text:
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (1799-1850) qu'ei un deus mei grans prosators en lenga francesa de tots los temps e un deus edificators deu roman modèrne.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Neishut a Tors d'un pair occitan (deu Massís Centrau, Balsà de son nom vertadièr) qui hè carrièra au servici deu rei, que se'n va tà París on mia dab succès estudis de Dret de 1816 a 1819; mes la literatura que'u s'apèra e de 1818 a 1825 que lei hèra e que publica los sons prumèrs libes, shens gran succès. Ad aqueth moment qu'emplega pseudonims com lo d'Horace de St-Aubin. Que tribalha au Feuilleton littéraire, tanben, e qu'i apren a escríver viste. De 1825 a 1828 que mia ua enterpresa de librari-imprimidor, que hè falhita e que's retròba dab 60 000 liuras de deutes. Que torna tà la literatura per'mor qu'a besonh de moneda. Aqueras prumèras experiéncias e la coneishença deu mitan deu jornalisme qu'inspiraràn a Balzac un deus sons mei grans romans, Illusions perdues.
Los romans qui escriverà d'ara enlà que formaràn un ensemble batiat per l'autor La Comèdia umana per'mor qu'a l'ambicion d'i pintrar tota la soa epòca. Balzac que serà un tribalhador infatigable, un galerian de l'escritura, e que morirà d'estarida shens aver acabat lo son projècte. N'empacha pas que sia ua òbra monumentau (mei de navanta romans).
D'aquera òbra immensa que's pòden destacar La Peau de chagrin (1831), Eugénie Grandet (1833), Le Père Goriot (1835), Illusions perdues dejà citat (1843), Splendeurs et misères des courtisanes (1847).
Qu'inventa e qu'utiliza lo procedit deu "retorn deus personatges" d'un roman a l'aute: l'"unitat d'òbra" n'ei pas mei lo roman, qu'ei mei larga. Lo son amic Félix Davin que'n da lo sens: "ua de las mei atrevidas intencions de l'autor, la de balhar la vita e lo movement a tot un monde fictiu dont los personatges subsistiràn lhèu enqüèra, quan la màger part deus modèls sian morts o desbrombats." Un deus personatges mei coneishuts de la Comèdia umana qu'ei Eugène de Rastignac. Estudiant provinciau ambiciós, que pujarà de roman en roman entà fenir ministre e par de França!
Anecdòta[modificar | modificar la font]
Joan Bodon qu'èra per sa mair emparentat dab los Balssàs, la familha dont gessí lo pair de Balzac; véder los Contes dels Balssàs.
Obratges principals[modificar | modificar la font]
la pléiade 1829
- Les Chouans, 1829
- Sarrasine, Novembre 1830
- La Peau de chagrin, 1831
- Le Médecin de campagne, 1833
- Eugénie Grandet, 1833
- La Duchesse de Langeais, 1834
- Le Père Goriot, 1835
- Le Colonel Chabert, 1835
- Le Lys dans la vallée, 1836
- la Messe de l'athée, 1836
- César Birotteau, 1837
- Illusions perdues (I, 1837; II, 1839; III, 1843)
- La Rabouilleuse, 1842
- La Cousine Bette, 1846
- Le Cousin Pons, 1847
- Splendeurs et misères des courtisanes, 1847
- La recherche de l'absolu
- Le député d'Arcis (inacabat), 1847
- Le chef d'œuvre inconnu
Qu'existeishen mantua colleccion de las soas òbras òbras en divèrs formats. Ua edicion illustrada qu'estó publicada per Furne (20 volums, in-8, 1842-1852).
Lista de las òbras romanescas de Balzac[modificar | modificar la font]
Aquesta lista que's basa sus l'edicion Furne, edicion de referéncia entà La Comedia umana. Que segueish las divisions que Balzac e metó eth medish en plaça.
Estudis de mors[modificar | modificar la font]
Scènas de la vida privada
- La maison du chat-qui-pelote
- Le bal de Sceaux
- La Bourse
- La Vendetta (nouvelle)'
- Madame Firmiani
- Une double famille
- La Paix du ménage
- La Fausse Maîtresse
- Étude de femme
- Albert Savarus
- Mémoires de deux jeunes mariées
- Une fille d'Ève
- La Femme abandonnée
- La grenadière
- Le message
- Gobseck
- Autre étude de femme
- La Femme de trente ans
- Le Contrat de mariage
- Béatrix
- La Grande Bretèche
- Modeste Mignon
- Honorine
- Un début dans la vie
Scènas de la vida de província
- Ursule Mirouët
- Eugénie Grandet
- Pierrette
- Le Curé de Tours
- Un ménage de garçon
- L'illustre Gaudissart
- La Muse du département
- La Vieille Fille
- Le Cabinet des Antiques
- Le Lys dans la vallée
- Les Deux Poètes
- Un grand homme de province à Paris
- Ève et David
Scènas de la vida parisenca
- Ferragus (Histoire des Treize)
- La Fille aux yeux d'or (Histoire des Treize)
- La Duchesse de Langeais (Histoire des Treize)
- Le Père Goriot
- Le Colonel Chabert
- Facino Cane
- La Messe de l'athée
- Sarrasine
- L'Interdiction
- Histoire de la grandeur et de la décadence de César Birotteau
- La Maison de Nucingen
- Pierre Grassou
- Les Secrets de la Princesse de Cadignan
- Les Employés ou la Femme supérieure
- Splendeurs et misères des courtisanes
Scènas de la vida politica
- Un prince de la bohème
- Esquisse d'homme d'affaires d'après nature
- Gaudissart II
- Les comédiens sans le savoir
- Un épisode sous la Terreur
- Une ténébreuse affaire
- Z. Marcas
- L'envers de l'histoire contemporaine
Scènas de la vida militara
- Les Chouans
- Une passion dans le désert
Scènas de la vida de campanha
- Le médecin de campagne
- Le Curé de village
- Le lus dans la vallée
Estudis filosofics[modificar | modificar la font]
- La Peau de chagrin
- Jésus-Christ en Flandres
- Melmoth réconcilié
- Le Chef d'œuvre inconnu
- La Recherche de l'absolu
- Massimilla Doni
- Gambara
- L'enfant maudit
- Les Marana
- Adieu (novèla), 1830
- Le Réquisitionnaire
- El Verdugo
- Un drame au bord de la mer
- L'auberge rouge (novèla)
- L'élixir de longue vie
- Maître Cornélius
- Sur Marie de Médicis
Estudis analitics[modificar | modificar la font]
- Les Proscrits
- Louis Lambert
- Séraphîta
- Physiologie du mariage
Autres[modificar | modificar la font]
Bèth sarròt de romans o novèlas n'entran pas dens nada d'aqueras categorias.
- La Cousine Bette
- Le Cousin Pons
- Les paysans
- Petites misères de la vie conjugale
- Le député d'Arcis (inachevé)
- Les petits bourgeois
- Les Cent contes drolatiques


c: text/html

text:
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures-sur-Creuse es una comuna de França situada dins la region del Centre e lo departament d'Indre e Léger.
Lo gentilici es yzeurois -oise.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Musèus d'Yzeures[modificar | modificar la font]
- Musèu Mado Robin
- Musèu Minèrva : Musèu arqueologic
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Mado Robin, cantairitz francesa
- Agnès Sorel, mestressa del rei Carles VII de França
- Paul Haviland, retrachièr

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lavanda
LavandulaError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
! style="background-color:;" colspan="2" | Classificacion filogenetica |-----
Espècias de reng inferior
La lavanda es un aubret dicotiledonèu de la familha dei Lamiacèas e dau genre Lavandula, de flors lo pus sovent mauvas o violetas dispausadas en espigas, coma la majoritat deis espècias, fòrça nolentas; s'utilizan largament dins totei lei brancas de la perfumariá. Vènon subretot sus lei sòus calcaris secs e solelhós, a l'excepcion de L. stoechas, que preferís lei sòus siliciós.
Totei lei lavandas son de plantas mellifèras, fòrça recercadas per leis abelhas.
La lavanda es un dei simbòls de l'agricultura sus lei Planas de Valençòla, onte se fa una gròssa produccion de lavandin e d'espic per l'òli essenciau e lo sabon de Marselha.
Lo lavandin[modificar | modificar la font]
Lavandula intermedia, o lavandin, ibrid naturau entre L. angustifolia (espic) e L. latifolia (badafa). Es la tresena dei lavandas provençalas. Descobèrt un pauc per azard, es cultivat despuei leis annadas 1930. Lo lavandin es uèi l'espècia pus cultivada, que sa flor es mai productritz en òli essenciau que l'espic. Pasmens, son esséncia es de mendre qualitat per l'odor, e s'utiliza dins la perfumariá industriala. S'estima a 17 000 ha lei superfícias cultivadas en lavandins.
Origina geografica[modificar | modificar la font]
Au començament lei lavandas brotavan solament en Provença e dins lo Bacin Mediterranèu, puei la cultura s’es espandida en Euròpa de l’Èst (Bulgaria, Russia, Ucraïna…) e mai en Tasmania o encara en Canadà onte de plants mutats pòdon uei resistir au gèl.
Leis espics (Lavandula angustifolia) (lavandas « veraias ») vènon a una altitud de 500 a 1700 m sus leis adrechs dei còlas. La qualitat dei lavandas es reputada aumentar amb l’altitud.
Pasmens, la badafa (Lavandula latifolia) (dicha tanbèn espiguet o estamós) es recoltada dins lo Bacin Mediterranèu entre 0 e 600 m d’altitud.
Lei lavandas dau grop stoechas vènon sus tot l'entorn, especialament en Andalosia e dins lo Sud de Portugau.
Lei lavandins (Lavandula intermedia) son lei lavandas pus cultivadas (de 800 à 1000 t d’esséncia per an) e pus espandidas que resistisson mai. Vènon espontaneament dins lo Sud de França. Pasmens s'obsèrva un deperiment dei lavandins Abriau e Sumian que son en via de desaparicion.


