu abbaye Santa-Calixte.
- Es mercés a ela #qu'al fil dels sègles la municipalitat a prospéré e aquerits una solida notoriété en la França entièra. Lo abbaye a #èsser fondada a la fin de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle per sant Évrard de Frioul, sus las tèrras que la siá femna, Gisèle, i aviá aportadas en dot. Cal dire que la jove femna es la pichona-filha de Charlemagne e la sœur de Charles lo Chauve. Se marida amb 8 000 ectaras de terren en la siá possession.
- Lo culte en venent a la fin de la Mièja-Edat font permanenta de disturbis, batalhas e revòltas, aquel periòde provòca d'enòrmes excèsses de la part de pro importants grops de pillards.
- Lo abbaye de Cysoing es alavetz ponduda a sac per las « Gueux », una banda de pillards #que circulavan en lo sector de #Virar e Menin, dels iconoclastes apareguts al cors del conflicte religiós nascut dins los ancians Païses-Basses del fach de la naissença, a Brusselles, e en la rèsta de las províncias dels Païses-Basses, d'un grop de amotinats contra l'autoritat del rei d'Espanha. Aqueles amotinats se engalanaven, per rèpte, del nom de gueux, e mai se una part de la noblesa ne fasiá partida e, sustot, lo prince d'Iranja, lo sieu cap. Una part del nòrd de la França @dénommer Flandre romane o Flandre Gallicante aperteniá alavetz dins los Païses-Basses. En 1566, los abitants de Seclin, Gondecourt e Houplin, portats per Guislain de Haynin, primièr d'aquel nom a èsser senhor del Breucq a Seclin) arriben en esliguant, a refusar definitivament los gueux en los marais #qu'existissián alavetz entre Seclin, Gondecourt e Houplin. (Revòlta de las gueux[1])
- Louis XV, en 1744, séjourne qualques jorns al abbaye. Après la campanha de Flandre, atenh la batalha de Fontenoy en 1745. En 1751, lo abbé de Cysoing, Laurent de Roque, fa erigir una piramida en pèira bleue en remembrar del passatge e de la victòria del rei. Aquela piramida, #que d'en un autre luòc n'a pas que lo nom doncas que s'agís ne fa d'un obélisque, mesura près d'Unitat|17|mètres {{}} de nautor. Bastida a la cœur del parc del abbaye, se pòt encara la veire uèi.
- Pendent la Revolucion francesa, la abbaye es littéralement saccagée. En 1792, a saquejat, los libres, mòbles e tableaux #que conten son totes portats e en 1793, es meteis incendiada.
L'histoire de Cysoing est étroitement liée à celle de son abbaye Sainte-Calixte.
- C'est grâce à elle qu'au fil des siècles la commune a prospéré et acquis une solide notoriété dans la France entière. L'abbaye a été fondée à la fin du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle par saint Évrard de Frioul, sur les terres que sa femme, Gisèle, avait apportées en dot. Il faut dire que la jeune femme est la petite-fille de Charlemagne et la sœur de Charles le Chauve. Elle se marie avec 8 000 hectares de terrain en sa possession.
- Le culte devenant à la fin du Moyen-Âge source permanente de troubles, batailles et révoltes, cette période provoque d’énormes excès de la part d’assez importants groupes de pillards.
- L'abbaye de Cysoing est alors mise à sac par les « Gueux », une bande de pillards qui circulaient dans le secteur de Tournai et Menin, des iconoclastes apparus au cours du conflit religieux né dans les anciens Pays-Bas du fait de la naissance, à Bruxelles, et dans le reste des provinces des Pays-Bas, d'un groupe de révoltés contre l'autorité du roi d'Espagne. Ces révoltés se paraient, par défi, du nom de gueux, bien qu'une partie de la noblesse en faisait partie et, notamment, le prince d'Orange, leur chef. Une partie du nord de la France dénommée Flandre romane ou Flandre Gallicante appartenait alors aux Pays-Bas. En 1566, les habitants de Seclin, Gondecourt et Houplin, menés par Guislain de Haynin, premier de ce nom à être seigneur du Breucq à Seclin) parviennent en se liguant, à repousser définitivement les gueux dans les marais qui existaient alors entre Seclin, Gondecourt et Houplin. (Révolte des gueux[2])
- Louis XV, en 1744, séjourne quelques jours à l'abbaye. Après la campagne de Flandre, il remporte la bataille de Fontenoy en 1745. En 1751, l'abbé de Cysoing, Laurent de Roque, fait ériger une pyramide en pierre bleue en souvenir du passage et de la victoire du roi. Cette pyramide, qui d'ailleurs n'en a que le nom puisqu'il s'agit en fait d'un obélisque, mesure près de 17 mètres de hauteur. Construite au cœur du parc de l'abbaye, on peut encore la voir aujourd'hui.
