text:
Toury-Lurcy
Toury-Lurcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo Sègle XII, lo vilatge de Toury-Lurcy (ancià Thoriacum' o Toriaco) èra un dels fiefs dels comtes de Thoury (d'ont lo sieu nom).
En 1161, l'avesque de Nivèrns, Bernard de Sant-Saulge, reconeis per cartas enviadas a la abbé de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, qu'aquela glèisa de lo sieu diocèse es la proprietat de la abbaye[1]. Confirmada, en 1164, per una bulle del pape Alexandre III, alavetz refugiat a França[2].
La municipalitat i aguèt creat en 1823 de la fusion de Toury e de Lurcy-sus-Abron.
Dès le Sègle XII, le village de Toury-Lurcy (ancien Thoriacum' ou Toriaco) était un des fiefs des comtes de Thoury (d'où son nom).
En 1161, l'évêque de Nevers, Bernard de Saint-Saulge, reconnaît par des lettres envoyées à l'abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, que cette église de son diocèse est la propriété de l'abbaye[3]. Confirmée, en 1164, par une bulle du pape Alexandre III, alors réfugié en France[4].
La commune fut créée en 1823 de la fusion de Toury et de Lurcy-sur-Abron.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N° XVII.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N° XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N° XVII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N° XVIII.


c: text/html

text:
Avempace
Abu-Bakr Muhàmmad ibn Yahya ibn al-Sàïgh ibn Bajja (en arabi: أبو بكر محمد بن يحيى بن الصايغ, Abū Bakr Muhammad ibn Jahya ibn al-Sājig ibn Bājjah) o, simplament Ibn Bajja (en arabi ابن باجة), conegut en Euròpa jol nom latinizat d'Avempace, foguèt un filosòf andalós nascut a Saragossa entre 1070 e 1090, e mòrt a Fes en 1138, erudit tanben en medecina, poesia, fisica, botanica, musica e astronomia.
Lo sieu pensament aguèt una granda influéncia subre Averroès e Albert Magne. Foguèt mèstre de l'erudit andalós Ibn Tufayl e exerciguèt una influéncia decisiva dins son òbra. La majoritat dels sieus escrits foguèron pas acabats, pr'amor de sa mòrt precipitada.
Son òbra màger, Lo regim del solitari, es una protèsta morala contra lo materialisme e la vida mondana de las classas dominantas de l'epòca. Afirmava que, essent la corrupcion de la societat, l'òme qu'a comprés sa veritabla condicion a de se mantenir a la talvera, coma a minim en pensament.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- cat Avempace [1]L'enciclopèdia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Catacrèsi
Una catacrèsi (del grèc ancian katάxpnσις katákhrêsis, "emplèc, usatge") es una figura de retorica que consistís en l'utilizacion d'un mot en defòra de son sens pròpri per fagar un novèl lexèma.
Creacion d'expressions novèlas[modificar | modificar la font]
La catacrèsi es un procès important per crear de mots novèls que designaràn de realitats qu'an pas encara de tèrmes pròpris.
exemples: pè d'escala, pè de taula.
Lo sens pròpri de "pè" a desaparegut per poder crear una unitat lexicala novèla.
Una catacrèsi designa atal lo procès de creacion de mots novèls qu'utilizan aquesta tecnica.
ex. ensalada de tomatas
Fonccionament[modificar | modificar la font]
La catacrèsi es sovent basada sus:
- la metonimia
- la metafòra


text:
Apèla
Apèla[1][2] (Appelle en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Provençau
Lo provençau es lo dialècte occitan parlat en Provença (fòra la zòna aupenca que parla vivaroaupenc) e dins l'Èst de Lengadòc. Lo niçard n’es un sosdialècte parlat a Niça. Lo mot provençau serviguèt longtemps a nommar la lenga occitana dins son ensems. Lo provençau rodanenc es la lenga de Frederic Mistral e serviguèt de basa per la creacion de la nòrma mistralenca.
Somari
Extension geografica[modificar | modificar la font]
Segon la gramatica de Juli Ronjat (publicada entre 1930 e 1941) e Pèire Bèc (en 1995), lo provençau se parla:
- au sud de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au sud de la vila de Dinha),
- a l'èst dau departament de Gard, dins la region de Lengadòc-Rosselhon (a l'entorn de Nimes, amb son limit occidentau que coïncidís aproximativament amb lo riu de Vidorle e lo pè dei Cevenas).
- au principat de Mónegue, ont lo provençau niçard coexistís amb lo ligur monegasc.
Segon quauqueis autors, lo provençau compren totei lei parlars occitans deis Aups (dichs aupencs o gavòts), valent a dire lo nòrd de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au nòrd de Dinha) e lei Valadas Occitanas de l'estat italian. Pasmens, la classificacion pus admesa uei (segon Juli Ronjat e Pèire Bèc) agropa lei parlars deis Aups dins l'occitan vivaroaupenc e non dins lo dialècte provençau. L'inclusion deis parlars deis Aups dins lo provençau s'explica mai per de motius istorics que dialectologics. L'inclusion de la franja de Nimes (e mens encara de la franja costiera de Vidorle) au dialècte provençau empacha pas lo caractèr de transicion que ten aquela zona amb lo domeni lengadocian.
Obviament existisson de franjas de transicion entre lei dialèctes provençau e vivaroaupenc que lei dialectològs an costuma d'atribuir au vivaroaupenc: sud de Droma (dicha Droma Provençala), region de Dinha, aut País Niçard. Per còntra la zona dicha bas-aupenca, immediatament au sud de Dinha e anant de Forcauquier a Castelana, es pus provençala que vivaroaupenca, maugrat la preséncia de trachs vivaroaupencs.
I a tanben una transicion dau provençau vèrs lo lengadocian dins l'extrèm sud-èst d'Ardecha e a l'oèst de Nimes (au pè dei Cevenas e vèrs Vidorle).
Classificacion dau provençau[modificar | modificar la font]
Segon Pèire Bèc (1995), lei dialèctes provençau e lengadocian forman un ensems sud-occitan (o occitan meridionau), que se distinguís dau nòrd-occitan (vivaroaupenc, auvernhat e lemosin) e de l'occitan gascon.
Particularitats[modificar | modificar la font]
Una part dei caracteristicas lingüisticas d'aquesta varietat occitana ja se manifèstan a l'Edat Mejana e una autra part se consolida a partir dau sègle XVII:
- Vocalizacion dei -l en fin de sillaba en [w] (fil > fiu, mèl > mèu, sal > sau, martèl > martèu).
- Vocalizacion frequenta (mai non sistematica) de -lh en [w] (solelh > soleu).
Leis autrei trachs se fan visibles a partir dau sègle XVII: amudiment dei consonantas finalas (e subretot quauquei marcas gramaticalas coma leis -s dau plurau dei noms e adjectius, que despareisson o que dins certanei cas se substituisson per la terminason -ei(s) prononciada [ej(z)/i(z)]. En niçard pasmens utilizan lei terminasons -u/-i. Ansin la forma occitana mai estenduda los amics, las amigas se ditz en provençau generau leis amics, leis amigas e en niçard lu amics, li amigui.
Rapòrt au lengadocian (mai amb una larga zòna d'interferéncia), lo provençau se caracteriza per:
- Un article definit plurau epicèn (qu'a la mesma forma au masculin coma au femenin) lei [lej/li] (leis [lejz/liz] davant una vocala). Tanben tota una seria de mots coneisson la terminason epicèna -ei (-eis): d'adjectius possessius (mei, tei, sei), d'adjectius demostratius, exclamatius o interrogatius (aquelei, aquestei), de pronoms personaus (elei), d'adjectius e de pronoms indefinits (quauquei, d'unei), e en generau, les adjectius plaçats davant lo nom que transforman -e e -a finalas dau singular en -ei au plurau (un brave amic, de braveis amics; una granda taula, de grandei taulas).
- Lo niçard, en luòc de -ei (-eis), possedís un sistèma amb lei terminasons -u au masculin plurau e -i au femenin plurau.
- La casuda dei consonantas oclusivas finalas, levat en niçard.
- La vocalizacion de la -l finala en -u.
- Lo manten de l'oposicion v/b.
- Lo manten de la -n finala etimologica amb la nasalizacion parciala de la vocala precedenta.
Rapòrt au vivaroaupenc, lo provençau se caracteriza per:
- Lo manten deis -d- intervocalicas: parlada còntra parlaa.
- Una primiera persona dau singular en -e o -i còntra -o en vivaroaupenc
Classificacions sosdialectalas[modificar | modificar la font]
Lo provençau se classifica ansin:
- Lo provençau generau compren doas varietats fòrça similaras:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Morfologia:
- Fonetica:
- Abséncia de diftongason de ò realizada [ɔ] (bòn, pònt...).
- Lo provençau maritim (o centrau o mediterranèu). La sieuna extension es dins l'èst dei Bocas de Ròse (vèrs Selon, Ais de Provença e Marselha), lo departament de Var (Tolon...) e l'oèst deis Aups Maritims (vèrs Canas, Antíbol, Grassa e Canha de Mar). Lo sud deis Aups d'Auta Provença, vèrs Forcauquier e Castelana, coneis una transicion doça entre lo provençau maritim e lo vivaroaupenc, (aqueu d'aquí que comença a partir de Dinha). Lei caracteristicas dau maritim son:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc.
- L'article plurau lei(s) se pronóncia puslèu [lej(z)] e d'autrei terminasons dau plurau s'acaban tanben per -ei(s) [ej(z)].
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/we/wa] (bòn, pònt...).
- Morfologia:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Lo provençau niçard se parla dins la bassa Comtat de Niça e a Mónegue (l'auta Comtat de Niça es de dialècte vivaroaupenc e la Vau de Ròia es de dialècte roiasc). D'unei que i a pensan que se tracta d'un dialècte distint dau provençau, per de rasons pus culturalas que non pas dialectologicas. Pron particular, lo niçard se caracteriza per:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu qu'es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc e tanben dins lo parlar mentonasc.
- La terminason -s dau plurau s'es amudida e explica, dins certanei cas, l'aparicion de formas nòvas dau plurau masculin amb -u e dau plurau femenin amb -i (correspondent amb -ei(s) dau provençau generau). Ansin: la forma occitana generala los amics, las amigas se ditz en niçard lu amics, li amigui (mai en provençau generau: leis amics, leis amigas).
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- La conservacion de la -a finala atòna prononciada [a] (en luòc de [ɔ] coma en provençau generau).
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/wa] (bòn, pònt...).
- Una tendéncia a conservar de mots proparoxitòns o esdrúchols, valent a dire amb l'accent tonic sus l'avantavantdarriera sillaba (en luòc de lei transformar en mots paroxitòns o plans amb l'accent tonic sus l'avantdarriera sillaba, coma en occitan generau). Ansin: diménegue (en luòc de dimenge), pàgina (en luòc de pagina).
- La pronóncia de la majoritat dei consonantas finalas (en luòc de leis amudir coma en provençau generau). Pasmens la terminason -s dau plurau s'es amudida.
- Morfologia:
- Lo vivaroaupenc, dempuei lo nòrd de Vivarés fins ais Aups, qu'es en realitat un dialècte distint dau provençau segon lei classificacions uei pron acceptadas dei lingüistas Juli Ronjat e Pèire Bèc. Pertanh au nòrd-occitan (ten cha en luòc de ca e ja en luòc de ga...).
Codificacion e estandardizacion[modificar | modificar la font]
Existisson dos sistèmas normatius concurrents a causa de la dura situacion de diglossia en fàcia dau francés:
- La nòrma classica, desvolopada particularament per Robèrt Lafont, unitària dins l'ensems occitan, que s'acòsta deis us pus tradicionaus dau provençau, deis autrei dialèctes occitans, de l'occitan ancian e tanben dau catalan.
- La nòrma mistralenca, utilizada particularament per Frederic Mistral, mai mens unitària, pauc tradicionala e que s'acòsta deis us francés.
Dins lei doas nòrmas, existisson de tendéncias favorablas a una estandardizacion dau provençau, basada sus la koinè literària iniciada per lo Felibritge dempuei lo mitan dau sègle XIX e pron convergenta amb leis autrei koinès regionalas de l'occitan. Ansin se dessenhan doas varietats regionalas de l'occitan larg: lo provençau generau e lo provençau niçard (a causa dau particularisme culturau fòrt de la Comtat de Niça). Totun tanben i a de tendéncias que defendon lo localisme exacerbat e que refusan (o desestabilizan) la codificacion a respècte dei doas nòrmas.
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chata de Provença e Cante una chato de Prouvènço se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certans mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (umble/umble, Oumèro/Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).
Secessionisme lingüistic[modificar | modificar la font]
Après fòrça ans de lucha per establir quina grafia caliá far servir per escriure l'occitan provençau, es aparegut una tendéncia secessionista, que refusa d'admetre l'unitat de la lenga occitana, que revendica la nòrma mistralenca, mai non representa pas l'ensems deis usatgiers d'aquela nòrma mistralenca; en mai d'aquò es contrària a la vision unitària de la lenga d'òc de Frederic Mistral. Aqueu secessionisme lingüistic apareguèt durant leis ans 1970 (amb Loís Baile) e es estat reactivat dempuei leis ans 1990 per l'universitari Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença: en s'apiejant subre una concepcion particulara de l'identitat provençala, afirman que lo provençau seriá una lenga a despart e que caudriá parlar de "lengas d'òc" au plurau e non d'una sola lenga. Refusan lo tèrme unitari "occitan". Aquela tendéncia es fòrça marginala dins lo domeni de la lingüistica romanica mai es influenta dins quauquei mitans politics e culturaus locaus. Pasmens a pas capitat de convéncer la majoritat dau movement culturau provençau, ni manco la comunautat scientifica dei lingüistas seriós especializats en provençau.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- AVRIL J.T. (1839) Dictionnaire provençal-français suivi d’un vocabulaire français-provençal [reed. 1991, Nimes: Lacour]
- BÈC Pèire = BEC Pierre (1995) La langue occitane, coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed. 1963]
- CALVINO Joan Batista (1905) = CALVINO Jean-Baptiste, Nouveau dictionnaire niçois-français, Niça: Imprimerie des Alpes Maritimes [reed. 1993 amb lo títol: Dictionnaire niçois-français, français-niçois, Nimes: Lacour]
- BOISGONTIER Jacme (1981-86) (collab. Loís MICHEL, Joan Maria PETIT) = BOISGONTIER Jacques (collab. Louis MICHEL, Jean-Marie PETIT) Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc oriental [ALLOr], París: CNRS, 3 vol.
- BOUVIER Joan Glaudi, & MARTÈL Clàudia (1975-1986) = BOUVIER Jean-Claude, & MARTEL Claude, Atlas linguistique et ethnographique de la Provence [ALP], París: CNRS
- CASTELANA Jòrdi (1947) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire niçois-français [reed. 2001, Niça: Serre]
- CASTELANA Jòrdi (1952) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire français-niçois [reed. 2001, Niça: Serre]
- COMPANH Andrieu ‹COMPAN Andriéu› (1965) = COMPAN André, Grammaire niçoise [reed. 1981, Niça: Serre]
- COPIER Juli (1995) = COUPIER Jules, Dictionnaire français-provençal / ‹Diciounàri francés-prouvençau› [Diccionari francés-provençau], Ais de Provença: Association Dictionnaire Français-Provençal / Edisud
- FORVIERAS Xavier de ‹FOURVIERO Savié de› (1899) = FOURVIÈRES Xavier de, Grammaire provençale et guide de conversation [reed. 1973, Avinhon: Aubanel] [mai d’una reedicion: Culture Provençale et Méridionale, Aubéron]
- LAFONT Robèrt (1951) Phonétique et graphie du provençal: essai d’adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence, Tolosa: Institut d’Études Occitanes [reed. 1960] • Actualizat dins Lafont 1972
- LAFONT Robèrt (1972) L’ortografia occitana, lo provençau, Montpelhièr: Universitat de Montpelhièr III-Centre d’Estudis Occitans • Actualizacion de Lafont 1951
- MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (1998) = MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Grammaire provençale et cartes linguistiques, Ais de Provença: Comitat Sestian d’Estudis Occitans / Centre Regionau d’Estudis Occitans-Provença (difusion Edisud)
- FETTUCIARI Jòrgi, & MARTIN Guiu, & PIETRI Jaume (2003) Dictionnaire provençal-français / Diccionari provençau-francés, Ais de Provença: L’Escomessa / CREO Provença (difusion Edisud)
- LÈBRE Elias, & MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (2004) = LÈBRE Élie, & MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Dictionnaire de base français-provençal / Diccionari de basa francés-provençau, Ais de Provença: CREO Provença (difusion Edisud) [1a ed. 1992]
- MISTRAL Frederic (1879-1886) ‹Lou Tresor dóu Felibritge› [Lo Tresaur dau Felibritge]: Dictionnaire provençal-français, Ais de Provença: Remondet-Aubin [reed. 1932, París: Delagrave] [reed. 1968, Ais de Provença: ‹Edicioun Ramoun Berenguié› (Edicions Ramon Berenguier)] [reed. 1979, Ais de Provença: Edisud, 2 vol.]
- PELLAS S.A. (1723) Dictionnaire provençal et français [reed. 1996, Nimes: Lacour]
- RONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
Lingüistica > Lenga > Occitan > Provençau


