text:
1918
Aquesta pagina concernís l'an 1918 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala sus divèrsei frònts :
- sus lo frònt de l'Oèst, la fin de la participacion russa au conflicte permetèt ais Alemands de mandar de renfòrç importants. A la fin de la prima, mai d'una ofensiva obliguèt lei Francés e lei Britanics de recular lòng dau frònt, especialament dins lo sector de Marne (Segonda batalha de Marna, 27 de mai - 6 d'aost) e dins la region d'Amians. Pasmens, leis Aliats capitèron de tenir lo frònt fins a l'arribada dau còrs expedicionari estatsunidenc que permetèt de donar un avantatge numeric decisiu a l'Entenduda. Lo 8 d'aost es generalament considerat coma lo jorn decisiu de la desfacha alemanda car totei leis atacas acomençadas dins la jornada mau capitèron totalament. Puei, acomencèron una tiera de còntra-ofensivas aliadas qu'entraïnèron lo recul progressiu deis Alemands vèrs l'èst. Conjugat ambé lei victòrias aliadas sus leis autrei frònts, aquò obliguèt leis Alemands de demandar un armistici que foguèt signat lo 11 de novembre marcant la fin de la guèrra.
- sus lo frònt italian, participacion dau còrs expedicionari francés a l'ofensiva generala deis Italians que capitèron d'intrar en Àustria-Ongria.
- sus lo frònt balcanic, lei Francosèrbes dirigits per lo generau Franchet d'Espèrey capitèron de rompre lo frònt bulgar a la batalha de Dobro Pole (14-19 de setembre). L'armada bulgara s'afondrèt alora totalament en causa d'un nombre important de desercions e Bulgaria demandèt un armistici lo 26 de setembre. Son armada, que representava una fòrça de 25-30 divisions alemandas, foguèt eliminada de la guèrra e leis Alemands poguèron mandar solament 7 divisions per la remplaçar. Aquò laissèt quasi liure lo flanc èst d'Àustria-Ongria e lo flanc oèst de l'Empèri Otoman. En consequéncia, aqueleis estats foguèron rapidament obligats de demandar a son torn un armistici — subretot qu'èran en parallèl durament desfachs per leis Italians e lei Britanics.
Lei condicions de l'armistici permetèron a França de reconquistar lei regions d'Alsàcia-Lorena perdudas en 1871 e d'ocupar una partida d'Alemanha. França foguèt tanben designat per acuelhir lei conferéncias de patz destinada a reglar la Premiera Guèrra Mondiala. Dins aquò, lo país èra afeblit maugrat sa victòria en causa de la destruccion de la màger part dei regions dau nòrd-èst de son territòri e d'un dèute important. Lei pèrdas umanas (1,7 milions de militars ò de civius tuats siá 4,29% de la populacion e 4,3 milions de bleçats) èran tanben un problema grèu qu'anava aver de consequéncias importantas sus la politica francesa de l'entre doas guèrras.
De mai, au començament d'octòbre, l'arribada de l'epidemia de gripa espanhòla en França dempuei lo territòri estatsunidenc aumentèt lo nombre de mòrts. D'efèct, l'epidemia durèt fins a 1919 e tuèt aperaquí 408 000 personas. En causa de la guèrra, l'importància e lo perilh de la malautiá foguèron gardats secrèts per lo govèrn, çò qu'agravèt l'epidemia. De mai, en causa dei movements de tropas, la gripa ganhèt lei país vesins tre la mitat dau mes e Alemanha au començament de novembre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala que s'acabèt per una desfacha alemanda e per l'afondrament dau regime imperiau instaurat en 1871 :
- sus lo frònt de l'Èst onte l'afondrament rus contunièt. Aquò permetèt ais Alemands, ais Austrians e ais Ongrés d'avançar vèrs l'èst e d'impausar de condicions duras au govèrn bolchevic qu'èra au poder dempuei novembre de 1917 (Tractat de Brest-Litovsk signat lo 3 de març). De mai, aquela victòria permetèt a l'Estat Major Alemand d'orientar una partida de sei fòrças orientalas vèrs lo frònt de l'Oèst.
