text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 27 de desembre de 2017
'Abalut', 'abaluda', 'baluda', deu latin 'voluta', o la question de l'origina deu mot 'abalòt' (cat. 'avalot').
Coromines que hasó derivar 'avalot' deu vèrbe 'avalotar' (tanben present en gascon; 'abalotà's': se porter en troupe, cf. Palay) e lo quite vèrbe 'avalotar' deu vèrbe latin volutare format a partir de 'volutus-a' (de 'volvere') (Cf Gaffiot, ved. nòta de Jig en comentari). Aquesta ipotèsi qu'a lo meriti d'explicar la terminason -ot (enquèra que l'obertura vocau /-ɔt/ supausa ua confusion fonetica). Totun la conservacion de la 't' deu vèrbe latin peu mot catalan 'avalotar' que pausa problèma en aquesta ipotèsi. Normaument, qu'am de n'esperar ua d intervocalica, que non ua t (cf. gascon voludar-se, occitan voludar, voludar autanplan en rosselhonés, deu latin volutare, ved com. JIG).
En ua prumèra analisi, qu'acceptèi l'ipotèsi etimologica de Coromines shens trantalhar. E que prepausèi lo mot gascon 'abalòt' com un prèst deu catalan. Totun, que m'avè escapada l'existéncia deu mot gascon 'abalut', qui a l'origina designava lo cable qui encordava la pèrja au carro (ved. FEW abalut) e qui acabè per designar la quita pèrja. L'origina etimologica d'aqueste mot 'abalut', var. 'abaluda', 'baluda' qu'ei probablament lo mot latin 'voluta' , que non lo vèrbe volutare (cf. gasc. abalutar) pr'amor de la conservacion de la t deu vèrbe qui suggereish ua derivacion verbau a partir d'abalut, fòrma masculina reconstrusida a partir de baluda, abaluda (la baluda ->l'abaluda ->l'abalut -> abalutar). La constància de la 'a' pretonica comuna aus mot catalan e gascon e non predictibla per l'etimologia com la t d'aquestes mots, e non ua d com esperat se lo vèrbe catalan avalotar derivèsse de volutare, qu'an de nse'n har perpensar. Que podem perfèitament acceptar que lo quite mot abalòt derive de abalut. N'avem un exemple de deriva semblant dab caishalòt dont la fòrma atestada mei anciana èra caishalut (qu'ei a díser provedit de caishaus, caracteristica qui diferéncia lo caverat de las autas baléias). caishalut -> caishalòt.
Dongas, que prepausam ua ipotèsi alternativa a la de Coromines: 'abalòt' que representaré ua fòrma de 'abalut', lo quau representa ua fòrma masculinazada d''abaluda', varianta de 'baluda', deu latin 'voluta'. Abalotar qu'ei un derivat verbau de abalòt. Abalut n'existeish pas en catalan, per contra avalot que i ei plan, e la caracteristica de la 'a' pretonica com la t intervocalica deu vèrbe avalotar que suggereishen avalot que deriva d'abalut. Abalòt, avalot: qu'ei evident que s'ageish deu medish mot en gascon com en catalan. Que i arretrobam aquesta nocion d'aplec, de horrèr comuna a las duas lengas, totun lo mot catalan que s'a prenguda ua significacion de susmauta, de batahòri qui n'existeish pas en la definicion deu mot gascon segon Palay. Per contra, en gascon, qu'arretrobam aquesta nocion de susmauta e de batahòri en la definicion deus mots 'arbaròt' e 'arbarotar' d'etimologia incèrta (cf. espanhòu alboroto, antig. alborote, alborotar; l'anciana terminason -ote que suggereish hòrtament un prèst gascon en espanhòu, mei probablament que a l'arrevèrse). Lo sens generau, etimologic- de l'etimon d' abalut, abalòt qu'ei enrotlat', 'tornejat' e, per extension, 'aplegat', 'amassat', que sia aplicat entà un cable qui entorneja ua pèrcha tà fixar-la au carro o aplicat entà gents aplegant-se entà formar horrèr. La mutacion 'abalut' -> 'abalòt' (suu modèle caishalut- caishalòt) n'ei pas impossibla, permetent atau ua deriva o especializacion semantica: aplec de gent, horrèra. La confusion semantica de avalot (abalòt) dab arbaròt (esp. alboroto) qu'ei evidenta en catalan. La question qu'a de's pausar se s'ageish reaument d'ua confusion o se lo vèrbe gascon arbarotar n'ei pas simplament un derivat o varianta allelica d' abalotar emplegant la particula prostetica gascona frequentativa ar-. N'ei pas briga impossible.
Dongas entà resumir qu'imaginam las seguidas etimologicas:
Latin voluta -> gasc. baluda -> gasc. abaluda (s.f.) -> gascon abalut (s.m.) -> gascon abalutar
Gasc abalut -> gasc e cat. abalòt , avalot -> gasc e cat abalotar, avalotar
Cat avalotar -> cat esvalotar -> esvalot
Gascon abalotar -> Gascon arbarotar (var. + part. prost. ar-) -> Gascon arbaròt (Mont., segon Palay)
Gascon arbaròt -> Esp. alborote (antig.) -> Esp alborotar -> Esp. alboroto
(Corregit lo 29 de deceme de 2017)
dijous, 14 de desembre de 2017
Lo mot 'regard', un gallicisme ancian en occitan, d'acceptacion dobtosa en gascon.
La formacion d'aquestes mots 'regard' e 'regardar' n'ei pas briga gascona. Que s'ageish mei probablament d'un prèst francés. Los gascons, en generau, qu'evitam d'emplegar aquestes dus mots. En plaça d'aqueste 'regard', que poderem díser espiada, vista, mirada, etc, los mots non mancan pas. Totun, la causa qu'ei probablament diferenta en occitan non-gascon, lo mot 'regard' que i ei plan viu i emplegat correntament. Que cau díser la formacion deus mots 'regard' e 'regardar' que poiré passar per occitana (non-gascona) car en occitan (non-gascon), la w iniciau deus mots deu francic ancian (en aqueste cas, la deu mot francic 'wardan' a l'origina de 'guardar') que balha regularament /g/ com en francés: wardan -> oc. gardar, fr. garder. N'ei pas lo cas en gascon, qui consèrva generaument la prononciacion etimologica de la letra francica /w/ o qui la pòt prononciar leugèrament /gw/ dab ua g iniciau mei o mensh discreta: uardar o guardar.
dilluns, 11 de desembre de 2017
Ei gascon, lo mot 'òc'?
dimarts, 28 de novembre de 2017
Gramatica gascona deu Parlar de la Lana Gran e de Bòrn.
Çò qui ns'ei descriut en aquest obratge qu'ei ua lenga vertadèra dab ua estructura frasica hòrt diferenta de la deu francés o de l'occitan tau com çò descriut per Robert Lafont en la soa tèsi. Jutgatz-vs'en per vos medish:
Aquesta manèira hòrt particulara de construsir la frasa qu'ei autanplan shens que maritima, que l'arretrobaratz en dehòra de l'airau, per exemple hens l'òbra teatrau de Cesari Daugé qui èra hilh d'Aire.
Entà transformar aquesta gramatica en metòde d'auto-aprenendissatge, ne manca pas sonque un recuelh d'exercicis corregits deu genre:
O ben arreviratz:
E, entà clavar, que cau soslinhar lo prètz hòrt rasonable d'aquest obratge (mensh de 15 èuros), ua causa particularament apreciadera quan s'ageish d' un obratge pedagogic d'utilitat publica.
Que podetz comandar lo libe en totas las bonas librerias o dirèctament a l'editor, clicatz aquiu.
dilluns, 20 de novembre de 2017
divendres, 10 de novembre de 2017
On ei passat lo gascon hens las comunicacions regionaus?
Aquiu l'Estat francés n'i ei pas per arren. Que son plan los occitanistas los responsables. L'istòria que deu servir de leçon. A l'evidéncia, l'Occitània saunejada peus autonomistas e separatistas n'a pas nada solucion tà dehéner lo gascon. Au contra, que miarén lo gascon tà la tomba shens vergonha, entà balhar mei de pes a l'occitan non-gascon…o, mei simplament, entà estauviar sòus.
Agosse lo gascon un estatut arreconegut de lenga, las causas que's passarén diferentament, lo gascon que seré tractat dab mei de consideracions, a egalitat dab las autas lengas regionaus. Que seré sonque justícia.
dijous, 9 de novembre de 2017
'Escantilh', l'ipotèsi d'un gasconisme.
dimarts, 7 de novembre de 2017
Abaganhar- aburguerar
abaganhar ved. avaganhar.
abalòt (s.m.) amassada de gents en movement, abalotà's: amassà's en tropa cf. lo catalan avalot, avalotar. Etimon: Segon Coromines, lo mot catalan que deriva deu latin *volutare. Totun la conservacion de la t intervocalica que pausa problèma en la solucion prepausada per Coromines. Der. abalotà's. Lo catalan qu'a avalotar, avalot, esvalotar e esvalot. Segon lo Peiroton, lo mot gascon e catalan abalot/avalot que poiré derivar deu mot abalut (deu lat. voluta), com caishalòt ac hasó de caishalut. Avalotar que derivaré de avalot, e non l'invèrse. Aqueste mot abalut qu'ei efectivament conservat en gascon (ved. abalut, baluda). Mot absent en TdF e UbaudDic. gasconisme o catalanogasconisme. Ved. aquiu entà aver mei de detalhs. Ved. abalut e arbaròt.
abalut (s.m.) , baluda (s.f..) A l'origina, la baluda que designava lo cable qui encordava l'abalut en carro, e par extension, qu'acabè per designar la quita pèrcha o pèrja deu carro: la baluda o l'abalut. Lo geta-abalut qu'ei un espòrt tradicionau bearnés e gascon. Mot d'etimologia desconeguda segon FEW. Segon lo Peiroton, lo mot abalut qu'ei a l'origina de abalot, etimon lat. voluta. Gasconisme. Ved. abalòt e arbaròt. Ved. aquiu entà aver mei de detalhs.
abambar, abambada, abambà's, bambant = bambèu: enflammer, brûler, s'enflammer flambant. FEW balha vapor com etimon de bambar, cf. italian avvampare (Lespy). Totun, lo gascon ne presenta pas nat substantiu *bamba qui permeteré la derivacion deu vèrbe (a)bambar contràriament au cas italian (it. vampo -> avvampare -> vampa ). Dongas, lo Peiroton non cred pas Wartburg aquiu. Que s'ageish meilèu d'ua adaptacion gascona de l'òc (a)flambar, var. de (a)flamar cf. fr. flamber. Lo vèrbe (a)bambar qu'ei allelic, per mutacion, de flambar, (a)hlambar (cf. Palay: lambà, alambrà id.). Que cau notar lo quite mot flambar en gascon non significa pas tostemp hlamar. que pòt significar har brut o trucar hòrt. D'ua pòrta qui carrinqueja, que se'n pòt díser: la pòrta que flamba per exemple, cf. Foix), autanplan trucar hòrt "que flambèbe l'aygue com s'ère estat u poumpe cf. Foix), tanben prestir: 'flambà lou pan de roumén' (Foix). Autament dit, lo mot 'flambar' que s'a clarament gahada ua valor onomatopeica en gascon, çò qui explica la deriva consonantica miant tà (a)bambar. Gasconisme.
abandoar. Aqueste mot gascon n'a pas la significacion d'abandonar qui ei probablament un ancian gallicisme viatjaire. Abandoar que significa de manèira generau oscillar (v.t.), provocar un moviment d'oscillacion ('de l'un bandon tà l'aute'). Que's pòt aplicar au brèç (abandoar =jumpar), a las campanas (abandoar la campana= abranlir-la) e qu'a ua significacion agricòla tanben (dalhar dab un ustilh aperat abandoadèr). Etim. lo germanisme 'binda' (cinta) via lo mot bandon, derivat de banda. Lo substantiu banda n'ei pas de formacion gascona (cf. 'bena' en catalan), meilèu un gallicisme (fr. 'bande'). Lo vèrbe qu'ei tanben emplegat en aragonés (bandear, bandiar = oscillar; tocar a bando e tocar a medio bando que's disen en espanhòu d'Aragon entà las campanas). Alavetz, un aragonesisme en gascon se non un gasconisme en aragonés.
abandonar. ved fr. abandonner deu quau lo mot gascon é deu derivar. L'aranés que hè la confusion enter abandonar e abandoar (qui s'i a gahat la significacion gallicista) qui son, pr'aquò, dus mots d'etimologia e de significacion distintas, ved. abandoar. Gallicisme.
abanir fr. stupéfier, abasourdir abani's défaillir. fòrma d'esvanir, lat. evanescere.
abar: fr. cercle, tamis circulaire ved. ar. Etim. generaum. admetuda latin 'arvium', etim. totun non acceptada per Coromines, ved. CorominesAran. Gasc.
abar (adj. masc.) Etat de la noix qui ne peut pas se détacher de la coquille. Etimologia desconeguda segon FEW, relacionada dab lo mot basco abar: branca segon lo Peiroton. Abar que seré ua interpretacion basca deu mot 'tan', eth-medish ua interpretacion d'origina gotica (gotic tain= branca, tròç de husta) deu gallés tannos (casso) cf. gascon 'tan', 'tanòca'. Gasc.
abarca. La cauçadura tradicionau de cuer qui s'estaca au cavilhar per correjetas o cordons de cuer aperats abarcalhs. Mot probablament indigèn, pre-latin, basco abarka (id) (DECat, CorominesAran). Allières que l'arreligava a 'abar', branca en basco, en tot imaginar lo mot que designava d'autescòps cauçuras de husta . De fèit, los esclòps en cantabre que's disen albarcas (< abarcas). ved. avarre. Vasconisme o Ispanisme.
