text:
Gregòri VII
Gregòri VII O.S.B. (Sovana, (A. 1020) – Salerno, 25 de mai de 1085). Papa nº 157 de la Glèisa catolica de 1073 a 1085.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Hildebrando Aldobrandeschi Nasquèt en Toscana, en lo seno d'una familha de modèsta extracción sociala. Creish en lo contorn de la Glèisa romana a l'èsser confiat a lo sieu oncle, abad del monastèri de Santa María en lo Aventino, a on faguèt los vòts monásticos.
En l'an 1045 es nomenat secretari del Papa Gregorio VI, cargue qu'ocupariá fins a 1046 en qu'acompanharà a dich Papa a lo sieu destierro en Colònia après èsser depuesto en un concili, celebrat en Sutri, acusat de simonía en la siá eleccion.
En 1046, al morir Gregorio VI, Hildebrando entra coma monge en lo monastèri de Cluny en a on aquerirà las idèas reformistas que regiràn lo rèste de la siá vida e que li faràn dirigir la coneguda Reforma gregoriana.
Hildebrando Torna pas en Roma, mas en l'an 1049 es requerit pel Papa Leon IX per agir coma Legat Pontificio, çò que li permetrà conéisser los centres de poder d'Euròpa. En agint coma Legat se trobava, en 1056, en la cort alemanda, per informar de l'eleccion coma Papa de Víctor II quand aqueste moric e s'escuelhèt coma successor al antipapa Benedicto X. Hildebrando Se opusó a aquesta eleccion e atenguèt que s'escuelhèsse Papa a Nicolás II.
En 1059 es nomenat per Nicolás II Archidiácono e administrador efectiu dels bens de la Glèisa, cargue que li amièc a aténher tal poder que s'arribèt a dire que tirava de manjar a “lo sieu Nicolás coma a un ase en l'establariá”.
En 1509 foguèt enviat en Milà al bòrd de Anselmo dona Baggio (lo futur Alejandro II) per apiejar al diácono San Arialdo contra l'arquevesque simoníaco Guido dona Velate. A l'an seguent arribariá San Pedro Damián amb la meteissa fin.
Del «Sègle escur» cap a la hierocracia[modificar | modificar la font]
Cal aver en compte lo conflicte de poders que s'èra viscut dins lo sègle X: donada l'influéncia qu'exercissián los avesques sobratz las gents de las siás diocèsis, los reis pretenián los aver coma “aliadi” (mas dempuèi lo sieu ponch de vista politica). Aver la possibilitat de los escuélher, (lor liurar lo cargue, es dire “los investir”) assegurariá practicament la siá fidelitat.
La Santa Sedença foguèt en quènt en de mans de las faccions de comtes e princes, autentics clanes nobiliarios. Amb lo temps demorèt somesa al tiránico domeni d'aquestas familhas, qu'atenguèron l'eleccion de pontifes afectos, que foguèron, en la siá majoritat, individus insignificants o indignes e que faguèron descéner lo pontificat als mai basses nivèls qu'a conegut en la siá istòria. Aital, lo sègle X foguèt lo Sègle de fèrre o Sègle escur de la Glèisa. Pendent sègle e mièg, desfilèron près de quaranta papas e antipapas, fòrça que n'aguèron de pontificats efímeros o sofriguèron una mòrt violenta, sens daissar a pena memòria.
Mas ja dins lo sègle XI sorgissiá la escolástica, correnta teológico-filosófica dominante que propicièc la clara subordinación de la rason a la fe (Philosophia ancilla theologiae, es dire, la filosofia es sierva de la teologia). La escolástica predominaría dins las escòlas catedralicias e en los estudis generales que donèron luòc a las universitats medievalas europèas fins a intervengudi del sègle XV.
[Lo cesaropapismo, qu'èra estat inaugurat per la practica politica de Carlomagno, li caldrà cedir definitivament davant lo pes de la hierocracia, qu'a en Gregorio VII a òm dels teorics de las maximalas formulacions del poder universal dels successors de Pedro.]
Eleccion papal e lo Dictatus Papae[modificar | modificar la font]
A de començaments del sègle XI, davant un papado impotent davant las faccions nobiliarias, se verifiquèt un autentic cesaropapismo amb l'emperaire Enrique III (1039-1056), veritable dispensador de cargues eclesiastics.[1] Après la mòrt d'Enrique III sorgís un movement tendiente a liberar al papado del sometimiento a l'Empèri. En tot lo mond crestian comença a se reivindicar la libertat de la Glèisa, principalament per nomenar los sieus foncionaris. Se tractarà de dignificar la vida morala dels clèrgues, en condemnant la simonía, lo nicolaísmo e en impausant lo celibato. Se pretendrà enfortir l'autoritat papal en contra de la voracidad dels princes imperiales.
Hildebrando Foguèt escuelhut pontife per aclamación popular lo 22 d'abril de 1073, çò que supausèt una transgresión de la legalitat establida en 1059 pel concili de Melfi, qu'aviá decretat qu'en l'eleccion papal podiá pas qu'intervier lo collègi cardenalicio, jamai lo pòble roman. Pas obstante obtenguèt la consagración episcopala lo 30 de junh de 1073.
En 1075, Gregorio VII publiquèt lo Dictatus Papae, vint-e-sèt axiomas a on Gregorio exprimís las siás idèas sobratz cual a d'èsser lo papièr del pontife en la siá relacion amb los poders temporales, mai que mai amb l'emperaire del Sacro Empèri. Aquestas idèas pòdon se resumir en tres ponchs:
1. Lo papa es senhor absolut de la Glèisa, en essent per lo dessús dels fisèles, los clèrgues e los avesques, mas tanben de las Glèisas localas, regionalas e nacionalas, e per lo dessús tanben dels concilis.
2. Lo papa es senhor suprèm del mond, totes li an de sometimiento, incluses los princes, los reis e lo pròpri emperaire.
3. La Glèisa romana pas erró ni errará jamai.
(Aviá fach eclosión la lucha entre los poders universales que tractavan d'aténher lo Dominium mundi)
La brega d'investiduras[modificar | modificar la font]
Aquestas pretensions papales amiauen clarament a un afrontament amb l'emperaire alemand en la disputa coneguda coma Brega de las Investiduras qu'inícia quand, en un sínodo celebrat en 1075 en Roma, Gregorio VII renauís la proïbicion de l'investidura per laicos.
Aquesta proïbicion foguèt pas admesa per Enrique IV que contunhèt de nomenar d'avesques en Milà, Spoleto e Fermo, de territòris colindantes amb los Estats pontificios, per çò que lo Papa ensagèt intimidarle mejançant la menaça de excomunión e de la deposición coma emperaire.
Enrique reacciona, en genièr de 1076, en celebrant un sínodo de Worms a on depone al Papa. La excomunión lançada per Gregorio sobre Enrique significava que las siás súbditos demoravan liuras de li prestar vasallaje e obediencia, per çò que l'Emperaire, en tement un suslhèuament dels princes alemands, qu'èran anats en Augsborg per s'amassar en una dièta amb lo Papa, decidís anar a l'amassada de Gregorio e li demandar l'absolucion.
L'amassada entre Papa e Emperaire aguèt luòc en lo Castillo de Canossa, concrètament dins lo castèl Stammburg de la granda comtessa Matilde de Canossa. Enrique se presentèt pas coma rei, mas coma penitente en sabent qu'amb aiçò, lo Pontife en la siá qualitat de sacerdòt poiriá pas li negar lo perdon. Lo 28 de genièr de 1077, Gregorio VII absolguèt a Enrique IV de la excomunión en escambi de que se celebrès una Dièta que se debatriá en el la problematica de las investiduras eclesiasticas.
Malgrat aiçò Enrique dilata en lo temps la celebracion de la promesa Dièta per çò que Gregorio VII lança contra l'emperaire una segonda condemna de excomunión, çò depone e procedís a reconéisser coma nòu rei a Rodolfo, duque de Suabia.
Aquesta segonda excomunión obtenguèt pas los efèctes de la primièra doncas que los avesques alemands e lombardos apiegèron a Enrique qui, en un sínodo celebrat en Brixen en 1080, proclama nòu papa a Clemente III e marcha davant de la siá armada sobratz Roma que li dobrís las siás pòrtas en 1084. Se celèbra alavetz un sínodo que se decrèta en el la deposición e excomunión de Gregorio VII e se confirma al antipapa Clemente III, qui procediguèt a coronar coma d'emperaires a Enrique IV e a la siá esposa Berta.
Gregorio VII se refugièt en lo Castillo Sant'Angelo en esperant l'ajuda de los sieus aliadi normandos capitaneados per Roberto Guiscardo. L'arribada dels normandos obliga a Enrique IV a abandonar Roma, qu'es somesa a saqueo e incendiada per las armadas normandos, accion que desacadièc lo suslhèuament dels romans contra Gregorio, que se vegèt obligat a se retirar dins la vila de Salerno a on moririe lo 25 de mai de 1085.
Foguèt canonizado en 1726 pel papa Benedicto XIII, en se celebrant la siá festivitat litúrgica lo 25 de mai.
La disputa envolopa las investiduras finalizèt mejançant lo Concordato de Worms, en 1122, que delimitèt l'investidura eclesiastica de la feudala.
Canonizaciones Importants[modificar | modificar la font]
Pendent la brega d'investiduras, Gregorio VII establiguèt d'alianças amb los Estats medievales europèus circundantes. Òm d'elas foguèt amb lo rei sant Ladislao I d'Ongria, qui aviá desposado a la princessa Adelaïda de Rheinfelden, filha de Rodolfo de Suabia, lo anti-rei escuelhut per Gregorio VII per s'opausar a Enrique IV. Ladislao Aviá lutat egalament pel tròn contra lo sieu cosin Salomón, quién pretenguèt liurar coma vasallo lo reialme ongrés a l'emperaire Enrique IV. D'aquesta manièra, la relacion entre Ladislao I e Gregorio VII resultèt estrecha, en inclinant en Ongria del costat del papado pendent la brega d'investiduras.
En 1083, lo rei ongrés obtenguèt del papa la canonización del rei Esteban I d'Ongria, lo sieu filh lo prince San Emérico, aital coma de San Gerardo Sagredo, San Andrés e San Benedicto, tres avesques ongreses.
Vejatz-vos tanben[modificar | modificar la font]
- Concili de Estrigonia I
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Entratge a l'istòria de l'Edat mejana europèa
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Dawson, Ch. 2001). Istòria de la Cultura Crestiana. Mexic D.F., Mexic: Fons de Cultura Economica.
- Hóman, B. E Szekfű, Gy. (1935). Magyar Történet. Budapest, Ongria: Király Magyar Egyetemi Nyomda.
- Tanner, J R., Previte-Orton, C W., Brooke Z N. (1929) The Cambridge Medieval History, Volume VI: Victory of the papacy. Cambridge, Anglatèrra: Cambridge University Press.


c: text/html

text:
Larzabale-Arroze-Zibitze
Larzabale-Arroze-Zibitze (basco), Larceveau-Arros-Cibits (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei larzabaldar-arroztar-zibiztar.
La comuna es adaigada per Artikaiteko erreka (afluent de Bidosa) e peus sons afluents Arlako erreka e Handia erreka.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Òstavath-Asme au nòrd-èst
- Landibarre au nòrd-oèst
- Jutsi a l'èst
- Aniça-Montgelós a l'oèst
- Bunuze au sud-èst
- Gamarte au sud-oèst
- Ibarrola au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Larzabale, Arroze e Zibitze que s'unín lo 20 de junh de 1842 entà formar la comuna actuau.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Que's situa dens la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume, que comença a Puy en-Velay (Loira Nauta) e acaba a Roncesvaus.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Ostau hortificat Zaldua, deu sègle XIII, uei lo dia un ostau tradicionau basco
- Ostau Dona Maria, deu sègle XIV
- Ostau Jauregia, de 1591
- Ostau Zarzabalea, de la fin deu sègle XVIII
- Glèisa de Sant Andrieu, deu sègle XIX, a Zibitze
- Glèisa de Sant Laurenç, de 1854
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Comunicat · 01.04.2018
(fòto: PBS)
D’estudis scientifics recents confirman que nòstre environament se degrada e que nòstra biodiversitat es de mai en mai menaçada, aicí en Occitània e dins la rèsta del Mond.
Aquelas notícias mauvaisas s’addicionan a tantas autras sus l’environament (chamjament climatic, remonta del nivèl de las mars, etc.).
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) sosten los expèrts e las organizacions de defensa de la natura que trabalhan sus lo terren per sauvar los equilibris. L’amainatjament del territòri, lo desvolopament industrial e lo dinamisme economic son legitims, mas devon èsser enquadrats, sostenables e compatibles amb la biodiversitat.
Es urgent de crear de zònas santuarizadas per las espècias e los ecosistèmas en perilh, coma o preconizan los estudis scientifics recents.
Es una bona causa que los poders publics assagen de responsabilizar los ciutadans. Mas los ciutadans fan ja d’esfòrç remarcables e aderisson de mai en mai a la morala ecologica individuala. Ara, lors esfòrç sufison pas.
Los poders publics (nacionals e internacionals) devon assumir pus seriosament lors responsabilitats collectivas en impausant de santuaris de biodiversitat, de nòrmas de produccion verament ecologicas e d’amainatjaments verament sostenables.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
La comuna de Montpelhièr a mes en plaça una novèla mesura per lutar contra la preséncia de marginals dins sos pargues publics : a començat de remplaçar totas sas pelosas per d’ortigas.
Es una mesura que fa polemica. Per evitar la preséncia de SDF, de dealers e de personas alcoolizadas dins los pargues publics de la vila, la comuna de Montpelhièr a decidit de plantar d’ortigas dins totes sos espacis verds.
« La màger part d’aqueles espacis son ocupats quasi exclusivament per de personas que se consacran a una alcoolizacion o a un enfumatge regulars, cada jorn », çò conta lo conse de Montpelhièr per explicar aquela decision.
D’unes an jutjat aquela mesura « indigna », a mai « vergonhosa ». Qualques militants un pauc mai indignats que los autres an ja començat a dalhar, la nuèit passada, las ortigas de l’Esplanada de l’Euròpa.


