text:
Dimècres, 16.5.2018 03h00
En Bretanha avèm un mot per descriure lo còr del movement revendicatiu pel breton: “ar bedig”, es a dire “lo petit monde”. Dins las malas passadas que lo movement breton èra en regression, “ar bedig” contunhèt de far viure la lenga. Imperturbablament. Sens se consirar pas de res. Una publicacion literària coma Al Liamm, gaireben l’organ oficial d’“ar bedig” (ont son anonciats los maridatges, las naissenças dins las familhas per exemple), a totjorn paregut quitament dins las passadas las mai desfavorablas. E aquò dempuèi 1945! Aqueste monde son d’eròis! S'una guèrra nucleara esclatèsse deman, qualques individús e mai que mai de familhas d’ar bedig contunharián lor rota sens se consirar pas de res. “Pel breton e per Bretanha” es lor camin de vida. De segur, i a d’empachas amb ar bedig, mas ar bedig es abans tot un brave sòcle per la lenga bretona. En mai d’aquò, ar bedig arriba totjorn de se renovelar. Las familhas de la debuta son totjorn activas (de còps que i a, se maridèron entre familhas!). Sovent, sèm arribats a la 3a o quitament 4a generacion de militants dins una mesma familha e totes los membres son actius pel breton e per Bretanha.
A l’ora d’ara, ar bedig es devengut un vertadièr petit monde tant que i a de novèlas familhas britofònas e d’estructuras de tota mena a l’entorn (escòlas, centres de léser, mèdias, sits comercials...). Un petit monde e un sector economic cap e tot tanben. Qualques entrepresas viran en breton tanben d’ara enlà.
Ieu soi, abans tot, un militant pel galò, ma lenga, e, o confèssi, pantaissi d’un “ar bedig” pel galò que constituirià lo sòcle indestructible del movement de defensa de la lenga.
De segur que i a un “ar bedig” en Occitània tanben. Alara, perqué nos poiriam pas far “crosar” los dos? Per exemple, i a força joves que van dins los centres de léser en breton e en galò chasca annada. Benlèu poiriam escambiar los centres. Los bretons anarián dins un centre en Occitània (amb d’animators britofòns o galofòns, de segur) e los joves occitans anarián en Bretanha. E perqué pas aver lo mesme sistèma amb de familhas d’acuèlh? De vilas afrairadas? E perqué pas organizar de rescontres esportius tanben? Quora los collegians de Diwan rescontran de collegians bascos (e totplen bascofòns!) per exemple, son interpelats sus lor utilizacion de la lenga.
Aver de nuclèus de locutors indestructibles, “infrancizables” es fòrça important per las nòstras lengas, mas avèm besonh de mai d’inter-nacionalisme, de personas o d’estructuras d’endacom mai que comprengan las causidas dels que vòlon viure solament en breton, en galò o en occitan, avèm besonh de mai de ligams per balhar d’ample a nòstres mondes, nòstres “ar bedig”.


c: text/html

text:
Joan Maragall i Gorina
Joan Maragall i Gorina (Barcelona, 10 d'octobre de 1860 – 20 de decembre de 1911) foguèt un poèta e escrivan catalan, figura principala dins la poesia modernista del cambiament del sègle XIX al XX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Membre de l'intellectualitat culta de la Barcelona de la Renaissença, que n'aviá eretat lo floralisme e lo retoricisme, faguèt una defensa de l'espontaneïtat e de la recèrca de la simplicitat e arribèt a desvolopar la siá "teoria de la paraula viva", que creèt escòla. Faguèt de la siá òbra poetica lo vessant literari mai conegut, se destaca plan la siá importanta produccion en pròsa, amb mai de 450 tèxtes, entre articles, ensages, discorses, semblanças biograficas e de prefacis. La siá activitat coma jornalista al Diario de Barcelona e La Veu de Catalunya foguèt un dels mejans que li permetèt projectar una opinion que generèt una importanta influéncia sociala.
Tradusiguèt Goethe, Friedrich Nietzsche e Novalis e introdusiguèt aital en Catalonha una bona part de la poesia alemanda.
En lo vessant personal, Joan Maragall foguèt un òme de raïses religiosas e una fòrta implicacion politica. Entre l'"adieu Espanha" e lo iberisme, la siá influéncia foguèt totjorn en vigor en Catalonha de manièra mai o mens visibla. Foguèt un personatge amb de contactes multiples, amb los que manteniá una vasta correspondéncia d'un interès que va mai enlà de çò purament anecdotic o biografic.
Un dels sieus felens es Pasqual Maragall i Mira, President de la Generalitat de Catalonha (2003-2006).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Trompeta baisha
La trompeta baisha qu'ei un instrument de coire mei gran e de canèr mei long que la trompeta classica modèrna. Qu'ei acordada ua octava en devath d'aquesta, sia en Ut sia en Sib. Qu'ei generaument jogada per un trombonista e dab la medisha embocadure deu trombon. Las soas particularitats fisicas, en dehòra de la soa tessitura devuda a un canèr mei long, que son las de la trompeta e lo son timbre qu'ei lo timbre d'ua trompeta, mei sec e estiglant que lo timbre deu trombon. Tanben, com la trompeta, que pòt estar provesida sia dab pistons, sia dab paletas entà poder interpretar totas las gamas cromaticas.


text:
Tropeognathus
Tropeognathus siguèc un genre de pterosaure apertenhent ara familha des Criorhynchidae que demorèc en eth cretacèu, en eth Brasil. Era longada des sues ales erá de 6.2m.
Ua clusca completa damb ua dentadura inferior e ua baisha dentadura aillada documentaren un nau pterosaure ena Formason de Santana, en Brasil. Era sua caracteristica especiau ei qu'auie ua cresta mieja redonda en eth fin deth bec. Aguesta cresta auie era forma d'ua quilha e pr'açò l'aperaren Tropeognathus (dentadura de quilha).
Ua auta cresta més cuerta e destalhant se desvolopava en eth darrièr dera clusca. Era dentadura auie 26 dents en naut e 22 en baish. Era funcion des crestes erá probadíssament hidrodinamica. Tropeognathus minjava peish. Damb era quilha deth bec cercava ena aiga pera superficie deth mar. Era clusca erá tau longa qu'auia d'éster estabilizada damb era cresta. Açò sauvava massa muscular en eth còth e tanben pes.
Tropeognathus ei luenh d'éster conegut sonque damb dus especies retipades per dus individús. Era longada des clusques erá de 63 i 67 cm. Tropeognathus robustus auie ua longada d'ales de 6.2 m e pr'açò qu'ei eth pterosaure més gran trapat ena Formacion de Santana.
Era cresta en eth fin deth bec erá ua reminiscencia dera cresta qu'auie Cryorhynchus, trapat ena Cambridge Greensand, en Anglaterra. Tanben ei suggerit que Tropeognathus auia d'éster enclausat tanben ena familha des Cryorhynchidae.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Estordidi encara pes atemptats perpetradi en París peth terrorisme islamista contra ciutadans, liures e erosi de víuer ua net de léser, dera vesia Republica Francesa, valedora des principis universaus dera libertat, era igualtat e era fraternitat, intrinsècs ara Illustracion, prenem mès consciéncia dera escalada de violéncia que patís eth món enes darrèri ans e qu’a en Síria un des sòns epicèntres mès sagnants. Ací, era dicotomia entre era seguretat e era libertat renèish de forma topica en debat public, a despièch que son dus béns de naturalesa dispariona, pr’amor que, en ua societat democratica, era seguretat, refortilhada quan era integritat fisica ei en jòc, a de vier un miei entà hèr possibla era libertat, un d’aqueri fins que la constitusís, atau coma era conservacion dera vida, coma diderie Spinoza, precursor dera modernitat illustrada e der “òme liure” guidat peth dictamen dera rason. Eth filosòf dera vida, coma l’aperarà eth parisènc Gilles Deleuze, ja vedec qu’eth “gran secrèt” des regims tiranics, coma eth der Estat Islamic neishut d’ua guèrra evitabla en Iraq, “consistís en enganhar as òmes en tot desguisar damb eth nòm de religion era pòur damb era quau se les vò sométer, coma s’aguesta luta siguesse pera sua sauvacion”. Eth (mau) usatge dera religion coma recors politic encadene ad aguesti subdits “ara opression, eth despotisme e era coercion espirituau”, enes paraules qu’emplegauen es pensadors illustradi des sègles XVII e XVIII. Atau, eth tiran e es sòns sometudi s’amassen “per òdi ara vida, peth ressentiment contra era vida”, comente Delleuze. Eth cant a Diu, hònt de vida, se convertís en un idòl de mòrt e destruccion.
(DIARI SEGRE, 27 -11-2015)


