text:
Creada en 1926 per 40 notables baionès l’Academia que’s vòu donar un navèth balanç preu sègle vint-e-unau.
Que s’es donat estatuts navèths, un navèth president (Guy Mondorge, ancian conselher despartementau e conselher municipau d’Anglet) e un nom navèth taben : en bèth aperà-s adara Academia Gascona de Baiona-Ador qu’a estenut lo son domeni d’interes e d’influencia a tot lo Baix-Ador, de Bocau Vielh a Peirehorada.
Atau que pòt organizar los sons capitòus trimestraus pas sonque a Baiona mes taben en tot lòc de la zòna qui sii com l’aute jorn a Dacs au Parc de las Arenas au permer jorn (gascon) de las Hestas annaus.
E los sons academicians (25 au jorn de uèi) que pòden viener d’aquestes naus parçans com lo Jan Luc Lagrave, lo gabidaire de la societat Adishatz, arcuelhut pendant aquera amassada deu capitòu a Dacs.
Que cau taben diser que lo son sieti sociau (4 carr deu Molin a Baiona - quartier Sent Esprit - qu’es estat renovat e pintrat de nau per la Mairetat quauques jorns avans las Hestas de Baiona. Qu’a podut lavetz apitar un estanquet au ras de l’ostau au permer jorn de las Hestas e que pòt conservar los sons archius de faiçon mes correcta.
Entà ajudar l’Academia preu son pretz-hèit cadun que s’en pòt har sòci (10 euròs per an).
Qu’esperem es la debuta d’ua vita navèra, mes activa qu’aus darrèrs 50 ans quan lo balanç iniciau deu Pèir Rectoran e deu Carlitò Oyarzun s’era un chic perdut mentre que Baiona s’era au menx en parèixer basquizada .


c: text/html

text:
Las Bòrdas d'Arisa
Las Bòrdas d'Arisa[1],[2],[3] ( Les Bordes-sur-Arize en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, al País de Fois. Oficialament es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Occitània . Sos abitants son los bordesencs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la comuna qu'es dins la val bassa d'Arisa e que s'espandís al nòrd e al miègjorn d'aquel riu. Las comunas vesinas son Lo Mas d'Asilh a miègjorn, Savarat a l'èst, Lo Carlar Baile e Casteràs al nòrd, Campanha d'Arisa a l'oèst. Sus la riba esquèrra d'Arisa, a miègjorn, son lo vièlh vilatge de Las Bòrdas, los masatges de L'Agremonal e dels Borrets e mai la cresta de la Caira que perlonga la cadena del Plantaurèl. Sus la riba dreita, al nòrd, son la part la mai novèla del vilatge de Las Bòrdas, los masatges de Rebalhon, de Las Manses, l'ancian monestièr de Las Salencas et las costièras del Tèrrafòrt.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, Las Bòrdas fan part del Comtat de Fois e de la castelaniá de Camarada. Los dos senhors son lo comte de Fois e lo seu cosin de Fois-Rabat. La ciutat es regida par quatre cònsols elegits per la populacion. En 1574, Las Bòrdas venon protestantas, dotze ans après las ciutats vesinas del Mas d'Asilh, del Carlar e de Savarat. Es a aquesta ocasion qu'es pilhat lo monestièr de las Salencas e las sevas religiosas fòrabandidas. En 1626, la ciutat es cremada quand i passan las tropas del rei que venon assetjar Lo Mas d'Asilh
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Vièlh vilatge de Las Bòrdas amb la seva façana sus Arisa, glèisa catolica de Sant Jacme, temple protestant (bastit abans la Revolucion), castèls de Las Salencas, de Maravelha, de Linhí.
Personalitats[modificar | modificar la font]
Lo pastor, poèta e istorian Napoleon Peirat.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Las Bòrdas d'Arisa sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo= 09061
- Las Bòrdas d'Arisa sul sit del Quid
- Comunas mai pròchas de Las Bòrdas d'Arisa
- Localizacion de Las Bòrdas d'Arisa sus una mapa de França
- Plan de Las Bòrdas d'Arisa sus Mapquest
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biologia
La biologia es la sciéncia de la vida.
La biologia, dau grèc bios (Bιoς) e logos (λoYoς), es la sciéncia de la vida. Aquesta generalitat etimologica recuèrbe mai d'una realitat :
- Per definicion, la biologia es l'estudi deis èssers vius, taus coma son conoissuts sus la planeta Tèrra. Mai la distincion entre organismes vius e non vius es de còps malaisada (vejatz virus, viroïde e prions), e la determinacion de l'objècte especific de la biologia a ren de ben clar.
- Pressa en un sens pus larg, la biologia o sciéncia de la vida es tanben l'ensems dei disciplinas, classicas e modèrnas, qu'estúdia leis estructuras, lei foncions e lei nivèus d'organizacion (moleculas, cellulas, organismes e son mitan de vida) deis èssers vius, aqueleis èssers vius estent scientificament que d'amassatges complèxes de moleculas interagissent entre elei segon lei lèis de la fisica e de la quimia s'aplicant en tota matèria.
- La biologia estúdia tanben l'evolucion deis èssers vius (teoria de l'evolucion).
- Estúdia sei relacions leis uns a respècte deis autres e a respècte de son mitan (ecologia, etologia).
- La biologia pertòca tanben certanei caracteristicas dau "viu" utilas per l'òme (aplicacions agricòlas, agroalimentàrias, medicalas, farmaceuticas, quimicas…)
Lo tèrme de biologia foguèt definit a la fin dau sègle XVIII per lo naturalista francés Jean-Baptiste de Lamarck : « Tot çò qu'es generalament comun ai vegetaus e ais animaus coma totei lei facultats que son pròprias a cadun d'aqueleis èssers sensa excepcion, deu constituir lo solet e vast objècte d'una sciéncia particulara qu'es pas encara fondada, qu'a pas manco de nom, e que li donarai lo nom de biologia. »
Disciplinas principalas[modificar | modificar la font]
A rason dau caractèr extremament vast dau subjècte, l'estudi de la biologia a besonh d'un morcelament. Una amira, un pauc « reductriz » mai aguent l'avantatge de clarificar lei tèmas, consistís a definir de nivèus d'organizacion. Dins un socit de venir an una compreneson melhora de la biologia, de pònts se son naturalament fargats entre lei diferentei disciplinas.
D'autrei disciplinas son associadas a la biologia, coma la genetica o sciéncia de l'ereditat.
Un dei concèptes clau de la biologia es lo principi de l'evolucion. La filogenia retrai ansin l'evolucion deis organismes e la paleontologia estúdia leis organismes fossils e cèrca de retraire son evolucion. Aquelei disciplinas s'apielan sus la taxinomia (o sistematica), qu'a per tòca de classificar leis èssers vius per fin de leis agropar en ensems (genre, familha, espècias, menas, eca.) pron semblants per èssers comparats entre elei dins lo temps e l'espaci.
Lei progrès rapids de la biologia suscitan de còps d'interrogacions filosoficas, de lanhas dei gròssas, finco una fòrta oposicion de certaneis associacions o organizacions non governamentalas (ONG). Citem especialament : l'avortament , lo clonatge, leis organismes modificats geneticament, lo sequençatge e lei problèmas de proprietat que ne resultan.


text:
Letra d’informacion nº 14 - Genièr de 2012
Aquesta letra presenta los darrièrs articles pareguts sul site internet de l’IEO. S’i apondon las nòvas ligadas a la lenga occitana e a la vida federativa de l’IEO. Bona lectura a totes !
Vòts de bona annada 2012 L’Institut d’Estudis Occitans vos desira una bona annada, plan granada e plan acompanhada ! Veire los vòts del Conselh Administratiu de l’IEO.
6 de genièr de 2012 : Acamp de trabalh La "Coordinacion per la lenga occitana" vos convida lo divendres 6 de genier a 18h, a l’Ostal d’Occitània de Tolosa. Aquel acamp es dobert a totes. La seguida aicí.
AG 2012 a Niça Los 12 e 13 de mai de 2012, la seccion departamentau deus Aups-Maritimes de l’IEO, en associacion dab la seccion regionau PACA, qu’organizarà l’Amassada Generau. La seguida aicí.
Conferéncia de prensa - Tolosa 30/11/2011 La "Coordinacion per la lenga occitana" a oficializat lo lançament dels preparatius a la granda manifestacion. Per mai d’entresenhas, consultatz lo compte rendut.
AG 2011 deu NPLD La quatau Amassada Generau deu NPLD que se debanè a la fin d’octobre. Qu’esto tanben l’escadença d’organizar lo tresau acamp deu comitat de pilotatge de l’organizacion. La seguida aicí.
Comunicat : Despartida de Maurici Andriu Gardarem en memòria l’imatge d’aqueste òme. Adieu l’amic, nos as mostrat lo camin ! Article complet aicí.


text:
Dens l'encastre de la preparacion a la Pantalonada, los escolans qu'an apitat un jornau dab los professors deu Collègi.
Cada classa, dab los professors, qu'a escrivut articles sus personatges de Carnaval en los implicar dens l'actualitat de faiçon descalada e dens totas las lengas deu Collègi :Occitan, Anglés, Espanhòu e Francés. Julian Bayssac qu'a finalizat lo tribalh de mesa en pagina e d'impression.
Aqueste jornau qu'estò distribuit au parat de la Pantalonada deu dissabte 07 de heurèr pendent un moment de pausa deu seguissi.
De mei, lo 13 de heurèr, los collegians qu'an participat au Carnaval de las escòlas e qu'an hèit lo passa-carrèra dab los sons professors.
Tà hestejar l'annada deus 10 ans deu Collègi, los escolans qu'avèvan quessòts personalizats, segon lo lor grop enter-nivèu cadun qu' avèva causit ua color. Cada quessòt qu'èra notat dab un 10 tà brembar l'anniversari. De mei, au gan, que son los 4 aus qui an hèit lo procès de Sent Pancard a las hèra de las exposicion.
La cinquau candela de l'annada qu'ei bohada!! .


text:
Acre (Brasil)
Acre es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta l'estat de Amazonas al nòrd, Rondônia a l'èst, la Bolívia al sud-èst, e Peró al sud e a l'oèst. Sa capitala es Rio Branco.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Grand part de l'estat es format per un altiplan amb altitud mièja de 200 mètres. Los rius principals de l'estat d'Acre son Juruá, Purus, Acre, Tarauacá, Muru, Embirá e Xapuri. Lo punt mai naut de l'estat està a 609 mètres d'altitud, en la Sèrra do Divisor.
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'extraccion del cauchó e de castanha de Brasil, l'elevatge e l'agricultura.


