text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Motte-Chalancon, Job Canton de La Motte-Chalancon
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Motte-Chalancon
aide Canton de La Motte-Chalancon
educateur Canton de La Motte-Chalancon
garde Canton de La Motte-Chalancon
moniteur Canton de La Motte-Chalancon
saisonnier Canton de La Motte-Chalancon
accompagnement Canton de La Motte-Chalancon
administratif Canton de La Motte-Chalancon
aed Canton de La Motte-Chalancon
animateur Canton de La Motte-Chalancon
animateur centre loisirs Canton de La Motte-Chalancon
animateur enfants Canton de La Motte-Chalancon
animateur loisirs Canton de La Motte-Chalancon
animateur vacances Canton de La Motte-Chalancon
animation nature Canton de La Motte-Chalancon
ans Canton de La Motte-Chalancon
aout Canton de La Motte-Chalancon
association Canton de La Motte-Chalancon
avril Canton de La Motte-Chalancon
baby sitter Canton de La Motte-Chalancon
bafd Canton de La Motte-Chalancon
bien être Canton de La Motte-Chalancon
bpjeps Canton de La Motte-Chalancon
bureau Canton de La Motte-Chalancon
categorie b Canton de La Motte-Chalancon
cea Canton de La Motte-Chalancon
centre Canton de La Motte-Chalancon
centre loisirs Canton de La Motte-Chalancon
centre social Canton de La Motte-Chalancon
centre vacances Canton de La Motte-Chalancon
chargé Canton de La Motte-Chalancon
contrat Canton de La Motte-Chalancon
debutant Canton de La Motte-Chalancon
développement Canton de La Motte-Chalancon
diplome Canton de La Motte-Chalancon
direct Canton de La Motte-Chalancon
directeur Canton de La Motte-Chalancon
directeur administratif Canton de La Motte-Chalancon
directeur centre loisirs Canton de La Motte-Chalancon
directeur projet Canton de La Motte-Chalancon
dynamique Canton de La Motte-Chalancon
education Canton de La Motte-Chalancon
éducatrice spécialisée Canton de La Motte-Chalancon
enfants Canton de La Motte-Chalancon
equipe Canton de La Motte-Chalancon
est Canton de La Motte-Chalancon
formation Canton de La Motte-Chalancon
foyer Canton de La Motte-Chalancon
garde d'enfant Canton de La Motte-Chalancon
gestion Canton de La Motte-Chalancon
gestion projet Canton de La Motte-Chalancon
gestion sociale Canton de La Motte-Chalancon
grand Canton de La Motte-Chalancon
handicape Canton de La Motte-Chalancon
hebergement Canton de La Motte-Chalancon
import Canton de La Motte-Chalancon
integrateur Canton de La Motte-Chalancon
juillet Canton de La Motte-Chalancon
juillet aout Canton de La Motte-Chalancon
juin Canton de La Motte-Chalancon
juin juillet Canton de La Motte-Chalancon
logement Canton de La Motte-Chalancon
loisirs Canton de La Motte-Chalancon
medico social Canton de La Motte-Chalancon
mission Canton de La Motte-Chalancon
mobilité Canton de La Motte-Chalancon
moniteur educateur Canton de La Motte-Chalancon
nature Canton de La Motte-Chalancon
organisation Canton de La Motte-Chalancon
particulier Canton de La Motte-Chalancon
paul Canton de La Motte-Chalancon
pedagogique Canton de La Motte-Chalancon
permis b Canton de La Motte-Chalancon
personne handicapée Canton de La Motte-Chalancon
personnel Canton de La Motte-Chalancon
poste Canton de La Motte-Chalancon
preparateur Canton de La Motte-Chalancon
professionnel Canton de La Motte-Chalancon
programmation Canton de La Motte-Chalancon
recherche Canton de La Motte-Chalancon
regional Canton de La Motte-Chalancon
reservation Canton de La Motte-Chalancon
responsable Canton de La Motte-Chalancon
responsable projet Canton de La Motte-Chalancon
responsable secteur Canton de La Motte-Chalancon
saint Canton de La Motte-Chalancon
saisonnier aout Canton de La Motte-Chalancon
saisonnier juillet Canton de La Motte-Chalancon
saisonnier juillet aout Canton de La Motte-Chalancon
saisonnier juin Canton de La Motte-Chalancon
secteur Canton de La Motte-Chalancon
semaine Canton de La Motte-Chalancon
social Canton de La Motte-Chalancon
soleil Canton de La Motte-Chalancon
son Canton de La Motte-Chalancon
spécialisé Canton de La Motte-Chalancon
tout Canton de La Motte-Chalancon
travaille Canton de La Motte-Chalancon
vacances Canton de La Motte-Chalancon
vie Canton de La Motte-Chalancon
Recherche d'emploi par ville Canton de La Motte-Chalanconautres villes


c: text/html

text:
Amapá
Amapá es un estat de la Region Nòrd de Brasil. Confronta Guaiana a l'oèst, e l'estat brasilièr de Pará al sud-oèst, al sud e al sud-èst. Sa superfícia totala es similara a la de Tatgiquistan e superiora a la de Grècia. Sa capitala es la vila de Macapá.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domeni portugués.
La descobèrta d'aur e la mesa en valor del cauchó dins lo mercat internacional durant lo sègle XIX, promoguèron la creissença de la populacion d'Amapá e accentuèron las disputas territorialas, mas, lo 1 de decembre de 1900, la Comission d'arbitratge de Genèva, concediguèt la possession del territòri a Brasil, incorporat al Pará amb lo nom d'Araguari. En 1943 venguèt territòri federal amb lo nom d'Amapá.
La descobèrta de rics jaciments de manganès a la Sèrra del Navio, en 1945, revolucionèt l'economia locala. Lo 5 d'octobre de 1988, amb la promulgacion de la Constitucion de 1988, foguèt elevat a la categoria d'Estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'extraccion de castanha d'Amazonia, de fusta e de manganès.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Francés de Bavièra
Francés de Bavièra (Franz Bonaventura Adalbert Maria' Duc de Bavièra - naissut Prince de Bavièra a Munic lo 14 de julhet de 1933) es lo cap de l'Ostau Reiau de Wittelsbach (la darrièra familha reinanta sobre Bavièra) ; es tanben l'eretièr dirècte e legitim dau rei Carles I d'Anglatèrra e de l'Ostau de Stuart e es ansin reconegut com lo vertadier rei d'Anglaterra, d'Irlanda e d'Escòcia (emai catolic) per lei jacobitas (pasmens, fins ara a jamai reclamat aquelei drets).
Naissèt a Munic en 1933 e foguèt reconegut coma prince de Bavièra per son paire Albrecht de Bavièra. En 1939 la familha s'exilièt a Budapèst perque Albrecht èra opausat ai Nazis ; per aquesta rason foguèron totei deportats dins lei camps de concentracion e foguèron liberats per l'armada americana.


text:
Ai jamai 'gut de probleme ideologic coma se, ne'n pòde pas dire tant d'autres membres dau partit. Balhat lo nacionalisme françès ambient, un típe qu'a sa responsabilitat que fai mainar que la celebracion dau 14 de julhèt es nècia e que vaudria mielh far coneissèr l'istòria de la crotzada, quò me vai.
Solide, la paraula « occitan » es pas surtida, mas de quèu costat sabèm qu'es un convinçut. Òu a pus ren de probar. S'interessa mai a l'identitat occitana que bien dau monde dins lo grop locau de Tolosa, a-s-Albi los coneisse pas.
Amai l'entrevusda era pas exactament sus quela question, òu la plaçèt, degun l'i oblijava pas. Se i a 'na chausa que trape de reprochar qu'es a 'quela jornalista de voler ren-mas saber se quò sirá Gerard la testa de lista Verd per emplaçar Malvy, la peoplesacion completa qué.


text:
L’ensemble de las associacions vos conviden a ’quela serada festiva que se tendrà en tirant de 8 oras a Mais... l’Usine (20 rua de la Refòrma - Limòtges) - Entrada libra.
Au programa, de las intervencions, de las lecturas e daus tesmonhatges de las associacions sus los enjuecs dau Grenelle e lors declinasons localas, de la musica entremieg, e maitot de las mòstras :
Tres per dos (musica tradicionala) , Spinning Wheel (countrie), Deni (chançon), Les lapins de la jungle (percussions), Pussydelic (ròck)
Lo governament aisinet un Grenelle de l’environament dins lo quau l’Estat, las collectivitats localas, los sindicats, los patrons e las associacions environamentalas negocien de las mesuras de prener per protejar l’environament. L’implicacion daus ciutadans fai mestier quand la planeta es en dangier.
Au niveau nacionau, las associacions redigeren un fais de perpausicions que menaran benleu lo Grenelle a de las enançadas concretas. Lo sosten daus ciutadans a ’quelas perpausicions lor balhará ’na mai granda fòrça e qu’es per quò que vos convidem a venir nombros a ’quela serada engatjada e festiva.
Conscientas que s’agis nonmas d’una estapa dins los combats que menen, las associacions lemosinas, implicadas sus lo terrenh, decideren de sasir l’oportunitat. Delai de las negociacions puntualas, los enjuecs son planetaris.
Per las associacions : AFEL, ALDER, ATTAC 87, Les Amis de la Terre Limousin (Alliance pour la planète), Barrage, Limousin Nature Environnement (France Nature Environnement), Mais l’Usine, La Maison des Droit de l’Homme, Soleil Vert.
http://fslimousin.free.fr/article.php3?id_article=132