- sus lo frònt de l'Oèst onte se debanèt lei batalhas decisivas de la guèrra. Après sa victòria a l'Èst, l'armada alemanda assaièt de rompre leis armadas francobritanicas. A la prima, d'ofensivas alemandas rompèron lei linhas aliadas mai mau capitèron d'anientar lei fòrças de l'Entenduda qu'èran a esperar l'arribada dau còrs expedicionari estatsunidenc. Aquela arribada aguèt luòc d'un biais progressiu e permetèt de donar ais Aliats un avantatge numeric decisiu. Dins lo corrent de l'estiu, una novèla ofensiva d'amplor d'Alemanha s'acabèt per una desfacha a la segonda batalha de Marne (15-20 de julhet). Puei, a partir dau 8 d'aost, lei còntra-ofensivas aliadas acomencèron e l'armada alemanda deguèt pauc a pauc se retirar vèrs son territòri.
- sus lo frònt balcanic, lei Francosèrbes capitèron de rompre lei linhas germanobulgaras a la batalha de Dobro Pole (14-19 de setembre). Bulgaria, que sa populacion e sei soudats èran lassats per quatre annadas de guèrra, se retirèt dau conflicte (26 de setembre). Aquò entraïnèt tanben la represa de la guèrra per Romania. Sus lo frònt sud-èst, leis Alemands avián d'ara endavant pas pron de divisions per curbir la region e foguèron obligats de se retirar en direccion de son país.
- sus lo frònt italian, lei soudats alemands conoguèron una situacion similara. D'efèct, l'agitacion revolucionària austriana entraïnèt l'afondrament de l'armada austro-ongresa qu'èra en mai d'aquò minada per de pèrdas catastroficas dempuei l'acomençament de la guèrra. Lei desfachas de Piave (10-25 de junh) e de Vittorio Veneto (24 d'octòbre - 3 de novembre) que s'acabèron per la pèrda de 280 000 òmes suplementaris precipitèron la desfacha finala. Lo 4 de novembre, Àustria-Ongria signèt un armistici e acceptèt de dissòuvre son armada — plusors unitats avián pas esperat aquel òrdre per se dispersar totalament — laissant lo flanc sud d'Alemanha sota la menaça d'una ataca aliada.
Menaçat per l'afondrament de seis aliats, lo govèrn alemand assaièt de negociar un retorn au statu quo ante bellum entraïnant l'afondrament dau morau dei soudats e dau regime. En novembre, de revòutas e de mutinariás entraïnèron la fugida dau kaiser ai País Bas e l'instauracion d'un govèrn republican que signèt un armistici ambé leis Aliats lo 11 de novembre. Lo tèxte èra la consequéncia de la desfacha militara alemanda. Pasmens, la màger part dei fòrças alemandas avián gardat sa combativitat e son organizacion en despiech dei desfachas infligidas per leis Aliats. Ansin, nasquèt lo mite de la traïson de l'armada per lei revolucionaris e lei republicans alemands qu'anava tenir un ròtle important durant lo periòde de la Republica de Weimar.
Lei condicions d'armistici foguèron la desmobilizacion de la màger part de l'armada, lo liurament de la màger part deis armaments pesucs e l'abandon de certanei regions frontalieras, especialament Alsàcia-Lorena reconquistada per França. Dins lei regions orientalas, Polonha èra a se revòutar e a reconquistar son independéncia. En cinc annadas de guèrra, Alemanha aviá perdut 2,46 milions de militars e de civius (3,8% de sa populacion de 1914) e la gripa espanhòla faguèt son aparicion dins lo país en novembre. La malautiá i demorèt fins a l'annada seguenta e faguèt de centenaus de milièrs de mòrts. Sus lo territòri alemand eu meme, divèrsei movements revolucionaris mai ò mens radicaus ò moderats assaiavan de prendre lo poder e lo país finiguèt l'annada dins lo caòs.
