text:
Demografia de Japon
Japon es lo primièr país asiatic que coneguèt un regim demografic modèrn,e que coneis a l'ora d'ara una post-revolucion demografica. Es tanben un dels païs del mond mai amenaçats per una diminucion de sa populacion. L'esperança de vida i es fòrça nauta (83,7 ans en 2013) e l'envielhiment plan accentuat. Etnicament es un país omogonèu amb de minoritats pauc importantas demograficament. Reçaup relativament pauc d'estrangièrs per un país desvolopat (1,8% en 2014). Sa populacion es estimada a 127 000 000 en 2015 après lo maximum de 128 057 352 del recensament de 2010.
Per 2016, la populacion es estimada a 126 700 000[1].
Somari
- 1 Composicion etnica, lingüistica e religiosa
- 2 Demografia Istorica
- 3 Situacion actuala e recenta
- 4 referéncias
Composicion etnica, lingüistica e religiosa[modificar | modificar la font]
Composision etnica[modificar | modificar la font]
Lo Japon foguèt longtemps un païs omogenèu al ponch de vista etnica. L'etnia dominanta, la japonesa, deviá comptar amb una sola minoritat ( los Ainos) qu'èran concentrats dins lo nòrd del païs e qu'èran pauc nombroses.
Los forestièrs an sempre constituit de minoritats pauc importantas. La situacion a cambiat recentament e lo Japon compta ara amb una communautat forestièra significativa.
I a tanben d'autres divisions socialas importantas dins la societat japonesa. Una d'elas donèt naissença a un grop los ''Buraku'', reconeguts tanben coma minoritat en mai dels Ainós e dels Okinawans.
Los Ainos[modificar | modificar la font]
Lor nombre es ben reduch. 25 000 e qualques centenats tanben en Russia. I a de segur un nombre mai grands de japoneses qu'an un rèire ainó. Lor origina es encara discutida. Lor lenga es gaireben mòrta. I aviá 15 personas qu'utilizavan la lenga dins la vida vidanta dins las 1980s. Bensai un centenat pòt entendre o parlar mai o mens l'ainó dins lo nòrd de Japon mas aquò es controversiat. Segon l'UNESCO en 2006, i aviá 304 locutors e 23 782 Ainós a Japon en 2006. Lor lenga es pasmens ensenhada a l'escòla per ensajar de la revitalizar. Es una lenga amenaçada.
Los Ryukyuans[modificar | modificar la font]
Aquela etnia se tròba dins la prefectura de Okinawa. Apertenon a la familha japonesa, lors lengas essent inclusas dins la familha de las lengas japonicas. La provincia comptava 1 391 743 estajants lo primièr d'agost de 2010. Cal pasmens considerar que una partida importanta son pas de Ryukyuans mas son venguts d'autras provincias de Japon. Los dialèctes (amami, okinawan, miyako, yaeyamà, yonaguni) son en grèu dangièr d'escantiment segon lo site l'aménagement linguistique du monde, Universitat de Laval, Canadà. Segon aquest site, cada dialècte ( o lenga segon la classificacion causida), compta mens de 100 locutors[2]. Lo site ethnologue es mai opimista e porgís una estimacion de 980 000[3] per lo sol okinawan en 2015.
Los Oroks[modificar | modificar la font]
I aviá 20 Oroks a Japon en 1989. Es un pòble tongoz. Mai de 300 Oroks vivián tanben en Russia en 2010 (Oblast de Sakhalin).
Communautats immigradas[modificar | modificar la font]
Japon es un país que, istoricament, reçaupèt pauc d'estrangièrs. Pasmens, entre 1990 e 2005, lo nombre d'estrangièrs doblèt abans de s'estabilizar dempuèi 2005. La catastròfa de Fukushima marquèt la fin de l'augmentacion numerica dels estrangièrs e, pel primièr còp dempuèi 1990, una baissa.
Evolucion del nombre d'estrangièrs entre 1990 e 2014.
Los Coreans[modificar | modificar la font]
Los Coreans son venguts a partir de las annadas 1920, per trabalhar a Japon. Lor nombre bomèt fins a ajónher gaireben 2 000 000 en 1945. Se la majoritat foguèt repatriada, una communautat demorèt que aguèt de s'acarar amb de dificultats de las bèlas per s'integrar a una societat istoricament pauc acostumada a recebre de forestièrs. En 2005, mai de 284 840 avián la ciutadanetat japonesa, als quales cal ajustar 598 687 residents. Al total, i aviá aperaquí 885 000 Coreans (0,7% de la populacion totala) en 2005. Aquel nombre es estable e se pòt estimar que son pas mai de 900 000 en 2012.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Pauc nombroses 20 ans fa ( 150 339 en 1990), èran 680 518 en 2009 (China, H.-K., Macau, Taiwan). Los etnics chineses son un pauc mai nombroses ( d'unes que i a venon de Singapor per example). Es una communautat que lo nombre créis rapidament, tot ben que siá una immigracion pauc establa e provisòria. Representavan en 2009, 0,54% de la populacion totala.
Los Filipins[modificar | modificar la font]
Aquela communautat s'es desvolopat dempuèi las annadas 1990. Comptava 211 716 residents en 2009 (1990: 49 092).
Los Brasilians[modificar | modificar la font]
Aqueles Brasilians son mai que mai de Brasilians qu'an un rèire japonés e que venguèron atraches per la prosperitat economica o lo desir de retrobar sos raices. De 56 429 en 1990, lor nombre passèt a 316 967 en 2007, e 267 456 en 2009, signe qu'aquela onda es a s'agotar. Sabon lo portugués e lo japonés.
Autres grops[modificar | modificar la font]
I a tanben 447 936 residents registrats en 2009 mas cap d'autra communautat trespassat los 100 000 membres. Se tracha mai que mai d'Asiatics, de descendents de Japonese des Peró o dels E.-U., d'Americans e de qualques Europèus. Aquela communautats dònan una cara novèla al país que compta amb una communautat anglofòna de mai de 90 000 membres. I a tanben 60 000 ispanofòns (mai que mai Peruvians) e 10 000 francofòns. Coma l'occitan es ensenhat, qualques personas pòdon parlar la lenga blosa. Naoko Sano a publicat un diccionari occitan-japonés.
Religions[modificar | modificar la font]
Japon es un païs tradicionalament shintoista e bodista. Lo govèrn[4] estimava en 2009 que i aviá:
- 106 498 000 shintoïstas
- 76 015 000 bodistas
- 2 122 000 crestians
- 9 010 000 autres (en majoritat de movements contemporanèus)
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo japonés es la lenga mairala ( o una de las lengas mairalas) de mai de 98% de la populacion e la lenga segonda coneguda per gaireben totòm demest las minoritats.
Las autras lengas indigènas son:
1. Las lengas ryukuyanas parladas dins la província d'Okinawa ( 1 100 000 locutors siá 0,9% de la populacion, chifra discutida).
2. L' aino, un desenat de locutors.
3. L'orok, se sap pas se i a encara de locutors natius en 2016
4. Lo nikhv, se sap pas se i a encara de locutors natius en 2016
Las lengas dels estrangièrs son mai que mai: lo chinés (0,6%), lo corean (0,4%), lo tagalòg (0,1%), lo portugués (0,1%), lo vietnamian ( mens de 0,1%), l'anglés (mens de 0,1%).
Las lengas estrangièiras mai estudiadas son l'anglés, lo francés, l'alemand lo portugués, l'espanhòl, lo corean e lo chinés. L'occitan es tanben ensenhat dins una universitat.
Demografia Istorica[modificar | modificar la font]
La populacion japonesa representava 1,2% de la populacion mondiala en l'an 0 de nòstra era après decuplar a la seguida de la sedentarizacion de las populacions. En 1500, gràcias al desvolopament de la risicultura representava 3,1% de la populacion mondiala ( gaireben l'equivalent de la populacion francesa d'alavetz). Mantenguèt aquesta proporcion fins a las annadas 1960, que la casuda de la fertilitat menèt a una reduccion importanta del creis e, dempuèi 2010, a una descreissença.
Evolucion istorica de la populacion japonesa[modificar | modificar la font]
Las previsions de populacion son plan variables mas dònan en general 100 000 000 d'estatjants per 2050 e bensai 80 000 000 per 2100.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Situacion actuala e recenta[modificar | modificar la font]
Tendencias recentas[modificar | modificar la font]
La natalitat japonesa es plan flaca e Japon fa partida de las nacions amb los tausses de natalitat mai baisses del mond. La tendencia es a la baissa e, se la populacion coneis los meteisses fenomènes coma d'autres païses desvolopats, sas perspectivas son ennegresidas per una immigracion reducha que pòt pas porgir de naissenças novèlas en quantitat ( al contrari de païses coma França, E.-U. o R.-U. per exemple).
Recensament de 2010[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, i aviá 128 057 232 abitants.
Fukushima e sas consequencias[modificar | modificar la font]
Lo tsunami e l'accident nuclear de Fukushima an causat 15 844 decesses (als quales cal ajustar 3 451 desapareguts). Çaquelà, las consequéncias demograficas mai importantes foguèron ligadas a l'emigracion d'una partida dels estangièrs, inquiets de la situacion a Fukushima. Segon l'agencia japonesa d'estatisticas[8], la populacion passèt de 127 930 000 en mars a 127 710 000 en abril (siá 220 000 personas de mens en un mes). Dempuèi aquela data la populacion s'es estabilizada ( estimacion oficiala de 127 730 000 per genièr 2012) amb lo retorn o l'arribada d'estrangièrs.
Per març 2013, l'estimacion oficiala es de 126 393 679. Es basada subre l'estimacion d'un salde migratòri nulle.
L'accident de Fukushima marca istoricament la debuta de la baissa de la populacion japonesa après un maximum en 2010.
referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.census.gov/popclock/world
- ↑ L'aménagement linguistique du monde http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/asie/japon.htm
- ↑ Ethnologue edicion 2015
- ↑ http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls
- ↑ [1] table 2-25 Standardized Vital Rates and Reproduction Rates
- ↑ [2] table 2-7 Trends of Life Expectancies by Age
- ↑ http://www.japantoday.com/search?q=japan+fertility+2010
- ↑ Japan statistical agency


c: text/html

text:
Assainvillers
Sainvilé en picard ( Assainvillers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural picard del Santerre, situat a 4 km al sud-es de Montdidier, sul ancià traçat de la rota nacionala 35 (actuala RD 935)
Village rural picard du Santerre, situé à 4 km au sud-est de Montdidier, sur l'ancien tracé de la route nationale 35 (actuelle RD 935)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De nombrosas traces de fondacions ancianas an #èsser d'amassadas en la municipalitat
La capèla Santa-Geneviève, citada l'an 1301, i aguèt destruit l'an 1768[1]
De nombreuses traces de fondations antiques ont été trouvées dans la commune
La chapelle Sainte-Geneviève, citée en 1301, fut détruite en 1768[2]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nova Vas
Nova Vas est un toponyme qui peut désigner :
- en Croatie
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Brtonigla, comitat d'Istrie ;
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Kršan, comitat d'Istrie ;
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Poreč, comitat d'Istrie ;
- en Slovénie
- Nova vas, une localité située dans la commune de Bloke ;
- Nova vas, une localité située dans la commune d'Ivančna Gorica ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Miren-Kostanjevica ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Preddvor ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Sežana ;
- Nova vas nad Dragonjo, une localité située dans la commune de Piran ;
- Nova vas ob Sotli, une localité située dans la commune de Brežice ;
- Nova vas pri Konjicah, une localité située dans la commune de Slovenske Konjice ;
- Nova vas pri Jelšanah, une localité située dans la commune d'Ilirska Bistrica ;
- Nova vas pri Lescah, une localité située dans la commune de Radovljica ;
- Nova vas pri Markovcih, une localité située dans la commune de Markovci ;
- Nova vas pri Mokricah, une localité située dans la commune de Brežice ;
- Nova vas pri Šmarju, une localité située dans la commune de Šmarje pri Jelšah.


text:
Categoria:Instrument de còrdas hregadas
Los instrument de còrdas hregadas (var. instruments de còrdas fretadas) que hèn vibrar las loas còrdas en las hregant, sia au mejan d'un arquet (com dens lo cas deu vriulon), sia dab ua arròda (com ac hè la sonsaina).
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
A
- ► Arqueteria (5 P)
C
- ► Citara (3 P)
- ► Còp d'arquet (2 P)
T
V
Articles dins la categoria « Instrument de còrdas hregadas »
Aquesta categoria conten los 17 articles seguents.


text:
Fibra de carbòni
La fibra de carbòni qu'ei un materiau composit hèit mei que mei dab atòms de carbòni qui constitueishen cristaus alinhats au long d'un eish. Qu'ei expleitada per las soas caracteristicas principaus : la leugeretat, flexibilitat e la resisténcia.
L'aeronautica en particular que'n sap aproheitar, mes qu'ei expleitada dens mantun aute domeni com per exemple dens la fabricacion d'arquets d'instruments de còrdas hregadas (com lo vriulon) e qu'ei quitament estada utilizada per la fabricacion d'instruments de musica per'mor de las soas proprietats acosticas.


