text:
Karenni
Los Karenni (Karens roges) son una de las principalas etnias minoritàrias de Birmania. Los se coneis sovent coma Kayah, mas aquel es sonque un dels grops de la nacion. Es un pòble originari de l'Asia Centrala e Mongolia que se desplacèt al sud e s'establiguèt dins la region de la plana de Deemawso (Nywedaung) vèrs 739 aC, ont visquèt independent fins a 1948.
Se devesisson en quatre grops principals: Kayah, Kayan o Kayin (Padaung), Kayaw (Payai) e Paku (Gaikho). De grops mendres son los Kawyawmo (Manumanaw), los Zayim, los Gaitha, los Yintalai e los Yinbaw.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Principats Karenni[modificar | modificar la font]
Las primièras noticias son d'un principat del país Karenni dirigit per un "Sawphya" (just), que foguèt somés a un prince Shan, mas lo sègle XVIII s'emancipèt. Lo país Karenni se devesiguèt al sègle XIX en 5 principats (sawphyas). Tres d'eles, Namekan, Naung Paule e Bawlake, foguèron reconeguts independents (jos proteccion) per la Grand Bretanha lo 21 de junh de 1875. L'estat de Kantarawadi aguèt pas cap de relacion amb los britanics e èra totalament independent. Lo cinquen e darrièr estat, Wuntho, restèt independent un temps mas en 1891 foguèt ocupat e annexionat pel principat shan de Mong Pai. En aquel meteis an sorgiguèt un nòu principat, Kyebogi (Kyephogyi), que poguèt pas èsser ocupat pels britanics fins a plan dintrat lo sègle XX. Kantarawadi ocupèt lo país Shan en 1886, après que los britanics avián mes los principats jos protectorat lo 1èr de genièr de 1886. Los britanics rebutèron l'atac e ocupèron Sawlon, la capitala, e lo 8 de genièr de 1889 s'establiguèt lo protectorat.
Domeni britanic e japonés[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 1892 los quatre estats karenni jos protectorat britanic foguèron incorporats dins lo govèrn de l'Índia Britanica a mai i demorèt tard incorporat lo de Kyebogi. Lo 1937 demorèron jonhuts dins lo govèrn de la Birmania Britanica. Ocupada Birmania pels japoneses en març de 1942, l'independéncia de Birmania foguèt proclamada lo 1èr d'agost de 1943 e los estats karenni foguèron dissolguts. Los Karenni foguèron ostils als japoneses e se revoltèron en 1944. Lo 1èr de decembre de 1945 se restabliguèt l'autonomia dels estats Karenni. Se creèt l'Organizacion Nacionala Karenni en febrièr de 1947 e a la Conferencia de Panglong (o Pang Long) de las nacionalitats de Birmania, ont se metèron en plaça las basas de la futura Union Birmana, se reconeguèt a la nacion karenni lo drech d'autodeterminacion que poiriá exercir al cap de dètz ans. Totun los princes karenni refusèron d'anar a aquesta Conferéncia e de dintrar dins l'Union.
Ocupacion birmana[modificar | modificar la font]
Lo 4 de junh de 1948 Birmania declarèt constituit un estat federat Karenni e envièt de tropas que dintrèron dins los principats lo 9 d'agost de 1948. Lo meteis jorn, lo prince Karenni de Kyephogyi Sawbwa (prince) Saw Shwe Kyai Hpo Gyi e lo representant de la region de Baw Lakhai, U Bee Htoo, proclamèron l'independéncia de l'Estat Karenni, en tot formant un govèrn nacional. Lo 17 d'agost de 1948 los karenni formèron l'armada nacionala karenni, e lo 24 de setembre de 1948 los cinc principats se jonhèron dins un sol estat amb capital a Loikaw. En 1949 lo país karenni èra gaireben del tot ocupat pels soldats birmans. Lo 5 d'octòbre de 1951 las autoritats birmanas donèron a l'estat lo nom d'Estat Kayah.
Los karenni triguèron a reorganizar la resisténcia armada; en junh de 1956 las fòrças karenni (Kayah principalament) s'alièron als Kayin e als Mon, tanben revoltats, e se creèt la Tèsta Nacionala Democratica de la Solidaritat. Mens d'un an après, en abril de 1957 se formèt lo Partit Nacional Progressista Kayinni (Karenni), conegut per las siás siglas anglesas KNPP) amb un braç armat nomenat Conselh Revolucionari Nacional Karenni, jos la direccion de Saw Palo (Htaw Hplo), cap de la rebellion nacionala, recampant totes los Karennis. En 1972 s'establiguèt lo Congrès Karenni que faguèt una crida al restabliment de l'estat independent Karenni. Lo grop patiguèt una scission procomunista en 1977 amb un tèrç dels efectius (100 de 300 combatents) en se formant lo 26 de junh de 1978 lo grop Tèsta de Desliurança de totes los Karenni (All Kayinni People's Liberation Tèsta, AKPLF), aliat del Partit Comunista de Birmania, qu'en mai de 1980 venguèt la Tèsta Nacionala de Desliurança Populara Karenni (KNPLF) que participèt activament a la lucha dins l'Estat Kayah, e aviá las siás basas a Jamai Sai, Nant Pinle e Hoya amai arribèt fins aver mai de mila cinc cents soldats. Lo 18 de julhet de 1986 lo KNPP, liderat per Saw Maw Reh, decidiguèt la supression del Conselh Revolucionari e formèt lo Govèrn de l'Estat de Karenni (Karenni State Government, KSG). En 1987 Saw Maw Reh s'alièt a una autra organizacion del país, lo Partit de la Nòva tèrra Kayan (Kayan New Land Party) e a l'Organizacion de Desliurança populara Nacionala de la tèrra Shan (Shan Land National People's Liberation Organization) e formèron la Tèsta Nacionala Democratica Jonhuda (National Democratic United Tèsta) qu'existiguèt fins a 1991, e del qu'el meteis foguèt lo president. Totun en 1989 lo KNPP s'integrèt a l' Aliança Democratica de Birmania (Democratic Alliance of Burma, DAB). En 1992 lo Partit Progressista Nacional Karenni organizèt lo govèrn en exili, en reclamant jurisdiccion sus 3 districtes e 17 municipalitats en que demorava devesit lo país.
Lo 14 de junh de 1993 lo KNPP e lo KSG emetèron una declaracion de patz e faguèron una consulta entre lo pòble dins la zòna de Loikaw, zòna qu'avián jos lo sieu contraròtle, e se decidiguèt la patz. Las negociacions comencèron lo 21 de novembre de 1993, e se repetiguèron lo 28 de decembre de 1993, a Mae Hongsohn (Tailàndia), dirigidas pel president del KNPP, U Aung Than Lay. Dempuèi lo 10 de decembre de 1993 s'incorporèt a las negociacions l'avesque catolic Monsenhor Sayadaw Sotero Phamo, coma mitjancer. Las convèrsas formalas amb lo Tatmadaw (l'Amassa militara) comencèron lo 12 de genièr de 1994. Lo 4 de febrièr de 1994 s'inicièron tanben de convèrsas entre l'amassa militara e lo grop comunista KNPLF, e s'arribèt lèu dins un acòrd que convertiguèt a aquel darrièr grop en organizacion legala qu'auriá lo contraròtle de la zòna de Hoya (Biya) ont recebriá assisténcia economica e sociala del govèrn. Lo 8 de mai de 1994 las de fòrças del KNPLF formadas de 1619 òmes, jos detla direccion del president del movement U Sandar e lo vicepresident U Htu Kyaw, autregèron las armas. Las convèrsas amb lo KNPP anèron per bon camin e lo 25 de març de 1994 lo president del KNPP faguèt publica l'opcion per la patz e lo 13 d'octòbre de 1994 lo KNPP demandèt un referendum entre los karenni; seguiguèron de convèrsas a Loikaw del 10 al 13 de novembre de 1994 dirigidas pel representant del KNPP, Aung Myat. Març de 1995 lo representant de l'Amassa militara Brigadier Generala Kyi Maung e los representants del KNPP, Htai Bu Phe e Ye Mann Htoo arribèron dins un acòrd que lo KNPP foguèt per el convertit en organizacion legala e se donariá assisténcia economica a la region amb capital a Hiptoe Kaloe que demorava jos lo sieu contraròtle. Las fòrças Karenni dirigida paur Aung Than Lay e Khu The Phu Phe, amb 7790 òmes, autregèron las armas en una ceremònia a Loikaw lo 21 de març de 1995, mas l'acòrd se rompèt un an après e recuperèron las armas, e la guèrra contunhèt. Las tropas de Myanmar cometèron pro d'atrocitats dins l'Estat Karenni e de milièrs de personas foguèron desplaçadas. En genièr de 1997 lo KNPP s'alièt a 13 autres partits de las nacionalitats. En junh de 1997 una ofensiva de l'amassada militara (ara nomenada SLORC) obliguèt a fugir maitas personas. En 1999 tres unitats Karenni se rendèron dins lo govèrn. Los combats contunhèron e en 2005 tornèron començar las convèrsas de patz.
Las luchas del grop Kayan o Padaung[modificar | modificar la font]
Los Padaung o Kayan, un dels grops Karenni, abitan la region de Loikaw y Demoso dins l'estat Kayah (Karenni), la region de Pe Khone e Moe Bye dins l'Estat Shan, e la region de Lewe dins la província de Mandalay. Las femnas Padaung son las famosas femnas girafas que s'alongan lo còl amb de grands anèls. La rebellion dels Padaung de l'estat Shan comencèt en 1939 jos la direccion de Thaing Ba An, dirigida contra los Saofas (de princes) Shan qu'impausavan als Padaung de tributs fòrça nauts. De 1942 a 1945 luchèron tanben contra los Japoneses. La lucha s'acabèt en 1945, mas dempuèi 1948 l'opression contunhèt e dempuèi 1959 foguèt facha pels birmans. En 1962 un estudiant Padaung de l'Universitat de Rangoon, Ngaing Kayan Htan alias Shwe Aye, organizèt un grop de 40 joves Padaung e passèt a la clandestinitat. Lo 4 de junh de 1964 se formèron d'aquel nuclèu inicial lo Kayan New Land Army (KNLA) e lo Kayan New Land Party (KNLP), que pauc après se van fusionar al grop insurgent padaung de l'estat Shan, ara dirigit per Bon Pyan, mas jol nom de Kayan New Land Party, amb un centenat d'òmes en d'armas. Po Pyan Assumiguèt la presidéncia e Shwe Aye la secretaria generala. Mai tard Shwe Aye assumiguèt la presidéncia, e agrandiguèt las activitats de militaras e politics dins la zòna de Mandalay. Del grop de 40 joves fondators dequ'unes èran favorables al Partit Comunista de Birmania e influiguèron a la fin dels ans setanta per que lo partit participe a d'operacions conjonchas amb lo PCB en escambi de cèrta ajuda. Dempuèi lo començament dels ans ochanta lo PCB amendriguèt la siá capacitat per manca d'ajuda chinesa. En setembre de 1988 un grop de 80 òmes de la region de Moe Bye, dirigits per U Gabriel Pyan, s'integrèron al KNLP; U Gabriel Byan, aviá pres part a las protèstas nacionalas de 1988 dins la vila de Mobye e Phekhon, e li calguèt passar a la clandestinitat amb 80 companhs qu'après un temps se jonhèron al Kayan New Land Party qu'èra actiu a la region, e que restava encara aliat al PCB qu'U Gabriel li èra netament ostil; a causa d'aiçò aguèt lèu de problèmas dins lo grop e en 1991 foguèt mes jos arrèst quand se descobriguèt qu'ensajava un acòrd de patz amb lo govèrn sens coneissença de l'organizacion. En 1989, la KNLA, amb pauques recorses, collaborèt amb d'autres grops en d'armas. En febrièr de 1992 los partidaris d'U Gabriel convoquèron una manifestacion de supòrt que se celebrèt près de Mobye e de Phekhon, dins lo vilatjon de Bala Palo, lo 9 d'octòbre de 1991, en acampant 800 personas dels entorns (58 vilatjons); a la reünion se faguèt una crida a la patz e en favor d'U Gabriel Byan. Après aiçò U Gabriel (ja liberat) e los sieus partidaris trenquèron amb lo Kayan New Land Party e establiguèron la Kayan National Organization e lo sieu braç armat la Kayan National Guards, qu'operèt a Mobye e Phekhon mas qu'establiguèt immediatament de negociacions de patz amb l'Amassada Militara (decembre de 1991). Après una reünion a Mobye lo 12 de febrièr de 1992 se pactèt que lo grop seriá legalizat e tornariá, aqutrejariá las armas. L'autrejament se faguèt lo 27 de febrièr de 1992 a Loikaw, dins l'Estat Kayah. 80 membres de la KNG autregèron las siás armas que seguidament los li foguèron tornadas amb la comanda de manténer la patz e la seguritat a la region, e li donèron de sòus e d'autras causas necessàrias per iniciar una nòva vida (d'ostals e de tèrras) Lo General Khin Nyunt, membre del Conselh, que visitèt l'Estat Kayah lo 17 e 18 de febrièr de 1993, comencèt de negociacions amb d'autres grops, que lo Kayan New Land Party (KNLP). Las Negociacions las dirigiguèt entre el lo vicepresident del KNLP, U Than Soe Naing, e dempuèi lo febrièr de 1994 prenguèron un camin decidit cap a la patz. La primièra reünion de naut nivèl aguèt luòc lo 26 de febrièr de 1994 a Loikaw, e la segonda lo 22 d'abril de 1994. Seguiguèron après d'autras reünions (28 d'abril e 5 de mai) e fin finala lo 22-23 de junh de 1994 s'acordèt l'alt al fuòc, la legalizacion pel KNLP, cèrts melhoraments socials, e l'intercomunicacion entre los tres airals abitats per Kayan o Padaung. Lo 25 de junh de 1994 los 1496 combatents de la KNLA autregèron las armas. La region Kayan foguèt designada coma Airal especial nº 3 per èsser provesida d'assisténcia economica, en avent la siá sedença a Pyin Saung.