abarcalh. correjeta o cordon entà estacar l'abarca au cavilhar, qu'arretrobam lo mot en basco: abarcari (id.), ved. abarca.
abarradar (v), fr. bastonner, sinonime d'abarrotar ved. abarrotar. Etim. de barra.
abarrotar (v), de barròt, derivat afixat de barra. Especificament en gascon, que i existeishen dus mots omonimes 'baston', d'etimologia e de significacion hòrt diferentas,. Aquestes dus mots que son hont de derivats verbaus egaument omonimes enter si : 'bastoar'. Lo gasconisme 'abarrotar' que permet de tradusir lo mot francés bastonner e l'occitan bastonar, shens ambigüitat. Cf. cat. esp. port. abarrotar entà l'etimologia, non entà la semantica. Ved. baston, bastoar. Gasconisme.
abarshe = sauvatge, fòrma d'abarge prob. per atraccion de barsa. Ved. auvarge.
abarsheda (s.f.) hallier, terrain plein de broussailles (ved. abarshe)
abhonia = agonia per confusion d'abonir (= agonir) e abhonir (=haunir)
abhonir var. abonir = haunir
abonia = id. agonia.
abartar: hicar un terrenh en barta, i.e. en pausa (fr. friche). Devath lo mot gascon barta que s'esconen dus omonimes d'etimons non latins. L'un que s'arretròba en basco: 'barta' en basco que i significa 'hanga' e lo mot gascon 'barta' que designa un terrenh inondable, un lòc d'arribèra, com ac rapèran los toponimes gascons Labarthe e Labarthète . L'auta mot barta qu'ei occitan e d'usatge pro localizat en domeni gascon, sinonime de barsa: terrenh non cultivat, brostassut. Wartburg que pensè poder har derivar lo mot barta deu mot galés *barros: cap, som, punta (ved FEW, aquiu vol 1, p. 262, barte, etim barros), en relacion dab lo caractèr espinós de las plantas que i creishen. Au contra, Coromines (DECat) que pensè lo mot qu'avè ua origina 'segurament' (sic) non-indoeuropèa, tostemps en relacion dab lo caractèr espinós deus broishons qui i creishan. Segon lo Peiroton, etimologia incèrta, non-latina, possiblament fòrma allelica de basta derivada per rotacisme (d'un antecedent */'basata/? cf. basco basati, basatar:sauvatge. Alavetz l'etimon que seré lo deu mot basco 'baso': bòsc, lòc sauvatge, non cultivat. En aquesta ipotèsi, lo barsa o bartàs (l'arromèc) que tien lo son nom de'u deu terrenh on creish, que non l'invèrse, exactament com lo mot breton lann (fr. ajonc) é vien de lann = tèrra non cultivada, celtic ancian landa, gasc. lana. Ved barta, basta e cat. barda, bardissa.
abartanir = abartar.
abastar. suffire, atteindre avec peine, arriver difficilement à . Non s'i pòt abastar: c'est impossible d'y arriver. Partir, rai! Qu'ei d'abastar lo mauaisit (Palay). Lo son vente no'n pòt abastar: son ventre ne peut en recevoir d'avantage. Etimologie latin tardiu 'bastare', adaptacion d'un mot grèc, ved. esp. bastar, it. bastare etc. De non pas con·hóner dab lo qui sec.
abastoar, sin abastar; hicar un terrenh en basta, i.e. en pausa (fr. friche). Ved. basta e barta. Basta: mot d'etimologia desconeguda, probablament basca segon FEW (ved. FEW, basta (ajonc). Mot probablament indigèn, cf. los mots basco basati, basatar (sauvatge) e baso (ahorest, lòc sauvatge). En basco, basta que significa groçer, vulgar, rude (possiblament < non cultivat, sauvatge) . La fòrma dab o que permet d'evitar la confusion avec l'aute vèrbe abastar. Vasconisme.
abastoar: sin. bastoar: har bastons (baston: fr. tas de fourrage), derivat afixat de basta. Ved. basta. Gasconisme.
abaston, s.m. fr. petit tas de soutrage ou de paille (Palay): resultat de l'abastoar, abastons de hèus o de sostre, totun quan s'ageish de jèrba qu' ei lo garbèr o garbèra o lo palhèr o palhèra. Etim. ved. basta. Gasconisme.
abauc -abauca (adj.) fr. âpre. Deu mot galés *balcos = fòrt, ardit (DelamarreGaul.). Atencion, la c de abauc qu'ei muda (abàu). FEW classifica abàu com mot bearnés d'etimon desconegut. Per contra, lo derivat verbau abauquì qu'ei justament hicat jos l'etimon *balcos.
Los mots abauc (s.m.), abauquir (v. tr.) ne son pas sonque gascons. Gasconisme.
abecar, sin. d'esbecar, escimar, fr. écimer etim. beccus, galés bekkos id.
abeliòt-a fr. ovin qui est élevé en dehòrs du troupeau (Palay), fòrma de auelhòt, derivat d' auelha (lat. ovicula).
abelhat fr. ouillé . de aulha (lat. ovicula).
abenar fr. laisser rassir (que's ditz entà la carn). La significacion deu mot gascon n'ei pas repertoriada en TdF, mentre las significacions deu mot occitan mencionadas en TdF ne son pas mencionadas per Palay. Etim. lat. bene. Gasconisme.
abenat fr. rassis ved. abenar.
abendar; abendat-da: rendre fou, exciter, affoler; fou /folle, affolé, déchaîné, excité. Classificat com d'etimologia desconeguda peu FEW (abendá, vol 22-1, p.46). Dilhèu deu mot germanic binda (cinta)? Gasconisme.
abenhar, abenhadas, fòrmas locaus e probabl. a l'origina de abinhar, abinhadas. Abenhar qu'ei ua fòrma genuinament gascona de abenar, ved. abenar entà l'etimologia e abinhar entà la significacion.
aberrar v. abhorrer lat. aberrare (errar luenh) dab influx de aberracion.
abescar v. engluer (lat- ad esca, d'esca (fr. appat, FEW v.3 p.244))
abescar sin. biscar ved. bisca.
abilhoar v. har bilhons a partir d'un tronc d'arbo, de bilhon, derivat de bilha, cf. abilhar. ved. bilhon, bilha.
abinhar: plan preparar un ahar, mirar (quauquarren), russir. Probablament fòrma gascona d' abenar. Ved. abenar entà l'etimologia, abinhadas com a derivat. Gasconisme.
abinhadas fr. abignades. Plat tradicionau deu sud-oèst de Gasconha, a basa de tripas d'auca e de menulhadas grassas de poralha. Lo mot (grafiat abignadas) qu'ei classificat com d'etimon desconegut peu FEW (vol 21 p.224). Deu vèrbe abinhar, ved. lo mot. Gasconisme.
abò, var. bò, vò (v com Varossa, plan segur), bòr (Sentenh) fr. ravin, gouffre. Mot prob. indigèn, pre-roman, curiosament femenin (era bò, er' abò). La rason deu genre femenin, lo Peiroton que la s'explica per un etimon *labar o *labòr, identic o quasi au mot basco labar ('bord de précipice', cf. Hubschmidt, Pyr 57 ). La relacion etimologica dab lo mot italian burrone suggerida per Coromines (CorominesAran) n'ei pas acceptadera se consideram com cèrta la derivacion de burrone a partir de 'botro' via 'borro'. Rohlfs que relaciona lo mot basco labar au mot bigordan labardau (rivière torrentielle), mentre lo FEW que supausa lo latin lavare com etimon de labardau (Rohlfs p.53; FEW vol5 p.215) . I averà ua relacion deu noste mot dab l'oronime d'origina celtica labarā: sonòra (lit. qui parla, qui batalèja) cf. los noms d'arriu Laver (Yorkshire), Laber (Bavària, Palatinat), etc? (v. DelamarreGaul labaro-, labro-.)
aborrir-se, aborri's s'ennuyer ferme (lat. abhorrēre)
abracar fr. raccourcir, de brac (fr. court). L'etimon grèc brachys qu'ei evident (ved. FEW 1, 488) , probablament un chic tròp: un ellenisme qu'ei de mau explicar entàd aqueste gasconisme. Mei probablament, segon lo Peiroton, un celtisme, los celtistas qu'an reconstrusit un mot galés *bregu= brèu, brac cf C. Lamoureux, EC 29 (1992), 263-270, de manèira independenta deu mot gascon. L'etimon i.e. deu mot galés qu'ei lo medish que lo deu grèc brakhús (brachys) e deu latin brevis (ved. DelamarreGaul).
abueja (a'bwejɔ): fort ennui, au sens moral. Souci prenant (MassourreDic) deu v. abuejar-se, fòrma bigordana d'avejar, etim. lat. inodiare.
abuhar, abuhat geler, transi de froid, de 'buha', auta fòrma gascona de 'bua' ved. cat. esp. 'bua', 'búa', id. A la basa, l'onomatopèia 'bua' qu'exprimeish ua dolor fisica, qui brusla o qui hissa. Que s'arretròba en subst. bua var. buha (s.f.): fr. étincelle; buha en Lomanha: charbon enflammé; buèc (n.m.) : fr. écharde. Uei lo dia, lo mot gascon 'bua' qu'a tendéncia a estar con·honut semanticament dab lo mot francés 'buée'. Gasconisme.
aburar, aburau (adj. m.f.), aburiu-iva, aburable (fr. ennuyer; embêter; ennuyeux, embêtant). De aürar (ahurar) dab influx de *aborrar, fòrma anciana e extinta de aborrir. Ved. ahurar, ahurbir, aborrir. Gasconisme.
aburguerar, burguèr. (faire une meule de paille, meule de paille), cf. burga. Qu'ei temptaire relacionar lo mot burga dab FEW barge, barga, considerat lo fèit qu'arretrobam lo mot en aragonés com 'barguillo' e en catalan de la franja com barga, barguill (id.) Tanben en las lengas d'òil (barge, id.) (cf. Coromines, el parlar de la v. d'Ar. adr. barguèra, p. 120). Un celtisme segon FEW de *barga, cabana, mot absent en DelamarreGau. Totun lo vocalisme deu mot gascon qu'ei…gascon e n'ei pas plan explicat per l'etimon de braga. Que mia tà l'etimon de bruc, bruca, bruga (fr. bruyère) dont burga representa ua fòrma metatesica (id.). Segon lo Peiroton: de *bruc-bruga - etimon galloromanic brūca, deu galés uroica : brana, bruc (fr. bruyère), cf. FEW, vadut burc, burga (bruyère) e "motte de paille" probablament per ibridacion dab *barga (etimon preroman barga). Dus etimons preromans entercrotzats, alavetz. Lo resultat que n'ei un beròi gasconisme.
dimarts, 12 de setembre de 2017
Ariang, arriang, arianglo, etimologia
Com ac soslinha Coromines (ved. l'adrèça agla in CorominesAran), la terminason anglo que rapèra agla e que poderé viéner d'aquĭlu- > ang(lo). Que'nse precisa 'angla' qu'ei ua fòrma deu mot agla (aquila) atestada en gascon, precisament en parlar de Cenac, Gers (N.B. totun la fòrma dab la nasau n'ei pas repertoriada en ALFg vol 1mapa 35) e lo mot en composicion hens arianglo que deu aver la significacion d'agla. Que'm permeteratz de non pas necessàriament seguir Coromines aquiu. Perqué -anglo (aquĭlu) e non pas agla (aquĭla)? Duas possibilitats. Prumèr, que's cau raperar l'adjectiu 'aquĭlus-a' que significa prumèr 'brun-a' en latin, quan la fòrma femenina, (avis) aquĭla, ei plan a l'origina deu noste mot 'agla'. Qu'ei dilhèu interessant de raperar qu'aqueste mot latin aquĭlus qu'èra hòrt probablament shens correspondéncia especifica en la lenga deus vascons. Brun o marron n'ei pas ua color repertoriada en çò deus vascons, ne trobam pas nat mot d'origina indigèna tà díser brun o marron. En basco qu'emplegan marroi, un manlhèu romanic. D'alhors, entà qualificar la color deu noste vutre, los bascos que trantalhan enter 'gorri' ('arroi' en basco) e beltz ('negre' en basco). Lo fèit que la fòrma deu mot gascon ei masculina que suggereish que's poderé tractar de la color aquiu, aquilu(s) que poderé estar similar semanticament au 'fulvus' deus scientifics (Gyps fulvus) e au gorri o beltz deus bascos. Alternativament, lo mot qu'a d' estar entenut com lo mascle de l'agla -> ang, anglo. En aqueste cas, la formacion deu mot non deu pas estar tant anciana, ce'm pensi.
