text:
Savouè
La Savouè est un ancian payis d’Eropa et ’na règ·ion naturèla de France. La capitâla historica est la vela de Chambèri. Ora, règion du sud-èste de la France, a la frontiére de l'Italie, divisâye en doux dèpartements (Savouè et Hiôta-Savouè).
Situâye u côr de la chêna arpina, la Savouè fut rapondua per lo dèriér cop a la France en 1860. Ses limites naturèles sont : u cuchient, lo cors du Guièrs et celi du Rôno ; a la bise, lo lèc Lèman ; u levant et u miéjorn, les crètes des Ârpes tant qu'a les Grantes Rosses et tant que na legne que longe lo Grèsivôdan pués remonte vers lo nord-èste en copant la valâye de l'Isera.
Somèro
Provinces[changiér | modifier le wikitexte]
G•eografia fisica[changiér | modifier le wikitexte]
De la bise u miéjorn, la Savouè comprend siéx payis principâls : lo Chablès, lo Fôcegni, lo Genevês, la Savouè ducâla, la Tarentèsa et la Môrièna. La Savouè est constituâ per des hôts massifs entèriors, entre lo moyen Rôno et l'Italie, d'un fllanc et de d'ôtro du Selyon arpin : Vanouèsa, Bôfortin, Mont-Bllanc, fllancâs, u cuchient et a la bise, des massifs prèarpins, matos et bouesiês, des Bôges, du Genevês et du Chablès, que dominont la règion yô cole lo Rôno entre des plês dèrivâs du Jura (Salèvo, Vuache, Grôs-Fongs). U levant s'ôvront les colidors de la Môrièna et de la Tarentèsa. Les cols pèrmètont la comunicacion avouéc les valâyes italiènes : cols du Mont-Cenis, de l'Iseran et du Petiôt-Sant-Bèrnârd. La Cllusa de Chambèri, ocupâ per lo lèc du Borgèt, constitue un chemin de passâjo entre l'Isera et lo Rôno. Lo climat est molyê et rudo en montagne (nê abondanta en hivèrn).
Èconomia[changiér | modifier le wikitexte]
La Savouè vivét tant qu'u XIX° sièclo de la tèrra divèrsa por megiér, u pied des rependues assolelyêes, de l'èlevâjo avouéc l'inarpant et de l'artisanat (tessiê, travâly du bouesc, du cuér, des mètâls). Mas cetes activitâts nurréssant pas prod na populacion trop nombrosa, les gens devant èmigrar : por un temps (jornaliérs agricolos, ramonors, colportors, bucherons) ou por tojorn (comèrçants).
U jorn d'houé, l'èlevâjo est devegnu lo premiér, tandis que les cultures espècialisâyes (hortolâjo, forrâjo, vegne) réstont solament dessus lo fond plan des valâyes. Mas l'uvèrtura de la Savouè est dua a l'amènagement de ses pèrciêes naturèles (vâl du Fièr, de l'Ârva, de la Tarentèsa, de la Môrièna) et a l'utilisacion de sa pouessience hidro-èlèctrica, qu'at bolevèrsâ son èconomia. L'abondance de ses ressôrses hidro-èlèctriques alimente l'èlèctro-mètalurgie (Môrièna, Motiérs, lo Bôrg-Sant-Môris) et l'èlèctro-ch•imie. Les ôtres endustries (construccions mècaniques et èlèctriques, mècanica de prècision, agro-alimentèro, du bouesc, horlogerie) sè sont enstalâyes surtot a Chambèri, Albèrtvile, Motiérs, Modâna. L'endustrie agro-alimentèra est ben reprèsentâye ; fromâjos (y at lo Reblochon), frutiéres, salèsons, égoues (L'Èvian, Tonon). La règion fét des vins famox ; Âpromont, Chegnin, Rossèta, Gamê, entre ôtros. Lo sèctor tèrcièro sè dèvelope avouéc lo tèrmalismo (Èx, *Brides, *Chales, La Léchiére, Tonon, L'Èvian) et lo tourismo : de chôd-temps por la vilèjatura (parc de la Vanouèsa, lècs d'Èneci et du Borgèt, arpinismo), d'hivèrn (sports d'hivèrn). L'organisacion des Juès Olimpicos d'hivèrn de 1992, inôgurâs a Albèrtvela, at contribuâ a la promocion de la règion (amèlioracion des rotes, prolongement de l'ôtorota por dèsengorgiér Motiérs, la pôrta d'accès des Três-Valâyes).
Démografia[changiér | modifier le wikitexte]
Histouère[changiér | modifier le wikitexte]
Du VII° u V° sièclo devant J.-C., l'envasion des Cèltos Alobroges refôle dens les hôtes valâyes los Liguros. Dês 121 devant J.-C. les Romens somètont los Alobroges et, mâlgrât lor rèsistence, avegnont a los fére entrar dens la Provincia Romèna. La futura Savouè fôrme adonc un important nuod rotiér aduisent de l'Italie tant qu'a Geneva et a Vièna. L'èvangèlisacion du payis at étâ prod tardiva (formacion des diocèses de Geneva et de Grenoblo, pués de Môrièna). U IV° aprés J.-C., lo tèrmo de Sapaudia (Savouè) aparêt por lo premiér côp. En 443, Ècio (Aetius), ch•èf de la milice romèna des Gôles, cantone dens la règion los Burgondes, u titro de fèdèrâs de Roma. Celos-ce fôrmont un royômo a la chête de l'Empiro romen d'Occident, que sa capitâla est Geneva, mas que chêt entre les mans des felys de Clovis (534). Pendant lo dèmembrement du royômo de Charlomagno, la Savouè revint a Lotèro u trètâ de Vèrdun (843).
La mêson de Savouè. La Savouè revint adonc u royômo de Provence (879), pués a celi de la Borgogne Transjurana (888), et, enfin, u segond royômo de Borgogne (934), que rapond los doux prècèdents et sè mantint pendant un sièclo. Les envasions sarragines et hongrouèses des IX° et X° sièclos vont dèvastar lo payis. Rodolfo III, enfin, est contrent d'abandonar sa corona a l'emperor Conrad II ; a sa môrt (1032), lo segond royômo de Borgogne, avouéc la Savouè, est rapondu u Sent Empiro romen gèrmanico. En veré, ceta union est purament simbolica : les fèodâls –surtot avouéc les comtos de Geneva a la bise, et la famelye d'Humbèrt des Blanches Mans u miéjorn et u cuchient– réstont en fêt mêtros du payis.
La famelye d'Humbèrt des Blanches Mans apond la Savouè dessot son ôtoritât. Dês 976, el prend lo comtât de Savouè et y apond a châ pou celos de Sent-Môris, de Bèlê, du Vâl d'Aouta, de Sion. U XI° sièclo, les provinces de la Môrièna, du Chablès, de la Tarentèsa et de la Mârche de Turin assiètont la mêson de Savouè de pârt et d'ôtra des Ârpes, qu'el comande dês adonc lo passâjo.
Los ôrdres religiox (principâlament los Cistèrciens) contribuont, u XII° sièclo, a la Renèssance èconomica du payis. La pèrioda que s'ètend du XIII° u XV° sièclo vêt los comtos de Savouè acrêtre l'ètendua de lors possèssions : Vôd, Valês, Chambèri (acquis en 1232), Piemont et Lombardie. U XV° sièclo, lo comtât de Geneva et lo Piemont sont rapondus dessot l'ôtoritât de la Savouè, lyé qu'est èlevâ en duchiê, en 1416, per l'emperor Sigismond, u profit d'Amèdê VIII. Lo Piemont nen est lo côr, la Savouè adonc n'est pas més qu'una possèssion "segondèra".
Les ambicions italiènes. A comptar du XVI° siècle, les ambicions italiènes de la dinastie l'empôrtont et la dècadence savoyârda comence : pèrda de Geneva ; ocupacion de la Savouè per la monarch•ie francêsa, de 1556 a 1559 ; a ceta data, lo trètâ du Câtiô-Cambrèsis rend la Savouè ux ducs de Savouè. En 1601, u trètâ de Liyon, Hanri IV obtint, contre la cèssion de Saluço, la Brêsse, lo Bugê, lo Vâlromê et lo payis de Gèx. Louis XIII envayét oncor le payis et obtint la cèssion de Pignerol (1631). Louis XIV trète la Savouè coment un Ètat vassâl, l'ocupe en 1689, pués de 1703 a 1713. Los trètâs d'Utrèct contrègnont los Francês a l'èvacuar. Los Ètats de la mêson de Savouè devegnont monarch•ie, per adjonccion du royômo de Piemont-Sardègne. Pués la Savouè est ocupâye per los Èspagnols, aliâs de la France, et retrove son endèpendance solament en 1748 (trètâ d'Èx-la-Chapèla).
La raponsura a la France. Aprés la Rèvolucion francèsa, la Savouè est rapondua doux côps a la France, en 1792 et dèfinitivament en 1860. En novembro 1792, la Savouè est anèxâye por rèpondre, siuvent lo raportor de la Convencion, Grègouère, a l'apèl de la soverènetât nacionâla et dens l'entèrêt de la Savouè et de la France. El fôrme adonc lo dèpartement du Mont-Blanc et una partia de celi du Lèman. Mas, dês lo mês de fevriér que siut, lo mècontentement sè fét jorn, prolongiê pou aprés per des rebênes. La dècristianisacion gâgne la France, et lo cllèrgiér savoyârd manifèste adés més son oposicion, pués los ôrdres de levâyes militères rencontront des dificultâts qu'ôgmentont.
Arriér-més, aprés la signatura du trètâ de Paris (1796), yô lo rê Victor-Èmanuèl Iér cède la Savouè et Nice, la dominacion francêsa s'enstale més solidament, favorisâye per un cèrtêna envolâye èconomica, surtot de 1800 a 1801. Aprés cen divèrses oposicions sè manifèstont : rèsistences acrèssues a la conscripcion, hostilitât u mantin des enstitucions rèvolucionères entretegnua per lo cllèrgiér et lo nôblos surtot. En mê 1814, u premiér trètâ de Paris, Victor-Èmanuèl Iér retrove la partia orientâla (Chablès, Fôcegni, Tarentèsa, Môrièna), le cuchient est lèssiê a Louis XVIII. Lo segond trètâ de Paris (novembro 1815) rend tota la Savouè u royômo de Piemont-Sardègne, d'ense il rètablét l'unitât et lo retôrn a la monarch•ie tradicionèla. Mémo se na cèrtêna oposicion sè fôrme entre 1815 et 1848, les mouvements d'agitacion (1830-1834) réstont sen importance et les idês libèrâles (1847) progrèssont pou. Ples sèriosa, mas fenéssant per na vèsta, l'èquipâye des ovriérs rèpubliquens lyonês, que ocupont Chambèri en mârs-avril 1848 (èxpèdicion des Voraces), est pas sen consèquences. El balye u payis, d'alyor pou sensiblo ux èlans italiens por la libèracion de la pèninsula, l'emprèssion que lo govèrnement de Turin at pas ren fêt por lo dèfendre. D'ôtra pârt, el acrêt l'hostilitât des consèrvators catolicos a tota entreprêssa rèpubliquèna francêsa ; arriér-més, el aprèste cetos dèrriérs a balyér lor adèsion a una anèxion de la Savouè a la France quand ceta-ce serat passâ dessot un règimo empèriâl. La quèstion de la raponsura a la France est règllâye solament en avril 1860, per lo trètâ franco-italien du 24 mârs 1860, sanccionâ per lo plèbiscite du 22 avril (politica des "compensacions" menâye per Napoléon III, que sotint l'unificacion italièna). La Savouè est adonc divisâye en doux dèpartements : la Savouè et la Hiôta-Savouè.
Vêre tot-pariér[changiér | modifier le wikitexte]
- Le dèpartement d’la Savouè d’Avâl
- Le dèpartement d’la Savouè d’Amont / Hiôta-Savouè
- Los Payis de Savouè
Liyen èxtèrno[changiér | modifier le wikitexte]
- (fr) Seto sabaudia.org
Biôjolês • Brêsse • Bugê encllusent lo Payis de Gèx • Charolês • Dôfenât • Domba • Forêz • Franche-Comtât • Liyonês • Mâconês • Savouè
Chablès • Fôcegni • Genevês • Môrièna • Savouè Prôpra • Tarentèsa
Fribôrg • Geneva • Jura (mié-jœrn) • Nœchâtél • Valês • Payis de Vôd
Piemont encllusent les Valâdes arpetanes • Poulye encllusent Cèles de Sant Vuite et Fayéte • Vâl d’Aoûta


