text:
Calendièr
Un calendièr (var. calendier o chalendier) es un sistèma de marcar las datas en foncion del temps. Un tal sistèma foguèt inventat pels òmes per devesir e organizar lo temps sus de periòdes longs. Inicialament concebuts per èsser en acòrdi amb los fenomèns astronomics e los cicles de las sasons, los calendièrs venguèron indispensables per observar los eveniments astronomics, astrologics e tanben religioses.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Unitats del calendièr
- 3 Combinason de las unitats naturalas
- 4 Periòdes e unitats associats
- 5 Sistèmas de calendièrs dins lo monde
- 6 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot calendièr deriva del latin calendae, « que son apelats », del vèrbe calare (« apelar »). Las calendas designavan pels Romans lo primièr jorn del mes qu'èra lo començament de la luna novèla e los jorns èran comptats a l'envèrs a partir de las calendas, de las nonas, cinquen o seten jorn del mes, de las idas, tretzen o quinzen jorn del mes. Aquel jorn, los pontifes anonciavan la data de las fèstas mobilas del mes venent e los debitors devián pagar lors deutes inscrits dins los calendaria (« libres de comptes »).
Unitats del calendièr[modificar | modificar la font]
Totes los calendièrs istorics son basats sus las unitats naturalas de durada definidas per de fenomèns astronomics.
Lo jorn[modificar | modificar la font]
Dins totas las civilizacions, l'alternança del jorn e de la nuèch pareis d'èsser estada l’unitat fondamentala de la marca de l'escorrement de l'an. Aquela se fa per la rotacion de la Tèrra, lo començament del jorn es pas simultanèu d’un punt a l’autre del glòbe terrèstre. Fins a una epòca recenta, èra pas un problèma perque las civilizacions vivián gaireben sens contacte las unas amb las autras. Lo desvolopament dels transpòrts e la possibilitat de difusar l'ora menèron a definir, al sègle XIX, la nocion de fus orari per far correspondre una ora donada amb una posicion aparenta del solelh dins lo cèl.
Lo mes[modificar | modificar la font]
Las fasas de la Luna essent de bon observar, foguèron un mejan facil de mesura del temps. S'utilizava las lunasons per comptar los temps superiors a qualques jorns. Dins las regions del glòbe ont las sasons son pauc marcadas, coma en Polinesia, la lunason demorèt longtemps, aprèp lo jorn, l’unitat fondamentala de mesura del temps. Lo calendièr musulman modèrne es tanben lunar.
L’annada[modificar | modificar la font]
Marcant las sasons, la revolucion de la Tèrra a l'entorn del Solelh, es a dire l'annada, prenguèt importància amb lo desvolopament de l’agricultura. Aquel cicle es d’una durada relativament longa e son escorrement se pòt marcar per exemple amb de fenomèns coma los solsticis. Es doncas probable que los òmes aurián utilizat l'alongament de las ombras per marcar lo debanament de l’annada, associat al percors aparent del solelh a respièch de las constellacions del zodiac.
Lo primièr calendièr basat sus l’annada poiriá èsser lo calendièr egipcian. Segon qualques teorias, los megalites dels sites de Nabta Playa o Stonehenge, o las formas dels temples astècas e maias poirián aver servit a mesurar las annadas.
Combinason de las unitats naturalas[modificar | modificar la font]
Los fenomèns astronomics presentats çai subre son independents, las unitats que definisson son pas commensurablas: lor repòrt es pas un nombre racional.
Aquela dificultat fa que los pòbles causiguèron de daissar lo calendièr se desincronizar o ben de lo recalar empiricament suls fenomèns celèstes, fins a pèrdre la continuitat dels jorns. Se ditz alara qu’un calendièr es puslèu aritmetic o puslèu astronomic.
L’annada e lo jorn[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara, una annada val 365,242201 jorns. Lo calendièr egipcian, puèi lo calendièr julian e lo calendièr gregorian son de bons exemples dels esfòrces successius que capitèron a sincronizar l’annada amb lo cicle de la Tèrra a l'entorn del Solelh.
E encara nòstre calendièr actual presenta totjorn una leugièra desincronizacion de l’annada, avalorada a qualques jorns (3 jorns) sus 10 000 ans.
Lo mes e lo jorn[modificar | modificar la font]
La durada mejana d’una lunason es de 29 jorns 12 oras 44 minutes e 2,8 segondas (29,53 jorns). Doncas en fasent alternar meses de trenta e de vint-e-nòu jorns, e a condicion d’apondre un jorn cada trenta meses, arribam a una precision acceptabla. Aquel mecanisme foguèt utilizat per totes los ancians calendièrs lunars per far correspondre l’òrdre dels jorns dins lo mes amb las fasas de la luna.
Lo mes e l’annada[modificar | modificar la font]
Una annada solara compòrta 12,36827 lunasons. Per establir l'annada calendièra e doncas conservar un acòrdi entre los meses e las sasons, los calendièrs caldèu e roman apondèron cada tres ans, un tretzen mes a lor calendièr. Mas l’armonizacion demorèt fòrça imperfièita.
Totes los calendièrs qu'atenguèron un grand nivèl de precision abandonèron l’idèa de sincronizar lo mes lunar e l’annada solara e son purament solars coma lo calendièr gregorian o ben purament lunars coma lo calendièr musulman. Per exemple dins lo calendièr gregorian, los meses seguisson pas las fasas de la Luna: l'annada es dividida en exactament dotze meses. Aqueles se pòdon gropar per 2 per formar un bimèstre, 3 per un trimèstre (una sason) e 6 per un semèstre (doas sasons).
Se pòt pasmens citar l’excepcion del calendièr ebraïc modèrne que se basa sul cicle metonic : 19 annadas correspondent a dos cents trenta cinc meses. Sus un cicle de dètz-e-nòu ans aquel calendièr definís doncas sèt annadas de tretze meses e dotze annadas de dotze meses. Cal pasmens èsser regularament sincronizat sul cicle de la Luna perque l’annada e lo mes atal definits son leugièrament excedentaris.
La sason e l’annada[modificar | modificar la font]
Dins fòrça calendièrs, i a quatre sasons : la prima, l'estiu, l'automne, e l'ivèrn. Aquelas sasons son pas totjorn a la meteissa plaça dins lo cors de l'annada, e quand, par exemple, los chineses o los cèltas metèron l'estiu de mai a julhet duel calendièr gregorian, lo solstici d'estiu, jorn pus long essent mai o mens al mitan, dins lo calendièr modèrne europèu, l'estiu comença amb lo solstici d'estiu.
En China, l'annada comença amb la prima, mas, dins de païses escandinaus, comença amb la fèsta de mièg ivèrn (Midtvintersblot), lo solstici d'ivèrn, venguèt Nadal mai recentament.
Periòdes e unitats associats[modificar | modificar la font]
Los autres sistèmas per dividir e marcar lo temps son los multiples o sosmultiples de las tres unitats naturalas.
L’èra[modificar | modificar la font]
L’èra es un periòde de temps vague e subjectiu que comença amb un eveniment istoric marcant o fondador servant de punt de despart e causit per convencion coma annada 1 dins una cronologia.
L'èra crestiana comença l'annada supausada de la naissença de Jèsus. L’anno Domini, que determina uèi l'an 1 a la basa del calendièr gregorian, determinada per Dionysius Exiguus en 532.
Segon los calculs e una tradicion relativament tardièra a respièch de l'istòria d'un pòble josieu, perque remontan al sègle II, l’èra judaïca del calendièr ebraïc comença lo 7 d'octobre de 3761 ab. C. correspondent segon los cronologistas josieus a la creacion del monde. A la meteissa epòca, d'autres exegètas, crestians, calculèron la data de la creacion del monde (Anno Mundi) en 5509 ab. C., data a vegadas utilizada pels calendièrs de las Glèisas ortodòxas. Le Chronikon d'Eusebius Pamphili causiguèt 5199 ab. C..
L'èra olimpica (utilizada pels grècs de l'Antiquitat) comença en 776 ab C (annada dels primièrs Jòcs Olimpics). L’èra de Roma comença amb la fondacion de Roma, lo 21 d'abril de 753 ab. C. Los Romans descomptan atal las annadas Ab Urbe condita (« dempuèi la fondacion de la Vila »). L’èra juliana del calendièr julian, mesa al punt per l'astronòm Sosigènes d'Alexàndria sus òrdre de Juli Cesar, dintrèt en vigor lo 1er de genier de 45 Ab. C., e sa creacion es utilizada coma an 1.
Lo revelh esperital de Siddharta Gautama (lo darrièr Boda istoric) -543 pel calendièr bodista.
L’Egira, lo despart de Maomet per Medina, marca lo començament del calendièr musulman lo 16 de julhet de 622 del calendièr julian.
Los Maias de l'epòca classica (sègles IIIe a IX ap. C.) pensavan que las divinitats tornavan far mai o mens regularament los Òmes en divèrsas matèrias (fusta, milh per exemple) e que n'espèran qualques comportaments per los mantenir o pas dins l'existéncia e l'abondància o la carestiá. Los escribas maias estimavan viure dins una nena creacion començada un jorn 4 Ahau 8 Cumku de lor calendièr ritual, lo jorn origina numericament notat 13.0.0.0.0. dins lor numeracion vintesimala. Los especialistas fan correspondre l'origina de l'èra maia al 11 d'agost de 3114 ab. C. e deuriá s'acabar lèu, en decembre de 2012, e daissant plaça a la (n+1)ena umanitat.
Lo sègle[modificar | modificar la font]
Sègle es un mot d’origina romana mas los Latins li atribuisson una significacion fòrça mai vaga perque segon los autors podiá representar de vint-e-cinc a cent setze ans.
Contràriament a la cresença comuna, las annadas secularas coma 1800, 1900 o 2000 son las darrièras de lor sègle. Per definicion un calendièr comença en l’an 1; l'an 100 deu apartenir al primièr sègle per que faga cent ans. Atal, lo sègle XXI comencèt lo 1er de genièr de 2001.
Lo lustre[modificar | modificar la font]
Lo lustre es un periòde de 5 ans. A Roma, representava l'espaci de temps separant dos recensaments.
La setmana[modificar | modificar la font]
Los Egipcians, los Chineses e los Grècs gropavan los jorns en desenas, los Javaneses per cinc jorns. Le mot decada designa un periòde de dètz jorns, [1]. Pel primièr còp una setmana de sèt jorns apareis dins lo pòble ebrièu que l'aurián manlevat als caldèus. Aquela durada es mai o mens aquela d’una fasa de la Luna. L’adopcion del Shabat [2] coma jorn de repaus ven d'un comandament biblic. Per generalizacion, una annada sabatica torna cada 7 ans, alara que cal esperar 50 ans per que torne una annada jubilara e son Jubilèu.
En Mesopotamia, lo nombre sièis èra considerat coma benastrós e lo nombre sèt coma malastrós; èra doncas recomandat d'entreprendre res los 7, 14, 21 e 28 del mes, aquel jorn malastrós foguèt nomenat « sabbatu » e adoptat pels ebrièus.
En Occident, l'utilizacion de la setmana data solament del sègle III de nòstra èra. L’adopcion del dimenge coma jorn de repaus ven d'un decrèt de l’emperaire roman Constantin I lo Grand en 321.
Dins lo calendièr gregorian, perque un mes mejan compòrta 4,34812 setmanas, la setmana es pas una subdivision del mes. Levat evidentament pels meses de febrièr de las annadas que son pas bissextilas, que compòrtan exactament quatre setmanas o doas quinzenas.
Lo calendièr republican tornèt a la division del mes en decadas.
Lo jorn[modificar | modificar la font]
La division del jorn en unitats precisas es d’origina egipciana e caldèa. Los primièrs devesiguèron lo jorn en 24 partidas, 12 per la nuèch e 12 pel jorn. Los segonds devesissián lor jornada en seissanta partidas coma dins los calendièrs vedics d'Índia; a partir del sègle VII, los Babilonians manlevèron a Egipte la division de lor jornada en dotze partidas. Fòrça pòbles aprèp definiguèron lor nocion d’ora en copant en dotze partidas aqueles dos periòdes de duradas variablas segon las sasons.
La minuta e la segonda[modificar | modificar la font]
Serián benlèu d’origina babiloniana.
L’unitat contemporanèa de mesura de temps es la segonda que se definís dempuèi 1967 per un fenomèn atomic. Nòstra definicion del temps repausa doncas pas mai entièrament sus de cicles astronomics, fach unic dins l’istòria de l’Umanitat.
A causa de l'alentiment de la Tèrra per efèit de marèia, lo jorn actual es un pauc mai long qu'aquel de 1820 que serviguèt a la definicion istorica de la segonda. Cal doncas, pontualament, realizar un « saut » en apondent una segonda (o retirar una segonda, çò que encara jamai se produguèt) a un o dos jorns de l’annada per demorar sincronizat amb la rotacion de la Tèrra. Aqueles ajustaments son irregulars perque las variacions del periòde de rotacion de la Tèrra son elas meteissas irregularas e encara mal explicadas. Aquels ajustaments, anonciats de meses abans per l’International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS), se fan a datas predefinidas en fin de mes, en apondent o retirant una segonda a la darrièra minuta d'una jornada.
