text:
ES CONFIRMADA UNA NÒVA ESPÈCIA DE REPTIL AL PIRENÈU DE FA 247 MILIONS D’ANS
La descobèrta es estada facha als vilatges de Port del Cantó, Pont de Suert e Sarroca de Bellera (Lhèida, Catalonha) per recercaires de l’Institut Català de Paleontologia. L’espècia nòva, un arcosauromorf, demorèt pendent lo Triassic ancian e foguèt clau en l’espandiment de la vida en la planeta après l’extincion permiana. Sapiéncia a parlat amb un dels autors de l’estudi, Josep Fortuny, recercaire de l’ICP Miquel Crusafont.
L’estudi, publicat al conegut jornal scientific numeric PLos ONE, es estat realizat per una còla de scientifics de l’Universitat Autonòma de Barcelona e l’Institut Catalan de Paleontologia Miquel Crusafont. En el son descrichas una amassada de traças de divèrses arcosauromorfs, un grop ancian de reptils qu’evolucionèt fins los cocodrils e los dinosaures. La nòva espècia descobèrta, Prorotodactylus mesaxonichnus, demorèt al Pirenèu catalan fa entre 247 248 milions d’ans, après la granda extincion de la fin del Permian (fa 252 milions d’ans).
“Aquesta extincion provoquèt una mortalitat mai granda que totas las autras grandas extincions qu’a patit la nòstra planeta – çò confirmèt Josep Fortuny, scientific de l’ICP a Sapiéncia -. En la planeta ja i an agut 5 extincions massivas e la del Permian foguèt la mai òrre: prèp d’un 90% de totas las formas de vida s’esvaniguèron. La causa originala encara es discutida uèi lo jorn per la comunautat scientifica”.
Aital, e segon Fortuny, l’ipotèsi d’un meteòr es pauc probable. Çò de mai realista seriá pensar en un cambi climatic plan important restacat a una importanta activitat volcanica en divèrses luòcs de la planeta e especialament en Siberia. Pr’amor d’aquesta extincion, çò contunhèt Fortuny, los divèrses nivèls arqueologics de la planeta demorèron voides e aquò foguèt profiechat per divèrses grops animals per se diversificar: los arcosauromorfs ne son un exemple.
L’estudi es la conclusion de divèrsas campanhas scientificas realizadas dempuèi l’an 2012 per geològs, biològs e paleontològs de l’universitat catalana e l’Institut Miquel Crusafont. L’epòca estudiada- los periòdes Permian e Triassic, entre fa 300 e 200 milions d’ans – a balhat un paisatge fòrça desparièr de l’actual. Totes los continents èran un solet continent apelat Pangea. Los Pirenèus èran plaçats en la zona equatoriala de la planeta e èran una amassada de vals amb de rius, causa primièra de la color roja tipica de fòrça ròcas de la region.
En tot estudiar las traças laissadas per la fauna de l’epòca (icnitas) foguèt trobada una nòva espècia de rèptil jamai estudiada fins uèi lo jorn: Prorotodactylus mesaxonichus. Fins uèi aquesta espècia èra coneguda ja en Polonha e Alemanha, mas se pensava qu’èra un dinosauromorf, ancessor alonhat dels dinosaures.
Ara es estat confirmat que Prorotodactylus, membre de la familha dels arcosauromorfs, èra pas un ancessor dels dinosaures, mas un reptil ancian e que foguèt, benlèu, un reptil unic en la sieuna morfologia. De mai, la sieuna preséncia en aquestas vals catalanas confirmariá lo profièch qu’aguèron aquestes reptils amb aquesta escasença biologica.
“Un dels paucs grops subrevivents de l’extincion de l’extincion permiana foguèron los arcosauromorfs – çò afirmèt aqueste recercaire de l’Institut Catalan de Paleontologia a Sapiéncia -. Se diversifiquèron puèi en tota la planeta e milions d’ans mai tard los dinosaures e los cocodrils serián los lors descendents. Divèrsas espècias n’èran conegudas en Africa del Sud e tanben en Russia. Fòrça al nòrd e al sud de Pangèa. Mas se sabia pas cossí foguèt la recuperacion environamentala en l’airal central de Pangea. Pr’aquò la descobèrta de Prorotodactylus es clau en l’istòria evolutiva de l’epòca”.
Una espècia ancessora dels dinosaures
Prorotodactylus es estat descobèrt a travèrs las traças laissadas sus las ròcas. Segon los scientifics qu’an fach l’estudi fasiá miei mètre e utilizava las quatre patas per marchar. Sovent tanben laissava de traças al tèrra amb la sieuna coa.
Totun, divèrsas traças fossilizadas fan possible poder parlar d’una locomocion bipeda en divèrses moments – pas totjorn – per marchar mai lèu. E maugrat que l’estudi de las traças demòstra que la majoritat dels arcosauromorfs – se n’an trobat divèrsas espècias – èran pichons (d’aperaquí miei mètre de longor) tanben i avián d’espècias que fasián mai de 3 mètres. Foguèron eles e Prorotodactylus qu’inicièron la recuperacion de l’environament en la Pangèa centrala fa entre 247 e 248 milions d’ans.
“Los Pirenèus èran alavetz situats en la part centrala del supercontinent que coneissèm coma Pangèa – çò soslinhèt Josep Fortuny -. A l’epòca los Pirenèus existissián pas e l’airal èra una region amb grands rius e sens montanhas. Las descobèrtas descrichas en l’estudi parlan sus cossí èran las condicions environamentalas paucs milions d’ans après la granda extincion del Permian. Los arcosauromorfs èran fòrça abondius e los mai pichons o èran mai encara”.
Prorotodactylus es una espècia reptil d’arcosauromorfs de la familha dels euparkeriids. N’i avián de mai grands – çò diguèt Fortuny – e de mai pichons. Las traças confirman que Prorotodactylus èra una espècia fòrça pichona pr’amor que qualques espècias arribavan fins als tres mètres, mas aquestas son mai conegudas en d’autras latituds de la planeta. La sieuna adaptacion environamentala foguèt lèu lèu, çò confirmèt lo recercaire de l’ICP-. E aquò en unas condicions environamentalas que cambiavan plan. Un autre grop foguèt lo dels mamifèrs.
“Urosament los mamifèrs poguèren subreviure tanben a l’extincion permiana – çò diguèt Fortuny -. Mas poguèron pas se diversificar lèu e demorèron en un segond luòc après los arcosauromorfs e los lors descendents, los dinosaures. La sieuna diversificacion se debanèt fòrça milions d’ans après”.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


c: text/html

text:
Mes : Abriu 2015
Judius evadits
Hè quauque dia acuelhíem, en Bossòst, era presentacion deth darrèr trabalh der istoriaire Josep Calvet damb eth nòm Huyendo del Holocausto. Judíos evadidos del nazismo a través del Pirineo de Lleida, publicat recentament pera editoriau Milenio. Era òbra ei un rigorós estudi sus un des aspèctes mens tengudi en compde dera istòria recenta des nòstes contrades, a on i reverbère un des capítols mès tragics deth devier dera umanitat ath long des tempsi. Sonque peth Pirenèu de Lhèida passèren uns 4.000 judius que hugien dera barbàrie nazi, laguens deth grop mès nombrós d’entre 18.000 e 20.000 qu’arribèren a trauessar era longa terminèra pirenènca, cadun damb es vicissituds pròpries d’uns exiliats que comencen a arribar per Pònt de Rei en 1939, e intensifiquen eth sòn pas un an dempús damb eth govèrn collaboracionista de Petain, enquia 1943, quan era policia alemanda susvelhe era frontèra de forma estricta. Aguesta evasion a meritat eth rebrembe dera Deputacion en tot mercar es rotes des exiliats que, coma era alavetz mainadonha Paquita Sitzer e era sua familha acuelhudes en Les, trobèren ací refugi. Calvet cride era atencion sus eth desbrembe eneth quau an queigut aguesti sauvadors lèu toti anonims (destaque eth nòm de Samuel Sequerra) en favor des acaçadi, fòrça d’eri vengudi, tara Val, de Tolosa o Luishon. Eri conformen ua rason neishuda ar hiu dera autoritat deth patiment, que ja non podem menspredar: era anamnetica, era dera memòria e era justícia: des victimes e vençudi, dera preséncia sense ròstre deth testimòni qu’a vist era iniquitat.
(DIARI SEGRE, 18 d’abriu de 2015)
Mejoras urbanas
El Ayuntamiento de Bossòst, a través de su Brigada de Obras y Servicios y de una empresa contratada, ha llevado a cabo, en las últimas semanas, diversas actuaciones de mejoras urbanas, entre las que destacan los trabajos de reposición de aceras en la zona del eje comercial, al entorno del paseo de Eth Grauèr, así como la ornamentación floral en distintos puntos del espacio público y la pavimentación de tramos urbanos en las calles Piedad, Arnan y Pasaje de Piedad.
Hoy también se ha reparado la barandilla de madera del parque infantil de la plaza de Piedad, que completan los trabajos de mantenimiento realizados en su zona recreativa. Asimismo, el Ayuntamiento prevé continuar con estas labores en otras zonas del municipio, así como intensificar las tareas de limpieza con la máquina barredora recientemente reparada, después de unas semanas sin funcionar por una avería en el motor.
(COMUNICADO DEL AYUNTAMIENTO DE BOSSÒST)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Free Speech Movement
Lo Free Speech Movement, que se poiriá traduire per « Movement per la libertat d'expression », es un movement de contestation estudiant que se manifesta pendent l'an escolar 1964-1965 sul campus de l'universitat de Berkeley. Los seus líders informals èran los estudiants Mario Savio, Hal Draper, Brian Turner, Steve Weissman, Art Goldberg, Bettina Aptheke e Jackie Goldberg. Aquel tipe de manifestacion èra totalament inedita per l'epòca. Los estudiants protestavan contra l'interdiccion presa per l'administracion de l'universitat d'exercir d'activitats politicas sul campus.
Lo Free Speech Movement cridava la reconeissença de la libertat d'expression e de la libertat academica dels estudiants.
L'afar Weinberg[modificar | modificar la font]
L'1 d'octobre de 1964, Jack Weinberg, un ancian estudiant, refusa de mostrar son badge a la polícia del campus e foguèt arrestat. Los estudiants s'amassèron a l"entorn de las veituras de polícia que devián lo menar. Weinberg quita pas lo veícul que foguèt imobilizat pendent 32 oras, enrodat per 3 000 estudiants. Lo sètge dels veículs durèt fins a l'abandon de las cargas contra Weinberg.
Seguida[modificar | modificar la font]
Lo movement contunhèt sul campus de Berkeley e provoquèt de movements per las libertats civilas dins los ans 1960 e subretot del movement hippie.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- David Goines, The Free Speech Movement: Coming of Age in the 1960s, Berkeley, Ten Speed Press, 1993. ISBN 0-89815-535-5
- Lunsford, Terry F., The "Free Speech" Crises at Berkeley, 1964-1965: Some Issues for Social and Legal Research, A Report form the Center for Research and Development in Higher Education, University of California, Berkeley, December 1965.
- Sheldon S. Wolin et John H. Schaar, The berkeley Rebellion and Beyond: Essays on Politics & Education in the Technological Society, A New York Review Book, 1970.


text:
Edicion de DVD
La Maison de la cultura occitana que vien d'editar "Quate Sasons en montanha", un DVD bilingue sus la fauna e la flòra de las Pireneas, presentat dab lo sue liberet d'acompanhament, eth tanben bilingue.
Realisat mercés au mecenat de la SAS Laumaillé, carrèra de Tromosa a Ibòs.
Entà descobrir la vita en montanha, que'u podetz comendar au prètz de 20 €, en dehòra deus frais d'enviadis, a la Maison de la Cultura occitana : 05.62.53.28.86. o per messatgeria a l'adreça Cette adresse e-mail est protégée contre les robots spammeurs. Vous devez activer le JavaScript pour la visualiser.


text:
Que devisam santat sexuau e reproductiva.
Aquestas tres emissions ne'vs daràn pas nada solucion miracle plan solide.
Lutar per la causida partatjada deus mejans de contracepcion qu'ei primordiau per ua egalitat deus sèxes.
D'alhors mantuns que pòden estar utilizats au long de la vita. Que's cau saber servir de la panoplia anti-concepcion completa qui avem a posita. Metòde deu calendari dab un termomètre (unicament si son regulars los cicles), retrèit (dab riscs) o non penetracion, preservatius feminins o masculins (shens ftalats), espermaticidas (en espiar la composición), pilula (quimica ne n'i a pas de "naturau"), esterilet, vasectomia o esterilizacion (en s'i avisar quin son practicadas), ortada (en s'i avisar quin ei practicada) si ei tròp tard. E n'ètz d'avís ? que s'acaba, tienem-nse fièrs e fièras de'ns chepicar de santat sexuau e reproductiva e dinc au còp de qui vien !


