text:
Josephine Baker
Josephine Baker (n. Freda Josephine McDonald en Saint Louis, Missorí, lo 3 de junh de 1906 - m. en París, lo 12 d'abriu de 1975), cantaira e dançaira afroamericana e, arron, francesa qui he ua grana carrièra en França. Que ho tanben resistenta de la Segonda Guèrra Mondiau, activista deus drets deus afroamericans. Que viscó ua grana partida de la soa vita en Occitània dens lo castèth de Las Milandas en Lemosin on, dab los sons hilhs adoptats de pertot autorn deu monde, en ensaiat atau de realizar los sons ideaus de patz e de frairèra.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Josephine Baker qu'èra descendenta d'esclaus de Carolina deu sud e d'indians de las Apalaches. Que creishó dens lo praubèr e, aus seis ans, qu'avó de huéger un pogróm antinegres dab los sons dus canhòts en los sons braç. Mainatge que comencè a dançar en bèth desplegar un gran talent au quau e horní lo son jòc comic (ua de las soas especialitats qu'èra de har virar los sons uelhs com se hossin bilhas).
Carrièra artistica[modificar | modificar la font]
Aus quinze ans que comencè a aver ròtles deus importants e que se'n anè de cap a New York deu temps de la Harlem Renaissance. Acerà, que joguè au Plantation Club e dens lo chorus de las revistas Shuffle Along (1921) e The Chocolate Dandies (1924). Ja plan escaduda que s'aviè de cap a París en 1925. A maugrat deu colonialisme e deu racisme francés d'aqueth temps, la descoberta de París que ho ua experiéncia agradiva per Baker qui, en mei de rescontrar d'autes afroamericans com èra (enter los quaus lo musician Sydney Bechet), peu purmèr còp, que podèva anar pertot sens estar horabandida per'mor de la color de la soa peth. De tira que s'escadè en çò deu "Folies bergères" on dançava quasi nuda dens la Revista Negra. Hèra viste que ho ua de las personalitats las mei famosa de l'espectacle en França e durant aquesta tempora que bastí la soa iconografia (la cinta de babananas, lo son leopar qui acabère fin finala au zoo e las fotografias deus sens nus) e que conegó lo son impresàrio italian Giuseppe Pepito Abatino. D'aqueth temps tanben (en 1931) qu'interpretè la soa famosa cançon: Qu'èi duas amors, lo men país e París.
Que virè dus filmes : Zouzou (1934) e Princesse Tamtam (1935), aqueth darrèr dab Jean Gabin.
Hòrta d'aquesta fama que's decidè (dab lo conselh d'Abatino) d'anar har ua camada aus Estats Units mes aquò que virè mau. Que ho umiliada raciaument (n'avèva pas quitament lo dret de botar pe dens lo Hall de de la grana otalaria on demorava per'mor d'estar negra) e artisticament (lo public american que la shiulè). Esmalida que tornè entà França e en desseparà's d'Abatino. La soa popularitat aciu qu'èra tau qui l'ocupant nazi non la gausè pas tocar de tròp. Era qu'avó de huèger en entrar dens la Resisténcia e en bèth juntar las armadas aliadas. Au despart de la soa activitat artistica de sustien de las òst aliadas (en essaiar, de mei, de lutar contra la segregacion raciau qui's practicava au dehens de l'armada americana e qui èra moraument e estrategicament desastrosa) que prengó risques deus seriós. Après la guèrra França que li balhère lo grad de Chivalier de la Legion d'Aunor. Deu punt de vista personau, durant la guèrra que conegó lo son marit, lo cap d'orquèstra jazz francés Joe Bouillon. Un càncer que he péder tot esper de anc mainadar.
La temporas de l'idealisme[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, en 1947 que crompè lo son casteth en Occitània Las Milandas. Que tornè aus Estats Units, aqueth còp dab mei de vam entà pelejà's contra la discriminacion. A Miami qu'obliguè lo teatre a deishar que lo public negre e podosse crompà's plaças autant bonas que non pas los blancs. A New York, que s'esmalí en un restaurant on la volèvan pas servir e, après aver interpelat un famós jornalista de ràdio present, que seguí ua peleja mediatica on los dus perdén (au maugrat qui non se pòsca denegar que Baker avosse har avançar las causas). En 1963, qu'hore au costat de reverent Martin Luther King per la grana Marcha de Wasington.
En Argentina, Juan Domingo Perón que conprengó las similaritats de personalitat enter Baker e Evita (duas mainadas umiliadas creishudas dens lo prauber qui, adultas, e s'èran escadudas dens l'espectacle en emplegar l'admiracion d'òmis poderós e qui avèvan virat la loa set de revancha en combat contra las injustícias sociaus) qu'ensaiè de la har préner la plaça de la defunta "Mair deus tribalhadors". Josephine Baker qu'acceptè e que viscó ua tempora a Buenos Aires mes fin finala, que de comprengó de qu'èra manipulada per un regim populista sus la soa fin e que tornè entà França on adoptè mainatges de tot lo monde sancer entà muishar, que los òmis, d'on que sian, be vaden entà víver amassas. Qu'aperè aquesta familha la "Rainbow tribe" (la tribú de l'arcolin). Aqueth saunei que virè mau quan, escanada per l'idealisme demesurat e peus deutes, que's desseparè de Bouillon, e que perdó la garda deu mainatges e Las Milandas.
Grace Kelly que l'arcuèlhè a Monegue on podó víver. En 1975 que tornè sus l'empont a Bobinò. Qu'èra impressionant de la véder dab un còs e ua agilitat qui semblavan estar los d'ua dançaira joena. Totun, per'mor deu pes deus ans, que's morí quasi si l'empont.


c: text/html

text:
Consigny
Consigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una via romaine, dicha l'"Anautit Camin", manlevava una part del territòri ont lo vilatge i aguèt bastit. Seguissiá la direccion S/O-N/E. Qualques traces ne son encara visibles.
Une voie romaine, dite le "Haut Chemin", empruntait une partie du territoire où le village fut construit. Elle suivait la direction S/O-N/E. Des traces en sont encore visibles.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Economia de Curaçao
Torisme, rafinatge de petròli e lo sistèma bancari internacionalas son las principalas activitats de la pichona economia de Curaçao, qu'es fòrça depenenta de l'exterior. Malgrat una pichona creissença del PIB durant lo darrièr decenni, l'isla a un naut PIB per capita e un'infrastructura plan desvolopada, quand comparada dins d'autres païses de la region.[1]Curaçao a un excellent pòrt que pòt recebre de grandes vaissèls petrolièrs. L'entrepresa estatala de Veneçuèla loga l'unica rafinariá de petròli de l'isla del govèrn. La màger part del petròli es importada de Veneçuèla, e los derivats del rafinatge son exportats als Estats Units.[1]
Gaireben totes los bens de principal e de consum son importats, en essent los Estats Units, Brasil, Itàlia e Mexic las principales originas de las importacions.[1]Lo govèrn cerca diversificar l'industria e lo comèrci, e signèt un acòrd amb l'Union Europèa amb gardas a espandir los negòcis amb ela. Lo solèr paure e la manca d'aiga empedisson lo desvolopament de la agricultura. Problèmas budgetaris complican la reforma del sistèma de salut, jubilacion e de pensions, per una populacion progressivament pus vièlha.[1]


text:
Haishan
Haishan ( Hachan en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Que i a atestacions hens lo libe de Michel Grosclaude e Jean-François Le Nail, mès pas abans lo sègle XIV : de Fayssis, en 1383-1384, en latin, de Fayssano, 1405, en latin, de Faysano, au sègle XV, en latin, Hachan Dessus, en 1749, en francés. L'origina de Haishan que seré lo nom d'òme latin Fassius, damb lo sufixe latin -anum, çò qui ha referéncia a una anciana grana proprietat gallo-romana [1] [2].
Pr'aquò, lo nom de Hachan Dessus, Haishan de Sus, que's comprend per oposicion damb Haishan de Baish, a un quinzenat de km e se pòt separar deu nom de l'anciana comuna gersesa. Com es pas gaire possible d'imaginar duas granas proprietats anticas qui aurén un medish proprietari e qui agossen lo medish nom, per rasons de comoditat, que cau supausar un transferiment deu nom a ua epòca posteriora, mès se pòt pas saber sense pròvas istoricas quin Haishan es lo modèle de l'aute, autament dit, qui, de Haishan de Sus o de Haishan de Baish, avè Fassius com mèste.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Haishan qu'èra deu canton de Castèthnau de Manhoac abans 2015, data d'aplicacion de la refòrma cantonala de 2015, e ara qu'es deu canton de Les Côteaux.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 38; 2013 : 40 abitants (22 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000
- ↑ Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000


text:
Delaware (riu)
Lo riu Delaware (en anglés: Delaware River) es un fluvi del nòrd-èst dels Estats Units que se geta dins l'ocean Atlantic a la baia de Delaware. Sa longor totala, de la font de son braç pus long fins a Delaware Capes es de 660 km.
Lo riu Delaware constituís una part de las termièras entre los Estats de Pensilvània e de Nòva York, la totalitat de la frontièra entre Nòva Jersey e Pensilvània e la màger part de la frontièra entre l'estat de Delaware e l'estat de Nòva Jersey. Provesís una part importanta de l'aiga de la vila de Nòva York.
Lo riu foguèt explorat pel navegador olandés Adriaen Block coma part de la colonia dels Nòus Païses Basses. Foguèt sonat « riu del sud », que marcava lo punt pus meridional de la colonia.


text:
Anfós Jordan
Anfós Jordan (1103, davant Trípol - 1148), comte de Roergue, puèi comte de Tolosa (de 1112 a 1148) e marqués de Provença
Anfós es lo filh cabdèt de Raimon IV (VI), nascut de sa tresena esposa, Elvira de Castelha. Es nascut davant Trípol en 1103 e foguèt batejat dins las aigas de Jordan, d'aquí lo nom d'Anfós Jordan. Succedís a son fraire Bertran († 1112).
Entornat en Occident, mentre qu'es fòrt jove, es elevat dins la partida orientala de sos Estats (comtat de Sant Geli, marquesat de Provença, Bèucaire e la tèrra d'Argença), mentre que Tolosa es ocupada fins en 1119 per Guilhèm IX, comte de Peitieus e duc d'Aquitània. En 1120, assetjat dins Aurenja, es desliurat per la milícia tolosana que se pòrta a son secors, fòrça la levada del sètge e lo comte jove torna a Tolosa.
De 1134 a 1143, ensaja de s'emparar del vescomtat de Narbona pendent la minoritat de l'eretièra, Ermengarda.
En 1144, fonda Montalban, la primièra bastida.
Anfós Jordan acòrda en 1141 puèi 1147 de franquesas comunalas a la vila de Tolosa.
Tòrna en Tèrra Santa ont morís (assassinat), son filh Raimon V (VII) li succedís.


