text:
Winx Club es una sèria de television animada italiana, realizada pels estudis Rainbow S.P.A. e creada e dirigida per Iginio Straffi, a comptar del 2004. Lo succès de la sèria a donat luòc a una franquícia internacionala de joguets, libres, ròba, videojòcs, DVD e doas pelliculas.
Las Winx son unas adolescents polidas, amb fòrça estil e un don especial per la magia. Ľistòria (a ľexcepcion ďen la quatrena sason que transcor sus la Tèrra) transcor dins lo mond magic de Magix, poblat per fadas, mascas, monstres e umans, e explica la lucha classica entre lo ben e lo mal. Las Winx van a ľescòla de fadas Alfea e jonhon las siás fòrças amb los especialistas de ľescòla ďeròis Font Roja per véncer a las aprenents de ľescòla de mascas Tor de Nívols. Las gojatas auràn de besonh tot lo sieu talent e de poders per aténher lo sieu objectiu.
Argument Edit
Bloom, una jove terrèstre, viu sus la Tèrra, dins un pòble nomenat Gardenia amb los sieus parents : Mike e Vanessa. A coma mascòta Kiko, lo sieu fisèl conilh e lo sieu companh ďaventuras. Ela a una vida normala : va dins una escòla, a ďamigas, enemigas, èca. Mas ela a un pressentiment, qu’es que, fòrça en lo fons, ela crei en las fadas (e mai se la siá maire crega que son de neciors). Un jorn, anèt al parc amb la siá bicicleta nòva (regalada per lo sieu 16 anniversari) e amb Kiko en lo panièr de la siá bicicleta. Quand arribèron, li diguèt a Kiko que s’aluenhèsse pas fòrça. Ela daissèt la bicicleta estancada, se seguèt jos un arbre e se dispausèt a se manjar una poma. Subitament ďun arbust, sortèt Kiko fòrça espantat. Per ľexpression de la siá cara, semblava qu’aviá vist una causa òrra malaisida de creire. Bloom seguiguèt lo camin que li guidava Kiko e s’amaguèt darrièr ďun arbre. Traguèt lo cap e vegèt una gojata amb alas en la siá esquina, amb un grand ceptre ďargent qu’irradiava lum e en lutant contra unes monstres e un garamauc. Quand la fada èra gaireben derrotada, Bloom comencèt a los tirar de pèiras per ajudar doncas que se li anava pas una autra causa e lo garamauc ordenèt als monstres que la ataquèsson. Sens saber çò que passariá, Bloom estendèt una man coma assag de voler se protegir e ďela sortèt un camp ďenergia la que li permetèt que li faguèsson pas mal. Lo cap de la banda de monstres (Knut, un garamauc) s’avisèt que Bloom èra pas una gojata normala, e decidiguèt atacar pel segond còp aital que foguèt e la prenguèt per las mans en ľelevant de la tèrra. Bloom cridèt e ďela sortèt un grand dragon de fuòc, qu’amb aqueste darrièr atac, derrotèt als monstres. La fada li ditz qu’es fòrça poderosa e se presenta : li ditz que lo sieu nom es Stella, qu’es la princessa de Solaria e fòrça probablament, Bloom es una fada. Va aital comença tot, Bloom daissèt la Tèrra per anar amb Stella a Alfea, la granda escòla per fadas. Coneis ailà Flora, Musa e Tecna. Coneis tanben los especialistas : Sky, Brandon, Timmy e Riven. Ela s’enamora de Brandon (en realitat es lo prince Sky que se fa passar per lo sieu escudièr), e Sky (en realitat es ľescudièr Brandon) es lo nòvi de la fada Stella. Coneisserà tanben a las dolentas Trix : Icy, Darcy e Stormy. Mai lèu, Bloom descobrirà fòrça secrèts coma qu’ela es la princessa de Domino, qu’es adoptada e que los sieus vertadièrs parents (los reis) son desapareguts, que lo sieu poder es çò de mès de potent de ľunivèrs…
En la segonda sason, se jonh una autra fada a las Winx, nomenada Layla, ela es la fada de ľaiga e dels liquids. En la pellicula ďabans de la quatrena sason, Winx Club : Lo secrèt del reialme perdut, Bloom coneis los sieus parents biologics, los reis de Domino, la siá planeta natala : Oritel e Marion, que se pensava qu’èran mòrts, e mai se en realitat èran atrapats dins la preson obsidiana. Se presenta ara una nòva aventura per las gojatas del Winx Club, après s’aver acabat los sieus estudis ďAlfea, ľescòla de fadas, e ďèsser-se convertit en fadas gardianas, las Winx emprenon una mission dins la Tèrra per trobar la darrièra fada de la Tèrra e la salvar dels mascs del Cercle Negre que vòlon lo sieu poder. Es aital coma coneisson Roxy, la fada dels animals. Ela al principi confiava pas de lo sieu poder mas amb ľajuda de las Winx comença a creire en las fadas. Mercés a Roxy, las Winx tròban una nòva evolucion de poder, lo Believix, qu’es una font de poder que las Winx poguèren jamai imaginar aver. Per ganhar poder lor cal far que las gents crega en elas. En fin, la nòva istòria se desvolòpa dins la tèrra e las gojatas vivon ďaventuras fantasticas ont meton a pròva la siá amistat e la siá confidança en elas meteissas, e li mòstran dins lo mond que las fadas son realas.
Episòdis Edit
- Article principal: Episòdis
Películes Edit
- Winx Club I : Lo secrèt del reialme perdut
- Winx Club II : Ľaventura magica
- Winx Club III : Lo mistèri de ľabisme
- Winx Club IV : La princessa perduda


c: text/html

text:
Montgiscard
Montgiscard[1],[2],[3] (oficialament en francés Montgiscard) es una comuna lengadociana en Lauragués del departament de la Nauta Garona e de la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa situada en Lauragués, a 20 km de Tolosa. Es dins la valada de l'Èrs Mòrt.
Accès[modificar | modificar la font]
- Rota nacionala 113 (Tolosa-Carcassona)
- Canal de las Doas Mars
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia : Del latin "mons" = mont e de l'antroponim germanic Wisishardt vengut Guiscard, lòctenent de Carlesmanhe que se seriá installat dins la region de retorn de la Peninsula Iberica.
[4]A l'Edat Mejana, lo territòri de Montgiscard foguèt plaçat jos l'autoritat del senhor de Bèlvéser de Lauragués. En 1211, lo senhor de Montgiscard se ralièt al costat de Simon de Montfòrt. En represalha, lo comte de Tolosa rasèt la vila, de l'oratòri de Rocavila e s'emparèt de la senhoriá e del castèl de Bèlvéser.
En 1355, foguèt presa e brutlada per las tropas del Princi Negre, mas se tornèt bastir l'an seguent. En 1517, G de Borderia venguèt lo senhor de Montgiscard. Al sègle XVIII, foguèt restacat a la Senhoriá d'Aigas Vivas[5] en escambi. Montgiscard foguèt l'una de las vilas principala del Diocèsi Civil de Tolosa. A la fin del sègle XVII los archius del diocèsi foguèron depausats dins la sacristia de la glèisa de Montgiscard, ont demorèron fins a l'installacion a Tolosa a l'arquevescat en 1772.
Montgiscard foguèt lo sèti d'una de las sèt justícias subaltèrnas de la senescalciá de Castèlnòu d'Arri. En agost de 1799, los reialistas ne s'emparèron quand temptèron de prendre Tolosa.
Venguèt caplòc de canton en 1800. Los valats de la vila foguèron comolats en 1820.
Al sègle XIX, se faguèron a Montgiscard grandas fièras en la plaça del Fieiral.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Andrèu (sègle XV)
Dins la lista dels monuments istorics per arrèst del 18 de novembre de 1926. Lo campanal (sègles XV e XVI) foguèt bastit per Dominique Bachelier (1530-1594)
- Castèl de Ròcavila (sègles XV e XVIII)
Lo fèu de Ròcavila es citat dempuèi lo sègle XII. Aquela familha poderosa aderiguèt al catarisme, çò que provoquèt sa roïna e son espoliacion. Ròcavila alara foguèt restacada a la baroniá de Montbrun de Lauragués, que foguèt atribuida pel rei a l'evesque de Tolosa. Aprèp los Ròcavilas, la senhoriá venguèt als Gavarrets e a la fin del sègle XV, als Garauds fins al sègle XVIII. En 1760 lo domeni foguèt aquerit per Marc Derrey, ancian capitol.
- Capèla de Nòstra Dama de Ròcavila (sègles XIII a XIX)
Es un luòc de pelegrinatge fòrça frequentat. Son istòria comença al sègle XII quand un pichon oratòri es bastit al luòc, remplaçat pus tard per una capèla ont segon la tradicion, venguèron pregar Simon IV de Montfòrt e Sant Domenge en 1211. La capèla foguèt destruida, tornèt èsser bastida e agrandida. sofriguèt de las guèrras de Religion. En 1640, una pichona comunautat de capelans s'i installèt. Tornèt èsser bastida un darrièr còp en 1820 e agrandida en 1851. En 1884, una mission dels capucins de Tolosa, un calvari foguèt erigit a la plaça del cementèri.
- Ostal de la rota del barri de Sers (sègle XVIII)
A l'origina, aquel ostal apartenguèt a una familha de fabres.
- Resclausa del Canal de las Doas Mars - Lavador del sègle XVIII
- Pont dels romans del sègle XIX
L'endeman de la batalha del 10 d'abril de 1814, lo Marescal Solt faguèt saltar aquel pont per fin d'empachar los angleses de li barrar la rota. Tornèt èsser bastit en 1821.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Source : Site de la Vila de Montgiscard
- ↑ vejatz http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bèlfort de Rebentin
Bèlfort de Rebentin (oficialament en francés Belfort-sur-Rebenty) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Bèlfòrt es atestat en 1347, de Bello Forte. Es una formacion romanica, compausada de fòrt, que designa un castèl, una fortalesa, e de l'adjectiu valorizant bèl [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bèlcaire; es ara del canton de Haute-Vallée de l'Aude (en francés), donc de La Nauta Val d'Aude.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 62, a Beaufort