c: text/html

text:
Petrò Poroshenko
Petrò Oleksíiovych Poroshenko (en ucraïnian: ПeTpo OлekciйoBич ПopoшeHko; Bolhrad, oblast d'Odessa, 26 de setembre de 1965) es un entrepreneire e politician ucraïnian. Foguèt ministre dels afars estrangièrs del govèrn ucraïnian dirigit per Iólia Tymoshenko entre 2009 e 2010. Es un dels candidats mai privilegiats dins los sondatges per las eleccions a la presidéncia d'Ucraïna de mai de 2014.
Segon la revista americana Forbes, Poroshenko que pòrta l'escais del "rei del chocolat" ja que possedís la famosa marca de chocolats Roshen, èra en 2011 la 13ena persona mai rica del país, amb una fortuna estimada alara a 866 milions de dollars.
Aprèp las Eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 que se debanèron lo 25 de mai venguèt amb mai de 54% del sufragi lo novèl president d'Ucraïna e ocupèt sa foncion lo 7 de junh del meteis an.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ubaia
Ubaia es una vau dels Aups e un parçan d'Occitània[1]; se situa en Provença, dins la zona vivaroaupenca. Administrativament, es compresa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e compta aperaquí 7700 abitants.
Sa vila principala es Barciloneta.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vau d'Ubaia es una vau d'origina glaciària[2]; la riba drecha d'Ubaia es solelhada e cultivada (adrech), la riba senèstra es ombrada e forestièra (envèrs). Son altitud va de 771 mètres au ponch plus bas de la comuna dau Lauset, entrò 2 655 mètres a la font d'Ubaia (lac dau Longet). Son trescòl es l'Aigulha de Chambeiron ambé 3 412 mètres d'altitud. La vau d'Ubaia e sas dependéncias an una superfícia totala de 93 962 ectaras.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ La Vallée de la Roya-Bévéra - Provence Web


text:
Rigaudon
Lo rigaudon es una dança e un ritme de musica occitan associat amb Lengadòc, Daufinat e mai que mai amb Provença. Una de sei caracteristicas es lo ritme de mesura en dos temps 2/4.
Venguèt fòrça popular en França durant lo regne de Loís XIV e foguèt emplegat per de compositors barròcs coma Andrieu Camprat e Jean-Philippe Rameau.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] Rigaudon de Jean-Philippe Rameau
- [2] Itzhak Perlman interpretant dos movements, en premier una siciliana e après un rigaudon (au bot d'1 min 50 s) dau compositor Fritz Kreisler.
- [3] Rigaudon dau compositor provençau Andrieu Camprat.


text:
Lo temps passa e las causas avançan, lo sgond siti de l´Ostal d´Occitania va dubrir las seunas pòrtas.
Servatz la data sul vòstre agendà
Dissabte 8 de Septembre 2007
11 oras del matin....
E fèsta fins al ser.
L´inauguracion del siti de la Dalbada, ont se va poder enstalar la Calandreta Sant Çubran , le Conservatòri Occitan et une grèpia de barri.
Lo programa es a s´elaborar, vos prometam una fèsta conviviala a la nautor de la nòstra triga de vèire lo siti dubrir, una programacion d´enfèrn, un passa-carrièra, tots los estatjans del barri son convidats perqué nos posquèsson perdonar los embolhs de dos ans d´òbras.
Esperam que tota aquela joventut occitana abelugarà lo barri per la mai bèla jòia dels seus estatjants
Doncas a lèu 8 de septembre, portatz la saqueta... borrada de jòia e de galòia
Programa del dissabte 8 de setembre 2007
Alargament Comunicatiu dins la ciutat amb :
* Solexcitant (espectacle de carrièra mesclant musica amplifiada, lenga occitana e teatre de carrièra).
* Radio Les Gens (music-hall foral)
10 H 30 Debuta del passa-carrièra de l'Ostal d'Occitània
percors : carrièras dels Cambis, Filatièrs, Plaça dels Carmes, Dalbada
amb los Calandrons, Elegits e personalitats
Grop de musica de carrièra del Conservatòri Occitan
Collectiu Especializat Bodega (ex Montanha Negra)
11 h 00 Arrivada al siti de la Dalbada, carrièra del Cai de Tonís
Visita del luòc pels elegits e personalitats
Animacion dins lo pati de la Calandreta : Contes e Continas.
11 h 30 Discours
Cant pels Calandrons, enquadrats pel Bastien Glacet, Conservatòri Occitan
Se Canta.
Manja drech
Cants : Set de Cant, Grop de polifonía del Conservatòri Occitan.
14 h 00 Grops del Conservatòri Occitan :
Classas de vielha
Jordi Déjean : talhèr de dança e cants a dançar
Musica d'ensemble e autras classas
17 H 30 Bal :
Estela dou Coque
Claudi Romero e Lo Jaç
18 h 45 Concèrt :
Lou Dalfin
21 h 00 Concèrt :
Claude Marti
* Calandreta tendra un estand de begudas e autras pervesions de bocas.


text:
Elvange (Mosèla)
Elvange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Parteja de la distincion entre lo pòrti de Lorraine e Jean Hartmann Seltzer fins en 1662.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Partage de la seigneurie entre le duc de Lorraine et Jean Hartmann Seltzer jusqu'en 1662.


text:
1150
Aquesta pagina concernís l'an 1150 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Durant l'estiu, lo rèi Loís VII decidèt de reünir de tropas a la frontiera de Normandia per menaçar lo duc Jaufre lo Bèu qu'èra copable de divèrsei violacions dau drech feodau tant còntra lo rèi dei Francs que còntra sei vassaus pròpris. Pasmens, Suger capitèt d'empachar lo conflicte fins a sa mòrt l'annada seguenta (→ 1151).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'òbra principala de Bhaskara II (1114-1185) que foguèt intitulada Siddhanta Shiromani. Lo matematician indian i publiquèt unei resultats novèus e important regardant l'aritmetica, l'algèbra e la geometria deis esfèras. En particular, i desvolopèt lei premierei teorias regardant lo calcul diferenciau e i demostrèt l'existéncia de doas racinas carradas per cada nombre.


text:
Carles II de Navarra
Carles II de Navarra (var. Charles II ; Évreux, lo 10 d'octobre de 1332 - Pampalona, lo I de genèr de 1387), mei conegut com Carles lo Mau (var. Carles lo Marrit) que ho ua de las personalitats màgers de la Guèrra de Cent Ans.
Qu'èra la hilha de Joana II de Navarra qui èra era medisha hilha deu rei Loís X de França e I de Navarra mes qui èra apartada deu tròne de França sus la basa inedita de l'aplicacion de la lei salica de transmission masculina deu dret a la coroa de França.
La soa politica que ho marcada per las intrigas en França, Castelha e Bearn (on èra sògre deu poderós senhor Gaston Febus per lo maridatge conflictiu de la soa sòr Agnès de Navarra).


text:
Estent que degun prend l'iniciativa, comenci lo juec
Mèfi de pas anar consultar lo diccionari (sic) de nòstreis amics
Avètz pasmens lo drech de consultar totei leis autrei diccionaris (TDF, Laus e companhia)
1 - lo mòt de trobar :
emmastament
2 - Lo tèxte de convertir (pres sus wikipèdia) :
Joan Bodon (11 de decembre de 1920-24 de febrièr de 1975) es de segur l'autor del sègle XX mai conegut e reconegut pels occitans. Vira l'estetica e l'etica de la literatura occitana cap a una modernitat de l'escritura. Met en scèna la destinada sovent tragica de la civilizacion occitana e dels òmes en i mesclant la sia. L'universalitat de sos tèmas s'amaga dins una menimosa descripcion de la civilizacion occitana.


