text:
1072
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1072 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Felipe Ièr e Berta d'Olanda.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Après son incursion de 1070 vèrs lo sud, lei Normands repostèron e ataquèron Escòcia. Agantèron lo Firth of Tay e lo rèi Malcolm III deguèt reconóisser la senhoriá de Guilhèm lo Conquistaire a Abernethy.
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Alp Arslan que foguèt remplaçat per son fiu Malik Chah Ièr.


c: text/html

text:
586
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 586 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Visigòt[modificar | modificar la font]
Victòria definitiva sus lo Reiaume Sueve de Galícia que deguèt acceptar la dominacion dei Visigòts. Après aqueu succès, lo Reiaume Visigòt ocupèt tota la Peninsula Iberica franc dei montanhas dau nòrd.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
909
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 909 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion de la dinastia fatimida per lo cap militar e religiós Ubayd Allah al-Mahdi après sa victòria còntra la dinastia aglabida que perdèt sa capitala de Raqqada.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Darriers monuments coneguts inaugurats a Calakmul. Après aquela annada, la dinastia apareguda dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IX dispareguèt rapidament e la vila foguèt abandonada.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Temptativa de còp d'estat còntra lo jove califa Al-Muqtadir. Pasmens, l'emir Munis al-Muzaffar capitèt de protegir lo sobeiran e de desjogar lo complòt.


text:
Arès
Dins la mitologia grèga, Arès (en grèc ancian: Apnς) es un dels enfants de Zèus e d'Èra e lo dieu de la guèrra,. Los romans l'identifican coma Mart.
Son origina es pas ellèna, mas ven de la region salvatja de Tràcia. Los grècs avián ja d'autres dieus guerrièrs, coma Atena, mas Arès es diferent: es capriciós, brutal e sanguinari. Atal pels grècs, que veneravan l'equilibri e l'intelligéncia li donèron pas gaire d'importància. Dins totes los combats que fa amb Atena, o quitament amb los mortals com Eracles o Diomèdes, es totjorn en fracàs. Aquò mòstra cossí los grècs preferissián una combinason de fòrça e d'intelligéncia fàcia a la fòrça bruta d'Arès.
Dins sos amors, al contrari, aguèt un grand succès. S'aparièt amb de divessas (coma Afrodita), de ninfas (Armonia) e de mortalas (coma Aglaura) e aguèt fòrça enfants. Los mai celèbres son Èros, Deimos, Antèros e las Amazonas.
Es abitualament representat montat sus un carri de guèrra. Pòrta l'Èlme d'aur, l'escut, es cobèrt d'una armadura de bronze e son braç es poderós e intrencable. D'abituda es acompanhat de Deimos (La terror), Fòbos (la panica) e Erida (la discòrdia).


text:
Ahimsa
Ahimsa (en sanscrit: IAST:ahiṃsā ; devanāgarī: अहिंसा)[1] significa non-violéncia o respècte de la vida. Es tanben un concèpte de la filosofia indiana qu'es en rapòrt amb la benvolença[2]. Lo mot ahimsa designa literalament « l'accion o lo fach de causar cap de prejudici a degun », himsa significant « accion de causar de prejudici, nafra » e a- essent un prefix privatiu. Es interpretat de biais diferents, mai sovent coma un biais de relacion pacifica amb tot èsser vivent.
L'ahimsa es una compausanta importanta de l'indoïsme, del bodisme, e del jaïnisme que l'aplicant estrictament[3],[4]. Lo sikhisme defend tanben aquela valor tot coma l'egalitat sociala. Aquel tèrme apareis dins la Chandogya Upanishad[5] qu'aparten a l'ensems de las Mukhya Upanishads. Aquela Upanishad es una de las mai ancianas (-500).
Somari
Dins las tradicions indianas[modificar | modificar la font]
L'imajariá populara en Índia representa l'ahimsa coma una leona e una vaca se desassedant al meteis punt d'aiga en patz, amb a vegada en mai la representacion d'un pichon leonet causissent de beure als pièches de la vaca e los vedèls a las mamèlas de la leona; aquela imajariá es subretot utilizada a l'encòp pel jaïnisme e l'indoïsme.
Aquò illustra la percepcion antica, dins las tradicions indianas, de l'ahimsa: aquel que fa cap de mal als èssers animats, que los somet a cap de constrencha, essent l'enemic de degun, a pas mai d'enemic[6]. A la simpatiá d'aquela anma individuala, que discrimina ges de creatura, respond la simpatia universala: dangièrs e paurs son abolits[7].
E se vei alara las crentoses gasèlas e las bèstias fèras, ors e leons al cap, venir lecar los pés del yogin enrasigats dins l'ahimsa[8], la non-violéncia universala (yoga-sutra de Patanjali, II, 35)[9]. Amb el, caval e bufle, mirga e cat, sèrp e mangosta, aqueles enemics de naissença, renoncian d'un acòrdi comun a lor inimitat[10]; los aucèls, afranquits de tota crenhença emplenan tant que vòlon los airs de lors cants melodioses[11]:
-
- « Scènas paradisiacas que ressonan en Occident (...) la Predicacion de Francés d'Assisi als aucèls, « lo leon e la feda, la pantèra e lo cabrit paisseràn de còsta e lo noirigat s'esbatre sul trauc de la vipèra » [Biblia, Isaïas, XI, 6]. Es l'Edèn retrobat, lo Ram Raj, Reialme de Dieu sur tèrra! Suzanne Lassier, Gandhi et la non-violence[12]. »
Dins lo jaïnisme[modificar | modificar la font]
Dins l'indoïsme[modificar | modificar la font]
Segon lo savi Vyasa, « l'ahimsa consistís de jamai ferrir, de cap de biais, una creatura viventa quina que siá »[13]. Fondada sus la compassion, podent prene un ròtle actiu incarnant la generositat e lo desinterès (òbra caritativa per exemple), aquela doctrina es a la basa de l'etica indóa qu'es personificada per la divessa Ahimsa, la femna del dieu Dharma (dharma, « òrdre sociocosmic » dins l'indoïsme)[14]. Es lo primièr dels cinc renonçaments que lo iògi en recerca de l'Illuminacion deu se somètre, quitament s'es pas especificament iòguic, mas desirat per tot « onèst òme »[15],[16].
L'ahimsa es encara mai qu'una « vertut » perqu'es vista, dempuèi l'antiquitat indiana, coma la basa politica de la societat « nòbla », non demoniaca — enemiga dels dieus, del dharma, del cosmòs —, perque essent lo primièr dels tres primièrs devers de basa (ahimsa, satyam, asteya) de tota la comunautat indóa (los arya o « nòbles » en sanscrit) de las Leis de Manu[17],[18].
Personificacion[modificar | modificar la font]
Dins la mitologia indóa, ahimsa es personificada per Ahimsa devi, la divesa de la non-violéncia: es l'esposa del dieu Dharma (dever universal); es la maire del dieu Vishnu[19].
Ahimsa e vegetarisme dins l'indoïsme[modificar | modificar la font]
L'indoïsme essent una civilizacion, e non una religion al sens estrict e occidental del tèrme, lo vegetarisme es pas d'obligatòri per èsser « indó » e s'afirmar coma tal. Pasmens, aquela pratictica alimentária es indissociable d'una vertadièra observança de l'ahimsa, la « non-violéncia », e es una de las caracteristicas dels Ārya (« Nòbles » dans las lengas indianas), – comunautat « pura » al respècte dels Dasyu (« demons »); segon las Leis de Manu), los Ārya practican en efècte coma primièr principi l'ahimsa, la « volontat de nafarar la mendre creatura », que sián Bramans (sacrificators-enseinhaires), Kshatriya (guerrièr), Vaïshya (agricultors, artesans e comerçants), o Shūdra (servicials).
Dins lo bodisme[modificar | modificar la font]
Bouddhisme theravada[modificar | modificar la font]
Al contrari de çó que se passèt dins l'indoïsme e dins lo jaïnisme, lo tèrme ahimsa (o le tèrme pali parent d'avihimsa) aparéis gaire dins os tèxtes bodistas ancians[20], quitament se la non-violéncia i siá de contunh implicit (per exemple, l'Aggi-sutta[21] condamna los sacrificis d'animals comuns dins lo bramanisme). Lo biais que lo bodisme entend la non-violéncia es pas tan rigid que pels Jaïns[22], quitament se los bodistas totjorn condamnèron lo murtre dels èssers vivents. Dins la tradicion theravada, lo vegetarisme es pas obligatòri. L'emperaire Ashoka, aprèp sa conversion, recomandava lo vegetarisme mas lo faguèt pas obligatòri. E mai, la tentativa de chisme de Devadatta, raportada pel canon pali, expausa clarament lo refús del Boda de far obligatòri lo vegetarisme (una de las cinc règlas que volgava pas precisament impausar Devadatta).
Atal los monges e laïcs pòdon manjar de carn e de peis, a condition (pels monges) que l'animal aja pas estat tuat especialament per eles. Es pasmens una fauta fòrça grava per un monge de tuar intencionalament un èsser uman (aquó inclusís l'avortament intencional o mèsme l'encoratjament a avortar, mas pas lo suicidi nimai l'assisténcia al suicidi) ; al contrari, tuar intencionalament un animal es una fauta minora[23]. Curiosament, tuar un "èsser subrenatural" (demon, drac, fantasma o deva) es una fauta mai grava, mas mens que de tuar un èsser uman.
Dempuèi lo començament de la comunautat bodista, monges e monjas son tenguts de respectar al mens los cinc Precèptes de conducha morala. Los laïcs son tanben encoratjadas a observar aqueles cinc precèptes, que lo primièr, main important, es de s'abstenir de prene la vida d'un èsser sensible (panatipata). Lo comerci de carn es pas confòrme al Noble Camin Octupl, fa partit de las cinc mestièrs que son pas de "mejans d'existéncia justs"[24].
Lo canon pali descriu lo rei ideal coma un pacifista, quitament se dispausa d'una armada. Mai d'uns tèxtes justifican las guèrres defensivas: per exemple, lo Samyutta Kosala, que lo rei Pasenadi defend lo seu reialme contra una ataca del rei Ajatasattu[25].
Segon los comentaris del theravāda, i a cinc factors necessaris per qu'un acte siá a l'encòp un acte de tuar e siá carmicament desfavorable. Son: (1) la preséncia d'un èsser vivent, uman o animal; (2) la coneissénça que siá un èsser vivent; (3) l'intencion de tuar; (4) l'acte de tuar per quin mejans que siá, e (5) la mòrt que ne resulta. Qualques bodistas remarcan que dins de posturas defensivas, dins lo cas d'una "guèrra justa", l'intencion primièra d'un soldat es pas de tuar, mas de se defendre, e l'acte de tuar dins aquela situacion auriá de ressons carmics minims[26].
Bodisme mahayana[modificar | modificar la font]
Dins lo bodisme mahayana, lo fach de tuar un animal – e quitament l'intencion d'o tuar – es condamnat. En efècte, la vacuitat dels darmas es insparable de la compassion (Karuna). La non-violéncia fa partit dels vòts del bodisattva, qu'òbra per ajudar l'ensems dels èssers de trobar lor deliurança. Los èssers son egals en dignitat perque cadun a, en se, la natura de Boda.
Pasmens, aquela non-violéncia es pas passiva e empacha pas de se defendre contra una agression: mètre en estat de non nòire un criminal es justificat[27]. Un sutra del Mahayana, l'Upaya-Kausalya Sutra[28], menciona un cas que lo bodisattva, capitan "Maha Karuna" d'una nau, tuèt un pirata que menaçava de tuar totes los passatgèrs d'un batèl. Aquel acte es considerat coma plan meritòri (e lo pirata comprés, qu'obtenguèt una nòva naissença mai favorabla que s'aviá pas podut liurament complir los seus crimes).
Dins lo sikhisme[modificar | modificar la font]
Lo sikhisme presicar la valor morala que representa l'ahimsa. Fòrça escrichs del Guru Granth Sahib, lo Libre sant del sikhisme metent en proscèna l'ahimsa. Guru Arjan preguèt l'uman de far de mal a degun, a res per venir cap a Dieu, Waheguru, amb onor. L'egalitat, la justícia, la compassion, la caritat son de valors de cultivar. Guru Tegh Bahadur tanben diguèt que l'òme savi deu terrorizar degun e deu pas èsser terrorizat. Sus aquel punch la balança tremola un pauc perque lo darrièr goro sikh, Guru Gobind Singh prenguèt las armas e moriguèt en martir a causa de las invasions estrangièras que decimèron lo pòble sikh; per la justícia, la libertat, encara que cal se batre quand los metòdes pacifics son agotats. L'espasa deu pas èsser utilizada per una fin individuala, mas pel ben d'un grop, d'una societat. L'istòria del sikhisme e los seus martirs, sos olocausts faguèron que los darrièrs goros fondators tornèron sus l'ahimsa, que de tota mena deu prevaler[29].
En Occident[modificar | modificar la font]
Foguèt introdusit dins la societat occidentala jod l'impulsion politica del Mahatma Gandhi. Albert Schweitzer es un mètge umanitari, teologian protestant e un dels rars filosofes europèus del sègle XX qu'utilizèt l' ahimsa dins sas teorias eticas, qu'aquela qu'illustra, lo « respècte de la vida ». Inspiradas per las seunas accions, dels movements dels drechs civics, coma aquel menat per Martin Luther King, s'engatjèt dins de movements de protestacion non-violentas. Mai recentament, la popularitat del iòga e de la meditacion en Occident contribuèt a far conéisser l'ahimsa e d'autres concèptes.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "TSHD">Gérard Huet, The Sanskrit Heritage Dictionary.
- ↑ "TSHD"
- ↑ AHIMSA. Article de Anne-Marie ESNOUL publié dans l'encyclopédie Universalis
- ↑ Vejatz « Ahimsa in Jainism » sur en wikipedia.org
- ↑ ChāUp, III, 17, 4.1
- ↑ geln>Gandhi et la non-violence, Suzanne Lassier, Maîtres spirituels, Seuil.
- ↑ geln
- ↑ exemple d'imatge
- ↑ geln
- ↑ geln
- ↑ name=geln
- ↑ geln
- ↑ DVS
- ↑ DVS
- ↑ DVS>L'HINDOUISME, Dharam Vir Singh, éditions Surabhi Prakash
- ↑ Mircea Eliade, Yoga, immortalité et liberté, Ed. Payot.
- ↑ अहिंसा सत्यमस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः। एतं सामासिकं धर्मं चातुर्वर्ण्येऽब्रवीन्मनुঃ, 'ahiṃsā satyam asteyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ, etaṃ sāmāsikaṃ dharmaṃ câturvarṇye’bravīn manuḥ, o, al capitol X : « 63. L'ahimsa (respècte imperiós de la Vida, non-violéncia), la veracitat, l'abstencion de s'appropriar los bens d'altrú, la puretat e lo contraròtle dels sens, Manu tanben declarèt que tot aquó pòt èsser considerat coma lo resumit del Dharma pels quatre varna (« coulors », castas) »
- ↑ "sacred-texts manu10"
- ↑ Alain Daniélou, Mythes et Dieux de l’Inde, le polythéisme hindou, Flammarion, coll. "Champs", 1994, ISBN 978-2-08-081309-1
- ↑ Tähtinen, Unto: Ahimsa. Non-Violence in Indian Tradition, London 1976, ISBN 0-09-123340-2, p. 10.
- ↑ Aggi sutta
- ↑ Tähtinen p. 37. ; Sarao, K.T.S.: The Origin and Nature of Ancient Indian Buddhism, Delhi 1989, p. 49 ; Lamotte, Etienne: History of Indian Buddhism from the Origins to the Śaka Era, Louvain-la-Neuve, 1988, ISBN 90-6831-100-X, pp. 54–55.
- ↑ Ajahn Brahm's Vinaya notes (dhammatalks.net)
- ↑ Vanijja Sutta, AN 5:177
- ↑ Pasenadi
- ↑ In defense of Dharma: just-war ideology in Buddhist Sri Lanka, Tessa J. Bartholomeusz, RoutledgeCurzon, 2002
- ↑ Dalai Lama Says Assassination of Osama bin Laden was Justified
- ↑ Bodhisattva Warriors ; vejatz tanben An introduction to Buddhist ethics: foundations, values, and issues, Brian Peter Harvey, Cambridge University Press, 2000, p. 135
- ↑ The Encyclopaedia of Sikhism dirigée par Harbans Singh, tome I, pages 19 et suivantes, ISBN 8173801002
- ↑ "sacred-texts manu10">http://www.sacred-texts.com/hin/manu/manu10.htm


