text:
-214
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -214 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans totjorn marcada per una lucha diplomatica per trobar ò gardar d'aliats en Itàlia. Roma capitèt totjorn de mantenir sei liames ambé lei regions vesinas de la vila per i tenir de posicions defensivas pron importantas per defugir una ataca cartaginesa dirècta. De son caire, lei Cartaginés capitèron d'obtenir lo cambiament d'aliança de Siracusa après la presa dau poder per Jerònim de Siracusa. Pasmens, aquel aliat novèu foguèt rapidament reversat per una insureccion populara e Cartage deguèt ocupar dirèctament la vila. Gràcias a una diplomacia activa, lei Cartaginés capitèron de mantenir Siracusa dins son camp puei de s'aliar ambé d'autrei vilas importantas de Sicília.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
L'emperaire Qin Shi Huang ordonèt la construccion dau Canau Lingqu permetent de liar lei rius Xiang e Lijiang. Existís totjorn au sègle XXI e es lo canau pus vièlh en foncionament a l'ora d'ara.


c: text/html

text:
Masnières
Masnières es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras traces d'aucupacion umana datan del neolític.
Lo canal de Sant-Quentin a inaugurat per Napoleon Ier l'an 1810. En 1818 una verrerie s'installa, e d'unas autras indústrias seguiràn fins al començament de la Modèl:S-[1].
En fin de matinada, lo màger Phillip Hamond, al cap d'una dotzena de tanks del bataillon F #dintrar en Masnières. Lo sieu objectiu èra d'installar un cap de pont sul canal de Sant-Quentin. Lo tank Flying Fox II #temptar d'afranquir lo pont a 14 oras. Aquel, minat e dins dolent estat, se #desplomar e l'avançada de las tanks aliats #èsser aital stoppée. En la serada lo regiment de infanterie de Tèrra-Nòva, Newfoundlands Regiment, acompanhat del regiment de cavalleria canadienne[2]'Fort Garry Horse #arribar a afranquir lo canal per d'unas autras passarèlas. #Arribar la crête de la Montanha Blanca en vista de Cambrai mas las batariás alemandas arribadas en renfort #arturar la siá avançada. Lo monument del caribou marque l'avançada extrèma de la infanterie cap a Cambrai. Lo cònsol de Masnières #far deslotjar la populacion, #que #ganhar Gouzeaucourt a travèrs de camps e tranchées. Una desena d'atacs se succedisson a las immeditaeses de la Escaut, en fasent de Masnières un tragique bûcher, deslotjat pels Britanics çò 2 de decembre 1917. Per los sieus faches d'armas en lo moment de la paissièra e de la defensa del cap de pont de Masnières, lo Regiment de Tèrra-Nòva #recebre lo títol de « Royal » del rei George V, distincion #que cap de autre regiment de l'armada britanica pas #recebre pendent la durada del conflicte[3].
Entièrament destruit, lo vilatge i aguèt classificat en zòna roja en 1919 e i auriá pas pas agut d'èsser reconstruit.
Les premières traces d'occupation humaines datent du néolithique.
Le canal de Saint-Quentin est inauguré par Napoléon Ier en 1810. En 1818 une verrerie s'installe, et d'autres industries suivront jusqu'au début du Modèl:S-[4].
En fin de matinée, le major Phillip Hamond, à la tête d'une douzaine de tanks du bataillon F entra dans Masnières. Son objectif était d'installer une tête de pont sur le canal de Saint-Quentin. Le tank Flying Fox II tenta de franchir le pont à 14 heures. Celui-ci, miné et en mauvais état, s'écroula et l’avancée des tanks alliés fut ainsi stoppée. Dans l'après-midi le régiment d'infanterie de Terre-Neuve, Newfoundlands Regiment, accompagné du régiment de cavalerie canadienne[5]'Fort Garry Horse parvint à franchir le canal par d'autres passerelles. Ils atteignirent la crête de la Montagne Blanche en vue de Cambrai mais les batteries allemandes arrivées en renfort arrêtèrent leur progression. Le monument du caribou marque l'avancée extrême de l'infanterie vers Cambrai. Le maire de Masnières fit évacuer la population, qui gagna Gouzeaucourt à travers champs et tranchées. Une dizaine d'attaques se succèdent aux abords de l'Escaut, faisant de Masnières un tragique bûcher, évacué par les Britanniques le 2 décembre 1917. Pour ses faits d'armes lors de la prise et de la défense de la tête de pont de Masnières, le Régiment de Terre-Neuve reçut le titre de « Royal » du roi George V, distinction qu'aucun autre régiment de l'armée britannique ne reçut pendant la durée du conflit[6].
Complètement détruit, le village fut classé en zone rouge en 1919 et n'aurait pas dû être reconstruit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 5 de genièr de 2012.
- ↑ [1]Ancians combatents canadiens
- ↑ Modèl:En ligam Modèl:Web.
- ↑ Masnières, le site « Tourisme en Cambrésis ». Consultat lo 5 janvier 2012.
- ↑ [2]Anciens combattants canadiens
- ↑ (en) Masnières Newfoundland Memorial, le site du Ministère des anciens combattants du Canada. Consultat lo 1er janvier 2012.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teròl
Teròl (en aragonés SLA/GO Teruel; en castelhan Teruel) qu'ei ua vila d'Aragon capitala de la província deu medish nom.
Qu'ei situada a la confluéncias deus arrius Guadalaviar e Alfambra a ua hautor de 915 m.
Qu'ei reputada peus sons monuments d'estil mudéjar (classificat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO) e tanben peus sons cambajons. Enter los sons monuments que cau destacar la catedrala d'estil mudéjar e lo mausoleu deus Aimadors de Teròl.
Dab ua populacion de 33 240 abitants, qu'ei la capitala de província la mens poblada d'Espanha.


text:
2008
2008 (MMVIII) es un an bissest començat en dimars en calendari gregorian. Se correspon damb es ans 5768-5769 deth calendari ebrieu, 5109-5110 deth calendari indó e 1428-1429 deth calendari musulman. Segontes eth oroscop chinés ei un an der arrat.
Somari
- 1 Eveniments previsti
- 2 Data desconeishuda
- 3 Eveniments
- 4 Naissenças
- 5 Decèsses
- 6 Prèmi Nobel
Eveniments previsti[modificar | modificar la font]
Gèr[modificar | modificar la font]
- 1 de gèr - Eslovènia ostenta era presidéncia de torn dera UE en tot èster eth prumèr des membres qu'entrèren en ampliament deth 2004.
Hereuèr[modificar | modificar la font]
Març[modificar | modificar la font]
Abriu[modificar | modificar la font]
Mai[modificar | modificar la font]
Junh[modificar | modificar la font]
- 7 de junh a 29 de junh - Celebracion dera Eurocopa 2008 a Àustria e Soïssa.
- 14 de junh - Inici dera Expo 2008 ena ciutat de Saragossa.
Junhsèga[modificar | modificar la font]
Agost[modificar | modificar la font]
- 8 d'agost - Inici des Jòcs Olimpics d'estiu 2008 ena ciutat de Pequin, China.
Seteme[modificar | modificar la font]
Octobre[modificar | modificar la font]
Noveme[modificar | modificar la font]
- 4 de noveme - eleccions presidenciaus as Estats Units d'America.
Deseme[modificar | modificar la font]
Data desconeishuda[modificar | modificar la font]
- Eleccions Generaus en Espanha, es candidats principaus seràn José Luis Rodríguez Zapatero, er actuau President, deth PSOE e Mariano Rajoy, çò Cap dera oposicion, deth PP.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 de març : Eleccions presidencialas russas. Dmitrii Medvedev venguèt facilament president de Russia amb un resultat de 70,28% dei votz.
- 9 de març : Eleccions legislativas en Espanha e victòria dau govèrn Zapatero.
- 6 d'abriu : Filip Vujanović venguèt lo premier president elegit dau Montenegro.
- 13 - 14 d'abril : Eleccions generalas italianas. Victòria de la drecha de Silvio Berlusconi.
- 7 - 16 d'aost : Segonda guèrra d'Ossetia entre Georgia e una aliança compausada de Russia e dei províncias independentas d'Ossetia dau Sud e d'Abkhàzia.
- 7-8 d'aost : Ofensiva de l'armada georgiana contra Tskhinvali, la capitala d'Ossetia dau Sud.
- 9 - 10 d'aost : Contraofensiva russa victoriosa a l'entorn de Tskhinvali. La flòta georgiana foguèt egalament batuda per lei naviris rus sus la Mar Negra puei capturada e destrucha après la presa de Poti.
- 13 d'aost : Intrada de l'armada russa dins la vila de Gori. Lei dos camps acceptèron un plan de patz prepausat per Nicolas Sarkozy.
- 16 d'aost : Alta-au-fuòc de la guèrra.
- 28 de setembre : Eleccions legislativas en Àustria e en Bielorussia.
- 30 de novembre : Eleccions legislativas en Romania.
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de genier : Lo govèrn de Sri Lanka se retirèt de l'acòrd dalta-au-fuòc ambé lei Tamols.
- 2 - 4 de febrier : Batalha de N'Djamena e victòria dau president Idriss Déby Itno contra una rebellion.
- 8 de febrier : Eleccions legislativas a Jiboti boitocadas per l'oposicion.
- 28 de febrièr - 3 de març : Ofensiva israeliana contra lo movement Hamas e lo territòri de Gaza.
- 24 de març : Eleccions generalas botanesa e victòria dau partit de Jigme Thinley.
- 25 - 26 de març : Invasion de l'illa d'Anjouan per l'armada dau govèrn legal, sostengut per dei soudats de Senegal e de Sodan. Fin dau poder de Mohammad Bakar.
- 23 - 24 d'abriu : Eleccions legislativas de Tonga.
- 10 d'abriu : Eleccions de l'assemblada nepalesa averadas per lo Partit comunista dau Nepal.
- 26 d'abriu : Eleccions legislativas de Nauru averadas per la majoritat presidenciala.
- 30 d'abriu : Per referendum, Tuvalu demorèt una monarquia.
- 10 - 13 de junh : Guèrra a la frontiera entre Eritrèa e Jiboti. L'armada jibotiana reprenguèt lo vilatge de Ras Doumeira.
- 8 de julhet : Eleccions legislativas en Grenada averadas per lo partit d'oposicion Congrès democratic nacionau (CDN). Son cap, Tillman Thomas, venguèt premier ministre.
- 19 de julhet : Ram Baran Yadav foguèt elegit president de la novèla republica de Nepal per l'assemblada constituenta.
- 2 de setembre : Eleccions legislativas de Vanuatu.
- 5 - 6 de setembre : En Angòla, lo MPLA averan leis eleccions legislativas amb un resultat a l'entorn de 81% dei votz.
- 28 de setembre : Per referendum, l'Eqüator adoptèt una constitucion novèla basada sus lo programa sociau de Rafael Correa.
- 4 de novembre : Barack Obama foguèt elegit president deis Estats Units. Son partit averèt tanben leis eleccions legislativas.
- 27 de decembre : Començament de la guèrra de Gaza entre Israèl e lo Hamas e seis aligats.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Edmund Hillary, alpinista neozelandés, primièr òme que conquistèt Everest (n. 1919)
- 23 de febrièr - Janez Drnovšek, president d'Eslovènia (n. 1950)
- 19 de març - Arthur C. Clarke, escrivan anglés (n. 1917)
- 5 d'abril - Charlton Heston, actor american (n. 1924)
- 12 d'abril - Patrick Hillery, president d'Irlanda (n. 1923)
- 3 de mai - Leopoldo Calvo Sotelo, primièr ministre d'Espanha (n. 1926)
- 12 de mai - Robert Rauschenberg, artista pop american (n. 1925)
- 13 de mai - Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabah, emir de Kowait (n. 1930)
- 15 de mai - Willis Lamb, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1913)
- 11 de junh - Võ Văn Kiệt, primièr ministre de Vietnam (n. 1922)
- 23 de junh - Arthur Chung, president de Guyana (n. 1918)
- 24 de junh - Leonid Hurwicz, economista american, Prèmi Nobel d'Economia (n. 1917)
- 3 d'agost - Aleksandr Solzhenitzyn, escrivan rus, Prèmi Nobel (n. 1918)
- 10 d'agost - Isaac Hayes, musician american (n. 1942)
- 21 de setembre - Dingiri Banda Wijetunga, primièr ministre de Sri Lanka (n. 1916)