text:
I sabi res al fótbol, mas francament ai vist l'accion de Messi per dintrar El Barça, un còp mai, dins l'istòria ; e alara o escrivi es fenomenal !
L'autre fenomèn es la revendicacion catalana fàcia a las estupiditats politicas espanhòlas.
Pauc ciutadan de l'Estat jacobin se pòdon imaginar que quina manièra un franquista -que n'i a encara en Espanha- suportarà las piuladas d'un imne seu e un pichon sorire d'un president de Generalitat de Catalonha... per vos donar una idèa, ai recebut aqueste maitin una medalha d'un franquista :
La federacion espanhòla refusa de far jogar los imnes catalan e basco ; aiçò se sona clarament nacionalisme o regionalisme d'expansion madrilenca, es Espanha del franquisme, mas de sempre coma tot imperialisme qu'a de mal de se poder gaitar dins un miralh.
L'imne espanhòl -que se jòga non i a paraula- e se jòga a l'entrada del partit de fótbol per la copa del Rei ; donc lo jove rei es donc present ; e las equipas que se la jògan aquesta annada son basca e catalana. Donc per las carrièras de Barcelona, es estat un concèrt d'independentismes, sabi pas un Basco de l'Atletic qu'a pas crompat la bandièra independentista catalana ; Catalonha es grandament devengut un modèl pertot dins lo ceucle dels independentistas ; al meteis moment que se passejavan los suportèrs de l'Atletic (Bilbo), lo president de l'autonomia basca encontrava lo president de la Generalitat de Catalonha ; lo Rei arriba a l'estadi del Camp Nou e s'en va sul pic.... Rei de quí ? Dels Espanhòls, e coma los Catalans son pas Espanhòls mas esclaus del sistèma centralista, tot va plan dins lo melhor del monde reial.
Donc dins l'Estadi del Camp Nou (recòrdi qu'es una diftonga que un Francés aurà de mal de practicar), totas las condicions son aplegadas per aver una bona piulada per amagar l'imne espanhòl, considerat coma l'expression del nacionalisme de la federacion espanhòla de fótbol. O cal plan dire es una escasença granda pel nacionalisme espanhòl de vomir dins lo Camp Nou ! La piulada es evidentament disponible 3 minutas aprèp sul net ambe totas las versions d'enregistrament potenciala ...
E anuèch, al maitin, la violéncia dels piuletaires e d'un sorire es determinat coma dangierós pels nacionalistas espanhòls. Es una granda tradicion dempuèi que lo fótbol exista en Catalonha (sotmetuda) e en Espanha. Ara, donc, la portada de La Razón, e ambe la rason dels nacionalistas espanhòls, me farà bravament rire :
O cal plan recordar, segon las tropas del PP, e las quitas porta-paraulas, lo dangierós comunisme es a la pòrta de Madrid e Barcelona, e quitament València, los moments politics son donc d'una granda importança per la sobrevida de l'Estat, sèm -ça díson- tornat al periòde de la guèrra contra l'extremisme comunista qu'a determinat l'engatgament de las tropas del "democrata" Franco !
E La Razón, sempre en desrason, pòrta aquel sorire a la portada (!) per un partit de fótbol ; «la patria española» es evidentament «en peligro» !
Donc es que pòdi rire ?
Per astre, lo plaser veire l'àngel Messi portar la pelòta de fótbol dins lo gòl, l'acte fotbolistic me sembla mai prestigiós, e donc politicament grand. E pantaissi de veire un occitan marcar d'aquesta manièra dins dos o tres ans, dins aquel estadi...
Un àngel passa en Catalonha, e lo camin de l'independéncia contunha, próxima estació 27M.


text:
Libia
Libia (Libiyya en arabi) es un país d'Africa que confronta Egipte a l'èst, Sodan al sud-èst, Chad e Nigèr al sud e Argeria a l'oèst. Al nòrd confronta la mar Mediterranèa.
La capitala n'es Trípol qu'a 1 700 000 estajants. Las autras vilas importantas son Bengazi (est. 650 000 ab.) e Misratah (est. 380 000 ab.).
Lo gentilici es libian -a.
Lo nom de Libia es derivat del tèrme egipcian Libo que fa referéncia a una de las tribús berbèras demorant a l'oèst del flume de Nil. En grèc, aquò devenguèt Libia, que dins l'Antiquitat èra utilizat dins un sens pus larg per designar tota la partida nòrd d'Africa situada a l'oèst d'Egipte; de còps que i a podiá tanben designar lo continent african entièr.
Tradicionalament, lo país es devesit en tres partidas: Tripolitània, Fezzan, e Cirenaïca.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Segon lei cavaments dei paleontològs, lo plan litorau de Libia èra demorat per una cultura neolitica dempuei 8 000 av. JC. D'aqueu temps, lo clima relativament umide i permetèt lo desvolopament de l'agricultura e dau norrigatge. Dins lei regions interioras, especialament lei montanhas de Tadrart Acacus, d'autrei culturas se desvolopèron e laissèron de pinturas e de gravaduras rupèstras. Se mantenguèron fins au sègle I ap. JC. Ambé l'avançada de Sahara, lei populacions preïstoricas foguèron remplaçadas per de pòbles protoberbèrs durant l'Edat dau Bronze. Installats en Fezzan, construguèron un ret d'aigatge e demorèron dins la region en despiech de la desertificacion.
De l'Antiquitat a la conquista italiana[modificar | modificar la font]
Au començament dau millenari I av. JC, lei Fenicians installèron de colonias e de comptadors lòng dau litorau. Vèrs lo sègie V av. JC, Cartage, venguda la principala colonia feniciana africana, aviá estendut son influéncia sus la region e sus lei tres establiments fenicians d'Oea, de Labdah (la futura Leptis Magna) e Sabratha (dichas Tripolis per lei Grècs, aquelei vilas son a l'origina de Trípol). A la fin dau sègle VII av. JC (en 631 av. JC segon la tradicion), de colons grècs originaris de Tera s'installèron en Cirenaïca onte fondèron Cirene. Durant lei dos sègles seguents, d'autrei colonias renforcèron la preséncia grèga dins la region : Barce (Al Marj), Euhesperides (Berenice, uei Bengazi), Teuchira (Arsinoe, uei Tikrah) e Apollonia (Susah). Ambé Cirene, formèron la « Pentapolis » (cinc ciutats). Après la casuda de Cartage, lei Romans unifiquèron la region. Durant aperaquí 400 ans Tripolitània e Cirenaïca venguèron de províncias romanas prospèras coma l'atèstan lei roïnas romanas de Leptis Magna. Pasmens, d'influéncias punicas e grègas importantas demorèron respectivament en Tripolitània e en Cirenaïca.
Après l'afondrament de l'Empèri Roman, lo país foguèt conquistat per leis Arabes en 643. Pasmens, aqueu cambiament foguèt conjugat amb una aumentacion de l'ariditat e la region perdiguèt son importància economica, especialament Tripolitània. Durant la màger part de l'Edat Mejana, lo litorau libian foguèt ansin dominat per de tribüs arabas nomadas mai ò mens vassalizadas per lei sobeirans de Tunisia ò d'Egipte. Leis Otomans ataquèron la region au sègle XVI e ocupèron Trípol en 1551. A l'iniciativa de l'amirau Dragut, la vila venguèt un centre major de la piratariá mediterranèa. Pendent tres sègles, aquela activitat assegurèt la prosperitat de la region sota la direccion de governadors e de princes tributaris de Constantinòble. En 1835, lei Turcs restabliguèron son autoritat en Libia. Pasmens, en causa de l'influéncia importanta de la confrariá dei Senousis, la restauracion dau poder otoman demorèt largament limitada.
Dins aquò, en despiech dau declin turc, Constantinòble capitèt de gardar Libia fins a una invasion italiana en 1911. Liada ais ambicions imperialistas de Roma, aquela ataca permetèt ais Italians d'ocupar lei pòrts principaus mai la resisténcia dei Turcs, sostenguts per lei tribüs arabas de l'interior, foguèt pas eliminada. Itàlia organizèt alora d'atacas en Mar Egèa e l'Empèri Otoman abandonèt finalament Libia en 1912.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde coloniau durèt de 1912 a 1951. Pasmens, l'instauracion de l'òrdre coloniau foguèt fòrça malaisat e lòng car lei tribüs arabas contunièron de resistir. De 1915 a 1918, leis Italians, mobilizats per la Premiera Guèrra Mondiala, deguèron limitar son ocupacion ai pòrts principaus. Après lo conflicte, obtenguèron de França e dau Reiaume Unit divèrsei territòris frontaliers per aumentar la superficia de sa colonia. En revènge, son ocupacion efectiva demorèt problematica. Assaièron sensa de negociar ambé lei Senousis. Pasmens, a son arribada au poder, Benito Mussolini ordonèt de sometre militarament la region. Aquò entraïnèt una insureccion dura en Cirenaïca que foguèt batuda per lei metòdes fòrça durs dau generau Rodolfo Graziana (bombardaments aerians, camps de concentracion...) en 1930-1931.
Après la somission de Libia, leis Italians donèron lei tèrras dei presoniers dei camps a de colons. Dins aquò, aqueu procès de colonizacion durèt gaire car la region foguèt ocupada per lei Britanics e seis aliats en 1942-1943. La guèrra devastèt lo país e lei venceires favorizèron lei Senousis au detriment dei colons. En 1947, lo tractat de patz amb Itàlia transferiguèt la sobeiranetat en Libia ai Nacions Unidas. Londres i favorizèt la formacion d'un govèrn locau dirigit per Muhammad Idriss. En 1950, foguèt proclamat rèi per una assemblada de captaus e l'annada seguenta, una constitucion federala foguèt adoptada. Enfin, lo reiaume venguèt independent en decembre de 1951.
La Libia independenta[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Libia[modificar | modificar la font]
Lo rèi Idriss exilèt rapidament lei caps dau Partit Nacionau dau Congrès (de tendància panarabe) e s'apielèt sus lei caps tradicionaus. Obtenguèt tanben d'ajudas importantas de part deis Estats Units e dau Reiaume Unit en cambi de la cession de basas militaras. En 1956, de jaciments de petròli foguèron descubèrts que son esplecha assegurèron rapidament de revenguts fòrça importants. Pasmens, aquelei richessas destabilizèron la societat libiana car enriquiguèron sustot lei populacions urbanas. Ansin, lo rèi deguèt pauc a pauc faciar l'oposicion dei caps tradicionaus (confrariás, tribüs...) e d'una generacion novèla d'oficiers aguent recebut una educacion occidentala. En 1969, un grop d'oficiers inspirats per lo modèl de Nasser reversèt donc la monarquia.
Lo periòde de Moammar al-Gaddafi[modificar | modificar la font]
Moammar al-Gaddafi gardèt lo poder de 1969 a 2011. Instaurèt un regime d'inspiracion panaraba, panafrican e socialista qu'establiguèt de relacions fòrtas ambé lei caps tradicionaus per s'assegurar de la fidelitat dei tribüs. D'efèct, Gaddafi èra la figura principala dau Consei de Comandament de la Revolucion (CCR) que prenguèt oficialament lo poder après lo còp d'estat còntra lo rèi. Rapidament, i marginalizèt sei rivaus e poguèt liurament dictar la politica nacionala.
Obtenguèt aisament lo retirament estatsunidenc e britanic dau territòri. Puei, en 1971, nacionalizèt l'industria petroliera. Dos ans pus tard, lancèt una « revolucion culturala » e, en 1977, proclamèt la creacion de la Jamahiriya Araba Libiana Populara e Socialista. En parallèl, organizèt una campanha de repression e d'assassinat còntra seis adversaris politics que decimèt lei confrariás (especialament lei Senousis).
Gaddafi aguèt pereu una diplomacia fòrça activa destinada a sostenir sei projèctes panarabes ò panafricans. Ansin, assaièt sensa succès de realizar d'union de Libia amb Egipte (1972), Tunisia (1974) e Marròc (1984). De 1973 a 1988, assaièt de conquistar Chad mai seis aliats locaus ò son armada foguèron arrestats per una intervencion francesa. Dins lo corrent deis annadas 1980, lo govèrn libian sostenguèt divèrsei grops revolucionaris mai l'implicacion dau país dins mai d'un atemptat entraïnèt una viva reaccion dei país occidentaus (bombardaments estatsunidencs en 1986, embarg de l'ONU de 1988 a 1999...).
Dins lo corrent deis annadas 2000, Libia capitèt de normalizar sei relacions ambé leis Occidentaus, çò que permetèt la levada dei sancions internacionalas. Pasmens, lo regime demorèt fòrça autoritari e repressiu. Ansin, en 2011, la populacion aprofichèt la Prima Araba per se revòutar. A l'eissida d'una guèrra civila que durèt de febrier a octòbre, leis insurgents, sostenguts per una coalicion dominada per leis Estats Units e per França, capitèron de destrurre lei fòrças dau regime e tuar Moammar al-Gaddafi.
Libia dempuei 2011[modificar | modificar la font]
Dempuei 2011, Libia conoís una situacion d'instabilitat permanenta qu'a entraïnat una segonda guèrra civila. D'efèct, devesits entre elei, lei venceires de Moammar al-Gaddafi mau capitèron de trobar un acòrd per dirigir lo país. En parallèl, lo govèrn provisòri poguèt pas desarmar lei milícias qu'avián participat a la guèrra e establir son autoritat sus la totalitat dau territòri. Pauc a pauc, lei caps d'aquelei fòrças se transformèron en senhor de guèrra. Ansin, quand en 2014, lei divisions politicas entraïnèron la formacion de dos govèrns rivaus, lo país se devesiguèt tornarmai en dos camps enemics. Pasmens, aquel afondrament favorizèt tanben l'emergéncia de movements toaregs (poderós dins lo desèrt), de milícias formadas d'èx-partisans de Gaddafi (Bani Walid...) e de movements jihadistas (compres l'Estat Islamic dins la region de Sirte). En 2016, la situacion èra donc fòrça caotica e plusors faccions rivalas se partejavan lo territòri libian.