c: text/html

text:
Leis de Newton
Las leis del moviment o d'inercia de Newton, o simplament las lleis de Newton, son las leis qu'Isaac Newton formulèt, descrivon las originas e las condicions del moviment dels corses e son la basa de la mecanica classica. Newton publiquèt aquelas leis en 1687 a una òbra de tres volums intitulat Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, dins lo tresen volum las combinèt amb la seuna lei de la gravitacion universala puèi d'explicar las leis de Kepler alara reconeguda sul moviment dels planetas.
Las tres leis de Newton[modificar | modificar la font]
- 1ª Lei .-Principi de l'inercia
- « Tot còrs persèrva dins l'estat de repaus o de movement uniforme en linha drecha que se trapa, al mens qu'una certa fòrça agisca sus el, e lo constrenga a cambiar d'estat. »
Lo principi d'inercia ven mai complexe quand agís cap de fòrças sus un còrs o quand las fòrças contaagissan entre elas. Dins aqueles cases se dich que lo còrs es en equilibri. Segon çò que dicta aquela lei poiriam dire que l'efècte de las fòrças es pas de mantenir lo movement, coma o pensava Aristòtel, mas o modificar, es a dire, l'accelerar.
Una dificultat per que lo principi d'inercia se verifique es que los corses sus tèrra demòran pas indefinidament en movement. Totes los mobils perdon la velocitat e acaban per s'arrestar. Se poiriá pensar qu'aquela desacceleracion poiriá èsser provocada per manca d'una fòrça. Mas Galilèu asegurèt qu'èra a causa d'una autre fòrça que los frena. Aquelas fòrças son las dichas fòrças de fregament, que sens aquelas los corses de la tèrra se mourián de contunh.
- 2ª lei .-La lei fonamentala de la dinamica
- L'alteracion del movement es proporcional a la fòrça que li es aplicada; e aquela alteracion se fa en linha drecha dins la direccion de la fòrça. S'exprima amb la formula seguenta:
- ont m es la massa, la fòrça, e l'acceleracion. Las doas darrièras son de quantitats vectorialas.
Se divèrsas fòrças agisson simultanèament sus un còrs, tanben poiriam aplicar la formula fondamentala de la dinamica. Dins aquel cas la fòrça qu'apareis al primièr element serà resultant de totas las fòrças que lo còrs es somés.
La segonda lei de Newton inclutz lo principi d'inèrcia.
- 3ª lei .-Lei d'accion e de reaccion
- L'alteracion del movement es proporcional a la fòrça que li es aplicada; e aquela alteracion se fa en linha drecha dins la direccion de la fòrça.
Matematicament se pòt exprimir del biais seguent:
- Pauc a pauc, aquelas doas fòrças se trapan sus la linha qu'unís lo baricentre dels dos corses. Se cal pas oblidar qu'aquelas doas fòrças, pasmens se lo modul e la direccion sián egals e lo sens opausat, se contrarian pas, perque s'aplican sus de corses diferents.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Melon
Lo Melon (Cucumis melo) es una planta erbacèa annadièra originària d'Africa intertropicala, de la familha de las Cucurbitacèas e cultivada subretot coma planta d'òrt per son fals fruch comestible. Lo tèrme designa tanben lo fruch qu'a fòrça gost, sucrat e perfumat.
Cal pas lo confondre confondre amb la pastèca).
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo melon cultivat aparten a la sosespècia Cucumis melo L. subsp. melo que lo fals fruch es fòrça polimòrf. Lo fruch salvatge d'origina passava pas lo 30 o 50 g mas foguèt la basa de la definicion de plan fòrça variatats[1]. Aqueles son tieradas segon los autors en gropes, que los mai importants son:
- D'entre los melons consomits coma fruches (recoltats quand madura):
- Lo grop cantalupensis, melon cantalop ;
- Lo grop reticulatus ;
- Lo grop inodorus, melon d'ivèrn ;
- d'entre los melons consomits coma legums (recoltats abans maduritat) :
- Le grop flexuosus, melon sèrp ;
- Le grop momordica, melon phut (Índia).
Existís un melon salvatge nomenat localament « melon tsamma », present dins lo desèrt de Kalahari, que amb los congombres salvatges es l'unica font d'aiga de la region pendent lo periòde de secada annadièra[2].
Lo tèrme « melon » ven del latin melo, melonis que la racina grèga significa « poma », « fruch » (« poma » se ditz malum en latin).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta erbacèa annadièra de cambas rebalaire pro longas amb vrilhas.
Las fuèlhas son sovent entièras o un pauc lobadas.
Las flors, jaunas, son monoïcas (sèxes separats sus de flors distinctas). Las flors masclas apareisson d'en primièr. Lo melon florís tot l'estiu de mai a setembre.
Lo fruch es sovent voluminós, de forma ovala o redonda e pòrta sus la rusca de divisions plan dessenhadas. La rusca es mai o mens lisa, o embotida, costelada, brodada o ronhosa, sa color varia de totes los tons del verd al jaune passant pel blanc. Lo popa de color jauna a iranjat ten fòrça chuc e es fòrça perfumada quand madura. Lo cròs central, fibrós, conten fòrça granas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta allogama que se cultiva per semenilhas al mitant de prima. Es melhor semenar en plaça perque las racinas de las cucurbitacèas son plan fragilas. Plantar dos o tres granas (per seleccionar lo melhor plant) cada mètre perque lo melon s'escampa fòrça. Ama un luòc caud, solelhat e un sol ric (de fums). Sense fums e per facilitar lo desvolopament, se pòt apondre d'engrais ric en potassi.
Crestar en dessús de las doas primièras fuèlhas vertadièras. Puèi, sus las doas cambas atal formadas, tornat crestar en dessús de la 4a fuèlha. Crestar enseguida a tres fuèlhas aprèp cada melon. Conservar sonque tres o quatre fruchs maximum per plant. Cal tanben supprimir las fuèlhas amagant los fruches.
Quand lo melon grandís, se lo pòt pausar sus una teula o una jaça de grava per l'aparar de l'umiditat del sol e qu'aquel supòrt li balhe un maximum de calor propici a la maduretat del fruch.
Lo melon es madur quand las fuèlhas e la rusca començan de venir jaune e sa pèl e son pedoncul a fendilhar.
I a quatre factors que favorizan la qualitat d'un melon: Varietat, ensolelhament, asagatge e maduredat del fruch lo jorn de la culhida. Important: cal culhir lo melon aprèp un bon periòde d'ensolelhament e pluseu lo ser que lo matin (lo matin, los sucres son mai bas amb l'utilizacion del sucre de la planta coma aliment pendent la nuèch que la planta respira sens photosintèsi).
Lo taus de sucre minimal per la comercializacion es de 10 sur l'escala de brix. En dejós de 9, es una cocorda.
Dins qualques cases, lo melon es empeutart[3]. L'empèut dins cultura del melon a per tòca d'aparar las culturas d'agents patogèns: • Verticillium dalhiae • Phomopsis sclerotioides • Fusarium oxysporum f. sp. melonis. L'empèut permet tanben de cultivar en condicions limitas de sol (temperatura bassa, salinitat nauta, eca.), defavorablas a la cultura del melon. E, dins qualques condicions, l'empèut permet d’augmentar la productivitat de las plantas, veire la qualitat dels fruches.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Lo melon es sensible a l'oïdium. A besonh d'un apond d'aiga regular mas un asagatge al pé en evitant de molhar las fuèlhas e un bon palhatge limitan l'infeccion d'oïdium.
Es tanben sensible al Fusarium oxysporum, al mildió e al virus mosaïca del congombre, de la pastèca e de la corgeta, totes tres transmeses pel meteis pesolh (Aphis gossypii)[4].
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
En 2011, mai de 650 varietats de melons son inscrichas al catalòg europèu de las varietats cultivadas.
Existís mai d'un tipes de melon:
- Melon brodat (Cucumis melo reticulatus): forma redonda, rusca ligiosa de relieu, carn irangada. Sa pèl espessa amb du relieu lo caracteriza.
- Melon cantalop: carn iranjada, forma redonda, rusca lisa. Originari d'Asia minora e introduch en Itàlia a la Renaissença puèi fòrça cultivat en Charanta e d'autras partidas d'Occitània: Agenés, Carcin, Armanhac, Comtat Venaicin e Bocas de Ròse) a partir del sègle XVI. Lo fruch es redons, de rusca lisa verd clar, jaunissant leugièrament quand madura, amb de linha de sutura mai escuras, pèsa prèp d'1 kg. La carn es iranjada, sucrada, chucosa e fòrça perfumada. Las varietats ancianas son de durada de conservacion brèva alara que de varietats recentas n'an una mai longa.
- Melon Galia: forma redonda, rusca bruna iranjada, carn esmeralda.
- Melon hami
- Melon Sucrin
- Melon inodor (Cucumis melo inodorus), caracterizat per una rusca lisa e inodora.
- Melon d'Espanha
- Melon Honeydew: Tanben nomenat melon mèl. Lo fruch es redond, de rusca lissa, blanc gris. Pèsa 2 kg. La carn es verdesca (o iranjada dins qualques varietats novèlas). Aquel tipe amb maduracion non climaterica fa de fruches que se consèrvan plan. Es cultivat als Estats Units d'America, en Austràlia e en Asia. venon de l'anciana varietat "Blanc d'Antíbol d'ivèrn".
- Melon Ogen
- Melon Piel de sapo ("pèl de grapaud" en castelhan). Lo fruch es oval, de rusca verda tascada de jauna e de verd escur. La carn es blanc verdenca, sucrada, chucosa, pauc aromatica. La maduracion es non climaterica. Es lo tipe mai cultivat en Espanha e en Turquia (jol nom de Kirkagac).
De varietats aromaticas e de durada de conservacion brèva son climatericas e d'autres peu aromaticas mas de longa conservacion lo son pas.
En França
Quatre tipes son subretot cultivadas: lo « cantalop charentés », lo « charentés brodat » , le « verd oliva » (de rusca verd oliva, forma ovala) e lo « galia » .
D'autras varietats mai ancianas son encara cultivadas, mas semblan èsser sul punt de desapareisser: sèrp, roge de Pèrsia, picon gris de Rennes, sucrin de Tors e melon de Trets.
Appellacions localas[modificar | modificar la font]
Voatango es un mot malgash que designa lo melon cultivat a Madagascar. Es odorant mas sa carn es blanca e fada.
En França, doas produccions benefician d'una IGP (indicacion geografica protegida), los melons del Naut-Peitau e aqueles de Carcin. Una autra produccion, lo melon de Guadeloupe, espèra l'IGP dels servicis de la Commission europèa.
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de melons es de 28 300 000 tonas[5].
Los principals païses productors son China (que produís mai de 50 % de la produccion mondiala siá 15 100 000 tonas), Turquia e Iran (1 200 000 tonas cadun), Espanha, los Estats Units d'America, Romania, Egipte e Índia.
Lo rendament mejan es de 211 quintals/ha, mas pòt aténher 333 q/ha als Païses Basses (culturas en sèrvas) e 346 als Emirats Arabis Units, païses pasmens de produccion flaca.
En Euròpa, los principals productors son Espanha (1 000 000 tonas), Itàlia (580 000 t), puèi la França.
França ne produtz prèp de 300 000 t (13n reng mondial, rendament mejan 192 q/ha), mas es pas autosufisenta. Impòrta 90 000 t cada an subretot venet d'Espanha, Marròc e Israèl.
Utilizacion
Los fruches madurs se manjan cruds, en primièr plat o en dessèrt. Se pòdon los còire per ne far de compòstas e de confituras.
Un bon melon deu èsser pesuc (signa qu'es plen de sucre: lo taus de sucre deu passar 10 gras de Brix per èsser comercializat, en dejós es classificat coma cocorda), sentit una odor tipica qu'es signe de maduretat. Pel melon de Cavalhon la preséncia d'una fendilha o del destacament del pedoncul, es un signe de maduretat, mas aquò es pas de totes los tipes de melons. Un bon melon lis o brodat deu aver 10 tralhons (9 es un signe de non maduretat), plan dessenhada per un trach verd blauenc.
Per qualques gastronòms, la preséncia d'una larga aureòla a la basa del fruch, es un signe de qualitat, indicant un melon « feme ». Es pas vertadièr, la largor de l'aureòla es pas qu'un indicator de la varietat. A res de veire amb la qualitat gustativa, e los melons son pas sexuats (son de fruches).
Lo melon se consèrva melhor dins un armari o una cava frega qu'al refrigerator.
Apòrt nutricional
En general, lo melon passa pas las 48 calorias pels 100 gramas.
- Lo melon cantalop es una bona font de potassi, de vitamina A e d'acid folic. Es tanben ric en bèta carotèn e en vitamina C.
Lo potassi es util dins la prevencion dels calculs renal. Lo cantalop es en general un bon laxatiu mercé a sas fibras.
- Lo melon Honeydew es conegut per contenir pauc de nutriments e pauc de potassi e de vitamina A.
Lo taus en vitamina varia segon lo tipe de cultivar, la talha del fruch, e subretot lo tipe de sol de cultura. Un estudi[6] portant suls tauses en acid ascorbic total (AAT), en acide ascorbic (AA), e en Acid desidroascorbic (DAA), coma en acid folic (AF) e potassi (K) foguèt determint a plana maduretat dins los fruches de talha comerciala. Lo taus d'acid ascorbic total aumentèt amb la talha dels fruches, fins a un maximum (talha 6 o 5), e diminuissent quand le fruch es mai gros[7]. L'acid ascorbic total e lo contengut en acid folic èra pauc ligat a la talha, mas mai nauts dins los fruches venent de sols argiloses.
Istòria
La region d'origina del melon es pas coneguda, siá Índia, o Iran o encara quitament d'Africa. Segur qu'èra cultivat en Egipte 2000 ans AbC. 5 sègles AbC, sa produccion de la Bòca de Nil èra celèbre. D'aquí, sa produccion passèt en Grècia, puèi en Itàlia al sègle I ApC. Los grècs nomenavan de cucurbitacèas de carn doça pel nom "pepon" (sens literal: cuèch pel solelh - lo solelh es sosentendu- , madur ) , de "peptein" (còire). Aquò donèt en latin "pepo". D'aquí ven "melopepon" en grèc (literalament poma cocorda cuècha al solelh, de "melo" que vòl dire poma, e "pepon") e doncas "melopepo" en latin.
Fa partit de las plantas d'òrt de la tièra del capitulari De Villis per Carlesmanhe al començament del sègle IX. En 1495, lo rei Carles VIII de França, de retorn de las guèrras d'Itàlia, lo tornèt introduire en França. Pasmens, las varietats d'alara èran pauc sucradas e manjadas en saladas.
Al sègle seguent, de monges menèron a Roma dempuèi Armenia, una varietat redonda de carn iranjada e gostosa, que fuguèt cultivada dins los òrts de la demorança d'estiu dels papas a Cantalupo, a l'entorn de Roma. Es la varietat « Cantalop » e dempuèi lo sègle XVI sa cultura s'espandiguèt en Provença, dins la val du Ròse, dins lo Lengadòc, puèi rejonguèt la Val de Léger, l'Anjau e la Torena. D'aquí, arribèt a la Cort e los mercats de París. Mai tard s'espandiguèt en Charanta, que per seleccion, los celèbres « cantalop charanteses », puèi lo « charentés brodat », foguèron creats.
Al sègle XVIII, la Marquesa de Sévigné en repaus a Grinhan ne venguèt leca e Voltaire, lo qualifiquava de « cap d'òbra de l'estiu ».
Alexandre Dumas qu'amava los melons e subretot aqueles de Cavalhon demandèt, en cambi de la dona de la totalitat de son òbra publicada (prèp de 400 volums) que faguèt en 1864 a la bibliotèca de la vila, una renda viatgèra de 12 melons cada an. Çò qu'acceptèt lo conselh municipal que li serviguèt fins a sa mòrt en 1870. Atal foguèt creada la confrairiá dels Cavalièrs del melon de Cavalhon.
Galariá
Notas e referéncias
- ↑ (fr)"Histoire et amélioration de cinquante plantes cultivées" de Claire Doré, Fabrice Varoquaux - 840 pages - Editions Quae, 2006 - ISBN 9782738012159}}
- ↑ "setvkhalagadi" (fr)Parc de Khal-agadi, pas si désert, article dins Science & Vie n° 1130, novembre de 2011, pp. 18-21.
- ↑ (fr)Le greffage du melon
- ↑ (fr)"Amélioration des espèces végétales cultivées: objectifs et critères de sélection" de André Gallais, H. Bannerot - Editions Quae, 1992 - 768 pages - ISBN 9782738003836}}
- ↑ Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura en 2005
- ↑ Honeydew2004 G.E. Lester, K.M. Crosby, 2004, Human wellness compounds in Honeydew fruit : influence of cultivar and environment ; ISHS Acta Horticulturae 639: XXVI International Horticultural Congress: Expanding Roles for Horticulture in Improving Human Well-Being and Life Quality (Resumit, en anglés)
- ↑ Honeydew2004
Vejatz tanben
Articles connèxes
Bibliografia
- (fr) Thierry Delahaye & Pascal Vin, Le melon et la pastèque, illustracions Fabien Seignobos, Coll: Chroniques du potager, ed: Actes Sud, Arles, 2002 ISBN 2742734767
- Cl. Chaux & Cl. Foury, Productions légumières, tome 3, légumineuses potagères, légumes fruits, chap. 7 Melon, Col: Agriculture d'aujourd'hui, ed: Lavoisier Tec & Doc, París, 1994 ISBN 285206975X
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)fonts geneticas de l'INRA sul melon}
- (fr)Montaigu : Mémoire sur la culture des melons dans le département du Calvados, et particulièrement à Honfleur et aux environs de Lisieux (1828).
- (fr)Aprifel - composicion nutricionala: [1].


