text:
Mayhem
Mayhem qu'ei un grop norvegian de black metal. Qu'ei un deus grops fondators d'aqueth estil. Qu'an causit l'anglés per lenga d'expression artistica.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
Lo grop que's formè en 1983. Los purmèrs membres que n'estón Destructor (aliàs Øystein Aarseth, guitarrista, qui's harà mei tard aperar Euronymous), Messiah (aliàs Eirik Nordheim, cantaire), Necrobutcher (aliàs Jørn Stubberud, baishista) et Manheim (aliàs Kjetil Manheim, trucaire). Qu'ei dab aquera formacion qui enregistraràn las loas duas purmèras maquetas, puish que sortiràn lo lor purmèr disc vertadèr : Deathcrush, dab lo cantaire Maniac(Sven Erik Kristiansen), qui remplacè Messiah. Lo tiratge d'aqueth disc qu'èra limitat a 1000 exemplars mes que's venón pro viste. La musica qui perpausava qu'èra ua mena d'ultra-speed metal (au sens on volèn jogar enqüèra hòrt mei viste que los grops de speed metal), influenciat per Venom e Bathory mes tanben peus purmèrs grops de death metal, hòrt marginaus a l'epòca. En 1988, Manheim e Maniac que se'n van deu grop : lo purmèr que s'a trobat un tribalh vertadèr e lo segond qu'ei internat dens un espitau psiquiatric per'mor d'aver hèit ua temptativa de suicidi. Que son remplaçats per Dead (Per Yngve Ohlin) au micrò e Hellhammer (Jan Axel Blomberg) a la bateria. Qu'ei dab aquera formacion qui haràn lo "live in Leipzig" e lo live piratat "Dawn of the black hearts". Mes en abriu de 1991, Dead que's suicida. Abans d'aperar la polícia, Euronymous, qui trobè lo còs, que'n prenó fòtos. Ua d'aqueras fòtos que's retrobarà sus la pocheta deu disc pirata "Dawn of the black hearts".
Pauc après, Euronymous e Hellhammer qu'enregistrèn un album qui influencè hèra de grops : "De misteriis dom Satanas" ("Los rites secrets deu senhor Satan"), considerat per mei d'un com lo lor cap d'òbra. Sus la pocheta de l'album, que vedem sonque aqueths dus musicians mes la guitarra baisha qu'estó enregistrada per Count Grischnack (Varg Vikernes, unic membre de Burzum)e la votz per Attila Csihar (cantaire ongrés, membre deu grop Tormentor). En 1993, abans que sortisse l'album, Vikernes que tuè Øystein Aarseth per rasons de las escuras. "De Misteriis" qu'estó donc un disc postum d'Euronymous. Per quauques fans deu grop, Oystein Aarseth que n'èra l'auna. Dab la soa mort, Mayhem que's moriva tanben. La familha d'Aarseth que demandè aus membres deu grop qui demoravan de boishar las partidas de baisha enregistradas per Varg Vikernes mes arrés ne'us responón pas.
Après Euronymous[modificar | modificar la font]
Quauquas annadas apuish, Mayhem que's tornè formar dab Necrobutcher a la guitarra baisha, Hellhammer a la bateria, Maniac aus vocaus e un navèth membre, Blasphemer (Rune Erickson) a la guitarra. Quauques fans de la purmèra òra que digón qu'aquèra arre-formacion avè per but de profieitar de la celebritat qu'Euronymous e Dead avèn autrejada au grop e au black metal per las loas morts violentas e peus incendis de glèisas qui avèn hèits (un reportatge qu'estó realizat per la television norvegiana sus aqueste subjecte) entà ganhar moneda aisidament. Los membres actuaus deu grop n'ac denègan pas mes en hant ua musica black metal dab conviccion que s'an sabut ganhar l'estima d'un public navèth.
La "legenda" de Mayhem[modificar | modificar la font]
Après la mort d'Euronymous, Mayhem qu'avó ua celebritat hòrta e immmediata. Cò qui hè que los fans de black metal, qui aiman lo sensacionau morbide, que parlèn e desparlèn hèra suus membres defunts deu grop. Quin destrejar, ara, la vertat de çò d'exagerat o de completament faus?
Dead[modificar | modificar la font]
Capvariat e obsedat per la mort, qu'auré avut, a un moment dat, un corbaish mort dens lo son sac e que l'agradava de'n sentir l'aulor. Que's pareish tanben que li apariva d'enterrar la soa harda pendent mes dens un cemitèri, abans los concèrts, entà qu'ajan l'aulor deu poeirumi. Qu'èra esquisofrène. Las balas qui'u servín a tuà's que serén un present d'aniversari qui li auré hèit Varg Vikernes (los dus qu'èran caçaires). Vikernes que seré donc responsable de la mort de dus membres de Mayhem.
Euronymous[modificar | modificar la font]
Cò d'a puish près segur qu'ei qu'estó eth qui prenó las fòtos de Dead après lo son suicidi (los dus òmis que vivèn amassa e qu'estó eth qui aperè la polícia).Cò de segur, tanben qu'ei que hasó partida de l'Inner Circle, los gavidaires de l'organizacion terrorista qui bruslè mantuas glèisas de husta en Norvègia e qui miacè de mort mantuns musicians de metal qui ne partatjavan pas las loas conviccions anticrestianas o qui las partatjavan mes pas au punt de passar aus actes. Per contra, e cau créder que prenó tròç deu crane de Dead entà ne har un collièr? O mantuns collièrs dont un qui auherí a Hellhammer? E cau créder que mingè tròç deu cervèth deu mort entà reprodusir un rite deus Vikings? De segur, qu'estó suspectat de l'aver tuat mes l'enquista de la polícia que l'innocentè.
Maniac[modificar | modificar la font]
Omi de scena carismatic, qu'avè per costuma de's nafrar lo pitre sus l'empont dab un cotèth. Mensh morbide que Dead, be hasó ua temptativa de suicidi mes que ditz adara qu'èra ua error de joenessa e qu'ei content que lo son hrair l'avosse sauvat. Segon la wikipedia francesa, qu'ei glossofòbe. Valent a díser qu'a páur de parlar en public. Per'mor d'aquò que s'embriagava tostemps abans de pujar sus l'empont. Dinc au dia on, hart penut, e seré estat incapable de's brembar de las paraulas. Blasphemer que l'auré tirat de l'empont de fòrça e remerciat deu grop. Despuish ençà, qu'an tornat préner Attila Csihar, un vocalista ongrés qui avè dejà cridat dens Mayhem mes qui n'apareish pas que suu live Mediolanum Capta Est.
Discografia[modificar | modificar la font]
Pure Fucking Armageddon (1986, demo)
Voice of a Tortured Skull (1986, demo)
Deathcrush (1986, EP)
Live in Leipzig (enregistrat en 1990, sortit en 1992)
De Mysteriis Dom Sathanas (1994)
Grand Declaration Of War (2000)


