text:
Federico Fellini
Federico Fellini (nascut a Rimini - Emilia Romanha - en 1920 e defuntat a Roma en 1993) foguèt un cineasta (realizator e scenarista) italian.
Dins l'espaci de gaireben 40 ans e un vintenat (24...) de filmes, d'a Lo sheiq blanc en 1952 fins a La Votz de la luna en 1990, se creèt un mond rèirepersonal mitat sòmi e mitat realitat (e recipròcament...) que ne faguèt lo representant màger e pus universalament conegut e reconegut amai representatiu de la cinematografia italiana.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 3 Los Caps d'òbra
- 3.1 Lo Sheiq blanc 1952
- 3.2 Los Vitelloni 1953
- 3.3 La Strada 1954
- 3.4 Las Nuèches de Cabiria 1957
- 3.5 La dolce vita 1960
- 3.6 Fellini Satyricon 1969
- 3.7 Los clowns 1970
- 3.8 Fellini Roma 1972
- 3.9 Amarcord 1973
- 3.10 E la nau se'n va 1983
- 3.11 Ginger e Fred 1987
- 3.12 Entrevista 1987
- 3.13 La Votz de la luna 1990
- 4 Citacions
- 5 Distincions
- 6 Prèmis e guerdons
- 7 Filmografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Ligams videografics
- 13 Nòtas e referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
Joventut e formacion[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Rimini dins una familha de la pichòta borgesia provinciala que la siá maire n' Ida Barbiani, romana d'a l'Esquilin, teniá l'ostal e lo siu paire n'Urbano fasiá de representant de produches alimentaris per una botica d'a Gambettola, vilòta situada a unes 20 km de Rimini.
Lo jove Federico ne serà mercat per la vida per tres causas màgers: lo pes de la Glèisa Catolica, lo fascisme ambient d'aquela pontannada mas tanben la siá facultat pro personala per se n'enfugir demercé lo sòmi e lo dessenh (caricaturas dels sius professors e camaradas de classa...).
Çò ne mòstra e tre d'ora la siá atraccion de cap a l'imaginacion... coma la bastison als quatre cantons de sa cambra d'una istòrias dessenhadas inspiradas pel Little Nemo d'en Windsor McKay... que lai ja se mesclavan imaginari de l'istòria contada e realisme somiarèl del siu luòc concret de vida (Rimini en aquesta escasença...), melhoras emparas possiblas contra la mediocritat de la societat que lai viviá.
E es aquela atraccion de cap a çò imaginari que lo farà d'en primièr dessenhaire de tria (serà davant cineasta lo siu primièr mestièr vertadièr) de fumetti (id est bendas dessenhadas) o vinhetas (umoristicas per la màger part) qu'Itàlia n'es e n'èra una productritz de tria.
De jornals locals coma La Domenica del Corriere o lo setmanièr politicosatiric Il 420 ne publicaràn d'unas de las siás entre 1938 e 1939.
Lo despart per Roma[modificar | modificar la font]
Montèt a Roma amb la mamà (qu'ela aviá ambedós sos parents dins la capitala...), son fraire Riccardo amai sa sorretona Maddalena, que lai se va inscriure a la Facultat de Drech. Puslèu qu'avocat (ne passèt pas jamai un examen) es jornalista que pensava far. Tre 1939 comença de collaborar al Marc'Aurelio, principala revista satirica italiana (dins los limits de çò satiric de l'Itàlia mussoliniana) ont pro lèu lai entamenarà las siás Storielle di Federico.Ja vengut famós en pel mondet roman, ne participarà aviat a d'unes filmes que ne crearà los gags o n'escriurà de dialògs pel comic Aldo Fabrizzi e los sius espectacles d'empont.
en Fellini e la ràdio[modificar | modificar la font]
Comença en 1941 de trabalhar per l' Ente Italiano Audizioni Radiofoniche / EIAR que li alandarà las pòrtas encara barradas del mond de l'espectacle roman.Lai presentèt entre 1942 e 1943 una seria de radioscènas, n'èssent la mai famosa las 24 emissions titoladas Cico e Pallina. Lai rescontrarà na Giulietta Masina que fasiá ela de Pallina e li ne farà descubrir, amai d'amor (se maridèron tre 1943 e demorèron amassa fins a la mòrt d'en Federico, malgrat pericles e estrabuncs, coma dins totes los parelhs del mond...), los camins de Cinecittà e del mitan un chic barrat del cinèma italian.
Scenarista de cinèma...[modificar | modificar la font]
Aprèp d'unes scenaris escriches per n' Aldo Fabbrizzi (Avanti c'è posto...) e d'unes autres realizators, lo rescontre mai important foguèt lo d'en Roberto Rossellini que collaborèt lo jove Fellini al scenari de Roma città aperta e Paisà, que per aiceste filme quitament ne foguèt el l'assistent del realizator.
Una realizacion partejada[modificar | modificar la font]
En 1950 e doncas als sius 30 ans, corealizarà amb n' Alberto Lattuada lo filme Luci del Varietà qu'ambedós cineastas capitèron de trabalhar en osmòsi, segon molts testimònis del rodatge, coma pas gaire sovent se n'escai dins lo 7en art.
Lo Sheiq blanc[modificar | modificar la font]
Comença alavetz amb Lo sceicco bianco los sius vertadièrs debuts dins la realizacion amb d'unes tèmas que ja lo's teniá endintre la siá clòsca amai los sius apetisses d'artista, çò es a saber la dualitat espectacle e realitat, vida vera e vida somiada e ca etc. Los sius filmes, a partir d'alara, son coma lo polsar de la siá vida d'òme e d'artista, que per el nada diferéncia fasiá ni faguèt.
L'Òbra[modificar | modificar la font]
Un total de 24 filmes se ne compausa l'òbra siá ( en comptar quitament los tres filmes corts que faguèt per d'unes filmes collectius...) e demest eles un bon quinzenat de caps d'òbra, n'èssent los autres e tot parièr tras qu'importants pel coneissement e l'estudi de l'univèrs tan personal e particular amai unic fellinian.
Los Caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Lo Sheiq blanc 1952[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Sheiq blanc
Los Vitelloni 1953[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Vitelloni
La Strada 1954[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Strada
Las Nuèches de Cabiria 1957[modificar | modificar la font]
- veire l'article Las Nuèches de Cabiria
La dolce vita 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article La dolce vita
Fellini Satyricon 1969[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Satyricon
Los clowns 1970[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Clowns
Fellini Roma 1972[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Roma
Amarcord 1973[modificar | modificar la font]
- veire l'article Amarcord
E la nau se'n va 1983[modificar | modificar la font]
- veire l'article E la nau se'n va
Ginger e Fred 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Ginger e Fred
Entrevista 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Entrevista
La Votz de la luna 1990[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Votz de la luna
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Tot art es autobiografic; la pèrla es l'autobiografia de l'arma.
- Cada lenga se vei lo mond d'una manièra diferenta.
- I a pas cap fin ni cap debuta.I a sonque la passion infinida del viure.
- Son aquestas limbas, aquela frontièra entre lo mond de çò tangible e çò intangible, que ne son de verai lo mond de l'artista.
- Lo cinèma t'a aquò salutari: quitament se lo desir primenc se n'esfumèt, la realizacion çò ne cabís de tantes problèmas concrèts que tte ne fas en davant per far çò que cal sens pas cap te ne mainar, que non t'o recòrdas cap.Lo filme lo te ròdas sens saber exactament de qué se tracha.
- Lo cinèma es lo biais mai dirècte per entrar en competicion amb Dieu.
- La vida es una combinason de magia amb espaguetis.
- Aquela istòria de confusion mentala es tipica dels reaccionaris, que trapan necessari d'aver d'idèas claras sus tot, d'o s'interpretar tot d'un biais racional, sens que li ne fague cap de besonh dobtar de pas res.
- L'artista, coma totòm, li ne fa de besonh s'enfaciar amb decision los sius dobtes, n'acceptar la siá guèrra. O se pòt pas cap trapar que ne foguèsse tot balançat.Es aquò que li ne balha dignitat a la mission de l'artista e de l'òme.
- L'artista es sempre un provincial.Ne viu el entre un mond tangible e un intangible: aquelas son las frontièras de la siá província.
- Ne soi ges d'acòrdi amb la libertat totala per l'artista.Daissat a se meteis, e liure per far quina causa li n'agrade, l'artista n'acaba per far pas res. Se i a quicòm perilhós per un artista, es precisament aquela question de la libertat totala, a l'espèra de l'inspiracion e de çò de mai.
- Lo cinèma es una vièlha petan, coma lo circ o la varietat, que ne sap ela cossí balhar moltas formas de plaser.
- Vau pas res demostrar, qu'es mostrar que vau.
- La television es lo miralh ont se rebat la desbarruta de tot lo nòstre sistèma cultural.
- Se ne volèm comprene quicom, nos cal dedicar al silenci.
- L'unica objectivitat que coneissi es la subjectivitat.
- Existisssètz sonque dins ailò que fasètz.
- Çò interessant non es cap çò que disèm mas lo biais que o disèm.
- Es mai aisit d'èsser fisèl a un restaurant que non pas a una femna.
- Non me digatz pas çò que fau.Ieu o vòli cap saber.
- Lo miu trabalh es sonque la miá relacion amb çò tot.
- Parlar de sòmis es coma parlar de filmes, d'un còp que lo cinèma s'utiliza lo lengatge dels sòmis: d'annadas pòdon passar en una segonda e ne podètz anar d'un luòc a un autre. Es un lengatge fach d'imatges.E dins lo cinèma vertadièr, cada objècte e cada lutz o cada lum se significan quicòm, coma en pantais.
- Dins la mitologia del cinèma, n'es l'Oscar lo prèmi suprèm.
- Ne soi autobiografic quitament quand parli d'una sòla.
Distincions[modificar | modificar la font]
... Grande Ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (18 d'agost de 1964... )
... Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (27 d'abril de 1987 )
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1953: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per Los Vitelloni
- 1954: Riban d'argent [1] de la melhora realizacion per Los Vitelloni
- 1954: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per La strada
- 1955: Riban d'argent de la melhora realizacion per La strada
- 1956: Bodil [2] del melhor filme europèu per La strada
- 1956: NYFCC Award [3] del melhor filme estrangièr per La strada
- 1957: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1957: David di Donatello d'aur [4] de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1957: Mencion especiala - Prèmi de l'OCIC al Festenal de Canas per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Riban d'argent de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Screen Directors Guild Award [5] del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Blue Ribbon Shou del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Las Nuèches de Cabiria
- 1960: Palma d'aur del Festenal de Canas per La dolce vita
- 1960: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per La dolce vita
- 1961: Riban d'argent del melhor sicut original per La dolce vita
- 1961: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per La dolce vita
- 1963: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Uèch e mièg
- 1963: Grand Prèmi del Festenal de Moscòu per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor filme per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor sicut original per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor scenari per Uèch e mièg
- 1964: Bodil del melhor filme europèu per Uèch e mièg
- 1964: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Uèch e mièg
- 1965: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Julieta dels esperits
- 1970: Riban d'argent de la melhora fotografia per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors costums per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors decòrs per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent del melhor scenari per Fellini Satyricon
- 1972: Grand Prèmi de la Comission Superiora tecnica al Festenal de Canas per Fellini Roma
- 1974: Riban d'argent del melhor filme italian per Amarcord
- 1974: Riban d'argent del melhor sicut original per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur del melhor filme per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per Amarcord
- 1974: NYFCC Award del melhor filme per Amarcord
- 1975: Prèmi Kinema Jumpo del melhor filme estrangièr per Amarcord
- 1975: Bodil del melhor filme europèu per Amarcord
- 1975: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Amarcord
- 1978: BAFTA Film Award [6] de la melhora direccion artistica per Lo Casanova de Fellini
- 1980: Riban d'argent de larealizacion del melhor filme italian per La Ciutat de las femnas
- 1984: Riban d'argent de la realizacion del melhor filme italian per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur del melhor filme per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur pel mellhor scenari per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello Luchino Visconti per la carrièra
- 1985: Leon d'aur de la Mòstra de Venècia per la carrièra
- 1986: David di Donatello especial René Clair per Ginger e Fred
- 1986: Medalha d'aur de la vila de Roma pel 30en aniversari dels David di Donatello
- 1986: Prèmi especial del jubilèu d'aur als Directors Guild of America Awards
- 1987: Prèmi del 40en aniversari del Festenal de Canas per Entrevista
- 1987: Grand Prèmi del Festenal internacional del filme de Moscòu per Entrevista
- 1989: Prèmi del cinèma europèu per la carrièra
- 1993: Oscar d'onor per la carrièra
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1950: Luci del varietà Lums de las varietats (corealizat amb n'Alberto Lattuada)
- 1952: Lo sciecco bianco Lo Sheiq blanc
- 1953: Episòdi Agenzia matrimoniale Agéncia matrimoniala dins L'amore in città L'amor a la vila
- 1953: I vitelloni Los Vitelloni (o: Los Vedelòts)
- 1954: La strada La Strada
- 1955: Il bidone Il bidone
- 1957: Le notti di Cabiria Las nuèches de Cabiria
- 1960: La dolce vita La dolce vita
- 1962: Episòdi Le tentazioni del dottor Antonio Las temptacions del dottor Antonio dins Boccacio '70 Boccaci 1970
- 1963: Otto e mezzo Uèch e mièg
- 1965: Giulietta degli spiriti Julieta dels esperits
- 1968: Episòdi Toby Dammitt Toby Dammit dins Tre passi nel delirio Tres passes en pel deliri
- 1969: Fellini Satyricon
- 1969 Block-notes di un regista Blòc-nòtas d'un cineasta (television)
- 1970: I clowns Los Clowns (television)
- 1972: Roma Roma
- 1973: Amarcord
- 1976: Il Casanova di Federico Fellini Lo Casanova de Federico Fellini
- 1979: Prova d'orchestra Ensages d'orquèstra
- 1980: La città delle donne La ciutat de las femnas
- 1983: E la nave va E la nau se'n va
- 1985: Ginger e Fred Ginger e Fred
- 1987: Intervista Entrevista
- 1990: La voce della luna La Votz de la luna
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Gideon Bachmann: Ciao Federico!... reportatge sul rodatge de Fellini Satyricon amb entreten de l'autor amb Federico Fellini... Fime presentat al Festenal de Canas 2003 dins l'encastre d'un Hommage à Fellini... - 1 DVD amb bonus: Fellinikon, le Monde de Fellini e de retalhs... (durada totala: 120 ')
- Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... Produsit per n'Olivier Gal e Arte France... filme documentari amb las darrièras entrevistas de 1992 a Roma de l'autor d' Amarcord... Presentat al Festenal internacional d'Edimborg en 2002 e nominat pel Prèmi Arte del melhor documentari als European Film Awards/Prix du cinéma européen... Lo filme se gasanhèt lo Prèmi Rockie al Festenal internacional de Banff e lo Coup de coeur al Festenal Internacional Vue sur les Docs de Marselha... - 2 DVD amb los suplements: Autour de Fellini... (durada totala: 200')
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Federico Fellini[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fare un film... Einaudi
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini: Sono un gran bugiardo.L'ultima confessione del Maestro... Elleu multimedia Roma 2003
- Federico Fellini: La mia Rimini - Rimini, mes racines - Rimini, my home town... Guaraldi 2007
en anglés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fellini: Costumes and Fashion, catalòg de la mòstra al musèu Stedelijk d'Amsterdam del 1èr de julhet al 19 de setembre de 1994 sota la direccion de n' Ida Panicelli... Edizioni Charta Milan 1994
- Federico Fellini & Damian Pettigrew... I'm a Born Liar: A Fellini Lexicon... Harry N. Abrams Inc. Nòva York 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini, André Bazin et al.: La Strada.Un film de Federico Fellini... Éditions du Seuil París 1955
- Federico Fellini & Tonino Guerra: Amarcord ( Je me souviens) Gallimard idem 1974
- Federico Fellini: Les propos de Fellini... éd.Buchet/Chastel id 1980
- Federico Fellini & Bernardino Zapponi: La Cité des femmes éd. Albatros id 1980
- Federico Fellini & Giovanni Grazzini: Fellini par Fellini... Calmann-Lévy id 1984
- Federico Fellini: Intervista... éd. Flammarion id 1987
- Federico Fellini & Milo Manara: Voyage à Tulum... Castermann id 1990
- Federico Fellini: Giulietta... éd. de Faillois id 1990
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... L'Arche id 1994
- Federico Fellini: Faire un film... éd. du Seuil id 1996
- Federico Fellini & Milo Manara: Le Voyage de G. Mastorna... Casterman id 1996
- Federico Fellini & Georges Simenon: Carissimo Simenon, Mon cher Fellini... éd. de l'Étoile/Cahiers du Cinéma id 1998
- Federico Fellini: Le Livre de mes rêves... éd. Flammarion id 2007
òbras a l'entorn de l'artista e de l'òbra[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Sonia Schoonejans: Fellini... Lato Side Roma 1980
- Pier Marco De Santi: I disegni di Fellini... Editori Laterza idem 1993
- Mario Verdone: Federico Fellini...Il Castoro Cinema n.165... Editrice Il Castoro 1994
- Tullio Kesich: Su la Dolce vita con Federico Fellini... Marsilio Venezia 1996
- Angelo Arpa: L'Arpa di Fellini... Edizioni dell'Oleandro Roma 2001
- Simona Casavecchia: Io sonno la mia invenzione.L'Europa, Fellini e il cinema italiano nelli scriti di Angelo Arpa... Edizioni Studio 12 idem 2003
- Tullio Kesich: Federico Fellini, la vita e i film... Feltrinelli Milan 2007
- Giovanni Solari: L'Italia di Fellini... Edizioni Sabinae 2008
- Antonio Tripodi & Marco Dalla Gassa: Approdo a Tulum: le Neverland a fumetti di Fellini e Manara...LT 12 Venezia 2010
en anglés[modificar | modificar la font]
- Peter Bondanella: The Cinema of Federico Fellini... Princeton University Press Princeton 1992
- Vincenzo Mollica: Fellini... catalòg de la mòstra al musèu Guggenheim del 31 d'octobre de 2003 al 14 de genièr de 2004... éd. SkiraGenèva 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Geneviève Agel & Dominique Delouche: Les Chemins de Fellini seguit per Journal d'un bidoniste... (éd. du Cerf coll. 7e ART París [[1956
- Gilbert Salachas: Federico Fellini... éd. Jacques Glénat Grenòble 1977
- Liliana Betti: Fellini: un portrait éd. Albin Michel París 1980
- Gilles Ciment: Federico Fellini... Dossier Positif-Rivages éd. Rivages idem 1988
- Jean Collet: La création selon Fellini... éd. José Corti id 1990
- José Luis De Villalonga: Fellini... éd. Michel Lafon / Ramsay cinéma id 1993
- Bertrand Levergeois: Fellini éd. de l'Arsenal Coll. Curriculum id 1994
- Bertrand Levergeois: Fellini.La Dolce Vita du Maestro... éd. de l'Arsenal id 1994
- Lietta YTornabuoni: Federico Fellini... Rizzoli Nòva York 1995
- Costanto Costantini: Conversations avec Federico Fellini... éd. Denoël París 1995
- Jean-Max Mejean: Fellini, un rêve, une vie... Le Cerf coll. 7e Art id 1997
- Christian-Marc Bosséno: Et vogue le navire... estudi critic Nathan id 1998
- Vincenzo Mollica: Fellini mon ami... éd. du Rocher id 2002
- Bernardino Zapponi: Mon Felini... éd. de Falois id 2003
- Tullio Kezich]: Fellini... Gallimard id 2007
- Dominique Delouche: Mes felliniennes années éd. P.A.S. id 2007
- Benito Merlino: Fellini... Gallimard coll. "Folio Biographies" id 2007
- Sam Stourdzé: Fellini: la grande parade... éd. Anabet id 2009
- Jean Gili: Federico Fellini, le magicien du réel... Découvertes Gallimard id 2009
- Collectiu coordenat per Jean Gili: Federico Fellini - Collection Positif... éd.Scope / La Collection Positif id 2Z009
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Federico Fellini sus l'Internet Movie Database
- (en) Sit pedagogic subre en Federico Fellini
- (fr) Sit soís... Fondation Fellini - Sion
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ idem Nastro d'argento... decernit dempuèi 1954 pel Sindacato Nazionale Giornalisti Cinema Italiani...
- ↑ Prèmi decernit per la critica cinematografica danesa dempuèi 1948...
- ↑ o New York Film Critics Circle Award... prèmi decernit per la premsa cinematografica de la Nòva York dempuèi 1935...
- ↑ Decernits per l' Accademia del Cinema Italiano o mai exactament l' Ente David di Donatello...
- ↑ ... decernit per la Directors Guild of America...
- ↑ decernit per la British Academy of Film and Television Arts...


