text:
Lo Princilhon
Lo Princilhon (var. Lo Prinçòt, Eth petit prínce, en francés : le petit prince) es un conte escrich per Antoine de Saint-Exupéry . Publicat en francés en 1943, es demèst las òbras mai reviradas al monde.
Somari
Un conte per pichons o un breviari per adultes ?[modificar | modificar la font]
Emai s'es un libre cortet que conta las fachas e los rescontres d'un pichon, aquel libre conten tanben una concepcion simbolica de la vida.
Reviradas[modificar | modificar la font]
Se compta pas mai lo nombre de reviradas o adaptacions del libre dins d'autras lengas. De sites especializats[1] ne donan mai de 180.
Versions occitanas[modificar | modificar la font]
Existís ja un fum d'adaptacions en occitan :
- en gascon, Lo prinçòt revirat per Pèire Morà, Princi Negre, 1995, ISBN 2-905007-22-2
A! prinçòt, atau qu'èi comprés, chic a chic, la toa vitòta adirosa. Longtemps qu'avèvas avut sonque la doçor deus sós-cocs com distraccion. Qu'èi aprés aqueth detalh navèth, lo qüatau jorn au matin, lavetz que'm disèva: Qu'aimi plan los sós-cocs.
- en gascon aranés, Eth petit prince revirat per Verònica Barés, Entuarea, 2005
Ah! petit prince, atau comprení, pòga pòc, era tua petita vida melancolica. En molt de temps non auies agut per distracion qu'era doçor deth solei quan se cògue... Sabí aguest nau detalh, eth quatau dia ath maitin, quan me diguís: M'agrade veir quan eth solei se cògue.
- en lemosin, Lo prinçonet revirat per Paul Rainal, Tintenfass, 2011, ISBN 978-3-943052-03-9
- en lengadocian, Lo princilhon revirat per Jòrdi Blanc, Vent Terral, 1994, ISBN 2-85927-070-1
Aquí lo meu secrèt. Es plan simple : òm i vei fin pas qu'amb lo còr. Çò pus essencial es pas visible amb los uèlhs.
- en provençal rodanenc e en grafia mistralenca, Lou pichot prince revirat per Andrieu Ariés, Edisud, 1995, ISBN 2-85744-823-6
Ah! Pichot prince, pau à cha pau, ansin coumprenguère ta pichoto vido malancòni. Long tèms pèr te gara dóu languitòri aviés agu que la douçour di soulèu tremount. Sachère acò de nòu, lou de matin dóu quatren jour quand me diguères: M'agradon forço li soulèu tremount.
- en provençal rodanenc e en grafia mistralenca, Lou princihoun revirat per Peireto Berengier, Tintenfass, 2011, ISBN 978-3-937467-91-7
- en provençal niçard e en grafia mistralenca, Lou pichin prince revirat per Albèrt Rosso, Princi Negre, 2002 e 2007, ISBN 2-84618-064-4
- en vivaroalpenc, dins una grafia locala, Ël pchi prinsë revirat per Giovanna Jayme, Wesak Edicions, 2001, ISBN 88-87719-01-2
I tanben doas versions catalanas :
- en catalan, El petit príncep revirat per Joan Xancó, Estela Laia, 1967, puis Emecé, 1991, 1998, ISBN 84-7888-035-6
- autra revirada d'Anna e Enric Casassas, Emecé, 1998 e 2001, ISBN 84-7596-594-6
- en valencian, El príncep xiquet revirat per Jaume Arabí, Entuarea, 2007, ISBN 978-84-611-6397-7
Seguidas[modificar | modificar la font]
Lo poèta argentin Alejandro Roemmers a escricha en 2000 una seguida amb l'acòrdi dels fraires d'Agay, rèire-nebots de Sant Exupéri. El regreso del joven principe (lo retorn del princilhon), es publicat sonque en Argentina, que los eiretièrs francés an rebufat tota idèa de publicacion francesa abans la caiguda de l'òbra originala dins lo maine public (2033). L'edicion de 2000 es un tiratge privat de 2000 exemplairs mandats al amics de l'autor e a d'escòlas publicas. Aquela seguida presenta un prince adolescent que descobris l'univèrs dels adultes.[2]
En 1997, Jean-Pierre Davidts publiquèt en francés Le petit prince retrouvé (Montréal : Les Intouchables).


c: text/html

text:
Alphonse Milne-Edwards
Alphonse Milne-Edwards es un zoologista francés, nascut lo 13 d'octobre de 1835 a París e mòrt lo 21 d'abril de 1900 a París.
Obtenguèt son títol de doctor en medecina en 1859 e venguèt, en 1865, professor a l'escòla de farmacia.
Conduguèt, en 1881, una mission d'exploracion scientifica del golf de Gasconha. La perlongarà mai tard a las Canàrias, a las illas del Cap Verd e als Açòres. Aqueles trabalhs seràn recompensats per la medalha d'aur de la Royal Geographical Society.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paradòxa de Fermi
La paradòxa de Fermi es una paradòxa de fisica que fa emergir la contradiccion entre la possibilitat qu'agan aparegut un grand nombre de civilizacions tecnologicament avançadas dins l'univèrs e lo fach constatat que sonque coneissèm la civilizacion de la Tèrra.
L'edat de l'univèrs e lo grand nombre d'estelas sonque dins la galaxia nòstra, combinat amb l'equacion de Drake per estimar lo nombre de civilizacions extraterrèstras amb que eventualament nos poirem metre en contacte, semblan d'implicar que la vida extraterrèstra intelligenta seriá pas estada fòrça rara. Alara, s'existisson un grand nombre de civilizacions extraterrèstras, perqué n'avèm pas cap de pròva, amb las sondas, las naus espacialas o las transmissions de ràdio? Lo fisician Enrico Fermi se demandava «Ont son, doncas?». La paradòxa se pòt formular mai precisament atal:
- « La cresença que l'univèrs conten fòrça civilizacions tecnologicament avançadas, combinada amb la nòstra manca de pròvas eissida de l'observacion per piejar aquela idèa, es inconsistent. O ben la premissa es incorrecta (e, alara, la vida intelligenta es fòrça mai rara que o cresèm) o ben las observacions actualas son incomplètas (simplement encara los avèm pas detectats) o ben los nòstres metòdes de recèrca son incorrèctes (cercam pas amb los indicadors corrèctes). »
Aqueles que creson que la manca d'una pròva clara es un argument conclusiu per la non existéncia de civilizacions extraterrèstras avançadas a una distància de la Tèrra que permet la comunicacion, se referisson a aquela manca de pròva coma lo principi de Fermi. Sociologicament es interessant de soslinhar que la formulacion de la paradòxa emergiguèt dins una epòca que Fermi trabalhava sul Projècte Manhattan, que sa finalitat èra lo desvolopament de la bomba atomica. La responsa de Fermi a la paradòxa es que tota civilizacion avançada desvolopa, amb la seuna tecnologia, lo potencial de s'exterminar ela meteissa, alara considerava que veniá dins l'actualitat a son epòca. Lo fach se tròba pas d'autras civilizacions extraterrèstras implicava per el un destin tragic per l'umanitat.


text:
Saint-Aubin-sur-Gaillon
Saint-Aubin-sur-Gaillon en normand (Saint-Aubin-sur-Gaillon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin-sus-Gaillon a situat al Sud de Gaillon, sus la rota de Évreux a las Andelys.
Saint-Aubin-sur-Gaillon est situé au Sud de Gaillon, sur la route d'Évreux aux Andelys.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin possedís traces archéologiques gallo-romaines : thermes e fana.
Saint-Aubin possède des traces archéologiques gallo-romaines : thermes et fana.


text:
Estèr
En quimia, los estèrs son de compausats organics qu'un grop organic (simbolizat per R' dins aqueste article) i remplaça un atòm d'idrogèn (o mai d'un) dins un acid oxigenat. Un acid oxigenat es un acid qu'a de moleculas possedissent un grop idroxil (–OH) que l'idrogèn (H) se i pòt dissociar coma un ion proton (H+). Los estèrs pus comuns son los estèrs carboxilats, ont l'acid es un acid carboxilic. Per exemple, se l'acid es l'acid acetic, l'estèr es apelat acetat. Los estèrs pòdon tanben èsser formats d'acids inorganics; per exemple, lo dimetil sulfat, es un estèr, de còps tanben dich « acid sulfuric, dimetil ester ». En bioquimia es lo produch de la reaccion entre los acids grasses e los alcòls. Dins la formacion d'estèrs, cada radical -OH (grop idroxil) del radical de l'alcòl se substituís per la cadena -COO de l'acid gras. L'H del grop carboxil se combina amb l'OH substituit en formant d'aiga. En quimia organica e bioquimica, los estèrs son un grop foncional compausat d'un radical organic jonch al residú de quin acid que siá oxigenat, organic o inorganic. Los estèrs mai comunament trobats dins la natura son los grasses, que son estèrs de glicerina e d'acids grasses (acid oleïc, acid estearic, etc.). Principalament resultan de la condensacion d'un acid carboxilic e un alcòl. Lo procès s'apèla esterificacion:


text:
Privàs
Privàs (Privas en francés) es una comuna d'Occitània, en Vivarés (en Bas Vivarés, segon la classificacion de Frederic Zégierman[1]), istoricament en Lengadòc, prefectura dau departament d'Ardecha, dins la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Tortona ( Itàlia)
- Weilborg ( Alemanha)
- Wetherby ( Reialme Unit)
- Zevenaar ( Païses Basses)
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo parlar de Privàs es de vivaroaupenc, e non pas de lengadocian bas-vivarés.


