text:
1945
Aquesta pagina concernís l'an 1945 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 16 d'octobre - Inauguracion del grand barratge sus Dordonha.
França[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - La Wehrmacht lança l'Operacion Nordwind dins lo nòrd d'Alsàcia e Lorena.
- 2 de genièr - Charles de Gaulle refusa l'òrdre american d'evacuar Estrasborg.
- 25 de genièr - Procès e condemnacion a la preson perpetuala de Charles Maurras.
- 27 de genièr - Fin oficiala de la Batalha de las Ardenas.
- 6 de febrièr - Execucion de l'escrivan Robert Brasillach, per collaboracion amb los nazis.
- 30 de març - Liberacion definitiva d'Alsàcia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Albania[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'estiu, acomençament d'una reforma agricòla ambé la nacionalizacion dei bens de la Glèisa e dei grands proprietaris ruraus e una redistribucion au profiech deis obriers agricòlas. Puei, a la fin de l'annada (2 de decembre), lo govèrn comunista organizèt una eleccion que li permetèt de legitimar son poder ambé 93,2% dei sufragis. Enfin, totjorn a la fin de l'annada, Hoxha e Xoxe acomencèron d'organizar una tièra de purgas intèrnas còntra lei moderats dau partit comunista.
Alemanha[modificar | modificar la font]
Afondrament definitiu dau Tresen Reich Alemand dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada. D'efèct, a partir dau 12 de genier, l'armada sovietica acomencèt una novèla ofensiva majora sus lo frònt orientau (Ofensiva Vistula-Oder) permetent la conquista de Varsòvia (17 de genier) e lo passatge d'Oder (31 de genier). Acomencèron alora d'ofensivas segondàrias per liberar lo rèsta de Polonha e ocupar Prússia, especialament Konigsberg que deguèt capitular lo 9 d'abriu. En parallèl d'aqueleis ofensivas, lei Sovietics expulsèron leis Alemands dei territòris orientaus dau Reich que devián èsser annexats per l'URSS ò la Polonha novèla. Enfin, a partir d'abriu, comencèt l'ataca dirècta còntra Berlin que capitulèt lo 2 de mai. Adolf Hitler se suicidèt lo 30 d'abriu per defugir la captura e Joseph Goebbels l'imitèt lo 1èr de mai. De son caire, leis armadas aliadas agantèron Ren dins lo corrent de febrier. I foguèron blocadas fins au 7 de març e la defensa alemanda sus lo frònt occidentau s'afondrèt rapidament après lo passatge dau fluvi en causa de la prioritat donada per Hitler au frònt sovietic. Lei 7 e 8 de mai, lo Tresen Reich acceptèt finalament de capitular sensa condicion.
Lo territòri alemand foguèt alora ocupat per leis Aliats e devesit entre quatre zònas d'ocupacion (URSS, Estats Units, Reiaume Unit e França). Unei territòris orientaus foguèron annexats per Polonha e l'Union Sovietica. De mai, après l'arrestacion dau govèrn nazi per leis Aliats, de purgas per desnazificar lo país acomencèron e l'organizacion d'un procès còntra lei caps nazis foguèt decidida per jutjar lei crimes alemands, especialament lo genocidi còntra lei Josieus.
Àustria[modificar | modificar la font]
Restauracion de l'independéncia dau país per lei venceires de la guèrra. Pasmens, en causa dau ròtle de la populacion austriana au sen dau Tresen Reich, lo territòri austrian foguèt ocupat per lei venceires puei devesits entre quatre zònas d'ocupacion (URSS, Estats Units, Reiaume Unit e França). Una politica de desnazificacion i acomencèt mai se turtèt rapidament a un problema en fàcia dau nombre important de nazis ancians (aperaquí 600 000 personas s'enregistrèron coma èx-nazis).
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra leis Alemands dins lo camp sovietic. Bulgaria mobilizèt fins a 500 000 òmes qu'avancèron dins lei Balcans onte participèron a la liberacion d'Iogoslavia e a la conquista d'Ongria. Puei, lo 8 de mai, s'arrestèron en Àustria après establiment d'un contacte ambé lei tropas britanicas a Klagenfurt. En parallèl d'aqueleis avançadas, lei partits agrarian e comunistas acomencèron una tièra de purgas còntra lei partisans de l'ancian regime.
Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
Liberacion dau país per lei fòrças sovieticas e polonesas que menèron de combats malaisats per conquistar Praga a la fin de la guèrra. L'independéncia dau país foguèt alora restaurada e un govèrn d'union nacionala foguèt format per Edvard Beneš e dominat per lei partits d'inspiracion comunista e socialista. Adoptèt un programa comun que nacionalizèt d'industrias e de bancas importantas e qu'expulsèt lei minoritats alemandas.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Liberacion dau país en mai per lei tropas britanicas (per la màger part dau país) e per lei Sovietics (per l'illa de Bornholm a l'èst). Lo 9 de mai, lo parlament poguèt se reünir dins la capitala per oficializar la liberacion en preséncia dau rèi Cristian X. La participacion danesa au pacte antikomintern foguèt oficalament annulat e lo país demandèt d'intrar au sen dei Nacions Unidas.
Espanha[modificar | modificar la font]
Après lei combats de l'annada precedenta dins la Val d'Aran, lo govèrn franquista renforcèt sei fòrças armadas. Pasmens, sa posicion diplomatica coma ancian estat pròche de l'Axe, demorèt febla en Euròpa. Dins lo nòrd dau país, l'armada deguèt luchar còntra unei guerilhas comunistas que se mantenguèron fins a 1948 mai menacèron finalament gaire lo regime.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Afondrament dei fòrças alemandas e de l'estat fantòche de Benito Mussolini après la capitada d'una ofensiva aliada en abriu. Entraïnèt la retirada generala ò la capitulacion deis Alemands e d'insureccions dins lei vilas dau nòrd abandonadas per lei fòrças d'ocupacion. Lo 28 d'abriu, Mussolini e sa frema Clara Petacci foguèron capturats per de partisans italians e executats. Puei, lo 2 de mai, totei lei tropas alemandas d'Itàlia capitulèron. D'insureccions comunistas aguèron luòc dins tot lo país mai son cap Palmiro Togliatti acceptèt de participar au govèrn italian, çò que permetèt pauc a pauc d'amaisar la situacion. Dins aquò, dins lo nòrd, lei partisans comunistas ocupèron e prenguèron possession d'unei companhiás e industrias. Aquò entraïnèt de negociacions lòngas entre lei partits italians principaus que se gropèron finalament au sen d'un govèrn d'union dirigit per lo democrata-crestian Alcide De Gasperi.
Norvègia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la retirada alemanda dins lo nòrd dau país en causa deis incursions sovieticas e britanicas. Leis Alemands i apliquèron la tactica de la tèrra cremada per empachar seis adversaris d'organizar d'ofensivas vèrs lo sud. En mai, lei fòrças alemandas de Norvègia capitulèron permetent lo retorn dau prince Olav dins la capitala lo 8 de mai. La pena de mòrt foguèt restablida per jutjar lei collaborators coma Vidkun Quisling que foguèt executat lo 24 d'octòbre.
Ongria[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la batalha de Budapest que s'acabèt lo 13 de febrier après una resisténcia acarnada dei tropas alemandas e de seis aliats ongrés. Puei, au començament d'abriu, tot lo territòri ongrés foguèt ocupat per lei Sovietics qu'organizèron d'eleccions a la fin de l'annada. Pasmens, au contrari deis esperanças sovieticas, lo partit comunista obtenguèt solament 17% dei sufragis. Lo cap dau partit agrarian Zoltán Tildy formèt una govèrn d'union sota sa direccion.
Polonha[modificar | modificar la font]
Liberacion de la màger part dau país per l'armada sovietica e l'armada polonesa de l'Èst (Varsòvia conquistada lo 17 de genier). Lei Sovietics acomencèron alora un ensems de movements importants de populacion per expulsar lei populacions germanicas dau futur territòri polonés e i installar de Polonés. Dins lei regions orientalas dau territòri polonés de 1939, expulsèron tanben lei Polonés en direccion dei frontieras novèlas de l'estat polonés. Aquò favorizèt la formacion d'un estat fòrça omogenèu per lo premier còp de l'Istòria de Polonha entraïnant la disparicion de la question dei minoritats etnicas car lei Josieus polonés — installats dempuei lo sègle XIV mai jamai totalament integrats au sen de la societat — èran estats exterminats per leis Alemands dins lo corrent de la guèrra e leis autrei minoritats eslavas d'ara situadas en Union Sovietica. En parallèl d'aquò, lei Sovietics acomencèron de formar una Polonha favorabla a seis interès ambé la repression dei movements non comunistas de la resisténcia polonesa sota divèrseis accusacions fantasistas coma aquela de faissisme. Aquelei purgas foguèron pas totjorn aisadas mai rompèron pauc a pauc l'oposicion polonesa au comunisme. Enfin, un govèrn dirigit per Wladyslaw Gomulka foguèt format gropant oficialament unei partits antifaissistas mai dominat en realitat per lei comunistas. En despiech dei protestacions dei Polonés de l'Oèst, leis Aliats acceptèron la dominacion sovietica sus Polonha mai un govèrn polonés en exil demorèt en plaça a l'Oèst fins a la fin de la Guèrra Freja.
Portugal[modificar | modificar la font]
Sota la pression dei poissanças occidentalas e dau maucontentament de la populacion, lo regime adoptèt quauquei mesuras liberalas per assegurar sa subrevida. Ansin, certanei movements politics foguèron autorizats mai lo govèrn capitèt aisament de'n limitar l'influéncia. L'oposicion refusèt finalament de participar ais eleccions organizadas dins lo corrent de l'annada.
En Asia, Lisbona capitèt de reprendre lo contraròtle dau Timòr Orientau ocupat per lei Japonés pendent la guèrra.
Turquia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, raprochament d'Ankara ambé leis estats aliats. D'efèct, per participar a la conferéncia de San Francisco, Turquia declarèt formalament la guèrra a Alemanha. Aquò permetèt tanben au país d'obtenir lei sostèns britanic e estatsunidenc a la fin de l'annada per s'opausar ais ambicions sovieticas sus la region deis Estrechs e de Caucàs.
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 d'agost - Explosion de la bomba atomica a Hiroshima.
- 9 d'agost - Explosion de la bomba atomica a Nagasaki.
- 2 de setembre - Independéncia de Vietnam.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Rod Stewart, cantaire britanic
- 30 de març - Eric Clapton, guitarrista britanic
- 25 d'abril - Björn Ulvaeus, compositor suedés (ABBA)
- 1 de mai - Rita Coolidge, cantaira americana
- 14 de mai - Yochanan Vollach, jogaire de fotbòl israelian, president d'Maccabi Haifa.
- 19 de mai - Pete Townshend, compositor e musician anglés (The Who)
- 31 de mai - Rainer Werner Fassbinder, director alemand de cinèma (m. 1982)
- 31 de mai - Laurent Gbagbo, president de Còsta d'Evòri.
- 19 de junh - Aung San Suu Kyi, poèta e activista politica birmana, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de junh - Carly Simon, cantaira americana
- 1 de julhet - Debbie Harry, cantaira americana
- 1 d'agost - Douglas D. Osheroff, fisician american, Prèmi Nobel
- 26 de setembre - Gal Costa, cantaira brasilièra.
- 18 de novembre - Mahinda Rajapaksa, president de Sri Lanka.
- 5 de decembre - Moshe Katsav, president d'Israèl.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - Benito Mussolini, dictator italian (executat) (n. 1883)
- 30 d'abril - Adolf Hitler, dictator alemand (suicidi) (n. 1889)


