text:
-48
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -48 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre Cleopatra VII e son fraire Ptolomèu XIII — qu'èra un enfant manipulat per sei ministres. Dins lo corrent de l'annada, lei Romans foguèron implicats dins lo conflicte après l'òrdre de Ptolomèu XIII d'assassinar lo generau Pompèu, refugiat en Egipte après sa desfacha còntra son Cesar esperant contenter lo cap de Roma. Pasmens, aquò èra totalament contrari a la moralitat romana e lei relacions ambé Cesar, que desbarquèt dins lo corrent de l'annada sus lo territòri egipcian — estrategic per l'avitalhament de Roma — venguèron rapidament marridas. Ansin, una temptativa dau generau roman per reglar diplomaticament la crisi egipciana mau capitèt.
La situacion se reglèt quand Ptolemèu XIII ordonèt a sei tropas d'atacar lei Romans que tenián d'efectius limitats en Egipte. Dins aquò, après quauquei dificultats quand foguèt enceuclat dins Alexàndria sensa renfòrç, Cesar foguèt venceire. Enfin, Ptolemèu XIII moriguèt tre lo començament de l'annada seguenta dins lo corrent de sa retirada.


c: text/html

text:
Aunhats
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Aunhats[1][2] o Aunhatz [3] (Augnax en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Aunhats a situat sus la Orbe al nòrd-es de Auch près de Sant-Sauvy.
Las municipalitats limitrophes son Puycasquier, Sant-Antonin, Sant-Sauvy e Crastes.
La commune d'Aunhats est située sur l'Orbe au nord-est d'Auch près de Saint-Sauvy.
Les communes limitrophes sont Puycasquier, Saint-Antonin, Saint-Sauvy et Crastes.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
De tradusir
- Castèth deu Sègle VIII
- Retable en bois doré, situat dens la glèisa de 1874, restaurée récemment.
- Fontaine de dévotion Sent Exupèri
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cercle antartic
Lo cercle antartic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud sud, la latitud pus septentrionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit al solstici de decembre. Foguèt traversat pel primièr còp lo 17 de genièr de 1773 per l'explorator britannic James Cook.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo cercle antartic marca lo limit nòrd del jorn polar al solstici de decembre e de la nuèit polara al solstici de junh. Al delà del cercle antartic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu al mens un còp l'an.
A causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de decembre fins a 50' (90 km) al nòrd del cercle antartic (del meteis biais, al solstici de junh, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al sud del cercle antartic). Aquò se verifica al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Tèrras traversadas[modificar | modificar la font]
Lo cercle antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica. Mas copa aquel en qualques luòcs, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
- la Tèrra d'Enderby ;
- la Tèrra de Wilkes ;
- la peninsula antartica.
Lo cercle antartic travèrsa tanben las illas Balleny e passa fòrt prèp de l'illa Borradaile, dins lo grau de uèit quilomètres de larg entre las illas Young e Buckle.


text:
Disacarid
Los disacarids son un tipe de glucid, formats de l'union de dos monosacarids identics o distints mejançant un ligam glucosidic, monocarbonilic o dicarbonilic, que pòt en mai èsser a o B en foncion del -OH emiacetal. Los disacarids mai comuns son:
- sacaròsa: formada de l'union d'una glucòsa e una fructòsa. La sacaròsa es lo sucre comun.
- lactòsa: formada de l'union d'una glucòsa e una galactòsa. Es lo sucre del lach.
- maltòsa, isomaltòsa, trealòsa, celobiòsa: formadas totas de l'union de doas glucòsas, son diferentas en dependent de l'union entre las glucòsas.
La formula empirica dels disacarids es C12H22O11. Los ligams covalents entre dos monosacarids provòcan l'eliminacion d'un atòm d'idrogèn d'un dels monosacarids e d'un grop idroxil de l'autre monosacarid. Dins la mucosa del tube digestiu de l'òme existisson d'enzims sonats disacaridasas, qu'idrolisan lo ligam glucosidic per l'absorcion intestinala.


text:
Tònga
Lo Reialme de Tònga es un archipèla independent dins lo sud de l'Ocean Pacific.
Lo gentilici es tongian -a (o tongalés -a).
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Tònga arribèron dins l'archipèla aproximativament al millenni IV abC. Los primièrs europèus qu'arribèron dins l'archipèla foguèron los neerlandeses Jacob Le Maire e Willem Schouten, en 1616.
Politica[modificar | modificar la font]
Tònga es una monarquia. Lo rei (actualament George Tupou V) es lo cap d'Estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Tònga.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Vidorlada
La vidorlada es un aigat degut a un creis rapid del riu Vidorle que sòl afectar pro periodicament qualques localitats situadas a ras de las aigas, subretot Someire. Dins qualques cases arriba qu'afècta tanben Marsilhargues e Quiçac.
Istoric[modificar | modificar la font]
L'atestacion mai ancianas d'una vidorlada es de 1575. Lo 15 de setembre d'aquel an la crescuda de Vidorle afectèt seriosament las localitats de Quiçac e de Someire.
Se sap que se produsiguèron d'autras vidorladas lo 3 de julh de 1684, en octobre de 1689, del 1er al 3 d'octobre de 1723, lo 18 de novembre de 1745, lo 6 d'octobre de 1812, lo 17 de setembre de 1858, en 1891, lo 26 de setembre de 1907, lo 16 d'octobre de 1907, lo 27 de setembre de 1933, lo 4 d'octobre de 1958 e lo 9 de setembre de 2002. Aquel darrièr an anèt enlà de totes los recòrd anteriors, qu'arribèt a 8,20 m e passèt ensús del pont roman de Someire.
Per s'aparar de l'arribada de las aigas, son estadas entrepresas dempuèi fòrça temps d'òbras pasmens sa proteccion es sovent limitada e empacha pas las inondacions dins divèrses endreches.
Un eveniment esportiu de davalada del riu fins a la mar a pres lo nom de "Grande Vidourlade"; celebrarà sa quatrena edicion en 2012.


text:
1492
Aquesta pagina concernís l'an 1492 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Lo 2 de genier, capitulacion de la vila de Granada que marquèt la fin de la Reconquista e la disparicion dau darrier estat musulman de la Peninsula Iberica. Aqueu succès renforcèt la politica religiosa repressiva adoptada dins leis annadas 1470 per lei Rèis Catolics. D'efècte, lo 31 de març, lei Josieus espanhòus foguèron expulsats dau reiaume. Enfin, lo 12 d'octòbre, l'expedicion d'exploracion de Cristòl Colomb descurbiguèt lo continent american.
Emirat de Granada[modificar | modificar la font]
Capitulacion de Granada lo 2 de genier e fin de l'Emirat qu'èra lo darrier estat musulman de la Peninsula Iberica.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Invencion dau glòbe terrèstre per lo navigator alemand Martin Behaim (1459-1507).


text:
Golf d'Adèn
Lo golf d'Aden (en arabi خليج عدن Khalij 'Adan, en somali Badyarada 'Admēd) es un braç de mar de l'Ocean Indian situat entre la còsta meridionala de la Peninsula Aràbia (Iemèn), e Africa (Jiboti e Somalia). Al nòrd-oèst comunica amb la mar Roja a travèrs de l'estrech de Bab al Mandab.
Es una via maritima essenciala pel transport del petròli del golf Persic, d'importància màger per l'economia mondiala. Es l'abitat natural de nombrosas espècias de peisses e coralhs. Los pòrts principals son Adèn (en Iemèn), Berbera e Bosaso (en Somalia).


text:
Windows Live Messenger
Windows Live Messenger es lo sistèma de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia de Microsoft. Sa primièra version, que se disiá MSN Messenger, sortiguèt en julhet de 1999. En decembre de 2005, pren lo nom actual de Windows Live Messenger. Es encara sovent apelat simplament « MSN », çò qu'es incorrècte, pr'amor que forma pas qu'una partida de la ret MSN. Windows Live Messenger designa lo nom del logicial client. .NET Messenger es lo nom de la ret.
Windows Live Messenger es utilizat per mai de 330 milions d'utilizaires cada mes.[1]
Per utilizar Windows Live Messenger, cal crear un compte sus Microsoft Passport ambe quina que sia adreça e-mail valida. L'adreça de corrièr électronic es doncas l'identificant dels usatgièrs sus aquel sistèma de messatjariá.
Nota : l'obertura d'un compte de corrièr sus Hotmail obrís tanben automaticament un compte Passport.
Somari
Foncionalitats de Windows Live Messenger[modificar | modificar la font]
- Gestion d’estatut demest 7 prepausats per defaut (En linha, Ocupat(ada) Torna dins una minuta, Absènt(a), Partit(da) manjar, Al telefòn, Fòra linha). Se pòt causir lo seu estatut avans coma aprèp connexion, e cambiar a cada moment.
- Atribucion d'un pseudonim. Es possible tanben d'apondre un messatge personal, de bon véser dins la lista dels vòstres contactes a dreta de son pseudonim. Aquela foncion permet tanben de mostrar lo fichièr musical jogat dins Windows Media Player. (fonciona tanben ambe iTunes )
- Organizacion dels contactes : mòstra dels contactes per adreça MSN o per pseudonim, mòstra dels problèmas, tria per grop o per connectat/pas connectat e classament dins de gropes personals.
- Dessenh dins una convèrsa
- Tanben : recèrca comuna ambe son contacte, aver una carta de visita, crear una convèrsa a mai d'un, salvar sas discussions, salvar sa lista de contactes, etc.
D'interaccions multimèdia son tanben possiblas :
- Convèrsa audio/vidèo : convèrsa audio gràcias a un microfòn e convèrsa vidèo mercé a una webcam.
- Creacion d'un diaporama per partejar sas fòtos
- Mandadís e recepcion de fichièrs
- Partiment de calendièr acompanhat d'eveniments ambe un contacte.
- Mini jòcs : Diamants, Deminaire, Donas, Solitari e Pata.
MSN Messenger per Mac OS[modificar | modificar la font]
Microsoft aviá tanben realizat una version per Mac OS de son client de messatjariá. La darrièra version es MSN Messenger 5 e fonciona pas que sus Mac OS X.
Intègra pas ni lo supòrt del son, ni de la vidèo, e permet doncas pas la visioconferéncia amb los utilizaires de la version Windows. Microsoft prevei pasmens d'i apondre aquelas foncions dins la version que ven.
Logicials compatibles[modificar | modificar la font]
De logicials son estats creats per fin de permetre als seus usatgièrs de discutir ambe los autres utilizaires del malhum MSN Messenger sens utilizar lo logicial client oficial. Demest aquels, tornam trapar :
- Adium Client multiprotocòl per Mac OS X, utiliza una partida dels API de Gaim.
- aMSN Logicial liure disponible jos Linux, Mac OS X, BSD e Windows.
- Fire Client multiprotocòl per Mac OS X.
- Gaim Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix e Windows.
- iChat Logicial de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia integrat a Mac OS X. Es compatible ambe MSN en utilizant la palanqueta Jabber.
- Kopete Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix
- Licq Logicial liure multiprotocòl.
- Mercury Messenger Client MSN libre e multiplataforma escrit en Java.
- Miranda IM Logicial liure multiprotocòl.
- Trillian Client multiprotocòl per Windows.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger via lo sit de MSN Web Messenger. Aquel site utiliza pas d'applet Java e necessita pas que lo client MSN Messenger siá installat. De mai, es compatible ambe Internet Explorer e Mozilla Firefox.
Tanben present, Windows Messenger, una version mens evoluada de MSN Messenger presenta sus los sistèmas operatius Windows XP, es compatible ambe MSN Messenger e a rendut aquel fòrça popular darrièrament.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger al utilizaires del standard dobert de messatjariá instantanèa Jabber per l'intermediari d'una palanqueta (carrèg).
Existisson d'extensions per MSN Messenger qu'i apondon de foncionalitats nombrosas, una de las pus conegudas essent Messenger Plus!.
Protocòl[modificar | modificar la font]
MSN Messenger utiliza lo protocòl Mobile Status Notification Protocol (MSNP) per-dessus TCP (e optionalament per dessús HTTP per aver afar a de proxys) per se connectar al servici .NET Messenger - un servici porgit sul port 1863 de messenger.hotmail.com. Sa version actuala es la 12 (MSNP12), es utilizada per MSN Messenger version 7.5 e d'autres clients tèrç. Lo protocòl es pas completament secrèt; Microsoft a revelat la version 2 (MSNP2) als desvolopaires en 1999, mas a pas jamai revelat las versions 8, 9, 10, 11 o 12. Los servidors .NET Messenger Service accèptan pas a l'ora d'ara que los protocòls de las versions 8 e posterioras, aquò fa que sintaxi de las novèlas comandas de las versions 8, 9, 10, 11 e 12 es solament coneguda en utilizant de niflaires coma Ethereal. MSNP13 sera lo protocòl utilizat dins Windows Live Messenger 8.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial de MSN Messenger
- (fr) MSN Messenger per Mac OS
- (fr) Dorsièr dedicat a MSN Messenger, sos plugins, actualitats e astúcias...
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Chifras de junh de 2009 segon l'article de la wikipèdia anglesa