text:
Grimault
Grimault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion géographique : Grimault se situa entre Nogueres-sus-Seren e Avallon.
En la vallée del Seren.
Los dos caserius de la municipalitat son Cors e Villiers la Grange.
Lo Seren passa a Cors.
Situation géographique : Grimault se situe entre Noyers-sur-Serein et Avallon.
Dans la vallée du Serein.
Les deux hameaux de la commune sont Cours et Villiers la Grange.
Le Serein passe à Cours.


text:
Art parietau
Dins l'art preïstoric, l'expression d'art parietau (var. art parietal) designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre lei parets de baumas. Correspond a l'expression anglesa cave art e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art rupèstre, (art subre ròca o rock art) mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar).
L'article "Mea culpa d'un sceptic" publicat per lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac en 1902 contribuís à la reconeissença scientifica de l'art parietau paleolitic coma una forma d'art autentic.
Leis òbras de Las Caus, d'Altamira o de la Bauma de Chauvet constituisson quauqueis exemples famós d'art parietau dau Paleolitic Superior europèu.


text:
Boèmia Centrala
La Boèmia Centrala (en chèc, Středočeský kraj) es una region de la Republica Chèca creada lo 1èr de julhet de 1960. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2000 es venguda una entitat autonòma.
Sa capitala es Praga qu'es tanben capitala del país e de la region de Praga.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 12 districtes : Benešov, Beroun, Kladno, Kolín, Kutná Hora, Mělník, Mladá Boleslav, Nymburk, Praga-Èst, Praga-Oèst, Příbram e Rakovník.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estatistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) caplòcs d'arrondiments administratius (správní obvod).
Lista dels arrondiments[modificar | modificar la font]
- Benešov
- Beroun
- Brandýs nad Labem-Stará Boleslav
- Čáslav
- Černošice
- Český Brod
- Dobříš
- Hořovice
- Kladno
- Kolín
- Kralupy nad Vltavou
- Kutná Hora
- Lysá nad Labem
- Mělník
- Mladá Boleslav
- Mnichovo Hradiště
- Neratovice
- Nymburk
- Poděbrady
- Příbram
- Rakovník
- Říčany
- Sedlčany
- Slaný
- Vlašim
- Votice
Govèrn local[modificar | modificar la font]
La governadora es Jaroslava Pokorná Jermanová (ANO) dempuèi 2014.
Simbòls[modificar | modificar la font]
L'escut de la region repren lo lion blanc de Boèmia.
Rius[modificar | modificar la font]
De visitar[modificar | modificar la font]
- Svatý Jan pod Skalou
- Přerov nad Labem
- Karlštejn
- Křivoklát
- Koněpruské jeskyně
- Konopiště
- Kouřim
- Kutná Hora
- Okoř
- Říčany
- Poděbrady
- Sázava (ciutat)
- Český Šternberk
- Svatá hora
Istòrias[modificar | modificar la font]
Dins los districtes de Kolín e Kutná Hora i a doas comunas qu'an lo meteis nom e que se destrian sonque per la numerotacion : Břežany I e Břežany II.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Governadors[modificar | modificar la font]
- Petr Bendl (ODS), 2000 - 2008
- David Rath (ČSSD), 2008 - 2012
- Zuzana Moravčíková (ČSSD), junh-novembre de 2012
- Josef Řihák (ČSSD), 2012 - 2014
- Miloš Petera (ČSSD), 2014-2016
- Jaroslava Jermanová (ANO 2011), dempuèi 2016


text:
Seccions de Guaiana
Las seccions de Guaiana son la division electorala de Guaiana creada per la lei francesa n°2011-884 del 27 de julhet de 2011, que prevei la mesa en plaça, après las eleccions de 2015, d'una collectivitat unica de Guaiana, qu'agropa a l'encòp lo departament e la region. Lo conselh general e lo conselh regional son remplaçats per una amassada unica, l'amassada de Guaiana, qu'es elegida a l'escrutin de lista de dos torns segond de circonscripcions electoralas sonadas "seccions".[1] Los cantons disapareisseràn doncas de Guaiana.
Lista de las seccions[modificar | modificar la font]
Tanben veire[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Article L558-3 del Còde electoral francés.


text:
Per organizar una reunion via internet o prene de decisions rapidament e simplament, es estada concebuda l'aplicacion Framadate.
Es liura e disponibla en occitan, cap d'inscripcion es pas demandada.
A París la societat Toit tout vert s'aprèsta a dubrir una sèrra per far créisser de legums.
D'autres projèctes d'aquela mena existisson endacòm mai coma lo de la Ferme Urbain Lyonnaise a Lion ont una equipa trabalha dempuèi d'annadas
Lo projècte parisenc se debriá concretizar dins lo 12en, sus una teulada plan expausada. La sèrra debriá espelir sus una susfàcia de 1 500 m2 en 2017.
Mai de 2016. Ont ne sèm ? En 2001 Dennis Tito via las societats MirCorp (Russia) e Space Adventure (EU) devenguèt lo primièr toriste espacial. Passèt uèch jorns al dintre de l'ISS (International Space Station). Dempuèi, qualques companhiás s'activan. Vòlon prene posicions e far créisser aquel mercat prometor, mas las constrenchas tecnologicas associadas a aquel tipe de viatge son nombrosas e de mal mestrejar.
02/04/16 - Lo pichon vaissèl New Shepard de la societat Blue Origin de Jeff Bezos's ven de capitar pel tresen còp son aterratge. Mai que la capsula, los motors son estats recuperats.
Flawless BE-3 restart and perfect booster landing, es lo tweet que mandèt Sénher Bezos dissabte de matin.
Lo nom del vaissèl New Shepard es un omenatge a l'astronaut Alan Shepard, primièr american, en 1961, a èsser anat dins l'espaci.
Aqueles tres successes dubrisson a la companhiá lo camin del torisme espacial. La capsula debriá poder conténer sièis astronautas. La preocupacion primièra dels conceptors es de s'assegurar de la fiabilitat del veïcul.
07/01/16 - La societat Planetary Resources, que son ambicion es de desvolopar l'explechacion de las matèrias primièras dins l'espaci (metals, aiga, idrogèn, oxigèn...), ven d'estampar en tres dimensions un objècte a basa de polvera d'asteroïde.
L'objècte far 2,5 centimètre sus 8,7 e pesa 250 gramas.
11/02/16 - I son ben ! Un sègle après lor predicion d'ondas gravitacionalas son estadas detectadas. Los detalhs d'aquela descobèrta fondamentala venon d'èsser publicats dins la Physical Review Letters del 11 de febrièr de 2016 [aquí]
Son los fisicians que trabalhan amb los instruments LIGO (Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory al Estats Units) e Virgo (interferomètre basat a Pisa en Euròpa) qu'an facha aquela descobèrta.
03/02/16 - Luxemborg vòl desvolopar l'industria minièra espaciala. Exactament : l'explechacion dels objèctes que son prèp de la Tèrra, los NEOs (Near-Earth-Objects).
Lo govèrn luxemborgés desira de far del ducat un centre major per l'exploracion e l'utilizacion de las ressorsas extraterrèstras, vòl desvelar d'autres orizonts dins l'aventura espaciala tot en stimulant la creissença economica. Per aquò se propausa d'investir dins las entrepresas del domèni e d'ajudar a la creacion del cadre legal necite.
01/02/16 - En 2013 l'engenhaire e cap d'entrepresa Elon Musk propausava de desvolopar un mòde de transpòrt novèl : l'Hyperloop. Dempuèi una entrepresa es estada creada, Hyperloop Tech, e los primièrs estudis son a se menar. S'es tanben format al torn del projècte un grop d'engenhaires, lo grop HTT per Hyperloop Transportation Technologies, la siá tòca es de menar idèas e competéncias.
Lo Centre de formacion professionala occitan (CFPO) de Miègjorn-Pirenèus e lo CIRDÒC-Mediatèca occitana presentan lo Pichon diccionari occitan del desvolopament durable. De legir [aquí].
28/09/2015 - La NASA confirma la preséncia d'aiga a l'estat liquid sul planeta Mars.
L'analisa detalhada de las donadas obtengudas pels scientifics, mercés als instruments mandats en orbit - camèras, espectromètres - permet segon la NASA d'afortir que d'aiga a l'estat liquid es ben presenta sus Mars, jos forma de salmoira : d'aiga mesclada amb de sal, exactament amb de perchlorate de magnesium, de chlorate de magnesium o de perchlorate de sodium.
Page 5 of 7


