text:
Vida (literatura)
La vida (var. vita) qu'ei un genre literari de l'Edat Mejana occitana. Que son petitas biografias (generaument anonimas) mei o mens fictivas de trobadors o de trobairitz.
Somari
Contèxt de la vida[modificar | modificar la font]
Dins los cançonièrs, las colleccions manuscritas de poesias de trobadors, las òbras d'un autor particular s'acompanhavan sovent d'ua biografia brèva en pròsa. Existís una controvèrsia sus entà quin punt aquestas se fondamentèron a debon sus de fonts independentas; se sap per exemple que mantuna assercion se devon a d'interpretacions heitas a partir de çò que foguèt escriut dins las composicions. Ua part importanta de las vidas que son estadas servadas foguèt compausada en Itàlia, e un brave nombre foguèron escritas per Uc de Sant Circ. De còps que i a, quauques poèmas individuaus son acompanhats de razos, tèxt brèu qu'explica las rasons, las circonstàncias que lo poèma foguèt compausat.
Exemples de vidas[modificar | modificar la font]
Vida de Jaufre Rudèl[modificar | modificar la font]
Qu'ei dilhèu l'exemple mei famós de vida.
Jaufre Rudels de Blaia si fo mout gentils hom, princes de Blaia. Et enamoret se de la comtessa de Tripol, ses vezer, per lo ben qu'el n'auzi dire als pelerins que venguen d'Antiocha. E fez de leis mains vers ab bons sons, ab paubres motz. E per voluntat de leis vezer, el se croset e se mes en mar, e pres lo malautia en la nau, e fo condug a Tripol, en un alberc, per mort. E fo fait saber a la comtessa et ella venc ad el, al son leit, e pres lo antre sos bratz. E saup qu'ela era la comtessa, e mantenent recobret l'auzir e•l flairar, e lauzet Dieu, que l'avia la vida sostenguda tro qu'el l'agues vista ; et enaissi el mori entre sos braz. Et ella lo fez a gran honor sepellir en la maison del Temple ; e pois, en aquel dia, ella se rendet morga, per la dolor qu'ella n'ac de la mort de lui.
Vida de Bernat de Ventadorn[modificar | modificar la font]
Bernat de Ventadorn foguèt del castèl de Ventadorn e òme de paura generacion, filh d’un sirvent del castèl qu’escaudava lo forn e cosiá lo pan e sa maire amassava l’eisserment. Bèl òme èra, e adreit e saupèt plan cantar e trobar e èra cortés e ensenhat. Lo Vescomte, lo seu senhor de Ventadorn, s’estrambordèt de son trobar e li faguèt grand onor. E lo Vescomte aviá molhèr fòrt graciosa e gàia Dòna que se meravilhèt de las cançons d’en Bernat e s’enamorèt d’el e el de la Dòna ; tant e tant qu’el fasiá sas cançons d’ela, de l’amor que n’aviá e non fasiá mai que de la cantar. De temps durèt aquel amor abans que lo Vescomte e l’autra gent i faguèsson moment e quand lo Vescomte se n’avisèt s’estranhèt del trobador e faguèt sarrar e gardar la Dòna. E la Dòna donèt congèt a En Bernat que se’n anèsse fòra d’aquela encontrada.
El se’n anèt cò de la Duquessa de Normandia qu’èra jova e de granda valor e lo reçaupèt fòrt plan. De temps foguèt en sa cort e s’enmorèt d’ela e ela d’el e ne faguèt de bonas cançons. Sus aquelas entremièjas lo rei Enric d’Anglatèrra la prenguèt per molhèr e se la menèt dins son país. En Bernat demorèt deçà triste e dolent e se’n anèt al bon Comte de Tolosa ont demorèt d’aquí que lo Comte moriguèt. A sa mòrt, En Bernat, per aquela dolor, se rendèt a l’òrdre de Dalon e aquí finiguèt.
E lo Comte En Eble de Ventadorn, filh de la Vescomtessa qu’En Bernat aimèt, me contèt a ieu, Uc de Sant Circ, çò que ieu ai fait escriure d’En Bernat.


c: text/html

text:
Categoria:Filosòf atèu
Aquesta categoria recampa los filosòfs atèus.
ATENCION : aquesta categoria concernís pas que los filosòfs qu'an explicitament exprimit lor ateïsme. Los filosòfs que se son pas prononciats clarament sus lors conviccions religiosas o abséncia de conviccion religiosa an pas vocacion a i èsser listats.
Aquesta categoria a pas tanpauc vocacion de recensar los filosòfs agnostics. Per aquò vesètz la categoria filosòf agnostic.
Articles dins la categoria « Filosòf atèu »
Aquesta categoria conten los 9 articles seguents.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Angicourt
Angicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al fil dels sègles, lo nom del vilatge a pas cessat d'evolucionar. Se'n dénombre pas mens de nòu denominacions : Vungiscurth, Angilicurtem, Ungicurtis, Angicurtis, Angicuria, Anglicuria, Angicort, Angilicurtis, Angicurte. Aqueles nomentaments se son transformats al fil del temps en Angicourt. Se parla del vilatge en los mai ancians tèxtes del abbaye Sant-Vaast de Arras (lo pòble e las siás tèrras n'èran la proprietat).
La legenda vòl que, en 537, sant Vaast #recebre la notícia que Clotaire e la siá maire, Rotilde, l'esperavan a París per usar de los sieus conselhs. Se #retre a la crida del rei, e, en retorn de las siás bonas opinions, #recebre lo pòble de Angicourt. Es egalament dicha #qu'es sus aquelas tèrras #que #nàisser Frédégonde, reina de Neustrie, « Chilpericus Fredegundem duxit uxorem, elegantem e male callidam. Haec in territorio Belvacensi nata Es de familia atque Sancti Vedasti villa Vungiscurth, quam, ut praetulimus, Hlotarius rex dederat nostro patrono » aicí Vungiscurth fach referéncia a Angicourt #que seriá doncas una de las proprietats los mai ancianas de la abbaye doncas qu'ofèrta a l'avesque pauc abans la siá mòrt (540). Lo problèma es que, sus l'afar, las fonts se contradiuen ; es per encobrir #que se parla de legenda.
- Çò qu'es vérifiable, es la donation de las tèrras de Angicourt a la abbaye Sant-Vaast per [[Théodoric Ier|Théodoric Sègle I]], confirmat l'an 869 per Charles lo Chauve. Lo pòble es doncas una de las mai ancianas possessions de la abbaye Sant-Vaast de Arras (-Calava). Los sègles seguents veiràn lo pòble cambiar de proprietari a divèrsas recuperacions (per donation entre abbayes sustot) per fin finala tornar als fraires artésiens.
Çò de mès d'interessant es que lo abbaye va erigir Angicourt e las siás tèrras en prévôté. Se o sap mercés a una confirmation dels dreches de sant Vaast facha per l'avesque de Beauvais, Guido, en 1084. Los fraires del abbaye nomenavan un prévôt #que i aviá administrat per un dels fraires del abbaye. Aquel darrièr se desplaçava pas jamai sus las tèrras de la prévôté. D'en un autre luòc, i i aguèt pas jamai de fraire en residéncia a Angicourt ; la prévôté aviá pas del temps que pauc d'importància.
Angicourt, Entre los Modèl:Xe s e Sègle XIs se constituiguèt dins tèrras (per donation de tèrras alentour). Lo prévôt vendrà alavetz un personatge important : al Sègle XIV, del temps que la prévôté prospère, lo prévôt emplís de nombrosas missions. Es lo representant del abbaye davant los tribunals de París, es administrador del collègi de Arras e a lo privilègi de pas aver de comptes a retre #qu'al abbé, a #que ret visita unas fes per an. Es d'en un autre luòc assistit per un tinent (en ajudant) en rason de lo sieu sojorn frequent a París, e s'a un excedent de recèptas, pòt ne dispausar per la crompa de decoracions de la glèisa. Al Sègle XIV, lo prévôt es doncas un autentic senhor. Malgrat aiçò, pauc de traces subsisteixen de la prévôté antany prospère. Sembla qu'aquel siá en rason d'un rapid déclin dempuèi lo Sègle XV. Una dolenta gestion e de nombroses postièrs politics semblan èsser las rasons d'un rapid déclin dempuèi lo Sègle XV e fins al Sègle XVII.
Es cap a 1687 #qu'un nòu prévôt a nomenat per metre de l'òrdre en las questions de la prévôté ; qualques intradas son quitament alavetz dégagés per la prévôté. Es l'arribada de la revolucion francesa #que signa la fin de la prévôté de Angicourt.
Pas subsisteix uèi del prestige de Angicourt que lo doble portail de las bastissas de la prévôté (Sègle XIII) e la glèisa paroissiale Sant-Vaast (Modèl:XIIe s e Sègle XIIIs), modèl d'arquitectura gotica e de proporcions exemplars (per çò qu'es de la comuna).
Au fil des siècles, le nom du village n'a cessé d'évoluer. On en dénombre pas moins de neuf dénominations : Vungiscurth, Angilicurtem, Ungicurtis, Angicurtis, Angicuria, Anglicuria, Angicort, Angilicurtis, Angicurte. Ces nominations se sont transformées au fil du temps en Angicourt. On parle du village dans les plus anciens textes de l'abbaye Saint-Vaast d'Arras (le village et ses terres en étaient la propriété).
La légende veut que, en 537, saint Vaast reçut la nouvelle que Clotaire et sa mère, Rotilde, l’attendaient à Paris pour user de ses conseils. Il se rendit à l’appel du roi, et, en retour de ses bons avis, il reçut le village d’Angicourt. Il est également dit que c’est sur ces terres que naquit Frédégonde, reine de Neustrie, « Chilpericus Fredegundem duxit uxorem, elegantem et male callidam. Haec in territorio Belvacensi nata est de familia atque Sancti Vedasti villa Vungiscurth, quam, ut praetulimus, Hlotarius rex dederat nostro patrono » ici Vungiscurth fait référence à Angicourt qui serait donc une des propriétés les plus anciennes de l’abbaye puisque offerte à l’évêque peu avant sa mort (540). Le problème est que, sur le sujet, les sources se contredisent ; c'est pour cela que l'on parle de légende.
Ce qui est vérifiable, c'est la donation des terres d'Angicourt à l'abbaye Saint-Vaast par [[Théodoric Ier|Théodoric Sègle I]], confirmé en 869 par Charles le Chauve. Le village est donc une des plus anciennes possessions de l'abbaye Saint-Vaast d'Arras (Pas-de-Calais). Les siècles suivants verront le village changer de propriétaire à plusieurs reprises (par donation entre abbayes notamment) pour finalement revenir aux moines artésiens.
Le plus intéressant est que l'abbaye va ériger Angicourt et ses terres en prévôté. On le sait grâce à une confirmation des droits de saint Vaast faite par l'évêque de Beauvais, Guido, en 1084. Les moines de l'abbaye nommaient un prévôt qui était administré par un des moines de l'abbaye. Ce dernier ne se déplaçait jamais sur les terres de la prévôté. D'ailleurs, il n'y eut jamais de moine en résidence à Angicourt ; la prévôté n'avait alors que peu d'importance.
Angicourt, entre les Modèl:Xe s et Sègle XIs va se constituer en terres (par donation de terres alentour). Le prévôt deviendra alors un personnage important : au Sègle XIV, alors que la prévôté prospère, le prévôt remplit de nombreuses missions. Il est le représentant de l’abbaye devant les tribunaux de Paris, il est administrateur du collège d’Arras et a le privilège de n’avoir de comptes à rendre qu’à l’abbé, à qui il rend visite une fois par an. Il est d’ailleurs assisté par un lieutenant (assistant) en raison de son séjour fréquent à Paris, et s’il a un excédent de recettes, il peut en disposer pour l’achat d’ornements de l’église. Au Sègle XIV, le prévôt est donc un véritable seigneur. Pourtant, peu de traces subsistent de la prévôté jadis prospère. Il semble que ce soit en raison d'un rapide déclin dès le Sègle XV. Une mauvaise gestion et de nombreux facteurs politiques semblent être les raisons d'un rapide déclin dès le Sègle XV et jusqu'au Sègle XVII.
C'est vers 1687 qu'un nouveau prévôt est nommé pour mettre de l'ordre dans les affaires de la prévôté ; des revenus sont même alors dégagés par la prévôté. C'est l'arrivée de la révolution française qui signe la fin de la prévôté d'Angicourt.
Il ne subsiste aujourd'hui du prestige d'Angicourt que le double portail des bâtiments de la prévôté (Sègle XIII) et l'église paroissiale Saint-Vaast (Modèl:XIIe s et Sègle XIIIs), modèle d'architecture gothique et de proportions exemplaires (par rapport à la commune).


