text:
Al-Tasrif
Lo Kitab al-Tasrif (arabi, ' كتاب التفسير ') ( Lo metòde de medecina) es una enciclopèdia de medecina e de cirurgia fòrça famosa, escrita cap a l'an 1000 per Abu Al-Qasim (Abulcasis), considerat coma lo paire de la cirurgia modèrna. Los 30 volums d'aqueste obratge comprenon de descripcions anatomicas, de classificacions de malautiás, d'informactions subre la nutricion e d'articles subre la medecina, l’ortopedia, l’oftalmologia, la farmacologia, e tractan mai que mai de la cirurgia[1].
En Occident, lo libre s'es espandit largament jos lo títol latin de Concessio ei data qui componere haud valet. Pendant al mens sièis sègles, demorèt un guide important per la practica medicala dels mètges e cirurgians a l'encòp dins las civilizacions islamicas e crestianas. Lo trenten volum d'aquesta òbra es tractat cirurgical (La Cirurgia d'Albucassis) que foguèt revirat en occitan per iniciativa de Gaston III de Foish-Bearn (Gaston Fèbus) e que ne'n demora, uei lo jorn, un manuscrit a la bibliotèca de l'Universitat de Montpelhièr[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dr. Monzur Ahmed, El Zahrawi (Albucasis) - father of surgery, Muslim Technologist, August 1990.
- ↑ La Cirurgia d'Albucasis a Google Book


c: text/html

text:
L’arribada de la dinastia dels Guilhèms al ducat d’Aquitània en 909 foguèt la creacion d’una dinastia occitana dins un ducat que voliá encara remembrar d’epòcas mai ancianas – èra estat un reialme independent dos-cents ans abans -. Mas los dangièrs èran grands. E sustot venián totes del nòrd. Aital, se debanèt pendent l’epòca de Guilhèm I – la menaça vikinga arribèt tanplan del nòrd – e puèi pendent lo temps de Guilhèm II, que venquèt los franceses e burgundis après l’envasion qu’arribava de mai enlà del Leir.
Lo sieu fraire Acfred I aguèt pas temps de consolidar la dinastia. E la guèrra civila devastèt lo ducat pendent mai de vint annadas. Mas eles serián los primièrs ducs aquitans qu’amb lo nom de Guilhèm arribariá mai enlà del sègle X – prèp de dos-cent ans – e balhariá a l’istòria occitana de noms tan celèbres coma Alienòr, duquessa d’Aquitània e filha de Guilhèm X.
L’istòria del primièr Guilhèm es l’istòria d’un pichon comte – Guilhèm I, nascut en 875, èra d’origina solament comte d’Auvèrnha e Lemosin- que profiecharà l’ataca d’un nòble, Aimar d’Engoleime, a un autre, lo comte de Peitieus, Ebles, en 894, per li balhar paratge après la desfacha d’Orlhac dels armats d’Ebles. Aquel aviá perdut aital la sieuna armada en una batalha contra Aimar d’Engoleime e ara èra pas mai comte de Peitieus ne duc d’Aquitània. E aviá besonh d’una armada per recuperar los sieus títols.
Guilhèm li balhèt d’ajuda amb la sieuna infantariá e cavalhariá lemosina e auvernhada. Aimar d’Engoleime fugiguèt e laissèt Peitieus tornarmai a Ebles. Mas Guilhèm foguèt lo nòble que impausèt las condicions. Ebles tornariá èsser comte de Petitieus, òc, mas lo ducat, lo grand ducat d’Aquitània demorariá en sas mans.
Aital foguèt cossí Guilhèm l’an 895 amassa una granda varietat de títols e territòris; mai encara que lo quite rei de França: Marquès de Gòtia, Duc d’Aquitània, Comte d’Auvernha, Comte de Berric, Comte de Mâcon, Comte de Lemosin e Comte de Lion. Puèi arribariá d’èsser encara abat de Sant Julian de Briude.
Pas solament per los prètzfaches militars foguèt conegut Guilhèm I. Es quitament celèbre per lo sieu nom de Guilhèm lo devòt, pr’amor que fondèt l’abadiá de Clunhic, en 909, una de las comunautats religiosas mai importanta d’Euròpa tota pendent los sègles X e XI e mai enlà encara. A nivèl arquitectonic, religiós, cultural e tanben politic.
Guilhèm maridèt Engelberga, filha del rei Boson de Provença. Benlèu pr’aquò decidiguèt d’actuar coma un vertadièr Prince en Aquitània. Nomentava comtes quora o necessitava e o fasiá sens avisar lo rei. De mai, plusors reis franceses reconeguèron qu’aviá la prerrogativa ducala de nomentar eretièr, un fach plan pauc abitual a l’epòca.
Maugrat lo sieu poder, dempuèi l’an 897 lo territòri d’Aquitània vegèt cossí arribaven de centenats de vaissèls vikings que dintrèron dins lo país a travèrs lo Leir. Lo fach foguèt benlèu conseqüéncia – en aquò los recercaires son pas encara totes d’acòrdi – del pacte signat entre lo rei de França Odon I e los guerrièrs del nòrd. Aviá pagat un pilièr d’argent per los far quitar lo sieu reialme e anar mai al sud. E quand los vikings o faguèron Guilhèm I d’Aquitània recebèt pas cap ajuda del rei francés. Lutèt contra eles cossí poguèt: amassèt d’armadas localas, bastiguèt nòus murs a l’entorn de las vilas, demandèt de mercenaris e mai ajuda encara a totes los òmes del ducat. Mas foguèt en de badas. Los aquitans poguèren pas res far contra la menaça del nòrd e las atacas e sacatges se desvolopèron una après l’autra fins mai enlà de la mòrt de Guilhèm I en 918.
Vegilhatz lo nòrd !
Vegilhatz lo nòrd ! * – çò diguèt Guilhèm I d’Aquitània als filhs del sieu aimat fraire Acfred de Carcassona quand morissiá. Aviá agut un filh amb Engelberga, Odon, que moriguèt plan jove. E aviá pas descendéncia dirècta. Pr’aquò nomentèt lo sieu nebot Guilhèm, filh d’Acfred, coma nòu duc d’Aquitània: lo territòri seriá aital sauvat.
Guilhèm II foguèt Duc d’Aquitània, Comte d’Auvèrnha e Comte de Lion dempuèi l’an 918 fins la sieuna mòrt 8 ans après. Solament un an après la mòrt del sieu oncle perdèt lo Berric pr’amor de la dintrada en aquel territòri de dos suslhevats contra lo rei Carles lo Simple; Raul e Robert. Lo suslhevats menaçavan quitament los comtats de Mâcon e Lion mas poguèt, fin finala, los conservar. Èran una menaça ferotja. Calián d’aliats e Guilhèm donèt la Gòtia a Raimond, Comte de Tolosa per aver encara mai soldats.
Lo rei Carles lo Simple foguèt depausat en 923 mas Guilhèm e Raimond decidiguèron d’i demorar fisèls. Raul e Robert envièron una armada que crotzèt lo nòrd – la menaça militara tornava venir tornarmai del nòrd – e crotzèt lo Leir. Guilhèm aviá pas en aquel moment pro soldats. Mas foguèt astut. Jurèt fiseltat a Raul e Robert e aguèt la restitucion del comtat de Berric.
En 925 Raul aviá de grands problèmas contra los normands e los ongreses. Guilhèm e Raimond profiechèron lo moment: Èra clar que Raul podiá pas lutar al còp contra l’oèst, l’èst e lo sud. Se revoltèron e demandèron la restitucion del rei Carles lo Simple.
Raul reagigèt amb de ràbia: amassèt una nòva armada de franceses e burgondis e amb l’ajuda d’Erbert de Vermandois marchèt cap a Nevers per la conquistar. Mas ailà i èra Acfred, fraire de Guilhèm, qu’aparèt la vila e capitèt: Raul solament poguèt aver d’ostatges abans tornar crotzar lo Leir e se dirigir un autre còp contra Guilhèm. Mas capitèt pas d’o far.
Malurosament la dinastia dels Guilhèms d’Aquitània – pas son nom – auriá de finir lèu. Guilhèm II moriguèt en decembre 926 e maugrat que son fraire Acfred contunhèt la revòlta contra França e Borgonha amb l’ajuda de Tolosa, tanben moriguèt en octubre 927.
Foguèt ansin cossí finiguèt lo darrièr Duc d’Aquitània e Comte d’Auvèrnha. Après la sieuna mòrt dos familhas nòblas pensèron qu’avián lo drech de se proclamar ducs d’Aquitània. Una èra la del comtat de Tolosa, qu’aviá balhat fòrça sosten als Guilhèm. L’autra èra l’anciana familha dels Comtes de Peitieus, que volián aver tornarmai un títol que desián èra estat raubat amb d’enganas.
La guèrra que se passèt entre los Raimond e los Ebles, entre los Peitieus e los Tolosa pel Ducat d’Aquitània demorariá mai de vint ans. Quand la guèrra seriá finida e maugrat que foguèron, fin finala, los peitavins los ganhaires, lo territòri ja èra un autre e los sieus estadants tanplan.
De l’anciana familha dels Guilhèm occitana qu’èra estada propietària del Ducat d’Aquitània – mai grand que lo quite reialme de França – ne demorarián solament los noms. Mai de dètz Guilhèms avián encara d’arribar abans conquistar, a mai, lo reialme d’Anglatèrra e se convertir en la nacion amb mai poder de l’epòca. Aital, e pas autra es l’origina de l’istòria dels Guilhèms , Ducs d’Aquitània.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
* Susvelhatz lo nòrd ! (occitan medieval)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Crotz del Sud
La Crotz del Sud es una pichona constellacion de l'emisfèri sud, la pus pichona de totas las constellacions qu'un molon d'estelas es nomenat « la bóstia de jòias ».
Es entornada sus tres costats pel Centaure e al sud per la Mosca.
La Crotz del Sud es utila per trobar lo pòl sud celèst. Perque i a pas d'estela similara a l'estela polara (a Ursae Minoris) de l'emisfèri nòrd dins l'emisfèri sud (σ Oct es la pus prèpa del pòl, mas es tròp pauc luminosa per èsser utila), doas de las estelas de la Crotz del Sud son utilizadas per lo determinar : en seguent la linha formada per Acrux (a) e Gacrux (Y) sus 4,5 còps la distància entre aquela doas estelas, (o ~25° al Sud de Acrux) sèm sus un punt pròche del sud celèst.
D'un autre biais, en traçant la drecha entre a del Centaure e a Cir, lo punt ont aquela drecha (que se prolonga sus a apus et δ octans) encontra la drecha precedenta es lo sud celèst.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A causa de la precession dels Equinòccis, la Crotz del Sud èra vesibla dempuèi la Mediterranèa pendent l'Antiquitat. Pasmens, los astronòms grècs considerèron sas estelas coma una partida del Centaure.
L'identificacion de la Crotz del Sud coma constellacion independenta s'atribuís a Augustin Royer en 1679. Mas foguèt coneguda jos aquela forma fòrt abans.
La Crotz del Sud – que son nom s'opausa a la « Crotz del Nòrd » qu'es la constellacion del Cicne - es uèi una de las constellacions pus conegudas de l'emisfèri sud e sas cinc estelas pus brilhantas apareisson suls drapèls d'Austràlia, de Brasil, de Papoa-Nòva Guinèa, de las Illas Cocos, de Tokelau e de las Samoa Occidentalas. Sul drapèl de la Nòva Zelanda, i a pas l'estela e.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
- Localizacion de la constellacion
La constellacion es situada dins l'alinhament dels dos pèses del Centaure, costat oèst.
- Forma de la constellacion
La Crotz del Sud es particularament facila a conéisser per sa forma fòrt caracteristica, quatre estelas de luminositat gaireben identicas formant une crotz latina, o una sèrp volanta. Pr'amor la cal pas confondre amb la Falsa Crotz del Sud, de meteissa forma mas un pauc pus larga, situada dins le Nau Argò al limit entre las Velas e la Carena.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Acrux (a Crucis)[modificar | modificar la font]
Acrux (a Cru) es l'estela pus brilhanta de la constellacion. Amb una magnitud aparenta de 0,77, es la 22ena estela en tèrmes de luminositat, l'estela de primièra magnitud pus al sud de la copòla celèsta.
Acrux es una estela binària, constituida de doas supergigantas blavas e caldas, a1 Cru (magnitud 1,4) e a² Cru (magnitud 1,9). Alunhadas de 320 annadas lutz, son 25 000 e Modèl:Unitat:16000 còps pus brilhantas que lo Solelh e viran una a l'entorn de l'autra en 1500 ans, separadas par 420 ua.
a1 Cru es espèr-ela doble, mas los dos companhons son pas separables al telescòpi. Solament se sap just qu'orbitan en 76 jorns, a un pauc mens d'una unitat astronomica de distància.
Una darrièra estela sembla d'acompanhar las tres autras, mas pòt èsser un efèit d'optica, sa distància reala amb la Tèrra es fòrt dificila a mesurar car es pauc luminosa.
Acrux foguèt un pauc tròp al sud per recebre un nom dels astronòms de l'antiquitat mediterranèana. En consequéncia, son nom modèrne es simplament la juxtaposicion de la primièra letra de l'alfabet amb lo nom latin de la constellacion.
Mimosa (B Crucis)[modificar | modificar la font]
Mimosa (B Cru), de magnitud 1,25, es una giganta blava raiant subretot dins l'ultraviolet. Es tanben una estela variabla de tipe Beta Cephei, variant entre 1,23 e 1,31 sus de periòdes que lo pus cort es de 5,68 jorns.
Mimosa es versemblablament una estela dobla. Las doas orbitan una a l'entorn de l'autra en 5 ans mas se pòdon pas separar al telescòpi.
Coma Acrux, Mimosa (de còp nomenada Becrux) possedissiá pas de nom dins l'antiquitat. Son nom actual es doncas recent, mas se sap pas son origina.
Gacrux (Y Crucis)[modificar | modificar la font]
Gacrux (Y Cru) - magnitud 1,59 - es una giganta roja, 113 còps pus granda que lo Solelh, la 24ena estela del cèl en tèrmes de luminositat. Es leugièrament variabla irregularament e possediriá un companhon perque son espèctre enriquit en bari mòstra una contaminacion possibla per una autra estela.
Son nom es construit segon la meteissa logica que Acrux.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
δ Cru (magnitud 2,79) e e Cru (magnitud 3,59) son las doas autras estelas pus brilhantas d'aquela constellacion.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
En dejós de la Crotz del Sud, se pòt veire una taca escura nomenada lo Sac de carbon. Es la principala nebulosa escura del cèl.
La Crotz del Sud conten tanben lo molon dobèrt d'estelas NGC 4755, nomenat la bóstia de jòias. Descobèrt per Nicolas-Louis de Lacaille en 1752, conten una centena d'estelas gropadas sus prèp de 20 annadas lutz, a 7500 annadas lutz de la Tèrra.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Enluminadura de 1583 representant la Crotz del Sud : http://mandragore.bnf.fr/ark:/12148/cgfbt23692g
- Òrdre de la Crotz del Sud (òrdre onorific de Brasil)