text:
Vocala barrada anteriora non arredondida
La vocala barrade anteriora non arredondida es una vocala emplegada dins fòrça lengas. Son simbòl dins l'alfabet fonetic internacional es [i], e son simbòl X-SAMPA es i
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degrà d'apertura es barrat, çò que significa que la lenga es plaçada tant prèp del paladar coma possible.
- Son ponch d'articulacion es anterior, çò que significa que la lenga es plaçada tant luènh a l'avant de la boca coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, çò que significa que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
Aquela vocala existís en occitan dins totes los dialèctes. En occitan, aqueste son se representa generalament amb una "i". Ça que la, aquesta letra pòt far tanben lo son [j]. En gardiòl pòt far tanben lo son [ə]. Dins mai d'un dialècte, la letra e pòt realisar la [i] (exeple: Marselha se pòt prononciar [maʀ'sejɔ] o [maʀsijɔ] en provençal maritim). Vejatz pronóncia de l'occitan, gardiòl e provençal per mai de detalhs.
Lengas[modificar | modificar la font]
La vocala [i] es fòrça comuna. Apareis dins gaireben totas las lengas dins la qualas i a mai de 3 vocalas;foneticament dins saique totas las lengas. Exemple:


text:
Parlament Europèu
Lo Parlament Europèu es lo còrs parlamentari de l'Union Europèa, elegit dirèctament per los estajants de l'Union Europèa cada cinc ans. Amb lo Conselh dels Ministres, compausa la branca legislativa de las institucions de l'Union, que tenon dos sètis : Estrasborg e Brussèlas.
Lo Parlament es compausat de 751 deputats dits comunament « deputats europèus », que representan 380 milions d'electors[1] provenent de 28 Estats (en 2013), es a dire le segond pus grand electorat del monde, darrièr lo d'Índia, e lo pus grand electorat transnacional[2].
Lo Parlament a de poders legislatius limitats. Pòt pas iniciar una legislacion, mas pòt emendar o metre son vèto dins mantun sector politic. Dins d'autres sectors, a sonque lo drech d'èsser consultat. Supervisa tanben la Comission Europèa. Deu aprovar totas las nominacions de la comission, e las pòt relevar per un vòte de censura. A tanben lo drech de contrarotlar lo budgèt de l'UE.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 375 millions d'électeurs aux urnes pour renouveler le Parlement européen La Tribune, 5 juin 2009.
- ↑ [pdf] Europe-topics in Europe's media - The debate about the European public sphere: a meta-analysis of media content analyses, Universitat de Mannheim


text:
1957
Aquesta pagina concernís l'an 1957 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de març - independéncia de Ghana
- 31 d'agost - independéncia de Malàisia
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar son poder e umiliar l'oposicion, lo prince e cap dau govèrn Norodom Sihanouk convoquèt lei caps dau principau partit d'oposicion a son palais. I foguèron obligats d'escotar un lòng discors dau Premier Ministre puei maumenats per de soudats e de policiers.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Publicacion dau roman La Grèva de l'escrivana estatsunidenca Ayn Rand (1905-1982). Còntra-utopia depintant l'afondrament de la societat après lo retirament volontaris deis « òmes d'esperit » (entrepreneires onèsts, scientifics independents, artistas individualistas... etc.), denoncia la democracia sociala e lo partiment dei richessas. Aquela òbra defend ansin lo capitalisme individualista e aguèt un succès considerable au sen de la societat estatsunidenca.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier vòl de la fusada sovietica R-7 Semiorka lo 21 d'aost. Puei capitada de la premiera temptativa, totjorn sovietica de mesa en orbita d'un satellit artificiau (Sputnik 1) lo 4 d'octòbre. De son caire, leis Estats Units capitèron lo premier tir de la fusada Atlàs lo 11 de decembre.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un estudi sus la fusion termonucleara per lo fisician britanic John Lawson (1923-2008). I prensentèt lei condicions necessàrias per obtenir una reaccion de fusion que son d'ara endavant dichas critèri de Lawson.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còrs artificiau (sus un chin) per lo mètge estatsunidenc Willem Johan Kolff (1911-2009). L'animau subrevisquèt 90 minutas. Aquò marquèt lo començament de recèrcas importantas regardant lo desvolopament d'un còr artificiau per l'èsser uman.
Quimia[modificar | modificar la font]
Formulacion de la teoria BCS — dicha segon leis inicialas de seis autors John Barden, Leon Neil Cooper e John Robert Schrieffer — que permetèt per lo premier còp de descriure lo fenomèn de supraconductivitat descubèrt en 1911 per Heike Kmaerlingh Onnes (1853-1926).
Transpòrt[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'armada estatsunidenca, intrada en servici dau premier carrejaire modèrne equipat de rampas d'accès interioras. D'efèct, se l'idèa dau carrejaire èra pas novèla (→ 1849), aqueu tipe de naviri despendiá de rampas d'accès bastits sus lo cai dei pòrts, çò que representava un limit important a son utilizacion. Lo sistèma de rampas d'accès interioras permetiá d'utilizar un carrejaire dins la màger part dei pòrts importants e d'accelerar lo cargament e lo descargament dei naviris. Foguèt donc rapidament adoptat per totei lei tipes de carrejaires.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Cindy Wilson, cantaira americana (The B52's)
- 24 de febrièr - Issa Gambar, president d'Azerbaijan
- 10 de març - Osama bin Laden, terrorista arabi (m. 2011)
- 12 de març - Marlon Jackson, cantaire american (The Jacksons)
- 20 de març - Spike Lee, cineasta american
- 20 de març - Georges Marsan, consòl de Monégue
- 21 de març - Youssef Rzouga, poèta tunisian
- 23 de març - Lucio Gutiérrez, president d'Eqüator
- 27 de març - Stephen Dillane, actor de cinèma britanic
- 15 d'abril - Hwang Kyo-ahn, primièr ministre de la Corèa del Sud
- 19 d'abril - Afrika Bambaataa, musician american
- 21 d'abril - Faustin-Archange Touadéra, president de Centrafrica
- 22 d'abril - Donald Tusk, president de Polonha
- 24 d'abril - Bamir Topi, president d'Albania
- 29 d'abril - Daniel Day-Lewis, actor britanic
- 10 de mai - Sid Vicious, musician britanic (Sex Pistols) (m. 1979)
- 14 de mai - Daniela Dessì, cantaira italiana d'opèra (m. 2016)
- 15 de mai - Juan José Ibarretxe, politician basc
- 16 de mai - Joan Benoit, atlèta americana
- 18 de mai - Ai Weiwei, artista chinés
- 20 de mai - Yoshihiko Noda, primièr ministre de Japon
- 27 de mai - Siouxsie Sioux, cantaira britanica (Siouxsie and the Banshees)
- 31 de mai - Sidi Mohamed Ould Boubacar, primièr ministre de Mauritània
- 7 de junh - Juan Luis Guerra, cantaire e compositor dominican
- 19 de junh - Anna Lindh, politiciana suedesa (m. 2003)
- 28 de junh - Georgi Parvanov, primièr ministre de Bulgaria
- 3 de julhet - Laura Branigan, cantaire americana (m. 2004)
- 23 de julhet - Theo van Gogh, actor e realizator neerlandés (m. 2004)
- 29 de julhet - Nelli Kim, gimnasta sovietica
- 30 de julhet - Rui Veloso, cantaire e compositor portugués
- 14 d'agost - Dani Rodrik, economista turc
- 18 d'agost - Carole Bouquet, actritz francesa
- 28 d'agost - Ivo Josipović, president croata
- 28 d'agost - Viktor Khristenko, primièr ministre de Russia
- 1 de setembre - Gloria Estefan, cantaira cubana
- 6 de setembre - Michaëlle Jean, governadora generala de Canadà
- 6 de setembre - David Strassman, actor american
- 6 de setembre - José Sócrates, primièr ministre de Portugal
- 21 de setembre - Kevin Rudd, primièr ministre d'Austràlia
- 5 d'octobre - Bernie Mac, actor e comediant american (m. 2008)
- 21 d'octobre - Wolfgang Ketterle, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 27 d'octobre - Paul Kagame, president de Ruanda
- 4 de novembre - Anthony John Abbott, primièr ministre d'Austràlia
- 20 de novembre - Goodluck Jonathan, president de Nigèria
- 10 de decembre - Michael Clarke Duncan, actor american (m. 2012)
- 10 de decembre - José Mário Vaz, president de la Guinèa-Bissau
- 24 de decembre - Hamid Karzai, president d'Afganistan
- 28 de decembre - Dumitru Braghiș, primièr ministre de Moldàvia
- Andrei Kolkoutine, pintor rus
- ? Adan Mohamed Nuur Madobe, president de Somalia
- John Barnes, escrivan american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Theodor Körner, president d'Àustria (n. 1873)
- 10 de genièr - Gabriela Mistral, escrivana chilena, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1889)
- 14 de genièr - Humphrey Bogart, actor american (n. 1899)
- 16 de genièr - Arturo Toscanini, cap d'orquèstra italian (n. 1867)
- 26 de genièr - José Linhares, president de Brasil (n. 1886)
- 1 de febrièr - Friedrich Paulus, marescal alemand (n. 1890)
- 8 de febrièr - Walther Bothe, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1891)
- 8 de febrièr - John von Neumann, matematician austrian-american (n. 1903)
- 9 de febrièr - Miklós Horthy, almiral ongrés, regent d'Ongria (n. 1868)
- 7 de març - Wyndham Lewis, pintor anglés (n. 1882)
- 11 de març - Richard E. Byrd, almiral american (n. 1888)
- 16 de març - Constantin Brâncuşi, esculptor romanés (n. 1876)
- 17 de març - Ramon Magsaysay, president de las Filipinas (n. 1907)
- 23 de març - Andrzej Wróblewski, pintor polonés (n. 1927)
- 28 de març - Gheorghe Tătărescu, primièr ministre de Romania (n. 1886)
- 28 de març - Jack Butler Yeats, pintor irlandés (n. 1871)
- 26 d'abril - Gichin Funakoshi, artista marcial japonés (n. 1868)
- 2 de mai - Joseph McCarthy, politician american (n. 1908)
- 7 de mai - Wilhelm Filchner, explorator alemand (n. 1877)
- 12 de mai - Erich von Stroheim, actor e realizator austrian-american (n. 1885)
- 14 de mai - Marie Vassilieff, pintora russa (n. 1884)
- 16 de mai - Eliot Ness, agent american del FBI (n. 1903)
- 21 de mai - Jens Søndergaard, pintor danés (n. 1895)
- 12 de junh - Jimmy Dorsey, musician american (n. 1904)
- 17 de junh - Augusto Samuel Boyd, president de Panamà (n. 1879)
- 21 de junh - Johannes Stark, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 24 de junh - František Kupka, pintor chèc (n. 1871)
- 23 de julhet - Giuseppe Tomasi di Lampedusa, escrivan italian (n. 1896)
- 2 d'agost - Lasar Segall, pintor lituanian-brasilièr (n. 1891)
- 4 d'agost - Washington Luís, president de Brasil (n. 1869)
- 5 d'agost - Heinrich Otto Wieland, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1877)
- 7 d'agost - Oliver Hardy, actor american (n. 1892)
- 18 d'agost - Irving Langmuir, fisician e quimista american, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 19 d'agost - David Bomberg, pintor anglés (n. 1890)
- 20 d'agost - Julio Lozano Díaz, president d'Onduras (n. 1885)
- 21 d'agost - Mait Metsanurk, escrivan estonian (n. 1879)
- 12 de setembre - José Lins do Rego, escrivan brasilièr (n. 1901)
- 20 de setembre - Jean Sibelius, compositor finlandés (n. 1865)
- 21 de setembre - Rei Haakon VII de Norvègia (n. 1872)
- 22 de setembre - Toyoda Soemu, almiral japonés (n. 1885)
- 18 d'octobre - Vitorino Guimarães, primièr ministre de Portugal (n. 1876)
- 19 d'octobre - Vere Gordon Childe, arqueològ australian (n. 1892)
- 24 d'octobre - Christian Dior, modista francés (n. 1905)
- 25 d'octobre - Henry van de Velde, pintor bèlga (n. 1863)
- 26 d'octobre - Gerty Cori, bioquimista austriana, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 30 d'octobre - José Patricio Guggiari, president de Paraguai (n. 1884)
- 3 de novembre - Wilhelm Reich, psiquiatra alemand (n. 1897)
- 24 de novembre - Diego Rivera, pintor mexican (n. 1886)
- 24 de decembre - Domingos da Costa Oliveira, primièr ministre de Portugal (n. 1873)
- Bolesław Cybis, pintor polonés (n. 1895)