text:
Abric rocassut
Un abric rocassut es un cròs pauc prigond s'entraucat dins una paret rocasuda, sovent a la basa d'aquela perque aquela partida freja e umida es mai sensible a la crioclastia. Aqueles abris son subretot frequents dins los massius calcaris, en contèxte carstic, que son cravats pendent des millenaris per la gelifraccion (erosion pal gèl et le desgèl) e/o l'erosion quimia (dissolucion). Se ne pòt tanben encontrat mas mai rarament dins d'autres tipes de ròcas, coma las ròcas volcanicas (basalts per exemple).
Aquel tipe de cròs largament dubèrt e aparat per un tresplomb (sortent mai o mens important podent s'esfondrament en gròs blòts e començar la formacion d'un nouvèl abric rocasut) foguèt plan sovent ocupat per l'òme preïstoric cercant d'abrics airats e d'accès aisit, de biais permanent (abitat, sepultura) o occasionala (campament sasonièr, alta de caça, talhièr...).
L'occupacion d'un abric rocassut pòt durar de milièrs d'ans pendent que s'i succediguèron de pòbles diferents utilizant l'abric per d'usatges diferents. Los rèstes d'aquelas occupacions successivas se superpausan en colomant pauc a pauc l'abric, e es en esavant jaça per jaça, sol aprèp sol, que los arqueològs mòstran de traças del passat, establissent una estratigrafia, e l'interpretan ensajant de tornar donar l'istòria de l'abric.
-
Per Crioclastia (accion del gèl)
-
Per copa d'una galaria carstica
-
Per erosion per l'aiga]]


text:
Regions de la Republica Chèca
Las tres grandas regions istoricas de la Republica Chèca son Boèmia a l'oèst, Moràvia a l'èst e Silèsia al nòrd-èst.
Administrativament, Chequia es devesida en regions (kraje, al singular kraj). La capitala (hlavní město) Praga es tanben considerada coma una region.
Regions actualas (dempuèi 2000)[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2000, i a 13 regions administrativas que son tanben vengudas de collectivitats localas qu'elegisson un conselh e un governador. Praga qu'es la 14ena division administrativa a un estatut especial.


text:
Le Val-de-Guéblange
Le Val-de-Guéblange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las separacions de Audviller, Schweix, Steinbach e Wentzviller an ligat a la comuna.
Les écarts d'Audviller, Schweix, Steinbach et Wentzviller sont rattachés à la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Possession de la abbaye de Wissembourg, aquerida per la évêché de Mètz en 1393.
- Ciutat fortificada.
- En 1395, la distincion del Val-de-Guéblange i aguèt partejat entre los comtes de Salm, Rodolphe de Marimont e lo pòrti de Lorraine.
- Vilatge estrossejat per la guèrra de Trenta ans.
- Annexat A la França en 1648.
- Possession de l'abbaye de Wissembourg, acquise par l'évêché de Metz en 1393.
- Ville fortifiée.
- En 1395, la seigneurie du Val-de-Guéblange fut partagée entre les comtes de Salm, Rodolphe de Marimont et le duc de Lorraine.
- Village ravagé par la guerre de Trente ans.
- Annexé à la France en 1648.


text:
Ramon Berenguier V de Provença
Ramon[1] Berenguier IV o V nascut vèrs 1199 e mòrt lo 19 d'aost de 1245 as Ais de Provença, foguèt còmte de Provença de 1209 a 1245 e còmte de Forcauquier de 1222 a 1245.
Fiu dau còmte Anfós II de Provença e de Garsenda de Sabran comtessa de Forcauquier, foguèt nomenat còmte de Provença a quatre ans. Foguèt ensenhat per son oncle Pèire II d'Aragon que moriguèt a la batalha de Murèth lo 12 de setembre de 1213, pendant la Crosada deis Albigés. Es en 1216, a 17 ans, que Ramon Berenguier V se venguèt mostrar ai provençaus.
Se maridèt amb Beatritz de Savòia en 1219, filha dau còmte de Savòia Tomàs Ier.
En 1222, la posicion de Ramon Berenguier V es solidament assegurada, e Garsenda de Forcauquier li cediguèt lo comtat de Forcauquier per s'endintrar au monastèri de Celas. Recampèt lei dos comtats separats per lei partatges de succediment subrevenguts après la desaparicion de la premiera dinastia provençala.
Ramon Berenguier V ne sosquegèt pas a se jónher a la crosada còntra leis Albigés e sometèt dins l'òrdre lei consolats d'Arle e de Marselha que creèron de trebolèris dins lo comtat.
L'arribada de Loís VIII de França amb son armada en 1226 permetèt a Ramon Berenguier d'abolir lei consolats e lei libertats urbanas d'Avinhon e Tarascon, e mai lei de Grassa (1227) e Niça (1229).
Loís VIII de França e Ramon Berenguier V entrèron dins la vila d'Avinhon, lo 12 de setembre de 1226. Lo rei de França se rendèt puei en Lengadòc e moriguèt en fin de la mesma annada.
Ramon Berenguier V temptarà durant tot son renhe de possedir la Republica d'Arle e la Republica de Marselha qu'èran sota l'aparament de Ramon VII de Tolosa, e mai la comuna de Tarascon que se revoltèt en 1231.
Maugrat totei aquelei guèrras, Ramon Berenguier V es lo creador deis armariás de Provença, semblant curiosament aquelei de Catalonha. Es a la capciera dins son reiaume dei bailes que devènon lei reprojeires dau poder comtau.
Ramon Berenguier bastiguèt la vila de Barciloneta, en 1231, en onor de sei rasigas catalanas, dins lei montanhas d'Auta Provença. Acordèt a la ciutat naissenta lei pus bèus privilègis.
Agrandiguèt tanben la vila dau Martegue, onte vouguèt far una plaça de primier òrdre e faguèt bastir la glèisa de Sant Joan de Malta d'Ais de Provença, primier edifici gotic de Provença.
Ramon Berenguier V aguèt quatre filhas unicament amb Beatritz de Savòia:
- Margarida de Provença (1221 - 1295), se maridèt amb Loís IX de França dich Sant Loís.
- Alienòr de Provença (1223 - 1291), se maridèt amb Enric III d'Anglatèrra.
- Sança de Provença (1228 - 1261), se maridèt amb Ricard de Cornoalha, emperaire dei Romans.
- Beatritz de Provença (1231 - 1267), se maridèt amb Carles Ier d'Anjau que prenguèt la succession dau tròn de Provença e de Forcauquier. Es lo primier de la segonda dinastia dei sobeirans de Provença.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan


text:
Celiaquia
La celiaquia, apelada tanben malautiá celiaca e intolerància au glutèn, es una malautiá autoimmuna caracterizada per l'inflamacion cronica de la partida proximala dau budèu prim, causada per lo glutèn, una proteïna vegetala dei grans de blat, d'òrdi, de segal, d'espelta, de kamut e de triticale. La civada conten pas de glutèn, mas ne pòt aver per de contaminacion crosada amb l'òrdi e amb lo blat. Lo glutèn provòca la pèrda dei vellositats que cobrisson lo budèu prim, que pèrd la capacitat de digerir e d'absorbir lei noiriduras. Se pòt diagnosticar dins totei leis etapas de la vida. Lei personas celiacas se devon absténer de consomir de produchs que contenon de glutèn çò que permet una regression complèta dei simptòmas de la malautiá. La celiaquia es pus frequenta dins la raça blanca e dins de climas tropicaus.


