text:
Ors (comuna)
Ors[1] (Oulx en italian e en francés) es una comuna de 3 353 abitants de las Valadas Occitanas. Administrativalemnt, es dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’estat italian. Apelada Ulzio en italian pendent lo periòde faissista). Localament, apelen Vièrë (Vila) lo borg, la partida nauta de la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 4 de mai de 1928, s’i annèxa las comunas de Beaulard, Savoulx e del Sauze. Sola la comuna del Sauze serà restaurada lo 25 de julhet de 1947. Lo 16 de junh de 1937, lo nom es italianizat en Ulzio. Lo nom tradicional serà pas restaurat abans lo 22 de novembre de 1960.
Ruaas[modificar | modificar la font]
(Dins la grafia francesa utilisada oficialament)
Amazas, Auberges, Beaulard, Beaume, Chateau-Beaulard, Clots, Constans, Gad, Malefosse, Monfol, Pierremenaud, Puy, Royeres, San Francesco, San Marco, Savoulx, Signols, Soubras, Vazon, Villard.
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ols, forma classicizanta.


c: text/html

text:
Missy (Calvados)
Missy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 9 quilomètres de Villers-Bocage e 15 de Can e s'estend sus una superficie de 506 ectaras. Lo Odon es lo sol riu important. Los ruisseaux de Sourdeval, de la Pigacière, d'O e de Cayer tiran lo sieu nom del endroit ont forman la siá font.
Caserius : Lo Bourg, la Flaguais, la Félière, las Bassas Cantieradas, las Anautitas Cantieradas, la Pigacière, lo Quesnot, lo Bas dels Forges, la Nautor de las Forges, Cayer, las Nouillons, lo Rosel.
La commune est située à 9 kilomètres de Villers-Bocage et 15 de Caen et s'étend sur une superficie de 506 hectares. L'Odon est la seule rivière importante. Les ruisseaux de Sourdeval, de la Pigacière, d'O et de Cayer tirent leur nom de l'endroit où ils forment leur source.
Hameaux : le Bourg, la Flaguais, la Félière, les Bas Monceaux, les Hauts Monceaux, la Pigacière, le Quesnot, le Bas des Forges, le Haut des Forges, Cayer, les Nouillons, le Rosel.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Missy ven de la forma carolingienne o mérovingienne Missiacus, latinisé en Misseium. La parròquia de Missy dépendait de la sergenterie de Villers, del notariat de Nogueres, de l'eleccion de Can. A per patron sant Jean-Baptiste. Los noms dels senhors de Missy an grauat sus las campanas.
Lo masatge caseriu dels Forges es çò de mès de poblat. Al Mièja Edat, los forges #donar lo nom del pòble. La comuna e l'escòla datan de 1852.
Lo primièr marquillier de la parròquia èra François Jean-Pierre de Chazot, espós de Sophie-Marida de Vassy, ancian capitani de Infanterie. Se podiá veire antany al dedins de la glèisa de las pèiras tombales en remembrant la sépulture dels ancians senhors de Missy. Lo vièlh solar a l'ora d'ara a usatge de granja, prèpa de la glèisa aital coma çò presbytère daten del Sègle XVI. Lo castèl de Missy data dels primièrs ans del Sègle XVIII, a environat d'una douve, la endroit ont a #èsser bastit se nomenava lo luòc dels Préaux. La granja de la Guèrra sul ruisseau d'O a #èsser viscuda al Modèl:XVIe e Modèl:XVIIe sègle pels Vincent, sieurs de la Guèrra.
Lo doble crim del 2 de març 1921 dels esposes Baptiste #qu'avián una épicerie es demorat en la memòria collectiva.
Le nom de Missy vient de la forme carolingienne ou mérovingienne Missiacus, latinisé en Misseium. La paroisse de Missy dépendait de la sergenterie de Villers, du notariat de Noyers, de l'élection de Caen. Elle a pour patron saint Jean-Baptiste. Les noms des seigneurs de Missy sont gravés sur les cloches.
Le hameau des Forges est le plus peuplé. Au Moyen Âge, les forges donnèrent le nom du village. La mairie et l'école datent de 1852.
Le premier marquillier de la paroisse était François Jean-Pierre de Chazot, époux de Sophie-Marie de Vassy, ancien capitaine d'Infanterie. On pouvait voir jadis à l'intérieur de l'église des pierres tombales rappelant la sépulture des anciens seigneurs de Missy. Le vieux manoir actuellement à usage de ferme, proche de l'église ainsi que le presbytère datent du Sègle XVI. Le château de Missy date des premières années du Sègle XVIII, il est entouré d'une douve, l'endroit où il a été bâti se nommait le lieu des Préaux. La ferme de la Guerre sur le ruisseau d'O a été habitée au Modèl:XVIe et Modèl:XVIIe siècle par les Vincent, sieurs de la Guerre.
Le double crime du 2 mars 1921 des époux Baptiste qui tenaient une épicerie est resté dans la mémoire collective.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
« Sètz en dirèct sus TV Lo Cigal », son los primièrs mots de Tarek e Yannis, que, amb Adèle, passan la pòrta d’entrada de la comuna. Jornalistas d’un jorn, venon entrevistar Alain Fabre, lo conse, sul tèma : la Calandreta e la comuna. A l’imatge Youri, al son Marius, nòstra pichòta còla es en plaça. Shankar, lo regent, Maxime e Sarah los mènan, mas son plan los calandrons qu’òbran. La tòca, un documentari de 26 minutas, co-finançat per LO CIRDÒC. Quala es la plaça de la Calandreta a Bisan ? Las questions son precisas, lo ròtle del conse, la dificultat d’èsser conse, la rason e la biais de la venguda de l’escòla a Bisan, perqué dins un vilatge ? Puèi Alain Fabre explica, Lo Vergel, 2008, l’anciana gara, la clavadura dels establiments Rieux, Philippe Assié, ancian adjonch e sa volontat de gardar la Calandreta a Bisan, lo sosten de la comuna, la creacion d’un barri novèl amb l’ostal de santat, la farmacia, la zòna artesanala… « E mercé a aquesta aventura, la tradicion e la cultura occitanas que perduran ».
Del correspondant de l’Indépendant, paregut lo 29/06/18


text:
Perrex
Perrex en arpitan ( Perrex en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la Bressa suls bòrds de la Veyle.
Commune située dans la Bresse sur les bords de la Veyle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble mencionat dempuèi lo Sègle X.
Village mentionné dès le Sègle X.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Un article de Patrici Pojada dins la revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012) sus l'emplec en occitan de l'indefinit òm.
Un òm que se pòt evitar – S’ausís plan sovent l’indefinit òm ont lo francés emplega precisament on.
Ex. : “òm a pas jamai vist aquò” (quitament “òm a jamai vist aquò”) (francés : on n’a jamais vu ça) ; “òm dintra e òm se lava las mans” (francés : on entre et on se lave les mains).
Òm existís plan en occitan mas cresi que son utilizacion exagerada es deguda a l’influéncia del francés. En efièit, se òm es occitan (existís tanben en catalan hom), la lenga d’òc possedís mai d’un biais, que los occitanofòns sabon emplegar, per fargar de frasas ont lo francés utilizariá solament lo pronom on. Podèm distinguir qualques torns.
Primièr, e fòrça usat, l’emplec de la primièra persona del plural, plan mai requist se lo que parla es concernit per l’accion. Atal se dirà :
- jamai avèm pas vist aquò ;
- poirem pas venir la setmana que ven ; aqueste enonciat se pòt rendre en francés per : on ne pourra pas venir la semaine prochaine coma per : nous ne pourrons pas venir la semaine prochaine ;
- podèm totjorn somiar (francés : on peut toujours rêver).
Un autre biais utilizat frequentament es l’emplec de la tresena persona del plural (dins aqueste cas, cal sovent ajustar un pronom) :
- li raubèron los papièrs (francés : on lui a volé les papiers) ;
- nos panan (francés : on nous vole)1;
- m’an pres lo capèl (francés : on m’a pris le chapeau/on a pris mon chapeau) ;
- a ieu m’an pas dit tot aquò (francés : on ne m’a pas dit tout cela) ;
- vos o an dit ? (francés : vous l’a-t-on dit ?) ;
- dison que lo can li a escapat (francés : on dit que son chien s’est échappé).
Se pòt, dins qualques cases, emplegar la segonda persona del plural, mas aqueste biais pòt menar de confusions :
- lo copariatz amb un cotèl (francés : on le couperait avec un couteau)2.
R. Teulat ajusta que las viraduras francesas del tipe “Alors, monsieur, on se promène” utilizarián la segonda persona del plural en occitan: “Alara, l’òme, vos passejatz”.
La segonda persona del singular es plan mai familiara :
- i manjas plan dins aquel restaurant ? (francés : est-ce qu’on y mange bien dans ce restaurant ?).
Enfin, çò benlèu mai frequent es l’emplec de la tresena persona del singular (forma pronominala unipersonala), de còp del plural (forma acordada), precedida pel pronom reflexiu se. Dins la frasa francesa escrita çai sus (on n’a jamais vu ça), l’indefinit on es lo subjècte e ça complement, mentre qu’en occitan amb lo reflexiu se, es aquò que ven subjècte (jamai s’es pas vist aquò = aquò s’es pas jamais vist). Dins d’autres cases, lo subjècte es pas exprimit : “se canta, quand fa solelh” (francés : on [subjècte] chante quand il fait soleil). Atal podèm aver la forma pronominala unipersonala “se ditz de causas falsas” o la forma acordada “se dison de causas falsas” ont “de causas falsas” ven subjècte3.
Los collectius (la(s) gent(s), lo mond(e)) pòdon correspondre a l’indefinit francés :
- lo monde o dison (francés : on le dit) ;
- lo monde sèm pas de salvatges (francés : on est pas des sauvages).
Fin finala, e contràriament a la costuma presa pro recentament, l’occitan emplega plan pauc òm. Encara qu’incluga la persona que parla, lo sens de òm es especificament indefinit e se poirà far servir per exprimir las generalitats del tipe : “çò qu’òm pòt pas far, òm o daissa” (que se poiriá exprimir d’una autre biais) mentre que direm “çò que poguèrem far ièr, o poirem far un autre còp” (francés : ce qu’on a pu faire hier, on pourra le faire une autre fois).
Patrici Pojada
Nòtas :
1 Exemple trait de R. Teulat, Mémento grammatical de l’occitan référentiel, Cap e Cap, 1976, p. 60.
2 Exemple utilizat per R. Teulat, op. cit., p. 60.
3 Exemple de R. Teulat, op. cit., p. 60.


text:
Coiòt
Lo coiòt (Canis latrans, que significa "can jaupaire") es un membre de la familha Canidae, emparentat amb lo can domestic. Los coiòts se tròban pas qu'en America del Nòrd e America Centrala; dempuèi Canadà fins a Còsta Rica. Lo sieu nom ven del mot nahuatl coyotl (AFI /ˈkojo:tɬ/). E mai que s'amassen de còps que i a en manadas, son en general solitaris. Vivon en mejana 6 ans. Recentament, se son descobèrts de manadas de coiòts dins las montanhas centralas de Panamà, çò que fa pensar a una migracion cap al sud d'aqueste mamifèr.
Malgrat que foguèsson estat intensament caçats, los coiòts son un dels pauques grands animals qu'an alargat son abitat dempuèi la conquista d'America pels europèus. An ocupat d'airals en America del Nòrd ancianament abitats pels lops, e se son abituats a consomar d'escobilhas e a caçar d'animals domestics.