c: text/html

text:
Projècte:Citatz vòstras fonts
Citatz vòstras fonts : es pas un comandament, mas una recomandacion de simple bon sens per l'enriquiment del projècte, sa fisabilitat e lo respècte del lector.
Lo principi de neutralitat impausa de presentar los punts de vistas sens prendre partit sus la veracitat d'un o l'autre. Aiçò implica que se pòsca atribuir un punt de vista a una font (per exemple « Joan Martin afirma que »). Pasmens, aquò engatja pas a considerar que totas las fonts sián equivalentas, es possible d'indicar las caracteristicas de la font, en particular celles liées a sa pertinéncia. Atal, se recomanda de diversificar las fonts, tot balhant al lector las claus que permeton de jutjar de lor objectivitat.
Somari
Notatz vòstras fonts[modificar | modificar la font]
Quand de fonts exterioras son consultadas pendent l'escritura o au cours de la verificacion d'un article, apparaît indispensable de fournir una lista de referéncias, libres, articles, o sites internet. S'un article traite d'una organizacion o d'un personatge, donnez l'adreça de lor site. Lo pus simple es certainement de relever e de metre de côté l'identitat de ces fonts au moment même où vous les consultatz. Cela aidera les lecteurs a trobar mai d'informacion o a verificar l'exactitud del contengut de Wikipèdia, tout particulièrement se lo subjècte es controversiat, coma l'Islam, o se l'article es un resumit concis - ce qui est souvent lo cas dels sujets historiques o techniques.
Organizatz una lista[modificar | modificar la font]
Organizatz la lista de las ressorsas: se deuriá recampar las referéncias, bibliografias, fonts o ligams exteriors a la fin de l'article, en los separant clarament del contengut pròpriament dich. Lo pus important est de fornir las indications d'un biais legible - las abreviacions especializadas son pas recomandadas - e utilizable.
Uniformizatz la presentacion[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben convencions bibliograficas, convencions filmograficas e les convencions tipograficas
Las nòrmas seguentas se pòdon aplicar utilament:
- Per un obratge :
- Per exemple :
- Michel Pastoureau, Una histoire symbolique del Moyen Age occidental, Seuil, coll. « La Librairie del Modèl:XXIe siècle », Paris, 2004.
- Per un article :
- Per exemple :
- Jean-Pierre Rumen, « Per una clinique de l'expertise », dans Journal français de psychiatrie, Modèl:Numéro13 (2001), p. 46-49.
- Per un filme :
- Per exemple :
- Les Fraises sauvages (Smultronstället) d'Ingmar Bergman, Suède, 1957
- amb Victor Sjöström, Bibi Andersson.
- Per una pagina Web signée o facilement attribuable a son auteur : Prénom Nom, Títol de la ressorsa, date del document. (date de la consultation)
- Per exemple :
- Norman Spinrad, Quand « La Guerre de las étoiles » devient réalité, juillet 1999 (pagina consultée lo 5 avril 2004)
- Per una pagina Web anonyme o localisée sul site Web d'una institucion : Mencion del tèma de font : nom de domeni, se possible data del document, (data de consultacion),
- Per exemple :
- Sus las bonas practicas administratives : site de l'Union Europèa, pagina del mediator europèu a www.euro-ombudsman.eu.int, (pagina consultada lo 12 d'avril 2004),
- Per renvoyer a un autre article Wikipèdia : indicar simplament lo nom de l'article entre doas parentèsis carradas. [[Amour]] donnera Amour.
Se vòstra font conten l'expression d'un punt de vista minoritari dins sa disciplina o se fa lo reflet d'una tèsi, pòt èsser interessant de la mencionar entre parentèsis.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Las preconizatcons de l'ENS Lettres e Sciences Humaines
- Las preconizatcons de la MLA (Modern Language Association)
- Un punt intéressant amb de ligams sus d'autres sites sus la pagina Cerise (Conseils als Estudiants per una Recèrca d'Informatcon Especializada Eficaça) de l'Unité Régionale de Formation a l'Information Scientifique e Technique de Paris.
- E tanben las nòrmas bibliograficas de la Revista d'histoire del XIXe siècle
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Sul subjècte : Discussion Wikipèdia:Citatz vòstras fonts e l'article bibliografia.
Sus las autras recomandacions d'escritura e d'edicion :
- Wikipèdia:Verificabilitat
- Modèl:Referéncia necessària
- Modèl:Citacion necessària
- Recomandacions de seguir
- Convencions suls títols d'articles
- Convencions d’estil
- Convencions tipograficas
- Ortografia
- Totjorn comentar vòstras modificacions dins la boita de resumit
- Limitatz l'usatge de la color dins los articles
- Règlas de savoir-vivre
- Crear d'articles utils e pertinents
- Ajuda:ligams extèrnes
- Evitatz los neologismes
- Contengut evasiu
- Metòde de travail
- Usatge rasonat de las fonts de premsa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sidney Bechet
Sidney Bechet (lo 14 de mai de 1897 – lo 14 de mai de 1959) que ho un clarinetista, un saxofonista soprano solista e tanben un compositor de jazz de Loïsiana.
Que vadó dens ua familha borgesa de Nava Orleans e qu'avó atau lo parat d'estudiar la clarineta e se bèth muishar dotat per aqueth instrument. que joguè dens bendas musicau de la soa ciutat nadau abans de perseguir la soa carrièra musicau a Chicago en 1917 on joguè dab Freddie Keppard e Joe "King" Oliver.
Après que viatgè en Euròpa on e's virè de cap au saxofòn soprano. Au son retorn aus Estats Units qu'enregistrè mantuas pèças e en 1924 e 1925 qu'enregistrè dab lo famós trompetista Louis Armstrong.
Que tornè en euròpa on participè a la Revista Negra de Josephine Baker. Ua peleja enter musicians que'u miè per un par de mes de cap a las càcer en París en 1935.
Après ua tempsada aus Etats Units que s'installè definitivament en França a partir de 1949, país on vadore lo son hilh e on e's morí lo dia deus son pròpi aniversari.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] solo de Bechet sus youtube.com.


