text:
Pitagòras
Pitagòras de Samos (-582 - -496, en Grèc ancian: ΠuθaYόpaς èra un filosòf e matematician grèc. Lo seu nom es associat al Teorèma de Pitagòras.
Nasquèt dins l'illa de Samos en Dodecanès. Quand èra fòrça jòve viatgèt dins la region de Mesopotamia, Egipte e benlèu en Índia, que recebèt d'estudis basicas e que benlèu fondèt la seuna primièra escòla.
Pendent aqueles viatges assimilèt de coneissenças matematicas, astronomicas e religiosas. Èra lo contemporanèu de Boda, Confuci e Lao Tse.
De problèmas politics l'obliguèron a anar a Crotone, dins lo sud d'Itàlia, que fondar la seuna segonda escòla, una societat secreta amb de basas matematicas e filosoficas. Las doctrinas d'aquel centre cultural èran regidas per de règlas de conducha fòrça estrictas. La seuna escòla èra dubèrta als òmes coma a las femnas, e la conducha discriminatòria èra enebida. Los seus estudiants èran de totes raças, religions e rengs economic e social.
Las rasons perque Pitagòras es per nosaltres un personatge tan escur son divèrsas:
- D'un costat son perduts lo documents d'epòca e entre eles las seunas biografias (una d'aqueles facha per Aristòtel).
- D'un autre costat, l'òrde fondada per el èra de tipe comunautàri e secret. Las coneissenças e las propietats èran mantingudas jos regima de comunautat e, alara, se pòt pas atribuir una descobèrta a cap membre especific de l'escòla. Atan, se parla pas de l'òbra de Pitagòras mas de las contribucions dels pitagericians, pasmens se dins l'antiquitat se las atribuissián totas a el.
La seuna escòla de pensada afirmava que l'estructura de l'univèrs èra aritmetica e geometrica, a causa de que las matematicas venguèron una disciplina fonamentala per tota recerca scientifica. De fach, la devisa de l'escòla pitagoriciana èra "tot es nombre".
Politicament l'escòla pitagoriciana èra conservatitz e totes seguissián un còdi de conducha fòrça estricte. Èran vegetarians perque cresián en la transmigracion de las armas e, alara, podavan sacrificar cap d'animals pensant que podavan èsser la nòva demorança d'un amic mòrt. Los pitagoricans avián una granda confisença dins la perseguida dels estudis filosofics e matematics coma basa morala per la direccion de la vida.
Pitagòras donava dos tipes diferents d'ensenhament: un pels membres de l'escòla e l'autre pel rèsta de comunautat ciutadana. Es de supausar que las contribucions a la matematica èran reservada pels primièrs.
La vertadièra novèla importéncia de la matematica grèga se faguèt d'en primièr pels pitagoricians, amb eles la matematica es en relacion fòrça estrecha amb l'amor per la saviesa que amb las exigéncias de la vida practica, e que demòra fin ara una tendéncia viva.
La purificacion de l'arma dels pitagoricians es capitada d'un costat amb un estricte regim fisic e d'un autre amb de rites que remembran aqueles dels adoradors d'Orfèu e de Dionis, mas las armonias e mistèris de la filosofia e de la matematica tanben èran partidas essencialas d'aquel ritual.
Jamai abans nimai aprèp la matematica joguèt un ròtle tan important dins la vida e dins la religion coma lo foguèt pels pitagoricians.
Pitagòras pòt èsser considerat la persona mai influenta de l'istòria universala, passa per èsser l'introductor dels peses e mesuras, descobridor de la teoria musicala, inventor de la geometria e l'aritmetica teorica; Lo primièr a sostenir la forma esferica de la tèrra, a parlar de "teoria" e de "filosòfs", a postular lo vuèit, a canalizar la fervor religiosa en fervor intellectuala, a utilizar lo rasonament e la definicion, a considerar que l'univèrs èra una òbra deschifrable pas per de mejans matematics.
S'atrubuís a Pitagòras de Samos e a Tales de Milet lo començament de la sistematizacion de la Matematica, iniciant los estudis de natura teorics, es a dire, de demostracions basadas en proposicions e axiomas.
Somari
Lo pentagòn pitagorician[modificar | modificar la font]
Es l'estela de cinc punts que se forma en traçant las cinc diagonalas d'un pentagòn regular. Aquelaa figura èra lo simbòl de l'escòla pitagoriciana. Lo pentagòn estelar ja èra present dins l'art babilonian.
Una de las questions mai debatudas de la geometria pitagoricana se referís a la construccion e propietats del pentagòn estrelat. Lo seu estudi apareis la "seccion daurada" (sectio aurea).
Logica del nombre[modificar | modificar la font]
Per Pitagòras l'Arqué (ἀpxή) de l'univèrs es lo nombre. Aquel s'identifica amb lo punt geometric (espaci) e amb l'atòm. Cada còrs se determina per un ensems de punts (unitats o atoms), separats pel vuèit:
- 1 → lo punt
- 2 → la linha
- 3 → lo plan
- 4 → lo volum
Del punt se deriba la linha, de las linhas la superfícia, de la superfícia los solids, dels solids los elements e d'aqueles totas las altras causas.
La trancion de la superfícia al çò solid representa la pluralitat, la soma d'1, 2, 3 e 4 dona 10 (tetraktys - tetpaktύς), la decada, que representa l'armonia, lo contingut d'aquela es la progression logica que pòrta en ela, e dempuèi aquela se reïnicia tot movement.
L'ambigüitat pitagoricana[modificar | modificar la font]
Constituïda coma una sècta religiosa responsable d'aparar los mistèris revelats per Pitagòras, e divisada en membres parcialament iniciats, coma lo rapsòde Leuripidés de Kalamata o Telodedor de Samos, (los acusmatics) e totalament iniciats (los matematics), Lo corpus de las rigorosas coneissenças scientificas d'aquela escòla se mèscla amb las idèas misticas e supersticiosas popularas fòrça ancianas, ligadas a la magia dels nombres. Aquel tractament liturgic justifica la famosa irracionalitat dels nombres reals, coma lo π o la racina carrada de dos.
Lo teorèma de Pitagòras[modificar | modificar la font]
Lo teorèma qu'es associat al nom de Pitagòras ven dels babilonians, mas se justifica l'attribucion al cap dels pitagoricans es que foguèron los primèrs a ne donar una demostracion, pasmens qu'aquò se pòt probar.
Lo teorèma de Pitagòras establís que en un triangle rectangle lo carrat de la longor l'ipotenusa es egal a la soma dels carrats de la longor dels costats oposats.
Expression matematica;
- a2 + b2 = c2
Lo misticisme numeric[modificar | modificar la font]
Foguèt pas precisament una creacion originala dels pitagoricians, per exemple, Lo nombre sèt èra remarcat dempuèi l'antiquitat a causa d'una crenta respectuosa, benlèu perque son sèt los astres errants o planetas, de que venon la setmana e, tanben, los noms dels nòstres jorns de la setmana.
Los pitagoricans èran pas los sols a imaginar que els nombres impars aviá de caracteresticas mascles e los pars femes.
Los pitagoricans fasián un culte dels nombres al seu extrèma, basant en eles la seua filosofia e lo seu metòde de vida.
Per eles:
- Lo nombre un es lo generador dels nombres e lo nombre de la rason.
- Lo nombre dos es lo primèr nombre par o feme e lo nombre de l'opinion.
- Lo tres es lo primièr nombre mascle o lo nombre de l'armonia, essent compausat de l'unitat e de la diversitat.
- Lo quatre es lo nombre de la justícia o de la retribucion, e indica lo reglament dels comptes.
- Lo cinc es lo nombre del matrimòni, union dels dos primièrs nombres mascle i feme pròpiament diches.
- Lo sièis es lo nombre de la creacion.
- El dètz o "tetractys" (tetpaktύς) èra lo nombre mai sagrat de totes, perque representava lo nombre de l'Univèrs e inclusís la soma de totes las possiblas dimensions geometricas. Deu èsser considerat coma simbòl de l'abstraccion dins la matematica pitagoricana, la veneracion pel nombre dètz es pas dictat per l'anatomia de las mans o del pés de l'òme.
Aritmetica e cosmologia[modificar | modificar la font]
Los pitagoricans establiguèron pas sonque l'aritmetica coma una branca de la filosofia, massino que pareisson l'aver considerada coma la basa d'una possibla unificacion de totes los aspèctes del mond entièr.
Filolau (mort cap al 390 aC) èra un pitagorician que partjava la veneracion per la tetractys o decada. Aquela concepcion del nombre dètz coma lo nombre perfècte sembla aver èstat l'inspiracion del primièr sistèma astronomic no geocentric. Filolau supausava qu'al centre l'Univèrs i aviá un fuòc central a l'entorn de que viran uniformament la Tèrra e las sèt planetaa (inclusits lo Solelh e la Luna). Coma sonque aviá nòu còrses celèstes, lo sistèma de Filolau supausava l'existéncia d'un desen còrs, una "contra tèrra" alinhada totjorn amb la Tèrra e amb lo fuòc central, e amb lo meteis periòde de revolucion quotidiana a l'entorn del fuòc central que la Tèrra. Lo Solelh virava a l'entorn del fuòc central amb un periòde d'un an, las estrelas fixas demorant estacionàrias e la Tèrra aviá pendent lo seu movement lo meteis emisfèri inhabitat cap al fuòc central, de biais que los òmes jamai pòscan veire lo fuòc central nimai la contra tèrra.
L'ipòtesi del movement circular unifòrme que formulèron pel primièr còp los pitagoricans dominaran la pensada astronomica pendat mai de 2000 ans e, fins a Copernic, prèp de 2000 ans mai tard, acceptèt aquela ipotèsi sens discussion, e se referiguèt als pitagoricians per demostrar que la seuna teoria del movement èra pas tan nòva nimai revolucionària.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Fonts d'informacion segondàrias classicas[modificar | modificar la font]
- (en)Diogenes Laertius, Vitae philosophorum VIII (Biografies de filòsofs eminents), c. 200 AD, que fa referéncia al trabalh Successions of Philosophers per Alexander Polyhistor) — Pythagoras
- (la)Porfiri, Vita Pythagorae (Vida de Pitagòras), c. 270 AD
- (la)Iamblichus, De Vita Pythagorica (De la vida pitagòrica), c. 300 AD
- Apuleius tanben escriguèt sus Pitagòras en Apologia, qu'inclusís una anegdòta que el aviá coma professors a Babilonia Zoroaster c. 150 AD
- (en)Ierocles d'Alexandria, Golden Verses of Pythagoras, Concord Grove Pr., 1983 c.430 AD
Fonts d'informacion segundàrias modèrnas[modificar | modificar la font]
- (en)Burkert, Walter. Lore and Science in Ancient Pythagoreanism. Harvard University Press, June 1, 1972. ISBN 0-674-53918-4
- (en)Burnyeat, M. F. "The Truth about Pythagoras". London Review of Books, 22 February 2007.
- (en)Guthrie, W. K. A History of Greek Philosophy: Earlier Presocratics and the Pythagoreans, Cambridge University Press, 1979. ISBN 0-521-29420-7
- (en)Kingsley, Peter. Ancient Philosophy, Mystery, and Magic: Empedocles and the Pythagorean Tradition. Oxford University Press, 1995.
- (en)Hermann, Arnold. To Think Like God: Pythagoras and Parmenides—the Origins of Philosophy. Parmenides Publishing, 2005. ISBN 978-1-930972-00-1
- (en)O'Meara, Dominic J. Pythagoras Revived. Oxford University Press, 1989. ISBN 0-19-823913-0 (paperback), ISBN 0-19-824485-1 (hardcover)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Pitagòras al Centre d'Aprenentatge Cientificomatemàtic
- (es)Pitagores.com
- (en)"Other Lives" per M.F. Burnyeat, article sul corrent Pitagoricians
- (en)Pythagoreanism Web Site
- (en)References per Pitagòras
- (en)Pythagoras, Internet Encyclopedia of Philosophy
- (en)Pythagoras of Samos, The MacTutor History of Mathematics archive, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Fragments and Commentary, Arthur Fairbanks Hanover Historical Texts Project, Hanover College Department of History
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Department of Mathematics, Texas A&M University
- (en)Pythagoras and Pythagoreanism, The Catholic Encyclopedia
- (en)Pythagoreanism Web Article
- (en)Occult conception of Pythagoreanism
- (en)Pythagoras of Samos
- (en)Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
- (en)Tetraktys
- (en)Golden Verses of Pythagoras
- (en)Pythagoras on Vegetarianism Quotes from primary source historical literature on Pythagoras' view on Vegetarianism, Justice and Kindness
- (en)Wandering Souls: The Doctrine of Transmigration in Pythagorean Philosophy, by Dr. James Luchte
- (en)Biografia
- (en)Sus la doctrina pitagericiana (Simone Weil)