text:
Alèp
Alèp (arabi: حلب; transliterat Ḥalab), es la vila pus granda de Siria[1] e la capitala del Governorat d'Alèp, lo pus poblat de Siria. Amb una populacion oficiala de 2 301 570 abitants (estimacion de 2005), espandida a mai de 2,5 milions dins l'airal metropolitan, es tanben una de las vilas pus grandas de Levant[2][3]. Pendent de sègles, Alèp foguèt la pus granda vila de la Granda Siria e la tresena de l'Empèri Otoman, après Constantinòple e Lo Caire[4][5][6]. E mai que relativament pròcha de Damasc en distància, Alèp es desparièra de per son identitat, arquitectura e cultura, fargada per una istòria e una geografia diferentas.
Alèp es una de las vilas pus vièlhas del mond, benlèu abitada dempuèi lo millenni VI abC[7]. D'excavacions a Tell as-Sawda e Tell al-Ansari, just al sud de la vila vièlha d'Alèp, mostrèron que l'airal es ocupat dempuèi al mens la fin del millenni III abC[8]; e Alèp es tanben mencionada dins las tauletas cuneïformas descobèrtas a Ebla e en Mesopotamia, que la ciutat i es citada per sas capacitats comercialas e militaras[9]. Una tan longa istòria es probablament deguda a sa situacion de punt estrategic dins lo negòci a mièg camin entre la Mar Mediterranèa e Mesopotamia.
L'importància istorica de la vila es tanben deguda a sa situacion geografica a la fin de la Rota de la Seda, que passava per l'Asia Centrala e Mesopotamia. Quora s'inaugurèt lo Canal de Suèz en 1869, lo comèrci venguèt maritim e Alèp comencèt de declinar dapasset. A la casuda de l'Empèri Otoman après la Primièra Guèrra Mondiala, Alèp daissèt son rèirepaís al nòrd a la Turquia modèrna, e un important camin de fèrre que la religava a Mossol. Puèi en 1940 perdèt son principal accès a la mar, Antiòquia e Alexandreta (Iskenderun), tanben en Turquia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ UN Data, Syrian Arab republic
- ↑ UN Demographic Yearbook 2009
- ↑ Expatify.com Navigating the Major Cities of Syria
- ↑ Encyclopedia of the Ottoman Empire
- ↑ Russell, Alexander (1794), The natural history of Aleppo, 2nd Edition, Vol. I, pp. 1-2
- ↑ Gaskin, James J. (1846), Geography and sacred history of Syria, pp. 33-34
- ↑ Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (2010)
- ↑ The Oxford encyclopedia of archaeology in the Near East (1997)
- ↑ Britannica Concise Encyclopedia (2010)


text:
Dinastia dels Ptolemèus
La Dinastia deus Ptolemèus, tanben coneguda com Dinastia Lagida, que regnè sus Egipte enter -305 e -30, sia enter la mort de Lissandre lo Gran (Alexandre lo Gran) e lo suicidi de Cleopatra VII, darrèra reina d'aqueta dinastia qui's èra considerada decendenta de Lagòs (en grèc AaYóς), generau de Lissandre. A maugrat qui los Ptolemèus e bastín ua navèra capitala (Alexàndria) e qu'empleguèn la lenga grèga, que s'identifiquèn dab la cultura e la religion egipciana ; que bastín temples deu màgers com, per exemple, lo temple d'Òrus a Edfo. Lo temps d'aquesta dinastia que ho donc ua renavida culturau per Egipte (la bastida de la famosa bibliotèca qui cremè just a la fin d'aqueth periòde que'n ho la màger pròva). De destacar tanben, lo periòde lagide que de aus judius lo parat de tornar installar en Egipte on, segond la tradicion, setanta sages judius arrevirèn la Bíblia (a la demanda deu sobiran) exactament deus medish biais sens consultà's : atau que vadó la Bíblia deus Setanta.
Cartoche (aquiu qu'ei lo determinatiu per "rei") deus Ptolemeos (qu'i cau léger en ieroglifs fonetic : P-T-OA-L-M-I-I-S) :
Faraons de la dinastia lagida[modificar | modificar la font]
- Ptolemèu Ièr Sòter (Sauvador), de -305 dinc a -285
- Ptolemèu II Filadelfe, de -285 dinc a -246
- Ptolemèu III, de -246 dinc a -222
- Ptolemèu IV, de -222 dinc a -205
- Ptolemèu V Epifan, de -204 dinc a -180
- Ptolemèu VI, de -180 dinc a -145
- Ptolemèu VII, de -145 dinc a -144
- Ptolemèu VIII, de -144 dinc a -116
- Ptolemèu IX, de -116 dinc a -107, puish de -88 dinc a -81
- Ptolemèu X Alexandre, de -107 dinc a -88
- Ptolemèu XI Alexandre, en -80
- Ptolemèu XII Neòs Dionisòs (Navèth Dionisòs) o Aulèta (Lo flabutaire), de -80 dinc a -58, puish de -55 dinc a -51
- Bereniça IV, de -58 dinc a -55
- Cleopatra VII, de -51 dinc a -30
- Ptolemèu XIII Dionisòs, de -51 dinc a -47
- Ptolemèu XIV Filopatòr (aimant lo son pair), de -47 dinc a -44
- Ptolemèu XV Cesarion, de -44 dinc a -30
Monuments legats peus Lagides[modificar | modificar la font]
- la ciutat d'Alexàndria (Ptolemèu I) ;
- la ciutat de Ptolemaïda (Ptolemèu I) ;
- lo Far d'Alexàndria (Ptolemèu II) ;
- la bibliotèca d'Alexàndria ;
- lo temple d'Òrus a Edfó ;
- lo temple d'Isis a File ;
- lo temple d'Atòr à Denderah (Cleopatra VII e Ptolemèu XV Cesarion) ;
- lo temple de Sòbec e d'Aroeris a Kom Ombò.


text:
Miquèl de Montanha
Miquèu Eiquèm de Montanha (nascut lo 28 de febrièr de 1533 e defuntat lo 13 de setembre de 1592 a Sent Miquèu de Montanha (Perigòrd), foguèt un pensaire e òme politic occitan de la Renaissença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquèu de Montanha nasquèt en una familha de negociants de Bordèu, carrièra Rossèla. Son rèire grand, Ramon Eiquèm, crompèt en 1477 un castèl del sègle XIV, a Montanha (Perigòrd) e accediguèt a la condicion nòble de "Senhor de Montanha", títol que transmetèt als sieus descendents. Son grand, Grimon Eiquèm, demorèt mercadièr e contunhèt de far prosperar l'ostal de negòci a Bordèu.
Son paire, Pèir Eiquèm, primièr de la familha a naisser al castèl de Montanha, en 1495, daishèt lo comerci e faguèt carrièra dins la armas. Participèt a las campannhas d'Itàlia. En 1519, « nòble òme, Pèire Eiquèm, senhor de Montanna, escudièr », faguèt omenatge a l’arquevèsque de Bordèu, suzeiran de la baroniá de Montravel. Sa rotura definitivament atudada, en 1529, maridèt Antoinette Lopez de Villanueva, filha de mercadièrs tolosencs e d'origina judeoportuguesa convertida al protestantisme. Miquèl, l'ainat de set fraires e sòrres recebèt de son paire una educacion liberala e umanista. Tre sa naissença, l'educacion del jove Miquèu seguiguèt un plan pedagogic dirigit per son paire e afinat pels conselhs de sos amics umanistas. Pauc après sa naissença, Montanha foguèt deishat dins un maset, ont visquèt las tres purmeras annadas de sa vita dab la sola companhia d'un familha paisana, "dins la tòca de ", segon son paire de "lo far venir pus pròche del pòble, e de sas condicions de vida, qu'a plan de besonh de la nòsta ajuda."[1]
Après aqueles purmèrs ans espartans, Montanha tornèt al castèl. L'objectiu èra de far del latin sa primièra lenga. L'educacion intelectuala de Montanha foguèt fisada a un tutor alemand nomenat Horstanus. Son paire embauchava sonque de sirvents que parlavan latin e ordonèt de sempre s'adreiçar al dròlle en latin. La meteissa règla s'aplicava per sa maire, son paire, los sirvents, qu'èran totes obligats d'emplegar sonque los mots latins qu'el utilizava, e aqueriguèt aital lo saber de la lenga que son tutor li comunicava. L'educacion latina de Montanha èra acompanhada de contunh d'una estimulacion intelectuala e espirituala. Foguèt familiarizat amb lo grèc per un metòde pedagogic qu'emplegava jòcs, convèrsa, exercicis de meditacion solitària, tant coma los libres.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Montagne "Essays", III, 13
- Personalitat de la Renaissença
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Escrivan francés del sègle XVI
- Filosòf
- Filosòf epicurian
- Filosòf de la Renaissença
- Filosòf del sègle XVI
- Umanista francés
- Moralista
- Filosòf francés
- Filosòf catolic
- Ensagista francés
- Personalitat politica del Regim Ancian
- Cònsol de Bordèu
- Personalitat de Gironda
- Personalitat de Dordonha
- Bordèu
- Antiesclavagista
- Naissença en 1533
- Decès en 1592


