text:
President
President es un títol que prenon los caps d'organizacions fòrça divèrsas coma entrepresas e Estats. Etimologicament, un president es lo que sèi coma lo cap (del latin prae (« abans ») e sedere (« sèire »)). Originalament, lo tèrme fasiá referéncia a lo que presidissiá una ceremònia o assemblada. Se fa referéncia uèi abitualament a una persona amb de poders executius.
Somari
Presidents dels païses democratics[modificar | modificar la font]
En politica, lo tèrme de "president" s'utiliza sovent per far referéncia a un individú que representa, o presidís lo poder executiu d'una nacion. Las seunas foncions, e la manièra qu'es elegit, diferisson segon lo sistèma d'organizacion politica de cada Estat.
Sistèmas presidencials[modificar | modificar la font]
Dins los Estats amb de sistèmas presidencials de govèrn, lo president es cap de l'Estat e cap de govèrn. Qualques exemples : los Estats Units e la majoritat dels Estats d'America Latina. La carga de president es independenta de la branca legislativa ; es a dire, qu'es elegit de manièra separada, e que pòt pas èsser destituit de la siá carga per una mocion del Parlament, levat se se pròva qu'a comés un crime.
Sistèmas parlamentaris[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas parlamentaris e republicans, lo president es lo cap de l'Estat, e lo primièr ministre es lo cap del govèrn. Lo president a solament autoritat executiva e representativa; es a dire, que lo govèrn exercit pel primièr ministre se fa en nom del president. Mas lo president a de responsabilitats e de foncions fòrça limitadas o ceremonialas e las seunas foncions son similaras a las foncions d'un monarca dins los sistèmas parlamentaris monarquics. Dins qualques Estats amb de sistèmas parlamentaris, coma Espanha, lo tèrme de president s'utiliza per far referéncia al cap de govèrn, e mai se las seunas foncions son semblablas a las foncions d'un primièr ministre dins los sistèmas parlamentaris.
Sistèmas semipresidencials[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas semipresidencials (o sistèmas franceses), existís un president e un primièr ministre, mas, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris purs, lo president a de foncions e de poders largs. Lo primièr ministre es designat pel president, lo president deu obeïr a las nòrmas parlamentàrias, e seleccionar dins lo cap del partit o coalicion dels partits majoritaris del còrs legislatiu. Aquel sistèma s'utiliza en França, Russia, Sri Lanka e d'autres estats qu'an inspirat lo sistèma francés.
Presidéncia collectiva[modificar | modificar la font]
Un pichon nombre de republicas modèrnas an pas de cap d'Estat. Qualques exemples :
- Soïssa, la capitania d'Estat repausa sul Conselh Federal Soís de sèt ministres, e mai se lo sistèma compren un president de la Confederacion. Lo president es un membre del Conselh Federal elegit per l'Assemblada Federala per un periòde d'un an; una carga simplament primus inter pares (primièr entre los meteisses). Malgrat aiçò, pels Afars Estrangièrs, lo president de torn es considerat coma lo cap d'Estat.
- Bòsnia e Ercegovina, la presidéncia es formada per tres membres; cadun es elegit per caduna de las nacions que constituisson l'Estat. La posicion de "President de la Presidéncia" es rotativa, entre los tres membres.
- Sant Marin, existisson solament dos capitanis regents elegits pel Grand Conselh General.
Istoricament, divèrses païses an optat per un "triumvirat", sovent en periòdes de transicion politica.


c: text/html

text:
Andòrra la Vièlha
Andòrra la Vièlha (var. Andòrra la Vielha) (Andorra la Vella en catalan) es la capitala del Principat d'Andòrra.
La fèsta patronala (en catalan: festa major) se fa lo 24 de junh, lo primièr dimenge d'agost.
Es una de las sèt parròquias d'Andòrra
Istòria[modificar | modificar la font]
De visitar[modificar | modificar la font]
- Casa de la Vall (Ostal de las Valadas: Parlament e Palais de Justícia)
- Glèisas de Sant Esteve, Santa Coloma e Sant Andreu
- Castèl de Sant Vicenç d'Enclar
- Pont de la Margineda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avempace
Abu-Bakr Muhàmmad ibn Yahya ibn al-Sàïgh ibn Bajja (en arabi: أبو بكر محمد بن يحيى بن الصايغ, Abū Bakr Muhammad ibn Jahya ibn al-Sājig ibn Bājjah) o, simplament Ibn Bajja (en arabi ابن باجة), conegut en Euròpa jol nom latinizat d'Avempace, foguèt un filosòf andalós nascut a Saragossa entre 1070 e 1090, e mòrt a Fes en 1138, erudit tanben en medecina, poesia, fisica, botanica, musica e astronomia.
Lo sieu pensament aguèt una granda influéncia subre Averroès e Albert Magne. Foguèt mèstre de l'erudit andalós Ibn Tufayl e exerciguèt una influéncia decisiva dins son òbra. La majoritat dels sieus escrits foguèron pas acabats, pr'amor de sa mòrt precipitada.
Son òbra màger, Lo regim del solitari, es una protèsta morala contra lo materialisme e la vida mondana de las classas dominantas de l'epòca. Afirmava que, essent la corrupcion de la societat, l'òme qu'a comprés sa veritabla condicion a de se mantenir a la talvera, coma a minim en pensament.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- cat Avempace [1]L'enciclopèdia


text:
Decameron
Lo Decameron es un recuelh de novèlas escrich en italian toscan per Giovanni Boccaccio entre 1349 e 1353. Òbra famosa de la literatura italiana, lo Decameron es mai que mai un recuelh de novèlas que Boccaccio botèt dins un encastre precís, aqueu de la Pèsta Negra que devastèt Florença en 1348.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Per fin de fugir l’epidemia de Pèsta Negra que devasta la ciutat de Florença, dètz jovents (sèt fremas e tres òmes) se recaptan au campèstre pendent quauquei jorns. Per s’espaçar, establisson per règla que cadun deurà contar cada jorn una istòria aprochant un tèma qu’aqueu que serà estat nomenat rei (ò rèina) dau jorn aurà chausit. Ansinta, dètz jovents que còntan cadun una novèla pendent dètz jorns produirà un totau de cent novèlas. Lo títol de l’òbra mòstra d’alhors aquela preeminéncia dau nombre « dètz » qu’es çò que significa « deca » en grèc. En realitat, lo sejorn dei jovents au campèstre es pus lòng que dètz jorns, estent que s’acòrdan quauquei jorns de pausa per fin de s’espaçar en d’autrei causas. Lei noveletas viran subretot alentorn de l’amor tan cortés coma vulgar. Boccaccio pren soventei fes la defensa dei fremas que lei tròba oprimidas de son temps. Mòstra que la melhora arma dei fremas es la paraula que sabon manejar just. Empacha pas que demòra un òme de son temps Boccaccio, estacat en de valors medievalas coma la necessitat per la frema de cercar proteccion en cò deis òmes, la separacion deis òrdres e l’excepcionalitat dau pur amor. Pasmens, la tradicion populara faguèt dau Decameron un recuelh de novèlas pistachieras mai que mai. En 1964 encara, un editor francés publiquèt de novèlas tiradas dau Decameron sota lo títol de Contes gaillards
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
La novena novèla de la quatrena jornada dau Decameron, contada per Filostrato (lo rei dau jorn) repren l'istòria dau còr manjat de Guilhem de Cabestanh, trobador que son còr foguèt derrabat per Guilhem de Rosselhon, gelós de la relacion que Cabestanh entreteniá ambé sa molher. Guilhem de Rosselhon obliguèt puei aquesta de manjar lo còr de Guilhem de Cabestanh per la castigar.
Influéncias[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Divèrs autors, de lengas variadas, s’inspirèron d’aquela òbra de Boccaccio. L'Eptameron de Margarida de Navarra n’es la reproduccion mai fisèla en literatura de lenga francesa. Jean de la Fontaine se n'inspirèt tanben largament quant a sei faulas. Musset ne’n faguèt dos còntes tragics au sègle XIX.
Per quant a la literatura occitana, Robèrt Lafont escriguèt en 1983 un Decameronet, omenatge luenchenc a la tradicion boccaciana, onte una acampada d'escriveires aclapats sota un castèu abalit fan parlar sei fantasiás personalas.
Pintura[modificar | modificar la font]
L’iconografia aguent per basa lo recuelh de novèlas de Boccaccio es d’una riquessa dei bèlas. Segon lo trabalh de Vittore Branca, Boccaccio visualizzato, serián mai de 7000 illustracions de manuscrits e de centenaus de tablèus que foguèron fachs entre l’Edat Mejana e la Renaissença en rapòrt dau Decameron. En Itàlia, de pintors coma Botticelli, Pisanello, Ghirlandaio o encara Signorelli illustrèron de scènas dau libre. Pus recentament, Marc Chagall e subretot Salvador Dalí ne’n donèron una interpretacion picturala.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo Decameron foguèt adaptat despuei lo començament dau cinèma per d’italians (Decamerone en 1911, Boccaccesca en 1924) mai tanben per d’alemands (Dekameron Nächte en 1924, Boccaccio en 1936) e d’americans (Decameron Nights en 1953). En 1962, quatre cineastas italians (Mario Monicelli, Federico Fellini, Luchino Visconti e Vittorio Da Sica donaràn una version nòva dau Decameron dins Bocacce 70 que repren quatre istòrias de fremas temptatritz levadas de l'òbra de Bocacci e asatadas ai temps modèrnes. L’adaptacion mai famosa es aquela de Pier Paolo Pasolini, Decamerone en 1971 que son succès farà venir de nombrosei produccions de qualitat marrida que privilegiaràn una lectura pistachiera dei novèlas dau Decameron.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Tèxtes[modificar | modificar la font]
- En italian
- BOCCACCIO G., Decamerone, a cura di V. Branca, Torino, Einaudi, 1992.
- En francés
- BOCCACE, Le Décaméron, trad. F. Reynard, introd. et notes de V. Branca, Paris, Club français du livre, 1953.
- BOCCACE, Le Décaméron, trad. collective, introd. et notes de Christian Bec, Paris, Le Livre de Poche.
Estudis critics[modificar | modificar la font]
- En italian
- BRANCA V., Boccaccio, medievale, Firenze, Sansoni, 1986.
- En francés
- BEC C., « Boccace », in ID., précis de littérature italienne, Paris PUF, 1982.