text:
16 avril 2010
L'efèt de serva
Fa un momenton qu'ai ren escrich sus aqueu blog, e en fach aviáu una idèia d'article qu'era en esperança : l'efèt de serva. Es un des subjectes que merita lo mai un trebalh de vulgarisacion, ja qu'es un problèma que tot lo monde en parla e que degun pòu negar o negligir. Es tanben un subjecte que pòu estre pron complexe, recampant de problèmas de fisica, oceanologia, biologia, etc etc. Ieu vau parlar sobretot de la partida fisica, esperant bensai que li ague d'autrei personas per escriéure embé d'autrei vejaires.
Dins aquest article vau faire une pichòta introduccion, puèi botarai la lum sus tau o tau ponch precis dins una seguida d'autreis articles.
Introduccion : Lo bilanç termic de la Tèrra
Un còrs a una temperatura donada raiona d'energia luminosa a son entorn. Es pas totjorn una longor d'onda que l'uèlh uman pòu veire mais es totjorn verai. Lo mai granda es la temperatura lo mai energetic sarà lo raionament, a la fes perque li a mai de lum e perque sarà de lum mai violeta.
Per exemple a temperatura ambianta toei leis objèctes emeton de lum infra-rotge. Es per aquò que la nuèch lei GI utilisan de lunetas a infra-rotge, per veire directament la lum produsida per leis objèctes au luèc de veire la lum solara reflectada per aquestei. Et lo solelh, que si pòu considerar coma una bola a 6000°C, nos manda d'ultra-violets et de lum visible. Parièr per una lampa a incandescença : lo caufam per que lo filament sigue a una temperatura que produsisse de lum vesible.
Avem donc d'una man lo solelh que raiona d'energia cap a la Terra, e de l'autra man la Terra que raiona d'energia dins toei l'univers. E si pòu considerar que fa longtemps que la Terra es arivada a un equilibre e que li demòra, valent-a-dire que l'energia que ven es egala a l'energia que parte. Se l'energia balhada per lo solelh es mai granda qu'aquela que s'escapa de la Terra, alors la temperatura va monta. Se au contrari l'energia balhada per lo solelh es mens granda, la temperature va calar. E au mitau li a una temperatura per la quala li aurà equilibre e la temperature cambiarà pas mai (a l'entorn de -18°C sensa efèt de serva).
Alora lo principi de l'efèt de serva es que l'atmosfèra reten una partida dau raionament de la Terra, e l'empacha de s'escapar. Ja que lo important per aguer un equilibre termic es l'egalitat entre lo raionament dau solelh e lo raionament que s'escapa de la Terra (e non lo raionament produsit), cau un raionament produsit mai fòrt per demorar a l'equilibre. E per produsir un raionament mai fòrt cau una temperatura mai granda.
Mais perqué l'atmosfèra empacha la lum de s'escapar mais pas de dintrar ? Aquò es perque leis colors son pas les memas, e l'atmosfèra es facha de moleculas que lor comportament dependon de la color.
Fin finala pòu semblar estrange que l'equilibre sigue embé una temperatura de la Terra diferenta d'aquela dau solelh, si pòu pensar que sariá mai logic que la temperatura sigue la mema. Per exemple se lo Solelh e la Terra si pertocavan alora la temperature sariá la mema. Mais dins lo cas dau raionament li a de factors geometrics que son de pilhar en compte : la temperatura coresponde a un flux de calor per unitat de surfaça, mais lo important per l'equilibre es lo flux totau sus lei surfaças totas.


text:
Marron
Lo marron o lo brun (o castanh, o bureu) es una color que fa partida de las colors caudas. A causa de son ton escur, fa pas partida de las colors de l’arc de Sant Martin.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom brun ven del bas latin brūnus (sègle VI), manlevat al germanic *brūn, « brun, brilhant » (cf. alemand braun « brun »).
Lo nom marron ven per metonimia del fruch qui pòrta lo meteis nom, lo marron (castanha o amaron).
La color marron dins la natura[modificar | modificar la font]
D'un biais general, la color bruna es fòrça presenta dins la natura, dins lo reialme vegetal coma animal.
- Reialme vegetal : es la color de la gaireben todas las ruscas d'arbres, mas subretot la color de la tèrra, de la descomposicion de las matèrias organicas, dels excrements, de las fuèlhas mòrtas.
- Reialme animal : es la color de la toison de nombroses animals del bòsc e del plumatge de fòrça aucèls, perque es una color d'un camoflatge o d'un mimetisme plan eficaç.
Lo brun per mescla[modificar | modificar la font]
Lo brun del pintre e del colorista se fa generalament en mesclant l'irange amb de negre, dins una proporcion variabla de 2 a 4 parts per 1. Pasmens, lo negre essent una color neutra qu'escursís las autras colors, quina que siá la mescla de colors complementàrias que daissa dominar dins sas proporcions la nuança cauda, farà lo brun. Per exemple, se fa de brun en mesclant 2 parts d'irange amb una part de blau, o ben doas parts de roge amb un part de verd, o ben doas parts de jaune amb una part de violet. Quand s'utiliza las colors primàrias, se fa un brun chocolat en mesclant aproximativament 2 parts de magenta, 3 parts de jaune e una part de negre.
Simbolisme e usatges[modificar | modificar la font]
- Cencha marron : darrièr grade d'aprendissatge del judo e del karate, correspondent au 1èr Kyu (9en nivèl). Seguís la cencha blava e precedís la cencha negra.
- En electricitat, lo fil brun representa una ligason naveta, lo fil blau essent lo neutre e lo fil roge la fasa.
- En politica, lo brun representa la drecha extrèma, lo nacionalisme.
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Ors brun
-
-
Cep (Boletus edulis)
-
-
Uèlh de tigre, pèira marron
Objèctes fabricats[modificar | modificar la font]
-
Lo marron es una color estandard per las calces d'òme
-
Grans de cafè torreficats
-
-
Bure bruna dels franciscans


text:
Immersion lingüistica
L'immersion lingüistica es l'exposicion intensiva a una segonda lenga, que se parla dins una comunitat de manièra abituala, dins la tòca de l'aprene mai rapidament. Es un procediment pròpri als sojorns lingüistics, que siá en colonias d'estiu, en estudiant a l'estrangièr (programa Erasmus, annada lingüistica,...), e dins lo cas dels immigrants que venon viure dins un país nòu, ont aprenon la lenga a la vida quotidiana e mai se pòdon aver un complement de corses formals.
Se parla tanben d'immersion quand un aprenent se met en contacte amb la lenga que vòl mestrejar pendent un grand nombre d'oras de la jornada, fasent pas encara partida de la comunitat que la possedís coma lenga mairala. Per exemple, l'escòla catalana n'es venguda a l'immersion lingüistica dins la mira de convertir lo catalan coma lenga veïculara de l'ensenhament, del biais que la majoritat de las matèrias se fan dins aqueste aqueste idiòma. Aquela immersion garantís una coneissença sufisenta del catalan e mai se los escolans parlan d'autres idiòmas en defòra de l'escòla.
En Occitània, la federacion de las escòlas calandretas ensenhan l'occitan segon los metòdes d'immersion.
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Immersió lingüística ».


text:
Magix es una dimension magica, aital coma lo nom de la siá granda vila. Magix agís coma la basa de Winx Club en la màger part de la sèria e es situat al centre de la dimension magica. A la segonda pellicula (Winx Club II : Ľaventura magica), Magix tanben se menciona coma una planeta. Lo nom Magix s’utiliza de manièra desparièra per la sèria:
- Coma lo nom de la vila que se tròba près ďAlfea, Tor de Nívols e Font Roja.
- Coma la planeta ont es la vila de Magix, e las escòlas Alfea, Tor de Nívols e Font Roja.
- Coma la galaissia ont es la planeta Magix.
- Coma lo nom per tota la dimension magica.
Luòcs Edit
- Ciutat de Magix.
- Escòla Alfea per fadas.
- Escòla Font Roja per especialistas en lucha.
- Escòla Tor de Nívols per mascas.
- Vila Pixie, lo poblat de las Pixies.
- Lac Ròca de Lum.
- Palun de la fanga negra.
- Tèrras Sauvatges.
- Fortalesa de Lord Darkar.
- Tutas Prigondas.
- Barrera de Montanhas.


text:
Tà melhorar la difusion de las soas dadas e perméter la creacion de servicis navèths, Lo Congrès qu'a bastit API (Application Programming Interface) de las soas ressorsas màgers. Atau los desvolopaires en lenga occitana que pòden, tà las lors aplicacions o sites internet, utilizar a distància dadas qualificadas, mantiengudas e actualizadas.
Desvolopatz las vòstas aplicacions e hètz los vòstes servicis pròpis dab las dadas deu Congrès.
L'API express'Òc que permet d'afichar expressions en occitan dab la lor traduccion francesa a partir d'un mot-clau.Mòde d'emplec
L'API top'Òc que permet de tradúser un toponime deu francés a l'occitan e vice-versa e d'aver los noms occitan e francés d'ua comuna a partir deu son còdi o de las soas coordenadas.Mòde d'emplec
L'API Basic que permet de recercar, a partir d'un mot en francés o en occitan, ua entrada deu Basic, lo diccionari deu Congrès.Mòde d'emplec
L'API vèrb'Òc que permet, tà un infinitiu occitan, d'aver la soa conjugason. Que podetz precisar la persona, lo mòde, lo temps...Mòde d'emplec
L'API punt de lenga que permet de recercar articles sus la gramatica occitana a partir d'un mot-clau.Mòde d'emplec
L'API sinonimes que permet d'aver los sinonimes d'un mot en occitan.Mòde d'emplec
L'API fon'Òc que permet d'obtiéner la transcripcion en alfabet fonetic d'un mot o d'un tèxte.Mòde d'emplec
L'API rimas que permet d'aver los mots en occitan qui riman dab un mot qui balhatz.Mòde d'emplec
Integratz directament - ne hè pas besonh de saber tecnic - los modules deu Congrès aus vòstes sites o blògs (shens inscripcion).
Lo module express'Òc que'vs permet d'afichar a l'azard, suu vòste site o blòg, ua expression en occitan dab ua illustracion visuau e un son.Integrar
Lo module top'Òc que'vs permet d'afichar a l'azard, suu vòste site o blòg, un toponime dab los sons noms occitan e francés, a partir o pas d'un numèro de departament.Integrar
Lo module vèrb'Òc que'vs permet d'afichar a l'azard, suu vòste site o blòg, la conjugason a un temps e un mòde d'un vèrbe occitan.Integrar
Lo module passejada que'vs permet d'afichar a l'azard, suu vòste site o blòg, ua ciutat occitana dab los sons noms occitan e francés, un imatge e ua anecdòta sus la vila.Integrar
Lo module punt de lenga que'vs permet d'afichar a l'azard, suu vòste site o blòg, l'introducion d'un article sus un punt de gramatica occitana dab ua illustracion e un ligam de cap tà l'article complet.Integrar
© Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, 2017, tots los drets reservats - Contactar Lo Congrès


text:
Abadiá de Senhanca
L'abadiá de Senhanca es un edifici religiós cistercian pròche la localitat de Gòrda, en Provença, en Occitània.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nasquèt coma comunautat de monges cistercians en 1148, provenents de l'abadiá de Masan en Vivarés, sota lo patronatge d'Alfant, evesque de Cavalhon, e de Ramon Berenguier II, còmte de Provença. Consagrada en 1178, coneguèt son esplendor maxima dau sègle VIII au sègle XIV, en arribant de possedir quatre molins, sèt granjas e de tèrras nombrosas en Provença. En 1544, amb lei guèrras de religion, lo monastèri foguèt devastat.
Es ren qu'en 1854 que lo luòc se faguèt crompar tornarmai per una comunautat nòva de monges cistercians de la Concepcion Immaculada, sota una règla mens estricta que la de l'òrdre de la Trapa. La comunautat foguèt fòrabandida entre 1903 e 1926 e tornèt au sèti de l'òrdre, l'abadiá de Lerins a l'illa de Sant Onorat, pròche Canas. En 1988, amb la renaissença dei vocacions a l'ostau maire de Lerins, una comunautat pichona de monges se reïnseriguèt a Senhanca.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
La glèisa construcha en forma de crotz de tau, amb una absida que projècta mai enlà dei parets exterioras de l'abadiá, es tras qu'austèra, coma es tipic deis edificis cistercians. Lei clastras son lo luòc de passatge que comunica amb lei diferentei parts dau monastèri. La sala capitulara, gràcias ai sièis vòutas de crotz ogivalas, se caracteriza per la finesa de son acostica (èra la sola estança ont èra permés de parlar), amb l’abat au centre e la Tarasca, figura dau demòni, escultada au davant dei clastras.
Un pauc inusualament, lo costat extrèm orientau liturgic agacha devèrs lo nòrd, perque la vau estrecha e isolada ofririá ges d'espaci per una aculhença convencionala.