text:
Guèrra Civila d'Angòla
La Guèrra Civila d'Angòla se debanèt dau 11 de novembre de 1975 au 4 d'abriu de 2002 en Angòla e en Namibia. Opausèt lo govèrn de Luanda, dirigit per lo partit marxista dau Movement Popular de Liberacion d'Angòla (MPLA) e sostengut per lo blòt sovietic (URSS, Cuba) o la guerilha independentista de Namibia, a divèrsei guerilhas anticomunistas (UNITA, FNLA, FLEC) sostengudas per leis Estats Units d'America, lo Sud-Africa e d'autreis aliats estatsunidencs coma Zaire. S'acabèt per una victòria dau govèrn dau MPLA après l'abandon dau modèl sovietic per lo govèrn de Luanda.
Causas[modificar | modificar la font]
Lo conflicte aguèt divèrsei causas. Premier, lei guerilhas dau MPLA e de l'UNITA, aliadas còntra lei Portugués durant la Guèrra d'Independéncia d'Angòla, èran opausadas sus l'avenidor dau país. Puei, dins lo corrent de la Guèrra Freja, leis Estats Units e lo Sud-Africa aprofichèron aquela division per minar lo poder dau govèrn de Luanda dirigit per lo MPLA. Ansin, l'UNITA se presentèt pauc a pauc coma anticomunista (maugrat una ideologia inicialament comunista) e obtenguèt de sostèns estatsunidencs e sudafricans per conquistar lo poder. Durant leis annadas 1980, l'armada sudafricana, en guèrra en Namibia còntra lo movement independentista SWAPO, intrèt sus lo territòri d'Angòla per sostenir l'UNITA. De son caire, lo govèrn de MPLA poguèt se presentar coma oficialament comunista e obtenir l'ajuda dau blòt de l'Èst, especialament de Cuba que mandèt un còrs expedicionari fòrça important en Angòla.
Debanament[modificar | modificar la font]
Lo debanament militar dau conflicte se pòu devesir entre tres periòdes principaus :
- de 1975 a 1991, lo conflicte foguèt caracterizat per una intensificacion progressiva ambé la participacion dei poissanças estrangieras dins lo corrent de la Guèrra Freja. L'arribada d'un important còrs expedicionari cuban permetèt au govèrn de MPLA de protegir la capitala e d'atacar lei posicions de l'UNITA que foguèt finalament ajudada per l'armada sud-africana. A la fin de 1987 e au començament de 1988, la batalha de Cuito Cuanavale entraïnèt de combats saunós dins lo sud-èst dau país e marquèt l'equilibri entre lei dos camps e l'incapacitat dei Cubans o dei Sudafricans d'averar rapidament la guèrra. De negociacions s'acabèron per la retirada dei fòrças estrangieras e un alta-au-fuòc foguèt acceptat per lo MPLA e l'UNITA.
- de 1992 a 1994, de combats novèus se debanèron après la revirada deis eleccions presidencialas de 1992. Atacada per lo govèrn, l'UNITA, sostenguda per Zaire, capitèt de resistir e de conquistar 70% d'Angòla au començament de 1994. Pasmens, una tièra de còntraofensivas dau MPLA li permetèron de contraròtlar 60% dau territòri a la fin de l'annada fins a la signatura d'un alta-au-fuòc novèu a Lusaka en octòbre de 1994.
- de 1998 a 2002, lo MPLA ataquèt tornarmai lei posicions de l'UNITA que comencèt de faciar de dificultats d'avitalhament en causa de la manca de sostèn internacionau e de la volontat de l'ONU de limitar leis importacions d'armas en Angòla. A la fin de febrier e au començament de març de 2002, lei dos caps principaus de l'UNITA foguèron tuats e lo movement acceptèt son desarmament en aost de 2002 marcant la fin de la guèrra. Una partida de sei combatents foguèt integrada au sen de l'armada nacionala d'Angòla.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La guèrra aguèt de consequéncias economicas fòrça importantas sus lo país que conoguèt un declin economic important dins lo corrent dau conflicte maugrat de ressorsas majoras coma petròli. Au nivèu uman, mai de 500 000 personas foguèron tuadas e 4,3 milions desplaçadas per lei combats. Au nivèu politic, lo MPLA deguèt abandonar sa politica comunista e acceptar la creacion d'un sistèma democratic liberau. Enfin, après lei reviradas de son armada en 1987-1988, Sud-Africa deguèt acceptar de reconóisser l'independéncia de Namibia en 1991 puei acceptar de reformar lo sistèma d'apartheid entre 1991 e 1994.


text:
Lorda
Lorda (Lourdes en francés) qu'ei ua vila de Bigòrra en Gasconha, Occitània. Administrativament qu'ei situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus.
Segon eths credents, era Verge que seré apareishuda ara senta dera Glèisa Catolica Bernadeta Sobirós ena Tuta de Massavielha per era domandar de bastir ua glèisa e de béver er'aiga dera hont deras vertuts miraclosas e sanadoras. Per aquesta rason Lorda, lòc de romiatge catolic, qu'arcuèlha cada an mei de 6 milions de romieus venguts deth monde sancèr, e, enter eths mantuns malauts e invalids en recèrca de guarison.
Somari
Verge e lenga occitana[modificar | modificar la font]
Com era lenga mairau de Bernadeta Sobirós b'èra eth occitan deths Pirenèus gascons, qu'ei dens aquesta lenga (segon eth credents) qu'era auré parlat era Verge. Per aquesta rason, qu'ei en occitan qu'ei marcada ara hont miraclosa era frasa Que sòi era immaculada concepcion (dens era grafia originau Que soy era immaculada councepciou). Desempuish era debuta deth sègle XXI, un panèu tradusit en mantuas lengas que cita eras autas paraulas dera Verge : anatz béuer ena hont e v'i lauar (escrivudas : Anat béouè en a hount et vi laoüa).
Geografia[modificar | modificar la font]
Lorda que's situa ath pè deth Pirenèus, en Bigòrra, suu Gave de Pau, ath sud oèst de Tarba. La vila qu'ei bastida ar'entorn d'un lòc arrocalhós que rèsta deth glacèr d'Argelèrs de Gasòst e on que's bastit eth castèth.
Era vila qu'ei en mei desservida entara linha ferroviària de Tolosa a Baiona. Ua via exprès que religa era vila a Tarba cap ath nòrd (en construccion) e Argelèrs de Gasòst ath sud.
.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Wynton Marsalis (Nava Orleans, 1961) qu'ei un trompetista virtuòse nòrd american e afro-american especializat en jazz mes qui a hèit tanben mantuns enregistrament classics e barròcs.
Hilh d'un professor de paino, que ho un trompetista deus precòç (que comencè aus 6 ans) e qu'estudiè a la Julliard Scholl. Qu'ei director deu centre academic Jazz at Lincoln center.
Qu'arrecebó un Grammy Award e lo Prèmi Pulitzer (en bèth estar lo purmèr musician ofiiaument de jazz a'u arrecéber).


text:
Analgesic
Un analgesic es un medicament que permet d'obténer l'analgesia, es a dire d'avalir las sensacions dolorosas sens entraïnar una pèrda de consciéncia. Las drògas analgesicas agisson de diferents biais sul sistèma nerviós periferic o central; incluson lo paracetamol (paraacetilaminofenòl, conegut als EUA jol nom d'acetaminophen), los antiinflamatòris non esteroïdians coma los salicilats, e los opioïdes coma la morfina e l'òpi. Son de substàncias diferentas dels anestesics, qu'avalisson reversiblament las sensacions.


text:
Sant Flor
Sant Flor (Saint-Flour en francés) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe administrada pel departament del Chantal de la region d'Auvèrnhe (z-es una sos prefectura).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se devesís entre vila nauta e vila bassa. Sant Flor z-es situada a 900 m de nautor sobre una planesa de basalt volcanic. Z'es traversada pel riu d'Ander qui dona justament son nom a la Val d'Ander.
Sant Flor z-es situada sobre l'anciana rota R9 e a rasa de l'autorota A75 que religa Besièrs e París
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : Partit d'azur e d'aur semenat de lises l'un l'autre, ambé la bordura engrelada de gules.
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Pèire : bastida ('na primièira vegada en 1095, puèi tornada bastir en 1398 après la chasuda de la primièira) ambé de pèiras basalticas.
.


text:
Demotic
Tresau (e cronologicament darrèra) mena d'escritura de l'Egipte antica au costat deus ieroglifs e deu ieratic. Etimologicament los ieroglifs que son los signes talhats sus la pèira, lo ieratic lo signes "deus prèstes" (adonc emplegats peus textes religiós e com ua forma graficament mei aisida de formar) mentre que lo demotic (forma simplificada deu ieratic) be son los signes deu "pòble" (emplegat peu comèrci).
Que comencèn deus emplegar autorn de 660 a.C. A la debuta du sègle IVau lo grèc qu'impausè la soa escritura dens los tèxtes oficiaus; en 451 qu'èran encara emplegats sus las parets deu temple d'Isis a Filae (lo darrèr temple egipcian clavat peu crestianisme).
Que i avó donc ua correspondéncia deu mei complèxe au mei simple anant deus ieroglifs aus ieroglifs linears, au ieratic e, fin finala au demotic.


text:
Lilla
Lilla (en francés Lille) es la capitala de la region del Nòrd-Pas de Calais, en França.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lille possedís una longa istòria e una rica tradicion de resisténcia armada. Es sustot la vila la mai assiégée de França[1] e los sieus canonniers constituissián una confrérie fòrça respectada. Voici Aicí-dessous los periòdes e los faches istorics los mai marquants de la municipalitat[2].
Lille possède une longue histoire et une riche tradition de résistance armée. C'est notamment la ville la plus assiégée de France[3] et ses canonniers constituaient une confrérie très respectée. Voici ci-dessous les périodes et les faits historiques les plus marquants de la commune[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Banc de Lille
- ↑ Las grandas linhas e principalas datas #que figuran en los paragrafes #que seguisson pòdon èsser trobats, levat de precision complémentaire, sul luòc del Ligam Modèl:Web
- ↑ Siège de Lille
- ↑ Les grandes lignes et principales dates qui figurent dans les paragraphes qui suivent peuvent être retrouvés, sauf précision complémentaire, sur le site de la Mairie de Lille, « Histoire », www.mairie-lille.fr. Consultat lo 25 octobre 2009
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Ortografia de verificar
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Prefectura de region
- Comuna del Nòrd
- Patrimòni Mondial en França
- Vila universitària francesa
- Capitala Europèa de la Cultura


text:
Lisbona
Lisbona es la capitala de Portugal. Es situada dins l'estuari del riu Tage. A mai de la capitala del país es tanben la capitala del Districte de Lisbona, de la region de Lisbona, de l'airal metropolitan de Lisbona, e es tanben lo centre principal de la sosregion estadistica de la Grand Lisbona. Sa populacion èra estimada a 517 802 abitants en 2005, e la de l'airal metropolitan a 3 000 000, siá un quart de la populacion del país. Lisboa es la vila pus rica de Portugal, amb un PIB per capita superior a la mejana europèa.
Sa superfícia totala es 83,84 km².
La vila de Lisbona foguèt Capitala Europèa de la Cultura en 1994.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, la vila foguèt fondada per Ulisses. Los grècs establiguèron un pòrt comercial, que los romans nomenèron "Olissipo" qu'amb lo temps cambièt a "Olissipona" o "Lissipona". Jol contraròtle arabi, lo nom de la vila cambièt per al-ʾEšbūnah (الأشبونة) e cambièt fin finala per lo sieu nom actual après la Reconquista en 1147. En 1255 venguèt capitala del Reialme de Portugal.
L'epòca de màger prosperitat per Lisbona foguèt lo sègle XVI mercé al comèrci amb Asia e America, e l'aur provenent de Brasil. Un tèrratrem lo 1èr de novembre de 1755 destruguèt 85% de la vila e 90 000 personas i moriguèron.