text:
Bahasa Indonesia
Lenga oficiala d'Indonesia, lo bahasa indonesia (literalament lenga d'Indonesia o Indonesian) es una varietat del malai. L'intercompreneson amb lo malai de Malàisia (Bahasa malaysia) es completa. Lo grop indonesian-malaisian comptariá atal mai de 250 000 000 de locutors çò que ne fa, demograficament, una lenga comparabla al francés o al portugués e la tèrça (o quarta) lenga mai parlada d'Asia.
Estatut[modificar | modificar la font]
Lo bahasa indonesia es la sola lenga oficiala d'Indonesia (245 000 000 d'estatjants en 2013). Tot ben que i a mai de 726 lengas en Indonesia[1], sol lo bahasa indonesia es reconegut per las autoritats. Es tanben una lenga oficiala auxilària de Timor.
Locutors[modificar | modificar la font]
Gaireben 10% de la populacion lo parla coma lenga mairala e 88,5% lo parla coma lenga segonda[2]. Lo nombre de sos locutors es gaireben de 220 000 000 en 2013 mas amb la particularitat d'èsser mai que mai de locutors que parlan lo bahasa indonesia coma lenga segonda. 54% de la populacion[3] de Timor pòt tanben parlar lo bahasa indonesia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ID
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2010
- ↑ Direcção Nacional de Estatística: Population Distribution by Administrative Areas Volume 3 English


text:
Missi dominici
Lei Missi dominici èran d'inspectors, d'enquistaires e d'agents d'aplicacions de l'Empèri Carolingian. Èran mandats d'un biais sistematic dins lei comtats per rendre còmpte de l'activitat dei còmtes. Tenián tanben lo ròtle d'autoritat intermediària entre lo poder centrau e lei poders regionaus. Ansin, èran mandats d'un biais sistematic dins lei comtats per rendre còmpte de l'activitat dei còmtes. Avián lo drech per corregir leis abús o leis errors constatadas e destituir lei foncionaris locaus, comprés lo còmte. Podián tanben portar d'instruccions especialas d'aplicar dins lo comtat. Pasmens, fins a 802, èran solament de mandadors provisòris sovent chausits entre lei vassaus paures. A la fin dau sègle VII, la corrupcion dei missi èra donc venguda tant importanta que Carlesmanhe deguèt reformar son sistèma e adoptar de missi permanents generalament chausits dins la Glèisa.


text:
Monswiller
Monsweiler en alemannisch (Monswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Monswiller Se situa a l'intrada es de Saverne e a Unitat|40|km {{}} a l'oèst aperaquí de Estrasburg. Meses a despart las vilas e pòbles vesins, Monswiller a environat de bòsques e de camps.
- Comunas limitrophes
Monswiller se situe à l'entrée est de Saverne et à 40 km à l'ouest environ de Strasbourg. Mis à part les villes et villages voisins, Monswiller est entourée de forêts et de champs.
- Communes limitrophes


text:
Cencha de Kuiper
La cencha de Kuiper (de còps apelada cencha de Edgeworth-Kuiper), es una zona del Sistèma Solar s'estendent al delà de l'orbita de Neptun, entre 30 e 55 unitats astronomicas (UA). Aquesta zona en forma d'anèl es similara a la cencha d'asteroïdes, mas pus estenduda, 20 còps mai larga e de 20 a 200 còps pus massissa. Coma la cencha d'asteroïdes, se compausa principalament de còrses pichons, de rèstas de la formacion del Sistèma Solar, e d'almens una planeta nana, Pluton. Al contrari, mentre que la cencha d'asteroïdes se compausa principalament de còrses rocoses e metallics, los objèctes de la cencha de Kuiper son largament constituits de compausats volatils glaçats coma lo metan, l'amoniac o l'aiga.
Dempuèi la descobèrta del primièr objècte en 1992, mai de mila autres son estats descobèrts dins la cencha de Kuiper, que contendriá mai de 70 000 còrses de mai de 100 km de diamètre. Seriá la resèrva principala de las cometas periodicas que lor periòde de revolucion es inferior a 200 ans. Los centaures e los objèctes escampilhats, coma Éris, ne serián resultants. Triton, lo satellit pus grand de Neptun, porriá èsser un objècte de la cencha de Kuiper que seriá estat capturat per la planeta. Pluton es l'objècte mai grand conegut de la cencha de Kuiper.
La cencha de Kuiper es pas de confondre amb la Nívol d'Oort, zona encara teorica e supausada d'èsser mila còps pus aluenhada. Los objèctes de la cencha de Kuiper, amb los objèctes escampilhats e tot membre potencial de las nívols de Hills e d'Oort, son collectivament nomenats objèctes transneptunians.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Johan Nygaardsvold (1879-1952) foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1935 e 1945 (en exili a Londres entre lo 9 d'abril de 1940 e lo 31 de mai de 1945).
Nygaardsvold trabalhèt dins l'industria de la fusta en Canadà e als Estats Units. Tornèt en Norvègia en 1907 e entrèt al Parlament lo primièr còp en 1916. Foguèt ministre de l'agricultura en 1928. En 1935 foguèt convidat a formar un nòu govèrn que foncionèt a Òslo fins al 9 d'abril de 1940, jorn de l'ocupacion alemanda. Nygaardsvold partiguèt a Londres, ont governèt en exili. Amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, tornèt a Oslo lo 31 de mai de 1945. Lo 26 de junh del meteis an, demissionèt.
Demorèt en politica fins en 1949. En 1952 moriguèt del càncer.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Chavençon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Las municipalitats limitrophes de Chavençon son Neuville-Bòsc, Monneville, Lavilletertre, Neuilly-en-Vexin, Haravilliers.
La Mendicité es lo sol masatge caseriu de la comuna.
Les communes limitrophes de Chavençon sont Neuville-Bosc, Monneville, Lavilletertre, Neuilly-en-Vexin, Haravilliers.
La Mendicité est le seul hameau de la commune.
Chavençon
Chavencon A #èsser ligada a Neuville-Bòsc en 1826 mas n'a #èsser desligada dempuèi 1833.
En 1890, lo vilatge a tocat per una epidèmia de diphtérie.
L'ensems de las municipalitats suls Buttes de Rosne e la vallée de la Troësne an #èsser classificadas per decrèt lo data|23|de
.
Chavencon a été rattachée à Neuville-Bosc en 1826 mais en a été détachée dès 1833.
En 1890, le village est touché par une épidémie de diphtérie.
L'ensemble des communes sur les Buttes de Rosne et la vallée de la Troësne ont été classées par décret le Mois invalide (janvier)M.


text:
Saint-Julien-de-Civry
Saint-Julien-de-Civry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al sud de la Bourgogne, Sant-Julien-de-Civry es un vilatge del Brionnais, region considerada coma lo berceau de la raça bovina charolaise.
Lo païsatge es vallonné e abondiu d'èrba
L'abitat a escampilhat, amb de nombroses caserius éparpillés sus las nautors, en basses es lo bourg
L'essencial es lo bovidé (charolais).
Au sud de la Bourgogne, Saint-Julien-de-Civry est un village du Brionnais, région considérée comme le berceau de la race bovine charolaise.
Le paysage est vallonné et foisonnant d'herbe
L'habitat est dispersé, avec de nombreux hameaux éparpillés sur les hauteurs, en bas est le bourg
L'essentiel est le bovidé (charolais).
Istòria[modificar | modificar la font]
De las rèstas romains a Maringues (pèças de moneda, estèlas de sojorn) testifiquin d'una aucupacion umana dempuèi la Antiquitat.
Abans lo Sègle XII, Civry èra lo centre de la parròquia mesa jol patrocini del prieuré de Marcigny dempuèi 1105. La glèisa de Civry i auriá #èsser destruida pendent las guèrras de religion. La glèisa actuala del bourg a #èsser erigida al Sègle XIII.
Sant-Julien dépendait dels comtes palatins de Dyo, #que possedissián lo castèl de Val, bastit al Sègle XIV.
Pendent la Revolucion francesa, Sant-Julien-de-Civry i aguèt rebatejat "Verd Pré". La municipalitat #èsser alavetz çò cap de-luòc d'un éphémère costat reagrupant Dyo, Sant-Germain-en-Brionnais, Amanzé e Prizy[1].
Lo castèl de Val del Sègle XIV, aital coma las rèstas del castèl del Pichon Bòsc demòstran l'importància #qu'a aguda lo vilatge a una cèrta epòca. N'efièch, lo pòble comptava 1 435 abitants en 1820.
Des restes romains à Maringues (pièces de monnaie, fragments de demeure) témoignent d'une occupation humaine dès l'Antiquité.
Avant le Sègle XII, Civry était le centre de la paroisse placé sous le patronage du prieuré de Marcigny dès 1105. La glèisa de Civry aurait été détruite pendant les guerres de religion. L'église actuelle du bourg a été érigée au Sègle XIII.
Saint-Julien dépendait des comtes palatins de Dyo, qui possédaient le château de Vaux, construit au Sègle XIV.
Durant la Révolution française, Saint-Julien-de-Civry fut rebaptisé "Vert Pré". La commune fut alors le chef-lieu d'un éphémère canton regroupant Dyo, Saint-Germain-en-Brionnais, Amanzé et Prizy[2].
Le château de Vaux du Sègle XIV, ainsi que les restes du château du Petit Bois démontrent l’importance qu’a eue le village à une certaine époque. En effet, le village comptait 1 435 habitants en 1820.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los amics de passat charolais, Lo tieu vièlh país, Lo costat de Charolles en lo sieu passat ancian e recent, J.Pàg. Dumas, Charolles, 1985
- ↑ Les amis de passé charolais, Ton vieux pays, Le canton de Charolles dans son passé ancien et récent, J.P. Dumas, Charolles, 1985


text:
Abadiá de Sant Marçau de Limòtges
L'Abadiá de Sant Marçau es un ancian establiment religiós de la vila de Limòtges, en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana. Fuguet fondat en 848 e dissolgut en 1791. Nasquet de la transformacion d'un chapítol de chanonges que velhavan la tomba de Sant Marçau de Limòtges en un establiment benedictin en 848 sos l'òrdre de Loís lo Piós.
A la mòrt de Sant Marçau, sens dobte vers lo començament dau segle IV, los prumiers crestians de Lemòtges lo sebeligueren dins la necropòli de la vila. Situada a l'exterior daus barris de la ciutat, s'era desvolopada de long de la Via Agrippa Lion-Santas. D'aquí endavant comencet a l'entorn de la tomba dau sant un culte rendut au començament per daus simples preires.
L'Escòla de Sant Marçau[modificar | modificar la font]
L'Abadiá de Sant Marçau de Lemòtges fuguet un important centre de desvolopament de la musica medievala. S'i trascriguèt un recuelh considerable de chant plan, inclusent lo Graduau de Sant Iriès de chant gregorian e de las raras subrevivenças de l'estench chant gallican. Demest de las darrieras sequéncias que i fugueren compausadas se tròba la Sequéncia Swan (c.850).


text:
Peso (Argentina)
Lo Peso qu'ei la moneda nacionau d'Argentina. Que ho mès en circulacion a partir de 1992 en bèth remplaça l'Austral, ua moneda ligada istoricament a la legislatura deu president Raúl Alfonsín. Alavetz, un Peso que valèva 10 000 austral per'mor de l'inflacion.
La creacion deu Peso que ho au son torn pro ligada dab la politica de la legislatura deu successor d'Alfonsín, Carlos Saúl Menem, marcada per la convertibilitat de 1 Peso dab la valor d'1 Dolar american. Aquesta convertibilitat que ho trencada en 2002 com reaccion contra la crisi economica peu president Eduardo Duhalde.
Lo Peso qu'ei subdividit en centavos.
Las monedas en circulacion que son d'ua valor de 1 centavos, 5, 10, 25 e 50 e de 1 Peso.
Los bilhets que son de 2 Pesos (dab la cara de Bartolomé Mitre), 5 (dab la cara de José de San Martín), 10 (dab la cara de Manuel Belgrano), 20 (dab la cara de Juan Manuel de Rosas), 50 (dab la cara de (Domingo Faustino Sarmiento) e 100 (dab lacara de Julio Argentino Roca).