text:
Element quimic
Un element quimic es una nocion fondamentala de quimia que designa l'ensems deis atòms e deis ions que son nuclèu a lo meteis nombre de protons. Es designat per un simbòl quimic. Pòu se combinar, sensa se transformar, ambé d'autreis elements dins lo corrent d'una reaccion quimica per formar d'innombrables compausats quimics. Sa transformacion es en revènge possibla durant una reaccion nucleara de transmutacion.
L'identificacion deis elements quimics – 118 en 2017 – representa una partida importanta de l'istòria de la quimia. Se un pichon nombre èran coneguts tre la Preïstòria e l'Antiquitat (lo fèrre, l'aur...), la màger part deis elements foguèt descubèrt après 1750. D'efèct, de 1750 a 1900, foguèron identificats la quasi totalitat deis elements estables presents dins la natura. Puei, durant la premiera mitat dau sègle XX, la descubèrta de la radioactivitat permetèt de trobar d'elements radioactius sintetics mai relativament estables. Enfin, après la Segonda Guèrra Mondiala, lo desvolopament de la recèrca nucleara e la construccion d'accelerators de particulas totjorn mai poderós permetèron de descubrir d'elements radioactius fòrça pesucs e fòrça instables que certaneis an una estabilitat inferiora a una minuta.
Leis elements quimics son generalament classats segon un tablèu dich classificacion periodica deis elements ò classificacion de Mendeleiev car foguèt per lo premier còp prepausada per aqueu quimista rus.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Descripcion
- 3 Lista deis elements quimics
- 4 Bibliografia
- 5 Liames intèrnes
- 6 Liames extèrnes
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Evolucion de la definicion[modificar | modificar la font]
La definicion dau concèpte « d'element » conoguèt tres periòdes principaus. Pasmens, quin que siegue l'epòca, foguèt totjorn considerat coma una causa indivisibla.
Definicion classica[modificar | modificar la font]
La nocion d'element apareguèt tre l'Antiquitat en Grècia, en Índia, en China e dins plusors regions vesinas (Japon, Tibet...). En despiech dei distàncias e dei culturas diferentas, de concèptes pròches se desvolopèron :
- en Grècia e en Índia, cinc elements foguèron utilizats per depintar la composicion de la matèria : lo fuòc, la tèrra, l'aiga, l'èr e l'etèr[1].
- en Japon, cinc elements foguèron tanben utilizats. Quasi identics ais elements grècs e indians, èran lo fuòc, la tèrra, l'aiga, l'èr e lo vuege.
- en China, i aviá pereu cinc elements. Tres èran comuns ambé leis autrei sistèmas dau periòde (lo fuòc, la tèrra e l'aiga) mai lei dos darriers èran especifs (lo metau e la fusta).
Totalament ipoteticas e basadas sus de deduccions filosoficas ò religiosas, aquelei teorias dominèron fins au començament dau sègle XVII e l'aparicion dau metòde scientific.
Definicion quimica[modificar | modificar la font]
Lo declin de la teoria antica deis elements comencèt ambé la publicacion en 1661 de la teoria corpusculara de Robert Boyle (1627-1691). D'efèct, refusèt de sostenir la teoria deis Ancians e laissèt dubèrta la question dau nombre d'elements existents. Pasmens, lei cambiaments foguèron lents car la tecnologia dau periòde permetiá gaire l'estudi de la matèria. L'etapa decisiva foguèt passada amb Antoine Lavoisier (1743-1794) que sei trabalhs li permetèron de publicar la premiera lista d'elements. Sa definicion èra basada sus l'indivisibilitat quimica d'un compausat. Se certanei èran erronèus (coma la lutz), l'influéncia de l'òbra dau quimista francés permetèt de difusar l'idèa d'una definicion quimica deis elements.
Dins lo corrent dau sègle XIX, Jöns Jakob Berzelius (1779-1848) capitèt de calcular per lo premier còp de massas molecularas e atomicas d'un biais precís. Aquò favorizèt lo concèpte e permetèt de'n assegurar la difusion. Son sistèma de notacion deis elements foguèt ansin rapidament adoptat e foguèt a l'origina de la nomenclatura modèrna. Aquò anava dominar fins au començament dau sègle XX e en 1869, Dmitrii Mendeleiev (1834-1907) prepausèt una classificacion per proprietats quimicas que permetèt de preveire l'existéncia d'elements encara desconeguts.
Definicion atomica[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament dau modèl atomic au començament dau sègle XX permetèt de donar una definicion novèla deis elements. La descubèrta dei protons permetèt de definir lo numerò atomic. Caracteristica unica deis atòms, permetèt de donar una definicion pus establa que foguèt completada per l'IUPAC après la descubèrta de l'isotòpia. Ansin, a l'ora d'ara, l'existéncia d'un element es validada s'existís un isotòp pron estable per formar un nívol electronic a l'entorn de son nuclèu. Per aquò, la durada d'estabilitat sembla èsser de 10 a 14 segondas.
Recèrca e descubèrta deis elements[modificar | modificar la font]
Durant l'Antiquitat, 10 elements, principalament de metaus (aur, argent, fèrre...), èran coneguts. Lo platin es un cas particular car èra conegut en America Precolombiana mai pas en Euròpa. En causa de l'abséncia de progrès tecnics e scientifics vertadiers durant lei sègles seguents, solament tres elements suplementaris foguèron trobats durant l'Edat Mejana e tres autrei entre 1500 e 1750.
Ambé lo melhorament dei tecnicas quimicas, la màger part deis elements naturaus e estables foguèron identificats avans 1900 levat l'afni, lo luteci e lo rèni. En mai d'aquò, lei tres elements radioactius qu'existisson dins la natura (urani, tòri, radi e radon) foguèron tanben descubèrts durant aqueu periòde.
Dins lo corrent dau sègle XX, foguèron identificats lei tres darriers elements estables e mai d'un element eissit de desintegracions radioactivas. En particular, foguèt lo cas deis tres elements eissits d'elements naturaus (neptuni, prometi e tecnèci) e deis elements radioactius sintetics. Au començament dau sègle XXI, aqueu darrier trabalh contuniava ambé la descubèrta d'elements de numerò atomic superior a 110. En 2017, i aviá 118 elements identificats e de recèrcas èran en cors per sintetizar l'element 119[2].
Evolucion dei nòrmas de nomenclatura[modificar | modificar la font]
L'utilizacion de simbòls per designar leis elements quimics foguèt desvolopada per leis alquimistas. D'aqueu temps, de simbòls èran tanben utilizats per representar de compausats quimics (acid nitric, soda...) ò d'operacions quimicas (destillacion, caufatge...). Pasmens, aqueu sistèma èra pas unicament utilizat per de rasons practicas car l'alquimia èra un « art » destinat a una minoritat pichona. Lei simbòls formavan ansin un còdi que permetiá de mantenir lo secrèt.
Lei simbòls alquimistas foguèron inicialament utilizats per lei quimistas per simplificar sei descripcions. Pasmens, ambé la multiplicacion dau nombre d'elements e de compausats quimics coneguts e utilizats, aqueu sistèma agantèt pauc a pauc sei limits. Au començament dau sègle XIX, Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) prepausèt donc un sistèma pus simple basat sus d'abreviacions de doas letres chausidas a partir dau nom latin de l'element[3]. Adoptat per la communautat scientifica, foguèt a cha pauc completat per integrar la notacion deis isotòps e la designacion deis elements novèus.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Numerò atomic[modificar | modificar la font]
Lo numerò atomic d'un element, notat Z, es egau au nombre de protons contengut dins lo nuclèu d'un atòm d'aquel element. Es caracteristic d'un element car totei leis atòms d'un meteis element an un nombre identic de protons. Per aquela rason, lo numerò atomic es rarament marcat ambé l'element. Dins lo cas contrari, es plaçat en bas a senèstra : ZX.
Isotòpia[modificar | modificar la font]
Dos atòms que son nuclèu a lo meteis nombre de protons mai un nombre diferent de neutrons son dichs « isotòps ». La sòma dei nombres de protons e de neutrons es dicha « nombre de massas » e es notada A. S'es notat, es plaçat en aut a senèstra : AX. Entre lei 118 elements identificats en 2017, solament 80 an au mens un isotòp estable (es a dire non radioactiu). Se situan entre lei numeròs atomics Z = 1 e Z = 82. Entre aquelei, 66 an au mens dos isotòps estables. Per certaneis atòms, existisson d'isotòps quasi estables, es a dire que presentan una radioactivitat amb un periòde fòrça lònga.
Allotròpia[modificar | modificar la font]
Allotròps[modificar | modificar la font]
Un meteis element pòu formar plusors còrs simples que son solament diferenciats per l'agençament deis atòms dins lei moleculas ò leis estructuras cristallinas que lei definisson. Per exemple, lo carbòni existís sota forma grafit de sistèma cristallin exagonau, sota forma diamant d'estructura tetraedrica, sota forma grafèn que correspond a un fuelh unic de grafit ò sota forma fullerèn. Aquelei formas diferentas fòrman « d'allotròps » dau carbòni.
Leis allotròps se fòrman dins de condicions de temperatura e de pression definidas que son representadas per un diagrama de fasas. Ansin, lo carbòni cristalliza sota forma diamant dins de condicions de pression establa mai lo diamant es estable dins lei condicions normalas de temperatura e de pression. Pasmens, se lo carbòni cristalliza sota una pression normala, va formar de grafit.
Estat estandard[modificar | modificar la font]
Entre totei lei varietats allotropicas d'un element susceptiblas d'existir dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, l'estat estandard es aquela que son entalpia estandard de formacion es la pus febla (per convencion, es considerada coma nulla). Per exemple, lo grafit es l'estat estandard dau carbòni.
Radioactivitat[modificar | modificar la font]
En 2017, 274 isotòps estables èran identificats. Totei leis autrei son radioactius, es a dire que son susceptibles de se transformar d'un biais espontanèu per donar d'autreis isotòps amb una emission de particulas ò d'energia. Leis elements ambé d'isotòps estables se situan entre en dessota de Z = 82 onte solament lo tecnèci e lo prometi presentan una radioactivitat.
En delà de Z = 82, i a de categorias diferentas d'elements. Certanei, coma tecnèci e lei premiereis elements de la seria deis actinids an au mens un isotòp amb un periòde radioactiu de mai de 4 milions d'annadas. Pòdon de còps èsser present dins la natura coma l'urani-238 ò lo bismut-209 car an de periòde de plusors miliards d'annadas. Un segond grop de radioisotòps, situats au mitan de la seria deis actinids, an au mens un isotòp amb un periòde radioactiu de mai de 800 ans. Aqueleis elements se tròban pas dins la natura mai pòdon èsser produchs e gardats en laboratòri. Per exemple, es lo cas de l'americi que tèn mai d'un isotòp amb un periòde radioactiu superior a un sègle. Enfin, lo darrier ensems se situa principalament après Z = 98 e gropa d'elements ambé d'isotòps pauc estables (quauquei jorns a quauquei segondas). Franc de quauqueis elements coma radon, son subretot d'elements descubèrts dins d'accelerators de particulas.
Lista deis elements quimics[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Categoria:Element quimic
- Taula periodica
- Lista dels elements per simbòl
- Descobèrta dels elements quimics
- Lista dels elements quimics, triats per temperatura de fusion
- Taula dels isotòps
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Banca de donadas de la Societat Francesa de Quimia (SFC)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En Grècia, la nocion d'element sembla aparéisser dins la filosofia d'Empèdocles (vèrs 490 - vèrs 430 avC) dins lo corrent dau sègle V avC. Segon eu, la matèria èra formada per quatre elements qu'èran Au sègle seguent, Aristòtel (384-322 avC) i apondiguèt un cinquen element que foguèt l'etèr.
- ↑ En revènge, segon una partida de la communautat scientifica, lei conoissenças tecnicas actualas permèton pas d'esperar la descubèrta de l'element 120 e dei seguents.
- ↑ L'origina latina dei noms de referéncias deis elements permet d'explicar certanei diferéncias entre lei noms actuaus e lei simbòls quimics utilizats. Per exemple, lo sòdi es notat Na car son nom latin es Natrium.
- ↑ Aqueu metal èra conegut en America Precolombiana. En Euròpa, foguèt mencionat per lo premier còp en 1557 per Jules César Scaliger


