text:
Guèrra de Cremonides
La Guèrra de Cremonides es un conflicte de l'Antiquitat grèga que se debanèt de 268 a 261 avC. Opausèt lo reiaume de Macedònia a una coalicion d'estats grècs que desiravan rebutar la dominacion macedoniana sus la region. Pasmens, la guèrra s'acabèt per una victòria dei Macedonians que confirmèron lor dominacion sus Grècia.
Lo conflicte acomencèt per la formacion d'una aliança entre Atenas e Esparta còntra la preséncia macedoniana. Divèrsei ciutats intrèron tanben dins aquela aliança coma Elis, Tegea, Mantinèa o l'Achaïe. La guèrra se debanèt sus tres fronts principaus :
- au nòrd de Peloponés onte leis Espartens assaièron de prendre la fortalesa macedoniana de Corint. Foguèron replegats en 267, 266 e 265. Lo darrier assai foguèt marcat per la mòrt dau rèi Areus Ièr.
- l'oèst onte lo rèi d'Epira assaièt d'envaïr Macedonia per sostenir leis Atenencs. Pasmens, foguèron esquichats en 262 avC.
- l'Atica onte lei Macedonians realizèron lo sètge d'Atenas que deguèt capitular en 261 avC.
Après sa desfacha, Atenas perdiguèt la màger part de son poder : leis institucions de la ciutat gardèron solament un ròtle limitat, una tresena garnison macedoniana foguèt installada sus son territòri e un governador macedonian diriguèt la vila durant uneis annadas. Dins lo rèsta de Grècia, lo contraròtle macedonian foguèt tanben tornarmai installat.


c: text/html

text:
Nacionalisme europèu
Lo nacionalisme europèu es lo nom que se definís amb el lo movement politic e lo corrent de pensada que vòl una Euròpa joncha dins un sol estat.
Historia[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme europèu nais amb l'idèa de Víctor Hugo dels Estats Units d'Euròpa. Obviada aquela idèa pels contemporanèus de Víctor Hugo, atenhi lo sieu clímax en los ans 20, sustot en setembre de 1929, quand lo president de França, Aristide Briand faguèt un discors que disiá qu'Euròpa li cal avançar cap a un modèl federal.
Malgrat aiçò, lo nacionalisme europèu se vegèt truncat per l'ascens de Hitler al poder e la Segonda Guèrra Mondiala. Tala guèrra faguèt qu'Euròpa quitèsse d'èsser lo centre del mond, en passant als Estats Units d'America.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'idèa de Víctor Hugo es anada creissenta e en donant de fruchs, tales coma la creacion primièra de la Comunitat Economica Europèa, après l'Union Europèa e l'implantacion de la moneda unica para tota l'Union e la Constitucion Europèa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’installacion d’SPIP es simplassa : en particular, necessita pas de modificar cap de fichièr manualament amb de variablas estranhas. Lo camin de seguir es detalhat çai sota :
- Anar agantar lo fichièr d’SPIP sus nòstre servidor, e lo decomprimir sus vòstre ordenador personal. Obtenètz un repertòri « SPIP... » que conten l’ensemble dels fichièrs del sistèma SPIP.
- Installar lo contengut d’aquel repertòri sus vòstre sit (per FTP, coma fasètz de costuma per installar de paginas sus vòstre sit).
- Vos connectar amb vòstre navigador sus vòstre sit, dins un repertòri titolat « ecrire », ont SPIP vos prepausarà una interfàcia grafica que vos permetrà de configurar lo sistèma. Un còp las qualques informacions de configuracion fornidas, SPIP serà totalament installat e poirètz començar de trabalhar sus vòstre sit.
Configuracion necessària
Vos cal dispausar d’un albergament Web amb :
- un accès FTP per installar de fichièrs ;
- lo supòrt de PHP3 ;
- un accès a une basa de donadas MySQL.
Abans l’installacion, vos cal téner una basa mySQL disponibla. Per mantun albergaire, cal siá emandar a l’administrator que vos active una basa MySQL, siá seguir un procediment automatizat (cossí que siá, activar la basa mySQL a pas res a veire amb SPIP ; en cas de dificultats, i a pas que vòstre albergaire que vos pòt fornir los mots de santa Clara necessaris e explicar cossí activar vòstre compte mySQL).
Vos cal conéisser las donadas de votre connexion MySQL (fournidas per l’albergaire) :
- l’adreiça de la basa MySQL : per exemple sql.free.fr, o localhost, o vuèja ;
- vòstre login MySQL : plan de còps lo meteis login que vòstre compte Web ;
- vòstre mot de santa Clara MySQL : plan de còps lo meteis que lo del compte Web ;
Al installar SPIP, un còp qu’auretz indicat aquelas entresenhas, deuretz tanben precisar :
- lo nom de la basa de donadas : plan sovent, tòrna prene lo login de vòstre compte Web - es tanben possible que lo servidor permeta que siá vos que creetz aquela basa.
Exemple : se tenètz un compte Web nomenat « monsit » en cò de Free (adreiça http://monsit.free.fr), l’adreiça de la basa mySQL es « sql.free.fr », lo nom de la basa de donadas es « monsit », vòstre login es « monsit » e le mot de santa Clara es lo de vòstre compte. Vos basta d’activar vòstra basa de donadas per php.
Aqueles elements son indispensables : los coneguèssetz pas, contactatz vòstre albergaire per li demandar los vos rementar.
Cap de configuracion especiala de vòstra maquina es pas necessària, SPIP se gerís completament pel web. Avètz pas de besonh que d’un navigador web (quin que siá), e d’un logicial pel transferiment FTP per installar los fichièrs sus vòstre compte.
Installacion automatica (« spip_loader »)
Existís per SPIP una installacion tras que simplficada : basta de telecargar un fichièr sus vòstre servidor e òpa, es installat.
Atencion : aquel biais fonciona pas amb totes los servidors. Aquò marche pas (o veiretz sul pic), anatz a l’etapa 1 çai sota.
Agantatz lo fichièr spip_loader.php3 a l’adreiça çai-sota (se lo fichièr s’afficha dins vòstre navigador, fasètz « Enregistrar jos... ») :
- http://rezo.net/spip-dev/INSTALL
e telecargatz-lo tal coma es sus vòstre servidor (en cò de vòstre albergador) per FTP. « Vesitatz » aquela pagina amb vòstre navigador web costumièr (l’adreiça serà quicòm coma : http://www.monsit.com/spip_loader.php3) e seguissètz lo camin indicat.
Se lo procediment fonciona, aquel fichieron (7 Ko) vos aganta SPIP sus nòstre quite servidor e lo vos installa en cò de vòstre albergador.
S’amòda alar automaticament lo procediment de configuracion (etapa 3 çai sota).
1. Agantar SPIP
SPIP es disponible en telecargament pel Web a l’adreiça :
- http://www.spip.net/spip-dev/DISTRIB
Dins aquel repertòri traparetz :
- un fichièr
spip.zip : s’agís de la version completa d’SPIP, conten totas las reviradas disponiblas
- un repertòri que conten las versions monolingüas d’SPIP (identificadas pel còde de la lenga en doas o tres letras) ; aquelas versions pòdon permetre de limitar l’espaci qu’ocuparà SPIP sus vòstre albergament e/o lo temps de telecargament).
Cusissètz la version que vos interessa, descomprimissètz l’archiu sus vòstre ordenador dins lo repertòri de vòstra causida, puèi installatz los fichièrs en cò de vòstre albergador via FTP.
2. Installar los fichièrs
Installatz l’ensemble dels fichièrs d’SPIP sus vòstre sit, al luòc ont volètz que lo sit generat per SPIP siá accessible al public : en general al raiç del sit, mas aquò es pas obligatòri.
L’estructura es la seguenta :
- repertòri raiç
- esqueletas.html
- un fum de fichièrs.php3
-
- repertòri /CACHE (vuèg)
- repertòri /IMG (vuèg)
- repertòri /NAVPICS
-
- repertòri /ecrire (lo mai important)
- un fum de fichièrs.php3
- repertòri /AIDE
- repertòri /img_pack
- repertòri /data (vuèg)
- repertòri /lang
- repertòri /upload (vuèg)
- repertòri /ecrire (lo mai important)
3. Procediment de configuracion
Tre ara, tot se fa en linha. Basta qu’anetz « vesitar » vòstre repertòri « /ecrire » pel Web.
Exemple : segon nòstre exemple precedent, vos caldriá anar a l’adreiça http://monsit.free.fr/ecrire.
Quora vos connectatz pel primièr còp a aquela adreiça, un procediment
d’installacion pas a pas s’amòda.
L’interfàcia es simplassa, basta de picar las donadas que vos demanda (mai que mai las informacion a prepaus de vòstra basa de donadas mySQL indicadas a la debuta). Un còp aquò fach, lo sistèma demanda l’identificacion qu’avètz indicada e podètz començar de crear vòstre sit. Los còps seguents, anaretz cada còp trabalhar dins aquel repertòri «/ecrire » amb vòstre login e vòstre mot de santa Clara.
En cada estapa de l’installacion, traparetz un ligam cap a l’ajuda (coma aicí: ) que dobrís una fenèstra d’ajuda en linha explicant cada detalh de l’utilizacion d’SPIP.
(la sola operacion un pauc complicada, que d’unes servidors necessitaràn de far es la seguenta : vos caldrà benlèu modificar los "dreches d’accès" de certanes repertòris ; l’operacion es pas maissanta, e l’ajuda en linha vos balha los detalhs necessaris.)
Si tot s’es plan debanat fins ara, l’installacion es acabada, podètz ara crear e gerir vòstre sit sense cap manipulacion esoterica...
En cas qu’apareguèsson d’errors (de l’estil: avètz oblidat vòstre login per accedir al sit - aquò arriba plan de còps a la debuta...) per tornar amodar l’installacion, cal utilizar lo vòstre logicial FTP e escafar los fichièrs seguents :
/ecrire/inc-connect.php3
/ecrire/.htaccess (se existís)
La connexion seguenta al repertòri "ecrire" amodarà una novèla installacion (en realitat, es l’abséncia del fichièr "inc-connect.php3" qu’o provòca).
Testimoniatz
Per fins de nos ajudar a melhorar aqueste procediment d’installacion, nos agradariá que nos contèssetz vòstra experiéncia dins los forums d’aqueste sit o en escriure a spip@rezo.net (atencion: dins los dos cases las responsas seràn publicadas sus nòstre sit, siá dins lo forum, siá dins los archius de la nòstra lista de discussion).
S’avètz fach l’installacion vos meteis, vos pregam d’indicar :
- lo nom del vòstre servidor (important, per que balha una idèa dels diferents servidors web compatibles amb SPIP, en particular se son gratuits);
- las eventualas dificultats encontradas (dificultats d’interfàcia e de compreneson del procediment d’instalacion, aquò farà mestièr per melhorar l’interfàcia o la documentacion) ;
- e mai se l’installacion s’es debanada sens cap de dificultat, vos mercejam d’o nos far saber (aquò tanben es una informacion interessanta).


text:
Taylor Swift
Taylor Alison Swift, (Reading, Pennsilvània, 13 de decembre de 1989) es una cantaira, cantautora e actritz americana. Partida a Nashville (Tennessee) quand aviá pas que 14 ans per entamenar una carrièra dins la musica country, signèt un contracte amb la companhiá independenta Big Machine Records e venguèt l'artista mai jove qu'aguèsse jamai signat amb l'ostal discografic Sony/ATV Music.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Taylor Swift (2006)
- Fearless (2008)
- Speak Now (2010)
- Red (2012)
- 1989 (2014)
- Reputation (2017)


text:
La romanizacion del país comencèt en província narbonesa al s. II av. J.C. e èra acabada al s. II apr. J.C. quand lo cristianisme apareguèt a Marselha e a Arle. Aqueste s’espandirà dins los sègles seguents, tant en Narbonesa coma en Aquitània reunidas dins l’encastre del diocèsi de Viena.
Adonc, lo vocabulari religiós faguèt son intrada dins la lenga tre son origina e acompanhèt son evolucion. Non se cal estonar en consequéncia que los mots fondamentals de la religion de cada jorn - contràriament a los de la teologia qu’arribaràn amb la lenga escrita - sián de « formacion populara ». Mas sèm someses a la temptacion de donar a d’unes de fòrmas sabentas.
Es çò qu’arribèt al cors de l’istòria :
Monastèri remplacèt a partir del s. XIII, benlèu per de rasons de clartat e d’unitat, los mots mostièr, monestièr o encara mongia / morguia. Mas sembla que monestièr resistiguèt longtemps. *Monastièr es una alteracion o una ipercorreccion de monestièr.
Confessar, confession e confessor, a partir del s. XIII, remplaçan al sens religiós cofessar / cohessar e cofessaire / cohessaire que prenon una accepcion familiara (« far parlar », avoar).
Evesque e evescat son de francismes que remplaçan à partir del s. XIII (benlèu en rason d’un enquadrament ecclesiastic mai adaptat) los vièlhs mots bisbe e bisbia. Puèi bisbat e bisbal daissaràn la plaça als sabents episcopat e episcopal.
Per aquò, d’autres an subreviscut :
Bibla es mençonat a l’Edat Mejana (Cat. dels apostols de Roma), jos aquela fòrma confirmada per biblaria (bibliotèca) que l’acompanha. Es la fòrma atestada dins totes los diccionaris fins a Alibèrt que causís lo catalanisme bíblia, confòrme a l’etimologia (latin ecclesiastic biblia). Aital un mot de formacion populara plan viu es metamorfosat d’autoritat en un mot sabent. Aital se deuriá prononciar en doás sillabas un mot que los Catalans pronóncian en tres. Totes los diccionaris contemporanèus (levat Coupier !) prepausan aquela fòrma erronèa.
Crestian, crestianament e crestiandat son uèi los sols mots de formacion populara de lor familha. Los autres son de formacion sabenta : Cristian (prenom), cristianizar, cristianisme, cristanizacion etc. Se pòt encontrar de fòrmas erronèas (ratapenadas) amb *crestianisme, *crestianizar, *crestianitat… Istoricament, d’autres derivats populars serviguèron per designar los cagòts : crestian, crestianariá, crestianiá…
Glèisa (latin. ecclesia) a perdut sas variantas multiplas reveladas mai que mai per la toponimia, e sos derivats pesucs (gleisastgue, gleisatge). Los derivats sabents son ecclesiastic, ecclesial etc.
Monge / morgue (latin monachus) a perdut sos derivats populars mongiá (« La Mongie » en Gasconha pirenenca), o morguiá (la glèisa « Notre-Dame de Lamourguier » a Narbona). Los derivats sabents son : monacal, monaquisme etc. Lo neologisme monac, inventat per Pèir de Garròs (en correspondéncia çò sembla amb monard) per se trufar d’un monge, se retròba innocentament, jos la fòrma grafica malcompresa *monach », dins lo diccionari de Palay.
Prèire (latin presbyter) a coma derivats dirèctes preirat e preiressa. Pel demai, nos cal virar cap a presbitèri, presbiteral, presbiterat, presbiterian, etc.
Pecat (latin peccatum) a conservat sa familha : peca, pecar, pecadís, pecaire (interj.), pecador, pecairitz, pecadilha. E los novèls venguts s’intègran pro plan : pecable, pecabilitat.
Popular o sabent ?
Diague (latin diaconus), en tota logica, se deuriá dire e escriure « *diac » mas, per que siá de bon compréner, aqueste mot monosillabic, li calguèt ajustar una « e » de sosten. Un exemple dels mai ancians (s. XIII) de l’emplec d’aquesta solucion. Lo problèma se pausava tanben al catalan e al francés que causiguèron respectivament diaca e diacre. Après, en occitan coma en catalan, avèm normalament diaconal, diaconat, diaconia, diaconessa…
J. P.