text:
Saint-Médard (Mosèla)
Saint-Médard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Évêchés.
- Incendiat Al cors de la guèrra de Trenta Ans.
- Village de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Évêchés.
- Incendié au cours de la guerre de Trente Ans.


text:
Pena de mòrt
La pena de mòrt o pena capitala es l'execucion d'un presonièr coma consequéncia d'un crime o delicte. Etimologicament, la pena capitala es lo castig impausat a un crime tant grèu que merita la decapitacion.
Segon lo rapòrt annadièr sus las execucions judiciaras d'Amnistia Internacionala, de 2003 foguèron executadas al mens 1 146 personas dins 28 païses. 84% de las morts documentadas venon de quatre païses: de la Republica Populara de China 726 personas, d'Iran 108 , dels Estats Units d'America 65 e de Vietnam 64.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'usatge de l'execucion capitala coma castig remonta gaireben als començaments de l'istòria escricha ela meteissa. Fòrça documents istorics, quitament las practicas tribalas primitivas, mòstran que la pena de mòrt faguèt partida dels sistèmas judiciaris dempuèi lo començament de l'existéncia d'aqueles; los castigs comunautaris inclusián generalament una reparacion de la part de l'ofensat, castig corporal, repudiacion, exili e execucion. Pasmens, dins las pichonas comunitats los crimes èran rares, e l'assassinat resultava gaireben totjorn d'un crime passional, per aquò las execucions e l'exili èran de castigs fòrça pauc frequents. Abitualament lo recors a la compensacion o la repudiacion sufisiá.
Pasmens, aquelas responsas son pas mai eficaças quand lo crime es comés per d'individús estrangièrs a la comunitat. En consequéncia, tot crime, tant pichon que siá, tendiá a èsser considerat coma una ataca per l'ensemble de la comunitat se èra comés per un estrangièr, e èra castigat amb severitat. Los metòdes variavan, dempuèi los bastonatges fins a l'esclavatge o l'execucion. E mai, la responsa als crimes comeses per tribús o comunautats vesinas inclusián excusas formalas, compensacions o fins a la venjança de sang.
Quand existissiá pas un sistema d'arbitratge entre familhas o tribús, o, se existissiá, lo sistèma capitava pas, se passava de conflictes entre familhas o venjanças. Aquela forma primitiva de justícia èra comuna abans de l'aparicion dels sistemas d'arbitratge organizats pels Estats o lo poder religiòs. Podiá s'acabar per de crimes, conflites territotials o l'aplicacion de còdes d'onor: « Los actes de venjança mòstran la capacitat del collectiu social de se defendre d'esperel, e mòstran al seus enemics (tanben als aliats potencials) que los prejudicis a las propietats, dreches o personas membres del dich collectiu demoraran pas impunits ».[1]
Las formas mai elaboradas d'arbitratge de discussions comprenon las condicions e tractats de patz plan sovent faches dins d'un contèxte religiós, amb un mecanisme de compensacion tanben de base religiosa. la compensacion se basava sul principi de «substitucion», que podiá comprendre de compensacions materialas (en bestial o esclaus), escambi de promesas o promeses, o pagament del deute de sang. Las normas de cada tribú o societat podián permetre que se paga la sang umana versada amb de sang animala, compensat pel prètz del sang, o dins qualques cases, exigir lo pagament mejans la dona d'un èsser uman per la seuna execucion. La persona ofèrta èra pas necessàriament l'autor vertadièr del crime, per que lo sistèma se basava sus las tribús, non suls individús. Los conflictes de sang podián èsser resòuts en reünions periodicas, coma los Things Vikings. Malgrat lor origina primitiva, los sistèmes basats suls conflictes de sang podèron sobreviure de forma parallèla a d'autres sistèmas legals mai modèrnes, o èsser fin finlas acceptat dins los jutjaments (es per exemple lo cas dels duèls).
Endacòm pel mond emergiguèt de nacions jos la forma de republicas, monarquias o oligarquias tribalas. Aquelas nacions s'uniguèron amb de ligams comuns linguistics, religioses o familhars. L'expansion d'aquel tipe de nacions se fasiá per conquèsta de tribús o nacions vesinas. En consequéncia, emergiguèron divèrsas classas de reialetat, noblesa, ciutadanitat e d'esclaus, que menèt los sistèmas d'arbitratge tribal a se modernizar per formar un sistèma de justícia que formalizará la relacion entre las diferentas classas dins de una meteissa societat, al luòc d'entre las diferentas tribús relativament independentas. Lo primièr e mai celèbre sistema de justícia conegut per aquela nova mena de justícia es lo Còde d'Hammurabi, qu'establissiá de penas e compensacions segon las diferentas classas o grops socials de las víctimas e dels autors.
La Torà, tanben nomenat Pentateuc (los cinc primièrs libres de l'Ancian Testament crestian), establís la pena de mòrt per l'omicidi, lo raubament, la magia, la violacion del Shabat, lo blasfèma e una larga gama de crimes sexuals, encara qu'es a creire que las execucions en realitat èran rares.[2]
I a un autre exemple dins la Grècia antica, que lo sistèma legal d'Atenas escrich pel primièr còp per Dracon cap al sègle VII AbC; onte, s'aplicava la pena de mòrt coma un castig per una lista pron longa de delictes (d'aquò ven l'usatge modèrne de «draconian» per se referir a un ensems de mesuras especialament dur).
De biais similar, en la Euròpa medievala, abans lo desevolopament dels sistèmas modèrnes de las presons, la pena de mòrt s'utilizava d'un biais general. Per exemple, al sègle XVIII dins lo Reialme Unit 222 crimes èran castigats per la pena capitala, que d'entres aqueles èra talhar un arbre d'altrú o raubar un animal. Pasmens, gaireben totjorn las senténcias de mòrt per crimes contra la propietat èren comudadas a penas de transferiment a una colonia penala, o endacòm mai onte lo condemnat deviá trabalhar dins de condicions semblablas a l'esclavatge[3]
Malgrat l'usatge massís, las proclamacions per la reforma de la pena de mòrt èran pas rares. Al sègle XII, l'erudit sefardita Maimonides escriguèt: « Çò melhor e mai satisfasent es de liberar un milièr de copables que de codemnar a mòrt a un sol innocent ».
Maimonides argumentava qu'executar un criminal se basant en quina que siá causa mens segura que una certitud absoluda menava al penjal limpant de l'onus probandi[4] totjorn mendre, fins a que al fin finala se comdemnará «segon lo caprici del jutge». La seuna preocupacion èra lo manteniment del respècte popular de la lei, e jos aquel punt de vista, creiá qu'èran fòrça mai domatjosas los errors per accion que los errors per omission.
Los darrièrs sègles foguèt marcat per apareisson dels Estats nacions modèrnes, qu'implica lo concèpte fondamental e inevitable de la «ciutadanitat». Aquò implica que la justícia s'associa cada cada còp amb l'egalitat e l'universalitat (la justícia s'aplica a totes en egalitat), qu'en Euròpa suposausa l'emergéncia del concèpte de drech natural. Un autre aspècte important es l'emergéncia de las fòrças de polícia e de las institucions penitenciàrias permanentas. Dins aquel contèxte, la pena de mòrt vengava pas un factor dissuasiu totjorn mens necessari per prevenir los delictes menors coma lo panatòri.
Lo sègle XX èra un dels mai sagnós de l'istòria de l'umanitat. Las guèrras entre los Estats nacions impliquèt la mòrt de milions de personas, que fòrça moriguèron per d'execucions massissas, combatents enemics presonièrs coma civils. E mai, las organizacions militaras modèrnas utilizèron la pena capitala coma mejan per mantenir la disciplina militara. Dins lo passat, la coardiá, l'abséncia sens autorzacion, la desercion, l'insubordinacion e lo pilhatge èran de crimes qu'en temps de guèrra se castigava de mòrt. La fusilhada venguèt lo principal biais d'executar dins le mejan militar. Atal, divèrses estats autoritaris: per exemple, los regimes faissistas o comunistas: utilizèron la pena de mòrt coma una poderosa mena d'opression politica. En partida en reaccion amb aquel tipe de castig excessiu, las organizacions civilas comencèron a metre pendent aquel sègle un accent de contunh sul concèpte dels dreches de l'Òme e l'abolicion de la pena de mòrt.
Movement cap a una execucion «umanitària»[modificar | modificar la font]
Dempuèi la fin del sègle XVIII existís pel monde una tendéncia a emplegar formas d'execucion mens dolorosas, o mai «umanitàrias». Per exemple, a França apareguèt la Guillotina, alara qu'al Reialme Unit s'enebiguèt la pena de penjament amb escartairament al començament del sègle XIX. Tradicionalament se practicava lo penjament daissant caire la victima d'una escala, o la pojant d'una mena de plataforma qu'al moment èra retirada (coma un escabèl, una cadièra, o la partida posteriora d'un carri), que provòcava una mòrt lenta per asfixia; aquels metòdes foguèron substituïts per l'actual, que la victima cau d'una distància minimala d'un mètre, çò dislòca lo còl, seccionant la mesolha espinala e causant una mòrt gaireben sul còp.
Als Estats Units d'America foguèt introdusida la cadièra electrica e la cambra de gas coma metòdes d'execucion mai "umanitàrias" que la forca, mai que foguèt gaireben totalament remplaçats per injeccion letala, que al seu torn es criticada coma pron dolorosa. Pasmen, qualques païses encara utilizan de metòdes de penjament «lent», decapitacion per espasa e lapidacion.
A partir de 1995 se comencèt a suggerir dind diferents mitans l'usatge de la asfixia per nitrogèn coma metode d'execucion, mas encara s'utiliza dins cap de país.
La pena de mòrt dins lo drech francés[modificar | modificar la font]
La pena de mòrt dins lo monde[modificar | modificar la font]
Almens dempuèi de la Segonda Guèrra Mondiala existís una tendéncia clara al nivèl mondial cap a l'abolicion de la pena de mort. En 1977, 16 païses èren abolicionistas de facto, quantitat qu'aumentèt en 2007 fins a 128: 89 païses aboliguèron la pena capital per totes los crimes, 10 per a totes levat circomstàncias especialas (sobretot en estat de guèrra), e 29 de fa mai de 10 ans que l'aplican pas. 69 païses encara consèrvan la pena de mort dins de la lor legislacion; qu'un permeton l'aplicacion a menors de 18 ans.
La Republica Populara de China faguèt mai de 3400 execucions en 2004, mai del 90% del total mondial. Encara que qualques cases s'utiliza un peloton d'execucion, la China decidiguèt recentament que totes las execucions se realizarán mejans injeccion letala, sovent efectuadas amb de forgonetas d'execucion de marca Iveco.[5] Iran realizèt 159 execucions en 2004.[6] Als Estats Units d'America, Tèxas es l'Estat que mai executa, amb 370 entre 1976 e 2006. Singapor es lo país amb mai d'execucions per capita del mond, amb 70 penjaments per a una populacion de prèp de 4 milons, i a, amb Japon, la menor taus d'asesinats.[7]
21 païses procedèron al mens a una execucion capitala en 2010 (contra 18 en 2009)[8].
L'usatge de la pena de mòrt es totjorn mai restrench dins lo païses practicants. Japó, la Corèa del Sud, Taiwan, Singapor e los Estats Units son las solas nacions completament desvolopadas que mantenon la pena de mòrt. Aquela èra majoritàriament aplicada dins lo païses paures e/o amb govèrns autoritaris, que l'utilizan coma mena d'opression política. Pendent los ans 1980, la democratizacion de America Latina provoquèt un gran aument dels païses abolicionistas, seguida lèu per la casuda del comunisme en Euròpa centrala e Euròpa de l'Èst, qu'es una condicion de dintrada dins l'Union Europèa. Dins aqueles païses lo sosten popular a la pena de mòrt varia, mas merma de contunh. L'Union Europèa e lo Conselh d'Euròpa exigisson de biais estricte los seus estats membres qu'enebisson expressament la pena de mòrt, levat lo Protocòl 6 de la Convencion per a la Proteccion dels Dreches Umans e las Libertats Fonamentalas, qu'encara autoriza l'usatge de la pena capitala dins de l'Union per de crimes se passant en temps de guèrra.[9] Cal notar que l'unic membre qu'encara se pretend d'aquela excepcion es Bielorussia: es la rason qu'aquel país siá encara exclusit del Conselh d'Euròpa. L'industrializacion aviada en Asia aumentèt la quantitat d'Estats desvolopats practicants. Dins aqueles païses, la pena de mòrt compta amb un grand sosten popular, e receb pauca o cap l'atencion dels govèrns e de la premsa. Curiosament, qualques païses d'africas e de l'Orient Mejan que lo sosten a la pena de mòrt es bas seguèron la meteissa tendéncia d'ignorar lo subjècte.
Qualques païses tornèron a la practica de la pena capitala aprèp aver suspendut las execucions pendent de longs periòdes. Los cases mai notables son los Estats Units d'America, que suspenguèt las execucions en 1973 per i tornar en 1977; l'Índia, que faguèt cap d'execucion entre 1995 e 2004; e Sri Lanka, que recentament declarèt la fin del moratòri sus la pena de mòrt, mas qu'encara ne realizèt cap. Las Filipinas tornèron introduire la pena capitala en 1993 aprèp l'abolicion en 1987, mas tornèt a l'abolir en 2006.
Opinion publica[modificar | modificar la font]