text:
Maimonides
Moshé ben Maimon (en ebrieu: משה בן מימון, e en arabi: موسى بن ميمون), apelat Maimonides e Rambam (רמב"ם, l'acrònim de sas inicialas ebrievas), foguèt lo rabin, lo mètge e lo teologian jusieu pus celèbre de l'Edat Mejana per son influéncia sus la filosofia, la religion e la medecina medievala.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 30 de març de 1135 a Còrdoa d'una familha illustra; son paire exerciá coma letrat e prince del quartièr jusieu. Recebèt son educacion primièra a l'escòla de la sinagòga. Realizèt sos estudis sus matematicas e medecina dins l'ensenhament arabi. En 1148 los almoads conquistèron Còrdoa e impausèron las leis islamicas tant als jusieus coma als crestians, e la familha de Maimonides s'exilièt. Après qualques annadas, s'installèron en Egipte, que Maimonides i foguèt rabin principal del Caire e mètge de Saladin, soudan d'Egipte e Siria.
Òbras[modificar | modificar la font]
Escriguèt de tractats nombroses de medecina, coma l'adreçat al soudan Saladin, lo Tractat suls poisons e lors antidots (1199); al filh del soudan, Al-Fadl, Guida de la bona santat (1198) e Explicacion de las alteracions (1200). Sas òbras màgers de tèma rabinic (talmudic) son un comentari en arabi de la Mishnà, L'illuminar (1168), titolat tanben Libre de l'elucidacion, e la Segonda Lei o Repeticion de la Lei (1180), que constituís son òbra màger e consistís en una compilacion de matèrias de totas las leis e nòrmas religiosas e juridicas de la vida jusieva. Aquelas òbras aguèron fòrça prestigi e Maimonides aguèt de discipols nombroses. Es tanben l'autor d'òbras filosoficas que influencèron la pensada medievala, escrichas pendent los darrièrs ans de sa vida, coma lo Tractat sus la resurreccion dels mòrts (1191). La Guida dels perplèxes (1190) es la clau de sa pensada filosofica e exerciguèt una influéncia granda suls cercles tant jusieus coma crestians, subretot suls cercles escolastics, que i establís una conciliacion entre la fe e la rason, adreçada als que dobtan entre los ensenhaments de la religion jusieva e las doctrinas de la filosofia aristotelica qu'alavetz predominava, en demostrant que i a pas de contradiccion dins los punts que la fe e la rason semblen s'i opausar; es, doncas, una conciliacion entre lo sens literal de las Sagradas Escrituras e las veritats racionalas, en invocant l'interpretacion allegorica en cas de conflicte. Atal sorgiguèron de polemicas per d'"antimaimonistas" (basicament, per un grop de musulmans que pretendián una interpretacion literala de l'Alcoran, los mutallajun) que ne taquèron de racionalista. Malgrat aquò, la Guida de perplèxes foguèt una òbra fòrça comentada e d'influéncia granda sul mond musulman e sus l'escolastica crestiana (Tomàs d'Aquin...). Dins sa joventut escriguèt tanben de poèmas religioses e una epistòla en arabi. Coma jusieu dins de territòri islamic, aguèt una formacion bidireccionala: la tradicionala jusieva e l'aràbia profana (amb d'incorporacions de la grèga), a partir dels ensenhaments de son paire, l'erudir Maimum; per tot aquò, Maimonides escriguet d'òbras autant en ebrieu coma en arabi, que lor pròsa se caracteriza subretot per la sistematizacion e per la claretat mostrativa e per lo caractèr conciliador. Maimonides foguèt l'origina del movement intellectual jusieu dels sègles XIII e XIV en Occitània e dins la Peninsula Iberica. Partisan del realisme teologic, es considerat de precursor de las idèas d'Espinosa.
Es encara possible de trapar de noms de sa familha, coma Maymó, Maymí, Maymin, Maimi... dins los Païses Catalans.


text:
Lo territòri de la Tunisia modèrna foguèt administrat gaireben en la siá totalitat jol nom de la província romana d'Africa, e venguèt un dels granièrs de Roma. Al sègle V, los vandals jol comandament de Genseric, ocupèron la region. Al sègle VI, Belisari recuperèt la region per l'Empèri Bizantin. Al sègle VII venguèt una partida de la dinastia omeia e dels abbassidas, jol nom de Ifriqiya; a aquela epòca se fondèt la vila de Cairoan. Posteriorament los berbèrs natius arribèron al poder amb l'aprovacion del Califat Fatimita, e la dinastia aglabida foguèt remplaçada per la dinastia dels Ziris. En 1045, los ziris renoncièron al shi'isme, e los fatimidas mandèron a Banu Hilal, una confederacion de bedoïns, per acabar amb los ziris. D'aqueste biais, la region foguèt devastada e la prospèra industria agrària foguèt arroïnada.
En 1159, los Almoravidas dominèron la region, e foguèron expulsats al sègle XIII pels hafsis, que governèron Ifriqiya. Se refugièt ailà e i moriguèt Loís IX de França, quand anava pel camin de las crosadas. A la debuta del sègle XVI, Espanha capitèt de contrarotlar qualques vilas litoralas, que foguèron lèu perdudas davant l'Empèri Otoman, que governèt Ifriqiya dempuèi 1574. Los governants turcs, los Begs, obtenguèron un gra d'independéncia per çò qu'es de Turquia.
Al sègle XIX los Begs sollicitèron lo prèst de gròssas somas d'argent a França, que comencèt de contemplar la colonizacion de Tunisia. Lo 12 de mai de 1881, França declarèt Tunisia coma protectorat, après un acòrdi ont permetèt l'ocupacion britanica de Chipre; malgrat aiçò, fòrça abans d'aquela data lo govèrn beg tunisian aviá perdut la siá autonomia.
Lo president Zine El Abidine Ben Ali foguèt reelegit per un tresen mandat en 1999, e lo sieu partit, l'Agropacion Constitucionala Democratica (RCD), obtenguèt 148 dels 182 sètis del Parlament. Mohamed Ghannouchi foguèt nomenat primièr ministre. Tunisia comencèt un periòde de mai de dubertura cap a l'exterior. Los IVen Encontres Patronals Centromediterranèa se debanèron pel primièr còp en Tunisia, ont lo país prepausèt la creacion d'una zona de liure comèrci, que se concretizèt en 2001 entre Marròc, Egipte, Tunisia e Jordania. S'aumentèt la cooperacion amb los païses de Magrèb ras de la menaça islamica, amb entrevistas amb los Presidents d'Argeria e Libia, e lo Rei de Marròc.
En 2002, l'Assemblada Nacionala aprovèt una reforma de la Constitucion que preconizava la creacion d'una segonda cambra legislativa (Cambra de Conselhièrs), màger proteccion dels dreches e libertats publicas aital coma l'eliminacion del limit de mandats d'un president.
En 2011, a la seguida de manifestacions, lo president Ben Ali fugís en Arabia Saudita. Foued Mebazaa ven president per interim.
De veire: Economia de Tunisia
Tunisia a una economia divèrsa, ont los sectors de màger importància son l'agricultura, mineracion, energia torisme, petròli e manufacturas. Del temps que demòra lo pes del contraròtle governamental suls tèmas economics, s'es anat redusint pauc a pauc amb la creissença de la privatizacion, una simplificacion de l'estructura en los impòstes, e un tractament mai adaptat sul deute. La creissença reala èra de 5,0% dins lo decenni de 1990, e l'inflacion seguiguèt en casuda fins a 2006. L'aument dins lo comèrci e lo torisme son estats los elements clau per la creissença economica establa.
L'associacion entre Tunisia e l'Union Europèa, la primièra entre l'UE e un país mediterranèu, dintrèt en vigor lo 1èr de març de 1998. Jos aquel acòrdi, Tunisia acceptèt de facilitar lo comèrci amb los Estats Units dins lo decenni de 2000. Màger privatizacion, e desliurança del còde dels investiments per atraire d'investiments estrangièrs, e desvolopament en l'eficiéncia del govèrn son los rèptes pel futur de Tunisia. Segon lo British Philip's university atlas del 2000, Tunisia possedís una resèrva de fosfat dins la part centrala del país.