text:
Dançaviam
Taneron. Lo vilatge es esparpalhat. Sus lo camin per la vila, entram en la natura. La bastia, es facha illegalament, de betum, enterraa quasi dins la terra quasi roja. Es environaa de mimòsas. Bèla vista sus la mar ailí, la baia de Cànoas al luenh. Dins lo vent caud que te freta las aurelhas, quora sòrtes la tèsta en veitura ambals amics a far lo fòl sus lo camin de la vita. Davans los albercs per toristas e las maisons de retir d’Azurville. Que brames la tieu enveia de viure e de si rire. De qué d’autre es important ?Los còrs son agachats, e fan enveia. Sèm totes de mòda, parlam a nòstra mòda. Musica brancaa, piscina. Bevendas, potons. Sio amb ma calinhaira, fasèm la fèsta. S’esquicham los còrs. Deguèro parlamentar per la menar aicí, qu’es una filha estranha rescontraa a Grassa.
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue


text:
U.S. Cazères 5 - U.E. Bossòst 0
Derrròta contundent dauant deth que ei tà nosati eth milhor equip dera competicion. Eth partit se joguèc en terren sintetic çò que non anèc guaire ben ar equip aranés. Quan ath partit, inciatiua e domini deth jòc per equip francés pendent es 90 menutes. Un equip que, a despient d’anar dusau, a jogadors damb fòrça experiéncia en categories superiors ara nòsta. Non podérem plantar cara e es gols anauen quènt un darrèr der aute ena nòsta porteria. Sonque auérem ua bona ocasion de Luis. Ena mieja part, ja perdíem 4-0.
Ena dusaua mietat mès de lo madeish, mès eth jòc siguec mès igualat e eth Cazères auie pro ventaja en mercador. Auérem un parelh de bones oportunitats entà auer pogut mercar en rematades d’Ignasi e Felipe. En cambi, eth Cazères ja lèu deth finau anaue a mercar eth darrèr gol, molt semblant as tres prumèrs: pilota longa ara esquia e profitar era velocitat des sòns delantèrs entà plantà-se dauant deth nòste portèr e mercar facilment eth gol.
Ath finau deth partit presentèrem reclamacion pera alinhacion deth jogador deth Cazères Conde Oumar que auie de cumplir un partit de sancion a compdar deth 19 de març e per tant non estaue qualificat entà poder jogar aguesta dimenjada. Ara mos toque demorar era responsa deth Comité de Competicion.
Eth pròplèu partit jogam d’açiu dues dimenjades en Bossòst eth dissabte 7 d’abriu tàs 20:00 ores contra er equip der E.F.C. Aurignac II.
U.S. Cazères: Riviere, Conde, Levasseur, Mehhouti, Chauvignat, Fonbonne, Adouin, Rosa, Calvet, Bouaricha, Manenq. Remplaçants : Coutanceau, Couzinet, Calvet II.
Trainer : Clavet Yann.
Tarjetes auriòles : Fonbonne.
U.E. Bossòst: Manu, Miquel, Javito, Borja, Àlex, Salva, Luis, Ignasi, Gachi, Charles, e Moha. Remplaçants: Dani, Cristian
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Salva.
Gols: 1-0 Bouaricha (15’), 2-0 Bouaricha (20’), 3-0 Bouaricha (30’), 4-0 Calvet (40’), 5-0 Manenq (85’).
Arbitre: Bonzom Sebastien.
Liniers : Magne Bertrand, Toumane Saindou.


text:
Collectivitat de Sant Martin
La collectivitat de Sant Martin (en francés collectivité de Saint-Martin) es una zona de l'estat francés qu'ocupa la partida nòrd de l'illa de Sant Martin, dins leis Antilhas, en America. Forma una "collectivitat d'otramar" dempuei 2007 (avans èra una part dau departament de Guadalope).
Lo sieu capluòc es Marigot. Sa populacion legala es de 36 992 abitants en 2 011 (36 286 abitants sens comptes dobles). Lo president del conselh territorial es Daniel Gibbs dempuèi lo 2 d'abril de 2017.
Lo sud de l'illa nomenat Sint Maarten es un dels estats dels Païses Basses.


text:
Aigasmòrtas
Aigas Mòrtas (Aigues-Mortes en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Per la rota, Aigas Mòrtas es situat a 35 km aperaquí de Nimes e 30 km de Montpelhièr. Lo territòri comunau se compausa d'una partida de la plana umida e deis estanhs de Pichòta Camarga. Comunica amb lo golf del Leon e la mar Mediterranèa per lo Grau dau Rei.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 791, Carlesmanhe faguèt bastir la torre Matafèr, au mitan dei paluns, per la securitat dei pescaires e deis obrièrs dei salinas e bessai per la senhalizacion e la transmission dei novèlas destinada a donar l’alèrta, per lo cas de l’arrivada d’una flòta. La vocacion de la torre passèt del domeni guerrièr au domeni espiritual quora Carlesmanhe l'autregèt a l’abadiá benedictina, consagrat a l’Opus Dei e que per sei psalmodias, de jorn coma de nuèch, fan designer son convent dau títol de Psalmòdi. Lo convent existís en 812, coma lo confirma un acte de dotacion facha per lo nimesenc Badila a l’abadiá[1]. Aaquesta epòca, los abitants, demoravan dins de cabanas de canas, e vivián de la pesca, de la caça e de la produccion de sal. La region èra sota la dominacion dei monges de l'abadiá de Psalmòdi.
En 1240, Loís IX de França, que se vòl debarrassar de l'empresa dei marinas italianas per lo transpòrt dei tropas per lei crosadas, s'interessa a la posicion estrategica que representa lo luòc per son reiaume. A aquesta epòca, Marselha aperten a son fraire Carles d'Anjau, rei de Nàpols, Agde au Comte de Tolosa Raimon VII e Montpelhièr au rei d'Aragon Jacme Ièr. Sant Loís voliá un accès dirècte a la mar Mediterranèa. Obtenguèt dei monges de l'abadiá la vila e lei tèrras a l'entorn per escambi de proprietats. Leis abitants èran exemptats de la gabèla, impòst prelevat sus la sal que podián prene sens constrencha[2]. Faguèt bastir una rota entre lei paluns e la torre Carbonièra per i faire lo gach e aitau protegir l'accès de la vila. Sant Loís bastit puèi la torre de Constança per assostar sa garneson. En 1272, lo filh e successor de Loís IX, Felip lo Ardi, ordona la perseguida de la construccion dei barris per cinturar completament la pichòta vila. Lei trabalhs s'acabèron pas que 30 ans pus tard.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Nicolau Lassèrra escaissat Mèste Nicolau (1862-1947), escrivan occitan
- Matieu Poitavin, escrivan e ensenhaire occitan
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Aigues-mortes, le Sel de la vie » « Sègle [[:Modèl:S mini-]][[:Modèl:Verificacion sègle]] », sur www.ot-aiguesmortes.fr.
- ↑ Gérard Noiriel, op. cit., p. 18.