Lo nivèl de sosten a la pena de mòrt varia fòrça d'un país a l'autre. Dins las democracias abolicionistas o non, lo punt de vista del govèrn a un larg sosten popular e receb pauca atencion de la classa politica o dels mejans de comunicacion. Dins qualques païses abolicionistas, la majoritat de la populcion sosten o sostenguèt la pena de mòrt, e l'abolicion èra la consequéncia de cambis politics, o lo passatge d'un regime autoritari cap a un demoratic. Tanben influguèron de païses d'Euròpa per l'abolicion la faguent condicion necessària per poder dintrar dins la Union Europèa, per aquò, per exemple, foguèt abolida la pena de mòrt en França en 1981. Los Estats Units d'America es una notable excepcion: qualques estats proïbiguèron la pena de mòrt fa de decenias (Lo primièr a l'abolir foguèt Michigan en 1846), alara que d'autres encara la practican; la pena capitala es a l'ora d'ara un tèma polemic de discussion per tot lo país. Mas, dins d'autres païses es rare que se proïbiguèt l'aplicacion de la pena de mort aprèp una discussion publica activa suls avetatges e consequéncias.
Quitament dins los païses abolicionistas a vegadas torna lo debat sus la pena de mort coma a reaccion a qualque assassinat especialament brutal, pasmens que paucs païses la tornèron admetre aprèp de l'aver abolida. Mas, l'aument subte de la quantitat de crimes violents, coma assassinats o atacas terroristas, butèt qualques païses, coma Sri Lanka o Jamaica, d'acabar amb los moratòris sus la pena capitala. Dins los païses practicants, lo debat sus l'oportunitat de la pena de mòrt torna cada còp que se fa jorn un cas d'error dins son aplicacion, encara que aquel tipe de faches provòca de modificacions dins lo sistèma legal per melhorar son aplicacion, mas que capita jamai a la proïbicion.
Una enquèsta internacional del Grop Gallup en 2000 assegurava que «Lo sosten a la pena de mort a nivèl mondial es de 52%». La repaticion del porcentatge de sosten e rebuta a la pena de mòrt per continents es: al nivèl mondial, 52%/39%, America del Nòrd 66%/27%,[10] Asia 63%/21%, Euròpa Centrala e de l'Èst 60%/29%, Africa 54%/43%, America Latina 37%/55%, Euròpa Occidentala 34%/60%.
Als Estats Units d'America, las enquèstas mòstran un sosten majoritàri a la pena capitala. Una enquèsta facha per ABC News en julhèt de 2006 mostrava un sosten de 65% per de la pena de mort, de biais coerent amb d'autres resultats de 2000.[11] D'acòrdi amb una autra enquèsta del Grop Gallup de mai de 2006, la mitat del public nòrdamerican pensa que la pena de mort s'aplica pas amb una frequéncia sufisenta, e 60% considèra que s'aplica de biais juste.[12] Mas, las enquèstas mòstran tanben que lo public es mai dividit quand se li demana de causir entre la pena capitala e la pena perpetuitat, o quan se la deu aplicar als delinquents juvenils.[13][14] Aperaquí 6 sus 10 nòrdamericans pensan que la pena de mort a cap d'efècte dissuasiu dins los cases d'assassinat, e la majoritat pensa que al mens un innocent foguèt executat dins los darrièrs cinc ans[15][16]
Una enquèsta recenta sul web de Al-Jazeera concluguèt que 52,7% dels enquestats èran en favor de la proïbicion de la pena de mort, 39,3% contra sa proïbicion, e 8% se mostrèron indecís.
Organizacions internacionalas[modificar | modificar la font]
Qualques convencions regionalas enebisson l'usatge de la pena de mort, la mai notable essent la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme dins lo seus protocòls sesen (abolicion en temps de patz) e tretzen (abolicion en totas las circonstàncias). Pasmens, la majoritat de tractats internacionals negan categoricament la proïbicion de la pena capitala en cas de crime grèu, coma per exemple lo Pacte Internacional dels Dreches Civils e Politics, encara que inclsi de protocòls opcionals que permeton l'abolicion.
Divèrsas organizacions internacionalas han convertit l'abolicion de la pena de mòrt en un dels seus requisits d'entrada, com per exemple la Union Europèa i el Conselh d'Euròpa Ambdues organitzacions estan disposades a acceptar una moratòria com a mesura provisional. D'aquesta manera Russia, que permet la pena de mort segons la seva legislació, no ha fet ús de la pena capital des que va entrar a formar part del Consell. Altres estats, que han prohibit de iure la pena de mort en temps de pau i de facto en tota circumstància, encara no han ratificat el Protocol núm. 13, pel que no tenen obligació internacional d'evitar l'ús de la pena de mort en temps de guerra o en perill de guerra imminent. Concretament Armenia, França, Itàlia, Letònia, Polonha i Espanha,[17] encara que tant Itàlia com Espanya sí que han firmat el Segon Protocol Opcional del Pacte Internacional dels Drets Civils i Polítics en aquest sentit, i Espanha, encara que la contempla en la seva Constitució, va prohibir expressament el 2006 l'ús de la pena capital en temps de guèrra. Albania és de moment l'últim país en ratificar el Protocol núm. 13, amb data efectiva de 1 de junh de 2007.[18]
Turquia, que pels darrièrs ans dintrèt en negociacion per integrar en l'Union Europèa, deguèt menar a una reforma del seu sistèma legal. E en 1984, decidiguèt un moratòri de facto sus l'aplicacion la pena capitala. En agost de 2002 sortiguèt de la legislacion turca la possibilitat d'aplicar la pena de mort en temps de patz, e en mai de 2004 se modifiquèt la constitucion per eliminar la pena capitala en tota circonstància. Turquia ratifiquèt lo Protocòl n°13 de la Convencion Europèa dels Drechzs Umans el febrièr de 2006. Lo resultat es que, en Euròpa es rebutada nimai s'aplica en practica la pena de mort: levat Russia, que decidiguèt una moratòri sus lo tèma, ratifiquèron lo Seisen Protocòl de la Convencion Europèa dels Dreches Umans. L'unica excepcion es Bielorussia, qu'es pas membre del Conselh d'Euròpa. La Assemblada Parlamentària del Conselh d'Euròpa fa pression suls estats observadors del Conselh d'Euròpa qu'encara aplican la pena capitala (Estats Units d'America e Japon) que proïbisca l'aplicacion, o daisse la seuna situacion d'Estat observador. En mai de promòure l'abolicion de la pena de mort pels seus Estats membres, l'Union Europèa proïbiguèt l'extradicion de criminals en cases que lo país reclamant pòsca aplicar la pena capitala.
Las organizacions non governamentalas Amnistia Internacionala e Human Rights Watch se son posicionadas explicitament per la luta contra la pena de mòrt qu'es lor objectiu primièr.
Pena de mòrt pels menors[modificar | modificar la font]
S'aplica de mens en mens la pena de mort pels criminals adolescents (es a dire, qu'an mens de 18 ans al moment de cometre lo crime). Los païses qu'encara permeton oficialament aquela practica son Bangladèsh, Iran, Iraq, Nigèria e Arabia Saudita. Nòu païses executèron de menors d'edat dempuèi 1990: China, Republica Democratica de Còngo, Iran, Nigèria, Paquistan, Arabia Saudita, Sodan, Estats Units e Iemèn. China, Paquistan, Estats Units d'America e Iemèn an aumentat l'edat minimala per poder èsser executat fins a 18 ans.[19] Amnistia Internacionala comptèt 47 execucions dins divèrses païses de menors e adultes que foguèron condemnats per crimas comeses essent menors d'edad.[20]China permet pas l'execucion de menors d'edat; pasmens, segons Amnistia Internacionala, d'aquel tipe execucions se faguèron.[21] La Còrt Suprèma dels Estats Units aboliguèt l'usatge de la pena capitala pels criminals menors de 16 ans dins lo cas Thompson v. Oklahoma (1988), e per totes los menors d'edat en Roper v. Simmons (2005). Quitament, en 2002 la Còrt Suprèma dels EUA declarèt inconstitucionala l'execucion d'individus amb retard mental[22]
La Convencion suls dreches de l’enfant de l'Organizacion de las Nacions Unidas dispausa que « S'impausarà pas la pena capitala nimai la de preson a perpetuitat sens possibilitat de liberacion pels delictes comeses per menors de 18 ans d'edat ». Aquela convencion foguèt signada e ratificada per totes los païses del mond levat los Estats Units d'America e Somalia. « A l'ora d'ara, Somalia pòt pas avançar cap a la ratificacion a causa del manca d'un govèrn reconegut. Al signatura la Convencion, los Estats Units d'America indiquèron la seuna intencion de la ratificar, mas encara l'an pas signada ».[23]
La soscomission de las Nacions Unidas per la Promocion e Proteccion dels Dreches Umans sosten que la pena de mort aplicada als menors d'edat es contrària al Dret internacional costumièr.
L'abolicionisme dins diferents païses[modificar | modificar la font]
La primièra donada istòrica sus l'abolicion de la pena de mòrt ven de China, foguèt proïbida brevament entre 747 e 759. En Anglatèrra s'incluguèt una opinion contrària sus aquela dian Las dotze conclusions dels lolards, tèxt escrich en 1395. Se considèra que l'actual moviment abolicionista foguèt iniciat per la publicacion en Itàlia del libre de Cessés Beccaria, Dei Delitti i Delle Pene (Del delicte e de la pena) en 1764. Beccaria pretendava demostrar non solament l'injustícia, mas quitament la futilitat de la pena capitala e de la tortura del punt de vista de la politica sociala. Influiguèt amb son libre Leopold d'Habsburg, celèbre monarca de las Luses e futur Emperaire de Àustria, aboliguèt la pena de mort dins lo Gran Ducat de Toscana alara independent lo 30 de novembre de 1786, aprèp que suspendèt de facto las execucions (la darrièra se faguèt en 1769). Leopold promulguèt en aquela data la reforma del còde penal qu'aboliguèt la pena de mort, i ordenèt la destruccion de totes los instruments utilizats per l'aplicacion, foguèt la primlèra proïbicion formala de l'epòca modèrna. En 2000, las autoritats regionalas de Toscana establiguèron lo 30 de novembre un festenal annadièr, per remembrar l'eveniment. Aquela meteissa data s'utiliza al nivèl mondial dins prèp de 300 vilas pel meteis objectiu, dins un moviment revindicatiu que se nomena de Jorn de las Vila per la Vida.
Dins lo rèsta del mond l'abolicion de la pena de mort continuhèt mas pron lentament, e se percebiá coma pas necessàri. Pasmens, la segona Republica Romana se desmarquèt completament de la tendéncia practican la pena capitala e lo meteis an de sa proclamacion, en 1849, proïbiguèt l'usatge de la pena de mòrt, venguent la primièra republica de l'istòria en prendre aquela mesura. Veneçuèla seguèt l'exemple abolissent la pena capitala en 1863, e Portugal lo faguèt en 1867 (la darrièra execucion se faguèt en 1846).
Als Estats Units d'America, Michigan foguèt lo primèr Estat a proïbir la pena de mort lo 1 èr de març de 1847. Ara dotze Estats e lo Districte de Colúmbia aboliguèron la pena de mort.
Metòdes d'aplicacion[modificar | modificar la font]
- Asfixia
- Crucificion
- Decapitacion (a espasa, destral o guillotina)
- Desmembrament
- Electrocucion sus una cadièra electrica
- Fusilhada
- garròt
- Cambra de gas
- Abandonament dins un luòc desèrt
- Forca
- Empalament
- Injeccion letala
- La ròda
- Lenhèr (execucion) o en aigua bullent
- Lapidacion
- Estrangulacion
- Mòrt per mil talhs
- Empoisonament
- Dessagnament
- Negada
- Esclafament per elefant
- Esclafament
- Èsser devorat per animals
- Enterrament viu
- Èsser lançat d'un avion
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Waldmann, Peter. Sociedades en guerra: conflictos violentos de Euròpa y América Latina. 2000, Barcelona, ed.: Pidós
- ↑ (en)Schabas, WilliamThe. Abolition of the Death Penalty in International Law Cambridge University Press, ISBN 0-521-81491-X
- ↑ (en)http://teacher.deathpenaltyinfo.msu.edu/c/about/history/history.PDF Universidad de Michigan, The Death Penalty
- ↑ Carga de la pròba
- ↑ (en)China's mobile death fleet, in l'Asian Times
- ↑ China Leads Death List as Number of Executions Around the World Soars, Anne Penketh 2005 The Independent (UK) (2007-03-13)
- ↑ http://www.singstat.gov.sg/ssn/feat/4Q97/feat.pdf
- ↑ (fr)http://www.amnesty.org/fr/library/asset/ACT50/001/2011/fr/827800b8-b10d-4dbf-a6a9-ecad88fbb4ab/act500012011fra.html
- ↑ (en)[1]
- ↑ (en)[http://www.galluppoll.com/content/default.aspx?ci=1606 Death Penalty International Poll, Grupo Gallup (2007-06-04
- ↑ {en}Capital Punishment, 30 Years On: Support, but Ambivalence as Well, ABC News poll (2007-06-04)
- ↑ (en)Crime / Law Enforcement, Gallup 2006 (2007-06-04)
- ↑ {en}Crime: Bills and proposals, Public Agenda (2007-06-04)
- ↑ {en}Bills and proposals (2007-06-04)
- ↑ (en)http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&list=5 Crime: Bills and proposals (2007-06-04)]
- ↑ (en)Bills and proposals (2007-06-04)
- ↑ Ratificacions de tractats internacionals, Amnistia Internacionala (2007-06-04)
- ↑ Protocol No. 13 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fonamental Freedoms, concerning the abolition of the death penalty in all circumstances, Conselh d'Euròpa (2007-06-04)
- ↑ Dades i xifres sobre la pena de mort (2007-06-04)
- ↑ (en)Execució de menors d'edat des de 1990 (2007-06-04)
- ↑ (ca)¡No a l'execució de menors! (2007-06-04)
- ↑ {en}Supreme Court bars executing mentally retarded (2007-06-04)CNN
- ↑ Convencion suls Dreches dels enfants : Las questions mai frequentas (207-06-04)ONU
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- 'La realitat de la pena capital' (es)
- In Favor of Capital Punishment - Quotes supporting Capital Punishment (en)
- Protocòl europèu contra la pena de mòrt de 1983/1999 (es)