text:
Institut d'Estudis Politics d'Ais de Provença
L'Institut d'estudis politics de Ais de Provença (Institut d'études politiques d'Aix-en-Provence) es una granda escòla francesa, localizada dins la vila de Ais de Provença. Foguèt fondada en 1956 per Paul de Geouffre de la Pradelle, e a format dempuèi alavetz divèrses politics, jornalistas o professors de universitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es estat fondada jol nom d'Institut d'estudis politics de l'universitat de Ais e de Marselha. Cambiament lo sieu nom en 1969.
Divèrses professors de drech public an exercit coma de directors de l'institut. Dempuèi 2006, Christian Duval s'encarga d'aqueste papièr. Tambien Divèrsas personalitats politicas son estats escuelhudas coma de presidents de lo sieu conselh d'administracion, talas que Philippe Seguin o, a l'ora d'ara, la dirigenta del Fons Monetari Internacional Christine Lagarde[1].


text:
Carcassés (sosdialècte)
Lo carcassés es un sosdialècte del lengadocian. Es considerat coma un dels membres de l'ensems meridional (amb lo foissenc, lo donasanenc, lo narbonés) en usatge en Carcassés, Bas Rasés e Lauragués. Èra apelat parlar central per Loís Alibèrt, mas sa centralitat es relativa a l'ensems occitanocatalan. Pèire Bèc, dins son Manuel pratique d'occitan moderne, faguèt servir carcassés.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Fonetica[modificar | modificar la font]
- La prononciacion de -u- es generalament [y].
- Lo trigraf -iss- i es [jʃ]. ex : daissa-bòt[dajʃɔ'bɔt]
- La prononciacion [m] de -m finala de substantius. ex : 'fum' [fym].
Morfologia[modificar | modificar la font]
- S'i utiliza l'article definit masculin le (les al plural) coma en tolosenc.
- La conjugason del vèrb èsser se fa sens s- iniciala dins gaireben tota la conjugason del present de l'indicatiu (manca la primièra e darrièra persona): som, ès, es, èm, ètz e son.
Escotar lo parlar carcassés : parabòla de l'enfant prodig de Gramasia, de l'atlàs lingüistic del lengadòc.
- Transcripcion de l'extrait :
"Un òme aviá que dos gojats. Le pus jove diguèc a son paire : es temps que siásque mon mèstre, e qu'age d'argent, cal que pòsque me'n anar, e que vege de país, partatjatz vòstre ben, e donatz-me çò que me reven. ò mon filh, diguèc le paire, coma voldràs, ès un maissant e saràs punit, e apèi durbisquèc una tireta, partatgèc son ben e ne fasquèc dòs parts. Qualque jorn pus tard, le maissant se'n anèt del vilatge, en fasquent le conflat, e sans dire adiu a digús. Traversèc plan de raissesas, de bòsques e de ribièras. Al cap de qualque mes, devèc vendre sos abits a una vièlha femna, e se loguèc per èstre vailet, l'envoièron dins las tèrras, per gardar les ases e les biòus. Alavetz fosquèc plan malerós, agèc pas pus de lèit per dormir la nèit, ni de fòc per se calfar quand aviá freg. Aviá qualque còp talament talent, qu'aurá plan manjat aquelas fèlhas de caulet, e aquela fruta poirida que manjan les pòrcs, mès digús i donava pas res. Un soèr le ventre trulh, se daissèc tombar sur un soc, e gaitava per la finèstra les aucèls que volavan laugièrament. Apèi vegèc aparèstre dins le cèl la luna e la estelas, e se diguèc en plorant : aval l'ostal de mon paire es plen de vailets que an de pan e de vin, d'iòus e de fromatge tant que ne vòlon, pendent aquel temps, ieu morissi de talent aiçí. E ben me vau levar, anirè trobar mon paire e i dirè : fasquèri un pecat quand volguèri vos daissar, agèri grand tòrt e cal que me'n punisquetz. Ba sabi plan. M'apeletz pas mai vòstre gojat, tretatz-me coma le darnièr de vòstris vailets, fosquèri copable, mès languissiá lènc de vos."
Nòstre paire[modificar | modificar la font]
« Nòstre paire qu'ètz al cèl que vòstre nom siá santificat : que vòstre reiaume nos arribe, que vòstra volontat siá faita sus la terra coma al cèl. Donatz-nos vuèi nòstre pan de cada jorn. Perdonatz-nos nòstras ofensas, coma nosautis perdonam aquelis que nos an ofensats. Non nos daishètz pas tombar dins la tentacion mès delivratz-nos del mal. Atal siá. »
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Notes sur le sous-dialecte carcassonnais http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n326/mode/2up


text:
Mato Grosso
Mato Grosso es un estat de Brasil qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd los estats de Amazonas e Pará, a l'èst los estats de Tocantins e Goiás, al sul el Mato Grosso do Sul e a l'oèst Bolívia e l'estat de Rondônia. Sa capitala es la vila de Cuiabá.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region.
Los paires jesuistas fondèron de missions dins la region mas foguèron expulsats pels bandeirantes (explorators) originaris de São Paulo en 1680.
Aprèp la descobèrta d'aur dins la region en 1718 e la fondacion de Cuiabá en 1719, la populacion de la region comencèt d'aumentar. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passèt al domini portugués.


text:
Ormona
Las ormonas son principalament de peptids, de proteïnas o d'esteroïdes qu'en çò dels èssers vivents pluricellulars regulan e coordinan l'activitat de las cellulas. Son de messatgièrs bioquimics produsits per de glandolas endocrinas o de secrecion intèrna doncas que libèran las ormonas dins lo mitan intèrne (sang, emolimfa o saba). Agisson unicament sus un organ determinat nomenat organ cibla e sus las cellulas que son las unicas qu'an sus la membrana plasmica de receptors ormonals especifics per aquelas ormonas.


