text:
Erasme
Desiderius Erasmus Roterodamus, nascut lo 28 d'octobre de 1469 a Rotterdam, comtat d'Olanda, e mòrt lo 12 de julhet de 1536 a Basilèa, es un canonge regular de sant Agustin, filosòf, escrivan latin, umanista e teologian dels Païses Basses borguinhons, considerat coma una de las figuras màgers de la Renaissença tardièra.
Somari
Biografia brèva[modificar | modificar la font]
Erasme nasquèt lo 28 d'octobre de 1466 o 1467 o 1469, segon los biografes, a Rotterdam. Es lo filh illegitime d’un capelan e d’una filha de mètge. Segon d'uns, son nom d'origina èra Geert Geerts, o Gerhard Gerhards[1], mas aquó es gaire provat[2].
En 1488, prononcièt sos vòls cap als canonges regulias de sant Agustin a Stein. Foguèt ordonat prèstre lo 25 d'abril de 1492. Obtenguèt alara una dispensa de cors. L’evèsque de Cambrai invitèt Erasme a lo seguir dins sos desplaçaments coma secretari a partir de 1493. Quittèt lo convent. Demorèt a París entre 1495 e 1499 ont auriá aprés lo grèc. Sembla qu'aurián tanben encontrat fòrça umanista.
Escriguèt dins aquel temps l’Enchiridion militis christiani (Lo Manual del soldat crestian), jos l’inspiracion del franciscan Jean Vitrier, alara gardian (superieur) del convent de Saint-Omer.
Entre 1499 e 1514, Erasme percorriguèt Euròpa. En 1499 anèt pel primièr còp en Anglatèrra, ont coneguèt John Colet, canonge de Sant Paul, e Thomas More. Tornèt de nòu en Anglatèrra entre 1505 e 1506. E entre 1506 e 1509 Erasma demorèt en Itàlia. Vanguèt doctor en teologia a l’universitat de Turin. A partir de 1509 faguèt son tresen sejorn en Anglatèrra, a cò de Thomas More. I escriguèt L’Elògi de la Folia.
En 1514, encontrèt de l’estampaire Johann Froben a Basilèa e escriguèt l'Educacion d'un prince destinat al duc de Croÿ, preceptor del futur Carles Quint, puèi venguèt conselhèr d'aquel sobeiran entre 1517 e 1521, demorant subretot a Lovaina ont dirigissiá lo Collègi de las Tres Lengas novèlament fondada. En 1517 Leon X lo dispensa de portar lo vestit monastic. Luther, fondator du protestantisme, sollicitèt Erasme de le rejónher, mas aquel darrièr refusèt (1519).
Entre mai e octobre de 1521, Erasme passèt cinc meses a Anderlecht ont es ara l'ostal d'Erasme, près de Brussèlas, a cò de son amic lo canonge Pierre Wichmans. Puèi, entre 1521 et 1529, demorèt a Basilèa, ont publiquèt la màger partida de son òbra (Edicions e comentaris de gaireben totes los Paires de la Glèisa). En 1522, foguèron pels primièr còp publicat Colloquis e De conscribendis epistolis (manual d’epistolografia). En 1524, Erasme ataquèt Luther dins son De libero arbitrio (Del liure arbitre) a que Luther respondèt en 1526 per lo De servo arbitrio. Que la polemica contunhèt ben après.
En 1528, publiquèt Lo Ciceronian, critica del purisme d'uns autors de son epòca coma Bembo que fixavan la lenga e refusavan d'utilizar un vocabulari diferent d'aquel de Ciceron per descriure las realitats modèrnas. En 1529, la vila de Basilèa tota acquerida a la Reforma, preferiguèt s’installar a Friborg de Brisgòvia ont escriguèt sa darrièra grand obra: L’Ecclesiasta. En 1535, faguèt son retorn definitiu a Basilèa. Lo meteis an, lo papa li ofriguèt de lo far cardinal, que refusèt.
Moriguèt lo 12 de julhet de 1536 a Basilèa.
Òbras e pensadas[modificar | modificar la font]
L'Elògi de la Folia[modificar | modificar la font]
S’agís d’una ficcion burlesca e allegoric, que deu benlèu quicòm a l'òbra De triumpho stultitiae de l'umanista italian Faustino Perisauli de Tredozio (près de Forlì)[3]. Erasme i fa parlar la divessa de la Folia e li fa dire una critica virulenta de las diversas professions e categorias socialas, coma los teologians, los mèstres, los monges e lo naut clergat mas tanben los cortesans que n'avèm una satira fissaira. Aquel autor excellava dins lo genre satiric. Atal, es l’autor dels Colloquis: una satira fissaira de las mòrs de son epòca que de mòstra son esperit independent. Mas dins L’Elògi de la Folia, la satira s’espandís e despassa l’epòca de son autor per aténher la societat umana en general. L'obratge foguèt mes a l'Indèx en 1557 pendent la Contra Reforma.
Comença amb un savent elògi imitat de l’autor satiric grèc Lucian, qu'Erasme e Thomas More acabavan de traduire l’òbra en latin, una pèça de virtuositat dins lo deliri. Lo ton ven mai sorn dins una seria de discors solemnes, quand la folia fa l’elògi de l’embòniament e de la deméncia e que passa a un examèn satiric de las supersticions e de las practicas piosas dins la Glèisa catolica e tanben a la folia dels pédants. Erasme venguèt prigondament decebut de Roma, qu'aviá refusat d'avanças de la Curia. Pauc a pauc la Folia pren la quita vòtz d’Erasme qu'anoncia lo castig. L’ensag s'acaba en descrivent de biais onèste e esmovant los ideals vertadièrs crestians.
Erasme e Euròpa[modificar | modificar la font]
Erasme militèt per la patz en Euròpa. Aquel engatjament europèu es fondat sus son cosmopolitisme: proclama « Lo mond entièr es la nòstra patria a totes », dins la Querela pacis. Es tanben basat sul seu pacifisme. La discòrda sanglanta que devisa los Angleses, los Alemands, los Franceses e los Espanhòls li semble una absurditat. « Perque aqueles noms estupids nos sepan, alara lo nom de crestian nos unís? »
Dins la biografia que consacrèt a Erasme, Stefan Zweig commena: {{cita|puslèu que d’escotar las vanas pretencions dels reiatons, dels sectators e dels egoïsmes nacionals, la mission d’Europèu es al contrari de totjorn insistir sus çò que liga e çò qu'unís les peuples, d’afirmar la preponderança de çò europèu sul nacional, de l’umanitat sus la patria e de transformar la concepcion de la Cretiantan, considerada coma una comunautat unicament religiosa, cap a una crestiantat universala, cap a un amor de l’umanitat umila, serviabla, desvoat[4]
En l’onor d’Erasme, lo programa europu d’escambi pels estudiants e los enseignhaires foguèt nomenat Erasmus.
La traduccion del Nòu Testament[modificar | modificar la font]
Erasme, de son vivent, èra ja conegut dins l’Euròapa occidentala coma un dels grands pensaires de son temps. Òme fòrça instruit, mestrejava lo latin e lo grèc. Sa coneissença del grèc lo persuada que de partidas de la Bíblia que son dins la Vulgata latina foguron pas corrèctament traduchas. Decidiguèt donc de far estampar lo Nòu Testament grèc, malgrat las objeccions de sos amics coma Van Dorp per que seriá minar la fondacion de la Glèisa, ja qu'èra en tan mal estat. Per realizar aquel Nòu Testament (1516) grc, Erasme dispausava de sièis o sèt manuscrichs grècs (Minuscul 1, 2, 817, 2814, 2815, 2816, 2817)[5]. Ne faguèt una traduccion nòva en latin per fae veire las diferéncias amb la Vulgata. Per la seguida los Elzevier, una familha d’estampairess de Leyde, utilizèron lo tèxte grèc d’Erasme en escrivent en dejós del títol Textus receptus. Aquela publicacion rejonh en granda partida las critica que se basa la reforma de Luther: la Glèisa catolica l’accusa, el e los seus partisans, de connivéncer amb Luther. A aquel repròche d’aver pausat l’uòu de l’eretgia, respond qu'èra pas lo seu let e qu'èra pas el lo responsable de l’esclatament de la Glèisa.
Erasme mistificaire?[modificar | modificar la font]
En 1530, Erasme, dins sa quatrena edicion de las òbras de sant Ciprian, introduch un tractat De duplici martyrio ad Fortunatum, qu'atribuís a sant Ciprian e presenta coma se foguèra trobat per azard dins una anciana bibliotèca. Aquel tèxte, pròche dels obratges d'Erasme, que siá su fond (ostilitat a la confusion entre vertut e sofrença) o sus la forma, e que se conéis pas cap de manuscrich, conten d'anacronismes flagrants, coma una alusion a la persecucion de Dioclecian, persecution plan posteriora a la mòrt de sant Ciprian. En 1544, lo dominican Henricus Gravius denòncia l'obratge coa inautentic e n'attribuís la paternitat a Erasme o a un imitator d'Erasme. Al sègle XX, l'ipotèsa d'una frauda d'Erasme foguèt abandonada gaireben totes los grands erasmians, per exemple Percy S. Allen, mas adoptada per d'universitaris coma Anthony Grafton[6].
La devisa d'Erasme[modificar | modificar la font]
Erasme aviá causit coma devisa[7] « Nulli concedo » (« A degun concedís ») mas quand li èra reprochada perque pro orguelhosa, repondava plan subtilament qu’èra pas la seuna mas aquela de Terminus, dieu antic representant la mòrt o lo tèrme de la vida, e qu'èra la mòrt e non Erasme que parlava. En fach, Erasme portava coma sagèl sus son anèl, una gemma antica representant lo dieu Bacus, present de son escolan l’arquevèsque Alexandre Stuart, mas Erasme pensava qu’èra del dieu Terminus.
Òbras[modificar | modificar la font]
- In Acta Apostolorum paraphrasis ERASMI Roterodami, nunc primun recens & nata & excusa. 1524.
- Parabolæ sive similia… Lion, Sébastien Gryphe, 1528.
- Dialogus de recta latini graecique sermonis pronuntatione, 1528.
- De morte declamatio… in genere consolatorio. Lon, Sébastien Gryphe, 1529.
- Modus orandi Deum. Lion, Sébastien Gryphe, 1529.
- D. Erasmi Roterodami epistolae duae recens conditae et aeditae ; Ejusdem Erasmi, responsio ad epistolam apologeticam incerto autore proditam nisi quod titulus forte fictus habebat Per ministros verbi ecclesiae argentoratentis, Coloniae, 1530
- De sarcienda ecclesiae concordia : deque sedandis opinionum dissidiis, cum aliis nonnullis lectu dignis. París, Christian Wechelus Chrétien Wechel, 1533.
- De Immensa Dei Misericordia. Virginis et martyris comparatio per eundem. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534.
- Erasmi Roterodami Liber cum primis pius, De præparatione ad mortem. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534.
- Exomologesis, per Des. Erasmum Roterodamum recognita diligenter & aucta. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534
- Adagiorum chiliades quatuor, et sesquicenturia ex postrema autoris recognitione. Ad Hæc Henrici Stephani animadversiones in Erasmicas quorumdum Adagiorum expositiones, Lion, Sébastien Gryphe, 1541, puèi 1559, Johannis Andreae, Francofierti (Francfòrt), 1670.
- Opus eruditissimum divi Ireanei episcopi lugdunensis, in quinque libros digestum, in quibus mire retegit & consutat veterum haereseon impias ac portentosas opiniones, ex vetustissimorum codicum collatione quantum licuit Des. ERASMI roterodami opera emenda. Parisiis, Apud Audoënum Parvum, 1563.
- Apophthegmatum ex optimis utriusque linguae scriptoribus. Lion Sébastien Gryphe, 1541.
- Epitome adagiorum D. Erasmi Roterodami, in locos digesta communes, singulari fide recognita, & multis aucta locis, in quibus antea manca videbatur. Huic adiecta proximè, Pars altera auctorum sane multorum, qui proverbia post Erasmum ediderunt. Parisiis, apud Aegidium Beys, 1583.
- Enchiridion Militis Christiani. Ejusdemque oratio de virtute amplectenda. Ludguni Batavirum, Apud. Andr. Clouquium, 1624
- Querela Pacis iundique gentium ejectæ prostigatæque. Lugduni Batavorum, Ioannis Maire, 1641.
- Consultatio de Bello Turcis inferendo. Opus cum cura recens editum. Lugduni Batavorum, Ioannis Maiore, 1643.
- Desiderii Erasmi Roterodami Colloquia familiaria. In usum studiosæ iuventutis cum notis accuratioribus M. Nicolai MERCIER. Parisiis, apud Claudium Thiboust, 1656.
- Elògi de la Folia, 1731.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Adrian Room, Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins, p. 165
- ↑ Erasmus, Johan Huizinga, Ed. Ad Donker, Rotterdam, 2001, p. 28
- ↑ Vejatz per exemple (fr)Jean Claude Margolin, Neuf années de bibliographie érasmienne, 1962-1970, París, Vrin, 1977, p.85 (noticia sus Ijsewijn-Jacobs, J. et J., « De Triumphus Stultitiae van Faustinus Perisauli en de Laus Stultitiae van Erasmus », in Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis, 1964, p. ), obratge parcialament consultable sus Google Libres.
- ↑ Stefan Zweig, Érasme. Grandor e descadénncia d’une idèa
- ↑ W. W. Combs, Erasmus and the textus receptus, DBSJ 1 (Spring 1996), 45.
- ↑ Anthony Grafton, Faussaires et critiques, Les Belles Lettres, 2004, p53-54. Fernand Halleyn, « Le fictif, le vrai et le faux », dins Jan Herman e al. (dir.), Le Topos du manuscrit trouvé, p.503}} a 506, parcialament sus Google Livres, ed. Peeters, Louvain - París, 1999. L'attribucion a Erasme foguèt sostenguda per F. Lezius, « Der Verfasser des pseudocyprianischen Tractates De duplici martyrio : Ein Beitrag zur Charakteristik des Erasmus », dins Neue Jahrbücher für Deutsche Theologie, IV (1895), p.95-100; per Silvana Seidel Menchi, « Un'opera misconosciuta di Erasmo ? », dins Rivista storica italiana, XC (1978), p.709-743; e per Neil Adkin, « The Use of Scripture in the Pseudo-Cyprianic De duplici martyrio, dins Giornale italiano di filologia, 47, 1995, p.219-248. Vejatz recension de l'article de N. Adkin per François Dolbeau dins Revue des études augustiniennes, 44 (1998), Chronica Tertullianea et Cyprianea, p.307-339, en linha.
- ↑ Alain van Dievoet, Concedo Nulli, dins, « Miscellanea Jean-Pierre Vanden Branden : Erasmus ab Anderlaco », Brusslas, Archius e bibliotecas de Belgica, 1995.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Marie Barral-Baron, L'Enfer d'Erasme. L'humaniste chrétien face à l'histoire, Droz, 2012.
- (fr) Marcel Bataillon, Érasme et l'Espagne - Recherches sur l'histoire spirituelle du XVIme sicle, 1937 (tèsi), edition aumentada e corrigida de 1991, Droz, 1998,
- (fr) Yvonne Charlier, Érasme et l’amitié d’après sa correspondance, Paris, Les Belles-Lettres, 1977.
- (fr) Bernard Cottret, Thomas More, Paris, Tallandier, 2012.
- (fr) André Godin, « L’enfant bâtard et la langue du père », Bulletin de l’Association d’étude sur l’humanisme, la réforme et la Renaissance 1982 (15-2), p. 83–94.
- (fr) André Godin, Érasme, lecteur d’Origène, Genève, Droz, 1982.
- (fr) Léon Halkin, Érasme parmi nous, éd. Fayard, 1987
- (fr) Jean-Claude Margolin, Érasme précepteur de l’Europe, Paris, Julliard.
- (fr) Stefan Zweig, Érasme, grandeur et décadence d’une idée, éd. Lgf, 2008 (rééd.)
- (fr)} Karel Vereycken, Comment la folie d'Érasme sauva notre civilisation
- (fr) Jean-Louis Antoine Alfred Gilly, Érasme de Rotterdam, sa situation en face de l'Église et de la libre pensée, 1879
- (it) Lorenzo Cortesi, "Esortazione alla filosofia. La Paraclesis di Erasmo da Rotterdam", Ravenna, SBC Edizioni, 2012, ISBN 978-88-6347-271-4
- (ca) Pep Mayolas, "Erasme i la construcció catalana d'Espanya", Barcelona, Llibres de l'Índex, 2014
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (la) Exemplars numerizats del sègle XVI d'obratges d’Erasme sul site de las (fr) Bibliotecas virtualas umanistas.
- (fr) Presentacion per una exploitacion pedagogica d’extrachs de tèxtes d’Erasme sul site Cliotexte.
- (la) Tèxte latin integral de las Adages.
- (fr) Audiolivre : Érasme, Éloge de la folie