Àustria[modificar | modificar la font]
Proclamacion de la Republica d'Àustria Alemanda lo 12 de novembre après l'abandon dau poder per l'emperaire Carles. Lo país novèu assaièt d'èsser integrat au sen d'Alemanha (11 de novembre) e revendiquèt totei lei regions poblats d'Alemands de l'anciana partida austrian de l'Empèri (22 de novembre). Pasmens, franc dau còr germanofon d'Àustria, poguèt pas s'opausar ai revendicacions territòrialas d'Itàlia, d'Iogoslavia e de Checoslovaquia. De mai, lo caòs politic a Berlin empachèt sa reünion amb Alemanha (idèa que començava tanben de suscitar l'oposicion deis autrei venceires, especialament de França).
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala que s'acabèt per una desfacha alemanda e per l'afondrament dau regime imperiau instaurat en 1871 :
- sus lo frònt de l'Èst onte l'afondrament rus contunièt. Aquò permetèt ais Alemands, ais Austrians e ais Ongrés d'avançar vèrs l'èst e d'impausar de condicions duras au govèrn bolchevic qu'èra au poder dempuei novembre de 1917 (Tractat de Brest-Litovsk signat lo 3 de març). De mai, aquela victòria permetèt a l'Estat Major Alemand d'orientar una partida de sei fòrças orientalas vèrs lo frònt de l'Oèst. Pasmens, l'arribada dau còrs expedicionari estatsunidenc donèt un avantatge numeric ais Aliats e permetèt ai Francés e ai Britanics de mandar de tropas suplementàrias sus leis autrei frònts.
- sus lo frònt italian, l'armada austro-ongresa conoguèt una annada catastrofica ambé lei desfachas de Piave (10-25 de junh) e de Vittorio Veneto (24 d'octòbre - 3 de novembre) que s'acabèron per la pèrda de 280 000 òmes. Aquò precipitèt l'afondrament dau regime imperiau e de l'Empèri d'Àustria-Ongria. Checoslovaquia declarèt son independéncia lo 28 d'octòbre, Croàcia lo 29 e Ongria lo 31. En novembre, lei regions polonesas se revoutèron.
Après l'afondrament austrian sus lo frònt italian, lo govèrn austrian signèt l'armistici de Villa Giusti (4 de novembre) que marquèt la fin de la guèrra per l'Empèri. Foguèt obligat de dissòuvre son armada — una partida deis unitats non austrianas avián ja començat de se dispersar ò d'obeïr ai sieunas autoritats nacionalas — e lo 12 de novembre, l'emperaire Carles (1916-1918) abandonèt lo poder. Aquò marquèt la disparicion d'Àustria-Ongria.
Belgica[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala. L'armada bèlga contunièt de participar ai combats sus lo frònt de l'Oèst onte foguèt esparnhat per leis ofensivas alemandas de la prima e de l'estiu. Puei, participèt a la liberacion de son país. A respèct deis autrei participants a la guèrra, Belgica aviá perdut « solament » 1,4% de sa populacion (105 000 mòrts sus una populacion de 7,4 milions en 1914) mai una partida importanta de son territòri èra estada destrucha per lei combats.
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala ambé l'afondrament de la volontat de la populacion de contuniar lo conflicte. D'efèct, per perseguir son esfòrç de guèrra, Bulgaria deviá mobilizar de ressorsas umanas e militaras desrasonablas en comparason de sei capacitats e la populacion èra fòrça lassa. Ansin, en junh, la novèla de la victòria deis Empèris Centraus còntra Russia e Romania suscitèt ges de regaudiment. Au contrari, leis abitants foguèron maucontents de la perseguida dei combats dins lei Balcans. Au sen de l'armada, lo morau èra tanben feble e lei desercions se multiplicavan car lei soudats entendián de rumors inquietantas a prepaus de la vida de sei famihas.