text:
Ors (mamifèr)
Los orses son de grands mamifèrs plantigrads de l'òrdre dels carnivòrs, familha dels ursids, sosfamilha dels ursinats. En Occitània es present sustot en Bearn mas pòt anar fins a Bigòrra e Lengadòc.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Atributs fisics[modificar | modificar la font]
Las caracteristicas comunas als orses son una forradura densa, una coa corta, de grandas capacitats olfactivas e d'audicion, cinc arpas non retractilas.
Los orses an un còrs grand amb los membres poderoses. Caminan gaireben coma d'umans. An de patas longas, un morre larg, e d'aurelhas redondas. Lors dents s'utilizan per la defensa e coma esplech e dependon del regim de l'ors. Lors arpas s'emplegan per esquinçar, cavar, e atrapar.
Fòrça orses de las regions nordicas « ivèrnan » en ivèrn. La temperatura de lor còrs descend relativament bas e pòdon èsser aisidament revelhats. Son de semiivernants.
La durada de vida mejana d'un ors es de 25 a 40 ans.
Abitat[modificar | modificar la font]
Los orses vivon dins d'abitats variats, dels tropics a l'Artic e dels bòsques a las banquisas.
Regim alimentari[modificar | modificar la font]
Son principalament omnivòrs, mentre que cèrts ajan un regim mai especializat, coma los orses blancs. Manjan de liquèns, de rasigas, de noses, e de baias. Pòdon tanben anar a un flume o a tota autra aiga de superfícia per capturar de peisses. L'ors es una espècia mellifaga. Li agrada de manjar de mèl quand ne tròba. Los orses viatjan luènh per trobar de fonts de noiridura. Practican abitualament la caça als crepusculs.
L'ors e l'òme[modificar | modificar la font]
Qualques grandas espècias, coma l'ors blanc e lo grizzly son dangierosas pels umans, particularament dins los caires ont se son abituadas a l'òme, mas la màger part del temps, los orses son timids e son aisidament espaventats pels umans. Çaquelà defendràn feròçament lor progenitura.
Compòrtament reproductor[modificar | modificar la font]
Lo periòde de la reproduccion de l'ors es fòrt brèu. Los orses se reproduson de biais sasonièr, abitualament aprèp l'ivernacion. Los orsons venon al mond desdentats, cècs, e calves. Abitualament en orsonadas de 1 a 3, demoraràn amb la maire pendent sièis meses. D'en primièr noirits del lach maternal, començaràn de caçar amb la maire aprèp tres meses. Puèi, se desmaman.
Classificacion[modificar | modificar la font]
La sosfamilha dels Ursinats compren cinc genres; coexistisson al sen de la familha dels Ursids amb una segonda sosfamilha, los Ailurinats (sosfamilha dels pandàs):
- Genre Ursus
- Ursus arctos amb un nombre de sosespècias variable segon los autors :
- Ors brun, Ursus arctos arctos
- Grizzly, Ursus arctos horribilis
- Ors kodiak, Ursus arctos middendorffi
- Grizzly mexican, Ursus arctos nelsoni
- Ors brun de Siria Ursus arctos syriacus (Turquia e Orient Mejan)
- Ors Isabela Ursus arctos isabellinus (Imalaia)
- Ursus arctos stickeenensis
- Ors negre d'America o baribal, Ursus americanus
- Ors blanc, Ursus maritimus
- Ors negre d'Asia,(o de collar) Ursus thibetanus
- Ursus arctos amb un nombre de sosespècias variable segon los autors :
- Genre Melursus
- Ors morrut o ors jonglaire idem ors de mèl, Melursus ursinus (Ursus ursinus dins cèrtas classificacions)
- Genre Helarctos
- Ors malai o bruan o ors dels cocotièrs, Helarctos malayanus
- Ors de l'Atlàs Helarctos crowtheri o Ursus arctos crowtheri (atudat)
- Genre Tremarctos
- Ors de clucas, Tremarctos ornatus
Filogenia[modificar | modificar la font]
Dins la linhada dels orses bruns europèus se tròba per ancèstres :
- Hémycyon (atudat)
- Indarctos (atudat)
- Arctotherium (atudat)
- Ors malés
- Ursavus agrotherium (atudat)
- Ors negre american Ursus americanus
- Ursus minimus (atudat)
- Ors lippu
- Ors negre d'Asia
- Ors d'Auvèrnhe (atudat)
- Ors de las cavèrnas (atudat)
- Ors etrusc (atudat)
- Indarctos (atudat)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552367 Ursinae (en)
- Ursidés.com : Portal d'informacions suls orses
- País de l'Ors-ADET : L'ors en França, dins los Pirenèus


text:
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Engelm., 1871
Yucca brevifolia, que lo dison tanben Joshua tree o arbre de Josué, es una espècia de la familha Agavaceae, que s'encontra sonque en America del Nòrd pels Estats de Califòrnia, Arizòna, Utah, e Nevada. Confinhats principalament al Desèrt de Mojave entre 600 e 1800 m d'altitud, butan mai que mai dins la region de la Queen Valley e de la Lost Horse Valley dins lo Joshua Tree National Park que s'i pòt trapar un especimen de 13 mètres de nautor.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Los Joshua trees pòdon butar a partir d'una grana o d'un rizòma sosterranh d'un autre Joshua tree. Butan lentament : 10 a 20 cm las primièras annadas e sonque 10 cm l'an puèi. Le tronc es constituit de millierats de pichonas fibras e ten pas los traditionals anèls de creissença, çò que ne fa malaisida l'evaluacion de l'atge. Lo Yucca brevifolia es pas fòrça rustic pr'amor de son racinum superficial e de sas brancas pesugas al som, mas subreviu a la rigor del desèrt e pòt aténher 200 ans.
Un espectacle primaveral dels pus polit es lo floriment blanc dels Joshua trees. Las flors apareisson entre la fin de febrièr e d'abrial. Los Joshua trees butan pas pus après lo floriment e florisson pas cada an. Coma nombrosas plantas del desèrt, lo floriment es dependent de l'ocuréncia de las precipitacions precedentas. An de besonh d'un ivèrn freg per florir.
Après lo floriment, las flors son fecondadas pel parpalhon de yucca, que difusa lo pollèn en pondent sos uòus sus las flors. Las babas del parpalhon se noirisson de las granas de l'arbre mas ne'n daissan pron per permetre la reproduccion de l'espècia.
L'embrancament se fa mai que mai quora las extremitats son destruitas pel cusson del Yucca.
Istòria[modificar | modificar la font]
Le nom de Joshua tree foguèt balhat per un grop de mormons que traversavan lo desèrt de Mojave al mitan del sègle XIX . La forma particulara de l'arbre lor faguèt pensar a Josué mostrant, braces tenduts, la Tèrra promesa.
Galariá[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Joshua Tree National Park
- The Joshua Tree es lo títol d'un album del grop de rock U2.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Yucca brevifolia dins Flora of North America (en)
- Referéncia NCBI : Yucca brevifolia (en)
- Joshua Tree
- Data Plants