text:
Boicòt
Lo boicòt es lo refús de comerçar amb un individu o una entrepresa, o amb un sector social, polític o economic, per l'isolar o que cèsse l'activitat, o amb l'intencion d'o desacreditar, constrénher o castigar.
Somari
Origina del mòt[modificar | modificar la font]
Boicòt es un eponim e un anglicisme, que ven del nom del capitan Charles Cunningham Boycott, administrador, a la mitat del sègle XIX, de las tèrras d'un proprietari absent, lo comte d'Erne (Comtat de Mayo, Irlanda).
Dins l'encaste de la "Guèrra Agrária" (ans 1870-1890) per capitar una redistribucion de las tèrras e melhorar la situacion dels borièrs en renda, l' Irish Land League prepausèt una baissa de las rendas que l'administrador rebutèt, expulsant en seguida los membres de la Liga de las tèrras. Lo seu president, Charles Parnell, suggeriguèt una alternativa non-violenta per obligar lo capitan a cedir: suspendre tot tipe de rapòrt amb el. Los jornalièrs refusèron de culhir o trabalhar per el, los comerces a vendre de noiritura (que deguèt importar) e lo postièr local li portèt pas mai lo corrièr. Per culhir deguèt far venir de trabalhadors del nòrd d'Irlanda amb milierat de policièrs e de soldats d'escòrta, per que corren pas de dangièr fisic; Boycott, totjorn mai isolat, realizèt en novembre que los esforces èran vans, perque lo còst de la culhida èra de 10.000 liuras, plan mai que la seuna valor. Aquel meteis mes, The Times utilizèt pel primièr còp per descriure la nòva fòrma d'accion lo tèrme «boycott», inventat pel Fr. John O'Malley de Mayo, que trobèt mai aisit a prononciar pels protagonistas. (Michael Davitt, The Fall of Feudalism in Ireland).
L'1 de decembre de 1880 lo capitan Boycott fugiguèt amb la seuna familha al Suffolk, Anglatèrra, ont moriguèt en 1897.
Istòria[modificar | modificar la font]
Alara que lo tèrme èra encara pas inventat, la practica aviá de precedents almens en 1830, quand la National Negre Convention incitèt a boicotar de productes fabricats pels esclaus.
En 1915 en l'Índia, Mohandas Karamchand Gandhi cridèt al boicòt contra totes los productes britanics e revitalizèt atal las indústrias localas, dins la primièra de les seunas accions non-violentas que permetèron, en 1947, de ganhar l'independéncia de l'Índia, el meteis teissiá amb filaira e talhièr domestic.
L'1 de decembre de 1955, a Montgomery (Alabama, Estats Units d'America), Rosa Parks, una cordurièra nègra, refusèt de cedir lo seu sèti a un blanc dins un autobús. Lo conductor apellèt la polícia e l'arrestèron. Los lidèrs del Moviment afroamerican pels drechs civils organizèron un boicòt de la companiá d'autobuses metent en proscèna lo pastor Martin Luther King. Lo boicòt aguèt un succès retronant tant per la companiá que pels comerçants del centre que patiguèron de grandas pèrdas, e en responsa, lo 30 de genièr de 1956 bobardèron los ostals de Martin Luther King e d'autres dirigents coma Jo Ann Robinson. Los lidèrs negres portèron la question als tribunals, mas alara demandèron en mai d'una disminucion de la segregacion, como o fasián pendent las negociacions amb la companiá, mas l'abolicion. Lo 13 de novembre de 1956, la Cort Suprèma dels Estats Units d'America declarèron inconstitucional la segregacion dins los autobuses, e lo boicòt s'acabèt, amb una victòria manifèsta, lo 21 de decembre, quand lo mandat de la Cort Suprèma foguèt comunicat a Montgomery.
Vaqui qualques cases celèbres de boicòt:
- En Alemanha, lo director de premsa del Senat d'Hamburg, Erich Lüth (1902-1989), cridèt en 1950 al boicòt del filme del realizador Veit Harlan, a causa de la collaboracion d'aquel amb lo nazisme. Lo productor del filme presentèt una demanda civila contra Lüth e l'afar arribèt fins al Tribunal Constitucional Federal aleman, qu'emparèt Lüth considerant que l'incitacion del boicòt constituissiá un exercici lícit del drech a la liure expression, indicant qu'aquò deuriá èsser pres en compte pels tribunals de la jurisdiccion ordinària.
- Lo sindicat Farm Workers of America, adoptèt lo principi de non-violéncia e promouguèt lo boicòt dels rasims de Califòrnia.
- Al començament de 1995 lo Burèu Internacional Permanent per la Patz èra en oposicion als ensags nuclears dins la Polinesia Francesa. L'industria viticòla francesa patiguèt del boicòt. Fin finala, lo president de la Republica francesa, Jaume Chirac, signèt un Tractat de prohibicion totala dels ensags nuclears, ratificat per França en abril de 1998.
De boicòts son celèbres a causa de lor durada. Lo boicòt mai long durèt dotze ans contra Ford Motors iniciat pel Comitat Nacional Irlandés. S'acabèt en 1998, quand l'entrepresa acceptèt de metre en practica los principis McBride, que las entrepresas nordamericanas financaren pas la discriminacion contra los catolics de l'Irlanda del Nòrd.
Tipes de boicòt[modificar | modificar la font]
Se pòt triar los boicòts en diferents tipes:[1]
Segon los objectius[modificar | modificar la font]
- pels drechs umans: sobretot los boicòts contra los regims opressors o racistas.
- pacifistas: contra las entrepresas que produson d'armas nuclearas, o aquelas que produson d'armes joguinas; o contra d'entitats financièras qu'oganizan aquelas accions.
- pels drechs sindicals: campannhas dels trabalhadors per sostenir de caumas o agarriments concrèts.
- ecologistas: contra los rebondaments dels rebuts, en defensa dels espacis naturals (per exemple, la selva pluviala).
- en defensa dels animals: per exemple: per protestar contra la tuariá dels dofins.
- de castig: per una accion determinada.
Segon l'estructura de foncionament[modificar | modificar la font]
- Boicot reactiu
- S'organisa per demostrar una oposicion a una politica o a una accion (o una declaracion) determinada d'un grop, d'una region, d'un Estat o, alara, d'un representant d'aquel. A pas d'objectius clars mas a per tòca de demostrar la colèra e tentar de portar tòrt al opausant.
- Boicot de consciéncia
- Se fa totjorn, quitament se se sap que i a pas ges de possibilitats de victòria, perque fòrça personas de prenga de decsions economicas en coeréncia amb las valors tocadas. Es lo cas del refús de comprar de joguinas de guèrra e boicoar e las entrepresas que las produson.
- Boicot estrategic
- S'organisa per véncer e sonque s'organisa se se considèra que i a bonastre de succès. En aquel cas las entrepresas de boicotar son seleccionadas amb suenh, los aspèctes organizacionals son plan estudiats e se lança la campanha amb la màger difusion possibla.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [http://ctb.ku.edu/es/tablecontents/seccionprincipal33.17.aspx (es) Organizar un boicot, Phil Rabinowitz y Kate Nagy, ed:Caja de Herramientas Comunitarias. Universidad de Kansas


text:
Maillé (Vinhana)
Maillé es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo dos d'abril de 1941, un Lockheed Hudson, tipe Supèr Electra 14, del 220 squadron de la Royal Aire Força (vigilància maritima), se met a Maillé, s'èsser après esgariat (lo pilòt pensava se metre a Escòcia). Los quatre òmes de équipage an deslotjat cap al Angleterre via Peitieus, Civray e Marselha, mercés a la mobilizacion d'una cinquantena d'abitantas de la Viena[1].
Le deux avril 1941, un Lockheed Hudson, type Super Electra 14, du 220 squadron de la Royal Air Force (surveillance maritime), se pose à Maillé, après s’être égaré (le pilote pensait se poser en Écosse). Les quatre hommes d’équipage sont évacués vers l’Angleterre via Poitiers, Civray et Marseille, grâce à la mobilisation d’une cinquantaine d’habitants de la Vienne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, pàg. 34-40
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, p. 34-40


text:
1820
Aquesta pagina concernís l'an 1820 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Après una tiera de campanhas saunosas per sei tropas de 1817 a 1820 (25 000 soudats mòrts segon la tradicion), lo rèi Radama Ièr decidèt de renfòrçar sei relacions ambé lo Reiaume Unit. De militars e de missionaris britanics foguèron invitats dins l'illa per modernizar l'armada e crear lei premiereis escòlas basadas sus lo modèl europèu. En particular, leis efectius militars foguèron reduchs a 15 000 òmes mai una atencion importanta foguèt donada a l'entraïnament, a l'armament (importacions de fusius, de canons e de cavaus europèus) e a la disciplina (creacion d'una ierarquia de dètz rengs).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'una relacion entre electricitat e magnetisme per lo sabent danés Christian Orsted (1777-1851) durant una experiéncia d'estudi de la deviacion d'una agulha aimantada per un corrent electric. Aquò marquèt l'aparicion de l'electromagnetisme que foguèt definitivament fondat per James Clerk Maxwell en 1864.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març – Rei Victor Emmanuel II d'Itàlia (m. 1878)
- 6 d'abril - Nadar, jornalista, illustrador, caricaturista e fotograf francés (m. 1910)
- 24 de junh - Joaquim Manuel de Macedo, escrivan brasilièr (m. 1882)
- 28 de novembre - Friedrich Engels, filosòf alemand (m. 1895)
- Jules-Nicolas-André Babick, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1902)
- Alexandre Langlada, escrivan de Montpelhièr (m. 1900)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Joseph Franz Weigl, violoncelista austriac (n. 1740)