c: text/html

text:
Quand se parla de lenga pluricentrica, que’s tracta d’ua lenga estandard qui contien quauques variacions geograficas. Bèras comparasons dab ua lenga luenhèca coma lo corean que’ns pòden ajudar a comprene miélher bèths aspèctes de l’occitan.
Ua lenga estandard pluricentrica que pòt tiéner centres diferents de produccion de la lenga estandard, dab variacions moderadas dens aqueth estandard, mes qui demòran tostemps interconnectadas pr’amor de la volontat de formar ua comunautat lingüistica, pr’amor de la consiéncia mei hòrta d’ua lenga comuna. Diferents cas que’s presentan.
1) Los diferents centres de l’estandard que corresponden a diferents estats.
— Atau que fonciona lo corean estandard, dab dus centres qui corresponden a la Corèa deu Sud e a la Corèa deu Nòrd.
— Atau que fonciona l’anglés estandard, dab variacions qui corresponden au Reiaume Unit, aus Estats Units, a Canadà, a Austràlia, a la Nava Zelanda, a Índia, a Sud-Africa, etc.
— Atau que fonciona l’espanhòu estandard, qui vària moderadament en foncion deus diferents estats ispanofòns: que tien un estandard regionau per Espanha, un per Mexic, un per Guatemala, un per Panamà, un per Veneçuela, un per Colómbia, un per l’Eqüator, un per Bolívia, un per Chile, un per Argentina, etc.
2) Los diferents centres de l’estandard que corresponden a diferents dialèctes.
— Atau que deuré foncionar en teoria l’occitan estandard pluricentric, segon las volontats de Loís Alibèrt, Pèire Bèc e Robèrt Lafont (e segon los mens trabalhs qui seguishen aqueths grans mèstes). Que tienèm sèt estandards regionaus coordenats, en via d’acabament, mes que las lors estabilizacions non son pas encara completas: gascon, lemosin, auvernhat, vivaroaupenc, niçard, provençau e lengadocian.
— Atau que fonciona tanben lo catalan, qui tien estandards regionaus diferenciats correspondent au valencian, au balear e au rosselhonés. Lo tipe catalan estandard deu Principat, eth medish, quand semblaré totalament uniforme au nivèu ortografic, qu’accèpta totun variacions foneticas qui corresponden aus dus dialèctes deu Principat: 1º la fonetica estandard deu dialècte centrau, a l’entorn de Barcelona, Girona e Tarragona, e 2º la fonetica estandard deu dialècte nòrd-occidentau, a l’entorn d’Andòrra, Lhèida e Tortosa. La celèbra politiciana catalana Carme Forcadell be parla un beròi catalan estandard, impecable, dab ua beròia fonetica nòrd-occidentala.
Lo cas corean que’ns muisha quauques problèmas tecnics e sociaus hèra interessants.
Quand Corèa formava un estat unic, dinc au començament deu sègle XX, lo corean estandard be tienèva un estandard unic.
De 1910 a 1945, Corèa que subiscoc ua dura ocupacion militara japonesa e las autoritats de Japon que temptèn d’eliminar brutalament la lenga coreana en la remplaçant per la lenga japonesa.
En 1945, Corèa que’s trobèc devesida en duas zònas: lo nòrd devath dominacion comunista, chinesa e sovietica; lo sud devath dominacion capitalista e americana. Que formèn en 1948 dus estats separats, que’s hascón ua terribla guèrra civila de 1950 a 1953 e que s’esperlongan uei lo dia coma dus estats antagonistas.
L’estat de Corèa deu Sud qu’a restaurat e mantengut lo corean estandard dab las suas basas tradicionalas. Lo sòcle d’aqueth estandard qu’ei lo dialècte de la region de Seol. L’escritura coreana que combina dus tipes de caractèrs: los caractèrs alfabetics d’usatge majoritari aperats hangeul e los caractèrs ideografics d’origina chinesa. L’estandard sud-corean, en tot demorar fidèu a las basas tradicionalas, que coneish neologismes e innovacions ligadas a las transformacions hòrtas de la societat sud-coreana, ua de las mei ricas e influentas deu Mond actuau.
L’estat de Corèa deu Nòrd qu’a temptat de desvolopar un estandard diferenciat dempuish los ans 1950. Qu’a erigit lo dialècte de la region de la sua capitala, Pyeongyang, coma basa de l’estandard, au detriment deu dialècte de Seol. Qu’a encoratjat l’abandon deus caractèrs ideografics d’origina chinesa entà generalizar mei los caractèrs alfabetics deu hangeul. L’isolament de la societat nòrd-coreana qu’a afavorit neologismes tipics deu Nòrd, qu’a enregistrat evolucions inevitablas pr’amor que la Corèa deu Nòrd e coneish tanben transformacions e innovacions; totun non coneish pas totas las innovacions extrèmas deu Sud. Bèths concèptes modèrnes que’s disen dab expressions diferentas entre los dus estandards. Bèths concèptes navèths deu Sud non son pas hèra coneguts ni exprimits au Nòrd.
Un aspècte pro segondari, mes tipic, d’aqueths dus estandards qu’ei la transcripcion de l’escritura coreana en caractèrs latins. Longtemps un sistèma de transcripcion comun qu’èra lo McCune-Reischauer, creat en 1937 e seguit au Nòrd e au Sud. Qu’ei un sistèma rigorós e exacte, mes que tien signes pesucs e incomòdes coma l’apostròf (’) e la mieja lua (ŏ, ŭ). Donc qu’a subit diferentas adaptacions au Nòrd e au Sud e la sua aplicacion qu’ei vasuda instabla. En 2000, lo govèrn sud-corean que remplacèc oficialament lo sistèma McCune-Reischauer per un sistèma navèth, fonologicament exacte, e mei comòde au nivèu grafic: non utiliza pas mei l’apostròf ni la mieja lua, que consistish en letras simplas.
Atau lo sistèma McCune-Reischauer, haut o baish adaptat, qu’escriu:
Per contra, lo sistèma sud-corean de 2000, graficament simplificat, qu’escriu:
— Seoul — Pyeongyang — Pyeongchang — Gim Jeong-eun...
(Demest aqueths noms coreans, lo de la capitala sud-coreana, Sŏul / Seoul, coneish ua forma occitanizada: Seol.)
Aqueras divergéncias entre Nòrd e Sud non rompen pas encara l’unitat de la lenga coreana. Lo sentiment d’ua lenga comuna que persistish. Lo quite corean estandard, maugrat las suas duas varietats, que contunha d’aver formas haut o baish comunas per las estructuras fondamentalas de la lenga basica e quotidiana. Los parlants deus dus estandards coreans que pòden comunicar facilament.
Totun lo sentiment d’unitat culturala e nacionala deus coreans que vien de mei en mei flac e incertan, coma ac indican los recents sondatges d’opinion realizats au Sud, sustot dens las joenas generacions. Aus recents Jòcs Olimpics de Pyeongchang, pr’amor deus imperatius diplomatics, que creèn ua esquipa unificada femenina d’oquèi sus glaç. Hèra ciutadans e atlètas sud-coreans que protestèn contra aquera iniciativa simbolica d’unitat nacionala e culturala.
Aquera tendéncia de cap tà la separacion culturala, se contunha, que poiré agravar dens lo futur la separacion deus dus estandards de la lenga coreana. B’ei un exemple tipic de la division estatala qui genèra ua division lingüistica artificiala.
La promocion de l’occitan gascon, uei lo dia, que seguish vias sovent divergentas deus dus costats de la frontèra estatala: l’occitan gascon aranés (dens l’estat catalan en formacion) e l’occitan gascon literari marcat peu bearnés (dens l’estat francés) que’s cultivan tròp sovent segon esquèmas, visions, publicacions e institucions qui s’ignòran mutualament.
Que i a problèmas similars en occitan vivaroaupenc dab desvolopaments divergents dens los estats francés e italian.
Totun non i a pas nada guèrra hreda deus diferents costats de las nòstas frontèras, non i a pas nat obstacle a la circulacion ni a l’escambi. Los gascons, los aupencs —e los occitans en generau— non coneishen pas nada separacion de las populacions de tipe corean. Lo desvolopament en cors deu gascon estandard e deu vivaroaupenc estandard —dens l’encastre de l’occitan estandard pluricentric— que poiré estar conscient d’aquera oportunitat.
#9 "deus catalans mei enteressats peu lengadocian"
=> Que coneishi hèra plan Catalonha, dempuish trenta ans. Cada cop qu'èi rescontrat catalans occitanofils, que s'interessavan tant au gascon (aranés) coma aus autes dialèctes (au lengadocian, solide, mes tanben au provençau, a l'auvernhat, etc.).
Non cau pas escotar los messatges de quauques individús "lengadocentristas" qui hèn hèra activisme dens los comentaris de Jornalet. Aqueths "lengadocentristas" que dan un imatge completamen... Legir la seguida
Òc vertat per autas rasons qu'en Corea qu'am lo medish efèit. Que j'èran bèths escambis dab lo comengés mes que s'ei aflaquit com at sabem. Que son arrosegats de cap da Tolosa e Paris d'un costat de la termièra e de cap da Barcelona e Madrid de l'aut. Se lo gascon èra mei esberit d'aqueth costat l'aranés qu'auré un ambient endà alandar la soa lenca. Uei qu'u cau esperar la plan-volença deus catalans mei enteressats peu lengadocian, de dòu har.
La grafia classica applicada al francés en servant l'orthographia etymologica fa ja una bòna debuta per se ronçar dins l'occitan.
L'important es de mestrejar les mecanismes de transposicion graphica, emai mòt per mòt.
En mai d'aquò, es subversiu!, que le francés se renega la seu latinitat.
L'occitan estandard lexical es una reconeisséncia de la font unenca latina, e non pas langadociana, flexibla a vóler al parlar. Es inutil de marcar la seu territorialitat a l'escriut, que les article... Legir la seguida
#5 Cau servar l'aranés blos de la vath d'aran. Eth rendre compatible dambe eth gascon estandard, serà la siá perduda, vist la debilitat deth gascon de Gasconha francesa e la vitalitat de l'aranés ( politica lingûistica deu Conselh Generau d'Aran e de la Generalitat de Catalonha, immersion escolara, eca...)
L'article pausa la question de convergéncia de l'aranés amb un gascon comun, ja que la val d'Aran a la mai granda capacitat d'edicion e de difusion : restuir los plurals en is e as en lòc de i e es, los vèrbes en as e a finals en lòc de es e e, òu final en lòc de o, eths e non es e benlèu d'autres coma v intervocalic en lòc de u e mai. Es una decision politica segurament incomprensibla uèi per los locutors araneses. Son als occitanistas de mostrar los avantatges d'un gascon occitan ... Legir la seguida
Quan existián las doas Alemanhas, la bona e la marrida, tanben se diguet que l'alemand comun a las doas Alemanhas finiririà per generar doas lengas. Aquò se disià mai que mai en Alemanha oèst. La diferencia entre l'alemand de l'est e de l'oest sempre foguèt menor que la difererencia entre l'estandard alemand de las doas Alemanhas e l'estandard soís, austrian, alsacio-lorenés, tirolés del sud , belga, luxemburgués, de Liechtenstein e d'etc. Uèi degun ne parla brica.
#1 Beròi exemple, plan trobat! Efectivament, los usatges elementaris non càmbian pas hèra entre los dus tipes de corean. Per contra, los usatges especializats, coma lo lengatge tecnic de l'oquèi sus glaç, be coneishen divergéncias importantas entre lo Nòrd e lo Sud.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Marolles-sur-Seine
Marolles-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièras aucupacions umanas, 11 000 ans abans J-C : Los Magdaléniens, los abitats
- L'ostal neolític dels Gours als Leons[1], 3 000 ans abans J-C, Grop de Cerny : Musèu de la préhistoire, Nemours
- Nécropole de las Taupes, sépultures amb mobilier de la edat del bronze e gallo-romain
- De Alsiacum a Madriolas
- Lo doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Senhor de Marolles-sus-Seine (1040-1085), veire tanben Fouchères (Yonne)
- La glèisa Santa-Germain-e-Sant-Marcoul (pinturas, esculturas)
- Lo prieuré de Sant-Donain
- Los castèls : Castèl de Motteux
- Los molins a vent : mai cap de[2]
- Premières occupations humaines, 11 000 ans avant J-C : Les Magdaléniens, les habitats
- La maison néolithique des Gours aux Lions[3], 3 000 ans avant J-C, Groupe de Cerny : Musée de la préhistoire, Nemours
- Nécropole des Taupes, sépultures avec mobilier de l'âge du bronze et gallo-romain
- De Alsiacum à Madriolas
- Le doyenné de Marolles, Hilduin de Marolles, Seigneur de Marolles-sur-Seine (1040-1085), voir aussi Fouchères (Yonne)
- La glèisa Saint-Germain-et-Saint-Marcoul (peintures, sculptures)
- Le prieuré de Saint-Donain
- Les châteaux : Château de Motteux
- Les moulins à vent : plus aucun[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo luòc neolític dels Gours-a los-Leons a Marolles-sus-Seine, Bulletin de la Societat préhistorique francesa, 1970, Volum 67
- ↑ Marolles-sus-Seine al fil dels ans, Edition Ciutat de Marolles, 2004
- ↑ Le site néolithique des Gours-aux-Lions à Marolles-sur-Seine, Bulletin de la Société préhistorique française, 1970, Volume 67
- ↑ Marolles-sur-Seine au fil des ans, Edition Ville de Marolles, 2004


text:
180
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 180 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Marc Aurèli lo 7 de març. Son fiu Commòde i succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
Començament d'una crisi economica grèva dins l'Empèri que va causar una tièra de revòutas fins a l'afondrament finau de la dinastia Han en 220.


text:
Haruki Murakami
Haruki Murakami (en japonés: 村上 春樹; Kyoto, 12 de genièr de 1949) es un escrivan e traductor japonés. Es un dels autors contemporanèus japoneses mai famoses e sos libres son dins las melhoras vendas mondialas. Sas òbras li an valgut d'obtenir mantuna recompensa literària coma lo Prèmi Franz Kafka, lo Prèmi Internacional Frank O'Connor de Racontes e lo Prèmi Jerusalèm, demest mantun autre. Murakami es estat tanben lo traductor de mantuna òbra de l'anglés al japonés coma per exemple The Long Goodbye de Raymond Chandler o Breakfast at Tiffany's de Truman Capote. Una de sas òbras màgers es 1Q84 que se vendèt a mai d'un milion d'exemplars en un mes. Lo jornal anglés The Guardian faguèt l'elògi de Murakami e diguèt d'el qu'èra "demest los melhors romancièrs contemporanèus del mond".
Òbras[modificar | modificar la font]
- 風の歌を聴け (1979)
- 1973年のピンボール (1980)
- 羊をめぐる冒険 (1982)
- 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド (1985)
- ノルウェイの森 (1987)
- ダンス・ダンス・ダンス (1988)
- 国境の南,太陽の西 (1992)
- ねじまき鳥クロニクル (1995)
- スプートニクの恋人 (1999)
- 海辺のカフカ (2002)
- アフターダーク (2004)
- 1Q84 (2009)
- 色彩を持たない多崎つくると,彼の巡礼の年 (2013)