- Pendant la Révolution française, l'abbaye est littéralement saccagée. En 1792, elle est pillée, les livres, meubles et tableaux qu'elle contient sont tous emmenés et en 1793, elle est même incendiée.


text:
Republica d'Irlanda
Irlanda (en gaelic d'Irlanda Éire, en anglés Ireland) o oficialament la Republica d'Irlanda es un Estat d'Euròpa Occidentala que correspond a l'essencial del territòri de l'illa d'Irlanda.
Sa capitala es Dublin.
Lo gentilici es irlandés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria
- 1.2 Antiquitat
- 1.3 La cristianizacion de l'illa
- 1.4 Leis invasions vikingas
- 1.5 La conquista e la colonizacion anglesa
- 1.6 Lo nacionalisme irlandés
- 1.7 La Republica d'Irlanda
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Cubèrta de glaç durant lei periòdes glaciaris, l'illa foguèt pas poblada avans 8 000 av. JC. L'agricultura se generalizèt quatre millenaris pus tard e favorizèt l'emergéncia d'una cultura megalitica que mestrejava l'agricultura, lo norrigatge e la produccion de terralha e semblava tenben s'interessar a l'astronomia. La sedentaritat se generalizèt a partir de 4 000 av. JC. Vèrs lo millenari XXI av. JC, de populacions indoeuropèas arribèron dins l'illa e i introguèron sa ierarquia sociala, sa religion e la metallurgia de l'aur, dau coire e dau bronze.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
A partir de 700 av. JC, de populacions cèltas vengudas de Granda Bretanha s'installèron dins l'illa. Introguèron l'utilizacion dau fèrre. Fondèron una societat basada sus de clans que fusionèron pauc a pauc per formar quatre reiaumes (Ulster, Leinster, Munster e Connacht). Au començament dau sègle V, un rèi suprèm (Ard ri Érenn), installat a Tara capitala dau reiaume de Meath, estendiguèt son autoritat sus l'illa. L'Empèri Roman ocupèt pas l'illa, dicha Hibernia en latin, en causa de son alunchament e de sa manca d'interès economic.
La cristianizacion de l'illa[modificar | modificar la font]
La cristianizacion d'Irlanda acomencèt dins lo corrent dau sègle V. La conversion foguèt pacifica mai son debanament precís es mau conegut. Segon la legenda, la religion foguèt introducha per un presonier britoroman, lo futur Sant Patric, capturat coma esclau en 405. Capitèt de s'escapar en 411 e anèt en Gàllia menar d'estudis teologics. A una data desconeguda (entre 432 e 490 segon lei versions), s'entornèt dins l'illa per l'evangelizar. Dins lei fachs, una glèisa foguèt bastida a Armaght vèrs 445 e un monastèri en 558 a Bangor. Lo monaquisme conoguèt un desvolopament important dins l'illa. Inicialament d'origina romana, lo rite prenguèt una forma cèlta que demorèt en vigor fins a la restauracion de la liturgia romana en 664.
Leis invasions vikingas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle VIII, l'illa, devesida entre 250 clans e 5 reiaumes (Ulster, Connacht, Munster, Leinster e Meath[2]) ambé de monastèris e de glèisas rics e mau defenduts, venguèt una buta deis incursions e invasions dei Vikings que s'installèron sus una partida dau litorau. Lei premiereis incursions se debanèron en 795 ambé lo pilhatge e l'incendi de quauquei glèisas. Venguèron regulars a partir deis annadas 810 e son intensitat aumentèt pauc a pauc.
