text:
Istòria del mond islamic
L'istòria de la civilizacion islamica o del mond islamic explica l'influéncia de l'islam dins la creacion e espandiemnt d'un movement non solament religiós, mas tanben politic e social.[1] Anant de la mitologia arabia preislamica fins ara.
Somari
- 1 Temps preislamic
- 2 Moamet e l'islam
- 3 Primièrs califas
- 4 Dinastia omeia (661–750)
- 5 Dinastia abbassida (750–1258)
- 6 Crosadas
- 7 Califats e de reialmes paralleles
- 8 Islam al subcontinent indian
- 9 Lo mond islamic contemporanèu
- 10 Vejatz tanben
- 11 Referéncias
- 12 Bibliografia
Temps preislamic[modificar | modificar la font]
Abans l'arribada del profèta Maomet, dins la Peninsula Arabia existissián, amb lo cristianisme e lo judaïsme, divèrsas cresenças politeïstas e idolatras que s'amassavan a l'entorn de la Kaaba. Tamben, i aviá una anciana tradicion monoteïsta, o almens la cresença dins una divinitat suprèma. Los arabs s'organizavan de forma tribala, e se podava destriar tres nuclèus diferents:
- Lo nòrd de la peninsula, que manteniá de relacions estrechas amb lo mond mediterranèu. dins los sègles V-VI apareguèron dins las frontièras del desèrt los estats dels lakhmids e dels ghassanids per protegir Bizanci e Pèrsa.
- Al centre de peninsula i aviá lo desèrt, poblat per de tribús nomadas e pichonas populacions dins los oasis per ont passavan las caravanas, coma La Mèca, Medina o Taïf.
- E al sud-oèst i aviá lo Iemèn, fòrça fèrtil. Èra un país agricòla que mestrejava la canalizacion de las aigas, mas la destruccion del dic de Marib dins lo sègle VI provoquèt l'assecament e d'emigracions massissas cap al nòrd.
Moamet e l'islam[modificar | modificar la font]
Dins d'aquel contèxte, apareguèt Moamet, que desvolopèt lo monoteïsme dels crestians e los josieus e l'adaptèt a las costumas e leis tribalas. La siá utilizacion del tèrme Allà per se far referéncia a Dieu, es lo mèsme qu'emplegavan ja las tres cresenças predominantas fins alara: pels idolatres, èra lo nom que donavan a la deïtat superiora, creadoira de totas las causas existissent.
Abans 610 se sap pas gaire al subjècte de Maomet. Nasquèt vèrs 570 e èra un comerçant astruc mercés al capital de sa primièra esposa, Khadija bint Khuwaylid. Recebèt los ensenhaments religioses d'un rabin o d'un prèste crestian, e foguèt en contacte amb la secta crestiana dels essenians. En 610 aguèt la revelacion e comencèt a difusar sa doctrina.
Sa luta contra l'idolatria e lo politeïsme, coma son ajuda per las classas mai desafavoridas, provòca l'ostilitat dels mercands o quraichitas de La Mèca, d'ont deguèt fugir lo 15 de julhet de 622 cap a Medina. Aquela fugida, coneguda coma "l'egira", marca lo començament del calendaièr musulman.
A Medina sas doctrinas recebon amb un fòrt sosten popular, e coma del poèta Al-Abbas ibn Mirdas. Creèt lo concèpte d'umma, o comunautat del cresents, que dona un còrs unitari e d'egalitat entre totes los musulmans quina que siá lor origina. Aquò aurà una importància capitala al subjècte de l'unificacion politica de la peninsula e mai tard per l'espandiment.
Dins aquela vila estudièt la Bíblia e recebèt una fòrta influéncia josieva, causa que se rebat dins sa causida de l'establiment de Jerusalèm coma vila santa e dins la cresença qu'Abraam es lo paire dels arabs, mejans Ismaèl. Los abitants de Medina reconeisson Moamet coma profèta e legislador, e li donan lo poder; d'aquela biais obtenguèt a l'encòp l'autoritat esperitala e temporala. Alara comecèt l'oposicion amb los josieus, que se liguèron amb lo quraichitas provocant una revòlta. Mas Moament ne sortiguèt victoriós e organizèt enseguida una armada amb que capitèt a conquistar La Mèca en 630.[2] E alara expulsèt los josieus d'Arabia.
Un còp conquista La Mèca e somesa al dominacion de l'islam, capita a agrandir sa basa militara, çò que permet d'unificar politicament los arabs. Las tribús se sometèron en massa, levat lo bedoins, que son politeïstas e que foguèron reprimits durament. Aquela unificacion marca lo començament de l'expansionisme arabic, basat sus un important succès demografic e la promesa d'aténher una recompensa materiala. S'ataca a l'Empèri Sassanida e lo bizantin.
Fin finala, lo 8 de junh de 632, Moamet moriguèt de causas naturalas a Medina, alara que son armada conquistava Jerusalèm.
Primièrs califas[modificar | modificar la font]
L'epòca dels quatre primièrs successors del Profèta, se caracteriza per una linha successòria non predefinida, es coneguda pels sunnitas coma l'epòca dels "califas plan guidats" (califat dels raichidun). Se caracteriza per un rapid espandiment de mòstra anarquic, e pels primièrs ensags de centralizacion.
Abu-Bakr as-Siddiq (632–634)[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, Moamet indiquèt pas qui deuriá èsser lo seu successor. Alara que la majoritat del pòble plorava sa pèrda, s'organizèt un còp d'Estat per garantir l'estabilitat del reialme qu'aviá fondat. Abu-Bakr, qu'aviá estat nomenat director de la pregària dels divendres pel quita Moamet, assumiguèt totes los títols de amir al-mu minin (Latinizat en Miramolinus) o "Comendaire dels Cresents" e de califa, o "Successor del Profèta", e se plaça alara al cap de l'umma, establissent lo primièr califat, mai tard conegut coma califat dels raichidun.
Aquel còp d'Estat marca lo començament de la division de l'islam entre lo sunisme e lo futur chiisme, que los partisans seguent Ali ibn Abi-Talib considèran coma descendents del Profèta los unics eretièrs legitims. Lo quita Ali èra gendre de Moamet.
Pendent lo regne de Abu-Bakr se realizèron d'ofensivas sus Siria, Iraq e Egipte, mas la granda majoritat dels esfòrces militars se consacran a l'eradicacion de la dissidéncia intèrna e la somission d'unas tribús arabas vengudas independentas (guèrras de la Ridda). Fin finala, moriguèt lo 23 d'agost de 634, nomenant coma successor Omar ibn al-Khattab.
Omar ibn al-Khattab (634–644)[modificar | modificar la font]
Coma Abu-Bakr, Omar èra parent del Profèta: lo seu sògre. Jos son regne de 10 ans, las dominacions de l'islam venguèron un empèri: Egipte, Palestina, Siria, Mesopotàmia e Pèrsa. Pendent son regne s'establiguèt l'egira coma la data de començament del calendièr musulman qu'impausarà dins los sèus domènis.
La politica seguida cap als territòris conquistats èra de manténer lo quite sistèma de cadun, fasent solament pichonas adaptacions. Per aquel motiu, se mantenguèron las ancianas estructuras sassanidas en Pèrsa, causa que causè una font inagotabla de problèmas pels seguents califas.
Preocupat pel risc de desintegracion a causa de l'excessiva autonomia dels governaires locals e los oficials arabs, Omar moriguèt assassinat per un esclau en novembre de 644 sens aver designat cap de successor, mas un comitat de sièis que deguèt causir
Uthman ibn Affan (644–656)[modificar | modificar la font]
Lo califa Uthman ibn Affan, Marit de doas de las filhas del Profèta, foguèt l'elegit coma legitim successor. Orientèt sas preferéncias per l'aristocràcia medinesa al respècte de la mequinesa, plaçant de familiars dins las províncias de l'empèri, dins un ensag de centralizacion. Provoquèt de fòrtas criticas, quitament dins lo domèni religiós, que se vegèt forçat a crear d'escòlas alcoranicas per establir una ortodoxia. Tanben, pendent son govèrn foguèt fixat lo tèxte definitiu de l'Alcoran.
Comencèt las atacas contra Chipre e Sicília, donant sa preferéncia al front occidental, alara qu'a l'èst s'acabava la conquista de l'empèri sassanida, en arribant fins al grand Khorasan. Pel nòrd, s'agrandiguèron los domenis a l'entorn de la mar Caspiana.
Mas las rivalitats entre los diferents sectors islamics, sustot al subjècte de las questions del butin e de la tèrra, provoquèron, lo 17 de junh de 656, un grop de soldats enviats en Egipte intrant a çò d'eles, a Medina, a li donar la mòrt.
Ali ibn Abi-Talib (656–661)[modificar | modificar la font]
Malgrat que Ali ibn Abi-Talib aviá disputat lo títol de califa als predecessors dempuèi lo començament, las circonstàncias de mòrt violenta d'Omar e Uthman lo faguèron se retractar. En fach, ja al comitat dels sièis foguèt prepausat coma califa en primièra instància, mas refusèt aquel títol, doncas que coma condicion pausèt d'alterar pas lo sistèma tribal arab. Aquela condicion foguèt acceptada per Uthman, malgrat que la violèt a partir del sieisen an de govèrn.
Dins las nòvas circonstàncias, sens cap de candidat alternatiu seriós, demorava pas d'autre remèdi que d'aumentar los poders autrejats al califa per'mor persuadir a Alí. Pasmens, s'escampèt la rumor qu'èra l'instigador de l'assassinat de Uthman, e sorgiguèron lèu de nombroses complòts per o venjar.
Dins un clima de guèrra civila trobèt ajuda entre los sectors arabs que s'èran sentits abandonat pels predecessors, subretot en Iraq, doncas que defendiá una politica egalitària: totes los musulmans avent los meteisses dreches quina que siá l'origina, ancianetat de conversion o de participacion en las conquistas. Mas los partisans d'Uthman, governaires de las principalas províncias, o refusavan.
Ali èra lo califa dels partisans del cambiament, que segon un principi se mostrèt fèrm sus las necessitats d'agrandir lo poder d'un califa, subretot al subjècte religiós, doncas caldriá poder reinterpretar l'òbra de Moamet en foncion de las circonstàncias istoricas. Fins ara, aquel es un trait caracteristic del chiisme.
A l'entorn d'el se forma una larga coalicion pel cambiament, que li permet d'obténer una victòria militara contra los conspiradors Talha ibn Ubayd-Al·lah at-Taymi e Ali ibn Abi-Talib dins la batalha del Camèl.[3] Amb aquela, afirma son poder coma califa, causa que supausa l'obesissença d'Egipte. Mas en Siria, los familhars d'Uthman comendat per Muawiya ibn Abi-Sufyan, parent d'Uthman, resistiguèron, pasmens se nomenèron pas son pròche Amir a lo-muminín. Lo motiu de sa resisténcia èran una seria de privilègis obtenguts amb Omar e Uthman.
Après una longa e falhida negociacion, las doas armadas se tustèron en 657 a la batalha de Siffin.[4] Aquela batalha dura tres meses, gaireben sens mòrts, dalara que contunhan las negociacions. Quand fin finala los sirians decidiguèron de lutar, los iraquians placèron de paginas de l'Alcoran sus las lanças, coma simbòl d'una volontat de trèva. Se decidiguèt la solucion de l'arbitratge.
Es a partir d'aquel moment comencèt a se desligar de la coalicion d'Ali, qu'a l'arbitratge se representèron pas totes los interèsses, e sas aspiracions d'autoritat perdèron de consisténcia. Fin finala, moriguèt assassinat a Kufa, en 661.
Dinastia omeia (661–750)[modificar | modificar la font]
La victòria de Muawiya, del clan dels omeias, supausa sa proclamacion coma califa e la fondacion de la dinastia omeia, doncas fa lo califat ereditari. Sa proclamacion supausa la pèrda totala del poder dels elèits de Medina e La Mèca, doncas que la capitala de l'empèri passa a èsser Damasc. L'armada de Siria ven responsabla del contraròtle de l'empèri.
Se trenca la linha dels califas raichidun e l'estricta observacion de l'Alcoran, a causa que los partisans de sunnisme refusan los omeias coma califas legitims. Lo chiisme, de segur, reconéis pas qu'Ali ibn Abi-Tàlib. La fidelitat religiosa es substituida per l'obesissença monarquica (mulk).
Ascenscion[modificar | modificar la font]
Amb l'ajuda de las tropas sirianas, Muawiya I acabèt amb l'anarquia inerent als sistèmas d'organizacion tribal, pausant las basas d'un autentic Estat musulman. Per capitar, se deguèt afrontar fòrça revòltas, seguida de la guèrra civila començada al temps d'Ali. Dividiguèt l'empèri en províncias amb de governaires e establiguèt una cancelleriá centrala e un servici postal.
Un còp realizat, tornèt a l'expansion de l'empèri, capitant a assetjar Constantinòble en 668. Conquista l'illa de Ròdas (672) e Creta (674), al meteis temps que se crèt una basa naval dins la mar de Marmara, entre 674 e 680, an que moriguèt Muawiya, se lancèron d'atacs annadièras contra la capitala de l'empèri bizantin.
Mas son regim èra encara precari, e l'arribada al poder de son filh Yazid I provoquèt de nòvas revòltas. La Chiita, comendada per Hussayn, filh menor d'Ali, foguèt reprimida aisidament, e Hussayn mòrt a Karbala en octòbre de 680, data comemorada pels Chiitas pendent l'achora.
Mai granda foguèt la revòlta quraixita, amb al cap Abd-Allah ibn az-Zubayr, felen de Abu-Bakr, e de caractèr tradicionalista. Aquela coincidiguèt amb la mòrt de Yazid (683) e, quaranta jorns après, a l'arribada del successor Muawiya II (684), fasent de la revòlta una autentica menaça pel regim omeia.
Arriba aital en podent la branca marwanida de la familha omeia, amb Marwan I, en perjudici de la branca sufyanida. E se tornèt l'scenari de la primièra guèrra civila, la rivalitat pel partatge del poder entre los primièrs invasidors e los immigrants posteriors.
Après la mòrt de Marwan I, en 685, Abd-al-Malik assumís lo prètzfach de restablir l'estabilitat del reialme. Amb una man de fèrre, reprimís militarment totas las revòltas, ganhant una batalha decisiva contra Az-Zubayr, al nòrd de Damasc en 691[5] e prenen fin finala La Mèca en 692, e obligant fòrça dissidents a s'exiliar e provacant una vertiginosa espirala de violéncia.[6] Aquela politica marquèt lo rèste de la dinastia omeia, e faguèt necessària l'aparicion d'una armada permanenta.
Mas a cort tèrme capita per pacificar lo reialme, e l'unificacion administrativa e monetària, e tanben l'arabitzacion e islamizacion de los seus territòris, donant un vam a l'economia, venguèt l'epòca daurada dels omeias. S'establís un sistèma monetari bimetallic duodecimal: un dinar d'aur equival a dotze dirhams d'argent e se fixa una vertadièr malhum de pichonas e de mejanas vilas per tot l'empèri, fins a que lo comèrci interior passa a èsser la font de riquesa màger, per davant l'agricultura. La frontièra occidentala arriba a Tànger (694), capitan tanben las campanhas en Asia Centrala, alara que las autras se demoran relativament establas.
Lo regne d'Al-Walid I (705–715), compren una data clau en l'espandiment de l'Islam: 711. Ongan lo general amazigh Tariq ibn Ziyad crosa l'estrech de Gibartar e sonque dos ans après proclamèt a Tulaytula la sobeiranetat del califa de Damasc. En 711 ocupa tanben l'Asia Central e laval d'Indus. Après aquela data màger venguèt una epòca d'estabilitat forçada: en 722 la Batalha de Covadonga[7] frenèt l'expansion iberica (quitament se se considèra definitivament contenguda amb la victòria de Carles Martèl a la batalha de Peitius[8] lo 732 davant lo wali Al-Ghafiqí); e lo Papa Leon III organizèt lo confinhament a Bizanci e en França, tornent bastir la flòta bizantina.
La prosperitat, e lo calm relatiu, se mantenguèron pendent los regnes de Sulayman (715–717) e Omar II (717–720). Contunha d'avançar al nòrd d'Africa, Asia central e ocupa lo Balotchistan. Dins aquela epòca una granda partida del budgèt a d'òbras publicas e a l'assisténcia sociala, subretot en Siria e Hijaz, e tanben al sistèmas d'asagatge en Iraq.
Decadéncia[modificar | modificar la font]
La patz obtenuda per la familha marwanida après la segonda guèrra civila èra fòrça fragila. Malgrat la soliditat de l'aparelh administratiu creat, las revòltas èran de contunh. Pasmens los governaires volgavan venir independent, totjorn mens per las questions dels immigrants arabs, mas puslèu sus de questions coma la expansionisme e lo militarisme del regim.
L'estabilitat de l'empèri dependiá de l'armada de Siria, vist per las autras províncias coma una fòrça ostila, alara que las intradas del tresaur public o fasián d'un expansionisme insostenible, que devián tornar un cinquen del butin. Aquel expansionisme èra utilizat, mai, coma un esturment per reduire la menaça de revòltas de militaras, que los manteniá ocupats, redusissiá sa quantitat e supausava una font d'intradas extraordinàrias per eles.
