text:
Mesnières-en-Bray
Mesnières-en-Bray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo Antiquitat, lo luòc a traversat per una via romaine[1]. A Modèl:La s-, Robert de Mesnières i bastís una fortalesa en bòsc, #que i aurà destruit pels Angleses a Modèl:La s-[1].
Dans l'Antiquité, le site est traversée par une voie romaine[1]. Au Modèl:S-, Robert de Mesnières y construit une forteresse en bois, qui sera détruite par les Anglais au Modèl:S-[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dels castèls e dels òmes, Lo castèl de Mesnières, Franck Boitel Edicions de las falaises en Novembre 2010. Error de citacion : Invalid
tag; name "Des_ch.C3.A2teaux_et_des_hommes" defined multiple times with different content


c: text/html

text:
881
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 881 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida dau sètge de Viana acomençat en 880 dins l'encastre dei campanhas organizadas per sometre lo rèi Boson de Provença. Pasmens, Loís III deguèt abandonar la vila per luchar còntra una tropa de Vikings desbarcats dins lo nòrd dau Reiaume. Lo 3 d'aost, ganhèt la batalha de Saucourt-en-Vimeu onte l'armada nòrdica foguèt quasi anientada e perdiguèt aperaquí 8 000 òmes. Dins lo corrent de l'annada, lo rèi d'Itàlia Carles III lo Gròs abandonèt tanben lo sètge car èra d'ara endavant ocupat per l'afaire de l'atribucion dau títol imperiau que li foguèt donat lo 12 de febrier. Viana resistèt donc tota l'annada e la campanha còntra Boson avancèt gaire.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta kharigista de Mesopotamia Auta acomençada en 879. Pasmens, la region demorèt fòrça agitada e unei fortalesas sota lo contraròtle de rebèls.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oberstinzel
Oberstinzel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- L'anciana distincion de Sarreck situada sus la Sarre aperteniá, a Modèl:La s mini-, a l'avesque de Mètz e a la familha Lichtenberg.
- En 1381, los abitants de Sarrebourg #destruir lo castèl.
- A Modèl:La s mini-, la distincion levava de Frédéric de Lutzelbourg.
- L'ancienne seigneurie de Sarreck située sur la Sarre appartenait, au Modèl:S mini-, à l'évêque de Metz et à la famille Lichtenberg.
- En 1381, les habitants de Sarrebourg détruisirent le château.
- Au Modèl:S mini-, la seigneurie relevait de Frédéric de Lutzelbourg.


text:
Segonda Guèrra Punica
La Segonda Guèrra Punica se debanèt durant l'Antiquitat de 218 a 201 avC entre Roma e Cartage e leis aliats respectius dei dos camps en Espanha, dins lo sud de França, en Itàlia e dins lo nòrd d'Africa. Foguèt lo segond conflicte major entre Roma e Cartage. S'acabèt per una victòria romana e un afebliment important de la poissança punica en causa de la pèrda de sei territòris iberics e de l'independéncia d'unei tribús africanas vengudas d'ara endavant de protectorats romans.
Lo debanament de la guèrra foguèt marcat per l'ofensiva terrèstra de Cartage de l'armada d'Annibal Barca. Formada dins lo sud de la Peninsula Iberica, aquela armada arribèt dins lo nòrd d'Itàlia. Lei temptativas romanas per s'opausar a son avançada s'acabèron per de desfachas saunosas a Trèbia (decembre de 218 avC), au lac Trasimè (junh de 217 avC) e a Cannes (aost de 216 avC). Pasmens, maugrat aquelei succès, l'armada d'Annibal aviá pas lei capacitats d'atacar dirèctament lei defensas de Roma. Ansin, l'estrategia de Cartage deguèt donc se concentrar sus leis aliats italians de Roma e assaiar de destrurre lo ret d'alianças dei Romans. De son caire, Roma decidiguèt d'isolar l'armada d'Annibal en Itàlia e d'empachar una revòuta generalizada de seis aliats. Per aquò, mandèt divèrseis expedicions còntra Espanha e la ciutat de Siracusa, aliada a Annibal, foguèt conquista e pilhada après un sètge malaisat de 214 a 212 avC.
Après la batalha de Siracusa, l'armada d'Annibal capitèt de tenir sei posicions dins lo sud d'Itàlia. Divèrseis offensivas romanas assaièron regularament de l'anientar sensa succès. Au contrari, mai d'una armada romana foguèt destrucha per Annibal fins a sa retirada d'Itàlia (batalhas d'Herdonea en 212 e 210 avC, de Casunium en 209 avC...). Dins aquò, leis aliats de Roma li demorèron fidèus e l'armada d'Annibal deguèt pauc a pauc se retirar vèrs lo sud d'Itàlia en causa de sei pèrdas e de la manca de renfòrç. Ansin, lei succès decisius d'aqueu periòde foguèron romans. Premier, la revirada de l'ofensiva d'Asdrubal Barca qu'assaièt de renfòrçar l'armada d'Annibal dempuei Espanha : sei fòrças foguèron anientadas a la batalha dau Metaure en 207 avC. Puei, lo segond succès roman foguèt la conquista dei territòris punics iberics marcada per la conquista de Cartagena en 209 avC e la batalha d'Ilipa en 206 avC.
Après la conquista d'Espanha, lei Romans deguèron replegar una temptativa novèla de renfòrçar l'armada d'Annibal entre 204 e 203 avC (batalha dau Po) puei poguèron atacar lei possessions africanas de Cartage. Aquò entraïnèt la partença d'Annibal dau sud d'Itàlia per protegir la capitala punica. Pasmens, après una tièra de desfachas a Utica e ai Grands Plans en 203 avC, l'armada de Cartage, renfòrçada dei tropas retiradas d'Itàlia, foguèt finalament destrucha a Zama en 202 avC marcant la fin dei combats.
La patz foguèt concluda en 201 avC. Sei condicions foguèron fòrça favorablas ai Romans e marquèron l'eliminacion de Cartage coma poissança majora de la Mar Mediterranèa :
- abandon dei territòris iberics e deis Illas Balearas.
- cession de la flòta punica, franc de dètz naviris.
- pagament d'una indemnitat de 10 000 talents sus 50 ans.
- defensa d'acomençar una accion militara sensa l'autorizacion de Roma.


text:
«Tradicion», qu’avètz dit?! Ua lèja gormandè- ra, òc! Un pecat que hè patir milions d’ausèths per un caprici. E aqueth pecat qu’ei mortau ende las victimas…
Aucas e tirons,
patissen per milions,
ende quate colhons,
que pèrden les aucons!
S’avètz perdut le cap? N’avètz pas cap de mo- rala? Que’n hasètz vergonha!
Quina vergonha d’embucar en Gasconha!
Tradicions, ne volètz? E qu’a hèit la Gasconha deu sèu milhàs? E qu’a hèit deu sèu alh violet e de las sèus monjas tarbesas? E de la sèu lenga, que non hè pas de mau a diguns? D’aquò non se’n parla pas autant coma deu hitge malaut deus ausèths embucats…
Se vòs minjar con·hit,
dèisha en patz le guit:
mossega-te le dit!
La França refusa de respectar les tèxtes d’Euròpa que defenen la lenga e la cultura occitanas en Gasconha coma defenen les dreits de las bèstias. Mautractar les tirons e deishar morir nòsta lenga: qu’ei açò que hè la França. E nos parlan de «cultura»?!
Que hè la salòpa, la França en Euròpa!
Deishatz las aucas e les guits tranquilles! Pau- satz l’embuc e anatz au casau plantar truhas e semenar havas! La tèrra ac balha tot, n’avèm pas besonh de tuar ende minjar.
Se vòs pas de truc, pausa l’embuc! Se vòs pas de patac, dèisha l’aucat!


text:
39
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 39 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
En Vietnam, acomençament de l'insureccion dirigida per lei Sòrres Trung. Formèron una armada principalament compausada de fremas que veguèt seis efectius aumentar rapidament. A la fin de l'annada, una partida importanta dau nòrd dau Vietnam actuau èra ocupat per leis insurgents.


text:
Catalão
Catalão es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a 75 623 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 3777,8 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra referéncia istorica remonta a l'an 1722, dins lo tèxt "História de Goiás em Documentos", del religiós e istorian espanhòl-brasilièr Luís Palacín Rodriguez, que parla d'un luòc ont s'establiguèt supausadament un clèrgue d'origina catalana, lo que, fòrça probablament en companhiá d'autras personas, produsissiá gach pels explorators qu'anavan cap a las minas d'aur de la Capitania de Goiás.
En 1810 un proprietari nomenat Antônio Manoel cediguèt una part de las siás tèrras per la construccion d'una glèisa consacrada a la Maire de Dieu, per tal d'aténher atraire de poblants dins la region e valorizar las siás tèrras. Serà a l'entorn de la glèisa ont s'establiràn de magazins e de botigas que donaràn luòc a un vilatge, qu'en 1824 aviá 18 ostals.
En 1859 foguèt elevada a la categoria de vila e a la fin del sègle XIX aviá a l'entorn de 200 ostals e un pauc mai de 1000 abitants. Mercé a l'arribada del camin de fèrre dins la region experimentèt una importanta creissença dins lo decènni de 1920, en arribant a èsser la vila pus poblada de l'estat (38 514 abitants). Actualament es la 16ena de l'estat per la populacion.


text:
Analema
L'analema es la corba que descriu las posicions successivas del Solelh dins una meteissa ora pendent un an observada dempuèi una meteissa posicion. Se cada jorn de l'an, a miègjorn, marcam la posicion del Solelh, pendent un an aurem obtengut una corba, qu'a una forma aproximativa de uèit.
La posicion del Solelh observada càmbia cada jorn a causa de l'inclinacion de l'axe de la Tèrra e a causa de l'excentricitat de l'orbita terrèstra. La compausanta axiala de l'analema mòstra la declinason del Solelh mentre que la compausanta transversala ofrís una informacion sus l'equacion del temps, la diferéncia entre lo temps solar aparent e lo temps solar mejan.


text:
Tèrratrem de Lisbona de 1755
Lo tèrratrem de Lisbona de 1755 se debanèt lo 1èr de novembre de 1755, a las 09 h 20 min e d'una magnitud de 8,75. Foguèt un dels tèrratrems pus destructius e mortals de l'istòria, en causant la mòrt de 60 000 a 100 000 personas.
Lo seïsme sosmarin foguèt seguit per un tsunami e un incendi, en causant la destruccion gaireben totala de Lisbona. Lo tèrratrem accentuèt las tensions politicas en Portugal e interrompèt subtament las ambicions colonialas de Portugal durant lo sègle XVIII.


