text:
813
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 813 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lei reviradas de l'annada precedenta e per empachar lei Bulgars de Crum d'agantar Constantinple, l'emperaire Miquèu Ièr Rangabé ataquèt dins la region d'Andrinòple. Pasmens, maugrat son importància numerica, l'armada bizantina, desmoralizada e sensa coësion vertadiera, abandonèt rapidament lo prat batalhier. Lei pèrdas foguèron limitadas car lei Bulgars pensèron inicialament que lo movement foguèsse una engana. Après aquela revirada, Miquèu Ièr abdiquèt en favor dau generau Leon V l'Armenian que preparèt lei defensas de la capitala.
Incapable de passar aquelei fortificacions, lei Bulgars acomencèron un sètge malaisat mai Crum demandèt tornarmai de negociar car aviá pas lei mejans d'isolar totalament la ciutat. Lei Bizantins acceptèron un rescòntre e aprofichèron la situacion per assaiar d'assassinar son enemic que foguèt solament bleçat per un arquier. Après aquela leca, Crum retirèt sei tropas e pilhèt la region de Constantinòple e lo nòrd de Grècia. I conquistèt Andrinòple que sa populacion foguèt desportada dins lo Khanat Bulgar. I pilhèt tanben d'obratges arquitecturaus per tornar bastir la capitala bulgara anientada per lei Bizantins en 811.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre lei dos fius dau califa Harun ar-Rachid, Al-Amin e Al-Mamun, ambé la conquista de Bagdad lo 1èr de setembre per lei fòrças d'Al-Mamun. Al-Amin foguèt decapitat durant l'assaut de son palais. Al-Mamun venguèt l'unic califa.