text:
Maiada
Ua maiada qu’es ua hèsta qui consisteish a quilhar un arbo aperat « mai », en l’aunor d’ua persona. Aqueth trabalh, sovent clandestin que’s debana normaument dens la neit deu 30 d’abriu au 1èr de mai ; d'aquí le son nom.
Qu’aperan tanbei « maiada » lo convit qui acompanha o qui seguirà la plantacion. Que s'i beu e minja generaument aus despens de la persona aunorada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las manifestacions ligadas a l’arbo de mai qu’an tocat tota l’Euròpa (Alemanha, Àustria, Soïssa, Suècia, Anglatèrra, Russia, Romania, Italia)[1].
La costuma de plantar un arbo qu’es atestada en França au sègle XIIau, e la mencion mei anciana qu’emana de las tèrras d’Òc : que’s tròba dens ua carta de 1136, autrejada per Rotgèr 1èr Trencavel entà la vila d’Ambialet : " Volem (...) que lou premier jour de may lou jouven pot plantar ung may que tota personna que ne trinque deu pagar un farrat de vi...[2].
Los mais tà las gojatas que son atestats un chic pertot en França au sègle XIII[3].
Que tròban mais taus elegits, dempuish 1830 [4], mes sustot dempuish la IIIau Republica (1870-1940)[5].
Qu’es enqüèra en Occitania qu'aquera costuma e’s perpetua au sègle XXI dab lo mei de vigor[6].
Las maiadas que pòden estar individuaus, entà aunorar ua persona (gojatas de 20 ans, elegits, notables,...), sii collectivas, entà ua comunautat (municipalitat, con·hrairia,...).
Costumas per regions :[modificar | modificar la font]
Maransin[modificar | modificar la font]
La fòrma de maiada qui, en Maransin, es la mei ritualizada e qui sembla la mei anciana qu’es lo mai a las gojatas de 20 ans. Que son los gojats de la classa, a còps ajudats per vesins o amics, qui an la carca de preparar e organizar la plantacion deus mais a totas las gojatas en atge deu vilatge, dens la nuit deu 1èr de mai.
Au mes d’abriu, las garlandas e flors de papèr crespon que son perparadas. Que cau dinc a 600 flors tà cada mai, tanbei, tots que s’i hican : amics, vesins, parents, joens o vielhs, que s’amassan a l’esconut de las concernidas.
Dus o tres jorns abans la fin deu mes, los gojats se’n van peus bòscs tombar los pins (pinus pinaster) causits quauque temps a l’avança per un òmi avisat qui sapi quei pin pòt estar copat shens har domau au proprietari qui, plan segur n’es pas estat avertit. Cau que los pins siin plan drets e pro hauts. Que pòden passar los 17 m[7]. Un còp tombats, que son carrejats dens un parc o un carriu, cadun en çò d’un vesin de las maisons on seràn quilhats.
Las tòras que pòden estar completament peladas e leishivadas tà’n tirar la gema ; un tòrclo de boish picat de flors de papèr multicolòras, que poja en torciròla deu pè dinc au cabelhèr. D’auts qu’i daishan la carròspla, mes qu’es estujada dab gèira pingorlada de flors e garlandas. Au bèc deu pin, lo cabelhèr sonque que damòra, eth tanbei ondrat de flors ; las brancas mei baishas son tiradas. Chic en devath, que hican en pindòlas sii duas, sii tres coronas de verdura flocadas, passadas a l’entorn de l’arplo : la petita la mei hauta, puish, en penent l’ua de l’auta, la mejana, e en devath la mei grana.
A la neit deu 30 d'abriu, qu’atenen que lo monde de la maison on vòlen hicar lo mai e siin au lheit e la lutz estupada. Lavetz shens bruit, dus òmis que cavan un trauc prohons, deu temps que los auts apressan lo pin engarlandat. Aqueth qu’es quilhat dab horcas, escalas, còrdas e dab hòrt de braç. Un còp calat bien d’aplom, que hican lo panèu dab la formula consacrada : « Honneur à tes 20 ans » (aunor aus tons 20 ans), e au pè deu pin, un flòc d’arums o de gèsta.
Quèn tot es acabat, que hèn petar dus còps de fesilh entà deishudar la maison. Lo mèste de l’indret qu’òrb los contravents e que hèi l’estonat. Puish qu’envita tot lo monde a búver un còp. Los joens de la tropa, los de 20 ans, qu’an d’auts mais a plantar tà las autas gojatas, e qu’i passaràn tota la neit.
Lo mai damòra en plaça dinc a que los plantaires e siin envitats a har la hèsta, búver e minjar. Aqueth jorn, avant de passar a taula, la gojata aunorada qu’a de segar lo pin dab l’arpan, ajudada peu son pair.
Si védetz un mai secat suu pè, aquò vòu díser que lo repaish de la maiada n’es pas enqüèra estat pagat.
Que’s hèn tanbei en Maransin, maiadas entaus elegits, a soa casa l’annada de l’eleccion, e cada an dab un mai collectiu en plaça publica. De mei en mei que’s plantan mais entà totas las escadenças qui pòden servir de pretèxte entà s’arretrobar e har la hèsta : navèth vesin, anniversari, retrèita,...
Honts[modificar | modificar la font]
- Antoinette Glauser-Matecki ; Le Premier mai ou le Cycle du printemps, Rites, mythes et croyances ; Editions Imago ; 2002 ; ISBN 2-911416-66-X.
- Marie-France Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éditions ; 2008 ; ISBN 978-2-916512-05-1.
- Les mayades, in Mai-Juin dans la Lande autrefois ; Les Amis du Musée de la vie rurale en pays landais ; Laluque, 2010 ; pp. 13-16.
- Anne Payen-Deverchère ; Histoire de « mais » ; in Bulletin de l’Association Mémoire en Marensin ; n°7 – 1996 ; pp. 2 – 11.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p. 84 e 86 ; e A. Glauser-Matecki ; Le Premier mai ou le Cycle du printemps, Rites, mythes et croyances ; Ed. Imago ; 2002 ; p. 40 e 41.
- ↑ Revue du Tarn ; t.III ; (1880-1881) ; Albi ; p.119
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p. 81 e 94.
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p.176.
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; pp. 35-36
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p.184.
- ↑ A.Payen-Deverchère ; Histoire de « mais », p.4 e 6.


text:
Projècte Manhattan
Lo Projècte Manhattan foguèt lo nom de còdi dau projècte de recèrca que desvolopèt la premiera arma nucleara dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[1]). Foguèt menat magerament per leis Estats Units d'America ambé de participacions menoras de Canadà e dau Reiaume Unit. Començat en 1939, reüniguèt mai de 130 000 personas e foguèt dotat d'un budget de dos miliards de dolars. Divèrseis modèles d'armas basats sus l'utilizacion d'urani ò de plutonium i foguèron estudiats. Permetèron la produccion dei doas bombas A utilizadas per l'armada estatsunidenca per bombardar lei vilas japonesas de Hiroshima e de Nagasaki.


text:
991
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 991 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lo 29 de març, l'evesque de Laon capturèt per sospressa Carles de Lotaríngia qu'ocupava la vila dempuei mai de 988. Foguèt liurat au rèi e moriguèt dins un croton d'Orleans per la seguida. Aquò marquèt la fin de la guèrra entre aqueu pretendent au tròne e Uc Capet. Puei, en causa de l'abséncia de reaccion dau papa Joan XV fàcia a la traïson d'Arnoul de Reims, un concili foguèt reünit per lo rèi per condamnar l'archevesque rebèl.
A la fin de l'annada, crisi a l'entorn de Melun conquistada per Eudes de Chartres. En fàcia d'aquela menaça, Uc Capet reüniguèt una coalicion gropant lo còmte d'Anjau Foulques Nerra e lo senhor normand Richard de Rouen. Eudes deguèt abandonar la vila que foguèt renduda a son senhor iniciau Bouchard de Vendôme.


text:
Etanòl
L'Etanòl qu'ei ua molecula organica de composicion quimica C2H6O CH3CH2OH e de formula semi desvolopada. Qu'ostenta un grop alcòl e, en mei d'aquò, qu'ei justament apelada "alcòl" dens la conversacion correnta per'mor d'estar presenta dehens totas le bevuda alcolizadas. Qu'ei un psicotròp conegut per los sons efectes nagatius sus la santat fisica e mentau.
Qu'ei tanben tanben aperat alcòl etilic e, a temperatura ambienta que's presenta com un liquid incolòr emplegat com solvant e com carburant.


text:
Mòstra de Venècia
La Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia idem Mostra di Venezia o mai simplament la Mostra, es un festenal cinematografic, una mòstra d'art cinematografic, que se debana dempuèi 1932 dins la ciutat dels Dògis, al Lido, dins lo ja istoric Palazzo del cinema, per çò essencial.
Coneguèt mantun nom oficial, que lo primièr foguèt Esposizione internazionale d'Arte cinematografica l'annada de sa creacion.
Ne comencèt l'aventura amb la volontat pròpria e determinada de Benito Mussolini, per tal de, bèl primièr, li ne far lo contra a Hollywood, e bèl segond, se trobar de tombadas pel cinèma transalpin amb, que se ne concretizarà d'unas annadas apuèi, la creacion de Cinecittà e los sius complèxe e malhum d'estudios gigantals, en 1936-1937 al sud-èst de la capitala italiana.Sempre dins la meteissa amira de contarotlar o almens dominar lo mercat del filme europèu, e quitament mondial, o aguèssen pogut far... O faguèt tot quitament lo Duce per o s'abastar, amb moltas leis de proteccion de la produccion nacionala.En de badas benlèu per una dominacion planetària,mas pro sufisentas pr'aquò, per n'aver atal fondamentat tot lo cinèma italian.
Tot lo long de la siá ja longa istòria, n'aguèt lo meriti la Mostra, entre autres e molts, d'abrivar, per exemple, la coneissença del cinèma japonés en Euròpa, en li decernir lo siu trofèu màger, lo Leon d'Aur, a n'Akira Kurosawa per Rashomon tre 1951.
Seguiguèt un autre guerdonat de la recompensa màger nipon, n'Hiroshi Inagaki, amb lo siu Muhomatsu no Issho (idem Lo Buta-buta), en 1958.Tanben se ne floquèron en Kenji Mizoguchi, de dos Leons d'argent en 1953 pel siu cap d'òbra excepcional Ugetsu Monogatari ...Conte de la luna vaira e Sansho Dayu ...L'intendent Sansho l'an seguent, quand los autres festivals europèus ne fasián los refastinhoses, en tot rufir lo siu nas tapat, davant las òbras japonesas, de tan malaisit exportar e comprene, çò disián.Quitament se li n'autregèron pas jamai la recompensa suprèma (malgrat un omenatge postum excepcional de la retrospectiva de son òbra complèta, en 1980...) Lo quite AK tornèt recebre un Leon d'argent per Shichinin no Samurai ...Los sèt samorais en 1954, ex aequo amb lo mèstre de Quiòto.
Ne foguèt aiceste un dels meritis màgers de Venècia de trencar la vision aquela e tant estequida d'Occident fàcias a ailò tot que diferent, autre, e produch d'una civilizacion millenària.Se ne passarà exactament o quasi çò meteis amb los cinèmas indian, corean o chinés, per sonque parlar dels asiatics, mas n'auriam tot parièr pogut parlar del brasilièr, o dels cinèmas arabis, d'Africa, e d'endacòm mai.
Èra lo temps (ne sèm a parlar de las annadas 60 del sègle passat) qu'un François Truffaut, per exemple, al festenal de Canas, voliá pas veire de filmes d'en Satyajit Ray perque, çò disiá, ne vòli pas veire d'istòrias de mond que manjan amb las mans (sic).O s'èra un pecic d'umor trufaldian, d'un Truffaut qu'aital se trufava d'el meteis... o li volèm ben concedir, amb un dobtàs màger totun.
Balalin balalan, plan planin, pian pianino, se ne faguèt endavant la Mostra, fins a n'èsser una de las 3 manifestacions cinematograficas que mai ne comptan al mond, amb lo siu vesin (gaireben...) Festenal de Canas, e la ceremònia de l'Oscar, los Oscars d'Hollywood, a Nuestra Señora de los Ángeles (... Porciunculo... and so on!!) ailaluènh, tan luènh de Sant Marc.
Somari
- 1 Las Recompensas
- 2 La Mostra
- 3 Lo Palmarès
- 4 A l'entorn del palmarès
- 5 Premiats famoses
- 6 Non premiats famoses
- 7 La Mostra & la Biennale di Venezia
- 8 Istoria de la Mostra
- 9 Impacte mediatic
- 10 Venècia, Canas & Hollywood
- 11 Bilanç & perspectivas
- 12 Citacions
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Nòtas & referéncias
Las Recompensas[modificar | modificar la font]
Guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Leon d'Aur
- Leon d'Aur del melhor filme (1946 -
- Leon d'Aur per la carrièra (1969 -
- Leon d'Argent
- Grand prèmi de la jurada (1951 -
- Prèmi especial de la mesa en scèna (1990 -
- Copa Volpi
- Copa Volpi melhor actor (1934 -
- Copa Volpi melhora actritz (1934 -
- Prèmi Osella
- Prèmi Osella melhor scenari (2005 -
- Prèmi Osella melhora contribucion tecnica (2002 -
Guerdons suprimits[modificar | modificar la font]
- Prèmi San Marco (2002 - 2003)
- Copa Volpi melhor actor dins un segond ròtle (1993 - 1995)
- Copa Volpi melhora actritz dins un segond ròtle (1993 - 1996)
- Copa Mussolini (1934 - 1942)
La Mostra[modificar | modificar la font]
La seleccion[modificar | modificar la font]
Lo Programa[modificar | modificar la font]
La Jurada[modificar | modificar la font]
Lo Palmarès[modificar | modificar la font]
Lo Leon d'Aur[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras recompensas e guerdons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del palmarès[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Non premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La Mostra & la Biennale di Venezia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Istoria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Genèsi[modificar | modificar la font]
Lo periòde faissista[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1945 - 1968[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1968 fins ara[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Impacte mediatic[modificar | modificar la font]
Resson en Itàlia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Venècia, Canas & Hollywood[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bilanç & perspectivas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Istòria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Publicacions de la Mostra[modificar | modificar la font]
Istòria generala del cinèma[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ... una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de la Mostra de Venècia e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues: Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (grand format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Deggendorf (271)
Liste des communes
Deggendorf
Ville de Deggendorf, localité de l'Allemagne de 31 000 habitants.
La mairie de Deggendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Plattling
Ville de Plattling, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Plattling a une adresse e-mail et un site Internet.
Osterhofen
Ville d'Osterhofen, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Osterhofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hengersberg
Ville de Hengersberg, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie de Hengersberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Schöllnach
Ville de Schöllnach, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Schöllnach a une adresse e-mail et un site Internet.
Bernried
Ville de Bernried, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Bernried a une adresse e-mail et un site Internet.
Metten
Ville de Metten, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Metten a une adresse e-mail et un site Internet.
Winzer
Ville de Winzer, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Winzer a une adresse e-mail et un site Internet.
Offenberg
Ville d'Offenberg, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie d'Offenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Künzing
Ville de Künzing, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Künzing a une adresse e-mail et un site Internet.
Stephansposching
Ville de Stephansposching, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Stephansposching a une adresse e-mail et un site Internet.
Grafling
Ville de Grafling, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Grafling a une adresse e-mail et un site Internet.
Aholming
Ville d'Aholming, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie d'Aholming a une adresse e-mail et un site Internet.
Auerbach
Ville d'Auerbach, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie d'Auerbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Moos
Ville de Moos, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Moos a une adresse e-mail et un site Internet.
Iggensbach
Ville d'Iggensbach, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie d'Iggensbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Otzing
Village d'Otzing, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie d'Otzing a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederalteich
Village de Niederalteich, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Niederalteich a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Patmos
Patmos es una illa grèga de Dodecanès, al sud-èst de la mar Egèa, al sud de Samos, a l'oèst de Lipsi e al nòrd-oèst de Leros. L'illa a la forma de tres illas del nòrd al sud, la mai granda al nòrd, e son unidas per dos istmes. La capitala es Patmos o Chora dins l'illa centrala, prèp de son pòrt Skala.
A l'epòca classica, la ciutat de Patmos èra dins la partida nòrd de l'illa e la partida sud forma lo cap Amazonium.
Dins aquela illa foguèt faidit Sant Joan a la fin del reilme de Domician (96) e aquí compausèt l'Apocalipsi. Una cauna de l'illa es lo luòc supausat ont recebèt sas revelacions.
Dins l'illa i a fòrça convents e glèisas e las rèstas d'un ancian castèl.
Possession de Ròdes foguèt romana e bizantina, e i passèron los cavalièrs de Sant Joan de Jerusalèm (aprèp de Ròdes) vèrs 1310 e los otomans en 1533. En 1912 foguèt ocupada pels italians e enclusida al Dodecanès e en 1948 venguèt grèga.


