text:
Escritura maia
L'escritura maia, o ieroglifs maias, èra lo sistèma d'escritura de la civilizacion maia en Mesoamerica. A l'ora d'ara lo sol sistèma d'escritura mesoamerican que foguèt deschifrat substancialament, que las primièras inscripcions maias identificadas foguèron datadas del sègle III abC trapadas a San Bartolo, Guatemala[1][2]. L'escritura foguèt en usatge entrò pauc après l'arribada dels conquistadors al sègle XVI (e quitament pus tard en d'airals isolats coma Tayasal).
L'escritura maia fa servir de logogramas associats a un ensemble de glifs sillabics, quicòm de similar dins la foncion a l'escritura japonesa modèrna. L'escritura maia foguèt nomenada "ieroglifica" pels ancians exploradors europèus dels sègles XVIII e XIX, que sens la comprendre trobèron qu'aviá una cèrta similitud dins son aparéncia amb los ieroglifs egipcians, amb los quals l'escritura maia ten pas de relacion.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'escritura maia consistís en un ensemble relativament elaborat de glifs, que foguèron laboriosament pintats sus de ceramicas, parets o codèx de papièr, ciselats dins la fusta o la pèira, o motlat dins l'estuc. Los glifs ciselats o motlats èran pintats, mas las pintadas subrevisquèron rarament. Aperaquí 90% de l'escritura maia pòt ara èsser legida amb de gras de certesa divèrses, mas pron per balhar una compreneson de son estructura.


c: text/html

text:
875
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 875 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Loís II lo Jove, son oncle e rèi de Francia Occidentala Carles lo Calvet venguèt emperaire. Eiretèt tanben dei possessions de son nebòt (sud-èst de la França actuala e mitat nòrd d'Itàlia). Foguèt coronat per lo papa Joan VIII lo 25 de decembre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Incursion dei Vikings danés còntra lei regions sud d'Escòcia. Lo rèi Constantin assaièt de lei blocar mai foguèt batut a Dollar dins lo sud dau reiaume. Ambe lei subrevivents de son armada, se retirèt dins lei Highlands e lei venceires ocupèron lei Lowlands fins a l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Modificacion de sa succession per lo califa Al-Mutamid. Son oncle e visir Al-Muwaffaq, qu'èra lo cap principau deis autoritats dau Califat dempuei 870, venguèt son segond eiretier après Al-Mufawwad qu'èra lo fiu d'Al-Mutamid. Lo Califat foguèt tanben partejat entre Al-Muwaffaq, cap dei províncias orientalas, e Al-Mufawwad, cap dei regions occidentalas. Dins lei fachs, Al-Muwaffaq demorèt a la tèsta de la totalitat dau territòri.
Regardant la question dau plan iranian onte la dinastia dei Tahirides èra a s'afondrar en fàcia dei Saffaridas, Al-Muwaffaq assaièt de protegir la frontiera orientala dau Califat gràcias a la reconeissença dei Saffaridas coma governadors de Khorason sota l'autoritat — fòrça nominala — deis Abbassidas. Pasmens, aquò amaisèt gaire lei relacions entre lei doas dinastias car lei Saffaridas ataquèron Mesopotamia tre l'annada seguenta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Accident nuclear de Fukushima 1
L' Accident nuclear de Fukushima 1 es una seria de damatges subrevenguts a la centrala nucleara de Fukushima 1 en Japon en seguida dels tèrratrem e tsunami de Sendai del 11 de març de 2011.
Los reactors 1, 2 e 3 s'aturèron amb lo tèrratrem, mentre que los autres tres èran ja aturats per mantenença. Lo tsunami inondèt los quatre reactors situats al ras de la mar, en degalhant los sistèmas de refrejament, çò que creèt divèrsas explosions, incendis e fugidas de radioactivitat. Se considèra coma un accident de nivèl 6 subre l'escala internacionala d'accidents nuclears, solament superat per l'accident de Chornobyl, de nivèl 7.
Lo govèrn japonés declarèt l'estat d'urgéncia nuclear[1] en Japon, e mai de 215 000 personas foguèron evacuadas.


text:
Asmonean
Es asmoneans (en ebrieu: חשמונאים hasmonaim) sigueren ua familha josieva descendents de Ashmon que governèc en Judèa. Son es successors des macabèus. Eth nòm d'asmoneans ac apliquèren es romans ara familha d'Eròdes eth Gran, pr'amor qu'emparentèt damb eri pera sua hemna Mariamne, mès ei preferible era denominacion d'erodians. Ena istòria recenta, eth tunèl des Asmoneans mos arrebrembe aguesta familha josieva. Aguest punt geografic siguec ua zòna de conflicte eth 23 de seteme de 1996 quan s'i dauric un accès nau, jos era Esplanada des Mesquites de Jerusalèm, çò que dèc lòc a ua ondada de violéncia, en tot provocar era mòrt de 62 palestiniani e 14 soldats israeliani.


text:
Felician David
Felician David foguèt un compositor provençau d'estil romantic.
Comencèt mainau seis estudis musicau ambé son paire mai la mòrt d'aqueste darrier lo laissèt orfanèu e sensa ges de ressorça en defòra dei mejan limitatts de sa sòrre. Graci a sa vòtz, posquèt entrar dins lo còr de l'a glèisa Sant Sauvador de z-Ais çò que li permetèt de ganhar sa vida e de reçaupre una bòna educacion musicala, tecnica e teorica.
Quora faguèt sei 15 ans, laissèt lo còr e, ambé l'ajuda de seis ancian professor, posquèt perseguir una carrura d'estudis classics. Abandonèt au cap de 3 ans per contunhar dins l'airau musicau.
Deguèt faire lo clerc un moment epr se ganhar la vida avan de trobar un pòste dins l'orquèstra dau teatre de z-Ais, puei trabalhèt coma Mèstre de Capela dins la glèisa de Sant Sauvador de la mema vila, mai decidèt d'anar estudiar la musica a París, ambé l'ajuda materiala d'un oncle pus fortunat.
Après un marrit acuelh, lo mèstre italian Luigi Cherubini lo faguèt entrar dins la classa d'armonia dau Conservatòri de París. Son onclecambiant d'ideia e decident de cessar de l'ajudar, David decidiuèt de perseverar e donèt de cors de musica.
S'aprochèt deis ideias Sant-Simonnianas.
Faguèt un viatge en egipte qu'enfuencièt deis composicion en lei donant un estil orientau.
Sieguèt sepelit au Cementèri dau Paire Lachèse.
Lenga d'òc[modificar | modificar la font]
- Felican David adaptèt musicalament per la vòtz e lo piano de particion dau poeta bearnés Ciprian Desporrins que sieguèron editada en cò de Vignancour


text:
Galèc
Lo galèc es una lenga originària de la region de Galícia (Espanha), dont pòrta lo nom.
Es una lenga romanica fòrça vesina del portugués, e mai se parla d'una sola lenga galègoportuguesa dins certans sectors de la societat galèga e de la lingüistica romanica. Tant lo galèc coma lo portugués sòrton de la meteissa evolucion del latin, lo galègoportugués, que son nuclèu d'origina èra la Galícia actuala e lo nòrd de Portugal. Cèrtas parts de la societat galèga (los reïntegracionistas) defendon la reïntegracion del galèc dins lo sistèma galègoportugués, en adoptar la nòrma ja en vigor en portugués (al nivèl gramatical e grafic). Afirman l'unitat de la lenga galègoportuguesa. S'opausan a la nòrma oficiala de la region de Galícia, que li repròchan de se calcar tròp subre l'espanhòl. Mas la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per representar foneticament la lenga galèga, e es plan dificila pels galècs, pr'amor que lo sistema fonetic del galèc modern es plan diferent del portugués, aital las grafias S e SS, Z e Ç, J e X, GE e XE, GI e XI, e qualques autras, que representan de sons diferents en portugués an pas cap de diferéncia en galèc, alara se pòt dire que la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per la lenga galèga, per tant la nòrma oficiala d'aquesta lenga es fòrça mai facila, e gaireben totes los galècs la preferisson.
Lo galègoportugués foguèt del sègle XII al sègle XIII la lenga poetica de la part occidentala de la Peninsula Iberica, dins un movement literari ligat al dels trobadors (Las cantigas de santa Maria, del rei de Castelha, Anfós lo Savi).
La veïculacion d'ora de Galícia dins la corona de Castelha castelhanizèt las classas nautas de la societat e menèt a una castelhanizacion relativa de la lenga. Ça que la, lo galèc a pas daissat d'èsser parlat pels galècs. A l'ora d'ara tres milions de personas parlan galèc dins l'estat espanhòl (Galícia, la Franja occidentala d'Astúrias, lo Bierso dins la comunitat autonòma de Castelha e Leon e los immigrants dins d'autras parts de l'estat espanhòl, en Euròpa e en America.
Lo galèc a un estatut de cooficialitat amb lo castelhan en Galícia.