text:
Dimècres, 18 de julhet de 2018, 03h00
Anam en cò d'Adrian Jourdan, que baileja « Lei cagaraulas de la Vaunaja » a Clarensac. Nos i presenta sei produchs dins sa botiga e mai que mai lei coliças de son elevatge, que ten despuèi 2016. Dins aqueste mestièr, s'ocupa de la naissença dei cargaraulas juscas a la liurason dei produchs ai restaurators. Aquò li demanda fòrça investiment, que pendent 4 mes amb la mesa en batariá, es solicitat cada jorns. Vos convidam a conéisser lei metòdes d'elevatge a dimension umana e de comercializacion d'aqueu plat especiau. Un reportatge de Marc Carteyrade.


text:
Dins un libre recent - La féodalité languedocienne (sic) XIe-XIIe siècles -, l’istoriana Hélène Débax (devath !), de l’universitat del Miralh, nos porgís un vejaire interessant sus una question tan viva e tan d’actualitat coma la de l’immigracion, del dreit de vòte pels estrangièrs, del dreit del sòl e del dreit de la sang. Benlèu la siá posicion semblarà pro sevèra a mai d’un per son caractèr restrenhant. Aital, per ela (p. 25) : « Los comtes de Tolosa non son pas tolosans nimai meridionals (sic). Son eissuts d’una granda familha de la Reichsaristokratia(*), la dels « Nibelungen istorics » aliats amb los Guilhelmidas d’Auvèrnhe. Lo primièr aujòl conegut, al començament del sègle IX, Folcaud missus en Roergue… ». Adonc, entre aqueste Folcaud roergàs, paire del primièr comte raimondin de Tolosa, e nòstre malastrós Raimond IX, s’èran passats mai de quatre sègles e podèm comptar a la gròssa que s’èran succedits un brave quinzenat de generacions. E tot aquel monde èra demorat franc, ni cort ni costièr ! Cal ben reconéisser que l’afirmacion de la dòmna non es pas per encoratjar en çò nòstre los immigrats ansioses de lor integracion. Mas los cal rassegurar : son eles, los raimondins qu’o an volgut aital per non se mesclar amb aqueles paures occitans que totjorn lor calguèt de mèstres venguts del defòra. Per servar lor puretat raciala, benlèu son anats cercar lors femnas exclusivament en Franconiá ? Benlèu non avián de femnas e se reprodusián per clonatge, de mascle en mascle, çò qu’explicariá tota aquela tièra de Raimonds ? Non, res de tot aquò : coma dins las dinastias faraonicas, an esposat lors sòrres : an practicat lo maridatge consanguin.
J.P.
(*) En francic (?) dins lo tèxte.


text: Autres villes proches de THEY SOUS VAUDEMONT : Vézelise, Tantonville, Favières, Diarville, Xirocourt, Baudricourt, Oëlleville, Laloeuf, Ambacourt, Saint firmin, Praye, Vitrey, Vroncourt, Vandeléville, Vicherey, Juvaincourt, Bralleville, Housséville, Puzieux, Pont sur madon, Forcelles saint gorgon, Totainville, Thorey lyautey, Frenelle la grande, Ognéville, Chaouilley, Aboncourt, Beuvezin, Fécocourt, Affracourt, Battigny, Quevilloncourt, Maconcourt, Fraisnes en saintois, Bettoncourt, Courcelles, Forcelles sous gugney, Marainville sur madon, Grimonviller, Xaronval, Vaudémont, Gugney, Tramont lassus, Dommarie eulmont, Saint prancher, Jevoncourt, Vomécourt sur madon, Saxon sion, Bouzanville, Pulney, Boulaincourt, Repel, Gélaucourt, Étreval, Tramont saint andré, Chef haut, Frenelle la petite, Tramont émy, Battexey, Blémerey,


text:
15/12/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 21 de decembre 2014
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 21 de decembre sera consacrada aus contes de Nadau, que seran interpretats per los dos animators.
Podretz trobar sur aquel blògue un de quilhs textes de Daniel Lhomond revirat en òc per Joan-Pau Verdier « Lo regime del Paire Nadau » mai un conte original de Sergi Lespinasse, un grand Nadal
Bon Nadau a tots.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:11 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Per vos inscriure, contactatz-nos: fundacio@udl.cat.
Pels cercaires, lo montant de l’inscripcion es de 90 € (tarifa normala). Après lo 31 de genièr de 2014, lo montant serà de 120 €. Los estudiants an drech a una tarifa reducha de 30 € (50 € après lo 31 de genièr de 2014). L’inscripcion compren lo libre dels resumits, los materials del congrès, l’accès a las conferéncias e als obradors, las pausas cafè, e tanben la soscripcion als actes del congrès. Après lo 31 de mai de 2014 serà pas pus possible de s’inscriure per via telematica e l’inscripcion se deurà far sus plaça los jorns del congrès.
Se prepausa una excursion a la Val d’Aran de faiçon opcionala lo dimècres 19 de junh, e compren un repais. Lo divendres 21 de junh, lo ser es reservat al banquet final del congrès. Lo montant de l’inscripcion es, respectivament, de 40 € e de 35 €. Aqueles que desiran de participar a l’excursion e al banquet final son pregats de confirmar lor participacion al moment de far l’inscripcion, e mai quand lo nombre de plaças es limitat.
L’inscripcion serà pas completa abans que lo pagament siá efectuat. Recebretz una confirmacion de vòstra inscripcion.
Detalh de las tarifas:
En cas d’anullacion, i aurà pas de remborsament de las despensas d’inscripcion.
Los repaisses e lo lotjament son pas compreses dins l’inscripcion.


text:
Cerverí de Girona
Cerverí de Girona (1259-1285) èra un trobador catalan de la segonda mitat dau sègle XIII.
Autor pus prolific de son periòde ambé 120 poèmas e libres identificats, fasiá partida dei corts de Jaume Ièr e de Pèire II. La complexitat de la vida de cort foguèt lo subjècte principau de son òbra. Sei tèxtes èran generalament acompanhats per d'érs de musica mai lei particions son uei totalament perdudas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Simon Gaunt e Sarah Kay, "Appendix I: Major Troubadours" (pp. 279–291), The Troubadours: An Introduction, Cambridge University Press, 1999.


text:
Frontinhan
Frontinhan (oficialament en francés Frontignan) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània.
L'escais de sos abitants, los frontinhanencs, es los ventres blus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa dins la plana litorala de Lengadòc a 7 km al nòrd-èst de la vila de Seta, sus la rota que mena a Montpelhièr (a 21 km).
Le territòri comunal es limitròf de Gijan al nòrd, Vic de la Gardiòla al nòrd-èst, Vilanòva de Magalona sus un tròç de plaja a l'èst, Seta al sud-oèst, Los Banhs de Balaruc e Balaruc Vièlh a l'oèst. Al sud-èst la comuna es banhada per la mar Mediterranèa e confronta a l'oèst l'estanh de Taur.
La vila originala se tròba dins una plana viticòla, enrodada per :
- la garriga de la montanha de la Gardiòla al nòrd,
- de las salinas e l'estanh d'Ingril a l'èst,
- un cordon de montilhas al ras de la mar Mediterranèa utilizat coma estacion balneària cap a l'èst (Frontinhan-Plaja) e en zòna industriala dins la contunha del pòrt de Seta al sud,
- l'estanh de Taur a l'oèst.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Frontinhan (atestacion Frontinianum en 1180) ven del nom d'òme latin Frontinius, associat al sufixe, tanben latin, -anum. Frontinhan èra donc una granda proprietat de l'epòca romana, que son mèstre èra Frontinius (dins lo Dauzat, edicion de 1984, lo sufixe es notat -acum e l'error es evidenta) [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; ara demòra burèu centralizator del canton que pòrta son nom, que garda lo meteis nombre de comunas, mas qu'a perdut Vilanòva de Magalona e ganhat Gijan.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 22719; 2013 : 22942 (723 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Hersin-Coupigny
Hersin-Coupigny es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge i aguèt cremat l'an 1537.
Le village fut brûlé en 1537.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Victòria trebalhada era artenhuda aguest darrèr dissabte en Martres Tolosane. Era prumèra mietat siguèc fòrça igualada. Shuts des de luenh sense guaire perilh e poques arturades des portèrs. Ena menuta 35 se marcaue eth que serie er únic gol deth partit en ua bona jogada colectiua : Paba encaraue eth portèr Firmino e shutaue ua pilota rasa qu’ entraue laguens dera porteria deth Martres. Ère eth 0-1. Eth Martres sajèc d’empatar abantes deth descans mès Liaño parèc un shut des de dehòra der àrea. Tamb 0-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat dominèrem milhor eth jòc .Pèir e Miguel aueren ocasions tà marcar bèth gol, ath delà de bèra jogada en que mos fiulèrem dehòra de joc quan ja encaràuem ath portèr contrari. Eth Martres auèc era milhor ocasion deth partit ena menuta 25 quan eth sòn delantèr centre se plaçaue dauant de Liaño e non podèc acabar era sua jogada pera bona actuacion deth portèr aranés.
Eth Martres sajèc d’empatar enes darrères menutes sense poder arténher eth sòn objectiu.
Victòria important que mos plaçe ena part nauta dera classificacion : Clarac e Salies 35, Bossòst 31, Luchon 30.
Ara bien, dus partits fòrça importants contra es dus equips prumèrs dera classificacion entà poder apropà-se ath prumèr lòc.
Eth pròplèu partit jogam partit de liga eth dissabte 22 de gèr tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip de SaliesMane.
E.S. Martres Roquefort : Firmino, Bresten, Eychenne, Gautier, Tetard, Camayon, Coutanceau, Quantin, Loze, Gomes, Rouquette. Remplaçants : Batralle, Vivini, Querre.
Tarjetes auriòles : Rouquette (32’), Coutanceau (65’), Gautier (77’), Bresten (87’), Batralle (87’).
Trainer : Tetard Guy.
U.E. Bossòst: Liaño, Dani, Juanka (70’ Gachi), Marc , Felipe, Javi , Jorge, Alex (80’ Madrid), Paba (60’ Javi Castet), Pèir, e Miguel.
Tarjetes auriòles : Javi (20’), Paba (50’), Marc (68’), Dani (75’), Miguel (87’).
Trainer: Adrian.
Gols: 0-1 Paba (35’).
Arbitre: Zoubir Jamal.


text:
Jaume Stuart
Jaume Stuart (19 de junh de 1566 - 27 de març de 1625), tanben dich Jaume VI d'Escòcia o Jaume Ièr d'Anglatèrra, foguèt rèi d'Escòcia de 1567 a sa mòrt e rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda de 1604 a sa mòrt. En Escòcia, succediguèt a sa maire Maria Ièra (1542-1567) e en Anglatèrra, succediguèt a Elisabeta Ièra (1558-1604) a la fin de la dinastia Tudor. Foguèt remplaçat per son fiu Carles Ièr (1625-1649).
Son rèine foguèt marcat per divèrsei succès economics e politics en Escòcia. En revènge, deguèt faciar de dificultats en Anglatèrra en causa dei tensions entraïnadas per la question religiosa e per l'oposicion a l'union dei dos reiaumes. De mai, sei temptativas de renfòrçar l'autoritat reiala se turtèron ai poders dau Parlament de Londres. Foguèt tanben a l'iniciativa de la colonizacion anglesa d'Irlanda e d'America.