text:
Wikipèdia
Wikipèdia (prononciat [lg./ga. wikiˈpɛðjɔ/bikiˈpɛðjɔ, pr. wikiˈpɛdjɔ/vikiˈpɛdjɔ, ni./va. wikiˈpɛdja/vikiˈpɛdja, au. wikjiˈpedjɔ/vjikjiˈpedjɔ, lm. wikiˈpedjɔ/vikiˈpedjɔ], en tot realizar eth w com en anglés o ben adaptar-la ath son deth v baish e, en çò que tanh ar a finau, com en toti es casi, era pronóncia vàrie segontes eth lòc) ei ua basa de donades dreçada sus Internet e eth projècte cooperatiu que s'encargue d'aumplir-la en tot crear ua enciclopèdia liura e multilingüa. Des deth començament, ei emparada pera Fondacion Wikimèdia, ua associacion sense anim de lucre qu'amie endeuant d'autri projèctes coma eth wikinòves, eth wikispècies, o eth wikiccionari. Eth sòn objectiu ei amassar tot eth coneishement universau e méter-lo ar avitalh de toti. Malurosament, pas toti pòden accedir ad aguest coneishement, pr'amor qu'ena planeta i a fòrça persones damb pògui recorsi e non a an eth benastre de dispausar d'un ordenador damb accès a Internet. Ath delà, fòrça govèrns an blocat er accès ara Wikipèdia.
« Imaginatz un mond ont cadun auesse accès liure a tota era sabença umana. Aquerò ei çò que hèm »
Jimmy Wales e Larry Sanger, fondadors dera Wikipèdia
En totau a dejà mès de 19 milions d'articles, mès de tres milions des quaus son en anglés, era lengua que ne possedís mès, e 82 491 son en occitan, era 51au lengua damb mès articles. Es lengües wikipedianes son dejà 276. Era enciclopèdia s'escriu damb era aportacion que hèn cada dia milions de volontaris de tot eth mond. Cada dia receb mès de cinquanta milions de visites. Era Wikipèdia siguec enprincipiada en 2001 per Jimmy Wales e Larry Sanger[1][2][3] e ara era sua escaduda ei indiscutible. Aucupe era setau posicion laguens des pagines mès liejudes der hilat ena classificacion d'Alexa[4] damb mès de 365 milions liegedors.[5][6] e a devengut un trabalh de referéncia mondiau. Des deth 2007 ei era enciclopèdia mès longa deth mond.
Era Wikipèdia occitana a :
Pagines : 137 364
Articles : 82 491
Fichièrs : 949
Edicions : 2 194 902
Visualizacions : Modèl:NUMBEROFVIEWS
Utilizaires : 28 561
Utilizaires actius : 83
Robòts : 75
Sysops : 4
Burocrates : 2
Eth nòm Wikipèdia, encunhat pes creadors dera enciclopèdia, ei fruit d'un crotzament entre eth mot enciclopèdia e era paraula hawaiiana wiki, que vòu díder “brivent”/“rapid”, qu'a passat a designar ua tecnologia entara creacion de pagines web cooperatiues damb era quau ei basada era Wikipèdia. Damb aguest plantejament, cadun pòt enregistrar-se damb un nòm conegut per toti e un senhau que sonque coneisherà er usatgèr. Un còp hèt, ja pòt collaborar en projècte. Bèths utilizaires an er estatus d'administrators, es quaus an eth déuer de moderar eth projècte e intervier en casi de vandalisme, pagines prepausades tà escafar e d'autri conflictes. Arron, es diuèrsi volontaris se pòden coordinar, discutir e compartir coneishements a trauèrs d'espacis de comunicacion coma era Tavèrna e es pagines de discussion.
Amiar endeuant un projècte cooperatiu damb volontaris de tot eth mond que non se coneishen entre eri non ei un shantièr bric aisit. Pòden aparéisher faussades e cau revisar contunhadament era informacion e apraiar aqueres causes que bères persones agen hèt per error o ben damb mala idèia, que passe sovent. A despient des mesures que met en practica era Wikipèdia tà garantir-ne era veracitat e era neutralitat deth punt d'enguarda, diuèrsi critics l'acusen sistematicament de contier errances e incoeréncies en tot sajar de hèr-le pèrder credibilitat[7]. Autres critiques se fondamenten en problèma deth vandalisme[8] e enes informacions ahijudes sense era seguretat que siguen totaument veraies[9] . Pasmens, d'autres arrecèrques an demostrat qu'eth vandalisme se pòt combàter[10][11].
Jonathan Dee, deth jornau The New York Times,[12] e Andrew Lih, en 5au Simpòsi Internacionau sus eth Jornalisme en Linha,[13] mentèren era imporatància dera Wikipèdia, non sonque coma referéncia enciclopedica, senon tanben coma hònt de nòves actualizades damb freqüéncia.
Coneishètz era Wikipèdia en ua menuta liegent er article desplegant Wikipèdia.
Eth nòstre projècte ei crear era enciclopèdia en lengua occitana, çò que hèm dempús eth 13 de deceme de 2003. Campatz aciu es estadistiques deth projècte en occitan en grilhes e en grafiques.
Somari
- 1 Antecedents
- 2 Istòria
- 3 Era equipa informatica
- 4 Caracteristiques
- 5 Normes
- 6 Critiques
- 7 Qualitat
- 8 Trabalhadors
- 9 Wikiamassades
- 10 Accès
- 11 Nòms alternatiui
- 12 Vejatz tanben
- 13 Arremèrques
- 14 Entà saber-ne mès
- 15 Ligams extèrnes
Antecedents[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei ua version electronica des enciclopèdies en papièr, es que des de hè fòrça ans son emplegades a molti endrets deth mond entà eternizar eth coneishement. Enes prumèrs tempsi, es enciclopèdies èren escrites a man en papir o pergamin. Non siguec enquia mès tard que s'utilizèc eth papièr, mès er auenç mès important en camp des enciclopèdies e des libres en generau ei, solide, era invencion dera impremta, en sègle xv.
Es prumèrs passi entar emplec d'utís automatics que siguessen mielhors qu'era impremta com a miei mès brivent e practic d'accès as contengudi enciclopedics aueren luòc enes anades trenta deth sègle xx estimuladi en granda mesura peth roman de ficcion Eth cervèth deth Mond (1937), de H. G. Wells. Tanben i prenec partida era vision futurista Memex de Vannevar Bush. Aguesti pensaments se basauen en emplegar microfilmes tath magasinatge dera informacion mès arremarcable d'ua persona. Aguesta idèia tanben siguec expausada posteriorament per Ted Nelson en sòn projècte Xanadu (1960).
Damb eth desrotlament d'Internet s'han produsit fòrça temptegi de crear d'enciclopèdies en linha. Eth mèstre deth movement deth logiciau liure, Richard Stallman, prepausèc en 1999 era creacion d'ua Enciclopèdia Liura e Universau e, mès tard, recebec plan emocionat era nòva dera naishença dera Wikipèdia. Des deth portau dera Fondacion deth logiciau liure se convida as usatgèrs a visitar e contribuir damb era Wikipèdia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia comencèc coma un projècte complementari de Nupèdia, ua enciclopèdia liura en linha escrita en anglés. Era Nupèdia siguec fondada eth 9 de març deth 2000 e ère ua seccion deth portau dera entrepresa Bomis Inc. Era Nupèdia siguec constituida cossent damb era Licéncia de Liura Documentacion deth projècte GNU e es sòns collaboradors èren saberuts causidi pera direccion dera enciclopèdia.
Larry Sanger e Jimmy Wales idièren ua naua faiçon de hèr foncionar era enciclòpedia e decidèren de desestacar era Wikipèdia dera Nupèdia eth 10 de gèr de 2001. Com que çò que volien ère ua enciclopèdia universau entà toti, pensèren qu'era mielhor manièra ère perméter que totes es persones i poguessen collaborar volontàriament sense èster escuelhudes per arrés. Ath delà, lancèren era possibilitat de desvolopar-la en d'autres lengües. Siguèren es catalans es que demanèren insistentament que volien editar era enciclopèdia ena sua lengua, es quaus an apostat plan per era enquia auei.
Dus mesi dempús neishec era prumèra Wikipèdia en ua autra lengua: era enciclopèdia en catalan, entamenada eth 21 de març de 2001. Ei ua des edicions damb mès usatgèrs actius, mès de mila sèt cents trenta, e ei arremarcable eth ritme de creacion que pòrte. Ara a Modèl:Variables articles e recep ua mejana de sèt visites per segon, se place atau ara tretzau posicion.
Era administracion dera enciclopèdia recebec demandes de fòrça persones que se comprometien a entamenar ua Wikipèdia ena sua lengua. Siguec tan atau qu'a finaus deth 2001 era enciclopèdia s'aufrie en dètz-e-ueit lengües diferentes. Fòrça collaboradors de Nupèdia se passèren ara Wikipèdia enes proplèus ans e anèc creishent tant en nombre d'articles coma en lengües aufertades. D'aguesta faiçon, en 2002 ère en vint-e-sies lengües, quaranta sies a finaus deth 2003 e cent seishanta ua a finaus de 2004. Encara ara se daurissen moltes edicions en naues lengües, tostemp damb eth consentiment dera direccion de Wikipèdia.
Es baishes en Nupèdia aumentèren enquia que despareishec completament en 2003. Toti es sòs articles se sauvèren e sigueren incorporadi ara Wikipèdia en madeish an. Eth 20 de seteme de 2004 era Wikipèdia auie un milion d'articles en cent lengües. Cada viatge auie mès escaduda e eth 9 de seteme de 2007 s'artenhec era chifra istorica des dus milions d'articles en anglés en tot consagrar-se coma era enciclopèdia mès longa deth mond. Superèc era Yongle Encyclopedia (1407), considerada enquia alavetz coma era mès extensa dera istòria. Curiosament siguec exactament sies cents ans dempús dera sua publicacion.
Quand era revista Time autregèc eth prèmi "Persona dera annada 2006" a "You", reconeishec era escaduda dera colaboracion en linha e mentèc era Wikipèdia coma un des tres exemples des servicis "Web 2.0" amassa damb es portaus YouTube e MySpace[14].
S'an emprincipiat diuersi projèctes en sistèma wiki, que permet er ahigement d'informacion de faiçon dubèrta. Eth sistèma wiki ei tot simplament aquerò e era filosofia dera dubertura e eth modèu editoriau deth punt d'enguarda neutrau son uns elements pes quaus apòsten bona partida d'aguesti projèctes, mès non son pas caracteristiques intrinsiques deth wiki. Per exemple, Wikinfo ei un portau web wiki que non requesís un punt d'enguarda neutrau e permet atau era arrecèrca originau. Autri projèctes inspiradi ena Wikipèdia son Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, i Knol de Google[15]. Se pòt comprovar en aguesti luòcs com quauqui des aspèctes fondamentaus ena Wikipèdia son abordadi de distinta faiçon, coma es politiques de revision, era arrecèrca originau e era inclusion de publicitat comerciau. Era Wikipèdia, en cambi, non met pas publicitat e sonque se manten damb dons economics desinteressadi.