text:
7.05.2018. Nòva
Dempuèi lo contraròtle de la Generalitat per l’estat, la justícia espanhòla
25.04.2018. Nòva
Lo CRÈO Aquitània (Collectiu Regionau tà l’Ensenhament de l’Occitan
6.04.2018. Nòva
Aqueste dimècres 4 d’abril de vèspre, après la peticion qu’a amassat
31.03.2018. Nòva
Deth 20 ath 23 de març, 44 gafets de 5u e 4u qu’estúdian eth occitan o eth latin
21.03.2018. Nòva
Pel seten an consecutiu, lo departament dels Nauts Pirenèus prepausa una jornada culturala consagrada
14.03.2018. Nòva
Los calandrons de Santa Gabèla (Lauragués) son desenant aculhits dins lor nòva escòla.
13.03.2018. Nòva
La setmana passada foguèt rica per la lenga britoromanica e son ensenhament dins las escòlas
20.02.2018. Nòva
La carta escolara que provòca arremolins dempuish quauques dias deu costat de Bigòrra-Quate
17.02.2018. Nòva
Lo modèl escolar de Catalonha e Aran, ont las lengas veïcularas son respectivament lo catalan
4.02.2018. Nòva
L’Acadèmia de Limòtges —una de las onze subdivisions escolaras que tòcan
15.12.2017. Nòva
Lo ministre francés de l’educacion, Jean-Michel Blanquer, a anonciat sa volontat d’enebir
26.10.2017. Nòva
La Val d’Aran se bolega contra l’article 155, una mesura anonciada pel govèrn espanhòl
29.09.2017. Nòva
Las Calandretas d’Occitània tota manifestèron lo 26 de setembre passat contra la
28.09.2017. Nòva
Divendres de matin, 22 de setembre de 2017, anèrem netejar la natura. Los escolans de GS al CM2,
26.09.2017. Nòva
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan (CFPO) de Lengadòc decerniguèt dissabte passat
23.09.2017. Nòva
Dimars que ven 26 de setembre, a l’ocasion de la Jornada Europèa de las Lengas, se tendrà
30.08.2017. Blòg de Eric Roulet
Dus ans enlà, damoravan pas sonque quauques mainatges a seguir un ensenhament d’occitan dens lo sud
27.06.2017. Nòva
Lai valaias dai Palhons son fertilai en matèria de lenga Occitana. S’i tròba de pilars
26.06.2017. Nòva
O vivaroalpenc mentonasc sièrve de parlar de tot, ancui e deman. Per parlar de dignitat, e far
25.06.2017. Nòva
Una escòla d’afars parisenca serà la primièra qu’ensajarà un
24.06.2017. Blòg de Laurenç Revèst
Coma quora lo mond vos ditz la boca en còr e la tèsta plena d’assegurança: “Aquí èra italian
22.06.2017. Nòva
Anèrem al Fossat lo 2 de junh per enregistrar de dialògs. Sonque 5 escolans enregistrèron,
18.06.2017. Nòva
Dimarç 13 de junh en sara 301 se tenguèt a remesa de prèmi d’occitan dau concors
9.06.2017. Nòva
Los presidents de Calandreta e de Seaska an rescontrat lo novèl ministre francés de l’educacion,
2.06.2017. Nòva
Unes tres cents escolans en provenença de Catalonha e d’Occitània an participat,
25.05.2017. Nòva
Lei lengas germanicas apareguèron dins lo sud d’Euròpa pendent lo periòde
9.05.2017. Nòva
Deu dimenge 23 d’abriu au divendres 28 d’abriu, 34 liceans de l’Isla de Baish e 15
29.04.2017. Nòva
Mès de 500 escolans de primària de diuèrsi centres educatius de tota era província
26.04.2017. Nòva
Se debanèt lo 16 d’abril passat una caminada urbana en occitan dins l’encastre de
24.03.2017. Nòva
La ministra de l’Educacion Nacionala francesa o aviá promés en octòbre passat,
21.02.2017. Nòva
Un grop de liceans de l’Isla de Baish (Savés) vòlon anar a Nòva York per conéisser
12.02.2017. Nòva
Los escolans deu collègi de Pelagrua (Entre duas Mars) vos convidan au Carnavau Occitan que se
23.01.2017. Blòg de Laurenç Revèst
La rentraia escolara que ven sembla de mal s’augurar. Es en fin dal mes de genier que s’adoba ja
21.01.2017. Entrevista
Cecila Chapduèlh es una collaboradora de l’associacion Conta’m que fa le doblatge
12.01.2017. Blòg de Eric Roulet
Las sòrs èran de longa a Calandreta… Dempui l’escòla mairau dinc au collègi… Discutida de
24.12.2016. Facebook
Vesitatz la pagina Facebook que revendica lo desvolopament, associatiu ò public, de l'ensenhament
11.12.2016. Nòva
Lo vidèo entitolat Evan, es vengut la publicitat virala de l’annada. Conta l’istòria
11.12.2016. Nòva
Amb l’objectiu de far descobrir la lenga e la cultura occitanas, los collegians de 6a a la 3a del
29.11.2016. Nòva
Simbolicament, lo CRÈO cambièt de nom amb la disparicion de la region Miègjorn-Pirenèus,
17.11.2016. Nòva
Se presentarà aqueste dissabte a Baiona (Bas Ador) un grop escolar en immersion en occitan e en
21.10.2016. Nòva
La ministra francesa de l’educacion, Najat Vallaud-Belkacem, a confirmat qu’una demanda d’agregacion
18.10.2016. Nòva
Vienuts en màger part de Bearn o de Gironda (quauques uns, hòrt actius en Perigòrd,
25.09.2016. Nòva
Lo secretari per l’egalitat, las migracions e lo ciutadanatge del govèrn de la Generalitat
17.09.2016. Blòg de Laurenç Revèst
E anecdòte notaie daval son un recampum d’experiéncia entre diverses stablimentes entre collègi
9.09.2016. Nòva
Lo govèrn provisòri cabil a interpelat lo govèrn francés qu’a declarat
27.07.2016. Nòva
La Calandreta de Sant Joan le Nòu (Tolosan) signèt diluns passat una convencion tripartita
4.06.2016. Nòva
A l’entorn del tèma “L’istòria e lo temps de l’imaginari”,
1.06.2016. Nòva
Iniciativa per Occitània, lo Felibritge, l’Institut d’Estudis Occitans, de professors
26.05.2016. Nòva
Iniciativa per Occitània crida a un rassemblament per defendre l’ensenhament de l’occitan
26.05.2016. Nòva
Lo primièr Collègi Calandreta de Tolosa foguèt oficialament inaugurat aqueste dimars
12.05.2016. Nòva
Los corses d’occitan-provençal seràn suprimits dins los licèus e collègis
23.03.2016. Nòva
Aperaquí 90 escolans del collègi Sant Maur de Pau an escrich de letras al cap de l’establiment
28.02.2016. Vidèo
Eth 16 de hereuèr passat que rescontrèrem en Barcelona a un grop d’escolans de 4u
28.02.2016. Nòva
Deth 16 ath 19 de heurèr, 30 escolans de 4u deth Collègi Emile-Paul Vayssié d’Aurinhac
19.02.2016. Nòva
Desempuei lo mes de setembre de 2015, los escolans d’occitan dau collègi del Pian de Garona
8.02.2016. Nòva
Se tenguèt dissabte a Perpinhan (Catalonha) un rassemblament contra la reforma del collègi
31.01.2016. Nòva
Intervenir sul secutaire e sus la victima, mas mai que mai suls testimònis qu’obsèrvan.
23.11.2015. Nòva
Amb la fin de l’annada, lo Centre Regional dels Ensenhaires d’Occitan (CRÈO) de Miègjorn-Pirenèus
29.10.2015. Nòva
E mai se l’ensenhament en occitan deu superar de mai en mai d’obstacles, la rintrada escolara
27.09.2015. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Dins nòstra darrièra cronica, aviam sotalinhat l’importància dau debat qu’es per se téner, se
20.09.2015. Nòva
Aquel jorn o 25 de Sant Joan de 2015 as enfants son anats au castèl de Gòrb (Costiera Niçarda,
13.09.2015. Nòva
Duas setmanas se son passadas, e uei lo dia, 51 mainatges de la petita seccion a la grana seccion an
3.09.2015. Nòva
Calandreta a lançat lo crit d’alarma après que los efectius en Bearn ajan demenit
3.07.2015. Nòva
Los escolans d’occitan del Collègi Monod de Clarençac an fach un album de rap en
29.06.2015. Nòva
Lo Collectiu dels Mespresats a portat uèi en justícia un recors contra la reforma del collègi,
26.06.2015. Nòva
Se constituís en Peiregòrd lo Collectiu dels Mespresats, amb la tòca d’exigir
21.06.2015. Nòva
Los ensenhaires d’occitan de Roergue se son fòrtament mobilizats per demandar que l’ensenhament
19.06.2015. Nòva
Los escolans d’occitan, los parents e los professors son indignats a Aurenja (Comtat Venaicin).
17.06.2015. Nòva
Dempuèi tres ans, a l’iniciativa del professor d’occitan e amb lo sosten del principal,
15.06.2015. Nòva
Los Sarrasins: lo principal del Collègi Jean de Prades, Eric Soula, ven de far dintrar Occitània
7.06.2015. Nòva
Lo 28 de mai passat, se debanèt lo Jorn del Patrimòni al Collègi Carnot de Grassa.
7.06.2015. Nòva
Aperaquí 300 personas an manifestat aqueste dissabte 6 de junh per carrièras de Peireguers
2.06.2015. Nòva
“Al mitan del jorn, lo fornàs flameja; lo cèl es tot descolorat de tant qu’es
1.06.2015. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
L’occitanisme avança, mai avança pas pron rapidament. De concèptes de basa de la sociolingüistica
29.05.2015. Nòva
La reforma del collègi que vòl menar a tèrme l’estat francés a pas
25.05.2015. Nòva
Un nòu pas endavant dins la normalizacion de l’ensenhament en catalan en Catalonha Nòrd.
24.05.2015. Nòva
Aqueste mes, dins lo collègi de Clarençac, en Val Naja (Garrigas), los collegians en occitan
20.05.2015. Nòva
Après repeticions e repeticions començadas a la prima de 2013, concèrts a fanègas
19.05.2015. Nòva
Lo Collectiu Occitan Peiregòrd fa una crida a manifestar a Peireguers lo 6 de junh que ven per
18.05.2015. Nòva
Dimars 12 de mai, aperaquí 80 parents d’escolans del quartièr montpelhierenc del
9.05.2015. Nòva
Après la venguda de liceans de la Val d’Aran en noveme passat, son 49 liceans qu’estúdian
8.05.2015. Nòva
Un nòu atac del govèrn espanhòl contra lo sistèma educatiu catalan e aranés
7.05.2015. Nòva
La particulara realitat lingüistica d’Aran atrai pro sovent l’atencion dels mèdias
3.05.2015. Nòva
Escolans des licèus dera Isla de Baish (Savés), Sant Gaudenç (Comenge) e Lombèrs
1.05.2015. Nòva
Lo 7 de mai que ven s’inaugurarà a Montpelièr lo primièr cursus bilingüe
29.04.2015. Nòva
Creat en Bretanha en 1976, lo labèl de las pichonas ciutats de caractèr s’es espandit
21.04.2015. Nòva
Un enfant de 9 ans l’interroguèron dins una gendarmariá pr’amor qu’aviá
18.04.2015. Nòva
Deth 7 ath 10 d’abriu, 37 collegians de quatau deth collègi d’Aurinhat (Comenge) que
9.04.2015. Nòva
Lo president de la region de Miègjorn-Pirenèus, Martin Malvy, demandarà a la ministra
25.03.2015. Blòg de Sèrgi Viaule
En març de 2014 la municipalitat de Sant Sulpici la Punta, coma planas, cambièt. La còla precedenta
21.03.2015. Nòva
Lo ministèri francés de l’educacion demandèt ièr als directors dels
16.03.2015. Nòva
Escola Valenciana (“Escòla Valenciana” en occitan) es una federacion valenciana d’associacions
1.03.2015. Nòva
Drollets e Mainatjons (DEM) es una sèria de dessenhs animats qu’an realizat e mes en linha
27.02.2015. Nòva
Polemica dins l’estat espanhòl après la publicacion dels contenguts de la matèria
25.02.2015. Blòg de Lucia Roulet-Casaucau
Dens los purmèirs articles, segotiri sustot lo trabuc dau parlar espontanèu e dau viscut afectiu de
11.02.2015. Blòg de Lissandre Varenne
Dins l’escòla onte sei titulari, l’escòla de Laurac (en Vivarés), sei solet d’avedre la competéncia
9.02.2015. Nòva
Bilanç plan positiu de la darrièra amassada del Conselh Academic de las Lengas dichas Regionalas
23.01.2015. Nòva
Entre los partits de la majoritat e de l’oposicion ven de se formar un consens dins l’illa
18.01.2015. Blòg de Lucia Roulet-Casaucau
Dens lo purmèir article, parlèri de la plaça que poderé préner l’occitan dens un ensenhament
15.01.2015. Nòva
Aprèp Instagram, Vine et Snapchat, una novèla aplicacion a facha son aparicion dins totas
4.01.2015. Blòg de Lucia Roulet-Casaucau
Adara, vaquí un chic mei d’un an que soi regenta bilingüa occitana. Au cap d’aquesta experiéncia
21.12.2014. Nòva
Lo primièr ministre francés, Manuel Valls, diguèt dijòus passat, en Bretanha,
30.11.2014. Nòva
Eth conselh escolar dera escòla mairau de Vielha aprovèc eth 20 de noveme passat eth
18.11.2014. Nòva
Deu 12 au 14 de noveme, un quinzenat d’araneses vengón en Comenge e en Gasconha tolosana.
26.09.2014. Nòva
L’escòla CRA Tastavins de Pena-roja —qu’es dins l’airal catalanofòn
18.09.2014. Nòva
Una jove catalana de Perpinhan, Myriam, escolana en classa de primièra ES, se fa refusar l’intrada
17.09.2014. Blòg de Eric Roulet
Dròm nineta, dròm lo jai que s’en va Emb pair e mamà Lahòra a la mar On son los vaishèths
11.09.2014. Nòva
Una primièra escòla besierenca a adoptat la blòda d’escolan qu’aviá
17.08.2014. Blòg de Calandreta
L’occitan es a pèrdre ara la possibilitat d’aver un avenidor. La situacion es gravissima e volèm
25.07.2014. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Coma o sabon los que nos fan l’amistat de consultar de quora en quora nòstre sit, la FELCO tenèm
7.07.2014. Nòva
Una ensenhanta d’Albi moriguèt divendres passat après que la ponhalèt la maire
5.07.2014. Blòg de Lucia Roulet-Casaucau
I a temps adara que n’èi pas escrivut mès en aqueths moments de fin d’annada, e per héder un
4.07.2014. Nòva
L’acadèmia de Tolosa aviá refusat las inscripcions en seccion occitana al Collègi
26.06.2014. Nòva
Lo ministre espanhòl de l’educacion a fach un decret per que lo govèrn de Catalonha
21.06.2014. Nòva
Lo 6 de junh passat, los escolans del Collègi deus Cinc Monts de Laruns (Bearn) presentèron
16.06.2014. Nòva
De desenats de milièrs de personas —100 000, segon los organizaires— manifestèron
7.06.2014. Nòva
Fa trenta un jorns que lo professor de licèu Jaume Sastre comencèt una cauma de la fam
30.05.2014. Nòva
Lo professor de segondària de lenga catalana en Malhòrca, Jaume Sastre, a ja complit sa
29.05.2014. Nòva
Los atacs qu’a recebut la lenga catalana dins l’escòla pendent los darrièrs
25.05.2014. Nòva
Après aver trebalhat en classa sus eras relacions comercialas e pastoralas mès tanben culturalas
24.05.2014. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Fai de ben de quora en quora d’anar veire sus plaça los collègas çò que fan. Car se bona part
27.04.2014. Nòva
Dimars 8 d’abril, lo Licèu Claude Nougaro de Cauçada-Montelhs (Carcin Blanc) aculhiguèron
22.04.2014. Nòva
Le dijaus 24 e le divendres 25 d’abriu, les escolans deu Collègi de Sant Lis van véser
17.04.2014. Nòva
Dins l’encastre de sa politica de desvolopament de l’occitan e del catalan, la region de
16.04.2014. Nòva
Una jornada d’informacions èra organizada dijòus 10 d’abrial sul sit de Cap
14.04.2014. Nòva
Marcha en Malhòrca Aperaquí tres mila personas traversèron a pè
15.03.2014. Nòva
Los escolans d’occitan de Coarasa (Costièra Niçarda) festejaràn aqueste dimenge
9.03.2014. Nòva
Deth 25 ath 28 de heurèr, 46 escolans de quatau deth collègi d’Aurinhac (Comenge)
26.02.2014. Nòva
L’an que ven, totas las escòlas publicas d’Occitània (dins l’etat francés)
14.02.2014. Nòva
L’ensenhament de l’occitan descreis dins l’Acadèmia d’Ais-Marselha, segon
20.01.2014. Nòva
Lo 30 de novembre, Nelson Mandela es mòrt Nelson Mandela èra un grand politician
15.12.2013. Vidèo
Vesitam eth supermercat Mercadona de Vielha, qu’a optat per emplegar er occitan ena senhalizacion.
22.11.2013. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Anem, un pauc d’istòria. Parlem un pauquet de las debutas de la revendicacion per l’ensenhament
7.11.2013. Nòva
A Montalban (Bas Carcin), an enebit a un trentenat d’enfants sens papièrs de manjar a la
16.10.2013. Blòg de Eric Roulet
- How to teach Latin to John? - John. Me gaha l’enveja, en vist daus comentaris de la setmana
12.10.2013. Blòg de Jusèp Loís Sans Socasau
Era crisi que viuem a ua gessuda complicada. Era absorcion d’energia e subertot d’intelligéncia
11.10.2013. Nòva
Totes los partits politics del Congrès dels deputats espanhòl, levat lo Partit Popular
7.10.2013. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Mon article precedent, entitolat “Per l’ensenhament obligatòri de l’occitan”, a suscitat de
30.09.2013. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
La Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d’Òc (FÈLCO) a explicat dins Jornalet (20.9.2013)
20.09.2013. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Ma cronica de l’autre còp a agut un efiech que me l’i esperavo pas: a fach sautar fòra un debat
17.09.2013. Nòva
Las escòlas Diwan, especializadas en l’ensenhament del breton e en breton, començan
16.09.2013. Nòva
La rintrada escolara a començat a las Illas Balearas amb los docents en guèrra a causa
8.09.2013. Nòva
La rintrada escolara es passada, e la lei d’orientacion de l’escòla comença
7.09.2013. Blòg de Terric Lausa
Es vengut lo temps de tornar a l’escòla pels joves occitans. Pensi ieu al temps que podiam anar far
5.09.2013. Nòva
Aquesta rintrada son ja 24 los escolans qu’an causit l’ensenhament entièrament bilingüe
5.09.2013. Nòva
Segon lo nòu rector de l’Acadèmia d’Ais-Marselha, Ali Saïb, l’ensenhament
31.08.2013. Nòva
Arvèi Terral es professor de sociologia al Miralh de Tolosa. Anteriorament foguèt professor
19.08.2013. Nòva
Lo Centre Regional per l’Ensenhament de l’Occitan-la Talvera, plaçat al nòrd
3.08.2013. Nòva
I a de licenciaments e de demissions a las Illas Balearas a causa de las decisions del govèrn
6.07.2013. Nòva
Bastia amb lo quartier residencial per los besonhs de sos joines estatjants, entre Durença e lo
27.06.2013. Nòva
“Mantes escolans a Niça, en 15 ans d’escolaritat, recebon pas jamai la mendre informacion
15.06.2013. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
L’an que ven es lo centenari de la mòrt de Mistral, avèm puèi ben lo drech de començar d’o celebrar
13.06.2013. Nòva
La primièra jornada de las Encontradas, recampament departamental d’Aude de las escòlas
12.06.2013. Blòg de Eric Roulet
“Per l’onor deu país sosténer e per sa dignitat manténer”. Pèir de Garròs Son centenats
9.06.2013. Blòg de Laurenç Revèst
(escrich en omenatge ai Frainets en gavòt garsenc) Celestin Frainet (Freinet) (pichon fraisse en
5.06.2013. Blòg de Eric Roulet
Qu’ic contavam la setmana passada. L’ensenhament de l’occitan en Gironda que malaudeja…Mes lo
29.05.2013. Blòg de Eric Roulet
“Ganharem coma sem los mens fòrts.” Marcèu Esquiu Fin de l’annada escolara dens lo sud
24.05.2013. Blòg de Iñaki Delaurens
“Cara al sol con la camisa nueva que tú bordaste en rojo ayer, me hallará la muerte si me lleva y
13.05.2013. Nòva
L’estiu de 2010 se presentèt publicament a Compostèla lo projècte Galiza co
8.05.2013. Blòg de Eric Roulet
Lo malaise es a engreishar, de mei en mei, de mes en mes, e aquò dempui annadas… Dinc’a quan?
25.04.2013. Nòva
Le licèu Josèp Savèrna, de l’Isla de Baish (Savés), a la particularitat
19.04.2013. Blòg de Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc (FELCO)
Non, es pas una ataca contra la laïcitat, n’arrisca! Vès nosautres a la montanha, aquò vòl dire
17.04.2013. Nòva
Deman e divendres, les escolans deu collègi de Sent Lis deu collègi de l’Isla de
15.04.2013. Nòva
La competicion de gimnastica a Valàuria Lo 2 d’abriu i aguèt una competicion a
12.04.2013. Nòva
Martin Malvy, president de la region Miègjorn-Pirenèus, aculhiguèt ièr, dijòus
11.04.2013. Nòva
Lo tribunal establís que n’i a pas pro amb l’atencion individualizada qu’ofrís
11.04.2013. Blòg de Marçal Girbau
Non es casual ni per azard. Ièr de tantòst los mèdias de comunicacion catalans publicavan la bona
29.03.2013. Nòva
Los liceans qu’estúdian l’occitan dens tres licèus de l’Academia de Tolosa
26.03.2013. Nòva
Le dètz-e-seten carnaval gascon se debanèc a l’Isla de Baish (Savés) le 15
27.02.2013. Nòva
Segon las donadas preliminaras qu’a fach conéisser lo Departament de l’Educacion de
21.02.2013. Entrevista
En escasença del Jorn Internacional de la Lenga Mairala, que l’UNÈSCO l’a fixat
20.02.2013. Nòva
La direccion academica dels servicis departamentals de l’Éducation Nationale (educacion
17.02.2013. Nòva
Lo Peiron de Montpelhièr a aculhit ièr dissabte una concentracion que revendica que la
21.12.2012. Blòg de Eric Roulet
“Homo homini lupus est”. (Plaute) Quan lo dròlle arribèt au colègi prau purmèir còp, li
20.12.2012. Nòva
Eth Plen deth Conselh Generau d’Aran que se debanèc deluns passat, 17 de deseme, que defensèc
15.12.2012. Facebook
Deluns passat Jornalet que raportaue era campanha "Keep Calm and Speak Aranese",
10.12.2012. Nòva
En 1939, quan Alemanha bombardaue Anglatèrra, eth sòn prumèr ministre, William Churchill,
5.12.2012. Nòva
Lo ministre de l’educacion espanhòl, José Ignacio Wert, prepausèt diluns passat
1.12.2012. Nòva
Eth maitin, qu’escotèrem Alem Surre-Garcia, un escrivan passionat d’Istòria,
30.11.2012. Blòg de Eric Roulet
Èran a esperar dens lo frèit de l’invern que vase los 106 eslhèves deu cors d’Occitan de Martina.
5.10.2012. Blòg de Eric Roulet
“Cuca la Ribèira”, pichona ciutat dens lo sud de Gironda… De las amnas assabentadas presentèren
4.10.2012. Nòva
A la dintrada de 2002 se draubisquèc la prumèra seccion bilingua francés –
11.09.2012. Nòva
Divendres 14 de setembre, a partir de 19h, se debanarà una serada de sosten al projècte
10.09.2012. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
La situacion catastrofica de l’occitan, dins leis escòlas d’Occitània, es piéger que çò que
5.09.2012. Nòva
Segon d’informacions dels jornals L’Express e Sud Ouest, cap a 16h40, comencèt, ièr
22.07.2012. Nòva
D’un ponch de vist general, l’ensenhament de la lenga e de la cultura occitani en l’Acadèmia
5.07.2012. Nòva
Los escolans del CP bilingue de l'escòla publica Jean-Auzel de Marcilhac an rodat un
27.06.2012. Blòg de Eric Roulet
Quan arribèt a l’escòla, de cap a 3 ans, lo petit Jan s’agradèt de jogar dab los amics e dab la
27.06.2012. Nòva
Eth Tribunau Supèm espanhòu qu'a tornat a atacar era immersion lingüistica
6.06.2012. Nòva
Sus l’inicitiva de Giròni Frare (originari de Tolosa e professor estagiari de Lenga Regionala)
31.05.2012. Nòva
Sens especificar quina era aquela "indisponibilitat subita", lo CREO Lengadòc pensa
28.05.2012. Nòva
“Dijòus 31 de mai deu acampar lo "Conselh Academic” e serà lo moment de
12.05.2012. Nòva
Lo departament deus Hauts Pirenèus ten l’especifitat de prepausar l’occitan dens
9.05.2012. Nòva
La matiada deu 26 d’abriu integrèn las classas deu licèu de la Sénia. Estoc
30.04.2012. Nòva
Se visitèren Sent Líser, Sent Guironç, Vathmala, eras Hargas de Pirèna
13.04.2012. Nòva
Los liceans limosencs participèron a aquel recampament amb l'objectiu de "rescontrar
26.03.2012. Nòva
Puèi venguèt l’idèia de ne far un dessenh animat que foguèt