En 840, lei Vikings passèron l'ivèrn dins l'illa e i bastiguèron de plaças fortificadas que foguèron per la seguida utilizadas coma comptadors comerciaus. Son a l'origina de plusors vilas importantas coma Dublin, Annagassan, Wexford, Cork ò Limerick. Aqueleis endrechs foguèron tanben utilizats coma basa per organizar d'atacas còntra lei regions interioras. Pasmens, leis envasseïres s'i turtèron a una resisténcia pus fòrta. Ansin, lei Vikings mau capitèron de formar de territòris importants e sa zòna d'influéncia se limitèt finalament au relarg dei pòrts principaus.
La poissança vikinga declinèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle X e lei Nòrdics poguèron pas resistir a l'emergéncia de dos rèis poderós, Brian Boru au sud e Mael Sechnaill au nòrd, a partir de la fin d'aqueu sègle. Lo premier establiguèt son autoritat sus Munster e prenguèt Limerick. Lo segond, vengut rèi de Tara, ganhèt una importanta batalha còntra lei Vikings dins aquela vila e someteguèt lei Vikings de Dublin (980). Puei, lei dos rèis rivalizèron per estendre son influéncia. En 1002, Mael Sechnaill deguèt reconóisser la senhoriá de Brian Boru que prenguèt lo títol de rèi suprèm fins a sa mòrt en 1014 durant una batalha per reprimir una revòuta de Dublin. Mael Sechnaill li succediguèt fins a 1022. Après sa disparicion, lei caps irlandés mau capitèron de designar un successor clar entraïnant de combats recurrents e un afebliment progressiu de cada clan que favorizèt la conquista anglonormanda.
La conquista e la colonizacion anglesa[modificar | modificar la font]
La conquista anglonormanda[modificar | modificar la font]
En 1169, un grop de chivaliers anglonormands venguts dau País de Galas desbarquèron en Irlanda e ne'n comencèron la conquista. Lo rèi Enric II se faguèt reconóisser coma senhor — nominau — de l'expedicion e obtenguèt lo títol de « senhor d'Irlanda » que venguèt per la seguida la basa dei revendicacions anglesas sus l'illa. Leis envasseïres capitèron de conquistar de fèus importants au detriment dei caps cèltas que mau capitèron de formar una aliança comuna per se defendre. Pasmens, mens nombrós, lei venceires adoptèron pauc a pauc lei costumas gaëlicas e s'integrèron dins la societat tradicionala. Per arrestar aquela evolucion que menaçava son poder dins l'illa, lo rèi Edoard III obtenguèt lo vòte deis estatuts de Kilkenny (1366) qu'enebiguèron l'adopcion dei mors gaëlics per leis abitants d'origina anglesa. Pasmens, l'aplicacion d'aquela lèi aguèt solament luòc dins la region pròcha Dublin (dicha Pale car protegida per una palissada).
Irlanda sota lei Tudors[modificar | modificar la font]
Au sègle XVI, l'illa conoguèt de transformacions importantas en causa de la politica religiosa d'Enric VIII. D'efèct, en 1536, lo rèi se proclamèt cap de la Glèisa d'Irlanda e en 1541, prenguèt lo títol de rèi d'Irlanda. Pasmens, sa politica opausada au papa se turtèt au catolicisme dei senhors, tant cèltas qu'anglonormands, e dei populacions irlandesas que se revoutèron mai d'un còp sensa succès. A partir de 1556, lo rèi fisèt lei tèrras deis insurgents vencuts a de colons anglés protestants. Aquò èra l'acomençament de la politica dei plantations que venguèt sistematica après cada insureccion desfacha.
Après la mòrt d'Enric VIII, lei revòutas contunièron, encoratjadas per Felip II d'Espanha e per la Papautat. En 1594, acomencèt un movement fòrça important que foguèt a l'origina de la guèrra de Nòu Ans que s'acabèt en 1603 per la desfacha definitiva de l'aristocracia autoctòna d'Ulster. La màger part de la noblesa locala deguèt s'exilar permetent l'implantacion d'un nombre important de colons.