Era equipa informatica[modificar | modificar la font]
Era informacion dera Wikipèdia a besonh d'un espaci a ont magasinar-se. Es servidors son es ordinadors ont se sauve era informacion der hilat. Enquia 2004 era Wikipèdia emplegaue un solet servidor. Era escaduda deth projècte hec que non n'i auesse pro damb un e era chifra anèc en cheishuda, de sòrta qu'en gèr de 2005 n'auie trenta nau, toti plaçats en Florida (EUA). Es servidors dera Wikipèdia empleguen eth sistèma operatiu Linux (principaument Ubuntu[16][17]), damb bèths OpenSolaris per ZFS. En hereuèr de 2008 i auie tres-cents servidors plaçats en Florida, vint-e-sies en Amsterdam (Païsi Baishi), vint-e-tres servidors dera entrepresa Yahoo! en Seol[18] (Corèa deth Sud). Era Wikipèdia recep entre 25 000 e 60 000 peticions cada segon, depenent dera ora deth dia[19]. Es servidors mès grandi son plaçadi enes Païsi Baishi e en Corèa e receben actuaument bona partida deth transit.
Eth foncionament dera Wikipèdia depen de MediaWiki, un logiciau liure e de codificacion dubèrta escrit en lengatge PHP e bastit sus ua basa de donades MySQL[20]. Eth logiciau incorpore diuerses caracteristiques de programacion coma era possibilitat d'includir ligams, que li proporcionen eth sòn caractèr interactiu, e modèls preestablits, que permeten presentar eth contengut de faiçon egauitària. MediWiki ei jos era Licéncia publica generau (GPL) de GNU e se hè servir en toti es projèctes dera Fondacion Wikimèdia e en quaqui autri projèctes wiki.
Inicicis dera basa de donades[modificar | modificar la font]
Iniciaument ère executada damb eth logiciau UseModWiki, que siguec escrit en lengatge Perl per Clifford Adams. Aguest prumèr sistèma informatic dera Wikipèdia ei çò qu'òm nomente fasa I. Abans requesie eth programa Case, que permetie era inclusion des ligams laguens deth tèxte. Après siguec incorporat un sistèma mès aisit tà hèr aguesta foncion que convertís en ligam eth tèxte mercat ara debuta e ara fin per dus gafins.
Cambiaments ath logiciau[modificar | modificar la font]
En gèr de 2002 se comencèren a efectuar diuerses mielhores en sistèma informatic dera Wikipèdia que ne cambièren completament era configuracion, ei çò qu'aperam era fasa II. Era nauetat principau d'aguesta fasa siguec er escambi de UseModWiki, eth logiciau qu'administraue era basa de donades, per Wiki PHP, un programa plan diferent deth qu'i auie, atau madeish èren escrits en lengatges informatics diferenti, eth prumèr en Perl e eth nau en PHP. Era basa de donades ère alavetz de sòrta MySQL, un sistèma qu'actuaument empleguen fòrça logiciaus de bases de donades coma Open Office. En madeish an òm escambièc eth programa Wiki PHP per Media Wiki, creat per Magnus Manske. Aguest nau logiciau ère escrit en madeish còde e incorporaue diuerses mielhores en çò que hè ar autre. En junhsèga Lee Daniel Crocker mielhorèc eth logiciau Media Wiki entà hèr créisher eth sòn rendement, ua causa que fòrça usatgèrs credien de besonh.
Er emblèma[modificar | modificar la font]
Ara debuta er imatge dera Wikipèdia ère eth drapèu nòrd-american. Era vertat ei que non s'auie decidit encara com serie aguest simbèu e er internauta Jimbo Wales metec eth drapèu sense cap d'intencion que devenguesse er emblèma deth projècte. Ara ben, aguest hèt generèc bères critiques e s'acusèc era Wikipèdia d'èster etnocentrica.
Pògui dies dempús, se dessenhèc eth prumèr emblèma dera Wikipèdia, coneishut coma eth Wiki logo Nupedia. Er autor deth dessenh non s'a podut identificar. S'installèc ena pagina dera enciclopèdia en març de 2001. Eth dessenh en question cònste dera suberposicion d'ua frasa der escrivan e matematician anglés Lewis Carroll sus un cercle, en tot emplegar er efècte de uelh de peish tà simular ua esfèra. Era frasa ei ua mencion prenuda de Euclid and his Modern Rivals (Euclides e es sòns rivaus modèrnes) de Lewis Carroll (Prefàcia, pagina X), que ditz :
Modèl:Mencion « D'un biais, aguest libre ei ua experiéncia que va sajar de comprovar ua faussada : voi díder que non considerè de besonh de mantier ath long deth libre era grauetat d'estil qu'es escrivans scientifics son avedadi a emplegar, e que de quauqua faiçon siguec vist coma un « accident inseparable » der ensenhament scientific. Jamès podí veire era racionalitat d'aguesta lei memoriau : i a de tèmes que son, bensè, tròp seriosi en esséncia tà adméter quinsevolhe tractament arretengut, mès non pògui arreconéisher era Geometria coma un d'eri. Totun, espèri que se descorbirà que m'è permetut de percéber eth costat comic des causes sonque en moments apropriadi, quand er alassat liegedor pòt molt ben desirar un moment d'alend, e non en quinsevolha ocasion que pogue méter en perilh eth contunhament dera linha argumentau. »
En 2003 òm acuelhec per miei d'ua votacion internacionau er usatge d'un nau emblèma. Conegut coma wikiesfèra, se tracte d'ua esfèra incompleta compausada de pèces d'un copacap damb brigalhons d'escritura de diuèrses lengües, en tot simbolizar era condicion d'obratge en construccion permanenta qu'a era Wikipèdia[22]. Posteriorament, òm hec bères modificacions en dessenh, coma era substitucion des brigalhons d'escritura per letres e d'autri signes de diferenti alfabèts.
Òm recebec fòrça denóncies de diuèrses errances e incorreccions enes simbèus ahijudi ena wikiesfèra. Aguest hèt impulsèc diuersi editors dera Wikipèdia a daurir un debat sus era possibilitat de crear un nau imatge animada o fotorealista. Era creacion deth nau emblèma siguec ua collaboracion entre fòrça persones. Siguec remplaçat er an 2010 e ei er emblèma que coneishem ara. Era esfèra actuau ei tridimensionau e a pèces construsides damb un grand realisme. Es signes de cada pèça se comprovèren ben abans de dar er imatge per fenit. Ath delà, se cambièc era sòrta de letra dera devisa deth dejós que ditz « Wikipèdia, l'enciclopèdia liura » per ua letra Linux Libertine[23][24]. Es dreits dera wikiesfèra apertien ara Fondacion Wikimèdia.
Caracteristiques[modificar | modificar la font]
Era devisa dera Wikipèdia ei « Era enciclopèdia liura que cadun pòt editar ». En mots deth sòn cofondador Jimmy Wales : « Eth projècte constituís un esfòrç entà crear e distribuir ua enciclopèdia liura dera mès nauta qualitat possible a totes es persones ena sua lengua. D'aguesta faiçon poiram arténher un mond ont totes es persones dera planeta agen accès liure ar ensemble de tota era sabença dera umanitat »[25]. Se debana en tot hèr-se servir un logiciau wiki e compde damb un libre d'estil ont s'expausen es directritzes a seguir tà mantier ua certana qualitat e coeréncia enes articles. Ua d'aguestes directritzes ei, per exemple, qu'eth títol der artícle a d'aparéisher en gras ara prumèra frasa deth madeish. Quand cau establir naues directritzes, es utilizaires prepausen es diferentes possibilitats e ne parlen enquia arribar tà un consent. Alara, era naua decision s'includís en libre d'estil.
Un estudi realizat pera revista Nature en 2007 afirmaue qu'era Wikipèdia capitaue era Enciclopèdia Britanica en qualitat[26]. Era Enciclopèdia Britanica arrefusèc aguesta manièra com era revista valoraue eth contengut des dues enciclopèdies[27]. Era revista, peth sòn biais, arresponec qu'eth sistèma de valoracion s'auie expausat esclaridament : estudiants independents analisèren ua seleccion d'articles e ne causiguèren es mielhors sense saber-ne era procedéncia[28]. Encara i a plan de polemica sus aguest ahèr.
Eth projècte Wikipèdia a tres caracteristiques clau que ne definissen eth sòn ròtle sus eth web:
- Ei ua enciclopèdia : ei a díder, un supòrt de recopilacion, magasinatge e transmission dera informacion de forma estructurada.
- Ei ua wiki : atau que, damb pichones excepcions, pòt èster editada per quisevolha persona.
- Eth sòn contengut ei dubèrt a toti.
Eth logiciau dera Wikipèdia magazina automaticament totes es estadistiques relatiues ath sòn foncionament. Atau s'a podut comprovar qu'es contribucions anonimes son pògues en comparacion damb es que hèn es usatgèrs enregistradi. Aguest hèt ei considerat un bon senhau, pr'amor que mos indique qu'era gent s'implique en projècte sense pòur e decidís entrar en jòc.
Era Universitat Carnegie Mellon e eth Palo Alto Research Center realizèren un estudi sus es grandi caletres d'articles ara Wikipèdia en anglés dempús junhsèga de 2006 enquiath mai de 2010, es resultats sigueren es que seguissen[29] :
- Cultura e art : 30%
- Biografies e personatges : 15%
- Geografia e luòcs : 14%
- Sociologia : 12%
- Istòria e eveniments : 11%
- Natura e psicologia : 9%
- Tecnologia i sciéncies aplicades : 4%
- Religion : 2%
- Santat : 2%
- Matematiques : 1%
- Pensada e filosofia : 1%
Quaqui projèctes, coma eth dera Stanford Encyclopedia of Philosophy, o eth dera Nupedia, ara abandonada, an emplegat politiques editoriaus tradicionaus e era autoria des articles sonque ère en mans de saberuts. Ocasionaument, òm trape luòcs web coma h2g2 o everything2 que seguissen ues normes preestablides ont es articles pòden èster redigidi sonque per cada persona de faiçon individuau.
Projèctes coma eth Wikispècies, Susning.nu e Wikinòves son wikis ont es articles son debanadi per nombrosi autors e non i a cap de critèri abituau de revision. Mès a diferéncia de moltes autres, eth contengut dera Wikipèdia ei jos ua licéncia liura : cadun ei autorizat a préner-lo, modificar-lo e distribuir-lo.
Contengut grafic e sonor[modificar | modificar la font]
Eth contengut grafic e sonor dera Wikipèdia ei partejat damb es autri projèctes dera Fondacion Wikimèdia, pera aguesta arrason se sauve ena pagina web de Wikimèdia Commons. S'òm vòu includir un imatge, ua musica o un vidèo en quinsevolhe des articles de Wikipèdia, Wikispècies, Wikinòves, eca, non cau sonque apondre entre cladators Imatge: e eth nòm der archiu en question. Òm pòt cercar aguest contengut laguens era pagina de Wikimèdia Commons, a ont ei classificat per categories e i a un motor d'arrecèrca entà que sigue mès facil de trapar çò qu'auetz de besonh.