text:
Santa-Reparata-di-Balagna
Santa Riparata di Balagna en còrs (Santa-Reparata-di-Balagna en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Reparata-di-Balagna es una municipalitat de Balagne, la una dels 6 comunas del Costat de l'Isla-Rousse.
Santa-Reparata-di-Balagna est une commune de Balagne, l'une des 6 communes du Canton de l'Île-Rousse.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Romul e Rème
L'istòria legendària dels fondators de Roma, Romul e Rème ((la) Romulus et Remus), fa partit de la mitologia romana[3]. Pasmens, los istorians romans, Tit Livi d'en primièr[4], insistisson sul caractèr poetic e legendari d'aquel mite fondator:
- « Al subjècte dels recits relatius a la fondacion de Roma o precedents sa fondacion, cèrqui ni a los certificar ni a los negar: la lor agradança deu mai a l'imaginacion dels poètas qu'al seriós de l'informacion. Acceptam que los Ancians mèsclan los dieus als afars umans per donar mai de majestat a lor vila [...] Pasmens quina que siá l'atencion o la valor que balham a aqueles recits e a d'autres semblables, lor accordarai pas brica d'importànça. Amarai al contrari que l'interés se concentre sul climat social e moral, suls individús, suls mejans civils e militars que permetèron e desvelopèron la poténcia romana.Tit Livi »
Somari
- 1 Lo recit tradicional
- 1.1 La loba
- 1.2 Fondacion de la vila de Roma
- 1.3 Quirin
- 2 Romul e l'eritatge indoeuropèu a Roma
- 3 Descobèrta de la cròta del Lupercal
- 4 Notas e referéncias
- 5 Fonts
- 6 Vejatz tanben
Lo recit tradicional[modificar | modificar la font]
La loba[modificar | modificar la font]
Romulus e son fraire besson Rème son filhs de la vestala Rèa Silvia e del dieu Mart. Rèa Silvia es filha de Numitor, rei de la legendària vila latina d'Alba Longa (fondada per Ascani, filh d'Enèu) e despossedit del tròn per son fraire Amuli. Aquel, crenhava que los seus pichons nebots ne cridan lor degut un còp grand, pren per pretèxte que son los filhs d'una vestala, qu'aviá fach vòt de castetat, e ordona que sián getat al Tibre.
Mas l'òrdre es sanat, los recent nascuts son abandonats dins un panièr sul flum, subrevisquèron (per la probabla proteccion dels dieus), e son descobèrts jos un figuièr salvatge (lo Ficus Ruminalis) situat a l'intrada de la cròta del Lupercal, al pé del Palatin, per una loba que los alatava[5],[6]. Un pic verd, l'aucèl de Mart[7],[8], vigilava sus eles.
Tit Liv[9] e Plutarc[10] donan una autra explicacion de la legenda: los bessons aurián estat descobèrts dins la cròta del Lupercal pel pastre Faustul, gardian dels tropèls d'Amuli. Aqueles los auriá fisats als bons sonhs de sa femna Larentia, una prostituida — que los pastres nomenavan (la)lupa. Seriá donc per un jòc simbolic que d'autres autors latins aurián creat lo mite de la loba biologica maire de Rème e Romul, recampant la poténcia redobtable de l'animal al benefici de la lor ciutat.
Segon una autra version contada per Plutarc dins La Vida de Romul los bessons serián los enfants d'una esclava e del dieu Mart. Una curiosa istòria del sèxe viril del Dieu Mart davalant per la chiminèa e flotant dins la sala es evocada, l'esclava remplaçant la princessa Rèa Silvia que rebutava de se sometre al desir del Dieu. De fach serián d'Amuli, alara rei d'Alba Longa, puèis donats al paster Faustul.
Mai tard, los bessons, que lor foguèt revelat lo secret de lor naissença, tuarán Amuli (escotelat per Rème segon d'unes, traucat per l'espasa de Romul segon d'autres) e restaurèron lor grand Numitor sul tròn d'Alba Longa.
Una explicacion racionalista d'aquela legenda remembra que lo mòt latin (la)lupa possedís dos sens, « loba » e « prostituida », resson al mestièr de Laurentia, prostituida , l'esposa de Faustul[11].
Varianta ellenistica[modificar | modificar la font]
Segon Tit Livi, Romul e Rème visquèron una enfança e una adolescéncia tota campanhardas, en companhiá de Faustul. « Aquela vida activa los desvelopèt fisicament e moralament[12] ». Plutarc dona, el, une version pro diferenta d'aquel periòde de la vida dels dos fraires. Dins son recit, pas abandonats de totes, Romul e Rème son discrètament ajudats per lor grand Numitor, que provesiguèt de noiritura als parents adoptius. En seguida, foguèron menat a Gabii, ont lor foguèt donat una educacion correspondent a lor estatut social vertadièr[13].
Fondacion de la vila de Roma[modificar | modificar la font]
Los voltors[modificar | modificar la font]
Rème e Romul decidigèron de fondar una vila e causiguèron per luòc « ont avián estat abandonats e ont avián passat lor enfança ». Segon Tit Livi, es lo drech de nomenar la vila e donc aquel de la governar que seriá l'origina du conflicte fratricid. L'Urbs (la Vila) foguèt fondada lo 21 d'abril 753 AbC[14] (començament del calendièr roman).
Per se despartir, los bessons consultèron los auguris; Romul se plaça sul Mont Palatin, Rème sus l'Aventin. L'interpretacion del présage faguèt problèma: Rème lo primièr apercebèt sièis voltors, mas Romul acabèt per n'observar dotze.
La mòrt de Rème[modificar | modificar la font]
L'istorian latin Tit Livi dona doas versions de la mòrt de Rème[15]. Segon la primièra, Rème tomba pendent la bagarra[16] que seguís lo compte dels auguris; segon l'autre, Romul, mai rusat, ensaja d'enganar son fraire sus l'eissida de l'escomesa, aquel de saber qui dels dos será lo primièr capable d'apercebre de voltors dins la val Murcia (aquela del futur circ Maxim). Une peleja surgís e Rème passa per derision la rega sagrada (pomerium) qu'acabava de marcar Romul qu'encolerat lo tua — segon una autre version, lo murtrièr seriá un sicari etrusc, Celèr. Romul se seriá alara escridat: « (la)Sic deinde, quicumque alias transiliet moenia mia. » (« Ne será lo mèsme per totes aqueles que se riscarán a passar los meus barris »). Se dich que fin finala, ganhat pels remòrs, Romul entèrra son fraire jol puèg de l'Aventin amb totes los onors.
La construccion de la vila[modificar | modificar la font]
Romul comença la construccion de sa vila, que nomena Roma, segon lo seu nom, çò dich la legenda. Segon d'autres ipotèsis, lo nom de la ciutat novèla vendriá de l'etrusc « rumon » (flum) fasent referéncia al flum Tibre o de l'òsc « ruma » (puèg) fasent referéncia als set puèges.
Lèu dins la novèla ciutat venguèron de vagabonds e d'esclaus per trobar refugi. Segon Plutarc, cadun pòrta de son país d'origina una ponhada de tèrra per la getar dins lo valat de tradicion etrusca, nomenada Mundus e cavada al luòc del Comitium situat al centre del perimètre dels barris.
Lo raubament de las Sabinas[modificar | modificar la font]
Mas la ciutat nòva, luòc de refugi dels òmes venguts liures volent cambiar d'existéncia, manca fòrça de femnas. Una carestiá que condamna lo projècte a cort tèrme. Coma los ensags de maridatge dins las « vilas » a l'entorn trobèront totas de mespresants rebuts, Romul decidiguèt de raubar de femnas[17]. Amb per pretèxte la descobèrta fortuita d'un altar consacrat a una divinitat, instaura la fèsta de « Consualia » en l'onor de Neptun[18] lo 18 d'agost[19],[20] e i invita los Sabins e d'autres pòbles de la « vilas » a l'entorn: Caenina, Crustumerium, Antemnae. Alara que l'atencion dels òmes es desvirada, las femnas son raubadas per surpresa.
Plutarc s'interròga longament[21] sul nombre exacte dels raubaments: 30 verges, que donèron lors noms a la 30 curias romanas çò dison d'unes, 527 segon Antias, 683 segon Juba. Mai luènh, avança lo nombre de 800[22]. Lo biograf rebuta coma invraisemblabla lo dich que lor nombre se seriá limitat a 30 e l'intencion prigonda de Romul auriá estat « mens de maridatges que la guèrra ». Precisa encara que cap d'aquelas filhas raubadas èran mariadas, levat Ersilia, que foguèt presa per error.
L'azard dels raubaments induch una mèscla entre classas socialas. Las victimas son de reng naut e « esposan » de Romans de condicion bassa, mas « las filhas mai bèlas èran reservadas als notables »[23]. Atal Talasi, a qui escai una filha de fòrça granda beutat e que será celebrat per son escasença amb un cortègi espontanèu e admiratiu alara que se menava la joventa a çò del.
La reaccion dels mejancièrs otrajats[modificar | modificar la font]
Furioses, los pòbles otrajats forman una coalicion dirigida pel rei de Cures Tit Tati e declaran la guèrra. Romul comença per desfar los soldats de Caenina, tua lor cap Acron e pren lor vila d'assalt. Atacat per surpresa pels Antemnats, los espotisís tanben e pren lor vila. Mas a la demanda de sa femna, d'origina sabina, Ersilia, Romul los estalvia, dona son pardon e le drech de ciutat a Antemnae.
Mercé a la traïson de la jova Tarpeia, los Sabins capitèron a s'introduire dins la vila e a prene de la ciutadèla del Capitòli. D'en primièr butassat, Romul, après una invocacion a Jupitèr, capita a tornar menar las seunas tropas a l'assalt. Lo combat es fòrça indecís[24]. Fins a que las quitas esposas sabinas dels Romans s'interpausen entre ambedos camps. Atal es acabada la batalha.
Romans e Sabins fusionan, lo govèrn es concentrat a Roma que dobla sa talha e los Romans prenon lo nom de Quirites (de Cures) en onor dels Sabins. Romul repartís alara la populacion romana en trenta curias e dona a aquelas lo nom de femnas sabinas.
Si vis pacem, para bellum (Se vòles la patz, prepara la guèrra)[modificar | modificar la font]
Roma es situada al tèrme de doas grandas culturas — etrusca e italica — mas se vòl liura, es tanben situada al caireforc de las vias comercialas entre Toscana e Campània, atal los seus abitants devián èsser prèsts a s'impausar per la fòrça e la violéncia. Amassant, d'òmes liures d'originas divèrsas, èra tanben necessari de crear pauc a pauc un sistèma de règlas juridicas e de normas de comportament, permetent de gerir la vida dins aquela comunautat novèla. Plutarc s'interroguèt sus la violéncia de Roma: « Progressa e avança Roma sonque mercé a de guèrras? Una question que demandariá una responsa longa per de personas que plaçan lo progrés dins l'argent, lo luxe e la dominacion mai que dins la seguretat, lo gentum, l'independéncia dels autres e la justícia per eles. »
Tanben foguèron formadas tres centurias de cavalièrs: los Ramnes (que lor nom ven de Romul)[25], los Titiencs (de Tit Tati) e los Luceres (d'un soldat de Romul que moriguèt al combat contra los Sabins)[26].
Los dos reis, Romul lo Roman e Tit Tati lo Sabin, reinan ensems « en acòrdi perfièch » pendent d'annadas. Tit Livi conta pasment, amb ironia, sonque après la mòrt accidentala de Tit pendent una susmauta a Lavini, « Romul regrèta mens qu'auriá degut aquel malaür ». L'alliança amb Lavini es renovelada.
A la tèsta d'una tropa de 300 soldats (los mèsmes qu'aqueles mencionats çai naut) tot abnegats a sa persona, los celeres, Romul passa lo rèste de sa vida a far de guèrra contra los mejancièrs etruscs: Fidenes, e subretot Veies, una ciutat qu'acabèt per balhar, contre cession de territòris, una trèva de cent ans.
Daissará un Estat pro fòrt e impressionant militarament per viure en patz pendant quarante ans jol reialme de son successor, Numa Pompili, gendre del rei Tit Tati.
Quirin[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, Romul es pas mòrt, mas a simplament desaparegut un jorn dins una violenta tempèsta[27] e foguèt menat al cèl alara qu'inspectava sas tropas près del paluns de la Cabra[28]. Seriá vengut lo dieu dels valents Romans e de lor vila. Mai tard foguèt assimilat a Quirin. Tit Livi encara, après aver remembrat que « Romul comptava mai de partisans dins lo pòble que d'entre los patricians », rebat una rumor mai sordida segon que Romul auriá estat simplament chaplat pels patricians, e supausa que son apoteòsi jol nom de Quirin foguèt un estratagèma politic destinat a tranquilizar lo bon pòble.
Dins un contèxte que prefigura los conflictes entre la plèba e lo patriciat, lo recit de l'apareisson divina de Romul a Procul Juli[29],[30] sembla, malgrat son invraisemblança, aver calmat los esperits:
- « Romans, çò ditz[31], Romul, paire de la nòstra vila, davalèt subte del cèl, aqueste matin, a punta d'alba, e s'ofiguèt al meu vejaire; e, coma me teniái en fàcia d'el, plan de crenhença e de respècte, e li demandavi sul còp la favor de lo regardar en fàcia: « Vai, me diguèt, e anóncia als Romans que la volontat del cèl es de far de la meuna Roma la capitala del mond. Que pratiquen donc l'art militar. Que sàpian e qu'aprengan a lor enfant que cap de poténcia umana pòt pas resistir a las armas romanas. » A aqueles mòts, çò ditz, s'aucèt dins los aires e se n'anèt. »
« Çò qu'es extraordinari, conclutz Tit Livi[32], es que se cresiá a aquela istòria e que la cresença a l'immortalitat de Romul aja tranquilizat lo pòble e l'armada. »
Romul e l'eritatge indoeuropèu a Roma[modificar | modificar la font]
Segon Georges Dumézil, coma fondator de Roma, Romul concentra sus sa persona fòrça aspèctes de las tres foncions indoeuropèas.
- La primièra foncion es la sobeirenetat, coma pels seus rapòrts estrechs amb Jupitèr qui li balha los seus auspicis. Incarna mai especificament la tendéncia « magica », veire « terribla » d'aquela primièra foncion; l'autre tendéncia, mai « juridica » de la sobeiranetat, anant al seu successor, lo rei Numa Pompili, fondator de fòrça cultes coma aqueles del Fides, la divinitat garanta dels juraments.
- La segonda foncion es ligada a la fòrça, a l'armada, perque aquel rei guerrièr e conquerent es filh de Mart.
- Fin finala la tresena foncion d'abondança, de prosperitat, per sa bessonada e son associacion amb lo rei dels Sabins Tit Tati, que lo pòble incarnariá l'opuléncia.
L'especialista de mitologia comparada, Jean Haudry vei dins lo murtre de Rème un conflicte entre doas concepcions de la reialtat: la reialtat unica de las societas linhatgièras e la reialtat dioscurica coma coneguda a Esparta.
Descobèrta de la cròta del Lupercal[modificar | modificar la font]
Lo 20 de novembre de 2007, lo ministre italian de la Cultura, Francesco Rutelli, anóncia la descobèrta de la cròta ont los Romans aurián celebrat la fèsta dels Lupercals e ont, segon la legenda, aurián viscut Romul e Rème. Segon l'especialista Andrea Carandini, s'agís d'una descobèrta arqueologica mai grandas jamai fachas[33]. L'identificacion de la cròta al Lupercal faguèt pas l'unanimitat, d'arqueològs coma Fausto Zevi consideran que s'agís puslèu d'un ninfèu dependent del palais imperial[34].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon Plutarc, lo paire dels bessons auriápogut èsser Amulius, qu'auriá forçat sa neboda, Rea Silvia.
- ↑ Selon Zénodote de Trézène, mais contredit par de nombreux historiens selon Plutarque (Modèl:RefRA)
- ↑ Lo recit legendari descrich dins l'article ven subretot de l'istorian latin Tit Livi
- ↑ Tit Livi, Istòria romana, Prefàcia de Libre I
- ↑ En latin arcaíc, ruma designa « una mamèla », d'aqui ven lo jòc de mots sus l'origina del nom de la vila de Roma (Diccionari desl noms de luòcs - Louis Deroy e Marianne Mulon, (fr)Le Robert, 1994) ISBN 285036195X
- ↑ Rumina èra la divesa de l'alatament ((fr)Gaffiot, éd 1934, p. 1373).
- ↑ Ovide, Fastes III
- ↑ Plutarc, Vidas parallèlas, Romul, 4, 2 + nota n° 9 p.82
- ↑ Tit Livi, Istòria romana, Libre I, 4]] : « Sunt qui Larentiam volgato corpore lupam inter pastores vocatam putent (N'i a que penson qu'aquela Larentia, per aver sovent prostituit son còs, èra nomenada loba pels pastres) »
- ↑ Plutarque, Vies des hommes illustres - Romulus - p.44
- ↑ (fr)Dominique Briquel, Le regard des autres. Les origines de Rome vues par ses ennemis : début du IVe siècle/début du Ier siècle av. J.-C., Presses Univ. Franche-Comté, , p. 142
- ↑ Libre I, 4
- ↑ Plutarc, Romulus, VI, 1.
- ↑ Onzen jorn abans las calendas de mai, jorn d'eclipsi, coma se cal. (Plutarc)
- ↑ Tit Livi, Istòria romana, Libre I, 6
- ↑ Segon Plutarc, Faustul tanben foguèt una de las victimas de la peleja.
- ↑ Lo quatren mes après la fondacion de la Vila selon Quintus Fabius Pictor, citat per Plutarc (Romul, XIV, 1)
- ↑ Lo raprochament amb Neptun es mai sovent rebutat coma un jòc de mots pels traductors modèrnes, que veson en Consus, una divinitat italica e l'associa puslèu amb Òps, la divesa de las culhidas (Plutarc, Vidas parallèlas). Vejatz la traduccion (fr) d'Annette Flobert, (nota 31, p. 69)
- ↑ Plutarc, Romul, XIV, 3
- ↑ La fèsta de Consualia será celebrada lo 21 d'agost
- ↑ Romul, XIV, 1-2
- ↑ Comparason Tesèu - Romul, XXXV, 2
- ↑ Tit Livi
- ↑ Romul es ferrit per una pèira e deu un temps daissar lo combat (Plutarc).
- ↑ Dins son Istòria romana (tòme I, capítol 4: Los començaments de Roma, (fr)p. 42, Coll. Bouquins, Robert Laffont) , l'istorien Mommsen (1817-1903), s'apiejant sus l'etimologia, avança la tèsi que lo nom original dels Romans èra « Ramnians » (qu'auriá significat « los òmes del bòsc »). Las tres tribús dont que se parla aicí serián estat anterioras a la Vila, que seriá nascuda de lor fusion (sinecisme), e non pas posterioras coma çò que presentèt Tit Livei.
- ↑ Aquela interpretacion de l'origina « etnica » de las tres tribús romanas es ara totalament rebutada entre autres a causa de l'etimologia estrictament etrusca de las tres denominacions. (fr) note 1, p. 24 de l'édition des Belles Lettres).
- ↑ La chavana seriá estat accompanhada d'una eclipsi de solelh ((fr) Annette Flobert, note 55, p. 82, se référant peut-être à Plutarque.
- ↑ Luòc del futur Circ Flamini al Camp de Mart. Lo 7 de julhet, se remembra la « desapareisson » de Romul.
- ↑ Procul Juli: un òme de fisança, « que l'afirmacion aviá de pes » segon Tit Livi; un personatge de patronime anacronic, segon (fr)l'édition des Belles Lettres (note 1, p. 28).
- ↑ Juli Procl, segon Plutarc (Romul, XVIII, 1)
- ↑ Procul Juli
- ↑ Libre I, 16
- ↑ Reuters 20 novembre 2007
- ↑ La Repubblica 23 de novembre de 2007
Fonts[modificar | modificar la font]
- (la) (fr) Tite-Live, Histoire romaine, Livre I, (traduction Gaston Baillet), Les Belles Lettres, Paris, 2003, (ISBN 2-251-01281-8)
- Tite-Live, Histoire romaine. De la fondation de Rome à l'invasion gauloise, (traduction Annette Flobert) Garnier-Flammarion, Paris, 1995, (ISBN 2-08-070840-6)
- (fr) Plutarque, Vies parallèles, Thésée - Romulus, Quarto, Éditions Gallimard, 2001.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Robert Schilling, « Romulus l'élu et Rémus le réprouvé », Revue des études latines, 38, 1960, 182-199 (repris dans Rites, cultes, dieux de Rome, Paris, 1979, 103-120).
- (en) T. P. Wiseman, « The Wife and Children of Romulus », Classical Quarterly, 33, 1983, 445-452.
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligamss extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Tite-Live, Histoire de Rome, traduction en ligne ;
- (fr) Plutarque, Romulus traduction en ligne ;