text:
Mers-les-Bains
Mers-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mars-los-Bains es una station balnéaire e de torisme de la Soma, situada sul littoral de la Mange[1], Situada près de la desbocadura de la Bresle, es-a dire just al limit entre la Picardie e la Normandie. Aquela station balnéaire, egalament labellisée dempuèi 2011 Station verda de Vacanças, possedís una plaja de galets (e de sable a marée bassa) d'aperaquí un quilomètre de longitud aital coma d'anautitas falaises de craie. De la nautor d'aquelas darrièras, près de l'estatua de La nòstra-Madama, se dégage un vast panorama (accessible a pè en transeünt davant la glèisa o en veitura pel scenari en seguent la direccion de Blengues) d'ont es possibla de veire la mar, la vila vesina del Tréport, lo sieu pòrt de plaisance e de comèrci, la vila d'Agut amb sustot lo sieu castèl e la siá collégiale, de contunh al nòrd de percebre Ault e lo hâble éponyme, en direccion de la Baia de Soma. Per temps clar, la còsta picarde se descobrís a l'orizont fins al Marquenterre. Tot près de Mars e sus lo sieu territòri se tròba lo Bòsc de Rompval, bòsc maritim d'ara endavant proprietat del Conservatoire del Littoral e pas dobèrt al public, de contunh lo Bòsc de Cise, #qu'a ligat a la municipalitat de Ault, superbe bòsc residencial #que dona sus la mar.
Amb Agut e Lo Tréport, Mars fachas part intégrante d'una entité géographique dicha Tres vilas sœurs, d'en un autre luòc distants los unas dels autres d'unitat|3|km {{}} aperaquí.
Per çò qu'es del intercommunalité, Mars aperten egalament a la Comunitat de municipalitats Interrégionale Bresle Maritim, collectivitat territoriala #que lo banc n'es a Agut.
- label De qualitat "Pabalhon blau d'Euròpa"
Per las quatrenas fes, la vila litorala de Mars-las-bains s'es vist atribuir, en data del 28 de mai de 2010, lo label de qualitat "Pabalhon blau d'Euròpa" pel Mestièr Francés de la Fondacion europèa d'Educacion a l'entorn (of-FEEE). La station balnéaire picarde a d'en un autre luòc aculhit en ela la #ròda# de premsa nacionala d'anóncia del palmarés, en preséncia del president Europèu Jan Eriksen.
Aquel label recompensa a las fes la station balnéaire per la qualitat de las siás aigas de baignade, #qu'an classificat en categoria A, mas tanben tot un ensems de transcorses de respècte e de proteccion mieiambientala en general.
Mers-les-Bains est une station balnéaire et de tourisme de la Somme, située sur le littoral de la Manche[2], située à proximité de l'embouchure de la Bresle, c’est-à-dire juste à la limite entre la Picardie et la Normandie. Cette station balnéaire, également labellisée depuis 2011 Station verte de Vacances, possède une plage de galets (et de sable à marée basse) d'environ un kilomètre de long ainsi que de hautes falaises de craie. Du haut de ces dernières, près de la statue de Notre-Dame, se dégage un vaste panorama (accessible à pied en passant devant l'église ou en voiture par le plateau en suivant la direction de Blengues) d'où il est possible de voir la mer, la ville voisine du Tréport, son port de plaisance et de commerce, la ville d'Eu avec notamment son château et sa collégiale, puis au nord d'apercevoir Ault et le hâble éponyme, en direction de la Baie de Somme. Par temps clair, la côte picarde se dévoile à l'horizon jusqu'au Marquenterre. Tout près de Mers et sur son territoire se trouve le Bois de Rompval, bois maritime désormais propriété du Conservatoire du Littoral et non ouvert au public, puis le Bois de Cise, qui est rattaché à la commune de Ault, superbe bois résidentiel qui donne sur la mer.
Avec Eu et Le Tréport, Mers fait partie intégrante d'une entité géographique dite des Trois villes sœurs, d'ailleurs distantes les unes des autres de 3 km environ.
Pour ce qui est de l'intercommunalité, Mers appartient également à la Communauté de communes Interrégionale Bresle Maritime, collectivité territoriale dont le siège est à Eu.
- label de qualité "Pavillon bleu d'Europe"
Pour la quatrième fois, la ville côtière de Mers-les-bains s'est vu attribuer, en date du 28 mai 2010, le label de qualité "Pavillon bleu d'Europe" par l'Office Français de la Fondation européenne d'Éducation à l'environnement (of-FEEE). La station balnéaire picarde a d'ailleurs accueilli chez elle la conférence de presse nationale d'annonce du palmarès, en présence du président Européen Jan Eriksen.
Ce label récompense à la fois la station balnéaire pour la qualité de ses eaux de baignade, qui sont classées en catégorie A, mais aussi tout un ensemble de démarches de respect et de protection de l'environnement en général.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia umana al paléolithique e al neolític confirmada (silex talhats de periòde Abbevilienne, pré-Acheuléenne de contunh acheuléenne, pigassa educada...) De contunh romaine amb un temple erigit sus la falaise en l'onor del dieu Mart.
- Qualques familhas seigneuriales, proprietàrias de tèrras, levadas sus luòcs-diches coneguts (Los Mython senhors de Froideville - #que ne demòra una superbe pèira talhada de las siás armoiries #que adorna d'ara endavant la sala del conselh municipal de la comuna -, Los Lucas senhors de Romeval (uèi Rompval, siatz una contracció de Val rot : valleuse de craie sus la Manja), las Lattaignant senhors de Blengues e los Torcy senhors de Mars) an mencionat en l'archiu. Qualques elements de los sieus blasons, arribats fins a nosautres, compausan l'actual blason oficial de la vila de Mars adoptadas en decembre 1962, represes dempuèi sul periodic municipal, los corrièrs o encara los veïculs. Elaborat a l'epòca per l'elegit Jack Lebeuf sus la basa de las armas de tres de las familhas seigneuriales las mai ancianas conegudas sul territòri de Mars, los Mython, los Torcy e los Lattaignant, lo blason se legís aital : "Écartelé als 1 e 4 "de caras a la banda d'aur", al 2 "de azur als tres coqs d'aur", al 3 " de azur a la fasce d'aur, acompanhada en cap de doas ròsas de sòus e en punta, d'un creissent del meteis". En 2001, un elegit a prepausat #que i siá apondut un lèma latin, « in litore floreo », #que se pòt tradusir per « sus la riba m'òbri » o encara « flor del littoral ». Dempuèi lo classament de la municipalitat en station balnéaire, aquel blason es d'ara endavant acompanhat d'un logo #qu'evoca la siá tèsta de mar de falaises e de villas aital coma lo sieu nòu estatut de municipalitat classificada.
- Antany Pichon vilatge de pescadors de qualques armas, la station balnéaire a conegut un essor fulgurant dempuèi 1860, sustot amb l'explosion de la mòda de las bains de mar. Mercés a la linha de camin de fèrre Apòstes-Lo Tréport (Companhiá dels camins de fèrre del Nòrd), de las familhas entièras de Parisencos facilas descobrisson los bienfaits dels bains de mar e de l'aire iodé. Mars en essent a tres oras de tren de la capitala, dels privilegiats afortunats s'ofrisson alavetz dimenjadas e de sojorns rapids. Un establiment de bains e un casino, #que d'en un autre luòc n'acabava pas cambiar de localizacion, an seguit de emblée aquel engouement per la plaja picarde; un atractiu real #que los elegits locales ne prenon rapidament consciéncia. Aqueles decidisson alavetz de lotir de Mars, #qu'ofrís un potencial immobiliari immens amb de #amples terrens a bastir. Sedusits, los rics proprietaris fan alavetz édifier la majoritat de las villas actuales de la tèsta de mar, carrièras adjacents e centri-vila. En relacion amb la tèsta de mar e las carrièras adjacents, es lo principi d'una arquitectura balnéaire tota de verticalité #qu'a retengut amb la fin de satisfar totes, amb villas a las façadas pauc #amplas mas fòrça elevadas amb balcons ouvragés e bow-windows decorades de nombrosas fantasias architecturales e en beneficiant d'una vista sus la mar. Ne centri-vila, es mai lèu l'ostal bourgeoise amb balcons en ferronneries #que prédomine. De nombroses otèls coma lo famós Otèl dels bains e de pensions de familhas veson lo jorn, la station balnéaire a lançat; dempuèi la municipalitat se @adapter en permanéncia a l'evolucion del torisme e vana la beutat e la qualitat de la siá arquitectura balnéaire. Mars #viure egalament l'epòca dels primièrs congés pagats de 1936 ne acollidor sus la siá plaja de primièras familhas d'obrièrs e de vacanciers vengut pel tren de l'estacion O Tréport-Mars.
- Pendent la Primièra Guèrra mondiala, preséncia d'un camp Anglés de entraînement de carris al luòc-dich Rompval, e subsistance a l'ora d'ara d'una fosse a carri e de la "prada als Angleses" sul luòc éponyme (part déboisée amb la fin de permetre l'evolucion dels carris condusits pels apprentis pilòts). Los angleses ofriràn un tank désarmé a la municipalitat l'an 1919 amb la fin de la mercejar de lo sieu accueil. Aquela ne farà un monument de reconeissença als aliats, mas i aurà obligat d'o suprimir qualques ans après, tant la mantenença del carri, #que patissiá la rouille del fach d'un mièg maritim salí pro corrosif, i èra vengut laboriós e problématique.
- Pendent la segonda guèrra mondiala, de nombrós Mersois e Mersoises an dintrat en la Resisténcia e an contribuit al échec de ben dels projèctes de l'ocupant Alemand. Las labors "Istòria de Mars" de Jacques Maquet (1986) o "de Mars la insoumise" de Roland Jouault (data de parution a venir) permetan de far la siá coneissença e de realizar l'importància de las siás accions.
- Présence humaine au paléolithique et au néolithique confirmée (silex taillés de période Abbevilienne, pré-Acheuléenne puis acheuléenne, hache polie...) puis romaine avec un temple érigé sur la falaise en l'honneur du dieu Mars.
- Quelques familles seigneuriales, propriétaires de terres, relevées sur des lieux-dits connus (Les Mython seigneurs de Froideville - dont il demeure une superbe pierre taillée de leurs armoiries qui orne désormais la salle du conseil municipal de la mairie -, Les Lucas seigneurs de Romeval (aujourd'hui Rompval, soit une contraction de Val rompu : valleuse de craie sur la Manche), les Lattaignant seigneurs de Blengues et les Torcy seigneurs de Mers) sont mentionnées dans les archives. Des éléments de leurs blasons, parvenus jusqu'à nous, composent l'actuel blason officiel de la ville de Mers adopté en décembre 1962, repris depuis sur le journal municipal, les courriers ou encore les véhicules. Élaboré à l'époque par l'élu Jack Lebeuf sur la base des armes de trois des familles seigneuriales les plus anciennes connues sur le territoire de Mers, les Mython, les Torcy et les Lattaignant, le blason se lit ainsi : "Écartelé aux 1 et 4 "de gueules à la bande d'or", au 2 "d'azur aux trois coqs d'or", au 3 " d'azur à la fasce d'or, accompagnée en chef de deux roses d'argent et en pointe, d'un croissant du même". En 2001, un élu a proposé qu'il y soit ajouté une devise latine, « in litore floreo », que l'on peut traduire par « sur le rivage je m'épanouis » ou encore « fleur du littoral ». Depuis le classement de la commune en station balnéaire, ce blason est désormais accompagné d'un logo qui évoque son front de mer de falaises et de villas ainsi que son nouveau statut de commune classée.
- Jadis petit village de pêcheurs de quelques âmes, la station balnéaire a connu un essor fulgurant dès 1860, notamment avec l'explosion de la mode des bains de mer. Grâce à la ligne de chemin de fer Paris-Le Tréport (Compagnie des chemins de fer du Nord), des familles entières de Parisiens aisés découvrent les bienfaits des bains de mer et de l'air iodé. Mers étant à trois heures de train de la capitale, des privilégiés fortunés s'offrent alors des week-ends et séjours rapides. Un établissement de bains et un casino, qui d'ailleurs n'en finissait pas de changer d'emplacement, ont suivi d'emblée cet engouement pour la plage picarde; un attrait réel dont les élus locaux prennent vite conscience. Ceux-ci décident alors de lotir Mers, qui offre un potentiel immobilier immense avec de larges terrains à construire. Séduits, les riches propriétaires font alors édifier la plupart des villas actuelles du front de mer, rues adjacentes et centre-ville. Concernant le front de mer et les rues adjacentes, c'est le principe d'une architecture balnéaire toute de verticalité qui est retenu afin de satisfaire tout le monde, avec des villas aux façades peu larges mais très hautes avec balcons ouvragés et bow-windows décorés de nombreuses fantaisies architecturales et bénéficiant d'une vue sur la mer. En centre-ville, c'est plutôt la maison bourgeoise avec balcons en ferronneries qui prédomine. De nombreux hôtels comme le fameux Hôtel des bains et pensions de familles voient le jour, la station balnéaire est lancée; depuis la commune s'adapte en permanence à l'évolution du tourisme et vante la beauté et la qualité de son architecture balnéaire. Mers vécut également l'époque des premiers congés payés de 1936 en accueillant sur sa plage de premières familles d'ouvriers et de vacanciers venu par le train de la gare Le Tréport-Mers.
- Durant la Première Guerre mondiale, présence d'un camp Anglais d'entraînement de chars au lieu-dit Rompval, et subsistance actuellement d'une fosse à char et de la "prairie aux Anglais" sur le site éponyme (partie déboisée afin de permettre l'évolution des chars pilotés par les apprentis pilotes). Les anglais offriront un tank désarmé à la commune en 1919 afin de la remercier de son accueil. Celle-ci en fera un monument de reconnaissance aux alliés, mais sera contrainte de le supprimer quelques années après, tant l'entretien du char, qui subissait la rouille du fait d'un milieu maritime salin assez corrosif, était devenu coûteux et problématique.
- Durant la seconde guerre mondiale, de nombreux Mersois et Mersoises sont entrés dans la Résistance et ont contribué à l'échec de bien des projets de l'occupant Allemand. Les ouvrages "Histoire de Mers" de Jacques Maquet (1986) ou "Mers l'insoumise" de Roland Jouault (date de parution à venir) permettent de faire leur connaissance et de réaliser l'importance de leurs actions.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per decrèt en Conselh d'Estat en data del 27 de febrièr de 2009, la municipalitat de Mars-los-Bains (Ordena) es oficialament classificada coma station balnéaire e coma station de torisme.
- ↑ Par décret en Conseil d'État en date du 27 février 2009, la commune de Mers-les-Bains (Somme) est officiellement classée comme station balnéaire et comme station de tourisme.