text:
Étaimpuis
Étaimpuis es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux, Étaimpuis a environat de parcelles conreades (céréales, colza, èca.).
Commune du pays de Caux, Étaimpuis est entourée de parcelles cultivées (céréales, colza, etc.).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa de Etaimpuis i aguèt donat l'an 1055 per Hugues de Mortemer, ancêtre de la familha Mortimer a la abbaye de Sant-Victor ; aquela de Biennais al abbaye Sant-Ouen de Roan l'an 1084.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit bombardements en julhet 1944Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
Streptococcus
Los Streptococcus son un genre de bactèris Gram positivas, esfericas pertenecientes al fil Firmicutes e al grop de las bactèris acidas lacticas. Aquestas bactèris creishen en de cadenas o parelhs, a on cada division cellular arriba al cors d'un ais. D'ailà que lo sieu nom, del Grèc streptos, significa que se dobla retuerce amb facilidad, coma una cadena. En contrast, los Gram positius estafilococs, que se dividisson en usant de divèrses aisses, forman d'agropacions raimosas de cellulas. Los estreptococs son oxidassa– e catalassa–negatius.
Las espècias d'estreptococus que produsisson de malautiás son:
- Estreptococs Del grop A: Streptococcus pyogenes produsisson amigdalitis e impetig.
- Estreptococs Del grop B: Streptococcus agalactiae produsisson meningitis en neonatos e de parrabastatges de l'embarassi en la femna.
- Neumococ: Streptococcus pneumoniae Es la principala causa de neumonía aquerida en la comunitat.
- Streptococcus viridans Es una causa importanta d'endocarditis e d'abscesas dentalas.
- Streptococcus mutans Causa importanta de caries dentala. Aperten al grop d'estreptococs viridans.


text:
Petrologia
La petrologia qu'ei la sciéncia qui estúdia la formacion de las arròcas. Qu'ei diferenciada de a petrografia qui estúdia la descripcion de las pèiras per'mor que s'interèssa au procès geologic qui mian de capa la formacion e a l'establiment de las arròcas.
Com las arròcas be son de tres menas (arròcas magmaticas, arròcas sedimentàrias e arròcas metamorficas) que's divideish donc en tres arrams :
- La petrologia magmatica : qu'estúdia la formacion de las arròcas magmaticas arron de la solidificacion d'un magma en fusion.
- La petrologia sedimentària : qu'estúdia la formacion de las arròcas sedimentàrias au cap d'un procès d'apielament e de solidificacion de sediments.
- La petrologia metamorfica : qu'estúdia la formacion de las arròcas metamorfica au cap d'un procès de transformacion devut a la condicion fisica a lasquaus be hon sosmesas la arròcas qui las formèren.


text:
Acinonyx jubatus
Lo Guepard (Acinonyx jubatus) es un membre atipic de la familha dels felins, que caça gràcias a sa vista plan aguda e sa granda velocitat. Es un dels animals terrèstres mai rapids: pòt arribar fins a 110 km/h sus de cortas distàncias.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 183813 Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acinonyx jubatus (en)
- Referéncia NCBI : Acinonyx jubatus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) (en)
- Referéncia CITES : espècia Acinonyx jubatus (Schreber,1775) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Acinonyx jubatus (Schreber,1775) (fr+en)


text:
Viá (Carcin)
Viá [1][2] o Biò[3][4] o Biá[5][6] (oficialament en francés Bio) es una comuna occitana de Limarga (Carcin, Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing imaginan un mot del latin vulgar, violum, un derivat del latin via, ambe'l sens de caminòl[7]. L'interpretacion es represa ambe una formulacion ambigua per Gaston Basalgas[8].
En realitat, aquela proposicion pausa un doble problèma. Lo nom occitan viòl es plan conegut, mès sa valor es febla en macrotoponimia : n'i a tant a l'entorn de cada vilatge qu'un sol permet pas una denominacion pro discriminanta. De mai, caldriá explicar la casuda anormala de l finala (la meteissa rason val tanben per un omonime, escrit oficialament Bio, una anciana parròquia situada sul camin dirècte entre Montalban e Vilamur de Tarn).
Per evitar las dificultats de la valor toponimica e de la fonetica, val mai supausar, sense diminutiu, lo mot via, conegut en occitan medieval jos la meteissa grafia, e remplaçat dins la lenga populara per de francismes (voè, etc). Aquel mot èra di-sillabic e dins la lenga modèrna es sovent reviscolat coma tal per l'occitanisme. Pr'aquò, un còp fossilizat dins un toponime, a degut conéisser dempuèi lo sègle XIV una evolucion normala e parallèla a la de avia, vengut aviá. La grafia Viá se pòt donc justificar. Practicament, lo sit Toponimia occitana preconiza Viá, al lòc que Patrici Pojada escriu Biò o, en nòta e ambe un punt d'interrogacion, Biá; se basa sus una fòrma que presenta coma ipotetica, Bia (que tanplan poiriá representar Via, estant que lo parlar carcinòl es betacista).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 107.


text:
-200
Aquesta pagina concernís l'an -200 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après leis invasions dei nomadas Xiongnus de Modu Chanyu de l'annada precedenta e la desfacha d'una armada chinesa, l'emperaire Han Gaozu decidèt de reglar lo problema entraïnada per aquela menaça d'un biais definitiu. Amb una armada fòrça importanta, se dirigiguèt en direccion dau territòri xiongnu. Pasmens, son adversari, pus mobil gràcias a sa cavalariá, capitèt de l'enceuclar dins la vila de Baideng. Après sèt jorns de batalha, lei Chinés capitèron d'abandonar la vila mai deguèron tanben renonciar a sa campanha. Ainsi, durant encara doas annadas, lei Xiongnus poguèron organizar d'incursions per pilhar lo territòri chinés (→ 198 av. J.C.).


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 2 de febrer de 2013
La parroqueta d'aurelhas jaunas e la palmèra de cera
La palmèra de cera qu'abriga ua espècia de parroquet: la parroqueta d'aurelhas jaunas (Ognorhynchus icterotis, loro orejiamarillo en espanhòu). Aqueth papagaiet andin qu'ei completament dependent deus palmerars de Ceroxylon spp. tau son cicle biologic. Que's sòu passar las nueits apitat sus la palmèra e que's neureish en ne minjant los fruts. Que contribueish a la disseminacion de la planta en dispersant los òs deus fruts. Non nidifica sonque hens cavitats qui's forman hens los estipes deus especimèns morts de Ceroxylon spp. La palmèra vienosse a desaparéisher, que seré tanben probablament lo cas d' aqueth parroquet. L'ausèth que i ei dejà extint en Equator, victima de la caça, de la captura e de la rarefaccion deus palmerars. Urosament, qu'ei protegit en Colómbia, com la quita palmèra de cera, declarada arbo nacionau de Colómbia per efèit de lei. Que i conviven en resèrvas adaptadas tà la proteccion de las duas espècias, l'animau e la vegetau.
La municipalitat de Roncesvalle, hens lo department colombian de Tolima, qui n'i compda ua d'aqueras resèrvas, que s'ei implicada hens la valorizacion de l'ausèth non solament com objècte de proteccion, mès tanben com pretèxte e prètz-hèit tà en·hortir los ligams socioculturaus en çò deus membres de la comunautat e com tèma d'educacion e de sensibilizacion taus escolans e taus poblants . Qu'organiza un hestenau dedicat a l'ausèth dab danças, passacarrièras etc.
2 comentaris:
- AlfredRussel ha dit...
-
Molt interessant, Joan. No coneixia el cas. Gràcies!
- 2 de febrer de 2013 a les 14:12
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Benvingut i gràcies pel comentari ! Em fa goig i molta il.lusió tindre visitors valencians!
- 4 de febrer de 2013 a les 21:58


