text:
De architectura
De architectura (sus l'arquitectura) es lo tractat en latin de Vitruvi, escrit vèrs -25[1], e dedicat a l’emperaire August.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Lo tractat a travèrs los sègles
- 3 Argument
- 4 Estructura del tractat
- 5 Ensenhador
- 6 Estil
- 7 Lo manlèu a Vitruvi del classicisme
- 8 Primièras e principalas traduccions en Euròpa
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Ligams extèrnes
Descripcion[modificar | modificar la font]
S’agís d’une mai importantas fonts de la coneissença modèrna dels metòdes e de las tecnicas de construccion dels Romans, de lor concepcion de las òbras d’una part, aqüeductes, palais, banhs, pòrts, eca., coma de las maquinas, espleches e mai instruments de mesura. Es tanben la font principala de la famosa istòria d’Arquimèdes e sa banhadoira.
Lo tractat seriá estat acompanhat d’illustrations, a l’origina. Se presenta coma una enciclopèdia de las tecnicas de l’Antiquitat romana, e fa l’elògi a son dedicatari de la foncion d’architectus, intermediari entre aquela de l’arquitècte grèc e de l’engenhaire militar roman — elògi plan necessari, perque sembla qu’a Roma, lo trabalh èra pas ben mai considerat qu'aquel de simple artisan. Mas, segon Vitruvi, l’arquitectura es « sciéncia que se capita per la practica e la teoria ». L’arquitècte deu aver fòrça coneissenças en geometria, en dessenh, en istòria, en matematicas, en optica.
Unic tèxte sus l’arquitectura que nos siá arribat de l’Antiquitat, ten una plaça preeminenta dins lo fondament teoric de l’arquitectura occidentala, dempuèi la Renaissença e fins a la fin del sègle XIX. Atal los arquitèctes de la Renaissença coma los italians Sebastiano Serlio e Palladio se n'inspirèron fòrça. Contunha d’aver una influéncia majora fins a l’arribada de l’arquitectura classica e barròca, que Claude Perrault (1613-1688) comencèt de discutir l’interpretacion d'aqueles principis.
L'Edat Mejana coneguèt Vitruvi mas sovent d'un biais indirècte, malgrat l’existéncia de qualques manuscrits: atal l'episòdi d’Arquimèdes e la corona del rei Ieron II nos son transmeses per Vitruvi[2]. Es a l'erudit Leone Battista Alberti que se deu lo reviscòl del De architectura, dins los ans 1420. Per establir lo tèxte de la primièra edicion imprimida [3], Sulpizio da Veroli deguèt reünir mai d'uns manuscrits perque pas cap de tèxte èra complèt, mas utilizèt subretot sur lo manuscrit de l’Escurial (datat del sègle XI).
Vitruvi es conegut per son estudi de las proporcions anatomicas de l’òme, qu'utilizèt Leonardo da Vinci dins l’« Òme de Vitruvi » representant un òme de 4 braces e 4 cambas inscrich dins un cercle e un carrat.
Lo tractat a travèrs los sègles[modificar | modificar la font]
Lo tractat foguèt probablament escrit vèrs -25 pendent los ans de l’emperaire August, a qui es dedicat, amb per tòca una renovacion generala dels edificis e dels abeliments publics. L’influéncia de Vitruvi sus son epòca pasmens seriá estada pas que limitada[4] a respècte de las òbras realizadas par el — el meteis sonque s'atribuís, dins lo tractat, que la paternitat de la basilica de Fano.
Lo tractat nos es arribat mercé a una sola copia, amb cap d’illustracion venent de las illas britanicas e raportada per Alcuin a la cort de Carlesmanhe ont interessèt sonque per l'aspècte filologic. Reprodusit en fòrça exemplars dempuèi la copia originala uèi perduda, influencièt gaire sus l’arquitectura pendent tot l'Edat Mejana, pasmens se un manuscrit del De architectura a Oxford foguèt anotat de la man de Petrarca e que Boccace n'aviá una copia. D’autras copias foguèron atestadas, tanben en Itàlia, a la fin del sègle XIV.
Al sègle XV, la coneissença e l’interés per Vitruvi cresquèron, mercé a Lorenzo Ghiberti, Leon Battista Alberti, Francesco di Giorgio Martini autor de la primièra traduccion, parciala, en lenga vulgara (manuscrita)[5], Rafèl (que lo faguèt traduire a Fabio Calvo per poder l’estudiar directament)[6].
Del sègle XV al XVI, lo tractat foguèt mai d'un còp publicat, amb subretot l’edicion « reina » revista per Sulpicio da Veroli dita sulpiciana (1490). La qualitat excepcionala d'aquela edicion, en mai de l'apòrt filologic e tecnic que sol Giocondo, literari e tecnician a l'encòp, n'èra capable, se deu a l’ensem iconografic que ne venguèt la clau de lectura principala de l’òbra vitruviana.
L’edicion de fra Giovanni Giocondo, publicada en 1511 a Venècia, amb de caractèrs de Giovanni Tacuino, a una importància majora perque constituís la primièra edicion illustrada del tractat. Fra' Giocondo apondèt 136 dessenhs reprodusits per xilografia per redonar las illustracions que deurián renforçar l’òbra originala, e que son utilas a la compreneson dins fòrça passatges.
L’edicion corregida de Cesare Cesariano es la primièra pareguda en lenga vulgara italiana (1521)[7]. Une autra edition majora es aquela de 1556, revista per Daniele Barbaro e illustrada per Andrea Palladio. Lo sègle XVI compta quatre edicions en latin e nòu en italian.
Argument[modificar | modificar la font]
Dans aquel tractat, Vitruvi dona a l’arquitectura un reng de sciéncia primièra perque se limita pas a un domeni restrench: en efècte conten gaireben totas las autras formas de coneissença. Nella fattispecie, l’arquitècte deu aver de nocions de:
- geometria: deu conéisser las formas amb que trabalha;
- matematica: l’edifici deu demorar estable, per aquò de calculs especifics son necessaris;
- anatomia e medecina: bastir de luòcs per la vida de l’òme, per atal deu conéisser las proporcions umanas, deu èsser attentiu a l’eclairament, a l’aeracion e a la salubritat de las vilas e dels edificis ;
- optica e acostica: cal pensar als teatres ;
- drech: evidentament la construccion deu seguir de règlas precisas
- teologia: dins lo cas de la construccion dels temples, aqueles devon èsser agradables als dieus;
- astronomia: de bastiments, coma lo luòcs de culte, devon prendre en compte de la posicion de las estelas;
- meteorologia: lo clima del luòc de construccion de l’edifici es fondamental per las seunas caracteristicas.
L’arquitectura es imitacion de la natura, l’edifici se deu fondre armoniosament dins lo mitan natural. L’arquitècte deu possedir una vasta cultura generala, tanben filosofica — lo modèl del De oratore de Ciceron es present dins los dichs de Vitruvi, e mai la coneissença de l’acostica per la construccion dels teatres e dels edificis semblables, de l’optica per l’esclarament natural dels edificis, de la medecina per l’igièna dels airals constructibles.
-
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
- Atal los arquitèctes que, sens far cas de la teoria, son pas liurats qu’a la practica, capitèron pas a una reputacion proporcionada a lors esfòrces. Quant a aqueles que creguèron aver pro de rasonament e de la sciéncia literària, es l’ombra e non la realitat que perseguèron. Sol aquel, que, parièr al guerrièr armat de totas pèças, sap jónher la teoria amb la practica, capita amb tant de succès coma de promptitud. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[8]
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
Vitruvi, dins lo prefaci, a per tòca de conferir a l’arquitècte un prestigi cultural e social fòrça ancorat dins las tecnicas ancianas.
Estructura del tractat[modificar | modificar la font]
L’obratge es devesit en dètz libres que cadun es precedit d’un preambul:
- Libre I: organizacion urbana, arquitectura en general, formacion e competéncias de l'arquitècte
- Libre II: tecnicas d’edificacions e materials, origina de l’arquitectura
- Livres III e IV: temples e òrdres arquitecturals
- Livre V: edificis publics amb une referéncia particulara al forum, a la basilica e als teatres
- Livre VI: edificis privats (luòcs, tipes, plastres, malonatges)
- Livre VII: ornaments e decoracion
- Livre VIII: idrolic
- Livre IX: mòstras solaras, digressions astronomicas e astrologicas
- Livre X: mecanica (construccion de las gruas, maquinas idrolicas e de guèrra
Los dessenhs qu'accompanhavan lo tractat son perduts.
Ensenhador[modificar | modificar la font]
LIBRE I[modificar | modificar la font]
- De l’arquitectura; qualitat de l’arquitècte
- En que consistís l’arquitectura
- De las partidas que se compausa l’arquitectura
- Sus la causida d'un luòc quins que sián
- De fondaments de las parets e de las torres
- De la distribucion dels bastiments, e de la plaça que devon ocupar dins la cencha dels barris
- De la causida dels luòcs destinats als usatges de totes los ciutadans
LIBRE II[modificar | modificar la font]
- Del biais de viure dels primièrs òmes; dels començaments de la societat umana; de las primièras construccions e de lors desvolopaments
- Dels principis de las causas, segon l’opinion dels filosòfs
- De las bricas
- De la sabla
- De la cauç
- De la pozzolana
- De las peirièras
- De las diferentas espècias de maçonariá
- De las fustas
- Del sapin supernas e de l'infernas, amb la descripcion de l'Apennin
LIBRE III[modificar | modificar la font]
- Segon quin modèl s'establiguèt las proporcions dels temples
- Dessenh e proporcions dels temples
- De las cinc espècias de temples
- Dels fondaments de far, o dins de terrens solides, o dins de tèrras apondidas
- De las colomnas ionicas e de lors ornaments
LIBRE IV[modificar | modificar la font]
- Dels tres òrdres de colomnas, de lor origina e de la proporcion del capitèl corintian
- Dels ornaments de las colomnas
- De l’òrdre doric
- De l’interior dels cella[9], e de la distribucion del pronaos[10]
- De l'orientacion dels temples
- Pòrtas e enquastres dels temples; lors proporcions
- De l’òrdre toscan
- Dels temples redonds e d'aqueles que presentan d'autras disposicions
- De la disposicion dels altars dels dieus
LIBRE V[modificar | modificar la font]
- Del forum e de las basilicas
- De la disposicion del tresaur public, de la preson e de l’ostal de vila
- Dels teatres e de la causida d'un luòc san per los i plaçar
- De la musica armonica
- Dels vases de teatre
- De la forma de donar als teatres
- Del plafon del portic dels teatres
- Dels teatres dels Grècs
- Dels portics que son enrè de la scèna, e de las passetjadas
- Los banhs; lor disposicion e lors diferentas partidas
- De la construccion dels palestras[11]; dels xistas[12]
- Dels pòrts, e de las construccions que devon se far dins l’aiga
LIBRE VI[modificar | modificar la font]
- De la disposicion dels ostals apropriadas als luòcs
- De las proporcions e de las mesuras que devon aver los edificis dels particulars, seguent la natura dels luòcs
- Dels cavaedium, o atris, e de lors alas; del cabinet d'estudi e del peristíl; de las salas de manjar, dels salons, de las exèdras; de las galariás dels quadres, e de lors dimensions; dels salons al biais dels Grècs
- Cap a quina partida del cèl deu èsser virada cada espècia d'edificis, per que sián comòdes e sans
- Dels edificis considerats jol rapòrt de lor disposicion particulara, relativament a la qualitat de las personas que i devon demorar
- De la disposicion dels ostals al camp
- De la disposition dels edificis grècs, e de las partidas que los compausan
- De la soliditat e deis fondaments dels edificis
LIBRE VII[modificar | modificar la font]
- De la ruderacion[13]
- De la preparacion de la cauç per far l'estuc
- De la disposicion dels pòsts en forma de vòlta; de l'estuc e del rebocatge
- Dels rebatedises que cal far dins los luòcs umids
- Del biais de pénher las muralhas
- Del biais d'aparar lo marbre per ne far d'estuc
- De las colors naturalas
- Del cinabre e de l'argent viu[14]
- De la preparacion del cinabre
- De las colors artificialas
- Del blau d'azur e de l'òcra brutlada
- De la cerusa, del verdet e del mini[15]
- De la porpra
- De las colors qu'imitan la porpra
LIBRE VIII[modificar | modificar la font]
- Del biais de trobar l'aiga
- De l’aiga de pluèja
- De las aigas caudas, e de la natura de fonts, flums e lacs
- De las qualitats particularas de qualques luòcs e de qualques fonts
- Mejans de conéisser la qualitat de las aigas
- Del biais de nivelar las aigas, e dels instruments que se deu emplegar
- Del biais de menar las aigas, de cavar los poses, de far las sèrvas, e autres obratges maçonats de cauç e de ciment
LIBRE IX[modificar | modificar la font]
- Dels dotze signes del zodiac, e dels sèt astres qu'an un movement contrari a aquel d'aqueles signes
- Del creissent e del descreis de la luna
- Cossí lo solelh, percorrent los dotze signes del zodiac, alonga o demenís los jorns e las oras
- De las constellacions que son plaçadas a la drecha de l’orient, entre lo zodiac e lo septentrion
- De las constellacions que son plaçadas a l'esquèrra de l’orient, entre lo zodiac e lo miègjorn
- De l’astronomia emplegada per predire los cambis de temps, e çò que deu arribar als òmes, segon l’aspècte dels astres al moment de lor naissença
- Biais de far una analema
- De l’invencion dels relòtges d'estiu o mòstras solaras; de las clepsidras e dels relòtges d'ivèrn o anaforics
LIBRE X[modificar | modificar la font]
- De las maquinas; en que diferisson dels organs
- De las maquinas que servisson par tirar
- De la linha drecha e de la linha corba, principis de tot movement
- De las diferentas espècias de maquinas destinadas a levar l'aiga
- De las ròdas que l'aiga met en jòc, e de las moulinas
- Del caragòl que dona una granda quantitat d'aiga sens la levar plan naut
- De la maquina de Ctesibius que lèva l'aiga fòrt naut
- De las orgas idrolicas
- Del mejan de conéisser quant se caminèt, dins una veitura o sus una nau
- De las proporcions de las catapultas e dels scorpions
- De las proporcions de las balistas
- Del biais de tibar juste las catapultas e las balistas
Estil[modificar | modificar la font]
Dins lo prefaci, Vitruvi es un escrivan elegant e retoric. Dins las partidas seguentas, es una lenga didactica, sens floriduras, eficaça, e utilizant de tecnicas d’origina grèga. Aquel libre es lo primièr exemple de tractament sistematic de la materia giuntaci.
Lo manlèu a Vitruvi del classicisme[modificar | modificar la font]
-
- « Dins totas aquelas diferentas òbras, se deu far atencion a la soliditat, a l’utilitat, a l’agradament: a la soliditat, en cavant los fondaments fins a las partidas mai fèrmas del terren, e causissent amb suènh e sens res epargnar, los melhors materials; a l’utilitat, en dispausant los luòcs de biais que poiràn se ne servir aisidament, sens entravadís, e en destriant cada causa d’un biais convenable e comòde; a l’agradament, donant a l’obratge una forma agradabla e eleganta que plaga a l’uèlh per la justessa e la beutat de las proporcions. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[16]
Del libre I del tractat, Claude Perrault (traductor en francés) tirèt al sègle XVII, aquel passatge celèbre a partir de que formula la triada vitruviana que l’arquitectura deu capitar:
- firmitas (soliditat, o robustesa)
- utilitas (comoditat, o utilitat)
- venustas (beutat, o voluptat).
Aquela triada condensa amb eloquéncia lo tractat de Vitruvi, mas aquel conten una vision teorica pus complèxa e es pas tanben estrictament coerent.
Primièras e principalas traduccions en Euròpa[modificar | modificar la font]
En italian[modificar | modificar la font]
- 1521 : Còme, Cesare Cesariano, ed.Gottardo da Ponte [1].
- 1524 : Venècia, ed. Durantino [2].
- 1536 : Perosa, ed. Caporali [3].
- 1556 : Venècia, éd. Daniel Barbaro [4].
En alemand[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- 1547 : París, Jean Martin, (ill. de Jean Goujon). Texte, figuras.
- 1572 : París, Jean Martin, Marnef & Cavellat. [6]
- 1673 : París, trad. Claude Perrault, ed. J.-B. Coignard. [7]
- 1816 : Brussèlas, De Bioul
- 1837 : París, trad. Claude Perrault, ed. E. Tardieu & A. Coussin Fils (avec toutes les notes de Perrault). [8]
- 1847 : París, trad. Ch.-L. de Maufras, ed. Panckoucke (amb tèxtes en latin t en frances en fàcia). [9]
Autres edicions, vejatz lo site Architectura del CESR (fr) [10]
En castelhan[modificar | modificar la font]
- 1582 : Alcalá de Henares, Urrea Miguel, ed. Juan Graciàn.
- 1787 : Madrid, D. /. Ortiz et Sanz.
En anglés[modificar | modificar la font]
- 1624 : Venècia, Henry Wotton, Inigo Jones.
- 1730 : Londras, Robert Castell.
- 1771 e 1791 : Londras, James Newton, éd J. Taylor.
- 1812 e 1817 : Londras, Williams Wilkins.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)/(de) Art Directory GmbH
- ↑ Vitruvi, De architectura, libre IX, cap. 3.
- ↑ Roma, 1486, impr. G. Herolt, 2 volums in-folio)
- ↑ Kruft (it) H.-W. Kruft, Storie delle teorie architettoniche da Vitruvio al Settecento, 1988
- ↑ Cesariano (it) A. A. V. V.,Cesare Cesariano e il classicismo di primo cinquecento, 1996
- ↑ La traduccion de Fabio Calvo, una de las primièras coneguda, qu'existisson dos manucrits, demorèt pas editada: F. di Todaro, « Vitruvio, Raffaello, Piero della Francesca », in Annali di Architettura n°14, 2002.
- ↑ id: Cesariano
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, I. De l’arquitectura; qualitats de l’arquitècte, (fr) (sus Gallica, sus Google Books).
- ↑ Pèça santuari dels temples romans
- ↑ vestibul o dintrada d'un temple roman
- ↑ luòc ont se practicava la luta e los autres exercicis fisics
- ↑ galaria cobèrta ont s’entraïnavan los atlètas
- ↑ Biais d'aplicar un rebatedís grossièr sus una paret
- ↑ Mercuri
- ↑ tetraoxid de plomb
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, III. De las partidas que se compausan l’arquitectura


