text:
771
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 771 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après l'ataca de 770, incursion novèla deis Arabis dins l'Empèri onte capturèron un nombre important de presoniers.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Una estèla indica l'existéncia d'un rèi dich B'olon K'awiil dins la ciutat.


c: text/html

text:
Deci
Deci (vèrs 201, Budalia - junh de 251) foguèt un emperaire roman que reinèt de 249 a junh de 251. Son fiu Herenni Etrusc foguèt associat a son rèine coma coemperaire durant l'annada 251. Succediguèt ai coemperares Felip l'Arabi e Felip II e foguèt remplaçat per son fiu Hostilian e lo generau Trebonian Gal.
Venguèt emperaire après una revòuta victoriosa còntra Felip l'Arabi vengut impopular en causa d'aumentacions tròp importantas deis impòsts. Assaièt de restaurar l'autoritat imperiala e d'estabilizar l'Empèri gràcias a una politica basada sus lei principis dei sègles I e II. Pasmens, foguèt rapidament tuat ambé son fiu Herenni Etrusc durant una campanha còntra lei Gòts.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nòrd-italian
Lo nòrd-italian o italian septentrionau (var. -al) o padan (nom recent), o cisaupenc/cisalpenc (nom d'usatge mens frequent) es una lenga apertenent ai lengas romanicas. Se parla dins tot lo nòrd d'Itàlia e dins de regions vesinas (Tecin e Grisons en Soïssa, Ístria en Croàcia e Eslovènia, Mónegue e Sant Marin). Lo nòrd-italian recep de definicions contradictòrias:
- Def. 1: Es un grop de dialèctes de la lenga italiana, segon la lingüistica romanica tradicionala (Per ex. Gian Battista Pellegrini[1] e Jacme Alhèras[2]). Maugrat aiçò, perque aquela definicion siá valida, cau comprene per lenga italiana, coma dins leis òbras dau lingüista alemand Gerhard Rohlfs[3], [4], l'ensems dei dialèctes romanics d'Itàlia (e fins a aquelei de Corsega), que se ne destaca la lenga italiana literària e oficiala, que proven dau dialècte florentin de Dante, Boccaccio e Petrarca.
- Def. 2: Es una lenga romanica, distinta de l'italian, segon certanei lingüistas coma Heinrich Schmid[5], Andreas Schorta[6] e, sustot, Geoffrey Hull.[7],[8]
- Def. 3: Existisson de revendicacions localas que dison que cada dialècte dau nòrd-italian seriá una lenga distinta, vejatz lo classament de Ethnologue.[1] Aquesta opinion es gaire admesa entre lei lingüistas de l'escòla tradicionala, levat de còps per lo piemontés pr'amor de son dinamisme particular. Per çò qu'es de l'usatge dins la vida quotidiana, lo venèt es, a l'ora d'ara, çò qu'es pus usat e çò que resistís melhor a la pression de la lenga italiana literària e oficiala.
Somari
Distribucion geografica e estrats lingüistics[modificar | modificar la font]
Lo domeni lingüistic nòrd-italian correspònd a la gròssa a l'Itàlia dau Nòrd o Padània.
Lo limit sud, entre lo nòrd-italian e l'italian au sens estrech, se sòna la "linha La Spezia-Rimini" o pus exactament la linha Massa-Senigallia. La separacion entre lei lengas romanicas marcada per aquela linha lei dividís en dos grands grops: la Romania occidentala (quitament l'italian septentrionau) e la Romania orientala (quitament l'italian dau Centre-Sud). Lo grop galloitalic es a l'encòp separat d'autrei grops romanics dau Nòrd-èst (Venèt, Trentin, Friuli, Sud Tiròl) per una linha que cor au sud-èst de Bolzano/Bozen e per la còsta orientala dau Lac de Garda au nòrd de Màntoa e lo riu Pò.
Lo limit nòrd, entre lo nòrd-italian (e lo retoromanic) e d'autrei lengas (romanicas, germanicas o eslavas), correspònd ai frontieras politicas entre lei divèrs pòbles germanics dominants après leis invasions barbaras, entre lei quaus Lombards, Visigòts, Burgondis e Bavars, que son rebatudas dins lo superstrat lingüistic dei lengas romanicas actualas:
- Nòrd-italian (alevat lo romanhòu: Romanha aperteniá a l'Empèri Bizantin) : lenga dei Lombards [2](en catalan); [3](en francés);
- Occitan: lenga dei Visigòts (Reialme visigòt de Tolosa);
- Arpitan: lenga dei Burgonds [4] (cat.); [5](fr.);
- Francés: lenga dei Francs [6](cat.); [7](fr.)
Vèrs lo nòrd, lo nòrd-italian (e lo retoromanic) limitan amb l'aut alemand soís, derivat de la lenga deis Alamans [8] (cat.); [9] (fr.) e a l'aut alemand bavarés, derivat de la lenga dei Bavars [10] (cat.); [11] (fr.) e parlat a l'ora d'ara en (Àustria e en Sud-Tiròl). Dins aquela zòna, Romania submersa, i aguèt substitucion lingüistica dau retoromanic.
Vèrs l'èst, lo nòrd-italian (e lo friolan retoromanic) limitan a l'ora d'ara amb doas lengas eslavas: eslovèn e croat.
Classificacion e Taula comparativa[modificar | modificar la font]
Lei dialèctes (o lengas) dau nòrd-italian se classifican ansin (una error frequenta es de confondre lo galloitalic - amb substrat lingüistic gallés e ligur antic - amb tot lo nòrd-italian):
Segon Pèire Bèc[9], dins lo passat, deguèt existir quauque tipe d'unitat diacronica entre lo nòrd-italian e lo retoromanic: romanch en Soïssa e ladin e friolan en Itàlia. Aqueu laç estrech e evident es estat mes en examen en màger prigondor per lingüista australian Geoffrey Hull ja citat, en o portant a la conclusion evocada anteriorament (definicion 2).
La classificacion de l'istriòta es dificila e controversiada.[16] (en it.)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pellegrini, G.B. (1975) “I cinque sistemi dell'italoromanzo”, Saggi di linguistica italiana (Turin: Boringhieri), pp. 55-87
- ↑ Allières, Jacques (2001), Manuel de linguistique romane, coll. Bibliothèque de grammaire et de linguistique, París: Honoré Champion
- ↑ Rohlfs, Gerhard (1937) La struttura linguistica dell’Italia, Leipzig: s.n.
- ↑ Rohlfs, Gerhard 1966-69 Grammatica storica della lingua italiana e dei suoi dialetti. (3 vol: Fonetica. Morfologia. Sintassi e formazione delle Parole), Einaudi, Torino.
- ↑ Schmid, Heinrich (1956) Über Randgebiete und Sprachgrenzen", Voz Romanica, XV, pp. 79-80
- ↑ Schorta, Andrea (1959) "Il rumantsch - grischun sco favella neolatina", Annalas da la Società Retorumantscha, LXXII, pp 44-63).
- ↑ Hull, Geoffrey (1989) Polyglot Italy:Languages, Dialects, Peoples, CIS Educational, Melbourne
- ↑ Hull, Geoffrey (1982) The linguistic unity of Northern Italy and Rhaetia, tèsis doctoralas, University of Western Sydney.
- ↑ Bec, Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) (1970-71), Manuel pratique de philologie romane, Paris: Picard, 2 vol, vol 2, p.316


text:
Monenh
Monenh qu'ei ua vila de Bearn, situada dens lo bacin de Lac. Qu'ei senhalada per la soa glèisa gotica de gran endom e per lo gran hustatge d'aqueth bastiment. Monenh qu'ei situada au miei deu terrador qui produseish lo vin de juranson. Monenh qu'ei ua comuna administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Heraudica
- 3 Especialitats
- 4 Geografia
- 5 Geografia
- 6 Istòria
- 7 Administracion=
- 8 Demografia=
- 9 Equipaments
- 10 Educacion
- 11 Personalitats
- 12 Bibliografia
- 13 Nòtas
- 14 Ligam extèrne
- 15 Luòcs e monuments
- 16 Personalitats ligadas amb la comuna
- 17 Véser tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Nòtas
Istòria[modificar | modificar la font]
Plini l'Ancian que mentau un pòble aperat MONESI en Aquitània (aquesta afirmacion qu'ei uei denegada[1]). Au dia de uei non se pòt pas provar qu'aqueth pòble be sia a l'origina deu nom Monenh mes, desempuish lo sègle XVIII, mantuns istorians e erudits qu'an sostienguda aquesta tèsi. Tot çò qui's sap suber l'istòria de Monenh au cors deu pumèr sègle qu'ei la preséncia d'ua mena de hortificacion suber ua hita enqüera aperada uei lo dia lo Casterar suu lòc on e 's quilhore la hortelessa qui, destrusida per Joana de Labrit au XVIau sègle, e emparore la vila medievau.
Durant l'Etat Mejana, Monenh que ho ua de las principaus vilas de Bearn, estatut que perdore sancerament dab la modernitat.
Tostemps segon Pèir de Marca, lo geograf arabi Ach-Cherif-al Edrisi que mentaré (au sègle XII) Monenh (d'un biais transcrivut Munins [2] dens la soa edicion francesa (en latin), Geographie Nubiensis, de 1619) com un lòc de passatge entaus marcadèrs arabis. Ad aquesta epòca, Monenh que possediva ua abadia laíca (e donc ua glèisa) vassau deus vescomtes de Bearn (e la quita vila que n'èra la soa proprietat). Monenh qu'èra tanben ua vegaria on lo veguèr deu vescomte e avèva per mission de crubar los beneficis e amendas qui 'u èran devuts.
Enter 1188 e 1215, Gaston VI lo Bon qu'autregè a Monenh los beneficis deu Fòrs e Costumas de Morlans (ortografiat Morlaas en ua mencion d'aqueth document en 1395) : Monenh que deishava alavetz d'estar ua possession dirècta deu vescomte. Au cors de las annadas seguentas que hasèva l'aquesida deu bòsc d'Arinc (uei conegut com bòsc deu Larinc), ua hont importanta de revienguts.
Au sègle XV, la comunautat vesiau de Monenh que bastí ua navèra glèisa gotica e monumentau qui remplacè la glèisa de l'abadia laïca. Aquò que's podó har mercés a la proprietat economica e a ua pression fiscau de las granas suus vesins de Monenh.
Au sègle XVI Joana de Labrit qu'ensagè d'impausar la religion protestanta ; a maugrat qu'ua partida deus notables e acceptessin de bon grat, la majoritat, obligada d'assistir a las ceremònias protestantas dens la glèisa (vaduda temple protestant) que manifestè ostensiblement lo son desacòrd. Los moneishons qu'avón totun d'escóner aquesta ostilitat quan lo poder reiau e miacè de sevir e de cremar la glèisa. Aqueth apasiment qu'estauviè a Monenh las repressions sagnosas que viscón d'autas ciutats bearnesas com Ortès o Bètlòc.
Lo culte catolic que tornere d'estar majoritari un còp restaurat peu poder reiau. Per aquesta escadença, lo rei Loís XIII de França que s'estanquè a Monenh suu son camin de cap a Pau.
Durant los sègles seguents Monenh que joguè pas mei qu'un ròtle segondari dens l'istòria bearnesa en tot seguir l'anar generau de la vita bearnesa : emigracion, adopcion de las leis navèras de la Republica, monocultura deu milhòc e industrializacion arron de la Dusau Guèrra Mondiau dab lo desvolopament deu Bacin de Lac.
Durant lo segond conflicte mondiau, lo bòsc deu Larinc que ho un terren d'accion de la Resisténcia (los Corps Francs Pommiè, C.F.P., aperats aciu Armada deu Larinc).
A la debuta deu sègle XXI, Monenh qu'arcuelhó ua escòla calandreta.
Heraudica[modificar | modificar la font]
-
-
-
Escut de Monenh 3 : De sinòple deu cap cabironat d'aur e de sable
Especialitats[modificar | modificar la font]
Monenh qu'ei situat au bèth miei deu terrador deu vin de juranson. Enter las soas especialitats gastronomicas òm pòt tanben mentàver los persecs e lo hromatge deus Pirenèus.
Geografia[modificar | modificar la font]
Monenh que's tròba en Bearn dens lo Bacin de Lac (adara aperat a còps Còr de Bearn suus desplegants toristics). Lo territòri de Monenh que's situa enter lo Bearn pirenenc e lo Bearn de la plana.
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion=[modificar | modificar la font]
Demografia=[modificar | modificar la font]
Quartièrs[modificar | modificar la font]
- Borg (juntada de las ancianas Arrua e Borg Nau)
- Cabiròu
- Camp de Lop
- Castèth
- Coòs
- Laquidea
- Lopienh
- Marca Mala
- Serròt
- Trolh
- Larinc
- Uchar
- Yolet
Idrografia[modificar | modificar la font]
Lo terrador de Monenh qu'ei traucat per afluents deu gave de Pau :
- La Baïsa
- La Baïsèra (alimentada per la Bailonga, era medisha neurida per l'arriu deu Larinc)
- Lo Lusoèr
Silvicultura[modificar | modificar la font]
La comuna dispausa desempuish tostemps deu bòsc deu Larinc (anticament aperat bòsc d'Arinc).
Termièras[modificar | modificar la font]
Monenh qu'ei tanhenta dab las comunas le La Horcada e Pardias au nòrd, Luc e Cardessa a l'oest, Auloron Senta Maria, Goes, Estialesc e La Seuva au sud, Aubertin, La Comanda, Arbús, Cuqueron e Parbaïsa a l'est.
Equipaments[modificar | modificar la font]
La comuna possedeish un estadi, ua piscina e un quilhèr.
Educacion[modificar | modificar la font]
Monenh que compta dab duas escòlas primàrias e, entaus estudis segondaris, deu collègi Joan Sarralh.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Joan Sarralh (Monenh, lo 14 d'octobre de 1891 - París, lo 28 de heurèr de 1964) istorian, ispanista e rector de l'Academia de París.
- Lo compositor Henri Duparc que demorè ua tempsada a Monenh.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Duval, Marie Victoire. Monein, Une communauté du Béarn au Moyen Âge et sous l' Ancien Régime. Monenh, 1991.
- Marca, Pèir de. Histoire de Béarn. París : Veuve Jean Camusat, 1640.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La hont de Plini qu'èra Estrabon qui en grèc en vertat mentau los Onesi dab ua omega Ω qui serè estada presa per ua M latina
- ↑ Segon Gérard Troupeau, proferssor a l'INALCO e especialista de l'arabi, Munins que seré en vertat Morlans mau transcrivut dens la traduccion latina
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] (en francés)