c: text/html

text:
Sant Cirgue de Malbèrt
Sant Cirgue de Malbèrt (oficialament en francés Saint-Cirgues-de-Malbert) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La comuna deu son nom a Sant Cirgue, en latin Sanctus Cyricus (Cyricus > *Cirego > *Cirgo > *Cirg > Cirgue), jove martir crestian del sègle IVen, filh de Santa Julieta onorat dins la glèisa parroquiala que pòrta son nom.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EPUB
Lo format EPUB (acronim en anglés d'Electronic PUBlication - «publicacion electronica») es un estandard dobèrt de libre electronic. Los fichièrs d'aquel tipe an l'estenduda .epub e permeton de conténer tèxt e imatges en un format que s'adapta als ecrans dels lectors (en permetent tanben cambiar la letra, la mesura, èca.) per'mor de ne facilitar la siá lectura. Aiçò ne fa la lectura mai comòda, e semblabla a la d'un libre corrent per çò qu'es d'autras formats coma lo .pdf.
Lo format EPUB servís a la distribucion e l'escambi d'archius. Fonciona tot representant, amb una estructura adaptable, contengut pròpri d'una web tala que còdi HTML5, CSS, SVG e imatges raster agropadas en un sol fichièr.[1]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel format es promogut pel International Digital Publishing Forum (IDPF) coma successor de l'anterior estandard «Open eBook». L'EPUB venguèt l'estandard oficial del IDPF en setembre de 2007.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ EPUB 3.0 Overview, 11 d'octòbre de 2011, IDPF. Consultat lo 29 de setembre de 2012
- ↑ EPUB, 15 de març de 2012, IDPF. Consultat lo 29 de setembre de 2012


text:
Cratèr d'impacte
Un cratèr d'impacte qu'ei la depression de forma mei o mensh circulara sortida de la collision d'un objècte sus un aute de talha sufisentament grana entà que non sia pas complètament destrusit per l'impacte. L'expression qu'ei particularament utilizada en Astronomia entà designar lo resultat de la collision d'objèctes celèstes (un asteroïde o ua cometa qui impactan ua planeta per exemple).
Mei generaument, que's designa devath lo tèrme d'astroblèma l'ensems de las consequéncias de l'impacte. Lo cratèr n'ei pas qu'un deus elements constitutius de l'astroblèma.


text:
Escanderbeg
Jòrdi[1] Castrioti dich Escanderbeg (1405 - 17 de genièr de 1468) nasquèt a Krujë, en Albania, de Gjon Kastrioti, senhor de l'Albania mejana, que foguèt obligat pels Otomans de pagar un tribut a l'Empèri. Per s'assegurar de la leialtat de sos dirigents regionals, lo soudan aviá costuma de prene lors enfants en ostatge e de los elevar a la cort otomana. En 1423, Gjergj Kastrioti e sos tres fraires foguèron emmenats pels turcs. Faguèt l'escòla militara de l'Empèri Otoman e ganhèt mantuna victòria militara en Euròpa pel compte de l'Empèri. Recebèt alara lo títol d'Iskander Bey, çò que significa en turc «Prince Alexandre» (en onor d'Alexandre lo Grand), occidentalizat en Escanderbeg. En albanés, lo tèrme es vengut Skënderbeu.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gjerg en albanés equival a "Jòrdi" en occitan.


text:
-429
Aquesta pagina concernís l'an -429 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Començament dau sètge de Platèa per leis Espartencs. Afeblida per l'epidemia de tifús acomençada en 430 avC que tuèt Pericles en setembre, Atenas poguèt pas organizar de còntra-ofensivas d'amplor per desblocar son aliada. En revènge, a Patras e au larg dau cap de Naupacte, una pichona flòta atenenca (20 naviris qu'un foguèt capturat) capitèt de desfaire doas flòtas importantas de la Liga de Peloponès (47 naviris que 12 foguèron capturats puei 77 naviris que 6 foguèron capturats e un aprefondat). Aquela revirada descoratjèt leis Espartencs d'atacar tornarmai lei naviris atenencs avans quauqueis annadas.
Dins la peninsula Calcidica, revòuta d'Olinta e de Spartolos. Una còntra-ofensiva atenenca (5 000 oplitas i averèt quauquei succès iniciaus mai foguèt finalament vencuda perdent 430 tuats, compres son generau. Lo rèsta dei fòrças se retirèt.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès que comencèt de prendre mai d'amplor. En particular, leis Espartencs acomencèron lo sètge de Platèa — çò qu'èra normalament enebit per lei decisions collectivas presas per lei ciutats-estats grègas après lei Guèrras Medicas. Afeblida per una epidemia de « pèsta », Atenas poguèt pas desblocar la vila. En revènge, sus la mar, la flòta de la Liga de Peloponès foguèt durament desfacha per leis Atenencs. Après aquelei reviradas, leis Espartencs — qu'avián ja un nombre feble de naviris — assaièron plus de bastir una fòrça navala avans quauqueis annadas e laissèron leis autrei membres de la Liga de Peloponès menar leis operacions navalas.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Rompedura dau tractat conclut en 431 av. JC ambé leis Atenencs e aliança novèla amb Esparta. Lo rèi Perdiccas II mandèt un còrs d'un milièr d'òmes per sostenir l'ofensiva espartenca còntra Acarnania. Pasmens, aquela fòrça arribèt après lei desfachas navalas de la Liga de Peloponès e participèt pas au combat. En revènge, Atenas utilizèt sa diplomacia per entraïnar una guèrra entre Macedònia e Tràcia. Aquela guèrra se reglèt per un acòrd diplomatic entre lei dos camps mai obliguèt Perdiccas II de retirar sei tropas de Grècia Centrala.


text:
Saint-Jean-de-Monts
Saint-Jean-de-Monts es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat a l'Oèst del departament de la Vendée dintre La nòstra-Madama-de-Monts e Sant-Hilaire-de-Risètz, al començament de la Còsta de Lum. A separat en dos per un cordon dunaire plantat de pins en s'estendent del Nòrd al Sud e longeant la còsta, constituenta una part de la Bòsc dels Païses de Monts, configuracion #que s'estend aital sens discontinuer sus Nombre|25|km {{}} del nòrd al sud, de La Barra-de-Monts a Sant-Hilaire. La cœur del bourg se situa a l'èst del cordon dunaire del temps que la tèsta de mar constituissi un segond amassa en vivent mai en èsser a l'oèst d'aquel cordon #que constituissi aital una « Fluïda verda » d'almens Modèl:Nombre de largeur, las doas parts en essent connectadas entre elas per divèrsas avengudas boisées.
La plaja es lo grand atractiu de Sants-Texans-de-Monts e a fach la siá reputacion. Ofrís d'amples espacis perque mesura mai de 8 quilomètres de longitud. Es accessible a totes e rarament bandejada en #èsser mercés a una pendenta sableuse fòrça doç al fons de l'aiga. Las ondas son pauc importantas e la nautor d'aiga rèsta flaca sus divèrses centenats de mètres. En lo moment de las grandas marées, la superfícia de plaja es fòrça granda e ofrís un terren de jòcs ideales als pescadors a pè e als esportius en tot genre.
La ville est située à l'Ouest du département de la Vendée entre Notre-Dame-de-Monts et Saint-Hilaire-de-Riez, au début de la Côte de Lumière. Elle est séparée en deux par un cordon dunaire planté de pins s'étendant du Nord au Sud et longeant la côte, constituant une partie de la Forêt des Pays de Monts, configuration qui s'étend ainsi sans discontinuer sur Modèl:Nombre du nord au sud, de La Barre-de-Monts à Saint-Hilaire. Le cœur du bourg se situe à l'est du cordon dunaire tandis que le front de mer constitue un deuxième ensemble plus vivant en été à l'ouest de ce cordon qui constitue ainsi une « Coulée verte » d'au minimum Modèl:Nombre de largeur, les deux parties étant reliées entre elles par plusieurs avenues boisées.
La plage est le grand attrait de Saint-Jean-de-Monts et a fait sa renommée. Elle offre de larges espaces car elle mesure plus de 8 kilomètres de long. Elle est accessible à tous et rarement agitée en été grâce à une pente sableuse très douce au fond de l'eau. Les vagues sont peu importantes et la hauteur d'eau reste faible sur plusieurs centaines de mètres. Lors des grandes marées, la surface de plage est très grande et offre un terrain de jeux idéal aux pêcheurs à pied et aux sportifs en tout genre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Jean existís dempuèi la Modèl:S-, la glèisa #que data en granda part d'aquela epòca es çò de mès d'ancian monument del bourg.
Abans la Revolucion, Sants-Texans a mes jol domeni dels senhors de Bòsques Masson. De contunh, a la sortida de las guèrras de Vendée, lo bourg se lèva de las siás ruïnes e Napoleon Eer i installa un primièr collègi. Aquel i aurà suprimit a l'extrèm de 10 ans perque jutjat pas viable e serà doncas transferit a Borbó-Vendée (uèi La Ròca-sus-Yon). Los sieus locales serviràn alavetz de presbytère e de comuna.
Qualques trabalhs en avent per objectiu de estabilitzar los sables e d'empedir #qu'ocupan pas lo posterior país an emprés jol Segond Empèri. En 1862, la fixacion de las montilhas e la siá gestion, an confiat al servici de las aigas e bòsques, en prenent lo continuament del servici dels Ponts e Cauçadas.
Dempuèi 1867, los baigneurs venon sus las plajas de Sants-Texans-de-Monts. Dempuèi 1892, de las generacions d'artistas se'n son inspirats. Un pichon otèl aital coma una vintena de villas seràn édifiés rapidament. A la fin del sègle XIX, Sants-Texans-de-Monts compta ja 4 500 abitants.
De contunh lo quartièr de la plaja se transforma, d'unes autres otèls an bastit, aital coma un lotissement privat de 6 ectaras. Abans la Primièra Guèrra mondiala, se compta un centenat de chalets. La populacion i arriba pas a pas lo milièr de personas.
En 1923, lo camin de fèrre a via métrique Linha Bourgneuf - Los Sables-de Olonne facilita encara l'arribada de las estivants. Los ans 1920 veson de Sants-Texans-de-Monts prene lo sieu essor. La vulgarisation de l'automobila, lo pichon tren litoral e lo fach que lo gost del bain de mar ganha de nòus mièges sociala ne son la causa. Una desena d'otèls se llauren successivament, per la majoritat dins lo quartièr de la plaja. Dels magasins fan la siá aparicion e lo nombre de villas pas cessa d'aumentar. Dos nòus lotissements an creat dins la zòna littorale.
Lo dintratz doas guèrras e la creacion de las congés pagats veson aparéisser/aparéisser tanben la mòda de las colònias de vacanças e del camping.
A la vespra de la Segonda Guèrra mondiala, Sants-Texans-de-Monts es ja una station pro importanta per l'epòca : 400 residéncias secondaires i an implantat. Lo nombre dels estivants a aimat fins a formatnum:5000 {{}}.
Malgrat la clausura de la linha ferroviaire en 1947, Sants-Texans-de-Monts encoratja lo sieu desvolopament touristique. Un vast programa de disposicion de la tèsta de mar a emprés dempuèi los ans 1950 amb lo bastiment del remblai e del Palai dels Congrèsses.
La paroisse de Saint-Jean existe depuis le Modèl:S-, l'église qui date en grande partie de cette époque est le plus ancien monument du bourg.
Avant la Révolution, Saint-Jean est placé sous la domination des seigneurs de Bois Masson. Puis, à l'issue des guerres de Vendée, le bourg se relève de ses ruines et Napoléon Ier y installe un premier collège. Celui-ci sera supprimé au bout de 10 ans car jugé non viable et sera donc transféré à Bourbon-Vendée (aujourd'hui La Roche-sur-Yon). ses locaux serviront alors de presbytère et de mairie.
Des travaux ayant pour but de stabiliser les sables et d'empêcher qu'ils n'envahissent l'arrière pays sont entrepris sous le Second Empire. En 1862, la fixation des dunes et leur gestion, sont confiés au service des eaux et forêts, prenant la suite du service des Ponts et Chaussées.
Dès 1867, les baigneurs viennent sur les plages de Saint-Jean-de-Monts. Depuis 1892, des générations d'artistes s'en sont inspirées. Un petit hôtel ainsi qu'une vingtaine de villas seront édifiés rapidement. À la fin du sègle XIX, Saint-Jean-de-Monts compte déjà 4 500 habitants.
Puis le quartier de la plage se transforme, d'autres hôtels sont construits, ainsi qu'un lotissement privé de 6 hectares. Avant la Première Guerre mondiale, on compte une centaine de chalets. La population n'y atteint pas le millier de personnes.
En 1923, le chemin de fer à voie métrique Ligne Bourgneuf - Les Sables-d'Olonne facilite encore l'arrivée des estivants. Les années 1920 voient Saint-Jean-de-Monts prendre son essor. La vulgarisation de l'automobile, le petit train côtier et le fait que le goût du bain de mer gagne de nouveaux milieux sociaux en sont la cause. Une dizaine d'hôtels s'ouvrent successivement, pour la plupart dans le quartier de la plage. Des magasins font leur apparition et le nombre de villas ne cesse d'augmenter. Deux nouveaux lotissements sont créés dans la zone littorale.
L'entre deux guerres et la création des congés payés voient apparaître aussi la mode des colonies de vacances et du camping.
À la veille de la Seconde Guerre mondiale, Saint-Jean-de-Monts est déjà une station assez importante pour l'époque : 400 résidences secondaires y sont implantées. Le nombre des estivants est estimé jusqu'à 5 000.
Malgré la fermeture de la ligne ferroviaire en 1947, Saint-Jean-de-Monts encourage son développement touristique. Un vaste programme d'aménagement du front de mer est entrepris dès les années 1950 avec la construction du remblai et du Palais des Congrès.