c: text/html

text:
894
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En causa d'un desacòrdi comerciau causat per la decision dei dos marchands bizantins cargat dau comèrci entre l'Empèri e Bulgaria de desplaçar lo centre comerciau bulgar de Constantinòple a Tessalonica e d'aumentar lei taxas, començament d'una guèrra novèla entre Bizantins e Bulgars. Una premiera ataca bulgara s'acabèt per una victòria mai lei Bizantins mandèron una ambaissada auprès deis Ongrés per formar una aliança.
Ongria[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre dau conflicte entre Francia Orientala e Moràvia, leis Ongrés intrèron en Panònia onte chaplèron la màger part de la populacion e pilhèron lo país. Lei rasons d'aquela ataca son mau conegudas (aliança ambé Moràvia ?) mai lei venceires acomencèron de s'installar dins la region que venguèt lo còr de l'Ongria actuala. I gardèron sei costumas de pòbles nomadas de l'estèpa fins ais annadas 950 e utilizèron la region per pilhar lei regions vesinas.
Dins lo corrent de l'annada, leis Ongrés concluguèron tanben una aliança ambé lei Bizantins per atacar lei Bulgars que representavan una menaça tant per Constantinòple que per Panònia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Spandau Ballet
Spandau Ballet es un grop de musica rock e new wave anglés. La formacion que comptava inicialament que doas personas, Gary Kemp e Steve Norman, foguèt fondada a Londres en 1979. Se faguèron conéisser mondialament gràcias a la capitada de sa cançon "True" en 1983. Los musicians se disseparèron en 1989 aprèp que l'album Heart like a Sky capitèsse pas comercialament e se tornèt formar en abril de 2009. Tiran son nom d'un barri, Spandau, de la capitala alemanda Berlin.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Journeys to Glory (1981)
- Diamond (1982)
- True (1983)
- Parade (1984)
- Through the Barricades (1986)
- Heart like a Sky (1989)
- Once More (2009)


text:
Privàs
Privàs (oficialament en francés Privas) es una comuna d'Occitània, en Vivarés (en Bas Vivarés, segon la classificacion de Frederic Zégierman[1]), istoricament en Lengadòc, prefectura dau departament d'Ardecha, dins la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo parlar de Privàs es de vivaroaupenc, e non pas de lengadocian bas-vivarés.


text:
Les Arsures
Nom desconegut en arpitan (Les Arsures en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat en lo vignoble jurassien a 6 km de Arbois, 17 km de Poligny e 45 min de Lons-lo-Saunier. A bastit sus un sòl fòrça accidentat, situat al pè de la cadena de las bassas montanhas del #Jurar.
Village situé dans le vignoble jurassien à 6 km d'Arbois, 17 km de Poligny et 45 min de Lons-le-Saunier. Il est bâti sur un sol très accidenté, situé au pied de la chaîne des basses montagnes du Jura.


text:
Obasina
Obasina ( Aubazine en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin; es administrada per lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Canau daus Monges (s. 12)
- Peiras en corona dau Pueg de Paulhac
- Monastèri de Coiron (s. 12)
- Pueg de Paulhac
- Rochier Sent Esteve
- Rochiers de Coiron
- Saut de la Bergiera
- Pueg de Paulhac (520 m)


text:
Épône
Épône es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en lo nòrd-oèst del departament dels Yvelines, al confluisson de la Mauldre e de la Seine, la comuna de Épône se tròba en lo Mantois, a aperaquí 10 quilomètres a l'èst de Flaçadas-la-Maca e 36 quilomètres al nòrd-oèst de Versailles.
Las municipalitats limitrophes son Gargenville al nòrd (marge drech de la Seine), a l'èst Aubergenville, Nézel e La Falaise, al sud-es Maule, al sud-oèst Jumeauville e Goussonville e a l'oèst Mézières-sus-Seine.
Située dans le nord-ouest du département des Yvelines, au confluent de la Mauldre et de la Seine, la commune d'Épône se trouve dans le Mantois, à environ 10 kilomètres à l'est de Mantes-la-Jolie et 36 kilomètres au nord-ouest de Versailles.
Les communes limitrophes sont Gargenville au nord (rive droite de la Seine), à l'est Aubergenville, Nézel et La Falaise, au sud-est Maule, au sud-ouest Jumeauville et Goussonville et à l'ouest Mézières-sur-Seine.


text:
Amt de Danemarc
L'amt o lo comtat, en occitan, foguèt una division administrativa danesa entre 1970 e 2006. Dempuèi lo primièr de genièr de 2007, la division administrativa principala de Danemarc es la region.
- Comuna de Copenaga
- Comuna de Frederiksberg
- Amt de Copenaga
- Amt de Frederiksborg
- Amt de Roskilde
- Amt de Sjælland occidental (Vestsjælland)
- Amt de Storstrøm
- Amt de Fiònia (Fyn)
- comtat de Jutlàndia Meridionala (Sønderjylland)
- Amt de Ribe
- Amt de Vejle
- Amt de Ringkjøbing
- Amt de Viborg
- comtat del Jutlàndia Septentrionala (Nordjylland)
- Amt de Aarhus (Århus)
- comuna regionala de Bornholm


text:
Pingoïn
Los pingoïns australs son un grop d'espècias d'aucèls que sabon pas volar e que demòran dins l'emisfèri sud. Contràriament a çò que se sòl creire, aquestes animals abitan pas sonque dins de climas freges. Fòrça espècias de pingoïns abitan fins a las illas Galápagos. La part màger d'aquestes aucèls s'alimentan de krill, de peis, de calamars e d'autras creaturas marinas que capturan pendent sas immersions sosmarinas.
L'espècia mai granda es lo pingoïn emperaire: los adultes an una nautor mejana de 1,1 m e pesan 30 kg o mai. L'espècia mai pichona es lo pingoïn blau nan, que ten en general una nautor compresa entre 35 e 40 cm e pesa a l'entorn d'1 kg. Generalament los pingoïns mai grands sèrvan melhor la calor e abitan doncas de regions mai frejas, mentre que las espècias mai pichonas se tròban dins de climas temperats e a mai tropicals.
Lo sistèma operatiu Linux a pres per mascòta oficiala l'imatge d'un pingoïn (Tux)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Alca Linnaeus, 1758 (fr) (+ version anglesa (en))