Sistèmas de calendièrs dins lo monde[modificar | modificar la font]
Un calendièr es lunar o solar segon que privilègia lo mes o l’annada. Dins un calendièr lunar, la durada mejana d’un mes se deu aprochar d'aquela d’una lunason: 29,530589 jorns. Dins un calendièr solar, la durada de l’annada deu èsser de 365,242190 jorns.
Calendièrs solars[modificar | modificar la font]
- lo calendièr de l'Egipte antica ;
- lo calendièr haab (calendièr maia civil que donèt tanben lo xiuhpohualli astèca) ;
- lo calendièr còpte ;
- lo calendièr etiopian ;
- lo calendièr Êzîdî ; (Curdistan)
- lo calendièr persan, subretot en Iran e Afganistan;
- lo calendièr essenian ;
- lo calendièr etrusc ;
- lo calendièr Egira: utilizat pels musulmans
- los calendièrs d’origina romana :
- lo calendièr roman ;
- lo calendièr julian, calendièr roman reformat per Juli Cesar ;
- lo calendièr julian proleptic; lo jorn julian es un procèssus de compte continú dels jorns ligat a aquel calendièr ;
- lo calendièr julian astronomic ;
- lo calendièr Rumî ;
- lo calendièr gregorian:
- lo calendièr gregorian proleptic ;
- lo calendièr gregorian astronomic ;
- lo calendièr julian revisat, una partida de las Glèisas ortodòxas ;
- proposicions de reforma del calendièr gregorian :
- lo calendièr universal ;
- lo calendièr fixe ;
- lo calendièr suedés, utilizat del 1er de març de 1700 al 30 de febrièr de 1712
- lo calendièr berbèr tradicional, o cajmi
- lo calendièr maçonic.
- lo calendrier Badí‘;
- lo calendièr republican, calendièr revolucionari francés ;
- lo calendièr revolucionari sovietic ;
- lo calendièr patafisic ;
- lo calendièr sayana, calendièr nacional oficial d'Índia ;
- lo calendièr tamol ;
- lo calendièr bengalî ;
- lo calendièr curd ;
Calendièrs lunars[modificar | modificar la font]
- lo calendièr musulman ;
- lo calendièr Tzolk'in, calendièr ritual Maia.
Calendièrs lunisolars[modificar | modificar la font]
S’agís de calendièrs lunars que son ajustats cada annada solara amb de meses intercalars:
- lo calendièr ebrèu ;
- lo calendièr de Coligny
- lo calendièr chinés ;
- lo calendièr japonés ;
- lo calendièr atic.
Autres calendièrs[modificar | modificar la font]
- lo calendièr de Bali, calendièr complèxe, ni lunar ni solar;
- lo calendièr liturgic catolic, coma calculat pel comput.


c: text/html

text:
Murat (Tarn)
Murat[1][2] (oficialament en francés Murat-sur-Vèbre) es una comuna francesa lengadociana en Espinosa situada dins lo departament de Tarn e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. La comuna se situa dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Murat (atestacion Murato, al començament del sègle IX) es un derivat de mur, amb l'apondi del sufixe -atum, çò que dona lo sens d'una aglomeracion aparada per de muralhas[3],[4].
- Canac : se l'origina es la meteissa que la de Chanac (Gavaudan), lo nom s'explica pel nom d'òme latin Canus e lo sufixe -acum; s'es la meteissa que per Chanac (Corresa), solucion mens probabla, lo nom s'explica pel nom d'òme latin Calo, Calonis, totjorn amb lo sufixe -acum. [5], latinizacion del sufixe gallés -*aco-. Seriá d'un biais o de l'autre una propietat rurala gallo-romana.
- Boisseson : se l'origina es la meteissa que per Boisseson, es un compausat de buxea (del latin buxus, "bois", e sufixe collectiu -ea) e del gallés dunum, "puèg, fortalesa", o de buxetum (del latin buxus e sufixe collectiu -etum) e sufixe -onem[6]; mas Boisseson (masatge, anciana parròquia) es benlèu tot simplament un transferiment de Boisseson (la comuna situada prèp de Castras).
- La Becièira (?) seriá un compausat de bèç amb lo resultat del sufixe latin -aria; la preséncia de l'article fa supausar una formacion occitana del segond millenari;
- Candobre (?), en francés Candoubre, es un masatge situat sus la D162B, al moment que se partís en dos abans de confluir amb la D162, a quicòm coma 2,5 o 3km a l'OSO del capluòc. Se pòt conferir amb Cantobre, comuna de Nant, que deu èsser un *Cant-ò-briga, de preceltic *kant-, «nautor», e gallés briga, inaccentuat, «nautor, fortalesa»; mas i a doás diferéncias, o e non pas ò dobèrt, e lo t se sonoriza normalament pas en d dins una tala posicion. Se pòt tanben conferir amb Candesoubre[7] o Candezoubre [8], riu prèp d'Albina e de La Cabareda : Candobre es prèp d'un afluent de Vèbre (nom francés).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 825 abitants
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Pierre Rivemale (1910-1945) pintre, que la familha ven de Canac, e que pintèt de païsatges de Murat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ http://hautevalleeduthore.overblog.com/sauveterre-le-ruisseau-de-candesoubre
- ↑ http://www.ladepeche.fr/article/2015/09/08/2172295-la-randonnee-du-candezoubre-c-est-dimanche.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vocala barrada posteriora non arredondida
La vocala barrada posteriora non arredondida es una vocala que s'emplega per qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɯ⟩. Aquò correspond siágue a una "m" virada, siágue a una "u dobla" (doas u pagadas). Son equivalent X-SAMPA es "M".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es [[vocala barrada|barrat], valent a dire que la lenga es tan prèpa dau paladar coma possible.
- Son ponch d'articualcion es posterior, valent a dire que la lenga es plaçada tan luònh en darrièr de la boca coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, çò que significa que las labras son arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
Aqueste sòn existís pas en occitan


text:
Aciu daurisqui ua sèrie d’articles relacionadi damb es païsatges dera Val d’Aran. Era funcion principau –non ei promòir eth torisme de montanha– ei conscienciar as lectors dera importància e eth valor der entorn qu’amague era Val. Er estudi includís des de vistes irrepetibles peth sòn conjunt naturau coma ignorades pera sua sobreurbanizacion o anècdotiques peth sòn devolopament sociau.
Ena cafeteria d’Orri –entre Baqueira e Beret– se respire un ambient diferent ara rèsta dera Val. Ua bastissa damb ua terrassa plia de gent sostenent ua copa de champanha e dançant ath ritme d’un deejay que barreje chill out, soulful e deep –musica tranquilla–. I a figures coneishudes, sustot dera premsa ròsa, e persones que pera sua forma vestir semblen auèr un naut nivèu adquisitiu; ua radiografia de çò en que s’a convertit enes darrers ans era estacion d’esquí. Ua destinacion inondada d’òmes de negòci acompanhadi des sues hemnes entà èsser a vèir. Alavetz, eth Naut Aran s’a transformat en un lòc tà estar o tà víuer experiéncies? Depen des istòries que se conden ath tornar a casa.
En miei d’aguesta escenificacion sociau, ei dificil trapar un cornèr despoderat der ambient. Luènh d’agarrar imatges de famosi que revistes deth còr arregaïrien, eth païsatge de dejós se distinguís des dera madeisha cafeteria.


text:
493
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 493 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Data retenguda per la fondacion dau Reiaume Ostrogòt en Itàlia e dins lo nòrd dei Balcans per Teodoric lo Grand. Lei basas de sa politica foguèron una seperacion estricta entre Romans e Ostrogòts (defensa dei maridatges entre lei dos pòbles), una tolerància religiosa a respèct dei divèrsei tendàncias crestianas, l'organizacion d'una ierarquia militara calcada sus lo modèl roman e lo mantenement de l'administracion romana.


text:
Scenari cinematografic
L'scenari cinematografic descriu çò que se mostrará e s'ausirá dins una òbra narrativa audiovisuala, es a dire, dins los filmes, serias e documentaris, que siá al cinèma coma a la television. Especifica la division per scenas, las accions dels personatges, los eveniments, los dialògs, e tanben de brevas descripcions de l'entorn ont se passan las accions e, quan se cal, lo ton que deurán prene los actors. Constituís una estapa importanta que determina la fasa de desvolopament del projècte e permetrá la seuna mesa en produccion. El o los scenaristas crean un scenari literari que s'adapta mai tard en scenari tecnic o de filmatge, que destalha de biais codificat totes los aspèctes tecnics necessaris per la presa de vistas.
L'objectiu basic de l'scenari es que siá comprensible per a cada intervent del filme (productors, tecnicians, actors, etc). Dempuèi l'invencion del cinematograf, foguèt desvolupat una quinzena de tipe d'senaris per los adaptar a las nòvas necessitats tecnicas (exteriors, cinèma sonor, efèctes especials) e lo vam artistic de cada epòca (plan sequéncia, improvisacion, coreografia, eca.). Lo format dels documents actuals, sobretot per çó de l'estructura tipografica, se fixèt dins los ans 1950 a Hollywood, ont totjorn es respectat escrupolosament (se fasent amb mai de libertat en Euròpa).
Somari
Processus d'un scenari cinematografic[modificar | modificar la font]
L'idèa[modificar | modificar la font]
Es lo punt de començament per elaborar l'argument.
Lo sinòpsi[modificar | modificar la font]
Se tracta del resumit o l'esquèma del tema o de l'argument ont s'incluson las caracteristicas mágers dels protagonistas.
L'senari literari[modificar | modificar la font]
Narra lo filme en tèrmes d'imatge (descripcions) e de son (efèctes e dialóg), e es divisit en actes e scènas. A d'exigéncias de format, que van de la tipografia a utilitzar fins als marges e indicacions coma los cambis de scèna, se l'accion se passa a l'interior, exterior, de jorn o de nuèch. Tanben se separa clarament lo dialog dels personatges del rèsta de l'accion. Teoricament, se son seguidas las nòrmas d'escriptura, se supausa qu'una pagina d'senari correspond a una minuta de filme. Aquó es de grand utilitat per saber la durada aproximada que prendrá un projècte. L'autor n'es lo scenarista.
L'senari tecnic[modificar | modificar la font]
Aquel scenari, que tanben se sona scenari de filmatge o script, apond a l'senari literari una seria d'indicacions tecnicas per que totes los membres de l'equipa tecnica pòscan trabalhar. Especifica sul papièr tot çó que se deu veire e ausir pendent la projeccion e dins lo meteis òrdre d'apareisson: lutz, posicion de la camèra en cada moment, moviments, accion dels interpretas, decors, musica per a cada presa, efèctes... Se presenta en doas colomnas: una per l'imatge e una per pel son.
L'senari illustrat[modificar | modificar la font]
Tanben nomenat storyboard, consistís en un ensems de vinhetas qu'illustran los plans principals de l'òbra, acompanhadas en general del tèxte dels dialògs o de la votz off e d'altras anotacions tecnicas al respècte dels efèctes sonors o visuals, coma los moviments de camèra, los cambis de focala, eca.
L'scenari animat[modificar | modificar la font]
L'senari animat o animatic s'utiliza cada còp mai coma acompanhament de l'scenari illustrat e permet de donar una idèa precisa de l'efècte de cada scèna a l'ecran, perque i apond lo moviment.


text:
Geranium (genre)
Aqueste article concernís lo genre Geranium stricto sensu. Per l'article concernent los geraniums de jardinariá, vejatz l'article Pelargonium.
Los geraniums son un genre de plantas erbacèas de la familha dels Geraniacèas. Las fuèlhas lobadas, gaireben sequèas, de nervuras palmadas son opausadas sus la tija. Las tijas e mai lo dejós de las fuèlhas son pubescents. Las fuèlhas atenhon 5 cm de diamètre. Lo grop dels geraniums recampa diferentas espècias, de formas e biotòps fòrt variats. Per la seleccion varietala, òm a obtengut de varietats orticòlas ineditas nombrosas : vejatz tanben l'article Pelargonium.
Somari
Las vertuts dels geraniums[modificar | modificar la font]
- Los geraniums son de plantas excellentas contra los moissals.
- Aquelas flors an una odor fòrça delicata e bravament agradiva.
- Lors raices son fòrt finas e se pòdon plantar en pòt pichon.
Espècias salvatjas principalas[modificar | modificar la font]
Flòra europèa :
- Geranium bohemicum L. Geranium de Boèmia
- Geranium columbinum L. Geranium colombin
- Geranium dissectum L. Geranium de las fuèlhas decopadas
- Geranium lanuginosum L. Geranium lanós
- Geranium lucidum L. Geranium lusent
- Geranium macrorrhizum L. Geranium de las raices gròssas
- Geranium molle L. Geranium de las fuèlhas mòlas
- Geranium nodosum L. Geranium nosós
- Geranium phaeum L. Geranium livid
- Geranium pratense L. Geranium dels prats
- Geranium pusilum L. Geranium fluet
- Geranium pyrenaicum Burm.f. Geranium dels Pirenèus
- Geranium rivulare Vill. Geranium blanc
- Geranium robertianum L. Geranium èrba de Robèrt
- Geranium rotundifolium L. Geranium de las fuèlhas redondas
- Geranium sanguineum L. Geranium sanguin
- Geranium sylvaticum L. Geranium dels bòsques
- Geranium tuberosum L. Geranium tuberós
Autras espècias[modificar | modificar la font]
- Geranium maderense Yeo, 1969
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Doas flors de geranium
-


text:
-238
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -238 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Mercenaris amb una leca organizada per Hamilcar Barca còntra lei generaus principaus de l'insureccion. Venguèron dins lo camp cartaginés per negociar una patz mai foguèron arrestats e executats. Pasmens, en despiech d'aquela engana, la situacion militara demorèt malaisada per lei Cartaginés que sei fòrças foguèron batudas a Tunis.