text:
Efèctes especials
Lo tèrme d’efèctes especials designa l'ensems de las tecnicas utilizadas al cinèma per crear l’illusion d’accions e simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'esxistisson pas dins la realitat o que poirian gaire èsser preses al moment del filmatge.
Principis[modificar | modificar la font]
Popularizats pels films fantastics de sciéncia-ficcion e de catastròfa, los eèctes especials utilizan diferents processus en rapòrt a l’imatge e al son: sintèsi d'imatge 3D, tractament numeric, maquètas, animacion imatge per imatge, ralentit e accelerat, maquilhatge, efèctes sonors, ea. Se podon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en postproduccion), o per la mèscla d'ambedos.
Los cineastas utilizan los efèctes especials per de besonhs diverses:
- Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, eca.)
- Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (monstres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, eca.)
- Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, violéncias, catastròfa naturala, scèna d'action, eca.)
Aqueles efèctes devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efèctes especials mostrariá çò « meravelhós » ont tot es possible, coma dins las dessenhs animats per exemple, e perdrián de realisme als espectators.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras illusions visualas venon de las lantèrnas magicas e als praxinoscòpis, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efèctes especials se desvolopèron. Lo prestidigitator Georges Méliès, davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efèctes d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).
Al meteis temps, en espanha Segundo de Chomón utilizèt de processus semblables, e d'autres tecnicas, per exemple filmar del naut fasent creire que la camèra es posada al sol, permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc Charley Bowers utilizèt fòrça d'efèctes especials, coma las animacions d'objèctes imatge per imatge.
En 1914, l’invencion del rotoscòpi pels fraires Dave e Max Fleischer, que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la retòca e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.
Los cineastas de l'expressionnisme alemand adoptèron lèu los efèctes especials, que donèron l'identitat a de films coma Metropolis de Fritz Lang (1927) o Faust de F. W. Murnau (1926).
En 1933, lo film King kong de Cooper e Schoedsack utiliza dos tipes d'efèctes especials: l’animacion en volum e la surimpression pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’animatronic, una tecnica que consistís a animar une creatura robotizada per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels dinosaures de Jurassic Park en 1993.
Dins l’Òme invisible de James Whale, (1933), es lo precessus del « ecran contra ectan » qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’incrustacion, l’un dels principals progrès dels efètes especials.
Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per tractament numeric) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del matte painting) e l’utilizacion de maquètas.
Efèctes especials mecanics[modificar | modificar la font]
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.
L’exemple mai espectacular es 2001, una odissèa de l'espaci, de Stanley Kubrick, qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de Cosmos 1999 a Star Wars. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, John Dykstra desvelopèt lo Dykstraflex dins lo filmatge de Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl. Creèt aprèp amb George Lucas los estudiós ILM.
Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son Jim Henson e Frank Oz (creators del Muppet Show) que faguèron viure de personatges coma Dark Crystal e Yoda dins Star Wars, episòdi V : L'Emperi contraataca.
Fin finala, lo maquilhatge e la creacion de costums originals son sovent associats als efèctes especials.
Efètes especials numerics[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels ordinators e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins Tron (Steven Lisberger, 1982) e dans The Last Starfighter (Nick Castle, 1984).
Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo morphing, utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins Willow (Ron Howard, 1988), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a Louison (Dominique Pinon) dins Delicatessen (Jean-Pierre Jeunet e Marc Caro, 1991).
Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (Alien IV) o la Buf Compagnie (Matrix Reloaded, Harry Potter e la Copa de fuòc, Spider-Man 3). Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma Peter Jackson dins la trilogia del Senhor dels Anèls, que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.


text:
La legenda daurada
La Legenda daurada o Legenda aurea en latin es un obratge redigit en latin entre 1261 e 1266 per Jaume de Voragina, dominican e arquevesque de Gènoa, que fa l'agiogrfia de prèp 150 sants ou grops de sants, santas et martirs crestians, e qualques episòdis de l'annada liturgica celebran entre autre la vida Jèsus e de la Verge.
Somari
Fonts utilizadas[modificar | modificar la font]
Jaume de Voragina posèt dins totes los tèxtes classics de la literatura religiosa de l'Edat Mejana; las bibliografias occupa gaireben trente paginas de l'edition critica. Se pòt notar los evangilis apocrifs del Jaume, de Nicodèm, lo Speculum historiale de Vincent de Beauvais, las òbras dels Paires latins Gregòri de Tours, sant Augustin, sant Jeròni e las Vitae Patrum, Joan Cassian e de Paires grècs ja tradusits en latin coma sant Joan Crisostòm. S'esforcèt de pas escotar las legendas dels sants locals.
L'obratge[modificar | modificar la font]
D'en primièr intitulada Legenda sanctorum alias Lombardica hystoria, (çò que cal legir dels sants o istòria de Lombardia), aquela òbra foguèt lèu nomenada Legenda aurea perque lo seu contengut, d'una granda valor, es dich tan preciós que l'aur. En mai de las vidas dels sants 40 % de La Legenda daurada es consacrada a las explicacions de las fèstas religiosas principalas, al subjècte de la vida du Jèsus.
Lo libre es divisit en 5 partidas e 178 capítols, organisat a l'encòp segon l'òrdre del calendièr liturgic (de l'Avent a la fin de novembre) e dels edats de la gràcia o del salut: temps de la renovacion (5 capítols), lo temps de la reconciliacion e de la pelegrinacion (25 capítols), lo temps de la deviacion (21 capítols), lo temps de la reconciliacion (20 capítols), lo temps de la pelegrinavion (107 capítols).
L'abreujat d'istòria d'Euròpa que dona, començant al sègle VI amb l'aribada dels Lombards, li val tanben lo nom d'Historia lombardica[1] (Istòria lombarda). Aqueles recits vius avián per vocacion d'exaltar la fe. Lo vertadièr subjècte de la legenda daurada es lo combat contre los esperits de Mal, s'exprimissent entre autre dins lo corratge dels martirs que mòstra fin finala l'impoténcia dels persucutats. La legenda daurada es atal consebuda coma una aisina de trabalh destinada als predicaires, servissent a la preparacions dels presics.
Difusion[modificar | modificar la font]
Aquel obratge coneguèt tre sa cracion, vèrs 1261-1266, un succès considerable. Lo mai ancian manuscrit conservat, datant de 1282, se trapa ara a la Bayerische Staatsbibliothek de Munic[2]. Lèut, La Legeda daurada venguèt amb la Bíblia e lo psaltièr, una de las òbras mai legidas, mai copiadas e tanben mai aumentadas: als sègles XIV e XV, es pas rare de ne trapar de copiás contenent pas mes 400 istòrias. Existiriá mai 1 000 manuscrits, del mai simple a mai enluminat. L'arribada de l'estampariá aumentèt encara la difusion.
Influéncia dins los arts plastics[modificar | modificar la font]
La Legenda daurada influencièt tanben fòrça l'art dempuèi l'Edat Mejana. De pintres coma Giotto, Simone Martini, Jan Van Eyck, Fra Angelico, Masaccio, Piero della Francesca, Antonello de Messine, Andrea Mantegna, Hans Memling, Gerard David e mai posèron sovent dins aquela font
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions imprimidas latinas[modificar | modificar la font]
- Iacopo da Varazze, Legenda aurea. Edicion critica (del tèxte latin) per Giovanni Paolo Maggioni, Firenze, Sismel - Ed. del Galluzzo, 1998
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (la)Extrachs del tèxte en latin
- (fr)Arlima - Archius de literatura de l'Edat Mejana
- (fr)Abbaye de St Benoît - traduccion francesa de J.-B. M. Roze
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) De la saintetat a l'agiografia: genèsi e usatge de la Legenda daurada Per Barbara Fleith, Franco Morenzoni, p. 75
- ↑ (fr) Iacopo da Varazze 1 042 manuscrits segon B. Fleith (1991, p. 55-331) : n°16


text:
682
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 682 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Intervencion probabla dau rèi de Calakmul per plaçar un membre de son Ostau coma cap — vassau — après la disparicion de la dinastia locala de Naranjo[1].
Tikal[modificar | modificar la font]
Per lo premier còp dempuei lo sègle VI, un monument novèu foguèt inaugurat per Jasaw Chan K'awiil a Tikal mostrant — maugrat sei desfachas dins lo corrent dau sègle VII còntra Calakmul e seis aliats — lo redreiçament de sa poissança. La bastida d'autrei monuments foguèt tanben rapidament començada.


text:
Carmen Reinhart
Carmen M. Reinhart, nascuda Castellanos (L'Avana, Cuba, 7 d'octobre de 1955) es una economista americana. Aquesta professora de l'Escòla Kennedy de Harvard es actualament una de las economistas mai influentas sus la politica financiera mondiala. Segon Bloomberg Markets, èra demest los 50 personas mai influentas del mond en 2011 e 2012. Foguèt autora amb Kenneth Rogoff, ancian economista en cap del Fons Monetari Internacional, del rapòrt publicat en 2010 que criticava los deficits tròp elevats, e que servís a justificar la politica de rigor menada per l'Union Europèa. Son nom venguèt celèbre dins la premsa quand lo rapòrt foguèt criticat per sas mancas grèvas e sos calculs falses. Mai d'un economista critiquèt aital la politica d'austeritat e Paul Krugman, un economista american dels mai prestigioses, afirmèt qu'aquesta politica sonque podiá menar cap a mai de pauretat e miséria.


text:
Tanús
en francés
Tanús[1][2] ( Tanus en francés) es una comuna francesa lengadociana en Segalar situada dins lo departament francés de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Viaducte de Viaur: viaducte ferroviari sus la linha Tolosa-Rodés, bastit entre 1898 e 1902 per l'engenhaire Paul Bodin.
- Glèisa romanica de Las Plancas: edifici del sègle XI situat a 3 km de Tanús, a 20 minutas, per un camin dempuèi lo parcatge agençat. La clau se trapa a l'ostal de comuna o al cafè dels espòrts.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Paul Bodin, l'engenhaire del Viaducte de Viaur
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Tanús sul site de l'Institut Geografic Nacional
- (fr) Tanús sul site de l'Insee
- (fr) Tanús sul site del Quid
- (fr) Localizacion de Tanús sus una mapa de França e comunas limitròfas
- (fr) Plan de Tanús suq Mapquest
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Hauteville-Lompnès
Hauteville-Lompnès en arpitan ( Hauteville-Lompnès en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus un anautit scenari, en lo Bugey (lo un dels 4 païses de l'Ain amb la Dombes, la Bressa e lo País de Gex). Lo Bugey es una zòna de bassa montanha #que fa partida del massís del #Jurar.
La commune est située sur un haut plateau, dans le Bugey (l'un des 4 pays de l'Ain avec la Dombes, la Bresse et le Pays de Gex). Le Bugey est une zone de basse montagne qui fait partie du massif du Jura.