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc
1 Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Ven 17 Juin - 12:27
Lafontan
Occitan Warrior
2 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Sam 18 Juin - 1:03
Sokolovic
Trobador !!
:Tolosa de Lengademerda: ...
3 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Sam 18 Juin - 12:06
Alh Òli
Occitan Warrior
L'i sarai pas ieu, sarai a Montpelhièr-pas-de-Vermont, ailàs
4 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Dim 19 Juin - 9:28
Barbet
Occitan Warrior
Recebi de mai en mai de corriers ente si parla de "Tolosa de Lengadòc", cen qu'es aquela novèla mòda ridicula ? Escrivètz coma refugiats politics despuei Catalunha ò d'unei an verament petat un plomb ?
5 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Dim 19 Juin - 9:54
admin
Trobador !!
Mercés hòrt per la precision ! Èi avut paur que se debana en Gipuzkoa !
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
6 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Dim 19 Juin - 10:41
Alh Òli
Occitan Warrior
7 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Lun 20 Juin - 12:41
Sokolovic
Trobador !!
Barbet a écrit:Recebi de mai en mai de corriers ente si parla de "Tolosa de Lengadòc", cen qu'es aquela novèla mòda ridicula ? Escrivètz coma refugiats politics despuei Catalunha ò d'unei an verament petat un plomb ?
Subretot qu'es un ispanisme de dire "Tolosa de Lengadòc", estent que la soleta causa que religa Tolosa de Guipuzcoa e Catalonha es precisament Espanha. Sensa parlar dau fach que Tolosa de Guipuzcoa es estada anomeda en omenatge a Tolosa. (E perqué pas dire Barcelona de Catalonha per la pas confondre ambé la Barcelona de Venezuela ?)
Completament nèci, mai n'avem ja parlat aqui. Es un delire que concernis son que lei tolosans. Ai de mau de compréner aquela volontat d'apichonir sa ciutat mai bòn, siau pas psicològ...
:/
Ailhòli : thumbs up.
8 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Lun 20 Juin - 17:18
Lafontan
Occitan Warrior
Benlèu que los tolosans an besonh de marcar lor lengadocianitat, jo que soi a Tolosa dempuèi 1966 vesi un recul de l'emplec del nom de Lengadòc a Tolosa ligat a la baissa de l'occitanisacion d'aquela ciutat, es pas un asard, donc m'agrada plan d'enrasigar Tolosa dins son istòria e se ne soi pas solet tan melhor !
Visca la reunificacion del Lengadòc !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Visca la reunificacion del Lengadòc !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
9 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Lun 20 Juin - 18:22
Alh Òli
Occitan Warrior
Ieu tanben la vau marcar ma lengadocianitat, que Montpelhièr de Lengadòc son encara mai je-veux-être que vautrei, si prenan a l'encòp per de marsilhés, de barcelonés e de parisians! Amai, an una vila omonima dins l'Estat de Vermont, e mi fa mau de veire confondre Montpelhier de Vermont émé Montpelhièr de pas Vermont.
Pffffffffff
Pffffffffff
10 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Lun 20 Juin - 19:49
Gavach
Occitan Warrior
Benlèu que los tolosans an besonh de marcar lor lengadocianitat, jo que soi a Tolosa dempuèi 1966 vesi un recul de l'emplec del nom de Lengadòc a Tolosa ligat a la baissa de l'occitanisacion d'aquela ciutat, es pas un asard, donc m'agrada plan d'enrasigar Tolosa dins son istòria e se ne soi pas solet tan melhor !
Visca la reunificacion del Lengadòc !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
E ben ieu, coma Tolosenc de Tolosa, nascut a Sant Subran, tròbi aquela mòda ridicula... Tolosa es Tolosa punt, e la vilòta de bascoat foguèt nomenada en onor de la nòstra, l'unica (Tan coma Granada o Cordòas prenguèron lo nom d'autras ciutats). E mai se aguèrem ja la discutida R., l'identitat lengadociana a Tolosa i cresi pas tròp...
11 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Lun 20 Juin - 20:09
Sokolovic
Trobador !!
Gavach a écrit:Benlèu que los tolosans an besonh de marcar lor lengadocianitat, jo que soi a Tolosa dempuèi 1966 vesi un recul de l'emplec del nom de Lengadòc a Tolosa ligat a la baissa de l'occitanisacion d'aquela ciutat, es pas un asard, donc m'agrada plan d'enrasigar Tolosa dins son istòria e se ne soi pas solet tan melhor !
Visca la reunificacion del Lengadòc !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
E ben ieu, coma Tolosenc de Tolosa, nascut a Sant Subran, tròbi aquela mòda ridicula... Tolosa es Tolosa punt, e la vilòta de bascoat foguèt nomenada en onor de la nòstra, l'unica (Tan coma Granada o Cordòas prenguèron lo nom d'autras ciutats). E mai se aguèrem ja la discutida R., l'identitat lengadociana a Tolosa i cresi pas tròp...
Tè d'alhors, l'aviau pas vist mai emai lei catalans dison qu'es un castelhanisme :
Tolosa (en occità Tolosa, pronunciat [tu'luːzɔ]; en francès Toulouse), també coneguda com a Tolosa de Llenguadoc per castellanisme (ja que a l'estat espanyol hi ha un municipi anomenat Tolosa al País Basc)
Sus un autre site :
Cal anar amb compte també amb els topònims estrangers: per als catalans Tolosa i res més és la ciutat llenguadociana, mentre que la que necessita complements, en tot cas, és la del País Basc.
12 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc le Mar 21 Juin - 10:35
joan_cavalier
Trobador !!
Gavach a écrit:
E ben ieu, coma Tolosenc de Tolosa, nascut a Sant Subran, tròbi aquela mòda ridicula...
Es normau Gavach, sias nascut de l'autre costat del pont a Tolosa de Gasconha lol
13 Re: Fèsta de la musica a Tolosa de Lengadòc Aujourd'hui à 15:15
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 20 de setembre de 2014
Independéncia o non.
La victòria deu "non" n'implica pas qu'arren va a cambiar entà Escòcia. Mei autonomia, en particular lo contròle de la fiscalitat, qu'ei çò de promés peu govèrn britanic. Aquera promessa que pesè shens nat dobte en favor de la victòria deu non a maudespieit de las opinions ironicas deus cronicaires independentistas (en particular catalans) quan Cameron e viengó en Escòcia tà presentar las navèras mesuras e intentar atau de sauvar l'union in extremis.
De fèit, la victòria deu non au referendum qu'ei mei que mei ua victòria deu pòble escocés e qu'aunora la democràcia britanica.
Jo que pensi la victòria deu non que seré tanben lo cas dab lo referendum catalan d'autodeterminacion, e's pogossi passar en condicions democraticas normaus. Jo ne crei pas las opinions qui consideran la victòria deu sí /sí per cèrta. Lo govèrn espanhòu qu'a tòrt de non pas facilitar la consulta, pr'amor aquò non pòt sonque alimentar la causida independentista e la fractura dab Espanha que serà de facto irreversibla. La solucion causida peu president Artur Mas qu'ei la bona, ça'm par : ua consulta non referendària, la mencion non referendària qu'ei tà perméter que's posqui passar en un marc legau espanhòu. Aquera consulta que permeteré aus catalans de s'exprimir sus quin futur e vòlen tà Catalonha. Se lo non a l'independéncia ac empòrta, tant de bon entaus unionistas qui poderàn atau clavar lo debat. E se l'òc qu'ac empòrta, que serà temps de'n discutir e de'n tirar las conseqüéncias politicas. Tàd arribar ad un resultat digne, que cau ua campanha obèrta dab arguments contradictòris suus pros e contras de l'ahar. Que cau de debats publics enter unionistas e independentistas tà que la gent e's pogossin hargar las lors opinons. Ja seré òra, ja!
1 comentari:
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
Le sentiment catalaniste est très estendu par Catalogne, par ça le gouvernement espagnol a posé si de dificultés pour le faire le referendom, mais l'interdition fait chaque jour plus independentistes, jusqu'a la Valence si lontaine de la Catalogne il y a des gens qui le voudrais.
On doit, c'est ma idée, de reformer la constitution pour donner aux langues periferiques des moyens de comunication en leurs langues et la pleine egalité entre castillan et les periferiques, et la total vehiculation a l'école, ça serais l'únique façon que les catalans resteraient dans l'Espagne, mais je ne sais s'il y aura dejà le temps.
Vicent
- 29 de novembre de 2014 a les 12:50


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Vinhana o Viena (86) (en francés Vienne) es un departament de França dins la region Nòva Aquitània . Uech comunas perifericas dau sud-èst parlan occitan e son en Occitània (Lemosin). La rèsta dau departament es dins lo domeni lingüistic dau peitavin-santongés e dins la region istorica de Peitau. Sos abitants son los vinhauds e las vinhaudas.
Lo chapluòc es Peitieus.
La populacion dins las comunas occitanas es de 3 441 abitants de 431 248 (2013 sens comptes dobles; populacion totala 3 504 de 442 696).


text:
Còp de pè
En violéncia, arts marcialas e espòrts, una patada o un còp de pè es un còp amb lo pè, la rodilha o la pierna. Coma ataca es utilizat en combat corp a corp. Los còps de pè son, vers lo general, mai lents que los còps de ponh emai que mai fortes qu'ésts.
Los còps de pè son part fondamentala en muchs arts marcialas, coma pòdon èsser lo Kung Fu, karate, Tai-Jitsu, kick-boxing, tangsudo o taekwondo; mientras qu'autras arts utilizan pas ningún còp de pè, coma es lo cas del judo o del boxeu. Autres arts marcials de competicion pòdon utilizar còps de pè emai que limitándolos a atacas a las piernas e a la part baja del corp del contrari.
Existís un grand nombre de còps de pè, e muchs tienen nombres caracteristics per cada una. Frequentement lo meteis movement a diferentes nombres en diferentas arts marcialas, est se nota especialament quand se hacen comparacions entre arts orientalas e occidentalas.
Somari
Exemple en Kick-boxing[modificar | modificar la font]
Còps de pè usuals[modificar | modificar la font]
- Còp de pè frontal (front kick): caderas de frente - Es de forma "penetrante", de forma "d'empulhe" (Push kick, Pushing kick) o de forma "azotada" (Front snap-kick).
- Còp de pè lateral (side kick): caderas de lat - Es de forma "penetrante".
- Còp de pè semicircular (Semi circular kick): tanben còp de pè circular de 45 grases. Còp de pè de la categoria de las tecnicas dichas circulares. Son executadas amb las caderas de frente vers un movement pendular del miembre inferior alrededor de la cadera (movement de cierre del muslo sul tronc) aquel que pòt combinarse una extension viva de la rodilha. A l'imagen dels còps de pè circulares, contempla abitualament los objetius laterals del corp.
- Còp de pè circular (roundhouse kick): en línea baja o còp de pè baj (low kick), d'altura mediana (nivel del tronc) o còp de pè median (middle kick) e en alta línea (nivel de la cabeza) o còp de pè alt (high kick).
- Còp de pè de ganch (hook kick) o còp de pè circular invers: caderas de frente o de lat.
- Còp de pè traser (back kick) o còp de pè hacia atrás: caderas d'espalda.
- Barrid (sweeping): còp de pè de barrid solament sul zapatilha de boxeu (o lo pè). Principalas formas: barrid a la cuchara, a la cucharón o de ganch. Exist los barrids giratòris (tipe roundhouse-kick) e devolts (tipe spinning hook-kick).
(1) Los còps de pè frontal e lateral, de forma "penetrante", sul miembre inferior son autorizadas entre los profesionals particularament per cierts títuls, mas pas dins totes los païses.
(2) Existìsson numeross còps de pè ibrids, tal lo "lateral-frontal" (side-front) que la "còp de pè lateral" amb las caderas mai bien frontal que permit una connexion instantánea de las tecnicas de ponh fòrça util en defensa activa
-
-
Side-kick.jpg
Còp de pè lateral
-
-
Còps de pè mens practicats[modificar | modificar la font]
Categoria dels còps de pè amb pierna recta, dicho "en pal' (stick kick):
- Còp de pè creciendo (crescent kick): caderas de frente.
- Còp de pè descendent (hammer kick o axe kick): llevat amb lo talón - còp de pè dicho en "martilh'.
-
-
Barrid de tipe còp de pè de ganch amb gir)
-
-
Còps de pè amb gir e volantes:[modificar | modificar la font]
- Còp de pè de ganch amb gir (spinning hook kick).
- Còp de pè lateral amb gir (spinning side kick).
- Còp de pè traser amb gir (spinning back kick).
- Còp de pè frontal amb salt (o "en salt') (jumping front kick).
- Còp de pè circular amb salt (jumping roundhouse kick).
- Còp de pè lateral amb salt (jumping side kick).
- Còp de pè traser amb salt (jumping back kick).
(*) Algunas tecnicas pòdon èsser amb gir e amb salt a la vegeda.
-
-
Còp de pè traser amb gir en còp de contra
-
-


text:
Southampton
Southampton es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.
Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma Bargate, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.
Si tròba en ribas de la River Itchen.
Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.
La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au Civic Centre.


text:
Biocombustible
Un biocombustible pòt generalament èsser definit coma un combustible solid, liquid, o gas compausat, o derivat de biomassa, es a dire un combustible amb poder calorific naut, fach de matèria organica que ven dirèctament o indirèctament de la fixacion d'energia solara per la fotosintèsi. Coma per exemple, l'etanòl eissit de la cana de sucre, utilizat dins las automobilas en Brasil.
L'utilizacion de biocombustible es considerat coma un biais de redusir las emissions de gas d'efièch de sèrra e d'aumentar la securitat energetica en fornir una alternativa a las energias fossilas.


text:
Andreas Gryphius
Andreas Gryphius (1616-1664) foguèt un escrivan barròc, considerat coma lo creator del teatre alemand e tanben conegut per sa poesia. Filh d'un prèire de Silèsia, viatgèt a Gdansk (Ont passèt una granda part de sa vida), en França e en Itàlia. Son òbra mòstra lo pessimisme caracteristic del periòde, agravat per l'experiéncia de la guèrra.
Entre sos escriches mai celèbres se destacan:
- Kirchhofsgedanken
- Absurda Comica, oder Herr Peter Squentz
- Die geliebte Dornrose
- Horribilicribrifax
- Carolus Stuardus
- Katharine von Georgien
Dins sas representacions adaptèt los modèls latins als tèmas contemporanèus, tornant metre en vèrses d'istòrias ancianas o creant de tèmas nòus ont se mòstra la dificultat que i a per èsser urós (sustot dins las comèdias).
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Andreas Gryphius ».


text:
Lo Mont dels Olius (var. Mont dels Olivièrs, Mont deis Oliviers), en ebrieuהר הזיתים, Har HaZeitim; en arabi :جبل الزيتون, الطور , Jebel ez-Zeitun; es una sèrra situada a l'èst Jerusalèm e nomenada aital en referéncia als olius que butan suls seus pendís. Al pè de la montanha se trapa los Jardins de Gethsemane ont Jèsus demorèt a Jerusalèm, d'après la Bíblia. Lo Mont dels Olius es lo sit de fòrça eveniments biblics importants. Los soldats de l'armada romana de la desena legion campèron sul Mont pendent lo Sètge de Jerusalèm en 70, que precedís a la destruccion de la vila.
Dins lo Libre de Zacàrias lo Mont dels Olius es identifiat coma l'endrech ont Dieu comencèt la redempcion dels mòrts a la fin dels temps. Per aquesta rason, los Josieus an sempre volgut èsser enterrat sul mont, e dels temps biblics fins a uèi, la sèrra foguèt utilizada coma cementèri pels josieus de Jerusalèm. Son estimadas a 150 000 tombas subre lo mont, e tanben las de mantunas figuras famosas coma Zacàrias, Yad Avshalom, e de grands rabins del sègle XV al sègle XX demest los quals Abraham Isaac Kook, lo primièr grand rabin ashkenazí del Fogal Nacional Josieu en Palestina mandatària.