c: text/html

text:
Energia nucleara
Segon lo contèxte d'usatge, lo tèrme d’energia nucleara a dos senses diferents:
- al nivèl microscopic, l’energia nucleara es l'energia associada a la fòrça de coesion dels nucleons, l'interaccion fòrta (protons e neutrons) al sen del nuclèu dels atòms. Las transformacions del nuclèu liberant aquela energia son nomenats reaccions nuclearas. L'interaccion flaca, ela, regís las reaccions entre particulas e neutrinos;
- al nivèl macroscopic, l'energia nucleara correspond, d’una part a l'energia liberada per las reaccions de fusion nucleara al sen de las estelas, e d’autra part als usatges civils e militars de l'energia liberada pendent las reaccions de fission o de fusion del nuclèu atomic.
Somari
- 1 Reaccions nuclearas
- 2 Aplicacions
- 3 Industria nucleara
- 4 Debat sus l’energia nucleara
- 5 Recèrcas dins lo domeni de l'energia nucleara
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Annèxes
Reaccions nuclearas[modificar | modificar la font]
L’energia nucleara es producha pels nuclèus dels atòms que subisson de transformacions; son las reaccions nuclearas. Aqueles repairaraments nuclears conduson a de configuracions pus establas, lo diferencial d’energia (correspondent al diferencial de massa) constituís alara l’energia liberada per la reaccion. Las aplicacions de l'energia nucleara utilizant aquela energia. Las reaccions nuclearas a la basa de las diferentas aplicacions son:
Fission[modificar | modificar la font]
Quand un neutron percutís lo nuclèu de qualques isotòps pesucs, existís una probabilitat que lo nuclèu tusta se partege en dos nuclèus mai leugièrs. Aquela reaccion, que se nomena fission nucleara, se tradutz per una emission d'energia fòrça importanta (gaireben 200 MeV per eveniment, a comparar a las energias de las reaccions quimicas, gaireben 1 MeV.
Aquela fission s’acompanha de l'emission de plusors neutrons que, segon las condicions, percutisson d’autres nuclèus e atal provòcan una Reaccion en cadena. Dins un reactor nuclear, aquela Reaccion en cadena se passa a una velocitat lenta e contrarotlada. Dins una bomba, se propaga tan rapidament que mena a una reaccion explosiva.
L'importància de l’energia emesa dins la fission ven del fach que l’energia de ligason per nucleon del nuclèu inicial es mai flac qu'aquela dels nuclèus produsits (gaireben 7,7 MeV per nucleon pels elements pesucs, contra 8,8 pel fèrre). La pus granda partida de l'energia se transforma en energia cinetica dels neutrons e dels nuclèus filhs, energia recuperada coma calor dins los reactors.
Radioactivitat[modificar | modificar la font]
Un còrs radioactiu emet naturalament un flux lentament descreissent de calor. Aquela calor se pòt utilizar per generar d'electricitat per de pichons generators, los generators termoelectrics de radioisotòp. Aquela aplicacion es fòrça cara, e delicata per utilizar a causa del fòrt environament radioactiu. Es doncas utilizada solament que per de pichonas poténcias, par exemple per progit en energia una sonda espaciala que s'alunha del Solelh, e que pòt pas mai utilizar las placas solaras fotovoltaïcas.
Fusion[modificar | modificar la font]
La fusion nucleara es una reaccion ont dos nuclèus atomics s’assemblan per formar un nuclèu pus pesuc (par exemple un nuclèu de deutèri e un nuclèu de triti se jonhon per formar un nuclèu d’èli mai un neutron). La fusion dels nuclèus leugièrs emet una enòrma quantitat d’energia venent de l’interaccion fòrta, fòrça mai importanta que la repulsion electroestatica entre los constituents dels nuclèus leugièrs. Aquò se tradutz per una manca de massa (cf. energia de ligason; E=mc²) ; lo nuclèu resultant avent una massa mens elevada que la soma de las massas dels nuclèus d’origina.
Aquela reaccion es possibla pas qu'a de temperaturas fòrça nautas (mai de dètz milions de grases) ont la matèria es dins l’estat de plasma. Aquelas condicions son acampadas al sen de las estelas o pendent l’explosion d’una bomba de fission nucleara, que atal amorça l’explosion termonucleara (bomba H).
A l'ora d'ara, pas cap d'aparelhatge permet de produire d'energia tot en contrarotlant las reaccions de fusion nucleara. Se contunhan las recèrcas per obtenir un plasma pendent una durada sufisenta, per que l'energia de fusion producha siá superiora a aquela investida dins lo calfatge de las particulas. E se fan de recèrcas dins lo quadre internacional per desvolopar l’usatge civil de l’energia de fusion nucleara per la produccion electrica.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Reaccions nuclearas contrarotladas[modificar | modificar la font]
Las aplicacions de l’energia nucleara concernisson, subretot, dos domenis:
- la produccion d’electricitat dins de centralas nuclearas ;
- la propulsion navala (subretot per las flòtas militaras, dins los sosmarins e los portavions).
Una autra aplicacion es la produccion d’isotòps radioactius utilizats dins l’industria (radiografia de sòudadura per exemple) e en medecina (medecina nucleara e radioterapia)
D’autras utilizacions foguèron imaginadas, e quitament experimentadas, coma la produccion de calor per provesir un malhum de calfatfge, lo dessalatge de l’aiga de mar o la produccion d’idrogèn.
Las reaccions de fission nucleara i son amorçadas, moderadas e contrarotladas dins lo còr: assemblatge de combustible e de barras de contraròtle traversat per un fluide caloportador que n'extrai la calor. Aquela calor es aprèp convertida en energia electrica (o en energia motritz dins lo cas de propulsion navala) per l'intermediari de turbinas.
Centralas nuclearas[modificar | modificar la font]
La part de l'electricitat nucleara dins la produccion d'electricitat totala es de 14% en 2009. Lo país comptant lo pus grand nombre de centralas nuclearas es los Estats Units d'America (104 reactors nuclears per una poténcia de 99 GW), puèi França (59 reactors nuclears per una poténcia de 63 GW). En proporcion, Lituània es lo segond país per l'importància de l'energia nucleara, amb 69,6 % de son electricitat producha a partir del nuclear segon l’AIEA, França venent en primièra posicion amb 78 % de son electricitat producha a partir del nuclear[1]. La produccion d'energia nucleara en China foguèt en progression rapida a partir de la mitat dels ans 2000. En 2004, foguèt de 50 TWh[2]. Actualament dispausa de 13 reactors d'una poténcia de 10,8 GW per aténher 40 GW en 2020.
[modificar | modificar la font]
Las naus de propulsion nucleara utilizan un o mai reactors nuclears. La calor producha es transmesa a un fluide caloportaire utilizat per engendrar de vapor d’aiga movent:
- de turbinas apariadas a las elices de propulsion (propulsion de vapor);
- de turbinas apariadas als alternators alimentant en energia electrica tota la nau, e eventualament los motors electrics de propulsion (propulsion electrica).
Gaireben 400 naus de propulsion nucleara existisson dins lo monde, majoritàriament militaras, subretot de sosmarins, mas tanben de portavions e de crosaires, e qualques naus civilas (brisaglaces). De naviris mercants nuclears foguèron tanben experimentats dins los ans 1960 e 1970 (l’american NS Savannah, l’alemand Otto Hahn e le japonés Mutsu), mas lor espleita èra pas rendabla.
Los còstes d'investiment e d'expleitacion de la propulsion nucleara son importants, aquò la fa pas interessanta per una utilizacion civila. Es vertadièrament interessanta pels usatges militars, e subretot pels sosmarins. Aquela energia permet:
- una fòrça granda autonomia e atal d’evitar la constrencha del provesiment en combustible (retorn a un port o provesiment en mar). Suls portavions, l’espaci liberat per l'abséncia de sota pel combustible, permet de consacrar mai de volum a l'estocatge del carburant e de las municions dels aeronaus;
- una propulsion totalament independenta de l’atmosfèra;
- alara que los sosmarins classics devon tornar a la superfícia per alimentar los motors Diesel en aire e tanben recargar lors batariás electricas, aprèp qualques desenas d’oras de plonjada pels motors electrics, aquò los rendent detectables e vulnerables, los sosmarins de propulsion nucleara pòdon demorar plusors meses en plonjada,
- Pòdon tanben sostenir dins la durada de velocitats importantas en plonjada.
Propulsion espaciala[modificar | modificar la font]
Qualques naus espaciala coma Voyager emportèron ja de generators nuclears per alimentar lor sistèma electronic. Pasmens, la propulsion nucleara, que siá possible, foguèt pas encara ensajada. Auriá l'avantatge de produire una pojada, plan segur flaca, mas continua pendent tot lo viatge, alara que las naus actualas - levat aquelas utilizant l'energia solara e los motors ionics – pòdon produire solament una pujada iniciala, o qualques ajustaments de trajectòria, a causa de la pichona contenéncia de lors sèrvas.
Reaccions nuclearas explosivas[modificar | modificar la font]
La poténcia de l'energia nucleara es dins aquel cas utilizada dins las bombas. Las poténcias de las bombas nuclearas van de la quilotona a la megatona d’equivalent TNT. L’energia d’una explosion nucleara se repartís subretot dins l’efèit de buf (onda de tust), l’efèit termic, l’efèit d’impulsion electromagnetic e las radiacions.
Las armas nuclearas son de dos tipes :
- las armas de fission o « bombas A »: utilizan l’urani enriquesit o lo plutòni, mes en condicion critica per implosion jos l'efèit d’un explosiu classic;
- las armas de fusion o bombas termonuclearas o « bombas H ». Las condicions de temperatura e de pression necessàrias a la reaccion de fusion d’isotòps d’idrogèn (deutèri e triti) se dona per l’explosion d’una « amorça » constituida per una bomba de fission al plutòni.
La bomba de neutrons es una varianta de bomba termonucleara concebuda per maximizar la part de l'energia emesa jos forma de neutrons; es supausada de destruire las formas de vida a l'entorn de la cibla, tot en provocant un minimum de damatges materials.
Industria nucleara[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, la produccion d'armas atomicas foguèt la principala eissida de l'industria nucleara. Dempuèi los ans 1970, aquela industria tanben produsís d'energia[4].
En comparason amb d'autras fonts d'energia, la nucleara demanda d'investiments inicials fòrça importants, mas aprofiècha d'un còst d'expleitacion mendre per quilowatt produsit[5], condusent a un flac taus de rendabilitat intèrne: l'investiment dins lo nuclear se deu far dins una politica de cors fòrça long[6]. Aquela expleitacion se fa per de desena d'annadas. Lo còst de l'energia nucleara depend fòrtament de la durada ont l'investiment inicial es amortit, e la prolongacion eventuala de lor expleitacion constituís un enjòc economic fòrça important[7],[8].
Lo còst del combustible nuclear es subretot degut a l'enriquiment de l'urani e a la fabricacion dels elements combustibles, que demandan una tecnologia pro complèxa[9][10]. La part del mineral d'urani dins lo còst de l'energia es flac comparada a aquel de las energias fossils: l'energia nucleara es d'esperela la font d'una activitat industriala especializada. Pels païses que mestrejan l'ensemble del cicle del combustible nuclear, l'energia nucleara permet una independéncia energetica nacionala[11].
La produccion d'energia nucleara es una activitat de nauta tecnologia, e que demanda un contraròtle rigorós e permanent[12]. Aquel contraròtle se fa per las autoritats de seguretat nacionalas (Autoritat de Seguretat Nucleara en França) o internacionalas (Euratom en Euròpa o AIEA (Agencia de la ONU)).
Debat sus l’energia nucleara[modificar | modificar la font]
Las aplicacions civilas de l'energia nucleara fan controvèrsia en rason:
- dels risques d’accident nuclear sul reactor nuclear o pendent lo cicle del combustible;
- de problèmas non resolguts ligats a la gestion a tèrme fòrça long dels descais radioactius;
- del risc de la proliferacion nucleara;
- del risc del terrorisme nuclear pel destornament de matèria radioactiva per l’utilizar coma toxic o per fabricar una « bomba radiologica », o per l’ataca dirècta d’un reactor;
- del còst economic de la cadena de produccion de l'electricitat nucleara, de l’extraccion dels minerals fins a la gestion dels descais. La construccion de centralas novèlas en Grand Bretanha costariá 44 £ (48 €) de mai per an per cada contribuable anglés[13] ;
- de fonts en combustibles fòrça limitadas (levat pels subregenrators, de tipe Superphénix). Aquela fonts son disponiblas dins de perspectivas comparablas a las fonts de petròli e de gas (prèp de 60 ans per una consomacion constanta).
Los partisans de l'energia nucleara avançan d'autres arguments:
- las fonts potencialas (rusca terrèstra, aiga de mar) serián pus elevadas que las fonts existissent pels combustibles carbonats (carbon, gas, petròli), per la filièra de generacion IV permetent la subregeneracion, las filièras utilizant lo tòri, o las centralas de fusion. Los partisans de l'energia nucleara afirman que poirián alimentar la planeta pendent mai de mila ans ;
- las filièras nuclearas produsent pauc de dioxid de carbòni qu'es un gas d'efèit de sèrre, e seriá doncas obligatòri per lutar contra lo rescalfament climatic.
Los risques e los còstes son pas avalorats del meteis biais pels partisans e los adversaris del nuclear, fan controvèrsia tanben l’utilitat de las aplicacions nuclearas civilas e militaras, en particular de la produccion d’electricitat nucleara e de l'oportunitat d’una sortida del nuclear civil.
Recèrcas dins lo domeni de l'energia nucleara[modificar | modificar la font]
- Los Estats Unis d'America, l’Union Europèa, Russia, Japon, China e la Corèa del Sud se reüniguèron pel projècte ITER, programa d’estudi de tèrme long de la fusion nucleara contrarotlada. Aquel projècte de recèrca a per objectiu la construccion e l’expleitacion experimentala d’un tokamak de grandas dimensions. Lo reactor serà construit a Cadaracha (Sant Pau de Durença, Bocas de Ròse).
- D'estudis son menats sul desvolopament de novèlas filièras de reactors nuclears de fission. La planificacion d'aquel programa internacional prevei la mesa en servici industrial d'aqueles reactors per 2030-2040.
- L’estudi del cicle del tòri es en cors ; aquel poirà suplantar l’urani uèi utilizat, perque las sèrvas de tòri son pus importantas qu'aquelas d'urani. Pasmens, lo tòri natural es compausat a 100 % de l’isotòp 232 qu'es pas fissil mas fertil (coma l’urani 238). Son utilizacion demanda doncas lo desvolopament de reactors subregenerators e de procèssus quimics de tractament del combustible usat eissits.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)AIEA de 2005 [pdf], 20 de març de 2007
- ↑ (fr)L'industria de l'energia
- ↑ World Nuclear Association
- ↑ Word Nuclear Association
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ (fr)Rapòrt de l'Assembla Nacionala francesa, Christian Bataille e Robert Galley, Rapòrt parlamentari
- ↑ Contrôle n°184 : lo continuament de l'expleitacion de las centralas nuclearas. ASN, 2009.
- ↑ Rapòrt sus la durada de vida de las centralas nuclearas e los nòus tipes de reactors, Christian Bataille e Claude Birraux, Ofici Parlamentari d’Avaloracion de las Causidas Scientificas e Tecnologicas
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ L'économie de l'énergie nucléaire, E. Bertel,G. Naudet, M. Vielle, ISBN 2-86883-691-7, EDP Sciences 2004.
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ Rapòrt de l'Assemblada Nacionala francesa: bilanç e las perspectivas de la politica de seguretat de las installacions nuclearas Claude Birraux.
- ↑ Estudi del consultant EIC citar pel jornal The Guardian, 19 d'octobre de 2009
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jaime Semprun, La Nucléarisation du monde, éditions Gérard Lebovici, 1986. (ISBN 2-85184-172-6)
- (fr)Arnaud Michon, Le Sens du vent : Notes sur la nucléarisation de la France au temps des illusions renouvelables, éditions de l'Encyclopédie des Nuisances, 2010.
- (fr)Thierry Garcin, Le Nucléaire aujourd’hui, Paris : LGDJ, coll. « Axes », 1995.
- (fr)Géopolitique n° 52 (numéro spécial), Le nucléaire : un atout maître, hiver 1995-1996.
- (fr)Mary Byrd Davis, La France nucléaire : matière et sites (2002), 340 p., format 21,9×15 cm. [1]
- (fr)Annie Thébaud-Mony, L’Industrie nucléaire : sous-traitance et servitude, éd. EDK et Inserm
- (fr)Claude Dubout, Je suis décontamineur dans le nucléaire, éd. Paulo-Ramand