text:
Nintendo
Nintendo Company, Limited (任天堂株式会社 Nintendō Kabushiki-kaisha) (NASDAQ : NTDOY.PK, Modèl:Tyo) es una entrepresa multinacionala fondada en 1889 per Fusajiro Yamauchi pròche Kyoto en Japon.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Lei consòlas Nintendo
- 2.1 La Famicom (nom japonés) ò Nintendo Entertainment System (nom occidentau que son acronim es NES)
- 2.2 La GameBoy e sei derivats (GameBoy Pocket, GameBoy Color, GameBoy Advance, GameBoy Micro
- 2.3 La Super Famicom (nom japonés) ò Super NES (nom american) ò Super Nintendo (nom europèu)
- 2.4 La Nintendo64
- 2.5 La GameCube
- 2.6 La Nintendo Dual Screen
- 2.7 La Wii
- 2.8 La Wii U
- 3 Lei juecs Nintendo
Istoric[modificar | modificar la font]
Au començament, la societat produsiá de cartas de jogar japonesas : lei hanafudas. Partent deis annadas 1960, comencèt de diversificar seis activitats en produsent de joguets, d'arrís instantanèus, la gestion d'una companhiá de taxi... Partent deis annadas 1980, Nintendo decidiguèt d'investir lo mercat dei consòlas e dei juecs vidèos. A l'ora d'ara, es una dei pus gròsseis entrepresas d'aqueu sector : en 2005, Nintendo es classificat premier editor de juecs vidèos en Japon e segond ais Estats Units. Au premier de decembre 2005, Nintendo vendèt 387 milions de consòlas e 2,2 miliards de juecs vidèos dins lo monde. Encuei, son 3000 personas que trabalhan per Nintendo, a mitat repartidas entre la concepcion materiala e la concepcion logiciala, çò qu'es pron pauc en comparason dei sieus rivaus sus lo mercat dau juec vidèo, Sony e Microsoft.
Lei consòlas Nintendo[modificar | modificar la font]
La Famicom (nom japonés) ò Nintendo Entertainment System (nom occidentau que son acronim es NES)[modificar | modificar la font]
Premiera consòla de salon Nintendo. Arribada en 1983 en Japon puei en 1986 en Occident.
La GameBoy e sei derivats (GameBoy Pocket, GameBoy Color, GameBoy Advance, GameBoy Micro[modificar | modificar la font]
Premiera consòla portadissa de Nintendo. Sortiguèt en 1989 en Japon. Conoissèt puei d'evolucions fins 2004 ambé la sortida de son darrier modèl, la GameBoy Micro.
La Super Famicom (nom japonés) ò Super NES (nom american) ò Super Nintendo (nom europèu)[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 16 bits que sortiguèt en 1990.
La Nintendo64[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 64 bits que sortiguèt en 1996.
La GameCube[modificar | modificar la font]
Consòla de salon 128 bits que sortiguèt en 2001.
La Nintendo Dual Screen[modificar | modificar la font]
Mai conoissuda per lo nom Nintendo DS. La nòva generacion de portadissas de Nintendo. Per lo premier còp, una consòla de juec possedís un ecran tactil. Sortiguèt en 2004.
La Wii[modificar | modificar la font]
La cincau consòla de salon de Nintendo. Son sistèma de contraròtle a la particularitat d'aver per lo premier còp sus una maquina "familiala" una deteccion dei movements dau jogaire que fonciona ambé de tecnologias coma la giroscopia e leis acceloromètres. Sortiguèt en 2006.
La Wii U[modificar | modificar la font]
La sheisau consòla de salon de Nintendo serà comercializada lo 30 de noveme 2012. Lo design s'apròcha de la Wii, e la poténcia serà un chic mei eslevada que la de las Xbox 360 e PlayStation 3. Totun, coma d'acostuma, Nintendo de diferenciarà per un gameplay inovant. La navèra maneta, lo GamePad Wii U integrarà un giroscòp, una camerà faciau e una camerà au darrèir, un escran tactil de 6,2 poces, e la possibilitat de començar lo jòc sus la television e d'ic contunhar sus l'escran de la maneta.
Lei juecs Nintendo[modificar | modificar la font]
La popularitat dei consòlas de juecs de Nintendo a de veire tanben ambé lei prestigiosas licéncias que sachèt fabregar lo gigant japonés de lòng de son istòria. Cada consòla nòva es l'escasença per Nintendo de desvelopar una nòva iteracion de sei personatges. Despuei Donkey Kong fins ai Pikmin en passant per Mario (lo personatge mai famós), Zelda e Metroid, leis univèrs de la firma dau plombier(que Nintendo es ansin escais-nomat estent que Mario es un plombier) son fòrça diversificats.


text:
Escafandre autonòm
Un escafandre autonòm es un dispositiu individual que permet a un sotaire d'evoluir liurament en sotada amb una serva de gas respirable comprimit. Un escafandre autonòm pòt foncionar tant amb d'aire que amb d'autres mesclas respirablas especialament estudiadas per aqueste usatge (nitrox, trimix, idreliox...) o tanben amb un reciclador.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi de foncionament de l' escafandre autonòm es essencialament basat sus una invencion del doctor Manuel Théodore Guillaumet, en 1838[1]. Aquela invencion foguèt tornamai realizada independentament de la de Guillaumet en 1860 per l'engenhaire de las minas roergat Beneset Rocairòl (1826-1875) e adaptada a la sotada en 1864 amb l'ajuda del lòctenent de vaissèl August Denairosa (1837-1883). Foguèt fin finala represa e melhorada dins sa forma actuala per Émile Gagnan e Jacques-Yves Cousteau en 1943. Aquesta invencion, capitala per la sotada autonoma (sens cap tudèl religat a la superfícia), es lo regulator automatic.


text: La Piramida Graduada de Saqqara o Piramida de Djòser qu’ei lo mei vielh bastiment de pèira talhada deu mòn e donc la purmèra e la mei vielha de totas las piramidas d’Egipte. Que ho bastida peu faraon Djòser de la IIIau dinastia e peu son arquitècte Imhotep. Qu’ei considerada coma ua evolucion deu modèl precedent de tombas: los mastabas (un petit bastiment qui cobreish ua tomba devath la tèrra). Dens aqueth cas qu’ei possible que s’aja començat per bastir un mastaba qui auré semblat tròp petit (chic mei haut que la muralha d’embarra deu complexe funerari) e qu’aurén apielat, en seguint la forma deu mastaba, seis grads (quate en purmèr e puish dus autes). Com dens un mastaba, au center de la piramida que i a un putz miant de cap a la tomba deu faraon. En la bèth agrandir, fin finala, la piramida que caperè tanben los onze autes putz miant a las autas tombas de la familha reiau. Lo complexe de Saqqara que ho hèra estudiat per l’egiptològ anglés Cecil Firth qui i descrobí l’estatua de Djòser uei au Musèu deu Caire, e per l’egiptològ francés Jean-Philippe Lauer.


text:
1686
Aquesta pagina concernís l'an 1686 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la temptativa d'usurpacion dau poder per un pretendent l'annada precedenta, lo negus Iyasu Ièr (1682-1706) ordonèt una expedicion punitiva còntra lei senhors dau sud de Gojjam qu'avián sostengut la rebellion.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta meteorologica per l'astronòm Edmund Halley (1656-1742).


text:
Lockheed Martin F-22 Raptor
Lo Lockheed Martin F-22 Raptor es un caçaire furtiu estatsunidenc desvolopat a partir de la fin deis annadas 1980 per remplaçar lei F-15 intrat en servici dins leis annadas 1970. Inicialament destinat au combat aerian, lo F-22 es tanben capable d'assegurar de missions de sostèn d'operacions terreèstras, d'ataca electronica o d'ensenhament d'origina electromagnetica. Intrèt en servici en 2005. En causa de son còst fòrça important e de la fin de la Guèrra Freja, lei comandas foguèron fòrça reduchas per lo Congrès e la produccion se limitèt a 195 unitats.


text:
Catedrala de Nòstra Dòna de Rodés
La Catedrala de Nòstra Dòna de Rodés (Lengadòc), que foguèt bastida a partir del sègle XIII e coneguèt de remodelacions fins al sègle XVI, es la catedrala del Diocèsi de Rodés e Vabras e un dels edificis religioses mai importants de Roèrgue.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Catedrala de Rodés es un monument impressionnant que s'aubora coma un gigant al mitan de la ciutat amb son cloquièr qu'arriba fins a 87 m. Es un bastiment massís que mesura 102 m de long e 37 m d'ample. Los murs de l'edifici son sostenguts gràcias a d'enòrmes arcs botants e de contrafòrts, çò que lo fa semblar a una mena de fortalesa. Lo portal sud es ricament ondrat amb 108 estatuas. Lo cloquièr, mòstra de l'art gotic, fach de gres ròsa es un cap d'òbra d'elegància e de subtilitat artistica malgrat son aspècte massís. Lo bas del cloquièr es una mena de torre de plan cairat, mas dapasset mentre s'i monta pren mai de refinament e d'elaboracion, amb de sas torrèlas d'angle. En naut, los nivèls superiors ostentan una riquesa artistica rara amb d'estatuas de sants, de balustradas, qualques arcs trilobats o quadrilobats, de pinnacles demest d'autras causas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras traças d’una catedrala son del temps de l’avesque Sant Dalmàs, cap a 516, valent a dire un pauc aprèp los sègles IV e V, quand se realizèt la cristianizacion del país. Malgrat aquò la basa de l’edifici actual sembla que data d’entorn l’an 1000. Demòran sonque qualques vestigis escasses d’aquela epòca que quand lo cloquièr se destrantalhèt en 1276 s’entamenèt una reconstruccion de la catedrala romanica. La reconstruccion durèt mai de tres sègles per s’acabar. Foguèt l’avesque Ramon de Calmont d’Òlt qu’i metèt la primièra pèira en 1277. Lo país puèi foguèt agarrit durament per conflictes (la guèrra de cent ans) e marranas (coma la pèsta negre en 1348), sens comptar divèrsas batèstas politicoreligiosas que faguèron que la construccion de l’edifici tardèsse tant de temps.
Puèi, a la fin del sègle XIV s’installèt lo cloquièr, un bastiment defensiu, coronat d’una sageta de fusta. Durant lo sègle seguent, las òbras se faguèron mai constantas e aital s’acabèt lo còr e sa vòuta e s’entamenèt la construccion del transèpte e de las primièras travadas de la nau.
Participèron a las òbras divèrses artistas dels mai importants d’aquel temps, coma l’escalpraire borgonhon Jacques Morel e un pauc mai tard, al sègle XVI, Francés d’Estanh e Jòrdi d’Armanhac. Aquestes darrièrs donèron un vam novèl a la construccion. En 1510, aprèp que qualques obrièrs atudèssen pas corrèctament de brasas lo cloquièr cremèt. Per astre, l’incendi se propaguèt pas e causèt pas que d’estralhs limitats. La reconstruccion d’aqueste foguèt entrepresa per un centenat de picapeiriès, capitanejats per Antòni Salvan, de 1513 a 1526.
L’ensems de la catedrala foguèt acabat finalament a l’entorn de 1531.


text:
Galaxia lenticulara
Una galaxia lenticulara es una galaxia formada d'un disc sensa estructura de braç en espirala. Au sen de la sequéncia de Hubble, representa la transicion entre una galaxia ellipitica e una galaxia espirala. Pòu aver unei centenaus de miliards d'estelas. En revènge, la proporcion de matèria interstellara i es sovent febla e la formacion d'estelas novèlas limitada.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Classificacion dei galaxias.
- Galaxia elliptica.
- Galaxia espirala.
- Galaxia espirala barrada.
- Galaxia irregulara.
- Galaxia nana.