Alavetz, lo debut deu mot (ari - arri) que poderé derivar d'un mot qui significava 'agla' o 'vutre'. Per qué non, pausat com a ipotèsi, lo mot deu celtic ancian *eriros (ved. DelamarreGaul.) , mot continuat peus mots guallés eryr v. irlandés irar, breton modèrne erer qui tots significan 'agla' >alavetz un ipotetic etimon celtic protogascon eri(r) o ari(r) dab r non sensibla: eri o ari. La derivacion eri(ru)-aquilu-> arianglo non pausa nada dificultat, ce'm sembla. Totun, l'ipotèsi d'aquesta fòrma *eriros qu'a l'inconvenient de non pas arreligà's aisidament a la fòrma basca arrano qui èra a l'origina deu rasonament de Rohlfs. A mei, la fòrma galesa deu mot, segon la teoria expausada per Delamarre (DelamarreGaul), que poderé efectivament presentar ua n intèrna com ac suggereishen toponimes com Erno-durum e lo petit nom galés Ernus, qui linguistas identifican (totun dab un punt d'interrogacion) com lo mot galés tà díser agla, mentre *eriros que seré ua auta fòrma deu mot, l'antecedenta deus mots gaelics e britonics irar, erer, eryr etc. Adara, entà seguir lo hiu logic deu nòste rasonament, que valeré mei imaginar un mot indigèn on aquesta letra n i estosse plan presenta, totun en posicion instabla (intervocalica): *ar(r)ino o *ar(r)eno, parent etimologic deu mot basco arrano. O sia *aren(o)-aquĭlu- >ariang, arianglo. L'ipotèsi qu'ei plausibla. N'averem un aute cas de composicion hòrt semblanta dab un aute mot, aranés aqueste: 'tranglo', var. 'trango', sinonime d' 'arianglo', e qui Coromines s'arrisca a explicar com lo resultat de l'associacion de vultur e de aquilus: *vult(u)r-aquĭlu (CorominesAran, ved. l'adrèça agla). Totun la pèrda de la consonanta iniciau non s'explica pas tròp plan en aquesta derivacion, se la comparam au mot vutre qui la consèrva intacta, çò qui hè aquesta teoria de Coromines pòc versemblanta. En plaça, que poderí suggerir la combinason 'estor' (varianta comuna d''astor' - deu lat. *aucipitor) + ang(l)o ('lo mascle de l'agla' o brun) , o sia 'est(o)r-anglo' puish 'estranglo' puish 'tranglo'.
En tot cas, en l'ipotèsi aquesta, lo mot 'ariang' o 'arianglo' o 'arriang' que seré compausat d'un mot supausadament indigèn seguit peu mot latin aquĭlu. La terminason ang- (per angl-, cf. trango vs tranglo) que seré la fòrma mei regulara shens la vocau finau de sostien. -aquilu -> -a(n)gl(u) . Segon aquesta teoria , la construccion de ariang que rapèra la prepausada per Vendryes -Wartburg entà explicar lo mot francés erable e lo mot occitan argelarbre (gasc. aseròu), d'un acer-abulus compausat d'acer (aseròu en latin) e abulus (de abalos -pomèr en galés- se non de opulos, aseròu en galés, v. DelamarreGaul)..
Plan, aquerò qu'èra entà l'ipotèsi romantica e pòc romanica. Alavetz, ua auta ipotèsi, hòrt mensh romantica totun plan gascona, qui ns'evita de recórrer a un mot inventat quin que sia, adara que l'avetz:
De 'ària' ( ària qu'ei la fòrma centropirenenca d'arla) e 'ang o anglo' masculinizacion deu mot 'agla'. Ària -anglo que seré ua fòrma masculinizada de la composicion 'ària-agla'. En aquesta ipotèsi alternativa, lo mot que seré de formacion medievau o modèrna, non latina, compausat d' 'ària' e d''agla' e, fin finau, masculinizat. 'Ària', fòrma qui a lo mot arla peus Pirenèus Centraus, de l'etimon basco ar, arra: vèrmi, lo vèrmi. -Ang e -anglo: fòrma masculinizada de agla, de aquĭla La nasalizacion que s'explica com sostien de la sillaba tonica d'agl(a/o) qui s'arretròba en posicion segondària en la composicion --> ang(l) o anglo (masc.). Quin explicar la composicion d'un punt de vista semantic? Teoricament per la relacion qui existeish enter l'arla, v. arlar (ària, ariar en gascon centropirenenc) e pilhard, sacamand qui ei la significacion qui s'a prengut lo substantiu postverbau d'arlar: arland (en gascon centropirenenc: ariand, d'ariar). Lo vutre qu'ei un ausèth gregari qui viu e vola tostemps en grop d'un dotzenat d'individus formant ua colònia establa, qu'ei gregari e qu'ei carronhèr: que's neureish deus cadavres deus animaus en generau e deu bestiar en particular. Que devè estar sospieitat, a tòrt, de provocar la mòrt de la bèstia d'ua manèira o d'ua auta.
dissabte, 9 de setembre de 2017
De kawo- a kawano-, com de arla- arlòt a arland. O *kaw un etimon celtic tanben (rapinhaire nocturn, tinha-hús).
Quin podem har arreligar cauannos a a cauos? Dilhèu d'un mei ancian kawamos: lo mei ululaire? Totun, totas las fòmas sabudas, tant l'antica de Gallia com las neocelticas de las duas Bretanhas, que son dab n. O compausat kauo-uanos lit. gahús-tuaire? N'a pas tròp de sens. O dab la particula -no- qui indica un teonime: kawa-no-s: lo mèste cridassèr (mèste deus cridassèrs, deus gahús) Totun, la caracteristica d'aquesta particula qu'ei precisament d'estar especifica deus teonimes, çò qui pausa problèma. O ua manèira de substantivar un vèrbe suu modèle sabut cingeno- (caminaire, fantassin) de cinge- (caminar), alavetz , kuwanos o kawanos: uglaire, ululaire d'un vèrbe *kuwa-, °kawa-, uglar, ulular. La relacion enter kawanos e kawos que seré en fèit similara enter la qu'avem en gascon enter lo mot arland (substantiu postverbau de 'arlar') e lo son sinonime arlòt (masculinizacion despreciativa de 'arla').
Perqué aqueste doblon kawos, kawanos? Probablament per coupa d'un mot omonime deu noste mot brac kawos, parion deu mot latin cauus, e qui devè signifcar cau (cavat) cf. vielh irl. cúa, gual. cau = gasc. cau. Aquò qu'explicaré la generalizacion de la fòrma longa kawanos au despens deu mot de significacion ambigua kawos, qui perdó la significacion de ululaire, gahús en las lengas neocelticas entà non pas guardar sonque la de 'cau', 'cavat'. Per contra lo mot qu'a suberviscut en occitan (còis, caús, guè(h)us, ga(h)ús) , cavèc, cavèca, gavèc, gavèca, en alemand dialectau: Kautz = gahús, en basco gauhontz, gabontz, gauhuntz, kaheka. Un celtisme probable, que'n soi persuadit, enqüèra que non credut per nat linguista, que jo sàpi.
diumenge, 27 d’agost de 2017
Acelar, botà"s a la cela, etimologia
dissabte, 26 d’agost de 2017
Cerimana: etimologia.
Per extension, que designa 'lo cap' de manèira plasenta en las expressions com
'No'm viengues copar la cerimana!
'Qu'a la cerimana tocada'.
Lo mot 'cerimana' que compren divèrsas fòrmas allelicas, masculinas com femeninas en gascon: sirman, cerman, shurman, cirmana ved. FEW aquiu. Atestat en landés mejan com sirmant (1547). L'etimologia qu'ei senhalada desconeguda peu FEW.
En aragonés, cerimana que's ditz cernillón, sernillón, cermillón o cernillato. Coromines que'n hè un cerniculus afixat (de cerninus, cèrc) mei probablament d'un derivat romanic en -illo de cerne (lo tronc de l'arbe dont son hèit los piteraus, çò qui mia tau medish resultat.
La fòrma anciana deu mot gascon. sirmant qu'evoca un gerondiu, jo qu'avèvi supausat que's tractava deu vèrbe gascon cernar shens poder causir l'etimologia, la de cèrner (lat. cernere) o la deu cèrne (lat. circine, circinare, cf. cernillón). Uei (lo 5 de seteme 2017) qu'avem progressat (o non). Ua auta solucion que ns'ei balhada peu noste amic JIG qui ns'avisa deu vielh vèrbe occitan (a)sermar (preparar, adobar), derivat de *accismare (id.) segon FEW, vol. 24 p.75. Que trobaratz tots los explics, hòrt interessants, de Jig en lo prumèr comentari qui segueish.
sirmar, sermar > sermand, sirmand (sirmant, 1547) -> sirman-a (adj.)-> seriman -a -> cerimana
Pr'aquò, la relacion semantica de l'occitan serma com de l'etimon supausat dab lo concèpte de cerimana n'ei pas tròp evidenta, e la solucion aquesta no'm satis.hè pas complètament. Sermar en occitan que significa mesclar vin dab aiga. Qu'èm luenh de la cerimana.
Alavetz, contunham de cercar. Que i a ua solucion potenciau, suggerida per Du Cange (sègle 17) qui rapròcha lo mot deu gascon ancian cirmanatge, var. cerimanatge (qui designava ua sòrta de recensament, segon Du Cange) deu mot deu francés ancian cerquemanage qui a la significacion de bornage, mesura administrativa deu contorn d'ua proprietat.
http://ducange.enc.sorbonne.fr/CIRMANAGIUM.
http://ducange.enc.sorbonne.fr/CIRCAMANARIA
Lo francés ancian que presentava ua seria pro hornida de mots s'assemblant a cirmanatge, uei caduda en desús, ved. lo diccionari Geodeffroy aquiu. En particular, que i trobam cerquemanage et lo vèrbe 'cerquemaner': borner, mesurer le contour (d'un domaine, d'une propriété, d'un champ). Aqueste vèrbe que poderé representar la version en lenga d'oil deu noste enigmatic vèrbe gascon deu quau 'cerimana' sembla derivar.
Entà lo mot francés cercamanage, Wartburg que supausa un mot ibrid franco-flamenc , cèrca e man, l'òme qui cèrca. Aquesta teoria que poderé estar infirmada peu mot gascon cerimanatge, se tant ei que l'etimon deu mot gascon ei partatjat dab cercamanage, çò qui n'ei pas briga segur. L'etimologia franco-flamenca non pòt explicar lo mot gascon. Que cau totun díser la teoria de Wartburg qu'ei dobtosa, que s'assembla hòrt a ua etimologia populara, que la cau préner dab prudéncia. L'istuèra non s'acaba pas briga aquiu.
Coromines, quant a eth, que n'èra segur: 'serimana' (grafiat atau per lo lingüista catalan), qu'ei un celtisme pròpi deu gascon occidentau (DeCat, citat per Lafitte: tèsi e nòtas in Lespy-Raymond). N'ei pas enqüèra podut consultar l'article en question. Qu'ac harèi, shens tròp esperar ua responsa encertada.
Jacques Allières que n'èra autant de segur: "étranger au latin, au germanique et au celtique, l'étymon s'est trouvé rejeté dans les "terrae incognitae" de la science,….( Allières, 1982). Allières que prepausè ua formacion ibrida basca e latina, ziri (barra, pèrja, cavilha, en basco) e magnus-a (gran en latin). En soletan, zirimana: tuile faitière. Perqué non? Notatz plan l'aute mot sinonime, bisca, biscarra qu'ei clarament d'origina basca o indigèna.
Alavetz duas ipotèsis:
1- la basco-latina d'Allières: ziri magn-a - > , sirman, serimana etc., soletan: zirimana.
2- L'occitana de Peiroton après JIG : de *sirmar, varianta gascona de òc sermar, *accismare 'preparar, adobar' e, per extension, 'parar, ornar, ornementar, vestir' sirmar -> sirman(d), sirmana. Lo mot soletin zirimana, hòrt isolat, que seré un empront au gascon e la prononciacion basca, influenciada peu mot ziri, possiblament a l'origina de la fòrma biarnesa de tres sillabas.
En tot cas, sirman(a), serimana, quina que'n sia l'etimologia, qu'ei shens nat dobte un beròi gasconisme.
divendres, 25 d’agost de 2017
Diccionari etimologic deu gascon. Letra A
LETRA A
De abaganhar a aburguerar, ved. aquiu.
aça (fr. écheveau), deu lat. acia. (id.). En occitanoromanç, lo mot qu'ei sonque gascon.
acajolar fr. mettre en cage, de cajola (lat. caveŏla, fòrma diminutiva de cavea)
FEW v.2 p. 554. En occitanoroman, lo mot cajola n'ei pas arrepresentat sonque en gascon e los parlars non-gascons de la zòna pròishe, autanplan com localisme dialectau en catalan, probablament un gasconisme en catalan (cajola), com en basco (kayola). Gasconisme.
acalhocar (v) coaguler(sang), faire des grumeaux (pâte, bouillie), de calhòc var. calhòt. etim. coagulum (possiblament un manlhèu fr. ancian caille), lo gascon qu'a autanplan lo mot etimologicament mei regular 'cògol' (de coagulum).
acarassà-se s'entasser (Haut-Ador) deriv. de acarar dab influx d'un aute mot, dilhèu acatra(lha)r, atracar.
acatralhar arranger quelque chose qui est détraqué, mettre en ordre, acatralha's s'habiller (en style plaisant). Etmologia escura, dilhèu fòrma afixada de * acatrar metatèsi de atracar, o de atracalhar ved. atracar, influx deu fr. accoutrer. Gasconisme.
acatrassar, mal racommoder, de acatrar, afixat, ved. acatralhar.
acès, acessar. (abri, abriter). Lo Few e Coromines ne son pas tot a fèit d'acòrd sus l'etimologia d'acès. FEW (vol. 24 p 73) que proposa accĕssus -> acès. Coromines (CorominesAran) que propòsa ua auta solucion qui m'agrada mei pr'amor qu'explica au còp la fonetica e la localizacion gascona deu mot : recĕssus -> arcès -> acès per reduccion. Acès qu'ei la fòrma pròpiament gascona de l'oc. recès, cat. recés. Lo vèrbe acessar que deriva de acès. Gasconisme manlhevat peu lengadocian.
acomandar (v.) fòrma de comandar; fr. confier un dépôt, remettre en garde Lat. commendare (FEW 2 p. 948).
