text:
Libre : Storytelling la machine à fabriquer des histoires et à formater les esprits. Estudi sul storytelling management, de son invencion dins las annadas 90, fins a sas aplicacions modèrnas en politica, marketing...
Autor : Christian Salmon. Editor : La decouverte [ligam]
Presentacion de l'editor : Dempuèi totjorn l'umanitat a sauput cultivar l'art de contar d'istòrias, un art d'en pertot al còr de ligam social. Mas dempuèi las annadas 1990, als Estats Units puèi en Euròpa, es estat investit per las logicas de la comunicacion e del capitalisme trionfant, jos l'apelation ninòia de "storytelling". Darrièr las campanhas publicitàrias, mas tanben dins l'ombra de las campanhas electoralas victoriosas, de Bush a Sarkozy, se rescondan los tecnicians sofisticats del storytelling management o del digital storytelling, per melhor formatar los esperits dels consomidors e dels ciutadans.
Es aquela incredible manmesa sus l'imatginacion dels umans que desvela Christian Salmon dins aqueste libre, al cap d'una longa enquèsta consacrada a las aplicacions totjorn mai nombrosas del storytelling : lo marketing s'apiècha mai sus l'istòria de las marcas que sus lo lor imatge, cal que los managers contan d'istòrias per motivar los salariats, los militaris en Irak s'entraïnan sus de jòcs vidèos concebuts a Hollywood e los spins doctors bastison la vida politica coma un raconte... Christian Salmond desvela aicí los mecanismes d'una "maquina a contar" que se substituís al rasonament rational, plan mai eficaç que totas las imatgiariás orwellianas de la societat totalitària.
La nau dels fòls - Florian Vernet
IEO Edicion - 2016 - 15 € - ISBN : 2859105654
Quatrena de cobèrta - L’apostilha que claus lo darrièr roman nos explica que lo projècte inicial se titolava Lo Radèl de la Medusa e qu’èra « una sembla autobiografia en fòrma de faula satirica un pauc tròp transparenta suls trecimacis de l’occitanisme recent ». Precisa que se mudèt finalament en Nau dels fòls per d’escuras rasons que, sens cap de dobte, los legeires las comprendràn mièlhs que lo quite autor.
Sèrgi Viaule amb paciéncia e aplicacion trabalha. Entre escritura d'òbras
originalas e traduccion, porgís cada an al occitans desiroses de legir
dins lor lenga d'òbras divèrsas.
En 2017 publiquèt a la Edicions dels Regionalismes un recuèlh
de nòvas titolat Una ponhada de clavèls, lo segond de la mena après
Fotuda planeta ! que sortiguèt en 2014 a cò de IEO Edicions.
Jean Sagnes presentarà son libre Petite Histoire de l’Occitanie
al CIRDÒC lo 11 de genièr de 2018 a 18h. La presentacion serà seguida d’un temps d’escambis amb l’autor.
Jean Sagnes, autor d'un quarantenat d'obratges, es professor agregat d’istòria.
Nos propausa aicí una sintèsi sus l’istòria de l’ensemble dels territòris occitans.
Un article de la revista Occitans ! numèro 140 (2012).
Max Roqueta e Vert Paradís
Max Roqueta nasquèt a Argelièrs, vilatge del país montpelhièrenc, lo 8 de decembre de
1908. Après una enfança prigondament imergida dins la lenga occitana, contunha sos estudis
segondaris al Licèu de Montpelhièr. Son d’annadas d’esbleugiment al long de las qualas
descubrís la cultura classica e lo mond de l’escritura. Estúdia la medecina dins l’anciana
facultat d’aquela vila, s’implicant dins la vida estudianta, e notadament dins una assocacion,
Le Nouveau Languedoc, ont contribuís a ne far un esplech ambiciós de difusion e de valorizacion
de la cultura d’Òc.
Una còla de cercaires, Linnea Hesslow e Ola Embréus, jos la direccion del profesor
Tünde Fülöp del centre de recèrca Chalmers Department of Physics en Sueda, propausan
un biais d'alentir los electrons que son, per part, responsable de la destabilizacion
dels plasmas al dintre dels reactors de fusion termonucleara.
La mestreja del comportament d'aquelas particulas que folastrejan es clau per poder contrarotlar
la fusion e produsir d'electricitat.
La societat Navya basada a Lion, presentèt lo 7 de novembre de 2017
a Sant Danís en region parisenca lo veïcul Autonom Cab,
un taxi conectat, electric e autonòm.
Navya a ja en activitat en Euròpa, Estats Units o en Asia mai de 50
Autonom Shuttle, de pichons busses d'un quinzenat de plaças que se
menan solets sus d'itineraris coneguts.
Lor velocitat es compresa entre 25 e 45 km/h.
Après las eleccions del 21 de decembre de 2017 en Catalonha, lo Partit de la
Nacion Occitana comunica :
Eleccions en Catalonha
Lo dijòus 21 de decembre de 2017 unes 5 780 775 electors emai
electrices catalans ciutadans de la Generalitat de Catalunya o residents a
l’estrangièr èran cridats a las urnas per designar lors deputats al Parlament
de Catalonha.
Aquestas eleccions convocadas en aplicacion de l’article 155 de la constitucion
coloniala espanhòla de 1978 venián apuèi la declaracion Unilaterala d’Independéncia
de Catalonha proclamada lo 27 d’octòbre de 2017 per la majoritat sobeiranista
eissida de las eleccions de setembre de 2015.
Lo Collectiu Occitan prepara una jornada reivindicativa lo dissabte 3 de febrièr.
L'objectiu màger d'aquela manifestacion es de demandar als poders publics que l'occitan
siá present cada jorn a la television sus França 3.
Lo collectiu estima que la mobilizacion es d'autant mai necita que i a de mai en mai de reduccions
de credits a la television publica. Vòl tanben veire se desvolopar de vertadièrs mèdias de país amb de
redaccions localas.