text:
Danemarc
Danemarc, (en danés Danmark), oficialament lo Reialme de Danemarc (en danés, Kongeriget Danmark) es un país escandinau de l'Euròpa septentrionala localizat dins la peninsula de Jutlàndia e que compren los territòris autonòms de Groenlàndia e las Illas Feròe. Sa capitala es Copenaga.
Lo gentilici es danés -esa.
Lo territòri continental limita al sud amb Alemanha, e amb lo Mar del Nòrd a l'oèst e lo Mar Baltica a l'èst.
Dinamarca es una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn. En mai del govèrn central i a de govèrns locales en 98 municipalitats. Dinamarca es membre de la Union Europèa dempuèi 1973, mas pas fa partida de l'Eurozòna, l'union monetària dels estats membres de l'Union qu'an adoptat l'Èuro coma lor moneda oficiala. Dinamarca es membre fondator del OTAN.
Somari
- 1 Bandièra
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria
- 2.2 L'Antiquitat
- 2.3 L'Edat Mejana
- 2.4 La rivalitat ambé Suècia
- 2.5 Danemarc dempuei 1814
- 3 Politica
- 4 Geografia
- 5 Economia
Bandièra
Dempuèi 2016 la bandièra de Danemarc es remplaçada dos còps l’an per aquelas de Groenlàndia (lo 21 de junh) e de las illas Feròe (lo 29 de julhet).
Istòria
Preïstòria
De traças umanas datant dau periòde interglaciari de l'Edat de Pèire existisson sus lo territòri danés. Entre 10 000 e 8 400 av. JC, la region foguèt dominada per la cultura de Bromme qu'èra formada de caçaires culheires. Foguèron seguits per lei Maglemosians (8 400-6 000 av. JC), la cultura de Kongemose (6 000-5 200 av. JC) e la cultura d'Ertebolle (5 200-4 000 av. JC). Aqueu periòde foguèt caracterizat per una diversificacion progressiva de l'alimentacion. L'agricultura sembla aparéisser vèrs 3 900 av. JC.
L'Antiquitat
L'Edat dau Bronze danés se situa entre 1 400 e 450 av. JC e se debanèt en parallèl de la formacion de comunautats ruralas. L'Edat dau Fèrre acomencèt a partir dau sègle V av. JC e foguèt marcat per un cambiament dau clima que venguèt pus fresc e pus umid. Coma dins una partida importanta d'Euròpa, de pòbles cèltas s'installèron dins la region mai la cultura cèlta venguèt pas dominanta en fòra d'emprunts tecnics. La cultura de Jastorf que dominèt Jutlàndia dau sègle IV av. JC au sègle I ap. JC gardèt ansin d'importants trachs pròpris e sembla tenir un ròtle important dins la formacion de la cultura escandinava antica e medievala.
En 113 av. JC foguèt escrich la premiera descripcion dei pòbles establits en Jutlàndia (de Cimbres e de Teutons). Dins lo corrent dau sègle I av. JC, se difusèt dins la region la terralha mediterranèu que foguèt rapidament adoptada. Durant lo periòde roman, de relacions comercialas existián ambé l'Empèri coma lo mostra la descubèrta de pèças de moneda romanas dins lo país. A partir dau sègle II ap. JC, aquelei liames marchands semblan favorizar l'emergéncia dei premiers centres urbans.
Segon la legenda, lei Danés son eissits de la tribü dei Daners qu'es originària dau sud de Suècia. Desbarquèron en Jutlàndia au sègle V e rebutèron pauc a pauc lei pòbles germanics vèrs lo sud. Au sègle VI, lo tèrme danés designava clarament leis abitants non germanics qu'avián pres lo contraròtle de la region e l'existéncia dau pòble danés es attestada dins de documents gòts, francs e bizantins.
L'Edat Mejana
Lo periòde viking
Au començament de l'Edat Mejana, Danemarc fasiá partida de l'espaci viking e partejava alora una cultura comuna ambé lo rèsta d'Escandinàvia. Navigators audaciós e combatents disciplinats, lei Vikings organizavan d'incursions còntra leis estats europèus pus rics qu'entraïnavan sovent lo pilhatge deis endrechs mau defenduts.
Au sègle IX, lei Danés se concentrèron principalament còntra Anglatèrra e lo nòrd de França. I conquistèron de territòris importants coma lo Danelaw (nòrd-oèst d'Anglatèrra) e Normàndia. Un nombre important de Danés s'i installèron e adoptèron pauc a pauc lei costumas d'aquelei regions (lengas, cristianisme... etc.). A la fin dau sègle X, acomencèt un segond periòde d'invasions que foguèt subretot dirigit còntra Anglatèrra. Se transformèt rapidament en movement de conquista mai leis Anglosaxons prenguèron l'avantatge a partir deis annadas 1040. Puei, a partir de la fin dau sègle XI, lei progrès de l'evangelizacion d'Escandinàvia e la formacion d'estats pus poderós dins la region entraïnèt la fin dei grandeis invasions nòrdicas.
L'emergéncia dau Reiaume de Danemarc
Fins au sègle IX, lei populacions d'Escandinàvia son relativament mau conegudas. Au començament dau sègle, de combats se debanèron au sud de Jutlàndia entre Francs e Danés fins a la conclusion d'un acòrd de patz en 811. La formacion d'un reiaume en Danemarc sembla començar vèrs la mitat dau sègle X quand lo rèi Harald Blatang (958-986) capitèt de sometre lei difentei tribüs localas a son autoritat e d'impausar lo cristianisme. Sei successors Sven Tveskæg (986-1014) e Cnut lo Grand (1016-1035) i apondiguèron Anglatèrra e Norvègia. Pasmens, aqueu reiaume subreviquèt pas a la mòrt de Cnut e Danemarc perdiguèron sei despendéncias.
En 1104, la creacion de l'arquevescat de Lund en Escània permetèt a la Glèisa Danesa de venir independenta dei prelats alemands. Durant lo rèine de Valdemar Ièr (1157-1182), la monarquia venguèt ereditària. Puei, au sègle XIII, lei Danés s'interessèron a la Mar Baltica e assaièron de conquistar lei regions balticas. En particular, en 1219, fondèron la vila de Reval (uei Tallinn). Dins aquò, deguèron tanben faciar la concurréncia crescuda dei marchands de la Liga Anseatica militarament sostenguts per lei chivaliers de l'Espasa e lei chivaliers teutonics. Aquela pression reduguèt pauc a pauc lei Danés a la defensiva e afebliguèt la monarquia.
Lo declin dau sègle XIV
Au sègle XIV, Danemarc conoguèt un periòde de dificultats liadas a la concurréncia dei marchands anseactics e au còst de la colonizacion d'Estònia. En 1282, la noblesa foguèt ansin en estat d'impausar una Carta au rèi que restaurèt en particular lo caractèr electiu de la monarquia. Puei, en 1332, Suècia ocupèt Escània que foguèt reconquistada per Valdemar IV lo Restauraire (1340-1375). Pasmens, l'organizacion d'aquela campanha necessitèt la venda d'Estònia en 1346 ai chivaliers teutonics.
L'Union de Kalmar
A la mòrt sensa eiretier de Valdemar IV, sa filha Margarida qu'èra la frema dau rèi Haakon VI de Norvègia, faguèt designar son fiu Oluf coma rèi e obtenguèt la regéncia. Après la mòrt de son marit, venguèt tanben regenta de Norvègia. Òr, gràcias ai liames tescuts entre lei diferentei dinastias escandinavas, Oluf èra tanben pretendent a la corona suedesa. Après sa disparicion prematura en 1387, Margarida gardèt lo contraròtle de Danemarc e de Norvègia e se portèt candidat a la corona de Suècia. Lo rèi Albèrt de Mecklembourg foguèt reversat per son aristocracia e Margarida dirigiguèt lei tres reiaumes nòrdics fins a sa mòrt en 1412. En 1397, chausiguèt son nebòt Eric coma successor e una assemblada de senhors danés, norvegians e suedès definiguèt a Kalmar lei modalitats de l'union entre lei tres estats.
Segon lo tèxte adoptat a Kalmar, l'Union èra limitada ais afaires estrangiers e a la defensa, especialament còntra leis Alemands. Dins lei fachs, Danemarc dirigiguèt l'ensems. Norvègia ne'n venguèt rapidament una despendéncia. En revènge, Suècia resistiguèt e se dotèt dins lo corrent dau sègle XV de regents mai ò mens ostils au poder danés. De son caire, Danemarc aprofichèt sa poissança novèla per afeblir la Liga Anseatica que declinava dempuei l'acomençament dau sègle XV. En 1429, un peatge foguèt instaurat per lei naviris passant lo Sund e en 1460, la crompa dau ducat de Holstein permetèt de menaçar Hamborg e Lubeck. En parallèl, l'administracion foguèt melhorada e Copenaga venguèt la capitala en 1443.
Pasmens, lo conflicte entre Danés e Suedès s'agravèt e entraïnèt l'abdicacion d'Eric de Pomerània en 1439. Cristian d'Oldenborg restaurèt l'Union mai en Suècia, la realitat dau poder passèt pauc a pauc a de regents. Son fiu Joan Ièr foguèt elegit rèi de Danemarc sensa dificultat (1483) mai deguèt luchar per sometre Suècia (1497). Son successor Cristian II decidèt d'assassinar seis adversaris au sen de l'aristocracia suedesa (chaple d'Estocòlme en 1520), çò que precipitèt la fin de l'Union. Dalarna se revoutèt sota la direccion de Gustav Vasa. Leis insurgents capitèron de caçar lei Danés fòra de Suècia en 1523.
La rivalitat ambé Suècia
La Reforma
La Reforma protestanta conoguèt un acuelh favorable de part de la populacion danesa e lei conversions foguèron nombrosas au sen de la noblesa e de la borgesiá. Aquò permetèt au rèi Cristian III d'impausar per fòrça lo luterianisme coma religion d'Estat en 1536. Aquela decision s'apliquèt tanben a Norvègia. Aquela decision s'acompanhèt de la publicacion de traduccion de la Bíblia en danés qu'aguèron un ròtle important dins la creacion de la lenga modèrna.
De la Guèrra de Trenta Ans a la Patz dau Nòrd
Danemarc participèt a la Guèrra de Trenta Ans ambé l'esperança d'obtenir lei principats eclesiastics secularizats de Brema e de Verden. Pasmens, sei tropas foguèron batudas per l'armada imperiala e lo país se retirèt dau conflicte en 1629. Aquò donèt l'ocasion a Suècia de participar d'un biais decisiu a la guèrra. Lei victòrias suedesas entraïnèron una desgradacion novèla dei relacions ambé Danemarc e una guèrra novèla acomencèt en 1643. S'acabèt per una victòria d'Estocòlme que ganhèt Jamtland, Gotland e Osel. De mai, lei naviris suedès foguèron desenant dispensats dau pagament dau peatge de Sund.
En 1654, una guèrra novèla opausèt tornarmai Danemarc, aliat a Polonha-Lituània, a Suècia. S'acabèt quatre ans pus tard per una revirada novèla e per la pèrda dei territòris a l'èst de Sund (Escània, Blekinge, Halland e Bohus). Aquela desfacha entraïnèt una crisi grèva dins lo reiaume. Lo rèi Frederic III, sostengut per lo clergat e la borgesiá, poguèt abrogar la Carta de 1282 e restaurar lo caractèr absolut e ereditari de la monarquia. La noblesa, descreditada per sei desfachas militaras, deguèt se clinar.
De 1675 a 1679, Danemarc intrèt encara en guèrra còntra Suècia dins l'encastre de la Guèrra d'Olanda. Aliat ambé Brandeborg, capitèt d'infligir una tiera de desfachas a son vesin mai poguèt pas gardar sei conquistas car Loís XIV refusèt d'acceptar la mendre pèrda territòriala per son aliat suedès au Tractat de Nimega. Enfin, en 1700, Danemarc participèt a la Granda Guèrra dau Nòrd. Rapidament vencut, foguèt obligat de se retirar de la guèrra tre lo començament de la guèrra. Pasmens, declarèt tornarmai la guèrra ai Suedès en 1709. Subiguèt una desfacha grèva a Helsingborg (1710) mai faguèt pasmens partida dei venceires en 1721. Aquò li permetèt de sometre tornarmai lei naviris au peatge de Sund mai pas reprendre lo contraròtle de la riba orientala de l'estrech.
La Granda Guèrra dau Nòrd foguèt lo darrier conflicte entre Danemarc e Suècia fins ai guèrras napoleonencas. En 1751, de negociacions permetèron de definir pacificament lo traçat de la frontiera en Lapònia. D'ara endavant, Copenaga se preocupèt principalament d'expansion comerciala e de desvolopament economic. Ansin, lo país participèt a la formacion dei ligas de neutralitat creadas a partir de 1780 per protegir lo comèrci maritim dei drechs de regard britanic e francés. Lei Danés s'interessèron tanben a l'otramar e establiguèron de colonias dins leis Antilhas coma leis Illas Verges (vendudas en 1917 ais Estats Units e ai Britanics), en Índia (Tranquebar e Serampore, venduts en 1845 ai Britanics) e lòng de Ghana (divèrsei fòrts venduts en 1850 ai Britanics).
Lei guèrras napoleonencas
Au començament dei guèrras revolucionàrias, Danemarc chausiguèt la neutralitat e assaièt de formar ambé Russia, Suècia e Prússia una liga dei neutres per defendre la libertat de circulacion de sei naviris. En 1801, una premiera expedicion britanica obliguèt Copenaga de laissar un drech de visita de sei naviris ai Britanics. Pasmens, aquò reglèt pas la situacion que s'agravèt ambé l'instauracion dau Blocus Continentau per Napoleon Ièr. D'efèct, Danemarc teniá encara una flòta importanta que representava una menaça potenciala per leis Illas Britanicas. En 1807, una segonda expedicion britanica ataquèt Copenaga e capturèt la màger part dei vaissèus danés.
Après aquela agression, Danemarc s'alièt oficialament ambé França e lo demorèt fins a 1814. Menèt una guèrra navalas d'escaramochas còntra la flòta britanica (guèrra dei Canonieras). En 1814, perdiguèt Norvègia au profiech de Suècia au Tractat de Kiel. Lo prince eiretier Cristian Frederic reüniguèt una assemblada norvegiana que votèt una constitucion e lo proclamèt rèi. Pasmens, una brèva guèrra còntra Suècia enterinèt la pèrda de Norvègia e lei Norvegians acceptèron son annexion a condicion que lei Suedès mantenguèsson la constitucion.
Danemarc dempuei 1814
La question dei Ducats
Après la pèrda de Norvègia, Danemarc gardèt seis autrei possessions coma leis Illas Feròe, Islàndia e Groenlàndia. Ganhèt tanben lo pichon ducat de Lauenborg a l'èst de Hamborg coma compensacion. Pasmens, sa diplomacia foguèt rapidament dominada per la question dei Ducats de Holstein e de Schleswig qu'èran dirigits per lo rèi danés en union personala dempuei la fin dau sègle XV.
Tre 1830, lei nacionalistas e liberaus danés demandèron la fin de l'absolutisme e l'integracion de Holstein e de Schleswig au sen dau reiaume. Dins l'encastre dei movements revolucionaris de 1848, lo rèi Frederic IV deguèt cedir e acceptar la creacion d'una monarquia constitucionala en març. Lei nacionaus liberaus prenguèron alora lo poder, çò qu'entraïnèt una revòuta dei populacions alemandas de Holstein. Leis insurgents recebèron lo sostèn dei nacionalistas alemands dau Parlament de Francfòrt que demandèt una intervencion de Prússia. Lei soudats prussians agantèron aisament Jutlàndia mai leis aliats de Danemarc (Reiaume Unit, Russia e Suècia) impausèron de negociacions que s'acabèron per lo restabliment dau statu quo ante bellum en 1852. Lo rèi danés gardèt lo contraròtle dei ducats que devián demorar d'entitats distintas dau Reiaume de Danemarc.
Pasmens, aquel acòrd maucontentèt lei nacionalistas dei dos camps. En 1863, lo parlament danés adoptèt una constitucion comuna per Danemarc e Schleswig. Aquò èra una rompedura de l'acòrd de 1852 que foguèt aprovada per lo rèi Cristian IX (1863-1906). A l'iniciativa de Bismarck, la reaccion de la Confederacion Germanica foguèt rapida e una fòrça austro-prussiana ocupèt lei ducats. Danemarc trobèt ges de sostèn internacionau e deguèt abandonar aquelei territòris en 1864 e un tèrç de sa populacion. Après una guèrra novèla entre Àustria e Prússia, lei ducats foguèron annexats per lei Prussians en 1866.
La Premiera Guèrra Mondiala
La pèrda dei ducats laissèt Danemarc en fòra deis afaires principaus d'Euròpa. Lo país contunièt de se liberalizar e adoptèt una posicion neutra en 1914. En causa de sa posicion estrategica au nòrd d'Alemanha, lo mantenement d'aquela posicion necessitèt la mobilizacion de fòrças militaras importantas e de contorsions diplomaticas malaisadas qu'aguèron de consequéncias nefastas sus l'economia car lei dos camps exigiguèron una neutralitat favorabla a seis interès.
A l'eissida de la guèrra, leis Aliats decidèron de restituir una partida de Schleswig e un vòte foguèt organizat per definir la frontiera. Au nòrd de Flensborg, 75% dei sufragis foguèron favorables au retorn dins la fauda de Danemarc. En revènge, au sud e dins la vila, 80% dei vòtes exprimits demandèron un mantenement au sen d'Alemanha. Aquò permetèt de fixar lo limit actuau entre lei dos país.
La Segonda Guèrra Mondiala
Au començament de la Segonda Guèrra Mondiala, Danemarc proclamèt tornarmai sa neutralitat. Pasmens, per assegurar leis itineraris comerciaus ambé Suècia e Norvègia que permetián ais Alemands de se procurar lo fèrre indispensable a la perseguida de la guèrra, Hitler decidèt d'envaïr Danemarc e Norvègia en abriu de 1940. Au contrari de 1914, lo govèrn danés aviá pas renfòrçat sei fòrças armadas per protegir sa neutralitat e resistiguèt pas a l'ocupacion. Fins a 1943, un govèrn danés foguèt mantengut laissant una autonòmia certana au país. Pasmens, lo desvolopament de movements de resisténcia entraïnèt una presa de contraròtle dirècte per Alemanha a partir de 1943. Aquò durèt fins a la fin de la guèrra e la màger part dau territòri danés èra totjorn tengut per leis Alemands en mai de 1945. Aprofichant aquela situacion, Islàndia, encoratjada per leis Aliats, proclamèt son independéncia en 1944.
L'integracion de Danemarc au sen de l'Union Europèa
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Danermarc jonhèt lo camp estatsunidenc e l'OTAN. En 1973, intrèt au sen de la Comunautat Economica Europèa. Pasmens, lo país assaia d'i gardar son autonòmia ambé lo refús dau Tractat de Maastricht en 1992 e lo refús de participar a l'èuro après un referendum en 2000.
Politica
Danemarc es una monarquia constitucionala. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, designat pel monarca.
Lo parlament unicameral (Folketing) a 179 membres.
Geografia
Malgrat que Danemarc se tròba situada entre doas mars, lo Baltica e la mar del Nòrd, las pluèjas annalas son moderadas, d'entre 700 e 800 mm a l'oèst e d'entre 500 e 600 mm a l'èst. Las temperaturas son equilibradas, al mes de julhet i a una mejana de 16 °C dins la zòna de la mar del Nòrd e a l'èst, a Sjælland, pòt arribar a 18 °C. Las temperaturas diürnas son suls 20 °C del temps que las nocturnas son a l'entorn dels 13 °C . A l'ivèrn l'influéncia del corrent del Golf e de lo sieu derivat, lo corrent de l'Atlantic Nòrd, se fa notar en fasent que las temperaturas davalen pas excessivament, dins tot lo país las temperaturas se mantenon près del punt de congelacion, unes 2 °C durant lo jorn e a l'entorn de -3 °C a la nuèit. La temperatura de l'aiga a la còsta vària dempuèi lo 3 °C a l'ivèrn fins los 17 °C a l'estiu.
Dempuèi lo primièr de genièr de 2007, la division administrativa principala de Danemarc es la region.