text:
Vaquí que lei pargues naturaus regionaus s’inquietan a l’ora que leis eleccions regionalas se debanan. « Siam socitós de gardar aquel ligam privilegiat ‘mé la Region que nos dona la Lèi despuei totjorn » que ditz Bernat Clap, lo president dau Malhum Provençau dei Pargues Naturaus Regionaus, eu president dau PNR dau Verdon.
E d’ajustar qu’es « important d’entendre ce que lei candidats portan coma vision ».
Per lei elegits d’aqueleis estructuras de preservacion dei territòris, lei candidats ai Regionalas demoran muds sus aquela question.
Dins lo grand tremolament territoriau que leva de poder a de collectivitats e ne’n crea d’autrei, « siam pereu vigilants ai mejans cosentits a la mesa en òbra de la charta de chasque Pargue, a travèrs lo sosten a son engènieria » perseguis monsur Clap.
Es que lei nòu pargues de Provença (Camarga, Aupilhas, Leberon, Santa-Baume, Baronias, Ventorn, Verdon, Preaups d’Azur, e Cairàs) an creat son associacion fa quatre ans, per portar de projècts comuns, e que vòudrián vèire aqueu trabalh sostengut au nivèu financier e politic.
Espèron ara que lei candidats parlaran mai dei pargues dins son discors.


text:
Documentacion en occitan
SPIP es lo sistèma de publicacion que lo minirézo desvolopèt per la gestion del sit uZine. Lo prepausam a cadun, jos licéncia de logicial liure (GPL). Lo podètz doncas utilizar liurament per vòstre sit, que siá personal, associatiu, institucional o merchand.
Sètz aquí sul sit de documentacion oficiala d’SPIP.
Traparetz tanben aicí un fum de ligams cap a de sites e de tièras de discutidas que menan d’autres luòcs d’entre-ajuda pels utilizaires.
mis à jour le : 3 de julh de 2012


text:
Catarina Barba Fina
Estil : Teatre, Jove public
Sector : Teatre
Lenga : Occitan
Airal lingüistic : Limousin
Annada de parucion : 2016
Creator: Compagnie Léonie tricote
Editor : Limouzart
Catarina viu sola dins un decòr en negre e blanc. Crocheta dempuei longtemps un servici a tè, dins l'esper d'aver un jorn daus convidats. Queu jorn-quí, alara que chanta sa soletat e son languir, los vei. Son 'quí, dins lo public : grands uelhs escarcalhats, jautas redondas e mans grassolhetas. Lur uefra lo tè bien segur. Mas au moment de donar los gasteus, n'en demòra nonmàs un dins la boitia. 'Quò l'i fai ren, decida de n'en far ! Mas se vai passar quauquarren qu'ela n'aviá pas previst : a chasque ingredient versat dins lo topin, un personatge de son enfança n'en vai surtir. Sa pepeta, que li sembla curiosament, son chat, la lebre, lo greu. La van entrainar dins l'univers de son enfança qu'ela aviá obludat.
Bastit a l'entorn de contilhons en occitan, l'espectacle es accessible per tot lo monde, quitament los que parlen pas la lenga. L'i descubrissem daus pitits personatges tricotats que viven dins un monde colorat de pop up en papier.
Distribucion
Manipulacion : Laurent Garnier
Lums e son : Laurence Demars


text:
Lo Puget Rostanh
Lo Puget Rostanh[1] (oficialament en francés Puget-Rostang) o Lo Poget (de) Rostanh[2] es una comuna occitana dau Comtat de Niça situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Puget Rostanh Se situa a 70 km de Niça e 6 km dau Lo Puget Tenier, capluòc de canton.
Lo clima es de tipe mediterranèu, malgrat aiçò en rason de la altitud, qu'atenh 700 m, arriba que lo temps en ivèrn siá fred e viu e mai qu'ensolhelhat. Lo vilatge es pas totun pas a l'abric d'una casuda de nèu.
Lo vilatge se situa al jonhent de la Mairola e del riu d'Auvare. La vau de la Mairola orientada èst-oèst es compausada duna alternància de marnas, calcaris e sistres del Cretacèu. Es dominada pel Cimalhon (1 514 m).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ https://www.departement06.fr/documents/Import/decouvrir-les-am/recherchesregionales166.pdf