text:
Autostereoscopia
L'autostereoscopia es un tipe de representacion d'imatge en relèu o estereoscopic necessitant cap de dispositiu complementari per donar l'efècte tridimensional. Atal, un ecran autostereoscopic aficha l'efècte de relèu sens que, per exemple, lo pòrt de lunetas especialas associadas siá necessari.
Lo principi de l'autostereoscopia existís en fotografia dempuèi lo començament del sègle XX. Atal, de cartas postalas, de pichons objèctes an expleitat lo procediment mai ancian, basat sus la tecnica dels malhums lenticularis. Los mai evoluats son axats sus de tecnologias coma l'olografia, la projeccion sus de supòrts aquatics, fums, vapors, gases inèrtes, « fotostereosintèsi », eca.
Somari
Autostereoscopia de malhum lenticular[modificar | modificar la font]
L'impression de relèu es obtenguda mercé a un malhum de microlents plaçat a la superfícia de l'imatge, constituit d'imatges imbricats representant caduna un punt de vista pris jos un angle diferent. Lo malhum permet d'adreçar a cada uèlh un imatge diferent, lo cervèl de l'observador redona alara lo relèu.
Inventat en 1908 per Gabriel Lippmann puèi realizat en 1920 per Hess, lo principi del malhum lenticular foguèt pron melhorat per la fotografia per Maurice Bonnet.
Alara que dos punts de vista sufison a donar le relèu, Maurice Bonnet aviá multiplicat de punts de vista fins a un desfilament de contunh simultanèu de l'optica e de la fenda de separacion, arribant atal a l'equivalent d'una infinitat de punts de vista.
En 1987, lo Francés Pierre Allio adaptèt aquel principi a la vidèo, creant una cadena complèta dempuèi la captura fins a l'afichatge puèi comercializa d'ecrans autostereoscopics de malhum lenticular que nomena alioscopia[1], e la depausèt jos la marca Alioscopy[2]. D'autras marcas comercializan d'ecrans basats sus aquela tecnologia, que l'american Magnetic[3]. L'una de las caracteristicas d'aqueles ecrans es de donar mai de punts de vista que los dos estrictament necessaris (respectivament 8 per Alioscopy, 6 o 9 segon los modèls per Magnetic), de biais a permetre un posicionament mai liure dels espectators; los ecrans son dichs « multiscopics ».
En 2009 e 2010, totes los grands fabricants que Philips e LG subretot presentèron lors ecrans autostereoscopics, qu'utilisan gaireben totes de malhums lenticulars de lents cylindrics clinats.
Lo francés Franck Guigan adaptèt a la television en relèu lo sèu principi d'Imatgeriá lenticulara de lents esferics dispausats en nis d'abelhas, en prepausant de disposicions adaptadas a 4 e a 10 vistas diferentas, que melhoran sensiblament la resolucion percebuda pels espectators.
Los grands productors d'ecrans indican generalament que l'arrivada dels ecrans autostereoscopics dins los fogals se fará pas abans 2016, e que lor usatge será limitat fins alara a la publicitat dins de luòcs publics.
Autostereoscopia a barrièra de parallaxa[modificar | modificar la font]
Tanben utilizada en vidèo, lo principi es per l'enssecial lo meteis que l'autostereoscopia de malhum lenticular, a la plaça de qu'un filtre (la barrièra) distria en alternança los punts de vista destinats a l'un o l'autre dels dos uèlhs. La barrièra de parallaxa es mai anciana que l'ecran lenticular (Berthier, 1896). Coma pel malhum lenticular, un bon posicionament de l'espectator es necessari. Mas al contrari dels malhums lenticulars las posicions lateralas per plan veire l'imatge entièr son totas a la meteissa distança del plan de l'imatge. Aquela tecnologia es, entre autres, utilizada pels ecrans de las marcas Tridelity[4](2 o 5 punts de vista), Spatial View[5] (5 punts de vista), NewSight[6] (8 punts de vista), coma la Nintendo 3DS.
Autostereoscopia d'illuminacion[modificar | modificar la font]
S'agís d'una varianta de la barrièra de parallaxa, en fach constituida de doas barrièras de parallaxe superpausadas. Sistèma inventat en 1987 per Kaneko compausat d'un ecran de cristals liquids superpausat a un ecran compausat de colomnas luminosa d'una largor de dos pixèls. Les colonmas paras son vista par l'uèil esquèrra e las colonmas imparas per l'uèlh drech. Sistèma desvolpat per las societats Sharp e NEC.
Autostereoscopia d'ecran olografic[modificar | modificar la font]
Un element optic olografic (HOE) es plaçat debans l'ecran de visualizacion. Los imatges per ambedos uèlhs son cadunas projetadas per un projector LCD e rebatida per un miralh sus un ecran convèxe. HDS screen es commercializat par Physical Optics Corporation.
Produccion d'imatges per sistèmas autostereoscopics[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los sistèmas autostereoscopics son de fach multiscopics (donan mai de dos punts de vista); lo problèma es doncas de capturar un nombre de vista multiple e quin que siá d'una scèna. Coma per l'estereoscopia « mono », aquò es gaireben aisit dins lo cas d'imatges de sintèsi, perque los imatges son calculats per ordinator; de solucions de plugins per de logicials de 3D existisson (Alioscopy per 3DS Max, Spatial View per 3DS Max e After Effect, eca.) e permetan de facilitar lo calcul dels diferents punts de vistas. La presa de vista multiplas d'imatges vertadièra es al contrari mai dificilas, e demanda de material dedicat. L'entreprisa Alioscopy desvelopa un sistèma multicamera.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Bourdin, Verbataz, Allio, Alioscopie : procédé pour la prise de vue vidéo ou la synthèse d'images en relief et la visualisation sans lunettes, Société Soder, groupe Le Particulier Ed, (ISSN 0030-2430), 1991, vol. 71, n 1, p.26-32
- ↑ Alioscopy
- ↑ Magnetic
- ↑ Tridelity
- ↑ Spatial View
- ↑ NewSight


text:
Beppe Grillo
Giuseppe Piero Grillo, mai conegut coma Beppe Grillo (barri de San Fruttuoso, Gènoa, 21 de julhet de 1948), es un umorista, actor, activista politic e blogaire italian. Son blòg es un dels mai seguits de totes los que se fan en lenga italiana. Foguèt situat en setena plaça dins la classificacion mondiala establida en 2009 per la revista Forbes.
Grillo es lo promotor d'un forum de discussion que compta de milierats d'inscriches que se sonan comunament "grillini" o "amici di Beppe Grillo".
A inspirat mantuna lista civica que pòrtan son nom e en octobre de 2009 capitanegèt amb Gianroberto Casaleggio la naissença d'un movement politic novèl: lo MoVimento 5 Stelle.


text:
Alain Vidalies
Alain Vidalies, (17 de març de 1951 a Granada d'Ador), es un òme politic francés. Es dempuèi lo 16 de mai de 2012 ministre delegat encargat de las Relacions amb lo Parlament dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Aprèp sos étudis de drech a Pau e Bordèu, Alain Vidalies venguèt avocat, especializat dins lo drech del trabalh. Son engatjament politic comencèt pendent sos ans a la Facultat de Pau qu'anima lo collectiu dels estudiants socialistas.
1979: vicepresident del conselh general a l'accion sociala,
1988: deputat de la primièra circonscripcion de las Lanas
1èr adjunt al cònsol del Mont pendent 13 ans.
A l'Assemblada Nacionala, membre de la comission de las Leis (melhorament de las condicions de trabalh dels salariats).
Raportaire de leis socialas importantas.
1997: Reelegit s'engatgèt dins lo debat sur las 35 oras e drech de la familha.
Raportaire de la mission sur l'esclavatge modèrne.
2002 e 2007: Reelegit deputat, ten sesilha al Burèu Nacional del Partit socialista.
16 de mai de 2012: ministre delegat encargat de las relacions amb lo Parlament prèp de Primièr ministre del govèrn Jean-Marc Ayrault


text:
Centriòl
Los centriòls que son duas estructuras cellularas en forma de barrica e qui's troban au mitan deu Center Organizator deus Microtubuls o C.O.M. Lo Centre Organizator deus Microtubuls qu'ei un organet cellular d'on vaden (o, meilèu, e's forman e gessen) los microtubuls (formadas dab 13 protofilaments de proteïnas aperadas tubulinas), estructuras deu citoesqueleta (l'esqueleta de la cellula) e qui son implicat dens los procès cellulars qui domandan movements (com la division cellulara o lo carrejament de vesiculas). Cada "barrica" de centriòl qu'ei formada per 9 triplets de microtubuls qui forman un ceucle.
Los microtubuls de cada triplet que son designat com A, B e C. Sol lo A (lo mei pròche deu dehens deu centriòl, qui ei compausat de 13 protofilaments) qu'ei sancer mentre qui lo B (qui partaja 3 protofilament dab A) e lo C (lo mei externe, qui partage 3 protofilament dab B) e son imcomplets. Los triplets que's ligan enter eth mercés a ua proteïna aperada nectina.
Lo Centre Organizator deus Mircotubuls que's presenta compausat d'un diplosoma (un pareu de centriòls) e entornejat peu materiau pericentriolar.


text:
Quand mourut Jonathan
Quand mourut Jonathan [Quand moriguèt Jonathan] es un roman de l’escrivan francés Tony Duvert, publicat en 1978. L’òbra conta la relacion amorosa e sexuala entre un artista de 28 ans, Jonathan, e un mainat de 8, Serge. L’argument es basat en la relacion que lo meteis autor aguèt l’estiu de 1973 amb un mainat de 6 ans.[1] Se n’an publicat d'edicions en anglés e italian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sebhan, Gilles. Tony Duvert: L'enfant silencieux. Paris: Denoël, 2010, pp. 92-9.


text:
1902
Aquesta pagina concernís l'an 1902 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Unificacion del fus orari en França. Adopcion de l'ora de París coma oficiala.
Lo 7 ò lo 8 de mai, una erupcion de la Montanha Pelada entraïnèt la destruccion totala de la vila martiniquesa de Saint-Pierre. Franc de doas personas, totei leis abitants (29 000 personas) foguèron tuats. Lei consequéncias sus l'illa foguèron importantas car Saint-Pierre perdiguèt definitivament son importància au profiech de Fort-de-France.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 30 de genièr - Tractat entre Japon e Reialme Unit.
- 15 de febrièr - Inauguracion del mètro de Berlin.
- 9 d'agost - Edoard VII es coronat rei del Reialme Unit.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fondacion de la vila de Dire Dawa per la companhiá en carga de la bastida dau camin de fèrre entre Jiboti e Addis Abeba. L'endrech foguèt chausit per venir un centre logistic important (obrador de reparacion dei trens... etc.) e es d'ara endavant la segonda vila etiopiana.
Mond[modificar | modificar la font]
- 13 de genier - Ambé solament 68 combatents, Ibn Saud d'Arabia Saudita prenguèt la vila de Riyad.
- 8 de mai - dins l'isla de Martinica dintra en erupcion lo volcan Mont Pelée, en destruissent tota la vila de Saint-Pierre. I a 30.000 mòrts.
- 20 de mai - Cuba se fa independent dels Estats Units. Fin de l'aucupacion militar nòrd-americana.
- 12 de julhet - aprobacion del sufragi femenin en Austràlia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Assai dau premier dirigible militar, destinat a la reconoissença dau prat batalhier, desvolopat per l'engenhaire francés Henri Julliot. Pasmens, en causa dau desvolopament de l'aviacion, pus eficaça e rapida, aqueu concèpte foguèt pauc a pauc abandonat.
Regardant leis armaments terrèstres, intrada en servici dau premier fusiu mitralhaire operacionau — un prototip italian èra estat presentat en 1900 mai teniá plusors problemas — desvolopat per l'oficièr danés Vilhelm Herman Oluf Madsen (1844-1917). Inspirèt una tiera d'armas que foguèron utilizadas fins ais annadas 1950 e la generalizacion dei mitralhièras leugieras.
Energia[modificar | modificar la font]
Comercializacion dau premier motor multisopapa desvolopat per la companhiá francesa Panhard & Levassor.
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera publicacion permetent d'explicar l'existéncia de la radioactivitat per lo fisician britanic Frederick Soddy (1877-1956). Mencionèt per lo premier còp l'existéncia de desintegracions radioactivas. Soddy recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1921.
Geologia[modificar | modificar la font]
Après l'erupcion catastrofica de la Montanha Pelada qu'entraïnèt la destruccion totala de la vila martiniquesa de Saint-Pierre, leis autoritats de divèrsei país prenguèron consciéncia de la manca de conóissença a prepaus deis erupcions volcanicas. Aquò marquèt donc lo començament de l'estudi scientific dei volcans e la volcanologia, branca alora fòrça menora de la geologia, venguèt una sciéncia vertadiera.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera explicacion modèrna dau foncionament dau cancèr. Basada sus lei derivas dei mecanismes de division cellulària, foguèt l'òbra dau zoologista alemand Theodor Boveri (1862-1915). Son ipotèsi foguèt demostrada en 1915 per lo biologista estatsunidenc Thomas Hunt Morgan (1866-1945).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Rei Saud, d'Arabia Saudita (m.1969)
- 31 de genièr - Alva Myrdal, politica, diplomata e escrivana suedesa, Prèmi Nobel de la Patz (m.1986)
- 4 de febrièr - Charles Lindbergh, pilòt american d'avion (m.1974)
- 10 de febrièr - Walter H. Brattain, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (m.1987)
- 27 de febrièr - John Steinbeck, autor american, Prèmi Nobel de Literatura (m.1968)
- 27 de febrièr - Lúcio Costa, arquitècte brasilièr (m. 1998)
- 23 d'abril - Halldór Laxness, autor islandés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1998)
- 30 d'abril - Theodore Schultz, economista american, Prèmi Nobel d'Economia (m.1998)
- 3 de mai - Alfred Kastler, fisician francés, Prèmi Nobel (m. 1984)
- 8 de mai - André Michel Lwoff, microbiologista francés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1994)
- 18 de junh - Barbara McClintock, geneticiana americana, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1992)
- 10 de julhet - Kurt Alder, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1958)
- 15 de julhet - Jean Rey, president de la Comission Europèa (m. 1983)
- 28 de julhet - Karl Popper, filosòf austriac (m.1994)
- 8 d'agost - Paul A.M. Dirac, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1984)
- 10 d'agost - Arne Tiselius, quimista suedés, Prèmi Nobel de Quimia (m.1971)
- 6 de setembre - Sylvanus Olympio, president de Tògo (m. 1963)
- 12 de setembre - Juscelino Kubitschek de Oliveira, president de Brasil (m.1976)
- 24 de setembre - Ruhollah Khomeini, cap espiritual d'Iran (m.1989)
- 3 d'octobre - Arthur da Costa e Silva, president de Brasil (m. 1969)
- 5 d'octobre - Larry Fine, actor american (m. 1975)
- 5 d'octobre - Ray Kroc, entrepreneire american, fondator de McDonald's (m. 1984)
- 22 d'octobre - Wijeyananda Dahanayake, primièr ministre de Sri Lanka (m. 1997)
- 31 d'octobre - Carlos Drummond de Andrade, poèta modernista brasilèr (m.1987)
- 9 de novembre - Jan Alfred Szczepański, critic de literatura, de teatre e de cinèma polonés (m. 1991)
- 17 de novembre - Eugene Wigner, fisician ongrés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1995)
- 21 de novembre - Isaac Bashevis Singer, escrivan american, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1991)
- 23 de decembre - Choudhary Charan Singh, primièr ministre d'Índia (m. 1987)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Joan Laurés, Majoral del Felibritge (n. 1822)
- 4 de març - Raoul Urbain, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1837)
- 26 de març - Cecil Rhodes, òme d'afars anglés, fondator de Rodesia (n. 1853)
- 17 d'abril - Francés d'Assisi de Borbon, rei consòrt d'Espanha (n. 1822)
- 14 de junh - Jules-Nicolas-André Babick, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1820)
- 6 de julhet - Maria Goretti, santa del catolicisme (n. 1890)
- 11 d'agost - Henry Louis Champy, personalitat de la Comuna de París (n. 1842)
- 24 d'agost - Juan Bautista Egusquiza, president de Paraguai (n. 1845)
- 27 d'agost - Alèxi Peiret, escrivan occitan, engenhaire agronòm e professor d'istòria bearnés (n. 1826)
- 29 de setembre - Émile Zola, escrivan francés (n.1840)
- 3 de decembre - Prudente de Morais, president de Brasil (n. 1841)
- Clovis Dupont, personalitat de la Comuna de Paris (n. 1830)