text:
Malhòrca
Malhòrca, Mallorca en catalan, es una illa de Mediterranèa, la mai granda de las illas Balearas, e per aquò es tanben nomenada la Baleara Màger (la Balear Major en catalan).
Per encausa de la fòrta demografia de la capitala, Palma, l'illa es devesida tradicionalament entre Ciutat e Part Forana. La Part Forana es la partida rurala, la tèrra situada fòra de la vila. A Malhòrca, aqueste tèrme s'utiliza per nomenar globalament totes los vilatges que son pas la capitala, Palma.
Lo gentilici es malhorquin, -na.
Denominacion[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana predominava lo nom de l'illa al plural: Mallorques. Aquel nom, tant al plural coma, mens sovent, al singular, coïncidissiá amb lo nom de la soleta ciutat. La restauracion del nom latin de Palma resolguèt l'ambigüitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
A Muleta (Sóller) e a Son Metge (Valldemossa) trobèron de rèstas d'una etapa arcaïca de la preïstòria malhorquina, que los mai vièlhs son datats de l'an 5200 abC aproximativament.
Las colonizacions protoistoricas (grècs, fenicians, cartagineses, romans) son feblas, o ben tardièras. Los balears foguèron mercenaris dels cartagineses. Aurián luchat al costat d'Annibal, lo general cartaginés qu'es gaireben arribat a las pòrtas de Roma. Los romans ensagèron de conquerir l'illa de Malhòrca a diferentas ocasions, mas los balears lor causèron de grands degalhs a las naus amb las pèiras que tiravan amb las seunas frondas, fins finala en 123 abC Quintus Caecilius Metellus, capitarà de desbarcar e sometre los balears. Los romans fondaràn las ciutats de Palma e Pollentia. A la fin d'aquest periòde lo cristianisme arribèt dins l'illa. En 425 lo pòble germanic dels Vandals bassaquèron Malhòrca e en 455 l'incorporèron a son reialme del nòrd d'Africa. En 534 lo general Apollinar annexarà las Balearas a l'Empèri Bizantin. La decadéncia bizantina en Mediterranèa Occidentala al sègle VIII daissa l'archipèla isolat.
En 903 los musulmans conquerisson Malhòrca après qualques sacatges realizats al sègle IX. En l'an 1015 Malhòrca passa jol contrarotle de la taifa de Dènia. En 1114-1115 una crosada realizada per Pisa e lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III saqueja mas ocupa pas l'illa. Çò qu'accelerarà l'incorporacion de la taifa als almoravits. En 1203 los almohades se fan amb Malhòrca. L'illa foguèt conquistada definitivament pels crestians per las tropas catalanas e aragonesas de Jaume I d'Aragon en 1229. Après la derrota definitiva d'Abú Yahya a la batalha de Portopi (1229) e la captura e execucion de Medina Mayurka (1230), la resisténcia s'acaba en 1231. Los musulmans fujon en Africa o son faches esclaus, puèi l'illa foguèt repoblada amb de catalans de Rosselhon
Orografia[modificar | modificar la font]
Malhòrca presenta doas sèrras: la Sèrra de Tramontana, amb las montanhas mai nautas, e las Sèrras de Levant, d'altitud pus modèsta.
Principals soms de la Sèrra de Tramontana:
- Puig Major (1445 m)
- Puig de Massanella (1364 m)
- Tomir (1102 m)
- Puig de l'Ofre (1090 m)
- Puig de Galatzó (1027 m)
- Serra d'Alfàbia (1069)
- Puig des Teix (1064 m)
- Tossals Verds (1028)
Principals soms de las Sèrras de Levant:
- Puig de Sant Salvador (510 m)
- Bec de Ferrutx (519 m)
- Puig de Morell (562 m)
I a tanben lo massís de Randa, amb lo Puig de Randa (543 m) e lo Puig de Galdent (420 m).


text:
Diden qu’ua dièta nauta en sau non ei bona entara santat umana. E entà demostra’c ua còla de scientifics a hèt un estudi damb arrats. An podut confirmar qu’era dièta fòrça nauta en sau provòque directaments deméncia en es arrats. Un avís entàs umans.
Eth nau estudi confirmèc qu’ua dièta nauta en sau redusís era circulacion dera sang entath cervèth e açò ei ua causa dirècta dera deméncia en es arrats. Era descobèrta da lutz sus es efèctes de minjar damb fòrça sau e donques coma se pòt lutar contra aqueri.
Aguest estudi, eth prumèr que confirmèc era connexion entre era santat deth cervèth e ua dièta nauta en sau ac demostrèc damb era reduccion neurovascular deth cervèth e es nivèus de coneishença d’aqueri animaus de laboratòri.
“Auem descobèrt qu’es arrats desvolopauen era deméncia maugrat que i auesse baisha tension ena sang – çò diguec Constantino Iadecola, der institut de Medecina Weill Cornell -. Açò siguec ua vertadièra suspresa entà nosati pr’amor qu’en es umans es efèctes negatius dera sau an estat atribuïts tostemps ara ipertension.
Ua dieta fòrça mès rica en sau
Pendent er estudi es scientifics dèren entre 4% e 8% mès de sau as arrats. Açò que representaue entre 8 a 16 còps mès sau qu’ena dièta normau des arrats. Ère un nivèu de sau semblant ath dera dièta normau damb sau des umans. Dempús 8 setmanes es cercaires utilizèren un escanèr de ressonancies magnetiques enta veder es resultats.
Es arrats patien ua reduccion dera circulacion dera sang basicaments en dus regions cerebraus, çò ei es connectades damb apréner e memoritzar. Es resultats confirmèren que i auie ua reduccion deth 28% en eth cortèx cerebrau e un 25% en er ipocamp.
Era còla descorbic tanben qu’un tipe de cellules dera sang, es cellules endoteliaus, produsien mens oxid nitric, un gas relacionat damb es venes dera sang mès dubèrtes e donques ua circulacion mès grana d’aquera.
Entà confirma’c era descobèrta es scientifics dèren un aute còp ua dièta normau as arrats pendent quate setmanes mès e trapèren qu’era circulacion dera sang en eth cervèth e es funcions endoteliaus auien tornat a nivèus normaus. Solament es arrats qu’auien auut ua dièta nauta en sau desvolopèren deméncia : arreconeishien es objèctes pejor e bastien es nins tanben pejor, ua activitat jornalièra en es arrats: utilizauen fòrça mens materiaus entà bastir es nins qu’es auti arrats e pendent fòrça mens temps.
Dempús diuèrsi experiments confirmèren e permeteren saber es mecanismes biologics que relacionauen mès sau e era deméncia. Atau, es arrats auien produsit ua adaptacion d’immunitat en tot desvolopar era creacion de mès cellules blanques ena sang. Açò arturaue era produccion d’ua proteïna aperada IL-17 que, ath son torn, èra era causa dera reduccion d’oxid nitric e de cellules endoteliaus.
Fin finau, es scientifics heren un aute experiment. Dèren ua droga entà arrestar era supression dera activitat der oxid nitric aperada inibidor Y27632.
“Era dròga provoquèc era reduccion des nivèus dera proteïna IL-17 e es arrats tornèren a auer es foncions cognitiues normaus, çò diguec Iadecola”. De mès, era naua dròga semble èster un trabalh ideau entath futur, çò avisec Giuseppe Faraco, dera madeisha còla.
“Semble èster ua bona dròga ena luta cerebrau contra es efèctes d’ua dièta nauta en sau- çò afirmèc Faraco. Poirie èster tanben ua bona medecina en malauties coma era esclerosi múltiple, era artritis reumatoïde e d’autes associades damb nivèus nauti dera proteïna IL-17”. Er estudi siguec publicat ena revista Nature Neuroscience.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Paratge, Lo movement d'Òc et d'ailleurs 2018
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Organisat per l'Agéncia Culturala Departamentala Dordonha-Peiregòrd, lo hestenau Paratge qu'ei ua iniciativa deu Conselh Departamentau de la Dordonha sostenguda peu Conselh Regionau Novèla-Aquitània. La tresau edicion se debanè deu 23 d'abriu au 4 de mai 2018 deu costat de Sarlat e Nontron.
L'equipa d'ÒCtele que passè un dia en Sarlat a la descobèrta d'aqueth eveniment qui mescla espectacles, concèrts, projeccions, talhèrs, conferéncias.
Durada : 7 min 3
Disponibla dusca lo 15/05/2019