text:
Clima oceanic
Las regions de clima oceanic s'espandisson sus la faciada occidentala d'Euròpa, de Galícia a Norvègia, e sul litoral occidental d'America, d'Oregon a Alaska en passant per la Colómbia Britanica. Dins l'emisfèri sud, lor domeni compren Chile, la Nòva Zelanda e Tasmania.
Aquel clima se caracteriza per d'ivèrns doces e pluvioses, e d'estiu fresques e relativament umids, que lo maximum de precipitacion se produsís pendent la sason freda.
Somari
Temperaturas[modificar | modificar la font]
La temperatura mejana es compresa entre 8 °C e 16 °C.
Precipitacions[modificar | modificar la font]
Las precipitacions pareisson fòrça abondantas alara que o son mens: lor total annal despassa gaire lo mètre, mas se repartisson sus tot l'an e tomban sovent jos la forma de bruina o encara en tubas espessas, amb un maximum en sason freda ligat al passatge de las depressions que se desplaçan al bòrd del front polar.
Una caracteristica majora de las regions oceanicas es que i a pas de diferenciar segon la latitud; las bendas climaticas semblan dispausadas al nòrd e al sud. Atal de Galícia a Norvègia lo flac escart de las mejanas termicas se manten tot lo long de la faciada atlantica. Aquel clima se degrada al contrari quand se dintra dins los continents; las pluèjas demenisson, los escarts termics aumentan, los ivèrns venon mai freds e los estius mai cauds: aquela regions de clima semicontinental forman la transicion amb los climas ont ganhan las caracteristicas continentalas.
Donadas[modificar | modificar la font]
Precipitacions mejanas annalas en millimètres :
- Sus la còsta oèst d'Euròpa, del nòrd cap al sud:
- Sus la còsta oèst dels Estats Units d'America, del nòrd cap al sud :
- Seattle, Washington: 972 mm [2]
- Aberdeen, Washington : 2141 mm[3]
- Portland, Oregon: 1085 mm[4]
- Cloverdale, Oregon: 2125 mm[5]
- Cap Blanco, Oregon: 1945 mm[6]
- Crescent City, Califòrnia: 1691 mm [7]
- Punta Arena, Califòrnia: 1048 mm [8]
- Sus la còsta nòrd d'Anatolia:
- Sus la còsta sud-oèst de l'America del Sud:
- Sus la còsta sud-èst d'Oceania:
- Hobart, Tasmania, Austràlia: 616 mm
- Wellington, Nòva Zelanda: 1249 mm
- Christchurch, Nòva Zelanda: 648 mm
Lo clima de l'Estat de Washington se qualifica d'oceanic doç o ben de clima breton[9] ; Se rapròcha d'aquel d'Irlanda o de l'oèst d'Escòcia, amb d'estius pus secs que dins aquelas regions. Situada sul litoral nòrd-oèst dels Estats Units d'America, l'aglomeracion de Seattle se tròba a la meteissa latitud que Nantas en França. Mas mercé als corrents marins e a l'influéncia del Pacific, los ivèrns sont relativament doces (gèla pas sus la còsta) e regats.
Principalas formacions vegetalas[modificar | modificar la font]
Las formacions vegetalas càmbian segon lo clima mas tanben d'un grand nombre d'autres factors que definisson lo biotòp. Es perque es gaire aisit de ne far una tipologia generala de la flòra dins lo clima oceanic. Se pòt pasmens notar qualques caracteristicas comunas :
- Lo clima oceanic favorís la creissença vegetala.
- Suls primièrs mètres del litoral, se pòt veire generalament un païsatge de landa (brugas, ginèstas, èrbas).
- Mai a l'interior e dins las zònas aparadas dels vents d'oèst, la selva es la vegetacion naturala del domeni oceanic: Faus, garrics dins l'Euròpa de l'Oèst
- Selvas temperadas de caducs e mixtas, Selvas atlanticas mixtas (Euròpa), Selvas temperadas de conifèrs, Selva temperada de persistents.
Atots, constrenchas e risques pels Òmes[modificar | modificar la font]
Atots del clima oceanic[modificar | modificar la font]
Lo clima oceanic es favorable a l'installacion a a las activitats dels Òmes. Las temperaturas relativament clementas en ivèrn permeton de reduire lo còst de l’energia (caufament). Per consequéncia, las densitats umanas son mejanas o fòrtas dins las regions de clima oceanic, aquò fa de païsatges grandament antropizats. Los Òmes poblèron e agencèron aquelas regions tre la Preïstòria. En Euròpa, los Cèltas valorizèron una granda partida del domeni oceanic. Sus la còsta nòrd-oèst dels Estats Units d'America (Washington (estat), Oregon, Califòrnia del Nòrd), las societats amerindianas utilizèron las fonts qu'ofriguèron lo mitan oceanic : expleitèton per exemple la fusta per fabricar los totèms, barcas e ostals. Las activitats agricòlas son en general desvolopadas dins las regions de clima oceanic. La secada essent escassa e lo gèl quasi absent, la policultura e l'abaliment ocupèron de grands espacis, en foncion de la natura del sòl. Levat en periòdes de secada e de culturas especificadas, irrigar es pas necessari. Pasmens, lo clima oceanic permet pas la cultura de la vinha, dels agrumes o des plantas tropicalas, fòra de las sèrras. L'escassetat del gèl permet als Òmes de far venir de palmièrs fins a de latituds plan nautas.
Constrenchas e risques[modificar | modificar la font]
Las constrenchas de clima pòdon tocar lo torisme, a causa del temps fòrça cambiadís caracteristic d'aquel clima: la melhora sason sembla èsser l'estiu, pasmens que las temperaturas sián frescas e los jorns de pluèjas fòrça nombroses que dins las regions mediterranèas par exemple. Los risques ligats al clima oceanic son pauc importants: lo pus important son las tempèstas oceanicas. Aquela de 1999 provoquèt de damatges considerables en Euròpa de l'Oèst.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Météo France
- ↑ Font: Seattle
- ↑ Font: Aberdeen
- ↑ Font : Portland
- ↑ Font : Cloverdale
- ↑ Font : Cape Blanco
- ↑ Font : Crescent City
- ↑ Font : Point Arena
- ↑ Jean-Paul Amat, Lucien Dorize, Charles Le Cœur, Emmanuelle Gautier, Éléments de géographie physique, Paris, Bréal, coll. Grand Amphi, 2002, ISBN 2-7495-0021-4, page 112 ; Georges Viers, Éléments de climatologie, Paris, Nathan, 1990, ISBN 2-09-190267-5, p 111-113
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-Paul Amat, Lucien Dorize, Charles Le Cœur, Emmanuelle Gautier, Éléments de géographie physique, París, Bréal, coll. Grand Amphi, 2002, ISBN 2-7495-0021-4
- Georges Viers, Éléments de climatologie, París, Nathan, 2001, 2a ed ISBN 978-2-09-191187-8


text:
Fabrizio De André
Fabrizio De André (Gènoa, 18 de febrièr de 1940 - Milan, 11 de genièr de 1999) es un dels cantaires e compositors italians mai coneguts e aimats, al segur un dels pus importants.
Dins sas òbras cantèt mai que mai contes de marginals, rebèls e deseretats. Fòrça dels seus tèxtes son tenguts per poesia vertadièra e, coma tals, per una part bèla, inserits dins las antologias italianas de literatura.
D'èime anarquista e amb una solida formacion culturala, Fabrizio De André publiquèt en 35 ans de carrièra, de 1961 a 1996, un ventenat d'albums, sempre fasent mai cas de la qualitat que non pas de la quantitat.
Son onzen album, Crêuza de mä (1984), prepausa 7 cançons en genoés.


text:
907
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 907 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Tièra d'atacas còntra Constantinòple menadas per lo pirata grèc musulman Leon de Trípols e per lei Rus' de Kiev. Lei segonds obtenguèron lo pagament d'un tribut important.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Anientament de l'armada dau cap carmata Zikrawayh que pilhava la region de Bagdad dempuei 905. Zikrawayh foguèt capturat e executat e lei subrevivents de sei tropas anientats durant sa retirada en direccion de Siria.


text:
Craywick
Craywick es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Un luòc de pelegrinatge :
En sollicitant de la majoritat de las pichonas entités ruralas, l'istòria de Craywick pòt pas dissociar-se de aquela de la siá glèisa : rebâtie cap a la fin del Sègle XVII sus vestigis de bastiment romane, la bastissa #protegir la redaccion dels quasèrns de doléances en 1789 e las eleccions del primièr conselh municipal l'an 1791. Per aver-i recebut l'an 1679 los reliques de sant Gilles, la parròquia #venir luòc de pelegrinatge, en amassant en lo moment de la neuvaine de setembre, paysans e de pescadors dels environs : venián i puiser l'aiga d'una font jutjada curative, abans de se restaurar a la auberge del "bon Sant Gilles" aguda pel clergé local. Es aital coma pendent longtemps — meteis après la desaparicion de las reliques jos la Revolucion — se #invocar Sant Gilles contra los mals de cap, la fèbre, la épilepsie e las malautiás infantiles, una devocion plan reveladora tanben de l'estat sanitaire de la contrée.
Un Caseriu industrial :
Dels évènements militars #que #afectar Craywick — e #èsser légion del fach de la proxilité de dos luòcs fòrts — retenèm la paissièra de Gravelines pels franceses l'an 1644 #que #incitar los espanhòls, totjorn en possession de Bourbourg, a far creuser un fossé defensiu rectilini fins al passatge de CoppenhaecqModèl:Referencia desirada o Coppenax ont #èsser bastida una tem bastionnéeModèl:Referencia desirada : aquel luòc #donar naissença a Coppenaxfort, masatge caseriu nascut en la segonda mitat del Sègle XVII après lo démantèlement d'aquela labor fortificada. Es en aquel sector #que se #implantar, après lo creusement del canal de Bourbourg (1670-1685), divèrsas activitats industrialas #qu'una fabrica de teles de vel l'an 1766, una fabrica texila e, al mièg del Sègle XIX, un doç #que #evolucionar en distillerie. Aquel caseriu n'a contunhat a se desvolopar al Sègle XX conjointement als importants trabalhs destinats a completar la ret de las vias navigables : en 1932 amb lo creusement de la dérivation del canal de la Colme e en 1967 amb la élargissement destinat a permetre lo accessibilité als transpòrts fluviaux de grand gabarit, en entrenant la creacion de zònas de depaus, lo relèvement del pont de Brouckerque e la desaparicion del pont de Dunquèrca.
Un lieu de pèlerinage :
À l'instar de la plupart des petites entités rurales, l'histoire de Craywick ne peut se dissocier de celle de son église : rebâtie vers la fin du Sègle XVII sur des vestiges de construction romane, l'édifice abrita la rédaction des cahiers de doléances en 1789 et les élections du premier conseil municipal en 1791. Pour avoir reçu en 1679 les reliques de saint Gilles, la paroisse devint lieu de pèlerinage, rassemblant lors de la neuvaine de septembre, paysans et pêcheurs des environs : ils venaient y puiser l'eau d'une source jugée curative, avant de se restaurer à l'auberge du "bon Saint Gilles" tenue par le clergé local. C'est ainsi que pendant très longtemps — même après la disparition des reliques sous la Révolution — on invoqua Saint Gilles contre les maux de tête, la fièvre, l'épilepsie et les maladies infantiles, une dévotion bien révélatrice aussi de l'état sanitaire de la contrée.
Un Hameau industriel :
Des évènements militaires qui affectèrent Craywick — et ils furent légion du fait de la proxilité de deux places fortes — retenons la prise de Gravelines par les français en 1644 qui incita les espagnols, toujours en possession de Bourbourg, à faire creuser un fossé défensif rectiligne jusqu'au passage de CoppenhaecqModèl:Référence souhaitée ou Coppenax où fut construite une redoute bastionnéeModèl:Référence souhaitée : ce site donna naissance à Coppenaxfort, hameau né dans la seconde moitié du Sègle XVII après le démantèlement de cet ouvrage fortifié. C'est dans ce secteur que s'implantèrent, après le creusement du canal de Bourbourg (1670-1685), diverses activités industrielles dont une fabrique de toiles de voile en 1766, une usine textile et, au milieu du Sègle XIX, une sucrerie qui évolua en distillerie. Ce hameau a continué à se développer au Sègle XX conjointement aux importants travaux destinés à compléter le réseau des voies navigables : en 1932 avec le creusement de la dérivation du canal de la Colme et en 1967 avec l'élargissement destiné à permettre l'accessibilité aux transports fluviaux de grand gabarit, entraînant la création de zones de dépôt, le relèvement du pont de Brouckerque et la disparition du pont de Dunkerque.


text:
Trimbach (Bas Ren)
Trimbach en alemannisch (Trimbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Trimbach Es un vilatge del Bas-Rhin situat en lo costat de Seltz e en lo arrondissement de Wissembourg.
La municipalitat a situat a aperaquí una desena de quilomètres de la frontièra alemanda.
Los ciutadans de Trimbach an nomenat los Trimbachois e los Trimbachoises.
L'altitud mièja #que li a situat a el Trimbach es d'aperaquí 145 mètres. L'altitud minima es de 138 mètres e lo maximal es de 179 mètres.
Trimbach est un village du Bas-Rhin situé dans le canton de Seltz et dans l'arrondissement de Wissembourg.
La commune est située à environ une dizaine de kilomètres de la frontière allemande.
Les citoyens de Trimbach sont nommés les Trimbachois et les Trimbachoises.
L'altitude moyenne à laquelle est située Trimbach est d'environ 145 mètres. L'altitude minimum est de 138 mètres et le maximum est de 179 mètres.


text:
Saint-Étienne-la-Thillaye
Saint-Étienne-la-Thillaye es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Étienne-la-Thillaye es un vilatge del país de Auge #que s'estend sus aperaquí 12 km2. Situat a aperaquí 5 km de Pont-l'Avesque e 10 km de Deauville e de Trouville-sus-Mar, Sant-Étienne-la-Thillaye es mitoyen al bourg de Beaumont-en-Auge.
En cobrint 1 236 ectaras (siatz quatre de mai que Sant-Hymer), lo sieu territòri es çò de mès d'estendut del costat de Pont-l'Avesque.
Saint-Étienne-la-Thillaye est un village du pays d'Auge qui s'étend sur environ 12 km2. Situé à environ 5 km de Pont-l'Évêque et 10 km de Deauville et de Trouville-sur-Mer, Saint-Étienne-la-Thillaye est mitoyen au bourg de Beaumont-en-Auge.
Couvrant 1 236 hectares (soit quatre de plus que Saint-Hymer), son territoire est le plus étendu du canton de Pont-l'Évêque.


text:
1492
Aquesta pagina concernís l'an 1492 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Lo 2 de genier, capitulacion de la vila de Granada que marquèt la fin de la Reconquista e la disparicion dau darrier estat musulman de la Peninsula Iberica. Aqueu succès renforcèt la politica religiosa repressiva adoptada dins leis annadas 1470 per lei Rèis Catolics. D'efècte, lo 31 de març, lei Josieus espanhòus foguèron expulsats dau reiaume. Enfin, lo 12 d'octòbre, l'expedicion d'exploracion de Cristòl Colomb descurbiguèt lo continent american.
Emirat de Granada[modificar | modificar la font]
Capitulacion de Granada lo 2 de genier e fin de l'Emirat qu'èra lo darrier estat musulman de la Peninsula Iberica.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Invencion dau glòbe terrèstre per lo navigator alemand Martin Behaim (1459-1507).