text:
Entraînement à la Dictada
Le CIRDÒC-Mediatèca occitana vous propose des modules d'entraînement à la Dictada, dictée occitane.
Ecoutez, notez et faites vos corrections grâce à la transcription et à la traduction de textes occitans.
Contient :
Extrach 1 - "Lo Pissalach" - Florian Vernet
Extrach 2 - "La Monina e lo Palhassa" - Claude Alranq
Extrach 3 - "Lo Mètge de Cucunhan" - Prosper Estieu
Citer ce document
Contribuez
Lo pissalach
Un còp èra un reiaume, dins las montanhas. Lo reiaume aviá un rei e una reina, pro braves totes dos, mas lo reiaume èra trist e miserable çaquelà. Perqué donc trist e miserable ?
Perque, un an abans, los tres enfants del rei e de la rèina, los tres princes, avián desaparegut. Èran partits ensems un jorn de prima, a caval, e degun los aviá pas jamai pus tornats veire.
Despuèi aqueste jorn, tot lo país èra trist, doncmai que l'annada d'aprèp aquesta disparicion èra estada una annada de catastròfas : un aigat a la prima, la secada en estiu, un aigat encara en automn... Las recòltas èran plan magras e lo paure mond avián pas grand causa a manjar.
Fa que totes trevavan lo campèstre en bosca de quicòm per melhorar l'ordinari. E vaquí que, al vilatge, i aviá, dins una bòria pichona, una veusa qu'aviá tres filhas : Adèla, qu'èra la màger, Maria qu'èra la segonda e Faneta, la darrièra. Èran totas tres polidas coma tot, mas Faneta èra encara mai polida que sas sòrres, e mai escarrabilhada, s'aquò se pòt ! Cada jorn, las tres joves ajudavan la maire a faire lo recapte, a trabalhar dins l'ortet, e puèi anavan, elas tanben, amb lor doas cabras, pel campèstre e aquí recampavan çò que trobavan...
Répondre
Accès direct
Collection
RPCO : Repertòri del patrimòni cultural occitan
Type de document
Voir aussi


text:
1955
Aquesta pagina concernís l'an 1955 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 12 d'abril - Introduccion de la vaccina contra la poliomieliti desvolopada per Jonas Salk.
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 5 de mai - L'Alemanha Occidentala deven un estat sobeiran.
- 14 de mai - Signatura del Pacte de Varsòvia entre l'Union Sovietica, Polonha, Checoslovaquia, Bulgaria, Ongria, Romania, Albania e la RDA.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una lèi permetent ai fremas de vòtar e de se presentar ais eleccions perovianas (7 de setembre).
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Menaçat de desfacha ais eleccions previstas dins lo corrent de l'annada, lo rèi Norodom Sihanouk abdiquèt au profiech de son paire Norodom Suramarit per participar totalament a la vida politica dau país. Creèt alora lo sieu partit politic e utilizèt l'aparelh de l'Estat per sostenir la sieuna campanha. Egalament ajudat per de fraudas importantas, ganhèt d'un biais clar leis eleccions legislativas de setembre ambé 83% dei sufragis. Fondèt son regime sus lo nacionalisme khmer, la fidelitat au rèi, l'oposicion a l'injustícia e la proteccion dau bodisme. Aquò aguèt per consequéncia un conservatisme sociau fòrça important e l'adopcion de plans de construccion ambiciós regardant lo desvolopament dau país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Obertura del primièr restaurant McDonald's, a Des Plains, Illinois.
- 17 de julhet - Inauguracion de la primièra Disneyland, a Anaheim, Califòrnia
- 26 d'octobre - Ngo Dinh Diem declara lo Vietnam del Sud una republica e se'n declara president.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin de propulsion nucleara (dins la flòta estatsunidenca). Rapidament imitat per leis autrei poissanças navalas majoras de la planeta, aqueu concèpte donèt una autonòmia fòrça importanta ai sosmarins que son venguts lo vector principau de la dissuasion nucleara.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera sintèsi de diamants sintetics per la companhiá estatsunidenca General Electric.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Rowan Atkinson, actor britanic
- 18 de genièr - Kevin Costner, actor e director american de cinèma
- 18 de genièr - Fernando Trueba, realizator espanhòl
- 26 de genièr - Eddie Van Halen, musician neerlandés-american
- 28 de genièr - Nicolas Sarkozy, president de França.
- 2 de febrièr - Leszek Engelking, poèta, escrivan e tradutor polonés.
- 11 de febrièr - Anneli Jäätteenmäki, primièra ministra de Finlàndia
- 24 de febrièr - Steve Jobs, informatician american, creator d'Apple Computer.
- 24 de febrièr - Alain Prost, pilòt francés de Formula 1
- 9 de març - Ornella Muti, actritz italiana.
- 11 de març - Nina Hagen, cantaira alemanda.
- 19 de març – Bruce Willis, actor american
- 22 de març - Valdis Zatlers, president de Letònia.
- 31 de març - Angus Young, guitarrista escocés (AC/DC)
- 16 d'abril - Grand Duc Enric I de Luxemborg
- 3 de mai - Joan Lassala, deputat bearnés.
- 21 de junh – Michel Platini, fotbolaire francés.
- 26 de junh - Mick Jones, guitarrista britanic (The Clash)
- 27 de junh - Isabelle Adjani, actritz francesa
- 3 de setembre - Steve Jones, guitarrista britanic (Sex Pistols)
- 24 de setembre - Pedro Almodóvar, realizator de cinèma espanhòl
- 7 d'octobre - Yo-Yo Ma, musician chinés
- 28 d'octobre - Bill Gates, informatician american, creator de Microsoft.
- 4 de novembre - Matti Vanhanen, primièr ministre de Finlàndia.
- 9 de novembre - Fernando Meirelles, realizator brasilièr.
- 11 de novembre - Jigme Singye Wangchuk, primièr ministre de Botan.
- 13 de novembre - Whoopi Goldberg, actritz americana
- 1 de decembre - Verónica Forqué, actritz espanhòla
- 15 de decembre - Paul Simonon, musician britanic (The Clash)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - José Antonio Remón Cantera, president de Panamà (n.1908)
- 29 de genièr - Hans Hedtoft, primièr ministre de Danemarc (n.1903)
- 31 de genièr - John Mott, Prèmi Nobel de la Patz (n.1865)
- 11 de març – Sir Alexander Fleming, mètge britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1881)
- 12 de març - Charlie Parker, musician american (n.1920)
- 23 de març - Artur Bernardes, president de Brasil (n.1875)
- 10 d'abril - Pèire Telhard de Chardin, paleontològ occitan (n.1881)
- 18 d'abril - Albert Einstein, fisician alemand, Prèmi Nobel (n.1879)
- 23 de julhet - Cordell Hull, òme politic dels Estats Units, Prèmi Nobel de la Patz (n.1871)
- 5 d'agost - Carmen Miranda, actritz e cantaira brasilièra
- 12 d'agost - James Batcheller Sumner, quimista american, Prèmi Nobel (n.1887)
- 12 d'agost - Thomas Mann, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n.1875)
- 30 de setembre - James Dean, actor american (n.1931)
- 18 d'octobre - José Ortega y Gasset, filosòf espanhòl (n.1883)
- 5 de novembre - Maurice Utrillo, pintor francés (n.1883)
- 13 de decembre - Egas Moniz, neurològ portugués, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1874)


text:
923
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 923 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Bulgars e pèrda d'Andrinòple.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent musulman Al-Battani autor de l'introduccion de la notacion sinus dins lei matematicas aràbias medievalas. Aviá tanben participat a l'aparicion d'aquela de la tangenta.


text:
M60 Patton
Lo M60 Patton es un carri de combat principau estatsunidenc de segonda generacion desvolopat a partir dau carri M48 durant la fin deis annadas 1950. Tres versions principalas foguèron desvolopadas dichas M60, M60A1, M60A2 e M60A3. Mai de 15 000 unitats foguèron produchas de 1960 a 1987 e lo carri foguèt adoptat per l'armada estatsunidenca e uneis aliats de l'OTAN durant la Guèrra Freja. Remplaçat per lo M1 Abrams au sen deis unitats blindadas estatsunidencs, èra totjorn utilizat per divèrsei país en 2012 coma l'Arabia Saudita, Egipte Israèl, Turquia, Grècia o encara Marròc.
Participèt a divèrsei conflictes de la segonda mitat dau sègle XX coma la Guèrra de Kippour, la Guèrra de Liban, la Guèrra de Kuwait. Obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei carris T-55, T-62, T-72 e Tipe 69 d'origina sovietica o chinesa deis armadas aràbias. En revènge, se revelèt vulnerable ais armas anticarri leugieras coma lo RPG sovietic o lo missil AT-3 Sagger.


text:
-250
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -250 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sa victòria dins la region de Palèrme en 251 avC, Roma ataquèt la fortalesa maritima de Lylibaeum acomençant un sètge lòng e malaisat car la garnison capitèt de menar de còntra-atacas eficaças e la flòta cartaginesa rompèt mai d'un còp lo blocus navau roman.


text:
Mariano Moreno
Mariano Moreno (Buenos Aires, lo 23 de seteme de 1778 - Mar Grana, lo 4 de març de 1811) que ho un avocat, intellectuau e òmi politic argentin deu temps de la Revolucion de Mai. Que ho secretari de la Purmera Junta e atau que fondè la Bibliotèca Nacionau Argentina e un jornau oficiau La Gazeta de Buenos Ayres.
Qu'estudiè a l'Universitat de Chuquisaca on aprengó lo francés e l'anglés çò qui'u permetó d'informà's sus los escrits de las Lutz e mei que mei sus Jean-Jacques Rousseau qui's tradusè lo son Contracte Sociau. Com avocat que prengó posicions progressistas en favor deus indians praubes e en favor de Martín de Álzaga.
Que's considèra l'autor de Representación de los Hacendados un manifèst en favor deu libre comèrci enter las colonias e la rèsta deu monde.
A despart de las soas idèas e de las soas iniciativas determinantas entau país en construccion, çò qui marquè tanben lo percors de Moreno que ho la rivalitat e l'ostilitat de cap a e de Cornelio Saavedra entau quau e a qui e domandè de signar un Decret de Supression d'Aunors (qu'èra ua reaccion a ua serada enter Saavedra on oficièrs des sons amics eth avèvan hicada ua coroa de sucre suu cap en lo bèth nomar Rei). Fin finau Saavedra que vençó politicament, Mariano que voló demissionar (çò qui ho arrefusat) puish que demandè d'estar lo representant de la Junta en Euròpa, çò qui'u ho autrejat. Emposoat per un medicament durant lo viatge (circonstàncias a l'origina d'ua controvèrsia istorica) que lo son còs que ho getat dehens ua banèra e dens las aigas au cap d'ua seria de salvas d'aunor.
La rivalitat enter Moreno e Saavedra qu'ei estada l'enjòc de transposicions (progressista contre conservator, preünitari contre prefederau) qui son sonque analisi e jutjaments posteriors ; enter ambs, i avó mei que mei oposicion de personas e de foncions. Los detractors de Moreno qu'emplegan quitament a còp l'adjectiu de jacobin, çò qui ei de segur un abús.
Mort en 1811 que conegó e qu'acompanhè l'independéncia deu son país mes que's morí abans la declaracion d'independéncia (de 1816).


text:
Hèishas
Hèishas qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vicente Dupuy, militar e politician argentin, gessit d'ua familha de Hèishas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
John Bardeen (n. 23 de mai de 1908 - m. 30 de genièr de 1991) foguèt un fisician nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1956 e 1972, en venent l'unica persona premiada dos còps amb lo Prèmi Nobel de Fisica.
Nasquèt lo 23 de mai de 1908 dins la vila de Madison, situada a l'estat nòrd-american de Wisconsin. Interessat en las matematicas dempuèi plan pichon, inicièt los estudis de engenhariá electrica a l'Universitat de Wisconsin l'an 1923, en finalizant los sieus estudis lo 1928. Influit Per lo sieu mentor John Hasbrouck van Vleck recebèt tanben d'influéncias de Paul Dirac, Werner Heisenberg e Arnold Sommerfeld. Agrandiguèt los sieus estudis en fisica e matematicas a l'Universitat de Princeton en se licenciant lo 1936.
Lo 1938 inicièt la siá docéncia universitària coma professor auxiliar a l'Universitat de Minnesota. Après participar a la Segonda Guèrra Mondiala coma responsabla del laboratòri naval de artilharia, lo 1943 foguèt convidat a participar al Projècte Manhattan mas refusèt l'invitacion.
Bardeen moriguèt lo 30 de genièr de 1991 dins la vila nòrd-americana de Boston.


text:
360
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 360 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra e dei dificultats militaras còntra lei Sassanidas ambé la pèrda de Singara.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Contuniacion favorabla de la guèrra còntra lei Romans ambé la conquista de l'important fòrt frontalier de Singara.