text:
Soïssa
Soïssa (en alemand Schweiz, en francés, francomtés e francoprovençal Suisse, en italian Svizzera, en lombard Svizera, en romanch Svizra), oficialament la Confederacion Soïssa (o Confederacion Elvetica), es un estat del centre de l’Euròpa qu’a pas cap de frontièra maritima. Confronta Alemanha a nòrd, Liechtenstein e Àustria a l’èst, Itàlia al sud e França a l’oèst. Se designa sovent Soïssa amb l’abreviacion escricha CH (del latin Confœderatio Helvetica "Confederacion Soïssa").
Sa capitala es Bèrna.
Lo gentilici es soís, soïssa (plural soïsses (o soís), soïssas).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e Antiquitat
- 1.2 Edat Mejana Auta
- 1.3 La formacion de la Confederacion
- 1.4 L'expansion de la Confederacion au sègle XV
- 1.5 La Confederacion dei XIII cantons
- 1.6 La Reforma e lei crisis religiosas
- 1.7 De la Reforma a la Revolucion Francesa
- 1.8 La Republica Elvetica
- 1.9 La Restauracion e la Regeneracion
- 1.10 La Soïssa modèrna
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Soïssa datan d'aperaquí 100 000 ans. L'agricultura i apareguèt dins lo corrent dau millenari VI av. JC e lo periòde situat entre lo Neolitic Mejan e l'Edat dau Bronze foguèt caracterizat per un abitat palunenc. Aquela societat dispareguèt au sègle IX av. JC ambé l'acomençament de l'Edat dau Fèrre e lo desvolopament de la civilizacion de Hallstatt liat a l'installacion de populacions cèltas. Lei tecnologias e lo mòde de vida cèlta transformèron pauc a pauc la cultura locala que passèt de la cultura de Hallstatt a la cultura de La Tène.
A la fin dau sègle II av. JC, lei Cimbres e dei Teutons abandonèron Jutlàndia per venir s'installar sus lo plan elvetic. Ne'n ocupèron la màger part mai tribüs cèltas se mantenguèron dins la region. Pasmens, sota la pression germanica, deguèron pauc a pauc migrar en direccion de la França actuala. Certanei tribüs de Cimbres e de Teutons jonhèron tanben aqueu movement que suscitèt de combats dins lo sud-oèst de Gàllia. Lei tribüs localas demandèron l'ajuda de Roma que sei tropas foguèron desfachas en 107 av. JC sus lei ribas de Garona. Aquò entraïnèt lo mandadís d'una segonda armada comandada per Caius Marius qu'exterminèt lei Germans a la batalha d'Ais en 102 av. JC. Aquò permetèt a Roma de reorganizar lo poblament dei regions elveticas fins a la guèrra dei Gàllias. D'efèct, en 58 av. JC, una temptativa novèla dei Cèltas elvetics en direccion dau territòri dei Santons se turtèt a l'oposicion dei legions de Juli Cesar que lei rebutèt a la batalha de Bibracte. Après aquela desfacha, lei vencuts deguèron s'entornar dins sa region d'origina onte foguèron atacats per de pòbles germans. En 52 av. JC, mandèron de renfòrç a Vercingetorix.
Après Alèsia, lei pòbles elvetics foguèron pauc a pauc integrats dins l'Empèri Roman ambé la fondacion de colonias de veterans coma Augusta Raurica dins la region de Basilèa. Lei darrierei tribüs independentas foguèron somesas en 7 av. JC. Dins lo corrent dau sègle I ap. JC, la region èra una zòna frontaliera estrategica ocupada per un nombre important de garnisons permanentas. L'oppidum d'Aventicum venguèt la vila principala dau país e un ret rotier foguèt bastit per facilitar lei desplaçaments. Aquela situacion cambièt ai sègles II e III ap. JC ambé lo desplaçament de la frontiera vèrs lo nòrd e lo mantenement de la Pax Romana. L'usatge dau latin se generalizèt e la region conoguèt un periòde de prosperitat economica. A partir de 350, lo cristianisme agantèt lo territòri elvetic e de glèisas apareguèron dins lei vilas principalas.
Aqueu periòde de prosperitat s'acabèt a partir de la fin dau sègle III ambé la represa deis incursions barbaras. Una premiera ataca en 260 entraïnèt lo pilhatge de mai d'una vila. Au sègle IV, leis emperaires romans successius ordonèron la construccion de fortificacions e de torre e d'agachons. Pasmens, a partir de 401, l'aumentacion de la pression militara lòng dei frontieras entraïnèt l'acomençament de migracions vèrs lo sud. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident a partir de 406, la region foguèt totalament abandonada per lei Romans e laissada a de pòbles federats (Burgondas e Alamans).
Edat Mejana Auta[modificar | modificar la font]
L'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident permetèt ai Burgondas de s'installar dins l'oèst de la Soïssa actuala. Genèva venguèt una capitala de son reiaume. Se mesclèron pauc a pauc ai populacions galloromanas localas, gardèron l'usatge dau latin e conquistèron la màger part de la vau de Ròse, Valés e plusors còls aupencs estrategics. Pasmens, foguèron vencuts per lei Francs en 534 e son territòri annexat au domeni merovingian. En 550, lo rèsta dau territòri elvetic foguèt a son torn conquistat per lei Francs. Lei venceires favorizèron leis Alamans, installats dins l'èst de Soïssa dempuei 260, que poguèron s'installar dins lo centre dau país.
La region demorèt dins lo domeni merovingian fins a la fin de la dinastia au sègle VIII. Puei, faguèt partida de l'Empèri Carolingian fins a sa dislocacion. Devesida ente lei ducats de Borgonha a l'oèst e de Soabia a l'èst, Soïssa intrèt dins la feodalitat au sègle IX quand plusors dinastias localas prenguèron lo contraròtle dau territòri. Leis ambicions de la pus importanta, lei Habsborg, inquietèron rapidament leis autreis ostaus e la pichona noblesa.
La formacion de la Confederacion[modificar | modificar la font]
L'emergéncia de Soïssa se debanèt dins l'encastre de l'afirmacion dau poder de l'Ostau dei Habsborg au sen dau Sant Empèri Roman Germanic. D'efèct, la poissança de la futura dinastia imperiala entraïnèt la formacion d'alianças quasi permanentas entre diferentei vilas e comunautats montanhardas ostilas ai Habsborg ò solament desirosas de mantenir son autonòmia. A respèct deis autrei coalicions dau Sant Empèri, aquel esquèma es fòrça particular en causa de son aspèct durable e de la reünion d'entitats diferentas (vilas, comunautats de paisans liures... etc.)[1]. Sa formacion foguèt tanben favorizada per lo desplaçament progressiu dau centre de gravitat dau territòri Habsborg en direccion d'Àustria a partir de 1278.
La premiera etapa de la formacion de la Confederacion foguèt la conclusion en 1291 d'un acòrd permanent entre lei comunautats montanhardas (Waldstätten) d'Uri, de Schwytz e d'Unterwald per mantenir l'òrdre public. Pasmens, aqueu pacte formèt pereu la basa d'una aliança defensiva còntra lei pretencions dei Habsborg (batalha de Morganten en 1315). L'ostilitat ai Habsborg entraïnèt per la seguida l'adesion de la vila de Lucerne (1332), de Zurich (1351), dei montanhards de Glaris (1352) e de la vila de Berne (1353). La vila de Zug foguèt tanben obligada d'intrar dins lo sistèma en 1352. Aquel ensems es uei dich Confederacion deis Uech mai èra en realitat encara solament una aliança militara defensiva maugrat l'adopcion de quauqueis elements juridics comuns en 1370.
D'efèct, lei tensions frontalieras èran importantas ambé lei Habsborg e un conflicte d'amplor aguèt luòc de 1386 a 1388. Maugrat la mobilizacion d'una armada importanta, Leopold de Habsborg foguèt batut e tuat a la batalha de Sempach (1386). Puei, dos annadas pus tard, una autra armada Habsborg foguèt durament desfacha a Nafels. Aquelei victòrias faguèron de la Confederacion una poissança regionala e una fòrça militara de remarca.
L'expansion de la Confederacion au sègle XV[modificar | modificar la font]
Lo sègle XV foguèt caracterizat per una expansion importanta de la Confederacion que foguèt l'òbra dei cantons diferents. D'efèct, en despiech de l'aliança comuna, cada canton aviá gardat la sieuna politica e se preocupava principalament dei sieus interès. En particular, Berne èra interessada per una expansion vèrs l'oèst, Zurich e Schwytz vèrs l'èst e Uri vèrs lo sud. Ansin, seis accions, mai ò mens sostengudas per leis autrei cantons, entraïnèron l'expansion de la Confederacion dins diferentei direccions :
- au nòrd, lei Confederats aprofichèron lo fòrabandiment de Frederic de Tiròl per prendre possession de sei fèus d'Argòvia en 1415. Venguèron de bailatges comuns, es a dire de territòris administrats per au mens dos cantons.
- a l'èst, la revòuta dei montanhards d'Appenzell còntra l'abat de Sant Gall au començament dau sègle XV foguèt a l'origina d'una aliança entre leis insurgents e la Confederacion. Fins a 1460, rompre l'isolament d'Appenzell foguèt un axe importanta de la politica dei cantons orientaus. La mòrt sensa eiretier dau còmte de Toggenborg en 1436 entraïnèt una guèrra entre Zurich e Frederic III de Habsborg d'un caire e Schwytz e Glaris d'autre caire que s'acabèt per la desfacha de Zurich en 1446. Zurich deguèt renonciar a son aliança ambé lei Habsborg, çò que renforcèt la coesion dei cantons. Ansin, dins lo corrent dau decenni 1450, poguèron prendre lo contraròtle de l'abadiá de Sant Gall e dei vilas de Sant Gall e de Schaffhouse permetent d'establir lo contacte amb Appenzell. Aquò foguèt completat en 1460 per la conquista de Turgòvia.
- au sud, Uri s'interessèt au Còl de Sant Gotard e assaièt d'estendre son influéncia sus lo pendís sud deis Aups. Pasmens, se turtèt ais ambicions dei ducs de Milan que limitèrons son expansion a la vau auta de Tessin.
- a l'oèst, Bèrna deguèt faciar la poissança dau Ducat de Borgonha mai sa diplomacia li permetèt de trobar d'aliats poderós coma França ò Savòia. En 1475, intervenguèt en Franca Comtat còntra Carles lo Temerari qu'ataquèt dirèctament la Confederacion l'annada seguenta. Batut a Grandson e a Morat, foguèt tuat a la batalha de Nancí en 1477. Pasmens, lei cantons refusèron de sostenir la politica expansionista de Bèrna vèrs l'oèst.
La Confederacion dei XIII cantons[modificar | modificar la font]
La victòria còntra Borgonha entraïnèt l'adesion de Friborg e de Soleure en 1481 en despiech de l'oposicion dei cantons montanhards, inquiets de l'influéncia creissenta dei vilas. De mai, per evitar d'implicar la Confederacion dins un conflicte d'amplor, lei doas vilas deguèron renonciar au mantenement d'una politica estrangiera pròpria. Lei meteissei condicions foguèron aplicadas per l'adesion de Basilèa e de Schaffhouse en 1501. En 1513, Appenzell obtenguèt a son torn l'estatut de canton. Aquò acabèt la formacion de la Confederacion dei XIII cantons.
Enterin, una guèrra còntra l'emperaire Maximilian que voliá impausar d'impòsts e de tribunaus imperiaus sus lo territòri confederat s'acabèt per una victòria novèla. En 1499, l'emperaire deguèt signar lo Tractat de Basilèa que faguèt de la Confederacion una entitat de facto independenta. La poissança militara dei cantons favorizèt lo recrutament de mercenaris elvetics per mai d'una poissança. Participèron en particular ai guèrras d'Itàlia. Aquò foguèt l'occasion de conquistar Tessin e Milan. Pasmens, en 1515, la desfacha de Marinhan permetèt ai Francés d'ocupar lo ducat. L'annada seguenta, França e la Confederacion signèron un acòrd de patz que demorèt en plaça fins a la Revolucion.
La Reforma e lei crisis religiosas[modificar | modificar la font]
La Reforma aguèt d'efècts importants au sen de la Confederacion. Tre 1518, Ulrich Zwingli prediquèt la Reforma dins la vila de Zurich. Dins lo corrent deis annadas 1520, Zurich, Bèrna, Basilèa e Schaffhouse s'èran raliadas a sei tèsis. Au contrari, lei cantons montanhards, Zog, Lucèrna, Soleure e Friborg demorèron fidèus au catolicisme. Dins lei cantons de Glaris e d'Appenzell, lei populacions èran fòrça devesidas e certanei parròquias se convertiguèron au protestantisme.