text:
Volèi de plaja
Lo volèi de plaja es un espòrt collectiu oposant doas equipas composadas de dos jogaires, separats per un filat, s'afrontant amb un balon que se torna amb las mans. Venent del voleibòl, lo volèi de plaja ne diferís pel fach que se jòga mai sovent a l'exterior sus una plaja (o un terren cobèrt d'arena) e que cada equipa es compausada pas que de dos jogaires.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo volèi de plaja aparéis a Santa Monica en Califòrnia dins los ans 1920, puèi s'espandís en Euròpa. E dins los ans 1940 los primièrs tornegs son organizats a Santa Monica e totjorn al meteis luòc dins los ans 1960 amb la professionalizacion de l'espòrt realizant un campionat abandonat.
A partir dels ans 1970, de competicions s'organizan sus la còsta californiana, comandidadas subretot per de companhias de bièrra e de cigaretas, puèi dins los ans 1980 Hermosa Beach (en Califòrnia) utiliza lo potencial e lo vam d'aquel espòrt pel desvolopar subretot traçant sus l'arena de linhas per limitar los terrens.
A partir dels ans 1990 conéis un grand vam popular e una exposicion mediatica, per exemple amb l'introduccion als Jòcs olimpics (demonstracion en 1992 a Barcelona e dintrada en 1996 a Atlanta[1]).
En 1993, la FIVB presenta un campionat mondial femenin de volèi de plaja[2].
Los païses qui dominan lo volèi de plaja son los Estats Units d'America, Brasil e mai recentament Austràlia.
Règlas oficialas[modificar | modificar la font]
La mira del jòc es de tocar lo terren de son adversari amb la bala, amb un maxim de 3 tòcas consecutivas per una meteissa equipa.
Las règlas oficialas de volèi de plaja son disponiblas sul site de la FIVB e per simplficar:
- Organizacion d'una partida:
- Cada equipa se compausa de dos jogaires (sens remplaçant)
- Dimensions del terren: 16 m x 8 m amb 3 a 5 m liures a l'entorn e fins a 6,5 m en arrièr de la linha de servici (la superfícia totala de jòc se situa entre 22x16 m e 29x18 m e un minim de 7 a 12,5 m de liure al dessús du terren. Las linhas de bòrd de terren devon mesurar 5 cm de larg.
- Nautor del filet: 2,43 m pels òmes, 2,24 m per las femnas (identic al voleibòl)
- Lo balon es mai pesuc que lo balon de volèi classic, mens coflat, impermeable (per se far pas mai pesuc jos la pluèja), amb molleton e de colors vivas.
- Un punt es marcat sus cada balon jogat (sistèma "rally point"). L'equipa que marca lo punt servís. Los servidors d'una meteissa equipa alternan quand lo servici cambia de camp.
- Una partida se jòga en dos sets ganhants de 21 punts, levat lo tresen set (set decisiu) que se jòga en 15 punts ganhants. Deu totjorn i aver 2 punts d'avança per qu'una equipa pòsca emportar un set.
- Las equipas cambian de costat cada 7 punts marcats (5 punts al set decisiu).
- Un temps-mòrt tecnic de 30 segondas se fa quand lo total dels punts marcats de las doas equipas es egal a 21 punts, suls primièrs e segond sets unicament. I a pas de temps-mòrt tecnic al set decisiu.
- Mai, cada equipa dispausa d'un temps mòrt de 30 segondes cada set.
- Organizacion del jòc
- Règlas generalas
- Cada equipa dispausa de tres tòcas maxim (lo contre compta coma una tòca) per tornar lo balon a l'adversari.
- S'i a pas de fauta, lo jòc s'arresta quand la bala tòca lo sol o quin que siá objècte o persona fòra dels tèrmes drl terren.
- Las tòcas se pòdon realizar amb quina que siá partida del còs (tanben los pés).
- La bala deu totjorn èsser "picada". La passa nauta (amb los dets desligats) es pas autorizada, levat s'es tornada dins l'axe del jogaire (definit per sas espatlas) e sonque dins las situacions seguentas:
- En segonda passa cap a son coequipièr,
- Al contre,
- En parada (recepcion reflèxe sus una ataca "poderosa").
- Se la bala tòca la linha termièra, es considerada dedins.
- Al servici
- La bala se deu picar amb una sola partida del braç o de la man,
- I a pas de "segond servici" en cas de fauta sul primièr,
- Lo servidor pòt se situar ont vòl darrièra la linha de servici (sens passar a esquèrra o a drecha del terren).
- Lo partenari del servidor pòt pas se situar dins l'axe del servidor e d'un jogaire advèrs.
- A la recepcion:
- la passa nauta (dets desligats) es pas autorizada (levat parada).
- Mai d'una tòcas consecutivas e involontàrias fan pas fauta e se consideran coma una sola tòca.
- A la passa: pas de règla especifica.
- A l'ataca:
- la bala deu èsser obligatoriament picada (còp sec), amb la palma de la man veire los dets se demoran ligats,
- la bala deu tornar passar dins l'autre camp passant al dessús dels 8 m delimitats pel filat (d'antenas son normalament fixadas en competicion per facilitar lo jutjament).
- Es pas possible de començar a tocar la bala dins lo camp de l'adversari (mas se l'i pòt menar dins l'encastre d'un contre pojant lo balon e après aver relizat lo primièr contacte dins son camp).
- Al Contre
- La bala pòt demorar en contacte long amb las mans o tocat amb los dets desligats
- La bala pòt èsser tocada mai d'un còp del moment que demora reste dins la meteissa accion de contre,
- Lo contact compta per una tòca de bala, mas lo jogaire la pòt tornar tocar mai tard.
- Al filat (e en fach, sus la zona de gaireben 1,5 m de cada costat del filat)
- Tocar la benda nauta del filat es interdit (se pòt tocar lo quita filat de moment qu'aquò fa pas mòure lo naut del filat),
- Es possible de passar en dejós del filat (del moment qu'empacha pas l'adversari),
- Tocar la bala al dessús del filat es considerat coma un contre,
- Es interdit d'empachar volontariament l'adversairi,
- Es possible de tornar prene la bala après qu'aquela darrièra aja tocat lo filat.
- Règlas generalas
- Cas particulars:
- Far una passa nauta en recepcion de servici o d'ataca plaçada es pas autorizat.
- Per las passas nautas la tolerança abans de considerar la bala coma portada es mai granda qu'al voleibòl (entre autre per gerir melhor l’influéncia potenciala del vent o de la pluèja).
- Se lo servidor manca son lançat mas torna prene la bala sens far de gest manifèst de servici, pòt recomençar.
- Se per una recepcion, la bala tòca mai d'una partidas del còs successivament e de biais involontar, i a pas fauta e una sola tòca es comptada.
- Se la bala tòca l'adversari al travèrs del filat, i a pas fauta.
Arenjaments pels jogaires occasionals[modificar | modificar la font]
Las règlas del volèi deplaja son pro estrictas, alara per las partidas entre amators de règlas sont assoplidas:
- Partidas en un sol set de 15 punts per far virar los jogaires mai rapidament.
- Jòc en 3v3, 4v4, 5v5 veire 2v3 o 3v4 segon lo nombre de jogaires presents.
- Passa nauta autorizada dins son camp, veire per far una ataca plaçada.
- Las antenas son gaireben pas plaçadas. Las longors de terren, nautor de filat pòdon èsser mermat.
- I a pas de temps mòrts
Combinasons[modificar | modificar la font]
Quand lo 2 jogaires d'una meteissa equipa atenhon un cert nivèl, ven interessant de soscar a d'estrategias d'atacas. Alara venon las combinasons, anonciadas discretament pel partenari del servidor, amb las mans dins l'esquina.
Estrategia de defensa[modificar | modificar la font]
Quand se servís on se pòt realizar una defença sus l'ataca de retorn de servici. La defença se pòt realizar al mièg del terren (classic) o al filat (en contre o blòc). Al volèi de plaja, que n'i a sonque 2 jogaires, en cas de defensa en contra, es pas possible de cobrir tota la superfícia, lo contraire deurà causie entre aparar "la linha" en cas d'ataca lo long de la linha o aparar la diagonala, en cas d'ataca crosada. Lo servidor sauprà alara o se plaçar après son servici per cobrir al maxim lo terren pendent la defensa.
Las indicacions de combinason[modificar | modificar la font]
Aquelas indicacions son de 2 òrdres:
- Sus qui servir (det a drecha o a esquèrra). Aquela anóncia es pro rara.
- Quin biais de defensa lo coequipièr del servidor realizarà, la man fasent le signe correspond a l'adversari en fàcia (eg. man drecha pel receveire de drecha):
- Ponh quichat: Defense a miègterren (classic)
- 1 det: Contre per las balas lo long de la linha (ataca drecha o exteriora)
- 2 dets: Contre per las balas en diagonala (ataca crosada)
Competicions màger[modificar | modificar la font]
- Volèi de plaja als Jòcs olimpics
- Campionats del mond de volèi deplaja (mondial, bisannal annadas imparas)
- Campionats d'Euròpa de volèi de plaja organizats per la CEV - Confederacion europèa de volèi de plaja
- Swatch-FIVB Beach Volley World Tour (mondial, annal)
- AVP Pro Beach Volleyball Tour (nòrdamerican subretot, annal)


text:
Lista dels primièrs ministres de Norvègia
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Norvègia. En l'an 1873 foguèt creada la carga de primièr ministre de Norvègia.
Somari
Primièrs ministres en Christiania (1873–1905)[modificar | modificar la font]
Vaquí la lista dels primièrs ministres en Christiania (actuala Òslo) abans l'independencia norvegiana (entre lo 1873 e lo 1905).
Primièrs Ministres dempuèi l'independéncia fins a la Segonda Guèrra Mondiala (1905 -1945)[modificar | modificar la font]
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Norvègia dempuèi la dissolucion de l'union amb Suècia, en 1905.
Primièr ministre durant l'ocupacion alemanda[modificar | modificar la font]
- Vidkun Quisling, Ministre President 1940, e 1942-1945)


text:
Occitan — Auhèrta d'estagi au Parc Naturau Regionau de Miuvaches en Lemosin
Lo Parc Naturau Regionau de Miuvachas en Lemosin que cèrca un estagiari tà desvolopar lo son programa de formacion a la cultura e a la lenga occitanas.
Dens lo projècte de Carta 2018-2033, lo PNR que desira har víver l'occitan entà mantiéner lo patrimòni deus rics, car au son territòri. Dens l'encastre deu « Contrat de Parc », lo plan d'accions 2018-2020 deu parc, que programan mantuas accions dont un plan de formacions e de sensibilizacion a la cultura e a la lenga en foncion deus publics ciblats e deus besonhs.
L'estagiari qu'averà per mission la mesa en plaça d'aqueth programa de formacion. Qu'organizaratz purmèr ua formacion generau taus elegits e agents deu Parc qui servirà d'experimentacion abans lo començar deu programa de formacion globau sus 2 ans.
- Publicat dens Société


text:
Antarrius
Antarrius (oficialament en francés Anterrieux) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre delh territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es [anta'rriw] [1].
Las fòrmas ancianas son Ecclesia de Enter Rios, al sègle XIV, Interrivia, en 1507, Interrivos, en 1508, Antarrieux, en 1596, Entrerieux, en 1618, Enterieux, en 1672, Enterrieux, en 1697, Antérieux, en 1784 [2]. Antarrius es doncas format delhs mots entre e rius, eiretèirs del latin inter rivos [3] (lo borg es sus un morre entre doás combas). Lo passatge d' *Entrerius a Enterrius s'explica per una dissimilacion normala en occitan en cas de succession de doás r dins un mot (cf. contraròtle > contarròtle, Grandvabre > Gandvabre) e lo passatge d'*Enterrius a Anterrius s'explica per aglutinacion de la preposicion a. S'i ajustèt l'evolucion -err- > arr-, plan espandida en occitan (cf. entarrar > enterrar). L'atestacion de 1596 mòstra que la prononciacion actuala data al mens del sègle XVI.
NB. Se pòt pas escriure *Anterius. La diferéncia entre r simpla e r multipla deu èsser respectada, quenha que siá sa realizacion, e se se fai fisança al lector per conéisser los dos elements d'*entre rius, zo pòt pas faire dins la fòrma evoluïda anta rius (entre se ditz normalament entre a Antarrius). La sola grafia clara e de bon legir es Antarrius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Chaldasaigas; es ara delh canton de Nòvaglèisa.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ enquèsta Sivadon, junh 2018
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a0113514968545V5QgW
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 21


text:
Mauguiò
Mauguòu (en occitan ancian Melgor, puèi Melguer o Melguel; oficialament en francés Mauguio e ancianament Melgue(i)l) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània. La vila foguèt importanta durant l'Edat Mejana qu'èra lo cap del Comtat de Melguer e la basa d'una de las monedas mai utilizadas a l'epòca medievala dins los territòris occitans e catalans, lo melgoirés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La màger part de son territòri se tròba dins la plana viticòla e ortalièra de Mauguiò en periferia de Montpelhièr. La comuna comprend tanben la quasi-totalitat de l'estanh de l'Òrt e una part dau cordon de montilhas entre Palavàs e Lo Motàs (aquesta èra part integranta dau territòri melgoirés entrò 1974). Sus aquel cordon se tròba l'estacion balneària de Carnon.
La vila de Mauguio es un borg plantat au mitan de la plana agricola, ont los baloards circularis ramentan la preséncia de barris. Las autras aglomeracions d'abitacions son :
- Carnon ;
- las Garrigas ;
- Vauguièras lo Naut /lo Bas ;
- Bòsc-Vièlh - los Fornieus ;
- Frejòrga, site de l'aeropòrt Montpelhièr-Mediterranèa ;
- las Cabanas de Mauguiò, au sud de la vila, a la broa de l'estanh de l'Òrt.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Prononciacion: [mawˈɣjɔ(w)]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Ethnològa, Anaïs Vaillant tempta d'esclarir la nocion de cultura a travèrs de son eiretatge familiau, son percors de tesarda, sei terrens d'enquista, sei contracts professionaus... L'etnològa, que l'analisi de la cultura deu èsser son especialitat scientifica, partatja son sentiment ambivalent au regard d'una nocion ben tròp fosca e d'una disciplina que considèra a l'encòp coma un produch de nombrosas dominacions e coma un otís eficaç en còntra d'aquelei darrièras. Questiona lei regards francés contemporans portats sus lei culturas populàrias e tradicionalas. Aquela conferéncia trata donc de la nocion de cultura, de culturas regionalas, de la quista d'autenticitat culturala dei classas mejanas e de l'exotisme pòst-coloniau. La conferencièra parla tamben de son malaisat percors dins l'universitat e dins la precaritat, dança, canta, s'enràbia e s'amusa en complicitat emb lo public.
Conferéncia bracejada creada en collaboracion emb la SCOP le Pavé.