text:
Francisco de Zurbarán
Francisco de Zurbarán (Fuente de Cantos, Badajòz, 7 de novembre de 1598 - Madrid, 27 d'agost de 1664) foguèt un pintor espanhòl del periòde sonat sègle d'aur. Zurbarán, qu'èra amic de Velázquez, se faguèt conéisser dins lo domeni de la pintura religiosa, que s'i exprimiguèt amb una granda força visuala e un misticisme prigond. Foguèt un artista emblematic de la Contrareforma. Son estil, influenciat inicialament per las òbras de Caravaggio, evolucionèt per se sarrar dels mèstres manieristas italians. Sas representacions s'alunhavan del realisme de Velázquez e sas composicions son caracterizadas pel modelatge obtengut gràcias al clarescur de tons mai acids. Foguèt un dels pintors mai impòrtants del barròc. Son filh, Juan de Zurbarán, tanben trabalhèt coma pintor.
Biografia[modificar | modificar la font]
Francisco de Zurbarán nasquèt en 1598 a Fuente de Cantos dins una familha de comerciants amonedats. Se pensa que comencèt a pénher a l'escòla de Juan de Roelas, dins sa vila de naissença, e que dintrèt puèi, en 1614, dins lo talhièr del pintor Pedro Díaz de Villanueva, a Sevilha, ont Alonso Cano lo coneguèt en 1616. Probablament tanben aguèt de relacions amb Francisco Pacheco e sos escolans, a mai de recebre d'influéncias de Juan Sánchez Cotán coma se pòt veire dins la Naturaleza muerta que Zurbarán penhèt a l'entorn de 1633.
Son aprendissatge s'acabèt en 1617, qu'en aquel an Zurbarán se maridèt amb María Páez. Lo sol tablèu de la debuta de sa carrièra que se conega actualament es una Immaculada, facha en 1616.
En 1617 lo pintor s'installèt a Llerena, Extremadura, ont i nasquèron sos tres enfants: María, Juan, que vendriá pintor coma lo paire, e Isabel Paula.
Aprèp la mòrt de sa molhèr, se tornèt maridar en 1625 amb Beatriz de Morales, una veusa qu'aviá una bona situacion economica, a mai foguèsse dètz ans mai vièlha qu'el. En 1622 Zurbarán èra vengut ja un pintor famós, çò que faguèt que li demandèssen de pénher un retaule per una glèisa de sa vila d'origina.
En 1626 signèt davant un notari, un contracte novèl amb la comunitat dels predicadors de l'òrdre dominican de San Pablo el Real, a Sevilha que li èra demandat doncas de pénher 21 tablèus en uèch meses. Foguèt durant aquel periòde, en 1627, que penhèt son tablèu mai famós, lo Crist sus la crotz, una òbra que foguèt tant admirada per sos contemporanèus que lo Conselh Municipal de Sevilha li prepausèt oficialamente, en 1629, que s'installèsse dins la vila.


text:
Cançon de gèsta
Cançon de gèsta es lo nom dau poèma epic escrich ai sègles XI e XII (lèu 100 ans avans lo sorgiment de la poesia lirica dei trobadors e dei romanç en vèrse pus ancians) que narra l'epopèia d'un eròi que representa de vertuts consideradas coma modelicas per un pòble o per una collectivitat a l'Edat Mejana. Lei cançons de gèsta èran una literatura divulgada de maniera orala per lei joglars per l'analfabetisme de la societat a aquela epòca.
Lei darrieras cançons de gèsta son estadas produchas au cors dau sègle XV. Son caracteristicas de la literatura medievala e prenon la seguida dei grandeis epopèias de l'Antiquitat. Son redigidas en lenga romanica anciana. Diferisson de l'autre grand genre literari medievau: la poesia lirica.


text:
Prény
Prény es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Prény, bastit sus las pendentas d'un esperó rocós, a environat de bòsques e de camps.
La municipalitat se tròba sul traçat de la LGV Es europèa (Linha a Granda Velocitat) en connectant d'Escomesas a Estrasburg #que la trauèssa sus sèt quilomètres. Quatre ponts, #que la proprietat e la mantenença lor caldriá échoir a la municipalitat de Prény, an #èsser bastits amb la fin de connectar las doas parts de la municipalitat separada per aquela via de camin de fèrre. Partit de Prény lo 3 d'abril de 2007 a 13 h 00, lo TGV a batut lo recòrd del mond de velocitat jamai realizada per un tren amb 574,8 km/h anonciada al compteur.
De nombrosas fonts e ruisseaux son répertoriés #que lo ruisseau del Moulon alimenté per las fonts de las Abreuvoirs, de Sant-Helcourt e del Pilan.
Cap de indústria n'es pas presenta a Prény, lo principal recors de la municipalitat en essent lo sieu bòsc. La céréaliculture, las ramaderias ovin e boví son las principalas activitats agricòlas, la viticulture en avent gaireben desaparegut al començament de la Modèl:S-. Sonque qualques pès de vinha mantenuda per particularas subsisteixen aital coma de las òrtas constituidas de mirabelliers, pruniers, quetschiers, prunelliers, pomers, poiriers, cirerers e nogueres.
La granja de la Souleuvre situada sul territòri de la municipalitat de Vilcey-sus-Trey produsit divèrses fromages a partir de la siá vegada de vacas Holstein #que pâture sus tèrras sises sul ban de Prény d'ont lo sieu appellation de « Fromages de Prény ».
Lo pòble, dominat pel castèl, s'estend sus tres escalonis. Las vinhas se trobavan antany sus las pendentas condicionadas en terrassas cara al sud, #çò que lududes donarà l'aparència d'un vilatge de Provence. Per conseqüent, Prény pòt pas pas èsser ordenat en la categoria de las pòbles-carrièra lorrains tradicionalas doncas qu'aqueles darrièrs se presentan jos la forma de doas ordenadas d'ostals situats la una en cara de l'autre amb la carrièra al centre e dels usoirs entre los ostals e la rota o camin d'ont un aspècte de carrièra ampla. En lo vièlh bourg de Prény, las carrièras son estrechas e las usoirs inexistentas. Aquel pòble es doncas lo résidu d'una anciana vila medievala[1].
Le village de Prény, bâti sur les pentes d'un éperon rocheux, est entouré de forêts et de champs.
La commune se trouve sur le tracé de la LGV Est européenne (Ligne à Grande Vitesse) reliant Paris à Strasbourg qui la traverse sur sept kilomètres. Quatre ponts, dont la propriété et l'entretien devraient échoir à la commune de Prény, ont été bâtis afin de relier les deux parties de la commune séparées par cette voie de chemin de fer. Parti de Prény le 3 avril 2007 à 13 h 00, le TGV a battu le record du monde de vitesse jamais réalisé par un train avec 574,8 km/h affichés au compteur.
De nombreuses sources et ruisseaux sont répertoriés dont le ruisseau du Moulon alimenté par les sources des Abreuvoirs, de Saint-Helcourt et du Pilan.
Aucune industrie n'est présente à Prény, la principale ressource de la commune étant sa forêt. La céréaliculture, les élevages ovin et bovin sont les principales activités agricoles, la viticulture ayant presque disparu au début du Modèl:S-. Seuls quelques pieds de vigne entretenus par des particuliers subsistent ainsi que des vergers constitués de mirabelliers, pruniers, quetschiers, prunelliers, pommiers, poiriers, cerisiers et noyers.
La ferme de la Souleuvre située sur le territoire de la commune de Vilcey-sur-Trey produit plusieurs fromages à partir de son troupeau de vaches Holstein qui pâture sur des terres sises sur le ban de Prény d'où leur appellation de « Fromages de Prény ».
Le village, dominé par le château, s'étale sur trois étages. Les vignes se trouvaient autrefois sur les pentes aménagées en terrasses face au sud, ce qui lui donne l'apparence d'un village de Provence. Par conséquent, Prény ne peut pas être rangé dans la catégorie des villages-rue lorrains traditionnels puisque ces derniers se présentent sous la forme de deux rangées de maisons situées l'une en face de l'autre avec la rue au centre et des usoirs entre les maisons et la route ou chemin d'où un aspect de rue large. Dans le vieux bourg de Prény, les rues sont étroites et les usoirs inexistants. Ce village est donc le résidu d'une ancienne cité médiévale[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bazaille, Manuel. - La comunitat villageoise de Prény a Modèl:La s-. - 2000
- ↑ Bazaille, Manuel. - La communauté villageoise de Prény au Modèl:S-. - 2000


text:
Velving
Velving es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine.
- Dependéncia de la distincion de Bérus en lo fief del abbaye de Mettlach, annèxa de la parròquia de Valmunster.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Comuna independenta dempuèi 1848.
- Ancienne province de Lorraine.
- Dépendance de la seigneurie de Bérus dans le fief de l'abbaye de Mettlach, annexe de la paroisse de Valmunster.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Commune indépendante depuis 1848.


text:
Classificacion de Köppen
La classificacion de Köppen es la classificacion principala dei climas terrèstres[1]. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura[2]. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas :
- A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a 18 °C cada mes, l'abséncia d'ivèrn e de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala.
- B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions.
- C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre -3 °C e 18 °C per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que -3 °C que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'estius quasi absents.
La pluviositat es devesida entre nòu nivèus :
- S per lei climas d'estèpas ambé de precipitacions entre 380 e 760 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a 250 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mes sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- w per lei climas amb una sason seca d'ivèrn. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- s per lei climas amb una sason seca d'estiu. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que 1 500 mm e superioras a 60 mm per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A.
- T per lei climas amb una temperatura mejana entre 0 °C e 10 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a 0 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus greg superiora a -10 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
- a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a 22 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a 22 °C mai que quatre mes an de mejanas superioras a 10 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a 10 °C e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que -38 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que -38 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe D.
- h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
- k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [1]
- ↑ McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.


text:
Linha Llobregat-Anoia
La Linha Llobregat-Anoia se compausa d'un ensems de suburbans, de regionals e d'una linha de mètro, espleitats pels Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya, proprietat de la Generalitat de Catalonha.
Aquelas linhas an una largor de via d'un mètre, e an pres per aquò lo subrenom de carrilet, e un sistèma d'alimentacion per catenària. Abitualament los trens son formats de tres veituras de passatgièrs, amb lo central amb una zòna de tèrra bassa e de pòrtas accessiblas per las personas de mobilitat redusida.


text:
Grussan
Grussan (Gruissan en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.ville-gruissan.fr site de la comuna de Grussan, que lo jornal municipal se sona "Gruss@nòt"


text:
Avril de 1944 : En represalhas a una accion del maquís, una colona alemanda arriba a Sant-Estève de Val-Francesca. Los estatjants se son recaptats dins las masadas vesinas. Lo vilatge serà sagatat, lo castèl cremat.
10 d’agost de 2003 : En plen calimàs un incendi gigant arsa quatre jornadas de temps de milerats d’ectars. D’ostals son amenaçats e lo monde devon fugir.
A seissanta annadas de distància, Pere viu los dos eveniments. Republican espanhòl, combatent de las Brigadas Internacionalas, occitan de la Val d’Aran, ensenhava los joves resistents de la Picharlariá, un maquís instalat prèp de Sant-Estève. Tre la liberacion, maridarà Miriam que, tot en fasent portaira, porgiguèt una ajuda preciosa als maquisards. Totes dos vivon dins lo mas de la familha de Miriam, es aquí que devon enfaciar l’incendi esglasiant. D’autres personatges espeliràn coma Brion, l’oncle de Miriam, mèstre d’escòla revocat per Vichí que creét lo maquís de la Picharlariá per ajudar sos ancians escolans refractaris al S.T.O. o encara Adrian, que, alara qu’èra presonièr en Alemanha i trapèt l’amor.
De tot aquò, l’autor ancorat per sas originas dins lo país ne pòrta testimoni dempuèi l’enfança fins a l’atge adult.
De comandar :
16 euros + mandadís eventual 4, 40 èuros


text:
Doncourt-sur-Meuse
Doncourt-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Coma lo sieu nom l'indica, Doncourt a vorejat per la Meuse. La municipalitat es a 6 km de Bourmont e a 9 km de Clefmont e del A 31.
Comme son nom l'indique, Doncourt est bordée par la Meuse. La commune est à 6 km de Bourmont et à 9 km de Clefmont et de l'A 31.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1924 : Doncourt pren lo nom de Doncourt-sus-Meuse.
- 1924 : Doncourt prend le nom de Doncourt-sur-Meuse.


