text:
Vergonha (lingüicidi)
La Vergonha fa referéncia en Occitània a l'ensemble dels marrits efièches de divèrsas politicas governamentalas en França sus de mainatges e ciutadans franceses, al sens larg del tèrme, que lor lenga mairala èra un dels pretenduts pateses — que valdriá mai justament sonar lengas pas oficialament reconegudas parladas sul territòri de l'Estat francés, — e en particular la lenga nòstra. La Vergonha consistís en fòragetar e s'avergonhar de la quita lenga natala non francesa (o mai la dels parents) jos l'aflat de l'exclusion oficiala, de l'umiliacion a l'escòla e/o de l'ostracisme mediatic organizats e justificats pels menaires politics franceses, d'Henri Grégoire fins a François Hollande. La Vergonha, que demòra encara un subjècte fòrça tabó en França ont d'unes que i a contunhan de negar qu'una tala discriminacion aja jamai agut luòc, pòt èsser considerada coma una temptativa de lingüicidi a l'escala d'un país, coma çai-aprèp demostrat.
Somari
- 1 Politicas antipatesas
- 2 Politicas e eiretatge de Jules Ferry
- 3 Referéncias
- 4 Ligams extèrnes
Politicas antipatesas[modificar | modificar la font]
Ja en 1539, amb l'Article 111 de l'Ordenança de Villers-Cotterêts[1], las lengas non francesas de França partiguèron una traduccion de las bèlas per çò que venguèt obligatòri de prononciar e de botar per escrich tot acte administratiu en francés (de prononcer et expedier tous actes en langaige françoys). Çò qu'a l'origina foguèt concebut coma un biais de se desfar del latin dins los tèxtes oficials, ja que pauques subjèctes del sègle XVI avián l'educacion necessària per comprene lo latin, estipulava atanben que lo francés, e res qu'el, gaudiriá d'ara enlai d'un estatut oficial al reialme (en langage maternel françoys et non aultrement).
Fin sègle XVIII entrò a fin sègle XIX[modificar | modificar la font]
La necessitat d'anientar los pateses[modificar | modificar la font]
Ça que la, la començança vertadièra de l'eradicacion deliberada de las lengas vernacularas dins la França modèrna, e mai lor relegacion mespresiva al reng de dialèctes simples sovent estrictament orals, se tròba dins lo Rapòrt sus la necessitat d'anientar los pateses e d'universalizar la lenga francesa[2] que l'Abat Grégoire presentèt lo 4 de junh 1794 a la Convencion Nacionala e que s'enseguèt del faidiment oficial de tota lenga autra que lo francés dins l'administracion e l'educacion amb tòca d'uniformizar lingüisticament la França pòstrevolucionària que d'aquel temps sol lo dètz del cent de la populacion i parlava correntament lo francés[3], es a dire unes tres milions sus un total de vint-e-uèch. Quant a la tria plan pejorativa del mot "patés", qu'es pas qu'un sinonim imperfièch de "dialècte" o "parlar", Jean Jaurès rèsta famós per declarar que "s'apèla patés la lenga d'un pòble vençut"[4]. Segon lo Chambers Dictionary, l'origina del tèrme es contestada mas poiriá èsser una "corrupcion de patrois, del latin vulgar patriensis, autoctòn".
Quatre meses pus lèu, lo 27 de genièr, Bertrand Barère de Vieuzac, ni per èsser un quite occitan de Tarba, aviá anonciat[5] davant d'aquela meteissa Convencion que:
La monarquia aviá de rasons de revertar la torre de Babel; dins la democracia, daissar los ciutadans ignorar la lenga nacionala, incapables de contrarotlar lo poder, aquò's traïr la patria... Per un pòble liure, la lenga cal que siá una e la mesma per totes. [...] Quantas despensas avèm pas ja fachas pel traduire de las leis de las primièras doas amassadas nacionalas als divèrses parlars de França! Coma s'aviam nosautres de manténer aqueles jargons salvatges e mai aquelas lengassas grossièras que pòdon pas servir pus que los fanatics e los contrarevolucionaris!
La fin de las províncias occitanas tradicionalas[modificar | modificar la font]
Aquela politica ultrarepublicana se vei particularament ben dins la manièra que las termièras interioras de França tornèron èsser dessenhadas en crear 83 departaments. La lei passada lo 22 de decembre 1789 prenguèt efièch l'annada seguenta, lo 4 març 1790.
Al sègle XX, los departaments los gropèron en regions per que i aguèsse una mena de ligam entre aquestes departaments e lo som de l'Estat. Ni per dever remplaçar las províncias vièlhas, las regions n'esposèron pas necessàriament los limits centenaris. Coma o mòstra la carta, èran sèt (puèi onze) enclavas occitanofònas dins la França d'abans 1789, coma los territòris poissants de Lengadòc e de Gasconha, mas foguèron retalhadas en sèt regions sens cap de respècte per las identitats culturalas e geograficas. Aital es que Provença-Aups-Còsta d'Azur nasquèt dels tròces de cinc províncias occitanas e que tres capitalas desapareguèron al profièch de Marselha mentre qu'Auvèrnhe finiguèt que comprenguèt d'entitats a l'encòp occitanas e de lenga d'oïl. Del meteis biais, la vila de Nantas foguèt administrativament sostracha de Bretanha, que n'èra sempre estada una de las doas capitalas tradicionalas amb Rennes; e la ciutat de Tolosa foguèt pas enclausa dins la region de Lengadòc-Rosselhon, encara que foguèsse la capitala istorica de Lengadòc.
Fòrça aquelas regions an de fach de noms compausats, çò qu'es lo rebat de la mescla abusiva de tot un fum d'airals geografics istoricament distints. Es lo cas de quatre entre las sèt regions occitanencas: Lengadòc-Rosselhon, Miègjorn-Pirenèus, Provença-Aups-Còsta d'Azur amb Ròse-Aups. En consequéncia, las singularitats pluricentenàrias dels diferents païses d'Òc foguèron pas presas en compte e mai s'aflaquiguèron jos l'accion deliberada del govèrn novèlament format per fragilizar e devesir los domenis feudals establits fa bèl temps, de tal biais que la França republicana s'apoderèsse de las afinitats tradicionalas, coma Antonin Perbòsc o confessa dins lo prefaci de son Antologia[1]:
Quand la Constituenta creèt los departaments, son intencion èra clarament d'escafar l'anciana destinga geografica amb istorica de las províncias; pr'aquò aquesta tòca foguèt pas atencha tan plan coma d'unes que i a o aguèssen esperat: en general, los departaments nasquèron de la fragmentacion de las províncias, pro rarament de l'agropament de parts que venián de províncias diferentas. S'òm pòt far lo repròchi a aquel devesiment territorial d'èsser tròp arbitrari e tròp geometric, qué dire del caganís, Tarn e Garona, eissit del senatus-consulta del 2 de novembre 1808? Òc-plan, se pòt soscar que lo Centralizador sentèt un contentament intens al mostrar qu'èra capable de far melhor encara que los quites centralizadors de la Constituenta. Amb petaces de Carcin, de Roergue, d'Agenés, de Lomanha, de Gasconha e de Lengadòc, crear una unitat nòva tan pauc espandida e pasmens tan divèrsa de sòl, de lenga, de raça, quina meravilha! E benlèu que lo demiürg audaciós rencurèt pas qu'una causa: d'èsser vengut una mica tròp tard per decopar sul meteis mòde totas las províncias de la França vièlha...
- Tolosa perdèt 76% de son territòri de Lengadòc
- Bordèu perdèt un pauc mai de mièg son territòri de Gasconha e Guiana
- Lemòtges ganhèt 43% de zòna administrativa en mai
- Garait, Pau, Fois, Riam, Ais de Provença, Grenòble, Carpentràs (1791) e Niça (1860) perdèron lor estatut de capitala
- Clarmont-Ferrand, Montpelhièr e Marselha foguèron fachas capitalas d'Auvèrnhe, de Lengadòc-Rosselhon e de Provença-Aups-Còsta d'Azur, respectivament
- Lengadòc foguèt devesit en cinc partidas inegalas, que la pus granda d'elas ara forma Lengadòc-Rosselhon amb la província parlacatalana de Rosselhon
- Marcha, Bearn, lo Comtat de Fois e pus tard lo Comtat Venaicin e lo Comtat de Niça perdèron lor autonomia
- Provença-Aups-Còsta d'Azur compren Provença e lo Comtat de Niça e tanben briconèls de tres autras províncias
- Lo nòrd de Lengadòc e del Comtat Venaicin e la partida occidentala de Daufinat venguèron minoritats lingüisticas dins la novèla region de Ròse-Aups
- Occitània s'espandissiá sus un pauc mai de 200 000 km², dos còps la superficia de la Corèa del Sud e un pauc mai que la de Senegal, mai de vint-e-tres còps la de l'illa de Corsega
- La grandor de Gasconha e Guiana se podiá comparar amb la de Sierra Leone, d'Irlanda, de Georgia e de Sri Lanka, siá uèch còps mai que la de Corsega
- La talha de Lengadòc se podiá comparar amb la de Danemarc, d'Estònia e de Botan, siá cinc còps mai que la de Corsega
- Gasconha e Guiana, Lengadòc, Provença e Auvèrnhe comptavan per 78,4% d'Occitània en tèrmes de superfícia terrèstra, amb Gasconha e Guiana representant mai d'un tèrç del total e Lengadòc gaireben un quart a eles sols
Politicas e eiretatge de Jules Ferry[modificar | modificar la font]
Dins los ans 80, Jules Ferry metèt en plaça una seria de mesuras per afeblir encara las lengas regionalas de França, coma o mòstra lo rapòrt de Bernard Poignant[6] a Lionel Jospin en 1998. Aquestas enclausián lo castig pels regents dels escolans preses a parlar la lenga nòstra a Tolosa o breton en Bretanha. Coma Pêr-Jakez Helias (1914-1995), l'autor del roman de bon vendre Lo Caval d'orguèlh (1975), se'n remembra dins aquesta entrevista[7]:
Ara sabi, ai aprés que i aviá una politica governamentala que sa tòca precisa èra plan de far França una e indivisibla, e per consequent las lengas regionalas lor caliá desaparéisser. Mas d'aquel temps o sabiái pas e bensai que los mèstres de la Tresena Republica o sabián, encara que n'aja questionats qualques unes e que totes ajan dich de non. Lo lor trabalh èra de nos ensenhar lo francés. Es aital qu'a l'escòla volián que parlèssem francés. Cada còp que parlavam breton, fasiam pas nòstra part e meritàvem d'èsser remandats. Aquò rai.
D'autras umiliacions frequentas comprenián lo còp de l'esclòp, que consistissiá en penjar un esclòp al còl dels joves refractaris, çò qu'aquela domaisèla[8] sap per sos grands:
Mos grands tanben parlavan breton, mas pas amb ieu. Quand èran petits, lor tustavan suls dets s'una paraula bretona lor escapava. D'aquel temps, lo francés de la Republica una e indivisibla deviá regnar dins totas las escòlas, e los reguitnaires èran avergonhats amb un esclòp al còl o de genolhons sus una règla, sos una placa que disiá: "Es pas permés d'escupir pel sòl ni de parlar breton"[9]. Alara, i a d'ancians que vòlon pas far passar la lenga als dròlles qu'atrai d'embestiaments.
Aquela practica portava lo nom de "simbòl", oficialament, e de "vaca", demest escolans, amb los delinquents venent "vacards". Tot un fum d'objèctes èran utilizats, pas sonque l'esclòp: fèrres, codolasses, lausas, placas de fust amb un messatge engravat, de pèças de moneda marcadas d'una crotz... Aquí per exemple las recomandacions oficialas del sosprefècte de Finistèrra al còs ensenhaire en 1845: "E rementatz-vos ben, mossens, que sètz pas establits que per tuar la lenga bretona." Lo prefècte dels Basses Pirenèus al País Basc francés escriguèt en 1846: "Nòstras escòlas al País Basc an particularament per tòca de remplaçar lo basc per la lenga francesa..."[2]
Lo recors a la practica de l'esclòp es confirmada pel site dels Autonòms de Solidaritat Laïcs[10]:
L'escòla a agut un ròtle unificator per la practica de la lenga "nòbla" [lo francés] que redusiguèt los parlars regionals e pateses. Se cita l'umiliacion de l'esclòp atribuit a l'escolan a qui escapava un mot en lenga populara.