text:
Famagosta
Famagosta (en turc Gazimağusa) qu'ei ua vila de Chipre dens l'autoproclamada Republica Turca de Chipre. Lo son nom que vien deu grèc Auuόxwσtoς qui vòu díser « amagada peu sable ».
Simple vilatge de pescadors, qu'aquesó ua certa importància dab las crozadas a la fin deu sègle XII e qu'arrecebó mantuns crestians qui arribèn arron de la caduda de Sant Joan d'Acre.
A partir de 1374 que ho presa per Gènoa puish que vadó veneciana a partir de 1489.
Los Turcs que la prengón en 1571 e executant atroçament lor comandant Marco Antonio Bragadin çò qui motivè la batalha de Lepant. A maugrat d'aquesta victòria crestiana, Famagosta que demorè turca dinc a l'arribada de la dominacion britanica en 1878 qui s'acabè en 1960.
Los Grècs que hon horabandits per l'invasion turca en 1974. Per Chipre, qu'ei oficiaument tostemps situada dens lo districte de Famagosta.


text:
Caniformia
Los canifòrmes (caniformia) son un sosòrdre de l'òrdre dels carnivòrs (carnivora). Aqueste sosòrdre compren las familhas seguentas:
- los canids (can...)
- los mefitids (mofetas) ancianament, genre inclús dins los mustelidats (mephitinae)
- los mustelids (loira, fura...)
- los otarids (otarias...)
- los odobenids (mòrses...)
- los focids (fòcas...)
- los procionids (raton lavaire...)
- los ursids (ors...)
Aqueste grop de mamifèrs compren pas que de carnivòrs (o piscivòrs).
Anatomicament, lo bulbe timpanic dels canifòrmes es format d'una cambra unica o es devesit per un pseudoseprum, per oposicion als felifòrmes que lor bulbe timpanic es devesit per un septum vertadièr.


text:
Chassepot modèl 1866
Lo fusiu Chassepot modèl 1866 foguèt lo fusiu adoptat per l'armada francesa en 1866 per remplaçar lei fusius Minié. Foguèt principalament utilizat pendent la guèrra Guèrra francoprussiana (1870-1871), la Comuna de París (1871) e benlèu lei guèrras colonialas de l'epòca.
Foguèt lo premier fusiu de l'armada francesa amb un cargament per la culassa. Autorizèt donc lo cargament en posicion cochada e una frequença de tir mai importanta. Per aumentar la portada, una pèça de cauchó estancava lo sistèma entre la culassa e la chambra. Lo canon èra raiat.
La cartocha èra una fabricacion complicada d'un desenau de pèças coma la bala, una capsula metallica ambé l'esca, una envelopa de papier... Èra assemblada per lo soudat. Après, pendent lo tir, la cartocha èra brutlada. Pasmens, aqueu foncionament encrassava l'arma e podiá blocar lo tir après un vintenau de còps.
Se fabriquèt mai de 1 200 000 fusius Chassepot entre 1866 e 1875. La desfacha de 1871 ambé Prússia e l'aparicion dau fusiu Mauser 1871 entraïnèron lo remplaçament dau Chassepot per lo fusiu Gras qu'èra un Chassepot modificat en 1874 per utilizar una cartocha metallica.
Caracteristicas tecnicas dau fusiu[modificar | modificar la font]
- Calibre : 11,8 mm.
- Pes : 4 054 g (4 687 g ambé la baioneta).
- Longor : 130 cm (188 cm ambé la baioneta).
- Longor dau canon : 795 mm.
- Portada utila : 150 m.
Caracteristicas tecnicas de la municion[modificar | modificar la font]
- Pes de la cartocha : 34 g.
- Diamètre de la cartocha : 13,5 mm.
- Diamètre de la bala : 11,8 mm.
- Pes de la bala : 24,5 g.
- Velocitat iniciala : 375 m/s.


text:
Beauchamps (Somme)
Beuchin (Sonme) en picard ( Beauchamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Situat sus la Bresle, a 10 km de la siá desbocadura en la Mange (mar), en limit de la Anautita-Normandie, desservie per la anciana rota nacionala 15bis de Grandvilliers (Oise) al Tréport.
Bourg picard situé sur la Bresle, à 10 km de son embouchure dans la Manche (mer), en limite de la Haute-Normandie, desservie par l'ancienne route nationale 15bis de Grandvilliers (Oise) au Tréport.


text:
Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc
Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc (Beujanciá, 1580 - Ais de Provença, 1637) foguèt un intellectuau provençau de l'epòca barròca, scientific, òme de letras, conselhier au Parlament de Provença. Coma astronòm, faguèt la primièra mapa de la luna basada subre d'observacions au telescòpi e descobriguèt la Nebulosa d'Orion. Entre sas recèrcas, i aguèt la determinacion de la longitud de divèrses luòcs a l'entorn de la Mediterranèa e en Africa del Nòrd.
Aguèt una corespondéncia sostenguda amb nombroses personatges e scientifics de son epòca, coma Malherbe, Rubens, Pèire Gassendi o Galilèu.


text:
Alberto Ruiz-Gallardón
Alberto Ruiz-Gallardón Jiménez (Madrid, 11 de decembre de 1958) es un politician espanhòl conservador, membre del Partit Popular. Es, dempuèi decembre de 2011, l'actual ministre de la Justícia del govèrn espanhòl dirigit per Mariano Rajoy e foguèt anteriorament president de la Comunitat de Madrid de 1995 a 2003 e puèi cònsol de la capitala espanhòla, Madrid, de 2003 a 2011. Venguèt conegut internacionalament en 2013 aprèp l'aprovacion de la nòva lei sus l'avortament, qu'a recebut l'escais de Lei Gallardón.


text:
Relòtge de cocut
Un relòtge de cocut qu'ei generalement un relòtge originari deus Aups en forma de chalet provesit d'un mecanisme regulat per un pendul e on las oras e son marcadas per dus shiulets qui imitan lo crit deu cocut (e tanben picadas per un batalh) au medish temps qu'un automat en forma d'ausèth e sorteish per ua frinèsta en bèth dar l'impression d'estar cantant las oras.
Segon lo modèl de relòtge, lo mecanisme que pòt anar tot sol durant 30 oras o ua setmana abans d'estar tornat remontar en bèth tirar sus duas cadenòtas qui hèn pujar dus pès de metau en forma de poma de pin.
La complexitat deus automatas que pòt tanben comptar dab d'autas animacions com per exemple ua arròda de molin d'aiga que vira, un boscassèr qui copa lenha o dançaires qui sorteishen au balcon. Dens aquestes cas, que's tracta de cocut musicau on après aver shiuladas e picadas las oras lo relòtge jòga un airolet tradicionau ; dens lo cas d'un mecanisme musicau, lo cocut que compta amavètz dab tres pès.
Los relòtges d'automatas que hon desvolopats desempuish l'Etat Mejana en Euròpa e dens lo monde islamic. Los purmèrs ensags de hargar relòtges imitant lo crit deu cocut que semblan pujar de cap au sègle XVII e lo modèl estandard de uei qu'ei mei qu'ei inspirat deu cocut tradicionau de la Seuva Negra establit au sègle XVIII. Aqueth modèl que marcha dab dus pès de metau qui, un còp elhevats au mejan d'un cadenan e provesen en energia los mecanismes respectius de las agulhas d'ua part e deus truc e shiulets d'ua auta.
Uei aqueths mecanismes d'engranatge e ehèit que son estats imitats e perfeccionats dab mecanismes electronics.


text:
Ronssoy
Ronssoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard situat a 22 km al sud de Cambrai e a 17 km al nòrd-es de Péronne, facilament accessible pel autoroute A26.
Village picard situé à 22 km au sud de Cambrai et à 17 km au nord-est de Péronne, aisément accessible par l'autoroute A26.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, situat sus la linha de tèsta pendent la Primièra Guèrra mondiala, i auriá #èsser lo darrièr del departament a èsser "liberat[1]".
Le village, situé sur la ligne de front pendant la Première Guerre mondiale, aurait été le dernier du département à être "libéré[2]".