text:
Batalha d'Azincourt
La batalha d'Azincourt se debanèt lo 25 d'octòbre de 1415 durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Opausèt de fòrças francesas d'au mens 18 000 òmes dirigits per Carles Ièr d'Albret e Joan II Le Meingre a una armada angloaquitana de 6 000 combatents dirigits per Audoard V (1413-1422). S'acabèt per una desfacha francesa saunosa ambé la pèrda de milièrs d'òmes e d'unei senhors importants dau reiaume. Conjugada ambé la foliá dau rèi Carles VI (1380-1422), lo resultat de la batalha entraïnèt una crisi grèva e un començament de guèrra civila dins lo Reiaume de França.


text:
Lac Victòria
Lo lac Victòria o Nyanza o lac Ukereoe o Nalubaale es lo lac pus grand d'Africa e (segon las fonts) lo quatren, tresen o segond del mond per sa superfícia amb 68 100 km2. Deu son nom a l'explorator britanic Speke que foguèt en 1858 lo primièr europèu que l'atenguèt, e que lo bategèt en onor de la reina Victòria del Reiaume Unit.
Situat en Africa de l'Èst, al còr d'una zona de poblament dens, es bordat per Kenya al nòrd-èst, Oganda al nòrd e al nòrd-oèst e Tanzania al sud, sud-oèst e sud-èst. Ocupant una depression enquadrada per las doas brancas de la Granda Val del Rift, es font de Nil Blanc, lo pus long afluent de Nil.
Traversat per l'eqüator, lo lac Victòria es poblat d'una fauna e d'una flòra tropicala variada mas menaçada par la subrexpleitacion de las ressorsas naturalas e la destruccion dels mitans.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Biodiversitat
- 3 Istòria
- 4 Demografia
- 5 Filmografia
- 6 Vejatz tanben
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria se situa en Africa de l'Èst, al còr dels grands lacs africans; es traversat per l'eqüator al Nòrd. Sos estats vesins son Kenya al nòrd-èst, Oganda al nòrd e nòrd-oèst e Tanzania al sud. Pro pauc prigond (40 m en mejana, 83 m al maximum) e situat a 1 133 m d'altitud, lo lac ocupa una depression formada per de movements tectonics e enquadrada per las doas brancas de la Granda Val del Rift formada fa quatre milions d'annadas.
Gaireben rectangular amb 320 km de long (del nòrd al sud) e 275 km de larg (d'èst al oèst), lo lac possedís de ribas fòrça decopadas formant de nombrosas peninsulas, baias, caps e mai de 3 000 illas, gaireben totas inabitadas.
Geologia[modificar | modificar la font]
Fa quatre milions d'annadas, lo rift èst african comença de se constituir pel jòc de falhas normalas que venon òrsts e grabèns organizats sus dos axes parallèls. Lo leugièr soslevament dels bòrds provoquèt la formacion d'una depression pauc marcada dins de terrens precambrians. Qualques cors d'aiga, capturats per aquela conca comencèron alara de l'emplir entre 750 000 e 400 000 ans, fasent nàisser lo lac Victòria.
La flaca prigondor del lac e son grand repòrt superfícia/volum lo fan vulnerable als cambis climatics. Los carotatges geologics realizats dins los sediments mostrèron que lo lac Victòria s'assequèt almens tres còps dempuèi sa formacion. Aqueles cicles d'assecament son probablament ligats a las glaciacions pendent que las precipitacions demenissián. Lo darrièr assecament del lac remonta a 17 300 ans e son rempliment a 14 700 ans.
Clima e idrologia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria es somés a un clima tropical que las temperaturas oscillan entre 16 °C e 27 °C. De mai a julh, los vents del sud provòcan de desplaçaments de la massa d'aiga cap al nòrd. Las pluèjas se repartisson tot lo long de l'annada mas dos periòdes pus umids se distinguisson en abril e en setembre octobre. La mejana annala de las precipitacions s'elèva a 1 450 mm.
Lo Bacin collector recep una dosena de cors d'aiga que Kagera, lo pus important ven de Tanzania, de Burundi e de Rwanda. L'emissari del lac Victòria, lo Nil Blanc (Bahr-el-Abiad), s'escampa cap al nòrd per anar dins lo lac Kyoga puèi lo lac Albèrt e fin finala Nil. La partida del Nil Blanc situada entre lo lac Victòria e lo lac Kyoga se nomena tanben Nil Victòria e seriá nascut entre 12 000 e 14 000 ans ab. C. Los afluents, que lor debit vària fòrça segon las sasons, balhan mens de 20% de las aigas del lac, lo rèsta ven de las pluèjas. Las pèrdas son degudas en partida al debit sortissent del Nil Blanc mas tanben a l'evaporacion (variabla segon las sasons e lo vent) que representa una pèrda de 31 a 124 mm per mes.
Fins a las annadas 1960, lo lac Victoria foguèt tanben plan equilibrat al nivèl idrologic e endurava pas de fòrtas variacions de nivèl. En 1962, lo nivèl montèt bruscament en consequéncias de fòrtas pluèjas e demorèt atal amb una leugièra diminucion. A partir de 2004, un cambi important comencèt amb una baissa de nivèl del lac de dos mètres en dos ans. La causa d'aquela seriá la manca de pluèjas qu'agís al meteis temps dirèctament sul lac e suls apòrts dels afluents[1].
Biodiversitat[modificar | modificar la font]
Fa 14 000 ans, aprèp lo rempliment del lac, la fauna aqüatica dels rius colonizèt lo lac Victòria. Avent sul còp accès a un abitat verge, las espècias se diversifiquèron, ocupant totes los ròdols ecologics. Coma aquò apareguèron, segon la teoria actuala, de nombrosas espècias endemicas d'aplocromis. Aprèp l'introduccion de la pèrca de Nil, l'eutrofizacion de l'aiga e l'invasion per la jacint d'aiga, aquela biodiversitat demeniguèt fòrtament. Pareis çaquelà que qualques aplocromis comencèron de s'adaptar a aquelas condicions novèlas, notablament en modificant lors abituds alimentàrias[2].
Fauna[modificar | modificar la font]
Qualques familhas, genres e espècias marcants de la fauna salvatja.
Mamifèrs[modificar | modificar la font]
Dins los paluns de papirus, l'antilòp sitatunga (Tragelaphus spekeii), de batas longs e esclats adaptats a la marcha en terrens palunoses, se pòt encara encontrar pasmens qu'escas. Un autre antilòp, lo grand cobe de las canavèras (Redunca redunca), se pòt tanben apercebre sus las ribas.
Concernent los mamifèrs pus adaptats al mòde de vida aqüatica, l'ipopotam (Hippopotamus amphibius) e la loira de las gautas blancas del Cap (Aonyx capensis), son corrents.
Dins qualques zonas pus secas viu l'impala (Aepyceros melampus), mamifèr semblant una gazèla o un antilòp.
Aucèls[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria es un luòc de passatge de fòrça nombroses aucèls de passa e tanben lo mitan de vida d'un grand nombre d'espècias residentas.
Dins los paluns denses, fòrça animals tròban abriga e noiridura. Coma Bèc d'esclòp (Balaeniceps rex) que se noirisson de peisses, de batracians, de joves tartugas e qu'es uèi classat coma espècia vulnerabla. Se tròba d'aucèls tipics dels paluns de papirús coma Cisticòla carruthersi (Cisticola carruthersi), Acrocephalus rufescens, Muscicapa aquatica, Bradypterus carpalis e doas espècias menaçadas, Chloropeta gracilirostris e Laniarius mufumbiri.
Dins las aigas pus liuras, se pòt encontrar Himantopus himantopus e tanben de còrbs marins (Phalacrocorax carbo e Phalacrocorax africanus) coma divèrses guiraudets (Ardeola idae) e egrettas (Egretta garzetta, Ardea alba). La gavina del cap gris (Larus cirrocephalus) e èsterna Hansel (Sterna nilotica) s'encontran sovent dins las zonas pus alunhadas de la riba.
Dins la savana arborada qu'entorneja lo lac, se pòt observar l'arnièr de Senegal (Halcyon senegalensis), aucèl fòrça colorat. Prèp de la riba, se pòt a vegadas apercebre Burhinus vermiculatus o ben Lybius guifsobalito, aucèl negre de la gorga roja intens, o de soïmangas, aucèls nectarivors.
Reptils e batracians[modificar | modificar la font]
Lo crocodil de Nil (Crocodylus niloticus) a gaireben disparegut d'aquela region d'Africa. Es subretot victima de la caça facha per obtenir sa pèl. Se noirís de predas vivas coma ausèls, cernalhas, de tartugas, insèctes, crustacèus, mollusques e batracians.
Al lac Victòria, la ponta se fa a la fin de decembre e en genièr, a la sason seca quand las aigas baissan. Los uòus se depausan dins la sabla ont incuban pendent tres meses.
Lo lac abriga plusors espècias de tartugas d'aiga doça endemicas coma Pelusios williamsi o Emydura victoriae.
Los varans de Nil (Varanus niloticus), que demòran la preda del crocodil, van pilhar lo niu d'aqueste.
Dins aquelas zonas vivon tanben de batracians, coma une espècia endemica: Xenopus victoriae.
Peisses[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria conten prèp de 450 espècias de peisses[3] que 300 endemicas del genre Haplochromis e doas espècias endemicas de tilapias del genre Oreochromis (Oreochromis esculentus e Oreochromis variabilis).
La pèrca de Nil (Lates niloticus) o Capitan e lo tilapia du Nil (Oreochromis niloticus) foguèron introdusits dins lo lac par l'Òme.
Existís tanben una espècia de protoptèr, (Protopterus aethiopicus), peis de palmons obligat de respirar regularament a la superfícia.
Dempuèi l'introduccion de la pèrca de Nil dins las annadas 1950 pels colons britanics, mai de 200 espècias endemics d’Haplochromis coma l’Oreochromis esculentus dispareguèron e fòrça espècias son menaçadas coma lo protoptèr que sembla en via de disparicion.
Insèctes[modificar | modificar la font]
Las aigas del lac Victòria se colonizèron per d'insèctes aqüatics, las notonèctes entre autres, e per de nombrosas larvas d'insèctes. Se vei periodicament en dessús de las aigas del lac l'aparicion de nívols d'insèctes. La majoritat son inofensius mas pòdon geinar los abitants.
Qualques moissals pòdon transmetre de malautiás coma la malària, la fèbre chikungunya e la fèbre jauna. Sus las ribas, los assemblaments periodics de fòrça bestials atiran la glossina, o mosca tsetse, capabla de transmetre la malautiá del som.
Autres artropòdes[modificar | modificar la font]
Sembla que i aguèt un cambi major dins las proporcions d’espècias de crustacèus formant lo zooplancton del lac Victòria pendent lo sègle XX. Las espècias de copepòdes de l'ordre dels Ciclopoida aumentèron de 8% a 97% de la biomassa entre 1927 e 1990 alara que los copepòdes de l'ordre dels Calanoida demeniguèron de 50 e 40% en 1927 fins a 2 e 1% en 1990. Aquela modificacion es benlèu deguda mai a l'eutrofizacion de las aigas qu'a de modificacions de la fauna predatritz del lac.
Se tròba tanben doas espècias de crustacèus superiors endemics de la region: una cambaròta (Caridina nilotica) e un cranc (Potamonautes niloticus).
Autres invertebrats[modificar | modificar la font]
Los mollusques son tanben nombroses amb 126 espècias e sosespècias dins lo lac que qualques son endemics: gasteropòdes (Pila ovata, Bellamya unicolor, Biomphalaria glabrata, Melanoides tuberculatus) e bivalvass (genres Pisidium, Mutella, Coelatura e Sphaerium).
Flòra[modificar | modificar la font]
Qualques familhas, genres e espècias marcants de la flòra salvatja.
La region del lac Victòria es uèi ocupada per de savanas aboscassidas entrecopadas de vastas espandidas cultivadas. Dins lo Nòrd i aviá una granda forèst que prolongava aquela del bacin de Còngo mas ne demòra pas mai que de tròces.
Dins las zonas de paluns, sus la riba o a flaca prigondor, se tròba divèrsas espècias coma de Poaceae, d'esfanhas, una Melastomataceae, de canavèras (Phragmites), de bovas (Typha), de Potamogetons e de nenufars.
Lo long de las ribas, abrigada de las ondas, i a una vegetacion importanta que va fins a l'embocadura dels afluents. Se tròba entre aquelas plantas lo papirús (Cyperus papyrus), qu'atenh quatre a cinc mètres de naut. Lo papirús creissiá tota l'annada tot lo long de Nil fa qualques milièrs d'annadas mas uèi, se tròba solament dins lo Sud de Sodan e a l'entorn del lac Victòria. E dins aquela zona se tròba de falguièras (Cyclosorus interruptus striatus), de figuièrs (coma Ficus verruculosa).
Dins las zonas calmas se tròba de vegetals aqüatics coma l'utriculara (Utricularia), de Hydrocharitaceae (Hydrilla verticillata, genre Vallisneria), la castanha d'aiga (Trapa natans) que son fruch es comestible, una Poaceae nomenada hippo grass, o « èrba d'ipopotam » (Vossia cuspidata). Totas contribuisson a crear d'abitats per fòrça pichons animals.
Ecologia del lac Victòria[modificar | modificar la font]
Fenomèn d'eutrofizacion[modificar | modificar la font]
Lo lac subís un fenomèn d'eutrofizacion important e d'origina umana. Per exemple, lo taus de fosfòr doblèt al cors del sègle XX. Aquela aumentacion es en granda partida deguda al reget dels descais del despeçatge de la pèrca de Nil, efectuat sus las ribas del lac, tanben coma a una accion conjugada de la subrepopulacion (umana e animals domètges) e de la deforestacion. Aquel fenomèn es sens dobte a l'origina de l'explosion demografica de las bacterias del tipe Cyanobacteria que lor populacion foguèt multiplicada per sèt dempuèi la segonda mitat de las annadas 1960. Aquelas bacterias comencèron de formar de grandas espandidas de la superfícia del lac dins las annadas 1980 e pòdon causar la mòrt dels peisses per consomacion del dioxigèn pendent lor descomposicion.
Envasiment per lo jacint d'aiga[modificar | modificar la font]
Dempuèi plusors annadas (1980 en Oganda e 1990 en Kenya)[4], lo lac subís un envasiment massiu del jacint d'aiga (Eichornia crassipes), una planta aqüatica originària d'America tropicala. Aquela planta bloca la progression de las naus, geina la pesca e la produccion d'energia idroelectrica, polluís l'aiga de boisson e provòca la disparicion de la fauna dins qualques zonas. Tapan en efèit lo passatge de la lutz, empachant lo desvolopament de las algas verdas que se'n noirisson qualques espècias de peisses, empacha l'oxigenacion de l'aiga de superfícia e sa descomposicion consoma una tala quantitat de dioxigèn que lo mitan ven rapidament anoxic.
Luta ecologista[modificar | modificar la font]
Un programa d'eliminacion de la planta es en cors, fasent intervenir subretot un acampatge d'aquela e una temptativa d'introduccion de gorgolhs (Neochetina eichhorniae e Neochetina brushi) se noirissent de jacint d'aiga. En 1995, 90% de la còsta d'Oganda foguèt cobèrta per la planta mas la luta comença de portar sos fruches. S'es possible d'aténher un equilibri, aquela planta se poiriá mostrar utila perque es capabla de metabolizar lo fosfòr en excès. En mai, perque la flaca tenor de l'aiga en dioxigèn al nivèl de sas racinas, ten alunhada la pèrca de Nil. E d'espècias de peisses considerats despareguts o en dangièr que, demandant mens dioxigèn, tròban aquí un refugi. Mas quand s'enfonsem dins la densitat sul tapís vegetal, lo mitan ven anoxic e tota vida desapareis.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los elements istorics datant del periòde anterior de la descobèrta europèa d'un lac son de mal retraçar per manca de font escricha.
Preïstòria[modificar | modificar la font]
La palunologia nos apren qu'entre lo segond e primièr milenas demeniguèt la superfícia dels arbres e de las canavèras al profit de las graminèas. S'explica per l'accion conjugada d'un assecament climatic qu'arribèt a aquela epòca e per l'accion de l'Òme[5]. Al començament de l'èra crestiana, s'obsèrva una preséncia umana intensa sus las illas dels lacs e dins la val de Kagera. S'assòcia aquela populacion a l'edat del fèrre e se caracteriza per la produccion d'un tipe de ceramica dicha dimple base de motius geometrics particulars: Urewe del nom del site ont se descobriguèt sus la còsta de Kenya.
Reialmes interpaludencs[modificar | modificar la font]
La primièra fins d'informacion escricha coneguda del lac Victòria ven de marchands arabis traversant dempuèi la còsta la plana èst-africana a la recerca d'aur, d'evòri e d'esclaus. Al Idrissi foguèt, vèrs 1160, lo primièr a dessenhar una mapa representant clar lo lac e lo representant coma èssent la font de Nil. A partir del sègle XVI se desvolopan dins la region dels grands lacs de reialmes centralizats, plusors essent situats sus la riba Nòrd Oèst del lac. Lo reialme de Boganda, amb a son cap fimilha de sobeirans absoluts nomenats kabakas, se destaquèt dels autres reialmes amb lo temps per sa poténcia e formèt l'òssa de l'Oganda actual.
Descobèrta europèa e colonizacion[modificar | modificar la font]
Lo lac foguèt descobèrt pels Europèus en 1858 quand l'explorator britanic John Hanning Speke atenguèt la riba Sud del lac Nyanza. Lo bategèt alara del nom de la Reina Victòria reinant a aquela epòca al Reialme Unit e dins sas colonias.
Lo kabaka de Boganda, Mutesa, aculhiguèt favorablament los Europèus e en 1890 signèt un acòrdi amb la British East Africa Company per s'aparar de las envejas alemandas sus son reialme. A partir d'aquel moment s'instaurèt pauc a pauc una indirect rule anglesa dins la zona Nòrd del lac Victòria alara que los Alemands menats per Emin Pasha colonizavan lo territòri de l'Africa Orientala Alemanda dins la partida Sud del lac coneguda pus tard sos lo nom de Tanganyika[6].
Lo lac foguèt lo teatre d'afrontaments navals pendent la Primièra Guèrra Mondiala, opausant Britanics e Alemands. Lo general alemand Lettow-Vorbek que menava una guerilha eficaça contra las fòrças de l'Aliança (Belgica, Portugal, Reialme Unit). En reaccion, los Britanics faguèron venir d'Anglatèrra de canonièras[7]. Lo 17 de julhet de 1916, capturèron doas naus de vapor alemandas a Nyanza[8]. Fàcia al desequilibri de las fòrças, los Alemands se deguèron retirar d'aquela zona.
Demografia[modificar | modificar la font]
Le lac Victoria est situé au cœur d'une dorsale de peuplement correspondant aux hautes terres africaines courant de l'Érythrée à l'Afrique du Sud en passant par le Rwanda et le Malawi.
Sos contorns densament poblats (246 ab/km2)[9] contrastan amb los voides umans que, dins la region del lac Victòria, correspondon a l'Oèst al bacin congolés e a l'Èst al plan estepic de l'Africa Orientala]][10].
Los abòrds del lac forman una zona de contacte entre populacions de gropes lingüistics diferents, d'un costat los locutors de la familha niloticosaharianas (Sud Sodan, Nòrd de Kenya e Oganda e d'un autre costat las populacions de lengas bantos (Africa Australa e atenhent la zona del lac lal sud)[11].
Los ribejants del lacs se servisson de swahilis, lengas de la familha banto. Son majoritariament de religion crestiana, catolics e protestants.
[modificar | modificar la font]
De transbordadors religan los principals pòrts del lac Victòria, Kisumu, Mwanza, Bukoba, Entebbe, Port Bell e Jinja. Los primièrs foguèron construits al Reialme Unit e mes en servici al començament del sègle XX per prolongar la linha de camin de fèrre religant la vila de Mombasa (Kenya) a Kisumu[12]. Aquelas naus contribuiguèron al desenclavament de la region dels grands lacs.
En 1996, una nau de vapor, MV Bukoba navigant entre Bukoba e Mwanza subrecargada de passatgièrs s'enfonzèt, provocant la mòrt de centenas de personas.
Filmografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria faguèt l'objècte en 2004 d'un documentari, La Cachavièlha de Darwin, de larga difusion. Mòstra las consequéncias del declin de la biodiversitat del lac e del desvolopament industrial de la pesca de la pèrca de Nil.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes e fonts[modificar | modificar la font]
- (en) [4] Encyclopædia Britannica : Lake Victoria]
- (en) Travel medecine Kampala
- (fr) Convention de Ramsar sur les zones humides
- (fr) Liste des oiseaux de l'Ouganda
- (en) Lake Victoria shrinks at an alarming rate
- (fr) Lac Victoria
- (fr) Jacinthe d'eau
- (en) La biologie de Tilapia nilotica
- (en) Un site avec photos sur les variétés piscicoles du lac
- (en) Living lake : lake Victoria
- (en) African journal of ecology, Goudswaard, Witte and Chapman : Decline of the African lungfish (Protopterus aethiopicus) in Lake Victoria (East Africa)
- (en) Wanink, Katunzi, Goudswaard, Witte and van Densen : The shift to smaller zooplankton in Lake Victoria cannot be attributed to the 'sardine' Rastrineobola argentea (Cyprinidae), 2002 Ifremer/CNRS/Inra/Cemagref/Éditions scientifiques et médicales Elsevier
- (fr) Jean-Pierre Chrétien, L'Afrique des grands lacs, Flammarion, 2000, (ISBN 2080800604). Ouvrage sur l'Histoire de la région des grands lacs.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dr R. Mngodo, idrologista tanzanian
- ↑ (fr)Lévêque, Paugy: La Recherche, n°402, novembre de 2006
- ↑ (en)http://fishbase.mnhn.fr/trophiceco/FishEcoList.php?ve_code=3 Species in Lake Victoria
- ↑ (en)http://www.apms.org/japm/vol42/v42p73.pdf Article sus l'invasion del jacint d'aiga entre 1989 e 2001
- ↑ (fr) L'Afrique des Grands lacs p. 32
- ↑ Vejatz (fr) Philippe Marchand, L'Afrique et l'Europe. Atlas du XXe siècle, Ed. Complexe, 1994, p. 218.
- ↑ [1]
- ↑ First World War.com - On This Day - 17 July 1916
- ↑ Vejatz l'info del PNUE [pdf] [2]
- ↑ (fr)Roland Pourtier . – Afriques noires. Paris, Hachette, 2001, p.23-24
- ↑ (fr)Jean Sellier, Atlas des peuples d'Afrique Ed. Découverte (La), p. 174
- ↑ fòtos istoricas dels transbordadors del Lac Victòria [3]