c: text/html

text:
Communes du canton
Ambacourt, Aouze, Aroffe, Balléville, Baudricourt, Biécourt, Blémerey, Boulaincourt, Châtenois, Chauffecourt, Chef-Haut, Courcelles-sous-Châtenois, Darney-aux-Chênes, Dolaincourt, Dombasle-en-Xaintois, Dommartin-sur-Vraine, Domvallier, Frenelle-la-Grande, Frenelle-la-Petite, Gironcourt-sur-Vraine, Houécourt, Hymont, Juvaincourt, Longchamp-sous-Châtenois, Maconcourt, Madecourt, Mattaincourt, Mazirot, Ménil-en-Xaintois, Mirecourt, Morelmaison, La Neuveville-sous-Châtenois, Oëlleville, Ollainville, Pleuvezain, Poussay, Puzieux, Rainville, Ramecourt, Remicourt, Removille, Repel, Rouvres-en-Xaintois, Saint-Menge, Saint-Paul, Saint-Prancher, Sandaucourt, Soncourt, Thiraucourt, Totainville, Valleroy-aux-Saules, Vicherey, Villers, Viocourt, Vouxey, Vroville.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Empèri Mongòl
L'Empèri Mongòl èra un empèri d'origina nomada fòrça estendut qu'existiguèt durant lei sègles XIII e XIV. A son apogèu, s'estendiá de la mar de Japon ai regions èst d'Euròpa e teniá lo contraròtle de Siberia, de China e de l'Orient Mejan. A son apogèu vèrs la mitat dau sègle XIII, sa superficia èra egala a 33 000 000 km², siá 22% dei tèrras emergidas, e sa populacion es estimada a aperaquí 100 milions d'abitants. Es generalament considerat coma l'empèri pus grand de l'Istòria umana. Sa formacion acomencèt ambé l'unificacion dei tribús mongolas nomadas realizada per Genghis Khan en 1206. Gràcias a son organizacion militara, lei Mongòls capitèron de conquistar rapidament la màger part dau continent asiatic. Aquò permetèt l'establiment d'un periòde de patz relativa a travèrs d'Asia (Pax Mongolica) e lo desvolopament dau comèrci dins lo continent. A partir de la mitat dau sègle XIII, l'Empèri acomencèt de se devesir entre estats independents diferents que conoguèron d'evolucions pròprias. Existiguèron fins a la fin de l'Edat Mejana.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 L'unificacion dei tribús mongòlas
- 1.2 La formacion de l'Empèri per Genghis Khan
- 1.3 Lo rèine d'Ogedei
- 1.4 La lucha de succession de 1241-1251
- 1.5 Lo rèine de Mongke
- 1.6 La division e la fin de l'Empèri Mongòl
- 2 Organizacion politica e sociala
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Cultura
- 6 Liames intèrnes
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
L'unificacion dei tribús mongòlas[modificar | modificar la font]
Au sègle X, la region compausada de la Mongolia modèrna, de Manchoria e dau nòrd de China èra sota lo contraròtle de la dinastia Liao. Rebutada en 1125 per la dinastia Jin fondada per lei Jurchens, laissèt la plaça a una tièra d'estats e de tribús independentas. Per exemple, lo planestèu mongòl èra devesit entre cinc confederacions tribalas. De conflictes nombrós se debanèron entre l'estat Jin e aquelei tribús. Lei Jin foguèron capables de batre lei Mongòls en 1161 mai poguèron pas realizar la conquista de lor territòri.
En 1189, Temujin capitèt d'unificar tornarmai la confederacion Khamag qu'èra devesida après un periòde d'anarquia acomençada en 1171. Lei Mongòls èran alora devesits entre cinc ensembles principaus qu'èran lei Naimans, lei Merkits, lei Tatars, lei Khamags e lei Keraits. Aliats ai Keraits, Temujin obtenguèt un premier succès sus lei Merkits tre lei premiereis annadas de son rèine. A partir de 1200, gràcias a una reorganizacion de sei fòrças, poguèt acomençar la conquista de sei vesins. Lei Merkits foguèron tornarmai batuts en 1200. Puei, en 1203, foguèt lo torn dei Keraits e dei Naimans. Enfin, lei Tatars se deguèron replegar vèrs l'oèst après una tièra de desfachas. Entre 1203 e 1206, Temujin deguèt faciar l'oposicion dau cap merkit Jamukha que foguèt finalament capturat e tuat. Temujin foguèt adonc nomat cap dei Mongòls per lo Kurultai e prenguèt lo títol de Genghis Khan.
La formacion de l'Empèri per Genghis Khan[modificar | modificar la font]
Après l'unificacion dei tribús mongòlas, Genghis Khan reinèt fins a sa mòrt en 1227. Reorganizant la lèi de son estat e sei fòrças armadas, mandèt una tièra de campanhas militaras victoriosas per conquistar lei regions vesinas. En fòra de son organizacion militaras, sa politica li permetèt de tenir pus aisadament sei conquistas. D'efèct, divèrseis elements de sa politica limitèron lei revòutas e favorizèron l'integracion dei regions conquistas dins l'Empèri en formacion :
- libertat religiosa per leis abitants e dispensa d'impòst per lei clergats.
- attribucion dei promocions au meriti e non en foncion de l'origina etnica.
- politica en favor dau desvolopament dau comèrci e dei produccions culturalas.
Ansin, Genghis Khan capitèt la conquista de l'Empèri tangut (1209 puei 1227), de la mitat nòrd de l'estat Jin (1215), dau Khanat Kara-Khitan (1218), de la partida nòrd de l'Empèri Khwarezmian (1221) e acomencèt la conquista de China. D'expedicions importantas foguèron tanben dirigidas còntra lei regions orientalas d'Euròpa. Avans sa mòrt, Genghis Khan organizèt la division de l'Empèri entre seis eiretiers e la regéncia foguèt assegurada per son fiu Tolui fins a la nominacion d'un Khan novèu.
Lo rèine d'Ogedei[modificar | modificar la font]
Avans sa mòrt, Genghis Khan aviá chausit Ogedei coma successor. Ansin, foguèt elegit Khan per un kurultai en 1229. Fins a sa mòrt en 1241, son rèine foguèt marcat per la consolidacion de l'Empèri e per la contuniacion dei conquistas militaras. Ansin, la capitala foguèt installada a Karakorum[1] a partir de 1235. Au nivèu militar, seis armadas contunièron la conquista dau continent asiatic e ataquèron Euròpa. En 1234, lei rèstas de l'estat Jin foguèron destruchs ambé l'ajuda de l'Empèri Song. Entre 1239 e 1240, lei Mongòls acomencèron d'installar lor protectorat sus lo Tibet. En revenge, leis assais de conquista de Corèa e de China dau Sud mau capitèron en causa d'una resisténcia acarnada. La situacion foguèt similara en India onte lei Mongòls poguèron ocupar unei vilas dau nòrd dau Sultanat de Delhi mai foguèron finalament rebutats. Enfin, en Euròpa, prenguèron lo contraròtle dei principats russas entre 1237 e 1240. Puei, se dirigiguèron vèrs lo centre dau continent onte destruguèron leis armadas polonesas e ongrianas en abriu de 1241. Pasmens, la mòrt d'Ogedei entraïnèt lor retirament en 1242 per participar au kurultai.
La lucha de succession de 1241-1251[modificar | modificar la font]
Après lo decès d'Ogedei, la regéncia foguèt dirigida per sa frema Toregene. Rompent ambé certanei principis de Genghis Khan e d'Ogedei, persecutèt certanei membres de la Cort e de notables musulmans creant una division entre lei responsables de l'Empèri e leis eiretiers d'Ogedei. En 1246, son favorit Guyuk foguèt elegit Khan per lo kurultai. Pasmens, après son eleccion, se revirèt còntra lo partit de Toregene e restaurèt una partida deis oficiers demés durant aqueu periòde. Contunièt leis operacions militaras còntra leis Abassidas, Corèa e l'Empèri Song. Pasmens, moriguèt en 1248 marcant lo començament d'una epòca novèla de divisions. En 1250, un kurultai foguèt reünit per Baku, Khan de Russia. En causa de la distància, una partida dei familhas majoras de l'Empèri refusèt d'i anar. Batu foguèt elegit Grand Khan mai donèt la posicion a Mongke. Après unei protestacions, una segonda assemblada confirmèt aquela decision lo 1en de julhèt de 1251.
Lo rèine de Mongke[modificar | modificar la font]
La decision dau segonda kurultai foguèt acceptada solament per una minoritat dei partisans dei familhas Ogedeid e Chagataid. Certaneis, coma Shiremun, assaièron egalament de reünir de fòrças per rebutar Mongke. Pasmens, lo complòt foguèt descubèrt e una partida de l'elèit mongòla foguèt eliminada per una tièra de purgas. Puei, partejèt l'Empèri ambé son aliat Batu e prononcièt una amnistia per lei presoniers. Aquò li permetèt de s'establir fèrmament coma Grand Khan e lo tròne demorèt entre seis eiretiers fins a la fin de la dinastia.
Au nivèu politic, contunièt la politica de sei predecessors per sostenir la tolerància religiosa e l'activitat economica (renfòrçament dau contraròtle de la moneda... etc.). Dins lo domeni militar, la conquista de territòris novèus contunièt pereu e l'Empèri agantèt son extension pus granda. Lo reiaume Dali foguèt conquista en 1253, lo contraròtle sus lo Tibet foguèt estabilizat en 1258, lo Califat Abbassida foguèt destruch e conquista en 1258 e la presa dau sud de China foguèt perseguida. Dins aquò, la mòrt de Mongke pendent una campanha còntra lei Song en 1259 marquèt un còp d'aplant a la conquista de China fins a 1265 onte lei combats acomencèron tornarmai.
La division e la fin de l'Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
A partir de la mòrt de Mongke, la division de l'Empèri, ja començada per lo partimanent ambé Batu, venguèt permanenta mentre que leis armadas mongòlas deguèron faciar sei premierei desfachas. De mai, lei caps dei diferents estats mongòls acomencèron de luchar entre elei e formèron pauc a pauc de khanats separats que lei principaus foguèron la dinastia Yuan que reinèt sus l'Empèri Chinés, l'Empèri deis Ilkhans, lo Khanat de Djaghataï e lo Khanat de l'Òrda d'Aur.
La China e la dinastia Yuan[modificar | modificar la font]
En 1259 a la mòrt de Mongke, una guèrra civila opausèt Ariq Böke e Kublai Khan fins a 1264. Lo segond foguèt venceire e venguèt Grand Khan. En 1271, fondèt la dinastia Yuan ambé Pequin per capitala. En 1279, lei Mongòls capitèron d'esquichar la resisténcia Song e d'unificar tornarmai China. Lo rèine de Kublai Khan s'acabèt en 1294 e foguèt caracterizat per una politica de sostèn au comèrci e per una separacion mai e mai importanta ambé lei tres autrei khanats que venguèron independents e reconoguèron solament una preeminéncia simbolica ai Yuan.
La dinastia contunièt de dirigir lo país fins a 1368. D'efèct, foguèt lèu afeblida per de problèmas de succession e per de dificultats economicas. Ansin, lo successor de Kublai Khan, Temür Khan (1294-1307) contunièt son òbra mai poguèt pas empachar lo desvolopament de la corrupcion. Lo rèine seguent, Külüg Khan (1307-1311), veguèt una tièra de decisions economicas marridas que causèron una crisi financiera grèva per lo govèrn. La situacion foguèt restablida per Buyantu Khan (1311-1320) e Gegeen Khan (1320-1323) qu'adoptèron lei mors chinés per dirigir lo país. Pasmens, aqueu darrier foguèt rebutat per un còp d'Estat de la Cort.
Aqueu còp afebliguèt la dinastia que lei caps perdeguèron la realitat dau poder. A partir deis annadas 1340, lei dificultats economicas e politicas de la dinastia causèron l'emergéncia de movements d'oposicion poderós. En 1351, acomencèt la revòuta dei Turbans Roges. Lei divisions e lei luchas de la Cort empachèron una ripòsta eficaça e lei Yuan abandonèron la capitala en 1368. Certanei membres de la dinastia assaièron de resistir dins lo nòrd de China mai foguèron finalament desfachs en 1388. Lo rèsta de la dinastia se repleguèt en Mongòlia onte demorèron fins a 1635.
L'Empèri deis Ilkhans[modificar | modificar la font]
L'Empèri deis Ilkhans se formèt en 1256 a l'entorn dau planestèu pèrsa e se devesiguèt en uneis estats en 1335. Foguèt creat per lo kurultai de 1251 qu'elegiguèt Mongke coma Grand Khan. Hulagu ne'n venguèt lo cap e jonhèt la region en 1256 onte va reinar fins a sa mòrt en 1265. En 1258, prenguèt Bagdad e ataquèt leis estats musulmans dau Pròche Orient. Après 1260 e la mòrt de Mongke, sei fòrças foguèron parcialament retiradas per anar ajudar Kublai Khan durant la guèrra civila de 1259-1264 e renforçar sa frontiera nòrd còntra lo Khanat de l'Òrda d'Aur.
Son fiu Abaqa (1265-1282) li succediguèt e contunièt la lucha còntra lei principats musulmans ambé l'ajuda deis estats crestians. Pasmens, foguèt batut per lei Mamelocs en 1277 e 1281. Tekudar (1282-1284) vengut musulman foguèt rapidament rebutat e remplaçat per Argon (1284-1291). Aqueu darrier renforcèt l'autoritat de son govèrn e capitèt de redreiçar l'economia. Son fraire Ghaykhatou (1291-1295) assaièt tornarmai de transformar l'Empèri en estat musulman mai, coma Tekudar, foguèt tuat per un còp d'Estat. Una revòuta de la region musulmana de Khorasan permetèt alora a Arghun Ghazan (1295-1304) de prendre lo poder.
Lei Mongòls adoptèron vèrs aqueu periòde lo mòde de vida dei populacions pèrsas. Pasmens, perdeguèron tanben lor disciplina militara entraïnant una diminucion de la poissança de l'estat centrau. En 1316, un còp d'Estat dirigit per un senhor feodau marquèt lo començament d'una crisi politica grèva que s'acabèt en 1335 per la disparicion de l'Empèri.
Lo Khanat de Djaghataï e l'Empèri Timorida[modificar | modificar la font]
Lo Khanat de Djaghataï se formèt entre 1220 e 1242 sus de territòris donats dins lo centre dau continent asiatic a Djaghataï per Genghis Khan. Inicialament dins lo camp d'Ariq Boqa, lo khanat se revoutèt e prenguèt lo partit de Kublai Khan pendent la guèrra civila au començament deis annadas 1260. Participèt a la casuda d'Ariq Boqa e averèt divèrsei batalhas còntra son aliat de l'Òrda d'Aur. Pasmens, en 1266, lo Khanat de Djaghataï se rompèt busqueta ambé Kublai. Foguèt lo començament d'una tièra de guèrras intèrnas e extèrnas per assegurar l'independéncia dau khanat e lo poder de la dinastia. Aprofichèt tanben la situacion per prendre lo contraròtle de territòris novèus dins lo centre d'Asia puei vèrs lo sud e l'India. Lo Djaghataï agantèt son apogèu vèrs la fin dau sègle XIII. Pasmens, en 1326, la mòrt dau Khan Kebek (1309-1326) causèt lo començament d'un periòde de trebols de succession. La conversion a l'islam de son fraire e successor, Tarmachirin, entraïnèt la scission dei populacions mongòlas e la division de l'Empèri entre lo Mogholistan e la Transoxiana.
Lo Moghoslitan demorèt independent fins au sègle XVII dins la region de l'Ili. Contrarotlèt tanben lei regions d'Alti-Shahr e l'Uiguristan durant la màger part de son existéncia. A partir de la fin dau sègle XVI, aquel estat foguèt pauc a pauc menaçat per lei pòbles cazac e quirguiz e finalament conquist per lei Dzongars. De son caire, la Transoxiana veguèt la formacion la formacion de la dinastia timorida per Tamburlan (1370-1405) que capitèt de conquistar un empèri important entre lo Pròche Orient e l'India. Pasmens, après sa mòrt, aquel empèri deguèt faciar divèrsei revòutas e dispareguèt en 1506. De dinastias timoridas existiguèron dins la region fins au sègle XVIII.
Lo Khanat de l'Òrda d'Aur[modificar | modificar la font]
Lo Khanat de l'Òrda d'Aur existiguèt sus lei regions orientalas de l'Empèri Mongòl de la mitat dau sègle XIII au començament dau sègle XVI. Sa capitala Saraï foguèt bastida en 1243 e lei Khans de l'Òrda venguèron rapidàment musulmans. Pasmens, l'unitat dau territòri foguèt menaçada tre leis annadas 1280 per l'autonòmia fòrta dei tribús diferentas e lo poder dei Khans foguèt demenit, especialament a respèct deis autoritats militaras. Puei, entre 1360 e 1380, lo Khanat conoguèt una crisi politica grèva (14 khans en 20 ans) que foguèt aprofichada per lei Rus per venir independents (1371-1370). Après aquela revirada, un assai de restauracion de la poissança foguèt realizada durant lo rèine de Tokhtamych que foguèt finalament vencut per Tamburlan entre 1392 e 1395. A partir de 1430, lo Khanat acomencèt de se devesir en estats independents e sei vassaus refusèron pauc a pauc de pagar lo tribut. Per exemple, en 1475, lo Khanat de Crimèa venguèt un protectorat de l'Empèri Otoman e en 1480, lei Rus prenguèron Moscòu. Reduch au plan de la Volga, lo Khanat de l'Òrda d'Aur foguèt finalament destruch en 1502 per lei tropas dau Khanat de Crimèa e son darrier sobeiran moriguèt en 1516.
[modificar | modificar la font]
Leis institucions politicas[modificar | modificar la font]
Tres institucions politicas aguèron un ròtle primordiau dins l'Empèri Mongòl. Lo premier èra lo Khan que foguèt lo cap d'estat de l'Empèri. Èra lo centre dei decisions de l'estat, especialament dins l'adopcion de la lèi de l'Empèri (Yassa). A sa mòrt, sa succession aviá luòc dins sa familha pròcha (fraire, fiu...) e validada per una decision de l'assemblada dei notables de l'Empèri. Dicha kurultai, aquela assemblada èra compausada per lei membres de l'aristocracia imperiala e èra regardada per lei decisions majoras. Enfin, existiguèt un sistèma d'apanatge entre la familha dau Khan e l'aristocràcia. Aqueu sistèma serà a l'origina de la division de l'Empèri e de la formacion d'uneis estats independents.
Lei principis generaus[modificar | modificar la font]
En fòra de seis institucions, l'organizacion politica de l'Empèri Mongòl foguèt determinada per un ensemble de principis que foguèron respectats e defenduts per Genghis Khan e sei successors :
- la lèi de l'Empèri, dicha Yassa, que foguèt creada per Genghis Khan. Son objectiu èra de venir la lèi unica dins tot lo territòri mongòl. Sei successors contunièron e desvolopèron aquela òbra. Permetèt de redurre lei conflictes entre tribús, de reglar lo comèrci dins l'Empèri e preveguèt de penas sevèras còntra lei delictes[2].
- la leiautat èra exigida tant dins leis institucions civilas coma militaras. La desobeïssença podiá èsser sancionada per la mòrt.
- la non-discriminacion entre leis etnias[3].
Lei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas foguèron l'institucion principala de l'Empèri Mongòl. Èran principalament compausadas de tropas terrèstras, leis unitats navalas èssent rarament utilizadas (conquista de la China Song). Sei fòrças èran equipadas per favorizar la mobilitat e la velocitat e un esfòrç èra realizat au nivèu dau comandament per la preparacion dei campanhas e la reconoissença dau territòri e dei fòrças enemics. Ansin, lei tropas mongolas foguèron capablas de faciar victoriosament d'unitats ambé de soudats fòrtament protegits e armats coma lei chivaliers europèus e de condurre de campanhas lòngas e alunchadas de sei basas[4].
L'organizacion dei fòrças armadas èra basada sus un sistèma decimau. Dètz soudats formavan un arbat. Puei, dètz arbats èran gropats per formar un zuut d'un centenau d'òmes. Dètz zuuts formavan una unitat d'un milier de combatents qu'èra nomada myanghan. Enfin, dètz myanghans èran gropats per crear un tumen qu'èra l'unitat pus granda de l'armada mongòla. De mai, leis armadas de l'Empèri avián tanben de còrs per la fabricacion d'armas de sèti o de passatges sus lo prat batalhier (pònt...) e per lo mandadís rapide de messatges entre divèrseis unitats. Toei leis òmes fins a 60 ans èran regardats per lo servici dins l'armada.
Lo sistèma de pòsta[modificar | modificar la font]
L'Empèri Mongòl dispausava d'un sistèma de pòsta fòrça eficaç per son epòca. Dich Yam, èra compausat d'un ensemble de relèus protegits e gardats onte lei messatgiers podián trobar de chivaus repausats. Dos relèus èran generalament desseparats per una distància de quaranta quilomètres permetent ai messatgiers de realizar de trajèct de 125 quilomètres cada jorn[5]. Ansin, la novèla de la mòrt d'Ogedei dins la capitala imperiala Karakorum necessitèt solament quatre a sièis setmanas per agantar leis armadas mongòlas d'Euròpa Centrala.
Economia[modificar | modificar la font]
Moneda[modificar | modificar la font]
En causa de la superficia granda de l'Empèri, lei Mongòls utilizèron divèrsei sistèmas de moneda, especialament dins lei territòris pus alunchats. D'en premier, lo sistèma chinés basat sus una moneda d'argent e l'utilizacion de papier-moneda[6]. En 1253, un Departament de la Moneda foguèt creat per administrar la gestion dau papier-moneda qu'èra garantit per de resèrvas d'argent e de seda[7]. Modificat per la dinastia Yuan ambé l'aparicion de moneda de coire, aqueu sistèma foguèt fòrtament utilizat per lei populacions mongolas e chinesas. Pasmens, dins lo rèsta de l'Empèri, demorèt limitat e l'utilizacion de pèças contunièt coma en Asia Centrala (moneda d'aur e d'argent) e dins lei territòris occidentaus (monedas d'argent e de coire)[8] [9].
Comèrci[modificar | modificar la font]
Lo sostèn au comèrci foguèt una caracteristica constanta de la politica dei Mongòls apareguda avans l'unificacion dei tribús per Genghis Khan. Inicialament, lei marchands permetián ai Mongòls d'obtenir de causas pas o pauc produchs sus lor territòri. Avián tanben un ròtle diplomatic important per obtenir d'informacions sus d'autrei regions o servir de messatgiers. En cambi, lei marchands èran protegits durant lor passatge sus lo territòri dei tribús.
Lei principis de basa d'aquela politica demorèron après la formacion de l'Empèri. La seguritat sus lei rotas comercialas foguèt establida e lei marchands èran indemnizats dins lo cas de pèrdas causadas per d'atacas de bandits. De mai, lei marchands avián d'exempcions d'impòsts. Aquela situacion cambièt a partir dau rèine de Mongke que decidiguèt de reprendre lo contraròtle sus la classa marchanda. Lo pagament d'una taxacion per lei marchands foguèt adoptat per limitar lor influéncia. Aqueu comèrci se debanèt principalament de lòng de la Rota de la Seda gràcias a un ensems de rotas ben entretenguts per leis autoritats.
A partir de la division de l'Empèri Mongòl, la seguritat dau comèrci continentau demeniguèt en causa dei combats entre estats e de l'afebliment de certanei govèrns. De mai, lo desvolopament dau comèrci maritim foguèt un còp dur per lo comèrci terrèstre pus lent. Ansin, la Rota de la Seda conoguèt un declin important a partir dau sègle XIV e foguèt pauc a pauc abandonada au sègle XV.
Religion[modificar | modificar la font]
Leis autoritats mongolas foguèron fòrça tolerantas a respèct dei religions diferentas qu'existissián dins l'Empèri. La condicion soleta per acceptar una religion èra sa conformitat ambé la lèi de l'Empèri dicha yassa. Segon aquela darriera, lei membres d'un clergat èran dispensats dau pagament deis impòsts e dau servici militar dins lei fòrças armadas. Ansin, durant lo rèine de Genghis Khan, un nombre fòrça important de religions èran presentas coma lo crestianisme, l'islam o lo bodisme. A partir dau rèine d'Ogodei, de luòcs religiós variats foguèron bastits per cada religion dins lei vilas principalas de l'Empèri coma Karakorum. Pasmens, pauc a pauc, l'islam venguèt la religion principala deis elèits e tres khanats venguèron musulmans après la dislocacion de l'Empèri.
Cultura[modificar | modificar la font]
Coma l'Empèri Mongòl gropèt de populacions fòrça variadas, de culturas diferentas i existiguèron durant son existéncia coma aquela de l'Empèri chinés de la dinastia Yuan. Lo govèrn mongòl assaièt d'encoratjar la produccion culturala. Au nivèu de la populacion mongòla, d'òbras importantas foguèron realizadas en literatura coma de racòntes dei conquistas o dins lo domeni deis arts visuaus.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aqueu site èra un camp de basa de Gengis Khan dempuei 1220.
- ↑ George Lane, Genghis Khan and Mongol Rule, Greenwood Press, 2004, p. 37.
- ↑ Amy Chua, Day of Empire: How hyperpowers rise to global dominance, and why they fall, Random House, 2007. p. 95.
- ↑ Atwood, Christopher P., “The Soldiers:Weaponry, Training, Rewards”, The Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, 1en vol., Facts on File, 2004.
- ↑ Aquela velocitat èra superiora a aquela dei messatgiers dau sistèma estatsunidenc dau Ponny Expresse organizat au sègle XIX.
- ↑ Allsen, Thomas T., Culture and Conquest in Mongol Eurasia, Edicions Cambridge University Press, (2001), pp. 177-179.
- ↑ A.P. Martinez, The use of Mint-output data in Historical research on the Western appanages, pp. 87-100.
- ↑ Atwood, Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, p. 362.
- ↑ A.P.Martinez, The use of Mint-output data in Historical research on the Western appanages, pp. 120-126.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Allsen, Thomas T., Mongol Imperialism: The Policies of the Grand Qan Möngke in China, Russia, and the Islamic Lands, 1251-1259, University of California Press, 1987.
- (en) Allsen, Thomas T. (2004), Culture and conquest in Mongol Eurasia, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-60270-9.
- (en) Amitai-Preiss, Reuven (1995), Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260–1281, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46226-6.
- (en) Atwood, Christopher P. (2004), Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, Facts on File, Inc., ISBN 0-8160-4671-9.
- (en) Barfield, Thomas Jefferson (1992), The perilous frontier: nomadic empires and China, Blackwell, ISBN 978-1-55786-324-9.
- (en) Brent, Peter, The Mongol Empire, Genghis Khan, His Triumph and his Legacy, Book Club Associates, (1976).
- (en) Buell, Paul D. (2003), Historical Dictionary of the Mongol World Empire, The Scarecrow Press, Inc., ISBN 0-8108-4571-7.
- (en) Burgan, Michael (2005), Empire of the Mongols, Infobase Publishing, ISBN 978-1-4381-0318-1.
- (en) Diamond, Jared (1997), Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies, W.W. Norton & Co., ISBN 0-393-06131-0.
- (en) Dominique Farale, De Gengis Khan à Qoubilaï Khan : la grande chevauchée mongole, Economica, 2003 (ISBN 2-7178-4537-2).
- (en) Dominique Farale, La Russie et les Turco-Mongols: 15 siècles de guerre, Economica, 2007, (ISBN 978-2-7178-5429-9).
- (en) Finlay, Robert (2010), The Pilgrim Art: Cultures of Porcelain in World History, University of California Press. ISBN 978-0-520-24468-9.
- (en) Foltz, Richard C. (1999), Religions of the Silk Road: Overland Trade and Cultural Exchange from Antiquity to the Fifteenth Century St. Martin's Press. ISBN 0-312-23338-8.
- (en) Franke, Herbert (1994), Twitchett, Denis; Fairbank, John King, Alien Regimes and Border States, 907-1368, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-24331-5.
- (en) Grousset, Rene (1970), The Empire of the Steppes: a History of Central Asia, Rutgers University Press.
- (en) Halperin, Charles J. (1985), Russia and the Golden Horde: The Mongol Impact on Medieval Russian History, Indiana University Press. ISBN 0-253-20445-3.
- (en) Howorth, Henry H., History of the Mongols from the 9th to the 19th Century: Part I: The Mongols Proper and the Kalmuks, Burt Frankin.
- (en) Jackson, Peter (1978), "The dissolution of the Mongol Empire", Central Asiatic Journal XXXII : 208–351.
- (en) Jackson, Peter (2003), The Delhi Sultanate: A Political and Military History, Cambridge University Press. ISBN 0-521-54329-0.
- (en) Jackson, Peter (2005), The Mongols and the West: 1221-1410, Longman. ISBN 978-0-582-36896-5.
- (en) Kradin, Nikolay, Tatiana Skrynnikova, "Genghis Khan Empire", Vostochnaia literatura, 2006. 557 paginas (ISBN 5-02-018521-3).
- (en) Kradin, Nikolay, Tatiana Skrynnikova, "Why do we call Chinggis Khan's Polity 'an Empire' ", Ab Imperio, Vol. 7, No 1(2006): 89-118. (ISBN 5-89423-110-8)
- (en) Lane, George (2006), Daily life in the Mongol empire, Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33226-5.
- (en) Man, John (2004), Genghis Khan: Life, death and resurrection, Thomas Dunne Books. ISBN 978-0-312-36624-7.
- (en) Man, John (2007), Kublai Khan: from Xanadu to superpower, Bantam. ISBN 978-0-553-81718-8.
- (en) May, Timothy, "The Mongol Art of War.", Westholme Publishing, Yardley. 2007. ISBN 978-1-59416-046-2 / ISBN 1-59416-046-5.
- (en) Morgan, D., Arbel, B., et al.(junh de 1989), "The Mongols and the Eastern Mediterranean: Latins and Greeks in the Eastern Mediterranean after 1204", Mediterranean Historical Review 4 (1): 204. doi:10.1080/09518968908569567. ISSN 0951-8967.
- (en) Morgan, David (2007), The Mongols (2a edicion), Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-3539-9.
- (en) Ratchnevsky, Paul (1993), Genghis Khan: his life and legacy, Wiley-Blackwell.
- (en) Rossabi, Morris (1983), China among equals: the Middle Kingdom and its neighbors, 10th-14th centuries, University of California Press. ISBN 0-520-04383-9.
- (fr) Jean-Paul Roux, Gengis Khan et l’Empire mongol, Gallimard, collecion « Découvertes Gallimard », 2002, 143 paginas.
- (en) Sanders, Alan J. K. (2010), Historical dictionary of Mongolia, Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6191-6.
- (en) Saunders, John Joseph (2001), The history of the Mongol conquests, University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-1766-7.
- (en) Rybatzki, Volker (2009), The early mongols: language, culture and history, Indiana University.
- (en) Sverdrup, Carl (novembre de 2010), "Numbers in Mongol Warfare". Dins Rogers, Clifford J.; DeVries, Kelly; France, John. Journal of Medieval Military History. 8. Woodbridge, Suffolk, UK: Boydell & Brewer. ISBN 978-1-84383-596-7. [1].
- (en) Vladimortsov, Boris (1969), The life of Chingis Khan, B. Blom.
- (en) Weatherford, Jack (2004), Genghis Khan and the Making of the Modern World, Three Rivers Press. ISBN 0-609-80964-4.
- (en) Woods, Shelton (2002), Vietnam: An Illustrated History, Hippocrene Books Inc, ISBN 0-7818-0910-X.