Quant a las pancartas, òm las retrobèt dins las escòlas poitevines[11]:
Il semblerait que ce fût l'instauration de l'école gratuite et obligatoire par Jules Ferry en 1881 qui ait vraiment concrétisé l'œuvre commencée quatre siècles plus tôt; la méthode de répression et d'humiliation entreprise porta ses fruits avec, par exemple, les fameux écriteaux stipulant dans les écoles: "Il est interdit de cracher par terre et de parler patois".
Le Conselh de Representacion Generala de la Joventut d'Òc (CRGJOC, Conseil de représentation générale de la jeunesse occitane), via le site de Youth of European Nationalities[12], rapporte que:
Notre langue [l'occitan] perdit son nom, devenant une sorte de "patois", d'abord à l'école, puis dans les familles à travers la culpabilisation des femmes dans leur éducation ("Interdit de cracher par terre et de parler patois") sous la IIIe République, Mussolini et Franco.
Le site du Confolentés Occitan (Limousin occitanophone)[13] témoigne des méthodes employées par les autorités françaises tout au long du siècle passé:
Pour aider à effacer les identités régionales traditionnelles, on ne fit pas que décourager l'usage de la langue d'oc: on l'empêcha activement. Les écoliers ont été punis pendant plusieurs générations d'avoir parlé leur langue natale dans l'enceinte scolaire. Le gouvernement français est parvenu à faire croire aux Occitans que leur langue n'est qu'un patois, qu'une forme corrompue de français utilisée exclusivement par les ignares et les rustres. Ce processus d'aliénation porte le nom de Vergonha, ou la honte. Nombre d'occitanophones âgés continuent de considérer leur langue maternelle comme un patois honteux. C'est ainsi qu'on ne l'entend que rarement en public — ou hors du cercle familial et du voisinage immédiat.
À l'école de Camélas en Catalogne Nord, selon une ancienne élève[3]:
Et sauf les enfants de l'instituteur, nous parlions tous catalan entre nous. Nous nous faisions d'ailleurs punir, parce qu'à l'époque il fallait que tout le monde parle français. Soyez propres, parlez français! C'était marqué sur tous les murs de l'école. Et si l'on ne parlait pas français, on nous donnait une espèce de petite plaque en bois qu'il fallait refiler au voisin jusqu'à ce que mort s'en suive, c'est-à-dire que le dernier, le soir, avait vingt lignes à copier. On parlait français dans la cour, on parlait français peut-être dix mètres sur le chemin, tant qu'on pensait que l'instituteur pouvait nous entendre, et puis on se remettait à notre langue maternelle qui était le catalan.
À ce moment-là, on méprisait un peu celui qui parlait catalan. Ç'a été ma génération où on a ressenti que de parler catalan, c'était un peu une tare, qu'on était moins que les autres, qu'on risquait de ne pas pouvoir monter dans l'échelle sociale comme les autres, que ça créait des difficultés.
Comme ces exemples le montrent, les propres termes de l'Abbé Grégoire furent conservés pour désigner les langues de France: si la langue de Bretagne s'appelait bien breton, le mot "patois", lui, englobait toutes les langues romanes, entre autres l'occitan et l'arpitan. Dans son Rapport, le corse et l'alsacien étaient traités avec mépris de formes très-dégénéré[e]s d'italien et d'allemand, respectivement. En conséquence, certains appellent encore leur langue "patois", encouragés par le fait qu'on ne leur a jamais appris à l'écrire et qu'on les a convaincus que seul le français s'écrit.
Mièg-sègle XX fins a l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Comme Jaume Corbera Pou[4][14] le déclare:
Lorsqu'au mileu du XIXe siècle, l'école primaire est rendue obligatoire à travers l'État, on indique aussi clairement que seul le français y sera enseigné, et les maîtres d'école puniront sévèrement tout élève parlant patois. Le but du système éducatif français ne sera donc pas de donner sa dignité à l'humanité naturel des enfants en développant leur culture et en leur apprenant à écrire leur langue, mais plutôt de les humilier et de les rabaisser moralement pour le simple fait d'être le produit de traditions et de la nature. L'auto-proclamé pays des Droits de l'Homme va donc ignorer l'un des droits les plus fondamentaux de l'Homme, celui d'être lui-même et de parler l'idiome de sa nation. Et c'est avec cette attitude que cette "Grande France", qui aime à se surnommer la championne de la liberté, passera le XXe siècle, indifférente aux timides mouvements protestataires des diverses communautés linguistiques qu'elle a soumises et au prestige littéraire dont elles peuvent être accompagnées.
[...]
La France, qui sous Franco était considérée ici [en Catalogne] comme le havre de paix de la liberté, a le misérable honneur d'être l'État d'Europe — et probablement du monde — qui a le mieux réussi dans sa quête diabolique de destruction de son propre patrimoine ethnique et linguistique et de surcroît, de destruction du tissu familial et humain: de nombreux parents et enfants, ou bien des grands-parents et leurs petits-enfants, ont des langues différentes, et ces derniers ont honte des premiers parce qu'ils parlent un méprisable patois, et aucun élément de la culture des aïeux n'a été transmis à la jeune génération, comme s'ils étaient nés sur une autre planète. Voici l'État français qui vient d'entrer dans le XXIe siècle, un pays où les monuments de pierre et les parcs naturels sont préservés et respectés, mais où des siècles de création populaire exprimée en diverses langues sont en voie d'extinction. La "gloire" et la "grandeur" bâties sur un génocide. Pas de liberté, pas d'égalité, pas de fraternité: juste une extermination culturelle, telle est la véritable devise de la République française.
Problèmas constitucionals[modificar | modificar la font]
En 1992, après que certains se furent interrogés sur la ségrégation anticonstitutionnelle des langues minoritaires en France, l'Article II de la Constitution française de 1958 fut amendé de manière à ce que la langue de la République [fût] le français. Ceci fut réalisé à peine quelques mois avant que le Conseil de l'Europe ne mît en place la Charte européenne des langues régionales ou minoritaires[15], que Jacques Chirac ignora[16] malgré le plaidoyer de Lionel Jospin devant le Conseil constitutionnel en vue d'inclure toutes les langues vernaculaires parlées sur le sol français. Cependant encore, les langues non françaises de France se virent refuser toute reconnaissance et furent jugées trop dangereuses pour l'unité du pays, et les Occitans, les Basques, les Corses, les Catalans, les Bretons, les Alsaciens etc n'ont à ce jour toujours aucun droit d'exister en tant que tels sur leur propre terre.
Sur le site de l'Union pour un mouvement populaire[17], Nicolas Sarkozy, parisien de naissance et de père hongrois, nie toute discrimination et va jusqu'à annoncer lors d'un discours pré-électoral à Besançon le 13 mars 2007 que:
Si je suis élu, je ne serai pas favorable à la Charte européenne des langues régionales. Je ne veux pas que demain un juge européen ayant une expérience historique du problème des minorités différente de la nôtre, décide qu’une langue régionale doit être considérée comme langue de la République au même titre que le Français.
Car au-delà de la lettre des textes il y a la dynamique des interprétations et des jurisprudences qui peut aller très loin. J’ai la conviction qu’en France, terre de liberté, aucune minorité n’est opprimée et qu’il n’est donc pas nécessaire de donner à des juges européens le droit de se prononcer sur un sujet qui est consubstantiel à notre identité nationale et n’a absolument rien à voir avec la construction de l’Europe.
Sa rivale socialiste Ségolène Royal, au contraire, se déclare prête à appliquer la Charte dans un discours[18] prononcé en mars 2007 en Iparralde au nom de la variété culturelle en France:
Les identités régionales constituent une formidable valeur d'avenir et je crois que c'est en faisant le lien entre ces valeurs fondamentales qui font l'identité de toujours entre la France et la nation française dans sa diversité, dans son authenticité, dans ses traditions authentiques [...] que l'Etat fonctionne bien.
L'eiretatge occitan[modificar | modificar la font]
L'écrivain Ives Roqueta écrit sur la honte d'être occitan en France dans ces lignes[19] sur le site d'Aprene:
Le rouge tourbillonne dans mon esprit, je suis rouge de honte, rouge est ma rebellion. Je suis rouge, le vin renversé sur moi, sur les chemins des Corbières. Le rouge confine mon esprit, je suis rouge de honte: je parle occitan. Je suis rouge, rouge du sang de mon visage. Debout! Où est le sang de nos pères?
Toutefois, la langue occitance demeure vivace, bien que la ségrégation constitutionnelle ait eu des effets dévastateurs sur le nombre d'occitanophones en Occitanie. Le chanteur Patric fait allusion à toute cette situation dans une chanson intitulée Soi un marrit dròlle ("Je suis un mauvais garçon")[20]:
Je suis un mauvais garçon de voler ton cœur
Mais je t'en donnerai un autre pour vivre plus fort
Et quand nous partirons le visage blanc
L'adieu, nous le ferons en chantant
Adieu honte, il y avait un voyou
Il y avait une fille et tout est fini
Mais nous avons fait des hommes de ce pays
Adieu honte, je ne suis pas un voyou
Adieu ma terre, bonjour mon pays
Claudi Martí remet en question l'obscurantisme du système éducatif français dans Perqué m'an pas dit? ("Pourquoi ne m'a-t-on pas dit?")[21]:
Comme tous les enfants, je suis allé à l'école;
Comme tous les enfants, on m'a appris à lire,
On m'a chanté tant de chansons, conté tant d'histoires: Lutèce... Paris... Paris...
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit le nom de ma langue à l'école?
Le maître nous parlait de ce grand roi de France
Qui s'agenouillait devant les pauvres: un vrai saint, ce saint Louis!
Il aimait tout un chacun et combattait la misère: un vrai saint, ce saint louis!
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit qu'il a tué mon pays?[5]
Et en grandissant, nous dûmes apprendre trois langues;
Pour faire un bon technicien, il fallait parler trois langues,
Et l'anglais et l'allemand et ce qui s'écrit à Rome pour faire un bon technicien.
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit le nom de ma langue à l'école?
Peut-être que trop de savoir cache la vérité à nos yeux;
Nous apprendrons par nous-mêmes que la liberté ne règne pas sur terre;
Nous apprendrons la famine en Inde et le deuil des Africains et la mort de Che Guevara,
Et pourquoi, oui pourquoi, on n'a pas dit le nom de notre pays à l'école...
Joan Pau Verdier dédie sa chanson Veiquí l'occitan ("Voici l'Occitan") au combat contre la vergonha et à la fierté d'être occitans[22]:
Il y avait la honte au creux du pays
Nous avions perdu la terre, les arbres étaient morts
Esclaves chez nous, à vivre courbés
Sans yeux et sans mémoire, un peuple de gueux.
Vous me disiez: tout est fini,
Toi, mon père et vous, mes amis
Nous ne pouvons plus revenir en arrière
Vous me disiez: il ne faut plus rêver.
Voici l'espérance au bout du chemin
L'homme nouveau se lève, voici l'Occitan
La rumeur s'étend dans les villages
Nous garderons notre terre, nous ne voulons pas crever.
Nous sommes nés par un soir de vent
Lorsque le Mal soufflait fort
On en a marre d'être des chiens
Tu vois, mon père, nous ne sommes pas morts.
Je te salue, mon frère; bonjour, paysan!
Un ouvrier t'appelle, un autre Occitan!
Plus rien d'impossible, nous croyons à l'amour
Puisque notre histoire est faite d’avenir.
Et, ma mère, je te vois aujourd'hui
Le printemps fleurit dans tes cheveux
Tu as compris notre soleil
Tu sais bien que nous ne sommes pas fous.
Voici l'espérance que chante l'enfant!
Nous aurons le droit de vivre, d'être occitans
Je te salue, mon frère; bonjour paysan!
L'homme nouveau t'appelle, un Basque, un Breton!
La rumeur se propage dans les villages
Nous garderons la terre: voici l'Occitan!
Jan dau Melhau, du Limousin, dans Lo Diable es jos la pòrta (Le Diable est sous la porte), raconte comment les Occitans ont appris à avoir honte de leur occitanité dans une société qui leur refuse toute légitimité[23]:
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de ce qu'on parlait;
De sa langue cousue du fil d'une si longue histoire, on eut honte.
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de sa façon de parler;
D'en dire tant en si peu de mots et de sourire de l'âme, on eut honte.
[...]
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de ce qu'on était;
De ce qui faisait ce que l'on était, on eut honte.