c: text/html

text:
Astronomia
L'astronomia es la sciéncia de l'observacion deis astres, que, per mai d'un biais d'observacions, establís l'origina, l'evolucion, lei proprietats fisicas e quimicas deis astres, la mecanica celèsta. Etimologicament, astronomia vòu dire « lei deis astres » (dau grèc aσtpovouίa = άσtpov + vόuoς).
L'astronomia es considerada coma la pus anciana dei sciéncias de l'umanitat. De nombrosei civilizacions despareissudas avián de bònei conoissenças en astronomia (sovent liadas a l'astrologia), que n'atrobam lei marcas de biais variats. Uei encara aquesta sciéncia existís. Encuei s'es popularizada près dau grand public. Un certan nombre d'astronòms amators juegan un ròtle dins aquesta disciplina, especialament per la descubèrta d'asteroïdes. L'astronomia es una dei rarei sciéncias que leis amators i pòdon encar jugar un ròtle important.
L'astrofisica es la branca de l'astronomia que determina lei fenomèns fisics deduchs de l'observacion deis astres. A l'ora d'ara, leis astronòms an totei une formacion chanuda en astrofisica e seis observacions son gaireben sempre estudiadas dins un contèxte astrofisic. Existís pasmens un cèrt nombre de cercaires e de cercairitz qu'estúdian exclusivament l'astrofisica. L'òbra deis astrofisicians es d'analisar de donadas d'observacions astronomicas e de ne deduire de fenomèns fisics.
Somari
Lei disciplinas de l'astronomia[modificar | modificar la font]
Au començament, dau temps de la Grècia anciana e deis autrei civilizacions ancianas, l'astronomia consistissiá principalament en l'astrometria, valent a dire la mesura de la posicion dins lo cèu deis estèlas e dei planetas. Pus tard, deis òbras de Kepler e de Newton nasquèt la mecanica celèsta que permetèt la prevision matematica dei movements dei còrs celèstes sota l'accion de la gravitacion, en particular leis objèctes dau Sistèma Solar. La màger part dau trabalh dins aquelei doas disciplinas (l'astrometria e la mecanica celèsta), aperavans fach de man, es ara fòrça automatizada gràcias ais ordinators e ai captors CCD, an un ponch que son ara rarament consideradas coma de disciplinas distintas. Desenant, lo movement e la posicion deis objèctes se pòdon conóisser lèu lèu, talament que l'astronomia modèrna es fòrça mai concernida per l'observacion e la compreneson de la natura fisica deis objèctes celèsts.
Despuei lo sègle XX, l'astronomia professionala a tendéncia a se desseparar en doas disciplinas: astronomia d'observacion e astrofisica teorica. Maugrat lo fach que la màger part deis astronòms emplegan lei doas dins sei recèrcas, dau fach dei diferents gaubis necessaris, leis astronòms professionaus tendon a s'especializar dins un o l'autre d'aquelei domenis. L'astronomia d'observacion es concernida principalament per l'aquisicion de donadas, çò qu'inclutz la construccion e la mantenéncia deis instruments e lo tractament dei resultats. L'astrofisica teorica es principalament concernida per la recèrca deis implicacions observacionalas de mai d'un modèl, valent a dire que cèrca de comprendre e de predire lei fenomèns observats.
Lei domenis d'estudis de l'astronomia se classifican tanben en doas autrei categorias :
- Per subjècte, generalament segon la region de l'espaci (per exemple, l'astronomia galactica) o lo tipe de problèma estudiat (formacion deis estèlas, cosmologia).
- Per lo biais d'observacion, segon lo tipe de particulas detectadas (lutz, neutrin) o la longor d'onda (ràdio, lutz visibla, infraroge).
Disciplinas per subjècte[modificar | modificar la font]
Disciplinas per tipe d'observacion[modificar | modificar la font]
- Leis domenis espectraus
- lei rais gammas
- lei rais X
- la lutz ultravioleta
- la lutz visibla
- l'infraroge
- lo submillimetric
- lei radiacions ràdio
Bibliografia[modificar | modificar la font]
André Brahic (1999). Edicions Odile Jacob Sciences: Enfants du soleil, histoire de nos origines (en francés), 366 paginas. ISBN 978-2-7381-0590-5.
Jean-Pierre Luminet (2006). Edicions Fayard: Le destin de l’Univers, trous noirs et énergie sombre (en francés), 588 paginas. ISBN 978-221363081697-8.
François Forget, François Costard e Philippe Lognonné (2003). Edicions Bibliothèque scientifique, Belin pour la France: La planète Mars : histoire d’un autre monde (en francés), 144 paginas. ISBN 978-2-7011-2657-9.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mont Ararat
Lo Mont Ararat ("Ağrı" en turc, "Արարատ" en armenian legit Masis o Masik, "Agirî" en curd, "آرارات" en persan legit Koh-i Nuh, "אררט" en ebrieu), es una montanha de l'actuala Turquia. S'i encalèt l'arca de Noé après lo grand deluvi universal.[1] segon la genèsi capítol noven.
Es un massís de 23 quilomètres de long per 18 quilomètres de larg[2]. Es en fach constituit de dos sucs: lo mai grand e mai nauta, al Grand Ararat fa 5 166 mètres d'altitud.
Pel tractat de Turkmančay del 2 al 14 de febrièr de 1828 Pèrsia cedèt lo penjal nòrd de la montanha a Russia (districtes de Surmlu, Kulp e Igdir), conservant lo penjal èst, alara que los penjals sud e oèst demoran territòri turc. La cima del Grand Ararat demorèt en territòri rus alara que lo Petit Ararat formava lo punt d'union de las frontièras entre Pèrsia, Russia e Turquia coneguda coma "frontièra dels tres emperaires". Pel tractat de Moscòu del 16 de març de 1921 entre Russia e Turquia, la plana de l'Aras èra concedida a Turquia. L'acòrdi turc - iranian del 23 de genièt de 1932 concediá a la Turquia una pichona part del penjal oriental. La partida russa demorava dins la Republica autonoma de Nakhtchivan e venguèt territòri d'Azerbaitjan dempuèi 1991.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Sagona,  The Heritage of Eastern Turkey: From Earliest Settlements to Islam, Macmillan Education AU, 25Modèl:Nb p. (ISBN 1876832053)
- ↑ (fr) Jean-Claude Tanguy, Dominique Decobecq, Dictionnaire des volcans, coll. « Nature », ed. Jean-Paul Gisserot, 2009, paginas 28-29


text:
La Boissière
Boissière es la abreviatura científica del botánico J.C. Boissière fl. 1980
La Boissière puede aludir a[editar]
- La Boissière, comuna francesa situada en Calvados.
- La Boissière, comuna francesa situada en Eure.
- La Boissière, comuna francesa situada en el Hérault.
- La Boissière, comuna francesa situada en Jura.
- La Boissière, comuna francesa situada en Mayenne.
- La Boissière-d'Ans, comuna francesa situada en la Dordoña.
- La Boissière-de-Montaigu, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-des-Landes, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-du-Doré, comuna francesa situada en Loira Atlántico.
- La Boissière-École, comuna francesa situada en Yvelines.
- La Boissière-en-Gâtine, comuna francesa situada en Deux-Sèvres.
- La Boissière-sur-Èvre, comuna francesa situada en Maine y Loira.


text:
Fleuriel
Fleuriel (Fleuriel en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa en lo costat de Chantelle e dins la zòna de produccion del vin AOC sant-pourçain.
Le village se situe dans le canton de Chantelle et dans la zone de production du vin AOC saint-pourçain.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Glèisa romane del Sègle XII d'estil bourguignon #que conserva un portail amb pilastres acanalats, una ròsa polylobée, un campanal gotic octogonal e una nef voûtée totalament romane. La bastissa a classificat Monument Istoric dempuèi lo 31 de mai de 1954[1]. Al dedins de la glèisa, un chapiteau representa sant Jacques a las fes apôtre e pelegrin. Seriá unic dins lo mond.
Lo vilatge èra segurament situat sul un dels camins en portant a Santiago de Compostel·la a la Mièja Edat coma semblan o provar la ròsa polylobée e lo chapiteau en representant sant Jacques.
- église romane du Sègle XII de style bourguignon qui conserve un portail avec pilastres cannelés, une rose polylobée, un clocher gothique octogonal et une nef voûtée entièrement romane. L'édifice est classé Monument Historique depuis le 31 mai 1954[2]. À l'intérieur de l'église, un chapiteau représente saint Jacques à la fois apôtre et pèlerin. Il serait unique au monde.
Le village était sûrement situé sur l'un des chemins menant à Saint-Jacques-de-Compostelle au Moyen Âge comme semblent le prouver la rose polylobée et le chapiteau représentant saint Jacques.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Merimée Notícia N°PAN00093104, Ministèri francés de la Cultura. consultada lo 10 de genièr de 2012
- ↑ Basa Merimée Notícia N°PA00093104, Ministèri francés de la Cultura. consultée le 10 janvier 2012


text:
Sciéncias de la Tèrra
Lei sciéncias de la Tèrra agropan lei sciéncias que seis objèctes d'estudi son la planeta Tèrra, son atmosfèra e sei mars majoras. Per alargar, lei sciéncias de la Tèrra s'interèssan tanben a l'estudi deis objèctes dau Sistèma Solar.
Lei domenis màgers[modificar | modificar la font]
- La geologia es la sciéncia que tracta de la composicion, de l'estructura e de l'istòria de la Tèrra. Inclutz de disciplinas variadas :
- La paleontologia es la sciéncia que tracta de l'evolucion de la vida sus Tèrra.
- La tectonica es la sciéncia qu'estúdia leis objèctes deformats per lei movements dei placas terrèstras.
- La petrologia s'interèssa a l'origina, a la formacion e a l'evolucion dei ròcas.
- La mineralogia estúdia la natura, la composicion e l'estructura cristallina dei mineraus.
- La geoquimia permete de conóisser la composicion quimica dei ròcas, que siegue en elements majors o en elements trais.
- La geocronologia permete, gràcias en de metòdes variats, de datar una ròca o un dei sieus constituents.
- Lo geomagnetisme e lo paleomagnetisme s'interèssan a la radiacion magnetica terrèstra e ai sieunei variacions de lòng dau temps.
- La vulcanologia estúdia la natura fisicoquimica dei volcans e sa pròpria dinamica.
- La limnologia s'interèssa a l'estudi deis aigas continentalas e deis organismes que li rèstan.
- L'idrologia estúdia la fisica, la quimia, lei flux e lei relacions deis aigas.
- La pedologia (sciéncia dei sòus) s'interèssa a l'estudi dei sòus, e es una disciplina ai raras de la geologia (estudi de l'alteracion dei ròcas, evolucion mecanica e quimica dei sòus) e de la biologia (ròtle deis organismes dins l'alteracion de la ròca maire e l'evolucion dau sòu).
- La geomorfologia s'interèssa a l'origina e a l'evolucion dau relèu, e pus particularament ai procès, en totei leis escalas de temps e d'espaci, qu'interagisson a l'interfàcia entre la litosfèra, l'idrosfèra e l'atmosfèra, e fabregan lei païsatges.
- La geofisica es la sciéncia qu'estúdia la tèrra per de metòdes fisics :
- La sismologia estúdia la natura dei tèrratrémols, la sismotectonica e sei relacions ambé la tectonica.
- La sismica (sismica per reflexion o sismica per refraccion) agacha leis estructuras en fonsor gràcias a l'analisi dau ressòn d'una vibracion mandada despuei la superfícia (explosion, brandilhament ...)
- La geodesia s'interèssa a la geometria de la Tèrra e ai movements dei placas tectonicas.
- La gravimetria estúdia l'estructura fonsa gràcias ai variacions de camps de pesantor a la superfícia.
Apondèm ai sciéncias de la Tèrra la planetologia, qu'estúdia lei planetas, satellits, asteroïdes, meteorits e cometas.
Fan part dei sciéncias de l'atmosfèra e deis oceans (o mar majoras) :
- La climatologia, que descriu lei climas e explica lei movements atmosferics ;
- La meteorologia, que consistís en l'estudi e la prevision dei fenomèns atmosferics ;
- L'oceanografia, que consistís en l'estudi e la prevision dei fenomèns oceanics (marèias, corrents, auças, ...).
- La glaciologia estúdia la natura fisica e quimica dei sistèmas gelaris e perigelaris.
- L'astronomia, estudi de l'univèrs que nòstra planeta es la Tèrra.
Aplicacions de la geologia[modificar | modificar la font]
- descubèrta e explecha dei compausants solides (minarés) e fluides (petròli, aiga, gas) de la crosta terrèstra e son energia geotermica;
- melhorament de l'environament e de la seguretat (previsions de riscas ligadas au sotasòu e au sòu, estudis d'impacte, implantacion d'obratges d'art, cf. geotecnica, idrogeologia, meteorologia ...).


text:
Armendaritze
Armendaritze en basco o Armendarits en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei armendariztar.
Lihurri e autes afluents de l'arriu de Bidosa que travèrsan la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Martin d'Arberoa e Meharin au nòrd, Sent Estève au nòrd-oèst, Heleta a l'oèst, Landibarre au sud-èst e Ihòut au sud.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo recensament de 1791 que i comptava 715 estatjants.
De véder[modificar | modificar la font]
- Los ostaus tradicionaus bascos de Sorogaraia, Urrutia e Uharte (sègle XVII.
- Castèth Jauregia (sègle XVII)
-
Ostau de 1775.
-
.