text:
Saint-Léonard (Marna)
Saint-Léonard es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida de l'aglomeracion de Rems. Malgrat la siá populacion modèsta, es doncas una municipalitat urbana, la mens poblada de França al recensement de 1999.
La commune fait partie de l'agglomération de Reims. Malgré sa population modeste, c'est donc une commune urbaine, la moins peuplée de France au recensement de 1999.


text:
Aquisgran
Aquisgran o Ais d'Alemanha[1] (en alemand Aachen, en latin Aquisgranum) es una vila d'Alemanha, dins lo land dau Ren dau Nòrd-Vestfàlia, pròche la frontiera amb Belgica e lei País Bas, a 65 km a l'oèst de Colonha, e es la ciutat pus occidentala dau país, a 50° 46' N e 6° 6' È. Populacion: 257 250 estatjants (2006).
Somari
Esquipament[modificar | modificar la font]
L'Universitat Tecnologica RWTH Aachen (Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule) es un deis instituts universitaris d'estudis tecnics pus importants, especializat qu'es en engenhariá mecanica. Una de sei seccions, lo Klinikum Aachen, es l'edifici espitalier pus grand d'Euròpa. A l'entorn dau RWTH se son desvolopadas un molon d'entrepresas informaticas.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lei romans nommèron Aquis Granum o Aquisgranum lei fònts termalas sulfurosas localas. D'aquí ven lo nom occitan Aquisgran, qu'es de formacion culta e qu'es similar ai noms dins d'autrei lengas romanicas.
La ciutat es coneguda per de noms diferents segon lei lengas: Aachen en alemand estandard, Oche dins lo dialècte locau, Aquisgrà en catalan, Aix-la-Chapelle en francés, Aken en neerlandés, Aquisgrán en espanhòu, Aguisgrão en portugués, Aquisgrana en italian, Akwizgran en polonés, Cáchy en chèc, etc.
Tocant l'origina de Granus, de teorias divèrsas an corregut, mai encuei s'accèpta largament que deriva dau mot celtic que designa lo dieu de l'aiga e la santat. E dempuei l'epòca romana, lei fònts d'aiga cauda son estadas canalizadas en banhs termaus (qu'encara s'utilizan actualament). La sillaba aa- iniciala d'Aachen es un ancian tèrme alemand, Ahha, emparentat amb lo latin aqua, totei dos amb lo meteis sens d'« aiga ».
Dins lei zonas uei occitanofònas de l'ancian Empèri Roman lo mot d'aquis (ablatiu plurau d'"aquae") venguèt ais o ax en occitan. Ansin Ais d'Alemanha, Ais de Provença, Ax de Lengadòc e Dacs de Gasconha an la meteissa etimologia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après lei romans, l'endrech foguèt abandonat fins au sègle VIII, quand foguèt mençonat amb lo nom d'Aquis Villa. En 768, Carlesmanhe arribèt a Aquisgran per lo primier còp. Li agradèt lo luòc e, vint ans puei, comencèt de i construire un palais. La magnifica capèla palatina venguèt pus tard la catedrala d'Aquisgran. Carlesmanhe passèt la majoritat deis ivèrns a Aquisgran entre 800 e sa mòrt en 814, per gausir dei fònts d'aiga termala. Pus tard enterrèron Carlesmanhe dins la capèla, ont se pòt veire encara sa tomba uei.
En 936, l'emperaire alemand Oton I foguèt coronat rei dins la catedrala. A partir d'aquò, Aquisgran foguèt lo luòc de coronament deis emperaires dau Sant Empèri Roman Germanic durant lei 600 ans seguents. Lo darrier emperaire que lai coronèron foguèt Ferrand I en 1531. A l'Edat Mejana, Aquisgran èra una dei vilas mai grandas de l'Empèri; sempre se mantenguèt coma ciutat liura dins lo Sant Empèri. A l'Assemblada dei Districtes Imperiaus de la Reichsreform (reforma imperiala) qu'aguèt luòc a Worms en 1495, Aquisgran i foguèt representada dins lo districte de la Bassa Renània-Vestfàlia.
Après la Guèrra de Trenta Ans la ciutat tenguèt ren qu'una importància regionala.
Devèrs 1880, la populacion d'Aquisgran èra de 80 000 personas. Èra un nos important de camin de fèrre. La vila se transformèt en un nuclèu manufacturier ont se fabricava de fèrre per lo camin de fèrre, de blocas, d'agulhas e de botons. Tanben i se destacavan lo tabat e lei teissuts de lana e de seda.
Fòrça degalhada durant la Segonda Guèrra Mondiala (lei bombardaments destruguèron lei dos tèrç de la vila), lo 21 d'octòbre de 1944 Aquisgran foguèt la primiera vila alemanda a èsser ocupada per lei tropas aliadas.
Mentre que lo palais de Carlesmanhe existís plus, la catedrala es encara l'atraccion principala de la ciutat. Après sa construccion foguèt la glèisa pus granda au nòrd deis Aups durant 400 ans. Dedins se i tròban lei tombas de Carlesmanhe e d'Oton III. La catedrala d'Aquisgran es estada considerada Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
Causas divèrsas[modificar | modificar la font]
Aquisgran es un centre industriau e un nos de camin de fèrre important, qu'inclutz la ret dau tren d'auta velocitat Thalys. Una indústria coneguda dau passat foguèt la produccion d'agulhas, tipica de la vila.
Cada an i celèbran lo CHIO (abreviacion francesa dau Concours Hippique International Officiel "Concors Ipic Internacionau Oficiau"), qu'es lo rescòntre equèstre pus grand d'Alemanha. Aquisgran foguèt tanben lo sèti, en 2006, dei Jòcs Ipics Mondiaus.
Lo club de fotbòl locau Alemannia Aachen jòga en segonda division alemanda. Son estadi se nomma Tivoli.
Dempuei 1950 la vila autreja cada an lo Prèmi Carlesmanhe (Karlspreis en alemand) ai personalitats que se son destacadas dins lo prètzfach de l'unificacion europèa. En 2003 la medalha l'atribuiguèron a Valèri Giscard d'Estanh. En 2004, leis esfòrç dau papa Joan Pau II per unir Euròpa foguèron onorats amb una Medalha Extraordinària Carlesmanhe, qu'èra lo primier còp que se la donava.
L'especialitat locala d'Aquisgran son lei fogassas nommadas Printen, una version locala dau pan de gengibre. A la diferéncia dei Lebkuchen (lei fogassas alemandas tipicas de Nadau), s'adocisson amb de sucre en luòc de mèu.
Occitània convidada a Aquisgran[modificar | modificar la font]
En 2008, lo IX Congrès de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans se tenguèt a Aquisgran, a l'universitat RWTH Aachen[1].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Pagina web municipala d'Aquisgran
- Plan de la vila
- ASEAG (autobús municipaus)
- RWTH Aachen (Universitat)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei formas Aquisgran e Ais se tròban dins la literatura occitana medievala.


text:
Basalt
Lo Basalt es una ròca magmatica extrusiva comuna, eissida del refrejament de la lava basaltica al contacte de l'aire o de l'aiga a la superfícia de la planeta. Per definicion, basalt es una ròca magmatica afanitica amb mens de 20% de qüars e mens de 10% de feldspar en volum, e ont al mens 65% del feldspar es jos forma de plagioclasa. (En comparason, lo granit conten mai de 20% de qüars en volum) Basalt es generalament de color gris a negre, mas ven lèu lèu maron o roge rovilh pr'amor de l'oxidacion dels mafic (ric en fèrre) que conten en rovilh.