text:
Sumèr
Sumèr (Ki-en-gi en sumerian e Shumer en akkadian) foguèt una region al sud de la Mesopotamia antica, entre l'embocadura dels rius de Tigre e d'Eufrates. Los sumerians son considerats coma la primièra e pus anciana civilizacion del mond. Lor origina es desconeguda e existisson al seu prepaus d'ipotèsis nombrosas, encara que las teorias pus seriosas prepausen una origina autoctòna amb d'influéncias extèrnas, provenent possiblament de l'oèst (d'Índia o d'Iran).
Protoistòria[modificar | modificar la font]
Al nòrd de Mesopotamia se localizan al Neolitic las culturas de Jarmo (6700 aC-6500 aC), Hassuna (5800 aC-5500 aC) e Samarra (5600 aC-5000 aC) e al sud, Obeid (5000 aC-3750 aC), Uruk (3750 aC-3150 aC) e Jemdet Nasr (3150 aC-2900 aC).
Uruk, l'Erek biblica e actualament Warka, es lo luòc de descubèrtas fondamentalas per l'istòria de l'umanitat: apareis la ròda cap a 3500 aC e l'escritura en 3300 aC (la datacion pus anciana de taulas d'argila en escritura cuneïforma). Aqueles registres escriches confirman que los sumerians èran pas un pòble indoeuropèu ni semita. Lor lenga es de tipe aglutinant e monosillabica, amb de similituds constructivas amb d'autras lengas aglutinantas.
La societat sumeriana[modificar | modificar la font]
Lo rei aviá lo màger poder politic de Sumèr, gràcias a sos nombroses foncionaris. Tanben aviá lo poder legislatiu, executiu e judiciari. Los foncionaris se suicidavan quand morián; mas aquela practica s'arrestèt.
Los sumerians foguèron d'astronòms e d'astrològs expèrts. Al delà, inventèron la clepsidra, un relòtge d'aiga fòrça utilizat en Grècia antica. La medecina sumeriana èra tanben importanta. Los sumerians coneissián tanben la geometria (mens que los egipcians).
Los sumerians creèron l'escritura cuneïforma e fondèron d'escòlas d'escribas (edubba). Al delà, foguèron los inventors del diccionari, mas sonque de substantius. A las escòlas assistissián sonque los filhs de las familhas ricas. L'escòla èra dirigida pel «paire de l'escòla» e los escolans èran coneguts coma «filhs de l'escòla» e los ajudants s'apelavan «fraires de l'escòla».
Los òmes portavan la barba e vestián de kaunakes, una falda de lan. Dins la guèrra, l'armadura èra de cuèr. Lo vestiment femenin èra semblable al masculin: una tunica.
Las ciutats èran, coma en Grècia Antica, de ciutats-Estats.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia sumeriana se basava sus l'agricultura, pr'amor qu'aquela tèrra èra fòrça feconda. I aviá d'aisinas agricòlas fòrça eficaças. Se trabalhava tanben l'aur e la ceramica. Las aisinas èras de cana, d'òs o de pèira, e s'utilizava tanben lo coire e lo bronze. Lo comèrci èra tanben important. Formavan de caravanas de carris. Coma moneda s'utilizava lo sicle; 60 sicles fasián una mina.


text:
Montsegur 2011
Montsegur es aquí que nos ditz d'uèi coma d'ièr que lo castèl dels òmes d'auts es sempre assetjat per las armadas del poder e del profièch que lor vòlon far plegar l'esquinas. Darrèr las masquetas faitissas d'una democracia autoproclamada, l'arbitrari e la constrencha inica son sovent en òbra. Abans lo quiti espèr, avem de resistir per la dignitat umana e tanben per çò qu'es lo fons de la cultura nòstra de femnas e d'òmes d'Occitània. Es dins aqueste esperit que lo PARTIT OCCITAN, e totes los qu'o vòlon, seràn presents en commemorason al Prat dels Cremats lo dimenge 20 de març de 2011 a 11 oras.
Entresenhas : Jacme Pince, tel. : 05 61 67 33 40
Montségur 2011 Montségur est là et nous dit qu'aujourd'hui comme hier, le château de l'homme debout est toujours assiégé par les armées du pouvoir et du profit, qui veulent lui faire plier le genou. Derrière les masques factices d'une démocracie autoproclamée, l'arbitraire et la contrainte inique sont souvent à l'oeuvre. Avant même l'espoir, il nous faut résister, par dignité humaine et parce que c'est le fond de notre culture d'hommes et de femmes d'Occitanie. C'est dans cet esprit que le PARTIT OCCITAN, et ceux qui le souhaitent, seront présents en commémoration au Prat dels Cremats le dimanche 20 mars 2011 à 11 heures. Renseignements : Jacme Pince, tel. : 05 61 67 33 40 IPNS Montsegur 2011 Montsegur es aquí que nos ditz d'uèi coma d'ièr que lo castèl dels òmes d'auts es sempre assetjat per las armadas del poder e del profièch que lor vòlon far plegar l'esquinas. Darrèr las masquetas faitissas d'una democracia autoproclamada, l'arbitrari e la constrencha inica son sovent en òbra. Abans lo quiti espèr, avem de resistir per la dignitat umana e tanben per çò qu'es lo fons de la cultura nòstra de femnas e d'òmes d'Occitània. Es dins aqueste esperit que lo PARTIT OCCITAN, e totes los qu'o vòlon, seràn presents en commemorason al Prat dels Cremats lo dimenge 20 de març de 2011 a 11 oras.
Entresenhas : Jacme Pince, tel. : 05 61 67 33 40
Montségur 2011
Montségur est là et nous dit qu'aujourd'hui comme hier, le château de l'homme debout est toujours assiégé par les armées du pouvoir et du profit, qui veulent lui faire plier le genou. Derrière les masques factices d'une démocracie autoproclamée, l'arbitraire et la contrainte inique sont souvent à l'oeuvre. Avant même l'espoir, il nous faut résister, par dignité humaine et parce que c'est le fond de notre culture d'hommes et de femmes d'Occitanie. C'est dans cet esprit que le PARTIT OCCITAN, et ceux qui le souhaitent, seront présents en commémoration au Prat dels Cremats le dimanche 20 mars 2011 à 11 heures. Renseignements : Jacme Pince, tel. : 05 61 67 33 40 IPNS


text:
Casablanca
Casablanca (en arabi: الدار البيضاء, Ad Dar al Bayda, literalament La Casa la Blanca; reduït en lo lengatge popular a Dar l Bida; tanben com Casa amb prononciacion a la francesa) es la vila mai granda de Marròc e son pòrt pus important.
Es considerada la capitala economica del país, encara que la capitala oficiala e centre del govèrn siá Rabat. Situada a l'oèst, sus la còsta de l'Ocean Atlantic. Segon lo censament de setembre de 2004, la populacion de Casablanca es de 2 950 000 abitants, çò que representa 11% de la populacion del país.
Limita a l'oèst amb l'ocean Atlantic, al nòrd-èst amb la província de Ben Slimane, e al sud amb la província de Settat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Casablanca foguèt fondada pels portugueses e aviá per nom Casa Branca en 1575, aprèp la destruccion de la vila d'Anfa, situada sul meteis endrech en 1515. Portugal partiguèt de la vila en 1755 en seguida de l'aumentacion de las atacas de las tribús de las environas.
Pendent lo sègle XIX la populacion comencèt de créisser bravament e lo comèrci maritim aumentèt fòrça. Casablanca venguèt un pòrt important estrategicament pendent la Segonda Guèrra Mondiala e aculhiguèt la Cimera Angloamericana en 1943.
Monuments d'interès[modificar | modificar la font]
A Casablanca se pòt veire la Mosqueta Hassan II, la mai granda del mond aprèp la de La Mèca; son minaret es lo pus naut del mond, amb sos 210 m de nautor. La faguèt construire lo rei Hassan II e sa construccion s'acabèt en 1993.


text:
Leis de Kepler
En astronomia, las leis de Kepler descrivon las proprietats principalas del movement de las planetas al torn del Solelh, sens las explicar. Foguèron enonciadas per Johannes Kepler.
- Primièra lei (1609): totas las planetas se desplaçan a l'entorn del Solelh en descrivent d'orbitas ellipticas, que lo Solelh ocupa un dels seus fòcus.
- Segonda lei (1609): lo radivector qu'unís la planeta amb lo Solelh, escoba d'airas egalas en de temps egals; se ditz que la velocitat areolara es constanta. La planeta se desplaça pus rapidament quand es al perièli que quand es a l'afèli. Aquesta lei es una consequéncia de la lei de conservacion del moment angular, qu'es una consequéncia de las leis de Newton.
- Tresena lei (1618): per totas las planetas, lo carrat de lor periòde orbital o lo temps que meton a far un torn al Solelh, es proporcional al cube de la distància mejana amb lo Solelh: P2 = k a3 (en essent P lo periòde orbital; a la distància; k aproximativament egal a 12/UA3). D'ont mai granda es la distància mejana entre una planeta e lo Solelh, d'ont mai de temps met a complir son orbita.
Aquestas leis s'aplican a totes los còrses qu'orbitan al torn d'un autre (per exemple la Luna o los satellits artificials e la Tèrra), sempre que negligiscam l'influéncia de tresens còrses. Se parlam pas d'orbitar al torn del Solelh, alavetz la constanta k mencionada dins la tresena lei prendrà una autra valor, que serà proporcionala a la massa del còrs central.
Formulacion de Newton de la tresena lei de Kepler[modificar | modificar la font]
Kepler presentèt pas sas leis de manièra clara e concisa, mas dins de libres qu'an de nombroses detalhs e encara d'especulacions metafisicas. Isaac Newton extraguèt las leis de sos escriches, que'n liguèt amb sas pròprias descobèrtas (la lei de la gravitacion universala), en donant un sens fisic a de simplas leis empiricas. Newton dedusiguèt:
ont:
- P es lo periòde orbital en ans
- a es lo semiaxe major, en unitats astronomicas (UA)
- G es la constanta gravitacionala universala
- m1 es la massa del primièr còrs
- m2 es la massa del segond còrs
- UA: simbòl de l'unitat astronomica, equivalenta a 149 597 870 km


text:
60
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 60 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Bretanha, aprofichant l'alunchament de l'armada romana dau generau Gaius Suetonius Paullinus ocupada dins l'illa d'Anglesey, la rèine cèlta Budicca se revoutèt. Son movement capitèt de federar unei pòbles cèltas e de destrurre tres vilas romanas. Lei fòrças romanas en fàcia d'ela refusèron lo combat e preferiguèron esperar lo retorn de Paullinus e l'arribada dei renfòrç mandats per Roma.


text:
Bailleul
Bailleul puede hacer referencia a:
- Bailleul, antigua comuna francesa del departamento de Eure, hoy integrada en Chavigny-Bailleul.
- Bailleul, comuna francesa del Flandes francés, en el departamento de Norte.
- Bailleul, comuna francesa del departamento de Orne.
- Bailleul, antigua comuna francesa del departamento del Sena Marítimo, hoy integrada en Bailleul-Neuville.
- Bailleul, comuna francesa del departamento de Somme.
- Bailleul, antigua comuna valona de Bélgica, actualmente Estaimpuis (provincia de Hainaut).
Véase también[editar]
- Bailleul-aux-Cornailles, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-la-Vallée, comuna francesa del departamento de Eure.
- Bailleul-le-Soc, comuna francesa del departamento de Oise.
- Bailleul-lès-Pernes, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-Neuville, comuna francesa del departamento de Sena Marítimo.
- Bailleul-Sir-Berthoult, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-sur-Thérain, comuna francesa del departamento de Oise.