c: text/html

text:
Elefant de guèrra
Un elefant de guèrra èra un elefant dreiçat per d'utilizacions militaras sus lo prat batalhier ò per transportar de cargas pesucas. Foguèt utilizat de l'Antiquitat au sègle XIX.
Una carga d'elefants èra basada sus la poissança deis animaus e èra malaisada d'arrestar per de fòrças d'infantariá soletas. De mai, l'aspèct e l'odor deis elefants entraïnavan de panicas generalas au sen dei chivaus. Enfin, tuar ò neutralizar un elefant èra una causa malaisada de realizar. Pasmens, de tacticas especialas foguèron desvolopadas per luchar còntra leis elefants e, dins lo cas d'una bleiçadura grèva ò d'una retirada grèva, un animau podiá s'entornar brutalament e infligir de pèrdas importantas a la sieuna armada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neutron
Lo neutron es una particula subatomica sens cap de carga electrica e de massa similara a la del proton. Lo neutron se classifica coma barion, e se compausa de tres quarks (udd).
Lo neutron, amassa amb lo proton, es part dels nuclèus de la màger part d'atòms, franc l'isotòp mai comun de l'idrogèn, (H), format d'un sol proton.
Defòra del nuclèu, los neutrons son inestables, e an una vida mejana d'aperaquí quinze minutas (tn = 886,7±1,9 s).
Los neutrons son someses a las fòrças febla, fòrta e gravitacionala. La fòrça electromagnetica, s'unifica parcialament amb la febla a d'energias nautas; o dich d'una autre biais, a de distàncias mendres que lo diamètre d'un proton, las doas fòrças sonque son dos aspèctes d'una fòrça, la fòrça electrofebla. Aital lo neutron, encara que la soma de las cargas electricas de sos compausants, los quarks, (u (+2/3) + d (-1/3) + d (-1/3) = 0) siá nulla, es tanben somés a l'interaccion electromagnetica.


text:
1198
Aquesta pagina concernís l'an 1198 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Anglatèrra (→ 1197) amb una tiera de desfachas còntra l'armada dau rèi Ricard Ièr, especialament a la batalha de Coucelles (28 de setembre) e a Vernon (octòbre) (→ 1199). En mai d'aquò, regardant l'afaire dei maridatges de Felip II, lo papa novèu, Innocenci III, ordonèt a son legat Pèire de Càpoa de prononciar l'interdich sus lo reiaume de França e l'excomunicacion personala dau rèi. Pasmens, aquò se turtèt inicialament a una resisténcia fòrta dau clergat francés (→ 1200).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra França a l'avantatge dau rèi Ricard Ièr (1189-1199). En setembre, l'armada anglesa ganhèt una tiera de batalhas que li permetèt de conquistar Boury, Coucelles e de pilhar una partida de la Vau de Sèina. Pasmens, l'intervencion dau papa Innocenci III, desirós d'organizar una Crosada còntra l'eresia catara en Occitània, entraïnèt l'aplant dei combats e la dubertura de negociacions. Aquò permetèt au rèi de se concentrar sus la repression de sei vassaus insurgents.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat dau rabin, mètge e teologian andalós Maimonides (1138-1204) sus lei poisons e leis antidòts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Averroès, sabent, filosòf e teologian arabi.
- Celestin III, papa de la Glèisa Catolica.


text:
Fernandel
Fernandel (Marselha, lo 8 de mai de 1903 - París, lo 6 de febrièr de 1971) foguèt un actor e cantaire occitan de Provença fòrça famós.
Comencèt dins lo music-hall.
Coma actor se destaquèt en particular dins Lo Schpountz, L'Aubèrga roja, Ali Baba e los Quaranta raubaires, La Cosina au burre, Don Camillo, La Vaca e lo Presonier, Naïs, Benastrós cu coma Ulisses.
Coma cantor, maquèt lo public ambé sei cançons Félicie e Lo tango còrse.
En 1954 subre la cadena de ràdio France Inter declarèt conéisser lo provençau per sa familha e parlèt de son estacament per l'òbra en provençau de Frederic Mistral e en tot regretar lo recul de la lenga qu'expliquèt de pas aver enregistrat ges de sei tèxtes perque una traduccion en francés auriá fach pèrdre fòrça valor au tèxte e qu'en provençau paucs l'aurián escotat[1].
Nòta[modificar | modificar la font]
- ↑ Declaracion citada a l'escasença de l'emission de França Cultura subre lo TDF, junh de 2011 [1]


text:
Cromosòma
Un cromosòma qu'ei ua forma compacta de cromatina qui ei era medisha formada d'ADN associat e enrotlat autorn de proteïnas aperadas istònas.
Los cromòsomas que son los supòrts e los veïculs de l'informacion genetica (egaument aperat genòma). Durant l'interfasa cellulara qu'alternan tròç desplegats de cromatina qui s'expriman e tròç arreplegats per'mor de's carar.
Lo cromosòmas que son vededer a l'escadença de las divisions cellularas (mitòsi e meiòsi) quan la cromatina b'ei sancerament arreplegada entà qui los cromosòmas e pòscan migrar e se desseparar entà partajà's enter las duas cellulas hilhas. Que's pòt alavetz préner ua fotografia deus cromosòmas entaus alinhar e entaus contar e atau realitzar un cariotip.
Un cromosòma que possedeish duc caps aperats telomèr e un mitan aperat centromèr. Dens ua cellula diploïda los cromosòmas que son associats en pars de cromosòmas dits omològs (un eretat deu pair e l'aute de la mair). Òm dessepara generaument los cromosòmas sexuaus deus autes (aperats autosòmas).


text:
Equipa ciclista Direct Énergie
L’equipa ciclista Direct Énergie es una equipa francesa de ciclisme professionau sus rota.
Creada en 2000 sota lo nom de "Bonjour", li diguèron "Brioches La Boulangère" en 2003 e 2004, puei "Bouygues Telecom" de 2005 a 2008, "BBox Bouygues Telecom" en 2009 e 2010, "Team Europcar" de 2011 a 2015. A son nom actuau despuei 2015. A l'estatut d'equipa ProTour de 2005 a 2009, puei vèn una equipa continentala professionala en seguida dau non renovelament de la licéncia ProTour per l'UCI en 2010. Siguèt creada e es dirigida per Jean-René Bernaudeau, egalament fondator de l'equipa Vendée U d'onte vèn mai que d'un correire de l'equipa.
Bouygues Telecom comptèt especialament dins sei rengs Didier Rous (Desdièr Ros), doble campion de França e venceire dau Grand Prèmi dau Midi Libre e dau Grand Prèmi de Plouay, Sylvain Chavanel, Jérôme Pineau, François Simon, seisen dau Torn de França 2001, e Xavier Florencio Cabre, laureat dau Classic de Sant Sebastian 2006. Es menada en 2010 per Thomas Voeckler e Pierrick Fédrigo (Peiric Fedrigo), totei dos ancians campions de França e venceires dau Grand Prèmi de Plouay.