L'abaissament dei Catolics[modificar | modificar la font]
Durant lo rèine de Jaume VI e I (1567-1625 en Escòcia, 1603-1625 en Anglatèrra), la politica dei plantations demorèt fòrça activa car lo rèi favorizèt l'installacion d'Escocés opausats a sa politica religiosa en Ulster. Aquò entraïnèt l'installacion de païsans paures que son a l'origina de l'importanta comunautat protestanta actuala d'Ulster. Aquò entraïnèt rapidament de tensions vivas ambé lei catolics locaus ostils a la corona anglesa. En 1641, de chaples antiprotestants se debanèron en Ulster e leis Irlandés decidèron d'aprofichar la Guèrra Civila Anglesa (1642-1651) per se liberar de la dominacion de Londres.
Pasmens, en 1649, Cromwell desbarquèt dins l'illa. I menèt una campanha saunosa e semenada de chaples mai leis Anglés capitèron de reprendre lo contraròtle de l'illa. Lei proprietaris catolics perdiguèron sei tèrras e foguèron obligats de se retirar dins la província occidentala de Connacht. Dins aquò, lo projècte de colonizacion de l'illa imaginat per Cromwell aguèt pauc de succès car lei soudats que recebèron de tèrras preferiguèron lei vendre a de grands proprietaris protestants e rintrar en Anglatèrra. Ansin, se formèt una agricultura basada sus de tenements immens tenguts per de proprietaris absents representats per de regidors que concentrèron l'òdi de la populacion.
En 1688, lo rèi catolic Jaume II desbarquèt en Irlanda per reconquistar la corona anglesa. Maugrat de succès iniciaus importants coma la presa de Dublin, mau capitèt de vencre lei protestants d'Ulster. En 1691, foguèt definitivament vencut a la batalha de la Boyne per Guilhem d'Aurenja. Après aquela desfacha novèla, lei catolics conoguèron de discriminacions suplementàrias coma l'exclusion de la foncion publica, l'exclusion dau drech de vòte, l'impausicion de l'anglés coma lenga oficiala unica e divèrsei mesuras vexatòrias. Au començament dau sègle XVIII, lei catolics representavan ansin 70% de la populacion mai tenián solament 15% dei tèrras, proporcion que contunièt de demenir, a 5%, fins a la fin dau sègle.
Dins aquò, leis autoritats de Londres acomencèron de se maufisar dei populacions protestantas qu'èran tanben ostilas a l'esplecha coloniala de l'illa per leis Anglés. Durant la guèrra d'independéncia estatsunidenca, demandèron e obtenguèron divèrsei drechs e una autonòmia marcada per la restauracion dau poder legislatiu dau Parlament de Dublin abolit en 1494. Pasmens, aquò durèt gaire e leis Anglés aprofichèron la revòuta mancada de Wolfe Tone, un protestant esperant unificar la totalitat deis Irlandés per restaurar l'independéncia de l'illa, en 1798 per impausar l'union d'Irlanda ambé lo Reiaume Unit. Aquò entraïnèt la supression dau Parlament de Dublin que foguèt remplaçat per una representacion protestanta au Parlament de Londres.
Lo nacionalisme irlandés[modificar | modificar la font]
La lucha còntra l'Union e la Granda Famina[modificar | modificar la font]
La premiera mitat dau sègle XIX foguèt marcada per l'emergéncia d'un nacionalisme irlandés que participèt a la vida politica britanica per assaiar de dessarrar l'estòc de la legislacion anticatolica. L'actor principau d'aqueu movement foguèt Daniel O'Connell (1775-1847) que fondèt l'Associacion Catolica per menar una campanha electorala. En 1828, foguèt elegit au Parlament de Londres mai refusèt de jurar fidelitat au rèi, cap de la Glèisa Anglicana. La situacion menaçant de degenerar tornarmai dins l'illa, lo duc de Wellington, Premier Ministre, e son ministre Robert Peel acceptèron d'abrogar lei lèis anticatolicas en 1829. Vengut fòrça popular dins l'illa, O'Connell fondèt dins lo corrent deis annadas 1840 un partit nacionalista, catolic e popular fòrça ostil ai protestants.