text:
Grop dels 20
Lo Grop dels 20 (o G20) es un grop de 19 païses mai l'Union Europèa que lors ministres, lors caps de las bancas centralas e lors caps d'Estat se reünisson regularament. Foguèt creat en 1999, aprèp la seguida de crisis financièras dins las annadas 1990[1]. Vòl favorir la concertacion internacionala, en avent per principi un dialòg larg prenent en compte lo pes economic creissent pres per nombre de païses.
Lo G20 representa los dos tèrces del comèrci e de la populacion mondiala e mai de 90 % del produch mondial brut (soma dels PIB de totes los païses del monde)[2].
Lo 15 de novembre de 2008, pel primièr còp de son istòria, foguèron los caps d'Estat o de govèrn que se reüniguèron e pas unicament los ministres de las finanças. Ara lo G20 se reünís de tres bandas : los G20 regropant los caps d'Estat e de govèrn, los G20 finança regropant los ministres de las finanças e los governadors de las bancas centralas e, dempuèi los 20 e 21 d'abril de 2010, los G20 socials, reünissent los ministres de l'emplec.
Somari
- 1 Creacion
- 2 Membres del G20
- 3 Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa
- 4 Presidéncia
- 5 Soms passats e venents (G20 Caps d'Estat e de govèrn)
- 6 G 20 dels ministres de las finanças e dels governadors de las bancas centralas
- 7 G 20 Social
- 8 Nòtas e referéncias
Creacion[modificar | modificar la font]
Lo G20 foguèt creat en marge del G7 del 25 de setembre de 1999 de Washington, jos l'iniciativa del ministre de l'economia canadian Paul Martin, pendent una reünion dels ministres de las finanças del grop[3]. Lo but d'aquel novèl grop venguèt de favorir l'estabilitat financièra internacionala e de crear de possibilitats de dialògs entre païses industrializats e païses surgents, çò que las reünions dels ministres de las finanças del G7 permetián pas.
Per Fareed Zakaria[4], « la governància mondiala poirà evolucionar solament per mejan del G20 ». D'autras rasons explican aquel ponch de vista. D'una banda, lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas es paralisat pel drech de vèto. Sas missions poirián se reüssir melhor pel G20 pus representatiu dels rapòrts de fòrça mondials. D'autra banda, se los Estats Units d'America an pas mai la fòrça d'impausar sols lors visions, pòdon per mejan d'aquela instància aver un ròtle positiu de catalisor.
Membres del G20[modificar | modificar la font]
Los membres del G20 sont representats pels ministres de las finanças e los directors de las bancas centralas dels 20 païses o organizacion seguentas :
- Africa del Sud
- Alemanha
- Arabia Saudita
- Argentina
- Austràlia
- Brasil
- Canadà
- China
- Corèa del Sud
- Estats Units
- França
- Índia
- Indonesia
- Itàlia
- Japon
- Mexic
- Reialme Unit
- Russia
- Turquia
- Union Europèa
Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Lista dels Estats per PIB en 2009 donada pel Fons Monetari Internacional[5]
Lista dels Estats donada en 2010 per la Central Intelligence Agency [6]
Doncas i a :
- 25 % de païses asiatics (Japon, China, Índia, Corèa del Sud, Indonesia);
- 25 % de païses europèus (Alemanha, França, Reialme Unit, Itàlia, Union Europèa);
- 15 % de païses d'America del Nòrd (Estats Units d'America, Canadà, Mexic);
- 10 % de païses d'America del Sud (Brasil, Argentina);
- 5 % de païses africans (Africa del Sud);
- 10 % de païses del Orient Mejan (Turquia, Arabia Saudita);
- 10 % d'autres païses (Russia, Austràlia).
Lo G20 es en primièr un grop politic que lo grop dels 20 primièras economias mondialas. Los païses europèus deurián en teoria representar 40 % e pas 25 % dels Estats membres del G20. En efèit, quatre Estats son pas membres del G20 alara que fan partida dels 20 primièrs PIB de la planeta:
- Espanha, 9a economia mondiala;
- Los Païses Basses, 16a;
- Soïssa 19a
- Belgica 20a;
Los quatre païses non membres son totes de païses europèus. Se pòt remarcar una marginalizacion d'Euròpa dins las instàncias decisionalas internacionalas. Cal ramentar que los païses europèus representan 70% dels Estats membres del G7 en 1976.e representan pas mai que 25% del G20 -supausat de se substituir al G7- en 2008.
Al contrari se tròban tres païses non membres de las 20 primièras economias mondialas e presents al G20:
- L'Arabia Saudita, 26a;
- Argentina, 30a;
- l'Africa del Sud, 32a.
D'autra banda, la localizacion dels soms al nivèl dels cap d'Estat dempuèi 2008 marca la dominacion dels païses anglosaxons: Washington, DC (Estats Units d'America, octobre de 2008), Londres (Reialme Unit, mai de 2009), Pittsburgh (Estats Units d'America, setembre de 2009), Toronto (Canadà, junh de 2010).
L'Union Europèa es representada pel President del Conselh Europèu e aquel de la Banca Centrala Europèa, çò qu'explica lo nom de G20. Pasmens los presidents de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional son tanben presents al G20, aquò relativiza la preséncia de las institucions europèas.
Los membres actuals del G20 representan prèp de 65,2% de la populacion mondiala. Los regims se repartisson atal : 1 union de tipe confederal, 14 republicas (que 7 republicas federalas e 1 republica populara) e 5 monarquias (que 1 monarquia absoluda).
Los 3 Estats de l'ALENA son membres del G20 que compta tanben 2 Estats del MERCOSUR, 4 Estats de l'Union Europèa (que sèti tanben esperela) e 3 Estats membres de l'Organizacion de la Conferéncia Islamica. Lo continent asiatic es relativament plan representat amb de païses coma China, la Corèa del Sud, Índia, Indonesia, Japon e tanben Turquia e l'Arabia Saudita ; l'Africa del Sud es sola representant del continent african al G20.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
- de 1999 a 2001 : Canadà
- en 2002 : Índia
- en 2003 : Mexic
- en 2004 : Alemanha
- en 2005 : China
- en 2006 : Austràlia
- en 2007 : Africa del Sud
- en 2008 : Brasil
- en 2009 : Reialme Unit
- en 2010 : Corèa del Sud
- en 2011 : França
Soms passats e venents (G20 Caps d'Estat e de govèrn)[modificar | modificar la font]
- 1999 : Berlin, Alemanha
- 2000 : Quebèc, Canadà
- 2001 : Ottawa, Canadà
- 2002 : Nòva Delhi, Índia
- 2003 : Morelia, Mexic
- 2004 : Berlin, Alemanha
- 2005 : Pequin, China
- 2006 : Melbourne, Austràlia
- 2007 : Lo Cap, Africa del Sud
- 2008 : São Paulo, Brasil
- 2008 : (15 de novembre) Washington, Estats Units d'America
- 2009 : (2 d'abril) Londres, Reialme Unit
- 2009 : (24 e 25 de setembre) Pittsburgh, Estats Units
- 2010 : (26 e 27 de junh) Toronto, Canadà
- 2010 : (11 e 12 de novembre) Seol, Corèa del Sud
- 2011 : novembre de 2011. Niça, França
G 20 dels ministres de las finanças e dels governadors de las bancas centralas[modificar | modificar la font]
- Los 22 e 23 d'abril de 2010 foguèt organizat a Washington, una reünion d'aquel grope per tractar coma regular e velhar sul sistèma financièr. Lo som acabèt amb un desacòrdi suls mejans a utilizar[7]
- Lo som del G20 que foguèt organizat dels 3 al 5 de junh de 2010 a Pusan en Corèa del Sud auriá degut preparar lo G20 dels cap d'Estats dels 26 e 27 de junh venents a Toronto. Auriá « enterrat »[8] lo projècte de taxa bancari internacionala volgut pels Estats Units d'America, Alemanha e França pasmens que lo FMI deuriá presentar a Toronto dos tipes de taxa bancària[9].
G 20 Social[modificar | modificar la font]
S'agís de far progressar lo drech social e sindical al nivèl mondial
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [1] Harper contra una refonda globala del sistèma financièr, Alexandre Shields, Le Devoir, 15 e 16 de novembre de 2008
- ↑ id supra
- ↑ (fr)Universitat de Quebèc a Montreal : Del G10 al G20 Modèl:PDF
- ↑ (fr) Les Echos, del 14/09/2009, Entrevista de Fareed Zakaria per Pierre de Gasquet
- ↑ BIP 2009 nach Ländern in der World Economic Outlook Database, April 2010 des Internationalen Währungsfonds
- ↑ CIA_R2001, site de la CIA(page consultée le 25 juin 2010)
- ↑ (fr) Richard Hiault, Les Echos del 26/04/2010
- ↑ (fr) Frédéric Ojardias et Robert Jules " Le G20 enterre la taxe bancaire internationale" La Tribune 7 de junh de 2010
- ↑ id supra


text:
Anneville-sur-Scie
Anneville-sur-Scie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anneville A situat sul marge esquèrre de la Ressèga, en lo país de Caux.
Anneville A situat a Unitat|5|km}} de Longueville-sus-Serra, a Unitat|7|km {{}} de Offranville, a Unitat|10|km {{}} de Bacqueville-en-Caux e a Unitat|13|km {{}} de Dièpa.
En avent perdut la siá estacion, es ara desservie per las estacions de Longueville-sus-Serra e de Sant-Aubin-sus-Serra situadas a Unitat|5|km {{}}.
Anneville est située sur la rive gauche de la Scie, dans le pays de Caux.
Anneville est située à 5 km de Longueville-sur-Scie, à 7 km d'Offranville, à 10 km de Bacqueville-en-Caux et à 13 km de Dieppe.
Ayant perdu sa gare, elle est maintenant desservie par les gares de Longueville-sur-Scie et de Saint-Aubin-sur-Scie situées à 5 km.


text:
Sorbey (Mosèla)
Sorbey es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sorbey A situat al sud-es de Mètz. Lo vilatge es sus la rota de Mètz (D999) après Courcelles-sus-Nied. La separacion de Poncillon al sud del ban communal. Modèl:…
Sorbey est situé au sud-est de Metz. Le village est sur la route de Metz (D999) après Courcelles-sur-Nied. L’écart de Poncillon au sud du ban communal. Modèl:…
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del Saulnois en País messin.
- Citat per las primièras fes l'an 1178.
- Dépendait Del abbaye Sant-Vincent de Mètz
- Pòble destruit l'an 1518 per Franz von Sickingen
- Poncillon es lo banc d'una distincion, #qu'es inclus en una baronnie a partir de 1748, en avent apertengut a las familhas Lespingal e Pauline de Elbeuf.
En 2006, la municipalitat es labellisé una flor al concors de las vilas e pòbles fleuris. Recep una segonda flor l'an 2008[1].
Un nòu lotissement L'Anautit Jardin aculhiràModèl:Quand 26 abitacions.
- Village du Saulnois en Pays messin.
- Cité pour la première fois en 1178.
- Dépendait de l'abbaye Saint-Vincent de Metz
- Village détruit en 1518 par Franz von Sickingen
- Poncillon est le siège d'une seigneurie, qui est inclus dans une baronnie à partir de 1748, ayant appartenu aux familles Lespingal et Pauline d'Elbeuf.
En 2006, la commune est labellisé une fleur au concours des villes et villages fleuris. Elle reçoit une deuxième fleur en 2008[1].
Un nouveau lotissement Le Haut Jardin accueilleraModèl:Quand 26 habitations.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
ccp12.


text:
Orient Mejan
L'Orient Mejan (tanben nomenat Pròche Orient) es constituit pels païses d'Orient que son lo pus pròches d'Euròpa (Occident), per oposicion a l'Extrèm Orient o Orient Luenchenc. Lo nom d'Orient Mejan s'utiliza per influéncia de l'expression anglesa Middle East, que se referis a una division de l'Orient antic, e qu'après la casuda de l'Empèri Otoman a començat d'èsser pus utilizada en anglés e traducha dins divèrsas lengas.
Fòrça factors an fach qu'aquesta zona es una de las mai conflictualas del mond, e en particular lo despartiment de las possessions otomanas après la Primièra Guèrra Mondiala, moment ont se va predeterminar lo traçat de las frontièras e la naissença de l'Estat d'Israèl. Un autre factor segurament s'auria de trobar dins las sieunas riquesas naturalas, subretot lo petròli.
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquesta tièra es una interpretacion larga de l'Orient Mejan:
- Estats al Sud de Caucàs
- Orient Mejan (Mar Mediterranèa):
- Còsta de la Mar Roja
- Estats del Golf Persic
Istòria[modificar | modificar la font]
Coneissèm l'istòria d'aquesta region subretot pels escrits de l'Ancian Testament e dels istorians grecs, e per los escavaments que i faguèt l'arqueologia dempuèi lo sègle XIX. La zona es poblada dempuèi 8000 aC, coma o pròvan las rèstas de Jerico.
Al long de l'istòria, los païses d'aquesta partida del mond an sovent experimentat los meteis cambiaments. Per exemple, las conquistas de l'Empèri persan, d'Alexandre lo Grand e de l'Islam. Mai tard formèron una partida de l'Empèri Otoman e de las colonias britanicas.
Aquesta zona es una de las zonas que foguèron las mai conflictualas del sègle XX. Pendent aqueste sègle, l'Orient Mejan a viscut sièis conflictes (quatre guèrras araboisraelianas, la guèrra entre Iraq e Iran e la Guèrra del Golf), una guèrra civila en Liban, e la revolucion islamica de Khomeini en Iran amb d'importantas repercussions per tot lo mond musulman.
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Actualament, aquesta region es a predominança islamica. La produccion de petròli i es fòrça importanta. Los Estats Units an ocupat mantun païses. Un dels conflictes mai importants de l'Orient Mejan es entre Israèl ei los païses arabis.
Lo processus de patz del conflicte araboisraelian, lançat a Madrid en 1991, dobriguèt una pichona porta a l'esperança per la region.


text:
Vath d'Aussau
La vath d'Aussau (var. non locala la vau d'Aussau, la val d'Aussau) que's tròba en Bearn. Qu'ei ua de las tres vaths bearnesas ; las duas autas que son la vath d'Aspa e la vath de Varetons. Los sons abitants que son los aussalés.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vath d'Aussau que's tròba dens lo sud de Bearn : lo Haut Bearn. Qu'ei traucat peu gave d'Aussau qui's barreja dens lo gave d'Auloron. Qu'ei la vath mei orientau de Bearn e lo son Pic de Mieidia d'Aussau qu'ei un deus simbèus de Bearn e de la famosa equipa de rugbi de Pau : la Seccion Paulina. La vath d'Aussau que comunica dab Aragon peu Portalet.
Uei lo dia, d'un punt de vista administratiu, la vath d'Aussau que hè partida deu departament deus Pirenèus Atlantics de la region francesa d'Aquitània.
Administracion[modificar | modificar la font]
Son 18 comunas presentas dens la vath: Arudi, Asta Beon, Beòst, Bescat, Vièla, Vilhèras, Busin, Castèth, Aigas Bonas, Gèra Belesten, Isesta, Laruns, Lovia Juson, Lovia Sobiron, Lis, Revenac, Santa Coloma e Sevinhac Meirac.
Aquestas comunas son membres de la communitat de comunas de la Vath d'Aussau que hoc creada en gèr de 2009 e qu'ei presidida per Francis Coroau. Hen part deu País d'Auloron e deu Haut Bearn au costat de las comunitats de comunas deu piemont auloronés, de Josvath, de la vath d'Aspe e de la vath de Baretons.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Pic de Mieidia d'Aussau
- Vila de Larunts e lo son folclòre aussalés
- Arròc deus vutres a Asta-Beon
- Parc Nacionau deus Pirenèus
- Còth deu Portalet
- Lacs d'Aussau
- Lo trinòt d'Artosta
- Lo Castèth de Beon
Arreproèrs e imatges[modificar | modificar la font]
- Taths pleits nada gent vau com era d'Aussau.
- Peu plaser de pleitejar, que's veneré tot çò qui a.
- A Aussau que pluman las aucas (çò qui's ditz, segon Vastin Lespin, en ivèrn vist de la plana, quan la nèu e cad suber Aussau).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lespy, Vastin ; Raimond, Pau. Diccionnaire béarnais ancien & moderne. Genèva : Slatkine Reprints, 1970, 1887.


text:
Duns Scotus
Duns Scotus (vèrs 1266 - 1308) foguèt un teologian e un filosòf escocés franciscan. Aguèt una influéncia importanta sus Guilhèm d'Occam e fondèt l'escòla escolastica scotista qu'anava per la seguida s'opausar regularament a l'escòla tomista desvolopada a partir de l'òbra de Tomàs d'Aquin.
Sa doctrina es basada sus lo concèpte d'essent que se dís dau meme biais per totei lei causas que son, compres Dieu. La diferéncia entre Dieu e lei creaturas es donc pas una diferéncia d'èsser coma per Tomàs d'Aquin ò Mèstre Eckhart. Es definida per lo fach que Dieu sigue infinit e la creatura finida, sus un meme plan ontologic. Sa teoria etica donèt una importància particulara a la volontat personala e a la caritat.