text:
Epopèia de Gilgamesh
L'epopèia de Gilgamesh es un racònte legendari de Mesopotamia anciana. Fa partida deis òbras literariaris mai vièlha de l'Umanitat. La premier version complèta coneguda foguèt escricha en akkadian vèrs lei sègles XVIII o XVII abC dins la region de Babilònia. Aquela version èra inspirada per unei tèxtes e racòntes, principalament d'origina sumeriana, compausats vèrs la fin dau millenari III abC. A per origina lei racòntes mitics subre Gilgamesh, cinquen rèi (probablament legendari) de la premiera dinastia d'Uruk. Tèn dotze partidas mai, segon la màger part dei scientifics, lei partidas XI e XII foguèron apondudas vèrs 1200 e 700 abC[1].
Perdut après la disparicion dei civilizacions de Mesopotamia antica, lo tèxte foguèt redescubèrt pendent lei cavaments realizats dins leis annadas 1870 dins la biblioteca de l'emperaire assirian Assurbanipal de Niniva. Aqueu racònte conoguèt un succès important durant l'Antiquitat e de vestigis foguèron trobats dins divèrsei sites antics de Mesopotamia. Foguèt tanben traduch dins unei lengas coma l'itita o l'orita. La premiera tradicion modèrna foguèt l'òbra de Georges Smith.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Lo començament dau racònte es eissit dau sentiment deis abitants d'Uruk que lor rèi Gilgamesh es tròp dur e sevèr. Demandèron donc l'ajuda de la divessa Aruru, protectritz de la ciutat, per corregir lei defauts dau rèi. La divessa deicidiguèt alora de crear un « doble » de Gilgamesh nomat Enkidu. Lo ròtle d'aqueu darrier èra d'èstre lo mirau dau rèi. Au contrari de Gilgamesh, Enkidu es donc un òme sauvatge e sensa elegància naturala mai bòn. Lei dos personatges s'escometèron. A la fin dau combat, comprendiguèron qu'èran complementaris e decidiguèron de s'aliar per realizar ensems divèrsei proesas. Pasmens, a la mòrt d'Enkidu, Gilgamesh, fòrça triste, decidiguèt de partir en recèrca dau secrèt de l'immortalitat pròche d'Uta-Napishtim que li aprendiguèt l'existéncia d'una planta de jovença. Gilgamesh finiguèt per descubrir aquela planta mai un sèrp li raubèt. Comprendiguèt alora que l'òme èra pas fach per èstre immortau e que fau solament aprofichar dei plasirs de la vida presenta.
Etapas dau racònte[modificar | modificar la font]
Taulèta I[modificar | modificar la font]
La taulèta I de l'Epopèia de Gilgamesh es la presentacion dei personatges e de la decision dei dieus d'utilizar Enkidu còntra Gilgamesh. Ansin, Gilgamesh es presentat coma un eròi aguent complit divèrsei proesas, que la bastida dei barris de la vila, mai tanben coma lo tiran de la populacion d'Uruk. Per lo corrigir, lei dieus preparèron Enkidu e lo mandèron, gràcias a un personatge dich la Cortesana, vèrs la vila d'Uruk per mostrar sa superioritat sus Gilgamesh.
Taulèta II[modificar | modificar la font]
La Cortesana e Enkidu arriban a Uruk. Enkidu i devèn l'objècte d'admiracion de la fòga. Puei, Enkidu va a una ceremonia de maridatge que se debana dins la vila. I empacha Gilgamesh d'exercir son drech de prioritat sus lei filhas presentas e lei dos eròis s'afrontan dins una carriera. Lo combat a ges de venceire e Gilgamesh e Enkidu realizan finalament un pacte d'amistat. Aquò representa una causa importanta per Enkidu que tèn per lo premier còp una familha. Enfin, a l'iniciativa de Gilgamesh, lei dos amics novèus decidísson de preparar una expedicion dins lo bòcs dei cèdres protegir per un gardian dich Humbaba. Se fau notar que leis Ancians d'Uruk e egalament Enkidu assian de descoratjar, sensa succès, Gilgamesh de realizar aqueu projècte.
Taulèta III[modificar | modificar la font]
La taulèta tracta de la preparacion de l'expedicion e de sa partença vèrs lo bòsc dei cèdres.
Taulèta IV[modificar | modificar la font]
La taulèta IV tracta dau viatge a travèrs dau bòsc dei cèdres en sièis etapas. Per cada etapa, Gilgamesh, au centre d'un ceucle sacrat, realizèt un sacrifici au dieu Shamash per demandar un pantais, signe dau succès futur de l'expedicion. Durant la nuech, Gilgamesh pantaièt e lei dos eròis consideran donc aqueu pantais coma un signe de succès. Puei, Gilgamesh e Enkidu arriban vèrs lo domeni d'Humbaba, demon gardian dau bòsc dei cèdres.
Taulèta V[modificar | modificar la font]
Après una marcha dedins lo bòsc, Gilgamesh e Enkidu arriban en fàcia Humbaba qu'èra sota la forma d'un dragon. Maugrat leis avertiments dau monstre, un combat comença. Gilgamesh e son amic foguèron ajudats per Shamash, dieu dau Solèu, que mandèt de vents immens còntra lo dragon que deguèt finalament se rendre. En cambi de sa vida, èra lèst a donar d'aubres a Gilgamesh per ornar son reiaume e sei vilas. Pasmens, sus lei consèus d'Enkidu, Gilgamesh refusèt l'ofèrta de somission e tuèt son advèrsari qu'aguèt pron de temps per maudire seis enemics : lei dos amics vielhiran pas e trobaran jamai lo sauvament.
Après aquela victòria, Gilgamesh e Enkidu copan lei cedres dau bòsc. Puei, naviguèron sus lo fluvi per menar la fusta dins lo reiaume de Gilgamesh e utilizèron la tèsta d'Humbaba coma trofèu.
Taulèta VI[modificar | modificar la font]
La taulèta VI conta lo retorn dei dos eròis a Uruk. La divessa Ishtar i venguèt amorosa de Gilgamesh e lo demandèt en maridatge. Pasmens, lo rèi de la ciutat refusèt e se trufèt de la divessa en causa de seis infidelitats passadas e dau malastre de seis amants ancians. Aquò entraïnèt la colèra d'Ishtar que demandèt l'ajuda de son paire Anu per se venjar. Maugrat de repròchis a prepaus de la vida de l'actituda de sa filha, Anu acceptèt de crear un buòu celèst per destrurre lo país d'Uruk durant sèt annadas a condicion qu'Isthar acceptèsse d'aparar la region contra la famina.
Un còp lo buòu creat per son paire, Ishtar lo larguèt au centre d'Uruk. L'animau causèt divèrsei degalhs au riu passant a travèrs de la villa e ai bastiments tuant d'abitants. Pasmens, Enkidu e Gilgamesh l'ataquèron e lo tuèron. Puei, donèron son còr coma ofèrta a Shamash. Lei rèstas dau buòu foguèron trabalhs per leis artesans de la vila que s'ocupèron d'ornar lei banas d'un placatge d'aur per leis ofrir au culte de Lugalbanda qu'èra lo paire de Gilgamesh. La fin de la jornada s'acabèt per una fèsta au palais de la ciutat.
Taulèta VII[modificar | modificar la font]
Durant la nuech après la fèsta marcant la victòria contra lo buòu creat per Anu, Enkidu veguèt dins un pantaís una reünion dei dieus per jutjar lo murtre d'Humbaba e dau buòu celèst. Condamnat a una mòrt prematurada, l'eròi decidiguèt d'anar ambé Gilgamesh demandar perdon a Enlil, sobeiran dei dieus e dau monde, dins son temple de Nippur. Pasmens, dins aquel endrech, trobèt son ofèrta donada après la desfacha d'Humbaba e maudiguèt Enlil e Shamash per lor ingratitud. L'intervencion de Gilgamesh e de Shamash li permetèron de cambiar d'opinion sus lei dos dieus mai pas de modificar la decision divina. Rapidament, Enkidu venguèt malaut. Faguèt un pantais terrible sus la condicion dei mòrts deis infèrns e moriguèt après quauquei jorns.
Taulèta VIII[modificar | modificar la font]
Se debanèt lei funeralhas d'Enkidu organizadas per son amic Gilgamesh. Una estatua dau mòrt foguèt bastida d'aur e de pèiras preciosas e tota la ciutat li rendiguèt leis omatges. A la fin de la ceremonia, Gilgamesh decidiguèt d'anar dins l'estèpa.
Taulèta IX[modificar | modificar la font]
Taulèta X[modificar | modificar la font]
Taulèta XI[modificar | modificar la font]
Taulèta XII[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Raymond Jacques Tournay, O.P. et Aaron Shaffer, L’Épopée de Gilgamesh, École Biblique et Archéologique Française et Université Hébraïque de Jérusalem, Edicions "Les Éditions du Cerf", collecion « Littérature ancienne du Proche-Orient », 1998.


text:
Saint Martin de Bréthencourt : A visiter absolument !
Château de Rambouillet, Laiterie de la Reine et Chaumière aux Coquillages (Rambouillet, 12,4km de Saint Martin de Bréthencourt), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
A faire durant votre séjour à Saint Martin de Bréthencourt
En plein AirEspace Rambouillet à Rambouillet (13,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).La Bergerie Nationale à Rambouillet (23,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Réserve et Château de Thoiry à Thoiry En Yvelines (26,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parcours des Glacières à Rambouillet (11,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).
A découvrirJardin de la Préhistoire à Auneau (14,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).France Miniature à Elancourt (25,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Château de Breteuil à Chevreuse (15,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Conservatoire des Meules et Pavés du Bassin d'Epernon à Epernon (18,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).
Villes et villages a visiter non loin de Saint Martin de BréthencourtClassée Ville d'Art et d'histoire Rambouillet vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (12,2km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Classée Ville d'Art et d'histoire Étampes vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (22,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).
A parcourir durant votre voyage à Saint Martin de BréthencourtMaison Elsa Triolet - Aragon à Saint-Arnoult-en-Yvelines (1,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Jacqueline à Dourdan (7,2km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musées Et Parc Du Château Du Marais à Le Val-Saint-Germain (11,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Du Roi De Rome à Rambouillet (12,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Domaine National De Rambouillet à Rambouillet (12,2km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Nature à Rambouillet (13,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Rally Decouverte Dans Lesjardins Et Parcs De Rambouillet à Rambouillet (13,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Abbaye Des Vaux-De-Cernay à Cernay-la-Ville (14,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Naturel Et Son Insectodrome à Senlisse (15,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Et Chateau De Villeconin à Villeconin (16,3km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardins Du Château De Breteuil à Choisel (16,3km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Francoise Houel à Villeconin (16,5km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Les Aubépines à Auffargis (16,5km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardins De Sonja à Le Perray-en-Yvelines (17,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Marie-Josee Mosinski à Saint-Maurice-Montcouronne (17,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Domaine De Courson à Courson-Monteloup (18,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin La Grenouillère à Les Essarts-le-Roi (18,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Le Jardin Des Divinites Païennes à Fontenay-lès-Briis (19,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Arboretum De Segrez à Saint-Sulpice-de-Favières (19,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Francine Et Georges à Saint-Lambert (20,5km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Emeraude à Saint-Rémy-lès-Chevreuse (20,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Forêt Régionale D'Étrechy à Etréchy (21,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Chateau De Saint-Jean De Beauregard à Saint-Jean-de-Beauregard (22,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Cocagne à Magny-les-Hameaux (23,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Domaine Départemental De Chamarande à Chamarande (23,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Yili à Saint-Rémy-l'Honoré (23,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Pedagogique Des Serres Municipales à Les Ulis (23,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Jean à Auvers-Saint-Georges (23,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin La Symphorine à Janville-sur-Juine (24,2km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Maison-Atelier Foujita à Villiers-le-Bâcle (24,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Du Chateau De Maintenon à Maintenon (24,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Botanique De Launay à Orsay (25,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Félix à Montigny-le-Bretonneux (25,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Boussard à Lardy (26,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De La Colonie à Condé-sur-Vesgre (26,1km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc De L'Hôtel De Ville à Lardy (26,3km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Le Jardin D'Igor Et Tamara à Saclas (26,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Madame Nasaroff à Méré (27,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Les Jardins De L'Association Pour La Protection Du Patrimoine Et De L'Environnement À Jouars-Pontchartraina à Jouars-Pontchartrain (27,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin De Madette à Palaiseau (27,6km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardin Medieval De Bois Richeux à Pierres (28,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).La Grande Bercherie à Gasville-Oisème (28,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Jardinerie Poullain - Serre Aux Papillons à La Queue-les-Yvelines (29,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Le Jardin Des Peintres Du Musée International D'Art Naïf à Vicq (29,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Parc Masson à Nogent-sur-Seine (29,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée du Château à Dourdan (7,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée Rambolitrain à Rambouillet (12,2km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée Farcot à Sainville (15,5km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Collections de la Fondation de Coubertin à St-Remy-Les-Chevreuse (19,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée Intercommunal d'Etampes à Etampes (22,7km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée de Port Royal des Champs à Magny-Les-Hameaux (23,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée-Maison Maurice Ravel à Montfort-L'amaury (26,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée de la Ville de St Quentin en Yvelines à Saint-Quentin-Yvelines (27,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée de la ville de Saint-Quentin-en-Yvelines à Montigny le Bretonneux (27,4km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Musée de la Toile de Jouy à Jouy-En-Josas (29,8km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).
Monuments Historique de Saint Martin de BréthencourtEglise et prieuré du 12e siècle, 13e siècle, 15e siècle, 19e siècle
et dont les éléments classées sont Eglise et restes attenants du prieuré au Sud du chevet : inscription par arrêté du 25 mai 1977
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Martin de Bréthencourt et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Saint Martin de Bréthencourt
Sinon en Gîte ?
- Gîte de Greffiers à Sonchamp, Gîte de M.Christophe Gogue qui est à 8,6km de Saint Martin de Bréthencourt.
- Gîte rural Ferme des Marolles à Gas, Gîte de M. et Mme Leblanc qui est à 16,6km de Saint Martin de Bréthencourt.
- M. et Mme Louis à Alligny-en-morvan qui est à 18,8km de Saint Martin de Bréthencourt.
- Gîtes ruraux La Ferme des Bois Blancs à Avrainville, Gîte de Mme Guillois qui est à 24,7km de Saint Martin de Bréthencourt.
- Gîte rural Morales de Sola à Senantes, Gîte de M. et Mme de Morales qui est à 27,9km de Saint Martin de Bréthencourt.
En chambre d'hôte
- Chambres d'hôtes La Ferme de la Vallée aux Pages à Paray Douaville (12,5km de Saint Martin de Bréthencourt), Chambre d'hôte de Mme Isabelle Couteau.
- Chambres d'Hôtes Le Moulin de Lonceux à Oinville Sous Auneau (16,7km de Saint Martin de Bréthencourt), Chambre d'hôte de Mme Isabelle Heitz.
- Chambres d'Hôtes La Grange aux Grains à Fontaine La RiviÈre (28,2km de Saint Martin de Bréthencourt), Chambre d'hôte de M. et Mme Gatineau.
Saint Martin de Bréthencourt, trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme Orsay Vallée de Chevreuse à Orsay (25,9km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).Syndicat d'Initiative du Canton de Nogent Le Roi à Nogent Le Roi (30,0km du centre de Saint Martin de Bréthencourt).