text:
Rugbi : lo Qatar responsable de la fusion polemica entre Racing Metro e Stade Français ?
Dempuèi l'anóncia subta de la velha sus una fusion venenta entre Racing Metro 92 e Stade Français, las especulacions sus las motivacions tiran camin.
Cadun aurà reagit a son biais après l'anóncia de la fusion entre los dos clubs istorics de la capitala francesa. D'unes auràn causit l'ironia coma Mourad Boudjellal, president del RC Tolon (« un estadi voide e un estadi voide, aquò fa un estadi a mitat voide »). D'autres son francament emmaliciats coma lo segonda-linha del Stade Français, Pascal Papé. Dins la mesura qu'aquela fusion sembla se debanar coma una fusion-aquisicion classica entre doas entrepresas, d'unes jogaires seràn benlèu pas sus la fuèlha de match l'an que ven. Los jogaires al camisòt ròse an jurat de far fracassar la fusion.
Jacky Lorenzetti, òme d'afars e president del Racing a assegurat que s'agissiá pas d'engolir lo Stade Français mas de crear un club de referéncia en los adicionant. Pasmens, segon lo site rugbyrama.fr, semblariá qu'òm aguèsse volgut evitar un rescat del Stade pel fons sobeiran del Qatar... Una informacion desvelada pel quite Lorenzetti mas totjorn desmentida per Thomas Savare, actual president del Stade Français. Se lo Stade èra estat finançat pels qataris, lo Racing riscava la « concurréncia benlèu faussada » segon los tèrmes del president Lorenzetti. « Èra una question de subrevida... pel Racing » çò a indicat un dirigent d'un dels dos clubs dins las colonas del Parisien. Qué que ne siá, los suportaires del Stade Français son furioses contra lo sénher Savare, ja desginat coma « fossaire » del club dont aviá la carga. Teniá catòrze títols de campion de França dont lo primièr en 1893... dins lo temps que lo rugbi començava a s'implantar dins l'exagòn.
Clamenç Pech
- Publicat dens Sport