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Igor Stravinskii
Igor Fiodorovich Stravinskii (en rus: Иropb ФëдopoBич CTpaBиHckий) foguèt un pianista e compositor rus de musica classica del sègle XX. Stravinsky nasquèt lo 18 de junh 1882 ( lo 5 dins l'ancian calendari rus) a Oranienbaum. Son paire èra bassa al teatre imperial de Sant Petersborg, e l'ambient familial èra fòrça musical. Igor estudièt lo piano amb sa maire e a 9 ans, amb un nòva professora, escolana del famós Antòn Rubinstein. D'aquela epòca tanben anava sovent escotar son paire cantar, aital coneissiá plan los opèras.
Pendent sos estudis de drech rescontrèt lo filh de Nikolai Rimski-Korsakov, puèi faguèt la coneissença del compositor meteis. A la debuta, los sieus conselhs ajudèt Igor a estudiar, al biais d'un autodidacte, las composicions. Per la seguida prenguèt de corses particulars de Rimsky-Korsakov, que serà tanben son testimòni a son matrimòni amb Katerina Nosenko en 1906.
En 1907 compausèt sa primièra sinfonia, Scherzo fantastica, e Fuòcs d'artifici. Aquel darrièr trabalh foguèt remarcat per Sergei Djagilev, qu'organizava de concèrts. Quand cerquèt un compositor per un balet sul legendari aucèl de fuòc, prepausèt doncas a Stravinsky de compausar son primièr balet. Aquel balet aguèt un grand succès, quand foguèt mes en scèna a París en 1910 pendent una virada dels balets russes. Stravinski venguèt alara un nom conegut coma lo d'un compositor amb un estil nòu, tant primitiu coma scientific. Susvendrà un nòu succès pendent la sason seguenta amb Petrushka.
Per contra, la creacion de la Consecracion de la primavèra en 1913 faguèt un grand escandal, mas es malaisit de saber perqué, s'es en causa de la musica, de la coregrafia o dels dançaires. En fach, a la debuta de 1914, la meteissa musica foguèt un grand succès pendent un concèrt, e Stravinsky capitèt a èsser conegut en Euròpa tota a solament 31 ans.
Aprèp L'istòria del soldat, se transportèt a França, e cambièt entièrament son estil, en tornant a l'influéncia classica : Pulcinella, un balet e Mavra, un opèra comic, son d'òbras d'aquela epòca.
En 1926, fa son retorn, amb Oedipus Rex, segond lo drama de Sofòcles, que se situís entre l'oratòri e l'opèra, e conten un trabalh rítmic impausant. Per la seguida, lo compositor contunha d'explorar d'influéncias variadas.
En 1939 moriguèt sa femna mentre qu'el, èra als Estats Units, quand comencèt la guèrra. S'i refugirà e i contunharà de compausar. Viatgèt tanben en URSS en 1962, ont Dmitry Chostakovich lo venguèt saludar. Stravinsky s'arrestèt d'escriure en 1968 e moriguèt a Nòva Yòrk lo 6 d'abril de 1971.
Font[modificar | modificar la font]
- (eo) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en esperanto intitolat « Igor Stravinski ».


text:
Blanc
Lo blanc es la sensacion visuala obtenguda amb un espèctre luminós continú, ont l'imatge que se dona a vegadas : « es la color obtenguda en mesclant la lutz de totas las colors ». Es la lutz que s'obten en observant lo dioxid de titan esclairar pel Solelh de miègjorn.
En realitat lo blanc es una valor e pas una color. L'uèlh uman considèra coma blanca tota lutz percebuda coma una mescla equilibrada de las tres colors primàrias. Existís una infinitat de mesclas possiblas de longors d'ondas donant lo blanc per l'uèlh, e perque la soma de totas las longors d'ondas dona lo blanc, sufís d'addicionar (al sens de la sintèsi additiva) doas longors d'ondas complementàrias coma lo jaune e lo blau o lo magenta e lo verd, per obtenir una lutz blanca. La distincion entre de luses blancas diferentas es possibla, se los espèctres d'absorbcion d'objèctes esclairats remandan pas totas las compausantas de las doas luses.
Quand se considèra la sintèsi additiva (superposicion de faissèls luminoses monocromatics), lo blanc es la reünion de totas las colors, lo negre es l'abséncia de color. Quand se considèra la sintèsi sostractiva (mescla de pigments, de pinturas), lo blanc s'obten sus un supòrt verge (deu èsser d'esperel blanc e esclairat per una lutz blanca), e lo negre s'obten per la mescla de totas las colors.
Dins lo còde de colors de las resisténcias electricas e dels condensadors, la color blanca correspond a la chifra 9 e a un coeficient de temperatura de 1ppm. Dins la nòrma CEI 60757, se nomena WT (abreviacion de white).
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Simbolica
- 3 Bruch blanc, espèctre blanc
- 4 Classificacion etnica
- 5 Tecnica
- 6 Lo blanc dins l'art
- 7 Èssers, causas e objèctes
- 8 Galariá
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Etimologicament lo mot blanc ven del germanic blank, que significava « brilhant, clar, sens tacas », segond sens, « nud ». Es a partir d'aquela racina que nasquèron los mots de las lengas latinas : « blanco » (espanhòl), « branco » (portugués), « bianco » (italian). Dins las lengas germanicas, los mots « weiss » (alemand) o « white » (anglés) venon del vièlh naut alemand « wiz » que sa racina indogermanica es « kuei » significant « brilhant, clar »
Simbolica[modificar | modificar la font]
Simbolica occidentala[modificar | modificar la font]
Dins la simbolica occidentala, lo blanc es generalament associat a la puretat, a l'innocéncia, a la castetat, a la patz (bandièra blanca), a la verginitat, al maridatge, a l'esperitualitat (color del papat), a la santetat e a la vida. L'origina d'aquela simbolica residís dins lo caractèr immaculat, sens preséncia de negre, e absolut, de la lutz blanca, e es tanben la color de la nèu e del lach mairal. La color sovent opausada al blanc es lo negre.
Aquela simbolica del blanc èra ja presenta dins las culturas europèas anticas (cèltas, latins…) e es benlèu l'eretièra de la simbolica del blanc al sen de la trifoncionalitat indoeuropèa (vejatz los trabalhs de Georges Dumézil).
Pasmens lo blanc es tanben associat a una simbolica contrària: la vielhesa (pels blancs), la marrida santat (espital) e finalament la mòrt (suari, òs), mas tanben l'angoissa davant un « fuèlh blanc » dels estudiants o l'escrivan o de l'artista davant son quadre blanc.
Simbolica asiatica[modificar | modificar la font]
Dins la simbolica asiatica, lo blanc es associat a la mòrt, al dòl. La mòrt essent lo passatge obligat cap al monde novèl, es considerada coma una renaissença, que lo blanc evòca la puretat.
Simbolica africana[modificar | modificar la font]
Coma dins la simbolica asiatica, lo blanc es tanben associat a la mòrt, al dòl.
Pasmens, dins l'Egipte antica, lo blanc es associat a la jòia e a l'ufan: remembra la color de l'alba, la lutz que trionfa de l'escuritat. Representa tanben l'argent que los òsses dels dieus ne son faches. Lo blanc es utilizat pel hedjet dins la corona dels faraons nomenada skhemty per representar l'ancian reialme del sud (Nauta Egipte), associada al dieu Seth ; en oposicion al roge que representa l'ancian reialme del nòrd (Bassa Egipte), associada al dieu Hor (Òrus).
En fach, lo vèrbe « hedji » tirat del mot « hedj » (blanc), vòl dire « èsser blanc » mas tanben « destruire, èsser pèc, anequelir, tuar, abatre, perir, reversar, desobesir, anullar, endamatjar »
Bruch blanc, espèctre blanc[modificar | modificar la font]
Per analogia, un bruch blanc es un son avent un espèctre sonòr continú. L'impression obtenguda es un sople.
Classificacion etnica[modificar | modificar la font]
Le tèrme de raça blanca designa d'un biais general l'ensemble dels grops etnics compausats d'individús leucodèrmes, originaris d'Euròpa e de l'Orient Mejan. L'usatge d'aquela terminologia foguèt particularament corrent en Euròpa a partir del sègle XIX, en foncion de la classificacion dels pòbles umans segon un dels critèris aparents (teoria racialista).
« Lo blanc », « los blancs » es una expression de la lenga correnta per designar las personas de tipe europèu.
Tecnica[modificar | modificar la font]
La color blanca es aquela que reflectís melhor los rais solars. S'utiliza fòrça sovent per aparar las resèrvas e contenents que lor contengut crenh la calor. Dins los païses cauds, las veituras blancas son fòrça apreciadas, car la color blanca met mai en valor la linha del veïcul e en renviant una partida dels rais solars, permet un confòrt melhor dedins.
Lo blanc dins l'art[modificar | modificar la font]
Lo blanc es al centre de l'òbra de Daniel Buren: a definit dempuèi 1966 sos espleches visuals basats sus una benda blanca en alternança amb una autra d'una autra color. Dempuèi 1998, Olivier Mérijon trabalha tanben subretot lo blanc dins sos quadres nomenats « Whites »[1] : « Le blanc est inaccessible, il se révèle, mais est hors d’atteinte ».
Carrat blanc sus fons blanc es un òli sus tela de Kasimir Malevitch creat en 1917-1918.
En musica, dins una particion escricha amb una mesura de 4/4, la blanca val dos temps.
Èssers, causas e objèctes[modificar | modificar la font]
Animals[modificar | modificar la font]
Divèrses animals pòdon aver un plumatge o un pelatge blanc : gat blanc, caval blanc de Camarga, colomba, cicne mut , elefant blanc, lop blanc, auca blanca, ors polar, perditz blanca, tigre blanc reial, tortor.
Qualques mamifèrs, coma l'ermina, lo rainal polar, la lèbre variabla, an un pelatge blanc solament en ivèrn.
D'autres, coma lo rinocèros blanc, an lo blanc solament coma nom.
Vegetals[modificar | modificar la font]
Fòrça plantas an de flors blancas, coma las margarida o lo liri, simbòl de puretat. D'autras an de fruches blancs, par exemple lo vesc, o amb una partida, coma lo coton.
Minerals[modificar | modificar la font]
Diamant, quarts, gips, greda, calcari, plastre, marbre
Aliments[modificar | modificar la font]
Lach, burre blanc, bièrra blanca, blanc de blanc, blanc manjar, blanc d'uòu, blanqueta, chocolat blanc, farina blanca, formatge blanc, lach de cocòt, pan blanc, rasim blanc, sal, sucre blanc, tè blanc, carn blanca, vin blanc, Blanqueta de Limós
En Mongolia, pendent lo Tsaagan Sar, lo « mes blanc », se manja blanc.
Simbòls[modificar | modificar la font]
Usatges[modificar | modificar la font]
Blanc senh, Blanquiment d'argent, Vòte blanc, los blancs designan las pèças blancas del jòc d'escac o de damas
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
Objèctes fabricats[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Annie Mollard-Desfour, Le Blanc. Dictionnaire de la couleur. Mots et expressions d'aujourd'hui (XXe-XXIe siècles), CNRS Éditions, CNRS Dictionnaires, 2008, 332 p., préface de Jean-Louis Étienne.