text:
Territòris Britanics d'Otramar
Lei Territòris Britanics d'otramar son un ensems de 14 territòris sota la sobeiranetat britanica que fan partida deis illas britanicas. Son lei vestigis de l'empèri coloniau britanic. Aquelei territòris an generalament una autonòmia importanta, una talha limitada e una populacion febla. Certanei son revendicats per d'autreis estats.
Aquelei territòris son :
- Anguilla.
- Bermudas.
- Illas Caimans.
- Gibraltar.
- Illas Verges Britanicas.
- Illas Malvinas.
- Montserrat.
- Territòri Britanic de l'Ocean Indian.
- Illas Pitcairn.
- Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
- Illas Turcas e Caïcas.
- Akrotiri e Dhekelia.
- Georgia dau Sud e leis illas Sandwich dau Sud.
- Territòri Britanic de l'Antartida.


text:
Folquet de Lunèl
Folquet de Lunel (1244 – c. 1300) èra un trobador de Lunèl en Lengadòc. Daissa nòus poèmas lirics: cinc cansos, dos partiments, e dos sirventés. Escriguèt tanben un long trabalh, lo Romans de mondana vida. Sa data de naissença nos es coneguda precisament pr'amor que la desvelèt dins son roman, escrit en 1284, ont nos ditz qu'a quaranta ans.
La primièra òbra databla de Folquet es un partiment amb Guiraut Riquier, datat entre 1264 e 1270:
- Guirautz, don'ab beutat granda
- tota sol'aiatz
- en un lieg, e selh que.l platz
- jatz n'en autre, ses demanda
- que l'us a l'autre no fai,
- et amo.s de cor verai:
- si.l cavaliers se lev'a lieys jazer
- o ilh ab lui, cal li deu mais plazer?


text:
Maximin I
Maximin Ièr (vèrs 173 - abriu de 238) foguèt lo premier emperaire roman de l'« Anarquiá militara » romana dau sègle III. Succediguèt a Sever Alexandre lo 20 de març e reinèt fins a son assassinat. Foguèt remplaçat per Maxime Pupien e Balbin.
De 235 a 236, capitèt de replegar de temptativas d'invasions dins lei regions de Ren e de Danubi. Pasmens, en 238, deguèt faciar l'ostilitat dau Senat que reconoguèt l'autoritat de Gordian Ièr e de son fiu Gordian II proclamats emperaires dins lei províncias africanas. Aquela insureccion foguèt esquichada mai entraïnèt a Roma la proclamacion de dos coemperaires novèus a Roma, Maxime Pupien e Balbin. Situat vèrs Danubi durant aqueu periòde, Maximin Ièr decidiguèt de reconquistar la capitala e acomencèt lo sètge d'Aquilèa. Pasmens, en causa de la manca d'avitalhament, sei soudats organizèron un complòt e l'assassinèron.


text:
Amazonas (fluvi)
Lo fluvi d'Amazonas, en portugués Rio Amazonas, en espanhòl Río Amazonas, es un cors d'aiga d'America del Sud que nais dins la Cordilhièra dels Andes, travèrsa Peró e Brasil e se geta dins l'Atlantic al nivèl de l'eqüator. Es un dels dos flumes pus longs del mond, l'autre essent Nil. Sa longor es de 6448 km, mas vària de 6259 km a 6800 km segon las diferentas definicions de la font d'una ribièra.
Lo sieu bacin, de 6 915 000 km² es tanben lo mai grand del mond, abraçant los 40% d'Amèrica del Sud e compren Brasil (62,4%), Peró (16,3%), Bolívia (12,0%), Colómbia (6,3%) e l'Eqüator (2,1%). Emai que nasca a 5597 m, lo fluvi se caracteriza durant una bona part de son escorreguda per un pendís feble, davalant sonque de 60 m als darrièrs 3000 km de son recorregut. Una bona part de son bacin es cobèrt per la selva amazoniana.
Origina del flume[modificar | modificar la font]
La font primièra d'Amazonas foguèt establida segurament fa pauc de temps. Es un riu situat sus un som de 5507 m d’altitud, lo Nevado Mismi dins los Andes perovians, aproximativament a 160 km a l'oèst del lac Titicaca e aperaquí 650 km al sud-èst de Lima. Aquesta montanha foguèt suggerida pel primièr còp coma vertadièra font en 1971 mas foguèt pas confirmada abans 2001.


text:
1693
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1693 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 29 de març - Fondacion de la vila de Curitiba, en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de març - Clamenç XIII, papa (n. 1768)
- 21 de julhet - Thomas Pelham-Holles, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1768)


text:
Alejo Vidal-Quadras
Alejo Vidal-Quadras Roca (tanben s'emplega la forma Aleix en catalan), nascut a Barcelona lo 20 de mai de 1945, es un fisician, escrivan e òme politic catalan.
Es licenciat de Sciéncias Fisicas e professor de Fisica Atomica e Nucleara a l'Universitat Autonòma de Barcelona.
Es estat president del Partit Popular de Catalonha (1991-1996), deputat al Parlament de Catalonha (1988-1999), senador autonomic de la representacion del Parlament de Catalonha (1995-1999).
Foguèt elegit membre del Parlament Europèu en 1999 e reelegit en 2004. Dempuèi 2004 n'es tanben lo vicepresident.