text:
Pompièr
Un pompièr es una persona preparada a combatre los incendis e porgir una gama de secors de diferentas naturas (aigadas, accidents, salvament, secors e assisténcia a las personas, etc). Sa mission màger es de protegir las personas, los bens e l'environament.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Istòria
- 3 Missions
- 4 Organizacion
- 5 Estatuts per país
- 6 Risques per la santat
- 7 Equipaments de proteccion
- 8 Veïculs tipics
- 9 Notas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « pompièr » designa d'en primièr lo mecanician especializat dins lo fonctionament de las pompas[1].
Lo pompièr designa en seguida la persona prepausada per l'extinccion dels fuòc, escafant son sens primièr.
L'expression « soldat del fuòc » consacra lo ròtle de luta contra los incendis; se vei dins los mots fireman (anglés: « òme del fuòc »), firefighter (anglés: « combatent del fuòc ») e Feuerwehr (alemand: « defensa (contra lo) fuòc »).
Pasmens, la partida de la luta contre l'incendi dins las activitats dels pompièrs modèrnes es en regression, en rason de la melhoracion de las nòrmas de construccion, dels reglaments de seguretat et de la sensibilizacion de las populacions, per ocupar per exmple en França pas mai que 15 % des intervencions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
L'istòria de la luta organizada contra los incendis comença al temps de l'Egipte e de la Grècia ancianas, ont de gardas e rondas de nuèch se realizavan e ont de pompas manualas aurián estat utilizadas per atudar d'incendis. Mas, aqueles ensags èran pro limitats al comparars amb las grandas organizacions que se desvelopèron mai tard a Roma e dins d'autras vilas. La primièra brigada de pompièrs romans (los Vigiles urbani) foguèt fondada amb per mission de combatre lo fuòcs amb de ferrats e de pompas per portar l'aiga, mas tanben d'aisinas coma los siphonnes (pompas perfeccionadas per Ctesibios vèrs -130, aujòls de la pompa de braces) fins a de catapultas permetent de destruire los ostal abans l'arribada de las flamas per conténer lo fogal de l'incendi. Las còlas urbanas jos l'emperaire August son encargats de la prevencion e de la vigiléncia.
Roma patiguèt de fòrça incendis plan grands, coma aquel del Circus Maximus lo 9 de julhet de 64 e destruguèt los dos terces de la vila de Roma. Lo pòble que cercava un responsable per aquel desastre acusèt l'emperaire Neron qu'èra sospechat de voler imortalizar son tornanr nomenar Rome Neropolis. Aquel rebutèt fin finala la responsabilitat susuna pichona comunautat orientala, los crestians.
Se pòt mencionar la descobèrta d'una pompa idraulica amb piston de fusta a Periguers, e la mencion frequenta d'artisans amassat en collègi, nomenat centonarii, qu'èran o de fabricants de tela, o quei participavan a l'extinccion dels fuòcs amb aquelas. (Niça, Vaison, Lion etc)
Edat Mejana e temps modèrnes[modificar | modificar la font]
En Euròpa, la luta contra l'incendi èra a la cargada dels quita abitants o de còrs non especializats (monges e religioses puèi artisans e mercands e fin finala una corporacion del bastit), Clotari II fasent un edicte al sègle VI reglamentat lo servici dels gardas de nuèch, Carlesmanhe creant un servici obligatòri de velhaires de nuèch, multant aqueles qu'o complissavan pas.
Una ciutat de granda talha que coneguèt un tal besonh d'organizacion per lutar contra los incendis es la vila de Londres, que coneguèr de grands incendis en 798, 982 e 989 e lo grand incendi de Londres de 1666. Aquel incendi, que comencèt dins la boutica d'un fornièr brutlèt una suprfícia de gaireben 5 km2 de la vila, fasent detz mila personas sens abitacions.
Las primièras marga d'incendis foguèron realizadas per l'inventor neerlandés Jan Van der Heiden en 1672. Èran fabricats de cuer sople e ligats cada 15 mètres amb de racòds de laton. La longor e los racòrds son a la basa de nòrmas d'uèi.
Mentretant, als Estats Units d'America, la vila de Jamestown, en Virgínia, foguèt complètament destruida per un incendi en genièr de 1608. Un sistèma de « vigilis » d'incendis s'organizèt dins la vila de Nòva York en 1648. Los vigilis aviá per mission de patrolhar per la vila en inspectant las chiminèas dels bastits. Los toern de garda èran realizats per uièt personas, que desrevelhavan lo abitants per combatre l'incendi, se cal amb de simples ferrats d'aiga. A Boston, los importants incendis que se debanèron en 1653 e 1676 incitèron la vila a prene d'importantas mesuras per lutar contra los incendis.
A la fin del sègle XVII apareis la pompa de braces ipomibila o tirat per de pompièrs, los abitants devent organizar una cadena umana per provesir la pompa dempuèi un punt d'aiga (riu, font, potz).
Revolucion industriala[modificar | modificar la font]
La pompa d'incendie foguèt desvolopada per le londonian Richard Newsham en 1725. Menadas amb de carris fins al luòc de l'incendi, aquelas pompas manualas èran servidas per d'equipas d'òmes e podent liurar fins a 12 litres d'aiga per segonda e aquò fins a una nautor de 40 mètres.
Benjamin Franklin creèt en 1736 a Filadèlfia la Union Fire Company, primièra companhia de volontaris en America. I aguèt pas de pompièrs salariats a plen temps en America abans los ans 1850. Quitament après la formacion de companhias de pompièrs professionals als EUA, los problèmas de desaccòrdis e de mestresa de la reparticion dels territòris demraan encara. De combats existissián couramment entre las companias de pompièrs correspondentas, per aver lo drech de combatre lo fuòc e, tanben, d'obtener l'argent qu'èra donat a la companhia qu'aviá combatut l'incendi.
Après l'incendi de l'ambassada d'Àustria a París de 1810[3], Napoleon Ièr creèt lo primièr còrs professional de pompièrs. Organiza los pompièrs de París jos la forma d'un còrs militar pel decret del 18 de setembre de 1811.
Al Reialme-Unit, la primièra companhia organizada de pompièrs fuguèt creada a Edimborg, Escòcia[4], pendent la fondacion dels establiments Edinburgh Fire Engine Establishment en 1824 per James Braidwood. Londres seguís en 1832 amb los establiments London Fire Engine Establishment.
Lo primièr camion de vapor ipomobil pel combat contra l'incendi foguèt inventat en 1829, mas foguèt pas acceptat dins la luta contre los incendis aban l'an 1860, puèi foguèt encora obliat pendent dos ans mai. Las pompas d'incendi de motor de combustion intèrne arribèron en 1907. Bastidas als EUA, nenan al declin e despareisson dels motors de vapor vèrs 1925.
Epòca actuala[modificar | modificar la font]
Ara, lo combat contra lo fuòc demora l'atribucion dels pompièrs, que sián militars, professionals, volontaris o emplegats per de societats privadas. Sovent, los servicis del fuòc dels sectors rurals o de fèble densitat de populacion se compausan de volontaris alara que los pompièrs professionals son dans las vilas e sectors urbans.
Missions[modificar | modificar la font]
Los pompièrs realizan diferents tipes de missions que la mai coneguda demora la luta contra l'incendi (mas que representa sonque 8% de las intervencions en França). Se pòt far la lista seguenta de missions realizant pels pompièrs, que pòdon variar segon los païses:
- L'ajuda medicala urgenta
- La luta contra los incendis
- Los salvaments d'èssers umans e d'animals
- Las intervencions per catastròfas naturalas (inondacions, tempèstas…)
- Los diferents tipes de pollucions urgentas e dangierosas
- La prevencion en matèria d'incendi o d'accidents
- Lo desencombrament de la via publica après un sinistre o un accident
Organizacion[modificar | modificar la font]
Los servicis des pompièrs sont disponibles 24 oras sus 24, 7 jorns sus 7. Los òmes del fuòc servisson lor material dins de casèrnas. Aquelas se compausan o de professionals, o de volontaris, o ambedos. Pòdon èsser abitadas o non pels agents.
Ierarquia[modificar | modificar la font]
Los pompièrs adoptèron lo sistèma de grades, sovent al biais militar amb òmes del reng, sosoficièrs e oficièrs.
Estatuts per país[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Belgica[modificar | modificar la font]
Canadà[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En França, los pompièrs son subretot des volontaris (78%)[5]. Los pompièrs professionals son mai sovent de foncionaris, pagats per l'Estat o las collectivitats territorialas (comunas, departaments, regions…), mas dins unes luòcs, aquel servici public es delegat a d'entrepresas privadas[6].
Doas vilas son protegidas per de pompièrs militar: París par la brigada dels sapaires-pompièrs de París (BSPP) e Marselha pel batalhon dels marins-pompièrs de Marselha (BMPM).
D'entrepresas an tanben de personal de luta contre l'incendi, coma per aquelas de las activitats de risc (usinas quimicas, installacions nuclearas). Aquel personal pòt èsser volontari o professional.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Luxemborg[modificar | modificar la font]
Reialme Unit[modificar | modificar la font]
Soissa[modificar | modificar la font]
Risques per la santat[modificar | modificar la font]
Cada an, los càncer provòcan de costs umans e financièrs importants pels trabalhadors e emplegaires[7].
Tanebn existís de problèmas de santat repiratòria pels pompièrs professionals. Per exemple, per 101 òmes pompièrs professionals de Basilèa (Soïssa), comparats a 735 subjèctes-contraròtles, òmes, de la populacion generala mòstran une frequéncia plan superiora de simptòmas respiratòris al trabal.
Equipaments de proteccion[modificar | modificar la font]
Los risques de l'activitat fa indispensable l'utilizacion d'equipaments de proteccion individuala. Los vestis mai modèrnes se compausan de vestits pròches del còrs (camisa e pantalon) ignifugats, e d'una vèsta de proteccion textila (a vegada de cuèr) e d'un subrepantalon fòrça resistents. La preséncia d'una sisa d'aire entre los vestits e los subrevestis es importanta per alentir la progression de la calor (efièch isolant).
Lo subrepantalon, la vèsta de protection, lo casco, las botas e los gants devon protegir contra loss dangièrs seguents:
- calor e fuòc (incendi): los vestits devon èsser ignifugats, estables, alentir la progression de la calor cap a la la pèl, empachar la penetracion de vapor (provocada per l'arrosatge del fuòc) e cobrir la totalitat de la pèl
- risc mecanic: esquiç, abrasion;
- quimic: empachar la penetracion de liquids e resistir als principals agents agressius (coma l'acid cloridric e de sòdi);
- risc de cop de calor e de desidratacion: evacuacion de la calor e de la transpiracion provocadas per l'esfòrç;
- electric: possibilitat de contact accidental amb de fils desnudats;
- visibilitat de nuèch: los vestits son de colors vivas amb de bendas retroreflectriças.
Lo casco deu, mai, protegir contra los tusts. Los pompièrs pòrtan tanben un aparelh respiratòri isolant (ARI) se compausant d'una mascara faciala transparenta cobrissent tota la cara e ligat a una botelha d'aire comprimit amb reductor de pression.
Las bots devon tenir la cavilha (per eviter las estòrsas), aver de sòla antilimpantas, antiacid e antiperforacion, e tanben d'una còca antiespotiment.
Per las intervencions especialas, i a de vestits adaptats:
- un vestit aluminat, aparant del rai d'unes tipes de fuòcs (idrocarburs o gase). Un exemplar (complètament estanc e autonòma) permet de passar per las flamas pendent unas desenas de segondas;
- un vestit de protection contre los imenoptèrs (gèpias, abelhas, etc.) ;
- un vestit antigas;
- un vestit pel quimic, aparant dels agents quimics o biologics nocius. Amb una version complètament estanca e autonòma o d'autras aparant sonque de lasprojections;
- un vestit de radioproteccion contra las poscas e liquids radioactius;
- un vestit d'abocinar;
- un vestit d'escalade (pels grops especializats);
- un vestit de cabussada (pels grops especializats).
Veïculs tipics[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Louis Janvier, Valentin Biston.
- ↑ L'Univers illustré, 14 février 1874.
- ↑ SCHWARZENBERG (1771-1820), Karl Philip von, prince, sur le site napoleon.org
- ↑ (en) Lothian and Borders Fire and Rescue Service, sur le site lbfire.org.uk
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ Voir par exemple sur le site de l'IRSST ces rapports: Risque de tumeur du rein, risque de tumeur de la vessie et Risque de tumeurs cérébrales
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- commission d'officiers du régiment de Paris et de la province, , Paris (6°), Encyclopédie Roret, 1896, 209 p.