Mas a mesura que passavan los ans las conquistas venguèron mai malaisidas e inestablas. Mai, comencèt a aparéisser un fòrt procediment d'integracion e d'assimilacion entre los còses militars arabs e la populacion indigèna. Los militars sentián alara un interès creissent per l'agricultura e lo comèrci, e un certan sentiment nacionalista e l'establiment de familhas. Per aquel motiu, las campanhas de conquista èran cada còp mens popularas, malgrat que necessàrias per manténer lo sistèma economic establit.
L'aument de la populacion dins las vilas foguèt plan superiora a aquel del comèrci e l'industria, e los sistèmas de benfasença qu'aleugerissián per un temps mas venent insosteniblas. Se s'acumula la diminucion d'intradas per la reduccion dels botins de guèrra, la situacion ven explosiva.
Lo fach que las cargas d'importància son reservats a la familha marwanida e los seus protegits creèt una classa privilegiada, que defendiá sos interèsses de forma agressiva. Alara que lo procediment d'assimilacion e d'oposicion a la guèrra, venguèron totjorn mai importantas dins lo grand Khorasan, d'ont comencèt la revolucion abbassida.
Conscients d'aqueles problèmas, jols regnes de Sulayman e Omar II, s'inicièt un procediment de reforma. D'e primièr de biais moderat, e après de caractèr radical, e plan similar a las grandas revolucions europèas dels meteis sègles, amb la diferéncia qu'aquela foguèt dirigida d'en naut, e alara capitèron pas.
Jol govèrn de Sulayman, foguèron cambiats dins l'administracion los elements conservators per de reformistas. Las campanhas militaras se centrèron a consolidar los sèus domènis, se dobrissent a de militars non arabs, levat per las importantas campanhas contra l'empèri bizantin, arribant a assetjar Constantinòble (716), campanha ont moriguèt lo quita Sulayman en 717. Aquò pertoquèt l'armada de Siria, de que dependiá l'estabilitat de l'empèri.
L'arribada al poder d'Omar II supausa una radicalizacion extrèma de las politicas de reforma. La nomenacion d'aquel coma successor de Sulayman, anava en contra de las preferéncias mostradas per son paire Abd-al-Malik e la màger partida de la familha marwanida. Alara, solament foguèt acceptada l'execucion del testament jos condicion qu'Yazid II venga lo seguent successor. Los partisans d'Omar II acceptèron, amb l'esper qu'el seu govèrn serà long.
Mas Omar II moriguèt en 720, daissant darrièr el un legat de reformas mièg realizadas. Arturèt totas las politicas expansionistas, granda part dels privilègis de la familha omeia, e establiguèt l'egalitat entre totes los musulmanes, que sián o pas arabs. Preteniá apiejar son poder dins una ideologia islamista, puslèu que lo faga lo poder militar arabosirian. Se restabliguèt, doncas, lo concèpte de l'umma. Son govèrn se caracterizèt per un centralisme màger, mas una amb una reduccion de l'importància del poder militar.
Yazid II, pendent son brèu regne (720–724), anullèt totas las directivas d'Omar II. L'expansionisme e lo domèni arab tornèron èsser moneda correnta. Succediguèt son fraire Icham, que mercés a son abiletat politica capitèt a manténer la continuitat de l'empèri pendent dos decènnis. Sa mòrt en 743 supausèt practicament la fin de la dinastia omeia. Los esfòrces d'Al-Walid II (743–744), Yazid III (744), Ibrahim (744) e Marwan II (744–750), arribant a acceptar de politicas d'Omar II, capitèron pas a arturar la revolucion.
Dinastia abbassida (750–1258)[modificar | modificar la font]
Après la casuda de la dinastia omeia, arriba al poder la familha abbassida, descendent d'un oncle del Profèta, Abbas ibn Abd-al-Muttalib. Malgrat qu'una granda partida del seu succés es deguda als chiitas, la doctrina oficiala contunhèt d'èsser lo sunisme ortodòxe. La casuda dels abbassidas supausa la fin de l'Islam classic e del domeni arab, e comença una longa fasa de decadéncia.
Revolucion e esplendor[modificar | modificar la font]
Après los vint ans de govèrn d'Icham, la question de sa succession dividiguèt a la familha omeia en tres partits. La fin de l'unitat familiala provòca la destruccion d'un dels pilars del regim. L'autre, lo poder militar sirian, èra ja afeblit per una flaca demografia, e èra cansat dedever tuar d'autres musulmans, amb lo descrèdit que balhava.
Las fòrças revolucionàrias que s'èran acumulats amb los ans esclatèron amb la mòrt d'Icham. Se deguèt profechar de la dificila succession, e de la division de la familha al govèrn, per realizar d'un còp un cambiament de situacion.
Esclatèron de revòltas en Iraq e Hijaz e, sustot, en Khorasan. Una d'aquelas darrièras foguèt dirigida per Abu-Muslim, d'origina persa e confession chiita achimita, en nom d'un membre de l'Ostal del Profèta. Proclament l'egalitat entre totes los musulmans, se conquistèt en 748 la plaça fòrta de Merv, e alara comencèron divèrsas operacions contra la rèsta de l'empèri.
A començaments de 750 l'armada revolucionària conquistèt Kufa. Mentretant, los omeias avián descobèrt lo membre de l'Ostal del Profèta qu'èra benlèu darrièr de la revolucion, Ibrahim ibn Muhammad, e l'assassinèron. Aquel èra filh de Muhammad ibn Ali, membre de la familha abbassida que s'èra autoproclamat successor de Abu-Achim, fondator del chiisme achimita.
Davant aquela situacion, lo sola causida èra de que proclamar Imam Amir a lo-Muminín lo fraire d'Ibrahim, Abu-l-Abbas as-Saffah. Aquel deguèt afrontar al Amir a lo-Muminin omeian de Damasc, Marwan II.
A la batalha del riu Zab, tanben en 750, foguèt derrotada l'armada omeia.[9] Sèt meses après, foguèt capturat e donat per mòrt Marwan II, atal capitèt la revolucion abbassida.[10]
Decadéncia[modificar | modificar la font]
L'epòca de treslús maxim data del regne d'Harun ar-Rachid (786-809), mas alara comencèt la decadéncia politica que contunhèt amb los successors.
A partir del sègle X, las luchas successorialas al se de la dinastia abbassida dobriguèron la pòrta a de dinstias successivas non arabas que contrarotlavan lo poder alara que los abbassidas representavan solament lo poder simbolic del califat.[11]
Lo darrièr califa, Abu-Ahmad Abd-Allah al-Mustassim bi-Llah, foguèt assassinat en 1258 pels mongòls, qu'avián conquistat Bagdad. Mas un membre de la dinastia poguèt fugir en Egipte e mantenguèt lo poder jol contraròtle dels mamelocs. Aquela darrièra branca de la dinastia se mantenguèt fins a 1517 quand los turcs otomans conquistèron Siria e Egipte.
Crosadas[modificar | modificar la font]
Las crosadas foguèron d'expedicions militaras crestianas entre los sègles XI e XIII per reconquerir Jerusalèm e lo rèsta dels territòris nomenats Tèrra Santa, ont s'èran debanat de faits marcants de la Bíblia, de mans dels musulmans. Lo Papa insitava los reis e los senhors feudals a utilizar los seu militar per espandir los territòris crestians, coma un biais de reunir lo cristianisme, reforçar lo papat e metre l'orient jol seu contraròtle. Los crosats recebián de privilègis civils lo perdon dels pecats après jurar un vòt (lo nom crosada ven de prene la crotz). Malgrat èsser convocadas en nom d'ideals coma l'onor o la fe, las crosadas acabèron sovent en actes de brutalitat e sacatges indiscriminats. Dobriguèron de nòvas rotas comercialas e favorizèron lo desplaçament de populacion, e provoquèt las persecucions massisas contra los josieus.
La Primièra Croada foguèt convocada al Concili de Clermont (1095), pendent la campanha conquistèron Nicèa, la capitala del Sultanat de Rom en 1097, e dintrèron fin finala a Jerusalèm lo 15 de julhet de 1099, en creant de divèrses estats crosats, coma lo Reialme de Jerusalèm. Los crosats foguèron derrotats a la Batalha de Mersivan en 1101, quand los musulmans se jonguèron per enfrentar los invasadors, mostrant la vulnerabilitat dels occidentals, invencuts fins alara.[12]
Après unes ans de calme relatiu, los musulmans reconqueriguèron lo Comtat de Edessa en 1144, essent lo primièr dels Estats crosats en caser. Eugeni III cridèt la Segonda crosada impulsada per Bernat de Clarasvals, e Loís VII de França e Conrad III d'Alemanha partiguèron cap a Jerusalèm lo 1147, mas fan fracassás dels objectius, e metèron en perilh lo rèsta dels estats crosats amb una ataca a Damasc. Mas après las traïsons dels nòbles latins, en 1150 ambedós caps tornèron a çò d'eles.[13] En 1187 Saladin, sultan d'Egipte reconqueriguèt Jerusalèm, e lo Papa Gregori VIII cridèt la crosada que respondiguèt Ricard Còr de Leon del reialme d'Anglatèrra, Felip II de França e Frederic I Barbarossa de Sant Empèri Roman Germanic. Barbarossa Abandonèt Cilícia lo 1190 e los franceses en 1191, après la presa de Sant Joan d'Acre, mas a l'arribar en vista de Jerusalèm, los crosats deguèron far amb Saladin una trèva e una retirada.
Los interèsses papals representats pels templièrs provoquèron lo conflicte amb Egipte en 1243, e l'an seguent los Corasmians prenguèron Jerusalèm. Los crosats lutèron contra eles a la batalha d'Harbiyah[14] a Gaza e foguèron derrotats pels corasmians, marcant la fin dels estats crosats. En responsa, Loís IX de França organizèt una fracassada crosada contra Egipte de 1248 a 1254. A comptar d'alara, los estats latins creats dins Tèrra Santa dempuèi la primièra crosada, desapareguèron pauc a pauc fins a 1291, quand la fortalesa d'Acre, lo darrièr bastion crosat, casèt jol poder dels mamelocs.
Califats e de reialmes paralleles[modificar | modificar la font]
Se pendent lo califat omeia s'èra mantengut l'unitat de l'empèri islamic, aquela se trenquèt al començament del periòde abbassida, quand Abd-ar-Rahman I, prince omeia subrevivent, fugiguèt cap a la peninsula Iberica e profechèt de la preséncia de partisans de la sa familha e de las dissensions tribalas per se declarar emir independent lo 15 de mai de 756 e resistir als ensags del califat de lo sometre.[15]
Pauc de temps après venguèron independent los territòris de l'actual Marròc.
Califat de Còrdoa[modificar | modificar la font]
En consequéncia del desmembrament del Califat de Còrdoa apareguèt Al Andalus una seriá de reialmes independents nomenats taifa, e dentre las principalas i a Taifa de Algesiras, Taifa de Almeria, Taifa de Badajoz, Taifa de Carmona, Taifa de Còrdoa, Taifa d'Huelva, Taifa de Malaga, Taifa de Morón, Taifa de Múrcia, Taifa de Ronda, Taifa de Toledo, Taifa de Tortosa, Taifa de Valéncia, Taifa de Saragossa, Taifa de Granada e la Taifa de Sevilha.
Califat fatimida[modificar | modificar la font]
Lo califat fatimida se caracteriza per èsser l'unic califat chiita ismailita de l'istòria. S'estendiguèt al nòrd-èst d'Africa, entre 909 e 1171. Recep lo nom de fatimida, que la dinastia es de descendéncia, supausada, del profèta Moamet per linha de sa filha Fatima az-Zahra.
Sultanat aiobida de Damasc[modificar | modificar la font]
La dinastia aiobida, fondada per Saladin (Salah-ad-Din), d'origina curda, governèt Egipte, Siria, Iemèn (fins a las montanhas del nòrd), Diyarbakir, La Mèca, lo Hijaz e lo nòrd de l'Iraq pendent los sègles XII e XIII. Lo 1171 Saladin deposèt lo darrièr califa fatimida, mas s'aluenhava del senhor Nur-ad-Din, que moriguèt en 1174, e Saladin declarèt la guèrra a son jove filh As-Salih Ismail, e prenguèt Damasc. Ismail fugiguèt fins a Alep, ont contunhèt a resistir a Saladin fins a son assassinat en 1181. Mai tard, Saladí prenguèt lo contraròtle de la totalitat de Siria, e conquistèt Al-Jazira al nòrd d'Iraq. Mas son succès mai grand foguèt la victòria suls estats crosats a la Batalha d'Hattin[16] e la reconquesta de Jerusalèm en 1187.[17] Saladin moriguèt en 1193, pauc après aver signat un tractat amb lo rei d'Anglatèrra Ricard Còr de Leon que li tornèt lo contraròtle crosat sus la listra entre Ascalon e Antioquia.
A la mòrt de Saladí, lsos filhs s'afrontèron per la division de l'empèri fins que en 1200 lo fraire de Saladin, Al-Adil, ne prenguèt lo contraròtle. Lo meteis procediment tornèt a la mòrt d'Al-Adil en 1218, e amb la mòrt del seu filh Al-Kamil en 1238, mas lo poder de la dinastia contunhètèt.
Sultanat Aiobida d'Egipte (1171-1250)[modificar | modificar la font]
Lo 1250 Turan-Chah ibn as-Salih Ayyub, lo darrièr sultan aiobida d'Egipte, foguèt assassinat e cambiat pel seu general-esclau mameloc Al-Muizz Aybak, que fondèt la dinastia bahrita. Los aiobidas se retirèron après la pèrda d'Egipte. De reduits contra los mamelocs resistiguèron a la Siria pendent 80 ans mai (amb per basa dins la vila d'Hama), fins que foguèron definitivament absorbits en 1334.
Sultanat Mameloc d'Egipte (1250-1517)[modificar | modificar la font]
Lo 1250, la dinastia aiobida foguèt substituida pels regiments d'esclaus mamelocs, que s'espandiguèron rapidament a Palestina, deposant los darrièrs estats crosats e rebutèron l'invasion mongola de Siria, en creant l'union entre Siria e Egipte mai durabla entre la dinastia abbàssida e l'empèri Otoman.
Islam al subcontinent indian[modificar | modificar la font]
L'Empèri mogol s'espendiguèt cao a Índia dempuèi lo sègle XV. Fondat per pòbles musulmans de l'Asia Central, durèt fins al sègle XVIII malgrat los desacòrdis intèrnes e la resisténcia dels senhors locals. Sa capitala s'installèt a Agra. Jos aquel empèri floriguèt l'arquitectura religiosa, coma Taj Mahal la mòstra mai astrada.
Lo mond islamic contemporanèu[modificar | modificar la font]
La majoritat de païses musulmans patiguèron pendent lo sègle XIX de l'invasion europèa ligada a la imperialisme, que creèt d'Estats nòus e de la desagregacion de l'empèri Otoman après la Primièra Guèrra Mondiala. L'espandiment de la cultura occidentala e l'adopcion de regims pròches d'Euròpa provoquèt la naissença d'un nacionalisme musulman, amb l'independéncia ligada a la religion. Alara de païses volguèron instaurar una teocracia, coma en Iran o en Arabia Saudita. Los afrontaments amb Israèl pel contraròtle de Palestina avivèron aquela fòrta relacion entre politica e cresença.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Espandiment de l'islam
- Ilkhanat
- Campanhas de Mahoma
- Empèri safavida
- Empèri Otoman
- Sultanat de Delhi
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Samuel Huntington definís las diversas grandas civilizacions: occidentala, islamica, chinesa, japonesa, indoa, ortodòxa, bodista, africana e latinoamericana
- ↑ Phillips, Rodney J. The Muslim Empire and the Land of Gold (en anglès).
- ↑ Jaques, Tony.
- ↑ Strauss, Gustave Louis M. Mahometism: an historical sketch of its origin and progress (en anglès), 1858, p.66-67.
- ↑ Saunders (1965):p.74
- ↑ Saunders (1965):p.75
- ↑ Suárez Fernández, Luis.
- ↑ Tucker, Spencer C. Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict (en anglès).
- ↑ Mikaberidze, Alexander.
- ↑ ibn Jarir at-Tabarí, Muhàmmad; Williams (trad.
- ↑ SEGURA, A. Aproximació al món islàmic Barcelona, 2000.
- ↑ Falk, Avner.
- ↑ Henderson, Ernest Flagg.
- ↑ Conte, Joseph J. The 14th and Final Crusade to the Middle East: Crusades from the 11th Century to the 21st Century (en anglès).
- ↑ VIGUERA, J.M. La independencia de Al-Andalus dins de Los Omeyas.
- ↑ Nicolle, David.
- ↑ Smail, R. C..
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ARMSTRONG, Karen. Brèu istòria de l'Islam. Edicions 62, 2007. 255 p. (Libres a posita). ISBN 978-84-297-5994-5.
- Huntington, Samuel Phillips. La laspanada de civilizacions e lo nòu òrdre mondial. 1a ed. (En catalan). Proa, 2006. ISBN 84-8437-561-7.
- Las Clauas del Mundo Islámico (622–1945) – Emilio de Santiago Simón
- Istòria de l'Islam (600–750 d. J.C.) – M.A. Shaban
- Istòria de l'Islam (750–1055 d. J.C.) – M.A. Shaban
- Saunders, John Joseph. A History of Medieval Islam (en anglés). Routledge, 1965, p.74. ISBN 0710000502.