text:
25/11/2016
Daus òmes que tomban, episòde 18, per Joan Ganhaire
Tornats rua Madama, plen de chausas a veire au còp, Au cuenh de la rua de Vaugirard, nòstra veitura, lonja e negra es environada de brigons. Quò i es, Franciscò se’s fait massar a fare Diu sap qualas coquinarias, e an conegut l’empagalhaire de l’autòrota, ai, ai, som bon per tornar de pè a la maison e laissar Franciscò en gabia a Paris… Mas non. Sap pas ente lo bogre a trobat ‘na cocarda blueia, blancha, roja, quo es las colors d’emperaqui e una brava casqueta qu’un paubre menaire de veitura oficiala deu trobar en dire. La policia es quí nonmas per lo protegir e desvirar la circulacion que la brava limosina en plen mitan de la rua geina quauque pauc.Te li fot un estufladís d’urgença, lo que nos fasiá fugir redde, en laissar daus uns còps una partida de nòstre raubadís sus plaça, perque, de la coa de l’uelh, vene de veire quauquaren mai : una jòuna femna, nas en l’aer, un papelon a la man, sembla cherchar quauqua adreça… Se planta davant lo 24… Mas ‘la visa Caüsac, demorat sol coma ‘na babòia, tornat a sos auvidors, vira los talons e pren la galòpa. Franciscò es desjà quí , los brigons enquera au garda-a-vos a l’autra riba de la rua, dos estuflets breus, fonça, trissa, bomba, la dròlla a desjà près de l’avança, Franciscò la sec dau mielhs que pòt, e vos promete que quo es quauquaren, quela lonja veitura negra que ziga-zaga dins la rua de Fleurus, en sens interdich, mas rai ! monta sus los trepadors, fai sautar en l’aer los paubres pietons, se garar tan bien que mau las veituras d’en faciá. Dau cuenh ente sei demorat, que pòde pas laissar Caüsac tot sol, vese dispareisser mon monde dins una rua a mança, puei ren pus. (de segre)
Joan Ganhaire.
19:25 Publié dans Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (1)
Commentaires
Il ne peux pas écrire en Français le monsieur?
Écrit par : Français | 30/11/2016
Les commentaires sont fermés.