text:
Art parietau
Dins l'art preïstoric, l'expression d'art parietau (var. art parietal) designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre lei parets de baumas. Correspond a l'expression anglesa cave art e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art rupèstre, (art subre ròca o rock art) mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar).
L'article "Mea culpa d'un sceptic" publicat per lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac en 1902 contribuís à la reconeissença scientifica de l'art parietau paleolitic coma una forma d'art autentic.
Leis òbras de Las Caus, d'Altamira o de la Bauma Chauvet constituisson quauqueis exemples famós d'art parietau dau Paleolitic Superior europèu.


text:
Cussac-sur-Loire
Cussac-sur-Loire[1] (Cussac-sur-Loire en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a la cœur del departament de la Anautita-Loire, aquela municipalitat es limitrophe de la prefectura Lo Puy-en-Velay. S'estend de part e d'autra de la rota nacionala 88, ais #que connècte Lion a Tolosa. Coma lo sieu nom l'indica, la Loire flueix en aquela comuna.
Située au cœur du département de la Haute-Loire, cette commune est limitrophe de la préfecture Le Puy-en-Velay. Elle s'étale de part et d'autre de la route nationale 88, axe qui relie Lyon à Toulouse. Comme son nom l'indique, la Loire coule dans cette commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 5 de setembre de 1969 Cussac pren lo nom de Cussac sus Loire.
Le 5 septembre 1969 Cussac prend le nom de Cussac sur Loire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Cussac-sur-Loire


text:
Balma de las Domaisèlas
La Balma de las Domaisèlas se dobrís a Sent Bausèli, prèp de Gange, dins las Cevenas. Es coneguda dempuèi de tempses immemorials. En 1889, lo celèbre espeleològ Édouard-Alfred Martel la comencèt d'estudiar; la davalada èra alavetz perilhosa. Seriá dobèrta al public en 1931.
Geologia[modificar | modificar la font]
Sembla que se formèt per l'enfonzament de la massa calcària en seguida d'un aflacament per las infiltracions d'aiga.
Lo dobte subsistís quant a l'origina d'aquesta aiga: lo riu que cola uèi 300 m en aval o ben un riu sosterranh desaparegut.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Autres còps apelada Balma de las Fadas, se sonariá « Balma de las Domaisèlas » per una legenda locala:
- « Un pastre a la recèrca d'un anhèl aperdesit s'enfonzèt dins l'avenc per recobrar son ben. En l'ausissent mes sens lo poder véser, s'entrauquèt entrò a desbocar dins çò que seriá puèi batejat la « Catedrala ». Percasit per una soleta entòrca, s'esparranquèt e caiguèt al fons de la sala (60 m de tombada entre las estalactitas e estalagmitas). Embalausit pel tust, destrièt, abans de s'estavanir, un grop de joves domaisèlas, dançant e cantant al ròdol d'el. Quand despertèt, se trobava en defòra amb son anhèl. D'ara endavant, la balma foguèt tornar nomenada. »


text:
Vancouver
Vancouver (prononciacion: [vænˈkuːvər]) es una vila costièra situada al sud de la província canadenca de Colómbia Britanica. Foguèt nomenada aital après sa "descobèrta" pel capitani britanic George Vancouver, qu'exploriguèt la region cap a 1790. Lo nom Vancouver a per origina lo neerlandés "van Coevorden," que designa qualqu'un originari de Coevorden, una vila dels Païses Basses.[1]
Pus grand airal metropolitan de l'oèst de Canadà, Vancouver es tanben la tresena vila del país en populacion. Segon lo recensament de 2006, Vancouver a una populacion de mai de 578 000 abitants Sos estajants son etnicament e lingüisticament divèrses; 52% parlan pas l'anglés coma primièra lenga.
De ressècs s'establiguèron en 1867 per l'esplecha forestièra dins un airal nomenat Gastown qu'anava venir lo nuclèu a l'entorn del qual la vila creisseriá. Vancouver prenguèt l'estatut de ciutat en 1886. En 1887, lo camin de fèrre transcontinental foguèt estendut fins a la vila per aprofechar dels avantatges de son grand pòrt natural, que vendriá un ligam vital per la rota comerciala entre l'Orient, l'èst de Canadà, e Londres.


text:
1976
Aquesta pagina concernís l'an 1976 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 29 de junh - independéncia de las Seichèlas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita de la mission estatsunidenca Viking 2 a l'entorn de Mart. Lo 3 de setembre, la sonda principala larguèt un module d'atteratge que capitèt de se pausar a la superficia de la planeta. La mission estudièt en particular la composicion atmosferica e la preséncia d'una forma de vida. Foncionèt fins a 1978.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un lepton novèu dich tau per Martin Lewis Perl. Aquela particula a de proprietats similaras a aquelei de l'electron mai sa massa es aperaquí 3 500 còps pus granda. L'autor d'aquela descubèrta recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1995.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Audrey Tautou, actritz francesa
- 27 de setembre - Francesco Totti, fotbolaire italian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Howlin' Wolf, musician american (n.1910)
- 12 de genièr - Agatha Christie, escrivana anglesa (n.1890)
- 1 de febrièr - Werner Heisenberg, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (n.1901)
- 1 de febrièr - George Whipple, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1878)
- 1 d'abril - Max Ernst, pintor surrealista alemand (n. 1891)
- 17 d'abril - Henrik Dam, mètge danés, Prèmi Nobel (n.1895)
- 26 de mai - Martin Heidegger, filosòf alemand (n.1889)
- 22 d'agost - Juscelino Kubitschek de Oliveira, president de Brasil (n.1902)
- 26 de setembre - Lavoslav Ružička, quimista croat, Prèmi Nobel (n.1887)
- 6 de decembre - João Goulart, president de Brasil (n.1918)


text:
Johannes Gutenberg
Johannes Gutenberg qu'èra un orfevre deu Sant Empèri Roman Germanic qui desvolopè la tecnica de l'estamparia en bèth causir un aligatge per hargoar letras de metau mobilas qui's podèvan estruçar dehens caishas de husta e atau poder har un gran nombre de copias de medishas paginas, abans de las poder tornar arrengar per ne d'autas.
Lo purmèr libe de gran edom estampat per Gutenberg que ho la Bíblia (la Vulgata, en latin) de Gutenberg; de 1442.
Gustenberg que desvolopè la soa invencion dab lo sustien financièr deu banquièr Johann Fust ; a maugrat de la soa escaduda, gutemberg que ho roeinat e que ho sauvat deu praubèr peu bisbe de Mayence, Adòlf II de Nassau.