Ansin, lei fòrças bulgaras s'afondrèron a la batalha de Dobro Pole (14-19 de setembre) e lo país se retirèt de la guèrra lo 26 de setembre. Per sauvar la monarquia menaçada per de movements revolucionaris, lo tsar Ferrand abdiquèt en favor de son fiu Boris III (3 d'octòbre) que s'èra opausat a l'intrada en guèrra bulgara en 1915. De 1915 a 1918, 187 500 Bulgars èran mòrts siá 3,4% de la populacion de 1914 (e 152 000 militars èran estats bleçats).
Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
Aprofichant l'afondrament d'Àustria-Ongria e lo sostèn diplomatic deis Aliats, especialament de Washington, Checoslovaquia proclamèt son independéncia lo 28 d'octòbre. Lo principi d'un estat gropant Boèmia, Moràvia, la Silèsia Austriana e Eslovaquia foguèt confirmat dos jorns pus tard e lo 14 de novembre, lo país novèu chausiguèt de venir una republica. Tomáš Masaryk ne'n venguèt president e Karel Kramář cap dau govèrn.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Independéncia d'Islàndia que venguèt un reiaume independent (1èr de decembre). Son sobeiran demorèt lo rèi de Danemarc segon un sistèma d'union personala entre lei dos reiaumes.
Estònia[modificar | modificar la font]
Lo 3 de març, la totalitat d'Estònia foguèt ocupada per l'armada alemanda e lo tractat de Brest-Litovsk prevesiá lo mantenement d'Estònia au sen de Russia. Pasmens, lei partisans d'un estat balte unic sota tutèla alemanda s'agitèron e capitèron d'obtenir una modificacion dei clausas de Brest-Litovsk en favor d'una annexion d'Estònia per Alemanha. L'ocupacion alemanda durèt fins a novembre e l'annulacion dau tractat de Brest-Litovsk. La retirada alemanda entraïnèt de pilhatges importants. Pasmens, lei germanofons gardèron lo poder e executèron aperaquí 2 000 bolchevics e nacionalistas estonians per assegurar sa posicion. Fondèron un Conseu Nacionau (Landesrat) que prepausèt a l'emperaire Guilhèm II de crear un grand ducat reunissent la totalitat dei país baltas. Dins aquò, aqueu projècte mau capitèt en causa de l'afondrament alemand a la fin de l'annada. Lei germanofons deguèron alora abandonar lo poder e lo laissar ai nacionalistas estonians de Konstantin Päts. Una guèrra civila acomencèt alora entre nacionalistas estonians, milicians germanofons dau sud e bolchevics situats a l'èst.
Finlàndia[modificar | modificar la font]
En causa de l'afondrament de Russia, la societat finlandesa conoguèt una tiera de dificultats grèvas : divisions politicas entre partisans dau tsar ò dau conservatisme e revolucionaris de divèrsei movements, afondrament de l'economia en causa de la fin de la demanda russa, problema d'avitalhament alimentar, aumentacion dau chaumatge, aumentacion dei prètz... etc. Aquò foguèt agravat per l'afondrament deis institucions estaticas, especialament la polícia e leis unitats militaras de garnison, e de combats acomencèron entre Roges e Blancs tre genier. Gràcias au sostèn militar de l'armada alemanda qu'aviá ocupat lei regions baltas, lei Blancs foguèron venceires en mai après una guèrra saunosa que causèt 37 000 mòrts e destruguèt lo rèsta de l'economia finlandesa. Pasmens, lei tendàncias moderats dei dos camps capitèron de trobar un compromes per redreiçar a cha pauc lo país que poguèt ansin mantenir son independéncia.
Georgia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Georgia faguèt partida de la Republica Democratica Federativa de Transcaucàsia que proclamèt son independéncia lo 24 de febrier. Pasmens, aquel estat intrèt rapidament en crisi en causa de la manca de cooperacion entre lei pòbles diferents de la federacion. Lo 26 de mai, Georgia proclamèt son independéncia e foguèt imitada per Armenia e Azerbaitjan dos jorns pus tard entraïnant la disparicion de Transcaucàsia. Georgia passèt alora sota la proteccion deis Empèris Centraus fins au mes de novembre puei sota la proteccion de l'Entenduda après la victòria aliada. De tropas estrangieras foguèron desbarcadas per assegurar aquela proteccion.