En Mediterranèa, tièra de revòutas de la populacion de Sardenha e dei mercenaris en garnison sus l'illa. Menaçats per leis abitants, lei mercenaris demandèron l'ajuda de Roma que prenguèt lo contraròtle de l'illa. Blocada per la guèrra civila, Cartage deguèt reconóisser l'annexion romana.


text:
Batalha de Preveza
La batalha de Preveza se debanèt lo 28 de setembre de 1538 dins lo nòrd-oèst de Grècia dins lo corrent de la Tresena Guèrra Otomanoveneciana (1537-1540). Opausèt una flòta otomana dirigida per Hayrettin Barbarossa a una coalicion gropant principalament de naviris espanhòus e venecians de la Santa Liga[1] comandada per Andrea Doria. S'acabèt per una victòria otomana en despiech de la superiotat numerica dei coalizats. Permetèt ai Turcs de dominar la Mar Mediterranèa fins a la batalha de Lepanta en 1571.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La Republica de Gènoa, leis Estats Pontificaus e lei Chivaliers Espitaliers fasián tanben partida de la coalicion e mandèron quauquei naviris.


text:
Dedal
Dedal (en grèc ancian Aaίδaλoς / Daídalos, adjectiu significant « trabalhar amb art », « l'Astuciós ») es un personatge de la mitologia grèga, un Atenenc, descendent de la familha reiala eissida de Cecròps. Es subretot conegut per èsser un inventor, un escultor e un grand arquitècte, ligant lo gèni estetic e ingeniositat tecnica e per aver concebut lo laberint, preson del Minotaure.
Platon dins Menon (97 AbC) cita las estatuas de Dedal, « susprenentas de veritat que se deguèt, segon la legenda, de las encadenar per las empachar de fugir »; e dins l'Alcibiades major (121a e 282a) remembra que Dedal èra lo patron dels escultors[1].
Lo mite[modificar | modificar la font]
Fugissent las perseguidas fins a la mòrt de son nebot Talos, que l'aviá precipitat del naut de l'Acropòli, gelós de sas descobèrtas que pensava de s'apropriar, Dedal trobèt refugi en Creta prèp de la cort del rei Minòs. Pasifaè, la femna del rei, li demandèt de crear una vaca de fusta, una trapadèla per que se posquèsse acoblar amb lo taur blanc. Atal nasquèt lo Minotaure; Minòs comandèt alara la creacion d'un laberint per i far presonièr aquela aberracion de la natura.
Dedal donèt la solucion per sortir del laberint a Ariana: utilizar un fil de lana desenrotlat, que deviá seguir fins a la sortida. Aquela darrièra donèt la lana a Tesèu, que se'n serviguèt per sortir del laberint aprèp aver tuat lo Minotaure. Minòs avent perdut son pariatge amb Tesèu, faguèt alara enfermar Dedal e son filh, Icar, dins lo laberint. Podent pas sortir sens fil per lo guidar fins a la sortida, Dedal aguèt alara l'idèa de crear d'alas per se poder envolar. Coma aquelas alas èra bastidas de cera e de plumas, Dedal conselhèt a son filh d'anar pas tròp naut dins lo cèl. Icar cerquèt al contrari de s'aprochar del solelh, çò que faguèt fondre la cera e lo precipitèt cap al mar.
Dedal se refugièt en Sicília prèp del rei Cocalòs. Furiós d'aquela fugida, Minòs decidiguèt de trobar Dedal. Per capitar utilizèt l'engana. Desfisèt aquel que, amb fòrta recompensa, capitariá a ligar un fil al fons de la clòsca d'un caragòl. Per relevar lo desfís, Dedal aguèt l'idèa de ligar lo fil a una formiga, aquela darrièra s'engulhant apuèi dins la clòsca.
Sabent qu'una persona aviá capitat lo desfís en Sicília, Minòs alara sabèt que Dedal èra alà. Lo rei Cocalòs refusèt pr'amor de liurar Dedal, çò que provoquèt una guèrra entre Sicília e Creta. Segon una tradicion diferenta, Cocalòs auriá tendèt una trapanèla a Minòs. Diguèt a Minòs qu'èra invitat per li liurar Dedal, e lo convidèt a partejar lo banh de sas tres filhas. Mas foguèt Dedal que fabriquèt la banhadoira e Minòs moriguèt esbolhentat.
Analisi[modificar | modificar la font]
Per François Jacob, « Dedal incarna la tecné (la tecnica) que permet d'aténher la mestresa del monde... que permet a sos clients de s'abandonar a lor ubris, d'aténher lors fòlas entrepresas... En Dedal se profila una sciéncia sens consciéncia... »[2]
A cada problèma de sos mèstres, Dedal es un auxiliar que tròba una solucion a lor problèma e tanben una novèla solucion al novèl problèma qu'aquela provòca: la cera de las alas es la solucion per s'escapar del laberint, el meteis essent la solucion per enclaure lo Minotaure, el meteis essent lo fruch eissit de sa vaca de fusta concebuda per Pasifaè.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los escultors prenián Dedal per lor aujòl comun ((fr)Platon per Jean-François Pradeau e Chantal Marbœuf, p. 22 Ed. Flammarion, 2008)
- ↑ (fr)La Souris, la Mouche et l'Homme, Odile Jacob, 1997, ISBN=2738108364.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Icar
- Lo laberint : « dedal » venguèt lo sinonim de « laberint » mas benlèu melhor dins sa complexitat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Dédale. Mythologie de l'artisan en Grèce ancienne, Paris, Maspero, 1975 (nouvelle édition augmentée : La Découverte, 2000).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
]


text:
Metatèsi (lingüistica)
Una metatèsi (del grèc ancian: uetάθeσις) es una modificacion fonetica qu'aparten a la familha dels metaplasmas. Consistís en l'escambi entre dos fonèmas vesins. ex. bloca, bocla.
Lo fenomèn afècta sovent la r.
La metatèsi en occitan es anciana, foguèt ja tractada dins las Leis d'Amor del gramatician tolosan del sègle XIV, Guilhèm Molinièr. Diguèt aital dins son tractat de gramatica:
- "Methatezit son cant una letra o una sillaba es translatada d'un loc en autre; quar adoncs es aqui una figura appelada metathezis que transporta sillaba o letra d'un loc ad autre en diverses lox de la dictio, coma palaura per paraula, craba per cabra, cramba per cambra, atersi per atresi, et enayssi d'autres granre."
Somari
La metatèsi en occitan[modificar | modificar la font]
En lingüistica istorica la metatèsi concernís de nombroses mots, e a jogat un ròtle essencial dins l'evolucion fonetica del latin a l'occitan.
Aicí qualques mots que coneguèron un cambiament entre lo latin classic e lo latin vulgar, cambiament qu'a agut una influéncia sus la formacion dels tèrmes en occitan modèrn.
CROCODILLVS > *COCODRILVS > cocodril
COMPARARE > comprar > crompar
Las metatèsis son mai frequentas a l'oèst del domeni occitan, a partir del narbonés afècta ja de mots coma cabra e cambra que venon craba e cramba. Son mai abitualas encara en gascon que pòt arribar a formar de grops consonantics pro estranhs coma *srende per cendre.
Dins l'occitan occidental qualques mots coma dobrir o cobrir pòdon conéisser mai d'una metatèsi coma dorbir/durbir o drobir/drubir e corbir/curbir o crobir/crubir.
De còps que i a, las metatèsis apareisson d'un biais periferic, coma dins lo cas d'*adujar per ajudar (present dins lo nimesenc e còsta Tolosa), çò que laissa pensar que se produsiguèt una correccion que foguèt pas completa.
Lo provençal coneis radièr per darrièr ja present dins los tèxtes ancians[1], e qu'a son equivalent en catalan *radere.
Dins la lenga medievala se tròba sovent *pressona en luòga de persona, *denejar per netejar e mai *plubic per public.
La metatèsi en catalan[modificar | modificar la font]
Lo fenomèn sembla pro espandit dins lo balear popular que s'i pòt trobar de formas coma *probe per pobre o *Grabiel per Gabriel demest mantuna autra. La metatèsi es pro espandida tanben en alguerés, en capcinés (craba e praube per exemple) e mens frequentament en catalan septentrional.
En catalan estandard es venguda normativa dins qualques cases coma dins las paraulas àliga < àguila, cabirol < cabriol. Una forma de metatèsi plan espandida es lo nom ganivet ("cotèl") que ven *gavinet, forma ja condemnada al sègle XV dins las Regles de esquivar vocables o mots grossers o pagesívols.
La metatèsi en francés[modificar | modificar la font]
La metatèsi es pas gaire frequenta dins l'evolucion del latin cap al francés actual manca dins qualques mots coma brebis (< VERVEX) o fromage (< FORMATICU).
Pasmens, es presenta subretot en francés popular, dins la produccion orala de gents qu'an agut una instruccion pro basica. Concernís subretot de mots amb de grops complèxes o una succession de vocalas coma aéroport, infarctus o obnubiler que venon *aréoport, *infractus e *omnibuler.
La metatèsi de sillabas es tanben estada utilizada volontàriament per crear la varietat lingüistica sonada verlan (ex: l'envers > verlan o femme > meuf).
Figura d'estil[modificar | modificar la font]
La metatèsi es tanben emplegada en retorica per insistir o se trufar.


text:
Santo-Estello 2010
La Santo-Estello es lou Coungrès annau dóu Felibrige. Se debano cade an dins uno vilo diferènto di Païs d'O.
Aquest an la Santo-Estello s'es debanado dins la viloto de Castihounés, en Perigord, dóu 21 au 25 de mai.
Li felibre soun esta aculi pèr lou coumitat Santo-Estello, qu’emé li felibre dóu païs, l’óufice dóu tourisme de la vilo, an ourganisa l’ensèn dóu Coungrès e l’an mena emé coumpetènci e eficàci, aculi peréu pèr lou municipe de Castihounés en la persouno de soun conse Segne Pèire Sicaud
Lou Coungrès a coumença dins l’après-dina dóu divèndre 21 de mai quand sus la plaço di courniero lis enfant dis escolo an baia un bèl espetacle ounte an moustra coume deja sabien maneja la lengo nostro …
Aquel espetacle fuguè segui de l’inaguracioun de quàuqui bèllis espousicioun : foutougrafìo de pijounié e moulin pèr Glaude Costes ; rebat di principàli manifestacioun de l’Annado Mirèio ; presentacioun di Mantenènço dóu Felibrige ; Istòri de Castihounès. De mai se poudien vèire dins de boutigo de la vilo de coustume tradiciounau de Guiano e de Perigord e à la Posto l’espousicioun « Perigord terro d’O ».
Pièi lou Capoulié acoumpagna dóu Conse e di felibre se gandiguèron fin qu’à l’intrado de la vilo ounte fuguè inagura lou panèu « Castilhonés » e just après, un pau pus luen, la carriero « Frederi Mistral ».
Après soupa, lou Burèu Generau dóu Felibrige s’acampavo pèr travaia dins la salo dóu Counsèu municipau. Dins lou meme tèms, dins la glèiso cacaluchado de mounde, lou group « 2B2R », vengu de Còus, regalavo lis espetatour emé de cant poulifouni en lengo d’O.
L'endeman, dissate 22 de mai, tre 9 ouro la plaço di courniero se troubavo pleno de proudutour de proudu loucau, un grand marcat de païsan e de mestierau de touto meno. Li felibre poudien à sa counvenènço vesita la ciéuta e ana escouta Segne Glaude Costes que faguè uno dicho saberudo sus li bastido, aquéli ciéuta creado generalamen de touto pèço i siècle 13en e 14en siegue pèr li francés, siegue pèr lis anglés que segnourejavon sus uno grando part di terro dóu païs.
Sus li cop de 11 ouro e miejo segne Pèire Sicaud, proumié Conse aculissié óuficialamen li felibre, après li calourènti dicho d’usage, lou municipe pourgissié un vin d’ounour.
Cadun pousquè pièi manja à la bono apoustoulico ço qu’avien croumpa au marcat di proudutour.
Dins l’après-dina lou Counsistòri s’acampè pèr uno longo sesiho de travai. Fuguèron passado en revisto lis ativeta coumplido despièi la darriero Santo-Estello, d’ourientacioun pèr l’annado à veni fuguèron presso, e pièi fuguèron elegi dous nouvèu Majourau.