text:
1098
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1098 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Crosada en Orient que capitèt de contuniar son avançada maugrat una resisténcia acarnada. Blocada dempuei octòbre de 1097 a l'entorn d'Antioquia, lei Crosats conoguèron de dificultats gròssas en causa de la manca de viure e de la resisténcia dei defensors. Au començament de l'annada, certanei soudats crosats, especialament au sen dei tafurs acomencèron de manjar de presoniers ò de cadabres musulmans. En febrier, lei tensions ambé lei Bizantins venguèron tornarmai vivas car lei Crosats volián plus laissar la vila a l'emperaire Alexis après sa conquista. Fin finala, lo generau bizantin Tatizius, menaçat d'assassinat, quitèt l'expedicion.
Dins aquò, en despiech d'aquelei problemas grèus, lei còntra-ofensivas turcas vengudas de Damasc (decembre) e d'Alèp foguèron rebutadas per lei Crosats. En març, de renfòrç anglés dirigits per Edgar Atheling arribèron e en abriu, foguèt lo torn d'una ambaissada fatimida. Prepausèt de sostenir lei Crosats còntra lei Turcs e de lei laissar Siria. Pasmens, aquò foguèt refusat car laissava Jerusalèm en fòra dei territòris crestians. Enfin, gràcias a un traiment intèrne, lei Crosats poguèron intrar dins la vila lo 2 de junh. I chaplèron la màger part dei musulmans e una partida dei crestians siriacs. Puei, a partir dau 7 de junh, foguèron a son torn assetjats dins la ciutat per una armada turca arribada tardivament sostenir lei defensors. Lo 28 de junh, organizèron una sortida e infligiguèron una desfacha saunosa ai Turcs que deguèron definitivament se retirar.
La vila foguèt laissada a Boemond de Tarenta maugrat lei protestacions de plusors caps crosats. L'emperaire bizantin Alexis laissèt lo senhor crosat prendre la ciutat car la sason èra tròp avançada per mandar una armada dins lo sud-èst anatolian. Aquò permetèt a Boemond d'acomençar la formacion dau Principat d'Antioquia. Leis autrei senhors marquèron una pausa dins la vila per preparar la campanha finala còntra Jerusalèm.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei dificultats militaras dei Turcs còntra la Crosada, lei fòrças fatimidas leis ataquèron en Palestina e reconquistèron Jerusalèm perduda en 1078. Après aqueu succès, lo govèrn fatimida assaièt de negociar sensa resultat la patz ambé lei Crosats e deguèt finalament preparar la defensa de la vila.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Fondacion dau Principat d'Antioquiá per Boemond de Tarent après la conquista de la vila per lei Crosada lo 3 de junh. Après aqueu succès, Boemond quitèt la Crosada per aumentar son domeni novèu.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la glèisa romanica Sant Andrieu de Cracòvia. Foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge de la vila per lei Mongòls en 1241.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 19 d’abril de 2011
Gascon e Vasco-roman: castiello, castièro, castèth
L’aragonés e lo gascon que comparteishen un arramat de mots emblematics com pai, mai, enta/ta, güella-oelha- aulha, meligo, melico-melic, agüerro-agòr e abòr e gòrra (l’agòrra > la gòrra), aplegar, esquerro-esquèr, panquesa, estonda-estona etc, etc.
Quauques mots que son passats tà l’occitan non gascon com enta (en lengadocian pro-gascon), oelha, esquèr, d’autres que son compartits dab lo catalan occidentau (melic) o quitament lo generau (aplegar, estona, esquer).
Que's podó escríver pai, mai e enta, ta qu'èran gasconismes en aragonés. Totun, en realitat, jo que credi pas arren non permet d’ac afirmar. En tot cas, la filiacion enter los mots latins patre(m), matre(m) e los mots tipicament vasco-romans pai e mai n’ei pas briga evidenta, serén possiblament basconismes romanizats (cf aita e aima en basco) com e son esquèr, agòr etc.
Ua caracteristica considerada com emblematica deu gascon qu’ei l’aspiracion de la f (h). Totun, la generalizacion d’aqueth fenomèn que sembla modèrna e n’apareish pas completament acabada au dia de uei. La substitucion de f per h en tèxts gascons n’i apareish pas abans lo sègle XVI. En quauques parlars gascons, la f qu'ei enqüèra prononciada com en “roman generau”, par exemple en la vath de Garbet (Coserans) o en mantuns parlars gascons de Gironda e de Dordonha. Segur que son parlars de zònas perifericas e que presentan trèts de transicion qui i poirén explicar lo mantieniment de la f. Totun, nat caractèr de transicion non pòt explicar la resisténcia relativa de la f iniciau en gascon deu País Basco. Segon l'enquèsta de l'Atlas Lingüistic de Gasconha (A.L.G, mitan deu sègle 20), en gascon d’Urt (Labord), huelha que’s ditz fuelha, e en gascon d’Anglet, hòrt e huelha que’s disen pòrt e buelha, signe que la f n’i ei pas jamés estada aspirada. E si a Anglet e a Urt en Labord disen plan har e hèit en lòc de far e feit, n’èra pas lo cas en Guipuscoa. L’enquèsta realizada per Serapio Múgica auprès de las familhas gasconofònas de Passatge (Pasaia) en 1923 qu'amuisha la f de far que i èra enqüèra prononciada f e non h. Aquiu, la mòda de l’aspiracion de la f n’i èra pas jamés estada arribada. Que cau raperar lo gascon qu’estó parlat au Guipuscoa durant 8 sègles (sègle 12 dincau sègle 20). Qu’estó la lengua administrativa deus Donostiarrak a l’edat miejana.
Ua auta caracteristica emblematica deu gascon - anciana, aquesta- qu’ei lo « dgesisme » de la ll latina : aquò qu’ei un tret qui assepara de manèra clara lo gascon de l’aragonés, deu catalan com de la rèsta de l’occitan. En aragonés e en catalan, lo grop ll deus mots castiello, castell (deu latin castello) que’s pronóncian parièr que lo grop ll de fill(o) (deu latin filio). N’ei pas lo cas en gascon. Lo grop lh de hilh en gascon, (var. filh) que’s pronóncia exactament com lo grop ll de fill en catalan e de fillo en aragonés (que non com lo lh finau de filh en lengadocian centrau e en occitan dit larg). En cambi, a l’aragonés castiello que correspón lo toponim aranés castièro, forma proto-gascona fossilizada deu mot qui balhè la forma modèrna castèth.
Castèth, a l’edat miejana, s’escrivèva casteg o casted, çò qui deisha pensar “castiello” en proto-gascon que’s devèva prononciar *castièdjo. Aquò que remontava abans lo temps de la pèrta de la vocau finau. *Castièdjo qu'amiè tà castyèdj o castyèdy segon los lòcs, puishque mantuns parlars gascons pronóncian j a la manèra deu latin classic, qu’ei a diser com un "glide" (y).
La simplificacion de dy, ty e dj en t que hè passar castiedj tà castètch e tà castèth. La grafia modèrna castèth qu’englòba las tres manèras de prononciar lo mot en gascon modèrn: castètsh (castèg), castèty, castèt.
Lo grop ll (prononciat dj) en mitan deus mots qu’a evoluït en r, un pòc com en castelhan la j de hijo que passè deu son j (lo de la j francesa o catalana, enqüèra conservat en judeo-espanhòu contemporanèu: ijo) au son modèrn kh. Lo toponim proto-gascon castiello qu’ei passat d’ua pronóncia *castièdjo a ua pronóncia castièro. Atau, aus mots catalans, ell, ella, vedell, vedella, capellà, cistell, cistella, coll, poll etc, que corresponen los mots en gascon modèrn: eth, era, vetèth o vedèth, vetèra o vedèra, caperan, s(h)istèth, s(h)istèra (adoptat peu basco), còth, pòth etc. Totun, a ovella que corresponen en gascon oelha e lo son derivat aulha (en aragonés güella, tanben gascon), que non oèra . Aquiu, l'arrason n'ei l'etimologia de oelha, deu latin ovicŭla (en castelhan oveJa).
Aqueth "dgesisme" aplicat a castiello e aus autes mots en -ello o -iello n'èra pas unicament protogascona, que'u trobam tanben en costat sud deus Pirenèus, en Palhars vesin, enqüèra que fossilizat dens la toponimia. A l'aragonés castiello que corresponen doncas lo proto-gascon castièro e tanben lo toponim palharés Castieso, en la Vall Fosca. Uei lo dia, Palhars tot que parla catalan. Totun, la toponimia de la Vall Fosca (Palhars Jossan) que ns'ensenha la lengua d'autes còps que i èra vasco-romana : castieso (de castiello), tanben cubieso (de cubiello, en aragonés cubiello, en catalan cubell, cf. gascon copèth), estany "morto" etc. En la vall Fosca, lo doblet ll deus mots vasco-romans castiello e cubiello qu'èra probablament prononciat j o dj com en vessant nòrd de la cadia, aquiu l'evolucion de (d)j que miè tà s (dilhèu via sh/x).
Traças de la diftongason 'ie' de la e, caracteristica deu vasco-roman, que's deisha enqüèra apercéber en gascon modèrn: tiéner / tier/ tiénguer (part. pas. tienut, tiengut), viéner / vier / viénguer (vienut, viengut), liéger (lejut) etc. Totun, aqueth fenomèn qu'a tendéncia de desaparéisher mes au nòrd: ténguer (tengut), vénguer (vengut), legir (legit). Acerà, lo gascon que's hè mens vasco-roman e mes occitano-roman.
.
6 comentaris:
- zel ha dit...
-
El trobo didícil, tot i que s'entén, però quan ho expliques, com que hi ha la cosa normativa, llavors pla m'embolico!
Un petó, Joan!
- 19 d’abril de 2011 a les 22:55
- pèire de roseta ha dit...
-
Ets embolicaire, Joan??
- 20 d’abril de 2011 a les 19:46
- Tederic ha dit...
-
Adishatz a tots !
Que soi estonat per aqueth "h" gascon vengut tardivament.
Jo qu'èi ua auta interpretacion : dens los textes romans on i avè lo "f", los gascons qu'ac prononciavan "h", pr'amor que ne coneishevan pas lo son "f".
Un exemple : avans la conquesta francesa (1453), a Bordèu que s'escrivèva "Far". Aprèps quauquas decenias de francizacion de l'administracion, que s'escrivot "Ha" o "Hâ" (fort du Hâ, rue du Hâ).
Jo ne pensi pas que i avot un cambiament de prononciacion deu pòble gascon de Bordèu : i avot un cambiament dens la notacion deu son "h", que calèva adara diferenciar deu son "f" vengut de França.
La "buelha" d'Anglet o d'Urt que pòt vénguer d'un substrat directament basco. Los bascos gasconizats autorn de l'an 1000 qu'aurén entenut "b" o "p" lo "h" gascon, coma los aquitans pre-gascons avèn entenut "h" lo "f" latin.
Ua auta explicacion leugerament diferenta : Anglet e Urt qu'aurén desvelopat ua lenga gascona mei pròcha deu basco. Raperam-nse que lo basco transforma de còps en "p" lo "f" latin.
Quin micmac !
Siatz fardits !-)
- 21 d’abril de 2011 a les 23:46
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Zel: Sí, el gascó és una mica complicat d'entendre per un catalanoparlant, sobretot lo gascon d'aquest blog. L'aranés (l'occitan propi del Principat) no n'es tant. Un petó!
Pèire de Roseta: que no.
tederic: Notaràs n'escrigoi pas que la h èra vienuda tardivament, senon que la generalizacion de l'aspiracion de la h èra un fenomèn modèrn (qu'ei a díser post-1492), plan mes recent que non pas la pèrta de la f iniciau en espanhòu.
En tèxts medievaus de Baiona e de Sant Sebastian, la f de far e de femna/es qu'ei notada doncas f mentre que lo vèrb espanhòu hacer i ei notat açer. Per contra, la h etimologica e muda de "homens" i ei conservada. Mugica nòta que los gasconofòns de Guipuscoa, en plen sègle 20, prononciavan fe-te , e las prononcias modèrnas de huelhas en gascon de labord (fuelhas a Urt e buelhas a Baiona) que ns'indica la f i èra plan prononciada f.
Supausi que la pronóncia h podó efectivament èster arressentida peus escriptors com un vulgarisme, ua incorreccion linguistica que calèva corregir. D'aqueth punt de vista, lo tèxt deus fors de Bearn (mitan deu segle 16) ei interessant: efectivament i trobam far, femnes etc. escriuts dab f. Totun nombre de gasconimes, plan corrents en la lengua escriuta medievau (demanar, domanar, metatesis de la r etc) qu'an desaparegut dens lo tèxt deus Fors , son corregits (mandar, demandar) : la f per h pòt perfectament èster ua correccion de mei. Totun, que i trobam hautoo dens los tèxtes deus Fors de Bearn, qu'ei a diser lo mot hautor. Aquò vòu diser que lo son modèrn de la h gascona èra plan coneguda, mès non s'aplicava pas a f dens lo biarnés de l'epòca, o en tot cas pas dens la lengua "sotienuda", "culta", corrècta" de l'epòca.
conclusion: la persisténcia de la f iniciau en gascon deu labord e de guipuscoa que ns'indica l'aspiracion de la f n'ei pas un fenomèn tant ancian en Gasconha, o en tot cas pas pertot. En gascon guipuscoan importat de Baiona (sègle 12), f qu'èra plan f e non h. Doncas a Baiona la mutacion f ->h qu'ei posteriora au sègle 12. E sabem qu'a anglet, aquera mutacion qu'ei superficiau, hèit mès fuelha e fòrt. L'aspiracion de la f iniciau n'èra doncas pas ua mòda originària deu parçan.
Los dus mots hautoo e femnes dens lo tèxt deus fòrs deu Biarn (1552) que semblan indicar que segon lo redactor, calèva prononciar fèmnes e non hèmnas. Aquò non vòu pas diser que la pronóncia hemnas n'exisitiva pas, plan segur, mès qu"èra en tot cas jutjada incorrècta peu redactor biarnés.
N'èra pas lo cas du poèta gascon Pèir de Garròs qui notava plan la h a la medisha epòca (1565), qu'èra originari de Lomanha (Gèrs) e la soa òbra gascona qu'estó publicada a Tolosa. Aquiu, la h i èra clarament notada h. Pèir de Garròs èra de familha plan borgesa e culta. La soa grafia qu'ei de tipe occitan classic.
Alavetz, après que podem hèr tot plen d'ipotesis. Jo que pensi l'aspiracion de f que comencè com un tret localizat en un parçan de Gasconha que non sèi lo quau e que s'espandi e se generalizè a l'airau totau gascon en ua epòca relativament modèrna, qu'ei a díser après 1500.
- 22 d’abril de 2011 a les 7:56
- Tederic ha dit...
-
Aqueth ahar deu f>h qu'ei passionant ! Mès que caleré un trabalh gigantàs end'avançar vertadèrament.
Vesi qu'as plan conciéncia deu "biais" deus textes gascons ancians qui pòden evitar ua lenga "tròp gascona".
Que torni au gascon baionés : la gasconizacion qu'i estot probablament tardiva (autorn de l'an 1000) dens un terren bascofòne, e portada justament per l'elita sociau qui utilizava aquera lenga romana un chic desgasconizada qui legem dens los textes.
- 22 d’abril de 2011 a les 9:18
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Non, n'ac crei pas. La lengua n' èra pas briga desgasconizada ni a Baiona, ni a Sent Sebastian, au sègle XIII. E se comparam la carta de Sent Gaudenç (Comenge) dab los tèxtes bascogascons: qu'ei lo medish gascon, sauv los trets maritims (le femne a Baiona e Sent Sebastian, la femna a Sent Gaudenç. E la n velara èra notada a Sent Gaudenç (ving per vin ).
- 22 d’abril de 2011 a les 21:06