Aquelei divisions favorizèt un conflicte religiós que foguèt entraïnat per la question de la religion dei bailatges comuns. Lei catolics s'impausèron en 1531. La patz de Kappel definiguèt un partiment religiós estricte de la Confederacion segon lo principi Cujus regio, ejus regio. La màger part dei bailatges comuns venguèron ò demorèron ansin catolics. Leis excepcions unicas foguèron Glaris e Appenzell. Pasmens, aqueu reglament èra provisòri car foguèt completat per un estatut de proteccion donat ai catolics de Glaris, venguts minoritaris dins lo canton, e per lo partiment dau canton d'Appenzell en 1597.
Aquela crisi descoratjèt pas leis esfòrç de Bèrna per estendre son territòri vèrs l'oèst. En 1526, acceptèt de protegir Genèva qu'èra l'objècte de revendicacions de part de Savòia. Dins aquò, aquela decision causèt d'esitacions de part dei Bernés car un conflicte còntra la Savòia catolica podiá venir la causa d'una confrontacion religiosa entre cantons. Après la conversion de Genèva au protestantisme (1536) e la menaça d'una intervencion francesa, Bèrna ocupèt lo país de Vaud, intrèt en Genèva e conquistèt lo país de Gex. Pasmens, deguèron abandonar sei conquistas dins lo corrent deis annadas 1560 sota la pression dei cantons catolics. La question foguèt pas reglada avans 1602-1603 e la revirada d'una ataca de Savòia còntra la ciutat genevesa que venguèt oficialament un aliat de la Confederacion.
De la Reforma a la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
La Confederacion conoguèt un periòde d'estabilitat dau sègle XVI a la Revolucion Francesa que favorizèt l'emergéncia progressiva d'un sentiment culturau comun. Valés e lei Tres Ligas èran aliats dei 13 cantons. Genèva e Mulosa èran aliats ai cantons protestants, lo principat de Neuchâtel e l'evescat de Basilèa avián de liames ambé Bèrna e l'abadiá e la vila de Sant Gall èran d'aliats menors de la Confederacion. Aquela organizacion cambièt franc dau periòde de la Guèrra de Trenta Ans que veguèt de combats acarnats opausar Francés e Espanhòus sus lo territòri dei Tres Ligas. Pasmens, en 1639, lei ligas foguèron restauradas e recupèron sei territòris.
I aviá ges d'autoritat federala que la Dieta èra solament une conferéncia d'ambaissadors que preniá sei decisions a l'unanimitat. Èra subretot cargat de la gestion dei bailatges comuns e sa presidéncia èra assegurat per Zurich. Leis institucions intèrnas de cada canton èran fòrça variablas evolucionannt entre de modèls basats sus una assemblada generala e de sistèmas donant la màger part dei poders a la borgesiá urbana. La maufisança entre catolics e protestants demeniguèt gaire e lei dos camps formèron d'alianças estrangieras dins lo cas d'un novèu conflicte religiós. Pasmens, ges de camp prenguèt l'iniciativa d'una guèrra e la patz demorèt entraïnant a partir de la segonda mitat dau sègle XVIII l'emergéncia d'un particularisme elvetic.
La Republica Elvetica[modificar | modificar la font]
La Confederacion Elvetica se trobèt implicat dins lei guèrras revolucionàrias tre 1795 e venguèt un teatre d'operacions per lei dos camps especialament a la fin dau decenni. França annexèt lo sud de l'evescat de Basilèa en 1797, Mulosa e Genèva l'annada seguenta. Totjorn en 1798, impausèt la creacion d'una Republica Elvetica dotada d'una constitucion unificatritz e centralizatritz. Pasmens, la populacion acceptèt pas aquelei modificacions e lo retirament dei tropas francesas en 1802 entraïnèt lo caòs. En 1803, Napoleon Bonaparte impausèt l'Acte de Mediacion que contentava una partida dei revendicacions elveticas. La Republica venguèt confederala. Lo canton dei Grisons foguèt creat a partir dei Tres Ligas e cinc cantons novèus foguèron fondats a partir dei bailatges comuns. Valés foguèt annexat a l'Empèri Francés. Bonaparte venguèt lo cap de l'Estat ambé lo títol de mediator.
La Restauracion e la Regeneracion[modificar | modificar la font]
En 1815, après la desfacha finala de l'emperaire, un Pacte federau restaurèt una Confederacion basat sus lo modèl d'avans la Revolucion. Pasmens, incluguèt d'ara endavant 22 cantons (lei 13 cantons originaus, lei 6 cantons creats per Bonaparte e Genèva, Valés e Neuchâtel). Bèrna perdiguèt lo País de Vaud mai annexèt l'evescat de Basilèa coma compensacion. França e Savòia deguèron tanben cedir quauquei territòris frontaliers per facilitar lei comunicacions ambé Genèva. Enfin, lo Tractat de París (1815) proclamèt la neutralitat perpetuala de la Confederacion e l'inviolabilitat de son territòri.
Pasmens, la restauracion deis ancianeis institucions maucontentèt una partida importanta de la populacion qu'aviá adoptat leis idèas liberalas de la Revolucion Francesa. En 1830, un movement revolucionari pacific (la Regeneracion) entraïnèt la democratizacion de plusors cantons. En 1833, lo refús de la borgesiá de Basilèa de partejar lo poder ambé leis abitants dei campanhas entraïnèt la secession dei zònas ruralas. Dins aquò, aquelei cambiaments foguèron rapidament a l'origina de tensions importants dins l'encastre dei divisions religiosas (protestants còntra catolics) e politicas (liberaus e radicaus còntra conservadors) dau país. Après una tiera d'incidents, sèt cantons catolics signèron en 1845 un pacte defensiu dich Sonderbund. Dos ans pus tard, lei radicaus, majoritaris a la Dieta, ordonèron la dissolucion d'aquela aliança. Lo refús entraïnèt una brèva guèrra civila (un centenau de tuats) que s'acabèt per la desfacha dau Sonderbund. Lei vencuts deguèron acceptar una revision prefonda dau Pacte federau de 1815.
La Soïssa modèrna[modificar | modificar la font]
La formacion de l'estat federau[modificar | modificar la font]
En 1848, una constitucion novèla foguèt adoptada. Creèt un estat federalista laissant una autonòmia importanta ai cantons. Un Conseu nacionau e un Conseu deis estats foguèron creats per exercir lo poder legislatiu federau e Bèrna venguèt la capitala d'aqueleis institucions. La defensa e la diplomacia venguèron de prerogativas dau govèrn centrau. Modificada en 1874, aquela constitucion es totjorn en vigor.
La segonda mitat dau sègle XIX[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, lei tensions demorèron vivas entre cantons catolics e protestants en causa de la question dau pagament dau deute de guèrra unicament assegurat per lei vencuts fins a 1852, dau sistèma electorau que sa consequéncia èra l'eliminacion dei conservadors e de la separacion constitucionala de la Glèisa e de l'Estat. Pasmens, lei problemas s'amaisèron pauc a pauc, especialament après l'obtencion d'un elegit per lei conservadors au Conseu nacionau en 1891. En parallèl, la democratizacion contunièt ambé l'extension dau drech de referendum a la màger part de la populacion, l'adopcion d'un sistèma de vòte majoritari pus representatiu e lo principi de l'escòla primària obligatòria. L'estat federau foguèt egalament renfòrçat ambé la creacion d'un Tribunau Federau e d'un monopòli sus l'emission de moneda donat au poder centrau (completat en 1907 per la creacion d'una banca nacionala). En 1898, lei drechs civius e penaus venguèron de prerogativas federalas e la durada quotidiana dau trabalhs foguèt fixada a 11 oras en 1877.
Au nivèu diplomatic, de tensions aguèron tanben luòc ambé Prússia e França a prepaus deis afaires de Neuchâtel e de Savòia. D'efèct, en 1856, un còp d'estat reialista prenguèt brèvament lo poder dins lo canton de Neuchâtel — qu'èra juridicament un fèu dau rèi de Prússia — e demandèt sa reintegracion au sen de Prússia. Lei Prussians mobilizèron sei fòrças armadas per conquistar la region mai deguèron se clinar en fàcia deis oposicions britanica e francesa. Lo segond afaire se debanèt ambé l'annexion de Savòia per França en 1866. Un tractat ancian donava lo drech a Soïssa d'ocupar lo nòrd de la region per se protegir d'una menaça militara. Lo Conseu federau considerèt la possibilitat de declarar la guèrra ai Francés per ocupar l'endrech avans de se retractar e de reglar totei lei desacòrdis frontaliers ambé París en 1868.
Lo sègle XX[modificar | modificar la font]
Soïssa adoptèt una politica de neutralitat armada durant lei dos conflictes mondiaus e capitèt de demorar en fòra dei combats. Pasmens, la Premiera Guèrra Mondiala i causèt una tiera de crisis economicas marcadas per de grèvas duras e de problemas d'avitalhament. Dins lo corrent deis annadas 1930, la crisi economica de 1929 favorizèt lei progrès dau comunisme e dau faissisme. Lo 9 de novembre de 1932, l'armada tirèt sus una manifestacion antifaissista tuant 13 personas. Lei tensions demeniguèron vèrs la fin dau decenni e sindicats e patrons signèron la patz dau trabalh en 1937, un acòrd assaiant d'organizar lo reglament negociat dei conflictes obriers.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Soïssa contunièt de renfòrçar son modèl ambé l'introduccion d'una assegurança vielhitge en 1946 e l'egalitat entre sei ciutadans ambé l'adopcion dau sufragi femenin entre 1971 e 1972. Leis annadas 1960-1970 foguèron dominadas per la question jurassiana regardant la separacion dei districtes francofòns dau canton de Bèrna. Après una lònga lucha politica e juridica, un canton de Jura, en majoritat catolic, foguèt fondat en 1979. Au nivèu diplomatic, Soïssa contunièt de defendre sa neutralitat armada e demorèt en fòra de l'ONU fins a 2002. Refusèt tanben d'integrar l'Union Europèa au profiech d'una politica de cooperacion basada sus d'acòrds bilateraus.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
Geografia[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
- Superfícia: 41 284 km²
- Distància nòrd-sud: 220 km
- Distància oèst-èst: 348 km
- Punt culminant: 4634 m (la punta Dufour dins lo massís del mont Ròse, Valés)
- Luòc mai bas: 193 m (lac Major, Tessin)
Soïssa a tres grandas regions naturalas:
- Los Alps que forman 60% del territòri soís amb tres partidas:
- L'Engadina a l'èst dins lo canton dels Grisons (punt culminant: Piz Bernina - 4049 m)
- Los Alps de l'Oberland Bernés (punt culminant: Finsteraarhorn - 4274 m)
- Los Alps Peninas (punt culminant: Punta Dufour, mont Ròse - 4634 m)
- Entre aquestas doas cadenas de montanhas se tròba lo Platèu Soís que concentra la màger part de la populacion (30% del territòri soís).
Vilas principalas:
2880 comunas soïssas e 26 cantons.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Soïssa
Cultura[modificar | modificar la font]
Soïssa es situada entre de grands païses europèus qu'an influenciat sas lengas e sas culturas. A quatre lengas oficialas : l’alemand (64%) al nòrd e al centre, lo francés (19%) a l’oèst, l’italian (8%) al sud, e lo romanch qu'es una lenga romanica parlada per una minoritat pichona (1%) dins lo sud-èst del canton dels Grisons. L'alemand parlat en Soïssa Alamanica es un dialècte apelat soís alemand o schwyzerdütsch. Fòrça Soïsses parlan mai d'una lenga, e los residents e trabalhaires estranhs son mai de 20% de la populacion activa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ D'efèct, dins lo rèsta dau Sant Empèri, lei vilas e lei comunautats ruralas avián generalament d'interès fòrça diferents. En particular, mai d'una vila èra a assaiar d'aumentar son poder au detriment dei paisans de son relarg.


