text:
Delphinidae
Los Delphinidae son de mamifèrs marins odontocèts nomenats dalfins e òrcas.
Coma totes los mamifèrs, son d'animals omeotèrmes (de sang caud) (35 a 36 °C). Son carnivòrs e manjan de peisses costièrs, de sardinas e d'arengs, de sépias, de gabaròts, de pofres e de còps, quitament, d'autres mamifèrs marins (òrcas).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin a una pel lissa e sopla. Amb son fuselage idrodinamic, es un animal dotat per la velocitat que pòt aténher 45 km/h. Sa longor es d'environ 1,7 m a 4 m per un pes que varia de 70 a 400 kg. Son ròstre (lo bèc del dalfin), pro long, es provesit de dents nombrosas, pichonas e ponchudas, que servisson a agafar sas predas, mas non pas a las mastegar.
A la diferéncia dels peisses, sa coa propulsa lo dalfin en bolegant de naut en bas. L'esqueleta del dalfin mòstra que las nadarèlas son los vestigis de mans e de patas de quadrupède.
Los uèlhs del dalfin, espaçats, li permeton de veire tant plan suls costats coma en naut, en bas o en arrièr, e aquò, tant plan jos l'aiga coma al dessús, gràcias a sa capacitat de deformar sa cornèa. En revenge, sa vision de fàcia es marrida, e utiliza alara l'ecolocacion per se localizar. Es lo melon, la partida grassosa sul front de l'animal, que li permet d'emetre e de recebre los ultrasons que permeton al dalfin de localizar la posicion de sa preda e sa velocitat.
Lo « nas » del dalfin, apelat event, es situat al som del rostre e li servís a alenar e se dobrís pas que quand l'animal es al dessús de l'aiga. Amb una respiracion, lo dalfin renovèla 90 % d'aire de sos polmons. Los dalfins pòdon cabussar fins a 260 m de pregondor e demorar atal sens alenar pendent prèp d'un quart d'ora mas demòran pas en general jos l'aiga que pendent qualques minutas abans de reprendre lor respiracion. La respiracion del dalfin es un acte volontari.
Coma a pas de glandas sudoriparas, lo dalfin evacua la calor a travèrs sas nadarèlas, largament irrigadas de sang.
Quand dormís, lo dalfin demòra a 50 centimètres al dejós de la superfícia e, automaticament, tòrna pujar cada mièjorada per prendre d'aire. Se vei de còps flotar prèp de la superfícia amb una nadarèla que despassa de l'aiga. Coma la màger part dels mamifèrs, lo dalfin somia pendent son sòmi.
Lo dalfin, que siá en absolut o en comparason amb sa maissa, a un cervèl plan mai gròs que lo de l'òme. Se poiriá doncas pensar que lo dalfin es lo mai intelligent dels animals. Çaquelà, aquesta conclusion es fòrt rapida e simplista. La question de l'intelligéncia dels dalfins es encara subjècta a de debats.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mamifèrs coma lo dalfin pòrtan de mamèlas (dins de silhons sul costat del ventre) e son vivipars. Lo jove dalfin atenh sa maturetat vèrs l'atge d'1 o 2 ans. Lo coble de dalfin es permanent
La gestacion es de 52 setmanas environ, al tèrme de laquala un sol pichon es mes al mond.
Lo pichon sortís per la coa (per evitar de nadar immediatament) e sap nadar sul pic.
La maire e sas « tantas » menan alara immediatament lo pichon alenar a la superfícia. Serà alachat pendent 2 a 8 meses, mas a partir d'1 setmana s'anirà aventurar ja solet.
Corologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin pòt viure fins a 50 ans.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Lo dalfin es un animal que viu dins las aigas saladas de totas las mars temperadas del glòbe, a l'entorn de las còstas, e que migra per seguir los gropes de peisses.
Es un animal social que viu en tropèls de centenats d'individús ont coabitan los joves, las femèlas e los mascles, mas sens estructura ierarquica. Lo dalfin coopèra amb los autres membres del tropèl a travèrs de sas activitats de caça e de jòc en comunicant amb eles per ultrasons. Abandonan pas lors ferits e luchan pas entre eles.
Predators[modificar | modificar la font]
Lo sol predator natural del dalfin es l'òrca, qu'es tanben un delfinid mas fòrça mai grand e poderós que lo dalfin.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Denominacion e taxonomia[modificar | modificar la font]
Lo nom del dalfin ven del grèc delphis que significa esperit de la mar e es ligat al nom de Delphes, quitament s'èra l'emblèma de Corinta. Ja, dins l'Antiquitat, los pòbles marins lor prestavan de valentitges multiples coma de guidar los vaissèls perduts dins la tempèsta o salvar los naufragièrs...
Lo mot cetacèu significa mòstre marin en grèc e lo mot odontocèt significa cetacèu de dents.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los delfinids comptan 32 espècias diferentas. Los noms vernaculars indicats çaijós son los noms pus sovent utilizats mas çaquelà, existisson de variacions nombrosas.
- Sosfamilha Cephalorhynchinae (o Cephalorhynchidae) — Cefalorinquids
- Genre Cephalorhynchus
- Genre Sotalia
- Genre Sousa
- Sosfamilha Delphininae — Delfinins
- Genre Delphinus
- Genre Lagenodelphis
- Genre Lagenorhynchus
- Lagenorhynchus albirostris — Lagenorinc del bèc blanc
- Lagenorhynchus acutus — Lagenorinc dels costats blancs de l'Atlantic
- Lagenorhynchus obliquidens — Lagenorinc dels costats blancs del Pacific
- Lagenorhynchus obscurus — Lagenorinc escur
- Lagenorhynchus australis — Lagenorinc de Peale
- Lagenorhynchus cruciger — Lagenorinc sablièr
- Genre Lissodelphis
- Genre Stenella
- Genre Steno
- Genre Tursiops
- Tursiops aduncus (Ehrenberg, 1833) -- Grand dalfin de l'ocean Indian
- Tursiops truncatus — Grand dalfin
- Sosfamilha Globicephalinae — Globicefalins
- Sosfamilha Orcaellinae — Orcellins
- Sosfamilha Orcininae — Orcinins
- Genre Orcinus
- Genre Pseudorca
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Delphinidae Gray, 1821 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Delphinidae (en)
- Referéncia NCBI : Delphinidae (en)
- Referéncia CITES : familha Delphinidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Delphinidae dins Systema Naturae 2000 (en)
- Un sit per la proteccion e la conneissença dels dalfins marins (fr)
- Un sit qu'explica l'anatomia e la fisiologia dels delfinids (fr)


c: text/html

text:
Guilhèm de Gellona
Guilhèm de Gellona (n.vèrs 768 - m.18 de mai de 812), foguèt comte de Tolosa, duc d'Aquitània, marqués de Septimània e sant de la Glèisa Catolica (canonizat en 1066). Conegut en França coma Guillaume d'Orange, mercé a un cicle de cançon de gèsta que n'es l'eròi.
Filh de Teodoric, comte d'Autun e duc de Borgonha, èra per sa maire Aula (o Alda), felen de Carles Martèl e doncas cosin de Carlesmanhe, que li transmètet lo comtat de Tolosa amb títol de duc, en 781 quand creèt lo ducat d'Aquitània. Après 781 foguèt conselhièr de Loís lo Piós. La region tolosana s’espandissiá al sud dels Pirenèus fins a Septimània e Gotia, que dins las annadas seguentas tombèron jos la dominacion dels francs. Portava doncas lo títol de duc, mas tanben lo de marqués per las tèrras frontalièras. En 785 ajudèt a la a la conquista de Girona e d'autres endreches de Gotia. En 790 succediguèt a Corson coma comte de Tolosa e cediguèt l'administracion d'unes comtats al seus filhs: Rasés e Conflent a Berà, Rosselhon a Gaucèlm e probablament d'autres comtats a Adalem. En 791 combatèt los bascos. En 793 foguèt derrotat pels arabis sus Orbièl, mas aquestes darrièrs se deguèron retirar fins en Cerdanha. En 801 participèt a la conquista de Barcelona, amb Ademar de Narbona, Berà e d'autres.
De son primièr maridatge amb Cunegonda d'Austràsia nasquèron:
D’un segond maridatge amb Guitborga naisseràn
- Adalelm,
- Gaucelm de Rosselhon,
- Bernat de Septimània,
- Heribert comte,
- Teodoric (comte d'Autun per delegacion de Bernat),
- Guitgari,
- Guarner,
- Roslinda o Rottind Helinbruc (comtessa consort de Corbie).
En 804 se retirèt al monastèri d'Aniana, puèi en 806 fondèt l'abadiá de Gellona, a l'ora d'ara Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Frontiera
Una frontièra (var.: frontièira, prov. lem. frontiera, auv. fronteira, gasc. frontè(i)ra o termièra) es un espaci d'espessor variable que marca la separacion entre dos territòris, especialament entre dos estats sobeirans. Segon las relacions entre aqueles territòris, lor foncion pòt variar d'un biais considerable. Atal, au sen de l'Espaci Schengen, es un limit politic e juridic que permet lo passatge liure de las personas e dels bens. En revènge, entre las doas Corèas, es una zòna fòrça militarizada e susvelhada que son passatge es fòrça limitat.


text:
Montuçan
Montuçan[1] (oficialament en francés: Montussan) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha, situada administrativament dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Montuçan (atestacions Monte Tussano, en latin, sense data, Montuissan, Monteissan, en occitan, sense data, Montuissan (decime de ~), en occitan, en 1235, Montissano ( a cappella de ~), en latin, en 1326, Montussan (maison de ~), en francés, en 1587) sembla venir de monte(m) e dau nom d'òme latin (d'origina gallesa, segon Jacques Astor) Uccius, emb lo sufixe latin -anum. Lo sens seré de « lòc fortificat fondat per Uccius ». La preséncia d'un -i- dens d'unas atestacions [2],[3], eventualament absorbit après, haré anticipar pr'aquò una fòrma modèrna *Montuishan e lo vocalisme de la segonda sillaba pausa problèmas d'interpretacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma comunala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Senon; es adara dau canton de Larmont.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 3037 abitants (366 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008


text:
Tubulina
Las tubulinas que son proteïnas globularas. Las mei conegudas que son las tubulinas a, B (constituents deus microtubuls) e Y.
Tubulina a e tubulina B[modificar | modificar la font]
Aquestas duas tubulinas, resultas de l'expression de dus gèns, que son chic diferentas (pas sonque de quauques aminoacids) ; la loa massa qu'ei haut o baish de 50 kDa. Que s'amassan entà formar dimèrs. Aqueths dimèrs que's ligan dab ua molecula de guanosina trifosfat (GTP)e l'ensemble que s'apiela suber l'extremitat (+) d'un microtubul. Apuish, lo GTP que s'idroliza en GDP (guanosina difosfat) e lo dimèr que hè partida deu microtubul.
Un microtubul qu'ei ua microfibrilla formada per l'associacion de protofibrillas qui son polimèrs de dimèrs de tubulina a e B. Los microtubuls que son polarizats dab ua extremitat (-) (mermanta) e ua (+) (creishenta).
Tubulina Y[modificar | modificar la font]
La tubulina Y que's troba dens lo centre organizator deus microtubuls (MTOC en anglés) joga un ròtle dens lo blocatge de l'extremitat (-) (l'extremita mermanta) e dens la nucleacion (la vaduda e la creishença deus microtubuls navèths).
Tubulina δ e tubulina e[modificar | modificar la font]
Que son presentas dens los centriòls.


text:
Forbach
Forbach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Forbach se situa en la depression del Warndt, una mitat-boutonnière verda a la cœur d'un espaci fòrtament industrializat. La parca de Forbach acuèlh lo TGV Es #que connècta París a Frankfurt. Parlam aicí mai particularament del ICE de la DB (Deutsche Bahn) #que la 3e generacion ne permet a Forbach d'èsser a 1 h 45 solament de París e a 2 h de Frankfurt-sobratz-o-Man.
Las municipalitats limitrophes son Stiring-Wendel, Behren-lès-Forbach, Morsbach, Œting, Schoeneck, Spicheren e Pichona-Rosselle aital coma Emmersweiler costat alemand.
Lo autoroute A 320 es tangente al territòri de la municipalitat, la en metent a 45 min de Mètz, 1 h 15 de Estrasburg o 1 h 05 de Nancy.
Forbach Es desservie per 4 sortidas de autoroute. En venent de Alemanha (inversement en venent de Mètz), la sortida Forbach-Es dessert lo quartièr Creutzberg e la zòna comerciala de la carrièra Santa-Guy. Forbach-Centre dessert lo Centri-vila, la Vila anautita, lo Schlossberg, lo sieu estadi e lo sieu parc, los espitals aital coma lo quartièr del Pichon Bòsc. Forbach-Centre de loisirs dessert la piscina, los tennis, lo Technopôle de Forbach Sud e l'espaci comercial de Guise. Forbach-Wiesberg-Marienau dessert Los quartièrs del Wiesberg, de Bellevue, del Bruch e de Marienau, la zòna industriala de l'Euròpa aital coma l'ensems de la zòna comerciala de l'Euròpa e Euròpa (aquela darrièra en essent administrativement e en partida situada sul ban de la municipalitat de Morsbach). Lo Eurozone Forbach-Nòrd e la Carrièra Centrala son egalament irrigats dempuèi aquela sortida de autoroute.
- Sortit no 42 : de Vilas desservies : Forbach Marienau, Z.I. Euròpa
- Sortida no 43 : de Vilas desservies : Sarreguemines, Forbach centre de loisirs, Technopôle Forbach Sud
- Sortit no 44 : de Vilas desservies : Forbach centre, Behren-lès-Forbach, Œting
- Sortit no 45 : de Vilas desservies : Forbach es, Stiring-Wendel
La ville de Forbach se situe dans la dépression du Warndt, une demi-boutonnière verte au cœur d’un espace fortement industrialisé. La gare de Forbach accueille le TGV Est qui relie Paris à Francfort. Parlons ici plus particulièrement de l’ICE de la DB (Deutsche Bahn) dont la 3e génération permet à Forbach d’être à 1 h 45 seulement de Paris et à 2 h de Francfort-sur-le-Main.
Les communes limitrophes sont Stiring-Wendel, Behren-lès-Forbach, Morsbach, Œting, Schoeneck, Spicheren et Petite-Rosselle ainsi que Emmersweiler côté allemand.
L’autoroute A 320 est tangente au territoire de la commune, la plaçant à 45 min de Metz, 1 h 15 de Strasbourg ou 1 h 05 de Nancy.
Forbach est desservie par 4 sorties d’autoroute. En venant d’Allemagne (inversement en venant de Metz), la sortie Forbach-Est dessert le quartier Creutzberg et la zone commerciale de la rue Saint-Guy. Forbach-Centre dessert le Centre-ville, la Ville haute, le Schlossberg, son stade et son parc, les hôpitaux ainsi que le quartier de la Petite Forêt. Forbach-Centre de loisirs dessert la piscine, les tennis, le Technopôle de Forbach Sud et l’espace commercial de Guise. Forbach-Wiesberg-Marienau dessert les quartiers du Wiesberg, de Bellevue, du Bruch et de Marienau, la zone industrielle de l’Europe ainsi que l’ensemble de la zone commerciale de l’Europe et Europa (cette dernière étant administrativement et en partie située sur le ban de la commune de Morsbach). L'Eurozone Forbach-Nòrd et la Carrière Centrale sont également irrigués depuis cette sortie d'autoroute.
- Sortie Modèl:Numéro42 : Villes desservies : Forbach Marienau, Z.I. Europe
- Sortie Modèl:Numéro43 : Villes desservies : Sarreguemines, Forbach centre de loisirs, Technopôle Forbach Sud
- Sortie Modèl:Numéro44 : Villes desservies : Forbach centre, Behren-lès-Forbach, Œting
- Sortie Modèl:Numéro45 : Villes desservies : Forbach est, Stiring-Wendel