text:
Savinien Cyrano de Bergerac
Hercule Savinien Cyrano de Bergerac (París, lo 6 de març de 1619 - Sannois lo 28 de julhet de 1655) que ho un escrivan francés deu sègle XVII. Lo son nom de Bergerac, version francesa deu nom de la vila peirigordina Brageirac, qu'èra lo nom de la proprietat que revindicava dens la vath de Chevreuse (Isla de França) e qu'èra hèra luenh e indirectament ligat dab la soa etimologia occitana.
A maugrat d'aquesta non occitanitat, aqueth nom semblaoccitan associat dab la soa carrièra militar e la soa reputacion de duelista qu'inspirèn, au sègle XIX, l'escrivan francés Edmond Rostan entà hargar lo son internacionaument famós personatge fictiu, parangon deu gascon. Que participa atau a ahortir lo mite romantic e burlesc deu gascon (amassa dab lo Baron de Faeneste d'Agrippa d'Aubigné, lo Matamòr de l’Illusion Comica de Pierre Corneille e lo Capitani Fracasse (« baron de Cigognac » dens lo roman) de Teofil Gautièr
Vita[modificar | modificar la font]
Savinien Cyrano de Bergerac que vadó donc a París, hilh d'un avocat deu parlament, Abel de Cyrano, e de Espérance Bellange. Que pravè a Saint-Forget (Isla de França) e que's he militar. Alebat au sèti d'Arras en 1641, que's retirè de la vida militara e qu'estudiè la filosofia dab Pierre Gassendi.
Que ho un libre pensaire e un libertin de la purmèra ondada (lo libertinatge erudit).
Dens la soa òbra divèrsa (dramatica, romanesca, epistografica, lirica) que cau destacar la soa tragedia La Mort d’Agrippine, la soa comedia Le pédant joué (en occitan lo pedant enganat), lo roman comic L’autre monde ou les états et empires de la lune (en occitan L'aute monde o los estats e empèris de la lua) e las soas set mazarinadas.