text:
Fos
Fos puet estar:
- Fos (Alta Garona), o nombre en francés y oficialment d'Hòs, una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Sent Biat y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Fos (Erau), una comuna occitana en o departamento francés d'Erau, districto de Besers, cantón de Rojan y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Fos-sur-Mer, o nombre en francés y oficialment de Fòs, una comuna occitana en o departamento francés de Bocas d'o Roine, districto d'Istre, cantón d'Istre Sud y rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.


text:
Espeluga de Gorham
L'espeluga preïstorica de Gorham que s'obreish au bòrd de la mar a Gibartar, dens la cara èst de l'Arròc. Que deu lo son nom au capitani A. Gorham, oficièr britanic qui la descrobí en 1907.
Qu'ei considerada com la darrèra abitacion coneishuda de l'òmi de Neandertal. Las recèrcas recentas que semblan mostrar ua darrèra ocupacion neandertaliana enter 28 000-24 000 ans abans lo present, valent a díser l'òmi de Neandertal qu'auré donc longament coabitat dab l'òmi anatomicament modèrne, present dens la region despuish 32 000 ans. Las espelugas de Gibartar que contunhèn d'estar emplegadas peus òmis modèrnes arron de l'extincion finau deus neandertalians. Los depòsts de l'Espeluga de Gorham qu'an guardat ustensilhas de pèira, larèrs ancians e òs d'animaus datats enter 40 000 ans e 5 000 ans abans lo present. Qu'embarra raras pintruras rupèstras deu Paleolitic Superior.
Qu'ei estada, despuish la soa descobèrta, un site d'un interès arqueologic considerable. La recèrca arqueologica que i a descrivut 4 nivèus estratigrafics: lo purmèr nivèu que mòstra un usatge fenician enter los sègles VIII-III abans lo Crist; çai jos que i avó ua brèva utilizacion neolitica; lo nivèu III qu'a balhat ustensilhas d'origina magdaleniana e solutreana; lo nivèu IV qu'a dat 103 objèctes, inclusent puntas de lança, cotèths e instruments de gratatge, identificats com mosterians e que mòstra un usatge de contunh durant millennis.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'Espeluga de Gorham suu site deu Musèu de Gibartar (en)
- J. Rodríguez Vidal, L.M. Cáceres, F.J. Gracia, A. Martínez Aguirre, C. Finlayson, F. Giles, A. Santiago e C. Peguero (2002): "Lo relèu karstic de Gibartar com bilanç morfosedimentari durant lo Quaternari (Mediterranèa occidentau)". Bulletin n. 3 de la Societat Espanhòla d'Espeleologia e de las Sciéncias de la Mar (es)


text:
Auratge
Un auratge o una chavana es un fenomèn atmosferic caracterizat per la coexisténcia pròcha de doas o mai massas d'aire de diferentas temperaturas.
Lo contrast termic e las autras proprietats de las massas d'aire (umiditat) provòcan lo desvolopament de fòrts movements ascendents e davalants (conveccion) que produson una seria d'efièchs caracteristics, coma de fòrtas pluèjas e vents a la superfícia e d'intenses fenomèns electrics. Aquesta activitat electrica se manifèsta quand es atencha la tension de ruptura de l'aire, moment ont s'establís lo rai electric que va provocar los fenomèns caracteristics d'eslhauç e de tròn. L'aparicion d'eslhauç depend de factors coma lo gra d'ionizacion atmosferic, e tanben del tipe de la concentracion de la precipitacion.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sevilha es la capitala de la Comunautat Autonòma d'Andalosia, en Espanha. Sa populacion èra estimada a 724 414 abitants, en 2006. Sa superficia totala es 141,3 km².
Lo gentilici es sevilhan -a.
L'escrivan Gutierre de Cetina n'èra originari.
Sevilha possedís un patrimòni arcquitectural considerable. Es per aquò una de las mai ricas ciutats europèas. Fòrça monuments son sus las listas del Patrimòni Mondial de l'Umanitat
D'entre los mai espectacloses edificis civils de la vila se distinguisson lo palais :
D'autres bastiments civils :
Sevilha consèrvas qualques rèstes de sa cencha fortificada :
- los barris de la Macarena ;
- la Torre de l'Aur
- la Torre de l'Argent
-
Faciada del palais mudejar de l'Alcazar
-
Faciada del Palai archavescal
-
-
- Portau de l'Espanha
-


text:
Saint-Maurice (Nièvre)
Saint-Maurice es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saint-Maurice, ou Saint-Maurice-sur-Aron, es situat a la limit del Bazois, plan calcari relativament fèrtil, e del horst de Sant Saulge, tucs granitics bordants las municipalitats de Saint-Saulge e Crux-la-Ville.
La mai granda part de la municipalitat a basat en un tuc alongat en immergint sul Aron (riu en prenent la siá font a Crux-la-Vila e en se tirant en lo Léger a Decize).
A compausat del borg en comprenent una quinzena d'ostals, d'un luòc en comprenant comuna, sala de las fèstas e glèisa, e de divèrses caserius: 'Le Jonceau, La Forêt, Bonnefonds, Vieux Château, Grand Bussy, Petit Bussy, Le Préhaut, Le Domaine neuf, Le Corbier, Montat, Château de Montat e La Queue de l'étang.
Saint-Maurice, ou Saint-Maurice-sur-Aron, est située à la limite du Bazois, plateau calcaire relativement fertile, et du horst de Saint-Saulge, collines granitiques bordant les communes de Saint-Saulge et Crux-la-Ville.
La plus grande partie de la commune est basée sur une colline allongée plongeant sur l'Aron (rivière prenant sa source à Crux-la-Ville et se jetant dans la Loire à Decize).
Elle est composée du bourg comprenant une quinzaine de maisons, d'une place comprenant mairie, salle des fêtes et église, et de plusieurs hameaux: 'Le Jonceau, La Forêt, Bonnefonds, Vieux Château, Grand Bussy, Petit Bussy, Le Préhaut, Le Domaine neuf, Le Corbier, Montat, Château de Montat et La Queue de l'étang.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia se trucava antany Sant-Maurici-lo-Sant-Saulge.
En 1161, Bernard de Sant-Saulge, avesque de Nivèrns, desgrana en las siás cartas adreçadas a Bernard II, fraire e abbé del Abbaye de Sant-Martin de Autun que la glèisa de Sant-Maurici-lo-Sant-Saulge, « Ecclesiam Sant Mauricio » aperten a lo sieu abbaye[1]. En 1164, lo Pape Alexandre III, refugiat a França, confirma per una bulle aquela possession[2].
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Maurici-los-Fontaines[3].
La paroisse s'appelait autrefois Saint-Maurice-les-Saint-Saulge.
En 1161, Bernard de Saint-Saulge, évêque de Nevers, énumère dans ses lettres adressées à Bernard II, moine et abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun que l'église de Saint-Maurice-les-Saint-Saulge, « Ecclesiam Saint Mauricio » appartient à son abbaye[4]. En 1164, le Pape Alexandre III, réfugié en France, confirme par une bulle cette possession[5].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Maurice-les-Fontaines[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N°XVII.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun : Charte n° XVIII.
- ↑ 3,0 3,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N°XVII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun : Charte n° XVIII.


text:
-552
Aquesta pagina concernís l'an -552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Rompedura de l'aliança entre Pisistrate e Megaclès. Lo premier deguèt tornarmai s'exilar.
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Campanha dau rèi Nabonide dins lo sud de l'Empèri Caldèu oficialament per sometre lei tribüs nomadas aràbias. Pasmens, s'installèt dètz annadas dins l'oasi de Taima laissant son fiu Bel-sharsur coma rèi de Babilònia. Son abséncia empachèt l'organizacion dei celebracions de l'Annada Novèla e sa popularitat demeniguèt rapidament en causa de l'ostilitat dau clergat de Marduk a un rèi qu'èra un fidèu dau dieu Sin.


text:
Soïssa
Soïssa (en alemand Schweiz, en francés, francomtés e francoprovençal Suisse, en italian Svizzera, en lombard Svizera, en romanch Svizra), oficialament la Confederacion Soïssa (o Confederacion Elvetica), es un estat del centre de l’Euròpa qu’a pas cap de frontièra maritima. Confronta Alemanha a nòrd, Liechtenstein e Àustria a l’èst, Itàlia al sud e França a l’oèst. Se designa sovent Soïssa amb l’abreviacion escricha CH (del latin Confœderatio Helvetica "Confederacion Soïssa").
Sa capitala es Bèrna.
Lo gentilici es soís, soïssa (plural soïsses (o soís), soïssas).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De veire: Istòria de Soïssa
Eth 1291, representants des tres costats de Uri, Schwyz e Unterwalden signèren era Carta dera Aliança, que les junhec ne la lute eth contra deth govèrn des Habsborg, es qu'er aqueth temps controtlauen eth tròn alemand imperiau deth Sant Empèri Roman Germanic. Ara batalha de Morgarten çò 1315, es soïssi derrotèren era armada des Habsborg en tot assegurar atau era sua quasi-independéncia coma Confederacion Elvetica. Ath Tractat de Vestfàlia (1798), es païsi europèus arreconeisheren era independéncia de Soïssa deth Sant Empèri Roman e era sua neutralitat. Eth 1798, es armades dera Revolucion Francesa conquistèren Soïssa. Eth Congrès de Viena de 1815 restablic era independéncia soïssa e es poténcies europèes acceptèren arreconéisher permanentaments era neutralitat soïssa. Soïssa adoptèc ua constitucion federau ath 1848, reformada prigondaments eth 1874, qu'establic responsabilitat federau entàs ahèrs legaus, de defensa e de comèrç. Dempús d'alavetz ei contínua era melhora politica, economica e sociau qu'a caracterizat Soïssa. Es soïssi son coneishudi pera sua istorica neutralitat e entà non auer participat militarment eth cap des guèrres mondiaus. Eth 2002 Soïssa se convertic pleaments eth membre des Nacions Junhudes.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
Geografia[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
- Superfícia: 41 284 km²
- Distància nòrd-sud: 220 km
- Distància oèst-èst: 348 km
- Punt culminant: 4634 m (la punta Dufour dins lo massís del mont Ròse, Valés)
- Luòc mai bas: 193 m (lac Major, Tessin)
Soïssa a tres grandas regions naturalas:
- Los Alps que forman 60% del territòri soís amb tres partidas:
- L'Engadina a l'èst dins lo canton dels Grisons (punt culminant: Piz Bernina - 4049 m)
- Los Alps de l'Oberland Bernés (punt culminant: Finsteraarhorn - 4274 m)
- Los Alps Peninas (punt culminant: Punta Dufour, mont Ròse - 4634 m)
- Entre aquestas doas cadenas de montanhas se tròba lo Platèu Soís que concentra la màger part de la populacion (30% del territòri soís).
Vilas principalas:
2880 comunas soïssas e 26 cantons.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Soïssa
Cultura[modificar | modificar la font]
Soïssa es situada entre de grands païses europèus qu'an influenciat sas lengas e sas culturas. A quatre lengas oficialas : l’alemand (64%) al nòrd e al centre, lo francés (19%) a l’oèst, l’italian (8%) al sud, e lo romanch qu'es una lenga romanica parlada per una minoritat pichona (1%) dins lo sud-èst del canton dels Grisons. L'alemand parlat en Soïssa Alamanica es un dialècte apelat soís alemand o schwyzerdütsch. Fòrça Soïsses parlan mai d'una lenga, e los residents e trabalhaires estranhs son mai de 20% de la populacion activa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Jean-Jacques Bouquet (2005). Edicions PUF: Histoire de la Suisse (en francés).
Edgar Bonjour (1970). Edicions Helbing & Lichtenhahn: Geschichte der schweizerischen Neutralität (en alemand).
Grégoire Nappey (2007). Edicions LEP: Histoire Suisse (en francés).


text:
Benvenguda sus Wikispecies ! Un inventari liure del vivent
Wikispecies es un projècte sostengut per la Fondation Wikimedia. Aqueste projècte a un grand potencial : Wikispecies se vòl un repertòri dobert e liure de las espècias d’èssers vivents. Lo projècte deu atal cobrir animalia, plantae, fungi, bacteria, archaea, protista e totas autras formas de vida.
“ Wikispecies es liure. Perque la vida es un domeni public ! ”
S'avètz de questions al subjècte de Wikispecies, inscrivissetz-vos sus la lista de Wikispecies : mailinglist. La banca de donadas conten 419,509 articles.