En parallèl d'aqueleis eveniments, lei tropas russas se retirèron ambé l'afondrament dau regime imperiau. En causa de la manca d'avitalhament dei soudats de l'armada imperiala, aquò entraïnèt de pilhatges importants. Pasmens, permetèt tanben ai nacionalistas georgians de prendre lo contraròtle d'armas e de municions abandonadas e d'acomençar l'organizacion d'una fòrça militara locala.
Grècia[modificar | modificar la font]
Participacion de Grècia ai combats de la Premiera Guèrra Mondiala ambé la mobilizacion de 9 divisions. Aquelei fòrças participèron a la victòria aliada de Skra-di-Legen (30 de mai). Puei, en setembre, faguèron partida dei tropas que progressèron vèrs lo nòrd après la rompedura dei linhas bulgaras. Pasmens, l'armada grèga mau capitèt d'intrar en Bulgaria après sa desfacha de Doiran (18-19 de setembre). Enfin, d'unitats grègas foguèron mandadas en Serbia per accelerar la liberacion dau país e menaçar lo sud d'Àustria-Ongria.
Lei pèrdas grègas de la guèrra foguèron de 176 000 mòrts (150 000 civius e « solament » 26 000 militars) siá 3,4% de sa populacion de 1914. Pasmens, Atenas aviá capitat de desfaire Bulgaria e l'Empèri Otoman qu'èran sei dos adversaris principaus.
Iogoslavia[modificar | modificar la font]
Formacion dau Reiaume d'Iogoslavia dins lo corrent de la fin de l'annada après la reünion d'un Conseu nacionau deis Eslovèns, dei Croats e dei Sèrbes a Zagrèb (6 d'octòbre). L'afondrament d'Àustria-Ongria a la fin d'octòbre accelerèt lo procès. Lo 29 d'octòbre, lo Sabor, parlament tradicionau de Croàcia que teniá un estatut d'autonòmia larga dins l'Empèri Habsborg, declarèt son independéncia e la creacion d'un Estat deis Eslovèns, dei Croats e dei Sèrbes. Un Comitat Iogoslau foguèt format per lo representar a l'estrangier.
L'estat novèu deguèt faciar doas dificultats importantas dins lo corrent de novembre. Premier, leis Italians èran a avançar per annexar lo maximom de territòris après la desfacha de l'armada imperiala e sa dissolucion. Puei, de desacòrdis importants apareguèron au sen deis Eslaus dau sud partisans d'un estat centralisator format a l'entorn de Serbia e aquelei qu'èran en favor de la creacion d'una federacion. Lo reglament se faguèt sota la pression militara italiana. D'efèct, Belgrad menacèt de laissar Croàcia en fòra d'Iogoslavia e de pas sostenir son vesin còntra leis ambicions d'Itàlia. Òr, Zagrèb aviá pas lei mejans militars de s'opausar a l'armada italiana e Croàcia foguèt donc obligada d'abandonar sei projèctes independentistas e d'intrar au sen de l'estat iogoslau en formacion. Un compromes decidèt de fisar la definicion de la fòrma de l'estat a una assemblada cargada de redigir la constitucion dau Reiaume que foguèt oficialament lo 1èr de decembre. Lo rèi sèrbe Pèire Ièr ne'n venguèt lo sobeiran.
A sa formacion, Iogoslavia èra compausada de la Serbia de 1914, de Croàcia, d'Eslovènia, de Montenegro que sa populacion sostenguèt l'integracion dau principat dins l'estat novèu còntra la volontat de son rèi, de Voivodina e de Bòsnia e Ercegovina. De tensions frontalieras apareguèron rapidament ambé sei vesins e acomencèron de preocupar la diplomacia dau país.