c: text/html

text:
L'autre jorn, anèri veire lo metge.
LoMetge, me coneis dempuèi totjorn: mos primièrs botons, mon apendicitis, mon aǹsia que me fasiá racar las tripas quand èri drolleta, mon asma, ma primièra capòta demorada dintre, o sap tot de ieu. Enfin, quasi, perque ieu, li còsti pas gaire car a la Secu.
L'autre jorn, me foti un còp de pè al cuol e vau a l'Ostal Medical ont i a mon metge, ma dentista brava que l'aimi mas i vau pas jamai, lo quine, l'ortofonista que benlèu i deuriái anar per mon quequejadís e las infirmièras.
Divendres, 18h30. E, a la dintrada de l'ostal medical, te vesi una placa novèla: "ten, i a un metge de mai". "Ngoc Yen Monina", ò, un chinés amb un nom que fa rire. Ieu èri mòrta de rire dins mon cap e me disiái que se vos o contavi, e ben, me creiriatz pas...
Enfin, ieu, me'n bati, las costumas, las càmbii pas, anarai veire mon metge vièlh a ieu que quand prendrà la retirada sai pas cossí farai. Benlèu que l'anarai veire a son ostal per que m'ausculte dabans sa borgesa de femna que rotla en gròssa berlina alemanda. Es dins mon vilatge o es dins totes los vilatges que las femnas de metge son de borgesas que ne brandan pas una e que vivon del prestigi e del salari de son altruista de marit?
Arribi a la pòrta de la sala d'espèra.
E te vesi que lo chinés e ben s'es associat amb mon metge.
E te legissi que mon metge trabalha lo diluns, dimars e dimècres e que lo chinés trabalha lo dijòus e lo divendres e lo dissabte.
Mèrda. Serà lo chinés que lo coneissi pas.
E te vesi que lo chinés, e ben , es una chinesa.
Mèrda mèrda, ieu soi misogina. M'agradan pas las femnas coma metges, i comprenon pas res, m'agrada pas que me tokèsson, berk berk berk.
Romegavi dins mon cap, a mand de tornar a mon ostal. Mas per un còp, la rason l'emportèt. "Non, te cal consultar, ara que i siás demòra, aquesta femna serà tan competenta coma l'autre. Anem." D'aquò, ne dison lo metòd Coeta (qué? m'engani de nom? lo metòd Coeta es un dakòs porcassièr? ne sètz segurs? ).
Dintri dins la sala d'espèra... que pòrta plan son nom. 4 personas abans ieu. La mèrda. Soi la darrièra.
E se dubrís la pòrta. LaChinesa. Ò qu'es polida! Ieu fau lo morre dins mon canton, perque de còps que i a soi asociala, e ieu aimi pas las salas d'espèra dels metges, coma las farmaciás, i a sonque de mond que van pas plan e ai totjorn paur que m'enguinhèsson aqueste mond malaut.
19h30. Soi la darrièra (qual a dich "coma de costuma?").
- Fa moment que trabalhatz aquí?"
- E ben, dempuèi 2006
- A ouais, fa moment que soi pas venguda alara.
Agacha sus l'ordenador, ritz e ditz "dempuèi genièr de 2005." Quand o vos disi que li còsti pas car a la Secu.
- De qué vos arriba?
- E ben, i a un amic que m'a dich "Siás gròssa, te cal faire d'analisis sanguinas que t'arribarà una colha".
Tòrna rire
- " Es franc vòstre amic"
Bòf, d'akò ieu ne disi d'"emmerdaires de primièra," que t'emmèrdan primièr a tu per pas que los emmèrdes tu a eles. (o sabi, soi campiona del mond!)
M'ausculta.
E ieu li pausi de questions perque i a pas de rasons que ne pausèsse pas, òu.! Me va escotar lo còr, me fotre un lum dins l'uèlh, me fotre un baston desgulassa sus la lenga e me tocar las popas, li pòdi plan pausar un parelh de questions, mèrda, sèm intimas ara.
- E d'ont sètz?
- D'origina o d'ont soi?
E aquí, ai coma l'impression qu'aquela question, li fan 50 còps per jorn dempuèi que sap parlar la paura d'ela, e ai vergonha de ma non-originalitat... mas bon, es per faire la convèrsa.
- Las doas causas.
- Ben, mos parents son de Vietnam e soi nascuda au Clapàs.
E ieu qu'ai d'idèas conas plen lo cap, luchavi contra ma boca per pas demandar se sos parents avián un restaurant. De còps que i a, ai vergonha.
Bon, e charram, que m'es simpatica. Perque de mond a l'encòp nascuts au Clapàs, crescuts au Clapàs e diplomats de medecina au Clapàs, e ben n'i a pas gaire. Se i apondetz en mai d'akò qu'es chinesa, e ben!
Charram.
La fau rire.
Me disi totjorn que foguèsse un òme, dragariái grèu e me bicariái totas las femnas dau mond mondial de tant que las fau rire. En plaça d'akò, la sola bica que coneissi es la cabra de la vesina que se ditz Blanqueta e qu'es cona que vira que manja los rosièrs aquela puta de bèstia. Oups, je m'égare.
Alara, coma la fòrma, l'ai pas gaire, me fa 4 ordonàncias, m'explica un molonàs de causas, me fa una quantitat de recomandacions e de "se". "Se va pas, cambiarem. " Coma se ieu aguèsse la memòria per reténer tot akò. Enfin. MonMetge vièlh, el, o sap que soi una calamitat, e m'explica pas tot aquò, que sap que, un còp qu'ai passada la pòrta, ai doblidat perque èri venguda.
Puèi o marca tot sus son ordenador qu'es jos Linux, perque son pas cons los metges.
Marca las 4 ordonàncias sus l'ordenador. Normalament lo
client pacient deu pas veire l'ordenador, mas ieu ai d'uèlhs de cameleon e un còl de girafa... (e una pachòla d'elefant, soi la jungla tota a ieu soleta). Escriu tot amb de sigles estranhs que sonque de ne veire la tierassa, me disi que deuriái anar en suènhs de fin de vida directament e ne parlam pas mai.
E a la fin fin, marca: "va plan".
- Vertat, vau plan?
- Ben anatz plan, non?
- Rai.
- E ben vaquí.
I tornarai, la veire, a aquela chinesa.
.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Entre BD de talha XXL, jòc vidèo e murder party, Qui a matat Francés Canat ? es una enquèsta interactiva imaginada per l’Atelier In8. Dins aquesta version integralament en occitan coprodusida pel CIRDÒC, cabussatz dins l’univèrs del polar mercés a la realitat aumentada. Lo dispositiu, basat sus la reconeissença d'imatge, es compausat de 7 panèls autoportants amb que lo jogaire interagís mercés a una aplicacion. Pòt èsser manlevat al CIRDÒC o aquesit alprèp de l'editor In8.Qui a matat Francés Canat ? propausa atal un exercici ludic de compreneson orala de l'occitan dins sas variantas divèrsas (gascon, lengadocian, lemosin e provençal son representats).
Al fial de 40 paginas, aqueste libret, concebut per l'Atelier In8 e adaptat per Yan Lespoux e Cecila Chapduèlh pel CIRDÒC, presenta un panorama de la literatura policièra. De Poe a Vargas e Vernet en passar per Manchette, d'Arsène Lupin al comissari Darnaudguilhem, autopsia d'un genre literari dels mila univèrses.