text:
Anime
Anime es un tipe, una mena de filmes de l'escòla d'animacion japonesa. N'es quitament lo tèrme generic utilizat en Japon per ne designar tot çò referit al cinèma d'animacion.
N'a una istòria tan vièlha gaireben coma lo quite eiga id est cinèma. Se ne comencèron de far de filmes d'animacion a Nihon tre la debuta del sègle XX, e contrariament a çò que ne pretendon d'unes que i a, pas cap influenciats a la debuta pels biaisses de far occidentals, mas ancorats dins una tradicion grafica e del relat unicas al mond.
Quand lo comerci se n'entrevèt en tot ne seguir atal las pesadas disneyanas, de segur que cambièron un chic las causas, mas un país que s'èra inventada la benda dessenhada al sègle IX amb los pergamins e los rols de las aventuras d'una granhòta picaresca n'aviá pas res o pas grand causa d'aprene o envejar d'Occident.
E tot lo cinèma japonés d'animacion de qualitat o se tendrà tostemps de provat, d'al Viatge de Chihiro o lo Tombèl de las lusetas, o Princessa Mononoko e ca fins a l'excepcional Millennium Actress.
Es çò qu'assajarem de mostrar e demostrar, tot lo long d'aiceste estudi de l' anime del país d'en Satoshi Kon.
L' anime aquel que tan plan pòrta lo siu nom, de tant animat animadàs qu'es, valent a dire qu'a una arma, una anima que batega... tostemps.
Somari
- 1 Istòria de l'animacion japonesa
- 2 Los màgers creators
- 3 Citacions
- 4 Genres e tèmas
- 5 Personatges e caracteristicas
- 6 Filmografia
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Ligams videografics
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria de l'animacion japonesa[modificar | modificar la font]
D'a la debuta fins a 1945[modificar | modificar la font]
1945-1980[modificar | modificar la font]
1981 en lai...[modificar | modificar la font]
Los màgers creators[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Genres e tèmas[modificar | modificar la font]
Epòca classica[modificar | modificar la font]
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Ne cabís fòrça genres, a l'epòca modèrna, ramosats dins çò que li ne dison en anglés de live action.
Mas al país del monogatari, id est una mena de relat que los pòt totes mesclar, la classificacion per genres es un trabalh quasi inutil:
Que son:
- Aventura
- Robòts Gigants
- Comèdia
- Drama
- Erotic
- Hentai
- Fantasiá
- Ocultisme
- Orror
- Istòrias d'amor
- Ficcion scientifica
- Faulas tradicionalas
- Istòrias de fantaumas
N'an d'autres tèmas que li son comuns, atal coma istòrias de collègi, de terror, de demònis, d' arts marcialas o de magia... e ca etc... nado
Personatges e caracteristicas[modificar | modificar la font]
Epòca classica[modificar | modificar la font]
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Los tèrmes japoneses de manga e anime (quitament se cal pas cap confondre manga e anime, que son doas causas del tot diferentas, dos domenis ben a despart, de çò que li ne poiriam dire d' animacion dessenhada, plan melhor que non pas dessenh animat...) son (n'es sonqu'un escapolon indicatiu... e ges exaustiu...) :
- shojo: son seguits mai que tot pel public femenin jove
- maho shojo: que çò ne designan de gojatas amb poders magics
- shunen-ai: istòrias d'amor entre personages masculins
- shojo-ai: istòrias d'amor entre personages femenins
- shunen: seguits mai que tot pel public masculin jove
- seinen: anime presats per adultes e adolescents
- josei: anime presats per adultas e adolescentas
- kodomo: çò es mainadon en japonés e son adorats pels pichons
- mecha: anime caracterizats coma robòts gigants
- "ecchi": mot que significa "indecent". Lo nom d'origina ven de la lectura de la letra H en anglés. Mòstra un umor sexual ben moderadòt
- hentai: id est "anormal" o "pervèrs", usat per descriure los anime pornografics. En Japon los tèrmes usats son Poruno o Ero
- bishunen: "polit gojat", tèrme generic utilizat per descriure los anime caracterizats coma de polits mainadons o mainats
- bishujo: "polida gojata", tot parièr utilizat per descriure los anime caracterizats coma de polidas mainadonas o mainadas
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Astro Boy (1963)
- Ashita no Joe (1970)
- Lupin III (1970)
- Candy Candy (1976)
- Mobile Suit Gundam (1979)
- Nausicaä of the Valley of the Wind (1984)
- Dragon Ball (1986)
- Urotsukidoji (1987)
- Wicked City (1987)
- Tonari no Totoro (1988)
- Hotaru no Haka (1988)
- Akira (1988)
- Dragon Ball Z (1989)
- Ninja Scroll (1993)
- Shinseiki Evangelion (1995)
- Ghost in the Shell (1995)
- Pokemon (1997)
- Mononoke Hime (1997)
- Vampire Hunter D : Bloodlust (2000)
- Sen to Chihiro no Kamikakushi (2001)
- Naruto (2002)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Hideaki Anno
- Osamu Dezaki
- Yoshiaki Kawajiri
- Hayao Miyazaki
- Mamoru Oshii
- Katsuhiro Otomo
- Isao Takahata
- Osamu Tezuka
- Yoshiyuki Tomino


text:
68
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 68 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, revòuta dei legions romanas de Gàllia dirigida per lo generau Vindex. Pasmens, leis insurgents se turtèron a una repòsta rapida dei legions de la frontiera de Ren e foguèron durament desfachs. Vindex se suicidiguèt. Après aquela insureccion, l'emperaire Neron decidèt de s'aparar còntra una revòuta militara novèla e ordonèt l'execucion de totei lei caps militars sospichats d'ostilitat envèrs eu. Aquò entraïnèt uneis insureccions. La pus importanta èra aquela dau generau Galba qu'obtenguèt l'ajuda dau cap de la garda pretoriana que se revoutèt còntra Neron. L'emperaire se suicidiguèt e Galba li succediguèt. Aquò marquèt la fin de la dinastia eissida de Juli Cesar e d'August.
L'emperaire novèu assaièt de restaurar lei finanças publicas e prenguèt rapidament una tiera de mesuras impopularas coma lo refús de pagar un guierdon ai soudats pretorians autors de la revòuta còntra Neron. Galba refusava tanben l'esplendor liada a sa foncion, çò que demenissiá rapidament son prestigi. Enfin, deguèt faciar lei pretencions d'unei generaus insurgents que s'èran proclamats emperaire dins lei províncias.
En Judèa, perseguida victoriosa de la Premiera Guèrra Judeoromana amb una avançada romana fins a Jericho. Dins aquò, la mòrt de l'emperaire Neron e la participacion dau generau Vespasian au conflicte de succession entraïnèt l'aplant provisòri deis operacions.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Bastida dau Temple dau Chivau blanc, premier temple bodista de China, dins la capitala Luoyang.


text:
Leon I (papa)
Leon Ièr lo Grand (entre 390 e 400 - 10 de novembre de 461) foguèt lo 45en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 29 de setembre de 440 au 10 de novembre de 461. Succediguèt a Sixte III (432-440) e foguèt remplaçat per Alari (461-468).
Seis originas e lei premiereis annadas de sa vida son mau conegudas. Èra nascut entre 390 e 400 en Toscana ò dins la region de Roma. Ignorava probablament lo grèc e la filosofia antica. En revènge, èra una personalitat energica, tenaça e decidida. Venguèt arquediacre dins lo corrent dau pontificat de Celestin Ièr (422-432) e lo demorèt sota Sixte III (432-440). Èra alora un membre influent de l'entorn de Sixte III e de la Cort imperiala de Ravena. Aviá tanben un prestigi fòrça important au sen de la populacion romana. A la mòrt de Sixte III, èra cargat d'arbitrar un conflicte entre lo generau Aetius e lo prefèct dau pretòri Albinus. Pasmens, en despiech d'aquela absència, foguèt elegit a l'unanimitat per venir lo papa novèu.
Coma sei predecessors, luchèt còntra lei diferenteis eresias aparegudas au començament dau cristianisme. En 443, obtenguèt un succès important gràcias a la reünion d'un nombre important d'evesques e de prèires a Roma onte denoncièt lo perilh dei sectas. Puei, i donèt l'ocasion per leis eretics de se retractar. La màger part dei partisans italians dau pelagianisme e dau maniqueïsme acceptèron. Lei reguinhaires foguèron sancionats mai son nombre representava plus una menaça importanta per la Glèisa d'Itàlia. Luchèt tanben còntra lo priscillianisme favorizant l'organizacion d'un concili per l'evesque d'Astorga que condamnèt aqueu movement. Enfin, reafirmèt son autoritat sus leis evesques de Gàllia, d'Espanha e d'Africa dau Nòrd. Capitèt d'empachar la temptativa de l'evesque d'Arle d'estendre son autoritat sus totei leis evesques de Gàllia e capitèt tanben d'estendre son poder religiós sus lo clergat dei Balcans. Autre succès important, obtenguèt la reconoissença oficiala de la primautat de la papautat de part de l'emperaire Valentinian III en 445.
Regardant la liturgia, aprofichèt lei querèlas a prepaus de la natura de Jèsus Crist per desvolopar sa doctrina de l'unicitat de la persona dau Crist subsistent dins doas naturas diferentas. Aquò li permetiá d'afeblir la posicion dei monofistas e d'impausar sa doctrina au concili de Calcedònia. En revènge, mau capitèt d'empachar l'adopcion de l'egalitat de drech entre Roma e Constantinòple, fònt de tension importanta dins lo corrent dei sègles seguents.


text:
Aubéguimont
Aubéguimont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aubéguimont Es una municipalitat del « Dintre Bray e Picardie » situada en lo costat de Aumale.
Aubéguimont est une commune de l'« Entre Bray et Picardie » située dans le canton d'Aumale.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Als Modèl:XVIIe s e Sègle XVIIIs existissián de fabricas de teles dichas « serges de Aumale » sus la comuna.
Aux Modèl:XVIIe s et Sègle XVIIIs existaient des fabriques d'étoffes dites « serges d'Aumale » sur la commune.