text:
Lo Club de Danses d'Occitanie et d'Ailleurs de Tournefeuille organisa una serada d'iniciacion a las danças dels Balcans.
Catherine Sharrock, coneguda per sas competéncias en la matèria serà l'animatritz.
Lo talhièr se debanarà al Foyer des Aînés a la Maison de las Associacions dins la sala dels bals tradicionals.
Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e
Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr


text:
Mostre del lac Ness
Lo mostre del lac Ness, familiarment ditz Nessie, es lo nom d'una creatura legendària qu'abitariá lo lac Ness, un prigond lac d'aiga doça (sonat en Escòcia Loch Ness) situat près de la vila d'Inverness. Amassa amb Pè Grand e lo Ieti, Nessie es benlèu lo "mistèri" mai espandit de la criptozoologia.
La majoritat dels scientifics e d'autres expèrts afirman que las pròvas de l'existéncia de Nessie son pas convencentas, e considèran aquestas informacions falsas o coma de fraudas o d'identificacions erronèas de creaturas realas.


text:
Olympus Mons
Olympus Mons (latin per Mont Olimp) es un grand volcan bloquièr de la planèta Mart. S'enauça a aperaquí 22 km d'altitud,[1] çò que ne fa la segonda pus nauta montanha del Sistèma Solar, darrièr lo pic central de Rheasilvia, un cratèr d'impacte situat sus l'asteroïde Vesta, que s'enauça leugièrament pus naut. Olympus Mons atenh tres còps la nautor del Mont Everest per dessús del nivèl de la mar. Olympus Mons es lo pus jove dels grands volcans de Mart, que s'es format durant lo periòde amazonian. Olympus Mons es conegut dels astronòms dempuèi la fin del sègle XIX coma la formacion albedo Nix Olympica (latin "Nèu de l'Olimp"). Sa natura montanhosa èra suspectada ben abans que de sondas espacialas o confirman.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Plescia, J. B. (2004). Morphometric Properties of Martian Volcanoes. J. Geophys. Res., 109(E03003), (DOI:10.1029/2002JE002031).
- ↑ Patrick Moore 1977, Guide to Mars, London (UK), Cutterworth Press, p.96


text:
Chaetognatha
Los quetognates, tanben apelats vèrms sagitats o vèrms sagitaris en rason de lor forma en poncha de flèchas son d'animals deuterostomians, grop fraire dels cordats e dels equinodèrmes. Los quetognates son un grop animal fòrça ancian (de fossils datant del cambrian son estats descobèrts darrièrament) que constituís la pus granda part del zooplancton. La classificacion tradicionala dels chaetognatha demest los deuterostomians es pas retrobada per las analisis filogeneticas basadas sus l'ARNr 18S ni pels estudis morfologics.


text:
Introduccion a la lectura de tèxtes tirats de l’Almanac patoués de l’Arièjo.
Après la publicacion en 2009 de l’excellent libre del paure Cristian Duthil, titolat L’Almanac patoués de l’Arièjo, un almanac en occitan1, le cercle « Pèire-Lagarda » de Foish pensèt perlongar aquel bon trabalh en far una causida pro importanta de tèxtes del libròt annadièr (a l’entorn de 200) que pareguèt de 1891 a 1936, tèxtes de bon legir, agradius, umoristics, sens pretension, testimònis d’un temps, d’una societat, de l’estat de l’occitan dins sas modalitats localas, vertadièrs etnotèxtes…
S’agís pas de caps d’òbra; son tèxtes modèstes, sense pretension literària. Mas cadun, emai contenguès d’unes francismes, viradas malbiaissudas o d’expressions pauras o simplòtas, cadun nos ditz causas interessantas sus l’epòca, son èime, l’ambient moral, espiritual, sus las costumas, sul trabalh, suls vejaires, sus las relacions e tanben sus la lenga que parlava le pòble, subretot al campèstre.
Aquelas bonas paginas, aviam la tòca de las transcriure en grafia classica en respectar exactament çò qu’èra escrit (sens cambiar res, sens far disparéisser les francismes emai, de còps que i a, mots impròpris, formas esquerrièras o incorrèctas).
Aviam per tòca de presentar aquel corpus, classificat segon las annadas de parucion, les autors (amb d’entresenhas biograficas), segon le genre, le parlar, les tèmas tractats, per ne rendre mai aisida l’utilizacion, e de ne far una edicion al profièit del cercle per desvelopar sas activitats e subretot en omenatge a l’editor, Leon Gadrat, als autors qu’an escrit per aquel almanac que coneguèt una capitada de las grandas quitament al delà de l’Arièja.
Una persona qu’aviá pas comprés nòstra tòca s’i opausèt. Es atal que nòstre projècte faguèt mèuca abans que se pausèsse le problèma de son finançament. Qué que ne siá, le trabalh (de benedictin) fait es pas completament perdut ja que se’n poirà, chic a chic, prene coneissença sus aquel site.
1 C. Duthil, L’Almanac patoués de l’Arièjo, un almanac en occitan, Foish-Valença d’Albigés, 2009, Cercle occitan Pèire Lagarda-Vent Terral, en venda a l’Espaci occitan (11 car. Enric Fabre) a Pàmias al prètz de 24 èuros.
L’ase que s’aviá avalat la luna