Pasmens, aqueu premier movement nacionalista dispareguèt ambé la crisi de la Granda Famina de 1845-1849. Causada per lo mildió que destruguèt lei recòltas de tartiflas, entraïnèt la mòrt d'aperaquí 1,6 milion d'Irlandés (20% de la populacion) e l'emigracion de 1,3 milion d'abitants, subretot en direccion deis Estats Units. Lo govèrn de Londres prenguèt ges de mesura eficaça per ajudar la populacion e la segonda generacion nacionalista irlandesa adoptèt de concepcions e de metòdes pus radicaus. Lausant d'ara endavant una rompedura totala ambé lo Reiaume Unit, organizèt d'atemptats còntra lo poder britanic, compres en Anglatèrra.
La question irlandesa[modificar | modificar la font]
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, la question irlandesa venguèt un afaire important de la politica britanica en causa de la multiplicacion dei trèbols. Dos aspècts la dominèron : l'autonòmia politica defenduda per lo grop parlamentari de Charles Parnell (1846-1891), deputat anglican que sostenguèt ò reversèt mai d'un govèrn en foncion de sei concessions en favor d'Irlanda, e la reforma agrària car la resisténcia dei païsans ai proprietaris terrencs preniá una amplor preocupanta per lo poder britanic.
En 1886, lo Premier ministre liberau William Gladstone, que son govèrn despendiá de Charles Parnell, prepausèt un projècte d'autonòmia (Home Rule) per l'illa. Refusat per lo Parlament, l'idèa entraïnèt una scission dau partit liberau. Sèt ans pus tard, una segonda temptativa se turtèt au refús de la Chambra dei Lords. La question agricòla trobèt en revènge una respònsa en 1903 ambé lo vòte d'una lèi que permetèt lo transferiment de plusors tèrras dei protestants ai catolics.
L'insureccion[modificar | modificar la font]
Fàcia a l'impossibilitat d'obtenir una autonòmia politica, lo movement nacionalista irlandés dei premiereis annadas dau sègle XX s'orientèt vèrs la cultura gaëlica e se radicalizèt. Per exemple, en 1905, Arthur Griffith fondèt lo Sinn Fein, qu'anava venir la branca politica de la futura IRA, e prepausèt d'ignorar lo Reiaume Unit. En 1912, lei liberaus capitèron de far adoptar un projècte de Home Rule que foguèt blocat dos ans per lo vèto de la Chambra dei Lords. Aquò agravèt la situacion car de 1912 a 1914, lei catolics e lei protestants organizèron de milícias respectivament per obtenir l'independéncia (leis Irish Volunteers) ò per organizar un partiment de l'illa e demorar sota l'autoritat de Londres (l'Ulster Volunteer Force). L'afrontament entre lei dos camps foguèt probablament evitat per l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala que concentrèt un temps l'atencion sus leis afaires europèus.
Pasmens, una minoritat de nacionalistas irlandés decidèt d'aprofichar lei dificultats britanicas per entraïnar la guèrra d'independéncia. Per lei Pascas de 1916, una fòrça nacionalista ocupèt plusors bastiments de Dublin e proclamèt la Republica. La repression britanica transformèt lei combatents republicans en martirs. Eamon de Valera prenguèt alora la direccion dau movement que ganhèt de partisans nombrós. Leis eleccions de decembre de 1918 donèron una majoritat importanta au Sinn Fein dins tota l'illa franc dei quatre comtats d'Ulster. Fòrts d'aqueu succès, leis elegits dau Sinn Fein se reüniguèron entre elei per formar una Assemblada d'Irlanda (Dail Eireann) e un govèrn. La guèrra acomencèt alora entre l'armada britanica e leis Irish Volunteers qu'anavan venir l'Irish Republican Army (IRA). Après doas annadas de guerilha, d'eleccions novèlas en 1920 confirmèron lei resultats de 1918 e Londres acceptèt de negociar.