text:
Stradivarius deu generau Kyd
Lo stradivarius deu generau Kyd qu'ei un violoncèl creat per Antonio Stradivari a Cremona en 1684. Qu'ei considerat com un deus violoncèls mei larges. Uei qu'ei propietat deu Los Angeles Philharmonic.
Que ho jogat per Leo Stern quan interpretè peu purmèr còp lo concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák (ua de las òbras mei importantas deu repertòri d'aqueth instrument.
Que pòrta lo nom deu propietari qui l'importè d'Anglatèrra entaus Estats Units d'America.
En 2004 que ho panat a Peter Stumpf, lo violoncelista màger deu Los Angeles Philharmonic. Ua enfirmièra que'u tornè en bèth declarar l'aver trobat dehens ua caisha de salopèrs e aver domandat au son nòvi sia de l'adobar, sia de'u tornar en cabinet entà compactes disques.


text:
Japonisme
Lo japonisme es l'influéncia de l'art japonés sus los artistas, primièrament franceses, e dempuèi occidentals.
Pendent que los intellectuals americans considerèron las estampas japonesas coma una forma vulgara d'art, l'ukiyo-e venguèt una novèla font d'inspiracion pels pintres impressionistas europèus e pels artistas cubistas. Es dins una seria d’articles publicats en 1872 per la revista Renaissance littéraire et artistique, que lo colleccionaire Philippe Burty balhèt un nom a aquela revolucion : lo japonisme.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo japonisme comencèt amb los colleccionaires d'art japonés, qu'expausan las òbras que possediguèron. Los primièrs exemplars d'estampas en Euròpa son mostrats a París. En 1856, Félix Bracquemond venguèt lo primièr artista europèu a copiar d'òbras japonesas. Causiguèt una òbra de Hokusai. Dempuèi, l'art japonés comencèt d'èsser fòrça apreciat. De colleccionaires, e de critics artistics viatgèron en Japon dins las annadas 1870 e 1880 e contribuiguèron a la difusion de las òbras japonesas en Euròpa, e pus particularament en França, pr'aquò que l'Exposicion Universala de París en 1878 presenta un grand nombre d'òbras japonesas de las colleccions Bing, Burty et Guimet. Lo roman de Pierre Loti Madame Chrysanthème publicat en 1887, popularizèt aquela moda del japonisme. Per las exposicions universalas parisencas de 1889 e de 1900, Japon foguèt fòrça present dins los domenis de l'arquitectura, de las estampas e de la produccion de ceramicas. D'òbras japonesas dintran dins las colleccions del Musèu del Lovre en 1892. Per l'exposicion universala de 1900 Hayashi Tadamasa capitèt de far venir de fòrça grandas òbras de Japon, l'emperaire Meiji prepausèt el meteis qualques pèças de la seuna colleccion personala.
Artistas e movements[modificar | modificar la font]
Los principals artistas japoneses qu'influencièron los artistas europèus foguèron Hokusai, Hiroshige e Utamaro. Artistas fòrça pauc coneguts en Japon perque produsián un art considerat coma leugièr e popular per los elèits japoneses de l'epòca. Lo japonisme doncas salvèt d'òbras qu'anavan desaparéisser e permetèt de desvolopar una via novèla de l'art japonés.
En cambi, l'arribada dels Occidentals en Japon provoquèt de nombrosas reaccions a çò dels artistas japoneses. Par exemple dins lo domeni de la pintura, doas grandas escòlas se formèron : aquela del Nihon-ga (via japonesa) qu'aguèt tendéncia a perpetuar lo canon de la pintura japonesa, e aquela del Yo-ga (via occidentala), que desvolopèt tecnicas e motius de la pintura e de l'òli (veire Kuroda Seiki e Kume Keiichiro, fondador de la Societat del caval blanc, Hakuba-kai).
Entre los artistas europèus adèptes del japonisme se trapan:
utilizant de formats japoneses
colleccionant d'estampas:
Lo movement influéncia tanben d'autres domenis que la pintura coma los objèctes d'arts amb los greses esmaltats de Carriès e las produccions de l'ostal Christofle en metal patinat.
Tot l'Art novèl ten de referéncias japonesas, veire Émile Gallé.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Portrait de Pere Tanguy
Exemple de l'influéncia de l'ukiyo-e en Euròpe
-
-
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- Isabelle Charrier, La peinture japonaise contemporaine de 1750 à nos jours, La manufacture, 1991
- S. Elisseev, la Peinture contemporaine au Japon, 1922
- Brigitte Koyama-Richard, Japon Rêvé, Edmond de Goncourt et Hayashi Tadamasa, Paris, Hermann, 2001
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Yōko Takagi, Japonisme in fin de siècle art in Belgium, Pandora, Anvers, 2002, 320 p. (ISBN 9053251448)
- (en) Gabriel P. Weisberg (et al.), Japonisme: Japanese influence on French art, 1854-1910, Cleveland Museum of Art, Cleveland, 1975, 220 p. (ISBN 0910386226)
- (en) Gabriel P. Weisberg et Yvonne M.L. Weisberg, Japonisme: an annotated bibliography, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, Rutgers-The State University of New Jersey, New Brunswick, NJ ; Garland Pub, New York, 1990, 445 p. (ISBN 0824085450)
- (fr) Le Japonisme, Réunion des Musées Nationaux, Paris, 1988, 341 p. (ISBN 2711821927) (catalogue de l'exposition à Paris et Tokyo en 1988)
- (fr) Japonisme & mode, Paris Musées, Paris, 1996, 208 p. (ISBN 2879002575) (catalogue de l'exposition au Musée de la mode et du costume à Paris en 1996)


text:
Saasenheim
Saasenheim en alemannisch (Saasenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saasenheim se situa en la plana de Alsace, en lo ried del Alsace central a Unitat|45|km {{}} al sud de Estrasburg, 15 km a l'èst de Sélestat e 10 km al nòrd de Marckolsheim. La municipalitat es d'environats pòbles de Richtolsheim al sud-oèst, Sundhouse al nòrd-oèst e Schœnau al sud-es. La expedís départementale 468 en connectant Estrasburg a Nòu-Brisach travèrsa la municipalitat del nòrd al sud. Lo ban communal a compausat de doas parts, #qu'una enclave a la cœur de Sundhouse #que ne correspond a l'ancian vilatge desaparegut de Linkenheim.Las tèrras agricòlas (dacses e blat) ocupan mai de 75 % de la superfícia communale. Lo riu lo Ischert adaiga la comuna.
Saasenheim se situe dans la plaine d'Alsace, dans le ried de l'Alsace centrale à 45 km au sud de Strasbourg, 15 km à l'est de Sélestat et 10 km au nord de Marckolsheim. La commune est entourée des villages de Richtolsheim au sud-ouest, Sundhouse au nord-ouest et Schœnau au sud-est. La route départementale 468 reliant Strasbourg à Neuf-Brisach traverse la commune du nord au sud. Le ban communal est composé de deux parties, dont une enclave au cœur de Sundhouse qui correspond à l'ancien village disparu de Linkenheim.Les terres agricoles (maïs et blé) occupent plus de 75 % de la surface communale. La rivière l'Ischert arrose la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aucupacion del luòc remonta als Mérovingiens coma la testifica un cementèri descobèrt sus la comuna. Aquela descobèrta lèva mai lèu d'una colonizacion planificada dels environs de Saasenheim. A partir de 1244 lo pòble fa de partits bens de la familha de las Ribeaupierre al meteis temps que los pòbles de Schoenau e de Linkenheim. Lo 14 de març 1270 la glèisa de Saasenheim aital coma los #dire #que van amb passan entre las mans de las dominicans de Estrasburg.En 1360,lo pòble a confiat en fief als Von Schoenau #que lo conservan, amb una cuerta interrupcion en 1474 e 1499, fins a la Revolucion. Al Sègle XIV una part del pòble passa en fief als austrians, #que lo confian en fief a la familha nòbla de las Andlau. Dintratz Saasenheim e Rhinau existissiá dos pòbles #qu'an totalament desapareguts, aquel son Linckenheim e Biblosheim. Linckenheim Aperteniá als nòbles de Schoenau. La tradicion ditz qu'aqueles dos pòbles an #èsser totalament rasats pendent la Guèrra de Trenta Ans. Lo 8 de novembre 1445 los Armagnacs destruisson totalament lo pòble e someton la populacion a cruautés incresiblas. Amb la guèrra de las paysans, una granda part de la populacion de Saasenheim fan causa comuna amb las paysans venguts de Kaiserstuhl #que se dirigisson, jol commandement de Jean Wagner de Rhinau, cap al coan de Ebersmunster #qu'eles dévastent e incendien. I establisson lo sieu quartièr general e fan rota cap a Scherwiller escarrabilhats a en découdre amb las tropas lorraines venguts mater la rebellion.Mai de 6000 paysans i daissaràn la siá vida en aqueles afrontaments. En 1852, dels inondacions fan d'enòrmas dégâts en la comuna. Los ostals son reconstruites mercés a la generositat de la emperaire. Al cors del Sègle XIX la localité coneis un començament d'activitat industriala de tricotage e de preparacion del canabàs.Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, en 1914, 99 ciutadans de Sassenheim an obligat de portar l'uniforme alemand. En 1922 la municipalitat es totalament électrifiée. En 1939, una part de la populacion a deslotjat a Salignac e Cazoules (Dordogne). En junh 1940 Saasenheim patís de plen fouet l'ofensiva alemanda. En 1942, 64 incorporats de fòrça an obligat de servir en l'armada alemanda. Lo pòble a liberat lo 2 de febrièr 1945 après duras combates entre las tropas americanas e alemandas épaulées pel 2e G.T.M (2e Grop de Tabors Marocains = tirailleurs marocains).
L'occupation du site remonte aux Mérovingiens comme l'atteste un cimetière découvert sur la commune. Cette découverte relève plutôt d'une colonisation planifiée des environs de Saasenheim. À partir de 1244 le village fait partie des biens de la famille des Ribeaupierre en même temps que les villages de Schoenau et de Linkenheim. Le 14 mars 1270 l'église de Saasenheim ainsi que les dîmes qui vont avec passent entre les mains des dominicains de Strasbourg.En 1360,le village est confié en fief aux Von Schoenau qui le conservent, avec une courte interruption en 1474 et 1499, jusqu'à la Révolution. Au Sègle XIV une partie du village passe en fief aux autrichiens, qui le confient en fief à la famille noble des Andlau. Entre Saasenheim et Rhinau il existait deux villages qui ont entièrement disparus, ce sont Linckenheim et Biblosheim. Linckenheim appartenait aux nobles de Schoenau. La tradition dit que ces deux villages ont été entièrement rasés durant la Guerre de Trente Ans. Le 8 novembre 1445 les Armagnacs détruisent entièrement le village et soumettent la population à des cruautés incroyables. Avec la guerre des paysans, une grande partie de la population de Saasenheim font cause commune avec les paysans venus de Kaiserstuhl qui se dirigent, sous le commandement de Jean Wagner de Rhinau, vers le couvent d'Ebersmunster qu'ils dévastent et incendient. Ils y établissent leur quartier général et font route vers Scherwiller prêts à en découdre avec les troupes lorraines venus mater la rébellion.Plus de 6000 paysans y laisseront leur vie dans ces affrontements. En 1852, des inondations font d'énormes dégâts dans la commune. Les maisons sont reconstruites grâce à la générosité de l'empereur. Au cours du Sègle XIX la localité connaît un début d'activité industrielle de tricotage et de préparation du chanvre.Au cours de la Première Guerre mondiale, en 1914, 99 citoyens de Sassenheim sont contraint de porter l'uniforme allemand. En 1922 la commune est entièrement électrifiée. En 1939, une partie de la population est évacuée à Salignac et Cazoules (Dordogne). En juin 1940 Saasenheim subit de plein fouet l'offensive allemande. En 1942, 64 incorporés de force sont obligés de servir dans l'armée allemande. Le village est libéré le 2 février 1945 après de dures combats entre les troupes américaines et allemandes épaulées par le 2e G.T.M (2e Groupe de Tabors Marocains = tirailleurs marocains).


text:
Lambaol-Blouarzhel
Lambaol-Blouarzhel en breton ( Lampaul-Plouarzel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es enclavée en aquela de Plouarzel. A situat a aperaquí 25 km a l'oèst-nòrd-oèst de Brèst. Compòrta dos pòrts, #qu'un n'aigas prigondas.
D'un punt d'enguarda géologique, la region n'es rica en granites hercyniens ont se pòt trobar xénolithes mai ancianas, #çò que se pòt observar mai atentament cap a la còsta.
La commune est enclavée dans celle de Plouarzel. Elle est située à environ 25 km à l'ouest-nord-ouest de Brest. Elle comporte deux ports, dont un en eaux profondes.
D'un point de vue géologique, la région est riche en granites hercyniens où l'on peut retrouver des xénolithes plus anciennes, ce que l'on peut observer plus attentivement vers la côte.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al Sègle XVI, Lampaul-Plouarzel fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
- Au Sègle XVI, Lampaul-Plouarzel faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
Granada
Granada (Granada en espanhòl) es la capitala de la província de Granada dins la comunautat autonòma espanhòla d'Andalosia. Sa populacion èra estimada a 236 207 abitants en 2007. Sa superfícia totala es de 88 km².
Es situada al pè de la Sierra Nevada, al jonhent de tres rius: Beiro, Darro, e Genil. La vila foguèt situada istoricament a la crosada de las influéncias musulmana, josieva e crestiana e es famosa per la preséncia del palais fortalesa de l'Alhambra, lo monument mai visitat d'Espanha tota. D'exemples bèls de l'arquitectura Almohada se pòdon admirar dins las partidas preservadas del quartièr d'Albaicín. La vila es tanben una ciutat modèrna que possedís un aeropòrt important e una universitat renommada.
Monuments[modificar | modificar la font]
- Alhambra
- Albaicín
- Generalife
- Catedrala de Granada
- Capèla reiala de Granada
- Sacromonte
- Chartrosa de Granada


text: Rwanda se basa en una economia de subsisténcia qu'ocupa 90% de la populacion[1], en mai d'una pichona produccion minerala e tractament de produchs agricòlas.[1] Es lo país pus densament poblat d'Africa, amb paucas ressorsas naturalas e mineralas d'importància[1], en mai de sofrir constantament de secadas e un paure desvolopament tecnologic. Tot aquò fa qu'aja una dependéncia economica significativa amb Belgica. Lo torisme es actualament la principala font de renda del país, e dempuèi lo 2008 la mineracion - en destacant la cassiterita d'ont s'extrai estanh, en mai de pichonas quantitats de berilli - a depassat lo cafè e lo te coma principala font de produchs per exportacion. Las exportacions sofriguèron una casuda lo 2009 e 2010 coma consequéncia de la retraccion economica globala[1].


