text:
Liancourt-Fosse
Liancourt-Fosse en picard ( Liancourt-Fosse en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Castell de Liancourt Fosse
En longeant lo vilatge per la rota Nacionala 17, se percep entre doas nautors pigeonniers cairats en briques las ruïnes d'un torn e qualques pans de murs; de darrièrs vestigis del castèl de Liancourt Fosse, en partida dynamité pels Alemands en lo moment de la 1ère guèrra mondiala abans que las bombardements de junh 1940 venon pas d'o destruir.
Aquel castèl, en datant per l'essencial dels XVIIe e XVIIIe de sègles, formava un ensems briques e de pèiras importantas, constituit d'un còrs central provesit de doas alas en retorn e en protegint una galariá #que conservava, a drecha, lo grand escalièr d'onor e las estanças e, a esquèrra, un escalièr de servici, la cosina e lo mestièr, dirèctament connectat a una orangerie. A lo cuic Nòrd Oèst, costat jardin, un torn, #que subsisteix, constituent l'element mai ancian del sojorn : remonta n'efièch a la primièra mitat del XVIe sègle. Massiu bastiment en briques, refortilhada de jambages de grès alternats e coronada d'una toiture en poivrière, aquel torn protegissiá tres salas superposades e voûtées. Amb los sieus canonnières e la siá corona d'elements defensius – trucats bretèches -, constituissi lo sol element conegut del castèl bastit per la familha de Amerval, senhors de Liancourt a partir de la fin del XVe sègle. Telefonada « Vira de la polida Gabrielle » en remembrar de Gabrielle de Estrées, #que #èsser l'esposa de Nicolas de Amerval abans de venir la favorita de Henri IV, i auriá #èsser, dicha se, lo luòc priviliegiat de las amassadas del rei e lo sieu amante. Lo vilatge #conservar d'en un autre luòc longtemps de las denominacions talas que " la Albereda de las Soupirs " o lo " quartièr del Rei ". Al XVIIe sègle, lo castèl #passar successivament entre las mans de las familhas Longueval de contunh Gouffier abans d'èsser vendut cap a 1667 a César Collin, secretari del rei. La siá descendència #conservar la proprietat fins en 1736. Mòrt sens mainat, César Emmanuel Collin #transmetre lo castèl a lo sieu neveu, César Charles del Escalopier. Es segurament a lududes #que se deu la reconstruction de l'ala Oèst, elevada sus dos nivèls surmontés d'un pichon escalona de àtic, aital coma lo bastiment de la orangerie e la disposicion dels jardins. A la vespra de 1914, aqueles darrièrs, de manièra versemblant transformats al XIXe sègle en un parc a l'anglesa, comprenián pas pas mens de 616 tilleuls, regularament repartits en doas ordenadas de part e d'autra d'una vasta albereda, del temps que, costat tribunal, dos rengs de encant longeaient lo albereda d'onor. Mens deteriorats que lo castèl ludut-quitament, los comuns #que la enquadravan e los sieus dos pigeonniers #que la una pòrta la data de 1630 n'an pogudas èsser restaurats e son uèi mantenguts.
Château de Liancourt Fosse
En longeant le village par la route Nationale 17, on aperçoit entre deux hauts pigeonniers carrés en briques les ruines d’une tour et quelques pans de murs; derniers vestiges du château de Liancourt Fosse, en partie dynamité par les Allemands lors de la 1ère guerre mondiale avant que les bombardements de juin 1940 n’achèvent de le détruire.
Ce château, datant pour l’essentiel des XVIIe et XVIIIe siècles, formait un ensemble briques et pierres important, constitué d’un corps central pourvu de deux ailes en retour et abritant une galerie qui conservait, à droite, le grand escalier d’honneur et les appartements et, à gauche, un escalier de service, la cuisine et l’office, directement relié à une orangerie. A l’angle Nord Ouest, côté jardin, une tour, qui subsiste, constituant l’élément le plus ancien de la demeure : elle remonte en effet à la première moitié du XVIe siècle. Massive construction en briques, renforcée de jambages de grès alternés et couronnée d’une toiture en poivrière, cette tour abritait trois salles superposées et voûtées. Avec ses canonnières et sa couronne d’éléments défensifs – appelés bretèches -, elle constitue le seul élément connu du château construit pour la famille d’Amerval, seigneurs de Liancourt à partir de la fin du XVe siècle. Appelée « Tour de la belle Gabrielle » en souvenir de Gabrielle d’Estrées, qui fut l’épouse de Nicolas d’Amerval avant de devenir la favorite d’Henri IV, elle aurait été, dit on, le lieu privilégié des rencontres du roi et son amante. Le village conserva d’ailleurs longtemps des dénominations telles que " l’Allée des Soupirs " ou le " quartier du Roi ". Au XVIIe siècle, le château passa successivement entre les mains des familles Longueval puis Gouffier avant d’être vendu vers 1667 à César Collin, secrétaire du roi. Sa descendance conserva la propriété jusqu’en 1736. Mort sans enfant, César Emmanuel Collin transmit le château à son neveu, César Charles de l’Escalopier. C’est certainement à lui que l’on doit la reconstruction de l’aile Ouest, élevée sur deux niveaux surmontés d’un petit étage d’attique, ainsi que la construction de l’orangerie et l’aménagement des jardins. A la veille de 1914, ces derniers, vraisemblablement transformés au XIXe siècle en un parc à l’anglaise, ne comprenaient pas moins de 616 tilleuls, régulièrement répartis en deux rangées de part et d’autre d’une vaste allée, tandis que, côté cour, deux rangs de charme longeaient l’allée d’honneur. Moins endommagés que le château lui-même, les communs qui l’encadraient et leurs deux pigeonniers dont l’un porte la date de 1630 ont pu être restaurés et sont aujourd’hui entretenus.


c: text/html

text:
Sendai
Sendai (en japonés: 仙台市, Sendai-shi) es la capitala de la prefectura de Miyagi, Japon e la vila mai granda de la region nord-oèst de Tōhoku. La vila foguèt fondada en 1600 per Date Masamume, e es tanben coneguda jos l'escais de la "Vila dels Arbres" (杜の都, Mori no Miyako).
Situada a aperaquí 300 km al nòrd èst de Tòquio, sus l'illa de Honshū, Sendai es una de las onze vilas pus importantas de Japon. Es bordada de montanhas a l'oèst e per la còsta pacifica a l'èst.
Son economia es dinamica, 50 000 entrepresas emplegan aperaquí 500 000 personas, dins de sectors divèrses : bastison electrica, textil, cauchó, seda, laca, ceramica, etc. Sendai assosta tanben un pòl de recèrca (medecina, engenhariá, tecnicas de punta, una quinzena d'universitats, entre las qualas l'Universitat de Tōhoku, e una orquèstra filarmonica.
L'11 de març de 2011, la vila foguèt tocada per un seisme seguit d'un tsunami, que son epicentre se trapava a 130 km a l'èst, al larg de las còstas. Es benlèu lo pus violent de l'istòria de Japon, e un dels pus poderoses seismes murtrièrs jamai enregistrat subre lo planeta dempuèi 1900.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Agnan (Aisne)
Saint-Agnan es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del costat de Condé en Brie, en lo sud del departament de l'Aisne, en region Picardie.
Village du canton de Condé en Brie, dans le sud du département de l'Aisne, en région Picardie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Agnan #èsser un autar donat al abbaye Sants-Texans-de detlas-Vinhas de Soissons per Hugues de Castell-Thierry en 1076. Lo darrièr senhor #èsser lo comte del Torn del Pi.
Sant-Agnan i aviá situat sul passatge dels Peluts pendent la Primièra Guèrra mondiala: un panorama e lo plànol de las batalhas es a veire sus la rota de Courthiezy.
Saint-Agnan fut un autel donné à l'abbaye Saint-Jean-des-Vignes de Soissons par Hugues de Château-Thierry en 1076. Le dernier seigneur fut le comte de La Tour du Pin.
Saint-Agnan était situé sur le passage des Poilus pendant la Première Guerre mondiale: un panorama et le plan des batailles est à voir sur la route de Courthiezy.