text:
07/12/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 13 de decembre 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 13 de decembre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Yannick Cleyrat per parlar de bonas receptas de cosina perigòrdas per las festas.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Ontàrio
Ontàrio es una província situada pel centre de Canadà, la pus importanta de per sa populacion[1] e la segonda, après Quebèc, en superfícia totala.[2] (Nunavut e los Territòris del Nòrd Oèst son mai grands mas son pas de províncias.) Ontàrio confronta las províncias de Manitòba a l'oèst, Quebèc a l'èst, e los estats americans (d'oèst cap a l'èst) de Minnesòta, Michigan, Ohio, Pensilvània (al Lac Erie), and Nòva York. Fòrça de las termièras d'Ontàrio amb los Estats Units son naturalas, que començan al lac de Woods e seguisson a travèrs los Grands Lacs: lac Superior, lac Huron (qu'inclutz baia georgiana), lac Erie, e lac Ontàrio, puèi a la ras del fluvi de Sant Laurenç prèp de Cornwall. Ontàrio es la sola província canadiana a la broa dels Grands Lacs.
La capitala d'Ontàrio es Toronto, la pus granda vila de Canadà[3]. Ottawa, capitala de Canadà, es tanben situada en Ontàrio.
La província pren son nom del Lac Ontàrio, derivat del mot huron ontarí:io, que significa "lac grand",[4] o benlèu de skanadario que vòl dire "aiga polida" en Iroqués.[5]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Ontario is the largest province in the country by population », Statistics Canada (consultat lo 5 genièr 2007)
- ↑ « Canada's provinces and territories total area, land area and water area. », Statistics Canada (consultat lo 5 genièr 2007)
- ↑ « Toronto is Canada's largest metropolitan area », Statistics Canada (consultat lo 5 genièr 2007)
- ↑ (en) Marianne Mithun, The Languages of Native North America, Cambridge, Cambridge University Press, , p. 312
- ↑ « About Canada // Ontario », Study Canada (consultat lo 5 genièr 2007) : « Lo nom d'Ontàrio ven de l'iroqués "Skanadario" que significa "aiga polida" », p. Last Paragraph-second last sentence


text:
Corregit de la dictada 2017
Istòria de rugbí
A... lo rugbí...!
Al vilatge, avèm decidit de montar una equipa de rugbí.
Tanlèu presa la decision, cada ostal ont demorava un jove s'engatgèt dins l'aventura. Se causiguèt de faire a XIII, rapòrt que per nos trapar quinze seriá pas estat totjorn aisit...
La primièra acampada la faguèrem al Cafè del Teatre, en fàcia de la farmacia, en çò de Juli, que s'i teniá dejà la petanca.
Cazet, l'especièr foguèt causit coma president, e Nadal, lo pegòt - que podiá pas jogar qu'èra tòrt - fariá infirmièr.
Pèire que trabalhava dins las Pòstas seriá, el, secretari-clavaire.
Se crompèt un jòc de malhòts de rescontre e un balon tot nòu. Pels solièrs, cadun se deguèt adobar...
Una racisa nos faguèt terren de rugbí. La longor n'èra gaireben reglamentària e los pals per los buts pro ben nauts. Digús trapèt jamai res a redire aquí dessús e i aguèt pas tanpauc cap de pachacas de mal-mesuras. Non.
d'aprèp Ramon GOGAUD (Mon barri)


text:
Vanzy
Vanzi en arpitan (Vanzy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se sap #que i i aguèt una preséncia préhistorique e protohistorique sus l' actuala municipalitat de Vanzy en rason de l'existéncia de cinc luòcs archéologiques.
On sait qu'il y eut une présence préhistorique et protohistorique sur l'actuelle commune de Vanzy en raison de l'existence de cinq sites archéologiques.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Pèire Andrieu de Sufren
Pèire Andrieu de Sufren (Sant Canat, Provença, lo 17 de julhet de 1729 - Ais de Provença, lo 8 de deceme de 1788) que ho un Viceamirau provençau au servici deu Reiaume de França.
Vita[modificar | modificar la font]
Pèire Andrieu de Sufren que vadó dens lo castèth pairau de Sant Canat dens un deus màgers ostaus nòbles de Provença (d'origina italiana e anoblida peu rei Francés Ièr de França. Capdet dens ua seguida de 14 hrairs e sòrs, que ho admés en çò de l'Òrdi de Malta aus 8 ans. Que he los estudis en çò deus jesuitas a Tolon.
Aus 14 ans, qu'entrè dens lo còrs d'armada deus guardas de marina e en 1744 que participè victoriosament a la batalha deu cap Sicié contra la marina anglesa.
Durant la soa carrièra que combatè notament durant la Guèrra de Sèt Ans e la Guèrra d'Independéncia deus Estats Units.
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Marrida utilizacion del modèl Multibendèl
- Marin provençau
- Amiral francés
- Naissença en 1729
- Decès en 1788
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Personalitat francesa de la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units
- Personalitat francesa del sègle XVIII
- Personalitat provençala
- Nòble francés
- Nòble occitan


text:
Breuil-Bois-Robert
Breuil-Bois-Robert es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a cinc quilomètres al sud de Flaçadas-la-Maca, la municipalitat de Breuil-Bòsc-Robert s'estend en partida sul vessant es de la vallée de la Vaucouleurs e per la rèsta sul scenari del Mantois a 130 mètres d'altitud aperaquí.
Las municipalitats limitrophes son Verd e Auffreville-Brasseuil a l'oèst, Flaçadas-la-Vila al nòrd, Guerville a l'èst e Villette e Arnouville-lès-de Flaçadas al sud.
La municipalitat a traversat per la rota départementale D65 #que connècta de Flaçadas-la-Maca a Thoiry.
Située à cinq kilomètres au sud de Mantes-la-Jolie, la commune de Breuil-Bois-Robert s'étend en partie sur le versant est de la vallée de la Vaucouleurs et pour le reste sur la plateau du Mantois à 130 mètres d'altitude environ.
Les communes limitrophes sont Vert et Auffreville-Brasseuil à l'ouest, Mantes-la-Ville au nord, Guerville à l'est et Villette et Arnouville-lès-Mantes au sud.
La commune est traversée par la route départementale D65 qui relie Mantes-la-Jolie à Thoiry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Breuil-Bòsc-Robert resulta de la fusion de las doas comunas del Breuil e de Bòsc-Robert-e-Labrosse realizada en 1868.
Breuil-Bois-Robert résulte de la fusion des deux communes du Breuil et de Bois-Robert-et-Labrosse réalisée en 1868.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Gaston III, comte de Fois, vescomte de Bearn, dintrèt dins la legenda jol nom e la grafia occitana de Fèbus.
Dins lo contèxte tumultuós de la Guèrra de Cent Ans (1337-1453), qu'opausa reialmes de França e d'Anglatèrra, marca l'epòca per son sens agut de la politica e son amor de las arts e de las letras. Se son demoradas mai que mai las accions militàrias màgers d'aquel estratèg militari, lo fast de sa cort e los desbòrdaments de son caractèr, Fébus aguèt tanben un ròtle de granda importància sus lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas al sègle XIV.
Bon coneisseire de l'occitan dins sa varianta bearnesa tant coma l'occitan literari dels trobadors, fa de se lenga mairala un otís politic que li permet d'aumentar son poder sus l'ensems de la populacion de sos territòris. Es tanben un actor del desvolopament cultural en particulièr per lo domeni scientific.
La question linguistica demòra curiosament absenta de l'istoriografia de la Primièra Guèrra mondiala en França. Demest los soldats bretons, basques, « ch'tis » - lo tèrme es, en mai, sortit de las trencadas - provençals, lengadocians, auvernhats o encara gascons per l'espaci occitanofòn, una granda majoritat testimonièt de son experiéncia de la guèrra dins de quasernets, letras, memòris e sovenirs, en francés. A partir d'aqueste constat, sembla que los istorians clavèron definitivament lo dorsièr de las lengas pendent la guèrra.
Mas l'istòria de la Granda Guèrra en França a considerablament mudat pendent las quaranta annadas passadas gràcias a una consideracion mai importanta per los documents produches per los soldats eles-meteis. Se seriá pogut pensar qu'aqueste retorn al « pòble », a las sorgas dirèctas dels combatents e de las populacions de l'arrièr, a la question sociala, e mai territoriala, auriá permés de revelar las nombrosas questions linguisticas que lo conflicte fa aparéisser per comprene la França de 1914, coma la, trebolada, de l'après 1918. Nos cal constatar qu'es pas encara estat totalament lo cas malgrat mai d'un trabalh (enfin) entreprés, en màger part sus los soldats bretons o, per çò que concernís la question « occitana », amb l'analisi de l'afar del 15en còs.
Flamenca est un roman anonyme de 8095 vers octosyllabiques composé en ancien occitan vers le milieu du XIIIe siècle.
L'oeuvre raconte les amours de Guilhem de Nevers, jeune chevalier français doté de toutes les vertus physiques et morales, et de la belle Flamenca.
Le récit commence par la demande en mariage de Flamenca par Archambaut de Bourbon. Les noces sont célébrées avec faste à Nemours pendant huit jours puis suivent les festivités de l’arrivée de Flamenca à Bourbon. La description extraordinairement détaillée des fêtes de Bourbon, des danses, des musiques, des œuvres littéraires qui sont jouées, « le plus incroyable déploiement de culture vivante dont on puisse rêver » selon Yves Rouquette, ont fait de Flamenca un portrait exceptionnel de la société courtoise et ont pu lui donner l’image d’un roman historique.
En 2016, l'Universitat Occitana d'Estiu de Nîmes célèbre sa quarantième édition.
Grâce à un partenariat inédit entre la MARPOC, Ràdio Lenga d'Òc et le CIRDOC, un programme de sauvegarde de la mémoire de l'Université Occitane d'Estiu a été mis en place. Archives administratives, documents de communication, photographies, actes mais aussi captations de conférences ont été collectés, traités, sauvegardés et en partie numérisés.
Grâce à une sélection de documents, qui s'enrichira au cours de l'avancée du projet, petit retour sur 40 ans d'Universitat Occitana d'Estiu.