text:
Sabi pas se l'avètz mesurat dempuèi annadas e annadas, lo monde universitari francés, anglés o alemand son jamai estats de bon conselh per establir una politica, politica de tot escantilh. L'especializacion mata la pensada globala, non pas per la planèta, mas que prendrà en compte totes los elements de la pensada, çò qu'es notar coma lo Gai Saber en Occitània.
Aquí en Occitània, los filhs o filhas d'occitanistas, diplomats sempre per l'adobament al sistèma universitari son contents de la resulta, trenta annadas aprèp. Lo ridicul mata pas encara.
Engatjat sempre del costat socialista, lo sistèma universitari francés, se dèu adobar a la pensada francesa sul tèma lingüistic, la pensada jacobina (aital se canta aquí o ailà La santa Marseillaise), la ierarquizacion dels caractèrs lingüistics aficats (quora son aficats), o tot simplament limitar la lenga occitana an aquela de las letras (pichonas donc), coma se un Duc d'Aquitània aviá pas jamai près la decision politica de la normalizacion en la delegar als monges de Limòtges entre 950 e 1050 per li donar una cara modèrna, car qu'avèm servat fins ara. L'abadiá de Lemòtges èra d'aquel temps un luòc de formacion dels Estats novèls, e fRança existava pas, malgrat çò que podrà dire la «working class in progres» de l'istòria novèla per fRança, al Collège de France.
S'i a una universitat bravament socialista, es plan aquela de Tolosa-Miralh (cal sovent mostrar pata blanca per poder aver un pòst), dita Jean Jaurès, ara, per agradar a la movença politica socialista de l'universitat (soi pas segur que Jean Jaurès l'auriá acceptat). Es aquela qu'a refusat de recebre la bibliotèca del Collègi d'Occitània, e çaquelà los estudiants an mestièr d'aver sorga d'informacion en letras, e ne fauta pas entre 1850 e 1990, e en istòria dels sègles passats ... Mas l'elita socialista de l'Universitat de Tolosa-Miralh n'a a fotre, enfi nsa presidéncia socialista.
Donc dins aquel sistèma francés d'universitats de la sotmission politica, l'occitanisme modèrne, es de dire up-to-be pel sègle XXIen (!), l'universitat francesa assaja de negar lo peis lingüistic occitan, se parla de letras, e sonque letras. Alara que lo problèma francés per las lengas es un problèma POLITIC, unicament, e donc tanben de sciéncias en lenga occitana, de dreit occitan, de poténcia de la sapiença occitana, de l'universalitat ontologica occitana, d'una geografia de l'umanisme occitan, etc.
Donc coma l'universitat francesa en Occitània es lentassa per progressar, li cal trobar un refugi, a l'imatge de l'omosexual que a Montpelhièr es fòrabandit de sa familha francesa, ultracatolica modèl papista.
Alara podèm mesurar la capacitat de reforma d'aquel sistèma, nul, impotents ; Lleida a installat una formacion de qualitat per l'occitan, de nivèl universal (nivèl qu'es sovent autoproclamat coma aital pel sistèma univesrtari francés, coma una assegurança jacobina, es de dire !), per tot estudiant d'aquesta planèta, Lleida ensenha Tolosa, sonque tres annadas e gràcia a Eurasmus (qu'exista dempuèi 20 ans !) : E FB m'ensenha al meteis jorn doás causas ...
Per çò que concernís l'universitat anglesa o alemanda, vos conselhi de gaitar l'article qu'acaba de publicar Vilaweb :
Es clar, segon las ensenhanças alemandas, fRança es celtica (en 1938), alara es vista coma perlongada de Calais o Bretanha a Elx o quitament Cartagène. E lo ridicul someja quand se parla de Barcelona coma capital d'Espanha ; la causa talament desconeguda que lo comentari universitari anglés es pietadós...
Sèm dins un sistèma que s'acaba, lo sistèma de pensada del XIXen sègle, aquel sistèma de pensada que fabricava lo colonialisme europèu, lo impèri etnicament net...o supausat aital. Fabrica tanben una tecnocracia del vièlh sistèma, tecnocracia que se pensa al nivèl del XXIen sègle perqué a obtengut diplòmas !
Mas d'aquela pensada europèa e modèl jacobina a pas frenat ni l'occitanisme, ni l'universitat francesa de tèma "letras occitanas".
A Paris aquel sistèma de pensada s'acaba, mas dins un autre bilhet vos parlarai del «work in progres» coma díson a prepaus d'una istòria de fRança que vòlon renovelar, perqué nos an enganat e s'en rendon compte que pòt pus foncionar per nos enganar mai, al XXIen sègle, donc se regropan per fargar una autra mentida de concepte istoric ; aiçò aprèp un programa de fRance Culture que difusa lo ... Collège de France.


text:
La tòca d’aquela causida es de rompre amb lo colonialisme espanhòl e l’impoténcia occitana
Dins la seguida de sa demanda d’intrada dins la francofonia, la Generalitat de Catalonha anoncièt la mesa en plaça, se per cas ganhariá la votacion per l’independéncia, d’una refòrma pregonda de son sistèma ortografic per posquer donar de pròvas de fidelitat futura a sa vesina francesa.
La suppression dei finalas femininas en -a e son remplaçament per -e, ja entamenada dins lei pluraus se veirà aplicada tanben au singular. Lei -h- etimologic dau grèc tornaràn prener sa plaça dins la lenga reformada e totei lei -u- seràn remplaçat per l’elegant grafèma -ou-
Enfin, e per pròva ultima de sa sotmission a l’engènhi francés, l’Institut d’Estudis Catalans serà fusionat amb l’Académie Française qu’aurà per tòca d’implantar la letra -y- dins la lenga catalana tant coma de metre en plaça de solucions per escriure lei sons o, é, de diferents biais (lei candidaturas de -eau- e de -eai- son ja ben avançadas) e de trobar de possibilitat per apondre mai de consonantas mudas dins la lenga de « RaimondYouye », « Louis Yaque »
Correspondéncia despuei Girone-les-Pins,
Marcel Girebeaults


text:
Source :
http://sapiencia.eu/los-occitans-en-levant-2/
L’istòria dels occitans en Levant foguèt pas totjorn una capitada. Pas totes poguèren conquistar de vilas e territòris coma o faguèt Raimond IV de Tolosa – que creèt lo Comtat de Tripòl e que durèt prèp de dos cents ans -.Los aquitans tanben i anèron. E avián coma cap un dels nòbles mai coneguts – Guilhèm IX, grand-paire d’Alienòr. Mas la resulta foguèt totalament desparièra.
Mai conegut après pel sieu domeni de l’art de trobar – es celèbre dins totes los libres d’istòria coma lo primièr trobador – Guilhèm IX, Duc d’Aquitània e Comte de Peitieus, capitèt pas tan quora faguèt d’accions politicas e fòrça mens militaras.
En tot profiechar que Raimond IV de Tolosa se n’èra anat amb la crosada a Levant en 1097, dintrèt en territòri tolosan e ocupèt la vila mondina. La causa n’èra la sieuna femna, Felipa de Tolosa, filha de Guilhèm IV de Tolosa e qu’aviá mantuns dreches sus lo comtat. Ailà nasquèt Guilhèm X d’Aquitània, mas lo pontife i èra pas d’acòrd.
Lo Papa ja aviá enviat Raimond IV a Levant far la crosada pr’amor de la menaça d’excomunicacion. Ara caliá balhar tranquillitat als nòbles crosats: dengun conquistariá pas las sieunas tèrras se aqueles èran en crosada. Pr’aquò menacèt Guilhèm IX d’Aquitània e diguèt qu’aquela conquista trincava la Patz de Dieu. Solament podiá prene la crotz e se n’anar atanben far la guèrra pr’amor que “Deus vult” (Dieu o voliá).
La conquista del comtat tolosan pels aquitans foguèt, totun, mai un problèma qu’una solucion. Amb la menaça papala Guilhèm IX aguèt de laissar la capitala mondina, cercar d’argent per amassar una armada e marchar. Foguèt pas fins l’an 1099 qu’o anoncièt. Balhava lo comtat de Tolosa a Betran de Sant Geli per argent e en 1100 quitava totalament los darrièrs castèls e fortalesas tolosanas. Ara lo camin aviá solament una direccion: Levant.
Una armada mai que poderosa
En març de 1101 Guilhèm IX aviá pogut amassar una giganta armada de mai de 30.000 soldats. Amb lo duc i avián de soldats occitans mas tanben catalans – lo quite Berenguer Ramon II, Comte de Barcelona tanplan èra estat menaçat pel poder papal aprés aucir lo sieu fraire Ramon Berenguer – e de franceses. De mai, sénhers feudals coma Gerald de Tuda, sénher de Montmoreau (Charanta) e son fraire Itièr. Rainald de Tivièrs, evesque de Perigòrd e Pèire, evesque de Lemòtges. Ralf de Santonja – familha de Guilhèm IX – e l’evesque de Clermont-Ferrand èran quitament entre los nòbles qu’avián decidit anar amb lo Duc d’Aquitània liberar Tèrra Santa.
Pasmens, l’armada occitana èra pas tota facha d’aquitans. Nòbles de mai enlà de Leir marchèron jos las òrdres del nòble mai poderós d’aquela partida d’Euròpa – cal remembrar qu’aviá mai tèrra que lo pròpri rei francés -. Mas sortiguèron tard, quora la majoritat de crosats ja èran arribats a Constantinòble e Anatòlia. E quand arribèron amassèron una armada encara mai granda amb los bavareses de Welf I, Duc de Bavaria.
Lo trajècte causit foguèt terrèstre. Paucas setmanas après arribèron al nòrd d’Itàlia e Carintia. Pendent lo mes d’abril occitans e bavareses crotzavan ja Ongria. En tot arribar a Bulgaria foguèt quora comencèron los problèmas.
De mercenaris bizantins brica amistoses
L’istorian De Baldwin, al sieu libre “The first hundred years” (Los primièrs cent ans) (1969) confirmèt que l’arribada a Bulgaria ja foguèt malaisida. Los mercenaris de l’Empèri Bizantin que l’emperaire Alexis aviá enviat per los recebre, de pechenègs e cumans, patiguèron d’atacas dels occitans e bavareses. E aqueles ataquèron atanben. Un dels cronicaires de l’epòca, Ekkerhard d’Aura, manifestèt que las atacas dels occitans foguèron per s’aparar mas que, totun, los aquitans èran “una gent brica corrècta amb los bulgars e lor cap, Guzh”.
L’arribada a Adrianòble encara foguèt pièger. Los pechenègs de Guzh avián blocat un pont qu’empediá la dintrada dins la vila. Los occitans ataquèron e divèrses nòbles aquitans moriguèron en la batalha. Mas Guzh foguèt fach presonièr. Aital poguèt èsser signada tornarmai la patz. En tot dintrar al capluòc de l’Empèri, Alexis demandèt fidelitat. Guilhèm IX refusèt d’o far e crotzèt fins Anatòlia aprés insultar publicament l’emperaire bizantin.
Fasiá paucas setmanas qu’una autra armada crosada, amb Guilhèm de Nevers coma cap, aviá fach lo camin fins de tèrras asiaticas. E èran estats maselats per los turcs seljucidas. Malurosament, l’armada occitana ausiguèt pas res d’aquela desfacha e contunhèron lo camin pel quite luòc.
Guilhèm IX decidiguèt d’atacar la vila de Filomelia (Akshehir) e la destrusir. Aquò foguèt considerat coma una ataca dirècta per Kilij Arslan I , soldan d’Asia Menora, qu’alestiguèt una contraataca contra los crotzats. La batalha, que finiguèt en chaple, se passariá en Eraclea Cibistra e finiguèt totalament l’astre d’aquela armada occitana.
La set èra granda. E l’armada occitana de Guilhèm IX d’Aquitània – amb de catalana, gascons, lemosins e auvernhats mas pas pus amb de bavareses que la majoritat èran embarcats en batèls cap a Jaffa en tot far una traversada maritima de sièis setmanas –arribèt, aprés un long viatge, a un flume.
Lo soldan Kilij Arslan e lors aliats – prèp de 10.000 – los esperavan. Quand los occitans arribèron solament volián beure “e los turcs lancèron una ondada de sagetas e ataquèron – çò ditz De Balwin al sieu libre -. La suspresa foguèt giganta e los crosats aquitans poguèren pas afrontar l’assaut. Aprés o ensajar prèp del flume (ont las provisions èran mai que mai una carga ) l’armada se dissolguèt”.
Plusors aquitans ensagèron de fugir a travèrs lo flume, d’autres fugiguèron a travèrs las montanhas. Mas la majoritat foguèron tuats o fachs esclaus. Plan paucs poguèren arribar a la vila mai pròcha, Longiniada. L’avesque d’Auvernha , lo Duc de Bavaria e Guilhèm IX, que solament arribèt amb un solet escudièr.
Las cronicas contemporanèas dison que la desfacha militara dels occitans foguèt tan importanta que lo quite poder dels crosats demeniguèt plan. E poguèren pas conquistar mai de tèrras. Una annada aprés Guilhèm IX èra tornarmai en Aquitània. Aviá pagat lo prètz e lo papa aital o confirmèt.
Sens poder crear cap comtat nòu en Levant – un fach que òc poguèt far Raimond IV de Tolosa, lo sieu enemic – e sens Tolosa, decidiguèt tornar escriure cançons e baladas. Benlèu pr’aquò foguèt après tan celèbre e uèi es considerat un dels mai coneguts trobadors de l’epòca. Aumens lo primièr d’eles.
Las crotzadas segon los arabis
Es lo títol d’un libre d’Amin Maalouf, òc. Mas tanben balha una autra vision de l’istòria de las crosadas. Segon los arabis e los abitants dels païses ont arribèron los crotzats europèus, lo patiment foguèt grand e los chaples contunhats. L’istòria del ganhaire de la batalha d’Eraclea Cibistra tanpauc foguèt aisida. E destruir una armada de prèp de 30.000 soldats tanpauc.
Kilij Arslan – apelat pels crotzats Soliman – foguèt fach presonièr quora èra jove e ostatge de Malic Sha I. E lo sieu país, nomentat Soltanat de Rum foguèt governat per Abu Kasim Saltuk. Pasmens, Kilij Arslan poguèt fugir e trobar tornarmai la libertat amb los turcmans après arribar a Nicea de Bitinia. Aquò li balhèt lo sosten de mai tribús turcmanas. Fin finala poguèt liberar lo sieu país e devenir soltan. E alara arribèron los crosats.
De primièr arribèt l’armada de paisans paubres de Pèire l’Ermita en 1096. Kilij Arslan ordenèt los maselar. E comencèt una guèrra contra los armènis. Alavetz arribèron los crosats tolosans e lombards qu’ataquèron la sieuna capitala e faguèron presonièrs la sieuna femna e lo sieu filh.
L’arribada de l’armada occitana de Guilhèm IX provocariá una ataca totala e un masel encara mai grand. Aprés aquò far luchèt contra una autra armada, aquela francesa, de Guilhèm de Nevers, que tanplan foguèt vencuda.
En 1107 conquistèt Mossul e se proclamèt Grand Soltan mas poguèt pas capitar. Aquel quite estiu batalhèt contra una armada superiora prèp del flume Kabur. Ailà moriguèt, negat, quand fugissiá la batalha per sauvar la vida. Aguèt pas lo quite astre qu’aviá agut Guilhèm IX. Son filh, l’ereitièr del Soltanat dels Rum foguèt fach presonièr e enviat a Isfahan. Tres annadas puèi seriá nomentat Soltan. E la vida contunhèt.
Christian Andreu*