Dins lou meme tèms se debanavon sus la plaço, de jo tradicounau presenta pèr l’Oustau de païs « La lemosina » de Sant-Auvènt. Li felibre emai un fube de mounde poudien peréu assista i dos counferènci prepausado : « l’escolo de Jansemin » pèr Andriéu Bianchi, emai uno de Jan Rigouste sus « La toupounimìo di païs d’O – patrimòni à preserva » ; tóuti dous faguèron mirando e sachèron baia d’enfourmacioun saberudo tout en parlant simplamen pèr lou plesi de tóuti.
En seguido de group d’Art e tradicioun poupulàri baièron d’escapouloun de soun talènt en cantant e dansant sus li plaço de la vilo. Dins lou meme tèms, à la glèiso, la couralo biarnéso « Montanhas e Ribera » d’Oulouroun impressiounè lou publi, que clafissié la glèiso, pèr la bèuta, la qualita magnifico de si cant e de si voues. Devers 6 ouro de vèspre, èro Dono Duverger e Marcèu Esquieu que regalèron li gènt emé « Fabuladas », de fable de Jan de La Font asatado en lengo d’O.
Après soupa, sus la plaço di courniero, mai de 700 persouno faguèron cachiero au group « Peiraguda » mena pèr Jean Bonnefon ; aquéli cinq cantaire e musicaire baièron un bèu recitau emé de cansoun de creacioun pleno de fe e d’engajamen emai quàuqui cansoun tradiciounalo represso en cor pèr la foulo.
Pièi lou Dimenche 23 de mai, à coumta de 10 ouro aquéli que voulien poudien assista à-n-uno messo en lengo nostro celebrado pèr lou Majourau-abat Jòrgi Passerat qu’à l’acoustumado emé sa fe e soun estrambord aubourè l’afecioun di fidèu.
Autant lèu après aquelo messo se debanè un grand passo-carriero que faguè lou tour de la ciéuta emé li group d’Art e tradicioun poupulàri vengu di sèt Mantenènço ; tout de long di carriero, de centeno de gènt plagniguèron pas si picamen de man. Tóuti, participant, felibre emai … badaire, venguèron pièi se groupa sus la grand plaço (di courniero) aculi pèr lou Coumita d’ourganisacioun d’aquesto Santo-Estello mena pèr lou jouine e forço valènt felibre Frederi Reynaud. Lou Capoulié En Jaque Mouttet larguè : « De vous senti fièr aqui dins vòsti vèsti tradiciounau e la culturo nostro cavihado au cor, vous voudriéu faire coumprendre quant avès de chabènço de viéure un ideau de vido. Vous demande de n’avaloura lou bonur, d’agué counsciènci d’aquelo chanço. D’efèt, quant de mounde an l’ur d’aparteni à-n-uno identita forto coume la nostro ? De l’espremi plenamen, sènso retengudo, de n’agué li mejan e la counsentido ? Quant de mounde, quant de pople en erranço o badaiouna soun en bousco de sa culturo, n’en soun ourfanèu, soun desmama ? Quant soun, pièi, qu’an tout perdu, qu’an óublida sa culturo naturalo o que la mespreson ?
Soun de plagne aquéli vitimo o aquéli renegat qu’estimon mai se rebala dins uno culturo (un semblant de culturo ) unico, fadasso e aplanado qu’a ges de sens, qu’a ges de racinun. Ami, au regard d’aquéli paurassas, pourtas en vous un tresor, uno sabènço, uno istòri, li foundamento d’uno civilisacioun. Recatas en vous l’espèr e la chanço de la culturo d’o dins touto sa diversita e si formo d’espressioun. Sias li maioun de la cadeno qu’asseguro la perdurableta de l’eiritage de nòsti paire, respoundès de soun aveni… »
Sus li cop de tres ouro après-dina, à l’oumbro fresco dis aubre de la plaço de l’Ourmiero, se debanavo « la Court d’amour » ; de centeno e de centeno d’espetatour aproufichèron d’un magnifiqu’ espetacle de cant e danso di païs d’O baia pèr de group vengu di diferènti Mantenènço dóu Felibrige.
Es à 5 ouro e miejo que lou mounde se retroubèron en foulo, dins la bello e grando salo dóu cinema, pèr la sesiho academico di laus prounouncia pèr li Majourau elegi l’an passa à la Santo-Estello de Seloun : Lou Majourau Sèrgi Bec prounounciè lou laus de Marcèu Bonnet, lou Majourau Francés Pontalier aquéu de Franc-Louis Depoutot e lou Majourau Nadau Lafon parlè de soun davancié Patric Revellat e faguè subretout lou laus di valour felibrenco, un laus magnifi qu’impressiounè lou publi pèr la qualita de la pensado e dis idèio espremido .
De vèspre, sus la plaço di courniero, i’avié tourna-mai de centeno e de centeno d’espetatour pèr escouta lou parèu Danié Chavaroche e Jan Bonnefon que nous faguè espeta (emai ploura !) de rire emé si raconte sus lou mounde dóu rugby : « On n’est pas venu là pour en prendre ». Quàuquis un remoumièron un pau perqué l’espetacle èro majamen en francés, mai aquel espetacle sus un sujèt qu’es uno part de nosto culturo reculiguè li picamen di man afouga de la quàsi unanimeta dis espetatour.
Lou Dilun 24 de mai tout de long de la matinado, se debanavo lou Counsèu Generau dóu Felibrige (Acamp Generau di felibre delega de tóuti li Païs d'O) presida pèr lou Capoulié Jaque Mouttet. Raport mourau, raport d'ativeta, raport financié e proujèt d'aveni se soun sucedi fin qu'uno ouro dóu tantost.
Dóu tèms d'aquelo assemblado de trabai, li felibre an discuti sus un mouloun de sujèt, entre autre :
- Bilans de l’annado Mirèio, que se soun debanado mai de dous cènt manifestacioun, celebracioun e creacioun dins tóuti li païs d’o.
- Grando manifestacioun de Carcassouno d’óutobre passa que i’an participa mai d’un milié de felibre. - Obro coumplido pèr lou counsèu de l’Escri Mistralen que refreto lou diciounàri « lou Tresor dóu Felibrige » de Frederi Mistral, la letro D es acabado e lis acamp à veni saran un pau mai noumbrous fin d’ana un pau pus vite dins aquelo obro de messo à jour.
- Museon arlaten : es barra pèr 4 an e uno presentacioun óuficialo dóu proujèt de l’architèite sara facho lou 2 de jun que vèn en Arle.
- Participacioun à l’estivado de Roudès, lou Felibrige sara tourna-mai presènt aquest an dins aquelo manifestacioun qu’es uno grando veirino de nosto culturo d’O.
- Asatacioun de l’estruturo amenistrativo dóu Felibrige (Mantenènço) au partimen amenistratiéu de la Franço.
- Perseguido de l’engajamen dóu Felibrige demié li diferènt mouvamen que revendicon de dre e de mejan en favour di lengo regiounalo de Franço (la lengo d’O en particulié).
- Perseguido de la realisacioun d’uno metodo audio-visualo d’aprendissage de la lengo d’O dins si diferènti varieta, aquesto metodo a reculi un soustèn estrambourdant di felibre qu’espèron despièi proun de tèms un óutis d’aquelo meno pèr lis ajuda à ensigna la lengo nostro.
- Duberturo óuficialo di grand Jo flourau setenàri dóu Felibrige.
- Pièi sus la fin de la sesiho venguè lou moumen de la reeleicioun dóu capoulié En Jaque Mouttet (èro soulet de se presenta à-n-aquelo cargo). Jaque Mouttet es esta tourna-elegi à la quàsi unamimeta. Tre la resulto anounciado, li felibre s’aubourèron tout d’uno pèr crida sa satisfacioun e ié faire d’ouvacioun mai-que-mai calourènto. Es esta uno meno de plebiscite d’uno poulitico menado despièi quatre an, poulitico de duberturo, de coumunicacioun e d’acioun en favour de la lengo e de la culturo d’o ; ansin li felibre an tourna-afierma sa fidelita is idèio de Frederi Mistral que soun toujour que mai d’atualita en aquelo debuto dóu siècle 21en.
Après lou Counsèu Generau dóu Felibrige, mai de 250 felibre se recampèron pèr la Taulejado de la Coupo.
Es à-n-aquéu moumen que soun esta prouclama li noum di dous nouvèu Majourau elegi pèr lou Counsistòri : lou felibre mantenèire Miquèu Desplanches, curat decan de Seloun de Crau (Prouvènço) e lou felibre mantenèire Pau Valière, de Peiro-bufiero, Sendi de la Mantenènço de Limousin.
De mai un sòci (membre assoucia) dóu Felibrige es esta nouma, s’agis de Segne Walter Meliga, especialisto de la literaturo di troubadou, proufessour à l’universita de Turin.
I’aguè encaro de noumbróusi nouminacioun de Mèste d’obro e de letro de felicitacioun adreissado à de gènt qu’an oubra pèr la culturo e la lengo.
En seguido, avans que de béure à la Coupo, lou Capoulié En Jaque Mouttet prounounciavo lou discours de la Coupo, disènt entre autre : « La Franço talamen tant centralisado s’estoufo d’egoucentrisme. Li principe de Mistral baiarien pleno vido au païs, aurié feni de s’estransina. Coumprendran-ti enfin à Paris que liogo de s’entestardi dins l’arcaïsme, uno vertadiero descentralisacioun, pèr pas dire uno vertadirero regiounalisacioun, sarié que prougrès e enançamen ? Lou Felibrige, despièi soun proumié jour, jamai decessè de n’en prouclama la necessita …
… Faire i lengo regiounalo la plaço que s’ameriton es lou coumbat felibren de tóuti li jour. Sabèn que leissa s’anequeli uno culturo, es leissa se degaia lou patrimòni e pamens es lou bèn dóu pople que s’apauris. Vai ensèn emé la regiounalisacioun que nous fau pas vèire s’esvali e qu’avèn, sènso lassige, de proumòure dins li piado de nòsti davancié. »
De vèspre, èi dins lou cinema de la vilo, un cop de mai clafi de mounde que li felibre veguèron d’abord un poulit filme realisa pèr lis enfant de l’escolo meiralo de Castihounés ; pièi lou filme « Las Sasons » realisa pèr Dono Pamela Varela ; après la proujeicioun la countarello-coumediano Mounico Burg respoundeguè bèn voulountié i questioun pausado sus lou filme pèr lis espetatour.
Finalamen lou Dimars 2 de jun un centenau de coungressisto partien en càrri pèr uno bello escourregudo fin de vesita lou païs de Duras : vesito de l’Oustau di vin que l’apelacioun « Côtes de Duras » es uno apelacioun d’ourigino countouroulado ; pièi vesito d’un establimen de coundiciounamen e de coumercialisacioun di pruno d’Agen. Après lou repas pres à l’ « Hostellerie des ducs », li felibre pousquèron vesita la viloto e subretout lou castèu di du ount’ uno guido tout ensèn forço saberudo e pleno d’imour encantè lou mounde.
Li felibre revenguèron pièi à Castihounés en s’arrestant un moumen pèr vesita la bastido d’Eymet.
A Castihounés lis adessias óuficiau emé de pichòti dicho pleno d’amista, se faguèron à l’entour d’un aperitiéu pourgi pèr la Coumuno e soun conse Pèire Sicaud.
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Santa Estèla
1 Santa Estèla le Ven 4 Juin - 9:01
Mertyl
Occitan Warrior
2 Re: Santa Estèla le Dim 6 Juin - 10:07
Sokolovic
Trobador !!