text:
Monoïde
En matematicas, e pus particularament en algèbra, un monoïde es una estructura algebrica que consistís en un ensemble provesit d'una lèi de composicion intèrna associativa e d'un element neutre. Autrament dich, es un magma associatiu e unitari.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Sosmonoïde
- 3 Elements simetrizables d'un monoïde
- 4 Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde
- 5 Morfisme de monoïdes
- 6 Monoïde quocient per una congruéncia
- 7 Vejatz tanben
Definicion[modificar | modificar la font]
Pus explicitament, un monoïde es un pareu , onte E es un ensemble, e " " es una lèi (de composicion intèrna) dins E, associativa e admetent un element neutre :
- (lèi de composicion intèrna)
- (associativitat)
- (existéncia d'un element neutre e ; se saup qu'es necessariament unic)
Lo monoïde es dich commutatiu (o abelian) se, de mai, la lèi dins E es commutativa, valent a dire se :
- (commutativitat)
Notacions[modificar | modificar la font]
La notacion multiplicativa e la notacion additiva son particularament frequentas.
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta multiplicativament, lo monoïde es dich multiplicatiu :
- s'escriu : x · y o x y en plaça de :
L'element neutre se nòta "1E" o simplament "1" (element unitat de E).
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta additivament, lo monoïde es dich additiu :
- s'escriu : x + y en plaça de :
L'element neutre se nòta "0E" o simplament "0" (element nul, o zèro de E).
Se convèn qu'un monoïde additiu es totjorn commutatiu (s'emplega jamai la notacion additiva per un monoïde non commutatiu).
Exemples[modificar | modificar la font]
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 0.
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 1.
- Siá A un ensemble finit (e qu'a aumens dos elements) : serà convencionalament sonat alfabet e seis elements letras de l'alfabet A. Per tot entier naturau non nul n, se sòna mot de longor n subre l'alfabet A un n-uplet d'elements de A, element de An (poténcia cartesiana) : es constituit de n letras ; de mai, se definís lo mot vuege, notat "1", que sa longor es 0, e l'ensemble A0 = {1} . Ansin, l'ensemble :
es l'ensemble de totei lei mots subre l'alfabet A. La juxtaposicion (o concatenacion) es una lèi dins : estent dos mots x, y, se s'escriu x seguit de y, se definís un tresen mot que se pòt notar x y. Ansin, provesit d'aquela lèi manifestament associativa, es un monoïde, non commutatiu, qu'a 1 (lo mot vuege) per element neutre : se ditz qu'es lo monoïde libre engendrat per l'alfabet A.
- Siá l'ensemble dei partidas d'un ensemble .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble vuege .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble .
- Sián A un ensemble non vuege, e l'ensemble deis aplicacions . La composicion deis aplicacions es una lèi dins . Lo magma es un monoïde qu'a per element neutre l'aplicacion identica de A. Es pas commutatiu, levat lo cas que A a ren qu'un element (valent a dire qu'es un singleton).
Sosmonoïde[modificar | modificar la font]
Sián un monoïde d'element neutre e, e A una partida de E tala que :
-
- , valent a dire que A es establa per la lèi de E
Alora, la lèi " " inducha sus A es associativa, e lo pareu es un monoïde, qu'es sonat sosmonoïde de .
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble , provesit de la lèi inducha, es un sosmonoïde de .
- L'ensemble A deis entiers naturaus pars, provesit de l'addicion, es un sosmonoïde dau monoïde .
- L'ensemble dei foncions afinas es un sosmonoïde dau monoïde , onte es l'ensemble dei foncions : se saup que es estable per composicion, e de mai l'element neutre, çò es la foncion identica de , es una foncion afina.
Elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Un element x de E es dich simetrizable s'existís un element x' de E tau que :
Dins aqueu cas, l'element x' (que son unicitat serà provada infra) es sonat element simetric de x, o simetric de x.
Notacions
- dins lo cas d'una lèi notada multiplicativament, se ditz generalament invertible per simetrizable ; lo simetric d'un element invertible x es sonat invèrs de x e es generalament notat ; per tot element invertible x de E :
- x x' = , e x' x =
- dins lo cas d'una lèi notada additivament, lo simetric d'un element simetrizable x es sonat opausat de x e x' es generalament notat −x ;
- per tot element simetrizable x de E :
- x + x' = , e x' + x =
Exemples[modificar | modificar la font]
- dins lo monoïde , lo solet element simetrizable es 0, qu'es son pròpri opausat
- dins lo monoïde , lo solet element invertible es 1, qu'es son pròpri invèrs
- dins lo monoïde , leis elements simetrizables son leis aplicacions bijectivas ; lo simetric d'una bijeccion f es la bijeccion recipròca .
Unicitat de l'element simetric[modificar | modificar la font]
Per tot element simetrizable d'un monoïde, l'element simetric es unic.
D'efècte, sián x un element simetrizable de E, e x' , x" de simetrics de x :
Se considèra alora l'element de E ; per associativitat :
- coma ,
- coma ,
- en conclusion, y = x' e y = x" . Se'n dedutz l'egalitat x' = x ", valent a dire l'unicitat de l'element simetric de x.
Ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá G l'ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde .
- l'element neutre e apartèn a G e coïncidís amb son simetric : e' = e ; ansin G es non vuege
- se x, y apartènon a G, alora apartèn a G e son simetric es :
- se x apartèn a G, x' apartèn tanben a G e cadun d'elei es lo simetric de l'autre.
Aquelei proprietats fan de G, provesit de la lèi inducha, un grop qu'es un sosmonoïde de .
Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá un monoïde d'element neutre e. Còmpte tengut de l'associativitat de la lèi de E, se pòt definir sens ambigüitat un element de E notat , onte , , ... , son d'elements de E, quin que siá lo nombre n :
- se n = 1 o n = 2, la definicion pausa ges de problèma
- se generaliza per recurréncia subre n :
- estent n + 1 elements , ... , de E, se definís ansin l'element :
L'associativitat permete de plaçar lei parentèsis coma se vòu. Per exemple, se n = 4,
- per definicion :
- mai tanben : , etc.
Iterats d'un element per la lèi dau monoïde[modificar | modificar la font]
Siá x un element de E. Per tot entier naturau n diferent de 0, se definís :
- , onte
Autrament dich :
- (onte lo nombre d'operands, toteis egaus, es n )
Se completa la definicion en pausant :
- (l'element neutre)
Per exemple :
- , , .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins E.
Per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus :
Cas deis elements simetrizables[modificar | modificar la font]
Coma supra, se nòta G l'ensemble deis elements simetrizables dau monoïde, e x' lo simetric d'un element x de G.
Se x apartèn a G, alora per tot entier naturau m :
- apartèn tanben a G e :
Se definís alora en pausant :
En particular, .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G.
Se x es simetrizable, alora per tot pareu (n, p ) d'entiers :
Per exemple :
Notacions[modificar | modificar la font]
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde multiplicatiu :
- l'element es sonat produch de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu en luòga de ; se ditz qu'es la poténcia d'exponent n de x.
- (l'element neutre), ; = es lo carrat de x ...
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element invertible de E e n es un entier, s'escriu tanben en luòga de
- per exemple, l'invèrs de x es , çò que justifica aquesta notacion usuala de l'invèrs
- se m es un entier naturau :
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde additiu :
- l'element es sonat soma de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu n x en luòga de ; se ditz qu'es lo multiple de coefficient n de x.
- 0 x = (l'element neutre), 1 x = x ; 2 x = x + x es lo doble de x ...
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element simetrizable de E e n es un entier, s'escriu tanben n x en luòga de
- per exemple, l'opausat de x es x' = (−1) x, notat : −x
- se m es un entier naturau : (−m) x = m (−x) = − (m x)
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers
Morfisme de monoïdes[modificar | modificar la font]
Un morfisme de monoïdes es una aplicacion compatibla amb l'estructura algebrica.
Definicions[modificar | modificar la font]
- Sián dos monoïdes (d'element neutre e) e (d'element neutre f) . Un morfisme de vèrs es per definicion una aplicacion tala que
- (leis elements neutres se correspòndon per )
- Lo nuclèu dau morfisme , notat , es lo sosensemble de E ansin definit :
- Un isomorfisme de monoïdes es un morfisme bijectiu.
- Se ditz que dos monoïdes son isomòrfs s'existís un isomorfisme d'un vèrs l'autre (aiçò significa qu'an exactament lei meteissei proprietats algebricas : per exemple, s'un dei dos es commutatiu, ansin es de l'autre) ; dau ponch de vista de l'algèbra, dos monoïdes isomòrfs son indestriables.
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Siá un morfisme de vèrs . Alora :
- Per tot pareu (x, n) onte x es dins E e n es un entier naturau :
- Se x es un element simetrizable de E, es un element simetrizable de F, e
- La relacion () supra se generaliza au cas que x es un element simetrizable de E e n es un entier.
- L'aplicacion identica de E es un morfisme de vèrs .
- La compausada de dos morfismes de monoïdes es un morfisme de monoïdes :
estent tres monoïdes , , e dos morfismes de vèrs , de vèrs , l'aplicacion compausada es un morfisme de vèrs .
En particular, la compausada de dos isomorfismes de monoïdes es un isomorfisme de monoïdes.
- L'imatge d'un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. Pus generalament, l'imatge d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde.
- L'imatge invèrs d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. En particular, lo nuclèu es un sosmonoïde.
- La bijeccion recipròca d'un isomorfisme de vèrs es un isomorfisme de vèrs .
Exemples e còntraexemple[modificar | modificar la font]
- L'aplicacion es un isomorfisme dau monoïde (N, +) vèrs lo monoïde (A, +) deis entiers naturaus pars.
- Siá (cf. supra). Lei monoïdes , son isomòrfs. D'efècte, per tot sosensemble A de , notem lo complementari de A (dins ) : . L'aplicacion es un isomorfisme de monoïdes :
- Es bijectiva.
- Per tot pareu (A, B) d'elements de , (formula de De Morgan), çò es : .
- , autrament dich : (lei dos elements neutres se correspòndon).
- Lei dos monoïdes e (onte ) son pas isomòrfs. Se demòstra per reduccion a l'absurde, en supausant l'existéncia d'un isomorfisme :
- Es una bijeccion .
- Per tot pareu (n, p) d'entiers naturaus, .
- (leis elements neutres se correspòndon)
- Pausem ; e (per injectivitat de ), , donc .
- Per tot entier naturau n, (demostracion dirècta per recurréncia subre n, o utilizacion de proprietats enonciadas supra). Coma es bijectiva, per tot element m de existís un entier naturau (unic) n tau que
- .
- En particular (en chausissent l'element m = g +1), existís un entier naturau n tau que ;
- necessariament, n ≠ 0, donc g es un divisor de , a fortiori de ; es absurde, car g es estrictament superior a 1.
Monoïde quocient per una congruéncia[modificar | modificar la font]
Una congruéncia dins un monoïde (d'element neutre e) es una relacion d'equivaléncia "" compatibla amb l'estructura algebrica.
Aiçò significa que :
- La relacion binària "" es una relacion d'equivaléncia dins E ; la classa (d'equivaléncia) de tot element x de E se notarà : [x].
- Per tot triplet (x, x' , y) d'elements de E : implica e
Se'n dedutz que per tota lista (x, x' , y, y' ) d'elements de E :
- e implican : ;
Autrament dich, la classa de l'element depende unicament de la classa de x e de la classa de y : ansin, se pòt definir sens ambigüitat una lèi de composicion intèrna dins l'ensemble dei classas, çò es l'ensemble quocient , en pausant :
Es de bòn verificar que lo magma es un monoïde qu'a per element neutre la classa [e] de l'element neutre de E. Se sòna monoïde quocient de per la congruéncia "" .
L'aplicacion canonica : es un morfisme subrejectiu de monoïdes ; son nuclèu es la classa de l'element neutre de E, considerada aicí coma un sosensemble de E (e en fach n'es un sosmonoïde).