text:
UA aspire a revalidar era majoria en Conselh e tornar a èster prumèra fòrça municipau
D’aguesta forma, UA preten consolidar era sua plaça de principau fòrça politica en Aran perque, en paraules deth secretari generau, “compdam damb eth projècte que mès se semble a Aran, as sòns pòbles e ara sua gent, perque eth nòste ei, en definitiva, un projècte dubèrt, solid, transversau, respectuós e propositiu”.
UA a presentat candidatures en toti es municipis e en toti es terçons, a excepcion d’Arties e Garòs, a on se presente eth PRAG, damb eth quau manten ua aliança politica de supòrt ara governabilitat en Conselh.
“Eth cambi que hè 4 ans se produsic en Conselh, ara ei possible de hèr-lo realitat en Vielha-Mijaran, dera man de Juan Riu, que ja guanhèc en 2007, e en Naut Aran, dera man de Víctor Rodríguez”, a declarat Paco Boya. UA demore tanben consolidar era sua majoria en Les, Bossòst e Canejan e auer possibilitats reaus de governar ena rèsta de municipis aranesi (Es Bòrdes, Arres, Bausen e Vilamòs), perque “UA ei ua fòrça de transformacion e bon govèrn”.


text:
Hawaii
Hawaii o las illas Hawaii, en hawaiian: Mokuʻāina o Hawaiʻi, es un estat e archipèla dels Estats Units d'America, situat dins l'Ocean Pacific, a 3700 km del territòri continental american.
Lo gentilici es hawaiian -a.
Es lo grop d'islas situat pus al nòrd de Polinesia, al centre de l'Ocean Pacific, al sud-oèst dels EUA, sud-èst de Japon, e nòrd-èst d'Austràlia. Hawaii presenta una granda varietat de mitans naturals, amb un clima tropical caud, abondància de plajas publicas e de volcans actius, çò que ne fa una destinacion populara pels toristas, surfaires, biologistas, e volcanològs. En causa de sa localizacion al mitan del Pacific, Hawaii a recebut fòrça influéncias nòrd-americanas e asiaticas en mai de sa cultura nativa pròpria. Hawaii a mai d'un milion d'estatjants permanents en mai dels visitaires e del personal militar american. Sa capitala es Honolulu subre l'isla de Oahu.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot hawaiian Hawai'i ven del protopolinesian *Sawaiki, amb lo sens tornar bastit de "la nòstra tèrra"[1]. De mots eissits de la meteissa etimologia se retròban dins totas las lengas polinesianas, coma lo Māori (Hawaiki), lo tongan (ʻAvaiki), e lo samoan (Savai'i).
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièrs abitants (800-1778)[modificar | modificar la font]
Los primièrs poblaments atestats per de pròvas arqueologicas datan de l'an 300, probablament per de colons venguts de las Islas Marquesas, seguits per una segonda èrsa de migracion de Raiatea e Bora Bora al sègle XI.
Los polinesians de las Marquesas e benlèu de las Islas De la Societat pòdon aver poblat las islas hawaiianas d'en primièr entre los ans 300 e 500. Mas aquesta ipotèsi es sempre un subjècte de discussion[2]. D'unes arqueològs e istorians pensan qu'un primièr poblament eissit de las Marquesas e una segonda èrsa d'immigrants de Tahiti, en l'an 1000, introdusiguèron una nòva linhada de caps, lo sistèma Kapu, la practica de sacrificis umans e la basteson de heiaus. Aquela immigracion tardièra es detalhada dins la mitologia hawaiiana de Pa'ao. Per d'autres autors existís pas de pròva arqueologica o linguistica per una arribada tardièra de colons tahitians, e Pa'ao es un mite.
James Cook, arribada dels europèus al reialme d'Hawaii (1778–1893)[modificar | modificar la font]
Lo primièr contacte europèu conegut amb l'isla foguèt en 1778 per l'explorador britanic James Cook. Cook bategèt l'archipèla Islas Sandwich, en onor del lord britanic John Montagu que financèt son viatge. Cook visitèt las islas dos còps. Durant sa segonda visita en 1779, ensagèt de sequestrar lo rei (Alii Aimoku) de l'isla granda, Kalani'ōpu'u, e lo retenguèt en ostatge per se far tornar un galup qu'èra estat raubat, una tactica qu'aviá capitat a Cook en Tahiti e dins d'autras islas[3]. Kalani'ōpu'u e sos òmes combatèron e Cook e quatre de sos marins foguèron tuats alara que se retiravan per la plaja e bandissián sos galups.
Après la visita de Cook e la publicacion de mantun libres contant sos viatges, las islas hawaiianas recebèron fòrça visitaires europèus: exploradors, mercants, e mai pescaires de balenas que trobavan dins las islas un pòrt e una font d'aprovesiment. Lèu l'influéncia britanica se poguèt veire sus la bandièra de Hawaii amb l'Union Flag dins lo canton. Aqueles visitaires introdusiguèron de malautiás subre las islas pus isoladas e fòrça hawaiians tombèron malauts[4] perque possedissián pas de resisténcia a la gripa, la veròla, e al sarrampiu, entre d'autres. Pendent l'annada 1850, lo sarrampiu tuèt un cinquen de la populacion hawaiiana [5].
Dinastia Kamehameha[modificar | modificar la font]
Entre 1780 e 1790, los caps hawaiians luchèron de contunh pel poder. Aprèp una seria de batalhas que s'acabèt en 1795 e forcèt a la cession de l'isla de Kaua'i en 1810, totas las islas abitadas foguèron assubjectidas al sol e meteis poder del rei Kamehameha lo Grand, qu'establiguèt una dinastia que regnèt entrò a 1872.
Après l'accession de Kamehameha II al tròn en 1819, los missionaris protestants americans convertiguèron qualques hawaiians al cristianisme. Son influéncia faguèt desaparéisser mantunas practicas ancestralas, e Kamehameha III foguèt lo primièr rei hawaiian crestian. Hiram Bingham I un celèbre missionari protestant, foguèt lo conselhièr de fisança de la monarquia durant aqueste periòde. D'autres missionaris e sos descendants venguèron actius dins los afars comercials e politics, çò que menèt a de conflictes futurs entre la monarquia e sos subjèctes americans reguinhaires.
Los autres missionaris crestians (catolics, mormons, e episcopalians) èran actius, mas jamai convertiguèron pas mai qu'una minoritat de la populacion hawaiiana nativa.
La mòrt del rei celibatari Kamehameha V qu'aviá pas nomenat d'eiretièr menèt a l'eleccion populara de Lunalilo contre Kalākaua. Lunalilo defuntèt l'an seguent, tanben sens eiretièr. En 1874 l'eleccion foguèt contestada dins la legislatura entre Kalākaua e Emma. Aquò menèt a una revòlta e de tropas americanas e britanicas foguèron mandadas, e lo govèrn passèt a la dinastia Kalākaua.
Constitucion de 1887[modificar | modificar la font]
En 1887, Kalākaua foguèt forçat de signar la Constitucion del Reialme d'Hawaii, que faguèt pèrdre al rei una granda part de son autoritat. Caliá èsser proprietari per poder votar, çò que desavantatgèt fòrça hawaiians paubres e favorizèt la comunautat blanca rica. Los residents blancs èran autorizats a votar mas pas los asiatics. Coma la constitucion de 1887 foguèt signada jos la menaça de violéncia, èra sonada Bayonet Constitution. Lo rei Kalākaua, reduit a un òme de palha, regnèt entrò sa mòrt en 1891. Sa sòrre, Lli'uokalani li succedèt subre lo tròn.
En 1893, la reina Lili'uokalani anoncièt un projècte de nòva constitucion. Lo 14 de genièr de 1893, un grop d'òmes d'afars e de residents euroamericans formèron lo "Comitat de Securitat" per reversar lo Reialme d'Hawaii e obténer l'annexion pels Estats Units. John L. Stevens lo ministre american respondiguèt a aquesta demanda per lo mandadís d'una companhiá de marines americans. Coma o notèt un istorian, la preséncia d'aquestas tropas faguèt efectivament impossibla la proteccion de la monarquia[6].
Geografia[modificar | modificar la font]
Las islas principalas de l'archipèla son:
Topografia[modificar | modificar la font]
Archipèla situat a 3200km al sud-oèst de l'America del Nòrd,[7] Hawaii es l'estat pus al sud dels Estats Units e lo segond pus a l'oèst après Alaska. Sonque Hawaii e Alaska partejan pas cap de frontièras amb un autre estat american.
Hawaii es lo sol estat dels USA qu'es pas situat geograficament en America del Nòrd, es un archipèla completament enrodat d'aiga, e qu'a pas de linhas drechas dins sas frontièras.
Lo trescòl d'Hawaii, Mauna Kea, s'enauça a 4205m[8] mas es pus grand que lo Mont Everest en considerar que la basa de la montanha, se trapa al fons de l'Ocean Pacific a una prigondor de 10200m.[9]
Las uèits islas principalas, Hawaii, Maui, Oahu, Kahoolawe, Lanai, Molokai, Kauai e Niihau son acompanhadas de fòrças autras. Kaala es una isla pichona prèp de Niihau qu'es sovent negligida. Las Illas Hawaiianas del Nòrd-Oèst son un ensemble de nòu islas pichonas e vièlhas que s'estendon entre Nihoa e Kure e que constituisson çò restant de montanhas volcanicas pus importantas. I a tanben mai de 100 ròcs e illons, coma Molokini, son a l'encòp d'origina volcanica, sedimentària marina e deguts a l'erosion.[10]
Geologia[modificar | modificar la font]
Totas las islas hawaiianas son eissidas de l'activitat volcanica sosmarina deguda a una font magmatica dicha punt caud. Coma la placa tectonica situada jos la pus granda part de l'Ocean Pacific se mòu cap al nòrd-oèst, lo punt caud demòra estacionari, en crear dapasset de volcans nòus. Amor de la situacion del punt caud, los sols volcans actius son situats dins la part sud de la granda isla. Lo pus recent, Loihi, se tròba sus la còsta sud de la granda isla.
Economia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ :Pollex—a reconstruction of the Proto-Polynesian lexicon, Biggs and Clark, 1994. The asterisk preceding the word signifies that it is a reconstructed word form.:
- ↑
- Títol : The Evolution of the Polynesian Chiefdoms
- Autor : Patrick Vinton Kirch
- Editor : Cambridge University Press
- Publication : 1989
- Paginas : 77–79
- ISBN 0521273161
@Book{Author = {Patrick Vinton Kirch},Title = {The Evolution of the Polynesian Chiefdoms},Publisher = {Cambridge University Press},Year = {1989},ISBN = {0521273161},}
- Patrick Vinton Kirch, The Evolution of the Polynesian Chiefdoms, Cambridge University Press, 1989, 77–79 p. (ISBN 0521273161)
- The Evolution of the Polynesian Chiefdoms / Patrick Vinton Kirch. – Cambridge University Press, 1989. – 77–79 p.. – – ISBN 0521273161
- Patrick Vinton Kirch, The Evolution of the Polynesian Chiefdoms, Cambridge University Press, 1989, 77–79 p., ISBN 0521273161
- Títol : The Evolution of the Polynesian Chiefdoms
- ↑ :Kuykendall, "The Hawaiian Kingdom Volume I: Foundation and Transformation", p18 "Cook's plan was to get the king on board the Resolution and keep him there until the stolen boat was returned—a plan that had been effective under similar circumstances in the south Pacific".:
- ↑ :« Hawaii (state, United States) », Britannica.com (consultat lo 5 novembre 2011):
- ↑ :Migration and Disease. Digital History.:
- ↑ (en) William Adam Russ, The Hawaiian Revolution (1893–94), Associated University Presses, (ISBN 0945636431), p. 350
- ↑ « What constitutes the United States, what are the official definitions? », United States Geological Survey (consultat lo 3 julhet 2007)
- ↑ « Mauna Kea Volcano, Hawaii », Hvo.wr.usgs.gov (consultat lo 5 novembre 2011)
- ↑ Beata Unke, « Height of the Tallest Mountain on Earth », The Physics Factbook,
- ↑ Ken Rubin, « General Information about Hawaiian Shield Volcanoes » (consultat en decembre 2009)