text:
Desèrt
Un desèrt es una region que recep pauc de precipitacions pluviometricas. Coma consequéncia, los desèrts an la reputacion d'albergar pauc d'èsser vius. En los comparar amb de regions mai umidas aquò pòt èsser verai, pasmens, en o examinar d'un biais pus detalhat, los desèrts albèrgan sovent una riquesa de vida que normalament demòra esconduda (especialament durant lo jorn) per tal de conservar l'umiditat. Aperaquí dos novens de la superfícia continentala de la Tèrra son desertics.
Los païsatges desertics an d'unes elements en comun. Lo sòl del desèrt se compausa principalament de sabla, e de montilhas pòdon èsser presentas. Los païsatges de sòl rocós son tipics, e rebaton las ressorsas redusidas del sòl e la manca de vegetacion. Las tèrras bassas pòdon èsser de planas cobèrtas de sal. Los procèssus d'erosion eoliana (provocada pel vent) son de factors importants per la formacion de païsatges desertics.
Los desèrts contenon de còps que i a de depaus minerals precioses que se formèron en mitan arid o que foguèron expausats a l'erosion. Coma son de luòcs fòrça secs, los desèrts son ideals per la preservacion de rèstas umanas e de fossils. Sa vegetacion es constituida per de graminèas e de pichons arbrilhons, rara e espaçada, qu'ocupa sonque los luòcs que lo pauc d'aiga existenta s'i pòt amolonar (fendas del sòl o jos las ròcas). Las regions deserticas màgers del glòbe se situan en Africa (desèrt de Sahara) e en Asia (desèrt de Gòbi).
La fauna predominanta del desèrt se compausa d'animals rosegaires (rats, cangorós), de reptils (sèrps e lausèrts), e d'insèctes. Los animals e plantas an d'adaptacions importantas a la manca d'aiga. D'unes animals sòrton de sas tutas sonque la nuèit, e d'autres pòdon demorar lor vida tota sens beure d'aiga, en la traire dels aliments qu'ingerisson.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Tipes de desèrt
- 3 Caracteristicas dels desèrts
- 4 Ressorsas mineralas
- 5 Qualques desèrts del mond
- 6 Vejatz tanben
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot de desèrt ven del latin desertus, participi passat de deserĕre, que sa significacion es « abandonar ».
Tipes de desèrt[modificar | modificar la font]
La majoritat de las classificacions repausan sus una combinason del nombre de jorns de pluèja per an, de la quantitat pluviometrica annala, temperaturas, umiditat e d'autres factors. Em 1953, Peveril Meigs dividiguèt las regions deserticas de la Tèrra en tres categorias, en foncion del total de pluèja recebuda. Amb aqueste sistèma, uèi amplament acceptat, las tèrras extremament aridas son las qu'an mens de 12 meses consecutius sens pluèja; las tèrras aridas an mens de 250 mm de pluèja annala, e las tèrras semiaridas an una mejana de precipitacions annalas entre 250 mm e 500 mm. Las tèrras aridas e extremament aridas son los desèrts, e las tèrras semiaridas cobèrtas de graminèas generalament nomenadas estèpas.
Ça que là, la secada sola constituís pas una descripcion exacta de çò qu'es un desèrt. Per exemple: la ciutat de Phoenix, en Arizòna recep mens de 250 mm de pluèja per an, e es sul pic reconeguda coma un desèrt. Pasmens, d'unas regions geladas d'Alaska o d'Antartida recebon tanben mens de 250 mm de pluèja per an, mas se pòdon pas considerar coma de desèrts.
La diferéncia residís dins lo procèssus d'evapotranspiracion. L'evapotranspiracion es la combinason de pèrda d'aiga per evaporacion atmosferica de l'aiga del sòl, junta amb la pèrda d'aiga tanben jos forma de vapor, a travèrs dels procèssus vitals de las plantas. Lo potencial d'evapotranspiracion es, doncas, la quantitat d'aiga que se poiriá evaporar dins una region donada. La vila de Tucson, en Arizòna, recep aperaquí 300 mm annals de pluèja, entretant, 2 500 mm d'aiga se poirián evaporar en un periòde d'un an. Es a dire, que aperaquí 8 còps mai d'aiga se poiriá evaporar que çò que tomba normalament dins la region. Emai que los taus d'evapotranspiracion dins las regions d'Alaska siagan fòrça inferiors; e que recépian de precipitacions minimalas, aquestas regions especificas son ben diferentas de la definicion pus simpla d'un desèrt: un luòc que l'evaporacion i supera lo total de las precipitacions pluviometricas. La caracteristica principala d'un desèrt es la secada.
Existís doncas de formas divèrsas de desèrts. Los desèrts freds pòdon èsser cobèrts de nèu e recebre fòrça pluèja, mas que tomba congelada e ven nèu compacta. Aquestes airals son comunament sonats tondra, quand existís pas qu'una corta passa amb temperaturas en dessús de zèro gra Celsius e que sonque qualques espècias vegetalas florisson a aqueste periòde; o de regions jos un jaç de glaç, se la temperatura es de longa dejós lo punt de congelacion durant tot l'an, en daissar lo sòl practicament sens cap de vida.
La màger part dels desèrts neopolars existisson per la manca d'aiga. L'aiga a tendéncia de refrescar, o almens moderar, los efièches del clima quand es abondanta. Dins d'unas parts del mond, los desèrts son deguts a l'existéncia de barrièras per la pluèja, quand las massas d'aire pèrdon la màger part de son umiditat subre una cadena de montanhas; d'autres endreches son arids perque son fòrça distants de las fonts mas pròche de l'umiditat (aquò es verai dins d'unes endrechs del glòbe de latituds mejanas, particularament en Asia).
Los desèrts tanben son classificats per lor localizacion geografica e tipe climatic predominant, coma vents alisèus, latituds mejanas, barrièras antipluèjas, costièrs, de monson, e polars. Las ancianas zonas deserticas presentas dins las regions neoaridas forman los nomenats « paleodesèrts ».
Desèrts dins las regions de vents contraalisèus[modificar | modificar la font]
Los vents contraalisèus son presents dins doas faissas del glòbe divididas per la linha d'Eqüator, e se forman per l'escalfament de l'aire dins las regions equatorialas. Aquestes vents secs dissipan la cobèrta de nívols, en permetre que mai de lutz solara arribe al sòl. La majoritat dels grands desèrts de la Tèrra son dins de regions crosadas pels vents contraalisèus. Lo desèrt màger de nòstra planeta, Sahara, al nòrd d'Africa, que pòt aver de temperaturas de 57 °C, es un desèrt de vents contraalisèus.
Desèrts de latituds mejanas[modificar | modificar la font]
Los desèrts de latituds mejanas son presents entre los parallels 30° e 50° N e tanben dins la meteissa faissa de l'emisfèri sud, en zonas de nauta pression subtropicalas. Aquestes desèrts son de bacins de vujadís distants dels oceans e an de grandas variacions de temperaturas annalas. Lo desèrt de Sonora, al sud-oèst d'America del Nòrd, es un desèrt tipic de latitud mejana. Lo desèrt de Tengger, en China, es un autre exemple.
Desèrts deguts a de barrièras a l'aire umid[modificar | modificar la font]
Los desèrts d'aqueste tipe se forman mercé a de grandas barrièras montanhosas qu'empachan l'arribada de nívols umids dins las zonas jos lo vent (o protegidas del vent, que pòrta l'umiditat). Per a mesura que l'aire puja la montanha, l'aiga tomba e l'aire pèrd son contengut umid. Aital, un desèrt se forma del costat opausat. Ne son d'exemples lo desèrt de Judèa en Israèl e Palestina, e lo desèrt de la Val de la Mòrt, als Estats Units d'America, qu'es format pels vents Chinook que forman una zona d'ombra de pluèja o efièch de Föhn localament.
Desèrts costièrs[modificar | modificar la font]
Los desèrts costièrs generalament se localizan als bòrds occidentals de continents pròches dels tropics del Càncer e del Capricòrne. Son afectats pels corrents oceanics costièrs freds, que corron parallelament a la còsta. A causa dels sistèmas de vents locals que dominan los vents alisèus, aquestes desèrts son mens estables que los d'autres tipes. En ivèrn, de nèblas, produitas pels corrents freds ascendents, sovent cobrisson los desèrts costièrs coma un mantèl blanc que bloca las radiacions solaras. Los desèrts costièrs son relativament complèxes, que son los produches de sistèmas terrèstres, oceanics e atmosferics. Un desèrt costièr, lo d'Atacama, es lo mai sec de la Tèrra. Una pluèja mejana i es d'un millimètre o mai - e aquò un còp cada cinc o vint ans.
Las dunas en forma de luna montanta son comunas dins los desèrts costièrs, coma lo Namib, en Africa, ont prevalon los vents del continent sus la mar.
Desèrts de monson[modificar | modificar la font]
Monson, derivat d'un mot arabi que significa « sason », designa un sistèma de vents amb retorn sasonièr accentuat. Las monsons se desvolopan en responsa a de variacions de temperatura entre continents e oceans. Los vents alisèus del sud de l'Ocean Indian, per exemple, vuejan de pluèjas importantas en Índia qu'arriban per la còsta. Quand la monson travèrsa Índia, pèrd son umiditat sul pendís oriental de la cadena montanhosa d'Aravalli. Lo desèrt de Rajastan en Índia, e lo desèrt Thar en Paquistan, fan partida d'una region de desèrts de monson a l'oèst d'aquesta cadena de montanhas.
Desèrts polars[modificar | modificar la font]
Los desèrts polars son d'airals amb de precipitacions annalas inferioras a 250 mm e una temperatura mejana del mes mai caud de l'an inferiora a 10 °C. Los desèrts polars de la planeta cobrisson gaireben 5 000 000 km2 e son principalament de leits de ròcas o planas de gravas. Las dunas de sabla son pas tipicas d'aquestes desèrts, pasmens de dunas de nèu se pòdon formar dins las zonas que las precipitacions localas i son pus abondantas. Las variacions de temperatura dels desèrts polars superan sovent lo punt de congelacion de l'aiga. Aquesta alternança gèl-desgèl daissa de marcas caracteristicas pel sòl, qu'arriban fins a 5 m de diamètre.
Las vals secas d'Antartida son demoradas liuras de glaç fa de miliards d'ans. Dins los camps de glaç permanents s'encontran d'ecosistèmas simples. Subre la nèu vièlha se desvolopan d'algas, los nutriments tendon a se concentrar per mesura que nèu e glaç s'evaporan. D'unas d'aquestas algas son de color roja brilhanta. Existisson d'ecosistèmas marins actius dins lo glaç e dins l'aiga, jos la granda mar de glaç que cobrís l'ocean polar. Un ecosistèma diversificat d'algas e pichon consumaires viu sul costat inferior del glaç; aquestes sistèmas utilizan la lutz solara que penètra lo glaç durant l'estiu, coma font d'energia. Las aigas que rajan dejós del glaç tanben carrejan de matèria organica produita dins d'autres luòcs, en fornir de manjar a una populacion importanta de peisses. Fòrça mamifèrs marins vivon de la pesca; aital, fòcas, òrcas (balenas) e orses polars son al cap de la cadena alimentària polara. D'unas espècias de peisses e anfibians que vivon jos las aigas congeladas encara demòran desconegudas de l'òme.
Paleodesèrts (desèrts « fossils »)[modificar | modificar la font]
Las recèrcas dins las mars de sabla (vastas regions de dunas) ancianas, los cambiaments dins los bacins lacustras, las analisis arqueologicas e de vegetacion indican que las condicions climaticas cambièron considerablament dins de vasts espandis de la planeta dins un passat geologic recent. Durant los 12 500 darrièrs ans, per exemple, d'unes desèrts foguèron ben mai arides qu'o son uèi. Aperaquí 10% de la tèrra situada entre las latituds 30° N e 30° S es uèi cobèrta per de mars de sabla. Pasmens, 18 500 ans avans, las mars d'arena formavan doas imensas cinturas qu'ocupavan gaireben 50% d'aquesta zona. Coma uèi, las selvas tropicalas e las savanas ocupavan la zona entre aquestas doas faissas.
De sediments fossils de desèrts datats fins a 500 milions d'ans foguèron trapats dins fòrça partidas del glòbe. De traças de sediments de dunas foguèron trapats dins d'endreches que uèi son pas desertics. Fòrça d'aquestas "relíquias" de dunas uèi recebon entre 80 e 150 mm de pluèja per an. D'unas ancianas regions de dunas son ara ocupadas per de selvas tropicalas umidas.