text:
Guaianas
Lei Guaianas (tanben s'escriu Güaianas) son una region vasta au nòrd de l'America dau Sud, que s'espandís entre lei dos flumes d'Orinòco e d'Amazonas e qu'es limitada au nòrd per l'ocean Atlantic. Compren de l'oèst a l'èst:
- La region de Guaiana, en Veneçuela, que tanben se sòna la Guaiana Veneçolana (es l'anciana Guaiana Espanhòla).
- Guyana, un estat (es l'anciana Guaiana Britanica)
- Surinam, un estat (es l'anciana Guaiana Neerlandesa)
- Guaiana o informalament la Guaiana Francesa, un territòri apertenent a l'estat francés.
- la Guaiana Brasiliera, en Brasil (es l'anciana Guaiana Portuguesa); actualament correspònd amb leis estats de Roraima, d'Amapá e dau nòrd de Pará.


text:
Lengas maias
Las lengas maias forman una familha de lengas parladas en Mesoamerica e al nòrd de l'America Centrala. per aperaquí 6 milions de personas, mai que mai en Guatemala, Mexico, Belize e Honduras. En 1996, Guatemala reconeguèt formalament 21 lengas maias pels sieus noms,[1] e Mexico ne reconeguèt uèit de mai.[2]
La familha de las lengas maias es una de las melhoras documentadas e pus estudiada de las Americas[3]. Las lengas maias modèrnas davalan del protomaia, una lenga que foguèt parlada fa 5000 ans e qu'es estada parcialament reconstrucha per lo metòde comparatiu.
Las lengas maias forman una part de l'Aira Lingüistica Mesoamericana, una zòna de convergéncia ligüistica que s'es desvolopada a travèrs los millennis per las interaccions entre los pòbles de Mesoamerica.


text:
Podèm considerar que lo sistèma francés es poirrit de cap a cim. L’avèm ja probat ambe mantunes bilhets sobre aquel blòg.
Zo podèm tornar confirmar, assegurar ambe lo libre aquel …
E podèm considerar que lo personal politic francés (en Occitània tot parier) es incacapble d’o cambiar. Alara en Letònia, los ciutadans e las ciutadanas an trapat un camin (non es pas aquel d’un estremista ultracristian), un camin que la quita santa republica francesa a pas encara agut en cap, dins las seunas «gentetats» republicanas talament autoproclamadas, Letònia a pas agut trapat lo referèndum eliminatòri.
Letònia, lo pòble letonian, a agut de saber çò qu’èra la partidocracia, ambe partit unic e sovietic, e donc a potingat l’afar dins la constitucion del novèl pichon Estat Èst-europèu. Nosautres avèm una casta al poder, e per l’enlevar d’aquí que devèm far ?
Los pòbles de fRANÇA an daissat a una casta lo poder (ambe una abséncia de doás annadas entre 1789 e 1792), lo poder de decidit lo tipe d’engana que nos es prepausat regularament (pauc impòrta l’etiqueta). Çò de pietadós es que l’extrèma-dreita francesa pensa que cal assimilar Wallònia a fRANÇA… Pel grand plaser dels Flamands, segur, mas evidentament contra la democracia en Wallònia (que damorèssen en patz e liures, segur fòra fRANÇA !).
Lo sistèma letonian deuriá èstre imposat a totes los Estats membre de l’Union Europèa, per desvolopar las democracias pels pòbles europèus, dins l’Estat centralista francés tanben. Fichte en Alemanha viliá del sistèma francés contra los Princes, es benlèu pas lo camin que cal tornar prendre ; mas es evident que la redimension de las democracia podrà qu’ajudar a la democracia d’èstre viventa en Euròpa dins lo sègle venent.
Contrariament a unes extremismes de dreita blosa e cristiana, o de l’esquèrra que viu del partidisme, pensi que lo retorn del poder al pòble es justament enlevar a una casta lo poder dels Estats centralistas (suprimir los Estats centralistas que ne vívon sobre), e se farà pas per la violéncia, l’avèm vist pendent la dicha Révolution française. Mas çò de segur la democracia se farà pas ambe un Estat a la geografia francesa actuala, malgrat la santetat de l’exagòne.


text:
Region Nòrd-Èst (Brasil)
La Region Nòrd-èst (en portugués Região Nordeste) es una region de Brasil formada pels estats de Alagoas, Bahia, Ceará, Maranhão, Paraíba, Piauí, Pernambuco, Rio Grande do Norte e Sergipe. Aviá 53 078 137 abitants segon lo cens de populacion 2010[1] e una superfícia totala de 1 558 196 km².
La Região Nordeste (Region Nòrd-èst) es pas una subdivision politica o administrativa del territòri de Brasil; solament es una subdivision amb fins d'estatistica e estudis geografics e economics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Nòrd-èst foguèt originalament abitat pels òmes de la Preïstòria, posteriorament per pòbles indigènas - en la siá majoritat de la familha tupí-guaraní. Aqueles grops avián en la tapioca (Manihot esculenta) la siá principala noiridura.[2] Abans la colonizacion ajudavan los europèus a extraire arbres de pernamboc en escambi d'espècias; mas anèt pendent lo periòde de colonizacion que foguèron en essent exterminats, a causa de las constantas batalhas contra los senhors dels engenhos (proprietaris d'isèndas sucreras).
La region foguèt scenari de la descobèrta del qu'es uèi Brasil. Los primièrs portugueses arribèron en l'an 1500, al comandament de Pedro Álvares Cabral, dins l'actuala vila de Porto Seguro, dins l'estat de Bahia.
Foguèt en lo litoral nordestin que debanèt la primièra activitat economica del país, l'extraccion de pernamboc. Païses qu'èran pas signataris del Tractat de Tordesillas (coma per exemple França), realizavan de constants atacs al litoral amb l'objectiu de panar aquela fusta tan procurada en Euròpa. Per aquela rason los franceses al començament del sègle XVI s'installèron dins la zòna, en prenent los estats actuals de Alagoas, Pernambuco, Paraíba e Rio Grande do Norte. Foguèron rapidament expulsats de Pernambuco pels portugueses e qualques ans apuèi en 1535 d'Alagoas. Malgrat tot atenguèron se manténer per mai de temps en Paraíba e Rio Grande do Norte en realizant d'alianças amb los indigènas. Après quatre expedicions de reconquista falhidas, los portugueses al comandament de Diogo Flores de Valdes e Filipe de Moura atenhon recuperar Paraíba en 1584. Lo darrièr bastion francés, Rio Grande do Norte, es reconquistat en 1597. Los franceses se transpòrtan alavetz cap a Maranhão, amb la fin de conquistar lo territòri e en fondant la vila de Saint Louis, actuala São Luís. Los franceses foguèron finalament expulsats en 1615.
A la començança del sègle XVII lo Nòrd-èst foguèt ocupat dos còps pels neerlandeses. En 1624 comença l'invasion olandesa del nord-èst de Brasil amb la conquista de la vila de Salvador, la que seriá recuperada per una flòta ispanoportuguesa en 1625. Malgrat aiçò en 1630 los Païses Basses atenh conquistar la vila d'Olinda, amb lo passatge dels ans los olandeses conquistarián tota la capitania de Pernambuco (estats actuals de Pernambuco, Paraíba, Rio Grande doo Norte (1634), Ceará (1637) e Maranhão (1641)). Los portugueses atenhon expulsar als invasors en 1654 en la segonda batalha dels Guararapes.
Durant lo periòde colonial, al sègle XVI, la resisténcia dels esclaus que fugissián de los sieus senhors e formavan quilombos s'inicièt a Brasil, amb la fugida de esclaus cap al Quilombo dos Palmares, dins la region de la Serra da Barriga, actual estat de Alagoas. En los divèrses mocambos de Palmares arribèron a s'amassar mai de 20 000 personas. Mas anèt recentament en 1694 que la capitala de Palmares, "Macaco", foguèt fin finala presa e destruida. Après una intensa persecucion, Zumbi dos Palmares, lo cap, foguèt fin finala capturat e degolat. Lo sieu cap foguèt expausat dins la plaça publica de Recife.
La vila de Salvador foguèt la primièra sedença del govèrn general en lo Brasil, doncas èra estrategicament localizada en un punt mejan del litoral. Lo govèrn general foguèt una temptativa de centralizacion del poder para auxiliar a las capitanias, que passavan per un moment de crisi. L'activitat sucrera es fins a uèi la principala activitat agricòla de la region.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'aira del nòrd-èst es d'aperaquí 1 558 196 km², çò qu'equival a 18% del territòri nacional brasilièr e es la region que possedís lo màger litoral. Un fach interessant es que la region possedís los estats amb la màger e la mendre còsta, respectivament Bahia, amb 932 km de litoral e Piauí, amb 60 km de litoral.
Es situada entre los parallels de 01° 02' 30" de latitud nòrd e 18° 20' 07" de latitud sud e entre los meridians de 34° 47' 30" e 48° 45' 24" a l'oèst del meridian de Greenwich. Limita al nòrd e a l'èst amb l'Ocean Atlantic; al sud amb los estats de Minas Gerais e Espírito Santo e a l'oèst amb los estats de Pará, Tocantins e Goiás.
Relèu[modificar | modificar la font]
Una de las caracteristicas importantas del relèu nordestin es l'existéncia de dos ancians e vastes altiplans, l'Altiplan de Borborema e l'altiplan de la conca del riu Parnaíba e de qualques airals nauts e plans que forman las nomenadas chapadas, coma la Diamantina e la Chapada do Araripe. Entre aquelas regions existisson qualques depressions, que se localiza l'anomenat sertão, qu'es una region de clima semiàrid.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo nòrd-èst de Brasil presenta de temperaturas elevadas, que la siá mejana annala vària de 20 °C a 28 °C. dins los airals situats per dessús 200 m e en lo litoral oriental las temperaturas oscillan entre 24 °C e 26 °C. Las mejanas annalas inferioras a 20 °C se tròban dins los airals pus elevats de la Chapada Diamantina e de la Altiplà de Borborema. L'indèx de precipitacions annalas vària de 300 a 2 000 mm. Tres dels quatre tipes principals de climas qu'existisson a Brasil pòdon se trobar en lo Nòrd-èst:
- Eqüatorial umid — Present en una pichona part de Maranhão, en la devisa amb Pará;
- Umid del Litoral — Present del litoral de Bahia fins al de Rio Grande do Norte;
- Tropical — Present dins los estats de Bahia, Ceará, Maranhão e Piauí. Coïncidís amb las zònas de vegetacion de cerrado e de la Mata de Cocais, ont predominan los palmièrs;
- Semiarid — Present en tot lo sertão.