text:
Fois
Fois [ˈfujs], o dins lo país [ˈfujʃ],[1] (Oficialament en francésFoix en francés, catalan e en grafia occitana anciana) es una vila d'Occitània, en Lengadòc. Es la capitala del País de Fois e del departament francés d'Arièja. Se situa còsta lo riu Arièja, a la confluéncia amb Arget. Se tròba al sud de la capitala de la region, Tolosa e al costat de la frontièra andorrana. En 2013 comptava 9 731 habitants (es la segonda vila del departament demograficament aprèp Pàmias), que lor gentilici es foissenc (en francés fuxéen, en catalan foixenc).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion a l'epòca carolingiana, Fuxum, Fois es un nom d'origina preceltica, que supausan aquitanic, e que se pronóncian pas sul sens[2].
Los Féniés, elis, pensan que lo nom de la vila s'explica per fuscum (castellum) : «vila fortificada de color fosca»[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'ortografia oficiala e englobanta es Fois segon la nòrma d'Alibèrt, e non pas Foish.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays occitans, edicion Sud-Ouest, 2007


text:
Stix
Dins la mitologia grèga, Stix (en grèc ancian EtύE / Stúx, del vèrbe σtuYέw / stugéô, « detestar, asirar, ») es une Oceanida, filha ainada d'Ocean e de Tetis, o una divessa, filha d'Erèb (las Tenebras) e de Nix (la Nuèch) segon d'autras tradicions. Personifica li Stix, un dels flums dels Enfers.
Mite[modificar | modificar la font]
Presidissiá a una font d'Arcadia, dins le massís del Chelmos (Aroania dins l'antiquitat). Esiòde ne fasia la mai respectable de las Oceanidas. Pallas ne venguèt amourós e venguèt la maire de Zelos (lo Zèl), de Nike (la Victòria), de Cratos (la Poténcia) e de Bia (la Fòrça). A aquela tièra, Hygin apond le monstre Scilla coma l'una de las seunas filhas. D'autres autors encora comptan Persefòn d'entre los seus enfants, qu'aguèt amb Zèus, ne la considerant pas coma la filha de Demetèr mas afirmant qu'es dempuèi torjorn la divessa dels Enfers.
Pendent la Titanomaquia, seguèt los conselhs del seu paire e fuguèt la primièra d'entre las immortalas a ofrir la seuna ajuda a Zèus. Los seus enfants se jonhèron tanben a eles. Per la maersejar, Zèus invitèt los enfants de l'Oceanida a demorar dins l'Olimp per sempre. De mai, lo seu nom venguèt sacrat e los dieus prengavan lors juraments mai solemnes per aquel. Quand un dieu jurava pel Stix, Iris o posava de la seuna aiga dins una copa d’aur. Quin que siá perjurava beguèt aquela aiga, perdava la votz e lo buf pendent una Granda Anada, siá nòu ans, e èra faidit del conselh dels dieus per nòus mai.
Zèus jurèt "sul Stix" d’accordar a Semelèa çò que desirava e deguèt s'i pligar malgrat l'onor del vòt de la quita jova femna, çò que causèt la mòrt d'aquela. Elios faguèt una promessa similara a Faeton, li causant tanben la mòrt. La legenda vòl tanben que tota partida del còrs que s'i banhavan venguiá invulnerable. Tanben, Tetis i banhèt lo seu filh Aquilles dins las seunas aigas e demorèt sonque vulnerable al talon, la sola partida que Tetis aviá pas negada perque lo teniá pel pé, deca que costèt la vida a Aquilles.
Se dich que las Aloadas, avent bresat un jurament fach pel Stix, recebèron un castig exemplar, aquel de demorar ligats esquina contra esquina per sempre, dins lo vent e las sornièras.
Stix es un riu que separava lo mond terrèstre dels Enfers l'entornejant. Lo Stix afluent de l'òdi, lo Flegeton riu de flams, l'Aqueron lo flum del lagui, lo Cocit gaudre dels planhs e lo Leté rèc de l'oblid, fasián confluéncia al centre del mond sosterren cap un vaste sanhàs. La cresença populara disiá que se prodava o traversar sus una barca menada o per Caron, o per Flegias, mas gaireben de tradicions afirmisson que lo primièr fasiá puslèu traversar l'Aqueron e le second, lo Flegeton.
Dins lo bodisme, lo riu Sanzu seriá l'equivalent del Stix.
Lo Stix dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
Lo Stix, d’en primièr unicament present dins la tradicion grèga, es enseguida aparegut dins l’enfer del cristianisme, subretot dins la Divina Comèdia. Dante Alighieri atribuís la gàrdia del Stix al nauchièr Flegias. Fa d'aquel riu lo cinquen cercle de l'enfer, que los coleroses avián per castig de demorar nogats dins la fanga del riu.
Fonts del Stix[modificar | modificar la font]
Una font situada dins lo massís de Quelmos, dins lo nòrd d'Arcadia), a lo nom de Stix; l'aiga raja e tomba en cascada d'un bauç. Es evocada per Pausanias[1]. La font forma amb d'autras lo flum Cratis, que se jeta dins lo Golf de Corint. Pausanias dona diversas proprietats d'aquela aiga, toxica e avent lo poder de dissòlvre diferentas matèrias.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apollodor, Bibliotèca (I, 2, 2-5 ; I, 3, 1).
- Esiòde, Teogonia (v. 383 e seg.).
- Igin, Fablas (Prefàcia).
- Pausanias, Descripcion de Grècia (VIII, 17, 18.2, 19.3).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Arcadia, 17, 18 e 19.3


text:
Épineuse
Épineuse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 7 d'octòbre 1870, lo pilòta pujada Armand Barbès, partit de la met Sant Pierre a París, assiégée pels prussiens, condusit per Alexandre Jacques Trichet e pujat per Eugène Spuller e Léon Gambetta #aterrar a Espinosa après èsser-i passat las linhas enemiques[1].
Le 7 octobre 1870, le ballon monté Armand Barbès, parti de la place Saint Pierre à Paris, assiégée par les prussiens, piloté par Alexandre Jacques Trichet et monté par Eugène Spuller et Léon Gambetta atterrit à Épineuse après avoir passé les lignes ennemies[2].