text:
1858
Aquesta pagina concernís l'an 1858 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Insureccion novèla dei conservadors entraïnada per la politica anticlerica deis annadas 1856-1857. Leis insurgents capitèron de conquistar la capitala e lo centre dau país. Lo govèrn legau — liberau — se retirèt en Veracruz.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Fin de la premiera fasa de la Segonda Guèrra de l'òpi ambé la signatura dau tractat de Tianjin entre China, lo Reiaume Unit, França, Russia e leis Estats Units d'America. Marquèt una dubertura suplementària de China au comèrci internacionau. Pasmens, lo govèrn imperiau refusèt de lo ratificar e la guèrra contunièt.
Japon[modificar | modificar la font]
Lo 9 d'abriu, un tèrratrem destruguèt una partida dei regions centralas (200-300 tuats) e una epidemia de colerà apareguèt dins l'archipèu. Se difusèt rapidament e tuèt de centenaus de miliers de personas, benlèu de milions, fins a 1860. Lo shogun Tokugawa Iesada ne'n foguèt probablament victima lo 14 d'aost. Foguèt remplaçat per Tokugawa Iemochi, un enfant de 12 ans.
En parallèl, de negociacions ambé leis Estatsunidencs permetèron la signatura dau Tractat d'Amistat e de Comèrci. Èra un tractat inegau que durbiguèt cinc pòrts ais estrangiers e li donavan divèrsei privilègis coma un estatut d'extraterritorialitat. Après la desfacha chinesa a l'eissida de la Segonda Guèrra de l'òpi, Japon signèt tanben rapidement de tractats similars ambé lei poissanças europèas e lei País Bas per defugir una guèrra. Au sen de la societat japonesa, dos camps se formèron e s'opausèron entre lei partisans de la dubertura e seis adversaris.
Rapidament, lei segonds se gropèron a l'entorn de la figura de l'emperaire. Aquò entraïnèt una crisi car lo shogun èra pas capable d'impausar son ponch de vista. Ansin, lo conselhier Hotta Masayoshi demandava a l'emperaire de decidir, çò qu'auriá entraïnat la fin dau Shogunat Tokugawa. Pasmens, Hotto foguèt obligat de demissionar e remplaçat per Ii Naosuke. Favorable a la dubertura e a la modernizacion dau país, signèt l'acòrd sensa l'avejaire de l'emperaire (→ 1860).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion dau matematician britanic Arthur Cayley (1821-1895) qu'utilizèt per lo premier còp de matriças.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Gabino Ezeiza, musician argentin (m. 1916)
- 18 de març - Rudolf Diesel, inventor alemand (m. 1913)
- 23 de març - Ludwig Quidde, pacifista alemand, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1941)
- 15 d'abril - Émile Durkheim, sociològ francés (m. 1917)
- 23 d'abril - Max Planck, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1947)
- 8 de junh - Charlotte Angas Scott, matematiciana anglesa (m. 1931)
- 16 de junh - Rei Gustau V de Suècia (m. 1950)
- 9 de julhet - Franz Boas, antropològ alemand (m. 1942)
- 11 d'agost - Christiaan Eijkman, mètge neerlandés, Prèmi Nobel (m. 1930)
- 27 d'agost - Cesari Daugèr, escrivan gascon (m. 1945)
- 27 d'agost - Giuseppe Peano, matematician italian (m. 1932)
- 16 de setembre - Andrew Bonar Law, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1923)
- 13 d'octobre - Cleto González Víquez, president de Còsta Rica (m. 1937)
- 19 d'octobre - George Albert Boulenger, zoologista britanic d'origin bèlga (m. 1937)
- 27 d'octobre - Theodore Roosevelt, president dels Estats Units (m. 1919)
- 20 de novembre - Selma Lagerlöf, escrivana suedesa, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1940)
- 22 de decembre - Giacomo Puccini, compositor italian (m.1924)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 d'abril - Anton Diabelli, compositor austriac (n. 1781)


text:
Hè pòqui mesi, moltes veus e mieis de comunicacion –massa tà compdales toti– dobtauen dera viabilitat e eficiéncia economica der aeropòrt Lleida-Alguaire. Eth passat ueit de gèr era infrastructura airaua acuelhèc a 1800 toristes procedents d’Anglatèrra. Aguesta supòse era tresaua dimenjada seguida qu’er aeropòrt mèrque un nau recòrd d’arribades.
Era majoria des visitants escuelheren Andòrra entà prener eth tè e esquiar ua estona. Era rèsta anèren entara Val d’Aran. Es dues uniques destinacions a on i a un shinau de nhèu en tot eth Pirinèu. Mès quina nhèu… quate flòcs a chiques e miques que queigueren adès de Nadau; delà d’açò tot ei a còp de canons. Alavetz, se s’establís ua relacion dera nhèu damb eth numerò de toristes, açò sonque pot mielhorar.
Per desgràcia entà toti es otelèrs e negòcis deth Palhars, Ribagòrça, Boí e companhia –e per sòrt entara sua flòra e fauna–, era abséncia de nhèu les està gessent mès cara de lo demorat. Ath temps qu’es otèls aranesi s’an mantienut en un 80% dera ocupacion aguestes vacances, en Pirinèu catalan tot escàs an artenhut eth 50%.
Er aeropòrt Lleida-Alguaire foncione, per molt que desde Barcelona se digue lo contrari entà cercar naues manères de financiar era linha 9 deth mètro entre d’autes desencuses. Ara li tòque as responsables de torn trapar era clientèla –un trabalh complicat– que visite eth Pirinèu lo que manque d’iuèrn. Encara qu’en molti lòcs semble que sigue tardor.


text:
Cambajon
Lo cambajon coma o indica son nom se fa a partir de la cuèissa (la camba) cuècha o seca, fumada o natura. Essencialament elaborat a partir de pòrc (mas se pòt far tanben de singlar o d'ors) lo cambajon foguèt pendent un brave temps un manjar de nauta societat o reservat a las ocasions especialas. Pendent l'Empèri Roman, èra grandament apreciat e apareissiá sovent sus las taulas dels emperaires. Pendent l'Edat Mejana, epòca que lo pòrc èra un dels aliments mai abituals, lo cambajon èra associat a las fèstas de la Setmana santa.
Somari
Lo cambajon en Euròpa[modificar | modificar la font]
Son nombrosas las regions d'Euròpa e del mond que possedisson sas tradicions de preparacion del cambajon. En Occitània, Ardecha, Losera (país d'Aubrac), La Cauna, Bearn (cambajon dich de Baiona mas que ven del país d'Ador) e Auvèrnhe son de las regions mai famosas. Contràriament a çò que son nom indica lo cambajon dich "de Baiona" es pas originari de Baiona mas de Bearn. Lo cambajon es talament enrasigat dins la cultura occitana que son representats sul portal de la Catedrala de Santa Maria d'Auloron, escalprat a l'entorn de 1120. En 1793, pendent la Revolucion Francesa los representants de Pau menèron 362 cambajons a mai d'autres especialitats del terraire, a la municipalitat de París. Dins qualques endreches coma a Sarlat se penjava un cambajon sus un mast per far l'Arbre de Cocanha. Mai al sud lo cambajon de Corsega (lo prisuttu) e subretot lo de la region de Castigniccia es dels mai apreciats. En Espanha, lo cambajon "serrano" (de la sèrra), a basa de pòrc iberic (se presenta generalament amb sa pauta) sortís sus taula en tota ocasion e manca pas pels aperitius. Demest los mai apreciats cal citar lo pata negra e lo jabugo que los pòrcs foguèron noirits amb de glands.
En Itàlia lo cambajon mai famós es lo de Parma (los pòrcs totes son obligatòriament abalits dins lo nòrd d'Itàlia, recebon de lactoserum de parmesan) e de San Daniele dins lo Friol. En Portugal los "presuntos" (cambajon en portugués) de Chaves e de las tèrras del Barroso son dels mai famoses. En França lo cambajon de París es un dels cambajons cuèches mai apreciats. En Grand Bretanha es lo cambajon d'York mentre qu'en Alemanha s'aprecia lo cambajon de Vestfàlia …
La preparacion del cambajon[modificar | modificar la font]
La preparacion mai naturala consistís a trabalhar lo cambajon amb de sal seca, e a lo laissar secar a l'aire liure d'un biais natural. Lo pes dels cambajons pòt anar de 6 a 7 kg pels cambajons serrano, 9,5 kg minimum pel San Daniele e entre 10 e 12 kg pel cambajon de Parma per de pòrcs que pesan almens 150-160 kg vius e 3 cm d'espessor de lard, lo culatello es produch a mai amb de pòrcs que pesan mai de 200 kg… Las quantitats de sal apondudas e lo temps de salatge varian en foncion de las tradicions localas. Lo secatge serà la nòta finala e caracteristica de la qualitat del cambajon cru: de dètz-e-uèch a vint-e-quatre meses pels "serrano", catòrze meses almens mas sovent fòrça mai, pel cambajon de Parma.
Lo cambajon dich de París es un cambajon sens òs e cuèch, de forma parallelepipedica. Lo cambajon de qualitat superiora s'obten a partir de cuèissas frescas pas congeladas, sens que s'aponda de polifosfats e copat lo quite jorn de la venda.
Existisson a mai un bon nombre de menas de cambajons fumats.
La consomacion[modificar | modificar la font]
Sembla d'existir segon los professionals un biais particular per copar lo cambajon. D'en primièr cal començar per la noseta dins un sens parallèl a l'òs. Tre qu'es descobèrt se devon copar los ligaments e ne tirar l'òs. Se pòt puèi lo laissar aital e copar la notz bèla dins un sens perpendicular. S'aconselha a mai de far de talhons menuts puslèu que de gròsses.
Lo cambajon dins la cosina occitana[modificar | modificar la font]
De las preparacions occitanas la mai coneguda que fa servir un òs de cambajon es la garbura gascona. Tanben se fan las preparacions de tripas dins qualques endreches de Lengadòc amb de cambajon.
Proïbicions religiosas[modificar | modificar la font]
La consomacion del cambajon, e de quin produch que siá fach amb de carn de pòrc, se permet pas dins las religions Jain, josieva, musulmana e rastafariana. Lo jainisme demanda una consomacion vegetariana a sos practicaires mentre que dins las leis alimentàrias jusièva, musulmana e rastafariana la proïbicion de produches d'aquesta es dicha kashrut, halal e ital, respectivament.
Lo cambajon e la literatura[modificar | modificar la font]
Lo cambajon foguèt l'objècte d'un conte escrich per Vermenosa dins lo libre Flor de Brossa. Apareis tanben dins la cançon tradicionala: Adieu Paure Carnaval.
-
Le jambon (Félix Vallotton, 1918).
-
Le jambon (Édouard Manet, c. 1875).
-
Le jambon (Paul Gauguin, 1889).