text:
Fòrça centrifuga
La fòrça centrifuga es un cas particular de fòrça fictiva qu'apareis en fisica dins lo contèxte de l'estudi del movement dels objèctes dins de referencials non inercials. L'efècte sentit es degut als movements de rotacion d'aqueles referencials e se traduch per una tendéncia a alunhar los còrs del centre de rotacion. Es, per exemple, la sensacion d'ejeccion d'un vitjaire dins un veïcul que vira.
Somari
- 1 Expression de la fòrça centrifuga
- 2 Exemples
- 3 Nòtas
- 4 Idèas falsas
- 5 Vejatz tanben
Expression de la fòrça centrifuga[modificar | modificar la font]
L'expression de la fòrça centrifuga es:
ont
- a es l'acceleracion normala tal que a=v²/R
- m es la massa de l'objècte estudiat;
- w es la velocitat de rotacion tal que wR=v ;
- R es la disténcia de l'axe de rotacion al centre de gravitat de l'objècte;
totas mesuradas dempuèi un sol e meteis referencial non inercial. Dins le cas d'un veïcul rolant a una velocitat v, avèm : e R es alara lo rai de corbadura de la trajectòria del referencial
Exemples[modificar | modificar la font]
Existís de cases que l'efècte centrifug pòt èsser cercat, per exemple pendent de l'estorriment del linge dins una maquina de lavar; inevitable pels sistèmas en rotacion, pòt constituir un desaplaser, pels passatgièrs d'un veïcul virant, s'utilisa alara d'artificis per anular, o puslèu compensar aquel efècte: Combinason antiG dels pilòts d'avion de caça, sistèma pendular de qualques trens, viratges levats de las carrièras, enclinason dels veïculs de mens de quatre ròdas dins los viratges.
Estorriment del linge[modificar | modificar la font]
Es l'emplec mai simple de l'efècte centrifug. Lo movement de rotacion impausat al linge induch de las acceleracions transmesas tanben a las particulas d'aiga. Alara que demoravan empegadas al repòs, per viscositat als textils, las fòrças de coesion venon insufisentas quand l'ensems vira sufisentament aviat. L'equilibri local es pas mai garantir, l'aiga es ejectada.
Distriament dels liquids[modificar | modificar la font]
Es lo meteis principi emplegat per separar los elements constituissent de liquids non omogenèus, coma lo sang. Lo camp de fòrça induch per l'efècte centrifug s'aparenta a un camp de pesantor mai fòrt que favoriza la separacion d'elements de densitats diferentas.
L'enricament de l'urani repausa sus aquel principi, mas es tecnologicament mai complicat, perque cal « far venir liquid aquel metal » per poder lo centrifugar. Es a dire incorporar los atòms de l'urani « metal » dins una substéncia liquida (o gasosa), coma l'exafluorur d'urani.
Regulators a efècte centrifug (sus las ancianas maquinas de vapor)[modificar | modificar la font]
L'esquema donat reproduch lo principi del regulator de James Watt. Entraïnat, via la correja, per la maquina, lo rotor vei las seunas masselòtas s'escartar. Una barretariá comanda alara una pala. L'accion sus la pala a un efècte contrari sus la poténcia porgida a la maquina: es lo principi de l'asserviment. Tròp aviat se tampa la vapor, tròp lent se dubrís, lo sistèma finissent per trapar lo juste equilibri, e en consequéncia un regime regulat.
Tren pendulari[modificar | modificar la font]
Los viatges en tren son sovent longs. Es doncas apreciable de poder circular dins las veituras per poder marchar. Las linhas ancianas son a vegadas tòrtas, e los desplaçaments dins las andanas son mal aisits. L'idèa del tren pendulari expleita l'efècte centrifug per enclinar las veituras, de tal biais que la fòrça centrifuga s'apond al pés per donar un pés aparent exactament perpendiculari al postam. Per aquel fach los passatgièrs sentisson pas mai los esfòces de cisailhament lo long del còrs que tendon a far perdre l'equilibri.
Dins qualques cases aquò permet d'aumentar la velocitat mas l'efècte es alara reportat sus las vias que devon reténer los trens. Encara aquí s'utiliza los viratges levats per tornar prene amb una melhora incidéncia la fòrça centripèta aplicada als aissèls. Aquò impausa un passatge en corba a una velocitat plan particulara: tròp flaca, lo tren clina cap a l'interior, tròp fòrta siam atirat cap l'exterior.
La relacion per calcular l'angle que los ralhs devon èsser enclinats es:
Pés[modificar | modificar la font]
La Tèrra constituís pas un referencial estrictament inercial. Al respècte del referencial geocentric, la Tèrra es animada d'un movement de rotacion (que produch dins un autre tema l'alternança jorn/nuèch). Los còrs sus Tèrra son doncas somés a la fòrça centrifuga; es per aquela rason que los camp de tir de las fusadas son situats de preferéncia a proximitat de l'eqüator, perque es aquí que l'efècte es maximal (efècte de « fronda ») ; es lo cas del Centre espacial de Kourou (env. 5 ° de latitud Nòrd) e del Cap Kennedy (env. 28 ° de latitud Nòrd).
Aquela fòrça centrifuga fa partit del pés, aquel se limita doncas pas a l'atraccion terrèstre.
Cicle dins las corbas[modificar | modificar la font]
Avion efectuant un viratge dins lo cèl[modificar | modificar la font]
Per comprendre plan, cal imaginar que l'avion vira dins un meteis plan (un pauc coma le dessenh sus la demonstracion de la Fòrça Centrifuga al dessús). Lo calcul demòra valable se l'avion executa un viratge mai "complèxe".
Coma o mòstra la formula mai naut, l'acceleracion centrifuga (e doncas la Fòrça centrifuga) es dirèctament ligada a la velocitat lineària de l'aparelh.
⇔ puerque segon la formula de Newton
En considerant un Tomcat F-14 Grumman, capable de volar a 2 485 km/h, o un Mig-29, atenhent Mach 2,3 (2,3 còp la velocitat del son) se comprend alara qu'un pilòt a las comandes d'aquel tipe d'avion subís d'acceleracions de l'òrdre de 8 o 9g (8 o 9 còps la gravitat terrèstre).
Los pilòts de caça son especialament entraïnats per suportar aquelas acceleracions extrèmas. E mai, son equipats d'una combinason antiG per contrebalançar los efèctes que poirián entraïnar (vela roge o vela negre).
Aqueles dos efèctes néfastes son duguts a d'acceleracions, que lo pilòt percep coma positiva o negativa (e es important de plan comprene qu'es lo pilòt que percep l'acceleracion alara qu'aquela darrièra cambièt pas, coma dins l'illustracion en dessús). Lo vela roge consistís en un aflús de sang dins la tèsta alara que lo vela negre resulta del reflús du sang cap a las cambas. La combinason antiG es un ensems de pòchas que se conflan per blocar aqueles fenomèns.
Vibradors del telefòn mobil[modificar | modificar la font]
Una pichona massa es fixada excentrada sus l'arbre d'un micromotor. Entraïnada a granda velocitat de rotacion, l'efècte centrifug provòca la reaccion del palièr que fa vibrar lo combinat.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Force centrifuge ».
Idèas falsas[modificar | modificar la font]
- la fòrça centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta.
- la fòrça centrifuga obeís al principi d'action reaccion.
- la fòrça centrifuga es una fòrça coma las autras.
Atencion: Los mòts an un sens!
Coma lo daissa comprendre la primièra proposidion 'la fòrça centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta'. Efectivament es una reaccion de la matèria (deguda a sa massa), es una reaccion de tipe inercial; non una fòrça mas una inercia. La prepausa ven: 'L'inercia centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta'
Dins un movement de rotacion, centrifug qualifica una inercia e non una fòrça. Centrifug significa fugir lo centre de la rotacion o prene la tangenta dins le sens commun (es çò que se passa quand la còrda se romp, quand mòla esclata, ...). Una fòrça es qualificada per centripèta es a dire que atira cap al centre de la rotacion.
D'un biais general l'expression 'fòrce d'inercia' es incorrècta ven de l'ignorança del sens dels tèrmes fòrça e inercia. L'inercia es une reaccion de la matèria a la mesa en movement que la modificadion du movement (exprima la passivitat, l'imobilisme de la matèria o dins lo sens larg d'un grop de personas); La fòrça exprima per opposicion la volontat d'accion (mesa en movement, arrèst d'un movement, cambi de velocidat o de direccion de movement coma dins lo cas de la rotacion). Lo mòt fòrça pòt pas qualificar una inercia; quitament le mòt inercia pòt pas qualificar una fòrça.


text:
Mothern
Mothern en francés (Modere en alsacian) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst, ancianament d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Mothern (atestacion Matra, en 774) ven del mot gallés matrona, divessa maire, aplicat sovent a la naissença d'un riu [çò que sembla pas lo cas per Mothern, qu'es sus Ren], ambe accent gallés sus l'antepenultima sillaba (màtrona) [1]. Lo mot a conservat la sillaba penultima de màtrona jos l'efècte d'una evolucion germanica; a comparar ambe l'evolucion francesa de Marnes, Marnes-la-Coquette (las comunas occitanas, Mairona, Maironas, Maironas (Provença), an una evolucion diferenta : passatge a una accentuation paroxitonica jos l'efècte del mot latin matrona). Veire Niedermodern, sul riu Moder.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2014 : 2052 abitants (199 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 437


text:
Vivi dins un pòble del Maresme, a Catalonha, que se sona Tordera. La miá lenga mairala es lo catalan.
Dempuèi pichon m'a interessat fòrça Occitània. Per aquò, quand a segond de bachillerat nos prepausèron far un trabalh de recèrca sus un tèma determinat, me decidiguèri a lo far sus la vòstra nacion, la vòstra lenga e la vòstra cultura.
Aviá ja vist aquel fòrum mentre l'elaborava, mas veire qu'un amic i participa m'a vengut de convéncer.
Pregui que desencusatz los mieus errors, doncas emplegui un revirador. L'an que ven iniciarai los mieus estudis de Filologia Romanica e me trairai lo dialècte aranés e lo lengadocian.
Encantat!