text:
Jaume Cabré
Jaume Cabré i Fabré (Barcelona, 30 d'abril de 1947) es un escrivan e scenarista catalan. Es un dels autors en lenga catalana mai famoses internacionalament que sa darrièra òbra Jo confesso, editada en 2011, e que se ne son venduts mai d'80.000 exemplars en catalan, es estada revirada en 17 lengas estrangièras. Dins l'estat francés, lo libre s'èra ja vendut mai de 20.000 libres a la debuta d'octobre de 2013 e foguèt seleccionat demest los candidats als prèmis Médicis e Femina. Se prevei que la version anglesa de l'òbra siá disponibla tre 2015. Cabré es membre de la Seccion Filologica de l'Institut d'Estudis Catalans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Jaume Cabré nasquèt al costat de l'Eixample a Barcelona en 1947. Adolescent s'apassionèt per la literatura e passava fòrça temps a legir. Demest sas lecturas qu'integravan d'autors famoses de la literatura catalana coma Mercè Rodoreda o Joan Perucho e subretot Pere Calders, figuravan tanben maites autors d'autres païses, de latinoamericans coma Jorge Luis Borges o Julio Cortázar, d'americans coma William Faulkner, e d'autres classics coma James Joyce e Marcel Proust. Estudièt a l'Universitat de Barcelona e s'i diplomèt en Filologia Catalana en 1972. Foguèt en aquel temps que publiquèt un conte El tipògraf dins la revista Lluc. Venguèt puèi ensenhaire e trabalhèt aital primièr dins un licèu de Vila Real, vila del nòrd del País Valencian e aprèp a Terrassa. Qualques annadas mai tard dintrèt finalament coma professor a l'Universitat de Lhèida.
Publiquèt son primièr libre, Faules de mal desar en 1974. Dos ans mai tard, en 1976, s'integrèt dins lo collectiu Ofèlia Dracs. Foguèt en 1983 qu'arribèt finalament la consagracion amb La teranyina que li valguèt l'obtencion del Prèmi Sant Jòrdi.
Tre 1985 comencèt a trabalhar coma scenarista per la television e participèt a l'elaboracion d'episòdis de mantuna sèria del canal catalan TV3.
Dapasset son prestigi literari cresquèt a l'estat espanhòl amb la publicacion d'autras òbras coma Senyoria en 1991, L'ombra de l'eunuc en 1996 e subretot Les veus del Pamano, espelit en 2004, que li permetèt de ganhar lo Prèmi de la Critica Catalana de narrativa. La notorietat anèt puèi mai enlà dels Pirenèus gràcias a son darrièr roman Jo confesso que foguèt guerdonat mantun còp en Catalonha en 2012 (Prèmi de la Crítica Catalana de narrativa, Prèmi Critica Serra d'Or, Prèmi Maria Àngels Anglada de Narrativa e lo Prèmi Crexells de l'Ateneu Barcelonès). Aital la traduccion polonesa del libre se situèt en primièra posicion de las melhoras vendas de libre en Polonha en març de 2013.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Galceran, l'heroi de la guerra negra (1978)
- Carn d'olla (1978)
- El mirall i l'ombra (1980)
- La teranyina (1984)
- Fra Junoy o l'agonia dels sons (1984)
- Senyoria (1991)
- El llibre de Feixes (1996)
- L'ombra de l'eunuc (1996)
- Les veus del Pamano (2004)
- Jo confesso (2011)


text:
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Los atemptats de març 2012 a Tolosa e Montalban son une seria d'atemptats en contra de militars franceses, puèi de civils, un adulte e tres enfants, al costat e dedins una escòla josieva que se passèron en març de 2012. Lo Ministèri Public antiterrorista de París s'ocupèt dels afars e dubriguèt tres enquèstas « per de faches qualificats d’assassinat e temptativas d’assassinat en ligam amb una entrepresa terrorista », segon François Molins, lo procuror de París[1].
Lo procediment emplegat per cada murtre es identic: cascat, en escotèr, equipat d'una camèra GoPro[2] » amb un pistolet de tipe Colt 45[3] de calibre .45 ACP e un pistolet mitralhaire de tipe Uzi de calibre 9 mm[4]. L’analisa balistica montrèt qu'una de las armas del crime èra la meteissa dins las tres fusilhadas[5]. L'autor dels murtres, Mohammed Merah, foguèt tuat lo 22 de març a l'eissit de l'assalt de son apartament pels policièrs.
Somari
Los faches[modificar | modificar la font]
Assassinat d’un militar a Tolosa[modificar | modificar la font]
L'11 de març de 2012, a 16h10[7], Mohammed Merah prononcièt « tuas meus fraires, te tui » e abatèt lo maréchal des logis-chef Imad Ibn-Ziaten del 1èr RTP d'una sola bala dins lo cap sus un parcatge situat davant lo gimnás del Castèl de l'Ers dins lo quartièr de Montaudran, al sud-èst de Tolosa, amb una arma de calibre 45. Lo militar foguèt estat contactat abans pel tuaire dins una anoncia per la venda d’una moto sul site leboncoin.fr ; foguèt abatut al rendètz-vos fixat[8]. De tesmònis apercebèron l'assassin fugissent en escotèr. Ibn-Ziaten foguèt enterrat dimenge 25 de març de 2012 dins lo vilage de M'diq dins lo nòrd de Marròc[9].
Assassinat de militars a Montalban[modificar | modificar la font]
Lo 15 de març de 2012, a 14h10[10], dos militars, Abel Chennouf, 24 ans, catolic practicant d'origina cabil, e Mohamad Legouad, 28 ans, musulman, son tuats e un tresen, Loïc Liber, 28 ans, es gravament ferit, pendent que retiravan d'argent a un distribuïdor automatic de bilhets situat prèp de lor casèrna a Montalban[11]. Lor assassin arribèt en escotèr, apartèt fèrmament una persona vièlha e tirèt dins lo cap e dins l'esquina de las victimas, prenent lo temps d'acabar una d'aquela tombada pel sòl. Los enquestaires trobèron sus plaça 13 estuges de calibre 45 similars a las municions utilizadas pendent lo primièr murtre[12]. Lo tiraire fugiguèt en escotèr en cridant « Allah akbar »[13].
Tuariá a l’escòla josieva Ozar Hatorah[modificar | modificar la font]
Un atemptat al colègi-licèu josieu Ozar Hatorah situat carrièra Jules Dalou dins lo quartièr de La Roseda al nòrd-èst de Tolosa se debanèt lo 19 de març de 2012 vèrs 8 oras lo matin.
Un òme que portava una camèra cenchada al pitre[14] arrivèt davant l'escòla sus un escotèr, un Yamaha TMAX[15]. De pé se'n anèt cap al pati. La primièra victima es un rabin e professor de l'escòla, Jonathan Sandler, abatut fòra de l'escòla quand temptava d'aparar del tuaire sos dos mainats, Gabriel, 3 ans, e Aryeh, 6 ans. Las camèras de videovigilància mòstran que lo tuaire assassinèt un dels enfants alara que se rebalava al costat del còs dels sieus paire e fraire. Dintra puèi dins lo pati e perseguís Myriam Monsonégo, la filha del director de l’escòla, Yaakov Monsonégo, 8 ans, la trapa pels pels e punta son pistolet que s'enraia. L'assassin cambia d'arma e tira dans lo tempe de la filhòta a corta portada. Enseguida fugís en escotèr[16]. Pendent l'ataca, lo tuaire ferís tanben un jove de 17 ans.
Los còsses de las quatre victimas son rebonduts al cementèri Har Hamenouhot de Jerusalèm[17] lo 21 de març de 2012.
Identificacion del tuaire[modificar | modificar la font]
Los servicis de la policia scientifica anoncièron que la meteissa arma[18] foguèt utilizada dins los tres episòdis.
Fòrça pistas foguèron consideradas per explicar aqueles murtres. D'entre los ipotèsis citats, i a aquelas del terrorisme interior o exterior, d'un desequilibrat o d'un « lop solitari » coma Anders Behring Breivik[19]. Tres ancians militars ligats a de movements neonazis foguèron suspectats d'en primièr [20] puèi innocentats.
Un element decisiu venguèt lo dimars 20 de març de 2012: un revendaire Yamaha a Tolosa se remenbrèt que quinze jorns abans (lo dimars 6 de mars de 2012[21]), un client venguèt dins sa botiga comprar una cagola e li demandèt – sens obtenir de responsa – cossí desactivar lo sistèma de geolocalizacion ( tracker ) de l'escotèr Yamaha TMAX qu'aviá panat amb lo fraire la meteissa jornada. Donèt als policièrs los noms[22].
Lo RAID decidiguèt alara d'intervenir per arrestar Mohammed Merah, un Francés de 23 ans e venent d'una familha argeriana [23]. De comparasons se faguèron mercé a l'adreça IP de l'ordenador portable de la maire e de son escotèr, panat[24].
Operacion del RAID[modificar | modificar la font]
L'apartament de Merah, situat dins lo quartièr tolosenc de la Còsta Pavada, al 17 carrièra del Sergent Vigné, foguèt aprochat per la polícia. Lo dimècres 21 de març de 2012, cap a 3h15 del matin, aprèp que la pòrta resistiguèsse a l'emplec d'un boçon, Mohamed Merah se revelhèt e tirèt a travèrs la pòrta subre los policièrs venguts l'arrestar. Dos foguèron ferits leugièrament[25]. D'un autre costat, de membres de sa familha foguèron més en detencion preventiva. La maire, abitant lo quartièr del Miralh, menada suls luòcs, refusa tota discussion amb lo filh, afortissent qu'auriá pas de presa sus el[26]. Mai tard, dins la matinada, l'immòble foguèt vojat dels sieus abitants[27].