text:
Avilly-Saint-Léonard
Avilly-Saint-Léonard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat creada l'an 1793 pren lo nom de la parròquia : Sant-Léonard. Es en 1914 #que lududes es adjunt lo nom de l'autre vilatge de la municipalitat, Avilly[1].
La commune créée en 1793 prend le nom de la paroisse : Saint-Léonard. C'est en 1914 que lui est adjoint le nom de l'autre village de la commune, Avilly[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta communale sus la basa Cassini Error de citacion : Invalid
tag; name "Cassini" defined multiple times with different content


text:
Citizendium
Citizendium (acorcha de l'anglés Citizens' Compendium, "manuau daus ciutadans") es una enciclopèdia creado en 2006 coma alternativa a Wikipèdia, per Larry Sanger, un èx-dirigent de Wikipèdia. Se basa atanben sobre un wiki, la contribucion volontària daus internautas e de convencions similaras mas ten quauques diferéncias fondamentalas:
- Se distinguís entre autors (chascun qu'o vòu lai pòt contribuir) e editors (expèrts en la matèria qu'asseguran la fisabilitat de las informacions).
- Son restrictius sobre lo tipe d'articles que i chabon, fòrça pròches d'aqueles de l'enciclopèdia tradicionala.
- Los utilizaires an de signar amb lo sieu nom reau e ofrir una biografia brèva per participar.
- Los articles se devesisson en airas tematicas, supervisadas per de grops de trabalh mandats per d'expèrts.
Ara per ara Citizendium fonciona mas en anglés mas estúdian la possibilitat de faire de versions dins d'autras lengas.
Los sieus defensors afirman qu'a la lonja serà una font pus consultada que las versions wikipedianas, perque los expèrts lai asseguran la validitat de las informacions e quò lai lor autreja de rigor. Mai que mai, lo vandalisme es practicament inexistent e la redaccion pus sonhada.
Per contra, los detractors afirman qu'es un projècte eleitista, que valoriza pas la coneissença de la comunautat e que sorgiguèt per la rivalitat creissenta entre dos responsables de Wikipèdia, Larry Sanger e Jimbo Wales.