text:
Grua (maquina)
Una grua es una maquina de levatge e de manutencion per de cargas pesucas. Aquela maquina de levatge se bastís de biais diferent segon l'utilizacion (a tèrra: grua de talhièr, Grua mobila; sus una nau ; eca)
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus tèrra[modificar | modificar la font]
La grua de talhièr se caracteriza subretot per una loga flècha en avançament, que la carga es penjada, mai sovent mejans un cable e d'un mofle (partida al tèrme de dos o quatre cables) ; aquela flècha possèda totjorn al mens un (sovent mai) gra(s) de libertat al respèste del sol, per permetre lo desplaçament de la carga dins un plan orizontal; per exemple :
- rotacion a l'entorn d'un axe vertical;
- rotacion (limitada) a l'entorn d'un axe orizontal;
- desplaçament sus de ralhs (la grua essent equipada de ròdas), sovent de biais rectilinha (translacion).
I a mai d'un tipes de grua:
- Grua sus canilhas
- Grua amb une flècha facha de trelís e de traversièrs. Aquel tipe de flècha se manipula amb un portic, lo cable que permet de montar e davalar la flècha es moflat dins lo portic per multiplicar sa fòrça suls penjals qui permeton de davalar e de montar la flècha. Aquel tipe d'estructura es mens influenciat pel vent, al contrari, cal mai de temps per preparer la flècha aprèp lo transpòrt sus un talhièr. Aquel tipe de grua fonciona mai sovent amb de friccions semblablas al sistèma de frenatge d'una automobila (tambor), per far foncionar los diferents torns que permeton lo movement de la flècha e de la mofla (Croquet de levatge). Aquel tipe de grua calfa mens qu'une grua idraulica.
- Grua mobila
- Grua de flècha telescopica que s'alonga e se retracta. Un cilindre idraulic (cric) permet de leva e davalar la flècha. Un autre cric assegura lo movement de telescopatge. la retractacion se pòt far per cric o per cables. Aquel tipe de maquina es lèun prèst de trabalhar dempuèi l'arribada sul talhièr. Aquelas gruas pòdon èsser radiocomandadas per de manòbras mai aisidas.
- Grua de torre
- Son erigidas sus una torre fixada o pausada al sol (tornan mai sovent del naut).
- Grua de Montarge Rapid (GMR)
- Las GMR sont liuradas complètas o miègcomplètas e plegadas, sus un encastre adaptat pel transpòrt rotièr. Se plegan e desplegan en qualques minutas, o en qualques oras pels mai vièlhs modèls. Pòdon èsser telescopicas o constrenchas. L'orientacion se fa a la basa de la maquina.
- Gruas idraulicas auxiliaras
- Gruas montadas sur un camion, utilizadas per de levarges mai leugièrs. Sovent, i a pas de cabina que vira amb la flècha, cal doncas que lo grutièr siá mai concentrat per mestrejar lo desplaçament de la carga.
- Grua ferroviara
- Grua montada sur un vagon.
Lo grutièr es la persona responsabla de la grua.
Las flèchas de las grua de talhièr an mai sovent qu’un sol gra de libertat, mas la carga es penjada a un carri mobil lo long de la flèca, que la posicion deu demorar totjorn pròche de l'orizontala.
Una grua pòt èsser comandada dempuèi une cabina, o mejans una radiocomanda portada per un òme sul terren, que pòt dirigir aviadament e precisament le movement de la carga.
Sus una nau[modificar | modificar la font]
Las gruas de nau son mai sovent mogudas per de sistèms idraulics. Un cric permet de levar la flècha), alara qu'un autre sistèma idraulic o electric permet la rotacion del fust e un tresen la manòbra del cable de suspension de la carga. Lo sistèma de telecomanda pòt èsser electronic, electric o idraulic. De gruas ofrisson la possibilitat de se couplar pour una sincronisacion du movement per una comanda unica.
L'utilizacion de tala grua en mar se fa pas sens risca a causa dels movements coma lo balanç. Dins aquel cas se prefèra lo sistèma per arbres de carga. De pontons gruas son concebuts pel levatge de fòrça pesucas cargas. Uns possedan un aparelh propulsiu, d'autres devon èsser desplaçada per des remorcaires.
-
-
-
-
-
Portics de pòrt (Le Havre, França).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de « grua » es tanben utilizat per designar las camionetas de levatge dels veïculs mal estacionats.


text:
Vilard Sant Pancraci
Vilar Sant Pancraci[1] (localament Vialar) (Villar-Saint-Pancrace en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Vilar Sant Pancraci, situat au jonhent de Durença e dau "Torrent daus Ais", es devesit en divèrses quartièrs e vilatjòts que lo Vilar n'es lo borg mai important. Quartièrs : "lo Cochi", "lo Paroir", "lo Torn", "lo Chabon", "Sobeiran", "Sant Pancraci", "Sachàs" (??), "lo Pasquièr", "Champroèt" [2]. S'i tròbon tanben nombrosas chapèlas : Chapèla daus Penitents (tocan la glèisa), Sant Pancraci, Sant Laurenç, Santa Barba, Sant Nicolàs, Sant Ròc, Sant Joan e Santa Elisabèt.
Existís tanben, en altitud, mantun regropaments de chalets d'alpatges ont las gents pujan s'installar en estiu (en occitan alpin s'mirà o l'mirage (GRAFIAS A VERIFICAR) :
FORMAS OCCITANAS A VERIFICAR : le Mélézin (1879 m.), lo Lausin (1500 m.), le Clot dels Prats (1570 m.), los Prats del Valon (1720 m.), Peu-sec?? (1960 m.), "les Ayes" (1715 m.), Vers-le-Col??, l'Orseireta??, l'Orsièra, la Taure?? (2100 m.), l'Alp ou l'Are?? (2200 m.).
Lo "Bòsc daus Ais" constituís una de las seuvas mai bèlas d'euves (Pinus Cembra) daus Aups de l'Estat francés. Es una resèrva biologica forestièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas de la vila remontan a l'epòca preromana, e foguèt sens dobte una institucion de Ligúria. Un "tresaur" de monedas romanas foguèt trobat jos una ròca que foguèt dinamitat per lo bastiment d'un ostai. Fins a la Revolucion, Vilard-Sant Pancraci èra una comunitat de l'Escarton de Briançon, qu'apareis en latin dins la Carta de Libertats Briançonencas de 1343 jol nom Villarus Sanctus Pancratius. La vila venguèt Lo Grand Vilar pendent la Revolucion, mas lo nom se pòt encara ausir de manièra informala actualament. L'usatge de l'ortografia "Villard" per "Vilar" es una ipercorreccion comuna dins la transcripcion en francés dau toponim occitan.
Cal notar l'existéncia de la tor dau castèl qu'aperten a Lord Bayle.
La possibilitat de l'existéncia d'una fabrica de cervesa per lo periòde comprés entre l'Edat Mejana près de la capèla de Sant Pancraci.
Lo vilatge coneguèt mantunas charbonièras (minas de charbon) fins a 1987. La majoritat d'aquestas èran fachas pels pageses, levat lo luòc que se sona la Tor, industrializat e connectat a l'estacion de Briançon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73
- ↑ (FORMAS OCCITANAS A VERIFICAR)


text:
Pizzicato
Pizzicato qu'ei ua tecnica emplegada dens lo jòc deus instruments de còrdas hregadas e qui consiteish a puntejar las loas còrdas en lòc d'i eslissar l'arquet. Au vriulon, lo pizzicato que's hè en bèth puntejar las còrda dab l'index de la man dreta. Totun, que's pòt tanben har dab los dits de la mans esquerra qui, alavetz e preme e puntejan successivament las còrdas. Aquesta tecnica, desvolopada au sègle XIX (dab Niccolò Paganini mei que mei) qu'ei mauaisida e generaument associada dab ua mena virtositat.
Dens la composicion de musica academica, la Pizzicato Polka de Johann Straus e la simple Symphoni e Benjamin Britten que son lo exemple màger de composicion ostendent aquesta tecnica.
La contrabassa, instrument tanhent de la grana familha deus instruments de còrdas hregadas, que's jòga hèra sovent (e mei que mei au jazz) en pizzicato.


text:
1056
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1056 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fin probablament negociada de la guèrra entre Jaufre Ièr de Provença e Gui de Fòs. Lei senhors de Fòs gardèron sei possessions mai acceptèron la senhoriá dau còmte de Provença.
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Reünion d'un concili dins la capitala dau Comtat per estudiar lei mejans de lucha còntra una eresia dualista locala.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Mòrt sus lo prat batalhier de Tabfarilla de Yahya ibn Umar al-Lamtuni, cap militar principau dau movement deis Almoravides, durant una campanha — mau organizada — còntra una tribü berbèra de Mauritània centrala. Foguèt remplaçat per son fraire Abu Bakr ibn Umar que capitèt de restablir la situacion. D'efèct, reconquistèt lei territòris perduts dins la region, compres la vila de Sijilmassa, avans la fin de l'annada e sometèt definitivament la region.
Après aquelei succès, lo movement acomencèt de s'interessar a Marròc e preparèt de campanhas dins lei montanhas d'Atlàs.