Maudit soit ce temps qu'on eut honte
Et maudit soit celui qui a eu honte!
Hartèra, un mouvement de jeunesse pour la promotionde l'occitan, milite contre l'humiliation et la honte, comme on peut le voir sur cette affiche[24]. On y lit à la fois en gascon occitan et en français, avec une touche d'ironie et une confiance renouvelée dans l'avenir de l'Occitanie:
Ras le bol de la honte...
Notre patois est une langue: l'occitan;
Notre Sud est un pays: l'Occitanie;
Notre folklore est une culture.
Nous voulons le respect pour notre différence.
Partager, mélanger, marcher!!
Le catalan Joan Pau Giné, de Catalogne du Nord, dans Els mestres educats, dénonce les "hussards noirs de la République", c'est à dire les enseignants qui oeuvrèrent contre le catalan]:
Els mestres educats són aquellos que riuen
Quan tot parlant t´escapa un mot de català
Els mestres educats són aquellos que diuen
Que cal parlar francès i sobretot callar
Els mestres educats són aquellos que creuen
Que ja ho saben tot, fan com el capellà
Els mestres educats són aquellos que treuen
Gats vius de gates mortes* i parlen per parlar
Els mestres educats són aquellos que arriben
Cada matí a l´hora i se cal assentar
Els mestres educats són aquellos que tiben
El gesto natural tan com se pot tibar
Els mestres educats són aquellos que ensenyen
Que aqueix món és bonic, que ho cal tot conservar
Els mestres educats són aquellos que crényen
Que n´hi hagi pas cap que els vulgui escoltar
Els mestres educats són aquellos que miren
Com el dia d´ahir el dia de demà
Els mestres educats són aquellos que rumien
Amb un llibre enfonsat dins la mà
Els mestres educats són aquellos que saben
Lo que s´ha de saber per se poguer mudar
Els mestres educats són aquellos que somiaven
Quan eren petitets de ser capità
Els mestres educats són aquellos que creuen
Que la història que conten és lo que se va passar
Els mestres educats són aquellos que dubten
Fora* quan l´inspector els diu de dubtar
Els mestres educats són aquellos que canten
Cançons com els soldats, cançons que fan plorar
Els mestres educats són aquellos que xapen
Tota la poesia que se pugui trobar
Els mestres educats són aquellos que salten
D´un rei a l´altre rei com per vos (nos) enaiguar
Els mestres educats són aquellos que exalten
Tots aquellos herois que la sang van vessar
Els mestres educats són aquellos que mantenen
Dins la rivalitat l´esperit de desnunçar
Els mestres educats són aquellos que tenen
Una classe al davant sempre a punt de llepar
Els mestres educats són aquellos que esperen
Que facis una falta per poguer rembolar
Els mestres educats són aquellos que quan eren
Petits i eixerits se van esgarriar
Els mestres educats són aquellos que festejen
Una classe burgesa que els vol integrar
Els mestres educats són perroquets dins de gàbies
Que tiren el rideu sus del sol català
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Citat en Georges Labouysse: Histoire de France: L'Imposture. Mensonges et manipulations de l'Histoire officielle p. 234. IEO Edicions
- ↑ Georges Labouysse: Histoire de France: L'Imposture. Mensonges et manipulations de l'Histoire officielle pp. 90-92. IEO Edicions
- ↑ Quatre femmes en Roussillon, émission télévisée du 1er avril 1973
- ↑ Llengua Nacional, revue linguistique catalane, printemps 2002
- ↑ Louis IX de France joua un rôle majeur dans la Croisade des Albigeois contre les cathares d'Occitanie et l'Inquisition qui s'ensuivit
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ordonnance de Villers-Cotterêt
- Abbé Grégoire: Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois et d'universaliser la langue française
- Rapport de Bernard Poignant
- Constitution française
- Charte européenne des langues régionales ou minoritaires
- Youth of European Nationalities
- Aprene, Establiment d'Ensenhament Superior Occitan


c: text/html

text:
Fornièr
Un fornièr es qualqu'un que son trabalh es de preparar e vendre de pan. La separacion tradicionala qu'existissiá entre fornièr e pastissièr passèt d'usatge, atal dins las fornariás se pòt trobar pastísses e aliments preparats coma d'entrepans.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr pòble que cosinèt de pan foguèron los egipcians, dempuèi 8000 ab. -C.
Pendent la Edat Mejana, èra de costuma que cada senhor aguèsse una fornariá, que en realitat èra un forn public. Las femnas d'ostal portavan la pasta qu'avián preparat dins sa pastièra al forn per còser lo pan pagant lo ban (forns banals).
Fornariás modèrnas[modificar | modificar la font]
Lo comèrci de pan[modificar | modificar la font]
Lo comèrci de pan se fa uèi segon
- Grandas fabricas que produson pans e produches associats, los transportant cap a de punts de venda coma supermercats, botigas divèrsas. En aquestas installacions lo trabalh principal dels fornièrs es lo contraròtle de qualitat.
- Cadenas de botigas. Dins aquelas franquesas que vendon pan, còson la pasta dins sus de forns que la fabrican segon una recèpta establida o pus sovent còson una pasta que recebon ja preparada dins de fabricas centralizadas.
- Pichonas fornariás independentas, que mestrejan totas las estapas de la fabricacion del pan.
Reglamentacion francesa[modificar | modificar la font]
En França, existisson 34 200 artesans fornièrs, que lor produccion representa 70 % de las vendas totalas de pan [1]
Dempuèi la lei del 25 de mai de 1998 jos l'iniciativa de Jean-Pierre Raffarin, e seguent lo « decrèt del pan » del 13 de setembre de 1993, las denominacions de boulanger (fornièr) e boulangerie (fornariá) son reservadas als professionals artesans que causisson lors matèrias primièras, pastan, ne contraròtlan la fermentacion e mesa en forma e fin finala còson lo pan dins lo luòc de venda.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ chifras de l'Institut national de la boulangerie-pâtisserie, 2004).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Coisan
Coisan ( Couiza en francés) es una comuna lengadociana de Rasés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Coisan es situada dins la nauta val d'Aude sul Sals a 16 km de Limós e a 13 km de Quilhan. Es a ras del vilatge de Montasèls, separats per Aude e de la pichona vila d’Esperasan.
Accès per tren SNCF gara de Coisan Montasèls o gara d'Esperasan sus la linha Carcassona - Ribesaltas
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Dins lo país catar, prèp de la famosa Rènnas del Castèl, luòc de recits esoterics e de legendas, i a lo castèl dels ducs de Joiosa. Joan de Joiosa, Cambrièr e Conetable de França, primièr governador de Narbona e luòctenent general en Lenguedòc faguèt bastir lo magnific ostal entre 1540 e 1550. Son filh Guilhèm III contunhèt las òbras. Lo castèl patiguèt un sèti en 1577 pendent la guèrras de religion entre protestants e catolics. Longtemps abandononat, puèi transformat en usina de tintas, abans d'èsser un centre de formacion agricòla. Lo mur exterior medieval, bordat de quatre torres, fa contrast amb la cort interiora d'estil de la Renaissença. Lo castèl es uèi vengut una ostelria.
- Glèisa de Coisan
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Robert Debant - Le château de Couiza - pp.160-168, dans Congrès archéologique de France. 131en session. Pays de l'Aude. 1973 - Société Française d'Archéologie - Paris - 1973


text:
Sazilly
Sazilly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una legenda locala informada per istorians tourangeaux evoca una origina sarrasine en relacion amb los abitants de Sazilly, issus de sobrevivents de la batalha de Peitieus (732)
Une légende locale rapportée par des historiens tourangeaux évoque une origine sarrasine concernant les habitants de Sazilly, issus de survivants de la bataille de Poitiers (732)


text:
1132
Aquesta pagina concernís l'an 1132 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Regent d'un Califat sensa califa dempuei la disparicion misteriosa de son cosin Abu al-Qasim al-Tayyib, Al-Hafiz se proclamèt califa en febrier. Pasmens, coma èra pas l'eiretier en linha masculina dirècta dei califas fatimidas, aquò foguèt pas acceptat per una partida de la populacion e dau clergat entraïnant un esquisma novèu entre Hafizzi qu'acceptavan la legitimitat de son poder e Tayyibi que consideravan Abu al-Qasim al-Tayyib coma califa ocultat. L'efècte immediat foguèt limitat car, franc d'Iemèn, lei Tayyibi foguèron aisament desfachs mai agravèt lo declin e l'afebliment dau Califat qu'èra ja en lucha còntra l'esquisma nizarista.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion documentat d'una pèça d'artilhariá de pouvera negra sus un prat batalhier (lo 28 de genier, per lei [[Chinés).


text:
Ugny
Ugny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois, i aviá per annèxas la granja de Praucourt, lo molin de Juminel e lo ancià ermitage de Sant-Quentin.
Village de l'ancienne province du Barrois, il avait pour annexes la ferme de Praucourt, le moulin de Juminel et l'ancien ermitage de Saint-Quentin.


text:
Juan José Ibarretxe
Juan José Ibarretxe Markuartu (nascut a Laudio, Alaba, Euskadi, lo 15 de mai de 1957) es un politician basc.
Membre e dirigent del Partit Nacionalista Basc (EAJ/PNB), es estat alcalde de Laudio, procurador de las Juntas Generalas d'Alaba, vicelehendakari e lehendakari (president) de la Comunautat Autonòma Basca dempuèi lo 2 de genièr de 1999 fins al 7 de mai de 2009.
Diplomat en Sciencias Economicas de l'Universitat del País Basc. Es un afogat del ciclisme. Es maridat amb Begoña Arregi, e an amassa doas filhas.
|}


text:
Santonge
Santonge (Séntunjhe en peitavin-santongés, Saintonge en francés) es una anciana província de França que sos limits an chamnhat mai d'un còp dins lo temps. De verai, fuguet l'objecte de luchas entre Aquitània, Peitau e Anjau a l'epòca medievala.
Auei, compren lo Sud dau departament de Charanta Maritima e una partida de Charanta. D'un biais linguistic, lo nòrd de Gironda (País Gavai) e l'oest extrem de Perigòrd fan tanben partida de Santonge.
Sa capitala istorica es Santas.
Lo gentilici es santongés -esa.


text:
M4 Sherman
Lo carri M4 Sherman es un carri mejan nòrd-american de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt desvolopat per remplaçar lo M3 Lee qu'èra pas capable de rivalizar ambé lei carris alemands. Intrèt en servici en 1942 e participèt a la Segonda batalha d'El Alamein. Quasiment 50 000 unitats foguèron produchas e lo M4 equipèt pauc a pauc totei leis armadas aliadas. Demorèt en servici fins a 1955 dins l'armada estatsunidenca. Au començament dau sègle XXI, contunia d'equipar certaneis armadas coma aquela de Paraguai.
Ben adaptat a una produccion importanta per l'industria american, lo M4 foguèt utilizat sus totei lei teatres de la guèrra. En Asia, aguèt aisament l'avantatge sus lei carris leugiers japonés. En revènge, en Africa o en Euròpa, èra fòrça inferior ai carris alemands en causa de la manca de poissança de fuec de son canon e de sa autor importanta. Unei versions foguèron desvolopadas per assaiar de melhorar aquela situacion sensa resòuvre completament lo problema. En particular d'esfòrç foguèron fach per lei anglés per aumentar la poissança de fuec dau M4, en i montant lor canon de 17 liuras, sol capable de traucar lo blindatge dei Panthers e Tiger I alemands. Aqueu exemplari èra conegut sota la denominacion de Sherman Firefly.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, participèt a la Guèrra de Corèa. Maugrat de modernizacions que li permetèron de resistir ai carris sovietics, se mostrèt inferior ai carris T-34/85 d'origina sovietica chinés e coreans. Enfin, Israèl l'utilizèt fins ais annadas 1970 amb una modernizacion dau canon. Foguèt utilizat en nombre important còntra de blindats enemics (T-34 e T-55) en nombre reduch e obtenguèt de resultats corrècts mai foguèt pauc a pauc retirat dau servici e plaçats dins d'unitats de resèrva.


text:
Beaugency
Beaugency es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat sul marge drech de la Loire a unitat|26|km {{}} en aval de Orléans, 32 km en amont de Bles e a unitat|142|km {{}} al sud-oèst de París.
Aperten al unitat urbana de Beaugency e a la airal urban de Orléans.