text:
Bodisme
Lo bodisme es la religion mas tanben la filosofia basada suls ensenhaments de Siddharta Gautama (que venguèt Buddha). Es una religion non-teista que les ensenhaments fondamentals son las Quatre Nòblas Vertats e lo Nòble Camin Octuple. La tòca ultima de l'ensenhament bodista es la realizacion del nirvana. Aquesta religion espeliguèt en Índia, coma refòrma de l'indoïsme al sègle V abans Jèsus Crist e s'escampilhèt cap a l'Asia Centrala, Tibet, Sri Lanka, l'Asia del Sud-Èst, China, Corèa e Japon. Es vengut lo bodisme, a l'ora d'ara, una religion (o almens un biais de viure) relativament populara en Occident. Lo bodisme es pas una religion monolitica, se distinguís tres escòlas majoras: theravada, mahayana e vajrayana. S'estima que son mai de 500 000 000 los bodistas dins lo mond en 2015.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Doctrina
- 3 Escòlas
- 4 Etica e practicas religiosas
- 5 Escripturas bodistas
- 6 Lo bodisme dins lo mond
- 6.1 Índia
- 6.2 Sri Lanka
- 6.3 Bangladèsh
- 6.4 Nepal
- 6.5 Botan
- 6.6 Japon
- 6.7 Republica populara de China
- 6.8 Republica de China
- 6.9 Corèa del Sud
- 6.10 Corèa del Nòrd
- 6.11 Mongolia
- 6.12 Tailàndia
- 6.13 Laos
- 6.14 Cambòtja
- 6.15 Vietnam
- 6.16 Birmania
- 6.17 Malàisia
- 6.18 Singapor
- 6.19 Indonesia
- 6.20 Russia
- 6.21 Autres países
- 7 Lo bodisme en Occitània
- 8 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es nascut en Índia e foguèt fondat per Siddharta Gautama.
Se coneís pas exactament la data de naissença de Siddharta Gautama. Tradicionalament se dòna - 563 mas aquela data es pro contestada. Nasquèt a Lumbini dins una familha rica e aguèt la revelacion de sa mission a Bodh Gaya. Son ensenhament s'espandiguèt rapidament e, a sa mòrt, i aviá ja de nombroses seguidors de sa doctrina. Pauc après sa mòrt, en 483 ab. Jèsus Crist, lo primièr concili, lo parinirvāṇa, se tenguèt.
Lo bodisme presectarian[modificar | modificar la font]
Lo bodisme presectarian constituís la primièra fasa del bodisme. Comencèt après la mòrt de Boda e durèt un pauc mai d'un centenat d'annadas. Pendent aquest periòde, de libres fondamentals foguèron escriches: lo Vinaya Pitaka e los quatre principals Nikayas o Agamas.
Lo bodisme sectarian[modificar | modificar la font]
Pauc après lo segond concili, que se debanèt al sègle IV ab. Jèsus Crist, segon la tradicion pali del Dipavamsa, l'esquisma apareguèt. La tradicion savarstivada plaça l'esquisma mai tard, del temps de l'emperaire Ashoka. Dos clans s'acarèron: los Sthaviras e los Mahāsāṅghikas. Los Sthaviras donèron naissença a mai d'una escòla, demest las qualas l'escòla Theravāda.
La primièira expansion internacionala[modificar | modificar la font]
A partir de 250 ab. J.-C., lo bodisme se difusa delà Índia. Lo bodisme theravada ajonh l'Asia Centrala (dusca Xinjiang) e l'Asia del Sud-Èst (dusca Bali). En Índia s'acara amb l'indoïsme que tornarà èsser la religion dominanta après lo sègle XII. En Afganistan e dins la regions vesinas d'aquest país, lo bodisme se desvolopa sos una fòrma sincretica, nomenada grecobodisme ( -250 a + 600). En Asia Centrala, lo bodisme de la rota de la seda (- 250 a + 700) se desvolopa parallelament. Lo theravada se desvolopa tanben en China a partir de - 100 mas serà remplaçat per lo Mahayana après l'an 600.
Lo grand declin del theravada[modificar | modificar la font]
L'espandiment del theravada prenguèt fin a partir del sègle V. Dins totas las regions occidentalas a Índia declinèt e desapareguèt progressivament. L'arribada de l'islam trobèt un bodisme aflaquit e s'impausèt progressivament. En Afganistan, lo bodisme desapareguèt gaireben completament al sègle XII. Çaquelà, a Sri Lanka e en Asia del Sud-Èst se mantenguèt.
Declin e expansion internacionala del mahayana[modificar | modificar la font]
Lo mahayana venguèt l'escòla dominanta d'Índia entre 500 e 700 de nòstra èra. S'espandiguèt parallelament en China que i remplacèt lo theravada. Pasmens, après 700, es lo vajrayana que s'impausèt en Índia e que se difusèt tanben a Tibet e demest los Mongòls. Aquest triomfe del vajrayana durèt pas gaire vist que Índia venguèt tornarmai indoïsta après lo sègle XII. Dins qualques regions ( Bengal...) es l'islam que s'impausèt sul bodisme. Lo mahayana coneguèt çaquelà un brave reviscòl en Asia de l'Èst ( China, Corèa, Japon) que s'i installèt d'un biais duradís. Es dins aquestas regions que lo bodisme foguèt mai creatiu entre 1200 e uèi. Diversas escòlas ( Zen, Chán, Tiantan, Tendai...) se desvolopèron. Lo theravada aguèt un dinamisme mendre e lo bodisme desapareguèt tanben d'Indonesia e de Malàisia après lo sègle 15.
Als sègles XX e XXI, lo bodisme s'es internacionalizat amb l'aparicion de minoritats bodistas en expansion dins mantuns países gràcias a l'immigracion de populacions bodistas. Per exemple, Austràlia a una minoritat de 2,5% de bodistas, los Estats Units an gaireben 2 500 000 bodistas. I a de conversions al bodisme dins de países ( esp. occidentals) que foguèron pas jamai bodistas.
Doctrina[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es sortit de l'indoïsme e, per aquesta rason, a servat e eiretat de nombroses concèptes indoïstas coma la reincarnacion, lo karma, lo samsara... La refòrma bodista respond a una volontat de salir del camin òrb de la liberacion indoïsta. La revelacion del Boda passa d' en primièr per la Via Mejana que defugís los excèsses de la mortificacion e de l'ascèsi pròpris a l'indoïsme. A la seguida d'aquesta revelacion, lo Boda desvolopa una ontologia de l'existéncia, las Quatre Nòblas Vertats e un camin de seguir per obténer la liberacion, lo Nòble Camin Octuple.
Quatre Nòblas Vertats[modificar | modificar la font]
1. Dukkha: tota existéncia es impregnada de patiment, de pena, de frustracion davant la caducitat d'un mond en constant cambiament. Tot es essencialament fugidís.
2. Samudaya: l'origina del patiment se tròba en la desirança de viure, en la set d'accion, de plaser, de possession.
3. Nirodha: lo patiment se suprimís en anequelissent la set de viure, de gaudir, d'agir. L'extirpacion radicala dels desirs e de las passions nos mena a una serenitat e a una tranquillitat absoludas. Es lo nirvana.
4. Aria stanga marga o Nòble Camin Octuple: lo camin que mena al nirvana es lo nòble camin dels uèch passes. Lo que lo seguís s'apropria de l' illuminacion.
Nòble Camin Octuple[modificar | modificar la font]
Los Quatre Brahmavihāras[modificar | modificar la font]
Los Quatre Bramavihara ( o los quatre immesurables) representan un ideal de pensada que deu demorar coma un modèl per las relacions umanas.
1. Benvolença, amistança
2. Compassion
3. Jòia
4. Equanimitat
Natura de l'existéncia[modificar | modificar la font]
Los savis bodistas an produch mai d'una teoria intellectuala per entendre lo biais de viure lo mond.
Los principis màgers[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de liberacion, nirvāṇa, es la tòca del caminament espiritual del bodista. Es legat al concèpte d'avidyā ( o ignorància) que representa la malpercepcion de la natura de la realitat. Lo que pòt s'extraire de l'illusion e que pòt percebre la natura vertadièra de l'ego e de tots los fenomèns, desvolopa la despassion per los objèctes e se desliura del patiment (dukkha) e del cicle sensa fin de renaissenças (saṃsāra). Per ajónher aquest objectiu, lo Boda recomandèt d'agachar las causas coma son caracterizadas per las Tres Marcas de l'Existéncia.
Las Tres Marcas de l'Existéncia[modificar | modificar la font]
Segon los ensenhaments del Boda, tota existéncia es condicionada per tres factors indefugibles e inerents a tota vida. La tradicion bodista las nomena: las Tres Marcas de l'Existéncia.
L'impermanéncia[modificar | modificar la font]
L'impermanéncia (pali: anicca) es un concèpte fondamental per compréner lo pensada bodista. Tot çò qu'es manifestat es impermanent, inconstant e instable. Tot çò que los senses percebon es dependent de condicions extèrnas. Tota la Creacion es presa dins un flux continú e, en consequéncia, l'ego e las condicions extèrnas son en cambiament constant. Vist que tot es impermanent, s'estacar als objèctes fugidisses es futil e mena al patiment.
Lo patiment[modificar | modificar la font]
Lo patiment (pali: दुक्ख dukkha; sanscrit दुःख duḥkha) es un concèpte essencial del bodisme. Lo tèrme es pro complèxe e podriá èsser revirat de mai d'un biais coma: patiment, dolor, sofrença, inquietud, angoissa, frustacion, misèria. Pasmens son sens s'apropria puslèu de 'abséncia de quietud' (en anglés: disquietud). Per empedegar que l'òm lisque sus las connotacions negativas de las reviradas e que l'òm considere lo bodisme coma pessimista, mai d'un autor emplega le tèrme dukkha sens lo revirar.
Abséncia de l'ego[modificar | modificar la font]
L'abséncia de l'ego o lo non-se (pali: anatta; sanscrit: anātman) es lo tresen concèpte de las Tres Marcas. Son sens es que res pòt pas vertadièirament èsser nomenat ego e que çò que nomenam ego es simplament una construccion de l'esperit.
Coproduccion condicionada[modificar | modificar la font]
La doctrina de pratītyasamutpāda, (sanscrit; pali: paticcasamuppāda; tibetan: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; Chinés: 緣起) jòga un ròtle essencial dins la metafisica bodista. Postula que tots los fenomèns son ligats entre eles per de relacions de causas e consequéncias.
Aquesta doctrina a donat naissença als Dotze Nidānas que representan lo cicle de las causas dels cicles de reincarnacion. Cadun dels nidānas crea lo seguent.
- Avidyā: ignorància, esp. ignorància de la natura de la realitat
- Saṃskāras: formacion, en relacion amb lo karma, e volontat
- Vijñāna: consciéncia
- Nāmarūpa: nom e fòrma, esp. per l'èime e lo còs
- Ṣaḍāyatana: lo 6 senses: lo véser, lo tastar, lo tocar, lo sentir, l'ausir e l'èime
- Sparśa: sensacion
- Vedanā: sentiment,
- Tṛṣṇā: set de viure, desirança
- Upādāna: inclinacions, estacament
- Bhava: generacion de factors de reincarnacion
- Jāti: generacion d'una novèla entitata dins lo samsara
- Jarāmaraṇa: vielhum, mòrt e tots los patiments
Escòlas[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los bodistas son classificats en tres escòlas: theravada, mahayana, vajrayana.
Theravada[modificar | modificar la font]
Lo bodisme theravada (sanscrit: स्थविरवाद) es l'escòla mai anciana, considerada coma l'escòla mai fisèla al bodisme primitiu. Son nom significa "doctrina dels Ancians". Es la fòrma dominanta de bodisme en Asia del Sud-Èst e a Sri Lanka, Nepal e Bangladèsh. Es la segonda fòrma mai importanta numericament del bodisme amb aperaquí 30 % dels bodistas ( 150 000 000 de perosnas).
Lo bodisme theravada nasquèt après lo Tresen Concili Bodista ( -250) mas capitèt pas jamai de s'impausar en Índia que d'autras escòlas ( mahayana, vajrayana...) i foguèron totjorn majoritàrias. Son desvolopament es degut subretot a son implantacion a Sri Lanka e en Asia del Sud Èst pauc de temps après sa naissença.
Lo bodisme theravada seguís lo Canon Pali.
Mahayana[modificar | modificar la font]
Lo bodisme mahayana es la fòrma de bodisme dominanta en Asia de l'Èst e a Vietnam. Reconeisson la validitat teologica dels sutras mahayanas.
Totun, lo bodisme mahayana es pas nascut en Asia de l'Èst mas en Índia al sègle V, jos la dinastia dels Guptas. Floriguèt e aguèt mantuns centres demest los quals, l'universitat de Nalanda foguèt preeminenta.
S'espandiguèt après lo sègle VII en China. Lo centre chinés es a l'origina de la difusion dins los autres países (Corèa, Japon, Vietnam). L'emigracion de nombroses Chineses a difusat lo bodisme mahayana dins d'autras regions, esp. en Asia del Sud-Èst ( Malàisia, Singapor, Indonesia...) e dins los países occidentals (Estats Units, Canadà, Austràlia...). D'un biais general, lo bodisme mahayana coexistís amb las religions tradiconalas dels países ont s'implanta. Per exemple en China, lo taoïsme e lo confucianisme foguèron pas jamai amenaçats pel bodisme. Es la meiteissa causa a Japon ( amb lo shintoïsme), en Corèa o a Vietnam que servèron lors religions tradiconalas malgrat l'arribada del bodisme. Aiçò es puslèu una caracteristica del bodisme mahayana que del bodisme theravada que s'impausèt mai fortament sus las religions prebodistas. Aquesta tolerància es ligada a una vision dobèrta sus la fe amb un apròchi que considera que los camins espirituals pòdon èsser divèrses.
Lo bodisme mahayana es lo mai important numericament amb, aperaquí, 65% dels bodistas del mond ( siá 350 000 000 de personas).
Vajrayana[modificar | modificar la font]
Lo bodisme vajrayana es la fòrma dominanta de bodisme pels Tibetans e pels Mongòls.
Istoricament foguèt present tanben en China mas desapareguèt al profièch del bodisme mahayana. Qualques elements teologics vajrayana son pasmens encara presents dins lo bodisme mahayana.
Los seguidors del bodisme vajrayana son mai de 25 000 000 dins lo mond (China, Mongolia) amb de grops mai reduches en Índia, Nepal, Botan, Russia e dins de países qu'an reçauput d'immigrants bodistas. Malgrat son importància demografica reducha, lo bodisme vajrayana gaudís d'un brave prestigi dins lo mond bodista e delà.
Etica e practicas religiosas[modificar | modificar la font]
Etica bodista[modificar | modificar la font]
Los bodistas an un còdi etic nomenat Śīla (sanscrit: शील, sīla en pāli). 'Sila' pòt èsser revirat per conduita etica, moralitat, comportament virtuós e constituís la basa de referéncia pel comportament personal dins la tradicion bodista. Aquest còdi fa partida del Nòble Camin Octuple.La Sila a mai d'un nivèl, segon la situacion personala: moralitat basica, monge novici e monge.
Los Cinq Precèptes[modificar | modificar la font]
Las règlas principalas son pel nivèl de moralitat basica ( o Cinq Precèptes):
1. S'absténer de préner la vida e privilegiar la practica de la non-violéncia (ahimsā).
2. S'absténer de panar o de préner tot çò qu'es pas donat.
3. S'absténer de tota conduita sexuala fòraviada.
4. S'absténer de mentir (sempre dire la vertat).
5. S'absténer de consomar tota substància intoxicanta (drògas, alcoòl...).
Los Uèch Precèptes[modificar | modificar la font]
Aquestes precèptes s'aplican a lo que vòl viure una vida mai ascetica, quitament s'es pas monge.
Los Cinq Precèptes demòran valids amb l'excepcion que lo tresen es aprigondit e es transformat en obligacion de celibat. Als cinq primièrs, s'ajusta:
6. S'absténer de manjar a una ora inapropriada ( esp. a nuèch falida).
7. S'absténer de musica, de dança, de portar de belaròias o de jòias e de se pimpar, d'assistir a d'espectacles.
8. S'absténer d'utilizar de sètis o de lièches, luxuoses o confortables.
Etica pels monges[modificar | modificar la font]
Los precèptes pels monges son ben mai complicats amb qualques centenats de règlas. Son conegutsts sos lo nom de Vinaya. Los novicis seguisson una fòrma simpla d'etica, los Dètz Precèptes.
Practicas religiosas[modificar | modificar la font]
La practica religiosa bodista es pro variada. Los elements essencials son: la devocion, lo iòga, la retira dins las Tres Jòias.
Devocion[modificar | modificar la font]
La devocion es una partida importanta demest la majoritat dels bodistas. Consistís en pregàrias, don de flors o d'encens dins los temples, cants, pelegrinatges.
Iòga[modificar | modificar la font]
Lo iòga, practica soventas fes associada a l'indoïsme, es tanben largament practicat pels bodistas. La meditacion o absorpcion meditativa (pali: jhāna; sanscrit: dhyāna) es fòrça correnta. Aquestas practicas foguèron conselhadas pel Boda[1]. Çaquelà una de las innovacions mai importantas del iòga bodista es que la meditacion deu ėsser associada amb una liberacion cognitiva. Segon l'ensenhament del Boda, sol lo iòga que permet d'ajónher la liberacion a una utilitat. La meditacion èra un aspècte essencial de la vida dels iòguis ben abans la naissança del Boda. Las tecnicas d'introspeccion foguèron retengudas pel Boda mas deneguèt las teorias ioguicas de liberacion. La clartat d'esperit e la consciéncia clara (la sampajañña) debon èsser de contunh despartadas contràriament a çò qu'ensenha lo iòga indoïsta.
La retira dins las Tres Jòias[modificar | modificar la font]
La primièira estapa dins la majoritat de las escòlas bodistas es la retira dins las Tres Jòias (sanscrit: tri-ratna, pali: ti-ratana). Aquestas jòias son concebudas coma etèrnas e incambiablas. Es considerat coma un camin de seguir per trobar lo nirvana. Acceptar la retira de las Tres Jòias es generalement considerat coma sufisent per endevenir bodista.
Las tres jòias son:
1. Lo Boda.
2. Lo dharma i.e. las leis de la natura.
3. La sangha o communautat monacala.
Escripturas bodistas[modificar | modificar la font]
Lo bodisme a desvolopat una seria de tèxtes fondadors e exegetics. Diferon notablament dels tèxtes biblics per l'estil e la fòrma e prenon soventas fes l'aspècte de tractats comparables als escriches dels Sants Paires de la Glèisa. Las lengas utilizadas son mai que mai lo pali, mas i a tanben de nombroses tractats en chinés, tibetan, sanscrit, mongòl atal coma dins totas las lengas dels países que lo bodisme i es una religion tradicionala. Contriàrament a d'autras religions, lo bodisme a pas de tèxtes centrals reconeguts per tots los cresents. Cada escòla seguís sos tèxtes pròpis: lo bodisme theravada privilegia lo Canon Pali mentre que lo bodisme mahayana seguís los Sutras Mahayanas. Lo Canon Pali e los Sutras Mahayanas son, per aquestas rasons, los mai famoses.
Lo Canon Pali[modificar | modificar la font]
Lo Canon Pali, o Tipitaka (çò que significa 'tres cestas') es lo libre mai important del bodisme theravada. Lo Canon Pali es pas un libre mas un ensemble format del Vinaya Pitaka, del Sutta Pitaka, e del Abhidhamma Pitaka. Lo Vinaya Pitaka tracta de las règlas monacalas. Lo Sutta Pitaka tracta de discorses atribuits al Boda. L'Abhidhamma Pitaka es una exposicion e una seguida de comentaris suls ensenhaments del Boda.
Lo Sutra Mahayana[modificar | modificar la font]
Lo Sutra Mahayana es un ensemble de sutras que lo tradicion del bodisme mahayana reconeis coma los ensenhaments originals del Boda. Mai de 600 sutras son estats servats dins aiceste libre.
Lo bodisme dins lo mond[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es subretot una religion presenta en Asia orientala e en Asia del Sud-Èst. I a tanben 6 a 8 000 000 de bodistas en Euròpa, en America e en Oceania. I auriá en 2015 aperaquí 550 000 000 de bodistas mas aquel nombre es solament una estimacion. Dins mai d'un país de tradicion bodista ( China, Vietnam, Corèa del Nòrd) los recensaments religioses son parcials e contredison d'autras fonts. Dins d'autres las donadas son lacunaras. Totun, cal remarcar que lo nombre de bodista creis regularament.
Índia[modificar | modificar la font]
Lo país que Siddharta Gautama i presiquèt es a l'ora d'ara majoritariament indoïsta. Pendent l'empèri d'Ashoka, lo bodisme èra pasmens vengut la religion dominanta mas son declin progressiu a partir del sègle XIII lo transformèt en una escassa minoritat. Uèi, los bodistas representan 0,77% de la populacion indiana[2] siá aperaquí 9 900 000 personas en 2015.
Sri Lanka[modificar | modificar la font]
Lo bodisme i es la religion dominanta amb 70,1% ( 14 700 000)[3]. L'escòla Theravada es l'escòla tradicionala. La religion es marcada etnicament, los Singaleses essent mai que mai bodistas mentre que los Tamils son en majoritat indoïstas.
Bangladèsh[modificar | modificar la font]
Lo bodisme representa 0,7% dins aquest país musulman (1 150 000 bodistas al total). Lo bodisme i es marcat etnicament, los Chakmas, los Marmas, los Tanchangyas essent mai que mai bodistas mentre que los Bengalins son musulmans o indoïstas. Bangladesh èra un país bodista abans son islamizacion.
Nepal[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es la religion de 9% de la populacion[4] siá de 3 000 000 de personas. Es praticat subretot per las populacions tibetanas o aparentadas. Es lo país que Siddharta Gautama i nasquèt.
Botan[modificar | modificar la font]
75% dels 750 000 abitants del país son bodistas (570 000). Seguisson lo bodisme vajrayana. Lo bodisme ten dins aquel país un caractèr oficial tot ben que la libertat religiosa siá parallelament reconeguda.
Japon[modificar | modificar la font]
Japon es un país majoritariament bodistas tot ben que lo bodisme siá practicat sovent amb lo shintoïsme. En 2013, i aviá 84 700 000 bodistas a Japon[5] o 66,7% de la populacion. I a un fum d'escòlas. Lo zen es una de las mai famosas per son resson en Occident.
Republica populara de China[modificar | modificar la font]
Segon una enquèsta de 2010[6], los bodistas representarián 13,8% de la populacion chinesa (190 000 000). Lo govèrn comunista menèt una politica antireligiosa a partir de 1949 mas dempuèi un trentenat d'annadas i a un reviscòl sensible de las religions. Segon d'autras sorças[7], i auriá 18,2% de bodistas ( 250 000 000). Lo bodisme Mahayana i es dominant mas lo bodisme tibetan es tanben important.
Republica de China[modificar | modificar la font]
Los bodistas i representan 35,1% de la populacion[8] ( 8 200 000 personas).
Corèa del Sud[modificar | modificar la font]
22,8% de la populacion es bodista (11 700 000 personas). Lo bodisme i a conegut un brave reviscòl dempuèi 1950. A las termièiras del sègle XX, èra moribond a la seguida d'una repression multiseculara pel poder politic. En 1962 i aviá sonque 2,6% de bodistas (600 000). Foguèt la religion oficiala pendent qualques periòdes de l'istòria coreana ( per exemple dins lo reialme de Silla en 532).
Corèa del Nòrd[modificar | modificar la font]
Lo país es oficialament ateïsta e mena una politica de repression de las religions. I auriá[9] aperaquí 1 000 000 de bodistas (4,5%) de la populacion.
Mongolia[modificar | modificar la font]
Segon le reconsament de 2010[10] 53% de la populacion es bodista (1 500 000 personas). Lo bodisme practicat en Mongolia es lo bodisme tibetan mesclat d'elements shamanistas. Lo govèrn comunista ensajèt d'anequelir la fe bodista dins las annadas 1930 ( destruccion de temples, masèl de 18 000 lamàs). Dempuèi la fin del communisme en 1991, lo bodisme conéis una renaissença.
Tailàndia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2000, 94,6% de la populacion èra bodista. En 2015, i auriá al mens 93% de bodistas ( 63 200 000).
Laos[modificar | modificar la font]
67% de la populacion seguís lo bodisme theravada ( 4 500 000 personas). La convivėncia amb las religions politeistas localas es sempre estada pacifica.
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Lo bodisme i es la religion oficiala e la religion de 96,5% de la populacion ( 15 000 000). Malgrat las persecucions dels Khmers roges fins a 1981, lo bodisme a sobreviscut e coneís a l'ora d' ara una renaissença amb mai de 4226 temples dins lo país en 2013.
Vietnam[modificar | modificar la font]
Lo govèrn mena una politica ostila a la religion. Segon lo Pew Forum, los bodistas representan 16% de la populacion[11] ( 15 000 000). Las donadas del govėrn son mai modèstas amb 9,6% segon lo recensament de 2010.
Birmania[modificar | modificar la font]
89% de la populacion son bodistas ( 46 000 000). Pasmens segon lo Pew Forum, los bodistas representarián 80% de la populacion. Son mai que mai de bodistas theravada.
Malàisia[modificar | modificar la font]
19,8% de la populacion es bodista[12] ( 6 000 000 de peronas). 83,6% dels Malaisians d'origina chinesa son bodistas. Aquesta communautat representa 96,2% dels bodistas del país ( i a tanben qualques grops bodistas d'origina tai o indiana).
Singapor[modificar | modificar la font]
33% de la populacion[13] ( 1 800 000 personas) es bodista. Son mai que mai de Chineses.
Indonesia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, 0,72% de la populacion ( 1 800 000) es bodista, principalament de Chineses.
Russia[modificar | modificar la font]
Qualques regions annexadas per Russia dins son expansion istorica cap a l'èst son de tradicion bodista. Boriatia, Calmoquia e Tuva an de communautats bodistas importantas. Al total, 700 000 personas ( 0,5% de la populacion) son bodistas.
Autres países[modificar | modificar la font]
Levat los países que lo bodisme i es la o una de las religions tradiconalas, lo bodisme es tanben practicat per de communautats d'emigrats. Dins los países occidentals, dempuèi 1970, lo bodisme a conegut una expansion demografica importanta ( Austràlia, Canadà, Estats Units, Euròpa). Amb la mondializacion, i a tanben de minoritats bodistas dins un bèl nombre d'autres países. Los bodistas dinbs los países occidentals on estimats entre 6 e 8 000 000 en 2015 e a 1 ou 2 000 000 disn los autres países del mond ( Africa, Euròpa de l'Èst, mond islamic, illas d'Oceania).
Cal notar tanben la conversion d'Occidentals al bodisme. Tot ben qu'aquest fenomèn concernisca probablament mens d'un million de personas, son importància es notabla. Per exemple, en Anglatèrra e Gàllia, i aviá 59 040 blancs (whites) que se declarèron bodistas sus un total de 238 626[14] bodistas ( siá aperaquí 25%). Los convertits pòdon representar una partida significativa de las communautats bodistas dins los países occidentals, mentre qu'un nombre important d'Asiatics adoptan lo cristianisme o an pas cap de religion. Los Chineses d'Anglatèrra, al meteis recensament, avián coma religions: lo cristianisme per 25,1% e lo bodisme per 15,1% mentre que 52% declaravan pas cap d'afiliacion religiosa.
Lo bodisme en Occitània[modificar | modificar la font]
Lo bodisme es activament practicat en Occitània dempuèi un sègle amb l'arribada de populacions vengudas d'Asia. I a tanben qualques convertits.
A l'ora d'ara, i a tanben qualques monastèris e centres religioses installats sul territòri occitan.
Aquí una tièira de monastèris o de temples bodistas.
- Dhagpo Kagyu Ling, centre europèu del Trinley Thaye Dorje, Dordonha
- Dhagpo Keundreul Ling, monastèri de la tradicion Kagyupa (Auvernha)
- pagòda Hông Hiên Tu a Frejús, Var
- Ho Sho Ji, Temple Zen Soto a Belvés en Dordonha
- Institut Vajra Yogini e lo Monastèri Nalanda (centres gelugpa, La Vaur, Tarn)
- Kagyu Rintchen Tcheu Ling, Montpelhièr
- Centre Kadampa Vajrasattva, Montpelhièr
- Kanshoji Temple Zen Soto, La Barda, a La Coquilha en Dordonha
- Karma Migyur Ling, temple Karma Kagyu Vercòrs.
- Lo Jardin de Granda Compassion, tradicion Kagyupa (Auts Alps)
- Lerab Ling, Lodeva
- Nyima Dzong, Castelana
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Miller, Barbara Stoler (1996), Yoga: Discipline of Freedom: the Yoga Sutra Attributed to Patanjali; a Translation of the Text, with Commentary, Introduction, and Glossary of Keywords, University of California Press
- ↑ Recensament de 2011
- ↑ Recensament de 2012
- ↑ Census 2014
- ↑ name="yearbook"> 総務省 (2013). 第六十三回 日本統計年鑑 平成26年. 東京: 日本統計協会.
- ↑ Chinese Spiritual Life Survey de l'universitat Purdue
- ↑ Pew Reserach Center
- ↑ Taiwan Yearbook 2006
- ↑ Religious Intelligence UK
- ↑ 2010 Population and Housing Census of Mongolia. Data recorded in Brian J. Grim et al. Yearbook of International Religious Demography 2014. BRILL, 2014. p. 152
- ↑ The Global Religious Landscape 2010 - Buddhism. The Pew Forum.
- ↑ Recensament de 2010
- ↑ recensament de 2010
- ↑ Recensament oficial de 2011, religions