text:
Claude de Lorraine (homonymie)
Il y a eu plusieurs Claude de Lorraine :
- Claude de Lorraine (1496 † 1550), premier duc de Guise, fils de René II de Lorraine
- Claude de Lorraine (1526 † 1573), duc d'Aumale, fils du précédent
- Claude de France (1547 † 1575), duchesse de Lorraine, fille d'Henri II, roi de France, et de Catherine de Médicis, et épouse de Charles III, duc de Lorraine
- Claude-Françoise de Lorraine (1612 † 1648), fille d'Henri II de Lorraine, mariée à Nicolas François, duc de Lorraine.
- Marie de Rohan-Montbazon, duchesse de Chevreuse
- Claude de Lorraine, duc de Chevreuse, mari de la célèbre duchesse de Chevreuse.
Voir[modifier | modifier le code]
- Claude
- duc de Lorraine
- Maison de Chevreuse
- Claude Gellée dit Claude Lorrain, peintre lorrain du XVIIe siècle.


text:
Vaduda de l’apariada de l’Escòla Superiora d’Art de las Rocalhas e de l’Escòla d’Art de la Comunautat d’Aglomeracion País Basco – l’Escòla Superiora d’Art País Basco (ESAPB) qu’es un servici de la Comunautat d’Aglomeracion País Basco. Aqueth establiment public que perpausa formacions reconegudas peu hialat Nacionau de l’ensenhament artistic superior :
- Diplòma Nacionau d’Art (opcion Art), 1èr cicle nivèu licéncia qui permet l’inscripcion deus estudiants dens un cursus de LMD (Licéncia - Màster- Doctorat)
- Classa preparatòria aus concors de las escòlas superioras d’art
- MANAA (Mesa a Nivèu en Arts Aplicadas)
L’ESAPB qu’es subvencionada peu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion e la Comunautat d’Aglomeracion País Basco.
L’ESAPB que hè los sons ensenhaments sus tres lòcs, la Villa de las Rocalhas e la Bugaderia de Biàrritz e la Ciutat de las Arts de Baiona.


text:
Alisis
Los alisis o los vents alisis bufan d'un biais relativament constent l'estiu e mens en l'ivèrn. Circulan entre los tròpics, entre lo 30-35º de latitud cap a l'Eqüator. Se dirigisson dempuèi la nautas pressions subtropicalas, cap a las bassas pressions eqüatorialas. Lo movement de rotacion de la Tèrra desvia los Alisis cap a l'oèst e, per aquò, bufan del nòrd èst cap al sud oèst dins l'emisfèri nòrd e del sud èst cap el nòrd oèst dins l'emisfèri sud.
Los periòdes ont los alisis bufavan amb mens intensitat constituissian un perilh del temps de la navigacion de vela pels vitges que se dirigissian cap al continent american, perque se formavan temps calmas de pauc de vent qu'empachavan d'avançar.
A l'Eqüator se produsís un massís d'aire calent ascendent, provòca una zòna de bassas pressions que va ocupar una autra massa d'aire que representa los alisis. Las massas d'aire calent pujan, venent fred progressivament e se dirigisson en sens contrari als Alisis, cap a las latitudas subtropicalas, d'ont venon aqueles. Los vents alisis forman part de la circulacion de Hadley que transpòrta la calor dempuèi las zònas equatorialas fins a aquelas subtropicalas remplaçant l'aire caud per un aire mas fred de las latitudas superioras. La rotacion terrèstre produsís aqueles vents en modificar los corrents miègjornals de transpòrt de calor.


text:
dimecres, 28 d’agost de 2013
Jogaram eth diuendres 6 de seteme
Eth partit dera prumèra jornada deth campionat dera Liga d'Excellence, eth derby deth Portilhon entre B.Luchon contra U.E. Bossòst se jogarà eth diuendres 6 de seteme tàs 21:00 en Luchon.
Publicat per U.E.B. a 21:22 Cap comentari:
dilluns, 26 d’agost de 2013
Cazeres endauant ena copa de França
U.E. Bossòst 1 - U.S. Cazeres 5
A pesar deth resultat bon partit eth que se joguèc aguest darrèr dissabte en Bossòst.
Abantes de començar eth partit se realitzerent es actes d'aumenatge a Tito Batalla: S'entreguèc ara familhia ua camiseta signada pes jogadors, se plaçèc ua fotografia de Tito en vestidor, se sauvèc ua minuta de silenci en camp, damb es notes der himne der Espagnol e es sues hilhes realitzerent eth saque d'aunor.
En quant eth partit mos penalitzèc fòrça es petiti errors dauant un equip de 3 categories ath dessus de nosati. Era U.E. Bossòst auèc era prumèra ocasion deth partit en un centro de Pèir qu'Ignasi rematèc a tocar deth garròt. Eth Cazerez s'auançaue as 10 menutes en un cornèr directe que shutaue Manenq e sorprenia a Marcos. Eth jogador deth Cazeres Koffi marcaue eth 0-2 en rematar un centro. Era U.E. Bossòst reduie distància en marcador en un gran gol d'Alex que shutaue ua fauta laterau e plaçaue era pilota ena esquaira de Mepor ere eth 1-2. En ua jogada en que se reclamèc ua fauta a Uri eth Cazeres sorpenia pera banda esquerra e Koffi marcaue eth 1-3. A lèu deth descans bona ocasion de Luis entà poder marcar. Eth Cazeres aprofitaue eth darrèr cornèr entà marcar eth 1-4 abantes deth descans. Damb aguest resultat s'arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, ath començament en ua bona jogada d'Ignasi eth son shut anaue a tocar eth garròt dera porteria francesa. Auèrem vera arribada més non poguèrem reduir distàncies en marcador. A lèu deth finau Kebe marcaue eth definitiu 1-5.
En resum, partit fòrça emotiu per aumenatge a Tito en que responèc era aficion e er equip sajèc de plantar dificultats a un rivau qu'ere milhor que nosati.
Era nota positiua siguèc era tornada as terrens de joc d'Adrian Rodriguez Teixido.
Ara a pensar en campionat, aguesta dimenjada sajaram de jogar un partit amistos e er auta dimenjada en Luchon eth dissabte 7 de seteme tas 20:00 prumèr partit de liga Bagneres de Luchon contra U.E. Bossòst entà començar derby deth Portilhon.
U.E. Bossòst: Marcos, Jaime, Liaño, Luis, Chapo, Alex, Uri, Paba, Diego, Ignasi e Pèir. Remplaçants: Miguel, Gachi e Adri.
Tarjetes auriòles: Alex
Trainer: Adrian
U.S. Cazeres: Mepor, Henriques, Kebe, Gouaze, Couzinet I, Fonbonne, Adouin, Debez, Maurice, Manenq, Koffi. Remplaçants: Sau, Heaouti, Couzinet II.
Trainer: Jean Michel Clanet
Arbitre: Ferran David
Liniers: Eric Boitel, Serge Stefani
Publicat per U.E.B. a 13:16 Cap comentari:
dimarts, 20 d’agost de 2013
Aumenatge a Tito Batalla en prumèr partit oficiau
Eth pròplèu dissabte 24 d'agost tas 20:00 en Bossòst, partit entre era U.E. Bossòst e er U.S. Cazeres dera eliminatòria dera Copa de França.
Aguest partit servirà d'aumenatge ath nòste gran capitan Tito Batalla. Jogaram contra eth milhor equip de Comminges pr'amor que credem qu'ETH se merite çò de milhor.
Er equip pendent aguesta sason 2013-2014 non jogarà damb eth dorsau nº 11.
Aguest partit servirà d'aumenatge ath nòste gran capitan Tito Batalla. Jogaram contra eth milhor equip de Comminges pr'amor que credem qu'ETH se merite çò de milhor.
Er equip pendent aguesta sason 2013-2014 non jogarà damb eth dorsau nº 11.
Publicat per U.E.B. a 13:04 Cap comentari:
dimecres, 7 d’agost de 2013
XXIV Trofeig Memoriau Manuel Huguet
Eth dijaus 15 d'agost tàs 19:30 en Bossòst se jogarà eth XXIV trofeig Memoriau Manuel Huguet, entre era U.E. Bossòst e F.C. Larboust OÔ
Publicat per U.E.B. a 13:36 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Lockheed U-2
Lo Lockheed U-2, escaissat "Dragon Lady", es un avion monomotor de reconeissença en nauta altitud utilizat per l'United States Air Force (USAF) e aperabans mes en servici per la Central Intelligence Agency (CIA). Pòt fornir d'entresenhas jorn e nuèit, en altitud fòrça nauta (21.000 m), e per totes los temps.[1] Foguèt tanben utilizat per la recerca electronica, la calibracion de satellits e dins de tòcas de comunicacion.
Lo U-2 es estat mai que mai emplegat durant mantun eveniment de la Guèrra Freja, que subrevolèt de longa l'Union Sovietica, China, lo Vietnam del Nòrd, e Cuba. En 1960, lo pilòt de la CIA Gary Powers foguèt abatut del temps que pilotava un U2 al dessús del territòri sovietic. En 1962, un U-2 pilotat pel Major Rudolf Anderson, Jr. foguèt abatut en dessús de Cuba per un missil sòl-aire pendent la crisi dels missils cubans.
Lo U-2 que demorèt en servici a la fin de la Guèrra Freja, foguèt utilizat mai de 50 ans. Participèt a de conflictes coma l'Afganistan e l'Iraq, e a d'operacions multinationalas de l'OTAN. Lo trabalh de l'U-2 es uèi de mai en mai executat per d'autres mejans coma, los satellits de susvelhança, los dròns de reconeissença coma lo Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk, e d'avions convencionals.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Drew, Christopher. "U-2 Spy Plane Evades the Day of Retirement." The New York Times, 21 March 2010. Retrieved: 23 March 2010.


text:
Los 11 e 12 d’octobre passats un vintenat de caps d’establiments Calandreta venguèt participar a las jornadas de formacion continua « Cap d’Establiment » dins los locals de la Confederacion a Montpelhièr.
Venguts d’Aquitània, Auvèrnhe, Lemosin, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc e Provença los regents/caps d’establiments escambièron sus sas practicas, sos questionaments… Seguiguèron tanben doas intervencions sus las finanças e la Lei Debré e sus la situacion del cap d’establiment fàcia a las institucions Educacion Nacionala.