text:
Crida per la manifestacion de Carcassona de 2009
L’aparament de la diversitat linguistica e culturala dins lo monde es un enjòc màger per las annadas que venon. En França, pr’aquò, la situacion legala es desfavorabla a aquel aparament. La lenga occitana, especialament, se tròba plan macada perque avèm pas de politica positiva per sa transmission.
Sul territòri ont se parla l’occitan, cal donc crear un environament favorable a l’ensenhament de la lenga e dins la lenga, a la creacion culturala en occitan, a la preséncia de la lenga dins los mèdias electronics, audiovisuals e escrits, a son emplèc dins la vida publica e sociala. Tot aquò serà un encoratjament a la transmission de l’occitan per las familhas.Los mèdias Volèm un servici public de ràdio e de television en occitan. Demandam una ajuda especifica pels operators privats (ràdios associativas, televisions, premsa) que trabalhan en favor de la lenga occitana.
La creacion Lo sosten a la creacion, aquò vòl dire una politica especifica en favor de l’edicion, del teatre, de l’espectacle viu en general, del cinèma e de la musica. La populacion deu poder descobrir una cultura tròp sovent amagada.
L’ensenhament Cal que cadun pòsca causir, s’o desira, un ensenhament jos unas fòrmas divèrsas:
• un ensenhament en occitan (bilingüe a paritat orària o en immersion);
• un ensenhament de la lenga e de la cultura occitanas;
• un ensenhament especific destinat als adultes S’agís d’una politica d’ofèrta generalizada.
La vida publica L’occitan, lo cal trobar dins la vida publica. Aquò vòl dire per exemple :
• lo respècte de la toponimia e la mesa en plaça d’una senhalizacion bilingüa ;
• l’encoratjament a l’utilizacion de la lenga occitana dins los lòcs publics e dins la vida sociala.
Totas aquestas demandas an una sola tòca : permetre a una lenga de viure e a totes los qu’o desiran de l’utilizar. S’adreiçan a l’encòp a las collectivitats localas occitanas (comunas, comunautats de comunas, departaments, regions) e a l’Estat. Cadun deu prene en carga çò qu’es de sa responsabilitat. Reven a l’Estat d’adaptar sa legislacion.
Coordinacion Anem Òc !
Siti web del collectiu Anem Òc : http://anemoc.macarel.net/
- Institut d’Estudis Occitans, organisme cultural reconegut d’utilitat publica,
- Felibrige, movement de defensa de la Lenga d’Òc,
- F.E.L.C.O. Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d’Òc,
- Calandreta, escòlas occitanas associativas laïcas,
- Òc-Bi, associacion de parents d’escolans per l’ensenhament bilingüe public.


text:
Invasion de Goa
L'Invasion de Goa se debanèt lei 18 e 19 de decembre de 1961 quand l'armada indiana conquistèt lo territòri portugués de la vila de Goa. Foguèt entraïnada per la revirada dei negociacions per la cession de Goa entre lei govèrns dei dos país. En causa de la diferéncia deis efectius engatjats dins l'operacion, lei soudats portugués preferiguèron rapidament capitular. La victòria indiana permetèt au país d'annexar Goa. Foguèt reconeguda per lo govèrn portugués après lo còp d'estat republican de 1974.


text:
Petőfi Sándor
Sándor Petőfi (idem Petőfi Sándor segon l'us magiar d'emplec dels noms pichons e d'ostal, Alexander Petrovics, segon l'estat civil... en "latin" e eslovac...), nascut lo 31 de decembre de 1822 ( o lo 1 de genièr de 1823...) a Kiskőrös, dins l'Empèri Austroongrés, mòrt en julh de 1849 ? (se ne dessap la data exacta)...), es un poèta e revolucionari ongrés, eròi nacional pels Magiars.
Autor de Nemzeti Dal (Cant nacional), se n'acostuma de dire qu'inspirèt la Revolucion Ongresa de 1848, que se descabestrèt amor d'emancipar lo pòble e la nacion ongreses de l'ascendent tròp ofegaire de l'Empèri, d'a Viena, Àustria, durament e estricta, dirigit.
Se moriguèt durant una batalha, en tot ne corre, al brutle, als quatre galaups, de cavals, çò dison...
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
Ne daissarem parlar d'esperse en Petőfi Sándor qu'escriguèt en 1846 aicesta notícia autobiografica en alemand, per un poèta d'aicesta nacionalitat, que çò se ne prepausava el d'editar las siás tròbas, per las publicar en çò sieu (segon l'edicion de las siás òbras per en Köpeczy Béla, pp 31-32, e per l'escasença del 150en aniversari de la siá naissença, en 1973... Veire bibliografia çaijós).
Garatz-aicí doncas çò que ne ditz lo quite el d'el meteis, en tot parlar de se en tresena persona:
... " Petőfi Sándor, nascut de parents paures, lo 1èr de genièr de 1823, en bèl mitan de la Puszta, al pè dels monts Mátra, entremièg Tisza e Danubi.- La siá asirança per tota mena de subordinacion lo faguèt mantun còp fugir l'escòla, que fin finala l'abandonèt en 1839.D'una passa, barrutlèt.Al cap de qualques mesadas, aconfinhat per la miséria, soldat se faguèt.- Soldat, doas annadas de temps: simple soldat e marrés.A l'enta que çò ne pensava el desertar, aguèt la fortuna d'èsser reformat, gràcias a l'intervencion d'un mètge.Tornat a la vida civila, s'ajunhèt l'escòla mas lo sieu gost constant de l'independéncia l'empachèt que i demorèsse mai d'un an; ne venguèt alavetz comedian dins una còla de teatre ambulant.Comedian itinerant, doas annadas de temps. Comedian, publiquèt son primièr poèma.Tornat a Pèst al cap de dos ans, lai faguèt estampar lo sieu primièr libre de poèmas e venguèt l'assistent del redactor d'un jornal de mòda, plaça que va ocupar pendent un an.Daissèt puèi son emplec e, dempuèi aquela epòca (debuta de 1845), viu dins aquela independéncia que tant desirèt de contunh e aimèt.La siá devisa es : "Fardèl e libertat!" Aprèp lo sieu primièr libre de poèmas, publiquèt la meteissa annada (1844), A helység kalapácsa (lo Martèl del Vilatge), poèma eroïcomic ; en 1845 : János vitéz (Joan lo Pros), conte popular ; Cipruslombok Etelke sírjáról (Rams de cipressièr del tombèl d'Etelke), poèmas lirics ; lo sieu segond libre de poèmas, Szerelem gyöngyei (las Perlas de l'amor), poèmas lirics ; en 1846 : Felhők (Nívols) , poèmas lirics ; e A hóhér kötele (la Còrda del borrèl), roman de pròsa."
... Fin de mai - debuta de junh de 1846...
Çai, aital se calava el e se ne clava l'autobiografia d'en Petöfi Sándor, poèta e escrivan ongrés. Se sap que se moriguèt devèrs julhet de 1849, mas se ne sap pas cap exactament e precisa, ni cossí nimai quora, de verai verai. Çò n'ensajarem pr'aquò d'aclarar (dins los limits de las nòstras possiblitats redusidas assatz), d'unes autres mistèris petofians... que ne son fin finala pas cap!
L'Òbra[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra poetica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra poetics[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra en pròsa[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
de l' òbra[modificar | modificar la font]
- . . . Révolté ou révolutionnaire? - Sándor Petőfi, A travers son journal, ses lettres, écrits polémiques et poèmes......: causida dels tèxtes, prefaci e comentaris d'en Béla Köpeczy, publicat amb l'assisténcia de l'UNESCO, París - Edicions Corvina, Budapèst, 1973
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 2240 documents subre en Sándor Petöfi en picar coma clau Sandor Petofi
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
-168
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -168 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Capitada d'una ambaissada menada per Caius Popillius Laenas en Mediterranèa Orientala. En particular, capitèt d'ordonar la fin deis atacas seleucidas còntra Egipte. Aquò permetèt d'assegurar la patz entre lei dos estats ellenics, de protegir la frontiera orientala dau territòri egipcian e d'establir una influéncia importanta dei Romans sus lo país fins a la disparicion dei Lagides en 30 av. J.C..
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Après l'invasion seleucida de 170 av. J.C., un ultimatum roman ordonèt au rèi Antiochos IV de retirar sei tropas dei territòris egipcians. Lo sobeiran seleucida deguèt acceptar sensa discutir car sei linhas èran menaçadas per una revòuta deis Ebrieus en Palestina.


text:
Arlet
Arlet[1] (Arlet en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Arlet (Arlate vico, al sègle VII) es interpretat per Dauzat, coma Arle, coma un tèma pre-indo-europèu ar-el-, de valor oronimica o idronimica, amb lo sufixe preceltic -ate [2]. La preséncia de are, « davant, près de », es pasmens un indici de gallés, l'autre element es lo mot late, « sanha » [3]. La sanha en question, se l'interpretacion es bona, èra benlèu à l'èst del vilatge, dins la val de Cronce (nom francés), que Arlet domina de 25-30 m.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Vòuta; es ara del canton de Pays de Lafayette (en francés), donc del País de Lafaieta.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 24 abitants (4,2 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica del sègle XII dubèrte sus demanda. S'i pòt veire un Crist magnific en fusta pintada.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003


text:
En 2014, nòstre tèma per defaut vos permet de crear un site magazin que s'adapta a totes los ecrans amb supèrbe design modèrne. Metètz en avant vòstre contengut preferit sus la pagina d'acuèlh gràcias a una grasilha o un diaporama. Utilizatz las tres zònas de widget per personalizar vòstre site web, e modificatz la mesa en pagina de vòstre contengut gràcias a de modèls en plena pagina e una pagina de contributors per metre vòstres autors en avant. Crear un site magazin amb WordPress es pas jamai estat tant aisit.
Cap de tèma pas trobat. Ensajatz una autra recèrca.


text:
09 septembre 2009
ITER, qu'es aquò ?
Aviáu dich que parlariáu d'ITER, ara mi lanci... Totei lei centralas nuclearas actualas son basadas sus de reaccions de fission nucleara. ITER, eu, es un otiís de recerca per desvelopar de centralas nuclearas basadas sus la fusion nucleara. Es pas una centrala que va produsir d'electricitat, en fach per lo moment consome mai que ço que produse, mai l'objectiu es d'estre capable de construire de centralas vertadièras d'aquí a l'entorn de 2050. Lo remplaçament de la fission per la fusion permetrà d'aver de centralas mai seguras,... [Lire la suite]
02 septembre 2009
ITER, sota toei lei agachs de la region
En Provença, auvèm soventi fes parlar d'ITER. La magèr part dei gents sabon pas qu'es qu'ITER deu faire exactament, mai a una influença visibla sus lei païsatges, la circulacion rotièra, l'emplec dins la Provença tota, lo desvelopament e "l'amenatjament dau territòri" pròche Cadarache, etc. Aquò fa qu'es un subjècte qu'interessa certanament un molon de provençaus, e que justificariá largament l'escritura d'un article en occitan. Fa tanben totjorn un pauc mau au còr de veire d'ecologista que mesclan ITER e EPR, descreditant lo... [Lire la suite]
01 septembre 2009
Ytterbium, un miralh ben brisat
Adaptat despi Pour la science, Maurice Mashaal Un atòm e son imatge dins un miralh avèm pas exactament lei memas proprietats. Una còla californenca a mesurat aquela violacion de simetría dins atòms d'ytterbium. Lo monde dei atòms e dei particulas elementaras destria la drecha e la seneca, coma mesuras sus lei desintegracions beta dau cobalt l'an mostrat tre 1957. En efèt, una dei quatre fòrças fondamentalas, l'interaccion febla, vehiculada per de particulas que lei dien bosons W e Z, viola la simetría dicha de paritat, qu'es una... [Lire la suite]


text:
Auneuil
Auneuil es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Auneuil A situat en lo país de Bray al pè del país de Thelle a 13 km de Beauvais, a 17 km de Noailles, a 18 km de Chaumont-en-Vexin, a 22 km de Gisors, a 26 km de Gournay-en-Bray e a 27 km de Marinas.
Auneuil est située dans le pays de Bray au pied du pays de Thelle à 13 km de Beauvais, à 17 km de Noailles, à 18 km de Chaumont-en-Vexin, à 22 km de Gisors, à 26 km de Gournay-en-Bray et à 27 km de Marines.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la via romaine Beauvais/Chartres.
La commune est traversée par la voie romaine Beauvais/Chartres.