text:
Neolitic
Lo Neolitic (del grèc vέoς, néos « novèl », e λίθoς, líthos « pèira ») es un periòde de la preïstòria que i aguèron luòc d'innovacions d'una importància granda: los èssers umans descobriguèron l'agricultura e l'elevatge e venguèron sedentaris. Aquel tèrme foguèt prepausat en 1865 per l'istorian John Lubbock. Lo nom fa referéncia a la manièra novèla de trabalhar las aisinas de pèira, qu'en mai d'èsser percutidas, son tanben bèlas. Aquela foguèt una epòca de cambiaments economics, coma l'aparicion de l'excedent de produccion, socials e culturals. Aquel periòde long se devesís generalament en tres fasas: lo neolitic inicial, lo mejan e lo final.
Après d'epòcas longas de clima fòrça fred venguèron de sasons de clima caud que comportèron la creacion de terrassas fluvialas, l'elevacion del nivèl de l'aiga de la mar e dels rius... Las principalas innovacions tecnicas son la generalizacion de l'utilhatge de pèira polida e del vas de ceramica. Dins cèrtas regions, aquestes importants cambiaments son relativament rapids e mai d'un autor a pogut parlar de revolucion neolitica. La neolitizacion es ça que la un fenomèn progressiu, subrevengut a datas variablas segon las regions. En Orient Mejan, lo Neolitic comença al torn de 9000 abans l'èra crestiana. S'acaba amb la generalizacion de la metallurgia e l'invencion de l'escritura, al torn de 3300 abC.


text:
Sant Salvi dels Ròcs
Sant Salvi dels Ròcs[1][2] (Saint-Salvy-de-la-Balme en francés) es una comuna de Lengadòc en Sidòbre situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat dins lo massís granitic de Sidòbre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent qualques vingt ans, una mina de zinc situada entre la comuna de Sant Salvi dels Ròcs e Nòstra Dama de Noalhac (villatge vesin) foguèt expleitada. La comuna viu gaireben solament de l'expleitacion e de la transformacion del Granit brut en monuments.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Caòs de la Balma
- Site de l'Enclutge
- Ròc tremolant de las Set Fauces
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Brueil-en-Vexin
Brueil-en-Vexin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a ocupat dempuèi lo epòca préhistorique cossí ne testifica la albereda tampa de la soscava a las fées descobèrta en la municipalitat al Sègle XVII.
Al Sègle XIII, lo vilatge aperten al chevalier Hugues de Brueil, e depen del comtat de Meulan. Al Sègle XVII, la distincion de Brueil a ligat al doyenné de Magny-en-Vexin.
Erigit En municipalitat jos la Revolucion, Brueil a ligat al costat de Limay dempuèi 1803.
Le site est occupée depuis l'époque préhistorique comme en témoigne l'allée couverte de la cave aux fées découverte dans la commune au Sègle XVII.
Au Sègle XIII, le village appartient au chevalier Hugues de Brueil, et dépend du comté de Meulan. Au Sègle XVII, la seigneurie de Brueil est rattachée au doyenné de Magny-en-Vexin.
Érigé en commune sous la Révolution, Brueil est rattachée au canton de Limay depuis 1803.


text:
Taula Redonda
La Taula Redonda (var. Taula Redona) es, dins la legenda del rei Artús, la taula legendària qu'a l'entorn d'ela se reünissian lo rei Artús e sos cavalièrs, dits « Cavalièrs de la Taula Redonda ».
Lo primièr autor que la mencionèt foguèt Wace, autor normand, que dins son Roman de Brut (1155) parla d'una taula construita sus l'ordre d’Artús per reünir sos melhors cavalièrs. Es un simbòl de patz e d'egalitat, per que se pòt pas aver precedéncia a l'entorn d'una taula redonda
Aquela taula es benlèu l’adaptacion de la taula dels festins dels mites celtics. Segon los autors, lo nom e lo nombre dels cavalièrs podent sèire a l'entorn de la taula vària; Chrétien de Troyes parla d'aperaquí trenta, Layamon de 1600 !
Segon Robert de Boron, la Taula Redonda seriá una creacion de Merlin per Uther Pendragon, en sovenir de la Taula de la Cena e d'aquela fondada per Josèp d'Arimatèa quand arribèt en Grand Bretanha. A la mòrt d’Uther, Bretanha plonja dins le caòs e la taula es balhada al rei Leodagan. Quand Artús arriba sul tròne e se marida amb Guenièvre, filha de Léodagan, la taula es balhada coma dòt al novèl rei qu'installa aquela taula a sa cort. Dins aquela version, la taula aculhís 50 cavalièrs.
Los diferents cavalièrs apelats a s'installar a l'entorn d'aquela taula lor nom es inscrich sul sèti. Sol un sèti pòrta pas cap d'inscripcion e demòra vacant en sovenir de Judas. Es lo « sèti perilhós » ont sol poiriá se sèire lo melhor cavalièr, aquel que trobarà lo Graal e aurà lo còr mai pur. Aqueles que temptan lor cança mas que complisson pas aquelas condicions son englotits dins la tèrra.
Perque una taula redonda ?[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, las taulas èran carradas. Lo senhor se sesiá al mitan de la taula en nautor e las plaças d’onor èran situadas a la drecha e a l'esquèrra. La forma redonda, simbolizant la fraternitat, empacha tota precedéncia entre aqueles que se sèson. Atal los cavalièrs d'Artús forman un ordre cavalierenc « Los Cavalièrs de la Taula Redonda » e representant alara un ideal de la cavalariá.
Al delà d'aquel ideal de cavalariá, la Taula Redonda es tanben a l’imatge del monde. « Ja verroiz la Table Ronde Qui tournoie comme le monde. » (Tristan dans Tristan et Iseult de Béroul).[1]


text:
Ordonança de Villers-Cotterêt
L'Ordonança de Villers-Cotterêt (a còps mentavuda com un edicte) qu'ei un document signat peu rei de França Francés I dens la vila picarda qui la balha lo son nom en agost de 1539. Redigida per l'avocat Guillaume Poyet (e aperada tanben Guillemine o Guilelmine per aquesta rason) en 192 items, qu'estableish enter autas causas que los batejaments e deven estar marcats dens un registre e que la lenga utilizada per los actes legaus e l'administracion reiau qu'ei lo francés (e pas mei lo latin). Qu'ei per aquesta rason qu'aquesta ordonança b'ei considerada com l'oficializacion de la lenga francesa. Totun aqueth darrèr punt que ho e qu'ei discutit per'mor que lo texte qu'estableish la supremacia deu Langage maternel francoys (la lenga mairau francesa) e especificament suber lo latin e non pas suber cap lenga regionau qui poderé estar interpretada com estant un Langage maternel francoys.


text:
Narcís
Narcís es un genre d'erbacèa vivaç de la familha de las Amaryllidaceae, o de las Liliaceae segon la classificacion classica. La classificacion filogenetic prepausa de classificar aquel genre d'entre la sosfamilha de las Amaryllidoideae, de la familha de las Amaryllidaceae.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo nom Narcís es d'origina persana: es ligat a l'istòria de nargessa (l'uèlh). En grèc, foguèt transposat en vάpkισσoς (flor de narcís), puèi en latin narcissus. Dins la mitologia grèga Narcís èra un dels mai bèls òmes de Grècia, mas los dieus avián decidit que jamai poiriá mirar lo seu rebat. La ninfa de las fonts Ecò, qu'aviá estat condamnada per Eras a poder dire al seus interlocutors pas laque la fin des frasas que voliá prononciar, s'enamorèt de Narcís. Foguèt rebutada per la vanitat de Narcís, e per se venjar, Ecò demandèt als dieus de lo punir. Per castig, faguèron que Narcís visqua lo seu rebat e en alara s'enamorèt. Demorèt alara fijat, fàcia a l'aiga que rebatia lo seu roste. Ecò, per desesper, se jetèt del naut d'un mont: s'aquí ven lo mot d'ecò, e Narcís foguèt transformat en planta. Aquela planta pòrta lo seu nom, a causa de clinat de las flors cap a l'aiga.
Los narcises son des plantas de bulbe, de fuèlhas basalas e de tijas craucas, portant una o mai flors. Los flors an sèis tepals petaloíds. Las etaminas, al nombre de sièis, son inseridas dins una corona o paracorola en forma de copa o de trompeta. Lo fruch es una capsula trilobada contenent fòrça granas.
Los narcises son de plantas de bulbe que la beutat es très pron amada dins los jardins. Existís fòrça espècias e varietats orticolas. Son de plantas toxicas, que, comma los galanthus, contenon de la galantamina. La florason se fa de març a junh, las flors essent de color blanca o jauna segon las espècias. Lor odor fòrta pòt donar la mal de cap. Unas espècias pasmens, coma Narcissus serotinus e Narcissus viridiflorus, son de florason automnale.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
- Narcissus ×abilioi Fern.Casas
- Narcissus ×araniensis Fern.Casas
- Narcissus assoanus Dufour
- Narcissus ×bakeri K.Richt.
- Narcissus bertolonii Parl.
- Narcissus bicolor L.
- Narcissus bulbocodium L.
- Narcissus ×buxtonii K.Richt.
- Narcissus dubius Gouan -
- Narcissus ×incomparabilis Mill.
- Narcissus ×intermedius Loisel.
- Narcissus jonquilla L. -
- Narcissus ×laetus Salisb.
- Narcissus ×magnenii Rouy
- Narcissus ×medioluteus Mill.
- Narcissus minor L.
- Narcissus ×odorus L.
- Narcissus papyraceus Ker Gawl.
- Narcissus poeticus L.
- Narcissus provincialis Pugsley
- Narcissus pseudonarcissus L.
- Narcissus serotinus L.
- Narcissus ×souliei Guétrot
- Narcissus tazetta L.
- Narcissus ×tenuior Curtis
- Narcissus triandrus L.
Galeriá[modificar | modificar la font]
-
-
-
Tapis printanier de Narcissus tazetta au pied du Mont Sagayama (Japon)
-
-
-
-
Un narcisse d'Asso (Narcissus assoanus), une plante qui aime les sols arides
-
-
-
-
-