text:
1552
Aquesta pagina concernís l'an 1552 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion en Euròpa dei trabalhs dau mètge arabi Ibn al-Nafis (1213-1288), especialament son estudi e sa premiera descripcion de la circulacion dau sang dins lo còrs uman (1242), per lo mètge espanhòu Miguel Servet (1511-1553).
A Venècia, publicacion de Tabulae anatomicae dau mètge Bartolomeo Eustachi (vèrs 1510-1574). Son trabalh conteniá plusors descubèrtas regardant leis òs, lei muscles, lei nèrvis, lei venas e la foncionament de l'aurelha. Ansin, un canau intèrne de l'aurelha es uei dich trompa d'Eustachi.


text:
Guilhèm III d'Aurenja Nassau
Guilhèm III d'Aurenja Nassau (14 de novembre de 1650 - 8 de març de 1702) foguèt stadhouder d'Olanda, de Zelanda, d'Utrecht, de Guèldres e d'Overijssel de 1672 a sa mòrt e rèi d'Anglatèrra, d'Irlanda e d'Escòcia de 1689 a sa mòrt.
Maugrat l'oposicion d'una partida dei caps olandés a la foncion de stadhouder, capitèt d'ocupar la carga en 1672 per faciar l'invasion francesa durant la Guèrra d'Olanda (1672-1679) e protegir l'independéncia dei Províncias Unidas. En 1677, esposèt la princessa Maria d'Anglatèrra. Quand Jaume II foguèt destituit per lo Parlament en 1688 au profiech de Maria, Guilhèm organizèt donc un desbarcament en Anglatèrra e conquistèt rapidament lo poder. En 1689, signèt un acòrd ambé lo Parlament per limitar lei drechs dau rèi. A la mòrt de sa frema en 1694, venguèt l'unic rèi d'Anglatèrra. Sa politica foguèt marcada per son oposicion determinada ais ambicions de Loís XIV (1643-1715)


text:
Votre requête : Diocèse = Angoulême
- abbaye Notre-Dame de La Couronne
- abbaye Notre-Dame de Nanteuil-en-Vallée
- abbaye Saint-Benoît de Tusson (femmes)
- abbaye Saint-Cybard d'Angoulême
- abbaye Saint-Etienne de Baignes
- abbaye Saint-Pierre de Cellefrouin
- abbaye Saint-Pierre de Lesterps
- abbaye de Saint-Amant-de-Boixe
- cathédrale Saint-Pierre d'Angoulême
- confrérie des trinitaires d'Angoulême
- prieuré Notre-Dame de Beaulieu (dioc. Angoulême)
- prieuré Saint-Florent de La Rochefoucauld
- prieuré Saint-Lazare de Villejoubert
- prieuré Saint-Léger de Cognac
- évêché d'Angoulême


text:
-209
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -209 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, Scipion l'African conquistèt Cartagèna onte trobèt un tesaur important e leis ostatges ibèrs tenguts per lei Cartaginés. Aquò entraïnèt lo començament d'unei revòutas indigènas còntra lei Cartaginés que foguèron rapidament en dificultat dins la region. En Itàlia, Tarenta foguèt tanben conquistada per lei Romans e pilhada.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Revòuta Dazexiang. D'autreis insureccions acomencèron tanben rapidament en causa dau maucontentament entraïnat per lei taxas e leis impòsts tròp importants e l'afebliment de l'Estat dirigit per un enfant dempuei la mòrt de l'emperaire Qin Shi Huang en 210 avC. Per faciar la crisi militara, unei generaus e foncionaris, compres lo Premier Ministre Li Si, lo Chancelier Feng Quqi e lo generau Feng Jie, demandèron l'aplant de certanei construccions extravagantas ordonadas per l'emperaire Qin Er Shi. Pasmens, foguèron arrestats. Feng Quqi e Feng Jie capitèron de se suicidir mai Li Si e son fiu ainat foguèron executats d'un biais fòrça crudèu en 208 avC. Puei, d'autrei ministres de Qin Shi Huang foguèron executats. Aquò agravèt la situacion militara.


text:
Larzac
Larzac es un causse situat al sud-èst de Roergue e al sud del Massís Central e que fa partida d'un ensems mai grand sonat los Grands Causses. Sa vila principala es Milhau.
Es un replanat calcari de pèira rossèla que sas ròcas son datadas del segondari (epòca Jurassica) e d'una altitud mejana situada entre 700 e 900 m, amb un punt culminant al puèg de Cogolha, a 912 m. Confronta al nòrd-èst las gòrjas de Dorbia, que lo desseparan del Causse Negre, e al sud lo riu de Sòrga.
L'economia de Larzac es mai que mai agricòla, basada sus l'elevatge de fedas per la produccion de formatge de Ròcafòrt. Lo causse es traversat per l'autorota A75 que lo famós viaducte de Milhau n'es un element. La linha de camin de fèrre Besièrs-Nussarga passa a l'oèst del causse.
Una partida de Larzac es ocupada per un camp militar francés, que un projècte d'espandiment dins las annadas 1970, provoquèt l'oposicion dels païsans caussinhòls e foguèt a l'origina de 10 ans de luchas. Lo projècte foguèt fin finala abandonat per decision de François Mitterrand en 1981.


text:
Dança
La dança es l'art de mòure lo còrs uman segon un cèrt acòrd entre l'espaci e lo temps, acòrd qu'es perceptible gràcias al ritme e a la composicion coregrafica.
La dança es un art corporal constituit d'una tièra de movements, sovent ritmats per una musica.
Las danças se fondan sus un ensemble definit de movements desprovesits de significacions d'espereles, coma sovent dins lo balet o las danças folcloricas europèas, siá sus un bolec simbolic, mena de mime o de pantomima, coma dins la màger part de danças asiaticas. Cada pòble dança, per de motius e de biais diferents.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1956
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1956 (Jòcs de la 16ena Olimpiada) se debanèron a Melbourne Austràlia ( 22 de novembre - 8 de desembre de 1956.
Las espròvas d' equitacion se realizèron pr'aquò a Estocòlme Suècia ( 11 - 17 de junh de 1956 ) per en causa de la quarantena impausada en aquela epòca als antipòdes a tota mena d'animal vengut d'a l'endefòra.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Melbourne 1956 - Atletisme
-
Basquet[modificar | modificar la font]
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Canoe-caiac[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 351 documents subre Melbourne 1956 en picar coma clau Olympic Games 1956


text:
Mervièlh
Mervièlh (Murviel en francés, puèi Murviel-lès-Montpellier dempuèi 1891) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing[1] citan una atestacion anciana (cap a 1031) : in villa Murovetulo. Muro vetulo a lo sens de mur vièlh e los autors se pensan que designa un ancian oppidum. Justament, al nòrd del vilatge, i a lo sit arqueologic del Castelàs, ont se trobava una vila antica celtica, puèi galloromana.
La clartat del toponime a patit d'una assimilacion vocalica : u de mur vengut e per influéncia de è de vièlh (è es normalament impossible abans l'accent tonic, es donc lo fonème pus prèp, e, qu'a remplaçat u). Es a remarcar qu'en occitan, i a pus sovent de dissimilacions que d'assimilacions en toponimia (los Ròcafòrt venguts Récafòrt dins la prononciacion, los Verdfuèlh cambiats en Vrufuèlh, etc), allòc que las assimilacions vocalicas son frequentas en la lenga basca (cf. lo doblet uri, vilatge e iri). Es lo fenomèn de l'armonia vocalica, que se pòt tanben trobar mai o mens en Catalonha, país de substrat iberobasque (Celsona > Solsona, per çò qu'es de la toponimia, jonoll, de genoll < genŭcŭlu, per çò qu'es de la lenga) e plan sovent en valencian meridional (olla que sona ['ɔʎɔ] e terra que sona ['tɛrrɛ]).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Batèl viking
Los batèls viking èran los vaissèls utilizats pendent l'era vikinga (entre 793 e 1066) dins lo nòrd d'Euròpa. La tradicion escandinava de construccion navala pendent aqueste periòde èra caracterizada per de batèls fins e plegadisses, amb una proa e una popa simetricas e una quilha vertadièra. Èran bastits amb una tecnica particulara, que los bordatges i se superpausavan e èran riblats entre eles. Podián presentar una figura escalprada per ondrar la proa o la popa, que sovent èra un cap de dragon.
Viatjavan dins la Mar Baltica e luènh de sas basas escandinavas, entrò Islàndia, las Illas Feròe, Groenlàndia, Terranòva, la Mediterranèa, e Africa.
Los batèus èran abitualament devesit en classas basadas sus sa talha e sa foncion. Mesuravan entre 10 e 30 metres de long.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Per las generacions recentas, lo vaissèl de guèrra es vengut l'icòna culturala dels vikings. Aquesta tendéncia es pas estonanta, amor que lo batèl fonccionèt coma la peça centrala de la cultura escandinava pendent de sègles. D'efèit, l'importància del vaissèl viking es prigondament enraiçada dins la cultura escandinava, per una nau qu'aviá a l'encòp un ròtle pragmatic e religiós. Escandinàvia es una region amb de cadenas de montanhas relativament enauçadas que son de bon aténher per los pòrts costièr. En consequéncia, las rotas de negòci d'en primièr utilizadas foguèron las vias maritimas, essent que, a mai las rotas terrèstras èran perilhosas e de mal accedir. Los reialmes viking se desvolopèron alavetz dins las ciutats costièras, lasqualas èran fòrça dependentas de la Mar del Nòrd per sa subrevida e son desvolopament. Lo contraròtle de las vias maritimas èra alavetz primordial, e en consequéncia los naviris tecnicaments pus avançats èran fòrça presats. D'efèit, pr'amor de son importància aclapanta, lo naviri venguèt un element central de la religion pagana vikinga, entrò a venir simbòl de poder e d'abiletat. pendent lo primièr millenni, los caps vikings respectables e los nòbles, se fasián rebondre amb un naviri intacte e luxuós per fin de los transportar dins l'autre monde. A mai, d'unas peças de moneda trapadas a Hedeby, entre las monedas danesas pus ancianas, an de vaissèls coma emblèma, mostrant l'importància dels naviris dins la zona. A travèrs una tala importància culturala e practica, lo batèu viking progressèt cap al pus potent e avançat naviri de l'epòca.


text:
Sistèma parlamentari
Un sistèma parlamentari o democràcia parlamentària es un sistèma d'organizacion politica ont la branca executiva del govèrn depend del sosten dirècte o indirècte del parlament, sovent exprimit per un vòte de confidança. Doncas, i existís pas una separacion clara dels poders entre las brancas legislativa e executiva ni de sistèma de verificacion e balança comuna dins lo sistèma presidencial. Malgrat aquò, lo sistèma parlamentari a una flexibilitat e capacitat de responsa màgers que lo sistèma presidencial. Coma sistèma democratic, dins la democràcia parlamentària la sobeiranetat populara es representada per de deputats e/o de senadors, elegits per d'eleccions liuras e periodicas, qu'exercisson la lor foncion legislativa dins un parlament.
La branca executiva dels sistèmas parlamentaris es sostenguda per un cabinet, dirigit pel primièr ministre, considerat coma lo cap del govèrn. Lo primièr ministre e los ministres del cabinet provenon del Parlament e son sovent de membres ministres. Lo cap del partit majoritari, o d'un grop de partits en coalicion, es elegit o designat coma primièr ministre. Dins fòrça païses amb de sistèmas parlamentaris, lo cabinet, un dels membres, o lo primièr ministre, pòdon èsser renversats per una mocion de censura. E lo poder executiu pòt dissòlvre lo parlament e convocar d'eleccions novèlas.
Las brancas legislativas dels sistèmas parlamentaris pòdon èsser eissidas d'un sistèma de vòte uninominal majoritari o d'un sistèma de representacion proporcionala. Lo primièr cas s'utiliza principalament dins los païses de la Comunitat Britanica de las Nacions, e dins gaire de cases es necessari de formar un govèrn de coalicion. Per contra, los sistèmas de representacion proporcionala, utilizats sustot dins los païses de l'Euròpa continental, tendon a produsir de coalicions multipartitas.
Dins la majoritat dels sistèmas parlamentaris las cargas de cap de l'Estat e de cap del govèrn son detengudas per doas personas distintas; lo cap de l'Estat a una posicion de representacion o una foncion sustot ceremonialas (es sovent un monarca o lo president), amb de poders limitats que pòt utilizar en tempses de crisi, los que (per convencion o per òrdre constitucional) pòdon solament s'utilizar jol conselh e l'aprovacion del cap del govèrn. Dins d'autres sistèmas parlamentaris especials (nomenats sistèmas semipresidencials), lo president (coma cap d'Estat) a mai de poders e de foncions governamentals.