La Republica d'Irlanda[modificar | modificar la font]
Lei negociacions entre la delegacion nacionalista d'Arthur Griffith e lo Reiaume Unit s'acabèron en 1921 amb un tractat que donava una independéncia quasi totala a 26 comtats sota lo nom d'Estat libre Irlandés. Pasmens, aquel estat aviá l'estatut de dominion e demorava nominalament unit ambé lo Reiaume Unit per un jurament de fidelitat dei deputats au rèi. En revènge, lei quatre comtats protestants d'Ulster demoravan au sen dau Reiaume Unit.
La màger part de l'IRA refusèt aqueu compromés, especialament lo partiment de l'illa. Menada per de Valera, contunièt la lucha entraïnant la Guèrra Civila Irlandesa (1921-1923). Relativament saunós, aqueu conflicte s'acabèt per la victòria dei partisans dau tractat mai aquela rompedura entre lei doas faccions nacionalistas aguèt una influéncia importanta sus la vida politica irlandesa. Eamon de Valera acceptèt pasmens de participar a la vida politica dau país e venguèt cap dau govèrn en 1932. Aguèt una influéncia politica majora fins a 1973. En 1937, aprofichèt sa posicion per far acceptar una constitucion novèla fondant un estat republican totalament independent de Londres. Capitèt tanben de mantenir la neutralitat de son país durant la Segonda Guèrra Mondiala.
En 1973, la Republica integrèt la Comunautat Economica Europèa e separèt sa moneda de la liura britanica sièis ans pus tard. Fins au començament dau sègle XXI, adoptèt una politica neoliberala que favorizèt lo desvolopament economic dau país, especialament gràcias a d'investiments importants dei companhiás estatsunidencas. Pasmens, l'economia irlandesa es desenant alinhada sus aquela deis Estats Units e es ansin venguda vulnerabla a sei variacions economicas. En particular, lo país foguèt durament tocat per la crisi economica de 2008 ambé l'afondrament de son sector immobilier e deguèt acceptar un plan d'austeritat economica impausat per lo FMI e la Comission Europèa en 2010.
Politica[modificar | modificar la font]
Irlanda es una republica parlamentària. Lo Parlament irlandés que se ditz Oireachtas sèi dins lo palais de Leinster House a Dublin. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per un mandat de sèt ans. Lo taoiseach (primièr ministre) es nomenat pel Parlament e designat pel president. Lo taoiseach es lo cap del partit politic o coalicion qu'a obtengut la majoritat dels sètis a las eleccions nacionalas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Irlanda.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina oficiala d'Irlanda en anglés
- Taoiseach, títol del primièr ministre d'Irlanda (pagina del primièr ministre)
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Central Intelligence Agency, The World Factbook, 2012
- ↑ Lo títol de rèi suprèm èra vengut unicament onorific.
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Wikipèdia:Burocrata
.
Dins los sites e projèctes Wikimedia, un burocrata es un administrator que dispausa de possibilitats tecnicas :
- de balhar (unicament, perque sol un steward los pòt levar) als utilizaires los dreches d'administrator. O pòt far solament per aplicar una decision de la comunautat.
- de balhar (unicament, perque sol un steward los pòt levar) als utilizaires los dreches de burocrata. O pòt far solament per aplicar una decision de la comunautat.
- de renomenar los utilizaires.
Somari
Lista dels burocratas[modificar la font]
Los burocratas actuals del projècte Wikipèdia occitan son :
Lista mesa a jorn automaticament : Special:Listusers/bureaucratprevias
Candidaturas novèlas[modificar la font]
Lo procediment d'eleccion d'un burocrata exprimís un gra de fisança suplementari de la comunautat. En causa de que la durada de vòte es pus longa (1 mes) e l'aspècte consensual es primordial : un candidat se deuriá retirar en fàcia d'oposicions radicalas s'interpretant coma un vèto.
- Veire los ancians vòtes.