text:
Malta
Malta (en maltés e anglés Malta) es un petit archipèla, la pàtria del pòble maltés e de la lenga maltesa (derivat de la lenga aràbia), formant un estat, e situat al centre de la mar Mediterranèa, a las confinhas d'Euròpa e Africa. Son illa majorala se sona tanben Malta e sas autras illas importantas se sonan Ghawdex (o Gozo) e Kemmuna (o Comino).
Sa capitala es La Valeta.
Lo gentilici es maltés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom ancian foguèt Melita (Meλίtn) derivat de mèl. Foguèt una colònia fenícia qu'amb lo temps demorèt dins l'orbita de Cartage.
A la Primièra Guèrra Punica èra en mans dels cartagineses e foguèt atacada per la flòta romana dirigida per Atilius Regulus, lo 257 aJC, mas foguèt pas ocupada.
A la Segonda Guèrra Punica la garnison cartaginesa èra comandada per Amilcar, filh de Gisgó, que se rendèt davant la flòta de Tibèri Semproni çò 218 aJC e dempuèi apertenguèt alavetz a Roma e incorporada dins la província de Sicília.
Après una brèva dominacion bizantina en 533 e un probable atac dels vandals, Malta foguèt conquistada en 870 pels arabis, que la siá influéncia pòt èsser trobada dins la lenga maltesa modèrna, una lenga fòrtament romanizada qu'a l'origina deriva de l'arabi vernacular.
En 1530 los Cavalièrs de Sant Joan s'establiguèron en Malta. Consideravan l'illa coma la pòrta del cristianisme de cogant e l'adornèron amb fòrça temples e fortalesas.
Los angleses demorèron ailà mai d'un sègle e mièg. Obtenguèt l'independéncia en 1964 e après 1974 es una republica, qu'aperten dempuèi 2004 a l'Union Europèa.
Politica[modificar | modificar la font]
Malta es una republica parlamentària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lista de las localitats[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Malta.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Monegasc
Lo monegasc (nom autoctòn: munegascu) es un parlar ligur (nòrd-italian) que forma una enclava lingüistica a Mónegue, enrodat qu'es per de parlars occitans. Tanben l'occitan niçard si parla tradicionalament a Mónegue, au costat dau ligur monegasc.
Lo ligur monegasc non a minga estatut oficiau a Mónegue e subisse una fòrta diglossia, impauada per la dominacion dau francés qu'es l'unica lenga oficiala. Pasmens lo monegasc benefícia despí lo 1976 d'una iniciacion escolara sistematica a l'escòla.


text:
Taylorisme
Lo taylorisme es un metòde de trabalh que lo nom ven de son inventor, l'engenhaire american Frederick Winslow Taylor (1856-1915). Apareguda vèrs 1880, establís una organizacion scientifica del trabalh gràcias a una analisi detalhada dels biais e tecnicas de produccion (gèstes, ritmes, cadéncias, eca.) per tòca de capitar lo« the one best way », es a dire lo melhor biais de produire (definicion, tèrme e decopatge de las tascas), de pagar (passatge del salari a la tasca al salari orari), e d'obtenir de condicions propias a fornir lo rendement maximum.
Aquelas idèas foguèron fòrt plan aculhidas dins la siderurgia onte lor aplicacion se traduís per de resultats plan apreciables. Taylor expausa son metòde dins un libre titulat The Principles of Scientific Management (1911)[1].
Aquel sistèm deu pas èsser confondut amb lo trabalh de cadena, organizacion ja practicada dempuèi de temps, mas qu'Henry Ford als Estats Units d'America e Louis Renault en França foguèron los primiers a aplicar dins lo sector jove de l'automobila, e que lo taylorisme constituís pas qu'una compausanta.
Somari
Description[modificar | modificar la font]
L'organizacion scientifica del trabalh coma la concep Taylor se justifica plan dins lo contèxte del vam de l'industrializacion. Taylor nota qu'es impossible de realizar una produccion de massa sens un minimum d'organizacion e de disciplina. Mas es pas una realitat a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX dins los talhièrs: lo travalh vertadièrament collectiu es un mite tant los comportaments individuals, clauses dins de logicas de mestièrs fortament corporatistas contribuís de cap biais a la coeréncia o a la collaboracion. La mentalitat, los reflèxes, los comportaments dominants demòran artisanals e individualistas, alara que s'agís de far òbra d'industria.
Per capitar Taylor plaida energicament en favor d'una forta clarificacion dins l'attribucion de las tascas.
Doble clarificacion en realitat, perque lo trabalh d'organizacion per èsser complet deu se desplegar segon son punt de vista jos doas dimensions complementàrias:
- La dimension verticala, per establir una estricta distinccion entre d'un costat las tascas de concepcion del trabalh e de formacion e d'un autre costat aquelas d'execucion : « Los engenhaires penson lo travalh e los obrièrs devon l'executar conformament a las instruccions e a la formacion que los primièrs lor fornisson »[2].
- La dimension orizontala, per descompausar lo processus de produccion d'un ben dins una seguida de tascas simples confisadas caduna a un obrièr especializat. L'objectiu es d'identificar lo biais mai efficaç de descopar lo trabalh. Devon èsser encargats d'aquela mission d'engenhaires que de biais scientific van cronometrar cada movement elementari, rebutar los temps inutils, estudiar las melhoras aisinas per realizar cada movement, definir un temps optimal per cadas estadi de produccion, redigir las recètas de fabricacion.
Critica del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'intencion iniciala es d'organizar de talhièrs e los pòstes de trabalh per una fatiga mendre de l'obrièr (la justa jornada de trabalh), lo resultat final obtengut, constatat sul terren, compòrta pas que d'aspèctes positius.
- De fach i a cap de plaça per l'imprevista, los operators executants son plaçats dins una situacion de dependéncia. Chaplin, dins lo film Los Temps modèrnes, fa una trufariá d'aquela mena de trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman. Los obrièrs son utilizats coma de maquinas: de contunh fan lo meteis gèste, son cronometrats e licenciat del moment que son pas mai productius.
- La repeticion sens fin de las meteissas tascas se tradusís per:
- l'aparicion de trobles musculoesqueletics (TMS), constatats pels mètges del trabalh
- lo damatge al moral, podent anar dins qualques cases fins al damatge psiquic mai seriosa ligada a l'abséncia de perspectiva d'evolucion.
En febrèr de 1913, l'Union corporativa dels obrièrs mecanicians, dins un prospectus sindical contra lo taylorisme cridant a la cauma, explica: « Las causas mai monstruosas foguèron cinicament divulgadas: l'obrièr redusit a l'estat de bruta, a quin es enebit de pensar, de soscar; a l'estat de maquina sens arma, produsent intensivament amb excès, fins a qu'un abenatge prematurat, ne fasent una non-valor, lo rebutat fòra dels talhièrs. »
Post taylorisme[modificar | modificar la font]
La tòca es de remediar als disfoncionaments ligats al taylorisme e de trobar una reponsa entre autres a la desmotivacion constatada dels trabalhadors. Mai d'un mejans sont avançat per promòure jos divèrses biais una melhora participacion dels trabalhadors al processus de produccion. Per exemple:
- La rotacion dels pòstes: l'obrièr occupa successivament diferents pòstes de trabalh per evitar la rotina e per aver una vista mai globala del processus de produccion.
- L'espandiment de las tascas: las tascas sont mens fragmentadas, mens penosas, mens repetitivas.
- L'enricament de las tascas: lo trabalh s'espandís a d'autres tascas coma lo reglatge e lo manteniment de las maquinas. Aquò implica une responsabilizacion del trabalhador.
- Los grops mièg autonòms: qualques obrièrs s'organizan liurament per aténher un nivèl de produccion fixat per la direccion.
- Los cercles de qualitat: los grops de trabalhadors volontaris se reünisson per melhorar lo processus de produccion e la qualitat dels produichs. Es una contradiccion amb la division verticala del trabalh enonciada dins lo taylorisme.
Al delà del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'organizacion dicha « scientifica » del trabalh, coma la practicava Taylor e sos disciples es considerada encara uèi coma utila dins qualques cases o activitats, a pas mai lo monopòli de la pensada en matièra d'organizacion del trabalh.
Los metòdes venguts del Japon subretot, e descrichas per Kiyoshi Suzaki dins son obratge Lo novèl desfis industrial: las tecnicas e los òmes dubriguèt de perspectivas novèlas:
- Lo paradigme d'una produccion de massa organizat segon un encastre estrict, repetitiu e de contunh, es pas qu'un biais d'organiazacion entre autres, e garantissent pas mai d'aténher de melhoras performanças.
- La division verticala del trabalh segon qu'i a de gents que penson e d'autres qu'executan representa una vertadièra mutilacion sociala: d'un costat embarrar un fun de personas dins un encastre desumanizat, d'autre costat mespresar la capacitat d'evaluacion e de propausa qu'existís per quin que siá participant a una accion o processus determinat.
- La division orizontala del trabalh, que termina estrictament los perimètres d'intervencion de cada operator, pareis pas mai èsser justificat:
- dins l'encastre d'activitats de servici o de produccion qu'implican una fòrta diferenciacion
- Arribar a un gra de flexibilitat e d'adaptacion es necessari per comprendre e luirar lo produch esperat pel client.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) The Principles of Scientific Management, Eldritch Press.
- ↑ A. Valée, Nathan, 2006
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Robert Kanigel, The One Best Way: Frederick Winslow Taylor and the Enigma of Efficiency, New York, Viking, 1997 (ISBN 0-670-86402-1)


text:
Cornet
Lo cornet qu'ei un instrument de la familha deus coires qui's jòga com la trompeta classica modèrna. L'emplec deu cornet qu'ei mei que mei virat de cap au jazz e a las armonias e fanfaras; qu'ei mens emplegat dens la musica classica e sinfonica que non pas la trompeta au maugrat que quauques òbras classicas lo sian precisament vodadas (e sustot : L'Histoire du Soldat d'Igor Stravinskii e la Sinfonia Fantastica d'Hector Berlioz qui'u autreja dus pupitres).
Se ambs instrument e's jògan deu medish biais e peus medish musicians, qu'an duas originas separadas au maugart d'aver evoluit dens la medisha direccion. En efèit, la trompeta modèrna qu'ei la version modèrna e dotada de pistons de la tropeta barròca mentre qui lo cornet b'ei gessit de la trompa o còrn de pòsta. En consequéncia, au canèr tubular de la trompeta (qu'ei a diser de medish diamètre despuish l'embocadura dinc a pabalhon) qui produseish un son estiglant lo cornet (com tanben lo bugle) qu'opausa un canèr conic en constantas pravada de diamètre e qui produseish un son mei doç.
La tecnica deu cornet (e donc de la trompeta modèrna) que ho desvolopada peu virtuòse e pedagòg Jean-Baptiste Arban.
Lo poeta Boris Vian qu'ei conegut per aver jogat deu cornet.