text:
Kiwi (ausèl)
Los kiwis ( genre Apteryx, que significa en grèc "sens alas") son un genre d'ausèls paleognatas compausat per cinc espècias endemicas de Nòva Zelanda. Fan aperaquí la talha d'una galina. Abans de l'arribada dels umans a l'entorn de l'an 1300, en Nòva Zelanda los unics mamifèrs qu'i aviá èran de ratapenadas, e los ròdes ecologics qu'en d'autras parts del mond èran ocupats per d'animals tan divèrsas coma de cavals, de lops e ratons foguèron utilizats per d'ausèls (e en mendre proporcion per cèrtas espècias de reptils). La denominacion kiwi es maòri, idiòma del pòble omonim del linhatge que colonizèt la Nòva Zelanda abans de l'arribada dels europèus.


text:
Arsène Darmesteter
Arsène Darmesteter (Château-Salins, 5 de genièr de 1846 - París, 16 de novembre de 1888) foguèt un filològ e erudit del judaïsme francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Arsène Darmesteter nasquèt en 1846 a Château-Salins, un vilatjòt al costat de Metz, dins una familha de classa mejana de confession jusieva. Son paire, Calmann Darmesteter, èra religaire de libres e sa maire, Rosalie Darmesteter (nascuda Brandeis), d'origina chèca, disiá èsser descendenta del famós Marahal de Praga. Son fraire James, que vendriá un orientalista famós aprèp, nasquèt tres ans mai tard, en 1849. La familha s'installèt a París en 1852. Lo paire voliá qu'Arsène venguèsse rabin e lo mandèt a una escòla rabinica, Talmud-Tora, de la capitala francesa. Pr'aquò la carrièra religiosa l'interessava pas; obtenguèt puèi son bacheleirat quand aviá 16 ans e dos ans aprèp capitèt de venir licenciat en letras. Puèi, estudièt la filologia francesa a l'École des Chartes, a l'École des Hautes Études e a la Sorbonne. Tre 1869, gràcias a la recomandacion del lingüista parisenc Gaston Paris, foguèt missionat pel Ministèri de l'Instruccion Publica francés per estudiar las glòsas del savi Rashi dins los manuscriches ancians de las bibliotècas anglesas. Aital, a travèrs los comentaris d'aquel erudit jusieu, Darmesteter pensava de poder conéisser la lenga francesa d'aquel temps. Publiquèt divèrses articles suls resultats de sas recercas tre 1872 dins divèrsas revistas coma Romania, çò que li balhèt un prestigi considerable dins los estudis del francés ancian. Aquel meteis an comencèt a trabalhar coma repetidor en lengas romanicas a l'École des Hautes Études.


text:
Illas Canàrias
Las illas Canàrias (en castelhan Islas Canarias) son un archipèla de sèt illas majoras, quatre illas menoras e dos illons volcanics de l'ocean Atlantic, situats al nòrd-oèst del continent african, pus precisament davant las còstas de Marròc e del Sahara Occidental. Se tròba entre los 27° 37' e 29° 23' de latitud Nòrd, e entre los 13° 20' e los 18° 16' de longitud Oèst.
Administrativament, constituisson una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom de Canàrias.
I a doas capitalas: Las Palmas de Gran Canaria e Santa Cruz de Tenerife.
Lo gentilici es canari -ària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas Canàrias son un archipèla situat dins l'Ocean Atlantic, al nòrd-Èst de la còsta d'Africa. L'archipèla forma l'ecoregion macaronesiana amb los Açòres, Cap Verd, l'archipèla de Madèira e las Illas Salvatjas. L'illa canària mai prèpa del continent se tròba a 108 km del nòrd-oèst de la còsta africana.
L'archipèla de las Canàrias es format per las sèt illas majoras :
- Grand Canària (capitala Las Palmas de Gran Canaria);
- Tenerife (capitala Santa Cruz de Tenerife);
- Lanzarote (capitala Arrecife);
- La Palma (capitala Santa Cruz de La Palma);
- La Gomera (capitala San Sebastián de La Gomera);
- El Hierro (capitala Valverde);
- Fuerteventura (capitala Puerto del Rosario);
Las quatre illas menoras :
- La Graciosa, la sola poblada (d'aperaquí 600 ab.)
- Lobos;
- Alegranza;
- Montaña Clara
e dos illons :
Cultura e lengas[modificar | modificar la font]
La cultura canària se compausa de dos jaces entrebescats:
- Lo rèirefons guanche (berbèr) constituís la cultura d'origina de l'archipèla. Lo guanche (berbèr) se parla pas pus mas a laissat de traças dins l'espanhòl actual amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. Lo guanche auriá coexistit amb l'espanhòl e auriá desparegut al sègle XVIII.
- L'aportacion coloniala europèa, a partir del sègle XIV, puèi la conquista per Castelha de 1402 a 1496, an generalizat l'usatge de la lenga espanhòla e de la religion catolica.


text:
Cricqueville-en-Bessin
Cricqueville-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale de la Mange, Cricqueville-en-Bessin a situat a dètz quilomètres de Isigny-sus-Mar e a vint-cinc quilomètres de Bayeux, en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Commune littorale de la Manche, Cricqueville-en-Bessin est située à dix kilomètres d'Isigny-sur-Mer et à vingt-cinq kilomètres de Bayeux, dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom a la siá crique n'aiga prigonda #que forma un pòrt natural, de Crycavilla, lo nom a evolucionat en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville ven Cricqueville-en-Bessin [3].
La commune doit son nom à sa crique en eau profonde qui forme un port naturel, de Crycavilla, le nom a évolué en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville devient Cricqueville-en-Bessin [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 de febrièr 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Cricqueville-en-Bessin », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 février 2010


text:
Avocat (mestièr)
En drech, l'avocat es un jurista que sa foncion tradicionala es de defendre los seus clients, personas fisicas o moralas, en justícia, en pledejant per far valer los lors interèsses e, mai generalament, per los representar. L'avocat fa foncion de conselh e de redactor d'actes. Lo ministèri d'avocat es de vegadas obligatòri pel drech nacional, subretot per d'assegurar los drechs de la defensa devant unas jurisdiccions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, en Grècia e Roma oficiavan ja de defensors, mas mai sovent, l'accusat deguèt se defendre d'esperel. Segon lo còdi de Solon, l'accusat deviá pledajar la seuna causa devant lo tribunal, amb los servicis del logograf se se sentiá incapable de produire un discors convenable. A Roma, l'emperaire Justinian substituiguèt a la profession liberala de defensaires d'un collègi public, l’« Òrdre dels Avocats »[1].
En França, la primièra mencion relativa als avocats figura dins un capitular de Carlesmanhe de 802. Dins lo reialme de França, Felip III redigiguèt l'ordonança del 23 d'octobre de 1274 reconeissent als avocats membres du Parlament la qualitat de còrs constituit (drech al títol de « Mèstre »), somes al secret professional e organisant lo mestièr d'avocat: d'entre la règlas se trapa l'obligacion de far jurament, de defendre una causa justa e de recebre un salar moderat (onorari maximum fixat a 30 liuras)[2]. Una partida dels avocats de l'Edat Mejana essent de clergues, portant una raube negra que demòra lo vestit d'aquela profession en França. La practica del barrèl (nomenat ordo) comencèt amb la fixacion del Parlament de París en 1302 e la creacion del tablèu dels avocats (lista dels individús avent lo poder de defendre a la Cort) en 1327 per Felip de Valois. Apareguèron alara las primièras règlas de deontologia. En 1344, un arrèst de reglament del parlament de París oficializèt l'estatut d'avocat que sa profession comptava 51 membres en 1340[3]. L'Ordonança de Villers-Cotterêt en 1539 limita lo ròtle de l'avocat, l'inculpat essent privat de defensor pendent l'instruccion e a l'audiença. La Revolucion francesa afirmèt de nòu lo seu ròtle, autorisant la preséncia pendent l'instruccion (sens drech d'intervencion) e lo pledejament.
Revenguts[modificar | modificar la font]
Levat l'ajuda jurisdiccionala, presa en carga per l'Estat, que permet als justiciables (jos de condicions, coma las ressorsas) d'èsser assistits e/o representats en justícia gratuitament (ajuda jurisdiccionala totala) o de mendre còst (ajuda jurisdiccionala parciala), l'avocat percep d'onoraris. N'existisson tres menas: la primièra es calculada en foncion del nombre d'oras consacrada al tractament de l'afar; la segonda es calculada amb un barèma, quin que siá lo temps passat per l'afar; la tresena es calculada en foncion del resultat (per exemple, un percentatge de la soma balhada per una decision de justícia). Solide que los onoraris dels avocats son libres.
Contenciós[modificar | modificar la font]
En cas de contenciós entre lo client e l'avocat, es legitim de far valer lo seus drechs davant lo bastonièr de l'Òrdre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Hist">Istoric de la profession d'avocat
- ↑ (fr)Delachenal, Istòria dels avocats al Parlament de París. 1300-1600
- ↑ "Hist"


text:
Punt interior
Lo punt interior es un signe tipografic semblabla al punt mas plaçat en dessús de la linha de basa. Los usatges mai ancians remontan a l’epigrafia: serviguèt, dins d'escrituras anticas, a separer los mots. En latin e en grèc ancian, son utilizacion frequenta pasmens jamai foguèt sistematica, e es subretot utilizat per l'escritura en majuscula. Vaqui un exemple :
- NIΨON·ANOMHMATA·MH·MONAN·OΨIN
(en grec : « lava meus pecats e non solament meus uèlhs », palindrom que se pòt gravar suls batistèris).
Foguèt remplaçat per l’espaci.
Lo punt interior servís tanben de diacritic dins las ortografes actualas del gascon e del catalan e dins de romanisacions d’autres sistèms d’escritura.
Somari
Utilizacion en occitan[modificar | modificar la font]
S'utiliza sonque en occitan gascon.
- Destria lo grafema   (donant lo le son [ɲ] equivalent al francés  , al catalan  , al castelhan  ) e la sequéncia  , n seguida de h fricativa.
Per exemple: castanha [kas'taɲɔ] / in·hèrn [in.'hɛɾ]).
- Dinstinguís lo grafema sh (donant lo le son [ʃ] equivalent al francés   de chemin, al catalan   de deixar, a l'anglés   de shy) e la sequéncia  , s seguida de h fricativa.
Per exemple: floreish [flu'ɾejʃ] / des·har [des.'ha].
Aquela   fricativa de l'occitan gascon equival a   dins las autras varientas d'occitan (in·hèrn = infèrn, des·har = desfar, gahar = gafar).
Utilizacion en catalan[modificar | modificar la font]
Fa la distinccion entre   e  . Lo punt interior (punt volat en catalan) se plaça pas qu'entre entre doas   o   en capitalas, per obtenir lo digrama modificat   o   en capitalas.:
-   val mai sovent [ʎ] coma en occitan dins familha;
-   val [ll]. Per exemple: Parallèl (oc) → Paral·lel (ca).
Utilizacion en arpitan[modificar | modificar la font]
En arpitan: lo punt interior distinguís:
- Lo   prononciat [dz] e lo   prononciat [ʒ].
- Lo   prononciat [dz] dabant   o   e   prononciat [ʒ] dabant de   o  .
- Lo   prononciat [ts] e lo   prononciat [ʃ].
Utilizacion en grèc ancian e grèc modèrne[modificar | modificar la font]
En grèc ancian e modèrne, lo punt interior es utilizar al luòc del punt virgula.