acomiar (v.) faire tomber dans le domaine public, action de la prescripcion. acomià's : s'acoquiner Vèrbe derivat de commeatus (congiet d'un balh) dab influx de 'comunau' con·honut dab 'comiau' ('via comiau', camin comuau). Aqueste vèrbe qu'ei especificament gascon, absent deu TdF e de UbaudDic. Gasconisme.
acondiar (v.) réunir des animaux de plusieurs troupeaux, etimologia escura, evidentament indoeuropèa, dilhèu latina se non celtica, dilhèu de condia, lat. contĭo 'assemblée du peuple' o lat. concĭlĭare ? ved. aconsiar. Acondia, aconsia réunion d'animaux de plusieurs pasteurs. Gasconisme.
aconsiar (v) apparenter, unir, habituer à vivre ensemble, assembler (des personnes, des bêtes de la même espèce) aconsià's: s'unir, former une société. ved. acondiar entà l'etimologia. Gasconisme.
ahonar deu latin fundare, oc. fonsar. Lo mot en gascon qu'a dus tips de significacion plan diferents corresponent respectivament a la de hona (latin funda) e la de hons (latin fundus). 1- getar, lançar, tirar cf. arhonsar (arronçar) 2- honsar, en·honsar, cf. ahonsar. Gasconisme.
ahur (s.m.) fr. façon, allure, tenue (Palay) fòrma modèrna deu mot de la lenga anciana aür, lat. augurium. La r finau deu quite mot ahur no's pronóncia pas en gascon. Ahurar (désirer, souhaiter) e ahurat (qui a de l'allure) que derivan de 'ahur'. Lo mot qu'ei extint en occitan non-gascon. Gasconismes.
ahurbir (v.t) fr. exténuer, harceler, fatiguer, chasser varianta: ahurguir (Bay. segon Lespy). derivats: ahurbit (fr. exténué o, au contra, hardit, segon los parlars. Exténué qu'ei la significacion etimologica), ahurbiu (fatigant, ennuyeux, un 'boulet') etc. Etimon: germ. furbjan (FEW). Gasconisme.
agòr (s.m.) , gòrra (s.f.), abòr (s.m) aragonés 'agüerro', id. (fr. automne) Mot indigèn, pre-latin ,en basco: agor = sèc, agorril = aost. Derivats: agorrejar etc.ved. FEW agor. En romanç, sonque gascon e aragonés. Vasconisme.
agraula (s.f.) fr. corneille, un heish d'equivalents: corbaishina en Bearn, croqueta en gascon maritime, etc. Deu latin grăcŭla, dab agglutinacion de l'article. Etimon espandit per tota la galloromania.
ahloishar (v.) grafiat aloixà per Coromines (ved. el parlar de la vall d'Aran 'aloixà', p. 270). Har hloish, vàder hloish. Mot calcat suu catalan afluixar (id.), esp. aflojar (id.), e probablament, per derivacion substantiva, a l'origina deu mot catalan conflentin de l'expression 'tenir les alojes' (aver las mans amorras) e possiblament a l'origina deu mot deu catalan de Catalonha aloja (hada). Latin fluxu. Catalanogasconisme (mot pròpi deus gascons de Catalonha).
alebar, alebat, alèb , fr. blesser, estropié, blessure grave, fracture (lat. alăpare). Prumèras atestacions en 1306 en doc. arch. de las Lanas com aleb, alebar. Gasconisme.
alejar, fr. battre des ailes sin. aletejar. Mot panoccitan comun au catalan e au gascon. Derivat de ala. .
alejà's s'aliter (confusion d alejar,'aletejar e fr. aliter). Gasconisme
alengar fr. commencer, mettre en train, sur le métier. Derivat de lenga. En gascon, l'alengada qu'ei l'accion de l'alengar, mentre que alengat-da qu'ei sinonime de lengassut-da. En oc, alengar que significa rasonar, totun non en gascon segon Palay.
Alengà's : se décider à parler. Locaument (Aussau) 'lacher le bétail et l'amener vers le paturage'. Ved. alengar. Influx de alandar, alanar.
alicòth. De ala i còth segon l'etimologia populara gascona (Palay). En fèit, ua interpretacion gascona deu mot occitan alicòt, var. aligòt, fòrma derivada o allelica de haricot (originaument 'mixtura' e non 'hava' 'mongeta'), deu germ. harion: mixtura, cf. aligot, aligoté. Lo fèit qu'ei lo plat en question (entrada usuau de la cosina paisana dautescòps) que mèscla rèstas de carn de poralha.
alifatar, var. aliflatar fr. caresser. Desconegut deu FEW. segon lo Peiroton, etimon doble: flatar ( sin. de bailanar fr. caresser) crotzat dab alifrar (allécher, etimon germ. liffru, fr. lèvre). O, dit autament, derivat de alifrar per crotzament dab flatar (caresser, flatter). Flatar que vien probablament deu fr. mejan flatter, dont l'origina ei lo francic ancian 'flat' qui significa plat, aquiu magnificament adobat 'a la sauça gascona'. Gasconisme.
aloixà ved. ahloishar.
amarar. inonder, délayer, tremper, diluer. Aqueste mot qu'ei partatjat dab lo catalan (cat. : amarar, id). La significacion de amarar (< har impur), qu'ei antonimica respècte a l'etimon mĕrus (pur) e que s'arretròba dab l'adjectiu especificament gascon merac-a (cascant, hangassut) derivat de mèr -a (pur, blos). Lo gascon qu'a tanben lo mot desmarar, mot desconegut deu catalan. O sia que lo mot catalan 'amarar' deu estar un empront au gascon ancian (cat. anc. amerar, sègle 14) . Etimon: latin mĕrus (pur). Gasconisme.
amor (s.m) 1- latin amor (la r no's pronóncia pas en gascon occidentau, ni en ua partida de l'orientau). Pan-romanic, d'acòrd. Totun, de non pas con·hóner dab lo qui sec.
amor (s.m.) ,var. amorro, amorre, (s.m), amorrèr (s.m.) Malautia deus ovins causada peu prion, fr. tremblante des moutons, tournis des moutons (la r d'aqueste mot gascon amor qu'ei sensibla, var. amorre, amorrèr (id.); l'adj. amorre-a que significa: 1- engordit per l' ehred. 2- dit d'un ovin qui pateish l'amorrèr. Mot indigèn, preroman cf.. basco amorru: arrauja, l'arrauja; amurri: tournis (Rohlfs). Mot desconegut deu galloromanç (occitan inclús). Vasconisme (endemic deu romanç aquitanopirenenc).
ambura, var. lambura (Palay). fr. asphodèle. Mot indigèn, basco: anbula, var. amula (Roncal), anbulo, anburu (id.).
anesca fr. brebis d'un an, autanplan en aragonés (anyesco-anyesca) e hòrt locaument en valencian (Alcòi) (anyesca : crabeta d'un an). L'ipotèsi mei simpla qu'ei un ipotetic mot deu lat. tardiu *annisca com supausat per Rohlfs. Alternativament, en plaça d' ua origina romanica, que podem suspectar ua derivacion a partir deu mot basco quasi omonime neska (gojata, puncèla) via lo son derivat romanic nesca, uei nèsca (per confusion dab nèci- nècia) = gojata, nècia, puncèla. Alavetz, (la, era, sa) nesca, que vadó (l', er', s') anesca , mot con·honut semanticament dab 'anolha', confusion d'ahur d'etimologia populara. En aquesta teoria alternativa, lo mot aragonés anyesco- anyesca e lo valencian alcoienc anyesca que serén adaptacions deu mot bearnés anesca en seguint la medisha etimologia populara e non la derivacion d'un mot latin. En supòrt d'aquesta teoria, lo mot anesca com lo quite mot nèsca (= nècia) que demoran shens fòrma pròpia masculina en gascon.
anolh fr. bovin d'un an (annuculus). Gasconisme probable com ac atesta la n simpla deu mot, mot prestat au catalan e au lengadocian (anolh, anolla, id.)
ansolh, ansolha fr. chevr-eau / ette d'un an, etimon identic au mot basco antxu (estèrle, man) sufixat com anolh. Gasconisme deu Lavedan (Palay), ved. MassourreDic tanben.
apèr, sinonime d'arnés, ustilh, araire. Mot de l'iberoromanç e deu gascon (apero, lat. tard. apparium), desconegut deu galloromanç (occitan inclús), recentament incorporat en catalan normatiu pr'amor deu mot rosselhonés aper qui jo supausi d'origina gascona. Lo mot qu'ei desconegut en occitan, sauv en las regions tanhentas d'influéncia gascona. Gasconisme e/o Ispanisme.
aplegar Reunir dab lo sens d'amassar. Latin applecare. Aplec derivat d'aplegar. En oc-rom. sonque gascon. Autanplan catalan e aragonés, sonque localisme en castelhan (Rioja). Vasconisme (romanç aquitanopirenenc)
ar- correspon generaument a re-en occitan. Que provien generaument de la simplificacion de la protèsi arre- (per ex. arnard per (ar)renard), totun que pòt autanplan correspóner a la 'particula prostetica' a- de las lengas vesias, quina que'n sia l'origina. Aquesta particula prostetica qu'èra hòrt mei correnta en la lenga anciana que non pas en la d'uei, totun n'i a enqüèra traças de las bèras ex, arnegar (oc. & cat. renegar), arsec (de arseguir, arreseguir) argüeitar, arcuélher, arronçar =arhonsar (> oc ronçar), acès (de arcès, fòrma propiament gascona de recès), arnard (de arrenard), arcossar, arnèlh (< lat. reneculu), etc, etc.
aranhon (fr. prune) Mot occitan d'etimon celtic, cf. galés *agran(i)o: prunelle (DelamarreGaul). Autanplan en aragonés: arañon, en catalan aranyó, en basco: aran (id.). Ved FEW etim agranio.
ariang var. arriang, arianglo (fr. vautour fauve, Gyps fulvus). Mot considerat com indigèn, non-roman, per Rohlfs; en basco: arranogorria, lit. agla roja, autanplan: arranobeltza, lit. agla negra= Gyps fulvus.
ariòu, ariòla, hariòla, fòrma de l'adj. auriòu, auriòla emplegada entà designa lo frut de mei d'un arbuste de la familha de las Ericàcias (com Arbutus unedo, Arctosaphylos uva-ursi...) Etim. aureolus-aureola qu'ei a díser jaunenc (color deu frut non-madur). Gasconisme.
arcuélher (accueillir): derivat de cuélher via arrecuélher. Arrecuélher que pòt aver las duas significacions: arrecaptar (recueillir) e arcuélher (ved. Duplech). L'arcuelh =fr. l'accueil.
arla, arna, ària l'insècte desguastador deus teishuts (fr. mite) etimon indigèn, preroman. Segon Rohlfs la fòrma arna que vieneré deu mot indigèn arra: la púpia (vèrmi, gatamina), basco ar = vèrmi, arra = lo vèrmi, qu'arretrobam lo mot en arruca, arraca (arra x eruca). Lo Peiroton que prepausè un sintagma */'arlana/ (lit. vèrmi (de) lan) > arla, arna, ària. Gasconisme o Vasconisme. Arna qu'ei tanben catalan e occitan. Arla n'ei pas sonque gascon e ària que n'ei la fòrma especificament deus Pirenèus centraus.
arland, arlandejar. De arla que deriva lo vèrbe arlar (desguastar) e de arlar, lo gerondiu substantivat arland qui significa sacamand, pilhard, De arland deriva arlandejar = sacamandejar. Arland qu'a viatjat per la Galloromania. Gasconisme. Ved. tanben ariang e arianglo, possiblament relacionats a ariand, fòrma montanhòla d'arland.
arlòt: sacamand, cocarro, òmi de mala vita, macarro, derivat afixat d'arla, ved. arland. Mot viatjaire qu'arretrobam en un gran nombre de lengas vesias deu gascon e deu francés, espanhòu, portugués, basco, italian, e dinc en anglés.... Lo mot gascon qu'ei a l'origina en particular deu mot cat. arlot e balear al·lot (gojat). La h deu manlhèu gascon harlot que s'explica per la mòda populara gascona- considerada com trèit vulgar peus letrats gascons de l'epòca medievau e pas jamei notada h en la lenga escriuta- d'ajustar ua h aspirada au debut d'ua sillaba entà destacar-la, copar un iat o evitar ua elision, cf. hentrar per entrar, hariòla per ariòla, harrèr per arrèr, haut per aut, gahús per gaús etc.Ved. lo messatge consacrat ad aqueste mot aquiu. Wartburg, mei german que non pas gascon, que s'oblidè lo mot gascon arla e los sons derivats e qu'avancè ua teoria germanista tà explicar lo mot arlot, harlot etc. totun lo mot n'ei pas present en nada lenga germanica, qu'ei sonque romanic lhevat l'anglés qui'u degó eretar sia deu francés sia, mei probablament, dirèctament deu gascon. Gasconisme.
arrabanejar, sinonime de rabanejar. Significacion generau de saunejar (fr. réver) dab nuanças possiblas: saunejassar (fr. révasser) (Bearn), saunejar, mausaunejar (réver, cauchemarder) (País Thòi, MassourreDic). Lo FEW que'u hè remontar tà un teoric *reexvagus qui seré, segon eth, a l'origina deu fr. rêver, totun shens explicar quin s'i escad entà poder har derivar (ar)rabanejar
arraca, arruca, sinonime de gatamina, possiblament latin eruca x mot indigèn (basco) arra (suggerit per Rohlfs), ved. arla.