Aprèp mai de 30 oras de sètge, lo RAID, aprèp aver lançat de granadas assordissentas per crear de bèrcas e manténer Merah en estat de tension, assautèt lo 22 de març de 2012 a 10h30[28], dintrant fin finala dins l'apartament que Merah aviá equipat de barricadas. L'assaut comencèt a 11h30, Merah sortiguèt de la sala de banh e montèt a l'assaut[29]. Lo cap del RAID anoncièt en seguida que los policièrs recebèron l'òrdre de ripostar pas.
Dos policiers foguèron ferits[30]. A 11h32, Merah moriguèt fin finala d'una bala dins lo cap[31] e d'una autra dins lo ventre, Merah aviá declarat voler morir « las armas dins la man »[32].
L'assaut final durèt en tot set minutas.
Seguidas judiciàrias[modificar | modificar la font]
Lo 21 de març de 2012 al meteis temps que lo sètge de l'apartament de Mohamed Merah, foguèron arrestat preventivament lo fraire, Abdelkader Merah[33], la femna d'aquel, e la maire dels dos fraires. La femna d'Abdelkader e la maire foguèron liberadas lo dissabte 24 de mars de 2012. Alara que Abdelkader Merah foguèt inculpat per complicitat d'assassinats e associacion de malfaitors en vista de la preparacion d'actes de terrorisme, e empresonat lo dimenge 25 de març 2012.
La mòrt de Merah atuda definitivament l'accion publica jamai serà copable mas se pòt considerar segon la lei francesa coma l'autor dels actes.
Perfil de Mohammed Merah[modificar | modificar la font]
Merah se revendicava d'Al-Qaida e seriá anat en Afganistan e dins las regions tribalas del Paquistan. Invocava entre autre la mòrt d'enfants palestinians dins lo Conflicte araboisraelian e la volontat de « se'n prene a l'armada francesa » per justificar son acte[34]. Confia aver le sentiment que « tuar un soldat francés en França auriá lo meteis restontissent que tuar dètz soldats franceses en Afganistan »[35].
Notas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toulouse e Montalban: lo ministèri public antiterrorista se sasís de las enquèstas leparisien.fr, 19 de març de 2012
- ↑ "film", Mohammed Merah executava sas victimas a cap tocant(fr)"Mohammed Merah, lo raubaire de sac a man vengut assassin" de Laureline Duvillard, 21 de març de 2012, lematin
- ↑ (fr)La traca policièra del tuaire s'intensifica, lenouvelobs.fr
- ↑ "ladepeche.fr"(fr)"Montalban-Tolosa. Tres execucions, una meteissa arma", LaDépêche.fr, 17 mars 2012
- ↑ (fr)"La meteissa arma foguèt utilizada a Tolosa e a Montalban", Le Nouvelobs.fr, 19 de març de 2012
- ↑ (fr)"Militars tuats: Lo punt sus l’enquèsta" 20minutes.fr 16 de març de 2012}
- ↑ (fr)"Tolosa e Montalban: un tuaire calculador que coneis las armas" sus lavoixdunord.fr
- ↑ (fr)"Montaldran. Lo militar tuat d'una sola bala, segon l'autopsia", La Dépêche 21 de març de 2012
- ↑ [1]
- ↑ "ladepeche.fr"
- ↑ (fr)"Militars abatuts a Montalban: "Vesiái las flamas sortir del canon", 20 de març de 2012
- ↑ "ladepeche.fr"
- ↑ "film"(fr)"Mohamed Merah filmèt totas sas tuariás", sus LaDépêche.fr, 22 de març de 2012.
- ↑ (fr)"Lo tuaire vist un a pichona camèra cenchada al pitre" 20 minutes, lo 20 de març de 2012
- ↑ dailymail (en) Richard Hartley-Parkinson Toulouse shooting: 4 dead and several injured by gunman at French Jewish accessdate=19 mars 2012Daily Mail UK 19 de Març 19, 2012, Richard Hartley-parkinson; Peter Allen [2] 19 de març de 2012
- ↑ (en) Fiona Govan Toulouse shooting: heartbreaking detail of attack that shocked France and Israel [3] The Telegraph, 20 de març de 2012
- ↑ (en) Toulouse Victims Buried in Israel. The New York Times, March 21, 2012.
- ↑ "Fusilhada de Tolosa: la meteissa arma utilizada dins las tres serias de murtres a Tolosa e a Montalban" Le Point, 19 de març de 2012
- ↑ (fr)"Fusilhada de Tolosa: Miègjorn-Pirinèus en alèrta ecarlata" Slate 20 de març de 2012
- ↑ La pista de tres militars neonazis forabandits del 17n RGP 20 de març de 2012
- ↑ Abdelkader Merah nia aver ajudat son cabdet mas l'accompanhèt a Yamaha sus dh.be
- ↑ "test""Una enquèsta exprèssa", sus letelegramme.com, 22 de març 2012.
- ↑ (fr)Mohamed Merah: la cara del tuaire sus rtl.be
- ↑ "Mohammed Merah"EN DIRECTE. "Tolosa: lo suspècte, encerclat, se poiriá rendre dins la vesprada" Le Parisien, lo 21 de març de 2012
- ↑ id "Mohammed Merah"
- ↑ EN DIRECTE. "Tolosa: lo tiraire de l'escotèr totjorn encerclat pel Raid" 21 de març de 2012, L'Express.fr
- ↑ A la fin del matinada, la premsa anoncièt l'evacuacion dels residents
- ↑ (fr)"Cinc questions sus l'operacion del Raid a Tolosa"Marie-Amélie Lombard lo 23 de març de 2012, lefigaro.fr
- ↑ "300 cartochas tiradas pendent l'assaut"
- ↑ "Dos policièrs ferrits pendent l'assaut"
- ↑ "Tuat per una bala dins lo cap"
- ↑ "Tornatz viure l'assaut dels òmes del Raid que menèt a la mòrt de Mohamed Merah" lepoint.fr}}
- ↑ Veire, "Abdelkader Merah, grand fraire e consciéncia radicala del tuaire." Le Monde, 25 de març de 2012.
- ↑ Toulouse : "Merah encerclat, le Raid joga la mòstra" sus Le Nouvelobs.com
- ↑ -merah-regrettait-avoir-manque-la-rentree-classes-ecole-juive "Tolosa: Mohamed Merah regretava d'aver mancat la dintrada de las classas a l'escòla josieva"


text:
Solomiac
Solomiac [1] (Solomiac en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Camille Catalan, deputat de la Tresau Republica.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina de la comuna sus lo sit de la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats
- Solomiac sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Solomiac sus lo sit de l'Insee


text:
Sciéncias naturalas
Lei sciéncias naturalas son de sciéncias qu'an per objècte l'estudi de la natura. Lei sciéncias naturalas estúdian leis aspèctes fisics, non umans dau mond.
Coma grop, lei sciéncias naturalas se desseparan dei sciéncias socialas, d'un costat, e deis arts e umanitats de l'autre.
Lo tèrme sciéncia naturala es tanben emplegat per diferenciar la "sciéncia" vista coma una disciplina que seguís lo biais scientific, e "sciéncia" vista coma un ròdol de conoissença en generau, coma lei sciéncias informaticas, o tanben la sciéncia de la teologia.
Sciéncias naturalas:


text:
Raols Ginèsta
Adòuf Clovís Augier, mai conegut jos l'escais de Raols Ginèsta (en grafia mistralenca Ravous Ginèsto; Frejús, 30 de març de 1849 - Sant Nari, 6 de junh de 1914) foguèt un mètge e escrivan occitan de Provença. A l'encòp trabalhèt tamben dins lo jornalisme e collaborèt a mantun jornau e subretot al Parnasse e a la revista literària Paris-moderne.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo futur Raols Ginèsta nasquèt en 1849 a Frejús dins una familha de la pichona borgesiá locala. Anèt a l'escòla primària de la vila e puei quand faguèt sei 12 ans foguèt mandat au collègi de Lòrgas e mai après en cò dei jesuistas a Forcauquier. Estudièt ben seriosament e manifestèt un interès particular per la poesia. A setze ans pensava ja d'escriure.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Le rameau d'or (1887)
- Le nègre de Paris (1903)
- La colonha enribanada (1909)
- Carnavalejada (1909)


text:
Reciclatge
Lo reciclatge es una causida de valorizacion qu'es de tornar utilizar las sobras dels produches ja consomats dins la fabricacion dels produches nòus. Es a dire tornar introduire dins lo cicle produccion-consomacion de produches o materials eissits del rafatum.
Son mai que mai papièrs, metals, plastics e veires que son amassats per Reculhida Selectiva. Lo reciclatge pòt foncionar sonque mercé a l'educacion dels consomadors que devon portar e triar los materials de reciclar dins de conteneires situats dins los punts de culhida .


text:
Idrocarbur
Los idrocarburs son de compausats quimics formats unicament de carbòni e d'idrogèn. Consistisson en una basa de carbòni que s'i unisson de atòms d'idrogèn. Forman l'esqueleta de la matèria organica.