text:
71
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 71 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de son plan de reconstruccion dei quartiers de Roma destruchs per l'incendi de 64, l'emperaire Vespasian ordonèt l'acomençament d'una tiera de grands trabalhs coma la bastida dau Forum de la Patz que foguèt acabat en 75.


text:
En contrast amb la sobrietat intensa de la nòstra novèla cava, avèm l’ivèrn passat tornat pintrar totas las botelhas. De quinas colors ? De las dels lanternons e las garlandas. Las colors primàrias e mirgalhadas, sens artifici, d’una casita sevilhana, d’una palhòta còrsa, aquelas que fan la fèsta. De blau, ben segur, mediterranèu, azurenc sus las armas dels reis, païsan sus las carretas pintradas. Aur e sang, dins lo desòrdre, qu’aicí a la frontièira, es pas que d’un pauc que sèm pas Catalans, sang i or, mas Occitans, aur e sang, rics de sen e paures d’aver. De verd perqu’avèm pas esperat los novèls convertits per comprene consí la natura, las nòstras garrigas, lo maquís, aquesta tèrra aspra on vivèm, son sacrats. De gris per acabar, gris de gresc, d’esquist, de calcari abenat e tanben de metal, lo gris d’alumini de l’estatua viva que desenant apara nòstres vins.
Coma de mistons que jògan amb sa brústia de colors flame nòva, avèm pintrat de nòu las letras de Castèlmaure, las avèm enauradas al cèl, n’avèm pintrat de bendas coma un còde a barras policròm (una qu’es un pauc fòrta totun, ja que dins lo meteis temps avèm debarassadas las etiquetas d’aqueles còdes !) I podètz veire çò que volètz. Perqué pas una baiadèra se sètz catalan (en sabent que las baiadèras, avant de tornar de las Indias per la peninsula iberica al sègle XVIII èran de dansairas, cosinas se ne vira de la paura Salomè). Suls nòstres vins, nòstres camisòts, nòstres panèls, nòstre teissut, nòstres gri-gris, avèm volgut tot simplament tornar trobar aquela gaietat migalhada, aquela frescor esperdigalhada, aquela franquesa salvarèla que per nosautres es part, ni cort ni costièr, de l’univèrs del vin e de Baccus. Es que, non, non pas, un còp per totes, aurem pas jamai lo vin trist !


text:
U.E. Bossòst 3 – Ent. Landorthe 0
Partit intens eth d’aguet dissabte dauant eth Landorthe, equip físic e que sajaue damb fautes impedir eth bon jòc dera U.E. Bossòst. Començèrem fòrça ben dominant eth jòc e portant era iniciatiua. As 20 menutes, Àlex en ua bona jogada peth costat esquèr susprenie ath porter francés damb un shut e mercaue eth 1-0. Ara seguida, Jonathan auec ua bona ocasion mès era pilota siguec desviada entath cornèr peth portèr Feuillerat. Eth Landorthe sajèc de suspréner damb dus boni shuts de Bosc e Gouaze que Marcos auec de desviar entath cornèr. Ara mieja ora de jòc en una bona jogada entre Àlex e José Ramón, aguest centraue entà que Jonathan rematèsse de cap entà mercar eth 2-0. Damb aguest resultat s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat ( mès intensitat per part deth Landorthe ) mos costèc creuar eth miei deth camp. Eth Landorthe sajaue de profitar es lançaments a pilota arturada entà portar eth perilh en àrea aranesa. Eth jòc s’enlordic e er arbitre mostrèc es tarjetes auriòles d’ ua manera igualitària. En un lançament de luenh de fauta Miguel anaue a sentenciar eth partit en suspréner ath portèr e plaça era pilota ena esquaira dera porteria. Ère eth 3-0 : resultat ath finau des 90 menutes.
Victòria important que mos plaçe en 5au lòc ( a manca de 3 jornades) dera classificacion abantes de visitar eth terren deth Cazères que en aguesta jornada acabe de pèrder eth liderat deth campionat. Classificacion: Villeneuve de Rivière 61, Cazères 59, B.Luchon 54, Etoile du Cagire 49, U.E. Bossòst 47, Encausse e Isle en Dodon
46,
F.C. Mabroc 42, Ent. Boulogne 41, Landorthe 38,
Larboust-OÔ 36, SaliesMane 30.
Eth pròplèu partit, jogam d’açiu dues dimenjades, dissabte 7 de mai tàs 20 :00 en Cazères contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Marcos, Borja, Jaime, Felipe, Peiro, David, Ignasi, Àlex, Jonathan e Soufi. Remplaçants: Abraham, Miguel, Javi..
Tarjetes auriòles: Jaime (
75’), Javi ( 80’).
Trainer: Xavi.
Ent. Landorthe: Feuillerat, Beautes, Villani, Nebra, Lopez, Bosc, Rodriguez, Gouaze, Morvan, Fethi, Lacaze. Remplaçants: Jibbou, Tombini, Pauchenne.
Tarjetes auriòles: Gouaze(
74’), Jibbou( 85’).
Trainer : Lacaze Gerard.
Gols : 1-0 Àlex(
20’),
2-0 Jonathan ( 30’),
3-0 Miguel ( 75’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Fe
La fe (del latin fides, « fisença ») designa etimologicament lo fach de far fisença a quicòm o qualqu'un. Mai sovent, se'n ven a jutjar autentics de fachs o d'eveniments, per tòca d'encontrar de solutions a de problèmas. Dins lo camp religiós, la fe induch sovent una devocion, una practica e de comportaments censats traduire aquesta conviccion. La fe es la condicion de tota religion e una motivacion de sa practica.
Dins un contèxte de secularizacion, la fe prenguè sovent lo sens de simpla fisança. Se parla de « fe en la tecnologia » per resòlvre los problèmas que se pausan ara, pòt èsse pas mai que fisança.
Lo tèrme cresença designa (per metonimia) çò en que qualqu'un crei, es a dire l’objècte d'una cresença. Lo concèpte filosofic de cresença fa partit de la teoria de la coneissença. Las cresenças, que sián religiodas, scientificas, supersticisas o autras, son tanben un objècte d'estudi de l'antropologia culturala. La sciéncia n'essent pas una cresença, mas una soma de sabers verificats, partejats e modificables, pòt pasmens se plaçar al reng de cresença caladas o inamoviblas.


text:
Lo collèga que bailaja Aquò d’Aquí m’a telefonat esto matin per me demandar ce que pensavi dau 2 de decembre…
Vaquí ce que li diguèri.
A la fin de l’an 1848, un aventurier politic, Louis Napoléon Bonaparte, es estat elegit president de la Republica, amb lo prestigi de son nom e l’adesion de l’immense monde rurau, que portava seis esperanças de dignitat e de progrès.
Mais dins lei fachs, le President bailejava la Republica dau partit de l’Ordre, valent a dire la republica conservatriça, la republica dei Gròs.
Pauc a cha pauc, una grand part deis electors an dubert leis uelhs e an començat de votar per lei democratas socialiste, lei roges, que son programa èra la fin de l’usura sus lei paisans e lei mestieraus, l’instructien generala a gratis e la democracia vertadiera.
Lei roges esperavan leis eleccions de 1852, que se pensavan de ganhar. Le President voliá pas de 1852, qu’aviá pas lo drech de se representar. Faguèt son còp d’Estat lo 2 de decembre de 1851 per demorar en plaça.
Es pas totei lei regiens roges qu’an coneissut l’insureccien contra lo còp d’Estat, es lei regiens monte s’ère desenvelopat un malhum de societats secretas roges, alencòp fogaus de propaganda e organisacions de combat, se la drecha o lo president arrestavan lo processus democratica que menava eis eleciens de 52.
Ansin s’enausseron en massa lei republicans roges dei Bassei Aups, de Var, de la part orientala de la Vauclusa, e d’un tròç nord-est de Bocas dau Ròse.
Insisti : lo provençau èra la lenga normal d’aquelei gens, siguèt la lenga normala de la propaganda orala dei roges (l’escrich èra lo domeni dau francés). Le menaire de la colona deis insurgents varés, un jornaliste franciòt, diguèt mai tard : « je ne pouvais vraiment commander ces hommes, car je ne parlais pas leur langue ».
Pròva bèla que si pòt aparar la Republica dins la lenga dau terraire. E de segur, se totei lei Francés que parlavan que lo francés avián fach coma leis insurgents gavòts, qu’arrestèron ai Mees l’armada dau còp d’Estat, Louis Napoléon seriá anat en preson, e non pas sus lo tròne. Avis eis enemics dei lengas dichas regionalas...
cf. mon article de 1999 :
René Merle "Decembre de 1851, un pòple drech."