text:
Esclavatge
L'esclavatge (mot vengut d'esclau, del latin sclavus, manlevat al grèc bizantin σkλάBoς qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble Slav, çò es « eslau ») es la condicion d'una persona que se tròba jol contraròtle o la dominacion d'una autra, contra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autras formas de constrencha, per tal de la far trabalhar o de ne far comèrci, coma se foguèsse un animal. Dins lo sens estricte del mot, los esclaus son los que trabalhan per d'autres sens cap de remuneracion e qu'an pas cap de dreches. Lo mot ven del grèc bizantin sklábos.
La forma d'esclavatge qu'implica la proprietat legala de las personas es actualament proïbida dins totes los païses del mond. La Convencion sus l'Esclavatge promoguda per la Societat de las Nacions lo 25 de setembre de 1926 lo descriguèt coma "... l'estatut o condicion d'una persona que s'i exercisson mantun o totes los dreches de possession ...". Atal entendèm qu'un esclau es aquel que pòt pas daissar o abandonar son patron, proprietari, cap, o contrarotlaire... sens una autorizacion explicita e que serà tornat a aqueste se s'esgara o s'escapa. Los patrons pòdon aver d'acòrds illicits amb la polícia o amb d'autras autoritats de lors païses, per encausa de lor condicion de personas ricas o possessoras de tèrras.
Lo comèrci negrièr[modificar | modificar la font]
A partir de l'arribada sul continent american dels europèus e subretot la conquesta dels territòris, se dessenhèron de plans d'expansion que demandavan una man d'òbra bon mercat. A la debuta los primièrs esclaus foguèron los pòbles indigènas americans. Mas al cap d'un brieu, la legislacion espanhòla es va plantejar molt aviat la sol·licitud de l'esmentada pràctica (gràcias als escriches de Bartolomé de las Casas e de l'Escòla de Salamanca), çò que faguèt que comencèssen las "importacions", en considerar las personas coma de bens, de personas capturadas en Africa, que presentavan l'avantatge d'èsser mai resistents fisicament e mens vulnerables a las malautiás que las populacions autoctònas d'America. Aital se desvolopèt un comèrci que lèu deviá aténher una granda escala amb d'esclaus capturats en Africa: lo comèrci negrièr o Maafa.
A l'entorn del sègle XVII se produsiguèt un granda aumentacion del nombre d'esclaus per encausa de sa importància coma man d'òbra dins las explotacions agricòlas d'extension considerabla (sistèma de plantacions) en America del Nòrd, del Sud e, d'un biais mai pesuc encara, dins la Cariba. Segon l'istorian britanic Eric Hobsbawm lo nombre d'esclaus africans transportats en America seriá d'un milion durant lo sègle XVI, de tres milions durant lo XVII e arribariá als sèt milions durant lo sègle XVIII, permetent-ne una enòrma acumulacion de capital de cara al desvolopament del capitalisme europèu durant la Revolucion industriala.[1]
Aquesta aumentacion del comèrci negrièr foguèt acompanhada, dins la màger part dels cases, per una ideologia racista plan fòrta: los negres èran considerats coma d'èssers inferiors, èran assimilats frequentament a d'animals, sens si més no poder ser considerats subjèctes de drech e doncas considerats, juridicament, com a coses. Encara que especialment, lo debat era inicialment en se los individús de raça negra an una arma umana, ja que en cas afirmatiu aquesta activitat seria considerada illegal per la Glèisa, la qual cosa va portar a un fort moviment per afirmar que las gents de pèl negra an pas d'arma. Dins lo cas dels indigènas d'America s'havia decidit qu'avián una arma e alara podián pas venir esclaus. De fet era costum a moltes plantacions explotar l'esclau jos de condicions sevèras que podián portar a la mòrt, ja que costava mens car de cromprar d'esclaus novèls que de melhorar sas condicions de vida. La font d'esclaus foguèt Africa, e l'Isla de Gorée, colonia francesa, foguèt l'endrech precís que s'i establiguèt lo mercat d'esclaus, conegut tanben coma lo luòc sens retorn e ont se desseparavan d'un biais definitiu las familhas qu'èran desintegradas per l'esclavatge.
del meteis biais los arabs mantenguèron un trafèc important d'esclaus africans, tant a travèrs de rotas que traversavan lo Sahara coma a travèrs de la còsta orientala d'Africa, en particular l'Isla de Zanzibar. Aqueste comèrci s'espandiguèt dempuèi lo sègle VII fins al sègle XX e arribèt a de proporcions similaras o superioras al comèrci negrièr de l'Atlantic.
Lo nombre de persones esclavagizadas desrabadas d'Africa fluctua, en foncion de las diferentas estimacions entre 10 e 28 milions de personas,[2] encara que n'i a que parlan de 60 milions. Fins a 1850, almens 13 milions van anar a parar a las colonias d'America, especialment America del Nòrd e la Cariba. A mai l'investigador Enrique Peregalli, calcula que caldria afegir un 25% de morts durant les captures i un altre 25% durant lo viatge per l'Atlàntic.[3] A mai se calcula que 17 milions foguèron venduts dins l'Índic, Orient Mejan e lo nòrd d'Africa.
Las principalas poténcias esclavatgistas que foguèron implicadas dins lo comèrci e transpòrt de personas esclavatgizadas originàrias d'Africa a la Tracta Atlantica, serián segon d'estimacions: [4]
- Estats Units / America del Nòrd britanica 1 775 000 dins lo nòrd e 3 950 000 dins las colonias del sud [5]
- Grand Bretanha 2 600 000
- Espanha 1 600 000
- França 1 250 000
- Païses Basses 500 000
- Danemarc 50 000
- Autres 50 000
La fin de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
L'abolicionisme, valent a dire l'oposicion politica e sociala a l'esclavatge, apareguèt pro rapidament aprèp que l'esclavatge venguèt una practica frequenta dins cèrtas societats pasmens demorèt plan minoritari a la debuta. Aital l'intervencion del fraire Bartolomé de las Casas permetèt de liberar las populacions nadivas d'America de l'esclavatge pasments la practica afèctet sulpic los pòbles africans, las victimas mai importantas de l'esclavatge. Durant lo sègle XVII, qualques grops religioses coma los quakers e d'autres condamnèron aquel tractament que consideravan contrari a l'etica crestiana e durant lo sègle XVIII los pensaires racionalistas del Sègle de las Luses critiquèron lo sistèma per sa violacion dels dreches de l'òme. Calguèt esperar pasmens la fin d'aquel sègle per veire aparéisser la fin de l'esclavatge dins divèrses païses (coma se pòt contemplar dins lo tablèu seguent per çò qu'es del continent american):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Olivier Pétré-Grenouilleau (2010). Edicions Larousse: Dictionnaire des esclavages (en francés), 576 paginas. ISBN 978-2-03-583785-1.
Orlando Patterson (1982). Edicions Cambridge: Slavery and Social Death. A Comparative Study. (en anglés). ISBN 0-674-81082-1.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Eric Hobsbawm 'Indústria i Imperi' Editorial Crítica, 2001 p.48
- ↑ Xifres de la esclavitud
- ↑ La esclavitud: Amèrica conquerida, Àfrica esclavitzada
- ↑ Thomas, Hugh. La Tracta d'Esclaus, 1997.
- ↑ [http://eh.net/encyclopedia/article/wahl.slavery.us EH.Net Enciclopèdia: l'esclavatge dins los Estats Units


text:
961
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 961 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de l'expedicion de Creta onte Candia capitulèt. Lei darrierei temptativas de temptativas foguèron batudas dins lo corrent de l'annada e un trionf foguèt organizat a Constantinòple per Nicèfor Focas.


text:
Jamaica
Jamaica es una illa e un estat situat dins la mar Cariba.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb descobriguèt Jamaica en 1494. Lo comandant anglés William Penn ocupèt l'illa en 1655. Los angleses dominèron totalament lo país en 1657 e comencèron la produccion de sucre après. Pendent mai de 150 ans, la produccion de sucre foguèt la principala riquesa de Jamaica.
Jamaica declarèt sa independéncia del Reialme Unit lo 6 d'agost de 1962.
Politica[modificar | modificar la font]
Jamaica es una monarquia. La reina Elisabeta II del Reialme Unit es representada per lo governador-general Kenneth Hall. Lo primièr ministre es Orette Bruce Golding, dempuèi l'11 de setembre de 2007.
Lo Parlament a doas cambras: lo Senat, amb 21 membres, e la Cambra dels Representants, amb 60 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Jamaica es la 3ena illa de la Mar Cariba per òrdre d'importància. Son clima es tropical caud e umid. Malgrat aquò, las regions nautas de l'illa an un clima temperat. Qualques regions al sud de l'illa, coma las planas Liguanea e Pedro, son d'airals relativament secs.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Jamaica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Malgrat un país pichon, Jamaica a una rica cultura musicala, coneguda en tot lo mond. Los genres reggae, ska, mento, rocksteady, dub e, mai recentament, dancehall e ragga, sorgiguèron en l'industria musicala populara e urbana.


text:
Le Vésinet
Le Vésinet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Vésinet se tròba al mièg d'un méandre de la Seine, sens accès al fleuve, a 19 quilomètres a l'oèst de París e a quatre quilomètres a l'èst de Sant-Germain-en-Laye. Las municipalitats limitrophes son Chatou a l'èst, Croissy-sus-Seine al sud, Lo Pecq a l'oèst e Montesson al nòrd.
Lo territòri a constituit per una plana alluviale escalonant-s'entre 28 mètres (al nivèl del redond-ponch del Pecq) e 45 mètres d'altitud (a la extremitat es de la rota de Montesson), en leugièra pendenta del nòrd-es cap al sud-oèst.
Es una municipalitat totalament urbanisée, formada fòrça majoritairement d'abitacions individualas. Los espacis verdes representan 20 % del territòri. En aqueles espacis verdes, distribuits en la municipalitat, an #èsser condicionats plànols d'aiga : lo lac Superior, lo lac Inferior, lo lac de la Station, lo lac de Croissy e lo Grand lac (amb una granda isla centrala, l'Isla de las Ibis) tanben trucat « Lac dels Ibis »[1] O « Grand Lac dels Ibis »[2]. Aqueles plànols d'aiga an connectat las unes a las autras (jos la forma de doas rets independentas separats per la via de camin de fèrre) per près de quatre quilomètres de ruisseaux artificiales trucats « los Pichons Rius ».
Las comunicacions an assegurat per tres grands aisses radiant a partir del luòc de la Republica (#qu'es una anciana estela forestala) : al nòrd la rota de Montesson (RD 311), al sud la rota de Croissy (RD 121), al centre lo boulevard Carnot (RD 186). Aquel darrièr #que connècta lo pont de Chatou al pont del Pecq constituissi lo artèria principal de la comuna.
Sul plànol ferroviaire, Lo Vésinet es desservi per dos stations del RER A : Lo Vésinet-Centre e Lo Vésinet-Lo Pecq.
La commune du Vésinet se trouve au milieu d'un méandre de la Seine, sans accès au fleuve, à 19 kilomètres à l'ouest de Paris et à quatre kilomètres à l'est de Saint-Germain-en-Laye. Les communes limitrophes sont Chatou à l'est, Croissy-sur-Seine au sud, Le Pecq à l'ouest et Montesson au nord.
Le territoire est constitué par une plaine alluviale s'étageant entre 28 mètres (au niveau du rond-point du Pecq) et 45 mètres d'altitude (à l'extrémité est de la route de Montesson), en légère pente du nord-est vers le sud-ouest.
C'est une commune entièrement urbanisée, formée très majoritairement d'habitations individuelles. Les espaces verts représentent 20 % du territoire. Dans ces espaces verts, distribués dans la commune, ont été aménagés des plans d'eau : le lac Supérieur, le lac Inférieur, le lac de la Station, le lac de Croissy et le Grand lac (avec une grande île centrale, l'Île des Ibis) aussi appelé « Lac des Ibis »[3] ou « Grand Lac des Ibis »[4]. Ces plans d'eau sont reliés les uns aux autres (sous la forme de deux réseaux indépendants séparés par la voie de chemin de fer) par près de quatre kilomètres de ruisseaux artificiels appelés « les Petites Rivières ».
Les communications sont assurées par trois grands axes rayonnant à partir de la place de la République (qui est une ancienne étoile forestière) : au nord la route de Montesson (RD 311), au sud la route de Croissy (RD 121), au centre le boulevard Carnot (RD 186). Ce dernier qui relie le pont de Chatou au pont du Pecq constitue l'artère principale de la commune.
Sur le plan ferroviaire, Le Vésinet est desservi par deux stations du RER A : Le Vésinet-Centre et Le Vésinet-Le Pecq.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}.
- ↑ Modèl:Géoportail.
- ↑ Géolocalisation sur Geoloco, http://geoloco.inovagora.net.
- ↑ Modèl:Géoportail.


text:
Fernando de Noronha
Fernando de Noronha es un archipèla brasilièr format per 21 illas e ròcas, situadas a la latitud 3° 51’ S e la longitud 32° 25’ O, amb una superfícia totala de 21 km².
Solament l'illa principala, Fernando de Noronha, amb 17 km², es abitada. Sa populacion totala èra 2051 abitants en 2000. Es situada a 360 km a l'èst de la vila de Natal, al Rio Grande do Norte.
Constituís una municipalitat especiala de l'estat brasilièr de Pernambuco (e mai s'es mai pròcha del Rio Grande do Norte).