text:
Anhui
Anhui es una província chinesa (en chinés, 安徽省, en pinyin, Ānhuī Shěng) situada dins la partida orientala de China. Sa superficia es de 139 700 km² e sa populacion es de 59 500 510 abitants.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
La província d'Anhui comptava 59 500 510 abitants al recensament de 2010. Lo taus de natalitat en 2010 èra de 12,7 mentre que lo taus de mortalitat èra de 5,95 siá un creis natural superior a la mejana chinesa. Tot ben que la demografia d'Anhui siá mai dinamica que la mejana, la populacion creis mens lentament pr'amor que la region, relativament paura, es un fogal d'emigracion cap als centres economics majors (Shanghai, Beijing, Canton...). Per exemple, entre 2000 e 2010, la populacion aguèt un creis natural de gaireben 4 000 000 de personas mas s'amermèt de 360 000 a causa d'una emigracion de mai de 4 000 000 de persones (7% de la populacion).
Etnias[modificar | modificar la font]
Etnicament Anhui es una província etnicament omogenèa amb 99% de Han. Las minoritats representan 1% de la populacion (subretot de Hui 0.6%).
Religions[1][modificar | modificar la font]
En 2007, 94,22% de la populacion seguissiá una religion tradicionala (Taoïsme, Bodisme...) o l'ateïsme oficial de la Republica Populara de China. 5,20% de la populacion èra cristiana (catolics e protestants) e 0,58% dels abitants èran musulmans (mai que mai de Huis).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala d'Anhui es lo mandarin estandard. Las lengas mairalas son lo mandarin Jianghua, lo wu, lo gan e lo huizhou. Lo mandarin es parlat dins lo nòrd d'Anhui mentre que lo sud es dominat per d'autras lengas chinesas (wu, gan, huizhou). Lo mandarin oficial es largament conegut, especialament demest los joves, mas es la lenga mairala d'una minoritat reducha.
Demografia istorica[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ China General Social Survey 2009, Chinese Spiritual Life Survey (CSLS) 2007.


text:
Ieu aprenguèri l'occitan amb la metòda Assimil, e fasquèri unas encontradas urosas que fasquèron qu'aguèri léser de parlar e de me melhorar en occitan. Parcenegi a de projèctes de revirada de programas en occitan (totenoc per exemple) ont reviri de programas en occitan, trabalhi per ara sus una revirada de Skype en occitan. M'agradariá tamben de lançar un projècte de revirada de jostítols de filmes en occitan, espèri que se farà
Me gausissi de poder charrar amb d'occitans d'Occitània tota, a lèu lèu !!


text:
937
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 937 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Batalha de Brunanburh entre una coalicion gropant leis estats cèltas dau nòrd (principalament Escòcia e Strathclyde) e lei Vikings de Dublin còntra l'armada de Wessex dirigida per lo rèi Æthelstan. S'acabèt per una victòria saunosa dei Saxons qu'afebliguèt lo poder de Constantin II. Unei senhors importants dau nòrd i foguèron tuats. Pasmens, l'importància dei sieunas pèrdas empachèt Æthelstan de conquistar lo nòrd. Ansin, Saxons e Cèltas deguèron d'ara endavant se concentrar sus la defensa de sei posicions.
Ongria[modificar | modificar la font]
Capitada d'una granda expedicion de pilhatge deis estats d'Euròpa Occidentala que passèt en Lorena, en Borgonha, en Savòia e dins lo nòrd d'Itàlia (→ 939).
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
En Sicília, creacion de la vila d'Al-Khalisa per lo governador de l'illa dins lo relarg de Palèrme. Venguèt pauc a pauc un quartier d'aquela vila.


text:
Premier Development League
La Premier Development League (PDL) es una liga amatora organizada per leis United Soccer Leagues e qu'òbra ais Estats Units, en Canadà e ai Bermudas. Es la quatrena division dau fotbòl nòrd-american (soccer), darrier la Major League Soccer, l'NASL e la USL Pro.
Si considèra la PDL coma una sòrta de "veirina per lei joves talents" per lei clubs de la Major League Soccer e de l'NASL que recrutan lei melhors jogaires de toei leis equipas que participan per lei lançar dins lo banh de l'elèit american. Maugrat qu'es pas "professionala" en lo sens que la majoritat dei jogaires recevon pas de salari, la PDL es fiera de sa devocion au desvelopament de joves jogaires de fotbòl, afin de lei preparar per sa carriera futura dins lei ligas professionalas en America dau Nòrd o autra part.
Lei sasons en PDL an luec pendent lei mes d'estiu, que la màger part dei jogaires vèn de l'NCAA americana. Lei joves jogaires cèrcan de contuniar de jogar au balon au cors dei vacanças d'estiu, çò que pòdon faire dins la PDL tot en conservant son admissibilitat au collègi. Pasmems leis ans darriers, d'equipas talas que Laredo Heat, New Orleans Jesters, Vancouver Whitecaps Residency, Kitsap Pumas e Hollywood United Hitmen an desvelopat de programas nòus que li dién PDL-Pro, onte leis equipas pòdon engatjar de jogaires que son pagats per sei performàncias.


text:
Batalha de Mohács
La batalha de Mohács se debanèt lo 29 d'aost de 1526 entre lei fòrças de l'Empèri Otoman e aquelei dau Reiaume d'Ongria. S'acabèt per una desfacha majora deis Ongrés que seis institucions, tocadas per la mòrt de son rèi e d'una partida importanta de son aristocracia, s'afondrèron entraïnant la disparicion d'Ongria coma poissança independenta e importanta d'Euròpa. Aquò permetèt ais Otomans d'avançar en direccion dau centre dau continent e de conquistar una partida significativa d'Ongria.
Aquela batalha aguèt luòc dins l'encastre d'una campanha menada per lo sultan Soliman lo Magnific e son gendre, lo grand vizir argali Ibrahim Pacha, ambé 55 000 òmes e 160 canons. Partiguèron en julhet de la fortalesa de Peterwardein en direccion d'Ongria. Loís II d'Ongria reüniguèt una armada de 40 000 òmes e 85 canons dirigits per l'arquevesque Pál Tomori. Aquela fòrça foguèt rapidament esquichada per l'artilhariá otomana sostenguda per sei janissaris. Obligada de se retirar a travèrs una zòna palunosa, leis Ongrés perdiguèron la mitat de sei tropas, compres son rèi que se neguèt ambé son chivau. Lei pèrdas otomanas son desconegudas mai consideradas coma fòrça limitadas.
Après aqueu desastre, l'armada ongresa se dispersèt e leis Otomans poguèron conquistar la capitala, Buda, lo 10 de setembre. Aquò foguèt lo començament d'una guèrra novèla còntra Àustria que s'acabèt per lo partiment d'Ongria.


text:
25/07/2016
Raibe negre 26 per Gilbert Borgés
Finala de la copa d'Aquitaniá de fotbòl. Pas que me fuguessi jamai vertadierament interessat au fotbòl mas quo es lo Delfin que m'a convocat.
- Te fau venir : quo es Nontron contra Brageirac !
- Jueguen a Peirigüers ?
- Ses fòu ? Quo es a Bordeu ! A Chaban-Delmas…
'Laidonc me marquí. Un pauc forçat. Per li far plaser. Lo dissabdes dins l'aprep-miegjorn, despart per Bordeus. En car. Chambras reservadas au Formula 1. Los Brageirac an agut la mesma ideia. Quò promet ! Lo temps de pausar los sacs e nos veiquí partits trobar a minjar. La tropa s'esfarfalha en vila. Me tròbe coma lo Delfin e dos autres que coneisse pas. Anfons, un pitit vielh sec qu'a perdut sos piaus e una brava filha de longs piaus bruns dins los trentas : Martina. Minjem daus tapas dins un restaurant de las lums violetas e violentas en beure dau pastis. O de la biera. O los dos. E puei direccion plaça de la Victòria. Lo Plana. Terra de coneissança. I a los Brageirac que son desjá 'quí.
I demoram jurc'a la barradura. A beure. Dau pastis, de la cervesa, dau vin blanc, dau roge, dau viandòx, dau lach, de la limonada. En tornar daus comuns, lo carton se peja jos mon veire. Lo trape. Un messatge dejos. « Si voles que te junhi questa nuech, balha-me lo còde de ta chambra. » Signat Mart. La Martina me lança una lonja espiada. Mina de ren, escrive lo còde de la chambra. Tòrne botar lo carton jos mon veire. Si lo messatge a saubut 'ribar, saubrá trobar son destinaire.
Delfin e Anfons parián sus la victòria. Alfons einonça 2-0 per Brageirac, Delfin lo contrari.
A la barradura, sei tot solet coma lo Delfin. Los autres an degut rentrar. Am fam. Direccion los Capucins. Tròbem de la sopa, de las uistras, dau biftec, de las fritas per nos olhar.
Sei davant ma chambra. Quo es lo Delfin que m'a 'quí pausat. Essaie tres o quatre còps 'vancès de far lo còde coma fau. Butisse la pòrta. Un bufe leugier ven dau liech. Me desbilhe dins l'escura. Me ralete dins lo liech. Passe mon braç autorn de l'espatla. Me sembla mai fina que tot aura. « Martina ? » dije.
Lum. Dentier dins un veire sus la tauleta. Anfons, berche, sens piaus, sietat dins mon liech. « Non, Martinez. Me sei endurmit en t'esperar. »
Gilbert Borgés
13:37 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
San Telmo
San Telmo qu'ei un ancian quartièr de Buenos Aires plan preservat au miei d’ua ciutat qui conegó mantua tranformacion. Que s’i poden observar ostaus coloniaus, carrèras pavadas, o glèisas ancianas con San Pedro. Aquestes ostaus ancians que son generaument hèra pregonds (dab corts e correders) a maugrat de n'acpas tan semblar per la largor de las loas façadas. Òm troba justament a San Telmo l'ostau lo mei estret de Buenos Aires.
Qu'ei un quartièr hèra toristics dab artistas d'arruas, musicians e botigas. Ua de las atraccions qu’ei la hèra d’antiquitats qui’s debana suber la plaça Dorrego.
En rason deus son atge de la proximitat deu pòrt e de l'estretessade las sa carrèras anciana qu'ei un quartièr associat dab lo tango e qu'acesa lo Viejo Almacén, un deus grans emponts istorics deus d'aquesta musica.