text:
Congrès del Parlament Francés
Lo Congrès del Parlament o Congrès de Versalhas es, en França, la reünion al castèl de Versalhas de las doas cambras del Parlament, l'Assemblada nacionala (cambra bassa) e lo Senat (cambra nauta), que tenon sesilha abitualament a París. Aquelas reünions an per objècte lo vòte d'una revision de la constitucion e, dempuèi 2008, l'audicion d'una declaracion del president de la Republica; jos la Tresena e la Quatrena Republica, servissiá tanben a elegir lo president de la Republica.
Somari
- 1 Composicion e sesilha del Congrès del Parlement
- 2 Revision constitucionala
- 3 Messatges del President de la Republica
- 4 Istòria
- 5 Fonts
- 6 Annèxes
Composicion e sesilha del Congrès del Parlement[modificar | modificar la font]
Lo Congrès se constituís dels deputats e senadors reünits dins la Sala del Congrès, dins l'ala del Miègjorn del castèl de Versalhas (comprenent tanben la Galariá de las batalhas), o prèp de 25 000 m2 (dos tèrç per l'Assemblada nacionala e un tèrç pel Senat). [1]
Los parlamentaris i son plaças non pas en foncion de lor partit (coma es lo cas dins los emicicles de caduna d'ambedoas cambras), mas per òrdre alfabetic[2]. Segon la Constitucion, lo Burèl del Congrès es aquel de l'Assemblada nacionala[3]
Revision constitucionala[modificar | modificar la font]
La revision de la Constitucion segon l'article 89 pòt s'iniciar pels deputats o senators (proposicion de revision), o pel President de la Republica sus proposicion del Primièr ministre (projècte de revision). Pas cap de proposicion de revision constitucionela capitèt fin ara.
La procedura normala de revision, segon lo tèxte de l'article 89, es lo referendum. Pasmens, dins lo cas d'un projècte de revision, lo president de la Republica pòt recorir a une procedura mai sopla t mai leugièra: lo vòte del Congrès. Reünits a Versalhas, los parlamentaris devon aprovar lo projècte de revision a la majoritat dels tres cinquens. Lo cap d'Estat promulga la lei constitucionala dins los quinze jorns.
Messatges del President de la Republica[modificar | modificar la font]
Dempuèi la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008, lo cap d'Estat pòt s'adreçar en parlant al Parlament reünit en Congrès. Foguèt organizat pel primièr còp lo 22 de junh de 2009 per la presa de paraula de Nicolas Sarkozy.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Parlament a Versalhas abans la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Es a Versalhas que nasquèt la cambra bassa quand, lo 20 de junh de 1789, los 577 deputats del Tèrç Estat als Estats generals se reüniguèron pel jurament del Juòc de pauma, que vendra l'Assemblada constituenta. Mas lo 12 d'octobre, l'Assemblada decretèt son transferiment a París per seguit lo rei Loís XVI, menat al palais de las Teulariás. La darrièra sesilha a Versalhas se tenguèt lo 15 d'octobre de 1789.
Aprèp la desfacha de la Guèrra Francoalemanda en 1871 una Assemblada nacionala tenguèt sesilha lo 1é de febrièr a Bordèu. Jonguèt Versalhas per s'aprochar de París, pasmens sens i demorar, per paur des Comuna. La primièra sesilha se tenguèt lo 20 de març de 1871 dins la sala de l'Opèra de castèl.
Es atal que s'installèron las institucions de la Tresena Republica. L'establiment del bicamerisme demandava que las doas cambras dispausen de la lor sala. Lo 26 de mai de 1875 l'Ala del miègjorn foguèt atribuïda a la Cambra dels deputats e la Sala de l'opèra al Senat. La reünion de las doas cambras se faguèt dins la sala de la carrièra de la Bibliotèca.
Mas l parlament tadèt pas a tornar a París per la sesilhas ordinàrias. La lei del 22 de julhet fixa los novèls sètis que son le Palais Borbon per la Cambra dels deputats e lo Palais del Luxemborg pel Senat. La lei precisa pasmens que los ancians luòcs de Versalhass demòran a la disposicion de las doas cambras.
Alara, Versalhas foguèt utilizat pel Congrès sonque per la revision de la Constitucion e l'eleccion del President de la Republica. Aquela darrièra occasion foguèt abandonada amb l'instauracion en 1958 de la Cinquena Republica que lo President es elegit per un Collègi électoral de grands electors (puèi al sufragi universal dirècte aprèp 1962). La darrièra elecdion presidenciala al Congrès es aquala de René Coty en 1953.
Reünions del Congrès jos la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'instauracion de la Cinquena Republica, lo Congrès se reüniguèt 17 còps, que 16 per adoptar una revision de la Constitucion[4] e un còp per una declaracion del president de la Republica [5].
Fonts[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Ordonnance n°58-1100 du 17 novembre 1958 relative au fonctionnement des assemblées parlementaires, JORF n°269 du 18 novembre 1958, p. 10335–10336.
- ↑ (fr)Le droit constitutionnel de la Ve République; Michel Lascombe, ed.L'Harmattan
- ↑ "reglement"(fr)Reglament del Congrès
- ↑ (fr)http://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/revision.asp La révision de la Constitution et le Congrès; ed. Assemblée nationale.
- ↑ (fr)Décret du 11 juin 2009 réunissant le Congrès par application de l'article 18 de la Constitution, JORF n°134 del 12 de junh de 2009, p. 9561.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Rapport tendant à mettre à la disposition du public les locaux dits du Congrès, au Château de Versailles; Pascal Clément, 5 d'abril de 2005; ed. Assemblée nationale]]
- Le patrimoine du Parlement vol 2; Clotilde Brégeau (dir), Nathalie de Beco, Marie-Hélène Bersani, Odile Caffin-Carcy, Yves Carli; pref.Philippe Séguin; Charenton-le-Pont; ed. Flohic; 1996
Annèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)Las reünions del Congrès del Parlzment e lo reglament del Congrès (site de l'Assemblada nacionala)


text:
Beaumont (Naut Léger)
Bèumont (nom ipotètic) [1] (Beaumont en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat a qualques quilomètres de la vila de Briude.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Castell de Lauriat
Mencionat dempuèi l'an 1000. Los sieus torns aurián datat del Sègle XIII.
- Château de Lauriat
Mentionné dès l'an 1000. Ses tours seraient datées du Sègle XIII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Beaumont (Naut Léger)


text:
Víctor Jara
Víctor Lidio Jara Martínez (San Ignacio, Chile, 28 de setembre de 1932 - Santiago de Chile, 16 de setembre de 1973) foguèt un cantautor, poèta, director de teatre e activista politic chilen. Per encausa de son engatjament politic foguèt arrestat aprèp lo Còp d'estat de Chile de l'11 de setembre de 1973. Moriguèt qualques jorns mai tard, lo 16 de setembre en seguida de las torturas exercidas pels militars chilens durant son interrogatòri.
Biografia[modificar | modificar la font]
Víctor Jara nasquèt en 1932 a Longuén dins una familha fòrça modèsta. Sos parents, Manuel Jara e Amanda Martínez, èran de pageses paures. Sa mainadesa se debanèt ailà, dins aquela localitat prèpa de la capitala. Passèt puèi sa joventut a Santiago, dins la Población Nogales. A la mòrt de la maire dintrèt al Seminari Redemptorista de San Bernardo. Demorèt lai un pauc mai d'un an.
En 1957, s'integrèt a l'ensems de cants e danças folcloricas Cuncumén, creat ras d'unes corses de sason faches per Margot Loyola. Foguèt durant aquel temps, tanben, que se faguèron sos primièrs contactes amb Violeta Parra, que l'encoratgèt a contunhar sus la dralha de cantaire.
Dos ans mai tard, en 1959, quand aviá pas que 27 ans, realizèt sa primièra experiéncia dins lo domeni de la direccion teatrala: dirigiguèt Parecido a la felicidad, una òbra d'Alejandro Siveking. Viatgèt puèi en portar l'òbra per Argentina, Uruguai, Veneçuèla e Cuba. Aquel meteis an enregistrèt amb l'ostal discografic Emi-Odeon, en cantant coma solista del Cuncumén, dos nadalets que li aviá ensenhat Violeta Parra.
En 1960 assistís en l'en direccion cap Pedro de la Barra en lo montatge de La viuda de Abaplaza, de Germán Luco Cruchaga. Posteriorament, dirigís La mandràgora, de Nicolau Maquiavèl.