text:
1986
Aquesta pagina concernís l'an 1986 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'Union Europèa.
Mond[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Bombardament aerian american sus Trípol, e la region de Bengazi en Libia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Passatge de la sonda espaciala Voyager 2 dins lo sistèma d'Uranus. Permetèt d'observar dirèctament la planeta (fotografias, mesuras gravitacionalas, mesuras atmosfèricas, premierei mesuras magneticas...) e sei satellits. Dètz satellits suplementaris foguèron descubèrts.
Capitada de la mesa en orbita dau premier module de l'estacion espaciala sovietica Mir (20 de febrier).
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la descubèrta d'estructuras novèlas de carbòni formadas de desenaus d'atòms diferents per leis Estatsunidencs Richard Smalley e Robert Curl e lo Britanic Harold Kroto. Foguèron dichas fullerèns. D'autra part, descubèrta de ceramicas aguent de proprietats de supraconductivitat a de temperaturas situadas entre 80 e 125 K. Aquò marquèt una etapa importanta dins lo desvolopament d'aplicacions dei supraconductors car aquelei temperaturas èran relativament importantas a respèct ai supraconductors pus ancians que necessitavan de temperaturas fòrça bassas (quauquei gras kelvin).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de junh - Rafael Nadal, jogaire de tennis espanhòl
- 12 de setembre - Emmy Rossum, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de febrièr - Alva Myrdal, escrivan, diplomata e òme politic suedés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1902)
- 28 de febrièr - Olof Palme, primièr ministre de Suècia (n. 1927)
- 30 de març - James Cagney, actor american (n. 1899)
- 7 d'abril - Leonid Kantorovich, economista rus, Prèmi Nobel (n. 1912)
- 14 d'abril - Simone de Beauvoir, escrivana francesa (n. 1908)
- 15 d'abril - Jean Genet, escrivan francés (n. 1910)
- 9 de mai - Tenzing Norgay, sherpa nepalés (n. 1914)
- 31 de mai - James Rainwater, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 13 de junh - Benny Goodman, musician american de jazz (n. 1909)
- 14 de junh - Jorge Luis Borges, escrivan argentin (n. 1899)
- 24 de julhet - Fritz Albert Lipmann, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 25 de julhet - Vincente Minnelli, director american de cinèma (n. 1903)
- 31 d'agost - Urho Kekkonen, president de Finlàndia (n. 1900)
- 7 de setembre - Omar Ali Saifuddin III, sultan de Brunei (n. 1914)
- 12 de setembre – Gerhard Rohlfs, lingüista alemand (n. 1892)
- 25 de setembre - Nikolai Nikolaievich Semionov, quimista sovietic, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1896)
- 19 d'octobre – Samora Machel, president de Moçambic (n. 1933)
- 22 d'octobre - Albert Szent-Györgyi, fisiologista ongrés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 23 d'octobre - Edward Adelbert Doisy, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1893)
- 25 d'octobre - Forrest Tucker, actor american (n. 1919)
- 31 d'octobre - Robert S. Mulliken, fisician e quimista american, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 2 de decembre - Desi Arnaz, actor cuban-american (n. 1917)
- 29 de decembre - Harold Macmillan, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1894)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Ernst Ruska, Gerd Binnig, Heinrich Rohrer
- Prèmi Nobel de Quimia : Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee, John C. Polanyi
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Stanley Cohen, Rita Levi-Montalcini
- Prèmi Nobel de Literatura : Wole Soyinka
- Prèmi Nobel de la Patz : Elie Wiesel
- Prèmi Nobel d'Economia : James Buchanan Jr


text:
Vladimir Vysotzkii
Vladimir Semionovich Vysotzkii (en rus: BлaдиMиp CeMëHoBич Bыcoцkий) (Moscòu, lo 25 de genèr de 1938 e lo 25 de julhet de 1980) que ho deus cantaires de varietat sovietic màger deu sègle XX. Que ho tanben actor de cinema.
Hilh d'un oficièr sovietic d'origina judiva e d'una interpreta russa, son parents que divorcien chic après la soa naissença e que s'anè víver dab lo son pair e sa mairastra dens la sector sovietic de Berlin. Qu'abandonè los sons estudis d'engenheria entà víver de la musica e qu'aquesó ua renomada de las granas en Union Sovietica, perpetuada après dens la cultura russa.
Que's morí d'ua ataca cardiaca devuda a la soa consomacion de drògas durant los Jòcs Olimpics organizats en Union Sovietica e mantuns espectadors qu'abandonèn alavetz l'estadi entà anar véder lo son atahut. A maugrat d'aver hèita la soa carrièra a despart deus mejan deu poder politic, que ho onorat dab la medalha d'Artista de Merit de l'Union Sovietica.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Vysotzkii sus youtube.com
- Vladimir Vysotsky in different languages


text:
1615
Aquesta pagina concernís l'an 1615 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr (batejat) - Nicolas Fouquet, vescomte de Melun e de Vaux, òme d'estat francés (m. 1680)
- 15 de març - Innocenci XII, papa (m. 1700)
- Armand de Sillèga d'Atòs d'Auta Viela, mosquetari bearnés (m. 1648)


text:
Vendeuil-Caply
Vendeuil-Caply es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vendeuil-Caply es l'associacion de doas caseriux distants de 1 500 mètres lo un de l'autre,
- Vendeuil d'un costat #que protegís un centenat d'armas, e
- Caply, masatge caseriu sièis sus la anciana RN1 (Actuala RD 1001), #que reagrupa aperaquí 360 abitants.
Vendeuil-Caply Se situa a 99 quilomètres de París, 37 km d'Amians, e 23 km de Beauvais.
La Noye, pichon riu del nòrd del Scenari picard d'unitat|33|km {{}} pren la siá font sul territòri de Vendeuil-Caply. O municipalitat aperten al Costat de Breteuil, a la Comunitat de Municipalitats dels Vallées de la Brêche e de la Noye, al SIVOM del Costat de Breteuil, al Sindicat Intercommunal de Disposicion dels marges de la Noye, al Sindicat de las Aigas de Sant-André-Farivillers, al Sindicat de Electricité de la Region de Breteuil e al Sindicat Escolar de Sant-André-Farivillers e VENDEUIL-CAPLY.
La commune de Vendeuil-Caply est l'association de deux hameaux distants de 1 500 mètres l'un de l'autre,
- Vendeuil d'un côté qui abrite une centaine d'âmes, et
- Caply, hameau sis sur l'ancienne RN1 (Actuelle RD 1001), qui regroupe environ 360 habitants.
Vendeuil-Caply se situe à 99 kilomètres de Paris, 37 km d'Amiens, et 23 km de Beauvais.
La Noye, petite rivière du nord du Plateau picard de 33 km prend sa source sur le territoire de Vendeuil-Caply. Le commune appartient au Canton de Breteuil, à la Communauté de Communes des Vallées de la Brêche et de la Noye, au SIVOM du Canton de Breteuil, au Syndicat Intercommunal d'Aménagement des berges de la Noye, au Syndicat des Eaux de Saint-André-Farivillers, au Syndicat d'Electricité de la Région de Breteuil et au Syndicat Scolaire de Saint-André-Farivillers et VENDEUIL-CAPLY.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vendeuil-Caply Es celèbre per lo sieu luòc ancian #que, centrat sus la vallée Sant Denis, entre lo mont Catelet e aquel de Calmont, a dos quilomètres al sud del glèisa Sant Martin, s'estendiá sus 130 ectaras. Sol vestigi plan conservat d'aquela vila gallo-romaine uèi desapareguda, capital d'un pagus de la civitas de las Bellovaques, lo teatre dels Eer e Modèl:IIe sègles testifica de #çò que #èsser la siá importància passada. Las invasions de la fin del Modèl:IIIe sègle ludut seràn fatal e l'abitat se desplaçarà cap al nòrd, a Vendeuil. Lo luòc ancian serà pas totun pas entièrament abandonat cossí lo pròva l'existéncia d'una glèisa dédiée a Sant Denis, uèi desapareguda, #que i aviá bastit en lo cementèri isolat situat en bordure de la D 916. Après los invasions normandes, Vendeuil perdrà, a lo sieu torn la siá importància en benefici del bourg féodal de Breteuil.
- Vandolium En 1120
- Vendeuil a benlèu #èsser "Bratuspantium", capital dels Bellovaques.
- Important luòc gallo-romain del Modèl:Ier s al Modèl:IVe sègle.
- Al Mejan Age la tèrra aperteniá a las châtelains de Breteuil #que lo castèl i n'aguèt destruit l'an 1434 pels Bourguignons.
Vendeuil-Caply est célèbre pour son site antique qui, centré sur la vallée Saint Denis, entre le mont Catelet et celui de Calmont, à deux kilomètres au sud de l'église Saint Martin, s'étendait sur 130 hectares. Seul vestige bien conservé de cette ville gallo-romaine aujourd'hui disparue, capitale d'un pagus de la civitas des Bellovaques, le théâtre des Ier et Modèl:IIe siècles témoigne de ce que fut son importance passée. Les invasions de la fin du Modèl:IIIe siècle lui seront fatales et l'habitat se déplacera vers le nord, à Vendeuil. Le site antique ne sera toutefois pas complètement abandonné comme le prouve l'existence d'une église dédiée à Saint Denis, aujourd'hui disparue, qui était bâtie dans le cimetière isolé situé en bordure de la D 916. Après les invasions normandes, Vendeuil perdra, à son tour son importance au profit du bourg féodal de Breteuil.
- Vandolium en 1120
- Vendeuil a peut-être été "Bratuspantium", capitale des Bellovaques.
- Important site gallo-romain du Modèl:Ier s au Modèl:IVe siècle.
- Au Moyen Age la terre appartenait aux châtelains de Breteuil dont le château fut détruit en 1434 par les Bourguignons.


text:
Ho Chi Minh
Hồ Chí Minh (pronóncia vietnamiana: AFI: [hô̤ tɕǐmɪɲ]), nascut Nguyễn Sinh Cung e tanben sonat Nguyễn Ái Quốc (Nghệ An, 19 de mai de 1890 – Hanòi, 2 de setembre de 1969) foguèt un revolucionari comunista vietnamian e òme d'Estat que foguèt primièr ministre de 1946 a 1955 e puèi president de 1945 fins a sa mòrt en 1969 de la Republica Democratica de Vietnam (Vietnam del Nòrd).
Dirigiguèt lo movement d'independéncia Viet Minh a partir de 1941, en establir lo govèrn comunista de la Republica Democratica de Vietnam en 1945 e vencèt l'Union Francesa en 1954 a Dien Bien Phu. Perdèt lo sieu poder politic al Vietnam del Nòrd a la fin dels ans 1950, mas tornèt trobar una granda popularitat après sa mòrt. L'anciana capitala del Vietnam del Sud, Saigon, après sa casuda, foguèt nomenada Hồ Chí Minh Vila en l'onor sieu.


text:
Louis Ier de Blois-Châtillon
Louis Ier († 1346), comte de Blois (1342-1346), de Dunois et de Fréteval, fils de Guy Ier de Châtillon, comte de Blois et de Marguerite de Valois (1295 † 1342). Il est aussi petit-fils de Charles de France, donc neveu du roi de France Philippe VI.
Il épouse en 1340 à Soissons Jeanne de Beaumont, comtesse de Soissons, dame de Chimay, fille de Jean de Beaumont, seigneur de Beaumont (Hainaut) et Condé et de Marguerite de Soissons. Louis et Jeanne eurent trois enfants:
Louis Ier de Blois-Châtillon est tué le 26 août 1346 à la bataille de Crécy. Jeanne de Beaumont se remarie avec Guillaume Ier de Namur, comte de Namur.
Leurs trois fils se succèderont à la tête de leurs immenses domaines.


text:
List of Works of A Paris
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clerge ; A Paris 1745
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1732
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1847
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1739
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clerge ; A Paris 1744
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clerge ; A Paris 1730
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clerge ; A Paris 1739
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1733
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1734
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1747
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1749
Histoire De L'Eglise Gallicane ...Dediée A Nosseigneurs Du Clergé ; A Paris 1745
Histoire De La Chapelle Des Rois De France ...Dediée Au Roy ; A Paris 1704
Histoire De La Chapelle Des Rois De France ...Dediée Au Roy ; A Paris 1711
553 other works.


text:
Categoria:Personalitat militara dels Estats Units
Las personalitats militaras dels Estats Units d'America concernisson de guèrras fòrça diferentas : intèrnas (Guèrra de Secession, guèrra contra los indians, etc.) o extèrnas (Mexic, Espanha, Segonda Guèrra Mondiala contra Alemanha, Itàlia e Japon, l'illa de la Grenada, Afganistan, guèrras contra Iraq, etc.)
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
G
- ► General american (4 P)
M
Articles dins la categoria « Personalitat militara dels Estats Units »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.