Existisson tres tipes basics d'idrocarburs:
- Idrocarburs saturats, qu'an pas de ligams dobles, triples, ni aromatics. Per exemple los alcans.
- Idrocarburs insaturats, qu'an un o mai d'un ligams dobles o triples entre los seus atòms de carbòni. Per exemple los alquens e los alquins.
- Idrocarburs aromatics, que possedisson almens un anèl aromatic en mai d'autres tipes de ligams. Per exemple lo benzèn.
Los idrocarburs extraches dirèctament de formacions geologicas en estat liquid pòrtan lo nom de petròli, e los que se tròban en estat gasós forman lo gas natural.
Los idrocarburs constituisson una activitat economica de primièra importància, pr'amor que forman los principals combustibles fossils (petròli e gas natural), aital coma tota mena de plastics, ceras e lubrificants.


text:
Istòria de Tolosa
Tolosa es una de las vilas principalas d'Occitània. Se situa sul flume de Garona, e son airal es ocupat dempuèi l'epòca del Neolitic. Son istòria es plan rica. Lo territòri de la vila es estat ocupat dins un primièr temps pels romans puèi pels visigòts e enfin los merovingians. Al sègle XII, Tolosa passèt jol contraròtle d'un comte.
Somari
- 1 Origina de Tolosa
- 2 Los Vòlcas Tectosages del sègle II al sègle Ièr abC
- 3 L'ocupacion romana del sègle Ièr abans J.C. al sègle II sègle aprèp J.C
- 4 Lo Reialme Visigòt
- 5 La creacion del comtat de Tolosa
- 6 L'epòca feudala
- 7 La creacion del capitolat
- 8 La fin dels comtes de Tolosa al sègle XIII
- 9 Del sègle XIII al sègle XVI
- 10 Sègle XVII
- 11 Sègle XVIII
- 12 Fin de sègle XVIII - començament del sègle XIX
- 13 L’èra industriala
- 14 Lo sègle XX, lo reviscòl tolosenc
- 15 Tolosa, uèi
- 16 Per anar mai luènh
- 17 Fonts de l’article
Origina de Tolosa[modificar | modificar la font]
Las environas de Tolosa foguèron ocupadas tre lo Paleolitic inferior. La val de Garona pòrta de traças claras d'aquela ocupacion, subretot sul sit acheulean d'En Jaca sus la comuna de Colomièrs. Lai i foguèron trobats de vestigis litics ancians. De traças d'ocupacion del Neolitic son estadas descobèrtas a Vilanòva Tolosana jos la forma d'un vilatge que teniá un grop d'abitacions de dotze ectaras, protegidas per un valat e una palissada.
D'autres testimoniatges ancians d'ocupacion que datan de l'edat del fèrre (particularament dels sègles VIII e VII son estadas detectats long de la riba drecha de Garona, mai que mai sul sit de l'ancian espital Larrey. Se tròba en particular sus aqueste sit la necropòli del quartièr Sant Ròc (Plaça dels Carmes, cap a la carrièra Fenetra), mesa al jorn en 2002[1].
Çaquelà, las originas de la vila de Tolosa son mal conegudas. Sens dobte es lo ga del Bazacle qu'afavorisèt l’installacion dels primièrs abitants. Pr'aquò, aquesta version es contestada per d'unes istorians. Una espasa de bronze testimonia çaquelà de la preséncia d’òmes 2 000 ans abans nòstra èra.
Los Vòlcas Tectosages del sègle II al sègle Ièr abC[modificar | modificar la font]
Lo primièr pòble conegut foguèt lo dels Vòlcas Tectosages, al sègle II. Tolosa èra sens dobte la ciutat principala d'aquesta poblada cèlta venguda d’Alemanha que senhorejava sul sud de França.
Trabalhant una tèrra fertila de la valada de Garona e de las planas de Lauragués, los Tolosencs coneguèron pauc aprèp una expansion demografica sens precedent. Aquesta expansion atenhèt Vièlha Tolosa, vila coneguda per sos vestigis antics nombroses, e ont d'unes veson las originas vertadièras de la ciutat. La vila deviá pas solament sa prosperitat a l’agricultura. Quand l’invasion romana aprochèt de Tolosa, los Tectosages avián ja amassat un vertadièr tresaur en espleitant l’aur d’Arièja e de las Montanhas Negras. De tòrques en aur, testimònis d'aqueste passat, son expausats al Musèu de Sant Ramon a Tolosa[2].
Cap a 121 abans J.C., la Provincia romana es organizada pels romans sus las ribas de la Mediterranèa. Contraròtlan atal l'axe comercial entre Espanha e Itàlia per la via Domitia. Los Tectosages situats lo long d'aquesta via son alara tractats coma d'aligats[3]. Lo pòble tolosenc garda 10 ans una independéncia de façada al davant del poder roman en garnison a l’entorn de Tolosa. En 109 abC, un pòble germanic, los Teutons, envadís Gàllia e bat l'armada romana. Los Tectosages ne profeichan per s'aligar amb eles e cochar la garnison romana. Mas la victòria es pas de durada, perque lo consul Marius trionfa dels Teutons e recupèra Tolosa. En 104 abC, una revòlta contra la garnison entraina una ripòsta immediata de Roma. La vila foguèt conquerida per traitesa e pilhada per Cepion (Quintus Servilius Caepio). D’aprèp la legenda, 70 tonas d’aur foguèron raubadas per Cepion. Degun sap pas çò qu’es vengut aqueste tresaur, conegut jol nom de l’« Aur de Tolosa ».
L'ocupacion romana del sègle Ièr abans J.C. al sègle II sègle aprèp J.C[modificar | modificar la font]
Pauc de mond sabon que lo primièr comèrci de Tolosa foguèt lo del vin. Lo sossòl formigueja çaquelà de tròces d’anfòras. Es pas lo vin de Lengadòc qu'assegurèt la prosperitat de la ciutat, mas lo d’Itàlia, acaminat via Narbona. Una bona partida dels cargaments èra consomida sus plaça. Las garnisons romanas, los Galleses e los ciutadans romans èran, en efièch, consomators. Lo de mai èra escampat cap a Aquitània e tot a l’entorn de Tolosa. D’autres produches de luxe seguiguèon lo camin traçat pel vin roman, de vaissèla en particular. Per dispausar de totas aquelas riquesas, la província s’adonava, en vrac, a la venda de produches agricòlas, e a la venda d’esclaus. Garona es utilizada pel transpòrt de merças sus de barcassas de fons plat e suls ancèstres de las gabaras en aval de Tolosa. Aquesta riquesa comerciala e agricòla faguèt de Tolosa la ciutat mai prospèra de la Gàllia Narbonesa[4].
Ara raligada a la vida romana, la Tolosa dels ans 70 abans J.C èra pas gaire mai qu’un pòst militar avançat. Cadun trobant son compte dins la patz impausada per la dominacion romana, es sens estat d’anma que la ciutat refusa la Gàllia de Vercingetorix. Tolosa coneguèt alara una fòrta progression demografica, atenhent 20 000 abitants al sègle Ièr aprèp J.C. Teatres, temples, escòlas e toats faguèron de Tolosa una ciutat modèrna e docila, totjorn al centre d’un comèrci regional.
Los Romans amanaigèron los premicis de la futura vila. Es delimitada per la plaça del Capitòli al nòrd, la plaça del Salin al sud, Garona a l'oèst. Dins los ans 20-30 aprèp J.C. [5], una muralha longa de tres quilomètres foguèt bastida per soslinhar la prosperitat de la colonia romana novèla. Enrodava la vila e se dobrissiá sus Garona. Constituida de bricas e de rassièrs, la muralha romana mesurava una nautor de 12 m e 2 m d'espessor[6]. Un trocet es encara visible sus la plaça de Sant Jacme prèp del palais Niel. Puèi, meton en plaça los axes de comunicacions principalas : lo cardo e lo decumanus se crosan sus la plaça Esquiròl ont se tròba lo forum. Construison tanben un teatre plaça del Pont Nòu, un temple sus la plaça Esquiròl e un anfiteatre a Ancely-Purpan. Una ret de toats permet d'evacuar las aigas usadas mentre qu'un Aqüeducte alimenta la vila en aiga potabla dempuèi las fonts de Lardena e del Miralh fins al castèl d'aiga situat plaça Roais[7].
La ciutat romana vei sa demografia amb 15 000 abitants e sa riquesa aumentar. Al nivèl cultural, Tolosa se distinguís dins lo mond roman e grèc per son escòla de lenga grèga e de retorica[8]. La vila es dirigida per d'aristocrats en tòja que los noms son estats romanizats e dont los membres benefician de la ciutadanetat romana.
Lo sègle III es marcat pel martiri de Sant Sarnin, que en 250[9] es rebalat per un taure dins la carrièra del Taure. Aqueste eveniment marca lo començament del cristianisme. Sant Sarnin refusant lo culte roman es condemnat a èsser estacat a la garra d'un taure que lo rebalarà fins que la còrda se rompa. Aquela istòria es tanben a l'origina del nom del quartièr de Matabuòu, lai ont los boièrs tuèron lo famós taure. Doas sòrres, las santas puèlas, s'ocupèron d'enterrar lo còs de sant Sarnin[10],[11].