text:
Aquesta es una lista de las transformacions de las Winx.
Transformacion basica (Winx) Edit
Winx es la forma basica de la transformacion ďuna fada, que s’obten per la fòrça de volontat.
A la fin de la sason 1, la madama Faragonda apond la paraula Winx al vocabulari de las fadas e la dimension magica per la far tornar la definicion de la transformacion basica ďuna fada.
Charmix Edit
Charmix es la segonda transformacion ďuna fada.
En la sason 2, las Winx recebon la segonda transformacion ďuna fada, nomenada Charmix. Elas ganhan lo sieu Charmix en fasent quicòm que los ajuda a se metre en contacte amb la siá vertadièra ieu, e s’afrontan a las siás paurs. Pòrtan encara la ròba de la primièra transformacion, mas an ara una pichona jòia al pitrau e una pichona borsa a la centura que se tròba als malucs. Malgrat aiçò, en lo cas de Flora, a una borsa de man a ľespatla e pas a la centura coma las autras. Cal tanben soslinhar que lo Charmix autreja pas nòus poders, qu’aumenta solament los que s’a ja.
Enchantix Edit
Enchantix es la tresena transformacion ďuna fada.
A la sason 3, las Winx ganhan ľEnchantix, qu’es la siá forma de fadas completas. Per ľEnchantix, las gojatas an ďalas fòrça mai grandas que son fòrça mai brilhantas e elegantas, çò que los permet volar distàncias mai longas e avançar al mitan de las tempèstas. An tanben una botelha de povàses de fada, situat a ľentorn de lo sieu còl, en general suspenut per un colar que conten sagerat e manten los povàses de fada amb poders sanatius e fòrça poderós. Bloom utiliza tanben la botelha de povàs de fadas per absorbar ľesséncia ďautras monds. ĽEnchantix Consistís retipicament en las manjas per dessús lo coide e sandalas transparents e descauças. Eles emplegan un vestit fòrça cuert e un pichon top amb una minifauda. Lo pel creis un pauc mai e es plaçat liurament e grand, Tecna ľa coma totjorn e Musa emplega trenas fòrça longas. Una fada ganha lo sieu Enchantix en salvant quauquarrés de lo sieu mond natal, amb un grand sacrifici per part siá (a ľexcepcion de Bloom qu’atenguèt ľEnchantix a travèrs de la fòrça de volontat e Tecna que salva Andros, en salvant dins totes los monds de Magix). Se ditz que ľEnchantix es “la forma finala e lo nivèl maximal ďuna fada que pòrta a la siá energia infinida” a la sason 3, mas li permet aténher poténcias mai nautas, coma lo Believix, çò que dona a las siás abiletats addicionalas e lo Sirenix, qu’es encara mai poderós que ľEnchantix. La directora Faragonda ditz qu’es arribat a lo sieu nivèl final. ĽEnchantix apareis a la primièra pellicula, Winx Club I : Lo secrèt del reialme perdut.
Believix Edit
Believix es la quatrena transformacion ďuna fada.
A la sason 4, totas las Winx se convertisson en fadas Believix, fadas que dintran en una fasa fòrça mai fòrta e mai avançada amb alas mai grandas e abiletats especialas, coma la possibilitat de far creire en la magia e en las fadas, ďaicí lo nom. La transformacion s’atenh en fasent qu’un èsser crega en las fadas. Las sièis gojatas se convertisson en fadas Believix en convencent Roxy, la darrièra fada de la Tèrra, a reconéisser ľexisténcia de las fadas e après abraçar a lo sieu pròpri èsser. En lo sieu Believix, an tres nòus tipes ďalas amb las siás pròprias abiletats especialas. Las alas Speedix per supèr velocitat, Zoomix per teletranspòrt e Tràcix per visions del passat e possiblament lo futur. Los vestits Believix consistisson normalament en una cuerta camiseta e una fauda cuerta. Las gojatas emplegan de michons e de bòtas, e lo sieu pel es generalament ligat. Utilizan sovent gants sens dits. De mai, los poders Believix vendon amb doas nòvas sub-transformacions, los dons del Destin: Sophix e Lovix. Lo Believix tanben s’utiliza en la segonda pellicula, Winx Club II : Ľaventura magica.
Sophix Edit
Lo primièr Don del Destin, lo don de la sabença, Sophix crèa un ligam entre las fadas la natura, après las fadas son dins un estat de “Fada de la Natura”. E la siá ròba es similara a la del Believix, solament que se basa en la natura e mai fresca.
Lovix Edit
Lo segond Don del Destin, lo don del coratge, Lovix crèa un ligam entre las fadas e lo gèl, après las fadas son dins un estat de “Alaps Glacièrs”. E la siá ròba es adequada pel fred intens.
Images Edit
Harmonix Edit
Harmonix es una transformacion temporala, s’utiliza per aquerir lo Sirenix, la cinquena transformacion ďuna fada.
A la sason 5, las Winx aquerisson la transformacion Harmonix, que se donada a elas per las siás gardejadoras Sirenix. S’utiliza aquela transformacion per completar lo sieu assag de ganhar lo poder del Sirenix. Aquela transformacion plaça lo pel de las Winx long e ligat a excepcion de Tecna, qu’es mai cuert. La ròba Harmonix consistís en un vestit amb correja que va en una sola espatla, una centura, una mini fauda e una sòrta jonch a la fauda que semblan similaras a las coas de sirena. Las gojatas pòrtan una tiara o un pichon tròç de la jòia e de depauses en lo pel, los talones son de doas tiras jonchas a ľentorn dels pès e las cambas, amb doas longas tiras de cinta connectada a sauts flotaires al genolh.
Sirenix Edit
Sirenix es la cinquena transformacion ďuna fada.
Encara a la sason 5, las Winx evolucionan per se transformar en fadas Sirenix, ľex poténcia de ľOcean Infinit que permet utilizar una alapa s’immergir en ľaiga coma una sirena. Las gojatas utilizan lo pel mai naut qu’a ľHarmonix, e, en longa coa de caval, a ľexcepcion de Tecna, lo pel es mai cuert que las autras gojatas. Càmbia tanben de color quand son jos ľaiga. La siá equipa consistís en una camiseta brilhanta, una centura, una fauda transparenta sus las algas, los pantalons de colors amb aletas e de bòtas amb cintas en virant. Las gojatas an tanben braçalets fachas a partir ďuna pèça de jòia e de tiras de tela a ľentorn de los sieus braces e una pèça de jòia en lo sieu pel. Totes an un patron unic ďalas en forma de cauquilha que s’illuminan quand las fadas nadan.
Après que Tritannus a obligat a Daphne que li diga ont es la font del poder del Sirenix, Tritannus va al lac Ròca de Lum per destruir la font del Sirenix de forma permanenta, pel que Daphne pòt pas se protegir ďèsser panat lo sieu Sirenix per Tritannus. Après qu’el destruiguèt la font (que mai tard foguèt restaurat per las Winx en usant los sieus poders Harmonix e las facultats de las Selkies), Tritannus absorbèt los poders Sirenix de Daphne e utilizèt lo sieu trident per donar una version escura del Sirenix a las Trix. Se sap pas se las Trix seguiràn en mantenent lo sieu Sirenix escur o se destruissi quand Tritannus pèrd lo sieu trident.
Bloomix Edit
Bloomix es una transformacion ďuna fada per recuperar los sieus poders, quand foguèron levats per un sortilėgi.
Lo Bloomix es la primièra transformacion que las Winx ganhan a la sason 6. Apareis pel primièr còp a ľepisòdi 4 (Lo poder del Bloomix). Lo vestit a unas caracteristicas ancestralas e es per aquò possible que siá un ancian poder. Aparentament, i a doas formas: forma del vestit amb alas e vestit sens alas.
Lo Bloomix pòt solament èsser obtengut quand los poders foguèron levats e aquesta transformacion es utilizada per los recuperar, ďaicí lo nom, que significa florir (coma lo nom de Bloom).
Formas de ľobténer Edit
Las Winx lor cal aver coratge e realizar de bones actes dignes ďuna fada per que lo Fuòc de Dragon, que Bloom las li donèt, desencadene un poder totalament nòu dins de caduna. Lo prètzfach a se realizar en aquesta transformacion sembla la de ľEnchantix, malgrat aiçò lo prètzfach a èsser realizada li cal èsser ďuna manièra mai simpla. Aquesta transformacion a una aparència de ponhedoira de conte de fadas, las gojatas usan faudas connectadas a las siás sabatas e a tot lo sieu còrs. Cada fada a a lo sieu cap una jòia amb lo poder del Fuòc de Dragon, qu’es presa per una tiara.
Obtencion, en òrdre cronologic:
- Flora: Salvèt la siá sòr mai pichona, Miele, de morir quand foguèt lançada pels Treants.
- Stella: S’ajudèt mutualament amb Layla per esquivar los basilics qu’envièt Selina.
- Layla: S’ajudèt mutualament amb Stella per esquivar los basilics qu’envièt Selina.
- Musa: Amb la siá votz e la tecnologia de Tecna, las doas faguèron desaparéisser los monstres que Selina envièt dins ľAuditòri.
- Tecna: Amb la siá tecnologia e la votz de Musa, las doas faguèron desaparéisser los monstres que Selina envièt dins ľAuditòri.
- Bloom: Quand Diaspro la lancèt al Vortèx de Flamas, Bloom desvelha e comença a lutar amb unes dragons violetas e trai lo sieu Fuòc de Dragon per que lute contra aquestes dragons. Ganha primièr al Dragon de Bloom e va après ont es lo Dragon, e amb los sieus poders sanatius (çò qu’apareis a la sason 2 amb Sky) ľajudèt en lutant de contunh e ganha lo Bloomix e mai se la siá sequéncia de transformacion siá pas completa. Se pòt dire que passa lo meteis qu’amb lo sieu Enchantix.
Images Edit
Mythix Edit
Mythix es la segonda transformacion de la sason 6, mai fòrta que lo Bloomix. En aquesta transformacion las Winx possedisson bròcas amb un simbòl, en representant ľelement magic de cada Winx.
Aquesta transformacion es ligada dins lo mond de las legendas, los mites, ľimaginacion e tot çò que serà ligat a la desrealitat, per aquò las Winx poiràn dintrar dins lo mond dels mites e las legendas dins del Legendarium.
Aquesta sason a barreja ďanimacion tradicionala coma digitala aital coma la sason 5. La transformacion serà en 3D dins del Legendarium.
Mythix proven de la paraula “myth” qu’en anglés significa “mite”.
Butterflix Edit
Butterflix es la primièra transformacion qu’obtenon las Winx a la sason 7, e obtendràn après una autra transformacion nomenada Tynix. Es ligada a la natura e los èssers vius, doncas que cada fada a un animal magic. Las Winx obtenon lo Butterflix coma un present de la natura, en lutant per salvar lo mitan ambient.
En lo libre dels animals de la directora Mavila, lo primièr passatge per ľobtencion del poder suprèm dels animals es trobar una font ďenergia sauvatja. Kalshara ne tròba una a Alfea e la ròba, e se tòrna una metamòrfa. Las Winx probablament tanben trobèron una autra font ďaquela magia per conquistar lo Butterflix.
Las Winx utilizan de formas fòrça similars entre se. Vestits plens, pels environats en cintas e acessòris en forma de parpalhòla. An solament un parelh ďalas, amb fòrça enfasi en lo sieu contorn.
Tynix Edit
Tynix es la segonda transformacion de la sason 7. Aquesta transformacion es solament en 2D e foguèt donada per los sieus animals magics. Las Winx ľobtenon al capítol 14 (Lo poder del Tynix) de la sason. Aquesta transformacion transforma tanben los animals magics de las Winx.
Aquesta transformacion es ligada a jòias. Tal coma lo Mythix, i a un objècte que las pòrta per un autre luòc: los mini-monds (e un ďaqueles luòcs es totalament faches de jòias e mineralas). Aqueste objècte es un braçalet magic amb una jòia plan granda en lo sieu centre, que conten lo poder Tynix.
Après la primièra transformacion, los braçalets magics del Tynix demòran invisibles als uèlhs de las fadas. Solament en tornar a se transformar es quand atenhon veire lo braçalet magic.
Las Winx, en se transformar, lo pel, las siás ròbas e las siás sabatas demòran de tampas amb qualques jòias. Sustot las alas, que son totalament fachas de jòias.


text:
Polifonias/còrs (64)
Coneissètz ja las vibracions magicas de lors polifonias, lors frescas carnavalescas, lor passion per la lenga occitana o lor gost tan prononciat pel Jurançon e lo Madiran plan tanic...
S'es pas lo cas, podètz pas demorar dins aquel estat de manca grèu que podriá fòrt plan ipotecar vòstra cultura personala - s'es pas vòstre avenidor social - e passar a costat d'un rescontre essencial dins vòstra vida.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Gironda (departament)
Gironda (33) es un departament de França que sa màger part es en Occitania, en Gasconha. Hèi partida de la region administrativa de Nòva Aquitània e de la region istorica de Gasconha (e de Guiana, a l'encòp).
Creat lo 4 de març de 1790, portèt de 1793 a 1795 lo nom de Bec d'Ambés.
Somari
Zonacion[modificar | modificar la font]
La Gironda se devesís en quate grandas zònas :
- La Gironda bordalesa, ont la viticultura es majoritària. Compren lo Medoc ribeiron, l'Entre Duas Mars occidentau, lo Libornés viticòla, lo Blaiés viticòla, las Gravas.
- La Gironda landesa, cubèrta per lo pinhadar. Compren lo Medoc landescòt, lo Bacin d'Arcaishon, las Lanas bordalesas, la Hauta Lana girondina e lo País de Cernés.
- Lo Vasadés, damb un paisatge dominat per los prats (eslevatge), damb camps de blat d'Espanha e bòscs. Compren lo Vasadés a pròpiament parlar (entre Ciron e Garona), e i pòden ajotar l'Entre Duas Mars orientau.
- Lo País gabai, damb lanas e grands bòis. S'agís dau Vitrasés, dau nòrd dau Libornés.
Aglomeracion bordalesa[modificar | modificar la font]
Lo caplòc n'es Bordèu. L'aglomeracion bordalesa compta autorn de 700 000 abitants, dont mèi de 200 000 dens la comuna de Bordèu. Compren Bordèu, Merinhac (2da vila de Gironda per la populacion), Pessac (3ma), Talença (4ma), Vilanava d'Ornon, Bègla, Gradinhan, lo Halhan, lo Boscat, Aisinas, Brujas, Larmont, Cenon, Hloirac...
Sosprefecturas[modificar | modificar la font]
Las sosprefecturas son:
- Arcaishon (cantons d'Arcaishon, la Tèsta, Belin-Beliet e Audenja),
- Blaia (cantons de Blaia, Borg, St Andrés de Cubzac, St Cièrs de Gironda, St Savin),
- Bordèu (cantons de Bordèu, Merinhac, lo Boscat, Pessac, Talença, Gradinhan, Vilanava d'Ornon, Bègla, la Brèda, Blancafòrt, Larmont, Cenon, Hloirac, lo Carbon Blanc e Creon),
- l'Esparra (cantons de l'Esparra, Semevian (Sent Vevian), Paulhac, Castèthnau, St Laurent de Medòc),
- Lengon (cantons de Lengon, Podensac, St Sefrian, Vasats, Vilandraut, Granhòus, Capsius, la Rèula, St Macari, Cadilhac, Sauvatèrra, Targon, Montsegur e Pelagrua),
- Liborna (cantons de Liborna, Castilhon, Fronsac, Lussac, Guistras, Cotràs, Pujòls, Sta Fe la Granda e Brana).
Ribèiras e rius[modificar | modificar la font]
La Gironda es bordada a l'oèst per l'ocean Atlantic.
Las ribèiras principalas dau departament son la Garona (afluents principaus : Dròt, Siron) e la Dordonha (afluent principau : Eila), que se rejunhen per formar l'estuari de la Gironda. Ad aquò fau ajotar l'Èira que desboca dens lo Bacin d'Arcaishon.
Lengas[modificar | modificar la font]
Òc[modificar | modificar la font]
- Gascon maritime
- Nòrd-Medoquin
- Gascon semi-negue deu Paulhaqués
- Sud-Medoquin (dont gascon deu Nòrd-Bassin, de la banlèga oèst de Bordèu, de las Lanas de Bordèu)
- Parlar deu País de Bug
- Parlar negue
- Bordalés urban e orientau (Creonés)
- Cubzagués
- Gascon orientau
- Vasadés
- Parlars ribeirins o garonés (entre Cadilhac e Marmanda)
- Parlar de Benauja e deu nòrd de l'Entre Duas Mars
- Parlars marginaus de l'Entre Duas Mars (Pelagrua)
- Libornés
- Lengadocian
- Lemosin
Oïl[modificar | modificar la font]
- Granda Gavacheria (Blaiés)
- Petita Gavacheria de l'Enter Duas Mars


text:
Nòva
Una nòva es un fenomèn astronomic que designa l'aumentacion fòrça rapida e importanta de l'esclat, fins a 10 magnituds, d'una estèla. Aquela luminositat viva dura generalament quauquei jorns e l'esclat de l'estèla demenís pauc a pauc fins a son nivèu iniciau.
La conoissença d'aqueu fenomèn es relativament limitada. La màger part deis informacions conegudas son eissidas de l'estudi espectrografic dei nòvas. L'aumentacion sobda de la luminositat es sovent entraïnada per un sistèma binari d'estèlas format d'una naneta blanca e d'una giganta roja. Lei doas estèlas an una excentricitat importanta mai pòdon se raprochat durant quauqueis oras. Dins lo corrent d'aqueleis oras, la gravitat de la naneta blanca pòu atraire la matèria dei jaç exteriors de la giganta roja. Aquela matèria va formar un disc d'acrecion e s'esquichar a la superficia de la naneta blanca onte la temperatura e la pression pòdon entraïnar una explosion termonucleara a l'origina de l'aumentacion de luminositat.


text:
Defensa francesa
La Defensa francesa es una dubertura au jòc d'escacs. Es caracterizada per lei còps iniciaus 1. e4 e6. Se contunia generalament per 2. d4 d5 que constituís la partida francesa. L'idèa generala d'aquela defensa per lei negres es de contestar la dominacion blanca dau centre de l'escaquier per l'installacion d'un pion sus la casa d5, sostengut per lo pion e6, e en atacant lo pion blanc d4 per l'avançada c7-c5. Pasmens, lei negres an un desavantatge estrategic en causa dau fòl dei carrèus blancs qu'es blocat en c8 per lei pions e6 e d5. En fàcia d'aquela pression, lei blancs an divèrsei possibilitats coma lo mantenement de la tension (per 3. Cc3 o 3. Cd2), l'avançada dau pion e4 en e5 (varianta d'avança) o lo cambi en d5 (varianta de cambi).