text:
Pau de Tars
Sant Pau apostòl conegut tanben coma l'Apostòl dels Gentils o encara Pau de Tars (originalament Saül de Tars), (Tars entre 7 e 10 - Roma 64 o 67), se considèra èsser una figura clau dins lo desvolopament, l'evangelisme e la predicacion del cristianisme dins l'empèri roman, important interprèat dels ensenhaments de Jèsus de Nazaret. Es venerat coma sant en tota la crestiantat.
Somari
Fonts documentàrias[modificar | modificar la font]
La font màger sus la vida de Sant Pau es lo material contengut dins sas epistòlas e dins lo libre dels Actes dels Apòstols. Las epistòls contenon pauca informacion sus la vida passada de Pau. Lo libre dels Acte conten mai d'informacions, pasmens se cobrís pas la totalitat de las partidas de sa vida, coma sa probabla execucion a Roma.[1]
Las fonts que mencionan Sant Pau, fòra dels tèxtes del Nòu Testament, son:
- La primièra Letra als crestians de Corint del Papa Climent I. (Fin del sègle e començaments del II)
- La letra als romans de Sant Ignasi d'Antiòquia. (Començaments del sègle ii)
- La letra als filipencas de Sant Policarp. (Començaments del sègle ii)
- Lo document del sègle ii Martiri de Sant Policarp.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pau es descrich al Nòu Testament coma un josieu ellenizat e ciutadan roman de Tars, a la region de Cilícia (ara Turquia), erudit del judaïsme de la branca dels farisèus, e perseguitor dels crestians abans sa conversion pel camin de Damasc que Pau entendèt la votz de Jèsus, e se convertiguèt al cristianisme. Après èsser acceptat pels autres dels apostòls, recebèt l'òrdre de predicar l'evangèli als "gentils" (es a dire, los non josieus) de l'empèri roman, portant lo messatge del cristianisme dins fòrça regions d'Asia Menora e d'Euròpa coma Roma e, segon la tradicion. li es atribuit l'escritura de quatorze letras o epistòlas, conegudas coma Epistòlas Paulinas que constituisson lo fondament teologic e eclesiologic del Nòu Testament e orienta definitivament la comunautat religiosa a passar l'ipotèca d'un judaïsme nacionalista e clavat que ne menaçava l'universalitat. Se fèsta lo 29 de junh amb Sant Pèire, e sa conversion se celèbra lo 25 de genièr.
Vida de Pau segon los tèxtes ancians[modificar | modificar la font]
Dins sas epistòla i a d'informacions sus sa biografia:
- (...) que ièu soi Israelita, descendant d'Abraam, membre de la tribú de Benjamin (Romans 11, 1).
- Circoncit l'ochen jorn, soi israelita de naissença, de la tribú de Benjamin, ebrièu e filh d'ebrièus; dins l'observança de la Lei, èra farisèu. (Filipians 3, 5).
- Ieu soi un josieu de Tars de Cilícia, ciutadan d'una vila qu'es pas pas desconeguda. (Actes 21, 39).
Se crei que nasquèt vèrs l'an 10 e que benlèu un fraire e de plan segur una sòrre:
- Saludatz Rufus, que foguèt causit dins lo Senhor, e sa maire, que considèri tanben mieuna. (Romans 16, 13).
- Mas un nebòt de Pau, lo filh de sa sòrre, entendit parlar d'aquel complòt. Se n'anèt a la fortalesa, i dintrèt e avertiguèt Paul. (Actes 23, 16)
- (...) E alara Pau lor adrecèt la paraula dins la lenga dels josieus (actes 21, 40).
Dins son adolescéncia, vèrs quinze ans, foguèt enviat pels sieus parents a Jerusalèm per arribar venir escriba o rabin ensenhat pel Rabin Gamalièl que se destaquèt d'entre los sieus companhs: e en la defensa del judaïsme passava fòrça los companhs de mon edat (Galatas 1, 14). L'expression als pès de Gamalièl pòt plan exprimir que Pau recebèt una formacion segon los principis de son escòla, coneguda per èsser d'una branca del farisiasme fòrça dobèrta.
- Ieu soi josieu, nascut a Tars de Cilícia, mas, educat dins aquela vila (Jerusalèm), instruït als pès de Gamalièl dins l'observança estricta de la Lei de los nòstres paires, plen de zèl per Dieu, coma ne sètz uèi totes vosaltres. (Actes 22, 3).
Atal donc èra filh de comerçants ebrièus e descendent de la tribú de Benjamin, es circoncit l'ochen jorn de sa naissença, educat segon la lei de Moïses e plan jove es enviat a Jerusalèm a l'escòla del rabin Gamalièl (Filipians 3,5), representant de la branca mai lliberala dels farisèus, ont aprigondís l'estudi e istòria de l'Ancian Testament e amb qui apren tanben la dialectica. Venguèt un fanatic activista perseecutor dels primièrs discípols de Jèsus. Es present e participa a la mòrt per lapidacion de son companh d'escòla Esteve, considerat coma primièr martir crestian.
Es en 36, anant cap a Damasc alara percaçava de crestians per los menar a Jerusalèm per èsser jutjats que se debana la siá conversion, que li aparéis Crist segon los Actes dels Apòstols: Alara que caminava arribèt que, près de Damasc, subte se faguèt un treslús celète a son entorn, e al càser a tèrra entendèt una votz que li disiá: "Saul, Saul, perqué me secuta?". Respondèt: "Qual ès, Senhor?" Li diguèt: "Ieu soi Jèsus, aquel que tu secuta. Lèva-te, va te'n a la vila, e te diràn alà çò que te cal far. A Damasc i demorèt tres jorns vesent pas mai e sens manjar ni beure pas res. Dins sas epistòlas parla pas d'aquel fach, mas afirma que persecutava los crestians e que li apareguèt Jèsus coma un que nais fòra de temps (1 Corintians 15, 8). Recobra sul còp la vista, se convertís al cristianisme e es batejat per Ananias. Comença a ensenhar e a predicar dins las sinagògas de Damasc que Jèsus es lo Messias que los josieus espèran. Retòrna a Jerusalem ont Bernabé, ancian companh d'escòla l'espera, e lo presenta als apòstos, ont contunha i predicar.
Foguèt l'apostòl que dobriguèt la Glèisa naissenta als "gentils". A aquela epòca l'ensenhament s'adreçava als josieus per los convertir. A uèlhs dels primièrs crestians, que se sentián encara josieus, los non circoncits (los "gentils") èran de personas paucas frequentablas e quitament consideradas impuras e donc lo messatge de Crist semblava pas adreçat a elas. Segon Luc, lo Concili de Jerusalèm ensag de convéncer los autres caps de la primièra comunautat crestiana que se podava èsser crestianat (rite de la purificacion) sens èsser circoncit (Actes 21, 15-26). Pasmens las tensions contunhèron amb lo corrent dirigit per Jaume (Galatas 2, 11-14).
Foguèt un grand viatjaire que fondèt e sostenguèt las primièras glèisas de tot l'èst del bacin mediterranèu e quand li èra pas possible de visitar las comunautats comunicava personalament per letras.
Lo grand compromés amb los gentils e sas fèrmas conviccions religiosas creèron enemistats entre unes josieus. Foguèt arrestat a Jerusalèm e prèst d'èsser linchat, mas sos contactes e lo fach d'aver la ciutadanetat romana lo salvèron d'una mòrt segura. Lo governator roman l'emprisonèt pendent dos ans a Cesarèa de Palestina. A la demanda del quite Pau, foguèt enviat per mar cap a Roma per comparéisser dabant l'emperaire. Una tempèsta lo desvièt a Malta[2] ont demorèt unes meses, arribèt a Roma ont s'installèt, d'en primièr en libertat susvelhada e après liure. Moriguèt decapitat, fòrça probablament en 67, en consequéncia de las repression per l'incendi de Roma en 64, pendent lo mandat de Neron.
Los viatges de Pau[modificar | modificar la font]
Après sa conversion a Damasc, Pau demora un temps a Jerusalèm, tòrna a Tars a l'ostal dels sieus paires e òrna fin finala amb Bernabé a Antiòquia, vila ont pel primièr còp los discíples de Jèsus son nomenats crestians. Se pòt datar los viatges entre 45 e 58.
Lo primièr viatge se debana 45 a 49 e amb Bernabé e lo cosin d'aquel Joan Marc. Prenon la mar de Seleucia cap a Chipre, on cambia son nom de Saul pe Paulus (son cognomen roman) e visitan tanben Pamfília e Antiòquia de Pisidia per tornar de nòu a Jerusalèm. Segon los Actes dels Apòstos foguèron pas gaire plan recebuts e quitament insultats.
Lo segond viatge se seriá debanat entre 50 e 52 e es acompanhat per Siles. Se van pel fèrm tèrra d'Antiòquia cap a Siria e Cilícia fins al sud de Galàcia. Alà se jonh Timotèu e passant per las regions de Frígia e Mísia. Dintran en Euròpa, ont fonda la primièra comunautat crestiana a Filipos.[3] Segon lo Nòu Testament, Pau visitèt la vila per dos còps en 56 e 57. La Letran als Filipencs data de 61 e 62 e se crei que se realiza sul pic l'instruccion de Pau. Contunha lo viatge a Tessalonica, Atenas e Corint. Tòrna a Antiòquia passant per Efes e Cesarèa de Palestina.
Lo tresen viatge apostòlic començariá a la prima de 54 fins a 58. S'agís d'un viatge de consolidacion de las comuauitats crestianas ja formadas. Partís Antiòquia e se dirigís cap a Efes ont pren un long periòde per partir cap a Corint. Arriba de nòu a Tròia ont s'embarca cap a Milet e d'alà fins a Tir e Cesarèa de Palestina per arribar de nòu a Jerusalem on s'i cocha es de pauc manca de se far linchat acusat de violar la Lei.
Lo procurator roman Antoni Felix l'envia près a Cesarèa dins la província de Judea ont es mes en libertat en 60 pel nòu procurator Porci Fest. Fasent apelacion a la ius civitatis, es a dire al drech de ciutadanetat romana que gaudís coma filh de Tars, demanda èsser jutjat a Roma e evita d'aquel biais d'èsser jutjat pel Sanedrin:
- Se soi colpable, s'ai comés una fauta que merite la pena de mòrt, refusi pas de morir; mas s'aqueles m'acusan sens fondament, degun a pas drech a me daissar a mercè d'eles. Fai apelacion al Cesar. Alara Festus, après deliberar amb lo sieu conselh, respondèt: "As fa apelacion al Cèsar; al Cèsar anaràs." (Actes 25, 11-12)
Lo quatren viatge de Pau se debana a la prima del 61 e un còp arribat a Roma es mes en libertat susvelhada fins a 63 qu'es liberat. Los darrièrs jorns de la vida de Pau demòran pas gaire clars e se n'a solament constància pels Faches dels Apostòls. Segon unes contunhèt de visitar las comuautats crestianas d'Orient e n'i que contan que foguèt a Tarraco. (Romans 15, 24).
Mòrt per decapitacion[modificar | modificar la font]
Quand tòrna a Roma se debanan revòltas e persecucions de Neron contra los crestians. Es condemnat a mòrt per decapitacion en 64 o 67. Dins aquel periòde de tres ans se supausa que faguèt un viatge mai, coma aquel Tarraco, que ne demòra d'escrich. Segon la tradicion crestiana l'execucion se debanèt lo 29 de junh, lo meteis jorn que Sant Pèire foguè crucificat capvirat.
Foguèt enterrat a la Via Ostiense de Roma. En 17 de febrièr de 2005 lo Vatican, publiquèt que s'èra trobat un sarcofag jos l'autar màger de la basilica de Sant Pau e que poiriá conténer las rèstas de Pau.
Aquela informacion se basa sus la tradicion crestiana que ditz que Pau moriguèt pendent la persecucion de Neron, decapitat, una pena de mòrt digna reservada als ciutadans romans. Se debanèt a Aqua salviae, just al sud de Roma, probablament en 67. A subjècte de las circonstàncias de la mòrt de Pau, las letras donan pas informacion utila e tanpauc los Actes, escrich vèrs 80, que s'acaba l'istòria de Pau amb son arribada a Roma ecaptiu.
Din la letra als Corintians, de Climent I, al fin del Modèl:Segle I, fa allusion al martiri de Pau "en vertut del prefècte", mas es explicit sul nom del prefècte nimai lo luòc, la data, la causa e la forma de martiri.[4]
Tertulian, a la fin del sègle II, informa qu'a Roma "ganhèt sa corona per morir coma Joan (lo Baptista, tanben decapitat).[5]
Dins l'apocrif Martiri de Sant Pau (tr. Es.), Partida dels Actes de Pau (final del sègle ii), se descriu en detalh la mòrt de Pau per exprimir la volontat de Neron. Coma d'autres tèxtes apocrifs es jutjada pels istorians contemporanèus legendari.
-
-
-
-
-
Capella de Sant Pau (s. XIII), al Seminari de Tarragona
Problematicas sus la vida de Pau[modificar | modificar la font]
I a fòrça aspèctes de la vida de Pau que demòran pas plan explicits ni dins los tèxtes del Nòu Testament ni pels istorians de son epòca: sa dobla apertenença josieva e romana, sa conversion radicala, los contactes amb las autoritats romanas e la paternitat d'unas epistòles atribuidas a el.
Coneissiá l'aramèu, l'ebrieu e lo latin, malgrat que la sa lenga mairala èra lo grèc e es amb aquela lenga que legís la Bíblia dels Setanta. Tot aquò fa a pensar que proveniá d'una rica familha de comerçants ebrèus installats a Tars, alavetz una pròspera e comerciala colònia hel·lènica de l'empèri roman, doncas que dispausava del drech a la ciutadania romana e en seguint una practica fòrça comuna dins las familhas josievas de l'epòca e, mai que mai dins los rabins, aprenguèt un mestièr manual benlèu aquel de teissier o faseire de tenda, segon los Actes dels Apòstols (18, 3 e 20, 34). D'estudis recents ne fan un mèstre de la dialectica e la retorica dins la meteissa dralha dels filosòfs grècs e que de segur coneguèt l'influéncia ellenistica de Tars e es dins aquel contèxte que sorgiguèron las antítesis caracteristicas del messatge de Pau: dieu-mond, justícia-pecada, esperit-carn, òme vièlh-òme nòu o esperit-letra.