text:
Lausange
Dins la geometria euclidiana, un lausange, anciament nomenat rombe (del latin Rhombus, es un parallelograma avent dos costats consecutius de meteissa longor.
Somari
Propriatats[modificar | modificar la font]
Propriat 1[modificar | modificar la font]
Per tot quadrilatèr (poligòn de quatre costats) non aplanit d'un plan euclidian, las prepausas seguentas son equivalentas:
- Aquel quadrilatèr es un losange;
- Aquel quadrilatèr a lo seus quatre costats de meteissa longor e los seus quatre vertèxes distinctes;
- las diagonalas d'aquel quadrilatèr se copan a la mitat (o alara: es un parallelograma) e son perpendicularas.
Aquela equivaléncias son pasmens pas vertadièras dins lo cas d'un quadrilatèr aplanit (lo punt 3 a alara pas de sens) :
Proprietat 2[modificar | modificar la font]
Las diagonalas d'un lausange son las bissectriças de los seus angles.
Proprietat 3[modificar | modificar la font]
Los angles opausats d'un lausange an la meteissa mesura doas a doas.
Proprietat 4[modificar | modificar la font]
Un lausange a al mens dos axes de simetria: las suass diagonalas.
Remarca[modificar | modificar la font]
La definition del lausange coma essent un parallalograma impausa qu'un lausange es una figura plana. Existís de quadrilatèrs (amb quatre vertèxes distinctes) avent los quatre costats de meteissa longor que son pas de lausanges. Sufís de se plaçar dins un espaci de dimension 3 e de far subir a un costat d'un "lausange vertadièr" una rotacion seguent l'una de sas diagonalas.
Aira[modificar | modificar la font]
ont d representa la longor de la pichona diagonala e D representa la longor de la granda diagonala del lausange.
Romboèdre[modificar | modificar la font]
Un romboèdre es un polièdre que las sièis fàcias son de lausanges.


text:
Lanamesa
Lanamesa ( Lannemezan en francés) qu'ei ua comuna de gasconha, administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Lengadòc Rosselhon Mieidia Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Era vila qu'ei situada sus eth Plan de Lanamesa, ath pè deths Pirenèus e ath bèth miei d'aquesta cadena de montanhas, entre era Mar Grana e era Mar Mediterranèa e entre Tarba e Tolosa. Eth plan de Lanamesa qu'ei era hont de 18 arrius e lanamesa qu'ei era traucada pera Petita Baïsa.
Eths principaus quartièrs dera vila[modificar | modificar la font]
- Eth centre : bastit ath torn dera maison comuna e dera glèisa de Sent Joan Baptista, qu'ei eth còr istoric dera vila e qu'estó arrenavat hè un detzenat d'annadas. Atau, era nava plaça deths Dreits deth Òmi e deth Ciutadans on òm tròba eth ofici deth torisme e que hè fàcia ath quiòsc qu'ei un lòc màger deras animacions e deras manifestacions dera vila. Era carrèra Tièrs (Thiers), carrèra centrau, qu'ei era mes comerçanta dera comuna e presenta era entrada dera galaria comerciau Paul Bert. Quitament, qu'avem era plaça dera Pòsta, tanben arrehèta qu'ei hornida de duas honts e d'un monument aths morts deras granas guèrras
- Eths Bortolets, ath torn deth baloard deths Tilhs e près dera gara S.N.C.F., que's plaça en haut d'un cantau que domina eth centre e se desplega ath torn d'un large boloard bordat d'arbos.
- Eth Gueriçà, quartièr pro recent ath sud dera ciutat, que's plaça en bòrd deth bòsc dera Plantada e deth canau dera Nèsta. Qu'ei sustot bastit d'ostaus individuaus bordant nombrós espacis verds.
- Las Moliàs. Ath nòrd, eth quartièr "deths molins" ath torn dera "cité des bans", deth collègi, qu'ei en mutacion gràcias ara construccion de navas parcèlas e d'un centre medicosociau.
- Eths Barraquets qu'ei un bordalat ancian situat ath extrèm nòrd dera comuna.
- Eth Horquet, arrebatiat en francés "la Demi-Lune" tara partida bastida quan eth complèxe espitalèr de Lanamesa i estó implantat, qu'ei un bèth bordalat arrecent estremat dera vila situat ath èst d'aquesta sus era arrota de Tolosa, eth espitau d'amiè era sua urbanizacion e era construccion d'un Parc de léser eth Gòlf e un ipodròm.
- Pèirahita. Adès tèrra de lana ath extrèm sud dera comuna, qu'ei uei ua zòna industriau e comerciau en plen desvolopament.
Istòria[modificar | modificar la font]
Eth Plan de Lanamesa qu'ei ric en restas de preséncia umana preïstorica ; eths permès abitants que caçavan era arrica fauna sauvatge d'aquesta tempsadas : mamot, rinocèros lanós.
A partir dera conquesta romana, que vengó ua region d'establiment de tèrmes.
En 1274, per carta de franquesa, Géraud Ièr d'Aure-Larboust que fondè era bastida de Lanamesa sus un terrenh eslhevat provesit d'ua tor. Sus un lòc conegut alavetz coma era Lana del Boc.
En 1345, eth vescomte de Foish-Bearn que crompèr lo territòri de Lanamesa amassa dab Escala, Tuzaguet e Pinars a Geraud II d'Aure-Larboust e Gaston Febus qu'eth restaquè a sa possession de Nebosan.
Durant las Guèrras de religion era vila (e sustot era glèisa de Sent Joan Baptista) que estón sacamadejats per Gabriel Ièr de Montgomery, mandat pera regina joana de Labrit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Dab 5 940 abitants, Lanamesa qu'ei era 5au vila (en nombre d'abitants) deths Hauts Pirenèus, darrèr Tarba, Lorda, Banhèras de Bigòrra e Aurelhan.
Cultura locala, patrimòni e torisme[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Joan : classada Monument istoric, d'estil gotic, dab un portau deth sègle XIII e un capanar deth sègle XIX
A proximitat[modificar | modificar la font]
- Tumulus preïstoricT1 e T2
- Castèth de Mauvesin
- Abadiá d'Escaladiu
- Estacion d'esquí : Sent Lari e Sola, Piau-Engaly, Peiraguda, Nistòs
Personalitats ligadas dab era comuna[modificar | modificar la font]
- Paul-Henri de Le Rue : snowboarder - Medalha de Bronze aths Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2006 a Turin ;
- Feliç Lacrampa : jogador de rugbi de XV ;
- Philippe Rougé-Thomas : jogador de rugbi de XV;
- Pierre Berbizier : jogador de rugbi de XV - 11 vegadas capitani der' equipa de França
- Renat Horquet : arbitre internacionau rugbi de XV.


text:
Estats de Lengadòc
Los Estats de Lengadòc (en latin: Comitia Occitaniæ) foguèron una amassada dels tres òrdres de la província de Lengadòc en assemblada regularament constituida, periodicament convocada e que teniá d'atribucions politicas e administrativas que la principala èra lo vòte de l'impòst. Aquesta amassada existiguèt dins lo periòde comprés entre la fin de l'Edat Mejana e la Revolucion Francesa.
Lo primièr ròtle de l'amassada èra de negociar lo montant de l'impòst amb los comissaris o intendents reials, de ne'n contraròtlar la collècta e de n'assegurar puèi la reparticion per diocèsi e parròquia. Los Estats ne'n servavan tanben una part per desvolopar las vias de comunicacion. Al començament l'amassada se fasiá pas totjorn dins lo meteis luòc, mas cambiava de vila, per exemple a Tolosa, Albi, Carcassona, Besièrs, Narbona, Montpelhièr, Nimes, Pesenàs, Bèucaire... etc. A comptar del sègle XVIII, Montpelhièr ne'n venguèt lo sèti regular.
A costat de l'administracion reiala, los Estats representavan una fòrça politica considerabla, que los intendents ensagèron d'utilizar al servici de la monarquia. Amb l'apieja de Colbert, los Estats decidiguèron lo cavament del Canal de las Doas Mars a comptar de 1666.
Los Estats de Lengadòc foguèron suprimits en 1789 per la Revolucion Francesa.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Devic C., Vaissète J., Histoire générale de Languedoc, tome IX, Privat, Tolosa, 1885.


text:
Somaliland
Somaliland (en somali Soomaaliya; en arabi الصومال, Arḍ aṣ-Ṣūmāl) es un estat de facto de la Bana d'Africa que costeja lo golf d'Adèn e l'Ocean Indian. Confronta Jiboti al nòrd, Etiopia a l'oèst e Somalia al sud.
La capitala es Hargeisa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La region de Somaliland se declarèt republica independenta de Somalia en 1991.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Eamon de Valera
Éamon de Valera (en irlandés Éamonn de Valera), nascut Edward George de Valera (Nòva York 1882 - Dublin 1975) foguèt un dels politicians irlandeses mai importants de l'istòria d'Irlanda. Èra lo filh de Juan Vivion de Valera, un espanhòl que demorava a Cuba, e Katherine Coll, una irlandesa del comtat de Limerick. Pasmens, son biograf Tim Pat Coogan, afirma que i a pas de constància dins lo certificat de naissença e que benlèu èra filh de maire celibatària. Segon afirmèt el meteis, en 1884 moriguèt son paire e sa maire tornèt en Irlanda. Estudièt a Cork e Limerick e se diplomèt en matematicas a l'Universitat de Dublin en 1904. Ailà dintrèt en contacte amb Douglas Hyde e la Liga Gaelica, que ne foguèt un dels caps en 1908. Se maridèt amb una professora d'irlandés, Sinéad Flanagan, en 1910.
En 1913 se jonhèt als Irish Volunteers, e pendent la Rebellion de Pascas de 1916 foguèt comandant del III Batalhon de Dublin, ocupèt lo molin de farinas Boland e contrarotlèt la rota de Dublin a Dun Laoghaire, en causar 234 mòrts demest los soldats britanics. Foguèt, per aquesta rason condamnat a la pena de mòrt, que foguèt mermada puèi pel fach d'èsser ciutadan dels Estats-Units. En 1917 foguèt causit coma candidat pel Sinn Féin, e ganhèt las eleccions al comtat d’East Clare. En març de 1918 foguèt nomenat president del Sinn Féin e de l'IRA en seguida de la proposicion de Michael Collins, que montèt son escapada de la preson. Alhora, s'opausèt al ròtle preponderant de l'IRB dins lo movement republican, vist que De Valera, que pas jamai n'èra vengut membre, i èra opausat del tot e se mesfisava de son secretisme.
Lo mes de decembre de 1918 De Valera foguèt causit deputat al Dáil Éireann, e en març de 1919 foguèt nomenat cap del govèrn provisòri del temps del conflicte conegut jol nom de Cogadh an Neamhspleachais (Guèrra d’Independéncia) que durèt de 1919 fins a la trèva de 1921.
Rebutèt l'acòrd que creava l'Estat Liure d'Irlanda en 1921 e, elegit comandant dels elements mai radicals del Sinn Féin, exigiguèt l'independéncia completa per tota l'isla e boicotegèt lo parlament irlandés. Foguèt lo cap de l'IRA pendent la Guèrra Civila Irlandesa de 1921-1922, que passèt gaireben tota als EUA per tal de cercar de supòrt a sa causa. Li permetèron pas nimai d'ocupar lo sèti de deputat pr'amor que se neguèt de jurar leialtat a la corona britanica. En 1926 abandonèt aquesta actitud e organizèt un partit novèl, lo Fianna Fáil, que ne foguèt president (1926-59). Aital trionfèt a las eleccions de 1932. Foguèt primièr ministre en 1932-48, 1951-54 e 1957-59, e copèt los ligams qu'unissián Irlanda e Grand Bretanha e a l'encòp reprimissiá sens pietat las accions de l'IRA. Mai tard venguèt president de la Republica d'Irlanda de 1959 a 1973.