text:
Liga Anseatica
La Liga Anseatica (en alemand, Hanse) foguèt una federacion de vilas del nòrd d'Alemanha e de comerçants alemands a la mar Baltica, dels Païses Basses, de Norvègia e d'Anglatèrra. Durant la segonda part del sègle XII e al començament del s. XIII, de nombrosas vilas foguèron creadas al nòrd d'Alemanha, a las còstas balticas: Lübeck (1158), Rostock, Wismar, Stralsund, Greifswald, Stettin, Danzig, Elbing. Dins aquelas vilas, la borgesiá s'installèt rapidament al poder. Se creèt en 1158 per protegir e desvelopar los interèsses comerciales comuns. Al començament del s. XIII, qualques mercadièrs alemands establits dins l'illa de Gotland, al sud de Suècia, constituiguèron una associacion mercantila integrada per Colonha e vint-e-nòu altras vilas. L'associacion obtenguèt d'importants privilègis comercials, mai que mai en Anglatèrra, dins lo comtat de Flandra e en Russia. En 1241, la vila de Lübeck signèt un tractat amb Amborg, que se partejava mejançant lo contraròtle de la rota entre la mar Baltica e la mar Negra. L'union Lübeck-Amborg signèt en 1252 de tractats comercials amb Flandra. D'aquela manièra, Brujas, la principala vila de Flandra, dintrèt per participar de manièra significativa al desvolopament de la Liga Anseatica. Rostock e Wismar signèron tanben una aliança amb Lübeck en 1259 amb l'objectiu d'entreprene d'accions comunas contra los bandits e los piratas. Pus tard, los mercadièrs de Lübeck e d'Amborg establiguèron d'organizacions mercantilas a Londres, vila que los mercadièrs de Colonha avián gaudit fins alara dins un regim de monopòli.
Somari
- 1 Sòcis de la Liga Anseatica
- 2 Ostaus comptables
- 3 Altras vilas amb comunitat anseatica
Sòcis de la Liga Anseatica[modificar | modificar la font]
Cercle Vendic e Pomerània[modificar | modificar la font]
- Lübeck (vila principala)
- Amborg
- Anklam
- Greifswald
- Lüneburg
- Rostock
- Słupsk (Stolp)
- Stade
- Stargard
- Stettin (Szczecin)
- Stralsund
- Wismar
- Kiel
Cercle de Saxònia, Turíngia e Brandenborg[modificar | modificar la font]
- Brunswick (Braunschweig, vila principala)
- Berlin
- Brandenborg
- Brèma
- Erfurt
- Frankfurt der Oder
- Goslar
- Halle (Saale)
- Magdeborg (vila principala)
Cercle de Polonha, Prússia, Livònia, e Suècia[modificar | modificar la font]
- Danzig (Gdańsk, vila principala)
- Breslau (Wrocław)
- Dorpat (Tartu)
- Fellin (Viljandi)
- Elbing (Elbląg)
- Königsberg (Ara Kaliningrad)
- Reval (Tallinn)
- Riga
- Estocòlme
- Thorn (Toruń)
- Visby
- Kraków (Cracow)
Cercle de Ren, Vestfàlia, e Païses Basses[modificar | modificar la font]
- Doesburg
- Zwolle
- Hattem
- Hasselt (vejatz: Zwartewaterland)
- Colonha
- Dortmund
- Soest
- Osnabrück
- Münster (Vestfàlia)
- Roermond
- Deventer
- Groninga
- Kampen
- Bochum
- Recklinghausen
- Hamm
- Unna
- Zutphen
- Oldenzaal
- Breckerfeld
Ostaus comptables[modificar | modificar la font]
Kontore principal[modificar | modificar la font]
Kontore subsidiari[modificar | modificar la font]
- Anvèrs
- Boston
- Damme
- Edimborg
- Hull
- Ipswich
- King's Lynn
- Kaunas
- Newcastle
- Polotsk
- Pskov
- Gran Yarmouth
- York


text:
Fluvi Blau
Lo fluvi Blau o Yangzi (en chinés tradicional 扬子江, pinyin : Yángzǐ Jiāng) es lo fluvi mai long de China e d'Asia e lo tresen fluvi mai long del monde, aprèp Nil e Amazonas.
Lo riu fa aperaquí 6,380 km de long e raja dempuèi sa font per la província de Qinghai, cap a l'èst, per se getar dins la Mar de China Orientala a Shanghai. Es tradicionalament considerat coma una linha de separacion entre China del Nòrd e China del sud, malgrat que los geografs consideran que la linha Qinling-Riu Huai siá la separacion geografica oficiala. Coma mai grand riu de la region, Yangzi es istoricament, culturalament, e economicament important per China. Una de las paissièras del riu, la Paissièra de las Tres Gòrjas, es la pus granda centrala idroelectrica del mond.


text:
Pizzicato
Pizzicato qu'ei ua tecnica emplegada dens lo jòc deus instruments de còrdas hregadas e qui consiteish a puntejar las loas còrdas en lòc d'i eslissar l'arquet. Au vriulon, lo pizzicato que's hè en bèth puntejar las còrda dab l'index de la man dreta. Totun, que's pòt tanben har dab los dits de la mans esquerra qui, alavetz e preme e puntejan successivament las còrdas. Aquesta tecnica, desvolopada au sègle XIX (dab Niccolò Paganini mei que mei) qu'ei mauaisida e generaument associada dab ua mena virtositat.
Dens la composicion de musica academica, la Pizzicato Polka de Johann Straus e la simple Symphoni e Benjamin Britten que son lo exemple màger de composicion ostendent aquesta tecnica.
La contrabassa, instrument tanhent de la grana familha deus instruments de còrdas hregadas, que's jòga hèra sovent (e mei que mei au jazz) en pizzicato.


text:
Genolh
Lo genolh (var. jolh) es una articulacion del còrs. Es format per l'extremitat distala del femur, per l'extremitat proximala de la tíbia (e per la rotula).
Lo genolh ten de ligaments que estabilizan l'articulacion, ajudats pel menisc (intèrne o medial e extèrne o lateral), qu'estabilizan lo genolh, e amortisson al nivèl dels cartilags, absorbisson los impactes e chòcs.
La clau per l'articulacion corrècta del genolh es l'estabilitat de l'articulacion. La configuracion ossosa, los menisques, los ligaments, la capsula e los muscles que enròdan l'articulacion del genolh produsisson son estabilitat. Los ligaments son los estabilizadors primièrs per la translacion anteriora e posteriora, l'angulacion vara e valga, e per la rotacion intèrna e extèrna de l'articulacion del genolh. Lo ligament crosat anterior (LCA) es la restriccion predominanta al deslogament tibial anterior, ja que accepta 75 % de la fòrça en extension completa e un addicional de 10 % (fins a 90 °) de flexion del genolh. Amb esses dados fica evidente que o LCA es lo mai exigit dins la vida vidanta d'una persona en bona santat, que practica l'esport coma léser o professionalament. Las lesions dels ligaments pòdon èsser causadas per la fòrça que fa com que l'articulacion exceda son amplitud de movement (ADM) normal. Uma pancada no aspècte lateral de l'articulacion del genolh o de la tíbia pòt causar un estresse em valgo que pòt donar coma resulta la ruptura dels ligaments qu'empacharà puèi lo movement em valgo. Del meteis biais una iperextension forçada del genolh pòt causar una rompedura dels ligaments posteriors. Embora fòrças excessivas possam causar de rupturas de ligaments, força de bassa importància tanben pòt causar de rompeduras dins los ligaments aflaquits per l'edat, las malautiás, l'immobilizacion, los esteroïdes o una insufisença vasculara. Per evitar aqueles problèmas, un enfortiment dels muscles d'aquesta articulacion complèxa, amb una orientacion corrècta de la postura, farà com que las personas sejan cautelosas e mai seguras dins la practica dels espòrts coma lo fotbòl, lo basquet e l'atletisme.


text:
Sant-Meleg
Sant-Meleg en breton ( Saint-Méloir-des-Ondes en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Méloir-de detlas-Ondas a situat al sud-es de Sant-Malo, al nòrd de la Bretanha.
Comunas avoisinantes : Sant-Malo, Sant-Coulomb, Cancale e La Gouesnière.
Saint-Méloir-des-Ondes est situé au sud-est de Saint-Malo, au nord de la Bretagne.
Communes avoisinantes : Saint-Malo, Saint-Coulomb, Cancale et La Gouesnière.


text:
Mitologia
La mitologia (del grèc uuθoλoYίa, de uύθoς « mite » e λόYoς « discors ») es l'estudi dels mites e de lors significacions, pus correntament designa l'ensemble dels recits mitics ligats a una civilizacion, una religion o un tèma particular.
La mitologia prend sens e activitat dins una cultura socioreligiosa. Lo mot s'utiliza generalament per descriure los sistèmas religioses dels monds ancians o de las civilizacions primièras, aluenhadas dins l'espaci o dins lo temps. Es atal que Li M'Hâ Ong a pogut dire : « Se nomena d'ordinari mitologia los racontes sacrats de las religions que degun i crei pas mai[1] ». En efièch, tot coma las religions exoticas, nombre de religions anticas e ancestralas son pas conegudas de la majoritat de la gent qu'a travèrs los racontes mitics qu'an daissat.
Somari
Mitologia dels monds ancians o primièrs[modificar | modificar la font]
Se parla aisidament de mitologia pels racontes religioses dels monds ancians o exotics, aluenhats dins lo temps o dins l'espaci, coma :
- Mitologia aborigèna
- Mitologia basca
- Mitologia biblica
- Mitologia bretona
- Mitologia celtica
- Mitologia celtica irlandesa
- Mitologia coreana
- Mitologia estonian
- Mitologia chinesa
- Mitologia egipciana
- Mitologia etrusca
- Mitologia germanica
- Mitologia grèga
- Mitologia orrita
- Mitologia indó
- Mitologia inuit
- Mitologia iraniana
- Mitologia japonesa
- Mitologia letona
- Mitologia maòri
- Mitologia mesopotamiana
- Mitologia nordica
- Mitologia precolombiana
- Mitologia romana
- Mitologia russa
- Mitologia semitica
- mitologia eslava
Mitologia contemporanèa[modificar | modificar la font]
Es mai complicat de parlar de mitologia a prepaus de las religions contemporanèas, per exemple de mitologia biblica, tèrme que los cresents son tot dispausats a prendre per una ofensa envèrs lor fe, un atac contra lors cresenças o al minimum, una manifestacion d'intolerància. Los dieus de las vias monoteïstas son pensats coma sol e unic Dieu, e d'aqueste fach, coma la sola instància possibla d'aqueste concèpte. Lo cresent monoteïsta es doncas aisidament menat a pensar que son dieu es lo vertadièr quand lo dels autres, especialament lo qu'a pas mai un fidèl vivent per lo defendre, seriá fals. Aquestas religions son declaradas unilateralament paganas. Se pausa doncas lo problèma de la Vertat e non pas lo problèma de la mitologia.
Ça que la, la màger part dels libres sacrats de las religions contemporanèas, que relèven del monoteïsme o del politeïsme, s'enrasigan dins las religions primièras e los racontes que los sostenon constituisson de mitologias. Lo mite es lo lengatge normal de la religion e es pas una simpla fabla o una simpla legenda, pas tanpauc un conte popular.
La pensada critica e particularament la desmitologizacion, tala coma l'entendiá Rudolph Bultmann al començament del sègle XX, nos an abituats a pensar que los eveniments e las istòrias environant l'origina e lo desvolopament de religions coma lo Cristianisme, lo Judaïsme o l'Islam son pas exactament vertadièras e verificablas al meteis títol que l'assassinat d'Abraham Lincoln o lo coronament de Napoleon Ièr.
La formacion dels mites[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Simbòls transculturals[modificar | modificar la font]
Cèrts simbòls o concèptes se retròban dins mantuna mitologia, per èsser passats d'una cultura a l'autra, o per èsser estats inventats independentament.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Mite
- Mitograf
- Mitologia contemporanèa
- Creatura fantastica
- Luòcs mitologics
- Cosmogonia
- Cresença
- Religion
- Conte
- Legenda urbana
- Antiquitat
- Etnologia
- Antropologia
- Musèu de l'Òme
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Li M'Hâ Ong Tractat de las Semenças e de las Estelas
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) [pdf] Bibliografia sus las mitologias classicas e los sistèmas culturals
- (fr) [http://www.mythologie.fr/ La Mitologia e l'Art
- (en) The Encyclopedia Mythica