text:
Quilograma
Lo quilograma (simbòl: kg) es l'unitat de basa de massa del Sistèma Internacional d'Unitats (SI). Lo quilograma se definís coma la massa del prototipe internacional del quilograma[1][2] qu'es gaireben identica a la massa d'un litre d'aiga. Es l'unica unitat de basa de l'SI que pòrta un prefixe a son nom. Tanben es l'unica unitat de l'SI qu'encara se definís en relacion a un artefacte.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo quilograma es l'unica unitat de basa de l'SI qu'encara se definís en relacion a un artefacte material, e pas amb de constantas fisicas.
Originalament, un quilograma se definissiá coma la massa d'un litre d'aiga pura a la temperatura de 4 gras Celsius e a la pression atmosferica estandard. Aquela definicion èra pauc practica, perque la densitat de l'aiga depend de la pression, e que las unitats de pression incluson la massa coma unitat de basa, del biais que s'introdusiá una dependéncia circulara dins la definicion.
Per evitar aqueles problèmas, se tornèt definir lo quilograma en referéncia a un objècte qu'auriá la massa aproximativa exprimida dins la definicion originala. Dempuèi 1899, lo prototipe internacional del quilograma es una barra cilindrica d'un aliatge que se tròba al Burèu Internacional dels Peses e Mesuras. Tanben n'existisson de còpias oficialas, que se comparan amb lo prototipe cada 10 ans. Aquelas comparasons permetèron d'establir que l'error dins la reproductibilitat de la definicion actuala es aproximativament de 2 microgramas. De fach, sembla que lo prototipe original perdèt aperaquí 50 microgramas dins los darrièrs 100 ans, sens que se ne sàpia la causa.
Los problèmas de la definicion actuala fan que se trabalha en la recèrca d'alternativas basadas en qualques constantas fisicas.
Multiples[modificar | modificar la font]
S'utilizan divèrses prefixes per melhorar multiples o sosmultiples del quilograma.
L'unitat equivalenta a 1000 kg nomenada megagrama s'utiliza gaire se li preferissèm utilizar la tona (t).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo grama foguèt introduch al temps de l’unificacion de las mesuras regionalas decidida pendent la Revolucion Francesa per la lei del 18 germinal an III (lo 7 d'abril de 1795). Es un dels elements de la triada « longor-massa-volum » : decimètre-(quilo)grama-litre d'aquela unificacion.
Lo grama foguèt inicialament definit coma la massa d’un centimètre cubic d’aiga a la temperatura de 4 °C, que correspond a un maximum de massa volumica.
Lo 22 de junh de 1799, un escandalh en platin d’un quilograma (lo nom a l'origina foguèt lo grave), o la massa d’un decimètre cubic d’aiga, foguèt depausat (e mai un escandalh del mètre) als Archius de França, gràcias als precedents trabalhs de divèrs sabents, en particular Lavoisier.
Aquel escandalh venguèt per definicion la representacion d'un quilograma per la lei del 10 de decembre de 1799.
Foguèt solament en 1875 que l’unitat de massa tornèt èsser definida coma « quilograma », venent atal la sola unitat de l'SI inclusent un prefixe multiplicator[3].
Un novèl escandalh en platin iridiat de massa gaireben identica al Quilograma dels Archius foguèt realizat dempuèi 1875, mas la colada foguèt refusada per çò que la proporcion d’iridi, 11,1 %, se trobava al delà de los 9 - 11 % especificats. E solament en 1889 lo Quilograma dels Archius foguèt remplaçat pel quilograma « internacional », conservat dempuèi al pavillon de Breteuil.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) http://www.bipm.org/en/CGPM/db/1/1/ Resolution of the 1st CGPM (1889)
- ↑ Tanben conegut per son nom en francés Le Grand K.
- ↑ (fr) (en) « Le kilogramme », sul site del BIPM, bipm.org
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Le Bureau International des Poids et Mesures
- (en) Conversion d'unitats de massa e pes
- (en) National Physical Labratory
- (en) Balança de Watt
- (en) projècte Avogadro


text:
Ostal
L'ostal (var. ostau) o la casa o la maison (var. maion) es un bastiment o la partida d'un bastiment que servís d'abitacion pels umans. L'ostal, format pel cobèrt e las parets que barran un espaci claus, es util per se protegir de la pluèja, del vent, del fred, de la calor o d'autras incleméncias meteorologicas. Dins nòstre domeni cultural, l'ostal es l'abitat familiar. Aqueste abitat a cambiat pendent l'istòria: los ostals avián ancianament de membres e d'elements utilizats per l'elevatge e l'agricultura.


text:
21/02/2013
"Miladius!" Questions a Patrick Salinié
Même quand on ne parle plus la langue , même quand on s'expatrie, ce sont les mots qui nous restent , qui nous caractérisent, que tout le monde comprend d'instinct, qui sont presque ataviques, par lesquels on garde un lien indéfectible emb lo pais: mila dius, filh de lop, filh de loira etc...Los jurons que Brassens nos a tant bien cantat, que donan mai de fòrça a nòstras paraulas. Patrick Salinié, l'autor de «Mila dius» e lo reviraire de «La ronda deus jurons» nos a parlat de la miraudia d'aquestes mots enfachilhats.
La Vita en òc:Patric, perqué «Mila dius»?
P.S.:Chas nautres , quilhs mots son pas daus «gros mots» o bentot de las insultas, mas daus mots de tots los jorns per exprimar la colera , l'estonament , per pontuar la paraulas .Quand era joùne , disiam tota la jornada «putain, con», o nonmas «k!»...per «con» de segur!
L.V.O.:Dises pendent un espectacle que as auvit dire per deus anglés «How do you do, mila dius?»: es quò qu'es pas la pròva que los jurons son un bon mejan d'integracion?
P.S.: Òc , son sovent los prumiers mots que lo monde aprenen!
L.V.O.: Ai marcat pendent los concerts que lo monde cantan las paraulas de «Mila dius».
P.S.:Quo es vrai, i a sovent una bona conivença , una bona participacion deu public que cantan en tustar dins lors mans: «nom de diu, mila dius , fuec de diu» .
L.V.O.: As pas agut de problemas de jurar atal en public?
P.S.: Sabes , dins nostre ranvers , las gleisas son pas trop plenas , laidonc sem un pauc irreverents e deus còps quilhs mots viran a «puta de diu», «c... de diu» ço que semble indicar que diu es benleu pas masculin...De tot biais , Jesus Crist era pas «dans les clous», convenable ... Era marginal! Veses que sem respectuòs tot parier! E puei, dos o tres dius per quilhs los omes se fan la guerra dumpei tant de temps : lo diu deus crestians, lo deus musulmans e lo d'Israël...Quò es desjà la fiera, alors imaginas milas dius ! Quò seria un brave bordel !
L.V.O: Qualqua ren de mai?
P.S.:Sabes coma disen los gascons, «hilh de puta».Te vau contar ço que me disset Jan de Nadau: un còp era , un òme pas content de l'accion de son deputat que disia: «Mais qu'est-ce qu'il fait le député? E ben, hilh de puta!».
Paraulas colectadas per Guilhem FRANCES
21:15 Publié dans Musica e chançon | Tags : patrick salinié, peiraguda | Lien permanent | Commentaires (0)
09/02/2013
Peiraguda en répétition à Manzac sur Vern février 2013( vidéos+photos)
Lo grope Peiraguda nos an reçaubut en repeticion avant lo concert e nos an permettut de colectar per v'autres de la chançons de lor noveu espectacle 2013. Avem lo plaser de vos far auvir :
Quò son de la versions "de trabalh", colectadas emb un materiel d'amator, mas i podetz tornar trobar tot ço que fai la richessa dau grope.
Veire tanben l'album fotòs sur queu blòg : "Peiraguda 2013"
Grandmercés a ilhs per nos aver convidat a queu moment d'amistat e d'intimitat.
Guilhem Francés.
Veiqui lo ligam vers lo site de Peiraguda
18:08 Publié dans Actualitats, Musica e chançon | Tags : peiraguda, jean bonnefon, patrick salinié, patrick descamps, chanson occitane, laurent chopin, jacques gandon, périgord, l'orage brassens, la javanaise gainsbourg | Lien permanent | Commentaires (0)
20/01/2013
Lo grope Peiraguda a Manzac de Vern lo 1er de febrier.
Peiraguda reprend la route à Manzac sur Vern!
Lo famòs grope perigòrd de Joan Bonafon e Patric Salinié van tornar prener la rota en 2013 emb un noveù espectacle , mescladis/boiradis de chançons dau repertòri de Georges Brassens ...e de Peiraguda !
Lo grope d'anuech es compausat de :
Patric Salinié - votz, guitara, chant
Joan Bonafont - votz, guitara, chant
Jaquesh Gandon - votz, guitara, chant
Lorent Chopin - percus
Patric Descamps - bassa e accordeon
Tierri Ròques - accordeon
La prumièra serenada se passara à Manzac de Vern lo divendres 1er de febrier a 21 oras.Lo concert es organisat per le Club de Gym volontaire de Manzac de Vern.
Per reservar , telefonar a 05 53 54 28 30 o bentot 05 53 54 24 40 o bentot 05 53 54 27 42 jusqu'au 30 de genier.
Pretz : mainatges 6€ , adultes 12€
Lo portisson sera drubert lo 1er de febrier dempuei 19 oras.
En esperar de los veire sur la scena , podetz cliquar sur lo ligam:
http://vimeo.com/15302234.
...per los auvir chantar "Me languissi d'enlà", una revirada en òc de la chançon de Cabrel "je m'ennuie de chez moi".
A leu !
14:24 Publié dans Actualitats, Musica e chançon | Tags : peiraguda, chanson occitane, jean bonnefon, joan bonafont, patrick salinié, jacques gandon, laurent chopin, patrick descamps, thierry roques, brassens, club de gym de manzac sur vern | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Porpra
Lo porpra es una color entre lo roge e lo blau. En fach, designa una gama completa de colors, comprenent lo lilà e lo violet, que son de noms fòrça mai utilisats per far referéncia a aquela color. Compren las longors d'onda situada gaireben entre 380 e 430 nm.
Somari
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom original ven d'una tinta que las variacions cromaticas seguissián la preparacion. Après foguèt utilizat per se far referéncia a las telas preciosas tenchas amb de tintas de naut prètz. Quand ven a designar un tèrme cromatic dins de las lengas modèrnas, cambia segon las tradicions localas. Atal per exemple en Anglés es un tèrme que s'utiliza coma sinonim de magenta, amb una tonalitat pròcha a l'ametista. Alara que dins d'autras lengas coma l'Alemand es un tèrme designa una tonalitat roja un pauc blavenca, coma lo carmin.
Etimologia e istòria[modificar | modificar la font]
La paraula porpra ven del latin (purpŭra) e aquela del grèc πopφύpa (porphyra), nom qu'utilizavan los Fenicians per nomenar la tinta extracha de la glandula ipobranquiala de doas espècias de pichons molluscas del genre murex, lo Murex brandaris (Haustellum brandaris) e lo Murex trunculus (Hexaplex trunculus). Aquela tinta podava aver de ton de color diferent segon lo tipe de mollusca que ven o segon la tecnicia que s'utilizava per ténher la tela. Alara se podava obténer una granda varietat de tonalitats que conéis de noms diferents: aquela de Tir aviá segon Plini a la color de la sang coagulada; aquela d'Ametista a la color de la pèira d'aquel nom, eca.[1] Amb lo Murex brandaris se fasiá una color violada roja escura e amb lo Murex trunculus una color violada mai blavenca. Lo chuc resultant de l’extraccion èra de color jaunenc venent verd, roge e fin finala violat amb la lutz del sol. Aquela color passava pas e aquò faguèt que venguèt un simbòl d'eternitat.
Los Fenicians comencèron la tintura amb la porpra en 1500 AbC, après, los Grècs e los Romans pendent fòrça sègles partegèron lo comèrci d'aquela tintura fòrça costosa. Realizavan un liquid fòrça preciós e cercat que gastava nòu mila d’aqueles molluscas per obténer un grama de porpra.[2] Son prètz èra lo seu pes en aur, es per aquò que lo produch es associèt al poder social e economic: los emperaires, militars, senadors, reis, cardenals e princes se vestissián d'aquela color per se destriar. La vila de Tir al sud del Liban venguèt lo centre de produccion d'aquela tinta que foguèt nomenat porpra de Tir.
Dins la Roma antica la color porpra dins lo vestit èra un senhal d'autoritat e poder. Dins Roma republicana los senators, los cònsols e los pretors portavan de bendas de color porpra plaçadas al davant de lor tòga. Los generals victorioses portavan de tunicas de porpra e d'aur. Dins la Roma imperiala, al contrari, l'usatge d’aquela color se limitava als sols emperaires e sa descendéncia. Los autres èra castigats de la pena de mòrt al portar una ròba tencha de color porpra o similar.[1]
Una de las representacions mai ancianas d'un vestit de color porpra se trapa dins la glèisa de Sant Vital de Ravena ont se tròban los mosaïcs de Justinian. Datats entre 546 e 548 AbC, representan la ceremonia de consacracion de la glèisa e apareisson l'emperaire Justinian e son esposa Teodora portent de tunicas de color porpra.
Amb la casuda de Constantinòble dins las mans dels turcs en 1453 se perdèt lo secrèt de la fabricacion e son comèrci desapareguèt. A partir d'alara la tinta mai costosa foguèt lo porpra roge o cremesin venent d'un insècte nomenat quermés o cochenilha.
Lo porpra a l'Edat Mejana designava pas mai una tinta mas comencèt a nomenar una tela tencha d'una tinta preciosa de quina color que siá.
A l'Exposicion Universala de Londres l'an 1862 lo quimista britanic William Henry Perkin presenta una tinta sintetica amb la dissolucion del sulfat del anilina, un derivat del quitran d'olha. Lo produch ne resultant conten la mèsma matèria per produire la color porpra e malva.[3] La comercializacion d’aquela tinta foguèt un succès a l’epòca e Perkin comencèt una produccion de granda ecala.
Usatges e simbolica del porpra[modificar | modificar la font]
- Aital coma lo roge e lo vermelhon, simbolizava lo poder e la reialtat.
- Foguèt la color dels cardenals, coma representacion del poder eclesiastic, fins a la desapareisson de l'autentica porpra de Tir. Pau III cambièt la color de la ròba cardenalícia contra la color cremesin.
- Lo capelan porta una estòla porpra pendent Advent, la Quaresma e las funeralhas coma simbòl de penedença e reflexion.
- Es associat al feminisme o a vegadas al lesbianisme, sustot quand se pòrta en riban enlaçats dins la ròba.
- L’anarcofeminisme se representa amb una bandièra porpra e negra.
- Los eròis portavan la porpra per significar coratge
- A l'Orient Mejan es la color del saber, doncas qu'èra la ròba dels conselhièrs e prèstres
- Es la color de l'egalitat e la moderacion (sembla qu'a una origina politica, perque lo roge s'assòcia als partits d'esquèrra e lo blau als de drecha)
- L’efod es un vestit sacerdotal qu'apareis a l’Ancian Testament. Dins l'Exòde (capítol 28, 4-6) Dieu comanda a Moïses que confeccionen los vestits que portaràn Aaron e sos filhs quand ofician. L’efod serà de lana tencha de porpra roja e violeta e d’escarlata.[4]
- Din l’Apocalipsi (capítols 17 e 18) lo personatge de Babilònia la granda pòrta un vestit de porpra e escarlata. Una de las possiblas interpretacions es qu'aquel personatge representa la Roma pagana.
- Al Nòu Testament, dins l'Evangèli segon Sant Joan (capítol 19:2), conta cossí se trufa del Crist lo vestiguent amb una flaçada de color porpra e una corona d’espinas per lo proclamar rei.
- Dins los camps de concentracion de l’Alemanha Nazi s’identificava los preses qu'èran testimònis de Jehovà amb un triangle porpra capvirat.
- La granhòta porpra (Nasikabatrachus sahyadrensis) es una espècia de amfibi anur, descobèrta en 2003 dins las Ghats Occidentalas de l'Índia, que presenta una pigmentacion violeta.[5]
- L'Orchis purpurea es una espècia de orquidèa que se tròba a la mediterranèa e al nòrd-oèst d'Africa. La color de la flor varia del blanc, al ròsa e al porpra.
- La purpurita es un mineral de la classa dels fosfats que presenta una color entre porpra e violet escur.
- Lo Còr Porpra es una decoracion de las Fòrças Armadas dels Estats Units d'America.
- Dins l’estat d'Oaxaca al Mexic los indigènas se tenchan encara las telas de color porpra amb un mollusca de la familha Muricacea nomenat Plicopurpura pansa.[6]
Galariá fotografica[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 BERTHOLLET, Claude Louis.
- ↑ Article de la wikipedia sobre la Púrpura de Tiro Purpura de Tiro
- ↑ DE MANJARRES Y BOFARULL, Ramón.
- ↑ Article de la wikipedia sobre l'Efod Efod
- ↑ Article de la wikipedia sobre la Nasikabatrachus_sahyadrensis Nasikabatrachus sahyadrensis
- ↑ Article de la wikipedia sobre la Muricacea Muricacea
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gage, John. Color y cultura. Ediciones Siruela, 1993. ISBN 84-7844-380-0.
- Balh, Philip. La invención de la color. Turner publicaciones, 2003. ISBN 84-7506-623-2.
- Heller, Eva. Psicología De la color. Cómo actúan los colores Sus los sentimientos y la razón. Gustavo Gili, 2004. ISBN 84-252-1977-9.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de colors
- Lista de colors HTML