text: ClaracPointis 3 - U.E. Bossòst 2 Partit sense complexes dera U.E. Bossòst, ath despient des baishes qu’auíem, eth que se joguèc aguest dissabte en Clarac. Jòc igualat en sòn començament a on se veiguèc eth perilh deth Clarac : es contres, tamb es sòns jogadors ràpits e es cornèrs e fautes. En un lançament de fauta, eth Clarac dauríe eth marcador ; Via, en un shut pera esquaira, marcaue un polit gol. Era U.E. Bossòst non se desmoralizèc peth gol encaishat e 5 menutes mès tard Paba a passada d’Ignasi marcaue er empat a 1. Marcos auec d’ arturar es boni shuts de Youri abantes d’arribar ath descans tamb empat a 1 en marcador. Ena dusaua mietat, as 10 menutes auèrem era mala sort en un cornèr en marcà-mos un gol en pròpia porteria. Un aute viatge, Paba en ua jogada laguens der àrea petita podèc shutar e empatar a 2 gols. Quedaue mieja ora de partit e eth líder patíe entà arténher era victòria. Youri en ua jogada personau, se plantaue dauant de Marcos e marcaue eth 3-2. Encara quedaue un quart d’ ora long enquiath finau, er equip aranés sajèc d’empatar eth partit, e non auec guaire oportunitats. Ath finau ,derròta cuerta dauant eth líder, se hèc un bon partit e açò mos a de dar talents entàs partits dera Copa de Comminges. Eth pròplèu partit jogam es ¼ de finau dera Copa de Comminges en Valentine, eth dissabte 23 de abriu tàs 20 :00 ores contra er equip locau. ClaracPointis: Boutramanscur, Ribet, Hernandez, Ferrere, Leon S., Borreda, Leon T., Via, Youri, Yoan, Ludwing. Remplaçants: Cambours, Denax, Ducasse. Tarjetes auriòles: Borreda (26’). U.E. Bossòst: Marcos, Marc (45’ Dani), Juanka, Viló, Felipe, Jorge (70’ Polilla), Javi, Paba, Ignasi, Arroyo (45’ Javi Castet) e Pèir.. Tarjetes auriòles : Marcos (35’), Jorge (68’). Trainer: Jordi. Gols : 1-0 Via (25’), 1-1 Paba (30’), 2-1 Marc (p.p. 55’), Paba 2-2 (60’), 3-2 Youri (70’). Arbitre: Lozes Henri.


text:
Au menú d’En Ondas aqueste còp :
Lo somari deu n° 64 de Patrimòni qui sòrt de paréisher, ua ofèrta de l’editor Letras d’Òc e lo començar d’entervista de la persona qui encontram au long de quate emissions. Que s’apèra Yvan Bareyre e qu’ei gascon deu baish ador.
Las musicas d’En ondas :
* Lo Barrut L’ombra de mai
* Tenareze Aral La Velte
* Vaillant Sette Franzin La Bèla naissença Sus Sus Companhons
* Semiac en Bigòrra La plenta deu pastor
* Joan Miquèu & Felip Espinasse Nina
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.


text:
Aqueste article es dins la lista de dètz articles negligents
de la nòstra Wikipèdia. Es un article de melhorar en prioritat.
L'islam (arab الإسلام) es una religion abraamica s'apiejant sul dògma del monoteïsme absolut (l'adoracion del Dieu unic sens li atribuir pas cap associat) e prenent sa font dins l'Alcoran, considerat coma lo recuèlh de la paraula de Dieu (الله), Allà) revelada a Maomet, proclamat per aqueles qu'aderisson a l'islam coma essent lo darrièr profèta de Dieu[1], al sègle VII en Arabia. Un adèpte de l'islam se nomena un musulman. L'islam revendica per fondament e ensenhament màger le tawhid (monoteïsme, unicitat e indivisibilitat), es a dire lo monoteïsme mai epurat[2] ont lo culte es vodat sonque a Dieu, sens li atribuir pas cap filh[3].
Los musulmans creson que Dieu es un e incomparable[4],[5] e que la tòca de l'existéncia es d'adorar Dieu[6]. Los musulmans creson tanben que l'islam es la version complèta e universala d'una fe primordiala que foguèt revelada mai d'un còp pel passat mejans los profètas, coma Adam, Noè, Abraam, Moïses e Jèsus[7],[8]. Atal, se presenta coma un retorn sus la dralha d'Abraam (nomenat, en arab, Ibraim pels musulmans) del punt de vita de la cresença, l'Alcoran lo definissant coma essent l'escandilh-pè, la lèga de la Kaaba, lo mila d'Abraham (mila ta Ibraim)[9],[10],[11], es a dire una somission exclusiva a la volontat d'Allà[12],[13],[14].
L'Alcoran reconeis l'origina divina de l'ensems dels libres sagrat del judaïsme e del cristianisme[15], tot estimant que serián, dins lors interpretacions actualas, lo resultat d'una falsificacion parciala[16] : lo Suhuf-i-Ibrahim (los Fulhets d'Abraham), la Tawrat (lo Pentateuc o la Torà), lo Zabur de David e Salomon (identificat al Libre dels Psalmes) e l'Injil (l'Evangili).
En mai l'Alcoran, la majoritat de musulmans se referisson e de transmissions de paraulas, actes e aprovacions de Maomet, recits nomenat adiths, per l'establiment de règlas juridicas (fiqh) permetent la compreneson e l'acompliment de las adoracions del musulman al quotidian. Las diferentas brancas de l'islam ne s'acòrdan pas sus las compilacions dels adiths de gardar coma autentics. L'Alcoran e los adiths dichs « recevables » son doas de las quatre fonts de la lei islamica, la charia, las doas autras essent l'unanimitat (ijma’) e l'analogia (qiyas).
En 2010, lo nombre de musulmans pel monde es estimat a 1,6 miliard, soiá 23,4 % de la populacion mondiala[17], çò que fa de l'islam la segonda religion del mond après lo cristianisme e davant l'indoïsme. Es, cronologicament parlant, lo tresen grand corrent monoteista de la familha de las religions abraamicas, après lo judaïsme e lo cristianisme amb que possedís un cert nombre d'elements comuns.
L’islam se destria en diferents corrents, que los principals son lo sunnisme, que representa entre 80 e 85 % dels musulmans[18], e lo chiisme, encontrat subretot en Iraq e en Iran.


text:
Coneguda la massacre de Besièrs, dins totas las tèrras d’òc la populacion s’espantèt davant la cruseltat de las represalhas. La meteissa vila de Narbona se rendèt sens opausar resisténcia e amb la promesa de legiferar contra los “erètges”. De contunh, l’armada crosada se dirigiguèt vèrs Carcassona, ont arribèt lo primièr jorn d’Agost de 1209.
La vila confiava en poder resistir lo sètge perque dispausavan d’unas muralhas fòrça compactas (d’epòca visigoda) e fòrça resèrvas de neurituds, mas l’aiga mancava per fauta d’un estiu tròp shut. Raimon Rogièr Trencavèl, vescomte de Carcassona, Besièrs, Albi e Rasés, nomenat lo “Pastoret” de manièra afectiva per los sieus vassalhs, aviá comandat acumular de neurituds e de municions per resistir lo sètge, e refortilhar las defensas de las muralhas. Quitament, èran estats desrocats los molins dels environs per evitar que los crosats poguèsson far de farina e còder de pan. Totes los senhors dels entorns s’avián refugiat dins la vila.
Carcassona, uèi.
L’endeman, los soldats crosats comencèron los sieus atacs dins los quartièrs defòra de las muralhas, primièrament a Sant Vincenç al sud e mens protegit, e après a Sant Miquèl a l’èst, abandonats per la populacion refugiada dins la vila. Destruits los ostals dels dos quartièrs, inicièron los atacs contra las muralhas, que foguèron refusats amb flechas e òli en borint. La defensa foguèt tan eficaça e provoquèt tantas bassas, qu’Arnaud Almaric comandèt la retirada de las tropas al campament. Mas los efièches de las pèiras e de las bòlas cremadas lançadas amb catapultas avián destruït fòrça edificacions e los abitants avián perdut l’accès al riu (e a l’aiga).
De manièra estonant, lo rei Pere II d’Aragon e I de Barcelona se presentèt al campament crosat per ensajar arturar la Crosada, segurament après recebre de messatges del vescomte de Carcassona en demandant ajuda. Lo rei Pere, que coneissiá la massacre de Besièrs per lo sieu parent Berenguer, avesque de Narbona, èra ja en camin.
Los ligams e los vassalhatges de qualques nòbles occitans envèrs lo monarca aragonés e catalan l’avián obligat a ensajar ajudar per arturar la destruccion e las tuadas. Èra conhat del vescomte Raimon Rogièr de Carcassona e protector del comtat de Tolosa. D’autra banda, lo rei Pere temiá que la proximitat de la Crosada dins la siá frontièra poguèsse, un còp acabada amb victòria catolica, animar a l’armada francesa a atacar los sieus domenis.
Malgrat que lo reialme d’Aragon e los Comtats Catalans s’avián separat de França dempuèi fasiá de sègles (1), aquela secession jamai pas èra estada reconeguda per la monarquia francesa. E benlèu lo rei Philippe II Auguste de França volguèsse recuperar de territòris. Egalament, l’arturada de la Crosada podiá empedir que la monarquia francesa assumiguèsse la sobeiranetat efectiva suls territòris occitans, e aqueles tendèsson posteriorament a l’influéncia catalana e aragonesa.
La vila medievala de Carcassona, uèi.
Lo rei Pere s’amassèt amb Arnaud Almaric e los divèrses militars catolics. Aqueles decidiguèron qu’agiguèsse coma intermediari. En se sarrar a las muralhas de la vila, dempuèi la Tor Pinta foguèt reconegut, e la populacion cridèt amb jòia en veire una possibilitat de salvacion. Quitament, òm cridèt “lo nòstre sobiran ven nos salvar!!!”.
Après recebre e correspondre a las mòstras de jòia dels abitants de Carcassona, s’amassèt amb lo sieu conhat a qui abracèt e potoneguèt, mas li exprimiguèt una critica per la siá actitud:
“Vesi qu’avètz pas aubedit los mieus conselhs de demandar als erètges qu’abandonèsson la vòstra vila. Avètz ara de problèmas e de perilhs, per una fòla gents e per las siás fòlas cresenças. Ara totes sèm colpables d’aquela situacion, e sèm obligats a pactar amb los nòbles franceses. Es l’unica solucion possibla, perque l’armada crosada es tròp fòrta. Avètz aicí fòrça femnas, mainats e ancians, qu’aurián d’èsser salvats. Vos demandi autorizacion per parlamentar en lo vòstre nom.”
Après consultar amb los sieus conselhièrs, presents en l’amassada, lo comte Raimon Rogièr aprovèt aquela proposicion e donèt permís al rei Pere perque agiguèsse coma intermediari. En tornar al campament crosat, comuniquèt aquela decision a Arnaud Almaric, que tornava d’una brèu abséncia. Lo monarca remembrèt la joenessa de lo sieu conhat e qu’aviá ja patit grands estrossejas en los sieus domenis pendent los meses de crosada, coma per exemple a Besièrs. Mas la responsa del representant papal foguèt fòrça decebeira pel monarca:
“Vos concedirai part del favor que demandatz, perque pòdi pas desbrembar que lo Papa vos a una granda estimacion. Autorizarem a lo vòstre conhat, lo vescomte de Carcassona, a sortir de la vila, amb dotze cavalièrs acompanhaires qu’el meteis escuelha. Mas tota la vila apertendrà a la Crosada!”.
Vertadièrament, lo representant papal demandava la simpla capitulacion sens condicions. Una version explica que lo rei Pere, en escotar aquelas condicions diguèt: “Volarà abans un ase (abans que s’accèpten aquelas condicions)”.
Una de las pòrtas de la vila medievala.
Lo rei Pere considerèt la proposicion tròp faura, mas l’acceptacion dependiá de lo sieu conhat. Al ser, en explicar al vescomte Raimon Rogièr lo resultat de la negociacion, lo vescomte occitan respondèt que pensava pas abandonar als sieus vassalhs a la volontat dels crosats e que los defendriá “amb onor e paratge”, e que preferissiá se daissar morir abans que traïr los sieus vassalhs. Egalament, recomandava a lo sieu conhat que tornès a lo sieu reialme.
Amb tristesa, lo rei Pere partiguèt de Carcassona. Las jòias inicialas èran estadas substituidas per un silenci absolut de la part de la populacion. Lo monarca suspectava que la vila patiriá una granda tragèdia. La Canso de la Crosada explica que
“Lo rei Pere d’Aragó felós se n’es tornatz
E pesa l’en son cor car no’ls a delivratz;
En Aragon se’n torna corrosós e iratz”.
(1) Aragon a l’epòca carolingiana e lo Comtat de Barcelona a fins del sègle X.