text:
Guèrra d'Abcazia
La Guèrra d'Abcazia se debanèt dau 14 d'aost de 1992 au 27 de setembre de 1993 entre Georgia e la region separatista d'Abcazia qu'èra sostenguda per Russia. Foguèt entraïnada per la volontat d'independéncia d'Abcazia e son refús per lo govèrn georgian. A l'interior de Georgia, aqueu conflicte se superpausèt ambé la Guèrra Civila Georgiana entre lei partisans de Zviad Gamsakhurdia e aquelei d'Eduard Shevardnadze. S'acabèt en 1993 per una victòria russoabcaza e la formacion d'un estat d'Abcazia de facto independent. Aquela guèrra foguèt caracterizada per divèrsei crimas de guèrra o còntra l'umanitat.
En 1998, un segond conflicte se debanèt ai frontieras entre Abcazia e una guerilha de partisans georgians dins lo districte de Gali. Puei, en 2008, Abcazia jonhèt la Segonda guèrra d'Ossetia dins lo camp rus per conquistar lei darrierei regions abcazas sota contraròtle georgian. Dempuei aquela victòria, lo govèrn d'Abcazia assaièt d'obtenir la reconóissença de son independéncia per la comunautat internacionala.


text:
Dempús der atemptat d’aué, deven un imperatiu aumplir es urnes de vòts. ETA mos a arruïnat era alegria qu’ager visquerem quauqu’uns de nosati ena hèsta grana deth PSC en Palai Sant Jordi, e per tant dera democràcia, mès non mos empedirà pas de reafirmar-mos ena volentat inequivòca de que sonque era paraula ei valida entà garantir era conviuença democratica.
Ena politica democratica non i caben n’eth terror n’era coaccion n’era menaça ne tanpòc aquest terrorisme verbau d’escala petita basat en ensult, ena difamacion, en atac personau. Sonque era paraula, sonque era paraula razoada, sonque era paraula razoada contraposada ar auta paraula razoada, sense era quau non i aurie pluralisme, açò ei, democràcia.
Eth triomf ei nòste, tanplan que òc, pr’amor qu’auem, des d’opcions ideologiques dispariones, era paraula e eth vòt. ETA vò eth boicòt e era abstencion. Eth descrèdit dera democràcia parlamentària. Mès non ac artenherà. Mos a arruïnat era alegria d’ager e, çò qu’ei piri, se mos a emportat -vilment, lordament- era votz, era paraula, d’un ciutadan socialista, d’un companh basc comprometut damb es ahèrs publics, mès non pas er exemple deth sòn compromés democratic en un contèxte de terror politic.
Eth sòn compromés dificil e valent refortilhe era illusion d’ager en Palai Sant Jordi, pr’amor que, mès enlà des petites misèries, des interèssi particulars, exprèsse era illusion collectiua e imparabla per un projècte comun, en aguest cas eth deth Partit Socialista, per un projècte, per tant, centenari, consolidat ath long deth temps. Eth sòn compromés dificil e valent refortilhe era illusion deth Sant Jordi per un modèu concrèt de societat, per uns valors (de respècte e de conviuença, de justícia redistributiva e d’igualtat d’oportunitats), pr’amor que, totun, eth socialisme ei tanben un sentiment, qu’aué idòle contra era barbàrie que li a tocat patir.


text:
Forum Euroregional “Culturas popularas en dialòg”
Aprèp un primièr Forum en 2016 a Castèlnòu d’Arri (« Patrimòni e creacion »), lo CIRDÒC, la Fira Mediterrània de Manresa e Sa Xerxa – Fira de Teatre Infantil (FIET) convidan los actors culturals de tota l’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa per una segonda edicion a l’entorn de las culturas vivas d’Occitània, de Catalonha e de Balearas, los 18 e 19 de mai al Pont de Gard.
Venètz participar a dos jorns de rencontre e d’escambis dins lo quadre del Forum Euroregional « Culturas popularas en dialòg / Cultures populars en diàleg » : conferéncias (Lo patrimòni cultural immaterial, enjòc cultural internacional…), talhièrs professionals ( a l’entorn de las tematicas claus del desvolopament territorial, de las arts vivas, musicas, danças tradicionalas…), de presentacions de projèctes innovants (Ethno Catalonia, Tot som una colla, Fédération Totemic…).
Los 18 e 19 de mai seràn tanben un temps de fèsta de las culturas d’Occitània, de Catalonha e de las Balearas, a l’escasença de l’edicion 2018 del festenal regional Total Festum. Lo Pont de Gard s’animarà aital de concèrts nombroses (amb Tato, Rubaïyales, Joana Gomila…), espectacles (descobrissètz la creacion Totemiade e los incontornables Castells catalans e totems lengadocians), animacions e jòcs… propausats al long de la dimenjada.
Programa complet dels dos jorns : fabrica.occitanica.eu/euroregion
Accès gratuit al Forum sus inscripcion alprèp del : info@cirdoc.fr / 04.67.11.85.10. e mercés al formulari accessible aquí.


text:
Lo segond tòme de De manta e de mordics, la benda dessenhada d'Ayroles e Masbou, que vien de sortir a Per Noste.
Títol : De manta e de mordics 2
Autor : Ayroles et Masbou
Editor : Per Noste
Data d'edicion : 2015
Genre : bande dessinée
Lenga : gascon
ISBN : ISBN9782868661234
Tà'n saber mei
Hidalgo, corsari barbaresc, gentilòmi e conilh que singlan tà las Islas Tangerinas e lo lor tesaur. Mes abans de tocar au mitic archipèl trucat per las galèrnas, on arrodeja l’ombra deus vaishèths samsits e deus mostres de mar, los nostes hardits companhs que deuràn afrontar un navèth adversari… gaujós bahida, mes tanben crudèu e shens mercé : los piratas !


text:
Somari
Engatjament dins la Renaissença d’Òc
Joana Bartés nais a Casadarnas dins Erau dins una familha que parla pas que la lenga d’òc. Consacra tota sa vida a l’escritura dins aqueste idiòma. S’emplega tanben a la difusion de las òbras literàrias occitanas en s’implicant dins La Societat Arqueologica de Besièrs, l’Escolo de Trencavel e la publicacion de sa revista « Trencavel » de 1937 a 1943. Aderís al Felibritge, coma manteneiritz en 1928. Vice-sendic de la Mantenença del Lengadòc, es elegida Majorala del Felibritge – o puslèu, segon los estatuts, cooptada – en 1941. Es la primièra femna qu’accedís a aquela dignitat.
< Clardeluno (pseudonim)
< Clardeluna (pseudonim)
< Sylveto (pseudonimi)
Joan Bartés nais a Casadarnas dins Erau lo 11 de genièr de 1898. Son paire, Emili, poèta, cançonièr, contaire, fasiá vinhairon. Son enfança es marcada per l’amor que li pòrtan sas grands. Sa grand mairala, Cesarineta, èra tanben de Casanardas. Es a ela que fisa sas lanhas de drolleta e sos primièrs poèmas de joventa. Cesarineta li transmet en lenga d’òc las vièlhas cançons coma la de « l’Escriveto. Dins sos obratges, parla tanben plan sovent de sa grand Marciala e de sa rèiregrand Castela, la maire de Cesarineta, « que me parlaboun qu’en lengo d’òc »1.
La vida de Clardeluna se passa dins son vièlh ostal mairal a Casadarnas fins a sa mòrt lo 11 de decembre de 1972. Es sebelida a costat de son fraire Loís jos una simpla crotz de fusta. De mans an pausat aquela inscripcion sus una placa de marbre : « Aqui jai Clardeluno ». Los Cartabèus de las annadas trenta la presentan coma « fema de letro ».
Los primièrs ensages coneguts de Joana Bartés son sos mandadisses al concors de poesia francesa de la Societat Arqueologica de Besièrs. En 1921, la jurada autreja una medalha de bronze a sos « Accords Mineurs ». En 1923 e 1925, de poèmas e de sonets li valon una medalha de vermelh. Dins aquestas annadas, participa al concorses de lenga romana de la meteissa societat. Lo recuèlh de poèmas « A moun païs » recep una mencion en 1921, « Darnier vespre de permissiou », sceneta de dos personatges, una medalha d’argent en 1923 e « L’Escriveto », pèça de teatre, la medalha d’argent en 1925. Lo mai grand prèmi, lo brot d’oliu d’argent, li es decernit en 1928 per son recuèlh de poesias « Lous Enmascoments e lous Sounges ».
En 1927, publica « L’Imagièr », poèma sus un tèma medieval, de onze cants, ont un joglar trobador, nommat Clar de Luno, conta als bèls senhors : « lo Conte de Raimon l’Imagièr e de Zabèl, la cortesana dels pels de fada, que li vogèt messorga e foliá amarganta ».
Manténer, defendre e illustrar la lenga d’òc, tala es l’òbra que Joana Bartés li voda tota son accion. : « Qual sap joust quano rudo pougno nous caldra beleu acatar lou coupet deman ! Mès d’an ount que vengue la malparado, li balhem pas pouder sus nostro amo : nous laissem pas entemenar, demourem nautres. E souvenguem-nous que qual tèn sa lengo, tèn la clau que di cadenos li deliuro »2 .
Sa lenga qu’es lo dialècte lengadocian, es noirit de mots del terraire, de los que son gaire emplegats dins lo lengatge d’escadajorns, mas que vòl manténer. Participa a totas las manifestacions felibrencas. Lo sendic de la Mantenença de Lengadòc, Pèire Azemà, l’encarga de recampar las mai polidas paginas dels autors lengadocians. Aquela « Antoulougio Escoulario » ont son reculhidas las òbras de nonanta poètas espelís en 1931.
En 1936, publica « Nèit d’estiu », drama païsan violent, jogat pel primièr còp en 1937 al Teatre Municipal de Besièrs, qu’es représ en 1998 e 1999 pel Teatre de la Rampa. La meteissa annada, fonda L’Escolo Trencavel que pren la relèva de La Cigalo Lengadouciana, ela meteissa eiretièra de L’Escolo del Titan. De 1937 a 1943, assegura ambe August Domergue e Leonci Baumadier la publicacion regulara de la revista « Trencavel » jos l’escais de Sylveto.
Estima qu’es pel teatre que l’accion del Felibritge es mai fruchosa, pr’amor qu’es per el que se pòt mai aténher lo pòble, e escriu de scenetas, de comèdias e de dramas. Mantuna tropa d’amators dins los vilatges del Besierés e del Narbonés los botan a lor programa.
A Casanardas, fa cantar per Nadal los Nadalets lengadocians per una còla de jovents e joventas que se ditz Lou Roudalet Casadarnol. En 1942, publica per la Mantenença « Lou Cansounier del Lengadoc » que presenta quaranta quatre cançons.
Elegida Majorala del Felibritge a la Santa Estèla d’Avinhon en 1941, recep la Cigala de Besièrs, creada en 1881 pel felibre Juniòr Sans, portada puèi pel Besierenc Renat Fornièr a comptar de 1906.
L’òbra de Joana Bartés es abondosa. Figura demest las femnas, pas sonque demest las poetessas occitanas, mas tanben demest las poetessas de lenga francesa qu’an escrich d’òbras en vèrses de longa tòca. Son « Escriveto » compòrta un milièr de vèrses e son « Imagier » qualques tres mila cinc cents. Demòran inediches de pèças de teatre, de cronicas de guèrra, des contes e plan possible de poèmas.
Poesia :
- Escriveto, Ed. Au Gay Savoir, Béziers, 1926.
- L’imagièr, Ed. Au Gay Savoir, Béziers, 1927.
- Lous emmascoments e lous sounges, Ed. Clardeluno, Cazedarnes, 1930.
- Lo miral del temps, Ed. Subervie, Rodez, 1968.
- Al Païs estrange, Ed. Clardeluno, Cazedarnes, 1968.
- Lou miral magic, Ed. Subervie, Rodez, 1970.
- Lou camin esquerre. Lou Miral Ancian, Ed. Subervie, Rodez, 1974.
Teatre :
- Las gentilhos, Ed. de la « Cigalo Lengadouciano », Béziers, 1928.
- En velhant lou mort, Ed. Calendau, Montpellier, 1933.
- La neit d’estiu, Ed. Clardeluno, Cazedarnes, 1936.
- Las loufos frejos, Ed. Trencavel, Béziers, 1937.
Roman :
- Lison o Lengadoc 1900, IEO, collection A TOTS, 1986.
Òbras publicadas dins de revistas :
Revue La Cigalo Lengadouciano, Béziers, n° 131 :
- Lou darniè vespre de permessiu, saynète à deux personnages.
Revista Trencavel :
- 1937
Per l'ainadoto e per son jouve, conte d'amour.
- 1938
La marrido soupo, saynète pantomime.
Sagan d'amourouses, saynète.
La figuièro e la vigno, conte.
Lous tres pichouns de Bethléem, conte.
Lou conte de la bèutat perdudo, conte.
- 1939
Femno batudo, adaptation du premier acte du Médecin malgré lui.
Lou conte de la Servieto, de l'Ase et de la Crosetto, conte.
Lou Nadal de Jan de la Roso, conte.
- 1940
Lou minou de l'enfant Jesus, conte.
- 1941
Lou castel de Mirabat, conte.
Lou rasimat, saynète.
Lous voulurs de l'enfant Jesus, conte.
- 1942
Nadal 1942, conte.
- 1943
Lèco brises prend la bourro, conte
Òbra demorada manuscrita3 :
Brutus, comédie farce en deux actes.
Sorres, comédie dramatique en trois actes.
Per l'ounour, comédie dramatique en trois actes.
La belo endourmido, féérie en trois prologues, trois actes et huit tableaux.
Lou proucès de Caramentrant, jugement, un acte.
Aucèl de passage, comédie dramatique, trois actes et un épilogue.
Un cop de cisèu, comédie ballet en deux actes.
La mal maridado, courte scène comique.
Sèm quites, farce, un acte.
Tres poulos per un gal, courte comédie, un acte.
1. Jean Vinas, Hommage à Jeanne Barthès, Société Archéologique Scientifique et Littéraire de Béziers, 1972, p. 2 ↑
2. Ibid, p 3 ↑
3. Christian LAUX, Bibliographie des œuvres de Jeanne Barthès, CIRDOC, [s.d.].↑Date de mise à jour : 2016-12-06 (AB)
- Jean FOURIÉ, Dictionnaire des auteurs occitans de langue d'oc, Félibrige Edition, Aix-en- Provence, 2009 [2 ème édition, revue et augmentée].
- Jules VÉRAN, Les Poétesses Provençales du Moyen-Âge à nos jours, Librairie Aristide Quillet, Paris, 1946
- Jean VINAS, Hommage à Jeanne Barthés, Société Archéologique Scientifique et Littéraire de Béziers, 1972
- Christian LAUX, Bibliographie des œuvres de Jeanne Barthès, CIRDOC, [s.d.].