Que pèno.
un sòci (membre assoucia )
fucking tautology
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
150 ans puèi o Occitània a tres tempses
Robert Lafont - Occitània n°149, setembre-octobre de 2006 / n°150 novembre-decembre de 2006
Ai prepausat, dins lo numèro de junh passat d'aquesta revista, de far de 2007 una "annada Occitània". Gustau Aliròl accèpta la proposicion, mas vei venir las dificultats. Ieu tanben. La principala es que los occitanistas son ja engatjats dins la preparacion del 17 de març d'aquel an ont devon celebrar, a Besièrs après Carcassona la nòstra lenga en reviscol. Mon idèa lor fa un fais de nòu a portar. E puèi benlèu qu'an pas vertadieirament pensat a la sonada que lor fa la chifra de l'annada. En 2007, a Besièrs! Dins la ciutat que foguèt fa ja just cent ans lo centre de la revòlta, legendària tant coma istorica, del mond de la vinha lengadociana contra l'Estat central ! 1907 es lo moment ont lo pòble occitan ven al rencòntre de la Renaissença proclamada cinquanta ans abans a quicòm près, en son nom pels felibres, e ont lo Felibritge , tengut per Mistral a la cadena de sa glòria immobila, respond per l'abséncia. Mentretant lo Catalan Maragall manda per San Joan la crida : " Miracle! Gent d'Occitània, l'esprit d'Oc s'ha despertat ! " . Es l'axe entorn del qual una esperança collectiva vira e tomba d'un còp a la desesperança. Es la de nòstra desfacha d'istòria acceptada, l'an de nòstra vergonha. Perqué pas clamar, cent ans puèi, que de la desfacha remontam.? Lo moment a Besièrs es favorable. Los vinhaièrs son a se trachar de recomençar la lucha per la vida del país. Es pas l'an son que d'una celebracion de la lenga. Es un anniversari per un pòble. Pr'amor que preni la paraula, ezcusatz, parlarai de ieu. Ieu, despuèi d'an e d'ans espèri l'escasença. L'esperavi a la Sala, o dins las vinhas de Lengadòc, sus l'Esplanada de Montpelhièr un vintenòu d'abril, sul Larzac en 1973 e 2003, a l'Adrech dins la minièira, en boca la lenga elegida e'n man la bandièira dessenhada a mos catòrze. Pas vosautres, amics, non ? Torne doncas prene ma vista de nòstre movement renaissentista coma o ai ja fach, en tres tempses successius. Escusatz le tornarmai. Es per una clartat que me sembla ara d'esclatar. Robèrt Lafont
Temps un : la gloriosa cagada
1907 es la primièira de las datas fatalas: aquel an los que se son diches "primadièrs" d'un movement popular viran l'esquina a lor pòble. Après, i a pas pus res a far. En 1909, lo grand projècte "nacional" felibrenc s'engrunarà dins lo ridicul de la Santa-Estèla de Sant-Gèli. En 1914, sus l'ataüt del grand profèta mòrt e sul messatge eidracat, la Grand Guèrra engolirà tot. Aital s'acaba nostre "Temps Un", temps de la pus granda cagada nacionalitària qu'aja facha lo sègle dètze-noven, dich de las "nacionalitats". I aurà son que, vint-e-cinc annadas pus tard, una ceremoniá sepulcrala sota las estèlas passidas d'un vièlh marescal reaccionari. Cal dire, en defensa dels felibres, pecaire ! qu'avián pas la tasca de bon biais. Lor "Renaissença" la pensèron e la menèron coma poguèron dins un blòt d'unanimitat francesa que los condemnava d'avança. Blòt de betum estatal que data de l'Ancian Regin e qu'après la refondacion de la Nacion dins lo jacobinisme, lo Primièr Empèri acaba d'armar dau fèr de la centralizacion absoluda. Blòt mental del còs ciutadan, a l'esquèrra borgesa coma a la drecha reialista. Degun que pòsca concebre un autonomisme provincial, Degun qu'aja pas la cervèla departamentalizada : Malhana, Boca-dau-Ròse, anóncia Mirèio. Per cimèl de l'impossible, al quite país del Felibritge e dos ans abans sa naissença, la revòlta populara provençala contra lo còp d'Estat del dos de decembre es estada escrachada. Los felibres escrivon dins una França ipèr-centralizada, nacionalista e imperialista a tot pèrdre,
dins una negacion de tota varietat intèrna E mai al moment de fúria de la borgesiá capitalista qu'es per establir a París la pompa de l'economia de tot lo territòri, e comença la destruccion de tot pòl de desvolopament periferic. E la debuta databla de çò que deviam sonar lo "colonialisme interior". Auriá calgut de gènis politics per lo combatre. Aguèrem de cigalas. Los felibres escrivon coma las cigalas rasclan lors miralhs... Filhs del Romantisme europèu, concebon lor ròtle coma une redempcion de la lenga per la pluma. Pluma literària, s'entend. Lo ciment francés los empacha d'imaginar un usatge linguistic sociau, administratiu, escolar, o simplament de relacions epistotàrias; S'escriuràn longtemps entre eles dins lo francés plan ortografiat qu'an aprés a l'escòla dels borgeses e obligaràn los fraires catalans a lor escriure dins aquest lengatge, lor adversari dirècte e dominador D'aquí la paradòxa que los cordelarà. Apartènon a la part (digam 20% al mai) de la populacion francesa que sap lo francés, l'escriu e lo legís. Lor public natural, que lor cal educar, es plegat tot dins l'oralitat dialectala occitana. E illetrat. Lo sol mejan per eles de menar lor mission escricha es de passar per l'alfabetizacion francesa, que justament nega fins a l'existéncia de lor lenga. L'embolh màger serà una question de sistèma grafic. Dins una evolucion normala sostenguda d'un us social generalizat, la lenga d'òc aviá antan adaptat la grafia latina eiretada a sa fonologia pròpria. Aquel sistèma de normalitat escricha es conegut e respechat fins als primièrs ans del sègle setzen (mai que mai en Provènça !) pels notaris e totes los escrivans administratius. A partir de la rompedura que marca definitivament, o quasiment, l'Edicte de Villers-Cotterêts, aquel sistèma s'aprigondís dins l'oblidança. L'escrich occitan, qu'es pas pus que literari (subretot poetic) a per sola solucion per èstre ipoteticament legible, de passar pel sistèma francés, produch d'una fonologia d'oïl plan diferenta de la d'òc. Se presenta coma una varietat (segon los autors) de "mostres" de contaminacion sistemica. Malgrat los "provençalistas" del sègle dètz-ochen, que los an precedits en restaurant la glòria dels trobadors, los felibres, aquel sistèma autentic, lo comprenon pas. Dins lor idèa de bastir una nòrma, apondon lor incompeténcia istoricament fonccionala a l'incapacitat d'un public avenidor que l'escòla embarrarà dins lo sistèma francés. Las disputas graficas que se lèvan a lors entorns son sus de menudalhas, a l'interior del contra-sens general del mostre francògrafic, l'ourtougrafìo prouvençalo .
Es amb aquela aisina bestòrta que los Renaissentistas van ensajar de bufar un esperit de reviudança linguistica a lor "pòble." Rencontraràn en de mai l'empacha de la dialectalitat, qu'an pas tanpauc los mejans de resòlvre. Sol Honnorat aviá comprés quicom al problèma d'escritura reviudada. Mistral jove èra estat un moment convençut per el. En 1854, amb la creacion del Felibritge, Romanilha e Mistral meton Honnorat a la cròta. Un pas cap a una normalizacion sus l'espandi que revindican, sols los felibres de la tresena generacion (Devoluy e Ronjat) lo faràn. Mas en proclamant lo "mistralenc", valent-a-dire lo sota-dialècte periferic d'Arle e d'Avinhon, "lengo naciounalo dóu Miejour" . Decision que toquèt pas jamai tèrra ni pòble e demorèt intèrna a l'associacion. Èra un pas per s'embroncar. Aital, lo Felibritge s'avançava dins lo sègle de sa naissença en apondent una error fondamentala sus sa fonccion sociò-linguistica a una incapacitat de trobar una ascla de las mendres dins lo betum francés, condemnat a un reformisme inoperant del centralisme francés, aliat en soma de sa desfacha. Aquò fins a las tres datas que marcan sa "fin d'istòria": 1907, 1909 ,1914 . Se se vòl anar al fons de la desfacha felibrenca, ai totjorn pensat que cal prene l'amira del 22 d'agost de 1866. Es lo jorn d'estiu escalugant e de terribla solesa ont dins lo cambron d'un ostalet del vilatjon de Malhana, Bocas-del-Ròse, Mistral escriu La Coumtesso. Ponch d'arribada d'un possible segon çò que se passa en Euròpa.. Lo poèta se sentís portat sus l'ondada de l'istòria e la prima dels pòbles . Apartèn a la classa dels intellectuals liberals qu'alestisson l'esvelh de las nacions somesas. A per garents al sieu los istoriadors romantics e la pròva immensa d'una civilizacion sagatada al sègle XIIIen per la crosada francimanda, la literatura dels trobadors e un usatge linguistic viu que l'enròda e que pòt montar aperaquí a dos parèlhs de milhons de voses. Fa cinc ans qu'a rencontrat la Renaissença catalana que li a fach sautar una frontièira. Viu un somi de conspiracion garibaldiana que parteja amb Balaguer. Catalonha bolhís, çò sembla, d'esperit
nacional sota la joata espanhòla. Balaguer exilhat es aquí tocant, en Avinhon. Lo Malhanenc, pòrta barrada e contravents tirats, entamena, non pas benlèu al nom d'Occitània tota, mas al nom de Provença, sòr de Catalonha., lo cant de Liberacion: "Penjarian pièi l'abadesso..." Lo refranh usa d'un plural que cal saber legir: " A! se me sabien entèndre" . Las precaucions posterioras nos devon pas enganar. Los simbòls son sempre pus clars que los discorses. La Comtessa es França.. Lo nacionalisme de las respelidas europèas va a la revòlta per l'independéncia. Melhor s'es armada. Mas dins lo plural, i a tragicament degun, ni un pòble, ni d'eleits despertats, ni un ponhat de felibres. Se pòt rire, a la Daudet, de la tartarinada. Se pòt tanplan i veire un coratge lèst a virar a la dolor secrèta. Lo Felibritge es una plaga sota l'ipocrisia. Tot comptat, e'n pensant que los felibres faguèron pasmens una literatura qu'a daverat lo prèmi Nobèl, omenatge rendut e resèrvas fachas a la persona de son Mèstre, li acordarem que foguèt una gloriosa cagada.
Entremièg e prefaci
L'entremièg de Temps Un e Temps Dos es fach d'un pòst-scriptum e d'un prefaci que se seguisson e s'entremesclan. Lo pòst-scriptum es dins la França esclapada e un nacionalisme de vencuts: lo 8 de setembre de 1940 lo messatge d'un marescal vièlh cap de l'Estat a un Comitat Mistral. Lo Felibritge n'a la fèbre. Lo vaquí embarcat dins una Revolucion Nacionala, au servici d'una nacion qu'es pas la sieuna secrèta, cotria amb la vièlha drecha francesa de l'Afar Dreyfus, e que naufragarà dins las aigas pas lindas de la Collaboracion amb l'enemic de França. Per pas ges d'avantatge concrèt. Lo Felibritge jòga las prolongacions, mas per badar. Lo prefaci es dins las annadas trenta. Es un afar d'ortografia interior al Felibritge. Dos mèstres d'escòla de la Republica, Prospèr Estiu e Antonin Perbòsc decidisson de tornar grosso modo al sistèma occitan autentic d'abans lo sègle XVIen. Peta la chavana, lo Felibritge s'estripa entre partit vièlh de l' o e partit nòu de l' a . Mas son assèti administratiu tristonet bolega pas ; los dos reformators seràn majorals. Sus aquò, es per intervenir un autre felibre, d'en primièr resistent a la renovacion, Loís Alibèrt. Aqueste a una cultura filologica solida e'n se convertissent al sistèma Estiu-Perbòsc, lo melhora . La tempèsta suls grafèmas se fa triangulara. De bon comprene, lo pòble d'òc demòra estrangièr a aquela guèrra fanatica de consonantas per iniciats. Legís pas mai sa lenga qu'aperabans, e sa lenga, a començat a la pèrdre. Lo tèrratrèmol social de la Guèrra, en passant sus las resultas de la campanha acarnassida de francizacion escolara, a fach de trauques gròsses dins l'oralitat eiretada. La consciéncia identitària a reculat, s'aviá pas jamai existit. Per l'immensa majoritat dels Occitans lo "patés " es destinat a disparéisser. N'es a venir un "usatge anterior", mantengut pels vièlhs de tant que moriràn pas. Pr'aquò la batèsta ortografica es de prene dins son fons inapercebut per quicòm mai qu'un afar d'escritura. Es un efièch de vesinatge de la "Renaixença catalana". Aquesta a capitat socialament e politicament. En 1913, son primièt poder autonomista conquistat, la Mancomunitat, oficializa la reforma de Pompèu Fabra, que fa del catalan una lenga modèrna unificada.Quand lo general Primo de Rivera, en 1923, plega Espanha a sa dictatura militara e centralista, los intellectuals catalans començan a prene lo camin de l'exilh. Fins a 1930 s'amistançaràn amb sos òstes de Lengadòc. Pren alara sa cara un doble pan-occitanisme, ont son vistes ensems païses catalans e occitans. En Occitània, demòra l'afar de qualques òmes, concernís pas qu'una part menora del Felibritge que lèu se destriarà d'el. En Catalonha, amb lo retorn d'exilh es per seduire qualques grands intellectuals e politics. Demèst eles, l'amic d'Alibèrt, Josep Carbonell i Gener, qu'aculhís dins sa revista l'Amic de les Arts d'escrivans coma Dali e Lorca. Carbonell apartèn a la grand borgesia qu'a fach la Lliga Regionalista e lo nacionalisme catalan de drecha. Quand, en 31, l'autonomisme s'associarà a la causa de la Republica, serà pasmens director a la Generalitat de Catalunya de l'"Oficina de Relacions Meridionals". Es aquí que la Gramatica d'Alibèrt serà publicada. Fach important: la nòrma occitana tala coma s'es generalizada uèi es aquí contenguda e fixada. Dins lo moment, un occitanisme politic es nascut sul modèl nacional catalan. Carles Camprós li d
ona una forma federalista intra e internacionala, ideologicament acceptabla en França. Mas se pòt pas dire qu'aja encara rencontrat un public. Demòra tan clandestin coma lo felibrisme. E la guèrra civila d'Espanha va far disparéisser lo catalanisme meteis. En 39, que s'acaba, la segonda guèrra mondiala seguís sens tardança, plan pièger que la primièira, borrola tempestosament los equilibris socials. Poiriá èstre la fin del somi mistralenc. Paradoxalament, serà la dobertura de nòstre Temps dos.