text:
Daufinat
Lo Daufinat o lo Dalfinat (o pus completament lo Daufinat de Vianés) es una region istorica partejaa entre Occitània al sud e Arpitània (lo país francoprovençau) al nòrd.
Correspònd als tres departaments actuaus de Droma, dels Auts Aups e d'Isèra (estat francés) e tanben a una part septentrionala de las Valadas Occitanas (estat italian).
La part occitana dau Daufinat compren totes los Auts Aups, quasi tota Droma, lo sud d'Isèra e lo nòrd de las Valadas Occitanas. La part arpitana compren sobretot lo nòrd e lo centre d'Isèra.
Las vilas principalas son Valença e Gap dau costat occitan e Grenòble e Viana dau costat arpitan.
Lo gentilici pus autentic sembla daufinenc/dalfinenc coma Mistral ( , TDF), coma lei felibres dau Daufinat ( , 1885, 1886) e coma German Guichard (Germain Guichard, 1889,  , Grenòble: impr. F. Allier) e non ' daufinés*/dalfinés* e delfinés*.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Daufinat aviá per limit, au nòrd, Ròse que lo separava de Bresse e de Bugey. A l'èst, lo Ducat de Savòia e Piemont, e au sud lo Comtat Venaicin e Provença. Lo limit occidentau èra marcat per Ròse au sud de Lion. Lo Daufinat s'estendiá entrò los barris de Lion. La capitala du Daufinat èra Grenòble ont setjava lo Parlament dau Daufinat. Se devesiá en Daufinat Aut (Aups) e Daufinat Bas (Preaups).
Dins le primièr, i aviá :
- Cairàs,
- Ambrunés,
- Gapencés,
- Devolui,
- Vercòrs,
- lo País de Buech,
- las Baroniás Daufinencas
Dins lo segond :
- lo comtat d'Albon associant lo Vianés a l'entorn de la vila de Viana, annexaa en 1450 e lo Turripinés a l'entorn de La Tour de Pin.
- lo comtat de Valentinés amb la vila de Valença, annexaa per Carles VI en 1404,
- lo comtat de Diés, a l'entorn de la ciutat episcopala de Diá, tanben annexaa en 1404,
- Tricastin
- lo principat d'Aurenja que foguèt annexat au Daufinat, (en 1793 foguèt comprés dins lo departament de Vauclusa).
- las vaus d'Ors en auta Vau de Susa,
- Prajalats
- la Chastelada de Chastèldalfin.
Los paisatges son variats entre los soms aupencs dau Aut Daufinat (la barra dels Escrinhs culmina a 4 102 mètres), los Preaups (Vercòrs e Chartrosa), las planas de Nòrd-Isèra o aquestas de Droma, de caractèr provençau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat e Edat mejana[modificar | modificar la font]
Lo territòri dau Daufinat foguèt ocupat per divèrsas tribús gallesas; foguèt puèi conquistat pels romans e incorporat a la província narbonesa. Las primièras traças dau Cristianisme en Daufinat remontan au sègle II[1]. Los grops de crestians se trobavan alara mai que mai a Viana. S'espandiguèron a l’ensemble dau Daufinat au sègle IV. Lo pedicaire pus conegut foguèt Marcellin d'Ambrun. Fondèt un evescat a Ambrun en 350. Lo territòri coneguèt divèrsas invasions, visigòts e alans pilhèron nombrosas ciutats (Valença, Montelaimar…). Los burgondis s'installèron dins la region en 442, e chausiguèron Viana, que gardava son prestigi de granda ciutat romana,coma capitala[2]. Vèrs 740, los sarrasins faguèron d'incursions dins la region. Granòble patiguèt de pilhatges. Au Tractat de Verdun en 843, la region se trobèt integraa au reialme de Lotari. En 955, passèt a Carles de Provença. En 863, a la mòrt d'aqueste, Lotari II impausèt son autoritat subre lo comtat de Viana, mas quora moriguèt (869) Carles lo Calvet e Loís lo Germanic se partajèron sas possessions au tractat de Meerssen (870), Carles se proclamèt emperaire en 875.
Lo governador de Viana, Boson de Provença, se faguèt proclamar rei de Borgonha e amb lo Reiaume de Provença se formèt lo Reialme d'Arle e de Viana, que demorèt independent entrò 1032, quora venguèt part dau Sant Empèri Roman Germanic[3].
Estat independent (1040-1349)[modificar | modificar la font]
Au mitan dau caòs de la feodalitat, los comptes d'Albon capitèron d'aquesir un certan poder dins la region. Lo primièr foguèt en 1040 Guigues Ièr lo Vièlh, senhor d'Anonai, que teniá tanben Cheyssieu e Champsaur. Son poder aumentèt considerablament quora aquesiguèt una part dau Comtat de Viana, lo Gresivaudan e Oesen. L'emperaire Conrad li balhèt tanben lo Briançonés. Lo Daufinat èra alara un estat independant, part dau Sant Empèri Roman Germanic. A aquesta epòca los comptes d'Albon chausiguèron Grenòble coma capitala, chausida fondamentala que lor permetèt de gardar lo poder a l'encòp subre lo aut e lo bas Daufinat. Au sègle XII, los comtes d'Albon prenguèron lo títol de daufins de Vianés. Lo comtat d'Albon venguèt alara lo Daufinat.
Lo darrièr daufin independent, Umbèrt II, capitèt d'assegurar la patz amb Savòia. Alarguèt son territòri en crompar Rumans. Creèt lo Conselh delfinal en 1337 e l'universitat de Grenòble. Establiguèt tanben en 1349 l'Estatut Delfinal, mena de Constitucion garantissent las libertats dels daufinés.
Crompa per França (1349)[modificar | modificar la font]
Los deutes importants dau Daufin Umbèrt II, e la mòrt de son filh lo menèron a vendre lo Daufinat a Felip VI de França per la signatura dau tractat de Rumans en 1349. A comptar d'aquesta data lo filh dau rei de França portariá lo títol de Daufin de França.
Guèrra de Cent Ans e administracion per Loís XI[modificar | modificar la font]
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Petite histoire du Dauphiné, Félix Vernay, 1933, p20
- ↑ Petite histoire du Dauphiné, Félix Vernay, 1933, p22
- ↑ Petite Histoire…, Félix Vernay, 1933, p. 24


text:
Viá (Carcin)
Viá [1][2] o Biò[3][4] o Biá[5][6] (Bio en francés) es una comuna de Limarga (Carcin, Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing imaginan un mot del latin vulgar, violum, un derivat del latin via, ambe'l sens de caminòl[7]. L'interpretacion es represa ambe una formulacion ambigua per Gaston Basalgas[8].
En realitat, aquela proposicion pausa un doble problèma. Lo nom occitan viòl es plan conegut, mès sa valor es febla en macrotoponimia : n'i a tant a l'entorn de cada vilatge qu'un sol permet pas una denominacion pro discriminanta. De mai, caldriá explicar la casuda anormala de l finala (la meteissa rason val tanben per un omonime, escrit oficialament Bio, una anciana parròquia situada sul camin dirècte entre Montalban e Vilamur de Tarn).
Per evitar las dificultats de la valor toponimica e de la fonetica, val mai supausar, sense diminutiu, lo mot via, conegut en occitan medieval jos la meteissa grafia, e remplaçat dins la lenga populara per de francismes (voè, etc). Aquel mot èra di-sillabic e dins la lenga modèrna es sovent reviscolat coma tal per l'occitanisme. Pr'aquò, un còp fossilizat dins un toponime, a degut conéisser dempuèi lo sègle XIV una evolucion normala e parallèla a la de avia, vengut aviá. La grafia Viá se pòt donc justificar. Practicament, lo sit Toponimia occitana preconiza Viá, al lòc que Patrici Pojada escriu Biò o, en nòta e ambe un punt d'interrogacion, Biá; se basa sus una fòrma que presenta coma ipotetica, Bia (que tanplan poiriá representar Via, estant que lo parlar carcinòl es betacista).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 107.


text:
Aleksandr Lokashenko
Aleksandr Grigòrievich Lokashenko (en rus: AлekcaHдp ГpиropbeBич ЛykaшeHko, en bielorús: AляkcaHдp PыropaBiч ЛykaшэHka e en transcripcion internacionala: Aleksandr Lukashenko; Kopys, 30 d'agost de 1954) es un politician bielorús. Es lo president de Bielorussia dempuèi 1994.
Lokashenko es sovent nomenat lo "darrièr dictator d'Euròpa" dins la premsa occidentala per encausa de l'autoritarisme de son govèrn. Amassa amb d'autras personalitats de son govèrn, Lokashenko fa l'objècte de sancions impausadas per l'Union Europèa e los Estats Units dempuèi 2006 pels non-respècte dels dreches de l'òme.