Istoric de las accions burocraticas[modificar la font]
Ligams utils[modificar la font]
e tanben :


text:
Islandés
Lenga germanica parlada en Islàndia, l'islandés (nom autoctòn: íslenska) a per raiç istorica lo noroèc, qu'èra practicat dempuèi l'Edat Mejana dins los païses escandinaus (Suècia, Danemarc, Norvègia e Islàndia). L'isolament d'Islàndia e son importanta cultura de l'escrich an permés una conservacion excepcionala de la lenga originala, non solament dins sa version escricha, mas tanben dins sa version orala. Gràcias a aquela conservacion excepcionala, un Islandés d'uèi es totjorn capable de legir sens granda dificultat una saga que son aujòl escriguèt al sègle XIII.


text:
Inglange
Inglange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava ducs de Luxemborg.
- Aperteniá a la s|XV|e}} al senhor de Volkrange, a Modèl:La s a las Lellich, en 1766 a las Gargan, a Modèl:La s a las Puymaigre.
- Antany Tres-Evêchés, bailliage de Diedenhofen, costum de Lorraine. Cap de-luòc de costat l'an 1790 en comprenent 12 comunas. A per annexis Hastroff e los molins anautits e bas diches : Rauchmühl er Kouchemühl[1].
- La seigneurie relevait des ducs de Luxembourg.
- Appartenait au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle au seigneur de Volkrange, au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle aux Lellich, en 1766 aux Gargan, au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle aux Puymaigre.
- Autrefois Trois-Evêchés, bailliage de Thionville, coutume de Lorraine. Chef-lieu de canton en 1790 comprenant 12 communes. A pour annexes Hastroff et les moulins hauts et bas dits : Rauchmühl er Kouchemühl[2].


text:
29/11/2015
Souper festif à Périgueux pour le TCO
Le TCO ( Talhier Culturau Occitan) de Périgueux organise son souper annuel au café associatif « Les Thétards », 7, rue de la Bride à Périgueux, jeudi 3 décembre à 20 h 30. Le groupe « La Tireta Duberta » (en photo) accompagné de Patrick Ratineaud de l'Union Occitane Camille Chabaneau vous feront découvrir des histoires de pays et des chants de Noël en occitan. Réservations pour le repas ( places limitées) et entrée au chapeau pour les animations.
Renseignements au 05 53 56 61 89 et sur http://www.thetards.info/
20:02 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Pierre Boissel, mon grand-père par Alain Rénié
Alain Rénié est le propriétaire du magasin de musique Auditorium 4 à Périgueux.« L'oeuvre de mon grand-père est une fierté familiale. Je ne l'ai pas connu, mais ma mère m'en a beaucoup parlé. Il était devenu aveugle à la fin de sa vie ; ma tante puis ma mère l'accompagnaient visiter ses patients et lui décrivaient ce qu'elles observaient pour l'aider à faire son diagnostic. Certains de ses textes manuscrits sont donc difficiles a déchiffrer. J'ai toute une malle de textes dont certains n'ont pas encore été édités, d'autres ont été publiés en son temps par l'Essor du Sarladais ».
Las farçaduras de blat negre
Un film de colectatge de l'IEO Lemosin. De clicar qui-dejos. Bon apetit!
Les farce-dures de blé noir ( farci-durs ou farcidures ou ...)
Yvonne Thieyre a été restauratrice à Saint Hilaire-Taurieux (19) toute sa vie, elle était réputée pour plusieurs de ses spécialités (Bòriòls, farçaduras levadas, ...) dont ces farcedures pour lesquelles on n'hésitait pas à faire plusieurs dizaines kilomètres . Une recette qu'elle tient de son père originaire de Neuville, village voisin .
Elle nous livre ici, dans une excellente langue qu'elle se plait à pratiquer, sa recette des farcedures mais aussi quelques anecdotes. Vous pouvez retrouver Mme Thieyre (et de nombreux autres limousins) sur le site des archives de l'IEO Lemosin : la-biaca.org
Remerciements à Henri Salles
Interview, Montage : Pascal Boudy
Prise de vue : Pascal Boudy, Isel Dijoux ©IEO LEMOSIN 2015
28/11/2015
La manifestation Tusta l'Urna est annulée
Le prefet de Dordogne a ordonné l'annulation de la manifestation Tusta L'Urna prévue initialement à Périgueux, samedi 28 à 17 h, nous précisent les membres du Collectiu Occitan Perigòrd.