text:
Taj Mahal
Lo Taj Mahal (en indi ताज महल), es un mausolèu grand situat dins la vila d'Agra en Índia, a ras del flum Yamuna. Foguèt construït per l'emperaire mogòl Shah Jahan coma omenatge a sa femna defuntada, Arjumand Banu Begum, mai coneguda jol nom de Mumtaz Mahal (la causida del palais), que se moriguèt del temps que donava vida a son catorzen enfant. Son arquitectura es una barreja d'estils islamic, indó, pèrsa e turc. Foguèt bastit entre 1631 e 1654. Se conta que foguèron necessaris 20 000 òmes per tal de levar aqueste temple.
En 1983, lo Taj Mahal foguèt integrat dins lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
20/10/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 25 d'octòbre 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 25 d'octòbre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Cyrille Veyssière, professor d'occitan au collegi Alienòr d'Aquitania de Brantòsme per parlar de son vitage d'un annada que faguet en Ecuador.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
21:04 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Asfodèl
Los asfodèls tanben nomenat correntament porraca o alapeda son de plantas vivaças monocotiledonas, apartenent a la familha de las Liliacèas dins las clissificacion classica e dins la classificacion filogenetica son dins la familha dels Asphodelaceae e del genre Asphodelus. Gaireben totas las espècias butan a l'entorn del bassin mediterranèu e preferisson los sols calcaris mas exisís una espècia alpina, A. albus (e sa sosespècia A. delphinensis) que buta a l'encòp sus las còstas de Bretanha e de Galícia, A. arrondeaui.
Dins la Grècia Antica, los asfodèls èran sovent utilizas per florir la tomba dels morts, que la mitologia grèga descriu los camps Elisis cobèrts d'asfodèls.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo fulhatge dels aspfodèls se presenta jos la form d'una roseta de fuèlhas radicalas, estrechas e linàrias, del tèrme ponchut. D'aquela roseta sortís una tija nuda portant una pinhada florala mai o mens ramificada segon los espècias. Las flors son massada en pinhas florissent del bas cap al naut (se trapa sus la meteissa pinha de fruchs en bas, de flors dubèrtas al centre e los « botons » en naut). Son formadas de sièis tepals (tres sepals e tres ptales avent la meteissa forma e color). Son mai sovent blancas, cada petal portant una raia centrala ros ou brunenca. Las sièis longas etaminas, de bord blanc, portan d'antèras iranja o brunencas. Los fruchs so de capsulas rondondas, vertas o brun irangenc, pareissent a de cerieretas. La racina, tuberosa, es comestibla.
Principalas espècias[modificar | modificar la font]
- Asphodelus albus: Sinonimes, sosespècias o espècias vesinas: A. delphinensis, A. macrocarpus, A. sphaerocarpus. Pinha florala non ramificada, fòrça quichada.
- Asphodelus arrondeaui: Considerada sovent coma una sosespècia d' A. albus o d' A. macrocarpus, se ne distinga sustot per sa reparticion gografica (Bretanha, Galícia). Es protegida[1].
- Asphodelus cerasiferus: Espècia mditerranèa. Pinha florala pauc ramificada. Caracteristica per de fruchs globuloses, mai groses que dins las autras espècias. Flors nombrosas mas mns quichada qu'aquelas de l'asfodèl blanc.
- Asphodelus fistulosus : Espècia mediterranèa. Tija estrecha e cròia (las autras espècias o an plena). Las flors son plan escartadas, formant una pinha flaca. Fruchs bruns rogencs fòrça groses al respècte de la tija.
- Asphodelus ramosus : Espècia mediterranèa. Sovent considerada coma sinonime d' A. cerasiferus, se ne distria per una pinha florala mai ramificada a la basa e pr des fruchs mai pichons.
- Asphodelus macrocarpus
- …
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Asphodelus acaulis Desf. (1798)
- Asphodelus aestivus Brot. (1804)
- Asphodelus albus Mill. (1768)
- Asphodelus ayardii Jahand. & Maire (1925)
- Asphodelus bakeri Breistr. (1947)
- Asphodelus bento-rainhae P.Silva (1956)
- Asphodelus cerasiferus J.Gay (1857)
- Asphodelus fistulosus L. (1753)
- Asphodelus gracilis Braun-Blanq. & Maire (1922)
- Asphodelus lusitanicus Cout. (1898)
- Asphodelus macrocarpus Parl. (1857)
- Asphodelus ramosus L. (1753)
- Asphodelus refractus Boiss. (1854)
- Asphodelus roseus Humbert & Maire (1926)
- Asphodelus serotinus Wolley-Dod (1914)
- Asphodelus tenuifolius Cav. (1801)
- Asphodelus viscidulus Boiss. (1846)


text:
Aital foguèt aculhit lo Lemosin Eligius (Chaptelat 588 – Noyon 660) quand prenguèt possession de l’evescat de Noyon, en Picardia. Ancian ministre del rei franc Dagobèrt, lo futur sant Elègi (o Aloi) èra eissut d’una d’aquelas familhas senatorialas (aristocraticas) del sud de Léger ont la cultura juridica èra plan mantenguda, e dins lasqualas posavan per lor administracion los venceires del reialme de Tolosa. Al dintre del regnum francorum, de cada part del grand flume, se destriavan alavetz francigenae e romani. E los primièrs, barbars assumits, mespresavan los segonds, autoctòns demorats los eretièrs fidèls de la civilizacion latina. N’èra parièr dins tot l’espandi de l’ancian empèri roman e, sus aqueste sicut, lo rei lombard Liutprand serà perfieitament clar a prepaus de nòstres aujòls : « Nosautres, Lombards, Saxons, Francs, Burgondis, Suèus (…), tan mespresam aquela raça que Roman, per nosautres, aquò es una injúria ».
Abans la fin del s. VII, los « Romans » creèron per aquò lo seisen reialme d’Aquitània e las oncions reialas se farán dins l’abadiá Sant-Marçal de Lemòtge.
Mas perqué tot aquò me tornèt a l’esperit quand legiguèri non fa gaire un article bestiàs dins un jornal parisenc ? I retrobèri una citacion, plan coneguda demest d’autras de la meteissa jauja, del filosòfe Jacques Derrida : « L’accent, quelque accent français que ce soit, et avant tout le fort accent méridional, me paraît incompatible avec la dignité d’une parole publique ».
De qué far soscar los Occitans.
J. P.


text:
Eventos en 22 noviembre, 2017
Búsqueda y navegació de vistas de Eventos
En marcha
Setmana culturau en Vielha
Era Bibliotèca Generau de Vielha celèbre eth sòn setzau anniversari Entà celebrà’c, era Bibliotèca e er Ajuntament de Vielha e Mijaran an organizat ua setmana d’activitats culturaus deth 20 ath 25 de noveme.Más información »
3:00 pm
Condes en moviment en Vielha
Ena Bibliotèca Generau de Vielha. De 15.15 a 16.15 ores, toti es dimèrcles d'octobre, noveme e deseme. Places limitades.Más información »


text:
Los acarians (Acari o Acarina) son un taxon d'
Son de talha generalament minuscula : d'unes son microscopics, e mesuran pas que qualques desenats de micromètres, los mai grands depassan pas 2 cm (levat las langastas gavadas de sang que dins las espècias tropicoeqüatorialas pòdon aténher la talha d'una « bèla » cerièsa).
Lo còs es particularament compacte per un
Existisson prèp de 50 000
N'i a fòrça que vivon liurament dins lo sòl o l'aiga, mas los acarians an tanben desvolopat una granda diversitat de relacions amb d'autres èssers vivents — animals o vegetals —, que van de la forèsia a l'endoparasitisme. Existís en particular un grand nombre d'espècias parasitas, eventualament patogènas per las plantas, los animals o l'òme.
Demest los mai coneguts, figurana las langastas, lo sarcòpte responsable de la gala, lo varroa parasit de las


text:
U.S. Encausse 0 - U.E. Bossòst 2
Dusau desplaçament ara seguida e victòria important entà plaçamos en 5º posición a lèu deth quatau e tresau. Eth partit siguèc igualat ena prumèra mietat, siguen eth joen jogador dera U.E. Bossòst Javito eth qu’auie era milhor ocasión quan eth portèr Paya mancaue eth son shut, mes eth jogador aranés non podèc per poc a agarrar era pilota e shutar a porta bueda. Er Encausse sajaue damb es desplaçaments longs deth sòn portèr entà arribar en àrea aranesa. Era defensa e eth porter aranés estèren molt segurs pendent es 90 menutes deth partit. A lèu deth descans Marcos arturaue un shut dera delantera francesa. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat er equip aranés anaue a mercar es dos gols. En dues jugades molt semblantes Ignasi se treiguie de dessus ara defensa e shutaue a tocar deth garròt dret entà merca es dos gols. Entre es dos gols Paba auèc ua molt bona ocasión quan tot solet dauant de Paya non arribaue a poder mercar, dempús d’ua bona jogada dera delantera aranesa. Er Encausse sajaue de posar contra eth sòn camp ar equip aranés entà crear vera ocasión mes non podèc ene cap. Era U.E. Bossòst sajaue ath contraatac d’arredonir eth bon partit damb un aute gol.
Ath finau, polida victòria per 0-2 e ara cau dar continuitat en partit dera dimenjada que ven que jogam en casa.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst, dissabte 4 de març tàs 20 :00 ores contra er equip deth R.C.S.O Isle en Dodon.
U.S. Encausse : Paya, Ortet, Lun, Chabassiere, Descoubes, Barousse, Bissieres, Marigo, Dos Santos, Noilhan, Labatut. Remplaçants : Batmalle, Lazorat, Aunos.
Trainer : Germain Thierry.
Tarjetes auriòles : Barousse, Lazorat, Ortet.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Borja, Felipe, Àlex, Uri, Paba, Llonch, Ignasi, Javito e Jonathan. Remplaçants: Gachi, Dani, Charles.
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Ignasi.
Gols : 0-1 Ignasi (
70’),
0-2 Ignasi ( 75’)
Arbitre: Venant Maxime.