text:
Eqüator terrèstre
En geografia, l'eqüator es un parallèl, una linha imaginària traçada a l'entorn d'una planeta, a mièja distància dels pòls. L'eqüator marca la separacion entre l'emisfèri nòrd e l'emisfèri sud. La latitud de l'eqüator es zèro gra per definicion.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Eqüator terrèstre
- 3 Bombament eqüatorial
- 4 Basas espacialas
- 5 Eqüator celèst
- 6 Passatge de la linha
- 7 Vejatz tanben
Definicion[modificar | modificar la font]
L'eqüator es l'interseccion de la superfícia d'un objècte celèst amb lo plan perpendicular a son axe de rotacion e contenent son baricentre.
Dins lo cas d'un objècte de forma gaireben esferica, coma la Tèrra, es una linha imaginària eqüidistanta de son pòl Nòrd e de son pòl Sud.
Eqüator terrèstre[modificar | modificar la font]
Geodesia[modificar | modificar la font]
La latitud de l'eqüator es egala a 0°. Sa longor es de gaireben 40 075 km. La distància amb los dos pòls terrèstres es de gaireben 10 002 km.
La posicion exacta de l'eqüator es pas fixa. Lo plan eqüatorial se definís coma perpendicular a l'axe de rotacion de la Tèrra. S'aquel axe es mai o mens estable, pr'aquò sa posicion muda dins lo temps, modificant del meteis còp aquela de l'eqüator, aquò d'un biais fòrça feble.
Longor[modificar | modificar la font]
L'eqüator terrèstre es modelizat d'un biais exacte dins dos sistèmas estandard jos la forma d'un cercle de rai tenent un nombre entièr de mètres. En 1976, l'Union Astronomica Internacionala estandardizèt aquel rai a 6 378 140 m, valor dempuèi afinada a 6 378 137 m per l'Union Geodesica e Geofisica Internacionala e adoptada pel sistèma geodesic WGS 84. Dins aqueles modèls, la longor de l'eqüator es, per definicion, egala a 2π lo còp de la longor d'aquel rai, siá 40 065 035,535 m dins lo primièr cas e 40 065 016,686 m dins lo segond (en arredondissent al pus pròche millimètre).
Efèctes astronomics[modificar | modificar la font]
Dins una annada, lo Solelh passa dirèctament al zenit de l'eqüator dos còps, al moment dels equinòccis de març e de setembre. Los luòcs situats sus l'Equator coneisson las sortidas e los falits del solelh mai rapids del monde. Son tanben los luòcs del glòbe ont lo Solelh se desplaça dirèctament del zenit al nadir, e lo contrari. En teoria, coneisson una durada de jorn e de nuèit de dotze oras tota l'annada. Pr'aquò, pr'amor de la refraccion atmosferica e de la talha del solelh, aquelas duradas vàrian de qualques minutas.
Los oraris de sortida e de falit del solelh a l'eqüator seguisson pas las variacions encontradas jos las latituds pus temperadas : venon de mai en mai lèu de mièg febrièr a mièg març, venon pus tardius entre mièg març e mièg julhet abans de tornar mai en mai lèu fins al començament de novembre ; dempuèi venon de mai en mai tard fins a mièg febrièr. Pasmens aquelas variacions despassan pas mièja ora.
La nuèit, totas las estelas travèrsan lo cèl d'Èst en Oèst, traçant un semicercle centrat al punt pus al Sud o pus al Nòrd de l'orizont.
Clima[modificar | modificar la font]
Entre l'equinòcci de prima e aquel d'automne, las latituds al nòrd del tropic del Càncer son enclinadas cap al Solelh, es doncas l'estiu dins l'emisfèri nòrd. Dins l'emisfèri sud, la situacion es inversada : las latituds al sud del tropic del Capricòrne son enclinadas cap al Solelh entre l'equinòcci d'automne e aquel de prima.
Los climas de las zònas situada a l'entorn de l'eqüator son nomenats clima eqüatorial (una sola sason umida). Lo clima tropical es aquel dels environs dels tropics ont i a doas sasons : una sason seca e una sason umida. Pr'aquò, los climas càmbian en foncion de fòrça factors coma l'altitud e la proximitat d'una espandida d'aiga (ocean).
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Sus Tèrra, l'eqüator copa principalament los oceans, sols 20% gaireben de sa longor es situat sus de tèrras emergadas.
Lo punt pus elevat situat sus l'eqüator es situat sus lo costat sud del volcan Cayambe, en Eqüator, a 4690 m (00° 00′ 00″ N 77° 59′ 31″ O / 0.00000, -77.99194). Aquel punt es l'unic situat en dessús de l'altitud necessari per las nèus eternalas dins aquela latitud, es lo sol luòc de l'eqüator ont la nèu existís al sòl tota l'annada.
Los païses traversats par l'eqüator son, en començant de 0° de longitud, los seguents :
Africa[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa sèt païses africans :
- São Tomé e Príncipe : l'eqüator travèrsa l'illa de Rolas, un illòt situat a 5 km al sud de l'illa de São Tomé[1].
- Gabon
- La Republica de Còngo
- La Republica Democratica de Còngo
- Oganda
- Kenya
- Somalia
Asia[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa un sol país asiatic, Indonesia :
- Las Illas Batu[2] :
- Sumatra
- Lingga[3]
- Bornèo
- Sulawesi
- Dins l'archipèla de las Molucas del Nòrd :
- Waigeo, al nòrd de la Papoa Occidentala [4]
Oceania[modificar | modificar la font]
Pas cap de tèrra es traversada par l'eqüator en Oceania.
America del Sud[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa tres païses sud-americans :
- Eqüator :
- Las Illas Galapagos
- Eqüator, lo país continental, a 20 km al nòrd de sa capitala Quito
- Colómbia
- Brasil
Monuments[modificar | modificar la font]
Lo passatge de l'eqüator es commemorat per divèrses monuments sus la planeta :
- sus l'Ilhéu das Rolas, São Tomé e Príncipe, i a sul sòl una mosaïca representant una carta del monde ;
- en Indonesia, a Pontianak,illa de Bornèo,
- en Eqüator, la Mitad del Mundo es situada aperaquí vint quilomètres al nòrd de Quito ;
- en Brasil, lo Marco Zero a Macapá.
-
Indicatiu del passatge de l'eqüator sus l'illòt Ilhéu das Rolas, São Tomé e Príncipe.
-
-
Mitad del Mundo, San Antonio de Pichincha, Eqüator.
-
Bombament eqüatorial[modificar | modificar la font]
La rotacion d'un objècte celèst sus el meteis indutz una deformacion de sa forma que tendriá pas se virava pas. Atal, un objècte esferic (una planeta, per exemple) se deforma en un ellipsoïde, amb un bombament al nivèl de son eqüator.
La Tèrra es modelizada d'un biais estandard per una esfèra aplatida de 0,336% lo long de l'axe. En consequéncia, l'équateur es 0,16% pus long qu'un meridian. Dins l'estandard WGS 84, la longor d'un meridian (jos la forma d'un grand cercle) es de 40 007 862,917 m, contra 40 075 016,686 m per l'eqüator, siá una diferéncia de 67 153,769 m, gaireben 67,154 km.
Basas espacialas[modificar | modificar la font]
La velocitat de rotacion d'un punt a la superfícia de la Tèrra es maximala a l'eqüator (gaireben 465 m/s), çò que rend aquela zòna economica interessanta pel lançament de cargas utilas espacialas. Tres sites de lançament se tròban particularament pròche de l'eqüator: lo centre de lançament d'Alcântara (latitud 2,3° S), la plataforma San Marco (2,9° S) e lo centre espacial Guaianés (5,2° N).
Eqüator celèst[modificar | modificar la font]
En astronomia, l'Eqüator celèst es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus l'esfèra celèsta.
Passatge de la linha[modificar | modificar la font]
Una fòrta anciana tradicion de la marina francesa festeja lo passatge de l'eqüator amb un bateg pagan per los que passan la linha lo primièr còp. Aquela ceremonia joiosa, es presidida per un marin desguisat en Neptun, assistits per tritons, naïadas, etc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams internes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Carta de São Tomé-et-Príncipe, Departament d'Estat american (1991) [1]
- ↑ Indonesia 1/250 000, Series T503 - SA 47-2, U.S. Army Map Service (1954) [2]
- ↑ Indonesia 1/250 000, Series T503 - SA 48-2, U.S. Army Map Service (1954) [3]
- ↑ New Guinea 1:250,000, Series T504 - NA 52-16, U.S. Army Map Service (1954) [4]


text:
Operon
Un operon qu'ei un ensemble de gèns estructuraus regulats per ua medisha sequéncia de regulacion (promotor e operator).
Istoricament lo purmèr operon estudiat que ho l'operon lac.
L'operon que's compausa de :
- Un promotor : qu'ei ua sequéncia situada abans los gèns estructuraus e qui ei reconeguda per l'ARN polimerasa.
- Un operator on e's fixa la proteina regulatriz.
- Un gèn regulator qui còda per la proteina regulatriz.
- Lo(s) gèn(s) estructurau(s) qui còdan per (los) polipeptid(s) (generaument enzim(s)).