text:
Lo Sais
Lo Sais[1] (oficialament en francés Le Saix) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A unitat|10|km {{}} de Veynes (cap de-luòc de costat), al pè del lac de Peyssier, dins una zòna arboricole als atractius multiplas e variats, lo Saix, vilatge de caractèr prevalgut en lo moment dels concorses pel fleurissement de la França, a visitat per los sieus ostals fleuries en pèiras, lo sieu marc de fons de vallée, e a conegut per lo sieu ambiance e las siás animacions. La municipalitat del Saix a inscrich en lo perimètre del parc regional dels Baronnies.
Comunas vesinas :
- Sant-Auban-de Oze 4 km
- Oze 4 km
- Chabestan 4 km
- Châteauneuf-de Oze 6 km
- Veynes 7 km
- Savournon 7 km
- La Bastida-Montsaléon 8 km
- Furmeyer 9 km
- Esparron 9 km
- Aspres-sus-Buëch 10 km
- Lo Bersac 11 km
- Aspremont 11 km
- Barcillonnette 11 km
- Montmaur 12 km
- Sant-Gènis 12 km
La municipalitat la mai aluenhada del Saix es Ouessant (944,2 km a panatòri d'ausèl).
La montanha de Aujour surplombe la municipalitat del Saix. Aquel massís en dominant la vallée de la Durance e la vallée del Buëch es al encreuament dels aisses Sisteron – Grenòble – Valéncia – Gap en lo sud del departament de las Anautitas-Alpes, en levant de païses del Buëch. La montanha de Aujour es la darrièra reünion plan individualitzat del Bochaine meridional : mai al sud la corniche tithonique forma pas mai gaire que dels crêts a pena indentés, sens ponch en culminant plan desligat. Las lòsas de tithonique plan visiblas dempuèi la vallée immergisson cap a la vallée de la Maraize, afluent del Buëch.
Lo vilatge del Saix Modèl:Promocional
Cocon douillet pel centenat d'abitants #que s'i protegisson, blotti al fons de l'anautita vallée de Maraize, lo Saix estrenha los sieus ostals de pèiras, bastidas entre la Modèl:S mini- e la Modèl:S-, a l'entorn de la siá vièlha citadelle. Titular de doas flors al concors nacional dels pòbles fleuris, en pretenent al títol d'un dels mai polits pòbles de França, lo Saix sedusís en efièch per la siá implantacion, lo sieu caractèr, lo sieu entorn grandiose. Mas es sustot conegut per lo sieu ambiance, la jòia de viure de los sieus abitants e lo accueil #que sabon reservar al visitant. "Lo Saix es pas pas un pòble, es una tribu", en essent-se en los environs. Lo pòble a sabut, per lo sieu ambiance extraordinari, animar festivités estivals excepcionales, #que lududes an donat una reputacion en tot lo departament. Los sieus espectacles pyro-mélodiques, totalament concebuts e realizats pels abitants, an atrach fins a 8000 personas en un deliri d'emocion. Dels chantiers de joves internacionales se desenrotllen cada an dins lo pòble, en avent lo sieu banc en la comuna. Un centre internacional (al Faï, a un quilomètre del pòble) acollidor aqueles chantiers, a creat de gigantescs enganas #que fan "cantar la montanha", e servisson de luòc musical experimental. Los vestigis del abbaye de Clausonne (Chalaisienne, Modèl:S-) atragan los enamorats de las vièlhas pèiras. Fin finala dels sentiers de randonnées cap a la cresta de la montanha de Aujour fan descobrir totas las Alpes e la Provence d'un sol còp de œel...
Totun mai enlà d'aquel entorn excepcional, e de las badinadas #que fusent de bon gra en lo cas del nom del pòble, #çò que caracteriza sens dobte çò de mès aquel canton de paradís a un nom : l'amistat...
À 10 km de Veynes (chef-lieu de canton), au pied du lac de Peyssier, dans une zone arboricole aux attraits multiples et variés, le Saix, village de caractère primé lors des concours pour le fleurissement de la France, est visité pour ses maisons fleuries en pierres, son cadre de fond de vallée, et est connu pour son ambiance et ses animations. La commune du Saix est inscrite dans le périmètre du parc régional des Baronnies.
Communes voisines :
- Saint-Auban-d'Oze ~ 4 km
- Oze ~ 4 km
- Chabestan ~ 4 km
- Châteauneuf-d'Oze ~ 6 km
- Veynes ~ 7 km
- Savournon ~ 7 km
- La Bâtie-Montsaléon ~ 8 km
- Furmeyer ~ 9 km
- Esparron ~ 9 km
- Aspres-sur-Buëch ~ 10 km
- Le Bersac ~ 11 km
- Aspremont ~ 11 km
- Barcillonnette ~ 11 km
- Montmaur ~ 12 km
- Saint-Genis ~ 12 km
La commune la plus éloignée du Saix est Ouessant (944,2 km à vol d'oiseau).
La montagne d’Aujour surplombe la commune du Saix. Ce massif dominant la vallée de la Durance et la vallée du Buëch est au carrefour des axes Sisteron – Grenoble – Valence – Gap dans le sud du département des Hautes-Alpes, relevant des pays du Buëch. La montagne d'Aujour est le dernier sommet bien individualisé du Bochaine méridional : plus au sud la corniche tithonique ne forme plus guère que des crêts tout juste indentés, sans point culminant bien détaché. Les dalles de tithonique bien visibles depuis la vallée plongent vers la vallée de la Maraize, affluent du Buëch.
Le village du Saix Modèl:Promotionnel
Cocon douillet pour la centaine d'habitants qui s'y abritent, blotti au fond de la haute vallée de Maraize, le Saix serre ses maisons de pierres, construites entre le Modèl:S mini- et le Modèl:S-, autour de sa vieille citadelle. Titulaire de deux fleurs au concours national des villages fleuris, prétendant au titre d'un des plus beaux villages de France, le Saix séduit certes par son implantation, son caractère, son environnement grandiose. Mais il est surtout connu pour son ambiance, la joie de vivre de ses habitants et l'accueil qu'ils savent réserver au visiteur. "Le Saix n'est pas un village, c'est une tribu", entend-on dans les environs. Le village a su, par son ambiance extraordinaire, animer des festivités estivales exceptionnelles, qui lui ont donné une réputation dans tout le département. Ses spectacles pyro-mélodiques, entièrement conçus et réalisés par les habitants, ont attiré jusqu'à 8000 personnes dans un délire d'émotion. Des chantiers de jeunes internationaux se déroulent chaque année dans le village, ayant leur siège dans la commune. Un centre international (au Faï, à un kilomètre du village) accueillant ces chantiers, a créé de gigantesques trompes qui font "chanter la montagne", et servent de lieu musical expérimental. Les vestiges de l'abbaye de Clausonne (Chalaisienne, Modèl:S-) attirent les amoureux des vieilles pierres. Enfin des sentiers de randonnées vers la cime de la montagne d'Aujour font découvrir toutes les Alpes et la Provence d'un seul coup d'œil...
Mais au-delà de cet environnement exceptionnel, et des plaisanteries qui fusent volontiers à propos du nom du village, ce qui caractérise sans doute le plus ce coin de paradis a un nom : l'amitié...
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Esperit
L'esperit o la ment es l'ensems dels fenomèns e facultats mentalas: percepcion, afectivitat, intuicion, pensada conceptuala, eime, morala…
Dins fòrça tradicions religiosas, s'agís d'un principi de la vida incorporala de l'èsser uman. En filosofia, la nocion d'esperit es al còr de las tradicions dichas espiritualistas. Dins aquel sens s'opausa al còs e esperit (nomenat puslèu consciéncia per la filosofia e amna per qualques religions). En psicologia contemporanèa, lo tèrme ven sinonime de l'ensems de las activitats mentalas umanas, conscientas e nonconscientas.
- En metafisica e dins las religions, lo mot esperit designa normalament l'element immaterial incarnat dins l'èsser uman[1].
- Per extension se dich tanben de totes los èssers immaterials supausats dodats d'intelligéncia: Dieu, los àngels, los demònis.
- En psicologia, lo mot esperit designa los proceses mentals e la facultat de pensar pròpia a l'òme. Aquel tèrme foguèt a vegadas rebutat a causas de las connotacions religiosas o espiritualistas qu'èra cargat, los autors, subretot dins l'escòla psicanalitica, li preferisson aquel, mai neutre, de psiquè. Dempuèi la fin del Sègle XX, jos l'influéncia dels escrichs anglofòns, lo mot esperit es la traduccion del tèrme mind.
- Dins lo lengatge ordinari, lo mot esperit evòca en mai de l'activitat mentala de facultats o engenhs intellectuals, subretot de vivacitat, de finessa, d'umor.
Somari
- 1 Origina
- 2 L'Esperit dins las religions
- 3 L'esperit dins las filosofias
- 4 L'esprit dins las sciéncias
- 5 Fonts
- 6 Vejatz tanben
Origina[modificar | modificar la font]
Lo mot esperit ven del latin « spiritus » (derivat de spirare = bufar) que significa buf, vent. Tanben donèt los mots inspirar (lat. inspirare) e expirer (lat. expirare). Esprit, o spiritus, es tanben la traduccion du grèc pneuma e de l'ebrieu ruach.
Lo mot esperit podava se donar a tot çò qu'es fòrt subtil e fòrça actiu, se trapa donc dins las expressions de l'anciana quimia coma esperit del vin (alcoòl) o esperit de sal (acid cloridric).
L'esperit pòt tanben se referir al principi de la vida o a l'amna individuala. Ara s'encontra pas mai aquela utilizacion, que pasmens reviscolèt Leibniz, sonque dins los discors teologics o mistics.
Los Esperits o amnas rasonablas son d'imatges de la Divinitat, o del quite Autor de la natura; çò que fa que los Esperits son capables d'intrer dins una mena de Societat amb Dieu ..." [2]
Dins lo lengatge filosofic contemporanèu "Esperit" pòt èsser oposat a diferentas nocions:
- Oposat a la matèria, amb una distinccion entre la pensada et l'objècte de la pensada, la matèria; amb d'analogias amb subjectiu/objectiu o unicitat/multitud dins d'unes rapòrts.
- Oposat a la natura per exemple dans la distincion libertat/necessitat.
- Oposat a la carn e a l'instincte de vida animala, « La carn a de desirs contraris a aqueles de l'esperit, e l'espeerit n'a de contraris a aqueles de la carn. »[3]
L'Esperit dins las religions[modificar | modificar la font]
L'esperit dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
Dins la primièra epistòla de Sant Pau als Tessalonicians, Sain Paul prega per que nòstre « èsser tot entièr, l'esperit, l'amna e lo còs » siá gardat sens repròchi a l'Aveniment del Senhor (1Th 5, 23).
La Glèisa catolica ensenha que la distinccion entre l'amna e l'esperit introdutz pas una dualitat dins l'amna[4]. Al Sègle IX, pendent lo quatrien concili de Constantinòble en 869, se faguèt una controvèrsia sus la relacion entre l'amna e lo còs. L'11n canon d'aquel concili afirma l'unicitat de l'amna.
Foguèt donc al Sègle IX que se formalizèt la distinccion entre l'amna e l'esperit. L'esperit essent tradicionalament associat a la pensada e l'amna al sentiment, se considerava de per abans que l'òme podava aver una natura multipla (còs, amna e esperit). Lo cristianisme afirma al contrari l'unitat de la persona umana (un de còs e d'amna) negant l'existéncia de l'esperit, perque es confondut amb l'amna:
-
- « L'unitat de l'amna e del còs es tan prigonda que se deu considerar l'amna coma la forma del còs; es a dire, es mercé a l'amna espirituala que lo còs constituit de matèria es un còs uman e vivent; l'esperit e la matèria, dins l'òme, son pas doas naturas unidas, mas lor union forma una unica natura. » [5]
Lo mot Esperit escrich amb una majuscula, ou figurant dins las expressions Esperit de veritat, Esperit d'adopcion... designe lo « Sant Esperit ».
L'esperit dins la cabala[modificar | modificar la font]
La mistica josieva, dempuèi lo Sègle II, considèra que l'òme possèda, en mai del còs fisic, mai d'una amnas. Los neoplatonicians josieus Abraham ibn Ezra (~ 1150) e Abraham bar Hiyya distrian tres partidas: nêfesh, ru'ah, neshamah ; los cabalistas apondon hayyah, yehidah. Los cinc noms de l'amna, son, dins un òrdre creissent: la nêfesh (vitalitat, doble corporel), lo ru'ah (buf, la personalitat,anima), la neshamah (lo parfum divin, amna superiora, l'étincelle divina, spiritus), la hayyah (vida divina, equivalent de la Bodi), e la yehidah (union, unicitat, principi indivisible d'individualitat). En bastissent en un acronime las inicialas de cadun d'aqueles tèrmes s'obten lo mot naran-hai, NaRaN-HAI(lo Fuòc Vivent). Es la doctrina del cabalista Isaac Louria, lo Ari, vèrs 1570, àa Safed[6].
L'esperit dins lo bodisme[modificar | modificar la font]
Lo bodisme nega l'existéncia de l'amna (considerada coma una illusion, veire l'article anatta), e insistís sus l'interdependéncia prigonda entre lo còs e l'esperit. L'individú i es considerat coma un ensems d'agregats, que lo primièr es lo còs, acompanhat de 4 autres concèptes podent èsser ligats a la nocion d'esperit: las sensacions, las percepcions, las formacions volicionalas e la consciéncia. Aqueles agregats son de proceses impermanents e interdependents, e non pas d'objèctes immutables. L'esperit es ligat al còs e ne ven vertadièrament independent sonque dins los estats de meditacion sublimats que son los dhyānas en vista del nirvana.
L'esperit es considerat, non pas coma un fantasma dins la maquina del còs, mas coma un siesen sens (manas) en mai dels cinc sens abitualament coneguts. Lo bodisme es ni espiritualista, ni materialista: l'esperit es pas una entitat eternala, mas es tanpauc un epifenomèn de la matèria. Lo cervèl es qu'una mena de "terminal" que fa l'interfàcia entre l'esperit (immaterial) e lo mond dels cinc sens (material). Las experiéncias d'estats modificats de consciéncias, comunas pels meditaires avançats, semblan confirmar aquela concepcion. Ajahn Brahm explica:
-
- « Lo seisen sens, lo mental, es independent dels cinc autres sens. Subretot, es independent del cervèl. Se se fasiá una transplantacion del cervèl entre vosautre e ièu, que prenètz lo meu cervèl e ièu lo vòstre, seriái totjorn Ajahn Brahm e vosautres seriatz totjorn vosautres »[7].
Lo Dalai Lama exprimís una opinion semblabla:
-
- « Lo nivèl [de consciéncia] mai naut escapa al supòrt material. La consciéncia es independenta de las particulas fisicas »[8].
Lo foncionament fondamental de l'esprit e son condicionament dins le samsara son decrchs per la cadena causala de la coproduccion condicionada. Unas escòlas, coma l'escòla Cittamatra, ensenhan un aspècte inconscient de l'esperit, l'Ālayavijñāna.
L'esperit dins las filosofias[modificar | modificar la font]
Filosofia occidentala classica[modificar | modificar la font]
Al Sègle XVII, Descartes separa lo còs de l'esperit (qu'identifica a l'amna) dins un dualisme: lo còs es une substança espandida e tòca a la mecanica (d'ont la teoria dels animals maquinas), alara que l'amna es una substança pesuca. Per que es passiu, l'esperit es intellect; perque es actiu, es volontat. L'unitat ambedos demora un problèma espinós, e Descartes vei dins la glandula pineala lo luòc de communicacion entre ambedos. Mai simplament, Descartes descompausa l'esperit en 3 composants[9] : la pensada, l'imaginacion e la memòria.
Al contrari, los tenents del materialisme filosofic refusan l'existéncia d'un principi immaterial e l'esperit es concebut coma la manifestacion de fenomèns fisiologics regís per las leis de la fisica : « lo cervèl secrèta la pensada coma lo fetge secrèta la bila » (Pierre-Jean-Georges Cabanis, 1802).
Filosofia de l'esperit contemporanèa[modificar | modificar la font]
La generalizacion del paradigme monista naturalista dins las sciéncias de l'esperit, ara conegudas jol nom de sciéncias cognitivas, mena sovent ara a metre entre lo cervèl e l'esperit dins lo mèsme tipe de rapòrt que le material (« hardware ») e lo logicial (« software ») en informatica.
Aquela tesi dicha de la metafòra del cervèl ordinator coneis tanben d'adversaris, aqueles que refusan de veire dins l'esperit sonque un epifenomèn de la neurobiologia, s'opausant a l'optimisme d'aqueles per que, lo camp d' aquò que demora a explicar dins lo fonctionament de l'esperit es acabat e merma cada an.
Filosofia espirita[modificar | modificar la font]
L'espiritisme se definís coma una filosofia espiritualiste[10] e dona una plaça essenciala a la nocion d'esperit. Per aquela doctrina, l'esperit es lo principi intelligent de l'univèrs[11], que la vertadièra natura demora de descobrir[12]. Dins lo sens de la doctrina espirita, los Esperits son d'èssers intelligents de la creacion, que pòblan l'univèrs en defòra del mond material, e que constituisson lo mond invisible. Son pas d'esseres d'una creacion particulara, mas las amnas d'aqueles que visquèron sus la tèrra o dins las autras esfèras, e que daissèron lor envelopa corporala[13].
L'esprit dins las sciéncias[modificar | modificar la font]
Par etimologia, la pscicologia es la sciéncia de l'esperit. Mas a causa de la connotacions religiosas e misticas del mot, lo discors scientific preferèt utilizar de tèrmes mai neutres coma facultas o proceses mentals ou encara psiquè (coma dins los apròches d'inspiracion psicanalitica) o cognicion. Dins las sciéncias cognitivas contemporanèas, lo tèrme cognicion se referís pas sonque a la facultats de coneissença e d'intelligéncia de la pensada mas a l'ensems dels proceses psicologics a l'òbra dins l'esperit uman (e nonuman), incluent la percepcion, la motivacion, la decision o las emotions...
Fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Paul Foulquié, Dictionnaire de la langue philosophique, Presses Universitaires de France, París 1986
- ↑ Leibniz, Monadologie, p.82-83 et suiv
- ↑ Sant Pau, Epistòla als Galats, V, 17
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 367
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 365, p. 84.
- ↑ Gershom Scholem, La kabbale (1974), trad., Gallimard, coll. "Folio essais", p. 255-260.
- ↑ Buddhism and Science
- ↑ (fr)La force du bouddhisme, R. Laffont, 1994, page 151
- ↑ Descartes, Discors del metòde, (fr) en linha, 2010-08-01
- ↑ "Coma especialitat, lo Libre dels Esperits conten la doctrina espirita; coma generalitat, es ligat a la doctrina espiritualista que presenta una de las fasas. Vaquí es la rason que pòrta en tèsta de son títol los mots: Filosofia espiritualista." Allan Kardec, Lo libre dels Esperits, introduccion.
- ↑ " Qu’es aquò l’esperit? Lo principi intelligent de l’univèrs." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ "Quina es la natura intima de l’esperit? L’esperit es pas aisit d'analisar dins vòstra lengatge. Per vosautres, es pas res, perque l’esperit es pas una causa palpabla; mas per nosautres es quicòm. Sapiatz lo plan, res es lo nonrés, e lo nonrés existís pas." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ Lo libre dels mediums, cap XXXII, vocabulari espirita.