text:
Cameron
Cameron es un estat del centre-oèst d'Africa. Confronta Nigèria a l'oèst, Chad al nòrd-èst, Centreafrica a l'èst, la Republica Democratica de Còngo al sud-èst e Gabon e la Guinèa Eqüatoriala al sud. Tocant las còstas, confronta l'ocean Atlantic a l'oèst e lo lac Chad al nòrd.
Sa capitala es Yaoundé.
Lo gentilici es cameronés -esa.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Avans l'arribada deis Europèus, l'istòria de Cameron es fòrça mau coneguda en causa de la manca de documents escrichs. L'arqueologia a mostrat l'existéncia d'un poblament ancian e una influéncia dei reiaumes de Kanem au nòrd e de Bamum a l'oèst. Pasmens, la seuva eqüatoriala, gaire favorabla a l'establiment d'estructuras estatalas, arrestèt la progression d'aqueleis estats. En revènge, favorizèron lo passatge de populacions mai ò mens nomadas qu'èran interessats per lei pasturgatges dei regions montanhosas dau país. Ansin, s'i formèt de comunautats agricòlas que venguèron pauc a pauc d'estats teocratics (generalament musulmans ò pagans).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La colonizacion alemanda[modificar | modificar la font]
Lo litorau cameronés foguèt reconeguda per lei Portugués a partir de 1460. Durant aquelei viatges, lo navegaire Fernando Poo donèt lo nom de « Rio dos Camarões » (« Riu dei Cambaròt » en occitan) au riu Wouri que foguèt a l'origina dau mòt « Cameron ». A partir dau sègle XVII, lo comèrci ambé leis Europèus venguèt una activitat importanta e d'estats costiers se formèron a partir dei revenguts eissits dei trafecs d'evòri e d'esclaus.
Lei Prussians desbarquèron en Cameron en 1860. En 1884, l'explorator Gustav Nachtigal signèt de tractats de protectorats ambé divèrsei caps locaus e Bismarck acceptèt de conquistar lo país après una revòuta indigèna. Un an pus tard, d'acòrds ambé França e lo Reiaume Unit permetèron d'esboçar lei frontieras de la colonia. Se lo rèi de Bamum chausiguèt de negociar, leis autrei sobeirans locaus assaièron de resistir e la conquista alemanda foguèt violenta e lònga. S'acabèt oficialament en 1905 mai de combats contunièron dins certanei regions fins a 1914.
Consequéncia de la conquista malaisada, leis Alemands establiguèron un regime d'administracion unicament dins lei regions meridionalas. Dins lo rèsta dau país, laissèron en plaça lei captaus locaus. L'esplecha de la colonia se concentrèt sus lei matèrias premieras : fusta e evòri dins lo sud-èst, plantacions de cacau, de bananas ò de cafè dins lo centre e cauchó dins totei lei regions propícias au desvolopament de plantacions d'eveas. Per fornir la man d'òbra necessària au foncionament dei plantacions, utilizèron lo trabalh fòrçat.
En 1911, après d'acòrds ambé França, Cameron obtenguèt divèrsei territòris qu'aumentèron sa superficia a l'oèst e que li donèron un accès dirèct au fluvi Còngo. Tres ans pus tard, quand la Premiera Guèrra Mondiala comencèt, França e lo Reiaume Unit l'ataquèron e l'ocupèron en 1916 en despiech de la resisténcia acarnada dei tropas colonialas alemandas.
Lo mandat francobritanic[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, lo Cameron Alemand foguèt partejat entre França, que ne recebèt la màger part (aperaquí 80%), e lo Reiaume Unit. La Societat dei Nacions confirmèt aquela division en 1919 e donèt mandat ai dos país per administrar Cameron. Aquel estatut particular empachèt l'integracion de jure de la region au sen deis empèris coloniaus francés e britanics mai cambièt ren au foncionament generau de la societat coloniala locala. Lei Francés contunièron lei projèctes de desvolopament economic alemands e sostenguèron lei plantacions de cafè. Dins la partida britanica, Londres autorizèt un retorn dei plantaires alemands dins lo corrent deis annadas 1920.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lo Cameron Francés imitèt l'Africa Eqüatoriala Francesa e ralièt rapidament lei Fòrças Francesas Liuras. En 1946, obtenguèt donc un estatut d'autonòmia similar ais autrei colonias francesas e una vida politica locala apareguèt. Foguèt dominada per l'Union dei Populacions de Cameron (UPC) de Ruben Um Nyobe qu'adoptèt una linha revolucionària. En 1955, l'UPC foguèt donc dissòuta per leis autoritats francesas entraïnant una guèrra saunosa (aperaquí 70 000 mòrts). Durèt fins au començament deis annadas 1960 maugrat l'execucion d'Um Nyobe per un comandò francés en 1958.
Dins la partida britanica de Cameron, leis autoritats capitèron de favorizar l'integracion dei regions septentrionalas au sen de Nigèria. En revènge, dins lo sud, se formèt pauc a pauc un corrent autonomista que s'organizèt en 1953 e formèt lo Kamerun National Congress (KNC). Dirigit per Emmanuel Endeley, obtenguèt la formacion d'una region autonòma en 1957. Pasmens, lo KNC se devesiguèt rapidament e perdiguèt leis eleccions de 1959 ganhadas per lo Kamerun National Democratic Party (KNDP) de John Ngu Foncha.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
L'independéncia de Cameron foguèt l'acabament d'un procès que durèt de 1958 a 1961. Ahmadou Ahidjo ne foguèt la figura principala coma cap de l'Union Cameronesa, formacion gropant lei moderats ostils a l'UPC. En 1960, venguèt lo premier president dau Cameron independent mai deguèt faciar una resurgéncia de la guerilha menada per l'UPC dins lei país bamilekes. Aquela segonda partida de la guèrra còntra l'UPC durèt fins ais annadas 1970 e entraïnèt la mòrt de 10 000 a 20 000 personas.
En parallèl, lo Cameron Britanic s'orientèt tanben vèrs l'independéncia ambé la fin dau periòde britanic en Nigèria. En 1961, lei Nacions Unidas i organizèron de referendums d'autodetermincion. Lo nòrd, musulman, chausiguèt de far partida de Nigèria e lo sud, crestian e animista, jonhèt lo Cameron independent que venguèt una republica federala.
Lo Cameron independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde d'Ahmadou Ahidjo[modificar | modificar la font]
Ahmadou Ahidjo dirigiguèt lo Cameron independent de 1960 a 1982. Gràcias au sostèn economic e militar de França, poguèt eliminar definitivament l'UPC e instaurar un regime fòrça autoritari. D'efèct, durant leis eleccions de 1964, refusèt de reconóisser la victòria de l'oposicion menada per Marguerite Mbida, reprimiguèt leis esmogudas entraïnadas per son còp de fòrça e arrestèt plusors oposants. Dos ans pus tard, son partit, l'Union Nacionala Cameronesa (UNC), venguèt partit unic. En 1972, organizèt un referendum per far adoptar una novèla constitucion que suprimiguèt la natura federala de l'Estat. Demissionèt en 1982 per de rasons desconegudas.
Lo periòde de Paul Biya[modificar | modificar la font]
Ahmadou Ahidjo foguèt remplaçat per son Premier Ministre Paul Biya qu'ocupa totjorn la presidéncia cameronesa a l'ora d'ara. En 1984, sei partisans organizèron sensa succès un còp d'estat per tornar prendre lo poder. Ahidjo foguèt condamnat a mòrt per contumàcia e moriguèt en exili en 1989. Après aquel eveniment, Biya cambièt lei quadres dau partit unic que venguèt lo Rassemblament Democratic dau Pòble Cameronés (RDPC) en 1985. Lo president capitèt tanben d'obtenir lo raliment de certaneis adversaris de son predecessor.
Dins aquò, a partir de 1987, una crisi economica grèva entraïnèt una agitacion permanenta dins lei vilas dau país. L'instauracion d'una democracia de façada permetèt pas de resòuvre lo problema e de trèbols importants aguèron luòc en 1989 e en 1991. En 1992, una reeleccion fòrça contestada entraïnèt de manifestacions fòrça importantas e l'estat d'urgéncia foguèt proclamat. Pasmens, l'oposicion mau capitèt de s'unificar e Paul Biya poguèt ansin se mantenir gràcias au contraròtle de l'aparelh d'Estat e a la perseguida de l'ajuda francesa. Leis escrutinhs de 1997, de 2004 e de 2011 s'acabèron per de resultats similars.


text:
25/06/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 21 de junh a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Danis Chapduelh per parlar de la programacion de l’Estivada de Rodès que se debanara dau 22 au 25 de julhet.
De veire: http://estivada-rodez.eu/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Noda Yoshihiko (al biais japonés, amb lo nom de familha en primièr, n. 1957) es lo primièr ministre de Japon dempuèi lo 2 de setembre de 2011[1].
Es nascut a Funabashi, Prefectura de Chiba, filh d'un militar de la Fòrça Terrèstre de Autodefensa del Japon (Armada de Tèrra del Japon après la Segonda Guèrra Mondiala). Se graduèt a l'Universitat de Waseda lo 1980. Foguèt eligit membre de l'Assemblada de la Prefectura de Chiba l'an 1987[2].
Es tanben titular del segond dan de cencha negra al judo.


text:
A3 (Romania)
L'autorota A3 o Autorota de Transilvània (romanés : Autostrada Transilvania) es un projèct d'autorota en Romania de la Bechtel Corporation.
Itinerari : Bucarèst - Ploiești - Brașov - Făgăraș - Sighișoara - Târgu Mureș - Cluj-Napoca - Zalău - Oradea - frontiera ongresa.
La construccion dau tròç Brașov - Borș, d'una longor de 415 km, comencèt en junh de 2004. Lo contract signat entre lo govèrn romanés e l'entrepresa americana Bechtel causèt de problèmas importants au Parlament de Romania e ambé l'Union Europèa. Pasmens lo projèct si mantenguèt, estent lo besonh urgent d'una alternativa a la rota nacionala DN1, qu'es la rota mai congestionada de Romania en 2006.
Un còup acabada, aquela autorota deuriá suportar la part mai gròssa dau trafegue d'automobilas de l'èst de l'Union Europèa. E mai mentre que lo contract conclús entre l'Estat romanés e Bechtel fixèt fins au 31 de decembre de 2013 la data de finalizacion de l'autorota, leis òbras de 6 dei 8 tròç avián pas començat au 1er de setembre de 2010
Lo tròç Gilău - Turda s'inaugurèt lo 1er de decembre de 2009, lo tròç Bucarèst - Ploiești s'auriá degut durbir en julhet de 2010.


text:
Germigny-des-Prés
Germigny-des-Prés es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al Nòrd de la Loire, entre Châteauneuf-sus-Loire a l'Oèst e Sant-Benoît-sus-Loire a l'Èst.
Lo sieu territòri a traversat per la rota départementale 60 e pel riu Bonnée, afluent de la Loire #que se tira en lo fleuve a Germigny-de detlos-Prés.
La commune est située au Nòrd de la Loire, entre Châteauneuf-sur-Loire à l'Ouest et Saint-Benoît-sur-Loire à l'Est.
Son territoire est traversé par la route départementale 60 et par la rivière Bonnée, affluent de la Loire qui se jette dans le fleuve à Germigny-des-Prés.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s, Germigny protegissiá la « villa » de Théodulphe, abbé de Sant-Benoît-sus-Loire e réformateur de la Bible amb Alcuin. Lo oratoire es tot #çò que demòra del sojorn.[ref. necessària]
Au IXen, Germigny abritait la « villa » de Théodulphe, abbé de Saint-Benoît-sur-Loire et réformateur de la Bible avec Alcuin. L'oratoire est tout ce qui reste de la demeure.[ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee=45153


text:
Selmer
Selmer qu'ei un factor d'instruments de coires e d'espiulas simplas e doblas e tanben un talhèr de laüteria de guitarras.
Que ho fondat 1885 peu clarinetista Henri Selmer qui comencè la soa activitat en bèth har espiulas per clarineta. En 1898 que comencè a fabricar clarinetas. Henri que s'associè dab lo son hrair, eth tanben clarinetista e qui perseguiva ua carrièra de la prestigiosa au Estats Units paí on e comercilizarà las clarinetas de Selmer. En 1909 que s'aubreish ua botica Selmer a nava York. La compania que pravè e en 1921 qeu comencè la produccion de saxofòns. En 1928, creacion de la societat H.Selmer & Cie qui continua de diversificà's en bèth fabricar intruments d'espiulas doblas. En 1929, la compania que crompa lo talhèr d'Adolphe Sax en bèth vàder lo son eretèr. La medisha annada que's crea la societat Selmer-Londres. En 1931 Selmer que hè l'aquesida d'un talhèr de fabricacion de coires e que's vira de cap a la fabricacion de guitarras en 1932 dab lo laütièr Mario Maccaferri e dab lo sostien artistic de Django Reinhardt. Au cors de las annadas 60 Selmer que he l'aquesida de la Vincent Bach Company e que tribalhè dab lo trompetista occitan Maurici André a desvolopar modèls de trompetas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau.