text:
Cort de Justícia Europèa
La Cort de Justícia de las Comunautats Europèas (CJCE) es una de las cinc institucions de l'Union Europèa, amb la Comission Europèa, lo Conselh de l'Union Europèa, lo Parlament Europèu e la Cort dels Comptes Europèa.
Jos lo nom de Cort de Justícia de las Comunautats Europèas, aquela institucion recampa tres jurisdiccions :
- la Cort de Justícia
- lo Tribunal de Primièra Instància de las Comunautats Europèas
- lo Tribunal de la Foncion Publica de l'Union Europèa.
Lo seu sèti es a Luxemborg.
Lo seu ròtle es de resòlvre totes los contencioses juridics entre las Institucions, los Estats membres e los ciutadans, en vertut de las règlas contengudas dins los Tractats de l'Union Europèa. Aqueste ròtle la destria de totes las jurisdiccions internacionalas per çò qu'aquesta jurisdiccion es obligatòria e las seunas decisions s'impausan dins tota l'Union Europèa.
Las competéncias de la CJCE seguisson en general las evolucions dels Tractats e l'aumentacion de las competéncias de l'Union Europèa.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Competéncia
- 3 La mesa en òbra e los efièchs de la jurisprudéncia de la Cort de Justícia
- 4 Sèti
Istoric[modificar | modificar la font]
La CJCE es instituida pel Tractat de París creant la CECA en 1952. Es conservada dins lo Tractat de Roma en creant la CEE e la CEEA (Euratom). La CJCE aviá a l'origina un ròtle marginal. Los Estats membres l'avián creada per se protegir de las usurpacions eventualas de la Nauta Autoritat qu'èra una institucion supranacionala (vejatz CECA). Los Estats Membres prevesián tanben qu'aquela reglèsse los conflictes que podrián arribar entre eles. Mai que mai, los jutges nacionals podián demandar a la Cort una interpretacion dins los afars ont la seuna decision fasiá intervenir lo drech comunautari (recors prejudicial). Lo recors prejudicial èra inicialament un mecanisme marginal. Mas jogarà un ròtle fòrça important dins lo desvolopament de la CJCE a comptar de las annadas 60.
Al començament de las annadas 60, la CJCE pren, en efièch, dos arrèsts audaciós que cambiaràn prigondament la seuna posicion : amb l'arrèst van Gend en Loos (lo 5 de febrièr de 1963) la Cort afirma que lo drech comunautari concernís totes los individús (e non solament los Estats): pòdon far valer sos dreches devant los tribunals nacionals (aplicabilitat dirècta) ; amb l'arrèst Costa contra ENEL (lo 15 de julhet de 1964), afirma la primautat del drech comunautari suls dreches dels Estats membres.
Per aqueles dos arrèsts, la CJCE se donava la posicion d'una Cort suprèma federala, çò qu'èra pas estat previst pels Estats membres quand signèron los Tractats (formalament internacionals) de la CECA e de la CEE.
Los Estats (sustot França, Alemanha o Itàlia) protestèron contra aqueles arrèsts, considerats coma un abús d'autoritat. Per aqueles Estats, l'arrèst de la Cort resultava d'una interpretacion deformada dels Tractats e anava contra las intencions dels Estats al moment de la signatura dels Tractats. La Cort refutèt aqueles arguments en presentant l'arrèst Van Gend en Loos coma conforme als objectius contenguts dins los Tractats : «L'objectiu del Tractat CEE es d'instaurar un mercat comun que son foncionament pertòca dirèctament los justiciables de la Comunautat. Aital que, lo Tractat «constituís un acòrdi que crea mai que d'obligacions mutualas entre los Estats contractants» : «constituís un òrdre juridic novel(...) Que los subjèctes son pas solament los Estats membres mas tanben los seus èssers». Es la posicion de la Cort que fins finala ganharà. Se los Estats aguèsson volgut redefinir los poders de la CJCE, aurián degut cambiar lo contengut dels Tractats, çò qu'auriá exigit una unanimitat de mal aténher.
Dempuèi lo començament de las annadas 90, la CJCE es marcada per divèrsas tendéncias :
- Las Institucions Europèas fan apèl de mai en mai a la Cort per resòlvre los seus conflictes ; es sustot lo cas de la Comission Europèa contra lo Conselh dels Ministres (o Conselh de l'Union Europèa) o del Parlament Europèu contra la Comission e lo Conselh dels Ministres.
- Los Estats son mai que mai atentius a son activitat : lo govèrn francés fa per exemple d'« observacions » mai e mai frequentas a la Cort de Justícia, per temptar de desviar sas decisions.
Dempuèi que lo Tractat de Lisbona es en vigor (après la signatura de Václav Klaus, cap de l'Estat de la Chequia), lo nòu nom de l'institucion es Cort de Justícia de l'Union Europèa.
Competéncia[modificar | modificar la font]
Las competéncias de la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas son partejadas entre las tres jurisdiccions (Cort de Justícia, Tribunal de Primièra Instància e Tribunal de la Foncion Publica).
Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Se compara la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas amb una Cort Suprèma, sul modèl de la Cort Suprèma dels Estats Units d'America. La Cort de Justícia es ben una jurisdiccion de tipe federal, per çò que lo drech comunautari es superior als drechs dels Estats membres. Pasmens, la seuna jurisdiccion es pus limitada : s’exercís solament dins lo domeni comunautari (lo primièr pilar dels tres pilars de l'Union Europèa) e dempuèi lo Tractat d'Amsterdam dins los domenis que van a èsser comunautaris. Exclutz la politica de defensa e de securitat comuna.
Se despartís tanben de la Cort Suprèma dels Estats Units pel fach que la nominacion dels jutges se fa sens audicion per lo Parlament (coma los jutges de la Cort Suprèma devant lo Congrès dels Estats Units). Los jutges de la Cort de Justícia son pas que simplament nomenats.
La Cort de Justícia jutja principalament de l'interpretacion del drech comunautari, del non respècte per los Estats membres del drech comunautari e dels recors contra las decisions del Tribunal de Primièra Instància, en particular per las vias de drech seguentas :
- La question prejudiciala per la quala las jurisdiccions nacionalas dels Estats membres, o demandan l'interpretacion d'un tèxte comunautari, o demandan a la Cort s'un tèxte comunautari es valid. Aquò significa que los particulars que voldrián obtenir una decision de la Cort de Justícia o pòdon far solament indirèctament en passant en primièr devant un jutge nacional que, constatant un ponch de drech exigent clarificacion, adreçarà a la Cort de Justícia une question prejudiciala. A l’origina dotat d’un foncion purament tecnica, lo recors prejudicial es doncas devengut dempuèi las annadas 60 un biais per far constatar los mancaments dels Estats al drech comunautari (inicialament èra una prerogativa dels Estats membres e de la Comission Europèa).
- Lo recors en mancament amb lo qual la Comission Europèa o un dels Estats membres vòl far constatar qu'un d'eles a pas respectat sos obligacions resultant del drech comunautari.
- Lo recors en cassacion amb lo qual las partidas en una decision del Tribunal de primièra instancia contèstan la seuna decision.
Tribunal de Primièra Instancia[modificar | modificar la font]
Jutja, principalament, de la contestacion dels actes de las institucions comunautaris per las personas fisicas ou moralas, per las vias de drech seguentas :
- Lo recors en anullacion qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las entrepresas) vòl far anullar un acte d'una institucion o un organ de l'Union Europèa.
- Lo recors en caréncia qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las entrepresas) vòl far constatar qu'una institucion o un organ de l'Union Europèa a pas adoptat un acte obligatòri.
- Le recors en responsabilita (accion en responsabilitat) qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las enpresas) vòl far remborsar lo prejudici subit per l'acte d'une institucion o d'un organ de l'Union Europèa.
Dempuèi lo Tractat de Niça, lo Tribunal de primièra instancia recep tanben los recors introduits pels Estats contra los actes de la Comission Europèa.
Tribunal de la Foncion Publica[modificar | modificar la font]
Jutja exclusivament del contenciós entre las institucions o organs comunautaris e los seus foncionaris.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
President de la Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Los jutges de la Cort designan entre eles lo president de la Cort per un periòde renovelable de tres ans. Lo president dirigís las òbras de la jurisdiccion e mai los servicis de la Cort e presidís las principalas formacions de jutjament. Assigna los afars dins una cambra en vista de las mesuras d'instruccion eventualas e nomina un jutge raportaire.
Fixa las datas e oras de las sesilhas de la granda cambra e de l’assemblada plenièra de la Cort, compausada de 13 jutges. La Cort s'amassa tanben per cambra de tres o cinc jutges. De mai, le president estatuís el meteis, per via de referit, sus las demandas de subre-sèis a l’execucion e d’autras mesuras provisòrias.
La Cort deu s'amassar d'un biais plenièr dins los cas prevists per los Tractats. En mai, la Cort pòt tanben s'amassar aital quand la question que tracta es d'importància.
Tribunal de primièra instancia e Tribunal de la foncion publica de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Avocats generals[modificar | modificar la font]
Grefièr[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
La mesa en òbra e los efièchs de la jurisprudéncia de la Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Lo ròtle de la Cort de Justícia dins la creacion d'un mercat unic europèu[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Autres arrèsts[modificar | modificar la font]
Sèti[modificar | modificar la font]
Totes los organs judicaris de l'Union sont basats a Luxemborg, separadas de las institucions politicas basadas a Brussèlas e Estrasborg.


text:
Gerard de Cremona
Gerard de Cremona (en latin: Gerardus Cremonensis) (c. 1114–1187) èra un traductor italian d'òbras scientificas aràbias trobadas per las librariás abandonadas de Toledo.
Foguèt un dels pus importants erudits eissits de l'Escòla de traductors de Toledo que reviscolèt l'Euròpa medievala al sègle XII en li transmetre la coneissença aràbia, grèga e josieva en astronomia, medecina e autras sciéncias, la fasent disponibla per tota persona sabent legir. Una de sas pus celèbras revirada es l' Almagest de Claudi Ptolemèu a partir dels tèxtes en arabi trapats a Toledo. Li foguèt atribuit per error la traduccion del Canon de la medecina d'Avicena.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Inventions et découvertes au Moyen-Age", Samuel Sadaune, p.44