text:
Rusca
La rusca o l'escòrça es lo revestement exterior del tronc, de las brancas e de las raices dels arbres, e pus generalament de las plantas lenhosas.
Es sovent possible de reconeisser un arbre per sa rusca, que son aspècte pòt fortament variar segon las regions (latituds, altituds), son edat, son exposicion, e la preséncia eventuala de liquèns o d'autras epifitas.
En zona tropicala, nombrosas espècias d'arbres an de ruscas garnidas d'espinas solidas.
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge corrent ;
s'apèla rusca los teissuts extèrnes, mòrts, crebassats, que de còps s'exfòlian per placas, e que los botanistas apèlan ritidoma.
En botanica ;
la rusca compren l'ensems dels teissuts diches corticals produches vèrs l'exterior de la camba (o tija) pel foncionament del càmbium, sus las brancas, sul tronc e sus las racinas dels arbres. Es un jaç de cellulas generatrises, apelada tanben assisa libèro-lenhosa, que produtz vèrs l'interior lo xilèma, o fusta, e vèrs l'exterior lo floèma o libèr. Demest las angiospermas, a l'exterior del floèma, una segonda assisa generatritz, lo càmbium subero-felodermic o càmbium cortical produtz vèrs l'interior lo felodèrma, qu'es la rusca viventa, e vèrs l'exterior un teissut suberós impermeable, lo siure. Lo felodèrma assegura la continuitat de la proteccion extèrna, malgrat l'acreissement en diamètre de la camba. La rusca dels arbres es sovent rica en toxinas (fenòls) e principis amargants (tanins) çò que la ren pus protectritz, mas en fach tanben una fònt de principis terapeutics, que mai d'un animal a tanben aprés a esplechar (per exemple : l'aspirina de la rusca de sauses pasturada pels animals).
Feridas de la rusca[modificar | modificar la font]
Son frequentas, d'originas naturalas o umanas. La produccion de rusca participa a la cicatrizacion de l'arbre, s'acompanhant d'una produccion de fenòls, resinas e d'autras moleculas limitant l'infeccion micotica e bacteriana.


text:
Lo purmèr ministre de l’estat teocratic d’Israël que revela dens ua entervista lagremassèra la vertadèra rason de ofensiva a Gazà.
A l’atge de 64 ans l’òmi politic a maugrat de la soa experiéncia ne s’i escad pas de contiéner los sos plors. Qu’anonciè ger a 10h dabant los rescapats de la premsa internacionau a Tel-Aviv las vertadèras rasons de l’ataca de la banda de Gazà.
Manaset : “Quin qualificatz la vòsta accion a Gazà?
Binyamín Netanyahu : Ne compreni tostemps pas perqué lo planet sancèr sia contra nosautes… Tot çò qu’avem hèit en Gazà n’èra pas que tà protegir los palestinians d’ua miaça grana.
Manaset : Quau ei aquesta miaça?
Binyamín Netanyahu : La miaça qu’ei de tipe sanitària. Que sabem despuish mei d’un mes que lo virus Ebola aja quitat l’Africa e que comence de ns’invadir… e aquò purmèr dens la banda de Gazà. Ne podem pas perméter de deishar lo virus s’espandir en Israël e puish en Euròpa.
Qu’ei donc dab lo trister mes dab lo sens de las prioritats tanben qu’ajam decidit de bombardar los larèrs de desvolopament deu virus: espitaus, escòlas,…
Manaset : … e pensatz aver neutralizat lo virus?
Binyamín Netanyahu : Malurosament non, e qu’avem devut tirar los nostes sordats de la banda de Gazà pr’amor qu’èra tròp perilhós tad eths. Que vam contunhar dab bombardaments aerians. Que i a vertaderament chic de risques de maishants tirs tà la populacion sana. Que contunheram dinc a la disparicion totau d’aquera racalha virau e…(plors)”.
Lo purmer ministre qu’estó obligat de quitar la conferéncia mei lèu que previst en pr’amor d’ua emocion de las bèras e d’ua maishanta e violenta hrèbe.


text:
L'aurelha de can: cada diluns a 10h00, 15h00 e 20h00
L'aurelha de can qu'ei ua navèra émission d'actualitat en gascon. Cada diluns Joan Peire PASTIS que'vs presentarà l'actualitat inacostumada de la setmana passada. Ua actualitat puslèu dròla per la quau e i averà tostemps de qué pensar.
Aqueth diluns, lo 28 de noveme de 2011:
França :
- · Joan Francés Copé que s’a perdut la montre ! Ua montreta de marca rolex de l’amic Ziad Takiedine.
- · Los policièrs qu’encontran hèra de mau entà gahar un conductor … de tractor !
Pakistan :
- · 1500 mots interdits d’escambi per SMS
Angleterra
- · Un nivèu de lenga deus maishants
Monde
- · Dia deux communs ! Qu’existeish ! Totun n’en cau pas tan s’en arríder !