text:
En 1984 eth Musèu dera Val d'Aran inície eth sòn camin. Plaçat ena antica casa fortificada deth generau Martinhon (sègle XVII), eth musèu esdevierà ua autentica pòrta d’entrada entath visitant a on descorbirà era istòria, era cultura e es tradicions qu’an dat lòc ar Aran d’aué.
Ath torn dera sedença deth Musèu dera Val d´Aran, s’an desvolopat tot un hilat d’equipaments patrimoniaus que recorren tot eth territòri aranés e apròpen ath public visitant —a trauès des exposicions o hènt us des servicis de guida e des diferenti materiaus e activitats didactiques que se desvolòpen pendent er an— tà conéisher e descorbir era vida e es transformacions sociaus d’un país de montanha ena frontèra.
Mès eth camin deth Musèu dera Val d’Aran non acabe ací: en magazin se trabalhe tara restauracion, conservacion e estudi deth patrimòni, perque conéisher eth passat ajude a valorar eth present e crear eth futur.
Tarifa generau: 3,00 €.
Tarifa redusida: 2,00 €, entà majors de 65 ans, de 11 a 16 ans, Carnet Jove, carnet de família nombrosa o monoparentau, estudiants damb carnet.
Tarifa de grop: 2,00 € per persona, a compdar de quinze persones.
Tarifa gratuïta: menors de 10 ans, ICOM, docents acreditats entà finalitats d’investigacion.
Ostiu: de deluns a dimenge, de 10.00 a 13.00 e de 17.00 a 20.00 ores; festius, de 10.00 a 13.00 ores.
Rèsta der an: de dimars a dissabte, de 10.00 a 13.00 e de 17.00 a 20.00 ores; dimenge, de 10.00 a 13.00 ores; festius e 24 e 31 de deseme, de 10.00 a 13.00 ores.
Dies de barrament: deluns; 1 e 6 de gèr, 17 de junh; 8 d´octobre; 25 de deseme


text:
Vladímir Pótin
Vladímir Vladímirovich Pótin (BлaдиMиp BлaдиMиpoBич ПyTиH; Leningrad, 7 d'octobre de 1952) es un politician rus. Es actualament lo President de Russia dempuèi 2012. Foguèt president de captalat de Russia de 1999 a 2000 e 2008 puèi elegit president de Russia de 2000 a 2008.
La gestion de Pótin se caracteriza per un fòrt autoritarisme, eiretat de son temps passat a dirigir lo KGB, que mena sovent a l'eviccion de las personas que pòscan criticar o afeblir son poder. Aital dempuèi son accession al poder se produsiguèron d'eveniments que li foguèron plan favorables; lo politician ucraïnian Víktor Ioshchenko foguèt victima d'una temptativa d'enverinament en 2004, lo financièr Mikhaïl Khodorkòvski se vegèt empresonat en 2005, la jornalista Anna Politkòvskaia moriguèt assassinada en 2006, l'ancian agent del KGB refugiat a Londres, Aleksandr Litvinenko, moriguèt enverinat, e mai recentament las cantairas de Pussy Riot foguèron empresonadas en març de 2012.
Dempuèi son eleccion ensagèt de reconstruire la poténcia e influéncia de l'anciana Union Sovietica en intervenir mai o mens dirèctament dins las politicas dels ancians païses satellits, subretot en Chechenia e mai recentament en Ucraïna, çò que generèt la crisi politica entrainada per las manifestacions proeuropèas sonadas EuroMaidan.
Segon la revista americana Forbes, en 2013 Vladímir Pótin se situava en primièra posicion de las personas mai potentas del mond. En 2014, Russia foguèt exclusa del G8 en seguida de l'annexion de Crimèa.[1]
Lo 6 de decembre de 2017, Pótin anóncia que se tòrna presentar l'Eleccion presidenciala russa de 2018 per un segond mandat consecutiu, quatren mandat al total. Pótin es largament favorit, regularament plaçat al delà dels 50 % dins los sondatges publicats dempuèi la darrièra eleccion presidenciala de 2012.


text:
28 janvier 2012
Alfred Marpillat, satirista lemosin
"Enfi! que vous dirai ? Ai cregut un moumen veire moun vielh Toanet, tant ilh vous ressemblava." Per s’esclafar Alfred Marpillat, Per s’esclafar. Poésies limousines avec traduction française, éd. Robert Joudoux, Lemouzi, 6e série, n° 199, 2011. La revista Lemouzi, gaireben la sola a presentar lo patrimòni literàri lemosin, torna publicar lo libre d’Alfred Marpillat, felibre vadut a Tula, Per s’esclafar. Recueil de poésies limousines avec traduction française en prose rythmée, paregut a Paris en 1897 dins... [Lire la suite]


text:
Joana I de Nàpols
Joana I de Nàpols, coneguda popularament coma la Reina Joana, (Nàpols, cap a 1326 - Muro Lucano, 27 de julh de 1382) foguèt una sobeirana occitana de Provença. Èra reina de Nàpols (1343-1381), comtessa de Provença (1343-1381) e princesa d'Acaia (1374-1381). Moriguèt assassinada per òrdre de son cosin Carles III de Duràs.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Joana nasquèt a Nàpols a l'entorn de 1326, èra la filha de Carles de Calàbria, duc de Calàbria e de Maria de Valois. Son paire moriguèt en 1328 quand èra pas qu'una nenona e dels cinc enfants qu'aguèron lo parelh ne subrevisquèron pas que dos: Joana e Maria (nascuda en 1329), çò que fa que Joana deviá venir l'eiretièra del comte-rei Robèrt I de Nàpols, son grand. La maire de Joana moriguèt un pauc mai tard, lo 23 d'octobre de 1331, del temps qu'èra a far un pelegrinatge.
Quand se moriguèt lo rei Robèrt, lo 16 de genièr de 1343, Joana, qu'aviá pas que 16 ans, eiretèt doncas dels territòris de la familha.
Un desenat d'ans abans, en 1333, quand aviá tot bèl just fach sos sièis ans, èra estada maridada per de rasons diplomaticas a son cosin Andrieu d'Anjau, qu'aviá pas que sèt ans, lo filh del rei Carles Robèrt d'Ongria. Pasmens l'union dels dos nòbles sembla d'èsser estada pro desagradiva, qu'avián de caractèrs e gostes plan opausats, el èra ignorant e brutal e ela letraferida e refinada. Lo marit Andrieu d'Ongria, qu'aviá de pretensions sul tròn, foguèt assassinat dins la nuèch del 18 e 19 de setembre de 1345 a Aversa, còsta Nàpols. Se pensa que Joana comanditèt son execucion. Qualque meses aprèp, lo 25 de decembre, nasquèt un filh Carles que deviá morir tres ans mai tard, lo 10 de mai de 1348.
L'invasion ongresa de Nàpols[modificar | modificar la font]
L'assassinat d'Andrieu provoquèt una ferotja enemistat del rei Loís I d'Ongria que decidiguèt d'envasir lo reialme de Nàpols. Confrontada a l'arribada de las tropas ongresas dins son airal Joana aguèt de fugir cap a sas tèrras occitanas. Se refugièt a Avinhon e per poder tornar dins lo reialme deguèt vendre sos dreches sus aquesta vila al Papa Clamenç VI. Aprèp un cèrt temps, a l'encòp Joana e Loís escotèron lo desir del papa d'arribar a una trèva. Se realizèt un nòu procès a prepaus de la mòrt d'Andrieu a Avinhon que aliberèt Joana de totas las cargas e doncas poguèt tornar a Nàpols. Amb son marit Loís de Tarent aguèron doas filhas Catalina d'Anjau (1347-1362) e Francesca d'Anjau (1349- aprèp 1362) que moriguèron adolescentas.
Lo tresen maridatge[modificar | modificar la font]
Lo 14 de decembre de 1362, Joana se maridèt tornarmai. Aqueste maridatge, lo tresen, se faguèt amb un prince mai jove qu'ela d'un desenat d'ans, Jacme III, rei nominal de Malhòrca e prince d'Acaia. Lo parelh aguèt pas cap d'enfant e quand Jacme moriguèt en 1375, Joana eiretèt del títol de Princesa d'Acaia.
Lo quatren e darrièr maridatge[modificar | modificar la font]
Amb l'acòrdi del papa Gregòri XI, esposèt lo 25 de març de 1376, lo capitani Oton de Brunswick, çò que provoquèt l'enemistat de Carles III de Duràs.
L'assassinat de na Joana[modificar | modificar la font]
Carles III de Duràs pensèt que podriá pas resistir a Loís d'Anjau e faguèt embarrar la reina dins lo Castèl de Muro e la faguèt puèi assassinar lo 27 de julh de 1382.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

{DEFAULTSORT:Reina Joana}}


text:
Berg (Bas Ren)
Berg en alemannisch (Berg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Berg Dispausa d'un dels païsatges los mai caractéristique d'aquel « país » de Alsace Bossue. Qualques nautors cenhon aquel vilatge en ofrint aital de punts d'enguarda unics. Indigne lo vallonnement, lo païsatge a caracterizat per o preséncia de nombrosas barralhas e d'òrtas a anautitas tijas. Qualques barralhas naturalas voregen las parcelles, camins e ravins. Proporcionadas ne avellaners, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, èca., amassan los aspèctes typiques del « Heckeland ». Las òrtas a anautitas tijas environan per çò qu'es d'eles lo vilatge e l'abitat. Plantats de quetsches-prunas, quetsches, pomas, cerises e peres, respondon a la siá dobla vocacion : la produccion herbagère principalament pâturée e la produccion fruitière. Aquela darrièra es i aja distribuit a la venta, siá a usatge personal jos forma de chuc, cidre o d'aigas de vida.
Lo serral exposicion Sud aculhiá sus un parcellaire varianta de 2 a 10 ares una multitude de " vignobles familiaux " per la fabricacion d'una piquette caractéristique. A l'ora d'ara a l'abandon, aquel serral fach l'objècte d'un programa municipal de salvaguarda luòcs naturales e caractéristiques. Aquel programa, intitulat « Païsatge 2000 » apunta egalament la réhabilitation de l'òrta del " en comandant " (Almingsgarten) plantat d'arbres a anautitas tijas.
La cooperativa agricòla gerís totjorn la alambic communal per las boridas de crus e lo pressoir a fruchas per la fabricacion de chuc, cidre o de vin.
Lo jardin jouxte l'ostal d'abitacion, un potager mai important (se Krutsteck) s'implantava sovent en limit del pòble. Aquela possibilitat permet a las mai valents de satisfar la consomacion familiale en fruchas e légumes e contribuissi a un cèrt art de viure.
Berg dispose d’un des paysages les plus caractéristique de ce « pays » d'Alsace Bossue. Des hauteurs ceinturent ce village offrant ainsi des points de vue uniques. Outre le vallonnement, le paysage est caractérisé par le présence de nombreuses haies et de vergers à hautes tiges. Des haies naturelles bordent les parcelles, chemins et ravins. Fournies en noisetiers, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, etc., elles réunissent les aspects typiques du « Heckeland ». Les vergers à hautes tiges entourent quant à eux le village et l’habitat. Plantés de quetsches-prunes, quetsches, pommes, cerises et poires, ils répondent à leur double vocation : la production herbagère principalement pâturée et la production fruitière. Cette dernière est soit distribuée à la vente, soit à usage personnel sous forme de jus, cidre ou eaux de vie.
Le coteau exposé Sud accueillait sur un parcellaire variant de 2 à 10 ares une multitude de " vignobles familiaux " pour la fabrication d’une piquette caractéristique. Actuellement à l’abandon, ce coteau fait l’objet d’un programme municipal de sauvegarde des sites naturels et caractéristiques. Ce programme, intitulé « Paysage 2000 » vise également la réhabilitation du verger du " manant " (Almingsgarten) planté d’arbres à hautes tiges.
La coopérative agricole gère toujours l’alambic communal pour les bouillies de cru et le pressoir à fruits pour la fabrication de jus, cidre ou vin.
Le jardin jouxte la maison d’habitation, un potager plus important (s’Krutsteck) s’implantait souvent en limite du village. Cette possibilité permet aux plus courageux de satisfaire la consommation familiale en fruits et légumes et contribue à un certain art de vivre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Torre de Belém
La torre de Belém foguèt bastida sus las ribas de Tage entre 1515 e 1521 per lo rei Manuel Ièr de Portugal per velhar la dintrada del pòrt de Lisbona. Situada dins lo quartièr de Belém, es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1983.
La torre de Belém evòca Africa a Lisbona. Jos las terrassas, los balcons e los agachons morescs, aquesta ciutadèla, bastida al sègle XVI per Arruda per abrigar los capitanis del pòrt, vegèt passar las caravèlas cap a las còstas de Guinèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
La torre de Belém foguèt bastida per servir de pòrta de dintrada per la vila de Lisbona mai es tanben una pèça del sistèma de defensa qu'apara l'embocadura de Tage e lo monastèri dels Ieronimitas, que constituiguèron d'elements estrategics de la vila. Aqueste sistèma de defensa foguèt començat amb lo rei Joan II de Portugal (1455-1495), que faguèt bastir las fortalesas de Cascais e de São Sebastião da Caparica. Las ribas de Belém foguèron aparadas per la Grande Nau, que foguèt remplaçada per la torre de Belém al cors de las cinc darrièras annadas del reialme del rei Manuel Ier de Portugal.
La torre foguèt bastida entre 1515 e 1521 par l'arquitècte militar Francisco de Arruda, creador de fortalesas bastidas en Marròc, sus de tèrras portuguesas. L'influéncia de l'art Moresc se pòt veire dins las decoracions delicatas de las fenèstras e balcons cintrats, coma amb las copòlas caneladas dels agachons. Es probable que Diogo de Boitaca, primièr arquitècte del monastèri dels Ieronimitas, tanben participèt a la decoracion del bastiment. Las machacoladuras e los merlets son decorats amb de rics ornaments esculturals, tipics de l'estil manuelin.
En 1580, quand Lisbona foguèt envasida per las tropas espanhòlas pendent la lucha pel tròne portugués, la torre combatèt e se rendèt al Duc d'Albe. Dins los sègles seguents, la torre foguèt utilizada coma prison, que las jaulas sosterranhas foguèron regularament inondadas.
Es de notar que la torre foguèt bastida en plen mitan de Tage, e se retrobèt sus la riba, aprèp lo tèrratrem de Lisbona de 1755 e lo destornament de las aigas.
Dins las annadas 1840, jos lo vam de l'escrivan Almeida Garrett, la torre de Belém foguèt restaurada pel rei Ferrand II de Portugal. E a aquesta epòca s'apondèt d'elements decoratius neomanuelins.
Lo bastiment foguèt declarat monument nacional en 1910.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
La torre de Belém es considerada coma una òbra majora de l'estil manuelin, pr'amor fòrça motius tipicament manuelins coma l'esfèra armillara (simbòl de Manuel Ièr), la crotz de l'Ordre del Crist o las fenèstras d'ogivas elaboradas. Pr'aquò, d'ornaments de la torre son de la restauracion, al mitan del sègle XIX, coma los boclièrs arborant la crotz de l'Ordre Militar del Crist, decorant los merlets e las pichonas clastras. Las decoracions pus trabalhadas son fàcia a Tage.
D'un ponch de vista arquitectural, la torre de Belém se pòt devesir en doas partidas : lo bastion, en forma d'exagòn irregular, e la torre de quatre estatges, en la fàcia Nòrd del bastion. L'ensemble del bastiment figura la proa d'una caravèla.
Lo bastion presenta una pèça arcada, la casamata, amb de duberturas dins las muralhas de 3,5 m d'espessor per los 17 canons de culassa de calibre gròs. Lo tech es dubèrt al centre de la casemata, permetèt la disposicion dels fums dels canons. La plataforma del bastion poguèt tanben servir de posicion per las armas de calibre pus petit. La torre de Belém foguèt la primièra fortificacion portuguesa amb dos estatges de posicions de tir. Als cantons d'aquesta plataforma, coma al naut de la torre, i a d'agachons subremontats de copòlas rapelant l'art moresc. La basa dels agachons mòstra d'imatges d'animals salvatges, qu'un rinocèros qu'es considerat coma la primièra escultura d'aquest animal dins l'art d'Europèa Occidendala. Sus la plataforma fàcia a la torre i a una estatua de la Madòna e l'Enfant de Belém.
La dintrada de la torre es un pòrge decorat amb mai d'un motius manuelins. Tota la torre es decorada de còrdas torsadadas escultadas dins la pèira, que forman un nos sus la faciada nòrd. La torre es subremontada amb d'estatuas de San Vincenç e de Sant Miquèl, e traucada de fenèstras cintradas. La lòtja cobèrta d'estil Renaissença corre sus tota la fàcia sud del primièr estatge de la torre. Los escuts que decòran los merlets son neomanuelin.
La torre (35 mètres de naut), presenta tres estatges e una terrassa amb un ponch de vista sul païsatge environant. La polvera pels canons foguèt conservada al nivèl de la mar. Òm monta amb un escalièr en viseta. Los apartaments del comandant se tròban al primièr e una capèla, que sa decoracion foguèt la crotz de l'Ordre del Crist e l'esfèra armillara, ocupavan lo quatren.