text:
Tripleville
Tripleville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près del pòble, al confluisson de divèrses vallées shutas creusées al quaternaire, se tròba la fontaine Sant-Martin, font del riu #Agre (altitud 114 m) #qu'après un cors d'una vintena de quilomètres se tira en lo Loir a Boca-de #Agre (altitud 96 m, comuna de Romilly-sus-#Agre). Aquel riu travèrsa en Loir-e-Doncas que los pòbles de Tripleville e Verdas, en Eure-e-Loir la municipalitat del Mée, los pòbles de La Ferté-Villeneuil, Charray e Romilly. Aquela font es una exurgence de la capa de Beauce (la Conie es alimentée de la meteissa manièra). La consequéncia n'es qu'aquel riu es fòrça sensible als fluctuations del nivèl de la capa e en particulara a una pluviométrie flaca o a pompages agricòlas intensius. Qualques fonts secondaires situadas al mièg de lo sieu lièch, #que l'alimentacion ne vendriá de capas mai prigondas, jalonnent lo sieu recorregut: La Canche comuna de Verdas, Los Grands Gouffres comuna del Mée. Aquelas fonts secondaires atenuen l'efièch de las deduccions, totun lo riu a #èsser de divèrsas fes a shut dempuèi 1976.
Près du village, au confluent de plusieurs vallées sèches creusées au quaternaire, se trouve la fontaine Saint-Martin, source de la rivière Aigre (altitude 114 m) qui après un cours d'une vingtaine de kilomètres se jette dans le Loir à Bouche-d'Aigre (altitude 96 m, commune de Romilly-sur-Aigre). Cette rivière traverse en Loir-et-Cher les villages de Tripleville et Verdes, en Eure-et-Loir la commune du Mée, les villages de La Ferté-Villeneuil, Charray et Romilly. Cette source est une exurgence de la nappe de Beauce (la Conie est alimentée de la même façon). La conséquence en est que cette rivière est très sensible aux fluctuations du niveau de la nappe et en particulier à une pluviométrie faible ou à des pompages agricoles intensifs. Des sources secondaires situées au milieu de son lit, dont l'alimentation viendrait de nappes plus profondes, jalonnent son parcours: La Canche commune de Verdes, Les Grands Gouffres commune du Mée. Ces sources secondaires atténuent l'effet des prélèvements, néanmoins la rivière a été plusieurs fois à sec depuis 1976.


text:
Jumencourt
Jumencourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Jumencourt a situat a l'oèst de Laon (33 km), al nòrd de Soissons (17 km) e al sud de Chauny-Tergnier (20 km).
A compausat del Caseriu de Trébécourt, en direccion de Coucy-lo-Castèl-Auffrique sus la D1500.
La municipalitat aperten al costat de Coucy-lo-Castèl-Auffrique e al arrondissement de Laon.
La commune de Jumencourt est située à l'ouest de Laon (33 km), au nord de Soissons (17 km) et au sud de Chauny-Tergnier (20 km).
Elle est composée du Hameau de Trébécourt, en direction de Coucy-le-Château-Auffrique sur la D1500.
La commune appartient au canton de Coucy-le-Château-Auffrique et à l'arrondissement de Laon.


text:
Longa Marcha
La Longa Marcha (chinés tradicional: 長征, chinés simplificat: 长征, pinyin: Chángzhēng), tanben nomenada Granda Marcha, foguèt lo viatge a travèrs de l'interior de China que seguiguèron las tropas del Partit Comunista Chinés entre los ans 1934 e 1935, en fugent l'armada de la Republica de China. Qualques ans abans, los comunistas avián ensajat d'establir una zòna jol sieu contraròtle dins l'airal montanhós de la província de Jiangxi, dins lo sud del país, ont establiguèron la Republica Sovietica de China. Assetjats per las fòrças nacionalistas dirigidas pel Generalissim Chiang Kai-shek, en octòbre de 1934, los dirigents comunistas decidiguèron de fugir cap al nòrd, çò que los menariá un an après dins la província de Shaanxi, dins una zòna mai alunhada que se trobava tanben jos contraròtle comunista.


text:
Trent
Trent (en venèt Trénto e en venèt locau Trent, en italian Trento, en alemand Trient, en latin Tridentum) es una vila d'Itàlia situada dins la region de Trentin-Aut Adige. Es la capitala de la region e de la província de Trent. La populacion de la ciutat en 2005 èra de 112 142 abitants.
Lo gentilici es trentin -a o tridentin -a.
La vila[modificar | modificar la font]
La populacion viu dins una província qu'es completament montanhòla. Aquela província de Trent a una superfícia de 6 207 km² e una populacion de 477 017 abitants (2001).
I a l'autoestrada A22-E45 que vai au sud vèrs Verona e au nòrd vèrs Bolzano (Bozen), Innsbruck e Munic. Lei ferrovias fan la connexion principala d'Itàlia amb Àustria e Alemanha.
Originariament foguèt una ciutat cèlta conquerida puei per lei romans. Trent venguèt famosa mondialament amb lo Concili de Trent (1545-1563) ont engimbrèron la Còntrareforma. L'adjectiu tridentin se pòt referir especialament a aquel eveniment.
Lo riu de Fersina, afluent dau riu d'Adige, passa pròche de Trent.


text:
Haillicourt
Haillicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Haillicourt Se tròba en los tucs de la region de la Artés a 12 km a l'oèst de Béthune e a 30 km al nòrd de Arras.
Haillicourt se trouve dans les collines de la région de l'Artois à 12 km à l'ouest de Béthune et à 30 km au nord d'Arras.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels vestigis, descobèrts en lo moment de extractions minaires, testifiquen de lo sieu passat gallo-romain.
Origina del nom Haillicourt :
Se tròba las paraulas hall, hallier en significant buisson, pichon bòsc, luòc cobèrt e la paraula cuerta en significant courtil, barrat, pleta. Antany Aquel endroit i aviá environat de titards e de bòsc, a l'excepcion del nuclèu del vilatge #qu'èra en cultura. Pel continuament, aquela posicion de cultura li calguèt prene lo nom de Hailler-Cor de contunh Haillercourt e Haillicourt.
Per testament del 8 de decembre de 1650, a fach don de tèrras per Jérôme SEGOND, sieur de Wionval en Haillicourt (distincion a l'entorn de la glèisa actuala) Conteville lez Sant-Pol e unes autres luòcs a la glèisa de Haillicourt.
Des vestiges, découverts lors d'extractions minières, attestent de son passé gallo-romain.
Origine du nom Haillicourt :
On retrouve les mots hall, hallier signifiant buisson, petit bois, lieu couvert et le mot court signifiant courtil, clos, enclos. Autrefois cet endroit était entouré de titards et de bois, à l'exception du noyau du village qui était en culture. Par la suite, cette position de culture dut prendre le nom d'Hailler-Court puis Haillercourt et Haillicourt.
Par testament du 8 décembre 1650, est fait don de terres par Jérôme SEGOND, sieur de Wionval en Haillicourt (seigneurie autour de l'église actuelle) Conteville lez Saint-Pol et autres lieux à l'église d'Haillicourt.


text:
1005
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1005 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Kenneth III a la batalha de Monzievaird donada ai partisans de son cosin Malcolm II que contestavan sa legitimitat. Lo venceire, fiu dau rèi Kenneth II, li succediguèt.
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Annada tradicionalament retenguda per fixar la fondacion de la Republica de Gènoa.
Polonha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada l'annada precedenta còntra lo Sant Empèri. Coma en 1004, lei combats s'acabèron per de desfachas polonesas. En particular, leis Imperiaus prenguèron lo contraròtle totau de la Pomerània Occidentala (→ 1007).
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion de l'Ostau dau Sabar per lo califa Al-Hakim bi-Amr Allah. Una bibliotèca publica fòrça importanta i foguèt creada. Leis ensenhaments prepausats regardavan lei sciéncias (astronòmia per exemple), la filosofia e la religion.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb (« Lo Libre de la Lèi regardant la medecina » en occitan). Òbra majora dau sabent persan Avicena, èra una enciclopedia escricha en arabi e gropava la màger part dei coneissenças medicalas dau periòde au sen de cinc libres regardant l'anatomia (libre I), lei medicament simples (libre II), lei patologias (libre III), lei fèbres, la cirurgia e lei poisons (libre IV) e la farmacopèa (libre V). Aguèt una gròssa influéncia sus tota la medecina medievala.


text:
Modèl:Referéncias
Modèl en bocla detectat : Modèl:Documentacion modèl
Aqueste modèl ajusta las nòtas e referéncias en bas de pagina.
Usança
{{referéncias | grop = (alpha, grec, decimal ; defaut : decimal) | colomnas = (defaut : 1) | colwidth = | referéncias = }}
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
La Confederacion Calandreta -Ensenhament laíc immersíu occitan
La Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersíu occitan es dirigida per un Conselh Confederal compausat dels Presidents de las Federacions Regionalas e dels representants del diferents collègis de l’Amassada Generala (Collègis dels Establiments, dels Ensenhaires, del Personal non ensenhaire, de las Federacions Departamentalas,…)
Totas las escòlas e associacions Calandreta, las Federacions son aderentas de la Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersíu occitan . Aquela d’aquí, per l’agrat que lor balha, garantís l’identitat de las Calandretas.
La Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersíu occitan representa las escòlas e federacions al prèp dels poders publics. Es ela que, en relacion amb las Federacions Regionalas, mena las negociacions que tòcan los efectius e lo nombre de pòstes al prèp del Ministèri de l’Educacion Nacionala.
BURÈU CONFEDERAL :
Co-présidents : Jean-Louis BLENET, Emmanuel QUESTEL
Vice-présidents : Jean-François ALBERT, Miriam BRAS, Jean-Pierre GAFFIER, Christophe LEBEGUE.
Secrétaire : Pierre BARRAL
Trésorière : Cécilia MORANDAT
Trésorière adjointe : Patricia LE MASSON
Représentante des salariés non enseignants : Mireille BLANQUER
Représentants des enseignants : Jean-François ALBERT (déjà cité comme vice-président), Julien BAYSSAC, Sandra BERNARD.
Autres membres : Paul-Robert ASENCIO, Anne MILHAU.
Los presidents de las Federacions regionalas son convidats permanents.
Las Federacions regionalas e departementalas
Las federacions, en iniciar la creacion d’associacions prefigurativas, manejan la creacion d’escòlas novèlas. Las federacions an per tòca la coordenacion e lo desvolopament de servicis comuns entre las associacions gestionàrias dels establiments Calandreta. Son, per exemple, las federacions regionalas qu’inician lo movement annadièr dels ensenhaires.
Las escòlas e collègis
La formacion amb l’ISLRF
La Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersíu e las autras escòlas immersivas, ABCM (Alsaça/Mosèla), BRESSOLA (Catalonha), DIWAN (Bretanha) e SEASKA (País Bascol), creèron : l’ISLRF – Institut Superior de las Lengas de la Republica Francesa qu’es cargat de la gestion dels mejans financièrs de la formacion iniciala dels regents e qu’es vengut un luòc de reflexions a l’entorn de las problematicas de l’ensenhament bilingüe en immersion. Es per aquò qu’ISLRF organiza un collòqui cada tres ans. Eskolim, estructura cargada de portar las reivindicacions d’un ensenhament de las lengas dichas regionalas per immersion als poders politics e al grand public.
La formacion amb APRENE
APRENE, Establiment d’Ensenhament Superior Occitan.
APRENE, Establiment d’Ensenhament Superior, ric de 15 ans de recèrcas dins los domenis de la pedagogia e de l’immersion, prepausa una formacion completa, teorica e practica, per de joves que vòlon venir regents en occitan e que tenon a ensenhar dins aquesta lenga, al dintre de las escòlas Calandreta.
Un dispositiu de transmission del mestièr coerent : la mesa en responsabilitat progressiva de regentas e regents experimentats dins la menada e la validacion de las formacions es al còr del succès de nòstra formacion pedagogica. Los bailes, paissèls e paissèls ajudaires intervenon dins cada nivèl de la formacion, aculhisson, acompanhan, vesitan, ajudan e avaloran los estudiants-calandrins.
Una aisina de concepcion e de contraròtle : lo conselh scientific d’APRENE se compausa d’universitaris, cercaires, regents e associatius. S’acampa dos còps l’an per, en ligam amb lo CA d’APRENE, validar e pensar los contenguts de las formacions.
APRENE développe également la formation continue des professeurs des écoles
APRENE desvolopa la formacion continua dels professors de las escòlas de las Calandretas, en collaboracion amb lo CFPO (Centre de Formacion Professionala Occitan).
Dempuèi 1997, lo Centre de Formacion Professionala Occitan s’encarga de la formacion continua dels Ensenhaires de las Escòlas immersivas Bressola, Calandreta, Diwan, Seaska e Zweisprachigkeit.
Las accions de formacion continua porgidas pels ensenhaires se debanan en tot se conformar amb las disposicions de la convencion ministeriala del 20 de març de 1997 emai las del libre IX del còde del trabalh.
Lo C.F.P.O es Centre agregat pel ministèri de l’Educacion Nacionala francesa e recep lo finançament de la formacion continua per totas las escòlas immersivas en lengas non oficialas de França a proporcion del nombre total d’ensenhaires pagats per l’Estat.