Temps Dos : la remonta cracinanta
Se podiá pensar que la lenta agònia del Felibritge e son error màger del temps de l'Ocupacion aurián rendut impossible un vam de nòu. De res n'èra. Sa quita mediocritat salvava la vièlha associacion. Los occitanistas agropats dins la Societat d'Estudis Occitans avián jogat eles , dins lo borbolh que precedís e acompanha la Liberacion, l'aliança amb las fòrças de la Resisténcia, principalament las comunistas. Los menaires d'aquel jòc èran los dos mètges tolosans Camil Solar e Ismael Girard, qu'avián de longa data preparat un Institut d'Estudis Occitans sul modèl creat per la Mancomunitat barcelonina, e qu'avián lor experiéncia catalana, probablament insufisenta de distància e d'analisi, mas ardorosa. L'I..E.O. espelís dins la Tolosa de la Liberacion sus un front novator enemic de las vièlhas institucions sentidas coma raccionàrias incorregiblas, l'Acadèmia dels Jòcs Florals e lo Felibritge. Per o far brèu, digam que los eveniments positius d'un temps nòu se seguisson alara : la reconoissença d'utilitat publica de l'I.E.O., las tres emissions de Ràdio Tolosa que li son fisadas, l'espelison dins tota Occitània d'una nòva generacion (èra la mieuna) que respond a la crida tolosana, las revistas que respelisson. A l'orizont vesin, en 1951, la famosa lei qu'un socialista, Deixonne, agantat un pauc malgrat el, cobrís de son nom, es votada a la ventvòla, crestada de çò important per la reaccion centralista qu'aviá esvelhada. Es una victòria mai que mai simbolica, mas la primièira despuèi 1854, e dins la victòria i a l'expression oficializada de "lenga occitana". Sufiriá a far parlar de temps dos. A veire, ara, las causas coma devián anar, ne soi a jutjar que la creacion de l'I.E.O. èra una iniciativa fòra temps e fòra logica d'istòria. Èra lo rebomb del modèl I.E.C.. Mas I'.I.E.C. èra estat creat per Enric Prat de la Riba al cimèl de la pojada d'un nacionalisme borgés, amb l'ajuda d"'una societat conscienta de son idenditat, a plen dins son creis economic e provesida d'una lenga modèrna d'us generalizat. Podiá de mai s'avalorar de grands especialistas dins divèrsas sciéncias e d'una ajuda publica consequenta. L'I.E.O. naissiá amb l'ajuda d'un partit d'esquèrra quitament pas al poder, d'un nacionalisme francés atissat per l'esperit de Liberacion, dins lo moment de restauracion d'una Republica centralista, sens ges de societat a son servici, sens ges de subvencion publica ( e n'auriá pas d'un brieu). L'Universitat francesa s'èra pas duberta encara a l'estudi de la matèria occitana : d'ela vendriá pas d'un moment cap cercaire qu'onorèsse la vocacion afortida de recèrca. Aviam agut de victòrias, mas res que sostenguès un percors ascendent. Aviam tot bèl just renovat la "mission impossibla" que s'èra donat lo Felibritge. Visqueriam aital qualques annadas. E venguèt lo temps d'una nòva generacion al govèrn, la mieuna. Semblava evident qu'aquela mission, la caliá adaptar als tempses e fondamentar de nòu. Aviái dins lo temps de la guèrra e dins un gabinet de Prefècte a la Liberacion pensat que caliá podar a la rasic, pr'amor que la coiraça de França s'èra revelada sens ascla e renovada recentament d'un vam de civisme patriòta. Èra d'alhors l'assèti dels estatuts ipèrfranceses que Girard nos aviá redigits. En partent d'aquí, se podià trachar de rejónher lo corrent regionalista e mai federalista qu'aviá viscut sota la Republica centralizada jacobina, e tanplan la critica de las disfoncions de l'Estat que començavan a far d'economistas e de politics esclairats. Lo projècte se podiá resumir aital : ne finir amb la falsificacion autoritària bonapartista e centralista e retrobar la democracia territoriala fondatritz de la Nacion França. D'istoriadors d'esquèrra devián puèi confirmar l'analisi. Era aquò ja lo "refondar França" que deviá èstre de mòda dins los ans setanta.; Cal en de mai plan notar que podiam pas pus jogar sus ges d'avenir previsible
del catalanisme. Espanha èraa devenguda una preson. Franco aviá interdich lo catalan publiuc e mai la sardana! Butat per Fèlis Castan, lo grand amic e aliat d'alara, prenguèri de l'I.E.O. lo secretariat general sus lo motiu d'una critica del vièlh nacionalisme felibrenc, illusion gausida,, embarrada al secrèt de consciéncias tòrças e sota una ipocrisia de las màgers. Francés Fontan en qualques ans deviá me provar que m'enganavi. Aquel teorician d'una granda abstraccion de pensament, doctrinari a talh de cotèl,.veniá de nos arribar après una escorsa complicada de drecha a esquèrra, desprovesit del tot de lenga e de cultura occitanas. Prepausava son pannacionalisme etnista. Del marge social ont viviá, èra lo primièr en data a donar a l'occitanisme la tòca publica de l'independéncia nacionala. Consí? La teoria dels mejans èra remplaçada per la fisança dins una logica ideala d'evolucion. L'independéncia mondiala de las nacions etnicas deviá assegurar la patz universala. Fontan ganhèt un pecic de partidaris occitans e amb l'ajuda de Girard, o cal dire, faguèt petar dins un acamp de l'I.E.O. la bomba ideologica. Se descobriguèt alara que de fondators de l'organisme lo rejonhián, a condicion naturalament de pas ne far profession publica. La teoria a la volada esposava lo somi impenitent escondut. L'I.E.O. cabussava emborniat a la palun del felibrisme. Del meteis temps que criticavi lo nacionalisme, me preocupavi de trobar a l'I.E.O.una dralha d'avenir e un prètz-fach digne d'una ambicion primièira. Foguèt la proposicion argumentada d'una granda enquista sul comportament linguistic dels Occitans. De metòdes nòus, d'abans-gàrdia dins l'actualitat mondiala, de sociò e de psicòlinguistica, permetián, çò semblava, d'iniciar una terapia de la "vergonha". Lo projècte èra estat aculhit amb estrambòrd, de primièrs cercaires se senhalavan. Mas en qualques meses l'aparèlh reguitnèt. Èra evident que los occitanistas avián paur que l'enquista revelès una situacion de perilh e lor isolament social. Preferissián la messorga aparaira a la vertat coratjosa. Al fons, aquesta mesfisança s'apariava al somi nacional retrobat. Privat de la fòrça d'organisme, podiái pas gaire avançar. Lo projècte cabussèt. Deviá se reviudar vint ans pus tard quand aguèri en Universitat los mejans de l'entamenar. Foguèrem alara dins lo corrent general dels estudis de diglòssia qu'aviam bèles primiers dessenhats vint ans abans. D'aquel doble saut en rè uèlhs bendats, l'I.E.O. moriguèt pas. Calguèt una autra espròva. Sota la butada d'un occitanista de drecha mas de tria e grand resistent, ancian deportat, grand catalanista tanplan, Pèir-Loís Berthaud., a qui deviam la lei Deixonne, un interés se creava pels afars economics. Berthaud, al moment de la descoberta del gas de Lac, pensava s'ajudar del capitalisme regional d'Aquitània. Girard prenguèt son còche. Pro descorat d'I.E.O., los daissèri crear son jornal en març de 1956, una nòva Occitània . L'entrepresa virèt cort. Berthaud moriguèt a la subita de la malautiá de còr qu'aviá menada de deportacion.. Girard contunhèt Occitània , de mai en mai en mediocritat bufèca.. Fins que... Fins que tot se reversèt. Aviái dins una relacion a l'organisme prepausat bèl primièr una dobertura economista dels estudis. Foguèri generosament aprovat. Mon analisi, la renegui pas. La necròsi socio-economica del Miègjorn de França crebava los uèlhs. Se salva pas de la mòrt la lenga d'un país que morís. Sus l'argument, volguèri que nòstra revista OC dobriguès lo talh en 1961. Èra un pauc tard. Occitània s'èra consomida, mas aviá compromés politicament l'idèa e lateralament ieu tanplan.. E tre la debuta de la nòva aventura, aviái agut l'oposicion ferotja de Castan, l'empuraire fins aquí per bona part de çò que se pensava a l'I.E.O. Lo repic de nacionalisme occitan l'aviá pres de front coma a ieu, mas ara èra ma causida economista que lo rebutava e lo faguèt desmissionar de sas foncions. Atribuiguèri dins lo moment sa posicion a son apertenéncia al Partit comunista qu'èra luènh d'aver descobèrt encara sa rega regionala. Aquò èra probablament verai, mas Castan de fach replegava l'occitanisme sus una doctrina purament culturalista que deviá pas abandonar de sa vida. Pr'aquò, las analisis d'economia avián un autre pendís que lo capitalista de Berthaud e Girard: S'èra descubert a la redaccion d' Occitània a prepaus de Lac. D'aquí partent, s'èrem meses qualques unes a se'n preocupar seriosament. La cauma dels carbonièrs de la Sala (francés : Decazeville) a partir de decembre 1961 nos donèt la darrièira butada. A la començança de 1962, dins la Comuna de Ferrol a Narbona (omenatge a 1907) creèrem lo Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion.
A partir d'aquí pas pus res es coma abans. La societat occitana en movement a rejonch lo luòc ont l'occitanisme s'èra mes a pensar en son nom. De carbonièrs dins la minièira pòrtan testimòni en occitan. Los occitanistas an rejonch son pòble. La vergonha de 1907 es escafada..Elabòran un programa politic. L'occitanisme es tanben intrat dins un debat nacional francés ont montarà a un cimèl de responsabiltats. Lo provincialisme felibrenc es doblidat. Nòstre temps dos fasiá que tirassar la sabata abans l'escasença. Ara, a l'escasença. i sèm. Mas a l' I.EO. la crisi s'aprepara. Sus las posicions culturalistas de Castan acaban de se rambar Girard, ressortit de l'ombra, e l'escrivan Manciet, un moment nòstre Secretari General. A tres declaran lor oposicion a l'orientacion nòva e generala de l'occitanisme, ça que la mantenguda fòra l'organisme cultural (ai demissionat de sa presidéncia per passar liure al C.O.E.A.). S'atròban davant d'occitanistas recrutats esencialament per la mission pedagogica (la lei Deixonne a finalament servit a quicòm) e que banhan dins l'actualitat cauda: son politicament sus l'avançada sociòeconomica. La crisi peta a l'Amassada Generala de l'I.E.O, a La Sala meteissa en 1964. Lo respectable organisme cussonat es per perir dins lo moment. Se requinquilharà, mas per una autra istòria.