text:
Ermès Trismegist
Ermès Trismegis es lo nom grèc d'un personatge mitic associat a un sincretisme del dieu egipcian Djehoti (Tòt en grèc) amb lo dieu grèc Ermès[1]. Ermès Trismegist significa en grèc “Ermès, tres còps grand”, Ἑpuῆς ὁ TpισuέYισtoς. En latin es: Mercurius ter Maximus.
Li son atribuits un ensemble de tèxtes sonat Ermetica, que los pus coneguts son lo Corpus Ermeticum, recuèlh de tractats misticofilosofics, e la Taula d'emerauda.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ E. A. Wallis Budge The Gods of the Egyptians. Vol. 1. p. 415.


text:
Phalempin
Phalempin es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 15 km al sud de Lille e 15 km al nòrd de Lens, en lo Carembault sus la RD 62.
Parca SNCF (Linhas Lille-#Dotar-Arras-Amians-Roan e Lille-Lens).
Située à 15 km au sud de Lille et 15 km au nord de Lens, dans le Carembault sur la RD 62.
Gare SNCF (Lignes Lille-Douai-Arras-Amiens-Rouen et Lille-Lens).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Phalempin apareis al Mièja Edat. Se se se réfère a lo sieu étymologie incerta (fanum pini = lo temple del pi), i i auriá #aver un luòc de culte dédié al pi en la bòsc del endroit. Una legenda en contant los amors de Gautier e de Éleyne es egalament associada al luòc.
Totun l'existéncia es istoricament testificada per la fondacion de la Abbaye Sant-Christophe de Phalempin al XIe sègle pel châtelain de Lille Saswalon e per la preséncia del castèl del Plouich, fief dels châtelains de Lille, #que la nécropole se'n situava a la abbaye.
Aquel luòc es considerable per i aver #èsser lo primièr fief dels châtelains de Lille - Saswalon, primièr châtelain de Lille conegut , #fondar, en l'onor de St-Christophe , en 1039 , un capítol #que se #transformar pauc après en una abbaye ; #èsser en principi compausat de clèrgues séculiers, mas la siá administracion la #arruïnar. Portava : d'aur, a una agla a dos caps de sable. Lo châtelain Roger, e Ogine , la siá femna, i #establir, en 1108, per reconstituer aquela abbaye , de las chanoines regulars de Tòrcer de St-Augustin , de la congrégation de Arrouaise (Van der Haer, Châtelains de Lille , 152, 19). Phalempin Èra lo fief principal del châtelain de Lille, #lo que èra , coma posseïdor d'aquela tèrra , lo un de las quatre nautors-justiciers de la châtellenie. Lo castèl del Plouich aperteniá als châtelains de Lille, #que i Pont-a-Marcq residissián ; divèrses de entr'eles #portar aquel nom e i #morir. Aquel castèl i aguèt atacat , en 1646, a tres recuperacion», per las Lorrains, #que volián saquejar-o. La tradicion informa qu'aquel vilatge #èsser converti al cristianisme per St-Martin (Gazet. 259). La tèrra del Bos , aguda del châtelain de Lille , i aviá situat a Phalempin; a donat lo sieu nom a la familha del Bòsc , branca de la familha de Fiennes. Divèrses châtelains #èsser inhumés dins la glèisa de la abbaye. -Un chanoine del abbaye de Phalempin François Piétin, mòrt l'an 1576 a daissat una fòrça #interessanta cronica sus aquel Ostal e un quasèrn de nòtas sus la châtellenie de Lille #que #èsser dempuèi fòrça sovent consultat pels istorians.
Lo fief passa per eiretatge a las Luxemborg-Sant-Pol, de contunh als Borbó, per far partida de l'eiretatge de Henri IV del temps que las País-Bas son jos domeni espanhòl. Lo abbaye perduri fins a la Revolucion, al cors #que los darrièrs fraires n'an caçat e las bastissas desmantellats e venduts coma bens nacionales.
Lo industrialisation vei s'installar a Phalempin una moutarderie, una corderie, una chaudronnerie e una tuilerie.
Pendent la Primièra Guèrra mondiala, Phalempin a ocupat. Un resistent de l'epòca, Achille Péchon (1860-1915), es quitament preses coma otage e fusillé pels Alemands.
Après lo aucupacion 1940-1944, lo pòble a liberat lo 2 de setembre 1944.
La tuilerie demòra encara n'activitat de los nòstres jorns, près de qualques granjas #que gerisson un territòri encara agricòla, malgrat una urbanizacion de mai en mai grandissante. Una zòna d'activitat, acollidor sustot lo mercat europèu del endive se desvolòpa a la una de las intradas de la vila, en lo marc de la Comunitat de municipalitats del Carembault. La proximitat de l'aglomeracion lilloise e las facilitadas comunicacions amb transformatz pauc a pauc un pòble rural dins vila residenciala.
Le village de Phalempin apparaît au Moyen Âge. Si l'on se réfère à son étymologie incertaine (fanum pini = le temple du pin), il y aurait eu un lieu de culte dédié au pin dans la forêt de l'endroit. Une légende contant les amours de Gautier et d'Éleyne est également associée au site.
Néanmoins l'existence est historiquement attestée par la fondation de l'Abbaye Saint-Christophe de Phalempin au XIe siècle par le châtelain de Lille Saswalon et par la présence du château du Plouich, fief des châtelains de Lille, dont la nécropole se situait à l'abbaye.
Ce lieu est remarquable pour avoir été le premier fief des châtelains de Lille - Saswalon, premier châtelain de Lille connu , fonda, en l'honneur de St-Christophe , en 1039 , un chapitre qui se transforma peu après en une abbaye ; elle fut d'abord composée de clercs séculiers, mais leur administration la ruina. Elle portait : d'or, à une aigle à deux têtes de sable. Le châtelain Roger, et Ogine , sa femme, y établirent, en 1108, pour reconstituer cette abbaye , des chanoines réguliers de Tordre de St-Augustin , de la congrégation d'Arrouaise (Van der Haer, Châtelains de Lille , 152, 19). Phalempin était le fief principal du châtelain de Lille, lequel était , comme possesseur de cette terre , l'un des quatre hauts-justiciers de la châtellenie. Le château du Plouich appartenait aux châtelains de Lille, qui y Pont-à-Marcq résidaient ; plusieurs d'entr'eux portèrent ce nom et y moururent. Ce château fut attaqué , en 1646, à trois reprise», par les Lorrains, qui voulaient le piller. La tradition rapporte que ce village fut converti au christianisme par St-Martin (Gazet. 259). La terre du Bos , tenue du châtelain de Lille , était située à Phalempin; elle a donné son nom à la famille du Bois , branche de la famille de Fiennes. Plusieurs châtelains furent inhumés dans l'église de l'abbaye. -Un chanoine de l'abbaye de Phalempin François Piétin, mort en 1576 a laissé une très intéressante chronique sur cette Maison et un cahier de notes sur la châtellenie de Lille qui fut depuis très souvent consulté par les historiens.
Le fief passe par héritage aux Luxembourg-Saint-Pol, puis aux Bourbons, pour faire partie de l'héritage de Henri IV alors que les Pays-Bas sont sous domination espagnole. L'abbaye perdure jusqu'à la Révolution, au cours de laquelle les derniers moines sont chassés et les bâtiments démantelés et vendus comme biens nationaux.
L'industrialisation voit s'installer à Phalempin une moutarderie, une corderie, une chaudronnerie et une tuilerie.
Durant la Première Guerre mondiale, Phalempin est occupée. Un résistant de l'époque, Achille Péchon (1860-1915), est même pris comme otage et fusillé par les Allemands.
Après l'occupation 1940-1944, le village est libéré le 2 septembre 1944.
La tuilerie reste encore en activité de nos jours, auprès de quelques fermes qui gèrent un territoire encore agricole, malgré une urbanisation de plus en plus grandissante. Une zone d'activité, accueillant notamment le marché européen de l'endive se développe à l'une des entrées de la ville, dans le cadre de la Communauté de communes du Carembault. La proximité de l'agglomération lilloise et la facilité des communications avec elle transforment peu à peu un village rural en ville résidentielle.


text:
Arfa Karim
Arfa Abdul Karim Randhawa (en ordo: ارفع کریم رندهاوا, Ram Dewali, 2 de febrièr de 1995 – Lahore, 14 de genièr de 2012) foguèt un estudianta e gèni informatic paquistanesa. En 2004, quand aviá pas que 9 ans venguèt la professionala mai jove de Microsoft (MCP). Representèt Paquistan a mantun forum internacional coma per exemple la Conferéncia de Desvolopaires TechEd. Recebèt lo President’s Award for Pride of Performance. Moriguèt tragicament en genièr de 2012 a l'edat de 16 ans aprèp una crisi cardiaca. Un parc scientific de Lahore, l'Arfa Software Technology Park, recebèt son nom per l'omenatjar.


text:
Ceret
Ceret en catalan (Céret en francés) es una comuna catalana situada dins la region de Lengadòc-Rossellhon e lo departament dels Pirenèus Orientals.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Deodat de Severac (1872-1921)
- Martin Fourcade (1988-)


text:
Magna Carta
La Magna Carta (en latin « Granda Carta »), o Magna Carta Libertatum (en latin « Granda Carta de las Libertats »), es un document anglés adoptat pel rei Joan I d'Anglatèrra (Joan sens Tèrra) per resòlvre los problèmas socials e las dificultats importantas de politica exteriora. Foguèt elaborada aprèp de reünions intensas e complicadas a Runnymede (Surrey). Aprèp fòrça luchas e disputas, entre los nòbles de l'epòca, la Magna Carta foguèt fin finala adoptada pel rei Joan I d'Anglatèrra a Londres lo 15 de junh de 1215. Los nòbles normands oprimissián los anglosaxons e aquestes se rebellèron contra aqueles.
La Magna Carta es davancièra dels regims politics modèrnes ont lo poder del monarca o president se vei bornat o limitat per un Conselh, Senat, Congrès, Parlament o Assemblada. Çò qu'impausa la Magna Carta es una limitacion del poder dels normands. Entre autras exigéncias, èra l'obligacion de pas pervertir lo drech; fins a formular d'un biais lo drech a un procès equitable e la separacion de la glèisa e de l'Estat.
Se compara sovent a la Bulla d'aur de 1222 aprovada pel rei Andrieu II d'Ongria. De circonstàncias semblantas obliguèron lo monarca ongrés a elaborar un corpus legal ont autrejava de privilègis a la noblesa e redusiá aqueles del rei, atal, la Magna Carta e la Bulla d'Aur de 1222, son los dos documents mai vièlhs considerats coma davancièrs dels sistèmas politics modèrnes e contemporanèus[1].
Basas de la Magna Carta[modificar | modificar la font]
Los 63 articles que compta la Magna Carta afirman los drechs feudals de l'aristocracia fàcia al poder del Rei.
- Es establit que 25 barons, mejançant una comission, contraròtlan lo poder del rei.
- Formaliza la jurisprudéncia, fasent que degun poiriá pas èsser perseguit en justícia per la sola volontat del monarca.
- Se melhora la securitat dels païsans, comerciants e artesans, que dins lo drech feudal anterior avián pas.
- La monarquia s'engatja a respectar las libertats religiosas e politicas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Crónica de la Humanidad 1987, Plaza&Janés: ISBN:84-01-60699-3
- (es)Nuevas ciencias sociales 7. Editorial santillana. ISBN 958-24-1092-4


text:
Vibrato
En musica, lo vibrato qu'ei ua variacion de la frequéncia d'ua nòta en bèth jogar successivament la nòta mei hauta e mei baisha com se l'instrument e tremolesse. Qu'ei generaument emplegat entà prodúser un efècte d'emocion dens lo jòc musicau.
Dens los instruments de còrdas qu'ei produsit au mejan deus moviments deus dits e qu'ei mei ample dab los instrument desprovesits de nada freta (com lo vriulon e la soa familha) que non pas dab los instrument dotats de fretas (guitarra, mandolina o viòla de gamba.