text:
Persèu
Persèu (en grèc ancaen Πepσeύς / Perseús), rei d'Argos, es un eròi de la mitologia grèga.
Persèu es lo filh de Danaèa, fillha del rei d'Argos, Acrisios[1]. Aqueste darrièr, avertís per un oracle que son fellen lo tuarà, embarra sa filha dins una tor d'aram, çò qu'empacha pas Zèus de la seduire jos la forma d'una pluèja d'aur[2]. Naís Persèu atal dins lo secrèt. Revelat a son grand per sos crits, es embarrat dins un cofre amb sa maire e geté als flots, que los pòrtan cap a l'illa de Serifos. Ambedos reculheguit per un pescador nomenat Dictis, qu'auça lo mainat coma son filh. Vengut adult, Persèu se vei confiar per Polidècte, lo rei de l'illa, la mission de tuar la Gorgona Medusa, que l'agach petrifica aqueste qu'atenh. Venceire mercé a las armas magicas donadas per Ermès e Atena, passa sul camin del retorn per l'Etiopia ont encontra la princessa Andromèda, que deu èsser liurada a un mostre marin en punicion de las paraulas imprudentas de sa maire Cassiopèa. Persèu la desliura e l'esposa. De retorn a Serifos, se venja de Polidècte, qu'ensagèt de violar sa maire Danaèa. Rejonh enseguida sa patria, Argos, qu'Acrisios fugís per paur de l'oracle per se refugiar a Larissa. Mas lo rei d'aquesta ciutat organiza de jòcs funeraris que Persèu pren partida. Lançant lo disc, tua accidentalament Acrisios, qu'assistís a las esprovas coma espectator. Al respècte per son defunt grand, Persèu escambia sa reialtat d'Argos contra aquesta de Tirint e dona l'illa de Serifos al pescador.
La legenda de Persèu coneguèt un grand vam après l’Antiquitat, subretot los episòdis de Medusa e d'Andromèda. Benlèu influencièt las legendas crestianas dels sants combatents de dragon, coma aquesta de sant Jòrdi[3]. Nombre dels episòdis de la legende se tapan, mai o mens desformats, dins los contes tradicionnels del folclòre internacional, e sos motius faguèron l'objècte d'una codificacion per Stith Thompson.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Mite
- 3 Representacions literàrias
- 4 Evocacions dins las arts e dins la cultura populara
- 5 Nòtas
- 6 Fonts
- 7 Bibliografia
Etimologia[modificar | modificar la font]
Segon Pierre Chantraine, lo nom de Persèu e d'origina escura[4]. Los autors antics l'apròchan de πέpθw / perthò, « destruire, saquetjat, pilhar ». Segon Thalia Feldman, lo radical perth- seriá eissit de l'indoeuropèu *bher-, « copar »[5].
Mite[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
Persèu es ja mencionat per Omèr, que lo nomena le filh de Zèus e de Danaèa, sens autre precision[6]. Lo Catalòg de las femnas apond que Danaèa es getada a la mar dans un cofre[7],[8], mas cal esperar Ferecid d'Atenas, al sègle V AbC, per que lo recit siá complet: Acrisios, rei d'Argos, e son espoca Eurici engendran una filha, Danaèa. L'oracle de Dèlfes, interrogat, li anóncia qu'aurà pas de filh, mas que lo fellen que li donarà Danaèa lo tuarà[9]. De retorn a çò d'el, Acrisios fa bastir una cambre de bronze sosteranha ont embarra Danaèa e sa noiriça. Zèus apercep pasmens la joventa e la sedusís après s'èsser transformat en pluèja d'aur. Danaèa fa nàicer Persèu e l'eleva en secret, fins a ce que los crit del mainat, de tres o quatre ans, traïsson son existéncia. Acrisios fa executar la noiriça e exigís de saber qu'es lo paire de Persèu. Volent pas creire las declaracions de Danaèa, fa geter a la mar dins un cofre, amb son filh. Lo cofre es levar pels flots fins a l'illa de Serifos, ont Danaèa e Persèu secorreguts per un pescador generós, Dictis de (« ret »), qu'eleva lo mainat coma lo siueu.
Una escolia de l’Iliada fa de Proetos, fraire d'Acrisios, lo paire verai de Persèu, çò qu'auriá estat lo motiu de la brega entre ambedos fraires[10]. Aquesta varianta, que l'escoliasta atribuís a Pindar, es tanben citada pel pseudo-Apollodor[11]. Pindar menciona pasmens l'istòria de la pluèja d'aur alhors[12]. Es possible que dins la font de l'escoliasta e d'Apollodor, Danaèa avent estat seducha per Proetos e emprisonada per son paire en castig, daissant atal lo camp liure a Zèus[13]. La varianta que Danaèa es embarrada dins una tor puslèu que dins una cambra sosterrena ven d'Oraci[14], puèi d'Ovidi[15].
A Serifos[modificar | modificar la font]
Encara segon Ferecid, Dictis es lo fraire del rei de l'illa, Polidècte[16]. Alara que Persèu ven adult, Polidècte apercep Danaèa e s'enamora d'ela. Organiza un eranos, es a dire un banquet ont cadun pòrta sa contribucion, que convida lo jovent. Polidècte fenh d'aver besonh de presents per las nòças d'Ipodamia, filha d'Enomaos. A la demanda de Persèu, Polidècte precisa que vòl de cavals; lo jovent respond alara que portarà la tèsta de la Gorgona – per fanfaronnejar, precisa Apollodor[17]. Polidècte respond a l'escomesa quand Persèu pòrta un caval l'endeman, refusa e insistís per obtenir la tèsta de la Gorgona, menaçant de prene de Danaèa se lo jovent o realiza pas.
Lo recit de Ferecid es pas gaire clar: se comprend pas plan quina èra l'intencion primièra de Polidècte en organizant lo banquet, que podava pas preveire que Persèu evocariá Medusa. D'autors modèrnes explican que Polidècte reclama un caval à Persèu savent plan qu'aqueste ne'n possedís pas[18], mas aqueste element s'encontra dins pas cap de font anciana[19].
Medusa[modificar | modificar la font]
La decapitacion de Medusa per Persèu figura pas per Omèr, mas apareis a partir de la Teogonia d'Esiòde: Medusa, filha de Ceto e Forcis, es la sola de las tres Gorgonas a èsser mortala e a èsser seducha per Poseidon; es decapitada per Persèu suls bòrds d'Ocean, e de son sang naisson lo caval alat Pegàs e lo gigant Crisaor de l'espasa d'aur[20]. Lo Bloquier d'Eracles mostra Persèu aquipat del casco d'Adès, percaçat per las Gorgonas après aver decapitat Médusa, que la tèsta es embarrada dins un sac de franjas d'aur que pòrta sus l'esquina[21].
Un recit mai complet es aqueste de Ferecid. Persèu, a qui Polidècte, rei enamorat de sa maire, reclama la tèsta de Medusa per l'alunhar, se retirar per se lamentar. Ermès li apareis e, après aver conegut la causa de son lagui, lo mèna a çò de las Grèas, en companhiá d'Atena. Suls conselhs divins, Persèu pana l'unic uèilh e l'unica dent que las tres sòrres tenon, e que se passan l'una l'autra. Las Grèas son obligadas a ajudar Persèu per qu'el lor torne lor ben e indican ont poirà encontrar las nimfas que tenon tres objècte magica: la cunèa o casco d'Ades, que fa invisible son portaire, una par de sandalas aladas que permet de volar dins los aires e una biaça (en grèc ancian, kibisis) destinada conténer la tèsta de Meduse. Persèu lor torna alara uèlh e dent e se'n va a l'encontre de las nimfas per obtenir los tres objèctes. Mercé a las sandalas, Persèu ganha los bòrds d'Ocean ont demoran las Gorgonas, sempre acompanhat per Ermès e Atena que li recomandan de crosar pas l'agach de Medusa. Persèu cofat del casco d'Adès s'apròcha de las Gorgonas endormidas, copa la tèsta de Medusa[22], que plaça dins la biaça e fugís, percaçat per las doas autres Gorgonas, que seguisson son odor.
Lo recit d'Esquil es mai simple, que menciona pas las nimfas: Persèu recep una espasa d'Efest[23] e lo quita Ermès dona las sandalas aladas e lo casco d'Ades. Las Grèas son las gardas de las Gorgonas, que Persèu geter lor uèlh dins lo lac Triton, per las empachar que prevengan lors sòrre a son aprochada[24]. Apollodor apond al recit de Ferecid unes detalhs: Ermès dona a Persèu una espasa corba e Atena ajuda Persèu a decapitar Medusa tendent un bloquièr polit coma un miralh, idèa que s'encontra primièr dins Ovidi[25].
Dins la version d'Ovidi[26], Persèu torna en Grècia passant pel país d'Atlàs. Aqueste apren que Persèu es un filh de Zèus e ensag de l'alunhar per la fòrça, que Tèmis a fach la prediccion qu'un filh de Zèus panarà un jorn las pomas del jardin de las Esperidas. Encolerat Persèu petrifica Atlàs li mostrant la tèsta de Medusa, e lo transforma en una cadena de montanha suq que se pausa lo cèl. Aquesta legenda, benlèu pro tardièra[27], s'opausa a la version mai coneguda de la quista de las paumas d'aur realizada par Eracles ont Atlàs es encara vivent après de generacions.
Isabelle Turcan[28] interprèta la legenda de Persèu, victoriós de la gorgona Medusa coma un mite cosmologic, aqueste un gèni solar venceire del règne de l'ivèrn. Las Grèas coma las Gorgonas son ligadas al mond negre d'Oranos, respectivament las primièras so del país de la muèch e las Gorgonas demoran al tèrle occident ont cada jorn s'amaga lo solelh. Lo poder petrificant de l'agach de Meduse es aqueste de la gelada.
Andromèda[modificar | modificar la font]
Lo Catalòg de las femnas menciona lo mariadatge de Persèu e Andromèda e l'episòdi d'Andromèda apareis primièr sus un vasa corintian de figuras negras de 575-570 AbC., es a dire abans las primièras traças de l'istòria de Medusa[29]. Lo primièr recit desvelopat sembla èsser aqueste de Ferecid, gardat per Apollodor, puèi Sofòcle e Euripides consacran a la legenda de las tragèdias tituladas Andromèda, que demora pas que de fragments.
Cassiopèa, maire d'Andromèda, s'èra gausada d'èsser tant bèla coma las Nereïdas. En castig, Poseidon manda un mostre marin que ravatge lo país. Après aver interrogat l'oracle d'Ammon, Cefèu, rei d'Etiopia e espos de Cassiopèa, deu ofrir sa filha en sacrifici. Persèu arriba e, après aver debatut amb Cefèu, libèra la joventa. D'amforas corintianas del sègle VI AbC mostran Persèu tenent Andromèda per la man e rebutant lo mostre marin a còps de pèiras. Per Ovidi e los pintres sus vas posteriors, Persèu lo tua a còp d'espasa[30]. Lo recors a la tèsta de Medusa per petrificar lo mostre apareis pas abannt Lucian de Samosata[31],[32] sègle II.
Persèu esposa Andromèda pasmens s'èra promesa a Finèu, fraire de Cefèu. Una brèga esclata pendent de nòças entre los dos òmes e Persèu cambia Finèu en pèira mercé a la tèsta de la Gorgona[33]. Per Igin, Agenor e non pas Finèu es lo pretendent malastruc d'Andromèda; es dificil de determinar se s'agís d'una varianta o d'una confusion de l'autor. Andromèda dona a Persèu mai d'uns enfants. Omèr[34] e lo Catalòg des femnas citan sonque Estenelos. La tradicion ulteriora, coma Apollodor, nomenan tanben Perses, que Persèu confia a Cefèu, Alcèu, Eleos, Mestor, Electrion, e una filha, Gorgofonèa (« la tuaira de Gorgona »)[35].
Lo retorn[modificar | modificar la font]
A Serifos, desliura sa maire de Polidècte se servissent encara de la tèsta de Medusa, cambiant atal en pèire lo rei e sos partisans. Persèu daissa a Dictis lo poder sus Serifos e s'anèt amb Andromèda a Argos, reialme d'Acrisios. Aqueste, aprenon la venguda de son fellen, fugís a Larissa en Tessàlia, de crenhe que la profecia se realize. De retorn en Grècia, Persèu participa e de jòcs funèbres que lo rei taessalian Teutamides donava en l'onor de son paire e qu'assistissiá Acrisios. Passant sa cibla al lançar lo disc, tòca e tua accidentalament lo vièlh, complissent atal la profecia.
Ovide conta que tornant a Argos, Persèu descobrís que Proetos, lo besson d'Acrisios, e segon unes, lo paire verai de Persèu, aviá usurpat lo tròn de son fraire. L'eròi lo tua lo transformant en ròc e pujant sul tròn de la vila. Mas preferís pas regnar sus Argos, avent tuao le rei precedent. Escambiarà donc son reialme contra aqueste de Tirint que lo rei èra Megapentes e i fonda las vilas de Micenas e de Midèa.
Coma lo prestzfach de Persèu èra complit, Atena li recomanda de donar los objèctes magics a Ermès, que los tornarà a lors proprietaris respectius. Segon unas tradicions, Atena garda lo bloquièr sus que plaça la tèsta de la Gorgona. Persèu torna en Asia, ont son filh Perses ven lo fondator legendari de l'empèri dels Perses; Platon dich que los Perses venon d'el[36],[37] e Xenofon conta dins sa Ciropedia[38] que Cir II ven d'el.
Igin dona una version plan diferenta dels eveniments mitics. Per el, Polidècte foguèt un rei pasible qu'esposa Danaèa e plaça Persèu al servici d'Atena. Mai, Acrisios foguèt tuat per escasença pel jovent a Serifos, pendent los jòcs funèbres en l'onor de Polidècte. Igin indica tanben, coma dins la version d'Ovide, que Persèu foguèt tuat per Megapentes, que venjava la mòrt de son paire Proetos.
Se conta que Persèu se peleja amb als servicials de Dionís, que lo culte foguèt introduch en Argolida a la mèsma epòca. Persèu tanben lancèt une estatua dins lo lac de Lèrne e combtèt contra una cèrta « Femna de la Mar ». Atena plaça Andromèda e Cefèu al nombre de las constellacions del cèl e Zèus fa çò mèsme amb Persèu e le mostre marin[39],[40].
Representacions literàrias[modificar | modificar la font]
Se lo mite de Persèu es atestat din des tèxtes conservats sonque a partir del sègle V AbC, es benlèu mai ancian. Al sègle IV AbC, un personatge de la Samiana de Menandre s'exclama atal:« As pas ausit çò que contan, aquò, ditz-me, Niceratos, los poètas tragics, cossí, après s'èsser encargat en aur, Zèus se daissèt càser d'un teulat fins a una reclausa, tota joventa, per la seduire? » [41]
Persèu es en efièch un subjècte plan frequent a l'epòca classica. Simonid de Ceos cante dins l'un de sos poèmas lo planh de Danaèa, embarrada dins lo cofre, e sa crida a Zèus[42]. Esquil consacra e Danaèa e Persèu une trilogia complèta. Se coneis de las tragèdias que dos títol, Las Forcidas e Polidècte, e unes fragments. Lo drama satiric qui completava la trilogia es conservat melhor; titulat Los Satirs tiraires de rets, evòca lo salvament de Danaèa e Persèu per Dictis. Sofòcles compausa tanben un Acrisios, una Danaèa e Las Gens de Larisa
Evocacions dins las arts e dins la cultura populara[modificar | modificar la font]
Legenda e folclòre internacional[modificar | modificar la font]
Dins The Folktale, Stith Thompson signala un estudi de Hartland[43] sus la legenda de Persèu, ont l'autor compara de contes tradicionals del mond entièr sus aqueste tèma; situa la legende en relacion amb lo contes-tipes del Tuaire de dragons (AT 300) e dels Dos Fraires (AT 303), quitament s'es pas possible de garantir qu'aquestes contes venon dirèctament de la legenda. Thompson menciona diferents motius que s'encontran tanben dins la legenda grèga coma dins fòrça contes populars, atal: T511 (naissença subrenaturala de l'eròis), S301 (l'eròi persecutat e abandonat en companhiá de sa maire)[44], K333.2 (l'uèlh unic panat a las Forcidas), D581 (la victòria sus Meduse d'agach petrificant), T68.1 (la liberacion de l'eròia liurada al mostre marin). De motius coma la joventa embarrada dins la tor, las sandalas aladas o lo casco d'invisibilitat an tanben de resson dins los contes.
Pintura[modificar | modificar la font]
Las diferentas aventuras de Persèu foguèron de subjèctes a la pintura e a l'esculptura de la Renaissença al neoclassisisme e quitament fins a l'epòca contemporanèa. Los artistas principals que li consacrèron d'obrtatges, cal citar:
- Piero di Cosimo, Persèu desliurant Andromèda (1515),
Oficis, Florença;
- Giorgio Vasari, Perseo e Andromeda (1570-1572), òli sus tela, Florença, Palazzo Vecchio ;
- Joachim Wtewael, Persèu desliurant Andromèda (1611), pintura, Lovre, Paris ;
- Pierre-Paul Rubens Persèu desliurant Andromèda (1622)
- Luca Giordano, Persèu cambia en pèira Finèu e sa tropa (v.1680), National Gallery, Londres ;
- Frederic Leighton, Persèu e Andromèda (1891), Walker Art Gallery, Liverpool.
- Félix Vallotton, Persèu tuant lo dragon (1910), Musée d'art et d'histoire de Genève
E tanben Pierre Puget, Pablo Picasso e Salvador Dalí.
Escultura[modificar | modificar la font]
Dins lo domèni de l'esculptura, Benvenuto Cellini realizèt un bronze, Persèu tenent la tèta de Medusa (de 1545 à 1554). Florença, loggia del Lanzi. Pierre Puget donèt un marbre Persèu e Andromèda (1684) (Lovre). Antonio Canova faguèt una esculptura nomenada Persèu tenent la tèsta de Medusa en 1801 (Musèu Pio-Clementino al Vatican). Persèu e la Gorgona es una escultura de Camille Claudel datada de 1902. Es tanben aqueste d'una esculptura de Laurent Marqueste realizada en 1890.
Le tèma de Persèu combatent lo mostre marin e desliurant Andromèda se destria de legendas similàrias per d'aisinas evocant las autras aventuras de l'eròi: tèta de Medusa, sandalas d'Ermès, casco d'Ades. A vegada, Persèu a caval sus Pegàs, nascut de la mòrt de Medusa.
Teatre e musica[modificar | modificar la font]
Jean-Baptiste Lully compausa en 1682 una tragèdia lirica titulada Persèu.
Cinéma[modificar | modificar la font]
Al cinèma, las aventuras de Persèu foguèron adaptadas liurament per de peplum. En 1963, Persèu l'invincible (Perseo l'invincibile), film italo-espanhòl de Alberto De Martino, mòstra Persèu afrontant Acrisios e Galeron e una une Medusa, mena de planta amb tentaculs e un uèlh unic, que pòt animar e contrarotlar los òmes qu'aviá comabiat en estatuas; Persèu afronta tanben un monstruós dragon. Un peplum americain inspirat de l'istòria de Persèu es Lo Tust dels Titans, realisat en 1981. Lo Tust dels titans, un autre de Louis Leterrier amb una seguida La Colèra dels Titans, de Jonathan Liebesman en 2012.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- Modèl:HésThé (279-280)
- Modèl:HomIli (XIV, 320)
- Apollonios de RhodesModèl:ApoArg (IV).
- Modèl:DioBib (IV, 9, 1).
- HyginModèl:HygFab (CCXLIV).
- PausaniasModèl:PauDes (II, 19, 3 ; III, 2, 2 ; III, 20, 6).
- Modèl:HérHis (I, 125; II, 91; VI, 53, 54; VII, 61, 150).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- Pierre Grimal, Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine, Paris, Presses universitaires de France, coll. « Grands dictionnaires », (1re éd. 1951) (ISBN 2-13-050359-4)Modèl:Grimal DMGR, p. 361-363.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Apollodore, livre II (ch.4, § 1-5) sur le site de Philippe Remacle (version bilingue)
- Guy Massat, « Persée et la Méduse », séminaire Psychanalyse et Mythologie, Paris, 2006.