text:
Edouart Mazin « Lou Ramdal en flour – pouezias lemouzinas, em d’una prefacia en vers de Jan-Batista Chèze »
Tan iò dire còp-sec, es pas la poësia qu’es per me plar plus-que-quò. Non pas de per la semblança coma la de França, sei pas un nacionaliste, tant dau costat tricolorisat que dau biais crotz-cantaquecante.
‘Questa poësia tant genta, belament alexandradinada, p’ita tercejada, bra’ament rimada, ‘quela poësia tant leva-nàs, tant manierosa, tant plasenta per las vielhas professosas de linga apres beure lu cafiron o b’etot quauques vielhs occitanistes apres se manhar lu biron sus la carta de la luna, carta « que cal diZir mapa ».
Non, los~las poëtas de la libertat, de las fòrmas libras, passeten per ‘quí tras l’instrucci’ publica, per lu benaise de ma cerveleta. Màs, coma un dever, per lu AZ chalengí fase un esfòrç grand per surtir dau reirlutz quauques autors lemosins, quau que siàia la fòrma.
Lu recuelh es datat de 1922, 110 pajinas, certanament de bona qualitat per l’epoca, esditat per « Edicius de » Lemouzi » – Paris » mas imprimat a Lemòtges. Se presenta, fòra sa prefaça, en 6 partidas : lu passat, lu Lemosin, raibes, saluts, nhòrlas e fablas, e ‘na breçaira per s’enchabar.
Lu « passat » parla dau passat, edr, dau passat dau Lemosin, son istòria, sos trobadors. Es pas totjorn d’una realitat beleu vertadièra, mas, perquè pas. Lu « Lemosin » es ‘quí per quilhar la nostalgia au lector de París, los « raibes » es un pauc de conhar dins la mesma tireta. Los « saluts » son adreiçats aus felibres, Mistrau, Bombal, Plantadís e a las reinas daus felibritges. Las « nhòrlas », be… ne’n son. De notar que doas fablas se fan responsa l’una l’autra. I a ‘n’adaptaci’ de la cigala e la furmic dau Foucaud que la ten dau Jan de la Font que se la tira dau Esòp, mai sa p’ita morala, còp-sec seguit de « l’abelha e la furmic » ; me sembla qu’aquí la fabla vira mentalitat lemosina, generosa e pertajosa. La « breçaira » es soleta.
I a maitot un leissic per pas pardre un naut-lemosin que passariá per ‘quí, un naut lemosin o d’autres de la linga d’òc. Lu Mazin ven daus alentorns de Tula.
Non pas contar daus cracs, veiquí « couma Dieu faguet lou Lemouzi »
Quant aguet fach lou cial, quant aguet fach la terra,
La luna, lou solelh, las estialas enquera
E quant aguet dounat al monde l’esclardour,
Lou boun-Dieu li beilet la beutat e l’amour :
Faguet l’ome parier a sa divina imatge
Li dounan la razou, l’engenh e lou parlatges.
Quant tout anet de biais dedinz la creaciu,
Tout d’un cop Dieu veguet que, sens far atenciu,
Avia… Oc ! Mous amics ! Oc ! L’avia oblidada !
Nostra tan bela terra e ta doussa encountrada !
Adounc, per la crear, ount n’avia boutat res,
Als pus jolhes païs Dieu panet quaucares.
La Sicila dounet un tros de sas mountanhas,
Sous grands boscs de chastanhs a sas brunas chastanhas,
Ora fruchs lemouzis. La landas, lous ajouns,
Las brujas, lous bouissous, fugueroun lo bel doun
De la Bretanha. A l’oura ounte la bargieireta,
Dinz la broussa en pounhan soun troupel de moutous,
Escouta soun Pierrou jugar de la chabreta,
La Bretanha a b’aital de las vielhas chansous…
E lous rius qu’amoun-aut, de nostras Mounedieiras
Davaloun, ‘gachatz lous courre dinz las faugieiras,
Tout subroudantz de gei, d’oumbratge e de freschour,
Tout bourdatz d’aubrissous ount s’espanit la flour ;
Auvetz lous, brugissantz, redoular dinz las coumbas
En mila sautz ferous, en mila quilhaboumbas…
Apres, per se pauzar, rialoun penloramen
Dins lous orts, dins lous prats qu’arozoun bravamen.
Per notre Lemouzi, l’Elvecia grandiouza,
En dounant sous bel rius se moustret generouza.
Nostre brave Païs ! Lou Boun-Dieu l’oundret tan !
Que panet a l’Escossa un tros de sous estangs
Ount l’aubre se miralha, ount l’auzelou se banha
Davan de s’envoular amount dinz la montanha,
Ount la luna, la nueg, blancha reina del cial,
Ama s’arregardar couma dins un miral,
Ounte, dinz lous grants jours d’estiu, las demeizelas,
Sur l’aigua que luzit s’en van per ribambelas…
Quant aguet achabat nostre vielh Terradour,
Dieu per nostre Païs lou cor tout ple d’amour,
A tous lous Lemouzis, de rassa generouza,
Lour dounet una Lengua e doussa e sabourousa
Qu’antan dels Troubadours fuguet lou bel parlar,
Que la fazian pertout « Lengua d’or » apelar.
Del cial de l’Italia, fuguetz enquera oundrada,
Terra de moun Païs ! O Terra ensoulhada !
Lou boun-Dieu t’a dounat, enfin tout sa que chal
Per esse, O Lemouzi ! del Mietjour, lou « Pourtal ».
De que dire de mai ?
La notiça en la BNF (>fr), ‘ribe pas a trobar lu livre sus Gallica.


text:
Ginòlas
Ginòlas (oficialament en francés Ginoles) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Ginòlas es atestat en 1258, de Ginnolis. Dauzat interprèta lo nom coma *Ginnula (villa), del nom galloroman [comprene : gallés latinizat] d'òme *Ginnulus, varianta de Gennulius.[1] Delamarre ne fa genuliā, « las propietats de *Genulios. Lo nom *Genulius (fòrma latinizada), de *Genu-lo-, « boca pichona », es pas atestat, mas Delamarre l'inferís de Genucius, qu'es frequent.[2] L'abséncia de iòd (lo nom es pas vengut Ginòlhas) fariá supausar un nom *Genulos, puslèu que *Genulios.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Quilhan, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 320
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 157, 298, 348


text:
Bèragarda e Senta Maria
Bèragarda e Senta Maria[1],[2],[3] ( Bellegarde-Sainte-Marie en francés) qu'ei ua comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Qu'ei una comuna de l'Airal urban de Tolosa.
Font[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Aschelminthe
A la manièra dels acelomats, los aschelmints son un acampament de phylum basat sus de critèris morfologics mas que s'es revelat artificial pels estudis genetics recents. Aqueste grop es tanben apelat pseudocelomat o nematelmints. Lor principala caracteristica es la preséncia d'una cavitat intèrna, autra que lo tube digestiu, mas que pòt èsser assimilada a un celòm vertadièr, perque es pas cavada dins l'espessor del mesodèrma coma es lo cas pels animals celomats.
Aquestes animals son fòrt diversificats, l'embrancament dels nematòdes constituissent lo segond grop aprèp los artropòdes per òrdre d'importància. Recampan divèrses embrancaments constituits d'animals de talha pichona :
- los acantocefals
- los chaetognats
- los cicliofòrs
- los gastrotriches
- los quinorinches
- los loricifèrs
- los nematòdes
- los nematomòrfs
- los priapulids
- los rotifèrs


text:
Avord
Avord es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion de 1123, Avor, lo nom vendriá d'un radical prelatin escur, av-, que son sens es benlèu «aiga», e probablament del gallés ritum, «ga» [1]. Lo riu Yèvre, ambe al mens un afluent, passa a pauca distància del vilatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Relacion binària
En matematicas, una relacion binària dins un ensemble E (que supausarem non vuege) es una proprietat relativa ai pareus d'elements de E, tala que per cada pareu, se pòt respòndre (de òc, o de non) a la question : "la proprietat es verificada per lo pareu considerat ?"
Per exemple, la relacion binària "èsser inferior o egau a" dins l'ensemble dei nombres reaus es la proprietat verificada per lei pareus (x, y) de reaus taus que , coma , mai pas .
En teoria deis ensembles, s'identifica una relacion binària dins un ensemble E amb l'ensemble dei pareus d'elements de E que verifican la relacion (valent a dire la proprietat) : es un sosensemble dau carrat cartesian . Per exemple, s'identifica la relacion binària precedenta dins amb lo sosensemble de ansin definit :
Somari
Definicions e notacions[modificar | modificar la font]
Formalament, una relacion binària dins un ensemble E es un sosensemble dau carrat cartesian . Se ditz qu'un pareu (x, y) d'elements de E verifica la relacion se .
Lo pus sovent, s'utiliza una notacion infixada e s'escriu : en plaça de : .
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es la relacion binària definida per l'ensemble (la diagonala de ).
- Dins l'ensemble , aver la meteissa paritat es una relacion binària ; per exemple −2 a la meteissa paritat que 6 (son pars totei dos), e 7 a la meteissa paritat que 23 (son impars totei dos) ; en convenent d'escriure aicí : quand l'entier a a la meteissa paritat que l'entier b, se pòt afiermar que e que .
- Dins l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'inclusion es una relacion binària : estent un pareu (A, B) de partidas (o sosensembles) de , se A es inclusa dins B, s'escriu : .
- Dins l'ensemble dei reaus, se definís :
- doas relacions binàrias dichas inegalitats largas ( ) e
- doas relacions binàrias dichas inegalitats estrictas ( ).
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la divisibilitat es una relacion binària. Estent un pareu (a, b) d'entiers naturaus, se ditz que a dividís b, o que a es un divisor de b (o encara que b es un multiple de a) s'existís un entier naturau q tau que b = a q (lo produch de a e q) ; en aqueu cas, s'escriu : ; ansin : .
Classificacion[modificar | modificar la font]
Citam aicí quauquei proprietats frequentas, e importantas, dei relacions binàrias : la reflexivitat, la simetria, l'antisimetria e la transitivitat.
Siá una relacion binària dins un ensemble E;
Reflexivitat[modificar | modificar la font]
Se ditz que es reflexiva se per tot element x de E :
Simetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es simetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Antisimetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es antisimetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Transitivitat[modificar | modificar la font]
- Se ditz que es transitiva se per tot triplet (x, y, z) d'elements de E :
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un element de E, alora x = x (reflexivitat)
- se x, y son d'elements de E taus que x = y, alora y = x (simetria)
- se x, y, z son d'elements de E taus que x = y e y = z, alora x = z (transitivitat)
- Dins l'ensemble deis entiers, "aver la meteissa paritat" es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un entier, alora (reflexivitat)
- se x, y son d'entiers taus que , alora (simetria)
- se x, y, z son d'entiers taus que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble , l'inclusion es una relacion binària reflexiva, antisimetrica e transitiva :
- se A es una partida de , alora (reflexivitat)
- se A, B son de partidas de talei que e , alora A = B (antisimetria)
- se A, B, C son de partidas de talei que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble dei reaus :
- caduna dei doas relacions d'inegalitat larga es reflexiva, antisimetrica e transitiva
- caduna dei doas relacions d'inegalitat estricta es transitiva
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la relacion de divisibilitat es reflexiva, antisimetrica e transitiva