Al subjècte de la celèbra e radicala conversion al cristianisme i a tanben força controvèrsias. L'iconografia e la cresença populara lo fan caire d'un caval, qu'es pas dins las epistòlas nimai los Actes. De scientifics, coma lo neurobiolista Francisco J. Rubio, suggeriguèt que lo treslús celèste que vegèt pel camin de Damasc se poiriá agir d'una ataca epileptica del lòbe temporal, qu'aqueles tipes d'epillepsia de visions místics sovent acompanhadas d'un sentiment de plaser. Tanben se poiriá agir d'una allucinacion fruch benlèu d'una intensa insolacion. Alara que l'òme èra d'estatura pichona e d'una fragila santat e patissiá d'una dolorosa malautiá cronica que descriu dins Galatas 4, 13-15: Remembratz perqué vos anoncièri la bona nòva lo primièr còp: es qu'èri malaut. La vista del mièu còrs malaat èra repunhant per vosaltres, e pasmens m'avètz pas mesprisat o rebutat. Al contrari, vous m'avètz aculhit coma un àngel de Dieu, o quitament coma Jèsus Crist. Èretz tan astrucs! Que vos passèt? Pòdi vos far aquel tesmòni: s'aviá estat possible, vos seriatz arrancat los uèis per me los donar!
Pau signa sas letras del nom de Paulos (en grèc, πauλoς), tradusit per Pau. Dins los Actes dels Apòstols tanben se nomena Saul fins a Act 13,9. Alara pren lo nom de Pau. Aquel cambiament de nom s'interpretat al respècte de saconversion del judaisme al cristianisme. "Saul" es lo nom josieu e "Pau" es lo nom crestian. pasmesn, lo biblista Günther Bornkamm ditz que i a pas cap de basa per afirmar que lo cambiament de nom siá ligat a la conversion. Pels josieus ellenistas èra fòrça comun d'aver un doble nom: un grèc e un ebrièu. D'autres autors coma Giorgio Agamben soslinhan l'estranha similitud fonetica entre Saulos e Paulos que la diferencia se fa pas que sus una letra e lo fach qu'i a pas relacion entre l'origina del nom semitic, qu'es lo nom del Rei Saúl que ellenitzat donaSaulos; alara que Paulos es la forma ellenizada del nom latin Paulus, que significa "pichon". Se suggerís aital que Pau cambièt son nom dins lo sens esclau de Crist. E puslèu que d'utilizar lo nom del primièr Rei d'Israèl adopta un nom del latin ellenizat significant "pichon". Aquela interpretacion es fòrça coerenta vesent lo biais qu'el meteis s'exprimís: Que soi lo mendre dels apòstols — de verai, quitament meriti quitament pas d'èsser sonat apòstol —, que secutèri la Glèisa de Dieu (1 Còr 15,9). Aquel sentiment e sa constitucion fisica sembla èsser lo motiu del cambiament de nom. Que que siá es probable qu'utilizava los dos noms segon ont èra.
Epistòlas Paulinas[modificar | modificar la font]
Es atrubuit a Pau l'escritura de diferentas epistòlas destinadas a diferentas comunautats crestianas, coma:
- Epistòla als Romans
- Primièra Epistòla als Corintians
- Segonda Epistòla als Corintians
- Epistòla als Gàlatas
- Epistòla als Filipians
- Epistòla a Filemon
- Primièra Epistòla als Tessalonians
- Segonda Epistòla als Tessalonians
- Epistòla als Efesians
- Epistòla als Colossians
- Primièra Epistòla a Timotèu
- Segonda Epistòla a Timotèu
- Epistòla a Tit
- Epistòla als Ebrieus
- Epistòla als Laodicèus
D'aquel listat solament las set primièras fan consens sus la paternitat paulines. La question venguèt en 1840 quand los trabalhs del teològ alemand Ferdinand Christian Baur considerèt que solament quatre son atribuiblas a Pau (Romans, Corintians 1 e 2 e Galatas). Pasmens se lo corrent exegetic de la critica radicala considerèt que pas cap èran autentics, los teològs Hilgenfeld (1875) e Ora J. Holtzmann (1885) apondèron a la lista de Baur las epistòlas a Filemon, 1 als Tessalonians e Filipians a las "letras incontestablas" o epistòlas "protopaulinas". tanpauc i a acòrdi se las escrituras son de Pau o dels sieus collaborators o discípols.
Lo 1976 lo cardenal e jesuïta Albert Vanhoye publica un trabalh ont admet que l'«epistòla als Ebrièus» es pas exactament una letra (i a pas de destinatari tampauc de comjat coma fa Pau dins las autras), mas puslèu un tractat, non destinat als ebrièus mas als gentils e es pas escricha per Pau. Mai probable seriá que foguèt escricha pels sieus discípols fasent una pseudoepigrafia per tòca d'èsser mai versemblants.
Principis paulins controversiats[modificar | modificar la font]
Unas interpretacions paulinas son controvesiadas e sovent foguèron criticadas. Friedrich Nietzsche remembra, per denonciar la mesa en valor de çò que designa coma la decadéncia que se deu imputar al cristianisme, a unes versets de Pau e escriu: foguèt aquí la formula, 'in hoc signo', la decadéncia foguèt victoriosa (L'Anticrist, 51). Los versets de Pau als qual Nietzsche fa referéncia son los seguents:
- Ben al contrari, Dieu, per confondre los savis, causiguèt aqueles que lo món ten per ignorants; per confondre los fòrts, causiguèt aqueles que son febles als uèlhs del mond. Dieu a cauiguèt de gents que comptan pas, laqueles que lo mond menspresa; causiguèt aqueles que son pas res per anientar aqueles que son quicòm. Atal, pas deguns se pòt se glorificat debant Dieu. (1 Corintians 1, 27-29)
Son actitud dura dins unas epistòlas contribuiguèt a la discriminacion de mai d'un grops pendent los sègles. son incleméncia contrasta fòrça amb la mansuetud del messatge Jèsus de Nazaret que trobam dins los evangèlis.
Tanben es acusat d'una cèrta misoginia dins sas letras, que donèt l'argument, que s'utiliza fins ara, per justificar la posicion segondària de la femna disn l'ierarquia eclesiastica.
- Coma es de costuma dins totas las glèisas del pòble sant, que las femnas maridadas se calen dins las reünions comunautàrias; lor es pas permés de parlar, mas devon se mostrar somesas, atal ditz la Lei. E se vòlon s'instruir sus un cèrt punt, que lo demanden a l'ostal dels sieus marits, qu'es pas ben qu'una femna maridada parle dins una reünion de la comunautat. (1 Corintians 14, 34-35)
- Alara, s'una femna se vòl pas cobrir, que se talhe los pels; mas se li fa vergonha de se los talhar o de se rasar, que se cobrisca. L'òme, el, deu pas se cobrir lo cap, qu'es image e glòria de Dieu, alara que la femna es la glòria de l'òme. (1 Corintis 11, 6-7)
Pasmens aquelas citacions se devon contextualizar e s'agís pas que de manténer un cèrt òrdre, aquò mòstra a l'encòp que las femnas avián una participacion activa dins las primièras comuauitats de crestians. Per Pau la fraternitat de las relacions socialas compta fòrça mai que l'estatuts de l'individu; del meteis biai que l'autoritat se la deu acceptar se s'administra amb justícia:
- Pagatz cadun çò que li devètz: pagatz l'impòst a qui lo devètz e lo tribut a qui lo devètz; mostratz de respècte a qui lo devètz e onoratz aquel que se deu l'onor. Demoratz pas a dever de res cap a degun, al mens de l'amor que vos devètz los unes als autres. Qui ama los autres a complit plenament la Lei (Romans 13, 7-8)
Pau tanben se mòstra agressiu contra los gais:
- Las femnas an cambiat l'usatge natural del sèxe per un usatge contra natura, e tanben los òmes, daissant la relacion naturala amb la femna, se s'ardan de passion los uns pels autres e cometèron d'actes infamants òmes amb òmes. Vertadièrament, recebon la recompensa que merita lor error! (Romans 1, 26-27)
- Coneisson plan lo jutjament de Dieu: aqueles qu'agisson de tal biais meritan la mòrt. Pasmens, contunhan de cometre de tals actes e, mai, aprovan aqueles que tanben los cometon. (Romans 1, 32).
Versets que son utilizats fins a uèi per justificar l'omofobia.
L'idèa que lo matrimòni es un mendre mal, mas que lo celibat es preferible l'exprimís tanben en las siás epístoles:
- Al subjècte dels non maridats, ai pas cap de comandament del Senhor, mas vos dòni mon opinion, coma òme que, per la misericòrdia del Senhor, es digne de fisança. A causa de l'angoissa presenta, vaquí çò pensi: es bon per cadun de demorar cossí es. S'ès ligat en matrimòni a una femna, cerques pas de te'n separar; e s'es pas ligat, cerques pas de femna. Se te maridas, fas pas res de marrit; e s'una gojata se marida, tanpauc fa pas res qu'ane mal. Mas los maridats deuràn suportar de contrarietats, e ieu las vos voldriá estalviar. (1 Corintians 7, 25-28)
- Es bon de s'absténer de relacions sexualas. Mas, per evitar de comportaments immoralas, val mai que cada òme aja sa sieuna femna, e cada femna, lo sieu espós: que lo marit complisca son dever matrimonial envèrs la femna, e que la femna faga lo meteis envèrs lo marit (1 Corintians 7, 1-3)
- Aqueles que son pas maridats e a las veusa, los disi qu'es melhor de viure coma ieu vivi. Mas se pòdon pas demerar continent, que se mariden, que val melhor se maridar qu'ardar. (1 Corintians 7, 8-9)
- Par contra, se l'òme jove, sens subir de constrencha, prenguè interiorament la fèrma resolution de se maridar pas, s'es capable de dominar sa volontat e decidiguèt en el meteis d'aver pas de relacions amb sa promesa, fa plan e se se marida pas, fa melhor. (1 Corintians 7, 37-38)
Fin finala, i a sa idèas utilizadas per justificar l'inegalitat "naturala" dels òmes dins las posicions socialas e lo necessitat d'absolutisme del cap dins la ierarquia de la societat, concebuda coma lo cap temporari del còrs místic de Jesucrist:
- Atali, aquel que s'opausa a l'autoritat s'opausa a l'òrdre volgut per Dieu. Aqueles que s' opausan prenon lo jutjament sus el meteis. En efièch, los magistrats los devon pas crénher aqueles que fan lo ben, mas per aqueles que fan lo mal. Vòl pas aver a crénher l'autoritat? Alar, fa lo ben e recebràs d'elògis (Romans 13, 2-3)
Dimension morala[modificar | modificar la font]
Sant Pau consacra los darrièrs capítols d'unas de sas letras (conegut coma lo "parenetiche", es a dire, va exhortar) a la conducha morala, alara que la partida iniciala es puslèu consacrada als concèptes dogmatics. Dins aqueles mai sovent indica diferentas caracteristicas, e son de problèmas contextualizats e dirigits als cresents e la comunitat destinataris.
Lo fondament de la morala sociala paulina es l'egalitat dels èssers umans en Jesucrist, que los creèt e rescatat totes sens distincion: "I a pas mai josieu nimai grèc, i a pas mai d'esclau nimai de liure, i a pas mai òme nimai de femna, que totes vosaltres sètz un en Jesucrist".[6] Aquela egalitat, es presenta ja dins lo messatge de Jèsus, trenca amb tradicion religiosa e sociala josieva e pagana. Pau pren de Jèsus lo nuclèu de la morala: l'agape (aYάπn), somque tradusida coma "caritat", mas qu'a màger significat semantic mai larg.[7]
Sul plan practic, Pau, coma Jèsus, foguèt pas un revolucionari, es a dire, prepausèt pas l'eliminacion de las estructuras injustas de la societat. Predicava pas dirèctament l'abolicion de la guèrra, o de l'esclavatge, o la rebellion contra los govèrns injusts, o la valorizacion dels grops socialament desafavorisats coma las femnas, o los mainats.[8][9][10][11] Mas, de passatges sas letras menan lo crestian a refusar l'injustícia dins las relacions socialas. Pau predica l'amor als enemics, un jutjament just e un tractament uman dels esclaus, lo dever dels marits a amar lor femna coma se meteis, èsser pas sevèr amb los mainats, e lo dever d'ajudar los paures.[12][13][14][15]
Al subjècte de la morala sexuala, Pau contunha los ensenhaments de Jèsus e la tradicion josieva, e destaca la valor del maridatge e condemna lo comportament sexual extramatrimonial. A diferéncia de la predicacion de Jèsus, lo tèma de las condemnacions sexualas es plan present dins las letras paulinas, alara que dins lo mond grecoroman vivián èran comunas las formas d'una cèrta libertat sexuala. Condemna la porneia, que se compren mai sovent quin tipe que siá de relacion sexuala fòra del maridatge, o en contra de natura, amb divèrsas traduccions coma "la prostitucion, la fornicacion, l'impureta, e la adultèri". Quitament l'omosexualitat es explicitament condemnada per Pau.[16]
Un element present dins la pensada de Pau, qu'es pas paréis pas tan clar dins tradicion josieva e en l'ensenhament de Jèsus, es la comparason de la relacion espós-esposa amb la Glèisa de Crist.[17] A la diferéncia de la lei josieva, qu'admet la repudiacion de son esposa de la part del marit, e a la seguida de Jèsus, Pau considèra que lo maridatge es indissoluble per ambedoas partidas.[18] I a una excepcion, mas, qu'es lo nomenat "privilègi paulin": es lo cas de divòrci d'un conjunt non cresent, absent de l'ensenhament de Jèsus e que la tradicion crestiana posteriora manten.[19][20]
Contra la tradicion josieva (levat los essenians), Pau, coma Jèsus, admet la superioritat del celibat: lo maridatge es bon, qu'es melhor de se maridar pas (1Cor7). Aquela preferéncia se confirmèt per la tradicion crestiana posteriora (vejatz lo celibat dels clergues, monges e fraires) e mai tard refusada de la partida de la tradicion protestanta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cross, F. L., The Oxford dictionary of the Christian church, article:«Paul, St».
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant (ISBN 0865549958, legir en linha)
- ↑ Dom Romuald M., « Filips »
- ↑ Prima lettera di Clemente, 5, 6-7 (greco).
- ↑ Tertulià.
- ↑ Galateus 3,28 (en italià)
- ↑ Vegeu Romans 13, 8-10 i, especialment, la meravellosa cita Primera als Corints, 13)
- ↑ Ef6, 5; Col3, 22-25
- ↑ Rm 13, 1-3
- ↑ EF 5, 24; Col 3, 18-19
- ↑ Ef6, 1
- ↑ Rm 12, 20
- ↑ Ef 6, 9; Col 4, 1; Fm 15-16
- ↑ EF 5, 28
- ↑ Ef 6, 4
- ↑ Rm 1, 26-27; 1 Cor 6, 9-10; 1 Tim 1, 9-10
- ↑ EF 5, 31-32; 2 Cor 11, 2
- ↑ 1 Cor 7, 10
- ↑ 1 Cor 7, 15
- ↑ Per a la tradició catòlica, vegeu el Codi de dret canònic 1143.