Las montanhas de l'endrech sonat Sand Hills son un camp de dunas inactiu de 57 000 km² del centre de Nebraska. La mar d'arena màger de l'emisfèri occidental es uèi estabilizada per la vegetacion, e recep a de 500 mm de pluèja per an. Las dunas de Sand Hills atenhon 120 m de nautor. Lo desèrt de Kalahari en Africa es tanben un paleodesèrt.
Desèrts sus d'autras planetas[modificar | modificar la font]
Mart es unica demest las autras planetas del Sistèma Solar que s'i identifican de fenomèns eolians. E mai que la pression atmosferica a sa superfícia siá sonque de 1% de la terrèstra, la circulacion atmosferica sus Mart forma una mar de sabla circumpolara de mai de 5 000 000 km2, mai que las mars de sabla màgers de la Tèrra. Las mars de sabla marcianas son formadas mai que mai de dunas en forma de mièja luna dins d'airals plans pròches de la calòta polara de glaç del nòrd de la planeta. De camps de dunas menors ocupan lo fons de fòrça cratèrs de las regions polaras marcianas.
Definir un desèrt sonque per l'abséncia de pluèja, sens tanben considerar los factors eolians, classificariá coma tal totes los fenomèns similars a aqueste fòra de nòstra planeta. L'unic còrs celestial ont se considèra possible qu'existiscan de precipitacions es Titan, una luna de Saturne; el a pas d'aiga en estat liquid, mas es possible qu'aja de metan e d'autres idrocarburs en estat liquid.
Caracteristicas dels desèrts[modificar | modificar la font]
L'arena cobrís sonque 20% dels desèrts terrèstres. La màger part de l'arena es dins de "lençòls" d'arena e bancs d'arena — vastas regions de dunas onduladas que semblan a las ondas de la mar.
Gaireben 50% de las superfícias dels desèrts son de planas ont i a una a accion eoliana - que bolega los pichons grans de sabla - descobrís las gravas compausadas mai que mai de pèiras rufas, o de pèiras aredondidas.
D'autras superfícias de tèrras aridas se compausan de leits de pèiras aflorantas, de sòls desertics e depaus fluvials, inclusent depaus alluvials, leits secs, lacs de desèrt e oasis. Los afloraments de leits de pèiras apareisson sovent coma de monts pichons, enrodats per de planas erodadas espandidas.
Los oasis son de luòcs ont la vegetacion es irrigada per de fonts sostèrranhas, poses o per irrigacion. Fòrça son artificials. Los oasis son sovent los unics luòcs dels desèrts que permeton als òmes de cultivar e de i poder viure.
Sòls[modificar | modificar la font]
Los sòls que se forman dins los climas arides son subretot minerals amb pauc de matèria organica. Una acumulacion repetida d'aiga dins d'unes sòls forma fòrça depaus de sal. Lo carbonat de calci precipitat d'una solucion pòt cimentar l'arena e las gravas en blòts durs, qu'arriban d'aténher d'espessors de 50 m.
Lo caliche es un depaus rogenc, gaireben marron, o que tira cap al blanc, encontrat en fòrça sòls de desèrt. Apareis normalament jos forma de noduls o coma cobertura de granelets minerals formats per l'interacion complicada entre l'aiga e lo gas carbonic liberat pel racinum de las plantas o per la descomposicion de la matèria organica.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
La majoritat de las plantas del desèrt son tolerantas a la secada e a la salinitat, per exemple las xerofitas. D'unas emmagazinan d'aiga dins sas fuèlhas, raices e cambas. D'autras plantas del desèrt an de longas raices que penètran fins al jaç freatic (lençòl freatic o toalha freatica) en fixar lo sòl e evitan l'erosion. Las cambas e fuèlhas d'unas plantas reduson la velocitat superficiala dels vents que carrejan d'arena, en protegir aital lo sòl de l'erosion.
Los desèrts an normalament una cobèrta vegetala escampilhada pasmens fòrça diversificada. Lo desèrt de Sonora, al sud-oèst dels EUA, possedís la vegetacion desertica pus complèxa de la Tèrra. Los cactus gigants saguaro provesisson de nises als aucèls del desèrt e foncionan coma d'arbres. Lo saguaro creis lentament mas pòt viure fins a dos cents ans. A nòu ans, fan aperquí 15 cm de nautor. A 75 ans, los cactus desvolopan sas primièras brancas. Quand son totalament adultes, los saguaro atenhon 15 m de nautor e pesan gaireben 10 tonas. S'encontran dins lo desèrt de Sonora e renfòrçan l'impression de que los desèrts son de mitans rics en cactus.
Sonque dos cactus son normalament considerats comas de plantas dels desèrts, los autres tipes s'adaptan a la vida en mitan arid. Son inclusas de plantas de las familhas dels peses e dels virasolelhs. Los desèrts freds an coma vegetacion predominanta de graminèas e d'arbusts.
Aiga[modificar | modificar la font]
La pluèja tomba de còps que i a dins los desèrts, e las tempèstas i son sovent violentas. Un recòrd de 44 mm en 3 oras de pluèja ja foguèt enregistrat en Sahara. Las grandas tempèstas de Sahara pòdon vuejar gaireben un millimètre d'aiga per minuta. De canals normalament secs, sonats wadis (rècs), se pòdon emplir d'aviat per de pluèjas subtas e venir perilhós.
Malgrat lo pauc de pluèja que tomba dins los desèrts, aquestes recebon d'aiga que raja de fonts efemèras, alimentadas per la pluèja e nèu de montanhas vesinas. Aquestes corrents emplisson los canals amb un jaç de fanga e frequentament transpòrtan de quantitats considerablas de sediment pendent un o dos jorns. Malgrat que la majoritat dels desèrts se situan dins de bacins amb drenatge tancat o interior, unes rares desèrts son atraversats per de rius 'exotics', es a dire, amb una font e un cors situat fòra d'una zona desertica. Tals rius infiltran pel sòl e pèrdon per evaporacion de grandas quantitats d'aiga dins sas jornadas passadas pels desèrts, pasmens los seus volums d'aiga son tals que mantenon lor perennitat. Nil, Colorada e lo Fluvi Jaune son de rius exotics que rajan al mitan de desèrts per portar sos sediments fins a la mar.
Los lacs se forman ont la pluèja o l'aiga de desgèl al dintre dels bacins de drenatge es sufisenta. Los lacs dels desèrts son geralament plans, temporaris e salats. Per aquestas rasons son generalament de fonsor redusida, e la fòrça del vent pòt far s'espandir las aigas del lac sus de nombroses quilomètres carrats. Quand los lacs pichons se secan, daissan una crosta de sal al fons. Un jaç plan format d'argila, de fanga o d'arena encrostadas amb de sal e conegut coma salar, o, en Mexic, "playa". I a mai de cent "playas" dins los desèrts nòrd-americans. Fòrça son de relíquias de grands lacs qu'existissián durant la darrièra èra glaciària, gaireben dotze mila ans avans. Lo Lac Bonneville èra un lac amb 52 000 km² e gaireben 300 m de fonsor entre Utah, Nevada e Idaho durant la darrièra glaciacion. Uèi las rèstas del Lac Bonneville incluson lo Grand Lac Salat en Utah, lo Lac Utah e lo Lac Sevier. Coma las "playas" de uèi son de sòls arids formats durant un passat pus umid, porgisson d'indicacions utilas sus los cambiaments climatics.
Los terrens plans del fons dels ancians lacs e "playas" fan d'excellentas pistas per de corrida e per los avions e veïculs espacials. De Recòrds de velocitat en veïculs terrèstres son comunament establits sus la nomenada Bonneville Speedway, una pista situada al fons del Grand Lac Salat. Los veïculs espacials americans aterrisson sus la "playa" de Rogers Lake, basa aeriana d'Edwards, en Califòrnia.
Ressorsas mineralas[modificar | modificar la font]
De depaus minerals se formèron, e foguèron enriquits o preservats per los procèssus geologics pròpris a las regions aridas, coma consequencia del clima. L'aiga dins lo sòl lixivia los minerals e los torna depausar dins de zonas pròchas del lençòl freatic. Aqueste procèssus de lixiviacion concentra aquestes minerals en depaus que se pòdon prospectar.
L'evaporacion de las tèrras aridas aumenta l'acumulacion minerala dins de zonas ont se forman de lacs temporaris. Las "playas" pòdon èsser fonts de depaus minerals formats per evaporacion. L'evaporacion dins de bacins tancats precipita los minerals coma lo gip, las sals (inclutz lo nitrat de sòdi, e lo clorat de sòdi) e los borats. Los minerals formats dins aquestes depaus aprèp evaporacion dependon de la composicion e de la temperatura de las aigas salinas al moment de lor formacion.
De depaus d'evaporacion significatius son presents dins los desèrts del Grand Bacin dels EUA, depaus que foguèron famoses durant l'exploracion e après transportats sus l'esquina de muòls de la Val de la Mòrt e tanben en camin de fèrre. Lo bòr, obtengut del borax e dels borats depausats, es un element essencial de la manufactura del veires, ceramicas, esmalts, produches quimics per l'agricultura e farmaceutics. De grandas quantitats de borats son traitas dels depaus d'evaporacion en Califòrnia.
Lo desèrt d'Atacama, en Chile, es unic demest los desèrts del mond en tèrmes d'abondància de minerals salins. Lo nitrat de sòdi (salitre) foguèt esplechat per la fabricacion d'explosius e fertilizants en Atacama dempuèi la mitat del sègle XIX. Gaireben 3 milions de tonas metricas foguèron esplechadas durant la Primièra Guèrra Mondiala.
Demest los minerals de valor encontrats dins las zonas aridas de la Tèrra, i a lo coire dins los desèrts dels EUA, Chile, Peró e Iran; minerals de fèrre, plomb e zinc en Austràlia; oxid de fèrre en Turquia; e de depaus d'aur, argent e uranium en Austràlia e als EUA. Los minerals non metallics coma lo berilli, mica, liti, argilas, pèira ponce e escória tanben se tròban dins las regions aridas. Lo carbonat de sòdi, sulfats, borats, nitrats e compausats de liti, bròme, iòde, calci e estronci venon de la sedimentacion e evaporacion de las aigas salinas pròchas de la superfícia, formadas dins d'aigas sosterranhas, en general durant los periòdes geologics recents.
La formacion de Green River en Colorado, Wyoming, e Utah conten de depaus alluvials e salats d'evaporacion creats dins un enòrme lac que son nivèl varia pendent de milions d'ans. Los depaus economicament importants de bicarbonat de sòdi idratat, e de grands depaus de xisto betuminós foguèron creats en mitans arids.
D'unas de las zonas mai productivas en petròli de la Tèrra se tròban en regions aridas e semiaridas d'Africa e de l'Orient Mejan e mai que los jaciments de petròli se foguèron formats originalament dins lo leit de la mar. Los cambiaments climatics recents transformaran aquestas zonas en regions aridas.
D'autres jaciments de petròli, pasmens, pòdon aver agut una origina eoliana, e actualament se tròban en zonas umidas. La region de Rotliegendes, un jaciment de petròli de la Mar del Nòrd, es associada amb de depaus per evaporacion. Fòrça dels principals jaciments petrolifèrs dels EUA pòdon aver per origina l'arena levada pel vent. D'ancians depaus alluvials pòdon tanben contenir d'idrocarburs.
Qualques desèrts del mond[modificar | modificar la font]
- Los 9 desèrts màgers del mond:
Africa[modificar | modificar la font]
Americas[modificar | modificar la font]
Asia-Pacific[modificar | modificar la font]
- Desèrt de Gòbi o desèrt de Mongolia; Taklamakan (en China).
- Desèrt de Kara Kum en Asia Centrala.
- Kyzyl Kum en Cazacstan e Ozbequistan
- Negev al sud d'Israèl
- Desèrt de Judèa, a l'èst d'Israèl e de Palestina
- Los desèrts d'Austràlia
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Bruno Doucey, Alain Morel, Catherine Boudier, Gilbert Conan, Charlotte de Montigny (2006). Edicions Robert Laffont: Le livre des déserts : Itinéraires scientifiques, littéraires et spirituels (en francés). ISBN 2221099664.
Théodore Monod (2005). Edicions Agep: Déserts (en francés).
Jacques Verdiel (2005). Edicions Amalthee: Les Déserts (en francés).
Jean-Loïc Le Quellec, Guy Barthèlemy (1999). Edicions Flammarion: L’ABCdaire des déserts (en francés). ISBN 2080124706.