text:
Montrejau de Gers
Montrejau[1][2] (o Mont-rejau de Gers o Mont-rejau deu Gèrs[3]) (Montréal en francés) qu'ei ua comuna francesa de Gers dens la region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada au limit deus departaments d'Òlt e Garona e de las Lanas, bastida en un luòc en riba dreita d'Ausoa, domina dos tucs de part e d'autra de la vau.
Entre haut e baish Armanhac, qu'ei lo cadpdulh de Tenarèsa.
Montrejau qu'ei situat per la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume. En venent de l'abadiá de Flaran, l'etapa seguenta qu'ei L'Auret.
La linha de las crèstas adocidas, qualques quilomètres a l'oèst de Seviac, que separa los bacins d'Ador e de Garona, que junt los Pirenèus dab Gironda sens aver de traversar un riu. Qu'ei la Tenarèsa, anciana via de migracion deu neolitic que serviguèt a l'epòca romana e a l'Edat Mejana. Qu'èra cobèrta de molins de vent. Uèi, aqueu mot qu'ei estat représ per designar una zòna centrau de l'airau de produccion de l'aigardent d'armanhac.
La Tenarèsa que cobrís 105 330 ectaras. En defòra de la vinha, lo paisatge es sustot marcat per la cultura de las cerealas e de las plantas oleaginósas.
Montrejau qu'ei una bastida dab un plan ben regular, estirada d'èst en oèst. En respectant lo quadrilhatge classic de las bastidas, carrièras e carrelòts menan a la plaça centrau environada de cornièras suber tres costats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge qu'ei una bastida tipica deu Sègle XIII, bastida suber un esperon rocós dominant Auso, suber la localizacion d'un oppidum celtibèr. Qu'ei una de las purmèras bastidas gascoas e la purmèra de Gers. Qu'ei estat fondada lo Année invalide (de 1255)A[4] per Anfós de Peitieus, hraire deu rei Loís IX de França, vengut per lo son matrimòni en 1229 dab Joana, hilha de Raimond VII, mèstre deu comtat de Tolosa e deu comtat d'Agenés.
Un de los sons oficièrs, Guilhèm de Banhòus, senescau d'Agenés, que venguèt en persona causir la localizacion de la bastida a la prima de 1255 e la batejèt Montrejau a la glòria de la dinastia Capet de qui l'autoritat s'implantava a tot doç en Gasconha. Es un notari d'Agen, Pons Mainard, qui aguèt la carga de har lo plan e d'escriure las costumas.
Montrejau, bèth prumèr ligat au comtat de Tolosa, que passèt au domeni de la corona, dab lo rèsta de Lengadòc, jos Felip III de França. Qu'aguèt una justícia reiau, dependenta de la senescauciá de Condòm. Cap a 1320, que foguèt restacada a la corona d'Anglatèrra, dab mantuas ciutats deu ducat de Guiana.
Carles IX de França que visitèt Montrejau lo 26 de julhet de 1565 e qu'i recebèt los onors d'una intrada solemna.
Pendent los Guèrras de religion, Gabriel Ièr de Montgomery, cap protestant, qu'incendièt Montrejau après 1565 jols òrdres de Joana de Labrit.
Uèi lo jorns, que demòra sonque los rèstas de las fortificacions, destruidas a la Revolucion.
Montrejau que foguèt tanben sonada Montrejau d'Agenés o Montrrjau de Condomés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Un deus "pus bèus vilatges de França"
- La comuna qu'ei deu Sègle XVIII
- Un musèu arqueologic.
- La Villa galloromana de Seviac : Furgada despuèi 1961, ei una villa classica deu Sègle IV, dab peristil : tres alas qu'encadran ua cor interiora e que son flancada au sud d'un complèxe termau ; a l'entorn de la cor, quatre galeriás que desèrvon los membres d'abitacion e d'usatge.
- La glèisa gotica, deu Sègle XIII, en partida fortificada, qu'a un aspècte pron impausant. Que foguèt restaurada au Sègle XVII e que presenta ua mosaïca galloromana.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montrejau de Gers
- ↑ març+1255%22&pgis=1#search_anchor Enquèstas administrativas de Alfonse de Peitieus, Pierre Fr Fournier, Pascal Guébin, publicat per Impremta nacional, 1959
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo sit de l'Office de Torisme de Montrejau de Gers
- Montrejau de Gers sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
167
Fernand Moucadeau countaire.
La Floro de Vaucluso
Tradicioun de Calèndo
Armana
Arle de Miquèu Bonnefoy
Plueio d’Estello
Conte e danso de Prouvènço
La museto
167
L’aubre que voulié voula!
Ensignadou
Nòstis emissioun
Prouvèrbi
Made in France
Editouriau
Bono annado 2012
L’atualita en image.
L’Evenamen
Priéureta i marcat loucau
De voues se soun amoussado
Sabino Barnicaud, Janeto Guieu,
Reinié Auberge, Marìo Mourier
Estage de prouvençau
Li chaine-pougnènt
La Floro de Vaucluso
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren.
Federacioun Parlaren en Vaucluso
Parlaren Lou Tor
Parlaren Païs de Seloun
Parlaren Gardano
Parlaren Mountèu
Tradicioun de Calèndo
Armana
Pantai d’un Nouvè dóu futur
Musico Tradiciounalo
Genevivo Pinet-Roux.
Arle de Miquèu Bonnefoy
Marsiho 2013
Printèms prouvençau
Councours di Jouine 2012
Prouvèrbi toucant lou bestiàri
Plueio d’Estello
Pastouralo
Manifestacioun prouvençalo.
Darniero minuto
La plumo es à nòsti legèire.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Nemausus : vesito de Nime la roumano
La «Vièio» de l’Estang dóu Pounènt
Lis ourtoulan
Francés Jouve
Ma titèi
Sant Gènt patroun de la Prouvènço
Vièi Avignoun : Guingueto e cabanoun
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
Conte e danso de Prouvènço
La museto
A toumba d’estello sus Grignan
Vaqui un nouvèu recuei de la Vihado Prouvençalo au Païs de Grignan, en Droumo Prouvençalo. Es coume li precedènt de la plumo de nosto gènto Martoun Peyrol, que parlo coume sa rèire-grand e davans elo, despièi l’an 1553.
S’agis de nouvello e de raconte autoubiougrafi escri emé filousoufìo - n’en fau bèn pèr manteni la lengo nostro e la grafìo mistralenco... - e tambèn emé imour.
Es un pau coume un agach sus la vido, après uno longo draio arpentado. Souveni de jouinesso, la famiho, li coumpan, lis ami...tout acò se debano à Grignan e dins soun relarg. N’i’a pas mens de 49 d’aquéli tèste drud, plen de finesso, d’esmougudo, que s’ameriton d’èstre legi e travaia dins li cous de prouvençau. I’a li neissènço, li que s’en van pèr toujour coume Charlot, lou maquisard de 43-44, e pièi coume d’eslùssi dins un cèu negre, de refleissioun que van liuen coume : Pèr n’en fini fau segre la saviesso di mounge de l'Indo, fau manda luen li causo d’aqueste mounde pèr ana de-vers la vìo esperitualo, manda luen li cadeno fisico pèr deveni un esperit pur, pèr fin d’ana de-vers la sagesso universalo. Nosto Martoun pantaio, à moumen, de la Moungoulìo, mai sa Plueio d’Estello a bèn toumba sus Grignan. E lou Troubaire, asseta i pèd de la Damo dóu castèu, ié fai canta La cansoun de l’agnèu blanc.
30177


text:
788
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 788 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Maridatge de Constantin VI e de Maria d'Amnia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revòuta dei partisans deis Alides de la region de Tabaristan au sud de la Mar Caspiana. L'insureccion foguèt vencuda e son iniciator assassinat après una faussa ceremònia de reconcialicion organizada a Bagdad. Pasmens, un de sei caps, Idris, capitèt de s'enfugir vèrs Magrèb onte recebèt un acuèlh favorable de part dei tribüs localas. En Egipte, se debanèt una autra insureccion importanta entraïnada per leis impòsts destinats a l'armada africana dau Califat. D'un biais generau, totei lei províncias africanas s'agitèron dins lo corrent de l'annada.