text:
Prima dels pòbles
La Prima dels pòbles o Prima de las revolucions es un ensemble de revolucions que coneis l’Euròpa en 1848. Pasmens reprimidas, aquestas crisis foguèron sovent determinantas per l'evolucion dels païses concernits, per exemple en Alemanha que, malgrat lo fracaç del tractat de Francfòrt, comencèt lo procediment de l'unificacion que se realiza en 1871.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Se pòt veire la Prima dels pòbles coma una consequéncia dirècta del Congrès de Viena. En efièch, los venceires de Napoleon Bonaparte foguèron temptats d'agrandir lo territòri dels empèris, al prejudici de las envejas nacionalas de l'epòca. La volontat de conténer aquestas aspiracions es consacrada pel Tractat qu'instaura la Santa Aliança (quitament se foguèt pas signada pel Reialme Unit) en 1815. Ignorats, aquestes movements venon fòrts.
Pujada del liberalisme contra lo sistèma Metternich[modificar | modificar la font]
Lo Congrès de Viena restaura las monarquias dins totes los Estats conquerits per la França pendent las guèrras de la Revolucion francesa o de guèrras napoleonianas.
Pasmens los corrents politics opausats nascuts de la Revolucion, coma lo liberalisme o lo nacionalisme, progressan. En 1830, Carles X es caçat al benefici de Loís-Felip I (instauracion d'una monarquia mai parlementària) en França (Tres Gloriosas); la Grècia e la Belgica obtenon lor independéncia lo meteis an, e los Poloneses se sosmautan sens succès en 1830-31 contra l’Empèri rus (Insurreccion de Novembre).
En Itàlia, Piu IX fa de reformas moderadas (censura confiada e de laícs, creacion d'un garda civic,...) mas que provòca l'entosiasme dels liberals.
Debanament[modificar | modificar la font]
A partir de 1830, Paris s'activa. Capvira lo conservator Carles X e installa Loís-Felip I, qu'es nomenat lo Rei ciutadan. Insistís sul principi de sobeiranetat nacionala, çò qu'es lo primièr estraç al Congrès de Viena qu'instaurava lo drech d'ingeréncia. La França de l'epòca es una fòrça granda poténcia. La Polonha, la Belgica, l'Alemanha e l'Itàlia vontul modèl van se revoltar. I a una volontat d'unitat nacionala pels tres darrièrrs, d'independéncia pels primièrs. Las paraulas del Cant dels Alemands son escrichas a l'epòca, en 1841. En Itàlia, se sonha a l'epòca antica ont l'Itàlia èra unida. Es lo Risorgimento. A l'epòca, los carbonari son un poderós movement politic italian, pasmens s'es illegal (combatut a l'encòp pel Pemont e par l'empèri d'Àustria). Mazzini, activista e un dels grands dirigents d'aquestes carbonari, a una volontat fòrta. Ensag de realizar l'unitat italiana jos la Republica romana, amb son amic Garibaldi, mas fa fracaç. Lo compositor Verdi esciu de musica italiana per una Itàlia unida. Opausat a l'idèa d'una independéncia, Metternich declara: « l'Itàlia es pas un país mas un tèrme de geografia »; Victor Hugo replica e dich als Italians: « N'ayez qu'une pensée, vivre chez vous de votre vie à vous[1] ».
L'an 1848 marca lo trescòl e la fin de la Prima dels pòbles. Lo sufragi universal es remandat pel Rei dels Franceses. aqueste darrièr es capvirat e la IIa Republica es proclamada. Metternich deu fugir la cort d'Àustria lo 13 de març. D'aspiracions nacionalas son una causa centrala dels trebles dins l'empèri (fòrça mai qu'en França). L'aspiracion a l'unitat alemanda se fa sempre mai fòrta, mas i a una question essenciala, plan formulada pels istorians Vernus e Caron: cossí conciliar l'integritat austriaca e capitar a crear un Estat alemand englobant los territòris de la Confederacion e aquestes de l'Empèri? Caldrà causir entre concèpte de granda Alemanha qu'amassa a l'encòp çò que se nomena uèi encara l'Alemanha e totes los territòris germanics inerents a l'empèri e la pichona Alemanha, ja unida economicament amb lo Zollverein, e donc sens Àustria. Mai, fòrça movements començan a Budapèst lo 3 de març, Praga l'11, contaminan enseguida l'Alemanha, l'Itàlia e los Venèts. Coma al començament del sègle, demandan de reformas liberalas mas tanben mai d'autonomia pels Chècs e los Ongreses, veire una independéncia totala pels Italians (pasmens se son partejats entre monarquistas e republicans).
Malgrat la poténcia e l'espandida del movement, qu'estaliva pas que la Russia e l'Espanha (quitament al Reialme Unit se faguèt de manifestacions liberalas), l'aspiracion nacionala dels pòbles e a vegada quitament las revendicacions liberalas avortan, dins l'ensemble. Lo rei de Prussa concedís una constitucion que garantís l'egalitat dels ciutadans debans la lei. Francés Josèp, recentament pujat sul tròn d'Àustria, met totas las formas de la democracia: parlament bicameral, eleccions, mas — en realitat — met en plaça un neoabsolutisme. Ven popular s'apièjant pasmens sus una politica nacionalista: executiu fòrt, centralizacion, germanizacion, clericalisme. L'Ongria, que s'èra levada en un reialme gaireben independent dirigit per Kossuth, es represa en man, tot coma l'Itàlia.
Quitament en França, torna lo calme. Lo novèl president de la Republica es Loís-Napoleon Bonaparte. Nebòt de l'emperaire, es partisan d'una societat ont l'òrdre règna. Lo 2 de decembre de 1851, fa un còp d’Estat e pren lo cap del Segond Empèri jol nom de Napoleon III. Torna l'statu quo.
Pujada dels sentiments nacionals[modificar | modificar la font]
Los sentiments nacionals, ligats al romantisme, se noirissent a l'encòp d'aspiracions d'emancipacion sociala e de la mutacion de las identitats popularas que s'alunhan ara de las fidelitats a quina dinastia que siá, per s'apiejar sus una lenga, una cultura, una istòria o de las tradicions comunas: atal los Alemands, los Poloneses, los Italians e los Romaneses volon a l'encòp escapar a las dominacions imperialas, e a s'unir al sen d'un meteis Estat; d'autres pòbles coma los Chècs o los Ongreses volon tornar a los independéncia perduda, alara qu'en França la restauracion monarquica, quitament venguda constitucionala, es contrada per las fòrça republicanas e bonapartistas ligadas[2].
- En França: lo pòble de París se lèva los 23-24-25 de febrièr e capvira Loís-Felip. Las jornada de junh seguent veson las conquèstas socialas largament contradichas pel novèl govèrn borgés. La IIa Rebublica s'acaba pel còp d'Estat de Loís-Napoleon Bonaparte en 1851, mas la reialtat es definitivament abolida.
- Dins la futura Itàlia: la peninsula essent encara trocejada, de susmautas se debanan a Palèrme, Nàpols, en Toscana, dins los Estats pontificala, a Milan, etc. Los revolucionaris prenon de decisions plan en avançadas sus lor temps, coma le vòte de las femnas[3]. Diferents sobeirans autrjan de constitucions. Se l'òrdre torna gaireben pertot (amb d'intervencions francesas e austriacas), es lo començament de l'unificacion del país pel reialme de Pemont-Sardenha.
- En Alemanha: se fan de sosmautas a Berlin. Frederic Guilhèm IV de Prussia refusa la courona imperiala que li ofris lo Parlament de Francfòrt e, a la seguida de las pressions de l'Àustria, la situacion anteriora es restablida en novembre de 1850. Il s'agit de la Revolucion de març (Märzrevolution).
- En Àustria: de sosmautas se realizan en març a Praga e a Viena. La Boème es somesa a partir del mes de junh, e la capitala en octobre. L'emperaire Ferrand abdica en favor de son nebot Francés Josèp. La flaquesa momentanèa de l'Àustria encoratja las revolucions ongresas e alemanda.
- En Ongria: lo regim feudal es abolit per la Dièta. La Voïvodina de Serbia es tanben proclamada dins l'assemblada de mai a Sremski Karlovci, dins l'actuala Serbia. L'independéncia es proclamada en abril de 1849, mas la revòlta es espotida en agost seguent per l'Àustria ajudada per l'Empèri rus. La situacion aneriora es restablida l'estiu de 1849.
- Dins la futura Romania: los revolucionaris romaneses se lèvan dins las Principat danubianas e en Transilvània ont Nicolae Bălcescu, Gheorghe Magheru o Abraham Iancou afrontant las tropas otomanas ajudadas per l'Empèri rus e los tropas ongresas. La division anteriora es restablida fin de novembre de 1848.
- En Polonha: los revolucionaris poloneses se lèvan jos la direccion de Gustaw Potworowski o de Karol Libelt e afrontan las tropas prussianas. devon capitular en mai de 1848.
Alara que las unitats alemanda e italiana se realizan per estapas, la Prussia dels Hohenzollern e l'empèri d'Àustria-Ongria dels Absborg subisson las pujadas centrifugas de las aspiracions de diferents pòbles que los compausan, mas se restablisson, las aspiracions dels Eslaus e Romaneses demoran, per l'ora, sens reson[4]. Pasmens se l'Empèri rus se pausa volontièrs en protector dels pòbles eslaus de l'Empèri d'Àustria e dels Balcans otomans, l'ostilitat del regim imperial a tot movement d'emancipacion sociala o nacionala, buta la Russia a espotir los revolucionaris dels païses austriacs e dels principas romaneses vassals de la « Sublima Pòrta » otomana: lo Tsar apareis alara coma lo salvador dels Absborgs e del Sultan turc[5].
Lista de las revolucions de 1848[modificar | modificar la font]
- Guèrra del Sonderbund (novembre 1847), en Soïssa: los cantons conservators son batuts per las fòrças progressistas que prenon lo poder e impausan una novèla constitucion en 1848.
- Revolucions de 1848 :
- Revolucion siciliana de 1848, dins lo Reialme de las Doas Sicílias,
- Revolucion milanesa de 1848, alara dins lo Reialme lombard-venèt jos l'empresa de l'Empèri d'Àustria,
- Revolucions de 1848 dins los Estats italians, Itàlia,
- Revolucion francesa de 1848 (febrièr de 1848) puèi Jornadas de Junh (junh de 1848),
- Revolucion alemanda de 1848, Alemanha (alara Confederacion germanica: Reialme de Prussia, Reilame de Bavièra, etc.),
- Revolucion austriaca de 1848, Empèri d'Àustria,
- Revolucion ongresa de 1848, Reialme d'Ongria,
- Revolucion romanesa de 1848, Romania,
- Revolucion polonesa de 1848, Polonha.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.inlibroveritas.net/lire/oeuvre5658-chapitre22189.html
- ↑ Jean Sigmann, 1848 : Les Révolutions romantiques et démocratiques de l’Europe, Calmann-Lévy, 1970.
- ↑ Giancarlo de Cataldo, entretien avec Jacques de Saint-Victor, « Le grand roman de l’unité italienne », Revue des Deux-Mondes, mai 2011, (ISSN 0750-9278), p. 55.
- ↑ Léon Rousset, « Autriche-Hongrie » in : Fr. Schrader, F. Prudent et E. Anthoine, Atlas de géographie moderne, Hachette 1889, chap. 28.
- ↑ Fernando Claudin, Marx, Engels et la révolution de 1848, éd. François Maspéro, Modèl:Coll., Paris, 1980.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Friedrich Hecker, Giuseppe Garibaldi, Cavour, Napoleon III, Mazzini
- Nacionalisme
- Prima de Praga
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (en) Encyclopedia of 1848 Revolutions sur le site de l'Université de l'Ohio.


text:
02/02/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 7 de feurier 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 7 de feurier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Laurenç Labadia per parlar de doblatge en occitan dau film « Le hussard sur le toit », fach per daus comedians maitot perigòrds formats per Pixel'òc.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
21:27 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
San Antonio (Tèxas)
San Antonio es la segonda vila mai granda de Tèxas e la setena vila mai poblada dels Estats Units. Al recensament de 2006, teniá tot just 1,3 milions de personas e son aira metropolitana n'acomolava quasi dos milions, la 29a mai granda del país. San Antonio, qu'es lo sèti del comtat de Bexar, cobrís 1.067 quilòmetres carrats entre lo limit nòrd de la region sud de Tèxas e lo limit sud de la region centrala de Tèxas. Son influéncia se fa sentir dins tot lo sud e sud-oèst dels Estats Units.


text:
Lucian Freud OM CH (Berlin, 8 de decembre de 1922 - Londres, 20 de julh de 2011). Pichon filh Sigmund Freud, foguèt un important pintre e gravador britanic.
Malgrat que sa jovença comencèt pel surrealisme, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala venguèt en un dels principals representants de la pintura figurativa anglesa. Especializat dins retraches, aqueles excluson l'expression de sentiments e los personatges representats apareisson nus e jos una fòrta lutz.
Recebèt l'Òrdre del Merite del Reialme Unit.