Ei important qu'es imatges e es enregistraments agen ua licéncia liura, pr'amor qu'era Wikipèdia non pòt botar arren que sigue proprietat de quauqu'un. Ça que la, en bèths projèctes de Wikimèdia coma era Wikipèdia anglesa, ei permetut er usatge d'illustracions damb dreits d'autor gràcies ath fair use (emplec arrasonable), arrecuelhut ena legislacion des Estats Units[30].
Es lengües dera Wikipèdia[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia represente un espaci d'expression entà fòrça lengües deth mond que per diuerses arrasons non son presentes en molti encastres. A ues lor permet mantier-se víues, e en cas d'autres autantplan recuperar-les. Actuaument era Wikipèdia s'aufrís en 276 lengües des mès de cinc mil qu'i a en mond. Cada lengua possedís ua edicion pròpria que trabalhe de faiçon independenta e sonque li cau respectar es normes basiques. Totes es Wikipèdies an d'èster :
- De franc e sense publicitat
- Damb volontaris que s'ajuden e trabalhen amassa
- Objectives, serioses e damb un punt d'enguarda neutrau
- Veraces e an d'auer ua informacion contrastada
- De contengut liure, sense dreits d'autor (aciu i pòden auer d'excepcions)
S'ua persona coneish ben ua lengua que non ei ena Wikipèdia e a eth temps e eth compromés de construsir-la, ac pòt sollicitar a aciu. Era administracion dera Wikimèdia ac tendrà en compde e decidirà se crea-la o non. Certanament, s'an dat casi en qu'era decision a resultat negatiua. Vejatz es peticions de dubertura de projèctes wiki en naues lengües.
Pr'amor qu'ath long des ans s'an anat enprincipiant edicions en d'autres lengües e cada ua d'eres a un nombre diferent de collaboradors, totes son en estats de desvolopament ben diuersi. D'aguest biais, n'i a ues coma era anglesa, era alemanda e era francesa, qu'an mès d'un milion d'articles e d'autres, coma era Wikipèdia en chaktow o en chamoru, qu'encara son lonh d'artenher aguesta chifra. Totun, çò mès important ei que totes es Wikipèdies trabalhen peth coneishement universau, siguen escrites ena lengua que sigue. Aciu auetz ua tièra de totes es lengües wikipedianes damb eth sòn nombre d'articles e d'usatgèrs enregistradi.
Edicion[modificar | modificar la font]
Coma norma generau, toti es articles se pòden modificar. Ei plan aisit : sonque cau sarrar eth boton modifica plaçat ena partida superiora dera pagina. Entà crear un nau article se n'a de cercar eth nòm e, quand s'informe que encara non i a arren escrit, cau sarrar eth boton article damb letres vermelhes. Es cambiaments realizats en un article se hèn visibles de manièra instantanèa, per çò qu'ei important d'auer-lo ben revisat abans de sauva-lo. Entà començar a editar podètz consultar Prumèrs passi. Se non sabetz qué editar e auetz besonh idèies, podètz anar a Especial:Darrièrs cambiaments.
Ei en tot estudiar-se com estrénher era edicion d'articles entà forbingar casi de vandalisme. Ua forma ei era proteccion. Quand se considère qu'un article ei pro bon e extens, es administradors pòden protegir-lo[31] de biais que s'age de pelodir permís entà modificar-lo[32][33]. Ua autra solucion que se contemple ei de proïbir era edicion as utilizaires que non s'an enregistrat. Era Wikipèdia anglesa, per exemple, non permet era creacion de naus articles ad aguesti usatgèrs[34].
Er istoric permet de visualizar es cambiaments que s'an produsit ath long deth temps en un article determinat : s'i especifique era persona que l'a hèt e era data. Se pòt consultar exactament çò que s'a cambiat, comparar cambiaments de diferenti dies e revertir-los se siguesse de besonh. Ath delà, i a ligams tàs pagines de discussion des autors a fin de poder-s'i comunicar. A viatges se cambie eth nòm der article o se trapassa era informacion tà un autre. En aguesti casi, non se poirà veire qui ac a escrit, senon qui n'a cambiat eth nòm, car er istoric mòstre sonque es cambiaments realizats en un article nomentat d'ua manièra determinada e es renomentades escafen er istoric.
Se nomente mantienença er ensemble de pretzhèts que s'encarguen de corregir es errances ortografiques, d'apraiar es tèxtes tà dar-los coeréncia, classificar-los en categories, fosionar-los, eca. Cadun pòt hèr mantienença, non cau èster administrador.
Cada usatgèr dispause d'un apartat de contribucions, ont se mòstre ua tièra de totes es edicions qu'a hèt dempús que s'enregistrèc. Damb quantitats mès eleuades d'edicions òm artenh de mès en mès pruvelèges ena comunautat, coma eth dreit de vòte o d'èster escuelhut administrador.
Nomentam guèrra d'edicions quand dus o mès collaboradors an de concepcions diferentes de com abordar certans articles. Alavetz, aguesti usatgèrs entren en conflicte de manièra qu'un realize un cambiament e sistematicament un autre lo revertís. Aguest fenomèn ei plan comun ena Wikipèdia e se produsís normaument en articles sus tèmes polemics coma China, Israèl, crisi economica, sectarisme, religion, sionisme, eca. En cas que persistisse es administradors an eth déuer de moderar-lo e cau que protegiscan er article de forma que non se poga modificar mès. Ath delà, ei comun de sauvar es dues versions de manièra qu'eth liegedor trigue la que mès li agrada.
I a diuersi biaisi de collaborar ena Wikipèdia e cadun pòt hèr çò que le vage mielhor eth temps que li volgue dedicar, car es volontaris non an cap de pretzhèt assignat ne son obligadi ad arren. Òm pòt començar en tot cercar un tèma qu'agrade ath volontari. Un còp assegurat que non i a arren d'escrit sus aquerò pòt començar a cercar d'informacion en libres e, dempús, redigir eth tèma en un papièr. Ei important de non publicar'c enquia que non sigue ben revisat.
Pasmens, ua faiçon fòrça efectiua de trabalhar amassa ei júnher-se en projèctes comuns : es nomentadi wikiprojèctes. Persones damb es madeishi interessi e damb talents de participar ena Wikipèdia se mèrquen quauqui objectius e se coordinen entà elaborar d'articles d'un tèma determinat. Per exemple, escríuer es articles de totes es contellacions, de toti es elements quimics, o dilhèu, de totes es sòrtes de musica. D'aguesta faiçon, era enciclopèdia se complete e creish ordenadament.
Shantièrs qu'òm pòt realizar ena Wikipèdia :
- Crear d'articles des deth començament : encara que non s'apregonda, damb articles cuerti ei ua bona forma d'entamenar, dempús se pòden amplir. I a gent qu'a hèt molts articles e d'autra que n'a hèt pògui mès ben hèts e enronadi d'informacion.
- Amplir articles dejà existenti : tostemp i a de causes tà ahíger, completar e detalhar.
Aguest bendèl se pòt méter en tot ahíger {{esbòs}}. Servís entà indicar qu'un article ei massa cuert e demanar se quauquarrés lo poderie amplir. Er article en question serà classificat automaticament ena categoria des articles tà amplir (Categoria:Wikipèdia:esbòs).
- Corregir lingüisticament e conceptuaument : ei important que tot sigue ben escrit e sense faussades.
- Apraiar er estil e er orde : era disposicion deth tèxte, es paragrafs, es seccions e era tipografia a viatges se pòden apraiar
- Fusionar : de còps un madeish tèma ei debanat en dus articles diferents e serie apropriat d'amassar-los. Aperam fosion eth hèt de trigar un nòm avient per article, amassar tota era informacion de manièra coerenta e escafar es articles originaus.
- Categoritzar, ahíger d'imatges e méter ligams.
- Arrevirar articles bons escrits en autres lengües.
- Reciclar : i a articles damb ua qualitat que pòt èster amplament melhorada en tot organizar-los e esclarir-los.
Es articles listats dins era categoria Wikipèdia:Reciclatge son pagines sus es quaus eth bendèl de reciclatge ei estat apausat. Hèr un reciclatge significa remodelar'c tot ath hons: ortografia, redaccion, tipografia, orde, concèptes, eca.
Normes[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia quauques normes establides pes madeishi participants deth projècte. Cada edicion dera Wikipèdia adopte es sues pròpies normes, maugrat que beres ues son comunes en totes eres. Tira d'arténher un acòrd sus era aplicacion d'ua norma, toti es editors son obligadi a respectar-la.
Quauques d'aguestes normes son:
- Encausa dera diuersitat e nombre de participants e ideologies, provientes de toti es endrets deth mond, era Wikipèdia saja de construsir es sòns articles deth biais mès exaustiu possible. Er objectiu non ei d'escríuer d'articles des d'un sol punt d'enguarda, senon de presentar dubertament totes es posicions sus un tèma determinat.
- Òm seguís un ensemble de convencions en çò que tanh ath nomentament d'articles, en tot causir preferentament era version mès comunament emplegada ena pròpia lengua.
- Es discussions sus eth contengut e edicion d'un article s'an de hèr enes pagines de discussion e non sus eth madeish article.
- I a un seguit de tèmes que son excludidi dera Wikipèdia, pr'amor que non constituissen concèptes estrictament enciclopedics. Per exemple, non pòt contier de definicions de diccionari (coma ara vèrbs, adjectius, eca), qu'òc se poirien trapar en Wikionari.
Neutralitat deth contengut[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia non preten expressar opinions, vòu transméter eth coneishement de faiçon objectiua. Non vòu tanpòc que bères persones se senten escornades pr'amor de posicionaments politics o punts d'enguarda que contrasten damb es sues opinions formades. Per açò, en moment d'escríuer s'a d'èster çò mès concís, respectuós e objectiu possible. Se se tracte d'un tèma controvertit cau expausar totes es posicions en tot mentar hònts fiables, forbingar opinions personaus e esclarir qu'ei çò mès acceptat e es ipotèsis non provades
Licéncia des contenguts[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un producte de distribucion gratuita e sense restriccions. Eth contengut textuau ei jos es licéncies GNU e Creative Commons, era darrièra version dera quau s'actualizèc e aprovèc per miei d'ua votacion entre eth 12 d'abriu e eth 3 de mai de 2009[35]. Tot eth tèxte ei proprietat dera Fondacion Wikimèdia e non pòt contier arren que sigue proprietat intellectuau d'ua autra persona.
Proteccion de donades[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un espaci que toti pòden consultar e tostemp i a d'informacions que son tròp personaus e cau evitar de méter-les : fotografies de persones víues, adrèices personaus, nòms de familhars, eca. Certanament, era privacitat dera informacion ei autant importanta coma era prevencion deth vandalisme[36]. Creative Commons non pòt grantir toti es dreits d'imatge e violar-los representarie ua infraccion legau[37].