text:
Wikijunior:Dinosaures/Velociraptor
Lo nom velociraptor, compausat a partir del latin, significa "raubaire rapid". Es aqueste un nom plan trobat que lo velociraptor èra un dinosaure menut que podiá córrer lèu-lèu. Èra aquel velociraptor un teropòde. S'agís d'un grop de dinosaures que caminavan sus las doas pautas. Aqueles teropòdes son los ancèstres dels aucèls. Lo cervèl del velociraptor èra plan mai gròs que lo de la part màger dels dinosaures comparat a la talha de sos còsses. Lo velociraptor èra un dinosaure intelligent.
Somari
A qué semblavan?[modificar]
Lo velociraptor mesurava un pauc mens d'un mètre de naut e èra abitualament long d'entre 1,5 e 1,8 mètre dempuèi son nas fins a la coa e pesava entre 7 e 15 kg. Lo velociraptor teniá de plomas sus la pel, coma los aucèls d'uèi. Aqueles dinosaures caminavan sus doas cambas e avián doas mans amb tres dets e d'arpas ponchudas. Lo cap èra long e estrech coma lo d'un crocodil, e avián una boca de 26 dents, o benlèu mai, que podiá tampar fòrça rapidament. Sus cada pè, tenián una arpa corbada e grandeta, plan perilhosa. Lo velociraptor aviá una coa rigida que la fasiá servir per gardar l'equilibri. Aquela sonque la podiá tòrcer suls costats, e pas de naut en bas; aital gràcias a sa coa lo dinosaure podiá córrer lèu-lèu e cambiar de direccions rapidament. Lo velociraptor teniá doas cambas, es a dire qu'èra un bipèd. Aquelas cambas siás èran fòrtas e potentas e probable las fasiá servir per sautar. Los velociraptors èran tanben de bèstias agilas.
Qué manjavan?[modificar]
Lo velociraptor èra un carnivòr, çò es se noirissián de carn. It slashed or punctured las victimas amb sas arpas plan longas. D'autres dinosaures de familhas vesinas coma lo deinonychus e lo dromeosaure caçavan en grops e es plan probable que lo velociraptor o faguèsse tanben.
Solet un velociraptor aguèsse pogut tuar e manjar d'animals coma de lasèrts, los mamifèrs d'aquel temps e de dinosaures pichons o jovenets. Dins una còla, se pòt que lo velociraptor aguèsse caçat de presas encara mai gròssas coma los omocefals e tanben los gròsses adrosaures!
Demest los repaisses que segur èran dins lo menut del velociraptor i aviá lo protoceratòps. Lo protoceratòps èra un dinosaure que s'alimentava amb de plantas e èra un parent del triceratòps, pr'aquò teniá pas de banas e èra de la talha d'un pòrc. Los scientifics an trobat un fossil de velociraptor engatjat dins un combat contra un protoceratòps. Totes dos animals se tuèron mutualament durant lo combat e una duna de sabla s'esbudelèt sus eles.
Dins una còla, los velociraptors rapidament e silenciosament enviravan un animal qu'èra solet per trap it. Los velociraptors caçavan en desseparar la victima del tropèl. Tuavan sas presas en perforar sos organs vitals amb arpas o dents. Los velociraptors would stalk up on their presa e pounce dessús e puèi laceravan sas presas amb las arpas per las manjar en seguida.
A quina epòca vivián?[modificar]
Los velociraptors vivián pendent the Late Cretaceous period, fa aperaquí 80 - 85 milions d'ans. Fin finala sonque 15 milions d'annadas abans que los dinosaures desapareguèssen. En aquel moment lo mond èra plan mai caud qu'ara, e existissiá pas cap de polara ice caps. I aviá de mamifèrs pichons e d'aucèls que vivián al meteis temps que lo velociraptor. A mai i aviá de plantas en flor e fòrça insèctes plan semblants als que podèm veire uèi.
Ont vivián?[modificar]
Los velociraptors vivián en Asia. Qualques fossils son estats trobats en Russia, en China e en Mongolia. Solián viure dins d'endreches qu'èran plan cauds e cobèrts de dunas de sabla. There were streams d'aiga close to ont foguèron trobats qualques fossils. They may have lived còsta l'aiga e preyed suls animals que s'i venián abeurar. Some predators o fan aital actualament.
Cossí foguèron descobèrts?[modificar]
Lo primièr velociraptor foguèt descobèrt pel paleontològ Henry Osborn en Mongolia en 1924. Un paleontològ es un scientific que estúdia los dinosaures. Los primièrs fossils que se trobèron foguèron un cran amb de maissas e qualques artelhs with a claw. Lo cran foguèt descobèrt còsta lo cran d'un protoceratòps. Los paleontològs an trobat dotze exemplars diferents d'aquesta bèstia fins ara.
Los velociraptors e "Jurassic Park"[modificar]
Dins lo film popular que se sona Jurassic Park, lo velociraptor did not look like it would have en realitat. Los velociraptors del film èran dos còps mai grands que sa talha vertadièra, avián d'escatas e pas de plomas e their tails were too flexible. Los velociraptors de Jurassic Park se sarravan mai del dromeosaure (Raptor) called Deinonychus, qu'èra una mena de cosin mai gròs del velociraptor.
Las causas que sabèm pas encara?[modificar]
- Cossí emplegavan sas arpas longassas quand èran a caçar? La fasián servir per lacerar o per stab? Probable se geitavan sus la victima e laceravan sas venas importantas, vista la posicion del velociraptor que foguèt trobat fossilizat mentre que atacava un protoceratòps.
- Caçavan a debon en grops? Totes los fossils que se trobèron èran solets.
- Vivián en còlas o vivián solets?
- Quina quantitat manjavan cada jorn?


text:
Vena
En anatomia, una vena es un vaissèl que permet lo transpòrt de la sang dempuèi los palmons o dempuèi totes autres teissuts de l'organisme cap al còr (retorn venós) :
- dempuèi los palmons cap al còr: las venas transpòrtan la sang rica en dioxigèn e atal se tornar distribuir dins l'organisme dins la circulacion sistemica (o granda circulacion). Sont las venas pulmonaras.
- dempuèi los autres organs cap al còr: las venas transpòrtan la sang paura en oxigèn e cargada en dioxid de carbòni, per que siá « netejada » pels palmons dins la circulacion pulmonara (o « pichona circulacion »). Son l'ensems de las autras venas.
Las venas aumentan lo diamètre a mesura que recuèlhon la sang dels vaissèls que se jonhon (coma un riu).
Las parets de las venas son elasticas.
Tres tipes de venas segon lo diamètre[modificar | modificar la font]
- Venulas: diamètre comprés entre 0,2 e 1 mm. Lor estructura es pro simpla amb un teissut conjontiu plan desvolopat: es l'adventica
- Venas de calibra mejan: diamètre inferior o egal a 1 cm.
Aqueles dos tipes de venas contenon de valvulas qu'impausan le sens de circulacion de la sang e empachan los retorns. Possedisson aquel sistèma per lutar contra la pesantor
- Venas de calibre gròs: diamètre superior a 1 cm, las mai prèp del còr, aquelas venas contenon pas de sistèma de valvas.


text:
Aphanius d'Espanha
L'Aphanius d'Espanha es un peis carnivòr que se noirís en particular de larvas de moissals (s'utiliza per aquesta rason dins la lucha contra le paludisme) e frequenta las aigas doças e saumastras. Se tròba dins lo Nòrd-Oèst d'Argeria e mai en Espanha meridionala e orientala.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Aphanius iberus (Valenciennes, 1846) (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 165725 Aphanius iberus (Valenciennes, 1846) (en)


text:
Chifras de populacion en França
En França, per las operacions de recensament, l'INSEE a definit mantun indicator de populacion que permeton de rendre compte de la dobla domiciliacion de cèrtas personas, per poder estudiar aqueste fenomèn e de ne téner compte dins las politicas d'amainatjament. Es per aquò que cada comuna, en França, a pas solament una sola chifra de populacion, mas mantuna.
Aspècte estatistic[modificar | modificar la font]
Las chifras donadas per l'INSEE per una comuna son :
- la populacion municipala compren las personas qu'an lor residéncia abituala sul territòri de la comuna ;
- la populacion comptada a despart, principalament las personas demorant dins cèrtas collectivitats (internats, casèrnas, espitals, covents, presons…) ;
- la populacion totala, soma de las doas precedentas ;
- los comptes dobles, un sosensemble de la populacion comptada a despart, comptant los abitants qu'an un autre luòc de residéncia (autrament dich, que fan partida de la populacion municipala d'una autra comuna) ;
- la populacion sens comptes dobles, qu'es la populacion totala demenida dels comptes dobles[1].
La populacion sens comptes dobles es doncas totjorn superiora o egala a la populacion municipala, e inferiora o egala a la populacion totala. Dempuèi 2004, las nocions de populacion municipala e de populacion sens comptes dobles son identicas.
Per comprene convenablament la populacion d'una aglomeracion, d'un gropament de comunas, d'un departament o d'una region, s'utiliza la populacion sens comptes dobles.
Aspècte legislatiu[modificar | modificar la font]
Los resultats dels recensaments son oficializats per decret.
La nocion de populacion legala es utilizada en drech. Al sens larg, designa l'ensemble de las chifras oficializats. Dins un sens restrench, designa :
- per una comuna, la populacion totala ;
- per un canton, un arrondiment, un departament o una region, la soma de las populacions sens comptes dobles.
La populacion totala es la qu'es presa en compte dins l'aplicacion de las leis e dels règlaments a las collectivitats (en particular per las questions budgetàrias e fiscalas)[2].
En revenge, es la populacion municipala que determina lo nombre de conselhièrs municipals e lo mòde d'escrutinh de las eleccions municipalas[3].


text:
Santiago de Chile
Santiago de Chile es la capitala de Chile. Formada per un total de 26 comunas e parts d'autres 11, sa populacion totala èra 5 428 590 abitants en 2002. La comuna de Santiago (fondada lo 12 de febrièr de 1541 per Pedro de Valdivia) a 200 792 abitants (2009) e 22,4 km². Son airal metropolitan a 15 103 km² e mai de 7 milions d'abitants.
La vila es un important centre financièr, industrial, comercial e de servicis del país e tanben de l'America del Sud (amb las ciutats de São Paulo, en Brasil, e Buenos Aires, en Argentina).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion de la ciutat de Santiago en espanhòl.
- http://www.misantiago.cl - Mapa interactiva del centre de Santiago


text:
1025
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1025 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Incendi fòrça important que destruguèt una partida d'Aussèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de l'epidemia de pèsta e de la famina que devastavan Egipte dempuei 1025.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Uc II de França, rei dels Francs (n. 1007)
- (o 1014) - Murasaki Shikibu, escrivana japonesa (n. c. 978)


text:
Saint-Léonard-des-Bois
Saint-Léonard-des-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela pichona municipalitat a situat en la vallée de la Sarthe, en aval de Alençon. Aquela porció de la vallée a trucat Alpes mancelles a causa de las siás escarpements importantas a causa del érosion fluviatile. La Sarthe, al cors dels periòdes géologiques recents, caminava sus un scenari #qu'a progressivament creusé. Lo traçat del riu en essent fach, a contunhat lo sieu creusement en las ruscas plissées hercyniennes jos-jacentes. S'explica aital coma la Sarthe i aja entaillé a la perpendiculaire las barras de grès armoricain. Es la surimposition. Sant-Léonard-de detlos-Bòsques deu los sieus païsatges accidentats a aquel fenomèn. Los affleurements de grès armoricain se presentan per endroits, sustot en lo méandre de la Sarthe, jos la forma de éboulis. Los falaises dels Alpes mancelles als alentours ressòrton sovent l'Unitat|200|m {{}} d'altitud costada es e revèla un dénivelé d'Unitat|100|m {{}} per çò qu'es de la Sarthe.
S'es espetat, a Sant-Léonard, dels ardoisières al començament del Sègle XX.
Las municipalitats limitrophes de Sant-Léonard-de detlos-Bòsques son : Molins-lo-Carbonnel, Assé-lo-Boisne, Sougé-lo-Ganelon, Sant-Paul-lo-Gaultier costat Sarthe e Sant-Pierre-de detlos-Nins e Gesvres costat Mayenne. Es egalament limitrophe del Adorna, e doncas de la Bassa-Normandie, per la municipalitat de Sant-Céneri-lo-Gérei al nòrd-es.
Cette petite commune est située dans la vallée de la Sarthe, en aval d'Alençon. Cette portion de la vallée est appelée Alpes mancelles à cause de ses escarpements importants dus à l'érosion fluviatile. La Sarthe, au cours des périodes géologiques récentes, cheminait sur un plateau qu'elle a progressivement creusé. Le tracé de la rivière étant fait, elle a continué son creusement dans les couches plissées hercyniennes sous-jacentes. On explique ainsi que la Sarthe ait entaillé à la perpendiculaire les barres de grès armoricain. C'est la surimposition. Saint-Léonard-des-Bois doit ses paysages accidentés à ce phénomène. Les affleurements de grès armoricain se présentent par endroits, notamment dans le méandre de la Sarthe, sous la forme d'éboulis. Les falaises des Alpes mancelles aux alentours dépassent souvent les 200 m d'altitude côté est et révèle un dénivelé de 100 m par rapport à la Sarthe.
On a exploité, à Saint-Léonard, des ardoisières au début du Sègle XX.
Les communes limitrophes de Saint-Léonard-des-Bois sont : Moulins-le-Carbonnel, Assé-le-Boisne, Sougé-le-Ganelon, Saint-Paul-le-Gaultier côté Sarthe et Saint-Pierre-des-Nids et Gesvres côté Mayenne. Elle est également limitrophe de l'Orne, et donc de la Basse-Normandie, par la commune de Saint-Céneri-le-Gérei au nord-est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a de vestigis istorics. Lo un dels mai ancian es lo luòc de Narbonne, un camp retranché de l'epòca gauloise. A la Modèl:Vida sègle, lo ermita Léonard s'installa. Lo luòc de lo sieu ermitage ven lo luòc de pelegrinatge dich de Vendeuvre.
La commune a des vestiges historiques. L'un des plus anciens est le site de Narbonne, un camp retranché de l'époque gauloise. Au Modèl:VIe siècle, l'ermite Léonard s'installe. Le lieu de son ermitage devient le lieu de pèlerinage dit de Vendeuvre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
]]