text:
Mostèla
La mostèla (Mustela nivalis) es lo mamifèr mai pichon de la familha dels mustelids e constituís tanben lo mamifèr carnassièr mai pichon d'Euròpa amb una talha d'environ 20 cm per un centenat de gramas solament.
Populacions[modificar | modificar la font]
Segon l'UICN, la mostèla es classada en Preocupacion menora (LR/Lc LOWER RISK/Least Concern) [1], es estada introducha en Nòva Zelanda ont es considerada coma invasiva[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Mustela nivalis dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Mustela nivalis (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180554 Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Mustela nivalis (en)
- Referéncia NCBI : Mustela nivalis (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Mustela nivalis dins brainmuseum.org (en)
- Referéncia IUCN : espècia Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (en)
- Referéncia CITES : espècia Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (fr+en)
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Mustela nivalis (en)
- Referéncia GISD : espèce Mustela nivalis (en)


text:
Lo Pradet
Lo Pradet (tanben subrenomat Lo Pichon Prat) es una comuna francesa e provençala, en Provença, situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Catastròfas naturalas
- 3 Transpòrts
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Luecs e monuments
- 7 Personalitats liadas a la comuna
- 8 Bibliografia
- 9 Cinèma
- 10 Veire tanben
- 11 Luòcs e monuments
- 12 Personalitats ligadas amb la comuna
- 13 Véser tanben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Situat a 8 km de Tolon e 13 km d'Ieras, lo Pradet es limitròfa ambé La Garda a l'Oèst e au Nòrd, e ambé Carcairana a l'Èst.
La partida nòrd constituís una plana nomada Lo Plan. La façada sud si duerbe sus la rada de Tolon, una còsta de bauç dubèrta de calas e plaias largas (Lo Pin de Gala, Lo Mónegue, Lei Bonetas, La Garòna, Leis Orsinieras ambé son pòrt) acabada au Sud-Èst per lo Cap de Carcairana que sarra l'Èst de la rada.
Geologia[modificar | modificar la font]
Lo sòu sistrós e argielós, mai recubèrt de nitas au Plan, es propici ai culturas ortolanas, ai culturas floralas, a la vinha (amb especialament lo Tiboren, tipe de rasim rare) e a l'olivier (un molin d'òli fonciona encara).ñ
Lei massís, d'aspècte encara fèr, son cubèrts de súvers, de pins pinhon, de mimòsas... Lo maquís ocupa mai d'un quilomètre carrat fàcia a la mar.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo Pradet si situa sus la Còsta d'Azur e beneficiá d'un clima mediterranèu deis estius cauds e secs e deis ivèrns doç e relativament umides. La rada pòu si sometre a de vents violents amb un recòrd establit a 148 km/h lo 28 de novembre de 1983.
En mejana annuala, la temperatura s'establís a 15,9 °C amb una mejana maximala de 20,1 °C e una minimala de 11,8 °C. Lei temperaturas nominalas maximalas e minimalas notadas son de 29 °C en julhet e aost, e 6 °C en genier e febrier, valors doças gràcias a la preséncia de la Mar Mediterranèa. Lei jorns de gelada son pron rares mai lo 10 de febrier de 1986, la temperatura de -7,5 °C siguèt notada. Au contrari, lo 7 de julhet de 1982, la temperatura de 40,1 °C establissèt un recòrd. L'ensolelhament mejan s'establís a 2 899,3 oras l'an amb una poncha a 373,8 oras en julhet.
Autra valor importanta, caracteristica dau clima mediterranèu, lei precipitacions totalizan a Ieras 665 mm dins l'an, valor relativament febla a respècte d'autrei comunas dau contorn mediterranèu, e sustot lei plueias son despartidas fòrça inequitablament, ambé mens de sèt millimètres en julhet e quasi nonanta quatre millimètres en octòbre. Lo recòrd de precipitacions notadas en vint-e-quatre oras s'establissèt a 156 millimètres lo 16 de genier de 1978.
Catastròfas naturalas[modificar | modificar la font]
- Dau 29 au 30 de setembre de 1982 : Inondacions e rajadas de fanga.
- Dau 1er de mai de 1989 au 31 de decembre de 1992 : Movements de terren consecutius a la secaressa.
- Dau 1er de genier de 1993 au 31 de decembre de 1994 : Movements de terren consecutius a la secaressa.
- Dau 1er de genier de 1995 au 31 d'aost de 1998 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 1er de setembre de 1998 au 31 de decembre de 1998 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 1er de genier de 2002 au 30 de setembre de 2002 : Movements de terren diferenciaus consecutius a la secaressa e a la reïdratacion dei sòus.
- Dau 4 au 5 d'aost de 2005 : Incendi criminau de la Còla Negra.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Lo Pradet es a 14 km de l'aeropòrt de Tolon-Ieras e a 87 km d'aqueu de Marselha Provença.
La gara SNCF TGV pus pròcha es aquela de Tolon (8 km). Leis autrei garas pròchas son a La Garda (Gara de la Garda) an aperaquí 3 km, La Crau d'Ieras (Gara de la Crau d'Ieras) an aperaquí 9 km, e Ieras (Gara d'Ieras) an aperaquí 11 km.
La comuna es traversada de levant a ponent per la rota departamentala 559 de Tolon vèrs Carcairana e Ieras, e per la departamentala 86 dau nòrd au sud, de La Garda vèrs la plaia de la Garòna au Pradet.
Lo Pradet es egalament traversat de levant a ponent per la pista ciclabla dau Litorau varés, que va de Tolon a Sant Rafèu. Fòrça trevada, aquesta pista ciclabla es a venir una vertadiera via verda, d'una largor mejana de 5 m.
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Lei linhas de bus de la Ret Mistrau de Comunautat d'aglomeracion de Tolon Provença Mediterranèa asseguran la liason ambé lei comunas vesinas :
- Linha 91 de Planqueta (La Garda) vèrs Orsinieras (Lo Pradet).
- Linha 92 de Planqueta (La Garda) vèrs Cartage (Carcairana).
- Linha 23 de Siblàs (Tolon) vèrs 4 Sasons (Carcairana).
Lo divendres e lo dissabte de sera, de 21 h 00 a 00 h 30, la linha nocturna N11 assegura la liason vèrs Tolon e Ieras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la comuna vèn de la configuracion d'una de sei partidas onte l'umiditat dau fons dei plans, la preséncia de fòrça rius e lei setmanas nombrosas d'inondacion an totjorn favorizat la creissença de l'èrba. Requist, aquest terren siguèt partejat entre lei bastidas nombrosas, en pichons prats, lei pradets.
Coma una rota de cresta jonhèt Massalia (Marselha) a Nikkaia (Niça), en passant per Telo Martius (Tolon) e Olbia (Ieras), de mas galloromans s'installèron sus çò que uèi es lo Pradet. En revenge, ren pròva que l'esplecha de la mina de Cap Garòna ague començat an aquela epòca. Lei premiers documents sus aquest subjècte datan que dau sègle XVII. L'esplecha aguèt luec de 1862 a 1917.
Si ditz qu'en 1815 Joachim Murat (Joaquim Murat) si seriá escapat vèrs Corsega a partir dau Pradet.
Lo Pradet siguèt un masatge restacat a la comuna de la Garda fins en 1894.
Devisa[modificar | modificar la font]
Semper supra det, que si pòu traduire dau latin per "Done totjorn mai".
Administracion[modificar | modificar la font]
Eleccions municipalas de 2008[modificar | modificar la font]
Ambé cinc listas presentas au premier torn, e quatre au segond torn, Claude Mesangroas (Glaudi Mesangroàs), premier adjonch dau premier cònsol precedent, siguèt elegit ambé 33,9% dei vòtz.
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Musèu de la mina de Cap Garòna[modificar | modificar la font]
Dubèrt en 1994, si situa dins lei galariás de coire ancianas de qué reprodutz l'istòria d'un biais educatiu. Coifat d'un casco de chantier, sota un plafon bas tendut d'un fielat de seguretat, lo visitaire explòra lo passat d'aquesta mina de coire modèsta, esplechada industrialament de 1862 a 1917. De juecs de lume e animacions sonòras si debanan dins lo silenci e la sornura d'aquesta cavèrna, cavada per lei minaires venguts de Piemont. Una pausa vidèo dedins una sòrta de caisson de fusta permetrà de ne'n saber mai sus la transformacion dau minerau e leis usatges multiples dau coire.
Au sen d'un massís forestier que tresplomba la Mediterranèa, lei minas de coire ancianas de Cap Garòna comptan entre lei cinc sites mineralogics mai bèus dau monde. Lo musèu reprodutz la vida dei minaires e l'istòria de la ròca.
Es lo solet musèu francés dau coire e dei micromineraus.
En 1984, la qualitat excepcionala de l'environament incita leis autoritats localas d'aparar e de metre en valor aquest patrimòni d'interès nacionau e europèu que representa la mina de Cap Garòna. Faudrà esperar dètz ans denant d'inaugurar lo musèu de la mina.
Lo castèu de la Clausa Monier e lo parc Cravero[modificar | modificar la font]
Lo castèu de la Clausa Monier data de la fin dau sègle XVI e dau començament dau sègle XVII. En 1667, lo castèu aparteniá au senhor de la Garda, Josèp de Catelin. Jan Loís Raimond Mallard venguèt l'aquistaire dau castèu en 1790, lo gardèt fins en 1862, puei lo revendèt a M. Monier. Lo castèu venguèt alora la Clausa Monier, mai si disiá mai simplament lo castèu dau Pradet. A l'origina, la proprietat de 30 ectaras èra plantada de vinhas, de lòng de tota la carriera principala dau Pradet (l'avenguda de la DLF actuala). La municipalitat l'aquistèt en 1973. Renovat de 1973 a 1977, lo castèu venguèt la comuna dau Pradet e lo parc siguèt batejat parc Cravero (dau nom d'un premier cònsol pradetan ancian).
Uèi lo parc somonde la tranquillitat d'alèias ombrejadas per la rama d'aubres centenaris, una paumiereda rica de 70 espècias, d'espècias vegetalas nombrosas e un pichon parc deis animaus.
Bastida de Mandrot[modificar | modificar la font]
Aquest ostau dei muralhas de pèira siguèt bastit per Le Corbusier en 1930 au camin de l'Artauda. S'inscriu entre lei monuments istorics despuei un arrèst dau 29 de decembre de 1987 e recevèt lo labèl "Patrimòni dau sègle XX en PACA" per lo Ministèri de la Cultura.
Autres[modificar | modificar la font]
- La galariá d'art Cravero, la glèia de Sant Ramond, lo fòrt de la Gavaressa, lo massís de la Còla Negra, lo jardin e lo bòsc de Corbabaissa, lo draiòu de descubèrta "Jan Francés Jubé" de Cap Garòna.
- De calas remarcablas pontuan la baia de la Garòna fins au Cap de Carcairana. N'i a que son accessiblas per la rota mai l'ideau es de lei descurbir per lo draiòu dau litorau. L'accès de certanei porcions d'aquest draiòu es defendut que son perilhosas (avalancaments, draiòu pontualament atacat per la mar).
Personalitats liadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- La Barona de Goldschmidt-Rothschild (1892 - 1973), pintra amatritz sota lo nom de Marianne Gilbert, plantèt sovent lo cavalet fàcia a la Garòna ò ais Orsinieras. Recebèt au Pradet lei pintres Charles Camoin e André Dunoyer de Segonzac. Winston Churchill, tanben pintre amator, venguèt mai que d'un còup en cò d'ela entre lei doas guèrras.
- Gilbert de Goldschmidt (1925 - 2010), productor de filmes.
- Christiane Rochefort (1917 a París - 1998 au Pradet), escrivana, aguèt un ostau a Sant Pèire.
- Carlo Sforza (1872 - 1952), politician italian, venguèt si refugiar près dau Cap Brun dau temps de Mussolini. Recebèt a son ostau de grands escrivans francés : Paul Claudel, Paul Valéry (Paul Valèri), Georges Bernanos.
- Francis Veber (1937 - ), scenarista e realizator de filmes.
- Gustau Zedé (1825 - 1891), qu'establissèt lei plans dau premier sota-marin francés, la Gymnote, restava a Còstabruna (entre lo Pin de Gala e Santa Margarita).
- Fernandel passèt tanben dau Pradet.
- L'actritz Roxane Mesquida (Roxana Mesquida) i passèt l'enfança.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Raymond Jardin (Raimond Jardin), 1993, Le Pradet, histoires et Histoire, Ofici municipau de la Cultura e de la Joventura, Lo Pradet.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Les démons de l'aube (Lei demònis de l'auba) (1945) d'Yves Allégret ambé Simone Signoret, realizat sus lei comunas de Carcairana e dau Pradet.