text:
Fòrça causas, fòrça punts presentats pel Conselh de la lenga occitana dins sa Sintèsi de 2007 (*) son estats acceptats per l’Acadèmia - que de membres sieus ne faguèron partida -, quand se tractava d’aprigondir, de precisar, de restablir o de corregir sense las traïr las proposicions de Loís Alibèrt. Mas non podèm donar nòstre acòrdi a d’unes modificacions de la nòrma alibertina, mai que mai quand son justificadas per d’arguments falses, especioses, contraproductius e de còps contradictòris.
Era benlèu una bona idèa de remplaçar per un « ç » etimologic las « s » doblas de besson, tesson, etc. sustot quand se sap qu’aquò rendriá l’ortografia d’aqueles mots del tot « globalizanta » (dins qualques parçans, lo « ç » es prononciat « a la castelhana »), mas una idèa venguda tròp tard. Los mots concernits – que la lista pòt èsser longa – son lexicalizats despuèi bèl brieu e fòrça ensenhaires e usatgièrs s’i opausèron. Lo CLO foguèt pro savi per los escotar.
Mas lo demòni del cambiar – la cambièra dirián los Gascons – èra intrat dins lo còrs dels membres deldit Conselh. E non s’arrestèt aquí. Lo primièr argument èra estat etimologic, lo segond serà antietimologic. Cambiar, vos disi !
Per Loís Alibèrt, las tres consonantas mph s’adaptan en mf dins los mots occitans d’origina grèca. Aital : amfòra, amfiteatre, triomfar, nimfa… Aquelas causidas èran confòrmas a l’etimologia, comuna amb lo catalan e, setanta ans après la Gramatica, perfieitament lexicalizadas. Mas aquí qu’una decision arribèt, definitiva : « lo grop d’origina mf (…) se simplifica en nf : anfòra, anfiteatre, trionf, trionfar, ninfa, sinfonia, lenfre, canfre… ». Dins lo diccionari de 1966, se trobava lo mot *sinfònia, un malaürós defaut a la coirassa del mèstre que benlèu faguèt calar los repotegaires precedents.
Loís Alibèrt, dins sa gramatica e dins son diccionari, pòrta jos la meteissa fòrma etimologica los mots image, plantage (bot. plantaginacèas), borrage (bot. borraginacèas), e cartilage (lat. imago, plantago, borrago, cartilago). Aquestes èran femenins dins la lenga medievala mas son masculins dins la lenga modèrna (la « e » finala i es per quicòm). Mas lo CLO, en mai d’aquesta evolucion, n’a cregut decelar una autra e las a associadasc « uèi dins la màger part dels parlars, aqueles noms an pres lo sufixe -atge e son venguts masculins » e, en consequéncia, a decidit qu’es « aquela forma qu’es referenciala : un imatge, un plantatge, un borratge, un cartilatge ». Totun, los derivats de « *imatge », reputats « de formacion culta », seràn « imaginar, imaginacion… » e lo de « cartilatge » serà « cartilaginós ». En consequéncia, apareguts als s. XIII e XIV coma lors seguidas, image e cartilage se serián mudats en mots de formacion populara al s. XXI ! A aquelas confusions s’apond la de l’omonimia creada, amb « plantatge » (accion de plantar) e « borratge » (action de borrar). Nos cal rapelar encara qu’en « lengadocian oriental », zòna de referéncia del CLO, « j » e « tg » an la meteissa prononciacion, çò que nos daissa dubitatius. E qué far de la règla d’Alibèrt, per laquala lo sufixe -atge associat a de vèrbes exprimís l’accion e, associat a de substantius, exprimís de collectius ? Cap als escolans, per exemple.
Çò mai que truca es l’ambigüitat del discors. Non se parla jamai d’occitan estandard, mas de causidas son faitas. Un critèri (plan suggestiu e sovent contradictòri coma veirem) es avançat, lo de « la màger part dels parlars », que deu valer quitament contra lo de l’autenticitat. Aital, los qu’an sabut conservar la bona lenga son covidats a l’escarraunhar segon las « preconizacions » presentadas. E per clavar lo tot, aqueles que sapan del dedins los principals principis d’Alibèrt se presentan – e son reconeguts pels que non los an legits – coma sos continuators respectuoses.
Una darrièra.
Qualqu’un prepausèt de corregir « dimars » en « dimarts », fòrma etimologica, globalizanta e comuna amb lo catalan. L’argument per refusar foguèt curiós : « L’ortografia dimars amb -s finala a l’avantatge de far una sèria continua en -s dins los noms dels jorns de la setmana : diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres puèi dissabte, dimenge ».
J. P.
(*) P. Sauzet, D. Sumien, Preconizacions del Conselh de la lenga occitana, Lingüistica occitana - Gianni Vacca, 2007. En linha.


text:
24/02/2015
Retrach de Peire Alberò, guide en Pireneus
« Nasqui en Minervés, paìs de vinha. Ai apres a parlar l'occitan en familha, subretot emb la memin. Quante eri mainatge, «caganhis », mon paire e grand paire me fagueren descubrir las Pireneus en marchar, caçar, pescar. Aprep, fagueri de l'escalada, descubrigueri Luchon. En mesme temps, fagueri mos estudis de musica al conservatori de Tolosa per venir tustaire( percussionniste, batteur). Fagueri 22 ans d'ensanhament, ai jugat dins mai d'un orquestre e grope dins tots los estiles, en trad , tanben emb lo grope « Mas de Breish ». Ai totjorn passat belcòp de temps en montanha. Aura sei guide, tota l'annada, l'ivern en raquetas, l'estiu de pès. Ai seguit de las formacions e ai fait dels cercadis personals per aprener istòria, cartografia, analisis de la neu, toponimia, meteorologia, tecnicas de còrdas...Fasem de l'espeologia tanben e agacham los selhs ( glaciers) emb mon colega Peire René, glaciològue. Demòri emb ma femna basca e nòstres tres mainatges dins un vilatge a costat de la Val d'Aran. M'arribi dels còps de parlar occitan emb lo monde que meni en randonada. Es una causida de vita, de viure dins e per la montanha. Cal aver lo nhac, que lo paìs es plasent mas rufe », ço-ditz Peire Alberò.
Intervista per Denis Gilabert
Les commentaires sont fermés.


text:
Aimi plan lo Mans de Breish (Audenc coma ieu), sas cançons, sa votz mas devi dire que malaürosament es pas servit per sos enregistrants : "Flor de Luna" son darrièr disc amb de cançons personalas, sembla enregistrat dins sa cosina.
Parli pas de "Alba d'Occitània" lo c-d compausat de poèmas de Joan Bodon. De tèxtes remirables (segur es Bodon, lo mai grand autor del sègle XX) e de melodias polidas mas un orquestracion de còps pietadosa. Es degut al Patric qu'a integrat un sintetizor, ai l'impression de còps d'ausir un òrgue Bontempi.
Per contra las cançons "La talvera" o "jorn de fièira" m'agradan melhor las versions d'Eric Fraj e aimi pas vertadièrament la cançon catastrofica "l'èrba d'agram" (imitacion reggae) aimavi plan la version que ne fasiá lo grop Diplòm d'estat (ancian grop de Guilhèm Lopez).
En tot cas un grand cantaire, d'escotar la cançon "Autonomia" que cantava dins la annadas 70.


text:
1 coiffeuses à domicile qui se déplacent dans les maison de retraite de bornambusc.
Autres villes proches de BORNAMBUSC : Goderville, Criquetot l'esneval, Turretot, Angerville l'orcher, Nointot, Bretteville du grand caux, Bréauté, Gonneville la mallet, Manéglise, Les loges, Étainhus, Beuzeville la grenier, Écrainville, Épreville, Manneville la goupil, Sainneville, Épretot, Les trois pierres, Gommerville, Bernières, Saint gilles de la neuville, Parc d'anxtot, Graimbouville, Rouville, Saint jean de la neuville, Vattetot sous beaumont, Anglesqueville l'esneval, Tourville les ifs, Saint maclou la brière, Maniquerville, Vergetot, Annouville vilmesnil, Gerville, Grainville ymauville, Sausseuzemare en caux, Auberville la renault, Hermeville, Cuverville, Houquetot, Virville, Mirville, Gonfreville caillot, Villainville, Mentheville, Angerville bailleul, Fongueusemare, Pierrefiques,


text:
Batalha de Shanghai
La batalha de Shangai se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 13 d'aost au 17 de novembre de 1937. Opausèt la Republica de China a l'Empèri Japonés. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra la vila e de la volontat chinesa d'arrestar l'avançada rapida dei tropas advèrsas per permetre lo transferiment deis industrias litoralas estrategicas vèrs lei regions interioras.
La Republica de China alinhèt 75 divisions (700 000 òmes) mai l'armament èra principalament compausat d'armas leugieras d'infantariá. En fàcia, lei Japonés èran mens nombrós (300 000 òmes) mai l'equipament (3 000 avions e 300 carris leugiers) e lo comandament èran superiors. Lo debanament de la batalha pòu se devesir entre tres periòdes :
- dau 13 au 22 d'aost, lei Chinés assaièron sensa succès d'eliminar lei tropas japonesas desbarcadas a l'entorn de Shangai.
- dau 23 d'aost au 26 d'octòbre, lei Japonés organizèron una tiera de desbarcaments per renfòrçar sa preséncia dins la vila e son relarg. Aquò entraïnèt de combats urbans violents e saunós entre lei doas armadas.
- dau 27 d'octòbre au 17 de novembre, lei Chinés, desbordats per lei desbarcaments enemics, foguèron obligats de se retirar en direccion de la capitala Nanquin.
La batalha foguèt saunosa per lei dos camps. Lei Chinés perdiguèron aperaquí 280 000 òmes (200 000 tuats, bleçats e dispareguts) e lei Japonés 92 600 tuats, bleçats e dispareguts, 85 avions e 51 naviris.
Fotografias[modificar | modificar la font]
Posicion defensiva chinesa dins una carriera de Shanghai.
Posicion defensiva chinesa a una crosiera de Shanghai.
Incendi d'un quartier de la vila durant la batalha.
Soudats japonés dins lei roïnas de Shanghai.
Infantariá navala japonesa dins lei roïnas de Shanghai.


text:
Beuzid-Klison
Beuzid-Klison en breton (Boussay en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 17 de mai de 2016, 03h00 Espòrt
E non: los catalans son pas en finala! Son ben Carcassona e Limós que se disputaràn lo bloquièr!
Las tressusors catalanas
Dissabte, los Dragons recebián los avantdarrièrs, los Gigants d’Huddersfield, mas: Baitieri e Taylor avián pres una partida de punicion aprèp lo rescontre de Cup, Duport se poguèt pas levar malaut lo dissabte de matin, Elima se faguèt operar del genolh dins la setmana e Myler, lo mesclanha, sortiguèt al cap d’un quart d’ora tocat als adductors. Los Gigants dobriguèron la marca sus penalitat e rajustèron un ensag transformat abans que Loís Anderson trauquèsse la defensa anglesa: 8-6 pels angleses a la pausa.
Un ensag d’Horo e un de Gigòt (transformat per Richards) permetián als catalans de prene un avantatge bèl: 16-8. Connors serpentejava dins la defensa catalana, 16-14, e demorava un quart d’ora de jòc. Los Sang e Aur capitèron a servar aquela marca e una victòria arrancada davant mai de 10 000 espectators.
En dobertura, la victòria novèla dels U19-Catalans fàcia a Huddersfield foguèt mai complicada que çò que ne ditz la marca finala: 39-26.
Los Dragons demòran segonds al classament a nautor de punts amb lo cap de fila Warrington batut a Wakefield 36-28 e amb Hull FC que ganha a Wigan 30-16.
St Helens, victoriós fàcia a Salford 34-20, ratrapa Wigan a la quatrena plaça.
Leeds es plan darrièr aprèp una novèla desfaita sus sa pelena contra Castleford: 12-52.
Plaça al rendètz-vos de la dimenjada magica a Newcastle: aquela jornada suplementària als anar-venir que vei las 12 formacions jogar sul meteis terren. Al programa de dissabte, Salford-Widnes, Warrington-Castleford, Leeds-Wigan; e dimenge, Catalans-Wakefield (14h, ora occitana), St Helens-Huddersfield e lo dèrbi entre las doas formacions d’Hull. Las sièis partidas son retransmesas per BeIn Sport.
NRL: los Lapinons mai fòrts que las Anguilas
En Austràlia, tres formacions menan lo classament: los Broncos de Brisbane, las Làmias de Cronulla e la Tempèsta de Melbourne (venceires 15-14 dels campions Vaquièrs). De notar, la victòria dels Lapinons a Paramatta: 22-20.
Rendètz-vos a Albi per la supremacia occitana
Vèspre dominical amb doas finalas al Molin de Lesinhan. Ferrals ganha la Copa Déjean (de la Federala) contra Entraigas: 45-31. Las doas formacions se tornaràn trapar dimenge 29 de mai a Carcassona pel bloquièr de campion de Nacionala 1 e la montada en Elèit 2.
E justament en Elèit 2, lo campion de l’an se ditz la Reula que bat l’Escura: 20-18.
E Albi serà lo luòc de rendètz-vos tretzista d’aqueste dissabte 21 de mai. A miègjorn e mièja, lo títol de campion dels juniors se jogarà entre Avinhon e Sant Estève-XIII Catalan.
Puèi a 3 oras, serà lo moment de la finala bèla d’Elèit 1 entre Carcassona e Limós. Los dos clubs e las doas vilas preparan coma cal lo rendètz-vos: mesa en plaça d’autocars, bandieròlas, fèstas previstas al retorn…
Carcassona acabèt en primièra posicion las doas fasas del campionat, mas una finala demòra una finala...
S’anatz pas a Albi (mas i a pas de rason pro fòrta que fariá qu’i anèssetz pas!), poiretz seguir la partida sus França 3 Sud e, en lenga nòstra sus Ràdio Lenga d’Òc Narbona (www.lengadoc.eu).
Alan Roch