text:
Heiligenstein
Heiligenstein en alemannisch (Heiligenstein en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al pè del Mont Sant-Odile, Heiligenstein se sustot conegut per lo sieu klevener, cépage unic en la region e en en servint a produsir un vin blanc classificat AOC alsace : lo klevener de Heiligenstein.
La siá vocacion viticole remonta al Modèl:IIIe sègle, al epòca galloromaine.
Situé au pied du Mont Saint-Odile, Heiligenstein est surtout connu pour son klevener, cépage unique dans la région et servant à produire un vin blanc classé AOC alsace : le klevener de Heiligenstein.
Sa vocation viticole remonte au Modèl:IIIe siècle, à l'époque galloromaine.
Istòria[modificar | modificar la font]
Heiligenstein Es un vilatge viticole enganchat al flanc del tuc, al pè del Mont Santa-Odile, entre 240 m e 300 m d'altitud. La vinha i li cal manièra versemblant #èsser introdusida al Modèl:IIIe sègle per Romains colonisant la província rhénane. Una charte datada de 1181 cita per las primièras fes lo nom de Hellgenstein #que fa partida de la distincion de Barr. Lo abbaye de Truttenhausen i possedís de bens. Una arruïna identificada a un ancià ermitage se situa al limit oèst del ban, en contrebas del Kappelhusfelsen.
Lo ancià cementèri en environant la glèisa èra contigu dins lo castèl-fòrt de Hell, d'ont aquel nom de Hellgenstein. Lo nom actual de Heiligenstein (sens dobte modificat per rasons religiosas, Hell en essent traduisible per « lunfèrn ») apareis per las primièras fes en 1460. La carrièra del Rempart subsisteix a totjorn trucat « de Hell » #que se tradusís en alsacien per « lo lunfèrn ». Una autra étymologie es admissible. N'efièch la paraula Helgen derivat del celte ancian se tradusirai per eròi ». Associat a Stein, #encobrir significarai « Pèira dels Eròis ».
A Modèl:La s, lo vilatge viu una tragèdia. Los paysans de la region se lèvan contra los abuses dels poderoses, nòbles e clergé. Refugiats sus las nautors divèrsas meses pendent, tròban lo sieu pòble totalament saquejat e destruit pels mercenaires de las senhors a lo sieu retorn. Es aital coma s'installan sul tuc vesin #que vendrà lo pòble actual. La Reforma a introdusit en 1554. Una parròquia protestante luthérienne amb lo sieu pròpri culte a introdusit en 1869.
A Modèl:La s, un nòu cépage, lo klevener, #que se sona informat d'Itàlia del Nòrd pel Bourgmestre del pòble Ehret Wantz, i a introdusit. Lo sòl de silex en permetent lo sieu épanouissement excellent, los vignerons demandan rapidament l'ampliament de l'airal viticole. Après maintes péripéties e un long procès amb los pòbles vesins #que vòlon gardar per lo sieu usatge las tèrras convoitées, lo Conselh dels échevins de Estrasburg autoriza en 1742 lo pòble de Heiligenstein a plantar sus las siás tèrras aquel famós klevener. Aquel nòu cépage coneis un succès tal que los vignerons son lèu convidats a pagar la dîme en klevener #que, a aquela epòca, val lo doble de las autras vins. Es rapidament autorizat pel meteis conselh a engrandir la siá superfícia de produccion, perque la dîme informa fòrça mai dessús bonas vinhas #que dessús primas pâturages.
Dempuèi, lo klevener de Heiligenstein jouit d'una reconeissença oficiala[1].
Heiligenstein est un village viticole accroché au flanc de la colline, au pied du Mont Sainte-Odile, entre 240 m et 300 m d'altitude. La vigne y a vraisemblablement été introduite au Modèl:IIIe siècle par des Romains colonisant la province rhénane. Une charte datée de 1181 cite pour la première fois le nom de Hellgenstein qui fait partie de la seigneurie de Barr. L'abbaye de Truttenhausen y possède des biens. Une ruine identifiée à un ancien ermitage se situe à la limite ouest du ban, en contrebas du Kappelhusfelsen.
L'ancien cimetière entourant l'église était contigu au château-fort de Hell, d'où ce nom de Hellgenstein. Le nom actuel de Heiligenstein (sans doute modifié pour des raisons religieuses, Hell étant traduisible par « enfer ») apparaît pour la première fois en 1460. La rue du Rempart subsiste toujours elle est appelée « d'Hell » qui se traduit en alsacien par « l'enfer ». Une autre étymologie est admissible. En effet le mot Helgen dérivé du celte ancien se traduirai par « héros ». Associé à Stein, cela signifierai « Pierre des Héros ».
Au Sègle XVI, le village vit une tragédie. Les paysans de la région se soulèvent contre les abus des puissants, nobles et clergé. Réfugiés sur les hauteurs plusieurs mois durant, ils trouvent leur village entièrement pillé et détruit par les mercenaires des seigneurs à leur retour. C'est ainsi qu'ils s'installent sur la colline voisine qui deviendra le village actuel. La Réforme est introduite en 1554. Une paroisse protestante luthérienne avec son propre culte est introduite en 1869.
Au Sègle XVIII, un nouveau cépage, le klevener, que l'on dit rapporté d'Italie du Nord par le Bourgmestre du village Ehret Wantz, y est introduit. Le sol de silex permettant son épanouissement optimal, les vignerons demandent vite l'agrandissement de l'aire viticole. Après maintes péripéties et un long procès avec les villages voisins qui veulent garder pour leur usage les terres convoitées, le Conseil des échevins de Strasbourg autorise en 1742 le village de Heiligenstein à planter sur ses terres ce fameux klevener. Ce nouveau cépage connaît un succès tel que les vignerons sont bientôt invités à payer la dîme en klevener qui, à cette époque, vaut le double des autres vins. Il est rapidement autorisé par le même conseil à agrandir sa surface de production, car la dîme rapporte beaucoup plus sur de bonnes vignes que sur de maigres pâturages.
Depuis, le klevener de Heiligenstein jouit d'une reconnaissance officielle[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Luòc del pòble de Heiligenstein.
- ↑ Source : Site du village de Heiligenstein.


text:
Nuasèlas
Nuasèlas (Niozelles en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge de 233 abitants a situat a unitat|5|km}} de Forcalquier, en la vallée del Beveron.
Lo vilatge es sus un luòc perché, en lo parc natural regional del Luberon. La municipalitat es lo un dels setanta sèt membres del parc natural regional del Luberon, parc #que s'estend, de Cavaillon a l'oèst fins a la Durance a l'èst, sus dos departaments e ochanta cinc comunas e 185 145 ectaras.
Ce petit village de 233 habitants est situé à 5 km de Forcalquier, dans la vallée du Beveron.
Le village est sur un site perché, dans le parc naturel régional du Luberon. La commune est l'un des soixante-dix-sept membres du parc naturel régional du Luberon, parc qui s'étend, de Cavaillon à l'ouest jusqu'à la Durance à l'est, sur deux départements et quatre-vingt-cinq communes et 185 145 hectares.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo tuc prèp del luòc-dich Vièlha-Glèisa a #èsser ocupada cossí oppidum[1]. La via domitienne travèrsa la comuna.
La colline proche du lieu-dit Vieille-Église a été occupée comme oppidum[1]. La voie domitienne traverse la commune.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.


text:
Sant Aubin (Tolosa)
Lo quartièr de Sant Aubin es un pichon quartièr del centre vila de Tolosa. S'estend a l'èst del centre istoric, a l'entorn de la carrièra de la Colombeta e de la massissa glèisa de Sant Aubin, entre lo baloard Lazare-Carnot e lo Canal de las Doas Mars. Es fòrça prèp del Teatre de la Ciutat e del Mercat de blat, unas de las principalas salas d'espactacle de Tolosa.
Aquel pichon quartièr pintoresc conserva una arma de vilatjòt dins la vila. A una identitat populara e a son ambient cosmopolit e calorós. Cada dimenge lo mercat de Sant Aubin, a l'entorn de la glèisa, prepausa de produches gastronomics e de flors.
La carrièra de la Colombeta, bordada de cafès, de librariás, de restaurants exotics e regionals, foguèt una « comuna liura »: creada a la Liberacion, èra una de las quaranta quatre comunas liuras de França que la tòca èra de salvar lo patrimòni arquitectural, las tradicions e lo folclòre d'un quartièr. La « comuna liura de la Colombeta » aviá un cònsol màger e un garda (foncions simbolicas) e la fèsta cada automne dempuèi 1945 quand aqueriguèt l'estatut. La fièra anala es un grand marcat amb fòrça animacions, espectacles, concors de cants e concèrts.


text:
Épineuse
Épineuse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 7 d'octòbre 1870, lo pilòta pujada Armand Barbès, partit de la met Sant Pierre a París, assiégée pels prussiens, condusit per Alexandre Jacques Trichet e pujat per Eugène Spuller e Léon Gambetta #aterrar a Espinosa après èsser-i passat las linhas enemiques[1].
Le 7 octobre 1870, le ballon monté Armand Barbès, parti de la place Saint Pierre à Paris, assiégée par les prussiens, piloté par Alexandre Jacques Trichet et monté par Eugène Spuller et Léon Gambetta atterrit à Épineuse après avoir passé les lignes ennemies[2].


text:
Sèrgi Diaghilev
Sèrgi Diaghilev (ru) Cepréй ПáBлoBич Дя́rилeB, (Serguèi Pavlovitch Diaguilev), èra un organizaire d'espectacles, critica d’art, protector d'artistas, impresari de balet, nascut lo 19 (jul.), 31 (greg.) de març de 1872 a Selichtchi (Ceлищи (ЧyдoBckий paйoH)) (prèp de Novgorod), mòrt lo 19 d'agost de 1929 a Venècia. Creator e impresari al vam, fondèt los Balets russes que son eissits fòrça dançaires e coregrafes que faguèron l'art de la dança al sècle XX.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha aisada de la pichona noblesa russa de l'Empèri, estudièt lo drech a l'Universitat de Sant Petersborg mas tanben la musica e lo cant al Conservatòri de la vila. En 1890, èra a Perm. Obenguèt un diplòma de musicologia en 1892 mas abandonèt lo sòmi d'èsser compositor aprèp que son professor, Nikolaï Rimski-Korsakov, li auriá dich qu'èra gaire dotat per aquel art.
Afectivitats[modificar | modificar la font]
Diaghilev aguèt fòrça relacions omosexualas pendent sa vida. D'en primèr amb son cosin Dimitri Filosofov, quand èran jove adolescents puèi amb lo dançaire rus Vaslav Nijinski qu'el meteis aguèt una relacion amb un ric aristocrata en partida per donar ajuda a sa familha abandonada pel paire. Diaghilev demetèt Nijinski de sas foncions dins los Balets russes en 1913 aprèp le maridatge d'aquel darrièr. L'artista mai tard tornèt dins la companhiá mas l'amistat entre los dos òmes demorèt trencada. Nijinski pauc a pauc venguèt fòl acabent per pas mai reconéisser son ancian amor. La darrièra relacion coneguda de Diaghilev es l'escrivan e libretista Boris Kochno que venguèt son secretari a partir de 1921 e que l'accompahèt jusqu'à fins a la mòrt.
Caractèr[modificar | modificar la font]
Alicia Markova, Tamara Karsavina, Serge Lifar, e Sokolova se remembran de Diaghilev coma d'un personatge paternalista que plaçava los besonhs de sa companhiá abans los seus. Fasiá de chècs sens provision per financiar sa companhiá, se vestir impeccablament e, a la fin de sa viada, colleccionar de magnifics libres rares.
Aprèp 1905[modificar | modificar la font]
Lo nòu poder eissit de la revolucion de febrièr li prepausèt lo pòste del ministre dels arts. Diaghilev refusèt e preferèt demorar a París. La presa de du poder pels Bolchevics en octobre de 1917 contrenguèt Diaghilev a l'exili. Pendent aquel periòde, exerciguèt son influéncia sus fòrça domènis de l'art, mas subretot sul scenic. Se jonguèt amb Sonia Delaunay, Robert Delaunay, per la represa en 1918 du balet Cléopâtre[1]. Picasso, puèi Max Ernst, André Derain, Juan Gris, Georges Rouault, Marie Laurencin participèron tanben als balets russes.
Aprèp 1917[modificar | modificar la font]
Lo regime novèl de Lenin lo designèt coma un exemple de la borgesia decadenta, e quand venguèt evendent que lo regime sovietic domorará, l'exili de Diaghilev venguèt definitiu. Los istorians sovietics de l'art l'oblièron per mai de 60 ans[2]
Carrièra[modificar | modificar la font]
Los Balets russes[modificar | modificar la font]
Amb l'ajuda financièra de Savva Mamontov, director de l'Opèra privat rus[3] e de la princessa Maria Tenicheva, Diaghilev fondèt l jornal Mir Iskousstva (Lo Mond dels arts) e formèt amb son cosin Dimitri Filosofov e Alexandre Benois un grop d'avantgarda.
En 1899, venguèt l'assistent particular del prince Serge Wolkonsky qu'acabava de prene la direccion dels teatres imperials. Diaghilev venguèt, en 1900, responsable de l’Annadièr dels teatres imperials e leu ofiguèt de pòstes offre als seus amics intimes: Leon Bakst pels costumes del balet Le Cœur de la marquise (1902) coregrafiat per Petipa ; Benois produguèt La Vengéncia de Cupidon, un opèra de Sergueï Taneïev.
La fin del sègle XIX balhèt mai de libertat dins lo biais de concèbre la tonalitéat lo ritme e las armoniás. Diaghilev foguèt un dels primièrs a adoptar aquel nòu estil de musica.
Dins los ans 1900-1901, Volkonski confièt a Diaghilev lo senh de montar Sylvia ou la Nymphe de Diane, un balet de Léo Delibes. Amb Benois qu'èra sa pèça favorita, creèt una produccion que confortèt la reputacion dels Teatres Emperials[4]. A causa de divergéncias d'opinion, Diaghilev refusèt d'editar l’Annuel des théâtres impériaux que fin finala ne foguèt descargat en 1901[5] e demorèt en disgrácia al vejaire de la noblesa. Qualques biografs atribuisson l'omosexualitat de Diaghilev coma origina principala del conflicte quitament èra recongut plan avant qu'intègre los teatres imperials.
Los seus amics demorèron fidèls e l'ajudèron a montar d'exposicions. En 1905 expausèt a Sant Petersborg de retrachs pintats per d'artistas russes qu tornèt mòstrar l'an seguent amb d'autras òbras al Petit Palais de París. Foguèt lo començament d'una longa cooperacion amb lo public parisenc.
En 1907 Diaghilev fondèt la seuna companhiá dels Balets russes. Organizèt cinc concèrts de musica russa a París e l'an seguent presentèt Borís Godonov de Mossorgski a l'Opèra Garnier amb en vedeta Fedor Chaliapine, jos la direccion d'Emil Cooper. Lo succès francés l'incitèt a tornar amb los seus Balets russes ara celèbres que comprenon de dançaires coneguts: Adolph Bolm, Tamara Karsavina, Vera Karalli e subretot Anna Pavlova e Vaslav Nijinski que marquèron per la premièra, lo 19 de mai de 1909.
Diaghilev se separèt definitivament del balet emperial en 1911 e faguèt de sa companhiá una tropa privada independanta compausada dels melhors elements del Teatre Mariinski. Se fixèt a Montcarles, París e Londres segon las escasenças.
Dins aqueles ans, Diaghilev programava diferentas composicions de Nikolaï Rimski-Korsakov: ПckoBиTяHka (la gojata Pskov), Maйckaя Hoчb (nuèch de mai), 'ЗoлoToй ПeTyшok (lo gal d'aur). Son adaptacion a balet de la seguida orquestrala Shéhérazade, presentada en 1910, provacant las fulmigacions de la veusa del compositor, Nadejda Rimskaïa-Korsakova. Realizèt La Bèla del bosc dorment, amb la legendária dançaira Olga Spessivtseva.
Diaghilev passèt comanda de musicas de balet a de compositors reputats coma Claude Debussy (Jòcs, 1913); Maurice Ravel (Dafnís e Cloe, decors e costums de Leon Bakst, 1912); Erik Satie (Parade, decors e costums de Pablo Picasso 1917); Manuel de Falla (Le Tricorne, deco e costums de Picasso, 1917); Richard Strauss (Josephs-Legende, 1914); Sergueï Prokofiev (Ala e Lolly, rebutat per Diaghilev e tornat en Suite scythe, Chout, 1915 et Le Fils prodigue, decors de Georges Rouault, 1929); Ottorino Respighi (La Boutique fantasque, decors costumes d' André Derain, 1918); Francis Poulenc (Les Biches, decors e costums de Marie Laurencin, 1923) e d'autras. Lo compositor dels mai celèbre per sa collaboracion amb Diaghilev es Igor Stravinski. Diaghilev ausiguèt son ensags Feux d'artifice e Scherzo fantastique. Impressionat,demandèt Stravinski d'adaptar de pèças de Frédéric Chopin (pel balet Les Sylphides), decors e costums d' Alexandre Benois. En 1910 li comandèt L'Oiseau de feu, decors e costums d'Alexandre Golovine e Leon Bakst , Petrouchka, decors e costums de Leon Bakst en 1911 e Le Sacre du printemps en 1913, e Pulcinella, deors e costums de Picasso en 1920 e Les Noces en 1923.
Fòrça coregrafs compausèron pel seu balet ssr divèrsas musicas. Que Michel Fokine, Leonid Massine, Vaslav Nijinski, Bronislava Nijinska o George Balanchine.
Atal, fòrça decors dels balets russes foguèron d'en primièr dessenhat per Leon Bakst, amb que Diaghilev èra relacion dempèi 1898 e que foguèt director artistic dels Balets russes. Desvolpopèron ensems una forma mai complicada de balet e de scenografia, amb d'animacions destiadas a plaire a un public mai larg que l'aristocracia. E pauc aprèp son arribada a París, Diaghilev s'enrodèt d'una avantgarda parisenca que contribuguèt fòrça a son succès - que n'èran Picasso, los Delaunay, Derain, Max Ernst, Rouault, Marie Laurencin...
Fòrça membres dels Balets russes venguèron de referéncias de l'art coregrafic en occident: George Balanchine als Estats Units d'America, Serge Lifar en França, Ninette de Valois e Marie Rambert en Grand Bretanha.
Los darrièrs ans[modificar | modificar la font]
Alara las representacions sián coronadas de succès, l'equilibre financièr dels Balets russes venguèron precari. Subrevisquèron pas a decès de lor creator en 1929 al Grand Hôtel des Bains de Venècia (Itàlia).
Diaghilev es interrat dins la seccion ortodòxa del cimentèri de Venècia situat sus l'illa de San Michele.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Serge Diaghilev, Memòrias
- Richard Buckle, Diaghilev, (biografia de referéncia)
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Lynn Garafol,  Diaghilev, 1979 Weidenfeld & Nicolson
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Sjeng Scheijen,  Working for Diaghilev, 2005
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Lynn Garafola,  Diaghilev's Ballets Russes, 1989, Ed. New York and Oxford: Oxford University Press
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ *  Nous irons jusqu'au soleil, París (ISBN 2-221-00063-3), p. 78
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} James Clives,  Cultural Amnesia, 2007 W.W. Norton & Sons page 169.
- ↑ Richard Taruskin,  Stravinsky and the Russian Traditions, Ed. Oxford University Press, 1996: p.493
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Wiley, Roland John, 1997, Oxford University Press,  The Life and Ballets of Lev Ivanov, Clarendon, Oxford (ISBN 978-0-19-816567-5)
- ↑ Prince Serge Volkonsky, Meus sovenirs (en rus)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lo filme Nijinski
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Centenari dels Balets russes
- Centenari dels Balets russes, dos ságels de Mónegue creats pel pintre rus Gueorgui Chichkine