text:
Paranthropus
Paranthropus (deth gréc para (ath cant) e antropos (uman) ei un genre escandit d’ominins. Tamben conegut coma Australopithecus rosbusti, sigueren ominids bipedes que, de segur, eren descendents des ominids australopithecins gracils, que demoraren hé 2,7 Ma.
Es individús d’aguest genre auien ua anatomia craniodental plan robusta includint era cresta deth crani sagital, com es gorilles, que suggereish uns muscles de mastegatge horts, dab dents tà mastegar es erbes. Totun, Paranthropus auia pas es crestes transversals qu’an es gorilles d’aué.
Somari
Discurbiment[modificar | modificar la font]
Ua partida de crani e de mandibula de Paranthropus robustus siguec discurberta en 1938 per un estudiant, Gert Terblanche, en Kromdraai B (70Km sud-oèst de Pretoria, en Sud-Africa. Siguec descrich coma un nau genre e espécie per Robert Broom deth Musèu de Transvaal. Eth lòc escavat des de 1993 per Francis Thackeray deth Musèu de Transvaal. An sigut datats, com a minim, en 1,95 Ma.
Paranthropus boisei siguec discurberta per Mary Leakey eth 17 de junhsega de 1959 en FLK Bed I en es Gòrjas d’Olduvai, en Tanzania (specimen OH5). Siguec portat ath camp. Quan Louis Leakey ac sabec, diguec qu’eth discurbiment erá notable. Arturaren es escavaments enquia Des Bartlett fotografiéc eth lòc.
En sòns escrichs Louis Leakey registréc un prumèr nom, Titanohomo mirabilis,tà confirmar qu’aguest éster auia ua relacion plan proche as umans. Louise Leakey e Mary Leakey començaren a aperar era esqueleta coma “Dear Boy” o Gojat Estimat. Es sòns ossi sigueren finauments trapats eth 7 d’agost. Gojat estimat qu’erá en eth context dab otís oldowayans e tamben dab ossi d’animals.
Eth fossil siguec publicat en Nature eth 15 d’agost de 1959 més per ua cauma arribaren pas enquia setembre. Alavetz, Louis Leakey plaçec eth fossil ena familha d’Australopitecins de Broom e creec un nau genre pr’açò, Zinjanthropus, espécie boisei. Zinja ei ua paraula arabiga anciana tà aperar era costa de l’Èst d’Africa e boisei ei per Charles Boise, un antropològ benefactor des Leakey. Louis Leakey confirmec eth sòn classament pr’amor que ja auia vint diferéncies dab Australopithecus.
Broom moriguec en 1951, més Dart enquera demoraua. Diguec qu’erá plan content ath cant de Louis Leakey quan aguest mostrec Zinj, que Louis e Mary portauen en ua lata (dempús ua capsa). Louis Leakey auia considerat eth genre Paranthropus de Broom més eth refuséc pr’amor que pensaua que Zinj erá ena famila des Homo més Paranthropus i erá pas. Didia qu’eth tamanh de sòns ulhals erá plan més long qu’es dera familha Homo.
En aquera epoca era paleoantropologia erá encara joen. Pendent era presentacion de Zinj en eth Quatau Congres Pan-african de Preïstorians en julhet en eth Congo belga, Louis auia de liéger un article de Nature. En aguest, diguec que i auia un nau genre. Dart l’ajudéc dab ua blaga que didia “què auria passat se Mrs Ples agués trapat Gojat estimat ua nuech hosca”.
Era batalha deth nom duréc diuersi ans enter Louis Leakey, Le Gros Clark e Sir Wilfrid. Tamben amassec es Leakeys dab eth doctor Melville Bell Grosvenor dera Societat National geographic. Es Leakeys sigueren dempús figures internacionals e aueren pas més de problemes en es fossils que traparen d’aqueth moment endauant. Era question de Zinj passec a éster ua més en eth problema Australopithecus/Paranthropus (sonque aplicada as Australopitecins robustes).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Toti es espécies de Paranthropus eren bipedes. Diuersi d’eres demoraren plan de temps dab espécies Homo (descendents d’Australopithecus ). Paranthropus apareguec prumèr de còp hé 2,7 milions d’ans. Plan d’espécies de Paranthropus auia un cervèth eth 40% deth tamanh d’un uman modern. I auia diuersi tamanhs segons era espécie més plan d’eri eren enter 1,3 e 1,4 m e plan musclats. Paranthropus demoréc en airals dab aforests més que no pas en gers a on demoraua Australopithecus.
Era actitud de Paranthropus erá plan disparièra d’era d’Homo pr’amor que poguéc pas adaptar-se a sòn environament. I a evidéncies ena forma dera fisiologia que hen pensar que minjauen rasigues e plantes. Açò auria relacionat més enquera es Paranthropus dab condicions environamentals més que no pas dab es deth genre Homo coma Homo habilis, que minjaua dab més diversitat. Aguesta praube adaptacion héc que Paranthropus boisei o Australopithecus robustus s’escandís sens descendents.
Taxonomia disputada[modificar | modificar la font]
Eth biologista evolucionista Richard Dawkins confirméc que benlèu i auia agut diuerses espécies d’ominids robustes e que sòn nombre e afinitats ei enquera en disputa dab noms coma Australopithecus (o Paranthropus) robustus, Australopitehcus (o Paranthropus o Zinjanthropus) boisei e Australopithecus ( o Paranthropus ) aethiopicus (1).
Es opinions son diuerses segons P. eathiopicus , P. boisei e P. robustus aurien d’éster dens eth genre Australopithecus. Eth neishement des robustes pòt éster ua naua dralha ena evolucion, divergent o convergent.
I a pas de consens scientific sus se aguestes tres espécies son un nau genre, Paranthropus, evolucionat d’Australopithecus o non. Enquia era darrièra meia decada era marjoria de scientifics includien ambdús espécies, Australopithecus e Paranthropus en un nau genre. Aué, ambdús sistemes de classament son utilizats e acceptats ena comunautat scientifica. Totun, A. Robustus e P. robustus son utilizats tà aperar era madeisha espécie e quauques cercaires , dab Robert Broom, més tamben Bernard A. Wood, enquera pensen que i a diferéncies enter Australopithecus e Paranthropus més e que son dus genres (2) (3).
Hets[modificar | modificar la font]
Era grana partida d’espécies d’Australopithecus coma A. Afarensis, A. Africanus e A. Anamensis s’escandiguéc auans deth neishement d’Homo habilis més Paranthropus boisei e Paranthropus aethiopicus enquera demoraren un temps. Ansin, Paranthropus demoréc dab quauques individús deth genre Homo coma H. Abilis, H. Ergaster e benlèu H. Erectus (4).
Australopithecus afarensis e A. Anamensis ja s’auien escandit ena epoca. I auia diferéncies granes enter Australopithecus e Paranthropus tot e que n’i auia més en es cranis. Es rèstes postcranials son similars. Paranthropus erá bastit dab ua forma craniodental plan més massiua e auia crestes sagitals sus eth crani coma es gorilles. Aguestes ancorauen es muscles temporals de mastegament (4).
Intelligéncia[modificar | modificar la font]
Es espécies de Paranthropus auien eth cervèth més petit que Homo. Totun, eren més grans qu’es d’Australopithecus. Paranthropus ei relacionat dab otís de pèira ambdús deth sud e er èst d’Africa. Enquera i a debats sus se heren héts e utilizats per aguests Autralopitecins robustes o Homo. Quauqu’uns cren que Homo erá er creador d’otís (5) més i a fossils de mans en Swartkrans, Sud-Africa, que mostren que Paranthropus robustus tamben auia era precision tà hér otís de pèira (6). Plan d’espécies d’Australopithecus auien pas de lenga tà parlar o contrarotlar eth huec més quauqu’uns d’aguests son relacionats dab huec en Swartkrans (5).
Dieta[modificar | modificar la font]
En 2011 Thure E. Carling, dera Universitat de Utah e sòns collegues, publicaren un estudi en Procediments dera Academia de Sciencies Nacionals (7) dab un trabalh en què confirmauen a travuers d’isotopes de carbon de 24 dents de 22 individús de Paranthropus, qu’aguest demoréc en africa de l’èst enter hé 1,9 milions d’ans e 1,4 Ma. Paranthropus boisei minjaua més plantes dab més C4 qu’autes espécies homo estudiades enquia aué (8).
Referéncies[modificar | modificar la font]
1.- Dawkins, Richard (2004). The Ancestor's Tale: A Pilgrimage To the Dawn of Life. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 77. ISBN 0-297-82503-8.
2.- Pilbeam, D.R (1988). "Hominid evolution". In Harrison, G.A., Tanner, J.M., Pilbeam, D.R., & Baker, P.T. Human Biology: An introduction to human evolution, variation, growth, and adaptability. Oxford, U.K.: Oxford University Press. pp. 104–143. ISBN 0-19-854144-9. Also ISBN 0-19-854144-0 (paperback)
3.- Wood, B.A. (1994). "Evolution of australopithecines". In Steve Jones, Robert Martin & David Pilbeam. The Cambridge Encyclopedia of Human Evolution. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 231–240. ISBN 0-521-3270-3 Check |isbn= value (help). Also ISBN 0-521-46786-1 (paperback)
4.- Wood, B. & Strait, D. (2004). "Patterns of resource use in early Homo and Paranthropus". Journal of Human Evolution 46 (2): 119–162. doi:10.1016/j.jhevol.2003.11.004. PMID 14871560.
5.- Klein, R. (1999). The Human Career. University of Chicago Press.
6.- Susman, RL (May 6, 1988). "Hand of Paranthropus robustus from Member 1, Swartkrans: fossil evidence for tool behavior". Science 240 (4853): 781–4. doi:10.1126/science.3129783. PMID 3129783.
7.- Thure E. Cerling, Emma Mbua, Francis M. Kirera, Fredrick Kyalo Manthi, Frederick E. Grine, Meave G. Leakey, Matt Sponheimer, and Kevin T. Uno. Diet of Paranthropus boisei in the early Pleistocene of East Africa; PNAS 2011; published ahead of print May 2, 2011, doi:10.1073/pnas.1104627108 http://www.pnas.org/content/early/2011/04/27/1104627108.full.pdf+html?sid=71bf864d-bcc2-420e-9c3d-6c390c4a31c3
8.- Associated Press report. Study: Ancient 'Nutcracker Man' really ate grass http://news.yahoo.com/s/ap/20110502/ap_on_sc/us_sci_nutcracker_man


text:
Uncey-le-Franc
Uncey-le-Franc es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, banc d'una commanderie templière, de contunh dels Chevaliers de Malta en dependent de la commanderie de Bure-las-Templiers.
Au Moyen Âge, siège d'une commanderie templière, puis des Chevaliers de Malte dépendant de la commanderie de Bure-les-Templiers.


text:
Henri Perrotin
Henri Joseph Anastase Perrotin (19 de decembre de 1845 (Sent Lop) – 29 de febrièr de 1904 (Niça)) foguèt un astronòm occitan.
Eissit d'una familha modèsta de Lengadòc, estudièt al licèu de Pau. Al començament de sa carrièra, el meteis e Guillaume Bigourdan foguèron assistents de Félix Tisserand a l'Observatòri de Tolosa, venguèt professor de mecanica celèsta a la Facultat de las Sciéncias de Tolosa. Mai tard, venguèt director de l'Observatòri de Niça de 1884 fins a sa mòrt. Faguèt d'observacions de Mart e ensagèt de determinar lo periòde de rotacion de Vènus. Calculèt tanben las perturbacions de l'orbita de (4) Vesta.
Dins la literatura, es nomenat Henri Perrotin e a vegadas Joseph Perrotin (e mai siá la meteissa persona). Sas descobèrtas d'asteroïdes son atribuidas pel Minor Planet Center a J. Perrotin.
Creèt las Annalas de l'Observatòri de Niça en 1887.
Omenatge[modificar | modificar la font]
Foguèron nomenats en son onor:
- Lo cratèr Perrotin sus Mart;
- l'asteroïde (1515) Perrotin.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Notícias necrologicas[modificar | modificar la font]
- (de)AN 165 (1904) 253/254
- (en)Obs 27 (1904) 176 The Observatory, Vol. 27, p. 175-182 (1904)