Temps Dos : Las Vint Gloriosas
Sus la cauma de La Sala s'encadenan vint annadas de luchas popularas sota bandièira occitana. A cada còp la bandièira, son pas los occitanistas que la prenon, mas lo pòble en movement.. Tre 1962, ai sauput que la "Renaissença" virava sus sos gonfons e del còp veniá vertadièira: passava a èstre l'afar de la gents, d'una societat, d'un pòble sai que.. La Sala es un aut luòc de la consciéncia obrièira. La minièira es amenaçada de barradura dins la simplificacion europeïsta que lo Govèrn francés gaullista fa dins lo moment de la CECA (Comunitat per lo carbon e l'acièr) en favor de la Lorrena e del Nòrd. Lèu, la revòlta pren de dimensions que passan las vistas professionalas. Una dimension d'aliança obrièrspaïsans, en un país ont pasmens lo mond agricòla vòta tradicionalament a drecha. Aquela aliança desliura un sentiment regional interclassista: una federacion de dètzesèt departaments capita d'acampar a Rodés un "petit parlament ". Una part del territòri francés (lo SudOèst) se dessenha en país sacrificat lèst a la revòlta. Tornam a 1907.Lo concèpte clau de "colonialisme interior" apareis. Lo sentiment d'occitanitat s'empèlta sus el. A un nòu 1907, qual i pensariá pas se la profession viticola intra en lucha en Lengadòc contra lo mercat capitalista dels vins.? Tornarmai se tracha d'aparar lo "vin natural" contra la farlabica. Tornarmai la region se reconois tota dins sa societat productritz pilòta. Los "Comitats d'accion viiticòla" se fan "Comitats occitans". La "Guèrra del Vin" vèn violenta.. En 76, ne serà al cimèl : a Montredon, près de Narbona, i a dos mòrts, un CRS e un viticultor. Lo 29 d'abril cent mila personas desfilaràn a Montpelhièr per la defensa globala de la region e lo "viure al país". Un centenat de bandièiras occitanas espelís sus lo cortègi : es lo signe d'una intrada de la CGT e d'un front d'esquèrra, per conversion, a la lucha. Entretemps, en 72, contra l'extension del camp militar del Larzac , los païsans se revòltan. Lo mond obrièr es alertat. Lo recampament gigantèsc de 73 se farà sota lo signe de "totas las luchas". Lo simbol del soilevament popular, l'eslogan " Gardarem lo Larzac " serà pas jamai prononciat qu'en lenga d'òc. Mas la " meisson per lo Tèrç Mond " ditz quicòm mai. Sul Larzac, longtemps abans Seattle, Occitània ven d'inventar l'altèr-mondialisme. La lucha contunharà. París veirà arribar los Larzacencs e sas fedas sota la Tor Eiffel, acompanhats d'un pòble a eles ligat en esperança. Dins lo bacin carbonièr de las Cevenas, un potz, Destival, al luòc dich l'Adrech, es menaçat de barradura. La revòlta nais tanben aquí. Sus lo potz, un ancian de La Sala, Ifernet, secretari de la CGT, a mes la bandièira occitana. Aquela bandièira, l'anarai portar al fons, a l'endrech ont lo poder a tancat la galariá. Lo legeire escusarà la primièira persona. Pòdi pas far autrament que de l'emplegar, per la vertat istorica. En març de 1981, caminarai a Montpelhièr amb d'elegits d'esquèrra al cap d'una molanada
qu'avança sota una forèst de colors occitanas, e a qui parlarai al Peiron dins nòstra lenga. Aquò's lo sovenir pus car de ma vida militanta, amb lo discors qu'aviái fach a Montsegur en junh de 73 a una bèla frapa de joves.. Las doas vegadas un movement inedich preniá una avança. suls occitanistas. Èri aquí per lo saludar. Entremitan d'aquelas luchas popularas, peta la revòlta de mai de 1968, ont lo poder francès manca de crebar de la revòlta de la joventut, ont de Gaulle s'esbinha un momenton de París, ont torna per remetre en plaça l'immobilitat sociala, en esperant d'èstre batut per la mediocritat del sistèma politic quand sas trompetadas a la grandor nacionala despèrtan pas pus de ressons. Al mièg d'aquel grand borbolh, la causa regionala e l'occitanisme fan lor traucada. Es lo moment ont, a grand prètz d'estudis, me soi fach istoriador economista. A partir de La Révolution régionaliste e Sur la France , soi per escriure la desena de libres que l'edicion parisenca aculhirà e que faràn lor rambalh. La revòlta de las minoritats revolucionàrias ven d'actualitat. En Occitània un desplaçament de la tòca se fa. Fin finala, se pòt dire que la revindicacion sociala pallèva d'una auçada lo reviure cultural; Una nòva poesia grelha, la nòva cançon de combat, Claudi Martin l'inventa, lo Teatre de la Carrièira dreça sos emponts. L'atmosfèra publica tota sembla de s'occitanizar. Lo C.O.E.A. a fach camin, mentre que lo Partit nacionalista fondat per Fontan, chorra dins sa ponhada d'aderents, luènh de tota preséncia publica. Los occitanistas qu'avián pres la virada de 1962 se son religats al movement nòu e animós dels Glubs de pensada, que marca l'epòca. Aital s'atròban a la creacion de la " Convention des Institutions Républicaines " en abril de 1964, cotria amb " Les Bonnets Rouges " bretons. Los qu'an viscut lo moment de l'acamp fondator al Palais d'Orsay de París, en abril de 64, ne pòdon testimoniar: las analisis del C.O.E.A., son projècte de regionalisme socialista passa lis ." Òm se creiriá pas mai en França ". Me tròbi butat a la sesilha conclusiva a costat d'un Mitterrand silenciós. Far passar lo concèpte de "colonialisme interior" èra borrolar de tròp las consciéncias, mas l'essencial del programa nòstre sauta lo sulhet. Pòdi dire que de la futura lei de regionalizacion de Defferre l'uòu es aquí. . L'experiéncia de la CIR anarà pas fòrça luènh. La temptacion politiciana i coava. Mitterrand entamena lo grand jòc que durarà d'annadas e lo menarà la presidéncia de la Republica. Fonda una Federacion socialista. Lo C.O.E.A. se pòt pas daissar rebalar dins l'aventura. Aprofecha los "parachutages" de tradicion per se tirar en 67 de la trapèla. A ja trobat l'aliança de remplaçament. Mendès France dona la sortida. Convòca a Grenòble un Collòqui sus la reforma de l'Estat. Miquèl Rocard i pronóncia la famosa relacion " Décoloniser la Province ". Seguirem totes los acamps regionals que maduran la pensada. Lo corrent d'una nòva esquèrra, modernista, nos pòrta amb l'essencial de nòstras idèas. En 68 lo C.O.E.A. mudarà en Lucha occitana . Es passat clarament d'un regionalisme decentralizaire a un autonomisme socialista. Mas Rocard en son torn se va daissar entraïnar per la politica de partit. Amb, o cal dire, l'aparament de las "minoritats nacionalas" al bagatge, se prepara a afrontar Mitterrand al congrès del nòu partit socialista a Metz en 79. Una manòbra de coladissa a permés a l'opinion contrària , la de Chevènement de s'assegurar.la majoritat. Mitterrand s'engatja pasmens sus una via decentralizatriz e culturalista. Parlarà dins sa campanha de la promocion del "drech a la diferéncia".
Segond entracte
Al crestenc de preséncia publica, l'occitanisme podiá pensar, non pas cèrtas a l'independéncia nacionala coma contunhava de presicar lo PNO per el-meteis, mas a un estat d'inquietud de l'aparèlh istoric França. L'idèa qu'aviái aguda d'una "refondacion" nacionala e que mos libres sostenián èra venguda credibla e ne reculhissái las pròvas. La principala èra lo discors de de Gaulle a la Fièira de Lion ont, en anonciant dins son estil la decentralizacion, i vesiá un cambiament dins lo destin naional.
De Gaulle tombat, lo jòc necessari per aviar la mudason, l'evidéncia se confortava: que, coma podiam pas esperar i arribar amb nòstras fòrças solas, caliá renfortir nòstra plaça a l'esquèrra. Aviam aquí las amistats e de promesas. Per malastre. Pompidor remplacèt lo grand òme dont aviá preparat la casuda dins sas intrigas. Lo govèrn de França tornava a la drecha e al grand capital. Anava caler esperar de tornar trobar l'escasença, que seriá en 1981. Mas lo temps d'espèra coïncidissiá amb nòstra pus galharda credibiltat publica, e podiam la melhorar. Caliá o voler. Pr'aquò, del temps que Lucha Occitana s'apreparava a abandonar son extremisme revolucionar per una posicion negociabla, un repic de malautiá cronica rosegava l'occitanisme. Lo nacionalisme tornava, non pas mai en version fontaniana, mas segon lo tèrç-mondisme de mòda dins lo temps de la descolonizacion. Aviá de garents del band del PSU e animava en cò nòstre una literatura de combat. Aviá de bon entendre ges de programa, senon, en primièr, de montar a l'assaut dels mini-poders de nòstras organizacions e d'escafar l'adjectiu aseptizant, que li semblava, a l'expression de "colonialisme interior". Aqueste còp es pas sota l'ipocrisia silentosa, mas al contrari dins una retorica violenta e tartarinèsca que l'independéncia occitana avenidoira se formulava, Farai cort aicí. Ai pas enveja de tornar a un moment nòstre quasi inconfessable, ont la lucha de tendéncias, a l'interior de l'I.E.O., primièira victima, preniá un biais de cambetas, manipòlis, desviraments de fonzes e rotlament d'escòrnas grassas. Aquel corrent (o son cap-bramaire) montèt al poder sus un afaire de reforma d'estatuts que ramentava lo Felibritge a sas acabalhas. En paucas d'annadas ans, la creacion se refugiguèt dins sa libertat, l'ensenhament faguèt flòri dins una Seccion pedagogica autonòma trabalhaira, e la responsa de la recèrca s'organizèt dins una Associacion internacionala d'Estudis occitans. La despuèlha flaca de l'IEO èra devenguda una pèl voida. M'aplantarai un momenton sus l'accident de 74. Pompidor moriguèt. Sa succession, amb una lei electorala permissiva faguèt grelhar las candidaturas. La mieuna foguèt avançada pels Bascos e pels Còrsas, e mai una part del movement breton, Solament après e tard, Lucha Occitana se'n mainèt. Acceptèri. La jòga dobla èra de provar una cèrta recepcion de nòstras idèas e de negociar los vòts obtenguts per faire la balança al segond torn. Avisats per l'enquista dels prefèctes, la drecha veguèt venir la menaça. Lo Conselh Constitucional, sens donar ges de pròva, invalidèt prossas de signaturas en ma favor per me remandar a mos estudis e mon Universitat. I aviá dins aquel còp mancat un doble servici rendut a l'ala "extremista" de l'occitanisme : desquilhar "en jogant las bendas" Lafont de la plaça qu'encara ocupava amb son "regionalisme" aborrit ; provar aut e clar, qu'amb l'Estat francés i aviá pas res a far, coma foguèt dich e proclamat. Dins los qualques jorns de ma candidatura, los Comitats de sosteniment que se disián " Volèm viure al país " se trasformavan en movement. Demorava a levar Lucha occitana del mitan. Se faguèt pas gaire après dins un acamp a Fijac previst per la conciliacion. I èri pas. Lo temps de Volèm viure al país es marcat per la preparacion de Mitterrand a la succession del nòu president elegit, Giscard d'Estaing. L'ossamenta n'es l'aliança dels Socialistas amb los Comunistas dins una Union de l'Esquèrra. Es aquí que los Bretons se son engulhats fins a obtenir de sètis d'elegits.. Mas l'Union s'estrifa en 77. S'es sovent presentat l'eveniment coma una catastròfa tombada sus nòstre suc. Las causas son pas vistas condrechament Es VVAP qu'a presas sas distàncias amb tota la partida politica francesa. Farà que las confirmar, en tèrmes esquerristas (retorn al discors ancian de Lucha occitana , mas amb la resonància nacionalista !) en 77. Posicion ont l'ufana se confla de la sensacion d'isolament : " On rappellera aux apprentis sorciers parisiens que si l'Occitanie était autonome, elle serait déjà socialiste. " Consí alara se plànher de pas èstre ausits? Mas los comunistas, eles, deliurats d'aliança amb lo PS, contunhan d'ausir. Sus lor recepcion favorabla a nòstras tèsis, s'es volgut parlar de recuperacion. Es ignorar çò que bolegava dins las consciéncias popularas occitanas. Ieu que visquèri l'aventura a l'interior, o pòde dire. Quand los quadres del Partit veguèron las bandièiras occitanas venir tant espessas en LengadòcRossilhon e dins la zòna de la Mar de Berra, e mai montar a París a la fèsta de l'Huma per trens entiers, lor
calguèt se dire: " I a quicòm que se passa ". Çò que se passava, es que lo mond obrièr en vivent lo colonialisme interior compreniá que de lo denonciar èra pas que rason e vertat. " Les camarades disent que vous avez raison " çò faguèt Marchais per intrada a la convèrsa que m'aviá demandada. Coma se comprèn, anavi pas abandonar la clara compreneson e la cauda amistat de mon "pòble" (escusatz lo creire). E l'acòrdi seguiguèt. A tres escrivans faguèrem lo manifèst Mon País escorjat . Las signaturas abondèron.De mon libre Autonomie , los comunistas tiirèron lo tèxt d'una proposion de lei. Lo 10 de mai 80, la fèsta de la CGT per sostenir la lucha de l'Adrech se diguèt Viure en occitan e virèt a la fèsta per la lenga. L'aparelh del PC es pas estat recuperator de l'occitanisme; direm al mai pièger qu'a sauput per un moment agantar la partega que lo desvelh dels Occitans li porgissiá. Lo Partit socialista auriá plan seguit se l'estrategia partidària o aguès permés.. Dins sa campanha victotiosa Mitterrand s'engatgèt pel "drech a la diferéncia" e foguèri un dels primièrs convidats per el a l'Elisèu. El preniá de nòtas per sos ministres! Guidòni, nòu deputat de Narbona me diguèt dins sa Comuna: " lo partit occitan, es ara lo partit socialista ". Pas qu'aquò ! Mesdirai pas per tant d'aqueles que se i escrivián per letra antidatada. Dirai pas res mai, senon qu'en avent assistit a Orlhac, a la fin de l'an d'abans, a l'acamp general de l'I.E.O. e a una votacion plan orquestrada ont foguèron batuts los que volián reviudar aquela pelha ja mòrta a qui aviái consacrat lo tròç mai bèl de ma vida, aviái pres la retirada e l'estrada. E m'èri dich qu'èra plan una fin. Fin de nòstre Temps Dos. Al nòstre, la confirmacion venguèt en mens de dos ans. Los venceires d'Orlhac, confrontats a la solitud sociala qu'avián causida, al voide practic de lor projècte, a lor incapacitat a far, se mangèron entre eles e diguèron seba. La desbranda deviá passar a VVAP. En 84, lo "movement occitan" aviá viscut. Caliá avançar sens el e a sa plaça. Per malastre lo grand projècte francés s'escrancava tanplan. A la prima de 83, Mitterrand deguèt reconóisser que lo capitalisme global, menat a grand galaup pels Americans e qu'aviá penetrat tota Euròpa, permetiá pas ges de libertat d'esquèrra. Al grand desplegament de grandor passada de Versalhas, los caps d'Estats convidats foguèron pas gaire badaires. A partir de la desfacha de sas ambicions d'independénca financièira, l'òme qu'aviá entraïnat al Panteon tantas d'esperanças, devenguèt lo pus gaullista dels presidents e prenguèt lo temps en un doble mandat de finir d'enfonsar la politica estrangièira dins los còps mancats, la politica africana dins un desòrdre colonialista e d'enòrmes massacres, la politica de l'Elisèu dins d'escàndols de cort, e dins aquò, après aver escampat Mauroy, gausiguèt tres Primièrs ministres, Fabius, Chirac e Rocard. L'esquèrra tombèt, lo Partit comunista foguèt reduch a un fons de saca, la drecha liberala provèt son incapacitat a governar e lo Front Nacional montèt . Sota aquel "règne" tristàs d'un cap d'Estat mediocrament manigancièr pres per l'angoissa de la mòrt vesina, la societat francesa mudava. E coma la classa politica tota, ocupada a mantenir sos avantatges dins un duèl d'especialistas de l'embrolha, ignorava de mai en mai la realitat del país, los ciutadans avián decessat de se fisar a ela. Aquò èra per persistir sota totes los govérns de centre drecha o de centre esquèrra, incapables de comprene la borrola que s'èra mesa dins la societat francesa e que respondeguèron per de finochariás o per l'incapacitat als grands movements que trasián las gents dins la carrièira. Patolhavan dins la fanga d'una fin d'istòria de França. La manca d'un movement occitan intelligent, animós, coratjós, ambiciós, que reprengués lo movement ascencional de las Vint Gloriosas a son cimèl, se fasiá bravament sentir. Dins la bolovèrsa sociala que bacelava lo quite regim, se comprèn que la revindicacion "regionala" pesava gaire per de politics incapables de sortir de lor clòsca D'aitant gaire que sos aparelhs avián desaparegut, que i aviá pas d'aliança possibla amb un partitsostèn e pas ges d'ondada populara. Lo pic e repic francés victòria de 81, esclapament e virada de 83 aviá netejat lo terren d'una accion occitana possibla. Amb quauques gasanhs de primièr temps deguts a nòstre aliat lo ministre Savary, avançàvem dins un desèrt. sens resson. Caliá comptar amb l'immobilisme de la representaacion nacionala centralista;. Rocard ensagèt de far votar un estatut per lo pòble de Corsega. La responsa foguèt una aumòrna " dans le respect de l'unité nationale ". E se daissèt poirir.