La ville est située sur la rive droite de la Loire à 26 km en aval d'Orléans, 32 km en amont de Blois et à 142 km au sud-ouest de Paris.
Elle appartient à l'unité urbaine de Beaugency et à l'aire urbaine d'Orléans.
La vila es situada a la riba drecha del ritz Loira a 26 km per jos Orleans, a 32 km per dessús Bles e a 142 km al sud-oèst de París. Es compresa dins la Val del Loira que se considerat Patrimòni de l'Umanitat.
Comunas limítrofes: Modèl:De Limits
La ciutat està situada a la riba dreta del riu Loira a 26 km per sota d'Orleans, a 32 km per sobre de Blois i a 142 km al sud-oest de París. Està compresa dins la Vall del Loira que es considerat Patrimoni de la Humanitat.
Comunes limítrofes: Modèl:Límits


text:
Blargies
Blargies es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Blargies se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Blargies se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Blargies #Recebre la Crotz de Guèrra pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Blargies reçut la Croix de Guerre durant la Première Guerre mondiale.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1984
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1984 (Jòcs de la 16ena Olimpiada) se debanèron a Sarajevo Iogoslavia ( 8 - 19 de febrièr de 1984 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
1255 atlètas representant 49 equipas participèron a aicestes jòcs iogoslaus.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 464 documents subre Sarajevo 1984 en picar coma clau Winter Olympic Games 1984


text:
Tresen Reich
Lo Tresen Reich (var. Tresau Reich, Tresesme Reich) es un tèrme que designa l'Estat alemand nazi qu'Adolf Hitler dirigissèt de 1933 a 1945. Lo nom oficiau dau regim èra, coma per l'Empèri Alemand e la Republica de Weimar, Deutsches Reich, puei a partir de 1943, Großdeutsches Reich.
Hitler èra lo cap dau Partit Nacionau-Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei - NSDAP - en alemand). Lo mot nazisme es un acronim que representa la doctrina qu'Hitler e son regim politic definissèt ; vèn dei letras dau nom de la doctrina, que venguèt lo nom dau partit : Nationalsozialismus.
Lo regim durèt dotze ans, de la nominacion d'Hitler per cancelier lo 30 de genier de 1933 a la capitulacion sensa condicion dau Reich vencut lo 8 de mai de 1945, seguida per l'arrestacion lo 23 de mai dau darrier govèrn nazi de Karl Dönitz. La propaganda nazi destinava lo Tresen Reich a durar "mila ans". Ne'n durèt dotze, e d'autra part jamai lei nazis dissouguèron formalament la Republica de Weimar.
Estat policier de tipe totalitari, lo Tresen Reich si basa avant tot sus lo "poder carismatic" absolut qu'exercisse lo Führer Adolf Hitler, e es responsable de l'entrinament de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa, durant qué l'acusan, entre autres crimes de massa, dau genocidi dei Judieus (Shoah) e dei Tziganes (Porajmos) d'Euròpa, de la mesa a mòrt sistematica deis andicapats, e de la persecucion de toei leis opausants potenciaus.
Somari
- 1 La fin de la Republica de Weimar
- 1.1 La crisi generala
- 1.2 Lo progrès dau nazisme
- 1.3 De von Papen a Hitler
- 2 L'Estat nazi dau Tresen Reich
- 2.1 La consolidacion dau poder nazi
- 2.1.1 Lei negociacions ambé lei conservators
- 2.1.2 L'incendi dau Reichstag e sei consequéncias
- 2.1.3 La presa de contraròtle dau país
- 2.1.4 Lo redreiçament economic
- 2.2 La formacion d'un estat de repression e d'exclusion
- 2.1 La consolidacion dau poder nazi
- 3 La politica d'expansion dau regim nazi e sa revirada
- 3.1 La lucha còntra lo tractat de Versalhas
- 3.2 L'expansion militara dau Reich
- 3.3 La guèrra totala e l'afondrament dau Reich
- 4 Nòtas e referéncias
La fin de la Republica de Weimar[modificar | modificar la font]
La crisi generala[modificar | modificar la font]
A partir de 1929, la Republica de Weimar victima, coma la màger part deis estats europèus, de la crisi economica internacionala qu'entraïnèt de dificultats majoras coma l'aparicion d'un chaumatge de massa persitent. Lei mesuras politicas per faciar aquelei problemas van prefondament devesir lei principaus partits politics alemands que serán d'ara endavant pas capable de formar una coalicion. Aquò va causar l'agravament de la crisi e la deriva vèrs un regim totjorn pus autoritari que va causar l'emergéncia dau nazisme en 1933.
La division dei partits politics alemands[modificar | modificar la font]
Lo 28 de genier de 1930, mentre que lo chaumatge regardava 13% de la populacion alemanda, lei partits dau centre refusèron de sostenir l'adopcion dau plan Young per lo pagament dei Reparacions de guèrra sensa l'adopcion de mesuras destinadas au redreiçament dei finanças de l'Estat. Pasmens, lei partits d'esquèrra lei refusèron entraïnant l'impossibilitat de formar un govèrn novèu e lo renforçament dau poder presidenciau.
La radicalizacion dau regim[modificar | modificar la font]
L'abséncia de govèrn tenent la majoritat dei vòtes au Parlament va permetre l'instauracion d'un regim presidenciau fòrt. D'efèct, l'article 48 de la Constitucion de Weimar èra una solucion alternativa au poder de l'assemblada. Ansin, a partir de març de 1930, lei govèrns successius diriguèron lo país sensa majoritat e gràcias ais attribucions dau president alemand : lei deputats avián la possibilitat de rebutar una decision governementala per un vòte mai lo president aviá lo drech de dissòuvre lo Parlament causant d'eleccions novèlas. La crenhença d'aqueleis eleccions per lei partits va alora permetre l'installacion de govèrn durant quauquei mes.
Lo retorn d'una diplomacia de confrontacion[modificar | modificar la font]
La politica dau cancelier Brüning foguèt caracterizada per lo retorn d'una diplomacia ofensiva còntra lei clausas dau tractat de Versalhas e per un agravament de la crisi economica que será la causa de sa remanda en mai de 1932. Au nivèu diplomatic, refusèt lei proposicions de Briand relativa a la seguritat collectiva e assaièt de preparar una union economica amb Àustria qu'èra defenduda per Versalhas. Lo projcète s'acabèt per una revirada en causa de l'oposicion francesa. Dins aquò, obtenguèt dos succès importants qu'èran la fin dau pagament dei Reparacions e l'acceptacion per leis autrei país de l'idèa d'un rearmament alemand.
L'agravament de la crisi[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, la politica de Brüning de lucha còntra l'inflacion aguèt gaire de succès e venguèt rapidament la fònt d'un agravament fòrça important de la crisi. Assaiant de redurre lei despensas e de baissar lei pretz e lei salaris, causèt una aumentacion novèla dau chaumatge e un reforçament dei partits comunista (KPD) e nazi ais eleccions legislativas de setembre de 1930. Puei, a partir de l'estiu de 1931, la crisi dau sistèma bancari entraïnèt unei falhida e una baissa de la produccion industriala. Enfin, establiguèt una politica de limitacion deis importacions e contunièt sa politica visant baissas dei pretz e dei salaris per de diminucions novèlas en setembre e en decembre de 1931.
Aquelei mesuras, tocant principalament la capacitat de crompa deis Alemands, aguèron de consequéncias desastrosas. Per exemple, la produccion industriala foguèt devesida per dos per l'industria de bens de produccion entre 1929 e 1932 e demeniguèt de 20% per lei bens de consomacion. Enterin, lei pretz foguèt demenits per mai de 30%. Aquò causèt una multiplicacion dei falhidas e lo chaumatge evolucionèt de 14% de la populacion activa en 1930 a 29,9% en 1932.
Lo progrès dau nazisme[modificar | modificar la font]
Lei problemas economicas d'Alemanha e la politica economica desastrosa dau cancelier Bruning van permetre lo renforçament dei partits extremistas alemands e principalament lo partit nazi que va venir la premiera fòrça politica dau país.
La reorganizacion dau Partit Nazi[modificar | modificar la font]
Creat en 1919 a partir dau DAP d'Anton Drexler, lo Partit Nazi (NSDAP) obtenguèt rapidament una audiéncia importanta ambé 50 000 militants en 1923. Hitler n'en venguèt lo cap en 1921 e assaièt de prendre lo poder per un còp d'estat mancat en 1923. Après sa revirada, lo partit capitèt de subreviure e Hitler decidiguèt de conquistar lo poder per la via legala. Sei resultats demorèron febles fins au començament de la crisi que será l'occasion de l'ascension dau partit entre lei formacions principalas de la vida politica alemanda.
Pasmens, leis annadas 1920 veguèron la creacion de la màger part d'estructuras importantas dau partit e de son programa politic. Ansin, Hitler aprofichèt son periòde d'empresonament per escriure e teorizar sa pensada politica dins Mein Kempf. A sa liberacion, lo NSDAP foguèt donc refondat ambé de principis novèus coma l'engatjament absolut de militants envèrs lor cap e lo respèct d'una disciplina estricta. En 1925, la milicia dau partit Sturmabteilung (SA) foguèt reorganizada e en novembre d'unitats novèlas (Schutz Staffel dichas SS) foguèron creadas per assegurar la proteccion de la direccion dau partit. Lo dispositiu foguèt completat en 1926 per la formacion dei Hitlerjugend e d'estructuras de propaganda. En revènge, lo rèsta de l'organizacion èra variada car Hitler donèt una autonomia importanta ai caps locaus que devián solament li demorar fidèus.
Lo dinamisme nazi[modificar | modificar la font]
Lei progrès dau Partit Nazi foguèron lents durant leis annadas 1920 mai sei basas organizacionalas li permetèron una creissança rapida a partir de 1930 tant au nivèu dei resultats ais eleccions qu'au nivèu dau nombre de militants. Per exemple, sei resultats ais eleccions legislativas aumentèron de 2,6% en 1928, a 18,3% en 1930 e a 37,2% en 1932. De ministres nazis participèron au govèrn tre lo mes de genier de 1930 e lo partit obtenguèt divèrsei succès ais eleccions localas entre 1929 e 1932. D'autra part, lo nombre d'aderents dau partit aumentèt fortament durant aqueu periòde : 42 000 en 1927 e 357 000 a l fin de 1930. Leis organizacions militaras dau partit aprofichèron tanben aqueleis evolucions per se desvolopar : en 1932, la SA teniá 471 000 òmes e la SS 29 000. Ansin, entre 1930 e 1932, lo NSDAP venguèt lo premier partit de la vida politica alemanda.
De von Papen a Hitler[modificar | modificar la font]
La revirada dau govèrn von Papen[modificar | modificar la font]
Après la fin dau govèrn Brüning, lo pòste de cancelier foguèt fisat a Franz von Papen. Aristocrata reaccionari, nomèt un govèrn principalament d'autreis aristocratas e assaièt de domesticar lei Nazis. Dins aquò, se turtèt a lor oposicion après leis eleccions legislativas de 1932 onte lo NSDAP venguèt lo premier partit alemand. Von Papen aumentèt donc lo caractèr autoritari dau regim governant per decrets car lei Nazis e lei comunistas avián pron de deputats per empachar la formacion d'una coalicion governementala.
Lo programa economic de von Papen aviá per objectiu de sostenir leis entrepresas per permetre un redreiçament dau rèsta de l'economia. Decidiguèt de baissas d'impòsts, una aumentacion de possibilitats de crèdit e l'adopcion d'una politica de comandas d'Estat. De mai, lei patrons obtenguèron lo drech de demenir encara lei salaris e leis ajudas per lei chaumaires foguèron egalament encara limitadas. Aquela politica permetèt un redreiçament feble de l'economia a partir de 1932 mai creèt de dificultats suplementàrias per lei victimas de la crisi.
Pasmens, lei Nazis desiravan pas veire la politica de von Papen obtenir de resultats. Lei partits d'esquèrra èran tanben fòrça opausats au govèrn après sei manòbras per rebutar lo govèrn sociau-democrata de Prussia. Ansin, von Papen assaièt d'empachar lo Parlament de votar una mocion de censura còntra son accion. Obtenguèt donc la dissolucion dau Reichstag e assaièt de cambiar la constitucion per crear un estat novèu sus de basas autoritarias e corporatistas. Dins aquò, son plan foguèt desjogat per von Schleicher, que pensava encara possible d'utilizar lo NSDAP au profiech dei conservadors, e per lei resultats febles de sei candidats (10% aperaquí). Von Papen demissionèt donc en novembre de 1932 e foguèt remplaçat per Kurt von Schleicher.