text:
24 de octubre de 2014
Eth Palai d’Espòrts de Vielha acuelherà, deth diuendres 31 d’octobre ath dimenge 2 de noveme, era tresau edicion der European Mountain Meeting, ‘EMMeet Vielha 2014’, un congrès qu’amasse a quauqui des mielhors alpinistes, escaladors e esportistes de montanha deth mon entà dialogar sus es disparièrs espòrts de montanha.
Pendent tres dies se realizaràn conferéncies, exibicions, projeccions e gessudes tecniques d’escalada e trail running. Entre es esportistes que seràn en congrès trapam Alex Huber, Adam Bielecjo, Tim Emmett, Hansjörg Auer, Maie Malora e, deth panorama estatau, Ferran Latorre, Ekaitz Maitz, David Palmada e Alex Txikon.
Entre es activitats que se tròben en programa, trapam: ua exibicion de mountain bike, un talhèr de reanimacion cardiopulmonar e era projeccion deth documentau Escalada, entre fòrça d’autes.
24 de octubre de 2014
Era darrèra setmana d’octobre era Bibliotèca Generau de Vielha celèbre dues activitats. Eth dimars 28 d’octobre s’amie a tèrme un talhèr d’escritura creatiua entà mainatges e eth dijaus dia 30 a lòc ua naua edicion de ‘Maleta de condes’.
Eth talhèr d’escritura creatiua entà mainatges (de 8 a 12 ans) serà eth dimars 28 a compdar des 18.30 enquias 20 ores, dera man dera pedagòga Verena Viaene. Era activitat preten jogar damb es paraules, inventar personatges e qu’es mainatges bastisquen es sues pròpries istòries entà que desvolòpen era sua creativitat, aquerisquen coneishences de lengua e comprenença lectora. Es places son limitades e es inscripcions se realizen ena madeisha bibliotèca.
Per aute costat, eth dijaus 30 se realize ‘Maleta de condes’ damb Sílvia Domínguez a compdar des 18 ores entà explicar condes tant de tradicion orau coma illustrats. Era activitat, qu’ei destinada a compdar de 4 ans, se base en ua valisa plia de condes que s’explicaràn entath gaudi des mès petiti.
23 de octubre de 2014
A compdar de principis d’octobre eth departament de comptabilitat der Ajuntament de Vielha e Mijaran ja pòt virar factures electroniques en format Facturae (XML). Damb aguesta accion, eth consistòri se met a dia conforme era Lei 25/2013 de 27 de deseme, pera qu’a compdar deth 15 de gèr de 2015 es administracions publiques sonque poderàn tramitar factures de provedidors en format electronic.
Ei de besonh destacar qu’es administracions publiques coma er Ajuntament de Vielha e Mijaran non poderàn virar factures eth papèr, ne eth format PDF per part de provedidors a compdar deth 15 de gèr. Entà poder realizar factures en format Facturae (version 3.2.X damb signatura electronica XAdES) existissen diuèrsi programes gratuïts coma eth qu’aufrís eth Ministèri d’Indústria, Torisme e Comèrç.
Era web der Ajuntament de Vielha e Mijaran dispòse d’un apartat a on tramitar es factures electroniques. Aciu se poderà enviar era factura en format Facturae e susvelhar er estat deth pagament.
22 de octubre de 2014
Pendent aguesta setmana, era brigada der Ajuntament de Vielha e Mijaran a realizat diuèrses labors en municipi e pedanies. Entre es trabalhs amiadi a tèrme s’an apuntalat bancs ena Av. Pas d’Arró ena zòna deth mercat; s’an replaçat es jardinères en carrèr eth Poi; realizadi diuèrsi trabalhs ena Escòla Garona; s’a apariat eth solèr deth trepadèr ena Escòla d’Adults, e pintat era senhau de carga e descarga dera zòna.
Entre d’autes labors importantes tanben trobam apariar era arqueta en carrèr de Naut, atau coma un pivòt en carrèr Anglada; tanben s’a netejat eth parcatge sosterranh deth Palai de Gèu; dalhat èrba en Arròs e Aubèrt; metut hormigon en carrèr des de Rodes; netejat e apariat es captacions d’aigua de Bords; e apariar lums ena Av. Pas d’Arró.
E sustot es trabalhs rotinaris coma mantenença de depausi e cloradores diariaments; arrecuelhuda deferralha dus còps per setmanae neteja decontainers; atau coma era passada de l’escampaira.
Entre toti sostiem ara brigada entà qué contunhe en tot trabalhar pes nòsti pòbles e vesins damb era eficacitat de tostemp. GRÀCIES!
Èrba en Arròs e Aubèrt
Captacions d’aigua de Bords
21 de octubre de 2014
Es pròplèus deluns 27, dimars 28 e dimèrcles 29 d’octobre arribe ena sala Era Audiovisuau de Vielha era setau edicion dera Fiesta del Cine qu’a compdar de 2009 se celèbre ena majoria de sales d’Espanha, entà aufrir diferentes pellicules d’estrea a 2,90 èuros per entrada.
En aguesta edicion, Era Audiovisuau aufrís dues sessions per dia, damb orari abituau de 19 e 22 ores, e compdarà damb es pellicules programades peth Circuit Urgellenc: The Equalizer, La isla mínima (es dues, estrees en Vielha) Torrente 5 e Las tortugas ninja.
Entà crompar es entrades per 2,90 èuros cau enregistrar-se de manèra gratuïta ena web dera Fiesta del Cine, imprimir era acreditacion e presentar-la ena taquilha dera sala damb eth DNI.


text:
986
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 986 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada en 980 còntra lei Bulgars que conquistèron Larissa e s'avancèron fins a la region de Corint. De còntra-ofensivas bizantinas leis obligiguèron de se retirar e permetèron de portar la guèrra en Bulgaria onte lei Bulgars averèron una batalha dins la region de Sofia ai Pòrtas de Trajan (17 d'aost). Aquela desfacha entraïnèt la revòuta dau generau Bardas Focas en Anatolia que foguèt solament vencut en 989 e permetèt ai Bulgars d'atacar lei posicions bizantinas dins lei Balcans.


text:
William Thomson, Lord Kelvin
William Thomson (1824-1907), lord Kelvin, foguèt un fisician britanic que participèt a l'aparicion de la termodinamica au sègle XIX. Capitèt d'esplechar lei resultats de Sadi Carnot (1796-1832, de Julius Robert von Mayer (1814-1878) e de James Prescott Joule (1818-1889) per estructurar ço qu'èra una sciéncia novèla gràcias a la definicion dau zèro absolut en 1848 e dau premier principi e dau segond principi de la termodinamica en 1852.
L'unitat principala de la temperatura absoluda, lo Kelvin, foguèt nomat en son onor.


text:
Linha 1 del Mètro de Barcelona
La Linha 1 o linha roja del Mètro de Barcelona es la segonda linha en ancianetat, pel moment la pus longa amb 20,7 km fins que s'inaugure la Linha 9 e l'unica amb via de largor iberica. La linha s'inaugurèt en 1926 amb lo nom de Ferrocarril Metropolitano Transversal de Barcelona, la denominacion actuala a la siá origina dins la fusion dels dos operators de mètro de la vila en 1961 en formant l'entrepresa Ferrocarril Metropolitano de Barcelona e la linha se renomenèt Linha I.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e las veituras se tròban a Santa Eulàlia e a la Sagrera. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 4000, que van per de vias de largor iberica çò que fa qu'es un dels mètros pus largs del mond.
La L1 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1992 e va de Hospital de Bellvitge a Fondo. Es previst que s'agrandisca per ambedós costats. De Fondo s'agrandirà fins a Badalona: en passant per l'estacion de Badalona Centre, ont jonharà la Linha 2, e après fins arribar a l'estacion de Badalona est, jonhant la linha R1 de Rodalies Barcelona per 2010 e en daissant lo mètro a tocar de la plaja, per aquel motiu i a ja de voses que vòlon dire aquela estacion "plaja de Badalona". Per l'autre extremitat jonherà la Linha 9, e arribarà fins a el Prat e fins a Sant Boi de Llobregat.


text:
Tocantins (estat)
Tocantins es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta l'estat de Maranhão al nòrd-èst, Piauí e Bahia a l'èst, Goiás al sud, Mato Grosso al sud-oèst, e Pará a l'oèst e nòrd-oèst. Sa capitala es la vila de Palmas. Sa superfícia totala es similara a aquela de Burkina Faso.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras idèas d'autonomia per la region de l'actual estat de Tocantins apareguèron al sègle XIX. En 1821 Joaquim Teotônio Segurado capitèt de declarar un govèrn autonòm, mas lo movement foguèt reprimit. Es solament al sègle XX, mai exactament en 1950, que foguèt represa l'idèa. Durant lo decenni de 1970 foguèt prepausat al Congrès Nacional la creacion de l'estat, que capitèt d'èsser aprovada, mas lo president José Sarney i metèt son vèto.
L'estat foguèt creat fin finala amb la constitucion brasilièra de 1988.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tocantins fa partida de la zòna de transicion entre lo bòsc pluvial amazonian e la savana (en Brasil, nomenada cerrado). Per aquesta rason, los païsatges de l'estat son variats. Al sud del parallèl 6° S lo clima es tropical amb una sason seca entre mai e setembre.
Lo relèu presenta dos punts un pauc mai elevats al nòrd e a l'èst. Las regions centralas e occidentalas son constituidas per la plana del mejan Araguaia, amb l'illa de Bananal (Ilha do Bananal) la pus granda illa fluviala del mond, constituida per dos braçes de l'Araguaia.
Divèrses flumes travèrsan l'estat. Los pus importants son lo riu Tocantins, lo riu Araguaia, lo riu do Sono, lo riu das Balsas e lo riu Paranã.
Economia[modificar | modificar la font]
La principala activitat economica de l'estat es l'elevatge de bovins. Çaquelà las plantacions de Attalea speciosa (babaçu) son fòrça importantas non solament per la consomacion interiora de Brasil, mas tanben per l'exportacion cap a d'autres païses del Mercosur (Mercosul en portugués). Al nòrd de l'estat s'extrai tanben d'òli vegetal sustot dels palmièrs babaçu.
Las culturas pus importantas son: ris, milhòc, sòja e mongeta. Tanben l'ananàs es important, per l'exportacion. I a paucas industrias dins l'estat. Lo torisme ten un grand potencial dins l'estat a causa dels sieus païsatges naturals, coma dins la region de Jalapão.