text:
Diablo
Diablo es un videojuec sortit en 1996. Foguèt desvolopat per Blizzard North e distribuit per Blizzard Entertainment e Ubisoft. Es un juec d'accion e de ròtle de tipe pòrta-monstre-tesaur que se debana dins un univèrs medievau fantastic. Lo personatge incarna un aventurier que dèu luchar còntra de fòrças demoniacas. L'intriga necessita d'explorar un donjon poblat de monstres per ganhar d'experiéncia e per resòuvre de quistas permetent de trobar e de tuar Diablo, lo cap dei demons.
Lo juec rebetèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada[1] e dei jogaires ambé mai de 2,5 milions d'unitats vendudas en 2001. Marquèt tanben una evolucion importanta dins lo genre dau juec de ròtle informatic gràcias a l'introduccion d'un principi de puntar-e-clicar fluide e aisat. Ansin, lei juecs seguents basats sus aqueu principi son de còps dichs Diablo-like e Diablo es ara considerat coma un classic dau videojuec. Una extension (Hellfire) foguèt editada en 1997 e una seguida (Diablo II) sortèt en 2000 e aguèt tanben un succès fòrça important.


text:
1r. CONGRÈS INTERNACIONAL
VALORS EN UA SOCIETAT CAMBIANTA: EDUCAR EN HILAT
Lleida, 2, 3 i 4 de noveme de 2017
Des der an 2011, era Seccion de sociologia e eduacion der IEI (Institut d’Estudis Ilerdencs) a organizat jornades anuaus ath torn dera eduacion e sues valors ena societat deth sègle XXI. Des d’un començament, er objectiu a estat trebalhar entara transformacion e era mielhora reflexionant conjuntament damb expèrts e damb professionaus qu’intervien des dera escòla mairau enquiara universitat, entà apréner compartint experiéncies, problèmes e projèctes des de guardades diuèrses. Aguest madeish an, en marc deth 75au aniversari der Institut d’Estudis Ilerdencs, contunham damb eth madeish objectiu e damb ua volentat encara mès amplia, organizant, damb eth supòrt deth CSIC-CECEL eth 1er Congrès “VALORS EN UA SOCIETAT CAMBIANTA: EDUCAR EN HILAT” qu’aglutine totes es tematiques tratades en aguesti darrèrs ans. Preten èster un espaci d’interaccion, de trobada e dialòg reflexiu e scientific entre es professionaus que trabalhen ena educacion, en mès ampli des sens en Lhèida, en Catalonha e en rèste der Estat espanhòu e en tot eth mon. Er escambi de coneishements des de punts d’enguarda, lòcs e experiéncies diuèrses ei ua oportunitat entar enriquiment mutuau. Es aportacions pònde èster resultats d’investigacions scientifiques o aplicacions practiques e se pòden presentar en format de pòster o comunicacion.
Cada persona pòt presentar un maxim de dues comunicacions o pòsters, individuaument o en equipa.
COMITAT SCIENTIFIC E ORGANIZADOR
IEI: Montserrat Macià
Seccion de sociologia e educacion del IEI e UdL: Fidel Molina, Paquita Sanvicén,
Joaquim Reverter, Joan Tahull, Carme Roma, Marc García, Deli Miró
Se designaràn de personas expèrtas en los desparièrs camps per avalorar las
comunicacions


text:
Lo Martegue
Lo Martegue (Martigues en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença dins lo departament dei Bocas de Ròse. La vila a recebut per escais La Venècia Provençala (coma l'Illa de Sòrga en Vauclusa).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Martegue es au bòrd de l'estanh de Bèrra e dei dos costats dau canau que religa l'estanh ambé la mar Mediterranèa.
Eraudica[modificar | modificar la font]
Las armas dau Martegue se blasonan ansin : dau camp de gules ambé la torre d'argent costejada de doas claus dau mesme.
Administracion[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Gerard dau Martegue : fondator de l'Òrdre deis Espitaliers de Sant Joan de Jerusalèm
- Carles Maurràs: academician e activista d'extrèma drecha
- Imany : cantaira
- Andrieu-Pèire Ginhac : fotbolaire
- Rod Fanny : fotbolaire
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Martegue foguèt fondat en 1232 per lo còmte de Provença Ramon Berenguier IV de Barcelona.


text:
Jennifer Warnes
Jennifer Jean Warnes (Seattle, 3 de març de 1947) es una cantaira, compositora e actritz americana. Comencèt sa carrièra tre 1968 mas coneguèt pas gaire de succès. Trabalhèt alara coma vocalista de Leonard Cohen. Capitèt de se far celèbra als Estats Units a partir de 1977 gràcias a sa cançon "Right Time of the Night". Lo succès internacional venguèt gràcias a de títols de bendas musicalas de films coma "Up Where We Belong" en 1982 de Officer and Gentleman, interpretada en duo amb Joe Cocker, e mai tard, en 1987, "(I've Had) The Time of My Life" del film Dirty Dancing cantada amb Bill Medley.
Discografia[modificar | modificar la font]
- I Can Remember Everything (1968)
- Seel Me, Feel Me, Touch Me, Heal Me (1969)
- Jennifer (1972)
- Jennifer Warnes (1976)
- Shot Through the Heart (1979)
- Famous Raincoat (1987)
- The Hunter (1992)
- The Well (2001)


text:
Lòt
Lòt (en ebrieu: לוט - [lōṭ]; en arabi: لوط - [lūṭ]) es un patriarca de la Bíblia e de l'Alcoran. Es lo filh d'Aran e lo nebot d'Abraam.
Dins la Genèsi[modificar | modificar la font]
Aprèp que daissèt Ur en companhiá d'Abraam, Lòt arribèt sus las ribas de Jordan. Se separèron: Abraam demorèt dins lo país de Canaan e Lòt davalèt amb sos tropèls cap a la plana de Jordan al tèrma de que èra Sodòma[1]. Pendent las guèrras entre los reis locals, Lòt foguèt pres. Abraam li venguèt al secors e le tornèt a Sodòma[2]. Dieu revelèt a Abraam sa decision de destruire Sodòma e Gomòrra que venguèron luòcs de pervercion. Abraam comencèt alara a intercedir après Dieu per evitar aquela destruccion. « Abraam s'aprochèt e diguèt: « Faràs tanben perir lo juste amb lo maissant? Benlèu i a cinquanta justes dins la vila. Los faras perir tanben? Pardonaràs pas a la vila a causa dels cinquanta justes que son al mitan d'aquela ? » »[3]
L'intercession s'arrèsta sul nombre de dètz justes per salvar Sodòma de la destruccion[4].
Dos ángels arribèron alara a Sodòme, foguèron aculhits per Lòt a çò d'aquel. Los Sodomitas, qu'avian entendut parlar de dos estrangièrs recentament arribats, frapèron a la pòrta de Lòt per ne far encontra amb l'idèa d'aver des relacions sexualas amb aqueles. Lòt aparèt los ángels fins en prepausant sas filhas verges a lors plaça. Demorant a Sodòma, Lòt avertiguèt son pòble del castig que riscava a causa de sa practica de las turpituds e de la sodomia. Son pòble lo foragetèron e lor ciutat deuriá èsser deroïda. Los ángels aduguèron Lòt, sa femna e sas doas filhas fòra de la vila abans sa destruccion. Se refugièron de matin dins una vilòta nomenada Tsòar. Los ángels ordenèron de pas se tornar cap a Sodòma pendent qu'èra deroïda. Malgrat aquò, l'esposa de Lòt mirèt enrè e foguèt cambida en estatua de sal. Ambedoas vilas de la plana foguèron deroïdas. Lòt e sas filhas se refugièron dins una balma del mont[5]. L'istòria de la femna de Lòt, cambiada en estatua de sal per aver regardar enrè, fa pensar als blocs salins de formas estranhas ribejant la mar Mòrta.
Aprèp aver fugit Sodòma, Lòt demorèt doncas sol dins una balma amb sas doas filhas : « L'ainada diguèt a la mai jove: « Lo paire nòstre es vièlh; e i a pas mai d'òmes a l'entorn, per venir cap a nos autres, segon l'usatge de totes los païses. Ven, fasèm beure de vin al paire nòstre, e colcam amb el, per que conservem la raça del paire nòstre ».
« Doncas faguèron beure de vin a lor paire aquela nuèit; e l'ainada anèt colcar amb son paire. El s'apercebèt pas quand se colquèt e quand se levèt. L'endeman, l'ainada diguèt a la mai jove: « Si-fat, colquèri la nuèit passada amb lo meu paire; fagam-li beure du vin encara aquela nuèit, e va colca amb el, per que conservem la raça del paire nòstre. » ».
« Encara faguèron beure de vin a lor paire aquela nuèit; e la cabdèta colquèt amb el. El s'apercebèt pas quand se colquèt e quand se levèt. Las doas filhas de Lòt foguèron emprenhadas de lor paire. L'ainada enfantèt d'un filh, que nomenèt Moab. Es lo paire dels Moabitas, fins a uèi. La mai jove tanben enfantèt d'un filh, que nomenèt Ben-Amil. Es lo paire dels Amonitas, fins a uèi[6]. »
Lòt dins l'Alcoran[modificar | modificar la font]
Es tanben citat dins l'Alcoran coma un sant profèta.
La situacion de Lòt dins l'Alcoran es gaireben la meteissa que dins la Gènesi.
« E Lòt, quand diguèt a son pòble: « Vos liuratz a aquela turpitud que degun, dins los mondes, cometèt abans vos autres[7]? » » « Rai, satisfatz vos desirs carnals amb los òmes al luòc de las femnas ! Sètz un pòble plan otrancièr[8]. »
Dieu envia de messatgièrs solament per avertir del castig terrible per un pòble. « E fasèm pas perir de ciutat abans qu'aguèt d'avertiments[9]. »
Sa femna avent denonciat l'arribada dels invitats (ángels) als abitants e essent complice podèt pas escapar al castig.
« Alara [los òstes] diguèron: « Ò Lòt, siam vertadièrament los emissaris de ton Senhor. Jamai poiràn t'aténher. Partís amb ta familha dins un moment de la nuèit. E que degun de vosautres se torna enrè. Excepcion facha de la teuna femna que serà tocada per çò que pertocarà los autres. Çò que los menaça s'acomplirà a l'alba. Es pas prèpa l'alba? » Sa femna e los abitants foguèron exterminats pels ángels per causa dels actes omosexuals qu'exerciguèron entre ele coma mejan de plaser e de distraccion, anant fins a violar los novèls venguts de lor vila[10]. »
De notar que l'istòria de la balma es pas contada dins l'Alcoran.