text:
-309
Aquesta pagina concernís l'an -309 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Cleomenes II que foguèt remplaçat per son fiu Areus Ièr (309 - 265 av. JC).
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après l'importanta victòria dau lac Vadimon ganhada l'annada precedenta còntra leis Etruscs, lei Romans concentrèron tornarmai sei fòrças còntra lei Samnitas qu'avián enregistrat plusors succès locaus en 310 av. JC. Aquò necessitèt d'elegir un dictator que foguèt per lo segond còp Lucius Papirius Cursor. Aqueu darrier infligiguèt una desfacha saunosa ai Samnitas e capitèt de restablir la situacion. Dins aquò, seis adversaris èran pas encara vencuts e plusors pòbles vesins de Roma decidiguèron de jónher la coalicion antiromana (→ 308 av. JC).
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
En Sicília, perseguida dau sètge de Siracusa per lei tropas d'Amilcar. Pasmens, en causa de la durada lònga dau sètge, lei Cartaginés negliguèron d'assegurar la seguritat de son camp e una còntra-ofensiva suspresa dei Grècs entraïnèt l'abandon dau sètge. Amilcar foguèt capturat e descapitat.
Après aquela mòrt, Bomilcar, un parent d'Amilcar obtenguèt la reiautat e assaièt de restaurar l'autoritat dei rèis de Cartage.
Totjorn en Africa, perseguida de la campanha d'Agatòcles de Siracusa qu'assaièt de formar d'alianças ambé d'enemics de Cartage. Pasmens, mau capitèt e sei fòrças poguèron solament pilhar la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Cleomenes II, rèi d'Esparta.


text:
Bassana
Bassana[1] (Bassanne en francés) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Bénédicte Boyrie-Fénié coneish pas de fòrmas ancianas. Lo sufixe latin -ana sembla s'impausar e pòt s'adaptar a un cognomen (latin) Bassus prepausat per Jacques Astor e dont lo sens d'origina es « gròs, qu'a de ventresca ». Mès una autra solucion, que B. Boyrie-Fénié jutja milhora, seré topografica : l'adjectiu latin bassus, a prepaus de tèrras bassas, çò que lo nom deu riu que nèish dens la comuna, tanben Bassana, sembla confirmar [2] (la comuna es quasi tota dens la ribèira bassa e lo borg s'i tròba).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 58


text: Dins l’encastre de la Setmana Occitana 2018 dins Gard, organizada per l’IEO e la Marpoc, lo Cafè Òc de Somèire convidèt Clamenç. André Clément, de son nom vertadièr, es un ancian conselhièr pedagogic de Losèra. Una reconversion, venguda d’una enveja prigonda, lo metèt sus lo camin de la comèdia. E mai particularament dins la creacion d’esquèchs umoristics. Vos presentam una entrevista de l’umorista, acompanhada de tròç tirats de mai d’un espectacle. Quora nòstra lenga d’amor ven lenga… d’umor ! Un reportatge d’Amada Cròs.


text:
Lo retorn del voldràs / Le retour du vautour
Estil : Jove public
Sector : Literatura
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Annada de parucion : 2017
Creator: Marcilhac, Pèire, Privat, Huguette. Ill.
Editor : Grelh roergàs
Lo missantum del òmes faguèt fugir lo voldràs dels causses d'Avairon e de Losera. Pr'aquò un òme, lo Justin, o poguèt pas jamai endurar. Lo còr li'n dolià. Un jorn, coma dins un sòmi, la Fadarèla Blanca de la Bauma Rossa li apareguèt e li diguèt que deviá, el, anar quèrre los voldrasses dins Pirenèus, que l'adjudariá... Las lo Justin èra vièlh e aquela aventura li semblava pas possibla...


text:
Caton (botanica)
En botanica, lo caton es una inflorescéncia sopla, sovent penjadissa, caracteristica de qualques arbres apartenent a las familhas de las Salicacèas, de las Fagacèas e de las Betulacèas.
Aquelas plantas qu portan de catons coma flors son dichas « amentifèras ».
Pòt s’agir d’inflorescéncias simplas, en fach des espics particulars, coma pel sause. Las flors mascles e femes son separadas: i a de catons mascles e de femes. Portan de flors simplificadas inserida a l’aissèla de las bractèas, sens periant (es a dire ni petals, ni sepales), las flors mascles son reduchas a las etaminas, e las flors femes als ovaris.
Dins d’autres casses, son d'inflorescéncias compausadas, coma pel beç.
Los catons apareisson al començament de prima, plan sovent abans l’apareisson de las fuèlhas.
Pels amentifèrs, la pollinizacion es anemofila, es a dire que lo transpòrt del pollèn, fòrça abondant, se fa pel vent. Es per l’òme una font d’allergias.
Pel ginkgo, inflorescéncias masclas e femes son presentas sus de'individús separats: los individús mascles portan de catons e los individús femes d'ovuls non inclusits dins una grana.


text:
Une des plus merveilleuses découvertes dans mon occitanisme des années 1970 fut celle des chansons de Rosina de Pèira et de sa fille Martina.
Écoutons Lo Comte Arnaud, Revolum, 1980 (occitan gascon du Comminges)
Rosina de Pèira e Martina - Lo Comte Arnaud
Lo comte Arnaud, lo chivalièr,
Dins lo Piemont va batalhièr.
"Comte Arnaud, ara te'n vas,
Diga-nos quora tornaràs!
-Entà Sant Joan, jo tornarèi
E mort o viu aicí serèi,
Ma femna deu, entà Sant Joan,
Me rendre pair d'un bèl enfant."
Mès la Sant Joan ven d'arribar,
Lo comte Arnaud ven a mancar.
Sa maire, del pus naut de l'ostal,
Lo vei venir sus son caval.
"Mair, fasètz far viste lo lièit,
Que longtemps non i dormirèi;
Fasètz-lo naut, fasètz-lo bas,
Mès que ma miga n'entenda pas!
-Comte Arnaud, de qué pensatz?
Un bèl enfant vos quitariatz?
-Ni per un enfant ni per dus,
Maire, ne ressuscitarèi plus!
-Mair, qu'es aqueth bruch dins l'ostal?
Semblan las orasons d'Arnaud!
- La femna que ven d'enfantar
Orasons non deu escotar.
-Mair, per la fèsta de doman,
Quna rauba me botaràn?
-La femna que ven d'enfantar
La rauba negra deu portar.
-Mair, perqué tant de pregadors?
Qué dison dins las orasons?
-Dison : "La que ven d'enfantar
A la messeta deu anar".
A la messeta ela se'n va,
Vei lo comte Arnaud enterrar.
-Aicí las claus de mon cinton,
Tornarèi plus a la maison.
Tèrra santa te cal dobrir,
Vòli parlar a mon marit!
Tèrra santa, te cal barrar,
Amb Arnaud vòli demorar."