text:
Saint-Pierre-d'Entremont (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-d'Entremont en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a la cœur del massís de la Chartreuse a 25 quilomètres a panatòri d'ausèl al nòrd-es de Grenòble, a 17 quilomètres al sud-oèst de Chambéry e a 20 quilomètres a l'èst de Voiron. Se tròba en la Vallée de las Entremonts #que compren tanben los pòbles seguents : Corbel, Entremont-lo-Vièlh e Sant-Pierre-de Entremont (Savoie). Aquela vallée #èsser pendenta longtemps isolada perque malaisida d'accès e las infrastructuras viaires #metre del temps a se desvolopar.
Lo territòri de Sant-Pierre-de Entremont ocupa una vasta superficie al se del PNR de Chartreuse (32,31 km²) #çò que lududes permet d'ofrir als visitants un païsatge contrastat. Aquel païsatge se llaura sus un vallon orientat nòrd/sud al fons #que se flueix lo ruisseau del Herbetant. De part e d'autra del cors d'aiga d'importants sectors de bòsques voregen sectors de pradas.
D'un punt d'enguarda altimétrique lo vilatge ne possedís una amplitude d'unitat|1449|mètres {{}} ; lo ponch mai elevat sus la municipalitat se situa a 2047 mètres al nivèl dels Lanças de Malissard. Los autres reliefs considerables de la municipalitat son los Rochers dels Eparres (1 639 mètres), del Pas Dinay (1 402 mètres), los Crêtes dels Aures (1 658 mètres), los Ròcas Rousses (1 704 mètres) e la Dent de l'Ors (1 820 mètres). La majoritat de las pendentas d'aquelas reliefs an recobert de bòsques.
Al sud l'arribada sus la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont se fa pel caulet del Cucheron (1 139 mètres), #que separa aital la municipalitat de la siá vesina, Sant-Pierre-de-Chartreuse. Al nòrd, la municipalitat se llaura sus la cluse del Guiers Viu #que fa foncion de limit départementale entre lo Isère e la Savoie. Lo Guiers Viu, #qu'es aquí dejós la forma d'un torrent, pren naissença 5 quilomètres en amont al nivèl del Circ de Sant-Meteis.
Al nivèl idrografic, divèrses unes autres ruisseaux solquen lo territòri communal de Sant-Pierre-de Entremont. Los dos mai importants son lo Malissard e lo Iveron #que se prenon al nivèl del masatge caseriu de Sant-Philibert per donar naissença al Herbetant. D'unes autres pichons ruisseaux coma lo Nant e la Grenaz vendràn de contunh conflar los rengs. Fòrça d'ora aquelas aigas #èsser exploitéees amb la fin de ne tirar una energia hydraulique sustot per la indústria meunière.
L'abitat a repartit en pichons caserius. An implantat principalament en lo vallon e sus los sieus pourtours, dins zònas descobèrtas. Çò Cap de-luòc per çò qu'es de lududes se situa sul limit nòrd de la municipalitat a la encreuament de la cluse del Guiers Viu e del vallon del Cozon.
La commune se situe au cœur du massif de la Chartreuse à 25 kilomètres à vol d'oiseau au nord-est de Grenoble, à 17 kilomètres au sud-ouest de Chambéry et à 20 kilomètres à l'est de Voiron. Elle se trouve dans la Vallée des Entremonts qui comprend aussi les villages suivants : Corbel, Entremont-le-Vieux et Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie). Cette vallée fut pendant longtemps isolée car difficile d'accès et les infrastructures viaires mirent du temps à se développer.
Le territoire de Saint-Pierre-d'Entremont occupe une vaste superficie au sein du PNR de Chartreuse (32,31 km²) ce qui lui permet d'offrir aux visiteurs un paysage contrasté. Ce paysage s'ouvre sur un vallon orienté nord/sud au fond duquel s'écoule le ruisseau de l'Herbetant. De part et d'autre du cours d'eau d’importants secteurs de forêts côtoient des secteurs de prairies.
D'un point de vue altimétrique le village possède une amplitude de 1 449 mètres ; le point le plus haut sur la commune se situe à 2047 mètres au niveau des Lances de Malissard. Les autres reliefs remarquables de la commune sont les Rochers des Eparres (1 639 mètres), du Pas Dinay (1 402 mètres), les Crêtes des Aures (1 658 mètres), les Roches Rousses (1 704 mètres) et la Dent de l'Ours (1 820 mètres). La plupart des pentes de ces reliefs sont recouvertes de forêts.
Au sud l'arrivée sur la commune de Saint-Pierre-d'Entremont se fait par le col du Cucheron (1 139 mètres), qui sépare ainsi la commune de sa voisine, Saint-Pierre-de-Chartreuse. Au nord, la commune s'ouvre sur la cluse du Guiers Vif qui fait fonction de limite départementale entre l'Isère et la Savoie. Le Guiers Vif, qui est ici sous la forme d'un torrent, prend naissance 5 kilomètres en amont au niveau du Cirque de Saint-Même.
Au niveau hydrographique, plusieurs autres ruisseaux sillonnent le territoire communal de Saint-Pierre-d'Entremont. Les deux plus importants sont le Malissard et l'Iveron qui se rejoignent au niveau du hameau de Saint-Philibert pour donner naissance à l'Herbetant. D'autres petits ruisseaux comme le Nant et la Grenaz viendront ensuite gonfler les rangs. Très tôt ces eaux furent exploitéees afin d'en tirer une énergie hydraulique notamment pour l'industrie meunière.
L’habitat est réparti en petits hameaux. Ils sont implantés principalement dans le vallon et sur ses pourtours, dans des zones découvertes. Le chef-lieu quant à lui se situe sur la limite nord de la commune au carrefour de la cluse du Guiers Vif et du vallon du Cozon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia umana sul territòri de la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont remonta al neolític. Es lo archéologue Hippolyte Müller #que #descobrir en 1908 las pròvas d'aquela aucupacion umana en metent a jorn dels silex al nivèl del caulet de Bovinant. #Realizar pel continuament de nombroses sondatges sul terren e #metre a jorn, en mai d'aqueles esturments lithiques, de nombroses tessons de ceramicas gallo-romaines aital coma dels claus e dels carbons de bòsques. Segon lo archéologue, aquel luòc de Bovinant i auriá pogudas èsser un talhièr de talha neolític e un larèr temporaire protohistorique e gallo-romain en lo moment de las polidas estacions[1].
Al començament de Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle un sol castèl i auriá #èsser erigit en la vallée de las Entremonts. S'agissiá del castèl dels Teppaz[2] detengut per Guillaume de Entremont. Al fil de las guèrras delphino-savoyardes, los proprietaris d'aquel castèl #èsser après los vassaux dels dauphins, après aqueles dels comtes de Savoie. Qualques ans mai tard, en 1314, Amédée V de Savoie #ratificar lo banc del castèl pel tractat de Villard-Benoît. Pendent lo meteis periòde i aguèt decidit lo bastiment del castèl del Govèrn entre 1306 e 1339. Aquel darrièr a situat dins tèrra dauphinoise amb la fin de melhor controtlar la frontièra delphino-savoyarde. De contunh en 1345 Guillaume de Entremont testifica de lo sieu respècte e de la siá admiracion al dauphin Humbert II en lududes retent aumenatge.
A la Mièja Edat Santa-Pierre-de Entremont forma una granda parròquia #que compta las actualas municipalitats iséroise e savoyarde de Sant-Pierre-de Entremont. La parròquia comptava aperaquí 70 fuòcs l'an 1399, 110 l'an 1497 e 160 l'an 1561[3]. Cela #durar fins en 1825 o la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont (Savoie) #èsser erigida al reng de parròquia en dependent de la archevêché de Savoie.
Los conflictes delphino-savoyards pendent aquel periòde de l'istòria èran totjorn vivaces e portavan sustot sus las frontièras dels dos territòris. Aquel pas #èsser #qu'en 1355 e al continuament del tractat de París que lo conflicte #prene final. Aquel #fixar lo Guiers coma limit entre las doas províncias. Mas pas #èsser agut de besonh de quin cors del Guiers s'agissiá, Guiers Mòrt o Guiers Viu, #çò que #daissar lo flou encara qualques ans.
Aquel pas #èsser #qu'en 1760, al continuament del tractat de Turin, que lo limit i aguèt fixat al nivèl del Guiers Viu en separant aital la Savoie, part intégrante del Reialme de Sardenha, del Dauphiné. Lo vilatge de Sant-Pierre-de Entremont es aital a aquela epòca sus la frontièra de la França e es scindé en doas. Lo procès-verbal del 4 d'abril de 1761 met en marcha un bornage amb la fin de representar la frontièra. Aquel serà obsolète l'an 1792 al continuament de la annexion de la Savoie a la França. De contunh al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en 1815, la Savoie es de nòu ligada al Piémont e las hitas mesas l'an 1761 an restablit l'an 1825 al continuament del procès-verbal de Lion e per decision comuna dels govèrns de París e de Turin. Lo pòble #èsser aital a divèrsas recuperacions una frontièra entre la França e lo reialme de Sardenha. A l'epòca aquela posicion termierèra #contribuir grandement al desvolopament de la contrebande en la region. N'efièch, malgrat de nombrosas plaças de doana lo Guiers Viu es un torrent facilament franchissable, en permetent d'evitar aital los contraròtles.
En 1860, la Savoie a ligat a la França. Aquel eveniment désenclavera la vallée de las Entremonts. N'efièch a partir d'aquela data las infrastructuras viàrias se desvolòpan. Venon de contunh a la dintre-doas-guèrras l'arribada dels primièrs transpòrts en comun amb la fin de respondre a una demanda touristique de mai en mai importanta. La vallée viu arribar de divèrsas linhas #que Sant-Pierre-de Entremont ↔ los Echelles l'an 1921, Sant-Pierre-de Entremont ↔ Entremont-lo-Vièlh l'an 1930 e Sant-Pierre-de Entremont ↔ Chambéry en 1934[4].
La présence humaine sur le territoire de la commune de Saint-Pierre-d'Entremont remonte au néolithique. C'est l'archéologue Hippolyte Müller qui décela en 1908 les preuves de cette occupation humaine en mettant à jour des silex au niveau du col de Bovinant. Il réalisa par la suite de nombreux sondages sur le terrain et mit à jour, outre ces outils lithiques, de nombreux tessons de céramiques gallo-romaines ainsi que des clous et des charbons de bois. Selon l'archéologue, ce site de Bovinant aurait pu être un atelier de taille néolithique et un foyer temporaire protohistorique et gallo-romain lors des belles saisons[5].
Au début de Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle un seul château aurait été érigé dans la vallée des Entremonts. Il s'agissait du château des Teppaz[6] détenu par Guillaume d’Entremont. Au fil des guerres delphino-savoyardes, les propriétaires de ce château furent tantôt les vassaux des dauphins, tantôt ceux des comtes de Savoie. Quelques années plus tard, en 1314, Amédée V de Savoie ratifia le siège du château par le traité de Villard-Benoît. Durant la même période fut décidée la construction du château du Gouvernement entre 1306 et 1339. Ce dernier est situé en terre dauphinoise afin de mieux contrôler la frontière delphino-savoyarde. Puis en 1345 Guillaume d'Entremont témoigne de son respect et de son admiration au dauphin Humbert II en lui rendant hommage.
Au Moyen Âge Saint-Pierre-d'Entremont forme une grande paroisse qui compte les actuelles communes iséroise et savoyarde de Saint-Pierre-d'Entremont. La paroisse comptait environ 70 feux en 1399, 110 en 1497 et 160 en 1561[7]. Cela dura jusqu'en 1825 ou la commune de Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie) fut érigée au rang de paroisse dépendant de l’archevêché de Savoie.
Les conflits delphino-savoyards durant cette période de l'histoire étaient toujours vivaces et portaient notamment sur les frontières des deux territoires. Ce ne fut qu'en 1355 et à la suite du traité de Paris que le conflit prit fin. Celui-ci fixa le Guiers comme limite entre les deux provinces. Mais il ne fut pas précisé de quel cours du Guiers il s’agissait, Guiers Mort ou Guiers Vif, ce qui laissa le flou encore quelques années.
Ce ne fut qu'en 1760, à la suite du traité de Turin, que la limite fut fixée au niveau du Guiers Vif séparant ainsi la Savoie, partie intégrante du Royaume de Sardaigne, du Dauphiné. Le village de Saint-Pierre-d'Entremont est ainsi à cette époque sur la frontière de la France et est scindé en deux. Le procès-verbal du 4 avril 1761 met en place un bornage afin de représenter la frontière. Celui-ci sera obsolète en 1792 à la suite de l'annexion de la Savoie à la France. Puis au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en 1815, la Savoie est de nouveau rattachée au Piémont et les bornes posées en 1761 sont rétablies en 1825 à la suite du procès-verbal de Lyon et par décision commune des gouvernements de Paris et de Turin. Le village fut ainsi à plusieurs reprises une frontière entre la France et le royaume de Sardaigne. À l'époque cette position frontalière contribua grandement au développement de la contrebande dans la région. En effet, malgré de nombreux postes de douane le Guiers Vif est un torrent facilement franchissable, permettant d'éviter ainsi les contrôles.
En 1860, la Savoie est rattachée à la France. Cet événement désenclavera la vallée des Entremonts. En effet à partir de cette date les infrastructures routières se développent. Puis viennent à l'entre-deux-guerres l'arrivée des premiers transports en commun afin de répondre à une demande touristique de plus en plus importante. La vallée vit arriver plusieurs lignes dont Saint-Pierre-d’Entremont ↔ les Echelles en 1921, Saint-Pierre-d’Entremont ↔ Entremont-le-Vieux en 1930 et Saint-Pierre-d’Entremont ↔ Chambéry en 1934[8].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ MÜLLER Hippolyte, Una station estival préhistorique e gallo-romaine al Caulet de Bovinant. pp. 641-644. Grenòble : Revista de Geografia Aupina t. 9, 1921
- ↑ A l'ora d'ara sus la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont (Savoie)
- ↑ PILÒT DE THOREY E., Los prieurés del ancià diocèse de Grenòble compreses en los limits del Dauphiné, Bulletin de la Societat Estatistica de las Sciéncias Naturalas e dels Arts Industriales del Departament del Isère, 3ème sèria, t. 12, Grenòble, 1883, pàg.340.
- ↑ PI-BRANCAZ Gaëlle, País dels Entremonts o la Chartreuse savoyarde. pp. 146-150. Montmélian : La Fontaine De Siloe, 2000. ISBN 2-84206-156-X
- ↑ MÜLLER Hippolyte, Une station estivale préhistorique et gallo-romaine au Col de Bovinant. pp. 641-644. Grenoble : Revue de Géographie Alpine t. 9, 1921
- ↑ Actuellement sur la commune de Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie)
- ↑ PILOT DE THOREY E., Les prieurés de l’ancien diocèse de Grenoble compris dans les limites du Dauphiné, Bulletin de la Société Statistique des Sciences Naturelles et des Arts Industriels du Département de l’Isère, 3ème série, t. 12, Grenoble, 1883, p.340.
- ↑ PIN-BRANCAZ Gaëlle, Pays des Entremonts ou la Chartreuse savoyarde. pp. 146-150. Montmélian : La Fontaine De Siloe, 2000. ISBN 2-84206-156-X