text:
Sant
Andreu. Salardú
ER ART DES GLÈISES D´ARAN
ZER VAL D'ARAN
Er art mos ensenhe era forma de víuer e de pensar d´un temps.
Er art comunique sensacions e
beresa .
A partir der an mil ( S.XI), eth nòste pòble comencèc a bastir d´ua manèra
disparièra quan hège glèises, castèths, muralhes, monastèris e palais.
1.Arc
de miei punt
Portau
S. XII. Bossòst
Aguest portau ei format per tres arcs
lisi de miei punt, sostengudi per colones coronades de beròis capitèths.
Es arquitèctes diboishen en papèr eth plan dera bastissa que se vò bastir.
Es glèises romaniques an lèu totes forma de crotz, qu´ei eth simbèu des cristians.
Era part centrau , qu´ei era mès longa recep eth nòm de nau centrau . Es autes dues se
les ditz naus lateraus.
Ath hons des naus i é era abasida. Era abasida centrau i e plaçat er autar
, a on se celebre era missa.
centrau, ua abasida e dues absiòles.
3.Vòlta
de canon.
Ei era forma qu´a eth plafón dera glèisa.
Entà tièr eth plafon, auien de bastir uns fòrti contrafòrts
interiors.
Era sua nautada ei lèu tres o quate còps mès grana qu´es naus, pr´amor qu´eth son des campanes a d´arribar a tot eth parçan.
Eth campanau pòt auer disparières cares. Es
campanaus aranesi an ua caracteristica pròpia: era forma punchenta deth tet.
Campanau octogonau dera glèisa Sant Miquèu de Vielha . S.XVI
6.Hièstres petites.
Eth laguens des glèises romaniques ei escur e heired. Coma qu´es murs èren d´ample celh non podien pas daurir granes hièstres.
Arquet de hièstra
de Santa Maria de Vilamòs
Ei hèta de husta policromada . Es figures son ieratiques, ei a díder sense expresion . Es autors èren gent simpla deth pòble que volien dar forma a sòns Sants , Mair de Diu e Crist.
Talha deth S. XII
Crist de Salardú deth S. XIII
CRIST DE SALARDÚ
Ei deth sègle XIII e se trape ena glèisa de
Salardú. Existís ua beròia legenda qu´explique eth sòn orígen. Era crotz ei acabada enes sòns extrems
per quate panèus que sauven pintures policromades.
Son pintures hètes enes murs der interior dera
glèisa . Es que se conserven en Catalonha son des mès importantes dera pintura
romanica mundiau. Tostemp representen escenes religioses dera biblia, o
vida d´un Sant.
Aguestes pintures s´estan descobrint ara dejà
qu´er interior auie estat pintat ans en darrèr.
En Aran trapam es d´Unha e Salardú e d´autes que
se van recuperant dejà qu´èren amagades per capes de pintura.
Pintures muraus en plafon dera glèisa de Sant Andreu de Salardú.
9.Pintura sus husta
Sus ua husta pintauen escenes religioses entà
decorar era nau centrau dera glèisa, mès es que trapam ena Val d´Aran són de
sègles posteriors ath romànic.
10.Decoracion en pèira
ER AIGUA SENHÈR
Sta. Maria d'Arties. Batiadera per inmersion
Plaçada en un cornèr dera glèisa servís entà batiar es naui cristians.
TIMPAN
Ei ua placa de marme escur tamb figures esculpides
en relèu. Ei plaçat en portau principau dejós des arcs que i a dessús dera
pòrta d´entrada ara glèisa.
CRISMON
Ei ua estèla encrastada en un mur. Arrepresente eth nòm de Crist format pes dues prumères letres (X e P) deth nòm “Crist” en grèc.
CAPITÈTHS
Còs geometric de pèira esculpida que servís entà júnher cadun des arcs tamb
era sua colona corresponenta.
GLÈISES D´ARAN
En Aran existissen 84 bastisses
religioses entre glèises, capèles e santuaris. Cada ua ei dedicada a un sant:
VERGE
DETH CAP D´ARAN........................Tredòs
GLÈISA
DE SANTA MARIA.......................Arties
GLÈISA
DE SANT TOMÀS.......................Casarilh
GLÈISA
DE SANT MIQUÈU........................Vielha
GLÈISA
DE SANT ANDRÈU........................Casau
GLÈISA
DERA MAIR DE DEU DETH ROSÈR......Aubèrt
GLÈISA
DE SANTA EULÀLIA.....................Arròs
ACTIUITATS
1.- Descriu era glèisa
deth tòn pòble, en tot méter atencion ara
part exteriora, e ara part interiora dera madeisha. Pòs híger fòtos o quinsevolh
auta documentacion.
2.- Lieg era notícia
deth 9 de març deth 2002 , apareishuda en suplement” Aué “.
3.- Resumís era
notícia en sies frases
Eth
Crist de Salardú.
4.- A) Lieg era descripcion dera talha:
Aguesta talha de husta ei deth sègle XIII . Es braci dera crotz acaben
en uns quarrats qu´an rèstes de
pintures pes dues cares. A uns 65 cm. de nautada.
Eth Crist ei romanic tamb quate claus , eth cap laugèrament inclinat e
fòrça mercades es costelhes e es tendons des braci. Ei cubèrt tamb ua pelha des
de era trincha enquiàs jolhs, estacada
per ua còrda.
B) Mn. Jusèp Condò Sambeat,
ena sua òbra “Era Isla des Diamants” escriu era legenda qu´existís ath torn
d´aguesta talha. Lieg-la tamb atencion:
“Tocant ath Sant Crist de Salardú, les didec qu´en temps qu´es mòros
èren en Espanha , arribèc en aquera vila aranesa un pelegrin qu´arrés
coneishie. Prometec as sòns abitants que les harie un Sant Crist miraclós; e
entà hèr-lo s´embarrèc ena tor deth castèth que i auie ath costat d´a on ara ei
era glèisa parroquiau; esdejuaue a pan e aigua e non trabalhaue dera Passion de
Nòste Sénher. En èster prèsta era imatge, eth Pelegrin se honec sense qu´arrés
ne sabesse santoèr jamès plus d´eth ; era imatge, des deth prumèr dia comencèc
era cadia tan longa de miracles , que hège acudir tath sòn Santuari , a toti es
devòts deth gloriós e istoric bisbat de Comenges; e encara , ara, hè acudir en
professon , dus còps ar an , as pòbles d´Arties, Gessa, Unha, Bagergue e
Tredòs.”
C)Explica eth
significat d´aguestes paraules:
mòros:
pelegrin:
honec:
miracles:
devòts:
D) Resumís era
legenda en ua “auca” . En cadua des vinhetes escriu ua frasa o un parelhat.


text:
Ieu tamben, me sembla que los despartaments son pus 'na necessitat uèi, lor eschala era belèu adaptada en 1790 mas aura avèm (totjorn) daus baçins de vita mai pitits e (per contra) daus espandis coerent economicament que son mai grans.
Anèm lascham-nos :
Au dediens d'un despartament (ò a chavau sus mantuns) d'unes baçins coma Charenta Lemosina, Coseran, Lauraguès, Biarn podrian èsser d'entitats distintas dau demai, e a n'eschala mai bèla i auria mejan de constituir de las regions un pauc mielh talahadas.
Dins mon eideia s'agis de coordonar daus territòris que sirian '"unitat de basa" daus biais conferau daus cantons soísses, parle pas de bòstias embricadas coma coneissem aura. Lo mai piti nivèu estent la comuna, la confereracion : Occitània. Sens deguna obligacion d'aver tots los nivèu de federacion intermediaris.
Las Calandretas fonccionan entau ; en tot segre lo decopatge françès. L'unitat de basa es l'escòla, l'ensem es la Confederacion, tota escòla es membra de la Confederacion, mas i a pas pertot d'estructura federala per lo despartament ò la region, que tots los biais emplaçan pas jamai la Conf.
Amai permet d'integrar los parçans qu'an pas la mesma administracion en lor gardar las avançadas qu'an jà en defòra de l'exagòne (Comunautat montanha, Val d'Aran).
Dos exemples per èsser mai clar :Comuna :
Chaisson > Parçan
: plan de Miuvachas > Region :
: Lemosin > confmens embricatComuna :
Bossòst > Parçan
: Val d'Aran > conf mai embricatComuna :
Milhau > Parçan :
Causses > Region :
Roergue > d'aquòs :
Lengadòc > conf
Los exemple venen de quò que coneisse a pauc prèp, s'agís pas de metre las gents dins 'na cas ò n'autra. Diguèi pas jamai que fau pas de la Val d'Aran dins Gasconha ò que Roergue pòt pas se suffir a se mesme, son d'exemple coma me venen !
Amai me semblan pertinents los programes transversaus, de la mena que segiussen los massiu de montanha ò los axes flumièrs.
Lhi sèm pas d'enguerras, mas me sembla mai interessent que la chausida de 'na capitala unenca. Lo tòrne dire, de las vilas-capitalas per un domèni especific, quò se fai per las institucions Europencas : la justicia a Luxemburg, lo Parlament a Straßburg, la comission a Bruxelles.


text:
1923
Aquesta pagina concernís l'an 1923 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Lituània ocupa Memel.
- 11 de genièr - França e Belgica ocupan la region del Ruhr, en Alemanha.
Turquia[modificar | modificar la font]
Proclamacion de la Republica Turca lo 23 d'octòbre. Aquò marquèt la disparicion de l'Empèri Otoman.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Assassinat de Pancho Villa per de rasons desconegudas lo 20 de julhet.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Tèrratrem en Tòquio e Yokohama qu'entraïnèt la mòrt d'aperaquí 150 000 abitants (1èr de setembre).
Oceania[modificar | modificar la font]
Austràlia[modificar | modificar la font]
Desmission dau premier ministre Billy Hughes lo 9 de febrier.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Autorizacion donada per lo govèrn mexican de menar de cavaments e de trabalhs de restauracion dins lei vestigis de la ciutat-estat maia de Chichén Itzá.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Edwin Hubble (1889-1953) capitèt de demostrar l'existéncia d'estèlas dins la « nebulosa espirala » d'Andromèda (M31). Aquò permetèt de provar l'existéncia de galaxias similaras a la Via Lactèa.
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de l'existéncia dau foton, que son existéncia foguèt conjecturada en 1905 per Albert Einstein (1879-1955), per lo fisician estatsunidenc Arthur Compton (1892-1962).
Medecina[modificar | modificar la font]
Desvolopament per lo mètge danés Thorvald Madsen d'un vaccin còntra la cacalucha.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Arvid Carlsson, bioquimista suedés, Prèmi Nobel
- 31 de genièr - Norman Mailer, escrivan e autor de teatre e cinèma american (m. 2007)
- 2 de febrièr - Joan Vesòla, escrivan occitan
- 12 de febrièr - Franco Zeffirelli, realizator italian
- 23 de febrièr - Rafael Addiego Bruno, president d'Uruguai
- 23 de febrièr - Belisario Betancur Cuartas, president de Colómbia
- 23 de febrièr - Ioannis Grivas, primièr ministre de Grècia
- 27 de febrièr - Dexter Gordon, saxofonista de jazz american (m. 1990)
- 9 de març - Walter Kohn, quimista alemand, Prèmi Nobel
- 9 de març - Andrieu Correjas, sarto bearnés
- 10 de març - Val Logsdon Fitch, Fisician american, Prèmi Nobel
- 11 de març - Agatha Barbara, presidenta de Malta
- 16 de març - Robèrt Lafont, escrivan e intellectual occitan (m. 2009)
- 27 de març - Endò Shusaku, escrivan japonés (m. 1996)
- 3 d'abril - Jozef Lenárt, quimista e president de Checoslovaquia (m. 2004)
- 12 d'abril - André L'Archevêque, pintre quebequés
- 20 d'abril - Tito Puente, musician american (m. 2000)
- 2 de mai - Patrick John Hillery, president d'Irlanda (m. 2008)
- 10 de mai - Heydər Əliyev, president d'Azerbaitjan (m. 2003)
- 16 de mai - Merton Miller, economista american, Prèmi Nobel (m. 2000)
- 18 de mai - Hugh Shearer, primièr ministre de Jamaica (m. 2004)
- 27 de mai - Henry Kissinger, òme politic american, Prèmi Nobel de la Patz
- 31 de mai - Prince Rainier III de Monegue (m. 2005)
- 14 de junh - Gui Denielou, oficial de marina e engenhaire provençal (m. 2008)
- 19 de junh - Andrés Rodríguez Pedotti, president de Paraguai (m. 1997)
- 6 de julhet - Wojciech Jaruzelski, general e president de Polonha
- 2 de julhet - Wisława Szymborska, escrivan polonesa, Prèmi Nobel de Literatura (m. 2012)
- 2 de julhet - Constantin Dăscălescu, primièr ministre de Romania (m. 2003)
- 21 de julhet - Rudolph A. Marcus, quimista canadian, Prèmi Nobel
- 5 d'agost - Devan Nair, president de Singapor (m. 2005)
- 16 d'agost - Pierre Seel, victima de deportacion durant la Segonda Guèrra Mondiala (m. 2005)
- 21 d'agost - Shimon Peres, primièr ministre israelian, Prèmi Nobel de la Patz
- 6 de setembre - Rei Pèire II d'Iogoslavia (m. 1970)
- 9 de setembre - Daniel Carleton Gajdusek, mètge american, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 27 de setembre - Bernat Manciet, escrivan occitan (m. 2005)
- 17 d'octobre - Italo Calvino, escrivan italian (m. 1985)
- 8 de novembre - Jack Kilby, engenhaire american, Prèmi Nobel en fisica (m. 2005)
- 13 de novembre - Misael Pastrana Borrero, president de Colómbia (m. 1997)
- 17 de novembre - Aristides Pereira, president de Cap Vèrt (m. 2011)
- 20 de novembre - Nadine Gordimer, escrivana sud-africana, Prèmi Nobel
- 25 de novembre - Mauno Koivisto, president de Finlàndia
- 12 de decembre - Antoni Tàpies, pintre catalan (m. 2012)
- 13 de decembre - Philip Warren Anderson, fisician american, Prèmi Nobel en fisica
- Enric Espieut, escrivan occitan (m. 1971)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de febrièr - Wilhelm Conrad Röntgen, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1845)
- 8 de març - Johannes Diderik van der Waals, fisician neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1837)
- 26 de març - Sarah Bernhardt, actritz francesa (n. 1844)
- 17 de mai - Manuel Allendesalazar Muñoz, primièr ministre d'Espanha (n. 1856)
- 16 de julhet - José Castulo Zeledón, ornitològ còstarican (n. 1846)
- 20 de julhet - Pancho Villa, pseudonim de José Doroteo Arango Arámbula, general mexican (n. 1873)
- 2 d'agost - Warren G. Harding, president dels Estats Units (n. 1865)
- 12 d'octobre - Diego Manuel Chamorro Bolaños, president de Nicaragua (n. 1861)
- 9 de setembre - Hermes da Fonseca, president de Brasil (n. 1855)
- 30 d'octobre - Andrew Bonar Law, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1858)
- 27 de decembre - Gustave Eiffel, engenhaire francés (n. 1832)