La revirada dau govèrn von Schleicher[modificar | modificar la font]
Levat dos ministres, lo govèrn von Schleicher èra lo meme que lo precedent. Assaièt de devesir lei nazis en prepausant de pòstes importants a certanei caps dau NSDAP. Enterin, lo Partit Nazi conoguèt un periòde de crisi ambé de resultats en baissa leugiera ais eleccions legislativas de novembre de 1932 (33%). D'autra part, a partir de decembre de 1932, von Schleicher preparèt una politica per crear un regim autoritari, basat sus l'armada e lei sindicats, en renforçant lei capacitats de l'armada e en adoptant de mesuras destinadas a la creacion d'emplecs e la reaumentacion dei salaris.
Pasmens, von Schleicher devriá demissionar avans d'obtenir lei resultats de sa politica. D'efèct, pauc sostengut per lei partits d'esquèrra qu'èran opausats a un regim repausant sus lei fòrças armadas, lo cancelier deguèt tanben faciar la crenhéncia dau mitan deis afaires. Ansin, von Schleicher perdiguèt lo sostèn dau president Hindenburg e abandonèt son pòste lo 28 de genier de 1928.
La nominacion d'Hitler coma cancelier[modificar | modificar la font]
La demission de von Schleicher foguèt l'ocasion per von Papen d'assaiar de prendre tornarmai lo poder. Per capitar, prepausèt una aliança entre lei conservators e lei Nazis. Lei negociacions comencèron en genier de 1932. Lèu, von Papen deguèt acceptar de laissar lo pòste de cancelier a Hitler. Pasmens, pensant d'èsser capable de lo contrarotlar, s'ocupèt de convéncer Hindenburg de nomar Hitler cancelier d'un govèrn que von Papen, vicecancelier, aviá nomat la màger part dei ministres.
L'Estat nazi dau Tresen Reich[modificar | modificar la font]
La mesa en plaça de la dictatura nazi foguèt pas immediata. S'installèt pauc a pauc entre genier de 1933 e aost de 1934 e deguèt faciar divèrsei crisis. Puei, en 1934 e 1938, se consolidèt aprofichant lo sostèn de la màger part deis Alemands. Enfin, a partir de 1939 e lo començament de la guèrra, se radicalizèt principalament en causa de la politica « d'assaniment » etnica dau regim e dei necessitats de la guèrra.
La consolidacion dau poder nazi[modificar | modificar la font]
Lei negociacions ambé lei conservators[modificar | modificar la font]
La situacion dei Nazis dins lo govèrn d'Hitler format en genier de 1933 èra relativament malaisada car, rapidament, se formèt una aliança dei movements conservators sostenguda per lo president Hindenburg. Gropèt l'ensems de l'aristocràcia agricòla, dei mitans d'afaires e dei fòrças tradicionalas qu'èran units ambé leis elements nacionalistas dau NSDAP per luchar còntra lo marxisme. Hitler deguèt donc obtenir a son profiech lo sostèn dei grands patrons alemands. Ansin, un rescòntre secrèt foguèt organizada per Göring onte lo cancelier assegurèt lei caps d'industria alemands de son intencion de crear un avenidor tranquil gràcias a l'edificacion d'un estat autoritari, la destruccion dei sindicats e lo rearmament.
L'incendi dau Reichstag e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
A partir de febrier de 1933, Frick, ministre nazi de l'Interior, e Göring utilizèron lei capacitats de l'Estat per crear una atmosfèra de tensions e de trebols. Lo KPD e lo SPD foguèron lei butas principalas enterin que Goebbels diriguèt una campanha de propaganda massiva còntra lei movements d'esquèrra e dau centre. Lo 27 de febrier de 1933, l'incendi dau Reichstag e l'arrestacion sus lei luòcs d'un simple qu'èra conegut coma comunista foguèt descrich per lei Nazis coma lo començament d'un còp d'estat comunista. Foguèt donc l'occasion per lei Nazis d'atacar lei partits d'esquèrra e de donar a Hitler lo poder absolut per luchar còntra lei comunistas.
Dins aquò, maugrat aqueleis esfòrç, lei resultats deis eleccions legislativas de març de 1933 foguèron relativament decebeires per lo NSDAP. Ambé 43,9% dei vòtes, obtenguèt son resultat melhor mai pas la majoritat absoluda sensa lo sostèn dei conservators de von Papen (8%). Au contrari, lei partits d'esquèrra resistiguèron maugrat la repression de febrier : 18,2% per lo SPD e 12,3% per lo KPD. Per assegurar lo r succès, lei Nazis van donc utilizar una politica mesclant la negociacion ambé lei conservators e la violéncia còntra l'esquèrra.
D'efèct, tre lo 8 de març,Frick orgaizèt lei premiers camps de concentracions e lei SA, lei SS e leis autrei membres dau NSDAP acomencèron una tièra de purgas dins leis administracions dau país. Maugrat l'oposicion d'una partida importanta deis Alemands, aperaquí 100 000 personas, sospichadas d'èsser josievas, socialistas o comunistas, foguèron arrestadas. D'un autre caire, lei Nazis renforcèron lor aliança ambé lo rèsta dei conservators (adopcion dau drapèu imperiau ornat dau svastika, ceremònia d'omenatge a Hindenburg lo 21 de març...). De concessions religiosas foguèron tanben promesas per obtenir lo sostèn dei movements catolics. Ansin, gràcias a aquela politica, Hitler capitèt de rassegurar lo camp conservator. Lo 23 de març, gràcias ai persecucions còntra lei deputats comunistas e lei menaças dei SA enceuclant lo luòc de reünion dau Parlament còntra lo rèsta dei deputats, Hitler obtenguèt lo vòte dei poders plens per quatre ans.
La presa de contraròtle dau país[modificar | modificar la font]
L'installacion de la dictatura nazi necessita unei mes e se debanèt aperaquí de genier de 1933 e aost de 1934. Quatre domenis principaus foguèron regardats : lo domeni politic, lo domeni sociau e economic, lo domeni cultura e, fin finala, lo NSDAP espereu.
La mesa au pas politica[modificar | modificar la font]
La mesa au pas politica dau país se debanèt a dos nivèus principaus que foguèron la presa de contraròtle de l'administracion alemanda e l'installacion d'una majoritat d'elements nazis dins leis estructuras dau poder d'Estat. Ansin, dins l'administracion, una lèi adoptada lo 7 d'abriu de 1933 permetèt d'eliminar lei Josieus dau còrs dei foncionaris. La mesura foguèt estenduda pauc a pauc a d'autrei mestiers coma lo còrs dei mètges o l'òrdre deis avocats. Enfin, lo salut nazi foguèt impausat a totei lei foncionaris.
Au nivèu deis estructuras governementalas, lei Nazis decidiguèron la fin de l'autonomia de cada Landër per eliminar l'oposicion dei govèrns locaus. Puei, capitèron tanben d'eliminar lo rèsta dei partits politics. D'efèct, lo KPD èra ja defendut de facto dempuei la repression acomençada après l'incendi dau Reichstag e lo SPD foguèt enebit lo 22 de junh. A la junh, lei pressions dei Nazis còntra lei partits centristas e leis autrei partits conservators entraïnèron la demission dau govèrn de ministres non nazis puei la dissolucion volontària d'aquelei formacions. Enfin, lo 14 de julhet, Hitler promulguèt un decret empachant la reconstitucion dei partits. Lo NSDAP venguèt donc lo partit unic d'Alemanha e poguèt monopolizar totei leis organs dau poder.
[modificar | modificar la font]
La mesa au pas economica e sociala d'Alemanha necessitava la neutralizacion dau poder dei sindicats e dau mitan deis afaires alemands. Donèt tanben au govèrn nazi l'occasion de renforçar sa politica d'exclusion de la minoritat josieva. D'en premier, tre lo 31 de març, la propaganda dau regim novèu s'ataquèt ai Josieus per l'organizacion d'un boicòt economic (« Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai Josieus ») e lei premiereis operacions d'unitats SA o SS còntra la communautat. Puei, entre mai e l'estiu de 1933, lo govèrn obliguèt lei sindicats de jónher lo Front dau Trabalh (DAF) dirigit per lo nazi Robert Ley. Lo DAF permetèt d'enquadrar estrictament leis obriers e d'arrestar lei conflictas sociaus frequents durant lo periòde de la Republica de Weimar. Enfin, a partir de la prima de 1933, lei Nazis prenguèron pauc a pauc lo contraròtle deis organizacions artesanalas, agricòlas, comercialas e industrialas. Aqueu movement foguèt de còp realizada ambé l'ajuda d'aqueleis organizacions. L'industria foguèt reorganizada sota l'influéncia de Krupp per favorizar leis objectius comuns dei grands patrons alemands e d'Hitler : le creacion d'una economia poderosa e lo rearmament.
La mesa au pas cultura[modificar | modificar la font]
La mesa au pas cultura gropa divèrsei domenis que regardan leis afaires religiós e la propaganda dau regim per crear e desvolopar una ideologia novèla basada sus la superiotat de la « raça ariana ». Lo premier domeni foguèt reglat per la signatura d'un concordat que donèt au catolicisme l'estatut de religion d'Estat e la libertat d'exercici. En cambi, lo clergat deviá arrestar seis activitats politicas. Per lo rèsta, lo nazisme s'ocupèt de purgar lei mitans intellectuaus (lenhiers de libres) e 5 000 personnas s'exilèron. De Chambras de la cultura foguèron creada per cada domeni culturau e plaçada sota la direccion de partisans dau regim.
La purga intèrna dau Partit Nazi[modificar | modificar la font]
La purga intèrna dau NSDAP foguèt lo darrier element de la presa de contraròtle dau país per Hitler. D'efèct, a la prima de 1934, leis espèras socialas d'una partida importanta de la basa dau Partit, especialament au sen deis unitats SA. Aquelei revendicacions inquitèron lei patrons alemands e menacèron l'aliança entre Hitler e lei grops conservators. Entre lei 30 de junh e lo 1en de julhet de 1934, lo cancelier ordonèt donc ai SS, ajudats per la Reichswehr, d'eliminar lei caps principaus de la SA e d'autreis enemics dau regim o d'Hitler, coma l'ancian cancelier von Schleicher o certanei conselhiers de von Papen, sota l'accusacion de traïson. Entre lo 2 e lo 3 de lulhèt, Hitler obtenguèt lo sostèn de seis aliats politics e dau rèsta dau Partit per legalizar lei chaples e renforçar son poder. Lei mitans d'afaires foguèron egalament rassegurats e en aost de 1934, après la mòrt dau president Hindenburg, Hitler poguèt donc suprimir lo pòste de president e venir l'autoritat unica dau país. Un referendum confirmèt aquela decision lo 19 d'aost ambé 89,9% de resultats positius.
Lo redreiçament economic[modificar | modificar la font]
Aprofichant una partida dei mesuras presas en 1932 per lo govèrn von Schleicher, lo regim nazi capitèt de redreiçar l'economia alemand maugrat una aumentacion deis inegalitats. Ansin, la produccion industriala d'Alemanha de 1937 èra superiora d'un terç au nivèu agantat en 1928 e lo país ocupèt lo segond reng mondiau. De mai, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de consomacion de 1937 èra similar a aqueu de 1928 renforçant donc l'idèa dau regine d'un periòde de « redreiçament nacionau ». Aquò permetèt donc d'assegurar la posicion dau govèrn nazi e d'arrestar l'agitacion sociala apareguda durant la crisi.
La formacion d'un estat de repression e d'exclusion[modificar | modificar la font]
L'Estat nazi èra caracterizat per un ensems doble gropant una administracion tradicionala e una tièra d'institucions nazis que formavan un estat repressiu fòrça eficaç au profiech de la politica d'Hitler.
La violéncia nazi[modificar | modificar la font]
La formacion d'un sistèma repressiu eficaç[modificar | modificar la font]
Lo sistèma repressiu nazi veguèt son eficacitat aumentar dins lo corrent de l'evolucion dau regim. Devesidas entre divèrsei servicis, lei fòrças de polícia foguèron plaçadas sota lo contraròtle unic d'Himmler en junh de 1936. Seis organizacions principalas èran :
- la SS, qu'aviá obtengut son autonomia après l'eliminacion dei caps de la SA, èra encargada de divèrsei missions coma la susvelhança dei camps de concentracion.