text:
Esòp
Esòp (Aesopus, Aἴσwπoς) èra un escrivan de Fablas grèc del sègle VII AbC se coneis pas las datas exactas de sa naissença e de sa mòrt.
Se ditz d'Esòp naissèt esclau.
Las seunas Fablas foguèron salvadas per Demètri de Faleron al sègle 300 AbC.
Biografia[modificar | modificar la font]
Existís pauc de donadas sus la biografia d'Esòp, ja a l'epòca classica lo seu retrach real èra banhat d'elements legendaris e fins a que se dobte de la seuna existéncia qualques istorians. Aquelas istòrias s'utilizèron coma libre pels escolans e Platon diguèt que Socrates sabiá de memòria los apelògs d'Esòp. Lo pòble d'Atenas encarguèt Lisip de ne far l'escultura del poèta.
Segon una la tradicion, nasquèt en Frigia (Anatolia) (qu'Esòp n'es un riu), tanben se dich originari de Tràcia, Samos, Egipte o Sardes. Demorèt en la Grècia al sègle VII AbC.
D'el se coneis fòrça d'anecdotas e las descripcions fiscica foguèron reculhidas dins la "Vida d'Esòp", escricha al sègle XIV per Planudo, un monge benedictin, mas i a de dubtes sus la validitat istorica.
Atat, se conta qu'Esòp èra l'esclau d'un Jadmon o Janton de Samos, que lo faguèt liure. A causa de la seuna granda reputacion d'apològ, Cresos lo prenguèt a la seuna còrt, profeitèt d'aquelas favors e aquel foguèt enviat per consultar l'oracle de Dèlfes, e oferir de sacrificis en lo seu nom, e adonar de prèmis als habitants de la ciutat. Irritat per las fraudas e la coardisa d'aquel pòble de prèires, Esòp los faguèt de sarcasmes e, se limitant donar als dieus los sacrificis ordenats per Cresos, tornèt a aquel prince las riquesas destinadas als abitants de Dèlfes.
Aqueles, per se venjar, amaguèron dels bagatges d'Esòp una copa d'aur consagrada a Apollon, L'acusèron de raubatòri sacrilègi e lo desbaucèron del naut de la ròca Iampa. Mas se repentiguèron, e oferiguèron de compensacions e una indemnizacion als descendents d'Esòp que poirián la demandar; se manifestèt un ric comerçant de Samos nomenat Jadmon, descendent d'aquel qu'aviá apartengut Esòp quand èra esclau.
Çò que pareis vertadièr es qu'Esòp èra esclau, e que viatgèt fòrça amb lo seu mèstre, lo filosofe Janton.
Òbra[modificar | modificar la font]
Las fablas se basan sus d'istòrias simples, que lo ròtle es tengut per d'animals amb un messatge moral clar. L'objectiu es d'encortjar qualques vertuts o de conselhar cossí se deu comportar una persona dins la vida quotidiana. Las fablas influiguèron fòrça autors posteriors, coma Jean de La Fontaine e Félix María Samaniego. Qualques personatges veguèron d'imatges arquetipicalas que s'empleguant dins d'autra òbras de ficcion.
Dentre las fablas mai famosas son:
- La cigala e la formiga: la formiga trabalha tòt l'estiu alara la cigala fa pas que se divertir alara quand arriba l'ivèrn es la formiga que servèt d'aliment, es un elògi de l'esfòrç e de l'anticipacion.
- Lo dròlle que cridava al lop: un dròlle que fasiá de trufariás a las gents per que venguen lo salvar d'un lop que deguns vesiá fins a que, un jorn, l'animal arribèt vertadièrament, l'istòria inspirèt la pèça musicala russa Pèire e lo lop de Serguei Prokofiev.
- Lo can e l'òs: un can que portava un òs dins la bòca vegèt lo seu rebat dins un riu e volguèr agafar l'òs que cresiá èsser d'un autre can, perdèt lo seu, aprenent atal que l'enveja fa perdre tot.
- Lo còrb e lo rainal: Un còrb aviá un formatge dins lo bèc e lo rainal lo voliá. Pel prendre adula lo còrb li disent que cante, aprèp que li aviá dich fòrça de bèlas. Lo còrb cantant perdèt lo formatge.
- Lo rainal e lo rasim: Un rainal s'enganhèt disent que lo rasim es verd perque no lo podava pas l'agafar, venguèt una dicha populara en diversas lenguas.
- Lo rat e lo leon: Un leon prenguèt un rat e aquel li preguèt lo perdon, e que li vendrá deveire. Lo leon se ne riguèt mas acceptèt e mai tard lo falbe es pres dins un ret. Lo rat rosseguèt la tenda fin a liberar l'amic e demòstra que se cal pas mesprene deguns perque totòm pòt aver de qualitats.
- La lèbre e la tartuga: Una lèbre e una tartuga fan una corsa. La lèbre es tan en confiança per trionfar que se dormís pendent que la lenta tartuga avança e ganha.
- Lo garric e la canavèra: La tempèsta arranca l'orgulhós garric e l'umil canavèra se plega sens se trencar.


text:
Categoria:Fisica teorica
La fisica teorica es la branca de la fisica qu'estudia l’aspècte teoric de las leis fisicas e ne desvolopa lo formalisme matematic. Se pòt destriar mantun tipe de teorias: las teorias estandard (coma la relativitat generala, lo modèl estandard de la fisica de las particulas o encara la teoria del condensat de Bose-Einstein) que sas fondacions son estadas verificadas sus la basa d'experiéncias, e las teorias candidatas que se prepausan de resòlvre un cèrt nombre de dificultats conceptualas (coma la teoria de las còrdas e la gravitacion quantica e boclas concernent lo problèma de la gravitat quantica o encara la supersimetria concernent lo problèma de la constanta cosmologica) mas qu'an pas encara passat l'estadi de la verificacion experimentala.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
C
- Cosmologia (1 C, 2 P)
Q
- Fisica quantica (3 C, 1 P)


text:
Cava (Aut Urgèl)
Cava es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), amb caplòc a Ansovell. Lo tèrme compren, en mai del vilatge de Cava, lo d'Ansovell, lo del Querforadat, lo veïnat de Can Pubill, la glèisa de Sant Cristòfol de Vinyoles e l'ostal fòrt, e lo santuari de Boscal.
La municipalitat fa partida del territòri istoric del Urgellet, correspond a a l'ora d'ara bona part de la comarca de l'Aut Urgèl, mens la populacion de el Querforadat qu'aperten al territòri istoric Baridà (Aut Urgèl e Bassa Cerdanha)
Situacion[modificar | modificar la font]
Es situada al limit de la comarca amb la Bassa Cerdanha. Limita al nòrd amb los tèrmes del Pont de Bar e Arsèguel, a l'oèst amb Alàs i Cerc, al sud amb la Vansa i Fórnols e amb Josa i Tuixén, e a l'èst amb lo tèrme cerdan de Montellà i Martinet.
Lo tèrme s'estend als versants de tramontana de la sèrra del Cadí, e arriba fins a la meteissa carena: la Torre de Cadí (2561 m), ròca del Gonac, Ròca Gròssa e Ròca Drecha, Voltoró o puig del Canal Baridana (2648 m) e lo còl del Llitze. Aquelas crestas forman lo limit meridional de la municipalitat amb los tèrmes de la Vansa i Fórnols e Josa i Tuixén, e son integrats al Parc Natural del Cadí-Moixeró, coma bona part del territòri municipal.
Autres accidents que podèm destacar dins lo tèrme son lo tuc de las Llongaderes (1503 m), lo de Boscal (1507 m), lo tossal de l'Aucís, lo dels Jogaires e lo del Puig (1878 m).
Per arribar als nuclèus d'Ansovell e Cava cal prene la rota locala que dempuèi la N-260 va en direccion cap Arsèguel. Passat aquel nuclèu i a una pista enquitranada que remonta lo cors del riu d'Arsèguel o de Cadí, que pauc abans la confluéncia del torrent de Sant Climenç amb lo riu de Cadí se bifurca e sòrta a la drecha cap al vilatge de Ansovell e a l'esquèrra dins lo vilatge de Cava. Unes quilomètres i a abans un brancal a la drecha que pòrta al santuari de Sant Cristòfol de Vinyoles.
Tanben dempuèi la rota N-260 i a una pista que sòrta cap a Toloriu vorejant lo tossal del Quer arriba dins lo vilatge del Querforadat. Los tres nuclèus e lo santuari de Boscal demòran connectats per un camin de grand recorregut (GR-3) que travèrsa la sèrra de Cadí, a mièg versant per la banda septentrionala.