23/11/2015
Faula sens morala, per Micheu Chapduelh
Un còp era un país que son nom se’n es perdut. La democracia, dins queu país, fonccionava sus un mòde bipartista. D’un costat los vegetalistas que se nuirissián de la charn de las bèstias e pretendián qu’òm aviá pas lo drechde se’n prener a daus paubres vegetaus sens defensa, que dau mens la lebre pòt corre, pas la lachuja. Lo buòu a de las banas per se defendre, pas la raba o lo chaul que pòden quitament pas cridar secors quand lo coteu lor passa sus la gargamela. D’un autre costat los charnistas que refusavan tota nuiritura animala, considerant que l’òme es un animau tanben e que quo es pas normau, pas morau de se repàisser de la charn de sos frairs. I aviá ben quauques pitions partits de mai, coma los vegetalistas dau segond gra que se nuirissián unicament de charn de bèstias vegetarianas, los carnivoristas per la benda que se nuirissián nonmàs de vegetaus femats emb daus engrais animaus, quauques antropofagistas clandestins… Mas basta ! los dos grands partits representavan mai daus tres quarts daus electors. Au temps que vos parle, lo partit vegetalista era au poder dempuei bona pausa. Lachujas, rabas e chauls vivián en patz. E la gent, qualas que siá lor conviccion se devián repàisser (a belas dents o en chichinhar) de la charn de bèstias sacrificadas segon los rites. Tot aquò semblava voler durar, mas arribet la Granda Crisi. E a tots los còps que poncheja lo morre, quela-d’aquí, lo monde se bòtan a votar lo contrari de çò qu’avián votat la velha, deselegissen lors elegits, vòlen reformar la constitucion, l’escòla, la justícia, lo negòci, e tot e tot…Quo es entau que los noveus elegits (charnistas donc ), tanleu la prumiera setmana, fagueren interdire los tuadors e l’abatatge de las bèstias. E voteren l’obligacion de se nuirir de rabas, de chauls e de lachujas, sacrificats ritualament vòle ben, mas sens anestesia e sens avocats per los defendre. Quo es lo juec normau de la democracia : balança d’un costat puei de l’autre. Mas aquí las consequéncias fugueren plan mai grandas que çò qu’avián previst. Los que fasián venir chens, chats, tortujas, pòrcs d’India, ratonets e canaris fugueren pas tucats. Mas los que fasián venir vedeus, vachas e buòus, anheus e tessons e mai polalha fugueren roinats e se degueren reconvertir. Quo es que quelas bèstias tenen un pauc tròp de plaça coma animaus de companhiá ! Tanben a la riba de doas generacions, se trobet pus una vacha, un buòu, un tesson dins tot lo país. E contunhava lo chaple de las lachujas. Tot semblava entau irreversible mas arribet una crisi novela emb la fin dau petròli, puei de l’urani e dau gas de merdolha. Pasmai d’energia per far petonar los tractors per fin de laurar per semnar lachujas, rabas e chauls o los tornar picar. Los mai vielhs se sovenián qu’autres còps òm atalava de las bèstias per las far trabalhar, que la traccion animala era utilizada per lo trabalh de la bòria. Mas avián pus de vachas, pus de buòus… Alaidonc, per contunhar de far venir de las lachujas, de las rabas e daus chaus e ne’n far ripalha desvergonhada, degueren dondar las solas bèstias que demoravan per fin de las far laurar. E veguèrem daus ratonets, daus pòrcs d’India, de la tartujas, daus canaris e daus peissons roges tirar aplechs, arairs e garliments.
Micheu Chapduelh
Paregut dins Anem, 0ccitans ! n°145 (2013)
Extrach de "Coleras e retrachs", IEO edicions, 16€