text:
dimecres, 29 d’abril de 2015
Aquel òme èra tant talament sospechós que, al cementèri, faguèt marcar sus la tomba :
« DE QU'AGACHAS ENCARA ? »
dimecres, 22 d’abril de 2015
ITALO CALVINO (suite)I pòdi pas téner : aquí una autra pagina de las aventuras de Marcovaldo.
La gamèla
Primièr, lo plaser que tiram d’aquela aisina redonda e plata que sonam gamèla, aquò’s que se desvissa. Ja, lo fait de ne desvissar lo cabucèl vos fa venir l’escupit, subretot quand sabèm pas encara çò que conten, que, per exemple, es la femna que la vos apresta cada matin. Un còp tombat lo cabucèl, vesèm aquí lo manjar : salcissas e lentilhas o uòus durs e bledaraba o encara polenta e merluça, tot aquò plan adobat dins aquel arial circulari coma o son, sul mapamonde, los continents e las mars. E quitament se i a pas grand causa, avèm ça que la l’impression qu’es substancial e sarrat. Un còp desvissat, lo cabucèl servís de sieta, tant i a qu’avèm alara doas aisinas e que podèm destriar lo contengut de la gamèla.
Marcovaldo, après aver desvissat lo cabucèl e niflat la bona flaira del repais, tira de la pòcha lo cobèrt estropat que pòrta totjorn amb el dempuèi qu’a miègjorn manja a la gamèla puslèu que de tornar al sieu. Las primièras forquetadas servisson a desrevelhar un pauc aquela noiridura agrepida, a balhar l’aspècte e l’atrait d’un plat tot bèl just servit a aquela mangiscla arrucada d’oradas. Alara començam de se mainar que i a pas grand causa, e se disèm : « Val mai manjar dapasset », mas avèm ja portat a la boca d’un biais lèst e golard las primièras forquetadas.
D’en primièr, sentissèm tota la tristessa d’un repais fred, mas lèu tornam gaujós, en tornar trobar la bona flaira de la taula familiala carrejada dins un lòc inacostumat. Marcovaldo a començat de mastegar doçament ; s’es sietat sul banc d’una avenguda, al ras d’ont trabalha. Coma demòra luènh, e que tornar al sieu a miègjorn fa pèrdre temps e degalhar fòrça bilhetas de tram, pòrta son dinnar dins la gamèla comprada especialament e lo manja defòra en agachar passar lo mond ; puèi se’n va beure a una font. Se sèm a la davalada e que fa bèl temps, se causís una plaça solelhada ; las fuèlhas rossèlas e lusentas que tomban dels arbres li servisson de toalheta ; las pèls de salcissòt, las dona als gosses barrutlaires que tardan pas a venir sos amics ; e las micas de pan profeitaràn als aucèls tre que l’avenguda serà tornada quieta.
En tot manjar, Marcovaldo se demanda : « Perqué la cosina de la femna me fa plaser quand la mangi aicí, alara qu’a l’ostal, amb las garrolhas, los guirguilhs, los deutes que ne parlam sens relambi, aquò me ditz pas res del res ? » Puèi se soven : « Òi, ara me rementi, tot aquò son las sòbras d’ièr. E vaquí qu’es tornarmai d’ umor marrida, benlèu perqu’es forçat de manjar de rèstas fredas e rancejantas, benlèu tanben perque l’alumini de la gamèla balha a la mangisca un gost de metal, mas una pensada vira dins son cap : « Vaquí que sola l’idea de Domitilla me degalha los dinnars que fau tot solet , sens ela. »
Ara, se maina qu’a gaireben acabat lo repais e, tornarmai, li sembla de manjar un quicòm de gostós, de requist, e acaba amb vam las darrièras forquetadas que son al mai prigond de la gamèla, las que sentisson mai a metal. Puèi, d’agachar l’aisina voida e graissosa, lo vaquí que torna tristonet.
Alara estropa e empòcha tot, se lèva; es encara tròp lèu per tornar al trabalh. Dins las grandas pòchas de la vèsta, los cobèrts jogan del tambor sus la gamèla voida. Marcovaldo se’n va dins un cafè e comanda un veirat de vin plen al ras, o un cafè. Puèi agacha las còcas dins la veirina, las boitas de bonbons e de nogat, se convenc que n’a pas enveja, que desira pas res, agacha un moment una partida de baby-foot, manièra de se probar que cèrca solament de passar léser e non pas de desbrembar qu’a encara talent. Ganha la carrièra. Los trams son encara cofles. L’ora se sarra que cal tornar al trabalh, çò que fa.
Qualques jorns abans, per de rasons personalas, la femna Domitilla aviá comprat un fais de salcissa. E tres sers a de reng Marcovaldo sopèt de salcissa als naps. Mas aquelas salcissas devián èsser de salcissa de gos ; la quítia odor bastava per copar l’apetís. E pels naps, aquels legums palles e fugidisses, justament Marcovaldo n’èra dempuèi totjorn afastigat.
A miègjorn tornarmai una salcissa als naps dins la gamèla, una salcissa freda e graissosa. Capleugièr coma èra, desvissava totjorn lo cabucèl amb curiositat e gormandisa, sens se rementar de çò qu’aviá manjat la velha per sopar; e cada jorn, èra totjorn tan deçauput. Lo quatren jorn, plantèt sa forqueta dins la salcissa, la sentiguèt encara un còp, se levèt de son banc e, en téner la gamèla dubèrta, se botèt a marchar distraitament per carrièra. Lo mond, suspreses, agachavan aquel òme que se passejava una forqueta d’una man e una gamèla de l’autra : semblava que trantalhava de portar a la boca la primièra forquetada.
Una votz d’enfant lo sonèt :
- Òu tu sénher !
Marcovaldo levèt los uèlhs. Un enfant demorava a la fenèstra d’un ostal bèl, acoidat sul relaisset ont èra pausada una escudèla.
- Òu sénher ! De que manjas ?
- De salcissa e de naps.
- Astruc ! diguèt l’enfant.
- De qué ? faguèt Marcovaldo d’un aire malsegur.
- Quand pensas que deuriái manjar de cervèla frita...
Marcovaldo agachèt l’escudèla sul relaisset : i aviá una cervèla frita mofla e boclada coma un amolonament de nivols. Las narras de Marcovaldo ne’n trementiguèron.
- Perqué ? T’agrada pas la cervèla ?... demandèt a l’enfant.
- Non ! M’an embarrat aicí per me castigar perque voliái pas la manjar. Mas ieu la vòli escampar per la fenèstra.
- Aimas la salcissa ?
- Òc, sembla una sèrp... Al nòstre ne’n manjam jamai...
- Alara me balhas ton escudèla e te balhi ma salcissa.
- Òsca !
L’enfant èra tot content. Parèt son escudèla de porcelana e una forqueta d’argent escalprada a Marcovaldo ; e aqueste li donèt sa gamèla amb la forqueta d’estam.
Puèi se botèron totes dos a manjar : l’enfant sul relaisset, Marcovaldo sietat sus un banc qu’èra en fàcia. Totes dos s’esperlecavan las bocas en dire qu’avián jamai tastat quicòm de tan bon.
Mas subte, darrièr l’enfant apareguèt una governanta, las mans a las ancas.
- Mon Dieu ! Mon monsuròt ! Mon Dieu ! De qué manjatz aquí ?
- De salcissa ! diguèt l’enfant.
- E qual la vos donèt ?
- Aquel sénher aquí.
E mostrèt Marcovaldo qu’arrestèt son long e menimós mastegatge d’un tròç de cervèla.
- De qué ? Volètz m’escampar aquò ! Lèu lèu !
- Mas qu’es bonicòt...
- E la vòstra escudèla ? La vòstra forqueta ?
- Son lo sénher que las a.
E mostrèt tornarmai Marcovaldo que teniá sa forqueta en l’aire ont èra encara engulhat un tròç de cervèla.
La governanta se botèt a bramar :
- Raubaire ! Raubaire ! Los cobèrts !
Marcovaldo se levèt, agachèt un moment la cervèla frita que ne’n demorava encara una mitat, s’acerquèt de la fenèstra, pausèt sul relaisset escudèla e forqueta, fixèt desdenhosament la governanta, e s’enanèt. Ausiguèt la gamèla rebalar sul trepador, las lagremas de l’enfant, lo brut de la fenèstra que tampavan brusquament. Se baissèt per amassar la gamèla e lo cabucèl. Èran un pauc embotits ; ara lo cabucèl se vissava pas plan. Fiquèt tot aquò dins sa pòcha e s’enanèt al trabalh.
En francés : Marcovaldo ou les Saisons à la ville
En italian : Marcovaldo ovvero Le stagioni in città
dijous, 16 d’abril de 2015
CINÉMA
Doas femnas maduras se presentan a la caissa del cinema :
- - Fasètz quicòm per las personas vièlhas ?- Òc, las desrevelham a la fin.
dimecres, 15 d’abril de 2015
diumenge, 12 d’abril de 2015
dijous, 9 d’abril de 2015
dissabte, 4 d’abril de 2015
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
29 novembre 2015
Aquesta setmana, la Polícia Occitana de Proximitat que miè hèra accions en l’encastre de l’estat d’urgéncia.
La Polícia Occitana de Proximitat non caumè pas aquesta setmana. Après los atemptats, que’u calè miar uas accions antiterroristas d’urgéncia. La purmèra qu’estó ua perquisicion dens tots los maines de produccion de vin deu juransonés. Que’s sasín de haut o baish 2500 botelhas suspèctas.
(suite…)
4 avril 2014
L’IRA CIONAU visava l’importanta comunautat britanica d’Aquitània e sei possessions.
L’IRA CIONAU (Irish Republican Army – Communauté irlandaise d’Outre-mer Nationaliste Anti Unioniste, segond son nom francés) s’es fargada dins lei nombrós establiments irlandés dau còr de vila de Bordèu. Sei recampaments se fasián totjorn en d’oras precisas, entre 18h et 22h sota lo nom escondut d’Happy Hour, onte recrutavan totjorn que mai, se servissent de l’arcòl pauc carivend per enrotlar de predas eissudas dau mitan deis estudians girondins.
(suite…)


text:
Delàger
vedí eth prumèr debat entre es alcadables de Barcelona, ua ciutat viua e dubèrta, damb nèrvi, damb ua economia diversificada, a on non i a eth problèma deth monocultiu deth torisme e a on toti es sòns representants politics son conscients, damb accents disparions, de que cau invertir en mès politiques publiques que garantisquen er accés ar abitatge e uns servicis sociaus mès estienudi e « universaus », segontes era expression der alcalde Jordi Hereu
.
Maugrat qu’ath debat li manquèc precisament nèrvi, constituic un exemple d’elegància politica, de bones formes e centrèc era antencion sus es ahèrs dera vida vidanta. D’aquiu er engüeg.
M’agrade Xavier Trias
. Er alcaldable de CiU ei un òme tranquil e moderat. E era sua propòsta a elements dera socialdemocràcia. Ja mos agradarie un Trias
entà CDA! Es sues intervencions sigueren autant de tranquilles e moderades, encara que des d’un punt de vista estrategic, mancades de concrecions e un fracàs en intent d’esbauçar er accion de govèrn deth tripartit.
Jordi Hereu
(PSC) debutaue e exposèc melhor un discors de futur, ben articulat, tanben mancat de concrecions, mès demostrèc capacitat de lideratge, determinacion e tanben moderacion. Un candidat joen damb un lenguatge clar e credible. Era sua victòria semble assegurada.
En Aran, totun, eth nerviosisme de CDA comence a èster fòrça evident e eth descrèdit ath quau a sometut es institucions la haràn a passar factura. Eth problèma non ei eth temps que CDA a ocupat eth podèr, senon qu’a estat responsabla dirècta deth deteriorament e desprestigi deth Conselh Generau d’Aran, mès enlà des practiques caciquils que se pòden derivar. Eth problèma ei qu’en Aran auem ua classa dirigenta prepotenta, damb eth minim atisbe d’umilitat, acostumada a non dar explicacions ad arrés.
Per aquerò ei tan important que des dera moderacion que caracterize ath candidat d’UA, Paco Boya, s’impulse ua renovacion des nòstes Institucions qu’evite era concentracion de podèr e era manca de transparéncia, entà restituir eth sòn prestigi entre es ciutadans.
Like this:
Like Cargament...


text:
Musèu
Un musèu es un luòc ont se recuèlhon, emmagazinan e mòstran d'objèctes per instruire lo visitaire.
Lo Conselh Internacional dels Musèus (ICOM) a desvolopat una definicion mai estricta del concèpte. Per el, «Un musèu es una institucion permanenta, sens ànim de lucre, al servici de la societat e del sieu desvolopament, dobèrta al public e que fa d'investigacions suls testimònis materials de l'òme e del sieu environament, los aquerisca, conserva, informa e exibís, per fins d'estudi, educacion e delèit.»[1]
Los musèus son sovent especializats; n'existisson cinc categorias principalas:


text:
Lis eleicioun, aquéli famousis eleicioun que fan mascara tant de papié, que fan gausi tant de paraulo, e bouton espaso e coutèu de gènt que sarien urous de viéure bons ami, lis eleicioun an tambèn soun coustat coumique.
A Sant Brancai dis Ase, i'a uno bono pasto d'ome, un pau simplas, es verai, que vòu, coste que coste, èstre maire de sa coumuno. A tóuti lis eleicioun, Jan Balourdo, un noum chausi, se fai pourta sus quauco listo. Aquest an, Jan Balourdo èro mai candidat.
Lou jour dis eleicioun, noste paure ome s’atrouvè malaut e, pamens, vouguè faire soun devé. De bri o de bro se trinassè enjusqu’à la coumuno, voutè e tournè se jaire.
Eiça vers li dès ouro, uno bando de galapian venguèron tabasa à la porto de Balourdo en cridant:
—Jan! aquest cop lou sias! es vous qu'avès lou mai de voues, fau que sieguès lou maire! Vivo moussu lou maire!
Dóu cop, Jan fuguè gari. Dins dos segoundo, èro à la porto, e fasié intra la bando. Catarino, sa femo, èro folo de jòio. Zóu! de got, zóu! de vin blanc, d'aigarden e de vin kiue. Li droulas, beguèron coume de trau e s'anèron jaire emé sa miejo gueto en cridant coume de fòu:
— Vivo moussu lou maire!
Lou lendeman de matin, quand Balourdo agantè lou Pichot Marsihés pèr vèire lou resultat dis eleicioun, lou journau ié toumbè di man: lou paure omo avié agu….. uno voues, la siéuno!
.


text:
Era Fondacion a per objècte contribuïr en foncionament deth Musèu Etnologic dera Val d’Aran, en tot procurar remassar e sauvar toti aqueri elements referents ath passat: istòria, arqueologia, costums, e lengua pròpria dera Val d’Aran, ben en tot aquerir es nomentadi elements e en tot procedir ara sua custòdia, o ben prenent-les en depaus entara sua conservacion e exibicion, maugrat que consèrven era sua proprietat es que son titolars des madeishi.
Atau madeish possarà era organisacion d’actes culturaus, estudis e trabalhs de caractèr scientific e publicacions relacionades damb era Val d’Aran