text:
Filologia
La filologia es la sciéncia de l'estudi dels tèxtes e lengas ancianas. Al sègle XIX èra la sciéncia precursora de la lingüistica e dempuèi lo sègle XX es venguda una part de la lingüistica. Aqueste tèrme significa inicialament amor (del grèc philo-) d'aprene e literatura (del grèc -logia). Dins las tradicions academicas de maitas nacions, lo nom "filologia" descriu l'estudi d'una lenga amassa amb sa literatura e tanben los contèxtes istorics e culturals que son indispensables per tal de comprendre los trabalhs literaris e los autres tèxtes culturals significatius. La filologia compren doncas l'estudi de la gramatica, la retorica, l'istòria o l'interpretacion d'autors, coma tanben las tradicions criticas associadas a una lenga en particular.
Aquesta definicion ven un pauc curiosa uèi e la filologia tend ara a se referir als estudis academics associats a una lenga, en i gropar de domenis coma la fonetica, la morfosintaxi, la dialectologia, la lingüistica istorica, etc. dins la partida de lenga e los periòdes divèrses de la literatura que i correspondon.
Demest las brancas de la filologia cal citar la lingüistica istorica. Foguèron observadas de semblanças prigondas entre lo sanscrit e las lengas europèas, tre lo sègle XVIII, çò que menèt a l'elaboracion de la teoria del protoindoeuropèu. L'interès de la filologia dins las lengas ancianas portèt a l'estudi de las lengas percebudas coma "exoticas" pendent lo sègle XIX pel fach que podrián aportar d'ajudas per comprendre las originas dels tèxtes mai ancians.
Als Estats Units d'America, l'American Journal of Philology foguèt fondat en 1880 per Basil Lanneau Gildersleeve, un professor de Letras classicas de l'Universitat Johns Hopkins. Dins lo domeni occitan cal citar la Revue des Langues Romanes, revista fondada a Montpelhièr e capitanejada per A. Roqueferrier a la fin del sègle XIX.
La filologia compren tanben d'analisis de tèxtes, la nomenada critica textuala, qu'assaja de reconstruire lo tèxt original perdut que serviguèt de modèl a las còpias manuscritas posterioras. Per o aconseguir, se basa sus las errors de transmission, dins las variantas localas e dins l'analisi exaustiva tant del tèxt coma del sieu supòrt per establir l'arbre genealogic de l'òbra. Aquesta branca es çò que s'entend coma filologia dins los païses francofòns, que preferisson d'utilizar d'autres tèrmes per la rèsta de las disciplinas lingüisticas.
Qualques filològs :
- Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff
- Hermann Diels
- Erich Auerbach ;
- Henri Barker ;
- Louis Dutens ;
- Jacob Bernays ;
- Victor Klemperer ;
- Friedrich Wilhelm Nietzsche ;
- John Ronald Reuel Tolkien.
- Adelbert von Keller
- Paul Meyer


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 12 de març de 2013
Empronts
2 comentaris:
- jpgine ha dit...
-
Atribuïr "dehors" au gascon me par abusiu. Lo H aspirat qu'es un son deu francés, s'arretròba encara en kréyol antilhés. Dins los dialectes franceses lo H sona(va)
- 17 de maig de 2013 a les 19:56
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Jpgine: Abans lo regne deu rei gascon Enric lo quatau, hors e dehors no's disèva en francés, se non fors et defors. Tout est perdu fors l'honneur, com ac escrivó lo rei Francés Prumèr. La substitucion de f per h qu'ei plan un gasconisme.
- 18 de maig de 2013 a les 18:17


text:
Après las eleccions que se debanèran en Corsega lo 3 de decembre de 2017 lo Partit de la Nacion Occitana comunica :
L’unitat de las fòrças nacionalistas còrsas a pagat
La tièra de la coalicion nacionalista còrsa Pè a Corsica (Per Corsega) regropant los autonomistas e los independentistas es arribada largament davant dimenge 3 de decembre de 2017 amb mai de 45 del 100 de las voses per la primièra votacion de las eleccions territorialas en Corsega. Aquestas eleccions devon far espelir una collectivitat unica per la fusion de la Collectivitat Territoriala Corsega, anciana region, amb los dos departaments.
Amb los 6,50 del 100 de la tièra Core in fronte ! del partit independentista U Rinnovu, partidari d’una linha mai « dura », los nacionalistas còrses son majoritaris en sufragis.
La coalicion nacionalista que remportèt una victòria istorica per las darrièras eleccions territorialas de 2015, confirmada per las legislativas de junh de 2017 perseguís la siá progression.
Lo Partit de la Nacion Occitana espèra qu’aquestas resultas se confirmaràn per la segonda votacion e permetràn als autonomistas e independentistas d’obrar per lor projècte comun e de recampar lo pòble de Corsega a l’entorn d’aquel d’aquí.
Comunicat del 04/12/2017


text:
En Ondas
de Domenja Lekuona
seria navèra dimèrcs 27 a 9h lo ser, divés 29 de junh a 8h lo ser e dimenge 1èr de julh a 11h.
• Observatoire du nucléaire revista de premsa, los grans títols http://www.observatoire-du-nucleaire.org
+ Bure M. Gueritte, J.-M. Matagne en grèva de la hami contra las armas nuclearas en ligam dab lo pavat dens la marlèra de M.Rocard.
• Enercoop : bona santat financèra
• Silvan Chabaud Leis illas infinidas
version bilingüa en çò de Jorn 86p., 2012, 12 €. Lo Chab de Mauresca Fracàs Dub (ragga occitan d’on ei lo compositor e lo cantaire) qu’escriu de gojat enlà poesias e cantas. Estudiant apuish en literatura occitana à l’universitat Paul Valéry de Montpelhièr qu’aprèsta ua tèsi suu poèta provençau Loís Belaud de la Belaudièra (XVIe sègle, com ei tanben especialista un aute poèta : Joan Ives Roièr. Silvan Chabaud que hesó paréisher ua edicion critica de las òbras de Belaud en 2011 a la Premsas Universitàrias de la Mediterranea 576p.). Leis illas infinidas
, prumèr recuelh de poesia de Silvan Chabaud que’s publica a las edicions Jorn
• Somari Reclams n° 820-821 julh-deceme de 2011 77p. 14 €
• Letras d’òc nautat Las eglògas d’un aute poèta deu sègle XVIau en reedicion a Letras d’Oc per Joan Penent
Las musicas d’En ondas
* Paroplapi Per la frinèsta Maremma
* Elena Ledda Amargura Carinnus
* Mauresca Fracàs Dub Contèsta Bornha
* Carlòtti Canta Paire tot poderós
* Ilixo Salamandre Owatatsumi s’irradie (V. Laborde Sonsaina, C. Laborde Arpa)
* Ilixo Salamandre Lo desligaire (V. Laborde Sonsaina, C. Laborde Arpa)
Sonaus : de Joan Francés Tisnèr Crane airways
(inedit en abans prumèra de la sortida deu disc Transpòrts Tisnèr S.A.) dab lo remix de Francés Dumeaux
tà sortir de l’emission.
Like this:
Like Loading...