text:
Zimbabwe
Zimbabwe es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima e que s'esten ente lo fluvi Zambèzi, las cataractas de Victoria, lo fluvi Limpopo. Confronta Zambia al nòrd, Moçambic al nòrd-èst e a l'èst, Sud-Africa al sud, e Botswana a l'oèst. La capitala es Harare (metropòli : 1 469 149 abitants). D'autras vilas importantas son Bulawayo (621 742 abitants), Chitung-wiza (274 912 abitants) e Mutare (131 367 abitants). Lo país e las soas frontièras actuaus que son gessit de la colonizacion britanica que miè a la creacion de la Rhodesia que prenè la soa independéncia de facto en 1965 au prohèit deus colons dab un regime de discrimacion que ho vençut per una resistència que batejèt lo país en onor a principau monument istoric : lo Gran Zimbabwe (Dzimba-dza-mabwe en shona). Lo Reiaume Unit qu'areconegó de jure la soa independéncia en 1980.
Las soas lengas principaus que son l'anglés (lenga de la colonizacion europea), lo shona elo Ndebele (en mai d'un flòc d'autas lenga localas).
Lo gentilici es zimbabwés -esa (idem zimbabwean -ana).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lo periòde precoloniau
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 L'independéncia
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Lo poblament de la region[modificar | modificar la font]
Coma leis autrei país d'Africa Australa, Zimbabwe assostèt mai d'una cultura litica durant l'Edat de la Pèira. Aquelei populacions preïstoricas foguèron a l'origina dei comunautats de caçaires cuelheires khoisan que poblavan la region durant l'Antiquitat e au començament de l'Edat Mejana. Pasmens, dins lei regions orientalas, foguèron eliminadas ò assimiladas per de populacions bantos que migrèron dins lo país a partir dau sègle III ap. JC.
Lo periòde dei Zimbabwe[modificar | modificar la font]
En causa de son clima favorable a l'agricultura e de sei ressorsas naturalas importantas, lei platèus d'altitud de Zimbabwe atraguèron lei Bantos qu'èran sustot de païsans e de norriguiers. Lo rèsta dau país leis interessèt mens e lei Khoisan capitèron ansin de se mantenir dins certanei regions occidentalas. A partir dau sègle VIII, comencèt l'esplecha dei jaciments d'aur de la region. A la fin dau sègle X, lei revenguts eissits d'aqueu comèrci entraïnèron l'emergéncia d'una societat ierarquizada dirigida per de caps proprietaris de tropèus immens. Puei, ambé l'intensificacion dei cambis economics ambé lei regions swahilis, se formèron de principats dich zimbabwe segon lo bastiment de pèira que semblava assostar l'elèit politic e religiós d'aqueleis estats.
Au sègle XIII, lo Grand Zimbabwe establiguèt sa dominacion sus la region gràcias a son contraròtle dei cambis d'aur ambé la ciutat-estat marchanda de Kilwa. Sei sobeirans agantèron son apogèu dins leis annadas 1440 mai après aquela data, la vila declinèt rapidament en causa de problemas economics (demenicion de la produccion d'aur) e benlèu en causa de problemas ecologics (agricultura tròp intensiva, disparicion dei seuvas...).
Lo periòde imperiau[modificar | modificar la font]
Après la disparicion de l'estat dau Grand Zimbabwe, de Shona fondèron de principats dins la region a partir dau sègle XV. Rapidament, lei sobeirans de l'estat de Mutapa, dichs mwene Mutapa, capitèron d'impausar son primat. Gràcias a d'exportacions d'aur, d'evòri e de coire, fondèron l'Empèri Monomotapa que dominèt lo nòrd-èst dau platèu e una partida importanta de la vau de Zambèzi. En parallèl, se formèt lo Reiaume de Butua dins lo sud-oèst dau platèu e divèrsei reiaumes maravi a l'oèst dau Lac Malawi.
Au començament dau sègle XVI, lei Portugués, establits lòng dau litorau de Moçambic, intrèron en contacte ambé Monomotapa. En 1561, una mission jesuista portuguesa obtenguèt la conversion dau mwene Mutapa. Pasmens, foguèt rapidament chaplada probablament a l'estigança dei marchands swahilis musulmans que fasián concurréncia ai Portugués. Dins lo corrent deis annadas 1570, Portugau assaièt de venjar l'afrònt mai seis expedicions punitivas mau capitèron d'agantar lo platèu. Dins aquò, Monomotapa declinèt rapidament a partir dau començament dau sègle XVII. D'efèct, poguèt pas empedir l'installacion d'aventuriers portugués (dichs prazeiros) que desvolopèron la tracha negriera e lo comèrci d'evòri. Òr, aqueleis activitats marginalizèron Monomotapa que son economia èra basada sus d'exportacions d'aur en pèrda d'aviada. Ansin, l'Empèri deguèt acceptar un protectorat portugués en 1629.
En 1683, una revòuta permetèt a Changamire Dombo de prendre lo contraròtle de Butua onte fondèt la dinastia dei Changamire. Dins lo corrent deis annadas 1680-1690, prenguèt lo contraròtle de Monomotapa e n'expulsèt lei Portugués. Dich Empèri Rozvi, son estat instaurèt un contraròtle estricte dau comèrci exterior que foguèt limitat a certanei comptadors de Zambèzi e a la vila de Manica. En cambi d'aur, de coire e d'evòri, aquò permetèt l'importacion de produchs de luxe e d'armas de fuòc.
Leis invasions deis annadas 1830-1840[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 1830, la region de Zimbabwe foguèt tocada per lei trèbols liats au Mfecane. En particular, foguèt victima d'atacas de guerriers nguni venguts dau sud sota la direccion de Zwangendaba. Lei Changamire foguèron durament batuts e deguèron laissar lei venceires establir de principats a l'entorn dau Lac Malawi. Puei, vèrs 1836-1837, foguèt lo torn dei Ndebele de Mzilikazi de venir s'installar dins la region. Fondèron un reiaume (dich Matabeleland) pròche de l'Empèri Rozvi que mau capitèt de tornar trobar sa poissança anciana e dispareguèt definivitament en 1866.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La conquista britanica[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1850, l'explorator britanic David Livingstone menèt divèrsei missions dins la Vau de Zambèzi. Establiguèt de contactes bòns ambé lei pòbles de la region. En 1889, Cecil Rhodes aprofichèt aquelei relacions favorablas per fondar la British South Africa Company (BSAC) que foguèt cargada de prendre lo contraròtle dei regions minieras de Zimbabwe. Tre l'annada seguenta, la BSAC aviá creat una armada que foguèt mandada entre Zambèzi e Limpopo. En 1895, aquela region foguèt dicha Rodèsia en onor dau fondator de la companhiá.
Atirats per lei jaciments d'aur, de colons venguèron rapidament s'installar dins lo territòri de la BSAC. Fondèron Salisbury (uei Harare) mai lei venas aurifèras se revelèron finalament decebeiritz. A partir de 1893, ataquèron donc lei Ndebele que son reiaume èra sospichat d'assostar de minas d'aur. En 1896, aquò entraïnèt una revòuta generala dei Ndebele e dei Shona que foguèt reprimida dos ans pus tard per una intervencion militara de l'armada britanica. La BSAC dominèt alora la region fins ais annadas 1920. Puei, per limitar sei despensas, renoncièt a son ròtle administratiu e sei tèrras foguèron declaradas proprietat de la Corona (e donadas ai colons)[1]. Rodèsia foguèt devesida entre doas partidas : una Rodèsia dau Nòrd a l'origina de Zambia e una Rodèsia dau Sud a l'origina de Zimbabwe. En 1923, lo sud recebèt l'estatut de colonia e foguèt dotat d'una assemblada e dau govèrn pròpris. Gràcias a l'instauracion d'un sistèma censitari fòrça desfavorable ais Africans, lei Blancs (aperaquí 3% de la populacion) i prenguèron lo poder[2] e i instaurèron una societat segregacionista.
La Federacion de Rodèsia e de Nyassaland[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1930, lo desvolopament de l'industria miniera de Rodèsia dau Nòrd atirèt un nombre important de Blancs (70 000 personas en 1955) e suscitèt una demanda importanta en bens manufacturats. Dins lo sud, la produccion de tabac venguèt lo còr de l'economia e favorizèt l'industrializacion. A l'èst, lo protectorat de Nyassaland (uei Malawi) venguèt la resèrva de man d'òbra de sei dos vesins. En causa de la complementaritat d'aqueleis economias, leis autoritats britanicas assaièron donc d'unificar lei tres entitats e fondèron una Federacion de Rodèsia e de Nyassaland en 1953.
Pasmens, aqueu projècte se turtèt a l'oposicion dei populacions negras de Rodèsia dau Nòrd e de Nyassaland que crenhavan la generalizacion dau sistèma segregacionista de Rodèsia dau Sud. Ansin, après de trèbols grèus au començament deis annadas 1960, lo drech de secession foguèt reconeguda e la federacion dispareguèt en 1963-1964. En Rodèsia dau Sud, aquela agitacion favorizèt l'emergéncia de movements africans coma l'Union Populara Africana de Zimbabwe (ZAPU) de Joshua Nkomo fondada en 1962 (e tanlèu enebida) ò coma l'Union Nacionala Africana de Zimbabwe (ZANU) de Robert Mugabe e de Ndabaningi Sithole fondada en 1963.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
La Rodèsia d'Ian Smith[modificar | modificar la font]
Après la fragmentacion de la Federacion, la Rodèsia dau Sud, dirigida per Ian Smith (cap de la colonia dempuei 1962), prenguèt lo nom de Rodèsia e la minoritat blanca i renforcèt rapidament son poder. La ZANU foguèt enebida en 1964 e lei caps politics africans politics (Nkomo, Mugabe, Sithole...) foguèron arrestats. Puei, Smith comencèt de negociar l'independéncia ambé Londres. Pasmens, lei demandas britanicas (reformas de la lèi electorala en favor deis Africans, fin dei mesuras segregacionistas...) foguèron jutjadas inacceptablas. En 1965, Rodèsia proclamèt donc unilateraument son independéncia mai lei Nacions Unidas li impausèron de sancions economicas tre l'annada seguenta.
Pauc a pauc, de guerilhas organizadas per la ZAPU e per la ZANU comencèron de luchar còntra lo regime. Aquò entraïnèt l'emigracion de certanei colons mai Ian Smith obtenguèt un important sostèn sud-african que permetèt a sei fòrças armadas de resistir. Puei, assaièt de devesir la guerilha mai son raprochament ambé lei moderats menats per l'evesque Abel Muzorewa entraïnèt l'unificacion de la ZAPU e de la ZANU sota lo nom de Frònt Patriotic. De mai, l'ONU e lo Reiaume Unit refusèron de reconóisser lo govèrn multiraciala — de façada — mes en plaça en 1978. Dins aquò, una constitucion adoptada en 1979 aviá permes l'eleccion d'una assemblada formada de 72 Africans e de 28 Blancs e Abel Muzorewa èra vengut Premier Ministre.
Pasmens, aquò empachèt pas la generalizacion de la guerilha a la màger part dau país. Gràcias a l'ajuda de Moçambic e dau blòt sovietic, la guerilha prenguèt militarament l'avantatge en 1979 e lei Blancs deguèron acceptar leis acòrds de Lancaster House : en cambi de l'aplicacion immediata dei principis democratics, lei Blancs gardèron sei proprietats (que formavan la màger part de l'economia). Lei Britanics reprenguèron alora lo contraròtle dau país e organizèron d'eleccions en febrier de 1980 avans de reconóisser son independéncia en abriu. La ZANU ganhèt largament l'escrutinh (63% dei sufragis exprimits) e Robert Mugabe prenguèt lo poder.
Lo periòde de Rubert Mugabe[modificar | modificar la font]
Robert Mugabe dirigís lo país, d'ara endavant dich Zimbabwe, dempuei 1980. Au començament deis annadas 1980, respectèt leis acòrds de Lancaster House. Pasmens, renforcèt pauc a pauc son poder, eliminèt plusors adversaris politics e reprimiguèt durament l'oposicion dei Ndebele en 1982-1983. Puei, escartèt son aliat Joshua Nkomo e suprimiguèt lei sètis reservats ai Blancs avans d'instaurar un regime presidenciau amb un partit unic en 1987. La fin de la Guèrra Freja marquèt la fin d'aqueu renfòrçament e, en 1990, lo multipartisme foguèt restaurat. Pasmens, de fraudas recurrentas e de violéncias electoralas permetèron a Mugade de se mantenir au poder maugrat lo renfòrçament continú de l'oposicion gropada au sen dau Movement per lo Cambiament Democratic (MDC).
En parallèl de l'autoritarisme creissent dau regime, Mugabe assaièt de liberalizar l'economia de Zimbabwe. Pasmens, en causa de la corrupcion generalizada dau poder, de l'emigracion de la màger part dei Blancs (que formavan la man d'òbra pus qualificada e l'elèit economic) e d'una reforma agrària mau organizada en 2002, l'economia zimbabwesa conoguèt una crisi grèva dins lo corrent deis annadas 2000 amb una inflacion catastrofica (superiora a + 10 000 000%/an en 2008). En 2009, lo taus de caumatge agantèt 94% de la populacion activa e lo país foguèt obligat d'abandonar sa moneda nacionala au profiech dau rand sud-african e dau dolar estatsunidenc.
Afeblit per aquelei desastres e per de sancions internacionalas après lei violéncias de l'eleccion presidenciala de 2008, Robert Mugabe deguèt negociar ambé l'oposicion en 2011. Durant doas annadas, partejèt ansin lo poder ambé Morgan Tsvangirai, cap de l'oposicion nomat Premier Ministre. En 2013, lei dos òmes sostenguèron l'adopcion d'una constitucion novèla que demenís lei poders dau president e limita a dos lo nombre de mandats presidenciaus successius. Pasmens, dins lei fachs, Mugabe gardèt la realitat dau poder e lo pòste de Premier Ministre foguèt suprimit en 2013. Aquela meteissa annada, una novèla eleccion trucada permetèt au president Mugabe de demorar en plaça.
Geografia[modificar | modificar la font]
Zimbabwe qu'ei un país desprovesit de còsta maritima e qu'ei tanben pro eslhavat dab un platèu centrau haut de 1 200m a 1 400m. Qu'ei composat subretot de savana mes totun sa partida orientau mei montanhosa qu'acesa de bòsc tropicaus. Suu son fluvi Zambesi, au nòrd de cap tau Zambesi justament, que's troban las Cataractas Mosi-oa-Tunya (segon lor nom tonga) tanben conegudas coma "Victoria".
Division administrativas[modificar | modificar la font]
Zimbabwe qu'ei dividit en 8 províncias inclusent 2 vilas-províncias :
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Zimbabwe.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La BSAC gardèt pasmens lo contraròtle d'una partida importanta de l'economia de Rodèsia fins ais annadas 1960.
- ↑ En 1939, sus 28 000 electors, i aviá solament 70 Africans.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1956
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1956 (Jòcs de la 9ena Olimpiada) se debanèron a Cortina d'Ampezzo Itàlia ( 26 de genièr - 5 de febrièr de 1956 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas e referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
823 atlètas de 32 equipas participèron a aicestes primièrs jòcs olimpics transalpins.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic (Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 79 documents subre Cortina d'Ampezzo 1956 en picar coma clau Winter Olympic Games 1956