text:
Lengas japonicas
Lo japonic o lei lengas joponicas son una familha de lengas que compren lo japonés, parlat dins la màger part de Japon, e lo ryukyuan, parlat dins leis illas Ryukyu.
Lei lengas japonicas fan partida de la familha mai larga dei lengas corèonipoainos segon Joseph Greenberg. Segon d'autrei lingüistas fan partida de la familha dei lengas altaïcas. Pereu existís l'ipotèsi d'una origina austronesiana, mai a recebut ben pauc d'audiéncia entre leis especialistas.
Se supausa que la familha japonica auriá inclús tanben de lengas ancianas que se serián parladas dins certanei reiaumes ancians dau sud Corèa, e que foguèron substituidas puei per lo corean actuau (qu'es pas una lenga japonica).


text:
Barst
Barst es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian fief episcopal del bailliage de Vic.
- Zòna de fòrça fòrts combats l'an 1940 quand los Alemands an temptat de perforar la Linha Maginot Aquatique. Aquel #qu'atenheràn continuament a l'abandon d'aquela sus òrdre pels soldats franceses.
Dempuèi novembre 2005 la municipalitat a dotat de l'anautit dèbit internet.
- Ancien fief épiscopal du bailliage de Vic.
- Zone de très forts combats en 1940 lorsque les Allemands ont tenté de percer la Ligne Maginot Aquatique. Ce qu'il réussiront suite à l'abandon de celle-ci sur ordre par les soldats français.
Depuis novembre 2005 la commune est dotée du haut débit internet.


text:
1849
Aquesta pagina concernís l'an 1849 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Danemarc[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de Frederic VII, transformacion dau paísen monarquia constitucionala ambé la creacion lo 5 de junh d'un parlament compausat d'una Assemblada dau Pòble e d'una Assemblada dei Grands Proprietaris.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Edmund Barton, primièr ministre d'Austràlia (m. 1920)
- 22 de genièr - August Strindberg, escrivan suedés (m. 1912)
- 3 de mai - Bernhard von Bülow, cancelièr d'Alemanha (m. 1929)
- 14 de setembre - Ivan Pavlov, scientific rus, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1936)


text:
Candidatura d'Unitat Populara
La Candidatura d'Unitat Populara (en catalan Candidatura d'Unitat Popular), mai coneguda per sas siglas CUP, es una entitat que se definís coma una organizacion politica assembleària que son territòri d'accion es los Païses Catalans. Proclama que, a partir de l'encastre municipal, trabalha per de Païses Catalans independents, socialistas, ecologicament durables, territorialament equilibrats e pas patriarcals.
La CUP se diferéncia dels partits polítics tradicionals dins lo fach que totas las decisions del partit son presas pels militants e pas pels elegits de cada partit, en aplicar doncas la democracia dirècta. A travèrs de sos regidors, la CUP aplica dins lo Plen Municipal de las Comunas las decisions definidas per sos militants a l'Assemblada Municipala. A l'encòp, promòu lo teissut associatiu e los movements socials de la vila e denóncia los salaris elevats alts sous dels politicians professionals en cedir una part de çò que lor es pagat a l'Assemblada Municipala. Actualament es presenta dins una ochantena de municipis del Principat de Catalonha e del País Valencian, e a l'intencion de s'implantar dins l'ensems dels Païses Catalans pro rapidament.
La CUP obtenguèt de resultats fòrça bons durant las Eleccions al Parlament de Catalonha de 2012 qu'i foguèron elegits tres representants. Son representant mai vesedor es actualament David Fernàndez.


text:
Traduccion genetica
La traduccion es lo segond procès de la sintèsi proteïca (part del procès general de l'expression genica). La traduccion se debana dins lo citoplasma, ont se tròban los ribosòmas. Los ribosòmas son formats d'una sosunitat pichona e d'una granda qu'entornejan l'ARNm. Dins la traduccion, l'ARN messatgièr se descodifica per produsir un polipeptid especific segon las nòrmas especificadas del còde genetic. Es lo procès que convertís una sequéncia d'ARNm en una cadena d'aminoacids per formar una proteïna. Es necessari que la traduccion siá precedida d'un procès de transcripcion. Lo procès de traduccion a quatre fasas: activacion, iniciacion, elongacion e terminacion (entre totes descrivon lo creissement de la cadena d'aminoacids qu'es lo produch de la traduccion). Dins l'activacion, l'aminoacid (AA) corrècte se jonh al ARN de transferiment (ARNt) corrècte. E mai se tecnicament aquò es pas un pas de la traduccion, es necessari per que se produsisca la traduccion. Lo AA se jonh per son grop carboxil amb lo grop idroxil 3' del ARNt mejançant un ligam de tipe estèr. Quand l'ARNt es ligat amb un aminoacid, se ditz qu'es « cargat ». L'iniciacion supausa que la sosunitat pichona del ribosòma se jonha amb l'extrèm 5' del ARNm amb l'ajuda de factors d'iniciacion (FI), d'autras proteïnas qu'assistisson lo procès. L'elongacion arriba quand lo seguent aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat) de la sequéncia se jonh amb lo ribosòma en mai d'amb un GTP e un factor d'elongacion. La terminacion del polipeptid succedís quand la zona A del ribosòma se tròba amb un codon Acabar, que son lo UAA, UAG o UGA. Quand aquò succedís, cap d'ARNt o pòt pas reconéisser, mas lo factor de desliurança pòt reconéisser los codons Acabar e provòca la desliurança de la cadena polipeptidica. La capacitat de desactivar o inibir la traduccion de la biosintèsi de proteïnas s'utiliza en d'antibiotics coma l'anisomicina, la cicloeximida, lo cloranfenicol e la tetraciclina.
Somari
Mecanismes basics[modificar | modificar la font]
L'ARNm pòrta l'informacion genetica codificada en forma de sequéncia de ribonucleotids dempuèi los cromosòmas fins als ribosòmas. Los ribonucleotids son « legits » per la maquinariá traductritz en una sequéncia de tripletes de nucleotids diches codons. Cadun d'aquestes tripletes codifica un aminoacid especific. Lo ribosòma e las moleculas d'ARNt tradusisson aqueste còde per produsir de proteïnas. Lo ribosòma es una estructura amb divèrsas sosunitats que conten ARNr e proteïnas. Es la « fabrica » que se montan en el los aminoacids per formar proteïnas. L'ARNt son de pichonas cadenas d'ARN non codificador (de 74-93 nucleotids) que transpòrtan d'aminoacids al ribosòma. Los ARNt an un luòc per anclarse a l'aminoacid, e un luòc dich anticodon. L'anticodon es un triplete d'ARN complementari al triplete d'ARNm que codifica a son aminoacid. L'aminoacil-ARNt sintetasa (un enzim) cataliza lo ligam entre los ARNt especifics e los aminoacids que concòrdan amb sos anticodons. Lo produch d'aquesta reaccion es una molecula d'aminoacil-ARNt. Aquesta aminoacil-ARNt viatja a l'interior del ribosòma, ont los codons d'ARNm s'afrontan amb los anticodons especifics de l'ARNt mejançant l'apariament de basas. S'utilizan après los aminoacids que pòrtan los ARNt per montar una proteïna. L'energia necessària per tradusir las proteïnas es significativa. Per una proteïna que conten n aminoacids, lo nombre de ligams fosfat de nauta energia necessaris per la tradusir es 4n-1. Es tanben lo procès que los ribosòmas utilizan mejançant el la sequéncia de codons de l'ARNm per produsir un polipeptid amb una sequéncia particulara d'aminoacids.
Traduccion dins los procariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion dins los procariòtas supausa d'ensamblar los compausants del sistèma de traduccion, que son: las doas sosunitats ribosomalas, l'ARNm a tradusir, lo primièr aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat amb lo primièr aminoacid), GTP (coma font d'energia) e de factors d'iniciacion qu'ajudan a ensamblar lo sistèma d'iniciacion. L'iniciacion procariotica es lo resultat de l'associacion de las sosunitats pichona e granda del ribosòma e l'acoplament del primièr aminoacil-ARNt (fmet-ARNt) amb lo codon d'iniciacion mejançant l'aparelhament de basas anticodon-codon.
Lo ribosòma es constituit de tres luòcs: lo luòc A, lo luòc P e lo luòc E. Lo luòc A es lo ponch d'en primièr per l'aminoacil-ARNt (exceptat pel primièr aminoacil-ARNt, fmet-ARNt, qu'entra dins lo luòc P). Lo luòc P es lo ont se forma lo peptidil-ARNt. E lo luòc E es lo luòc de sortida de l'ARNt un còp descargat après ofrir son aminoacid a la cadena peptidica en creissement.
L'iniciacion de la traduccion comença amb las sosunitats 50s e 30s sens associar. L'IF-1 (factor d'iniciacion 1) bloqueja lo luòc A per assegurar que lo fMet-ARNt se pòt sonque acoplar al luòc P e que cap autre aminoacil-ARNt pòt acoplarse al luòc A pendent l'iniciacion, del temps que l'IF-3 bloqueja lo luòc E e evita que las doas sosunitats s'assòcien. L'IF-2 es una GTPasa pichona que s'assòcia amb lo fmet-ARNt e li ajuda a s'acoplar amb la sosunitat ribosomica pichona. L'ARNr 16s de la sosunitat ribosomica pichona 30S reconeis lo luòc d'acoplament ribosomic del ARNm (la sequéncia Shine-Dalgarno, 5-10 parelhs de basas per davant lo codon d'iniciacion (AUG). La sequéncia Shine-Delgarno se tròba sonque dins los procariòtas). Aquò ajuda a posicionar correctament lo ribosòma envolopa l'ARNm per que lo luòc P siá sobre directament lo codon d'iniciacion AUG. L'IF-3 ajuda a posicionar lo fmet-ARNt en lo luòc P, de sòrta que lo fmet-ARNt interactúa mejançant l'aparelhament de basas amb lo codon d'iniciacion de l'ARNm (AUG). L'iniciacion fenís quand la sosunitat ribosomica granda se jonh al sistèma en provocant lo desacoplament dels factors d'iniciacion. Cal prendre en compte que los procariòtas pòdon distinguir entre un codon normal AUG (que codifica la metionina) e un codon d'iniciacion AUG (que codifica la formilmetionina e indica lo començament d'un nòu procès de traduccion).
Elongacion[modificar | modificar la font]
L'elongacion de la cadena polipeptidica consistís en l'addicion d'aminoacids a l'extrèm carboxil de la cadena.
L'elongacion comença quand lo fmet-ARNt entra dins lo luòc P, en causant un cambiament de conformacion que dobrís lo luòc A per que lo nòu aminoacil-ARNt s'acople. Lo factor d'elongacion Lo tieu (EF-Lo tieu), una pichona GTPasa, facilita aqueste acoplament. Ara lo luòc P conten lo començament de la cadena peptidica de la proteïna a codificar e lo luòc A a lo seguent aminoacid qu'a de s'apondre a la cadena peptidica. Lo polipeptid creissent qu'es connectat a l'ARNt en lo luòc P se desacopla de l'ARNt e se forma un ligam peptidic entre lo darrièr dels aminoacids del polipeptid e l'aminoacid qu'es acoplat a l'ARNt dins lo luòc A. Aqueste procès, conegut coma formacion del ligam peptidic, es catalizat per un ribozim, la peptidil-transferasa, una activitat intrinseca a l'ARNr 23S de l'unitat ribosomica 50s. En aqueste ponch, lo luòc A a format un nòu peptid, del temps que lo luòc P a un ARNt descargat (ARNt sens aminoacid). Dins la fasa finala de l'elongacion, la translacion, lo ribosòma se mòu 3 nucleotids cap a l'extrèm 3' de l'ARNm. Coma los ARNt son ligats a l'ARNm mejançant l'aparelhament de basas codon-anticodon, los ARNt se mòvon respècte al ribosòma en recebent lo polipeptid nacent del luòc Ad al luòc P e en movent l'ARNt descargat al luòc E de sortida. Aqueste procès es catalizat pel factor d'elongacion G (EF-G).
Lo ribosòma contunha de transladar los codons restants de l'ARNm mentre contunhan de s'acoplar mai aminoacil-ARNt al luòc A, fins que lo ribosòma atenh un codon Acabar en l'ARNm (UAA, UGA o UAG).
Terminacion[modificar | modificar la font]
La terminacion arriba quand un dels tres codons de terminacion entra dins lo luòc A. Aquestes codons son pas reconeguts per cap d'ARNt. Per contra, son reconeguts per de proteïnas nomenadas factors de desliurança, concrètament la RF-1 (que reconeis los codons Acabar UAA e UAG) o la RF-2 (que reconeis l'UAA e l'UGA). Un tresen factor de desliurança, lo RF3, cataliza la desliurança produsida pel RF-1 e lo RF-2 a la fin del procès de terminacion. Aquestes factors tiran l'idrolisi del ligam estèr de la peptidil-ARNt e la desliurança del ribosòma de la proteïna recentament sintetizada.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de post-terminacion format a la fin de la terminacion consistís en l'ARNm amb lo codon de terminacion dins lo luòc A, los ARNt e lo ribosòma. La fasa de reciclatge del ribosòma es responsabla del desmantelament del sistèma ribosomic posterior a la terminacion. Un còp que la proteïna nòva es liberada pendent la terminacion, lo factor de reciclatge del ribosòma e lo factor d'elongacion G (EF-G) se meton en foncionament per liberar l'ARNm e los ARNt dels ribosòmas e desligar los ribosòmas 70s dins las sosunitats 30s e 50s. L'IF-3 ajuda tanben al procès de reciclatge del ribosòma en convertint las sosunitats transitòrias descopladas en sosunitats establas, se ligant amb las sosunitats 30s. Aquò « recicla » los ribosòmas per de rondas de traduccion posterioras.
Polisòmas[modificar | modificar la font]
La traduccion es executada per divèrses ribosòmas al meteis temps. A causa de la granda talha dels ribosòmas, se pòdon sonque acoplar a l'ARNm a una distància de 35 nucleotids un de l'autre. Lo sistèma consistent en un ARNm e un cèrt nombre de ribosòmas se sona polisòma o poliribosòma.
Efècte dels antibiotics[modificar | modificar la font]
I a divèrses antibiotics qu'agisson en interferint dins lo procès de traduccion de las bacterias. Espetan las diferéncias entre los mecanismes de traduccion procariotica e eucariotica per inibir selectivament la sintèsi de proteïnas dins las bacterias sens afectar l'òste. Qualques exemples incluson:
- La puromicina a una estructura similara a l'aminoacil-ARNt de la tirosina. Per aquò, s'ataca al luòc A del ribosòma e participa a la formacion de ligams peptidics, en produsint peptidil-puromicina. Malgrat aiçò, pren pas part dins la translacion e se desacopla rapidament del ribosòma, en causant una terminacion prematura de la sintèsi del polipeptid.
- La streptomicina provòca una lectura erronèa del còde genetic dins las bacterias a de concentracions relativament bassas e inibe l'iniciacion a de concentracions màgers, en se fixant a la sosunitat ribosomica 30s.
- D'autres aminoglucosids coma la tobramicina e la kanamicina evitan l'associacion ribosomica a la fin de la fasa d'iniciacion e provòcan una lectura erronata del còde genetic.
- Las tetraciclinas bloquejan lo luòc A del ribosòma, en evitant l'acoplament dels aminoacil-ARNt.
- Lo cloranfenicol bloqueja la fasa de la transferéncia peptidica de l'elongacion dins la sosunitat ribosomica 50s, tant dins las bacterias coma dins las mitocondrias.
- Los macrolidos e las lincosamidas se fixant a las sosunitats ribosomicas 50s, inibent la reaccion de la peptidiltransferasa o la translacion, o las doas causas.
Traduccion dins los eucariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
Iniciacion depenenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion supausa l'interaccion de divèrsas proteïnas amb una marca especiala ligada a l'extrèm 5' de las moleculas d'ARNm. Los factors proteïcs s'assòcian a la sosunitat ribosomica pichona. La sosunitat, acompanhada de qualques uns d'aquestes factors proteïcs, se mòu al cors de la cadena d'ARNm cap a son extrèm 3' en cercant lo codon de 'començament' (normalament l'AUG), qu'indica en quin ponch se comença de codificar la proteïna. Après lo ribosòma tradutz la sequéncia qu'i a entre los codons de 'començament' e 'acabar' en una sequéncia d'aminoacids, en se sintetizant una proteïna. Dins los eucariòtas e las archaea, l'aminoacid codificat pel codon d'inici es la metionina. L'ARNt iniciador cargat amb metionina fa partida del sistèma ribosomic, e per aquò totas las proteïnas començan per aqueste aminoacid (levat que l'extirpe una proteasa en qualque pas posterior).
Iniciacion independenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'exemple melhor estudiat de traduccion independenta de caperuza dins los eucariòtas es lo IRES, lo Luòc Intèrne d'en primièr al Ribosòma. Çò que distinguís la traduccion independenta de caperuza de la dependenta de caperuza es que la primièra a pas besonh que lo ribosòma comence de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' fins al codon de començament. Los ITAF (IRES trans-acting factor) pòdon plaçar al ribosòma en lo luòc d'inici, en evitant lo besonh de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' de la region sens tradusir de l'ARNm. Aqueste metòde de traduccion es estat descobèrt recentament, amassa amb son importància en de condicions que requerisson la traduccion d'ARNm especifics malgrat l'estrés cellular o l'incapacitat de tradusir la majoritat dels ARNm. Exemples incluson los factors que respondon a l'apoptòsi.