text:
10/11/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 15 de novembre 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 15 de novembre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Jean-Jacques Gillot per lo libre « Le Périgord, d'une guerre mondiale à l'autre » a las edicions Geste, que escriguet coma Gilbert Beaubatie e Stéphane Courtois.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07:29 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Le Lac d'Issarlès
Le Lac d'Issarlès (Le Lac-d'Issarlès en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat als confins de la Anautita-Loire, de la Lozère e del Ardèche, Lo Lac-de Issarlès se situa a 19 quilomètres de Langogne, 28 quilomètres del Puy-en-Velay e 34 quilomètres de Aubenas.
Situé aux confins de la Haute-Loire, de la Lozère et de l'Ardèche, Le Lac d'Issarlès Lac-d'Issarlès se situe à 19 kilomètres de Langogne, 28 kilomètres du Puy-en-Velay et 34 kilomètres d'Aubenas.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Lac-de Issarlès es una municipalitat independenta dempuèi 1929, creada a la demanda de los sieus abitants per partition del territòri de Issarlès.
Le Lac d'Issarlès Lac-d'Issarlès est une commune indépendante depuis 1929, créée à la demande de ses abitants par partition du territoire d'Issarlès.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Descripcion
Basilica di saint Denis portale.JPG
Saint-Denis - Basilique Saint-Denis - Façade occidentale - Portail de droite : tympan représentant la dernière communion de saint Denis. Restauré par Joseph-Sylvestre Brun.
Basilica_di_saint_Denis
portale
Paris
Data
(d'après les données 25 de febrièr de 2007 Exif)
Font
No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims).
Autor
No machine-readable author provided.
Sailko assumed (based on copyright claims).
Publicat jos licéncia(s) [ modificar ]
Ieu, autor d'aquesta òbra, publiqui jos las licéncias seguentas:
Avètz la permission de copiar, distribuir e modificar aqueste document segon los tèrmes de la , version 1.2 o mai recenta publicada per la Licéncia de documentacion liura GNU Free Software Foundation; sens seccions inalterablas, sens tèxte de primièra pagina de tempa e sens tèxte de darrièra pagina de tempa. Un exemplar de la licéncia es inclús dins la seccion intitulada . GNU Free Documentation License http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Aqueste fichièr es jos licéncia
Creative Commons licéncia generica atribucion-partiment a l'identic 3.0
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra). partiment a l'identic – Se modificatz, transformatz, o vos basatz sus aquesta òbra, vos cal distribuir l'òbra resultanta jos la meteissa licéncia o una licéncia similara a aquesta.
Aquest avís de llicència s'ha afegit a aquest fitxer d'acord amb l' actualització de la llicència GFDL. http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ CC-BY-SA-3.0 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 true true
Aqueste fichièr es jos licéncia
Creative Commons licéncia generica atribucion 2.5
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra).
https://creativecommons.org/licenses/by/2.5
CC BY 2.5
Creative Commons Attribution 2.5
true true
Podètz causir la licéncia que volètz. Istoric del fichièr
Clicar sus una data e una ora per veire lo fichièr tal coma èra a aqueste moment
Data e ora Miniatura Dimensions Utilizaire Comentari
actual 20 octobre de 2009 a 14.25 1 600×1 200 (1,53 Mo) Tetraktys enhancing contrast and lighting
14 març de 2007 a 22.20 1 600×1 200 (996 Ko) Sailko Basilica_di_saint_Denis portale Paris Category:Saint Denis Basilica Paginas que contenon lo fichièr
La pagina çaijós compòrta aqueste imatge :
Usatge global del fichièr
Los autres wikis seguents utilizan aqueste imatge :
Utilizacion sus ca.wikipedia.org
Utilizacion sus de.wikipedia.org
Utilizacion sus es.wikipedia.org
Aqueste fichièr conten d'entresenhas suplementàrias probablament apondudas per l’aparelh de fòto numeric o l'escanèr que las a aquesas. Se lo fichièr es estat modificat dempuèi son estat original, d'unes detalhs pòdon reflectir pas entièrament l’imatge modificat.