text:
Valàuria
Valàuria[1] (Vallauris en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament deis Aups Maritims.
Valàuria es celèbra per sa terralha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Lucian Duc (1849-1915) escrivan felibrenc.
- Maurici Girard (1830-?) capitani de marina e autor felibrenc.
- Pablo Picasso s'installèt a Valàuria de 1948 a 1955.


text:
Hatshepsot
Hatshepsot que ho ua regina de la XVIIIau dinastia d'Egipte qui, a maugrat de la tradicion qui dava lo poder sonque aus eretèrs mascles, prengó lo poder suu "país de las duas tèrras". Lo son regnat qu'ei brembat com un temps de poténcia per Egipte qui preparè lo temps deu son eretèr Djehotimes III (Totmosis III) qui ho lo temps de poténcia màger dens l'istòria egipciana. Hatshepsot qu'ei considerada com la purmèra importanta hemna cap d'Estat coneguda de l'Istòria.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Vita[modificar | modificar la font]
Hatshepsot qu'èra la hilha de Djehotimes I (Totmosis I). A la mort d'aqueth lo tròne qu'escadó a son miei hrair Djehotimes II (totmosis II) e espós de Hatshepsot. Djehotimes II que's morí en deishar un mainatge, lo futur Djehotimes III, qu'avó dab ua auta esposa nomada Isis. Hatshepsot que's hasó alavetz coronar faraon en bèth vestí's com ua faraon òmi. A la soa mort, Djehotimes III qu'avèva 22 ans que vadó au son torn faraon.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Nos los arpitans - Ethnos [4]bèrios [piérres]
O seye Aoûta ou o seye Sion, lo tot comence avouéc una rengiê [renchiê
] de pâls plantâs dens lo tèrren.
Los pâls érant de bouesc et nen reste ren, mas reston les bôrnes [trous
] yô que los pâls èront étâs plantâs. On at dècuvèrt que céls pâls, pèrfètament alignâs en dirèccion nord-ouèst, la dirèccion de la mêson des môrts en Èg·ipte asse-ben, érant pas una palissâda de dèfensa ou por l'entretin des bétyes : o érant un monument.
Desot châque pâl los arquèologos ant trovâ un crâno de bôf ; un bôf que ére étâ borlâ avouéc des èvidents bouts religiox. Cependent o sont pas los pâls que nos ant fêt empression, mas cen que nos avens dècuvèrt lé a l'alentôrn. Perpendiculèra ux pâls y ére una rengiê de ples de quaranta plâques de piérra - [lârpés, stèles
] - antropomôrfes. Céls bèrios, três mètres de hôt, repèsentâvont des homos habelyês en maniére rafinâye. Se trètâve d'un templo mègalitico de proporcions monumentales. Dens lo mémo sito nos avens trovâ cinq dolmens ; un de cetos est una veretâbla chambra (três mètres por quatro) posâye sur un tèrra-plen triangulèro de trenta e ples mètres de long.
Ceti templo en plen êr, que sûr est étâ frèquentâ por u muens doux mile ans, pôt étre considèrâ l'émblèma de la civilisacion des arpes occidentales.
Una civilisacion durâbla et pouessienta ; et se a Sion come a Aoûta nos avens les mémes dècuvèrtes arquèologiques porquè pas pensar a una méma nacion ?
Y érant pas des romans u cr des alpes pendent que ceta civilisacion alâve se dèvelopent ; lyor, los romans, bas por les iles de la mar, 'l érant un petiôt poplo de bèrgiérs.
- ... a continuar -