text:
Empèri Roman
L'Empèri Roman (Imperium romanum en latin) foguèt un periòde de la civilizacion romana entre 27 avC e la fin dau sègle V. Creat après la crisi deis institucions de la Republica, l'Empèri capitèt de conquistar totei lei territòris de Mediterranèa per venir una dei poissanças pus importantas de l'Istòria. Pasmens, après son apogèu au sègle I, l'Empèri conoguèt una tièra de crisis e de guèrras civilas entraïnadas per de dificultats de successions au tròne imperiau. D'efèct, l'Emperaire, qu'es lo cap unic de l'Empèri ai nivèus militar, civil e religiós, deguèt sovent luchar còntra l'influéncia creissenta de l'armada que venguèt pauc a pauc la fònt de legitimat dau poder. A partir dau sègle III, lei dificultats de l'Empèri entraïnèron sa division entre uneis emperaires e adjonchs per melhorar sa defensa. Aquela division venguèt permanenta après 395 entre Occident e Orient. L'Empèri Roman d'Occident dispareguèt en 476 après leis invasions barbaras enterin que l'Empèri Roman d'Orient capitèt de resistir per venir l'Empèri Bizantin.
Pasmens, L'influéncia de l'Empèri Roman es pas limitada au domeni istòric. D'efèct, au nivèu religiós, permetèt lo desvolopament dau crestianisme que venguèt la religion principala e quasi unica d'Euròpa. De mai, la lenga romana, lo latin, es tanben a l'origina de la màger part dei lengas actualas d'Euròpa occidentala coma francés o espanhòu. Enfin, aguèt un ròtle major dins lo desvolopament de la cultura occidentala gràcias a sei realizacions arquitecturalas (temples, pònts...) o artisticas (discors...).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La fin de la Republica
- 1.2 L'Aut Empèri
- 1.3 Lo Bas Empèri
- 1.4 La division e la fin de l'Empèri
- 2 Organizacion politica e sociala
- 3 Economia
- 4 Religions
- 5 Lengas
- 6 Cultura
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La fin de la Republica[modificar | modificar la font]
Lo declin deis institucions de la Republica[modificar | modificar la font]
Lo sègle I avC veguèt lo declin continú dau poder deis institucions amb una succession de crisis socialas e politicas :
- la question agricòla que venguèt un subjècte d'agitacion quasi permanent après leis assais de refòrmas menats per lei fraires Grac. D'efèct, après lei Guèrras punicas, leis inegalitats aumentèron e leis importacions de blat de Sicília intrèron en concurréncia ambé lei produccions dei productors italians.
- la Guèrra sociala entre Roma e leis autrei pòples italians. Après unei desfachas, lo Senat deguèt acordar lo drech de ciutat a totei leis abitants au sud dau fluvi Pò.
- lei rivalitats e guèrras civilas entre lei partisans de Marius e aquelei de Sulla entre 88 e 79 avC. Unei tièras de purga aguèron luòc dins l'aristocràcia romana e lo Senat deguèt obeïr ai menaças dei combatents dau camp venceire.
Aquelei crisis mostrèron l'afebliment dau Senat, centre dau poder de la Republica, e lo poder novèu dei generaus dins la vida politica de Roma.
Lei triumvirats[modificar | modificar la font]
De veire : Darriera Guèrra Civila de la Republica Romana.
L'evolucion entraïnada per la guèrra civila entre Marius e Sulla foguèt renforçada per la perseguida de trebols grèus (revòuta de partisans en Espanha, revòuta d'esclaus de Spartacus), menaças dei piratas...). Lei generaus venceires, Pompeu e Crassus, venguèron consuls puei partejèron lo poder ambé Juli Cesar, consul, a partir de 59 avC. Aquela aliança es dicha lo premier triumvirat.
En 49 avC, la mòrt de Crassus après la batalha de Carrhes en 53 avC, lo prestigi de Cesar après la conquista de Gaula (58-51 avC) e l'agitacion permanenta de la capitala decidiguèron lo Senat de donar lo poder a Pompeu. Aquò causèt una guèrra civila novèla que la conclusion foguèt la victòria de Cesar en 46 avC e lo venceire venguèt lo mèstre de Roma. Reorganizèt donc lo Senat a sa convenéncia, practiguèt una politica favorabla ai paures e obtenguèt la màger part dei poders detenguts per leis institucions republicanas e la mestreja dau govèrn. Lo regim de Cesar se transformèt donc pauc a pauc en monarquia e foguèt assassinat per una conjuracion desirant sauvar la Republica en 44 avC.
Pasmens, lei partisans e luòctenents de Cesar capitèron de descreditar puei de batre militarament lei conjurats a Phillipes. Un segond triumvirat foguèt creat ambé Octavian, Marc Antoni e Lèpid mai aquela patz foguèt solament provisòria. Rapidament, Lèpid foguèt despulhat de son estatut de triumvir per una intriga d'Octavian. Ansin, lo territòri de la Republica foguèt devesit entre Marc Antoine e Octavian fins a una guèrra novèla entre lei dos camps. Lei tropas d'Octavian avèron la batalha d'Actium en 31 avC entraïnant la capitulacion de la màger part dei fòrças de Marc Antoine. Aqueu darrièr se suicidèt en 30 avC e Octavian venguèt donc lo mèstre unic de Roma.
La fondacion de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Après sa victòria, Octavian èra vengut lo mèstre de l'Empèri. Leis institucions de la Republica son adonc oficialament restablidas enterin qu'Octavian obtenguèt la confirmacion de son poder personau que venguèt permanent e absolut ai nivèus civils, militars e religiós.
D'efèct, lo Senat e lei magistrats jurèron d'observar e de respectar sei decisions. Puei, lo Senat lo donèt lo poder consulaire per dètz annadas. En 27 avC, Octavian venguèt August ambé lo comandament suprèm deis armadas. Son poder aumentèt tanben fòrtament en 23 avC quand obtenguèt dau Senat e dau pòple de Roma la poissança dau tribunat e un imperium' proconsulaire superior a aquelei deis autrei proconsuls. Enfin, la mòrt de Lèpid en 12 avC foguèt l'occasion d'ajustar lo poder religiós suprèm dau Pontifex maximus.
L'Aut Empèri[modificar | modificar la font]
De veire : Aut Empèri Roman.
La dinastia julio-claudia[modificar | modificar la font]
La dinastia julio-claudia reinèt entre 27 avC e 68 apC. Capitèt de renforçar leis institucions novèla durant lei rèines d'August (27 avC - 14 apC) e de de successor Tibèri (14-37). De mai, après la desfacha de Teutoburg, lei dos emperaires acomencèron de limitar l'expansion de l'Empèri e de realizar de trabalhas de proteccion dei frontieras. Enfin, a l'interior, assaièron d'associar lo Senat a la politica de l'Empèri e d'assegurar la patz.
Lo rèine de Caligula (37-41) marquèt una rompedura amb aquela politica. Ridiculizèt lo Senat e leis institucions republicanas e assaièt d'èsser venerat coma un rèi orientau. Lo tesaur imperiau foguèt gamachat e l'Emperaire reprimiguèt una tièra de conjuracions mai o mens imaginarias fins a son assassinat per un membre de sa garda personala. Pasmens, a sa mòrt, l'institucion imperiala es pron poderosa perqué lo poder sigue donat a son oncle Claudi. Aquest darrier reinèt de 41 fins a empoisonament per sa frema en 54. Foguèt un emperaire capable e un grand constructor public. Mandèt tanben divèrseis expedicions militaras, especialament en Grand Bretanha que lo sud foguèt conquist.
Son successor foguèt Neron (54-68) que lo començament de son rèine es generalament coma prospèr amb una associacion importanta dau Senat a la politica de l'Empèri. Pasmens, pauc a pauc, Neron venguèt pauc a pauc tiranic e sa popularitat foguèt severàment tocada per l'incendi major de Roma en 64. Divèrsei conjuracions assaièron donc d'eliminar l'emperaire fins au succès d'un còp d'estat militar, ajudat per lo sostèn dau Senat. Lo sucidi de Neron causèt la fin de la dinastia enterin qu'unei generaus èran proclamats emperaire per sei tropas.
Lei dinastias flàvia e antonina[modificar | modificar la font]
De veire : Dinastia flàvia e Dinastia antonina.
Après la fin de la dinastia julio-claudia, l'Empèri foguèt devesit per la guèrra civila durant doas annadas. En 69 avC, Vespasian venguèt emperaire e creèt la dinastia flàvia que reinèt fins a 96 avC e l'eliminacion de Domician (81-96). Aquela dinastia capitèt de restaurar lei finanças e la poissança de l'Empèri que poguèt mandar uneis ofensivas en Grand Bretanha e còntra lei Germans. De mai, de construccions publicas importantas foguèron realizadas coma lo Coliseu a Roma. Enfin, lo poder imperiau es precisat enterin que lo ròtle de l'armada dins la designacion de l'emperaire aumentèt.
En 96 avC, la dinastia flàvia foguèt reversada per una revòuta de palais e la guèrra civila foguèt evitar de pauc per lo nominacion au tròne imperiau dau generau Trajan. Aquò marquèt lo començament de la dinastia antonina e l'apogèu de l'Empèri. D'efèct, lo rèine de Trajan (98-117) es principalament caracterizada per un esfòrç militar còntra lei Germans e dins lei regions orientalas. Ansin, entre 101 e 106, Dàcia es conquista. L'annada 106 veguèt tanben la presa dau territòri nabatean. Enfin, entre 113 e 114, Mesopotàmia es presa per lei legions romanas. Pasmens, aquela darriera conquista èra malaisada de defendre e lo successor de Trajan, Adrian (117-138), abandonèt la region. Aquela retirada entraïnèt un cambiament important dins l'estrategia militara de l'Emperaire. D'ara endavant, sei successors van assaiar de defendre lei frontieras sensa mandar de conquistas d'envergadura. Ansin, Adrian realizèt de trabalhs de fortificacions (Muralha d'Adrian en Grand Bretanha...) e Marc Aureli diriguèt unei guèrras per pacificar la frontiera ambé Germània.
La dinastia antonina finiguèt d'un biais similar a la dinastia flàvia : son darrier emperaire, Còmmode (180-192), foguèt assassinat dins son palais après un rèine saunós e tiranic.
Lo Bas Empèri[modificar | modificar la font]
De veire : Bas Empèri Roman.
La crisi de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La fin de la dinastia antonina entraïnèt un periòde de trebols. En 193 avC, Septimi Sevèr fondèt la dinastia Severa que reinèt fins a 235. La màger part dei sobeirans d'aquela dinastias foguèron assassinats e l'anarquia militara aumentèt : 64 emperaires o usurpators se succediguèron entre 235 e 286. Enterin, la poissança deis estats enemics de l'Empèri aumentèt, magement dins lei províncias orientalas. Per exemple, l'emperaire Valerian foguèt capturat per lo rèi sassanida en 260. L'Empèri es donc sovent devesits entre lei diferents pretendents au tròne. Entre 260 e 268, Gallian decidiguèt una tièra de refòrmas deis armadas. Cambièt lo posicionament dei legions per assegurar una defensa en prefondor dau territòri en plaça d'una defensa unicament centrada sus lei frontieras. Un impòst especiau es creat per finançar lei despensas militaras e lo recrutament de soudats barbars es autorizat. Lei fòrças armadas venguèron donc lo centre de la vida politica romana e la fònt principala de legitimitat d'emperaires que lo ròtle major es vengut la defènsa de l'Empèri.
La Tetrarquia[modificar | modificar la font]
En 274, Aurelian (270-275) realizèt tornarmai l'unitat de l'Empèri e restabliguèt sei mejans financièrs e militars gràcias a un ensems de decisions que desboquèron sus la Tetrarquia creat per Dioclecian (284-305). D'efèct, nomèt Maximian Cesar en 285 puei August en 286 per dirigir especialament Gaula còntra lei Germans e l'usurpator Carausius. Puei, en 293, nomèt un tornarmai dos adjonchs suplementaris que portavan lo títol de Cesar e assistèron un dei dos August. Ansin, lei quatre òmes se partajèron lo comandament dei tropas. Aqueu sistèma permetèt de melhorar la seguritat dei frontieras. De mai, Dioclecian reformèt la ierarquia militara e levèt lo comandament dei legions ai governadors dei províncias per limitar lei risques de secession.
En 305, Dioclecian e Maximian abandonèron lo poder e lei dos Cesar venguèron August. Dos Cesar novèus foguèron chausits. L'objectiu èra de clarificar lei règlas de succession e d'empachar lei guèrras civilas aguent luòc après la mòrt d'un emperaire. Pasmens, lo sistèma mau capitèt en causa deis ambicions de fius dei Cesar ancians exclús de la succession maugrat sei capacitats. Ansin, una guèrra civila novèla se debanèt entre 306 e 313.
Lo rèine de Constantin Ièr[modificar | modificar la font]
En 313 avC, la guèrra civila de la Tetrarquia ambé la desfacha e l'eliminacion dei dos Cesar. L'Empèri èra adonc devesit entre dos August. L'unificacion aguèt luòc en 324 après doas guèrras suplementàrias e la victòria de Constantin Ier còntra Licinus. Lo venceire assaièt tornarmai de reformar l'organizacion de l'Empèri e de limitar l'influéncia deis armadas. Especialament, la garda pretoriana dispareguèt e una resèrva militara estrategica foguèt creada. La capitala foguèt egalament desplaçada de Roma a Constantinòple, pus aisada de defendre còntra una invasion. A sa mòrt, en 337, partegèt l'Empèri entre sei tres fius Constantin II, Constanci II e Constant Ièr.
Lei dos darriers moriguèron lèu e Constantin II recuperèt lei dos domenis de sei fraires. Pasmens, de generaus assaièron de prendre la plaça de l'Emperaire e Constantin II deguèt dirigir unei guèrras per assegurar sa posicion. Son Cesar Julian II li succediguèt en 360-361. Sa politica foguèt caracterizada per sa volontat de restaurar la religion politeïsta còntra lo desvolopament dau cristianisme. Moriguèt en 363 durant una campanha còntra lei Pèrsas.
La division e la fin de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La dinastia valentiniana[modificar | modificar la font]
Lei successors de Julian foguèt Valentinian Ièr, fondator de la dinastia valentiniana, que realizèt la premiera division complèta de l'Empèri ambé son fraire Valens. Lei dos òmes se partajèron « l'armada, lei foncionaris, lei ressorsas de l'Estat ». Valentinian Ièr assaièt de realizar d'autrei refòrmas e de bastir tornarmai lei fortificacions de lòng de Ren e de Danubi. Pasmens, moriguèt en 375 e foguèt remplaçat per son fiu Gratian. A l'èst, Valens deguèt faciar la menaça dei Pèrsas, dei Gòts e l'usurpacion de Procopi.
Lo rèine de Teodòsi Ièr[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Valens durant la batalha d'Adrianopòlis en 378, l'Empèri traversèt tornarmai un periòde agitat. D'efèct, Gracian nomèt Teodòsi Ièr August de l'Empèri d'Orient mai foguèt assassinat en 383. Son fraire demorèt Emperaire d'Occident ambé lo sostèn d'un generau barbar, Arbogast, mai moriguèt tanben rapidament en 392. Arbogast nomèt adonc un professor, Eugèni, coma Emperaire. Enterin, Teodòsi Ièr decidiguèt d'enebir la religion politeïsta e d'atacar l'usurpator en Occident. La batalha decisiva aguèt luòc en 394 e li permetèt d'unificar l'Empèri. A sa mòrt, lo 17 de genier de 395, Teodòsi devesiguèt l'Empèri entre sei dos fius : Arcadi venguèt Emperaire d'Orient e Onori Emperaire d'Orient. Pasmens, a l'invèrs dei divisions precedentas, aquela va venir definitiva en causa dei circonstàncias.
Lo declin e la disparicion de l'Empèri d'Occident[modificar | modificar la font]
De veire : Empèri Roman d'Occident.
Durant son existéncia (395-476), l'Empèri d'Occident conoguèt totjorn de dificultats importantas e un declin, especialament economic, progressiu. Ansin, foguèt plus capable de contraròtlar sei frontieras e sei províncias en causa d'una armada afeblida. De mai, lo poder de l'Emperaire èra tanben feble e leis usurpacions fòrça nombrosas fins a la fin oficiala de l'Empèri en 476.
Ansin, Onori (395-423) deguèt faciar uneis usurpacions e lo pilhatge de Roma per lei Wisigòts en 410. Aquelei darriers formèron un reiaume independent en Espanha e dins lo sud de Gaula vèrs 414. A partir de 407, lei Vandals mandèron una tièra d'invasions en Gaula, en Espanha puei en Africa onte prenguèron Cartage e una partida de la flòta imperiala. I formèron un reiaume poderós que menaçèt Roma e venguèt la poissança navala principala de Mediterranèa Occidentala.
Entre 450 e 470, l'Empèri d'Occident capitèt de replegar l'invasion dei Huns assaièt de reconquistar la region de Cartage. Pasmens, lei Vandals foguèron venceires en 461 e 468. Puei, lei darriers emperaires foguèron reversats e, en 476, lo cap barbar Odoacre mandèt leis ensenhas imperiaus d'Occident a l'Emperaire d'Orient marcant la fin de l'Empèri.
L'Empèri d'Orient[modificar | modificar la font]
De veire : Empèri Bizantin.
Au contrari de l'Empèri d'Occident, l'Empèri d'Orient èra pus poderós amb una populacion e de ressorsas pus importantas. Son govèrn foguèt capable de renforçar sei capacitats militaras e financieras. Ansin, venguèt pauc a pauc un estat distint que capitèt de resistir ais invasions barbaras dau sègle V. Inicialament simpla continuacion de l'Empèri Roman, l'Empèri se transformèt pauc a pauc per venir l'Empèri Bizantin qu'existèt fins a 1453 e la presa de Constantinòple per lei Turcs.
[modificar | modificar la font]
Institucions principalas de l'Empèri[modificar | modificar la font]
L'Emperaire[modificar | modificar la font]
L'Emperaire es lo cap de l'Empèri dau rèine d'August fins ais afondraments deis Empèris d'Occident e Bizantin. Lo tèrme definís pas una foncion precisa mai puslèu un ensems de poders variables dins lo corrent dei sègles. Pasmens, lo poder imperiau foguèt totjorn fòrça important. Seis atribucions principalas èran :
- lo comandament suprèm dei fòrças armadas.
- lo drech de declarar la guèrra o de faire la patz.
- lo drech de decidir deis impòsts e dei despensas de l'Estat.
- la direccion dei cultes publics de l'Empèri.
De mai, l'emperaire a drech de vida o de mòrt sus totei sei subjèctes. Fins a l'aveniment dau Cristianisme, es tanben l'objecte d'un culte e un personatge sacrat.
La mòrt de l'Emperaire èra generalament un periòde de crisis importantas. D'efèct, lo problema de la succession foguèt jamai clarificat. Lo començament de l'Empèri èra caracterizat per una succession dinastica. Pasmens, après la fin de la dinastia julio-claudia, la succession venguèt pauc a pauc violenta e marcada per l'influéncia de l'armada. Ansin, a la mòrt de l'Emperaire, divèrsei generaus podián èsser nomats emperaire per sei soudats entraïnant una division de l'Empèri e una guèrra civila entre lei pretendents diferents.
Lo Senat[modificar | modificar la font]
Lo Senat èra teoricament una partida capitala dau govèrn de l'Empèri ambé l'Emperaire e sei decrèts avián fòrça de lèi. Pasmens, aquela assemblada podiá pas realament s'opausar ai decisions imperialas e lo poder dau Senat èra dependent de la volontat de l'Emperaire de l'associar, o non, au govèrn de l'Empèri. Ansin, certaneis emperaires foguèron fòrça respectuós dau Senat mentre que d'autrei lo ridiculizèron. Lo Senat venguèt donc pauc a pauc una institucion de prestigi sensa poder real.
Lei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas de l'Empèri èran devesits en tres còrs principaus :
- lei legions que lo nombre se situèt entre 25 e 30. Èran lo nuclèu dei fòrças imperialas.
- leis auxiliars que lo nombre aumentèt pauc a pauc dins lo corrent de l'Empèri per agantar un nombre similar ais efectius dei legions.
- la flòta que lo ròtle èra de protegir lei vias comercialas principalas e certanei frontieras coma lo Ren.
En fòra de lor ròtle dins la defensa de l'Empèri, l'armada romana, magerament lei legions, avián una influéncia primordiala dins la succession imperiala. D'efèct, lei soudats, professionaus e dependent de lor generau, podián nomar lor cap emperaire entraïnant una guèrra civila per l'obtencion dau tròne. D'autra, la Garda Pretoriana, unitat de proteccion de l'Emperaire, participèt a divèrsei còps d'Estat e podiá tanben desinhar un emperaire novèu. Ansin, lo mecanisme de la succession venguèt pauc a pauc dependent d'una armada onte lo titól d'Emperaire èra considerat coma lo grade militar suprèm.
Ierarquia deis abitants de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire : Economia de l'Empèri Roman.
Demografia[modificar | modificar la font]
La demografia de l'Empèri Roman es mau coneguda. A son apogèu, l'estimacion tradicionala es d'aperaquí 55 milions d'abitants[1]. Pasmens, existís tanben d'estimacions situadas entre 60 e 100 milions d'abitants[2]. L'Empèri Roman foguèt donc l'ensems demografic pus important de la planeta fins a la fin dau millenni I.
Agricultura[modificar | modificar la font]
De veire : Agricultura de Roma antica
L'agricultura èra lo domeni economic pus important de l'Empèri. De mai, ambé l'aumentacion de la talha de certanei ciutats, especialament Roma, venguèt un subjècte de seguretat de l'Estat e de legitimitat dau poder.
Ansin, l'agricultura representa l'activitat de la màger part de la populacion. Per exemple, au sègle Ièr, Itàlia tenguèt aperaquí 6,5 milions d'abitants que 2,5 milions trabalhavan dins la produccion agricola. Lei produccions principalas èran lei cerealas (òrdi, blat...), lo vin e l'òli d'oliva. Lo norrigatge regarda lei chivaus, leis ovins, lei bovins, leis ases e lei pòrcs. Certanei regions de l'Empèri èran especializadas dins un tipe d'agricultura, magement aquelei en carga de l'avitalhament de la capitala, coma Egipte.
L'organizacion de la produccion es una mescla entre proprietaris d'un tenement o d'un tropèu important que necessita l'utilizacion d'esclaus e païsans pus pichons. Pauc a pauc, lei domenis grands son devesits en lòts e fisats a una familha còntra una redevença. Aqueu sistèma prefigura, ambé la crisi de l'Empèri a partir dau sègle III, l'organizacion feudala dei sèrvs. D'efèct, certanei païsans venguèron de colons que pòdon èsser venduts ambé lo ben sensa aver lo drech de lo quitar.
Industria[modificar | modificar la font]
De veire : Industria de la Roma antica
L'Empèri Roman foguèt una poissança industriala majora que lei produccions demorèron inegaladas fins au sègle XIX. Dos tipes d'activitats pòdon èsser destriadas segon lo mòde de produccion. L'industria miniera e l'esplecha de la sau aguèron luòc a una escala importanta. En revenge, leis autrei produccions (fusta, lana, terralha...) èran realizadas au nivèu artesanau. L'utilizacion d'esclaus foguèt fòrça frequenta.
D'efèct, la mestria de tecnicas d'explecha miniera e de tractament dei mineraus relativament avançadas permetèt una produccion d'un nombre important de metaus en quantitats importantas. Lei principaus metaus èran lo fèrre, lo coire e lo plomb. Au maximau de l'activitat, la produccion annuala de fèrre èra egala a 82 500 t, aquela de coire a 15 000 t e aquela de plomb a 80 000 t[3]. Leis utilizacions d'aquelei metaus èran variadas coma per la fabricacion d'armas, de bornèus o joèias.
L'artesanat èra especializat car aperaquí 500 noms existisson per designar lei diferenteis activitats e 200 per lei diferents mestiers. La màger part deis obradors avián una dotzena de trabalhadors, generalament d'esclaus. L'ensenhament dei tecnicas es realizat per un sistèma que prefigura lo companhonatge de l'Edat Mejana. Ansin, lo mèstre ensenha solament a seis aprendís per limitar la concurréncia e assegurar sa reputacion.
Moneda[modificar | modificar la font]
Lei monedas de l'Empèri Roman son estrechament liadas ais institucions de l'Empèri, especialament l'emperaire. D'efèct, en fòra de son ròtle economic, la moneda es un ótis politic important. Ansin, lo drech de batre moneda es fòrça enquadrat e reservat a l'emperaire, au Senat e a certanei ciutats d'influéncia grèga.
La moneda imperiala èra generalament en aur o en argent enterin que lo Senat difusava de pèças en bronze. Lei monedas fabricadas dins l'Empèri èran generalament en bronze e pus rarament en argent. Per l'emperaire, la difusion de moneda aviá un ròtle politic important car lei pèças èran batudas ambé son retrach o amb aquelei de membres de sa familha coma sa frema o son eiretar. Ansin, la moneda èra un ótis per mostrar la legitimat d'un poder o assegurar una succession. De mai, certanei pèças comportavan de messatges de propaganda coma la commemoracion d'una victòria.
Religions[modificar | modificar la font]
Lo politeïsme roman[modificar | modificar la font]
De veire : Politeïsme roman.
Durant la premiera partida de l'Empèri, la religion romana èra una mescla politeïsta de divèrsei divinitats dei país conquists. L'influéncia de la religion grèga foguèt fòrça importanta e lei dieus principaus dau Panteon roman son assimilats ai dieus grècs. Pasmens, pauc a pauc dins lo corrent de l'istòria de l'Empèri, d'autrei divinitats venguèron l'enriquir car lei Romans èran relativament tolerants a condicion que lei cultes novèus foguèsson pas responsables de desòrdres.
La practica religiosa es principalament collectiva e lo fach de la ciutat. Ansin, un ciutadan podiá pas far culte a un dieu public sensa una convocacion. L'objectiu es d'obtenir la patz ambé lei dieus e la prosperitat per la vila. Un culte privat d'un dieu public es donc considerat coma una practica còntra lo collectiu de la ciutat.
Enfin, la religion politeïsta romana acordava tanben una importància auta ai rites e a la pietat. Lei premiers son lo mejan comunicar ambé lei dieus, especialament per reconéisser la superiotat dei divinitats. Lei Romans èran donc capables d'acomençar tornarmai un rite unei còps per lo capitar d'un biais perfèct. Aqueu respèct fa partida de la pietat. Pasmens, la pietat es tanben lo respèct de l'envèrs dei parents, de la patria e dei cultes domestics, a l'interior de l'ostau e de la familha.
Lo culte imperiau[modificar | modificar la font]
Lo culte imperiau èra lo culte deis emperaires mòrts que lo Senat o son successor auçavan a l'estatut de dieu après lor mòrt. L'importància d'aqueu culte venguèt pauc a pauc pus important fins au sègle III. Foguèt un mejan important per desvolopar la romanizacion, magement dins lei províncias orientalas de l'Empèri.
Lo crestianisme[modificar | modificar la font]
Lo crestianisme es aparegut dins lo corrent dau sègle I. Durant lo sègle II, aquela religion capitèt de s'estendre dins lo rèsta de l'Empèri. Leis autoritats imperialas consideravan alora lo crestianisme coma una sècta dau judaïsme e gaire de mesuras foguèron presas còntra son expansion. Lo rèine de Neron foguèt una excepcion après de persecucions après l'incendi de Roma enterin que l'Emperaire èra confrontat a de trebols en Judèa. Lei premierei campanhas de persecucions organizadas a una escala importanta acomencèron a la fin dau sègle II. Èran generalament d'operacions dirigidas per lo poder locau. Pasmens, certanei periòdes foguèron caracterizadas per de persecucions ordonadas per l'Emperaire, especialament entre 246 e 251 o entre 303 e 311, menaçant la ierarquia crestiana dins lei ciutats principalas de l'Empèri.
Dins aquò, lo crestianisme venguèt pauc a pauc tròp important per èsser eliminat. En 313, un edicte autorizèt aquela religion. Puei, Constantin Ièr (324-337) venguèt lo premier emperaire crestian. Enfin, Teodòsi Ièr establiguèt lo crestianisme coma religion oficiala de l'Empèri. Ansin, au sègle V, lo crestianisme aviá prefondament transformat la societat romana enterin que la religion politeïsta anciana èra d'ara endavant reprimida per lo poder.
Lengas[modificar | modificar la font]
Lei lengas pus importantas de l'Empèri foguèron lo latin e lo grèc. Pasmens, certanei províncias conservèron sei lengas pròprias, magerament dins lei regions orientalas.
D'efèct, lo latin èra la lenga oficiala de l'Empèri. Son airau d'utilizacion èra principalament situat dins lei regions occidentalas. Es devesit en dos registres :
- lo premier es lo latin classic utilizat per lo poder que sa forma demorèt relativament establa durant l'Edat Mejana.
- lo segond es lo latin vulgar qu'èra la lenga quotidiana de la populacion. Es a l'origina dei lengas romanicas.
Lo grèc aviá tanben un ròtle important dins la societat romana, especialament après la conquista de la màger part de Grècia en 146 avC. Venguèt la lenga de l'elèit e de la cultura. De mai, lo grèc èra conegut per un nombre important d'abitants dei províncias orientalas coma lingua franca. Ansin, la correspondéncia oficiala èra generalament escricha en latin a l'Oèst e en grèc a l'Est. Aquela situacion permetèt lo mantenement d'unei lengas dins la mitat orientala, coma lo còpte, lo fenician o encara l'aramèu, car lo grèc èra pas pron fòrt per s'impausar coma lenga unica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
De veire : Arquitectura romana.
L'arquitectura romana es inspirada dei construccions etruscas, grègas e fenicianas. Es ben coneguda gràcia ai vestigis nombrós qu'existisson totjorn a l'ora d'ara e per de tractats teorics dau periòde imperiau. Es caracterizada per l'utilizacion d'arcadas e de dòmas e per la construccion de monuments fòrça importants coma de pòrta-aigas o de tèrmas. L'objectiu èra de magnificar la poissança imperiala, especialament dins la capitala.
Literatura[modificar | modificar la font]
De veire : Literatura romana.
La literatura romana foguèt influénciada per la literatura de l'Antiquitat grèga. Tenguèt un ensems fòrça variat d'òbras coma de tractats de filosofia, de discors, de trabalhs istòrics... etc. Foguèt principalament escricha en latin e venguèt donc una fònt d'inspiracion importanta durant l'Edat Mejana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Goldsmith, Raymond W. (1984): "An Estimate of the Size and Structure of the National Product of the Early Roman Empire", Review of Income and Wealth, Vol. 30, No. 3, pp. 263–288 (263)
- ↑ Walter Scheidel: Population and demography, Princeton/Stanford Working Papers in Classics, Version 1.0, April 2006.
- ↑ Craddock, Paul T. (2008): "Mining and Metallurgy", in: Oleson, John Peter (ed.): The Oxford Handbook of Engineering and Technology in the Classical World, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-518731-1, p. 108; Sim, David; Ridge, Isabel (2002): Iron for the Eagles. The Iron Industry of Roman Britain, Tempus, Stroud, Gloucestershire, ISBN 0-7524-1900-5, p. 23; Healy, John F. (1978): Mining and Metallurgy in the Greek and Roman World, Thames and Hudson, London, ISBN 0-500-40035-0, p. 196.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Frank Frost Abbott (1901). A History and Description of Roman Political Institutions. Elibron Classics.
- (en) John Bagnell Bury, A History of the Roman Empire from its Foundation to the death of Marcus Aurelius, 1913.
- (en) J. A. Crook, Law and Life of Rome, 90 BC–AD 212, 1967.
- (en) Goldsworthy, Adrian. In the Name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire, Weidenfield and Nicholson, 2003.
- (fr) Jean-Michel Carrié e Aline Rousselle, L'Empire romain en mutation : Des Sévères à Constantin (192-337), t. 10, Le Seuil, coll. « Points Histoire / Nouvelle Histoire de l'Antiquité », 2003.
- (fr) Jean-Pierre Martin, Alain Chauvot e Mireille Cébeillac-Gervasoni, Histoire romaine, Paris, Armand Colin, coll. « collection U », 2001.
- (fr) Yann Le Bohec, L'armée romaine sous le Bas-Empire, Paris, Picard, 2006.
- (fr) Paul Petit, Histoire générale de l'Empire romain, Le Seuil, coll. « Points Histoire », 1978.
- (fr) André Piganiol, L'Empire chrétien, París, Presses universitaires de France, 1972.
- (fr) Roger Rémondonon, La Crise de l'Empire romain : De Marc-Aurèle à Anastase, París, Presses universitaires de France, coll. « La Nouvelle Clio », 1980.
- (fr) Philippe Richardot, La fin de l'armée romaine : 284-476, París, Economica, 2005.