text:
Calabrés
lenga pas reconeguda :
Lo calabrés, Parràti calabbrìsi (italian : Calabrese), noma los dos principaus dialectes de Calàbria : lo calabrés septentrïonau e lo calabrés centro-meridionau. Mas aquestes dialectes ne son pas directaments "parents". Lo calabrés septentrïonau regropa deus dialectes coma lo napolitan e fai partida deu grope italo-roman meridionau, lo calabrés centro-meridionau fai partida deu grope italo-roman de l'extreme-sud (coma lo sicilian).
Dialectes[modificar | modificar la font]
Lo calabrés centro-meridionau se divisa en mai d'un dialectes :
- Lo dialecte reggino (u 'rriggitànu, en reggino) es lo mai parlat d'entre ilhs, eu a per "epicentre culturau" la vila antica de Reggio de Calàbria.
- Lo dialecte de la Chjàna parlat dins la Piana di Gioia Tauro, una petita region situada au nòrd de l'Aspromonte.
- Lo dialecte de la Locride, parlat sus la còsta, es de la província de Reggio de Calàbria.
- Lo dialecte de Catanzaro.
- Lo dialecte de l'Alto-Jonica, parlat autorn deu golfe de Squillace, pròpche deu dialecte de Catanzaro
Comparason entre los dialectes du calabrés centro-meridionau : l'article prumier de la Declaracion universala dels Dreches de l'Òme :


text:
dijous, 23 d’agost de 2012
Clavelets, cambra d'èr e bestiari
La cambra d’èr de mon vélo se fa crebar cada jorn per lei clavelets dau Camin d’Aiga. Lei rustinas magicas la transmudan cada jorn en animau...
...en anguiela mòrta sus lo sòu…
...en pèu d'elefant…
... e en uelh de peis.
Publié par Tam à l'adresse 10:54:00 a. m. 1 comentari:
Libellés : bestiari
dimarts, 21 d’agost de 2012
Curtis Simon: una setmana amé Marilyn
Epopèia d'una vida. Ara Marilyn fa de la poesia. Se marrida amé Arthur Miller. Lei gents rison d’aquela relacion mai après sa mòrt cadun es d’acòrd per de dire qu’èra una granda dòna sensibla. Tardier. Recentament an publicat sei poèmas e son gèni se verifica. En fach Marilyn Monroe, coma la Patty de Libertat (Freedom, lo libre american que vos n’aviáu parlat dins lo pòst d’ier) patís de se realizar pas. Tragedia dau sègle vint?
Es d’aqueu mal-èstre contemporanèu que Simon Curtis dins Una setmana amé Marilyn charra. Mai lo fau dire, sa ficcion, a l’estetica « 35 mm cramat per lo lum e la lutz» resquilha en susfácia. Leis especialistas lo dison : la participacion de l’actritz (jogada per Michelle William) dins Lo Prince e la Dansarela, film realizat per Laurence Olivier, es una anecdòta. Es d'aquel episòdi que se tracta lo film mes en abima. Auriá benlèu ganhat de copar quauquei minutas inutilas. Perque lei capricis sus l’empont, la Marilyn subreprotegida, la presa dei potringas, lo complèx de l’actritz, l’ipercondria, coneissèm aquò de còr. De mai lo pitch de l’istòria es simplet : lo jovent Colin Clark (Eddie Redmayne) sus l’empont dau rodatge s’amorosís de l’estèla e fugisson, lo temps d’una dimenjada, lo platèu enrabiat. Fa tresen assistent (mestier inventat per justificar sa fonccion durent lo rodatge) e crea lei gelosiás deis realizators presents. Òsca au Kenneth Branagh, actor shakespearian, per son interpretacion fòrta dau Laurence Olivier. Sa preséncia fòrta e son mestier negan leis autrei personatges e actors. Se la Marilyn dins lo film fa de bòneis imitacions dins lei pòsas, direm qu’en plan gròs es pas parier... Manca l’ascladura e la maduresa que fau per aquò e benlèu d’un pauc de sensualitat erotica qu’alucariá e pivelariá tota la chorma mascla que la bada de lònga. Que de Marilyn, n’i a pas qu’una !
My Week with Marilyn en VOD ò en telecargament leiau.
La vertadièra M, sus son darnier rodatge.
Publié par Tam à l'adresse 9:57:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
dilluns, 20 d’agost de 2012
Jonathan Franzen, Libertat.
Coma son lei vidas nòstras après leis ans ? Que venguèt nòstre pareu? Perqué leis dròlles nos laissan ? Perqué lei gelosiás ? Perqué lo fracàs après la capitada ? Perqué laissam totei çò que siam estats? Perqué capitam pas sempre de trobar la bòna persona ? Libertat de Jonathan Franzen, benlèu sensa donar lei respònsas, fa lume sus la familha Berglund de 1970 fins a 2011 ais Estats-Units. Es lo retrach fin d’una familha pròcha de la generacion nòstra : sensuala, sexuala, exclusiva, oportunista, consomatritz. Lo paire, Walter a de valors ecologistas qu’a de mau d’ensinhar a sei jovents puei a sa pròpria entrepresa. Patty Berglund laissa sei pantais esportius per s’entravar de sa familha e patís (òc, Patty patís) d’un bovarisme pregond. Pren la paraula au mitan dau racònte en parlar d’ela a la tresena persona dins : « d’errors fuguèron fachas, autobiografia de Patty Berglund per Patty Berglund » e se sòna : « l’autobiografista ». Cadun es descrich amé una epsiquologia fina. 715 paginas, es la bibla d’una civilizacion. Mai q’una sagà. E se demandam coma l’autor a poscut se metre dins tant de vestits de personatges, coma un actor vertadier. Es benlèu que siam cadun dei personatges descrichs aicí : dau cantaire ròc fins au jovent desvariat per sei sens e seis ormonas. Fau passar lei dificultats de quauquei longors que son essencialas per comprene coma fonccionan lei personatges e la familha. Lo roman es adictiu e fin finala, aquela familha sembla nòstra. Imperfacha. Forçadament.
Edicion franchimanda : Jonathan Franzen, Freedom (2010), Paris, França, Editions de l’Olivier, 2011.
Edicion originala : Jonathan Franzen, Freedom, Estats-Units, Farrar, Straus e Girous, 2010.
Publié par Tam à l'adresse 3:03:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
diumenge, 19 d’agost de 2012
De la beutat romantica de la mar Egèia
La poésie est variable. Le jeu, ici, est de regarder ces eaux fortes dans le noir et de pousser le son très fort. On peut regarder et écouter chaque vidéo à part. Ou les faire jouer ensemble. Ou en canon. Suivant l'envie, l'humeur, suivant l'interprétation de votre esprit poétique ou musical. Suivant votre relation avec l'univers.
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Fèlix-Marcèl Castan : Las errors del bilingüisme (1948, Argumentari, IEO Edicion, pagina 117).
Bilingüisme consequent, lo que fa de doas lenguas dos instruments : e en conformitat amb l'engenh de doas tradicions literària... L'engenh d'un pòple es quicòm de pro escur per l'establir, e benlèu de bufèc : mas l'engenh d'una tradicion literària clau dins una intuïcion clara e immediata. La continuitat d'una tradicion trai son evidéncia de cap de postulat, per que aparten a l'òrdre de la creacion : non pas una donada mistica, mas una conquista progressiva.
Se las lengas èran interdescambiablas, se podiam dire dins una çò que dison dins l'autre, escriure en francés, pensar, dire en francés çò que disèm en occitan, alavetz de que vòl l'occitanisme ? Cossí nòstra fidelitat capuda ? Sabèm totes lo francés tan plan e melhor que non pas l'occitan, que cal fargar a flor e mesura a pèças e bocins.
E pr'aquò an pas tòrt, çò sembla, los que dison que de vertat un mot es res, la lenga pas grand causa e l'escrivan se noirís pas de bren mas de farina, e la farina el la pòrta dins el e son experiéncia d'òme.
Solament la lenga revèrta, mai qu'un instrument d'expression, un ligam vivent, un engatjament dins una comunitat duradissa, sul camp e dins l'avenidor d'una literatura perdurabla.
En çò nòstre l'escrivan, prosista o poèta, tòca un absolut dins sa lenga. Nòstra lenga val plan quicòm mai qu'una revendicacion patriotica : d'autres veson dins la literatura un exercici de las idèas o de l'imaginacion... Mistral disiá metaforicament :
Dins la lenga un mistèri, un vièlh tresaur s'atròva.
Atal coma la femna aimada cabís per l'amor l'idèa de femna, atal nòstres escrivans descobrisson lo lengatge jos l'espèci de lenga.
Fèlix-Marcèl Castan


text:
Aubrac
Aubrac es un replanat d'origina volcanica del Massís Central. Constituís un parçan d'Occitània[1]. Es despartit entre las regions istoricas de Gavaudan, Roergue e Auvèrnha (e entre los departaments de Losera, Avairon e Cantal).
Somari
Delimitacion[modificar | modificar la font]
S'Aubrac es plan tipat tan culturalament coma pels païsatges, a pas cap d'unitat istorica. Foguèt totjorn despartit entre Auvèrnha (per una pichòta part), Roergue e Gavaudan als quals succediguèron Cantal, Avairon e Losera. Lo punt d'encontre dels tres païses es la Crotz dels tres avesques.
L'Aubrac "pregond" es lo del naut platèu erbós, desboscat a l'Edat Mejana ont se tròban las estivas e qualques vilatges coma Las Binals. Mas a l'oèst coma a l'èst los cantons granitics e mai boscarut de La Guiòla o Autmont d'Aubrac son tanben considerats coma part d'Aubrac e fan transicion amb la Viadèna e Marjarida.
Al sud lo platèu davala plan bruscament cap a la val d'Òlt.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia e geologia[modificar | modificar la font]
L'altitud mejana es compresa entre 1000 m e 1400 m, e los punts culminants ne son los Trucs d'Aubrac (1440 m) e lo Senhal de Malhe Biau (1469 m). Lo clima es un clima montanhòl rude amb temperaturas fredas e fòrça nevadas e ventadas l'ivèrn.
L'istòria geologica d'Aubrac es comuna amb la dels autres cantons granitics del Massís Central. En -40 Ma lo vièlh sòcle granitic (granit de Marjarida, vièlh de -300 Ma) se tròba joslevat per l'orogenèsi pirenenca. Entre -8 Ma e -6 Ma lo volcanisme i es actiu e se constituís la zòna centrala basaltica del replanat, la pus nauta. Enfin Aubrac foguèt cobèrt al quaternari per de glacièrs qu'arrasèron lo replanat.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Aubrac mena sas aigas pas que al bacin de Garona que siá per Òlt (los rius del Sud e Sud-oèst del replanat) o per Trueire (oèst, èst, centre e nòrd del replanat). Lo riu màger que a la font sus Aubrac es Bès, orientat sud-nòrd e qu'amassa las aigas del replanat central.
Aubrac es conegut per sos lacs e laquets d'origina glaciària (Lac de Sant Andeòl, Lac de Bòrn, Lac de Salhens, Lac de Sovairòl).
Comunas d'Aubrac[modificar | modificar la font]
Luòcs d'Aubrac[modificar | modificar la font]
crotz dels tres avesques
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
-
-
Vista d'un buron
-
-