text:
Lombards
Los Lombards o Langobards (latin: Langobardī, Italian: Longobardi), èran un pòble germanic que fondèt un reialme en Itàlia entre 568 e 774.
L'istorian lombard Pau lo Diague escriguèt dins Historia Langobardorum que los lombard davalavan d'una pichona tribú, nomenada Winnili[1] que demorava pel sud d'Escandinàvia[2] (Scadanan) abans d'emigrar per trapar de tèrras nòvas. Al sègle Ièr formèron una part dels Sueus o Suevis, dins lo nòrd d'Alemanha. A la fin del sègle V partiguèron per una zona que coincidís amb l'Àustria modèrna al nòrd de Danubi, que i sometèron los eruls e pus tard combatèron sovent los Gepids. Lo rei lombard Audoïn vencèt lo cap gepid Thurisind en 551 o 552; son successor Alboïn destrusiguèt benlèu los gepids a la Batalha de Asfeld en 567.
Après la victòria, Alboîn decidiguèt de menar son póble en Itàlia, que s'èra estada fortament despoblada après la longa Guèrra gotica (535–554) entre l'Empèri Bizantin e lo Reialme Ostrogotic. Los lombards foguèron rejonh per nombroses saxons, eruls, gepids, bulgars, turingians, e ostrogòts, e l'invasion d'Itàlia encontrèt pas gaire resisténcia. A la fin de 569 avián ja conquistat totas las vilas majoras a nòrd del riu Pò levat Pavia, que caiguèt en 572. Dins lo meteis temps, ocupèron per part lo centre e lo sud d'Itàlia. Establiguèron un reialme Lombard en Itàlia, pus tard nomenat Regnum Italicum ("Reialme d'Itàlia"), qu'atenhèt son apogèa al sègle VIII amb lo rei Liutprand. En 774, lo reialme foguèt conquistat per lo rei franc Carlesmanhe e integrat dins son empèri. Pr'aquò, los nòbles lombard contunhèron de dirigir d'unas parts de la peninsula entrò lo sègle Xi quora foguèron conquistats pels Normands e aponduts als contat de Sicília. Son eretatge es vesedor dins l'apelacion regionala Lombardia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Priester, 16. From the Old Germanic Winnan, meaning "fighting", "winning".
- ↑ Harrison, D.; Svensson, K. (2007). Vikingaliv Fälth & Hässler, Värnamo. ISBN 978-91-27-35725-9 p. 74


text:
Ilex paraguariensis
L'Iles paraguaiensis o èrba deu Jesuitas (var. èrba dels/dei/aus/delh/deth jesuitas/jesuista - yerba mate en castelhan ; ka'a en guaraní erva-mate en portugués) qu'ei com ac indica sa nomenclatura binominau un arbust de Paraguai e tanben deus país qui'u costejan : Argentina, Brasil e Uruguai. Que viu naturalament en dessús deus autes arbos. Qu'ei mei que mei famós per'mor las soas huelhas que serveishen entà preparar lo mate, l'infusion consomada a grana escala dens los país d'on ei originària aquesta planta. Qu'ei donc cultivada industrialament e aquò dempuei que los jesuitas e decidèn de lançar aquesta produccion qui b'èra estada ensenhada peus amerindians guaranís.