text:
Irlandés
L'irlandés (Gaeilge), es una lenga celtica parlada coma lenga nativa dins l'illa d'Irlanda per gaireben 104 000 personas, dins de zònas occidentalas ruralas que forman lo Gaeltacht, territòri ont l'irlandés a la primièra plaça. L'irlandés foguèt la primièra lenga d'Irlanda fins a l'Edat Mejana, quand l'illa foguèt conquista pels angleses.
Dempuèi 1922, es, davant l'anglés, la lenga oficiala principala de la Republica d'Irlanda, ensenhada dins las escòlas publicas ; mas fòra lo Gaeltacht, l'anglés es omnipresent.
La màger part de la populacion la compren plan, e 260 000 personas la sabon parlar plan.


text:
Mónegue
Mónegue, oficialament lo Principat de Mónegue (en ligur monegasc Principatu de Múnegu, en francés Principauté de Monaco), es una ciutat-estat sobeirana d'Occitània (forma tanben, virtualament, un parçan d'Occitània). L'estat de Mónegue coïncidisse doncas emb la comuna unica de Mónegue, qu'englòba lo quartier celèbre de Montcarles.
Si situa sus la Còsta d'Azur, en riba de la Mar Mediterranèa, entre li vilas de Niça e Menton. Es enclavat dins lo País Niçard (mas non ne fa partida istoricament) e a de frontieras politiqui solament emb França.
Lo sieu regim es una monarquia constitucionala que lo sieu cap d'Estat ten lo títol de prince.
La sieu populacion es de 36 950[2] estatjants e la sieu superfícia es d'1,95 km². Es un dei estats pus pichins dau Mond en superfícia mas gaudisse d'un grand prestigi internacionau e d'una economia dinamica.
Lo gentilici es monegasc -a.
Somari
Lengas[modificar | modificar la font]
Li doi lengas autoctòni e tradicionali son l'occitan (niçard) e lo nòrd-italian (ligur, nommat localament monegasc), segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.
L'occitan dominava mai que mai dins lo quartier de Montcarles (que si sonava a passat temps Li Espelugas), mentre que lo ligur monegasc dominava au quartier centrau de La Ròca e èra la lenga correnta de la familha princiera.
Despí lo 1976, s'organiza un ensenhament obligatòri dau monegasc dins li escòlas (mas non de l'occitan). Tanben l'estat monegasc a creat una Acadèmia dei Lengas Dialectali que prepaua de collòquis e d'estudis de dialectologia sobre lo monegasc e l'occitan. Totun aquela politica lingüistica es fòrça timida e non autreja un estatut de lenga oficiala ni au monegasc, ni a l'occitan.
Despí lo mitan dau sègle XIX, la sola lenga oficiala e dominanta es lo francés. L'italian foguèt lenga administrativa avans l'adopcion dau francés. Finda, encuei, i a tot plen d'estatjants que parlan anglés e italian.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
L'estat es divisit dempuèi 1917 en una sola comuna, Mónegue. Dempuèi 2013[3], es divisit en 8 quartièrs.
Lu ancians municipis de Mónegue èran Mónegue (La Ròca, sèti dau palais dei princes), Montcarles e La Condamina.
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana colònia grèga fondada pels grècs de Messalia amb lo nom Monoikos, la vila aviá un temple consacrat a Eracles e jols romans se sonèt Monoeci Portus (Movoίkou λιuήv) o pus exactament Portus Herculis Monoeci (de còps solament Portus Herculis). Foguèt una basa navala romana de segond òrdre.
Dins las montanhas prèpas s'erigiguèt un monument per commemorar la somission de las tribús liguras, l'inscripcion que ne foguèt conservada per Plini lo Vièlh. Se conservan encara las siás roïnas près de la vila de Turbia derivacion de Tropaea Augusti (Tpόπaιa EeBaσtoῦ) o Tropaea Alpium.
Mónegue passèt a èsser governada per la familha Grimaldi en 1297 e a comptar de 1419 la conservan fins als nòstres jorns. Après èsser estat reconegut per França, en 1793, Napoleon I annexionèt lo principat dins l'estat francés entrò 1814, que se restaurèt lo poder de la dinastia dels Grimaldi.
En 1848, las comunas de Menton e Ròcabruna se proclaman vilas liuras e se meton jos la proteccion del rei de Sardenha.
En 1861, après l'annexion de la contèa de Niça per França, Mónegue reconeis tanben la de Menton e Ròcabruna.
L'ancian absolutisme foguèt remplaçat per un regim liberal a comptar de la constitucion de 1911. Lo govèrn requè sul Prince, que regís sus un conselh de govèrn, mentre lo poder legislatiu l'exercís un Conselh Nacional de 18 membres.
Vengut un paradís fiscal ont los sieus ciutadans pagan pas d'impòst sus la renda e las entrepresas pagan de taxas fòrça redusidas, Mónegue dintrèt en 1993 a l'ONU e s'adoptèron divèrsas mesuras per lutar contra lo blanquiment d'argent. En 2002, Mónegue adoptèt l'èuro coma moneda unica e en abril d'aquel meteis an se modifiquèt la Constitucion per tal d'assegurar lo continuament al tròn dels Grimaldi davant la manca de descendència de l'eretièr Albèrt (en cas de fin de la dinastia, èra abans previst que seria annexat per França).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mónegue
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portail officiel du Gouvernement Princier portau oficial del govèrn.
- Site oficial del palais del prince
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estimacion 2013
- ↑ Estimacion de 2013
- ↑ IMSEE, Focus Surfaces Construites, 11/2013


text:
Sant Crespin
Sant Crespin[1] (Saint-Crépin en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Crépin es una municipalitat del Grand Briançonnais, situaa dins l'anciana província del Dauphiné, adherent a la Comunitat de municipalitats del Guillestrois.
Saint-Crépin est une commune du Grand Briançonnais, située dans l'ancienne province du Dauphiné, adhérente à la Communauté de communes du Guillestrois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
1347
Aquesta pagina concernís l'an 1347 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Aparicion de la Pèsta Negra dins lo pòrt de Marselha après l'arribada d'un naviri genoés vengut de Crimèa. La malautiá s'estendèt rapidament sus tot lo continent europèu. Entre 1347 e 1352, anava entraïnar la mòrt d'un tèrç de la populacion.
França[modificar | modificar la font]
- 3 d'aost - Presa de Calais per l'armada anglesa d'Edoard III.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila acomençada en 1341. D'efèct, Joan VI Cantacuzèn capitèt d'intrar dins Constantinòple gràcias a l'accion de sei partisans que li durbiguèron un portau. L'Empèri foguèt desenant dirigit per Joan V Paleòleg e Joan V Cantacuzèn. L'emperatritz Ana de Savòia deguèt capitular e la guèrra s'acabèt oficialament lo 8 de febrier. Son resultat èra catastrofic car lei Sèrbes avián aprofichat la situacion per conquistar la mitat de l'Empèri de 1341. De mai, revendicavan lo rèsta. Tessalonica refusèt tanben d'acceptar l'acòrd de patz. Aqueu conflicte accelerèt donc lo declin finau de l'Empèri que, victima de la pèsta, poguèt pas redreiçar sei finanças per restablir la situacion dins lei Balcans.
Asia[modificar | modificar la font]
Mahajapit[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una tiera de campanhas menadas per Adityawarman, cosin de la rèina Tribhuwana Wijayatunggadewi, dins l'illa de Sumatra. I conquistèt plusors vilas importantas, compres Srivijaya, e foguèt nomat uparaja (« vice-rèi ») de l'illa. Aquò permetèt d'estendre la zòna d'influéncia de Mahajapit en direccion de l'importanta region comerciala deis Estrechs.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Fin de la bastida de la Basilica Santa Maria de Cracòvia. D'estile gotic, lo bastiment venguèt la glèisa principala de la capitala polonesa e foguèt a cha pauc completat per d'ajusts d'estiles gotic e Renaissença fins ai sègles XV-XVI.