text:
Musèu Georges Labit
Lo Musèu Georges Labit es situat sus las ribas del Canal del Miègjorn a Tolosa entre lo Quartièr de las Domaisèlas e lo del Busca. Es un pabalhon d'estil mauresc situat al mitan d'un jardinet. Foguèt bastit atal a la mitat del sègle XIX. Son nom ven del viatjaire e colleccionaire Georges Labit (1862 1899). Amassèt pendent sos viatges una colleccion d'objèctes exotics :
- una colleccion d'objèctes de l'art de l'Extrèm Orient : Índia, reialme de Champà, Annam, Siam, Laos, Java, Tibet, Nepal, China e Japon.
- una colleccion d'objèctes egipcians e còptes venent del Musèu Guimet.


text:
Bandiat
Bandiat [bãn'dja] (en francés Bandiat) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin, d'Aquitània e de Peitau-Charantas).
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Bandiat se tròba sus lo ranvers sud dau Puei Chauvet (440 m d'altitud), rasís lo vilatge dau Puei Conhós (comuna de Dornasac, en Nauta Vinhana. Dins son cors superior, cola vers lo sud-oest, mas aprep Nontronh, vira vers lo nòrd-oest e s'en vai vers Charanta. Bandiat a la particularitat de s'estrecir de mai en mai en s'aprueimar de Tardoire. Quand arriba rasís Saint-Projet, es mas un riu que sas aigas dispareissen completament dins de las perdas dau planetge karstic. Aquelas aigas alimentan una brava ressorgida, las fonts de Tovra, un pauc a l'est d'Engolesme. Lòrs de las grandas cregudas, Bandiat se junh tot parier a Tardoire en Agris (Charanta).
Idrologia[modificar | modificar la font]
Bandiat es plan sensible a las plegudas. Monta pro leu per temps de fòrta pluèja, mas tòrna trobar tan leu son niveu costumier quand lo temps se tòrna brave. Son debit mejan varia en Fuelhada entre 0,6 m³/s per l'estiu e 6 m³/s per l'ivern.
Localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
- Ajac de Bandiat
- Nontronh
- Javerlhac e La Chapela Sent Robert
- Fuelhada
- Marthon
- Sent German de Montberol
- Chaselas
- Pranzac


text:
Conhac (vila)
Conhac (Cougnat en peitavin-santongés, Cognac en francés) es una comuna del departament de Charanta, dins la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Conhac es situat en lo riu Charanta entre los pòbles de Engoleime e Santas. La majoritat del vilatge es estada construit al bòrd esquèrra del riu, amb una partida de l'autre costat del riu coneguda coma lo districte Saint Jacques.
La vila es en una de las rotas de peregrinacion a Santiago de Compostèla.


text:
Amalric VI de Montfòrt
Amalric VI de Montfòrt (vèrs 1195 - 1241) foguèt còmte de Montfòrt, un cap major dau camp crosat pendent la Crosada deis Albigés e un conestable de França. Fiu ainat e eiretier de Simon IV de Montfòrt, foguèt son successor a sa mòrt en 1218 durant la Crosada deis Albigés. Pasmens, mau capitèt de resistir ais ofensivas de la reconquista occitana menada per lei còmtes de Tolosa e de Fois. En 1224, deguèt capitular dins Carcassona e rintrar dins lo nòrd de França. Incapable de mandar una ofensiva novèla còntra lei senhors occitans, acceptèt de donar sei drechs sus lo Comtat de Tolosa au rèi Loís VIII de França entraïnant l'intervencion dirècta de l'armada francesa dins leis operacions de la Crosada e la desfacha finala de Tolosa en 1229.


text:
Geisalic
Gesaleic foguèt un rei visigòt de 507 a 510. Èra filh illegitim e successor d'Alaric II, elegits pels nòbles a Narbona a la mort del seu paire a la batalha de Vouillé.
Gesaleic abandonèt Narbona, benlèu en 507 e s'establiguèt a Barcino, venent atal capitala del reialme.
Entre en 508 e 511 Gesaleic mantenguèt una estrecha amistat amb los ostrogòts d'Itàlia, mas en 511 "s'alièt amb los enemics dels ostrogòts" (segon Isidòr de Sevilha) benlèu un partit visigòt opausat a l'influéncia ostrogòta
En 511, Gesalic fogèt expulsat del tròn pel general ostrogòt Ibba e fugiguèt en Africa al reialme dels Vandals. Ensejèt en van d'obtenir lor ajuda e tanben aquela dels Ostrogòts. Lo general Ibbas proclamèt lo jove Amalaric rei a Barcino, filh d' Alaric II e felen (per la maire) de Teodoric lo Gran. Lo rei novel aviá sonque nòus ans, per que lo quite Teodoric assumèt la regéncia.
Gesaleic, mentretant, demorava en Aquitània ont podèt reünir una armada d'amics e mercenaris (se sap que en 511-512 la sosmission d'Aquitània als francs èra pas complèta). En 512 l'armadat de Gesaleic dintrèt en Tarraconesa pels passatjes pirenencs orientals mas foguèt derrotat per Ibbas a 20 km de Barcelona. Gesaleic fugiguèt al nòrd, passèt la Narbonesa, essajent de dintrar en Burgondia, mas foguèt capturar e matat en passant la Durença, benleu per de soldats ostrogòts (512).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (en)Edward Gibbon, History of the Decline and Fall of the Roman Empire
- (it) Rafael Altamira, « La Spagna sotto i Visigoti », dans Storia del mondo medievale, vol. I, 1999, pp. 743-779
- (it) Christian Pfister, « La Gallia sotto i franchi merovingi: vicende storiche », dans Storia del mondo medievale, vol. I, 1999, pp. 688-711


text:
Fenomenologia
Etimologicament fenomenologia vòl dire sciéncia dels fenomèns. Lo mot foguèt utilisat per qualques autors dels sègles XVIII e XIX (Hegel, Fenomenologia de l'Esperit).
Mas los succès dins l'usatge del mot se deu a l'escòla de fenomenologia que la volontat èra de sistematisar l'estudi e l'analisa de las estructuras dels actes de la consciéncia [1]
Fondada al començament del sègle XX per Edmund Husserl, la fenomenologia s'espandèt per un cercle de disciples dins las universitats de Göttingen e Munic en Alemanha (Edith Stein, Martin Heidegger, Max Scheler, Nicolai Hartmann), e lèu se propaga, en particular en França (mercés a la traduccions e trabalh d'Emmanuel Levinas, de Jean-Paul Sartre, de Maurice Merleau-Ponty e de Paul Ricoeur) e als Etats Unis d'America (Alfred Schütz e Eric Voegelin), sovent amb alunhament critica al respècte als primièrs trabalh d'Husserl, mas sens jamai que siá abandonada sa volontat fondamentala de demorar cap a l'experiéncia viscuda.
Somari
La fenomenologia de Husserl[modificar | modificar la font]
Mai qu'una fenomenologia i a puslèu, doncas, de fenomenologias. Aquela del fondador, Husserl, se caracteriza per partir d'un camp donat inaccessible per cap autre mejan que siá pas la reflexion: quand s'abstenèm (ἐπoxή[2]) de prendre en compte l'actitud natural que considèra que siam dins una realitat natural que nos entorna, quand doncas dins un acte de compreneson immediata constatam nòstras experiéncias viscuda, siam capables de liurar a la recerca lo camp de la consciéncia pura, que fin finala es ont es question de quin que siá subjècte per a l'òme. La fenomenologia es l'analisi possible de la consciéncia pura. Doncas en utilisan un metòde reductor similar al dobte cartesian, mas efectuat amb mai de moderacion. I a doncas un certans parallelisme entre la consciéncia pura (fenomenologica) e el cogito cartesian.
L'estudi de las esséncias, lo percaç d'una filosofia transcendentala, la volontat d'èsser una sciéncia exacta, la descripcion dirècta de la nòstra experiéncia e l'intencionalitat, son de tèmas caracteristics de la fenomenologia husserliana.
La fenomenologia d'Heidegger[modificar | modificar la font]
Martin Heidegger torna prendre aquel camp privilegiat de l'experiéncia umana, abandona lo camin reductor husserlian, los objectius del fondador, tot en ensajant d'estudiar la problematica inerenta dins la biais d'èsser un Òme. Una fenomenologia ligada amb l'existencialisme. Mas, en volent estudiar lo camp pròpi de l'existéncia umana, la fenomenologia pareis èsser per Heidegger un passatge en revista d'aquò qu'existís(una ontologia).
La fenomenologia de Sartre[modificar | modificar la font]
Lo camp fenomenologic de Jean-Paul Sartre pensava que nòstras idèas son fruches de nòstra experiéncia en situacions quotidianas, e que los libres e òbras teatrala que descrivon aquelas experiéncias fondamentalas an la meteissa valor que los ensags discursius generats per la teorias filosoficas
La fenomenologia de Merleau-Ponty[modificar | modificar la font]
Maurice Merleau-Ponty, dins l'etapa que s'hi apropa més, abòrda lo camp fenomenologic coma una experiéncia de percepcion e corporala, plena de significacions, que provòcan una preséncia privilegiada, aquela de l'òme, encarnat dins un còs, enracinat a las causas que l'entornan. L'autor insistís sul fach que la fenomenologia es un movement, es un estil: que siá pas acabament e son aparéncia d'esbòç son pas de signes d'un fracàs, mas quicòm inevitable perque la fenomenologia a per tasca de revelar lo mistèri del monde e lo mistèri de la rason.
Referéncies bibliograficas[modificar | modificar la font]
- Edmund Husserl. Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie, libre I, Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie, L'Aia, Martinus Nijhoff, 1976. Tèxte de las tres primièras edicions, Gesammelte Werke (Husserliana), vol.III/1.
- Martin Heidegger. Sein und Zeit, Tubingen, Max Niemeyer Verlag, 1979.
- Jean-Paul Sartre. L'être et le néant, Paris, Gallimard,1953.
- Maurice Merleau-Ponty. Phénomènologie de la perception, París, Gallimard, 1945.
- Paul Foulquié. Dictionnaire de la langue philosophique, París, Presses Universitaires de France, 1982.