text:
Chenevelles
Chenevelles es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1945, per celebrar la Desliurança e lo retorn de la Republica, un arbre de la libertat a plantat. Aquel ormea l'èst mòrt l'an 1984, e remplaçat per un avet l'an seguent[1].
En 1945, pour fêter la Libération et le retour de la République, un arbre de la liberté est planté. Cet ormeau est mort en 1984, et remplacé par un sapin l’année suivante[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Pichon, Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena, Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, pàg. 222
- ↑ Robert Petit, Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne, Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 222


text:
Josèp Garibaldi
Josèp Garibaldi (Jousé Garibaldi en niçard, Giuseppe Garibaldi en italian) (Niça 1807 - Caprera 1882) foguèt un soldat e patriòta italian d'origina niçarda, un dels actors màgers de l'unificacion de son país, entre 1859 e 1870.
Garibaldi nasquèt a Niça, coma ciutadan de l'Empèri Francés de Napoleon 1er. En 1833, coneguèt Giuseppe Mazzini, defensor de l'unificacion italiana a Marselha, dins lo mitan de la comunautat italiana de la Bèla de Mai. En 1834 participèt a un movement d'implantacion de la republica en Piemont, sens poder capitar. Condamnat a mòrt, s'escapèt en Tunisia puèi en Brasil.
Tanben participèt a la Guèrra dels Farrapos (tanben coneguda coma Revolucion Farroupilha), un movement de liberacion de l'estat brasilièr del Rio Grande do Sul. Per aquestas participacions en movements en Itàlia e Brasil, Garibaldi es conegut coma eròi de Dos Monds.
En Brasil, Garibaldi rencontrèt Anita Ribeiro al Rio Grande do Sul, que venguèt mai tard Anita Garibaldi, sa femna. En 1841 lo cople foguèt a Montevideo, Uruguai, e, en 1842, combatèt contra lo dictator argentin Juan Manuel de Rosas.
En 1848 tornèt en Itàlia, durant las revolucions de 1848. Ofriguèt sos servicis al rei Carlo Alberto di Savoia, mas lo monarca refusèt. Mentre, una republica foguèt proclamada a Roma, capitala dels Estats Papals. Garibaldi defendèt Roma amb sa femna Anita, mas la ciutat se revoltèt. Las tropas de Garibaldi s'escapèron al nòrd, e Anita moriguèt pendent la retirada.
Garibaldi s'escapèt tornarmai en America. Demorèt a Nòva York e en Peró. Tornèt en Itàlia en 1854.
L'unificacion italiana[modificar | modificar la font]
En 1859 comencèt una guèrra entre la Sardenha e l'Empèri Austroongrés. Garibaldi foguèt nomenat Major-general e, amb un grop de volontaris, trionfèt dels austriacs a Varese, Como e dins d'autras ciutats. Mas sa vila mairala, Niça, foguèt balhada a França, en retorn d'una assisténcia militara cruciala.
Al començament de 1860, una revòlta contra lo monarca absolutista del Reialme de las Doas Sicílias porgiguèt l'escasença d'agir a Garibaldi. Amassèt mila òmes (coneguts coma i Mille en italian) e desembarquèt a Marsala, lo punt mai occidental de Sicília, l'11 de mai de 1860. Lo 13 de mai portèt desfacha a una garnison de 3000 òmes mandats pel rei Borbon a Calatafimi. Lo jorn seguent, s'autoproclamèt dictador de Sicília en nom del rei Victor Emmanuèl II. Prenguèt Palèrme lo 27 de mai.
Cap a la fin del mes de julhet, la campanha en Sicília èra gaireben acabada. Garibaldi portèt puèi son atencion devèrs lo continent. Traversèt l'estrech de Messina e, lo 7 de setembre de 1860, dintrava dins Nàpols. Amb l'ajuda de Victor Emmanuel II, los Sicilians se rendèron.
Garibaldi, lo rei de Sardenha, e los Estats Units[modificar | modificar la font]
Garibaldi odiava lo primièr ministre de Sardenha, Camillo di Cavour, e aviá pas jamai acceptat a debon la venda de la vila de sa naissença, Niça, als franceses. Pasmens li agradava lo sobeiran de Sardenha, Victor Emmanuel II, que, segon l'idèa de Garibaldi, deviá venir lo liberaire d'Itàlia. Quand encontrèt Victor Emmanuel II lo 26 d'octobre de 1860 a Teano, Garibaldi lo proclamèt Rei d'Itàlia.
Lo 5 d'octobre Garibaldi creèt sa Liga Internacionala, amb de soldats de nacionalitats divèrsas, e un eslogan: Liures dempuèi los Alps fins a l'Adriatica. Giuseppe Mazzini contunhèt d'agitar l'ideal republican, e Garibaldi, frustrat per l'inaccion del rei de cap a l'unificacion, organizèt una nòva expedicion. L'objectiu ara èra de s'apoderar dels Estats Papals.
Quand la Guèrra Civila Americana espetèt en 1861, Garibaldi se presentèt coma volontari al president Abraham Lincoln. Pasmens Lincoln refusèt, que Garibaldi aviá pausat doas condicions: 1) l'aboliment definitiu de l'esclavatge, e, 2) que li donèssen lo comandament complet de l'armada. Ambedoas condicions èran impossiblas de satisfar.
Expedicion contra Roma[modificar | modificar la font]
Una expedicion contra los domenis politics del Papa èra vista amb una malfisança granda pels Catolics del mond entièr, e l'emperaire francés Napoleon III autregèt l'independéncia de Roma d'Itàlia, en establir una garnison a Roma. Victor Emmanuel èra tanben preocupat per aquela expedicion, mas Garibaldi se pensava qu'aviá lo sosten secret del rei.
Roma foguèt presa sonque en 1870, aprèp l'esclatament de la guèrra francoprussiana, e doncas las tropas francesas podián pas mai ajudar lo Papa contra las fòrças italianas, que prenguèron puèi la vila sens l'assisténcia de Garibaldi.
Garibaldi tanben ajudèt la tresena Republica Francesa contra las tropas alemandas, en 1870.
Garibaldi moriguèt sus l'illa de Caprera, lo 2 de junh de 1882.


text:
Edicions 62
Edicions 62 es un ostal d'edicion catalan. Foguèt creat en 1961 per Max Cahner e Ramon Bastardas. Recebèt pr'aquò son nom actual l'an seguent que per Sant Jòrdi de 1962, an que donèt son nom a l'entrepresa, se faguèt la primièra publicacion d'una òbra màger per la consciéncia nacionala dels Païses Catalans, lo libre del valencian Joan Fuster Nosaltres els valencians. S'apondèt a l'equip de direccion inicial Josep Maria Castellet que venguèt puèi en 1964 director literari del grop fins a 1997.
L'entitat, gràcias a sas publicacions e a sa preséncia dins la societat catalana, foguèt essenciala per la normalizacion e difusion de la lenga catalana e a l'encòp per la constitucion del catalanisme e pancatalanisme actuals.