text:
Seamus Heaney
Seamus Heaney (Castledawson, Irlanda del Nòrd, 13 d'abril de 1939 - Dublin, 30 d'agost de 2013) foguèt un escrivan, poèta, e professor d'universitat irlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1995. Heaney, qu'èra un dels poètas anglofòns mai coneguts del sègle XX, recebèt mantun prèmi per sas òbras coma lo Geoffrey Faber Memorial Prize (1968), lo E. M. Forster Award (1975), lo PEN Translation Prize (1985), lo Golden Wreath of Poetry (2001), T. S. Eliot Prize (2006) e dos Prèmis Whitbread (1996 e 1999). Foguèt tanben un membre d'Aosdána dempuèi sa fondacion e Saoi a partir de 1997. Trabalhèt a l'encòp coma Professor de poesia a las Universitats d'Harvard e d'Oxford. Venguèt Commandeur de l'Ordre des Arts et Lettres en 1996. Lo 6 de junh de 2012, recebèt lo Lifetime Recognition Award from the Griffin Trust For Excellence In Poetry.
Biografia[modificar | modificar la font]
Seamus Heaney nasquèt en 1939 dins la bòria familiala sonada Mossbawn, situada entre Castledawson e Toomebridge, dos vilatges d'Irlanda del Nòrd. Èra l'ainat dels nòu enfants d'una familha de pichòts proprietaris rurals del país. Son paire, Patrick Heaney, èra proprietari d'una bordeta dins lo comtat de Derry e s'interessava a far venir lo bestiar e a lo vendre mentre que sa maire, Margaret Kathleen McCann, veniá d'una familha que trabalhava dins las fabricas de textils de l'airal. Heaney considerava que sa genealogia teniá a l'encòp l'Irlanda del passat gaelica e rurala e l'Ulster eiretièra de la Revolucion Industriala e pensava qu'aquò èra un font de tension dins son eiretatge. Comencèt son estudis a l'escòla primària Anahorish, e quand aviá dotze ans obtenguèt una borsa per anar al St. Columb's College, un internat catolic situat a Derry. Un de sos fraires, Christopher, moriguèt durant un accident rotièr a l'edat de quatre ans, del temps que Heaney èra a estudiar a St. Columb's. Los poèmas Mid-Term Break e The Blackbird of Glanmore son centrats sus la mòrt del fraire.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poèmas[modificar | modificar la font]
- Death of a Naturalist (1966)
- Door into the Dark (1969)
- Wintering Out (1972)
- North (1975)
- Field Work (1979)
- Selected Poems (1965-1975, 1980)
- Sweeney Astray. A Version from the Irish (1983)
- Station Island (1984)
- The Haw Lantern (1987)
- New Selected Poems (1966-1987, 1990=
- Seeing Things (1991)
- Sweeney’s Flight (1992)
- The Spirit Level (1996)
- Electric Light (2001)
- District and Circle (2006)
- Human Chain (2010)


text:
1937
Aquesta pagina concernís l'an 1937 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 - 27 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: Batalha de Jarama.
- 8 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: de tropas de la Falange atacan Málaga.
- 21 de març - Lo papa Piu XI condemna lo nazisme en l'enciclica Mit brennender Sorge[1].
- 12 de mai - Coronament de Jòrdi VI del Reialme Unit
- 21 de julhet - Éamon de Valera es elegit president de la Republica d'Irlanda
- 6 d'agost - Atac de la Falange contra Madrid.
Alemanha[modificar | modificar la font]
D'estatisticas mostran lo succès de la politica de redreiçament economic dei govèrns von Schleicher (1932) e Hitler (dempuei 1933). En particular, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de vida èra similar a aqueu de 1928. D'ara endavant, ben assegurat en Alemanha, Hitler poguèt donc se preocupar de seis objectius estrangiers e acomençar sa politica d'expansion e de revision dau tractat de Versalhas. En parallèl, poguèt tanben aumentar l'intensitat de sa politica antijosieva que, dins lo corrent de l'annada, evolucionèt de l'exclusion a l'eliminacion.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 17 e lo procès dei generaus de l'Armada Roja. Lo premier s'acabèt per la condamnacion a mòrt de Gueorgui Piatakov, Karl Radek e de Grigori Sokolnikov e de divèrseis adversaris de Stalin dins lo corrent de la fin deis annadas 1920. Lo segond procès s'acabèt per l'execucion d'uneis oficièrs superiors de l'armada, compres lo marescau Mikhaïl Tukhatchevski. Après son procès, una purga d'amplor foguèt organizada au sen de l'armada e aperaquí un tèrç deis oficièrs foguèron arrestats ò fusilhats (60% dei generaus).
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Catastròfa del Hindenburg: incendi en lo dirigible en Lakehurst, Estats Units, causa 36 mòrts e marca la fin de l'èra dels balons dirigibles.
- 10 de novembre - Començament de la dictatura de Getúlio Vargas en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Après la descubèrta per azard dau principi de la radioastronomia per Karl Jansky en 1932, construccion dau premier radiotelescòpi vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Grote Reber (1911-2002).
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera aplicacion vertadiera dau motor fusada desvolopat per Helmuth Walter (1900-1980) en 1935 que foguèt utilizat per facilitar l'enaurament d'un avion (febrier).
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau muon per Carl David Anderson (1905-1991).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Carlos Prieto, musician mexican
- 8 de genièr - Shirley Bassey, cantaira galesa
- 18 de genièr - John Hume, òme politic d'Irlanda del Nòrd, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de genièr - Ange-Félix Patassé, president de Centreafrica (m. 2011)
- 30 de genièr - Vanessa Redgrave, actritz britanica
- 13 de febrièr - Rupiah Banda, president de Zambia
- 20 de febrièr - Robert Huber, quimista alemand, Prèmi Nobel
- 21 de febrièr - Rei Harald V de Norvègia
- 2 de març - Abdelaziz Bouteflika, president d'Argeria
- 5 de març - Olusegun Obasanjo, president de Nigèria
- 6 de març - Valentina Tereshkova, cosmonauta sovietica, primièra femna en orbita
- 8 de març - Juvénal Habyarimana, president de Ruanda (m. 1994)
- 22 de març - Moacyr Scliar, escrivan brasilièr (m. 2011)
- 19 d'abril - Joseph Ejército Estrada, president de las Filipinas
- 22 d'abril - Jack Nicholson, actor american
- 28 d'abril - Saddam Husayn, president d'Iraq (m. 2006)
- 3 de mai - Frankie Valli, Musician american
- 3 de mai - Nélida Piñón, escrivana brasilièra
- 4 de mai - Ron Carter, musician de jazz american
- 5 de mai - Tran Duc Luong, president de Vietnam
- 15 de mai - Trini López, cantaire american
- 18 de mai - Jacques Santer, primièr ministre de Luxemborg e president de la Comission Europèa
- 11 de junh - Robin Warren, patologista australian, Prèmi Nobel
- 17 de junh - Clodovil Hernandes, òme politic brasilièr (m. 2009)
- 23 de junh - Martti Ahtisaari, president de Finlàndia, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de junh - Keizo Obuchi, primièr ministre de Japon (m. 2000)
- 26 de junh - Robert Coleman Richardson, fisician american, Prèmi Nobel
- 12 de julhet - Lionel Jospin, primièr ministre de la republica francesa
- 14 de julhet - Yoshiro Mori, primièr ministre de Japon
- 18 de julhet - Roald Hoffmann, quimista polonés, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Daniel McFadden, economista american, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Ryutaro Hashimoto, primièr ministre de Japon
- 8 d'agost - Dustin Hoffman, actor american
- 18 d'agost - Jean Alingué Bawoyeu, primièr ministre de Chad
- 21 d'agost - Gustavo Noboa, president d'Eqüator
- 26 d'agost - Genady Yanayev, president de l'Union Sovietica (m. 2010)
- 1 de setembre - Francisco Pinto Balsemão, primièr ministre de Portugal
- 15 de setembre - Robert Lucas, Jr., economista american, Prèmi Nobel
- 15 de setembre - Fernando de la Rúa, president d'Argentina
- 4 d'octobre - Franz Vranitzky, cancelièr d'Àustria
- 6 d'octobre - Mario Capecchi, geneticista italian-american, Prèmi Nobel
- 30 de novembre - Ridley Scott, realizator anglés
- 1 de decembre - Vaira Vīķe-Freiberga, presidenta de Letònia
- 21 de decembre - Jane Fonda, actritz americana
- 26 de decembre - Gnassingbe Eyadema, president de Tògo (m. 2005)
- 29 de decembre - Maumoon Abdul Gayoom, president de las Maldivas
- 31 de decembre - Avram Hershko, quimista israelian, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Anthony Hopkins, actor britanic
- Carl-Magnus Wendt, istorian e jornalista suedés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de febrièr - Elihu Root, òme politic e diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1845)
- 17 de març - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1863)
- 27 d'abril - Antonio Gramsci, òme politic italian (n. 1891)
- 4 de mai - Noel Rosa, compositor brasilièr (n. 1910)
- 10 de junh - Robert Laird Borden, primièr ministre de Canadà (n. 1854)
- 18 de junh - Gaston Doumergue, president e primièr ministre de la Republica Francesa (n. 1863)
- 11 de julhet - George Gershwin, compositor de jazz american (n. 1898)
- 20 de julhet - Guglielmo Marconi, inventor italian (n. 1874)
- 2 de setembre - Baron Pierre de Coubertin, creator dels Jòcs Olimpics modèrnes (n. 1863)
- 4 de setembre - Juan Campisteguy, president d'Uruguai (n. 1859)
- 14 de setembre - Tomáš Masaryk, primièr ministre de Checoslovaquia (n. 1850)
- 26 de setembre - Bessie Smith, cantaira de jazz americana (n. 1894)
- 19 d'octobre - Ernest Rutherford, quimista nouzelandés, Prèmi Nobel en kemio (n. 1871)
- 9 de novembre - James Ramsay MacDonald, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1866)
- 9 de decembre - Gustaf Dalén, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1869)
- 21 de decembre - Frank B. Kellogg, òme politic american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1856)
- 28 de decembre - Maurice Ravel, compositor francés (n. 1875)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Clinton Joseph Davisson, George Paget Thomson
- Prèmi Nobel de Quimia : Walter Haworth, Paul Karrer
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Albert von Szent-Györgyi Nagyrapolt
- Prèmi Nobel de Literatura : Roger Martin du Gard
- Prèmi Nobel de la Patz : Robert Cecil
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Encíclica Mit brennender Sorge vatican.va