text:
Guèrra de Kuwait (1990-1991)
La Guèrra de Kuwait, tanben dicha Guèrra dau Golf o Segonda Guèrra dau Golf, se debanèt de 1990 a 1991 entre Iraq e una coalicion de 34 estats dirigida per leis Estats Units d'America e sostenguda per l'ONU. Foguèt entraïnada per lei tensions marridas entre Iraq, Kowait e Arabia Saudita après la guèrra Iran-Iraq. D'efèct, lo deute d'Iraq èra venguda fòrça importanta e la produccion de petròli tròp importanta de l'OPEP empachèt son desendeutament rapide. Au contrari, la politica de Kowait e d'Arabia Saudita, motivada per la poissança considerada tròp importanta de l'armada iraquiana, foguèt d'aumentar la produccion per demenir lo pretz de petròli. Aquò entraïnèt l'invasion de Kowait per lo govèrn iraquian de Saddam Hussein que pensava tenir l'aprovacion dau govèrn estatsunidenc que foguèt son aliat còntra l'Iran.
Pasmens, aquò èra pas lo cas e leis Estats Units refusèron de reconóisser l'invasion. Au contrari, formèron ambé lo sostèn de l'ONU e de l'Arabia Saudita una coalizacion fòrça importanta (34 país) per reconquistar lo territòri kowaitian. Après divèrsei temptativas de negociacions, la coalicion acomencèt una ofensiva aeriana lo 16 de genier de 1991. Gràcias a sa superioritat numerica e tecnologica, prenguèt rapidament l'avantatge e poguèt atacar leis infrastructuras e leis unitats iraquianas. Ansin, lo 24 de febrier, l'ofensiva terrèstra de la Coalicion rescontrèt gaire de resisténcia e lei defensas iraquianas d'afondrèron rapidament. Lei combats s'arrestèron lo 28 après la destruccion dei fòrças iraquianas situadas en fàcia dei tropas de la Coalicion e la reconquista de Kuwait.


text:
Loxòr
Loxòr (en arabi: الأقصر ) es una vila del sud de la Nauta Egipte e la capitala del governorat d'Al Uqsur, de populacion d'aperaquí 200 000 personas. Coma luòc ont se situava abans la vila de Tebas de l'anciana Egipte, Loxòr es estada descricha frequentament coma lo "musèu a l'aire liure mai grand del mond", las ruinas dels complèxes temple a Karnak e Luxor standing a l'interior de la vila modèrna. Immediatament en direccion opausada, en passar lo Nil, son los monuments, temples e tombas de la Necropòli de la Riba Oèst, que compren la Val dels Reis e la Val de las Reinas. De milierats de toristas internacionals arriban cada annada per tal de visitar aqueles monuments e sa venguda representa una part importanta de las fonts economicas de la vila modèrna. En consequéncia, Loxòr representa una basa excellenta per visitar la Nauta Egipte, e es una destinacion populara per las vacanças, a l'encòp interessanta de per se o tanben coma ponch de partida o d'arribada d'una passejada sul Nil.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Per tal de ne saber mai sus l'istòria anciana de Loxòr, veire Tebas.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de Loxòr, coma la de fòrça autras vilas egipcianas, depend en bèla partida del torisme. De nombres importants de gents trabalhan tanben dins l'agricultura.
Infrastructura[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Loxòr possedís un aeropòrt internacional, Luxor International Airport.
Fa pas gaire foguèt bastit un pont, qualques quilomètres mai amont de la vila de Loxòr, pr'amor de ligar la Riba Èst a la Riba Oèst.
Pasmens tradicionalament, las traversadas del flum èran estadas reservadas a d'unes servicis de ferry. Lo que se sona popularament lo 'ferry local' contunha de foncionar a partir d'un ponch d'embarcament del costat opausat al Temple de Loxòr. En anar d'un costat e de l'autre, las felocas seguisson la riba èst de Nil tota la jornada, e fornisson un viatge economic e agradiu cap a l'autre costat.
Per çò qu'es de poder viatjar en seguir lo Nil, existís un servici ferroviari que fonciona dos còps per jorn. Se pòt viatjar en tren (de matin o de nuèch) a partir de la gara situada aperaquí 1500 m del Temple de Loxòr. Aquesta linha establís de ligams entre qualques destinacions principalas, coma Lo Caire al nòrd e Assoan al sud.
Sits a visitar del Loxòr modèrne[modificar | modificar la font]
- Riba èst
- Riba oèst
- Val dels Reis
- Val de las Reinas
- Medinet Habu (memorial temple de Ramsés III)
- The Ramesseum (memorial temple de Ramsés II)
- Deir al-Madinah (vilatge dels obrièrs)
- Tombas dels Nòbles
- Deir el-Bahri (temple de Hatshepsut, etc.)
- Malkata (palais d'Amenophis III)
- Colossi of Memnon (memorial temple d'Amenophis III)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Luxor Area
- (en) Theban Mapping Project: Sit consacrat a la Val dels Reis e a d'autres sits dins la Necropòli tebana
- (en) Luxor Travel Photo De fotografias de Loxòr publicadas jos Creative Commons License
- (en) A tourist's insider guide to Luxor - Extrageographic Magazine
- (en) Informacion toristica de Loxòr


text:
Gurs
Gurs qu'ei ua comuna de Bearn, situada d'un punt de vista administratiu, dens lo departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània de la Republica Francesa. Qu'ei tristament celèbra per'mor deu Camp de Gurs, un camp de concentracion de la Segonda Guèrra Mondiau qui detiengó refugiats republicans espanhòus en 1939, puish, devath lo Regim de Vichèi, presoèrs judius deus quaus mantun ben'ei partit peus camps de la mort[1].
-
-
-
-
-
Camin de hèr entà l'encaminament
-
-
-
-
-
Arbre de la libertat plantat en 2000
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cf. lo panèu: « Ací se trobava lo camp d'internament francés de Gurs on estón internats 23 000 combatents republicans espanhòus, 7000 volentaris de las Brigadas Internacionaus, 120 patriòtas e resistents franceses, 12 800 judius immigrats intèrnes en mai-junh de 1940, 6500 judius alemands deu país de Bade, 12 000 judius arrestats suu sòu de França per Vichèi. 1939 Arremembratz-vos 1944. »


text:
Alphonse Milne-Edwards
Alphonse Milne-Edwards es un zoologista francés, nascut lo 13 d'octobre de 1835 a París e mòrt lo 21 d'abril de 1900 a París.
Obtenguèt son títol de doctor en medecina en 1859 e venguèt, en 1865, professor a l'escòla de farmacia.
Conduguèt, en 1881, una mission d'exploracion scientifica del golf de Gasconha. La perlongarà mai tard a las Canàrias, a las illas del Cap Verd e als Açòres. Aqueles trabalhs seràn recompensats per la medalha d'aur de la Royal Geographical Society.


text:
Nadia Sàvchenko
Nadia Víktorivna Sàvchenko (en ucraïnian: Haдiя BikTopiBHa CaBчeHko, en transcripcion internacionala Nadiya Savchenko; Kyiv, 11 de mai de 1981) es una oficièra de l'armada e presonièra politica ucraïniana. Foguèt una de las primièras femnas a venir pilòta d'aviacion. Es actualament la sola aviatritz ucraïnian del bombardièr Sokhòi Su-24 e de l'elicoptèr Mil Mi-24.
Venguèt famosa internacionalament en junh de 2014 quand foguèt capturada per las fòrças prorussas dins l'èst d'Ucraïna del temps que luchava amb lo Batalhon Aidar. Mai tard se vegèt transferida illegalament en Russia ont l'acusèron d'aver tuat dos jornalistas russas durant l'insurreccion de Donbàs.
Actualament detenguda dins una clinica psiquiatrica russa, a la debuta del mes d'octobre de 2014 foguèt plaçada en primièra posicion sus la lista de Batkivschyna per las Eleccions al Parlament Ucraïnian del 26 d'octobre del meteis an.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nadia Sàvchenko nasquèt a Kyiv en 1981 dins una familha de classa mejana de la capitala. Son paire èra un engenhaire agricòla mentre que sa maire, Maria, trabalhava dins la concepcion de cargos. Amb sa sòrre Vira foguèron abalidas e educadas en ucraïnian. Ja que somiava dempuèi qu'èra pichona de pilotar un avion, quand faguèt 16 ans s'engatgèt dins l'armada ucraïniana e i trabalhèt coma operatritz de ràdio abans de s'entrainar per venir paracasudista.