text:
619
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 619 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida dei catastròfas que marcavan la guèrra còntra lei Sassanidas dempuei son començament en 602. D'efèct, en causa d'un traïment, Alexàndria foguèt conquistada per l'armada pèrsa. En despiech de resisténcias isoladas dins lo sud egipcian (→ 621), aquò entraïnèt la pèrda dau país per Constantinòble. Aquò entraïnèt de problemas importants per avitalhar la capitala.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Yuknoom Ti' Chan signalat coma rèi de la ciutat aquela annada.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Gràcias a un traïment, l'armada pèrsa dau generau Shahin Vahmanzadegan capitèt de conquistar la plaça romana d'Alexàndria qu'èra la segonda vila de l'Empèri. Per lei Romans, aquò èra una catastròfa car Egipte èra sa premiera region agricòla. Pasmens, Heraclius contunièt la guèrra. De mai, quauquei pòchis de resisténcia romanas se mantenguèron lòng dei fortificacions dau sud egipcian (→ 621).


text:
Lòd
Lòd (forma lombarda e emiliana; en italian e oficialament: Lodi) es una comuna italiana de 43.465 abitants e capitala de la província de Lodi en Lombardia (Itàlia). Foguèt fondada lo 3 d'agost de 1158 per Frederic Barbarossa. [1]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lòd es situat a 30 km al sud de Milan e a 35 km al nòrd de Plasença.
Economia[modificar | modificar la font]
Lòd es essencialament una vila, e uae província, agricòla. Un de sos produches mai famoses es lo Granone Lodigian o Tipico Lodigian, un formatge magre fach a partir de lach de vaca. Aquesta especialitat es considerada coma lo cap de totes los formatges grana[2] et reconnu com produit agro-alimentaire italian.[3]
Lòd es afrairada, entre d'autras vilas, amb la localitat francesa de Fontainebleau dempuèi 2011.[4]
Los principals trabalhadors estrangièrs venon de:
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Lòd es part del cercle de las vilas de Vilas d'Art de la Plana de Pô[5]
Glèisas[modificar | modificar la font]
Catedrala, el avesque es Maurizio Malvestiti; Tempio Civico della Beata Vergine Incoronata; glèisa de San Francesco; glèisa de San Lorenzo
Palais[modificar | modificar la font]
Palais de l'avesque; palais Broletto, sedença de la municipalitat, ont se pòt veire, sus la faciada, un bust de Barbarossa;
Autres[modificar | modificar la font]
Teatre alle Vigne, unic teatre de la vila; Pont sul flum Adda; ancians Murs de Lòd; Parc de l' Isola Carolina


text:
Ronssoy
Ronssoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard situat a 22 km al sud de Cambrai e a 17 km al nòrd-es de Péronne, facilament accessible pel autoroute A26.
Village picard situé à 22 km au sud de Cambrai et à 17 km au nord-est de Péronne, aisément accessible par l'autoroute A26.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, situat sus la linha de tèsta pendent la Primièra Guèrra mondiala, i auriá #èsser lo darrièr del departament a èsser "liberat[1]".
Le village, situé sur la ligne de front pendant la Première Guerre mondiale, aurait été le dernier du département à être "libéré[2]".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
mardi 11 avril 2017, par
Leis escolans de provençau dau collègi de Virabèla an agut aquesta an lo plaser d’èstre convidats per leis associacions ciutadencas provençalas « la carriero drecho » e « l’escolo de la ribo » per de visitas de seis activitats ligadas a la Ciutat.
La promièra convidacion fuguèt facha per « la carriero drecho » per son trabalh « lengo e territori » au musèu de la vila. Leis escolans an poscut descurbir la nocion de territòri e veire de maquetas de la Ciutat e, entre autrei causas, un trabalh sus lo toponimia (estudi dei noms de luecs) per comprendre mielhs leis diferents endrechs, sei foncions.
L’autra convidacion fuguèt mandada per « l’escolo de la ribo », dins l’encastre dau Printemps provençau, a la Capela Santa Anna Plaça Equiròs, sus « lei targaires ciutadens », una conferéncia bailejada per Tonin Ollès, tanben professor de provençau per l’associacion « Ciotat Chourmo ». Li aviá perèu una mòstra sus lo patrimòni provençau. Fuguèt un rescòntre interessant ambe leis escolans de CM2 de l’escòla Paul Bert.Ne’n vaquí quauquei fòtos.