text:
Medòc
Medòc (o l'exonime Medoc) es un parçan d'Occitània[1] situat en Gasconha, a bisa. Es una peninsula en forma de triangle, entre l'estuari de Gironda au luvant e l'ocean Atlantic au só-coc.
La sua vila principala es L'Esparra.
Lo gentilici es medoquin -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 L'occitan en Medòc
- 3 Toponimia
- 4 Cultura e patrimòni
- 5 Nòtas
- 6 Ligams externs
Geografia[modificar | modificar la font]
Zonacion[modificar | modificar la font]
Medòc correspond a l'extrèma punta de la peninsula landesa ; la Punta de Grava es a son extremitat. Es caperat majament per lo pinhadar landés ; parlan lavetz dau Medòc landescòt. Aquera region boscassuda es la partida occidentala de Medoc. La partida orientala, era, es plantada de vinhas ; coneishen las apelacions prestigiosas de Margaus, Paulhac, Haut Medòc, Listrac, Molís, Sent Gelian, Sent Estèfe... Es çò qu'apèran lo Medòc ribeiron, es una tèrra de grava constituida per las alluvions de l'estuari. La partida nòrd a mèi l'extrèm sud-èst de Medòc, son regions marescatjosas, la permèira estent nomada "la Leda", la segonda "la Palud". Es dens aquera palud qu'existís una cultura tradicionala d'artishauts, a Macau. Enfin, au cochant, lo cordon dunari (parlan de terròus, piquèirs o ròcas) hèi facha a la mar.
Grandas vilas[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas de Medòc son :
- Paulhac
- l'Esparra (sos-prefectura)
- Sent Medard de Jalas (mèi de 20 000 abitants)
- Blancafòrt
- Sent Laurenç
- Castèthnau
L'occitan en Medòc[modificar | modificar la font]
Lingüistica[modificar | modificar la font]
Medòc se divideish en tres zònas lingüisticas :
- Lo Baish Medòc (region de Semevian e de l'Esparra). Es caracterizat per la prononciacion [B] dau -v- intervocalic ; la prononciacion [u] dau -a finau ; la prononciacion [dz] de j- iniciau, [j] de -j- intervocalic, e [ts] de "ch" ; mèi tot un lexic pro especific. I tròban quauques trèits particulars coma lo passatge de "u" a "e" (hulha, sus, pus, un -> hèlha, ses, pes, en). Autors : l'abat D.-M. Bergey, los Tradinaires, los fraires Conord...
- La region de Paulhac, caracterizada per una prononciacion semi-negra (ex. ['hœʎə])
- Sud Medòc (haut Medòc e Medòc landés). Sa lenga es quasiment la medissa que la lana bordalesa e lo nòrd Bacin ; çò que difereish dau paròlis deu parlar bordalés es una mendra francizacion e la prononciacion [w] dau -v- intervocalic. Lo parlar tradicionau de Cauderan, Merinhac, Sent Jan d'Ilhac, Brujas, lo Boscat, lo Telhan... es un parlar de Sud Medòc. Autors sud-medoquins : Guy Lambert, Gric de Prat, Teodòr Blanc, Brujol...
La finala latina -ARIU- se realize, a successivament, dau nòrd au meijorn, -èir [ɛj], -eir [œj], -uir [yj].
La varietat dau vocabulari tradicionau es donc vertadeirament hòrta. Vaquí quauques exemples [2] :
- avaler de travers : s'anodar (sud) / s'esgargassar (centre) / passar au mishant cròs (centre)
- épamprer : esborrelar, esbrossar (Palud) / despampar (Haut Medòc) / escombrar (nòrd)
- flaque : jabaud (sud) / jabarlaud (Haut Medòc) / cròt, dargaud (nòrd) / jargaud (Vendais) / jarga (Semevian) / cha(m)pòt, argaud (auts endreits)
- rejet : gala (sud) / regiton (oèst) / repossa (nòrd).
Lo Medòc occitan anuit[modificar | modificar la font]
L'occitan es actualament ensenhat au licèu de Paulhac (professor V. Bédat) e dens la sola classa bilingua de Gironda, a Cussac. Existissen cors per adultes a l'Esparra, Vendais e Blancafòrt. Dus poètas occitans damòran en Medòc, Alan Viaut e l'ancian cantaire Pèir-Andriu Delbeau. Trobaràn coma associacions : los Tradinaires (Vendais), lo Gric dau Medòc (lo Telhan).
Toponimia[modificar | modificar la font]
La forma Medoc [me'ðuk] porré correspondre plan damb l'etimologia latina Pagus Medulicus e es atestada dens los etnotèxts de Fèlix Arnaudin[3].
La forma Medòc [me'ðɔk] se tròba dens lo diccionari de Simin Palai[4]. Dens l'occitan parlat de Gironda, actualament, sola la forma Medòc es coneishuda [5].
Seré irracionau de privilegiar Medoc e de metre Medòc en varianta segondària. Prumèirament, la fòrma indigèna s'impausa quand i a pas una necessitat absoluda de la refusar. Segondament, es una evolucion completament normala e atenduda de *Medulicu > *Medolc > Medouc. En diftongue, una o barrada se consèrva dificilament sens dissimilacion davant u; après l'evolucion [o] > [u] a la fin de l'Edat Mejana, la conservacion ven absoludament impossibla; la dissimilacion atentuda arribèt a aqueth moment, s'es pas anteriora (las grafias medievalas permeten pas de distinguir entre o barrada e o obèrta) : ne'n resultèt *Medòuc; mès la dificultat en occitan modèrne e contemporanèu de conservar au còp diftongue e consonanta finala donèt finalament Medòc (*Medòu auré estat teoricament una auta possibilitat).
Se n'èra besonh, l'evolucion de rōbŭr (o rōbŏr ?) en occitano-romanic serviré de pròva. I a principalament lo tipe rove e lo tipe roure. Prau darrèr, lo catalan peninsular, que coneish pas l'evolucion [o] > [u] a las realisacions "ròure" e "rèure" dens la mitat deu territòri, a costat de roure emb o barrada; l'occitan e lo catalan deus Pirenèus Orientals, que la coneishen, an rore, ròure, ròule, reure, raure, roire, a l'exclusion absoluda de roure emb o > [u][6], [7].
Los noms de las comunas de Medòc[modificar | modificar la font]
- En Haut Medòc e Medòc viticòla: Arcins, la Barda, Blancafòrt, Blanhan, Bugadan, Cantenac, Cissac, Civrac, Coquècas, Cussac, l'Esparra, Galhan, Listrac, Ludon, Macau, la Marca, Margau, Molís, Parampuira, Paulhac, Prinhac, Sent Cristòli, Sent Estèfe, Sent Delian (Beishavela), Sent German d'Estèlh, Sent Idenç[8] (e non Sent Dicenç), Sent Sauvur, Sent Seurin de Cadorna, Sossan, Valairac, Vertelh.
- En Medòc landescòt: Arsac, Avensan, Brach, la Canau, Carcans, Castèthnau, Hortin, lo Pòrge, Selaunas, Saumòs, Senta Alena, Sent Aubin de Medòc, Sent Laurenç de Medòc, Sent Medard de (las) Jalas, lo Tremple.
- En Baish Medòc: Cairac, Graian e l'Espitau, Jau Dinhac e Hloirac, Naujac, Semevian, Solac, Talaits, Vendais, lo Verdon.
Microtoponimia[modificar | modificar la font]
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
Patrimòni bastit e naturau[modificar | modificar la font]
Quauques elements dau patrimòni medoquin [9] :
- Lo donjon de l'Esparra o tor d'aunor. Aqueth donjon carrat dau sègle XIV es lo sol vestigi dau castèth aperat l' aunor de l'Esparra.
- Los pòrts de Paulhac, Bi, la Mareishala, Cadorna, Beishavela...
- Lo fare de Cordoan (lo mèi ancian d'Occitania), damb los de Grava e de Sent Nicolàs, tots tres au Verdon
- Lo fare e lo pòrt de Richard
- Lo castèth de la Marca, remontant au sègle XI, complementari de los de Blancafòrt e l'Esparra
- Lo castèth Senejac au Lo Pian (de Medòc) ; lo castèth dau Telhan remontant a l'Atge Mièi, damb un vielh chai dau XV° siègle ; lo castèth de Villepreux a Sent Aubin de Medòc
- Lo castèth de Seminhan, dau sègle XIII, a Sent Laurenç de Medòc
- Lo castèth de Blancafòrt. Datat daus sègles XI-XV, èra un daus castèths clementins bastits per parents de Clamenç V. Avant que las paluds estussin botadas a l'eishuc, dominèva una region totalament marescatjosa, çò que hèi vèner impossibla l'ipotèsa espandida qu'aqueth castèth èra religat a lo de Ròcatalhada per un sosterrenh. Egau, existiren salas trogloditicas.
- Lo dòma de la glèisa de la Marca
- La capèra de Sent Rafaèl, borgat natau de Pèir Berland
- Las glèisas de Macau, Sent Estèfe e frem d'autas
- Nòsta Dama de la Fin de las Tèrras a Solac (Gironda)
- A Sent Laurenç, la hont de Bernòs de forma circulara, damb l'aiga ferruginosa, es environada de mistèris ; la tradicion vòu qu'aquesta hont jamèi estarida augi estut un lòc de culte druidic. Disen qu'una hada torna a còps a la hont de Bernòs, per s'i abeurar coma ec hasèva lòrs de sa via terrestra. Disen tanben que, se una gojata amorosa gita esplingas dens la hont e que s'i crotzan, es segura d'èster aimada en retorn. Una auta legenda afirma que la coloracion roja de la hont es discuda au peu ros d'una hada que s'i èra negada.
- A Sent Laurenç tanben, la glèisa N.D. de Benon, comandaria espitalèira dau XII° siègle.
- Lo Fòrt Medòc, bastit en 1689 sus òrde de Loís XIV, d'après los plans de Vauban, maugrat lo terrenh instable de las ribas de Gironda. Damb la ciutadèla de Blaia e lo Fòrt Patè, forma çò qu'apèran lo carrolh de l'Estuari, en avath de Bordèu.
- Los castèths viti-vinicòlas Margaus, Latour, Beishavela, dau Còst (o Còutz) d'Estornèl ......
- Lo Musèu dau Shivau au Castèth Lanessan ; l' Ecomusèu de la Vinha e dau Vin a Vertulh ; la Maison dau Vin a Paulhac
- L' alèia de Barbahèra e lo site arqueologic de Brion a Sent German d'Estulh
- L' abadia de Vertulh, daus sègles XI e XIII, daus Augustins. La nau hèi mèi de 40 mètres. Los bastiments abadiaus aculhissen anuit exposicions. Pas lònh, lo castèth de Vertulh, fortaressa medievala.
- Las roinas de l' abadia de St Pèir de l'Isla a Ordonac. Fondada au sègle XI o XII, èra un collègi de canonges regulièrs. Lo bastiment es roinat dampèi lo debut dau sègle XVII.
- Lo castèth d'Issan a Cantenac, monument fortificat dau sègle XVII.
- La tor de Bessan a Soçans, damorant d'un ensemble datat de 1252.
- La vielha glèisa d'Escurac a Civrac, au capith d'un tèrte.
- Los marescs dau Verdon, de Brujas, de Soçans ; la laguna de Contaut ; l' estanc de Cossau
La Levada e la Cauçada èran duas vias hòrt ancianas, existent a l'Atge Mièi. La Levada menèva de la Punta de Grava a Bordèu ; èra emprontada preus sent-jaqués. Anuit, una crotz en pèira mèrca son emplaçament sus la comuna d'Avensan, sus la rota dau borg a Sent Rafaèl.
Patrimòni immateriau[modificar | modificar la font]
Las gents[modificar | modificar la font]
Dens la tradicion populara, los Medoquins son sovent escarnits, considerats coma picabosics nhòcs, trucataulèirs e violents damb lur familha. Mèi dens lo mijorn de Gironda, disèvan Medoquin, pèth de coquin[10] o encara Lo Medoquin, praube, feniant, gloriós[11]. Malurosament, aqueths clishats ne son pas encara pròishe de disparéisher.
Una legenda[modificar | modificar la font]
Disen qu'entre lo Telhan e Blancafòrt, la nuit, los automobilistes pòden rencontrar una dòna fòrt bròia, tota de blanc vestida. Se la prenen en estòp, au cap d'un moment, dens una virada, dispareisherà. Quò's la Dama Blanca, una hantauma.
Patrimòni culinari[modificar | modificar la font]
Las especialitats gastronomicas d'aquera region pro tipica son en permèir los produits de l'estuari (esquiras, lamprèia, pibalas) ; produits casalèirs (artishauts de Macau, aspèrjas, los tradicionaus primurs de Sent Medard...). L'anhèth de Paulhac, labelizat, coneish una granda renomada. Lo cohard ("grenier médoquin") es una especialitat codinèira a basa d'estomac de pòrc rotlat, salat e pebrat. Las Noisettines de Blanhan son un novèth produit a basa d'auglanas, e tot çò que ne'n deriva (crèma, còcs...). Lo Petit Médoquin es una licor de mora. Coma auta buvenda, lo tè de Medòc (damb grepin e plantas dau pinhadar). Los ceps son tanben un daus produits mèi importants dau Medòc. Coma doçors, los sherments de Medòc, las guinetas, regalan tot lo monde.
Recèpta dau grenier médoquin :
En permèir, bien netejar e desgreishar la pansa dau pòrc, apui l'incisar de manèira a poder la rotlar. Salar e pebrar abondantament, a l'encòp per relevar lo gost d'aquera carn naturalament fada, e per rasons de conservacion. Après l'auger rotlada apui cosuda, gitar la pansa dens un cort-bolhon, dont la composicion diu damorar secreta mès, solida, pòt variar. Lo temps de cuisson diu tanben damorar secret. Lo cohard se minja freid, trencat prim. Es una famosa entrada, fòrt relevada, a d'acompanhar d'un vin june. [12]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ Atlas linguistique de la Gascogne ; Thesòc
- ↑ ARNAUDIN Félix [Jacques Boisgontier ed.] Dictionnaire de la Grande Lande, sl.: Parc Naturel Régional des Landes de Gascogne / Confluences, (2001) 2 vol. (per ex. a la p. 416)
- ↑ PALAY Simin, Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes (1932-1933) [reed. 1961, París: CNRS].
- ↑ VIAUT Alain ; Los Tradinaires ; MONESTIER Jean ; BERGEY D.-M. ; BERTHAUD P.-L.
- ↑ http://dcvb.iec.cat/
- ↑ Frederic Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, Culture provençale et méridionale, reedicion 1979
- ↑ Jean Seguy, Atlas linguistique et ethnographique de la Gascogne
- ↑ http://medocgironde.voila.net/ e coneishenças personalas
- ↑ Reculhit per Alan Viaut, 1981
- ↑ Reculhit per Alan Viaut, 1981
- ↑ Confreria dau Grenier Médoquin - http://medock.voila.net/cuisine_entree_grenier.html