arrèc, arrèga cf. cat. rec, etimologia desconeguda, possiblament indigèna (cf. basco erreka: ravin) o simplament medish etimon que lo qui sec, en gascon arrèc, arrèga que's conhon semanticament dab arrec, arrega: raie, sillon, andain, vallon très étroit, ruisseau,
arrega, arrec : celtisme, galés *ricā = sillon (DelamarreGaul).
arruca. deu latin eruca, possiblament per ibridacion dab un mot indigèn, cf. basco ar, arra (vèrmi, lo vèrmi ) (ipotèsi de Rohlfs) fr. chenille. Ved. arraca tanben.
arrupar, arrupit, arrupa etc (fr. plisser, froncer, pli, fronce). De l'etimon germanic rūp, qui significa garronhut (fr. rugueux) (ved. FEW). En occitan (sensu lato), aqueste etimon n'ei representat qu'en gascon e en los parlars lengadocians de la zòna pròishe. Per contra, los mots oc e cat (ar)rugar, (ar)ruga (latin. ruca) n'existeishen pas en gascon, que i son precisamment remplaçats per arrupar, arrupa. La fòrma gascona arrupit ( cf. catalan arrupir, arrupar) que pleiteja en contra de l'ipotèsi de l'allelisme rupa /ruga (segon la quau (ar)rupar derivaré d (ar)rucar per mutacion), ipotèsi pòc versemblanta formulada peu quite Peiroton.
arsec (oc. vam, estrambòrd). Derivat post-verbau de arseguir varianta d'arreseguir, L'etimon qu'ei lo de 'seguir'. La fòrma deu mot arsec (var. arsèc) que permet la distincion dab (ar)ressec, var. (ar)ressèc) (l'utís entà arressegar, l'arressèga). Gasconisme.
arténher derivat de attingere, (fr. atteindre), mot adaptat en gascon ancian dab la protèsi ar- probablament per atraccion de tànher.
artaish (artach) arbuste, buisson, Mot indigèn, preroman cf. basco arte, arta: èusa (Quercus ilex), en arag. arto = bròc blanc (aubépine Crataegus sp.) e d'autes arbustes espinós (ved. Rohlfs).
artiga (fr. terre juste défrichée) Mot preroman, que l'arretrobam en espanhòu, aragonés, catalan, occitan, non s'ei pas espandit per Lèira enlà. L'etimon que poderé estar lo deu basco arte, arta: èusa e lo deu gascon artaish: buisson, arbuste, cf. basco arteaga = gasc. euseda, bòsc d'èusas.
artigar= défricher et par ext. faire un travail pénible. Transformar un bastar, un bòsc etc en peishedèr, treitiar, esbosigar ved. artiga.
arturar fòrma aranesa de aturar (lat. obturare), adaptada dab faus ahur d'addicion prostetica. Aturar qu'ei un mot catalan e occitan (lat. obturare) qui, sauv error mia, non trobam pas sonque en parlars gascons sudorientaus e sudcentraus, un manlhèu possible en gascon. La significacion d'aturar, en gascon thòi, qu'ei 'rester sans rien faire' (MassourreDic).
aselar, selar, cela, sela ved. acelar etc.
aseroèr derivat de aseron, loc on i creishen aseròus o lo quite aseròu.
aseròla, derivat de aseròu, id. Gasconisme.
aset, -da (adj.) fr. acide, aset derivat d'acetum (vinagre). Gasconisme.
aseròu var. aserò, aseró(n), , auderò(u), auderó(n). Arbos deu genre Acer (fr. érable). Lo mot galloromanic erable (òc argelabre) que deriva deu mot 'acer' (aseròu en latin) de manèira enigmatica, probablament sintagmatica. L'etimologia deu mot fr. érable qu'ei controvertida: d'un sintagma ipotetic acer abulus - abulus: deu mot galés abalos, aballos (poma, pomèr) segon FEW après Vendryes, o version latinizada d'opulos, mot atestat en galés de Mediolanum (uei Milan) tà designar 'l'érable de montagne' ved. Delamarre-Gaul. Coromines que s'estimè mei l'ipotèsi d'un sintagma cent per cent latin acer-arbor qui vedè a l'origina deus nòstes mots gascons tanben. Hòrt mei simplament, los nostes mots gascons que deven derivar de fòrmas afixadas de acer: acerone (cf. catalan auró, id, aragonés aserón e leng. gasc aseron, aseron -> aseroèr) e acerolu: aseròu deu quau é derivè aseròla. A mei d'aseron, lo lengadocian qu'a autanplan lo mot sinonime argelabre (medisha etimologia que lo mot francés érable) e, a l'èst, lo mot autanplan provençau d'etimon grèc 'agast'. Aseròu, qui ei la fòrma mei espandida en gascon, qu'ei un gasconisme, totun non aseron.
atalaja (atalàia). (cf.G.D.L.C. talaia: 's. XIII; de l'àr. ṭalâyi, pl. de ṭalî'a 'sentinella', de l'arrel ṭ-l- 'estar a dalt, a l'argüeit'. Los espanhòus qu'an 'atalaya' e 'atalayar', los catalans qu'an talaia, los gascons qu'am (a)talaja; lòc d'argüeit au som d'ua torre o d'un pujòu, un substantiu, autanplan toponime e nom de familha en gascon: Talaye, Latalaye. Qu'am tanben lo vèrbe (a)talajar = argüeitar, espiar (gueter, regarder) e derivats: talajaire (celui qui guette; per ext. poursuivant amoureux), talajet (coup d'oeil furtif) etc., . Aqueste vèrbe qu'ei emplegat locaument tà diser espiar (fr. regarder) mentre lo sens etimologic deu mot qu'ei argüeitar (guetter). Lo mot n'ei pas occitan non-gascon. Ispanisme.
atracar, atracalhar arranger, mettre en ordre, mettre en pile. Etimologia desconeguda. dilhèu de raprochar deu catalan e espanhòu atracar (ved dic. catalan e esp.) . Etimologia dilhèu romana (*tragicare, de trahĕre) o araba *taràqqa 'aproximar-se a la costa' G.D.L.C.).
auarre, auta gràfia per avarre, ved. avarre
aueitar, fòrma sud-orientau de (g)ueitar fr. regarder. Deu francic wahta = argüeit. Aueitar qu'a mei sovent lo sens deu gascon occidentau gueitar, que non lo d'argüeitar. Locaument, aueitar qu'a lo sens de guardar (afrancic. wardon) en sud-orientau dab la significacion de mirar , mentre gueitar que significa conservar (aute sens de guardar) en gascon maritime. En gascon peirotonenc, espiar = mirar; guardar = conservar, susvelhar; güeitar (pronon. oeità o goeità) que significa espiar dab atencion; argüeitar = vigilar en estant a l'argüeit, talajar.
auròst; aurostar; aurostaira (fr. chant funèbre, psalmodie funéraire; pleurer le mort; pleureuse professionnelle (Palay). Romanizacion d'un sintagma indigèn, basco auri + osti lit. planh + crit (cf. Rohlfs, après Azkue), cf. basco erostatu = faire le deuil. Gasconisme.
auvarge-ja (adj) var. aubarge, abarge, avarge, auarje, fr. sauvage, se dit d'un animal ou d'une plante.
En particular aubarja en Aran: ariòla fr. raisin de l'ours, frut de l'arbuste d'altitud (Arctosaphylos uva-ursi). L'etimologia que n'ei incèrta, la grafia tanben. Grafiat avarge per Per Noste. Lo FEW (vol. 21 p 44) que menciona lo mot com d'etimologia desconeguda, d'ahur hòrt ancian e probablament indigèn.. Coromines que supausè l'etimologia 'prunus damascena tà explicar l'aranés aubarja, ipotèsi complicada e pòc credibla. Segon ua ipotèsi deu Peiroton, l'etimon qu'ei doble: silvaticu (sauvatge -> s' auvatge -> auvatge ) e lo son sinonime indigèn avarre-avarra. auarre X (s) auvatge. -> auvarge, avarge. O sia de avarre dab influx de sauvatge.
avaganhar (abaganhar) sin.. vaganhar, gavanhar, probablament tots d'etimon identic, fr. avorter (pour un animal). Origina desconeguda. L'etimon prepausat peu FEW qu'ei lo de gava, gavòt (jabot) (ved. gabagnà). Lo Peiroton ne cred pas briga Wartburg aquiu. Mei probablament, un derivat verbau de vagan 'inutile, paresseux'. lat. vacare> vagar > vagan(t) -> vaganhar. Cf. vagantejar e vaganau. Gasconisme.
avajon (fr. airelle, myrtille). Mot preroman basco anabi, ahabi, abi, romanizat en *anabiu (fòrma non afixada) e *anabione (fòrma afixada) e dab ua varianta protogascona derivada per metatèsi de la fòrma afixada: *abanione, id, a l'origina de la fòrma en gascon ved. Rohlfs e FEW. Mot endemic cantabropirenenc, que l'arretrobam en asturian, cantabre (anaviu), castelhan dialectau (Rioja): anavia, en aragonés e en catalan (nabiu). En plaça de nabiu, lo rosselhonés qu'a avajó (de *abanione), qui ei la fòrma pròpiament gascona, un gasconisme en catalan. En bearnés d'Aspa, que i arretrobam las fòrmas aragonesas non afixadas nabiu e abaniu. Lo mot en galaicoport. qu'ei arando, en esp. arándano, probablament derivats deu mot basco aranondo (pruna, lit. avajon bon) ->, *port. arando, arándano), ved. aranhon. Vasconime.
avarre, auarre /w/ sauvatge. Mot d'etimon desconegut segon lo FEW (vol. 21 p 44). Coromines qu'arreliga avarre au mot deu cat. dial (Cerdanya, Conflent) arro, fòrma locau deu latin arĭdus corresponent au gascon 'arre': terrenh sèc, calcari. Totun la derivacion aridus -auarre qu'ei complicada. Segon lo Peiroton, mot probablament indigèn, dilhèu relacionat etimologicament au mot basco abar: branca d'arbo, cf. abarrarte (abarr -arte): bruishagar, lòc de matàs (lit. branca - enter); abarriz: èusa (Quercus ilex). Vasconisme.
avei sin. avegèr (fr. ennui) ved. avejar
avejar fòrma pròpiament gascona deu lat. inodiare (oc. anujar, fr. ennuyer), autanplan.: devejar. Derivats avegiu, avejança, avejatiu, avegèr etc. Gasconisme.
averan, auran fr. noisette lat avellana, masculanizat.
avitar (ad + vita -re) sinonime d'alucar. Etimon: deriv de vita. La significacion d'alucar qu'ei un gasconisme.
diumenge, 20 d’agost de 2017
Trabucar, l'ipotèsi d'ua construccion (proto-) gascona, de trabuc (etimon latin: traps, trab-, afixat).
divendres, 18 d’agost de 2017
Perrac, perrec: etimologia.
Lo mot gascon 'perrac' (varianta perrec, perrèc) que deu viéner deu mot latin -pellis (pèth), se non de pilleum (pelha, perrèc), afixat dab l' afixe --accu puish cambi d'afixe - eccu per confusion. *Pellàcu -> perrac, perrèc, perrec. La geminacion qu'ei expressiva, despreciativa, exactament com la deu mot 'perrissa', qui deriva deu latin tardiu *pellicia (fr. pelisse). 'Esperrecar' que vien de 'perrec' o 'perrèc', mentre esperracar que vien de perrac. Los mots catalans parrac, dial. parrec e esparracar, dial. esparrecar que son de manlhèus gascons d'atestacion pro recenta en catalan (respectivament sègles 19 e 20). L'aragonés qu'a manlhevat lo mot deu gascon (perreque etc), qu'ei autanplan lo cas deu basco perreka. Deu noste mot perrac, perrèc que derivan, a mei deus vèrbes esperracar esperrecar, esperrecat (= pelhandrat) , esperrecada,(= esperrecadura), etc.
dimecres, 16 d’agost de 2017
Lo diccionari etimologic deus mots gascons deu Peiroton (en preparacion)
Mots qui començan per la letra 'a', ved. aquiu.
baleia. Fòrma deu mot la mei anciana en gascon, deu latin balena. La fòrma latinizada baleina (1199) en plaça de balena qu'ei un gasconisme (derivada de 'baleia' per mala correccion) segon lo DAG (vol. 12, p. 877). La question que's pausa donc entà la 'i' deu mot francés baleine (cf. òc. balena).
caishalòt, s.m. -Segon Coromines, deu mot portugués cachola (cap, tèsta), totun shens pròva ni bons arguments. Segon Peiroton: deu mot gascon caishalut qui ei la fòrma deu mot d'atestacion la mei anciana (cachalut, Sent Joan de Lutz, 1628). Caishalut = provedit de caishaus, dentut, caracteristica qui diferéncia lo caverat de las autas baléias. Puish caishalòt per cambi de sufixe (atestat en la dusau mitat deu sègle 17). Aqueste mot gascon qu'ei a l'origina deu mot en hèras lengas europèas (fr. cachalot, esp. cachalote etc). Etimon: gasc. caishau lat. capsus, *capsalis. Ved. aquiu entà mei d'explics. Gasconisme.