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 7 de desembre de 2011
Cosinapatia
26 comentaris:
- Cosina ha dit...
-
Sabèm totes qu'es pas parièr "soi dins ta cosina" que "soi dins ta cosina".
- 7 de desembre de 2011 a les 11:15
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Cosina: sès pas de la Garròcha/Garrotxa, tu? La cosina de la Garròcha a la reputacion d'èsser volcanica. Mai volcanica la cosina, miélher, ieu disi.
- 7 de desembre de 2011 a les 12:29
-
-
Soi benlèu un emmerdaire mas vosautres Gascons sètz de traïdors d'Occitània. Los meus amics occitans lo vòlon pas dire mas ieu lo disi.
Lo setze de decembre, a Bordèu, anam trabalhar a l'estandard occitan e aquel estandard serà pas lo passeïsme gascon. Que lo volgatz o non, la lenga de l'avenidor es l'occitan normalizat, coma lo ditz David Grosclaude et coma lo fan los catalans per lor politica lingüistica.
Avetz causit lo gascon e es una error. Lo gascon a pas d'avenidor en Occitània.
Signat un patriòta occitan.
- 7 de desembre de 2011 a les 12:32
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Car patriòta occitan, ne tornaram parlar dens cent ans.
- 7 de desembre de 2011 a les 12:40
-
-
Jo e'm pensi que'ns cau bacsar de trobar desencusas (o quasi) ad aquera question : "perqué parlas gascon ?" Adara, que's pòdem perméter aquesta responsa clara : PR'AMOR !
N'am pas a nes justificar d'arren. E ací que parli d'ua responsa de bon dar au franchimand, mes tanben a l'occitaniste arreferencialiste dont vòu bastir le lenga deu futur !
E sonque entau plaser, qui la parlerà le toa lenga deu futur, ua vintia de pelòis de l'IEO ? E pensas que's va impausar atau en çò deu monde ?! Bilhèu qu'a nòste, que'ns poderén impausar de parlar castelhan, après tot que seré autant logic !
- 7 de desembre de 2011 a les 18:49
-
-
Ath mensh ei clar, totun podem parlar eth gascon en Gasconha e s'existis ua mena de confederacion non sabem pas jamès... so d'acord damb er arreferencialista, parlaram toti er occitan estandart des de Bordèu com ac ditz ben eth noste amic lengadocian ( Bordèu e'm demani serie ja en pais lenguadocian ? ) pero segurament serà eth catalan de Girona o lo catalan lleidatan! Desencusa-me entas accents pero damb aguest teclat que me quedi ...
- 7 de desembre de 2011 a les 21:54
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Doncs, jo, Joan del Perotó, president dels Estats Units Occitanocatalans, declaro solemnement que la capital indivisible de la nostra confederació serà Olot (Garrotxa). L'estàndard oficial que la gent hauràn d'utilitzar per comunicar amb l'administració confederal serà el català septentrional de transició. Totes les reivindicacions hauràn de ser portades, a peu e en córrer, a la seu del govern, al cim del Montsacopa. Visca la cuïna volcànica de la meva cosina, no menys volcànica, d'Olot!
- 8 de desembre de 2011 a les 10:15
- Carles Casanovas ha dit...
-
VISCA!...JO, en Carles del Rocar de Tiana, et reconec com a President dels EEUU OCCITANO-CATALANS i que la capital sigui Olot...per cert la teva cosina és PRIMA DE RIESGO?...
- 8 de desembre de 2011 a les 10:45
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Carles Casanovas: Carles, home, no m'extranya gens que tu la coneixis, a la meva cosina olotina.
- 8 de desembre de 2011 a les 11:01
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Comunicat de la Presidència: El President en Joan del Perotó ha declarat que seràn inscrits al patrimòni immaterial de la humanitat six punts emblemàtics de la nostra Occitània immortal:
- El comerç en català
- Les Festes del Tura
- La ruta del carrilet
- El Parc Natural de la Garrotxa
- El claustre del Carme
- La cuixa, em, cuïna de la seva cosina
El President va també inaugurar el monument-estàtua a la glòria de Pere Vidal de Besalú, el trobador més il.lustre de la Garrotxa i primer gramàtic de la llengua nostra.
- 8 de desembre de 2011 a les 11:18
- rapieta ha dit...
-
Adiu, afè bonjorn Monsur lu president que « cal dire » senher o beleu senhèr.
un pitit mot apres 'na banturlada sus 'queu bilhet e mai que tot apres la legida dau comentarí dau « patriòta ». Daus mòts coma « traïdors », « estandard », « passeïsme », « normalizat » mai una Z coma ... son vertadieradament aprestats per l'avenir, afè, l'avenizador, perdon, avenitor, t! avenidor.
Me pensava que los « occitans » erián fiar « d'amor » e « paratge », lu temps chamja.
JP
- 8 de desembre de 2011 a les 11:20
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Adiu , cavalièr de la Rapieta. Ai besonh d'un ministre de la cultura, dels afars linguistics e dels dreches dels omosexuals. S'acceptèsses la carga, me fariás un grand onor. Nos demerdarem per jostitolar tas intervencions televisadas :-P
- 8 de desembre de 2011 a les 11:51
-
-
Fasètz de comentaris risolièrs ambe mos messatges mas respondetz pas al problèma. I a pas qu'UNA OCCITANIA e qu'UNA LENGA OCCITANA. Aquò es estat probat dempuei annadas e annadas per de linguistas e de scientifics SERIOSES.
Los que dison que lo gascon es una lenga, o que LA lenga occitana existís pas son de mensongièrs incompetents, coma l'a escrich Miquèl Grosclaude dins sa prefàcia del diccionari de l'OCCITAN de Gasconha.
I a una nacion occitana, ia una lenga occitana. I a pas de nacion gascona ni de lenga gascona. Un dialècte gascon, òc, mas un dialècte es pas una lenga e nosautres trabalham a la naissença d'una LENGA OCCITANA modèrna. TOTES LOS GRANDS OCCITANISTAS o sabon de plan e o dison dempuei annadas e annadas. Mas voletz pas comprendre! Totes los especialistas e los actors de l'occitanisme o dison: Pèire Bec, lo C.L.O., Lafon, Fontan, Patric Sauzet, Grosclaude (paire e filh), Domergue-Sumien (lo mai grand especialista de LA lenga occitana de uèi), lo C.A.O.C., lo paure Garriga Trullols, l'APORLOC, l'IEO, lo PNO, los ensenhaires, la F.E.L.C.O., l'Institut occitan etc... Es pas pro aquò? TOTAS las associacions occitanas de l'Occitània occidentala parlon pas mai de gascon mas d'occitan de Gasconha e son pas contra l'occitan estandard.
Fasètz lo jòc dels separatistas gascons e de la França, qu'es tròp urosa de veire aquò!
La Gasconha es pas que l'Occitània occidentala.
Es lo darrièr messatge que mandi.
VISCA l'OCCITANIA UNA !!
- 8 de desembre de 2011 a les 12:51
- rapieta ha dit...
-
@ Monsur lu regent, per far mai « occitan blos »
Per dire la vertat, es en 'quò que sei desparier dau ministre actuau de la cultura oficiala de París capitala dau monde contra l'Occitània la genta, sei nonmàs 'na tapeta de 40 ans, e d'enquera, après 23:00, sei ni Thaï, ni boxer.
JP
- 8 de desembre de 2011 a les 15:33
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim: lo gascon n'ei pas mei ni mensh dialècte que lo francés, amic men. Lo gascon qu'ei un "dialècte de l'occitan" com lo francés ei un "dialècte de la lengua d'òil". Nosautes non volem pas quaucòm d'extraordinari: sonque hicar lo gascon au medish nivèu que lo francés. Pas mei. Pas mensh. Aquò qu'ei un dret e n'ei pas negociable. Que jo sàpii, lo gascon n'ei pas jamés estat un dialècte deu lengadocian. Lo gascon qu'ei ua lengua com ac ei lo francés, pas mei, pas mensh. Apèra la lengua gascona: occitan, se vòs, mès n'assajes pas de cambiar-la o de tuar-la. N'as simplament pas lo dret dab tu. N'as pas de decidir peus nosautes. Los gascons, en gascon!
Quant a saber si gascon e occitan son la medisha lengua, n'ei pas vertat que tots los linguistas "serioses" (?) e son d'acòrd sus aqueth punt. Que't poish citar aumens un estudi dab critèris quantificats qui mian tà l'assercion contrària . Tot que depén deus critèris causits, en realitat. E de tot biaish, quina importància e pòt aver, aquò?? Qu'ei ua question ideologica, un punt de classificacion, mei que mei, e non pas un problèma scientific, pr'amor los critèris tà decidir se gascon e occitan son o non ua medisha lengua non son pas universaument admés. De tot biaish, se lo gascon ei occitan, qu'ei tan bon occitan com lo lengadocian, mentre que lo lengadocian n'ei pas briga de bon gascon. Occitània que's ditz occitània e non pas lengadociània, vertat? Se vòs transformar occitània en lengadociàna, segur que t'ac calerà har shens los gascons, qu'ei ua causida possibla. Quant a l'occitània una, supausi que vòs parlar deu magnific parçan de Pesolhac? En tot cas, eths gascons, en gascon. E pas sonque los gascons: Diu tanben! La Senta Mair de Diu era medisha que preferí organizar los sons rendetz-vos a Lorda tà poder parlar gascon. No'n dobtes pas: lo darrèr parlar occitan viu sus tèrra que serà hòrt probablament gascon. Que sia lo mes tard possible.
- 8 de desembre de 2011 a les 16:12
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim: un estudi dab criteris quantificables e quantificats qui mian un lingüista alemand seriós tà la conclusion que catalan, occitan e gascon e son tres lenguas distintas:
aquiu
- 8 de desembre de 2011 a les 16:36
-
-
Tau patriòta : Dic me que't pregui tos los tons amics au darrèr moment qu'an cambiat d'idea : Volen unificar l'occitan sus la base sonque deu gascon pr'amor de rasons diversas com per exemple qu ei aqueth sonque qu'a un nivèu d'oficialitat etc...Que hès ? que deishas de parlar a casa en lengadocian e que vienes aus cors deu ser quequejar dab nosautes ? Respon aquò, que va interessar tau Joan, pensi !
- 9 de desembre de 2011 a les 0:32
- merike ha dit...
-
Duas frasas: "Pidän serkku Toa ompelu" ja "Pidän serkku Toa ompelu. " Bingo!
I like the cousin of your cousin?
I like the sewing of your cousin?
Lucy kwik traductor:
it|he|she likes me it|he|she sewed it|her of yours it|he|she sewed
Molt simple.
Fàcil, entenc la teva llengua.
- 10 de desembre de 2011 a les 16:53
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Merike, not really. The gascon words cosia and cosina mean cousin (she) and kitchen or cooking (in French: cuisine), respectively. In non-gascon occitan, there is only one word, cosina, to say cousin and kitchen.
- 10 de desembre de 2011 a les 17:26
- merike ha dit...
-
Ara entenc que has parlat amb el Carles. Granmercés! Suurkiitos en finès.
- 11 de desembre de 2011 a les 10:16
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Joan, el problema d'aquest "estudi" és que es limita al lèxic (i a més no a tot, sinó a una part), obviant altres aspectes com la fonètica o la morfologia.
Però hi estic d'acord en què les diferències entre el gascó i l'occità pròpiament dit són del mateix ordre que les que hi ha amb el català. És a dir, que en línies generals, el gascó és tan occità com el mateix català, per bé que de faisó diferent.
- 12 de desembre de 2011 a les 12:32
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Octavià Alexandre: Hi estic d'acord.
- 12 de desembre de 2011 a les 14:14
-
-
N'obliditz pas totun que la Mair de Diu (la Verge Maria de Lordas)era medisha parlava lo gascon de Massavielha: "Que soi era immaculada Concepcion!!!"
S'aquò n'es pas ua granosassa justificacion que lo gascon es la lenga deus Dius? Non mès totun! Qu'es auta causa que la malautiosa IEO per santificar la nosta lenga de VASCONIA.
- 12 de desembre de 2011 a les 19:28
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Diu vivant, Pèir, qu'as plan arrason!
- 12 de desembre de 2011 a les 21:16
-
-
Ne vesi pas lo ligam entre le hèit d'impausar l'occitan lengadocian com lenga estandard e l'IEO. E i a enqüèra mond entà créser qu'ua petita associacion com l'IEO teng un poder deus bèths entà impausar "ua lenga estandard"? Mèrda, be son acabadas las annadas 70 o 80 !! Be n'i a hartèra de léger tostemps las medishas conerias ! Aqueth hantausme qu'ei vengut ridicul adara. E son 2 praubes emplegats de l'IEO Federau (qu'ac sabetz, be tribalhan dens la maishanta ciutat de Tolosa !) e vòn impausar "l'occitan lengadocian central estandard de referéncia" tà tot lo país occitan ? E cresetz a de bon que van hèr aquò lo president provençau de l'IEO, o lo secretari (d'origina peirigordina que damòra entà Bordèu) e la dinerèra (provençala era tanben)???
- 14 de desembre de 2011 a les 11:22
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Jo, n'èi pas dit ni escriut arren en contra de l'I.E.O., personaument. Lo men estrambòrd qu'èra meslèu provocat per era evocacion qui Pèir e hasó deth gascon mariau e virginau.
- 14 de desembre de 2011 a les 12:06


text:
Manila
La Ciutat de Manila (tagalòg: Lungsod ng Maynila), o simplament Manila, es la capitala de las Filipinas e una de las municipalitats que forman Metro Manila. La ciutat es situada sus la còsta èst de la baia de Manila sus l'illa de Luçon, la pus granda illa del país.
Manila es lo centre d'un airal urban prospèr de mai de 10 milions de personas, l'airal Metro Manila tanben conegut coma region de la capitala nacionala ( National Capital Region (NCR)), qu'es una metropòli formada de 17 ciutats e municipalitats.
Manila es la segonda vila de las Filipinas per òrdre de populacion, amb mai de 1,5 milion d'abitants. Sola l'anciana capitala Quezon City es pus poblada. Es a l'ora d'ara inclusa dins la tièra de las ciutats globalas del mond.
Manila ten son nom de may nilad, en lenga tagalòg "i a nilad," en referéncia a las plantas floradissas que venon dins la mangrove a la talvera de la baia.
Al sègle XVI, Manila (alara Maynilad) se desvolopèt a partir d'una implantacion musulmana a la broa del riu de Pasig e jos govèrn espanhòl, que contrarotlèt las illas Filipinas pendent tres sègles entre 1565 e 1898. Al començament de 1898, los Estats Units ocupèron la vila e l'archipèla de las Filipinas fins a 1946. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, una granda partida de la vila foguèt destrusida. La region metropolitana de Manila foguèt declarada entitat independenta en 1975. Uèi, la ciutat e la metropòli prospèran coma un important centre cultural e economic. Ça que la, subrepopulacion, congestion del trafec, pollucion, e crime son las novèlas escomesas per la ciutat.
Quartièrs[modificar | modificar la font]
La ciutat es devesida en 16 quartièrs. Sonque un es pas una anciana vila - Port Area. Uèch son situats al nòrd del riu de Pasig e uèch son al sud.
- al nòrd del riu de Pasig :
- al sud del riu de Pasig :