text:
Álvaro de Luna
Álvaro de Luna y Jarana (Cañete, Cuenca, c. 1390 - Valhadolid, lo 2 de junh de 1453) que ho un favorit deu rei Joan II de Castelha ; que ho atau lo purmèr d'ua seria de favorits qui dens l'istòria espanhòla son coneguts com los Validos.
Qu'èra IVau conestable de Castelha, Mèste de l'Òrdi de Santiago, Ièr Comte de San Esteban de Gormaz, Ièr duc de Trujillo, Ièr Marqués de Villena).
D'ua grana influéncia suu son rei, que ho eliminat per Isabel de Portugal, la segonda esposa d'aqueth darrèr, puish escapsat.


text:
Èbre
Èbre (Ebro en aragonés GO/SLA, Ebre en catalan, Ebro en basco e castelhan), z-es lo flume mai fòrt d'Espanha, d'una longor de 928 km. Lo nom ven dau latin Iberus.
Nais a Fontibre (dau latin Fontes Iberis, la "Font d'Èbre") en Cantàbria e s'escor dau nòrd-oest au sud-èst per se voidar dins la mar Mediterranèa a Deltebre (lo dèlta d'Èbre, en Catalonha) en traucant sobre 910 km las ciutats de Miranda de Ebro (Castelha e Leon), Haro (La Rioja), Logronh (La Rioja), Tudèla (Navarra), Alagón (Aragon), Saragossa (Aragon), Casp (Aragon) e Tortosa (Catalonha).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Èbre a Miranda de Ebro
-
Èbre a Saragossa
-