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo di ser Piero da Vinci, correntament sonat Leonardo da Vinci, nascut a Vinci lo 15 d'abril de 1452 e mòrt a Amboise lo 2 de mai de 1519, foguèt un pintor florentin. Èra un òme d'esperit, a l'encòp artista, scientific, engenhaire, inventor, anatomista, escalpraire, arquitècte, urbanista, botanista, musician, poèta, filosòf e escrivan.
Leonardo foguèt escolan del famós pintor florentin Andrea del Verrocchio. Las seunas primièras òbras importantas foguèron realizadas al servici del duc Loís Maria Sforza a Milan. Puèi trabalhèt a Roma , Bolonha e Venècia, e passèt los darrièrs ans de sa vida en França, convidat pel rei Francés Ièr.
S'es sovent descrich Leonardo de Vinci coma l'arquetipe e lo simbòl de l'òme de la Renaissença, un gèni universal e un filosòf umanista que sa curiositat illimitada foguèt sonque egalada per la fòrça de la seuna capacitat creatritz[1]. Es considerat coma un dels pintors màgers de tots los temps e benlèu la persona mai talentosa, dins un nombre bèl de domenis diferents, qu'aja jamai existit[2] . Es mai que mai coma pintor que Leonardo es conegut. Doas de las seunas òbras, La Gioconda e La Cena, son de pinturas fòrça famosas, sovent copiadas e parodiadas[1] e son dessenh de l'Òme de Vitruvi foguèt tanben reproduit dins de nombroses trabalhs derivats.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfança[modificar | modificar la font]
Leonardo de Vinci nasquèt lo dissabte 15 d'abril de 1452, «a la tresena ora de la nuèch», tres oras aprèp l'Ave Maria, valent a dire 22 oras 30 minutas,[4] dins lo castèl de Vinci, còsta Floréncia, d'una relacion amorosa illegitima entre son paire, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, notari, cancelhièr e ambaissador de la Republica florentina, descendent d'una familha rica de notables italians, e sa maire, Caterina, una umil filha de pageses del vilatjon toscan d'Anchiano, que se tròba a dos quilomètres de Vinci,[5] en lo territori de Florença.[6][7] Un estudi de 2006 destaca que sembla probable que Caterina foguèt una esclava venguda del Pròche Orient.[8]
Leonardo, o puslèu Lionardo coma es estat escrich coma nom de bateg,[4] foguèt batejat després de viure los sieus cinc primièrs ans a Vinci amb son paire,[4] on fou tractat com un fill legítim.[9] Recebèt una instruccion e aprenguèt a legir e escriure, e mai l'aritmetica. Totun, non estudièt pas lo latin d'un biais prigond, basa de l'ensenhament tradicional, e lo fach qu'aviá una ortografia caotica nos indica qu'aquesta instruccion aviá de lacunas e, en totes cases, non foguèt pas la d'un universitari.[10]
En 1457, quand Leonardo aviá cinc ans, sa maire se maridèt amb Antonio di Piero Buti del Vacca da Vinci, un pagés de la ciutat, e amassa aguèron cinc enfants.[4] Llavors foguèt admés a la casa de la familha de son paire, dins lo vilatge de Vinci. Entretant, lo iseu pare s'èra maridat amb Albiera degli Amadori, una goja de 16 anys que pertanyia a una rica família de Florença.[4] Albiera, que non aguèt filhs, depositèt tot son afècte en Leonardo; malastrosament, moriguèt tras que jove, el 1464.[4] De sa naissença ençai foguèt considerat per son paire coma un filh mai mas, ça que la, jamai non foguèt legitimat. Lo paire se maridèt quatre còps e aguèt dètz fraires e doas sòrs legitims nascuts apuèi Leonardo. Aguèt de bonas relacions amb la darrièra esposa de son paire, Lucrezia Guglielmo Cortigiani, afècte que se fa evident dins una nòta on daissa escrit: «Aimafa e doça maire ».[4]
Dins l'Euròpa d'aquel temps, s'èran pas plan desvolopadas las convencions actualas que s'emplegan dins lo noms de personas. Sol las granda familhas emplègan lo nom de lor pertinença patronimica. La major partida de las personas èran designadas per lor prenòm al qual s'ajonhua tota precision necessària: lo nom del paire, lo luòc d'origina, un escaisnom o lo nom del mèstre dins lo cas d'un artesan. Doncas, en aqueste cas, lo nom de l'artista foguèt Leonardo di ser Piero Da Vinci, que significa que l'individú se sonq Leonardo, e es filh del mèstre Piero De Vinci. Pasmens lo «Da» a una majuscula per tal de precisar que s'agís d'un patronim.[4] Leonardo signava sos travalhs simplament amb "Leonardo", o "Io, Leonardo" («Ieu, Leonardo»). La majoritat de las autoritats pòrtab doncas sos trabalhs a Leonardo sens lo da Vinci. De manièra versemblanta, non utiliza lo nom de son paire perque foguèt un dròlle illegitim. «Vinci» proven del nom de «vinchi», vim, utilizat per l'artesanat toscan i que creissián prèp lo riu Vincio.[4]
Sa grand pairala, Lucia di ser Piero di Zoso, ceramista e persona plan pròpa de Leonardo foguèt, benlèu, la persona que l'inicièt a las arts.[4] Una legenda popularizada explica qu'un milan vengut del cèl auriá fach un vòl sus son brèç, e que la coa de l'aucèl auriá tocat sa cara.[11][12]
Giorgio Vasari, lo biograf dels pintors de la Renaissença del sègle XVI,[13] narrèt l"istòria d'un pagés local que demandèt a Ser Piero[14] que son talentós filh li pintàs un imatge sus una placa. Leonardo pintrèt un imatge que representava un dragon que escupissiá de fòc, e l'aviá facha tant polida que ser Piero la vendèt a un comerciant d'art florentin, que a son torn la vendèt al duc de Milan. En cambi, despuèi aver obtengut un benefici, ser Piero crompèt una placa amb un còr traversat per una flècha, que donèt al pagés.
Formacion dins lo talhièr de Verrochio[modificar | modificar la font]
Lo jove Leonardo èra plan interessat per la natura, que n'observava amb una bèla curiositat totes los detalhs. Dessenhava de caricaturas e practicava l'escritura especulara dins son dialècte toscan. Giorgio Vasari, contèt una anecdòta a prepaus dels primièrs passes dins la carrièra artistica d'aquel grand artista: un jorn, ser Piero, « prenguèt qualques-uns de sos dessenhs e los mostrèt a son amic Andrea del Verrocchio e li demandèt amb insisténcia que li diguèsse se Leonardo se podriá dedicar a l'art del dessenh e se podriá obtenur quicòm en aquesta matèria. Andrea foguèt plan susprés dels començaments extraordinaris de Leonardo e exortèt ser Piero que li laissàs causir aqueste mestièr, de tal biais que ser Piero resolguèt que Leonardo entrariá a trabalhar dins lo talhièr d'Andrea. Leonardo non se faguèt pregar; e non content d'exercir aqueste ofici, exerciguèt tots lo que se relacionavan amb l'art del dessenh». Foguèt cosí que, a partir de 1469, Leonardo dintrèt coma aprenent dins un dels talhièrs d'art mai prestigioses jos lo mestratge d'Andrea del Verrocchio, a qui deu una part de son excellent formacion multidisciplinària, on frega altres artistas com Sandro Botticelli, Perugino e Domenico Ghirlandaio.[11][15] En efecte, fins a 1468, encara que Leonardo èra inscrit coma resident del municipi de Vinci, anava plan sovent a Florença ont trabalhava son paire.[4]
Verrocchio foguèt un artista famós,[16] e molt eclectic. De formacion èra orfebre e faure,[15] mas de mai, foguèt pintor, escultor e fondedor. Trabalhèt subretot pel poderós mecènas Lorenzo de Mèdici. Los encargues principals foguèron de retaules e d'estatuas commemorativas per las glèisas, mas las òbras mai grandas foguèron de frescas per las capèlas, coma las que creèt Domenico Ghirlandaio per la Capèla Tornabuoni, e d'esculturas grandas coma las estatuas equèstras de Gattamelata per Donatello e Bartolomeo Colleoni de Verrocchio.[17] Leonardo trabalhèt tanben amb Antonio Pollaiuolo qu'aviá son talhièr plan a costat del de Verrocchio.
Aprèp un an dedicat a la neteja dels pincèls e d'autras pichonas activitats pròprias d'un aprenedís, Leonardo foguèt iniciat per Verrocchio en las nombrosas tecnicas que se practicavan dins un talhièr tradicional, emai qualques artesans s'especializavan en tascas com en elaborar lo quadre, las dauraduras e lo trabalh del bronze. Ansin, en aqueste contèxte, Leonardo aguèt l'oportunitat d'aprendre las basas de la quimia, de la metallurgia, del trabalh del cuèr e del ges, de la mecanica e de la fusteria, aissí que mantas tecnicas artisticas coma lo dessenh, la pintura e l'escultura sus marbre e sus bronze.[18][19] Egalament, recebèt formacion en abilitats com la preparacion de lad colors, la gravadura e la pintura de las frescas. S'envisant del talent excepcional qu'aviá Leornardo, Verrocchio fisèt a son escolan la cura privilegiada d'acabar sos quadres.
La formacion que recebèt del temps de son aprendissatge dins lo talhièr de Verrochio va mai enlà i e s'estend a d'autres domènis culturals. Estudièt lo calcul algoritmic e mostrèt sa bona coneissença qu'aviá citant los dos abacistes florentins mai prestigioses, Paolo Toscanelli del Pazzo e Leonardoo Chernionese.[10] Posteriorament, Leonardo tanben citèt la Nobel opera de arithmética de Piero Borgi, imprés a Venècia lo 1484, e que representa ben la sciéncia d'aquestas escòlas d'abacistas.[10]
Non se coneid l'existéncia de cap òbra de Leonardo durant l'epòca que trabalhèt amb Verrochio. Segon Vasari, auriá collaborat en una pintura nommada Baptisme de Crist (1472-1475).[13] D'autre latz, segon la legenda, Verrocchio abandonèt l'acabament de l'obra quan se sentiguèt superat per la qualitat del jove Leonardo, que daissèt son tòc magistral en un petit àngel present a l'obra.[9] Tanben, d'acòrd amb la tradicion que l'aprenent èra lo que posava,[6] Leonardo auriá servit de modèl pel David de Verrocchio, una estatua de bronze. De la mesma manièra, tanben se supausa qu'es lo retrach de Leonardo que representa l'Arcàngel Miquel en l'òbra Tobias e l'Àngel de Verrocchio.[6]
En 1472, a l'edat de 20 ans, apareid enregistrat dins lo Libre roge del gremi de Sant Lluc, lo celèbre gremi dels artistas e doctors en medecina, que dins la vila de Florença se reünia amb la denominacion de la "Campagnia de pittori".[20] D'aquesta època existís un de sos primièrs trabalhs coneguts, Paisatge de la val de l'Arno o Paisatge de Santa Maria della neve (1473), un dessenh fach amb ploma e tencha.[21] Comencèt sa carrièra de pintor amb d'òbras ja destacables com L'Anunciació (1472-1475), e melhora la tecnica del sfumato en un punt de refinament pas jamai obtengut abans el.
En 1476 apareid totjorn esmentat coma ajudant de Verrocchio ja que, quitament desempuèi que son paire l'ajudàs a aver lo sieu pròpri atalhièr, motivat per son afècte cap a Verrocchio, continuèt de collaborar amb el.[11] Durant aqueste periòde, recebèt comandas personalas e pintèt lo sieu primièr quadre, La mare de Déu i el clavell (1476). L'arquiu judicial d'aquel an recuèlh que el e tres autres òmes, foguèron acusats de sodomia, prsctica que en aquela epòca en Florença èra illegal, mas tots foguèron absolguts.[22] Aquel document que partia d'una acusacion anonima, pasmens, non permet pas d'afirmar que Leonardo siaguèt homosexual.[22]
Pro lèu Leonardo despontèt tanben coma engenhaire. En 1478, oferís de levar la glèisa octogonala de Sant Joan de Florenla, l'actual baptisteri, sens aver de far runa, per i ajostar fe fondaments.[10] Es l'an que Leonardo aviá 26 ans, e quand partiguèt del costat de son mestre aprèp que l'aguèt superat brilhantament dins totes los domenis. Aital comencèt a venir un mèstre pintre independent.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Helen Gardner, Art through the Ages, Harcourt, Brace and World, 1970.
- ↑ Segons Vasari, Boltraffio, Castiglione, Gaddiano, Berensen, Taine, Fuseli, Rio, Bortolon.
- ↑ The Hundred Greatest Men. Nova York: D. Appleton & Company, 1885. Cal remarcar qu'aquesta gravadura es basada sus la pintura d'un artista desconegut qu'a son torn seguissiá un dessenh de greda roja que se crei qu'èra un autoretrach de Leonardo. Es doncas un imatge que representa Leonardo, e pas un vertadièr retrach.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Cap. 1: «Il était une fois à Vinci» de Alessandro Vezzosi, Leonardo de Vinci: art et science de l'univers, Gallimard, 1996.
- ↑ Vinci es a 24 km de Floréncia e a 50 km de Pisa.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Angela Ottino della Chiesa. The Complete Paintings of Leonardo da Vinci. Penguin, 1967.(en)
- ↑ Alessandro Vezzosi. Leonardo da Vinci: Renaissance Man. (en)
- ↑ Alessandro Vezzosi, director del musèu Leonardo da Vinci, afirma que Piero èra lo proprietari d'una esclava de l'Orient Mejan sonada Caterina, que donèt a lutz un nene de nom Leonardo. Aquesta tèsi que Leonardo aviá sang araba es sostenguda per la reconstruccion d'una empremta (vegeu Marta Falconi. Experts Reconstruct Leonardo Fingerprint, Associated Press Writer, 1 de desembre de 2006. (en)
- ↑ 9,0 9,1 Les grandes découvertes, sèrie "Connaissances et vie", ed. Christophe Colomb, 1984.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Liana Bortolon. The Life and Times of Leonardo, Paul Hamlyn, Londres, 1967.
- ↑ Sigmund Freud. 'Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci.
- ↑ 13,0 13,1 Giorgio Vasari. Le Vite, 1568 ; reeditat per Penguin Classics amb una traduccion de George Bull del 1965.
- ↑ "Ser" Piero designa lo paire; "ser" és una contraccion del mot latin senior (senhot), i èra un petit títol dels notaris e sacerdòts
- ↑ 15,0 15,1 Daniel Arasse. Leonardo da Vinci, Konecky & Konecky, 1997. (en)
- ↑ Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance. Segon aquel istorian, sa fama èra ja estada apreciada per Matias Corví, lo grand rei ongrés que manifestava un interès particular per tot çò qu'èra escrich tecnic.
- ↑ J. R. Hale. Renaissance Europe, 1480-1520, Fontana, 1971. (en)
- ↑ Andrew Martindale. The Rise of the Artist. Thames and Hudson.(en)
- ↑ Cennini, Cennino (1390). Libro del arte. Editorial MAXTOR (trad. 1947, re-editada el 2008). ISBN 9788497613903. Retrieved on 10 de juliol de 2011.
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ A. E Popham. Les dessins de Léonard de Vinci. Éditions de la Connaissance, Bruxelles, 1947.
- ↑ 22,0 22,1 Capítol 2: «Dans la Florence des Médicis», d'Alessandro Vezzosi. En Léonard de Vinci: art et science de l'univers. Gallimard, 1996.
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Leonard de Vinci
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Pintre retraitista
- Retraitista de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Umanista italian
- Inventor italian
- Engenhaire italian
- Anatomista italian
- Renaissença italiana
- Polimat
- Naissença en 1452
- Decès en 1519


text:
Saturacion (colors)
En teoria de las colors, la saturacion ou puretat es l'intensitat d'una tinta especifica. Es basada sus la puretat de la color; una tinta nautament saturada a una color viva e intensa alara qu'una tinta mens saturada pareis pus fada e grisa. Sens pas ges de saturacion, una tinta ven un nivèl de gris. La saturacion es una de las coordenadas dins l'espaci colorimetric .
La saturacion d'una color es determinada amb una combinason de son intensitat luminosa e de la distribucion de sas diferentas longors d'ondas dins l'espèctre de las colors. La color pus pura s'obten en utilizant una sola longor d'onda de nauta intensitat, coma amb un lasèr. Quand l'intensitat luminosa demenís, la saturacion tanben. Per desaturar una color dins un sistèma de sintèsi sostractiva (coma amb la Goache), se pòt li apondre de blanc, de negre, de gris, o sa tinta complementària.
Saturacion dins l'espaci colorimetric RVB[modificar | modificar la font]
Dins un espaci colorimetric RVB, la saturacion se pòt descriure coma la desviacion estandard σ entre las coordenadas de las colors R(rouge), V(vert) et B(bleu). Se se causís u per representar la luminositat, alara
- .
En tèrmes simples, se pòt dire qu'una color a una saturation maximala quand a una luminositat de 100% dins lo canal roge, e 0% dins los autres canals. Aquela color seriá pas ges saturada se totes sos canals èran egals. Doncas se pòt dire que la saturacion es la diferéncia entre las valors dels canals.
En tèrmes colorimetrics, aquela simpla definicion dins l'espaci colorimetric RVB pausa divèrses problèmas. L'espaci colorimetric RVB es pas absolut, la valor de la saturacion es arbitrària e depend de la causida de las colors primàrias e del punt blanc.