text:
novèla ........... Jèsus Delprat .....
Qualqu'un cridava dins la
galinièra.
Lo vent alisava la cima
dels pibols. Plegava los blats . Qualques parpalhòls blancs s'
atissavan per anisar dins los caulets . Mas los òmes ingeniós avian
imagenat de lor far una mena de corona al pè, ambe de paparèl
d'aluminiòm pels descorar de pondre sos uòus . Mas que se'n
chautavan.
Joana s' eissuguèt las
mans. Veniá d' acabar lo farson, d'un cau justament ambe de la farsa
estrangièra, sai qué d' intermerdat , de leculerc, de casimodo o
autre venda , que se remembravi pas mai. Una promocion sabètz la carn de
salsissa oblidada dins lo congelator dempuèi fòrça temps.....
Mantuns còps fintava lo
relòtge . L'ora de la sortida dels enfants . Èra a la borra . Dintrèt lo
farcís dins lo forn, 240 gras e mièja orada. Mas èra pas tròp
contenta de son repais del miègjorn.
A mai la veitura que
trastolejava . Desmarrava quand o voliá .
E Joan qu'èra partit,
d'ora, a Laissac, per vendre quatre vedèls, una puta de fièra
ont se ganhava pas res.
De tot biais deviá pas
dintrar per manjar. Mas Joana aimava pas l'idèa de partir ambe lo
forn alucat, e amai li semblava que son fars valiá pas gaire que
Um. Lo mot de la bèla maire Lisa per dire son biais . Um
: « l'as fach ma filha ton caulet ambe de fars vengut
de sabi pas ont... serias pas un pauc fenhantassa tu, per astre ?
Coma o foguèt la mia maire, sabètz que li agradava de cremar las
patanas, e que ressegava que podiá pas marchar per causa d' artrita
. »
Que Joana se pensèt un
moment de córrer a l' espiçaria per comprar una pizza, pels
enfants , qu'aimavan aquela pasta industriala plegada de ketchup,
ont acabavan de cofir quatre campairòls de Paris, e quatre boçins
de tomatas , al mitan de tròçes de ventresca graissuda fumada dins
una usina de la plana..
Que lo Joan aimava la
noiridura naturala. E los enfants tanben .
Pr'aquò, la Joana se'n
chautava e manjava pas mai qu'un papach roge mas que li agradava
l'idèa de donar als enfants quicòm de natural.
Solide que dempuèi que lo
tròn èra tombat sul roire vièlh Joana i vesiá coma una mena
d'avertiment.
L'arbre negra s'èra
torçut coma una aluqueta . Crebat en plena fòrça de l'atge . Lo
roire vièlh coma lo sonava los aujòls s'èra près la carga del
cèl, del cap a las raices.
Jesus Delprat escaissonat
« Cataron » , lo fintèt aquel arbre, al matin del
malastre en disent : « lo paure es mòrt » . Son
arbre aimat èra crebat , que los arbres fan jamai d' anevrismes ,
mas que patisson fòrça temps , avant de laissar partir al vent la
darrièra fuèlha blanca, del darrièr rebrot.
Quantes còps se masturbèt
a l'ombra del roire reial en gardant las vacas coma rol de la prada
d' Aubrac que s' espandis sus tres despartaments . O fasiá sens
vergonha , sens glòria , coma se lo balanç de las brancas li donava
l'idèa del balanç de las ancas de las femnas e de la butada
frenetica dels òmes mentre que volontan de dintrar mai plond ,
totjorn pus luènh coma per tornar a la boca que lor parlèt mai de
nòu meses , e del batejadis del còr que li butava l'enveja de
dançar la valsa corta de la vida.
Joana penjèt lo faudal de
las petitas flors blavas al clavèl de la pòrta. Trapèt la clau de
la veitura dins la boita en forma de glèisa, ont servavan las claus
« importantas » . Quicòm la tafurava. Tornèt susvelhar
lo forn. Agachèt la taula mesa en sortent .
Jèsus Delprat la vegèt
sortir. Gaitèt lo trast espetar tres còps avant de desmarrar
francament per prendre lo camin de posca . Jesus se pensèt que Joana
èra de mai en mai tardiva , pels enfants .
Pr'aquò consí s'èra
mainada d'el quand èra pichon. Que la Joana l'avia près a l'ostal
per l'ensenharquand lo prèire de la
comuna l'avia trobat plegat de pelhas , prèp de la font de la Sal
gelada . Teniá los uèlhs claus , coma se voliá pas veire las
orrors del monde , durèt mai d'un an . Joana alachava.
Coma sos quites enfants .
Puèi Jèsus dubriguèt los uèlhs .
Per dire que se vegèt un
trassa de rai entre las parpelhas. Mas que disiá pas res. Èra aital
Jèsus . Pas veire. Pas parlar. Pas mercejar e mantuns còps pas
cagar .... Que ren li escapava del còs . Sai que per el una
question de vida o de mòrt?
Jèsus Delprat èra nascut
tampat per emmerdar lo monde tre la naissença. E o fasiá sens que
degun lo preguèsse.
Mas seriái pas qu'un
paure contaire sens vos dire consí la natura lo faguèt.
Jèsus Delprat fasiá un
mètre quatre vint dètz d'auçada. Son biceps fasiá quaranta
centimètres de torn. Al pitre fasiá un mètre vint. La cuèissa
fasiá seissanta cinq centimetres. Cauçava de quaranta cinq de
long . Per de dire , per de qué qualques uns dins la valòia
de Sant Giniès lo sonava : la bèstia. Solide que te podiás matar
un vedèl en l' esclafant de son pes , o tuar un conilh ambe lo ponh
, o tuar un òme ambe lo dèt major.
Jèsus demorava segut jos
l'esqueleta cremat del roire ont tan de còps s'èra agradat de
gaitar los òmes córrer coma de formigas, entre las bòrias e per
las pradas .
Que, se volètz d'un
biais lo penjal del roire senhorejava lo campèstre e los vilatges
del ròdol. D'un sol còp d'uèlh los gaitava totes coma òm gaita
los sautabocs o los grelhs . Risolegèt de veire lo factor arribar a
la bòria de Labatut mentre que l'òme laurava lo camp del Mijanes
jos , e la femna abraçar lo joine de la motò jauna .
Puèi que tornèt l'agach
sus son « amor »
Joana menava l'autò
dapasset . Un còp levava de posca, un còp las ròdas dintravan
dusca l'ais dins los traucs de baudra , de l'auratge de la nuèch .
Jèsus se pensèt qu'anava s' enganar un còp de mai. Qu'èra pas
encara acostumada de condusir, e que mantuns còps ja, li èra anar
cercar un tractor per la desenganar del fangas . E seria aquí per la
salvar un còp mai . Seria un benastre de la salvar.
Luènh , aval, la Joana i
anava doçament. Jèsus machugava son èrba amara.. Quicòm li
mossegava lo ventre al nivèl del vièch e s' alisèt de la man
drecha son ventre boçut .
L'aimava la Joana coma sa
maire , enfin la maire qu'avia coneguda . Èra pas question de li
far de mal. De la violentar coma la sauma de Labatut , mas qu'a ela li
agradava.
Non Joana èra la
maire....


text:
Parcours:
Círculo de la Amistad - Place de Capuchinas - Monument à l´évêque Osio - Couvent des Capuchinas - Place des Tendillas - Rue Conde de Gondomar - Rue Concepción - Porte Gallegos - Mausolées romains - Jardins de la Victoria - Avenue Medina Azahara - Rectorat de l´Université - Rue Hernán Ruiz - Fouilles archéologiques de Cercadilla - Jardins du Plan RENFE (Paseo de Córdoba) - Jardins de l´Agriculture - Monument à Julio Romero de Torres - Jardins du Duc de Rivas - Monument au Duc de Rivas - Galerie d´art de la Pérgola


text:
Camin de fèrre
Lo camin de fèrre (var. chamin de fèrre, camin de hèr) es un mejan de transpòrt que circula sus ralhs, normalament d'acièr, compausat per un o mai d'un vagons o de veituras rebaladas per una locomotritz. A costat de la via convencionala, i a la circulacion per cables (telefèric) o d'autres tipes de via, coma las de levitacion magnetica o la dels trens maglev.
Los camins de fèrre pòdon portar una locomotritz o mai d'una, acoblades davant o en configuracion push pull (una davant e l'autra a la coa). Los vagons pòdon èsser rebalats o autopropulsats (automotors).
Lo sieu desvolopament se produsiguèt a la primièra mitat del sègle XIX, coma element de la Segonda Revolucion Industriala, en aprofechant l'avantatge tecnic que supausa lo bas coeficient de rodament metal sus metal –de l'òrdre de 3 per 1000 e fòrça inferior al coeficient de rodament sus rota. La siá implantacion causèt una transformacion completa de la societat en permetre lo transpòrt de personas e merças amb un bas còst e de forma regular e segura.
Lo tren a agut una granda influéncia en lo desvolopament de fòrça societats; lo sieu usatge e importància vària segon l'epòca. Foguèt un element essencial per fòrça nacions e a presentat un grand avantatge dins l'industrializacion, en comparason amb los païses qu'an pas dispausat d'aquel mejan de transpòrt.


text:
Hawaiian
L'hawaiian (nom autoctòn: ʻōlelo Hawaiʻi) es una lenga austronesiana parlada a las illas Hawaii. Fa part del grop polinesian oriental e es una lenga qu'aperten al sosgrop marquesan que son nuclèu se tròba a las illas Marquesas. L'hawaiian proven d'aquel nuclèu marquesan.
La proximitat lingüistica màger de l'hawaiian es amb lo marquesan del nòrd e lo marquesan del sud. Parteja tanben una granda part del vocabulari amb la rèsta de las lengas polinesianas. Aital 76% del vocabulari de l'hawaiian fa veire de similituds o es identic al tahitian o al maòri.


text:
1.
Union Democratica Aranesa s’a integrat definitivament en PP aranés dera man de Calbetó, tot un precedent e un modèl a tíer en compde per part dera Unió de Duran, federada damb era Convergència Democràtica d’Artur Mas, cada dia mens centrada, mens cristiana e mès sobiranista. Calbetó jògue fòrt e era sua jogada pòt èster clarividenta entàs interèssi d’un sector deth país fòrça nombrós, coma s’a demostrat enes darrèri comicis electoraus.
2. Mentre UA auie barrat totes es sues listes e auie mès que pensat e debatut era sua propòsta alternativa de govèrn, CDA se trapaue damb serioses dificultats entà barrar es sues listes (sonque cau campar eth cas de Bossòst, a on eth diuendres mos cònste qu’es convergents encara non auien lista). Sense equips formadi damb temps ei impossible donc de saber ce qué propòse CDA, quin ei eth sòn modèl de país, coma pense afrontar es naui rèptes. Un domatge entath país perqué, coma s’a metut de manifèst en França, dues visions contraposades sus eth país poderien subergésser damb claretat e delimitadament.
3. UA, unic referent dera quèrra aranesista, a agut d’adoptar ua alternativa transversau que cerque era melhora dera governança deth país, des des sues bases socialdemòcrates pròpries deth centrequèrra, coma non podie èster d’ua auta manèra. Atau era dreta aranesa moderada, pòc entusiasta damb es excèssi populistes de CDA, pòt veir encarnades es sues aspiracions en opcions coma es que representen UA o eth PP de Calbetó. Tot un movement que convertís ara nòsta moiguda politica en remarcabla e autaplan d’apassionanta.
Like this:
Like Cargament...


text:
Fère-en-Tardenois
Fère-en-Tardenois es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fère-En-Tardenois se situa entre París (100 km) e Rems (50 km) e es desservie pel autoroute de l'Èst. La municipalitat es Modèl:A unitat de Castell-Thierry e 25 km de Soissons.
Es egalament desservie per la linha SNCF Apòstes-Rems dempuèi l'estacion de l'Èst.
Lo Ourcq, #que la font se'n situa a solament qualques quilomètres de Fère-en-Tardenois, travèrsa la vila.
Fère-en-Tardenois se situe entre Paris (100 km) et Reims (50 km) et est desservie par l'autoroute de l'Est. La commune est à 22 km de Château-Thierry et 25 km de Soissons.
Elle est également desservie par la ligne SNCF Paris-Reims depuis la gare de l'Est.
L'Ourcq, dont la source se situe à seulement quelques kilomètres de Fère-en-Tardenois, traverse la ville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl de Fère-en-Tardenois i aguèt bastit de 1206 a 1260 per Robert de Dreux, pichons-fils de Louis VI lo Gròs, rei de França. #Aperténer dins lo primièr ostal Valís-Orléans, Valís-Angoulême. En 1528, La maire de François Eer la #ofrir al connétable Anne de Montmorency per lo sieu matrimòni. Aquel o #far transformar, #far bastir en particular lo sieu grand pont cobèrt, atribuit al architecte Jean Bullant. La Corona lo confisqui après lo suplici de Henry de Montmorency. A retut pauc après a Charlotte de Montmorency, esposa del Prince de Condé. Passa doncas a la branca cadette de las Condé, las princes de Contatz, e pel continuament al pòrti de Orléans, paire de Philippe Egalitat. Aquel darrièr lo démolit en partida en 1779 per far de la popularité e ne vend las matériaux e los mòbles. Los sieus créanciers s'apoderan de la rèsta e lo vendon als enchères, a París en 1793. Los combats pendent la guèrra de 14-18 an pas gaire estalviats la comuna. En testifica un cementèri VOS situat a l'Èst, en sortint de la vila. Los combats dels 25 e 26 de julhet #èsser particularament violentes. Aqueles #permetre un net recul de la tèsta alemanda, de près de 15 quilomètres, en los alentours de Castell-Thierry.
Le château de Fère-en-Tardenois fut construit de 1206 à 1260 par Robert de Dreux, petit-fils de Louis VI le Gros, roi de France. Il appartint à la première maison Valois-Orléans, Valois-Angoulême. En 1528, La mère de François Ier l'offrit au connétable Anne de Montmorency pour son mariage. Celui-ci le fit transformer, il fit construire en particulier son grand pont couvert, attribué à l'architecte Jean Bullant. La Couronne le confisque après le supplice de Henry de Montmorency. Il est rendu peu après à Charlotte de Montmorency, épouse du Prince de Condé. Il passe donc à la branche cadette des Condé, les princes de Conti, et par la suite au duc d'Orléans, père de Philippe Égalité. Ce dernier le démolit en partie en 1779 pour faire de la popularité et en vend les matériaux et les meubles. Ses créanciers s'emparent du reste et le vendent aux enchères, à Paris en 1793. Les combats durant la guerre de 14-18 n'ont guère épargnés la commune. En témoigne un cimetière US situé à l'Est, au sortir de la ville. Les combats des 25 et 26 juillet furent particulièrement violents. Ceux-ci permirent un net recul du front allemand, de près de 15 kilomètres, dans les alentours de Château-Thierry.