text:
José Rizal
José Protasio Mercado Rizal y Alonso Realonda, mai conegut popularament coma José Rizal (Calambá, Filipinas, 19 de junh de 1861 – Manila, 30 de decembre de 1896) foguèt un mètge oftalmològ, escrivan, lingüista e menaire independentista filipin. Considerat coma lo grand eròi de Filipinas, moriguèt fusilhat en decembre de 1896.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- Noli me tangere (1887)
- El filibusterismo (1891)
Teatre[modificar | modificar la font]
- El consejo de los dioses (1915)
Poèmas[modificar | modificar la font]
- A la juventud filipina (1879)
- Mi último adiós (1896)
- A las Flores de Heidelberg
Jornals[modificar | modificar la font]
- Dos diarios de juventud (1882-1884) (1960)
Zarzuela[modificar | modificar la font]
- Junto al Pasig (1880)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Saxe centrale (522)
Liste des communes
Freiberg
Ville de Freiberg, localité de l'Allemagne de 41 000 habitants.
La mairie de Freiberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Döbeln
Ville de Döbeln, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie de Döbeln a une adresse e-mail et un site Internet.
Frankenberg
Ville de Frankenberg, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Frankenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Mittweida
Ville de Mittweida, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Mittweida a une adresse e-mail et un site Internet.
Burgstädt
Ville de Burgstädt, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Burgstädt a une adresse e-mail et un site Internet.
Brand-Erbisdorf
Ville de Brand-Erbisdorf, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Brand-Erbisdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Flöha
Ville de Flöha, localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie de Flöha a une adresse e-mail et un site Internet.
Penig
Ville de Penig, localité de l'Allemagne de 9 600 habitants.
La mairie de Penig a une adresse e-mail et un site Internet.
Hainichen
Ville de Hainichen, localité de l'Allemagne de 8 800 habitants.
La mairie de Hainichen a une adresse e-mail et un site Internet.
Waldheim
Ville de Waldheim, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Waldheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Hartha
Ville de Hartha, localité de l'Allemagne de 7 700 habitants.
La mairie de Hartha a une adresse e-mail et un site Internet.
Lichtenau
Ville de Lichtenau, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Lichtenau a une adresse e-mail et un site Internet.
Oederan
Ville d'Oederan, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie d'Oederan a une adresse e-mail et un site Internet.
Roßwein
Ville de Roßwein, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Roßwein a une adresse e-mail et un site Internet.
Leisnig
Ville de Leisnig, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Leisnig a une adresse e-mail et un site Internet.
Rochlitz
Ville de Rochlitz, localité de l'Allemagne de 6 200 habitants.
La mairie de Rochlitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Großschirma
Ville de Großschirma, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie de Großschirma a une adresse e-mail et un site Internet.
Halsbrücke
Ville de Halsbrücke, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Halsbrücke a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Comuna
La comuna es una division administrativa, la circonscripcion la mai pichona del territòri francés[1]. Una comuna correspond generalament al territòri d'una vila o d'un vilatge. Sa superfícia e sustot sa populacion pòdon variar considerablament (la pus poblada, París, possedís mai de dos milions d'abitants, las mens pobladas zèro.
Al 1èr de març de 2007, existissiá 36 782 comunas en França (dont 214 en otramar) que cobrissián l'integralitat del territòri francés (a l'excepcion de Wallis e Futuna e de qualques territòris sens populacion permanenta), çò que representa environ la mitat del nombre total de comunas dins l'Union Europèa.
La lista seguenta recapitula lo nombre de comunas per departament o comunautat d'otramar. D'un biais general, los departaments situats al nòrd e a l'èst de França comptan mai de comunas que los situats al sud e a l'oèst. Los departaments e comunautats d'otramar tanben son largament mens devesits que los de la França metropolitana. Enfin, París e los departaments de sa pichona corona, del fach de lor talha pichona, ne còmptan fòrça mens.
Municipi ena Val d'Aran[modificar | modificar la font]
Un municipi ei era entitat locau basica dera organizacion territoriau e er element primari de participacion ciutadana enes ahèrs publics. Ena antica Roma un municipi (municipium en latin) ère ua ciutat liura que se governaue pes sues pròpries leis, encara qu'es sòns vesins obtienguen es drets de ciutadanatge roman.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Çaquelà, París, Lion e Marselha son de comunas francesas subdevesidas en arrondiments.