text:
Legum
Un legum es al sens estricte una ortalha que d'unas partidas son comestiblas. Dins son sens culinari, lo mot legum designa tota partida comestibla d'un vivent non animal siá vegetal, campairòl, o protista (qualques algas), que siá pas sucrada al gost. S'inclutz tanben jos aqueste nom las plantas que nos provesisson los condiments e las èrbas finas. Per oposicion, las partidas comestiblas de gost mai doç son dins lo sens culinari de fruches.
En botanica, legum designa la gossa, fruch especific de las leguminosas.


text:
Volcan de fanga
Lei volcans de fanga o dòmes de fanga designan un ensems d'estructuras que son la fònt de remontadas d'una mesclada d'aiga, de sediments e de gas. Lei sediments son generalament compausats de particulas finas e d'idrocarburs. Lo gas es magerament fach de metan (~ 86%), de dioxid de carbòni e d'azòte. Lo fenomèn es generalament associat ai zonas de subduccion mai son origina es mau conegut e sembla qu'existe de tipes diferents de volcans de fanga. A l'ora d'ara, aperaquí 700 volcans de fanga son identificats dins de regions continentalas e 400 dins de zonas de fons marins pauc prefonds. Lo pus grand a un diamètre egau a 10 quilomètres e una autor egala a 700 mètres. Pasmens, la màger part a de dimensions limitadas e passa rarament quauquei desenaus de mètres d'autor.


text:
Ititas
Leis Ititas son un pòble antic d'Anatolia dau millenari II avC. A partir dau sègle XVII avC, desvolopèron un estat poderós centrat sus la vila de Hattusan. Au sègle XIV avC, aqueu reiaume èra vengut una poissança majora de la region e capitèt d'estendre sa dominacion sus lo nòrd de Siria onte se turtèt ais ambicions d'Egipte, de Mitanni e de l'Empèri Assirian. Pasmens, a la fin dau sègle XIII avC ò au començament dau sègle XII avC, lo reiaume itita foguèt destruch per lei Pòbles de la Mar.


text:
Comunas dei Bocas de Ròse
Lista dei 119 comunas dei Bocas de Ròse per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postal principal, e mai lor apartenéncia a lei principalas estructuras intercomunalas en 2004. Vejatz tanben la lista dei cantons e la lista dei comunas ancianas.
(CUM) Comunautat urbana de Marselha Provença Metropòli, creada en 2000.
(CAAP) Comunautat d'aglomeracion dau País d'Ais, creada en 2001.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Arle Crau Camarga Montanheta, creada en 2004.
(CAG) Comunautat d'aglomeracion de Garlaban Evèuna Santa Bauma, creada en 2000.
(CAO) Comunautat d'aglomeracion de l'Oèst de l'Estanh de Bèrra, creada en 2001.
(CAS) Comunautat d'aglomeracion de Bèrra Selon Durença, creada en 2002.
(SANB) Sindicat d'aglomeracion nòva de l'Oèst Provença, creat en 1984.


text:
Concerto per vriulon (Brahms)
Lo concerto per vriulon en Re major, Op. 77 de Johannes Brahms qu'ei lo sol qui aja compausat per aqueste instrument e un deus màger dehens lo repertòri deu vriulon. Que ho compausat en 1878. Que's compausa de 3 movements seguent :
1. Allegro non troppo (en Re major) 2. Adagio (enFa major) 3. Allegro giocoso, ma non troppo vivace - Poco più presto (en Re major)
Qu'ei adobat per un vriulon solo acompanhat per flabutas, clarins, clarinetas, bassons, 4 trompas, 2 trompetas, timpani e còrdas.
Que ho estreat lo 1 de genèr de 1879 a Leipzig peu violonista alemand Joseph Joachim a qui Brahms e'u vodè e qui'u gavidè per aqueste concèrt on Joachim e's causí de debutar dab lo cincerto per vriulon de Ludwig van Beethoven.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Tresau movement interpretat per Hilary Hahn
- [2] Particion libra e a gratis suu site de l'International Music Score Library Project.


text:
Luc d'Aude
Luc d'Aude ( Luc-sur-Aude en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina d'aqueste vilatge es plan anciana. Luc es traversat per la Via romana. Data del sègle IX, al moment del fondament de l'abadiá de Sant Policarpi coma los vilatges de Gajan, Malràs, Salas, Cassanhas, Terròlas e Peiròlas. Per pròva, un document que data de 889, confirma la possession de l'abadiá sus aquestes vilatges. Al moment de la Crosada dels albigeses, lo fèu es balhat coma tresaur de guèrra a un lòctenent de Simon de Montfòrt, amb lo demai de la baroniá d'Arcas (amb Coisan, Terròlas, Peiròlas...). La torre de Castilhon que data del sègle XIII foguèt la residéncia d'estiu dels evesques d'Alet. Uèi aquela proprietat es gerida per un GFA que s'occupa de la reabilitacion d'aquel site. La glèisa es romana. Es dedicada a Santa Leocadia : l'aparelhatge e las bandas lombardas datan d'aquela epòca. Foguèt remanejada mai d'un còp al fial dels sègles. Las duberturas foguèron desplaçadas e datarián del sègle XV o XVI.
Luc es comprés dins la zòna d'apellacion AOC Limós e Blanqueta de Limós.