Nòta personala: podiái pas pus creire a França ni a l'occitanisme, me restava la denóncia per l'analisi del " Dénouement français " adreçada à " ces cons de Français " e a " ces couillons d'Occitans ". Mas ni los uns ni los autres, ni l'ausidor ni mai la comprenèla se destapavan. (Fin de l¹article dins lo n° venent : Las tres tòcas del temps tres)
Las tres tòcas del temps tres
Aquí la seguida de l'article de Robèrt Lafont sus 150 ans d¹occitanisme.
Un temps nòu, un Temps Tres, cresi que nos nasquèt un jorn dels ans ochanta dins una Calandreta ont un mèstre o una mestressa d'escòla aviá acceptat un salari de misèria per ensenhar l'occitan a una desena de dròlles que ne sabián pas una paraula. Èrem a las escanas, quasiment a las espèrras. D'un ponch vesin de zero, remontàvem amb nòstras paubras armas. Èra plan tornar prene lo problèma de nòstre èstre al mond a la basa. Ni lo Felibritge ni l'occitanisme, avián pas jamai agut la vòlha, ni los mejans ni l'environa per aquel autòpari. Filhs de nosautres, naisseriam enfin ? Vosautres, amics de uèi, occitanistas intrats dins lo temps tresen quand ieu èri ja sortit del segond, vosautres que de filhs n'avètz faches dins vòstreis escòlas e dins vòstra accion testarda, sens totjorn i creire ni tanpauc ne conóisser lo nombre, a l'automne passat avètz agut le sospresa, çò me disètz, de veire venir vos rejónher a milhièrs a Carcassona una joventut que passava vòstra espèra. A Carcassona i èri pas, rason d'edat e de santat. Permetètz doncas ara que vos diga qualques paraulas. Paraulas del sulhet, entre lo passat que s'escafa dins lo rire dels calandrons e l'orizont larg que desviste .
Las tres tascas
Los joves, avètz tres tascas. Anatz a tres tòcas. D'en primièr la lenga . Avètz darrièr vosautres cent cinquanta ans d'escritura renaissenta que son cent cinquanta annadas de mòrt lenta dins l'usatge social. Benlèu qu'avètz ara reversada la situacion. O cresi de còps quand entendi los joves d'ara charrar òc entre eles, de contunh e sens ges de complèxe ni de vergonha. Pausan amb natural que la lenga es abans de tot una paraula sociala, e una paraula actuala, que parla de tot. Per la lenga escricha, çò pus important es fach. S'es fargat dins los ans trenta del sègle passat un sistèma grafic que nos remetiá dins lo debanar de nòstra istòria culturala e dins una frairetat de dialèctes. Es pas perfièch, mas elegant, intelligent e significatiu del projècte que pòrta. Cal que foncione. Una lenga es viva quand òm l'escriu per exprimir çò qu'òm vòl dire e non pas en se pausant eternament de questions sul biais d'escriure. Me regaudissi de veire ara los escolans e lors mèstres, los elegits de las comunas, departaments e regions entre Ròse e Mar granda, escriure l'occitan, quand o decidisson, dins una normalitat sens rompicap. M'enrabièri quand dins nòstre rengs tres ò quatre pelucres remeteguèron l'esplecha sul taulièr a luòga de la manejar. Entre temps un e temps dos, avèm plan gastat nòstre temps e lo temps de vida de la lenga a aquestes pinholatges. I a, o sabi, la question de Provença, ont s'es enuresida la dualitat d'escritura. Mespresi pas l'esperit d'eficacitat practica qu'a presidit a la pacifica entenduda. Mas dins una estrategia longa, risca d'èstre catastrofica. Digatzme coma se pòt socializar dos sistèmas tan desparièrs a la vista coma lo felibrenc e l'occitan e que representan doas visions diferentas de la lenga e doas edats distintas de la dicha Renaissença ? L'acòrdi d'alhors servís a rèn. Los enrabiats del " prouvençau en o " son un rodelet que pòrta pas pus d'òbras e de valor intellectuala dempuèi un vintenat d'annadas, mas que
contunha d'enverinar la guerreta de las grafias sota lo govèrn atupit del president ponchut de la falsa region PACA (" pas cap " ? ). Vos caldrà decidir o d'inserir Provença dins la vida occitana o de i daissar crebar la lenga sota sos pesolhs e sas arnas. Per la lenga orala, me regaudissi tanben qu'enfin se comprenga clar sos enjòcs de vida. S'es partit d'una conoissença de situacion, e se son facha las enquistas sus l'estat d'usatge. Amb cinquanta ans de retard e sens la pensada " terapeutica ", quand las regions o un rector prenon l'iniciativa, l'occitanista repotega pas mai. A defaut de pensament sociolinguistic e terapeutic, la tòca es plan definida : far reviure una lenga sociala. Pensi coma totes que las mesuras d'incitacion devon pas anar contra çò que pòt subsistir de lenga. Es pas un combat de joves contra vièlhs, de lenga normalizada contra patés. Quand se tracha de paraula viva, cal daissar far la vida. Que lo retorn a l'occitan siá dins de cases retorn al pepin e que los joves estudiants parlen entre els l'occitan comun que se farga ja, la vida l'emportarà. La vida d'una lenga, la mudason es de sa natura coma la varietat de terren. L'occitan avenidor serà lo lengatge d'escambi dels parlaires de son espaci. E cresètz pas que sián los occitanistas que lo faràn. Serà, se jamai se fa, a la mesura interdialectala de la relacions umanas, que son pas pus ara las de la carreta o de la bicicleta. La decision es a l'usancièr, melhor : a l'usatge, perqué lo procès d'evolucion del lengatge es sempre inconscient. Mas aquí tocam un nos de problèma. Vos cal pensar, amics, que los dètz mila o quinze mila manifestants de Carcassona, que vos emplisson d'alegria (consí i prendriái pas part, ieu que dati dels acamps a quinze personas que se parlavan en francés? ) son qu'un primièr pas. Pròva que lo cercle occitanista a fach un grand creis e subretot que son " audiéncia ", coma se ditz, s'es alargada. Es pas encara la societat, encara mens un pòble al secors de sa lenga. Pensatz a las manifestacions catalanistas gigantas per l'estatut de Catalonha. Ieu pensi als qualques còps ont parlèri òc a una desena o doas de milieirats d'obrièrs e païsans. Èra pas qu'un ensag. A vosautres la bèla !
Cresi que per que la lenga bolegue lo pòble, cal que li parlès d'el, que li parlès del país. Lo País : una Nacion ? Seriá temps après cent cinquanta ans d'ipocrisia ò de discors al vent, de i veire e de parlar clar. La nacion miègjornala o provençala foguèt una opcion inconfessable dins lo temps I, ont de Nacion i aviá pas que França. Foguèt una paraula dins la Coupo santo , mas de la cantar en ceremònia li lèva son seriós (a Nimes se canta per las corsas de buòus a l'espanhòla). Ipocrisia encara dins lo Temps II, fins al moment qu'ai contat de la petada fontaniana. Ipocrisia encara, après la petada. Ai pas vist los membres de l'I.E.O. qu'avián donat lor signatura al professor d'etnisme lo seguir publicamant. Demorèt fins a sa paura mòrt en Itàlia solet amb una ponhada de discípols. E lo fracàs deviá s'estirar encara cinquanta ans. La paraula cremanta deviá aver un pauc de succès quand quitèt la teoria e s'aparièt a la proclamacion oratòria, dins lo temps de l'ondada tèrç-mondista. Mas, al servici de la Nacion, en vint ans pas cap d'atemptat, pas un occitanista que reprenguès a la volada lo fusilh qu'Alranq bandissiá a la sala, pas un gèst de coratge, pas que de retorica. La retorica se desconflèt quand Mitterrand venguèt Prince. Alara ? Dins lo voide de doctrina ont sèm, de qué far de la Nacion. Perduda ? Lo PNO s'es fach capelan d'un regionalisme fadorlàs e del federalisme nòu descobèrt. Lo POC, que ne soi membre per acòrdi global, pensa a las regions e a una federacion europèa. Pòdi apondre mon analisi e mon experiéncia. Dins Sur la França , pausèri la tria entre Nacion etnica, o primària (Occitània n'es una) e Nacion de contracte ( França n'es una, e mai se foguès autòtraïda). De tant que la Nacion segondària s'esperlonga dins sas estructuras e l'opinion civica, pas res a far que de negociar amb ela.
Se pòt que l'estima aja quauques avantatges. Quand la lei Defferre passèt, nòstra decepcion foguèt generala. Lo decentralisator departamentalista aviá trabalhat sus l'idèa de 64 per la plegar a un manteniment de las estructuras cussonadas. I aviá ça que la dins son tèxt la novetat de la quita region, e mai foguès pas qu'una anciana " Circonscripcion d'Accion Regionala " de l'Estat. E quicòm a gratar : a èstre serioses, digam que las culturas regionalas vivon despuèi vint ans de


text:
Granhòu
Granhòu[1] (en francés: Grignols) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son d'interès inegal : Granol, en 1872, Grainol, en 1099, Granolium, en latin, en 1135 e Granolhium, en 1245, nos ensenhan que lo nom deviá èsser Granhòl, diferent de la fòrma modèrna sonque per l'l finala qu'èra pas enquera vocalizada. Las atestacions seguentas mòstran una creativitat toponimica que chamnhet urosament pas grand causa a la prononciacion autentica : Granolh a la fin dau sègle XII, Greniols (francizacion sus lo modèle gran/grain ?) en 1310, Grignaux en 1450 (que testimònia de la vocalizacion de la consonanta finala -l), Grouignouls en 1503, Grignoulx en 1675, [Grignol en 1793], Grignols au sègle XIX. L'etime es benlèu un derivat de granum, « grun, gran », coma graneolum [2] o son eretier, o, autra solucion, un nom de persona gallés Grannus, sigut de *ialo [3]. Mas *ialo, « champ, esclarziera, estenduda descoberta », sembla pas donar ni òu, ni iòu en Peiregòrd (veire Maruelh, Eissiduelh, o Valaujors, en Sarladés), çò que roina un pauc la solucion *Grannoialo.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 587 abitants (29 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/pages/Communes-de-dordogne-en-occitan.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000


text:
Barcilona de Provença
Barcilona[1] (oficialament en francés Barcelonnette) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tresòr dau felibritge propausa unicament 'Barcilona'


text:
Vieux-Lixheim
Vieux-Lixheim es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vièlh-Lixheim deu la siá origina a un prieuré bénédictin fondat al XIIe s.
- Fasiá partida de la principauté de Lixheim
- Pas luènh, lo comte Palatin #fondar un nòu Lixheim al XVIIe s.
- Vilatge destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Parròquia dempuèi 1830.
- Vieux-Lixheim doit son origine à un prieuré bénédictin fondé au XIIe s.
- Faisait partie de la principauté de Lixheim
- Non loin, le comte Palatin fonda un nouveau Lixheim au XVIIe s.
- Village détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Paroisse depuis 1830.