text:
Republica Chèca
La Republica Chèca o simplament Chequia (en chèc Česká Republika, Česko) es un Estat de l'Euròpa Centrala. Aquel país es enclavat e sas frontièras son exclusivament continentalas. Es limitròf amb Àustria, Alemanha, Polonha e Eslovaquia.
Sa capitala es Praga.
Lo gentilici es chèc -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e Antiquitat
- 1.2 Boèmia avans lo periòde Habsborg
- 1.3 Lo periòde Habsborg
- 1.3.1 La Reforma Protestanta en Boèmia
- 1.3.2 De la defenestracion de Praga a la batalha de la Montanha Blanca
- 1.3.3 « Lei Tenèbras »
- 1.3.4 De la Guèrra de Succession d'Àustria ai reformas de Josèp II
- 1.3.5 L'aparicion dau nacionalisme chèc
- 1.3.6 De la Prima de 1848 a la Premiera Guèrra Mondiala
- 1.3.7 La naissença de Checoslovaquia
- 1.4 Lo periòde checoslovac
- 1.5 La Republica Chèca dempuei 1993
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Regions
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
La preséncia umana sus lo territòri chèc data d'au mens 750 000 ans. Vèrs 3 000 av. JC, èra poblat per de Protocèltas que formèron pauc a pauc diferentei tribüs. Aquela dei Bois, que son territòri èra dicha « Boiohaemum » en latin, foguèt a l'origina dau nom Boèmia. De pòbles germanics s'installèron tanben dins la region dins lo corrent dau millenari I av. JC e de contactes se formèron ambé lei Romans.
Au sègle V ap. JC, lei Grandeis Invasions entraïnèron de transformacions importantas dau poblament de la region. De populacions eslavas i arribèron e divèrsei documents mencionan l'existéncia d'una union de tribüs eslavas entre 623 e 659. Son cap èra un marchand franc dich Samo. Foguèt a l'origina d'un estat permanent que se formèt pauc a pauc dins lo corrent dei sègles VIII e IX.
Boèmia avans lo periòde Habsborg[modificar | modificar la font]
La dinastia Premíslida[modificar | modificar la font]
Segon lei legendas, Boèmia foguèt dirigida per un linhatge de ducs e de duquessas eissit de Cech, fondator mitic dau pòble chèc. Lo premier sobeiran non legendari foguèt lo duc Borivoj Ièr de la dinastia Premíslida, ostau que dirigiguèt la region de 872 a 1306.
Aquela dinastia foguèt a l'origina de l'evangelizacion dau país que comencèt en 883 quand Borivoj Ièr (872-890) foguèt batejat per Metòde. Pasmens, la difusion dau cristianisme foguèt malaisada car après la mòrt de Vratislav Ièr (905-921), de combats opausèron crestians e pagans. La situacion demorèt trebolat fins au rèine de Boleslav Ièr lo Crudèu (935-967) que s'apielèt sus lei pagans per assassinar son fraire Venceslas Ièr (921-935) avans de raliar lei crestians. Aquò li permetèt d'estabilizar la situacion intèrna en Boèmia e entraïnèt la disparicion dau paganisme.
A la creacion dau Sant Empèri Roman Germanic en 962, Boèmia i foguèt integrada. En 973, Boleslav II lo Piós (967-999) obtenguèt la creacion d'un evescat installat a Praga. En 1085, lo duc Vratislav II (1061-1092) obtenguèt lo títol de rèi a títol personau. Pasmens, Boèmia venguèt pas un reiaume avans 1198 e lo rèine d'Ottokar Ièr lo Victoriós (1192-1230) que capitèt d'annexar Moràvia en 1222.
Son felen Ottokar II (1253-1278) apondèt la màger part d'Àustria a sei domenis e poguèt pretendre a la corona imperiala. Pasmens, sa poissança inquietava lei senhors dau Sant Empèri que li preferiguèron Rodòuf Ièr de Habsborg. Una guèrra acomencèt entre Boèmia e l'Ostau Habsborg. S'acabèt en 1278 a la batalha de Marchfeld, la mòrt d'Ottokar II e la pèrda dei territòris austrians.
Après aquela desfacha, la dinastia Premíslida conoguèt un redreiçament espectaclós durant lo rèine de Venceslav II (1278-1305) que venguèt princeps puei rèi de Polonha. Pasmens, aquò durèt pas e la dinastia dispareguèt ambé l'assassinat de Venceslav II (1305-1306) qu'aviá ges d'eiretier masculin.
L'apogèu dau Reiaume de Boèmia[modificar | modificar la font]
Après la fin de la dinastia Premíslida, lo Reiaume de Boèmia conoguèt son apogèu dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIV. D'efèct, l'emperaire Enric VII de Luxemborg (1308-1313) obtenguèt lo tròne de Boèmia per son fiu Joan (1310-1346) gràcias a un maridatge ambé la sòrre de Venceslav III. Subretot preocupat de cavalariá, Joan laissèt sa frema dirigir leis afaires boèmis e moriguèt a la batalha de Crécy.
Son fiu Carles (1346-1378) li succediguèt e foguèt elegit emperaire en 1346. Durant son rèine, Praga, venguda lo sèti d'un arquevescat en 1344, foguèt la capitala dau Sant Empèri e un centre politic, economic e intellectuau major dau continent europèu. En 1348, fondèt l'Universitat de Praga qu'es la pus anciana universitat d'Euròpa Centrala. Protegiguèt tanben divèrseis artistas coma Jan de Troppau ò Nicolas Wurmser. Enfin, aumentèt la talha dau reiaume ambé l'annexion de Silèsia, de Lusàcia e de Brandeborg.
Lo rèine de Venceslas IV e lo procès de Jan Hus[modificar | modificar la font]
Après lo decès de Carles, son fiu Venceslav IV (1378-1419) li succediguèt. Son rèine foguèt marcat per lei crisis religiosas. Aquò afebliguèt grèvament Boèmia e preparèt son intrada au sen dau domeni de l'Ostau Habsborg au començament dau sègle XVI.
La premiera crisi foguèt liada au Grand Esquisma d'Occident qu'opausèt Avinhon e Roma. Venceslav IV mau capitèt de prendre una decision clara e d'impausar son autoritat. S'alienèt rapidament la Glèisa e la noblesa boèmia. En 1400, leis electors dau Sant Empèri li retirèron son títol imperiau. Aquò agravèt lei tensions entre lo clergat superior, proprietari dau tèrç dei tèrras e sostengut per l'aristocracia auta, a la pichona noblesa e a la borgesiá chèca. L'origina germanica de la màger part de la Glèisa Boèmia melhorava pas la situacion.
Lei tèsis defendudas per lo teologian Jan Hus, rector de l'Universitat de Praga, precipitèron una segonda crisi religiosa. Inspiradas per la pensada de John Wycliffe, sei posicions èran una critica virulenta de l'opuléncia de la Glèisa e de sei mors. En despiech de son excomunicacion en 1411, Hus contunièt sa predicacion. Convidat au concili de Constança per leis autoritats eclesiasticas, i foguèt arrestat en 1414. Puei, condamnat a mòrt, foguèt cremat viu lo 6 de julhet de 1415. Son amic Jiròni de Praga conoguèt un sòrt similar l'annada seguenta.
Lei Guèrras Hussitas[modificar | modificar la font]
La condamnacion e l'execucion de Jan Hus entraïnèron una reaccion de sei partisans que formèron una liga defensiva per s'aparar còntra lei projèctes de repression de l'emperaire Sigismond. En 1419, la decision de la Glèisa de privar de comunion lei hussitas entraïnèt la premiera defenestracion de Praga. Leis escabins catolics de la vila foguèron bandits d'una fenèstra entraïnant l'organizacion de cinc crosadas còntra lei partisans de Hus de 1420 a 1434.
Lei hussitas capitèron de resistir ais armadas catolicas mai se devesiguèron entre utraquistas, de moderats liats ais elèits e la borgesiá, e taboritas, fraccion pus radicala liada au pòble. Lei premiers revendiquèron la secularizacion dei bens de la Glèisa e una primautat dei Chècs au sen de l'Estat. Lei segonds demandavan de reformas socialas fòrça importantas coma la supression dau servatge, l'egalitat entre leis èssers umans e de mesuras prefigurant lo comunisme (abolicion de l'Estat, distribucion egala dei bens... etc.).
Fins a 1422, utraquistas e taboritas demorèron aliats e infligiguèron una desfacha ai Crosats a la batalha de Vitkov. La meteissa annada, lei hussitas adoptèron lei « Quatre Articles », basa comuna de seis aspiracions religiosas. Demandavan lo drech de liura predicacion, lo drech de menar la comunion segon lei practicas hussitas, lo retorn a una Glèisa paura e lo castig public e egau dei pecats mortaus. En 1421, confisquèron lei bens dau clergat e de la corona.
Pasmens, a partir de 1424, leis oposicions entre lei doas tendàncias dau movement hussita venguèron inconciliablas entraïnant una guèrra civila. Lei catolics aprofichèron la situacion per organizar de crosadas novèlas que mau capitèron totalament. Deguèron finalament se contentar d'una aliança ambé leis utraquistas per desfaire lei taboritas a la batalha de Lipany en 1434. Lo cap principau dei taboritas, Prokop Veliky, i foguèt tuat.
En 1436, de negociacions entre leis utraquistas e Sigismond permetèron d'acabar la guèrra ambé la promulgacion dei Compactata que reconoissián l'utraquisme en Boèmia e en Moràvia. Per quant ai taboritas, mau capitèron de remplaçar sei pèrdas e perdiguèron son importància dins leis annadas 1440-1450. Totei lei camps avián agotat sei ressorsas.
La presa de contraròtle de Boèmia per l'Ostau Habsborg[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XV, la reconóissença d'una religion diferenta dau catolicisme en Boèmia e en Moràvia se turtèt a l'ostilitat continua de la papautat e de la noblesa catolica locala. Ansin, aquò entraïnèt de guèrras novèlas qu'empachèron lo redreiçament boèmi après lei Guèrras Hussitas.
D'efèct, Jòrge de Podebrady, governador, regent puei rèi de Boèmia de 1451 a 1471, deguèt faciar la denonciacion dei Compactata per lo papa Pau II que comencèt la predicacion d'una crosada novèla en 1466. Son comandament foguèt fisat en 1468 a Mathias Hunyadi, rèi d'Ongria, que foguèt proclamat rèi de Boèmia per lei senhors catolics dau reiaume. Capitèt d'ocupar Moràvia, Lusàcia e Silèsia. En 1478-1479, Vladislau, lo fiu de Jòrge de Podebrady, capitèt de negociar la patz ambé leis Ongrés. Mathias Hunyadi poguèt gardar sei conquistas mai deguèt renonciar a sei pretencions sus Boèmia. Pasmens, en 1490, a la mòrt de Mathias Hunyadi, son ancian adversari foguèt elegit rèi d'Ongria e aquò li permetèt de reconstituir lo territòri boèmi.
En 1516, son fiu Loís li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria. Sobeiran feble, moriguèt sensa eiretier masculin a la batalha de Mohács. Ferrand de Habsborg li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria[2]. Boèmia passèt ansin dins lo domeni Habsborg e lo demorèt fins a 1918.
Lo periòde Habsborg[modificar | modificar la font]
La Reforma Protestanta en Boèmia[modificar | modificar la font]
La politica religiosa de Ferrand de Habsborg foguèt favorabla ai catolics (sostèn ai jesuistas, creacion d'una collègi catolic en Praga... etc.) mai demorèt pasmens relativament prudenta. D'efèct, Boèmia representava alora mai de la mitat dei revenguts de la dinastia Habsborg e èra la basa de sa poissança. De garantidas foguèron donadas ais utraquitas. En particular, lei Compactata venguèron una lèi organica dau reiaume.
Pasmens, la libertat religiosa èra solament assegurada per lo catolicisme e l'utraquisme. Ansin, a partir deis annadas 1520, la difusion de la Reforma en Boèmia anava entraïnar de tensions novèlas car i trobèt rapidament un nombre important de fidèus. Causèt una scission deis utraquistas entre « vièlhs calixtins », pròches dei catolics, e « neoutraquistas », pròches dei luterians. Contuniant la politica prudenta de son paire, l'emperaire Maximilian II (1562-1576) tolerèt una Confession Bohemica qu'èra una confession de fe protestanta realizada a partir de la sintèsi de divèrsei corrents religiós boèmis. Aquò favorizèt un raprochament entre neoutraquitas e luterians.
Son successor Rodòuf II (1576-1612) — après un refús en 1585 — acceptèt de donar un estatut legau a la Confession en 1609 ambé l'adopcion de la Letra de Majestat qu'autrejava la libertat religiosa a sei subjèctes boèmis. Sobeiran protector deis arts e dei sciéncias, atirèt mai d'un artista ò d'un sabent a Praga. Pasmens, politic e generau de pauc de valor, perdiguèt lo poder entre 1609 e 1612 au profiech de son fraire Matiàs.
De la defenestracion de Praga a la batalha de la Montanha Blanca[modificar | modificar la font]