text:
Òli d'oliva
L'Òli d'oliva es la matèria grassa alimentària tracha de las olivas (fruches de l'Olivièr) per trissatge dins un truèlh d'òli. Es una de las basas del regim mediterranèu.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
L'òli d'oliva es coneguda dempuèi la mai nauta antiquitat: los Grècs ancians e los Romans l'utilizavan ja per lar cosina (a l'origina de la cosina mediterranèa) e per lors produiches cosmetics, coma los Ebrieus per alucar lor candelièr.
L'òli d'oliva pòt èsser utilizada cruda (dins de salsas o per remplaçar lo burre dins les pastas per exemple) o cuècha (per la cosida de la carns o dels legums o pel freginat). Es important pasmens de l'utilizar pas a tròp nauta temperatura (mai de 210 °C), aldelà de que se deteriora. Pasmens resistís mai a la calor que las autras òlis (a l'entorn de 180 °C).
Tasta[modificar | modificar la font]
Sas caracteristicas organolepticas varian en foncion del terrador e de las praticas agronomicas, de la variatat, e de l'estadi de maturitat a la culhida. Ara, es un produch de consomacion corenta, mas los amators causisson de botelhas que lo pretz arriba a vegadas cap a aquels dels grands vins. D'efècte, fòrça òlis d'olivas son classadas en AOC.
Las caracteristicas organolepticas son amassadas en tres rubricas principalas:
- Gost : l'amarum es lo sol gost que pòt presentar l'òli d'oliva. Se determina l'intensitat a la tasta.
- Aròmas : l'ensems de las sensacions aromaticas d'un òli constituís son fruitat, se'n determina l'intensitat a la tasta, sa categoria (fruitat madur, fruitat verd, fruitat negre) e sa descripcion analogica (remembra la poma, la tomata …).
- Sensacions quinestesicas e tactilas: un òli d'oliva se pòt presentar una sensacion especifica, o picant, e diferentas d'onctuositat. Se determina l'intensitat del picant a la tasta.
Produccion[modificar | modificar la font]
Per obtenir un litre d'òli cal 4 a 10 quilogramas d'olivas seguent la varietat d'oliva utilizada e son nivèl de maturitat. Lo metòde d'extraccion utilizat a pauc d'incidéncia. Pasmens, los molins utilisant de premsas podon pas utilizar d'olivas ricas en aiga (de redement flac en òli) a causa de la fluiditat excessiva de la pesta.
Caracteristicas e composicion[modificar | modificar la font]
Las caracteristicas de l'òli d'oliva son las seguentas:
- punt de fumada: 210 °C contre 180 °C per la temperatura normala de freginat.
- densitat: 0,92 (1 litre d'òli d'oliva pèsa prèp de 920g).
- apòrt caloric: 9 kcal per grama
- conservacion: l'òli d'oliva rancís mens aviat mercé a son indici d'iòde pauc enauçat: 78/88 contra 83/98 per l'òli de cacauèt e 120/132 per l'òli de virasolelh. Se consèrva melhor s'es servada al fresc e aparada de la lutz. Es melhor de la consomar dins los dos ans aprèp la fabricacion.
L'òli d'oliva es compausada de prèp de 99 % de matèria grassa alimentària. L'1 % demorant constituís los compausat menors; sont l'esqualèn, los alcòls triterpenics, de steròls (B-sitosteròl), de fenols, e de derivats de la Vitamina E[1].
La matièra grassa de l'òli d'oliva es compausada de triglicerids. Aqueles son constituits d'acids grasses diferents, que la reparticion es caracteristica de l'òli d'oliva, e a un nivèl de detalh mai pichon, diferentas varietats del luòc de produccion. Quand de triglicerids son desgradats, los acids grasses que los constituisson son desligats e van liurament dins l'òli: son alara ditz « acids grasses liures ». Lor porcentatge dins l'òli es çò que se nomena « aciditat » de l'òli, e s'exprimís en « gramas d'acid oleíc liure per 100 gramas d'òli ». Aquela aciditat se percep pas jamai coma un gost acid, mas segon la degradacion, puslèu per un gost de moisit.
Notas
- font : Basa de donnadas FATG-BD01, Ollivier D. , Pinatel C., Artaud J., Le Nouvel Olivier, N°44 març-abril de 2005. Basa de donadas establida a partir de valors observadas suls òlis de 46 varietats cultivadas en França, las produccions de 5 AOC francesas, e los òlis de 6 païses mediterranèus, çò que fa un total de 1400 escapols analizats. Darrièra mesa a jorn: Basa de donadas FATG-DB04-FCP, rapòrt Olea 2020 DOM D III) 3-Annexe 10, Pinatel C.
- Lo primier quartil e lo segond quartil encastran 50 % de las mejanas per variatats apelacions.
- Las publicacions que detalhan pas los isomèrs regropan l'acid oleíc e l'acid vaccenic jos la denominacion acid oleíc, coma l'acid palmitoleíc e l'acide ipogeíc jol nom acid palmitoleíc.
- Las publicacions que quantifican pas los tauses en acid margaric e margaroleíc establisson lo percentatge dels autres acids grasses sens prendre en compte aqueles acids grasses.
- Las valors dins aquelas linhas correspondon pas a la somas de las colonmas, perque son obtenguts en totalizant los totals per categorias de saturacion independentament su las valors brutas.
Etiquetatge[modificar | modificar la font]
Categorias[modificar | modificar la font]
A la venda al detalh, existís pas que doas categorias d'òlis d'oliva verges: òli d'oliva verge extra (HOVE) e òli d'oliva verge (HOV). La categoria òli d'oliva verge extra es superiora segon de critèris quimics e de critèris organoleptics. L'aciditat liure (vejatz mai naut) es limitada a 0,8 % per l'HOVE alara que pòt aténher 2,0 % per l'HOV. Los paramètres d'oxidacion son tanben leugièrament mai sevèrs. Los critèris organoleptics son evaluats per de juradas apropriadas, l'HOVE es sens de decas, alara qu'una HOV pòt aver de decas fins a un nivèl de 2,5 sus una escala de 10 punts.
Existís de categorias d'òlis d'oliva verges inferieras (corenta e lampanta), mas son pas destinadas al consomator e son resevadas al negòci o a l'industria.
Existís tanben d'òlis d'olivas obtengudas per rafinatge industrial, puèi comercializadas, aprèp assemblatge amb de l'HOVE o de l'HOV, jol nom de: « òli d'oliva compausada d'òlis d'oliva rafinadas e d'òlis d'oliva verges ». Aquels òlis son mens en mens presentas sul comèrci de detalh.
Las diferentas categorias d'òli d'oliva recevon un nom correspondent a de critèris fixats per la reglementacion[2][3] :
- los « òlis d'oliva verges » son obtenguts a partir del fruch de l'olivièr sonque per de procediments mecanics o d'autres procediments fisics dins de condicions (termicas) que provòcan pas d'alteracions de l'òli e avent pas subís cap de tractament diferent que lo lavatge, la decantacion, la centrifugacion o la filtracion, levat los òlis obtengudas per solvant o per de mesclas amb d'òlis d'autra natura. So de chucs de fruches pur e mai lo taus d'aciditat de l'òli es bas, melhora es la qualitat. Se classa per òrdre de qualitat descreissenta en « òli d'oliva verge extra » (sens decas organolepticas, preséncia de fruitat, e aciditat inferiora a 0,8 % exprimida en acid oleíc), « òli d'oliva verge » (intensitat maximala de las decas organolepticas 3,5 sus 10, preséncia de fruitat, aciditat maximala 2 %), « òli d'oliva verge corenta » (intensitat maximala de las decas organolepticas 6 sus 10 e aciditat maximala 3,3 %) e « òli d'oliva verge lampanta » (deca organoleptica superiora a 6 sus 10 e/o aciditat superiora a 3,3 %). Dins la reglamentacion europèa, la categoria « òli d'oliva verge corenta » existís pas mai e los òlis correspondents son regropadas dins la categoria « òli d'oliva verge lampanta ».
- los « òlis d'oliva rafinadas » son obtenguts pel rafinatge (industrial) d'òlis d'oliva verges, que l'aciditat liura exprimida en acid oleíc deu pas èsser superiora a 0,3g per 100g e que las autras caracteristicas son conformas a aquelas previstas per aquela categoria.
- los « òlis d'oliva compausats d'òlis d'oliva rafinats e d'òlis d'oliva verges » son constituidas per una mescla d'òli d'oliva rafinada e d'òlis d'oliva verges autre que lampanta, que l'aciditat liure pòt pas èsser superior a 1,0 g per 100 g.
- los « òlis de rosegat d'oliva brutas » son obtenguts per tractament al solvant de rosegat d'oliva, levat los òlis obtenguts per mescla amb d'òlis d'autra natura.
- los « òlis de rosegat d'oliva rafinats » obtenguts pel rafinatge d'òli de rosegat d'oliva bruta, que l'aciditat liura pòt pas èsser superior a 0,3 g per 100 g.
- los « òli de rosegat d'oliva » son obtenguts par mèscla d'òli de rosegat d'oliva rafinat e d'òli d'oliva verge autre que lampant que lo taus en acid oleíc passa pas 1,0 g per 100 g.
biais d'obtencion[modificar | modificar la font]
Se pòt trobar dos tipes de mencion sul biais d'extraccion: « primièra pression a freg » e extraccion a freg . Aquela doas mencions garantisson, segon la reglamentacion europèa, una extraccion realizada en dejos de 27 °C. La mencion « primièra pression e freg » exprimís que l'òli es obtengut amb de premsas, materièl de fòrça granda regression, remplaçat per de sistèms de contunh e centrifujosas, menent a la mencion extraccion a freg.
Provenéncia[modificar | modificar la font]
Dins l'Union Europèa, la mencion d'una provenéncia es obligatòria pels òlis d'oliva verges e verges extra dempuèi 2002[4]. Las mencions de provenéncia autorizadas son limitadas a la mencion del país d'origina, o d'un airal geografic reconegut (AOC, AOP, DOP, IGP). Es enebit de portar dins l'etiquetatge una mencion del departament o de la region se s'agís pas d'un airal d'appellacion (per exemple es enebit de mencionar « òli d'oliva de Var » o « òli d'oliva d'Andalosia » perque aquelas regions correspondon pas a d'appellacions enregistradas). Pasmens, quin que siá lo país de l'Union Europèa que ven l'òli, pòt èsser mencionat sus l'etiquetatge pas que la provenéncia europèa, çò que dona pauc de precision. L'embotelhador es liure de portar mai de precision citant lo país membre precís, s'aquò presenta un avantatge per la comercializacion.
L'origina de l'òli d'oliva es definida pel luòc de culhida de las olivas e lo luòc de transformacion. Atal, la mencion « òli d'oliva de França » significa que l'òli foguèt obtenguda d'olivas culhidas e trissadas en França.
De las 7 AOP 6 son en Occitània , segon la legislacion europèa:
- òli d'oliva de Nipm AOC[5]
- òli d'oliva de la val deis Bauç (AOC)[6]
- òli d'oliva d'Ais de Provença[7]
- òli d'oliva d'auta Provença AOC[8]
- òli d'oliva de Provença AOC[9].
- òli d'oliva de Niça (AOC)[10]
- òli d'oliva de Nimes[11]
L'autre es:
- òli d'oliva de Corsega - Oliu di Corsica[12]
Produccion mondiala[modificar | modificar la font]
En 2007, La produccion mondiala d'òli d'oliva èra de à 2,72 milions de tonas (font FAO).
Los quinze païses seguent representon 99,5 % del total: (en tonas)
Consomacion[modificar | modificar la font]
França impòrta mai de 95 % de sa consomacion, prèp de 90 000 tonas, subetot demuèi Espanha, d'Itàlia e Grècia. Pasmens expòrta una partida de sas introduccions fins a Belgica, los Estats Units d'America, Alemanha, que la consomacion aumentèt fòrça aquels darrièrs ans. Las exportacions d'òlis d'olivas francesas son minoras.
Aquelas estatisticas de consomacion son establidas en quilogramas d'òli per abitant e per an (font COI) :
Santat[modificar | modificar la font]
Aliment de basa del regim cretés, a de proprietats beneficas per la santat, subretot sul plan cardiovascular, mercé al taus en vitamina A, vitamina E e en acids grasses monoinsaturats. Los benfaches ligats a las vitaminas son subretot observats amb la consomacion d'òli freja, perque las vitaminas son destruidas al delà de 40 °C. Al repècte dels autres òlis contenant d'acids grasses insaturats, l'òli d'oliva es pro estable a la coseson e garda los efièches benefics sul colesteròl. Permet de lutar contra lo càncer del sen[13].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "khallouki-2003" (en) Khallouki F, Younos C, Soulimani R, Oster T, Charrouf Z, Spiegelhalder B, Bartsch H, Owen RW (2003) Consumption of argan oil (Morocco) with its unique profile of fatty acids, tocopherols, squalene, sterols and phenolic compounds should confer valuable cancer chemopreventive effects. European journal of cancer prevention. 12(1):67-75. PMID 12548113
- ↑ Legislacion comunautària en vigor: annèxe del document 392R0356 (Denominacion e definicions dels òlis d'oliva e dels òlis de rosegats d'oliva visats a l'article 35)
- ↑ Conselh Oleicòl Internacional: (fr)Denominacion e definicions dels òlis d'oliva
- ↑ [1]
- ↑ (fr)òli d'oliva de Niom
- ↑ (fr)òli d'oliva de la val deis Bauç
- ↑ (fr)òli d'oliva d'Ais de Provença
- ↑ (fr)òli d'oliva d'auta Provença
- ↑ (fr)òli d'oliva de Provença
- ↑ (fr)òli d'oliva de Niça
- ↑ (fr)òli d'oliva de Nimes
- ↑ òli d'oliva - Oliu di Corsica
- ↑ (fr)L’òli d’oliva luta contra lo càncer del sen Claire Peltier; 6 de julhet de 2010
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Informacions de mercat sul site de la Conferéncia de las Nacions unidas pel comèrci e lo desvolopament
- (fr) Norma Codex pels òles d'oliva verges e rafinadas e per l'òli de rosegat d'oliva rafinat (codex stan 33-1981 (Rév. 1-1989) e de per abans CAC/RS 33-1970).
- (fr) Organisme oficial de l'oleicultura francesa