Uèi, pauc de traças o de monuments romans son pervenguts fins a nosautres. Sol un tròc de muralha es visible plaça de Sant Jacme prèp del Palais Niel e de restas de l'anfiteatre de Purpan son de testimònis d'aquela epòca. Aquò s'explica en granda partida pel material principal de las construccions romanas qu'es la brica. Contràriament a d'autras vilas romanas construchas de pèira de talha, Tolosa es estada oblijada d'utilizar l'argila de la valada per fabricar de bricas per sas construccions. Òr la brica es un material fòrça mens resistent que la pèira. Las reconstruccions successivas an fachas a partir e suls ancians bastiments romans[12]. Uèi, la basa dels edificis romans e dels amainatjaments urbans son enterrats jos 3 a 5 m del pavat tolosenc. Darrièrament, la construccion del mètro de Tolosa a permés de far avançar las coneissenças sus la Tolosa antica[13].
Lo Reialme Visigòt[modificar | modificar la font]
La fin del sègle III marca, per Euròpa, la fin de la dominacion romana. Relativament protegida dels brigands per sas muralhas, la vila de Tolosa escapa a la pujada franca en 260. Lo cristianisme pren pè a l’entorn de la vila gràcia als esfòrces de l’evesque sant Sarnin. Enterrat a l'exterior de l'encinta, segon l'usatge antic, a l'emplaçament de l'actuala basilica de Sant Sarnin, la reputacion d'aqueste personatge permet a la primièra comunautat crestiana de se constituir.
Puèi son los Visigòts qu'envasisson la ciutat en 418. La populacion veirà totjorn d’un marrit uèlh la preséncia germanica. Los Galloromans cristianizats e los visigòts pòrtan pas los meteisses vestiments, ni an pas las meteissas costumas. Los envasidors se passaràn rapidament del sosten roman per prene lor independéncia e regnaràn fins en 507. Çaquelà, preferissent Tolosa a Bordèu, los Gòts fan de Tolosa la capitala de lor Reialme novèl. Coneguda jol nom de « Reialme de Tolosa », la dominacion s’espandís de Léger a Gibartar. Teodoric II ven rei dels Visigòts e de Tolosa en 453. Aquesta nominacion marca l'independéncia del Reialme Visigòt e la mesa en plaça d'institucions e de bastiments reials. Atal, en 1987, la destruccion de l'ancian espital Larrey descobrís las ancianas fondacions del palais reial[14]. Aqueste estatut novèl profiecharà longtemps a la vila. Sola la cultura rapròcha los visigòts dels Galloromans.
Lo cristianisme pren son expansion a Tolosa amb l'evesque Exupèri que faguèt construire la primièra basilica de Sant Sarnin en 403. La catedrala de Sant Estève, la glèisa de la Daurada e la glèisa de Sant Pèire de las Cosinas sortisson tanben de tèrra. La vila s’espandís totjorn mai e d'ostals d'abitacion nombroses son construches. La brica es largament utilizada coma o pròvan los forns de calç descobèrts jol Musèu de Sant Ramon.
Los galloromans demòran majoritaris a Tolosa. En 462, amb l'aveniment d'Euric, lo poder visigòt es pus violent e lo rei vòl impausar l'arianisme. Los catolics son persecutats e d'unes luòcs de cultes desmontats. Es tanben jos son règne que lo Reialme dels Visigòts es lo mai espandit, anant de Léger a Durença en englobant una granda partida d'Espanha. En 484, Alaric II succedís a son paire Euric.
Clodovèu metèt fin a la dominacion visigòta e a l'expansion de l'arianisme en 507, e ramenèt Tolosa a un reng inferior. Copada de Narbona, la vila foguèt declarada Aquitana. De fe catolica, los Francs seràn melhor acolhits que lors predecessors. Aqueles faràn de la ciutat una vila militara, darrièra muralha contra lo Reialme de Toledo, fièu novèl dels Visigòts, e aquò fins al sègle VII.
La creacion del comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
A partir del sègle VII, l’istòria de Tolosa es pro escura. A la favor de las successions merovingianas, la vila ven la capitala d’un territòri important, que s’espandís dels Pirenèus fins a Léger, jos l’autoritat d’un duc, tanben comte de Tolosa, e que pren de còps lo nom de Reialme d’Aquitània. Tolosa servís tanben de plaça-fòrta fàcia a Septimània a l'Èst, senhorejada pels visigòts tre la fin del sègle VI. En 721, Carles Martèl reconeis l’independéncia d'aqueste ducat. Lo duc Eudes fa recular l’envasidor arabi al moment del sètge de Tolosa en 721. Venguda de la peninsula iberica, l’armada d’El-Samah patirà una brava desfacha. Mens conegut que lo de Peitieus, en 732, aqueste sètge seriá estat determinant per l’avenidor de França[15].
Lo rei franc Pepin lo Brèu metèt fin a l'independéncia del ducat en 768. Mes en dangièr a la batalha de Roncesvals en 778, Carlesmanhe decidiguèt la creacion del Reialme d’Aquitània. Fisèt lo comtat de Tolosa a Corson, puèi a son pròpri cosin Guilhèm. Son los dos primièrs comtes tolosencs. Lo perilh sarrasin faguèt de la vila una plaça fòrta d’ont partissián a la prima los conquerents carolingians. L’armada de Carlesmanhe va fins a Barcelona e l’emperaire crèa una zòna de securitat al sud dels Pirenèus, la marcha d'Espanha.
Pepin Ièr, lo felen de Carlesmanhe, tempta de prene son independéncia e avia la reconstruccion d'Aquitània. Son filh Pepin II tempta de conquerir Aquitània en 840. Carles lo Calv, dont l’autoritat èra atal escarnida, met en mai de 844 lo sètge davant Tolosa, defenduda per Bernat de Septimània : aquel sortís per negociar, mas es fach presonièr, puèi lèu jutjat e decapitat; Carles li reprochant d’aver compromés la reputacion de sa maire Judit de Bavièra, e son oportunisme a la batalha de Fontenoy-en-Puisaye. Deu çaquelà levar lo sètge, Pepin II avent destruit son armada de secors[16]. Reïtèra sa temptativa en 849 e profèicha de la traïson del comte Fredelon per tornar conquerir la vila, e restacar atal Tolosa a la Francia occidentalis[17]. En 862, Tolosa es pilhada pels Vikings del cap Hasting[18].
L'epòca feudala[modificar | modificar la font]
La fin dels Carolingians marca lo començament de la feudalitat. Durant tota l'Edat Mejana, Tolosa serà dirigida per sos comtes.
Al començament del millenni, l’actitud derivanta del clergat e la confiscacion de la glèisa pel poder tolosenc entraïnan una degradacion del culte. La glèisa de Sant Sarnin, la basilica de la Daurada e la catedrala de Sant Estève son mal entretengudas. De corrents religioses novèls apareisson, coma la refòrma clunisiana[19].
L’evesque Izarn, sostengut pel Papa Gregòri VII, temptèt de metre bon òrdre a tot aquò. Confisèt la Daurada als abats clunisians en 1077. A Sant Sarnin, rencontrèt una fòrta oposicion en la persona del prevòst Raimon Gayrard, lo qual venià de bastir un espital pels paures e prepausava de bastir una basilica. Sostengut pel comte Guilhem IV, sant Raimon obtinguèt finalament del Papa Urban II de consacrar l’edifici de Sant Sarnin en 1096, aqueste anant al concili de Clarmont-Ferrand per predicar la Primièra Crosada[20]. Las garrolhas religiosas venián de revelhar la fe dels Tolosencs. Aquesta renaissença s’acompanhèt d’una progression demografica novèla, afavorida per una agricultura tecnicament pus performanta. La vila ven una de las màgers d'Euròpa al sègle XII[21].
Es a aquela ocasion que los barris de Sant Miquèl e Sant Çubran foguèron bastits. Lo pont de la Daurada permetèt en 1181 de religar Sant Çubran a las pòrtas de la vila. Los barris de Sant Sarnin e de Sant Pèire de las Cosinas coneguèron tanben una expansion notabla. D'artesans nombroses prenon possession de las carrièras e carrieròts de l'antica Tolosa entre la carrièra de Sant Roman e la carrièra d'Alfaro. Totas aquelas carrièras pòrtan encara lo nom dels mestièrs dels artisans : carrièra dels Cambis, dels Filatièrs o dels Cotelièrs. Es tanben a aquela epòca que la muralha feudala es construcha, versemblablament lo long dels actuals grands baloards d'Estrasborg, d'Arcòl, de Lascròssa e d'Armand Duportal[22].
La creacion del capitolat[modificar | modificar la font]
La fin del sègle XI marca lo despart del comte Raimon IV per las crosadas. Morís en 1105 davant lo sètge de Trípol. Tolosa serà assetjada mantun còp, al fial de las guèrras de successions que se'n seguiguèon. En 1119, lo pòble tolosenc auça Anfós Jordan al poder comtal. Aqueste darrièr li ne serà reconeissent perque aleugierà taxas e impòstes en levant la tòlta e la quèsta. A la mòrt del comte en 1147, una administracion de 8 capitulars es creada jol nom de « comun conselh de la Ciutat e dels barris ». S’agís del capitolat, una administracion municipala tipicament tolosenca. Jos la protection del poder comtal, a la carga de reglamentar los escambis e de far aplicar las leis. Son los capitols, que lors primièrs actes datan de 1152. En 1176, lo capitolat comportava ja 12 membres, cadun representant un quartièr de Tolosa, o un barri[23]. Lo poder dels cònsols s’opausèt rapidament a lo del comte Raimon V. Los Tolosencs foguèron devesits sul subjècte, e es aprèp 10 ans de lucha, en 1189, que lo conselh municipal obtenguèt la somission del comte.