text:
La Cauna (Tarn)
La Cauna [1][2] (Lacaune en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Cauna se situa dins la val de Gijon a 800 m d'altitud. Es asagada tanben per los rius d'Agot, Vèbra e Rança. Lo relèu es montanhós, al sud se tròban lo Pic de Montalet (1259 m) e lo Mont Grand (1267 m); al nòrd lo còl de Sie (1020 m). Las vilas pus pròchas son Castras e Albi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Comunicacions amb d'autras vilas[modificar | modificar la font]
I aviá autres còps una linha de trin que passava, uèi demora sonque la rota cap a Castras, Albi o Sant Ponç de Tomièiras.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es montanhòl a causa de l'altitud, mas atenuat per la crosada d'influéncias mediterranèas e atlanticas, tot aquò balha una igrometria privilegiada per la secason de las salasons.
Economia[modificar | modificar la font]
La Cauna es la capitala regionala de las salasons : cambajon, salsissa...
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Tractat de Tordesillas
Lo tractat de Tordesillas es un tractat internacional establit lo 7 de junh de 1494 per establir lo partiment del Mond Nòu, considerat coma terra nullius, entre las doas poténcias colonialas emergentas, Espanha e Portugal, amb per linha de partiment un meridian nòrd-sud localizat a 370 lègas (1 770 km) a l'oèst de las illas del Cap Verd — meridian que se situariá ara a 46° 37' oèst.
Foguèt redigit a Tordesillas en Castelha. La version castelhana del tractat foguèt ratificat a Arevalo pel rei Ferrand II d'Aragon e la reina Isabèla I de Castelha lo 2 de julhet de 1494. La version portuguesa foguèt ratificada a Setúbal pel rei Joan II de Portugal lo 5 de septembre de 1494[1].
Segon aquel tractat, lo reialme de Castelha, e las illas Canàrias, venguèron a la corona espanhòla, alara que l'Archipèla de Madèira, las Açòres e las illas del Cap Verd, e tanben lo drech de conquèsta del reialme de Marròc (reialme de Fès) e lo drech de navegacion al sud del parallèl de las Canàrias, venguèron al reialme de Portugal.
Brasil, descobèrt per Pedro Alvares Cabral aprèp la concluson del tractat, venguèt de fach jos la sobeiranetat portuguesa.
Los originals del Tractat de Tordesillas son conservats dins los archius de Torre do Tombo (Lisbona) e los Archius generals de las Índias (Sevilha).
Somari
Una copa meridiana[modificar | modificar la font]
Aquel tractat vòl resòlvre los conflites nascuts amb la descobèta del Mond Nòu per Cristòl Colomb. En 1481, la bulla papala Æterni regis assegurèt al Portugal totas las tèrras al sud de las Canàrias. En mai de 1493, lo papa Alexandre VI, decretèt per la bulla Inter cætera que las tèrres nòvas descobèrtas situadas a l'oèst d'un meridian a 100 lègas de las illas del Cap Verd venguen a Espanha, e aqulas a l'èst al Portugal; la bulla exclusissiá tota tèrra ja coneguda jol contraròtle d'un Estat crestian. Aquel partiment descontentava lo rei Joan II de Portugal, que comencèt de negociacions amb los reis catolics, argüent qu'aquel meridian devesís lo glòb e mermava las pretencions espanhòlas en Asia, çò per lo desplaçar cap l'oèst. Obtenguèt atal la proprietat sus las tèrras descobèrtas fins a 370 lègas a l'oèst del Cap Verd. Aquel tractat fa obstacle a la bulla d'Alexandre VI, d'origina espanhòla, mas foguèt aprovada pel papa Juli II dins una bulla nòva en 1506.
Las tèrras nòvas èran encara pauc conegudas e las mesuras aproximativas; l'America èra donc teoricament tota entièra als Espanhòls. Pasmens, quand Pedro Alvares Cabral descobriguèt Brasil, en 1500, la partida orientala foguèt atribuida al Portugal. Espanha aviá pas los mejans per asegurar lo partiment, podava pas empachar l'espandiment portugués al Bresil.
A las autras poténcias maritimas europèas (França, Anglatèrra, Païses Basses…) lor foguèt negat quin que siá drech sus las tèrras nòvas. Dins un primièr temps deguèron recòrrir a piratariá e a la contrabanda per beneficiar de las riquessas del Mond Nòu abans que, amb l'apareisson del protestantisme, fòrajetèron l'autoritat pontificala. Lo rei de França Francés Ièr demandèt a obtenir la « la clausula del testament d'Adam que l'excluiriá d'aquel partiment ».
Amb la circumnavegacion de Magellan, un nòu diferent nasquèt per localizar la partida orientala d'aquel meridian a l'entorn del glòb. Una de las tèrras en debat entre ambedos signataris es l'archipèla de las Molucas, granda zona de provesiment en espècias. Aprèp de nòvas estipulacions, lo tractat de Saragossa, signat lo 22 d'avril de 1529, estabilguèt la seguida del meridian a 297,5 lègas a l'oèst d'aquela archipèla, al benefici de Portugal, a Espanha se li atribuiguèt una compensacion financièra.
La colonizacion ispanoportuguesa de las Americas[modificar | modificar la font]
Los Espanhòls foguèron los primièrs a s’installar a Mond Nòu. Aprèp la descobèrta de las Antilhas per Cristòl Colomb, Espanha e Portugal se,repartiguèron l’America amb lo Tractat de Tordesillas, en 1494.
Cap autre Estat reconeguèt lo tractat de Tordesillas, mas la supremacia navala incontestabla d'Espanha e de Portugal lor permèt de lo far respectar pendent un sègle. Los Espanhòls se contentèron d'en primièr d'ocupar las Antilhas, onte pensavan prene d'aur ; mas, amb l'escac de lor recerca, avent aprés dels indigèns qu'auriá de grands jaciments de metal preciós sul continent, comencèron la conquèsta quinze ans aprèp la mòrt de Cristòl Colomb.
Alara que l'Empèri portugués fondava sonque d'estacions maritimas, l'Empèri espanhòl se caracteriziá per la presa de poder sus las tèrras conqueridas. Un pòble nòu mestissat se formèt, los creòls, qu'installèt durablament l'influéncia espanhòla en America. Al contrari, los Portugueses sonque frequentavan los pòrts « exotics » per enviar de merças a Lisbona. La capitala portuguesa venguèt un grand magazin d'espècias ont tota Euròpa veniá se fornir.
La poténcia portuguesa durèt Aprèp de 75 ans. A la fin del sègle XVI, los Olandeses prenguèron a Lisbona la mai preciosa de la lor colonias, las illas de la Sonda. Los reis d'Espanha, eles, organizavan lors nòvas conquèstas de biais a los sometre a la metropòli. Las diferentas colonias èran governadas per de nauts foncionaris enviats d’Espanha, vice-reis, capitans o generals. Coma los Portugueses, los Espanhòls se reservavan lo monopòli de las ventas dels produchs exotics en Euròpa.
Lo tractat de Tordesillas venguèt vertadièrament caduc quand las mai potèncias (França, los Païses Basses e lo Reialme Unit) dispausèron d'una flòta navala sufisenta per afrontar l'interdit ispanoportugués. En mai de la presa de quelques colonias espanòlas, las autras poténcias contunhèron la colonizacion dins las tèrras mai al Nòrd, coma los Estats Units d'America e Canadà, pau o pas colonizats pels Espanhòls.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es) Bernd Schröter et Karin Schüller (dir.), Tordesillas y sus consecuencias : la política de las grandes potencias europeas respecto a América Latina, 1494-1898 (congrés scientific internacional del Departament d'Istòria iberica e latinoamericana de l'Universitat de Colonha, decembre de 1994), Vervuert, Francfòrt de Men ; Iberoamericana, Madrid, 1995, 260 p.
- (es) Jesús Varela Marcos, El Tratado de Tordesillas en la política atlántica castellana, Universidad de Valladolid, 1997, 128 p. (ISBN 84-7762-686-3)
- (fr) Michel Balard et Alain Ducellier (dir.), Le partage du monde : échanges et colonisation dans la Méditerranée médiévale (actes del 3n Congrés sus la colonizacion medievala organizat pel Gropament de recerca n° 927 del CNRS), Publications de la Sorbonne, París, 1998, 493 p.(ISBN 2-85944-345-2)
- (fr) Régis Debray, Christophe Colomb, le visiteur de l'aube. Suivi des Traités de Tordesillas (traduits de l'espagnol par Bernard Lesfargues et présentés par Bartolomé Bennassar), La Différence, París, 1991, 124 p. (ISBN 2-7291-0727-4)
- (pt) Luís Adão da Fonseca et Maria Cristina Cunha (dir.), O Tratado de Tordesilhas e a diplomacia luso-castelhana no século XV, Ed. Inapa, Lisbonne, 1991, 91 p. (ISBN 972-9019-36-3)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Teltow-Fläming (072)
Liste des communes
Blankenfelde-Mahlow
Ville de Blankenfelde-Mahlow, localité de l'Allemagne de 25 000 habitants.
La mairie de Blankenfelde-Mahlow a une adresse e-mail et un site Internet.
Ludwigsfelde
Ville de Ludwigsfelde, localité de l'Allemagne de 24 000 habitants.
La mairie de Ludwigsfelde a une adresse e-mail et un site Internet.
Luckenwalde
Ville de Luckenwalde, localité de l'Allemagne de 20 000 habitants.
La mairie de Luckenwalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Zossen
Ville de Zossen, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Zossen a une adresse e-mail et un site Internet.
Jüterbog
Ville de Jüterbog, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Jüterbog a une adresse e-mail et un site Internet.
Rangsdorf
Ville de Rangsdorf, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Rangsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Trebbin
Ville de Trebbin, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Trebbin a une adresse e-mail et un site Internet.
Großbeeren
Ville de Großbeeren, localité de l'Allemagne de 7 400 habitants.
La mairie de Großbeeren a une adresse e-mail et un site Internet.
Nuthe-Urstromtal
Ville de Nuthe-Urstromtal, localité de l'Allemagne de 6 700 habitants.
La mairie de Nuthe-Urstromtal a une adresse e-mail et un site Internet.
Am Mellensee
Ville d'Am Mellensee, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie d'Am Mellensee a une adresse e-mail et un site Internet.
Niedergörsdorf
Ville de Niedergörsdorf, localité de l'Allemagne de 6 200 habitants.
La mairie de Niedergörsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Dahme/Mark
Ville de Dahme/Mark, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Dahme/Mark a une adresse e-mail et un site Internet.
Baruth
Ville de Baruth, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie de Baruth a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederer Fläming
Ville de Niederer Fläming, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie de Niederer Fläming a une adresse e-mail et un site Internet.
Ihlow
Village d'Ihlow, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie d'Ihlow a une adresse e-mail et un site Internet.
Dahmetal
Village de Dahmetal, localité de l'Allemagne de -500 habitants.
La mairie de Dahmetal a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Agéncia Espaciala Europèa
L'Agéncia Espaciala Europèa (European Space Agency, ESA) foguèt creada en l'an 1975. Es una organizacion intergovernamentala consacrada a l'exploracion de l'espaci. Actualament 18 Estats participan al projècte, e lo seu sèti es a París, França. L'agéncia a un personal de 1900 trabalhadors, sens comptar las entrepresas jos contractes, e un budgèt de 3 000 000 000 èuros (2005).
- La plataforma de lançament de l'ESA es lo Centre espacial de Guaiana a Kourou, Guaiana Francesa, un luòc causit pr'amor de la proximitat amb l'Eqüator, dempuèi ont se pòt accedir pus facilament a las orbitas comercialas. Pendent l'èra d'Ariane 4, l'ESA ganhèt la posicion de cap del mercat, e es actualament lo competitor mai important de la NASA per exploracion de l'espaci.
- Las missions scientificas de l'ESA an una basa a l'ESTEC de Noordwijk, Païses Basses,
- las missions d'observacion de la Tèrra son a l'ESRIN a Frascati, Itàlia,
- lo contraròtle de missions (ESOC) es a Darmstadt, Alemanha,
- lo Centre Europèu d'Astronautas (EAC), qu'entrena los futurs astronautas es a Colonha, en Alemanha.
- l'ESAC, lo Centre Europèu d'Astronomia Espaciala, localizat a Villanueva de la Cañada, Madrid, Espanha es lo centre ont se menan a tèrme las operacions scientificas de las missions d'astronomia e planetàrias de l'ESA, en mai de la recompilacion, l'archivatge e la distribucion de las donadas obtengudas per la comunitat scientifica
Membres[modificar | modificar la font]
L'ESA es formada de las organizacions espacialas e autras entitats de 18 païses:
- Alemanha,
- Àustria,
- Belgica,
- Danemarc,
- Espanha,
- Finlàndia,
- França,
- Grècia,
- Païses Basses,
- Irlanda,
- Itàlia,
- Luxemborg,
- Norvègia,
- Portugal,
- Reialme Unit,
- Suècia,
- Soïssa,
- Chequia.
Se prevei l'arribada d'autres païses que se son jonches recentament a l'Union Europèa.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sant-Malgant en breton ( Saint-Maugan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Sant Maugan se situa a l'èst de Muel, a l'oèst de Iffendic, al sud de Boisgervilly e al nòrd de Sant-Malon-sus-Mèl.
Saint Maugan se situe à l'est de Muel, à l'ouest d'Iffendic, au sud de Boisgervilly et au nord de Saint-Malon-sur-Mel.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Soabia
La Soabia (en alemand Schwaben) es una region istorica d'Alemanha. Lo districte de Soabia es tanben lo nom d'una de las 7 regions administrativas (Regierungsbezirke) del land de Bavièra.
Etmologicament, lo mòt Schwaben se deduch del pòple dels Suèvas, un grop de tribús germanicas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent l'Edat Mejana nauta, lo reialme d'Alemania regropava de pichons reialmes sul territòri dels Alamans. Aqueles èran someses pels Francs jos Clodovèu I e Teodebèrt Ièr. Al començament del sègle VI, l'Alemania es un ducat jol contraròtle dels Francs, fins a que siá dissolgut en 746 en rason del Chasple de Cannstatt.
En 829, lo reialme de la Soabia se formèt sul meteis territòri, que foguèt atribuit a Loís II lo Germanic e doncas a la Francia orientala dins lo tractat de Verdun en 843. Aprèp la reforma dels comtats dins la Francia orientala, lo Ducat de Soabia foguèt alara format en 915; s'espandissiá alara dempuèi los Vòges dins l'oèst fins a Lech dins l'èst e a Chiavenna, ara en Itàlia, dins lo sud.
Aprèp de longas disputas amb los Welfen (Guelfes), la familha dels Hohenstaufen venguèt alara la mai poderosa del ducat.
Jos l'emperaire Frederic II, las tèrras familialas dels Hohenstaufen, que lo ducat de Soabia fasiá alara partit, son ligadas dirèctament a la corona imperiala.
Pendent lo periòde de l'interrègne de 1250 a 1273, los territòris soabias avián pas de suzerin e èran doncax autonòms. Quand en 1273, Rodolf Ièr d'Habsbourg venguèt rei, gardèt fòrça dels seus privilègis d'autonomia de las vilas e de las abadias soabias e los officializèt coma Estats liures d'empèri. Lo ducat de Soabia s'acabèt alara d'existir politicament e se desintegrèt en de comtats coma las vilas e abadias liuras, que gaireben totes existissián fins 1803.
Ara, la Soabia se definís per la zona linguistica del soabi, situat a l'encòp a l'èst del Baden-Württemberg e l'oèst de la Bavièra.