text:
Jacques de Liniers
Jacques Antoine Marie de Liniers et Bremond mei conegut com Jacques de Liniers o, en castelhan com Santiago de Liniers (Niòrt, lo 25 de julhet de 1753 – Cabeza de Tigre — província de Córdoba) que ho un nòble francés qui prohèitè deu Pacte de Familha enter las dinastias Borbon de França e Espanha entà har ua carrièra militara dens aqueste segon país.
Après aver servit dens l'Ancian Monde, que ho mandat a Buenos Aires en 1788.
Que s'illustrè militarament dens la dehensa de Buenos Aires contra las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata de 1806 (çò qui causè que lo pòble lo causesse com navèth vicerrei en remplaçament de Sobremonte jutjat cobard) e 1807. Arron, lo rei d'Espanha que'u confirmore com vicerrei. Qu'aquesó tanben lo títol de comte de Buenos Aires.
Totun, que ho remplaçat per Baltazar Hidalgo de Cisneros per'mor la soa nacionalitat francesa que'u hasèva sospeitós en aquestas tempsadas qui França e ocupava Espanha.
Feau a Espanha a maugrat de tot, que's resití contra la Purmera Junta gessida de la Revolucion de Mai de 1810 qui'u he fesilhar. La soa familha que he cambiar lo son títol de comte de Buenos Aires en comte de la Leiautat.
Uèi lo dia un quartièr de Buenos Aires que s'apera Liniers.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es) Gonzalo Demaría,Diego Molina de Castro, « Historia Genealógica de los Virreyes del Río de la Plata », Buenos Aires, Junta Sabatina de Especialidades Históricas, 2001, p.322-325 ISBN 987-1042-01-9


text:
Ais (omonimia)
Las formas ais e èish se pòdon referir a las causas seguentas:
- L'ais o en gascon l'èish, part centrala d'un objècte que vira:
- L'ais de la Tèrra / l'èish de la Tèrra, en geografia
- L'ais de la ròda / l'èish de l'arròda, en tecnologia
- L'ais de revolucion / l'èish de revolucion, en geometria
- Las Poténcias de l'Ais / las Poténcias de l'Èish, una aliança durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Ais es la forma corta per
- la vila d'Ais de Provença.
- la vila d'Ais d'Alemanha o Aquisgran


text:
1762
Aquesta pagina concernís l'an 1762 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Reversament dau sultan Badi IV (1724-1762) per un còp d'estat menat per son fiu Nasir (1762-1769). Lo sultan descaigut capitèt de s'enfugir dins lo nòrd d'Etiopia onte foguèt nomat governador d'una província frontaliera de Tigre per lo ras de Tigre. Aqueu còp es considerat coma l'acomençament dau declin finau dau Reiaume Funj car, en parallèl dau cambiament de sultan, veguèt lo renfòrçament de l'autoritat dau vizir Sheikh Adelan e de son fraire Abu Kalec, governador de Kordofan, que venguèt lei caps vertadiers dau Sultanat. Òr, aquò devesiguèt l'aristocracia funj que venguèt mai autonòma e se preocupèt de mens en mens deis òrdres venguts de l'autoritat centrala.