text:
Araucaria
L'Araucaria de la familha de las araucariaceae qu'ei un genre de conifèr que compta dab 19 espècias mei que mei concentradas (en tan qu'espècia autoctòna) en Argentina, Chile, Brasil meridionau, las Islas Norfolk e Nava Caledònia (on e's tròba la mei grana diversitat d'espècias).
Aqueth genre qu'existeish desempuish lo Mesozoïc (dab ua reparticion hèra mei grana alavetz e un gran nombre de fossil consequent).
Los arbos deu genre Araucaria que son sexuats e repartits enter mascles e hemias.


text:
Ginkgo biloba
Ginkgo biloba
Ovuls de Ginkgo bilobaError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
244px
EN B1+2c : En dangièr
Lo Ginkgo biloba (银杏, yínxìng en chinés) es la sola espècia actuala de la familha dels Ginkgoaceae. Es la sola espècia actuala de la division de las ginkgophyta. Son conegudas en mai sèt espècias ara fossilas e lo ginkgo es considerat coma un vertadièr fossil vivent (espècia pancronica). Es la mai anciana familha d'arbres coneguda, seriá apareguda fa mai de 270 000 000 d'ans. Existissiá ja una quarantena de milions d'ans abans l'aparicion dels dinosaures.
Somari
- 1 Istorica
- 2 Descripcion
- 3 Reproduccion
- 4 Autre caracteristica biologica
- 5 Cultura
- 6 Utilizacion
- 7 Toxicitat
- 8 Vejatz tanben
- 9 Galariá de fotos
- 10 Nòtas e referéncias
- 11 Ligams extèrnes
Istorica[modificar | modificar la font]
Lo Ginkgo biloba es naturalizat dins lo sud-èst de China dins los Monts Tianmushan. S'agís d'una espècia cultivada, la version salvatge essent gaireben atudada[1]. D'alá, arribèt al Japon e en Corèa a l'entorn del sègle XII.
Engelbert Kaempfer, mètge e botanista alemand demorava al Japon de 1690 a 1692 en mission per la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas. Foguèt lo primier Europèu que faguèt una descripcion d'aquel arbre dins son memòri Amoenitatum exoticarum (publicat en 1712)[2].
Menèt de joves brots de Ginkgo a las Províncias Unidas e es dins lo jardin botanic d’Utrecht que lo primièr Ginkgo europèu seriá estat plantat en 1730[3].
Lo primièr plant de Ginkgo biloba en Occitània e en Euròpa foguèt portat per Auguste Broussonnet (1761-1807) que l'aviá recebut en dona de Sir Joseph Banks (1743-1820). Broussonnet lo donna alara a Antoine Gouan (1733-1821) que lo plantèt dins lo jardin botanic Montpelhièr[4] en 1778[5]. Donèt pel primièr còp d'ovuls lo 12 d'abril de 1812. En 1795, un brot pres d'aquel ginkgo de Montpelhièr foguèt plantat al Jardin botanic de París.
Origina del nom[modificar | modificar la font]
Lo nom latin ginkgo ven de l'anciana lectura japonesa ginkyō del mot chinés (銀杏), notada ぎんきょう dins l'atlás botanic « Kinmôzui » de Nakamura Tekisai (1629 - 1702)[6].
En Mandarin estandard, 銀 se prononcia yín e significa « argent », alara que 杏 se prononcia xìng e significa « albricòt ». Lo compausat 銀杏 se prononcia doncas yínxìng : « albricòt d’argent ».
En japonés modèrne, aqueles Kanji se prononcian ginnan (ぎんなん), mai sovent utilizat per parlar del fruch, alara que l'arbre es nomenat ichō (イチョウ). La forma del « Kinmôzui » de Nakamura Tekisai es pas mai utizada.
Carl von Linné seguèt la notacion ginkgo facha per Engelbert Kaempfer dins son libre Amoenitates exoticae publicat en 1712.
Lo mòt biloba ven de la forma caracteristica de las fuèlhas, fenduda en dos lòbes.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Aparelh vegetatiu[modificar | modificar la font]
Lo Ginkgo es un arbre de talha mejana a granda, podent aténher 20 a 35 m. La durada de vida es fòrça granda, aquel del jardin botanic de l'Universitat de Sendai es vièlh de 1 250 ans[7]. Segon lo principi de coloniaritat de Francis Hallé, lo ginkgo es un èsser vivent potencialament imortal; a pas de predators naturals, nimai de parasitas o malautiás. Los sols factors extèrnes defavorables serián l'òme, las escasenças telluricas o climaticas[8].
La rusca dels joves Ginkgo es d’en primièr lissa puèi se creta amb lo temps. Sa color varia del brun al gris.
Sas fuèlhas son unicas dentre los espermatofitas, perque son formadas de dos lòbes en forma de palmas e presentan pas de nervadura centrala coma gaireben totas las plantas modèrnas. Dotadas d'un peciòl, son inseridas sus de rams per grops pichons de 3 o 4[9] e atenhent de 5 a 15 cm de long. Aquelas fuèlhas son caducas.
Aparelh reproductor[modificar | modificar la font]
Lo Ginkgo biloba se plaça dins l'embrancament dels Ginkgofitas o dels Prespermafitas, pròche d'aqueles de las plantas de grana. Mas, lo Ginkgo biloba possedís pas de granas, los individús mascles portan de catons de forma cilindrica, e las femes d'ovuls. Un ovul fecondat pel pollèn d'un autre plant de ginkgo mascle germenará sul còp, donant naissença a un jòve brot, sovent situat al pé del plant maire.
Los ovuls de Ginkgo son sovent nomenats, a tòrt, granas o fruch. Las granas e los fruches apareisson pas qu'amb los gimnospèrmes (o conifèrs). L'ovul de Ginkgo germenarÀ quand las condicions serán favorablas, a la diferéncia d'una grana que se pòt metre lo brot entre parentèsis ne la conservant al sèc.
L'ovul es cobèrt d'un tegument de color jaune a brun, carnós a l'exterior e coriaç dedins, çò que dona que se confond sovent aquel ovul amb un Fruch, constituit per una drupa. L'ovul mesura de 2 a 3 cm de diamètre. Abans l'automne, es lissa e atirant mas toxic, sobretot la partida carnosa del tegument, perque conten d'acíd butanoíc. Aquel darrièr es à l'origina de la marida odor que dona l'ovul a l'automne.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Lo Ginkgo es un arbre dioíc, es a dire que cada arbre es o mascle o feme. Sa reproduccion presenta de caracteristicas comunas amb la reproduccion de las falguièras e d'autras comunas amb aquela dels conifèrs e plantas de flors[10]. D'efècte, aprèp aver produch los seus ovuls, lo Ginkgo feme recep de pollèn que lo ginkgo mascle produch per d'enòrma quantitat. Arribada sus l'ovul, lo gran de pollèn germa e forma un tuba pollinic liberant dos anterozoíds que nadan dins lo liquid de fecondacion, vèrs las dos gametas femes. Cada arquegòn pòt èsser fecondat mas un sol embrion capitará a madurar. La fecondacion se pòt encara efectuar quitament se l'ovul es tombat pel sòl. Un còp aquela fecondacion efectuada, la planta jova se desvolopa sens passar per l'estadi de la grana al sens botanic del tèrme.
La diferéncia essenciala amb de conifèrs e plantas de flors se fa subretot al nivèl de la produccion de l'ovul. Pels conifèrs e plantas de flors, l'ovul es fòrça pichon e grossís quand la planta es fecondada acumulant de sèrvas de noiridura per la futura grana. Pel Ginkgo, l'ovul es ja plan sèrvas nutritivas quitament quand es pas fecondat, e dins aquel cas, serán produchas "en pura pèrda" - a primièra vista. Çò que sembla èsser un degalh finís per far profièch a la planta: Totas las plantas daissan una massa de descai (racinas, brancas, fruch, pollèn) que fa una lichière. Aquela darrièra loja d'organismes que la descompausan e fabrican l'umús, que las racinas prenon son aliment: los elements nutritius tornan al cicle alimentar de l'arbre amd de mai la fabricacion d'umús. Una autra caracteristica del ginkgo es que l'ovul un còp fecondat a pas lo poder d'ivernacion d'una grana e deu germenar sulcòp.
La sola autra planta d'ovuls es lo cicás.
Lo sèxe d'un arbre es dificil a determinar abans la produccion d'organs de reproduccion (ovuls o pollèn). En efècte, solas las femes produson d'ovuls (e doncas de granas). Gaireben totes lo Ginkgo plantats en vila son de mascles obtenguts per brocatge per èsser segur que produirán pas d'ovuls empudesisents l'ivèrn.
La planta capita a matuduretat sexuala entre 20 e 30 ans e sa durada de vida pòt despassar 1 000 ans[11].
Autre caracteristica biologica[modificar | modificar la font]
Lo ginkgo viu en simbiòsi amb una alga monocellulara de tipe coccomyxa, endosimbiotica, descobèrta en 1992 e identificada en 2000 dins gaireben totes los arbres e de lors teissuts[12].
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo ginkgo es pau regardaire per la qualitat del terren. L'agrada pasmens de sols silicioses o silicoargiloses frèscs.
Los arbres son aisir de far butar per germinacion dels ovuls[13].
Un exemple que mòstra son extrèma resisténcia es qu'es l'una de las raras espècias a pas aver patit de l'explocion de la bomba atomica lo 6 d'agost de 1945 a Hiroshima. Un ginkgo biloba situat a mens d'un quilomètre de l'epicentre subrevisquèt, los estudis scientifics réalizats mostrèron sa resisténcia als agents mutagèns[14].
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Lo ginkgo a fòrça aplicacions medicalas (circulacion capillara, vasodilatator, circulacion venosa, eca.) [15] descobèrtas dempuèi de milenaris.
Ric en flavonoíds, l'extrach de fuèlhas del ginkgo es un poderós antioxidant[16]. Son utilizacion farmaceutica foguèt prepausada per las seunas capacitats vasodilatatrises çò que permetriát de tractar los problèmas de memòria, la senilitat, los problèmas de pèl. Mas tanben per las variças, emorroïdas, cambas pesucas.
Pemetriá a las personas patissent del sindròma de Raynaud de suportar lo freg[17].
Conten tanben de terpèns, isolats en 1932 per Furakawa e nomenats ginkgolids. L'estructura foguèt identificada dins los ans 1960. Elias James Corey, Prèmi Nobel de Quimia, faguèt la sintèsi de l'un d'aqueles, lo ginkgolid B.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
La « grana » de ginkgo dintra dins la composicion del chawanmushi japonais. Las « granas », comparablas a las pistachas, son una noiritura tradicionala en China, sovent servida als maridatges; son a vegada consideradas coma afrodisiacas.
Ornament[modificar | modificar la font]
Ara se trapa de ginkgo per las carrièras e pargues de las grandas vilas a causa de la seuna resisténcia a la pollucion e du caractèr ornemental de la seunas fuèlha. L'arbre es cultivat intensivament (subretot per l'usatge medicinal de las fuèlhas) en Euròpa, Japon, en Corèa e als Estats Units d'America.
A causa de la marida odor de fruches (la sisa extèrna dels ovuls se descompausa amb una odor d'acid butiric)[18], los ginkgos plantats an puslèu tendéncia a èsser de mascles. De Ginkgo biloba femes d'origina japonesa son plantats al centre vila de Tolosa, un d'aqueles foguèt levat pr'amor l'odor[19].
Simbòl[modificar | modificar la font]
La fuèlha del ginkgo es lo simbòl de la vila de Tōkyō al Japon. L'arbre es sovent citat dins los romans japoneses de l'epòca Meiji e contemporanèus.
Lo Ginkgo biloba es tanben l'arbre fetiche de la vila de Weimar (Alemanha) onte Goethe demorèt e qu'escriguèt un poèma sus l'arbre: "Lo Divan oriental occidental. E se pòt veire dins la letra de Goethe amb son poèma doas fuèlhas empegada en erbièr[20].
Toxicitat[modificar | modificar la font]
La « notz » de G. biloba contien de substàncias activas podent venir toxicas. Las fuèlhas pòdon tanben ne conténer, mas amb de concentracions negligiblas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Galariá de fotos[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Lo vièlh Ginkgo biloba de Montpelhièr en març de 2008. S'agís del ami vièh Ginkgo d'Euròpa.
-
-
-
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "pls2008" (fr) Ginkgo biloba : le rescapé et son algue; Jocelyne Trémouillaux-Guiller; periodic: Pour la Science, febrièr de 2008 [1].
- ↑ "PF Michel" (fr)Pierre-François Michel, Ginkgo biloba, l'arbre qui a vaincu le temps. Ed: du Félin, WWF, 1999.
- ↑ "PF Michel"
- ↑ Aquel arbre encara i demora
- ↑ "PF Michel"
- ↑ (en)"Michel" Wolfgang Michel, « On Engelbert Kaempfer's "Ginkgo" », 6 de Decembre de 2005, [2]
- ↑ (fr)Le ginkgo Biloba, Beaufour, prefàcia de Jean-Marie Pelt, p.87
- ↑ Segon (fr)Francis Hallé, "Eloge de la plante", 1999, p.124, existiriá en China un Ginkgo de 3 000 ans.
- ↑ lpc (fr)Flore du domaine atlantique du Sud-ouest de la France et des régions des plaines; R. Auger, J. Laporte-Cru; ed:CNDP; 1982
- ↑ "primitive" Lo Ginkgo e los Cicás an d'espermatozoíds amb de cils vibratils, coma las falguièras. Los conifèrs e plantas de flors an pas d'espermatozoíds de cils vibratils. Atal, lo gametofita feme del Ginkgo conten de clorofila e efectua lo fotosintesi, coma aquel de las falguièras, alara qu'es pas lo cas del gametofita feme dels conifèrs e de plantas de flors. (nl)[3]
- ↑ "pls2008"
- ↑ "pls2008"
- ↑ (fr)Cultiver le Ginkgo biloba
- ↑ (fr)}L'indestructible ginkgo Documentari d'Eric Gonzalez (France, 2003) [4]
- ↑ (en)Lista de la referéncias sul ginkgo
- ↑ (en)Pietri S, Maurelli E, Drieu K, Culcasi M, Cardioprotective and anti-oxidant effects of the terpenoid constituents of Ginkgo biloba extract (EGb 761), J Mol Cell Cardiol, 1997;29:733-742
- ↑ (fr)Lo ginkgo sus eutraco.com
- ↑ (fr)Le Ginkgo Biloba, Beaufour, préface de Jean-Marie Pelt, p.41
- ↑ (fr)Capitòli, s'arranquèt l'arbre que pudís
- ↑ Goethe-museum de Düsseldorf