En 1154, Raimon V de Tolosa esposa Constança, sòrre del rei de França Loís VII. Rebota los atacs del rei d'Anglatèrra, Enric II Plantagenèst[24]. En 1190 comencèt la construccion del futur Capitòli, l'ostal comun, lo sèti del conselh municipal. Ara del nombre de 24, e versemblablament elegits, los Capitols s’autrejan los dreches de polícia, de comèrci, d’impausicion e provòcan de conflictes amb las vilas vesinas. Tolosa ne sortirà generalament vencedora, espandent atal la dominacion de la patria tolosana.
Malgrat l’intervencion del poder reial, l’administracion dels Capitols farà de Tolosa una vila relativament independenta pendent prèp de 600 ans, fins a la Revolucion. Per l’anecdòta, los jogaires de l'Estadi Tolosenc, l’equipa de rugbi locala, arbòran uèi las colors roge e negre dels Capitols.
La fin dels comtes de Tolosa al sègle XIII[modificar | modificar la font]
Lo catarisme es una doctrina venguda de Bulgaria que profèssa la separacion del material e de l'espiritual tre lo sègle X. S’opausa en aquò a la confession ortodòxa. Los catars s’espandisson progressivament en Euròpa e mai precisament en Occitània al sègle XII. Tolosa e Albi venon dos luòcs d'implantacion importants e durables pels catars d'ont lo nom de còps emplegat d'« Albigeses » per los designar. Tolosa ven en 1167 una de las cinc Glèisas cataras independentas regetant la poténcia catolica. Lo catarisme e lors adèptes venon rapidament la cibla de la Glèisa Romana. Son alara condemnats coma eretics.
Simon de Montfòrt èra un dels senhors qu'aguèron la carga de los exterminar al moment de la Crosada dels Albigeses proclamada en 1209. Tolosa foguèt pas esparnhada per vam catar. Los blancs ortodòxes percaçavan los negres eretics dins las carrièras de Tolosa. L’evesque Foulques profiechèt de çò que los eretics èran sos creancièrs per encoratjar aquesta recèrca. Qualques Tolosencs rejunguèron los crosats blancs, d’autres aportèron lor ajuda als assetjats. Los cònsols volguèron pas devesir encara mai la populacion tolosenca e defisèron l’autoritat pontificala en designant pas los eretics. Lo comte Ramon VI, protegent los catars, estigmatizèt l’eresia tolosenca[25].
En 1211, lo primièr sètge de Tolosa per Simon de Montfòrt foguèt un fracàs mas dos ans mai tard, infligiguèt a l’armada tolosenca una terribla desfacha a Murèth. Jos la menaça d’eexcutar d'osttges nombroses, entrèt dins Tolosa en 1216, e se nomenèt comte. Simon de Montfòrt foguèt tuat d’una pèira al sètge de Tolosa de 1218. Fins al darrièr sètge, los crosats seràn asprament combatuts pels Tolosencs. Loís VIII decidirà finalament d’abandonar en 1219[26]. Ramon VI sabèt grat als Tolosencs d’aver preservat ses interèsses, e abandonèt sas darrièras prerogativas als capitols. Ramon VII de Tolosa li succediguèt en 1222. Mas fàcia a la crosada novèla aviada per Loís VIII, Ramon VII capitula e signa lo Tractat de Meaux-París lo 12 d'abril de 1229[27]. Per aqueste tractat, l'Universitat de Tolosa es creada, la segonda aprèp París, amb quatre teologians, dos decretistas (canonistas) e dos gramaticians.
En 1233 e 1234, de tribunals d'Inquisicion son meses en plaça pel Papa Gregòri IX. Los catars son tracats per l'òrdre dels Fraires predicaires fondat per Domèrgue Guzman e installat dins lo convent dels Jacobins en cors de construccion fins en 1340. La repression envèrs los catars s'accentua en 1241. En 1249, Anfós de Peitieus succedís a Ramon VII e administra la vila dempuèi París. Lo comtat de Tolosa fòrt redusit dempuèi la darrièra crosada es alara pauc a pauc integrat al Reialme de França[28].
Del sègle XIII al sègle XVI[modificar | modificar la font]
En 1271, lo rei Felip III l'ardit manda lo senescal de Carcassona per dirigir la vila de Tolosa. Lo poder monarquic representat pels foncionaris e los servicis reials remplaça pauc a pauc lo dels capitols qu'auràn sonque un ròtle de gestion de la vila coma l'òrdre public o las vias[29]. La vila va rapidament prosperar entre 1271 e 1370 e ven la quatrena vila del Reialme amb 40 000 abitants. En 1309, la mòrt de Pierre Authié marca la fin del catarisme a Tolosa. Lo sègle XIII marca lo començament de la construccion de bastiments nombroses d'estil gotic. Atal, la glèisa dels Jacobins e sas clastras demòran l'ensemble d'art gotic meridional melhor conservat de Tolosa. Es estat construch pels fraires Predicaires entre 1230 e 1340 e possedís un convent, unas clastras, una granda sala capitulara e una glèisa impausanta que sas vòlas fòrman un « palmièr » naut de 22 mètres. Mantuna catastròfa pontua aquel periòde : en 1281, lo Pont Vièlh s'esfondra jol pes dels abitants venguts assistir a l'immersion de la crotz mentre qu'en 1298, los aigats de prima destrusisson los ponts sus Garona, levat lo pont de la Daurada[30]. Mantun incendi van devastar lo centre-vila. En 1306, Felip lo Bèl avia una politica antisemita e de josieus nombroses son persecutats a Tolosa. En 1320, d'illuminats, « los pastorèus », persecutan tornarmai los josieus e ne tuan prèp de 152.
Al sègle XIV, Tolosa es en crisi. L'agricultura de Lauragués capita pas a subvenir als besonhs de las populacions e cal importar lo blat d'Itàlia o del Reialme d'Aragon. A partir de 1348, la pèsta tua los tolosencs que se refugian dins las campanhas. La Guèrra de Cent Ans melhora pas la vida dels tolosencs que la vila deu finançar l'esfòrç de guèrra e pagar la rançon del rei Joan lo Bon fach prisonièr en 1356 a Peitieus[31]. La populacion tolosenca va alara patir d'una fòrta descreissença e en 1398, la vila compta pas pus que 24 000 abitants.
Lo sègle XV comença amb la creacion del Parlament tolosenc per Carles VII. Prometent una exempcion de taxas, lo rei enfortís atal son poder e desfisa l’administracion dels Capitols. Investit de dreches de jurisdiccion, lo parlament ganharà apuèi son independéncia politica. Aqueste sègle es tanben lo teatre de disetas nombrosas. Las rotas son pas pus seguras, e Tolosa patís un terrible incendi en 1463. Las abitacions situadas entre l’actuala carrièra Alsàcia-Lorena e Garona son deimadas. Lo 7 de mai de 1463 lo Grand incendi de Tolosa, dins la vila medievala, destrusiguèt los tres quarts de la ciutat e arroïnèt mantuna glèisa, convents e autres edificis publics. Propagat per un vent violent a travèrs de las carrièras estrechas, bordadas d'abitacions de pans de fusta, espandiguèt sos degalhs fins a l'ostal de vila. A mai la vila coneis una expansion demografica novèla, entraïnant una vertadièra crisi del lòtjament.
La prosperitat venguda del pastèl (1463-1561)[modificar | modificar la font]
Perseguent l’activitat textila de la vila, lo comèrci del pastèl pren s'espelís a partir de 1463. Es lo periòde pus prospèr de l’istòria tolosenca. Son representant mai ric es Pèire d'Assesat, celèbre per son ostal remirable.
Al mitan del sègle XVI, l’Universitat de Tolosa compòrta prèp de 10 000 estudiants. Lo corrent umanista travèrsa sas parets e los universitaris son sovent preses d’agitacion. L’Inquisicion contunha d’installar de lenhièrs nombroses.
En 1533, la Bèla Paula recep Francés Ièr. En 1562, la reforma protestanta provòca de combats de carrièra entre calvinistas e catolics, e l’incendi de gaireben 400 ostals.
D’Assezat es expulsat, al meteis temps que començan trenta dos ans de guèrra civila. Los protestants son rapidament espotits, e tre 1563-64, una Liga es formada pels capitols e lo Parlament per defendre lo catolicisme[32].
Carles IX passa dins la vila al moment de son torn de França reial (1564-1566), acompanhat de la Cort e dels Grands del Reialme : son fraire lo duc d’Anjau, Enric de Navarra, las cardinals de Borbon e de Lorena[33].
Lo chaple de Sant Bertomieu (24 d'agost de 1572 a París) se repetís a Tolosa lo 6 d'octobre. Mentre que 300 protestants èran estats meses en prison lo 31 d'agost, tres conselhièrs al Parlament son condemnats per « subversion » per la guèrra de 1562. Lo 4 d'octobre, la rumor d’òrdres secrets del rei s'espandís en vila, e malgrat lo governador lo vescomte de Juèsa, un soslèvament fòrça la preson, e la mitat dels prisonièrs protestants son massacrats[34].