text:
Accident vascular cerebral
Qu'existeish dus tipes d'accidents vasculars cerebraus, los isquemics e los emorragics
Somari
- 1 Accident vascular cerebrau isquemic
- 1.1 Etiologia
- 1.2 Clinica
- 1.3 Tractament
- 2 Accident vascular cerebrau emorragic
- 3 Diagnostic
- 4 Diagnostic diferenciau
- 5 Factor de risque
- 6 Prevencion
- 7 Celebritats qu'avon un AVC
- 8 Nòtas e referéncias
Accident vascular cerebrau isquemic[modificar | modificar la font]
Qu'es l'obstruccion d'ua artèria cerebrala pr'un calhòt, la partida cerebrala endevath n'es pas mei vascularizada, non oxigenada, qu'es l'isquémia.
Etiologia[modificar | modificar la font]
Fibrillacion auriculara[modificar | modificar la font]
La fibrillacion auriculara qu'empacha la bona contraccion deu còr, meilèu de circular, un chicòt de la sang que demora hens lo còr e feneish per coagular, aqueste calhòt que's pòt estrocejar e partir cap enlà, on boça ua o mantuas artèrias.
Estenòsi carotidiana ateromatosa[modificar | modificar la font]
Las carotidas que son lòcs de hauta pression e bolegadís, on se forma aisidament ateròma. Aquera placa que va demenir lo diamètre deu canèr arteriau. Lavetz la circulacion que deu estar hèra rapida ende guardar un debit com lo d'un diamètre normau, pr'amor lo cervèth qu'a besonh de la medisha oxigenacion. Lavetz lo bolegadís que pòt balhar un calhòt que muda dinc au cap.
Disseccion de las artèrias deu còth[modificar | modificar la font]
Aquera disseccion que's passa lo mei sovent après ua tumada. La paret de l'artèria que's copa un chicòt, lavetz la sang que passa endehens de la paret. Lo diamètre de l'artèria que's diminua pr'amor de l'en.hlament de la paret. Aquera diminucion que hè la velocitat de la sang en aqueth endret que s'accelèra ende guardar lo medish debit. Que's crea ua zòna de bolegadís, on se pòt formar un calhòt que s'anguerà entà la circulacion cerebral.
Autas causas[modificar | modificar la font]
Que son las causas raras, immunologicas, post-radioterapia, toxica...
Clinica[modificar | modificar la font]
Que depen deu lòc deu calhòt. La vascularizacion cerebrala qu'es suportada per tres artèrias majoras, las duas carotidas e lo tronc basilar. Aqueras tres artèrias, un còp au cervèth que s'anastomòsan en tot har lo poligòn de Wilis. Las artèrias cerebralas nascan deu poligòn, que son tres de cada costat, l'artèria cerebrala anteriora, l'artèria seuvana o artèria cerebrala mejana (que's destria ende balhar ua superficiala e ua pregona), l'artèria cerebrala posteriora. Aqueras artèrias que vascularizan caduas partidas deu cervèth. Lavetz quan l'ua es boçada pe'u calhòt, n'es sonque ua foncion cerebrala qu'es tocada quan las autas e pòden haut o baish demorar plan.
Demei, segon lo costat tocat, los simptòmas ne son pas los medishs. Lo cervèth qu'es tostemps format d'un emisfèri major, dominant e d'un emisfèri menor, dominat. Se las foncions motora e sensitiva se n'i tròba de cada costat, n'es pas parièr entà çò deu lengatge, deu calcul....[1]
AVC carotidian[modificar | modificar la font]
Que son los AVC isquemics que passan o, se crean capvath lo sistèma circulatòri carotidian. Los calhòts que se'n van entà las terminasons, que sia la circulacion cerebrala o oftalmologica. Las terminasons cerebralas que son las artèrias cerebralas anterioras e seuvanas (o mejanas).
AVC seuvan superficiau[modificar | modificar la font]
simptòmas controlateraus:
- emiplegia, sustot au nivèu braquiofaciau
- emianestesia hens lo medish territòri
- emianopsia laterala omonima. Qu'es a dìser la vision de cada uèlh qu'es perduda deu costat de l'isquemia cerebrala.
Se l'emisfèri dominant es tocat, las cuentas que son ua afasia de Broca (d'elocucion) se l'isquemia es anteriora, o ua afasia de Wernicke se l'isquemia es posteriora. En mei d'aquò, que pòt i aver ua apraxia, ua acalculia, agrafia, agnosia.
Se l'esmisfèri dominat es tocat, qu'arriba un sindròm d'Anton-Babinski, qu'es ua anosognosia (non-coneishença deu troble) e ua emiasomatognosia (non reconeishença de l'emicòs paralisat), en mei qu'i a ua negligéncia espaciala unilaterala deu costat de la paralisia.
AVC seuvan pregon[modificar | modificar la font]
Que tòca sovent la capula intèrna, lo lòc deus axòns de las neurònas motoras. S'en sec ua emiplegia massiva deu costat contralaterau de l'isquemia.
AVC seuvan totau[modificar | modificar la font]
Qu'es l'addicion de l'AVC seuvan superficiau e pregon, lo calhòt que boça avant la destriada entre l'artèria seuvana superficiala e pregona. Totun, lo tablèu n'es pas tostemps plen. Que pòt aver elements pregons e/o superficiaus. Segon la region deu cortèx tocada, l'emiplegia que tòca diferentas partidas deu còs. L'omonculus qu'es la representacion deu còs hens lo cervèth. Ende aquò la partida extèrna deu cortèx vascularizada per l'artèria seuvana superfiaciala, que paralisa e anestesia braç e cap.
AVC cerebrau anterior[modificar | modificar la font]
Un calhòt que s'en va entà l'artèria cerebrala anteriora. Los simptòmas que pòden estar un sindròma frontau e/o ua emiplegia/emianestesia de la cama controlaterala. Aquò's véi sus l'omonculus, l'artèria cerebrala centrala que passa au miejan deu cervèth, on se tròban las neurònas motoras deu membre inferior.
AVC vertebrobasilar[modificar | modificar la font]
Que son los que parten despuish lo tronc basilar e que boçan las soas collateralas. Que passa endavant deu tronc cerebrau.
AVC cerebrau posterior[modificar | modificar la font]
- territòri superficiau: Sovent, que's passa ua emianopsia laterala omonima, mes se l'emisfèri menor es tocat, que pòt arribar ua agnosia visuau, la vision qu'es enqüèra acì mes lo cervèth n'intègra pas çò que vei.
- territòri pregon: que balha un sindròma talamic dab trobles sensitius sus l'emicòs controlaterau, a còps ua intensa dolor. Se l'eiquemia es bilaterala que's pòt trobar ua cecitat bilaterala dab troble de memòria.
AVC deu tronc basilar[modificar | modificar la font]
Lo tronc cerebrau qu'es lo lòc deu passatge de totas las vias neurònalas deu cervèth entà'u mesoth espinau.
- sindròmas altèrnes: Que tòcan las vias motoras e sensitivas deu tronc cerebrau que n'an pas enqüèra crotzat, mes tanben los nèrvis cranians que sòrten ad aqueste nivèu. Deu còp l'emiplegia corporala qu'es controlaterala a la lesion mes se lo nèrvi faciau es tocat tanben, la paralisia que sia deu costat de la lesion, opausat a l'emiplegia corporala.
- sindròma de Wallenberg: qu'es la boçada de l'artèria deu clotet laterau, branca de l'artèria cerebelosa postero-inferiora.
Qu'associa deu costat de la lesion: -ua ataca deus nèrvis X e XI troble de la fonacion e de la degluticion, dab ua paralisia de l'emivela e de l'emifaringe. -ua ataca cerebelosa dab un emisindròma cerebelós -ataca deu nuclèu deu VIII -ataca deu V: anestesia de l'emicara. -sindròma de Claude Bernerd Horner. E qu'associa au costat opausat de la lesion: -ua ataca de la garba espinotalamica que balha ua anestesia termoalgica de l'emicòs, shens la cara. Qu'es un sindròma altèrne sensitiu
Tractament[modificar | modificar la font]
Fasa aguda[modificar | modificar la font]
Se la presa en carga de l'AVC Se hè vista (mens de 4 òras après lo prumèr simptòma), lo tractament endovascular que's pòt har. Que's hè per un neurològ o un neuroradiològ. Qu'es plan segur lo tractament deus melhorós pr'amor l'isquémia n'a pas temps ende necrosar cellulas cerebralas.
Accident vascular cerebrau emorragic[modificar | modificar la font]
Etiologia[modificar | modificar la font]
Ipertension cronica[modificar | modificar la font]
Qu'es la causa de 50% deus AVC emorragics. L'ipertension cronica que hè váser microaneurismas en mei de l'ateròme.
Mauformacion vasculara cerebrala[modificar | modificar la font]
Que representa 10% deus AVC emorragics mes 30% aus jovens. Qu'es la rompedura d'un aneurisma o d'un cavernòme.
Tractament antitrombotic[modificar | modificar la font]
Dab l'atge, qu'am de mei en mei de monde dab tractament anticoagulant pr'amor d'un risque de calhòt. Mes aqueste tractement que balha mei d'emorragia, sovent dab un traumatisme cranian, mes acòps shens nat tum, pr'amor de la violéncia o d'un tractament mau equilibrat.
Tumor cerebrala[modificar | modificar la font]
Que balhan 5 a 10% de las emorragias cerebralas. Que son sustot las tumors malinas.
Autas causas[modificar | modificar la font]
Clinica[modificar | modificar la font]
Lo mau de cap qu'es sovent mei important que hens los AVC isquemics. Los simptòmas que càmbian segon lo lòc de l'emorragia. Las neurònas que son premsadas e qu'apareish un deficit neurologic. En vertat, la realitat ne balha pas jamei l'escasença de saber se l'AVC es isquemic o emorragica. Sonque l'imatgeria que pòt muishar lo tipe d'AVC.
Tractament[modificar | modificar la font]
Diagnostic[modificar | modificar la font]
En prumèr, que's cau concentrar sus l'interrogatòri e la clinica susdita. Que cau cercar los antecedents deu malaut, sustot los vasculars e neurologics. Au còr que cau cercar la preséncia d'ua boha o d'un ritme irregular (fibrillacion auriculara).
signes generaus: L'ipertension qu'es un signe d'isquemia, quan l'artèria cerebrala es boçada, ende guardar ua bona perfusion cerebrala, la tension generala que puja dinc a que la en devath sia "normala". Qu'es ende aquò ne cau pas baishar tròp aquera tension arteriala pr'amor se la tension deu braç qu'es normala, lavetz lo cervèth qu'es ipoperfusat. La frèba que pòt estar un simptòma d'AVC deu tronc cerebrau.
Tostemps, los examens biologics deven estar realizats (NFS, ionograma, glicemia). Ende aver un punt de vista diagnostic mes tanben ende véser factors de gravitat, ua iperglicemia qu'es hèra toxica endeu cervèth en mei de l'isquemia, que carrà que sian regulars se besonh.
L'ECG que cèrca ua fibrillacion auriculara, qu'es a díser un ritme irregular deu còr
L'eco-doplèr deu còth que cèrca l'ateròma hens los canèrs carotidians o ua disseccion arteriala.
L'escàner cerebrau a la fasa aguda que balha sustot l'idèa d'ua emorragia o pas hens lo cervèth, mes los signes d'isquemia n'arriban pas qu'après jorns d'espèra. L'emorragia que's vei per ua iperdensitat de la sang sus l'imatge. L'isquemia jovena que's vei dab ua ipodensitat suu territòri atacat. L'escanèr dab injeccion que balha ua idèa melhora de la vascularizacion deu cervèth e ua isquemia qu'es mei aisida a véser, mes la deficion qu'es hèra maishanta.
IRM o ARM: que son los examens de referéncias
Diagnostic diferenciau[modificar | modificar la font]
Que son sustot los diagnostic de malaisèr, que pòden estar cardiac, neuròlogic, endocrinologic, ORL:
Que pòden estar plan escartats peus examens complementari.
Totun la migrana dab aura que pòt har simptòmas neurologics dab mau de cap, acòps n'i a pas sonque l'escàner ende estar segur deu diagnotic.
Factor de risque[modificar | modificar la font]
- l'ipertension
- lo tabac
- lo colesteròu
- lo diabete
- l'alcoolisme cronic
- la migrana
- la contracepcion orala, sustot quan es associada dab tabac
- obesitat, sedentaritat
Prevencion[modificar | modificar la font]
Primària[modificar | modificar la font]
Qu'es sustot la prevencion de l'ipertension arteriala, a tot atge. Lavetz, que cau har shau au pes, au minjar gras, la carnsalada, la sau e arrestar lo tabac. N'i a pas nat interès a tractar per aspirina en prevencion primària quan un AVC n'es pas jamei escasut e mei, que hè pujar lo risque d'un AVC emorragic o d'ematòma sosdurau. Encontra d'aquò los AVK que son indicats dab la fibrillacion auriculara segon lo scòre CHADS. Se's superior o egal a 2 ua anticoagulacion per AVK qu'es indicada[2].
Scòre CHADS (antecedent)[3]: C:Cardiac, 1punt. H:ipertension,1punt. A: Atge>75ans, 1punt D:diabet, 1punt S:Stroke (AVC):2 punts
Hens las estenòsis carotidianas, la cirurgia qu'es possible, que s'apèra ua endartariectomia. L'endartariectomia qu'es l'aubertura de la carotida e lo cirurgian que neteja la placa d'ateròma e torna barrar l'artèria, que podèm tanben botar un stent mes n'es pas provat que sia mei que la cirurgia. En prevencion primària, la cirurgia n'es pas tan indicada, que's hè quan l'estenòsi es de mei de 60%. Lo risque d'AVC qu'es detriat per dus sus cinc ans, mes lo risque de'n har un, qu'es de 2% per an dab ua estenòsi de mei de 60% e la cirurgia que balha un risque de 3% pendent lo mes après. Qu'es donc a la causida[4].
Segondària[modificar | modificar la font]
Que cau continuar la prevencion segondària e guerrejar contra l'ipertension e lo tabac. Hens los AVC isquemics, ua antiagregacion plaquetara qu'es indicada en prevencion segondària, dab aspirina a ua dòsi entre 100 e 325 mg. Se jamei l'aspirina es mau tolerada, lo clopidogrel que pòt estar emplegat dab un coeficient còst/benefici mens interessant. La cirurgia qu'es mei indicada que la podèm har dab ua estenòsi de mei de 50%, mes qu'es plan indicada ende ua de mei de 70% [5].
Celebritats qu'avon un AVC[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Neurologie, réussir les ECN. Collège des enseignants en Neurologie. Ed: Masson
- ↑ http://www.bichat-larib.com/revue.presse/revue.presse.resume.affichage.php?numero_resume=110
- ↑ http://www.sante.univ-nantes.fr/med/ticem/ressources/659.pdf
- ↑ http://www.has-sante.fr/portail/upload/docs/application/pdf/fiche_stents_carotides_web.pdf
- ↑ http://www.has-sante.fr/portail/upload/docs/application/pdf/07-042_traceur_guide-adl-avc.pdf
- ↑ http://lci.tf1.fr/science/2005-09/chirac-hospitalise-avis-specialistes-4896049.html
- ↑ http://www.courrierinternational.com/dossier/2006/01/11/le-proche-orient-sans-ariel-sharon
- ↑ http://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2011/02/17/ben-ali-serait-dans-le-coma_1481251_3218.html