text:
Restauracion Meiji
La Restauracion Meiji correspònd au periòde entre 1868 e 1869 onte l'emperaire japonés, reduch au ròtle de figura religiosa dempuei de sègles, retrobèt son poder e acomencèt la modernizacion dau país après una guèrra civila corta, la guèrra Boshin, e l'abolicion dau Shogunat Tokugawa.
D'efèct, la dubertura forçada dau país au comèrci internacionau e ai nacions estrangieras après una expedicion militara estatsunidenca en 1854 entraïnèt una crisi prefonda de la societat e dau govèrn feudau japonés. Divèrsei faccions apareguèron devesidas a prepaus de l'influéncia deis estrangiers e de la modernizacion dau país. Rapidament, lo poder tradicionau dau shogun foguèt criticat puei escomés per de clans opausats ais estrangiers e favorables a una restauracion dau poder de l'emperaire. Fàcia a la poissança creissenta dei partisans de l'emperaire, lo shogun Tokugawa Yoshinobu acceptèt en persona l'abolicion dau shogunat en 1867 e lo retorn dau poder entre lei mans dau jove emperaire Meiji.
Pasmens, aquela decision èra encara pas sufisenta per certanei partisans de l'emperaire que crenhèron una manòbra dau shogunat per gardar son poder. Una guèrra civila acomencèt donc en genier de 1868 fins au 17 de mai de 1869. Lei diferents adversaris dau govèrn imperiau novèu foguèron desfachs après una tiera de campanhas militaras vèrs lo nòrd dau país.
Après aquela guèrra, lo país foguèt transformat prefondament per una seria de reformas que toquèron la societat, l'economia e lei fòrças armadas japonesas. La division deis abitants en castas foguèt abolida e la modernizacion occidentala venguèt la nòrma. Enfin, Japon tenguèt per lo premier còp un govèrn centrau fòrt e capable d'impausar sei decisions au rèsta dau país.
Somari
- 1 La dubertura forçada dau país
- 2 Crisis, conflictes e declin dau shogunat
- 3 Fin dau shogunat
- 4 Guèrra Boshin
- 5 Consequéncias
- 6 Referéncias
- 7 Bibliografia
La dubertura forçada dau país[modificar | modificar la font]
La convencion de Kanawaga[modificar | modificar la font]
En 1853, l'expedicion dau commodòre Matthew Perry e d'una flòta de quatre naviris de guèrra modèrnes pervenguèt au larg d'Edo. Sa mission èra d'obtenir la fin de la politica d'isolacion dau Japon e sa dubertura au comèrci internacionau, se necessari per la fòrça[1] [2] [3]. La preséncia dei naviris entraïnèt donc una crisi prefonda per lo govèrn dau shogunat Tokugawa. D'efèct, lo shogunat e sei conselhiers vouguèron realizar un acòrd ambé leis estrangiers, l'emperaire lei vouguèt emmandar e un nombre important de daimyo (senhors feudaus) desirèron la guèrra. Lei faccions principalas dau país èran donc devesidas e lo conselhier Abe Masahiro (1819-1857) assaièt de trobar un compromés malaisat.
En març de 1854, foguèt signada ambé lo commodòre Perry la convencion de Kanawaga. Permetèt la dubertura de tres pòrts (Nagasaki, Shimoda e Kakodate) ai batèus estatsunidencs recercant de viures, un tractament corrècte per lei naufragiers estatsunidencs e l'installacion d'un consul estatsunidenc a Shimoda. Pasmens, aqueu tractat èra contrari ai desirs de l'emperaire, causant un maucontentament de la populacion còntra lo shogunat.
Consequéncias de la convencion de Kanawaga[modificar | modificar la font]
Per lo shogunat, leis efècts de la convencion de Kanawaga e de la crisi foguèron importants. D'efèct, un debat, novèu au Japon, acomencèt a prepaus de la politica dau govèrn e de criticas dau shogunat apareguèron. Abe deguèt donc trobar d'aliats novèus per contuniar sa politica, especialament per mandar una seria de modernizacions de la defensa dau país. Ansin, un raprochament foguèt realizat ambé lei País Bas per la recepcion dau premier naviri a eliça japonés e la creacion d'una escòla militara navala a Edo e d'un centre d'entraïnament a Nagasaki. De mai, lei conoissenças scientificas occidentalas venguèron la basa de la recèrca japonesa.
En causa d'aquela politica, l'oposicion au conselhier Abe venguèt fòrça importanta e foguèt remplaçat en 1855 per Hotta Masayoshi (1810–1864). Lo cap de la dissidéncia èra alora Tokugawa Nariaki que combinava una leiautat fòrta per l'emperaire e un sentiment egalament grand còntra leis estrangiers. Èra tanben lo cap de la defensa nacionala dempuei 1854.
Lo Tractat d'amistat e de comèrci de 1858[modificar | modificar la font]
Après la nominacion de Townsend Harris coma consul deis Estats Units en 1856 e doas annadas de negociacions, un tractat d'amistat e de comèrci foguèt signat en 1858 entre Japon e leis Estats Units. Lei ponchs principaus d'aqueu tractat èran :
- cambi d'agents diplomatics.
- dubertura au comèrci estrangier dei pòrts d'Edo, de Kobe, de Nagazaki, de Niigata e de Yokohama.
- lei ciutadans estatsunidencs podián viure e comerçar librament dins aquelei pòrts, a l'excepcion dau comèrci de l'opium.
- lei ciutadans estrangiers èran jutjats segon la lèi de lor país amb un sistèma de tribunaus dins lei consolats.
- una taxacion febla per leis exportacions e leis importacions sota un contraròtle estrangier. Ansin, lo comèrci internacionau èra independent dau govèrn japonés.
- Japon poguèt comprar d'armas o de naviris estatsunidencs.
Ambé l'acòrd deis Estats Units, lo govèrn japonés deguèt egalament aplicar de condicions similaras per leis autrei país. Ansin, Reiaume Unit, França o Russia obtenguèron rapidament lo drech de comerçar e de s'establir dins lei pòrts dubèrts per lo tractat.
Crisis, conflictes e declin dau shogunat[modificar | modificar la font]
Crisi politica[modificar | modificar la font]
La politica de dubertura dau país entraïnèt de crisis novèlas e un premier afebliment dau shogunat. D'efèct, en causa de sa politica, Hotta perdeguèt lo sostèn dei senhors principaus, e quand Tokugawa Nariaki s'opausèt au tractat, mandèt una sancion imperiala. Devinant la feblesa dau shogunat, lei jutges imperiaus rebutèron lo planh, mesclant l'emperaire a la politica dau país per lo premier còp dempuei de sègles. Puei, après la mòrt dau shogun Iesada Tokugawa en 1858, Tokugawa Nariaki prepausèt son fiu Tokugawa Yoshinobu per la succession ambé l'ajuda de divèrsei senhors. Dins aquò, Hotta averèt la lucha per lo poder e Tokugawa Nariaki e Tokugawa Yoshinobu foguèron arrestats. Naosuke Ii venguèt shogun provisòri. Enfin, de tractats novèus foguèron signats ambé leis Estats Units.
Crisi economica e solevaments[modificar | modificar la font]
La dubertura dau comèrci exterior japonés causèt una instabilitat economica importanta. L'inflacion e lo chaumatge aumentèron enterin que lo país èra tocat per de gròssei faminas. De mai, lo sistèma monetari japonés s'afondrèt en causa deis investisseires estrangiers. D'efèct, la paritat tradicionala au Japon entre l'òr e l'argent èra egala a 1 per 5 contra 1 a 15 dins lei país estrangiers. Aquela diferéncia entraïnèt de còmpras massissas d'òr per lei marchands estrangiers, forçant lo govèrn de desavalorar la moneda. Enfin, de centenaus de miliers d'abitants moriguèron d'una epidemia de colera, egalament aducha per leis estrangiers.
Ansin, dins leis annadas 1860, lei revòutas païsanas e lei violéncias urbanas se multipliquèron. D'incidents aguèron tanben luòc entre d'abitants japonés e d'estrangiers. De movements antiestrangiers poderós apareguèron. Naosuke Ii, signatari dau tractat de 1858, foguèt assassinat en març de 1860 a Sakuradamon. Divèrsei marins europèus foguèron tuats en 1860 a Yokohama[4]. Puei, en 1861, l'ambaissada britanica foguèt atacada e doas personas foguèron tuadas [4]. En consequéncia, lei nacions estrangieras deguèron prendre de mesuras violentas per protegir sei ciutadans.
L'oposicion armada a l'influéncia estrangiera degenerèt finalament en conflicte armat quand l'emperaire Komei rompèt ambé de sègles de non-intervencion imperiala e ordonèt l'expulsion deis Occidentaus e deis Estatsunidencs lei 11 de març e 11 d'abriu de 1863. Aquel òrdre foguèt especialament seguit per lo clan Choshu basat a Shimonoseki, sota la direccion dau senhor Mori Takachika. D'efèct, a partir dau 10 de mai, acomencèt de tirar sus totei lei naviris estrangiers temptant de traversar lo destrech de Shimonoseki maugrat leis òrdres dau shogunat. D'autra part, en setembre de 1863, l'ambaissada estatsunidenca d'Edo foguèt incendiada.
Intervencions militaras occidentalas[modificar | modificar la font]
L'influéncia estatsunidenca, inicialament importanta, declinèt a partir dau començament de la Guèrra de Secession en 1861. Foguèt remplaçada per Reiaume Unit, França e País Bas. Coma lo shogunat se declarèt pas capable de punir lei dos clans principaus dau camp antioccidentau, lei clans Choshu e Satsuma, lei fòrças occidentalas decidiguèron d'agir esperelei.
Ansin, en 1863, Estatsunidencs e Francés ataquèron dins lo destrech de Shimonoseki en julhet e aost. Leis Estatsunidencs averèron una batalha navala contra una flòta rebèlla e lei Francés destruguèron una vila pichona e una posicion d'artilhariá [5]. Pendent lo meme periòde, lei Britanics bombardèron Kagoshima, sus lo territòri Satsuma, en respònsa a la mòrt d'un marchand britanic[6]. Destruguèron tanben quauquei naviris. De negociacions acomencèron donc entre lei Britanics e lo clan Satsuma qu'èra opausat au shogun mai non a la dubertura e a la modernizacion dau país. Ansin, après pagament de reparacions per lo clan Satsuma, lei relacions se melhorèron. Ansin, pendent la guèrra de Bonshin, lei Britanics foguèron aliats e Satsuma obtenguèt de naviris de guèrra de vapor.
Còntra lo clan Choshu, leis operacions venguèron pus importantas en 1864. Lei 5 e 6 de setembre, una flòta internacionala ataquèt lo destrech e desbarquèt de fòrças terrèstras. Lo 8, lei fòrças Choshu deguèron se rendre e lei fortificacions de la region foguèron destruchas. Après aquela intervencion, leis Occidentaus demandèron una indemnitat fòrça gròssa de 3 milions de liuras au shogunat[7] [8]. Per redurre la soma, lo shogunat negocièt e leis Europèus demandèron la ratificacion dau tractat d'amistat de 1858 per l'emperaire, la dubertura dei pòrts de Hyogo e Osaka e una uniformizacion dei taxas a 5% [9]. Per far pression sus l'emperaire, una flòta foguèt mandada a Hyogo en 1865 e l'emperaire finiguèt per calhar e autorizar lo shogun de negociar ambé leis estrangiers.
Fin dau shogunat[modificar | modificar la font]
Succès militars dau shogunat e restauracion provisòria de son govèrn[modificar | modificar la font]
Entre 1864 e 1867, data de sa dissolucion nominala, lo shogunat retrobèt una partida importanta de son poder e de son influéncia. D'efèct, lo 20 d'aost de 1864, capitèt de repossar puei d'esquichar una revòuta a Kyoto sostenguda per lo clan Choshu. Una expedicion punitiva, mandada en setembre, obtenguèt per la seguida lo deliurament dei caps de la rebellion refugiats sus lo territòri Choshu. Foguèron condamnats a mòrt. De mai, entre mai de 1864 e genier de 1865, una autra rebellion, la rebellion Mito, foguèt egalament desfacha per leis armadas dau shogunat maugrat unei victòrias inicialas deis insurgents [10] [11]. Coma per la revòuta de Kyoto, la repression foguèt saunosa[12]. Lei basas dau govèrn tradicionau foguèron donc installadas tornarmai e lo movement anti-shogunat reprimit.
Segonda expedicion punitiva contra lo clan Choshu e fin nominala dau shogunat[modificar | modificar la font]
Lo declin definitiu dau shogunat foguèt entraïnat per sa desfacha durant la segonda expedicion punitiva contra lo clan Choshu. Acomençada en 1866, l'expedicion foguèt desfacha per l'aliança e lei fòrças modèrnas dei clans Choshu e Satsuma. De mai, lo shogun Tokugawa Iemochi moriguèt, bessai d'empoisonament, la mema annada e Tokugawa Yoshinobu venguèt lo shogun novèu. Capitèt d'establir un alta-au-fuòc mai lo prestigi dau shogunat èra d'ara endavant grèvament afectat. Puei, lo 30 de genier de 1867, l'emperaire Komei moriguèt e son jove fiu Meiji li succediguèt enterin que l'influéncia de la rebellion Choshu-Satsuma aumentava. Lo shogun Tokugawa Yoshinobu prepausèt donc de rendre son poder a l'emperaire. La fin dau shogunat aguèt oficialament luòc lo 9 de novembre de 1867[13]. Dins aquò, lo poder dei Tokugawa èra ja fòrça important e l'estructura de son govèrn totjorn en plaça.
Guèrra Boshin[modificar | modificar la font]
Restauracion de l'emperaire e començament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Maugrat la fin dau shogunat prononciada per Tokugawa Yoshinobu, lei relacions entre lei doas faccions èran encara tendudas. La rompedura aguèt finalament luòc au començament de l'annada 1868 e la guèrra civila acomencèt rapidament en genier. D'efèct, lei clans pus engatjats, principalament Satsuma e Choshu, dins lo camp de l'emperaire crenhèron que la fin dau shogunat proclamada per Tokugawa Yoshinobu foguèsse solament una manòbra per gardar un poder non oficiau important. Lo 3 de genier de 1868, de tropas dei dos clans ataquèron lo palais imperiau per liberar l'emperaire que proclamèt la restauracion de son poder. Puei, e mai se la majoritat dei senhors desiravan contuniar la collaboracion ambé lei Tokugawa, Saigo Takamori dau clan Satsuma, menacèt de suprimir lo títol de shogun e de sasir lei tèrras Tokugawa.
De son caire, lo shogun, inicialament d'acòrd ambé la proclamacion de l'emperaire, s'estimèt plus liat per aquela lo 17 de genier[14]. Aquela decision foguèt presa après la destruccion dau castèu d'Edo, una residéncia dau shogun, e l'ataca d'un burèu dau govèrn per de partisans dau clan Satsuma. L'endeman, lei fòrças dau shogun ataquèron donc lo palais dau daimyo Satsuma a Edo. Quauquei personas foguèron capturadas o tuadas[15]. Après aqueleis eveniments, una guèrra civila dubèrta, dicha guèrra Boshin, comencèt rapidament.
Batalha de Toba-Fushimi e presa d'Osaka[modificar | modificar la font]
Lo 27 de genier de 1868, 15 000 soudats dei fòrças dau shogunat ataquèron 5 000 combatents dei tropas dei clans Satsuma e Choshu a Toba e Fushimi, vèrs l'intrada sud de Kyoto. Equipats d'armas modèrnas mentre qu'una partida importanta dei tropas Tokugawa avián encara sei materiaus feudaus, lei clans Choshu e Satsuma resistiguèron. De mai, venguèron oficialament l'armada imperiala lo 28. Aprofichant lo cambiament de camp de divèrsei senhors entre lo 5 e lo 6 de febrier, capitèron donc de rebutar l'armada dau shogun. Après aquela desfacha, Tokugawa Yoshinobu, se retirèt a Edo e son prestigi èra entamenat[16]. L'armada imperiala acomencèt d'avançar e prenguèt lo castèu d'Osaka lo 8 en causa de la retirada dei fòrças dau shogun.
En revenge, sus lo teatre navau, la flòta imperiala èra pas encara capabla de batre lei naviris shogunaus. Foguèt batuda a Awa lo 28 de genier e perdiguèt un naviri.
Neutralitat dei país estrangiers[modificar | modificar la font]
Divèrsei país estrangiers tenián d'interès au Japon e assaièron d'intervenir au començament de la guèrra Boshin. Pasmens, pauc a pauc, après de negociacions ambé l'emperaire e fàcia a l'intransigéncia dau shogun, evolucionèron vèrs una neutralitat mai o mens respectada.
D'efèct, en febrier, leis Occidentaus reünits dins lo pòrt dubèrt de Hyogo declarèron que lo shogunat èra totjorn considerat coma lo govèrn legitim dau Japon. Aquela declaracion permetèt l'espèr d'una intervencion occidentala, especialament francesa, per ajudar lo shogunat. Dins aquò, una delegacion imperiala venguèt a Hyogo quauquei jorns après aquela declaracion. Lei diplomatas de l'emperaire rementèron l'abolicion dau shogunat e prometèron lo respèct dei tractats e la proteccion deis estrangiers. Ansin, obtenguèron finalament la reconoissença internacionala dau govèrn de l'emperaire. Pasmens, la reconoissença de l'emperaire arrestèt pas lo movement e leis atacas antiestrangiers. Per exemple, 11 marins francés foguèron tuats per un clan favorable a l'emperaire lo 8 de març de 1868. L'ambaissador anglés foguèt tanben atacat dins una carriera de Kyoto vèrs la fin dau mes.
Lo refús de l'ajuda diplomatica francesa per lo shogun acabèt lei poissanças occidentalas de demorar neutras dins la guèrra civila. Aquela ajuda foguèt la proposicion d'un plan prepausat per l'ambaissador Léon Roches per arrestar l'avançada dei tropas imperialas a Odawara, darrier ponch estrategic avans una ofensiva contra Edo. Léon Roches demissionèt e en març, sota l'influéncia dau Britanic Harry Parkes, les nacions estrangieras concluguèron l'adopcion d'una neutralitat estricta enebissent intervencions dirèctas e liurasons de materiaus.
Pasmens, aquel acòrd de neutralitat foguèt parcialament respectat car lei Francés ajudèron l'armada dau shogun ambé lo mandadís de conselhiers mai o mens oficiaus per formar de soudats. De mai, d'una maniera generala, lei dos camps capitèron d'obtenir de materiaus de guèrra modèrnes europèus o estatsunidencs.
Reddicion d'Edo[modificar | modificar la font]
Après sei premierei victòrias, Saigo Takamori dirigiguèt lei fòrças imperialas vèrs l'èst e lo nòrd de Japon, ganhant la batalha de Kōshū-Katsunuma lo 29 de març. Sei tropas poguèron donc enceuclar Edo en mai de 1868, entraïnant la reddicion de la vila e dau shogun Tokugawa Yoshinobu. Quauquei grops assaièron de contuniar la lucha mai foguèron vencuts lo 4 de julhet durant la batalha d'Ueno.
Pasmens, lo cap de la flòta Tokugawa, Enomoto Takeaki, refusèt la capitulacion. Amb uech naviris sota dotze e 2 000 òmes, capitèt d'anar vers lei territòris dau nòrd, revoutats contra l'emperaire. Foguèt egalament ajudat per un grop de conselhiers militars francés, especialament Jules Brunet.
Campanha contra la coalicion dau nòrd[modificar | modificar la font]
Après la desfacha e la reddicion de Tokugawa Yoshinobu, la màger part de Japon acceptèt lo govèrn e l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, unei senhors dau nòrd, sostenguts per lo clan Aizu, refusèron l'òrdre novèu e formèron una aliança per combatre lei tropas imperialas. En mai de 1868, l'aliança tenguèt lei clans de Sendai, Yonezawa, Aizu, Shonai e Nagaoka. De mai, un prince imperiau aviá fugit au nòrd ambé de partisans dei Tokugawa. Venguèt lo cap nominau de la coalicion. Enfin, la flòta d'Enomoto arribèt a Sendai lo 26 d'aost. Pasmens, maugrat una superioritat numerica importanta, 50 000 combatents, lei fòrças de la coalicion èran mau equipadas maugrat l'obtencion de 3 canons Gatling e de 2 000 fusius francés modèrnes ambé l'ajuda d'un marchand alemand.
Una campanha relativament corta permetèt de véncer la resisténcia de la coalicion. D'efèct, en mai de 1868, lo daimyo de Nagaoka foguèt atacat. Capitèt d'exercir una resisténcia importanta durant la batalha de Hokuetsu e d'infligir de pèrdas autas ais Imperiaus. Pasmens, son castèu foguèt pres lo 19 de mai. Puei, lei tropas de aigo Takamori capitèron de pertusar lei defensas de la coalicion construchas dins la passa de Bonari per atacar directament lo clan Aizu. Aqueu clan foguèt vencut en octòbre durant la batalha d'Aizu. En consequéncia, la posicion de Sendai èra desenant indefendabla e la flòta d'Enomoto se retirèt a Hokkaido.
Formacion de la Republica d'Ezo[modificar | modificar la font]
Après la desfacha sus l'illa d'Honshu, Enomoto Takeaki se retirèt a Hokkaido ambé sa flòta, sei conselhiers francés e 3 000 òmes. Entre lo 20 e lo 26 d'octòbre, eliminèron la resisténcia dau clan Matsumae puei prenguèron lo contraròtle de tota l'illa pendent lo mes de novembre. Pasmens, la flòta perdeguèt dos naviris importants au larg d'Esashi en causa d'una tempèsta. Puei, organizèron un govèrn sus l'illa e proclamèron la Republica d'Ezo lo 25 de decembre de 1868 ambé l'objectiu de formar una nacion independenta. Enomoto foguèt facilament elegit president. Leis autoritats d'Ezo assaièron adonc d'obtenir un sosten internacionau o un acòrd ambé l'emperaire mai leis Estatsunidencs, lei Francés e lei Rus refusèron de reconóisser la republica novèla. Puei, Enomoto prepausèt que l'illa foguèsse dirigida per lo shogun sota l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, aquela proposicion foguèt tanben refusada per lo Conseu Imperiau. Durant lei mes d'ivèrn, lei fòrças d'Ezo fortifiquèron adonc lo sud de l'illa per assaiar de rebutar l'assaut de l'armada imperiala. Un comandament d'oficiers japonés e francés foguèt egalament organizat e quatre bregadas venguèron operacionalas per l'armada d'Ezo.
Campanha d'Hokkaido[modificar | modificar la font]
Lo 20 de març de 1869, una flòta imperiala agantèt la baia de Miyako dins lo nòrd de l'illa d'Honshu. Lo 6 de mai, anticipant lo movement, la flòta d'Ezo assaièt d'atacar e de capturar lo naviri pus poderós de la flòta, lo Kotetsu. Pasmens, en causa dau marrit temps e de la preséncia d'armas modèrnas sus lo naviri, l'assaut contra lo Kotetsu manquèt.
Aquela revirada permetèt a l'armada de l'emperaire d'atacar directament l'illa d'Hokkaido amb una fòrça de 7 000 soudats desbarcats lo 9 d'abriu. Gràcias a lor superioritat numerica, capitèron de prendre pauc a pauc lei posicions defensivas fins a Hakodate, la capitala de la republica. Puei, entre lo 5 e lo 10 de mai de 1869, dins la baia d'Hakodate, la flòta d'Enomoto foguèt destrucha o capturada per lei naviris de l'emperaire. Aquela victòria permetèt ai tropas de l'emperaire de finir l'enceuclament d'Hakodate e d'obtenir finalament la capitulacion de sa garnison lo 17 de mai.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La Restauracion Meiji accelerèt l'industrializacion dau país ja acomençat durant la fin dau shogunat. Japon venguèt donc rapidament una poissança militara importanta, capabla de véncre leis armadas europèas coma en 1905 contra lei tropas russas.
Au nivèu de la politica interiora japonesa, lo govèrn novèu introduguèt de reformas per afeblir lei sostens dau shogunat abolit (daimyos, clans e samurais) e consolidar son poder. Ansin, una capitala novèla, Tokyo, venguèt lo centre dau poder e lei tèrras Tokugawa, 25% dei tèrras cultivadas, foguèron sasidas per lo govèrn imperiau. Puei, entre 1869 e 1871, leis autrei fèus foguèron egalament représ per l'emperaire. D'autra part, a partir de 1873, la casta dei samurais foguèt tanben abolida pauc a pauc maugrat la rebellion dau clan Satsuma en 1877. Dins aquò, la màger part dei samurais acceptèt aquelei transformacions e capitèron d'obtenir de pòstes importants dins la societat novèla (oficiers, ensenhants, foncionaris, fabricants d'arma de fuòc...) en causa de sei conoissenças. De mai, l'esperit d'elèit de lor classa subrevisquèt.
Lei fòrças armadas subiguèron tanben de reformas fòrça importantas ambé la disparicion de la classa dei samurais qu'èra la soleta que podiá tenir d'armas. Aqueu privilègi foguèt estendut a totei leis abitants. De mai, l'armada venguèt una armada de conscripcion amb un servici militar de quatre ans. Enfin, lei samurais poguèron plus portar en vila d'armas mostrant lor estatut ancian.
Enfin, lo govèrn imperiau desvolopèt fòrtament l'industria japonesa transformant lo país en poissança mondiala modèrna. Per exemple, la produccion de carbon, 600 000 tonas en 1875, agantèt 21 300 000 tonas en 1913. Autre exemple, lo nombre de naviris de vapor aumentèt de 26 en 1875 a 1 514 en 1913.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The economic aspects of the history of the civilization of Japan Yosaburō Takekoshi p. 285-86.
- ↑ Black Ships Off Japan - The Story of Commodore Perry's Expedition, Arthur Walworth p. 21.
- ↑ Arms and men: a study in American military history Walter Millis p. 88.
- ↑ 4,0 4,1 Satow, Sir Ernest 2006 A Diplomat in Japan Stone Bridge Classics, p. 34.
- ↑ The Battle of the Straits of Shimonoséki, www.navyandmarine.org, [1]
- ↑ Sir Ernest Satow, A Diplomat in Japan, Capíto VIII, The Bombardment of Kagoshima.
- ↑ Marius B. Janse, The making of modern Japon, Harvard University Press, (2002), pp. 314-315.
- ↑ "A Diplomat in Japan", Sir Ernest Satow, 2006 Stone Bridge Press, p .86.
- ↑ "A Diplomat in Japan", Sir Ernest Satow, 2006 Stone Bridge Press, p. 145.
- ↑ Conrad Totman, The collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868, University of Hawai Press (1980), pp. 119-120.
- ↑ Conrad Totman, The collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868, University of Hawai Press (1980), p. 118.
- ↑ Conrad Totman, The collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868, University of Hawai Press (1980), p. 120.
- ↑ Marius B. Janse, The making of modern Japon, Harvard University Press, (2002), pp. 310-311.
- ↑ Marius B. Janse, The making of modern Japon, Harvard University Press, (2002), p. 124.
- ↑ Marius B. Janse, The making of modern Japon, Harvard University Press, (2002), p. 125.
- ↑ Mark Ravina, Last Samurai: The Life and Battles of Saigo Takamori, John Wiley & Sons, 2004.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Paul Akamatsu, Meiji 1868: Revolution and Counter-Revolution in Japan, Harper & Row, New York, 1972, p.
- (en) W.G. Beasley, The Meiji Restoration, Stanford University Press, Stanford, 1972
- (en) W.G. Beasley, The Rise of Modern Japan: Political, Economic and Social Change Since 1850, St. Martin's Press, New York, 1995
- (en) Albert M. Craig, Chōshū in the Meiji Restoration, Harvard University Press, Cambridge, 1961
- (en) Marius B. Jansen, Japan in Transition: From Tokugawa to Meiji, Princeton University Press, Princeton, 1986
- (en) Marius B. Jansen, The Making of Modern Japan, Harvard University Press, Cambridge, 2000
- (en) Rhoads Murphey, East Asia: A New History, Addison Wesley Longman, New York, 1997
- (en) Ernest Satow, A Diplomat in Japan (ISBN 4-925080-28-8)
- (en) Rachel F. Wall, Japan's Century: An Interpretation of Japanese History since the Eighteen-fifties, The Historical Association, London, 1971
- (en) Breen, John, The Imperial Oath of April 1868: ritual, power and politics in Restoration Japan, Monumenta Nipponica, 1996.
- (en) Harry D. Harootunian, Toward Restoration, Berkeley: University of California Press, 1970.
- (en) Najita Tetsuo, The Intellectual Foundations of Modern Japanese Politics, Chicago & London: University of Chicago Press.
- (en) H. Van Straelen, Yoshida Shōin, Forerunner of the Meiji Restoration: A Biographical Study, Leiden: E. J. Brill, 1952.
- (en) David M. Earl, Emperor and Nation in Japan, Seattle: University of Washington Press, 1972.
- (en) Marius B Jansen, Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration, New York: Columbia University Press, 1994.
- (en) W. G. Beasley, The Meiji Restoration, Stanford, California: Stanford University Press, 1972.
- (en) Conrad Totman, « From Reformism to Transformism, bakufu Policy 1853 – 1868 », in T. Najita & V. J. Koshmann, Conflict in Modern Japanese History, New Jersay: Princeton University Press, 1988, pp. 62 – 80.
- (en) Jansen, Marius B., « The Meiji Restoration », in Jansen, Marius B. The Cambridge history of Japan, Volume 5: The nineteenth century, New York: Cambridge UP, 1989, pp. 308–366.