text:
Ma vida amb ieu
dimarts, 3 de gener de 2017
Bona annada!
Bona annada amics legeires, plan granada, plan acompanhada e melhora que la passada!
Nos desiri plan de bonur a totes. Que lo mond ane melhor, sens Trump, ni guèrra en Siria e autres chaples capitalistas o religioses.
Nos desiri tanben d'aver un president d'esquèrra a las eleccions francesas.
Per ieu, 2017 serà l'annada d'un projècte bèl amb Mar e Montanha que s'apèla Arc Nòrd Mediterranèa, un projècte cultural e musical a l'entorn dels instruments tradicionals que jògan en parelh amb la cornamusa sus l'Arc Nòrd Mediterranèa amb de Catalans, de Calabreses e de Malhorquins. Una crana idèa qu'aguèri e que sèm a metre en plaça.
Per ongan, contunharai ma filosofia de vida : se regalar de la vida tant que n'avèm.
Ma resolucion de l'annada es de quitar d'èsser a descobèrt, o al mens d'assanir ma situacion financièra - puta d'impòst! - amb a la clau la libertat de dubrir un compte dins una banca solidària.
Serai pas gaire presenta sul blòg fins al mes de febrièr per causa d'agenda, mas tornarai tre que poirai per d'autres Tròç de Vida, per vos parlar de quauques lecturas e puèi me cal vos contar çò que faguèri lo 27 de decembre!
dimarts, 13 de desembre de 2016
Etnografia, lo leberon e autres traumatismes enfantins.
Lo repais que comença entre las minutas 9 e 10 revèrta los dinnars e sopars que fasiam a la bòria ont anavi en vacanças quand èri pichòta, sul Segalar.
A 10'50, lo paire prepausa al dròlle de far sabròt.
E en agachant aquesta scèna, ai agut una illuminacion.
Me soveni que ieu tanben me fasián far sabròt. E o fasiái amb plaser que m'agradava d'èsser la pichòta que fasiá coma los adultes. Aviái 4, 5, 6 ans, pas mai. Sopaviam de sopa de vermicèlas. E fasiái sabròt.
Enluòc mai mangèri de vermicèlas dins ma vida.
Eriam dins una bòria perduda endacòm entre Rodés e La Vila.
E me disi qu'a l'epòca lo vin qu'avián èra un vin del país, plan missant.
Roergue faguèsse de bon vin, aquò se saupriá.
Benlèu qu'es per aquò que m'agrada pas lo vin : lo primièr que tastèri èra desgulasse. E amb de vermicèlas dedins!
dilluns, 12 de desembre de 2016
Vòli volar
dissabte, 10 de desembre de 2016
Trobador style (5)
divendres, 9 de desembre de 2016
Consecracion !
Figuratz-vos que d'unes professors d'occitan m'an confessat que fasián estudiar mos tèxtes en classa!
Injustícia.
dijous, 8 de desembre de 2016
Trobador style (4)
Responsa:
dimecres, 7 de desembre de 2016
Òdi ordinari (2)
dimarts, 6 de desembre de 2016
Concèrt : Philippe Vialard
E aquí, descubriguèri una bèstia de scèna amb un fan club que cantava tant e mai e ieu tanben que cantavi e mai dançavi. Una serada excellenta que me'n demòra un sovenir tras que bon.
E aquí trobèrem lo tube de la Lebreta que fasiam virar sus totas las bonas messatjariás :
Vaquí, ara l'avètz dins lo cap per dos jorns uhuhuhu.
Puèi pas mai.
Sabi que sortiguèt mai d'un CD mas lo tornèri pas veire.
Puèi en setembre, vaquí lo Cèrcle Occitan de Besièrs que t'organizèt un concèrt de Vialard. Cocanha!
Amb la Conchita, nos diguèrem, zo, i anam ! D'autant mai qu'èra a gratis. E i a pas d'excusas per mancar una bona serada quand es pròcha e bon mercat.
Ieu aviái decidit de passar una bona serada e mission complida, passèri una serada ex-cel-len-ta!
Cridat, aprèp una presentacion digna dels melhors palhassos, per l'emplegada de l'IEO Lengadòc qu'espèri qu'es melhora a son trabalh que per anonciar los espectacles, Vialard dintrèt sus l'empont e aquí ne prenguèri plen los uèlhs.
Sus l'empont, sobrietat: un guitarrista excellent del son blos, un percussionista ric e un cantaire qu'es plan aquí. Quina preséncia!
La votz i es mas lo còs tanben, brave engatjament fisic. E aquí descubriguèrem totes un crane dançaire. Lo tipe canta e dança a l'encòp. Canta una borrèia e te dança sus plaça la borrèia, canta en faire lo pas de borrèia sus plaça, magic! L'Aubwalk!
E quin moviment de paternas! N'aviái los tetés que frenissián!
Quin crane dançaire.
E ben figuratz-vos que l'autre jorn qu'èri a me perdre sus youtube, tombèri sus Magnolias For Ever e lo jòc de cambas del Claude François me faguèt pensar a Vialard. Levat que lo Mèstre de l'Aubwalk canta pas en playback e que i a pas quatre femnas nusas que dançan a l'entorn. Rai, i aviá la Conchita e ieu... e encara, eriam ni nusas ni sus l'empont.
Un pauc coma Jan de Nadau.
E coma per Jan de Nadau, intelectuals del bon gost musical, fasèm lo pòt quand ne parlam "oè, es de varietat", genre "pas d'aquò en cò mieu" e quand i sèm al concèrt, dançam, picam de las mans, cantam a bèles caisses e nos regalam.
dilluns, 5 de desembre de 2016
Vai-te'n en vacanças, ten!
Tu te creses que quand siás a l'estrangièr amb una veitura qu'es pas tieuna, pòs far çò que vòles!
Puèi nòu meses aprèp, as lo nenon dins la bóstia :
diumenge, 4 de desembre de 2016
Trobador style (3)
"Salut Maladie"
A bona esquina lo corrector automatic.


text:
Organizacion Mondiala de la Santat
L’Organizacion Mondiala de la Santat (OMS), (en anglés : World Health Organization (WHO)) es l'institucion especializada de l'ONU per la santat. Depend dirèctament del Conselh Economic e Social de las Nacions Unidas e son sèti se situa a Genèva, en Soïssa, sus la comuna de Pregny-Chambésy.
Segon sa constitucion, l'OMS a per objectiu de menar totes los pòbles del monde al nivèl de santat pus elevat possible, la santat essent definida dins aquel meteis document coma un « estat de complet benèsser fisic, mental e social e consistissent pas solament en una abséncia de malautiá o d'infirmitat ».
Sa directritz generala actuala es la Dra Margaret Chan dempuèi lo 4 de genièr de 2007.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Creada lo 7 d'abril de 1948, l'O.M.S. foguèt precedida per diferents organismes e acòrds internacionals.
Vèrs 1850, diferentas disposicions foguèron presas per armonizar las mesuras d'unas quaranta alara principalament destinadas a premunir los Estats europèus contra la pèsta. A partir de 1851, de conferéncias sanitàrias internacionalas patisson a s'acabar amb d'acòrds. Pasmens sus la pèsta, lo colerà e la fèbre jauna, de Convencions sanitàrias internacionalas foguèron signadas. En 1907, foguèt creat a París « l'Ofici International d'Igièna Publica » (OIHP), dotat d'un secretariat permanent e d'un « comitat permanent ». Aquel comitat organizèt mai d'una conferéncias, que aquela de 1926 que adoptèt una Convencion Sanitària Internacionala amb pel primièr còp de disposicions relativas a la vairòla e al tifús. A la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, los Estats Units d'America refusan que l'OIHP passe jos lo contraròtle de la novèla Societat de las Nacions (SDN). Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, dos organismes sanitaris internacionals coexistisson doncas en Euròpa, l'OIHP e l'Organizacion d'Igièna de la Societat de las Nacions alara que de l'autre costat de l'Atlantic, l'Organizacion Sanitària Panamericana constituiguèt un tresen organisme internacional de santat[1].
La gripa espanhòla (H1N1) de 1918 1919, que faguèt 50 milions de mòrts (cinc còps mai de victimas que la Primièra Guèrra Mondiala[2], incita la Societat de las Nacions (SDN) a crear lo « Comitat d'Igièna » de la SDN, considerat coma lo davancièr de l'O.M.S.. Dominat per França e lo Reialme Unit, la vigilància sanitària del Comitat cobrèt, a la fin de las annadas 1920, 70 % del monde[3].
Dins las annadas 1980, l'O.M.S. coneguèt un passatge a voide per causa de marridas causidas e de l'ostilitat de qualques païses (Estats Units d'America, Reialme Unit) opausats a çò que considèran coma una politica carestiosa. De fondacions privadas, coma la Banca Mondiala, s'encargaràn dels enjòcs sanitaris mondials[4].
Lion Murard parla pasmens d'una « una sòrta de segonda naissença » de l'O.M.S.[5] a partir de 1995. De fach, l'O.M.S. creèt alara la Division de las Malautiás Transmissiblas (1996), lo Global Outbreak Alert and Response Network (2001) encargat de senhalar a Genèva « totes los eveniments que poirián donar luòc de urgéncias sanitàrias sul plan internacional » e pas pus solament las ocurréncias de las tres patologias quarantenàrias tradicionalas : pèsta, fèbre jauna e colerà, e promulguèt un novèl Reglament sanitari internacional (adoptat en 2005) que descai los govèrns de lor drech de vèto sus los entressenhes epidemiologics[6]. Segon l'istorian Patrick Zylberman, aquel retorn de l'O.M.S. s'explica fòrça per de novèlas emergéncias epidemicas coma aquela del SIDA, de la tuberculòsi (en 1985-91 a Nòva York), de la pèsta (en Índia en 1994), de l'Ebola (en Zaire en 1996), etc.[7]. L'O.M.S. lança una alèrta globala lo 12 de març de 2003 concernent los desplaçaments cap a Asia e a Canadà, sens èsser estat abans autorizat pels Estats, per causa de l'epidemia de SRAS, e s'opausa a China sus las estatisticas e lo desvolopament de l'epidemia[8].
Per causa del decès subit de son director general, Lee Jong-wook, lo 22 de mai de 2006, l'interim del govèrn foguèt assumit per Anders Nordström, fins a l'eleccion de sa successora, la Dra Margaret Chan, lo 8 de novembre de 2006.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'OMS s'articula en dos tipes d'estructuras :
Lo sèti de Genèva[modificar | modificar la font]
L'OMS es dirigida per 193 Estats membres[9], reünits a l'Assemblada Mondiala de la Santat. Aquela assemblada, compausada de delegats representant los Estats membres, a per foncions principalas d'aprovar lo budgèt programa de l'OMS per l'exercici bianal venent e d'estatuir sus las grandas orientacions politicas de l'Organizacion. Aquela assemblada vòta a la majoritat dels dos tèrces de convencions internacionalas sus la santat.
Los reglaments son votats per l'Assemblada Mondiala de la Santat a la majoritat simpla e dintran en vigor per totes los Estats Membres levat quand aqueles refusan o fan de resèrvas dins los relambis prescriches dins la notificacion.
Lo Conselh Executiu es l'organ encargat d'administrar l'OMS. Sos 34 membres son elegits intuitu personae per tres ans per l'Assemblada e lo Conselh se reünisson al mens dos còps l'an. Sas foncions principalas son d'aplicar las decisions e las directivas de l'Assemblada Mondiala de la Santat e de li indicar orientacions.
Lo Secretariat es dirigit pel Director General, nomenat pels Estats membres per un periòde de cinc ans, sus proposicion del Conselh Executiu. Lo personal del Secretariat de l'OMS se compausa de professionals de la santat, d'autres especialistas o expèrts e d'un personal administratiu trabalhant al Sèti de Genèva, dins los sièis burèls regionals e dins los païses.
En 2005, lo total dels efectius èra de 3996 agents que 1549 administrators. Lo Budgèt biannal de l’OMS foguèt de 3,3 miliards de dolars per las annadas 2006-2007[10].
Los burèus regionals[modificar | modificar la font]
An per ròtle de tenir compte dels problèmas sanitaris singulars dins d'unas regions del monde.
Directors generals[modificar | modificar la font]
Finançament[modificar | modificar la font]
L'OMS es finançada per de contribucions dels Estats membres e d'autres donadors. Aquelas darrièras annadas, l'OMS multipliquèt las collaboracions amb de organizacions non estatalas: es uèi en partenariat amb prèp de 80 gropes ([ONG, industria farmaceutica e fondacions caritativas coma la Fondacion Bill e Melinda Gates e la Fondacion Rockefeller). Uèi, las contribucions a l'OMS venent dels govèrns nacionals e regionals, de las fondacions e ONG, d'autras organizacions de l'ONU, e del sector privat, despassan aquelas de las contribucions evaluadas (degudas) venent dels 193 Estats membres[11].
Criticas[modificar | modificar la font]
Lo doctor Michel Fernex (ancian mètge de l’OMS) denóncia l'acòrd entre l'OMS e l'Agencia Internacionala de l'Energia Atomica (AIEA), dintrat en vigor lo 28 de mai de 1959 amb par la resolucion WHA12.40[12]. Aquel acòrd, aquel dich, minimiza los riscs de la radioactivitat per la santat publica[13],[14]. Per la catastròfa de Chornobyl, l'OMS anóncia la chifra de 56 mòrts dirèctes, alara que d'autras evaluacions, que aquela del govèrn ucraïnian, van de 50 000 a 150 000 mòrts[15].
En particular, los actes de la conferéncia de 1995 a Genèva e lo rapòrt de la conferéncia de Kiev 2001 sus las consequéncias sanitàrias de la catastròfa de Chornobyl foguèron pas publicats[16], çò que es ben inabitual. Lo Dr Hiroshi Nakajima, director general de l'OMS de 1988 a 1998, declarèt a la television soïssa qu'aquels documents foguèron censurats per causa de l'acòrd amb l'AIEA[17].
Se manifestèt davant lo sèti de l'OMS per demandar la revision de l'acòrd amb l'AIEA. Dempuèi lo 26 d'abril de 2007, una preséncia permanenta de durada indeterminada davant los bastiments de l'OMS a Genèva comencèt[18].
L'OMS foguèt tanben criticada per sa gestion de la crisi del virus H1N1; auriá volontàriament exagerat l'amplor de la malautiá, d'ententa amb los laboratòri farmaceutics productors del vaccin.
Los nivèls d'alèrta de l'OMS[modificar | modificar la font]
- Nivèl 1 : un novèl virus es detectat pels animals. Dins aquel, existís pas cap de risc d'infeccion per l'òme
- Nivèl 2 : un virus que circula dintre los animals provoquèt de infeccions per l'òme. Es lo començament d'una menaça potenciala de pandemia (epidemia a l'escala internacionala e mai mondiala)
- Nivèl 3 : de cases de transmission cap a l'òme son averadas, i a pasmens pas de transmission interumana.
- Nivèl 4 : la transmission interumana d'un virus, capable de provocar de « flambadas a l'escala comunautària », es confirmada
- Nivèl 5 : una pandemia es imminenta, e de fogals infecciós son identificats dins dos païses almens
- Nivèl 6 : comença una pandemia
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ge.ch/fao/1996/19960722.asp
- ↑ (fr)Patrick Zylberman, Les épidémies dans l’Histoire, sul site Pandémie grippale del govèrn francés
- ↑ Patrick Zylberman, (fr) L’épidémie, c’est l’homme autant que le microbe, Medecinenews, 30 avril 2009
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ (fr) Lion Murard, Des épidémies et des hommes, La Martinière, 2008. Cité par Patrick Zylberman, L’epidemia, es l’òme tant coma lo micròbi, Medecinenews
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ dempuèi l'adesion de Montenegro, lo 29 d'agost de 2006, los sols Estats pas membres de l'OMS son Liechtenstein e lo Sant Sèti
- ↑ font : (fr) Ministèri Francés dels Afars Estrangièrs.
- ↑ (fr)http://www.who.int/gb/f/f_pb2006.html Projècte de budgèt programaq 2006 - 2007
- ↑ (fr)http://fr.wikisource.org/wiki/Accord_entre_l%E2%80%99Agence_Internationale_de_l%E2%80%99%C3%89nergie_Atomique_et_l%E2%80%99Organisation_Mondiale_de_la_Sant%C3%A9
- ↑ (fr) À propos des congrès officiels (OMS, AIEA…) sur Tchernobyl
- ↑ (fr) Un acòrd contra natura empacha l’OMS de complir sa mission
- ↑ Ministèri de la Santat d'Ucraïna, abril de 1995
- ↑ (fr) Le monde diplomatique, març de 2008
- ↑ Entrevista del Dr Nakajima pel Dr Michel Fernex, enregistrat dins lo filme de Wladimir Tchertkoff, Controvèrsias nuclearas.
- ↑ (fr) Pour l’indépendance de l’OMS - For an Independent WHO