text:
dimecres, 4 de març de 2009
Truffaut et le décor nimois, suite et fin
Vaqui un Nimes que coneisse e qu'aime. Quin trabalh de la fotografia! Osca per toteis aquelei sentits d'enfancia sublimats per lo paisatge! Es de grand cinèma per un promier filme! Lo promier filme de Francés Truffaut!
Publié par Tam à l'adresse 4:42:00 p. m. 2 comentaris:
dilluns, 2 de març de 2009
diumenge, 1 de març de 2009
Claude Chabrol et le décor nimois
Avèm aimat lo Chabrou que filmava la Bretanha, lo gaspiu, la pregondor de l'ocean que rebatlava lo mirau deis armas dei personatges. Coma dins lei grands romans dau sègle 19. Lo paisatge, pron sovent, prenié lo ton ironic dau narrator que, coma en co de Flaubert, se resquilhava dins cada decor e se risié de nos mandar d'enigmas policièras o d'estudis de mors tant trabalhadas. Fins a la fin deis annadas 9o, me pensave qu'aquel art tissos dau Chabrou prenié de sens tot dins l'obra complèta d'un autor grand vengut de la novèla ersa e defendié d'aquèste biais lo vertadier filme d'autor (amé de longa de clucadas ai mai grands romanciers). Se fau rementer de l'art suggestiu dei cineastas de la novèla èrsa, marcada per lo neorealisme italian, de filmar lei carrièras e vestigis deis ciutats urbanas. Fotografias socialas d'una epoca. Fotografias forta de l'arma deis artistas. Aviam jamai vist aquo au cinèma. Era un regau.
Ara, Chabrou vira a Nimes. D'aquel artista, espereviam un agach personau sus la vila nostra. Aièr, au Cinèma Lo Semafore (lo cinèma d'Art e d'Assaj de Nimes) trobère pas ço que vouguère. Una question s'impausa, a default de se pausar: Nimes, fau-ti saupre perqué ara lo realizator s'i troba? Dequ'es la toca artistica que justifica sa causida ? De qu'es lo liame afectiu e creatiu que ligarié sei personatges an aquèste univers gardonenc de garriga, de secaressa, de calimàs e tanben de regdor protestanta? Perqué trobam pas dins la narracion aquèste vent de libertat espanhou qu'om rescontra dins leis andronas escondudas, entre tapàs, flamenco e bodegà, que liga lei gents entr'elei? La largueza occitana dau pople nimesenc e lei liames que nosa coma un vira-vira gigant amé lei vilas e lo monde? L'autorota que mena facilament en Avinhon, Marsilha o l'aeroport de Gardon per s'escapar dins lo monde? E de la romanitat nimesenca dequé n'en fa, l'autor? e de son romantisme gris que colora lei carrièras escuras? Malastrosament dins lo cinemà contemporanèu de Chabrol, la vila joga pas plus lo rotle magic que prenié a passa temps. E es de mai triste, per una vila coma Nimes, cargada d'istoria(s). Siéu un barrutlaire nimesenc. Vos pode dire que leis ostaus causits dins lo filme semblan pas an aquelei que traucam dins lei nautors dau barri de la Crotz de Fèrre, per exemple, que son de bastidas borgèsas, segur, mai que son quilhadas sus un terrenh de rocas e se trocejan segond l'autoritat de la pèira (Chabrou a pas soscat de ligar aquela arquitectura curiosa ai pensadas faralambicadas de sei personatges. Pasmens, l'avié capitat força ben amé lo tarrible filme Gramaci per lo Chocolat qu'Isabèla Upèrt te jogava una femna-aranha que racomodava lo fatum de sei gents coma una tela. La tela èra representada per seis exercicis de cordura mai subretot per lei moviments circularis de la camèra e mai que mai per aquelei cabussadas de l'escalier-cagaraula d'un ostau particular a l'arquitectura geniala. Auriam poscut creire que l'arquitecte aurié bastit l'ostau segond lei pensadas creatritz de l'autor). D'aquela arquitectura nimesenca, trobam un ostau borgés. Pecaire! Es regde coma un ostau Bouygues. E tre la debuta, se disèm qu'aquèste filmonet aurié poscut se debanar onte que siegue. Dins un paisatge franchimand, sens arma. Dins un paisatge francés que se mondializa e perd de sa personalitat d'autorotas en autorotas, de mac d'ocs en mac d'ocs quilhats entre dos paumiers sun un punt redond. Lo murtrier en cabala jogat per Jaume Gambin s'escond dins un ostalarié de cadena, fabrica a l'identica d'un ostalarié qu'auriéu frequentat sus Castras, dins una zona comerciala...
Quora coneissèm la vila a la crododila, lo podèm dire: lo paisatge nimesenc demora un reborsier e garda son fort caractèr. Pense per exèmple au Barri de la Placeta, conegut coma una vilota dins la vila, reiaume dei rasigas, dei fèstas coloradas e dei nacionalitats. Pense au tiatre bauj d'Enric e Domèe que se joga de sers dins una botigueta estrecha coma un mocador (me demande s'èra pas una anciana bocharié) amé aquela personalitat forta que susa dei parets que te fan clincar lei mots dei dos geniaus comedians. L'arquitectura dubèrta dau cafè dau Prolé, aquèste café popular dei nimesencs. La gara grisa que cabusa sus la vila. L'agach amenaçant de la torre Manha. E tant, tant de causas. Evidentament, m'anatz dire que Chabrou realizèt pas un documentari sus la vila! Gramaci! Ai ben comprés. Mai auriam aimat que Nimes ajude a la narracion dau mèstre. Qu'èra un tèma omnipresent dins sa filmografia tota. E aquela quista aritistica exisitis pas plus. Aquela problematica romantica e naturalista de l'urbanitat a desaparegut amé son darnier opus. E, trapèla, om va trapar de desviadors que pegan a la malorosa carta postala: leis arenas, evidentament lo Café Grand de la Borsa (The Brassarié nimesenca de l'après corridà vo de l'après concert), surament lei grandei carrièras comerçantas e borgèsas. Es una Nimes toristicament corrècta (d'alhors vesèm força toristas en fonds d'imatge prene de fotografias dei monuments). E sentissèm ben que Chabrou a pas agut temps de la descubrir pregondament e l'aimar, coma una vila se dèu aimar. Demora pasmens quauquei troç de bravora: quora, per exemple, lo comissari jogat per Depardieu se perd dins de carrièras ronhosas. Siam dins lo juste que lo realizator a sasit l'arma de l'endrech.
Lo pieger, per acabar sus lo luoc, sa situacion e sei representacions dins lo filme de Chabrou, es aquèste raprochament geografic entre Seta e Nimes. Segur, Mr Chabrou, es lo Sud! E quora avètz causit l'endrech, vos siatz dich que sarié un bon raprochament per la vostra ficcion. A vista de nas, com'aquo, sus la mapa Mappy, fai gaire luènh. Rai. Mai escampar un mort de naut de la cornicha dau cementèri marin, onte Brassens sarié estat enterrat (segond vos)... es-ti una idèia versemblabla ? Vos vau pausar la question d'un autre biais: Sarié-ti una idèia d'un assessin nimesenc normalament constituit? De bada! Avèm d'endrechs mai proches per matar nostrei morts! Lei nautors dei garrigas sus la rota d'Uzés, lei bauç de Coliàs, lei paluncs de la rota de Sant-Laurenç d'Aigosa, e perqué pas lo Vaccarés? Tot aquo es perfiech per escampar un cadavre e lo faire rabinar. Es mai que mai es mai proche! E son de rotas que frequentam mai regularament. Dins nostra vida vidanta. Me sembla qu'es amé aquela meconeissença dau luoc, que lo vostre filme a perdut son arma. Dins la ravina. O mai precizament: dins la robina. div>
Publié par Tam à l'adresse 1:16:00 p. m. 6 comentaris:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Dimenge, 1 de decembre de 2013, 03h00 Espòrt
(De nòstre enviat especial a Manchester)
Sold out: Old Trafford afichava complet (70 608 espectators) per la finala de la Copa del Monde de XIII entre Austràlia e la Nòva Zelanda aqueste dissabte de vespre, jol solelh anglés (e òc!).
Quauques centenats d’occitans e de catalans èran dins las tribunas. Quand se crosavan, doas frasas clau: “Ten, siás aquí!” e lo “Te’n sovenes?”, prometeire de longs escambis e de còps a beure amassa!
Lo cantaire dels imnes aviá ja interpretat de cançons davant The Queen, lo Papa e lo Baraquet Obama. Aquò per dire que lo XIII es tant important coma los Grands que se creson de governar lo Monde. Levat qu’elis pensan que la planeta es redonda, alara que nosauts sabèm plan qu’es ovala!
Tot èra en plaça pel grand final tant esperat. Tot? A un detalh prèp, e d’importància. Los Cangorós èran pas brica partesans del meteis debanament que lo de la mièja finala de la setmana passada entre la Nòva Zelanda e Anglatèrra! De mai, tenián mai que tot a prene lo revenge de la finala de 2008. Sul tresen tengut, un pilar Negre daissava tombar la pauma. Al cap e de cinc minutas, los Kiwis perdián una ala (sus nafradura). Lo ton de la vesprada èra balhat; los australians s’installèron dins lo camp neozelandés per menar a la pausa: 16-2.
De retorn de l’estanquet (pels espectators) e dels vestiaris (pels jogaires), los Verds e Jaunes trepegèron çò que demorava de dobte sul tèrme de la partida amb un novèl ensag. L’afar èra plegat e la cachavièlha neozelandesa durèt fins a la còrna ont lo planchòt indicava una diferéncia bèla e clara: 34-2. Lo temps de montar l’empont e lo capitani australian recebiá la Copa. Lo fuòc d’artifici se podiá elevar dins lo cèl, mas capitava pas d’èsser mai bèl que las cordeladas de passas e d’iniciativas australianas long de las 80 minutas. Los neozelandeses saludavan lo public (los angleses los avián sostenguts; lo fait d’èsser adversaris dels australians èra plan mai important que la responsabilitat de l’eliminacion de l’esquipa de la Ròsa) e los campions se lançavan dins un torn d’onor plan meritat per la partida e per l’ensemble de la competicion.
Rendètz-vos es prés per dins quatre ans, endacòm dins l’emisfèri sud.
Nosauts, nos tornarem trapar deman per unas consideracions mai tecnicas sul debanament de la finala.
Alan Roch
Mercé plan Alan Roch e Jornalet per nos aver retransmés la copa del mond de rugbi de XIII