text: La Piramida Graduada de Saqqara o Piramida de Djòser qu’ei lo mei vielh bastiment de pèira talhada deu mòn e donc la purmèra e la mei vielha de totas las piramidas d’Egipte. Que ho bastida peu faraon Djòser de la IIIau dinastia e peu son arquitècte Imhotep. Qu’ei considerada coma ua evolucion deu modèl precedent de tombas: los mastabas (un petit bastiment qui cobreish ua tomba devath la tèrra). Dens aqueth cas qu’ei possible que s’aja començat per bastir un mastaba qui auré semblat tròp petit (chic mei haut que la muralha d’embarra deu complexe funerari) e qu’aurén apielat, en seguint la forma deu mastaba, seis grads (quate en purmèr e puish dus autes). Com dens un mastaba, au center de la piramida que i a un putz miant de cap a la tomba deu faraon. En la bèth agrandir, fin finala, la piramida que caperè tanben los onze autes putz miant a las autas tombas de la familha reiau. Lo complexe de Saqqara que ho hèra estudiat per l’egiptològ anglés Cecil Firth qui i descrobí l’estatua de Djòser uei au Musèu deu Caire, e per l’egiptològ francés Jean-Philippe Lauer.


text:
Rouvrel
Rouvrel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouvrel Es un vilatge rural picard del Santerre facilament accessible pel anciana RN 320 (actuala RD 920) en connectant Dièpa a Poix-de-Picardie e Moreuil.
Rouvrel est un village rural picard du Santerre aisément accessible par l'ancienne RN 320 (actuelle RD 920) reliant Dieppe à Poix-de-Picardie et Moreuil.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a patit de destruccions importantas pendent la Primièra Guèrra mondiala
Le village a subi des destructions importantes pendant la Première Guerre mondiale


text:
Vitamina B5
La vitamina B5 o acid pantotenic es una vitamina idrosolubla qu'interven coma compausanta del coenzim A e d'autras moleculas importantas. Exercís un ròtle fòrça important dins lo foncionament del metabolisme cellular e del sistèma nerviós e immunitari. Se tròba dins la majoritat dels aliments, sustot dins los uòus, lo peis, lo fetge e lo lach. La manca d'acid pantotenic pòt provocar infertilitat e insufiséncia renala, aumentacion de la fatiga e estrès, casuda dels pels, de feridas e ulceras cutaneas e d'alteracions en la sensibilitat dels pès.


text:
Sexologia
La sexolegia es l'estudi scientific de la sexualitat e de sos desòrdres.
La sexualitat es un tèrme plan general que cobrís mai d’un fenomèn:
- L'existéncia biologica d'organismes sexuats, que an, mai que mai, un sèxe mascle o feme, e de caracteristicas especializadas e complementàrias permetent la reproduccion.
- Lo compòrtament sexual, que es cò de la màger part dels animals un compòrtament de reproduccion (la tòca n'es la copulacion, que permet la fecondacion), e cò dels primats ominoïdes un compòrtament erotic (la tòca n'es l’estimulacion del còrs e dels organs genitals, que procuran un plaser erotic).
- Totes los aspèctes afectius e emocionals (afeccion, desiranças e plasers erotics, passions ...) en relacion amb lo compòrtament sexual.
- Totes los aspèctes cognitius e culturals (mors, representacions, cresanças, valors, simbòls, amor ...) que son en relacion amb los tres fenomèns precedents.


text:
Maimonides
Moshé ben Maimon (en ebrieu: משה בן מימון, e en arabi: موسى بن ميمون), apelat Maimonides e Rambam (רמב"ם, l'acrònim de sas inicialas ebrievas), foguèt lo rabin, lo mètge e lo teologian jusieu pus celèbre de l'Edat Mejana per son influéncia sus la filosofia, la religion e la medecina medievala.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 30 de març de 1135 a Còrdoa d'una familha illustra; son paire exerciá coma letrat e prince del quartièr jusieu. Recebèt son educacion primièra a l'escòla de la sinagòga. Realizèt sos estudis sus matematicas e medecina dins l'ensenhament arabi. En 1148 los almoads conquistèron Còrdoa e impausèron las leis islamicas tant als jusieus coma als crestians, e la familha de Maimonides s'exilièt. Après qualques annadas, s'installèron en Egipte, que Maimonides i foguèt rabin principal del Caire e mètge de Saladin, soudan d'Egipte e Siria.
Òbras[modificar | modificar la font]
Escriguèt de tractats nombroses de medecina, coma l'adreçat al soudan Saladin, lo Tractat suls poisons e lors antidots (1199); al filh del soudan, Al-Fadl, Guida de la bona santat (1198) e Explicacion de las alteracions (1200). Sas òbras màgers de tèma rabinic (talmudic) son un comentari en arabi de la Mishnà, L'illuminar (1168), titolat tanben Libre de l'elucidacion, e la Segonda Lei o Repeticion de la Lei (1180), que constituís son òbra màger e consistís en una compilacion de matèrias de totas las leis e nòrmas religiosas e juridicas de la vida jusieva. Aquelas òbras aguèron fòrça prestigi e Maimonides aguèt de discipols nombroses. Es tanben l'autor d'òbras filosoficas que influencèron la pensada medievala, escrichas pendent los darrièrs ans de sa vida, coma lo Tractat sus la resurreccion dels mòrts (1191). La Guida dels perplèxes (1190) es la clau de sa pensada filosofica e exerciguèt una influéncia granda suls cercles tant jusieus coma crestians, subretot suls cercles escolastics, que i establís una conciliacion entre la fe e la rason, adreçada als que dobtan entre los ensenhaments de la religion jusieva e las doctrinas de la filosofia aristotelica qu'alavetz predominava, en demostrant que i a pas de contradiccion dins los punts que la fe e la rason semblen s'i opausar; es, doncas, una conciliacion entre lo sens literal de las Sagradas Escrituras e las veritats racionalas, en invocant l'interpretacion allegorica en cas de conflicte. Atal sorgiguèron de polemicas per d'"antimaimonistas" (basicament, per un grop de musulmans que pretendián una interpretacion literala de l'Alcoran, los mutallajun) que ne taquèron de racionalista. Malgrat aquò, la Guida de perplèxes foguèt una òbra fòrça comentada e d'influéncia granda sul mond musulman e sus l'escolastica crestiana (Tomàs d'Aquin...). Dins sa joventut escriguèt tanben de poèmas religioses e una epistòla en arabi. Coma jusieu dins de territòri islamic, aguèt una formacion bidireccionala: la tradicionala jusieva e l'aràbia profana (amb d'incorporacions de la grèga), a partir dels ensenhaments de son paire, l'erudir Maimum; per tot aquò, Maimonides escriguet d'òbras autant en ebrieu coma en arabi, que lor pròsa se caracteriza subretot per la sistematizacion e per la claretat mostrativa e per lo caractèr conciliador. Maimonides foguèt l'origina del movement intellectual jusieu dels sègles XIII e XIV en Occitània e dins la Peninsula Iberica. Partisan del realisme teologic, es considerat de precursor de las idèas d'Espinosa.
Es encara possible de trapar de noms de sa familha, coma Maymó, Maymí, Maymin, Maimi... dins los Païses Catalans.


text:
-480
Aquesta pagina concernís l'an -480 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una aliança entre lei ciutats desirosas de se defensa còntra l'invasion de l'Empèri Aquemenida. Atenas i aguèt un ròtle important, especialament au sen de la flòta. Sei naviris participèron au combat dau cap Artemision onte bloquèron la progression dei naviris pèrsas fins a l'anientament de la resisténcia dei fòrças grègas ai Termopilas.
Aquela desfacha entraïnèt l'abandon de la Grècia centrala per lei coalizats e l'evacuacion d'Atenas franc de l'Acropòli ont una garnison se mantenguèt per menar una resisténcia simbolica. Aquelei defensors foguèron rapidament chaplats e la vila totalament pilhada e cremada (23 de setembre). Pasmens, l'evacuacion permetèt a la vila de gardar sei fòrças terrèstras e sa flòta. Ansin, lei naviris atenencs formèron la mitat de la flòta que ganhèt la batalha de Salamina onte la màger part de la flòta pèrsa foguèt batuda perdent entre 200 e 300 naviris (lo rèsta s'enfugiguèt e un nombre important quitèt la region grèga) còntra solament un quarantenau per lei Grècs.
Après aquelei batalhas, lei Pèrsas se retirèron au nòrd d'Atica per passar l'ivèrn. De negociacions acomencèron assaiant de devesir la coalicion grèga. Dins aquò, lei ciutats grègas refusèron finalament d'acceptar un acòrd e la guèrra contunièt.
Esparta[modificar | modificar la font]
Esparta e son rèi Leònidas prenguèron la direccion dei fòrças terrèstras cargadas de defendre la Grècia Centrala. Pasmens, en despiech d'una resisténcia acarnada au pas dei Termopilas, lei fòrças grègas foguèron desfachs e lei soudats espartencs exterminats. Aquò permetèt ai Pèrsas d'ocupar lo centre de Grècia e de pilhar Atenas abandonada per seis abitants. Esparta e seis aliats fortifiguèron l'istme de Corint. Pasmens, lei caps de Lacedemònia foguèron obligats per leis Atenencs d'atacar la flòta grèga a Salamina entraïnant la destruccion de la màger part de la flòta d'invasion. Après aquela batalha, cada camp demorèt sus sei posicions e Esparta mandèt divèrseis ambaissadas ai principalei vilas grègas, coma Atenas, per s'assegurar de son aliança.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Participacion de Macedònia a la Segonda Guèrra Medica. Pasmens, lo rèi Alexandre menèt un jòc perilhós per contentar lei dos aspècts de la politica de son reiaume (somission ais Aquemenidas, raprochament ambé Grècia). Per defugir una ataca pèrsa, observèt sei deures de vassau deis Aquemenidas e participèt a la guèrra dins lo camp de Pèrsia. Pasmens, contunièt d'aver de contactes importants ambé lei ciutats-estats grègas encara independentas (informacions, venda de fusta per la construccion de la flòta atenenca... etc.).
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
En Sicília, una flòta foguèt mandada dins l'encastre dau conflicte regardant lo contraròtle d'Himera, èx-aliada de Cartage passada sota l'influéncia dei tirans de Siracusa. Lei Cartaginés esperavan tanben aprofichar lei dificultats de Grècia ocupada per l'invasion pèrsa. Après divèrsei dificultats causadas per un avitalhament marrit, la flòta capitèt de desbarcar mai lei fòrças cartaginesas foguèron anientadas a Himera. Aquela revirada permetèt lo començament de negociacions entre Siracusa e Cartage a prepaus d'un partiment de l'illa. Himera demorèt possession de Siracusa mai lo rèsta dei zònas d'influéncia respectivas demorèt identic. Cartage deguèt tanben pagar una indemnitat (2 000 talents d'argent).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Acomençament de la campanha pèrsa qu'èra en preparacion còntra Grècia dempuei la victòria còntra Babilònia en 482 av. JC. Lei fòrças aquemenidas capitèron d'ocupar lo nòrd dau país sensa dificultat vertadiera avans de conquistar la Grècia Centrala a l'eissida de la batalha malaisada dei Termopilas. Atenas foguèt abandonada per seis abitants e cremada per lei tropas aquemenidas. Pasmens, la campanha deguèt s'arrestar ambé la desfacha navala de Salamina qu'entraïnèt la destruccion de la flòta pèrsa.
Aquò permetèt ai Grècs de se retirar en Peloponés que son istme foguèt fortificat per empachar una ataca dins lo corrent de l'ivèrn. Lei tropas pèrsas se retirèron alora vèrs lo nòrd de Grècia e preparèron una ofensiva novèla per l'annada seguenta.