text:
Lopiac de la Rèula
Lopiac de la Rèula (oficialament en francés: Loupiac-de-la-Réole) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Lupiacensi (Guillelmo ~), en latin, en 1040-1087, Lopiaco (a priore de ~), en latin, en 1326, Lopiaco (cappella de ~), en latin, en 1361 [1]. Dauzat explica que lo nom ven de Lupius, Luppius, dab lo sufixe -acum [2], latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mèi lo nom Loppius, totjorn dab -acum. Es seguit per B. Boyrie-Fénié (-pp- geminada se consèrva coma -p-, -p- simpla intervocalica ven -b-) [3]. Lopiac èra donc probablament un ancian grand maine antic qu'avèva per mèste Loppius o Luppius. En 1816, Loupiac (en francés) vengut oficialament Loupiac-de-Blaignac (Lopiac de Blanhac), pui en 1896, Loupiac-de-la-Réole [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de La Rèula; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc deu Reulés e Las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 200
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 407, a Llupia
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 200
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20124


text:
1025
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1025 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Incendi fòrça important que destruguèt una partida d'Aussèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de l'epidemia de pèsta e de la famina que devastavan Egipte dempuei 1025.
Asia[modificar | modificar la font]
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Per de rasons desconegudas — benlèu de rivalitats comercialas liadas a la politica d'expansion dei Chola vèrs leis estrechs d'Asia dau Sud-Èst — Srivijaya foguèt atacada e pilhada per una importanta flòta chola dirigida per lo rèi Rajendra Choladeva. Après aquela desfacha, Srivijaya acomencèt son declin, perdiguèt sa posicion dominanta en Sumatra e i laissèt lo poder a Jambi (→ 1079).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Uc II de França, rei dels Francs (n. 1007)
- (o 1014) - Murasaki Shikibu, escrivana japonesa (n. c. 978)


text:
Extrait de 'La pèira d’ asard' de Joan-Claudi Forêt.
Lequn daus toristas que lai se venan sorilhar coneis le drama oscur que se joèt las autras fes a quauques pas de ielo, diens la montanha e l'ivèrn d'Ardecha, a dotze cents mètres de naut ? Ma grand-maire me contava quela istòria, la siá .
........................
Feniguèran per badar la pòrta d’es la Charossa. S’aclapèt sus una cheira. Tots los enfants èran cojats, levat sa filha ainaa que velhava la maire e l’apeitava. A lhi garèt sas bòtas. Le medecin restèt tota la nuet e se n’anèt le lendeman. Que poiá faire ? Èra tròp tard. La femna èra cremaa de la chiauraa, l’òme gramoleiava. Purusiá, gripa espanhòla ? Qui que zò sap ? Qu’èra rintrat per la bòrna de son èl mòrt que badava coma una nhafra. S’èra degramissat. Tant aiá baralhat contra le meichant temps, l’ivèrn d’Ardecha e sos chamins que meriguèt le trenta de decembre. Aiá a pena quaranta ans. Faliá pas diens quaus temps apeitar d’aida a dengús, sustot pas de l’eitat , tot eichàs dau vesin. Comptar ren que sus se, èsser le plus fòrt contra la natura. Mon reir-de-grand zòs èra pas eitat. Sa femna meriguèt le lendeman de ielo, vegiala de l’an nòve. Èra achavat zò tot, e mai l’anaa.
Lhòrs noms : Miquièl Montanhon e Catarina, filha Sanhòla. Miquièl e Catarina . Me fan pensar a ‘na cobla de beus que tiran vers le som d’un champ onta los apeita la Mòrt. Qué se faguèssan, lai devián ‘nar. Èran tragiques, un mot que l’aurian pas comprès, qu’aurián trovat savant. E nos, que cranhem plus ni freid ni fam, nòstres malheires nos rendan mai grotesques.
Jean-Claude Forêt naissèt en 1950, venguèt puèi occitan per amor de la lenga e dau país. Son òbra compren de novèlas, de poesias e de romans. Es l'autor de ’La Pèira d'asard’, ’Lo libre dels grands nombres’, ’Sang e saba’, ...
sorilhar
prendre le soleil
nhafra
blessure
purusiá
pleurésie


text:
Ajuda:Recèrca
Per defaut, lo motor de recèrca de Wikipèdia recèrca los articles comprenent almens un dels tèrmes indicats. Per recercar d’articles comprenent totes los mots recercats, devètz ajustar un + davant cada mot; per exemple, devètz utilizar la sequéncia +Monty +Python al luòc de Monty Python que recercarà solament los articles contenent Monty e/o Python per obténer d’informacions sul grop d'umoristas. La foncion de recèrca fonciona doncas pas coma Google, que considèra per defaut que totes los tèrmes de la recèrca devon èsser incluses.
De còps, la foncion de recèrca de Wikipèdia es temporàriament desactivada per solatjar la carga del servidor. Dins aqueste cas, podètz totjorn efectuar una recèrca sul títol dels articles, mas solament dins lo o los namespaces qu’avètz causits dins vòstras preferéncias. Per una recèrca sus tot lo tèxt, podètz utilizar un motor de recèrca coma Google.
Somari
- 1 Recèrca dins Wikipèdia amb Google
- 2 Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix
- 3 Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)
- 3.1 Limitar la recèrca
- 3.2 Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents
- 3.3 Majusculas e letras accentuadas
- 3.4 Mots contenent de caractèrs especials
- 3.5 Mots contenent un apostròf
- 3.6 Namespaces recèrcas per defaut
- 3.7 Las redireccions se pòdon exclure
- 3.8 La recèrca concernís lo tèxt font
- 3.9 La pagina existís, mas lo motor la tròba pas
- 4 Recèrca amb TomeRaider
Recèrca dins Wikipèdia amb Google[modificar | modificar la font]
En seguissent los ligams çai-jos, podètz utilizar lo motor de recèrca Google per efectuar una recèrca dins Wikipèdia dins totas las lengas. Google permet d'efectuar de recèrcas dins totes los namespaces.
Google met a jorn sos indèxes environ un còp per mes; la recèrca es doncas fondada sul contengut de Wikipèdia a aqueste moment coma sul tèxt afichat per un navegador, e non pas sul tèxt font tal coma apareis dins la boita d'edicion. La recèrca amb Google es pus rapida que la de Wikipèdia.
Aprèp aver trobat un article podètz causir de veire la version actuala sus Wikipèdia o la version pus anciana utilizada per Google.
Supression del parà pertocant Acapedia car non occitanofòn
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (en francés solament) ;
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (dins la màger part de las lengas).
S'utilizatz sovent Google per efectuar de recèrcas, podètz envisatjar d'installar la barra d'espleches Google.
Recèrca avançada amb Google[modificar | modificar la font]
Mas lo biais mai complet de recercar dins wikipèdia amb Google es d'utilizar la pagina http://www.google.fr/advanced_search?hl=fr amb sa bíblia Google dins la man ... Plan segur, metre fr.wikipèdia.org dins la casa adeqüada.
Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix[modificar | modificar la font]
Alara que google es un motor de recèrca generalista permetent d'efectuar una recèrca dins lo contengut de Wikipèdia, wiki.lumrix.net/fr/ es un motor de recèrca especializat sus Wikipèdia permetent de trobar particularament rapidament lo títol d'un article.
Es ideal per de contributors que cèrcan de trobar los ligams intèrnes que se rapòrtan al subjècte (se parla de wikificacion dins lo girgon de Wikipèdia). Permet en particular d'evitar de far de ligams cap a de paginas d'omonimia. Per exemple, se desiratz d'ajustar un ligam sus la vila de Viena, lumrix aficharà instantanèament las possibilitats seguentas :
Viena
Viena (Àustria)
Vinhana (departament)
Viana (Isèra)
Aquò vos permet d'evitar de far un ligam cap a Viena alà ont desiratz d'orientar vòstres lectors cap a Viena (Àustria)
Lumrix existís pels principals wikipèdias dins d'autras lengas, e es doncas util per trobar de ligams interlengas dins los articles que n'an pas encara.
Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)[modificar | modificar la font]
Qualques conselhs concernent la boita de recèrca apareisson sus cada pagina de Wikipèdia.
Limitar la recèrca[modificar | modificar la font]
Al contrari de Google, lo mòde de recèrca per defaut de Wikipèdia mòstra dins sos resultats las paginas contenent un o maites mots de la requesta.
Per exemple motor recèrca tròba maitas paginas contenent solament lo mot recèrca sens lo mot motor o solament lo mot motor sens lo mot recèrca en mai de las paginas que cercatz probablament e que contenon los dos mots al còp.
Per limitar la recèrca a las paginas contenent totes los mots de la requesta, devètz ajustaz un + davant cada mot : +motor +recèrca balhan unicament las paginas contenent los dos mots, coma lo mòde per defaut de Google.
Podètz tanben recercar una expression en metent los mots entre verguetas : « motor recèrca » remanda un ensemble de responsas pus restrench, que contenon pas solament los dos mots, mas que los contenon dins l'òrdre.
Per exclure las responsas contenent certans mots, metètz un « - » al començament : motor -recèrca
Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents[modificar | modificar la font]
Se vòstra recèrca compren de mots fòrça frequents (coma lo, un, quand, que, tot, etc.), fòrça tròp d'articles seràn trobats. Per evitar aquesta situacion, la recèrca ignòra los mots de tres letras o mens. Dins aqueste cas, podètz recomençar la recèrca en ometent aquestes mots.
Majusculas e letras accentuadas[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de recèrca fa pas de distincion entre minusculas e capitalas e parièrament per las letras accentuadas. Atal, las recèrcas de fortran, Fortran e FORTRAN, Gleisa e Glèisa o encara Islâm e islam retornan lo meteis resultat.
Mots contenent de caractèrs especials[modificar | modificar la font]
D’aquí enlà, la recèrca d'un mot contenent un caractèr especial, coma dins Königsberg, la situacion es diferenta segon que lo caractèr ö es representat en intèrne coma un caractèr unic o es representat coma una entitat html, siá ö. Dins lo primièr cas, la recèrca en utilizant simplament Konigsberg o Königsberg retornarà un resultat. Dins lo segond cas, non, çò qu’es una error lèu corregida. Vejatz tanben Ajuda:Caractèrs especials.
Mots contenent un apostròf[modificar | modificar la font]
Se, dins un article, un mot apareis amb un apostròf (single quote), podètz solament lo trobar en fasent la recèrca amb lo mot e l'apostròf. Coma aquò es rarament desirable, val mai d'utilizar de verguetas dins los articles o de metre los mots en italica, car aqueste problèma es alara inexistent.
Per exemple « Mu'ammar » pòt èsser trobat unicament se la recèrca es efectuada exactament d’aquesta manièra e pas autrament.
Namespaces recèrcas per defaut[modificar | modificar la font]
La recèrca aplica solament pels namespaces seleccionats dins las Preferéncias. Per recercar dins d'autres namespaces, los cal seleccionar en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca. Segon los browsers, aicestes pòdon encara èsser seleccionats del meteis biais qu'una recèrca precedenta mas son pas mai actius ! Per èsser segur, deseleccionatz puèi seleccionatz-los tornarmai.
Las redireccions se pòdon exclure[modificar | modificar la font]
Podètz seleccionar o deseleccionar lo boton « Inclure las paginas de redireccions » dins la boita « Recercar dins los espacis » en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca.
La recèrca concernís lo tèxt font[modificar | modificar la font]
La recèrca concernís lo tèxt font, valent a dire lo tèxt qu’apareis dins la boita d'edicion e non pas çò qu’apareis quand se visualiza simplament una pagina. Aquesta distincion concernís los ligams, los ligams interlengas, los caractèrs especials (s'un « ê » es encodat coma « ê » se pòt trobar en fasent la recèrca sus ecirc), etc.
La pagina existís, mas lo motor la tròba pas[modificar | modificar la font]
Per de rasons d'eficacitat, los cambiaments fòrt recents son pas totjorn preses en compte dins la recèrca.
A certans moments, lo motor de recèrca pòt utilizar un indèx qu'es pas a jorn. Aquesta situacion es temporària.
Recèrca amb TomeRaider[modificar | modificar la font]
S'utilizatz la basa de donadas TomeRaider basa podètz efectuar de recèrcas fòra linha o de recèrcas sus de parts de mots.