Islàndia[modificar | modificar la font]
Independéncia d'Islàndia que venguèt un reiaume independent (1èr de decembre). Son sobeiran demorèt lo rèi de Danemarc segon un sistèma d'union personala entre lei dos reiaumes.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Premiera Guèrra Mondiala que s'acabèt per una victòria e l'afondrament totau deis enemics d'Itàlia, especialament l'Empèri d'Àustria-Ongria. D'efèct, l'armada italiana ganhèt doas batalhas importantas lòng de Piave (10-25 de junh) e dins la region de Vittorio Veneto (24 d'octòbre - 3 de novembre) qu'entraïnèron de pèrdas grèvas dins l'armada austriana (aperaquí 280 000 mòrts). Après lei pèrdas catastroficas deis annadas precedentas e lei perspectivas marridas de la perseguida d'un conflicte mau engatjat dempuei lei reviradas alemandas sus lo frònt de l'Oèst, aquò precipitèt l'afondrament dau regime imperiau e de l'Empèri d'Àustria-Ongria. Checoslovaquia declarèt son independéncia lo 28 d'octòbre, Croàcia lo 29 e Ongria lo 31. En novembre, lei regions polonesas se revoutèron. L'armada imperiala se dispersèt e Viena signèt un armistici lo 4 de novembre. Enfin, Àustria-Ongria dispareguèt definitivament lo 12 de novembre.
Pasmens, en despiech de sa victòria, Itàlia èra durament afeblida en causa de la mòrt de 651 000 soudats e de 589 000 civius, siá un totau de 3,5% de sa populacion de 1914, e de la desorganizacion totala de l'economia. A la fin de l'an, leis unitats italianas contunièron d'avançar en direccion dau nòrd-èst per assaiar d'ocupar lo maximom de territòris d'annexar.
Letònia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, lo país foguèt totalament ocupat per lei tropas alemandas. Aprofichant la situacion, leis elèits germanicas de Letònia demandèron son annexion a l'Empèri Alemand (ò au mens, la creacion d'una entitat sota la senhoriá alemand). Semblèron obtenir contentament mai l'afondrament alemand en novembre cambièt la situacion e lei rapòrts de fòrça. Dos govèrns, un organizat per lei bolchevics e un organizat per leis elèits tradicionalas, proclamèron la formacion d'una republica de Letònia.
Lituània[modificar | modificar la font]
Ongria[modificar | modificar la font]
Montenegro[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Mondiala e participacion de l'armada de Montenegro a la victòria aliada sus lo frònt balcanic. Pasmens, lo reiaume passèt sota lo contraròtle de Serbia e foguèt integrat au Reiaume d'Iogoslavia que se formèt a la fin de l'annada. Montenegro perdiguèt son independéncia fins a 2006 mai gardèt una autonòmia importanta.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Lo 3 de novembre, proclamacion de son independéncia per l'anciana partida russa de Polonha. Gràcias a l'afondrament d'Alemanha e d'Àustria-Ongria dins lo corrent d'octòbre-novembre, aquò foguèt completat lo 11 de novembre per la proclamacion d'independéncia deis autrei regions polonesas, çò que marquèt la restauracion d'aquel estat 123 ans après sa disparicion en 1795. Pasmens, lo traçat de sei frontieras èra totalament fosc e lo país fisèt a Józef Piłsudski l'organizacion de fòrças armadas per defendre l'independéncia e conquistar l'ensems dei territòris revendicats per lei Polonés (11 de novembre) avans de lo nomar cap de l'Estat (14 de novembre). A l'èst, de combats — encara limitats mai qu'anavan se generalizar rapidament — acomencèron còntra l'Armada Roja Sovietica.