- la Gestapo qu'èra la polícia politica dau regim.
- lei fòrças de polícia tradicionala que demorèron en plaça per la lucha còntra la criminalitat tradicionala.
Pauc a pauc, la SS venguèt l'organizacion principala d'aqueu sistèma ambé l'aumentacion dau nombre de sei membres e lor desirança de representar la societat alemanda novèla. De mai, obtenguèt de profiechs economics importants gràcias a l'explecha dei presoniers gardats dins lei camps. Enfin, a partir de 1938, poguèt formar seis unitats militaras pròprias en fòra de l'organizacion de la Wehrmacht.
Aquela organizacion dei fòrças de polícia foguèt fòrça eficaça e lo regim aguèt gaire d'opausants durant son existéncia. Lo movement pus conegut es aqueu de la Ròsa Blanca que seis operacions demorèron fòrça limitadas (difusion de tracts) e rapidament arrestadas per la Gestapo. Ansin, Hitler deguèt pas faciar d'oposicion interiora importanta, levat dau complòt militar de 1944.
L'alargament de la violéncia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau desvolopament de l'aparelh repressiu de l'Estat, l'utilizacion de la violéncia còntra leis oposants o lei categorias de populacion jutjadas inferioras per lei nazis poguèt aumentar. Per aquò, la polícia desvolopèt un sistèma d'entresenhas (denonciacion) aprofichant lo coformisme e l'auto-susvelhança de la populacion. D'autra part, lo regim utilizèt massivament l'encarcerament dei suspècts per de penas evolucionant de quauquei setmanas a perpetuitat. Pasmens, la repression foguèt generalament selectiva avisant lei grops sociaus designats coma enemics per lo regim coma lei comunistas (60-100 000 presoniers en 1933), lei Josieus e leis autrei « raças inferioras », lei « desviants »... etc. Ansin , aperaquí 225 000 foguèron presoniers d'un camp de concentracion entre 1933 e 1939. De mai, fins au començament de la Guèrra, un milion foguèt estremats dins de presons normalas. Lo resultat d'aquela politica foguèt de difusar la paur dins tota la societat alemanda. Ansin, lo regim poguèt fisar sus l'ajuda mai o mens de cada abitant.
Un regim racista e antisemita[modificar | modificar la font]
Lo racisme es lo centre de l'ideologia nazi que definissiá l'Alemanha en foncion dei raças qu'i èran presentas. La « raça alemanda » èra considerada coma la raça superiora que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças inferioras e deis elements degenerats. Inicialament acomençada ambé lei Josieus, aquela politica foguèt estenduda a d'autrei populacions coma lei gitans o leis omosexuals.
La politica d'exclusion dei Josieus de 1933 a 1937[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1937, lo regim nazi apliquèt una politica d'exclusion còntra lei communautats josievas que foguèron la buta de divèrsei lèis defendent lei Josieus de practicar certaneis activitats. Aquelei mesuras foguèron egalament pontuadas d'accions pus violentas per espaurir lei Josieus e lo rèsta d'Alemanha.
Tres ensems de mesuras an una importància majora. Premier, lei pogroms e lo boicòt organizats a la prima de 1933 dins lei vilas principalas se turtèt ai protestacions estrangieras e a l'indiferéncia de la màger part dei ciutadans. S'acabèt per una revirada importanta e Hitler decidiguèt donc de centralizar la politica antisemita dau Partit. Leis operacions seguentas dispausèron donc d'una organizacion superiora. A partir d'abriu de 1933, divèrsei mestiers foguèron pauc a pauc defenduts ai Josieus maugrat lei protestacions de certanei responsables coma lo president Hindenburg. Enfin, a partir de 1935, lei mesuras còntra lei Josieus s'accelèron ambé l'adopcion dei lèis de Nuremberg que prenguèron fòrça mesuras antisemitas :
- exclusion dau servici militar.
- interdiccion d'anar dins certanei luecs publics coma lei cinèmas.
- interdiccion dei maridatges entre Josieus e « Alemands ».
- supression dau drech de vòte.
13 decrets completèron aquelei lèis qu'entraïnèron la disparicion de 80% dei comèrcis tenguts per de Josieus. De mai, d'autrei pogroms aguèron tornarmai luòc avans que la preparacion dei Jòcs Olimpics obliguèt lo regim de moderar provisòriament sa politica racista.
La politica d'exterminacion dei Josieus e deis autreis « inferiors »[modificar | modificar la font]
A partir de 1937-1938, la politica antisemita dau regim cambièt de forma evolucionant de l'exclusion a l'eliminacion. D'en premier, aquela darriera foguèt territoriala : lei Josieus foguèron obligats de quitar lo país per l'estrangier en causa de la supression de sei mejans de subsisténcia e una aumentacion de la violéncia. D'impòsts supplementaris foguèron impausats e d'activitats economicas novèlas coma leis agéncias immobilieras foguèron defendudas. De mai, unei sinagògas foguèron incendiadas (Munic lo 9 de junh de 1938, Nuremberg lo 10 d'aost de 1938...) avans l'entraïnament de la « Nuech de Cristau » entre lo 28 e lo 29 d'octòbre de la mema annada. Per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París, lei Nazis organizèron un pogrom gigant dins tot lo Reich. Lo bilan foguèt fòrça important ambé 91 mòrts, 267 sinagògas e 7 500 botigas destruchas e l'arrestacion de 30 000 Josieus que foguèron desportats dins lei camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat josieva, per remborsar lei degalhs. Enfin, lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas josievas.
L'objectiu d'aquela politica d'exclusion economica e sociala èra l'emigracion dei Josieus en fòra d'Alemanha. 330 000 quitèron efectivament lo país entre 1933 e 1945 e 220 000 entre 1933 e 1938. A partir d'aquela annada, lo govèrn desvolopèt tanben una politica d'expulsion fòrçada que regardèt principalament lei Josieus vivent en Àustria e en Checoslovaquia. Pasmens, tre lo començament deis annadas 1940, la politica d'eliminacion va evolucionar de l'eliminacion territoriala a l'eliminacion fisica.
Ansin, en 1941, durant l'invasion de l'URSS, de grops especiaus de la SS foguèron cargats de l'execucion deis enemics dau Reich, magerament lei Josieus e lei comunistas. A l'interior d'Alemanha, l'emigracion josieva foguèt enebida lo 23 d'octòbre de 1941 e lei premierei deportacions en massa acomencèron lo 25 de novembre seguent. Lo 20 de genier de 1942, la conferéncia de Wannsee adoptèt la « solucion finala au problema josieu ». D'ara endavant, lei Josieus foguèron tracats en Alemanha, dins lei territòris ocupats e dins certanei país aliats e deportats en direccion dei camps de concentracion e d'exterminacion. Ansin, lo regim nazi tuèt aperaquí 5,75 milions de Josieus principalament dins lei camps d'exterminacion.
Pauc a pauc, d'autrei populacions conoguèron un sòrt identic ai populacions josievas. Lei principalas foguèron lei presoniers sovietics (3,3 milions de mòrts), lei gitans (aperaquí un milion de mòrts), de populacions eslavas coma lei Polonés, divèrsei resistents o oposants politics e lei personas consideradas coma desviantas per lo nazisme (omosexuals, andicapats...). Aqueleis exterminacions, especialament per lei presoniers sovietics, agantèron de proporcions quasi similaras au chaple dei populacions josievas. De mai, lo regim nazi aviá previst de campanha d'exterminacion massiva dei populacions eslavas dei territòris de l'Èst qu'èran destinats a la colonizacion germanica (Polonha, Ucraïna...).
La politica d'expansion dau regim nazi e sa revirada[modificar | modificar la font]
La politica internacionala d'Hitler foguèt egalament tocada per lei concepcions racistas dau nazisme e l'objectiu principau d'Hitler èra la conquista d'un « espaci vitau » per la « raça superiora ». Aquela politica acomencèt en 1938 après lo periòde de consolidacion dau regim e la fin dau rearmament alemand. Sa premiera etapa foguèt la destruccion de l'òrdre de Versalhas. Pasmens, aqueu projècte finiguèt per suscitar l'oposicion armada de França e dau Reiaume Unit e entraïnèt lo començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala.
Aquela darriera aguèt un començament fòrça favorable ais Alemands ambé la conquista de la màger part dau continent europèu e la desfacha totala de França. Pasmens, a partir de 1942, la guèrra còntra lei Sovietics e leis Aliats venguèt desfavorabla ais Alemands. Puei, entre 1943 e 1945, leis armadas dau Reich deguèron recular e lo regim s'afondrèt. Hitler se suicidiguèt en abriu de 1945 e Alemanha foguèt devesida e ocupada per lei venceires de la Segonda Guèrra Mondiala.
La lucha còntra lo tractat de Versalhas[modificar | modificar la font]
La premiera etapa de la diplomacia d'Hitler foguèt de luchar còntra lei limits impausats per lo tractar de Versalhas signat en 1919. Ja començada per leis autoritats de Weimar a la fin deis annadas 1920, aquela politica foguèt un ponch centrau deis annadas 1930 per permetre l'emergéncia deis otís necessaris per una politica estrangiera ofensiva.
La contuniacion de la politica revisionista de la Republica de Weimar[modificar | modificar la font]
La politica revisionista dau tractat de Versalhas èra jauna realitat durant lo periòde de la Republica de Weimar. Premier, Hitler contunièt aquela politica d'un biais prudenta durant la consolidacion de son regim. Acceptèt lei frontieras occidentalas d'Alemanha e declarèt son intencion de pas realizar l'unificacion entre Alemanha e Àustria (Anschluss). De mai, maugrat la lucha interiora còntra lo comunisme, lo tractat de cooperacion ambé lei Sovietics foguèt reconduch. Enfin, en 1934, signèt un acòrd de non-agression ambé Polonha. Aquò permetèt de desorganizar una partida dau sistèma d'alianças defensivas francés e va permetre una radicalizacion de la diplomacia alemanda après 1934.
Lo rearmament e l'aliança ambé Itàlia[modificar | modificar la font]
A partir de 1934, lo govèrn nazi acomencèt una politica activa de rearmament militar e de recèrca d'aliats dins lo cas d'un conflicte. En 1934, decididiguèt d'aumentar leis efectius de l'armada a 230 000 òmes e la creacion d'una aviacion de guèrra. En 1935, aquelei manòbras foguèron destapadas per lei Britanics sensa suscitar de protestacions importantas dei poissanças vecinas d'Alemanha. Lei Nazis poguèron donc rearmar dubèrtament lo país. En 1936, la remilitarizacion de Renania finiguèt de destrurre lei clausas dau tractat de Versalhas quand França preferiguèt pas reagir. L'armada foguèt portada a 1,2 milions de soudats e la formacion de divisions blindadas acomencèt.
A partir de 1394, Hitler acomencèt tanben una politica de raprochament ambé Itàlia, sostèn principau dau govèrn austrian e adversari dau projecte d'Anschluss. De mai, lo progrès dau fascisme dins leis estats d'Euròpa Centrala coma Romania minèron leis alianças francesas. Enfin, Hitler sostenguèt la guèrra de Mussolini en Etiopia. Aquò permetèt la formacion de l'axe Rome-Berlin que foguèt renforçat per lo pacte anti-komintern signat entre Japon, Alemanha e Itàlia puei per la guèrra civila en Espanha.
L'annexion d'Àustria e la destruccion de Chescoslovaquia[modificar | modificar la font]
A partir de 1938, Hitler s'estimèt pron poderós per acomençar sa politica d'expansion territoriala per la fòrça. Fisèt sus la neutralitat dau Reiaume Unit, la feblessa dau govèrn francés que se pensava pas capable d'agir sensa lo sostèn britanic e lo raprochament ambé Mussolini. D'efèct, en 1938, obtenguèt dos succès majors ambé l'unificacion entre Alemanha e Àustria puei l'ocupacion e la destruccion de Chescoslovaquia.
La premiera etapa foguèt relativament aisada. Menaçant Àustria d'una invasion, Hitler obtenguèt la nominacion d'un cancelier nazi. Puei, un telegrama trucat foguèt mandat au govèrn alemand per cridar a l'ajuda militar dau país. Lo 12 de març, lei tropas alemandas intrèron donc en Alemanha e foguèron aculhidas per l'estrambòrd de la fola. L'endemans, Hitler poguèt donc proclamar l'annexion dei territòris austrians sensa que leis autrei país prenguèron de mesuras vertadieras per l'empachar.