text:
Adam Mickiewicz
Adam Mickiewicz de Poraj (Novogrodek, Polonha, 24 de decembre de 1798- Constantinopla, 26 de novembre de 1855) foguèt un poèta e patriota polonés, l'òbra que ne marca lo començament del Romanticisme dins lo sieu país.
Al cors de la siá vida lutèt per l'independéncia de Polonha per çò qu'es de Russia, ont foguèt exiliat dempuèi 1824 per las siás activitats revolucionàrias pendent la siá epòca d'estudiant. Capitèt a s'escapar de Russia, en s'establint en Lausana. Los sieus poèmas abòrdan tèmas nacionalistas poloneses e presentan una image eroïca, se plan melodramatica, de l'arma umana, e una vision byroniana de la libertat e l'eroïsme. Las siás òbras son estadas tradusidas a la majoritat de las lengas europèas. Entre las tradusidas al espanhòl se tròban los poèmas epics Grażyna (1823) e Pan Tadeusz (1834), lo drama Dziady (Los ancessors, 1823), e lo poèma istoric Konrad Wallenrod (1828), qu'es lo relat d'una venjança patriotica, a resultas del coma li calguèt abandonar Russia e s'establir a París.
- Pan Tadeusz (fragment):
Litva! Lo mieu país, sètz vos coma la salut, vos avalorar sol o pòt dire quala vos aja perdut.
Òbra en espanhòl[modificar | modificar la font]
- Antonio BENÍTEZ BURRACO, trad., Sonetos De Crimèa - Farys d'Adam Mickiewicz, Valhadolid, Universitat de Valhadolid, Secretariat de Publicacions e Escambi Editorial, 2007. ISBN 978-84-8448-418-9.
Bibliografía[modificar | modificar la font]
- Jean-Xerris Gille-Maisani: Adam Mickiewicz, poète national de la Pologne. Étude psychanalytique Te caractéreologique, Bellarmin, Montreal, 1988


text:
Guèrra d'Indochina
La Guèrra d'Indochina foguèt un conflicte dau periòde de descolonizacion que se debanèt en Indochina Francesa (Vietnam actual) de 1946 a 1954. Opausèt França e sei protectorats de la region, sostenguts per leis Estats Units d'America, a una tièra de guerilhas comunistas, que la principala èra lo Viet Minh, sostengudas per China comunista e l'Union Sovietica. Foguèt entraïnada per l'afebliment de la poissança francesa après la Segonda Guèrra Mondiala e la revirada de negociacions entre lo govèrn francés e lei movements nacionalistas de Vietnam. Lo bombardament d'Haiphong per una flòta francesa marquèt lo començament oficiau de la guèrra mai de tensions importantas existián ja entre lei dos camps. Après uèch annadas de guèrra, lo conflicte s'acabèt per una victòria independista negociada ambé lo govèrn francés : un partiment d'Indochina Francesa foguèt organizat a partir dei posicions tengudas per cada camp e quatre estats novèus foguèron creats.
La desfacha francesa en Indochina aguèt de consequéncias importantas dins lo rèsta de l'Empèri coloniau francés en Africa e va entraïnar lo començament de la guèrra d'Argeria a la fin de l'annada 1954. Ansin, entre 1960 e 1962, la màger d'aquel empèri s'afondrèt e venguèt independent. Dins lo rèsta dau monde, la victòria de Viet Minh mostrèt la capacitat d'una guerilha de luchar victoriosament còntra una armada regulara europèa.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estat sota protectorat francés.


text:
L'Isla de Baish
L'Isla de Baish[1] (L'Isle-Jourdain en francés) es una comuna gascona, situada dins le departament deu Gèrs e la region de Miejorn-Pirenèus.
La devisa de la vila es Hospes Atque Fidelis (Òste e Fidèla).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a l'èst deu departament deu Gèrs au limit oèst de la Hauta Garona a 35 quilomètres de Tolosa sus Sava e a 40km au sud èst d'Aush.
En 2009 vengoc la segonda comuna mès poblada deu Gèrs. Es ara dins l'airau urban de Tolosa.
Es le sièti de la comunitat de comunas de la Gasconha Tolosana, creada en 2010, qu'a 18 comunas e quasi 20 000 abitants.
La vila se situís dins una plana argelosa a 170 m d’altituda qu’es entornejada peus costalats.
Lo climat es oceanic. Se caracteriza per las plojas abondentas (subertot ivèrn e prima), per la doçor de las temperaturas (ivèrn doç, autone sec), mès l’estiu es soent caud. L’autan (vent que veng deu Sud-Èst), e generalament caut, pòt bohar hòrt pendent quauques jorns.
Istòria[modificar | modificar la font]
Avant la conquista romana, la Gasconha es poblada peus Aquitans que son pòbles de lenga basca. Aquò explica benlèu lo particularisme deu parlar gascon dins l’ensemble occitano-catalan.
Le país tolosan, on se tròba l’Isla de Baish, es pregondament romanizat. An trobat las roeinas de la vielha romana que s’apèra Bucconis. A la fin de l’empèri roman, la vila càmbia de nom en Ictium e se crestianiza.
Au sègle XII nèish vertadèrament l’Isla de Baish qu’es una etapa suu camin de Sent Jacme de Compostèla. Los sons espitaus de Sant Jacme e deu Sant Esperit aculhissen les romius. L’Isla de Baish deveng una part deu poderós Comtat de Tolosa. D’alhors, l’escut de la ciutat cap la crotz occitana qu’es lo simbèu de Tolosa. En 1096, Raimon, senhor de la ciutat, partís a las crotzadas e lo son hilh es batiat dins lo riu Jordan. Es pr’amor d’aquò que la vila s’apèra en francés l’Isle-Jourdain. Apèi la crotzada contra los albigeses, l’Isla de Baish es anexada au reiaume de França en 1271.
L’usatge de l’occitan coma lenga oficiau es interdit en 1539 per l’edit de Villers-Cotterêts. L'Isla de Baish estèc una plaça fòrt deu protestantisme tolosan conegoc las misèrias de las guèrras de religion au sègle XVI.
Dinc a la debuta deu sègle XX, L’Isla de Baish es un borg sus l’axe Aush-Tolosa on se debanan mercats e hèiras (coma la de la Sent Martin) qu’amassan les paisans deu Savés. Le Gèrs, coma tota l’Occitania, manca la revolucion industriala au sègle XIX. Per exemple, la region tolosana pèrd lo 24% de la soa populacion (sia 600 000 abitants) entre en 1850 e 1945.
A la debuta deu sègle XX, Claudi Augèr, le celèbre fondator deu diccionari francés Larousse, hè bastir un polit ostau sus la plaça principala. La guèrra 1914-1918 es catastrofica ende la vila que se pèrd una bèra partida de la joenèssa. Venecians e Padans la remplaçan dins las annadas 1920.
A partir de las annadas 1960, l’Isla de Baish profièita deu desvolopament tolosan çò que le permet de compensar l’exòdi rurau. la vila de l’Isla de Baish conegoc le desvolopament, mès estèc pas le cas deu son canton, regde rurau, que se despoblava rapidament.
A la debuta deu XXI, las causas s'accelèran pr'amor de l'aviada de Tolosa. L'Isla de Baish crèish rapidament e tanben tot le son campèstre. Atau la populacion sauta de 5500 abitants en 2000 a 7500 en 2010. La draubida d'una desviacion autorotièra pertot la creacion d'una zòna comercialo-industriala (dambe le líder de cela de piscina Abrisud) au Pont-Peirin.
Origina deu nom de la vila[modificar | modificar la font]
Le Senhor de l'Isla, partit a las crotzadas, qu'auré batiat le son hilh dins le Jordan. La vila semblava a una isla, entre les rius Estelh e Sava, estèc aperada atau l'Isla de Baish (L'Isla en Jordan).
Una auta explicacion complemetària ei que L'Isla de Baish per opausicion a L'Isla de Haut tanben sus Sava dins le departament de la Hauta Garona. Baish significa tanben en gascon le Nòrd quand Haut significa Sud.
Avèm donc un nom oficiau occitan L'Isla en Jordan qu'estèc pas jamès emplegat per las gents que gardèn totjorn l'apelacion L'Isla de Baish.
Le doblon, plan diferenciat, L'Isle-Jourdain e l'Isla de Baish ei donc plan ancian.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Pont Tornèr atestat dumpèi 1217
- Tor campanèra[2] deu sègle XIV
- Collegiada [3] de 1785
- Mercat cobèrt deu sègle XIX, reabilitat en Centre Musèu Europèu d'Art Campanèr [4] en 1994
- "Casa Claude Augé/Claudi Auger" : ostau particular 1904 classat aus Monuments istorics
- Capèra de Sant Jacme (dens l'encinta de l'ostau de retirada)
- Capèra deu Clòs Florit 1857 non draubida au public, servís ende l'escòla e le collègi deu medish nom.
- Castèth de Panat, bastit a la fin deu sègle XIX per Josep Samuel Brunet de Castelpers, marqués de Panat.
Personatges ligats dambe la vila[modificar | modificar la font]
- Sant Bertrand de Comenge (1050 L'Isla de Baish - 1123 Lugdunum Convenarum,Comenge)
- Antòni Anselme (1652 - 1737), predicaire celebre
- Armand Praviel (1875 - 1944 Perpinhan) Escrivan recompensat quate còps per l'Acadèmia deus Jòcs Floraus de Tolosa
- Claudi Augé/Auger (1854 - 1924 Fontainebleau): grand lexicografe e editor de l'ostau d'edicion Larousse.
- Mantun internacionau de l'equipa de França de rugbi de XV : Elias Cester, Patric Tabacco, Sergi Laïrle, Joan Claudi Skrela (entrainaire).
Economia[modificar | modificar la font]
A la debuta deu sègle XX, l’Isla de Baish es sustot un borg rurau on se teng un mercat important le dissabte. Dambe la crisi deu monde paisan, le campèstre deu Gèrs coneish una fòrta desertificacion.
Apèi la segonda guèrra mondiala, la proximitat de la capitala regionala, que coneish un dinamisme regde important, permet aquera reconversion. L’Isla de Baish profièita subertot de la prosperitat de l’industria aeronautica de Tolosa-Blanhac (15 000 emplegats). Per exemple, la creacion de la zòna industriala de l’Isla de Baish-Buconis s’explica pr’amor que Tolosa es solament a 33 km. S'installa un sostractan d'Airbus, que ditz Equip'Aero qu'es ara un deus mès bèls emplegaire deu Gèrs, o encara EcoCert que certifica les produits bios.
Podèm díser que l’Isla de Baish es una banlèga de Tolosa qu’aculhís monde hugissant le centre vila. Cau ajustar que l’Isla de Baish a vias de comunicacions modèrnas. I a una autorota acabada entre Tolosa e l’Isla de Baish, e i a tanben la linha de camin de her Aush-Tolosa.
La creacion au sègle XXI de la zòna d'activitat de la Gasconha tolosana au Pont-Peirin, dambe una connexion autorotièra, permet de tornar lançar l'economia. Se desvolòpa Abrisud que deveng le líder de la cela de piscina.
Educacion[modificar | modificar la font]
Ensenhament Public : Escòla mairala Anne Franck, escòla mairala Jean de la Fontaine, Escòla purmèra René Cassin, escòla purmèra Paul Bert, escòla purmèra Lucie Aubrac, collègi Louise Michel, licèu Joseph Saverne/Josèp Saverna
Ensenhament Privat devath contracte d'associacion dambe l'Estat : escòla e collègi Nòstra Dama deu Clòs Florit
De notar que l'ensenhament de l'occitan a l'Isla de Baish, ei ancian e solidament implantat. Data de las annadas '60 deu sègle XX dambe Pèire Lassèrra. I a occitan au Licèu, aus collègis privat e public. Existís tanben dumpèi seteme de 2013, una seccion bilingua francés - occitan a la mairala publica.
Cultura[modificar | modificar la font]
- la MJC (Ostau deus Joens e de la Cultura) e que prepausa daubuns tipes d'activitats : teatre, dança, cors de musica...
- lo cinèma... i a duas salas : la prumèra e que presenta filmes internacionaus, la segonda, mès petita, e qui mòstra filmes orientats Art e Ensai.
- Aire J/Air-J (situat prèp deus collègis), un endret endeus 12-17 ans dambe activitats (Internet, Fotbolet...), o simplament tà se reünir. De sortidas pendent las vacanças que son tanben organizadas : patinadoira, lazer-quest...
- las seradas hestivas Escota e Minja, la purmèra dimenjada de julhet : concerts (gratuits lo dissabte), gastronomia sus la Plaça de la Comuna, dambe promocion de la cultura occitana.
- un carnaval gascon ei organizat cada an. Au son programa, que i a : jòcs gascons e après le procès, en occitan gascon, i a la cremacion de Mossur Carnavau, una palhassa de bòsc e de palha.
- Ua tropa de teatre : l'Efemèra/l'Ephémère, ua aventura e qui a trenta ans o quasi. [5]
Espòrt[modificar | modificar la font]
Equipaments : dus lacs : dambe activitats de vela suu prumèr e de pesca sus l'aute, una piscina municipala, draubida l'estiu.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Carballo (Espanha), véser tanben Carballo (es)
- Motta di Livenza (Italia), véser tanben Motta di Livenza (it)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: L'Isla de Baish
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ Efemèra/Ephémère