Es dreits d'imatge son mausapiosi d'èster violadi en quinsevolh trabalh que contengue de tèmes umans. Cau forbingar ahíger fotografies, votz, vidèos, entretens, pèces de teatre e cançons. Entà trasméter aguesta sòrta de contengut que non vos apartengue, cau demanar permís as persones corresponentes. Aguesta ei ua obligacion diferenta e independenta dera obtenguda dera licéncia de dreits d'autor pes sòns obratges, mès pas pes subjèctes. Es licéncies Creative Commons non afècten as dreits de privacitat des subjèctes, senon des proprietaris. Un autre des shantièrs de mantienença dera Wikipèdia ei sajar d'eliminar contengut mausapiós de non respectar es dreits d'imatge[38].
Critiques[modificar | modificar la font]
Es critiques que recep contunhadament era Wikipèdia se fondamenten enes punts que seguissen:
- Fisabilitat des sòns contenguts : era informacion ahijuda apareish de faiçon instantanèa e es errances demòren enquia que bèth utilizaire les detècte e rectifique[39]. Se non se detècten de tira, ua autra persona les pòt liéger e considerar-les coma veraies. Per açò fòrça persones méten un punt d'interrogacion s'era hònt ei era Wikipèdia.
- Vandalisme : pr'amor que cadun pòt editar-la des de casa sua, tostemp i a de persones damb mala idèia que escriuen messorgues e qu'escafen talhucs de tèxte. Aguest ei un verai problèma dera Wikipèdia e se produsís de manièra contunhada. Ua des dificultats entà combáter eth vandalisme ei que cau conéisher ben eth tèma entà detectar-ne un cas : fòrça viatges passa desapercebut. Un exemple recent e paradigmatic de vandalisme massiu se produsic encausa d'ua emission dera television nòrd-americana. Eth reputat omorista Stephen Colbert, animador deth programa The Colbert Report, en ua seccion d'aguest programa aperada Wikiality[40] hè arrepresentacions a ont presenta era possibilitat de realizar diuersi cambiaments de blaga ena enciclopèdia en linha. Hec un apèl as espectaires entà cambiar er emplaçament d'estats e païsi enes definicions dera Wikipèdia, modificar era entrada elefant entà que constesse que, en torn de demenudar, era poblacion d'elefants africans s'auie triplicat. Eth resultat immediat siguec qu'es administradors auèren de blocar ua vintea d'entrades dera Wikipèdia pr'amor qu'i auien detectat modificacions inapropiades.
Qualitat[modificar | modificar la font]
Er objectiu dera Wikipèdia ei d'auançar en quantitat de contenguts, mès tanben sustot en qualitat. Aquerò vòu díder qu'ei mès important mielhorar e completar çò qu'ei dejà escrit qu'ahíger naues informacions.
Eth sagèth de qualitat wikipediana se crochete enes articles que se considèren mès complets, estructuradi, esclaridors e en definitiua ben hèts e acabats. Açò permet d'identificar-los, arrecomanar-n lectura e demostrar era qualitat dera wikipèdia ath mond.
S'un wikipedian pènse qu'un article aurie d'èster considerat de qualitat pòt hèr ua proposicion d'article de qualitat. Per miei d'ua discussion e, puish, d'ua votacion òm pren ua decision.
Vejatz es articles de qualitat dera Wikipèdia occitana en Wikipèdia:Articles de qualitat
Meta-Wiki causic mil concèptes que considère fondamentaus ena coneishença universau, coma mamifer, America deth Nòrd, Diego Velázquez, oelha, Cristòu Colomb, nombre, Voltaire, escultura, adondança, arc, spècie miaçada e Tim Berners-Lee. Alavetz compde quina quantitat i a d'aguesti articles en cada edicion e concludís que wikipèdies coma era alemanda, era anglesa e era catalana los an toti.
Trabalhadors[modificar | modificar la font]
Milenats de persones de tot eth mond editen era Wikipèdia de faiçon contunhada. I a tres sòrtes de trabalhadors :
- Utilizaires anomins : entà collaborar non ei de besonh enregistrar-se. Per aguesta arrason, es collaboradors que non s'enregistren, aperadi usatgèrs anonims, apareishen identificadi pera sua adreiça IP, un numèro que depen der ordenador qu'utlilizen. Coma nòrma generau, es usatgèrs anonims non an dreit de vòte ne pòden esdevier administradors. Çò mès arrecomanable ei de trabalhar enregistrat perque a fòrça auantatges. En bères edicions dera Wikipèdia lor estrenhen mès es possibilitats. Ena Wikipèdia anglesa, per exemple, non pòden crear naui articles e tant ena francesa coma ena galèga non ne pòden editar.
- Emplegats dera Fondacion Wikimèdia : ara madeish i a trenta-nau persones que trabalhen per Wikimèdia de manièra remunerada[41].
- Wikipedians : actuen tostemp de manièra desinteressada[42].
I a tres sòrtes de wikipedians : utilizaires enregistradi, bòts e administradors.
Utilizaires enregistradi[modificar | modificar la font]
Entà esdevier wikipedian cau enregistrar-se ath projècte dera Wikipèdia. Tà hèr'c cau, en prumèr luòc, sarrar eth ligam crear un compte o se connectar plaçat ena partida superiora der ecran. Va apareisher era pagina d'identificacion ara partida superiora dera quau ditz encara non sètz membre ? Alavetz cau sarrar eth ligam enregistratz-vos plaçat a continuacion. Va aparéisher un formulari que cau aumplir damb eth nòm, aperat àlies, e causir un senhau pròpri e secrèt. Cada viatge qu'òm vòu dintrar cau identificar-se damb eth nòm e eth senhau.
Er usatgèr enregistrat dispause d'un plafon ara partida superiora der ecran tà accedir a diuersi espacis :
- Pagina d'utilizaire : pagina pròpria ont poirà presentar-se, descríuer eth sòn pretzhèt ena Wikipèdia e botar tota era informacion que desire. S'edite dera madeisha faiçon qu'es articles normaus.
- Discussion : servís entà comunicar-se damb es autri usatgèrs. Òm pòt accedir ara discussion dera persona damb qui se volgue comunicar e pòt ahíger un comentari en tot sarrar eth boton + o eth modifica dera seccion que volgue contunhar. Se comunica ar usatgèr quand a de messatges naus. Es articles tanben dispausen d'ua pagina de discussion. S'ulitilize entà comunicar es questions relacionades damb era edicion, discutir-les e partatjar-les damb es autri volontaris. S'es letres deth boton discussion apareishen en vermelh, significa que non i a de comentaris.
- Preferéncies
- Contribucions : en aguest apartat i a ua tièra de totes es edicions qu'a hèt damb era ora, era data e eth nòm der article modificat.
- Gésser : quand vòu partir, per seguretat le cau sarrar eth boton desconnectar. De totes manières, dempús de quinze menutes d'inactivitat eth compde se barre automaticament.
Damb eth temps e es edicions hètes, eth prestigi de cada usatgèr aumente de mès en mès. A partir d'un certan nombre d'edicions se les autrege eth dreit ath vòte, eth quau aumente de valor damb era antiquitat. As que pòrten dejà un certan temps sense problèmes òm les assigne era categoria d'utilizaires autoconfirmadi, çò que garantís ua confidança per part des autri usatgèrs. Atau madeish, es sues edicions apareishen ena pagina des darrièrs cambiaments damb un distintiu especiau. Ei ua mesura d'economizacion des esfòrci pes usatgèrs que se dediquen a combàter eth vandalisme de biais que poguen focalizar eth sòn shantièr en d'autres edicions.
Es usatgèrs pòden crear Wikiprojèctes, grops d'editors interessadi en un tèma especific damb er objectiu de coordinar es esfòrci entà mielhorar-ne es articles entà espartir eth trabalh.
Auei, i a 28 561 usatgèrs registradi ena Wikipèdia en occitan, ua chifra que mos pòt semblar erronèament nauta, car ei un hèt generalizat en totes es Wikipèdies que s'enregistre fòrça gent, mès ara ora dera vertat pògui i collaboren. Ei mès, s'a podut constatar qu'era majoritat non s'i inscriuen damb era intencion de participar-i, senon de profietar era pagina d'utilizaire tà introdusir d'informacion qu'ahavorise as pròpris interessi. Aguesti compdes se nomenten compdes de cogit particular[43].
Campatz quini usatgèrs son capables d'escríuer en occitan: wikipedians natius, wikipedians damb nivèu plan bon, nivèu auançat.
Se considèren utilizaires actius aguesti qu'an realizat aumens ua edicion es darrièrs trenta dies. En març de 2011 i auie 83 collaboradors actius en occitan.
Toti es usatgèrs pòden intervier enes prenudes de decision, autantplan es anonims. Aqueri que pòrten dejà un certan temps en tot collaborar an dreit de vòte. Cada usatgèr non a dreit sonque a un vòte per cada prenuda de decision. Per açò, beths uns decidissen de daurir autri compdes entà poder votar mès d'un còp. Coneishem aguesti compdes coma usatgèrs mariòta. Açò ei considerat ua manipulacion e ei completament illegau.
Eth passat 29 de noveme de 2009, eth jornau espanhòu El País publiquèc un article qu'afirmaue qu'era Wikipèdia auie subit ua amendrida notable d'editors en totes es versions lingüistiques pendent er an 2009 segontes es analisis der arrecercaire espanhòu Felipe Ortega, deth grop Libresoft, dera Universitat Rey Juan Carlos[44] Aguesta informacion encara ei discutida e Jimmy Wales la desmentic[45]. Era vertat ei qu'era Wikipèdia creish e mielhora de mès en mès e açò ei possible gràcies as volontaris.
Bòts[modificar | modificar la font]
Es bòts son es robòts dera enciclopèdia, usatgèrs automatics qu'òm pòt crear entara realizacion de diuersi shantièrs ena edicion dera wikipèdia. Cada bòt ei associat a un utilizaire, eth quau ei responsable deth sòn foncionament. Es bòts pòden corregir faussades ortografiques, méter ligams ara version d'un article en d'autres lengües, revisar edicions, fosionar articles e tota sòrta de causes. I a bòts que se dediquen ara creacion massiua d'articles, normaument esbòci[46]. Ara i a 75 bòts trabalhan peth projècte occitan.
Administradors[modificar | modificar la font]
Es administradors son usatgèrs enregistradi qu'an obtengut bèths pruvelètges e s'encarguen dera administracion d'ua edicion determinada dera Wikipèdia[47]. Es administradors an eth déuer de susvelhar es autri utilizaires e es edicions qu'amien endeuant, controlar era estructura e er orde en projècte e moderar es conflictes. Es administradors son eth guidon deth projècte s'an d'assegurar, en definitiua, que tot vage ben. Es edicions de mès activitat an besonh de mès administradors. Per exemple, era Wikipèdia anglesa se servís de mès de 1780 administradors, era italiana de 103, era occitana de 5, era chinesa de 74 e era aragonesa 6 e era zulu non a cap.