text:
Far d'Alexàndria
Lo far d'Alexàndria (tanben nomenat la torre de Faros) foguèt considerat coma una de las sèt meravilhas del mond.
Foguèt bastit al Sègle III abC a l'epòca ellenistica e demorèt en foncionament durant fòrça temps, fins que dos tèrratrems lo desroquèsson al sègle XIV.
Èra una torre que lo rei egipcian Ptolemèu Sòter decidiguèt de bastir per guidar las naus cap al pòrt d'Alexàndria e per poder localizar la ciutat de fòrça luènh; l'edifici foguèt acabat durant lo regne del seu filh, Ptolemèu II Filadelf. Las òbras foguèron dirigidas per l'arquitècte Sòstrat de Cnidos. Se pensa que mesurava 134 m de nautor; a aquela epòca èra una de las estructuras mai nautas enauçadas per la man de l'òme.
Bastit amb de blòcs de pèira blanca, lo far èra devesit en tres seccions: una basa carrada amb un void al mitan, una part centrala de forma octogonala amb un cabeç circular. A la cima èra equipat amb de miralhs metallics que ne senhalavan la posicion reflectissent la lutz del solelh; e las nuèits, s'i alucava un lenhièr que se podiá veire de mai de 50 km de luènh. Tal coma se pòt veire sus las monedas romanas estampadas a l'ostal de la moneda d'Alexàndria, teniá quatre estatuas de tritons bufant dins de còrns, un a cada canton de l'edifici.


text:
Economia de Canadà
L'economia de Canadà es la 15ena del mond pel Produch interior brut total. Una societat rica, amb una indústria de nauta tecnologia, e amb una economia amb un PIB superior al 1 miliard de dolars, lo país se sembla al sistèma economic de mercat dels Estats Units e a lo sieu patron de produccion. Dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala, l'impressionanta creissença de la manufactura, la mineracion e lo sector dels servicis an transformat la nacion d'una economia rurala a una principalament industriala e urbana.
Lo Tractat de Liure Comèrci amb los Estats Units, que se signèt en 1989, e après la creacion del NAFTA que compren Mexic, a produsit un estonant aument en lo comèrci e una màger integracion economica amb los Estats Units. Recebut que gaudís de ressorsas naturalas nombrosas, d'una man d'òbra competenta, e de capital modèrne, Canadà a una economia solida. Amb una administracion fiscala solida, lo país a produsit un excedent del budgèt, en redusint substancialament lo deute nacional, e mai se un rèpte nòu es l'administracion dels còstes creissentes del sistèma de santat publica. Las exportacions representan un tèrç del PIB.
Canadà es lo principal exportador d'energia als Estats Units, en i comprenent lo petròli, lo gas natural, l'urani e l'energia electrica[1].
Alemanha | Austràlia | Àustria | Belgica | Canadà | Corèa del Sud | Danemarc | Eslovaquia | Espanha | Estats Units d'America | Finlàndia | França | Grècia | Irlanda | Islàndia | Itàlia | Japon | Luxemborg | Mexic | Norvègia | Nòva Zelanda | Ongria | Païses Basses | Polonha | Portugal | Reialme Unit Republica Chèca | Soïssa | Suècia | Turquia |
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Modèl:Benvenguda novèl
Benvenguda sus Wikipèdia, Benvenguda novèl !
Esites pas a consultar las primièras indicacions per modificar e redigir de paginas dins Wikipèdia.
Pòdes tanben consultar la fièra de las questions (FAQ), la sintaxi de Wikipèdia e far tos ensages dins lo Nauc de sabla. Totes aquestes aspèctes son presentats dins una guida per començar sus Wikipèdia.
Per completar la presentacion, t’aconselhi un pichon torn per las recomandacions de seguir (règlas de neutralitat, d'admissibilitat dels articles, copyright...) e las paginas projèctes ont i a sens dobte un subjècte que t'interessarà.
Per signar tos messatges (unicament sus las paginas de discussion), pòdes picar ~~~ ; amb un quatren tilde, en mai de ta « signatura », seràn afichadas la data e l'ora (~~~~). Cal pas signar los articles enciclopedics. Es possible de trobar la lista dels autors en visitant lor istoric.
Utilizam de siglas de còps misteriosas: poiràs trobar lor explicacion sus la pagina girgon.
Se vòles, pòdes tanben nos dire d'ont venes e tos centres d'interès. Pòdes per aquò modificar ta pagina personala. Se venes d'una autra Wikipèdia, doblides pas de metre los ligams vèrs tas autras paginas perso. Pòdes tanben te venir presentar sul jornal dels novèls venguts.
Per facilitar la comunicacion interlingüistica entre utilizaires, pòdes indicar las lengas que practicas — e a quin nivèl — en inclusent dins ta pagina personala un dels modèls que trobaràs sus Wikipèdia:Babel.
Pòdes aisidament decorar ta pagina d'utilizaire en i indicant quinas lengas parlas, d'ont venes, quins son tos centres d'interès e tas activitats sus Wikipèdia, e d'autras causas encara amb las bóstias d'utilizaire: Ajustar de boitas d'utilizaire a sa pagina personala
E s'as de questions de pausar, esites sustot pas a me contactar, a consultar Ajuda:Pausar una question. Per seguir la vida de la comunautat, pòdes donar una ulhada als anoncis o far un torn a la tavèrna.Bona continuacion demest nosautres!


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
bona annada
1 bona annada le Jeu 31 Déc - 23:26
Marxelin
Occitan Warrior
2 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 4:45
Cerièra de Mai
Trobador !!
3 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 8:49
jfrieux
Occitan Warrior
Ièr, al final de lo seun discors, Sarkozy faguèt la reclama del CD darrièr de Du Bartàs? I a qualqu'un que sap dins quina sala pasan lo 6 de març, a Lila? que siague sus myspace http://music.myspace.com/index.cfm?fuseaction=music.showDetails&friendid=395942085&Band_Show_ID=38565476
o sus paraulas, la sala es pas balhada.
4 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 11:18
Danís
Adjudant
Marxelin a écrit:E los dos nenons de Bordèu, soi primièr d'escriure sul forum de l'annada ai pas dreit a un present ?
Lo dret de pas mai nos apelar "nenons" ?
5 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 11:38
Marxelin
Occitan Warrior
Encara un còp bona annada a totes. La santat, la vista e lo passerat.
6 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 12:12
Danís
Adjudant
Zo deurias saber, quo es en mesme temps que la teuna...Marxelin a écrit:Per contra a quina ora las vòstras mamans vos venon cambiar ?
7 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 15:53
Tiston
Occitan Warrior
Bona vita a queu forum sus lo quau ai pas totjorn pron lo temps de me passejar, mas que me platz e ente trobe de chausas plasentas, e subretot de monde plasent!!!
'Na brava comunautat, l'occitanisme de deman!
Voldria d'engueras felicitar lo Danis e l'Omi d'aver creat e de tener un tau luec de libertat per n'autres Occitans!
8 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 16:16
joan_cavalier
Trobador !!
9 Re: bona annada le Ven 1 Jan - 16:30
Marxelin
Occitan Warrior
"Lendeman de fèsta, te dòl la tèsta." (Olivièr Capòni)
Breçairòla per la nena (de Loïsa Paulin)
Direm pas a la nòstra nena Que i a tant d'estelas al cèl :
Voldriá pas mai clutar son uèlh !
Direm pas a la nòstra nena Que i a tant d'estelas al cèl !
Direm pas a la nòstra nena Qu'amont-naut cantan los ausèls :
Voldriá pas mai clutar los uèlhs !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'amont-naut cantan los ausèls !
Direm pas a la nòstra nena Qu'ençaval nos cal tant plorar :
Se voldriái pas desrevelhar !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'ençaval nos cal tant plorar !
Mas direm a la nòstra nena Que canta coma los ausèls :
Que nòstre cèl es dins sos uèlhs,
E que, se vòl durmir, la nena,
La farem Reina dels Angèls !
10 Re: bona annada le Sam 2 Jan - 20:47
admin
Trobador !!
Mercés Tiston, es un plaser.
@Marxelin :
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
11 Re: bona annada le Dim 3 Jan - 21:58
maime
Lemosin de prumiera !
12 Re: bona annada le Dim 3 Jan - 22:07
balara
Leberonet
amb ço que cal d'amor, de santat, de potons, de joia, rire, somis, flors, beutat, santat, esper, galejadas, amistat
(ai mes santat dos cops per que es ço mai important)
13 Re: bona annada le Dim 3 Jan - 22:56
Marxelin
Occitan Warrior
L'Òmi e Danís soi pas sol de dire causas sus vos, l'amic Maime a dit "los pitits".
14 Re: bona annada le Dim 3 Jan - 23:16
maime
Lemosin de prumiera !
Emai, los pitits rats !!!Marxelin a écrit:L'Òmi e Danís soi pas sol de dire causas sus vos, l'amic Maime a dit "los pitits".
15 Re: bona annada le Lun 4 Jan - 1:05
admin
Trobador !!
Urosament que i a monde coma Balara ende tiener lo niveth d'aqueth subject !
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
16 Re: bona annada le Lun 4 Jan - 18:05
balara
Leberonet
es ço que te desiri alaraMarxelin a écrit:Balara rajustariái tanben bona annada de luta. Caldrà lutar per Occitània.
ieu ai puslèu enveja d'una annada de patz
17 Re: bona annada le Lun 4 Jan - 18:19
Conquistad'Oc
Palhassa
18 Re: bona annada le Lun 4 Jan - 18:35
Marxelin
Occitan Warrior
19 Re: bona annada le Lun 4 Jan - 22:51
sebastian
Gacha Empega !
20 Re: bona annada Aujourd'hui à 8:08
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Trompa naturau
La trompa naturau o còrn naturau qu'ei l'ajòu deu còrn d'armonia de las orquèstras sinfonicas modèrnas. Qu'ei un instrument de coire naturau com la trompeta barròca (instrument dab loquau e jogavan amassas dens las orquèstras sinfonicas dinc a lfin de l'epòca classica mercés a l'invencion deu piston) o lo claron mes a la diferéncia deus autes coires naturaus, que pòt anar mei luenh que la simpla realizacion de serias armonicas mercés au jòc de la man deu musician dens lo son pabalhon. Dens lo repertòri de la musica anciana, qu'èra donc un instrument mens limitat que non pas la trompeta e lo son repertòtri classic qu'ei mei ric e autentic. Wolfgang Amadeus Mozart, per exemple que compausè concertos per trompa quan be n'escrivó pas nat per la trompeta qui, alavetz, non podeva pas seguir l'orquèstra dens las subtilitats estilisticas de la musica classica.
La trompa naturau classica, qu'èra totun enqüèra un pauc limitada en comparason dab lo còrn d'armonia modèrna e que devèva cambiar de colissa segon la tonalitat d'interpretar.
La trompa de caça qu'ei tanben ua trompa naturau mes jogada la man en dehòra deu pabalhon e donc shens possibilitat cromatica e donc en interpretar pas sonque armonicas com la trompeta naturau. Aqueths limits similars deus dus instruments que son soslinhats dens la Water Music de Georg Frederich Händel qui jòga sus l'oposicion enter ambs.