text:
Bucefal
Bucefal (en grèc ancian, Boukέφaλoς, de Boύς, "buòu" e keφaλή, "cap", es a dire "cap de buòu") es lo nom del caval d'Alexandre lo Grand, qu'aquel amava fòrça. Foguèt balhat a Alexandre quand èra fòrça jove e totjorn l'acompanhava. Lo caval moriguèt de vielhesa o d'una ferida recebuda a la batalha de l'Idaspes en 326. En sa memòria Alexandre fondèt una ciutat: Bucefalia.
Segon la tradicion araba Bucefal èra eissit de la saga de las ègas de Diomedas. Segon Plutarc (Vida d'Alexandre, VI), un mercant tessalian l'ofriguèt a Filip II de Macedònia, mas lo caval èra tan esquiu que Filip refusèt de lo comprar. Quand ordenèt que se tornen lo caval, Alexandre, filh de Filip, mostrèt son desir, e son paire acabèt la compra, amb condicion qu'Alexandre domine la bèstia e, se auriá pas capitat, que el meteis pague la compra –-per una considerable soma de 13 talents, o 78 000 dracmas. Alexandre remarquèt que lo caval aviá paur de la seuna ombra e capitèt de lo dominar lo fasent virar fàcia al solelh. Aprèp, Bucefal foguèt dispausat a èsser montat per Alexandre. Plutarc conta aquela anecdòta dins un sens profetic. En efècte, vesent lo succès de son filh, Filip auriá dich:
- « Lo meu Filh, cèrca-te un reialme a ta mesura. Macedònia es pas pro granda per te. »
Dempuèi alara, Alexandre e Bucefal formèron una equipa. Quand venguèt rei, es sus Bucefal qu'Alexandre dirigissiá la cavalariá macedoniana, dins totas las batalhas de Grècia a Índia.
Tanben segon Plutarc, Bucefal moriguèt de sas feridas recebudas a la batalha de l'Idaspes en 326 AbC. Encara que un autor antic afirma que Bucefal se moriguèt de vielhesa a l'edat de 30 ans. Alexandre lo faguèt venir dieu, i fondèt sus sa tomba la ciutat de Bucefalia (que seriá l'actuala Jhelum, en Paquistan). Se pòt veire sus de monedas dels successors d'Alexandre lo dieu Bucefal coma un caval amb de banas (las banas èran simbol de divinitat dins l'Orient Mejan Antic).


text:
Sent Martin d'Arberoa
Donamartiri / Saint-Martin-d'Arberoue
Sent Martin d'Arberoa (Saint-Martin-d'Arberoue en francés, Donamartiri en basco) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
La comuna qu'ei traucada per mantun afluent de l'arriu de Lihurri.
Los quartièrs que son Behasi, Bitaldeiko Borda, Borda Zelai, Haizkiria, Herbehere o Herribehere, Hiria, Kolorotz e Poxolu zelai.
Las comunas tòcatocantas que son Oreguer au nòrd, Isturits au nòrd-oèst, Meharin a l'èst, Sent Estève a l'oèst e Armendaritze au sud.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Espelugas d'Isturits e d'Otsocel·haia.
- Ostaus medievaus.
- Glèisa de Sant Martin, sègle XVII.
-
-
-
-
Relòtge de la glèisa de Sant Martin
-


text:
Konrad Lorenz
Konrad Zacharias Lorenz (n. a Viena lo 7 de novembre de 1903, m. lo 27 de febrièr de 1989) foguèt un zoològ e etològ austriac.
Foguèt demest los fondators (n'es almens atal considerat en per tot lo maine german) de l’etologia (Verhaltensforschung o Ethologie en alemand) modèrna. N'aprigondiguèt la nocion d’estampadura e desvolopèt una teoria subre los aspèctes de çò innat e çò aquesit del compòrtament (Verhalten) animal e uman.
Se ne questionegèt mai que tot las fondamentas biologicas de l'òrdre social.
Representant màger de la nomenada epistemologia evolutiva (Evolutionären Erkentnistheorie), l'òbra siá que mai importanta e fondamentala es Die Rückseite des Spiegels/Darrièr lo miralh, Ensag per una istòria naturala del compòrtament uman, Munic - Zuric, 1973.
Las siás autras òbras màgers son :
- Er redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen... Parlava amb los mamifèrs, los ausèls e los peisses, 1949;
- Das sogenannte Böse... L'Agression, 1963;
- Über tierisches und menschliches Verhalten... A perpaus del compòrtament animal e uman, , Munic - Zuric, 1965;
- Die acht Todsünden der zivilisierten Menscheit... Los uèch Pecats capitals de l'umanitat civilizada, 1965...
- Der Abbau des Menschlichen... La degradacion de las ressorsas umanas, Munic, 1983.
Foguèt chafrat l’Albert Einstein de l’arma animala.
Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, amb l'alemand Karl von Frisch e lo neerlandés Nikolaas Tinbergen en 1973.


text:
Chamouilley
Chamouilley es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del nòrd del departament de l'Anautita-Marna a mens de 10 km al sud-es de Sant-Dizier.
Village du nord du département de la Haute-Marne à moins de 10 km au sud-est de Saint-Dizier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los abitants de Chamouilley son los Camoléusiens.
Les habitants de Chamouilley sont les Camoléusiens.


text:
Comtat Venaissin
Ar Gontelezh (e brezhoneg, diwar la Comtat en okitaneg), pe Comtat Venaissin e galleg, (en okitaneg provañsek : lo Comtat Venaicin / la Comtat hervez skritur klasel an okitaneg pe lou Coumtat Venessin / la Coumtat hervez skritur Mistral) zo ur gontelezh kozh a zo aet d'ober ul lodenn eus departamant ar Vaucluse (departamant) , entre Ron, Mont Ventoux ha Durance.
Enni emañ kêrioù Cavaillon, Carpentras, Vaison-la-Romaine, Avignon.
E Stadoù ar Pab e oa ar 'gontelezh' (ne oa kont ebet), met e 1791 e voe staget ouzh Bro-C'hall gant he Republik nevez.


text:
Quinasa
En bioquimia, una quinasa (tanben apelada fosfotransferasa) es un tipe d'enzim que transferís de grops fosfats dempuèi l'ATP a un substrat especific. Lo procès se sona fosforilacion. Lo substrat se pòt activar o inactivar per la fosforilacion. Totas las quinasas an besonh d'un ion metallic divalent coma lo Mg2+ o lo Mn2+ per transferir lo grop fosfat. Aquestes enzims son activats per l'AMP ciclic, que catalisa la fosforilacion de cèrtas proteïnas. Las quinasas son implicadas dins los mecanismes de senhalizacion cellulara. Tres menas d'aminoacids son fosforilablas per las quinasas: la serina, la treonina e la tirosina.


text:
1124
Aquesta pagina concernís l'an 1124 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Tir après doas annadas de combat lo 29 de junh e conquista de la vila per lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm e la Republica de Venècia.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Fin oficiala de la regéncia de Baudoïn II de Jerusalèm que gardèt encara un ròtle important dins la direccion deis afaires dau principat car lo prince Boemond II d'Antioquiá demorèt encara doas annadas en Itàlia avans de jónher la Tèrra Santa.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per l'ajuda militara donada au Reiaume de Jerusalèm per conquistar la vila de Tir.