text:
Chasteu de Ventadorn (Lemosin)
Lo Chasteu de Ventadorn se tròba a Mostier de Ventadorn, en Lemosin, dins lo departament de Corresa. Venguèt « monument istoric » en 1840.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Se tròba sus un esperon rochós susplombant la vau de la ribiera de Sodelheta. Auei, lo chasteu es en roïnas: lo barri existent s'adapta au contorn de l'esperon en tot defender aitau 'na plaça de Modèl:Nau de long per una larjor maximum de 30 m; a l'interior se tròba de las traças de chapela e lòtja, 'na importanta tor redonda e un tròç de mur que sembla èsser lo de 'na tor mestra carrada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bastit au segle XI e restaurat au segle XII, lo chasteu comandava lo Vescomtat de Ventadorn, que sas capitalas eran Aus Gletons, Ussel e Maismac.


text:
Bessie Smith
Elizabeth "Bessie" Smith (1894-1937) foguèt la pus populara cantaira nòrd-americana de jazz e blues dels ans 1920 e 30[1]. Sa estil de cant a influençat Janis Joplin e Norah Jones.
Estil[modificar | modificar la font]
Aviá una votz tipicament negra, expressiva e metiá tala delicadesa e art en l'interpretacion dels blues que manteniá ne suspenes l'ànim del public en lo fasent rire o plorar. La siá extraordinària mímica, amb la que s'acompanhava, èra un complement eficaç per las siás interpretacions. Èra cossí se tot lo sieu còrs, fins los mai pichons movements, aguèsson qualquarren de la cançon qu'interpretava. Tanben improvisava de passatges de dança que provocavan l'entosiasme del public.
Lo declivi[modificar | modificar la font]
Mas a mesura que la nomenada epòca negra comencèt a declinar e lo gost del public s'inclinava vèrs las cançons ròsas de Hollywood, la reputacion d'aquela extraordinària en cantant foguèt tanben en declinant, se plan Bessie se donèt pas per vencuda e interpretèt aquelas melodias doças en las i donant un quite aire, en las impregnant de swing, amb lo que poguèt se manténer en lo primièr plan de l'interès, mas a basa d'un esgotador trabalh.
Malgrat tot, arribèt un moment en que se la vegèt en vendent cacauets pels bars e cafès.
La mòrt de la melhor interprèta de blues de tota l'istòria del jazz foguèt autenticament tragica. En sofrint un accident automobilistic, se li produsiguèt una granda emorragia e foguèt portada rapidament dins l'espital mai prèp, mas dins aquel espital se neguèron a l'assistir perque ailà pas s'acceptavan negres, après recórrer fòrça quilomètres, per fin se trobèt un espital singularment alièn als perjudicis raciales, mas l'emorragia aviá ja acabat amb la vida de l'extraordinària artista.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jasen, David A.; Gene Jones (September 1998). Spreadin' Rhythm Around: Black Popular Songwriters, 1880–1930. Schirmer Books, 289. ISBN 978-0-02-864742-5.


text:
Sant Africa
Sant Africa[1][2][3] (Saint-Affrique en francés) es una comuna occitana de Guiana situada en Roergue dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es la vila natala del matematician e òme politic Emili Borèl.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa dins lo Massís Central meridional e lo departament d'Avairon. Es traversada per la Sòrga, que, amb los sieus afluents, an retalhats sèt montanhas : los Angleses, la Quilha, la Fos, lo sèrre, las Casas, Nogairòla e lo Ròc de Cailús. Cinc ponts permeton la circulacion, per òrdre d'ancienetat: lo pont Vièlh, lo pont Nòu, lo pont del Centenari (o dels Fraires), lo pont Ferroviari e lo pont de la Resisténcia. (Fòtos dels ponts sus Structurae).
La vila es la capitala del Sant-African, país ligat a la region naturala dels monts de La Cauna que ne constituís los darrièrs relèus[4]. Presenta de paisatges, una flora, una fauna e un patrimòni fòrça diversificats. Lo territòri de la municipalitat constituís una fraccion del Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Divèrsas zonas geologicas fòrça desparièras se tròban a proximitat:
- a l'èst, los Grands Causses,
- al sud, lo Rogièr de Camarés,
- al nòrd, lo plan de Leveson,
Tres influéncias climaticas se fan sentir :
- A la prima e en tardor, los vents d'oèst e del sud-oèst determinan un clima oceanic.
- En estiu, los vents del sud-es fan prédominar un clima de tipe mediterranèu mas aqueles vents pòdon tanben perturbar lo cors normal de las sasons a tota epòca de l'an.
- L'ivèrn, los vents del nòrd someton aquel país a las rigors del clima continental.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sent-Africa segon Cristian Pèire Bedel dins lo libre Saint-Affrique, al canton, 2002
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ www.aveyron.gouv.fr: Los donnees de basa
- ↑ Donadas climaticas


text:
Cany-Barville
Cany-Barville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cany-Barville Es una vila de mens de 3500 abitantas traversadas per la Durdent.
Cany-Barville est une ville de moins de 3500 habitants traversée par la Durdent.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cany E Barville èran antany dos pòbles independentes #qu'an decidit de se jónher per formar la pichona vila de Cany-Barville. La municipalitat #èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795.
Cany A ocupat per un castèl normand dempuèi 1130[1]. Es alavetz un fief del rei de Angleterre. Passa a la corona francesa l'an 1204[1].
Cany et Barville étaient autrefois deux villages indépendants qui ont décidé de s'unir pour former la petite ville de Cany-Barville. La commune fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Cany est occupé par un château normand dès 1130[1]. Il est alors un fief du roi d'Angleterre. Il passe à la couronne française en 1204[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dels castèls e dels òmes, Lo castèl de Cany-Barville, Véronique Baud Edicions de las falaises en novembre 2010.


text:
Carmen Luvana
Carmen Luvana qu'ei ua actora de cinèma pornografic americana.
Qu'ei neishuda a Nava York lo 23 d'agost 1981, puish que s'ei neurida a Puerto Rico abans d'arrecotir tà Miami a l'atge de 18 ans. Los mèdias especializats que profieitan sovent d'aquera partida de la soa biografia entà presentar-la com ua actora latina (de soca latinoamericana), mes l'aspècte fisic de l'actora qu'ei meilèu lo d'ua americana de soca europèa.
La soa carrièra que comencè en 2001. Carmen Luvana qu'a anonciat que i pausaré un tèrmi a la fin de 2008.
Qu'a recebut mantun prèmi dont lo XRCO Award de la miélher navèra actora (2002) e lo XRCO Award de la miélher scèna lesbiana (2003).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficiau
- (fr)(en) Carmen Luvana sus l'Internet Movie Database


text:
Tavernay
Tavernay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu lo Ternin, #que passa en bordure del bourg.
- Caserius
Lo masatge caseriu de la Comaille es mai importanta que lo bourg. Los ostals d'aquel caseriu an alinhat la longitud de la rota #que connècta Autun a Castell-Chinon (Ciutat).
La commune est traversée par la rivière le Ternin, qui passe en bordure du bourg.
- Hameaux
Le hameau de la Comaille est plus important que le bourg. Les maisons de ce hameau sont alignées le long de la route qui relie Autun à Château-Chinon (Ville).
Istòria[modificar | modificar la font]
Es n'en abril 1164, que lo Pape Alexandre III, refugiat a França, confime per una Bulle, lo patronnage de la parròquia al benefici del Abbaye de Sant-Martin de Autun: " Ecclesiam Tavernaco "[1].
Bastit en bordure del Ternin, lo bourg de Tavernay a preses lo luòc d'un important abitat gallo-romain. En 1311, Agnès de Magny, vend a Varolles dels bens en benefici del Abbaye de Sant-Martin de Autun[2].
Guillaume de Montholon, fa confession e dénombrement a Jean E de Marigny, abbé de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, per desparièras possessions a Reclesne, Verrières, en Ordenant, e Tavernay[3].
Las causas de crida del tribunal del pòrti de Bourgogne, reconeisson, en 1385 que lo Abbaye de Sant-Martin de Autun jouit per aquela tèrra de " La Comaille " dempuèi tempses ancians d'anautita, mièja, e bassa justícia[4].
Un grand canal derivava las aigas de l'Aquela a la nautor de Polroy pels portar en la Arroux 4 km en amont del confluisson natural, jols murs de Autun. Se seguís encara lo traçat d'aquel canal a travèrs del territòri de la municipalitat de Tavernay.
Lo vilatge a conegut una fòrta expansion a la fin del Sègle XIX e al començament del Sègle XX, ligada a l'espleitacion de schistes bitumineux. I i aguèt quatre potz de houille, un a Chambois, dos a St Romain e un a Polroy, #que se n'endonvíe la localizacion mercés a l'arquitectura caractéristique dels pichons bastiments industriales en briques d'aquela epòca, inspiradas grandas indústrias del nòrd de la França. Cinc fabricas de schistes avián installat a Poizot, lo Retorn, Pont-Renaud, lo Marbre e la Granda Fabrica, venguda uèi la Vièlha Fabrica, prèpa de la Comaille, #que las terrils, fòrça atenuats pel temps, ne son ara cobèrts d'una vegetacion dense. Totas aquelas espleitacions an pas fin finala durat que vint o trenta ans. La Granda Fabrica, amb 110 obrièrs, a barrat las siás pòrtas l'an 1903.
I #aver fins a formatnum:1000 {{}} abitants en la comuna. La glèisa Santa-Laurent, consagrada l'an 1872 en remplacement del anciana, mai pichona, es mai granda que las glèisas dels pòbles vesins.
L'estenduda de la zòna comerciala e industriala a lo sieu limit sud (sul territòri de la municipalitat de Autun) es una basa per Tavernay, #que vei la siá populacion créisser leugièrament dempuèi 2006.
C'est en avril 1164, que le Pape Alexandre III, réfugié en France, confime par une Bulle, le patronnage de la paroisse au bénéfice de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: " Ecclesiam Tavernaco "[5].
Bâti en bordure du Ternin, le bourg de Tavernay a pris la place d'un important habitat gallo-romain. En 1311, Agnès de Magny, vend à Varolles des biens au profit de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[6].
Guillaume de Montholon, fait aveu et dénombrement à Jean I de Marigny, abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, pour différentes possessions à Reclesne, Verrières, Sommant, et Tavernay[7].
Les causes d'appel de la cour du duc de Bourgogne, reconnaissent, en 1385 que l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun jouit pour cette terre de " La Comaille " depuis des temps anciens de haute, moyenne, et basse justice[8].
Un grand canal dérivait les eaux de la Celle à la hauteur de Polroy pour les amener dans l'Arroux 4 km en amont du confluent naturel, sous les murs d'Autun. On suit encore le tracé de ce canal à travers le territoire de la commune de Tavernay.
Le village a connu une forte expansion à la fin du Sègle XIX et au début du Sègle XX, liée à l'exploitation de schistes bitumineux. Il y eut quatre puits de houille, un à Chambois, deux à St Romain et un à Polroy, dont on devine l'emplacement grâce à l'architecture caractéristique des petites constructions industrielles en briques de cette époque, inspirées des grandes industries du nord de la France. Cinq usines de schistes étaient installées à Poizot, la Revenue, Pont-Renaud, la Marbre et la Grande Usine, devenue aujourd'hui la Vieille Usine, proche de la Comaille, dont les terrils, très atténués par le temps, sont maintenant couverts d'une végétation dense. Toutes ces exploitations n'ont finalement duré que vingt ou trente ans. La Grande Usine, avec 110 ouvriers, a fermé ses portes en 1903.
Il y eut jusqu'à 1 000 habitants dans la commune. La glèisa Saint-Laurent, consacrée en 1872 en remplacement de l'ancienne, plus petite, est plus grande que les églises des villages voisins.
L'extension de la zone commerciale et industrielle à sa limite sud (sur le territoire de la commune d'Autun) est un atout pour Tavernay, qui voit sa population croître légèrement depuis 2006.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° 102 de 1311. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°110.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°138.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° 102 de 1311. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°110.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°138.