text:
Adele Goldstine
Adele Goldstine, nascuda Katz (Nòva York, 21 de decembre de 1920 - 24 de novembre de 1964) foguèt una matematiciana e programadora americana. Entrainèt en matematicas sièis de las programadoras que participavan al foncionament de l'ENIAC (Kay McNulty, Betty Jean Jennings, Betty Snyder, Marlyn Wescoff, Fran Bilas e Ruth Lichterman) e n'escriguèt puèi lo manual d'utilizacion. Se maridèt amb Herman Heine Goldstine en 1941. Moriguèt de cancèr en 1964.
Biografia[modificar | modificar la font]
Adele Katz nasquèt en 1920 a Nòva York dins una familha amonedada. Son paire, William Katz, èra un entrepreneire que coneguèt fòrça succès dins lo mond dels afars. Estudièt al Hunter College High School de Nòva York ont obtenguèt son B.A. abans de dintrar a l'Universitat de Michigan. Ailà se diplomèt en matematicas e coneguèt son futur marit, Herman Goldstine. Se maridèron lo 15 de setembre de 1941 a Nòva York. L'an seguent, en 1942, Adele Goldstine integrèt l'Escòla Moore. En 1953 aguèron lor primièr enfant, una dròlla Madlen e puèi en 1960 un dròlle, Jonathan.


text:
Categoria:Organizacion de las Nacions Unidas
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 8 soscategorias, sus un total de 8.
A
- ► Ambaissador a las Nacions Unidas (1 C)
- ► Ancian Estat membre de l'ONU (2 C, 1 P)
E
- ► Estat membre de l'ONU (190 C)
O
- ► Organ de las Nacions Unidas (3 C, 2 P)
- ► Organizacion Mondiala de la Santat (1 C)
R
- ► Resolucion de las Nacions Unidas (1 C)
S
T
- ► Tractat de las Nacions Unidas (2 P)
Articles dins la categoria « Organizacion de las Nacions Unidas »
Aquesta categoria conten los 9 articles seguents.


text:
Cartes du Québec
Shefford
Description des limites
Description des limites
Comprend :
- a) la municipalité régionale de comté de La Haute-Yamaska;
- b) la municipalité régionale de comté de Rouville, à l’exception: des villes de Richelieu et de Marieville; de la municipalité de Saint-Mathias-sur-Richelieu;
- c) la partie de la municipalité régionale de comté du Val-Saint-François constituée : de la ville de Valcourt; de la municipalité de village de Lawrenceville; de la municipalité de canton de Valcourt; des municipalités de Bonsecours, Maricourt, Racine et de Sainte-Anne-de-la-Rochelle.


text:
Mogins
Mogins (oficialament en francés Mougins)[1] es una vila de Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Sa populacion èra de 19 500 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 25,64 km².
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Mogins provenís dau latin Mons Pierrus Bruelis o Mons Ignis (Mont dau fuòc). Lo vièlh vilatge sembla a un limaçon. Amb lo temps, la comuna a portada mai noms come Mogins, Mongins en roman, e Monginum, Monginum e Muginx en bas latin.
Geografia[modificar | modificar la font]
Mogins se situa au nòrd de Canas e dau Canet e au sud de Grassa, dins lo País de Grassa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Mogins es una vila a l'origina fondada e poplada per lei ligurians.
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Mougins de l'annuari dmoz.
- Sit oficial
- Mogins sus lo site de l'Institut Geografic Nacionau
- Localizacion de Mogins sus Google Map
- Site dau TCO
- Sit del FCM
- Site dau MOM VB
- Site de sauvagarda e mesa en valor de la bastida de Currault a Mogins
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mougin en nòrma mistralenca.


text:
Isac Nunes da Luz Cordeiro
***
Tradutor Público e
Intérprete do Comércio
***
Idiomas: francês, espanhol, catalão e galego ***
Matriculado na Junta Comercial do Estado do Paraná
*** Curitiba ***
República Federativa do Brasil
Val d’Aran: arriba la 7a edicion del Festenal Pyrenades
Lo festenal aranés del pirineïsme se debanarà a Salardú de l’8 al 15 d’abril
Coma cada an a l’entorn de Pascas, torna Pyrenades, lo festenal aranés del pirineïsme, qu’ongan se debanarà de l’8 al 15 d’abril, sempre a Salardú. Lo festenal prepausa de passejadas, de conferéncias, de concèrts, de cinèma e d’animacions pels enfants.
Es ja lo seten an que lo Musèu del Pirineïsme prepausa aqueste festenal, qu’ongan presenta un programa vast ont cal soslinhar la 7a Mòstra de Cinèma de Montanha, amb la projeccion d’un filme cada ser sus la vida en montanha; lo darrièr ne serà lo documentari entitolat Aguestes montanhes-Istòries de Baquèira, sus l’istòria de l’estacion d’esquí aranesa.
En mai d’aquò, las animacions infantilas se son alargadas mai que mai amb un cors d’escalada per enfants e d’obradors d’argela, de pintura, de reconeissença d’ausèls e de piadas d’animals.
Caminar, sentir e escriure
“Caminar, sentir e escriure”: es aital qu’Henri Beraldi definiguèt lo concèpte de pirineïsme. Los pirineïstas èran los que favoriguèron la naissença del torisme en aquelas montanhas amb un esperit aventurièr, naturalista e umanista. Mas l’edicion d’ongan de Pyrenades cèrca d’imaginar cossí seràn los Pirenèus long del sègle XXI, e atal prepausa de dialògs amb d’expèrts alpinistas e pirineïstas, de guidas de montanha, de geografes....
Los debats se poiràn seguir suls rets socials, amb las etiquetas #Pyrenades e #PirineismeSXXI.
Coma novetat d’ongan, totas las conferéncias del festenal se poiràn seguir en dirècte pel canal de YouTube de Pyrenades e se poirà participar al debat mejançant los eveniments que se son creats sus Facebook. Atal las jornadas seràn mai participativas e arribaràn a totas las personas interessadas.


text:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (o Keppler, Weil der Stadt (Alemanha), 27 de decembre de 1571-Ratisbona, 15 de novembre de 1630) foguèt un fisician, matematician e astronòm alemand que descobriguèt las leis del movement planetari.
Biografia[modificar | modificar la font]
Johannes Kepler nasquèt dins una familha de religion protestanta luteriana, installada dins la vila de Weil der Stadt en Baden-Württemberg. Nascut prematurament quand aviá pas que sèt meses e ipocondriac de natura flaca, patiguèt tota la vida d’una santat fragila. Quand aguèt tres ans, agantèt la picòta, çò que, entre autras problèmas ulteriors, afebliguèt grèvament la siá vista.
La familha Kepler èra pas gaire ordinària e l'ambient èra pas dels mai favorables pels enfants. Lo paire, Heinrich Kepler, èra mercenari dins l’armada del duc de Württemberg, e de contunh èra luènh de l'ostal. La maire, Catherine — que Kepler qualificava d'a vegadas de «petita, magrinèla, sinistra e cèrca-brega» — -èra estada avalida per una tanta que moriguèt sul lenhièr acusada de brueissariá. Kepler aviá dos cabdets: Margarette, la siá sòr, que demorèron pròches, e un fraire Christopher, que li foguèt totjorn antipatic.
De 1574 a 1576, visquèt amb lo frairòt Heinrich — epileptic — en çò dels grands, mentre que lo paire èra en campanha e que ma maire èra partida en recèrca del sieu òme.
Quand los parents tornèron, Kepler se mudèt a Leonberg e intrèt a l’escòla latina en 1577. Los sieus parents li faguèron descobrir l’astronomia. Atal, en 1577, sa maire lo menèt en naut d’un tuc pr'amor d'observar lo passatge d’una cometa. Son paire, el, li mostrèt l’eclipsi de Luna del 31 de genièr de 1580 quand aquela venguèt tota roja. Kepler estudièt pus tard aquel fenomèn e l’expliquèt dins un dels sieus libres d’optica.
Quand partiguèt tornar a la guèrra en 1589, lo sieu paire desapareguèt definitivament.
Kepler acabèt pas lo primièr cicle de tres annadas abans 1583, empachat mai que mai pel sieu emplec de trabalhaire agricòla, entre los nòu e onze ans. En 1584, intrèt al Seminari protestant d’Adelberg, e apuèi, dos ans pus tard, al Seminari superior de Maulbronn.
Obtenguèt lo sieu diplòma de fin d’estudis e intrèt en 1589 a l’Universitat de Tübingen. Ailà, estudièt primièr l’etica, la dialectica, la retorica, lo grèc, l’ebrieu, l’astronomia e la fisica, puèi la teologia e las sciéncias umanas. I seguiguèt los sieus estudis aprèp l'obtencion d’una mestresa en 1591. Lo professor sieu de matematicas, l’astronòm Michael Maestlin, li ensenhèt lo sistèma eliocentric de Copernic, çò que reservava sonque als sieus estudiants melhors, los autres se devián contentar del sistèma geocentric de Ptolemèu, que plaçava la Tèrra al centre del mond. Kepler venguèt atal un copernician convençut e restèt plan pròche del sieu professor; esitèt pas a li demandar ajuda o conselhs pels sieus trabalhs.
Del temps que Kepler èra a envisatjar de venir ministre luterian, l’escòla protestanta de Graz demandava un professor de matematicas. Alavetz abandonèt los sieus estudis en teologia per prene l'emplec e partiguèt de Tübingen en 1594. A Graz, publiquèt d'almanacs amb prediccions astrologicas. En aquel temps, la distincion entre sciéncia e cresenças èra pas encara clarament establida e lo movement dels astres, encara pro malconegut, se pensava governat per las leis divinas.
Kepler se maridèt dos còps. Lo primièr còp per interès, lo 27 d'abril de 1597, amb Barbara Müller, que defuntèt en 1612, coma dos dels lors cinc mainatges — qu'avián sonque un e dos meses. Aquel maridatge, organizat per la familha, l’estaquèt a una femna de caractèr òrre que qualifiquèt de «graissosa e nècia». Un autre dels sieus filhs se moriguèt quand aviá sèt ans. Sonque la filha Susanne e lo filh Ludwig subrevisquèron. Puèi, a Linz l’annada seguenta, s'esposèt Susanne Reuttinger qu'amassa aguèron sèt gojats que tres se moriguèron lèu. Aqueste còp pasmens foguèt un maridatge urós.
En 1615, la siá maire, qu'aviá d'aquel temps 68 ans, foguèt acusada de brueissariá. Kepler, persuadit de la siá innocéncia, se passèt sièis annadas a far la defensa pels tribunals e en escriure mantun plaidejar. Deguèt, dos còps, tornar en Württemberg. Se passèt una annada empresonada dins la tor de Güglingen amb fraisses per Kepler, vist qu'aviá escapat justet a las torturas. Fin finala, foguèt innocentada lo 28 de setembre de 1621. Pr'aquò afeblida per aquelas annadas duras de procèsses et d’empresonament, se moriguèt sièis meses pus tard.
Kepler defuntèt en 1630 a Ratisbona, a l’edat de 59 ans.
En 1632, pendent la Guèrra de Trenta Ans, l’armada suedesa destrusiguèt la siá tomba. Los trabalhs sieus foguèron retrobats en 1773. Recuperats per Catarina II de Russia, se tròban a l’observatòri de Pulkovo a Sant Petersborg en Russia.


text:
1. Diada. Aran a prenut especiau protagonisme ena Diada der Onze de Seteme, atau coma a remercat era premsa provinciau pendent aguesta dimenjada. Eth sindic d’Aran, Francés Boya, a estat er encargat de hèr eth pregon dera hèsta de Catalonha en acte deth Rosèr organizat per Ajuntament de Lleida. En eth, Boya a reivindicat eth « valor incalculable » der occitan, qu’era « Espanha dialoganta e era Catalonha dubèrta » a de saber preservar entath ben dera umanitat. Ath delà, a instat a estacar es vincles d’Aran damb Lleida « en ua naua singladura », a on « era plana e era montanha se dan era man ».
Lleida represente era Catalonha propèra que mos apòrte as aranesi servicis e projèctes tan relevants coma era Universitat, es atencions e especialitats d’un espitau coma er Arnau de Vilanova o eth madeish Parc de Gardeny damb era dubertura d’ua delegacion en Aran. Sense desnaturalizar totun eth marc d’autogovèrn, era singularitat d’un pòble pòt conjugar-se damb era sua apiertença a un territòri comun e ampli damb referents clars, de pes, coma eth que sonque pòt representar entà Aran era ciutat de Lleida, en sòn encastre mès propèr.
2. Arenys de Munt. En aguest pòble deth Maresme, s’a expressat aué ua Catalonha que diferís damb pro evidéncia dera Catalonha dubèrta e dialoganta qu’Aran demane. Es deliris d’uns e auti, separatistes e separadors, s’an trobat ena vila damb motiu d’ua consulta grotèsca, convocada per ua associacion damb era complicitat der Ajuntament entà demanar as ciutadans deth pòble pera independéncia de Catalonha. Damb quina legitimitat? Non ac sabem, mès òc qu’auem ententut fòrça era paraula democràcia, coma se d’ua assemblada o comunautat de vesins se tractèsse, coma se non compdèssen dejà n’es procediments n’eth mès elementau respècte as règles deth jòc. Eth problèma d’aguesti deliris non ei tan es volentats de secession o unicitat, coma era enorme capacitat entà dividir e crispar ua societat de forma inutila e gratuïta.