text:
1532
Aquesta pagina concernís l'an 1532 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 13 d'aost : leis estats de Bretanha adoptan un edicte permetent l'union de Bretanha au reiaume de França. Es la fin de l'independéncia de la region.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo khan Qasim II que foguèt assassinat. L'autor dau complòt, Aq Kübek, li succediguèt. Adoptèt una politica per protegir l'independéncia dau Khanat còntra leis ambicions deis autreis estats mongòls de la region. Pasmens, aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat politica a la tèsta dau Khanat.


text:
1969
Aquesta pagina concernís l'an 1969 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Après aperaquí cinc annadas de caòs politic e d'impossibilitat de formar un govèrn estable, lei civius perdiguèron tornarmai lo poder au profiech dei militars menats per lo coronèu Gaafar Nimeiry que capitèt un còp d'estat (25 de mai). Nimeiry establiguèt un regime autoritari e enebiguèt totei lei partits politics. Pasmens, chausiguèt rapidament de s'apielar sus lei comunistas per faciar l'oposicion dei Fraires Musulmans e deis autrei movements islamistas, especialament lei madistas que se gropavan sus l'illa d'Aba.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Publicacion de Sason de la migracion vèrs lo nòrd, òbra principala de l'escriban sodanés Tayeb Salih (1929-2009). Aqueu libre es vengut una òbra majora de la literatura internacionala e donèt a Tayeb Salih l'estatut d'autor major de la literatura aràbia.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 20 de julhet, capitada de la mission lunara estatsunidenca Apollo 11 Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong) que se pausèt dins la Mar de la Tranquillitat. Permetèt la premiera exploracion umana d'una autra planeta. Lo 14 de novembre, novèla capitada d'una mission Apollo (Apollo 12) que se pausèt dins la region d'Oceanus Procellarum.
-
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 11 (Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong).
-
Fotografia dau tir de la mission Apollo 11.
-
Fotografia de Buzz Aldrin sus la Luna.
-
Fotografia de Buzz Aldrin e dau module lunar d'Apollo 11.
-
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 12.
Informatica[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Unix. Invencion dau lengatge de programacion Pascal per l'informatician Niklaus Wirth (nascut en 1934).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera implantacion d'un còr artificiau per lo mètge estatsunidenc Denton Cooley. Lo còr implantat èra fòrça pesuc (250 kg per lo compressor) mai permetèt au pacient d'esperar 62h l'ensèrt d'un còr. Pasmens, lo pacient moriguèt 32h après l'ensèrt en causa d'una infeccion dei palmons agravadas per leis immunosupressors.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Verne Troyer, actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 5 de genièr - Marilyn Manson, cantaire american
- 23 de genièr - Ariadna Gil, actritz catalana e espanhòla
- 1 de febrièr - Gabriel Batistuta, fotbolaire argentin
- 11 de febrièr - Jennifer Aniston, actritz americana
- 1 de març - Javier Bardem, actor espanhòl
- 20 de març - Fabian Galtièr, jogaire de rugbi occitan
- 24 de març - Ilir Meta, primièr ministre d'Albania
- 25 d'abril - Renée Zellweger, actritz americana
- 14 de mai - Cate Blanchett, actritz australiana
- 8 de junh - J. P. Manoux, actor american
- 14 de junh - Steffi Graf, jogaira de tennis alemanda
- 15 de junh - Cédric Pioline, jogaire de tennis francés
- 18 d'agost - Edward Norton, actor american
- 28 d'agost - Jack Black, actor american
- 10 de setembre - David Trueba, realizator espanhòl
- 25 de setembre - Catherine Zeta-Jones, actritz britanica
- 1 d'octobre - Marcus Stephen, president de Nauru
- 30 d'octobre - Stanislav Gross, primièr ministre de la Republica Chèca
- 7 de novembre - Ferriol Macip i Bonet, grafista, traductor, musician e jornalista catalan
- 28 de decembre - Linus Torvalds, desvolopaire del sistèma Linux
- Guido Rimonda, violonista italian
- Lu Siqing, violinista chinés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Boris Karloff, actor britanic (n. 1887)
- 26 de febrièr - Levi Eshkol, primièr ministre d'Israèl (n. 1895)
- 26 de febrièr - Karl Jaspers, filosòf alemand (n. 1883)
- 28 de març - Dwight D. Eisenhower, general e president dels Estats Units (n. 1890)
- 5 d'abril - Rómulo Gallegos, president de Veneçuèla (n. 1884)
- 2 de mai - Franz von Papen, cancelièr alemand e primièr ministre de Prussia (n. 1879)
- 22 de junh - Judy Garland, actritz e cantaira americana (n. 1922)
- 2 de julhet - Mikio Naruse, cineasta japonés (n. 1905)
- 3 de julhet - Brian Jones, musicial de la banda The Rolling Stones (n. 1942)
- 6 d'agost - Theodor Adorno, sociològ e filosòf alemand (n. 1903)
- 9 d'agost - Sharon Tate, actritz americana (n. 1943)
- 9 d'agost - Cecil Frank Powell, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 17 d'agost - Otto Stern, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 3 de setembre - Ho Chi Minh, cap del Vietnam del Nòrd (n. 1890)
- 22 de setembre - Adolfo López Mateos, president de Mexic (n. 1910)
- 21 d'octobre - Jack Kerouac, escrivan american (n. 1926)
- 17 de decembre - Arthur da Costa e Silva, president de Brasil (n. 1902)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Murray Gell-Mann
- Prèmi Nobel de Quimia : Derek Harold Richard Barton, Odd Hassel
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Max Delbrück, Alfred D. Hershey, Salvador E. Luria
- Prèmi Nobel de Literatura : Samuel Beckett
- Prèmi Nobel de la Patz : Organizacion Internacionala del Trabalh
- Prèmi Nobel d'Economia : Ragnar Anton Kittil Frisch, Jan Tinbergen