text:
Eth maitin d'Aran 16/05/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem parlat der escut d'Aran e tanben deth reglament des escuts des ens locaus dera Val d'Aran damb eth membre dera seccion d'istòria der Institut d'Estudis Aranesi, Àngel Claveria. Ath delà, en collòqui an participat Mari Pau Gómez e Arturo Calbetó. Coma tostemp, eth "Mot horaviat", es espòrts e era agenda. Avui a "Eth maitin d'Aran" hem parlat de l'escut d'Aran i també del reglament dels escuts dels ens locals de la Vall d'Aran amb el membre de la secció de historia de l'Institut d'Estudis Aranesos, Àngel Claveria. A part, al col·loqui hi han participat Mari Pau Gómez i Arturo Calbetó. Com sempre, el "Mot horaviat", els esports i l'agenda.


text:
Project:Avertiments generals
Utilizatz las traduccions sus translatewiki.net a vòstres risques. Son destinadas a èsser utilas, mas translatewiki.net pòt pas garantir la validitat del contengut trobat aicí.
Translatewiki.net e sos contributors provesisson pas cap de garantida del contengut de quina manièra que siá, exprèssa, implicita o estatutària, en incluent, mas sens s’i limitar, tota garantida de qualitat mercanda o d’adeqüacion a un usatge particular o tota garantida que lo contengut serà sens error.


text:
Los dos establiments, a dos passes l’un de l’autre sul camin del Molin de Carabòta, menèron amassa lo carnaval. Afar tradicional occitan, la manifestacion se celèbra cada annada en fanfara a l’escòla Calandreta la Garriga.
Cants, musicas, folclòr e costumas èran doncas de sortida dijòus 2 de mars, mas per aquesta edicion, las pichòtas mans dels liceans de seccion « Service A la Personne et Aux Territoires » (SAPAT) del licèu agricòla de Ginhac confeccionèron los petaçons, vestits tradicionals faches de bocitons de teissuts e estòfas al biais d’un patchwork.
L’implicacion dels estudiants s’arrestèt pas aquí que los futurs professionals, per d’unes dels sector de la Pichòta enfància, prenguèron en man l’animacion del tantòst. Entrainèron los calandrons dins una farandòla carnavalenca per las alèas del licèu, e faguèron descobrir los bastiments a sos pichòts vesins.