S'un usatgèr a besonh de qu'un administrador intervengue en bèth ahèr ac pòt demanar a Wikipèdia:Requèsta als administrators. Aciu auez toti es administradors dera Wikipèdia occitana.
Entà saber-ne mès sus es administradors, anatz a Wikipèdia:Administrator
En quauques edicions, sustot enes mès ingentes o damb mès activitat, es administradors s'especializen en pretzhèts determinadi entà agudizar eth rendement dera equipa. En aguesti casi, es administradors non assoliden pas totes es competéncies, senon bères ues depenent d'a ont focaliziguen eth sòn shantièr.
Segontes era sua foncion o competéncies, podèm classificar-los en quate grops :
Burocrates[modificar | modificar la font]
En moment de crear ua naua edicion dera Wikipèdia, apareishen uns prumèrs usatgèrs : es burocrates. Aguesta sòrta d'utilizaires an totes es competéncies possibles e es sues actuacions son es que mèrquen çò que s'a de seguir. Son es unics administradors que pòden autrejar poderatge d'administrador as usatgèrs.
Es burocrates pòden cercar gent escadenta entà incorporar-se ara equipa d'administracion. A despient d'aquerò, es utilizaires enregistradi s'i pòden aufrir a Wikipèdia:Candidatura al pòst d'administrator. Coma norma generau, es naus administradors se triguen de manièra democratica, coma se prenen era majoritat de decisions ena Wikipèdia. Alavetz pòden votar totes es persones damb dreit de vòte, que s'artenh a partir d'un certan nombre d'edicions. Entà esdevier administrador cau auer un an d'antiquitat.
Mautaires[modificar | modificar la font]
Es mautaires s'encarguen de cercar irreguraritats e maus usatges deth projècte. An eth pruvelètge de mautar es adrèices IP, ei a díder es identitats des usatgèrs, e saber d'a ont provien e se corresponen damb autres edicions o actuacions realizades aparentament per autri perfils. D'aguest biais, es mautaires pòden detectar casi de vandalisme, de chicana enes votacions e d'utilizaires mariòta. Quand detecten bèth problèma, avertissen un autre administrador entà qu'actue.
Escafaires[modificar | modificar la font]
Es escafaires son administradors dedicadi a revertir edicions inescadentes e escafar tèxtes o articles sancers. Son totaument justificadi a hèr aguestes actuacions e an era competéncia d'escafar articles, çò qu'es autri usatgèrs no pòden hèr. Normaument, era propòsta d'eliminacion d'un article se pòt discutir e, per tant, non s'elimine pas enquia qu'era comunautat a prenut ua decision : arron actuen es escafaires. A viatges apareishen articles clarament inapropriadi o repetidi en un autre nòm e cau, alavetz, escafar-los de tira sense dar pas a cap de discussion.
Bibliotecaris[modificar | modificar la font]
Es bibliotecaris son capables de blocar es usatgèrs que non respècten es normes de foncionament o hèr-los pas aptes entà certanes accions, coma per exemple treir-le eth dreit de vòte. Ath delà, en casi extrèms pòden eliminar-los dera Wikipèdia. Es bibliotecaris, coma es escafaires, pòden eliminar articles
Wikiamassades[modificar | modificar la font]
Es Wikiamassades son amassades qu'organizen es wikipedians tà assemblar-se, coneisher-se, e celebrar era escaduda deth projècte Wikipèdia. Damb eth desau aniversari dera Wikipèdia a aumentat era organizacion d'aguesta sòrta d'activitats. S'amien endeuant explicacions didactiques de difusion e guida d'usatge. Atau pòden arténher que mès gent s'ahisca ath projècte e passar bons moments ath madeish temps.
Wikiamassades celebrades[modificar | modificar la font]
- 19 de junhsèga de 2008 en Barcelona.
- Octobre de 2010 en Badalona.
- 19 de deceme de 2010 en Londres.
- 15 de gèr de 2011 en Cuelleredo.
- 15 de gèr de 2011 en Ribadeo.
Accès[modificar | modificar la font]
Wikipèdia ath mobil[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia compde damb ua version web consultable a trauèrs deth telefòn mobil : [1]. Aquerò sonque foncione damb portables damb accès tà Internet. Wapaedia ei un logiciau tà mobils que servís entà consultar e manipular era Wikipèdia de faiçon mès aisida. Ua naua apòsta dera Fondacion Wikimèdia entà dubrir-se as naues tecnologies dera comunicacion siguec eth lançament en agost de 2009 d'un logiciau oficiau dera Wikipèdia entà iPhone e Ipod touch. Aguest programa ei liure, gratuit e foncione damb iPhone 3 g o versions mès recentes[48]. Òm pòt descargar-lo en App Store.
Wikipèdia dehòra deth hilat[modificar | modificar la font]
Era Fondacion Wikimèdia distribuic era Wikipèdia en supòrt CD en 2003 e en DVD en 2005, ont s'includien es versions en alemand, polonés, portugués e anglés. Era organizacion de logiciau liure Kiwix s'encarguèc dera distribucion d'aguest darrièr. Atau madeish, es ordenadors sense accès a Internet pòden consultar era enciclopèdia damb era interactivitat que caracterize era Wikipèdia[49].
Censura[modificar | modificar la font]
Coma ei sabut, era censura a Internet ei ua realitat en fòrça païsi damb regims politics autoritaris. Era Wikipèdia non ei cap d'excepcion en aguest ahèr : non pòt èster consultada des de toti es endrets dera planeta. En bèri estats non ei permetuda era connexion a Internet, en d'autri era Wikipèdia ei barrada e bèths estats an decidit de censurar quauqui articles concrèts.
En octubre de 2005 eth Govèrn Chinés bloquèc er accès ara Wikipèdia[50]. Un an dempús, siguec desblocada ara màger part deth territòri chinés. Encara ei blocada en Tibet e Falun Gong, ues zònes ont eth regim exercís un contròu mès estricte[51].
Projèctes fraires[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia a diuersi projèctes fraires que complementen era enciclopèdia. Toti aguesti son tanben multilingües, liures, apiejadi ena tecnologia wiki e administradi pera Fondacion Wikimèdia. Aguesti son es autri projèctes dera Wikimèdia :
- Wikionari : ei eth projècte dera Fondacion Wikimèdia entath bastiment d'un diccionari liure. Cada article ei destinat a un mot diferent a ont s'includís era definicion, exemples de frases que lo contenguen, arrepervèris, frases hètes, era etimologia e d'autri aspectes sus era paraula en era madeisha. A ua foncion complementària ara Wikipèdia, pr'amor qu'un grand nombre d'articles son destinadi ath diccionari peth sòn caractèr non enciclopedic. En fòrça lengües deth mond eth Wikionari arrepresente fòrça mès qu'aquerò, pr'amor que non dispausen de cap mès diccionari o ben es qu'an non son cap autant complets coma era informacion dejà sauvada en Wikionari. Per totes aguestes lengües eth Wikionari arrepresente ua oportunitat d'amassar e coordinar es parlants entara creacion deth sòn prumèr diccionari de faiçon dubèrta e cooperatiua.
- Wikilibres : a coma objectiu méter ara disposicion de quinsevolha persona libres de tèxte, manuaus, caièrs e d'autri tèxtes pedagogics de contengut liure e d'accès gratuit.
- Wikiversitat : emparada en projècte precedent, se prepausa coma ua plataforma educatiua en linha, liura e gratuita, ont ei possible de crear projèctes d'aprentissatge a quinsevolhe nivèu educatiu, participar en un grop d'aprentissatge e crear contenguts didactics coma examèns, exercicis, practiques, eca.
- Wikiarrepervèris : ei un compendi dubèrt en linha d'arrepervèris, frases celebres, breçairòles, frases hètes e rambalhs de mots en totes es lengües includint-ne es hònts se son conegudes.
- Wikinòves : ei ua hònt de nòves de contengut liure.
- Wikitèxti : ei ua bibliotèca en linha a ont se trapen tota sòrta de poèmes, relats, ensagi, cançons, croniques e reportatges entà passar bons moments en tot liéger, emocionar-se e apréner. Cadun pòt ahíger tèxti dera madeisha manièra qu'enes autri projèctes. Es tèxti, totun, cau que siguen originaus e anomins o, s'an autor, an d'auer estat publicadi damb ua licéncia GFDL o trapar-se en domeni public.
- Wikimèdia Commons : combine es mots anglesi media, mediàs e commons, comuns. Ei un depaus comun d'imatges e enregistraments sonors des projèctes de Wikimèdia. Abans dera sua existéncia, entà botar un archiu (imatge o son) en ua pagina d'un projècte de Wikimèdia calie cargar-la en cada ua des pagines ont auie de gésser, per çò que demoraue repetida un milenat de viatges. Wikimèdia Commons a ajudat plan a mielhorar eth rendement e er orde de Wikimèdia ath delà que permet trapar imatges e sons de mès facilitat. Tà saber-ne mès, liegètz Desplegant commons.
- Meta-Wiki : ei un luòc de supòrt entàs projèctes dera Fondacion Wikimèdia.
- Wikiespèces : ei un catalòg dubèrt e liure d'espècies biologiques.