text:
Montsegur (Arièja)
Montsegur [1][2] (Montségur en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País d'Òlmes, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es lo centre administratiu de la comuna de son nom. Sa populacion (1999) es de 117 abitants. Se trapa a una distància de 10 km de L'Avelhanet, de 29 km de Puègverd, de 37 km de Fois e de 82 km de Tolosa. Aqueste vilatge deu una partida de son prestigi al castèl de Montsegur, bastit sus un castrum antic que foguèt un dels darrièrs centres de resisténcia de la ierarquia catara al sègle XIII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Socialisme utopic
Lo socialisme utopic o premodèrne es un concèpte ambigu ont s'incluson dempuèi protoanarquistas fins a liberals. Lo tèrme de socialisme apareis de manièra simultanèa en França e en Anglatèrra al decenni de 1830, mas son contengut era alavetz pauc definit. Tota la primièra mitat del sègle XIX veguèt sorgir de doctrinas nombrosas sus la reforma sociala que diferisson radicalament de las utopias renaissentistas e de las efusions sentimentalas del sègle de las Luses, fondamentalament pr'amor que los autors novèls se trapan amb un problèma que lors predecessors avián pogut pas imaginar: las consequéncias socialas catastroficas de la Revolucion industriala.
Somari
Los primièrs movements[modificar | modificar la font]
Las primièras denóncias seriosas de la situacion venguèron del movement ludita, en referéncia al líder Ned Ludd. Consistissián en un movement violent e pauc organizat que denonciava lo maquinisme e las maquinas coma colpables de la pauretat dels trabalhadors. En 1815 i aguèt una granda explosion ludita en Anglatèrra, amb la destruccion de maquinas per tot lo país. En 1819 Sismondi critiquèt dempuèi un punt de vista pessimista e revolucionari los efèctes de la revolucion industriala, pr'amor que considerava que la concurrència liura (la possibilitat que totòm accedisque amb las meteissas condicions al mercat) produsiá pas d'armonia dels interèsses o d'egalitat de las condicions, senon la concentracion progressiva de las fortunas, que se'n derivarián las crisis de superproduccion que, al luòc de melhorar la situacion dels obrièrs, l'empejoravan. Al delà, las legislacions dels govèrns britanics afavorissián l'esplecha sociala e l'injustícia, per exemple, a travèrs la reforma electorala de 1832 que redusiguèt considerablament lo cens de votants, la lei d'indigents de 1834 e d'autras leis suls meteis collectius que dins la practica donavan de man d'òbra semiesclava als fabricants.
[modificar | modificar la font]
Fòrça influït per l'Illustracion, l'utopisme a una vision positiva de l'Istòria e de l'òme, qu'es considerat bon per natura. Per aquò met de manifèst las contradiccions entre la justícia sociala coma aspiracion del liberalisme e la realitat. A diferéncia de Karl Marx, los utopistas an pas en compta lo ròtle de la lucha de classas dins l'istòria, pr'amor que lor movement es elitista e aluenhat de las massas obrièras. Malgrat aquò, los utopistas foguèron los primièrs en plantejar fòrça dels postulats de l'obrerisme: l'internacionalisme, l'intervencionisme de l'Estat, la lucha armada revolucionària, la transformacion del modèl social...
[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Lo comte de Saint Simon es son representant pus important. Fòrça influenciat per l'Enciclopèdia e lo cientifisme, e per la Novèla Atlantida de Francis Bacon, crei que lo poder deu èsser dins las mans dels scientifics e dels industrials. Encara que admet pas de classas socialas, distinguís entre los productors, donc, los industrials, e los ocioses, en donant un valor suprèm al trabalh. Partisan de l'intervencionisme de l'Estat per promòure lo cambiament, prepause d'abolir lo dreit d'eretatge e de nacionalizar los mejans de produccion. Crei que los elèits son bons, e que sonque cal que se mantengan fidèles al cristianisme dins son versant mai umanista per tal d'assegurar lo ben social. Louis Blanc, per contra, representa la revolucion des del poder. Pendent l'ondada revolucionària de 1848 fondèt los Talhèrs nacionals, a mejan camin entre una cooperativa e un sindicat, qu'èran un reflèxe de sa principala aportacion teorica: que lo trabalh es un dret e, coma tal, s'a de garantir. Son ideologia es condensada dins son assag L'organizacion del trabalh, de 1839, ont afirma que la pression de la concurréncia es la causa de totes los mals que subís la societat.
[modificar | modificar la font]
Aqueste tipe voliá pas melhorar lo modèl social existent, senon establir un novèl a comptar de formas novèlas d'associacion comunala.
Robert Owen[modificar | modificar la font]
Un dels partisans pus coneguts es lo galés Robert Owen, fòrça interessat dins la morala, per que considerava que l'unica manièra d'aténher una societat novèla èra a travèrs de la formacion integrala, fisica e morala dels òmes e las femnas se podriá far qu'actuèssen racionalament. Sa ideologia se basa sus quatre punts:
- Filantropia patronala. El meteis la practiquèt dins sa fabrica, en bastissent d'escòlas e lotjaments dignes per sos trabalhadors, en aumentant los salaris e en redusent la jornada...
- Recors a l'Estat. Las leis devon apuntar lo camin, per exemple en establissent las condicions del trabalh infantil.
- Comunisme agrari. L'objectiu final es una societat que son industria se diluisca dins l'agricultura e la proprietat siaga collectiva.
- Socialisme mutualista e cooperatiu. La mesura del valor es lo trabalh, es pas l'argent ni l'ofèrta ni la demanda. Arribèt a prepausar l'establiment d'una banca ont s'i escambièsson de bons de trabalh.
Coma se vei, es una doctrina assimilabla aisidament per la borgesiá, ja que las idèas d'Owen son un barrejadís d'utilitarisme e d'idealisme pauc definit. Al delà, l'idèa que la reforma sociala es possible d'aténher independentament de la lucha politica e de la presa del poder tanben interessava la borgesiá. Owen arribèt a despartir d'accions de sa fabrica entre sos trabalhadors, motiu d'èsser presentat sovent coma lo paire del cooperativisme, mas sonque lo 49% de las accions, donc lo contraròtle eficaç de l'entrepresa continuèt dins sas mans, e s'es demostrat qu'abans un an la majoritat de sos trabalhadors avián ja vendut lors accions per poder viure.


text:
Andrea Amati
Andrea Amati (c. 1511 - c. 1580) que ho un laütièr de Cremona en Lombardia, autor deus mei vielhs vriulons tostemps en existéncia e lo fondator de la mei prestigiosa dinastia de laütiers de Cremona.
Qu'ei l'autor deus mei ancians vriulons coneguts au dia de uei e qu'ei considerat com un possible inventor d'aqueste instrument. Que frabriquè instruments per la cort de França de Caterina de Medici e deus sons hilh, mei que mei Carles IX de França
Qu'avò dus hilhs laütièr: Antonio Amati (c. 1540) e Girolamo Amati (1561–1630). Lo hilh deu segond, Niccolò Amati (3 de deceme de 1596 – 12 d'abriu de 1684) qu'ei mei famós enquera que lo son ajòu e que ho lo mèste et d'Andrea Guarneri e d'Antonio Stradivari.
Vedetz tanben: La familha Amati


text:
1851
Aquesta pagina concernís l'an 1851 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Remplaçament dau negus Yohannes III per Sahle Dengel.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
En setembre, lei revòutats Taiping capitèron de conquistar sa premiera vila fortificada après la presa de Yong'an. Dins lo nòrd de China, començament de la Revòuta dei Nian après una venguda deis aigas catastroficas dau Fluvi Jaune.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion d'una ròda novèla per lei molins d'aiga per l'engenhaire francés Alphonse Sagebien (1807-1892). Permetèt d'aumentar d'un biais important lo rendement mai aqueu sistèma — e tota la tecnologia dei molins d'aiga — foguèt lèu suplantat per l'eficacitat dei turbinas.


text:
Aviá fach tota la guerra de 14 en prumiera linha. Ne’n era tornat vivent. Aviá nonmas mestier d’una botelha d’aiga de vita tots los dos jorns. Trabalhava au pretzfach, coma lo trabalh se presentava. Un còp, era buschairon. Copava los aubres, ne’n fasiá de las potras o de las pòsts emb lo passa-pertot. L’autre còp, trabalhava dins las carieras. Faliá destachar daus blòcs de la ròcha e ne’n far de las caires emb lo chamin de fer. A la saison, fasiá las vendenhas, dalhava o mestivava. Tochava dotze litres de vin per jorn en mai de son salari. Moriguet a l’espitau, pendent sa desintòccicacion.
Lo filh venguet meitadier. A la signatura dau balh, voideren un baricon de roge. Tots dos. Se campava a quatre oras l’enmatin e se coijava quante lo trabalh era chabat. Tots los sieis ans, a la fin de sa periòda, chamjava de meitadariá. Ganhava bien sa vita mas beguet tots los beneficis.
Lo pitit-filh es vengut obrier. Begueren una botelha de pineu quante fuguet embauchat a l’usina de chauçaduras. Ganha pas grand-chausa e passa uech oras darrier sa machina. Tròba lo temps long. Lo trompa en siclar sa botelha de roge a chasque repas. Batalha contra sa ciròsa, auei.
Lo reir-pitit-filh es anat a l’universitat. A agut sa mestrisa de psicològia. Drubigueren una botelha de Champanha per la festar. La chabaren lo diumenc. Beu nonmas una biera de temps en temps, quante quò fai chaud. Quò fai tres ans que chercha dau trabalh. A fach la vendenhas a Bordeu a la derriera. A fach lo manobre sus un chantier, pendent tres mes. A massat las maussas a la prima. Aura, remplaça per tres setmanas quauqu’un qu’es en vacanças, a la caissa dau subremerchat. Espera nonmas que la vita de sa filha sera mai aisada.
Gilbert Borgés