text:
Infinit
Lo mot « infinit » (del latin finitus, « limitat »), es un adjectiu servent a qualificar una causa qu'a pas de limit en nombre o en grandor. L'infinit es tanben un nom masculin significant :
- (matematicas) Concèpte per designar çò qu'es superior a tot nombre real.
- L’infinit es abitualament notat ∞.
- (filosofia) Çò qu'es pas finit, çò qu'a pas de fin.
- (mai corrent) Natura, caractèr de çò que finís pas, o sembla pas de finir.
Somari
- 1 Dins las matematicas
- 2 En fisica
- 3 En filosofia
- 4 En teologia
- 5 Istòria
- 6 Nòtas e referéncias
Dins las matematicas[modificar | modificar la font]
S'encontra las grandors infinidas dins divèrsas brancas de las matematicas, jol doble aspècte de nombre segon la teoria dels nombres cardinals e de l'espaci segon la teoria de la mesura. Aqueles dos aspèctes son pas exactament los meteisses, atal un segment o un disc an una infinitat de ponts mas una mesura finida.
Dins la teoria dels ensembles[modificar | modificar la font]
Un ensemble E es infinit se e solament se, es equipotent a cap d'interval bornat de N, o d'un biais equivalent, s'existís al mens una familha non voida de sosensembles de E qu'a pas d'element minimal per l'inclusion. [1][2][3]
Ensembles infinits denombrables[modificar | modificar la font]
Un ensemble infinit se ditz denombrable se e solament se, existís una bijeccion entre el meteis e N. Intuitivament, un ensemble infinit es denombrable se e solament se, se pòt « enumerar » los seus elements: lo « primièr » element, lo « segond » element, lo « tresen » element, seguent atal sans s'arrestar.
Per exemple, se pòt mostrar que l'ensemble Q dels nombres racionals es denombrable.
L'ensemble N2 = N x N dels parelhs d'entièrs naturals es el meteis denombrable, perque a tot parelh (p,q), se pòt associar lo nombre n = [(p+q)(p+q+1)/2] + p, [4] e se verificarà aisidament que la foncion atal definida es injectiva.
Dins l'exemple çai sus, l'enumeracion dels parelhs es « efectiva » : lo procèssus per enumerar es un procèssus calculatòri, un algoritme. Mas se pòt fòrça plan aver mostrat qu'un ensemble es infinit denombrable, per exemple en mostrant qu'es un sosensemble dels entièrs e pòt pas èsser finit, sens èsser capable de donar un procèssus efectiu d'enumeracion. Vejatz ensemble recursivament enumerable.
Se s'admet l'axiòma de la causida, e solament dins aquela condicion, [5] tot ensemble E es en correspondéncia biunivòca amb un ordinal; lo pus pichon ordinal per que E es equipotent es alara par definicion lo cardinal de E.
Lo cardinal d'un ensemble finit es un nombre entièr natural.
Lo cardinal d'un ensemble infinit se ditz « transfinit ». Lo cardinal (se ditz tanben « poténcia ») dels ensembles infinits denombrables es notat (« aleph-zèro »).
Ensembles infinits non denombrables[modificar | modificar la font]
Un ensemble infinit non denombrable se pòt pas metre en bijeccion amb N. Se pòt pas establir una lista de sos elements.
Per l'ensemble dels nombres reals es çò meteis. Los nombres reals forman un còrs commutatiu totalament ordenat R, arquimedian e tal que tota partida majorada admet una bòrna superiora ; R es l'unic còrs, alevat d'isomorfisme, per satisfar aquelas proprietats ; es lo sus-còrs minimal de Q per satisfar lo critèri de Cauchy.
L'ensemble dels reals compreses entre 0 e 1 es ja non denombrable : la demostracion se fa amb l'argument de la diagonala de Cantor.
Se ditz que R a la poténcia del continú, sa poténcia (o son cardinal) es , lo cardinal de l'ensemble de las partidas de N. L'argument diagonal de Cantor mòstra al meteis temps que , lo pus pichon cardinal non denombrable, es inferior o egal a (dins ZFC). L'egalitat d'aqueles dos cardinals, que se nomena l'ipotèsi del continú, es independenta dels axiòmas de la teoria dels ensembles ZFC.
En geometria[modificar | modificar la font]
Los pintres de la Renaissença, cercant una representacion del real que siá fidèla amb nòstra percepcion, desvolopèron los metòdes de representacion perspectiva. De linhas orizontalas parallèlas « se còpan a l'infinit » dins l'espaci e a un punt sul quadre; aquel punt del quadre atal que la linha d'orizont del quadre correspondon a la realitat particulara en doas dimensions (2D).
La geometria projectiva consistís a apondre a l'espaci afin usual de punts dits « a l'infinit » dins cada direccion. La tòca es de pas mai far de distincion entre drechas secantas e drechas parallèlas, aquelas darrièras avent un punt comun a l'infinit. Es un esplech de simplificacion remarcable. Per exemple, en geometria projectiva, existís pas mai qu'un sol tipe de conicas en plaça de tres.
En optica geometrica[modificar | modificar la font]
- Un objècte situat « a l'infinit » es una font emetent de rais luminoses parallèls,
- Un imatge se forma « a l'infinit » quand los rais luminoses que lo forman son parallèls.
Un uèlh normal (emmetròp) o corregit deu veire net un imatge a l'infinit (Punctum remotum).
En topologia[modificar | modificar la font]
compactificacion[modificar | modificar la font]
L'apondi d'un element ∞ dins un espaci topologic localament compacte permet de rendre aquel espaci compacte. S'agís de la compactificacion d'Alexandroff.
Siá un espaci topologic localament compacte, son compactificat es l'espaci , ont es un element exterior a E, e U' es obtengut de U en li apondent totes los complementaris dins dels compactes de .
Se pòt alara definir los « vesinatges de l'infinit » : s'agís de tota partida contenent un dubèrt de U'\ U.
complecion[modificar | modificar la font]
En fisica[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX, la fisica se trobèt dins l'impossibilitat d'explicar divèrses fenomèns [6], que lo fach qu'un còrs negre a l'equilibre termodinamic es supausat rainar un flux infinit. Aquel problèma foguèt resolgut per l'introduccion dels quanta per Planck, aquò forma la basa de la fisica quantica.
Dins lo quadre de la relativitat generala, lo Big Bang condusís, dins son interpretacion ninòia, cap a l'aparicion de valors infinidas (se parla quitament de singularitats) a l'origina dels temps, aportant atal la pròva que nòstras coneissenças fisicas actualas son pas capablas de descriure aquela epòca alunhada de l'istòria de l'Univèrs.
Dins de brancas de la fisica, coma la teoria quantica dels camps o la fisica estatistica, los cercaires poguèron eliminar las divergéncias indesiradas de la teoria amb de tecnicas matematicas de renormalizacion. Aquelas tecnicas se son pas poscudas fins ara aplicadar a la teoria de la gravitacion.
En filosofia[modificar | modificar la font]
Es la primièra de las quatre antinomias de Kant exprimida dins la Critica de la rason pura :
- TÈSI : « Lo monde a un començament dins lo temps ; es bornat dins l’espaci. » Seriá, en efèit, absurde d’admetre una seria al meteis temps infinida e realizada. La totalitat dels èssers o dels fenomèns forma un nombre que despassa nòstra imaginacion, mas qu'es un nombre real, e l’infinit despassa totes los nombres. Lo passat conten un nombre d’èssers e de fenomèns que cada instant apond. Es contradictòri de nomenar infinit çò qu'aumenta o pòt aumentar. Lo meteis rasonament refuta l'eternitat del passat : l’eternitat es infinida, non aumentabla e cada instant aumenta lo passat.
- ANTITÈSI : « Lo monde a pas de començament o de bòrnas ; es infinit dins lo temps e dins l’espaci. » Se lo monde foguèsse eternal e sens mesura, n'envelopariá doncas d’un temps e d’un espaci voide. Mas un temps voide ne renclausís pas cap de causa, pas cap de condicion, pas cap de possibilitat de començament, res auriá jamai pogut començar. Bornar lo monde dins lo temps, es anientar aquel. E un espaci voide es res. Dire qu’un espaci voide limita lo monde, dire que lo monde es limitat par res, es dire dins un meteis temps que lo monde es limitat e qu’es pas limitat.
En teologia[modificar | modificar la font]
En Índia, dempuèi l'antiquitat, la religion jaïnista considerava lo monde coma infinit.
Las religions monoteïstas an generalament una nocion d'infinitat (o per precisar las nocions d'eternitat e de transcendéncia), quita se son mens formalizadas que la nocion matematica correspondenta.
Una de las primièras manifestacions d'aquela nocion remonta a l'Egipte anciana, del temps d'Akhenaton, amb lo culte del dieu Aton[7] [8].
Dins los exemples precedents, l'idèa de transcendéncia es associada a una nocion d'espaci o de temps infinit. A l'epòca modèrna Cantor associèt tanben l'infinit l'infinitat numerica, considerant que sos trabalh suls nombres cardinals e ordinals avián d'implicacions teologicas.[9]
Istòria[modificar | modificar la font]
Usatge e operabilitat de las quantitats infinidas[modificar | modificar la font]
L'infinit potencial pels ancians[modificar | modificar la font]
Los matematicians totjorn utilizèron l'apartenéncia e l'inclusion mas aguèron las pus grandas dificultats a formular amb aquelas relacions de teorèmas suls nombres e sus las grandors. Atal Euclides, en plaça de dire que l'ensemble dels nombres primièrs es infinit, diguèt « per tota quantitat donada de nombres primièrs, existís un mai grand ». Atal, Aristòtel refusa de considerar qu'una linha drecha es compausada de punts.
Galileo Galilei remarca qu'existís una correspondéncia biunivòca entre los nombres e lors carrats, d'aquò dedutz que l'afirmacion comuna « lo tot es pus grand que la partida » se verifica pas quand se tracta de quantitats infinidas [10]. Pasmens, i pas cap de motivacion per l'estudi dels ensembles infinits, i vei la pròva del caractèr non operacional de tals ensembles, posicion aprovada mai de dos sègles aprèp per Cauchy. [11] Atal doncas, quasiment fins a l'epòca modèrna, los matematicians an pas volgut utilizar dirèctament los ensembles infinits e an preferit rasonar « en compreneson » sus las proprietats de lors elements. Se contentavan alara de la possibilitat d'aumentar tota grandor donada, o de la demenir se s'agís d'una grandor continua [12].
Aquò empacha pas la naissença de calcul infinitesimal, atal la frasa « per tot e > 0 existís n0 tal que n ≥ n0 implica », doncas, atal que o reconeis Bourbaki, [13] aquela posicion aviá permés de desvolopaments importants tot en pausant de parabandas.
L'infinit potencial pels constructivistas modèrnes[modificar | modificar la font]
Eissit de la « crisi dels fondaments » del començament del sègle XX, lo corrent intuicionista promogut per Brouwer, refusa los metòdes de la logica classica, supausada de s'aplicar pas en tot cas als objèctes infinits.[14] Uèi ara aquel tèrme d'intuicionista s'aplica a una axiomatizacion ben precisa de la logica sens tèrç exclús. Una fòrma de filosofia matematica que se revendica volontièrs d'aquela de Brouwer es la del corrent constructivista, qu'un representant conegut, Roger Apéry expausèt atal la concepcion de l'infinit:
- « S'extrapòla la realitat, lo matematician constructiu refusa las ipotèsis fantasticas dels platonicians ; en efèit [...] constata que la matematica se debana dins lo temps. [...] son immortalitat li permet d'aténher de nombres tan grands coma vòl, mas pas de definir totes los nombres; crei en l'infinit potencial, pas en l'infinit actual. »[15]
Se vei segon aquel tèxte que pels constructivistas, contrariament al punt de vista majoritari que considèra d'ensembles que lors partidas son donadas simultaneament, las matematicas an per objècte un procèssus, que sas estapas se construisson sequencialament; perque per eles s'agís ben d'una activitat umana; « existís pas de matematicas sens matematician » diguèt Apéry.
L'infinit actual e lo temps[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, sant Bonaventura afirmèt que d'un pur punt de vista logic — independentament de çò que diguèt la Bíblia — èra impossible que lo monde aguèsse totjorn existit; Tomàs d'Aquin refuta aquela afirmacion per un rasonament formal, res en l'abséncia d'informacion permetent pas d'exclure a priori una eternitat actualament acabada[16].
Un sofisme celèbre, imaginat pel creacionista american W.L. Craig segon una parabòla de Bertrand Russell que sa tòca èra autra, pretend de demostrar l'impossibilitat d'una durada infinida acabada, e doncas provat atal que lo monde aguèt un començament, per l'istòria de Tristram Shandy, qu'escriguèt son autobiografia al ritme d'un an d'escritura per jornada viscuda, e faguèt aquò totas las annadas del passat. Se doncas lo temps jamai comencèt, quin jorn de sa vida Tristram Shandy es a comentar aquela annada? Cap de jorn del passat convendriá pas, doncas es pas possible que lo temps aja pas una origina. [17]
L'engana es evidenta per qui coneis las coordenadas cartesianas e las istòrias dels trens que se rejonhon: lo scenari compòrta una contradiccion; Tristram Shandy qu'escriu 365,25 còps mens lèu que lo relòtge comencèt necessariament son autobiografia un jorn, aquò invalida l'argument.
Dins l'imatjariá populara[modificar | modificar la font]
Dins l'expression populara, l'adjectiu « infinidas » es a vegadas emplegat per qualificar d'espandidas fòrça vastas o de quantitats fòrça grandas.
Remarquem que quitament finits, los fòrça grands nombres pòdon èsser dificils a concebre. Atal las seguidas de Goodstein son de seguidas definidas fòrça simplament que concebon de nombres que despassan l'entendement.
Qualques autors modèrnes s'inspirèron de l'istòria biblica de la Torre de Babel per comparar « lo cèl » a una tòca infinidament alunhada.[18].
Las notacions[modificar | modificar la font]
Lo simbòl ∞ que se tròba sovent en analisi foguèt emplegat pel primièr còp en 1655 per John Wallis, dins son obratge De sectionibus conicis, e pauc aprèp dins l'Arithmetica Infinitorum : « esto enim ∞ nota numeri infiniti.[19] »
Tres ipotèsis existisson sus l'origina d'aquela causida. La mai comunament admesa es que s'agís d'une evolucion de la chifra designant '1000' dins la numeracion romana : successivament Ⓧ, puèis CIƆ, abans de venir M. L'evolucion grafica del segon simbòl auriá donat . Lo simbòl actual seriá doncas simplament l’evolucion de la ligadura minuscula cıɔ en escritura manuscrita onciala.
Una autra ipotèsi es que lo simbòl seriá eissit de la letra grèga w, darrièra de l'alfabet grèc, e metafòra correnta per designer l'extremitat finala.
E darrièra, Georges Ifrah, dins son enciclopèdia « L'istòria universala de las chifras », explica que la grafia de l'infinit remonta a la civilizacion indiana, e pus precisament a la mitologia indiana. L'Ananta (tèrme sanskrit per infinit), la « sèrp infinida » del dieu Vishnu, se representa enrotlada d'esperela semblant un « uèit reversat ».
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Alfred Tarski Sur les ensembles finis 1924 Fund. Math. t.6 p.45, p.95
- ↑ (en)Patrick Suppes Axiomatic set theory Van Nostrand 265 p.
- ↑ (fr)Roland Fraïssé Logique mathématique, t.1 Gauthier-Villars París 1971, p. 12-13-14
- ↑ (fr)J. Garsoud, Analyse mathématique, Dunod París 1968 p.29
- ↑ (fr)Jean-Louis Krivine, Théorie axiomatique des ensembles, P.U.F. Paris 1972 p. 38
- ↑ (en) C. W. Misner, Kip Thorne & John Wheeler : Gravitation, Freeman & Co. (San Francisco-1973), chapitre 44.
- ↑ (de) (1939) Sigmund Freud Der Mann Moses und die monotheistische Religion, Ed. Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main - 1964
- ↑ (en)Jaina mathematics, J J O'Connor et E F Robertson.
- ↑ §3.2, Erkenntnis, The role of the absolute infinite in Cantor's conception of set, Ignacio Jané, May 1995
- ↑ (it)Galileo Galilei Opere, Ristampa della Edizione Nazionale, Barbara Firenze 129-39, t. 8 pp.78-80
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV p.58
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV pp.57-58
- ↑ (fr)Bourbaki, Éléments de mathématiques, Diffusion CCLS 1977, EIV p.58
- ↑ Brouwer sembla pasmens pas refusar l'infinit actual. Dins sa Dissertation de 1907, p. 97, escriguèt: « Quant a l’infinit actual dels cantorians, existís plan, baste que lo confiniam a çò que pòt èsser intuitivament construit, e que nos absteniam de l’espandre per las combinasons logicas que pòdon pas èsser realizadas » - Citat per Michel Bourdeau La critique de la théorie des ensembles dans la dissertation de Brouwer Math. & Sci. hum. / Mathematics and Social Sciences (41e année, n° 164, 2003, p. 29-43) [1]
- ↑ (fr)Obratge collectiu « Penser les mathématiques », collòqui de l'ENS, Ed Seuil 1982 p.63 ISBN 2-02-006061-2 exposé en ligne
- ↑ Texte en linha d'Ezio Vailati, South Illinois University
- ↑ (en)Robin Small The British Journal for the Philosophy of Science, Vol. 37, No. 2 (Jun., 1986), pp. 213-216 résumé de la critique
- ↑ Stefan Zweig "La torre de Babel" ensag tome 3: « Lors savis s’apercebèron qu’una sciéncia practicada per un pòble sol poiriá pas aténher l’infinit »
- ↑ (en) Earliest uses of symbols of calculus