text:
Dins un mond en cambi constant Sapiéncia vòl ajudar en la coneissença de la fauna e flora qu’avèm al país. Pr’aquò volèm dedicar una sèria d’articles a la fauna occitana en tot començar per un dels ausèls mai subrebèls que i a Occitània: lo gipaèt barbut. Aqueste voltor es uèi lo jorn en una situacion de grand perilh d’extincion. Solament ne demoran divèrsas parelhas al Pirenèu e dins los Alps es tornat introduïre pr’amor de son escantiment pendent lo sègle XX.
Aital, e maugrat que se pòt pas brica parlar encara de capitada, sa reintroduccion als Alps provençals poiriá menar l’espècia a una situacion mai o mens estable pr’amor de la creissença de son nombre. Aprés sa deseparicion a començaments del sègle XX als Alps occitans – es una espècia que demora preferentament en d’airals de montanha – foguèt reintroducha en l’an 2002 e uèi ja son mai de 421 parelhas (donadas de 2016) las que demoran demest las frontièra estatalas francesa e italiana.
Per ansin, i aurián mai de 60 parelhas de gipaèts (nomentats gipaetas en vivaro-alpin) entre Diés e lo Parc Nacionals dels Escrinhs, 195 entre las Baroniás e lo Parc Nacional de Mercantour e atanben 166 entre las Gòrgas de Verdon e Luberon e lo quite parc.
A mai, per astre encara a subreviscut dins l’airal dels Pirenèus gascons e lengadocians. Segon donadas de 2017 i aurián fins a 130 parelhas entre las frontièras estatalas espanhòla e francesa, mai que mai a Aragon e lo Parc Nacional dels Pirenèus (region d’Occitània).
Maugrat las bonas notícias sus la lenta recuperacion de l’espècia, lo caparroi (nomentat aital en gascon) es luenh uèi lo jorn de recuperar tot l’abitat tradicional ont demorava. Atal, fins lo sègle XX viviá en d’airals de montanha en Gasconha e Lengadòc mas atanben dins Provença tota. Fòra d’Occitània e solament en Euròpa foguèt una espècia que demorèt pertot dins las peninsulas iberica, italiana e balcanica mas tanplan al nòrd d’Africa. Uèi nonmàs ne demoran dins Occitània al Parc Nacional dels Pirenèus e lo Parc Nacional de Mercantour coma de luòcs ont encara pòt èsser espiat sovent. Pr’amor d’aquò n’avèm volgut far un pichon tèxt sus sa etologia.
Lo copaire d’òsses
Lo gipaèt barbut (Gypaetus barbatus) es un aucèl gregari que demòra normalament en d’airals de montanha. Lo gipaeta es de la Familha dels Accipitridae e per ansin un falconifòrme, considerat un aucèl de preda maugrat se noirir basicament dels òsses d’animals mòrts. Sas costumas excepcionalas fan del cabarroi un aucèl susprenent: laissa tombar contra las ròcas d’òsses tròp grands dempuèi grandas nautors per puèi poder los engolir. Un fach unic al mond dels aucèls.
Lo gipaèt es doncas un aucèl estonant. Sas costumas son mai semblablas a las d’un voltor, mas la sieuna fisonomia remembra mai un aigla. Demora en de luòcs plan malaisits d’arribar dins las montanhas. Mantuns a l’airal de l’Imalaia son prèp dels 5000 mètres de nautor. Als Pirenèus totun, bastís lo niu demest 2500 e 2800 mètres sus lo nivèl de la mar. Totun, mai d’un niu es estat encontrat a solament 700 mètres de nautor.
Lo cicle del zèl del gipaèt comença pendent l’ivèrn. L’estapa nupciala es espectaclosa pr’amor qu’es un aucèl plan capacitada pel vòl. Fa miravelhosas tombadas vèrs lo sòl e apuèi torna s’enauçar en tot profiechar l’impuls. De còps, fa de vòltas sus se meteis e arribar far de cabriolas sancièras. Aital, la parelha de caparrois fa de vòls ondulants prèp del niu. Del temps que i passa fan de crits excitats.
De còps es estat vist qu’un dels gipaèts se met jos l’autre en tot se girar e li mòstra las arpas a l’autre. Tot aquò fa del gipaèt barbut un aucèl mai semblable a l’aigla que non al voltor. La parelha comença d’èsser amassa abans de l’epòca d’elevatge e fa aqueles vòls fins après la naissença dels poletons. Quora aquel creis son faches mens sovent.
Lo niu se tròba en de luòcs plan malaisits. Normalament sus una taula o cauna de la ròca amb de proteccion superior. Per lo bastir los adultes menan tota sòrta de material al niu amb lo bec. Per ansin, e amb de pals e brancas arriban a far un niu d’entre 2 a 3 mètres de diamètre. Puèi per lo far mai aisit i menan de lana de feda e d’autres materials.
La nautor del niu es demest 20 e 80 cm e la partida interiora pòt arribar far entre 40 e 60 cm de diamètre. Dins, la femelha i metrà pendent genièr e febrièr un o dos uòus que fan 69-87 mm de mejana e pesan 125 gr. La color es desparièra: pòdon èsser generalament blancs amb una tintura jauna mas atanben pòdon aver de tacas brunas, rojas o lilas. Tot es cobèrt d’un ton roge o òcre.
Lo uòus son incubats per la femelha e se sap pas se lo mascle tanben o fa ( es pas estat vist encara). Lo primièr poleton nais après 53-58 jorns e dos o tres jorns après lo segond que, de costuma, viurà paucas oras pr’amor que la maire l’aucirà e manjarà. L’excepcion es trobar dos poletons al niu.
Lo pichon gipaèt es noirit per ambedos parents, que menan la noiridura amb lo bec a arpas. Aquò o fan pas los voltors, que la mena dins lo papach. Los adultes son amb lo poleton totjorn fins las tres setmanas. Apuèi demorarà solet la majoritat del temps e los paires menaràn la noiridura de mens en mens sovent. prèp dels quatre meses après naisser lo poleton començarà far los primièrs vòls mas encara demorarà mantuns jorns prèp del niu. Totun, lèu començarà d’èsser independent.
D’animals amb un territòri grand
Los adultes son sedentaris e an un territòri que fa prèp de 15 quilomètres de diamètre e dos nius qu’utilizan cada jorn. Lo gipaèt es una de las aus mai grandas d’Occitània e del Mediterranèu pr’amor que pòt arribar far 280 cm d’envergadura. Las femelhas son un pauc mai pichonas que lo mascle. Aquel fa 7 kgs. Çò de mai estonant de lo gipaeta son sas alas e sa coa, mas la masca nera qu’ al torn dels uèlhs (de color jaune fòrt e roge) tanplan es una caracteristica fòrça singulara.
A mai, a de plumas neras rigidas en ambedos costats del bec. Lo plumatge es brun escur amb lo ventre blanc e demora fins 6 annadas en aver lo plumatge qu’an los adultes.
Çò de curiós es que las plumas nòvas son blancas e las mai vielhas pas. Mas solament los caparrois salvatges an de plumas amb la color òcre. Als pargues zoologics l’an pas. Aquò provoquèt l’estudi scientific e se poguèt descobrir que las plumas an aquela color iranja pr’amor de l’oxid de fèrre e de rèstas de quars de las ròcas. Ailà ont demoran l’erosion mena d’oxid de fèrre als nius e amb l’umitat destintan lo plumatge dels gipaèts.
Lo cabarroi manja sustot d’animals mòrts. Un còp d’autres voltors mai grands son finits començan manjar la pel e sustot los òsses de l’animal mòrt. Manja d’òsses plan aisidament. Los tròces d’òsses ingerits pòdon arribar aver la mesura del femur d’una cabra o feda e un còp a l’estomac son digerits per de poderoses chucs gastrics. Aital profiecha fins la darrièra proteïna.
Lo gipaèt pren de tròces d’òsses tròp grands per èsser ingerits sancièrs e los daissa tombar dempuèi grandas nautors sus las ròcas. Atal se trincan e los pòdon engolir. Se ditz que tanben fa çò de meteis amb de tartugas e qu’Esquil, lo poèta grèc, seriá estat mòrt per una tartuga que tombèt del cèl daissada caire per un gipaèt.
Al delà d’aquò, se lenga es adaptada per profiechar la mesola e lo teissit cerebral dels òsses e crans trincats aital. Lo luòc causit es totjorn lo meteis; una ròca amb de tròces d’òs sus un diamètre de mai de 40 mètres. Se pòt pas trincar l’òs sul pic lo gipaèt tornarà repetir l’operacion fins a tres o quatre còps.
Dins los Alps i an de legendas que dison qu’atacavan d’isards amb de còps d’ala per far tombar l’animal e manjar l’animal puèi. Mas aquò solament ajudèt provocar la sieuna extincion en Euròpa. En Alemanha lo darrièr cabaroi foguèt tuat en 1855. En Soïssa en 1887. En Occitània laissèt de subreviure pendent lo començament del sègle XX e solament ne demorèron paucas parelhas entre Aragon e Gasconha e Lengadòc als Pirenèus. Mas en Provença desapareguèt totalament. Tornèt pas a aquela region occitana fins sa reintroduccion en aqueste sègle.
Las campanhas d’empoisonament menèron a la destruccion d’aquel subrebèl aucèl pr’amor qu’èra considerat un aucèl marrit que caliá exterminar. Aital s’es tornat demostrar que protegir los animals sens educar los umans finís pas ben per los primièrs. Cal far mai de campanhas entre las gènts per educar l’opinion publica e los caçaires del temps que son creadas mai e mai reservas naturalas. Nonmàs aital poirà Occitània aver una fauna divèrsa coma aguèt pendent demilièrs ans per causa de sa optimala posicion geografica.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Hardits, hardits ! Qu’em eths picatalòs
Tribalhaires de tèrra
E si eth sèu no’ns pèsa sus eths òs
Qu’avem tots bona hèrra
Qu’em galhards e virils.
Era pica en còth e peish ena museta
Eth cujòu plen, eths esclòps ena saca
De bon maitin, de capsús ath sorelh
Leugèrs que’n vam e tostemps qu’em d’ataca
Non sabem pas çò qu’ei d’estar feniant.
Au Diu vivant !
Paur n’avem pas au devath deth sorelh
En plegant-se d’estar croishits dera rea
Eth cuer trempat, cueit per la calor
Qu’em coma hemèrs que human ena cort
Hardits! La hered que’s passa en tribalhar
Au Diu vivant !
Nat non s’i pòt a nos enlòc fretar
Ni hà-i la lei ta hotjar o tath sarclatge
N’em pas dolhets, que’ns en podem vantar
Mès s’em eths reis deths camps e deths vilatges
La carn dab grèisha que’ns manca tròp sovent
Au Diu vivant !
Sopar e pastet tot dia e hèsta annau
Harts de mestura, guiverats de mongetas
Pomas de tèrra au canteron dab sau
Sopar en topin, eth lard ena caceròla
Entà tot l’an, enqüèra urόs d’avé’n
Au Diu vivant !
Qu’a bèth trimar sens aver vacanças
Picatalòs james ne s’enricherà
Eth òs deth còth, talhat com un arraser
D’unta-u dab suenh que nos defen d’estar chiche
Qu’avem un feble entau shuc de sherment
Au Diu vivant !
Praubes que n’em mès tanben sens faiçon
Com eth milhòc, que plantam eths mainats
Entau país, e la nosta sudor
Que hè germiar tau profit deths menatges
Suu tath la mustra e suu camp eth hroment
Au Diu vivant !
Fermer


text:
La revista Lenga e País d'Òc dins son numèro 46 de 2007 presentava un article sus la vinha e lo vin dins l'òbra d'Emili Barthe. Aquela presentacion es eissida del trabalh de Claire Torreilles, Le monde viticole dans l'oeuvre d'Emile Barthe, colloque de la Société d'Histoire du Languedoc, Montpellier, 1984. Tornam publicar çai jos son introducion ont presenta Emili Barthe.
Emili Barthe es de Nissa, pròche Besièrs (Nissan-lez-Ensérune en francés). Comença per i far lo borralièr, puèi fa lo representant de comerci, e aprèp la guèrra es cafetièr, a Sanch Inhan e a Besièrs ont ten lo Café des Félibres. Es lo discípol de Jean Laurès, lo Felibre de Vilanòva, autor de La malautié de la Bigno1, 1857.
Sa produccion teatrala es ligada a la vida del teatre populari entre las doas guèrras en Lengadòc (vida que se manifèsta d'alhors dins Occitània tota, de Gasconha a Niça). La tropa d'Emili Barthe es lo Brès besieirenc, de Nissa. Cada vilatge – e mai las vilas ! – de Lengadòc-Bas a sa tropa dins las annadas 1900-1930. E. Vieu e J.-M. Petit an evaluat a l'entorn de 2000 lo nombre de pèças representadas entre las doas guèrras, dins los vilatges de Lengadòc. Citam Lou poulin de Montblanc de J. Layris, La Tourre de Sauvian d' H. Cabanel, e mai que mai Lous cigalous narbouneses d'Ernest Vieu. Senhalam enfin que Marcellin Albert aviá una tropa sieuna a Argelièrs.
Escriu d'en primièr de nombrosas "carnavaladas", jutjaments de Carnaval per Nissa, per Casols, per Colombièrs... pèças jogadas per las tropas localas, imprimidas sus de fuèlhs volants, abans d'èsser recampadas e publicadas : Lou proucès de Maissodoulo, 1901 ; Lous abinatach, 1902 ; Lous celibataris, La cougo de l'ase, 1903 ; Pagèl e Pagèlo, 1904 ; Bistroutié, 1906 ; Carèmo e Carnaval, 1908 ; Pincardeto e Cantoclar, 1910... etc. A aquel genre s'apond sa pèça mai famosa : Lous proufitaires, 1922, contra los profitors de guèrra (jogada pertot en Lengadòc, amb mai de 300 representacions).
Escriu puèi de pèças en un acte, que recampa jos lo títol : Teatre poupulari, en dos tòms. Citam : La coucho bestido, 1924 ; Lou courdounié amourous, 1925 ; Lous dous gabaches, 1934 ; La soupo de mourres, 1938.
E tanben de pèças mai ambiciosas, en tres actes : Lous bielhs, 1923 ; Lou perdou de la Tèrro, 1925 ; Rasims de Luno, 1927 ; La filho de la Mar, 1928 ; La gitano, 1931 ; Nino, 1934 (d'aprèp lo roman de Vigné d'Octon).
Escriu a la fin de sa vida un roman, en 1938, La Nissanenco. Laissa inacabada una pèça en tres actes, qu'Ernest Vieu ne parla dins un article d'Occitania, en 1937, en disent : « una pèça pas encara acabada, fresca en tres actes d'una epòca troblada per lo nòstre país, e dont lo títol 1907 es per nosaus Occitans de la vinha d'un tant dolent remembre. »
Emili Barthe es un radical en politica e un membre actiu del Felibritge. En 1924, quand demanda per èsser majoral, dona la tièra de sas pèças : mai de quaranta títols, jogadas per de tropas d'amators dins 13 vilas, 28 vilages dins Eraut, 6 dins Aude. Participa, a la fin del sègle XIX, a L'escolo del Titan de René Fournier que s'acaba en 1906. Es fondator de la Cigalo Lengadociano (1906-1933), puèi, en 1936 de L'Escolo Trencavel, amb Léon Cordes e Ernest Vieu.
Barthe es un autor aürós, escriu per un public precís, d'un luòc e d'un moment. Es plan representatiu d'aquel teatre de vilatge qu'es a l'encòp teatre al vilatge e del vilatge, coma ne fan Laurès (Lous secrech de la bendémio2), Albarel (Vivo lou vi !) Dezeuze, Jeanne Barthés, dicha Clardeluno, Vinas3. Per los tèmas que tracha, Claude Alranq lo compara al teatre roergàs (E. Mouly) o carcinòl (Cayrou) de la pontannada : un teatre terradorenc, mas adaptat a las realitats sociologicas del Lengadòc viticòla.
Léon Cordes, qu'es fòrça critic per los estereotips qu'un tal teatre pòt enrebalar, es tanben conscient de la riquesa de lenga que ne fa la capitada vertadièra : « Il a le génie du mot qui porte, il est peuple et parle comme le peuple ».
Claire Torreilles
Nòtas :
1 Prenèm lo partit de donar dins lor grafia originala (mistralenca) los títols de las òbras, mas de transpausar en grafia normalizada los tèxtes citats, per facilitar l'utilizacion pedagogica que de professors ne podràn far, per exemple dins l'encastre del projècte academic occitan de 2006-2007 dins l'acadèmia de Montpelhièr : Cultura d'òc e viticultura, 1907-2007.
2 Editat per Cristian Laus, Los secrets de la vendémia, IEO, 1988.
3 Consultar, per aver idèa de l'abondància de la produccion teatrala, los recensaments faches per Claude Alranq dins sa tèsi, publicats dins Théâtre d'oc contemporain, Les arts de jouer du Midi de la France, Domens, Pezenas, 1995 e Répertoire du théâtre d'oc contemporain, Domens, Pezenas, 1997.