text:
Un linguista amator, tot ben que visionari e que viu a París, ven de recampar una imposanta tièra de linguistas professionals d’aquel parçan, refortida de qualques indigènas complasents, per un manifèste que demorarà dins l’istòria. Dins la seguida de Dante, de Mistral e de qualques autres, nos èrem acostumats a parlar de la lenga d’òc al singular, expression a partir de laquala se farguèron l’adjectiu occitan e lo nom Occitania.
Una jornalista de La Presse de Montreal nos faguèt l’onor de visitar Tolosa, aquela vila tan pintorèsca. E son article, una passejada gourmande, èra tan polit que lo Courrier International lo reprodutz dins son numèro del 31 de mai.
Despuèi las annadas 1970 ont se pausèt la question d’una fòrma estandard de l’occitan, se distinguiguèt un espaci central de la lenga, que – dins un contèxte d’ignorància istorica e linguistica dont non sèm encara sortits – semblava coïncidir amb lo centre geografic del territòri. Aquò nos menava cap a l’Albigés per d’unes (Tolosa/Moissac/Cauçada/Albi/ Castras), cap a un axe Besièrs/Castras/Albi per d’autres.
Es una novèla de las bonas : Jules Ferry es de retorn ; lo president de la Republica li va rendre l’omenatge que s’amerita. E i avèm tot a ganhar. Escotatz un pauc aquelas fòrtas paraulas : « Messieurs, il faut parler plus haut et plus vrai ! Il faut dire ouvertement qu’en effet les races supérieures ont un droit vis-à-vis des races inférieures. (...) Je répète qu’il y a pour les races supérieures un droit, parce qu’il y a un devoir pour elles.
Primièr, èran opausats al quite nom d’Acadèmia : « l’expression (…) ne hasè pas l’unanimitat » ; « en territòri francés (sic), lo tèrme d’"Academia" n’ei pas acceptat » ; « que podem díser de tira que lo tèrmi "Academia" n’ei pas adaptat »… Èran contra tanben tota fòrma d’occitan comun : « que i a ua quasi-unanimitat entà arrefusar un occitan estandard impausat (!) ». Un discors mai que convengut doncas, en conformitat amb aquel pensar mòl qu’acompanha de longa la mòrt de nòstra cultura.
L’òbra de Pèir de Garròs es escrita en gascon garonenc, la de Pèire Godelin en mondin, la de Jansemin en agenés, la de Victor Gelú en provençal maritime, la de Frederic Mistral en provençal rodanenc, la de Justin Besson en roergat, la de Miquèu Camelat en bearnés, la de Bernat Manciet en lanusquet… Atal per la totalitat de nòstra literatura modèrna. Per l’Acadèmia occitana, la realitat de la lenga nòstra, la lenga socializada e viva, es uèi encara la dels parlars, o coma disèm de « las varietats eretadas », es a dire de sistèmas linguistics istoricament regularizats dins un espaci donat. La paradòxa de las màgers es que uèi son los que pretendon defendre « los dialèctes » contra los partisans de la lenga comuna (caricaturats per eles, aquò s’enten), que son sos primièrs destructors.
Dins sa gramatica de 1935, Loís Alibèrt ditz quicòm de plan estranh que degun a çò que sàpia non a jamai relevat (ed. 1976, p. 5) : « Avèm negligit d’estudiar lo parlar ribeiragués e sarladés del Peirigòrd meridional per defugir d’èsser acusat de megalomania lengadociana ». Atal, sabiá, lo mèstre, que d’unes parlars del nòrd de Dordonha apartenián scientificament a l’occitan central - el disiá « lengadocian », una enormitat melhor acceptada - mas non ne parlava pas per de rasons purament subjectivas, per non èsser criticat per d’ignorants.
I a lo que nos metèt dins la constitucion coma un objècte de patrimòni. Simbolicament e pas mai. Cal dire que non sèm encara una fòrça politica, solament una pichona marga d’apunt. E ne caliá contentar qualques unes sense espaurugar los autres. Mas ne sèm glorioses que jamai pus. I a lo que nos metèt al n° 56 de sas 60 proposicions. Lo minimum sindical. Per amor que non sèm encara una fòrça politica, solament una pichona marga d’apunt. E ne caliá contentar qualques unes sense espaurugar los autres.
Atal s’exprimís La Setmana, mas escotam-la encara per ne saber mai : L’ahar qu’ei simple : La Setmana qu’a depausat un dossièr auprès de l’Estat entà aver ua ajuda (com ac preved la lei) entà méter en plaça un site en linha. Aquò que hè partida de las ajudas a la premsa entà que posca passar l’etapa deu numeric qui càmbia plan la situacion de l’informacion sus papèr.
Se ne cresèm lo jornal « Sud-Ouest » del dissabte 28 de genièr, la vila de Lembèia aguèt la primor d’una descobèrta dobla : los Bearneses serián de Basques latinizats (ne tornarem parlar) e lor lenga non seriá pas mai l’occitan, nimai lo gascon (d’unes se sentisson desbordats dins lor replegament), mas la « lenga bearnesa ».
Atal lo Congrès s’es acampat. Solemnament. Non èri pas convidat a l’asempre, non soi pas assabentat exactament de çò que s’i diguèt, mas poguèri legir d’articles de premsa sus l’eveniment. L’an passat, una delegacion de l’associacion de prefiguracion anèt visitar l'Institut d'Estudis Catalans, l’Acadèmia basca e l’Acadèmia frisona, mas pas l’Acadèmia francesa, la Real acadèmia espanhòla, l’Acadèmia italiana nimai l’Acadèmia occitana… E aprenèm qu’un Conselh linguistic es estat constituït e qu’a ja « avançat sus la question ».
Dire pas ! Aquí la formula. E Martí que cantava : « Perqué m’an pas dit… ». Se sap en çò nòstre lo pes del silenci, lo d’un plumon per nos estofar. Çò que non se ditz, non se sap, non existís. E Esquieu que se trufava : « D’ara enlà, totas las minutas de silenci seràn en lenga d’òc ! ». Mas l’idèa, sembla qu’a fait camin. Dins una cèrta premsa occitana, lo silenci se pòt acompanhar d’ambiguïtats, de mièjas vertats, de messorgas pichonas... E un jorn vos trachatz que vos an escafat de la foto.
Es una bona novèla. Demest las « lengas regionalas » en debat dins la premsa se parla enfin (pas en ben coma pensatz) de l’occitan coma d’un interlocutor màger. Seriá una lenga inventada dins las annadas 1950 : l’argument non es nòu mas sembla ara que serà privilegiat a cò dels professionals de la desinformacion. L’error pels defensors de las lengas minorizadas seriá d’intrar dins lor jòc, dins la trapèla que nos tendon. L’occitan es una lenga « artificiala » ? Òc, plan segur : l’occitan es una lenga artificiala ! E mai etimologicament.
Cresiam que l’afar de l’occitan dins lo metro tolosan èra acabat. E ben non. O puslèu a cambiat de natura. Ara es la version francesa de las anóncias que fa problèma. Pensatz benlèu que d’occitanistas acarnassits la vòlgan suprimir ? Non i sètz pas. Li repròchan un leugièr mas plan evident accent « tolosan » - Murièl qu’es de Conseran ! Lor agradava mai, los repotegaires, la votz mecanica de davant, sense chuc ni muc.


text:
Uèi, ai agut un dobte : e se a l'aeropòrt me daissan pas prene mas pèiras del Vesuvi ? Rai, son pas gròssas mas se pensan que pòt èsser una arma e que pòdi ensucar Barbie Ostessa amb aquò ? Me'n remetriái pas !
Amb çò que me costèt : 18€ e mancar de morir !
Puèi n'i a una de pèira que ne vòli far present a de mond que sabi que lor farà plaser, seriá damatge.
Del còp, ai doas solucions :
- me las mandar per la Poste amb lo problèma que me cal èsser a la Poste quand es dubèrta. Costariá , segon mon àngel gardian telefonic, entre 28 e 35€ segon lo pes. Puslèu 28, aquò pesa pas res.
- los prene dins la sota de l'avion çò que vòl dire 1-crompar una maleta 2. pagar un suplement bagatge. Amb l'avantatge bèl de poder emplenar una valisa de mangiscla : pasta, biscuèches, FOR-MAT-GES…
Trantahi.
Deman farà jorn.


text:
Marronièr d'Índia
Lo marronièr d'Índia (Aesculus hippocastanum) es un arbre de talha granda que coma son nom o indica, es originari d'Índia, e tanben d'Iran, Asia Menora e Balcans, encara qu'actualament s'es aclimatat dins los païses de clima temperat del glòbe. Lo nom latin hippocastanum significa « marron de caval », pr'amor que son fruch, l'amaron, s'utilizava ancianament per noirir lo bestial domestic.
Biografia[modificar | modificar la font]
- L. Michelena e H. Polge (1971): Les appelations basques et gasconnes du marron d'Inde. Fontes Linguae Vasconum.


text:
Crèma solara
Una crèma de proteccion solara es una emulsion, locion, gèl, esprai o un autre produch quin que siá d'usatge topic que servís a evitar o demenir las cremaduras degudas a l'exposicion al solelh.
E mai eviten las cremaduras, los protectors solars ofrisson pas una proteccion totala. Per aquò qualques dermatològs pòdon arribar a desconselhar l'usatge de protectors perque quand son utilizats demoram pus longtemps al solelh.
L'ideal seriá d'utilizar lo fotoprotector e demorar pas mai de temps que s'o fariá sens fotoprotector. Tanpauc se recomanda de s'expausar pas dirèctament al solelh, mas d'aquerir lo bronzatge al meteis temps que se realiza una activitat al solelh.
Normalament, la probabilitat de desvolopar un càncer de la pèl es superiora per las personas qu'an de granda quantitat de panas. Segon un estudi se deduguèt que las personas qu'utilizavan mai de fotoprotector an mai de panas, de tal biais qu'es probable que desvolopan mai de càncers de la pèl.
Tipes[modificar | modificar la font]
I a dos tipes de protectors solars:
- Filtres fisics: tanben son nomenats ecrans totals. Reflectisson totalament la radiacion del solelh enebissent qu'aquela penètre dins la pèl e produga rojor, cremaduras, etc. Las cal aplicar en sisa d'espessor que siá gaireben pas vesedoira. Son fachas de dioxid de titani.
- Filtres quimics: agisson en absorbir la radiacion solara e la transformant en un autre tipe d'energia que siá pas nociva per la pèl. Se mesuran amb los factors de proteccion solara (FPS).
Un bon filtre solar deu reünir las qualitats seguentas:
- Bona capacitat d'absorcion de las radiacions ultravioletas.
- Resisténcia als agents extèrnes: susor, aiga ...
- Causar pas d'irritacion de la pèl.
- Èsser estable al solelh.
- Èsser inodòr e insipid.
- Èsser compatible amb totas les substàncias de la formula.
Factor de proteccion solara[modificar | modificar la font]
Lo SPF (sigla anglesa per - Sun Protection Factor) es la mesura de laboratòri de l'eficacitat amb la quala un protector solar protegirà nòstra pèl - mai naut es lo SPF, majora proteccion serà ofèrta al protector solar contra los rais UV-B (la radiacion ultravioleta qu'es la causa de las cremaduras del solelh).[1]
Lo SPF es la quantitat de radiacion UV necessària per causar de cremaduras de solelh a la pel amb la crèma protectritz solara aplicada, en relacion amb la quantitat de radiacion UV necessària per causar la meteissa cremadura sens la proteccion. Pasmens, en utilizant un protector solar amb SPF 50, la pèl se crema pas fins que siá estada expausada 50 còps a la quantitat d'energia solara que normalament fariá que patís d'una cremadura. La quantitat d'energia solara a la quala s'expausa la pèl depend non solament de la quantitat de temps qu'es expausada al solelh, mas tanben de l'ora del jorn que i es expausada. Aquò es degut a çò que de matin e de vèspre, la radiacion venent del solelh, a de traversar un jaç mai grand de l'atmosfèra de la Tèrra abans d'arribar a la superfícia (e a la pèl quand es expausada al solelh). En practica, la proteccion d'una crèma depend de factors coma:
- Lo tipe de pèl de la persona.
- La quantitat aplicada de protector e la frequéncia d'aplicacion.
- Las activitats realizadas pendent l'exposicion al solelh (per exemple, de nadar mena a la pèrda del protector de la pèl en un temps mendre).
- La quantitat de protector que la pèl absorbís.


text:
Coma cada an, lo responsable literatura de la redaccion de Manaset s’es procurat en abans-primièra la plega 2015 de l’IDECO.
Coma de costuma, quatre libres d’autors reconeguts trachan de lor subjècte favorit : l’ibronhariá. Ne vaquí un resumit exclusiu per nòstres legeires.
Joan Ganhaire, Chamin de Gòrja en Penda, A Tots N° 200 , 15 €
Enquesta plan malaisida pel cavista Tetadosilh. Clavat dins lo celièr de sos parents aprèp una ganarra polida, fai la rencontra d’un enològ que suert de set ans de licèu agricòl a ensajar d’elaborar un vin notat 20 / 20 al Parker. Dempuèi son fautulh se lança a la chercha del vertadièr melhor vin del monde.
Jaume Landièr, Los Bandats, A Tots N° 201 , 15 €
Los Bandats, aprèp quauques moninas dins lo país, van portar sa gargamela sens fons cap al nòrd. Còstas de Ròse, Beaujolais, Borgonha, Anjó, las fèstas seràn chucairas. Zinga-zanga, los Bandats agandiràn Hessa-Renana. Ai d’aqueles pintaires ! De curaires de barralhs !
Jòrdi Peladan, Marcèl o la botelha sus la taula, A Tots N° 202 , 15 €
Marcèl es un celibatari nimesenc. La jornada acabada, la cosina ven una cort de degustacion quand amb los companhs descobrisson una botelha voida pausada sus la taula. Istòria esfraiosa sus fons de proïbicion. Comprenon lèu qu’an lo sòrt de Maurici, joine Clapassenc, victime e presonièr d’una liga antialcoolica entre lors mans.
Romièg Jumèu, Paga qu’es tròp tard, A Tots N° 200 , 15 €
Aqueste monde es clafit d’ibronhas, non, de pintaires, chimaires, churlupaires mai d’òmes coma los autres qu’al moment de la barradura, ne vòlon totjorn una per la rota, que sa garganta vagueja segon una set inestancabla e sens fin.
Se pòt soscriure a la plega 2015 sul site de l’IDECO 45 euros franco de pòrt. Se pòt pagar en liquide.