Sègle XVII[modificar | modificar la font]
L’accession al tròn d’Enric ⅠⅤ metèt fin als trobles tolosencs. Lo Parlament se somet e l’edicte de Nantas es acceptat en 1600. Los Capitols pèrdon las darrièras influéncias que lor demòran. En 1622, al cors d’una guèrra de religion novèla, la vila es presa per Loís XIII[35]. Un flagèl plan mai grèu que la Fredonda va tocar Tolosa en 1629 e en 1652, en fasent de milierats de victimas : la pèsta.
Pel primièr còp, la municipalitat e lo Parlament prenon amassa de mesuras per assistir los malorals que patisson de l’epidemia. Fòrça membres del clergat daissan la vila. Los Tolosencs mai rics fugisson tanben, e sols los doctors son constrenches de demorar. La famina obliga lèu los qualques Capitols qu’an pas abandonat la vila a aplicar una interdiccion de sortida als maselièrs e als fornièrs.
L’Ospici de La Grava albèrga los pestiferats en quarantena. Lo prat dels Sèt Denièrs aculhirà, el tanben, de malauts nombroses dins de condicions precàrias. Abans de tampar sas pòrtas, la vila ven un refugi de mendiants atirats per una infraestructura medicala qu’espèran melhora qu’a la campanha. L’argent manca per noirir tota aquesta populacion, e de requisicions son ordenadas. Als piègers moments de la crisi, los rics se veson atribuir la responsabilitat dels paures.
En 1654, quand la segonda epidemia s’atudèt, la vila èra devastada. Los periòdes de remission, çaquelà, foguèron l’ocasion de realizar dos projèctes màgers : lo Pont Nòu en 1632 e lo Canal de las Doas Mars en 1682. Aqueste sègle trebolat s'acabarà per una darrièra famina, en 1693.
Lo sègle XVII marca tanben l’arribada d’una associacion secrèta, l’Aa (associatio amicorum), qu'acampa de membres del clergat e d'universitaris, e predican una fe exacerbada. L’influéncia d'aquesta organizacion se farà sustot sentir al sègle XVIII.
Sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Seriá malaisit de qualificar los ans qu'an precedit la Revolucion. Divèrses corrents artistics, religioses, o arquitecturals an percorregut la ciutat durant lo sègle XVIII.
Loís de Mondran es l’instigator d’un urbanisme novèl, versemblablament inspirat per son sejorn dins la capitala. Las principalas realizacions d'aquesta epòca son lo Grand Redond, lo Cors Dillon, e la faciada del Capitòli.
En 1770, lo cardinal Lomeni de Briena pausa la primièra pèira del canal que portarà son nom. Acabat sièis ans pus tard, lo canal acaba de religar la Mediterranèa a l’Atlantic, lo Canal de las Doas Mars al Canal lateral a Garona. Lo punt de joncion es conegut jol nom dels Ponts Bessons.
La vila s’emborgesís, apaurissent los pus desprovesits, e enriquissent la noblesa e lo clergat. Los arquitèctes locals e los escultors son meses a contribucion pels particulars. La Reinariá serà la residéncia d’estiu del marit de la comtessa del Barri.
Tolosa a pas doblidada sa fervor religiosa tradicionala, quitament se la fin del sègle marca un cèrt declin. De confrairiás novèlas apareisson, la mai celèbra es la dels Penitents blaus, oficiant a la glèisa de Sant Jeròni. Lo Parlament, infiltrat per l’Aa (vejatz sègle XVII), reglamenta la vida religiosa, e condemna los protestants.
Es dins aqueste contèxt dificil qu’esclata l’afar dels Calàs (vejatz Joan Calàs). Aqueste afar mòstra a quin punt lo Parlament a pres la direccion de la vila, perque es el que prononciarà la condemnacion a mòrt de Joan Calàs.
Sociosa per son autonomia, lo pòble tolosenc sosten lo Parlament quand aqueste es menaçat per la monarquia. Es lo Parlament de Tolosa que nomena los Capitols, que lo capítol es alara redusit a uèit representants. Caldrà una Revolucion per que la vila escape a l’empresa dels parlamentaris.
Fin de sègle XVIII - començament del sègle XIX[modificar | modificar la font]
La Revolucion modifica lo ròtle de la vila, e mai son estructura politica e sociala.
D’en primièr, la vila es estada espectatritz dels movements parisencs. L’anonci de las manifestacions del 14 de julhet de 1789 a un resson relatiu, pontuat per qualques pilhatges. Cinc meses pus tard, quand lo Regim Ancian es abolit, es plan diferent. Los parlamentaris e los capitols luchan per conservar lors privilègis, manifèstan lo 25 de setembre, e son pas gaire sostenguts per una populacion que reconeis pas pus sos protectors passats.
L’empresa regionala de Tolosa, autan assegurada per son Parlament, es ara reducha a las dimensions d’un departament, Nauta Garona. Lo clergat se deu plegar a la Constitucion civila impausada per l’Assemblada Constituenta, la quala nomena un arquevesque tolosenc novèl, en prejudici de Lomeni de Briena. Una partida de la populacion es ostila a aquelas reformas que grèujan sos ancians privilègis.
Las prerogativas dels capitols son abolidas lo 14 de decembre de 1789. Josèp de Rigaud es lo primièr cònsol, es elegit lo 28 de febrièr de 1790.
En 1793, pendent la Comuna, Tolosa refusa de s’aligar a Provença e a Aquitània per montar sus París. Apuèi, las perspectivas de la guèrra contra Àustria e las de las resisténcias interioras entrainan la Terror, qu'elimina a Tolosa una partida dels refractaris a la Revolucion.
En agost de 1799, la vila fortificada resistís a l’assaut dels insurgents reialistas, al moment de la primièra batalha de Tolosa[36]. L’arribada de Napoleon al cap del regim novèl, puèi de l’Empèri, restablís parcialament l'estatut regional de la vila. L’emperaire fa quitament l'onor d’una visita en 1808, fisant en particular las clastras de la Daurada a la manufactura de tabat.
Lo 10 d'abril de 1814, la batalha de Tolosa opausa los ispanobritanics del marescal Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que, mentre que pervenon a resistir, son contrenches de se retirar. L’armada del Feld-Marechal Wellington i es aculhida per un grand nombre de reialistas, preparant Tolosa a la Restauracion de Loís XVIII. La vila ròsa es estada, doncas, lo teatre de la darrièra batalha francoanglesa sul sòl francés[37].
L’èra industriala[modificar | modificar la font]
La construccion e la dobertura de la gara Matabuòu, en 1856, va marcar una virada dins l'istòria de Tolosa, la vila se tròba d’ara enlà religada a la capitala e a l'èra novèla e prometeira dels transpòrts. Es alara que se substituís los baloards a las muralhas, que s'acaba la plaça del Capitòli e que se decidís de traucar las artèrias grandas (coma la carrièra de Metz e la carrièra d'Alsàcia-Lorena que tiran lor denominacion del clima ostil a la Prússia victoriosa de França en 1870 e conqueridora d'Alsàcia e de Lorena) sul modèl dels traucaments grands efectuats a París pel prefècte Haussmann. Los trabalhs borrolhan lo centre de Tolosa, que pèrd pauc a pauc son atmosfèra medievalassa.
L'aigat de Garona de 1875 devasta mai de 1000 ostals e tua 200 personas. Destruís tanben lo pont suspendut de Sant Pèire e lo pont de Sant Miquèl. Lo marescal Mac-Mahon, president de la Republica, s'exclamarà « Quant d'aiga, quant d'aiga ! ». Aqueste aigat, de 6,20 m al dessús de son estiatge, foguèt desenclavat per las importantas precipitacions del mes de junh de 1875 e per la fonda de las nèus dins los Pirenèus[38].
Lo sègle XX, lo reviscòl tolosenc[modificar | modificar la font]
Lo començament del sègle XX es marcat per l'expansion importanta de la populacion Tolosenca. Aquò es lo resultat de l'exòde rural de las campanhas del Sud-oèst mas tanben de la combinason dels èrms successius d'immigrats quitant los regims faissistas de lors païses d'origina (los franceses del Nòrd durant la Primièra Guèrra Mondiala, los Italians dins los ans 1920 amb l'arribada de Mussolini al poder e los Espanhòls fugissent lo regim franquista). La calma tornada, 25 000 Espanhòls demorèron a Tolosa, e influencièron fòrtament lo mòde de vida tolosenc. Uèi, òm la considèra encara coma la mai espanhòla de las vilas franceseses.
La guèrra de 1914-1918 buta Tolosa (situada geograficament a l’abric dels atacs enemics) a s'industrializar d'un biais màger (las grandas industrias èran pas que la dels tabats e de la podrariá). Atal en 1915, s'i installa d'industrias quimicas e mai de talhièrs d'aviacion (Latécoère), que donaràn naissença aprèp la guèrra al famós servici de l'Aeropostala.
En 1963, Tolosa es causida per venir una de las uèch metropòlis d'equilibri del país. Lo govèrn essent enfin decidit a rompre la macrocefalia de París, serà vodada a las activitats aeronauticas e espacialas.