Portugal[modificar | modificar la font]
Vengut operacionau en novembre de 1917, lo còrs expedicionari portugués (CEP) foguèt durament atacat per leis Alemands a la batalha de Lys (9-28 d'abriu). I perdiguèt un tèrç de seis òmes (7 000 tuats, bleçats ò presoniers). La 2a division dau CEP foguèt destrucha e lei soudats portugués mandats vèrs d'endrechs pus suaus dau frònt fins a la fin de la guèrra. En novembre de 1918, lo bilanç totau de la guèrra per Portugau èra de 8 100 tuats e 13 800 bleçats. En mai d'aquò, 96 naviris portugués èran estats aprefondats per lei sosmarins alemands.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Romania[modificar | modificar la font]
Russia[modificar | modificar la font]
Serbia[modificar | modificar la font]
Transcaucàsia[modificar | modificar la font]
Ucraïna[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Libèria[modificar | modificar la font]
En guèrra — sensa intencion vertadiera de participar ai combats — còntra Alemanha dempuei lo 5 de mai de 1917 per melhorar sei relacions ambé leis Estats Units d'America, Libèria foguèt atacat per un sosmarin alemand lo 10 d'abriu. Lo naviri menèt una incursion dins lo pòrt de Monròvia onte destruguèt aisament l'unic naviri de la marina dau país e bombardèt la capitala per i destrurre leis estacions de ràdio e de telegraf.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Premiera Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- invencion dau premier canon anticarri per l'armada alemanda que modifiquèt de canons de velocitat auta per rompre lei blindatges dei carris aliats.
- desvolopament e intrada en servici dau premier veïcul de transpòrt de tropas (lo Mark IX britanic). Pasmens, l'utilizacion d'un tau veïcul demorèt limitada fins a la Segonda Guèrra Mondiala.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - João Baptista Figueiredo, president de Brasil (m.1999).
- 15 de genièr - Gamal Abdel Nasser, president d'Egipte (m.1970).
Decèsses[modificar | modificar la font]
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica :
- Prèmi Nobel de Quimia :
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura :
- Prèmi Nobel de la Patz :


c: text/html

text:
Dry (Loiret)
Dry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sul marge esquèrre de la Loire a 20 km al sud oèst de Orléans, prèp de la rota départementale 951 en connectant Orléans a Bles e de las autoroutes A10 e A71.
La commune est située sur la rive gauche de la Loire à 20 km au sud ouest d'Orléans, proche de la route départementale 951 reliant Orléans à Blois et des autoroutes A10 et A71.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nava Russia
L’Union de las Republicas Popularas (Coюз HapoдHыx pecпyблиk en rus) (o Estat Federau de Nava Russia, var. Estat Federal de Nòva Russia; ФeдepaTиBHoe rocyдapcTBo HoBopoccия en rus) ei un estat secessionista autoproclamat lo 24 de mai de 2014 dens l'Èst d'Ucraïna.
Agropa dus estats proclamats a la prima de 2014 per secessionistas parlarús d'Ucraïna ajudats per l'armada russa, la Republica Populara de Lohansc e la Republica Populara de Donetsc. Ambiciona d'agropar totas las zonas majoritàriament parlarús d'Ucraïna en inspirà's de las ideologias geopoliticas deu conselhèr politic deu govèrn rus actuau, Aleksandr Dóguin.


text:
Er airau de SIG deth departament de Naues Tecnologies dera Deputacion de Lhèida, en marc des sues competéncies territoriaus procedic ara digitalizacion des zònes urbanes e possiblament urbanizables des municipis dera província de Lhèida, damb era fin de dotar as municipis dera informacion cartografica entàs ahèrs de gestion e analisi qu'age de besonh, atau coma dar supòrt e assessorament tecnic as municipis enes domenis dera cartografia e des Sistèmes d’Informacion Geografica aplicada en municipi.
Es objectius principaus son:
Era Deputacion de Lhèida ei era responsabla dera IDE locau dera província de Lhèida.
© Diputació de Lleida - Avís legal - Accessibilitat - Contacte - Politica de cookies


text:
L’envitat d’En Ondas per duas emissions qu’ei lo compositor, poèta e musician provençau Miquèu Montanaro. Hilh d’ua familha de ferroviaris guaita-barrièrs, çò qui dilhèu influenciè ua vocacion d’ahamiat de la musica deu monde, au punt de passejar las aurelhas e lo galobet-tamborin pertot peu planeta.