text:
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii (en rus: Hиkoлáй MиxáйлoBич ПpжeBáлbckий), (12 d'abril de 1839-1èr de novembre de 1888), foguèt un geograf rus d'origina polonesa e explorator de l'Asia Centrala e de l'èst. Emai qu'atenguèsse pas jamai sa tòca finala, Lhassa en Tibet, viatgèt a travèrs de regions desconegudas cap a l'oèst, coma lo nòrd de Tibet, los actuals Qinghai e Jongària[1]. Contribuiguèt significativament a la coneissença europèa de l'Asia Centrala e foguèt lo primièr europèu a descriure lo Caval de Przewalski[2], espècia que uèi pòrta son nom.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luce Boulnois, Silk Road: Monks, Warriors & Merchants, 2005, Odyssey Books, p. 415 ISBN 962-217-721-2
- ↑ The Timetables of Science; pagina 304


text:
Dimècres, 10 d'octòbre de 2018, 03h00 Internacional,Politica,Societat
Una setmana après l’illegalizacion dels independentistas, la polícia permetèt pas mostrar de bandeiròlas pro-independéncia dins una manifestacion. Alavètz, brandiguèron de bandièras catalanas esteladas e la polícia sabèt pas cossí reagir
© Alvin Lum
Una setmana après èsser illegalizat, lo Partit Nacional d’Hong Kong manifestèt per la democracia en brandissent de drapèls independentistas catalans, de drapèls de Taiwan e de la colònia britanica. Quand lo cortègi comencèt de marchar per carrièras, un grop de policièrs los avertiguèt que susvelharián cada movement que farián e que podián pas arborar de bandièras ni de bandeiròlas independentistas. Es a aquel moment que brandiguèron de bandièras catalanas esteladas. La polícia, estabosida, saupèt pas cossí reagir, çò rapòrta South China Morning Post.
A la fin de setembre, las autoritats d’Hong Kong corbèron l’esquina davant las pressions de la China e illegalizèron lo Partit Nacional d’Hong Kong (HKNP), que defendiá l’independéncia de la region. La China invoquèt “de rasons de seguretat”. Per tant, lo ministre de la seguretat de la vila, John Lee, enebiguèt totas las activitats de l’HKNP.
La polícia de la vila aviá ja recomandat d’enebir lo partit, minoritari, fondat en 2016, en disent qu’èra una “menaça imminenta per la seguretat nacionala”. Lo govèrn de Pequin tanben ne voliá l’illegalizacion. Tota activitat d’aquel partit serà punida amb una multa de 100 000 dolars honkongueses (aperaquí 11 000 èuros).
Lo fondador de l’HKNP, Andy Chan, expliquèt que lo partit s’èra creat per luchar contra lo colonialisme e perque Hong Kong seriá pas un país democratic tant que seriá pas independent. “Foguèrem colonizats pels britanics e ara sèm colonitzats pels chineses. Ont es lo drech d’autodeterminacion, per decidir nòstre futur?”, çò aviá dich l’an passat dins un parladís davant de centenats de personas. La vila foguèt una colònia britanica fins en 1997, quand passèt jos la dominacion de China.
La seguida de la repression
En 2014, una granda mobilizacion dels estudiants per revendicar mai de dreches e de libertats ocupèt las carrièras de la vila pendent setanta nòu jorns. Los activistas bloquèron las principalas artèrias d’Hong Kong pendent onze setmanas per protestar contra lo plan de Pequin d’i far d’eleccions amb de restriccions democraticas, amb de candidats preseleccionats per las autoritats chinesas. Recebèt lo nom de “Revòlta dels Parapluèjas” perque los manifestants se protegiguèron dels gases lacrimògens de la polícia amb de parapluèjas.
Qualques meses pus tard, las autoritats d’Hong Kong embarravan en preson tres activistas pròdemocracia acusats d’aver participat a de “susmautas”. En aqueles faches unas cent personas foguèron nafradas per qualques manifestants encagolats qu’avián lançat de contenedors d’escobilhas e de teulas dins l’encastre d’una manifestacion contra las retalhadas de libertats e d’autonomia per Pequin. La condemna dels tres estudiants activistas provoquèt una autra mobilizacion de milièrs de manifestants, que donèron de vam a la lucha de la Revòlta dels Parapluèjas.
Ara, las autoritats d’Hong Kong an decidit d’intensificar la repression contra lo movement en enebissent lo partit independentista. Mas abans s’èra ja pres de decisions antidemocraticas, coma obténer qu’un tribunal obliguèsse de daissar vacants los sètis dels deputats independentistas, qu’avián daverat un sèti al Conselh Legislatiu.
Està clar Hong Kong no es la Xina, i si ells voldrien se una Nació lliure, esta en el seu dret.
Perquè el dret a l'autodeterminació no hauria de fer por a ningú, un mon amb 1000 estats no em fa por.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Es que la senyera a mai de representar l'independència, ha uns colors molt vius e polits.
Bona idea vaqui una vertadiera internacionala comunautat que pensa amb un vam global e local.
S eleva contra cadavautoritat raubaitritz de democracia.


text:
Divendres, 13 d'abril de 2018, 03h00 Sciéncia
Normalament, cada matèria scientifica a sas pròprias leis universalas. Aital, la mecanica quantica – que descriu lo comportament instintiu a las escalas atomica e subatomica– es fòrça desparièra de l’astronomia. Mas un scientific a descobèrt qu’aquela tanben pòt èsser aplicada en tot estudiar las estructuras massissas astronomicas.
Aquò arriba après d’annadas d’estudi dels objèctes astronomics massisses, de lor forma e de perqué son aital e pas d’una autra manièra. Es una disciplina plan complèxa e malaisida mas qu’ara poiriá veire la lutz, segon lo darrièr estudi del scientific Konstantin Batygin, pr’amor de sas resultas.
Segon aquel especialista de las planetas, los objèctes astronomics massisses son encerclats sovent per de grops d’objèctes mai pichons que viran a son entorn, coma las planetas a l’entorn del Solelh.
Los traucs negres supermassisses serián, segon aquò, orbitats per de grops d’estelas que, a lor torn, son orbitadas per una granda quantitat de pèira, de glaç e d’autres materials galactics. La fòrça de la gravetat convertiriá aqueles materials en de disques redonds plans. E pòdon aver la talha del nòstre sistèma solar o fins a de milions d’ans lutz mai grands.
Una forma que càmbia
Aqueles disques astrofisics son pas totjorn redonds e càmbian de forma mai d’un còp pendent lor vida long de milions d’annadas. Cossí càmbian e cossí o fan es çò qu’a estudiat Batygin. A travèrs d’eqüacions, las trajectòrias orbitalas son amassadas e los disques se constituisson d’una sèria de cercles concentrics que pòdon totjorn cambiar de forma.
Dins aquesta analogia es coma se las planetas del sistèma solar foguèsson rompudas en tròces e puèi mesas amassa en orbita a l’entorn del Solelh. Aital, nòstra estela se trobariá encerclada per d’anèls massisses que pòdon interagir los unes amb los autres.
Totun, aqueste modèl astronomic creèt una suspresa. “Amb los disques podèm aver los cercles de mai en mai sovent fins a l’infinit –çò diguèt Batygin–. Alara trobèri que tot èra jos las leis de l’eqüacion de Schrödinger”.
Lo nòu estudi de Batygin, publicat dins la revista Monthly Notices of the Royal Astronomical Society confirma que las variacions dels cambiaments de forma dels disques astrofisics agisson coma las particulas e que las meteissas matematicas pòdon èsser utilizadas per descriure lo meteis comportament d’una particula quantica o un d’aqueles objèctes massisses. (Legissètz la seguida).
Un disc que càmbia de fòrma non es pas mai un disc… Nos mancan mots per designar d'objèctes atal, qu'a un moment o un autre, correspondon a la definicion del disc, sense i conrrrespondre definitivament.