text:
Gurs
Gurs qu'ei ua comuna de Bearn, situada d'un punt de vista administratiu, dens lo departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània de la Republica Francesa. Qu'ei tristament celèbra per'mor deu Camp de Gurs, un camp de concentracion de la Segonda Guèrra Mondiau qui detiengó refugiats republicans espanhòus en 1939, puish, devath lo Regim de Vichèi, presoèrs judius deus quaus mantun ben'ei partit peus camps de la mort[1].
-
-
-
-
-
Camin de hèr entà l'encaminament
-
-
-
-
-
Arbre de la libertat plantat en 2000
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cf. lo panèu: « Ací se trobava lo camp d'internament francés de Gurs on estón internats 23 000 combatents republicans espanhòus, 7000 volentaris de las Brigadas Internacionaus, 120 patriòtas e resistents franceses, 12 800 judius immigrats intèrnes en mai-junh de 1940, 6500 judius alemands deu país de Bade, 12 000 judius arrestats suu sòu de França per Vichèi. 1939 Arremembratz-vos 1944. »


text:
Boca
La boca (var. bocha), o cavitat bucala o cavitat orala, es l'orifici que els animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sus la faringe nomenat cavitat orala o cavitat bucala.
La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.
La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, pòt se trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.
Podèm distingir tres tipes de mucosa:
- Simple de revestiment: Presenta mucosa.
- Masticatòria: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
- Especializada: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.
Foncions de la boca[modificar | modificar la font]
- Mastegar: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produís aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
- Salivar: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produís lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
- Sens del gost: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, sobretot dins la lenga, nomenades Papillas gustativas.
- Paraula: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la vòtz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
- Deglucion: Se dividís en doas partidas:
- Fasa voluntària: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentàri perque dintre dins la faringe.
- Fasa involuntària: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe lo faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).
Partidas de la cavitat orala[modificar | modificar la font]
La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:
- Paret anteriora: formada pels pòts.
- Parets lateralas: formadas pe las gautas.
- Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
- Paret superiora: Formada pel paladar.
- Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb lo faringe.
Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.
La boca dins la cultura[modificar | modificar la font]
La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson diverses bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.
La divesa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fesiá las gents e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas.


text:
Joan Jaurés
Joan Jaurés (nascut lo 3 de setembre de 1859 a Castras, mòrt lo 31 de julhet de 1914 a París) foguèt un òme politic occitan. Es una granda figura del socialisme francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Es agregat de filosofia. Trabalhèt a l'universitat de Tolosa. Foguèt deputat moderat de Tarn a 25 ans. Sosten en 1892, la grèva dels caras negras de Carmauç e deven socialista. S'inspira del filosòf Karl Marx. Dins l'afar Dreyfus, Jaurés e los socialistas defendon Alfred Dreyfus. En 1904, fonda lo jornal L'Humanité qu'existís encara uei. En 1905, participa a la lei de separacion entre las glèisas de l'Estat. Al cors d'un viatge a Lisbona en 1911, Joan Jaurés que parlava l'occitan declarèt que las lengas regionalas devián èstre ensenhadas dins las escòlas. Pacifista mas pas antimilitarista, Joan Jaurés apèla a la cauma generala abans la Primièra Guèrra Mondiala. Lo 31 de julhet de 1914, es assassinat a París per Raoul Villain, un nacionalista francés. De doas balas de pistolet dins lo cap.
I aguèt plan manifestacions a sa mòrt.
Posteritat[modificar | modificar la font]
Sas cendres repausan al Panteon dempuèi 1924. I a fòrça carrièras, plaças, estacions de metro e una universitat que pòrtan son nom en França. Participèt a la creacion de la SFIO ambe Léon Blum.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les Preuves
- Études socialistes
- Vers la république sociale
- Prefaci a “L’application du système collectiviste” de L. Deslinières (1898)
- Les Deux Méthodes (1900)
- Notre but (1904)
- La Révolution russe (1905)
- L’Alliance des peuples
- Conflit élargi (1912)
- L'Armée Nouvelle (1914)
- Discours de Vaise (1914)
- ↑ Blanc, Jòrdi. Jaurés e Occitània. 1985. Vent Terral. Valdariás. ISBN 2.85936.044.0


text:
Vaudreching
Vaudreching es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa en lo País de Nied, près de la vila de Bouzonville, cap de-luòc del costat.
Le village se situe dans le Pays de Nied, à proximité de la ville de Bouzonville, chef-lieu du canton.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Bérus.
- Vièlh domeni del Abbaye Santa-Crotz de Bouzonville (1030).
- Parròquia de la abbaye fins en 1802.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Bérus.
- Vieux domaine de l'Abbaye Sainte-Croix de Bouzonville (1030).
- Paroisse de l'abbaye jusqu'en 1802.


text:
Sauna
Un sauna es un banh de vapor de nautas temperaturas, que vària entre 70 °C (dins los saunas umides o banhs turcs) e 80 °C o 90 °C (dins los saunas secs).
Se passa dins de pichons espacis clauses generalament de fusta, e fornís als usatgièrs d'efèctes benefics per l'organisme a travèrs de l'eliminacion de toxinas mercé a la sudacion. Per aquela rason s'utiliza per de fins igianicas e terapeuticas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot sauna proven del finlandés e fa referéncia als banhs tradicionals finlandeses e tanben, als ostals de banh. Ven del mot arcaïc savńa. I a d'autres mots equivalents dins las lengas balticas e finesas[1].
Primièrs saunas[modificar | modificar la font]
Los primièrs saunas èran forats escavats dins de bauces e que èran destinats per de demoranças per l'ivèrn. Evolucionèt cap a d'ostals de fuòc ont s'escalfavan pèiras a una temperatura elevada. Per ofrir una granda sensacion de calor, aquelas se molhavan amb d'aiga e s'espandís la vapor d'aigua. L'aumentacion aparenta del luòc incitava a quitar lo vestit. Son encara utilizats en Finlàndia, abitualament los jorns fèstas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Häkkinen, Kaisa (2004): Nykysuomen etymologinen sanakirja. WSOY: Helsinki. pp. 1131–1132 (Diccionari etimologic modèrne finlandès)


text:
Chaetognatha
Los quetognates, tanben apelats vèrms sagitats o vèrms sagitaris en rason de lor forma en poncha de flèchas son d'animals deuterostomians, grop fraire dels cordats e dels equinodèrmes. Los quetognates son un grop animal fòrça ancian (de fossils datant del cambrian son estats descobèrts darrièrament) que constituís la pus granda part del zooplancton. La classificacion tradicionala dels chaetognatha demest los deuterostomians es pas retrobada per las analisis filogeneticas basadas sus l'ARNr 18S ni pels estudis morfologics.


text:
Quatre elements
Los quatre elements classics son l'aiga, la tèrra, lo fuòc e l'aire. Dins l'antiquitat classica representavan las quatre formas conegudas de la matèria e èran utilizats per explicar los diferents comportaments de la natura.
Dins la cultura occidentala l'origina de la teoria dels quatre elements se tròba dins los filosofs Presocratics de la Grècia antica, e dempuèi venguèron l'objècte de fòrças òbras artisticas e filosoficas, a travèrs l'Edat Mejana e la Renaissença influencièron prigondament la pensada e la cultura europèas. Parallelament l'indoïsme e lo bodisme desvolopavan de concepcions fòrça semblantas.
La majoritat d'aquelas escòlas de pensada apondan un cinquen element als quatre elements tradicionals, que se nomena Idèa, Vuèit, Etèr o Quintesséncia (literalament "la cinquena esséncia").
Los elements classics dins la cultura occidentala[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat, la volontat de trobar l'element original (arkhé/apYέ) qu'èra fach lo còsmos portèt quatre filosòfs presocratics a prepausar cadun l'aiga (Tales, -635), l'aire (Anaximènes, vèrs -585), la tèrra (Xenofanes, vèrs -570) e lo fuòc (Eraclit, -544)
Segon Platon, lo filosòf ionan Empedòcles (vèrs -450) foguèt lo primièr que teorizèt que l'univèrs èra compausat per aqueles quatre elements. Lo tèrme qu'utilizava Empedòcles èra las quatre racinas, e aparentament Platon seriá estat lo primièr qu'utilizèt lo tèrme "element" (stoicheion) per se referir a la tèrra (Γaιa, gaia), l'aiga (ύδwp, idor), l'aire (άήp, aer) e lo fuòc (έιλή, èile).
Platon concebèt un sistèma que segon eu la matèria se devesissiá en atòms amb la forma dels solides geometrics regulars (qu'en son onor recebèron lo nom de solides platonicians) qu'avián descobèrt los Pitagoricians. Atal, los atòms de fuòc serián estats formats de tetraèdres, l'aire d'octaèdres, l'aiga d'icosaèdres, e la tèrra de cube. Coma los Pitagoricians avián identificat cinc solids geometrics regulars, Platon supausèt l'existéncia d'un cinquen element amb la forma d'un dodecaèdre.
Platon prepausèt l'idèa (ίδέa) o "Çò qu'es divin" (ίepόv, ièron) coma lo cinquen element. Aprigondissent dins aquela linha Aristòtel lo nomenèt etèr (aἰθήp, aither) o la quintesséncia, avançant que coma los quatre elements èran terrèstres e corruptibles, e a la vista que las regions celèstas èran immutablas, las estelas poirián pas èsser fachas de cap dels quatre elements mas d'una substància pus elevada.
Segon la concepcion aristoteliciana, los quatre elements an de qualitats contrastadas:
- L'aire es primièrament umid e segondàriament caud.
- Lo fuòc es primièrament caud e segondàriament sec.
- La tèrra es primièrament seca e segondàriament freda.
- L'aiga es primièrament freda e segondàriament umida.
Segon Galen (sègle II) los quatre elements ja èran utilizats per Ipocrates (sègle IV AbC) per descriure lo còs uman en relacion amb las quatre umors: bila roja (fuòc), bila negra (tèrra), sang (aire) e flèuma (aiga).
Lo concèpte dels elements classics contunhèt d'èsser utilizat en Euròpa a l'Edat Mejana, a causa de la predominància de la vision cosmologica aristoteliciana e a l'aprobacion de la Glèisa Catolica del concèpte de l'etèr qu'ajudava a la concepcion de la vida terrèstra coma un estat imperfècte e lo paradís coma quicòm d'eternal.
L'usatge dels quatre elements dins la sciéncia foguèt abandonat als sègles XVI e XVII, que los nòvas descobèrtas suls estats de la matèria despassèron la concepcion classica.
Usatge dins l'alquimia, l'astrologia e l'ocultisme[modificar | modificar la font]
Los elements classics èran un dels objèctes d'estudi principals de la tradicion alquimica, que aprigondís las propietats del fuòc (), tèrra (), aire (), e aiga ().
Dins l'astrologia occidentala lo concèpte dels quatre elements classics demòra, mejans los dotze signes del zodiac entre los quatre elements: aret, leon e sagitari son de signes de fuòc; taure, verge e capricòrne s'identifican amb la tèrra; bessons, balança e aqüari an de caracteristicas de l'aire; e càncer, escorpion e peisses correspondon a l'aiga. La majoritat dels astrològs modèrnes encara considèran los quatre elements coma un fach essencial dins l'analisi de la mapa astrala.
Qualques ocultistas defendèron la validitat de la teoria classica associant los quatre elements amb los estats de la matèria: solid/tèrra, liquid/aiga, gasós/aire e plasma/fuòc.
Correspondéncia amb la sciéncia modèrna[modificar | modificar la font]
La sciéncia modèrna demostrèt que la matèria es formada per fòrça mai d'elements que los quatre prepausats pels classics. Dins aquel sens la taula periodica dels elements seriá la successora del modèl classic, que ja confondiá l'esséncia amb los estats de la matèria e amb los fenomèns coma la combustion.
Dels elements classics, l'aiga es compausada per de moleculas H2O, e l'aire es format per de combinasons de moleculas que i predominan lo N2 e l'O2. Alara, se pòdon dividir en diferents elements. La tèrra es formada de centenas de compausats diferents, e lo fenomèn del fuòc se compren coma un efècte de l'energia electromagnetica.