text:
Pavo cristatus
Lo pavon blau (Pavo cristatus) es un ausèl gallifòrme de la familha dels Fasianidats.
Es un ausèl originari d'Asia (principalament d'Índia e d'Sri Lanka). Es conegut per sas colors brilhantas e sa coa magnifica que pòt desplegar en ròda. Seriá estat raportat d'Asia vèrs Grècia al sègle IV abans nòtra èra per Alexandre lo Grand e s'es lèu espandit dins tota Euròpa tant sa beutat suscitava l'admiracion.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo mascle mesura de 90 cm a 1,10 m sens sa coa, atenhent 3 m en tot. La femèla mesura 86 cm. Lo pavon es espandit coma ausèl domestic dins los parcs e jardins d'aglomeracion dins una granda partida del mond en rason de sas belaròias majestosas. Es aisidament reconeissible a son plumatge, sa tufa e sa traïna.
Colors del plumatge[modificar | modificar la font]
Existisson tres espècias principalas de pavons. La mai espandida es lo pavon blau (veire fòto), lo mascle a un cap e un còl blau brilhant e de bèlas plumas verdas e brunas dins sa traïna alara que lo còs entièr de la femèla es gris e blanc, amb un cap blanc. L'autra espècia principala es lo pavon blanc o pavon albin (qu’es en fach pas albin, mas puslèu leucistic) que son còs entièr es blanc. La traïna blanca supèrba del mascle revèrta la traïna d'una rauba de nòvia. Enfin, la tresena espècia es apelada pavon arlequin o mirgalhat ; es eissida del crosament d'un pavon blau e d'un blanc.
Abitat[modificar | modificar la font]
A l'estat salvatge, viu dins los bòsques e las selvas. En Euròpa, es sustot espandit dins los parcs e los jardins grands.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Manja de granas, cerealas, flors, baias, e insèctes.
Crit[modificar | modificar la font]
Lo mascle a un crit fòrça reconeissible qu'es sovent associat, çò los francofòns, al pichon nom Léon.
Compòrtament[modificar | modificar la font]
En defòra de la sason dels nis, los pavons vivon en gropes pichons d'un mascle per fins a 5 femèlas. Manjan lèu lo matin o al luscre e passan la jornada dins l'ombra. Pendent la sason dels nis, lo mascle parada. Fa plan de bruch e seguís de femèlas.
Fòtos[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Argos Panoptès, pastor de la mitologia grèca que sos cent uèlhs foguèron semenats per Era sus la coa del pavon.


text:
Gordian II
Gordian II (vèrs 192 - 12 d'abriu de 238) foguèt un coemperaire roman que reinèt ambé son paire Gordian Ièr au començament de 238 durant l'Anarquiá militara romana dau sègle III. Ajudèt la revòuta de son paire còntra Maximin Ièr dins lei províncias africanas e la conquista de Cartage. Après l'eleccion de Gordian Ièr coma emperaire per lo Senat, Gordian II foguèt nomat coemperaire per son paire. Pasmens, lei dos òmes deguèron rapidament faciar l'ofensiva d'una armada fidèla a l'emperaire Maximin Ièr e Gordian II foguèt tuat durant lei combats.


text:
Bureau of Indian Affairs
Lo Burèu dels Afars Indians foguèt creat en 1819 e es una oficina de l'Interior Department. Sa tòca es d'evitar l'extincion dels amerindians. A una division de dètz zonas:
- Minneapolis, pels amerindians de Minnesòta, Wisconsin, Michigan e la resèrva de Tama (Iowa)
- Aberdeen, per las doas Dakota (Dakota del Nòrd e Dakota del Sud) e Nebraska
- Billings, per Wyoming e Montana.
- Muskoge, per las Cinc Tribús Civilizadas d'Oklahoma (creek, choctaw, chickasaw, cherokee e seminola)
- Anadarko, per las autras tribús d'Oklahoma, Kansas e los choctaw de Mississipí.
- Alburquerque, pels indians de Nòu Mexic (apache, navaho e pueblo).
- Phoenix, pels d'Arizòna, Utah e Nevada, levat dels navaho.
- Sacramento, pels indians de Califòrnia.
- Portlandper pels indians de Washington, Oregon e Idaho
- Juneau pels indians inuit d'Alaska
- Washington DC pels indians de l'Est de Mississippí, coma los seminola de Florida e l'Easter Band Cherokee de Carolina del Nòrd.
I a de tribús que dependon pas del BIA, siquenon dels Estats ont demòran, coma los tigua d'El Paso, adscriches a l'Estat de Tèxas, e las tribús de la Confederacion Iroquesa, que dependon de l'estat de Nòva York.
Las zonas foncionan coma intercessors entre l'indian e la BIA, mas sovent i manca la cooperacion e l'argent. Cada zona se dividís en agéncias, una per cada granda tribú, e las pichòtas s'amasson en una generala, coma l'Agéncia Everret pels Puget Sound Salish. L'agéncia s'encarga de distribuir las racions, nomenar d'interlocutors e la policia indigèna, e de provesir totes los servicis levat los medicals.


text:
774
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 774 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A la prima, organizacion d'una campanha novèla còntra lo Khanat Bulgar per Constantin V. Coma per lei campanhas de 760, 763 e 766, una ataca terrèstra completada per una ataca navala foguèron organizadas. Lei Bulgars demandèron la patz avans lo començament de la campanha, ço que foguèt acceptat per l'emperaire. Pasmens, Constantin gardèt sa cavalariá mobilizada dins la region. Ansin, en setembre, quand lei Bulgars assaièron de desportar de populacions eslavas favorables a l'Empèri, aquelei fòrças intrèron dins lo khanat e esquichèron totalament l'armada bulgara.


text:
Jersei
Jersey (oficialament Bailiwick of Jersey; en francés Bailliage de Jersey) es una de las illas Normandas, dependéncia de la corona britanica. Le bailiatge de Jersey comprend l’illa de Jersey, e los escuèlhs Écréhou e Minquiers[1] e qualques autres illons inabitats.
Coma las autras illas normandas, Jersey est una dependéncia de la Corona britanica representada per un lòctenent governador. Los sobeirans britanics i regnan coma ducs de Normandia.
- fa pas partit del Reialme Unit mas ne depend per sos afars exteriors (defensa e representacion diplomatica - pasmens, lo governament de Jersey manten una representacion permanenta a Caen).
- fa pas partit de l’Union Europèa mas i es associada.
Es dirigida per un baile, segondat per un parlament, los Estats de Jersey (51 membres elegits). Los Estats comprenon actualament lo Baile, lo Lòctenent Governador, detz senadors, los conestables de las dotze parròquias, vint e nòu deputats, l’Avocat General e lo Procurador General. Lo Baile, nomenat per la Corona, es lo president de l’Assemblada dels Estats. Es tanben president de la Cor Reiala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Economia de Jersey.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la Cor internacionala de Justícia - decision illa dels Écréhous e Minquiers - consultat lo 6 de mai de 2008


text:
Edoard VI d'Anglatèrra
Edoard VI d'Anglatèrra (12 d'octòbre de 1537 - 6 de julhet de 1553) foguèt rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda dau 20 de febrier de 1547 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Enric VIII d'Anglatèrra (1509-1547) e assaièt de donar lo tròne Jane Grey per empachar lei rèines de sei sòrres Maria Ièra (1553-1558), qu'èra catolica e opausada a l'Anglicanisme de son paire, e Elisabeta I d'Anglatèrra (1558-1603), qu'èra oficialament catolica. Pasmens, en causa d'un complòt menat per Maria, lo rèine de Jane durèt solament quauquei jorns.
Tròp jove per dirigir dirèctament lo reiaume, son poder foguèt exercit per un Conseu de regéncia dirigit per son oncle Edoard Seymour que moriguèt 1549 puei per John Dudley de 1550 a 1553. Aqueu periòde foguèt marcat per de dificultats economicas e socialas qu'entraïnèron de revòutas. Una guèrra se debanèt tanben còntra leis Escocés mai, maugrat divèrsei succès iniciaus, s'acabèt per una retirada en causa dau còst dau conflicte e de sa generalizacion ambé l'intervencion de França. Enfin, la question religiosa conoguèt un desvolopament important durant lo rèine car Edoard èra fòrça interessat per lo subjècte. Ansin, renforcèt l'introduccion dau Protestantisme en Anglatèrra gràcias a una tièra de reformas coma l'abolicion dau celibat dei prèires o l'impausicion de l'anglés coma lenga de l'ofici.