text:
Letra d’informacion n° 6 - Octobre de 2010
Vaquí la letra d’informacion de l’Institut d’Estudis Occitans d’octobre.
Lo congrés 2010 de l’IEO sus la transmission familiau se debanarà los 26 e 27 de novembre a Privàs (07). Vos podètz tre ara inscriure sul butletin d’adesion çai jos e legir lo comunicat del President de l’IEO e lo preprograma.
L’occitan, ieu, m’i meti ! E perqué pas ? « Aprenem l’occitan », la 4ena campanha de promocion dels corses d’occitan per adultes. Vautres tanben, vos podètz informar a prepaus dels luòcs de corses, las actualitats ligadas a aqueles corses, estagis, formacions, etc. e autras entresenhas sul site www.aprenemloccitan.com, contact@aprenemloccitan.com o al 0800 74 69 64 (nº verd, apèl gratuit dempuèi un pòste fixe). Veire l’article.
Formacion PARLESC – Lemòtges lo dimars 26 d’octòbre 2010 Dins lo quadre de la formacions PARLESC. Ensenhaires e responsable de cors son invitats a venir segre questa formacion PARLESC Lemosina. Se debanará a la librariá occitana dau Lemosin, 26 rua Nauta Viena, 87000 Lemòtges.Veire lo programa e se marcar.
Lo "Volontariat per l’occitan" a per tòca la mesa en relacion d’un "Volontari": una persona que mestreja l’occitan, amb un “Aprenent”: qualqu’un que sap las basas de l’occitan e que vòl préner d’assegurança. ETAPA 1 : REFERENÇAR LOS LUÒCS D’ACUÈLH DE CONVÈRSAS.
Enquèsta toponimica. Lo 22 d’octobre a 20h30 a Aspin (65) al ras de Lorda, l’IEO 65 Nosauts de Bigòrra presentarà las resultas de l’estudi toponimic que realizèt pel compte de la comuna d’Aspin. L’IEO 65 menèt una enquèsta alprèp dels estatjants del vilatge e un trabalh de recèrca dins la documentacion escrita als archius departamentals. Aspin metrà puèi en plaça una senhalizacion bilingüa dins tota la comuna. Contact de l’IEO 65. Comandar de plaquetas sus la toponimia bilingüa.
L’occitan en Catalonha 22 setembre de 2010, per lo premier còp de son istòria, l’occitan es lenga oficiala. Per un vòte istoric, lo Parlament de Catalonha a donat un estatut oficiau a la lenga occitana sus tot lo territòri catalan. Legir lo comunicat de salutacion a aquesta granda avançada. Aicí.
Letra als deputats sus las Lengas Regionalas L’institut d’Estudis Occitans a mandat una letra als deputats de l’Assemblada Nationala, membres del grop d’estudi sus las lengas regionalas. Es en linha sul nòstre site amb lo tèxt de contribucion de l’IEO al debat sul projècte de lei que concernís las lengas regionalas de França. Lo tèxt es demorat en francés, atal coma foguèt mandat. Aicí.
Una version mai aisida de descargar de l’occitan qu’es aquò/ Labèl Òc per l’occitan es disponibla en pdf.
(Clicada drecha : « enregistrer la cible du lien sous… ». Mèfi que lo document es pesuc, lo descargament pòt prener un pauc de temps). Veire l’article.


text:
Volterra
Volterra es una comuna italiana de la Província de Pisa, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Casole d'Elsa, Castelnuovo di Val di Cecina, Colle di Val d'Elsa, Gambassi Terme, Lajatico, Montaione, Montecatini Val Di Cecina, Peccioli, Pomarance, San Gimignano
Istòria[modificar | modificar la font]
D'origina estrusca, faguèt partida de la Dodecapòli avans sa conquista per lei romans. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'd'Occident, fuguèt plaçada sota l'autoritat d'evesques locaus fins au sègle XII. En 1253, la borgesiá prenguèt lo poder e la ciutat intrèt dins la liga guelfa de Toscana e venguèt donc l'aliada de Florença e l'enemiga de Pisa. En 1361, la vila intrèt dins la dependéncia de Florença mai gardèt una autonòmia importanta. Pasmens, en 1429, una insureccion menada per Giusto Landini assaièt sensa succès de restaurar son independéncia e, en 1472, Volterra fuguèt pilhada per lei tropas de Florença e definitivament annexada. A partir d'aquela data, l'istòria de la vila es la de Florença e de Toscana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Totas las donadas demograficas e autres estatisticas provenon de l'Institut italian d'estatistica (Istat) Donadas demograficas (2010)


text:
Tolon
Tolon[1] (oficialament en francés Toulon) es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es au fons d'una baia, la Rada de Tolon, e aquela situacion n'a fach un pòrt militar fòrça important.
Es la prefectura dau departament de Var despuei 1973. Tolon a 167 400 estatjants e n'a 478 000 dins l'aglomeracion: es la cinquena aglomeracion occitana (tanben es la dotzena aglomeracion francesa e la quinzena comuna intra muros).
Lo pòrt es lo premier per lo trafic amb Corsega.
Tolon possedís tanben una universitat e acampa quauqueis escòlas d'engenhaires e un conservatòri.
Se destacan tanben l'Estadi Mayol e l'Opèra.
Sa devisa es en latin : Concordia parva crescunt (« amb la concòrdia, creisson lei pichonei causas »).
Lo gentilici es tolonenc -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Barri e quartiers
- 3 Istòria
- 4 Administracion
- 5 Demografia
- 6 Monuments, musèus e luòcs toristics
- 7 Cultura
- 8 Personalitats naissudas o liadas a Tolon
- 9 Espòrt
- 10 Premsa
- 11 Embessonatges
- 12 Galariá
- 13 Luòcs e monuments
- 14 Personalitats ligadas amb la comuna
- 15 Bibliografia
- 16 Véser tanben
- 17 Ligams extèrnes
- 18 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Tolon se situa entre la rada de Tolon e lo Mont Faron. Una partida dau pòrt e de la vila es ocupada per l'arsenau militar. Tolon es lo premier pòrt militar de França.
Tolon es bordada per La Sanha de Mar, Oliulas, Evenós, Lo Revèst leis Aigas, La Valeta, La Garda, Lo Pradet e la mar.
Idrografia[modificar | modificar la font]
I a dos riulets a Tolon : l'Aigotier (tanben sonat Rius deis amoriers, malinterpretat en francés coma lo "riu deis amorós") e lo Las.
Lo Mont Faron[modificar | modificar la font]
Lo Mont Faron es un dei Monts Tolonencs ; domina la vila de Tolon en culminant a sei 514 m d'autor. L'i trobam un ensems de fortificacions, un musèu dau Desbarcament en Provença durant la Segonda Guèrra Mondiala e un Zòo de fèrum. Se pòt percórrer lo Mont Faron siá per una rota de sens unic (monta a l'oèst e devala a l'èst) siá amb lo teleferic urban. S'i pòt tanben practicar l'escalada.
La Rada de Tolon[modificar | modificar la font]
La Rada es separada de la mar dubèrta per la Lenga de Gienh e per la peninsula de Sant Mandrier de Mar.
Barri e quartiers[modificar | modificar la font]
Lo plan de Tolon mòstra encara lei rèstas de doas encenchas de fortificacions : una pichona fortificacion medievala que delimita la vila vièlha (lo barri medievau) e que, vista de la mar semblava un castèu, e una fortificacion modèrna de Vauban que ne demòran que pauc de tròç, mai que mai la Pòrta d'Itàlia. La vila creissèt fòrça au sègle XIX amb de projèctes dau baron Georges Eugène Haussmann que foguèt prefècte a Tolon en 1851.
A l'Edat Mejana la vila comptava donc amb: lo barri uech borg (lei Borc del portalet, Borc del Predicados, Borc de Dona Borgna, Borc de la Lauze, Borc de Sancta Catarina, Borc de Sanct Lazer e Borc de Sanct Michael.
Tolon compta ansin amb:
- Lo centre amb la Vila Bassa (lo centre bastit mai que mai dedins l'ancian barri) e la Vila Auta (la partida haussmanniana bastida subre lei fortificacions de Vauban en defòra).
- A l'est :
- Lo Morrilhon, ancian quartier de palunalhas e d'entrepaus a l'èst amb sei tres fòrts, sei plajas.
- Sant Joan de Var
- La Ròda
- A l'oest :
- Beucaire
- Lo Pont nòu
- Lo Pont de Làs
- l'Escalhon
- Quartièrs residenciaus e banlègas
- Brunet
- Santa Mussa
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ocupada tre l'epòca dei Ligurs, Telo Martius (de Telo, la divessa dei fònts — o dau latin tol, bas de còla — e Martius, en onor dau Dieu de la guèrra Mars), es una dei doas tenchurariás de porpra de l'Empèri Roman.
- Après lo restacament de Provença au reiaume de França, Tolon devèn un luòc de construccion navala e la rada es emmerçada per assostar de flòtas militaras.
- 1348 : chaple dei jusieus de la carriera de la jutariá, bocs emissaris dins lo contèxte de l'epidémia de pèsta.
- 1524: bastisson la Torre Reiala. En 1543, per gardar a sa disposicion la flòta otomana de Barbarossa, lo rei Francés I l'autoriza a ivernar a Tolon, vujat de seis abitants. Es un escàndol per l'Euròpa crestiana.
- 1707: Tolon resistís durant l'invasion de Provença per leis emperiaus menats per lo Duc de Savòia e lo Prince Eugèni pendent la Guèrra de Succession d'Espanha.
- 1720: a causa de la pèsta venguda de Marselha, 13 000 personas mòron, valent a dire, aperaquí la mitat de la populacion.
- 1793 : liurada ai Britanics, la vila es considerada coma traïdora a la Revolucion Francesa e pèrd lo títol de prefectura, que lo transferisson a Draguinhan. Napoleon Bonaparte se destria durant lo sètge.
- 1944 : liberacion de Tolon amb l'armada dau generau Jean de Lattre de Tassigny.
- Après 1945 : arribada de fòrça Pès Negres d'Argeria e desvolopament de quartiers novèus e en particular dau Pichon Chicago e rason dau creis de la delinquéncia.
- 1974 : Tolon recupèra la foncion e lo títol de prefectura.
- 1959-1985 : Maurici Arreckx premier cònsol amb una marrida reputacion dins leis afars e la corrupcion.
- 1995-2001 : gestion de la vila per lo Front Nacional, partit francés d'extrèma drecha.
- 2001 : desfacha dau premier cònsol frontista e eleccion de son successor Hubert Falco.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments, musèus e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
.
Edificis religiós[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrta d'Itàlia (traversada per Napoleon en partent per lei campanhas d'Itàlia)
- Anciana Pòrta de l'Arsenau (uei pòrta dau Musèu de la Marina ; foguèt desplaçada en blòts en 1976 ).
- Torre Reiala
- Estatua de l'engèni de la navegacion (escaissada Amiral de Cul-vers-ville)
Pargues[modificar | modificar la font]
- Jardin Alexandre Ier
- Pargue deis Aucèus
- Pargue dei Liças
Musèus e luòcs d'espaçament[modificar | modificar la font]
- Estadi Mayol
- Musèu de la Marina
- Musèu dau Vièlh Tolon (dins l'ancian evescat, subre lo Cors Lafaieta, amb l'Escòla de la Targa)
- Musèu deis Arts Asiatics
- Opèra de Tolon
- Plajas dau Morrilhon
- Teatre Liberté
- Teleferic dau Mont Faron
- Zòo dau Mont Faron
Cultura[modificar | modificar la font]
- Escòla de la Targa : mantenença felibrenca de Tolon.
- Ambassade de Provence : acamp culturau subre Provença deseparat de tota question linguistica.
- Centre Dramatic Occitan, fondat per Andrieu Neyton, rèsta dins lo Teatre Méditerranée, Espace Comédia.
- Lo Ceucle Occitan 83 : dins la mesma comunautat d'aglomeracion, mai centrat subre La Sanha de Mar.
.
Cançon[modificar | modificar la font]
Teatre[modificar | modificar la font]
Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr es una pèça de teatre majora dins l'istòria de la literatura occitana, creada a Tolon en 1789 per Estève Pelabon.
Institucion academica a Tolon[modificar | modificar la font]
- Universitat de Tolon : fondada en 1979 amb de sucursalas dins d'autrei vilas varesas.
Personalitats naissudas o liadas a Tolon[modificar | modificar la font]
- Estève Pelabon : escrivan dramatic occitan.
- Barry : violonaire cec e cantaire de lengas occitana e francesa dau pòrt (mençonat per Pèire Letuaire).
- Pèire Letuaire : dessenhaire, professor e illustrator.
- Victor Quintius Toron : escrivan de lenga occitana.
- Vincent Cordoan : un dei majors pintres provençaus e dei subjèctes de Provença.
- Carles Poncy : poèta muraire e autodidacte.
- Joan Aicard : escrivan de lenga francesa.
- Félix Mayol : cantaire e mecènas de l'estadi que pòrta son nom a Tolon.
- Raimu : actor provençau.
- Pèire Fontan : escrivan provençau e Majorau dau Felibritge.
- Enric Espieux : escrivan occitan.
- Gui Denielou : oficier de marina, combatent dins lei fòrças liuras durant la Segonda Guèrra Mondiala e engenhaire, fondator de l'Universitat de Tecnologia de Compenha.
- Gilbert Bécaud, naissut Francés Silly (François Silly), cantaire de varietat qu'evoquèt dins una de sei cançons lo mercat provençau de Tolon.
- Mireille Darc : actritz provençala de lenga francesa.
- Marcèu Rufo : pedopsiquiatre.
- Camelia Jordana : cantaira.
Espòrt[modificar | modificar la font]
Tolon es l'ostau d'una deis equipas majoras de rugbi d'Occitània : lo Rugby Club Tolonenc qu'a son estadi (l'Estadi Mayol) dins lo quartièr que pòrta son nom.
Premsa[modificar | modificar la font]
Lei 2 principaus jornaus de Tolon son Var-Matin (edicion locala de Nice-Matin) e La Marseillaise.
Premsa en occitan provençau[modificar | modificar la font]
- La Targo (la "targa") - sotatitolat Revisto prouvençalo, "revista provençala" - es la publicacion bisannuala de l'Escòla de la Targa e dau Felibritge.
- Lo Cebier / Lou Cebié - sotatitolat La Letra Occitanista - : publicacion politica mensuala ligada amb lo Partit Occitan gavidat per Girard Tautil.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Coma ciutat provençala,Tolon es una tèrra onte se manja d'alhòli, onte se fa de castanhada e onte se manja lei Tretze dessèrts de Calenda. Un plat fòrça tipic de Tolon (e partejat amb la Mediterranèa fins a Gènoa e tanben amb Argentina e Uruguai per l'immigracion) es la cada : se tracta d'una mena de galeta cauda de farina de céser.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- La Spezia Itàlia dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
- Mannheim Alemanha dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
- Norfolk Estats Units dempuei lo 21 de decembre de 1988.
- Kronstadt Russia dempuei lo 26 de setembre de 1996.
- Khemisset Marròc dempuei 2005.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
Lei cariatidas de l'escultor Pèire Puget
-
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Michel Vergé-Franceschi, Toulon – Port Royal (1481–1789). Ed. Tallandier, 2002.
- Aldo Bastié, Histoire de la Provence, Ed. Ouest-France, 2001.
- Cyrille Roumagnac, L'Arsenal de Toulon et la Royale, Ed. Alan Sutton, 2001.
- Jean-Pierre Thiollet, Le Chevallier à découvert, Ed. Laurens, 1998.
- Maurice Arreckx, Vivre sa ville, Ed. La Table ronde, 1982 ; Toulon, ma passion, 1985.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Touloun en nòrma mistralenca.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Var
- Comuna de Provença
- Tolon
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Prefectura maritima
- Vila portuària de França
- Pòrt militar francés
- Vila universitària francesa
- Evescat francés
- Òbra de Vauban