text:
Granada
Granada es una vila andalosa. Es capitala de la província de Granada dins la comunautat autonòma espanhòla d'Andalosia. Sa populacion èra estimada a 236 207 abitants en 2007. Sa superfícia totala es de 88 km².
Es situada al pè de la Sierra Nevada, al jonhent de tres rius: Beiro, Darro, e Genil. La vila foguèt situada istoricament a la crosada de las influéncias musulmana, josieva e crestiana e es famosa per la preséncia del palais fortalesa de l'Alhambra, lo monument mai visitat d'Espanha tota. D'exemples bèls de l'arquitectura Almohada se pòdon admirar dins las partidas preservadas del quartièr d'Albaicín. La vila es tanben una ciutat modèrna que possedís un aeropòrt important e una universitat renommada.
Monuments[modificar | modificar la font]
- Alhambra
- Albaicín
- Generalife
- Catedrala de Granada
- Capèla reiala de Granada
- Sacromonte
- Chartrosa de Granada


text:
Villes et mairies du District de Locarno (129)
Liste des communes
Locarno
Ville de Locarno, localité de la Suisse de 14 000 habitants.
La mairie de Locarno a une adresse e-mail et un site Internet.
Minusio
Ville de Minusio, localité de la Suisse de 6 700 habitants.
La mairie de Minusio a une adresse e-mail et un site Internet.
Losone
Ville de Losone, localité de la Suisse de 6 300 habitants.
La mairie de Losone a une adresse e-mail et un site Internet.
Ascona
Ville de Ascona, localité de la Suisse de 5 300 habitants.
La mairie de Ascona a une adresse e-mail et un site Internet.
Gordola
Ville de Gordola, localité de la Suisse de 4 200 habitants.
La mairie de Gordola a une adresse e-mail et un site Internet.
Muralto
Ville de Muralto, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Muralto a une adresse e-mail et un site Internet.
Tenero-Contra
Ville de Tenero-Contra, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Tenero-Contra a une adresse e-mail et un site Internet.
Brissago
Village de Brissago, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Brissago a une adresse e-mail et un site Internet.
Magadino
Village de Magadino, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Magadino a une adresse e-mail.
Cugnasco-Gerra
Village de Cugnasco-Gerra, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Cugnasco-Gerra a une adresse e-mail et un site Internet.
Lavertezzo
Village de Lavertezzo, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Lavertezzo a une adresse e-mail.
Verscio
Village de Verscio, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Verscio a une adresse e-mail et un site Internet.
Intragna
Village de Intragna, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Intragna a une adresse e-mail et un site Internet.
Orselina
Village de Orselina, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Orselina a une adresse e-mail et un site Internet.
Tegna
Village de Tegna, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Tegna a une adresse e-mail.
Contone
Village de Contone, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Contone a une adresse e-mail.
San Nazzaro
Village de San Nazzaro, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de San Nazzaro a une adresse e-mail et un site Internet.
Cavigliano
Village de Cavigliano, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Cavigliano a une adresse e-mail.