Nòms alternatiui[modificar | modificar la font]
Cada lengua a sues particularitats e eth nòm Wikipèdia (deth mot hawaiian wiki) apareish en un modelhon de formes distintes. Vejatz quin an adaptat Wikipèdia es autres lengües wikipedianes :
- Bichipedia - sarde
- Biquipedia - aragonés
- Uichipedia - aromanés
- Uikipedias - lojban
- Uikuepitiu - cree
- Uiquipedia - asturian
- Vicipaedia - latin
- Vicipéid - irlandés
- Vichipedie - furlan
- Vikipedėjė- samogités
- Vikipedio - esperanto
- Vikipedi (en majuscules VİKİPEDİ) - turc
- Vikipedija - lituan
- Vikipēdija - leton
- Vikipediya (en majuscules VİKİPEDİYA) - azèri, ozbèc
- Vikipeedia - estonian
- Vikipeediä - võro
- Viquipèdia - catalan
- Vuiquipèdia - francoprovençau
- Vitipetia - tahitian
- Vükiped - volapük
- WicipÆdia - anglosaxon
- Wicipedia - galés
- Wikanpodia - oromo
- Wikiibíídiiya - navajo
- Wikipédia - francés, portugués, ongarés, eslovac, sondanés, javanés
- Wikipedia - albanés, aleman, anglés, basco, baish saxon, breton, espanhòu, còrs, danés, feroés, filipin, finés, gaelic escocés, galèc, neerlandés, ilokano, indonesian, interlingua, islandés, italian, luxemborgés, nauruan, norvegian, polonés, romanés, sicilian, somalian, suedés, swahili, valon, cheiène, vietnamian
- Wikipedija - bosnian, croat, lituan, maltés, sèrbocroat, eslovèn
- Wikipèdia - occitan
- Wîkipediä (en majúscules WİKİPEDİÄ) - tartar
- Wikipedie - chèc, nedersaksisch
- Wikipedio - ido
- Wîkîpediya - curd
- Wikipediya - zazaki
- Wikipediyaa - wolof
- Wikipedy - frison
- Wikipedya - cebuano
- Wikipesija - toki pòna
- wIqIpe'DIya - klingon
- Wikipediija - saami septentrionau
- Wikipēdija - leton
- Wikipedije - kashubian
- Wikipiɖia - ewe
- Wikipidiya - quíchua
- Wikkipedija - ripuarian
- Bιkιπaίδeιa (Vikipaideia /vikiˈpɛðia/) - grèc
- Waikipaidja gotic
- BИKИПEДÏѬ (Vikipediia) antic eslau eclesiastic
- Bиkипeди - (Vikipjedi) ossèt, txuvaix
- Bиkипeдиja (Vikipedija) - macedonian, sèrbe
- Bиkипeдия (Vikipiediya) - rus, kasakh
- Bиkипидийa/Vikipedija - chechèn
- Bikiпeдiя (Vikipediya) - ucraïnés
- Bikiпэдыя (Vikipiedia) - bielorús
- yиkипeдия (Uikipediya) - bulgar, kirguís
- ვიკიპედია (vikipedia) - georgian
- Վիքիպեդիա (vik'ipedia) - armèni
- ويكيبيديا (wīkībīdyā) - arab
- ویکیپدیا (wikipdya) - persan
- ویـکـیـپـیـڈ یـا (wikipidya) - ordo
- ܘܝܟܝܦܕܝܐ(wīkīpidyā) - aramèu
- ויקיפדיה (wikipdya) - ebrieu
- ויקיפעדיע (wikipedya) - jiddisch
- ויקיפידיה(wikipidya) - ladin
- วิกิพีเดีย (wikipidiya) - tailandés
- વિકિપીડિયા (vikipīḍiyā) gujarati
- ವಿಕಿಪೀಡಿಯ (vikipīḍiyā) - canarés
- ވިކިޕީޑިއ - divehi
- விக்கிபீடியா - tamil
- विकिपीडिया (vikipīḍiyā) - indi, maratin, sanscrit
- వికిపీడియా (vikipīḍiyā) - telugu
- উইকিপিডিয়া (uikipiḍiyā) - bengalin, Bishnupriya Manipuri
- വിക്കിപീഡിയ (vikkipīḍia) - malai
- ဝိကိပိဒိယ (wīkīpidiya) - birman
- ᏫᎩᏇᏗᏯ (wigiquediya) - cherokee
- ウィキペディア (uikipedeia) - japonés
- 위키백과 (wikibaekgwa) - corean
- ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ (wikipīḍiā)- punjabin
- 维基百科 / Wéijībǎikē - chinés
- 維基百科 - cantonés
- 維基大典 - chinés classic
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Modèl:Meta Modèl:Spoken Wikipedia
- Interpedia, un prumèr cogit entara enciclopèdia cooperatiua sus Internet
- GNUPèdia
- Nupèdia
- Tièra d'enciclopèdies en linha
Arremèrques[modificar | modificar la font]
- ↑ Qui son aguesti collaboradors consagradi, e autantplan obsessius dera Wikipèdia ?, lo
- ↑ Guarda qui ei en tot liéger era Wikipèdia, lo
- ↑ Wikipedia remains go-to site for online news, lo , « Era enciclopèdia en linha Wikipèdia recebec apuprètz 20 milions de visites ath long der an passat e s'a plaçat atau entre es mielhors hònts d'informacion e nòves segontes »
- ↑ Estadistiques de visites ara Wikipèdia
- ↑ Wikipedia.org Informacion sus eth portau
- ↑ Er impacte flagrant dera Wikipèdia, de Stuart West, presentat en TED2010
- ↑ http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php%7Ctitle=Acadèmia e Wikipèdia|work=Many 2 Many: A Group Weblog on Social Software|publisher=Corante |date=4 de gèr de 2005|accessdate=Revisat eth 18 de deceme de 2008|quote=[Era autora, Danah Boyd, se descriu ad era madeisha coma ua saberuda des recorsi sociaus, [...] ua estudianta de doctorat dera School of Information dera Universitat Berkeley de Califòrnia, e ua persona proplèua ara Universitat de Harvard e deth Berkman Center for Internet & Society dera Harvard Law School]}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, e Kushal Dave (2004). Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations (PDF), Vienna, Austria: ACM SIGCHI, 575–582. ISBN 1-58113-702-8. Retrieved on Campat eth 24 de gèr de 2007.
- ↑ Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, e John Riedl (GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, Universitat de Minnesota) (4 d'octobre de 2007). Creacion, destruccion e valor restauradors ena Wikipèdia (PDF). Retrieved on Campat eth 13 d'octobre de 2007.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Andrew Lih (16 d'abriu de 2004). Era Wikipèdia coma jornalisme participatiu : recorsi fiables ? Manières d'evaluar es recorsi informatius enes projèctes collaboratius (PDF). Retrieved on Consultat eth 13 d'octubre de 2007.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Google entamena un projècte de sapientat, BBC News, 15-12-2007. (en)
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Era Wikipèdia adòpte Ubuntu entath sòn còrpus computacionau, Arstechnica.com
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ "Estadistiques wikipedianes", Wikimèdia. Campat eth 31 d'octobre de 2008.
- ↑ Mark Bergman, « Wikimedia Architecture », Wikimedia Foundation Inc.
- ↑ Oracion textuau:
In one respect this book is an experiment, and may chance to prove a failure: I mean that I have not thought it necessary to maintain throughout the gravity of style which scientific writers usually affect, and which has somehow come to be regarded as an ‘inseparable accident’ of scientific teaching. I never could quite see the reasonableness of this immemorial law: subjects there are, no doubt, which are in their essence too serious to admit of any lightness of treatment – but I cannot recognise Geometry as one of them. Nevertheless it will, I trust, be found that I have permitted myself a glimpse of the comic side of things only at fitting seasons, when the tired reader might well crave a moment’s breathing-space, and not on any occasion where it could endanger the continuity of the line of argument. Lewis Carroll
- ↑ Quauques errances enes simbèus d'escritura : er emblèma dera Wikipèdia maumet eth sànscrit, New York Times. Campat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Era Wikipèdia renauís era sua aparença. 8 de junh de 2010. Blog de Wikimedia España. (es)
- ↑ Jay Walsh. Era Wikipèdia en 3D. Blòt dera Fundacion Wikimèdia. Revisat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Slashdot (2004). « Eth fondador dera Wikipèdia Jimmy Wales respond» . Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Jim Giles (Deceme de 2005). «Es enciclopèdies d'Internet mielhoren de mès en mès». Nature 438 (7070): pp. 900–901. doi:10.1038/438900a. PMID 16355180 (en)
- ↑ Pèca marrida: En tot valorar eth recent estudi sus era precision enciclopedica realizat pera revista Nature, març de 2006 (en)
- ↑ «Encyclopaedia Britannica and Nature: a response». Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Kittur, A., Chi, E. H., and Suh, B. 2009. Què i a ena Wikipèdia ? Grandi tèmes e conflictes aparegudi en tot emplegar era estructura deth caletre sociaument remercat En marc dera 27au Conferéncia sus es Factors Umans ena Informatica (Boston, Estats Units, deth 4 ath 9 d'abriu de 2009). CHI '09. ACM, New York, NY, 1509–1512.
- ↑ Politiques sus es contenguts non liures de cada Wikipèdia, meta.wikimedia.org (en)
- ↑ [Wikide-l] Bericht Gesichtete Versionen, lists.wikimedia.org (de)
- ↑ A quick update on Flagged Revisions, blog.wikimedia.org (en)
- ↑ Flagged protection and patrolled revisions, Wikipèdia en anglés
- ↑ Era Wikipèdia introdusís eth mecanisme d'edicion entàs sues pagines, BBC, 15 de junh de 2010. (en)
- ↑ Resultats sus era actualizacion dera licéncia. Fundació Wikimedia. Verificat eth 10 d'octobre de 2010.
- ↑ Fundacion Wikimèdia, « {{{Títol}}} » (es)
- ↑ Creative Commons, « {{{Títol}}} » Modèl:Citació
- ↑ Fundación Wikimedia, « {{{Títol}}} »
- ↑ Villapadierna, Ramiro (2006). [«Era Wikipèdia a es pès de hanga» http://www.abc.es/hemeroteca/historico-20-11-2006/abc/Tecnologia/wikipedia-tiene-los-pies-de-barro_15351787377.html]. Comprovat eth 2 d'octobre de 2010. (es)
- ↑ spring.newsvine.com (2006). [«Stephen Colbert causa un embolh ena Wikipèdia» http://spring.newsvine.com/_news/2006/08/01/307864-stephen-colbert-causes-chaos-on-wikipedia-gets-blocked-from-site]. Campat eth 2 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Emplegats dera Fondacion Wikimèdia (en)(fr)(es)
- ↑ «Wikipèdia : era ora dera vertat», article dera revista Tiempo (28/08/09). (es)
- ↑ Fundación Wikimedia, « {{{Títol}}} »
- ↑ Un arrecercaire espanhòu, en cèntre deth debat sus eth futur dera Wikipèdia Es donades de Felipe Ortega demòstren qu'era enciclopèdia subís ua amendrida notable d'editors. Era premsa internacionau los recuelh. Wikipèdia assegure qu'es donades son consistentes, mès aufrís ua analisi mès optimista. Tomás Delclós a El País, 29/11/2009 (es)
- ↑ Jimmi Wales desmentís qu'era Wikipèdia sigue en tot pèrder milenats d'editors volontaris, Telegraph, 26-11-2009 (en)
- ↑ Era metuda en foncionament de bòts
- ↑ Sòrtes d'usatgèrs
- ↑ 170866 9.shtml Wikipèdia lance un logiciau oficiau entà iPhone, lo
- ↑ Era Wikipèdia en CD e DVD, sul site de Wikimedia
- ↑ Era Wikipèdia ei dejà accessible ena China dempús d'un an de blocatge, lo Mois invalide (noveme)M
- ↑ Era Wikipèdia sense censura ara China, lo
Entà saber-ne mès[modificar | modificar la font]
- Estudis academics
Nielsen, Finn (August 2007). Scientific Citations in Wikipedia 12. Retrieved on 2008-02-22.
Pfeil, Ulrike; Panayiotis Zaphiris and Chee Siang Ang (2006). Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia 12, 88. DOI:10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x. Retrieved on 2008-12-26.