text:
Alara que se sap quitament pas se los viules o pibols en val de Garona son en bona sentat dempuèi que son estats venduts per installar Golfech, una enquèsta americana de 2011 inquièta los «ayatollah*» de l’antinuclear, los mèdias locals serián a aprestar una enquèsta sobre de quina manièra l’informacion non podrà arribar dinca las populacions (la question vire dins Le Petit Journal o dins La Dépêche du Midi).
Entendi jà los elegits explicar que la piscina olimpica de Golfech ajudarà los nenets leucemics a melhor viure la centrala emplecucleara, ontologicament creatriça d’emplec, e difusaire de bona electricitat nacional-expansionista, e tanben qu’asaiga los budgectes dels elegits locals. E se la piscina ajuda pas, lo còst de la gasolina de las estacions localas serà redusit per los poder portar a l’espital lo mai segur per servar l’informacion dins la cramba d’espital (se causirà un espital ambe un chirurgian PRG e d’un espital en deficit per poder far pression politica per lo rendre mut).
S’anóncia que VFM farà la presentacion de l’enquèsta en occitan dins lo programa de dissabte per èstre segur que l’informacion serà negada dins la diglosia republicana.
Mais ne vous inquiétez pas : ceci n’est qu’une information d’un extrémiste d’écologiste et qui veut encore avoir un éclairage à la bougie et donc parler seulement le patois de Paris.


text:
Morville
Morville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Morville Es un pichon vilatge rural a 5 km al nòrd-oèst de Bulgnéville. Lo ruisseau de Vaudoncourt, jos-afluent de la Meuse per la Anger, travèrsa la municipalitat del nòrd al sud.
Morville est un petit village rural à 5 km au nord-ouest de Bulgnéville. Le ruisseau de Vaudoncourt, sous-affluent de la Meuse par l'Anger, traverse la commune du nord au sud.


text:
Jòcs Paralimpics
Los Jòcs Paralimpics acampan d'atlètas andicapats de totes païses per de competicions d'espòrt per andicapats. I participan d'atlètas andicapats fisics o visuals (amputats, cècs, infirmes motors, cerebrals o en cadièra de ròdas, o d'autre andicap fisic) coma d'atlètas andicapats mentals. Son organizats per lo Comitat internacional paralimpic (e non pas pel Comitat internacional olimpic) e se debanan cada 4 ans en seguidas dels Jòcs Olimpics.
Los sords e malentendents pòdon participar als Deaflympics (Jòcs olimpics dels sords). Las personas atencha d'un andicap mental podián tanben participar als Jòcs olimpics especials fins a lor integration en 2012 als Jòcs paralimpics d'estiu de 2012 (aprèp que ne foguèsson exclusas en 2000).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Objectius e simbòls
- 3 Jòcs paralimpics d'estiu
- 4 Jòcs paralimpics d'ivèrn
- 5 Notas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Sir Ludwig Guttmann, mètge neurològs de l'espital de Stoke Mandeville dins lo comtat de Buckinghamshire près de Londres, aguèt l'idèa d'organizar dempuèi 1948 sul terren de l’espital, los primièrs « Jòcs mondials de cadèiras de ròdas e d'amputats » ("World Wheelchair and Amputee Games"). Coneguts mai tard jol nom de « Jòcs de Stoke Mandeville » èran destinats a reabilitar per la practica fisica dels veterans e victimas de la Segonda Guèrra Mondiala veguts paraplegics. Doas equipas d’ancians combatents participèron alara a una unica competicion, lo tir amb arc.
Los 9n jòcs de Stoke-Mandeville se debanèron a Roma en 1960 una setmana après los Jòcs olimpics d'estiu de 1960, e se considèra que s'agís dels primièrs jòcs paralimpics[1]. La primièra edicion dels Jòcs paralimpics d'ivèrn se debanèron a Örnsköldsvik en Suècia en 1976[2].
Parallèlament, se debanèron a Sant Estève, a l'initiativa d'Yves Nayme, mai d'una editions de jòcs internacionals per las personas andicapadas fisicas (jòcs europèus de 1966, jòcs mondials de 1970 e 1975 e campionats del mond de 1990)[3],[4].
Las personas patissent de paralisia cerebrala participan als Jòcs paralimpics dempuèi los Jòcs d'Arnhem, en 1980.
Dempuèi los Jòcs paralimpics d’estiu de Seol en 1988, los Jòcs olimpics e los Jòcs paralimpics son organizats dins la meteissa vila.
Objectius e simbòls[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo nom « paralimpic » èra una combinason de « paraplegic » e d'« olimpic ». Amb la participacion d'atlètas amb diferents andicaps, lo tèrme « paralimpic » es ara definit coma l'acampada en « para », prefixe d'origina grèga signifiquent « a costat de » o « parallèl » e de la terminason « limpic » dels Jòcs olimpics. Los Jòcs paralimpics son atal considerats coma solidaris dels jòcs olimpics.
Objectifu[modificar | modificar la font]
L'objectiu del Movement paralimpic es de donar l’escasença als atlètas avent un andicap fisic de se despassar e de realizar de performanças esportivas comparablas a aquelas dels atlètas olimpics.
Règlas[modificar | modificar la font]
Los Jòcs paralimpics acampan d'atlètas andicapats fisics o visuals apartenent a las categorias seguentas: tetraplegics e paraplegics, sequèles neurologicas assimilablas, amputats e assimilats, infirmes motors cerebrals, grands andicapats, cècs e malvesents.
Per que la competicion siá equitabla, los atlètas son regropats per categorias segon lor andicap. L'objectiu es que concorra ensems d'atlètas avent d'aptituds foncionalas comparablas. Dins cada espòrt se definisson de categorias. Per exemple en Atletisme, i a competicions pels cècs, pels malvesents, pels amputats qui corrisson amb una protèsi e de corsas en fautuèlh rolant.
Lo problèma de la sorditat als Jòcs olimpics[modificar | modificar la font]
Los sords e malentendents an encara pas lo drech de participar als paralimpics. Pòt pareisser logic, dins la mesura que las personas pauc sordas an de capacitats fisicas pauc tocadas mas es pas lo meteis cas pels sords prigonds que pòdon aver una alteracion de l'equilibri e podent pas participar amb los autres andicapats. En realitat, la nonintegracion dels sords e malentendents sembla venir del fach qu'an lo lor concors, los Deaflympics, que son istoricament la competicion internacionala mai anciena d'espòrt pels andicapats . Tanben pòt existir de cases de tricheriá coma foguèt lo cas amb los andicapats mentals.
Andicapats mentals[modificar | modificar la font]
Entre 2004 t 2012, los Andicapats mentals foguèron exclusits dels Jòcs paralimpics que participavan dempuèi 1996, per de problèmas de classificacion d'andicap e de falsa deficiéncia intellectuala[5]. Los andicapats mentals podavan pasmens participar als Jòcs olimpics especials que se debanavan pas lo meteis an que los olimpics e paralimpics.
Mas, dempuèi 2012[6], los andicapats mentals son tornats dins las competicions oficialas e participèron als Paralimpics de Londres en atleisme, natacion, e tenis de taula.
Simbòls[modificar | modificar la font]
Los Jòcs paralimpics utilisan gaireben los simbòls olimpics: las ceremonias d'obertura e de fin la flama olimpica, las mascòtas...
Lo logó es compausat de tres motius d'origina coreana, de « Tae-Geuks », semblant a de virgulas clinadas sus un fons blanc. Un dels simbòls es verd, lo segond es roge e lo darrièr blau, colors mai frequentas sus las bandièras. Representant l'esperit, lo còs e l'amna. La devisa paralimpica es «L'esperit, lo còs, l'amna».
Jòcs paralimpics d'estiu[modificar | modificar la font]
Esports paralimpics d'estiu[modificar | modificar la font]
- Alterofilia.[7]
- Atletisme[7]
- Basquet en cadièra de ròdas[7]
- Boccia (espòrt semblant a las bolas, practicat amb des balas de cuèr pels andicapats motors)[7]
- Ciclisme[7]
- Equitacion[7]
- Escrima en cadièra de ròdas[7]
- Fotbòl de 5 (practicat per d'atlètas malvesents o cècs)[7]
- Fotbòl de 7 (pratictcat per d'atlètas andicapats motor)[7]
- Judo (practicat per d'atlètas malvesents o cècs)[7]
- Natacion[7]
- Portièrbòl (espòrt de bala practica per d'atlètas malvesents o cècs amb una bala sonora)[7]
- Rem (espòrt)[7]
- Rugbi en cadièra de ròdas[7]
- Tenis en cadièra de ròdas[7]
- Tenis de taula[7]
- Tir amb arc[7]
- Tir esportiu[7]
Jòcs paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Lista dels Jòcs paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Esports paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) www.paralympic.org
- ↑ (en) www.paralympic.org
- ↑ (fr)www.loiretourisme.com
- ↑ (fr)imatge INA
- ↑ (fr)Question 41162 a l'Assemblada Nacionala de Jacques Grosperrin, deputat, publicada al J.O. lo 3 de febrièr de 2009 site de l'Assemblada Nacionala (França)
- ↑ (fr)Paralympiques 2012: les handicapés mentaux font leur retour Article de www.rfi.fr, 20 d'agost de 2012
- ↑ 7,00, 7,01, 7,02, 7,03, 7,04, 7,05, 7,06, 7,07, 7,08, 7,09, 7,10, 7,11, 7,12, 7,13, 7,14, 7,15, 7,16 et 7,17 ( lenga pas reconeguda :  en ) ) « Organization », International Paralympic Committee (consultat lo 14 abril 2010)