caverat, s.m.- Lo mot mei ancian de totas las lengas romanicas tà designar lo caverat ( = caishalòt) qu'ei gascon. Mot non repertoriat per Wartburg. Segon lo Peiroton, lo mot que vien deu galés cauaru- qui significa gigant- (ved. DelamarreGaul), sufixat dab -acus, *cauaracus: lit. qui ei deu gigant, qui a la fòrma de gigant.. Prumèra atestacion cauerac (1258) (de *cauaracus). Atestacion mei tardiva (sègle 14): cauerat per confusion d'afixe. Ved. aquiu entà mei d'arguments e d'explics. Gasconisme
cerimana (s.f.). Lo mot bearnés cerimana (faîte, et par ext. tête) que s'arretròba en gascon devath divèrsas fòrmas allelicas, m. com f.: sirman, cerman, shurman, cirmana ved. FEW (vol. 23 p.13). Atestat en landés mejan com sirmant (1547), d'etimologia senhalada com desconeguda peu FEW (vol 23 p.13). Lo mot qu'ei grafiat serimana per Coromines e per Lafitte. Un celtisme segon Coromines (DEcat). 'Etanger au latin, au germanique et au celtique' segon Allières (Festschrift für J. Hubsschmid zum 65. Geburstag, 1982) qui l'explica per ua combinason bascolatina: basco ziri (bâton, perche, cheville en basque)+ un derivat protoromanic de magnu o magna (grand-e en latin) , lit. grand bâton (zirimana: tuile faîtière en basco soletan). Segon lo Peiroton, lo mot qu'ei possiblament d'origina romanica, derivada deu vèrbe *sirmar, òc sermar (deu latin *accismare segon lo FEW vol. 24 p.75): 1- preparar, adobar 2- ornementar, parar, vestir. Lo mot qu'ei un gasconisme en tot cas. Ved. aquiu entà mei d'explics.
cermanatge, cerimanatge. 'Recensament deus larèrs' en gascon ancian, la fòrma 'cermanatge' qu'ei atestatada en landés ancian (arch.) e cirimanatge en bearnés ancian (arch.) ved. cerimana. Gasconisme.
chepic (s.m.) , chepicar (v) de pechic, pechicar, variantas de pecic, pecicar (cf. en catalan pessic, pessigar, medisha etimologia). Gasconisme.
chòt (s.m.) probablament derivat deu nom latin (d'origina grèca) de l'ausèth otus, ipotèsi en acòrd dab F. Beigbeder (Ausèths) : eth *ot -> eth chòt (prononc. tyòt - tchòt) -> lo chòt. L'obertura de la o que s'explica per plusvaluda onomatopeia e per atraccion deu chòt de chotar (sinonime de gotar). Lo mot qu'estó manlhevat peu catalan de Catalonha (xot e tòtil, ved. lexiquet de gasconismes en catalan) e en lengadocian (chòc). Gasconisme.
còisho, còishe, coishic. derivat deu lat soccus, manlhèu galés: tsukkos (soca). Aquesta fòrma deu mot dab metatèsi que s'arretròba en totas las lengas romanicas de la còsta atlantica de França, deu normand dinc au gascon maritime .
gahús, guèhus, antic. e dial. gaús s.m. fòrmas pirenencas corresponent a l'oc caús, còis, id. ved. aquiu. Deu mot romanic càuus, un germanisme segon tots los bons autors (mot francic cf. kauw = agraula, corbaishina en neerlandés), dilhèu un celtisme per çò qui tanh aus rapinhaires nocturns segon la teoria deu Peiroton, d'etimon *kawos -a : cridassèr -a,-, dont cauannu- (lhèu derivacion, dejà galesa, de kawos) , *cauetta (fr. chouette) e *cauekka ( > gavèca, fr. chevêche, basco kaheka) son de derivats. Ved. tanben tinhahús (tinha-hus) e tumahús (tumar-hus) mots aparentats a gahús e caús via lo (faus) sintagma conservat en basco: gau huntz. Entà mei d'entresenhas, ved. aquiu. Gasconisme.
gasalha (s.f.) 1- contracte de balh tanhent aus tropèths 2- amassada de cocarros. Deu gotic gasalja: companh (mot atestat, ved FEW;). Un deus pòcs mots d'origina gotica en gascon.
hap 1 (s.m.). (Bona sòrta, bona escadença) Mot viatjaire, deu norués happ, id., qu'arretrobam en anglés mejan (hap, id., cf. happy, happen etc). De notar la locucion anglesa perhaps (gasc. dilhèu, lit. per hap, per bona escadença) qu'a l'ahur d'ua construccion gascona (per + hap + s adverbiau). Mot desconegut en occitan non-gascon.
hapar (v.), hapa (s.f.), a la hapa (loc) , hap2 (s.f.) (accion de gahar, de panar), hapadèr-a. Medisha etimologia que lo mot francés happer, empront au francés happer o deu francic happen (= gahar en neerlandés) , totun ved. las remarcas deu CNRTL (happer) qui descarta lo germanisme en francés per la rason (pas fataument acceptabla) d'ua prumèra atestacion mèi dorèca en francés que non pas en neerlandés.
horuc (s.m.): Segon lo Peiroton, mot viatjaire aparentament de formacion protogascona qui arretrobam en catalan de la franja: foruca (còva), en aragonés: foricón e foricacho (espeluga) (foruco-> forico per cambi d'afixe) , espanhòu horaco (horuco x horado), portugués buraco (supausad. de l'esp. ancian horaco, la b asseparant l'article deu debut deu mot en plaça de la h aspirada-> o buraco) . Deu latin tardiu (pre-gascon) forucu, deu lat. for(are) o for(um)- afixat. La significacion de 'hurgar' que n'ei per confusion. Ved. tanben trabuc, trabucar, peluc, pelucar e peruc, perucar quant au modèle de formacion deu mot. Mot desconegut en occitan non-gascon.
jumpar. Mot de formacion astur-leonesa, etimon latin plumbum (plom). Lo cantabre qu'a los mots chombar qui significa cabussar e jumpiar qui significa agitar. Lo mot anglés to jump (sautar) qu'a probablament la medisha origina, manlhevat deu basco, de l'espanhòu dialectau o deu gascon (sègle 16). Qu'imagini shens pena (totun shens pròva) que lo manlhèu hispanic o gascon en anglés é's hasó via l'argot deus marins de las naus de vela. Deriv.: jumpa, jumpadera etc. Ispanisme.
justagarra (s.f). Aute nom de la perditz de nèu (Lagopus muta). L'etimologia deu mot que seré supausadament preromana segon G. Rolhfs, totun plan gascona segon lo Peiroton qui i reconeish dus mots modèrnes: justa (vestit ajustat, sègle 17) e garra (cama, partida inferiora de la cama, mot galés dont lo mot francés jarret ei ua fòrma afixada), allusion au caractèr lagopus de l'ausèth (patas sencèrament cobèrtas de plumas qui evocan garramachas). Lo mot qu'ei estat masculinizat: eth justagar, un justagar -> (var.) edj ustagar, un ustagar. Gasconisme.
maire. Lo mot qu'ei emplegat en gascon de Baiona despuish aumensh lo sègle 13. Sovent considerat com gallicisme, possiblament a tòrt: ua ipercorreccion gascona de màye (màger) suu modèle negue -> negre, lèbe >lèbre, quate -> quatre, etc, n'ei pas impossibla. De màger, deu latin major, cf anglés mayor. fr. maire, id.
marraisha (s.f.). Tolh, can o gat de mar, espècia d'esqüale, en gascon maritime. Mot viatjaire qui a la soa origina en gallò: 'marache', deu breton 'morach' (id.), fòrma allelica de morc'hast, de mor (mar) e gast (canha) = raquin, lit. canha de mar. Lo mot deu gascon baionés '(le) marraisha (grafiabla le marrache, s.f. ) qui deriva de l'òil (la) marache dab geminacion despreciativa, que deu estar a l'origina deu mot castelhan (el) marrajo (sègle 17) (via la fòrma esp. mei anciana el *marraxo, conservada en basco: marraxo) e deu catalan marraix. De l'esp. ancian *marraxo que vienen l'asturian marrachu e lo portugués marracho. Lo gascon qu'a tanben marraca (telaranha) de l'esp. marraja (adj. marrajo-a = faussilhàs-sa, de l'esp. marrajo, lo raquin). Los canadians qu'an adaptat lo mot gallo en francés entà designar lo raquin-shardinèr (Lamna nasus): marraîche = requin-taupe o veau de mer. Entà mei d'entresenhas, ved. aquiu. Celtisme (breton).
maset-maseda (adj.) deu latin mansuetus-a; dontat, dreçat, domesticat, tranquille per oposicion a sauvatge. Per confusion dab maseth (etim. lat. macerare) : fatigat, esbraçat. Lo vèrbe gascon masedar (dontar, dreçar, domesticar, tranquillizar, apatzimar) qu'ei un gasconisme qui non deu pas estar con.honut dab lo vèrbe occitan non gascon omonime masedar, de sens e d'etimon distint (macerare) , en gascon maserar (fr. tasser, rendre dur, pétrir). Gasconisme.
mirc, mirca. Lo mot mirca que designa l'estela (espècia d'esqüale de 2m de longor deu tipe gat de mar, tolh), en gascon maritime deu país de Bug. Atestat en gascon baionés dejà au sègle 13 com mirc. Lo mot qu'ei repertoriat peu FEW, totun shens explicacion etimologica. Segon lo Peiroton (après D. Le Bris): mot viatjaire atestat en gallo de l'Isla d'Yeu (moerg, id.) en santongés de l'Isla d'Oleron (mirque, id.) e en gascon bogés (mirca, id.) explicat peu mot breton morgui: raquin, de mor (mar) e ki (can), can de mar. Entà mei d'entresenhas, ved. aquiu. Celtisme (breton).
perrèc, perrec, perrac. L'etimologia deu mot que demora controversada. Wartburg (FEW) que'u hasò derivar deu basco perreka, totun shens mei d'explics sus l'etimon e shens nat argument contra l'ipotèsi invèrsa (manlhèu gascon en basco). Que permeteratz au Peiroton un explic etimologic plan gascon aquiu tanben. Perrec etc que deven representar versions gasconas (e afixadas) deu mot latin pellis afixat sia dab -accu, sia dab -eccu pellacu o pellecu > perrac o perrec, perrèc ved. peruc e perruca. La geminacion de perrac, perrec qu'ei expressiva, despreciativa, com la deu gascon perrissa var. de perissa (oc. pelissa, cat. pellissa, latin pellicia). Esperrecar que vien de perrec, perrèc, mentre esperracar que vien de perrac. Lo mot qu'esto emprontat en catalan (parrac, sègle 19, esparracar, s. 20)), en aragonés (perreque) e en basco (perreka). En gascon, un hèish de derivats: perraquèr, perrecar, perrecalhar etc. (ved. Palay). Entà mei d'explics, ved. aquiu. Gasconisme.
perruca. De pellis dab l' afixe -ucca, latin tardiu *pelluca, ved. peruc e perrèc. La geminacion que's pòt explicar per influència de pamparra, dont lo derivat afixat pamparruca, var. pamperruca, ei sinonime de perruca e de cap de peu. Lo mot esp. perico (id.) que suggereish ua fòrma non geminada deu mot gascon (< peruc, adaptat). Lo doblon parruca / perruca que rapèra d'autes doblons com damorar - demorar e trebucar- trabucar. La notacion -a- de la e pretonica deu gascon ancian n'ei probablament pas hòrt significativa. Aquesta teoria de perruca, mot gascon viatjaire, qu'ei etimologicament hòrt versemblanta, totun shens pròva o evidéncia qui jo sapi. Ua ipotèsi excellenta, deu men punt de vista, totun per defauta. De notar que lo quite mot perissa e pòt designar lo cap de peu com pamparruca (fr. chevelure). Ved peruc. Gasconisme probable.
peruc. Aqueste gasconisme qu'a l'ahur d'un derivat afixat deu gascon peth o deu latin pellis ( fr. & cat: bec). Peron (de peth, afixat ) que n'ei ua auta fòrma sinonima de peruc, qui pòt designar autanplan la pèth qui cobreish la basa deu peruc o l'extremitat cornuda de la lenga de las gallinàcias, segon los parlars. N'ei pas clar si 'esperucar' (bequejar, perucar) ei ua simpla varianta d' 'espelucar', fr. éplucher, supausadament de *peluccare (CNRTL) o *pilucare (FEW), deu lat. pilus, gasc peu. Lo gascon qu'a las duas fòrmas, la dab l e la dab r, e lo trio classic òc espelucar, gascon esperucar e catalan espellucar, que mia tà ua auta etimologia *pelluca(re), de pellis, (ved. perruca). B'ei probable que los dus etimons sian representats. De tota mòda, los dus etimons pilus e pellis qu'an tendéncia de's con·hóner semanticament en romanç. D'autescòps, lo mot peron qu'avè mei d'ua significacion, las anatomicas entaus ausèths e que designava tanben locaument un tròç de pèth tanada qui's hicava sus l'esquia deus shibaus. De manèira semblanta, b'ei possible que lo quite mot peruc d'autescòps é pogosse aver la significacion de perruca, com ns'ac suggereish lo mot espanhòu perico (perruca) qui'n sembla derivar per adaptacion aragonesa (cf. horuc, forico). Gasconisme.
preable, var. priable, prable. De *preanable, pre + anable, de anar. Preable qu'ei lo cosin gascon deu fr. prealable, de construccion identica (pre + alable, d'al(l)er). Gasconisme non-viatjaire.
taishon. Deu mot galés taxos, id. Segon P.Y. Lambert (la langue gaul.) e X Delamarre (Dic. Langue Gaul.), lo mot alemand Dachs (taishon) qu'a la medisha origina, qu'ei un celtisme. En fr. l'etimon de blaireau qu'ei tanben galés, blarios (ved. DelamarreGaul, LambertGaul).
trabuc, trabucar/ trebuc, trebucar. Segon tots los bons autors, l'etimon de trabuc, trabucar qu'ei lo francic buc (FEW, vol15-2 p3: etimon būk), o sia buc: partida deu tronc, vente en francés ancian: tra-buc-ar. Totun, la significacion de puisheu, empach, qu'a lo mot 'trabuc' en gascon que mia tà la possibilitat de la formacion per afixacion a partir deu latin trab(em) suu modèle de 'horuc' e 'horucar' (de for(um), peluc e pelucar (peu o pilu-), peruc e perucar -de pèth o pell- etc, etc). Dongas, germanisme segon tots los bons autors; alternativament, (proto)gasconisme viatjaire, d'etimon trabs, trab- , trabuc prengut popularament per un derivat de buc en dehòra de l'airau gascon, segon l'ipotèsi deu Peiroton. Sus aquesta teoria alternativa ved. lo messatge aquiu. Ved. horuc, horucar, peluc, pelucar e peruc, perucar com exemples de formacion semblanta. Deu medish etimon: trabuquet, trabucaire, trabucon, entrabuc, entrabucar, etc.. Lo cat. entrebanc, entrebancar que vienen probablament deu gascon entrabuc, entrabucar (id.).
urdelha ved. ustilh.
urós-a, deu mot de la lenga anciana aürós. de aür, ved. ahur. Non, lo mot urós n'ei pas briga un francisme, ved. aquiu.
ustori. Derivat d'*usti per afixacion dab l'afixe despreciatiu deu gascon ancian -orr-, *usti degressiu illegitim d'ustilh. Ved ustilh.
ustilh, ostilh possiblament deu francés ancian, ostilla, ostil deu lat. tardiu *usentilla, cf. las fòrmas pròpiament gascona e occitana urdelha, urdilha, egaument de *usentilla.
utís supausadament deu francés outil (ipotèsi admesa per tots los bons autors) o degressiu d'ustilh e metatèsi per atraccion d'util(e), ved. ustori.