text:
Anno Domini
Anno Domini (la), (An del Senhor), o mai exactament Anno Domini Nostri Iesu Christi que significa: An de nòstre Senhor Jèsus Crist. Aquel terme designa l’an supausat de la naissença de Jèsus Crist de tal biais que foguèt evaluada al sègle VI. Decretada an 1, aquel an inaugura l’èra crestiana, tanben nomenada èra comuna, èra convencionala o la nòtra èra per evitar tota referéncia religiosa; aquel sistèma de datacion es comprés — senon aprovada — per totas las organizacions mondialas.
Somari
Datacion[modificar | modificar la font]
Aquela datacion foguèt calculada se basant sul Liber de Paschate[1] de Dionís l'Exigú, publicat vèrs 525; encargat pel cancelièr papal Bonofacius de concebre un metòde per preveire la data de Pasca segon la « Règla Alexandrina ». Aquela règla èra estat transcricha dins de tièras (dichas latinas) preparada vèrs 444 per un subordonat de l'evesque Ciril d'Alexàndria. Aquelas tièras cobrián de periòdes de 95 ans (o cinc cicles de 19 ans del grèc Meton) e davan los ans segon lo calendièr dich de l'èra de Dioclecian que la primièra annada es nòstre an 285.
Fins alara, la data de naissença de Jèsus repausava sus l'indicacion de l'evangelista Luc : Jèsus aviá 30 ans en l'an 15 de Tibèri (an 29/30 du calendièr actual). Clemenç d'Alexàndria faisiá coïncidir aquela datacion amb lo 28n an seguent la presa d'Alexàndria per August (es a dire en l'an -2 del calendièr actual), Ipolit de Roma e l'istorian Orosi a l'an 752 Ab Urbe Condita (an -2 del calendièr actual), Eusèbi de Cesarèa amb lo 42n an d'Octavi August (an -2 du calendièr actual).
En 525, Denís apondèt un cicle de 95 ans dempuèi l'an 247 de l'èra de Dioclecian onte s'arrestava las tièras alexandrinas qu'aviá en sa possession, (es a dire a partir de 285 + 247 = 532 de nòstre calendièr actual). Mas decidiguèt al meteis temps de modificar l'an de començament del calendièr per acabar amb la referéncia al calendièr de Dioclecian, emperaire qu'aviá fòrça persecutat los Crestians. Declarèt doncas que l'an que realizava aquel complement de tièras d'Alexàndria èra l'an 525 aprèp l'Incarnacion del Crist, que venguèt l'an de començament del nòu calendièr. Se sap pas de segur s'aviá notat que l'an 532, a partir de que aviá apondut un cicle de 95 ans, correspondava al produch de 19 (cicle de Meton), par 4 (pels ans bissextils), per 7 (pels jorns de la setmana), es a dire al cicle de 532 ans del calendièr alexandrin, cicle per que Pasca tomba lo meteis jorn del meteis mes.
Denís l'Exigú prenguèt coma jorn de començament lo 25 de març (jorn de l'equinòcci de prima dins lo calendièr julian inicial) de l'an 753 ab urbe condita, perque donava una coïncidéncia amb la Luna Nòva de Prima. En efècte, aquela annada, que correspond a l’an -1 del calendièr actual, o l'an 0 sus l'escala dels astronòms[2], la lina nòva de prima se produguèt lo 24 de març a 11 h 28 TU. Las annadas a l'entorn donavan pas aquela coïncidéncia.
Dempuèi lo sègle IV l'Annonciacion, fèsta de l'Incarnacion, se celebrava lo 25 de març. Atal Dionís l'Exigú esitèt pas a sacrificar la rigor de las marcas donadas per l'evangelista Luc, per una coïncidéncia astrala. Son calendièr de las datas de Pasca, aprovada pel papa Joan II en 533, servissiá a determinar la nòva èra que deviá succedir a aquela de Dioclecian. La naissença de Jèsus se'n trovant reportada al 25 de decembre de 753, l'an 1 de l'Anno Domini fuguèt alinhat sud l'an julian 754 ab urbe condita, començant lo primièr de genièr (las annadas començavan lo 1èr de genièr a Roma dempuèi sièis sègles) que tomba doncas lo jorn de la circoncision del Crist, perque los Josieus circoncizavan los mainats una setmana aprèp lor naissença. Lo calendièr de Denís foguèt pasmens pas adoptat sulcòp e se continuèt, quitament a Roma, d'utilizar lo calendièr de Dioclecian (Anno Diocletiani) fins al sègle VIII.
Lo calendrièr gregorian es emplegat per la majora partida del monde, qu'utiliza pel fach une datacion fasent referéncia al cristianisme.
Validitat istorica[modificar | modificar la font]
L'èra crestiana basada sul calendièr de Dionís l'Exigú donava doncas dos ans de retard sus las marcas cronologicas de l'evangili de Luc e las correspondéncias prepausadas pels istorians de l'Antiquitat. I aviá mai de quatre ans de retard sus las marcas de l'evangili de Matieu, segon que Jèsus seriá nascut al mens dos ans abans la mòrt d'Eròdes lo Grand en -4, se consideram lo recit del « chaple dels Innocents ».
Cal dire que los dos evangilis son contradictòris.
Las marcas de Luc serián estat estudiats en foncion de fonts de l'Istòria romana, subretot aqueles primièrs vèrses del capítol II:« Dins aquel temps pareguèt un edicte de Cesar August, ordonant un recensament de “tota la tèrra” (tot l'empèri roman). Aquel primièr recensament se faguèt alara que Quirin èra gouvernador de Siria. Totes anavan se far inscriure, cadun dins sa vila. Josèp pr'amor montèt de Galilèa, de la vila de Nazaret, per s'anar en Judèa, dins la vila de Dàvid, nomenada Betelèm perqu'èra de l'ostal e de la familha de Dàvid, per tòca de se far inscriure amb Maria, sa promesa, qu'èra encencha. » Una autra traduccion, constatant l’abséncia d’article dins le tèxte grèc, dona la version seguenta: « Quand Quirin venguèt governador de Siria, aquel venguèt lo primièr recensament », [3].
La lectura donada pel Codèx Bezae presenta pas de dificultat gramaticala e correspond a una revirada del grèc classic: « Aquel enregistrament s’averèt èsser lo primièr, Quirin èra governador de Siria ». Pasmens lo recensament fach per Publi Sulpici Quirin aguèt luòc en 6 de nòtra èra coma lo precisa l'istorian Flavi Josèp (Libre XVIII, cap. III). En mai de l'incoeréncia cronologica, lo tèxte de l'evangelista pausa d'autres problèmas istorics. Segon l'istorian Fergus Millar l'usatge que Luc fa del cens de Quirin, per explicar cossí Jèsus nasquèt a Betelèm, es « totalament enganós e anistoric[4] ». Perque lo cens de Quirin foguèt pas espandit fins a Galilèa, onte viviá la familha de Jèsus, puerque aquela darrièra èra dirigida per Eròdes Antipas e èra pas encara partida de la província. La mencion del cens pòt doncas pas èsser retenguda coma indici cronologic.
Annada zèro[modificar | modificar la font]
Existís pas d'an 0 dins l'èra crestiana (Anno Domini). En efècte l’usatge del nombre 0 en Euròpa es posterior a la creacion de l’Anno Domini. Passam doncas dirèctament de l’an 1 AbC. a l’an 1 ApC.. Atal lo 1èr de genièr d'1 marca lo començament de la primièra annada, de la primièra decennia, del primièr sègle, del primièr millennari de l'èra crestiana, que finisson respectivament lo 31 de decembre d'1, lo 31 decembre de 10, lo 31 decembre de 100, lo 31 decembre de 1000. Atal lo sègle XX e lo millenni II s'acbèron lo 31 de decembre de 2000; lo millennari III e lo sègle XXI comencèron lo 1èr de genièr de 2001.
Pasmens per simplificar los calculs d’efemerids, los astronòms modèrnes definisson una annada 0 que correspond a l’an -1 dels istorians, notada an 1 AbC. L’an -1 dels astronòms correspondent a l’an 2 AbC. dels istorians, eca.
De notar que lo calendièr revolucionari francés, lontemps aprèp l'invencion del zèro, comença el tanben dirèctament a l'annada 1. Aquò ven del fach que los calendièrs son consideratss coma un sistèma de comptage, que comença doncas a 1, al luòc d'un sistèma de mesura, que començariá a 0.
Nadal o le jour de l'an ? O le « jorn J » del començament del calendièr[modificar | modificar la font]
Si lo calendièr comença amb la naissença de Crist, perque l'annada comença pas ela tanben lo jorn de sa naissença?
Dins li judaïsme, la circoncision al luòc al uèiten jorn de l'enfant mascle, en preséncia de dètz òmes adults e es un rite fondator. Marca la dintrada del mainat mascle dins la comunautat dels òmes.
Dins lo cristianisme, la circoncision de Jèsus èra celebrada cada an lo 1èr de genièr (sèt jorns aprèp la naissença del Salvador fixada simbolicament lo 25 de decembre) e comemorada al començament de l'an 1. Aquela data es inscricha, fins a 1970 dins lo calendièr catolic romain.
L'ortodoxia regropa jol nom de Teofania del Salvador los tres eveniments: naissença (e adoracion dels mages), presentacion (e/o circoncision al Temple), e batisme dins lo Jourdan. Aquela fèsta es fixada non al 25 de decembre mas segon los rituals al primièr dimenge de genièr, e mai tradicionalament lo 6 de genièr, data que la Glèisa Catolica festava l'adoracion dels Mages, abans de plaçar aquela fèsta al primièr dimenge de l'an, per poder èsser accessible als fidèls salariats. Las glèisas eissidas de la Reforma, quand celèbrab Nadal, lo fan sul calendièr catolic que s'èran destacadas.
Dins lo catolicisme, es ni Nadal, ni lo primièr jorn de genièr que marca lo començament de l'an, d'un punt de vista liturgic. Cada an liturgic comença amb l'Avent: espèra del triple aveniment del Salvador, dins la carn a Nazaret, dins l'amne en cada òme, dins la glòria a la fin dels temps. Se las tres sont las dimensions realas de la fèsta de Nadal, lo primièr concerna mai dirèctament la Nativitat, le segond lo temps « ordinari » e lo darrièr la fèsta del Crist Rei, celebrada lo darrièr dimenge de novembre.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrono/paschata.htm
- ↑ http://web.archive.org/web/20041224220632/http://www.bdl.fr/fr/ephemerides/astronomie/Promenade/pages4/441.html
- ↑ cf. (fr)article de Vinandi in Revue biblique en 1997
- ↑ « wholly misleading and unhistorical », F. Millar, 1994, p. 46
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Calendièr ebrieu
- Èra comuna
- An de gràcia
- Anno Mundi
- Èra de l’Egira relativa al calendièr musulman
- Calendièr republican


text:
Prunet (Ardecha)
Prunet (Prunet en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Prunet es lo resultat del latin prunus, « prunièr », e del sufixe collectiu -etum > -et [1] : lo sens es « luòc plantat de prunièrs » [2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 139; 2013 : 133 abitants (15 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 544, a Pournoy
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 268


text:
Companhiá de Jèsus
La Companhiá de Jèsus (var. Companhia de Jèsus) (Societas Jesu S.J. en latin) es un òrdre religiós catolic fondat en 1540 per sant Ignasi de Loiola, que foguèt puèi canonizat coma sant Ignasi de Loiola. Los membres d'aquel òrdre son popularament coneguts coma jesuistas. Amb lèu 20 000 membres, es l'òrdre pus important de la Glèisa Catolica actuala. Per lor formacion estricta de mai de 10 ans (estúdian la filosofia e la teologia, al delà de realizar de "practicas" dins de domenis fòrça diferents e d'estudiar de lengas divèrsas) los jesuistas foguèron pendent mai de quatre sègles los líders intellectuals del catolicisme. Los jesuistas realizan los tres vòts abituals de la vida religiosa (obediéncia, pauretat e castedat), mas al delà fan un vòt extra d'obediéncia al papa de Roma. La Companhiá de Jèsus es estada una organizacion religiosa qu'a recebut d'elògis e de criticas e qu'es sempre al centre de la polemica. Los jesuistas foguèron los líders de la Contrareforma, que foguèt la reaccion catolica al Protestantisme. Dempuèi sa fondacion, s'es dedicat especialament al camp de l'ensenhament. Molière, Descartes, Pascal e Voltaire, entre d'autres, foguèron ensenhats per de jesuistas. L'òrdre foguèt dissolgut pel papa pendent un periòde long del sègle XVII. En Espanha pendent la Segonda Republica foguèt tanben dissolgut pr'amor que la Constitucion Republicana establissiá (sembla qu'exprèssament contra la Companhiá de Jèsus) que los òrdres religioses podián pas aubedir a un govèrn estrangièr (Vatican, dins aquel cas). Ça que la, los jesuistas foguèron pas expulsats e lors collègis continuèron jos formas juridicas divèrsas. L'organizacion intèrna de l'òrdre a lo caractèr militar de son fondador Íñigo de Loiola, e lo membre dirigent de l'òrdre s'apèla general. Mantun membre de la Companhiá de Jèsus sosten la Teologia de la Desliurança contra l'esplecha sociala, subretot en Ispanoamerica. I a 20 000 membres. La devisa dels jesuistas es AMDG (Ad Majorem Dei Gloriam).