text:
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures-sur-Creuse es una comuna de França situada dins la region del Centre e lo departament d'Indre e Léger.
Lo gentilici es yzeurois -oise.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Musèus d'Yzeures[modificar | modificar la font]
- Musèu Mado Robin
- Musèu Minèrva : Musèu arqueologic
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Mado Robin, cantairitz francesa
- Agnès Sorel, mestressa del rei Carles VII de França
- Paul Haviland, retrachièr
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficial


text:
Escandau aur
L’escandau aur (var. escandalh aur) es un sistèma monetari basat sus una unitat de còmpte que correspond a un pes donat d'aur. Dins un tal sistèma, tota emission de moneda es donc assegurada per una quantitat d'aur e lei paritats entre doas monedas diferentas son fixadas a respèct de l'aur. Lei taus de cambi entre país son donc estables e l'aur es una moneda internacionala utilizada per lei pagamements e per constituir lei resèrvas dei bancas centralas.
Aqueu sistèma permet teoricament de resistir a l'expansion dau crèdit e dau deute, de facilitar lei prests gràcias a un sector dau crèdit san e de limitar l'inflacion per devaluacion. Pasmens, dins lei fachs, plusors país utilizant l'escandau aur an conegut de periòdes de crisi dau deute e de depression, especialament dins leis ans 1870-1890 e 1930. Lo sistèma de l'escandau aur, adoptat per la màger part dei país entre la fin dau sègle XIX e lo començament dau sègle XX, es donc vengut mens frequent dempuei la mitat segonda dau sègle XX (abandon per lo Reiaume Unit en 1931 e per leis Estats Units d'America en 1971).


text:
dilluns, 12 de novembre de 2012
BD Portugal
Ai legit sens ne levar lo cap las dos cent cinquanta paginas de Portugal de Pedrosa.
Es
una benda dessenhada un roman grafic que lo personatge principal, Simon, dessenhaire, en depression, va descobrir l'istòria de sa familha, el, felen d'immigrats portugueses, aquela familha plena "d'amor e de vergonha coma totas las familhas d'immigrats".
Lo prenguèri per asard a la mediatèca perque i aviá marcat "portugués" dessús e o regreti pas!
Mai d'un estil grafic, quina riquesa dins los dessenhs, una soscadissa vertadièra amb una evolucion al fial de las paginas, pas un moment ni una pagina ni una vinheta de tròp e tot plen de portugués dedins!
Me soi regalada.
Una òbra d'art, un cap d'òbra.
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Nòva cançon/cançon - Mostier De Santa Maria (04)
Es nascut del rocàs e de la tèrra de las restancas. Es nascut de las fonts inesperadas. A la memòria de las pèiras e del vent que s'encanha dins las matas de rorachons. Es Ulissi plantat.
Caldriá encara apondre : Daniel Daumàs, gavòt, autor e cantaire occitan, trobador provençal del país de Verdon. Qu'escriu en lenga d'òc e en francés. Que tròba. Que ditz sas istòrias. Que canta. Que de còps que i a se pren per un arbre : los pès dins la tèrra, lo cap dins las estelas.
http://www.soleus-pacans.com - contact[aro]soleus-pacans[punt]com
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Filon d'Alexàndria
Filon d'Alexàndria (c. 20 abC-c. 45) qu'estó un filosòf judiu ellenistic.
Qu'escrivó un sarròt de tractats sus la lei mosaïca. La soa òbra qu'ei màgerament apologetica, entenent demostrar la perfèita adequacion enter la fe judiva e la filosofia ellenistica. N'avó pas brica influéncia suu judaïsme mes si qu'estó ua hont d'inspiracion feconda entaus Pairs de la Glèsia. Eusèbi de Cesarèa dens la soa « Istòria eclesiastica » que hè un arrecuelh deus sons escriuts.
La soleta hèita la data de la quau ei segura qu'ei la soa participacion a l'ambaishada enviada peus judius d'Alexàndria a l'emperaire Caligula en l'an 40 tà demandar la soa proteccion arron de las susmautas antijudivas d'Alexàndria.


text:
Bolhadissa
Bolhadissa[1] (oficialament en francés La Bouilladisse) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sens article dins l'usatge locau: Vau a Bolhadissa.


text:
Citoplasma
Lo citoplasma qu'ei lo contiengut d'ua cellula, embarrat dens la membrana plasmica ; que's compausa de tots los organets de la cellula e deu citosòl, lo liquid dehens lo quau e banhan. Aqueth citosòl que contien mantuns elements quimics qui son absorbits per la membrana plasmica e/o qui entran dens lo metabolisme celular e tanben macromoleculas biologicas produsidas per la cellula (com los ARNm produsits peu nuclèu) o petits elements estructuraus d'un grad inferior aus organets (com los ribosòmas, format per l'associacion d'ARNr produsits peu nuclèu dab proteïnas).


text:
Desempuish la debuta deu mès de mai los 5aus qu'an començat un cicle "judo" dab un intervenaire professionau.
Lo cicle que's passa hèra plan!
Lo divés 13 de noveme la corruda que's debanava suu sendèr esportiu de Serres Castet.
Las benjaminas de 6au/5au que devèvan córrer 1900 mètras, los mainats de 6au/5au e las mainadas de 4au/3au 2650 mètras e los minimas de 4au/3au 3800 mètras.
Tots que s'i son hèra plan escaduts e qu'an acabat dab un hèra bon temps.
Los dus purmèrs de cada categoria que son qualificats tà anar representar lo Collègi a la corruda departamentau deu 2 de deceme a l'estadi deu "hameau" de Pau.
Tà acabar l'an, los collegians qu'an podut participar a un tornei esportiu lo divès 19 de junh. Per esquipas de 4, tots mesclats qu'an passat un hèra bon vrespe.
Au programa volley, foot e quilhas de 9 !
Los 4aus e 3aus qu'an començat un cicle caiac.
Las duas purmèras seanças que se son debanadas suu lac deu golf d'Artiguelouve, puish qu'an gostat la vertadèra aiga viva deu gave de Pau.
Lo arridèrs deus escolans que parlen d'eth medish...
Com cad an lo Conselh General 64 que'ns auhereish 50 plaças tà aver la possibilitat d'assistir a ua partida d 'espòrt de haut niveù.
Augan qu'avem causit d'assistir a ua partida de la Seccion Paulina contra Lo Mont-de-marsan.
Que's debanè lo dissabte 04 d'abriu a l'estadi deu hameau.
Pairs, professors e escolans que s'arretroben entà passar un beroi moment conviviau.
Lo rendetz-vs qu'èra a 13òras davant l'estadi.
La seccion Paulina que'ns auhereish un vresperòt abans de pòder baishar sus l'estadi entà véder l'escauhament deus jogadors e har lo pas d'aunor per la lor entrada suu terrenh.
La partida que comencé a 14òras15 puish los escolans que podon tornar sus la pelosa a la miei temps tà préner ua fòto dab la mascota .
La partida que s'acabé dab una victoria de la Section Paulina, a un pas, ua victoria de la pujada en Top 14!!!
Enqüera un hèra bon vrespe tots amassa!
Qu'avem augan organizat un dia d'escambis esportius dab totas las Calandretas deu Biarn e los 6 aus deu Collègi.
Lo dia que s'ei passat suu site de la plana esportiva d'Ortès.
Un hèra bon dia tà tots los participants!!
Dab lo bèth temps, la corruda que's passé plan, dab ua motivacion de las bonas deus collegians.
Au cap de 2500 m tà las gojatas e 3200 m taus gojats, Nòelia, Elea e Hugò qu'arribèn purmèrs.


text:
I a pas a dire lo cafè òc dau 21 de març marquèt a de bon la Roquetia tota. Los Vilanòvas brothers faguèron l'espectacle davant los lumes de VAP e un septentenat de personas que sos uòlhs ie fan, encara uòi, bavarilhas. Presentacion dau libre per l'editor, lo Jaumetàs, Un jour, une nuit e puòi paraula als dos fraires, tè-tu, tè-ieu, occitan-francitan, Joan-Marc-Luceta.
E la cara dau Danièl de se tresmudar per prene lo morre, la bèba de son egeria; lo tèxt de Joan-Marc venent faire lo rechauchon, lo subrepés, per espintar lo clavèl per una sala occitanofòna que se chala, que s'escacalassa dau rire a ne faire petar la sotaventrièira. Joan-Marc, Danièl, una complicitat mai que scenica, un jòc plan onchat, los rires dels calandrons qu'acompanhavan sos parents nos podián pas enganar: de las bèlas arts!
Se podèm pas qu'èsser lausenjoses, nautres qu'i èrem, cau tanben saludar lo retorn de Luceta de la diglossia. Non, non, braves innocents de Niana, Diglossia es pas un masatge còsta Borronhan. Aquò vòu dire simpletament que Luceta, mercé lo trabalh de Joan-Marc, parla tornarmai en bona lenga nòstra; aquò vòu dire tanben, bèl temps fa que lo Danièl l'a comprés, e mai se quicha tant que pòt aquel sòt-bogre, qu'es ora d'assumir aquel costat popular que fa de la galejada, dau bon mot, d'una replica finament mesurada, d'una comparason gostosa nòstre èime prigond de lengadocians orientaus. Pro de la vergonha, dau trobar clus cagant e obligatòri per èsser un bon militant. E la revirada es aquí per aquò far, es una clau, una palanca que nos torna la Luceta e son Marcelon dau faidiment.
Dempuòi Rabelais o l'abat Fabre, los armanacs d'un còp èra, mai que mai lo Setòri, las Campanas de Magalouna o mai pròche de nautres d'unes libres d'un Ives Roqueta o d'un Vernet, dempuòi l'inoblidable Padena, èra mai qu'ora de tornar au pòble nòstre aqueles registres. De ie tornar fin finala son quite rebat.
Mercé Danièl, mercé Joan-Marc, mercé Jaumet. (e lo poton a la Carmencita, l'egeria vertadièira.)
Fòtos dau Joanòt Burc.