text:
Catalanisme
Eth catalanisme o nacionalisme catalan ei ua correnta sociau estructurada tant culturau coma politicaments que presèrve e promò era reconeishença dera personalitat politica, lingüistica e culturau de Catalonha o deth conjunt de tèrres de parlar catalan, es nomentadi Païsi Catalans. Segons Joan Fuster I a "catalanistes" pr'amor que i a "espanholistes", e de hèt eth catalanisme s'estructure sègles dempús dera eliminacion des drets catalans. Aguesta pèrta des drets se produsís progressivaments pendent eth sègle XVIII, prumèr ena Catalonha Nòrd damb era proïbicion deth catalan er an 1700 enes territòris afectadi peth Tractat des Pirenèus e posterioraments en Principat damb era aplicacion des Decrèts de Naua Planta aprovadi per Felip V de Castelha er an 1714. Era repression contra era lengua, era cultura e es institucions catalanes contunharie tanben pendent grana part deth sègle XX damb es dictadures de Primo de Rivera e de Francisco Franco. Istoricaments eth catalanisme s'estructure en prumèr lòc coma un movement culturau pendent era Reneishença, ua epòca a on se sage recuperar eth prestigi sociau dera lengua e cultura catalana dempús de sègles de diglòssia damb iniciatiues coma era restauracion des Jòcs Floraus. Posterioraments eth catalanisme s'estructure tanben coma un movement politic, aguest hèt se produsís er an 1892 quan se presenten es nomentades Bases de Manresa qu'optauen pera restauracion des Constitucions catalanes ancianes, ues nòrmes aprovades pes Corts Catalanes e qu'autregèren un grad anautit de sobeiranetat en Catalonha enquia 1714. Actuauments es partits o individus que se declaren catalanistes considèren que Catalonha, o es Païsi Catalans, son ua nacion e qu'en conseqüéncia meriten un grad anautit d'autogovèrn. Es alternatiues, totun, apareishen ena decision deth marc a on Catalonha li cau exercir es sòns drets istorics. Atau mentre ua part òpte entà arribar ena quita sobeiranetat deth pòble catalan a trauès deth autodeterminacion de de autes òpten per un ampliament der autogovèrn laguens deth marc autonomica actuau o plan se decanten pera creacion d'un marc federau nau.
Somari
- 1 Origines e evolucion deth catalanisme politic
- 2 Tractat des Pirenèus
- 3 Guèrra de Succession
- 4 Eth Memorial de Grèuges
- 5 Era Reneishença
- 6 Eth catalanisme e es classes sociaus
- 7 Eth federalisme
- 8 Valentí Almirall e eth Congrès Catalanista
- 9 Eth Republicanisme
- 10 Mancomunitat De Catalonha
- 11 Francesc Macià e eth nacionalisme radicau
- 12 Era Dictadura de Primo de Rivera
- 13 Dusau Republica Espanhòla
- 14 Franquisme
Origines e evolucion deth catalanisme politic[modificar | modificar la font]
Per compréner era aparicion deth catalanisme politic cau remontar-se sègles enreire. Òm ac apoiridie hèr, per exemple a quan eth çò sègle XIV es nòbles e religiosi catalans a trauès dera Deputacion deth Generau e çò Conselh de Cent sigueren un partit d'ua guèrra civiu er era quau declarauen qu'eth sòn cap d'Estat li calie èster causit pes catalans. Dempús dera vision istorica catalanista, Catalonha ère un estat independent, confederat damb eth reiaume de Valéncia e eth de Aragon ne la Corona d'Aragon. Posterioraments, aguesta federacion s'agranic. Eth junher-se damb Castelha es membres dera Corona d'Aragon dauen per hèt que passaue a hèr part d'aguesta grana confederacion deth temps qu'es castelhans ac vederen mès coma ua soma de territòris junhudi. Era diferéncia de concepcions entre era natura d'aguesta union dèc ath long des sègles a fòrça tibantors damb hons catalanista.
Tractat des Pirenèus[modificar | modificar la font]
Er acabar era Guèrra des Trenta Ans, se signèc pes representants de Felip IV de Castelha e es de Loís XIV de França, çò Tractat des Pirenèus, ua des conseqüéncies que ne siguec era cession a França des territòris deth comtat deth Rosselhon e de part deth dera Cerdanha. Es territòris dera Catalonha deth Nòrd annexionats en França peth tractat (çò Rosselhon, çò Conflent, çò Valespir, eth Nauta Cerdanha e çò Capcir) an contunhat jos domeni francés dempús d'alavetz. Eth Tractat includie conservar en vigor es institucions catalanes ath nòrd des Pirenèus, mès aguesta part non siguec respectada peth rei de França Loís XIV. Un an dempús deth Tractat sigueren dissolvudes es institucions catalanes maugrat qu'eth madeish tractat prevedie de conservar-les. Eth reiau decrèt francés deth 2 d'abriu deth 1700 proïbic er usatge dera lengua catalana es es actes oficiaus de quin tipe que sigue. Dempús d'alavetz, eth francés contunhe d'èster era unica lengua oficiau, e era unica que s'utilize er eth ensenhament public. Recentaments, er Estat francés a modificat era sua Constitucion en tot ahíger ath sòn “la langue de la République est le français” ("era lengua dera republica ei eth francés"). Aguest article s'utilize soent entà negar subvencions a movements culturaus o civics eth catalan, o entà refusar era preséncia deth catalan era era administracion. Aguest hèt ei vist coma eth prumèr acte d'anticatalanisme ara Catalonha deth Nòrd (dempús dera non reüssida annexion francesa deth sègle XV).
Guèrra de Succession[modificar | modificar la font]
Dempús dera mòrt de Carles II de Castelha sense descendència se produsic era Guèrra de Succession. Er aguesta guèrra Catalonha, en tot integrar dera Corona d'Aragon, se placèc amassa damb Anglatèrra en favor deth candidat austrohongarès, eth arxiduc Carles. Per contra, Castelha e França se placèren en favor de Felip de Borbó. Fin finau un hèt decisiu decantèc aguesta guèrra eth favor deth partit borbònic. Quan Carles III va heretar era corone imperiau, Anglatèrra e es auti estats dera aliança decidiren abandonar era guèrra e quitar d'apiejar eth partit austracista deuant era possibilitat de que eth nau emperaire puguera amassar un autre viatge es vasti territòris qu'auien constituit eth empèri de Carles V. Anglatèrra donques cambièc radicauments d'actitud: abandonèc a Carles III en escambi des territòris de Gibartar e Menòrca. Er an 1711 Carles III siguec coronat emperaire deth Sacre Empèri Romanogermànic e renoncièc ara corona espanhòla n'era signatura deth Tractat d'Utrecht. A cambiament eth sòn reiaume artenhec es Païsi Baishi, çò Milanesat, çò reiaume de Nàpols e Sardenha. Felip V de Castelha s'asseguraue eth tròn de Espanha e es anglesi artenhien auer preséncia ara Mediterranèa Occidentau. A causa d'aguest tractat es partidaris der arxiduc Carles en Principat e as Baleares perderen supòrt er era sua resisténcia a Barcelona. Era ciutat queiguec a mans des tropes filipistes era 11 de seteme deth 1714 dempús d'auer estat asetjada mès era guèrra non finalizarie fins era 11 de junhsèga deth 1715 damb era desbranda de Malhòrca. Fin finau, damb era aplicacion des Decrèts de Naua Planta es quites institucions siguessen abolides e es reiaumes qu'integrèren era Corona d'Aragon passèren a èster regidi segons es leis e es costums de Castelha, que passaven a èster es de tot er estat espanhòu a excepcion de Navarra e çò País Basc. Era desbranda, ath delà, inicièc ua etapa de negacion ara personalitat catalana e de fòrta repression ath que representaue. Es opausants mès destacadi ath monarca les calec anar tad exili o patir represàlies qu'anauen der empresonament e era confiscació des quites bens ara pena de mòrt. Un des pilars d'aguesta repression ère era persecucion deth catalan, eth prumèr lòc en tot proïbir-lo era era Administracion de justícia, o quitament es conselhs adreçadi as corregidors de Catalonha a on se les sollicitaue dirèctaments a introdusir eth castelhan. Instruccion secrèta redigida per Abad de Vivanco, secretari deth Conselh de Castelha, adreçada as corregidors de Catalonha: "Pondrá çò mayor cuidado er introducir era lengua castelhana, a cuyo fin dará las providencias mas templadas, y disimuladas pare que se consiga er efecto sin que se nòti eth cuidado". Se pòt trobar a "Instrucciones deth fiscau José Rodrigo Villalpando a los corregidores de Cataluña eth 29 d'enero de 1716", arrecuelhut a FERRANDO., A e NICOLÀS, M.: Panorama d'istòria dera lengua. Valéncia. Tandèm, 1997. Se pòt consultar era linha ara pagina 72 de GARCÍA, M.J. Era gramática española y su enseñanza ne la seguna mitad deth siglo XVIII y principios deth XIX (1768-1815) Valéncia. Universitat de Valéncia. 2005 (tèsi doctorau)Modèl:Pro Aguesta politica anticatalana suscitèc oposicions e resisténcies: guerrilhèrs armadi, mès tanben resisténcia passiva coma era apellacion a tractadi internacionaus e era volontat clandestina de hèr subervíuer era lengua. Ne son ua mòstra era opuscle Via dehòra es endormidi de 1734 e çò Arrebrembe dera Aliança hèta eth Sereníssim Jordi Augusto Rey dera Gran Bretanha de 1736.
Eth Memorial de Grèuges[modificar | modificar la font]
Çò 1885, er arrebrembe des libertats perdudes contunhaue plan viu. Uns deputats designadi coma representants des ancians reiaumes dera Corona d'Aragon se dirigiren a Alfons XII en tot demanar eth retorn ara situacion anteriora as Decrèts de Naua Planta e en tot reivindicar es libertats perdudes. Ei un document plan significatiu, entre d'auti motius, peth hèt d'auer estat redigit pendent era epòca de major esplendor dera monarquia borbònica per part des personatges qu'eth principi èren partidari d'aguesta dinastia monàrquica. Ei eth document que se coneish coma Memorial de Grèuges, redigit peth Centre Catalan,çò 18 de març de 1885. == Diferéncies pera economia == Catalonha contunhaue de diferenciar-se dera rèsta der Estat. Dempús deth punt d'enguarda economic, era borgesia catalana diferia dera oligarquia qu'auie eth poder ara major part dera rèsta der Estat, donques qu'ère defensora de préner mesures proteccionistes que fomentèssen era adopcion d'aranzels que grauèssen era entrada de merces estrangères entà per'mor de deféner era produccion industriau dera sua proprietat e protegir-la dera competéncia estrangèra. Açò picaue damb es interèssi des partidaris lliurecanvistes, que temien trobar barrères duaneres coma contrapartida enes auti païsi. Mès enlà d'ua mèra disputa economica, se méter eth jòc eth modèl economic der Estat: per ua banda er Estat basat er eth agricultura, era mineria e es mans d'ua oligarquia proprietari que defenie çò lliurecanvisme; e der aute çò de basat er era indústria e eth creishement dera importància dera borgesia industriau, que defenie eth proteccionisme. Fin finau s'adoptèc ua politica proteccionista mès es escasences se prenien mesures lliurecanvistes. Aguest hèt ajudèc era borgesia catalana a préner consciéncia dera personalitat diferenciau. Pendent eth \sègle XIX s'afrontèren es sectors liberaus e conservadori dera societat espanhòla n'ua sèria de \guèrres civius nomentades guèrres carlines, er es qué es caps carlins, que sigueren successivaments derrotadi aufrien era restitucion des furs.
Era Reneishença[modificar | modificar la font]
A mejans sègle XIX, dempús de sègles de decadéncia coma lengua literària e de cultura, eth catalan experimentaue un procès de recuperacion coneishuda coma era Reneishença. Joaquim Rubió e Aurs, un escrivan dera epòca, metec un prefaci er un libre de poesia qu'ei considerat eth vertadèr manifèst dera Reneishença. A compdar dera sua crida se comencèren a celebrar es Jòcs Floraus de 1859 que son er inici dera recuperacion deth catalan coma lengua literària, era ua epòca de fòrta diglòssia ne la qué fòrça catalans considerauen era sua lengua segondària. Antoni de Campmany escriuec era sua grana òbre eth castelhan en tot justificar-se eth qué eth catalan ère “un antiguo idiòma provinciau muerto hoy pare era republica de las letras”. Dempús deth punt d'enguarda politic, eth fenomèn dera Reneishença representèc un impuls cap ara recuperacion dera consciéncia nacionau collectiva, eth catalanisme.
Eth catalanisme e es classes sociaus[modificar | modificar la font]
Soent s'a afirmat qu'eth catalanisme ère un concèpte unicaments burgès mès era realitat ei un fenomèn popular qu'arribe en totes es classes sociaus en tot includir-i era borgesia. Ja dempús des sòns inicis se distinguissen dus corrent catalanista: ua de progressista, e ua auta mès conservadora e tradicionalista. Son es nomentadi popularaments coma catalanisme de quèrres e de dretes. Cèrti movements sociaus an ajudat a hèr créisher eth patriotisme catalan; entre aguesti i trobam les centres excursionistas e eth cant corau. Es activitats excursionistas, que se damb es melhores des vies de comunicacion, ajuden a potenciar eth sentiment patriòtic cap a Catalonha damb es sues excursions. Es excursions aumenten era informacion sus er auviatge, eth folclòre, era arquitectura, es costums e es dialèctes deth país en tot provocar major coneishença e, era definitiva, ua major implicacion ne la defen des simbèus e monuments deth territòri. Un dusau exemple ei eth cant corau damb creacions coma es Còrs de Clavé e d'autes iniciatiues que fomentèren era difusion dera cançon tradicionau catalana, claraments patriota. "Eth cant dera senyera", de Joan Maragall, siguec escrita justaments per ua des institucions de cant corau mès importantes, era Orfeon Catalan.
Eth federalisme[modificar | modificar la font]
Parallèlaments ath broton deth catalanisme, arreu der Estat sorgís ua naua manèra de compréner er Estat Espanhòu: eth federalisme. Francesc Pi e Margall, un catalan installat en Madrid e un des presidents dera Prumèra Republica Espanhòla siguec eth gran ideòleg deth federalisme en Estat Espanhòu, que definie que sonque eth pacte federau liuraments establit entre es diuèrses regions espanhòles podie garantir eth respècte totau ara realitat plurau der Estat. En Catalonha, peth contrari, eth federalisme siguec ua des cares qu'adoptèc eth catalanisme politic. Ua ideologia populista e interclassista, qu'ère estretament restacada damb es inicis deth movement obrèr. Eth federalisme catalan viuec ua epòca gloriosa: eth Sexenni Revolucionari. Pendent aguest periòde se produsic ua division entre federalistes, es moderadi e es radicaus. Ambdús èren partidaris dera federacion, mès es radicaus exigien coma pas prealable ara igualtat era independéncia, entà per'mor de poder decidir liuraments era federacion posteriora. Es moderadi preferien un federalisme impulsat dempús deth govèrn centrau. Eth 1873, ras dera proclamacion dera Prumèra Republica Espanhòla, un grop de federaus intransigents sagèren, dempús dera Deputacion de Barcelona, proclamar er Estat Catalan.
Valentí Almirall e eth Congrès Catalanista[modificar | modificar la font]
Er aguesta etapa iniciau deth catalanisme politic, era personalitat mès notòria ei Valentí Almirall, qui participèc actiuaments era era vida politica ath costat des federaus intransigents o radicaus en tot opausar-se ath centralisme, er oligarquia e era especulacion. Almirall Pretenie regenerar Catalonha de sòrta que repercutisse ara rèsta der Estat, qu'imaginaue coma ua associacion de pòbles a manèra dera Corona d'Aragon. Almirall Sagèc júnher es dretes e es quèrres catalanistes, mès non ac artenhec pr'amor qu'existien massa divergéncies entre es dus corrents. Impulsèc eth Prumèr Congrès Catalanista, que se celebrèc eth 1880, eth çò que se conjuntaren es diferenti grops catalanistes: eth federalisme republican e eth corrent apolitic, eth literari, eth propulsor des Jòcs Floraus e dera revista Era Renaixensa [sic], mès es tendéncies esquerranes d'Almirall hec qu'eth grop de Era Renaixensa abandonèsse eth Congrès e trinquèsse era comprenuda. Totun, eth Congrès prenec tres acòrds principaus: crear ua entitat aglutinadora deth catalanisme – çò Centre Catalan -, eth començament de gestions entà constituir era Acadèmia dera Lengua Catalana – qu'aurà ua cuerta vida -, e era redaccion d'un document ne defen deth catalan. Posterioraments, Valentí Almirall impulsèc çò Dusau Congrès Catalanista, que se declarèc partidari dera cooficialitat deth catalan en Catalonha, proclamèc era existéncia de Catalonha coma realitat per dessús divisions administratives e condemnèc era militància de catalanistes a partits d'encastre estatau. Aguest darrèr hèt impulsèc era creacion de partits d'encastre unicaments catalan, inexistentes fins eth moment. Era epòca gloriosa deth Centre Catalan e d'Almirall culminèc damb eth Memorial de Grèuges e era publicacion de Lo Catalanisme. Eth 1887, dempús d'èster derrotat as eleccions ara Amassa Directiva eth Centre Catalan, eth sector mès conservador se va escindir e, amassa damb un grop d'universitaris nomentat Centratz Escórrer Catalanista creèren era Liga de Catalonha, es dirigents era quau, mès tard s'integrèren er un aute partit politic catalan, era Liga Regionalista. En tot partir dera sua iniciatiua se creèc era Union Catalanista, qu'englobaue diuèrses entitats junhudes peth catalanisme, divididi era dues tendéncies: era gent de ‘Era Renaixensa', mès culturalista e apolitica; e era Liga de Catalonha, mès partidària de participar era era vida politica. Es catalanistes de quèrres, Almirall e es federalistes, non ne hègen part. Era Union Catalanista convoquèc ua assemblada a Manresa eth 1892, a on s'i va congregar bona part dera borgesia catalana conservadora. Er aguesta assemblada s'aprovèren es ‘Bases entara Constitucion Regionau Catalana' , mès coneishudes coma ‘Bases de Manresa'. Aguestes bases mercauen es pautes a seguir per ua futura ‘Constitucion regionau catalana', ei a díder, un Estatut. Aguestes bases exprimissen es plantejaments deth regionalisme conservador e tradicionalista opausat ath sistèma parlamentari basat eth çò sufragi universau. Era posteriora accion dera Liga Regionalista se fondamente er aguestes bases. == Era Liga Regionalista{unknownModèl:^*main Eth 1901 se creèc era Liga Regionalista, un partit politic a trauès deth qué era borgesia catalana auec un poder egemonic es prumèrs decènnis deth sègle XX. Era liga ère un partit d'evident caractèr conservador de tendéncia catalanista que compdèc damb eth supòrt dera borgesia industriau, des comerçants e professionaus e eth deth Glèisa Catolica. Es sòns dirigents mès destacadi sigueren Enric Prat der Arribatge, Francesc Cambó, Josep Puig e Cadafalch. Eth partit artenhec ua destacada victòria as eleccions legislatiues deth 1901.
Enric Prat der Arribatge, futur president dera Deputacion de Barcelona damb era Liga Regionalista, publiquèc çò 1906 era òbra Era nacionalitat catalana, a on arrecuelh es sues tèsis sus eth catalanisme nacionalista. Er aguesta òbra distinguís claraments entre nacion e Estat. Eth Estat ei ua creacion artificiau, ua organizacion politica. Peth contrari, ua nacion ei ua entitat naturau, damb istòria, cultura, lengua, art e dret pròpri; ei un hèt naturau qu'existís tant s'a reconeishença legau coma se non. Prat der Arribatge, conseqüentment, afirme que “Catalonha ei ua nacion”. Un tresau punt principau dera òbra ei era reflexion que Prat der Arribatge hè sus era relacion nacion – estada. Per Prat der Arribatge, era situacion normau ei que cada nacion age eth sòn Estat e qu'en cada Estat i correspone ua nacion. Segons eth, eth hèt qu'ua nacion sigue sometuda en un Estat alièn ei pròpri d'ua “anormalitat morbosa”. Maugrat aguesti plantejaments, Prat der Arribatge non ei independentista. Hè entrar eth jòc un nau element, era unitat politica d'Espanha, era integracion de Catalonha en Estat Espanhòu. Sage harmonitzar aguestes dues realitats, “era convivéncia seculara de diuèrsi pòbles”. Per Prat der Arribatge, era solucion ei era Estada compausat, era federacion espanhòla. Eth 1906 impulsèc eth movement Solidaritat Catalana, coalicion de catalanistes ras d'agressions ath catalanisme per part deth govèrn centrau. Aguesta candidatura obtenguec un succès aclaparador, mès se dissolvec ar incorporar fòrces massa dispars. Era madeisha Liga promoiguec era realizacion dera Mancomunitat de Catalonha, que mejançant era union des quate deputacions provinciaus signifiquèc ua petita quòta d'autogovèrn, maugrat que plea de limitacions politiques e economiques. Tanben promoiguec ua campanha pera autonomia, que reivindicaue era plea sobeiranetat de Catalonha es ahèrs d'orde intèrne. Obtengueren eth supòrt de totes es fòrces politiques catalanes, quitament des lerrouxistes, damb era unica excepcion de Francesc Macià, que dempús deth nacionalisme mès radicau, ac consideraue insufisent. Aguestes bases a on se demanaue aguesta autonomia s'autregèren en Madrid, mès era incomprensió des politics espanhòus envèrs eth problèma e era realitat catalana empediren, un còp mès, eth succès dera campanha. Era Liga sajaue presentar-se coma partit interclassista, açò explique qu'er es prumèrs ans eth partit englobèsse elements de clara significació liberau, d'ideologia republicana e d'orientacion cap ara quèrra. Açò supausèc un conflicte entre membres deth partit, quan eth 1904 Alfons XIII visitèc Barcelona. Era Liga decidic qu'es sòns còssos non assistissen ara visita, mès un grop dirigit per Francesc Cambó non acomplic er acòrd. Cambó Profitèc entà hèr un discors deuant eth rei ne defen des reivindicacions catalanes. Aguesti hèts van detonar era crisi e er abandon deth sector mès progressista deth partit. Neishie çò Centre Nacionalista Republican (1906), damb er objectiu dera obtencion dera autonomia de Catalonha laguens er Estat Espanhòu e era propagacion des ideaus dera democracia republicana. Totun, aueren un pes politic fòrça feble.
Eth Republicanisme[modificar | modificar la font]
Ua auta part des republicans, eth partit federau catalan, accentuaue es tendéncies autonomistes per rapòrt ara rèsta deth partit estatau. Eth 1833 redigic un projècte de Constitucion der Estat Catalan laguens era Federacion Espanhòla. Es republicans non federaus s'acorropauen, en Catalonha, ath torn dera Union Republicana, impulsada per expresident dera Prumèra Republica, Nicolás Salmerón, eth quau se mostrèc receptiu as reivindicacions catalanes e quitament participèc ath movement Solidaritat Catalana. Aguest darrèr hèt provoquèc ua scission laguens eth partit, liderada per Alejandro Lerroux, çò Partit Republican Radicau, basat era era demagogia, eth populisme e er anticatalanisme, que consideraue borgés. Eth hèt qu'es quèrres catalanistes siguessen dividides se tradusie era feblesa electorau, e entà arténher mès fòrça se considerèc imprescindibla ua politica d'union. as eleccions municipaus deth 1909, es federaus, era Union Republicana e çò Centre Nacionalista Republican heren ua aliança electorau, nomentada Quèrra Catalana. Aguest procès d'aproximacion acabèc eth 1910 era era formacion d'un nau partit, era Union Federau Nacionalista Republicana.
Mancomunitat De Catalonha[modificar | modificar la font]
Era volontat de bastiment d’un tramat institucionau politicocultural pròpri fructifica er era prumèra concrecion institucionau de caire politic damb era Mancomunitat de Catalonha (1914-1923), institucion qu'acorropèc es quate deputacions catalanes e siguec presidida per Enric Prat der Arribatge (1914 - 1917) e dempús per Josep Puig e Cadafalch (1917 - 1925), toti dus dera Liga Regionalista. Maugrat que li calie auer foncions puraments administratives, amièc a tèrme un important prètzhèt de creacion d'infrastructures de camins e pòrts, òbres idrauliques, camins de hèr, telefòns, beneficència o sanitat. Tanben emprenec iniciatiues entà aumentar es rendiments agricòles e forestaus en tot introdusir melhores tecnologiques, de servicis e educatives e potencièc es ensenhaments tecnologics de besonh entara indústria catalana. Era Union Federau Republicana non artenhec trincar era hegemonia dera Liga. Deuant açò sagèren ua aliança electorau damb es radicaus entà plantar cara ara Liga Regionalista as eleccions deth 1914. Mès ne es bases ne er electorat aprovaue eth pacte, i auec un nau fracàs electorau. Eth \1917 se constituie çò Partit Republican Catalan, damb Francesc Layret e Lluís Companys coma principaus dirigents. Defenie ua ideologia republicana federau e sagèc ua sintèsi entre catalanisme e obrerisme, mès tanpòc artenhec ua bona implantacion per diferenti factors: Lerroux e es radicaus, coma element distorsionador deth panorama politic catalan; era manca de generacion d'alternatiues e de dirigentes carismàtics; e per darrèr, era grana difusion qu'era anarcosindicalisme auec entre eth proletariat catalan, hèt que per privaue era quèrra catalanista deth sòn electorat naturau. Tanpòc siguec fructífer er assag hèt per un grop de membres escindits dera Federacion Catalana deth PSOE, que çò 1923 fondèren era Union Socialista de Catalonha.
Francesc Macià e eth nacionalisme radicau[modificar | modificar la font]
Era aportacion de Francesc Macià siguec principau entara quèrra catalanista. Er abandonar era armada, Macià participèc er eth movement Solidaritat Catalana e ne gessec elegit deputat. Eth 1919 fondaue era Federacion Democratica Nacionalista, que sometie era confederacion des pòbles iberics e un seguit de reformes politiques e sociaus de caractèr progressista. Eth 1922, fondèc un nau partit: Estat Català. Aguest partit, influït pera luta politica a Irlanda contra era aucupacion britanica, adoptèc plantejaments secessionistes e formulèc eth besonh dera independéncia era relacion damb Espanha. Venguec eth prumèr nuclèu independentista, e tanben prevedie era luta armada coma mejan. Entre es sòns dirigents i auie Ventura Gassol e Daniel Cardona e Civit.
Era Dictadura de Primo de Rivera[modificar | modificar la font]
Eth procès de normalizacion culturau e politica mancomunitari se vedec interromput damb er adveniment dera prumèra dictadura militara espanhòla deth sègle, era deth generau Primo de Rivera (1923-1930), atengut qu'era Mancomunitat ère vista coma un perilh que calie reprimir e sagèc des·hèir era sua òbra. Era Dictadura radicalizèc era situacion, Estat Català passèc a èster un partit clandestin e Francesc Macià se li exiliar. Dempús der exili, organizèc es hèti de Prats de Molló, un assag d'invasion de Catalonha manu militari dempús deth pòble de Prats de Molló, ara Catalonha Nòrd. Aguesta conspiracion siguec frustrada pera Gendarmeria francesa, mès eth sòn jutjament li dèc ua grana popularitat en Catalonha. Era opcion independentista auie fòrça incidéncia entre es nuclèus catalans en America hèt que comportèc qu'eth 1928, eth celebrar-se era Assemblada Constituenta deth Separatisme Català, a era Havanesa, se redigisse ua Constitucion entà ua Catalonha independentaConstitucion provisionau dera republica catalana (Cuba, 1928) [1]. Era repercussion de tot açò en Catalonha siguec minim.
Dusau Republica Espanhòla[modificar | modificar la font]
Çò 1931, era creacion de Quèrra Republicana de Catalonha unificaue toti es corrents dispersos deth catalanisme de quèrres e artenhec superar era hegemonia dera Liga, donques es eleccions deth 14 d'abriu dèren ua victòria aclaparadora ath cap de Quèrra Republicana de Catalonha, Francesc Macià, que proclamèc «era Republica catalana coma Estat dera Federacion Iberica» pòques ores abans qu'en Madrid se procedisse a proclamar era Dusau Republica Espanhòla. Dempús de tibades reünions damb representantes deth govèrn der Estat Espanhòu, er autogovèrn de Catalonha ère nomentat Generalitat de Catalonha, en tot recuperar er ancian nòm medievau. Eth 9 de seteme de 1932 es Corts aprovèren dempús de fòrtes retalhades era Estatut d'autonomia, e ath cap de pòques setmanes, se celebrauen eleccions ath Parlament de Catalonha, eth quau se constituie çò 6 de deseme, damb Lluís Companys coma prumèr President dera cramba legislatiua. Damb era mòrt subta, eth 25 de deseme de 1934 deth president Macià, ei prepausat Lluís Companys entà succedir-lo coma president dera Generalitat. Era votacion extraordinària deth Parlament, siguec elegit eth 1 de gèr de 1934 per 56 vòtes en favor e 6 eth blanc, damb era abstencion dera Liga Catalana. En Catalonha, era opcion secessionista ère representada per diuèrsi partits e associacions, coma eth Partit Català Proletari, qu'eth 1936 s'integraue ath Partit Socialista Unificat de Catalonha, e sustot, era Agropacion Nacionalista Nosati Soleis, que trège eth nòm deth Sinn Fein irlandés, era quau auie un programa claraments separatista e ua organizacion paramilitara. Cau díder qu'era implantacion electorau d'aguestes agropacions siguec escassa e sigueren sectors fòrça minoritaris. Eth 1936, mès, s'inície ua insurreccion militara contra era Republica Espanhòla que se convertís eth Guèrra civiu espanhòla
Franquisme[modificar | modificar la font]
Era victòria militara çò 1939 inície aguesta etapa, qu'a part dera proïbicion des libertats democratiques, reprimic duraments tota expression deth caractèr nacionau de Catalonha. Eth catalanisme passèc a èster clandestin o ar exili, basicaments fondamentat era Quèrra Republicana de Catalonha, e, posterioraments, en tot crear d'auti partits coma eth Partit Socialista de Desliurança Nacionau, cap a fins deth franquisme. Un exemple dera repression franquista siguec era afusellament Lluís Companys e Jover, 123au President dera Generalitat, çò 15 de hereuèr de 1940 ath Castèth de Montjuïc dempús d'un Conselh de Guèrra illegau a causa dera fauta de gatges processals.Es conselhs de guèrra realizada se basauen era era aplicacion deth Còde Militar per sublevació contra toti es que s'i opausèssen ara sublevació. Açò significaue qu'es vertadèrs rebèls contra era autoritat legau condemnauen peth delicte de rebelión, adhesión o auxílii ara rebelión es qu'auien estat fidèles en govèrn legau. Eth madeish Ramón Serrano Suñer ac arreconeishie ans dempús er afirmar que tota era basa juridica sus es hèts dera guèrra civiu se fondamentauen er ua "justícia ath revèrs", e concludie: Fue, pues, un error configurar delitos de rebelión y sedición pare atribuirlos a los defensores deth Gobierno republicano, dado qu'aguesta - juridica y hasta metafísicamente - ère imposible que los cometieran. Josep M. Solé e Sabaté, Conselh de guèrra e condemne a mòrt de Lluís Companys. Ed.Generalitat de Catalonha-1999 ISBN 84-393-4927-0 A nivèu associatiu tanben se pòden trobar hèts destacables coma la clausure dera entitat Òmnium Culturau eth çò de madeish an dera sua fondacion, hèt que la obliguèc a trabalhar clandestinament enquiara fin dera dictadura.
Era Generalitat de Catalonha ar exili[modificar | modificar la font]
Ar acabar era guèrra civiu espanhòla, era majoria de deputats e politics s'exílien. Se cree en París çò Conselh Nacionau de Catalonha, que se transpòrte a Londres dempús dera aucupacion nazi pendent era Dusau Guèrra Mondiau. Dempús der afusellament çò 1940 de Lluís Companys dempús d'èster capturat pera Gestapo e èster sometut a un jutjament sumaríssim, Josep Irla, eth darrèr president deth Parlament de Catalonha assumic era presidéncia dera Generalitat, tau coma establie er Estatut de Regim Intèrne de Catalonha, elaborat eth 1933, e en tot organizar eth govèrn ar exili. Josep Irla demissionèc eth 1954 per motius d'edat, e Josep Tarradellas, de ERC, qu'auie estat eth sòn Prumèr Conselhèr va pendre eth relèu coma President, un còp guanhat era votacion peth cargue efectuat ar embaixada dera Republica Espanhòla a Mexic, a Manuel Serra e Moret, de USC, quala auie estat ministre sense cartèra deth govèrn dera Republica ar exili.