text:
Lava
La lava es una ròca en fusion, mai o mens fluida, emesa per un volcan durant una erupcion. La lava es eissida d'un magma, resèrva de ròca en fusion situada dins l’espessor de las sisas rocassudas solidas de la planeta, sovent aquela resèrva es dita cambra magmatica.
Las lavas, quora son emesas, atenhon de temperaturas que segon sa composicion quimica varian de 700 à 1 200 °C. Se van solidificar lèu lèu per refrejament al contacte del sòl, de l’atmosfèra o de l'aiga, formant alavetz de ròcas volcanicas, coma los basalts o las riolitas.


text:
Orival (Sèina Maritima)
Orival es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Orival Es una municipalitat situada sul marge esquèrre de la Seine dintre Elbeuf e Roan.
L'essencial de la superficie de la municipalitat a representat per bòsques vallonnées (bòsc domaniale de la Londe-Rouvray).
Lo bourg de Orival es principalament entre dos ensems de plateaux "typiques" de la près de Seine, en un vallon en abocant la Seine ; mas s'estend egalament tota la longitud de la Seine en contrebas de las plateaux.
Orival est une commune située sur la rive gauche de la Seine entre Elbeuf et Rouen.
L'essentiel de la superficie de la commune est représentée par des forêts vallonnées (forêt domaniale de la Londe-Rouvray).
Le bourg d'Orival est principalement entre deux ensembles de plateaux "typiques" du bord de Seine, dans un vallon débouchant sur la Seine ; mais s'étale également tout le long de la Seine en contrebas des plateaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Orival, pòt èsser retracée per las traces antròpiques amassadas sus luòc, los documents relatius a l'istòria son escasses, mas quora son presentas permeton de verificar cèrtas ipotèsis.
L'histoire d'Orival, peut être retracée par les traces anthropiques trouvées sur place, les documents relatifs à l'histoire sont rares, mais lorsqu'ils sont présents permettent de vérifier certaines hypothèses.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
]]


text:
La Crampa a Arle
La Crampa a Arle (var. La Cambra a Arle, La Chambra a Arle) qu'ei un tablèu de Vincent van Gogh. Be n'i a 3 versions ; la purmèra que ho realizada en 1888 e qu'ei expausada uei au Musèu van Gogh a Amsterdam. Ua segonda version (expausada dehens l'Institut d'Art de Chicago que ho realizada en 1889 a la demanda deu hrair de l'artista, Theo van Gogh, per'mor la purmèra version qu'èra de restaurar. Fin finala ua tresau (expausada au Musèu d'Orsay) que ho realizada entà la sòr e la mair de Vincent van Gogh.
Quauques esbòs que hon dessenhats dens la correspondéncia de l'artista.
Aquesta òbra que representa la crampa deu pintre dens l'Ostau Jaune.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Esbòs dens ua letra a Paul Gauguin


text:
Les Houches
Les Houches en arpitan (Les Houches en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Ceutrons aurián #èsser los sieus primièrs abitants.
Los Houches S'ara una station de espòrts de ivèrn e de #èsser de reputacion internacionala (23 pistas d'esquí aupin) ; Los Houches se pas pas una station édifiée artificialment.
Les Ceutrons auraient été ses premiers habitants.
Les Houches est maintenant une station de sports d'hiver et d'été de renommée internationale (23 pistes de ski alpin) ; Les Houches n’est pas une station édifiée artificiellement.


text:
Gnòsi
La gnòsi (del grèc Yvῶσις gnōsis, "coneissença") es la coneissença esperitala intuïtiva e perfiècha, aquerida pel mejan d'una experimentacion intèrna dirècta, e que construís una compreneson transcendentala e aperceptiva. Opausa la sciéncia e la fe religiosa, consideradas coma de vias de coneissença imperfièchas.
Aquela coneissença s'obten pel mejan de l'introspeccion o la contemplacion, utilizant sovent tecnicas esperitalas de tipe mistic o d'autres preconizadas en general pels ensenhaments esoterics, fins a experimentar l'illuminacion o epifania.
Dins las culturas d'ont es originari lo tèrme (grèga e bizantina) la gnòsi definissiá la coneissença de l'infinit, lo divin o l'increat, alara que la coneissença estricta del monde finit, natural o material se menava "coneissença epistemologica".
Lo judaïsme desvolopèt la coneissença gnostica amb la cabala. Pendent los primièrs sègles del Cristianisme, apareguèron dos corrents gnostics: las escòlas conegudas amb lo nom de gnosticisme e declaradas ereticas, e encara la gnòsi mas o mens vivent de las glèisa ortodoxas orientalas. Dins l'islam, lo sofisme tanben es un corrent portant un ensenhament gnostic.


text:
Cinquena Guèrra Otomanoveneciana
La Cinquena Guèrra Otomanoveneciana o Guèrra de Creta se debanèt de 1645 a 1669. Opausèt la Republica de Venècia, sostengut per uneis estats europencs, a l'Empèri Otoman. Son enjòc èra lo contraròtle de l'illa de Creta, possession venecianas que foguèt atacada per leis Otomans. Après la capitada de son desbarcament sus l'illa, l'armada otomana la conquistèt rapidament franc dau pòrt de Candia onte la garnison veneciana resistiguèt fins a 1669 après 21 annadas de sètge. D'efècte, en causa de sa superioritat navala, Venècia capitèt d'avitalhar la vila. Pasmens, la superioritat terrèstra otomana empachèt lei Venecians de rebutar l'assaut advèrs. De mai, en causa de l'impopularitat de l'autoritat de Venècia en Creta, la populacion de l'illa foguèt pas ostila ais Otomans que poguèron s'avitalhar dirèctament dins la region maugrat son isolament a respèct dau rèsta de l'Empèri. Aquel equilibri explica la longor de la batalha que sa fin marquèt la fin de la guèrra. Creta, levat de quauquei sectors isolats, venguèt una província otomana mai Venècia obtenguèt divèrsei territòris en Dalmàcia.


text:
Lista dels presidents de Somalia
Dempuèi lo novembre de 1991, Somalia an pas mai un govèrn que siá reconegut per tot lo pòble. Après que Mohamed Siad Barre foguèt depausat, Ali Mahdi Muhammad assumiguèt lo poder, mas foguèt pas reconegut dins tot lo país. Lo 15 de junh 1995 foguèt succedit pel "senhor de la guèrra" Mohamed Farrah Aidid que governèt coma president fins a la siá mòrt, lo 1 d'agost de 1996. Lo sieu filh, Hussein Aidid governèt fins a 22 de decembre de 1997.
L'actual president reconegut internacionalament es Xasan Sheekh Maxamuud, que governa dempuèi lo 10 de setembre de 2012.


text:
Vatican
Vatican o la Ciutat de Vatican o la Santa Ses es l'Estat independent mai pichon del Mond (tant en superfícia coma en populacion). Sa superfícia es de 0,44 km². Es un enclavament dins la ciutat de Roma, en Itàlia. Vatican es lo sèti del Papa, lo cap de la Glèisa Catolica. La Ciutat de Vatican inclutz lo puèg de Vatican (Mons Vaticanus, nom d'origina precrestiana), e los Camps de Vatican, ont i a la Basilica de Sant Pèire, la Capèla Sixtina e los Musèus de Vatican. Tanben apertenon a Vatican d'autres edificis romans extèrnes a la Ciutat de Vatican.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Ròtle esperital planetari[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
1787
Aquesta pagina concernís l'an 1787 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Signatura de l'edicte de Versalhas per lo rèi Loís XVI lo 7 de novembre (enregistrament au parlament lo 29 de genier de 1788). Èra un tractat de tolerància religiosa que permetiá ai personas non catolicas (protestants e josieus) d'obtenir un estat civiu. Marquèt oficialament la fin dei persecucions religiosas organizadas per la monarquia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Revòuta d'Agha Mohammad Chah que se proclamèt chah còntra Jafar Khan.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de febrièr - José Travassos Valdez, comte de Bonfim, primièr ministre de Portugal (m. 1862)
- 18 de novembre - Louis Daguerre, inventor francés de la fotografia (m. 1851)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de mai - Leopold Mozart, compositor austriac, paire de Wolfgang Amadeus Mozart (n. 1712)


text:
Premiera Guèrra d'Ossetia
La Premiera Guèrra d'Ossetia se debanèt dau 5 de genier de 1991 au 24 de junh de 1992 entre lei fòrças de Georgia e aquelei de la region independentista d'Ossetia dau Sud, sostengudas per de volontaris rus e per la diplomàcia de Moscó. S'acabèt per una victòria osseta après la signatura d'un acòrd d'alta-au-fuòc a la seguida de negociacions menadas per Russia. Ossetia dau Sud venguèt de facto un estat independent mai aquela independéncia foguèt pas reconeguda per la comunautat internacionala.
Una segonda guèrra se debanèt en 2008, ambé la participacion dirècta de l'armada russa, quand l'armada georgiana assaièt de reconquistar la region.