text:
Pòl geografic
Un pòl geografic es, en geografia, un punt, una de las doas extremitats de l'axe de rotacion d'un astre, per exemple la Tèrra.
Un astre possedís doncas dos pòls geografics, situats a 90° de son eqüator, de part e d'autra d'aquel. Se l'astre es esferic, los dos pòls son situats a meteissa distància de l'eqüator.
Dins lo cas de la Tèrra, l'extremitat nòrd de l'axe de rotacion es nomenada pòl Nòrd e se situa a 90° de latitud nòrd. L'extremitat sud es nomenada pòl Sud e se situa a 90° de latitud sud.
En cartografia, los pòls pòdon servir de punt de referéncia per las mesuras.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo site educatiu de la Fondacion Polara Internacionala [1]


text:
1151
Aquesta pagina concernís l'an 1151 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt de Suger (13 de genier) qu'èra estat lo conselhier principau dei rèis Loís VI e Loís VII e lo regent dau Reiaume durant la Segonda Crosada. Sa mòrt entraïnèt l'acomençament de la guèrra entre lo rèi dei Francs e lo còmte d'Anjau Jaufre lo Bèu. Lo pretèxte foguèt la captura dau senescau dau rèi en Peitau. En repòsta, lei fòrças reialas prenguèron la fortalesa d'Arques. La guèrra contunièt fins au mes de julhet e una prepausicion d'arbitratge de Bernard de Clairvaux. Après quauquei provocacions, lo duc acceptèt de liberar son presonier e demandèt a son fiu Enric — duc en títol — de jurar fidelitat au rèi. Moriguèt de malautiá lo 7 de setembre laissant sei fèus (Anjau, Maine e Torena) a son fiu.
En octòbre-novembre, Loís VII e Alienòr realizèron un viatge dins lei províncias dau Reiaume. En l'abséncia de Suger, lei tensions èran tornarmai vengudas importantas. De mai, l'abséncia d'eiretier èra tanben un problema grèu per lo futur de la dinastia. Lo principi d'un divòrci èra probablament ja acceptat car mai d'un agent reiau foguèt caçat d'Aquitània a partir de la fin de l'annada (→ 1152).


text:
Napolitan
Lo napolitan (en napolitan: napulitano, en italian napoletano), es una lenga romanica parlada a Nàpols e dins sa region, Campània, e mai dins d'unas regions vesinas. Una lei de la region de Campània del 14 d'octobre de 2008 reconeguèt lo napolitan coma lenga de protegir.
Qualques fonts, coma Ethnologue, incluson dins lo meteis grop lingüistic napoletanocalabrés [1] los dialèctes del sud de Laci, del sud de Marchas, Abruç, Molise, Basilicata, del nòrd de Calàbria, e del nòrd e del centre de Polha, çò qu'amassariá aperaquí 7 milions de locutors natius teorics.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Los dialèctes napolitans son presents dins una granda part de l'Itàlia del Sud continentala, istoricament units a l'epòca del Reialme de Nàpols e del Reialme de las Doas Sicílias, e incluson a mai del napolitan pròpriament dich, l' irpino, lo cilentano, l' ascolano, lo teramano, l'abrucés oriental adriatic, l' abrucés occidental, lo molisano, lo dauno-appenninico, lo garganico, l' apulobarese, lo lucano, e lo cosentino.


text:
Anèm, lo principal interessat va respondre
Ah, la question del look. Aquela videò es vièilha ara e ai daissat tombar las caussuras. Pòdi comprendre qu'aquò jaina mas un look correspond a un estat d'esperit del moment qu'assumi. A l'estivada, èra lo primièr concèrt e benlèu que me cercavi un pauc quant a l'aparença a donar a aquel project. Mas copina ditz qu'aquela caussuras son bonas per las inondacions dins Var.
Per çò qu'es del trach nègre sus l'uèlh, es pas una falsa cicatriça mas una referenci a una tradicion indiana. En mai de la simbolica, n'ai de besonh per montar sus l'empond, coma un ritual que me permet de daissar tot lo demai darrèr. Libre a cadun de l'apreciar o pas, mas es per ieu una necessitat.
La musica d'Eydolon es çò qu'es e l'assumàm, tant ela coma los vestits o lo demai. Ne va de metèis per la critica, qu'es totjorn bona a prendre. E anàm esperar que lo fach que los unes deteston vòl dire que maites aiman fòrça
.
Per contre, per èsser onèste (es pas lo cas aicí, urosament), n'avèm un sadol que lo public occitan nos parle unicament de saber se sèm tròp tradicionals o pas pro. Los Artús son d'accòrdis amb aquò: lo puritanisme en musica, es una plaga.


text:
06/09/2016
Daus òmes que tomban, per Joan Ganhaire, episòde 5
E quo es partit per La Bòla, sur la dralha de madama Fleury, noveu nom de la Natalena...
L’aviá plan coneguda, la Natalena, brava dròlla, genta coma tot, que era demorada tres ans au 36, s’era maridada coma un òme un pauc mai ageat qu’ela, tots dos eran demorats quí benleu sieis mes, e puei, lo malor. Lo paubre era tombat dau cirier, tenetz ,lo que i a, pareis, dins lo pitit vergier dau 36, lo vesetz, vautres ? òc plan, lo vesem. Mòrt de plan còp. La paubra dròlla cuget pas se’n raviscolar. Los vesins fagueren tot çò que pogueren per l’aidar, puei un jorn, ‘la laisset lo país, qua’iment sens ren dire, mas quauques còps de fiaus, trapats per las fenestras dubertas, avián assabentat la vesina dau 34 qu’ela ‘viá trobat dau trabalh sus la còsta, dins un cafe o un restaurant dich daus Tamaris dau costat de la Bòla. Mas vos parle quí de i a benleu quaranta ans, ent’es aura ? A son nom, quo era pus Daumonteil, quo era Mma Fleury , vòle dire Vva Fleury. Anetz, bomba, la Bòla, tant que la dralha es frescha…
La Bòla, la Baula, coma escriven aici, quo es quauquaren, daus quilometres de plaja, daus quilometres de bastiments nuòus boirats a quauques vestigis dau segle XIX. A la sason, quò deu i fermijar de monde en canaçons de banh, mas au mes de març, un dimercres a nuech tombada, i a pas grand monde per t’assabentar. Fauguet segre lo baloard de la Plaja que sec l’ocean, dins un sens mai dins l’autre per trobar nòstre cafe brassariá dau Tamaris. Era dubert, quo era desjà ‘na chança, perque tot au long de la lonja corba, cafes de la Plaja, de l’Ocean, daus Brisants, de la Marina, de la Peirada, dau Vent Ploiau, avián nonmas a perpausar daus volets barrats, daus rideus baissats, e dins los melhor cas, de las plancartas marcant una data mai o mens luenh de dubertura. Mas aus Tamaris, quo era pas parier, mai si i’viá queraque pas grand monde. Quauques cobles de vielhs fasián mina de s ‘aisinar, bevetant quauqua liquossiana d’avant disnar. (De segre)
Joan Ganhaire
18:50 Publié dans Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Replanat de Miuvachas
Lo replanat de Miuvachas, apelat Montanha Lemosina en Lemosin, es un grand plan granitic d'Occitània, en Lemosin. Sa superficia es de 3 300 km². S'estend per sa màger part subre lo departament de Corresa e desbòrda tanben sus lo sud de Cruesa e l'est de la Nauta Vinhana. Fai partida dau Massís Centrau e, mai precisament, daus monts de Lemosin, que n'ocupa la part orientala. Son altitud vària de 500 m, au nòrd e a l'oest, a prep de 1 000 m en son centre.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Landa de brugas sul replanat de Genciòus, amb pression boscatièra marcada e tancadura dau paisatge
-
-
Grands espacis erbós près de Pèira Levada
-
Cobèrt boscatièr près de Sent Sestari


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Martin Karplus (Viena, Àustria, 15 de març de 1930) es un quimista d'origina austriaca. Es professor emerit de quimia a l'Universitat d'Harvard e es tanben director del Laboratòri de Quimia Biofisica, un laboratòri qu'amassa lo CNRS e l'Universitat d'Estrasborg.
Lo 9 d'octobre de 2013 recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2013, amassa amb Michael Levitt e Arieh Warshel pr'amor del "desvolopament de modèls a multiescala per de sistèmas quimics complèxes".