text:
Henry Morton Stanley (1841-1904) foguèt un dels personatges mai coneguts del sègle XIX. Foguèt lo primièr blanc que crotzèt Africa totalament e los sieus libres de viatges foguèron devorats per de legeires de tota la planeta. Totun, abans qu’el ja i avián agut divèrses explorators qu’avián ensajat d’o far, e lo sieu trabalh dubriguèt camin, e ajudèt plan Stanley en lo sieu viatge de 1871. Un d’eles, benlèu, un dels primièrs, foguèt un occitan qu’encara uèi demora totalament desconegut del public occitan e europèu en general. Parlam d’Eugèni Maizan (1816-1845) , filh de Montalban, uèi en la region occitana d’Occitània.
Pr’amor que Maizan, foguèt un dels primièrs europèus qu’ensagèt de crotzar Africa tropicala en una epòca que o far èra sinonim de folariá. La tòca tanben èra giganta: voliá trobar la fònt del flume Nil. Un còp fach aquò, aviá de trobar tanben la fònt del fluvi Nigèr e puèi tornar a Euròpa en tot crotzar lo desèrt de Sahara, un territòri de mai de 9 milions de Km2. La sieuna mission, una demanda de la Societat Orientala de Geografia, aviá de respondre divèrsas qüestions scientificas e far mai clar encara la mapa del continent african, que la majoritat n’èra en blanc.
Mas la mission de Maizan èra vertadierament una foliá. De còps, se pòt pas arribar a comprene cossí d’òmes valents e intelligents coma Maizan pòdon arribar d’acceptar demandas similaras. Mas sens eles, dison, la coneissença e lo progrés de l’umanitat aurián escrich tota una autra istòria. E, de segur, que lo viatge fach per l’occitan Maizan dubriguèt fòrça pòrtas a nòvas rotas – e mai seguras – qu’avián d’èsser puèi causidas per d’autres explorators posteriors e que, fin, finala, balharián lutz scientifica sus Africa, lo darrièr dels continents misterioses del mond, encara a la fin del sègle XIX.
Lo projècte d’una expedicion a Africa tropicala
Lo projècte de l’expedicion qu’aviá de far Eugèni Maizan foguèt concebut après aver fach una campanha per l’ocean indian. Prèp de la còsta d’Africa Orientala, Maizan, ensenha de corveta, desvolopèt lo projècte d’explorar aquel territòri dempuèi l’illa de Zanzibar. Aital, la concepcion d’un projècte coma aquel, foguèt concebut en la corveta Dordonha, pendent l’an 1843 . La prepausta foguèt plan ben vista per lo comandant de vaissèl Dordonha, lo capitàni Charles Guillain, que ne foguèt d’acòrd lèu.
Totun, lo projècte encara aguèt d’anar fins los ministèris governamentals de Loís-Felip I per èsser finalament acceptat e subvencionat. Mas la prepausta de l’occitan Maizan, ensenha de marina, foguèt lèu acceptat, e per ansin poguèt tornar a Zanzibar amb la corveta Berceau. Un còp ailà, capitèt de far la primièra partida de la mission ministeriala, la signatura d’un nòu tractat amb lo sultan de l’illa e presentar lo nòu cònsol. Solament après capitar en aquesta mission diplomatica poguèt començar a balhar concrecion al futur viatge qu l’auriá de menar vèrs l’interior african.
Maizan demorèt mai de uèch meses al sultanat de Zanzibar en tot preparar lo bagatge per una mission que poiriá èsser apelada, sens cap dobte, giganta. Pendent aquel temps confecciona suenhadament l’itineràri en tot veire cossí creis lo portatge. Mas serà, sens o saber, victima d’un complòt comercial que lo menarà a una mòrt crudèla e qu’arrestarà Maizan de completar la sieuna mission.
En efièch, los banians, son una classa comerciala d’origina indiana e paquistaniana que demora fa temps a l’illa de Zanzibar mas que trabalhan en la sieuna majoritat a Madagascar. An la credença que Maizan portarà plan mai d’europèus a Africa e que perdràn lo monopòli del comèrci d’evòri. Per ansin, afirman que l’expedicion a de començar abans, e l’occitan, que coneis pas las vertadièras intencions dels banians, desbarquèt lo 21 d’abril de 1845 en Bagamayo, un pichon pòrt de la còsta tanzaniana jos la soberaniá del sultan de Zanzibar.
La tòca es ara arribar fins lo vilatge de Dege mas Maizan compren que i a trop de bagatge e que i a pas pro d’askaris – soldats nadius qu’acompanhavan las expedicions arabas vèrs l’interior d’Africa a la recèrca d’evòri, esclaus e d’autres productes comercials – per los protegir. Se Maizan aviá pensat de marchar vèrs l’interior amb una caravana de comerciants d’evòri lèu descobrís qu’aquò seriá fòrça pàuc segur e decidís cambiar la rota pr’amor qu’un sénher local nomentat Pazzy vòl raubar la caravana e benlèu lo tuar.
D’un costat, Maizan a d’èsser pro segur qu’es pas atacat pendent lo camin. I a centenats de vilatges que crotzar e totes los sieus pichons reis voldràn los productes comercials que l’occitan a amb el per cambiar e aver aital pas liure a l’expedicion. De l’autre arriban de rapòrts que confirman que los banians aiman pas la preséncia de l’occitan dins Tanzania pr’amor que pensan que serà lo començament de l’arribada de milièrs d’europèus al continent negre. Cossí foguèt mai tard. Mas los perilhs son pro grands e Maizan decidís cambiar totalament la rota e dintrar pas al territòri d’aquel nomentat Pazzy.
Aquel sénher local es fòrça conegut per èsser pro sanguinàri e Maizan e divèrses desenats d’òmes e portaires començan un long viatge de mai de vint jorns per trobar pas l’armada de Pazzy. La desvirada obliga far en prèp de tres setmanas un viatge que tot drech solament demorava tres jorns. Fin finala, arriba al vilatge de Daguelamohor.
Temps de traïson
Ja en territòri segur, Maizan envièt un natiu amb una letra al cònsol francés a Zanzibar per li demandar de li far arribar encara mai de bagatge que l’occitan aviá laissat a la còsta per rasons de seguretat. Totun, que lo natiu recebrà pro d’argent dels òmes de Pazzy per confessar lo vilatge ont es Maizan e aquel enviarà una pichona armada d’arabis e natius per l’arrestar.
La letra de l’explorator occitan, arribarà puèi, al cònsol francés a Zanzibar, quand ja es tard. Pazzy a fach torturar Eugèni Maizan fins la mòrt en tot li copar la gòrja e, primièr, las articulacions. Lo rapòrt sus la mòrt de l’explorator arribarà a la còsta meses après a travèrs de la man d’un servent de l’illa de Madagascar que solament expliquèt çò que s’aviá debanat après recebre 500 francs de l’epòca.
La comocion populara que i aguèt a travèrs de la premsa sus lo destin qu’aviá patit lo paubre occitan Maizan foguèt granda. Una division navala francesa foguèt enviada vèrs Zanzibar per pressionar lo sultan de l’illa en tot li demandar la punicion mai granda sus Puzzy, subjècte del sultan. Totun, e maugrat los esfòrçes, lo còrs de Maizan foguèt jamai trobat e la sieuna mòrt provoquèt, fin finala, l’enviament d’una segonda expedicion, fortament armada aqueste còp, vèrs l’interior de la tèrras continentalas africanas a la sieuna recèrca amb lo capitàni Charles Guialli.
Çò que los comerciants zanzibarians avián ensajat d’arrestar per totes los mejans, lo desvolopament del viatge de Maizan, e tanben la sieuna mòrt, poguèren far mai qu’aqueles e la pòrta als viatges a travèrs d’Africa demorèt dubèrta. 16 ans après arribèt Stanley e amb el lo continent laissèt d’èsser un mistèri. Mas lo vertadièr començament del camin èra estat escrich per un occitan de Montalvan, Eugèni Maizan. Aquò tanben cal pas o desbrembrar.
En memòria d’Eugèni Maizan (Montalban, 1816-Daguelamohor, Tanzania, 1845 )
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Òm tròba de vergenas nèiras en de nombrós luòcs en Euròpa, mas son particularament nombrosas en las tèrras occitanas de Provença e de Massís Central. Lhuras originas mèsclan cristianisme e cresenças precrestianas.
Davant que la religion crestiana apareisseguèsse, los pòbles de Mediterranèa amai d’Euròpa tota, adoravan de divinitats femeninas que las apelan anuèit Deessas-Maire, Deessas-Tèrra. Aquelas representavan la natura, la feconditat, la viá, las fòrças secretas e esconduás que fasián brolhar las granas, virar las sasons. Lhur culte se fasiá de pertot, e respondiá au besònh de s’aparar dau cròi temps, de l'eissut, de las aigas; tots aquelos elements que vos poián desfaire en un esliuç de temps lo pauc qu' aviatz per viure.
Aquelos cultes existissián doncas de pertot, aube de formas diversas, mas qu’avián de ratjas comunas, e que se semblavan fèrme. Amai òm seguèsse a una epòca anciana, los cultes viatjavan, e una divinitat coma la deessa egiptiana Isis èra conneissuá e adoraa pertot dins lo monde mediterranèu, au sud amai au nòrd. L’empèri roman deupoguèt contribüir a difusar lo culte d’Isis, aube tots sos soudards qu'anavan d’un país a l’autre, e sa tolerança per totas la formas religiosas.
Quand lo Cristianisme espeliguèt, aquel culte novèl se mesclava a chaa pauc aube aquelos de soliá. Aquò se fasiá naturalament dins de societats qu’avián l’avèrtit de preiar mai d’un Dieu. Pasmens, la religion novèla, aube son comandament promèir « un Dieu solet adoraràs », se deviá despaitar daus rituaus paians qu’èran encara fèrme vius. Se chal amai soventar que lo Cristianisme de las debutas èra d’abòrd una religion patriarcala onte los personatges màiers èran lo Paire e lo Filhs, e que mancava de feguras femeninas. Autanben, aquela religion novèla, que se voliá èsser la religion universala, deviá assimilar los cultes de la Deessa Maire. Mas, per o faire, los chaliá poire transpausar; e aquò seguèt lo ròtle que bailèron a Maria, maire de Jesús, que ne’n faguèron Maire de Dieu. A partir d’aquí, aquela poguèt prendre la plaça de chascuna de las divinitats localas. Aquela mutacion se fasiá belament, per evolucion d’aquelas deessas que prenguèron progressivament los attributs dau sagrament crestian, tot en demorant enratjaas au fetge dau monde d’aquel temps. Tala seguèt l’estrategia daus promotors de la religion novèla: s’apurrar sobre la cresenças ancianas per bastir una societat reformaa e i faire esbandir las idèas que volián promòure.
Doncas, dès las debutas dau Cristinanisme en tèrra romana, i aviá dejá de divinats nèiras, que de còps que i aviá, poián èsser venguás d’Africa o d’autres còps èsser estaas creaas localament de color nèiras per mèlhs semblar la tèrra nurrissèira.
Apuèi, la religion crestiana s’afortiguèt, venguèt religion oficiala, puèi l’empèri roman petafinèt. Pasmens, las relacions aube las tèrras d’Africa continuèron. Coma lo monde musulman èra pas tant lònh qu’aquò, de contactes se fasián dempuèi los reiaumes crestians de Palestina, amai aube lo Califat de Còrdoa e los reiaumes que s’enseguèron. D’aquí poguèron venir quauquas estatuas ancianas que lo monde s’acoitavan de prendre coma de representacions de la Vergena Maria. Òm ditz ben que Sant Loís reçaupuguèt de la mans dau Grand Soudan de Babilònia – aquò èra en realitat lo nom que bailavan a Alexàndria a aquela epòca - una estatua qu’el ofriguèt puèi au sanctuari de Nòstra Dòna dau Puèi. Aquò es probable qu’aquela estatua de Sant Loís, brutlaa pendent la revolucion francesa dau sègle 18, remplacèt una autra qu’èra mai anciana e que òm ne’n sap pas grand veaa adaüra. Aquò es amai probable qu’aquò èra Isis, la deessa nèira d’Egipte, e aquò explicariá la semblança extraordinària entre l’estatua d’ès Lo Puèi e aquelas de la deessa egiptiana.
Aquò vòu pas dire que totas las representacions nèiras de la Maria crestiana venguèssan de l’antiquitat o que seguèssan aduás d’Africa. Lo prestigi que jauvissián de romuatges coma aquel dau Puèi faguèt tant de còps brolhar d’autres romuatges, e enque-siam mai fargèron d’autras vergenas nèiras.
Anuèit, si aquelas rèstas de paganisme existisson encara, lo devem essencialament a lhura incorporacion dins lo ritual crestian. Probablament que si o èran pas estaas, ne’n demorariá gaire que quauquas traças esconduás dins de libres coneissuts per d’uns sabents.
Didier Grange – Feurèir de 2008
viá
vida
veaa
causa, chausa
belament
lentament
cròi
mauvas, meschant
avèrtit
abitud


text:
La circonscription axonaise
La 2ème circonscription du département de l' Aisne est composée de 98 communes axonaises (Alaincourt, Annois, Artemps, Attilly, Aubencheul-aux-Bois, Aubigny-aux-Kaisnes, Beaurevoir, Beauvois-en-Vermandois, Bellenglise, Bellicourt, Benay, Berthenicourt, Bony, Bray-Saint-Christophe, Brissay-Choigny, Brissy-Hamégicourt, Castres, Le Catelet, Caulaincourt, Cerizy, Châtillon-sur-Oise, Clastres, Contescourt, Cugny, Dallon, Douchy, Dury, Essigny-le-Grand, Essigny-le-Petit, Estrées, Etreillers, Fayet, Fieulaine, Flavy-le-Martel, Fluquières, Fonsommes, Fontaine-lès-Clercs, Fontaine-Notre-Dame, Foreste, Francilly-Selency, Gauchy, Germaine, Gibercourt, Gouy, Gricourt, Grugies, Happencourt, Hargicourt, Harly, Lehaucourt, Hinacourt, Holnon, Homblières, Itancourt, Jeancourt, Joncourt, Jussy, Lanchy, Lempire, Lesdins, Levergies, Ly-Fontaine, Magny-la-Fosse, Maissemy, Marcy, Mesnil-Saint-Laurent, Mézières-sur-Oise, Montescourt-Lizerolles, Morcourt, Moy-de-l'Aisne, Nauroy, Neuville-Saint-Amand, Ollezy, Omissy, Pithon, Pontru, Pontruet, Remaucourt, Remigny, Roupy, ...) réparties sur 5 cantons pour les élections législatives de 2017 qui sont : Ribemont, Saint-Quentin-1, Bohain-en-Vermandois, Saint-Quentin-3, Saint-Quentin-2.
Les candidats officiellement déclarés aux législatives de la 2ème circonscription sont au nombre de 13 candidats ( 5 femmes et 8 hommes). Le nombre des Axonais de la 2ème circonscription inscrits sur les listes électorales s'élève à inscrits.
Le premier tour des élections législatives 2017 dans la 2ème circonscription a enregistré un taux d'abstention important : %. Le second tour a connu un taux d'abstention élevé de 57.21 %.
Liste des candidats de la 2ème circonscription - Aisne
Les communes axonaises appartenant à la 2ème circonscription
Alaincourt , Annois , Artemps , Attilly , Aubencheul-aux-Bois , Aubigny-aux-Kaisnes , Beaurevoir , Beauvois-en-Vermandois , Bellenglise , Bellicourt , Benay , Berthenicourt , Bony , Bray-Saint-Christophe , Brissay-Choigny , Brissy-Hamégicourt , Castres , Le Catelet , Caulaincourt , Cerizy , Châtillon-sur-Oise , Clastres , Contescourt , Cugny , Dallon , Douchy , Dury , Essigny-le-Grand , Essigny-le-Petit , Estrées , Etreillers , Fayet , Fieulaine , Flavy-le-Martel , Fluquières , Fonsommes , Fontaine-lès-Clercs , Fontaine-Notre-Dame , Foreste , Francilly-Selency , Gauchy , Germaine , Gibercourt , Gouy , Gricourt , Grugies , Happencourt , Hargicourt , Harly , Lehaucourt , Hinacourt , Holnon , Homblières , Itancourt , Jeancourt , Joncourt , Jussy , Lanchy , Lempire , Lesdins , Levergies , Ly-Fontaine , Magny-la-Fosse , Maissemy , Marcy , Mesnil-Saint-Laurent , Mézières-sur-Oise , Montescourt-Lizerolles , Morcourt , Moy-de-l'Aisne , Nauroy , Neuville-Saint-Amand , Ollezy , Omissy , Pithon , Pontru , Pontruet , Remaucourt , Remigny , Roupy , Rouvroy , Saint-Quentin , Saint-Simon , Savy , Sequehart , Seraucourt-le-Grand , Sommette-Eaucourt , Trefcon , Tugny-et-Pont , Urvillers , Vaux-en-Vermandois , Vendelles , Vendeuil , Vendhuile , Le Verguier , Vermand , Villeret . Villers-Saint-Christophe ,
Tous les résultats des élections législatives 2017 du premier tour


text:
Primarette
Primarette en arpitan (Primarette en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dintratz 1747 e 1752, un animal antropòfaga es a l'origina de la mòrt de divèrses mainats sul territòri de la parròquia.
Entre 1747 et 1752, un animal anthropophage est à l'origine de la mort de plusieurs enfants sur le territoire de la paroisse.