text:
Serans (Oise)
Serans es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Serans Es una municipalitat del Vexin francés situada a 6 km de Magny-en-Vexin, a 12 km de Chaumont-en-Vexin e a 13 km de Gisors.
Lo sentier de grand randonnée GR 125 travèrsa la comuna.
Serans est une commune du Vexin français située à 6 km de Magny-en-Vexin, à 12 km de Chaumont-en-Vexin et à 13 km de Gisors.
Le sentier de grande randonnée GR 125 traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Serans Portava lo nom de Serans-lo-Boutillier al començament del Sègle XIX.
Serans portait le nom de Serans-le-Boutillier au début du Sègle XIX.


text:
La Toscha
La Toscha [1](La Touche en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Tecla a situat a 16 km a l'èst de Montélimar (cap de-luòc del costat), a 17 km a l'oèst de Dieulefit e a 17 km al nòrd de Grignan.
Las municipalitats limitrophes son Ròchafòrt-en-Valdaine, Pòrtas-en-Valdaine, La Bastida-Rolland e Puygiron.
La Touche est situé à 16 km à l'est de Montélimar (chef-lieu du canton), à 17 km à l'ouest de Dieulefit et à 17 km au nord de Grignan.
Les communes limitrophes sont Rochefort-en-Valdaine, Portes-en-Valdaine, La Bâtie-Rolland et Puygiron.