text:
La dimenjada passada, que'm hiquèi a la craba, o bodega,
la cornamusa lengadociana. Qu'anèi tà l'Escòla de la Bodega, a Vilardonèl, un borguet qui's tien au pè de la montanha negra, a un vintenat de quilomètres au nòrd de Carcassona. La professora que s'i aucupè de jo dab paciéncia e que'm prestè un instrument. Aquera cornamusa qu'ei monstruosa de talha e d'aspècte. La forma deu bot que conserva la forma de la craba escanada. Aquò b'arrisca d'accelerar las mias tendéncias vegetarianas mau assumidas! Segur, lo son timbre qu'ei fòrça beròi, arric e caud e qu'ei plan aquò çò qui m'agrada. Totun que i a aqueth problèma. Los sacrificis d'animaus que'm pausan problèmas etics. Que voi ua craba shens craba. Visca lo Gore-Tex
!


text:
Lo gascon qu'a un mot pròpi, adirèr (n.m.)
qui significa pena, tristèr, mau d'amor (Palay). Aqueste mot n'existeish pas en occitan e en las autas lengas vesias, qu'ei dongas un gasconisme vertadèr. L'adjectiu qui'u n'ei ligat qu'ei adirós
: triste, gahat per l'adirèr. Lo mot "adirèr "que vien deu vèrbe adirar
.
En gascon, lo vèrbe adirar que vòu diser anujar, avejar, aburar. Que non cau con·hóner los adjectius adirós e adirau (m/f) : lo prumèr que vòu díser gahat per l'adirèr, triste, melancolic lo dusau qu'ei sinonim d'avegiu, aburiu.
L'etimologia d'adirar qu'ei latina: lo vèrbe qu'ei format a partir de ad + ira qu'ei a díser, literaument, de cap a l'ira , de cap a la colèra. Lo mot qu'existeish en lengadocian e en catalan: respectivament asirar e aïrar. Totun, lo mot qu'a ua significacion particulara en gascon e ua auta en lengadocian, plan diferenta de la gascona, mentre lo mot catalan que combina o combinava las duas.
Las significacions deu mot asirar en lengadocian que son las de sentir òdi (odiar) e d'iritar, pas briga la de l' adirar gascon. Lo lengadocian qu'a un mot derivat d'asirar: l'asir, qui ei sinonim d'òdi e qui n'existeish pas tanpòc ni en gascon ni en catalan. Asir que vien d'asirar com desir vien de desirar. L'adjectiu lengadocian asirós que significa verenós (aplicat tà a ua persona), mentre lo medish mot adirós, en gascon, que vòu díser triste, afligit, en particular peu mau d'amor, l'adirèr. Qu'ei de remarcar lo gascon n'a pas de mot especific tà virar "asirós". Lo gascon qu'emplega "verenós". L'òdi qu'ei un veren peus gascons. Lo quite vèrbe odiar qu'ei absent deu diccionari gascon de Palay e deu Tot en Gascon de Morà mentre òdi que i ei hens los dus, o sia que tanpòc lo vèrbe lengadocian asirar non sembla aver nat equivalent semantic en gascon. L'"asir" qu'ei occitan, pas gascon.
Quant au mot catalan aïrar, que vòu diser aburar hèra, iritar en la lenga contemporanèa. Autes còps, aïrar que volèva tanben díser odiar. Totun, en catalan contemporanèu, aquera darrèra significacion qui ei la deu mot lengadocian, qu'ei caduda en desús.
Lo mot, a l'origina, que devè aver los dus (o tres) sens: 1- iritar, aburar e 2- odiar. Lo gascon que s'a perduda la significacion d'odiar, lo catalan que'n guarda traças, totun la significacion d'odiar que i ei caduda en desús. Lo lengadocian, en cambi, que s'estima mei balhar lo sens d'odiar au mot. La nocion de tristèr, de pena, d'amorosèr penós e decebut, qui los gascons e ligan a l'etimon, que sembla estar ua invencion especificament gascona.


text:
Quenton de Fribôrg
Lo quenton de Fribôrg (en francês Fribourg, en alemand Freiburg, en tuche Frybùrg) est un quenton de la Suisse. La capitâla est la vela de Fribôrg.
G·eografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo quenton de Fribôrg est un quenton de la Suisse romanda.
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
De l'an 1481 la vela de Fribôrg ère un ètat membro de la Confèdèracion suissa.
Districts et comenes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lengoues[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cultura[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Èconomia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Liyen[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cet article a un lien avec l’Arpitanie et les villes et régions qui s’y trouvent. Il s’agit donc d’un article primordial à la Wikipédia. Il est donc nécessaire qu’une traduction soit effectuée au plus vite.
- Articllo en arpetan romand / ORB
- Modèlo de populacion suissa en fôta
- Pâge g·eolocalisâye per Wikidata
- Articllo g·eolocalisâ en Tèrra
- Enfocajon Division administrativa - Populacion pas numerica
- Enfocajon Division administrativa - Supèrficie pas numerica
- Articllo a ilustrar Division administrativa
- Traduire
- Quenton suisso
- Quenton de Fribôrg


text:
Carly Rae Jepsen
Carly Rae Jepsen (Mission, Canadà, 21 de novembre de 1985) es una cantautora canadiana. Comencèt a venir celèbre en Canadà tre 2007 a partir de sa participacion al programa de tele Canadian Idol que i acabèt tresena. Foguèt pr'aquò tres ans mai tard qu'aquesiguèt una notorietat internacionala gràcias a la cançon "Call Me Maybe" que se classifiquèt dins las primièras posicions de las listas de venda dins mantun país.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Tug of War (2008)
- Kiss (2012)


text:
Estivada 2004
Pas d’Estivada en 2003 ! A l’espòca, es la refòrma de l’estatut dels intermitents de l’espectacle qu’a rason del festenal. E se pòt compréner : entre los artistas e los tecnicians, fòrça intervenents sus l’Estivada son intermitents e tocats en plen per la refòrma e èra legitim que s’exprimèssen e comuniquèssen cap al public. Serà pas lo cas : l’edicion 2003 es annulada, una causida regretada pels intermitents e pel public.
En 2004, segonda Biennala de las culturas dels Paises d’Òc, doncas, encara al Jardin Public del Fieiral, ont començam a nos sentir a d’aise. Fach rare a l’Estivada, un grop, Dupain, anulla sa venguda, e es remplaçat per la Familha Artus. Dupain tornarà l’an d’aprèp, amb succès.
Programa
OC / Singlar Blou / Familha Artus (remplacement de Dupain) / André Minvielle e Lionel Suarez / Lou Seriol / Joan-Pau Verdier / Nux Vomica / La Talvera / Nadau / Paroplapi / Xavier Vidal e Joan-Francés Tisnèr / Montanha Negra / Balòc / Souffleurs de Rêves / Duo Ancelin-Rouzier / Ratapenada / Lo Solelh de las lebres / Trio DCA / Traucaterme / Marombrina / Orchestre Nationale de Salilhes / Acousteel Gang / Sous Fifres de Saint-Pierre / Tambourinaires / Terrador / Sonaires d’Òc / Miedjou / Luc Aussibal / Mosaïca / Pyrénées, Pireneos / Lucia / Fai Lum / Trobar’Project / Joi de Levant / Workshop / Terras del Ponent / André Ricros e Gérard Douvisy / Mans de Breish / Peire Boissière / Joan dau Melhau e Bernat Combi / Corne d’Auroc / Florant Mercadier / Ives Durand / Alain Gibert / Jan-Francés Vinhau / Teresa Canet / Comedia Dell’Oc / Cie Anne Clément / Clown Kitch Cie / Gang Pol / L’Age de l’Air / Florian Vernet / Joan-Lois Escafit / Jan-Lois Lavit / Joan Ganhaire / Joan Guers / Robèrt Marti / Romieg Jumèu / Sèrgi Gairal / Joan-Miquèu Dordeins / Maria-Odila Dumeaux
Galaria
Picatz per veire en mai grand.
Avètz de fòtos de l’Estivada en 2004 ? Mandatz-nos las a communication@estivada-rodez.eu en disent se volètz èstre creditat o pas, e las apondrem a la galaria !


text:
Garona
Garona o Garòna (prononciacion dels ribeirencs levat en Aran) es un grand flume occitan (oficialament francés e espanhòl) que raja sus 647 km. Garona nais dins los Pirenèus espanhòls de la Val d'Aran.
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa font es situada en Val d'Aran, al luòc dich l'Uelh deth Garona, al Plan de Beret. Lo riu se dirigís d'en primièr cap al nòrd, dintra en França al Pont del Rei a Fos, recep la Pica davalada dels massís de Luishon. Daissa los Pirenèus après aver asagat lo site antic de Sent Bertran de Comenge, puèi recep la Nesta, càmbia de direccion cap al nòrd èst dins una val larga, asaga Sent Gaudenç passa los pichons Pirenèus entre Sent Martòri e Martras Tolosana, recep lo Salat davalat de Sent Guironç. Lo flume travèrsa Murèth, recep Arièja a Portèth per aténher Tolosa ont càmbia de direccion cap al nòrd-oèst per se getar dins l'Ocean Atlantic a son embocadura comuna amb Dordonha ont forman l'estuari de Gironda.
Entre Tolosa e Bordèu lo flume travèrsa Agen e recep sos principals afluents en riba drecha, Tarn e Òlt eissits del sistèma idrologic del Massís Central.
Lo flume es navigable de l'ocean fins a Langon. Un canal lateral foguèt bastit al sègle XIX per jónher Langon e Tolosa (ligason amb lo Canal de las Doas Mars de Tolosa a Seta).
Entre los Pirenèus e Tolosa lo flume es adobat per l'industria idroelectrica. Mai recentament doas centralas nuclearas foguèron bastidas sus las ribas, a Brau e Sent Loís en Blaiés e a Golfuèg.
A Bordèu lo flume es fòrça larg e jos l'influéncia de las marèas. A marèa nauta se forma un mascaret que puja lo flume.
Principalas vilas traversadas[modificar | modificar la font]
- Vielha
- Sent Biat, Montrejau, Sent Gaudenç, Murèth, Tolosa, Blanhac
- Los Sarrasins - Lo Vilar - La Magistèra
- Agen, Marmanda, Lo Pòrt
- la Rèula, Lengon, Bordèu
Principals afluents[modificar | modificar la font]
[toponims de tornar veire]
En seguir lo cors del flume, s'encontran los afluents seguents :
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ne diu pas s'escriure *Gat Mòrt, l'origina estent ga, sinonim bordalés de gua.


text:
Estar volontari en 2015
L’Institut d’Estudis Occitans, associacion istorica, que lo son objècte es la sauveguarda, lo desvolopament e la socializacion de la lenga occitana, qu’apera a la mobilizacion de la societat civila en 2015.
Los 2000 aderents de l’IEO, repartits hens los diferents nivèus de la soa federacion (seccions regionaus, seccions departamentaus, cèrcles lcoaus)à, que s’engatjan cada dia dens ua - e sovent mei d’ua - accion associativa entà menar accions de socializacion de la lenga occitana.
Totun, quitament s’avèm obtengudas quauques avançadas, que hè necèra de tornar dinamisar l’ensemble deus actors, e en tot purmèr au nivèu associatiu.
Entad aquò, l’accion e l’importancia deus benevòles, a costat deus salariats, que deu estar melhor coneishuda, e lo lor nombre que deu augmentar entà mei d’accions e sian possiblas. Qu’es aquò, lo messatge purmèr d’aqueste aperet : augmentar l’engatjament dens o a costat de las associacions au benefici, fin finau, de las accions menadas o a crear, lo tot au servici de la lor visibilitat, e docn au servici de la socializacion de la lenga e de la cultura occitanas.
Conscients d’aquesta necessitat, l’accion es entitolada "Estar volontari per l’occitan" !
Perqué ?
- Pr’amor cadun es de mei en mei sollicitat per causas divèrsas,
- Pr’amor ua baisha de la dinamica associativa (pas unicament per l’occitan) es visibla au moment que hèn necèra mei de mejans financèrs e umans tà portar los projèctes qu’avèm,
- Pr’amor la lenga occitana es miaçada per la pensada dominanta d’ua cultura mondiau minima e partetjada,
- Pr’amor l’abséncia de politica publica vertadèra que manca entà l’occitan, que las promessas n’eston pas tengudas e los mejans financèrs que s’anoncian enqüèra en demenesida, que’ns caleré har mei e mielhor dab MENSH,
- Pr’amor qu’èm responsables que n’i a pas nada fatalitat,
- Pr’amor que devem, nosautes, decidir l’aviéner de al lenga e de la cultura occitanas.
De quina faiçon ? En tot junhèr lo demiei associatiu occitan !
- Estar benevòle en çò d’ua associacion que s’implica entà la lenga e la cultura occitanas, qu’es PARTICIPAR !
- Aver ua competéncia, que sia linguistica o technica, e la voler partetjar dab los curios, los aprenants, los associatius, la societat tota, qu’es ESTAR RECONEISHUT,
- Dar un chic deu sont temps, de la soa energia, au benefici d’un moviment globau tà consolidar l’existent tà contnuhar de bastir amassa, qu’es AGIR !
Alavètz, que podètz junhèr lo moviment associatiu occitan, l’IEO e la soa federacion, com har coneisher aqueste aperet a l’ensemble de las personas que, conscientas de l’importancia de çò que hèm totes, nos poderén junhér !
— Que trobaratz dens d’autes articles dens aquesta seccion :
- d’exemples de çò que podètz har hens las associacions (accions, competéncias, eca),
- los utis de comunicacion (afichas),
- exemples d’accions de cap a l’IEO.