text:
Espècia (biologia)
L'espècia es l’unitat (o taxon) de basa de la sistematica.
Somari
Presentacion formala[modificar | modificar la font]
Dins la classificacion scientifica, una espècia es designada per un binòmi latin, compausat d’un nom generic (que pren una majuscula iniciala) seguit d’un epitèt especific. Per exemple, los èssers umans apartenon al genre Homo e a l’espècia Homo sapiens. Lo nom de l’espècia es l’ensemble del binòmi e pas solament l’epitèt especific. Formalizada per Linne al cors del sègle XVIII, la classificacion binomiala, e tanben d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituís lo « sistèma linnean ». Lo nom scientific de l’espècia s’escriu normalament en italicas. Quand òm se referís a una espècia non determinada, es d’usatge d’utilizar l’abreviacion sp. al singular (o spp. al plural) a la plaça de la segonda partida del nom scientific.
Problematica de la nocion d’espècia[modificar | modificar la font]
Al sègle XVIII, las espècias èran consideradas coma lo resultat de la creacion divina e, a aqueste títol, èran consideradas coma de realitats objectivas e immutablas.
Dempuèi l’aveniment de la teoria de l’evolucion, la nocion d’espècia biologica a conegut fòrça evolucions, mas cap consensús es pas jamai pogut èstre obtengut sus sa definicion.
La definicion mai comunament citada es deguda a Ernst Mair. Segon aquesta definicion, qu’es la del concèpte d’espècia biologica (o espècia isolada), las espècias son de « gropes de populacions naturalas, efectivament o potencialament interfeconds, que son geneticament isoladas d’autres gropes similars ». Maitas autras definicions an tanben cors (veire çai-dejos definicions de l’espècia), l’espècia es alara definida coma una populacion que sos membres se pòdon crosar sens dificultats dins de condicions naturalas.
Una autra definicion repausa sus la nocion de semblança (o al contrari de gra de diferéncia), concèpte encara fòrça utilizat en paleontologia, quand i a pas d’alternativa. Certans autors utilizan quitament aquestes dos principis per definir las espècias.
L’estudi de l’ADN permet al temps que sèm de recercar de semblanças non visiblas dirèctament sul plan fisic (fenotipe). Mas lo critèri quantitatiu (nombre de gèns identics) tapa lo critèri qualitatiu, per definicion non mesurable. Atal, la classificacion de las Orquidacèas de tipe Ofris fa ressortir un grand nombre d’espècias, visiblament diferentas (doncas del punt de vista fenotipe) mentre que lors genotipes se son revelats fòrça vesins.
L’espècia biologica es uèi lo mai sovent definida coma una comunautat reproductiva (interfeconditat) de populacions. S'aquesta definicion se prèsta pro plan al rènhe animal, es mens evidenta dins lo rènhe vegetal, ont se produson frequentament d’ ibridacions. S’associa sovent lo doble critèri de reünion per interfeconditat e separacion per non-interfeconditat, per assegurar la perpetuacion de l’espècia.
Una question merita d’èstre pausada : la nocion d’espècia constituís una simpla comoditat de trabalh o possedís una realitat independenta de nòstre sistèma de classificacion ? Possedís una veritabla significacion dins l’absolut ? Las responsas a aquestas consideracions son del domeni de l’epistemologia e de la semantica operacionala tant coma de la biologia.
Lo problèma se complica del fach de las questions d’interfeconditat presenta o absenta, e pas totjorn tant trencada coma dins los manuals : de populacions A1 e A2 pòdon èstre interfecondas, coma A2 e A3, etc. ; e se pòt aver a un moment de populacions A1 e An que o son pas (aqueste cas de variacion clinala o species ring es raportat per Konrad Lorenz pels gavians. La nocion d’espècia se dissòlv alara dins una mena de fosc.
L’interfeconditat permet doncas pas de dire que s’agís de la meteissa espècia, mentre que la non-interfeconditat sufís per dire que s’agís d’espècias diferentas. Aquesta non-interfeconditat se deu recercar tanben e sustot dins los descendents : Cavals e Ases son interfeconds mas lors ibrids (mula e mul, Bardòt) o son rarament. Las doas populacions fòrman doncas d’espècias diferentas.
Tanben, certanas raças de cans (Canis familiaris) s’ibridan sens problèma — e an una descendéncia feconda — amb de lops comuns (Canis lupus), mentre que lor ibridacion amb d’autras raças de lor pròpria espècia Canis familiaris rèsta plan problematica - dins lo cas per exemple d’una femèla Chihuahua e d’un mascle Sant-Bernat !
Aquò s’explica per dos faches : lo can domestic es fòrça polimòrf e es una seleccion artificiala a partir dels lops - i a ara de pròvas geneticas. Deuriá doncas èstre nomenat Canis lupus familiaris, valent a dire una sosespècia del Lop doncas perfièchament interfeconda amb el...
Evolucion de la nocion d’espècia al cors del temps[modificar | modificar la font]
Concèpte empiric, la nocion d’espècia a evoluit amb lo temps e son istòria es estada marcada per la pensada de grands naturalistas coma Linne, Buffon e Darwin.
- Dins un primièr temps, s’es considerat las espècias coma d’entitats fixas definidas per de critèris morfologics. Aquesta concepcion tipologica trobèt son apogèu amb los trabalhs de Linne e l’establiment de colleccions d’individús « tipicas » de l’espècia.
- Segon Cuvier, « una espècia se pòt definir coma la colleccion de totes los còrses organizats nascuts los uns dels autres o de parents comuns e de los que los semblan aitant que se semblan entre eles ».
- Aquesta concepcion a evoluit cap a una espècia « taxinomic » per laquala l’analisi matematica d’un grand nombre de critèris sufiriá a establir un lindal a partir del qual se poiriá dire que dos individús apartenon a d’espècias diferentas. L’espècia seriá alara mai un concèpte comòde qu’una entitat biologica reala.
- Las insufiséncias d’aqueste metòde an menat a un autre apròchi qu’es la nocion d’espècia biologica fondada essencialament suls critèris d’interfeconditat e d’isolament (Ernst Mair, 1942), amb alà encara qualques dificultats per diferenciar per exemple d’espècias que son naturalament pas en contacte etc.
- Aquò a menat a emendar aquesta definicion de l’espècia en i inclusent una compausanta ecologica. A partir de 1963, Ernst Mair definís atal l’espècia coma una « comunautat reproductiva de populacions, reproductivament isolada d’autras comunautats e qu’ocupa una nicha particulara dins la natura ». Aquesta definicion operacionala de l’espècia es çaquelà pas exempta de problèmas (per exemple, la reconeissença dels ròdols).
- Una granda partida d’aquestes problèmas se pòt evitar se se considèra l’istòria dels èssers vivents. L’evolucion es un procèssus istòric e las espècias son lo resultat de l’esclatament d’espècias que las an precedidas (especiacion). Totes los critèris precedents se devon d’èstre correlats amb las relacions genealogicas.
-
- « Una espècia es doncas un linhatge simple qu’a sas pròprias tendéncias evolutivas e son pròpri destin istoric. (d’aprèp Delforge P, Guida de las Orquidacèas d’Euròpa... » Delachaux e Niestle 1994. La nocion de « destin » a pas cap de fondament scientific: “son istoric pròpri” non solament convendriá plan melhor mas de mai, es çò que cèrcan de descobrir fòrça scientifics! La nocion de “linhatge simple” se deu tanben nuançar car, coma o avèm vist, una certana interfeconditat demòra possibla entre certanas espècias pròchas : ne pòt resultar de descendents feconds de las caracteristicas pus adaptadas a lor mitan que formaràn benlèu amb lo temps una espècia a part entièra.
Sosespècia[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre d’una espècia donada, una sosespècia consistís en un grop d’individús que se tròba isolat (principalament per de rasons geograficas) e que evoluís en defòra del corrent genetic de l’espècia de referéncia.
Al cap d’un certan temps aqueste grop d’individús pren de caracteristicas especificas que lo diferencian de l’espècia de referéncia. Aquestes caractèrs pòdon èstre novèls (aparicion aprèp una mutacion per exemple) o èstre la fixacion d’una caracteristica variabla per l’espècia de referéncia.
De sosespècias an normalament la possibilitat de se reproduire entre elas, car lors diferéncias son pas (encara) marcadas.
Se pòt d’un cèrt biais considerar qu’una sosespècia es lo preludi a la creacion d’espècias diferentas.
Dins la notacion de la sistematica, se balha a l’espècia de referéncia (la qu’es estada descricha en primièr) lo meteis nom que l’espècia. Atal la sosespècia de referéncia de Tarentola mauritanica sera Tarentola mauritanica mauritanica.
Las autras sosespècias auràn un nom terminal diferent (per exemple Tarentola mauritanica fascicularis).
Òm se pòt interrogar sus la validitat de la definicion d’una sosespècia sabent que la definicion del tèrme espècia demòra fluctuanta e controversiada. N'es atal de totes los limits de la definicion d’una espècia que s’aplican tanben a la d’una sosespècia.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Crimes contra l’espècia umana
- Espècia domesticada — Espècia extirpada — Espècia vulnerabla — Espècia menaçada — Espècia en perilh d’escantiment — Espècia dispareguda
- Espècia umana o Homo sapiens
- Raça o raça umana
- Especiacion
- Teoria de l’evolucion


text:
Innat
Un caractèr biologic se ditz innat quand es determinat dempuèi la naissença de l'individú. Aquò implica pas qu'aquel caractèr siá observable dempuèi la naissença. En efèit, pòt èsser un trach que s'exprimís sonque dins de condicions particularas o a de periòdes especifics pendent l'ontogenèsi d'un organisme. Per exemple, la pilositat es un caractèr innat qu'apareis vertadièrament sonque a la pubertat per l'èsser uman. En general, un caractèr innat es contrarotlat par un o mai gèns, mas tanben pòt èsser ligat a de factors ligats a l'environament biofisic e bioquimic encontrat pel fètus pendent la grossessa.
L'innat es sovent opausat a aquerit mas aqueles dos concèptes son en realitat pas exclusius un de l'autre.
Los diferents senses de innat[modificar | modificar la font]
Dins diferents domenis, e subretot dins l'estudi dels comportaments animals (etologia) o umans (psicologia), s'opausan tradicionalament los caractèrs innats e los caractèrs aquerits segon la distincion seguenta:
- l'innat designant los traches que dependon del patrimòni ereditari de l'espècia. En etologia, se ditz tanben instints per designar lo comportaments atal especificats pels gèns.
- l'aquerit designant los caractèrs que resultan dels factors del mitan. Los comportaments aquerits son atal lo resultat de l'experiéncia, de l'aprendissatge individual (per exemple, dins lo cas de reflèxes condicionats), etc.
Pasmens, aquela distincion ven simplista perque pren pas en compte los factors non-genetics que pòdon determinar qualques caractèrs biologics quita abans la naissença. Es per exemple lo cas de l'environament intra-uterin dins lo ventre de la maire dels mamifèrs: pendent la gestation, l'embrion puèi lo fètus serà confrontat a una multitud de factors quimics (e.g., ormonas) mas tanben biofisics (e.g., temperatura, mitan sonòr), etc. que prendre d'importantas consequéncias sus son desvolopament futur.
E mai, innat e aquerit son pas de segur exclusius un de l'autre: un trach pòt a l'encòp aver una compausanta genetic e èsser afectat per l'environament. Atal es de la pigmentacion de la pèl umana: es contrarotlada a l'encòp per de factors genetics coma las melaninas, mas la color de la pèl depend tanben del gra d'exposicion al raionament ultraviolet. Atal, una meteissa persona aurà una color de pèl diferenta entre ivèrn e estiu.
D'en primièr simple, lo concèpte d'innat es en realitat de mal sasir. En efèit, coma es indicat mai naut, es plan possible qu'un trach innat s'exprimís alunhat de la naissença, de còps que i a sonque jos de condicions particularas. Per exemple, l'etològ Konrad Lorenz mostrèt que qualques espècias d'aucèls reconeisson d'un biais innat la siloeta d'un rapaç planant dins lo cèl, sens que jamai n'ajan vistes abans. Mas sens stimulus apropriat, es a dire en l'abséncia d'une tala menaça, aquela facultat demòra "silenciosa". Dins aquelas espècias, la facultat de reagir a la forma d'un predator es doncas innada perque transmesa per l'ereditat e non aquerida.
L'usatge d'un meteis mot en biologia e en psicologia per de concèptes non estrictament equivalents pòt èsser font de dificultats. En efèit, la tradicion psicologica insistís sur l'aprendissatge dins la formacion dels caractèrs aquerits alara que la tradicion biologica insistís suls mecanismes qu'induson de diferéncias entre los fenotipes de dos individús portaires d'un meteis genotipe. Amb los progrèsses de la genetica moleculara de la segonda mitat del sègle XX, los biologistas utilizan doncas puslèu la distincion entre factors del mitan, genetics e epigenetics.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) J. J.Matras, G. Chapouthier, L'inné et l'acquis des structures biologiques, collection "Le Biologiste", Presses Universitaires de France éditeur, Paris, 1981


text:
1870
Aquesta pagina concernís l'an 1870 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Sintèsi de la premiera matèria plastica artificiala, lo celluloïd, per lei fraires John Wesley e Isaiah Hyatt a partir d'una mèscla de nitrat de cellulòsa e de camfre.


text:
Dordonha (departament)
Dordonha (24) es un departament francés situat censat complètament en Occitània. Ten son nom dau riu dau mesme nom. Coïncidís emb la region istorica de Peiregòrd (qu'es dins la region istorica pus granda de Guiana). Fai partida de la region d'Aquitània.
Lo chapluòc es Peireguers. Las sos-prefecturas son Brageirac, Sarlat e La Canedat e Nontronh.
En aplicacion de la lei dau 22 de decembre de 1789, lo departament fuguet creat lo 4 de març de 1790, sus la quasi totalitat de Perigòrd, mai quauquas terras d'Engolmés, de Santonge, de Carcin e de Lemosin.
Las rubricas que regardan lo departament son desvolopadas dins l'article Perigòrd.


text:
Auvèrnhe (Occitània)
Auvèrnhe (nom tradicionau) o Auvèrnha (nom derivat de la confusion dau schwa amb una a) z-es una region istorica d'Occitània, au còr dau Massís Centrau. Contunha aperaquí lo territòri dau pòble gal daus arvèrnes. Fuguèt un ensems de senhoriás a l'Edat Mejana, puèi fuguèt una província dau Regim Ancian (dinc lo reiaume de França).
Sa capitala istorica z-es Clarmont-Ferrand.
Lo gentilici z-es auvernhat -a (o mens correntament auvernhàs -assa, auvernhasc -a).
L'Auvèrnhe istoric englòba mas los departaments dau Puèi de Doma, dau Chantau e l'oèst dau departament dau Naut Léger (parçan de Brivadés). La region istorica englòba pas Borbonés e Velai, que son de regions tradicionalament distintas (pasmens fan partida de l'Auvèrnhe administratiu actuau).
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Los monts Domats o la Linha daus Puèis
-
Vista de Clarmont-Ferrand dempuèi lo Puèi Domat
-
La maison de l'Apoticari, vèrs Montferrand (Clarmont-Ferrand)
-
L'aeropòrt de vèrs Clarmont-Ferrand
-
Los monts de Cantal
-
La vila vièlha vèrs Tièrn
-
-
Lo festenau d'Orlhac
-
-
La glèisa romanica de Sant Astremòni vèrs Soire
-
La glèisa romanica de vèrs Sent Nectari
-
Lo còn de Vulcània, pargue europèu dau volcanisme


text:
Aeropòrt de la Seu d'Urgèl
L'Aeropòrt de la Seu d'Urgèl (oficialment Aeroport de Pirineus-Andorra) es un aeropòrt que barrèt l'an 1984 e que fins es estat uèi utilizat de manièra residuala per aeronaus privadas e aeroclubs. Se tròba al sud de la Seu d'Urgèl (dins l'Aut Urgèl), concrètament dins las municipalitats de Montferrer i Castellbò e Ribera d'Urgellet. La recuperacion de l'aeropòrt permetrà enllaçar los Pirenèus catalans e Andòrra amb d'autres ponches de la geografia catalana.
L'an 2007 l'Institut Catalan del Sòl (Institut Català del Sòl) crompèt per uèch milions d'èuros 85% dels terrens de l'aeropòrt de la Seu d'Urgèl.
Lo plan d'aeropòrt prevei qu'aquel siá un aeropòrt d'aviacion regionala, que li cal facilitar l'accès al transpòrt aerian dempuèi aquela infrastructura a quin autre aeropòrt que siá de portada regionala europèa. Es a l'ora d'ara en estudi comercial per'mor de definir las siás potencialitats coma aeropòrt comercial. Lo Plan director de l'aeropòrt s'elaborarà pendent l'an 2009 e començaràn las òbras en 2010 se las ressorsas economicas o permeton.