text:
Lo sosten del president
d’Aquitània arriba dins un comunicat en occitan
La cauma de la fam, que Dàvid Grosclaude es a menar a
tèrme dempuèi dimècres passat a
l’Ostal de Region a Bordèu, on es pas tot sol. De
mai, Grosclaude a recebut un sosten gaireben unanim de tot
l’occitanisme. “Qu’èi
arrecebut centenats de messatges, per non díser milierats de
messatges de sostien de pertot”, çò
disiá ièr l’elegit a Good Morning
Occitània, ont explicava son estat d’esperit
.
Son gèst, inesperat e eroïc per la lenga
nòstra, es arribat als mèdias del país
e quitament dins la premsa parisenca, catalana, basca e galega.
Al moment de començar son accion, lo conselhièr
regional mandèt una letra a Alain Rousset, president de la
region Aquitània, als autres conselhièrs
regionals, a la premsa, als occitanistas e als amics. Trobaretz aquelas
letras en PDF dins los fichiers çai-jonches.
Primièr comunicat de premsa en occitan de la
region Aquitània
Lo sosten del president d’Aquitània, Alain
Rousset, s’es
manifestat amb un comunicat de premsa en occitan
,
qu’es lo primièr que la region publique en lenga
nòstra. Rousset ditz que compren “la [cambada] de
Dàvid Grosclaude”, explica que “la
creacion de l’Ofici Public de la Lenga Occitana” es
aprovada a l’unanimitat per la region que presidís
e per Miègjorn-Pirenèus, e soslinha
qu’aquel afar “es un dorsèir prioritari,
deu quau balham una importància tota particulara.
Pr’amor d’aquò, es indispensable que
l’Estat permetèsse lèu la creacion
formala de l’Ofici Public de la Lenga Occitana, quitament se
ne’n es pas enquèra membre, perqué
aquesta aisina es primordiala per l’estructuracion e
l’avenidor de la politica linguistica interregionala en favor
de la lenga occitana”.
Citer cet article : http://partitoccitan.org/archivas/article1627.html


text:
Bernières-d'Ailly
Bernières-d'Ailly es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1858, Bernières-sus-Dive (220 abitants l'an 1856) absorbeix Ailly (105 abitants) al sud del territòri. Ailly I aviá per endavant, en 1831, absorbit Santa-Anne-de Antremont a l'oèst (53 abitants l'an 1821 contra 106 a Ailly)[3].
En 1858, Bernières-sur-Dive (220 habitants en 1856) absorbe Ailly (105 habitants) au sud du territoire. Ailly avait auparavant, en 1831, absorbé Sainte-Anne-d'Antremont à l'ouest (53 habitants en 1821 contre 106 à Ailly)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 9 de genièr 2011) , e fichas ligadas.
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Bernières-d'Ailly », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 9 janvier 2011) , et fiches liées.


text:
Labèl Òc per l’occitan 2009
Lo labèl Òc per l’occitan es un labèl qu’a per tòca de valorizar los organismes qu’emplegan l’occitan dins lo cadre de lor activitat professionala e aital tornan rendre presenta la lenga dins l’economia. Una labellizacion Òc per l’occitan per las collectivitats localas qu’incita a l’utilizacion de l’occitan dins la vida publica es lançat dempuèi la debuta de 2010.
L’annuari actual del labèl Òc per l’occitan recampa per sa segonda edicion los mai de 130 comerçants, artesans, associacions, professions liberalas… que recebèron lo labèl Òc per l’occitan entre 2008 e la debuta de 2009. Ara son 160 organismes que son labellizats.
Cai-jos, la carta del labèl Oc per l’occitan, que podètz tanben telecargar en pdf aquí.
Qu’es aquò aqueste labèl?
Aquesir lo labèl es dire sa volontat de botar en abans una identitat originala.
Es mostrar una sensibilitat de cap a la lenga occitana e lo desir de ne favorizar la socializacion.
Per una entrepresa, una estructura, recebre lo labèl Òc per l’occitan es dintrar dins un malhum de consomators demandaires d’un servici en occitan, de produits qu’afichan l’occitan.
Es tocar un public novèl, quitament per delà las frontièras en fasent mai aisits los escambis amb los autres países de lengas romanas (Espanha, Portugal, Itàlia…).
Se cada labelizat s’engatja a promòure l’occitan e lo labèl, causís puèi, segon sas competéncias, l’emplec que fa de la lenga.
Per aquò, foguèron definits tres nivèls de certificacion :
Nivèl 1 Aicí l’occitan nos agrada
Aicí trobaretz, de segur, una preséncia escrita de l’occitan, e benlèu vòstre interlocutor comprendrà la lenga.
Nivèl 2 Aicí parlam occitan
Se la lenga se fa veire sus un o mai d’un supòrt escrit, sètz tanben assegurats de trobar al mens una persona per vos servir en occitan.
Nivèl 3 Aicí l’occitan es pertot
L’occitan es lenga primièra de comunicacion tant a l’oral coma a l’escrit, dins los escambis intèrnes e extèrnes.
Los servicis ligats al labèl
Òc per l’occitan assegura la promocion de l’apellacion e de sos aderents mercé a una comunicacion especifica :
- Creacion d’una pagina personalizada que presenta cada labelizat, mesa a jorn regularament sul site Internet : www.occitan-oc.org.
- Edicion e difusion d’aqueste annuari publicat cada an.
- Promocion e preséncia del labèl Òc per l’occitan dins de fièras de productors.
- Conferéncias de premsa.
- Material gratuit per valorizar l’occitan dins vòstra activitat : pegasolets, logò / diplòma del labèl, supòrts d’informacion (jornal L’occitan qu’es aquò, lexics…).
Los servicis en mai
- Mesa en relacion amb maitas entrepresas demandairas de servicis en occitan.
- Servici lingüistic d’acompanhament e de valorizacion de la lenga.
- Un servici de revirada pels diferents supòrts publicitaris : prospèctus, senhaletica, site Internet, etiquetas…
- Formacion del personal a las basas de la lenga occitana (prètz a estudiar).
- Inscripcion e mesa a jorn de las donadas de cada labelizat sul site Internet de las Paginas occitanas (www.paginas-occitanas.com).
Per aver lo label
- D’engatjaments son a préner jos la forma d’accions realizablas pendent l’annada de labelizacion.
- D’unas accions son obligatòrias segon lo nivèl : Informacion al personal sus la lenga occitana, informacion al personal sus çò qu’es lo labèl Òc per l’occitan, visibilitat d’aquel labèl al public e difusion d’aquel annuari.
- D’autras accions son facultativas e es a cadun de causir la que li conven lo mai, entre per exemple : messatge bilingüe sul respondeire, produit etiquetat en occitan, publicitat en occitan, papièr a letra e comunicacion de basa bilingua, anóncias oralas en occitan, ensenha en occitan, site Internet bilingüe, formacion dels novèls emplegats a l’occitan.
- L’adesion de basa al label comprenent los servicis citats es de 25 € per an. Lo prètz dels servicis en mai (formacion al personal, traduccions) es a estudiar segon la demanda.
- Per aderir, una convencion es a signar entre l’Ofici e l’organisme certificat, mencionant los engatjaments preses per valorizar la lenga occitana. Contactatz-nos per tot aquò.
Un malhum per totes
- Parlatz occitan, sètz a l’aprene mas es dificil de poder practicar la lenga dins la vida vidanta. Aquí un guide que vos indicarà ont far las vòstras crompas en occitan.
- En causissent de consultar de preferéncia lo monde repertoriat dins aquel annuari, contribuïretz al desvolopament d’una economia locala, una economia occitana en occitan.
- Fa pas gaire, l’occitan èra lenga correnta dins las comunicacions oralas per carrièra. Ara s’es aflaquit, mas en tot far vòstras crompas en occitan participaretz a la reconquista de l’occitan dins la vida vidanta.
Alavètz gausatz parlar occitan pertot, en tota circonstància !
Se sètz pas encara segurs de vos, podètz afortir las vòstras coneissenças en occitan, per totes los atges, per cada nivèl.
Mai d’entresenhas sus
www.aprenemloccitan.com
contact@aprenemloccitan.com
05 34 44 97 11
Lo certificat Òc per l’occitan es una iniciativa de l’Ofici per l’occitan en partenariat amb l’Institut d’estudis occitans.
Ofici per l’occitan
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
05 63 45 10 17 - 06 87 70 42 29
ofici@occitan-oc.org
www.occitan-oc.org
Institut d’Estudis Occitans
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
05 34 44 97 11
direccion@ieo-oc.org
www.ieo-oc.org


text:
Republica de Karelia
Li Republica de Karelia es un parte de Russia e es situat in li nord-west de Russia. Li republica es parte del region administrativ Districte Nordwest de Russia. It es li major parte del region historic de Karelia.
It have 684.212 habitantes (in li annu 2010).
Li cité capital del Republica de Karelia es Petrozavodsk.
Li grand majorité del habitantes es russes (76 %) e solmen 9 % es karelianes.
Li president del Republica de Karelia es Andrei Nelidov
- Wikimedia Commons alberga contenido multimedia sobre Republica de Karelia.


text:
Vos disi, e nos l’an confirmat totes los tecnicians del nuclear, totes los militaristas del nuclear (es un pauc coma la paret maginot), e la nucleocracia politica francesa, avèm las centralas las mai seguras del monde, perqué ? Perqué son FRANCESAS. Logic, non ?
Alara la premsa nos explica que cal èstre Zen, ElPuntAvui, Barcelona :
El Priódico, El Diari de Girona, Midi Libre, La Dépêche, Lo Dauphiné, La Provence, ne fan la primièra novèla en una ora d’actualitat.
La Marseillaise, pas una linha !
Mr Bricolage es prevengut, la clartat nucleara FRANCESA vos infòrma : «siam segur !»
Continent Science de France Culture, lo programa contunha sense comentari. Se volètz l’escotar per balado-difusion, ambe lo nuclear francés dins l’aire, cap problèma. Tot va plan per la dicha “sciences françAIse'”.
Cal gaitar los sites de ràdios localas d’informacion ? France Bleu Nimes, Provence, Typ FM, RTS, Grand Sud FM, … Mas soi pas segur tanpauc d’aver las bonas informacions.
France Info parla cricket … mas lo site Internet es mai precís. Avèm la mapa francesa dels dangièrs nuclears plan plaçats pertot ont i a terratremols potencials. Lo govèrn assegura qu’i a pas de fugida radio-activa, coma pels nívols de Tchòrnobil qu’èra arrestat a la frontièra naturala.
Quora i aurà un accident nuclear, cal èstre segur, coma l’indica jà Le Dauphiné, serà del “Bricolage” de l’informacion e aquò per nos amagar la vertat. Mas perqué jà seriá pas per nos amagar la vertat ?
RMC nos infòrma coma nos fasèm b… pel sistèma nuclear francés ; tot un programa.
Damora pus que las informacions alternativas : CRIIRAD. Mas se lo vent s’en va cap a l’Oèst, la CRIIRAD podrà pas mesurar… la radioactivitat de Marcola, nimai se lo vent pòrta al Sud.
Per clavar, cal felicitar Vilaweb pel tractament de la geografia de l’informacion :
Vilaweb indica plan que Marcola es en Provènça, prèp de Marselha ! Vilaweb indica plan que lo nuclear cerca pas de saber quina son las frontièras de las estupiditats nucleocratas francesas. Vilaweb tracta plan l’informacion d el’espaci occitan e catalan, Occitània e Catalonha –Païses Catalans.