text:
Atri
L’atri (del latin : atrium) èra, pels Etruscs e dans la Roma antica, la pèça centrala de l'ostal de familha (domus).
Èra la partida de l'ostal dobèrta als òstes, als clients e als visitors. Segon une teoria admesa per fòrça istorians, l'atri èra dins la Roma primitiva una cort rodejada de bastiments, de per abans de la pèça d'abitacion del mèstre de l'ostal.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot latin d'atrium vendriá de la vila d'Atria (uèi Adria, Venèt segon Varron[1] confirmat per Paul Diacre[2].
Una autra teoria ditz que lo mot atrium vendriá de l'adjectiu latin ater, que significa « negrum, negregit » e suggerís que l'atri primitiu èra la pèça unica de l'ostal, ont se cosinava, provocant lo negrum.
L'atri preroman[modificar | modificar la font]
Los Etruscs possedissián davant lors ostals de gentilices, una pèça nomenada atri tuscanicum o « toscan » (pels autors latins)[3]. Èra en davant, pels Etruscs, de l'accès a la pèça de recepcion del mèstre, comprenent son lièch e la capèla dels aujòls, lo tablinum. Fòrça tombas etruscas de Banditaccia ne relèvan de detalhs (fenèstras, pòrtas e lor timpan) perque reprodusián los detalhs de la vida abans la mòrt del defunt per l'acompanhar dins son viatge cap a l'al delà.
Se l'atri toscan comportava ja un compluvium e un impluvium per reculhir las aigas de pluèja, es pas revelat nimai reprodusit dins los plafons dels atris de las tombas[4] alara que las vòltas de las cambras funeràrias simulan dos penjals del teulat e la fusta frestal vista de dedins (columen).
L'atri roman classic[modificar | modificar la font]
S’agissisiá ordinariament d’una granda pèça cobèrta, carrada o rectangulara (cavaedium). Son teulat es dobèrt cap al centre, un bacin (impluvium), de còps qu'i a amb un giscle, èra jos aquela dubertura e recaptava l’aiga de pluèja venguda del compluvium, qu'èra menada aprèp cap a una sèrva. Existissiá tanben d'atris longaruts o circulars, mai o mens bèls segon l’importància de l'ostal. D'ostals ne possedissián mai d'uns. Las parets de l’atri èran sovent cobèrtas de marbre fins a una nautor de pièja e ornada de frescas. Los stemmata imaginum (arbres genealogics familhals), las taulas de patronat e d’hospitium e mai los archius familhals èran conservats dins aquela pèça.
I a quatre menas d'atris :
- toscan, es format de quatre fustas que se crosavan a angles drechs, amb lors extremitats fixadas dins las parets; demorava al mitan una partida descobèrta;
- testudine, es format d’un grand teulat semblant la coirassa d’una tartuga, que lo nom; lo jorn passava en dejós;
- tetrastíl, o de quatre colomnas, semblava lo toscan, mas una colomna sosteniá cada punt de crosament de las fustas;
- corintian, pus grand, compausat de portics de colomnadas d’òrdre corintian.
L’atri designava tanben una cort bordada de portics davant un temple o un edifici public. I aviá a Roma l’Atrium regium, aquel de la Libertat, l’Auctionarium, aquel de l’Apollon palatin, davant lo temple dedicat al dieu, sul mont Palatin. Èra d’una fòrça granda beutat, tot de marbre blanc e de marbre d’Africa, amb fòrça d'estatuas equèstras e en pès.
Evolucion aprèp Roma[modificar | modificar la font]
Dins la basilica crestiana, l’atri èra l’encencha exteriora, lo pòrge. Dins la glèisa primitiva de Santa Sofia de Constantinòble, l’atri, amb malon de marbre, aviá un bacin de jasp amb giscle a la mitat, que los fidèles tiravan l’aiga per las ablucions.
Dins la glèisa primitiva de Sant Pèire a Roma, èra la sola partida de la basilica que las personas non encara batejada (los catecumèns) i podián entrar.
Dins los palais dels reis de l'Edat Mejana, l’atri èra un còs de lotjament esplendid, destinat a las recepcions publicas.
Sègle XIX: arti de veirèira[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX amb la revolucion industriala e las grandas avançada de trabalh del fèrre e del veire, las corts se cobriguèron de veirièras orizontalas e levat l'aspète de recepcions de las aigas. Son generalament de luòcs publics.
-
Victoria Hall dins Halifax Town Hall, 1863
-
Atri al centre comercial de Bradbury Building, 1893, a Los Angeles
Atris modèrnes[modificar | modificar la font]
-
32-story atrium del Shanghai Grand Hyatt, del bastiment Jin Mao Building
-
Atri fde New York State Theater al Lincoln Center
-
Quatren estatge de l'atri de Gould Hall, College of Architecture and Urban Planning, a l'Universitat de Washington
-
Atri de Complexe Desjardins, Montreal
-
Nòtas e references[modificar | modificar la font]
- ↑ Varron, LL, V, 33, 161
- ↑ (fr)Robert Bedon, Les aqueducs de la Gaule romaine et des régions voisines, p. 550
- ↑ Heurgon (fr)Jacques Heurgon, La Vie quotidienne des Étrusques, Hachette, 1961 et 1989, p. 190
- ↑ id: Heurgon
Fonts[modificar | modificar la font]
- (fr)John Bryan Ward-Perkins, Architecture romaine. Paris : Gallimard, 1993.
- (fr)Théodore Bachelet et Louis Charles Dezobry, Dictionnaire général des lettres, des beaux-arts et des sciences morales et politiques. Paris : Ch. Delagrave et Cie, 1872.


text:
Ramon II Trencavel
Ramon[1] II Trencavel (v. 1204 - v. 1267), membre de l'ostal de Trencavel, cercarà durant mantun ans de recuperar las possessions que la crosada albigesa aviá espoliat al sieu paire. S'oposèt mai d'una vegada a Amalric de Montfòrt, filh de Simon de Montfòrt, alavetz establit subre los ancians domenis dels Trencavels.
Raimon es encara jove, quand los crosats fan lo sètge de la ciutat de Carcassona, alavetz tenguda pel sieu paire Ramon Rogièr Trencavel en 1209. A la presa de la ciutat, Simon de Montfòrt, cap militar de la crosada, farà empresonar Ramon Rogièr dins sos pròpris crotons. A la mòrt d'aqueste, lo 10 de novembre de 1209, Simon de Montfòrt, que sollicitava los territòris dels Trencavels, faguèt signar a Agnès de Montpelhièr, la molhèr del defunt, una renonciacion subre los sieus dreits e los de son filh. En contrapartida, recebèt una renda viatgièra de tres mil sòus e lo remborsament subre un an, realizat en quatre pagaments, de sa dòt que pujava a vint-e-cinc mila sòus. Raimon foguèt alara fisat a la tutèla del comte Ramon Rogièr de Fois.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan


text:
Mar Roja
La mar Roja (var. Mar Arroja) es un golf o braç de mar de l'ocean Indian situat entre Africa e Asia. Al sud es religada a l'ocean Indian per l'estrech de Bab al Mandab e lo golf d'Adèn. Al nòrd de la mar Roja se trapa la peninsula de Sinai situada entre lo golf d'Aqaba e lo golf de Suèz, ont lo Canal de Suèz fa un passatge cap a la mar Mediterranèa.
La mar Roja fa aproximativament 1900 km de long sus 300 km de larg ; la superfícia marina es de 438 000 km² a 450 000 km². Lo fons marin ten una prigondor maximala de 2500 m e en mejana de 500 m. Mas ten tanben unas plataformas pauc prigondas, famosas per la sieuna vida marina e los coralhs. Es l'abitat de mai de 1000 espècias d'invertebrats e de 200 de coralhs. La Mar Roja ocupa una partida de la Val del Rift.


text:
Felip II d'Espanha
Felip II d'Espanha, en espanhòl Felipe II de Austria o Habsburgo, "El Prudente" (Valhadolid, lo 21 de mai de 1527 — El escorial, lo 13 de setembre de 1598), foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 15 de genièr de 1556 dusca sa mòrt, rei de Nàpols dempuèi 1554 e de Portugal dempuèi 1580. Foguèt tanben rei d'Anglatèrra per sa molher Mary (Tudor) entre 1554 e 1558. Èra lo filh de Carles Quint e Isabel de Portugal e lo paire de Felip III d'Espanha. Aguèt quatre molhers : María Manuela de Portugal, Mary Tudor, Isabelle de Valois e Ana d'Àustria. Fondèt El Escorial.
.


text:
Modèl:Citacion
Aqueste modèl enquadra un tèxt de verguetas tipograficas francesas, puèi balha a l’ensemble la presentacion d'estil d’una citacion, segon lo fuèlh d'estil de l’utilizaire. Aquesta citacion pòt èsser inserida dins lo meteis paragraf, e genèra doncas pas cap de saut de linha.
- Sintaxi :
- {{Citacion|citacion occitana}}
- {{Cita|citacion occitana}}
- Exemple :
- Segon lo prefècte, los {{Citacion|contravenents}} seràn perseguits. Balha :
- Segon lo prefècte, los « contravenents » seràn perseguits.
- Vejatz tanben :
- Modèl:" "


text:
La Neuville-Sire-Bernard
La Neuville-Sire-Bernard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard de l'Anautita-Soma situat en la vallée de la Avre, a 4 km al sud de Moreuil e 12 km al nòrd de Montdidier.
Es facilament accessible per l'ancian itinerari de la rota nacionala 35 (actuala RD 935) en connectant Compenha a Amians e Abbeville
Village picard de la Haute-Somme situé dans la vallée de l'Avre, à 4 km au sud de Moreuil et 12 km au nord de Montdidier.
Il est aisément accessible par l'ancien itinéraire de la route nationale 35 (actuelle RD 935) reliant Compiègne à Amiens et Abbeville
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava de la abbaye de Corbie e i aguèt vendut l'an 1229 a Bernard de Moreuil, a #que deu lo sieu nom de Sire Bernard.
- Vilatge en granda part destruit l'an 1918[1]
- La seigneurie relevait de l'abbaye de Corbie et fut vendue en 1229 à Bernard de Moreuil, à qui elle doit son nom de Sire Bernard.
- Village en grande partie détruit en 1918[2]


text:
Grenada
Grenada es un país pichon dins la Mar Cariba. Es format per l'illa de Grenada e per las mai meridionalas de las illas Grenadinas (que sonque doas an d'abitants: Carriacou e Pichona Martinica.)
Politica[modificar | modificar la font]
Grenada es dempuèi 1974 una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es la reina Elisabeta II del Reialme Unit, representada localament per un governador general.
Geografia[modificar | modificar la font]
La quita illa Grenada es la pus bèla del país. Las Grenadinas son Carriacou e Pichona Martinica (qu'an d'abitants) e Redonda (Ronde), Calha (Caille), Diamant (Diamont), Larga (Large), Salina (Saline) e Fregata (Frigate).
La màger part de la populacion rèsta sus l'illa de Grenada ont s'atròban las vilas : Sant Jòrdi, la capitala (ancian Fort Royal francés, St George's en anglés), Grenville e Gouyave. En defòra de l'illa de Grenada, la vila principala es Hillsborough sus Carriacou.
Las illas son d'origina volcanica e las tèrras son mai que ricas. L'illa de Grenade es montanhosa ambe lo mont Santa Catarina que puja a 840 m. Lo clima es tropical, caud e umid a la sason de las pluèjas, refrescat pels alisèus a la sason seca.
Al limit meridional del passatge dels ciclòns, Grenada ne patiguèt mai d'un: Janet, en 1955; Ivan, en 2004, destrusiguèt 85% de las infrastructuras de l'illa; Emily en 2005 atenguèt lo nòrd de l'illa de Grenada e las Grenadinas qu'èran estadas esparnhadas en 2004.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Grenada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Grenada foguèron probablament d'Amerindians venguts d'America del Sud : los Cibonais (-3000) seguits pels Aravaks puèi pels Caribs. Los Caribs nomenèron l'illa Camerhogue e redusiguèron los Aravaks en esclavatge.[1]
En 1498, Cristòu Colomb, al cors de son tresen viatge, trobèt l'illa que li donèt lo nom de Concepcion. Mas los marinièrs que la trobavan plan semblabla a lor Andalosia l'apelèron Granada, pus tard francizat en Grenada.
Los Caribs resistiguèron a tota temptativa de colonizacion pendent 150 ans. En 1650, lo governador de Martinica, Jacques du Parquet, negocièt la crompada de l'illa als Caribs e i installèt 200 francés. Aqueles, en conflicte permanent ambe los Caribs, demandèron e obtenguèron l'intervencion de l'armada qu'exterminèt los Caribs. Los darrièrs Caribs s'estimèron melhor sautar e se negar dins la mar, del lòc conegut coma Sauteur Bay.
En 1762, los anglés prenguèron l'illa als francés. Venguèt definitivament britanica en 1783. Los colons francés demorèron en partida sus l'illa, çò que foguèt la font de mai d'un conflicte.
En 1795, una revòlta d'esclaus comandada per Julien Fédon, sostengut pels revolucionaris francés, capitèt plan a prene lo contaròtle de l'illa per un brèu periòde.
En 1877, Grenada venguèt colonia de la corona britanica.
Pendent tot lo periòde colonial britanic, Grenada faguèt partida de las Illas Britanicas del Vent, qu'agropava jol meteis governador un nombre cambiadís de colonias.
Après l'episòdi de la Federacion de las Índias Occidentalas (1958-1962), Grenada s'encaminèt dapasset cap a l'autonomia, obtenguda en 1967, e a l'independéncia, obtenguda en 1974.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tèxte tradusit de Histoire de la Grenade.