text:
Eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, en session extraordinària, a aprovat per unanimitat era licitacion deth contracte entara “Explotacion, conservacion e mantienement des sistèmes de sanejament dera Val d’Aran”, mejançant procediment dubèrt, damb tramitacion ordinària, cossent damb çò previst enes articles 12, 115 e 157 deth Reiau Decret Legistatiu 3/2011, de 14 de noveme, peth quau s’apròve eth Tèxte Rehonut dera Lei de Contractes deth Sector Public.
Atau donques, s’adjudique eth contracte de gestion de servicis publics ara UTE ACSA OBRAS E INFRAESTUCTURAS SA – S.A. AGRICULTORES DE LA VEGA DE VALENCIA – DEPURACIÓN DE AGUAS DEL MEDITERRANEO SL, damb CIF U66940941, per un impòrt totau de sèt milions dus cents vint-e-ueit mil ueit cents èuros damb seishanta dus centims (7.228.800,62 €).
Aguesta adjudicacion se hè, a cargue dera partida pressupostària num. 01.161.227.17 deth pressupòst generau prorrogat vigent entar exercici 2017, damb ua durada totau de ueit ans, e includís ues mielhores presentades pera empresa qu’ara seguida se relacionen:
• Baisha d’un 20% des prètzi unitaris dera partida nautada
• Aportacions de valor hijut per impòrt de cent cinquanta mil èuros (150.000,00 €)
• Plan analitic mielhorat respècte deth plan analitic minim obligatòri establit en annèxe 3.2 des plecs de prescripcions tecniques que regissen aguesta licitacion
• Realizacion anuau d’un estudi sus er abitat des arrius dera Val d’Aran enes zònes d’afeccion des gessudes des EDARs, includit er estudi der index biologic
• Implementacion d’un hilat Smarty de donades en temps reaus
• Estudi dera problematica derivada deth bombeig d’Unha
• Estudi des punts non connectats de Naut Aran, damb ua reisha de sòlids en bypass de Canejan e Bagergue e amassar es donades damb eth hilat Smarty
• Estudi des punts critics des collectors en nauta actuaus
• Plan de mielhores, ath delà des estudis dera problematica existenta
• Realizacion d’un plan de prevencion de situacions d’emergéncia
Vielha, 20 de març de 2017
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
Petelin
Flors
Lo petelin o pudís (Pistacia terebinthus L.), es una planta de fulhatge caduc de la familha de las anacadiacèas que butà dins la garriga e lo maquís, comun dins tot lo bacin mediterranèu (Marròc, Portugal, Turquia, Siria, Israèl, Palestina). En Occitània a l'origina present en Lengadòc e Provença, son airal s'espandiguèt fins a Carcin, Peiregòrd e mai al delà fins en Savòia e Jura, mas totjorn dins de zonas esclairadas associat a l'euse e al roire e a una altitud maximala de 500 m.
L'òli de terebentina es eissida de la saba d'aquel arbre.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo petelin es un arbrilhon de tres a cinc mètres de naut.
Sas fuèlhas caducas de 7 a 13 foliòls son verdas a la prima, jaunas o rojas flamejant a la davalada.
Las flors unisexuadas son pichonas, rogencas en pinas quichadas — paniculs — sus de rams d'un an. La florason se produch d'abril a junh.
Los fruchs ovoïds, de 5 a 7 mm e en pinhas caracteristicas, son blancs, puèi roses, roges e finalament bruns quand son madurs. Exala una fòrta odor de resina
Se diferencia del lentiscle per
- sas fuèlhas qu'an un nombre impar de foliòls (imparipenats) ;
- un raquis non alat ;
- une inflorescéncia piramidala ;
- son fulhatge non persistent.
Lo pistachièr (Pistacia vera) a el de fulhas qu'an mens de foliòls: 3 a 5 foliòls e de fruchs mai voluminoses, que son comestibles.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La fusta dura es utilizada en ebenistariá e en marquetariá per faire d'ornamentacions.
Introduch als Estats Units d'America en 1854, es utilizat coma plan dirècte pel pistachièr.
Lo petelin dona un òli de resina fòrça odoriferant, la terebentina de Quio, de l'illa grèga de io Quio ont la resina es expleitada. La resina pòt èsser utilizada coma antiseptic en medecina e se la pòt mastegar. Servís tanben a la fabricacion de vernís e de lepetariás.
Las granas del petelin son comestiblas mas agrolosas e pòdon produire un òli comestible.
Malautiá e parasits[modificar | modificar la font]
La galla del petelin fa mutar la fuèlha per contenir los uòus de son parasit. Las gallas mai corrents son causadas per Forda marginata, Forda formicaria e Baizongia pistaciae (fuèlha transformada en enòrme « bana » fins a 20 cm de long)[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)P. Dauphin, J.-C. Aniotsbéhère. Les Galles de France (2ème édition). Mémoires Soc. Linn. Bordeaux, Tome 2, 1997
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Belles fleurs de France
- Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Pistacia terebinthus L., 1753 (fr)
- Referéncia ITIS : Pistacia terebinthus L. (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia GRIN : espècia Pistacia terebinthus L. (en)
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, Pucerons du térébinthe - Galles
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, La pariade - L'œuf
L' Appel de la Garrigue éditions 1989 / 1990 Gérard Joyon ISBN 2-9504214-0-7


text:
Vernòls
Vernòls ( Vernols en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Vernòls. Ni Dauzat e Rostaing, nimai los Féniés dison pas ren de Vernòls e lo plaçan pas dins la lista dels derivats de vèrn, del gallés uerna, « vèrnhe, sanha », benlèu perqué sembla provesit d'un sufixe latin, -olum ( > òl) e non pas celtic. Mas lo gallés uerna a d'eiretèirs dins las lengas romanicas e un sufixe latin es acceptable.
- Cézerat sembla foneticament aparentat a Ceyzériat e, se n'es aital, seriá lo resultat del nom gallés d'òme Sacirios / Sacirius / Sacirus, amb lo sufixe gallés -āco(n) / -acum. [1],[2] Pasmens, la fòrma orala modèrna e las atestacions medievalas permetrián de verificar aquela interpretacion. Per de rasons climaticas, un derivat de cicer arietinum (lo céser) es exclús.
- Laneyrat, escrit Lanayrat sus la mapa de Cassini,[3] poiriá ben èsser Lanairac e venir, coma Lanéria e Lanneray, d'un nom latin d'òme Lanarius, amb lo sufixe gallés -āco(n).[4]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Alancha; es ara del canton de Murat
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 225, 305 e 335
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 164
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 384, a Lanéria


text:
Ath long dera pròplèu dimenjada, er aranés Aymar Navarro competirà damb es mielhors riders deth món ena cursa Nendaz Freeride en es Alps de Soïssa. Eth vesin de Les ja a somat boni resultats aguesta sason, guanhant per dusau còp consecutiu era pròva dera Val d’Aran per arribentor deth Tuc Baciver, e acabant tercèr en Open d’El Dorado d’Andorra.
Autanlèu comencèc a caminar, jamès a patit pòur as espòrts. Açò, ath cant d’un bon hèr d’aguestes activitats e longues ores d’exercici, l’amièc a entrar ena equipa de competicion deth Club d’Esquí Val d’Aran (CEVA). Mès tard, tanben passèc peth deth Club Aranés Espòrts Iuèrn (CAEI). Hè practicaments tres ans, deishèc d’esquiar laguens dera pista tà començar a córrer dehòra d’era.
D’alavetz tot son bones noticies. En 2011, artenhèc eth Circuit Freeride Pirineus dempús de somar es trionfi de Boi e Aran e acabar segond ena Jam Extrem d’Andorra. Ara, guarde eth Nendaz Freeride damb era victòria coma objectiu entà accedir ara gran finau Xtreme de Verbier tanben en Soïssa.
Damb açò, Aymar non a deishat d’èster aqueth petit lhòco que baishaue Escornacrabes quan encara non arribaue ara balustrada deth telesèra. Ua vida plia de nhèu. Ua vida ath torn de blanc, mès plia de color.
Molta sòrt!


text:
Laigné-en-Belin
Laigné-en-Belin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laigné-Ne-Belèguen se situa a :
- 8 minutas de l'intrada del circuit de las Mans
- 11 minutas de la Rocade Sud del Mans
- 15 minutas del autoroute A 11
- 20 minutas del centre de las Mans
- 10 minutas del autoroute autoroute A 28
Laigné-en-Belin se situe à :
- 8 minutes de l'entrée du circuit du Mans
- 11 minutes de la Rocade Sud du Mans
- 15 minutes de l'autoroute A 11
- 20 minutes du centre du Mans
- 10 minutes de l'autoroute autoroute A 28


text:
- Es nictalòpa. Nictalòpa vòl dire córrer tan lèu coma una antilòpa quand fa nuèch.
- Es de la familha de SuperMan e t'a un agach subresonic. Te li vau fotre de kriptonita sul sèti, e vas veire!
- Es una gròssa rachosa de la familha Rapiàs & Dròlles, e a la costuma dempuèi pichonèla de pas gastar la candèla ni lo lum e t'a la costuma de viure dins lo sorne per pas gastar l'argent.Es roergassa.
divendres, 21 de febrer de 2014
Sociologia ferroviària (2)
Dins lo tren, i a de mond que trabalhan (ieu), que fan pas res (ieu), que charran amb los collègas (ieu), que jògan a Casse-Bonbons sus sa tauleta (pas ieu), que legisson (ieu).
E Sénher Bombardièr a pensat a tot aquel mond e t'a fotut de lumets un pauc pertot que pòdes alucar o atudar.
E ben i a una femna que l'aimi plan perque deu èsser avaironesa o tarnagassa, o ai remarcat a son accent, e en mai d'aquò, sembla un caval. Deu èsser malurosa en Agde aquela femna. Que quand siás de Tarn o d'Avairon, Agde es un pauc l'infèrn, o cal plan dire. Rai, Agde es l'infèrn per totes, mas quand siás del Paradís, es encara pièger.
E ben aquela femna, quand charra pas amb sos collègas sens interès, legís. Legís de salopariás best seller coma Guillaume Musso, Anna Gavalda, o Pancòl qu'ai doblidat son pichòt nom. Urosament, a lo bon gost de las prene a la bibliotèca las conariás.
E ben, a sèt oras del matin, s'asseta, sortís lo libre de la saca, lo dubrís e legís. E sens alucar.
Mas cossí fa?
S'asseta en fàcia de ieu e es tot just se li vesi la cara de tant que fa sorne, li devinhi lo perfil equin qu' es a aquò que la reconeissi e ela capita de legir, capita de devistar de letras pichonas per ne far de mots puèi un tèxt e far sens.
Un mistèri de la natura aquela femna!
Alara, i ai soscat e ai desvolopat tres teorias:
Quod erat demostrandum.
Classificacionatge: vida ferroviària
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Événements contenant la ou les locutions cherchées
3 événements affichés, le premier en 1340 - le dernier en 1372
Mariage de Louis Ier de Blois-Châtillon avec Jeanne de Hainaut
Louis Ier de Blois-Châtillon fils de Guy Ier de Blois-Châtillon et de Marguerite de Valois, épouse à Soissons en 1336 ou en 1340 Jeanne de Hainaut, Comtesse de Soissons, Dame de Chimay, fille de Jean de Hainaut et de Marguerite de Nesle. Leurs enfants sont :
Louis II de Blois-Châtillon Comte de Blois et de Châteaudun
Louis Ier de Blois-Châtillon meurt à la bataille de Crécy le 26 août 1346.
Ses 3 fils se partage les immenses domaines des seigneurs de Blois
Louis II de Blois-Châtillon, son fils ainé, devient Comte de Blois et de Châteaudun en 1346. Il est sous la tutelle de sa mère Jeanne de Hainaut.
Guy II de Blois-Châtillon, son fils cadet, reçoit les terres de Soissons, Dargies et Beaumont.
Mort de Louis II de Blois-Châtillon
Jean II de Blois-Châtillon Comte de Blois et de Châteaudun
Mariage de Jean II de Blois-Châtillon avec Mathilde de Gueldre
Louis II de Blois-Châtillon meurt en 1372, sans postérité. Il est inhumé dans l'Église Saint Sauveur de Blois.
Jean II de Blois-Châtillon succède à son frère et devient Comte de Blois et de Châteaudun.
Il hérite de Blois, d'Avesnes, de Nouvion, de Chimay, de Fumay et de Revin.
Mathilde de Gueldre est veuve de Jean de Clèves.
Jean II de Blois-Châtillon, fils de Louis Ier de Blois-Châtillon et de Jeanne de Hainaut, épouse en 1372 Mathilde de Gueldre.
Jean II de Blois-Châtillon passe alors son temps à faire la guerre pour le Duché de Gueldre.