text:
Modèl:AcuèlhActualitat
Wikipèdia es pas un simple fial d’actualitat e es pas Wikinews. Inserissètz aicí solament las informacions e los eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la creacion d’un article o que n'an pregondament modificat un. Los pichons e grands eveniments de cada jorn e mai los eveniments locals son d'inserir dins Wikinews. Doblidetz pas tanpauc que Wikipèdia es una enciclopèdia occitana e qu’una novèla que concernís França/Espanha o Itàlia sola pòt paréisser menora als uèlhs de la rèsta d'Occitània. Aquò tanben es valable pels autres païses. Ensajatz tanben de seguir al maximum las recomandacions seguentas :
- Metètz en gras lo ligam vèrs l’article concernit per l’informacion.
- Armonizatz los quadres de l'acuèlh, ensajatz de limitar lo nombre d'informacions a 5.
- Indicatz entre parentèsis una mencion permetent als lectors de far aisidament lo ligam amb l’imatge afichat.
- Balhetz pas de data qu’a las informacions pontualas e suprimissètz la pus anciana quand n'ajustatz una novèla.
- Siatz brèu dins la descripcion de l’informacion e ensajatz de la téner a jorn en foncion dels eveniments.
- Defugissètz de ne far una rubrica necrologica.
- Sonhatz l'estil e l’ortografia. Doblidetz pas que se comença totjorn las frasas per una letra capitala. Çaquelà, los signes de pontuacion “:” e “;” marcan pas la fin d’una frasa, doncas capitalizetz pas una minuscula iniciala dins lo tèxt que seguís aquestes signes.
N. b. : aqueste quadre es unicament visible dins aquesta pagina, apareisserà pas sus la pagina d’acuèlh.
Resultat sus la pagina d’acuèlh[modificar la font]
- 1èr de genièr de 2017: Doris Leuthard (imatge) ven presidenta de Soïssa per l’annada.
- 9 de decembre de 2016: Paolo Gentiloni ven president de conselh d’Itàlia.
- 9 de decembre: la presidenta de Corèa del Sud, Park Geun-hye es suspenduda pel p]arlament.
- 5 de decembre: demission de Manuel Valls. Bernard Cazeneuve ven primièr ministre de França.
- 5 de decembre: demission de Matteo Renzi e John Key.
- 4 de decembre: Alexander Van der Bellen es elegit president d’Austria; Shavcat Mirziïaiev es elegit president d’Ozbequistan.
- 1 de decembre: Mahawachiralongkon es proclamat rei de Tailàndia.
- 25 de novembre: morís l’òme d’estat cuban Fidel Castro.
- 16 de novembre: morís l’escrivan e editor occitan Han Schook.
- 13 de novembre: moreish Pilar Busquet, era purmèra sindica d’Aran dempús era restauracion der’institucion.
- 13 de novembre: Rumen Radev es elegit president de Bulgaria. Igor Dodon es elegit president de Moldàvia.
- 8 de novembre: Donald Trump es elegit president dels Estats Units.
- 7 de novembre: morís lo poèta canadenc Leonard Cohen.
- 31 d'octobre: Michel Aoun ven president de Liban, après 2 ans e mièg de blocatge institucional.
- 16 d'octobre: Danny Faure ven president de las Seichèlas.
- 13 d'octobre: morís lo rei Phumiphon de Tailàndia.
- 13 d'octobre: Bob Dylan reçaup lo Prèmi Nobel de Literatura.
- 10 d'octobre: Kersti Kaljulaid ven presidenta d’Estonia.
- 7 d'octobre: lo Prèmi Nobel de la Patz per Juan Manuel Santos.
- 1èr d'octobre: Marino Riccardi e Fabio Berardi venon capitanis regents de Sant Marin.
- 28 de setembre: morís Shimon Peres.
- 17 de setembre: l’aupenc Damien Seguin se ganha una medalha d'aur en vela ais juecs paralimpics de Rio.
- 17 de setembre: lo lemosin Jean-François Ducay se ganha una medalha d'aur en tennis de taula per equipas aus jòcs paralimpics de Rio.
- 16 de setembre: l’auvernhat Damien Tokatlian se ganha ua medalha de bronze en escrima per equipas (amb Maxime Valet que se ganha sa segonda medalha) aus jòcs paralimpics de Rio.
- 15 de setembre: lo bordalés Romain Noble se guanha ua medalha d'aur en escrima per equipas aus jòcs paralimpics de Rio.
- 14 de setembre: lo tolosan Maxime Valet se ganha una medalha de bronze al floret als jòcs paralimpics de Rio. Élodie Lorandi se ganha una segonda medalha de bronze.
- 7 de setembre: la provençala Élodie Lorandi se ganha una medalha de bronze en natacion ais juecs paralimpics de Rio.
- 7 de setembre: pel 44en còp lo parlament de Liban capita mal a elegir lo president per manca de quorum.
- 3 de setembre: Evaristo Carvalho ven president de São Tomé e Príncipe.
- Fin d’agost: morís lo president d’Ozbequistan Islam Karimov.
- 31 d'agost: lo Senat de Brasil destituís la presidenta Dilma Rousseff.
- 24 d'agost: morís Walter Scheel rèirepresident d’Alemanha.
- 21 d'agost: l'occitan Michaël Guigou se ganha la medalha d'argent en handbal amb la seleccion francesa als Jòcs de Rio.
- 20 d'agost: las occitanas Camille Ayglon-Saurina, Alexandra Lacrabère e Amandine Leynaud se ganhan la medalha d'argent en handbal amb la seleccion francesa als Jòcs de Rio.* 16 d'agost: l’occitan Sofiane Oumiha se ganha la medalha d'argent en bòxa (pes leugièrs) als Jòcs de Rio.
- 14 d'agost: l’occitan Alexis Raynaud se ganha la medalha de bronze au tir a la carabina deis 3 posicions a 50 m.
- 12 d'agost: la judocata gascona Émilie Andéol se ganha la medalha d'aur en +78 kg als Jòcs de Rio. Los provençals Erwann Le Péchoux e Jérémie Azou se ganhan l'argent amb l'equipa de floret e lo dus de parelh pes leugièrs (rem).
- 9 d'agost: los cavalièrs occitans Astier Nicolas e Mathieu Lemoine ajudan l'equipa de França a se ganhar la medalha d'aur del concors complèt d'equitacion als Jòcs Olimpics d'estiu de Rio. Astier Nicolas se ganha tanben una medalha d'argent individuala.
- 9 d'agost: lo canoïsta occitan Denis Gargaud Chanut se ganha la medalha d'aur en eslalòm als Jòcs de Rio.
- 7 d'agost: los nadaires occitans William Meynard e Clément Mignon ajudan l'equipa de França a se ganhar la medalha d'argent del 4x100 m nada liura als Jòcs de Rio.
- 7 d'agost: Evaristo Carvalho es elegit president de São Tomé e Príncipe.
- 1 d'agost: Guðni Jóhannesson ven president d’Islàndia.
- 14 de julhet: Niça es macada per l’ataca d’un menaire de camion.
- 13 de julhet: Theresa Brasier May ven primièra ministra del Reialme Unit.
- 9 de julhet: Brahim Ghali es elegit president del Sahara Occidental.
- 8 de julhet: fin del mandat presidencial de Heinz Fischer en Àustria. Presidéncia colegiala provisòria.
- 2 de julhet: morís Michel Rocard que denoncièt la destruccion de la cultura occitana per França.
- 1èr de julhet: la cort constitucionala anulla lo segond torn de las eleccions presidencialas en Àustria.
- 1èr de julhet: l’illa de Norfolk se pèrd l’autonomia e es annexada a la Nòva Galas del Sud.
- 1èr de julhet: Thomas Weber ven president del govèrn de Basilèa Campanha, Marcel Schwerzmann president del govèrn de Lucèrna, Ueli Amstad Landammann de Nidwald, Franz Enderli Landammann d’Obwald e Othmar Reichmuth Landammann de Schwyz.
- 30 de junh: Rodrigo Duterte ven president de las Filipinas.
- 27 de junh: eleccions generalas de l’estat espanhòl, sens majoritat absoluda.
- 26 de junh: eth conselh regionau d’Aquitània Lemosin Peitau e Charantas que’s causeish Aquitània Nava com nom dera grana region.
- 24 e 25 de junh: finalas de l’Europeada, las seleccions occitanas son segondas a cada còp contra los locals.
- 24 de junh: lo conselh regional de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus se causís Occitanie coma nom de la granda region.
- 23 de junh: lo Reialme Unit vòta per sortir de l’Union Europèa.
- 19 de junh: Chiara Appendino es elegida cònse de Turin.
- 7 de junh: Allen Michael Chastanet ven primièr ministre de Santa Lúcia.
- 5 de junh: Pedro Pablo Kuczynski es elegit president de Peró.
- 5 de junh: Vincenzo Rocchetti es tornar elegit cònse de La Gàrdia tre lo primièr torn de las eleccions localas en Itàlia.
- 2 de junh: Pel 40en còp lo parlament de Liban pòt pas far l'eleccion del president per manca de quòrum.
- 1 de junh: Beatrice Simon ven presidenta del govèrn de Bèrna; Jean-Nathanaël Karakash prend la presidéncia del conselh d'estat de Neuchâtel; Martin Klöti ven president de Sant Galh; Monika Knill-Kradolfer ven presidenta del govèrn de Turgòvia; Beat Jörg ven Landammann d’Uri.
- 26 de mai: Nadia Sàvchenko es desliurada en seguida d'un escambi de presonièrs entre Russia e Ucraïna.
- 22 de mai: Alexander Van der Bellen es elegit president federal d’Austria.
- 20 de mai: Tsai Ing-wen (蔡英文) ven presidenta de la Republica de China a Taiwan.
- 12 de mai: lo senat de Brasil suspend la presidéncia de Dilma Rousseff. Lo vicepresident Michel Temer n’assumís l’interim.
- 10 de mai: lo quincaire Antoine Deltour a l'origina de l'escandal financièr LuxLeaks qu'implicava l'actual president de la Comission Europèa Jean-Claude Juncker es condemnat a 18 meses de preson condicionala a Luxemborg.
- mai: un incendi forestièr en Canadà desplaça 88.000 personas e destrutz mai de 1.600 bastiments a Fort McMurray, dins l'estat d'Albèrta.
- 26 d'abril: lo rei d’Espanha convòca de novèlas eleccions generalas pel 26 de junh.
- 26 d'abril: Riek Machar torna venir vicepresident del Sodan del Sud.
- 25 d'abril: Lisa Phillips ven governadora de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
- 19 d'abril: Boungnang Vorachith es elegit president de Laos.
- 10 d'abril: Idriss Déby Itno es reelegit president de Chad.
- 10 d'abril: Azali Assomani es elegit president de l'Union de las Comòras.
- 8 d'abril: Ismail Omar Guelleh es reelegit president de Jiboti.
- 2 d'abril: Trần Đại Quang es elegit president de Vietnam.
- 1 d'abril: Gian Nicola Berti e Massimo Andrea Ugolini venon capitanis regents de Sant Marin.
- 31 de març: Morís l'escrivan Imre Kertész, un dels autors ongreses mai famoses mondialament.
- 17 de març: Bakir Izetbegović (imatge) ven president de Bòsnia e Ercegovina.
- 15 de març: Htin Kyaw es elegit president de Birmania.
- 11 de març: Taneti Maamau ven president de Kiribati.
- 7 de març: La jogaira de tennis russa Maria Sharàpova, aprèp un contraròtle antidopatge, anóncia que pren dempuèi d'annadas de meldòni, un medicament inventat pel quimista leton Ivars Kalviņš e classificat coma substància dopanta dempuèi 2016.
- 20 de febrièr de 2016: Yoweri Museveni es reelegit president d’Oganda.
- 19 de febrièr: Faustin-Archange Touadéra es proclamat elegit president de Centrafrica.
- 14 de febrièr: Jocelerme Privert es elegit president provisòri d’Aïtí.
- 11 de febrièr: Los dos observatòris del LIGO anóncian la primièra observacion dirècta d'ondas gravitacionalas.
- 7 de febrièr: a l’expiracion del mandat del president Martelly, Evans Paul ven president provisòri d’Aïtí.
- 1èr de febrièr: Serge Telle ven ministre d’estat dau Mónegue.
- 28 de genièr: Hilda Heine ven presidenta de las Illas Marshall.
- 24 de genièr: Marcelo Rebelo de Sousa es elegit president de Portugal.
- 15 de genièr: Tsai Ing-wen (蔡英文) es elegida presidenta de Republica de China a Taiwan.
- 13 de genièr: Māris Kučinskis es nommat primièr ministre de Letònia.
- 10 de genièr: Carles Puigdemont es investit president de la Generalitat de Catalonha.
- 4 de genièr: Carole Delga ven presidenta del conselh regional de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. Laurent Wauquiez ven president del conselh regional d’Auvèrnhe Ròse Aups. Alain Rousset ven president del conselh regional d’Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
- 1 de genièr: Johann Schneider-Ammann ven president de Soïssa.
- 29 de decembre de 2015: Roch Marc Christian Kaboré ven president de Burkina Faso.
- 20 de decembre: lo Partit Popular pèrd la majoritat a las eleccions generalas de l’Estat espanhòl. I aurà de negociacions per un govèrn de coalicion.
- 17 de decembre: Cristian Estrosi es elegit president de la region PACA. François Bonneau es tornar elegit president de la region Centre e Vau de Léger.
- 6 e 13 de decembre: Eleccions dels conselhs regionals e de las amassadas de las collectivitats unicas dins l’estat francés. Lo Partit Socialista se ganha 3 regions occitanas, los Republicans, las autras doas.
- 9 de decembre: La revista informatica Wired indica que lo creador del Bitcoin podriá èsser Craig Steven Wright, un informatician e entrepreneire australian.
- 1èr de decembre: er Unesco proclame patrimòni der’umanitat es Hèstes deth huec deth solstici d'estiu enes Pirinèus.
- 29 de novembre: Roch Marc Christian Kaboré es elegit president de Borquina.
- 22 de novembre: Mauricio Macri es elegit president d’Argentina.* 13 de novembre: d’atemptats tuan mai de 130 personas en Illa de França.
- 12 de novembre: d’atemptats tuan mai de 40 personas a Beirot.
- 12 de novembre: Jioji Konrote ven president de Fiji.
- 10 de novembre: cai lo govèrn minoritari de drechas impausat pel president de Portugal.* 9 de novembre: Beata Szydło ven primièra ministra de Polonha.
- 5 de novembre: John Magufuli ven president de Tanzania.
- 28 d'octobre: Bidhya Devi Bhandari es elegida presidenta de Nepal.
- 26 d'octobre: Carme Forcadell es elegida presidenta del parlament de Catalonha.
- 25 d'octobre: Jimmy Morales se ganha las eleccions presidencialas de Guatemala.
- 25 d'octobre: Alassane Ouattara es tornar elegit president de Còsta d'Evòri.
- 24 d'octobre: la manifestacion per l’occitan de Montpelhièr recampa aperaquí 15 000 personas.
- 11 d'octobre: Alpha Condé es tornar elegit president de Guinèa.
- 11 d'octobre: Aliaxandar Locashenca es tornar elegit president de Bielaros.
- 7 d'octobre: la region Lengadòc-Rosselhon pren per 18 meses la presidéncia de l’euroregion Pirenèus-Mediterranèa.
- 1èr d'octobre: Lorella Stefanelli e Nicola Renzi venon capitanis regents a Sant Marin.
- 27 de setembre: los partits per l’independéncia se ganhan las eleccions en Catalonha.