text:
Landeroat
Landerroat (Landerrouat en francés),ancianament Landaroat, Landarroat, es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region d'Aquitània.
L'etimologia es a religar aus toponims Landerron, a La Mòta Landerron, Landerroet. Poiré èstre de procedéncia basca : "landare", planta, tot vegetau. Seré un derivat sufixat de Landerron, emb tombada de l'èna intervocalica, coma a Moliets (= Molinets). Es un indici d'un camjament dialectau, benlèu devut a l'arribada dels gavaches aprèp la Guèrra de Cent Ans, o anterior : lo parlar de Landerroat al sègle XX, a penas gascon, coneissé pas aqueth fenomèn. Fau/cau corregir lo titol : las duas èrras son atestadas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa Sent Joan Baptista, en partida romanica. L'aut del mur fai veire que fut brutlada (Guèrras de Religions ?).


text:
Peyrieu
Peyrieu en arpitan ( Peyrieu en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 11 km al sud de Belley. Se situa sul marge drech del Rhône dins la zòna de appellation AOC de las vins del Bugey.
Commune située à 11 km au sud de Belley. Elle se situe sur la rive droite du Rhône dans la zone d'appellation AOC des vins du Bugey.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Peyrieu Es lo primièr villatge;ble a aver-i inaugurat un monument als mòrtes mercés a la familha Hoff.
La pellicula Lo Darrièr per la rota i a #èsser virat l'an 2008.
Peyrieu est le premier village à avoir inauguré un monument aux morts grâce à la famille Hoff.
Le film Le Dernier pour la route y a été tourné en 2008.


text:
Pluma
Las plumas (var. plomas) son d'estructuras queratinosas de la pèl dels aucèls. Son estructura es mai complèxa que la de las autras parts dels vertebrats coma las escatas, lo pel, las banas, etc. Son fondamentalas per volar, que forman la superficia portadoira de l'ala. Lo plumatge forma un jaç dens, isolant, que protegís l'animal de l'aiga e del fred. Las plumas tenon a mai d'autras foncions ligadas a sa color e a sa visibilitat, coma la reconeissença entre membres d'una meteissa espècia, lo camoflatge, la diferenciacion de sexes e la seduccion.
Primièra aparicion[modificar | modificar la font]
Apareguèron las primièras plumas suls dinosaures. D'estudis recents an demostrat que lo Shuvuuia, lo Microraptor e d'autres dinosaures descobèrts aquestes darrièrs ans avián de plumas o d'estructuras mai simplas: las (protoplumas). Las plumas avián al començament una foncion qu'aviá pas res de comun amb lo vòl. Probable que d'en primièr foguèron emplegadas per la termorregulacion e per la seduccion, coma uèi fan qualques aucèls. Posteriorament, los dinosaures arboricòlas adaptèron son emplec per poder planar, e puèi es probable que d'aquí sortiguèsse sa foncion essenciala actualament.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]


text:
Adrar Tmar
Eth planèr d'Adrar ( en berbèr , vòl díder "montanha") ei conegut tamben coma Adrar Tmar ta desseparar es montanhes Adrar de Mali que son ua amassada de plans deth Sahara e que capera ua perpresa de 150.000 Km2 en eth nòrd de Mauritània.
Siguec abitat en eth neolitic e era sua desertificacion deishec traces arqueologiques sanceres coma círcols de pèira e era anciana vila d'Azougui. Es sues baissures segueishen oeds (arrius generauments shuts) o es baissures barrades (aperades grayr) e son plees de shebkhas ( lacs saladi generauments shuts a excepcion des periodes de plueja). Era nautada maxima ei eth Dhar damb 830 m. Ei coneguda tamben pes sues gorjes e montilhes, a on demoren pauques persones, era marjoriá ena vila d'Atar. I a tamben ovassís: Azougui, Ksar Torchane, Toungad, Oujeft e Chuinguiti.
Era area siguec abitada pes bafour. Es portuguesi encara aperauen aguesti montanhes com es montanhes de Bafor en eth sègle XVI més des deth sègle X endauant i auien dintrat es lantuna e eth sòn capmestre Abu Bakr ben Umar que conquistéc Shinkit ( Chinguiti o Chinguetti) e dempús tamben (totun que per pauc temps) Ghana; tres centes annades dempús es makil, forabandits pes marinides dau Marroc, anaren tath sud e sosmeteren es tribús berbèrs; eth movement marabut deth sègle XV tamben ajudéc a escampar era lengua àraba.
En aguesta epòca s'establiguec era jerarquia ena societat. En naut es guerrejadors o hasan, dempús es marabut o zuaya e , fin finau, es que paguen tribut o zenaga e en dejós de toti es esclaus (bafour, neri, mestissi) conegudi coma haratin.
Eth territòri auia un emir que siguec independent entath 1909. Era area siguec aucupada pera colomna Gouraud en 1909. Er emir siguec posat jos era proteccion francesa més eth territòri se revoltec en 1932 e era luta durec enquiath 1934.
Lista d'emirs[modificar | modificar la font]
º Uthman wuld Fadil
º Sidi Ahmad wuld Uthman "wuld `Ayda"
º Muhammad wuld Uthman
º Ahmad wuld Sidi Ahmad ?-1871
º Sidi Ahmad wuld Muhammad "wuld `Ayda" 1871 - 1891
º Mukhtar Ahmad wuld Sidi Ahmad 1891 - 1899
º Shaykh al-Hasana 1899 - 1909
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda 1909 - 1913 (protectorat francès) Vacant 1913-?
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda ?-març de 1932


text:
-457
Aquesta pagina concernís l'an -457 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Tièra de batalhas opausant Atenas a Esparta puei ai ciutats de Beòcia. Dins la premiera, Atenas mobilizèt la quasi totalitat de sei fòrças per blocar 11 500 soudats de Peloponés aguent combatut en Grècia antica còntra d'aliats d'Atenas. Una batalha se debanèt a Tanagra e s'acabèt per una victòria d'Esparta e de seis aliats. Lei pèrdas foguèron importantas dins lei dos camps. Pasmens, lei pèrdas espartencas foguèron importantas e son armada se retirèt permetent ais Atenencs d'atacar dirèctament lei ciutats de Beòcia. A Oenophyta, lei Beocians foguèron batuts e Atenas poguèt pilhar una partida de la region e destrurre lei fortificacions de Tanagra. Aquelei batalhas permetèron de defugir una ataca dirècta d'Esparta ò de Tebas còntra Atenas e d'acabar la bastida dei Muralhas Lòngas.
Au sen de la ciutat, a l'iniciativa de Pericles, adopcion d'una demenicion dau temps minimom per venir archont.
Esparta[modificar | modificar la font]
Participacion d'Esparta a la defensa dei ciutats de Beòcia menaçadas per una invasion atenenca. Leis Espartencs foguèron venceires a Tanagra. I perdèron un nombre important de combatents e deguèron se retirar. Pasmens, leis Atenencs aguèron plus d'efectius sufisents per ocupar lo territòri e sa campanha foguèt finalament reducha a una incursion limitada li permetent d'installar unei garnisons dins lo sud de la region.


text:
Bellange (Mosèla)
Bellange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Importanta activitat templière jos la proteccion dels ducs de Lorraine : bastiment d'una glèisa romane.
- Los #dire de la municipalitat #tornar al abbaye de Neumunster fins a Modèl:La s, de contunh als comtes de Nassau e, a Modèl:La s, a la collégiale Sant-Etienne de Vic.
- Déclin E diminucion démographique dempuèi la Sègle XIX.
- Importante activité templière sous la protection des ducs de Lorraine : construction d'une église romane.
- Les dîmes de la commune revinrent à l'abbaye de Neumunster jusqu'au Sègle XVI, puis aux comtes de Nassau et, au Sègle XVII, à la collégiale Saint-Etienne de Vic.
- Déclin et diminution démographique depuis le Sègle XIX.


text:
726
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 726 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Erupcion dau volcan de Santorin qu'entraïnèt l'aparicion d'illas novèlas dins sa caldeira sosmarina. Sa violéncia marquèt leis esperits que l'interpretèron coma un signe de colèra divina. Aquò sostenguèt la decision de l'emperaire Leon III d'adoptar l'iconoclasme per restaurar la religion crestiana en 730. Dins aquò, per començar, se contentèt de discussions sus lo subjècte ambé lo patriarca German Ièr fòrça ostil a aquela idèa.
D'autra part, totjorn regardant la reforma de l'Estat, publicacion de l'Ecloga qu'èra una version corta dei lèis de Justinian Ièr. Gropava lei lèis encara aplicablas au sègle VIII. Escrich en grèc, marquèt una etapa importanta dins la transicion dau latin au grèc dins leis institucions imperialas. Lo tèxte foguèt fòrça utilizat e demorèt en aplicacion fins a 888.
Enfin, regardant la situacion militara de l'Empèri, totjorn fòrça malaisada lòng de la frontiera orientala, leis Arabis capitèron de conquistar Cesarèa de Capadòcia que foguèt pilhada marcant una desfacha novèla dei Bizantins.


text:
Ribosòma
Lo ribosòma qu'ei un complexe d'ARN e de proteïnas on los acids ribonucleïcs messatgèrs (ARNm) e son lejuts e arrevirats en proteïnas peus acids ribonucleïcs de transferiment (ARNt) qui carrejan los diferents aminoacids (los constituents de las proteïnas). Qu'ei dens lo ribosòmas qui los ligams peptidics e son establits enter los aminoacids, començant atau a har créisher la cadena d'aminoacids qui, acabada e vaderà proteïna. Un gran nombre d'antibiotics (com l'eritromicina per exemple) que's fixan especificament suus ribosòmas deubacteris en los tuar.


text:
Alpha Ursae Minoris
Alpha Ursae Minoris (a Ursae Minoris / a UMi) es l'estela pus brilhanta de la constellacion de la Pichona Orsa. Es coneguda per correspondre amb una bona precision a la direccion del pòl nòrd celèst, d'aquò li ven lo nom d'Estela polara o simplament Polaris. Sa distància angulara al pòl celèst es uèi de gaireben 0°45'. A causa d'aquela proprietat primièra per mercar lo pòl, en particular dins lo contèxte de la navigacion, fòrça de civilizacions li donèron un nom tradicional. Se tròba atal lo nom tradicional d'origina latina Polaris, mas tanben d'autres.
L'estela polara, del nòrd terrèstre[modificar | modificar la font]
A causa de sa posicion que se confond amb la direccion de l'axe de rotacion terrèstre, totas las autras estelas del cèl pareisson de virar a l'entorn d'aquela, e sortís jamai de l'emisfèri nòrd, alara que se pòt jamai veire dins l'emisfèri sud.
Malgrat que que Shakespeare aja escrich « Soi tan constant coma l'estela polara », lo pòl nòrd celèst càmbia de posicion al fil dels sègles per causa de la precession dels equinòccis, es a dire un lent cambiament de la direccion de l'axe dels pòls terrèstres. L'axe dels pòls terrèstre evolucionarà fins a aténher una direccion al pus prèp lo 24 març de 2100[1], après anarà s'alunhar pendent de millennis, fins a èsser alunhat de gaireben 45 gras.
Fa 4000 ans, l'estela Polara foguèt Tuban (a Draconis) ; dins un futur alunhat, serà Vega (a Lyrae).
L'utilitat de Polaris coma ajuda a la navigacion (se nomena tanben Stella Maris, estela de la mar) es atestada dempuèi las pus ancianas escrituras assirianas. Es facil de trobar Polaris en seguent la linha traçada dempuèi B Ursae Majoris (Merak) a travèrs a Ursae Majoris (Dubhe), las doas estelas al bòrd drech de la caçairòla caracteristica de la Granda Orsa. Se pòt tanben, a l'opausat, seguir la partida drecha de la punta centrala del « W » de Cassiopèa.
A nòstra epòca, Polaris a pas d'equivalent prèp del pòl sud celèst ; l'estela pus pròcha del pòl sud celèst, σ Octantis, es fòrça pauc luminosa. Pasmens la Crotz del Sud punta cap al pòl sud e es utilizada per lo mercar (amb mens de precision qu'amb Polaris, per lo pòl nòrd).
Caracteristicas pròprias[modificar | modificar la font]
Polaris se tròba a gaireben 430 annadas lutz de la Tèrra. Es una variabla cefelida]] supergiganta, amb dos companhons pus pichons.
En 1899, sa magnitud varièt de gaireben un desen, sus un cicle de quatre jorns, o una variacion d'esclat de gaireben 25%. Puèi, l'amplitud d'aquela variacion comencèt de demenir, lentament d'abòrd, puèi de mai en mai rapidament.
Lo jornalista scientific Serge Jodra[2] [3] revelèt en junh de 1994 un fach estranh e totjorn pauc conegut dels astronòms: la luminositat de l'estela s'estabilizèt completament.
En 2010, son esclat sembla totjorn estable.
Denominacions[modificar | modificar la font]
Entre los nombroses noms de Alpha Ursae Minoris, i a aquel d'origina grèga Kinosura, o Cinosura (rèsta del fach que la constellacion foguèt un can). Es tanben nomenada tramontana.