text:
Larzabale-Arroze-Zibitze
Larzabale-Arroze-Zibitze (basco), Larceveau-Arros-Cibits (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei larzabaldar-arroztar-zibiztar.
La comuna es adaigada per Artikaiteko erreka (afluent de Bidosa) e peus sons afluents Arlako erreka e Handia erreka.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Òstavath-Asme au nòrd-èst
- Landibarre au nòrd-oèst
- Jutsi a l'èst
- Aniça-Montgelós a l'oèst
- Bunuze au sud-èst
- Gamarte au sud-oèst
- Ibarrola au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Larzabale, Arroze e Zibitze que s'unín lo 20 de junh de 1842 entà formar la comuna actuau.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Que's situa dens la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume, que comença a Puy en-Velay (Loira Nauta) e acaba a Roncesvaus.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Ostau hortificat Zaldua, deu sègle XIII, uei lo dia un ostau tradicionau basco
- Ostau Dona Maria, deu sègle XIV
- Ostau Jauregia, de 1591
- Ostau Zarzabalea, de la fin deu sègle XVIII
- Glèisa de Sant Andrieu, deu sègle XIX, a Zibitze
- Glèisa de Sant Laurenç, de 1854


text:
Gèn
Un gèn o gène qu'ei ua sequéncia de nucleotids sus la macromolecula d'ADN qui amassas be constitueishen ua unitat d'informacion genetica qui coda per sintetizar la cadena polipeptidica d'ua proteïna (mercés a ua transcipcion d'aquesta informacion sus la cadena de nucleotids d'ua molecula d'ARNm) o qui coda simplament entà sintetizar ua molecula d'ARN qui assegura ua foncion dehens la vita cellulara (com ac hèn los ARNt o los ARNr).
Dens lo purmèr cas lo còde genetic que permet d'indica cada 3 nucleotids de la molecula d'ADN quin aminoacid (enter 20 possibles) e cau hicar dens la cadena polipeptidica de la proteïna. Sengles combinasons de 3 nucleotids que son aperadas codons.
Un gèn qui còda per ua proteïna sus ua molecula d'ADN b'ei totun pas simplament constituit de codons: los sons nucleotids qu'ostendas exons (l'informacion eficaças qui ei constitueish fin finau los codons e donc qui da l'òrdi d'encadenament deus amoniacids de la proteïna) e introns (informacion non tradusida en proteïnas qui ei copiada dens ua purmèra version de l'ARNm abans d'estar eliminats dehens lo nuclèu per ua operacion d'adobament de l'ARNm). Dit d'un aute biais, los exons dens un gèn qu'ei l'informacion qui ei deishada sus la molecula d'ARNm quand aquesta be sorteish deu nuclèu mentre que los introns qu'ei ua informacion eliminada peu procès d'adobament de l'ARNm abans l'exportacion d'aquesta molecula).
L'ensemble deus gèns d'un èste viu que constitueishen lo genòma. Un gèn que's pòt transméter de generacion en generacion e, au cors de la recombinason genetica, los diferents gèns que's pòden desseparar e tornar amassar dab d'autes gèns entà formar un genòma navèth.


text:
1932
Aquesta pagina concernís l'an 1932 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Rupert Wildt identifiquèt de bendas d'absorpcion de metan e d'amoniac dins l'espèctre de Jupitèr[1]. D'autra part, descubèrta per l'azard dau principi dau radiotelescòpi per l'engenhaire estatsunidenc Karl Jansky.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau segond constituent dau nuclèu atomic, lo neutron, per lo fisician britanic James Chadwick (1891-1974) a partir dei trabalhs dei fisicians Walther Bothe (1891-1957), Irène Joliot-Curie (1897-1956) e Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Umberto Eco, filosòf e autor italian
- 18 de febrièr - Miloš Forman, director chèc de cinèma
- 26 de febrièr - Johnny Cash, cantaire american (m.2003)
- 27 de febrièr - Elizabeth Taylor, actritz britanica
- 18 de març - John Updike, escrivan american
- 21 de març - Walter Gilbert, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 4 d'abril - Anthony Perkins, actor american (m.1992)
- 9 d'abril - Carl Perkins, cantaire american (m.1998)
- 18 de junh - Dudley R. Herschbach, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 28 de junh - Pat Morita, actor american (m.2005)
- 2 d'agost - Peter O'Toole, actor irlandés
- 22 de setembre - Algirdas Brazauskas, president de Lituània
- 18 d'octobre - Vytautas Landsbergis, òme politic de Lituània
- 24 d'octobre - Pierre-Gilles de Gennes, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica
- 24 d'octobre - Robert Mundell, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia
- 29 de novembre - Jacques Chirac, president de la Republica Francesa
- 2 de decembre - Manuel Puig, escrivan argentin (m.1990)
- 5 de decembre - Little Richard, cantaire american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Antoni Maria Alcover, escrivan catalan (n.1862)
- 16 de febrièr - Ferdinand Buisson, pacifista francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1841)
- 6 de març - John Philip Sousa, musician american (n.1854)
- 7 de març - Aristide Briand, òme politic francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1862)
- 4 d'abril - Wilhelm Ostwald, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1853)
- 20 d'abril - Giuseppe Peano, matematician italian (n.1858)
- 7 de mai - Paul Doumer, president de França (n.1857)
- 23 de julhet - Alberto Santos-Dumont, pionièr brasilièr d'aviacion (n.1873)
- 16 de setembre - Ronald Ross, mètge anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1857)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Werner Heisenberg
- Prèmi Nobel de Quimia : Irving Langmuir
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Charles Scott Sherrington, Edgar Douglas Adrian
- Prèmi Nobel de Literatura : John Galsworthy
- Prèmi Nobel de la Patz : (cap)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dunham Jr., Theodore (1933). "Note on the Spectra of Jupiter and Saturn". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 45: 42–44.


text:
Soabia
La Soabia (en alemand Schwaben) es una region istorica d'Alemanha. Lo districte de Soabia es tanben lo nom d'una de las 7 regions administrativas (Regierungsbezirke) del land de Bavièra.
Etmologicament, lo mòt Schwaben se deduch del pòple dels Suèvas, un grop de tribús germanicas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent l'Edat Mejana nauta, lo reialme d'Alemania regropava de pichons reialmes sul territòri dels Alamans. Aqueles èran someses pels Francs jos Clodovèu I e Teodebèrt Ièr. Al començament del sègle VI, l'Alemania es un ducat jol contraròtle dels Francs, fins a que siá dissolgut en 746 en rason del Chasple de Cannstatt.
En 829, lo reialme de la Soabia se formèt sul meteis territòri, que foguèt atribuit a Loís II lo Germanic e doncas a la Francia orientala dins lo tractat de Verdun en 843. Aprèp la reforma dels comtats dins la Francia orientala, lo Ducat de Soabia foguèt alara format en 915; s'espandissiá alara dempuèi los Vòges dins l'oèst fins a Lech dins l'èst e a Chiavenna, ara en Itàlia, dins lo sud.
Aprèp de longas disputas amb los Welfen (Guelfes), la familha dels Hohenstaufen venguèt alara la mai poderosa del ducat.
Jos l'emperaire Frederic II, las tèrras familialas dels Hohenstaufen, que lo ducat de Soabia fasiá alara partit, son ligadas dirèctament a la corona imperiala.
Pendent lo periòde de l'interrègne de 1250 a 1273, los territòris soabias avián pas de suzerin e èran doncax autonòms. Quand en 1273, Rodolf Ièr d'Habsbourg venguèt rei, gardèt fòrça dels seus privilègis d'autonomia de las vilas e de las abadias soabias e los officializèt coma Estats liures d'empèri. Lo ducat de Soabia s'acabèt alara d'existir politicament e se desintegrèt en de comtats coma las vilas e abadias liuras, que gaireben totes existissián fins 1803.
Ara, la Soabia se definís per la zona linguistica del soabi, situat a l'encòp a l'èst del Baden-Württemberg e l'oèst de la Bavièra.


text:
Minuci Fèlix
Marc Minuci Fèlix (Marcus Minucius Felix) (c. sègle IIau) que ho un escrivan latin crestian.
Qu'èra originari de la província romana d'Africa e que's convertí au Cristianisme a la fin de la soa vida.
Qu'escrigoc l'Octavius, dialòg filosofic enter tres amics anant de cap a Ostia: lo pagan Cecili, lo crestian Octavi e Minuci eth medish. En passant devant ua estatua de Serapis, Cecili que potoa l'aire, çò qui ocasiona ua discussion devath la forma d'un debat legista: Cecili que procedeish com procurador encargat d'acusar lo Cristianisme, Octavi qu'ei l'avocat e Minuci lo jutge. Fin finala, Cecili que's converteish au Cristianisme.
Aquera òbra non menciona pas lo nom de Jèsus ni argumenta pas a partir de l'Escritura. Que concília la fe crestiana dab la cultura tradicionau, sensiblament dab la filosofia, en tot perpausar que los filosòfs màgers hon los precursors de la doctrina crestiana.


text:
Sept-Vents
Sept-Vents es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de la distincion de Sevans[3] A testificat dempuèi lo Sègle XIII e poiriá i aver #èsser proprietat de la distincion de Beaujeu en Bourgogne[4]. Al començament del Sègle XVI, levava del rei e aperteniá a Geoffroy de Grimonville de contunh al marques de Longaunay al Sègle XVIII[5].
L'existence de la seigneurie de Sevans[6] est attestée depuis le Sègle XIII et pourrait avoir été propriété de la seigneurie de Beaujeu en Bourgogne[4]. Au début du Sègle XVI, elle relevait du roi et appartenait à Geoffroy de Grimonville puis au marquis de Longaunay au Sègle XVIII[7].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Modèl:Google Libres, Impremta de Baudoin, 1805.
- ↑ 4,0 4,1 Modèl:Google Libres, Anselme de Sant-Ostal, Aunorat Calha Del Fourny & Angel de Santa-Rosalie, companhiá de las libraires, 1730, pagina 85.
- ↑ Modèl:Google Libres, Louis Alexandre Expilly, 1770.
- ↑ Modèl:Google Livres, Imprimerie de Baudoin, 1805.
- ↑ Modèl:Google Livres, Louis Alexandre Expilly, 1770.


text:
Conilurus
Conilurus es un genre de rosegaires localizats en Nòva Guinèa, de la sosfamilha dels Murins.
lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Aqueste genre compren las espècias seguentas :
- Conilurus albipes (Lichtenstein, 1829) - rat-lèbre de pès blancs (atudat)
- Conilurus penicillatus (Gould, 1842)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Conilurus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 585001 Conilurus Ogilby, 1838 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Conilurus (en)
- Referéncia NCBI : Conilurus (en)


text:
Economia de Kenya
Lo desvolopament economic de Kenya es afectat pels nauts indicis de corrupcion e per la dependéncia de produchs primaris amb basses prèses dins lo mercat internacional. Lo produch interior brut de Kenya queiguec continuament d'un maximal de 6,5% a l'an en lo primièr decenni après l'independéncia cap a mens de 4% a l'an en lo decenni seguent, e après 1,5% l'an durant los ans 1990.
En 1997 lo Fons Monetari Internacional suspendèt l'ajuda dins lo país a causa del fracàs del govèrn en redusir la corrupcion. Durant los ans 1999 e 2000 la situacion foguèt agravada per una secada qu'afectèt durament l'agricultura. Coma consequéncia, lo PIB queiguec 0,2% lo 2000[1]. En 2004 la creissença annala tornèt pujar cap a mai de 5% a l'an.
En decembre de 2002 passèron d'eleccions generalas qu'an finalizat als 24 ans de govèrn de Daniel arap Moi. L'oposicion ganhèt las eleccions amb grandas provocacions a afrontar. Après qualque progrès en lo combat a la corrupcion, lo govèrn de Mwai Kibaki foguèt afectat per d'escandals en 2005 e 2006. En 2006 lo FMI endarrierèt l'ajuda a causa de manca d'accions contra la corrupcion[1].
L'agricultura contunha a dominar l'economia del país, malgrat solament 15% de las tèrras del país aver sufisenta fertilitat e pluviositat pel cultiu, e que solament 7 o 8% de las tèrras pòdon èsser consideradas excellentas. En 2006 gaireben 75% de la populacion vivián de l'agricultura, comparabla a 80% en 1980. Gaireben mitat de la produccion agricòla del país es de subsistencia. Los principals cultius son lo tè, legums, milh e cafè.