text:
Auloron
Auloron (e Senta Maria) qu'ei ua comuna situada en Bearn, en eth departament deths Pirenèus Atlantics e ena region de Navèra Aquitània .
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
La forma antiga èra Oloron, mes a trucas de prononciar a Oloron [aːwluˈrũ], lo nom de la comuna qu’ei deviengut Auloron.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Heraudica[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Sant Andrieu de Sangònis
Sant Andrieu de Sangònis (oficialament en francés Saint-André-de-Sangonis) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es : santandrivenc, santandrivenca
L'escais dels abitants de Sant Andrieu èra los pòrcs negres.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Aimat Agussòl (1875-1907), escrivan felibrenc.
- Carles Còsta (1830-1887), mètge e escrivan felibrenc.
- Ernest Gaubert (1881-1945), jornalista, poèta e escrivan. Fondador de l'Aube méridionale en 1894.
- Dàrius Nogaret, escrivan felibrenc.


text:
Les villes et villages de l'Ardeche
Orgnac L'Aven
Visitez une ville
Toutes les villes Ailhon Alba la Romaine Antraigues sur Volane Asperjoc Aubenas Balazuc Banne Beaulieu Beaumont Berrias & Casteljau Bessas Casteljau Chandolas Chauzon Darbres Faugeres Gras Gravières Grospierres Jaujac Joannas Joyeuse La Souche Labastide de Virac Lablachère Lalevade D'Ardeche Largentière Laurac en Vivarais Lavilledieu Le Cheylard Le Crestet Les Vans Lussas Mercuer Meyras Montréal Orgnac L'Aven Pailhares Pont de Labeaume Prades Pradons Privas Ribes Rosières Ruoms St-Alban Auriolles St-André de Cruzières St-Germain St-Just d'Ardèche St-Lager Bressac St-Martial St-Martin d'Ardèche St-Maurice d'Ibie St-Pierre St-Jean St-Pons St-Remèze St-Sauveur de Cruzières St-Sernin St-Symphorien de Mahun Sainte Eulalie Salavas Sampzon Sanilhac Thueyts Tournon sur Rhône Ucel Vallon Pont d'Arc Vals les Bains Vernon Villeneuve de Berg Vinezac Vogüé Située aux confins de l’
Ardèche et du Gard, à 18 kilomètres au sud de Vallon Pont d’Arc, le village d’ Orgnac à acquis sa célébrité grâce à son remarquable « aven » (gouffre ou cavité s’ouvrant dans le sol sous la forme de puit vertical), un des plus importants d’Europe par sa taille et la richesse de ses concrétions.
Hôtels
Découvrez l'Hôtel de l`Aven, situé au centre du village de Orgnac l`Aven, entouré de vignobles, garrigues et chênes verts, blotti entre les Gorges de l'Ardèche et la Vallée de la Cèze.
Tél : +33 (0)4 75 38 61 80


text:
Aprenem l’occitan, lo novel siti dels cors d’occitan pels adults, es en linha !
Trobaretz dins aquel siti las adreças dels cors d’occitan pels adults, en Occitània, a l’estrangièr e per correspondéncia. Mas tanben d’adreças per seguir un estagis, d’una jornada, d’una setmana, o de formacions mai longas e de lòcs per simplament conversar o escambiar.
Aqueste siti permet tanben a las estrusturas que prepausan de cors d’occitan pels adults de gerir directament l’actualizacion de las informacions sus lors cors (veire la fuelha de contacte).
Un part dels cors a lo labèl PARLESC, labèl de qualitat dels cors d’occitan pels adults, atribuït cada annada segun lo respècte d’un registre precís.
Tots los cors d’occitan pòdon postular al labèl PARLESC. Aqueste labèl es atribuIt per un cors (una estructura, un lòc, un orari). La gestion se fa ara en linha.


text:
30/07/2012
Julhet de 2012
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Maurice Chevit, Mouss Diouf, Tsilla Chelton (Tatie Danielle), Jean-François Poncet, Oswaldo Paya e Chris Marker.
• Òsca a la condamnacion a 50 ans de preson de Jorge Videla en Argentina.
• Vergonha a Assad que contunha sa repression.
• Òsca als jornalistas angleses qu'an trobat lo nazí Ladislaus Csizsik-Csatary a Budapest.
• Vergonha a la Russia e a la China que vòlon totjorn pas bolegar contra Bachar el Assad.
• Vergonha a l'argent fòl del foot.
• Òsca a la condamnacion a perpet' de Ben Ali.
• Vergonha a la venda liura de las armas als USA.
• Vergonha a la violéncia que contunha en Irak.
25/07/2012
Aquò me fasiá pensament
Ieu, aime los cementèris, soi coma Mitterrand. Quand vau a l'estrangièr, me cal trobar un cementèri. Es cultural, un cementèri. Dins lo de mon vilatge, coneisse tot lo monde e, los qu'ai pas conescuts, me soi fach contar un pauc lor vida pels ancians. Quand i vau, aquò me pren de temps, lo temps de veire tot lo monde ! I vau sovent, levat per la Totsants. Las fèstas comercialas m'encanissan.
Mas, i a quicòm que me tafurava dempuèi un briu : sus doas tombas de ma familha, mancava de noms. Per quauqu'un que se carra dins los registres e los libres d'istòria, aquò podiá pas anar. Se tròba que las croses de pèira del causse d'aquelas doas tombas son plan vièlhas e plan polidas, plan simplas, blancas, amb los noms vièlhs que començan de s'avalir. Quand i avèm jagut d'autres mòrts "pus joves" (plaça als joves, coma cantava Brassens), seriá estat domatge d'espintar una placa sus las polidas croses. Òc mas dempuèi mai de vint ans, los "joves" mòrts avián pas lor nom sus la tomba. Pensère doncas a quicòm : metre lor nom sus una placa pausada per tèrra. Coma aquò : son marcats, los ancians atanben, e lor lenga mairala a totes es presenta. Ara, soi contenta.
Mas, i a quicòm que me tafurava dempuèi un briu : sus doas tombas de ma familha, mancava de noms. Per quauqu'un que se carra dins los registres e los libres d'istòria, aquò podiá pas anar. Se tròba que las croses de pèira del causse d'aquelas doas tombas son plan vièlhas e plan polidas, plan simplas, blancas, amb los noms vièlhs que començan de s'avalir. Quand i avèm jagut d'autres mòrts "pus joves" (plaça als joves, coma cantava Brassens), seriá estat domatge d'espintar una placa sus las polidas croses. Òc mas dempuèi mai de vint ans, los "joves" mòrts avián pas lor nom sus la tomba. Pensère doncas a quicòm : metre lor nom sus una placa pausada per tèrra. Coma aquò : son marcats, los ancians atanben, e lor lenga mairala a totes es presenta. Ara, soi contenta.
24/07/2012
23/07/2012
Denver, Colorado
22/07/2012
Escambi
Una drolleta de 4 ans a un capplumat :
- Los aimas pas, tu, los pèlses ?
- Los aimas pas, tu, los pèlses ?
20/07/2012
Sinhaletica
Pelegrinatge annadièr
Dimècres a ser, pelegrinatge annadièr a Montredond amb un pichon passatge per La Blaquièira (e una discutida plasenta amb Joana Jonquet). Los qu'an vist lo film sus la lucha del Larzac reconeisseràn l'estable d'Augusta e Maria-Ròsa Guiraud (sabètz, la que crida "Gardarem lo Larzac !", lo ponh levat, dins lo film), estable bastit en contrabanda. Soi encara tornada amb un cargament de libres... I tornarem en agòst. Sèm plan en l'amont.
16/07/2012
04/07/2012
02/07/2012
Davant/après los calucs de Dieu
Inscription à : Articles (Atom)


text:
05/09/2017
Tuar lo pòrc, sieisiema partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
D'un còp d' apchador tan exact coma son còp d'uelh era juste, lo Gabí aviá partit la testa e dostat las dents de las maissas.
Mon pair atisava lo fuòc jos la granda marmita onte l'aiga per far cueire la charn daus bodins començava de prener lo bulir.
Aprep aver 'chabat d'uflar la petairòla, estachat lo bocin de canòla e l'aver botada a sechar, pendolhada a-d'un chabron dau chabanon, io rentrava dau boesc per lo fuòc que ne'n i aviá mestier de tres o quatre lenhas en mesma temps per aver de l'aiga chauda a portada de man per 'chabar de far cueire lo disnar. Quauques còps, me 'massava una bufada, quante aviá pas botat lo boesc onte faliá e que quò geinava.
Los budeus bonhavan dins de l'aiga e dau vinagre ; faliá que lo mai important siá fach avant que de passar a taula e quò era quasiment passat una ora.
L'avant velha, ma mair aviá preparat lo bolhon per trempar la sopa, un bolhon de mongetas « lingots blancs », onte aviá bulinat una carcassa de rit qu'aviam començat de tuar un jorn avant « lo Ministre».
Lo Gabí ne'n preniá dos còps e de son dire, era tant bona la sopa de la Noemiá ; segon mon pair, quò era subretot de far chabròu que l'agradava. Fau dire que quante tuavam, mon pair conhava lo robinet au barricon de vin de quilhs bons « ottelos » qu'aviam vendenhats a part, especialament per quela enchaison.
Dins l'aprepmiejjorn, quò era un pauc mai tranquille, nos destaulavam 'viron las tres oras. Per las femnas, i aviá totjorn dau trabalh a la maison e faliá preparar las besunhas per lo l'endoman.
Lo Gabí se'n tornava chas eu per sonhar las bèstias un pauc mai dabora ; aprep, un còp de mai, vendriá balhar la man a chas nos per embodinar e coma quò era dich, demorariá per sopar coma nosautres.
Au moment d'embodinar, lo monde eran pauc que pro rassegurats, migravan que la charn siá pas pro cuecha, que los budeus sián pas solides. Daus uns còps, quò 'ribava qu'aprep aver embodinat « un runle » de quasi 60-70 centimetres, lo budeu s'espetava e la bona besonha tornava tombar dins la bassina onte los bodins desjà olhats e estachats eran bien envertolhats. Ma mair zo 'massava frau que brau mas tot era embarbolicat.
Dau temps que ma sòr eissujava, lo Gabí e mon pair se se bevián una chopina d' « ottelos ». Dins la cosina, quò fasiá chaud e faliá far 'tencion que lo chen, e quitament la chata, anessen pas lerpolhar lo « Mini » que fregissiá dins la granja, en esperar que lo Gabí venha per lo copar l'endoman avant las dietz oras.
Emb tot aquò, passavam a taula 'viron las nòu oras passadas, mas las gògas eran sus lo fuòc ; mon pair e ma mair eran segurs de pas se'n anar coijar avant mianuech, lo temps que las gògas prenhan lo bulh, que cuesan doas oras de temps, qu'àian lo temps de fregir un moment avant que de las tirar dau bolhon, que las botessen a eissurir sus la taula cruberta d'un brave bocin de linçòu, que las enrudelessen bravament per, fin finala, las crubir emb d-un petaçon.
(de segre)
Les commentaires sont fermés.