text:
Tractat de París de 1783
Lo tractat de París de 1783, signat lo 3 de setembre, acaba amb la guèrra d'independéncia dels Estats Units d'Amarica. Foguèt signat entre los representants dels Tretze Colonias de l'America del Nòrd e los representants britanics. La Grand Bretanha reconeguèt l'independéncia dels Estats Units d'America. Lo tractat de Versalhas foguèt signat en 1783 entre França, Espanha e la Grand Bretanha e complèta lo Tractat de París. Canadà demorava encara possession britanica.
Somari
Negociacions[modificar | modificar la font]
Las negociacions de patz foguèron menadas per cinc Americans designadas pel Congrés que n'èran los Benjamin Franklin e John Jay. David Hartley representava la Grand Bretanha. Las negociacions comencèron seriosament a la davalda de 1782 e acabèron al tractat preliminari del 30 de novembre 1782[1].
Contengut en breu[modificar | modificar la font]
Aquel tractat acaba amb la guèrra d'independéncia americana en 1783. Amb aquel tractat, la Grand Bretanha reconeist l'indedendéncia de la seunas Tretze Colonias e lor ceda lo territòri fins al riu Mississippi. La província de Quebèc perdèt alara la partida sud dels Grands Lacs qu'aviá obtenguda par l'Acte de Quebèc de 1774. Los marcands de Montreal qu'avián d'establiments de comerci d'esclaus dins la region deguèron los evacar dins los dos ans seguent lo tractat. La question de las frontièras èra pas completament reglada. s'èran entenduts per far passar la frontièra coma se la pòt veire ara, o al mitan dels Grands Lacs, lo Lac Michigan essent tot entièr en territòri dels Estats Units d'America. Mas, a l'oèst del lac Superior e entre lo Quebèc, lo Nòu Brunswick e lo Maine, la question será reglada mai tard.
- Reconeissença per la Grand Bretanha dels Estats Units d'America.
- Establiment de las frontièras entre los nòus Estats Units e las colonias britanicas d'America del nòrd: Grands Lacs al nòrd, Mississippi a l'oèst, 31n parallèl al sud.
- Garantidas britanicas suls dreches dels pescaires americans al larg de Tèrra Nòva e del golf del Sant Laurenç[2].
- A França tornan cinc vilas mai a las Indias[3].
- Reconeissença de las deudas britanicas.
- Restitucion dels prisonièrs, de las presas de guèrra e dels bens espoliats[2].
- Ratificacion del tractat acabat sièis meses.
Signataris[modificar | modificar la font]
Lo tractat foguèt preparat dins l'anciana ambaissada d'Angletèrra (ara ostal d'Angletèrra al 44 rue Jacob, dins lo 6n arrondiment) de París, puèis signat dins l'ostal d'York (al 56 de la meteissa carrièra), car Benjamin Franklin refusèt de signar sul sol anglés. Lo tractat foguèt signat per:
- David Hartley, membre del Parlament britanic e representant lo rei Jòrdi III del Reialme Unit.
- John Adams, Benjamin Franklin e John Jay, representant los Estats Units d'America.
- Lo tractat arribèt a Filadèlfia en novembre de 1783[4]. Lo Congrés de la Confederacion dels Estats Units d'America ratifiquèt lo tractat de París lo 14 de genièr de 1784. La ratificacion britanica se faguèt lo 9 d'avril de 1784. Recebèt lo Grand sagèl dels Estats Units d'America e foguèt portat a París en mai de 1784[2].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Cottret, La Révolution américaine : La quête du bonheur 1763-1787, Paris, Perrin, 2003, (ISBN 2-262-01821-9), p.267
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Bernard Cottret, La Révolution américaine : La quête du bonheur 1763-1787, Paris, Perrin, 2003, (ISBN 2-262-01821-9), p.274
- ↑ La France au XVIIIe", par Olivier Chaline, Belin Sup, page 39
- ↑ Bernard Cottret, La Révolution américaine : La quête du bonheur 1763-1787, Paris, Perrin, 2003, (ISBN 2-262-01821-9), p.273


text:
Saint-Prix (Sòna e Léger)
Saint-Prix es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es sul territòri de la municipalitat #que se lèva lo Nautor Folin, ponch culminant del massís del Morvan.
C'est sur le territoire de la commune que se dresse le Haut Folin, point culminant du massif du Morvan.
Istòria[modificar | modificar la font]
En partida a la châtellenie de la Torsin e a las Madamas de la Abbaye Sant-Andoche de Autun, bòsc domaniales del abbaye, en fasent partida de la dotation de la Corona[1]
Lo patronnage de la glèisa paroissiale tornava als fraires del Abbaye de Sant-Martin de Autun, possession confirmada per una Bulle d'abril 1164 pel Pape Alexandre III, refugiat a França: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[2]
En partie à la châtellenie de la Torsin et aux Dames de l'Abbaye Saint-Andoche d'Autun, forêt domaniales de l'abbaye, faisant partie de la dotation de la Couronne[3]
Le patronnage de l'église paroissiale revenait aux moines de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, possession confirmée par une Bulle d'avril 1164 par le Pape Alexandre III, réfugié en France: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu fond de la Prefectura; St Prètz: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire Del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18.
- ↑ Archives fond de la Préfecture; St Prix: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18.


text:
Puput
La puput (var. peput, pepuda, aucèl de Sant Martin, pupa, gaje-pube[1]) o en latin Upupa epops es un aucèl de la familha dels upupids.
Es de color marron rosat amb las alas e la coa raiada de blanc e negre.
Lo bèc es prim, corbat e long. Ten una cresta que se pòt dobrir e tancar, amb las puntas negras. Sovent après d'aterrar la dobrís e la torna tancar de seguida.
Lo seu cant es fòrça facil d'identificar, fa "pu-pu-put" e o repetís fòrça vegadas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Manja sautarèlas, formigas, grelhs, erugas, aranhas, vèrmes e larvas d'insèctes.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Fa lo nis dins de traucs d'arbres vièlhs o de murs o d'ostals arroïnats. Lo nis es fòrça simple, fach amb sonque qualques èrbas o branquetas. La feme pond entre 5-7 uòus e los coa durant 16 a 19 jorns. Los puputons començan de volar al cap de 4 setmanas.
Viu en zonas dobèrtas, òrts e bòsques.
Abituds[modificar | modificar la font]
A costuma de manjar pel sòl, caminant dapasset d'un luòc a l'autre tot en picotejant. A la tardor migra cap a Africa, e torna en febrièr seguent.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Upupa epops dins Upupiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Upupa epops dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia Fauna Europaea : Upupa epops (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178136 famille Upupidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178116 genre Upupa Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178117 espèce Upupa epops Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Upupa epops (en)
- Referéncia NCBI : Upupa epops (en)
- Referéncia IUCN : espècia Upupa epops Linnaeus, 1758 (en)


text:
Brasilia
Brasilya (en português Brasília, prononcé [bɾaˈziʎɐ]) est la capitâla fèdèrâla du Brèsil et la capitâla de l’unitât fèdèrâla du Districto fèdèrâl. La citât se trove u centro du payis, sur lo Platél Central. La populacion est en 2010 de 2 562 963 comuniérs (3 716 996 dens l’aglomèracion urbena). La capitâla brèsilièna est la més granta citât construita du XXèmo siècllo.
L’urbanismo de Brasilya, conyèssu coment lo Plan Piloto, at ehtâ èlaborâ pèr l’urbanisto Lúcio Costa, adaptâ a la g·eografie locâla. L’arch·itèctura est l’ovra de Oscar Niemeyer. Los travalys de construccion at comencier en 1956 et la citâ at ehtâ inogurâe lo 21 d’avril de 1960, pèr lo prèsident Juscelino Kubitschek, onte Brasilya s’est trovâ capitâla du Brèsil, après Rio de Janèro et Salvador. Vèyua d’isél, lo Plan Piloto semblle un avion ou un parpalyon.
Idèalizacion[changiér | modifier le wikitexte]
Dens la premiére constitucion en 1891 se trovâve l’idê de dèplacier la capitâla – qu’ehtyet a Rio – més u centro du Brèsil. Ja en 1892, l’endrêt onte la novèla capitâla serat construita ehtyet dècida: un quadrilatèro de 5000km2, quâsi u centro du payis.
En 1922, u centenèro de l’indèpendence du Brèsil, lo prèsident Epitácio Pessoa ponét la premiéro pièrra simbolica de la novèla capitâla. Mas i est solètament en 1954, que l’afêre comencét a devenyir sèriosa, et en 1956, lo prèsident Juscelino Kubitscgek, novèlament èlu, at fât comencier los travalys de construccion.
L’inoguracion de Brasilya fut lo 21 de avril de 1960, simbolicament lo mèmo jorn que la fondacion de Roma.
Arch·itèctura[changiér | modifier le wikitexte]
La volontât de Kubitschek de balyer u Brèsil de modèrnitât se trove dens l’arch·itèctura modèrnista de la vila. L’arch·itècto Oscar Niemeyer, qu’at rèalisâ tots los batiments de la vila, est conyèssu por ses ovres atipiques et riondes.
Lo cosmonôto Youri Gagarine, lo premiér homo a viajér dens l’èspaço, a visitâ Brasilya en 1961 et s’est exprimâ: “J’è l’impression que je dèbarco sur una planèta difèrenta, qu’est pas la Tèrra”.


text:
Magny-lès-Jussey
Magny-lès-Jussey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Magny-lès-Jussey Es un pichon vilatge #que se situa n'Anautita-Saône a una desena de quilomètres del bourg de Jussey.
Del bas del vilatge se percep lo Chène Béni #qu'en qualques ans i aurà sièis sègles. Dempuèi pauc un pichon musèu a #èsser dobèrt per Mr Froidurot dins un pichon ostal anciana. Lo pòble per celebrava endavant la fèsta de la gaufre.
Magny-lès-Jussey est un petit village qui se situe en Haute-Saône à une dizaine de kilomètres du bourg de Jussey.
Du bas du village on aperçoit le Chène Béni qui dans quelques années aura six siècles. Depuis peu un petit musée a été ouvert par Mr Froidurot dans une petite maison ancienne. Le village auparavant fêtait la fête de la gaufre.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1924
Los primièrs Jòcs Olimpics d'ivèrn de l'èra modèrna (Jòcs de la Ièra Olimpiada) se debanèron a Chamonix França ( 25 de genièr - 5 de febrièr de 1924 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Un total de 16 equipas e 258 atlètas participèron a aicesta primièra edicion ivernenca dels jòcs de l'èra modèrna.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Curling[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis)[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patrolha militara[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 60 documents subre Chamonix 1924 en picar coma clau Winter Olympic Games 1924


text:
Abeille (moneda)
L'Abeille (abelha, en francés) es una moneda locala introducha en 2010[1] a Vilanuèva d'Òlt. L'Abeille a per tòca principala la promocion del comèrci local. 1 Abeille val 1 Èuro.
Creacion e objectius[modificar | modificar la font]
Es l'idèa d'una associacion locala, "Agir pour le vivant",[2] e sa tòca es de:
- Promòure lo desvolopament estadís (agricultura biologica...)
- Afortir la solidaritat
- Estimular l'economia locala
Devisas e validitat[modificar | modificar la font]
De bilhets d'1, 2, 5 e 10 Abeilles representan de pinturas de Jean-Claude Maurel d'un latz, una fotografia d'una abelha sus una flor per Christian Aymé de l'autre.[1]
Se devalua cada 6 mes de 2%, que cal pagar per manténer la validitat dels bilhets.