text:
Mouterhouse
Mouterhouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al mai prigond del país cobèrt, lo pòble de Mouterhouse, amb las siás nombrosas separacions égrenés la longitud de las rius, possedís çò de mès vast ban del País de Bitche, en cobrint una superficie de mai de 4 200 ectaras. Lo pòble se situa al confluisson de la Moderbach e del Breidenbach, en la vallée de la Zinsel, a sièis quilomètres de la parca de Bannstein e a dotze quilomètres de Bitche.
Dels étangs artificiala se succedisson en la vallée de la Zinsel e de lo sieu afluent çò Moderbach. Creats pel indústria métallurgique, #que se desvolòpa en lo sector dempuèi lo començament del Sègle XVII mas benlèu, mai anciennement, per alimenter dels viviers a peiss e far virar las molins a gra, eles se étirent cossí dels chapelets. Lo grand étang, ja descrich en 1785 en lo Atlàs topographique del País de Bitche, es çò de mès vast de dintratz eles doncas que mesura un quilomètre de longitud. A engrandit fins als ruïnes del castèl situadas al Kapellenhof. Lo étang es proprietat de la familha de Dietrich fins a una data recenta.
Au plus profond du pays couvert, le village de Mouterhouse, avec ses nombreux écarts égrenés le long des rivières, possède le plus vaste ban du Pays de Bitche, couvrant une superficie de plus de 4 200 hectares. Le village se situe au confluent de la Moderbach et du Breidenbach, dans la vallée de la Zinsel, à six kilomètres de la gare de Bannstein et à douze kilomètres de Bitche.
Des étangs artificiels se succèdent dans la vallée de la Zinsel et de son affluent le Moderbach. Créés pour l'industrie métallurgique, qui se développe dans le secteur dès le début du Sègle XVII mais peut-être, plus anciennement, pour alimenter des viviers à poissons et faire tourner les moulins à grain, ils s'étirent comme des chapelets. Le grand étang, déjà décrit en 1785 dans l'Atlas topographique du Pays de Bitche, est le plus vaste d'entre eux puisqu'il mesure un kilomètre de long. Il est agrandi jusqu'aux ruines du château situées au Kapellenhof. L'étang est propriété de la famille de Dietrich jusqu'à une date récente.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò pòble de Mouterhouse a mencionat en 1518 jos la forma Munterhausen, de contunh Moderhausen, de Moder o Mutter, nom portat per la riu e del vièlh alemand Hus, Haus, la ostal. Près del pòble passa alavetz la limit dintre Médiomatriques e Triboques, coneguda cossí frontièra en separant encara de los nòstres jorns los diocèses de Mètz e de Estrasburg e las departaments de la Moselle e del Bas-Rhin.
La vallée, environada de nautors bòsquesées, fa partida de la distincion de Bitche. Dos castèlx de caça, uèi desapareguts, apertenent als comtes de Dos-Ponts-Bitche, se lèvan, protecteurs de la localité, la un a la reünion del Hohe Weyersberg, lo autre al fons de la vallée. D'aquel darrièr subsisteix la capèla castrale, bastida en 1505 pel comte Reinhard de Dos-Ponts-Bitche, a #que lo pape Léon X concedís indulgences en 1518. En una isla de la étang en cara de la capèla, lo darrièr comte de Dos-Ponts-Bitche, Jacques, fa bastir en 1550 un pabalhon de caça, en ruïnes dempuèi 1633. Se forma ailà del continuament lo quartièr de la capèla. Un pauc mai luènh al sud-oèst, l'establiment de forges farà nàisser lo pòble, al confluisson dos ruisseaux, lo Breidenbach e lo Moderbach #que forman la Zinselbach septentrional, afluent de la Moder. Es d'en un autre luòc lo Moderbach #que dona lo sieu nom al pòble de Mouterhouse.
La primièra forja a establit en 1623 mas arruïnada per las Suedeses en 1633. Tròba la siá activitat en 1717 e aperten a la ostal de Dietrich dempuèi 1843. Mas la Segonda Guèrra mondiala lududes es fatal : lo fabrica es entièrament destruida finala en decembre 1944 e mai jamai reconstruite. Aquela importanta sidérurgie a a causa del grès, en contenent un orizont fèrrerugineux (fins a 18 %). Aquel minaré a extrach a flanc de serral, la bòsc en porgint çò energia necessària jos forma de carbon de bòsc. Lo activitat sidérurgique es fòrça important fins al mièg del Sègle XIX, ont se compta de divèrses anautits foguets a Mouterhouse. Es de contunh concurrencée per la sidérurgie de la Lorraine centrala.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, los abitants an deslotjat de en genièr a en abril 1945 en lo arrondissement de Pirmasens, en Alemanha. Lo vilatge es bombardat de en decembre 1944 a en abril 1945, e liberat la Mois invalide (de març)M.
Le village de Mouterhouse est mentionné en 1518 sous la forme Munterhausen, puis Moderhausen, de Moder ou Mutter, nom porté par la rivière et du vieil allemand Hus, Haus, la maison. Près du village passe alors la limite entre Médiomatriques et Triboques, connue comme frontière séparant encore de nos jours les diocèses de Metz et de Strasbourg et les départements de la Moselle et du Bas-Rhin.
La vallée, entourée de hauteurs boisées, fait partie de la seigneurie de Bitche. Deux châteaux de chasse, aujourd'hui disparus, appartenant aux comtes de Deux-Ponts-Bitche, se dressent, protecteurs de la localité, l'un au sommet du Hohe Weyersberg, l'autre au fond de la vallée. De ce dernier subsiste la chapelle castrale, construite en 1505 par le comte Reinhard de Deux-Ponts-Bitche, à qui le pape Léon X accorde des indulgences en 1518. Dans une île de l'étang en face de la chapelle, le dernier comte de Deux-Ponts-Bitche, Jacques, fait construire en 1550 un pavillon de chasse, en ruines depuis 1633. Là se forme par la suite le quartier de la chapelle. Un peu plus loin au sud-ouest, l'établissement de forges fera naître le village, au confluent des deux ruisseaux, le Breidenbach et le Moderbach qui forment la Zinselbach septentrionale, affluent de la Moder. C'est d'ailleurs le Moderbach qui donne son nom au village de Mouterhouse.
La première forge est établie en 1623 mais ruinée par les Suédois en 1633. Elle retrouve son activité en 1717 et appartient à la maison de Dietrich depuis 1843. Mais la Seconde Guerre mondiale lui est fatale : l'usine est complètement détruite fin décembre 1944 et plus jamais reconstruite. Cette importante sidérurgie est due au grès, contenant un horizon ferrugineux (jusqu'à 18 %). Ce minerai est extrait à flanc de coteau, la forêt fournissant l'énergie nécessaire sous forme de charbon de bois. L'activité sidérurgique est très importante jusqu'au milieu du Sègle XIX, où l'on compte plusieurs hauts fourneaux à Mouterhouse. Elle est ensuite concurrencée par la sidérurgie de la Lorraine centrale.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, les habitants sont évacués de janvier à avril 1945 dans l'arrondissement de Pirmasens, en Allemagne. Le village est bombardé de décembre 1944 à avril 1945, et libéré le Mois invalide (mars)M.


text:
Nicolas Malebranche
Nicolas Malebranche (5 d'agost de 1638 - 13 d'octobre de 1715) èra un filosòf racionalista francés, seguidor de Descartes, temptèt l'union del cartesianisme e de l'ocasionisme. Segon l'ocasionalisme de Malebranche, essent al centre de sa filosofia, Dieu constituís l'unica causa vertadièra, e totas las autras causas son de «causas ocasionalas». Es perque, la coneissença es pas deguda a l'interaccion amb los objèctes, que las causas serián «vistas en Dieu». « Se vesiam pas Dieu de pas cap de biais, veirem pas res » (Recèrca de la vertat, libre III, segonda partida, capítol VI.) Dieu es pas conegut dirèctament, mas d'un biais indirècte, coma reflectit per un miralh, dins las causas creadas. L'òme participa de Dieu e participant de Dieu, participa de las causas. I a pas cap d'interaccion dirècta entre las substàncias cartesianas. La congruéncia entre ambedoas es aisinada per la realitat divina. Soi pas ieu que percebi las causas, mas es Dieu que provòca en ieu, una certana idèa. La relacion de l'esperit de l'òme amb Dieu e amb las causas solament en El, es la solucion decisiva. Atal, la vision en Dieu de totas las causas resulta la condicion necessària de totes los sabers e vertats.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es) Bermudo, JM. La Filosofía Moderna y su proyección contemporánea. Barcanova, Barcelona, 1983