text:
Dimars, 25 de setembre de 2018, 03h00 Espòrt
A la pausa de Barça-Girona (2-2), los Dragons presentan la Cup al public del Camp Nòu
Lo TO assuca lo Barbarós
A Blanhac, aqueste dissabte en fin de vèspre, lo Tolosa Olimpic recebiá la formacion de Superliga d’Hull KR amb la tòca imperativa de ganhar per gardar l’espèr de jogar lo dimenge 7 d’octòbre la partida de barratge per la montada.
Las causas comencèron plan mal: ensag en fòrça dels Roges, novèl ensag de 80 m sus intercepcion. 12-0 e fasiá dètz minutas que se jogava. Los angleses, mèstres del terren, ajustan un ensag transformat e un tombat per menar 19-0. E aquí, d’un còp, la partida capvira: los tolosans libèran la palma, escartan lo jòc e, mercé a tres ensages (Curran, Centrone, Robin) transformats (Kheirallah) marcats en 5 minutas, tornan a 19-18 a la pausa. Sus una penalitat de 32 mètres de Kheirallah, prenon l’avantatge 20-19. Amb un Ford que mena lo grop a la perfeccion per son jòc al pè e sas passas longas e precisas, los Blaus passan tres còps (Marguerite, Centrone, Ader) la defensa dels Barbarosses per menar 34-19. Los angleses clavan la marca (34-23), mas lo public dreit saluda la victòria occitana. Al bèl mitan dels collègas, los jogaires neozelandeses de Tolosa se lançan dins un haka gaujós e determinat.
Mas… Londres a batut Salford 11-8 e Toronto a ganhat contra Widnes: 20-12. Per esperar de disputar la partida per la montada, demòra una sola solucion a Tolosa: anar ganhar a Salford ont los Diables Roges son ja assegurats de jogar en Superliga l’an que ven. Mission impossibla? Una partida de jogar d’a fons per que i aja pas de regrèts (que, de tot biais, n’i aurà un sacat)… Dins l’equitat esportiva anglesa, los occitans jogaràn tre dijòus (partida retransmesa sus BeInSport-4) e Toronto (divendres) e Londres (dissabte) saupràn çò que lor i demòra de faire.
E los Dragons tornan ganhar
L’assegurança de demorar en Superliga l’an que ven e la finala de jogar (e de ganhar) de la Cup al programa, los Dragons se son pas investits d’a fons dins lo Super-8, amb sa formula que viu sas darrièras oras. An esperat l’avantdarrièra jornada per ganhar una partida, cò d’Hull-FC, en marcant dos ensages dins las darrièras tres minutas: 26-20. Aquò permet als catalans de passar lor adversari del jorn al classament: Hull FC es la novèla lantèrna roja.
Al retorn, los Dragons passèron per Barcelona ont foguèron reçauputs pel president de la Generalitat Quim Torra (”La ’haka’ dels Dragons ha fet ressonar el Pati dels Tarongers en la recepció que hem fet per celebrar la lliga guanyada. Ens han traslladat una energia que ens anirà molt bé pels pròxims mesos.”) abans de presentar la Cup a la pausa de Barça-Girona al Camp Nòu. Lo president del Barça prepausèt a Bernard Guasch de jogar l’an que ven Dragons-Wigan dins l’estadi mitic!
Wigan assegura sa segonda plaça amb una victòria 13-6 fàcia a Huddersfield amb lo catalan Morgan Escarré nomenat òme de la partida (un ensag e un tombat). Saint Helens ganha a Warrington: 34-14, e Castleford domina Wakefield: 42-10.
Demòra una jornada de jogar mas se sap ja que las mièjas finalas opausaràn St Helens e Warrington d’una part e Wigan e Castleford d’autra part.
Tardor internacionala
Aqueste dimenge, a Limós, una seleccion de jogaires de l’Èst e una de jogaires de l’Oèst (en foncion de la primièra licéncia) s’opausavan per designar lo XIII format de jogaires d’Elèit qu’anirà jogar contra Serbia; amb lo refòrt dels Dragons e dels tolosans (enfin, d’aqueles qu’acceptaràn de venir), lo XIII de França anirà rescontrar los angleses a Leigh, d’angleses que se prepararàn atal per la venguda dels Kiwis (tres tèstes al programa). Pels Blaus, serà una Copa d’Euròpa qualificativa per la Copa del Mond de 2021 amb las recepcions, a Carcassona, de Galas (27 d’octòbre) e d’Escòcia (10 de novembre) e un desplaçament en Irlanda (3 de novembre).
A Limós, l’Oèst ganhèt 40-20 mas sèm plan luènh de l’enjòc, e de l’audiéncia dels Estats d’Origina australians!
En femeninas tanben, l’oposicion Èst-Oèst (ganhada per l’Oèst) preparava los rescontres avenidors contra Anglatèrra e Itàlia.
Represa en Elèit 2
La competicion en Elèit 2 a représ amb 12 formacions. Dissabte, a Puègnautièr, lo campion 2018, lo VARL a fait onor a son trofèu: victòria sus Lion 40-20. Dimenge, Ferrals ganha lo dèrbi audenc fàcia a Vilanòva de Menerbés: 30-4. Tolon signa sa primièra aparicion en Elèit 2 amb una victòria 32-28 a l’Escura d’Albigés!
Benvenguda a Carcassona XIII
La represa tretzista se met en plaça a Carcassona. Lo club novèl se dirà tot simplament “Carcassona XIII” e serà dirigit per un triumvirat. La presentacion de las esquipas (dirigents e jogaires) se farà lo dimars 9 d’octòbre jol tibanèl de Domèc.
NRL: Tempèsta e Polets en finala
Dimenge que ven (30 de setembre), se debanarà la finala del campionat de NRL a Sydney (www.nrl.com) amb los dos primadièrs de la fasa de classament que se disputaràn lo trofèu. Divendres, Melbourne tenguèt a distància Penrith: 22-6, amb l’arrièr Billy Slatter que marca dos ensages mas que deuriá passar davant la comission de disciplina per un placatge amb l’espatla endavant. La partida foguèt mai complicada pels Polets de Trent Robinson fàcia als Lapinons: victòria 12-4 (3 ensages contra 2 penalitats).
Alan Roch
Es un plaser tant grand de los veire reçaubuts au Camp Nòu de Barcelona pustòst que vès París !!
Tolosan = adjectiu general # Tolosenc = abitant de Tolosa
L'usatge local sembla com'ac'...
Los Dragons a Barcelona (Youtube):
http://www.catalansdragons.com/articles-9/173-6444-les-dragons-recus-a-barcelone/


text:
Oton Ier (emperaire roman germanic)
Oton Ièr (23 de novembre de 912 - 7 de mai de 973) foguèt un rèi de Francia Orientala qu'es considerat coma lo fondator dau Sant Empèri Roman Germanic. Reinèt de 936 a 973 e èra lo successor d'Enric Ièr (919-936). Foguèt remplaçat per Oton II (967-983) coemperaire dempuei 967.
Son rèine acomencèt lo 2 de julhet de 936 e Oton capitèt pauc a pauc de renfòrçar lo raionament e lo prestigi de la corona germanica. Gràcias a son maridatge en 951 ambé la rèine Adelaïda, veusa dau rèi Lotari, capitèt de venir rèi de la peninsula e d'intervenir dins leis afaires intèrns d'Itàlia. Venguèt lo protector dau papa Joan XII còntra lei pretencions de l'ancian rèi italian Berenger II que se revoutèt en 960. Per aquò, lo papa acceptèt de lo reconóisser coma lo successor de Carlesmanhe e, en 962, Oton foguèt coronat « Emperaire dei Romans ». Durant la fin de son rèine, s'ocupèt d'organizar son estat a l'entorn d'un govèrn descentralizat e d'una administracion tenguda per la Glèisa.


text:
D'una Illa a l'autra : Menòrca
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Nòstre cronicaire Gavin Porter s'interessèt a Menòrca l'una de las quatre illas Balearas. L’UNESCO faguèt de Menòrca una resèrva de biosfèra en 1993 pr’amor de la diversitat remarcabla de sos ecosistèmas. Sos abitats diferents - vabres, caunas, estanhs, lagons, paluns, dunas e rancaredas calquièras e 220 espècias d’aucèls.
Abriga tanben una resèrva de monuments preïstorics que se dison taliòts, navetas e taulas. Saique Menòrca patiguèt fòrça invasions. Los Fenicians e los Romans i establiguèron de colonias consequentas. Lo crestianisme s’espandiguèt dins l’illa e de josieus s’i installèron tanben. Fins a la debuta del sègle V aprèp Jesús-Crist, las doas comunautats crestiana e josieva vivián e trabalhavan ensemble, armoniosament.