text:
620
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 620 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dempuei la division de l'Empèri Roman, lo latin èra demorat la lenga oficiala de l'Empèri Roman en despiech de son caractèr d'ara endavant grèc. Per simplificar l'administracion, l'emperaire Heraclius (610-641) decidèt donc d'adoptar lo grèc coma lenga oficiala.
Aquò es sovent considerat coma la data oficiala de la transicion entre l'Empèri Roman e l'Empèri Bizantin.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
1989
Aquesta pagina concernís l'an 1989 del calendièr gregorian.
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
- 2 de mai - Madrid (Espanha): lo govèrn ratifica l'Acòrd europèu per la prevencion de la tortura e los tractes deshumans o degradantes.
- 9 d'abril - Tragèdia del 9 d'abril, a Tbilissi, Georgia: Una manifestacion anti-Sovietica es esclafada per l'armada roja.
- 9 de novembre - Berlin (Alemanha): s'òbri al transit ciutadan lo mur que dividissiá la vila en doas parts, la qu'aperteniá a la Republica Federala e la qu'aperteniá a la Republica Democratica, a l'encòp que los meteisses ciutadans lo començan a desrocar.
- 29 de decembre - Checoslovaquia: Comença la Revolucion de Vellot: l'Assemblada Federala, lo parlament comunista, escuelhèt lo dissident Václav Havel coma nòu president. Se forma immediatament un govèrn de coalicion amb l'objectiu de far las reformas economicas liberalas necessàrias per establir una economia de mercat e las reformas legalas per portar la democracia.
PolonhaModificar
Signatura d'un acòrd de transicion vèrs lo capitalisme entre lo govèrn e l'oposicion. Prevesiá l'eleccion liura dau Senat e de la Dieta. Pasmens, lo POUP obtenguèt un nombre assegurat de deputats a la Dieta que li permetiá encara de tenir un ròtle important. En junh, Solidaritat averèt leis eleccions legislativas. Jaruzelski venguèt president e Tadeusz Mazowiecki, un conselhier de Lech Walesa, foguèt nomat cap dau govèrn. Enfin, a la fin de l'annada, la transicion s'accelerèt e la fin dau ròtle dau POUP dins leis institucions foguèt decidida.
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Creacion dau Front Democratic Revolucionari dei Pòbles Etiopians que gropava lo Front de Liberacion dei Pòbles de Tigre, l'Organizacion Democratica dau Pòble Oròmo, lo Movement Nacionau Democratic Amara e lo Movement Democratic dei Pòbles dau Sud d'Etiopia. Lo Front Popular de Liberacion d'Eritrèa sostenguèt aquela coalicion, çò que permetèt de formar un movement larg còntra lo regime dau Derg. En mai d'aquò, la fin de l'ajuda militara sovietica liada au cambiament de politica iniciat per Mikhaïl Gorbachov afebliguèt l'armada etiopiana que foguèt durament desfacha a Afabet (17-20 de març) per leis Eritrèus.
SodanModificar
Capitada d'un còp d'estat organizat per un grop de militars dirigits per lo generau Omar el-Bechir. La causa principala d'aquela revòuta militara foguèt probablament lei temptativas de negociacion menadas per Sadiq al-Madhi ambé la rebellion dau sud. Al-Turabi retrobèt un ròtle important dins lo govèrn qu'adoptèt oficialament un programa islamista.
AsiaModificar
- Entre lo 15 d'abril e lo 4 de junh - Beijing (Republica Populara de China): Protèstas de la Plaça de Tian'anmen divèrses milièrs d'estudiant universitari seguit unes jorns mai tard per trabalhadors convòcan manifestacions pacificas en demandant la dubertura del regim comunista. Lo 4 de junh Li Peng ordena lo deslotjament de la part de l'armada populara de la China en culminant en la mòrt de divèrses centenats de manifestants, milièrs de ferits e centenats d'arrestats.
IranModificar
Mòrt de Rouhollah Khomeini que foguèt remplaçat coma Guida de la Revolucion per Ali Khamenei.
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
AstronomiaModificar
Passatge de la sonda espaciala estatsunidenca Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun. Permetèt de realizar unei fotografias, observacions e mesuras de la planeta, de son satellit principau Triton que sembla presentar una activitat geologica importanta, de confirmar la preséncia d'un sistèma d'anèus e de descubrir cinc pichons satellits suplementaris.
Fotografia de la Granda Taca Blava per Voyager 2.
MedecinaModificar
Publicacion d'una tiera d'estudis, realizats entre 1987 e 1989, regardant lo virüs a l'origina deis « epatitas non A e non B ». Aquò permetèt d'oficializar la descubèrta dau virüs de l'epatita C.
D'autra part, premiera endoscòpia d'una vena.
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 21 de febrièr - Corbin Bleu, actor american
- 1èr de març - Daniella Monet, cantaira, actritz e dançaira americana
- 4 de març - Erin Heatherton, modèl americana
- 9 de març - Rasmus Guldhammer Poulsen, ciclista danés
- 11 de març - Orlando Johnson, jogaire de basquetbòl american
- 6 de mai - Dominika Cibulková, tennista eslovaca
- 10 de junh - Alexandra Stan, cantaira romanesa
- 23 de julhet - Daniel Radcliffe, actor anglés de Harry Potter
- 14 d'agost - Malvina Seferi, modèl albanesa-italiana
- 28 d'octobre - Camille Muffat, nataira francesa
- 26 de decembre - Yohan Blake, atlèta jamaican
DecèssesModificar
- 7 de genièr - Hirohito, emperaire de Japon (n. 1901)
- 11 de genièr - José Luis Bustamante y Rivero, president de Peró (n. 1894)
- 22 de genièr - Sándor Weöres, poèta ongrés (n. 1913)
- 23 de genièr – Salvador Dalí, pintor catalan (n. 1904)
- 24 de genièr - George Cukor, cineasta american (n. 1899)
- 3 de febrièr - John Cassavetes, actor american (n. 1929)
- 4 de febrièr - Thorkild Hansen, escrivan danés (n. 1927)
- 27 de febrièr - Konrad Lorenz, etològ austrian (n. 1903)
- 22 d'abril - Emilio Gino Segrè, fisician italian, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 26 d'abril - Lucille Ball, actritz americana (n. 1911)
- 30 d'abril - Sergio Leone, cineasta italian (n. 1929)
- 20 de mai - John Richard Hicks, economista anglés, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de junh - Ruhollah Khomeini, líder espiritual d'Iran (n. 1900)
- 22 de junh - Martti Talvela, cantaire d'opèra finés (n. 1935)
- 30 de junh - Hilmar Baunsgaard, primièr ministre de Danemarc (n. 1920)
- 2 de julhet - Andrei Gromiko, òme politic sovietic (n. 1909)
- 6 de julhet - János Kádár, òme politic ongrés (n. 1912)
- 11 de julhet - Laurence Olivier, actor britanic (n. 1907)
- 16 de julhet - Herbert von Karajan, maèstro austrian (n. 1908)
- 19 de julhet - Kazimierz Sabbat, òme politic polonés (n. 1913)
- 2 d'agost - Luiz Gonzaga, cantaire, compositor e musician brasilièr (n. 1912)
- 12 d'agost - William Bradford Shockley, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 13 d'agost - Hugo del Carril, cantaire argentin de tango (n. 1912)
- 21 d'agost - Raul Seixas, cantaire e compositor brasilièr (n. 1945)
- 4 de setembre - Georges Simenon, escrivan belga (n. 1903)
- 22 de setembre - Irving Berlin, compositor american (n. 1888)
- 28 de setembre – Ferdinand Marcos, dictator de las Filipinas (n. 1917)
- 6 d'octobre - Bette Davis, actritz americana (n. 1908)
- 26 d'octobre - Charles John Pedersen, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de novembre - Timoci Bavadra, primièr ministre de Fidji (n. 1934)
- 5 de novembre - Vladimir Horowitz, pianista rus (n. 1903)
- 12 de novembre - Dolores Ibárruri, La Pasionaria, femna politica espanhòla (n. 1895)
- 13 de novembre – Prince [[Frances Josèp II de Liechtenstein (n. 1906)
- 14 de decembre - Andrei Sakharov, fisician e activista politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (recusat) (n. 1921)
- 26 de novembre - Ahmed Abdallah Abderemane, president de las Comòras (n. 1919)
- 27 de novembre - Carlos Arias Navarro, primièr ministre d'Espanha (n. 1908)
- 30 de novembre - Ahmadou Ahidjo, president del Cameron (n. 1924)
- 3 de decembre - Fernando Martín, jogaire de basquetbòl espanhòl (n. 1962)
- 3 de decembre - Sourou-Migan Apithy, president de Dahome, actual Benin (n. 1913)
- 14 de decembre - Andrei Saharov, fisician e activita politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1921)
- 16 de decembre - Lee Van Cleef, actor american (n. 1925)
- 22 de decembre - Samuel Beckett, escrivan irlandés, Prèmi Nobel (n. 1906)
- 25 de decembre – Nicolae Ceauşescu, dictator de Romania (executat) (n. 1918)
- 29 de decembre - Andrei Tarkovski, cineasta e escrivan rus sovietic (n. 1932)
Prèmi NobelModificar
- Prèmi Nobel de Fisica : Norman Foster Ramsey, Jr, Hans Georg Dehmelt, Wolfgang Paul
- Prèmi Nobel de Quimia : Sidney Altman, Thomas Robert Cech
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : John Michael Bishop, Harold Elliot Varmus
- Prèmi Nobel de Literatura : Camilo José Cela
- Prèmi Nobel de la Patz : Tenzin Gyatso (14en Dalai Lama)
- Prèmi Nobel d'Economia : Trygve Haavelmo


text:
Coma sei pas demest los que van toschar gròs per lu concors dau « lector dau Vau », balhe aquí mon pitit teiste. Dueinan, i tornarai, de segur.
_____
Los ostatges erián lechadiers
Tot destombat, lu jau de la giroleta virava e revirava coma un beu diable dins las ventadas de l’Autan. « Bau ! » un bruch coma un còp de fusilh veniá de se far auvir sus la plaça de l’egleisa de Briguelh*. ‘Na petarrada vista seguida d’un bruch de veire que s’esbocina « bradadau ! »
Davant la gleisa, l’aër eriá d’enquera charjat d’aqueu bruch, nonmàs bon per ne’n essorlar tot lu canton, que la pòrta d’una meijon se dubriguet e laisset surtir ‘na man ‘trapar un goiat apres jugar a far daus pin-pons mai ‘na veitura roja. Ad un autre ostau, los contravents fugueten barrats còp-sec. ‘Quò montava brun dins los ciaus per delai los tuquets*.
Guilhemeta aguet tòst traucar la p’ita plaça que la petada veniá de chas ilhs, ‘na petada granda de bana coma una cridada bela daus goiats.
— Migretz pas, Charlòta, Malik vai lu tirar d’aquí. Aiatz fisança !
‘Qu’eriá beleu la vintena vetz que la bona amija disiá quò-quí per assegurar la paubressa qu’avieisava, un mochador a las pòtas, la cosina d’ente s’eriá eschapat lu bruch. Totas doas erián ‘catadas a quauques metres de l’endrech ente se jugava lu drama : Enzo-lu-raschòs gardava ne’n ostatge un goiasson.
Çò que poviá far un goiat a las quatre oras de l’apres-mieijorn ad aquel endrech ? Degun semblava ò saber. Tot çò que lu monde teniá per segur, qu’es que l’Enzo eriá enrabiat.
Enzo aviá gaireben jamai ‘gut de chaënça dins sa corta vita. Daissat per mòrt dins ‘na chavada* per sa maire, son paire qu’eriá pertit sans jamai aver balhar d’adreiça, fin finalament, jòune adulte, eu aviá estat adoptat per ‘quilhs gents dins lu vilatge. ‘Questa familha fuguet bona per lu Enzo, tota plena d’amor, ela li balhet de l’educacion, mas, quau siàia, l’òdi de l’umanitat continuet de frutjar jorns apres jorns dins lu seu cur nafrat, tots los jorns un pauc mai, coma toschat per lu diable.
Malik, la novela testa de la poliça locala deviá aura menar l’afar, e mai-que-tot, portejar l’eifant. Per un còp que quauquares se passava dins lu canton faliá que ‘quò siguesse la fauta a ‘quela ronha d’Enzo.
— Laissa surtir l’ostatge, Enzo ! Fai te preisonier ! Cridet-eu tras la pòrta. Pòdes ne’n surtir sens prejudicís ! Te fau nos dire çò qu’esperas de n’autres.
P’un bruch s’eschapava de la cosina.
La plaça dau vilatge eriá voida, banhada dau solelh d’un apres-mieijorn d’aust. Solas las rapietas avián l’eime de se montrar. Lu jau de la gleisa eriá de virar au vent, dau naut dau cluchier, dins un bruch òrre qu’auriá espaurit ‘na torna.
— Vos enmalicietz pas, Malik vai tirar d’aquí vòstre nanet.
— Perque eu se troba au mitan de tot aquò, purava la Charlòta, perque ?
— La destinat, aures… podem res i far, cò-diguet per l’assuausar Johana.
La bona amija se sonjava pertant que per fòrça de daissar far los goiats, un jorn, vos minjan la sopa sus l’eschina. De que que ‘queu-d’aquí fasiá dins ‘na cosina, a las quatre oras de l’apres-mieijorn, esmai siguessem un dimercres. Afe, ‘mercres o pas ‘mercres, degun zò sabiá. Aquò chamjava grán res dins l’afar, aura, faliá paiar l’òia* d’una meschaënta educacion.
Las gents s’interrojavan quante un bruch se faguet entendre dins la peça. Coma dire, un bruch tant agradiu que las sonoritats d’un chabretaire apres far los reglatges per sa musica. Malik taschet de ‘gaitar per lu trauc dau barrador quò qu’eriá. Eu aperceguet l’armarí de las confituras, duberta.
— Los ‘vieise davant… n’i a un chause apres botjar… non, pas ‘quò !
— De que qu’ilhs fan ? Damandet Charlòta.
— Lu bruch deviá estre lu de la pòrta de l’armarí, e aura, non, non, pas aquò, Enzo es ‘trapat de trempar…
« Mas, de que que se passa aquí ? De que qu’es ‘queu roje d’empertot ? De que que v’autres setz apres far dins la cosina ? ‘Natz jugar alhors ! » quò-cridet Guilhemeta mai ‘na gròssa votz darrier los eifants, per los espaurir, resmai.
De las faças sangbegudas se torneten endevers la maira espofida de rire, de las faças bassez surpresas per l’imprevuda. Johana, sa filha de 9 ans, Charlòta mai Malik los filhons daus veisins erián apres jugar au raubaire e la poliça coma Lucas, son darnier de 7 ans. Un Lucas un pauc embrenat, que teniá dins sos braçs un margaud enconfiturat a la tomata mai-s’etot, lu Enzo. Lu margaud miaulet una vetz, coma per se desfendre per avança.
— Qu’es Enzo que faguet davalar e petar lu topinot de confitura ! Digueten de consent los goiats, las mans plenas de confitura.
— N’autres erián menaçadas per Enzo-lu-raubaire, contet Johana. Aürosadament lu comissari Malik venguet per nos sauvar.
La maire s’espofidet de rire davant los eifants que se meteten de rire ilhs-tot.
Pres las mans dins un topinot de confitura mau cuecha, o beleu de la confitura fermentada, marchatz saber, l’istòria se terminet agradivament per lu gostar.
Lucas aprofeitet dau momint per gietar lu margaud per la fenestra.
⁂
Lu margaud se viret, miaunet ‘na vetz de mai e se metet de ‘gaitar l’ombra dau jau picat sur la gleisòla. Sus lu balet*, l’ombra virava sos lu soleilh e tornava virar au vent. Aquò li ne’n balhava.
— Un jorn, semblava-t-eu se sonjar, ‘quela-quí de jalinaria, ‘la vai i passar !
_____
* Briguelh es una comuna situada dins lu departament francès de la Charanta.
* Los tuquets son de las colinas.
* Una chavada es un fossat.
* Paiar los pòts cassats.
* lu balcon.