text:
Carles XIV Joan de Suècia e III de Norvègia
Joan Baptista Juli Bernadòta (Pau, 26 de gener de 1763 - Estocòlme, 8 de març de 1844) rei de Suècia e de Norvègia vadut en Bearn e qui pugè suu tròn après estar estat sosoficièr, embaishador, ministre, generau puish marescau d'Empèri ; qu'ei tanben conegut com Carles XIV Joan (Karl XIV Johan) de Suècia e Carles III Joan (Karl III Johan) de Norvègia. Es lo fondator de la dinastia de Bernadòta.
Lo son ostau a Pau qu'ei uei un musèu suèc e un exemple d'abitat bearnés deu sègle XVIIIau.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença en 1763
- Decès en 1844
- Ostal Bernadòta
- Rei de Suècia
- Rei de Norvègia
- Militar francés
- Marescal del Primièr Empèri
- Ministre francés de la Guèrra
- Francmaçon
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat bearnesa
- Noblesa bearnesa


text:
Matching family tree profiles for Judas Tadeo Fernández de Miranda y Villacís, V. marqués de Valdecarzana
Immediate Family
About Judas Tadeo Fernández de Miranda y Villacís, V. marqués de Valdecarzana
- oc.encydia.com,
- Judas Tadeo Fernández de Miranda e Villacís (1739-1810), IX comte de las Amayuelas, V marqués de Valdecarzana, principe donèri Bonnanaro, XV marqués de Cañete, marqués de Rucando, IX marqués de Taracena, V marqués de Torralba, VIII comte d'Escalante, VIII comte de Villamor, X comte de Tahalú, IX vizconde de Centenera, VI vizconde de Ferrer e Paiposta.
- Maridèt, en primièras núpcias, amb Isabella Filipa Regio, VI principessa donèri Campofiorito, V principessa della Catena, marchesa della Ginestra, baronessa donèri Valguarnera e Machali. Sens succession d'aqueste matrimòni.
- Maridèt, en segondas núpcias, amb Luisa Joaquina Escrivá de Romaní, filha de Luis Escrivá de Romaní e Camprodón, XII baron de Beniparrell, d'Argelira e de Prullens. Sens sucesoes tanpauc d'aqueste segond matrimòni, per çò que heredó lo comtat de las Amayuelas la siá neboda felena.
Lo comtat de las Amayuelas
- Lo comtat de las Amayuelas es un títol nobiliario espanhòl creat en 1558 pel rei Felipe IV, en favor de Bernardino Manrique de Lara e Barrientos, XVII senhor d'Amusco e VIII senhor de las Amayuelas, (Palencia), conselhièr de Salamanca e conservador perpétuo de la siá Universitat.
- La siá denominacion fa referéncia a las localitats d'Amayuelas d'Amunt e Amayuelas d'Aval, en lo sieu moment doas localitats que dependián d'Amusco, d'a on los Manrique de Lara èran senhors. A l'ora d'ara Amayuelas d'Es amunt municipalitat pròpria e Amayuelas d'Es aval una pedania de San Cebrián de Campos.
- Bernardino Manrique de Lara èra filh de García Manrique de Lara, XVI senhor d'Amusco e VII senhor de las Amayuelas (d'Amunt e d'Aval), e de Francisca Nicostrata de Barrientos e Colona.


text:
Arconsat
Arconsat (Arconsat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom ven del nom d'òme latin Archontius, ambe lo sufixe -acum[1]. La finala -at es una evolucion de -ac, correnta en Auvèrnhe, Lemosin, Bordalés, Agenés, etc.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Vespasian
Vespasian (17 de novembre de 9 - 23 de junh de 79) foguèt lo noven emperaire de l'Empèri Roman de 69 a 79 e la fondator de la dinastia flaviana. Succediguèt a Vitellius e foguèt remplaçat per son fiu Titus.
Sa presa dau poder foguèt permesa per sa proclamacion coma emperaire per lei legions de la mitat orientala de l'Empèri e per l'impopularitat de Vitellius. Après sa victòria, son rèine foguèt marcat per una politica de reorganizacion de l'Empèri Roman caracterizada per la bastida de monuments publics importants coma lo Colisèu a partir de 75 e per lo renfòrçament e la fortificacion dei frontieras. Definiguèt tanben l'estatut e lo ròtle de l'emperaire e legitimèt sa designacion per l'armada.


text: Valdis Dombrovskis nasquèt en 1971 dins la capitala letona, Riga, dins una familha d'origina polonesa. Obtenguèt primièr una licéncia d'economia per engenheires a l'Universitat Tecnica de Riga abans de se diplomar a la Facultat de Fisica e Matematicas de l'Universitat de Letònia en 1996. Trabalhèt en Alemanha coma assistent de laboratòri a l'Institut de Fisica de l'Universitat de Mainz de 1995 a 1996. L'an seguent trabalhèt coma assistent a l'Institut de Fisica de l'Estat Solid de l'Universitat de Letònia, e mai tard en 1997 se n'anèt als Estats Units per i far un doctorat e venguèt assistent de recerca a la Facultat d'Engenheriá Electrica de l'Universitat de Maryland fins a 1998. Aquel meteis an foguèt recrutat per la Banca Centrala Europèa coma especialista en questions macroeconomicas. Ailà progressèt professionalament per venir economiste principal en 1999 e puèi en 2001 economista en cap. Laissèt son mestièr en 2002 per se consagrar a la vida politica letona. Aquel an venguèt deputat primièr e puèi Ministre de las Finanças dins la coalicion governamentala de centre-drech dirigida per Einārs Repše.


text:
Beugin
Beugin es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom ; del nom gallo-romain Bèlga (sobriquet "lo bèlga")
Beugin (belgicus legir belgims)
Belgin cap a 1132
La distincion dépendait del prieuré de Houdain.
Origine du nom ; du nom gallo-romain Belga (sobriquet "le belge")
Beugin (belgicus lire belgims)
Belgin vers 1132
La seigneurie dépendait du prieuré de Houdain.


text:
Rémilly (Mosèla)
Rémilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 840-842, se lèva Rumelliacum o Romeliacum. Lo primièr document escrich en citant aquel nom seriá una charte establida lo 13 d'agost de 840 a Mayence, que # l'emperaire de Cogant Lothaire Eer concéde las intradas de Rémilly al abbaye de Sant-Arnould situada près de Mètz. Aqueles bens se compausavan per el de trenta manses, un molin, un important bòsc al nòrd de la Nied, de las étangs e de las viviers. Suls manses d'aperaquí dotze ectaras vivián de familhas liuras, affranchies, caçadas o asservies. Cada manse compren una maisonnette, un curtil, de las tèrras arables, dels dreches d'usatge suls pâtures e los bòsques. Los manses passavan de paire en fils. Serfs O liures, los paysans avián agut pels redevances e los dreches a causa del senhor, las duradas de trabalh fixat pels corvées. Rémilly, Amb los sieus trenta manses podiá comptar entre 150 e 200 abitants. La natalité èra fòrça anautita mas la fòrta mortalité infantile permetiá pas #qu'a un pichon nombre d'arribar a l'edat adulte.
Lo segond document es la charte establida lo 24 de febrièr de 842 que # Charles II lo Chauve, fraire de Lothaire, confirmava per el al abbaye de Sant Arnould, la donation del vilatge de Rémilly amb la capèla anautita en l'onor de sant Martin.
Una importanta comunitat josieva #èsser presenta entre 1860 e 1957 data de la aliénation de la sinagoga #que las Taulas de la Lei surplombant l'Arc Sant se'n tròba dins la comuna de Rémilly.
Aubécourt A amassat a Rémilly per decrèt de 1813[1].
Rémilly absorbeix Dain-En-Saulnois l'an 1964.
En 840-842, on relève Rumelliacum ou Romeliacum. Le premier document écrit citant ce nom serait une charte établie le 13 août 840 à Mayence, par laquelle l’empereur d’Occident Lothaire Ier concéde les revenus de Rémilly à l’abbaye de Saint-Arnould située près de Metz. Ces biens se composaient de trente manses, un moulin, une importante forêt au nord de la Nied, des étangs et des viviers. Sur les manses d’environ douze hectares vivaient des familles libres, affranchies, chassées ou asservies. Chaque manse comprend une maisonnette, un curtil, des terres arables, des droits d’usage sur les pâtures et les bois. Les manses passaient de père en fils. Serfs ou libres, les paysans étaient tenus par les redevances et les droits dus au seigneur, les durées de travail fixées par les corvées. Rémilly, avec ses trente manses pouvait compter entre 150 et 200 habitants. La natalité était très élevée mais la forte mortalité infantile ne permettait qu’à un petit nombre d’atteindre l’âge adulte.
Le deuxième document est la charte établie le 24 février 842 par laquelle Charles II le Chauve, frère de Lothaire, confirmait à l’abbaye de Saint Arnould, la donation du village de Rémilly avec la chapelle élevée en l’honneur de saint Martin.
Une importante communauté juive fut présente entre 1860 et 1957 date de l'aliénation de la synagogue dont les Tables de la Loi surplombant l'Arche Sainte se trouve à la mairie de Rémilly.
Aubécourt est réuni à Rémilly par décret de 1813[2].
Rémilly absorbe Dain-en-Saulnois en 1964.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Emmanuel de Chastellux, Lo territòri del departament de la Moselle : istòria e estatistica, Maline, 1860, 232 pàg., pàg. 219
- ↑ Louis Emmanuel de Chastellux, Le territoire du département de la Moselle : histoire et statistique, Maline, 1860, 232 p., p. 219


text:
Brancaleone
Brancaleone es una associacion occitana segon la lei de 1901, animada, entre autres per Francés Bacabe.
Dins la bèla tradicion de la transmission orala, l'associacion bota en òbra una estrategia d'accions enrasigadas, e d'encontres transfrontalièrs e intergeneracions, per desvolopar e regenerar las practicas e los escambis de musicas popularas e tradicionalas, e mai particularament d'Euròpa del sud, mas tanben del mond entièr, en ligason particularament amb las populacions eissidas de l'immigracion.
Una postura resolgudament occitanista, per la pluralitat de las lengas e cultura en dialòg.
Sa tòca es de desvelar e coitivar las riquesas de las arts popularas e de las culturas que los noiriscan, estimular e experimentar una soscadissa sus lor foncion e mai largament sus las questions d'identitat per l'accion sul terren e sa mesa en òbra en ligam duradís amb d'Endacòm mai druds, prèps o luènhs.
Escambis e transmission de musica populara e tradicionala, d'aicí o d'alhors, per la pluralitat de las lengas e de las culturas.
Intervencions dins lo camp civic : experimentar e estimular una soscadissa sus las questions d'identitat.
Organizacion, produccion, e difusion d'eveniments e talhièrs artistics.