A la fin de l'annada, foguèt lo torn de Checoslovaquia de faciar leis ambicions territorialas d'Hitler que demandèt la reünion dei regions popladas per de minoritats alemandas. Aliat de França, Checoslovaquia assaièt de resistir mai lei Francés e lei Britanics decidiguèron d'abandonar lo país a la conferéncia de Munic. Hitler obtenguèt lei territòris demandats mai, fin finala, decidiguèt d'ocupar tot lo país. Enganats, França e Reiaume Unit decidiguèron d'abandonar lor politica d'amaisament e de resistir d'ara endavant ais exigéncias nazis.
L'expansion militara dau Reich[modificar | modificar la font]
Lei premierei succès dau Blitzkrieg[modificar | modificar la font]
Lei decisions francesa e britanica de resistir ais ambicions alemands entraïnèron lo començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala après l'invasion de Polonha lo 1en de setembre de 1939. Utilizant una tactica novèla dicha Blitzkrieg, la Wehrmacht averèt rapidament la victòria còntra Polonha, Danemarc e Norvègia. Puei, lo 10 de mai de 1940, mandèt una ofensiva victoriosa còntra l'armada francesa que foguèt esquichada en quauquei setmanas entre mai e junh de 1940. Belgica e País Bas foguèron tanben ocupats dins lo corrent d'aquelei combats.
La resisténcia britanica[modificar | modificar la font]
Maugrat la desfacha de França, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra e capitèt de resistir ais atacas alemandas gràcias a son aviacion e a sa flòta. Pasmens, seis assais per trobar d'aliats novèus sus lo continent s'acabèron per de reviradas en causa de la superioritat terrèstra deis Alemands. Ansin, en 1941, Grècia e Iogoslavia foguèron aisadament vencudas e conquistadas per la Wehrmacht. Ansin, lei succès militars d'Alemanha li permetèron pas d'obtenir la victòria finala dins la guèrra e lei Britanics poguèron portar lo conflicte sus lo teatre coloniau en Africa onte leis Italians, maugrat l'ajuda alemanda, demorèron en dificultat.
L'ataca d'Union Sovietica[modificar | modificar la font]
En 1941, mentre que la guèrra contuniava ambé lo Reiaume Unit, Hitler decidiguèt l'invasion de l'Union Sovietica per assegurar la conquista de « l'espaci vitau » alemand. Reünissent una armada fòrça importanta, leis Alemands ataquèron lo país. Lei fòrças sovieticas, mau preparadas, foguèron rapidament desbordadas e subiguèron de pèrdas importantas en causa de divèrseis errors de comandament. Pasmens, lo rèsta capitèt de se retirar mai o mens aisadament fins au començament de l'ivèrn onte l'Armada Roja poguèt mandar de contra-ofensivas per defendre e protegir Moscòu. A l'estiu de 1942, leis Alemands mandèron una ofensiva novèla per capturar lei potz de petròli dau sud de l'URSS. Pasmens, l'ofensiva se devesiguèt entre divèrseis objectius que lo principau foguèt la vila de Stalingrad onte de combats acarnats e saunós aguèron luòc a partir de julhet de 1942. Aquò marquèt l'apogèu de l'extension territoriala alemanda que va lèu conóisser de dificultats grèvas.
L'instauracion de l'Òrdre Novèu Europèu[modificar | modificar la font]
Après sei succès militars de 1939-1942, Alemanha reorganizèt lei territòris ocupats segon sei besonhs. Itàlia foguèt inicialament un aliat egau a Alemanha. Pasmens, en causa de sei desfachas e de l'afondrament de son regim fascista en 1943, venguèt pauc a pauc un estat satellit dau Reich. Leis autreis aliats (Ongria, Romania, Croàcia e Bulgaria) èran generalament considerats coma d'estats satellits mai obtenguèron de territòris suplementaris coma pagament de lor participacion a la guèrra còntra lei Sovietics e seis aliats.
Certanei país coma França o Norvègia foguèron ocupats per lei fòrças alemandas mai conservèron de govèrns pròpris que desvolopèron una politica de collaboracion amb Alemanha. Foguèt especialament lo cas de França que fornissiá fins a 20% dei ressorsas necessàrias a l'esfòrç de guèrra alemand. Enfin, lo rèsta dei territòris ocupats per la Wehrmacht foguèt plaçat sota contraròtle militar.
L'objectiu d'aquela organizacion èra de favorizar lo pilhatge dei ressorsas europèas e de preparar la politica de purificacion etnica nazi. Ansin, lei populacions eslavas coma lei Polonés foguèron somesas a un regim d'ocupacion estricte e fòrça violent car lor region deviá aculhir una colonizacion germanica après la guèrra.
Leis crimes de guèrra nazis[modificar | modificar la font]
En fòra de l'organizacion e de l'extension de lor sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion dei populacions « inferioras », lei Nazis multiquèron leis atrocitats dins lei territòris ocupats. Foguèt principalament lo cas dei territòris sovietics onte lei destruccions venguèron generalizadas durant la retirada alemanda. De mai, per assaiar de limitar lo desvolopament dei movements de resisténcia, leis autoritats alemandas adoptèron de mesuras de repression còntra lei populacions civilas coma l'execucion punitiva d'ostatges o lei chaples d'abitants.
La guèrra totala e l'afondrament dau Reich[modificar | modificar la font]
La guèrra totala e la superioritat economica deis Aliats[modificar | modificar la font]
En febrier de 1943, lei fòrças alemandas combatent dins Stalingrad, enceucladas dempuei novembre de 1942, deguèron capitular marcant lo tornant de la guèrra sus la teatre de l'Èst. Aquò obliguèt lo Reich de s'engatjar dins una guèrra totala que va permetre una reorganizacion de l'economia au profiech de la guèrra e un renforçament deis efectius de l'armada.
Ansin, l'organizacion e la produccion industriala foguèron racionalizadas e modernizadas, principalement gràcias a l'òbra d'Albert Speer, permetent ais Alemands de mantenir capables de remplaçar una partida importanta de lor pèrda. Aquò foguèt permés per l'utilizacion de presoniers dei camps e o d'obriers estrangiers requisicionats. Una partida importanta deis armaments perduts au combat poguèron donc èsser remplaçats. De mai, fins a la fin de la guèrra, leis Alemands poguèron fisar ambé d'armaments (carris de combat Panther, avions Me-262...) pus perfeccionats que leis Aliats o lei Sovietics.
Aquelei reorganizacions permetèron de mobilizar de soudats suplementaris per remplaçar lei pèrdas dei premiereis annadas de la guèrra. De mai, la Waffen-SS acomencèt de recrutar de volontaris estrangiers per completar seis efectius. Per exemple, una partida dei defensors dau bunker d'Hitler a Berlin èran de SS francés. Enfin, l'armada posèt pauc a pauc dins lei resèrvas umanas formadas per leis enfants e lei vièlhs.
Aquela politica permetèt au Reich de resistir e d'alentir son afondrament. Pasmens, la produccion d'armament de seis enemics èra fòrça superiora. Per exemple, en 1944, apogèu de la produccion alemanda, lo país construguèt quasi 40 000 avions còntra 164 000 per leis Estats Units, lo Reiaume Unit e l'URSS. De chifras que van pauc a pauc decidir de l'eissida dei combats.
La destruccion dau Reich[modificar | modificar la font]
La pèrda de l'iniciativa militara[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de Stalingrad, leis Alemands abandonèron l'idèa d'una victòria totala còntra l'URSS. Dins aquò, èran totjorn capables d'obtenir un succès decisiu per fòrçar lei Sovietics d'acceptar de negociar la fin de la guèrra. Ansin, a l'estiu de 1943, Hitler ordonèt l'ataca de la region de Kursk per destrurre lo potenciau de combat de l'Armada Roja. La batalha s'acabèt per una victòria tactica deis Alemands que sei pèrdas foguèron pus feblas e un succès estrategic per lei Sovietics que podián remplaçar pus rapidament lei pèrdas que la Wehrmacht. Alemanha perdeguèt donc l'iniciativa dei combats sus lo teatre de l'Èst e deguèt pauc a pauc se retirar.
En 1943 e 1944, lei desbarcaments aliats en Itàlia e França entraïnèron la dubertura de fronts novèus que mobilizèron una partida importanta dei resèrvas alemandas. En junh de 1944, lei Sovietics poguèron donc portar un còp decisiu ais Alemands ambé l'operacion Bagracion que foguèt la desfacha alemanda pus granda de la guèrra e permetèt a l'Armada Roja d'avançar de 600 quilomètres en dos mes. En genier de 1945, lei Sovietics d'ofensivas novèlas dirigidas còntra Alemanha enterin que leis Aliats agantèron lo Rin sus lo front oèst.
L'invasion dau Reich[modificar | modificar la font]
Lo 12 de genier de 1945, lei Sovietics ataquèron directàment lo territòri alemand. Lo 20, capitèt de passar la frontiera. Au sud, Ongria, darrier aliat d'Alemanha, capitulèt lo 11 de fevrier. De contra-ofensivas alemandas còntra lei flancs sovietics foguèron replegats e en abriu lei tropas sovieticas e polonesas ataquèron Berlin que foguèt enceuclada lo 22. Sus lo front oèst, leis Aliats capitèron de passar lo Rin lo 7 de març de 1945 e la defensa alemanda s'afondrèt rapidament sus aqueu teatre.
Lo suicidi dau Führer e la fin dau Reich[modificar | modificar la font]
Lo mes d'abriu foguèt caracterizat per l'afondrament totau dau Reich au nivèu economic e militar. D'en premier, lei bombardaments desorganizèron totalament l'esfòrç de guèrra e la carestiá de carburant venguèt un problema major per l'armada. De mai, l'avitalhament dei vilas venguèt tanben fòrça malaisat en causa de la destruccion deis axes de comunicacion principaus dau país. Au nivèu militar, leis unitats alemandas èran d'ara endavant largament inferioras en nombre, especialament sus lo front sovietic maugrat lo desplegament de la màger part deis unitats disponiblas. Durant lei darrierei setmanas dau conflicte, aquelei formacions assaièron principalament de resistir par anar capitular dins la zona d'ocupacion deis Aliats.
A l'entorn de Berlin, la defensa alemanda acarnada poguèt pas resistir lòngtemps a la superiotat numerica sovietica. Lo 22, lo Fuhrer acceptèt per lo premier còp la possibilitat que la guèrra poguèsse s'acabar per una desfacha. Lo 30, lei soudats sovietics foguèron arrestats a quauquei centenaus de mètres dau bunker d'Hitler que decidiguèt de se suicidar. Puei, la garnison de la vila capitulèt lo 2 de mai de 1945.
Lo govèrn dau Reich foguèt donat a l'amirau Dönitz que signèt la capitulacion lo 8 de mai de 1945. Aqueu govèrn foguèt arrestat per leis Aliats lo 23 de mai de 1945 e la màger part de sei membres foguèron jutjats durant lei Procès de Nuremberg encargat d'establir lei responsabilitats per lei crimes dau regim nazi. Aquelei procès se debanèron dau 20 de novembre de 1945 au 1en d'octòbre e reconoguèron la màger part dei responsables alemands dau regim e de l'armada copables de crimes còntra l'umanitat o de crimes de guèrra. De mai, una campanha activa de lucha còntra lo nazisme foguèt mesa en plaça per mostrar leis atrocitats de la dictatura d'Hitler e eliminar sei partisans deis organs dau poder.


text:
Categoria:Categorias amagadas
Aquesta categoria recensa totas las categorias qu'an lo mot magic
__HIDDENCAT__, que servís per amagar aquestes categorias en bas dels articles (tipicament per las categorias d'esbòs o de mantenença). Es possible pels utilizaires enregistrats de totjorn afichar aquestas categorias dins las preferéncias (onglet Preferéncias divèrsas).
Las categorias amagadas, quitament dins lo cas que son inclusas per l'intermediari d'un modèl, son de tot biais reveladas a l'utilizaire en bas de l'onglet "modificar" de cada pagina que l'inclutz (mas l'onglet "modificar" de la suscategoria que l'inclutz demòra mut).
Nòta : Cal pas categorizar de categoria dirèctament aicí, solament per l'intermediari del mot magic
__HIDDENCAT__ !
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 23 soscategorias, sus un total de 23.