text:
16/04/2013
"Plaça dau merchat dau bois" de Periguers per Joan-Loís Leveque
Daus segles de temps, lo monde de la vila fasián coma lo daus champs: se devián chaufar e cosinar emb lo bois. Mas si lo bois era de pro bon trobar per la gent de la campanha, los borgés devián mai sovent ‘chaptar lo lor sus un merchat qu’era especialament conçaubut per aquò. Sembla que lo merchat dau bois de Perigüers se tenguesse longtemps davant la pòrta de l’Agulhariá, sus l’actuau baloard Montanha. E l’endrech que s’apela aura la plaça dau Merchat dau Bois es pas tan vielh que se podriá creire. Quela plaça deu nonmàs son existéncia a las grandas òbras d’urbanisme que coneguet lo barri dau Puei Sent Front au mitan dau segle XIX.
Per airejar lo còr de vila e rendre la circulacion mai aisada, la municipalitat de l’epòca decidiguet, entre autras chausas, de reliar la catedrala a las aléias de Tourny en traucar una charriera tota nuòva tras lo dedale de charrierons vielhs. Se ditz qu’esbolheren mai de seissanta maisons per l’enchaison. Entau nasquet la charriera de Sent Front, que botet Perigüers a l’ora haussmaniana. Lo pretzfach d’urbanisme prevesiá tanben de bastir un merchat cubert sus una plaça novela, a miei-chamin entre la catedrala e Tourny. Fin finala, la plaça dau Coderc fuguet chausida per aculhir queu merchat cubert, dau temps que los vendeires de bois investissián la plaça nuòva. Prenguet ‘laidonc lo nom de plaça dau Merchat dau Bois. Segur queste comerci ancestrau dispareguet quante lo monde de la vila comenceren de se chaufar e de cosinar emb las energias novelas, queraque aprep la Prumiera Guerra : dins las annadas 1930, Robert Benoit ne’n parlava desjà au passat…
Parucion DL papier dau 11 de abriu
22:35 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier) | Tags : place du marché au bois périgueux | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Per aprendre en se galar ..
1- As sauput la darrèira ?
Escotar
Comprendre
2- Te mande quauquas chamisas nòvas
Escotar
Comprendre
Aquelos jòcs utilizan lo plug-in Flash. Si l'avètz pas encara, vos lo chau telecharjar.
Aquelos jòcs son estats conçauputs per poire interessar aqueles que son dejò familiarizats amb la lenga coma aqueles que la vòlon descubrir.
Chasca tèira chap 10 fuèlhas e es prepausada dos còps: una promèira etapa per ausir e s'avenir amb la prononciacion, la segonda fes per comprendre lo vocabulari. Per passar d'une fuèlha a la seguenta, vos chaurà respondre a de petitas questions, aquelas son de bon respondre e vos deuriàn pas pausar de problemas. Quand sètz a l'etapa "Escotar", vos esmoguèssetz pas si comprenetz pas, l'etapa de la comprenença vendrà mèlhs tard.
D'unas frasas son extraitas d'enregistraments chauputs en aqueste site, d'autras non.
D'autras tèiras vendràn lèu.


text:
Er Ajuntament de Vielha e Mijaran comencèc er an passat un paquet d’òbres entara melhora des carrèrs de toti es pòbles de Vielha e Mijaran. Es òbres se paralisèren damb era arribada der iuèrn e s’an reprenut aguestes darrères setmanes.
Es obres mès destacades son era ampliacion des trepadèrs, er apraiament des passi de pedanhs e toti es desperfèctes ocasionadi pera nhèu, coma horats, o ascladures en solèr entre d’autes.
Entà Jacinto Cuny, regidor d’òbres e servicis der Ajuntament: “s’estàn amiant a tèrme es accions previstes de melhora e demoram qu’en pòc temps s’inicien tanben es trabalhs de jardineria e neteja en toti es pòbles deth municipi”.
Una auta accion a destacar d’aguest paquet de reformes son es melhores que s’están hènt en hilat d’idrants tà garantir era seguretat e eth trabalh des servicis de proteccion civila.
Hònt: Ajuntament de Vielha e Mijaran


text:
Guèrra de Cent Oras
La Guèrra de Cent Oras, tanben dicha Guèrra dau Fotbòl, se debanèt entre Lo Salvador e Honduras dau 14 au 18 de julhèt de 1969. Dins un contèxte de relacions fòrça marridas, lei violéncias après una partida de fotbòl entre leis equipas nacionalas dei dos país entraïnèron un conflicte frontaliers. L'armada terrèstra salvadoriana, que teniá d'efectius pus importants e un armament superior, mandèt una ofensiva e capitèt de conquistar la vila de Nueva Ocotepeque. Pasmens, aquela avançada foguèt blocada per l'aviacion ondurenca que capitèt d'anientar l'aviacion dau Salvador e divèrsei depaus de carburant. L'OEA impausèt una alta-au-fuòc e Lo Salvador deguèt abandonar sei conquistas. La màger part deis imigrants salvadorians en Onduras deguèron tanben quitar lo país.


text:
Bloomberg LP
Bloomberg LP es una entreresa multinacionala de mejans de comunicacion basada a Nòva York. Sos ganhs estimats en 2009 son de 6,25 "billions" de dolars. Bloomberg L.P. foguèt fondada per Michael Bloomberg amb l'ajuda de Thomas Secunda, Duncan MacMillan, e Charles Zegar en 1981 e l'inversion de 30% a carga de Merrill Lynch. Aquesta companhia porgís d'aisinas de software financièr dins lo monde entièr a travèrs del Bloomberg Terminal.[8] Bloomberg L.P. creissèt per inclure de nòus servicis globals d'informacion a travèrs de la television, ràdio, internet e publicacions.


text:
Vath d'Aussau
La vath d'Aussau (var. non locala la vau d'Aussau, la val d'Aussau) que's tròba en Bearn. Qu'ei ua de las tres vaths bearnesas ; las duas autas que son la vath d'Aspa e la vath de Varetons. Los sons abitants que son los aussalés.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vath d'Aussau que's tròba dens lo sud de Bearn : lo Haut Bearn. Qu'ei traucat peu gave d'Aussau qui's barreja dens lo gave d'Auloron. Qu'ei la vath mei orientau de Bearn e lo son Pic de Mieidia d'Aussau qu'ei un deus simbèus de Bearn e de la famosa equipa de rugbi de Pau : la Seccion Paulina. La vath d'Aussau que comunica dab Aragon peu Portalet.
Uei lo dia, d'un punt de vista administratiu, la vath d'Aussau que hè partida deu departament deus Pirenèus Atlantics de la region occitana d'Aquitània.
Administracion[modificar | modificar la font]
Son 18 comunas presentas dens la vath: Arudi, Asta Beon, Beòst, Bescat, Vièla, Vilhèras, Busin, Castèth, Aigas Bonas, Gèra Belesten, Isesta, Laruntz, Lovia Juson, Lovia Sobiron, Lis, Revenac, Santa Coloma e Sevinhac Meirac.
Aquestas comunas son membres de la communitat de comunas de la Vath d'Aussau que hoc creada en gèr de 2009 e qu'ei presidida per Francis Coroau. Hen part deu País d'Auloron e deu Haut Bearn au costat de las comunitats de comunas deu piemont auloronés, de Josvath, de la vath d'Aspe e de la vath de Baretons.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Pic de Mieidia d'Aussau
- Vila de Laruntz e lo son folclòre aussalés
- Arròc deus vutres a Asta-Beon
- Parc Nacionau deus Pirenèus
- Còth deu Portalet
- Lacs d'Aussau
- Lo trinòt d'Artosta
- Lo Castèth de Beon
Arreproèrs e imatges[modificar | modificar la font]
- Taths pleits nada gent vau com era d'Aussau.
- Peu plaser de pleitejar, que's veneré tot çò qui a.
- A Aussau que pluman las aucas (çò qui's ditz, segon Vastin Lespin, en ivèrn vist de la plana, quan la nèu e cad suber Aussau).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lespy, Vastin ; Raimond, Pau. Diccionnaire béarnais ancien & moderne. Genèva : Slatkine Reprints, 1970, 1887.


text:
Hetepsekhemoi marcat dehens un
Serekh
,
Brooklin Museum
Entrada deu tombèu de Hetepskhemoi a
Saqqara
Hetepshemoi (en egipcian antic "Las duas potèncias son en patz) que ho lo purmèr faraon de la
IIau dinastia egipciana e successor deu rei
Qaa.
L'istorian egipcian de lenga greca
Maneton que l'apera Boetos e que conta que durant lo son regnta un terratrem segotí
Per Bastet en bèth aubrir la soa tèrra qui engolí numerosas victimas. Arren b'ei pas jamei viengut confirmar aqueth raconte escrivut mantuns sègles après deu temps de Hetepsekhemoi.
Lo son
nom de Sa-Ra qu'èra Baoneter segon la
Lista Reiau de Saqqara :
e Bedjaó segon la
Lista Reiau d'Abidòs :