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Nicolau Maquiavèl
Nicolau Maquiavèl, en italian Niccolò Machiavelli, (Florença, lo 3 de mai de 1469 — Florença, lo 21 de junh de 1527) foguèt un istorian, poèta, diplomata e musician italian de la Renaissença. Es reconegut coma fondador del pensament e de la sciéncia politica modèrna, perque escriguèt sus l'Estat e lo govèrn coma son vertadièrament e non pas coma deurián èsser. Los estudis recents de l'autor e de son òbra mòstran que son pensament foguèt mal interpretat istoricament. Dempuèi las primièras criticas postumas per un cardinal anglés, las opinions, mai d'un còp contradictòrias, se multiplican, tan que l'adjectiu maquiavelic, creat amb lo seu nom, significa « engana, astúcia ».
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli visquèt sa jovença jos l'esplendor politica de Florença pendent lo govèrn de Laurenç de Medici e dintrèt en politica a 29 ans amb la carga de Secretari de Segonda Cancelariá. Dins aquela carga, Maquiavèl observèt lo compòrtament dels grands noms de l'epòca e a partir d'aquela experiéncia retenguèt de postulats per la sieuna òbra. Quand aguèt servit a Florença pendent catòrze ans foguèt escartat e escriguèt sas òbras principalas. Assistiguèt tanben de missions de pichona importància, mas jamai tornèt a son ancian pòste coma o desirava.
Coma òme de la Renaissença, Maquiavèl utilizèt d'autors e de concèptes de l'Antiquitat Classica d'un biais nòu. Un dels autors principals foguèt Titus Livius, e d'autres que legiguèt per de traduccions latinas.
Somari
- 1 Contèxte istoric
- 2 Jovença
- 3 Segonda Cancelariá
- 4 Casuda de Soderini
- 5 Escritura de sas òbras principalas
- 6 Interpretacions comunas
- 7 Pensada
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
A la Renaissença, las cinc principalas poténcias de la Peninsula Italica èran: lo Ducat de Milan, la Republica de Venècia, la Republica de Florença, lo Reialme de Nàpols e los Estats Pontificals[1]. La màger part dels Estats de la peninsula foguèron illegitims, pres per de mercenaris nomenats condottieri.
Foguèron incapables de se ligar pendent fòrça temps a causa d'intrigas diplomaticas e de disputas, e, de las sieunas riquesas, foguèron atirats per las autras poténcias europèas de l'epòca, subretot Espanha e França. La politica italiana foguèt, pasmens, fòrça complèxa e los interèsses politics foguèron sempre dividits. Luchant entre eles, demorèron a la mercé de las ambicions estrangièras, mas l'influéncia de Laurenç de Medici empachèt una invasion. Amb la seuna mòrt en 1492, e l'inaptitud politica del seu filh, l'Itàlia foguèt invadida per Carlos VIII, e s'expulsèron los Medicis de Florença.
Aquela foguèt lo teatre del conflicte entre doas tendéncias : l'una foguèt l'exaltacion pagana de l'individú, de la vida e de la glòria istorica, representada per Laurenç de Medici e lo seu fraire Julian de Medici; e l'autra foguèt la contemplacion crestiana del mond, tornat cap al delà, en responsa a la fulguréncia de la primièra, dins d'aspèctes variats de la vida coma a l'art e fins a la Glèisa, representada per de religioses coma Girolamo Savonarola.
En anonciant l'arribada de Carles VIII coma a de un salvador, al contrari dels Medicis, e amb un grand supòrt popular, lo predicator Girolamo Savonarola venguèt la figura pus importanta de la vila, donant al govèrn un biais teocratico-democratic. Amb sa cresenta autoritat e influéncia, Savonarola excitèt a criticar los paires de Roma coma corromputs e lo Papa Alexandre VI per son nepotisme e immoralitat. Lo Papa l'excomunièt, mas invalidèt l'escomenge. Savonarola finiguèt presonièr e exclús pel govèrn provisòri lo 23 de mai de 1498. Amb la demission de sos simpatizants, cinc jorns aprèp la mòrt d'aquel, Maquiavèl, (qu'aviá 29 ans) foguèt nomenat a la carga de secretari de la Segonda Cancelariá de Florença.
Jovença[modificar | modificar la font]
Se sap pauc de la biografia de Maquiavèl abans de dintrar dins la vida publica. Èra lo tresen de quatre filhs de Bernardo e Bartolomea de' Nelli. La seuna familha èra toscana, antica e apaurida. Comencèt sos estudis de latin a sèt ans[2] e, mai tard, estudièt tanben l'abac. Comparat amb la d'autres umanistas, son educacion foguèt febla, subretot a causa de las paucas ressorsas de la familha.
Se sap pas ben coma Maquiavèl capitèt a s'auçar cap a l'escòla de la Cancelariá lo 19 de junh de 1498. Qualques autors afirmèron que trabalhava alara per auxiliar en 1494 o 1495, ipotèsi contestada uèi. D'autres preferiguèron d'atribuir sa dintrada a l'escòla a l'ajuda d'un ancian professor sieu, Marcelo Virgilio Adriani, qu'auriá conegut en aula de l'Universitat Publica de Florença e qu'èra Secretari de la Primièra Cancelariá[3].
Segonda Cancelariá[modificar | modificar la font]
La principala institucion de Florença en aquel periòde foguèt la Senhoriá[4] amb divèrs organs auxiliars coma las doas cancelariás. La Primièra Cancelariá èra encargada de la politica exteriora, e la Segonda de las guèrras e de politica interiora. Pasmens, aquelas foncions se subrepausèron mai d'un còp e l'autoritat de la primièra cancelariá prevaliá sus aquela de la segonda. Entre las foncions exercidas per Maquiavèl, foguèron tascas burocraticas e d'assistent politic, diplomatic e de cap del Conselh dels Dètz, un autre organ auxiliar de la Senhoriá[5].
Primièras missions diplomaticas[modificar | modificar la font]
La primièra de las seunas missions[6] foguèt de convéncer un condottiero de contunhar de recebre sa sòlda. En aquel temps, lo govèrn de Florença desirava de tornar prendre lo contraròtle de Pisa qu'aprofeitèt de la traïson de Carlos VIII per se rebellar, atal que, aprèp aver passèt aquela primièra mission, foguèt enviat en julhet de 1499 per negociar amb Catarina Sforza, duquessa d'Imola e de Forli lo renovèlament de la "condotta" del seu filh Ottaviano e per temptar de conseguir son ajuda amb soldats e artilhariá per la presa de Pisa.
Lo govèrn de Florença contractèt lo filh de la duquessa amb 15 000 ducats sabent qu'èra mal estrategia militar e Maquiavèl aguèt per instruccions de demenir la sòlda e de reünir tropas e municion per tornar prendre Pisa. Capitèt de reduire la sòlda a 12 000 ducats e comprometèt pas sa vila dins la defensa d'Imola e de Forli coma voliá Catarina.[6] A partir d'aquela primièra mission, escriguèt lo Discorso fatto al Magistrato dei Dieci sopra le cose di Pisa, en 1499, lo seu primièr escrit polític.[6] />Ont comencèt sa carrièra d'escrivan. />
Mission a la cort de França[modificar | modificar la font]
Pauc aprèp Loís XII, successor de Carlos VIII, persuadiguèt lo Ducat de Milan pe Ludovic Sforza e, en cambi del seu sosten, Florença demandèt l'ajuda d'aquel dins la guèrra contra Pisa. Loís XII envièt una armada mercenària que se mostrèt pas disciplinada e pas interessada per lutar. Alara foguèt necessari d'enviar de representants a la cort de França a Nevers pe relatar la situacion e trobar una solucion sens, mentretant, irritar lo rei. Per aquò, foguèron enviats Francisco della Casa e Maquiavèl. Pauc abans d'anar, lo seu paire moriguèt e demorèt amb lo seu fraire Totto, que se dediquèt a la vida eclesiastica, e las seunas doas sòrres ja maridadas[7].
Als dos, lo rei respondèt que una partida de la culpa pel fracas venguèt a Florença e insistiguèt per que l'ataca de Pisa continuèsse als despens de la vila per reparar la vergonha del rei. Sens poders per negociar, Maquiavèl se limitèt a aconselhar a la Senhoriá pendent lo periòde ont acompanhèt la cort per França e a demandar lo mandadís d'embaissadors que poguèsson tractar d'aqueles afars amb mai d'autoritat. Ala poguèt conéisser un pauc mai sus una nacion qu'aviá unificat jos un rei, diferentament d'Itàlia. Aprèp los viatges en França, reüniguèt sas observacions sus la politica francesa en dos tèxtes: "Ritrati delle cose di Francia" (1510) e "De natura gallorum".
De retorn a aquò del seu, se maridèt amb Marietta Corsini, que aguèron quatre filhs e doas filhas (Bernardo, Ludovico, Piero, Guido, Bartolomea e una autra mòrta dins la prima enfança), mas deguèt tornar viatjar, tre que los partits politics de Pistoia, autra ciutat somesa a Florença, s'uniguèron e amenacèron de se rebellar.
Cesar Borgia[modificar | modificar la font]
En 1501, Cesar Borgia, coma condottiero de la Glèisa e filh del papa Alexandre VI, venguèt conquerir de territòris en Toscana, coma Faenza. Aprochèt de Florença amb sas armadas e exigiguèt que la vila se liguèsse a el, li paguèsse un tribut e cambièsse son govèrn per un autre que li siá favorable a si. Quand los florentins, sens oposicion, foguèron a mand de cedir, Loís XII faguèt pression sus Cesar Borgia que foguèt obligat de levar lo camp. Cap a Piombino, la conquistant facilament e tanben Pesaro e Rimini, puèi tornèt a Roma.
Cesar Borgia prenguèt compte que, amb l'aliança francesa, Florença contrariariá lo seu plan de expansion e per aquò demandèt que si li mandèsse de representants per tractar de son interès. Per aquela mission foguèt enviat Francisco Soderini, e Maquiavèl son secretari e ajuda.
Aprèp la retirada de las tropas de Borgia de Toscana, Maquiavèl escriguèt Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati (1502) sa primièra òbra sens relacion amb las activitats de la Cancelariá,[8] e foguèt dins aquel periòde que cambièt la constitucion florentina, la carga de gonfalonièr venguèt a vida. Foguèt ocupada per Piero Soderini, que Maquiavel vengèt prèpa.
En aquel temps, Cesar Borgia Castello e Bolonha. Crenhent lo Duque e que se reüniscan em Mangione per ordor contra el. Cesar Borgia demandèt a Florença un embaissador per negociar una aliança e li mandèron Maquiavèl, sens poders d'embaissador, lo 5 d'octobre de 1502, pas qu'amb la mission de rencontrar los conjurats.
Lo 9 de decembre, Cesar Borgia marchèt subre Cesena amb l'intencion de metre fin a l'acòrdi. Alà, mandèt que faguèsse prisonièr son lòctenent. Se dirigiguèt a Pesaro e dempuèi, a Fano, ordenèt qu'Orsini e Vitellozzo Vitelli, conquistèsse Sinagaglia. Arribant amb sas tropas, lo faguèt prisonièr e, pus tard , faguèt executar los tres. D'aquel eveniment Maquiavèl escriguèt: "Descrizione Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Paolo e il Duca di Gravina Orsini" (1502).
Demandant ajuda florentina, mas sens pesar l'obtenir, anèt conquistar Città di Castello, Perugia, Corinaldo, Sassoferrato e Gualdo, ont Maquiavèl foguèt nomenat embaissador. Arribèt a Florença lo 23 de genièr de 1508. Amb la mòrt de Alexandre VI e la nòva eleccion de Juli II, Cesar Borgia perdèt sa proteccion. Fait prisonièr dos còps, moriguèt lutant contra l'armada de Navarra, mas la figura de Cesar Borgia marquèt Maquiavèl coma aquela d'un perfèit representant de son prince[9][10].
Garda florentina[modificar | modificar la font]
Amb la mòrt de Cesar Borgia, apareis un novèl problèma: l'expansion de Venècia en Romanha que susprenguèt lo Papa, los florentins e l'emperador Maximilian. Sentent los dangièrs exteriors, coneissent l'ineficacitat de las tropas mercenàrias, Maquiavèl demandèt a Soderini la permission de crear una armada formada de ciutadans de Florença. Lo 15 de febrièr de 1506 las novèlas tropas defilèron sus la Piazza della Signoria. Pauc abans aviá acabat lo Decennale primo, poèma de 550 vèrss en « terça rima » que conta las darrièras dètz annadas e seguèt lo Decennale secondo (en 1509).
Casuda de Soderini[modificar | modificar la font]
En aquel periòde, Maximilian declarèt d'aver l'intencion de conquistar Itàlia per restaurar l'ancian Sant Empèri Roman Germanic en se fasent coronar a Roma. Puèi los florentins decidiguèron d'enviar de representants per saber a que còst podián aparar la vila. Maquiavèl e Francesco Vettori foguèron encargats de la negociacion e arribèron a la cort en genièr de 1508.
Mentretant, demorèron pas fòrça temps, perque Maximilian foguèt desfait per Venècia. Maquiavèl tornèt en junh del meteis an e capitèt d'organizar las operacions contra Pisa, vençuda lo 4 de junh de 1509 aprèp 15 ans de guèrra. Maquiavel escriguèt "Ritratti delle cose dell'Alemagna" (1508 - 1512).
Las ostilitats entre lo papa e Venècia atenguèron lo maximum e fin finala foguèt desfait per la Liga de Cambrai. Mentretant, podent pas daissar Itàlia tombar dins de mans estrangièras, lo papa faguèt una aliança amb Espanha e Venècia contra França.
Los florentins que totjorn comptèron sus l'ajuda del rei de França e que volián pas desagradar lo papa èran dividits. Maquiavèl foguèt enviat a la cort de França per explicar la situacion dels florentins. Sens succès, tornèt en octobre de 1510 amb la certitud que i auriá una guèrra entre França e los Estats de la Glèisa.
Aprèp que Loís XII convoquèt un concili cismatic a Pisa, domeni florentin, lo papa amenacèt Florença d'escomenge e Maquiavèl deguèt negociar l'ajornament de la reünion. Malgrat lo succès de la mission — los paires se dirigiguèron a Milan — lo papa metèt fin al govèrn de Soderini. Se liguèt amb lo rei d'Aragon contra França e coma Florença refusèt son sosten, la Dieta de Manto ataquèt la vila e destituiguèt Soderini, fasent tornar los Medicis al poder.
Escritura de sas òbras principalas[modificar | modificar la font]
Lo 7 de novembre de 1512 Maquiavèl foguèt destituit, acusat d'èsser un dels responsables d'una politica contra los Medici e grand collaborator del govèrn precedent. Foguèt condemnat a mila florins d'aur e citat a demorar en Toscana pendent un an.
Per emmalir sa situacion, los ans seguents dos joves, Agostino Capponi e Pietropolo Boscoli, foguèron preses e acusats de conspiracion contra lo govèrn. Un d'eles daissèt caire, sens voler, una tièra de possibles adèptes del movement republican, que Maquiavèl que foguèt pres e torturat[11]. Per bona fortuna, amb la mòrt de Juli II lo 21 de febrièr de 1513 e l'eleccion de Joan de Medici, un florentin, (Leon X, totes los suspèctes de la conspiracion foguèron amnistiats en senhal de regaudiment, aprèp 22 jorns de prison.
Liberat, anèt a Sant'Andrea in Percussina a sèt quilomètres de San Casciano. Es durant aquel ostracisme e inactivitat, lo qual durèt fins a sa mòrt, qu'escriguèt sas òbras pus conegudas: "Lo Prince" e los "Discors sus lo primièr decenni de Titus Livius" (1512-1517). coneguèt divèrs, e se raprochèt de Francesco Guicciardini. Escriguèt entre autres lo poèma Ase d'aur (1517), a pèça La Mandragora (1518), considerat una òbra de primèra de comedia italiana,[12] e Novella di Belfagor (roman, 1515), e d'innombrables tractats politicoistorics, poèmas e sa correspondéncia particulara (organizada per los descendents) coma Dialogo intorno alla nostra língua (1514), Andria (1517), Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze (1520), Sommario delle cose della citta di Lucca (1520), Discorso delle cose florentine dopo la morte di Lorenzo (1520), Clizia, comedia em proa (1525), Frammenti storici (1525) e autres poèmas coma Sonetti, Canzoni, Ottave, e Canti carnascialeschi.