text:
Qu'estó aviat l'an passat au parat deu Nafaroa oinez, ua hèsta qui amassa milierats de gents per las Ikastolas de Navarra.
Lo proclam qu'ei en linha e signable per tot cadun !!!L'idea qu'ei que cadua de las 8 lengas deu manifèste (occitan, euskara, catalan, aragonés, flamenc, gaelic, breton e gallés) amasse lo mei de signets qui's posca d'ací lo 17 d'octobre, data deu Nafaroa Oinez 2010.
Que volem afirmar :
*
Qu'ei plurilingüe lo Monde
*
Que son las lengas tesaurs culturaus qui dan a tots los país deu monde riquessa e pluralitat culturaus.
*
Que son las lengas utís essenciaus entau desvolopament e l'identitat de cadun.
Que volem demandar :
- Lo dret de las lengas minorizadas a estar respectadas,
- Lo dret a utilizar la lenga nosta dens tots los sectors de la societat,
- Lo dret a ua oficialitat sancèra per las lengas nostas suu lor territòri,
- Lo dret de dispausar d'ajudas per normalizar (rénder normaus) las nostas lengas, sustot dens lo maine de l'educacion.
Que ns'engatjam :
- A perseguir a tribalhar per la normalizacion (rénder-las normaus) de las lengas, en crear ligams qui ns'uneishen pr'amor qu'ei l'union deu petits qui nse harà grans,
Un proclam de har conéisher lo mei possible.
Signar lo proclam !!!
http://www.nafarroakoikastolak.net/oinez/eu/sinadurakOC.asp
Sabe'n mei sus Calandreta :
Site Confederau : http://calandreta.org
Site Calandreta : www.calandreta-bearn.org