text:
Suisse (Mosèla)
Suisse es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anautita-Soïssa dépendait de l'anciana província de Lorraine, ban de la Rotte ; Bassa-Soïssa de l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Aguèron amassat l'an 1843.
- Haute-Suisse dépendait de l'ancienne province de Lorraine, ban de la Rotte ; Basse-Suisse de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Elles furent réunies en 1843.


text:
Tricot (Oise)
Tricot es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tricot A situat sul scenari picard a unitat|5|km {{}} de Maignelay-Montigny, 10 km de Montdidier, 12 km de Ressons-sus-Matz e a unitat|13|km {{}} de Sant-Just-en-Cauçada[1]. Los sieus abitants son los Tricotois e los Tricotoises[2].
Tricot est située sur le plateau picard à 5 km de Maignelay-Montigny, 10 km de Montdidier, 12 km de Ressons-sur-Matz et à 13 km de Saint-Just-en-Chaussée[3]. Ses habitants sont les Tricotois et les Tricotoises[4].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
dins aquela vila se practica cada an la darrièra autentica part de choule, Segon la tradicion ancestrala. Reportatge en lo libre "Jòcs Populars e Tradicionales del Nòrd Calava e de Picardie" de Dominique LOBJOIS Engelaere Edicions.
Dans cette ville se pratique chaque année la dernière véritable partie de choule, Selon la tradition ancestrale. Reportage dans le livre "Jeux Populaires et Traditionnels du Nord Pas de Calais et de Picardie" de Dominique LOBJOIS Engelaere Éditions.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 1er en novembre 2010
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distance orthodromique entre Tricot et..., lion1906.com. Consultat lo 1er novembre 2010
- ↑ Nom des habitants de Tricot, habitants.fr. Consultat lo 1er novembre 2010


text:
Plaid Cymru
Lo Plaid Cymru (que significa en galés: Partit Galés), es un partit politic nacionalista galés fondat en 1925 jol nom Plaid Glendlathol Cymru (Partit Nacionalista Galés), dirigit entre d'autres per Leanne Wood (lider) e Helen Mary Jones (presidenta). A la debuta sonque reclamava l'autonomia e la reconeissença de la lenga galesa coma cooficiala al País de Galas. Uèi reclama l'independéncia, e tanben la reconeissença de la diferéncia del País de Galas a nivèl internacional (representacion separada a l'Union Europèa), que lo galés siá la sola lenga oficiala dins lo principat e un modèl economic e social de tipe socialdemocrata, semblable al del Partit Nacionalista Escocés.
Es fòrça present dins tot lo país gràcias a sa division efectiva en cangen (seccions) e pwylgor ethnovaeth (comitats de circonscripcion). Pendent lo periòde d'entreguèrras se mostrèt fòrtament pacifista e dispausa d'un supòrt electoral gaireben incondicional dins las partidas nòrd e èst del país.
Origina[modificar | modificar la font]
Se formèt en 1925 jol nom de Plaid Glendlathol Cymru de la convergéncia d'autres grops coma Y Mudiad Cymraeg (Movement Galés) d'Ambrose Bebb, Saunders Lewis, E. T. John, la Cymdeithas Werin Cymraeg (Societat Nacional Galesa) e la Welsh Autonomy Army (Armada de l'Autonomia galesa) de H.R. Jones. Sos fondaires foguèron Lewis Valentine, H. R. Jones, Moses Gruffydd, D. E. Williams, Saunders Lewis e Fred Jones. A la debuta sonque i aviá sièis membres; foguèt presidit per Lewis Valentine (1925-1926) amb J.E. Jones coma secretari general, Saunders Lewis (1926-1939) e J. Daniel, e voliá reculhir la tradicion del radicalisme non conformista amb lo catolicisme; sas reivindicacions principalas foguèron d'obtenir un Parlament Autonòm pel País de Galas, que los galeses obtenguèssen una representacion a la Societat de Nacions e que lo galés foguèsse la sola lenga oficiala del país.
Fins a 1932 la reivindicacion principala foguèt bastida suls dreches lingüistics, pasmens tre aquel moment se reclamèt amb veeméncia l’autogovèrn dins l’Empèri e aprèp dins lo Commonwealth, aital coma la pertinença a la SDN (un primer europeisme). En 1929 se presentèron a las eleccions del comtat de Caernafon, mas obtenguèron pas que 609 vòtes, çò que metèt en evidéncia sa flaquesa politica.
Cap a 1929 lo partit ja teniá 500 membres. Inicialament, sas activitats se limitavan a organizar de conferéncias annadièras, a crear una escòla d'estiu e a editar dos organs de premsa mesadièrs. Aquela meteissa annada decidiguèron de se presentar per primièr còp a las eleccions generalas en anonciar que se obtenián lo sèti l'ocuparián pas, coma o fasiá lo Sinn Féin; Foguèron ganhadas pel partit laborista (s'emportèron 25 dels 35 sètis galeses), dirigit pels galeses James Griffiths e Aneurin Bevan. Lewis Valentine obtenguèt lo '1,1 % a Caernafon, e 0,05 % de pertot dins lo País de Galas. Aprèp aqueste fracàs, anoncièron qu'ocuparián los sètis se per cas n'obtenián, çò que lor permetèt de melhorar las resultas, vist que per las eleccions de 1931 obtenguèron 0,3 % dins tota Galas, amb de parcialas de 2,2 % a Caernafon e 17,9 % dins lo districte University of Wales.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Plaid Cymru — Pagina oficiala
- Donadas del Plaid Cymru
- Plaid Cymru — Pagina preelectoral 2007


text:
Marc Aurèli
Marc Aureli o Marc Aurèli Antonin August (en latin Marcus Aurelius Antoninus Augustus) (26 d'abril de 121 - 7 de març de 180) foguèt un emperaire roman de 161 fins a sa mòrt. Foguèt lo darrièr dels "Cinc Bons Emperaires" que governèron l'Empèri Roman entre 96 e 180, e es tanben considerat coma un dels mai importants filosòfs estoïcians.
Son renhe foguèt marcat per de guèrras en Asia contra l'Empèri Part reviscolat, e amb las tribús germanicas a las frontièras germanicas de l'empèri (Limes Germanicus), en Gàllia e a travèrs de Danubi. Una revòlta dins l'èst menada per Avidius Cassius, foguèt pas capitada.


text:
Mont Ararat
Lo Mont Ararat ("Ağrı" en turc, "Արարատ" en armenian legit Masis o Masik, "Agirî" en curd, "آرارات" en persan legit Koh-i Nuh, "אררט" en ebrieu), es una montanha de l'actuala Turquia. S'i encalèt l'arca de Noé après lo grand deluvi universal.[1] segon la genèsi capítol noven.
Es un massís de 23 quilomètres de long per 18 quilomètres de larg[2]. Es en fach constituit de dos sucs: lo mai grand e mai nauta, al Grand Ararat fa 5 166 mètres d'altitud.
Pel tractat de Turkmančay del 2 al 14 de febrièr de 1828 Pèrsia cedèt lo penjal nòrd de la montanha a Russia (districtes de Surmlu, Kulp e Igdir), conservant lo penjal èst, alara que los penjals sud e oèst demoran territòri turc. La cima del Grand Ararat demorèt en territòri rus alara que lo Petit Ararat formava lo punt d'union de las frontièras entre Pèrsia, Russia e Turquia coneguda coma "frontièra dels tres emperaires". Pel tractat de Moscòu del 16 de març de 1921 entre Russia e Turquia, la plana de l'Aras èra concedida a Turquia. L'acòrdi turc - iranian del 23 de genièt de 1932 concediá a la Turquia una pichona part del penjal oriental. La partida russa demorava dins la Republica autonoma de Nakhtchivan e venguèt territòri d'Azerbaitjan dempuèi 1991.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Sagona,  The Heritage of Eastern Turkey: From Earliest Settlements to Islam, Macmillan Education AU, 25Modèl:Nb p. (ISBN 1876832053)
- ↑ (fr) Jean-Claude Tanguy, Dominique Decobecq, Dictionnaire des volcans, coll. « Nature », ed. Jean-Paul Gisserot, 2009, paginas 28-29


text:
Epipaleolitic
L'Epipaleolitic es una fasa del periòde Mesolitic. Son nom conten la rasic grèga epi, « dessús » (del Paleolitic). Pendent aqueste periòde sorgisson divèrsas culturas intermediàrias: lo Kebarian e l'Asilhan (derivada del Magdalenian). L'òme demorava a mens de 1 000 m d'altitud, dins de balmas situadas correntament a mens de 500 m d'altitud, ran dels punts de passatge dels animals. Fasián de tendas e de borsas amb de pèl de rangièr. Caçavan d'aucèls (de còrbs, de voltors, d'anets, de calandras, de machòtas e de busas) en utilizant una aisina de tipe bomerang.


text:
Ferrières-Saint-Hilaire
Ferrières-Saint-Hilaire en normand (Ferrières-Saint-Hilaire en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Testificada Jos la forma latinisée Fererias cap a l'an 1000, « endroit ont se tròba de minas de fèrre o dels forges », aperten a un tipe pléthorique a França e en Normandie, de nombroses exemples en lo país de Ouche réputé per las siás minas de fèrre, #que l'espleitacion li a calgut debutar a l'epòca de La Tène celtique.
Version romane de Cernay e Sant-Agnan-de-Cernières basats per çò qu'es d'eles sul celtique isarnon = fèrre ; celtique *Isarnako- > *SARNACU > Cernay ; hybride celto-roman : *Isarnarias > Sarnerias 1025 > Cernières. Cf. breton houarn, D'un ancià suarn.
Ancian fief de la familha de Ferrières, #qu'una branca #emigrar en Angleterre a l'epòca del Conquistador. Robert de Ferrières o de Ferrièrs, fils de Henri de Ferrières e de Berthe de Ferrières.
Attestée sous la forme latinisée Fererias vers l'an 1000, « endroit où se trouve des mines de fer ou des forges », appartient à un type pléthorique en France et en Normandie, nombreux exemples dans le pays d'Ouche réputé pour ses mines de fer, dont l'exploitation a dû débuter à l'époque de La Tène celtique.
Version romane de Cernay et Saint-Agnan-de-Cernières basés quant à eux sur le celtique isarnon = fer ; celtique *Isarnako- > *SARNACU > Cernay ; hybride celto-roman : *Isarnarias > Sarnerias 1025 > Cernières. Cf. breton houarn, d'un ancien suarn.
Ancien fief de la famille de Ferrières, dont une branche émigra en Angleterre à l'époque du Conquérant. Robert de Ferrières ou de Ferrers, fils de Henri de Ferrières et de Berthe de Ferrières.