text:
1933
Aquesta pagina concernís l'an 1933 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier dau govèrn alemand. Lo conservador von Papen esperava èsser capable de lo contraròtlar gràcias a l'apondon decisiu dei deputats de son grop e de sei relacions ambé la borgesiá alemanda. Pasmens, Hitler adoptèt rapidament lo sieu programa e s'ocupèt premier d'eliminar lei comunistas e l'oposicion. L'incendi dau Reichstag foguèt lo pretèxte d'aquelei mesuras que li permetèron d'arrestar un nombre important d'adversaris politics (comunistas, socialistas...) estremats dins lei premiers camps de concentracion duberts lo 8 de març. Lo poder dei sindicats foguèt tanben rapidament romputs. Dins lo corrent de l'estiu, lei partits centristas e conservadors assaièron de protestar còntra aquela politica e prononcièron sa dissolucion. Pasmens, lo 14 de julhet, Hitler adoptèt un decrèt qu'enebiguèt la formacion de partits politics novèus e lo partit nazi (NSDAP) venguèt alora de facto partit unic. Enfin, divèrseis accions còntra leis esfèras culturas e intellectualas (lenhiers de libres... etc.) permetèron de s'assegurar de la somission de la màger deis artistas.
En parallèl d'aquelei mesuras permetent ai Nazis de s'assegurar dei poders politics, economics e culturaus, Hitler e sei ministres adoptèron tanben una premiera tiera de mesuras còntra la comunautat josieva. D'efèct, l'antisemitisme anava venir una caracteristica majora dau regime nazi. Encara limitadas a respèct dei mesuras presas dins lo corrent dau decenni 1930 e dau genocidi deis annadas 1940, lei mesuras principalas foguèron l'organizacion d'un boicòt economic per lei SA e lei SS (campanha « Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai Josieus ») e una purga de l'administracion de l'Estat. Pasmens, en causa de l'indiferéncia de la populacion, lo boicòt foguèt globalament una revirada e Hitler decidèt de crear una estructura per centralizar sa politica antisemita.
-
Fotografia d'Adolf Hitler en 1933.
-
-
Fotografia deis efectius dau camp de concentracion de Dachau en 1933.
-
-
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991.
Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada ambé la bastida de 1 500 usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de l'ipotèsi de l'existéncia d'una « matèria sorna » desconeguda dins l'Univèrs per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, en causa de la reputacion extravaganta de son autor, aquela teoria foguèt ignorada fins ais annadas 1970-1980.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier sistèma permetent de refrejar un motor de fusada. Son autor foguèt l'engenhaire austrian Eugen Sänger (1905-1964).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier microscòpi electronic operacionau a partir d'una tièra d'experiéncias menadas per leis Alemands Max Knoll e Ernst Ruska a partir dau principi definit en 1926 per Hans Busch.
Premiera sintèsi de la vitamina C per lo quimista e mètge polonés Tadeusz Reichstein (1897-1996) que recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1950 per una autra descubèrta medicala. Son procès dich Procès Reichstein es totjorn utilizat a l'ora d'ara per la produccion industriala de la vitamina C.
Economia[modificar | modificar la font]
- Començament del New Deal als Estats Units d'America.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Susan Sontag, escrivan americana (m.2004)
- 25 de genièr - Corazón Aquino, presidenta de las Filipinas
- 18 de febrièr - Yoko Ono, cantaira japonesa, femna de John Lennon
- 21 de febrièr - Nina Simone, cantaira americana (m.2003)
- 14 de març - Quincy Jones, compositor e productor musical american
- 4 d'abril - Frits Bolkestein, comissari de l'Union Europèa
- 9 d'abril - Jean-Paul Belmondo, actor francés
- 12 d'abril - Montserrat Caballé, cantaira catalana
- 24 d'abril - Claire Davenport, actritz britanica (m. 2002)
- 26 d'abril - Arno Allan Penzias, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 5 de mai - James Brown, cantaire e compositor american (m.2006)
- 5 de mai - Ratnasiri Wickremanayake, primièr ministre de Sri Lanka
- 6 de junh - Heinrich Rohrer, fisician soís, Prèmi Nobel de Fisica
- 14 d'agost - Richard Robert Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 d'agost - Robert Curl, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 2 de setembre - Mathieu Kérékou, president de Benin
- 29 de setembre - Samora Machel, president de Moçambic (m. 1986)
- 9 d'octobre - Peter Mansfield, fisician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de novembre - Seydou Diarra, primièr ministre de Còsta d'Evòri
- 1 de decembre - Lou Rawls, cantaire american (m. 2006)
- 3 de decembre - Paul J. Crutzen, quimista danés, Prèmi Nobel de Quimia
- 22 de decembre - Abel Pacheco de la Espriella, president de Còsta Rica
- 23 de decembre - Akihito, emperaire japonés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (n.1872)
- 3 de julhet - Hipólito Yrigoyen, president d'Argentina (n.1852)
- 25 de deseme - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (n.1859).