text:
Écrammeville
Écrammeville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Écrammeville Es una municipalitat situada dins lo país del Bessin, a tres quilomètres de lo sieu cap-luòc de costat, Trévières e vint quilomètres de Bayeux. Lo vilatge a situat en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Écrammeville est une commune située dans le pays du Bessin, à trois kilomètres de son chef-lieu de canton, Trévières et vingt kilomètres de Bayeux. Le village est situé dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.


text:
Bousse (Mosèla)
Bousse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bousse A situat sul marge drech de la Moselle, entre Mètz e Diedenhofen. Possedís dos luòcs-diches : Blettange e Landrevange.
Bousse est située sur la rive droite de la Moselle, entre Metz et Thionville. Elle possède deux lieux-dits : Blettange et Landrevange.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dépendait De la distincion de Blettange. Banc d'un coan o prieuré dels chevaliers de Sants-Texans de Malta fins en 1788.
La municipalitat de Blettange a #èsser ligat a Bousse entre 1790 e 1794.
Dépendait de la seigneurie de Blettange. Siège d’un couvent ou prieuré des chevaliers de Saint-Jean de Malte jusqu’en 1788.
La commune de Blettange a été rattaché à Bousse entre 1790 et 1794.


text:
1150
Aquesta pagina concernís l'an 1150 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'òbra principala de Bhaskara II que foguèt intitulada Siddhanta Shiromani. Lo matematician indian i publiquèt unei resultats novèus e important regardant l'aritmetica, l'algèbra e la geometria deis esfèras. En particular, i desvolopèt lei premierei teorias regardant lo calcul diferenciau.


text:
Òli
Òli es un tèrme generic per designar un grand nombre de liquids d'originas divèrsas e idròfobs (que se dissòlvon pas dins l'aiga).
Los òlis comestibles son de lipids generalament d'origina vegetala o animala o minerala.
Òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
L'òli mai comun istoricament dins lo regim mediterranèu es l'òli d'oliva e, dins la gastronomia mediterranèa, se se precisa pas lo tipe d'òli dins una recèpta o un plat, comprenèm generalament òli d'oliva.
La majoritat dels autres òlis vegetals utilizats en alimentacion son d'òlis de granas, coma l'òli de virasolelh.
Lista d'òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
Òlis combustibles[modificar | modificar la font]
Los òlis combustibles son una varietat de mesclas liquida de color jaune a marron clar eissits del petròli brut, o de substàncias vegetalas (biodiesel e biocombustibles).
Son produsits amb diferents procediments de rafinatge, segon los usatges que s'i destinan. Pòdon servir de combustibles per motors, lampas, radiators e tanben de solvents.
Òlis minerals[modificar | modificar la font]
Los òlis minerals son eissits per destillacion del carbon, del petròli brut o d'unes sistres bituminals. Servisson essencialament per oliar las pèças mecanicas e pendent longtemps foguèron utilizats per far de lutz (amb lampas).
Una taca d'òli mineral sus de papièr pòt partir si calfam pro, es pas la meteissa causa per una taca d'òli vegetal o d'òli animal.


text:
Josèp Lobet
Josèp Lobet (en francés Joseph Loubet, Montpelhièr, 3 de mai de 1874 - París, 29 de genièr de 1951) foguèt un escrivan occitan exilhat a París que ocupèt un lòc important demest los actors del Felibritge de la capitala francesa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Josèp Lobet nasquèt a Montpelhièr en 1874 dins una familha modèsta, son paire èra un fustièr originari d'Albigés. Venguèt orfanèl jove e deguèt trabalhar per subsistir pasmens malgrat aquò contunhèt de s'intruire d'un biais autodidacta. Tre sos dotze ans s'interessèt a las letras occitanas e atirat per la literatura mai tard foguèt secretari de la revista montpelhierenca Chimère (1891 - 1892) e sòci del comitat de redaccion de La coupe (1895 - 1898).
Se n'anèt a París en 1896 ont, aprèp aver fach un temps de jornalisme, venguèt recebeire de las Pòstas. Tre son arribada foguèt presentat al mitan felibrenc de la capitala francesa pel deputat Maurici Faure. Venguèt lèu sòci de la "Société des félibres de Paris" (1901). Son activisme occitanista i foguèt important, es estat fondador de la revista Langue d'Oc et patois, director e redactor de La gazeto Loubetenco (1915 - 1917), fondador dels "Amis de la langue d'Oc à Paris" (1920) que ne foguèt lo president fins a 1938. Per son implicacion considerabla èra vengut Majoral del Felibritge en 1921. Collaborèt dins de jornals e revistas nombroses. Josèp Lobet escriguèt d'òbras nombrosas e variadas, de poesias subretot mas tanben de contes (La mòrt de Barbasan), d'estudis e mai una tragedia (Lo vin).
Lobet, escrivan "provençal"[modificar | modificar la font]
Malgrat que foguèsse nascut en Lengadòc, la màger part de la produccion en occitan de Lobet se faguèt en provençal. Es subretot a partir de son arribada a París que l'escrivan clapassièr, qu'aviá ja publicat de tèxtes en montpelhierenc dins mantuna revista coma La Campana de Magalona cambièt de dialècte.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Lei ròsas que sagnan (1902)
- Vèspre autonenc (1927)


text:
Occitània
Occitània es lo país del sud-oèst d'Euròpa que correspond al domeni lingüistic contemporanèu de la lenga occitana. Segon d'unes Occitània forma una nacion[1] (e los occitans son un pòble), segon d'autres es solament un espaci lingüistic e cultural.
La mapa d'Occitània se religa dirèctament amb la definicion de la lenga e de la cultura occitanas.
Segond los dialèctes, Occitània se pòt prononciar [utsiˈtanjɔ, utsiˈtanja, uksiˈtanjɔ, usi'tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja, owsi'tani].
Somari
Nom
- Article principal: Nom d'Occitània
Occitània ven del latin medieval Occitania. La primièra part del mot, Occ-, ven de l'occitan òc e de l'expression lenga d'òc, en italian lingua d'oc, un nom que Dante donèt a l'occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu'es l'italian e a la lenga d'oïl qu'es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitanie (en francés) data de 1644[2][3]. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitania (en italian) data de 1658[4].
Geografia
- Article principal : Geografia d'Occitània
Occitània es un espaci situat entre mar Grana (l'ocean Atlantic tanben apelat peugue en gascon) e mar Nòstra (la mar Mediterranèa), dels Aups e del Massís Central als Pirenèus, en Euròpa Occidentala.
Son clima es temperat.
Sa populacion es de 16 227 241 abitants :
Sa superfícia es d'aperaquí 190 000 o 200 000 km2.
Lo gentilici es occitan -a.
La capitala d'Occitània es pas definida clarament (vejatz Geografia d'Occitània#Capitala).
Lengas
- Articles principals : Lenga occitana, Lengas d'Occitània.
La lenga que definís Occitània es l'occitan, qu'es en situacion minorizada tant en França (la reconeissença de las lengas regionalas dins la Constitucion après la refòrma de 2008 càmbia pas res concrètament), qu'en Itàlia e dins la Val d'Aran, ont a pasmens l'estatut de lenga cooficiala (dempuèi 2006 aquela cooficialitat es valedoira dins tota la Generalitat de Catalonha).
A despart de las lengas dels estats e de las regions (espanhòl e catalan, francés, italian e piemontés), se parla tanben un fum de lengas d'immigracion economica o toristica. Ges d'entre elas a pas cap d'estatut oficial ça que la.
Istòria
- Article principal : Istòria d'Occitània
Occitània, amor de la siá posicion geografica, s'es totjorn trobat a un caireforc estrategic entre tota mena de corrents (essencialament grècs e latins, orientals, nordics e evidentament mediterranèus). Eiretava de la cultura latina e d'una part d'elements cèltas, arribèt a se convertir en un dels centres neuralgics de la cultura romanica a comptar del sègle IX. Foguèt l'occitan una de las lengas mai primairencas a substituir lo latin en fòrça actes, documents, pèças literàrias e òbras scientificas. Aital las primièras gramaticas anterioras a la de Nebrija son occitanas (coma per exemple las Leys d'Amors del sègle XIV).
Los sègles XI, XII e XIII foguèron l'epòca de màger esplendor de la cultura e la politica occitana. Lo modèl d'occitan escrit, mercé a la siá cultura refinada e brilhanta, se situèt coma una sòrta de lenga veïculara en Euròpa tota, culturalament amb los trobadors e tanben politica a travèrs l'elaboracion dels Furs dels territòris aragoneses e navarreses, sens desbrembar evidentament l'influéncia qu'exerciguèt sus l'escrit de las tèrras de lenga catalana fins a Ausiàs March.
Foguèron aqueles sègles l'epòca d'aur de la literatura occitana, amb la naissença de la literatura trobadoresca e la siá estenduda per la màger part de l'Euròpa Occidentala. Politicament per l'independéncia en fach e la prosperitat de fòrça dels territòris occitans (vejatz Comtat de Tolosa, Comtat de Fois, Vescomtat de Carcassona, Ducat d'Aquitània e Comtat de Provença). Ça que la, aquela epòca daurada s'anava interrompre rapidament e doncas l'unitat dels territòris occitans foguèt de fach una unitat culturala e lingüistica mas pas politica.
L'invasion francesa
Amb la desencusa de lucha contra l'eretgia catara, lo rei de França Felip II, aligat al papa Innocenci III, encetèt la Crosada dels Albigeses, contra los senhors occitans. L'armada francesa, menada per Simon IV de Montfòrt, ataquèt e saquegèt las principalas vilas d'Occitània, en ocupant aital las tèrras del comte de Tolosa Raimon VI de Tolosa. Lo comte recebèt l'ajuda de Pèire II d'Aragon, per lutar contra las tropas francesas. La Batalha de Murèth (13 de setembre de 1213) signifiquèt la fin de l'edat d'aur de la cultura occitana amb la mòrt del rei catalan d'un latz e subretot la desfacha de las tropas occitano-catalano-aragonesas, amb la fin de l'expansion catalana e aragonesa. Lo Lengadòc passava aital a venir una dependéncia de la corona francesa. Entre la mitat del sègle XIII e lo començament del sègle XVII gaireben totes los territòris occitans foguèron incorporats a la corona francesa.
Arts
- Per mai de detalhs, vejatz : Lista de las arts en Occitània.
Personatges occitans
- Per mai de detalhs, vejatz : Lista de personatges occitans.
Economia
Movements politics occitanistas
- Per mai de detalhs, vejatz occitanisme politic.
Vejatz tanben
Ligams intèrnes
- Lenga occitana
- Movement occitanista
- Geografia d'Occitània
- Istòria d'Occitània
- Mèdias en occitan
- Lista de las arts en Occitània
Ligams extèrnes
- Las Paginas Occitanas, l'art del bon trobarAnnuari Internet dels actors de la cultura
- Associacion Occitana de Fotbòl
- IEO LengadòcSeccion Regionala de Lengadòc-Rosselhon de l'Institut d'Estudis Occitans
- Conselh Generau d'Aran
- L'ensenhament de l'occitan e del basc en Aquitània
- Lo Cap'òc : Unitat d'animacion pedagogica en occitan, basada a Pau
- Comitat d'Afrairament Occitano-Catalan
- Sit aranés independent
- (en) (fr) (oc) Danças e músicas tradicionali dau País Niçard e dau Miegjorn
- Grop de fotografia per l'afrairament occitanocatalan
- (oc) ARRI!, Collectiu Lemosin (Lexics, cartas)
- (ca) La inspiració occitana (Simone Weil, 1942)
Referéncias
- ↑ Per exemple los estatuts de 1911 del Felibritge dison, a l'article 2 : Lou Felibrige es establi pèr garda longo-mai à la nacioun óucitano, sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coutituïs soun èime naciounau. Sa dóutrino es caupudo dins lis obro de Frederi Mistral e de si disciple. Citacion sul blòg Prouvencou
- ↑ "Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV en linha
- ↑ Jean Pierre Camus, Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties, Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-1-09-069605-1
- ↑ "Tralascio qui Simone Monfortio, capo della crociata, chi mediante l'autorità del Legato Apostolico, restò vincitore d'Alby in Occitania...", in Bizzarie politiche. Over, raccolta, delle più notabili prattiche di Stato, nella Christianità. de Laurens Banck, Giovanni d'Archerio, alla Franechera, 1658 en linha