Au contrari de sei predecessors, l'emperaire Matiàs II (1611-1619) èra gaire tolerant e lei relacions entre catolics e protestants s'enverinèron. Lo 23 de mai de 1618, una entrevista au castèu de Praga entre protestants e representants dau rèi degenerèt ambé la segonda defenestracion de Praga. Lo conflicte religiós èra agravat per la designacion coma successor de Ferrand d'Estíria, un catolic fòrça ostil a la Reforma.
La defenestracion de Praga entraïnèt una revòuta generala de Boèmia que marquèt l'acomençament de la Guèrra de Trenta Ans. En 1619, a la mòrt de Matiàs II, una dieta boèmia se reüniguèt per lo deschaire de son títol de rèi de Boèmia. En plaça, elegiguèt Frederic V de Palatinat, un prince calvinista. Pasmens, lo rèi novèu èra pas un cap militar competent e leis Imperiaus destruguèron l'armada boèmia a la batalha de la Montanha Blanca lo 8 de novembre de 1620.
« Lei Tenèbras »[modificar | modificar la font]
La victòria catolica de la Montanha Blanca permetèt ai fòrças imperialas d'ocupar Praga e Boèmia. La repression i foguèt vigorosa e lo país foguèt plaçat sota contraròtle estricte fins ais annadas 1740. En particular, divèrsei mesuras foguèron presas per annular lei consequéncias religiosas e politicas dei predicacions de Jan Hus. Ansin, lo periòde 1620-1740 foguèt dich « Lei Tenèbras » per lei nacionalistas chècs dau sègle XIX.
Tre la presa de Praga, lei predicaires protestants foguèron expulsats e mai d'un cap protestant foguèt arrestat. 27 foguèron decapitats en 1621. L'Universitat passèt sota lo contraròtle dei jesuistas. En 1627, la libertat religiosa foguèt abollida e lo catolicisme venguèt tornarmai l'unic culte autorizat. Dotats de mejans importants, lei jesuistas e la Glèisa Catolica acomencèron una lònga campanha per luchar còntra lo protestantisme. Aperaquí 30 000 familhas, principalament eissidas de la borgesiá e de la pichona noblesa, refusèron de se convertir e deguèron s'exilar. Aquelei pèrdas umanas foguèron agravadas per la perseguida de la Guèrra de Trenta Ans que se debanèt sus lo territòri chèc au començament deis annadas 1630 e a la fin deis annadas 1640. Ansin, entre 1618 e 1648, la populacion demeniguèt de 2,6 milions a 1,5 milions d'abitants.
De la Guèrra de Succession d'Àustria ai reformas de Josèp II[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XVIII, l'emergéncia de Prússia menacèt la poissança austriana e Boèmia, situada entre lei dos estats, veguèt son importància aumentar. Aquò foguèt confirmat en 1741-1742 ambé l'acuèlh favorable donat per la populacion de Praga ai tropas prussianas qu'ocupèron la vila[3]. Aquò revelèt lo besonh de reformas que comencèron tre la fin de la Guèrra de Succession d'Àustria (1740-1748).
Durant lo rèine de Maria Terèsa (1740-1780), regardèron subretot l'administracion de Boèmia. En revènge, pendent lo rèine de son fiu, Josèp II (1780-1790), una politica de modernizacion activa foguèt menada per lo govèrn. La libertat religiosa foguèt restablida, lei restriccions impausadas ai judieus suprimidas, l'admnistracion centralizada e modernizada, lei privilègis de la noblesa e dau clergat reduchs e lo servatge abolit. Aquò li vauguèt l'ostilitat de l'aristocracia e de la ierarquia catolica. Pasmens, permetèt d'establir una libertat de circulacion inedita en Boèmia. Anava permetre de mutacions socialas importantas e favorizar l'aparicion d'un movement nacionalista chèc.
L'aparicion dau nacionalisme chèc[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme chèc apareguèt dins lo corrent deis annadas 1770-1780. Foguèt la consequéncia dei reformas de Josèp II que permetèt ai païsans, que parlavan generalament lo chèc, de venir s'installar dins lei vilas, onte se parlava generalament alemand. Aquò donèt una visibilitat novèla au chèc e lo bilingüisme venguèt rapidament la nòrma.
En parallèl, la disparicion de la Companhiá de Jèsus en 1773 liberèt lo mond intellectuau boèmi de la dominacion jesuista. Aquò permetèt au chèc, aperavans lenga de l'eresia hussita, de retrobar un reng prestigiós e una literatura chèca se formèt a partir de la fin dau sègle XVIII. L'istorian Frantisek Palacky (1798-1876) i aguèt un ròtle primordiau ambé la publicacion, de 1836 a 1867, de son Istòria dei Chècs de Boèmia e de Moràvia e ambé son implicacion dins la vida politica a a partir de 1848.
En 1848, Boèmia foguèt tocada per la Prima dei pòbles tant en causa que son apartenéncia a la Confederacion Germanica qu'en causa de son sostèn ai revolucionaris austrians. D'efèct, lei populacions alemandas participèron ais eleccions alemandas de 1848 e se formulèt per lo premier còp l'idèa d'un restacament dei regions alemandas de Boèmia a una Alemanha unida.
De son caire, lei Chècs refusèron de participar ai revolucions alemandas. Frantisek Palacky preferiguèt reünir un congrès eslau que gropèt de delegats chècs, eslovacs e polonés en Praga. Plusors deputats eslaus participèron a Viena a l'Assemblada dei pòbles de l'Empèri Habsborg. I foguèron votadas divèrsei reformas liberalas coma la supression dei darriereis institucions feodalas. Dins aquò, l'Assemblada deguèt rapidament se desplaçar en Moràvia en causa dei trèbols tocant la capitala austriana. I assaièt de redigir una constitucion respectant lei drechs de cada nacionalitat mai se turtèt a l'oposicion de l'emperaire Francés Josèp. En març de 1849, l'assemblada foguèt dispersada per fòrça.
De la Prima de 1848 a la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Un regime autoritari e repressiu succediguèt a la parentèsi liberala de 1848-1849. Pasmens, lo declin de l'Empèri Habsborg èra vengut visible e lei desfachas austrianas còntra França en 1859 e Prússia en 1866 entraïnèron l'establiment dau compromés austro-ongrés de 1867.
Aquel acòrd mau contentèt lei nacionalistas chècs car Boèmia, que fasiá partida de Cisleitània, aviá ges d'autonòmia. Òr, segon elei, lo Reiaume de Boèmia, qu'èra dirigit per lei Habsborg en union personala coma lo Reiaume d'Ongria, podiá pretendre a un estatut a aqueu deis Ongrés. En 1871, Palacky trobèt un compromés. En cambi d'un coronament en Praga afirmant sei drechs sus Boèmia, l'emperaire Francés Josèp confirmariá lei libertats boèmias. Pasmens, aqueu projècte mau capitèt en causa de l'oposicion deis Ongrés e deis Alemands de Boèmia.
En consequéncia, lo movement nacionalista chèc venguèt pus radicau ambé la fondacion en 1878 dau Partit Nacionau Liure. Dins lo corrent deis annadas 1880, foguèt a l'origina de manifestacions importantas e lei tensions entre Chècs e Alemands venguèron pron importantas per justificar la creacion de dos sistèmas d'ensenhament separats. Pasmens, dins lo corrent deis annadas seguentas, lo desvolopament economica de Boèmia permetèt d'amaisar una partida dei problemas entre lei doas comunautats.
D'efèct, durant la segonda mitat dau sègle XIX, la Revolucion industriala agantèt Boèmia entraïnant una aumentacion dau nivèu d'instruccion, de la productivitat agricòla e lo desvolopament industriau de la region. Au començament dau sègle XX, Boèmia fasiá partida dei regions pus avançadas d'Euròpa e èra lo còr industriau d'Àustria-Ongria. De mai, en despiech de l'abséncia d'autonòmia politica, lei Chècs avián restaurat son autonòmia culturala e la màger part dei foncionaris (95% en 1914) èran chècs. Ansin, la fin dau periòde austrian en Boèmia foguèt l'emergéncia d'artistas majors coma Jaroslav Hasek ò Franz Kafka.
La naissença de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
En 1914, la mobilizacion dei Chècs e deis Eslovacs en Àustria-Ongria se debanèt sensa problema e la màger part dei caps demorèron fidèus a l'Empèri. Pasmens, una pichona minoritat, coma Karel Kramaf, Tomás Masaryk ò Edvard Benes, preferiguèron s'engatjar ambé l'Entenduda. En 1916, un Conseu Nacionau dei País Chècs foguèt creat per Masaryk e Benes. Un an pus tard, venguèt « checoslovac » quand l'Eslovac Milan Stefánik lo jonhèt. Aqueu conseu capitèt de formar d'unitats militaras checoslovacas, compres una Legion Checoslovaca de 50 000 en Russia, que participèron ai combats dins lo camp aliat.
Aquela ajuda permetèt a la causa dei Chècs e deis Eslovacs d'obtenir lo sostèn de França. En revènge, lo Reiaume Unit e leis Estats Units gardèron una posicion pus mesurada. Pasmens, après la revirada de negociacions secrètas entre leis Aliats e Àustria-Ongria, l'Entenduda reconoguèt la representativitat dau Conseu Nacionau Checoslovac. Puei, leis eveniments d'accelèron ambé la desfacha deis Empèris Centraus. Lo 18 d'octòbre, lo Conseu proclamèt la Republica Checoslovaca e un govèrn provisòri se formèt lo 31 d'octòbre.
Lo periòde checoslovac[modificar | modificar la font]
La question frontaliera[modificar | modificar la font]
A l'eissida de la Premiera Guèrra Mondiala, Chècs e Eslovacs foguèron gropats au sen dau meteis estat en causa de sa participacion comuna a la guèrra e de la proximitat culturala fòrta entre lei dos pòbles. Lo premier problema foguèt la definicion dei frontieras qu'èra de natura diferenta per lei Chècs e leis Eslovacs.
Per lei Chècs, lo Reiaume de Boèmia èra la referéncia territòriala de son estat e ne'n revendiquèron donc lei frontieras. Sostenguts per leis Aliats, que refusèron lei demandas deis Alemands d'èsser integrats a Alemanha, obtenguèron Boèmia, Moràvia e la Silèsia Austriana. Pasmens, una partida d'aquela darriera region, lo territòri de Teschen, èra revendicada per Polonha. Aquò entraïnèt una crisi internacionala que foguèt reglada en 1920 ambé lo partiment dau territòri contestat.
Per leis Eslovacs, pòble marginau en Àustria-Ongria, lei referéncias istoricas èran quasi inexistentas e foguèt necessari de lei remplaçar per d'arguments etnics, economics e militars. Ansin, lo Tractat de Trianon signat en 1920 li donèt un limit fòrça meridionala que passava dins de regions ongresas. Li donèt tanben a l'èst la Rutènia Subcarpatica qu'èra poblada d'Ucraïnés. Aquelei frontieras anavan venir una fònt de tensions dins lo corrent deis annadas 1920-1930.
La Premiera Republica Checoslovaca[modificar | modificar la font]
En 1920, foguèt adoptada una constitucion democratica e parlamentària que fondèt la Ia Republica Checoslovaca. Durèt fins a 1938. Tomás Masaryk ne'n foguèt lo president fins a 1935 avans d'èsser remplaçat per Edvard Benes. Lei dos òmes aguèron un ròtle fòrça important durant aqueu periòde e capitèron de formar en 1921 una aliança ambé Romania e Iogoslavia per protegir lo sistèma de Versalhas. Tres ans pus tard, una aliança foguèt signada ambé França per s'aparar còntra Alemanha. Enfin, en 1935, un tractat d'assisténcia mutuala foguèt conclut ambé l'Union Sovietica.
Regardant leis afaires intèrnes, la question dei minoritats etnicas foguèt un pensament major dau govèrn. En particular, de tensions apareguèron entre Chècs e Eslovacs en causa d'incomprensions entre lei dos pòbles. D'efèct, d'un caire, lei Chècs mau acceptavan lo particularisme culturau eslovac e, d'autre caire, leis Eslovacs èran irritats per lo nombre important de foncionaris chècs mandats en Eslovaquia. Aquò favorizèt l'emergéncia d'un movement autonòmista radicau dominat per de figuras coma Andrej Hlinka e Josef Tiso. La question de la minoritat alemand èra tanben fòrça inquietanta en causa dei progrès dau nazisme au sen de son electorat (dos tèrç dei sufragis exprimits en 1935).
L'espeçatge de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
A la fin deis annadas 1930, la question de la minoritat trobèt una importància quand Adolf Hitler acomencèt sa politica d'annexion dei territòris poblats de minoritats alemandas. D'efèct, après la capitada de l'Anschluss qu'aviá demostrat la feblessa de França e dau Reiaume Unit, decidèt d'annexar lo territòri checoslovac dei Sudets qu'assostava lei principalei populacions alemandas de Checoslovaquia.