c: text/html

text:
Lavètz, bearnés, peiregòrd, aquitenc e occitan "cap e tot" com ac disen en Bearn, hilh de puta e filh de loira, tot en òc quin plaser!
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Adishatz o Adiu-Siatz
Adishatz o Adiu-Siatz
ocsigen6424
Gacha Empega !
Lavètz, bearnés, peiregòrd, aquitenc e occitan "cap e tot" com ac disen en Bearn, hilh de puta e filh de loira, tot en òc quin plaser!
Sujets similaires
chica de sang creòla de la Reunion. Malurosament, èi pas encara ajut
l'escasença d'aprene la lenga locala. Mas aquò vendrà!
A l'ora d'adara i a pas mau de manifestacions e d'escambis culturaus enter occitans e domians (Bearn e Reunion sustot dempuish dera manifestacion d'Hestivòc van mei luenh au niveu dera creativitat musicau).
Qu'ei lejut un text que'm sembla qu'ei escrit en galés (cymraeg), Pau l'occitana , la gascona, la bearnèsa qu'ei bessoada dab Swansea (Abertawe en galés) e hasen pas grand causa enter eras duas vilas peu moment.
Los bessoatges sustot enter vilas qu'arrepresenten tanben de culturas amiaçadas que balhan pas grand causa fin finau:-( hilh de puta , porca misèria! com ac disen en Italia.
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Compostèla o Sant Jaume de Compostèla (var. Sant Jacme de Compostèla - en galician e castelhan Santiago de Compostela) es la capitala de Galícia. Còmpta 92 298 abitants segon l'enquista de 2004.
Lo nuclèu ancian de Compostèla es una part dau Patrimòni de l'Umanitat per l'
UNESCO dempuei 1985. Certanei monuments importants son la Catedrala, l'Hostal dos Reis Católicos, lo Paço de Raxoi, lo Musèu de Bonaval e la glèisa de San Martinho Pinário. Es lo sèti dau govèrn autonòm galèc (Junta de Galícia). Tanben es un centre important de romavatge crestian, après Jerusalèm e Roma, en essent la destinacion dau famós Camin de Sant Jaume.
en Lista del Patrimòni Mondial Espanha
Pargue Nacional de Doñana • Pargue Nacional de Garajonay • Pargue Nacional de Teide • Alhambra, Generalife e Albayzín, Granada • Art mudejar, Aragon • Art rupèstre del Bacin Mediterranèu de la Peninsula Iberica • Catedrala de Santa Maria de Burgos • Centre istoric de Còrdoa • Pelegrinatge de Sant Jacme de Compostèla • Glèisas romanicas catalanas de la Val de Boí • Ensemble arqueologic de Mérida • Ensemble arqueologic de Tarragona • Ensembles monumentals de la Renaissença d' Úbeda e de Baeza • Bauma d'Altamira e art rupèstre paleolitic del nòrd d'Espanha • La Catedrala de Nòstra Dama del Sèti, Alcazar e Archius Generals de las Índias de Sevilha • La Lòtja de la Seda de València • Las Médulas, Leon • Monastèri de Poblet • Monastèri e site de l' Escurial ( Madrid) • Monastèri Reial de Santa Maria de Guadalupe • Monastèri de San Millán de la Cogolla, La Rioja • Monuments d’ Oviedo e Glèisas del reialme d'Astúrias • Òbras d' Antoni Gaudí: Pargue Güell, palais Güell, Casa Milà, Casa Batlló, Casa Vicens, cripta e faciada de la nativitat de la Sagrada Familha, Cripta de la Colonia Güell a Barcelona • Palais de la Musica Catalana e espital de Sant Pau, Barcelona • Elx, la Palmièra • Païsatge cultural d' Aranjuez • Pont de Biscaia • Barris romans de Lugo • San Cristóbal de La Laguna • Site arqueologic d' Atapuerca • Sites d'art rupèstre preïstoric de la val de Côa e de Siega Verde (site transfrontalièr amb Portugal) • Torre d'Ercules, a La Coronha • Universitat e quartièr istoric d' Alcalá de Henares • Ávila, centre istoric • Cáceres, centre istoric • Compostèla, centre istoric • Salamanca, centre istoric • Segòvia, centre istoric e son aqüeducte • Toledo, centre istoric • Cuenca, centre istoric • Eivissa, biodiversitat e cultura • Mont Perdut, site transfrontalièr dins los Pirenèus


text:
M’ac è passat fòrça ben ena Hèsta Major de Vielha: era bona companhia e era bona musica des orquèstres i a contribusit de manèra notabla.
Era estada en Aran pendent eth pònt m’a hèt veir ua causa innegabla: es inversions dera Generalitat en país son fòrça destacables en infraestructures e equipaments culturaus e esportius, causa que repercotís en benestar des ciutadans d’Aran. Eth Govèrn catalan ja s’encuedarà de publicita’c, sens dubte. Mès creigui que n’aurà motius.
Un exemple clar ei Canejan, eth mèn vilatge d’origen. Era pavimentacion e melhora des camins de Toran, era reforma deth campanau (maugrat qu’era competéncia ei deth Conselh), era reabilitacion des vielhes escòles tà sala de balh, etc. etc. sagen de palliar eth dèficit d’inversions que Canejan a patit en un procès de desbrembe deliberat tant pera Generalitat convergenta coma peth Govèrn deth senhor Barrera.
Reaument, çò qu’a de besonh eth país d’Aran a curt tèrme ei un cambi de govèrn, amic d’un govèrn progressista en Catalonha e daurit as procèssi participatius, mès atent as palpitacions dera societat civil. Un govèrn damb projècte e orison politic que dignifique es institucions deth país, reforçades peth reconeishement deth nau Estatut. Eth temps tà cambiar de cicle ei ara. Es autes propòstes de país o son literatura barata o sonque supòsen gris continuisme.
Damb umilitat franciscana ac digui, clar…
Like this:
Like Cargament...


text:
Le berret es bearnés (anatz veire çò que Wikipèdia ditz sus le berret), es a dire que le berret es occitan. E se i a un accessòri que tota occitana afogada de mòda deu aver dins son vestiari, es le berret. E vaquí perqué :
I a dos idèas totas fachas correntas sus le berret :
- le berret es francés (coma le pan, le vin, e le formatge), avèm vist qu’es falç…
- le berret es a la mòda/passat de mòda
Le berret es ni a la mòda, ni passat de mòda, perqué le berret es fòra temps, es immortal. La pròva en imatges :
• le berret dins l’art
• Le berret portat per las icònas del cinema :
• le berret portat per las estelas de uèi :
Doncas, ni completament a la mòda, ni completament passat, le berret serà pas jamai le favorit de la sason, mas jamai oblidat tanpauc, n’i a quitament sus les desfilats 2008/09 :
Fin finala, podèm dire que le berret es cap e tot una capitada ! 🙂
❦
[Ps1] se qualqu’un es interessat per una comanda agropada al museu del berret, digatz-o…
[Ps2] desfí-berret : enviatz-me una fòto per veire cossí portatz le berret… dubrirai una pagina-galariá amb totas nòstras caras… 😉


text:
Teni una amanta , dempuèi un an ;
m'amaga lo cap de son mantèl de seda.
Pòrta lo polit nom d'Amianta , e son
amor descabestrat m'empacha d'alenar.
Non coneissi pas cap son còs , ni sa
cara, ni sa cabeladura bèla.
Sonque me ditz : m'aimas tu? vergonhós
me cali ; solide l'ai dins la pèl
Tota la nuèch fasèm l'amor e m'arenca
la crida de la tressusor ,
mentre qu'ela debana lo meteis filme
de nòstra cachavièlha .
Crida: m'as ja oblidada Ninon?
Nosautres es a la vida a la mòrt
Se frega lo nas ponchut coma una àrpia
sus ma pèl lusenta que galina.
Quicha sos pès sul meu ventre ufla , e
escupís de plaser son nom de masca
Fins a l'auba me mossega las pòts en
mormolhant sos mots gorrins.
Lo jorn naseja , e fica la golarda
Amianta , sa lenga dins mon palmon drech ,
Per trapar las darrièiras gotas que
perlan tal lo rosat susat del truèlh
Que se remembra los milierat de
miserables que l'espèran ; pelegrins
nècis , qu'auràn lèu sus sa lenga la
sabor agra de la sang ,o sas lasgremas.
Aquò's lo moment de s'aconsomir e de
dormir fins a miègjorn.
Se'n va sens se revirar , mas sabi que
tornarà tre la lum atudada 'queste ser.
Amianta me fa morir, dapasset segur, cada nuèch , cada jorn un pauc mai!
AF


text:
Bidaishe
Bidaishe (prononciacion locau [bi'ðaʃə], Bidaxune en basco, Bidache en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània situada en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània. Que hè partida deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Bardòs en Labord a l'oèst, Oreguer e Arrauta-Sharrita au sud, Càmer a l'èst e Hastings dens las Lanas au nòrd.
Las tèrras de la comuna que son adaigadas per l'arriu de Bidosa, afluent d'Ador, e peus tributaris d'aqueth, Lihurri (e los sons afluents) e l'arrivet de Lagrabe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Au sègle XIIau, los senhors de Gramont que i bastín un castèth, uei lo dia arroïnat. Durant lo periòde d'expansion deu Reiaume de Navarra vèrs lo nòrd au sègle XIIIau, dab annexion deu País de Micse, Bidaishe qu'entrè devath la sobeiranetat deu rei de Navarra.
Lo Principat de Bidaishe[modificar | modificar la font]
Aus sègles XVIIau e XVIIIau, devath lo Regim Ancian, las tèrras de la parròquia de Bidaishe qu'aquerín de hèit un estatut de principat sobiran. La justícia que i èra prononciada en darrèr ressòrt, shens qui òm podère n'apelar aus parlaments de França o de Navarra. Òm non deu pas con·honè'u dab lo Ducat de Gramont, qui èra format d'autas tèrras devath la jurisdiccion de la familha Gramont mes on s'exerciva la sobeiranetat deu rei de França e de Navarra.
A la fin deu sègle XVIau, judius sefarditas refugiats arribats d'Espanha e subertot de Portugal, que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèira Horada (on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont), de la Bastida de Clarença e de Bidaishe (protegits peu purmèr duc de Gramont Antòni II).
Arreproèr[modificar | modificar la font]
- A Bidaishe, que'n prenen autant com ne'n daishan.


text:
Profiti aguest dia de hèsta (pas entà toti) entà hèr ua parada en camin e compartir quauqua pensada. Aué ei Diuendres Sant. Ath marge des credences o descredences de cada un, ei un bon dia entà pensar, aumens pensar, en totes aqueres persones « crucificades » injustament (de « pòble crucificat » parlen quauqui teològs), ei a díder, d’aqueri que morissen abantes d’ora o es que simplament ac passen mau, fèbles e vulnerables, mautractadi e umiliadi, dilhèu fisicament, dilhèu sociaument e economicament. Son tanti! D’aquiu er escàndol dera creu cristiana, non pas perque sigue exclusiva deth sòn fondador, senon perque met er accent en patiment des persones e es que passen tot tipe de malurs.
Pr’amor d’açò, non pogui enténer era politica d’ua auta forma que non sigue justament coma servici ara comunitat, especiaument ad aqueri que mès ac an de besonh, mès encara en aguesti tempsi de dificultats. Com sabetz, s’apròpen es eleccions municipaus e ath Conselh Generau, qu’auràn lòc eth pròplèu 22 de mai. Unitat d’Aran encare aguest periòde damb ua esperança renauida, conscienta des dificultats economiques, mès ath còp coratjosa entà superar-les toti amassa sense qu’arrés demore entà darrèr.
Era reactivacion economica, eth foment deth trabalh e era atencion as persones son entà UA es prioritats a resòlver enes pròplèu ans, segontes podem liéger en darrèr numerò dera revista VEDIAU. UA vò dar un pas entà dauant e bastir un Aran mielhor. Entad aquerò, ei fòrça important qu’eth projècte que represente pogue revalidar era sua majoria e torne a èster prumèra fòrça municipau e de país, pr’amor qu’ei eth que mès se semble ara societat. Ei dubèrt, transversau, solid, respectuós e propositiu, en paraules de Paco Boya.