text:
Ventron
Ventron es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a Unitat|6|km}} de Cornimont #que ne parteja lo còdi postal, a Unitat|13|km {{}} del Thillot, a Unitat|30|km {{}} de Remiremont e 30 km de Thann. Lo caulet de la Pagina (957 m) permet de prene Bussang per una rota forestala. Ventron Es tanben limitrophe del Alsace, connectat a la vallée de la Thur pel caulet de Oderen. Lo sieu ponch en culminant es çò Grand Ventron, a Unitat|1202|m {{}} d'altitud, ont la amplària panorama s'acompanha d'una taula d'orientacion. Lo ponch çò de mès acusa bas 570 m, en direccion de Travexin. Lo ruisseau #que travèrsa lo vilatge es simplament nomenat lo Ventron, es afluent esquèrra de la Moselotte.
La commune est située à 6 km de Cornimont dont elle partage le code postal, à 13 km du Thillot, à 30 km de Remiremont et 30 km de Thann. Le col du Page (957 m) permet de rejoindre Bussang par une route forestière. Ventron est aussi limitrophe de l'Alsace, relié à la vallée de la Thur par le col d'Oderen. Son point culminant est le Grand Ventron, à 1 202 m d'altitude, où le large panorama s'accompagne d'une table d'orientation. Le point le plus bas accuse 570 m, en direction de Travexin. Le ruisseau qui traverse le village est simplement nommé le Ventron, il est affluent gauche de la Moselotte.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas de Ventron remontarián a l'epòca de las défrichements efectuats après lo Sègle X per pâtres venguts del vessant oriental e #que #elevar de barracas e de las étables d'ivèrn, d'ont lo nom de Winterung « hivernage », de contunh Winterau (Wynterau en un document en datant de 1579) e fin finala Ventron prononciat « Vèn-tròn ».
En 1571, lo Sr. De Elley de Maillanne, senhor de Ventron, affranchit los abitants del drech de mainmorte #veire-a-#veire d'eiretatges immobiliaris. En 1617, Jean dels Porcellets de Maillane, avesque e comte de Toul, senhor de Ventron, estend aquela derogacion als bens mòblas e immeubles. Fa egalament erigir una capèla jos la invocació de sant Claude. Aquela a engrandit e convertie ne glèisa l'an 1730. Destruida, a remplaçat l'an 1842 per la glèisa actuala.
Ventron dépendait, Fins al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle del bailliage dels Vòges e del ban de Vagney. En 1751, la municipalitat dépendait del bailliage de Remiremont e en 1790, del district de Remiremont e del costat de Cornimont.
L'anciana comuna, jol nom de còrs de guarda, data de 1790. En 1824, la municipalitat crompa un immeuble, #que protegís a las fes l'escòla mixte, la comuna e lo presbytère. Per remplaçar la precedenta casuda en ruïna, una nòva comuna, en comprenent una nòva escòla, un burèu de plaça e telègraf, a bastit l'an 1880.
Al fil de la siá istòria, de per la siá posicion estrategica al pè del caulet de Oderen, frontièra alemanda fins 1914, lo vilatge a conegut e patit de nombroses conflictes. En lo moment de la darrièra guèrra, en 1940, la crête secondaire #que passa pel Grand Ventron, lo Felsach, lo caulet de Oderen es sovent citada coma un itinerari priviliegiat pels soldats franceses #que fugián del nòrd cap a la zòna liura. A aquela escasença, a la chaume del Grand Ventron, lo chalet del club aupin francés amagava, restaurava, vestissiá aquela armada en fugida amb la complicitat del pòble.
En setembre 1944, las tropas de desliurança se infiltraient e prenián posicion sus las reünions nòrd de la comuna : Tomteux, Écharges. Las fòrças alemandas s'arc-boutaient sul massiu sud del caulet de Oderen a la Ronda Brûche, entre las doas, en la vallée, los abitants : d'òmes, femnas, mainats, per escapar als tirs #que n'èran los objèctes, se #installar e #organizar la siá vida en los soscaves ostals sul periòde #que cobrís la mi-en octòbre 1944 al 8 de novembre. Los combatents dels dos camps sostenián pas a cap de movement en la vallée, e las victimas civilas #èsser nombrosas #que sortián imprudemment en plena jornada. Aquela vida sosterranha se #interrompre lo 8 de novembre per la déportation dels òmes validas a Alemanha e pel évacuation, l'endeman, de las femnas, dels mainats e dels ancians dins zòna liberada, a l'oèst del departament dels Vòges. Aquela évacuation #que s'a desenrotllat jos las pompas, en una tempèsta de nèu, daissava a l'abandon, per de longs meses, abitats, mobiliers, cheptels a las mans dels ocupants, dels libérateurs, dels trafiquants, mas metiá tanben n'evidéncia la capacitat de dintre-ajuda de las municipalitats de l'Oèst vosgien en fasent nàisser amistats jamai desmentidas : Tignécourt, Blevaincourt... Al retorn, a la prima 1945, totas las familhas del pòble avián arruïnat, los bens aniquilats. Alavetz, Ventron s'es mes al trabalh.
Per aquelas rasons, lo 27 de mai de 1952, la municipalitat de Ventron a #èsser citada a la crotz de guèrra amb estela de sòus : « Pichona municipalitat de la montanha #que s'es trobat pendent divèrsas setmanas dins plena zòna de combat. A pagat un pesat tribut a la causa de la Libertat. La siá populacion a fach pròva d'un magnific coratge e del mai pur patriotisme.»
Les origines de Ventron remonteraient à l'époque des défrichements effectués après le Sègle X par des pâtres venus du versant oriental et qui élevèrent des huttes et des étables d'hiver, d'où le nom de Winterung « hivernage », puis Winterau (Wynterau dans un document datant de 1579) et enfin Ventron prononcé « Vèn-tron ».
En 1571, M. d’Elley de Maillanne, seigneur de Ventron, affranchit les habitants du droit de mainmorte vis-à-vis des héritages immobiliers. En 1617, Jean des Porcellets de Maillane, évêque et comte de Toul, seigneur de Ventron, étend cette dérogation aux biens meubles et immeubles. Il fait également ériger une chapelle sous l’invocation de saint Claude. Celle-ci est agrandie et convertie en église en 1730. Détruite, elle est remplacée en 1842 par l’église actuelle.
Ventron dépendait, jusqu’au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle du bailliage des Vosges et du ban de Vagney. En 1751, la commune dépendait du bailliage de Remiremont et en 1790, du district de Remiremont et du canton de Cornimont.
L’ancienne mairie, sous le nom de corps de garde, date de 1790. En 1824, la commune achète un immeuble, qui abrite à la fois l’école mixte, la mairie et le presbytère. Pour remplacer la précédente tombée en ruine, une nouvelle mairie, comprenant une nouvelle école, un bureau de poste et télégraphe, est construite en 1880.
Au fil de son histoire, de par sa position stratégique au pied du col d'Oderen, frontière allemande jusque 1914, le village a connu et subi de nombreux conflits. Lors de la dernière guerre, en 1940, la crête secondaire qui passe par le Grand Ventron, le Felsach, le col d'Oderen est souvent citée comme un itinéraire privilégié par les soldats français qui fuyaient du nord vers la zone libre. À cette occasion, à la chaume du Grand Ventron, le chalet du club alpin français cachait, restaurait, habillait cette armée en fuite avec la complicité du village.
En septembre 1944, les troupes de libération s'infiltraient et prenaient position sur les sommets nord de la commune : Tomteux, Écharges. Les forces allemandes s'arc-boutaient sur le massif sud du col d'Oderen à la Ronde Brûche, entre les deux, dans la vallée, les habitants : hommes, femmes, enfants, pour échapper aux tirs dont ils étaient les objets, s'installèrent et organisèrent leur vie dans les caves des maisons sur la période qui couvre la mi-octobre 1944 au 8 novembre. Les combattants des deux camps ne supportaient aucun mouvement dans la vallée, et les victimes civiles furent nombreuses qui sortaient imprudemment en pleine journée. Cette vie souterraine s'interrompit le 8 novembre par la déportation des hommes valides en Allemagne et par l'évacuation, le lendemain, des femmes, des enfants et des vieillards en zone libérée, à l'ouest du département des Vosges. Cette évacuation qui s'est déroulée sous les bombes, dans une tempête de neige, laissait à l'abandon, pour de longs mois, habitats, mobiliers, cheptels aux mains des occupants, des libérateurs, des trafiquants, mais elle mettait aussi en évidence la capacité d'entre-aide des communes de l'Ouest vosgien en faisant naître des amitiés jamais démenties : Tignécourt, Blevaincourt... Au retour, au printemps 1945, toutes les familles du village étaient ruinées, les biens anéantis. Alors, Ventron s'est remis au travail.
Pour ces raisons, le 27 mai 1952, la commune de Ventron a été citée à la croix de guerre avec étoile d'argent : « Petite commune de la montagne qui s'est trouvée pendant plusieurs semaines en pleine zone de combat. A payé un lourd tribut à la cause de la Liberté. Sa population a fait preuve d'un magnifique courage et du plus pur patriotisme.»


text:
Barbières
Barbières (Barbières en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Barbières es situat a 12 km de Romans-sus-Isère, a 18 km de Valéncia.
- Lo vilatge de Barbières a situat al pè del massís del Vercors cap al caulet de Tourniol, vista panoramique sus las vallées del Rhône e del Isère.
- Barbières est située à 12 km de Romans-sur-Isère, à 18 km de Valence.
- Le village de Barbières est situé au pied du massif du Vercors vers le col de Tourniol, vue panoramique sur les vallées du Rhône et de l’Isère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antoine De Beaumont, senhor de Barbières, se #distinguir al Sègle XVI jol nom de Capitani Barbières.
Antoine de Beaumont, seigneur de Barbières, se distingua au Sègle XVI sous le nom de Capitaine Barbières.


text:
Eco-Camping du Larzac ◊ Le Cun ◊ Route de Saint-Martin 12100 Millau ◊ Tel : 05 65 61 38 57 ◊ Courriel : accueil@ecocampingdularzac.org
Al nombre de 50 dont quauques uns amb lo lum ( demai 3 euròs per jorn ). Delimitats per la vegetacion. Se pòt recebre confortablament 150 personas.
Per rason de circulacion motorisada reduita dins l’airal los « camping-cars » son pas admisses.
2 emplaçaments son sèrvats per de mond a mobilitat reducida e identificats a costat dels sanitaris.
Los caminses d’accès son balisats e esclairats la nuèch gràcias a l’energia solara presa lo jorn.
Los cans son acceptats se son tenguts en cordilha.
Un airal de pastural pel cavalin es acapçat al fons
del campatge dins un endrech amb d’arbres.


text:
Mick Jagger
Michael Philip Jagger, mai conegut coma Mick Jagger (Dartford, Anglatèrra, 26 de julh de 1943) es un famós cantaire e compositor de musica rock anglés, membre e menaire del grop The Rolling Stones. A mai del cant, tòca de còps que i a l'armonica e la guitarra e faguèt tanben l'actor.
Jagger, qu'es un dels cantaires mai celèbres del rock foguèt situat 16en dins la classificacion facha per la revista Rolling Stone dels cent melhors cantaires de totes los temps. L'artista foguèt adobat cavalièr pel princi Carles, en nom de la reina, lo 12 de decembre de 2003


text:
Aussau-Irati
L'Aussau-Irati es un fromatge de Bearn e de Bascoat. Benefícia d'una AOC dempuèi 1980 d'una AOP dempuèi 1996[1]. Es un formatge a basa de lach de feda. Existís en 2 formats, lo pichon format amb un pes de 2 a 3 kg e un afinatge minimum de 60 jorns, lo gròs format amb un pes de 4 a 5 kg e un afinatge minimum de 90 jorns, existís tanben un Aussau-Irati bordièr amb un pes maximum de 7 kg[1].
Lo nom del formatge ven del Pic de Mieidia d'Aussau e de la Selva d'Irati.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficial
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat amb lo segond paramètre egal al títol de la pagina
- Portal:Gastronomia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Formatge AOC
- Formatge de lach de feda
- Tradicion bearnesa