text:
Per Noste
Somari
- 1 Prumerias de Per Noste
- 2 Per Noste uei
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Honts
- 5 Ligam extèrne
Prumerias de Per Noste[modificar | modificar la font]
Rogèr Lapassada qu'estó lo fondator de l'associacion. Pendent la soa captivitat que s’amassava dab los gascons de l’estalag tà parlar deu país. « Los mots de casa que volavan com ausèths escapats d’ua cauja e que’s mesclavan en un horvari on cadun e’s sentiva reviscolat [...] que devi a la lenga d’estar sauvat. Se n’èri pas estat un mainatge nascut en Bearn, pensi que serí mort. Pr’amor tà jo, dens la captivitat la mia bòia de secors qu’ei estat la lenga. Pr’amor quan parlàvam la lenga que’s produsiva un miracle e que tornàvam crubar la vertut deus ajòus. »[1]
Qu’ei lavetz que comença a escríver en bearnés e, autanlèu tornat a casa que’s junta a las amassadas e tauladas deus felibres de l’Escòla Gaston Fèbus on pòt devisar e cantar en bearnés. Qu’i tròba a Miquèu Camelat qui l’encoratja a escríver.
Purmèrs contactes dab l'occitanisme[modificar | modificar la font]
Au mes de junh de 1956, la soa hemna Margalida que s’avisa d’un articlet de la République qui anóncia un estagi pedagogic organizat per ua associacion inconeguda : l’Institut d’Estudis Occitans. Roger que s’apotja donc dinc a Usès (30) on descobreish shens qu'un paisatge diferent de’u de Bearn mes tanben òmis joens, dab idèas navas, gessits de tots los parçans occitans. Qu’i a un gascon (Pèire Bèc), provençaus (Robèrt Lafont, Pèire Pessamessa), lengadocians (Andrieu Lagarda, Jaurion, Joan Bodon), catalans (Batista i Roca)... Qu’ei esmiraglat per l’arsec e la sapiéncia d’aqueths òmis, la màger part ensenhaires.
« Qu’èran sapients. Jo ne n’èri pas. Qu’èri un illetrat en matèria occitana... »
Quan Robèrt Darrigrand e'u va véder a las vacanças (aqueste qu'ei lavetz professor a París) que’u comunica lo son estrambòrd e que decidín d’anar amassa a l’estagi de Dacs (1957) on tròba cinc bearnés (Maria Guichot, Maria Vignalet e Michèle Lafítte). Ahiscats per Bèc e Lafont que decidín de crear ua seccion IEO dens las « Basses-Pyrénées ». Atau s’aperava lavetz lo departament. Mes arren ne’s hè. Robèrt Darrigrand que partí tau servici militar, puish qu'ei nomat a Argièr. Roger, solet, qu’apita ua « classa » de bearnés au collègi d’Ortès. Que valeré mei parlar d’amassadas ta conversar en bearnés. L’annada d’après que va a l’estagi d’Usès e en 1959 a’u de Vilanuèva d'Òlt on los amics e l’encoratjan a alengà’s.
Fondacion de l'associacion Per Nouste[modificar | modificar la font]
A la prima de 1960, Roger que convòca a Ortès quauques amics, sustot ensenhaires, e que fonda ua associacion, Per Nouste, qui’s balha per fin : « Le développement de la langue béarnaise et de la civilisation béarnaise par l’étude de la langue dans les établissements scolaires, [...] du folklore régional en liaison avec l’Institut d’Études occitanes dont le siège est à Toulouse. » La sedença sociau qu’ei en çò de Roger : Villa Amistat.
Que balhan mei luenh la lista deus membres de l'associacion en 1960 on poden véder que n’i son pas enqüèra los qui ajudaràn a agergar la revista en 1960. Qu’i mancan Gerard Lavinhòta (n’ei pas ensenhant) e Miquèu Grosclaude qui, arribat en Bearn en 1958, ne s’ei pas enqüèra engatjat dens lo combat occitan. Contactat per Roger, Miquèu qu’adereish a Per Nouste mei tard (en 1965).
Per Nouste qu’organiza amassadas d’informacion per lo Bearn (P. Tucoo-Chala, X. Ravier) e sus l’accion de l’IEO (P. Lagarde). En collaboracion dab P. Tucoo-Chala, Roger que publica tres liberets destinats a las escòlas primàrias.[2] Lo prumèr (1961) titolat « Cahier de langue et d’Histoire béarnaises » qu’acompanha un concors escolar qui demanda de virar tèxtes en bearnés e en francés. Que s’acaba dab ua evocacion braca de la geografia e de l’istòria deu Bearn. Lo dusau (1962) qu’ei bastit autorn de las benalèjas de Joan lo pèc, seguidas d’un expausat sus l’agricultura e las distraccions en Bearn a l’Edat Mejana. Lo tresau (1963) que s’empara sus un aute conde popular : « L’asou, lou ca, lou gat, lou hasa » e que s’acaba per la presentacion de la vita economica de Bearn dinc au sègle XVIIIau ».
Aquestes liberets, preparats taus petits bearnés de l’ensenhament primari, qu’emplegan la grafia felibrenca de l’escòla Gastou Febus ; ne s’espian pas au delà de las termièras deu Bearn. Açò ne vòu pas díser que Roger e s’agi d’esbrombat l’accion de l’IEO. Mes qu’avança dab prudéncia entà non pas tròp espaurir los amics qui l’acompanhan. S’espian la lista deus aderents a l’associacion que veden l’escabòt que s’esboha pro viste. Que passan de vint-e-sheis membres en 1960, a tretze en 1961, quinze en 1962, dètz-e-sèt en 1963. Ne son pas mei que sèt a l’amassada de marteror de 1964. E totun lo prètzhèit occitanista n’ei pas desbrombat. Rogèr Lapassada e Robèrt Darrigrand que s’acaminan a l’estagi de Vilafranca de Roergue e après a’u de Maruèjols. Quauques escolans que van a’us de Brageirac (1961) e Bedarius (1962) dab ua borsa de PER NOUSTE. L’associacion que publica a Ortès ua brocadura de Jacme Taupiac « La prononciation normalisée du gascon » (1963), lo prumèr essai de vulgarizacion deu sistèma grafic de l’IEO. Abans, Per Nouste qu’ajudè l’edicion per l’IEO de poèmas de Andreu Pic, en grafia occitana [3] e que participè a l’aumenatge a Miquèu Camelat publicat dens la revista OC (1969).
La revista Per Nouste (Per Noste a comptar deu N°9, de Nadau de1968)[modificar | modificar la font]
En 1966, lo quinzau estagi de l’IEO qui’s debana a Tuïr (Catalonha deu Nòrd) qu’amassa occitans e catalans. De Bearn qu’arriban Roger e Margalida Lapassada, Gerard e Denisa Lavinhòta, Miquèu e Claudeta Grosclaude. Cors de lenga, conferéncias, talhèrs de cant e de dança e sustot discutidas shens fin qui hèn descobrir çò qui’s hè alhors, qui balhan calor au còr e coratge entà l’aviéner.
Autanlèu tornats a Ortès los nostes bearnés arsecats que son d’acòrd entà lançar ua revista. Que serà taus bearnés e que l’apèran « Per Nouste ». En grafía felibrenca tà non pas espaurir lo monde e après aver discutit tà saber se calè hicar ua « a » a la fin ! Quauques uns que pensavan lavetz que calè ua « a » tà escríver totas las « e » finaus.
Per Nouste que crompa ua maquina tà roneotipar qui arriba au garatge de Gerard. Qu’ei eth qui la hè virar e qui s’aucupa deus abonats. Los collaborators que hèn çò qui pòden. Los uns qu’envian tèxtes manuscrits, d’autes que’us passan a la maquina.
Hens lo prumèr numèro, de junh de 1967, la composicion deu comitat de redaccion qu’amuisha que la buta ei l’ensenhament de la lenga e de la cultura populara. Qu’i trobam cinc membres de l’ensenhament public (Michel Darricade, Robèrt Darrigrand, Henri Galos, Miquèu Grosclaude e Rogèr Lapassada), un paisan (Pierre Camougrand), un assegurador (Louis Grousset), un mestierau (Gérard Lavignotte) e ua comerçanta (Marcelle Larregneste). L’accion que’s placa dens l’encastre de l’Institut d’Estudis Occitans. Dab prudéncia Per Nouste qu’arcuelh articles en grafia occitana e en grafia febusiana.
R. Lapassada qu’orbeish lo numèro dab Notre langue maternelle on rapèra l’origina deu bearnés, shens deishà’s embarrar dens las termièras de la principautat : « Le temps des particularismes étroits est révolu. Oubliant les vieux lieux communs nous dirons, sans avoir l’impression de nous trahir : « nous parlons gascon ». Nos yeux dépassent les frontières dialectales ; nous survolons en pensée toute la Gascogne pour atteindre Toulouse, Carcassonne et les palais du roi René sur le Rhône... Mais nous sommes heureux de revenir chez nous dans le Béarn... »
M. Grosclaude que hè un « Plaidoyer pour une Histoire occitane ».
R. Darrigrand qu’ei encargat de presentar mèstes de la nosta literatura e que comença per lo condaire Joan Victòr Lalana. Puish que legem poesias gasconas e ua cronica « lo bearnés a l’escòla » qui amuisha quauques regents que’s son hicats au tribalh (Bonnut e Valensun). La revista qu’ei aviada.
Gràcias au tribalh d’aqueths precursors capborruts ua vision modèrna deu bearnés qu’ei entrada dens l’espaci public. Mercés a l’accion de R. Lapassada e deus amics qui a sabut amassar, lo bearnés que s’ei guardat de l’embarrament locau e que s’ei ubèrt a l’espaci occitan.
Tot aquò que s’ei hèit a plaser, shens tròp de trebucs a despieit de quauques pelejas - sustot autorn de las questions de grafia. Gràcias a la volontat benvolenta de Roger, a las qualitats umanas d’un òmi de patz, de tolerància qui sabè tostemps demorar a l’escot deus autes.
La revista que pren lo nom de País Gascons en 1979.
Membres de l'associacion Per Nouste (annada 1960)[modificar | modificar la font]
(declarada a la prefectura de Pau lo 8 d’abriu de 1960 – Jornau oficiau de la Republica francesa deu 15 d’abriu de 1960) Acin René, Baratchar Pierre, Darribère Mme, Darrigrand Robert, Dubourg, Fezand, Galos Henri, Grousset Louis, Guiraut Jean, Guiraut Maurice, Ladagnous Joseph, Ladebat Jean, Lafourcade Mme, Lanouguère Jean-Pierre, Lapassade Roger, Lassus Henri, Lavielle Pierrette, Lavignotte Denise, Lombré Georges, Narbaitz Sauveur, Palu Laboureu Denis, Ravier Xavier, Sassus-Bourda, Raymond, Tucat, Tucoo-Chala Pierre, Vignalet Marie.
Vint-e-sheis membres.
Per Noste uei[modificar | modificar la font]
Per Noste qu'estó seccion departamentau de l’IEO entaus Pirenèus Atlantics dinc a 2009. Qu'ei a l’origina o qu'ajudè projèctes numerós a espelir (escòla Calandreta, lo grop Nadau, Ràdio País, l'Ostau Bearnés a Pau…[4]).
Per Noste, la mei anciana associacion occitanista deu Bearn, que coneishó ua situacion financèra hèra chepicosa en 2004 pr'amor d'ua defalhida de l'ajuda publica[5],[6],[7],[8]. La soa situacion que s'ei normalizada despuish[9],[10].
L'associacion qu'ei acessada per la municipalitat d'Ortès despuish 1988 en ua partida de l'ostau que Francis Jammes aucupè de 1897 a 1907, la maison Crestian. Que mudarà en 2012 o 2013 en locaus navèths tà l'espaci Roger Lapassada, que la municipalitat d'Ortès e restaura, de cara a la navèra mediatèca publica[10],[11].
Per Noste qu'estó mentavut per daubuns scientifics e universitaris pr'amor de las soas publicacions o de la soa accion dens lo movement culturau occitan.[12],[13],[14],[15]
Estatut legau[modificar | modificar la font]
Associacion Lei 1901
— Declaracion deus estatuts lo 8 d'abriu de 1960 a la Prefectura deus Pirenèus Baishs (J-O deu 15 d'abriu de 1960, pagina 3532)
— President fondator : Rogèr Lapassada.
— Presidents successius : Joan Pèir Darrigrand, Domenge Bidot-Germa, Gilabèrt Nariòo, Karine Bordenave e Lionèl Labòrda.
— Presidents actuaus : Emmanuel Destandau e Patric Guilhemjoan.
Mira de l'associacion[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la lenga e de la civilizacion occitanas de Gasconha.
Sièti sociau e locau[modificar | modificar la font]
Primitivament en çò d'En Roger Lapassada, avienguda deus Pirenèus 64300 Ortès.
Actuaument : Maison Crestiaa 7, avienguda Francis Jammes 64300 ORTÈS.
Locau proprietat de la comuna d'Ortès, atribuit à l'associacion, despuish junh de 1988. En aqueth locau que's tròban lo lòc d'amassada, lo secretariat, los libes en venta e la bibliotèca.
Revista País Gascons[modificar | modificar la font]
Creada en 1967, purmèr dab lo títol de Per Noste, puish de País Gascons (1979).[16]
Periodicitat bimestrau : 5 numèros per an.
A la data deu 1èr de genèr de 2011 que n'ei au n° 256.
Edicions[modificar | modificar la font]
L'edicion de libes en occitan de Gasconha o sus la Gasconha qu'ei l'activitat principau de l'associacion.
Mei de 100 títols editats despuish la fondacion de l'associacion.
Bibliotèca publica[modificar | modificar la font]
Situada au locau de l'associacion.
Mei de 2200 títols disponibles. Revistas occitanas nombrosas (colleccion de País Gascons arreligada, colleccion de la revista Reclams etc.).
Accessibla au public a las òras d'obertura de l'associacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert DARRIGRAND, Roger LAPASSADE, "L’Église de la captivité", Bulletin du CEPB n° 27, avril 2000, p.1-7.
- ↑ Joan EYGUN, Espiar au delà deus gaves : occitanisme e bearnitat de 1950 a 1970, p. 31-40, Actes du colloque d'Orthez, Tolosa, CELO, 1998.
- ↑ Omenatge à Andrèu Pic, Toulouse, IEO, 1961, colleccion Messatges.
- ↑ Véder l'istoric de la creacion d'aquera associacion suu son site
- ↑ La République des Pyrénées 11/02/2004 La situation est critique.
- ↑ La République des Pyrénées 15/02/2004 Peut-être une lueur d'espoir.
- ↑ Sud-Ouest 16 de heurèr de 2004 Nous allons nous noyer.
- ↑ Echo béarnais 02/03/2004 Lo crit.
- ↑ Sud-Ouest 05/03/2009 Per Noste revoit ses objectifs à la baisse.
- ↑ 10,0 10,1 La République des Pyrénées 10/03/2011 Orthez : la maison de Francis-Jammes restera dédiée à la culture.
- ↑ La République des Pyrénées 09/04/2011 Orthez: ces nombreux petits chantiers qui pèsent sur le budget 2011.
- ↑ Paul Boschung & Michael Frick, Les organisations occitanistes, pp. 139/141, in Drin de tot, travaux de sociolinguistique et de dialectologie béarnaises, édités par Andres M. Kristol & Jakob Th. Wüest, Bern - Frankfurt am Main - New York, Peter Lang, 1985
- ↑ Pierre Bec, Manuel pratique d'occitan moderne, Paris, éditions Picard, 1973.
- ↑ Georg Kremnitz, Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jahrhundert und ihre Annahme durch die Sprecher, Tübingen : TBL- Verlag Narr, 1974.
- ↑ Recension deu libe de Kristol e Wuest: «(Ein) schöner und willkommener Band zur gask. Soziolinguistik.» (Zeitschrift für Romanische Philologie)
- ↑ Maria Carmen Alén Garabato, Actes de resistance sociolinguistique. Les défis d'une production périodique militante en langue d'oc, Paris, L'Harmattan, 2008.
Honts[modificar | modificar la font]
- Robert DARRIGRAND, Vie et oeuvre de Roger Lapassade, Actes du colloque d’Orthez, p. 15-29, Tolosa, CELO, 1998.
- Robert DARRIGRAND, Prumerias de Per Noste, País Gascons n° 235 de genèr e heurèr de 2007, p. 9.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site Internet de l'associacion [1]