text:
Saint-Aubin-sur-Aire
Saint-Aubin-sur-Aire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Airal pren la siá font en la municipalitat abans de se #tirar 143 km mai luènh en lo Aisne.
L'Aire prend sa source dans la commune avant d'aller se jeter 143 km plus loin dans l'Aisne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Eveniments
Occitània
França
Euròpa
Perseguida de la revòuta de Tigre acomençada en 1560. L'armada dau negus
Menas (1559-1563) se dirigiguèt vèrs lo nòrd onte infligiguèt doas desfachas ais insurgents e capturèt Tazkaro, fiu naturau de
Dawit II (1508-1540), qu'èra estat proclamat negus per l'insureccion. En revènge, lo governador de Tigre capitèt de s'escapar e d'obtenir una ajuda novèla de part d'
Özdemir Pasha, generau otoman comandant la garnison turca de
Massaua. Marqos, lo fraire de Tazkaro, foguèt alora proclamat negus per leis insurgents que contunièron de se batre.
Mond
Arts
Sciéncias e tecnicas
Premiera descripcion deis
ovaris, de l'
uterús e dei trompas per lo naturalista e mètge italian
Gabriele Falloppio (vèrs 1523 - 1562).
Economia


text:
Taula redonda amb Maria-Joana Verny, Magali Fraisse, Clara Torreilles, Felip Gardy e Joan-Claudi Forèst, enregistrada lo 6 de julhet de 2008 a l'escasença de la 32ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes qu'aviá per tèma annadièr Occitània, passat e avenidor e dont lo tèma d'aquela jornada èra Jornada Max Roqueta.
Taula redonda amb Maria-Joana Verny, Felip Gardy e Joan-Ives Casanova enregistrada lo 7 de julhet de 2010 a l'escasença de la 34ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes, qu'aviá per tèma annadièr Creacion e Occitanitat e dont aquela jornada foguèt consacrada a l'omenatge de Robert Lafont.


text:
Las colleccions patrimonialas del CIRDÒC
Amb mai de 150’000 òbras e documents de l’Edat Mejana fins ara, las colleccions del CIRDÒC testimònian de mila ans d’istòria occitana.
Eiretar de las colleccions del Centre internacional de documentacion occitana (1975-1995), lo CIRDÒC contunha dempuèi sa creacion en 1998 la mission de bibliotèca-conservatòri public del patrimòni literari, scientific, intellectual e documentari occitan.
Amb mai de 150’000 òbras e documents de l’Edat Mejana a nòstres jorns, las colleccions del CIRDÒC testimònian de mila ans d’expressions istoricas, artisticas, scientificas e socialas occitanas e de lor actualitat dins l’Euròpa del sègle XXI.
Las colleccions patrimonialas del CIRDÒC son regularament enriquidas per crompa, dons, legats e depaus. Son constituidas, geridas intellectualament e fisicament, conservadas en vista de las rendre publicas, accessiblas e apropriablas per totes. La politica de conservacion del CIRDÒC s’espandís uèi a las donadas numericas dins lo quadre del projècte de Data Center del domeni occitan.
Las colleccions patrimonialas son organizadas en sièis departaments :
1/ Departament « Archius » : manuscriches e archius privats
Lo CIRDÒC e son departament Archius asseguran dempuèi mai de 40 ans la conservacion e la valorizacion d’una importanta colleccion d’archius privats e manuscriches.
Aqueles manuscriches ancians e contemporanèus, fonses d’archius privats e associatius, provenon principalament dels depauses e donacions successius de personalitats literàrias, scientificas e militantas, qu’an pas daissat dempuèi la fondacion del CIDO d’assegurar la salvagarda d’aquelas ressorsas patrimonialas en un luòc dedicat a la conservacion autant coma a la valorizacion.
- Lo fons dels manuscriches isolats amassa prèp d’un milierat de documents manuscriches que testimònian en particular de las expressions occitanas de l’Edat Mejana e de l’epòca modèrna e tanben dels començaments del movement de renaissença occitana a la tota debuta del sègle XIX.
- Los fonses archius privats amassan mai de cinquanta donacions e depauses de personalitats literàrias, scientificas, d’organizacion associativas, militantas, politicas del domeni occitan. Constituisson un material de referéncia internacionala sus la creacion, la pensada e l’accion occitana contemporanèa (sègle XIX-XXI).
Descripcion detalhada dels fonses :
Veire la descripcion detalhada dels fonses d’archius e manuscriches del CIRDÒC senhalats dins lo Repertòri del patrimòni cultural occitan (RPCO).
Instruments de recèrca disponibles
- Catalòg « Archius » :
L’inventari en linha dels manuscriches del CIRDÒC es consultable via lo catalòg « Archius ». Las referéncias dels archius e manuscriches del CIRDÒC son tanben disponibles al dintre del catalòg collectiu nacional Calames e del Catalòg collectiu de França.
- Òbras e documents en linha :
Veire totes los manuscriches del CIRDÒC disponibles en linha sus Occitanica
2/ Departament « Fons ancian e resèrva » : Los imprimits ancians, rares e precioses
Lo fons ancian del CIRDÒC recampa los imprimits occitans de l’epòca modèrna (fin del sègle XV – sègle XVIII) e tanben fòrça imprimits ancians dins d’autras lengas que se rapòrtan a la lenga, l’istòria, la literatura occitana.
La Resèrva contemporanèa amassa los imprimits occitans rares o precioses dempuèi 1800 fins a uèi.
Instruments de recèrca :
L’ensemble de las referéncias del fons ancian e de la Resèrva contemporanèa son consultables via lo catalòg Mediatèca del CIRDÒC e son referenciadas al dintre dels catalògs collectius de l’Ensenhament superior de la Recèrca (SUDOC), lo catalòg collectiu de França (CCFR) e lo catalòg mondial (Worldcat).
Òbras e documents en linha
Lo plan de numerizacion de las colleccions occitanas menat dempuèi 2011 pel CIRDÒC permet la mesa en linha progressiva del fons ancian sul portal collectiu Occitanica.
3/ Departament « Fonotèca, Musica e danças » : Colleccions sonòras, documentacion sus la musica e la dança
Lo departament Fonotèca dona accès a prèp de 1000 ans de fonts e expressions musicalas occitanas mas tanben a d’enregistraments originals, testimoniatges dirèctes de la lenga e de la cultura occitanas de las cinquanta darrièras annadas.
Las colleccions del departament Fonotèca son lo perfièch reflècte d’una creacion musicala occitana en renovèlament permanent, ricas de prèp de 3.000 documents sonòrs editats dempuèi los ans 1970 fins a uèi.
Los archius del departament Fonotèca abrigan d’enregistraments sonòrs eissits de campanhas de collectatges d’universitaris e de particulièrs. Permeton d’entendre los testimoniatges dels actors de la vida culturala, quotidiana o encara istorica dels territòris occitans.
La Fonotèca abriga tanben un fons de mai de 700 particions que van dels opèras barròcs als oratorios contemporanèus, en passant per las operetas popularas, los imnes occitans de vilas e las cançons popularas o tradicionalas.
Aviat en 2015, un programa de salvagarda e valorizacion dels archius dels mèdias associatius occitans es tanben en cors e permet d’aver accès a prèp de 30 ans de produccion radiofonica associativa.
Descripcion detalhada dels fonses
Veire la descripcion detalhada dels fonses de la Fonotèca senhalats sul Repertòri del patrimòni cultural occitan (RPCO).
Instruments de recèrca disponibles
- L’ensemble dels enregistraments sonòrs musicals editats (disques vinils, caissetas àudio, CD, etc.) e de las particions son referenciats dins lo catalòg Mediatèca.
- L’ensemble dels archius sonòrs e, dins pas gaire de temps, los archius radiofonics son descriches dins lo catalòg Archius.
Òbras e documents en linha
Las particions disponiblas sus Occitanica.
4/ Departament « Documentacion contemporanèa » : premsa, revistas e documentacion contemporanèa
Presentacion de la colleccion
Lo CIRDÒC consèrva e met a disposicion de totes mai de 2.000 títols de revistas e parucions periodicas en occitan o d’estudis sus l’occitan e los domenis vesins, dempuèi las primièras al sègle XIX fins a las parucions actualas.
Las publicacions correntas, siá 70 títols, son disponibles en consultacion sus plaça al dintre de la mediatèca publica. La rèsta de las colleccions es accessibla en sala de recèrca e compren en particular las revistas occitanas istoricas, los bulletins d’associacions, los almanacs, las revistas literàrias o de societats sabentas e tanben la premsa d’informacion e d’actualitat en occitan. En creis permanent, aquesta colleccion es lo reflècte de la riquesa e de la vitalitat de la cultura occitana.
La documentacion contemporanèa compren tanben de milierats de dorsièrs documentaris (articles de premsa, fulhets, flyers, etc.) suls autors e personalitats, los collectius e associacions, los grands eveniments istorics o politics, manifestacions culturalas, etc.
Enfin, lo CIRDÒC aquerís e consèrva tota parucion actuala d’expression occitana que constituís una colleccion de documentacion contemporanèa en visant l’exaustivitat per l’ensemble dels camps de l’edicion occitana.
Instruments de recèrca disponibles
L’ensemble dels títols del departament Documentacion contemporanèa son descriches dins lo catalòg Mediatèca.
Descripcion detalhada dels fonses
Veire la descripcion detalhada dels fonses del departament Documentacion contemporanèa senhalats dins lo Repertòri del patrimòni cultural occitan (RPCO).
Òbras e documents en linha
Un programa d’inventari e numerizacion de la premsa occitana anciana permet progressivament d’accedir a aquelas ressorsa s sus la mediatèca numerica Occitanica.
5/ Departament « Filmotèca »
Presentacion de la colleccion :
La Filmotèca conten los tresaurs dels archius audiovisuals del CIRDÒC, fonses d’expression occitana o ligats a la cultura dels païses d’òc : lo fons Michel Cans, testimoniatge immortalizat sus mai de cent bobinas 16mm de la vida e dels abitants d’Erau dels ans 1950 (uèi entièrament numerizat), i costejan filmes de familha e captacions d’eveniments depausats per de particulièrs, collectatges filmats, produccions pedagogicas o encara los archius dels productors audiovisuals occitans conservats dins lo quadre dels partenariats mèdia (Lenga d’òc/Lengo d’o– Tè Vé Òc depuis 2012, Ocprod et OcTélé depuis 2016).
Las colleccions audiovisualas del CIRDÒC s’enriquisson de las produccions de l’establiment talas coma los films documentaris Jòga, l’invention d’un théâtre populaire contemporain e Patrimòni, l’Héritage d’une civilisation o la série d’animation eAnem producha dins lo quadre del FEDER en Lengadòc e Rosselhon.
Descripcion detalhada dels fonses :
Retrobar totes los fonses de la Filmotèca senhalats sul Repertòri del patrimòni cultural occitan (RPCO).
Òbras e documents en linha :
Consultar los documents de la filmotèca disponibles en linha sus Occitanica.
6/ L’Iconotèca : colleccions iconograficas, òbras d’art, objèctes e medalhas
Presentacion de la colleccion :
Lo departament Iconotèca regropa l’ensemble de las colleccions iconograficas conservadas al CIRDÒC. Un important fons d’afichas occitanas documenta la vida militanta, politica, sociala e culturala dels païses d’Òc dempuèi lo començament del sègle XX. Lo fons fotografic abriga de milierats de placas de veire e tiratges fotografics suls autors, la vida literària e teatrala, los grands eveniments militants, lo patrimòni vivent dels rituals festius, practicas esportivas tradicionalas, mas tanben la vida quotidiana dins los païses d’Òc dempuèi la fin del sègle XIX.
L’Iconotèca conten fòrça documents originals, retraches d’escrivans, medalhas commemorativas, getons dels Estats de Lengadòc o encara materials d’imprimariá o de gravadura.
Descripcion detalhada dels fonses :
Veire la descripcion detalhada dels fonses de l’Iconotèca senhalats dans lo Repertòri del patrimòni cultural occitan (RPCO).
Òbras e documents en linha :
Consultar totes los documents de l’Iconotèca disponibles en linha sus Occitanica.