text:
Domesday Book
Lo Domesday Book (tanben conegut coma Domesday o Winchester Book), foguèt lo primièr registre d'Anglatèrra redigit en 1086 per lo rei Guilhèm lo Conquistaire; es similar a un recensament actual.
Lo nom ven d'un mot de l'anglés ancian «dom» (comptar o comptabilitat) e «day» (jorn), domesday significa doncs lo jorn al qual lo senhor e sos feudataris fan los comptes. Dins las religions crestianas, lo mot semblant doomsday s'utiliza per designar lo Jutjament darrièr, quora segon la teoria escatologica del libre de l'Apocalipsi, Jèsus de Nazaret auriá de tornar per far los comptes de cadun dels umans.[1]
La tradicion vòl que a nadal 1085 Guilhèm èra a Gloucester e «aguèt una longa conversacion amb sos conselhèrs e envegèt sos òmes de pertot en Anglatèrra per anar dins cada vilatge (…) per enquèstar quantas tèrras e quant bestiam cada propietari possediá e quala n'èra la valor».[2] Voliá d'informacions sul país qu'acabava de conquistar per lo poder administrar e gravar las tèrras amb d'impostes. Lo registre que teniá fòrça de lei, es escrit en latin, e de còp que i a en lengua vernaculara quand i aviá pas d'equivalent latin.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Berkhofer, III, Day of Reckoning: Power and Accountability in Medieval France(Philadelphia, 2004), pp. 166-68
- ↑ Anglo-Saxon Chronicle
- ↑ Domesday Book, History Magazine (en anglès)


text:
Libèria
Libèria es un país de l'oèst d'Africa. Confronta Guinèa e Sierra Leone al nòrd, e la Còsta d'Evòri a l'èst. Es bordat per l'Ocean Atlantic al sud e a l'oèst. Sa capitala es la vila de Monròvia.
Lo gentilici es liberian -ana.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Liames intèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas e fondacion[modificar | modificar la font]
Coma per la màger part deis estats d'Africa de l'Oèst que son alunchats de la vau de Nigèr, l'istòria de Libèria es fòrça mau coneguda avans l'arribada dei Portugués au sègle XV. I trobèron de Mandés e de Krus que vivián de la produccion de ris e de la pesca. En causa de son clima fòrça inespitalier, la region interessèt gaire leis Europèus.
En 1822, lo luòc foguèt donc chausit per la Societat estatsunidenca de colonizacion per i fondar un establiment destinat ais esclaus liberats. S'i turtèron a l'ostilitat de l'environament e deis autoctònas mai capitèron de s'i mantenir. En 1833, un autre establiment similar, dich Maryland, foguèt fondat au sud. En 1847, leis abitants de la colonia adoptèron una constitucion e se proclamèron independents. Lo país novèu foguèt dich Libèria e fusionèt ambé Maryland en 1857.
Lo Libèria independent[modificar | modificar la font]
De l'independéncia a la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
L'independéncia de Libèria foguèt aisament reconeguda per lei principalei poissanças (franc deis Estats Units d'America qu'esperèron fins a 1862). Una societat de tipe coloniau, dominada per lei Liberians Americans (22 000 personas en 1900), se formèt rapidament. De negociacions ambé França e lo Reiaume Unit permetèron de fixar lei frontieras dau país entre 1885 e 1910. Pasmens, Libèria aviá ges de ressorsas e deguèt utilizar divèrseis expedients per mantenir son existéncia (emprunts, tracha negriera illegala[1]... etc.).
La situacion se melhorèt a partir de la concession de plantacions d'eveas a la companhiá estatsunidenca Firestone en 1926. Lei revenguts d'aquela activitat permetèron d'equipar l'armada nacionala que poguèt sometre lei tribüs indigènas e prendre lo contraròtle efectiu dau territòri dins lo corrent deis annadas 1930. Durant lei dos conflictes mondiaus, Libèria jonhèt lo camp aliat còntra Alemanha. En particular, la Segonda Guèrra Mondiala permetèt de desvolopar lo país car l'industria estatsunidenca aviá besonh dei resèrvas de cauchó liberianas (construccion de rotas, de pòrts... per leis Estatsunidencs).
De William Tubman a William Tolbert[modificar | modificar la font]
Elegit president en 1944, William Tubman dirigiguèt lo país fins a sa mòrt en 1971. Gràcias a la descubèrta de ressorsas naturalas importantas, especialament de jaciments de fèrre, divèrsei companhiás estatsunidencas s'installèron dins lo país que conoguèt un periòde de prosperitat. Tubman aprofichèt la situacion per integrar lei populacions indigènas a la societat liberiana e li donar lo drech de vòte en 1963. Pasmens, a partir de 1966, se turtèt a de movements sociaus dins lei plantacions e venguèt pus autoritari. De mai, sei mandats successius veguèron lo desvolopament creissent de la corrupcion e dau nepotisme au sen de l'aparelh d'Estat.
Foguèt remplaçat per William Tolbert que gardèt lo poder fins a 1980. Pasmens, sota sa presidéncia, lei problemas de corrupcion s'agravèron e la situacion economica generala comencèt tanben de se desgradar. Incapable de redreiçar l'economia, foguèt reversat en 1980 per un còp d'estat militar.
Lo regime militar[modificar | modificar la font]
Lo sergent — autoctòn — Samuel Doe foguèt la figura principala dau regime militar. L'èx-president William Tolbert e plusors ministres foguèron rapidament executats mai lo regime novèu, dominat per lei Krahns, foguèt totalament incapable de resòuvre lei problemas economics liberians. Sota la pression de Washington, legitimèt son poder ambé l'adopcion d'una constitucion. En 1985, foguèt menaçada per una insureccion organizada per de Gios e de Manos. La repression foguèt saunosa mai descoratjèt pas lei movements d'oposicion.
La premiera guèrra civila[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Civila de Libèria durèt de 1989 a 1996 e entraïnèt la mòrt de 200 000 personas. Acomencèt en 1989 quand un ancian foncionari dich Charles Taylor formèt lo Frònt Nacionau Patriotic de Libèria (NPFL). Obtenguèt rapidament lo sostèn de Gios e de Manos e comencèt la lucha armada a partir dei Monts Nimba. D'autreis insureccions jonhèron la guèrra civila e leis estats africans de l'ECOMOG mandèron una fòrça per assaiar d'estabilizar la situacion.
En 1990, lo NPFL arribèt dins lo relarg de Monrovia protegida per lei fòrças de l'ECOMOG. Assaiant de quitar la vila, Samuel Doe foguèt capturat per lei rebèls de Prince Johnson e executat. Puei, lei diferents camps s'encalèron dins de combats indecís.
En 1995, de negociacions permetèron de conclure l'Acòrd d'Abuja que permetèt d'arrestar lei combats principaus — certanei regions conoguèron pasmens d'afrontaments fins a 1996 — e d'organizar d'eleccions. En 1997, gràcias a una campanha d'intimidacion, Charles Taylor foguèt elegit a la presidéncia. Establiguèt un regime autoritari e lei tensions tornèron aparéisser rapidament.
La segonda guèrra civila[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Civila de Libèria durèt de 1999 a 2003 e causèt la mòrt de 150 000 personas. Foguèt entraïnada per lo maucontentament generau suscitat per lo regime autoritair e corromput de Charles Taylor. Acomencèt ambé l'insureccion dins lo nòrd dei Liberians Units per la Reconstruccion e per la Democracia (LURD). S'agravèt en 2003 ambé l'insureccion dins lei país krahns dau Movement per la Democracia en Libèria (Model).
Afeblit per lei sancions internacionalas decididas en causa de son sostèn a la rebellion de Sierra Leone — copable de crimes còntra l'Umanitat — Charles Taylor foguèt assetjat dins la capitala en 2003 e obligat de s'exilar. Puei, foguèt arrestat e jutjat per crimes de guèrra e crimes còntra l'Umanitat. En parallèl, de negociacions organizadas per la CEDEAO permetèron de signar un acòrd de patz.
Libèria dempuei 2003[modificar | modificar la font]
Dempuei 2003, Libèria es en cors de reconstruccion mai la situacion se melhora gaire. De 2003 a 2006, foguèt dirigit per un president de transicion, Gyude Bryant designat per lei venceires de la guèrra e sostengut per una mission dei Nacions Unidas.
En 1995, d'eleccions liuras permetèron l'eleccion de l'economista Ellen Johnson Sirleaf a la tèsta dau país. Sota sa direccion, lo país obtenguèt la levada progressiva dei sancions internacionalas e l'annulacion d'una partida gròssa de son deute. Capitèt tanben d'atraire de companhiás internacionalas interessadas per sei ressorsas naturalas. Dins aquò, manca totjorn d'estabilitat e la mission de l'ONU es regularament prolongada. De mai, en 2014-2015, una epidemia d'Ebola isolèt Libèria e entraïnèt una grèva crisi economica.
Politica[modificar | modificar la font]
Libèria es una republica presidencialista. Lo president es lo cap d'Estat e de govèrn. Aprèp lo còp d'estat de 2003 i aguèt d'eleccions e Ellen Johnson-Sirleaf venguèt presidenta del país, en 2005.
Actualament, cap de partit a pas la majoritat al Parlament. Lo poder legislatiu se compausa d'un Senat amb 30 membres elegits per de mandats de nòu ans, e d'un Ostal de Representants, amb 64 membres elegits per de mandats de sièis ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Libèria se tròba en Africa Occidentala, en la còsta de l'Ocean Atlantic.
Lo païsatge liberian se caracteriza per las siás planas costièras, que s'elèvan en un altiplan e d'elevacions de pauca nautor al nòrd-èst del país.
Lo clima es tropical: caud e umid. Los ivèrns son secs, amb de jorns cauds e de temperaturas moderadas per la nuèch. Los estius son umids e embromats, amb de frequentas e intensas pluèjas.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Libèria.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En 1930, la Societat dei Nacions menacèt de prendre la direccion dau país en causa dau mantenement — mai ò mens desguisat — de l'esclavatge dins lei grands domenis tenguts per lei Liberians Americans.


text:
lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot Video
lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot youtube
Related: lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot full hd 720 480 px, high quality lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot HD, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot avi mp4 flv 3gp for mobile, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot for ipad, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot tutorial
TAI
Music Card
Music Gift
Mp3 lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot
Clip Related
- Playlist mode is available, You can add video, mp3 to playlist (not require Login)!
Enjoy your Playlist!