text:
01/03/2014
Lo viatge occitan (partida 2) per Felip Frens
Seguida dau texte lo viatge occitan partida 1 sur aquel blògue.
°°
L’endeman ploguèt tota la jornada e quand lo boièr pòt pas laurar, se sèi al pè del fuòc per legir son Assimil, ço parièr que dins la cançon plan coneguda. E mai se plantèssi pas mon agulhada, èri plan urós de tornar trobar lo Patrici pr’amor de veire de monde pel mejan d’un libre sens que nos trempèssem las sabatas.
- Son calucs aquels gascons, bòtan dels achas en luòc dels èfas, comencèt nòstre bordièr que me semblava venir un gramaticaire de tria ( ne coneguèrem dels tipes que partiguèron portièr per ne finir president-director-general ! ).
- Pas pus que los sarladeses que dison de longa los « a » coma los « ò ». Sens te parlar de l’usatge intensiu que fan del mot « aquò ». L’emplegan de contunh : quò’s, que quò’s, que quò’s aquò,‘quò vai…
Tè, vòli jogar que t’escriga doas paginas sens pas cap l’emplegar, aquel mot. O montrarai tanben als escolans de Daglan.
- Daglan ? Que vas fotre a Cèou ? Son mièg carcinòls ailà.
- Non, parlan tan plan coma tu. An un quite professor qu’es un dictionari corredís, te disi pas.
- Es vertat ?
- Solide ! Bon, tornem a Gasconha. Coneis Auch e sa catedrala ?
- Non pas. La sòrre i èra estada annada bèl temps a en s’encaminar per Lorda.
- Se conta que lo d’Artanhan, cabdèt de Castelmaurel dins l’encontrada de Vic en Fesensac, montèt l’escalièr grand d’aquela gleisa a caval ! Disiá « cap de diu » de tira a París quand i èra mosquetari.
- Tetava lo flescon d’armanhac tròp sovent, benlèu ? Pareis que ne mèton dins lor cafè ara.
- De caval ?
- De vin fòrt, farcejaire ! D’una mena que fa quaranta degrasses. Ne cal pas belcòp per te far virar lo cap.
- O sabiás, tu, que los gascons de Val d’Aran an botat de las pancartas bilingüas long de lor estradas ? En co d’els, l’occitan es pertot.
- Zo vesères ?
- Non qu’èri sul ubac de Pirenèus e las montanhas nautas m’empachavan de veire ont son.
- Aquesta istòria me recòrda quicom : la cantarem tot ara se avem acabat los exercicis de la leisson nonanta novena. D’acòrdi ?
- Oc plan. Cresi que lo còp que ven, se tractarà de Milhau e las gorjas de Tarn.. O coneisses ?
- Segur que òc ! Lo pepin de ma paura maire sortiguèt de Roèrgue fa bèl temps. Se contava qu’aviá un gos que te li podiás parlar coma a un òme. La bèstia gardava las fedas sul causse negre dins lo ròdol de l’avenc Armand e de sa balma meravilhosa.
- Dieu m’abirme se mencionan pas lo mercat de Santa Africa ! Coma me triga de descobrir la seguida de l’istòria ! A diluns, Patrici.
- Adieu, companh !
(De segre...) Felip Frens.
Publicat dins lo n° 36 de la revista Plumas d'òc.
Plumas d'òc se vend unicament per abonament : 15€ per 4 numeròs.
Cheque de mandar a : Association "Las bonas lengas", sur la font, 24250 DAGLAN.
Corric : lbl.daglan@laposte.net
Les commentaires sont fermés.


text:
La Salvetat d’Agot: una comunautat faissista gangrena la vila
A l’entorn de 14 000 signataris sus Change.org demandan al procuraire de la Republica, al prefècte e quitament a la Miviludes (Mission Interministeriala de Vigilància e de Lucha contra las Derivas Sectàrias) qu’arrèsten “la propaganda racista, antisemita e omofòba del grop ultradrechista Les Brigandes”.
De menaças e intimidacions
Segon un reportatge que lo ven de publicar Europe 1, los abitants de la vila que s’opausan al grop faissista o pagan car. Entre intimidacions e menaças, Christophe Pourprix viu un infèrn. El abita davant la colònia que lòtja lo grop xenofòb e es el lo qu’a lançat la peticion sus Change.org. Se sent sol. “Sèm plan pauques. Se i deu aver una desena de signaturas d’abitants de la Salvetat sus la peticion. O las gents se’n foten, o an paur. O alara es que lors prepauses lor convenon fòrt plan...”. Pourprix se sent abandonat e desesperat: “Rescontrèrem lo cònsol fa un pauc mai d’un an, e nos respondèt que nos caliá lor vendre l’ostal. Puèi, i aguèt pas de seguida”.
Christophe Pourprix a prevengut la Miviludes mas espèra desenant una accion de l’estat per qu’aquel gropuscul siá perseguit per incitacion a l’òdi e que la comunautat siá dissòuta al pus lèu possible.
Un caval de Tròia
Arribèron a la Salvetat en mai de 2015. Èran de joves, notadament de gojatas e de filhas mascadas d’anti-Femen e ultracatolicas, vestidas de camisas blancas e solièrs envernissats. Faguèron lo plaser del cònsol màger que i vesiá una benediccion que fariá gardar la 4a classa de l’escòla e que portarián un novèl vam als comèrcis après la sason estivala. Foguèron aculhidas coma l’elèit musical e en contrapartida donavan de concèrts gratuits dins las tavèrnas de l’encontrada e anavan los dimenges legir de contes als vièlhs.
Lo grop s’èra infiltrat dins las associacions de la vila, dins la ràdio locala, dins los capmases, a l’escòla e quitament capitèron a logar un local gràcias a la comuna ont an installat un luòc de discussions e una librariá ont se pòt quitament crompar lo libre Mein kampf. En febrièr d’arunan Le Point desvelava la vertadièra identitat d’aquel grop.
Les Brigandes difusan qualques cançons sus Internet e an publicat cinc CD en autoproduccion jos de títols que mòstran lors tendéncias: Le Grand Remplacement, France Notre Terre, Foutez le camp, J’élucubre à Sion e On a le temps de rien.
Un grop sectari
Segon lo compte rendut del conselh municipal del 28 de setembre de 2016 de la Salvetat d’Agot, la prefectura del departament d’Erau identifica coma una sècta la comunautat que ne fan partida Les Brigandes. Joël Labruyere, un òme d’una trentena d’annadas que compausariá las cançons, es identificat coma lo goró de la sècta per la Miviludes. Son associacion Barka Productions amassa tres collectius, las cantadoras de Les Brigandes e dos autres diches Ultra Sixties e Les Salvetoises, un nom que pren lo gentilici del vilatge en francés.
Manipulan l’imne occitan
Enfin, cal soslinhar que Les Brigandes fan servir Se Canta, amb una pronóncia de còps aproximativa, coma introduccion d’una propaganda violentament antiestatsunidenca e implicitament nostalgica de l’Ocupacion nazi, dins lor videoclip “Comme on devient américain”.


text:
Berles-Monchel
Berles-Monchel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la jornada del 22 de mai 1940, la 2e regiment de infanterie de la SS Totenkopf, jols òrdres del Stubaf Bellwildt e del Gruf Eicke, calada 30 personas a Berles-Monchel.
Au cours de la journée du 22 mai 1940, le 2e régiment d'infanterie de la SS Totenkopf, sous les ordres du Stubaf Bellwildt et du Gruf Eicke, tue 30 personnes à Berles-Monchel.