text:
2 d’oct. 2012
Podcast En Ondas de Domenja Lekuona S. Bec, A. Lassaque, J. Eygun
En Ondas de Domenja Lekuona seria navèra setmana 40 lo podcast ací.
L'observatoire du nucléaire que n'ei dejà a la soa 17au revista de premsa : que i dam ua aurelha.
Cyberacteurs lo site d'alèrtas e d'accions entà l'enviroament qu'a hèit la soa rentrada tanben : que destecaram especiaument çò pertocant lo dangèr OGM de tant la maishanta fe ei de rigor en çò deus "crededors" en los OGM.
Que recebom a Aurelià Lassaque l'ivèrn de 2011 despuish que lejom Cinquena sason sortit a Letras d'Oc en 2006 e que ve'n parlam dens la presenta edicion d'En Ondas.
Las musicas d'En ondas
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA En camion (rondèu en cadena irregular)
* Osvaldo Hernandez-Napoles Tierra Estrella de la mañana
* Chin na na poun Au cabanon C'était bien
* Au gré des vents La fiancée du DiableHippocampe
* Mascarimiri Live tour Sule
* Ilixio La Salamandre Lo desligaire
A navèra seria navèths sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. dab lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 2.10.12
Libellats : 1954, 1960, Aurelià, Bec, Camins, Cinquena, d'òc, dubèrts, Eygun, Joan, jorn, Lassaque, letras, òbra, poetica, sason, sèrgi
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
2008
2008 (MMVIII) es un an bissest començat en dimars en calendari gregorian. Se correspon damb es ans 5768-5769 deth calendari ebrieu, 5109-5110 deth calendari indó e 1428-1429 deth calendari musulman. Segontes eth oroscop chinés ei un an der arrat.
Somari
- 1 Eveniments previsti
- 2 Data desconeishuda
- 3 Eveniments
- 4 Naissenças
- 5 Decèsses
- 6 Prèmi Nobel
Eveniments previsti[modificar | modificar la font]
Gèr[modificar | modificar la font]
- 1 de gèr - Eslovènia ostenta era presidéncia de torn dera UE en tot èster eth prumèr des membres qu'entrèren en ampliament deth 2004.
Hereuèr[modificar | modificar la font]
Març[modificar | modificar la font]
Abriu[modificar | modificar la font]
Mai[modificar | modificar la font]
Junh[modificar | modificar la font]
- 7 de junh a 29 de junh - Celebracion dera Eurocopa 2008 a Àustria e Soïssa.
- 14 de junh - Inici dera Expo 2008 ena ciutat de Saragossa.
Junhsèga[modificar | modificar la font]
Agost[modificar | modificar la font]
- 8 d'agost - Inici des Jòcs Olimpics d'estiu 2008 ena ciutat de Pequin, China.
Seteme[modificar | modificar la font]
Octobre[modificar | modificar la font]
Noveme[modificar | modificar la font]
- 4 de noveme - eleccions presidenciaus as Estats Units d'America.
Deseme[modificar | modificar la font]
Data desconeishuda[modificar | modificar la font]
- Eleccions Generaus en Espanha, es candidats principaus seràn José Luis Rodríguez Zapatero, er actuau President, deth PSOE e Mariano Rajoy, çò Cap dera oposicion, deth PP.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 de març : Eleccions presidencialas russas. Dmitrii Medvedev venguèt facilament president de Russia amb un resultat de 70,28% dei votz.
- 9 de març : Eleccions legislativas en Espanha e victòria dau govèrn Zapatero.
- 6 d'abriu : Filip Vujanović venguèt lo premier president elegit dau Montenegro.
- 13 - 14 d'abril : Eleccions generalas italianas. Victòria de la drecha de Silvio Berlusconi.
- 7 - 16 d'aost : Segonda guèrra d'Ossetia entre Georgia e una aliança compausada de Russia e dei províncias independentas d'Ossetia dau Sud e d'Abkhàzia.
- 7-8 d'aost : Ofensiva de l'armada georgiana contra Tskhinvali, la capitala d'Ossetia dau Sud.
- 9 - 10 d'aost : Contraofensiva russa victoriosa a l'entorn de Tskhinvali. La flòta georgiana foguèt egalament batuda per lei naviris rus sus la Mar Negra puei capturada e destrucha après la presa de Poti.
- 13 d'aost : Intrada de l'armada russa dins la vila de Gori. Lei dos camps acceptèron un plan de patz prepausat per Nicolas Sarkozy.
- 16 d'aost : Alta-au-fuòc de la guèrra.
- 28 de setembre : Eleccions legislativas en Àustria e en Bielorussia.
- 30 de novembre : Eleccions legislativas en Romania.
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de genier : Lo govèrn de Sri Lanka se retirèt de l'acòrd dalta-au-fuòc ambé lei Tamols.
- 2 - 4 de febrier : Batalha de N'Djamena e victòria dau president Idriss Déby Itno contra una rebellion.
- 8 de febrier : Eleccions legislativas a Jiboti boitocadas per l'oposicion.
- 28 de febrièr - 3 de març : Ofensiva israeliana contra lo movement Hamas e lo territòri de Gaza.
- 24 de març : Eleccions generalas botanesa e victòria dau partit de Jigme Thinley.
- 25 - 26 de març : Invasion de l'illa d'Anjouan per l'armada dau govèrn legal, sostengut per dei soudats de Senegal e de Sodan. Fin dau poder de Mohammad Bakar.
- 23 - 24 d'abriu : Eleccions legislativas de Tonga.
- 10 d'abriu : Eleccions de l'assemblada nepalesa averadas per lo Partit comunista dau Nepal.
- 26 d'abriu : Eleccions legislativas de Nauru averadas per la majoritat presidenciala.
- 30 d'abriu : Per referendum, Tuvalu demorèt una monarquia.
- 10 - 13 de junh : Guèrra a la frontiera entre Eritrèa e Jiboti. L'armada jibotiana reprenguèt lo vilatge de Ras Doumeira.
- 8 de julhet : Eleccions legislativas en Grenada averadas per lo partit d'oposicion Congrès democratic nacionau (CDN). Son cap, Tillman Thomas, venguèt premier ministre.
- 19 de julhet : Ram Baran Yadav foguèt elegit president de la novèla republica de Nepal per l'assemblada constituenta.
- 2 de setembre : Eleccions legislativas de Vanuatu.
- 5 - 6 de setembre : En Angòla, lo MPLA averan leis eleccions legislativas amb un resultat a l'entorn de 81% dei votz.
- 28 de setembre : Per referendum, l'Eqüator adoptèt una constitucion novèla basada sus lo programa sociau de Rafael Correa.
- 4 de novembre : Barack Obama foguèt elegit president deis Estats Units. Son partit averèt tanben leis eleccions legislativas.
- 27 de decembre : Començament de la guèrra de Gaza entre Israèl e lo Hamas e seis aligats.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Edmund Hillary, alpinista neozelandés, primièr òme que conquistèt Everest (n. 1919)
- 23 de febrièr - Janez Drnovšek, president d'Eslovènia (n. 1950)
- 19 de març - Arthur C. Clarke, escrivan anglés (n. 1917)
- 5 d'abril - Charlton Heston, actor american (n. 1924)
- 12 d'abril - Patrick Hillery, president d'Irlanda (n. 1923)
- 3 de mai - Leopoldo Calvo Sotelo, primièr ministre d'Espanha (n. 1926)
- 12 de mai - Robert Rauschenberg, artista pop american (n. 1925)
- 13 de mai - Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabah, emir de Kowait (n. 1930)
- 15 de mai - Willis Lamb, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1913)
- 11 de junh - Võ Văn Kiệt, primièr ministre de Vietnam (n. 1922)
- 23 de junh - Arthur Chung, president de Guyana (n. 1918)
- 24 de junh - Leonid Hurwicz, economista american, Prèmi Nobel d'Economia (n. 1917)
- 3 d'agost - Aleksandr Solzhenitzyn, escrivan rus, Prèmi Nobel (n. 1918)
- 10 d'agost - Isaac Hayes, musician american (n. 1942)
- 21 de setembre - Dingiri Banda Wijetunga, primièr ministre de Sri Lanka (n. 1916)


text:
Dins un programa d’istòria de France Inter, ai poscut entendre qu’èra de mòda de vóler l’independéncia pels «pichons païses». I a sempre l’abivalença del mot ‘país’ per indicar lo «regionalisme» que sepausa aquela idèa… Es alara una expression de la perversion centralista e jacobina, a l’imatge de Mèstre Jourdain que fasiá de pròsa, fan aital de nacionalisme d’expansion pels «grands» païses, los colonialistas, e quitament republicans.
E donc coma cada còp qu’entendi estupiditats d’aquel escantilh, estupiditats qu’an jamai dreit a un dreit de responsa, mandi una letra… al productor. La vaquí en traduccion occitana :
Títol del corrièl :
«l'époque des petits pays», «l’epòca dels pichons païses» seriá tornada ...
Per: "Jean Lebrun (France Inter) la Marche du Siècle"
Adishatz,
Agur,
Bon Dia,
Aont tenètz aquestas informacions e de quí ?
Lo Princep de Mónegue, lo Duc de Luxemborg, lo Princep de Liechtenstein, lo Senescal de San Marino, lo Roy de l'Élysée o de Neuilly/Seine ? Lo Papa del Vatican ? Lo govern de Singapour ? etc.
De quí se trúfan los que díson aiçò quora s’emplegan per dire que Catalonha, Euskadi o Escòssia serián mantunes «pichons païses» e qu’aquò seriá una novèla mòda ?
La dimension d'Escòssia, o de la Catalonha válon plan Malta, Lituània, Estònia, Letònia... o quitament Belgica !
Plan coralament,


text:
Oficialament, am’aquela directiva que lo Parlament d’Estrasborg examina a l’ora d’ara, s’agiriá d’aparar lei PME còntre l’agach maufatan de concurrents e l’espionatge economic.
Punit de tres ans de preson e de 375 000 € d’amenda, l’investigacien d’un Mediapart o, pièger, d’un jornalista independent, se fariá plus tant.
Se ditz qu’una entrepresa sus quatre en Euròpa seriá pertocada per l’espionatge. Ce qu’es segur, es que l’òbra jornalistica per vos informar, am’aquela directiva, traduita en drech francés, seriá plus que l’estampatge dei comunicats d’entrepresas, valent a dire la propaganda e pas mai.
Es de se demandar se lei Maurici Schuman e autrei Monnet an vougut l’Euròpa per aquò ?
La definicien, fòrça larga, dau « segret d’afaires », autorisariá leis entrepresas a mandar un planh a la Justícia, per de procès que s’esperlongarián d’annadas e d’annadas, e que farián senhorejar la paur per lei jornalistas que fan son trabalh.
E aqueu trabalh, va fau sotalinhar, es d’informar lo monde fòra de tota pressien. En particulier fòra de la pressien dei poténcias d’argent.
George Orwell l’aviá dich ansin : “lo jornalisme es de publicar ce que d’autres vòudrián pas veire publicar ». E de son costat, Albert Londres sotalinhava que son « mestier es pas de faire plaser, pas mai de faire tòrt, mai de portar la pluma dins la plaga ».
Amé la Directiva Europenca « Segret d’affaires », lei jornalistes serián dins l’obligacien permanenta de provar que son article es d’interés public. E son leis entrepresas que menarián lo balèti judiciari còntre la pressa d’enquista. Elei que dirián lo montant dau prejudici, e elei que donarián la pròva, aisadament. Valent a dire, que li bastarián de produrre au Tribunau l’article incriminat, per menar son autor a la preson e a la roïna. Seriá segur una arma de dissuasien majora.
D’aitant mai qu’amé la crisi, la premsa es totjorn que mai fragila, amé de còlas totjorn mai estrechas. Un jornalista que se deu arrestar, mai que d’un còup es la mòrt de son jornau.
Podèm adonc sonar aquela directiva, non pas « Segret d’afaires », mai ben « Taisa-te ! »
Maugrat lo silenci sus aquel afaire qu’organisa quasi tota la classa politica, en particulier tótei aquélei « liberaus » que leis elegeires europencs an mandat an’Estrasborg fa un an, vaquí la societat civila que mena batèsta.
La jornalista Elise Lucet, de la televisien publica francesa, prèsta son retrach a una campanha de peticiens
que, en pas mai d’una setmana, reçaup mai de 300 000 signaturas francofònas. N’en podètz espandir encara lo succès.
Mai chascun pòu totjorn dire directament ais euròdeputats de pas se faire endralhaire de dictatura.
Una afaire de ciutadan europeu, qué !


text:
- Entrevista de Cristòu d’Orror
- La vertat sus BUGARAG
- La drecha populara pels nuls
- Pinga e Panga aprenon l’occitan
jeudi 19 janvier 2012
AQUÍ L’ALH ! - n°1
3 commentaires:
I a mejan de descargar lo magazina sens se marcar a Calamèo?RépondreSupprimer
- Anonyme20 février 2012 à 00:17
Es una bona idèia aquela del jornal umoristic. Mancàm un pauc d'umor dins lo país. E s'i trapan, darrièr las colhonadas, qualques bonas vertats. Longa vida a L'alh, macarèl!RépondreSupprimer
- Anonyme20 avril 2012 à 14:15
de puta maire!RépondreSupprimer


text:
LA CANÇON DE SANTA FE, LO GRAND MONUMENT A L’ UNITAT LINGÜISTICA
(Lo contèxt)
Lluís FORNÉS
La Cançon de Santa Fe a l’ora d’ara sembla que encara es pas clar se foguèt escrita en en occitan o en catalan. Lo meteis dobte es l’esprova evidenta que La Cançon es lo simbòl perfièch de l’unitat linguistica d’aquel espaci europenc que i a entre Garait -al Nord de Lemotges- e Guardamar -al Sud d’Alacant-. Pel moment, la Cançon sembla escrita en tèrra occitana, e en lenga unenca; al vejaire d’Emili Casanova, per un catalan:…