text:
Vesinh
Vesinh[1],[2],[3] (oficialament en francés Vézins-de-Lévézou) es una comuna occitana de Roergue situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo sieu territòri s'estend en la part nòrd del Pargue Natural Regional dels Grands Causses entre la cadena de las Falanja al nòrd e la cadena de Leveson al sud. La comunat de Vesinh es compausda dels vilatges de La Clau, Glèisanòva.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing[4], l'etimologia de Vesinh es lo latin vicinium, qu'aviá lo sens de masatge, vilatge; cal pas confondre amb vicinum, qu'auriá donat vesi(n).
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vézins es sortida de la reünion de las ancianas comunitats de Vézins, La Clau e Lo Ram. Jos l'Ancian Regim e dempuèi lo Mièja Edat, la comunitat e lo vilatge de Vézins levavan de la familha de Lévézou de Vézins, la una de las mai ancianas de França. Lo castèl, totjorn viscut per la familha, pòt èsser visitat l'estiu. Lo Clau èra lo banc d'una commanderie dels espitalaris de Sants-Texans-de-Jerusalem e la comunitat del Ram aperteniá al domeni reial eretat dels Comtes de Rodez. Divèrsas parròquias se partejavan lo territòri de la municipalitat actuala, de còps a caval dessús unas autras comunitats. Los cabes-de luòcs paroissiaux èran Vézins, Sant-Amans-de detlo-Ram, #que la glèisa n'es champêtre, tot coma La nòstra-Madama-de-La Vaysse, e Gleysenove.
Es en 1919, per rasons d'identitat postala que la municipalitat de Vézins a completat lo sieu nomentament en rajoutant de-Lévézou.
La commune de Vézins est issue de la réunion des anciennes communautés de Vézins, La Clau et Le Ram. Sous l'Ancien Régime et depuis le Moyen Âge, la communauté et le village de Vézins relevaient de la famille de Lévézou de Vézins, l'une des plus anciennes de France. Le château, toujours habité par la famille, peut être visité l'été. La Clau était le siège d'une commanderie des hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem et la communauté du Ram appartenait au domaine royal hérité des Comtes de Rodez. Plusieurs paroisses se partageaient le territoire de la commune actuelle, parfois à cheval sur d'autres communautés. les chefs-lieux paroissiaux étaient Vézins, Saint-Amans-du-Ram, dont l'église est champêtre, tout comme Notre-Dame-de-La Vaysse, et Gleysenove.
C'est en 1919, pour des raisons d'identité postale que la commune de Vézins a complété sa nomination en rajoutant de-Lévézou.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Ortografia de verificar
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Guiana/Articles ligats
- Comuna d'Avairon
- Comuna de Roergue
- Comuna de Guiana
- Comuna d'Occitània


text:
Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.
Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.
Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.
Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.
I aguèt una fòrta participacion d’associacions culturalas que trabalhan sus las dotze lengas tuteladas per la lei.
Èra present per la Region Sardenha l’Assessor als Bens Culturals Giuseppe Dessena (solet representant politic de nivèl regional ; aquestas abséncias ne dis long sus l’atencion reservada al subjècte per las Regions...) e qualques parlamentars (degun piemontés).
L’encontre es estat gestit pel nòu coordinator de l’Ofici V (ofici pels afars juridics, las autonomias localas, las minoritats lingüisticas e la comunicacion) Saverio Lo Russo.
Esperada, e plena de bònas intencions, l’intervencion introductiva de l’onorevòle Gianclaudio Bressa, Sotasecretari a la Presidéncia del Conselh dels Ministres (la partença de l’ex-ministre Costa a pas menat un remplaçament e lo dicastèri es vacant...), disponible a reculhir e examinar las suggestions exprimidas dins las intervencions. Naturalament pauc après se’n va, pres per de causas pus importantas (coma arriba de costuma a cèrts nivèls...).
Demest los temas pus tractats, dins las presentacions dels representants de las associacions los principals son estats :
- la desatrosa gestion (o la non-gestion) de la lei dins las escòlas ;
- l’escandalosa abséncia dins la programacion de la RAI de retrasmissions dins las lengas minoritàrias malgrat l'obligacion portada per la lei ;
- l’absença d’una apròcha dirècta entre lo Ministèri e las associacions dins la gestion de la lei 482/99.
Lo Conselhièr Lo Russo a pres bona nòta de las intervencions en prometent de las transmetre a las autoritats competentas.
Se son de flors floriràn. O nos calrà esperar qualques ans per trobar de nòvas traças d’interès sus la matèria de la part del ministèri ? D'aquel temps las nòstras lengas, patrimòni incalculable de civilizacion e de cultura, arribaràn a subreviure ?
Per la minoritat occitana en mai de los ja citats èra present Giampiero Boschero.
Giacomo Lombardo


text:
Somaliland
Somaliland (en somali Soomaaliya; en arabi الصومال, Arḍ aṣ-Ṣūmāl) es un estat de facto de la Bana d'Africa que costeja lo golf d'Adèn e l'Ocean Indian. Confronta Jiboti al nòrd, Etiopia a l'oèst e Somalia al sud.
La capitala es Hargeisa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La region de Somaliland se declarèt republica independenta de Somalia en 1991.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
« Diaspora occitane, histoire et actualités ». Complements
Cu conoishe l’escrivana la mai occitana de las autralianas « Blanche d’Alpuget » ò son paire « Louis Albert Poincaré d’Alpuget » ?
En fach s’agisse d’una descendenta d’una familha d’exiliats d’Occitània, familha originària dal Puget. Prenguèt lo siu nom de familha d’après Lo Puget, ò Lo Puget de Tiniá (Puget-Théniers), nom de la capitala de Vigaria de La Tiniá al sègle 13: « dal Puget », vengut après « d’Alpuget ». Los sius antenats serian de judius occitans (shuadits) refugits al Puget dal temps de la prosperitat econòmica de la ciutat alpenca, coma òu recòrda la placa installaa dins la charriera judaïca « Ghetto juif 13-16 ».
Si ditz que la region de l’Esteron e dal Var mejan siguèron de refugis per los pastres per las religions (valdeses, protestants, judius), coma lo ditz la tradicion populara amb « Lo Fugeiret » (Le Fugeret) pròche d’Annòt, « Sant Joan dau Desert » (Saint-Jean-du-Désert) a Entrevaus, mai relevaa per lo padre Bonifassi: en lo Chanant, lo mond disian cha- per causa de la preséncia anciana dals refugits ebrèus dins la region…
De mai, ben sovent los judius occitans (que parlavan lo shuadit, ò judeo-occitan) avian lo nom de las vilas ont residavan e ont èran integrats. Mas tots los noms de familhas que venon de noms de vilas singifican ren especificament una judaïtat, pòon sinhificar tanben l’origina geografica, la sinhoria, eca. Poèm citar de noms de familhas Lunel (Armand Lunel…), Milhaud (Darius Milhaud…), Marseille, Carcassonne, Avignon, Toulon…
Istòria interessanta, non ? I a de que escriure una pèça de teatre !
P.S.: un nom de luec pòl al contrari venir d’un nom de persona, coma l’avèm trobat dins una ferma nomenaa « Le Franchiman » de lòng de Durença dins las Alps (en limit de 04 e de 05).
Laurenç REVEST


text:
nuancier la seigneurie download by tablet desktop original size back to nuancier la seigneurie 2015.
nuancier la seigneurie gauthier gautier excellent photoshop,nuancier la seigneurie gauthier gautier couurs peinture,nuancier la seigneurie 2015 stunning 2017 chromatic gauthier,nuancier la seigneurie 2018 interesting with chromatic gauthier photoshop,nuancier la seigneurie gautier 2015 couurs 2016,unique nuancier ral la seigneurie comptoir gauthier le chromatic,nuancier la seigneurie 2017 gautier chromatic decoration d on,nuancier la seigneurie 2018 gauthier comptoir chromatic location,sign nuancier chromatic seigneurie gauthier la 2018,nuancier la seigneurie 2016 ral with chromatic.


text:
nuancier seigneurie chromatic top finest nuancier seigneurie 2013.
nuancier seigneurie gautier taupe comptoir gauthier,s la nuancier chromatic facade seigneurie 2016,nuancier seigneurie 2017 6 2015 peinture gauthier,chromatic la cheap d with nuancier seigneurie 2006 gautier 2015,nuancier seigneurie gauthier la zoom chromatic facade 2016,nuancier seigneurie gautier gallery peinture gauthier chromatic 2006,nuancier chromatic seigneurie gauthier fabulous perfect 2013,nuancier comptoir seigneurie gauthier chromatic facade 2006 ,nuancier peinture seigneurie gauthier comptoir 2013 a chromatic facade,nuancier seigneurie facade comptoir gauthier peinture.


text:
Nicolau II
Nicolau II de Russia (18 de mai de 1868 - 17 de julhet de 1918) foguèt lo darrier emperaire de Russia, rèi de Polonha e grand prince de Finlàndia. Succediguèt a son paire Alexandre III lo 1èr de novembre de 1894. Abdiquèt lo 15 de març de 1917 au començament de la Revolucion Russa.
Durant son rèine, deguèt faciar l'agitacion politica e sociala au sen de la populacion russa e lo declin continú de l'Empèri Rus dempuei lo començament de la segonda mitat dau sègle XIX. En 1905, una desfacha còntra Japon en Asia Orientala demeniguèt lo prestigi dau govèrn e entraïnèt una crisi sociala importanta que foguèt reprimida per l'armada. Pasmens, deguèt acceptar de reformas constitucionalas ambé l'eleccion d'una assemblada legislativa ai poders fòrça limitats. De mai, de temptativas de modernizacion de l'economia comencèron mai mau capitèron. En 1914, lo país intrèt dins la Premiera Guèrra Mondiala coma protector de Serbia. Dins aquò, maugrat de succès còntra leis Austrians, l'armada russa conoguèt una tièra de reviradas saunosas còntra leis Alemands. Una partida dau territòri rus foguèt ocupat e lei dificultats d'avitalhament dei tropas entraïnèron la descomposicion progressiva de l'armada e de la societat russas. En 1917, quand comencèt la Revolucion Russa, un conseu de l'Ostau Romanov li demandèt d'abdicar lo 15 de març de 1917 per lo remplaçar per un Govèrn Provisòri d'inspiracion republicana e liberala. Nicolau II foguèt exilat a Tobolsk onte foguèt capturat ambé sa familha per lei Bolchevics en març de 1918. Puei, foguèt desplaçat a Ekaterinborg. I foguèron executats lo 17 de julhet de 1918 per empachar sa liberacion per lei tropas blancas o britanicas que marchavan còntra la vila.


text:
L'actualité de l'occitan
Al jorn seten / au septième jour (Centre Occitan Rochegude)
Lo Centre Cultural Occitan de l’Albigés e l’associacion literària Pattes de Mouche, en partenariat ambe lo Cèrcle Occitan de Caramauç e Animations, revues, rencontres en poésie an lo plaser de vos convidar, lo dissabte 6 d’octobre a la lectura publica en francés e en occitan a doas voses del recuèlh de poesia Al jorn seten-Au septième jour. / Le Centre Culturel Occitan de l’Albigeois et l’Association de création littéraire Pattes de Mouche, en partenariat avec le Cercle Occitan de Carmaux et Animations, revues, rencontres en poésie ont le plaisir de vous inviter, samedi 6 octobre, à la lecture publique en français et en occitan à deux voix du recueil de poésie Al jorn seten-Au septième jour.
Se debanarà a 3 oras del vèspre al Centre Cultural Jean-Baptiste Calvignac (sala Jacques Brel) a Caramauç e a 5 oras e mièja al Centre Occitan Ròcaguda d’Albi. / Elle se déroulera à 15 h au Centre Culturel Jean-Baptiste Calvignac (salle Jacques Brel) à Carmaux et à 17h30 au Centre Occitan Rochegude à Albi.
Marie-Lise Gayrard-Roger publiquèt aqueste libre en 2004 per las Edicions Pattes de Mouche, e ne presentarà la novèla edicion bilingüa francés-occitan ambe Miquèl Taiac, que ne fasquèt la traduccion occitana. Marie-Lise, felena e reirefelena de minaires evoca aicí lo monde de la mina e sa vila natala, Caramauç, ambe los mots melancolics de l’intime, los mots cruses de la vida, los mots fòls dels sòmis, los mots universals del poèta.
/ Marie-Lise Gayrard-Roger a publié ce livre en 2004 par les Éditions Pattes de Mouche, et elle présentera la nouvelle édition bilingue français-occitan avec Michel Tayac, qui en a réalisé la traduction en occitan. Marie-Lise, petite-fille, arrière-petite-fille de mineurs évoque ici le monde de la mine et sa ville natale, Carmaux, avec les mots mélancoliques de l’intime, les mots crus de la vie, les mots fous des rêves, les mots universels du poète.
« …La mina
tèrra maire portaira
ma matritz… »
« … la mine
terre mère porteuse
ma matrice… »
Venètz partejar un moment de poesia !


text:
Lesneven
Lesneven en breton ( Lesneven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lesneven Se situa a un encreuament viari important, a la cœur del scenari del Léon, a una desena de quilomètres del littoral de la Manja. Lo territòri communal, pauc estendut, es essencialament ocupat per l'aglomeracion. L'aglomeracion de Lesneven e aquela de la municipalitat del Folgoët constituiscan d'en un autre luòc un sol e meteis nuclèu urban.
Lesneven se situe à un carrefour routier important, au cœur du plateau du Léon, à une dizaine de kilomètres du littoral de la Manche. Le territoire communal, peu étendu, est essentiellement occupé par l'agglomération. L'agglomération de Lesneven et celle de la commune du Folgoët constituent d'ailleurs un seul et même noyau urbain.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]