text:
Dijòus, 13.7.2017 03h00
Parlar occitan
Fa mai de 14 ans, creo, alassat amb d’autres per de vanas polemicas entre occitanistas, creèro un grop de Yahoo dau nom de “Parlar occitan”, per fin de poer eschambiar sensa agressivitat en la lenga que nos unís a totes. Cèrtas, aqueu grop aüra es pus gaire actiu, remplaçat per Facebook o nòstre char Jornalet, mas volio a aquela epòca eissaiar de trobar una respònsa a la problematica de l’occitanista isolat.
Un recòrd de lecturas per Jornalet
Auretz notat que lo títol de mon article comença coma aquel de Terric Lausa de la setmana passaa. Un article fòrça legit, quasi 25 000 lecturas quand escrivo aquestas linhas. Otra la qualitat e la fòrça dal testimoniatge que i chap, aquel succès demòstra que nòstra lenga a encara, per mean de Jornalet, d’espacis per conquistar.
Quinas solucions?
Tornarai pas sus las solucions prepausaas per Terric Lausa per eschapar a la solitud de l’occitanofòn, los festenals occitanistas e los viatges en Catalonha, nieus se, bensai, sio ren segur que l’auvernhat e lo lemosin sián de bòn comprene a Barcelona. Son de solucions presentaas per l’autor coma individualas.
Mas las collectivas?
Aurai pas la nècia pretension de ne voler portar de miraculosas, mas aüra que i penso, veo de draias possiblas. Se o desiratz, me diretz çò que ne pensatz.
La primiera tempta de respòndre a una question simpla: “Que devenon los escolans d’occitan, d’ensenhament associatiu, privat o public, immersiu, bilingüe o non, après lor escolaritat?”. Se supausam que ganham de parlants per l’escòla, ont passan puei? Son a legir Jornalet aüra? Militan dins d’organizacions occitanistas? O manca de parlants de la lenga a lor entorn, o eissublian tot? Per ansin, perqué se creariá pas d’associacions d’ancians escolans de cors d’occitan, quin que ne siá lo quadre? Seriá per ieu un mean de los gardar en contacte per practicar la lenga nòstra.
La segonda ven d’un constat que fasèm totes. Siam esparpilhats, e nieus dins tròp de movements divèrses que trabalhan pas pro ensems. Al fons, quina es nòstra preocupacion fondamentala? Parlar la lenga, trobar de means per la transmetre e li garentir encara un pauc de vita. Vos ai agut parlat, çò’m par, dal collectiu Parlemu Corsu. E ben, penso que nos poiriam unir darrier un collectiu Parlem Occitan, non pas per suprimir las organizacions existentas ni mai ne crear una nòva. I a benlèu mai d’organizacions occitanistas que de militants... Non, çò que me preocupo es de coordenar las accions que cèrchen lo mantenement e lo desvolopament de la lenga nòstra dins la societat. Lo nom dal collectiu Parlemu Corsu es al centre de sa mapa mentala: i a una tòcha clara, parlar la lenga; aüra a l’entorn d’aquela tòcha centrala, chal pensar a totas las accions possiblas per aténher aquel objectiu. Per nosautres, far créisser la pression sociala en favor de l’occitan, organizar d’activitats immersivas, far ressonar la lenga nòstra en public, promòure un ensenhament generalizat e eficaç, metre en plaça de manifestacions, intensificar l’activisme o, çò qu’es sensa dobte la basa de tot, connectar entre elas las familhas e las personas que transmeton la lenga.
Ansin poiriam respòndre a la question: “Parlar occitan? Mas ont?”, complementària de “Parlar occitan? Mas amb qui?”.
#13#15 Qunte malonestetat intellectuala. Fau creire qu'a plan retengut la leiçon de seis regents, aquèu Laporte ! La lenga nòstra, cenque un "accent patoisant" ? Pròpi escandalós.
#13 #14 Completament d'acòrdi . Aquela engana d'escamotar l'occitan en lo fasent passar per "un inénarrable accent patoisant" (!!??) es en efièch surrealista e escandalosa. De qui se trufa l'autor amb aquesta falsificacion pura e simpla ? Aquò que parla Madama Renée Bagelet es pas "un accent patoisant" , es d'occitan. N'i a qu'an de mal a l'encapar.
Lo del Clapas a plan rason.
N'i cal far lo comentari a l'autor sul YouTube;
Que dèu pas compréner que lo monde campestre posquesse desformar lo francés a tal punt.
Mas es ja plan que s'interesse a la causa, d'aqueste biais, digam al revers.
Que dintra de la porta o de la fenestra, la paraula ausida, acò rai!
#9 Gramaci pel ligam sus aquel article de la revista Lenga. Es un dels melhors qu'ai jamai legit sus la situacion vertadièra de l'occitan. Un païsatge de desolacion. Tras que real, ailàs.
Quicòm d'espantant al sicut de la video ont la païsana Renée Bagelet nos conta son existència en lenga nòstra : la presentacion evita menimosament de dire que s'agis d'occitan. Se bòrna prudentament a senhalar qu'aquesta dòna charra amb "cet inénarrable accent patoisant". Doncas l'occitan es pas u... Legir la seguida
Parlar amb qui e ont?
Manca la question primièira de çò que empacha lo monde de parlar occitan, particularament los quites locutors naturals entre els.
Perqué es pas de bon parlar òc, en defòra de la familha e del monde local?
N'ai pas la responsa, mas es interessant de lors pausar la question
Perqué substituir o pas l'occitan al francès al cors d'una conversacion, en defòra de qualcas expressions çai que lai?
Es de melhor parlar en francés, qu'es un automatisme, cap pena d'entendre... Legir la seguida
#10
Bona idèa ! Plan parlat !
Mès adara , QUAU se'n va encargar ?
Remàrcie lo Joan per son iniciativa. Sa segonda proposicion me sembla mai que mai utila, que los occitanofòns es verai que nos trobam pas facilament. M’es aviaires que « Parlem occitan », per pas venir una organizacion de mai, poiriá prene au començament e per los dos ans que vènon la forma d’un « Annuari de la comunitat occitanofòna » qu’acampariá lo nom de totas las personas que vòlon ben afortir publicament que son d’utilizairas de la lenga occitana e ont quau voudriá po... Legir la seguida
#8
De legir : https://lengas.revues.org/95
D'escotar : https://www.youtube.com/watch?v=vP5zU-6-3tE un bocin d'occitan farà ben
#2 " Cap estudi es estada facha..." , non - , i a pas qu'a legir l'estudi sociòlinguistic de Fabrici Bernissan, ont fa lo punt, d'un biais scientific, concret e sens concession, de la situacion de la lenga. I se parla dels joves sortits de las calandretas------- e va completament dins lo sens de çò que percebetz;
#5 Clap clap clap clap òsca !


text:
Trasses de Traces, La Cévenante
Residéncia de creacion 2006 / 2008
Partenariat Federacion dels Fogals Rurals de Losèra / La Rampe TIO. Presentacion del trabalh dins l’encastre del festenal Contes et rencontres en Losèra.
Un còp èra, i a 5 000 ans, lo país de las 3 dralhas… 3 pistas prautidas per la salvagina que montava-davalava entre montanha e mar, 3 pistas que los caçaires e puèi los pastres endralhèron a son torn… per far de nòstre miègjorn un dels sitis megalitics los mai fertils del mond. De qué ne demòra d’aquela preïstòria ?
Lo TIO s’aventura sus de “trasses” que daissèron los pastres e las fadas, los gigants e los gavaches. L’abans-correire d’aquel descobriment es DEGUS, un personatge deslocalizat de la darrièra entrepresa cevenòla, que s’encontra entrapadelat per un país tot. Perqué la Cevena es una trapèla ? Perque es l’inconscient de DEGUS e a l’encòp aquel erm, aquel refugi, aquel maquís que los Lengadocians d’abans e d’aprèp Lengadòc i deguèron e deuràn descobrir los espleches de la libertat.
Aquel DEGUS d’ara sap pas grand causa d’aquel passat, mas se va acaminar. Desrevelharà contes e legendas del país e benleù ben sa destinada dins aquel rebaladís de fadas, de vièlhas, d’ANPE o d’impòrt-expòrt. Plan-planet, las mascas tombaràn e l’emmascat trobarà dins lo temple natural qu’es la Cevèna un “de-que-far-de-sa-vida”.
Dos actors nos contan aquela istòria : aquel que representa DEGUS e aquela que jòga las 3 fadas del país de las 3 dralhas. Los passaires a travèrs del temps e de las dralhas son 2 musicians. Una tela permet tanben de “multi-mediatizar” los païsatges.
La Residéncia
La residéncia s’es debanada a Vebron e lo trabalh endralhat comencèt en setembre de 2006 per s’acabar en febrièr de 2008. La creacion foguèt presentada :
- lo dimècres 13 de febrièr de 2008 a la sala de las fèstas de Meyrueis
- lo dijòus 14 de febrièr al temple de St Martin de Boubaux
- lo divendres 15 de febrièr al temple de Vebron
En mai de l’espectacle, d’autras accions foguèron mesas en òbra dins l’encastre d’aquela residéncia, notadament de velhadas rescontres, un estagi “Contaires del país” e una conferéncia. De passejadas contadas tanben foguèron organizadas en setembre dins l’encastre del festenal natura del Pargue Nacional de las Cevenas.
Avec
- Escritura e mesa en scèna : Claude Alranq
- Comedians : Claude Alranq, Véronique Valéry
- Musicians : René Huré, Hervé Robert


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 8 d’octubre de 2008
Conversacions
Degun de nosatis n'èm pas locutors naturaus deu gascon, qu'ei doncas hèra important de s'entrainar a parlar tà's hargar un circuit neuronau "gasconoparlant" qui sia plan solide. A còps, los mots que'ns mancan, ben segur, o que hèm pecas, aquò rai!!!. N'ei pas grèu, qu'èm aquiu tà progressar tranquillets. E jo en prumèr, pr'amor que l'escríver e lo parlar ne sollicitan pas los medeishes circuits neuronaus, escríver tot dia non sufeish pas, parlar que cau!!! A la debuta, n'ei pas tant aisit de parlar, mès que s'i cau hicar :)).
De tota faiçon, n'èm pas a l'escòla! N'i a pas nada nòta a la fin, çò d'important qu'ei de participar e de's hèr content en tot hè'c. Que progressaram tots!!!
Los mots o expressions qu'avem vist mes especiaument durant aquera session:
Tornar penjar o penjar (bon, lo micrò ne marcha pas, que pengi e que tornarèi aperar).
Batalèra (Podem continuar de batalar en tot esperar que l'Antoèna torni (torne)). Clacassejar qu'ei pejoratiu.
Encombrament (Se non i a pas nat encombrament a (en) la rocada, qu'arribarèi lèu a casa). Que's pòt díser tanben: emboç o embòç.
N'ei desbrembat? Possible, rai.
Rendetz-vos dimars que ven, medeisha òra!
3 comentaris:
-
-
Adiu Gerard !
L'Antoine que tornet juste quan avevam acabat la conferéncia.
Qu'avè hèit ua error de manipulacion : qu'era en mode "invisible" !
Qu'ei clacassejat damb eth ua longa pausa.
Lo praubot qu'ei a Paris e ne troba pas digun ende parlar.
Qu'a començat lo gascon en legir un libe bilingue de Felix Arnaudin, e adara qu'ac hè damb lo metode "Rigosta" de "Princi Negue".
Que parla ua mena de sabir espanhou-francés-gascon, mès que'm compreneva quan parlavi lo men gascon blos (!), e qu'ei arremarcat qu'au cap d'un detzenat de minutas, lo son gascon s'era dejà amelhorat un chic.
Que m'a dit qu'i serà lo dimars qui vien.
Qu'ei creat ua paja end'explicar coma participar ad aquestas discussions :
http://gasconha.com/debat/article.php3?id_article=68
@ lèu !
- 8 d’octubre de 2008 a les 9:37
- 優次 (Yuji) ha dit...
-
M'agradarie auer tanben ua manèra entà practicar dempús d'aciu de luenh. Autant de bon poguessa trapar aciu quauquarrés que parlèsse er aranés o aute dialecte gascon... :)
- 9 d’octubre de 2008 a les 3:01
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Tederic: super! A dimars!
Yuji: supausi que lo problèma e vienerà de la diferéncia d'ora dab Brasiu...Ns'i cau pensar, vederam se podem trobar un aute moment mes comòde tà tu...
- 9 d’octubre de 2008 a les 8:41


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 27 de gener de 2009
Anóncias: dictada occitana a Sent Lis e eras 6aus jornadas occitanas Passa-Pòrts a Montrejau
Lo 31 de gèr a Sent Lis, que poderatz préner l'aperitu auhèrt aus qui participan a la dictada occitana. Qu'ac sèi, qu'ac sèi, qu'enteni déjà daubuns tà'm hèr arremarcar que non serà pas en gascon, qu'ei d'imperialisme occitanista eca, eca...mès bon, deu costat de Tolosa, la diferéncia enter gascon e lengadocian n'ei pas tan grana e un pòc de solidaritat non hè pas nat mau.
Doncas, s'ètz interessats, e espèri que'n seratz, que trobaratz totas las entresenhas aquiu.
Un aute eveniment qu'esperam tot an qu'ei eth "Passa-Pòrts " organizat peth Ostau Comengés a Montrejau. Qu'ei l'ocasion de hèr arresoar lo bèth parlar gascon deu Haut-Comenge "en totis eths paisis d'òc".
Dissabte 28 de març: corsa à pè Era Hlama Occitana, que'n serà la cincau edicion. Que's debanarà per còlhas de tres correires (òmes, hemnas o mixta) organizada en collaboracion dab eth ACM Running-club e Adishatz. Eth despart que serà balhat devant era Casa dera Ciutat. De notar qu'eras comunas d'Aventinhan e de Cuguron seràn tanben travessada pera corsa.
Divendres 3 d'abriu
9 o 30-16 o : Era Jornada deths Gafets, on s'aplegaràn escolans deth primari ath licèu: musica, cant, dança, teatre, condes
30030: projeccion deth film Erbejar d'autis còps / La fenaison autrefois, ena Sala deras hèstas. Aqueth film qu'estèc filmat en Comenge, mès precisament ena Vath deth Arbàs, en partenariat dab Nosauts de Bigòrra, e qu'ei estat produsit peth Ostau Comengés. Qu'ensenha eth saber-hèr deths dalhaires e que les balha era paraula. Lo film qu'ei en gascon, jostitolat (sostitolat) en francés.
Dissabte 4 d'abriu
Exposicion d'esculpturas de Gloria Coronas, artista aranesa
10 o- 17 o: Eths talhèrs musicaus deth ostau Comengés que seràn animadis per intervengueires arreputadis peth lor sens dera pedagogia : clarin (Pèir Rouch), acordeon diatonic (Joan Marc Apiou), violon (Inge van Rompaey), danças cantadas (Tralala). A meddia, dinnar tirat dera museta.
14 o - 17 o : CAMINEM PER OC
Aquera caminada de 10 km ath torn de Montrejau (en passar peras Torelhas) qu’amassarà caminaires de totis eths nivèus e que serà basada sus era convivialitat e eth escambi. Depart e arribada en Otèl de Lassús, inscripcions sus plaça de 12 oras a 13 oras 45 (en partenariat dab Eco-rando).
14 o - 17 o : ANIMACIONS MUSICAUS DERAS CARRÈRAS DE MONTREJAU DAB ZINGA-ZANGA
Zinga-Zanga qu’ei un grop tarnés, format ath torn de dus instruments tradicionaus : era craba (bodega dera Montanha Nera) e eth graile (aubuès deth Lengadòc). Plan sonòres, aqueris dus instruments que son indicadis a fèt entà jogar dehòra. En tot que son duas crabas, un graile, un acordeon e percussions qu’animaràn eras carrèras e eras plaças dera vila : que va hèr brut !
17 o : MARCAT DETHS PRODUCTORS
ena Sala deras Hèstas (possibilitat de crompà’s un platèu-arrepèish
a basa de produïts locaus) e ANIMACION MUSICALA
21 o : BAL OCCITAN DAB ZINGA-ZANGA
22 o : BAL ARA VOTZ DAB TRALALA
Triò vocau feminin entà tornar nuderar eth ligam fondamentau enter eth cant e era dança : entà un bal que sent a Provença, aras colors deth Lengadòc, ath ritme de Gasconha... , sus hons d'occitan, un zèste de francés, un peishic de polifonia, tot aquò ligat ara sauça TRALALA : un bal a consomar sense moderacion !
23 o : BAL DAB CORIANDRE
Coriandre qu’ei un grop occitan deth costat de Nimes. Qu’abarreja bodega, sonsaina, graile ara guitarra electrica, ara bateria e aths coires entà cantar eras danças tradicionalas d’Occitània tota. Aqueris quate musicaires que’s voludan dempuish bèth temps a entà hèr càger eras termièras deths genres musicaus e deféner era universalitat dera musica e dera lenga occitanas. Eths lors dus darrèris CD, La marmita d’òc e Se lèva lo vent qu’estèren saludadis pera critica.
PRÈTZES
• caminada : 2 €
• estagis : musica (25 €), danças cantadas (15 €)
• formula estagi + sopar + serada : 35 € o 25 € (en foncion deth estagi causit)
• formule sopar + serada occitana : 20 €
• sonque era serada occitana : 10 €
INSCRIPCIONS / ENTRESENHAS
• sopar e estagis : 05 61 95 12 46 abans eth 2 d’abriu de 2009
• corsa a pè : 05 61 95 99 43