Amb la mòrt de Laurenç II en 1520, Juli de Medici aguèt tot lo poder a Florença. Vesiá Maquiavel d'un uèlh melhor que sos predecessors e li demandèt d'escriure una Istòria de Florença, òbra qu'ocupèt los sèt darrièrs ans de sa vida. Escriguèt tanben L'Art de la Guèrra (1519-1520). E aprèp un viatge de trabalh a Luca escriguèt "Vita di Castruccio Castracani da Lucca" (1520).
Aprèp la casuda dels Medici en 1527, la Republica se tornèt instaurar dins la vila, mas Maquiavèl vegèt un còp sas esperanças de tornar servir la vila foguèron desfaitas perque aviá trabalhat per los Medicis e foguèt tractat amb malfisança per la nòva Republica. Pauc de jorns apuèi, s'amalautiguèt, moriguèt escurament e foguèt enterrat dins la tomba de familha dins la glèisa de la Santa Crotz a Florença.
Lo Prince[modificar | modificar la font]
Lo Prince es probablament lo libre pus conegut de Maquiavèl; acabat en 1513, se publiquèt postumament en 1532. A per origina l'aliança de Julian de Medici e del Papa Leon X[13], ont Maquiavèl vegèt la possibilitat qu'un prince finalament unifique Itàlia e la defenda contra los estrangièrs. Una autra version sus l'origina del libre, ditz que l'auriá escrit per temptar d'obténer las favors dels Medicis.
Se dividís en 26 capítols. Al començament, presenta los tipes de principat existent e expausa las caracteristicas de cadun d'aqueles. A partir d'aquò, defend la necessitat del prince de basar sas fòrças amb d'armadas pròprias, non amb de mercenaris e, après tractar del govèrn pròpriament dich e dels motius de la vulnerabilitat dels Estats italians, conclutz son òbra fasent una exortacion per qu'un nòu prince conquiste e libère Itàlia. En una letra a son amic Francesco Vettori, datada del 10 de decembre de 1513, Maquiavèl comentèt:
Coma Dante ditz qu'i a pas de sciéncia sens enregistrar çò que s'apren, notèri totas las conversacions que me semblavan essencialas, e compausèri un pichon libre nomenat De principatibus, ont analisi prigondament de quin biais pòdi pensar aquel subjècte, en debatent çò qu'es un principat, quins tipes de principats existisson, coma son conquistats, estabilizats, e coma se pèrdon.
— Letra de Nicolau Maquiavèl a Francesco Vettori, lo 10 de decembre de 1513.[14]
Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius[modificar | modificar la font]
Los Discorses s'opausan al Prince" per lo tèma, pasmens las doas òbras an qualques concèptes en comun. Foguèron pensats coma una analisi e comentari de tota l'òbra de Titus Livius[15], mas demòran incomplèts, van pas al delà del primièr decenni.
Venguèt a partir de la volontat de l'autor de comparar las institucions de l'Antiquitat, especialament de la Roma classica, amb aquelas de la Florença de son epòca[16]. Atal, seguent l'òbra de Titus Livius, analisa coma apareisson, demòran e desapareisson los Estats. Es dividit per aquò en tres partidas, estudiant dins la primièra la fondacion e l'organizacion, dins la segonda l'enriquiment e l'expansion e dins la darrièra la decadéncia.
Interpretacions comunas[modificar | modificar la font]
Lo metòde utilizat romp amb la tradicion medievala se fondent sus l'empirisme e l'analisi dels faches recorrent e l'experiéncia istorica de la Roma Antica. E mas, foguèt lo primièr a prepausar una estequida per la politica diferenta de la estequida religiosa, ont la finalitat de la politica seriá la mantenença de l'Estat.
Lo primièr a s'exprimir sus son òbra foguèt lo cardinal anglés Reginald Pole, se diguèt orrificat per l'influéncia qu'aquela tenguèt sus lo Lord Cromwell[17]. Los Jesuistas l'acusèron d'èsser contra la Glèisa e convencèron lo Papa Pau IV de la repertoriar dins l'Index Librorum Prohibitorum en 1559[17]. En França, un uganaud nomenat Innocent Gentillet escriguèt una òbra que l'acusava d'ateïsme e que sos metòdes provoquèron lo Chaple de Sant Bartomieu. Aquela òbra foguèt fòrça difusada en Anglatèrra. En general las criticas se basèron en Lo Prince, analisant l'òbra sola, negligissent las autras òbras de Maquiavèl e sens prendre en compte lo contèxte ont foguèt producha.
I aguèt tanben los que volguèron conciliar sa pensada amb la Glèisa o la tornar d'un biais nacionalista; sens fòrça succès[17]. Uèi, las analisis temptan de prendre en compte subretot los Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius e son Arte de la Guèrra, contextualizant sos escrits e declarant que Maquiavèl inventèt pas una teoria politica, solament descriguèt las practicas qu'aviá vistas[18].
Conselhièr del tiran[modificar | modificar la font]
Aquela analisi comencèt de se difusar amb la Reforma Protestanta e la Contrareforma. Fins alara sas òbras èran ignoradas, e apuèi, l'autor e sas òbras foguèron vistes coma pernicioses, foguèt creada l'expression « las fins justifican los mejans », que s'encontra jamai dins son òbra[19][20].
Aquela interpretacion es ligada tanben a la vision de sos escrits coma basa teorica de l'absolutisme, al costat de Thomas Hobbes e Bossuet, sens, pasmens, se referir als Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius que fa l'elògi de la forma republicana del govèrn.
Foguèt fòrça difusada al sègle XVI e se tròban prèp de 400 òbras[21] que citan Maquiavèl, totas ligant son nom a la crudeltat, a l'engana e a la manca d'escrupuls. William Shakespeare dins sa pèça Enric VI[22].
Conselhièr del pòble[modificar | modificar la font]
Una segonda interpretacion ditz que en escrivent Lo Prince, Maquiavèl temptava d'alertar lo pòble dels dangièrs de la tirania, d'aquel avís èran, Baruch de Espinoza e Jean-Jacques Rousseau. Lo darrièr escriguèt "(…) es çò que Maquiavèl faguèt veire amb evidéncia. Fenhent de donar de leiçons als reis, las donèt, e grandas, als pòbles."[23]. Aquela tèsi foguèt defenduda recentament per d'estudis de l'òbra coma o faguèt Garret Mattingly.
I a los qu'afirman que "Lo Prince" es una satira de las costumas dels governants o que l'autor acreditava pas çò qu'escriguèt, fondant aquela afirmacion dins la referéncia que Maquiavel auriá agut per la Republica coma forma de govèrn. Pasmens faguèt de criticas a la Republica[24][25].
Nacionalista[modificar | modificar la font]
Dins lo scenari de l'Euròpa del sègle XIX, pendent las Guèrras Napoleonencas, amb Alemanha e Itàlia fragmentadas e amb los nacionalismes intèrnes naissents, la vision de Maquiavèl passèt per un nacionalisme exaltat, prèst a tot per l'union e la defensa d'Itàlia.
Hegel, Herder, Macaulay e Burd foguèron de sos defensors[26], segurament basant lor interpretacion sul capítol final del Prince ont Maquiavèl fa una defensa apassionada d'una Itàlia unificada, afirmant qu'un pòble pòt èsser urós e prospèr solament s'es unit.
Pensada[modificar | modificar la font]
Maquiavèl foguèt pas un pensador sistematic[27][28]. Utilizava l'empirisme per escriure mentre un metòde inductiu e pensava sos escrits coma de conselhs practics, contra utopics e realistas[27]. Per Maquiavèl la teoria se separava pas de la practica[28]. Los concèptes descriches per el rompon amb la tradicion teologica medievala e tanben amb la practica, comuna pendent la Renaissença, de prepausar d'Estats imaginaris perfièches, que los princes aurián degut aver totjorn a l'esperit. A partir de l'observacion de la politica de son temps e de la comparason amb aquela de l'Antiquitat formalizèt lo seu pensament per acreditar la permanéncia de la natura umana.
Virtù e fortuna[modificar | modificar la font]
Los concèptes de virtù e fortuna son emplegats mai d'un còp per Maquiavèl dins sas òbras. Per el, la virtù seriá la capacitat d'adaptacion als eveniments politics qu'aportariá la permanéncia del poder. La virtù seriá coma un barratge que retendriá los projèctes del destin. Mas segon l'autor, en general, los essèrs umans devon mantenir la meteissa conduita quand es fruchosa e atal acabarián de pèrdre lo poder quand la situacion càmbia[29].
L'idèa de fortuna de Maquiavèl ven de la divessa romana del sòrt e representa las causas indefugiblas qu'arriban als essèrs umans. Se pòt pas saber a qui va far bens o mals e pòt menar qualqu'un al poder coma ne privar, pasmens se manifèsta gaireben pas en politica. Coma sa volontat es desconeguda, se pòt pas afirmar qu'ela jamai li serà favorable[30].
L'Istòria[modificar | modificar la font]
Maquiavèl escriguèt l'Istòria mai coma pensador politic que coma istorian[31]. Atal se preocupèt pas que las referéncias foguèron precisas, mentretant anèt als archius de Florença - practica pauc comuna a l'epòca - e daissèt transparéisser dins sas òbras istoricas la defensa de sas idèas tras de la narracion dels faches istorics[32]. Tanben afirmèt que l'Istòria se repetís, de l'escotar seriá util coma exemple per que los òmes tempten d'agir totjorn del meteis biais, eviten de cometre las meteissas errors[33][34].
Atal, entretant de sos biografes li atribuisson los fondaments de l'istoriografia modèrna[31], d'autres afirman qu'aguèt pas una vision critica sufisenta per poder separar los faches istorics dels mites acceptats coma vertadièrs, per exemple, la fondacion mitologica de Roma[34]. D'autres, encara, li atribuisson una « concepcion dogmatica e ingnüa de l'Istòria »[34].
Estequida[modificar | modificar la font]
L'estequida de Maquiavèl va contra l'estequida crestiana qu'eretèt de l'Edat Mejana. Las actituds dels governants e dels Estats coma s'èran subordenats a una lei superiora e la vida umana foguèt destinada a salvagarda de l'arma. Amb Maquiavèl la finalitat de las accions dels governants capita per èsser la permanéncia de la patria e lo ben general de la comunitat, pas al pròpri, atal qu'una actitud pòt pas èsser dicha bona o marrida solament jos una perspectiva istorica[35].
I a un punt de critica de la pensada maquiavelica, per que amb aquela se pòt justificar, per un Estat la practica e tot tipe de violéncia, siá contra los seus ciutadans, siá a aqueles autres Estats. Al meteis temps, lo jutjament posterior d'una actitud que semblava bona, se pòt mostrar marrida[36].
La Natura umana[modificar | modificar la font]
« Tanben las leis melhor ordenadas son impotentas abans de las costumas" (…) »
Per el, la natura umana seriá subretot marrida e los essèrs umans vòlon obtenir los pus grands ganhs a partir del mendre esfòrç, fasent lo ben solament quand i son forçats[37]. La natura umana tanben ven pas de l'experiéncia de l'Istòria[37] atal sos contemporanèus aguèron coma los antics romans sens que l'istòria d'aquelas civilizacion servisca d'exemple[25].
Amb per consequéncia qu'es inutil d'imaginar d'Estats utopics[25].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt) ESCOREL, Lauro. Introdução ao pensamento político de Maquiavel. Brasília: Editora Universidade de Brasília, 1979. p. 19.
- ↑ RIDOLFI, Roberto. Biografia de Nicolau Maquiavèl. São Paulo: Musa Editora, 2003. p.19. ISBN 85-85653-67-1
- ↑ RIDOLFI, Roberto., op. cit., pp. 31-37
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 25.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 26.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 27.
- ↑ RIDOLFI, Roberto., op. cit., p.51
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 34.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 33.
- ↑ BIGNOTTO, Newton. Maquiavel. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Ed., 2003. p. 20. ISBN 85-7110-743-2
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 46.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 51.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 66.
- ↑ Nicolau Machiavelli. Lettere.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 48.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 71-72.
- ↑ 17,0 17,1 17,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 62.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 64.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 97
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., p. 25
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos. Introdução a Maquiavel – Uma teoria do Estado ou uma Teoria do Poder?. São Paulo: Edicamp, 2004. p. 15. ISBN 85-88513-45-5
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., p. 94.
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., p. 18
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 48-49.
- ↑ 25,0 25,1 25,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 74.
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., pp. 19-20.
- ↑ 27,0 27,1 ESCOREL, Lauro., op. cit., pp. 11-14.
- ↑ 28,0 28,1 PINZANI, Alessandro. Maquiavel & O Príncipe. Rio de Janeiro: Jorge Zahar, 2004. pp. 16-19. ISBN 85-7110-801-3
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 23-26
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 26-28
- ↑ 31,0 31,1 RIDOLFI, Roberto., op. cit., p. 226
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 53.
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 18-19
- ↑ 34,0 34,1 34,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 73.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., pp. 93-101.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 107.
- ↑ 37,0 37,1 BIGNOTTO, Newton., op. cit., p. 19-20
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (pt), Sérgio BATH, Maquiavelismo: a prática política segundo Nicolau Maquiavel, ed Editora Ática, São Paulo, 1992
- (pt) DE GRAZIA, Sebastian. Maquiavel no inferno. São Paulo: Companhia das Letras, 1993
- (pt) José NIVALDO, Maquiavel, o Poder ed Martin Claret São Paulo, 2004
- (pt) Maurizio VIROLI, O sorriso de Nicolaued Estação Liberdade, São Paulo 2002


text:
Fos
Fos puet estar:
- Fos (Alta Garona), o nombre en francés y oficialment d'Hòs, una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Sent Biat y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Fos (Erau), una comuna occitana en o departamento francés d'Erau, districto de Besers, cantón de Rojan y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Fos-sur-Mer, o nombre en francés y oficialment de Fòs, una comuna occitana en o departamento francés de Bocas d'o Roine, districto d'Istre, cantón d'Istre Sud y rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.