text:
Olimpic de Marselha
L'Olimpic de Marselha (OM) es un club de fotbòl provençau (e francés) fondat en 1899. Lo club jòga ara en Liga 1 francesa. L'OM ganhèt la Copa d'Euròpa de fotbòl en 1993 còntra l'AC Milan sus un but de Basil Boli. L'Olimpic de Marselha es la sola equipa provençala (e francesa) que se ganhèt aquela competicion.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Premerei victòrias nacionalas
- 1.2 Entrada dins la temporada dau professionalisme
- 1.3 Annadas 1940
- 1.4 Fin deis annadas 1950, premiera descenda en Segonda division
- 1.5 1965 : arribada de Marcèu Leclerc
- 1.6 1986-1994 : Lo grand Olimpic
- 1.7 Afar VA - OM
- 1.8 La fin de la temporada « Tapie »
- 1.9 Arribada de Robèrt Louis-Dreyfus
- 1.10 Venda dau club a Frank McCourt
- 2 Colors
- 3 Lei grops de suportaires
- 4 Paumarés
- 5 Estadi
- 6 Anecdòtas
- 7 L'Olimpic de Marselha en Occitània
- 8 Jogaires famós dau club
- 9 Liames extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Oficialament, lo club de l'Olimpic de Marselha es fondat per René Dufaure de Montmirail en aost de 1899. Es eissit lo club de la fusion dau Football Club de Marselha que li dona sa dicha "drech au but" e dau club d’escrima, L’Épée. Lo nom Olimpic e la color blanca seràn chausits per festejar lei 2500 ans de la fondacion per lei grècs de la Ciutat de Marselha, qu’en 1899, la Municipalitat organizava de festejadas en omenatge a l'origina grèga de Marselha. La color blau aponduda devèrs 1920 dins lei cauçetas ramenta la segonda color de la ciutat de Marselha. Coma club olimpic, l’Olimpic de Marselha es a sa fondacion un club omnispòrt, lo rugbi n'estent la disciplina màger a son començament. Son estadi premier, que l’Olimpic n’es lo proprietari, es l’Estadi dau Vèune.
En 1903, l’Olimpic es per lo premier còp campion dau litorau, campionat que concernís Marselha e sa banlèga. Aquest an, participarà per lo premier còp au campionat nacionau francés USFSA onte acabarà en mieja finala. L’Estadi Elvetic, club de la comunautat soïssa de Marselha serà lo premier club marselhés (e occitan) de ganhar un títol nacionau francés en 1909.
Ambé l’arribada de la Copa de França dau temps de la Premiera Guèrra mondiala, l’Olimpic descobrirà sa competicion màger.
Premerei victòrias nacionalas[modificar | modificar la font]
Partent deis annadas vint, l’Olimpic comença de si fargar un nom dins França tota. Es un dei premiers clubs, cotria ambé lo FC Seta, d’aguer una politica de recrutament de jogadors. En 1924, lei dos clubs rivaus si rescontraràn en finala de Copa de França. La victòria de l’Olimpic farà d’elei lo premier club en fòra de París e sa banlèga de ganhar un títol nacionau dins aquesta competicion. Es autanben lo premier club de se veire donar la Copa per lo president de la Republica francesa. En 1929, l’Olimpic devèn campion de França per lo premier còp, tres ans abans que lo campionat de football francés vengue professionau. Aquesto títol es totjorn present dins lo paumarés oficiau dau club, maugrat que la LNF non lo reconoisse. En 1932, l’Olimpic farà partida dei clubs que començaràn lo premier campionat professionau de l’istòria francesa dins sa division pus auta.
Entrada dins la temporada dau professionalisme[modificar | modificar la font]
Per lo premier campionat professionau, en 1932, l’Olimpic acabarà segond de sa pola, emai en aguent trionfat 7 a 0 en partida de dubertura dau campion finau, l’Olimpic lillés. En 1933-1934, l’Olimpic que li manca un ponch de prene dins lei tres darrierei partidas per èstre campion acabarà segond darrier lo FC Seta.
Es en 1937 que l’Olimpic serà per lo premier còp campion de França, davant lo FC Sochaux - Montbeliard. Aquest an d’aquí, la premiera partida de l’Olimpic a l’Estadi Velodròm, bastit per la Copa dau Mond 1938 si debanarà lo 13 de junh davant lo Torino, equipa mai granda d’Itàlia an aqueu temps.
Annadas 1940[modificar | modificar la font]
Maugrat la Segonda Guèrra mondiala, contunha lo balon e l’Olimpic demorarà una deis equipas pus fòrtas dau campionat francés, Adejà quatre copas de França e un campionat francés vènon emplenar la veirina de trofèu dei marselhés. En 1941, l’Olimpic veirà per una soleta partida lo futur president d'Argeria Ben Bella jogar ambé sei colors. Aquest an d’aquí seràn encara campions lei marselhés, maugrat que lo títol non siegue reconoissut per la LNF. Doas annadas a l’après, l’Olimpic ganharà una novèla Copa de França davant lei Girondins de Bordèu. En 1948, l’Olimpic devèn campion de la França desliurada. Son paumarés es d’ara d’ailà lo pus grand dei clubs de fotbòl francés.
Fin deis annadas 1950, premiera descenda en Segonda division[modificar | modificar la font]
Quatre annadas après son darrier títol, l’Olimpic escapa a pron pena a la relegacion en segonda division per lo premier còp, en particular perqué aviá dins son efectiu Gunnar Andersson. En 1959, l’Olimpic davala en segonda division per lo premier còp avans que de tornar per solament un an dins lo cap dau fotbol francés. Faudrà esperar 1965 per veire l’Olimpic tornar au cimèu ambé l’arribada de l’industriau Marcèu Leclerc.
1965 : arribada de Marcèu Leclerc[modificar | modificar la font]
Quora arriba Marcèu Leclerc, l’Olimpic atravèrsa la pièger temporada de son istòria. An aqueu moment, Marcèu Leclerc, crompa l’Olimpic, en segonda division e actuaus quatorzens d’aquesta liga. Es en 1965 que l’Olimpic veirà solament 434 agachaires per la partida de Copa de França còntra Forbach. Ambé l’arribada de Mario Zatelli, ancian jogador dau club, coma entrenaire, l’Olimpic tòrna en premiera division (1966) e conquista sa setena Copa de França (1969) davant lei « fraires enemics » dei Girondins de Bordèu. En 1971, l’Olimpic serà campion de França per lo tresen còp, après una lucha acarnassida ambé l’AS Sant Estève. 1972 serà una dei pus bèlas sasons de l’Olimpic amb un segond títol a-de-reng, una Copa de França mai tanben l’extraordinari recòrd de Josip Skoblar ambé sei 44 buts marcats en campionat. 1971 e 1972 son tanben lei doas premierei participacions de l’Olimpic a la Copa dei Campions, perdent davant l’Ajax Amsterdam e la Juventus. En 1972, Marcèu Leclerc demissiona, per encausa d’una suspicion de desvirament de fons. Après eu, anarà lo club balin-balan, amb una novena victòria en Copa de França en 1976 mai sensa títol de campion fins a l’arribada de Bernard Tapie coma president en 1986, aguent un passatge malastrós en segonda division au començament deis annadas 1980.
1986-1994 : Lo grand Olimpic[modificar | modificar la font]
Es sus la demanda de Gaston Defferre e mai que mai de sa frema, Edmonde Charles-Roux qu’arriba en 1986 l’industriau francés Bernard Tapie coma president de l’Olimpic.
Es an aqueu temps que l’Olimpic prendrà una dimension internacionala, la tòca de Tapie estent de far ganhar une Copa europèa per lo premier còp amb un club francés. Après doas finalas de copas perdudas còntra lei Girondins de Bordèu, l’Olimpic acabarà en mieja finala de Copa dei vinceires de Copa en 1988, davant l’Ajax Amsterdam de Dennis Bergkamp. L’an d’après l’Olimpic serà per lo cinquen còp campion de França, après una lucha ambé son futur rivau, lo PSG e ganharà sa desena Copa de França davant l'AS Mónegue. Leis annadas seguentas veiràn d’unei mai grands jogadors mondiaus sota la camiseta marselhesa. Alain Giresse, Dragan Stojkovic, Enzo Francescoli, Karl-Heinz Förster, Jean-Pierre Papin, Chris Waddle, Klaus Allofs, Didier Deschamps, Éric Cantona, Abedi Pelé, Marcel Desailly seràn jogadors de l’Olimpic dau temps d’aquela temporada. En 1991 ; l’Olimpic anarà fins a la finala de la Copa dei Campions, perdent ai penalitats finalas còntra l’Estèla Roja de Beugrad, après aguer eliminat lo Milan AC, teneire dau títol en quart de finala. Après quatre títols de campion a de reng, l’Olimpic vendrà campion d’Euròpa en 1993, davant lo Milan AC. Didier Deschamps serà lo premier capitani d’una equipa francesa de soslevar la « Copa dei grandeis aurelhas ». Aquesta temporada fruchosa s’acabarà ambé l’afar « VA-OM » en mai de 1993.
Afar VA - OM[modificar | modificar la font]
Lo 22 de mai 1993, lo club de Valencianas si vèn plànher a la liga d’un assai de corrupcion. Un dei jogadors, Jacques Glassmann que foguèt tocat per un dei jogadors marselhés, Jean-Jacques Eydelie per manejar la resulta de la partida entre lei marselhés e lei valencianés e, subretot, assegurar lo tractament fisic e empachar sei nafraduras, dei jogadors l’Olimpic, una setmana avans la partida en finala de Liga dei Campions davant lo Milan AC. En seguida d’aquest afar, lo títol de campion de França de 1993 es levat ai marselhés, tant coma sa participacion a l’edicion 1994 de la Liga dei Campions. En 1994, l’Olimpic acaba segond dau Campionat de França, darrier lo PSG mai serà mandat en segonda division sus decision de la Liga per encausa de còmptes defectius.
La fin de la temporada « Tapie »[modificar | modificar la font]
En 1995, l’Olimpic, mandat en segonda division, capita d’acabar campion. Maugrat aquò, la liga decidís de mantenir, per de rasons financieras, lo club en segonda divion per 1995-1996. Lo club capitarà d’acabar segond darrier lo SM Caen e d’accedir au pus naut nivèu dau fotbòl professionau francés.
Arribada de Robèrt Louis-Dreyfus[modificar | modificar la font]
En 1996-1997, l’Olimpic es crompat per Robèrt Louis-Dreyfus, ancian president d’Adidas que crompèt a Bernard Tapie. En 1999, l’Olimpic mancarà de pauc lo títol de campion de França, que seràn lei Girondins de Bordèu qu’acabaràn per lo conquistar. L’Olimpic atraversarà d’ara enlà una lònga temporada sènsa títol mai en jogant lei premiers ròtles en premiera division franc de doas sasons ( 2000 e 2001). La gestion de Robèrt Louis-Dreyfus serà marcada per una abséncia totala de l’accionari principau e l’utilizacion de presidents delegats (Jean-Michel Roussier, Yves Marchand, Christophe Bouchet, Pape Diouf) En 2008, l’arribada d’Eric Gerets puei en 2009 aquela de Didier Deschamps marcaràn lo retorn dei marselhés en davant dau pontin de l’Olimpic, una annada après la mòrt de Robèrt Louis-Dreyfus. Amb una Copa de la Liga e un títol de campion de França, lo noven, en 2010, l’Olimpic tornèt au cimèu dau fotbòl francés. Leis annadas seguentas, maugrat dos títols en copa de la liga, veiràn pasmens pas l'Olimpic demorar en aut dei classaments dau campionat francés. Magrat d'un reviscòu passatgier sota la direccion tecnica de l'entrenaire argentin Marcelo Bielsa, lo club atraversarà mantei crisis avans que d'èstre mes oficaliament en venda per Margarita Louis-Dreyfus, vèusa de Robèrt, lo 13 d'abriu de 2016.
Venda dau club a Frank McCourt[modificar | modificar la font]
Lo 29 d'agost de 2016, Margarita Louis-Dreyfus anóncia la venda de l'Olimpic de Marselha a n'un empressaire vengut deis Estats Units d'America, Frank McCourt.
Colors[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha reçaup en campionat de França dins sei tradicionalei colors blancas dei paraments blaus. Blavas fins a 1985, lei cauçetas venguèron puei blancas avans que de tornar au blau per l'annada 2012. Lei colors que son tanben aquelei dau drapèu marselhés son estadas causidas, tant coma lo nom Olimpic, en referéncia a la Grècia antica (lo blanc es la color de l'Olimpisme, lo blau aquela de la Bòna Maire ), que lo club es estat fondat l'annada dau 25en anniversari de la fondacion de Marselha per lei grècs focèus. Lei colors de cambi son generalament reversadas, lo blau venguent la dominanta e lo blanc servis ai paraments. Despuei quauqueis annadas, l'Olimpic emplega en tresen camisòt, que sei colors cambian completament d'una annada l'autra. Daurat, arantge, negre, aqueu camisòt es utilizat dins lei competicions europenca, maugrat la protestacion dei vièlhs sòci dau club de lo veire ansin travestir sei colors tradicionalas.
Lei grops de suportaires[modificar | modificar la font]
I a nòu grops de suportaires. Lo "Club Centrau dei Suportaires" e lo "Club deis Amics de l'OM" son dins tot l'estadi, lo "Comando Ultra 84" e lei "South Winners" son dins lo contorn Sud, lei "Dodgers", lei "Fanatics", lo grop "Marselha Trop Puissant" e lo "Yankee Nord Marseille" son dins lo contorn Nòrd e l'"Handi Fan Club" dins la tribuna "Ganay". En 1920, lei suportaires finançan leis òbras d'amainatjament de l'estadi de Veuna.
Paumarés[modificar | modificar la font]
- Liga dei Campions (1) :
- Copa UEFA :
- Copa Intertoto (1) :
- Venceire : 2005.
- Campionat de França (9) :
- Copa de França (10) :
- Copa de la Liga (3) :
- Trofèu dei Campions (2) :
- Campionat de França D2 (1) :
- Campion : 1995.
- Copa Gambardella :
- Venceire : 1979.
- Campionat de França Amators (1) :
- Campion : 1929
- Copa Charles Drago (1) :
- Venceire : 1957.
- Campion DH Sud-Èst : 1927, 1929, 1930, 1931.
- Campion USFSA Litorau : 1904, 1905, 1906, 1907, 1908, 1919.
Estadi[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha jòga a l'Estadi Velodròm. Aquel estadi a una capacitat de 67 000 plaças.
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
Harry Baur, actor francés de cinema fòrça famós au començament dau sègle vinten fuguèt un sòci emai un jogaire de l'Olimpic, dins sa seccion de rugbi. Ahmed Ben Bella, lo premier President de la Republica Argeriana juguèt a l'Olimpic dins leis annadas 1940.
L'Olimpic de Marselha en Occitània[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha es lo club mai popular en Provença, e en Occitània. Còntra París, representa lo pòble occitan e dau sud còntra la capitala de l'Estat francés. Massilia Sound System son d'afogats de l'OM e lo club es present dins quauquei cançons dau grop. Tanben, la lenga d'òc, a travèrs dau francitan, es presenta dins la cultura de l'OM; una devisa dau club es On craint degun (« Crenhèm degun »). Mai recentament, l'utilizacion de la color arantge, contestada per lei sòcis, fuguèt presentada per lei teneires dau marketing marselhés coma la mescla dei colors sang e aur de la Provença per justificar sa causida.[1]
Jogaires famós dau club[modificar | modificar la font]
Francés[modificar | modificar la font]
Estrangiers[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficiau de l'OM
- (fr) Opiom, lo sit deis afogats
- (fr) OMForum.com
- (fr) OM-Passion.com
- (fr) OM Vista