text:
Sent Joan lo Vielh (Baisha Navarra)
Sent Joan lo Vielh (Donazaharre en basco, Saint-Jean-le-Vieux en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens lo País de Cisa. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei traucada per l'arriu de Lauribar e peu son afluent l'arrivet d'Arzubi.
Los quartièrs que son Urrutia e Zabaltza.
Las comunas tòcatocantas que son Jatsu Garazi au nòrd, Buztintze-Hiriberri au nòrd-èst, Bussunarits-Sarrasqueta a l'èst, Izpura a l'èst, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane au sud-èst, Sent Joan Pè de Pòrt e Zaro au sud-oèst e Aintzila au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant l'Empèri Roman que s'aperava Imus Pyrenaeus. En 1177 Ricard Còr de Leon que destrusí lo castèth.
Dens l'ostau Priorena ("deu prior") que s'amassavan los deputats de Sent Joan Pè de Pòrt e deu parçan de Cisa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua arrestada deu Camin de Sant Jaume enter Larzabale-Arroze-Zibitze e Sent Joan Pè de Pòrt.
Hèstas[modificar | modificar la font]
Las hèstas patronaus que s'i celèbran lo purmèr dimenge d'aost.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
Dens lo quartièr Urrutia que's tròba la glèisa romanica de Sant Joan e las rèstas deu castèth de Harrieta, los dus deu sègle XIIIau.
- Sant Pèire Usakoa
Glèisa deu sègle XIIau: que dependèva deu Monastèri de Roncesvaus ; qu'estó desbastida e que se'n guarda sonque l'entrada romanica ; reabilitada en 1630.
- Apat-Ospitale
Com lo son nom ac ditz, qu'estó un monastèri-espitau, obèrt en 1286 peus Cavalièrs Espitalèrs de Jerusalèm, entà suenhar los romius deu Camin de Sant Jaume. Que se'n guarda sonque la capèra romanica de Sant Blasi, au ras d'un molin vielh.


text:
Boleslau Ièr de Polonha
Boleslau Ièr lo Valent (967 - 17 de junh de 1025), en polonés Bolesław I Chrobry, foguèt lo segond duc istoric de Polonha de 992 a 1025 e son premier rèi en 1025. Succediguèt a son paire Mieszko Ièr (962-992) e foguèt remplaçat per son fiu Mieszko II (1025-1031 e 1032-1034). Contunièt la politica de son paire renfòrçant son autoritat dins son reiaume e conquistant de territòris novèus dins lei regions actualas d'Eslovaquia, de Rutènia, de Moràvia, de Lusàcia e de Boèmia. Aguèt tanben un ròtle de mediator dins leis afaires politics d'Euròpa Centrala.
D'efèct, Boleslau desvolopèt mai l'estructura de la Glèisa e obtenguèt la fondacion d'un arquevescat polonés installat dins la vila de Gniezno. Aquò li permetèt de formar una Glèisa de Polonha qu'èra d'ara endavant independenta d'aquela dau Sant Empèri. De mai, ordonèt la bastida d'un ret de castèus, de glèisas, de monastèris e de pònt per aumentar lo contraròtle de son territòri e ne'n melhorar la seguritat. Enfin, regardant l'economia dau país, foguèt a l'origina de la creacion de la premiera moneda polonesa.
Militarament, son rèine foguèt marcat per divèrsei guèrras còntra leis estats vesins. Lei doas importantas se debanèron còntra lo Sant Empèri Roman Germanic e còntra lo Rus' de Kiev. La premiera acomencèt après la mòrt d'Oton III en 1002 e s'acabèt en 1018 per la signatura e la patz de Bautzen. Aqueu tractat reconoguèt l'independéncia dei Polonés, donèt Lusàcia, Moràvia e Milzenland a Polonha e Boèmia a l'Empèri. La segonda se debanèt en 1018 e s'acabèt per la conquista e lo pilhatge de Kiev.
A la fin de son rèine, lo 18 d'abriu de 1025, se proclamèt rèi de Polonha.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Volgograd (en rus: Boлrorpáд), es una vila russa, situada dins l'oblast de Volgograd al jonhent dels rius Vòlga e Tsaritsa. La vila èra coneguda coma Stalingrad entre los ans 1929 e 1961 en onor de Iòssif Stàlin. Es traversada pel riu Volga, lo mai long d'Euròpa.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila foguèt lo teatre de la batalha de Stalingrad, una de las pus murtrièras de l'istòria, que destrusiguèt gaireben completament la ciutat. En 2015, sa populacion s'enauçava a 1 017 451 abitants.


text:
Gyurcsány comencèc era sua carrèra polítca as joenesses comunistes deth KISZ (Kommunista Ifjúsági Szövetség), abantes de convertir-se en vicepresident dera DEMISZ (Demokratikus Ifjúsági Szövetség), era associacion de Joeni Democratics d'Ongria, qu'ei succesora deth KISZ.
Empresari e comerçant (1990-2002) A compdar dera instauracion dera democràcia en Ongria, eth 1990, Gyurcsány se lancèc ath comèrç e fondèc vàries empreses prósperes coma ALTUS, que lo permeteren de convertir-se damb era quinzau persona mès rica deth país (1992).
Eth 2002 retornèc ara politica, coma conselhèr estrategic de Péter Medgyessy, cap deth MSZP, prumèr partit dera oposicion, ancian prumèr ministre. Dempús deth retorn ath poder des antics comunistes reconvertits; eth 21 d'abriu de 2002, Gyurcsány siguec Ministre de Joenessa, d'Espòrts e dera Enfància (2002-2004). Eth gèr de 2004 se convertic en president deth MSZP dera region occidentau de Győr-Moson-Sopron.
Er ostiu de 2004, Medgyessy obliguèc a demissionar de toti es sòns cargues a Gyurcsány, hèt que provoquèc pèrder era confidança d'un des sòns sòcis de govèrn, e se forçat a demissionar. Gyurcsány ei elegit Prumèr Ministre Interin eth 25 d'agost de 2004 e investit eth 29 de seteme de 2004. Era coalicion enter eth MSZP e SZDSZ votz en Gyurcsány, ua imatge d'ua joena e "modèrna" Ongria. Eth govèrn de Gyurcsány ei actiu e comunicatiu.


text:
Miklós Horthy
Miklós Horthy de Nagybánya (idem Vitéz nagybányai Horthy Miklós del sieu nom vertadièr segon l'us magiar d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut a Kenderes, Ongria, en 1868, e mòrt a Estoril, Portugal en 1957) foguèt un amiral e òme politic ongrés.
Somari
La vida[modificar | modificar la font]
Ministre de la Guèrra dins lo govèrn contrarevolucionari de Szeged, foguèt lo mai atissat dels adversaris de Béla Kun e de la Republica dels Conselhs qu'aiceste s'ensagèt d'instaurar en 1919.
Elegit Regent (n'acostumèt alara de se ne far apelar Vòstra Serena Majestat), instituiguèt un regim autoritari, reaccionari e rèireconservator.
Aliat amb l'Alemanha nazi d'Adolf Hitler e l'Itàlia faissista de Benito Mussolini, s'annexèt lo sud d'Eslovaquia, l'Ucraïna subcarpatica e bona part de Transilvània entre 1938 e 1940.
A la fin de la 2nda Guèrra mondiala, davant la desbranda de las tropas de l'Ais e l'avançada inexorabla, despietadosa, de l'Armada Roja sovietica, n'ensagèt solet en de badas de negociar un armistici separat amb l'URSS d'Estalin.
Ne foguèt alavetz embandit d'al poder pel movement faissista ongrés de las Croses Sagetadas, e obligat de daissar Ongria, se n'anèt refugiar dins lo Portugal (o Estado Novo en aquela epòca) del dictator António de Oliveira Salazar. Lai moriguèt en 1957, a Estoril.
L'accion politica[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Lo bilanç[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Horthy Miklós: Emlékirataim (Memòrias), edicions László Antal, Budapèst, 1993 (en ongrés)
- Miklós Horthy: Memorie: una vita per l'Ungheria, edicions Corso, Rolma, 1956 (en italian)
- Owen Rutter: Regent of Hungary:The Autorized Life of Admiral Nicholas Horthy, Londres, 1938 (en anglés)
- Thomas Sakmister: Hungary's Admiral on Horseback,... East European Monographs, Boulder, 1994 (id)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Los martirs romaneses de Transilvània (en romanés)
- Associacion Horthy Miklós (en ongrés)
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 868 documents subre l' Horthy Miklós en picar coma clau Miklos Horthy
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
1781
Aquesta pagina concernís l'an 1781 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. L'armada dau negus contunièt sa campanha còntra Gojdam e arribèt a Dangila lo 27 de junh onte lo negus recebèt la novèla de la captura de Kenfu Adam. Au contrari de l'annada precedenta, lo negus prenguèt de precaucions e ordonèt d'emborniar son adversari que perdiguèt son influéncia dins leis afaires etiopians.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après una tièra de desfachas au començament de l'annada (Camden, Cowpens), leis Anglés capitèron d'avançar dins lo sud après una campanha (10 de mai - 1 d'aost) que li permetèt de s'installar a Yorktown. Pasmens, a partir dau 30 d'aost, una campanha terrèstra francoestatsunidenca permetèt d'enceuclar la vila que son avitalhament foguèt romput après la victòria navala francesa de Chesapeake (5 de setembre). Lo 17 d'octòbre, lei fòrças anglesas blocadas dins Yorktown capitulèron (7 000 presoniers) marcant la fin deis operacions terrèstras sus lo teatre american.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 13 de març , William Herschel descurbiguèt la planeta Uranus.
Quimia[modificar | modificar la font]
Experiéncia dau quimista anglés Henry Cavendish (1731-1810) que cremèt una mescla d'oxigèn e d'idrogèn e constatèt la formacion d'una massa d'aiga egala ai massas de reactius cremadas. Aquò foguèt a l'origina de l'òbra d'Antoine Lavoisier que fondèt la quimia modèrna.
En Suècia, novèla descubèrta d'un element desconegut, lo tungstèn, per lo quimista Carl Wilhelm Scheele (1742-1786).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de mai - Pedro de Sousa Holstein, duc de Palmela, Primièr ministre de Portugal (m. 1850)
- 5 de setembre - Anton Diabelli, compositor classic austriac (m. 1858)
- 1 de decembre - Charles Philippe Lafont, compositor francés (m. 1839)
- 2 de decembre - Louis-Pierre Norblin, violoncelista francés (m. 1854)


text:
Cartinhan es la pus pichòta comuna de la Val Maira; plaçaa a 694 metres d’autessa, fai 175 abitants e es formaa da 14 ruaas e fracions, coma Chabriera, Chaudieras, Conh, Copet, Pasquier, Pont, Sant Bernard, Ugo.
Ent’un document del 1091 lo paìs es citat coma Cereanum, per la presença d’un merchat de cereals important per tota la valada, bela si es pus valida la derivacion da un nom gentilici roman Quartinius o Curtinius.
Cartinhan es estat lo solet centre de la Val Maira a èsser governat da un senhor feudal, drant lhi senhors de Valgrana, puei lhi conts de Turin, lhi marqués de Saluces e a la fin lhi Savòia, que donon lo feude ai Berardi de Sant Dumian. Carlo Emanuele I al temp de la repression de l’eresia protestanta confisca lo feude e lo dona ai Cambiano de Ruffia.
Las activitats econòmicas eron liaas a las pauras resorças del territòri: molins, fòrjas e una filanda liaa a la coltivacion di coquets. Cartinhan era decò estacion finala de la fluitacion di bions talhats en auta valada e puei campats en Maira per lo transpòrt. Un bòt eron esvilupaa decò las produccions de plats e ollas en terracuecha e de salam d’ase.