text:
Paleolitic
Lo Paleolitic es una etapa de la Preïstòria caracterizada per l'emplec d'aisinas de pèira talhada, encara que s'utilizèsson tanben d'autras matèrias primièras organicas per d'aisinas divèrsas: òs, asta, fusta, cuer, fibras vegetalas... (mal conservadas e conegudas). Es lo periòde pus long de l'istòria de l'èsser uman (en fach lo 99% ), e s'estend dempuèi 2,5 milions d'ans (en Africa) fins a 10 000 ans abans lo present aproximativament. Paleolitic significa etimologicament « edat anciana de la pèira » (del grèc πaλaιός paleos « antic », e λίθoς lithos « pèira »); lo tèrme foguèt creat per l'arqueològ John Lubbock en 1865, per oposicion a Neolitic (« edat modèrna de la pèira »). Constituís la màger part de l'Edat de la Pèira (per oposicion a l'Edat dels Metals). Lo Paleolitic se devesís tradicionalament en tres periòdes, lo Paleolitic inferior, lo Paleolitic mejan e lo Paleolitic superior; i a tanben un periòde terminal apelat Epipaleolitic (abans lo Mesolitic).
Evolucion umana[modificar | modificar la font]
Existís un ligam fòrça pròche entre cada periòde cultural e cada tipe uman: lo Paleolitic Inferior correspond a l'Homo habilis (sonque en Africa) e a l'apelat tradicionalament Homo erectus. Lo Paleolitic mejan, almens en Euròpa e Orient Mejan, es identificat amb l'Òme de Neandertal, e lo Paleolitic superior e Epipaleolitic se correspondon amb l'Òme de Cròsmanhon.
L'èsser uman es eissit d'un grop de primats que se devesiguèron fa quinze milions d'ans: d'un costat, los pongids (chimpanzés, gorillas e orangotans) e, d'una autre, los ominids. Tre aquel moment fins ara, sèm passats per divèrsas fasas d'ominizacion a travèrs los predecessors seguents:
- Los australopitècs: son d'ominids apareguts en Africa fa 5 milions d'ans. Manjavan de noiriduras vegetalas, babaus e carronha. E mai que caminèsson quilhats, son aspècte èra lo d'un monin, son cervèl fòrça pichon (500 cm3) e sabián pas fabricar d'aisinas. I aviá divèrsas espècias d'australopitècs.
- Los arcantròps: son los primièrs èssers umans, que correspondon a divèrsas espècias (s'apèlan arcantròps totes los membres del genre Homo, fòrça variables, datats al Pleïstocèn Inferior e Mejan, anteriors als umans modèrnes). Lor cervèl èra grand: entre 700 cm3 e 1 100 cm3. Sorgisson fa 2,6 milions d'ans en Africa que fa mai d'un milion d'ans s'i estendèron a Euròpa e a Asia, gràcias a l'emplec del fuòc, als vestiments e al fach que sabián bastir de cabanas e d'aisinas de pèira, de fusta e d'òs per caçar.
- Homo habilis e Homo ergaster son successius e pròpris d'Africa. Sembla qu'H. ergaster s'estendèt cap a la region Paleartica, ont se diferencièron doas brancas, una asiatica e una autra europèa. Las rèstas de Dmanisi (Georgia) marquèron aquela division.
- En Asia lo genre Homo derivèt cap a Homo erectus, que subrevisquèt fins a l'arribada dels umans modèrnes.
- En Euròpa evoluiguèt fins a l'Homo heidelbergensis (predecessor immediat de l'Òme de Neandertal). Dins la Peninsula Iberica se parla, al delà, d'un arcantròp de la Sèrra d'Atapuerca, en Burgos, anterior a Homo heidelbergensis: lo discutit Homo antecessor.
- Los neandertalians demorèron en Euròpa dempuèi fa 200 000 ans (quand en Africa i aviá alavetz d'umans modèrnes). Los neandertalians nos semblavan (lor cervèl, coma lo nòstre, aviá 1 500 cm3, mas en forma de balon de rugbi, mentre que lo nòstre sembla mai un de fotbòl), Ça que la, èran fòrça mai robusts e musculoses, amb una cara pus granda e amb una tèsta esclafada. Èran fòrça intelligents e enterravan lors mòrts, çò qu'indica de cresenças religiosas.
- Los umans modèrnes apareguèron en Africa fa 200 000 ans e s'estendèron defòra aquel continent fa 50 000 ans. Al començament, los primièrs membres d'aquesta espècia recebon de denominacions diferentas de la nòstra, en vertut de diferéncias fisicas leugièras; sovent son apelats "Primitius Modèrnes", Homo sapiens fossilis o Òme de Cròsmanhon. En Euròpa provoquèron l'extincion de l'Òme de Neandertal. L'èsser uman modèrne es lo primièr qu'abitèt tot lo mond: arribèt pel primièr còp en Austràlia e Oceania per mar (en canoas) e en America dempuèi Asia per l'Estrech de Bering.
Lo clima[modificar | modificar la font]
Per de rasons divèrsas (coma de variacions de l'ais de rotacion de la Tèrra, de cambiaments dins l'orbita terrèstra, de cicles solars...) lo clima a cambiat al nivèl mondial almens dempuèi abans lo Precambrian. Ça que la, las glaciacions del Quaternari son las pus conegudas. En Euròpa, America del Nòrd e Asia Centrala, per exemple, i aviá de periòdes de clima semblable a l'actual (temperats o interglaciars), e d'autres periòdes que lo clima semblava lo de Siberia, Groenlàndia o Alaska (10 °C o 12 °C pus bassa o glaciacions), que la vida èra coma la dels esquimals. Encara que las glaciacions son estadas una referéncia obligada per datar los eveniments del Paleolitic, son actualament en revision, pr'amor que son d'episòdis mal datats e d'ambit regional e non pas mondial (afectèron pas, per exemple, Africa).
Dins l'Emisfèri Nòrd, la calòta polara permanenta despassava lo parallèl 50 pendent los periòdes de glaciacion maximala. Se sap que las glaciacions afectèron tanben los Andes e que Patagònia se cobriguèt d'un jaç permanent de glaç. I a tanben de glacièrs extintes de l'epòca del Pleïstocèn dins las montanhas mai nautas d'Africa Centrala, de Nòva Zelanda e d'autras zònas d'Oceania. Dins las zònas ont i aguèt pas d'episòdis glacièrs, almens en Africa, se succediguèron alavetz d'episòdis de màger umiditat apelats pluviacions; ça que la, son fòrça mal conegudas. Malgrat tot, es possible de trapar un sistèma pus precís per tal de mesurar las variacions climaticas al nivèl global, almens dempuèi 700 000 ans, gràcias a las corbas de paleotemperaturas d'isotòps d'oxigèn. Segon aquel sistèma, l'oxigèn dels oceans, concrètament mantun isotòp (160 e 180), vàrian lor proporcion. Ja qu'aqueles isotòps son atrapats dins las cauquilhas d'animals marins (foraminifèrs), es possible de calcular las variacions a travèrs de sondatges estratigrafics sosmarins. Lo pus utilizat es lo V28-238 de l'Ocean Pacific, mas tanben n'i a dins la mar Mediterranèa. De mesuras similaras se pòdon prene, egalament, a travèrs dels isotòps de deutèri (δD), que tanben indica la quantitat de 180 dins las cauquilhas de foraminifèrs, mas dins de sondatges practicats dins las calòtas polaras.
Manièra de vida[modificar | modificar la font]
L'economia èra de caçaires-culheires fòrça simpla per tal d'obténer de noiriduras, de lenha e materials per far d'aisinas, de vestiments o de cabanas. La caça èra escassament importanta al començament del Paleolitic, pr'amor que predominava la culhida e lo carronhatge. Segon l'èsser uman va en progressant fisicament e culturalment la caça va ganhant d'importància: los primièrs ominids tot just sabián caçar, especialament los australopitècs e Homo habilis. Vivián de la culhida de vegetals comestibles (tuberculs, raices, casquelhs e brotons tendres, fruches e grans), de la presa d'animals pichons (babaus, reptils, rosegadors, polets, uòus...) e d'animals mòrts o malauts que trapavan (carronhas, sustot). Èran fòrça oportunistas. Los arcantròps ja caçavan, mas lor basa alimentària vertadièra foguèt la culhida e la carronha o las presas oportunistas o amb de trapèlas. En fach, los grands jaciments de Torralba e Ambrona (província de Soria, Espanha), que los umans i despeçavan d'enòrmes elefants antics (de fins a 20 tonas de pes), èran pas de luòcs de caça, mas de luòcs de carronhatge.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Aspects religieux de la préhistoire Del Paleolitic mejan fins a la descobèrta de l'agricultura.


text:
Gino era coma Barbara dempuei tres setmanas. Quo era un amor tot nuòu que damandava a embellir puei segurament a venir vielh. Aura, n'en eran a se minjar daus uelhs.
Lo divendres au ser, la menet a la novela pizzeriá. "O sole mio". ‘Ribat au mitan de sa calzòne, se ‘restet.
“Sabe pas perque mas quela pizza me rapela ma granda-mair.
- Ta granda-mair fasiá de las pizzas ?
- Non ! Las podiá pas sufrir. Mas i a quauqua ren que me fai pensar a ela. Vai-t-en comprener !..”
Quo es nonmas la setmana aprep que la novela pareguet dins lo jornau. Una benda de raubaires aviá drubert de las tombas au cementeri. Avián pres tot çò que podiá valer quauqua ren e avián vendut lo boesc de las caissas a la novela pizzeriá per chaufar lo forn.
Gilbert Borgés
Comentari de l'autor: "Sei un pauc v'ontos de quela-qui mas totparier..."


text:
Paul Signac
Paul Signac (París, 11 de novembre de 1863 – París ,15 d'agost de 1935) es pintre neoimpressionista francés famós per son desvolopament de la tecnica puntilhasta al costat de Georges Seurat.
Signac, filh unic d'un comerciant, foguèt un pintre autodidacte. En 1882 s'inscriguèt a l'Escòla de las Bèlas Arts. Al costat de Seurat, en 1884, fondèt la Societat dels Artistas Independents. Paul Signac ensenhèt a Georges Seurat la tecnica del puntilhisme, son considerats coma los dos artistas davancièrs principals del Movement Divisionista, tanben conegut coma neoimpressionisme o Puntilhisme. Signac apertenguèt tanben al grop dels artistas del Grup dels XX.
Tant aimava las naus que ne possediguèt 30 dins sa vida. Aquò li permetèt de far divèrses viatges que li inspirèron l'usatge de novèlas tonalitats, perque la clartat de sos païsatges es segon la region. En 1899 Signac publiquèt son òbra D'Eugène Delacroix al Neoimpressionisme. En 1908 foguèt causit per president de la Societat dels Artistas Independents, fins a sa mòrt en 1935.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Les modistes, Rue du Caire, 1885-1886, Col. E. G. Bühle, Zuric
-
-
La bouée rouge, 1895, Musèu d'Orsay, París
-
Pòrt de Marselha, 1906, Musèu de l'Ermitage, Sant Petersborg
-
Paul Signac – Rodez.jpeg
Rodés, 1923, Albertina, Viena


text:
Los Desesperançats
Los Desesperançats (Szegénylegények del siu títol original magiar) es lo quatren filme long d'en Jancsó Miklós realizat en 1965.
Se ne pòt tot parièr considerar coma lo primièr d'una trilogia subre violéncia e repression ( amb Roges e Blancs e Silenci e Crit ) mas tanben l'esbòç del biais de filmar mai especificament jancsian.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Un quinzenat d'annadas aprèp la Revolucion ongresa de 1848 e la lucha del pòble magiar per s'emancipar d'al jo feràs de l'empèri austriac, d'unes ultims darrièrs resistents partesans d'en Lajos Kossuth son aparats pels pacans que refusan de desvelar la lor identitat als agents imperials.
Se ne va alavetz anar trenant a tengut una mena de malhum relacional opressor-oprimit que tota causa dins lo quite biais de filmar jancsian n'es a l'un còp e objècte real e simbòl.
E los èssers umans tot parièr.
E aicesta fortalesa isolada, perduda dins la puszta, l'immensa plana magiara, ne va venir lo teatre d'un huis-clos infernenc que se ne poirà acabar sonque per la mòrt dels resistents, lo chaple dels desesperançats.
Analisi[modificar | modificar la font]
mesa en scèna e estil[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Tot bèl just aprèp la realizacion de Los Desesperançats çò ne dirà en Jancsó:
- S'a l'ora d'ara ne pensi a las annadas avalidas, l'ensenhament que ne trasi, es que me sabi çò que vòli pus cap far.Vòli pas cap èsser un expressionista, al contrari del miu filme Immortalitat e me vòli defugir un antonionisme excessiu per çò tot que dels sentiments, del languitòri fin finala que d'encara fòrça tròp ne trapam dins Mon camin... [1]
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- János Görbe ... Gadjor
- Tibor Molnar ... Kabai, lo paire
- Andras Kozak ... Kabai, lo filh
- Gábor Agárdy ... Torma
- Zoltán Latinovits ... Veszelka
Resson critic[modificar | modificar la font]
en Ongria[modificar | modificar la font]
Mai d'un milion d'espectators vegèron lo filme a sa sortida en 1965... çò es mai de dètz parts una de la populacion del país.
Saique benlèu lo percebèron coma una òbra de resisténcia amagada a la repression sovietica aprèp los eveniments de 1956, coma dins lo filme la de l'empèri austriac contra l'Ongria revolucionària d'en Kossuth Lajos, ancoradas ambedoas aquelas revolucions dintre l'inconscient collectiu magiar.
internacional[modificar | modificar la font]
- Los Desesperançats contra la mistificacion de l'istòria ... ( Philippe Haudiquet in Les Lettres françaises, decembre de 1966 )
- Una estructura de la desumanizacion... ( Roger Dadoun in Les Lettres nouvelles, març-abril de 1967 )
- L'Art del borrèl: los Desesperançats ... ( Michel Mardore, in Le Nouvel Observateur, 28 de decembre de 1966 )
- Una absorpcion totala del contengut en fòrma... ( Derek Malcolm, in The Guardian, Londres, 19 d'octobre de 2000 )[2]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1965... Grand prèmi de la critica ongresa
- 1966 ... Prèmi dels critics angleses pel melhor filme estrangièr sortit en 1966
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ... Dominique Maillet: Les Sans-espoir: étude d'un mécanisme de répression in revista études cinématographiques pp 60-74, nums 104-108 1975
- veire tanben bibliografia mai complèta e exaustiva dins l'article Miklós Jancsó
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... version integrala sostitolada en anglés... en picar coma clau Miklos Jancso The Round Up
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del cinèma
-
- ↑ Dins la revista Filmkultura, num.2, Budapest, 1966
- ↑ Inclutz lo filme dins la siá lista dels 100 filmes màgers del sègle XX.