text:
Bienne/Biel
Bienne (alemand : Biel), es la novena vila de Soïssa. Situada dins lo canton de Bèrna, es lo capluec de l'arrondiment dau meme nom. La comuna de Bienne compta 51 991 abitants en 2010.
Situada sus la frontiera lingüistica entre lei regions francofònas e germanofònas, es la vila bilingüa de Soïssa mai granda. Lo bilingüisme administratiu de la vila si compausa de :
- 60% de germanofòns (addicion dei 55,4% d'Alemanics ambé lei Romanchs, lei Turcs e lei ciutadans de l'ex-Iogoslavia), e de
- 40% de francofòns (addicion dei 28,1% d'Arpitans embé totei lei ressortissents Italians, Portugués, Espanhòus, Albanés, etc).
Bienne si tròba au pè dau flanc sud de la cadena de Jura e parteja ambé la vila de Nidau la baia dau lac au quau donèt son nom, lo lac de Bienne (Bielersee).
La vila de Bienne es embessonada a la vila alemanda d'Iserlohn despuei 1959.
Siguèt ambé Neuchâtel, Yverdon-les-Bains e Morat (Murten), una dei vilas organizatritz d'Expo.02. A Bienne, quasi totei lei bastiments construchs per l'exposicion siguèron destruchs a la fin d'aquesta. D'unei siguèron desplaçats : lo bastiment de "Territòri imaginari" siguèt desmainatjat a la carriera Alexander-Schöni, e venguèt una sala de congrès e d'espectacles que fa concurréncia au Palais dei Congrès, situat just a quauquei mètres.


text:
Dimars, 23 d'agost de 2016, 03h00 Espòrt
La finala de la Cup se poirà seguir en dirècte sus BeInSport
© Gemma Carter
Granda data del tretze aquesta setmana amb la finala de la Cup dissabte a Wembley entre Hull-FC e Warrington.
La bèstia negra dels catalans tusta encara
Los Dragons se faguèron eliminar en quart de Cup per Hull-FC. Es aquesta formacion que dijòus al ser levèt las darrièras illusions en Super-Liga als catalans que se presentèron amb una formacion amb solament 3 estrangièrs. Dins la setmana, s’aprenguèt que lo menaire de jòc Carney tornariá pas jogar de la sason: nafrat al ginolh. L’esquipa bèla dels sang e aur se trapa puslèu a l’infirmariá que sus la pelena. Resulta que fa mal al còr: desfaita 44-0.
Lo segond Warrington batèt Castlefòrd 14-11 dissabte e lo tresen Wigan ten a distància St-Helens: 25-0. Matematicament, Hull-FC e Warrington son ja qualificats per las mièjas finalas. Levat tèrratrem, Wigan e St-Helens los acompanharàn e los catalans dison definitivament adieu als sòmis de debuta de sason.
Per qual la Cup?
La Cup a decidit de jogar ongan la carta de la logica e la finala de dissabte de vèspre a Wembley opausarà los dos caps de fila de la Super-Liga Hull-FC e Warrington https://warringtonwolves.com . Farem de las Aglas de Mar d’Hull los favorits del rescontre.
Mitan: Salford mal embarrat
Los Diables de Salfòrd batuts sus lor pelena per Hull-KR 29-12 se trapan en marrida posicion dins la luta per la participacion a la Superliga l’an que ven. Las bonas resultas de Leigh (30-18 a Featherstone), que se prepara a la montada, van butar la formacion del president Kokash cap a la partida terribla de barratge que clavarà la competicion.
Tolosa en finala
Amb sa victòria 46-6 sus son segond Rochdale dissabte a Blanhac, lo Tolosa Olimpic es assegurat de jogar la primièra partida decisiva per la montada en Championship e mai que probable serà a domicili lo 17 o lo 18 de setembre. Aqueste divendres, los tolosans jogaràn a Londres.
En Elèit 1, lo president de la Federacion a anonciat que la Dimenjada Magica de debuta del campionat se debanarà los 24 e 25 de setembre a Perpinhan.
Alan Roch


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era lengua. Es planes multilingües sus era lengua occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb lengua occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Veir tanben: 1
sitis 16
Carta europèa des lengües regionaus
Carta aprovada peth Comitè de Ministres deth Conselh d'Euròpa eth dia 25 de junh de 1992 en Estrasborg. [PDF]
Conjugasons daus dialèctes occitans e mejana
Presenta en parallèl las conjugasons regularas daus sièis dialèctes occitans màgers.
Cors d'occitan de l'Associacion Provençau Lenga Viva
Cors d'occitan provençal en linha. grafia afrancesada malaurosament...
Google en Occitan
Eth cercador Google, en lengua occitana.
Gramàtica niçarda
Conjugar en Niçard.
Grop de lengua aranesa
En aguest grop parlam dera ed ena lengua d'Aran, er aranés, en rapòrt damb es restants dialèctes dera lengua occitana. Se i pòt penjar messatges en plusors autes lengües. Tot entadaçò qu'er aranés aja un melhor futur.
L'occitan, qu'es aquò?
L'occitan e leis autrei lengas latinas.
L'occitanie de A à Z
Paginas sus la cultura e la lenga occitana.
Le Roman de Notre Dame de Lagrasse
Édité par Emile Simonnet. Texte établi d'après le manuscrit b.
Lexic anglés-occitan
Lexic anglés-occitan de Joan-Francés BLANC e Marya DUMONT.
Lexic d'informatica anglés-occitan
Lexic d'informatica anglés-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic dels gallicismes corregits
Lexic des gallicismes corregits de Loís Alibèrt.
Lexic espanhòl-occitan
Lexic espanhòl-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic euscara-occitan
Lexic euscara-occitan de Joan-Francés BLANC.
Lexic francés-occitan
Lexic francés-occitan de Joan-Francés BLANC.
Normes ortogràfiques der aranés
Document damb es normes d'ortografia aranesa. [PDF]
Aguesta categoria en autes lengues: 5
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ieroglifs sus una estèla funerària egipciana.
Los ieroglifs egipcians èran lo sistèma d'escritura emplegat correntament dins l'Egipte anciana per notar la lenga egipciana, subretot dins la vida religiosa.
Aqueste sistèma d'escritura foguèt deschifrat pel filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion (1790-1832) en 1822.
Lo sistèma ieroglific es copausat de signes fonetics (los ieroglifs unilitaris, bilitaris e trilitaris), coma dens l'alfabet occitan, e ideografics (los ieroglifs determinatius).
Existisson de formas simplificadas d'escritura d'aqueste sistèma: lo ieratic e lo demotic


text:
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer (Springs, Africa del Sud, 20 de novembre de 1923 - Johannesburg, 14 de julh de 2014) foguèt una escrivana e activista politica sud-africana. Aquesta autora en lenga anglesa, que se situèt demest los escrivans sud-africans mai prestigioses internacionalament, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1991.
Los escriches de Gordimer se focalizèron mai que mai sus las questions moralas e las politicas racistas. Foguèt una de las figuras màgers dins la lucha contra l'apartheid e èra membre del Congrès Nacional African, çò que li valguèt la censura de sas òbras Burger's Daughter e July's People del temps del regim segregacionista. Posteriorament participèt tanben activament a la causa de las victimas de la SIDA.
Somari
BiografiaModificar
EnfànciaModificar
Nadine Gordimer nasquèt en 1923 al costat de Springs, Gauteng, una vila minièra del Rand oriental, còsta Johannesburg, dins una familha de classa mejana. Son paire, Isidore Gordimer, un immigrant lituanian de confession jusieva vengut de Žagarė, èra relotgièr, e sa maire, Hannah "Nan", nascuda Myers veniá d'Anglatèrra, sortida d'una familha d'origina jusieva non practicanta de Londres. La futura escrivana cresquèt dins un ambient laïc.
L'implicacion de Nadine Gordimer dins los problèmas etnics e economics d'Africa del Sud se vegèron ligats en part a l'istòria personala de la familha, a la vida de son paire qu'aviá fugit la repression de la Russia tsarista, encara qu'aqueste manifestèt pas jamai de simpatia per las marridas condicions de vida de las populacions autoctònas, e subretot a l'activisme de sa maire que luchava contra la pauretat e la discriminacion e creèt per exemple una grèpia pels mainatges negres. Foguèt marcada tanben durant son adolescéncia per la repression brutala del govèrn quand la polícia venguèt espepissar l'ostal de la familha per i cercar de letras e jornals dels servicials e los confiscar.
Estudièt en part dins una escòla conventuala catolica mas foguèt subretot en çò sieu que foguèt educada que sa maire, aparentament, pensava qu'aviá un còr fragil e qu'èra en risca a l'escòla. Per encausa d'aquesta isolacion e solitud, Nadine Gordimer s'avodèt a l'escritura d'ora e aital publiquèt sas primièras istòrias quand aviá tot bèl just 15 ans.
Los primièrs escrichesModificar
D'en primièr foguèt publicat en 1937 un raconte per enfants, "The Quest for Seen Gold," dins lo Children's Sunday Express e puèi, un pauc mai tard durant la meteissa annada, un autre raconte "Come Again Tomorrow" que sortiguèt dins Forum. L'an seguent, quand aviá tot escàs 16 ans, vegèt sa primièra òbra de ficcion per adults editada. Sos estudis universitaris foguèron brèus, demorèt pas qu'un an a l'Universitat de Witwatersrand, temps que li permetèt pasmens de conéisser d'autres escrivans e de s'implicar dins la renaissença de Sophiatown. Tre 1948 se n'anèt viure a Johannesburg, ont contunhèt d'escriure. Publiquèt qualques tèxtes dins de revistas localas del país del temps que seguissiá de corses. La màger part de sos racontes d'aquel temps foguèron amassats e publicats puèi dins Face to Face, en 1949.
ÒbrasModificar
RomansModificar
- The Lying Days (1953)
- A World of Strangers (1958)
- Occasion for Loving (1963)
- The Late Bourgeois World (1966)
- A Guest of Honour (1970)
- The Conservationist (1974)
- Burger's Daughter, (1979)
- July's People (1981)
- A Sport of Nature (1987)
- My Son's Story (1990)
- None to Accompany Me (1994)
- The House Gun (1998)
- The Pickup (2001)
- Get a Life (2005)
- No Time Like the Present (2012)
Recuèihs de racontesModificar
- Face to Face (1949)
- The Soft Voice Of The Serpent (1952)
- Six Feet of the Country (1956)
- Friday's Footprint (1960)
- Not for Publication (1965)
- Livingstone's Companions (1971)
- Some Monday for Sure (1976)
- A Soldier's Embrace (1980)
- Town and Country Lovers (1980)
- Something Out There (1984)
- Correspondance Course (1984)
- Once upon a time (1989)
- Jump (1991)
- Loot (2003)
- Beethoven Was One-Sixteenth Black (2007)
EnsagesModificar
- The Black Interpreters (1973)
- The Essential Gesture (1988)
- Writing and Being (1995)
AutresModificar
- Telling Tales (2004)
- Telling times. Writing and Living, 1954-2008 (2010)