text:
Carrobièr
Lo carrobièr (var. carobièr[1], corrobièr e corropièr[1]) (Ceratonia siliqua) es un arbre dioíc de la familha de las fabacèas, originari de las regions mediterranèas (illas Canàrias, Africa del Nòrd, Orient Mejan, Euròpa miègjornala). Aquela esséncia termofila es plan espandida per la cultura e se buta suls penjals arids. Es cultivada per son fruch, la carróbia (var corróbia o corrópia).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « carrobièr » ven de l'arabi al-kharroube (الخروب ahkhabou), tislighwa en berbèr (emprunt al latin siliqua), Haroub en ebrieu (חרוב). Son nom latin Ceratonia ven del grèc ancian keratia significant « bana pichona » (en referéncia a las corróbias, golças en forma de banas quand maduran).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es un arbre mesurant de cinc a sèt mètres de naut e excepcionalament fins a quinze mètres.
La camba es grossa e torcida, la rusca bruna e rasposa. Lo fulham fòroça provesit forma una tufa larga. Sa longevitat pòt aténher 500 ans.
Las fuèlhas, grandas de dotze a trenta centimètres, alternas, persistantas, son compausadas e comptan de tres a cinc parelhs de foliolas. De forma ovala, aquela son coriaças, verd escur luissent al dessús, cap al roge sus lor fàcia inferiora.
Las flors, fòrça pichonas, constituisson un calici porpre sens coròla, son reünidas en pinhals axillars cilindrics. Apareisson d'agost a octobre.
Los fruches, nomenats « carróbias, corróbias, o corrópias », son de golças pendentas de dètz a trenta centimètres de long sus un e mièg a tres centimètres de largor, d'en primièr verdas, venon brun escura quand maduran, en julhet de l'an seguent. Son coriaças, espassas.
Las granas de corrópia son brunas, de forme ovoíd plana, biconvèxas e fòrça duras. Son separadas cadunas per de parets pulposas. Son de quinze a vint par golça. La pulpa jauna clar contenguda dins las golças es farinosa e sucrada quand madura. Comestibla, de gost chocolatat, es a vegada consomida dins los païses paures.
La talha e lo pés d'aquelas granas essent pro regulars, serviguèron d'unitat de mesura dins l'antiquitat. Lor nom es a l'origina del carat (empruntat a l'arabi "qirât"), que representava lo pés d'una grana de caroba, dins lo comèrci de las pèiras preciosas. Encara, siliqua, nom latin de la caroba, èra pels Romans lo nom d'una unitat valent 1/6 de l'escrupul. En Alemanha, las granas de carróbia torradas son utilizadas en substitucion del cafè. Se pòt tanben chucar las granas coma de bonbons.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr resista fòrça pauc al freg (a l'entorn de -5 °C). Lo carrobièr feme deu èsser pollinizat per un arbre mascle per donar vèrs l'edat de quinze ans de fruches comestibles e sucrats (en septembre/octobre): las carobas. Un arbre en plana produccion pòt donar entre 300 e 800 kg de carobas cada an.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
Las granas frescas de carrobièr germenan normalament plan sens tractament de per abans mas un còp que son secas, venon fòrça duras e absorban pas mai d'aiga empachant atal la grana de germenar.
Cal banhar las granas secas dins l'acid sulfuric diluat (H2SO4) pendent una ora puèi dins l'aiga pendent vint e quatre oras o, sens acid, las banhar dins d'aiga bolhenta pendent quinze minutas mesclant puèi daissar marinar pendent vint e quatre ores. Lo tractement amb l'acid sulfuric remplaça la relacion entre la planta e l'animal qu'abitualament manja la grana, la daissant "marinar" dins son tub digestiu e sos sucs gastrics qualques ores puèi l'expulsa.
Composicion de la carróbia[modificar | modificar la font]
Cada carróbia pèsa una quinzana de gramas e conten de pulpa carnosa constituida de 40 % de sucres (glucòsa e du sacaròsa), 35 % d'amidon, 7 % de proteïnas, e, dins de proporcions mai flacas, de grassas, de tanins et de sals minerals. La caroba es rica en calci, fosfòr, magnèsi, silici, fèrre e pectina. Las proprietats espessidoras son dugudas a la preséncia d'un sucre lo galactomanan.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es cultivat dins los païses mediterranèus, coma Espanha e Itàlia del sud (Sicília). Marròc es lo segon país productor mondial de carobas. Los Berbèrs zayanes l'utilizan per sas vertuts medicinalas perque, mercé a lor taus naut de fibras, exercís un efècte regulator sus la foncion intestinala e es utilizada dins los cases de foira o de constipacion pels enfants.
A Chipre, se transforma la caroba en una confisariá. La fabricacion comença pel trissatge de granas, una extraccion amb aiga puèi una concentracion a caud pendent fòrça jorns; Lo chuc concentrat es travalhat al croquet.
Se fa del carobièr dos produches fòrça diferents utilizats fòrça per l'industria alimentària: la farina de caroba e la goma de caroba.
La goma de caroba ven de la paret prima bruna que cobrís las granas. Contenon un endospèrma blanc e translucid qu'agís coma espessidor.
- Alimentacion umana: se la consomacion dirècta de carobas a pas ara qu'una valor anecdotica, la farina de caroba es utilizada uèi dins l'industria agroalimentària coma apond alimentari (còde E410) per las glaças, las pastisseriás, los aliments dietetics (i a pas de gluten dins la caroba), subretot en remplaçament del cacao. La caroba, al contrari del le cacao, conten pas de teobromina, nimai cafeïna, dos alcaloíds a l'accion excitenta sus l'organisme.
- Al Liban es bolhit e son concentrat dona una melassa naturala doça e onctuosa. Mesclat a d'òli de sesam se manja amb de pan libanés.
- Alimentacion infantila: La farina de corróbia es utilizada dins lo lach en pòlvera pels espessiments per remplaçar de la tradicionala farina de blat.
- Alimentacion animala: las corróbias constituisson un excellent aliment energrtic per las bèstias.
- Arbre ornamental per son fulhatge, que dona una ombra densa.
- Las granas del carrobièr permeton de produire una goma utilizada subretot dins l'industria alimentària, mas tanben dins d'autras aplicacions industrialas (industria del papièr, textil, farmacia, cosmetica, eca).
- Poesia: I a fòrça referéncias a aquel fruch dins la literatura arabi tradicionala (Rouba'i-iatu Al-Khayyam: poèma d’Ahmad Rami dedicat a la caroba).
- Bíbla: Las corróbias, o golça segon las traduccions, son mencionadas dins l’Evangèli segon Luc dins la parabola del Filh prodig. Aquel darrièr avent dilapidat tota la fortuna donada pel paire « auriá plan volgut se remplir lo ventre de las carobas que manjavan los pòrcs, mas degun li donava. »
Produccion[modificar | modificar la font]
En 1856, 8 000 caroubiers foguèron exportats d'Espanha cap al Tèxas, Arizòna, Califòrnia e Florida. L'espècia s'espandiguèt largament en Califòrnia fins a èsser considerada coma espècia invasiva.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Gui Benoèt, Las Plantas, 2008, ISBN 978-2-85910-453-5


text:
Forest-l'Abbaye
Fèr-l'Abbie en picard ( Forest-l'Abbaye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del Ponthieu situat a unitat|12|km {{}}. Al nòrd de Abbeville, a unitat|18|km {{}} de la Baia de Soma e a la orée de la bòsc de Crécy.
A situat près del anciana RN1 (actuala RD 1001) e es facilament accessibla per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Village du Ponthieu situé à 12 km. au nord d'Abbeville, à 18 km de la Baie de Somme et à l'orée de la forêt de Crécy.
Il est situé à proximité de l'ancienne RN1 (actuelle RD 1001) et est aisément accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge #èsser desservi per un camin de fèrre secondaire de 1892 a 1951. S'agissiá dels Camins de fèrre départementaux de la Soma #qu'espetavan sustot doas linhas, la linha Abbeville a Dompierre-sus-Authie #que se enllaçava dins lo vilatge a la linha Noyelles a Forest-la Abbaye[1].
Le village fut desservi par un chemin de fer secondaire de 1892 à 1951. Il s'agissait des Chemins de fer départementaux de la Somme qui exploitaient notamment deux lignes, la ligne Abbeville à Dompierre-sur-Authie qui se raccordait dans le village à la ligne Noyelles à Forest-l'Abbaye[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 6 de julhet de 2008
- ↑ Christophe Schanen, « L'ancienne voie ferrée ». Consultat lo 6 juillet 2008


text:
Emocion
L'emocion, en la siá definicion mai generala, es un intens estat mental que sorgís dins lo sistèma nerviós de manièra espontanèa e provòca una responsa psicologica positiva o negativa. Es un impuls involontari originat coma responsa a las estimulacions de l'ambient qu'indusís de sentiments tant a l'èsser uman coma en d'animals e que desacadie de conduchas de reaccion automatica. L'emocion es matèria d'estudi de la psicologia, neurosciéncia e, pus recentament, de l'intelligéncia artificiala.
L'emocion es un procès neuroquimic e cognitiu ligat a la presa de decisions, la memòria, l'atencion, la percepcion, l'imaginacion, de mecanismes que lo procès de seleccion naturala a perfeccionat coma responsa als besonhs de subrevivença e reproduccion. L'interaccion de l'organisme amb l'entorn constituís la mairitz biologica de l'experiéncia subjectiva e sociala de l'èsser uman, qu'identifica d'aquela manièra lo caractèr favorable o desfavorable de l'entorn cap a aquela lucha.
Definicion d'emocion[modificar | modificar la font]
E mai s'es un mot fòrça usual, es pas facil de prepausar una definicion universalament acceptada. I a un ample consens en acceptar la distincion entre emocion e sensacion. Sensacion pòt èsser entendut coma l'experiéncia subjectiva d'una emocion que sorgís fisiologicament al cervèl.
Etimologicament lo mot ven del latin (emotio, -onis) e es una combinason formada de e(x) (enfora) e motio (movement, accion, gèst). Se referís a la natura de l'emocion qu'es experimentada pels umans e pòt èsser tanben atribuida a una creatura quina que siá qu'exibisca de responsas complèxas similaras.
Fòrça psicològs definisson las emocions en tèrmes de tres atributs fondamentals:
- Lo desvetllament fisiologic
- L'expression conductual (per ex., Expressions facialas)
- L'experiéncia conscienta, la sensacion subjectiva d'una emocion
Los tres atributs son necessaris per un plen eveniment emocional, e mai se l'intensitat de cadun pòt variar fòrça.
Robert Masters ([1]) fa las seguentas distincions entre:
- Afeccion. Es una sensacion d'avaloracion innatament estructurada, pas cognitiva aquò pòt o pòt enregistrar-se pas en la coneissença.
- Sensacion. Es l'afeccion facha conscienta, en possedint una capacitat d'avaloracion pas sonque fisiologica mas, sovent, tanben orientada psicologicament.
- Emocion. Se bastís de manièra psicosociala, amb de sentiments dramatizats.
L'emocion se considèra de còps coma l'antitèsi de la rason. Aquela distincion proven de la filosofia occidentala. Las emocions pòdon pas èsser desiradas per l'individú que las sent; las pòt voler controtlar mas sovent o pòt pas aténher. Un trach caracteristic de l'èsser uman es aquel conflicte, o quitament oposicion, entre emocion e rason.
Dins lo modèl classic de cervèl de Paul MacLean (Triune brain), las emocions se definisson coma las responsas del cortèx dels mamifèrs. Se produsisson de responsas instintivas dempuèi lo cortèx reptilian que pòdon entrar en competéncia amb lo neocortèx mai logic, qu'es çò que rasona. L'investigacion actuala en lo sistèma de circuits neuronals de l'emocion suggerís qu'aquela es una part essenciala de la capacitat de presa de decision e planificacion umana, e que la famosa distincion facha per Descartes entre rason e emocion es pas tan clara.
Compausant fisiologic[modificar | modificar la font]
Lo compausant fisiologic de las emocions es los cambiaments que se desvolopan en lo sistèma nerviós central (SNC) e que son ligats amb la preséncia de determinats estats emocionals. Son tres los subsistèmas fisiologics que segon Davidoff son ligats amb las emocions: lo SNC, lo sistèma limbic e lo sistèma nerviós autonòm. Pendent los procèsses emocionals se considèran particularament actius als seguents centres del SNC:
- La clòsca cerebrala, que fa partida del SNC. Davidoff e Sloman s'acòrdan sul fach que la clòsca cerebral activa, regula e intègra las reaccions ligadas amb las emocions. D'après l'Arquitectura Computacionala de l'Esperit de Sloman, es necessari un procès central qu'administre las decisions de referents a intencions, planificacion e resolucion de conflictes. Las decisions d'un sistèma intelligent se pòdon pas prene de manièra independenta e per aiçò los procèsses desvolopats per l'esperit qu'impliquen d'adequadas solucions als conflictes an de besonh èsser resolgudas a un nivèl pus grand d'abstraccion. Sloman considèra los procèsses emocionals coma la basa estructurala de l'esperit dels sistèmas intelligents.
- L'ipotalam, que fa partida del sistèma limbic e que se liga amb l'activacion del sistèma nerviós simpatic. Aquel centre a a veire amb d'emocions coma la temor, l'enuèg, en mai de participar coma activador de la set e de l'activitat sexuala.
- L'amigdala, que s'activa quand apareisson de sensacions coma la colèra, lo plaser, la dolor e la temor. L'extirpacion de l'amigdala provòca de cambiaments complèxes en la conducha.
- La mesolha espinala. D'après qualques investigadors (Wolff, Ax, Schowartz), es possible que las reaccions emocionalas sián ligadas amb de cambiaments fisiologics necessaris perque l'individú se pòsca afrontar a de situacions determinadas o tanben perque pòsca transmetre de messatges o de senhals de responsa a d'autres individús. Se pòt considerar tanben l'ipotèsi que fòrça d'aqueles cambiaments sián benlèu perceptibles sonque de biais inconscient per d'autres individús.
Wolff demostrèt experimentalament que las parets de l'estomac reaccionan als estats emocionals en cambiant lo sieu flux sanguin, las contraccions peristalticas e las secrecions d'acid cloridric. Albert Ax determinèt la relacion entre las emocions e la frequéncia cardiaca, la conductivitat electrica de la pèl (ligada amb la transpiracion), la tension musculara, la temperatura de la cara e las mans, e la frequéncia respiratòria. Trapèt que las reaccions emocionalas davant lo perilh provocavan de reaccions similaras a l'accion de l'adrenalina; tanben que los actes insultants provòcan de reaccions muscularas, cardiacas e respiratòrias similaras a l'accion de l'adrenalina e noradrenalina. Gary Schowartz observèt que qualques reaccions emocionalas provòcan de cambiaments de tension musculara faciala imperceptiblas a simpla vista mas mesurablas per d'instruments.
Autres investigadors[modificar | modificar la font]
Grand scientifics qu'an tractat lo tèma de l'emocion:


text:
Anabolisme
L'anabolisme qu'ei l'ensemble de las reaccions de las vias metabolicas qui mia de cap a la sintèsi de las moleculas dab las quaus be son bastits los organismes vius. Que's tracta generaument de reaccions de reduccion qui an besonh d'energia (generaument hornida per l'ATP) entà debanà's.
L'anabolisme que s'opausa au catabolisme qui ei l'ensemble de las reaccions quimicas dab las quaus las moleculas organicas be son oxidadas entà provesir las cellulas en energia.
La fotosintèsi e lo cicle de Calvin que son reaccions anabolicas.