text:
Guns N' Roses
Guns N' Roses es un grop de musica hard rock american. Se formèt a Los Angeles, en 1985 a l'entorn de son fondador, lo menaire e cantaire Axl Rose. La formacion a conegut de reformacions long del temps e actualament lo solet membre qu'a demorat dempuèi la debuta es Axl Rose. Compren actualament los guitarristas Ron "Bumblefoot" Thal, DJ Ashba, Richard Fortus, lo bassista Tommy Stinson, lo percussionista Frank Ferrer e los clavieristas Dizzy Reed e Chris Pitman.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Appetite for Destruction (1987)
- G N' R Lies (1988)
- Use Your Illusion I (1991)
- Use Your Illusion II (1991)
- The Spaghetti Incident? (1993)
- Chinese Democracy (2008)


text:
Alfred Kinsey
Alfred Charles Kinsey (Hoboken, Nòva Jersey 1894 - Bloomington, Indiana 1956) èra un entomològ, sociològ e sexològ estatsunidenc. Sens abandonar sas enquèstas zoologicas a l'Universitat d'Indiana, aprofeitèt d'una borça de la Fondacion Rockefeller per estudiar, sus la basa de grandas enquèstas (18 000 personas consultadas), lo comportament sexual uman. Amb sos collaborators Pomeroy e Gebhard, donèt lo resultat de son analisi dins « Sexual Behavior in the Human Male » (1948) e dins « Sexual Behavior in the Human Female » (1953), que, coneguts jol nom rapòrts Kinsey, representèron una estapa scientifica e sociologica per classificar la problematica complèxa de la sexualitat manipulada pels tabós e la lei.
Las conclusions obtengudas an en comun una vision racionala de la conduita sexuala e un tust per las concepcions immobilistas de normalitat e anormalitat de la practica sexuala occidentala. Atal provoquèt fòrça detractors, coma la doctora Judith A. Reisman e totes los pensadors crestians conservators e aqueles de drechas.
Moriguèt d'una pneumonia en 1956.
De postum, en 1973, sos continuaires capitèron que l'omosexualitat siá eliminada de la lista de malautiás mentalas de l' American Psychiatric Association, perque mostrèron, per mejan de la nomenada Escala de Kinsey, que mai o mens la grand majoritat de las gents son atiradas per ambedós sèxes a un moment de sa vida.
En 2004 sortiguèt un filme sus sa vida, Dr Kinsey, jogat per l'actor irlandés Liam Neeson.
Publicacions mai importantas[modificar | modificar la font]
- New Species and Synonymy of American Cynipidae, al Bulletin of the American Museum of Natural History (1920)
- Life Histories of American Cynipidae, al Bulletin of the American Museum of Natural History (1920)
- Phylogeny of Cynipid Genera and Biological Characteristics, al Bulletin of the American Museum of Natural History (1920)
- An Introduction to Biology (1926)
- The Gall Wasp Genus Cynips: A Study in the Origin of Species (1930)
- New Introduction to Biology (1933, revisat 1938)
- The Origin of Higher Categories in Cynips (1935)
- Sexual Behavior in the Human Male (1948, reeditat 1998)
- Sexual Behavior in the Human Female (1953, reeditat 1998)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Cornelia Christenson, Kinsey: A Biography, Indiana University Press, 1971
- Wardell Pomeroy, Dr. Kinsey and the Institute for Sex Research, Harper & Row, 1972
- James H. Jones, Alfred C. Kinsey: A Public/Private Life, Norton, 1997
- Jonathan Gathorne-Hardy, Alfred C. Kinsey: Sex the Measure of All Things, London: Chatto & Windus, 1998


text:
Château-Bréhain
Château-Bréhain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava de la familha Bayer de Boppart a partir del Sègle XIV(2 avesques de Mètz).
- Castèl destruit l'an 1443 pels Messins.
- Distincion de la familha Créhange al Sègle XVI
- Lo castèl #quèir en ruïna al començament Sègle XIX, arruïnes encara visibles .
- Madama dels bòsques a la promenciale.
- La seigneurie relevait de la famille Bayer de Boppart à partir du Sègle XIV(2 évêques de Metz).
- Château détruit en 1443 par les Messins.
- Seigneurie de la famille Créhange au Sègle XVI
- Le château tomba en ruine au début Sègle XIX, ruines encore visibles .
- dame des bois a la promenciale.


text:
Isomeria
L'isomeria (deu grèc iso, « medish » e meros, « partida ») qu'ei la proprietat de duas moleculas quimicas qui an ua medisha formula bruta (qu'ei a díser que's compausan deus medish elements dens las medishas quantitats) mes qui son totun diferentas, sia per'mor de pas ostender los medish grops quimics (que's parla alavetz d'isomeria de composicion) o per'mor que quitament en avent los medish grops quimics mes pas au medish lòc sus la molecula (que's parla alavetz d'isomeria de posicion).
Duas moleculas qui partatjan ua mena d'isomeria enter eras que son aperadas isomèrs.
En solucion, quauques moleculas que poden passar d'ua forma isomerica a ua auta; aqueth fenomèn que s'apera la tautomeria.


text:
Aurelha
L'aurelha es l'organ que permet d'ausir los sons e bruches. Es ligada al sens de l'ausida. Aqueste nom se pòt referir a la partida exteriora sonque o a l'ensems del sistèma de l'ausida.
Dins lo regne animal sonque los vertebrats tenon d'aurelhas. Pasmens fòrça invertebrats pòdon ausir o almens detectar de sons gràcias a d'autras organs sensitius. Los insèctes, per exemple an d'organs timpanals que lor servisson per ausir de sons distants. Son pas per fòrça localizats sul cap mas se pòdon trobar sus divèrsas partidas del còrs (pòdon èsser de pels per exemple).
Somari
L'estructura de l'aurelha[modificar | modificar la font]
Pels mamifèrs, l'aparelh auditiu compren tres partidas.
L'aurelha extèrna[modificar | modificar la font]
Las ondas sonòras arriban al pavalhon auricular, que las dirigís cap al conducte auditiu extèrne, ont son amplificadas a cèrtas frequéncias. Finalament, lo son arriba a la membrana timpanica, ont las vibracions se transmeton per un mejan solid.
L'aurelha mejana[modificar | modificar la font]
L'aurelha mejana compren la trompa d'Eustaqui, un conducte que la fa comunicar dirèctament amb la faringe, egalant la pression entre los dos costats del timpan. D'autra part i trobam tanben la cadena ossiculara constituida pel martèl, l'enclutge e l'estriu, qu'es lo camin de las vibracions mecanicas vèrs la fenèstra ovala, una autra membrana, la quala provòca una vibracion dins lo liquid qu'emplís lo cagaròl.
L'aurelha intèrna[modificar | modificar la font]
La coclèa conten la membrana basilara, ont se trapa l'organ de Corti, un ensems de cellulas ciliadas (entre 24 000 e 30 000) que vibran a de frequéncias especificas. La localizacion dels cilis long de la membrana basilara es en foncion de la longor d'onda que i son sensibles.
Finalament, l'informacion nervosa arriba al cervèl (cada aurelha separadament).
L'estructura de l'aurelha[modificar | modificar la font]
1-Ausida/aurelha extèrna
2-Conducte auditiu
3-Pavalhon auditiu (aurelha)
4-Timpan
5-Ausida/aurelha intèrna
6-Martèl
7-Enclutge
8-Estriu
9-Canals semicirculars
10-Coclèa
11-Nèrvi auditiu
12-Trompa d'Eustaqui


text:
Tiati
Lo tiati qu'èra un haut foncionari deu faraon dens l'antica Egipte. Aquesta foncion que he la soa aparicion durant l'Ancian Empèri. Qu'èra ua mena de purmèr ministre en carga de l'administracion deu país e deus ahars deu faraon. Los purmèrs Tiati qu'èran gessits de la familha reiau (autes hilhs de l'anacian farons, hrairs o miei hrairs deu lor faraon) ; devath lo regnat de Seneferó lo prince Nefermaat que ho nomat Tiati. Après que's causín enter los nòbles (probablement d'origina reiau) e la foncion que's passava de còps de generacion en generacion.
Foncion adnministrativa màger a la debuta, lo Tiati que ho chic a chic en concurréncia dab d'autes dignitaris qui's vedó hidar mission màgers dab la pujada lenta deu poder deus nòble qui miè a la fin de l'Ancian Empèri egipcian.
Dens lo monde occidentau modèrne, ua vision orientalista e orientada de l'istòria que miè a'u designar dab la paraula vizir en referència a l'administracion tradicionau d'ua partida deu monde musulman.
En egipcian ieroglific Tiati que s'escrivèva :
o tanben


text:
Washington (estat)
Washington qu'ei un estat dera còsta pacifica ath nòrd-oèst deths Estats Units d'America, que hè frontèra dab Canadà. Qu'a tanben de frontèras dab Idaho ath èst e dab Oregon ath sud. Qu'ei totalament diferent dera vila de Washington qu'ei la capitala deths Estats Units.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans er'arribada deths Europèus, era region èra demorada per de tribús amerindianas qu'èran de culturas variadas e que vivèvan dera pesca. Qu'ei descubèrta e revendicada peth capitani espanhòu don Bruno de Heceta en 1775. Qu'ei tanben explorada per James Cook en 1778 puei Charles Barkley e, 1789 e George Vancouver en 1792. En 1790, era region ei duberta ath comèrci peths explorators e caçaires britanics o estatsunidencs. Puèi, ath sègle XIX, era zona ei un subjècte de rivalitats entre Britanics e Estatsunidencs pera possession d'Oregon e era còsta pacifica. En 1846, eth tractat d'Oregon reglè era question fixant era frontèra ath 49en parralèl. Eth territòri d'Oregon ei organizat e devesit entre dus territòris en 1853 peth govèrn estatsunidenc. Era partida ath nòrd deth 46en parralèl vienó eth Territòri de Washington puèi eth Estat de Washington en 1889. Qu'èra eth 42en estat d'integrar eths Estats Units. Au sègle XX, qu'estó marcat per era bastida de restancas idroelectrics. Puèi, eth Estat vienó eth sèti de duas companhiás majoras der'economia estatsunidenca : Boeing a Seatle creada en 1916 que vienó ua companhiá importanta entre 1941 e 1945 e Microsoft que s'installè e Redmond en 1986.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Francés Boya Alòs
Francés Xavier Boya Alòs (Les, Val d'Aran, 23 de gèr de 1960) ei un polític, escrivan e musician aranés, mès coneishut coma Paco Boya. Siguèc Sindic d'Aran de 2007 a 2011. Ei senador dempuish 2011.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Seguic estudis de formacion professionau. Ei tecnician de grad miejan en electricitat, siguèc cap de departament ena Administracion dera Generalitat de Catalonha pendent ueit ans.
Ei autor deth libre Aran, deth guida literari Era Val d'Aran (1995), deth recuelh de narracions cortes L'alè del bosc (1997) e dera novèla Presoèrs dera mar gelada (1999), pera quau arrecebèc eth Prèmi Les Talúries en 1998.
Collaborèc ath diari Segre e ara revista Descobrir Catalunya.
Siguèc director deth programa Era lucana, de Televisió Espanyola a Catalunya (1989-1990).
Ei membre dera associacion culturau Es Corbilhuèrs de Les, dera associacion Lengua Viua, dera Fondacion Musèu Etnologic dera Val d'Aran, dera Associacion Recreatiua de Les, e soci deth Club Aranés d'Espòrts d'Iuèrn e ei fondator e líder deth grop de musica Bramatopin.
Recebèc era medalha Vila de Luishon (1998) e era medalha Stéphen Liégeard (1999), pera òbra Presoèrs dera mar gelada.
Politica[modificar | modificar la font]
Membre fondador d'Unitat d'Aran (1978), dera quau ei Secretari Generau. Afiliat ath Partit des Socialistes de Catalonha (PSC-PSOE) des de 1995. Siguèc regidor de Cultura der Ajuntament de Les (1989-1991), deth quau siguèc dempús alcalde adjunt (1991-2007). Siguèc elejut diputat ath Parlament de Catalonha en 1999[2] e 2003[3].
Après es eleccions deth mai de 2007, aconseguís era carga de Sindic d'Aran damb eth supòrt deth son partit UA-PSC e deth Partit Renovador d'Arties e Garòs (PRAG). As eleccions de 2011 deisha la carga de sindic a Carles Barrera.
Eth 21 de novémer de 2011 ei elejut ath Senat espanhòu[4].