text:
-206
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -206 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, lei Cartaginés perdiguèron sei darrierei posicions e Magon Barca e lei subrevivents de son armada se retirèron dins leis Illas Balearas que foguèron rapidament utilizadas per secutar lei Romans dins lo nòrd-oèst de la Mar Mediterranèa.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après la victòria de 207 avC còntra la dinastia Qin e lo partiment dau poder entre lei venceires principaus de la rebellion e lei generaus Qin raliats, una querèla entre Liu Bang e Xiang Yu entraïnèt una guèrra civila novèla. Es dicha Guèrra Chu-Han mai regardèt tanben d'autrei senhors de guèrra qu'assaièron de conquistar lo poder.
Lei fòrças Chu de Xiang Yu capitèron premier de batre e d'eliminar rapidament lei tropas de Tian Rong que foguèt tuat. De son caire, lei fòrças Han capturèron lei rèis proclamats de Wei e de Yin. Puei, leis armadas Chu e Han se confrontèron a Pengcheng onte lei Han foguèron desfachs e perdiguèron de desenaus de milièrs d'òmes. Pasmens, Xiang Yu mau capitèt d'aprofichar son succès per eliminar Liu Bang e la dinastia Han que ganhèron divèrsei sostèns suplementaris dins lo corrent de l'annada. Ansin, lei Han se redreiçèron a la batalha de Jingsuo e contunièron lo combat (→ 204 av. JC).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
John Fitzgerald Kennedy
John Fitzgerald Kennedy, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1961 e 1963. Foguèt assassinat durant son periòde de govèrn.
- Article utilizant lo modèl Commons
- Personalitat politica irlandoamericana
- Personalitat politica de Massachusetts
- Membre de la Cambra dels Representants dels Estats Units
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Laureat del Prèmi Pulitzer
- Ancian escolan d'Harvard
- Mòrt filmada
- Assassinat de John F. Kennedy
- Decès en 1963
- Familha Kennedy
- John Fitzgerald Kennedy
- Personalitat politica assassinada
- Naissença en 1917
- Personalitat politica americana
- President dels Estats Units d'America
- Personas associadas a la London School of Economics


text:
Accueil / Ariège / Saint Barthelemy /
Panorama depuis le Pic de Soularac
3/14
- Créée le
- Samedi 25 Octobre 2008
- Mots-clés
- 360, Ariege, Chateau de Montsegur, Dent d'Orlu, Mont Fourcat, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Montagne de la Frau, Panorama, Pic d'Enrodat, Pic de Baxouillade, Pic de Camisette, Pic de Certascan, Pic de Font Blanca, Pic de l'Albe, Pic de l'Etang Foucat, Pic de la Coume d'Enfer, Pic de la Journalade, Pic de Malcaras, Pic de Montcalm, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Serrera, Pic de Serrere, Pic de Soularac, Pic de Tarbesou, Pic de Tristagne, Pic de Tristaina, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Col Taillat, Pic du Rulhe, Pic Fourcat, Pique d'Endron, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pla de Montcamp, Puig Carlit, Puig Pedros, Puig Peric, Pyrenees, Roc Blanc
- Albums
-
- Visites
- 333
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Grèsas (Losera)
Grèsas (oficialament en francés Grèzes) es una comuna occitana situada dins lo departament de Losera e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom chausit en títol Grèsas es lo nom vertadièr o chaldriá comprene Gresas, amb e barrat, coma per Gresas (Perigòrd) o per Gresas (Carcin) ?
Gredone sembla d'èsser lo nom a l'epòca gallo-romana. Probable que lo nom actual deriva del nom antic, que per ipotèsi aviá una longa en sillaba iniciala e venguèt aital proparoxiton (*Grédone o *Grèdone), çò qu'explicariá la tombada de la finala. Aquò escarta pas la possibilitat d'una contaminacion pel mot occitan gresa, nimai la d'una origina comuna a gresa e a Gredone (-d- intervocalic passa regularament a -s- sonòra, es a dire « z »).
Pr'aquò, Albèrt Dauzat tracta lo nom gavaudanés coma los autres Grèzes (en francés), çò que fòrça a precisar lo sens de l'apellatiu gresa, origina versemblabla dels omonimes o paronimes. Lo mot gresa, plan viu dins la lenga e frequent en toponimia, fòrma femenina de gres, « terrenh peirós, rocassut », d'origina pre-indoeuropèa segon Dauzat, pòt gardar lo sens de « tèrra magra e peirosa » o eventualament prene lo sens modèrne, atestat en Carcin, de « bosija, èrm » [1],[2]. Es lo primièr sens, o un sens aparentat, que chal privilegiar per las epòcas ancianas e per las autras regions. D'unes autors fan pasmens de gresa un mot d'origina germanica, puslèu que pre-indoeuropèa [3],[4], çò qu'es curiós per un tèrme ligat al trabalh de la tèrra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Maruèjols; es ara del canton de Bourgs sur Colagne (nom francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- Las donadas de 1806, 592 abitants, e de 1846, 513 abitants, empacharián lo grafic de foncionar
- 2012 : 190 abitants; 2013 : 191 abitants (12 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 112
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 171


text:
María Rosa Lida de Malkiel
María Rosa Lida de Malkiel (Buenos Aires, lo 7 de noveme de 1910 - California, California, lo 25 de seteme de 1962 que ho ua filològa e medievista argentina.
Neishè dens ua familha d'origina ashkenazi que parlava lo yidish. Qu'estudiè dens lo licèu de filha Figueroa Alcorta a Buenos Aires e que'n sortí en 1927 dab la medalha d'aur. Que ho diplomada de la facultat de filosofia e letras de l'Universitat de Buenos Aires en 1932 on e estudiè dab Amado Alonso ; que i ensenhè lo latin e lo grèc.
Dab ua borsa de la Fondacion Rockefeller qu'estudiè apuish a l'Universitat de Cambrige (Massashusetts) puei a l'Universitat de Califonia (Berkeley) on e rescontrè son futur espós, eth medish filològa e ispanista, Yákov Malkiel. En 1947 que dehenè la soa tèsi de doctorat subre lo poeta Juan de Mena. Qu'ensenhè a l'Unievrsitat de Harvard e puei dens mantunas autras au Estats Units.
Que ho membre correspondent de l'Academia Reiau Espanhòla e de l'Academia Argentina de Letras.


text:
LO MALHON
Apres detz jorns de vent, de ploja, de nevada,
Tau un arrat-pesquèr acassat de la maison,
Los alirots croishits, la pluma esparvolada,
Au ras d’un bòsc de pins qu’ei trobat un malhon.
Tracat au maishant temps, tocat de la torniòla,
En les aires esbarrit ta luenh de so xamin,
L’uelh mort, lo còth torsut, destraubiada bestiòla
Shens nat crit, de sons maus atendava la fin.
Pas un arrai de só, per l’eishugar la pluma,
A miei génér, lo céu s’es encrumit,
Cada matin s’esten, mei espressa la bruma,
E l’ivèrn s’arrepasta on lo creden partit.
Puish que tirant la mort, atau tot t’abandonna,
Praube ausèth contre jo damora’t acorat,
E ditz-me si digun quan truvesses Baiona,
Ne t’a pas au près d’éth, deu men nom apérat.
As entenut arren passant au Bec deu Gave ?
E i védos holejar quaque frésc anjolet ?
Tot d’un cop adishatz ! Lo son còr que s’enclava
E lo coth s’estorceish, sus un darrer piulet.
Lavetz, en vaganaut qu’ei cercat devath l’ala
Si n’em portava pas un messatje d’amic,
Que l’ei crusat la hòssa é dab laman per pala
D’un blanc mandilh de néu que l’ei jetat l’apric.
O ! de plorar sus eth, betléu ne seri pas mesta,
Pensan aus qui partin è qui ne tornan pas
Més que lhevi lo cap é mon ueilh que s’arresta
Capsus la crotz de husta qui-m téneva los braç.
O Crotz, O Santa Crotz ! balha la patz au monde !
Gaureish los còrs malaus en l’auratje espotits.
Dab ton ompre tostems, apriga’us a la ronde
Prédica aus grans bontat, é pacienca aus petits.
Qu’an los pes escarnants, estarits de fatiga,
Espiam sus aquet lheyt, lo noste Diu jasut,
Deu travalh qui-ns aten, ne-ns plan heram pas briga,
Nat degot de sudor n’esto jamei perdut.
Au sordat glorios, bèra pareish l’estapa,
En caminan Senhor, darrer voste drapeau
Veiram shens trébuca, com la vit s’escapa
Per qui s’en va dab Vos, tostems guinhan lo Céu.
Mes arriba tau cap de ma braca jornada,
D’un cop de voste man, tirat de ma preson
Bon meste, deishat-me taleu l‘ora trucada,
Plorat per un amic, parti com lo malhon !
L’abat Camille TAUZIN es badut lo 20 de març 1843 à Bahus-Soubiran. Ordonnat caperan en 1868 e curat de Sen Estiene d’Orthe de 1873 à 1884., puish de Sen Justin dinc a sa mort en 1929.
Aqueth poèma es estat escrivut en 1901 e a recebut lo « Jasmin d’Argent » a l’Academia Tolosane. Que bremba l’epòca on ère curat de Sent Estiene è ère recebut au Castèth deu « Péruc deu Gave » preu baron d’Artigues. L’autor e parla deu temps on vedèn calhòcs e malhons pujar l’Ador dinca Lana.
Que’vs arremercia e que’vs disí bonna annada 2013 !


text:
Ficas de lenga suu site internet de l'Ostau Bearnés
L'Ostau Bearnés, la Maison de las associacions bearnesas, que hica a disposicion deus internautas ficas d'aprendissatge entà apregondir las coneishenças de la lenga occitana. L'idea que virava dens lo cap deu Joan Pau Latrubesse, gavidaire de l'associacion la CIVADA, d'obrir ua cronica pedagogica regulara taus aprenents de la lenga occitana.
Cada setmana, lo site internet de l'Ostau Bearnés que perpausarà ua navèra fica de gramatica, de vocabulari, torns de lenga, arreproèrs, condes, recèptas de remèdis populara o enqüèra istòrias. Que son reflexions, precisions, explics sus situacions de lenga precisas que ne son pas sistematicament coneishuts de'us qui aprenen la lenga.
Aquesta setmana, la dusau fica que pertòca los pronoms personaus complement en occitan-gascon, las locucions adverbiaus « en purmèras » e « en darrèras » e que s'acaba per un arreproèr. La fica qu'estó escriuta per Joan Pau Latrubesse dab l'ajuda amicau de Maurici Romieu, lingüista occitan, ancian professor a l'Universitat Pau País de l'Ador, e membre deu grop de lingüistic occitana e tanben deu Conselh lingüistic deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana. Descobrir la Fica.
Inf. : Ostau Bearnés, 46 baloard Alsace-Lorraine — 64000 Pau — Tel. : 05 59 30 60 34 — Site : http://ostaubearnes.fr


text:
Jutjats 24ò arron la manifestacion en aumenatge a Remi Fraisse assassinat, los 3 cans de punks arrestats per violéncias qu’an hèit valer lo lor dret de s’exprimir dens la loa lenga mairau: lo « Waf-Brezhoneg ».
Tequilawaf, Tanguyrex e Crepshuquet’, dus cans e ua canha plan coneishuts dens lo miei punk de Bretanha, ne s’estancan pas mei de lairar dens los correders deu Tribunau coreccionau de Rennes. Que horran a l’injustícia e que condemnan las violéncias policièras mentre que la manifestacion se passava plan.
« Qu’an volut har empach au passa-carrèra, alavetz qu’ei demandat au men mèste d’installar un rapòrt de fòrça dab los sons amics ominides, mes l’ahar qu’a mau virat entà jo. Que m’estimi mei la cerveza deu mèste dens lo naz que non pas aquera p… de bomba lacrimò […] Qu’èi nhacat lo cuu d’un CRS shens me n’avisar. » ce nhaula Tequilawaf.
« Mes ne’ns deisheram pas har atau », ce horneish la Crepshuquet’. « Se vòlen informacions que’us calia un traductor. »*
Los 3 acusats que riscan enter 1 e 2 ans de forrièra e un poton de la Brigita Bardòt.
*Las leis de la Republica Francesa n’arreconeishen tostemps pas lo dret tà un can o ua canha de s’exprimir dens la lenga istorica deu son parçan.