text:
-224
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -224 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra la Liga Aquèa. Lacedemònia capitèt de conquistar Pellene, Phlius e Argos. Aquò entraïnèt una demanda d'ajuda deis Aquèus au rèi de Macedònia qu'acceptèt. Mandèt de fòrças importantas còntra l'istme de Corint onte leis Espartencs resistèron victoriosament. Pasmens, foguèron rapidament obligats de s'ocupar d'una revòuta en Argos.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 11 de març de 2012
Un pensaire pas guaire pensador!
En catalan peninsular, influenciat per l'espanhòu, lo sufixe generaument emplegat qu'ei -ador: caçador, pescador, cantador. L'aute, en - aire, que s'ei especializat, drin mes qu'en gascon, en significar meslèu professionau de: per exemple, drapaire o afeccionat a: per exemple, dansaire. Aquestas duas significacions que son tanben associadas au medish sufixe -aire en gascon, totun non pas tant exclusivament. Que cau notar qu'en catalan septentrionau (lo rosselhonés e lo de transicion), e's contunha de diser caçaire e pescaire, que non caçador e pescador com en los tres grans estandards regionaus deu catalan. E pertot, lo bernat pescaire que s'i ditz enqüèra bernat pescaire, en catalan com en gascon.
En aragonés, lo sufixe -aire de l'occitan que i estó adoptat. A vegadas, lo derivat deu vèrbe que sembla un manlhèu gascon: per exemple cantaire (per cantador). Lo sufixe que i ei tanben directement utilizat tà formar mots segon un biaish pròpiament aragonés, com per exemple, cazataire e pescataire, sinonimes respectius de cazador e pescador. Cazataire y pescataire, rico no guaire, com ac afirma ua dita aragonesa.
En gascon, qu'avem aumens un cas on lo derivat format dab - aire n'a pas briga lo sens deu dab -ador. Qu'ei lo cas de pensaire versus pensador. Aquò vien deu doble sens qu'a lo mot pensar en occitan, eretat deu vèrbe latin pensare. Lo vèrbe intransitiu pensar (seguit de a o de que) qu'a lo sens intellectuau deu latin pensare: imaginar, concéber idèas, saunejar.. Pensà's qu'a lo sens prumèr de créder. Lo vèrbe transitiu pensar, en cambi, qu'a lo sens de suenhar. Lo qui pensa quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensaire (consultatz los diccionaris de Lespy/Raymond e de Palay). Aqueth mot qu'ei un sinonime, pròpiament gascon, deu gallicisme infirmièr (o sia infermèr en gascon classic) . Donc, lo pensaire n'ei pas (o pas necessàriament) un intellectuau ni un saunejaire. Lo qui pensa a quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensador e non pas un pensaire. La confusion semantica qui consisteish a prestar lo sens de pensador au mot pensaire qu'ei unha error hèra frequenta, indusida peu mot francés penseur e per l'usatge generaument equivalent de -aire e -ador en gascon, o dilhèu qu'ei un onguesisme occitanista. Lo diccionari de Per Noste qu' a transmés l'error, represa per d'autes diccionaris mes recents, e qu'ei pecat.
Lo francés que resolvó a miejas lo problèma deu doble sens de penser en cambiar la grafia deu vèrbe transitiu au sègle 17: atau penser e panser que's tròban diferenciats au mens hens la lengua escriuta.
Lo catalan qu'ac hasó en reservar lo sens de suenhar tà un aute vèrbe: cuidar, deu latin cogitare, sinonime de pensare (cogito, ergo sum com ac escrigó Descartes). Aqueth vèrbe cuidar, com buscar, qu'apartien a la seria deus mot ibero-romanics presents hens lo lexic catalan e qui non trobam pas en la rèsta de l'occitan. En catalan contemporanèu, pensar qu'a sonque la significacion intellectuau. Totun, pensar en catalan classic qu'avè plan los dus sens com en la rèsta de l' occitan (véder l'Alcover-Moll).
Lo gascon, lengua tanben d'ua gran precision, non coneish pas aqueth mot cuidar, qu'agó donc de resólver lo problèma d'un biaish diferent deu catalan. Que s'inventè lo mot perpensar, un mot qui a eretat sonque lo sens intellectuau de pensar, n'a pas lo sens de suenhar. Un pensaire n'ei pas necessàriament un perpensaire o un pensador, mentre qu'un pensador b'ei un perpensaire!


text:
Guèrra Francosiriana
La Guèrra Francosiriana se debanèt de març a julhèt de 1920. Foguèt entraïnada per l'incompatibilitat entre l'existéncia d'un reiaume independent de Siria e lo mandat donat a França sus aqueu territòri après la Premiera Guèrra Mondiala. En causa dau desequilibri entre lei fòrças dei dos camps, lo rèi Faisal èra lèst a acceptar un protectorat francés mai son ministre de la defensa refusèt e organizèt la resisténcia. Pasmens, lei fòrças sirianas foguèron aisament vencudas per lei Francés e Faisal deguèt s'exiliar en Anglatèrra.


text:
Guayaquil
Guayaquil qu'ei la ciutat mei poblada d'Eqüator e tanben la capitala de la Província de Guayas. Qu'ei coneguta egaument com la Capitala economica deu País o tanben la Perla deu Pacific.
Que costeja l'arriu Guayas a un vinteat de quilomètres de la soa desembocadura.
La soa populacion qu'ei de 1.985.379 abitants segon lo darrèr recensament.
Guayaquil que ho fondada definitivament en 1537 com pòrt e fabrica de batèus. Qu'ei lo lòc on los dus Libertadores latino-americans, Simón Bolívar (arribat deu nòrd) e José de San Martín (arribat d'Argentina) e's juntèn amassa dab sengles armadas a l'escadença de l'Entervista de Guayaquil.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Guntzbourg (774)
Liste des communes
Guntzbourg
Ville de Guntzbourg, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Guntzbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Krumbach
Ville de Krumbach, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Krumbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Burgau
Ville de Burgau, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Burgau a une adresse e-mail et un site Internet.
Ichenhausen
Ville d'Ichenhausen, localité de l'Allemagne de 8 300 habitants.
La mairie d'Ichenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Jettingen-Scheppach
Ville de Jettingen-Scheppach, localité de l'Allemagne de 6 700 habitants.
La mairie de Jettingen-Scheppach a une adresse e-mail et un site Internet.
Leipheim
Ville de Leipheim, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Leipheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Thannhausen
Ville de Thannhausen, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie de Thannhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bibertal
Ville de Bibertal, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Bibertal a une adresse e-mail et un site Internet.
Offingen
Ville d'Offingen, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie d'Offingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Kammeltal
Ville de Kammeltal, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Kammeltal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ursberg
Ville d'Ursberg, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie d'Ursberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Kötz
Ville de Kötz, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Kötz a une adresse e-mail et un site Internet.
Burtenbach
Ville de Burtenbach, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Burtenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuburg an der Kammel
Ville de Neuburg an der Kammel, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Neuburg an der Kammel a une adresse e-mail et un site Internet.
Ziemetshausen
Ville de Ziemetshausen, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Ziemetshausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Münsterhausen
Village de Münsterhausen, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Münsterhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Haldenwang
Village de Haldenwang, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Haldenwang a une adresse e-mail et un site Internet.
Dürrlauingen
Village de Dürrlauingen, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Dürrlauingen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Alpha Ursae Minoris
Alpha Ursae Minoris (a Ursae Minoris / a UMi) es l'estela pus brilhanta de la constellacion de la Pichona Orsa. Es coneguda per correspondre amb una bona precision a la direccion del pòl nòrd celèst, d'aquò li ven lo nom d'Estela polara o simplament Polaris. Sa distància angulara al pòl celèst es uèi de gaireben 0°45'. A causa d'aquela proprietat primièra per mercar lo pòl, en particular dins lo contèxte de la navigacion, fòrça de civilizacions li donèron un nom tradicional. Se tròba atal lo nom tradicional d'origina latina Polaris, mas tanben d'autres.
L'estela polara, del nòrd terrèstre[modificar | modificar la font]
A causa de sa posicion que se confond amb la direccion de l'axe de rotacion terrèstre, totas las autras estelas del cèl pareisson de virar a l'entorn d'aquela, e sortís jamai de l'emisfèri nòrd, alara que se pòt jamai veire dins l'emisfèri sud.
Malgrat que que Shakespeare aja escrich « Soi tan constant coma l'estela polara », lo pòl nòrd celèst càmbia de posicion al fil dels sègles per causa de la precession dels equinòccis, es a dire un lent cambiament de la direccion de l'axe dels pòls terrèstres. L'axe dels pòls terrèstre evolucionarà fins a aténher una direccion al pus prèp lo 24 març de 2100[1], après anarà s'alunhar pendent de millennis, fins a èsser alunhat de gaireben 45 gras.
Fa 4000 ans, l'estela Polara foguèt Tuban (a Draconis) ; dins un futur alunhat, serà Vega (a Lyrae).
L'utilitat de Polaris coma ajuda a la navigacion (se nomena tanben Stella Maris, estela de la mar) es atestada dempuèi las pus ancianas escrituras assirianas. Es facil de trobar Polaris en seguent la linha traçada dempuèi B Ursae Majoris (Merak) a travèrs a Ursae Majoris (Dubhe), las doas estelas al bòrd drech de la caçairòla caracteristica de la Granda Orsa. Se pòt tanben, a l'opausat, seguir la partida drecha de la punta centrala del « W » de Cassiopèa.
A nòstra epòca, Polaris a pas d'equivalent prèp del pòl sud celèst ; l'estela pus pròcha del pòl sud celèst, σ Octantis, es fòrça pauc luminosa. Pasmens la Crotz del Sud punta cap al pòl sud e es utilizada per lo mercar (amb mens de precision qu'amb Polaris, per lo pòl nòrd).
Caracteristicas pròprias[modificar | modificar la font]
Polaris se tròba a gaireben 430 annadas lutz de la Tèrra. Es una variabla cefelida]] supergiganta, amb dos companhons pus pichons.
En 1899, sa magnitud varièt de gaireben un desen, sus un cicle de quatre jorns, o una variacion d'esclat de gaireben 25%. Puèi, l'amplitud d'aquela variacion comencèt de demenir, lentament d'abòrd, puèi de mai en mai rapidament.
Lo jornalista scientific Serge Jodra[2] [3] revelèt en junh de 1994 un fach estranh e totjorn pauc conegut dels astronòms: la luminositat de l'estela s'estabilizèt completament.
En 2010, son esclat sembla totjorn estable.
Denominacions[modificar | modificar la font]
Entre los nombroses noms de Alpha Ursae Minoris, i a aquel d'origina grèga Kinosura, o Cinosura (rèsta del fach que la constellacion foguèt un can). Es tanben nomenada tramontana.


text:
30
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 30 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Perseguida dei luchas per lo poder en partida delaissat per l'emperaire Tibèri retirat sus l'illa de Capri. Après son succès de l'annada precedenta, lo prefècte dau pretòri ganhèt una autra lucha importanta còntra lo darrier eiretier legitim oficiau nomat en 23. D'efècte, descurbiguèt un complòt còntra l'emperaire organizat per Drusus Iulius Caesar e sa maire Agripina l'Ainada. Aquò li permetèt d'arrestar sei rivaus que foguèron condamnats per Tibèri. Sejan venguèt alora lo mèstre de Roma mai foguèt arrestat e executat tre l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias de l'annada precedenta, l'emperaire Guang Wudi (25-57) se preocupèt de sometre d'un biais vertadier lo senhor Wei Xiao qu'èra son vassau e son aliat dempuei 25 mai qu'èra tanben lo senhor quasi independent d'una partida de la Vau dau Fluvi Jaune. Aquò assaièt de negociar lo mantenement de son autonòmia mai aquò mau capitèt entraïnant lo començament d'una guèrra de quatre ans que s'acabèt per una victòria imperiala en 34.