text:
Aguestes darrères setmanes an estat fòrça intenses per çò que hè as ahèrs deth departament de cultura deth Conselh Generau.
Era Comission d’Auviatge aprovaue eth projècte de reabilitacion dera Mòla de Betren, un projècte qu’auie demorat pendent ans enes calaishi e ara, gràcies ara volontat deth govèrn e damb era revision deth projècte iniciau, s’an podut redusir es còsti en un 10% e abantes der ostiu començaràn es òbres tant reclamades pes vesins de Betren. Uns vesins qu’an vist an darrèr d’an coma aqueth edifici, cargat dera istòria recenta deth pòble, perdie es parets a bocins e, damb eres, bocins tanben dera memòria des mortièrs.
Uns dies dempús, presentàuem ena sedença deth Conselh eth recuelh de tèxtes literaris en aranés “De bon liéger” qu’a editat eth departament de Cultura e Politica Lingüistica deth Conselh damb motiu dera celebracion deth dia de Sant Jòrdi. Siguec un acte fòrça agradable e compdèc damb era participacion de bèri uns des autors.
È de díder, en tot prener-me era libertat de prescindir per un moment dera modèstia, qu’ei reconfortant comprovar dempús de lèu dus ans en govèrn d’Aran, e a despièch dera desesperant e injusta manca de recorsi, era quantitat tanplan remercabla de publicacions en aranés que s’an amiat entà deuant: era colleccion de condes infantils, “Pepita Caubet”, dera que portam dus numèros publicadi e dera qué, en brèu, gesseràn ara lum tres numèros mès; era colleccion de classics reviradi deth catalan “Solitud”, e “Ací que repòse Navares, e d’autes narracions mexicanes” que gràcies ara Editoriau Pagès e ara Institucion des Letres Catalanes lèu compdarà damb ua auta nauetat; era colleccion de literatura juvenil que premanim e que veirà era lum abantes dera tardor; era publicacion des òbres guanhadores des XIVau e XV Mn. Condò Sambeat e Vau e VIau Aran de literatura; era edicion deth recuelh de poesies d’autors deth país “Aran en vèrs” que se publiquèc damb motiu dera Hèsta d’Aran 2008 e d’auti libres e recuelhs, coma eth catalòg dera exposicion “Aran clavis regni” o era revista infantila “Papagai”. E ara fin dera setmana ua plan bona noticia: ua aranesa, Tòni Escala, recebec eth VIIIau Prèmi Raconte en Occitan pera sua òbra “Hered”, per tant en pòc de temps auram un aute libre en aranés en mercat.
Era presentacion deth Festivau de Jazz de Sant Gaudens en Aran, en tot encetar ua dinamica de collaboracion damb Comenges en matèria culturau, o era lectura populara ena plaça deth monument ara lengua qu’amassa damb eth collectiu