text:
Lista dels presidents de Sud-Africa
Segon la constitucion actuala de Sud-Africa, lo President de la Republica d'Sud-Africa es lo cap d'Estat e cap de govèrn del país. De 1961 a 1984, la foncion de president èra onorifica. Lo poder èra assumit pel cap del govèrn, lo primièr ministre. A partir de 1984, la foncion de primièr ministre foguèt abolida e lo president venguèt lo cap de l'executiu.
Durant lo periòde d'apartheid (1961 a 1994) lo cap d'Estat de Sud-Africa èra nomenat President d'Estat (State President en anglés o Staatspresident en Afrikaans). De 1994 fins a uèi lo títol es simplament President.
La Republica de Sud-Africa succediguèt a l'Union Sud-Africana lo 31 de mai de 1961.
Presidents de Sud-Africa (1961 fins a uèi)[modificar | modificar la font]
██ Partit Nacional
██ Congrès Nacional African
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Motlanthe sworn in as president - The Times, 25 de setembre de 2008


text:
Istamina
L'istamina es una amina biologica implicada dins de responsas immunas localas; regula tanben de foncions fisiologicas dins l'estomac e agís coma neurotransmetor. Una nòva evidéncia indica tanben que l'istamina jòga un ròtle en la quimiotaxi dels leucocits. L'istamina es tanben dins lo cervèl, mai son ròtle es pas encara ben clar. Es sintetizada e liberada per de neurònas del sistèma nerviós central qu'usan l'istamina coma neuromodulador. Fòra del sistèma nerviós central es un mediator de mejans fisiologics.


text:
Nimes
Nimes (Nemze en occitan ancian; descendent del latin d'origina cèlta Nemausus; oficialament en francés Nîmes) es una vila d'Occitània situada gaireben au limit de Lengadòc e Provença, a 35 km de la Mar Mediterranèa. Administrativament es restacada au departament de Gard que n'es sa capitala e a la region Occitània. Aquesta vila, la mai importanta demograficament dau departament, comptava 142.205 abitants en 2010.
Sa fondacion durant l'Antiquitat e sa situacion sus un ais de circulacion important li permetèron d'aténher una prosperitat considerabla del temps de la dominacion romana, e la ciutat n'a servat una riquesa de monuments inegala en defòra d'aquela ostentada per cèrtas vilas de l'estat italian.
Lo gentilici es nimesenc, -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat de Nimes foguèt creada au sègle VI avans Jèsus Crist ; la vila vèn dau desvolopament d'un oppidum preroman, capitala dei Vòlcas arecomics, un dei grands pòbles de Gàllia.
En 120 avans JC, lei Vòlcas, a la tèsta d'un vast territòri de 24 oppida, acuelhon sens resisténcia lei Romans. La Colonia Nemausa, la vila galloromana es a mand de nàisser. A partir de 118 avans JC, la Via Domícia religant Itàlia a Espanha es bastida e travèrsa la ciutat. Foguèt un periòde de prosperitat sos lei Romans: leis Arenas, l'Ostau carrat, la Torre Manha e lo Temple de Diana foguèron bastits, e mai lo Pònt de Gard a 50 km de Nimes.
Sos l'Edat Mejana, Nimes subiguèt fortament lei guèrras. Foguèt un luòc important dei guèrras de religions entre Protestants (lòngtemps majoritaris dins la vila) e Catolics. Nimes foguèt fòrça influençada per leis idèas revolucionàrias, coneguèt la revolucion industriala au sègle XIX que li permeteguèt de se desvolopar considerablament.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Los cantons[modificar | modificar la font]
Nimes se dividís en sèt cantons.
Sièis d'elei an Nimes coma capluòc e son formats d'una part de la comuna
Las circonscripcions[modificar | modificar la font]
Nimes es dividida en doas circonscriptions legislativas:
- 1a circonscripcion de Gard (que compren los cantons de Nimes 1, 3, 4, 5, 6 e 7), deputat: Yvan Lachaud (Nouveau Centre)
- 2a circonscripcion de Gard (que compren lo canton de Nimes 2), deputat: Étienne Mourrut (UMP)
Patrimòni e monuments[modificar | modificar la font]
- Bastit a la fin dau primièr sègle aprèp J-C, l’anfiteatre de Nimes, l'un dei melhors servats mondialament, mesura 133 mètres de long e 101 mètres de larg. La faciada, auta de 21 mètres, es facha de dos nivèls de 60 arcadas cadun. A l'endedins, aperaquí 25 000 espectadors podián assistir aus combats d'animaus e de gladiadors. Uèi, leis arenas, luòc de prestigi, se transforman regularament en una sala granda d'espectacle ont leis artistas franceses e d'autres païses venon far de representacions. Constituisson a mai lo còr de las fèrias de Nimes, que las corridas i reunisson de milierats d'espectadors. Se pòt considerar coma l'edifici d'aquesta mena melhor conservat del mond. Un programa de sauvagarda e de restauracion dau monument es a se botar en plaça.
- Es un temple roman exastile edificat au debut dau sègle I PER l'emperaire August que lo dediquèt a la glòria de sei dos felens : lei consols e caps militars Lucius Caesar e Caius Julius Caesar. Au fiu daus sègles, lo temple es vengut un ostau consulari, una glèisa puèi un musèu deis arts antics. Es uèi un dei temples romans lei melhors conservats au mond.
- Es un dei vestigis mai importants e vesedors de l'anciana encencha romana de Nimes. La Torre Manha senhoreja lei Jardins de la Fònt sus lo mont Cavalièr. De forma octogonala, aquesta torre que foguèt la mai auta e prestigiosa de l'encencha romana augusteana compreniá tres nivèls ensús d’un sosbassament. Actualament, s'elèva doncas a 32 mètres dau sòu ja que li manca lo darrièr nivèl. Quand lo temps es clar, presenta un ponch de vista ideau que permet de vistalhar lo mont Ventor, leis Aupilhas, Cevenas, lo mont Augal, lo puèg de Sant Lop e la plana de Vistre, e segur la garriga, païsatge abituau de l'environa.
- Aqueste monument, que se pensava popularament qu'èra un temple e que ne sèrva encara lo nom, data dau sègle II aprèp J.C. Se tròba dins la part bassa dei Jardins de la Fònt, pro prèp de la quita font. Èra encara entièr a la mitat dau sègle XVI qu'i encabissiá una capèla. Lei religioses ne foguèron fòrabandits quand se produguèron lei guèrras de religion. Es lo solet monument servat (en part) dins l'ensems del santuari roman dedicat au culte imperiau e ai lésers a l'entorn de la fònt sagrada. Sa foncion originala exacta demòra encara parcialament desconeguda a mai se se pensa actualament qu'èra puslèu un edifici de vocacion culturala, coma per exemple una bibliotèca.
- Aqueste parc public se tròba dins lo centre de la vila . Son estats creats a l'entorn de la font de Nimes originala, la de la divinitat Nemausus.
- Es una construccion romana bastida au sègle I ab. J.-C. En 1840, venguèt monument istoric.
Personalitats de Nimes[modificar | modificar la font]
- Antòni Bigòt (1825-1897), autor prefelibrenc.
- Robèrt Lafont (1923-2009), escrivan, lingüista e teorician occitanista.
- Joan Rebolh (1796-1864), escrivan prefelibrenc.
- Loís Romieu (1829-1894), escrivan prefelibrenc.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Lo siti Official de Nimes (http://www.nimes.fr/)


text:
De çò qu'ausiguèri, la Dequé (que representava Modenc) fasquèt una mena de bilanç e parlèt de "la nòstra istòria", "las nòstras rasigas", quitèt pas jamai de "lausenjar" lo passat bon ... Cohen del Partit Socialista (o lo raton coma volètz) aguèt pas tanpauc un discors virat cap a l'avenidor, parlèt mai que mai d'engimbrar d'assisas de la lenga occitana (aquò seriá revolucionari!), sabi de sorga segura que Cohen (qu'es a acabar son mandat de cònsol a Ramonvila, vilòta de la banlèga mondina) es pas gaire favorable a la lenga e a la cultura nòstras (coma un fum de socialistas), es contra Calandreta (que refusèt de far durbir una escòla Calandreta a Ramonvila e alavetz aquela escòla anguèt a la vilòta d'a costat: Castanet). Fosquèri mai "estrambordat" per Forget (MODEM) e Francés Simon (l'autra lista) qu'aguèron totis dus un discors vertadièrament virat cap a l'avenidor: nos fasquèron pas cagar ambe "lo passat e las tradicions" coma ba sap plan far l'UMPS. Vilòta fasquèt ríser la sala, diguèt 4 mots d'occitan, auriá d'idèas de las bonas (e interessantas) mas nos fasquèt cagar mai d'un còp ambe Castan, Castan e encara Castan (e Sicre tanben, anavi doblidar ...). Es estranh mas èi pas l'impression tanpauc que Vilòta comprenga vertadièrament los enjòcs de las associacions culturalas occitanas de Tolosa ... Jo, me fau de pensaments se Cohen es elegit cònsol de Tolosa (seriá una plan marrida causa per l'occitan a Tolosa), mas "es d'esquèrra", doncas tot va plan ... La Comuna de Tolosa a pas encara compres tanpauc que 4 placas de carrièra e 2 parets son pas pro per reviscolar una lenga e una cultura.
La causa la mai important (e que se'n parlèt pas) èra lo finançament de totas aquelas accions. La region Miègjorn-Pirenèus votèt al mes de decembre passat un plan de desenvolopament de l'occitan ... sense cap budgèt previst!!!!!!!!! Es un pauc se trufar de nosaus, non ??
Per acabar (ambe un punt positiu pr'aquò), es que capitèrem d'emplenar la polida sala del senescal e que los candidats son ara cogits de prene en compte la lenga e la cultura occitanas dedins la lor campanha.


text:
-195
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -195 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après de manòbras diplomaticas de la Liga Aquèa, lei Romans refusèron de laissar Argos ais Espartencs (→ -197). Lo procònsol Titus Quinctius Flamininus organizèt l'ataca de Lacedemònia après lo refús de Nabis d'abandonar Argos. Après la desfacha de Gition e lo sètge dirècte d'Esparta, foguèt obligat de capitular, d'abandonar Argos e d'acceptar lo pagament de sommmas importantas ai venceires. En revènge, lei Romans acceptèron de laissar Nabis a la tèsta de la ciutat-estat.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Fin de la Cinquena guèrra de Siria còntra lei Seleucids que s'acabèt per la pèrda de la màger part dei territòris egipcians d'Asia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Han Gaozu (1èr de junh), fondator de la dinastia Han. Son fiu Han Huidi li succediguèt. Pasmens, dins lei fachs, l'emperairitz doarièra Lü Zhi prenguèt la direccion de l'Empèri car son fiu èra gaire interessat per leis afaires de l'Estat. Acomencèt de preparar de purgas còntra seis adversaris a la Cort (→ 194 av. J.C.).


text:
Mi dien Matieu, siáu de Marselha e ai 27 ans. Cresi qu'ai adejà rescontrat quauquei gents aquita, mai que mai a l'Estivada. Se vos pausatz la questien, siáu lo conàs que bramava embriagat a la fin de cada sera a l'estand de l'Ostau dau País Marselhés. Vos demandi de mi perdonar se per una rason ò l'autra vos auriáu trucat.
Mai siáu fòrça simpatic e inteligent pasmens, fòra l'Estivada.
Nòta : Lo president de l'Ostau es ara Rodin Kaufmann, aliàs EUP sus d'aqueu fòrum. Pensaretz de lo felicitar, se l'amerita lo pichon.