text:
Catalão
Catalão es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a 75 623 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 3777,8 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra referéncia istorica remonta a l'an 1722, dins lo tèxt "História de Goiás em Documentos", del religiós e istorian espanhòl-brasilièr Luís Palacín Rodriguez, que parla d'un luòc ont s'establiguèt supausadament un clèrgue d'origina catalana, lo que, fòrça probablament en companhiá d'autras personas, produsissiá gach pels explorators qu'anavan cap a las minas d'aur de la Capitania de Goiás.
En 1810 un proprietari nomenat Antônio Manoel cediguèt una part de las siás tèrras per la construccion d'una glèisa consacrada a la Maire de Dieu, per tal d'aténher atraire de poblants dins la region e valorizar las siás tèrras. Serà a l'entorn de la glèisa ont s'establiràn de magazins e de botigas que donaràn luòc a un vilatge, qu'en 1824 aviá 18 ostals.
En 1859 foguèt elevada a la categoria de vila e a la fin del sègle XIX aviá a l'entorn de 200 ostals e un pauc mai de 1000 abitants. Mercé a l'arribada del camin de fèrre dins la region experimentèt una importanta creissença dins lo decènni de 1920, en arribant a èsser la vila pus poblada de l'estat (38 514 abitants). Actualament es la 16ena de l'estat per la populacion.


text:
Patrimòni Culturau Immateriau
La Convencion per la proteccion del patrimòni mondial, cultural e natural, adoptada en 1972 per l'Organizacion Educativa, Scientifica e Culturala de las Nacions Unidas (UNESCO) concernissiá solament la preservacion del patrimòni material.
Puèi, apareguèt un interès per salvar las tradicions oralas, qu'es un patrimòni cultural immaterial, per exemple : saber-far artesanal de transmetre, lengas e culturas en dangièr, tradicions de salvagardar.
En 1997, a Marraquèsh, i aguèt una amassada d'expèrts, qu'i foguèt definit lo concèpte de « Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat » e decidit d'establir una promocion per la preservacion e la mesa en valor dels Caps d'òbras d'aqueste patrimòni.
Aquesta promocion, sonada « Proclamacion dels Caps d'Òbras del Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat », foguèt autrejada lo primièr còp en 2001, après l'estudi d'una tièra de patrimònis prepausats pels Estats. Una lista novèla es creada après 2 ans per una jurada internacionala. Los caps d'òbras proposats devon èstre una espremida culturala viva o en dangièr. Devon tanben èsser l'objècte de programas de preservacion e de promocion, perqué la lista de l'UNESCO garantís pas una proteccion totala.
En 2003, los Estats membres de l'UNESCO adoptèron la Convencion per la Salvagarda del Patrimòni Cultural Immaterial[1]. Foguèt aplicada en abril de 2006, e la primièra Amassada Generala se tenguèt en junh de 2006[2].
L'occitan, Patrimòni Mondial Immaterial[modificar | modificar la font]
La Chambra d'Òc lancèt un ampèl en 2008, annada proclamada annada de las lengas per l'ONU, perque l'occitan venga Patrimòni Immaterial de l'Umanitat[3]. L'apèl foguèt sostengut per Georges Frèche, president de la Region de Lengadòc-Rosselhon, e per la Region de Piemont[4]. Un viatge de 70 jorns a travèrs Occitània foguèt organizat per defendre l'apèl, Occitània a Pè. Aquel projècte contunha en 2009, es sonat Chaminem per òc[5].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) (fr) (es) Sauvegarde du patrimoine culturel immatériel, sul site de l'UNESCO
- ↑ (en) (fr) (es) Assemblée générale des États parties à la Convention de 2003, sul site de l'UNESCO
- ↑ (oc) (it) Occitània a Pè - Apèl de la Chambra d’Òc - LENGA D'ÒC PATRIMÒNI MONDIAL DE L'UMANITAT
- ↑ Sostenitors de l’apèl de la Chambra d’Òc (41KB) (PDF)
- ↑ (oc) (it) Chaminem per òc, sul site de la Chambra D'Òc


text:
Canau Erie
Lo canau Erie (var. canal Erie), es un canau situada dins l'estat de Nòva York ais Estats Units d'America. Permet d'assegurar una liason fluviala entre l'Ocean Atlantic e lei Grands Lacs. Sa construccion acomencèt en 1817 e s'acabèt lo 26 d'octòbre de 1825. Favorizèt la colonizacion de l'estat de Nòva York gràcias au desvolopament dei vilas de Buffalo, Rochester, Syracuse, Rome, Utica e Schenectady. Aguèt tanben un ròtle primordiau dins l'expansion dau pòrt de Nòva York au detriment de Boston, de Baltimore e de Filadèlfia. Foguèt completat e pauc a pauc remplaçat per lo canau New York Barge en 1918.


text:
54
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 54 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Claudi probablament en causa d'un complòt dirigit per sa quatrena frema Agripina per sa favorizar l'accession au poder de son fiu Neron que venguèt emperaire.


text:
Pimm's
Lo Pimm's es un coctèl plan estimat de l'Anglatèrra Meridionala. A per basa lo Pimm's No.1, una bevenda a basa de gin aromatizada de frucha e d'espècias inventada en 1823 coma elixir de santat.
Se beu mai que mai d'estiu, e constituís, amb las majofas a la crèma, un "must" dels eveniments esportius de l'aristocracia anglesa coma la Correguda de Royal Ascot o la Regata Reiala d'Henley, mas tanben pus populars coma lo Torneg de tennis de Wimbledon.
Recèpta del coctèl Pimm's No.1[modificar | modificar la font]
Aquí la recèpta originala del Pimm's Cup.
Vujatz per lo glaç:
- 1 part Pimm's No.1
- 2 a 3 parts de limonada
- daissatz infusar amb de fuèlhas de borratge, de fuèlhas de menta, de lescas de lemon, d'irange, de majofa e de cogombre (si-ben, de cogombre!)


text:
Francisco Franco
Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde (4 de decembre de 1892 - 20 de novembre de 1975), mai conegut coma Francisco Franco o Francisco Franco y Bahamonde foguèt un dictator e mai tard formalament venguèt cap d'Estat d'Espanha a partir d'octobre de 1936, e regent del reialme d'Espanha de 1947 fins a sa mòrt en 1975. Son Estat combinèt en foncion de las epòcas lo corporatisme amb lo nacionalisme, lo faissisme e un ensems de valors tradicionalas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo Regim franquista
- (es) Fondation Francisco Franco
- (es) Biografia de "Francisco Franco"
- (en) Biografia de Franco sul sit Spartacus
- (es) Biografia de la BBC
- (en) Biografia detalhada
- Vidèo


text:
Lockheed U-2
Lo Lockheed U-2, escaissat "Dragon Lady", es un avion monomotor de reconeissença en nauta altitud utilizat per l'United States Air Force (USAF) e aperabans mes en servici per la Central Intelligence Agency (CIA). Pòt fornir d'entresenhas jorn e nuèit, en altitud fòrça nauta (21.000 m), e per totes los temps.[1] Foguèt tanben utilizat per la recerca electronica, la calibracion de satellits e dins de tòcas de comunicacion.
Lo U-2 es estat mai que mai emplegat durant mantun eveniment de la Guèrra Freja, que subrevolèt de longa l'Union Sovietica, China, lo Vietnam del Nòrd, e Cuba. En 1960, lo pilòt de la CIA Gary Powers foguèt abatut del temps que pilotava un U2 al dessús del territòri sovietic. En 1962, un U-2 pilotat pel Major Rudolf Anderson, Jr. foguèt abatut en dessús de Cuba per un missil sòl-aire pendent la crisi dels missils cubans.
Lo U-2 que demorèt en servici a la fin de la Guèrra Freja, foguèt utilizat mai de 50 ans. Participèt a de conflictes coma l'Afganistan e l'Iraq, e a d'operacions multinationalas de l'OTAN. Lo trabalh de l'U-2 es uèi de mai en mai executat per d'autres mejans coma, los satellits de susvelhança, los dròns de reconeissença coma lo Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk, e d'avions convencionals.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Drew, Christopher. "U-2 Spy Plane Evades the Day of Retirement." The New York Times, 21 March 2010. Retrieved: 23 March 2010.