En aguest camin fòrça illusionant, UA ja a presentat era candidatura entath Conselh Generau, er Ajuntament de Vielha-Mijaran e er Ajuntament de Naut Aran. Ath delà, ja se dèren a conéisher en març es prumèrs candidats: Paco Boya entà sindic d’Aran, Juan Riu entà alcalde de Vielha-Mijaran, Víctor Rodríguez entà alcalde de Naut Aran e Paco Rodríguez Miranda entà alcalde de Bossòst. Enes listes publicades poderatz consultar era rèsta d’equips d’UA entàs ajuntaments, es entitats municipaus descentralizades e eth Conselh Generau.
Dauant es anoncis de retalhades indiscriminades en servicis tan essenciaus coma era sanitat e era educacion, eth sindic Paco Boya a avertit deth besonh de priorizar com sigue era sanitat e aplicar er objectiu dera austeritat en d’auti encastres mens vitaus entara qualitat de vida des ciutadans. De hèt, eth Conselh ja a començat a hèr es deuers enes sòns pressupòsti, en tot invertir en salut e redusir es despenes correntes. Ad aguest respècte, me semble fòrça susprenent que mentre Convergéncia anoncie retalhades drastiques en salut e educacion, se suprimís er impòst de successions as 500 famílies mès riques e se sage de baishar er IRPF as que guanhen mès de 120.000 èuros, damb era consegüenta pèrta d’ingrèssi entà finançar era salut o era educacion. Non sabem s’aguesta estratègia ei frut dera improvisacion o ua excusa entà deishar ara minima expression era foncion redistributiva des podèrs publics. Sus aguest ahèr, podetz liéger aguest interessant article deth diari El País.
Vos interessaràn es compromisi deth candidat Paco Boya entath Conselh, que se resumissen en « fomentar eth trabalh e garantir era qualitat sanitària », atau coma ua entrevista qu’eth diari El Punt a hèt a Juan Riu sus eth municipi de Vielha-Mijaran. Tanben vau era pena de dar un còp de uelh ath Diari de Campanha de Paco Boya e eth darrèr pòst de Maria Vergés sus eth periòde qu’encetam. Un periòde qu’afrontam damb tota era « illusion comprometuda », coma ditz Vergés, e totes es ganes entà hèr mès Aran entre toti e totes.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Danube-Ries (779)
Liste des communes
Nördlingen
Ville de Nördlingen, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Nördlingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Donauworth
Ville de Donauworth, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Donauworth a une adresse e-mail et un site Internet.
Rain
Ville de Rain, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Rain a une adresse e-mail et un site Internet.
Wemding
Ville de Wemding, localité de l'Allemagne de 5 600 habitants.
La mairie de Wemding a une adresse e-mail et un site Internet.
Harburg
Ville d'Harburg, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie d'Harburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oettingen
Ville d'Oettingen, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie d'Oettingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Monheim am Rhein
Ville de Monheim am Rhein, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Monheim am Rhein a une adresse e-mail et un site Internet.
Kaisheim
Ville de Kaisheim, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Kaisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Asbach-Bäumenheim
Ville d'Asbach-Bäumenheim, localité de l'Allemagne de 4 200 habitants.
La mairie d'Asbach-Bäumenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Tapfheim
Ville de Tapfheim, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Tapfheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Mertingen
Ville de Mertingen, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Mertingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wallerstein
Ville de Wallerstein, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Wallerstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Marxheim
Ville de Marxheim, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Marxheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Möttingen
Ville de Möttingen, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Möttingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberndorf am Lech
Ville d'Oberndorf am Lech, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie d'Oberndorf am Lech a une adresse e-mail et un site Internet.
Fremdingen
Ville de Fremdingen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Fremdingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Deiningen
Ville de Deiningen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Deiningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Munningen
Village de Munningen, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Munningen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Ankh
L'ankh o crotz ansada (☥ unicode U+2625) es l'Ieroglif egipcian representant lo mòt ¿nḫ, qui significa « vida ». Es un attribut dels Dius egipcians que lo podavan pener per la bocla, o ne portar un dins cada man, los braces crosats sul pitre. Aquel simbòl èra nomenat crux ansata en latin (« Crotz ansada »).
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Los ipotèsis divergisson quant al sens que codifica l'ideograma. Se supausèt qu'èra un uterús estilizat. Aquel apotèsi tenguèt un franc succés. Alan Gardiner imaginèt qu'èra de la correja d'una sandala, amb la bocla contornejant la cavilha. Lo mòt designant la correja de sandala s'escriu tanben ¿nḫ pr'amor se se prononçava benlèu diferentament.
Una tresena ipotèsa es aquela de la vertèbra d'un buòu, perspectiva que podava abondar l'origina bovina de la primièra letra dels alfabets fenicians o semitics que se referisson al mème animal, simbòl de poténcia e fòrça civilizacionala. Lo taur es tanben dins la simbolica chinesa l'ordonator del cicle zodiacal (òrbe del palmon, mèstre de l'Energia, 3h-5h).
Segon un autre ipotèsi, l'ankh simbolisariá l'Egipte e particularament lo Nil, font de vida pels Egipcians. La partida bassa (lo trach vertical) seriá la val del Nil (Nauta Egipte) e la partida nauta (la bocla) la boca del Nil (Bassa Egipte). La branca orizontala, ela, seriá lo nos d'Isis, qu'unís las doas partidas del flum e, per extension, del país. Aquela teoria seriá corroborada per de representacions de l'ankh ont se pòt distingar d'estrias sus la branca orizontala, cossí o fa la plecadura d'un nos.
Un autre ipotèsi es que l'axe vertical representa la divinitat e l'axe orizontal lo mond fisic. La bocla seriá la creacion nascuda d'aquel encontre[1].
Dins l'art egipcian[modificar | modificar la font]
L'ankh es utilizada sovent dins l'art egipcian, subretot dins las pinturas de las tombas; aparéis sovent dins los dets d'una divinitat, dins d'imatges mostrant las divinitats de l'al delà fasant lo don de vida a la momia de la persona defonata.
Dins l'art amarnian, la crotz ansada es portada pels rais solars (terminats per des mans), simbolica del solelh acordant la vida sus Tèrra.
Aquel simbòl èra sovent portat coma amulet pels Egipcians, sol, o associaciat amb dos autres ieroglifs, lo sceptre oas significant « fòrça » e l'ieroglif simbolisant la « santat ».
Los miralhs essent sovent fachs en forma d'ankh.
Dins la cultura populara modèrna[modificar | modificar la font]
Se trapa sovent l'ankh coma logotipe remembrent l'Egipte antica.
Es fòrça utilizat dins la cultura populara, coma un mejan de comunicar instantanèament amb un istòria alunhada, de misteriosas fòrças vitalas e/o una magia esperituala.
L'ankh servís tanben a de grops afroamericans de far viure de nòu per lor interpretacion l'anciana religion de Kemet, l'Egipte.
La crotz ansada (crux ansata, crotz amb una manilha) es utilizada per la Glèisa còpta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Récits d'un voyageur de l'astral per Anne Givaudan e Daniel Meurois


text:
Fin de 2017. L'IEO comunica : Per respondre a una importanta diminucion de las subvencions publicas, l’Institut d’Estudis Occitans fa una crida a donacion abans la fin de l’annada de 2017.
Au mes d’octòbre, l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) foguèt assabentat que tocariá, en 2017, la mitat solament de la subvencion annadiera balhada per l’Ofici pubic de la lenga occitana (OPLO) au nom dei regions Occitanie-Pyrénées-Méditerranée e Nouvelle-Aquitaine, e de l’Estat.
A aquela baissa brutala emai tardiera s’ajustan leis incertituds sus leis engatjaments de la region Auvergne-Rhône-Alpes, e aquò dins d’endevenenças gaire favorablas au sector associatiu amb la supression deis emplecs ajudats.
Estent aquela situacion, l’IEO pòt pas faire autrament que de chamar en totei de sostenir, un còp de mai, l’associacion e sei tòcas, permetre son foncionament e organizar sa preséncia e seis accions per l’annada 2018.
Cada don còmpta.
Ajudatz l’IEO !
Pèire Brechet
Adonc, se volètz ajudar l’IEO, es temps encara de mandar vòstra dona de sosten a l’associacion per 2017 (avans lo 31 de decembre 2017), per chèc au sèti de l’IEO.


text:
Villes et mairies du Canton d'Appenzell Rhodes-Intérieures
Liste des communes
Appenzell
Ville d'Appenzell, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie d'Appenzell a une adresse e-mail et un site Internet.
Rüte
Ville de Rüte, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Rüte a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwende
Ville de Schwende, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Schwende a une adresse e-mail.
Oberegg
Village d'Oberegg, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie d'Oberegg a une adresse e-mail et un site Internet.
Gonten
Village de Gonten, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Gonten a une adresse e-mail et un site Internet.
Schlatt-Haslen
Village de Schlatt-Haslen, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Schlatt-Haslen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Image levat dau Figaro, 22-8-13
Siam polits !
Dins un temps, lei mediàs nos faguèron lo còp de Marselha ciutat consensuala e apasimada, OM, supermestissatge, interfàcia Nord - Sud, pòlar umanista, rap creatiu e tot e tot. Marselha èra de mòda. Oblidats Carbòne Spirito Borsalino & Companhiá. Me faguèri tirar l'aurelha de sortir un roman negre que nos rementava Sabiani e sa descendéncia. "Non Mossur, siguèm positius !"
De mai, a tres oras TGV de Paris, SVP, Marselha èra a bòn mercat, ambé tot plen d'afars immobiliars de faire !
Ara, cambiamen de cap, totau.
Siam, coma dison, dins lo "Marseille bashing" ("bashing" a urosament remplaçat lo francés vielh, "dénigrement", que degun compreniá plus).
Alora ? ciutat consensuala o ciutat de mèrda ? Va faudriá sacher, "car même". E arrestar de faire de sensacionau sensa parlar dei problèma de fons.


text:
Comte de Floridablanca
José Moñino y Redondo, I conde de Floridablanca (Múrcia, lo 21 d'octòbre de 1728 - Sevilha, lo 30 de deceme de 1808) que ho un òmi d'estat espanhòu, secratari d'estat (tan vau díser purmèr ministre) durant los regnats de Carles III d'Espanha e deu son hilh Carles IV.
De tendéncia reformista, que cadó en disgràcia a partir de la Revolucion Francesa dab lo cambiament de politica de Carles IV e la pujada deu Comte d'Aranda. Totun, que tornè aus ahars politics dab lo retorn de Manuel Godoy e fin finala que presidè tanben la Junta Suprema Centrau que hè rampèu au regim napoleonian d'Espanha.


text:
Bastison
Bon, ben qu’es au pè de la parèt que se veu lo maçon. Per bastir la cuesina, sabem que volèm un bar que desepara l’espandi dau demai de la chambra, que farà un sejorn. Sabem tamben que volen bastir en dur de qué portar un taulèt de trabelh, ente siran tengut ‘na baciá e ‘na placa de cueson.
Pensam prumièr a bastir de las chambas de portar que vendrian en perpendiculari de las parets existentas. Puèi nos mainam que quò condemna l’accès au canton, fin que quò oblija a passar per la pòrta dejós la baciá, allèra que precisament qu’es quí que i aura lomens de plaça. Coma podem pas bastir ‘na chamba que passaria dins lo bac le la baciá, optem puslèu per ‘na colona. Qu’es un paralelepidède naut coma las chambas e qu’a ‘na basa en L, la portara los taulèts de trabelh a l’endrech que se manhan e la servira d’apiejar las pòrtas que barraran lo debas.
Ieu comence per prenèr las mesuras de ente siran los plans de trabelh, qu’es en fonccion de quò que podrai plaçar las chambas mai lo bar e lo piti boçin de paret que fai lo limit davant la pòrta de dintrar dins l’apartament. Per quò far, me fau aver un plan virtuau que sia de niveu a la nautor que vòle lo taulet. De niveu ,a l’aplomb e a l’encair… ai besunh de me representar en 3D ‘na maqueta dreita dins un espandi tòrt de pertot ! La paret Sud-Est, la quela que vesetz sus naut, es la mens tòrta e la mai fisable ; la es facha de placas de placo, se pòt esperar que las sian linhadas. La Nòrd Est (la quela de la lòtja e de la pòrta d’entrar) seguís lo redon de l’eschalier e lo bocin que fai la junccion au canton (en verd) es pas d’encair.
Me pause los trasteus d’un biais que podran portar ‘na regla bèla. Quela regla, la place de niveu e d’encair amb la paret Sud-Est. Dins lo mesme temps, a l’autre fons (dau costat de la pòrta d’entrar) ieu place n’autra regla (pita) d’encair tamben que m’aluencha la bela de la paret Nòrd-Est daus 62 cm que reprensentan la prundor dau taulet. A comptar de quò pòde davalar lo plomb per traçar au sòl l’encombrament maximum daus plans de trabelhs. Qu’es mai clar en imatges :
Las fòtos me disen que las son estadas presas lo 21 d’octòbre, queu post fai part de ‘na seria de tornar trapar l’istorique daus eveniments…
Una responsa
-
[…] còp tot copat, e un còp traçat l’encombrament au sòl de mons plans de trabelhs, pòde plaçar « a sec » mos bocins de dala copats a mesura. Me dessenhe dessur un motiu un pauc […]