A
- Article d'illustrar (2 C, 1 P)
- ► Article d'illustrar/Taxobox animal (1 P)
- Article de traduire (7 C, 297 P)
- ► Autor incomplet o mancant (void)
D
- ► Data de precisar (8 P)
L
- ► Ligam a una traduccion demandada (17 P)
P
- ► Portal:Aqüariofilia/Articles ligats (40 P)
- ► Portal:Biografia/Articles ligats (void)
- ► Portal:Botanica/Articles ligats (63 P)
- ► Portal:Cinèma/Articles ligats (220 P)
- ► Portal:França/Articles ligats (22 P)
- ► Portal:Geografia/Articles ligats (18 P)
- ► Portal:Lengas/Articles ligats (142 P)
- ► Portal:Medecina/Articles ligats (87 P)
- ► Portal:Occitània/Articles ligats (28279 P)
- ► Portal:Zoologia/Articles ligats (137 P)
W
- WikiAfrica report (1 C)
- ► Wikipèdia:Filme (void)


text:
Sud-Africa
Sud-Africa o l'Africa del Sud es un Estat d'Africa Australa. Confronta Namibia, Botswana, Zimbabwe, Moçambic e Swaziland al nòrd, Lesotho qu'es una enclava, e es limitada per l'ocean Atlantic al sud-èst e l'ocean Indian al sud-èst.
Sas capitalas son Pretòria (administrativa) e lo Cap (legislativa). A mai Bloemfontein es la capitala judiciària.
Lo gentilici es sud-african -a.
Sud-Africa es coneguda per sa diversitat de culturas e de lengas. Onze lengas oficialas son reconegudas dins la constitucion. Doas d'aquestas lengas an una origina europèa: l'afrikaans, lenga eissida principalament del neerlandés qu'es parlat per la majoritat dels blancs e dels coloured (personas d'originas etnicas mescladas), e l'anglés sud-african. Se l'anglés ten un grand ròtle dins la vida publica e comerciala, es sonque la cinquena lenga parlada a l'ostal
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sud-Africa ten onze lengas oficialas. Lo nom oficial de l'Estat, "Republica de Sud-Africa", dins las onze lengas oficialas es:
- Republiek van Suid-Afrika (afrikaans),
- Republic of South Africa (anglés),
- IRiphabliki yeSewula Afrika (ndebele),
- IRiphabliki yaseMzantsi Afrika (xhosa),
- IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (zolo),
- Rephaboliki ya Afrika-Borwa (pedi),
- Rephaboliki ya Afrika Borwa (sotho),
- Rephaboliki ya Aforika Borwa (tswana),
- IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (swati),
- Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe (venda) i
- Riphabliki ra Afrika Dzonga (tsonga).
Istòria[modificar | modificar la font]
Los khoisans, amassant los khoikhoi e los bochimans, foguèron los primièrs abitants coneguts de Sud-Africa (40 000 ans abans la nòstra èra). Los primièrs pòbles de lengas bantos emigrèron del dèlta de Nigèr cap a l'an 500 de la nòstra èra e atenguèron l'actuala província de KwaZulu-Natal. Es al sègle X que de tribús Bantos (xhosas) s'installèron dins la region de la Fish River (Transkei).
En 1488 comencèt l'istòria europèa de Sud-Africa quand lo navegador portugués Bartolomeu Dias atenguèt lo cap de las Tempèstas (cap de Bona Esperança) seguit en 1497 per lo portugués Vasco de Gama
L'implantacion definitiva d'europèus en Sud-Africa data de 1652 amb l'establiment, pel compte de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas, d'una estacion d'avitalhament al Cap dirigida per lo neerlandés Jan van Riebeeck. En 1657, mantun salariats de la companhia foguèron autorizats a s'establir definitivament al Cap alara que d'eslaus foguèron deportats de Batavia e de Madagascar per palliar la manca de man d'òbra sus plaça. En 1688, dos cents uganauds occitans e franceses rejonhon los 800 administrats del comptador comercial e fondon Franschhoek. En 1691, la colonia del Cap es mesa en plaça.
Es pas qu'en 1770 que son raportats los primièrs contactes entre bantos e boers (los bordièrs liures d'originas francesa e neerlandesa) cap a la Great Fish River (a 900 km a l'èst de la ciutat maire). Lèu lèu las relacions venguèron conflictualas e en 1779 comencèt la primièra de las nòu guèrras cafres (1779-1878). En 1806, los neerlandeses daissan definitivament la plaça als britanics que venon la nòva poténcia coloniala. De 1818 a 1825, lors du Mfecane, lo rei dels Zolos, Shaka, estend son empèri subre l'èst de Sud-Africa al pretz d'una conquista sagnosa suls autres pòbles tribals.
En 1835, los boers daissan la colonia del Cap per los territòris interiors de Sud-Africa per fin d'escapar a l'administracion britanica. Aqueste episòdi es nomenat lo Grand Trek, e s'i debanèron tragedias e batalhas (batalha de Blood River contre los zolos en 1838). Dos republicas boers independentas foguèron finalament fondadas e reconegudas per la Grand Bretanha : la Republica Sud-Africana de Transvaal (1852) e l'Estat Liure d'Orange (1854). En 1866, la colonia del Cap espandiguèt tanben son territòri e annexèt la cafrariá britanica alara que los primièrs diamants èran descoberts a Kimberley puèi de jaciments d'aur dins la region de Witwatersrand en Transvaal.
En 1879, durant la Guèrra anglozolo, los britanics subisson una desfacha istorica a la batalha d'Isandhlwana abans de fin finala s'impausar a Zololand. Après l'annexion d'autres territòris tribals, la segonda Guèrra dels Boers (1899-1902) e l'annexion de Transvaal e de l'Estat liure d'Orange consacrèron la dominacion britanica subre tota Sud-Africa, al pretz de l'internament e de la mòrt de milièrs de civils boers dins de camps de concentracion.
En 1910, lo dominion de l'Union Sud-africana es fondat a partir del gropament de las colonias del Cap (entre las qualas, Griqualand, Transkei, Stellaland, Bechuanaland britanic), del Natal (amb Zololand), de Transvaal e de la colonia del riu Orange. Lo South Africa Act establiguèt una democracia parlamentària subre lo modèl de Westminster amb una larga autonomia e un parlament sobeiran. Las modalitats d'autrejament del drech de vòte diferisson pasmens entre las quatre nòvas províncias (se lo còs electoral èra mai que mai blanc, las províncias de Natal e del Cap acòrdavan jos condicion censitària lo drech de vòte a las personas de colors dichas "civilizadas"). Lo general boer Louis Botha foguèt lo primièr cap de govèrn sud-african.
En 1912, un partit politic banto, lo Congrès Nacional African (ANC), foguèt fondat a Bloemfontein, en revendicar una pus granda participacion de las populacions negras als afars del país. L'an seguent, lo "Native land act" foguèt adoptat. Basat subre lo sistèma de las resèrvas establit a l'epòca coloniala e dins las republicas boers, devesiguèt lo territòri sud-african entre las tèrras indigènas (7% puèi 13 % del territòri) e las tèrras destinadas als blancs e a las administracions publicas (87% del territòri).
En 1915, engatjadas dins la Primièra Guèrra Mondiala, las tropas sud-africanas subiguèron de pèrdas pesugas en Somme (França). En Africa, prenguèron lo contraròtle del Sud-Oèst African alemand (futura Namibia) que li foguèt autrejat jos mandat per la Societat de las Nacions en 1920.
En 1918, lo Broederbond, una societat secrèta de tipe francmaçona, foguèt fondada amb per objectiu la promocion politica, sociala e economica dels afrikaners (o boers).
La revòlta obrièra dels afrikaners de Witwatersrand en 1922, durament reprimida, permetèt als nationalistas blancs de s'unificar e de ganhar las eleccions generalas de 1924 jos la direccion de James Barry Hertzog. En 1934, fàcia a la crisi economica, s'unifiquèt pasmens als liberals de Jan Smuts per formar un govèrn d'union nacionala. A la meteissa epòca, d'antropològs e de lingüistas de l'Universitat de Stellenbosch coma Werner Max Eiselen fargan un concèpte social e politic novèl que donarà naissença a l'ideologia d'apartheid : Rejetant l'idéa de societat unica sud-africana, prepausan de separar geograficament, politicament e economicament los negres e los blancs e las diferentas etnias entre elas, per fin de manténer e renforçar lors identitats etnicas e lingüisticas e de luchar contra los efièches qu'estiman aculturants de l'urbanizacion e del trabalh migrant subre las estructuras tradicionalas africanas[2],[3],[4]. En 1936, la franquesa electorala de las populacions negras al Cap es suprimida. En 1939, lo país, jos la direccion de Smuts, s'engatja al costat dels aligats dins la Segonda Guèrra Mondiala. En 1945, Smuts participa a la redaccion del preambul de l'Organizacion de las Nacions Unidas.
En 1948, lo Partit Nacional ganha las eleccions generalas. Lo novèl primièr ministre, Daniel François Malan, met en plaça la politica d'apartheid, renforçada en 1956 per la supression de la franquesa del drech de vòte dels coloureds (govèrn Strijdom). En 1958, Hendrik Verwoerd ven primièr ministre.
En 1960, lo chaple de Sharpeville puèi l'interdiccion de l'ANC e dels movements nacionalistas africans menan a la condemnacion de la politica d'apartheid per las Nacions Unidas e la comunitat internacionala.
Le 31 de mai de 1961, lo país romp sos darrièrs ligams institucionals amb la Grand Bretanha per la proclamacion de la Republica de Sud-Africa e la sortida del Commonwealth. L'ANC comencèt alara la lucha armada per sa branca militara Umkhonto we Sizwe.
En 1963, Nelson Mandela, un dels caps de Umkhonto we Sizwe, es condemnat a la perpetuitat per terrorisme e los autres caps de l'ANC, empresonats o forabandits. En 1966, Hendrik Verwoerd, primièr ministre de Sud-Africa e grand arquitècte de l'apartheid, es assassinat.
En 1976, los trebolitges dins lo township de Soweto contra l'ensenhament obligatòri en afrikaans menèron lo govèrn a declarar l'estat d'urgéncia alara que lo bantostan de Transkei èra declarat independent dins l'encastre de la politica d'apartheid.
En 1984, per fin de sortir del blocatge politic, lo regim politic foguèt presidencializat e un parlament tricameral, dubèrt als indians e als mestisses, foguèt inaugurat. Pasmens, l'estat d'urgéncia foguèt tornamai proclamat en 1986 alara que de sancions economicas e politicas internacionalas isolèron lo país malgrat l'abrogacion de leis simbolicas de l'apartheid coma lo passapòrt interior.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Sud-Africa.
Cultura[modificar | modificar la font]
- Debora Patta, (1964), jornalista fòrça coneguda.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La lista completa del nom del país en totas los noms oficials es a la seccion de ToponImia
- ↑ Paul B. Rich, Hope and despair: English-Speaking Intellectuals and South African Politics 1896-1976, I. B.Tauris & Company, Limited, 1993, p 50, ISBN 978-1-85043-489-4
- ↑ Adam Kuper, Les catégories anthropologiques en Afrique du Sud, revue de synthèse, Volume 121, Numbers 3-4, juillet 2000, Springer Paris, p 265-290
- ↑ Cynthia Cross, WWM Eiselen, architect of bantu education, in The history of education under apartheid, ed. Peter Kallaway, 2002, p 55


text:
Antieròi
Li dison antieròi al personatge central d'una ficcion quand presenta pas las caracteristicas de l'eròi convencional.
Pòt s'agir d'un personatge que sa quista es pas nòbla, o que sos sentiments son pas generoses, es resoludament marrit, etc. Se pòt tractar tanben d'un eròi "bon", mas que sas caracteristicas fisicas son lonh d'èsser las que s'espèran de l'eròi de roman (per exemple: lo pes, la talha, l'aparéncia, una cèrta condicion fisica, psicologica o un andicap quin que siá). Atanben lo personatge pòt venir un "eròi de contra son grat", que complís d'espleches sens pr'aquò cercar la glòria o la justícia.
Dins las representacions modèrnas del mond, que las figuras eroïcas tradicionalas tendon de desaparèisser (vejatz desencantament del mond, l'antieròi pòt prene l'aparéncia del has been o del maladrech simpatic.
Antieròis dins la literatura occitana[modificar | modificar la font]
- Norbèrt e de Pèire cò de Pèire Pessamessa, dins Onze oras passadas de cinc