text:
La Dintrada s’aprèsta !
Lo forum ciutadan occitan pausarà sas valisas a Tolosa lo 22 de setembre 2018. Mas quinas seràn las tematicas ongan ? Començam d’i véser mai clar ! Lo comitat de pilotage que recampa de jornalistas anóncia una « Dintrada » plan diferenta de l’an passat ambe lo matin un estat dels luòcs d’Occitània, region per region. La tòca es de tornar trapar la dimension « pan-occitana », de metre en evidéncia çò que marcha, e çò qu'avança pas. Per cada region, de personalitats faràn un bilanç que cobrirà totas las tematicas que pertòcan los ciutadans occitanistas : ensenhament de la lenga, mèdias, cultura, democracia. En mai, un convidat europèu pausarà son agach sus la situacion nòstra en comparason ambe çò que se passa dins son país e pertot en Euròpa. Un debat seguirà aquelas presentacions per completar o precisar las causas. Aurem aital en fin de matinada un panoramà pro complet de l’espandi occitan, de sas fòrças e de sas flaquesas.
L’aprèp-dinnada promet d’èsser mai ofensiva ambe dos grands talhièrs que se debanaràn en parallèl. Los participants deuràn causir entre los dos questionaments prepausats : « Una granda manif ? » o « Una novèla organizacion politica ? ». Efectivament, 50 ans aprèp mai de 68, l’ora es venguda de se bolegar ! De personalitats seràn convidadas per s’esprimir sus cada problematica, e d’activitats en pichons grops seràn prepausadas.
Per clavar la jornada, una plenièra permetrà de far un bilanç de cada talhièr, e serà seguida d’un escambi… que se perlongarà de segur a l’aperitiu !
Brunò Cecillon, Uc Jourde, Esther Mimart-Rangel, Gisèla Naconaski, pel comitat de pilotage.
Fòto presa lo 26/04 per un acamp telefonic del comitat de pilotatge a Ràdio Occitània, Tolosa (31). (DR)


text:
Arnold Alois Schwarzenegger (nascut lo 30 de julhet de 1947 a Thal bei Graz en Àustria) es un culturista, actor de cinèma, òme d'afars e politician austrian naturalizat american. Membre del partit republican foguèt dos còps seguits governador de l'estat de Califòrnia de 2003 a 2011. Foguèt maridat a la jornalista Maria Shriver, filha d'Eunice Kennedy Shriver de 1986 a 2011, çò que lo ligava doncas a la familha Kennedy, e aguèron amassa cinc enfants.
Arnold Schwarzenegger comencèt la musculacion a l'edat de 15 ans. A reçaubut lo títol Mr. Universe a 20 ans e s'emportè 7 còps lo concors Mr. Olympia. Dens la soa carrièra de culturista estó chafrat "Austrian Oak" (lo Cassó austrian).
Es conegut en Euròpa per estar una icòna deu cinèma d'action hollywoodians de las annadas 80 e 90. Estó remarcat en 1982 dens Conan the Barbarian (sortit en França dab lo títol Conan le Barbare).
Tau coma Republican, es estat elegit lo 17 de noveme 2003 coma 38au Governador de l'estat de Califòrnia. Es estat tornat elegit lo 5 de genièr de 2006.


text:
La plega IEO de 2018 es disponibla en soscripcion fins al 31 de mai de 2018.
Ongan quatre libres son disponibles al prètz de 47 èuros.
*
Sèrgi Viaule nos propausa lo sieu darrièr roman Atal fasèm (204 paginas). Lo vòl coma un omenatge a l'òbra d'Enric Molin.
Aquí çò que declara sus son davancièr : « Es un omenatge a Enric Molin. Li soi devent de mas primièras jòias de lector. D'efièch, los primièrs romans en lenga nòstra que legiguèri a la debuta de las annadas 1970, son estats los de l'autor roergat, e sonque los seus. A l’epòca èran los sols de disponibles. Me congostèri de Grela d’abrial, E la barta floriguèt, Rambalhs de bòria e maites encara. Son los que me marquèron e que de temps m’acompanhèron. Aquò's Enric Molin que me dobriguèt la pòrta que dona sus la literatura occitana. Aquò's el que m'alandèt las fenèstras que badan sus l’univèrs literari occitan. Tot segur, es el que me convidèt a la lectura e a l'escritura. »
O dis clarament amb aqueste Atal fasèm a volgut escriure un roman « a la Molin ». Aital servèt la meteissa temporalitat, lo meteis mitan e las meteissas problematicas que los òmes e las femnas i èran confrontats un còp èra.
*
La plega de 2018 conten tanben lo libre de Jòrdi Peladan A planta cotelet (232 paginas). Torna aquí far viure qualques personatges ja crosats dins Treparàs pas mon semenat. Es publicat dins la colleccion Crimi.
Extrach : « D’un còp la polida detectiva s'avisèt d’un cambiament dins lo biais de son companhon. Lo bruch del mastegar golibaud s’èra calat subte. Lo pelhandràs demorava tancat coma en extasi, los uèlhs sens expression negats dins la contemplacion d'un asuèlh fosc. Solet se devinhava al dintre de la boca entredobèrta en fina lisqueta lo lent vai-e-ven de la lenga que cordurava lepeta d’una gauta a l’autra. Al cap d’un temps s’ausiguèt o puslèu se legiguèt sus las pòtas dins un bof tèune : "Moton !" ».
*
Romieg Jumèu presenta el Lo vitage alambicant dau professor Gròsdenas (60 paginas).
Extrach : « Lo jutge Babós que la conducha de l'interrogatòri inquieta se bèu un grand veire de limonada. Aprofecha de la passadeta per faire un promier ponch. A dire lo verai, l’afaire li agrada de mens en mens. A l'evidéncia Grosdenàs es pas un criminau ordinàri, encara mens un terrorista ! Lo rapòrt de l’oficier de polícia s’avera fòrça exagerat. Se seguissi sei conclusions lo procès mancarà pas de faire lei gros titres de la premsa, de suscitar de peticions e perquè pas d’interpellacions a l’Assemblada nacionala ! Malur que lo petachós de Procuraire ague cregut necite de cridar au trebolitge, a l’associacion de maufatans e d'amodar la maquina judiciària. »
*
Enfin Marc Hòmal, novèl vengut dins las letras occitanas, publica Puta ! Que la vida es polida... (152 paginas), un recuèlh de nòvas de sciéncia ficion.
Sèt istòrias d’endacòm mai, sèt univèrs diferents amb : Tòni lo vièlh, L'òme lo mai astruc del mond, Projècte Fai Lum, Lo Pargue Musèu de l'Omni Consorciòm, Guèrristan, La lucha darrièra e Ultimes Secrets.
*
Per comandar los libres [clicar]


text:
Dins lo talhier de la Talhada dau pintre e plastician Jaumes
Privat, t’espantan l’òrdre e la clartat.
As visitat l'endrech de Francis Bacon, reconstituit a Berlin, evocat mai bas sus
lo blòg : desòrdre e rebaladís senhorejan per ajudar l’inspiracion.
Lo talhier de l’amic nòstre, au contrari, que
dona per la fenèstra sus un larg plan d’ensems de montanhas, de prats, de vacas
sensa banas, breçat per un tropèu de nivas, escantilha d’una lutz naturala e
crusa.
M’agrada l'òrdre e la qualitat dau silenci, aquí.
Lei gredons de color, lei minas, lei pincèus, lei clavèus,
lei còrdas, lei tèlas, lo carton de recuperacion que se plega, la goma, son lei
solets frotaments intims que podèm percebre quora òbra lo Mèstre, lo megòt au
bec.
Talhier de la rason, dei formas, dei letras que prenon forma.
Una pintura que
justifica l’emplec de l’occitan dins la vida videnta coma una evidéncia modèrna :
una lenga artistica onte lei mòts, lei frasas emplegats, d’una simplicitat pertocanta, s’animan, se tòrçan, remolinan, se reviran
(mai que mai dins de tons negres, blancs ò jaunes privats) s’amusan
e cantan per leis uelhs. Lo rire es pas luenh. Lo seriós e lo grèu se fan de còps que i a
sentir mai per pichòtei tocas ò allusions.
Fan pas la leiçon lei mòts e lei letras (coma en cò dau Ben) pasmens nos fan veire e sentir.
Merceje mon amiga Mela que me mòstra cada jorn lei camins de la creacion e de la libertat. Aqueste còp me menèt dins aqueu pais polit polit. Son cacalàs agradiu es una rota, una autorota per l'Amistat. Lònga mai!
Sus lo siti deis edicions JORN, podèm legir:
Jaumes Privat es nascut a Espalion (Avairon) en 1953. Sas primièras poësias son de 1968 : en francés, dessenhadas, pintradas. En 1970, passa la lenga d’òc aprèp son recontre amb Roland Pécout. De 1971 a 1975, viu lo moment militant de Lucha occitana
. Contunha d’escriure e de pintrar, mas refusa d’èstre publicat. Es l’autor de cançons per los gropsCardabèla
e Ara
. Quita d’escriure entre 1975 e 1982, l’an que, pel primièr còp, met en mòstra de pinturas a la Mòstra del Larzac. Aquel eveniment es ligat a son rescontre amb Fèlix-Marcèl Castan, animator d’aquela importanta manifestacion artistica e pilar de l’occitanisme contemporanèu, uèi desaparegut.
En 1983, Privat publica pel primièr còp de poësias dins las revistas Òc e Jorn. Aquel an tanben, rescontra Bernat Manciet, que lo sosten total que li pòrta lo buta a crear, encara que contunhe de demorar, de sa quita volontat, en fòra de l’edicion. D’aquel moment, Privat multiplica las preséncias sieunas, coma plastician e coma poèta amb l’estilò, de la mòstra al happening. A comptar de 1995, comença de fabricar una tièra de libres religats a la man (Los Faissets), que los realiza dins son obrador de La Talhada. En 1996, publicason primièr recuèlh de poësia, Talhs, a Jorn. De novembre de 1997 es l’espectacle Cantas de lunas e de pèira, qu’el n’es l’autor e un dels actors.
Los critics pus competents del país d’òc son estats los testimònis màgers de son òbra e sos grands lectors en public. Privat es collaborator, per d’articles e de tèxtes de creacion, a las principalas revistas occitanas. Es tanben estat lo director de Poesia occitana contemporània (1940-1990), numero especial de la revista catalana Reduccions (1991). Es tanben l’autor de tèxtes per de compositors de musica contemporanèa coma Nicolas Wohrel (Ascla del jorn, 2003) e contunha sa collaboracion amb le cantaire Luc Aussibal (CD Ici-même, 1996, e Dedins, 2003). Passèt lo cambiament de millenari en Etiopia. La descubèrta d’aquel « endacòm mai » lo confortèt dins l’exploracion d’aquel « aicí-mai » qu’el quita pas de lo desplegar, dins totes lo senses del terme, en mots, en lenha e en pintura. (SITI DEIS EDICIONS JORN.)


text:
Umberto Eco
Umberto Eco (Alexàndria, Piemont, 5 de genièr de 1932 - Milan, 19 de febrièr de 2016) foguèt un escrivan, istorian e filosòf italian. Èra professor ordinari de semiotica e president de l'Escòla Superiora d'Estudis Umanistas de l'Universitat de Bolonha.
En 1971 fondèt Versus, una de las revistas italianas mai importantas de semiotica, e n'es encara director e membre del comitat scientific uèi.
En 1980 capitèt dins lo genre narratiu. Son primièr roman, Il nome della rosa, coneguèt sulpic una brava capitada, tant que ne venguèt un best-seller internacional revirat a trenta-dos lengas e foguèt adaptat al cinèma.
En 1988 publiquèt son segond roman, Il pendolo di Foucault.
Son nombrosas sas òbras sus las teorias de la narracion e la literatura: Lector in fabula (1979), Sei passeggiate nei boschi narrativi (1994) , Sulla letteratura (2002), Dire quasi la stessa cosa (2003), sus la traduccion. A mai a collaborat durant tota sa carrièra a un bon nombre de jornals coma La Stampa, La Repubblica, Il Corriere della Sera, Il Giorno, Il Manifesto e tanben a de revistas coma L'Espresso (que i pòrta una rubrica bisetmanièra, La bustina di Minerva), Quindici e Il Verri.