text:
Minerau
Un minerau (var. mineral) es una substància generalament inorganica formada naturalament o non qu'es caracterizada per sa composicion quimica e l'agençament de seis atòms segon una periodicitat e una simetria precisa. Lei mineraus son generalament solids e associats per formar de ròcas.
Somari
Proprietats[modificar | modificar la font]
En 2004, l'existéncia de 4100 mineraus èra reconeguda[1]. Pòdon èsser caracterizats per divèrsei proprietats. Lei pus visiblas son lor forma cristallina, lor duretat, lor densitat, certanei proprietats opticas (esclat, indèx de refraccion...), lor linha o lor color.
Exfoliacion[modificar | modificar la font]
L'exfoliacion es la proprietat caracteristica d'un minerau de se rompre segon de plans e de direccions privilegiats. L'existéncia d'aquelei plans d'exfoliacion depend de la simetria e de l'estructura cristallina dau minerau. Existisson de tipes generics d'exfoliacion:
- Ges d'exfoliacion se, après èsser estat espeçat, lo minerau presenta solament de superficias irregularas e ordinàrias. Aquelei mineraus son rars.
- Exfoliacion amb una direccion privilegiada, o clivatge basau, se lo minerau se romp per formar de pampalhetas o de fuelhs parallèls.
- Exfoliacion ambé doas direccions privilegiadas, o clivatge prismatic, se lo minerau s'espèça en rompent lei prismas dau cristau iniciau dins lo sens de la longor.
- Exfoliacion ambé tres direccions privilegiadas se lo minerau se romp per formar de cristaus compactes, sensa alongament marcat.
Color[modificar | modificar la font]
La color es una caracteristica importanta dei mineraus per lor identificacion o seis aplicacions. D'efècte, certanei mineraus tènon divèrsei varietats ambé de colors diferentas. Per exemple, es lo cas dau qüars que sa varietat violeta es dicha ametista e sa varietat transparenta es dicha cristau de ròca. En revenge, de mineraes an de còps una color fòrça caracteristica coma la malaquita qu'es verda viva.
La color dei mineraus es causada per l'absorcion o non dei ondas diferentas compausant la lutz solara. Ansin, la color blanca tèn totei lei radiacions fasent la lutz solara. La preséncia d'impuretats permet generalament d'explicar una color determinada. Per exemple, la preséncia d'oxids de cròme dins l'estructura dau corindon causa la color roja dau robí.
En foncion, lei mineraus son dichs :
- Acromatics per lei mineraus sensa color. I a pas d'absorcion de la lutz solara e lo minerau es vist transparent. Per exemple, es lo cas dau qüars cristau de ròca e dei diamants transparents.
- Idiocromatics per lei mineraus que tènon una color en causa de l'estructura dau minerau e non de la preséncia d'una impuretat. Per exemple, es lo cas de l'azurita o de la malaquita.
- Alocromatics per lei mineraus que tènon divèrsei colors en foncion deis impuretats presentas dins lo cristau. Es lo cas, per exemple, dau corindon o de divèrsei varietats de qüars.
- Pseudocromatics per lei mineraus ambé de colors entraïnadas per de fenomèns optics coma la difraccion. Un exemple es la labradorita.
Duretat[modificar | modificar la font]
La duretat es la resisténcia d'un còrs fàcia a l'abrasion, la penetracion o la raiadura. L'escala de Mohs es lo metòde principau per determinar una duretat. Es un sistèma simple onte cada minerau raia lo precedent o es raiat per lo seguent. Lei mineraus de l'escala son [2]:
Esclat[modificar | modificar la font]
L'esclat indica lo biais de qué la superficia d'un minerau rebat la lutz. Depend especialament de l'indèx de refraccion dau minerau. I a tres tipes principaus d'esclat :
- Metallic : es caracterizat per un indici de reflexion fòrça important, entre 0,4 e 0,6, e una absorcion de la lutz per lo minerau. Es lo cas deis elements natius coma l'aur o lei sulfurs. L'indèx de refraccion es generalament superior a 3.
- Submetallic : es caracterizat per un indèx de refraccion situat entre 2,6 e 3 e una reflexion pas totala de la lutz. Un exemple es la cuprita.
- Non metallic : es l'esclat dei mineraus transparents. Tèn divèrsei tipes segondaris :
- Vitrau : es l'esclat dau veire e dei mineraus amb un indèx de refraccion entre 1,3 e 1,9. 70% dei mineraus fan partida d'aqueu grop coma lei silicats, lei carbonats, lei fosfats, leis alogenurs e certaneis oxids e idroxids.
- Adamantin : es caracteristic dei mineraus amb un indèx de refraccion entre 1,9 e 2,6 e un indici de reflexion entre 0,1 e 0,2. Per exemple, es lo cas dau diamant.
- Nacrat : es caracterizat per una estructura de fibras finas.
- Perlejat : es caracteristic dei mineraus dau tipe dau mica.
- Cierós : lo minerau pareis cubèrt per un jaç de ciera.
Color de la linha[modificar | modificar la font]
La color de la linha es obtenguda per fretament dau minerau a la superficia d'una porcelana non esmautada. Coma la linha es gaire sensibla ais impuretats, aquela tecnica permet d'aver d'entresenhas sus la color dau minerau, especialament dins lo cas de varietats diferentas per la color. Per exemple, lei varietats roja (robí) e blava (safir) dau corindon an una linha blanca identica.
Macla[modificar | modificar la font]
La macla es l'associacion orientada d'unei cristaus identics liats per una operacion de simetria.
Classificacion dei mineraus[modificar | modificar la font]
Classificacion per origina[modificar | modificar la font]
Lei mineraus pòdon èsser classats en foncion de lor origina :
- sedimentària.
- volcanica o plutonica.
- metamorfica.
Classicacion de Strunz[modificar | modificar la font]
La classificacion de Strunz es basada sus la composicion quimica dei mineraus e permet lor classament entre dètz classas [3]:
- Lei elements natius fachs d'un element quimic unic coma lo diamant, lo sofre, l'argent, l'aur o lo coire.
- Lei sulfurs ambé l'ion S2-
- Leis oxids e leis idroxids ambé leis ions O2- o HO-. Aquela classa tèn de mineraus coma lo corindon.
- Leis alogenurs coma lei clorurs e lei fluorurs.
- Lei nitrats e lei carbonats ambé leis ions NO3- o CO32-.
- Lei borats ambé l'ion BO33-
- Lei sulfats (SO42-), lei cromats (Cr42-), lei molibdenats (MO42-) e lei wolframats (WO42-).
- Lei fosfats (PO43-), lei vanadats (VO43-), leis arsenats (AsO43-).
- Lei silicats (SiOx).
- Lei mineraus organics.
Classificacion de Kostov[modificar | modificar la font]
La classificacion de Kostov utiliza dotze classas egalament basada sus la composicion quimica dei mineraus :
- Leis elements natius.
- Lei sulfurs e sulfosals
- Lei alogenurs.
- Leis oxids e idroxids
- Lei silicats
- Lei borats
- Lei fosfats, arseniats e vanadats
- Lei wolframats
- Lei sulfats, seleniurs e tellururs
- Lei cromats
- Lei carbonats
- Lei nitrats e iodats.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Lei mineraus tènon una gamma importanta d'aplicacions dirèctas o indirèctas. D'exemples son :
- dins la joielariá : certanei mineraus, dichs preciós o semipreciós, son utilizats per la fabricacion d'objèctes coma d'anèus o de braçalets. Un exemple es lo diamant[4].
- dins l'agricultura coma lei nitrats o lei fosfats.
- dins l'indústria dau veire per de mineraus coma lo qüars[5].
- dins la produccion de metaus coma minerau per de mineraus tenent un percentatge important d'un metau dins sa composicion quimica. Per exemple, es lo cas de la galena per la produccion de plomb[6].
- dins la construccion per lo gip[7].
- dins la fabricacion dei monedas. Per exemple, es lo cas de l'aur[8].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A table of systematic mineralogy IV: numbers of minerals,[1]
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p.14.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), pp. 17-18.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p. 34.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p. 74.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p. 90.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p. 51.
- ↑ Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996), p. 86.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Deer, W. A., Howie, R. A. i Zussman, J.: Orthosilicates, volum 1 de: Rock-forming minerals. Longman, Londres, 2a edició, 1982.
- Florence Mégemont: Dictionnaire des pierres et minéraux, Edicions Exclusif, ISBN 978-2-84891-004-8
- Kleber, W.: Einführung in die Kristallographie, Oldenbourg, 18a edicion. 1998, ISBN 3-486-27319-1
- Rösler, H. J.: Lehrbuch der Mineralogie, Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig, 1991 ISBN 3-342-00288-3
- Edition Dörfler: Mineralien Enzyklopädie, Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0
- Stefan Weiß: Das große Lapis Mineralienverzeichnis. 4a edicion. Christian Weise Verlag, Munic 2002, ISBN 3-921656-17-6
- Landmann, Dr. Andreas: Edelsteine und Mineralien, Verlag EDITION XXL, edicion de 2004. ISBN 3-89736-705-X
- Schumann, Prof. Dr. Walter: Edelsteine und Schmucksteine, BLV Verlags GmbH (11a edicion, 1999), ISBN 3-405-15808-7
- Nicola Cipriani, Minéraux et Roches, Edicions Gründ (1996).


text:
Villes et mairies du District de Prättigau-Davos (105)
Liste des communes
Davos
Ville de Davos, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Davos a un site Internet.
Klosters-Serneus
Ville de Klosters-Serneus, localité de la Suisse de 3 800 habitants.
La mairie de Klosters-Serneus a une adresse e-mail et un site Internet.
Schiers
Ville de Schiers, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Schiers a une adresse e-mail et un site Internet.
Seewis im Prättigau
Village de Seewis im Prättigau, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Seewis im Prättigau a une adresse e-mail et un site Internet.
Grüsch
Village de Grüsch, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Grüsch a une adresse e-mail et un site Internet.
Luzein
Village de Luzein, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Luzein a une adresse e-mail et un site Internet.
Jenaz
Village de Jenaz, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Jenaz a une adresse e-mail et un site Internet.
Küblis
Village de Küblis, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Küblis a une adresse e-mail et un site Internet.
Saas
Village de Saas, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Saas a une adresse e-mail et un site Internet.
Fideris
Village de Fideris, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Fideris a une adresse e-mail.
Fanas
Village de Fanas, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Fanas a une adresse e-mail et un site Internet.
Sankt Antönien
Village de Sankt Antönien, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Sankt Antönien a une adresse e-mail.
Furna
Village de Furna, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Furna a une adresse e-mail et un site Internet.
Conters im Prättigau
Village de Conters im Prättigau, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Conters im Prättigau a une adresse e-mail et un site Internet.
Valzeina
Village de Valzeina, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Valzeina a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lagrand
Lagrand[1] (oficialament en francés Lagrand) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa a aperaquí 7 quilomètres de Laragne-Montéglin. Perché Sus un tuc, lo vilatge surplombe lo masatge de Pont Lagrand #que fa partida de la siá comuna. S'i accedís via la Rota départementale 1075 (nòva denominacion de la RN75).
Le village se situe à environ 7 kilomètres de Laragne-Montéglin. Perché sur une colline, le village surplombe le hameau de Pont Lagrand qui fait partie de sa commune. On y accède via la Route départementale 1075 (nouvelle dénomination de la RN75).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble protegís una fièra a las dindes cada an lo 9 de setembre, e aquel dempuèi près de 8 sègles.
Le village abrite une foire aux dindes chaque année le 9 septembre, et ce depuis près de 8 siècles.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73