text:
Creta
Creta (Kpήtn, Kriti en grèc modèrne, Krētē en grèc ancian) es una illa de la Mar Mediterranèa sus lei confinhs meridionaus de la mar Egèa. Èra ancianament nomenada Càndia, qu'es tanben l'autre nom d'Irakleio, la capitala de l'illa.
Restacada a Grècia en 1913, Creta n'es una dei tretze regions administrativas (periferias). Foguèt lo brèç de la brilhanta civilizacion minoïca —qu'aviá per centre Cnòssos—, la pus anciana civilizacion de Grècia, e una dei premieras d'Euròpa.
D'activitat tradicionalament mai que mai agricòla, es venguda una destinacion toristica importanta, particularament per sei sites naturaus (mar e montanha), istorics e arqueologics.
Leis abitants de Creta son lei cretés e lei cretesas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Creta separa la mar Egèa de la mar de Libia. Es l'illa mai granda de Grècia, e la cinquena de Mediterranèa per la superfícia (8336 km2), après Sicília, Sardenha, Chipre e Corsega. Sa populacion es de 623 666 abitants (estimacion de 2005) que la gròssa majoritat d'entre elei rèstan sus la còsta septentrionala.
L'illa es alongada (260 km de lòng) e estrecha (de largor compresa entre 12 et 57 km); a aperaquí 1000 km de còstas fòrça retalhadas. Lo relèu es mai que mai montanhós, e lei planas ocupan ren qu'una part modèsta dau territòri: la principala es la plana litorala de Messarà, dins lo sud. L'illa es traversada en tota sa longor per una auta cadena de montanhas formada principalament de tres massís calcaris; son, d'oèst a èst:
- Lefka Ori (« lei montanhas blancas ») que culminan au mont Pachnes, a 2452 m
- Lo mont Ida (o Psiloritis) dins lo centre, onte se tròba lo ponch pus aut de Creta, a 2456 m
- Lo mont Dikti, que sa cima s'enauça a 2146 m
Clima[modificar | modificar la font]
Creta es escambarlada subre doas zonas climaticas: la mediterranèa (qu'es predominanta) e la nòrd-africana. Ansin, lo clima cretés es temperat, per l'essenciau. L'atmosfèra pòt èsser pron umida, especialament près de la mar. Leis ivèrns son doç: la nèu es quasi desconeguda dins la baissa (mai es frequenta en montanha entre novembre e mai). La còsta meridionala, comprenent la plana de Messarà e lo massís litorau d'Asteroussia, es dins l'airau climatic nòrd-african: ailà i a netament mai de jorns solelhats e de calorassa; lei paumiers i fruchan e d'aucèus migrators coma lei dindoletas i rèstan en fach tot l'an.
Economia [2][modificar | modificar la font]
L'economia de Creta es en evolucion rapida. Lo sector primari (agricultura), preponderant pendent de sègles, es encara pron important, mai s'es reduch quasi de mitat en valor entre 1995 e 2002 (de 21,4% a 11% dau PIB). Lei tenements son pichons e aparcelats, l'irrigacion gaire desvolopada. Es de senhalar l'importància dei culturas tradicionalas, en particular oliviers (que se ne còmpta 35 000 000) e vinhas. Lo sector segondari (10,7% dau PIB en 2002) es representat essencialament per l'industria agroalimentària, ambé d'entrepresas pichonas, alevat lei cooperativas. Creta es una gròssa productritz d'òli d'oliva: en 2004, ambé 154 211 tonas, assegurèt 46% de la produccion grèca. Lo sector terciari es vengut, de fòrça, lo pus important (78,3% dau PIB en 2002). Es de notar la creacion pron recenta (dins leis annadas 1980) d'establiments universitaris d'ensenhament e de recèrca; entre elei, l'Institut de Biologia e de Genetica Marinas, conegut internacionalament.
Dempuei leis annadas 1970, lo torisme s'es fòrça desvolopat; es vengut l'activitat economica principala de l'illa, e 40% deis emplecs en Creta ne dependon directament o indirectament. Fòrça abitants trabalhan au còp dins l'agricultura e lo torisme. En 2005, Creta èra, per òrdre d'importància, la segonda region toristica de Grècia, recebent mai de 2 500 000 visitaires dins l'an.
L'illa a tres aeropòrts: l'aeropòrt internacionau Nikos Kazantzakis a Irakleio, l'aeropòrt militar Daskalogiannis a La Canèa e l'aeropòrt civil de Sitia, creat recentament.
Administracion[modificar | modificar la font]
Creta es devesida administrativament en quatre prefecturas:
- Prefectura d'Irakleio (capluòc Irakleio)
- Prefectura de Rethimno (capluòc Rethimno)
- Prefectura de La Canèa (capluòc La Canèa)
- Prefectura de Lasithi (capluòc Hagios Nikolaos)
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Rapòrt de l'OCDE publicat en 2005: POLITIQUES TERRITORIALISÉES DE DÉVELOPPEMENT RURAL ; CRÈTE, GRÈCE (ÉTUDE DE CAS) [1]
- Site de l'Institut de Biologia e de Genetica Marinas [2]


text:
Octeville-sur-Mer
Octeville-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat sul marge drech de la Seine, a sièis quilomètres del Havre, en lo costat de Montivilliers.
Del fach de la siá situacion prèpa del Havre, lo aeropòrt a situat en partida sus la municipalitat de Octeville-sus-Mar, la longitud de las falaises de la còsta de Albâtre, amb una vista imprenable sus la Mange.
La façada maritima es d'aperaquí 6 km #que lo intégralité n'a situat a una altitud compresa entre 80 e 100 m del fach dels falaises. L'accès a la mar se fa al mejan de camins talhats a flanc de falaise e #qu'es necessari de manténer regularament. N'efièch, lo érosion aital coma la vegetacion abondiua reten rapidament aqueles camins impracticables se son pas mantenguts.
La preséncia d'aqueles camins a retut possible per la conformation naturala de las falaises de Octeville-sus-Mar #que presentan la particularité d'aver bassas-falaises. A la diferéncia de las falaises del tipe d'aquelas de Étretat #que son abruptes, dels falaises de Octeville-sus-Mar son en pendent mai doç amb escalones successius. Tot en se tròba bas éboulis (#que la pendenta mièja n'es d'aperaquí 45°). Los scientifics trucan aquela part la pré-falaise del temps que los abitants del vilatge parlan de bassas-falaises.Veire esquèma en copa de las falaises. S'i tròba calcaires e dels marnes del Kimméridgien ont son piégés de nombroses fossils e quitament exceptionnellement de las rèstas de dinosaures.
Cette commune est située sur la rive droite de la Seine, à six kilomètres du Havre, dans le canton de Montivilliers.
Du fait de sa situation proche du Havre, l'aéroport est situé en partie sur la commune d'Octeville-sur-Mer, le long des falaises de la côte d'Albâtre, avec une vue imprenable sur la Manche.
La façade maritime est d'environ 6 km dont l'intégralité est située à une altitude comprise entre 80 et 100 m du fait des falaises. L'accès à la mer se fait au moyen de chemins taillés à flanc de falaise et qu'il est nécessaire d'entretenir régulièrement. En effet, l'érosion ainsi que la végétation abondante rendent rapidement ces chemins impraticables s'ils ne sont pas entretenus.
La présence de ces chemins est rendue possible par la conformation naturelle des falaises d'Octeville-sur-Mer qui présentent la particularité d'avoir des basses-falaises. À la différence des falaises du type de celles d'Étretat qui sont abruptes, des falaises d'Octeville-sur-Mer sont en pente plus douce avec des étages successifs. Tout en bas on trouve des éboulis (dont la pente moyenne est d'environ 45°). Les scientifiques appellent cette partie la pré-falaise alors que les habitants du village parlent de basses-falaises.Voir schéma en coupe des falaises. On y trouve des calcaires et des marnes du Kimméridgien où sont piégés de nombreux fossiles et même exceptionnellement des restes de dinosaures.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Octeville provendriá d'un colon scandinave, Otti, testificat al Sègle X[1].
D'unas autras fonts prepausan una étymologie en provenent de octo e villa, lo pòble i auriá #èsser constituit pel regroupement d'uèch caserius.
Le nom d'Octeville proviendrait d'un colon scandinave, Otti, attesté au Sègle X[2].
D'autres sources proposent une étymologie provenant de octo et villa, le village aurait été constitué par le regroupement de huit hameaux.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Lo retorn de Guillaume lo Conquistador a Octeville-sus-Mar », en Patrimòni normand d'agost-en octòbre 2007, n°63, pàg.50-51
- ↑ « Le retour de Guillaume le Conquérant à Octeville-sur-Mer », dans Patrimoine normand d'août-octobre 2007, n°63, p.50-51


text:
Arrianisme
L'arrianisme èra una tendéncia teologica dau cristianisme basada sus leis estudis e leis ensenhaments d'Arri (256-336). Fòrça populara pendent l'Empèri Roman e lei premiers sègles de l'Edat Mejana, foguèt qualificada d'eretgia au sègle IV. Pasmens, aquela condemnacion foguèt pas sufisenta car mai d'un emperaire roman, coma Constantin Ièr, o mai d'un pòble barbar coma lei Gòts èran arrians. Ansin, una tiera de concilis se debanèron dins lo corrent dau sègle IV sus la question arriana que foguèt finalament condemnada definitivament. Puei, la desparicion dei reiaumes barbars arrians entraïnèt aquela de l'arrianisme.