text:
Amadís de Gaula
Amadís de Gaula es una òbra mèstra de la literatura fantastica e lo libre de cavalariá mai celèbre, que faguèt furor al sègle XVI dins la Peninsula Iberica coma lectura primièra de tota una generacion d'escrivans renaissentistas e barròcs. A la fin del sègle XV Garci Rodríguez de Montalvo presentèt sa version definitiva. Sa version originala èra portuguesa, mas se coneis pas cap de version primitiva del tèxte portugués original. L'unica version complèta coneguda d'Amadís de Gaula es la recomposicion de Montalvo, devesida en quatre libres, que constituiguèt un succès formidable, tanben a l'ambit europèu. Montalvo, doncas, escriguèt una continuacion titolada Las sergas de Esplandián, qu'es lo cinquen libre del cicle. Pus tard, Ruy Páez de Ribèra, Feliciano de Silva, Juan Díaz, Pedro de Luján e Mambrino Roseo continuèron l'òbra amb de novèls capítols.
Argument[modificar | modificar la font]
Amadís de Gaula -après un prològ ont s'afirma que lo manuscrit foguèt trobat dins un arcon enterrat (topic del manuscrit trapat)- comença amb lo relat de las amors del rei Perión de Gaula e l'infanta Elisena de Bretanha, que donèron luòc a la naissença d'un mainatge abandonat dins una barca. Lo mainatge es criat pel cavalièr Gandales que cèrca sus son origina al mitan d'unas aventuras fantasticas, protegit per la bruèissa Urganda, apelada 'la desconeguda' pr'amor qu'a pas jamai la meteissa cara ni lo meteis aspècte, e perseguit pel mag Arcalaus l'encantador. Travèrsa l'arc embrueissat dels amadors leials dins l'Insula (illa) Fèrma, lucha e tua lo monstre terrible Endriago, e viu d'aventuras perilhosas, en onor de son amada Oriana, filha del rei Lisuarte de Grand Bretanha. L'òbra originala (abans las modificacions fachas per Montalvo) s'acaba tragicament, coma totas las òbras del Cicle Arturic. L'originala (reconstrucha) s'acaba de la manièra seguenta: Lisuarte, mal conselhat per de conselhièrs avaricioses, ensaja de maridar Oriana amb un enemic de l'eròi. Oriana es rescatada per Amadís que la porta a l'Insula (illa) Fèrma. Lisuarte li declara la guèrra ajudat per Galaòr (envejós d'Amadis) e Esplandian (que Lisuarte a criat sens saber qu'es son felen). Après divèrsas batalhas Galaor desafia Amadís e aqueste lo tua. Lisuarte desafia Amadis que tanben lo tua, mas Esplandian tua Amadis. Oriana, qu'obsèrva la batalha dempuèi una fenèstra, en véser la mòrt d'Amadís se defenestra e morís. Urganda apareis e revèla a Esplandian la veritat sus sos parents.
La version de Montalvo modifica subretot aquesta fin. Lisuarte e Amadís fan la patz, se coneis l'identitat d'Esplandian d'un biais mens tragic e Galaòr apareis pas dins la batalha pr'amor qu'es malauta. Lisuarte es encantat e Amadis se deu consacrar a governar.
Estil[modificar | modificar la font]
L'estil dAmadis de Gaula foguèt vantat per l'exigent Juan de Valdés. A cèrta latinizacion de la sintaxi: per exemple, plaça generalament lo vèrb en fin de frasa a la manièra latina, utiliza lo participe present tipic del lengatge de l'escòla alegoricodantesca del sègle XV, se ben resulta fòrça pus clar qu'aquela.


text:
949
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 949 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una expedicion navala (100 naviris) còntra lei piratas musulmans de Creta. En Anatolia, capitada d'una campanha qu'averèt unei batalhas còntra lei musulmans e conquistèt Germanicea.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Campanha escosesa comandada per lo rèi Malcolm còntra lo nòrd d'Anglatèrra. Lei rasons d'aquela expedicion son mau conegudas mai èran belèu liadas a un sostèn a la temptativa dau rèi viking de Dublin, Olaf Kvaran qu'èra un aliat deis Escocés, de conquistar lo reiaume viking de York.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988 (Jòcs de la 17ena Olimpiada) se debanèron a Calgary Canadà ( 13 - 28 de febrièr de 1988 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
57 païses e 1423 atlètas foguèron actors e motors d'aicestes primièrs jòcs d'ivèrn canadencs.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 640 documents subre Calgary 1988 en picar coma clau Winter Olympic Games 1988
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Colleret
Colleret es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Colleret Es lo segond vilatge en superficie del Val de Sambre just après la vila de Feignies. Se compausa d'un masatge caseriu en se nomenant Ostergnies (veire aicí-dessous la galariá fòtos d'aquel bourg). Sus la municipalitat de Colleret se tròba lo fòrt de Cerfontaine, vilatge vesin.
Colleret est le deuxième village en superficie du Val de Sambre juste après la ville de Feignies. Se compose d'un hameau se nommant Ostergnies (voir ci-dessous la galerie photos de ce bourg). Sur la commune de Colleret se trouve le fort de Cerfontaine, village voisin. ==Istòria==
Lo Capítol e los Chanoinesses
Se manca ne creire una labor escricha l'an 1646 pel paire Potier, sacerdòt montois, e intitulat " la Noblesa santa e reiala de Sant WALBERT e de santa BERTILLE", Colleret existissiá ja a la s-|VI|e}} e fasiá partida del domeni d'aquel poderós senhor.
En 663, santa Aldegonde #legar per testament Colleret a lo sieu monastèri, tanben lo Chapître de Maubeuge n'i aguèt de totes tempses la distincion féodale e i #exercir en tota la siá plénitude los dreches seigneuriaux. Colleret I aviá comprés en la prévôté de Maubeuge. Lo prévôt de Maubeuge èra lo governador de la vila e l'administrador de la justícia, nomenat pel comte de l'Enaut ; èra lo sieu representant en tot lo ressort de la siá prévôté ; deviá, abans de dintrar en foncion (coma lo comte e lo grand bailli de l'Enaut) prestar serment entre las mans del mayeur héréditaire de la vila e davant lo grand autar de la glèisa de Santa Aldegonde. Maubeuge I aviá tanben lo sieu governador militar #qu'assegurava la seguretat dels pòbles vesins. En 1340, Wallerans, sire de Fauquemont (luòc-dich de Colleret) aviá aquela plaça.
A aquela epòca ("barbara" dixit Z. Pierart) Ont la fòrça sola constituissiá sovent lo drech, los abbayes de femnas podián pas exercir los sieus dreches féodaux e conservar los sieus bens #qu'a l'ajuda de la proteccion de qualques poderoses senhors #que, jol nom de confés o vidame, asseguravan lo sieu repaus e defendián los sieus interèsses. Aquela espècia de tutelle i aviá pagat per un don o una redevance #que se li donava a el lo nom de avouerie. Lo comte de l'Enaut èra "l'òme" del Capítol a Colleret. En los registres dels comptes, se vei que la majoritat de las intradas an partejat per mitat entre lo comte de l'Enaut e lo Capítol.
Los dreches seigneuriaux del Capítol de Colleret èran : elevada, mièja e bassa justícia : lo Capítol aviá aqueles dreches dins sièis pòbles de la prévôté de Maubeuge #que Colleret. La justícia del Capítol n'a un auditoire e un trasplantació, una preson #que consistissiá en un caveau illuminat per una pichona fenèstra en donant sus la carrièra (l'establiment dels Chanoinesses de Colleret dispausava de la siá pròpria preson). Mòrta man o melhor Cattel (mòble) : a la mòrt del cap de familha, lo Capítol podiá prene lo mòbli melhor #que se trobava dins l'ostal. Se tròba a aquel afar de las nòtas coriosas : "En 1411, Colart De detlo'Motte, per una guéniche (génisse) venduda a la granja —14 jos— pel Comte de l'Enaut e tant pel Capítol". Aquel drech #que i èra vengut odieux a las populacions e #que l'exercici ne suscitava tota mena de embarras al Capítol #èsser, dempuèi lo commencement de la Modèl:S- racheté per las comunitats moyennant una redevance annala. Rendas e de sòus : la majoritat d'aquelas rendas avián segut sus bens en avent antany apertengut al Capítol e qu'aquel darrièr i aviá cedits als abitants de Colleret pels metre en cultura o per i bastir de las abitacions. A banalité : èra un drech d'un senhor de Colleret d'aver un molin, un pressoir, una cerveseria (#que se situava sus la localizacion actuala de la marida n°15 carrièra Pierre e Ostal Curie), un forn, un brau banal e d'obligar los sieus vassaux moyennant pagament a moldre-i los sieus grands, a i far las siás bevendas, a i còder lo sieu pan, a i portar las siás vacas. Los dimes (essencialament suls récoltes) : los proprietaris assujettis a aquel drech devon al Capítol una redevance annala per jornada.
Lo Capítol i aviá agut de la mantenença del chœur e de las campanas de la glèisa de Colleret. Lo Capítol nomenava coma mayeur e échevins #que voliá, designava d'individus per aquel dever e aqueles podián èsser estrangièrs a la localité. Es aital coma sièis bourgeois de Maubeuge son, en un acte, échevins de Colleret. Lo Capítol i aviá de sergents dels bòsques, portavan un capèl galonné de sòus, una abitud e un abric. Los èra n'indigne atribuit una part de las multas e dels dreches de pennage (paisson de las bèstias en los bòsques de Colleret). Lo Capítol de Maubeuge possedissiá doncas a Colleret la màger part del territòri que # espetava sus el doas grandas granjas; aquela de Fauquemont (sus la rota de Cousolre) e sustot la Casdel'cors (Tribunal Sant Aldegonde, carrièra dels Chanoinesses).
Le Chapitre et les Chanoinesses
S'il faut en croire un ouvrage écrit en 1646 par le père Potier, prêtre montois, et intitulé " la Noblesse sainte et royale de Saint WALBERT et de sainte BERTILLE", Colleret existait déjà au Modèl:S- et faisait partie du domaine de ce puissant seigneur.
En 663, sainte Aldegonde légua par testament Colleret à son monastère, aussi le Chapître de Maubeuge en eut-il de tous temps la seigneurie féodale et y exerça dans toute leur plénitude les droits seigneuriaux. Colleret était compris dans la prévôté de Maubeuge. Le prévôt de Maubeuge était le gouverneur de la ville et l'administrateur de la justice, nommé par le comte du Hainaut ; il était son représentant dans tout le ressort de sa prévôté ; il devait, avant d'entrer en fonction (comme le comte et le grand bailli du Hainaut) prêter serment entre les mains du mayeur héréditaire de la ville et devant le grand autel de l'église de Sainte Aldegonde. Maubeuge avait aussi son gouverneur militaire qui assurait la sécurité des villages voisins. En 1340, Wallerans, sire de Fauquemont (lieu-dit de Colleret) tenait ce poste.
À cette époque ("barbare" dixit Z. Pierart) où la force seule constituait souvent le droit, les abbayes de femmes ne pouvaient exercer leurs droits féodaux et conserver leurs biens qu'à l'aide de la protection de quelques puissants seigneurs qui, sous le nom d'avoué ou vidame, assuraient leur repos et défendaient leurs intérêts. Cette espèce de tutelle était payée par un don ou une redevance à laquelle on donnait le nom d'avouerie. Le comte du Hainaut était "l'homme" du Chapitre à Colleret. Dans les registres des comptes, on voit que la plupart des revenus sont partagés par moitié entre le comte du Hainaut et le Chapitre.
Les droits seigneuriaux du Chapitre de Colleret étaient :
- haute, moyenne et basse justice : les Chapitre avait ces droits dans six villages de la prévôté de Maubeuge dont Colleret. La justice du Chapitre a un auditoire et un greffe, une prison qui consistait en un caveau éclairé par une petite fenêtre donnant sur la rue (l'établissement des Chanoinesses de Colleret disposait de sa propre prison).
- morte main ou meilleur Cattel (meuble) : à la mort du chef de famille, le Chapitre pouvait prendre le meilleur meuble qui se trouvait dans la maison. On trouve à ce sujet des notes curieuses : "En 1411, Colart Del'Motte, pour une guéniche (génisse) vendue à la ferme —14 sous— pour le Comte du Hainaut et autant pour le Chapitre". Ce droit qui était devenu odieux aux populations et dont l'exercice suscitait toute sorte d'embarras au Chapitre fut, dès le commencement du Modèl:S- racheté par les communautés moyennant une redevance annuelle.
- rentes et argent : la plupart de ces rentes étaient assises sur des biens ayant autrefois appartenu au Chapitre et que ce dernier avait cédés aux habitants de Colleret pour les mettre en culture ou pour y construire des habitations.
- a banalité : était un droit d'un seigneur de Colleret d'avoir un moulin, un pressoir, une brasserie (qui se situait sur l'emplacement actuel de la maison n°15 rue Pierre et Marie Curie), un four, un taureau banal et de contraindre ses vassaux moyennant paiement à y moudre leurs grains, à y faire leurs boissons, à y cuire leur pain, à y mener leurs vaches.
- les dimes (essentiellement sur les récoltes) : les propriétaires assujettis à ce droit doivent au Chapitre une redevance annuelle par journée.
Le Chapitre était tenu de l'entretien du chœur et des cloches de l'église de Colleret. Le Chapitre nommait comme mayeur et échevins qui il voulait, il désignait des individus pour ce devoir et ceux-ci pouvaient être étrangers à la localité. C'est ainsi que six bourgeois de Maubeuge sont, dans un acte, échevins de Colleret. Le Chapitre avait des sergents des bois, ils portaient un chapeau galonné d'argent, un habit et un manteau. Il leur était en outre attribué une partie des amendes et des droits de pennage (paisson des bêtes dans les bois de Colleret). Le Chapitre de Maubeuge possédait donc à Colleret la majeure partie du territoire sur lequel il exploitait deux grandes fermes; celle de Fauquemont (sur la route de Cousolre) et surtout la Casdel'cours (Cour Sainte Aldegonde, rue des Chanoinesses).