text:
Wikipe-tan, un personatge caracteristic de l'estil del manga
Manga (漫画) es lo mot japonés que s'emplega per designar un tipe de benda dessenhada (o comic) japonesa. En defòra de Japon aqueste tèrme s'utiliza per se referir al comic japonés e, per extension, a las bendas dessenhadas, quin que siá lor luòc de produccion, que l'imitan o mòstran de caracteristicas similaras. Lo mot manga ven dels mots man (« involontari » o « comic ») e ga (« dessenh » o « pintura ») e amb son sens literal « dessenhadas capriciosas », foguèt adoptat en 1814 per l'artista japonés Hokusai Katsuhika.
Actualament, lo genre manga constituís una part plan importanta del mercat editorial d'aquel país. Lo manga compren totes los genres e arriba a totes los publics, amb a mai d'adaptacions al cinèma (dessenhs animats o filmes d'animacion) e segur de jòcs vidèo.L'equivalent dels manga en animacion a per nom anime.En 1988, gràcias a la capitada de la version cinematografica d'"Akira", lo manga comença de se difusar internacionalament.


text:
-410
Aquesta pagina concernís l'an -410 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs après sa victòria de Cynossema l'annada precedenta. La flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). D'operacions terrèstras permetèron ais Atenencs de reconquistar la màger part dei posicions perdudas dins la region sensa dificultat vertadiera.
Desmoralizada per aquela desfacha navala novèla, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron. Pasmens, coma lo tesaur de la vila èra vuege, poguèron gaire aprofichar aquela victòria per atacar tornarmai son adversari. Au contrari, gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas, Esparta reformèt rapidament una flòta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs. Ja desfacha a Cynossema l'annada precedenta, la flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). Sus lo frònt terrèstre, leis Espartencs perdiguèron tanben plusors posicions dins la region deis Estrechs. Desmoralizada per aquelei desfachas navalas novèlas, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron e leis Espartencs foguèron donc obligats de bastir una flòta novèla (gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas).


text:
09/12/2015
Raibe negre 8 per Gilbert Borgés
Mes d'aust. Fin de las vacanças. Auvernha. Puech Parios. Una ora e quart de montada. 'Ribada dins lo vent. La gola dau volcan druberta. Vent a debanar los buòus. O los cocuts. Quò depend. Tot solet. Degun. Si es. Un tipe 'sietat a la riba dau crateri. Pas bien grand. Normau : es 'sietat. Gris de piaus. Clucas sus lo nas. Cortissons. Sac totjorn sus l'eschina.
M'apruepche. Sens bruch. Me remarca pas. Sei rasis se. Me bòte de chantar. Çò que i a de mai bestiá. De las chansons de rubgi. Tresesma mieg-temps. Tot i passa. Li vire l'eschina. Me desmaline. Li montre mon cuòu. Li quilhe lo grand det. E puei li fau las banas, emb lo mermilhon e lo guinhaire. Ai pas de rason. Zo deve far. Qui es tot. Lo tipe m'espiá emb d'un rison. Sos uelhs disen ren darier sas lunetas. La mina d'un qu'a vist lo lop petar sus la peira de boesc. Lo laisse a sa soletat. Davale. Tres quarts d'ora.
Setembre. Rentrada. Sei enquera survelhant. Pas en preison. Dins un liceu. Ai obtengut ma mutacion. Aurá, sei en vila. Gròs liceu. Sei vengut me presentar au provisor. La secretari me laissa esperar un moment. 'Chabe per entrar. Lo provisor me fai pas 'sietar. M'espiá darier sas lunetas. A un rison sus las bochas. Coneisse quela espiada que ditz ren e queu rison. Los ai rescontrats sus lo pueg Parios.
Gilbert Borgés
18:14 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Aquò partissiá pertant d’una bona idèia, aquela de Garas & Conneccions, filiala de la SNCF qu’installèt dins un detzenat de garas en França de pianòs, a la liura dispausicion del public, que siá meloman confirmat o començant. Al Mont, la musica foguèt malastrosament un pauc diferenta.
Decebut que sa gara demorès de sòbra, pas jutjada pro bèla, lo director de l’estacion del Mont de Marsan prenguèt d’el-meteis l’inciativa de far installar dins lo hall de sa gara un instrument, per que lo monde ne poscan jogar e aital calmar l’ànsia provocada per de trens totjorn mai en retard, quora son pas tot simplament annulats.
Sociós d’aderir a la cultura locala, qu’es tanben la sèuna, lo director botèt donc entre doás ponchonusas una cornamusa tipica de las Lanas, ont es sonada « boha ».
L’efièch foguèt quasi immediat e irreversible : tre lo primièr jogaire improvisat, los portanèls de la gara foguèron sabrondats de gents e de reclamacions. Los empleiats de la SNCF, en reduccion d’efectiu al Mont, posquèron pas respondre còp-sec a totas las damandas, çò que provoquèt una crisi de folia collectiva.
La polícia, arribada tròp tard suls luòcs del drama, relevèron cinc mòrts per suicidi, dont tres personas getadas jos un trin e doás dins un transformator electric, sèt nafrats en seguida d’actes suicidaris abortats, mas tanben un vintenat de timpans crebats.
Mas es lo paure Augustin Darèl, 21 ans, plan conegut del mitan festaire del Mont, que paguèt lo mai car tribut per aquesta iniciativa malvenguda, puèi que, sonaire efemèr de la boha colpabla, foguèt veritablament linchat per una populaça embriagada de furor. Defuntèt de sas feridas pendent son transpòrt a l’espital.
Lo director de la gara dèu lèu comparéisser per mesa en dangièr de la vita d’autrú, omicidi involontari e possession d’arma de seconda categoria sens autorizacion.
La boha foguèt, d’ela, retrobada esventrada un pauc mai tard dins lo tren de Pau, e nòstres lectors nos perdonaràn de sortir de nòstra abituala resèrva jornalistica per dire qu’es quand mema justícia.


text:
Cheminèia
Una chaminèia (var. chiminèia, chaminèia, chaminèa, chaminièria, chiminièria, cheminièria, chuminièria, chaminada, caminèia) (lat. caminus) es un conduch vertical realizat dins un bastit, (un veïcul), per evacuar los gases e fums toxics d'un fuòc brutlant dins son interior. Mai sovent es un edifici intergrat a l'ostal que ne passa lo teulat. A vegada pòt designar un edifici separat del rèste de las construccions, un bastit autonòma. Designa tanben lo lar, l'espaci amenajat a l'entorn del fogal amb al dessús un mantèl e al fons una calfapança.
Las naus, las locomobilas e las locomotivas de vapor an de chaminèias: la combuscion se fa a l’exterior del motor amb de combustible. Pels veïculs de motor de combustion intèrna, es poslèu un tudèl d'escapament o de tuvièras
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Chaminèia designa a l'origina la construccion que recep rlo material combustible e la flama coma lo conduch permetent d'evacuar los gases brutlats. Per metonimia, chaminèia designa doas causas:
- lo luòc ont se fa lo fuòc, lar o fogal;
- lo conduch vertical que lo contunh e tot autre conduch de sortida dels gases de combustion.
Generalitats[modificar | modificar la font]
Los amenatjaments son destinats a utilizar un fuòc dins un edifici, sens risc màger d'incendi, per assegurar lo calfatge, la cosina, e d’autras activitats (sovent professionalas).
Lo combustible brutla dins un fogal dubèrt, un insèrt (fogal claus), un fornèt, una cosinièra, un calfa aiga, un forn o una caudièra.
La natura dels materials utilizats per la chaminèia depend del combustible. Dins los bastits ancians, las shaminèias son montada en brica refractara. Los conduch de fums dels aparelhs de gas actuals devon resistir a l’agressivitat dels desgalhs. Dins los imòbles modèrnes, aqueles conduchs se connectan sus d'extractors sul teulat.
Per las usinas, las calfariá urbanas, las chaminèias son utilizadas pels rebuts someses a una reglamentacion dels fums e gases produits pels procediments industrials. Lo nivèl de pollucion constatat a l'entorn obliga per periòdes a utilizar de combustibles diferents d'aqueles en usatge abitual.
L'evacuacion dels fums e gases repausa sus la diferéncias de densitat de las gases cauds al respècte dins l'aire: demanda una ventilacion de la pèça e deu se cal èsser sostenguda per de dispositius tecnics.
La depression que fa l’aspiracion dins una chaminèia es tanben realizada, quitament sens combustion, pel vent e provocant una mena de un corrent d’aire dins lo tub que l’orifici es plan posicionat. Mai, lo teulat amb sa forma somesa al vent pòt far deflector o reflector segon la direccion del flus. Pòt se produire alara una detenta o una compression sul conduch a fums segon las posicions relativas teulat e soca de la chaminèia, çò que se traduch en aspiracion suplementari o rebofament.
Lo fum depausa de la suèja dins lo conduch. Lo conduch deu donc aver per l’evitar una superfícia interiora mai lissa possibla e mai verticala possibla. Una chaminèia deu èsser ramonada tanben sovent que necessari per evitar una diminuxion del tiratge o los fuòcs de chaminèia. Las atestacions annalas de ramonatge pòdon èsser exigidas per las companhiás d'assegurança en cas de sinistre.
En matèra d'eficacitat energetica[note 1], las chaminèias domesticas pòdon èsser equipadas de sistèmas de recuperacion de calor calfant d'aire o d'aiga qu'es enseguida distribuits dins las pèças per de margas e de bocas d’aire o per de radiators.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi que los òmes an mestrejat lo fuòc, s'amassèron naturalament a l'entorn de pichons fogals, en plen aire o dins de balmas.
Pendent l'Antiquitat, los Grècs utilizavan una brasièra mobila (ἐσxάpιov / eskhárion) emplida de brasas ardentas. Los Romans utilizavan tanben una brasièra e, dins los edificis publics o las ricas demoras, un calfatge central per ipocaust.
Puèi, pendent lo periòde galloromanic, las brasièras, font de fums geinantas, foguèron abandonadas. La cambra de l'ipocaust foguèt remplaçada per de conduch situats dins lo postam e menant, a partir del forn apiejat a la paret, dins los conduch de teule situats dins la paret[1]. Pauc a pauc los ostals foguèron bastidas amb una disposicion de las chaminèias que prengava en compte de l'estructura dels basit. Son sovent suls pinhons o los mur de dedins preservant lo bastit del fuòc, amb una soca passant lo teulat, una disposicion segon los vents dominants per que rebofe pas lo fum. Seguent lo sistèma constructiu ligat al país se reliza en sistèma de conduch de fum dempuèi lo fogal: los conduich son separats o se rejonhon amb una mena de sifon a un conduch comun. Las chaminèias son plaçadas dins une organizacion estudiada des pièces comme le montre le logis seigneurial. En Occitània, las primièras chaminèias atestadas arqueologicament apareissent al periòde galloromanis a Periguers (domus del Boquet), e en França un talhièr de tornejaire a la Boissière-École, Chartres). La chaminèia èra al còr de la vida tradicionala un luòc de convivialitat: cosina su las lars, calfatge. La chaminèia es la basa del fumador que pervetava de conservar los aliments. A l'Edat Mejana las demoras borgesas la chaminèia es tant un luòc qu'una aisina amenatjant un espaci « dubèrt » dins una sala. Los desplaçaments i sont possibles. La chaminèia bastida compta de nichas amb una nicha pel sal per conservar aquel produch luxuós. Los primièrs cens de populacion son realizats dins las parròquias pel clargat que compta los fuòcs (las demoras) que son los fogals familhals e un fuòc correspond a una desena personas.
Las chaminèias del començament de l'Edat Mejana son enòrmas, ocupant gaireben tota la largor de las salas. S'i plaçava de bancs dedins per s’i setar. Èra dotadas d'un simple mantèl piramidala penjat al dessús del fogal. Dins las regions temperadas, la brievetat dels jorns e las rigors de l'ivèrn fasiá se reünir las comunautats vilatgencas per de « velhadas », a l'entorn del fuòc feu d'unes dels abitants. Aqueles moments de la sociabilitat permetavan l'escambi de novèlas, l'evocacion de contes, pendent que se realizava d'òbras.
Al sègle XIII, las chaminèias atenhon lor largor maxim, lor lar se talha en arc e la forma de mantèl ven mai redond. Le tiratge essent marrit, los fums s'escampan dins tota la pèça.
Fins al sègle XVIII se melhora lor rendement. Se pòt donc fòrça diminuir la largor e la nautor de las lars. La chaminèia se generalizèt coma un element de luxe e aumentan los benonhs en lenha, contribuissent à la desforestacion, e de problèmas per se provesir en pèça de fusteriá. Lo rendement èra ancara fèble, çò que menèt a l’usatge del calorifèr.
Puèi al sègle XIX s'espandiguèt (dempuèi l'Angletèrra) l'usatge del charbon de tèrra per remplaçament la lenha. E la lar ven de luxuoses fornèts tancant que brutla alara de carbon evacuant de gases e vapors nocivas cap a la chaminèia tancada per un tudèl.
Lo sistèma de recuperacion de la calor puntuala del fogal de la chaminèia e de sa distribucion dins las pèças dels imòbles comencèt a desvolopar comunament al começament del sègle XX es l'aujòl del calfatge central que beneficièt fòrça de la realizacion de caudièras dins lo periòde du fiol economic.
Lo païsatge industrial a per figura màger la chaminèia indistriala qu'es fòrça nauta e domina los sites. Quand lo còc remplaça lo carbon vegetal, la capacitat en productcon du fèrre per la siderurgia se multiplica. Aquela poténcia dona una pollucion aeriana non mestrejada fòrça noisible a la santat de la populacion [note 2] e ennegrís las faciadas dels imòbles. Aquel aspècte negatiu provoquèt lo vam dich modèrne del calfatge tot electric dels 30 darrièrs an del sègle XX.
Tanben se designa chaminèia los aerorefrigerants que son utilizats per de centralas nuclearas a la fin del sègle XX evacuant la vapor d'aiga de refregiment dels circuits secondaris de la caudièra.
Seguretat[modificar | modificar la font]
Que siá al nivèl de la concepcion e entreten del conduch qu'al nivèl de la disposicion e usatge del fogal, las chaminèias presentan diferents riscs màger pels abitants e lo bastit: asfixia, incendi e cremaduras[note 3] mai o mens gravas. Es perque de normas estrictas s'aplican per la fabricacion e l'installacion de conduchs e d'aparelhs de calfatge de lenha.
En mai del respècte de las normas en vigor, las installacions se devon evitar las trapèlas a calorias que, per manca d'una ventilacion sufisenta a l'entorn del conduch, son tanben de causas d'incendis[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Le rendement passe de 10 % pour un foyer ouvert à 85 % pour un poêle brûlant du bois (voir Bois énergie).
- ↑ Pollution de Londres 1962 : 340 décès.
- ↑ C'est notamment comme cela qu'est mort le roi Stanislas Leszczyński.
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ Raoult, Histoire du chauffage urbain, Harmattan, , 360 p. (ISBN 978-2-296-04740-2), p. 54
- ↑ Risque d’incendie lié aux pièges à calories, sur le site Défifeu consulté le 20 septembre 2013.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Élisabeth Sirot, Cheminée et poêle dans la maison noble et au château (du Modèl:S mini- au Modèl:S mini- siècle) (coll. « Espaces médiévaux »), Paris, Picard, 2011, 192 p., 128 ill. noir, 22 ill. couleur. (ISBN 978-2-7084-0907-1)
- Daniel Schweitz, Cuisiner et vivre autour de l'âtre rustique en Val de Loire, Touraine, Berry, Orléanais, Anjou (XIXena-début Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle), Saint-Cyr-sur-Loire, Éditions Alan Sutton, 2003, 127 p. (ISBN 2-84253-913-3)
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant


text:
Vielha, 1 d’agost de 2018.- Era equipa ciclista Massi Kuwait Cicling Project a on milite eth corredor aranés Ruben Caseny, a participat ena edicion d’enguan deth Gran Prèmi d’eth “Circuit de Getxo” categoria UCI – Memorial Ricardo Otxoa.
Eth ciclista Ricardo Otxoa moric atropelhat en 2001 en un accident en eth que resultèc herit fòrça grèu eth sòn frair tanben ciclista professionau, Javier Otxoa.
Eth Conselh Generau d’Aran, Torisme Val d’Aran e Ajuntament de Naut Aran, dan supòrt ara mèrca catalana de biciclètes Massi, impulsora d’aguesta equipa a on concor er esportista aranés Ruben Caseny.
Ruben Caseny, ei un des esportistes de naut nivèu dera Val d’Aran que des de hè ans collabòre damb eth Conselh Generau d’Aran e Torisme Val d’Aran ena promocion dera Val d’Aran a trauès dera sua participacion en pròves ciclistes nacionaus e internacionaus.
Per aguest motiu eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’espòrts, Luís Carlos Medina, se desplacèc enquia Getxo entà dar supòrt ara equipa ena sua participacion ena dusau carrèra UCI qu’an concorrut aguesta sason.


text:
Repasar a cada còp las leçons tau cors seguint.
Divés 09/11 : contròle sus l'ensemble de las leçons EMC I-II e III
Diluns 08/10: Apréner la leçon La Dusau Guérra mondiau, ma guerra d'avolida
Divès 5 /10 : Apréner la leçon C : la Dusau Guérra mondiau, ma guerra d'avolida
Divès: 28/09 : avaloracion leçon IA, IB
Diluns 24/09: Apitar un comentari argumentat de 15 a 20 linhas qui presenta las caracteristicas d'un regime totalitar; Mas 1 introducion - desvolopament - conclusion. Conectors logics. Exercici avalorat
Diluns 17/09 : saber la leçon I /A
Divés 14/09 : estudiar los 3 1èrs § de la leçon 1/a


text:
Dins las convèrsas emai los escrits jornalistics, literaris e scientifics, s’encontra despuèi qualques annadas lo mot rampelar coma un sinonime - « mai occitan » plan segur !- de rapelar. Cal reconéisser que las definicions dels diccionaris, e en primièr los canonics de Mistral e d’Alibèrt, son per quicòm dins aquela confusion. Rampelar o far rampèl, termes del jòc de quilhas, vòl dire egalizar amb un autre jogaire, èsser ex-aequo, far match nul. Per extension, significa per un individú èsser a egalitat amb tal autre, tant valer coma el, èsser tan fòrt, intelligent, talentuós, o accedir al meteis nivèl, o mai encara rivalizar, escometre e fin finala préner son revenge. E èsser al rampèl o de rampèl e èsser rampelós es per qualqu’un esperar son revenge, e aital, de còps, coma se compren, ne venir renós, segond sens d’aquelas expressions. La rampelada encara pòt èsser desleiala, quitament criminala : se parla alavetz de rampelada indeguda (aver los mejans d’obligar qualqu’un a far quicòm o a balhar d’argent : çò que se ditz xantatge en catalan).
Los mots e las expressions son atestats en Gasconha al s. XVI, en occitan amb Sallusti deu Bartàs e en francitan amb Blasi de Monluc. En lengatge militar, a la guèrra, far un rampèl significa far una contrataca per préner son revenge, tornar còp per còp, e per aquò los tambors baton lo rampèl…
Mas se cal sustot remembrar del Dialògue de las Nimfas de Sallusti deu Bartàs e de las paraulas de la nimfa gascona prononciadas a Nerac davant la reina Margarida : S’en man mos hilhs [los Gascons] avèn lo temps passat tenguda / la pluma com lo hèr, jo poirí rampelar, / mès entre eths d’aqui-ací Pallas s’es vista muda : /car eths an mes amat plan hèr que plan parlar. Çò que fa respondre a la nimfa francesa : « Ecoutons donc sa voix barbarement diserte : / cédons-luy notre droit : tous nos débats son vains, / tu dis vray : le Gascon a la teste si verte / qu’il vient le plus souvent des paroles aux mains ».
Avèm mancat assistir a un combat de nimfas.
J.P.


text:
Cerfuèlh
Lo cerfuèlh comun (Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm.) es une planta erbacèa de la familha dels Apiacèas (ombellifèras), benlèu originari Russia, cultivada coma planta condimentària per sas fuèlhas al gost leugièrament anisat.
Cal pas confondre aquela espècia amb la planta nomenada Cerfuèlh anisat, Cerfuèlh d'Espanha o Cerfuèlh muscat (Myrrhis odorata).
Fa pertit de las plantas que la cultura es recomandada dins los domènis reials per Carlesmanhe dins lo capitulari De Villis.
Somari
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
Apòrts energetics: 40 kcal = 160 kJ per kg
Lo cerfuèlh presenta un taus recòrd de fèrre e de calci, çò qui ne fa un aliment de tria per prevenir l’anemia.
Lo cerfuèlh fresc possedís una riquesa recòrd en vitaminas. Fòrça ric en vitamina C, en provitamina A e en vitamina B9 (=acid folic), conten tanben totas las vitaminas del grop B (levat la vitamina B12, absenta du règne vegetal (se produsís per las bacterias)). Lo cerfuèlh conten un fenilpropanoíd l'estragòl e de l'apiosid qu'es un glucosid (o eterosid) flavonic. Sos compausats se retròban tanben dins l'estragon e lo jolverd.
Caracteristicas botanicas[modificar | modificar la font]
Planta erbacèa bisannuala, cultivada coma annuala, de 30 a 60 cm de naut. Fuèlhas de long petiòl, fòrça tendres e finament divizadas. Inflorescéncia en ombèlas de flors blancas.
Aquela planta que ressembla al jolverd, presenta un risc de confusion amb la ciguda, (Aethusa cynapium), planta toxica, qu'a pasmens la meteissa odor agradabla.
Cultura[modificar | modificar la font]
Preferís un sol leugièr e fresc, plan abodrida.
Multiplicacion per semenada escalonada dempuèi febrièr fins al començament del mes de setembre.
La culhida pòt començar a partir sièis setmanas après la semenada. las fuèlhas de la basa son culhidas segon los besonhs, e pòt contunhar fins al periòde de montada.
Planta pauc sensibla a las malautiás e parasitas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Usatge culinar[modificar | modificar la font]
Lo cerfuèlh se comercializa o jos forma fresca, o jos forma secada o desidratada. Las fuèlhas frescas, ciseladas, son emplegadas per aromatizar diferentas preparacions culinaras: salças, potatges, cruditats, ensaladas, moletas, carbonada...
Pels plats cosinat, lo cerfuèlh s'apond al darrièr moment, en fin de coseson.
Conservacion[modificar | modificar la font]
Es preferible de congelar lo cerfuèlh puslèu que lo desidratar, atal garda melhor sa sabor.
Usatge terapeutic[modificar | modificar la font]
- Usatge extèrne
La mascara de cerfuèlh purifica e adocís la pèl. Un cataplasme aplicat sus las parpèlas tancadas refresca los uèis fatigats.
Lo chuc fresc seriá utilizat amb de gauche, per tractar las ulcèras.
Las sommitats floridas e semenadas en decoccion pòdon èsser utilizada en banh de sèti per las emorroïdas, en cataplasma tebés per las dolors rumatismalas.
- Usatge en decoccion
Proprietats: diuretic, depuratiu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Référence JSTOR Plants : Anthriscus cerefolium (en) (consulté le )Referéncia JSTOR Plants : Anthriscus cerefolium (en)
- Référence Catalogue of Life : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (consulté le )Referéncia Catalogue of Life : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en)
- Référence GRIN : espèce Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (consulté le )Referéncia GRIN : espècia Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en)
- Référence INPN : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm., 1814 (+ statut + description) (fr) (consulté le )Referéncia INPN : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm., 1814 (+ estatut + descripcion) (fr)
- Référence ITIS : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (fr) (+ version anglaise (en)) (consulté le )Referéncia ITIS : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (fr) (+ version anglesa (en))
- Référence NCBI : Anthriscus cerefolium (en) (consulté le )Referéncia NCBI : Anthriscus cerefolium (en)
- Référence The Plant List : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (Source: KewGarden) (consulté le )Referéncia The Plant List : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (Font : KewGarden)
- Référence Tropicos : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (+ liste sous-taxons) (consulté le )Referéncia Tropicos : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm. (en) (+ lista sostaxons)
- Referéncia uBio : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffmann (en)
- Référence Tela Botanica (France métro) : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm., 1814 (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm., 1814 (fr)
- Toil'd'épices - Cerfeuil
- http://www.fredobio-asso.org/article/146/le_cerfeuil