text:
Mont Fuji
Lo mont Fuji (富士山), amb 3776 m d'altitud, es la montanha mai nauta de tota l'illa de Honshu e de tot Japon. Se tròba entre las prefecturas de Shizuoka e Yamanashi dins lo Japon central e just al ponent de Tòquio, d'ont se pòt observar un jorn desencrumit. Fuji es un estratovolcan.
Considerat territòri sagrat dempuèi l'antiquitat, i èra enebit per las femnas d'i pujar a la cima fins a l'èra Meiji (fin del sègle XIX). Uèi lo jorn es conegut coma una destinacion toristica, e per far d'alpinisme, mai que mai entre los meses de julhet e la fin d'agost.
Lo mont Fuji es un còn volcanic atractiu e es un tèma recurrent dins l'art japonés. Lo trabalh qu'a mai de renom es l'òbra màger 36 vistas del mont Fuji del pintor ukiyo-e Hokusai. Tanben apareis dins la literatura japonesa e es lo tèma de fòrça poèmas.
Lo mont Fuji es classificat coma volcan actiu, mas presenta pauc de riscs d'erupcion. La darrièra erupcion enregistrada data de 1707 durant l'èra Hōei del periòde Edo. Se formèt alavetz un nòu cratèr e un segond pic (nomenat Hoeizan pel nom de l'èra).
Aprèp lo sorgiment dels samurais al Japon feudal (del sègle XII al sègle XVI) comencèron a s'emplegar los caractèrs kanji actuals pel "Fuji". Fu (富) significa "riquesa", mentre que ji (士) es "samurai". E san (山) significa "montanha", lo nom complet es doncas Fujisan.


text:
Montgiscard
Montgiscard[1][2] (oficialament en francés Montgiscard) es una comuna lengadociana en Lauragués del departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa situada en Lauragués, a 20 km de Tolosa. Es dins la valada de l'Èrs Mòrt.
Accès[modificar | modificar la font]
- Rota nacionala 113 (Tolosa-Carcassona)
- Canal de las Doas Mars
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia : Del latin "mons" = mont e de l'antroponim germanic Wisishardt vengut Guiscard, lòctenent de Carlesmanhe que se seriá installat dins la region de retorn de la Peninsula Iberica.
[3]A l'Edat Mejana, lo territòri de Montgiscard foguèt plaçat jos l'autoritat del senhor de Bèlvéser de Lauragués. En 1211, lo senhor de Montgiscard se ralièt al costat de Simon de Montfòrt. En represalha, lo comte de Tolosa rasèt la vila, de l'oratòri de Rocavila e s'emparèt de la senhoriá e del castèl de Bèlvéser.
En 1355, foguèt presa e brutlada per las tropas del Princi Negre, mas se tornèt bastir l'an seguent. En 1517, G de Borderia venguèt lo senhor de Montgiscard. Al sègle XVIII, foguèt restacat a la Senhoriá d'Aigas Vivas[4] en escambi. Montgiscard foguèt l'una de las vilas principala del Diocèsi Civil de Tolosa. A la fin del sègle XVII los archius del diocèsi foguèron depausats dins la sacristia de la glèisa de Montgiscard, ont demorèron fins a l'installacion a Tolosa a l'arquevescat en 1772.
Montgiscard foguèt lo sèti d'una de las sèt justícias subaltèrnas de la senescalciá de Castèlnòu d'Arri. En agost de 1799, los reialistas ne s'emparèron quand temptèron de prendre Tolosa.
Venguèt caplòc de canton en 1800. Los valats de la vila foguèron comolats en 1820.
Al sègle XIX, se faguèron a Montgiscard grandas fièras en la plaça del Fieiral.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Andrèu (sègle XV)
Dins la lista dels monuments istorics per arrèst del 18 de novembre de 1926. Lo campanal (sègles XV e XVI) foguèt bastit per Dominique Bachelier (1530-1594)
- Castèl de Ròcavila (sègles XV e XVIII)
Lo fèu de Ròcavila es citat dempuèi lo sègle XII. Aquela familha poderosa aderiguèt al catarisme, çò que provoquèt sa roïna e son espoliacion. Ròcavila alara foguèt restacada a la baroniá de Montbrun de Lauragués, que foguèt atribuida pel rei a l'evesque de Tolosa. Aprèp los Ròcavilas, la senhoriá venguèt als Gavarrets e a la fin del sègle XV, als Garauds fins al sègle XVIII. En 1760 lo domeni foguèt aquerit per Marc Derrey, ancian capitol.
- Capèla de Nòstra Dama de Ròcavila (sègles XIII a XIX)
Es un luòc de pelegrinatge fòrça frequentat. Son istòria comença al sègle XII quand un pichon oratòri es bastit al luòc, remplaçat pus tard per una capèla ont segon la tradicion, venguèron pregar Simon IV de Montfòrt e Sant Domenge en 1211. La capèla foguèt destruida, tornèt èsser bastida e agrandida. sofriguèt de las guèrras de Religion. En 1640, una pichona comunautat de capelans s'i installèt. Tornèt èsser bastida un darrièr còp en 1820 e agrandida en 1851. En 1884, una mission dels capucins de Tolosa, un calvari foguèt erigit a la plaça del cementèri.
- Ostal de la rota del barri de Sers (sègle XVIII)
A l'origina, aquel ostal apartenguèt a una familha de fabres.
- Resclausa del Canal de las Doas Mars - Lavador del sègle XVIII
- Pont dels romans del sègle XIX
L'endeman de la batalha del 10 d'abril de 1814, lo Marescal Solt faguèt saltar aquel pont per fin d'empachar los angleses de li barrar la rota. Tornèt èsser bastit en 1821.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Source : Site de la Vila de Montgiscard
- ↑ vejatz http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm


text:
Eudimorphodon
Eudimorphodon siguec un pterosaure dera familha des Eudimorphodontidae que demorec en eth miei deth Trias en Itàlia damb ues ales d'un metre de long. En 1973 se trapec ua esqueleta complèta dera epoca deth Trias de hé 220 milions d'ans en Besano, Itàlia. Açò vòl díder qu'era eth pterosaure més ancian trapat enquiath moment. Eudimorphodon erá un pterosaure damb es ales d'un metre de long.
Era longa coa arremercaua perqué aguest pterosaure apartenh ara familha des Ramphorhynehoidea. Era estructura generau d'Eudimorphodon ei caracteristica deth sòn grop. Es dents son soletes demest es pterosaures. A més de dents, auia tanben ulhals longs enter es dents. Amassats, eren 114 es dents de 6 cm de long. Se cre que pescaua e laguen sòn estomac fossil i auien petiti peishi coma Parapholidephorus. Es joens auien ues dents diuerses e minjauen més insectes coma gardalaigues.
Aguestes dents son ua especialisacion d'aguest reptil. Cap de pterosaure deth jurassic auia aguestes dents. Açò vòl díder qu'eth Eudimorphodon es pas un de sòns ancessors. Ei ua linha disparièra ena familha de pterosaures que s'escandiguec en eth madeish Trias.
Ena ala d'Eudimorphodon, eth quatau dit era plaçat d'ua forma qu'era bèstia podia plegar endarrèr es sues ales. quan heia açò es autes dits demorauen entara dehora.
Hont: The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Itelmèns
Los itelmèns (itenme'n, en lenga itelmèna, vòl dire 'abitant de la tèrra seca' o 'èsser uman'), coneguts tanben coma kamchadals (de kamchalo, nom que donavan los russes als koriaks e als chokchis) son un pòble indigèna de Russia que demòra dins la província de Kamchatka (principalament dins lo districte de Koriakia). Segon lo recensament rus (2002), èran 3180 individús que solament 10% parlavan la lenga itelmèna. 60% demòran dins la província de Kamchatka (40% en Koriakia) e 22% dins la província de Magadan. Son de shamanistas cristianizats. Al sègle XVIII entrèron en contacte amb l'Empèri Rus e foguèron decimats pels cosacs. Fòrça d'eles se maridèron amb de cosacs, doncas lo tèrme kamchadal servís tanben per nomenar la populacion mixta de cosacs e itelmèns.


text:
Mossolens
Mossolens (Moussoulens en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Cabardés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Airal urban de Carcassona, Mossolens es situada sus la Rojoana e sus l'anciana RN629 entre Montoliu e Pesens.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Cabardés.


text:
Estoria de Espanna
L'Estoria de Espanna sonada tanben Primera Crónica General dins l'edicion de Menéndez Pidal, es un libre de caractèr istoric escrich per l'iniciativa d'Anfós X de Castelha (que contribuiguèt activament dins sa redaccion) e qu'es lo primièr tractat grand d'istòria d'Espanha (de las originas biblicas e legendàrias al règne de Ferrand III de Castelha) en lenga romanica.
Datacion[modificar | modificar la font]
La primièra redaccion de l'òbra comença pauc après l'ascension al tron d'Anfós X (c. 1260) e conclutz cap a 1274 ; la segonda, apelada Version critica, redigida entre 1282 e 1284, data de la mòrt del monarca.
Son importància istoriografica[modificar | modificar la font]
Sa primièra redaccion, acabada durant las primièras annadas de 1270, compreniá quatre cents capítols. Lo rei sabent comencèt alavetz un autre projècte de caractèr universal, titolat General estoria (o Grande e general estoria), aladonc l'Estoria de Espanna foguèt suspenjada, l'istoriografia de l'epòca preconizant la redaccion ab initio.
L'Estoria de Espanna se difusèt e enlarguèt, e serviguèt de canon istoric fins après l'Edat Modèrna. La version definitiva aprovada per Anfós X acaba al capítol 616.
Fònts[modificar | modificar la font]
Las fonts principalas de l'istòria anfosí son las doas grandas cronicas latinas que constituissián la coneissença mai complèta de l'istòria espanhòla a aquela epòca: Chronicon mundi (1236), de Lucas de Tuy, evesque de Tuy, escaissat « lo Tudense », e De rebus Hispaniae (1243), de Rodrigo Ximénez de Rada, evesque de Toledo, escaissat « lo Toledan ». Al delà d'aquelas fonts, Alfós X se basèt sus mantuna cronica latina medievala, la Bíblia, l'istoriografia classica latina e aràbia, de legendas eclesiasticas e de cançons de gèsta.
I a de fragments de cançons de gèsta uèi perdudas, coma la « Comtessa traïdora », lo « Romanç del Infant García » e la « Cançon de Sanç II », en mai de partidas dels « Sèt Infants de Lara », la « Cançon de Ferran González » perduda o la gèsta de las « Mocedades de Rodrigo ». Las fonts aràbias donan a l'estil alfonsí l'emplec de comparacions e simils inabituals dins la pròsa occidentala e una fervor de perspectiva istorica e d'equilibri notables e la preocupacion per d'aspèctes economics e socials.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia utilizada[modificar | modificar la font]
- Deyermond, Alan D., Historia de la literatura española, vol. 1: La Edad Media, Barcelona, Ariel, 2001 (1ª ed. 1973), pp. 156-162. ISBN 843448305X
- Fernández Ordoñez, Inés, «El taller historiográfico alfonsí. La Estoria de España y la General estoria en el marco de las obras promovidas por Alfonso el Sabio»


text:
En aquesta tempsada de la recòlta de las olivas, los numerós actes de violéncia, de las parts de colons, contra los paisans palestinians e lo murtre d'un d'aquestes a Asira al-Qibliye au ras de Naplosa, qu'an miat, peu prumèr còp, las autoritats israelianas a enviar soldats entà protegir los palestinians d'aqueras atacas (1).
Un escabòt de colons mascats qu'an atacat los soldats israelians qui susvelhavan ua recòlta pròche de la vila de Hebron, trucant-los a còps de batas de base-ball, puish qu'an vueitat lo lòc, çò qui a obligat los soldats a abandonar la lor mission per'mor de'us caler mantiéner a distància.
N'ei pas lo prumèr còp qui colons extremistas e fanatics e s'ac an dab l'armada israeliana. A Hebron, que i a tot dòi quauques dias, que's produsí un incident d'aqueths, seguit de la destruccion d'ua olivèra, au parat de l'evacuacion forçada per l'armada d'un "pòste avançat" (eufemisme per "abitat permanent creat per colons shens autorizacion de las autoritats israelianas").
Lo president palestinian Mahmoud Abbas que declarè dimenge que l'Autoritat Palestiniana e preved de har plantar sèt milions d'olivèrs navèths capvath Cisjordania, un per cada palestinian, en responsa a las atacas.
(1) La Convencion de Genèva que balha a tota poténcia ocupanta la responsabilitat de la securitat de la poblacion d'un territòri ocupat.


text:
Guèrra frontaliera Sodanesa
La Guèrra frontaliera Sodanesa o Crisi de Heglig foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dau 26 de març au 26 de setembre de 2012 entre Sodan e lo Sodan dau Sud. Foguèt entraïnat per la question dau contraròtle dau jaciment de petròli de Heglig a la frontiera entre lei dos país. Lei combats principaus se debanèron dins lo corrent d'abriu de 2012 e permetèron ai Sodanés de prendre lo contraròtle dau camp de Heglig après una tièra d'atacas dei fòrças dau sud. Pasmens, una ofensiva sodanesa dins lo territòri dau Sodan dau Sud mau capitèt e lei combats se limitèron a d'escaramochas fins a la signatura d'una tièra d'acòrds a partir de setembre de 2012 sus la definicion de la frontiera e lo partiment dei ressorsas de la region.