text:
Par département et ordre alphabétique : AIN : Alain Auboeuf, maire de Ceignes ; Christian Bardet , maire de Serrières-sur-Ain ; Pierre-Marie Benoit, maire de Peyriat ; Arlette Berger, maire de Nurieux-Volognat ; André Bolon, maire de Vieu-en-Valromey, président de la CC du Valmorey ; Mario Borroni, conseiller général du canton d’Izernore ; Jean-Michel Boulmé, adjoint au maire de Serrières-sur-Ain, vice-président de la CC des Monts Berthiand ; Marie-Claude Damour, adjointe au maire de Chaleins ; Robert Foray, maire honoraire de Bolozon ; Sylvie Goy-Chavent, maire de Cerdon, Sénatrice de l’Ain, secrétaire de l’AMRF de l’Ain ; Michelle Jambon, adjointe au maire de Chaleins ; Catherine Salvetti, adjointe au maire de Chaleins.
ALPES- DE-HAUTE-PROVENCE : Claude Maillet-Wicart, conseillère municipale de Simiane-la-Rotonde. AUDE : Alain Bouton, maire de Treilles ; Jean-Didier, Carre, conseiller municipal de Limoux ; Henri Garcès, conseiller municipal de Malves-en-Minervois. BOUCHES-DU-RHONE : Maurice Bres, maire de Mollèges, conseiller général ; Georges Cristiani, maire de Mimet ; Robert Dagorne, maire d’Eguilles ; Roland Darrrouzes, maire de Lamanon, président de l’Union des maires des Bouches-du-Rhône. COTE D’OR : Yves Bilbot, maire de Saint-Rémy ; Michel Lambert, conseiller municipal de Seurre ; Jacky Lüdi, maire de Millery. COTES D’ARMOR : Christophe Ollivier, Maire de Aucaleuc Jean-François Saliou, adjoint au maire de Lanmerin Carine Weber, Consellière municipale de Kerbors. EURE : Didier Peltier, maire de Mézières- en-Vexin. GARD : Monique Hutler-Huck, conseillère municipale de Saint-Sébastien-d’Aigrefeuille. HAUTE-GARONNE : Patrick Boube, maire de Boussan, conseiller général ; Daniel Dalla-Barba, conseiller municipal de La Salvetat-Saint-Gilles. GERS : Sébastien Loth, Conseiller municipal de Lasseube-Propre. GIRONDE : Christian Baqué, conseiller municipal de Mombrier ; Jean-Luc Feit, conseiller municipal de Saint- Loubès ; Marie-Pierre Goulière, conseillère municipale de Saint-Loubès Denis Mauget, conseiller municipal de Saint-Loubès. HERAULT : Michael Anders, conseiller municipal de Saint-Pons-de-Thomières ; Jean-Louis Bonneric, conseiller municipal délégué de Frontignan ; Gérard Cabello, maire de Montarnaud ; Guy Desalacq, conseiller municipal de Cabrières ; Jean-Pierre Gaubiac, maire de Moulès-et-Baucels ; Yves Gonzales, conseiller municipal de Caux ; Charles Hey, maire de Magalas ; François Liberti, conseiller général du canton de Sète ; Robert Marty, adjoint au maire de Cournonterral ; Anne Roux, conseillère municipale de Saussan ; Colette Subirats, adjointe au maire de Loupian. INDRE- ET-LOIRE : Patrick Etesse, conseiller municipal de Chanceaux-sur-Choisille ; Cécile Evano, conseillère municipale de Saché. ISERE : Claude Ageron, conseiller municipal de Saint-Didier-de-Bizonnes ; Christophe Béranger, conseiller municipal à Saint-Didier-de-Bizonnes ; Yves Guerpillon, maire de Saint-Pierre-de-Chartreuse ; Henri Rochas, conseiller municipal à la Flachère ; Maurice Vial, conseiller municipal de Rochetoirin. JURA : Jacques Berthaud, conseiller municipal de Saint-Amour ; Lionel Fournier, conseiller municipal de Villeneuve-d’Aval ; Laurent Reverdy, conseiller municipal de Le Pasquier. LANDES : Gérald Albano, conseiller municipal de Saint-Vincent-de-Tyrosse ; Jpsé Casalinho, conseiller municipal de Dumes ; Hélène Cousseau, maire de Lesperon : Philippe Mouhel, maire de Castets ; Céline Piot, conseillère municipale de Mont-de-Marsan ; Sandrine Zoric, conseillère municipale de Canenx-et-Reaut. LOIRE : Alain Bardet, maire de Noailly ; René- André Barret, maire du Crozet, conseiller général ; Joelle Beaurez, Conseillère municipale à Saint6jean-le-Vêtre ; Christine Beauvoir, conseillère municipale de Saint-Jean-la-Vêtre ; Françoise Bernigaud, adjointe au maire de Saint-Martin-d’Estreaux ; Hélène Bochard, conseillère munici- pale de Saint-Cyr-de-Valorges ; Marc Bonneval, adjoint au maire de Grand-Croix ; Huguette Burelier, maire de Saint-Priest-la-Prugne, conseillère générale du canton de St-Just-en-Chevalet ; Aimé Combaret, maire d’Urbise ; Cécile Cukierman, sénatrice de la Loire, conseillère générale ; Chantal Deplace, adjointe au maire de Saint-Martin-d’Estreaux ; Gérard Dumas, vice président de l’associations des élus du territoire « Plaine et Côte Roannaises » ; Yves Durand, maire de Saint-Haon-le-Châtel, porte-parole du collectif « Plaine et Côte Roannaises » ; Gérard Dutel, adjoint au maire de Sainte-Colombe-sur-Gand ; Agnès Faugier, conseillère municipale Saint-Romain-Lachalm ; Marie-France Fourneau, con- seillère municipale de Le Crozet ; Bernard Fournier, sénateur de la Loire, adjoint au maire de Saint-Dizier-de-de Fornas président de l’AMR de la Loire ; Michel Gay, adjoint au maire de Renaison ; Jean Gilbert, maire de Marlhes, conseiller général et président de la CC des Monts du Pilat ; Bernard Jayol, conseiller général Roanne Sud, conseiller municipal de Riorges ; Bernard Laget, maire de Châteauneuf ; René Lapallus, conseiller général du canton de Charlieu ; Robert Laurent, conseiller municipal de Sauvain ; Jacqueline Marcuccilli, conseillère municipale de Saint-Jean-la-Vêtre ; Bernard Moulin, maire de Vougy ; Monique Papot-Libéral, 1ère adjointe au maire de Noailly ; Sylvain Peillard, conseiller municipal de Sauvain ; Daniel Perotti, maire de Champoly ; Jean-Luc Perrin, maire de Saint-Jean-la-Vêtre ; Didier Picard, Conseiller municipal de Renaison, délégué communautaire ; Arlette Rondepierre, adjointe au maire de Renaison ; Gérard Savatier, deuxième adjoint à Saint-Romain- d’Urfé; Sandra Slepcevic, adjointe au maire de Saint-Vincent-de-Boisset ; Jacques Thirouin, maire de Renaison ; Serge Vray, maire de Chenereilles, conseiller général du canton de Saint-Jean-Soleymieux. HAUTE-LOIRE : Max Chambon, conseiller municipal de Vorey-sur- Arzon, vice président du Sictom. LOIRE-ATLANTIQUE : Bruneau Cailleteau, maire adjoint e Les Sorinières. MAINE-ET-LOIRE : Didier Bourdin, conseiller municipal aux Pont-de-Cé. MAYENNE : Jean Renard, maire de Carelles. MEURTHE-ET-MOSELLE : Luc Delmas, pre- mier adjoint au maire de Ville-sur-Yron Christian Minary, conseiller municipal de Jarny ; Charles Pacyga, maire de Saint-Marcel ; Manuela Ribeiro, première adjointe au maire de Brainville ; Didier Valence, adjoint au maire de Jeandelize. MOSELLE : Albert Dal Pozzolo, adjoint au maire de Rozerieulles ; Olivier Dausse, adjoint au maire de Holving ; Claire Dreidemy, adjointe au maire de Holving ; Patrick Gérum, maire de Chesny ; Edouard Kennel, conseiller municipal de Hambach ; Marlyse Kuhn, adjointe au maire de Holving ; Jean-Marie Mizzon, maire de Basse- Ham ; Roger Peultier, maire de Rozerieulles ; Roland Simon, maire de Vaux. ORNE : Elyane Encelin, maire de Malétable. PYRENEES-ATLAN- TIQUES : Jean Lassalle, maire de Lourdios-Ichère, député des Pyrénées-Atlantiques. BAS-RHIN : Yvon Brucher, conseiller municipal de Oberthoffen ; Jean-Michel Delaye, conseiller municipal de Brumath. SARTHE : Didier Fouché, maire de Soulitré. SEINE-ET-MARNE : Jean- François Chalot, conseiller municipal délégué général à Vaux-le-Pénil, bureau de l’ADECR 77 ; Michel Senotier, Conseiller municipal à Rozay- en-Brie. YVELINES : Victoria Chakarian, conseillère municipale de Mezy-sur-Seine ; Jean Delarue, conseiller municipal des Mureaux ; Marc Jammet, conseiller municipal de Mantes-la-Jolie ; Sylvie Lauffenburger, conseillère municipale des Mureaux. TARN-ET-GARONNE : Daniel Crusberg, conseiller municipal des Lacourt-Saint-Pierre ; Françoise Curbelie, adjointe au maire de Lacourt-Saint-Pierre. VAUCLUSE : Denis Dussargues, maire de Mornas ; Jean-Marie Gravier, maire de Vacqueyras ; Christian Mounier, maire de Cheval-Blanc ; Elisabeth Murat, maire de Lagarde-d’Apt. YONNE : Murielle Bucina, adjointe au maire de Paroy-en-Othe ; Christine Delagneau, maire de Hauterive ; Lyliane Meignen, maire de Paroy-en-Othe et le conseil municipal. ESSONNE : Grégory Courtas, maire de Pussay ; Patrice Laporte, conseiller munic- ipal de Chalo-Saint-Mars ; Michel Rouland, maire de Brières-lès-Scelles ; Daniel Wolf, conseiller municipal de Brières-Les-Scelles. SEINE- SAINT-DENIS : Yacine Houchi, conseiller municipal de Montreuil ; Christel Keiser, conseillère municipale de Montreuil.