Aquò entraïnèt una grèva crisi internacionala e França mobilizèt en partida sei fòrças per defendre Checoslovaquia. Pasmens, lo Premier Ministre britanic Neville Chamberlain preferiguèt negociar amb Adolf Hitler. Sensa lo sostèn de Londres, París deguèt calhar e leis acòrds de Munich dau 30 de setembre organizèron lo restacament dei territòris checoslovacs poblats per d'Alemands au IIIen Reich.
Abandonada per seis aliats, Checoslovaquia foguèt rapidament espeçada per sei vesins. Polonha annexèt la partida checoslovac dau territòri de Teschen lo 30 de setembre. Benes demissionèt lo 5 d'octòbre e s'exilèt. Lo 2 de novembre seguent, lo sud d'Eslovaquia e Rutènia foguèron atribuits a Ongria per un arbitrage alemand. Puei, Eslovaquia, ont un regime faissista aviá pres lo poder, proclamèt son independéncia lo 14 de març de 1939 e se placèt sota la proteccion alemanda. Enfin, dins la nuech dau 14 au 15, lo president Emil Hácha foguèt convocat a Berlin onte foguèt obligat de signar la disparicion de Checoslovaquia. Sei darrierei territòris venguèron lo protectorat de Boèmia-Moràvia que foguèt incorporat au Reich fins a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei territòris checoslovacs foguèron tengudas per Alemanha fins a 1945 e conoguèron una ocupacion dura. En Eslovaquia, un regime collaborator dirigit per Josef Tiso sostenguèt activament la politica d'Adolf Hitler. Ansin, participèt a la liquidacion dei judieus d'Euròpa Centrala, formèt d'unitats militars per combatre en Union Sovietica e mandèt un nombre important de trabalhaires en Alemanha. Pasmens, maugrat lo desvolopament de movements de resisténcia, capitèt de mantenir lo país sota son contraròtle fins a aost de 1944. Lo país foguèt finalament liberat en 1945 per l'URSS e Romania que prenguèron Bratislava lo 4 d'abriu.
En Boèmia e Moràvia, la situacion foguèt diferenta car lei requisicions alemandas i foguèron pus importantas. De mai, a partir de setembre de 1941, lo « protector » dau país èra Reinhard Heydrich, adjonch de Heinrich Himmler. Aquò entraïnèt una multiplicacion dei movements de resisténcia que foguèron despietadosament reprimits. Ansin, per exemple, après l'assassinat de Heydrich en mai de 1942, aperaquí un milier d'abitants foguèron tuats e plusors vilatges cremats per lei SS. La liberacion dau país foguèt organizada a partir de 1940 per un govèrn en exili presidit per Edvard Benes e per lei Sovietics. Se debanèt a la fin de la guèrra e Praga foguèt liberada lo 11 de mai de 1945 siá tres jorns après la fin oficiala de la guèrra en Euròpa.
Checoslovaquia perdiguèt 325 000 tuats durant la guèrra siá 2,2% de sa populacion. La màger part dei victimas èran de judieus (277 000 mòrts) e de civius assassinats en represalhas ais accions de la resisténcia (26 500 mòrts). Lo país retrobèt sei frontieras de 1937 mai deguèt cedir la Rutènia Subcarpatica a l'URSS. Pasmens, Praga obtenguèt lo drech d'expulsar la màger part de sa minoritat germanofòna entraïnant la disparicion d'un problema qu'èra estada aperavans fòrça espinós per l'estabilitat intèrna dau país.
Dau Còp de Praga a la Prima de Praga[modificar | modificar la font]
Après sa liberacion, Checoslovaquia, ocupada per l'armada sovietica, foguèt dirigida per un govèrn format de sociaus democratas, de socialistas e de comunistas. Un programa comun, adoptat en abriu de 1945, prevesiá una aliança ambé l'Union Sovietica, una reforma agrària e de nacionalizacions. D'eleccions liuras foguèron tanben organizadas en mai de 1946. Foguèron ganhadas per lei comunistas que son cap, Klement Gottwald, foguèt cargat per lo president Benes de constituir lo govèrn.
Pasmens, en 1947, acomencèt una crisi grèva que s'acabèt per l'intrada dau país dins lo blòt sovietic. Premier, Checoslovaquia deguèt renonciar au Plan Marshall après una injonccion d'Estalin. Puei, leis accions dau ministre de l'Interior — comunista — còntra lei partits de drecha ò lei collaborators reaus ò imaginaris entraïnèron la demission de dotze ministres non comunistas dau govèrn en febrier de 1948. Una grèva insureccionala deis obriers de Praga sostenguèt lo govèrn que veguèt sa posicion renfòrçada. En març, lo ministre deis Afaires Estrangiers Jan Masaryk, darrier ministre non comunista d'importància, se suicidiguèt e en mai, una constitucion creèt una « democracia populara ». Lo mes seguent, Benes moriguèt e foguèt remplaçat per Gottwald. Nomèt Antonín Zápotocky, l'organizator dei grèvas de febrier, coma cap dau govèrn marcant la fin de l'instauracion dau regime comunista.
En 1951, per de rasons mau conegudas, lo PC subiguèt una purga qu'eliminèt plusors caps istorics coma Rudolf Slansky (secretari dau Partit dempuei 1945), Vladimir Clementis (ministre deis Afaires Estrangiers en 1948-1950), Gustav Husák (ancian cap dau PC d'Eslovaquia) ò Artur London. Gottwald moriguèt en 1953 e Zápotocky en 1957. Foguèron remplaçats per Antonín Novotny. Durant aqueu periòde, lo regime demorèt d'inspiracion estaliana mai lei progrès economics li permetèron de se mantenir en plaça.
Aquò cambièt dins leis annadas 1960 quand l'economica checoslovaca conoguèt un periòde d'estanhacion. En 1963, Novotny foguèt obligat d'adoptar una politica pus duberta (reabilitacion de Slansky, liberacion de l'arquevesque de Praga, condamnacion dau culte de la personalitat... etc.). A la fin dau decenni, la situacion economica se melhorèt tornarmai e lo nivèu de vida checoslovac èra entre lei pus importants dau blòt de l'Èst. Dins aquò, de criticas duras emergiguèron au sen dau Partit còntra Novotny que deguèt laissar lo poder en genier de 1968.
Foguèt remplaçat per Alexander Dubcek, premier secretari dau PC eslovac, qu'adoptèt un programa fòrça reformator. En particular, voliá adoptar un « camin checoslovac vèrs lo socialisme ». Tre sa formulacion, aquelei decisions se turtèron ai criticas puei ai pressions de l'URSS e deis autrei país dau blòt orientau. Dubcek i resistiguèt entraïnant l'invasion de Checoslovaquia per lei tropas dau Pacte de Varsòvia lo 20 de julhet. Impausèron una « normalizacion » e cridèron Gustav Husák per dirigir lo país e purgar lo Partit.
La fin dau periòde comunista[modificar | modificar la font]
Gustav Husák dominèt la vida politica checoslovaca fins a la fin deis annadas 1980. Aqueu periòde foguèt caracterizat per una estanhacion economica — mai Checoslovaquia gardèt lo segond nivèu de vida au sen dau blòt sovietic après la RDA — e un regime policier repressiu. Se turtèt a una agitacion quasi permanenta d'intellectuaus organizats a l'entorn de la « Carta 77 » que demandava la fin deis arrestacions arbitràrias e la restauracion dei libertats de pensada, d'expression... etc. Figura principala d'aqueu movement, Václav Havel foguèt arrestat en 1977, en 1979-1983 e en 1989.
A la fin deis annadas 1980, la perestroika de Mikhaïl Gorbachov aguèt pas de traduccions concrètas en Checoslovaquia. Lo regime i demorèt fòrça autoritari mai aquò empachèt lo desvolopament dei manifestacions d'ostilitat de la populacion. Afeblidas per lo declin sovietic, leis autoritats acceptèron finalament de durbir de negocacions en novembre de 1989 amb un Forum Civic organizat per Havel. Durèron gaire car lo regime comunista s'afondrèt rapidament. Tre la fin de novembre, lo PC abandonèt son ròtle au sen de la societat e Václav Havel èra elegit president lo mes seguent.
Lo partiment de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
Après la transicion de novembre-decembre de 1989, Checoslovaquia venguèt una « republica federativa chèca e eslovaca » en abriu de 1990. Sa vida politica se devesiguèt entre lo Partit Democratic Civic (ODS) de Václav Klaus, partisan d'una politica liberala, e lo Movement per una Eslovaquia Democratica (HZDS) de Vladimir Meciar, defensor de l'autonòmia eslovaca. En mai de 1992, lei dos partits ganhèron leis eleccions respectivament en Chequia e en Eslovaquia. En julhet, leis autoritats eslovacas proclamèron sa sobeiranetat entraïnant la demission de Václav Havel qu'èra favorable au mantenement de l'union. Puei, Václav Klaus e Vladimir Meciar negocièron lo partiment qu'intrèt en vigor lo 1èr de genier de 1993.
La Republica Chèca dempuei 1993[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, la Republica Chèca adoptèt una politica de liberalizacion economica e de raprochament ambé l'Occident. Václav Klaus perseguiguèt sa politica de reformas acceleradas entraïnant l'afondrament de l'economia chèca. En 1997, foguèt fòrçat de demissionar. Pasmens, lo Partit Socialista Democrata (CSSD) obtenguèt solament una majoritat relativa ais eleccions seguentas e deguèt formar una coalicion ambé l'ODS. L'economia se redreiçèt pas avans 1999 e la crisi deis annadas laissèt un sovenir prefond au sen de la populacion venguda ostila au liberalisme desbridat. Cas unic dins l'ancian blòt sovietic, lo PC Checoslovac, vengut Partit Comunista de Boèmia e Moràvia (KSCM) e que se revendica totjorn dau comunisme, contunia ansin de jogar un ròtle important dins la vida politica chèca.
En parallèl, la Republica Chèca integrèt l'OTAN en 1999 e l'Union Europèa en 2004. L'ODS, lo CSSD e lo KSCM dominan la vida politica. Pasmens, un fòrt corrent eurosceptic limita l'integracion au sen de l'UE au minimom. En particular, la Republica Chèca participa pas au mecanisme de taus de cambi europèu e l'adopcion eventuala de l'èuro es regularament repossada. De 2000 a 2008, l'economia chèca conoguèt de taus de creissença importants (superiors a + 6%/an) avans de conóisser un afondrament brutau en 2008-2010. Dempuei aquela data, conoís un periòde d'estanhacion.
Politica[modificar | modificar la font]
Chequia es una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, es elegit per un periòde de cinc ans, amb solament una possibilitat de reeleccion. L'executiu es dirigit pel primièr ministre, Bohuslav Sobotka dempuèi lo 17 de genièr de 2014.
Lo Parlament a doas cambras: la Cambra dels Deputats (amb 200 membres) e lo Senat (Senát), amb 81 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Regions[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Regions de la Republica Chèca
Las tres grandas regions istoricas de Chequia son Boèmia a l'oèst, Moràvia a l'èst e Silèsia al nòrd-èst.
Chequia es devesida en 13 regions administrativas (kraje, al singular kraj) e una ciutat capitala (hlavní město - marcada per *) :
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Republica Chèca.
Cultura[modificar | modificar la font]
Aquel país, malgrat la siá mesura relativament pichona, a vist nàisser d'importants escrivans coma Milan Kundera, Franz Kafka (qu'escriviá en alemand), Jaroslav Hašek, Karel Čapek, Václav Havel, Bohumil Hrabal o Jaroslav Velinský, e de compositors coma Bedřich Smetana, Antonín Dvořák, Gustav Mahler, Leóš Janáček o Bohuslav Martinů.
Lo tèrme Nòu Onda Checoslovaca es estat emplegat per se far referéncia a las innovadoras primièras òbras de directors coma Miloš Forman, amb una estetica opausada a la Nòva Onda Francesa, una tematica e una filosofia fòrça ligadas a la literatura nacionala dels ans 60 e amb los faches de la Prima de Praga, qu'acabèron en impausant una fòrta censura sus las òbras d'aqueles realizadors.
Pendent l'èra comunista, e l'existéncia de l'estat checoslovac doas pelliculas fachas dins aquel país ganhèron l' Oscar a la melhora pellicula de parlar pas anglés: La botiga de la carrièra granda (Obchod la korze) de Ján Kadár e Elmar Klos, e de Trens rigorosament susvelhats (Ostře sledované vlaky, basat en lo roman omonim de l'escrivan Bohumil Hrabal) de Jiří Menzel. En los darrièrs ans, una autra pellicula a obtengut lo prèmi, Kolya del director Jan Svěrák.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby031309.doc
- ↑ Pasmens, en causa de l'invasion otomana d'Ongria, poguèt ocupar solament un tèrç dau Reiaume d'Ongria.
- ↑ Lei Prussians pilhèron pasmens la vila en 1744.