- Priedhorsky, Reid, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl. "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia". Proc. GROUP 2007, doi: 1316624.131663.
- Modèl:Cite conference
Wilkinson, Dennis M. (April 2007). Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia 12. Retrieved on 2008-02-22.
Goldman, Eric (2010). Wikipedia’s Labor Squeeze and its Consequences 8. (a blog post by the autor)
- Libres
Phoebe Ayers, Charles Matthews, and Ben Yates (September 2008). How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It. San Francisco: No Starch Press. ISBN 978-1-59327-176-3.
Broughton, John (2008). Wikipedia - The Missing Manual. O'Reilly Media. ISBN 0-596-51516-2. (See book rev. by Baker, as listed below.)
Broughton, John (2008). Wikipedia Reader's Guide. Sebastopol: Pogue Press. ISBN 059652174X.
Lih, Andrew (2009). The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia. New York: Hyperion. ISBN 978-1-4013-0371-6.
Dalby, Andrew (2009). The World and Wikipedia: How We are Editing Reality. Siduri. ISBN 978-0956205209.
Reagle, Joseph Michael Jr. (2010). Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia. Cambridge, MA: The MIT Press. ISBN 978-0-262-01447-2.
- Articles publicadi en revistes
- Crovitz, L. Gordon. "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The online encyclopedia is fast becoming the best." (Originally published in Wall Street Journal online – April 6, 2009, 8:34 A.M. ET)
- Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia". The New York Review of Books, March 20, 2008. Accessed December 17, 2008. (Book rev. of The Missing Manual, by John Broughton, as listed above.)
- Rosenzweig, Roy. Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past. (Originally published in Journal of American History 93.1 (June 2006): 117–46.)
- Recorsi d'aprentissatge
- Wikiversity list of learning resources. (Includes related courses, Web-based seminars, slides, lecture notes, text books, quizzes, glossaries, etc.)
- Recorsi grafics
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Is Wikipedia Cracking Up?, The Independent, February 3, 2009
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Ligams als projèctes fraires
- Wikipedia – portau multilingüe (conten toti es ligams entàs edicions dera Wikipedia en d'autres lengües)
- Modèl:Twitter
- Wikipedia at the Open Directory Project
- Wikipedia sus era Wikipèdia en The New York Times
- Vidèo der entreten damb Jimmy Wales en aniversari dera Wikipèdia
- Entreten audible damb Jimmy Wales sus era Wikipèdia en generau
- Wikipedia and why it matters – Ua expausada de Larry Sanger ena Universitat de Stanford en 2002 sus era Wikipèdia. fichièr de vidèo e transcripcion dera expausada
- Modèl:Youtube, ua recèrca sus eth desrotlament dera intelligéncia emplegant era Wikipèdia


text:
admin
Trobador !!
Nombre de messatges : 1813
Atge : 32
Dialècte : Gascon
Nivèl de Lenga : Parli corentament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Quiòsc
Date d'inscription : 17/02/2007
Èra Pierre Carles qu'avèva hèit un documentari sus lo ròtle jogat per Sud Ouest dens l'election de Juppé a Bordèu. Avant mesme de se presentar, i avèva articles sus eth quan los autes candidats èran quasiment jamei mencionats... Lo poder de la premse quotidiana regionau...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR


text:
Stargate
Una pòrta de las estelas es un aparelh de transpòrt interplanetari fictiu del film Stargate, la pòrta de las estelas. Es tanben l'element central de l'univèrs de ficcion Stargate que comprend las seriá de television Stargate SG-1, Stargate Atlantis, Stargate Infinity e Stargate Universe. Aqueles aparelhs son descrits coma avent èsser creats per un pòble nomenats « los Ancians », e servisson per manipular l'espaci temps, subretot per tòca de crear un trauc de vèrm o vortex permetent de viatjar rapidament entre dos punts de l'espaci temps, d'una pòrta cap a l'autra. Es tanben nomenat « stargate o chappa'ai » dins la lenga fictiva Goa'uld; d'autres pòbles d'aquel univèrs de ficcion la nomena « anèl dels dieus », « cercle dels aujòls », « anèl ancestral », « annulus », « anèl », « portal » eca.


text:
Jurassic
Lo Jurassic es un periòde geologic que s'esten entre aperaquí -201 e -145 million d'ans; es a dire, entre la fin del Triassic e lo començament del Cretacèu. Lo Jurassic constituís lo periòde mejan de l'èra mesozoïca, tanben dicha Edat dels Reptils. Lo començament d'aqueste periòde es marcat per l'estenhement del Triassic-Jurassic. Lo Jurassic foguèt nomenat en referéncia a las montanhas de Jura, que de jaciments calcaris d'aqueste periòde i foguèron d'en primièr identificats.
Al començament del Jurassic, lo supercontinent Pangèa comencèt de se separar en doas massas de tèrras, Laurasia al nòrd e Gondwana al sud. Aquò creèt mai de còstas e faguèt cambiar lo clima continental de sec a umid, e maites dels desèrts arids del Triassic foguèron remplaçats per d'espessas selvas pluvialas. Sus tèrra, la fauna evolucionèt de la fauna del Triassic, dominada pels dinosaures e crocodilians archosaurians, cap als sols dinosaurs. Los primièrs aucèls apareguèron tanben durant lo Jurassic, après aver evolucionat d'una branca dels dinosaures teropòdes.


text:
Pòrta-avions
Un pòrta-avions o pòrta-aeronaus es un naviri de guèrra que permet l'enaurament e l'aterratge d'un avion a partir de son pònt. Permet de desplaçar una fòrça aeriana autonòma onte que siegue sus lo glòbe e es generalament lo centre d'un grop aeronavau pus important e compausat d'unei naviris destinats a sa proteccion e a son avitalhament. Aparegut entre 1910 e 1918, lo pòrta-avions venguèt lo naviri pus important dei flòtas de superficia pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuei, es demorat lo naviri de superficia pus poderós. Pasmens, en causa de sei còsts de construccion e d'entretenença importants, son utilizacion es reservat ai marinas pus importantas.
N'existís unei tipes diferents :
- Transpòrt d'idravion qu'es plus utilizat.
- Pòrta-avions de propulsion classica que designa un pòrta-avions amb una propulsion non nucleara.
- Pòrta-avions leugier que foguèt utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Pòrta-avions d'escòrta que foguèt tanben utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Pòrta-elicoptèrs que pòu solament permetre l'utilizacion d'aeronaus amb un enaurament verticau.
- Pòrta-avions de propulsion nucleara que son a l'ora d'ara lei pòrta-avions pus poderós en servici.


text:
1561
Aquesta pagina concernís l'an 1561 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Un'ordonança de Joana III de Navarra autoriza lo protestantisme en Bearn.
- Sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo fòrt Sant Ospici, en Sant Joan de Cap Ferrat foguèt bastit.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 8 de mai - Madrid deven capitala d'Espanha.
- Fondacion del Ducat de Curlàndia.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta de Tigre acomençada en 1560. L'armada dau negus Menas (1559-1563) se dirigiguèt vèrs lo nòrd onte infligiguèt doas desfachas ais insurgents e capturèt Tazkaro, fiu naturau de Dawit II (1508-1540), qu'èra estat proclamat negus per l'insureccion. En revènge, lo governador de Tigre capitèt de s'escapar e d'obtenir una ajuda novèla de part d'Özdemir Pasha, generau otoman comandant la garnison turca de Massaua. Marqos, lo fraire de Tazkaro, foguèt alora proclamat negus per leis insurgents que contunièron de se batre.
Mond[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Fondacion de la vila de Santa Cruz de la Sierra, amb la participacion de Juan de Garay.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion deis ovaris, de l'uterús e dei trompas per lo naturalista e mètge italian Gabriele Falloppio (vèrs 1523 - 1562).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Francis Bacon, filosòf e òme politic anglés (m. 1626)
- 11 de julhet - Luis de Góngora, poèta espanhòl (m. 1627)


text:
Curare
Curare [1] (de l'amerindian curari) es lo nom comun de divèrses poisons de sageta originaris d'America del Sud. Existisson tres tipes principals de curares, classats generalament en foncion del recipient ont son servats:
- Curares de bambó (perqué contenguts dins de tubes de bambó). La toxina màger n'es la D-tubocurarina. Es un alcaloïde monoquaternari, derivat de l'isoquinolina.
- Curares de cocordas (servats dins de cocordas sacradas); las toxinas principalas ne son l'aloferina e la toxiferina)
- Curares de topins (servats dins de topins de terra cuècha; las toxinas principalas ne son la prorotocurarina, protocurina, e protocuridina).
Entre aquestes tres tipes, d'unes formulas qu'apertenon als curares de cocordas son pus toxicas, pr'amor de la valor de sa LD50 (dòsi letala 50).
Los curares son extrachs d'unas plantas (lianas) comunas dins la conca d'Amazonas, coma Chondodendron tomentosum o Strychnos toxifera.
Fòrça actius per via parenterala, los curares o son fòrça pauc per via orala pr'amor d'una febla absorpcion intestinala. Son de substàncias capablas d'enebir la contraccion dels muscles estriats, qu'agisson per fixacion als receptors de l'acetilcolina (de tipe nicotinic) en s'opausar aital a la transmission sinaptica. Se caracterizan quimicament per una estructura de còps fòrça complèxa (alcaloïdes dels curares naturals) que ten totjorn doas foncions amòni quaternari. S'utilizan en anestesiologia per via I.V. per melhorar la resolucion musculara e per aparar lo pacient contra los espaimes e lo tresvirament operatòri.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ curare - definition of curare by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia
- ↑ Dictionnaire des Sciences Pharmaceutiques et Biologiques, Académie Nationale de Pharmacie.


text:
Merodach-Baladan II
Merodach-Baladan II (tanben dich Marduk-apla-iddin II, Marduk-Baladan e Berodach-Baladan) foguèt un rèi dau reiaume de Babilònia. Aprofichèt la mòrt de Salmanazar V per prendre lo poder a Babilònia. Reinèt donc un premier còp vèrs 722-710 aC. Pasmens, en 710 aC, après de campanhas a l'oest de la Mesopotamia, lo rèi assirian Sargon II attaquèt Babilònia e Merodach-Baladan II s'enfugiguèt vèrs l'Elam. En 703 aC, Sargon II moriguèt e Merodach-Baladan II cacèt lo rèi nomat per leis Assirians. Venguèt tornarmai rèi de la vila per lo segond còp per mens d'una annada. D'efèct, Sennacherib vencèt aquela revòuta e nomèt un fidèu, Bel-Ibni, per dirigir lo reiaume. Dins aquò, Merodach-Baladan II entraïnèt una insurreccion novèla dins lo sud de la Mesopotamia e Bel-Ibni lo ragantèt. Desfach en 700 aC, tornèt en Elam.