text:
Govèrn francés
Lo govèrn francés es un dels organs màgers de l’executiu francés. Determina e condusís la politica de la nacion, segon l’Article 20 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa.
En França, lo govèrn es nomenat pel president de la Republica e es plaçat jos l'autoritat del Primièr ministre, qu'es lo cap de govèrn.
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
Totes los membres del govèrn son nomenats pel President de la Republica sus proposicion del Primièr ministre[1]. Los membres del govèrn son plaçats dins un òrdre protocolari precís, qu'es donat pel decret relatiu a la composicion del govèrn[2] :
- lo Primièr ministre :es lo cap de govèrn nomenat pel President de la Republica; quand lo President nomena lo Primièr ministre, aquel darrièr li propausa una lista de ministres que lo President accepta los nomenant a la foncions ministerialas;
Pòdon existir segon las composicion del govèrns
- los Ministre d'Estat: plaçats just aprèp lo Promièr ministre. Pòdon organizar de reünions interministerialas, normalament resevada al sol Primièr ministre;
- los ministres : dirgisson los departaments ministerials;
- los ministres delegats: plaçats jos l'autoritat dels ministres e, a vegadas, del Primièr ministre, recebon de delegacions de competéncias;
- los secretaris d’Estat
- los nauts comissaris (titre creat de 2007 a 2010).
Los ministres delegats participan totjorn al Conselh dels ministres, quin que siá l’òrdre del jorn. Los secretaris d'Estat e nauts comissaris i participan pas que quand l'òrdre del jorn los concerna.
Dins lo govèrn actual i a sonque des ministres e ministres delegats
Atribucions[modificar | modificar la font]
Es al govèrn de « determinar e conduire la politica de la Nacion », segon l’article 20 de la Constitucion. La definition de las politicas e dels objectius governamentals se fa en practica per la redaccion de projèctes de leis e de decrets. Cada decision politica deu s'encastrar fin finala dins un tèxte juridic. Totes los projèctes de leis coma qualques decrets devon èsser adoptats en Conselh dels ministres. En efècte dins lo Conselh dels ministres lo govèrn definís collectivament l'orientacion de sa politica e pren las mesuras essencials destinadas a la metre en òbra.
L'accion del govèrn se fa mejans doas fòrças d'execucion, l'armada e l'administracion publica, qu'orienta l'accion dins lo sens de sa politica.
Lo govèrn dispausa de prerogativas essencialas mas tanben de competéncias extraordinàrias; vigila al bon foncionament e a la continuitat dels servicis publics, dispausa de prerogativas dins lo debanament de la procedura parlementària, pòt recèbre los avises del conselh Economic e Social pels projèctes de leis per la reforma economica.
Foncionament[modificar | modificar la font]
La tenguda dels Conselhs dels ministres, cada dimèrcres matin al palais de l'Elisèu jos la presidéncia del President de la Republica, favoriza la solidaritat e la collegialitat del trabalh governamental. Mas l'essencial del trabalh del govèrn se fa endacòm mai, es a dire, per cada des ministèris dins de gropes de trabalh reünissent de representants de qualques ministèris: reünions, comitats o Conselhs interministerials. E mai, l'intervencion del Primièr ministre o de sos collaborators pendent aquelas reünions de trabalh garantit l'eficacitat e la coeréncia de las mesuras e decisions qu'i son prisas[3].
Budgèt[modificar | modificar la font]
Lo govèrn es responsable de la politica economica e financièra de l’Estat, autoriza totas las depensas e los ganhs de cada ministre, e la lei de de las Finanças. Cada ministre prepara la lista dels besonhs annadièrs que somet al ministre del budgèt, aquel darrièr accòrda o rebuta lors finançaments. Es tanben aquel ministèri qui calcula lo budgèt de l'Estat per l’an que ven e qu'establís lo « collectiu budgetari » regropant totas las despensas e ganhs annadièrs de l’Estat.
La « lei de las Finanças » per èsser aplicada, deu èsser votada pel Parlament que pòt apondre d'amendements.
Incompatibilitat[modificar | modificar la font]
Las foncions de membre de Govèrn son incompatibles amb l’exercici de tot mandat parlementari, de tota foncion de representacion professionala de caractèr nacional e de tot emplenc public o de tota activitat professionala[4]. S’agís aquí a l'encòp d'evitar lo pes de qualques pressions o influéncias exterioras suls ministres e de lor permettre de se consacrar tot al trabalh governamental.
Pasmens pòdon consevar los mandats locals (cònsols, conselhièrs regionals o generaux, eca...).
Relacions amb lo Parlament[modificar | modificar la font]
Lo govèrn es responsable debans lo Parlament. Sobretot, lo govèrn pòt engatjar sa responsabilitat debans l’Assemblada nacionala, e l’Assemblada nacionala pòt revocar lo govèrn amb una « mocion de censura »[5].
En cas d'intervencion armada, lo govèrn deu informar lo Parlament, e li sometre l’autorizacion, per un conflicte pendent mai de 4 meses[6].
Lo Primièr ministre pòt apondre de jorns suplementaris de sesilha, ou reünir lo Parlament en sesilha extraordinària[7].
Organizacion foncionèla[modificar | modificar la font]
Secretariat general del Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo Secretariat general del Govèrn es une institucion qu'assegura lo contunh de l’Estat pendent las modificacions governamentalas jos la Cinquena Republica. Institucion plaçada jos l’autoritat del Secretari general del Govèrn e relevant del Primièr ministre, diferís de doas entitats caracteristicas de la tradicion administrativa francesa, lo cabinèt ministerial e l’administracion centrala.
Organizacion ministeriala[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Article 8 de la Constitucion
- ↑ (fr)decret presidencial del 18 de mai de 2007 per l'actual govèrn [PDF]
- ↑ (fr)site oficial del Primièr ministre, La foncion del Primièr ministre
- ↑ Article 23 de la Constitucion
- ↑ Article 49 de la Constitucion
- ↑ Article 35 de la Constitucion
- ↑ Articles 28 e 29 de la Constitucion
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pascal Jan, Le Gouvernement, La documentation française, 2005.


text:
Tuissan
Tuissan (pron. locala: [tø'ʃa]; Tuchan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, dins lo país de las Corbièras, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Tuissan es una zona de produccion dels vins de las Nautas Corbièras, Fitor, corbièras e muscat de Ribesaltes.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tuissan es una vila de las Corbièras situada al pè del Mont Tueis, sul Pichon Verdoble, prèp del jonhent amb Tarrasac.
Tuissan es situada a 18 km de Durban de las Corbièras, a 19 km d'Estagell, a 27 km de Ribesaltes, a 31 km de l'aeropòrt de Perpinhan - Ribesaltes e a 37 km de La Grassa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ostal de las Pòstas del sègle XIV.
- Castèl d'Aguilar dels sègles XII e XVe sègles roïnat.
- Ostal de las Pòstas per Vidal, 1905-1906.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Olivièr de Tèrme (1200-1274) : senhor de Tèrme e de Tuissan ;
- Leon Malaviala (1860-1924) : politician nascut a Tuissan.


text:
Mai vaquí la rason qu’a fach votar « non » ais Italians : l’Estat voliá escafar
lo nivèu de democracia lo mai pròche dau ciutadan. Aqueu que fai que de l’autre costat deis Aups, una granda part de vòstra vida es bailejada
per una assemblada qu’es jamai a mai de cent cinquanta kms dau vòstre. Aquel Estat tant descentralisat s’es bastit sus lei roïnas d’un faissisme que, eu tambèn, aviá concentrat tótei lei poders.
Lei Senators, élei, tòcan 15000€ per mes (12000 en França), ce que n’en fa la cibla de tótei lei criticas potencialas d’un Italian qu’es tròup sovent caumaire
. Pasmens, coma pertot, es lo prètz de la Democracia : la possibilitat d’engatjar de collaborators, de comandar d’estudis, que sensa aquò, davant l’Estat, lo senator seriá sord, mut e bòrni
, dins l’empacha de poder donar un avejaire ben refortit.
Lei còntra-poders, raíç de la crisi italiana ? Amé de Regiens que pòdon cambiar de president e de govèrn sus mocien de censura ? Jutjar de gràndei questiens per referendum regionau ? D’assembladas que pòdon decidir sensa visa dau Governament ? En Itàlia, la Província pòu reglementar dins tótei lei domènis onte l’Estat va pòu pas. E n’i a quàuqueis uns. Es coma aquò.
Segur, e vaquí la vertadièra questien, es qu’aquel esparilhament dei poders de decidir rende lei causas mai complicadas per de lobbies
que vòlon de Lèis que favorísan la Banca o tala activitat economica, d’en pertot, de tot temps. Se leis Italians an votat per « licenciar » lo joine Renzi, es premier perqué an vist venir lo risc. Una Itàlia que podiá èstre mai europenca am’un poder d’Estat sens entravas, mai una democracia de proximitat afeblida qu’auriá laissat la plaça a de politicas decididas per la FeBaf (Federacien Italiana de la Banca, de l’Assegurança e de la Finança) e sei relèus au Palais Chigi, es d’aquò que n’en an pas vougut.
De qué nos faire chifrar
, nosautres Francés ? Am’ un sistèma politic que donariá de poders reaus ai Regiens, qu’aurián de desenas de miliards d’€uros per decidir (PACA a l’ora d’ara, es pas manco
3 mds€ de budgèt) de sei politicas, serián autra causa qu’une « província » que deu mandar de delegaciens a París per plorar après lei 50 miliens que l’Estat a ben vougut acordar a una Metropòla pasmens impausada, qu’elegirà pas manco sei poders au sufragi universau dirècte…
Am’un sistèma ben descentralisat, « a l’italiana », belèu, pasmens, qu’una politica vertadierament tocant la vida dau monde d’aquí, recampariá lei ciutadans lei jorns d’escrutin regionau. E lo decidiriá enfin a escobar
lei politics mediòcres que, va vesèm, son pas capables de portar un projècte duradís per una Provença onte deguna solucien es trobada còntra la pauretat, un estalament urban que se desplega per entrepachar d’agençar la regien, e renfòrça totei seis empachas : d’embarràs rotiers totjorn que mai paralisants, una pollucien atmosferica endemica, l’impossibiltat de se lotjar sens li passar au mens un tèrç dau budgèt dei pareus
, d’en finir amé la constitucien de ghettos urbans que fan escòrna
a l’idèa mema de Republica. E de s’occupar enfin de politicas culturalas amé de mejans consequents.
De còups que li a, se dièm que nos faudriá ben, a nosautres, un referendum, per decidir de donar lo poder necessari a nòstrei Províncias. La democracia n’en patiriá pas, au contrari. E, amé nòstrei vesins italians, belèu que podriam armonisar de biais de vèire, tot d’un còup e d’una mema plega, mai europencs e mai regionaus.


text:
Atenas 1896 - Atletisme
Garatz aicí, e d'un biais exaustiu, totes los pòdis olimpics d'atletisme d' Atenas 1896.
Somari
- 1 Atenas 1896
- 2 Sénhers
- 3 Medalhièr
- 4 Bibliografia
- 5 Iconografia
- 6 Documents audiovisuals
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas e referéncias
Atenas 1896[modificar | modificar la font]
Sénhers[modificar | modificar la font]
12 espròvas masculinas al programa que formaran la primièra basa de l'atletisme olimpic.
100 m[modificar | modificar la font]
- Thomas Burke Estats Units 12"
- Fritz Hoffmann Alemanha 12"2
- Alajos Szokolyi Ongria 12"6
- Francis Lane Estats Units id
400 m[modificar | modificar la font]
- Thomas Burke Estats Units 54"2
- Herbert Jamison Estats Units (s.p)
- Fritz Hoffmann Alemanha (s.p)
800 m[modificar | modificar la font]
- Edwin Flack Austràlia 2'11"
- Nandor Dani Ongria 2'11"8
- Dimitrios Golemis Grècia (s.p)
1500 m[modificar | modificar la font]
- Edwin Flack Austràlia 4'33"2
- Arthur Blake Estats Units 4'34"
- Albin Lermusiaux França 4'36"
Maraton[modificar | modificar la font]
- Spiridon Louis Grècia 2h58'50"
- Charilaos Vasilakos Grècia 3h06'03"
- Gyulya Kellner Ongria 3h06'35"
110 M. Baranhas[modificar | modificar la font]
- Tom Curtis Estats Units 17"6
- Grantley Goulding Reialme Unit 17"7 [2]
Saut de naut[modificar | modificar la font]
- Ellery Clark Estats Units 1m81
- Jim Connolly Estats Units 1m65
- Robert Garrett Estats Units 1m65
Saut amb pèrga[modificar | modificar la font]
- William Hoyt Estats Units 3m30
- Albert Tyler Estats Units 3m25
- Evangelos Damaskos Grècia 2m60
- Ioannis Theodoropoulos Grècia 2m60
Saut de long[modificar | modificar la font]
- Ellery Clark Estats Units 6m35
- Robert Garrett Estats Units 6m18
- Jim Connolly Estats Units 6m11
Triple saut[modificar | modificar la font]
- James Connolly Estats Units 13m71
- Alexandre Tuffère França 12m70
- Johannis Persakis Grècia 12m52
Pes[modificar | modificar la font]
- Robert Garrett Estats Units 11m22
- Miltiades Gouskos Grècia 11m20
- Georgios Papasideris Grècia 10m36
Disc[modificar | modificar la font]
- Robert Garrett Estats Units 29m15
- Panagiotis Paraskevopoulos Grècia 28m95
- Sotirios Versis Grècia 28m78
Medalhièr[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Iconografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
-
- Article seguent: París 1900 - Atletisme
- Cada article (al nombre de 26 sul modèl aiceste e fins a Pequin 2008 - Atletisme...
amai
- Jòcs Olimpics
- Comitat Internacional Olimpic
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Estatisticas olimpicas generalas
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial del CIO
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]