text:
EPUB
Lo format EPUB (acronim en anglés d'Electronic PUBlication - «publicacion electronica») es un estandard dobèrt de libre electronic. Los fichièrs d'aquel tipe an l'estenduda .epub e permeton de conténer tèxt e imatges en un format que s'adapta als ecrans dels lectors (en permetent tanben cambiar la letra, la mesura, èca.) per'mor de ne facilitar la siá lectura. Aiçò ne fa la lectura mai comòda, e semblabla a la d'un libre corrent per çò qu'es d'autras formats coma lo .pdf.
Lo format EPUB servís a la distribucion e l'escambi d'archius. Fonciona tot representant, amb una estructura adaptable, contengut pròpri d'una web tala que còdi HTML5, CSS, SVG e imatges raster agropadas en un sol fichièr.[1]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel format es promogut pel International Digital Publishing Forum (IDPF) coma successor de l'anterior estandard «Open eBook». L'EPUB venguèt l'estandard oficial del IDPF en setembre de 2007.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ EPUB 3.0 Overview, 11 d'octòbre de 2011, IDPF. Consultat lo 29 de setembre de 2012
- ↑ EPUB, 15 de març de 2012, IDPF. Consultat lo 29 de setembre de 2012


text:
Lista dels presidents de Libèria
Vaquí la lista dels Presidents de la Republica de Libèria, formada per 24 caps d’Estat de l'istòria de Libèria. Al moment de la fondacion de la republica, lo mandat presidencial èra de dos ans, que foguèt estendut a quatre ans lo 7 de mai de 1907[1].
- Daissèron lo carga abans:
- (¹) Assassinat en un còp d'Estat.
- (²) Mòrt per causas naturalas.
- (³) Demissionat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Liberia: Description, History, Problems, Frederick Starr Chicago, 1913, 256 paginas, anglés.
- ↑ Actualament i a qualque confusion dessús se Smith serviguèt coma President de Libèria après Edward James Roye. Malgrat aiçò, las evidéncias mòstran que Smith foguèt president de facto dempuèi la sortida de Roye fins al torn de Joseph Jenkins Roberts. [1]
- ↑ Malgrat Doe assumiguèt de facto lo poder immediatament après l'execucion de William Richard Tolbert, Jr. o 12 d'abril de 1980, prenguèt pas possession coma president fins al 6 de genièr de 1986.[2]


text:
Estadi Tolosenc
L' Estadi Tolosenc (en francés Stade toulousain) es un club occitan de rugbi de XV de la vila de Tolosa. Lo club foguèt 19 còps campion de França: 1912, 1922, 1923, 1924, 1926, 1927, 1947,1985, 1986, 1989, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2001, 2008, 2011 e 2012.
Es estat tanben 4 còps venceire de la Heineken Cup (campion d'Euròpa): 1996, 2003, 2005 e 2010.
Jòga pel moment dins la primièra division francesa professionala de rugbi de XV : Top 14.
Somari
- 1 Lo palmarès
- 2 Istòria
- 3 Competicions màgers
- 4 Las personalitats del club
- 5 Estructuras del club
- 6 Bibliografia
- 7 Documents audiovisuals
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Lo palmarès[modificar | modificar la font]
Es estat tanben finalista del Campionat de França en 1903 (amb lo nom de SOE Tolosencs), 1909, 1921, 1969, 1980, 1991, 2003, 2006, 2011 e 2012
Es mièg-finalista del campionat dempuèi 1994, çò es 19 còps adereng, seria actuala e rècord europèu.
Ganhèt tot parièr la Copa d'Euròpa de rugbi en 1996, 2003, 2005 e 2010.
Ganhèt lo Challenge Yves du Manoir (competicion de màger importància entre clubs exagonals, organizada entre 1934 e 1996, venguda puèi " Copa de França " entre 1997 e 2000, " Copa de la Liga " de 2001 a 2003, " Challenge Sud-Ràdio " en 2003, per n'acabar ara competicion reservada a las escòlas de rugbi e patronada per lo Racing Club de France vengut puèi en 2001 lo Racing Métro 92, de París) en 1934, 1988, 1993, 1995, 1998, n'èssent lo finalista en 1971 e 1984.
D'autras victòrias de notar son las de 1946, 1947 e 1984 dins fu la Copa de França de rugbi (competicion anciana que se disputèt entre 1943 e 1951, puèi de 1984 a 1986, per se fondre fin finala aprèp n'èsser estada nomenada " Copa de França-Trofèu Yves du Manoir " dins la " Copa de la Liga " çai-sus mencionada...), finalista en 1949 e 1985, e la tanben dispareguda Copa de l'Esperança en 1916 (competicion creada pendent la Primièra Guèrra Mondiala, entre 1915 e 1919 per remplaçar lo campionat mas que sos títols son pas considerats oficials per la Federacion Francesa de Rugbi (FFR).
E la cal pas cap confondre amb lo Challenge de l'Esperança , competicion creada en 1953 per ambedós clubs occitans de Tula , lo SCT o Sporting Club tulista e lo TOEC, çò es lo Tolosa Olimpic Emplegats Club, lo club dels emplegats de la comuna a la debuta e que lo grand segonda linha occitan, nascut a L'Isla de Baish, en Gasconha, n'Elias Cester, ne foguèt lo jogaire mai famós e emblematic..., reservada ara als clubs de Federala 1, tresena division del rugbi exagonal, darrièr las doas divisions professionalas que son lo Top 14 e la Pro D2...), finalista en 1917.
Obtenguèt enfins lo Trofèu dels Campions en 2001.
Istòria[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Competicions màgers[modificar | modificar la font]
Bloquièr de Brennus[modificar | modificar la font]
Heineken Cup[modificar | modificar la font]
Autras competicions[modificar | modificar la font]
Las personalitats del club[modificar | modificar la font]
Jogaires màgers[modificar | modificar la font]
Entrainaires màgers[modificar | modificar la font]
Dirigents màgers[modificar | modificar la font]
autras personalitats[modificar | modificar la font]
Estructuras del club[modificar | modificar la font]
Installacions e patrimòni[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1982, l'Estadi Tolosenc joga a domicili dins l'Estadi Ernest Wallon que se situa dins lo quartièr dels Sèt Denièrs près de Blanhac al Nòrd Oèst de Tolosa. Ofrís 19 500 plaças.
L'equipa jogava al Prada dels filtres fins a que, en 1907, lo president Ernest Wallon decide de balhar una ensencha al club amb l'Estadi dels Ponts Bessons.
Per las encontras grandas l'Estadi joga sovent a l'Stadium de Tolosa.
la formacion[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
istòria de l'Estadi Tolosenc[modificar | modificar la font]
istòria del rugbi[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Jacques-Alain Raynaud: 100 ans de finales, caisseta VHS (Blanc e negre & color, 115'), INA, distribucion Fox Video, 1993 (en francés)
- Jean Abeilhou, Jean-Paul Cazeneuve & Marc Guillaume: Stade toulousain: 3 ans de règne :
- I / Stade toulousain: 1994, la belle année ;
- II / Et de 12...: Brennus en rouge et noir ;
- III / 1996, année de légende...,
- Jean Abeilhou, Jean-Paul Cazeneuve & Marc Guillaume: Stade toulousain: 3 ans de règne :
cofret de 3 caissetas VHS, edicions France 3 Sud, 1996 (id)
- Gérard Fournie: Les maîtres du jeu: Quatorzième titre de champion pour le Stade toulousain, caisseta VHS, id 1997 (id)
- France 3 Sud: Stade toulousain 1999: 15 du siècle, caisseta VHS, edicions Montparnasse, id 1999 (id)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial Estadi Tolosenc...
- Sit associacion Estadi Tolosenc... rugbi
- Sit Suportaire de STADE TOULOUSAIN a París - 16ème Homme TOULOUSAINS 2 PARIS
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 3270 documents subre l' Estadi Tolosenc en picar coma clau stade toulousain


text:
Vicereiautat de l'Arriu de la Plata
La Vicereiautat de l'arriu de la Plata (en castelhan Virreinato del Río de la Plata e, en castelhan de l'epòca, Virreynato del Río de la Plata) qu'èra ua anciana division administrativa creada en 1776 peu rei d'Espanha Carles III dens lo sud de las soas colonias americanas en bèth i amassar Buenos Aires, Paraguai, Tucumán, Potosí, Santa Cruz de la Sierra, Charcas (Haut Peró) e Cuyo (un vast territòri partatjat uei lo dia peus estats d'Argentina, Brasil, Bolívia, Paraguai, Chile e Uruguai. La soa existéncia que s'acabè dab l'independència de las colonias qui èran sosmesas a la soa autoritat.


text:
Biffontaine
Biffontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
E mai se en essent sus la conca en vessant del Neuné, Biffontaine fa partida amb la siá vesina Las Poulières del costat de Brouvelieures. L'altitud mièja es d'Unitat|500|mètres {{}} e la siá superficie de 888 ectaras.
Bien qu'étant sur le bassin versant du Neuné, Biffontaine fait partie avec sa voisine Les Poulières du canton de Brouvelieures. L'altitude moyenne est de 500 mètres et sa superficie de 888 hectares.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'ancian regim, Biffontaine e la siá vesina las Poulières fasián partida de la curació de Camp-lo-Pòrti e dépendaient del capítol de Remiremont. A aquel títol, las Madamas Chanoinesses i retien la justícia e i extrasián l'impòst. La glèisa Santa-Antoine a #èsser bastida en la segonda mitat del Sègle XVIII a la localizacion d'una capèla mai anciana e conten un orgue bastit l'an 1853 pels fraires Claudes, de contunh leugièrament transformat per Joseph Voegtlé cap a 1930[1]. Un calvaire contemporanèu d'aquela darrièra es visibla a costat de la glèisa actuala.
La linha de camin de fèrre Épinal-Sant-Dié travèrsa la municipalitat dempuèi 1876.
Lo principal évènement de la municipalitat #èsser sens cap de dobte la batalha #que i aguèt luòc al caulet del Trapin dels Saules en octòbre 1944. N'efièch, amb la fin de liurar un bataillon texan preses al piège per las tropas alemandas en los bòsques de Biffontaine, la 442en regiment de infanterie americana compausat de soldats nippo-americanes #èsser enviat jos la nèu précoce ongan-ailà, per liurar lo "Bataillon perdut". Aquela batalha acarnissada a considerat coma la una de las dètz principalas batalhas de l'istòria de las Estats Units, a aquel títol un quadre en representant los combats #que s'an desenrotllat en los bòsques de Biffontaine adorna un mur del Pentagòn a Washington. Aquela tragèdia a fach 16000 ferits o aucits (Franceses, Alemands e Americanes confonduts). Aquela batalha i aurà sens dobte contribuit a far de Hawaii un estat american a despart entièra. Veire tanben l'article Batalha de Bruyères.
Sous l'ancien régime, Biffontaine et sa voisine les Poulières faisaient partie de la cure de Champ-le-Duc et dépendaient du chapitre de Remiremont. À ce titre, les Dames Chanoinesses y rendaient la justice et y prélevaient l'impôt. La glèisa Saint-Antoine a été construite dans la deuxième moitié du Sègle XVIII à l'emplacement d'une chapelle plus ancienne et contient un orgue construit en 1853 par les frères Claudes, puis légèrement transformé par Joseph Voegtlé vers 1930[2]. Un calvaire contemporain de cette dernière est visible à côté de l'église actuelle.
La ligne de chemin de fer Épinal-Saint-Dié traverse la commune depuis 1876.
Le principal évènement de la commune fut sans aucun doute la bataille qui eut lieu au col du Trapin des Saules en octobre 1944. En effet, afin de délivrer un bataillon texan pris au piège par les troupes allemandes dans les forêts de Biffontaine, le 442en régiment d'infanterie américaine composé de soldats nippo-américains fut envoyé sous la neige précoce cette année-là, pour délivrer le "Bataillon perdu". Cette bataille acharnée est considérée comme l'une des dix principales batailles de l'histoire des États-Unis, à ce titre un tableau représentant les combats qui se sont déroulés dans les forêts de Biffontaine orne un mur du Pentagone à Washington. Cette tragédie a fait 16000 blessés ou tués (Français, Allemands et Américains confondus). Cette bataille aura sans doute contribué à faire d'Hawaii un état américain à part entière. Voir aussi l'article Bataille de Bruyères.