La reforma regionala plaça Tolosa coma capitala de la pus granda region francesa, e mai l'expansion economica e industriala d'Ariane e d’Airbus dòpa la creissença demografica de la vila, li aportant un aspècte positiu de vila en movement e en plena expansion.
Per alhors, Tolosa aculhirà un èrm novèl d'immigracion a l'endeman de la Guèrra d'Argeria evaluat a 25 000 personas, butant la vila a s'espandir a l'oèst cap a las banlègas e a construire de grands ensembles coma la celèbra ciutat del Miralh, concebuda a l'epòca pels melhors arquitèctes mondials e qu'èra destinada a lotjar mai de 100 000 personas. Parallèlament, d'òbras de renovacion son aviadas dins lo centre istoric e mai d'infrastructuras de transpòrts novèlas (mètro e bus) e d'espacis d'estacionament novèls de còps pas gaire integrats dins lo vièlh teissut urban (es lo cas dels sèt estancis del parking dels Carmes que se quilhan en luòc e plaça d'un mercat cobèrt metallic elegant datant de 1892).
Tolosa, uèi[modificar | modificar la font]
Uèi, Tolosa es una metropòli de vocacion europèa e mondiala. Son aglomeracion es, tornarmai, pus importanta que la de Bordèu. Al ritme de creissença actual (+15 000 abitants per an), dintrarà dins lo cercle tampat de las aglomeracions francesas de mai d'un milion d'abitants, darrièr París, Lion e Marselha, mas davant Lilla e Niça. Aquò ja es lo cas de son airal urban espandit e pauc dense.
Tolosa demòra malgrat tot encara afeblida per sa relativa distància amb París (5 h 10 en tren e mai de sièis oras en veitura) e amb las autras vilas europèas. Aquesta situacion es accentuada per la manca de ligason TGV que los projèctes actuals prometon al mai lèu per 2016. D'elegits aquitans fòrt nombroses opausan aquesta linha al projècte d'una linha de Granda Velocitat a destinacion d'Espanha via lo País Basc. Una partida considerabla dels fluxes de viatjaires transitan per l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac que demòra de luènh la primièra plateforma aeroportuària de tot lo grand sud-oèst francés e la 4ena en defòra de París, talonant Marselha-Provença, amb environ sièis milions de passatgièrs per 2006.
La vila es pas pus uèi unicament lo simbòl del consortium Airbus quitament se aqueste darrièr quita pas d'espandir sas installacions industrialas (novèl sit aeroconstellacion per la construccion de l'A380). Tolosa pren a present la forma d'una concentracion tecnopolitana de talha europèa que tempta de compensar los risques ligats a una tròp fòrta monocultura industriala en desvolopant d'especializacions çaquelà ja presentas coma l'industria espaciala per la quala la vila aculhirà lo sèti del programa europèu Galileo o encara las sciéncias del vivent amb d'ambicions europèas noiridas a travèrs la realizacion del futur canceropòli sul sit d'AZF.
Centre cultural francés de primièr plan, Tolosa dispausa d'un vivièr estudiant fòrt important que ne fariá la primièra vila estudianta de província, títol que li disputa Lilla, mas sustot Lion. D'equipaments culturals novèls son estats aviats dempuèi los ans 1990 coma lo centre de congrèsses Pierre Baudis, lo Teatre nacional de Tolosa (TNT), los Tuadièrs, la ciutat de l'Espaci, lo Zenit e pus recentament la granda mediatèca José Cabanis.
Beneficiant atal d'un taus de notorietat elevat e sustot d'un imatge particularament positiu, la vila ròse quita pas d'atirar d'abitants novèls (pus fòrt saldo migratòri positiu de França), que siá per son ambient de vida (regularament consacrat dins los palmarès de la premsa nacionala) o per son economia en plena expansion.
Revelator d'aquesta tendéncia, Tolosa èra la sola vila francesa qu'apareissiá dins un palmarès establit per la revista americana Newsweek (datat del 3 de julhet de 2006) presentant las dètz metropòlis actualas mai abans-gardistas de la planeta. La vila se plaçava atal a la quatrena plaça, just entre Londres e Nanchang (China).
Per anar mai luènh[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Istòria de Tolosa, sul sit de la comuna de Tolosa.
- L'imprimeriá a Tolosa : istòria de l'imprimeriá e de l'edicion a Tolosa.
- Palladia-Toulouse.net : istòria de Tolosa dins l'Antiquitat, dels Cèltas als Visigòts.
Fonts de l’article[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, Tolosa, Lo Pérégrinateur Editor, 2006, (ISBN 2-910352-44-7)
- Taillefer (Michel) (dir.), Fournier (Georges), Olivier (Jean-Marc), Pailler (Jean-Marie), Pradalié (Gérard), Pech (Rémy), Zytnicki (Colette), Nouvelle istòria de Tolosa, Tolosa, Privat, 2002, 383 p.
- Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, deuxième edicion, 1961, Éditions Édouard Privat,
- Michel Labrossa, Philippe Wolff, Marcel Durliat, Bartolomé Bennassar, Brunot Tollon, Jacques Godechot, Histoire de Toulouse, 1974, Éditions Privat, (ISBN 2-7089-4709-5)
- Christian Cau, Petite Histoire de Toulouse, 1987, Éditions Loubatières, (ISBN 2-86266-046-9)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.8
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.10
- ↑ Philippe Wolf, Histoire de Toulouse, 2en edicion, 1961, edicion Privat, p.25
- ↑ declara Pomponius Mela citat per Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.27
- ↑ J.M. Pailler & al. "Toulouse, nouvelles recherches sur Toulouse et son territoire dans l'Antiquité", p. 214-217
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.14
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.16
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.27
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.28
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.20
- ↑ Las Santas Puèlas o la destinada de Saturne
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.29
- ↑ Dorsièr de premsa : Mètro e arqueologia a Tolosa
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.28
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p 39
- ↑ Michel Dillange, Les comtes de Poitou Ducs d'Aquitaine (778-1204), La Crèche : Geste éditions, 1995, 303 p. (ISBN 2-910919-09-9), p 41-42
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p 41
- ↑ Michel Dillange, op. cit., p 29
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.47
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, ed. Presses universitaires de France, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 24
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.48
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.49
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.55
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, éd. Presses universitaires de França, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 30
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.63
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, éd. Presses universitaires de França, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 42
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.65
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.68
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.71
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.77
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p. 80
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p. 255
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p 255
- ↑ tPierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p 287-288
- ↑ Gérard Folio. La Ciutadèla e la plaça de Sant Joan Pè de Pòrt, de la Renaissença a l’Epòca Contemporanèa, in Cahier du Centre d’études d’histoire de la défense n° 25 Histoire de la fortification, 2005 ISBN 2-11-094732-2, En linha [1], consultat lo 3 març de 2007 p 36
- ↑ Jean Odol : L'insurrection royaliste d'août - setembre de 1799 en Lauragués.
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.150
- ↑ Spécial météo a Toulouse, L'express, n°2948, setmana del 3 al 9 de genièr de 2008, Los aigats mai devastators, p.II


text:
Èra filh d'un pastor protestant opausat al nazisme. Fòrça religiós, faguèt partit de la Glèisa Confessionala, o Confessanta (Bekennende Kirche), un movement ecumenic protestant fòrça actiu contra lo Tresen Reich.
Johannes Rau finalizèt los sieus estudis de biblioteconomia en 1949 e comencèt a trabalhar coma jornalista, editor e representant de vendas, s'interessèt a de tematicas religiosas e socialas ligadas amb de cercles protestants.
S'afilièt en decembre de 1952 al Partit Popular Pan-Alemand (GVP), de Gustav Heinemann, grop pacifista favorabla a la reunificacion d'Alemanha e opausada al rearmament (limitat) coma o volián las poténcias occidentalas.
En 1957 sostenguèt Gustav Heinemann dins l'idèa de dissòlvre lo GVP e dintrar en Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD). Johannes Rau serà secretari de las Joinessas Socialistas de Wuppertal e conselhièr de la comuna (1964-1978). N'ocupèt tanben la comuna entre en 1969 e en 1970.
En 1958 foguèt elegit membre del Landtag (parlament) de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia. En 1967 dirigiguèt lo grop parlamentari del sieu partit dins lo Landtag e en 1970 foguèt nomenat ministre de l'educacion e de la recerca de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins lo govèrn de Heinz Kühn. Atenguèt un prestigi per la siá gestion en aquel departament (se fondèron cinc universitats e la primièra universitat a distància d'Alemanha).
En 1977 Rau foguèt nomenat cap del grop parlamentari del SPD dins lo Landtag e en 1978 venguèt ministre-president de l'Estat de Ren del Nòrd Vestfàlia, carga qu'ocupèt fins 1998. Lo SPD venciguèt a las eleccions de 1980, 1985, 1990 e 1995.
En 1987 se presentèt a las eleccions de cancelièr d'Alemanha amb lo SPD, s'opausèt a pactar un govèrn de coalicion amb los ecologistas e foguèt derrotat per Helmut Kohl, candidat de l'Union Democrata Crestiana d'Alemanda (CDU) qu'aviá ganhat a las eleccions. En 1994 presentèt pel primièr còp la siá candidatura a la presidéncia federala d'Alemanha mas foguèt derrotat per Roman Herzog.