Qu’èm dens lo burèu, pèça d’ua maison provençau tipica : ua maison de vila tota en hautor dab l’entrada sus la plaça e lo casalet per darrèr. Ací haut, tranquilles que’vs convidam a partatjar aquesta calma musicaira e gaujosa. Que vs’amiam a la descobèrta d’un òmi hòrt singular atormerat d’ua familha on tots respiran, viven l’art : la hemna Niké Nagy qu’ei pintora e performaira, Balthazar musician e los dus autes mainats que segueishen.
Las musicas d’En Ondas
– Vents d’Est Ballade pour une mer qui chante 3, enregistrament public a París per France Musique a la Maison de la Radio en 1997. Un casting de saunei Crou de Bèrra, Ghymes, Vujicsics, Miquèu e Balthazar Montanaro e Georges Moustali, Renat Sette, Carlo Rizzo, Nena Venetsanou, Serge Pesce, Pedro Aledo, Sara Alexander, Hakima e Samia Benchikh, Hayet Ayad, Mathieu Luzi, Lakehal Belhaddad e Gulseren Yildirim.
* Agamemnon
* Un point sur la mer – Khlass
* Milena chanson de la mer
– Muszikás The Bartók album e la votz de Márta Sebestyén
* Máramarosi Táncok
Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.


text:
Palindròm
Lo palindròm (substantiu masculin), deu grèc πάλιv / pálin («a l'endarrèr») e δpόuoς / drómos («via»), tanben aperat palindròm de letras, ei ua figura d'estil designant un tèxte o un mot deu quau l'ordi de las letras demòra lo medish que sia lejut d'esquèrra a dreta o de dreta a esquèrra.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Exemples
- 2.1 Mots palindròms
- 2.1.1 En occitan
- 2.1.2 En grèc
- 2.1.3 En latin
- 2.1.4 En alemand
- 2.1.5 En anglés
- 2.1.6 En arabi
- 2.1.7 En breton
- 2.1.8 En catalan
- 2.1.9 En chèc
- 2.1.10 En chinés
- 2.1.11 En corean
- 2.1.12 En espanhòu
- 2.1.13 En esperanto
- 2.1.14 En estonian
- 2.1.15 En finés
- 2.1.16 En francés
- 2.1.17 En italian
- 2.1.18 En japonés
- 2.1.19 En ongrés
- 2.1.20 En romanés
- 2.1.21 En suedés
- 2.1.22 En turc
- 2.2 Ligams extèrnes
- 2.1 Mots palindròms
Definicion[modificar | modificar la font]
Definicion stricto sensu[modificar | modificar la font]
Lo palindròm ei un cas particular d'ambigrama, d'anagrama e d'anaciclic com « Agen | nega », peu quau la significacion ei la medisha dens los dus sens de lectura.
Ei comunament admés que ne's teng pas compte deus signes diacritics (accents, trèmas, cedillhas) ni tanpauc deus espacis. Totun, arren n'interditz pas au palindromista de causir règlas mei estrictas.
Exemples[modificar | modificar la font]
Mots palindròms[modificar | modificar la font]
Los mots palindròms son a còps nommats « palindròms naturaus ». Atau, los mots radar, nen o tacat son mots palindròms.
En occitan[modificar | modificar la font]
- Roma, lo còr nud d’un ròc, o l’amor.
- Tien, Alícia sap mès sèm pas aicí la neit.
- Ten-te, nenet net !
En grèc[modificar | modificar la font]
- NIΨON ANOMHMATA MH MONAN OΨIN. : Lava los mens pecats e non pas la mea cara sola.
En latin[modificar | modificar la font]
- Si bene te tua laus taxat, sua laute tenebis. : S'ès digne de la toa glòria, seguiràs lo camin que't muisha.
En alemand[modificar | modificar la font]
- Eine güldne, gute Tugend: Lüge nie! : Ua bona vertut d'aur: ne mentís pas jamei!
En anglés[modificar | modificar la font]
- "Nurses run", says sick Cissy as nurses run. : Las infirmièras corren", ditz Cissy malaut mentre que las infirmièras corren.
En arabi[modificar | modificar la font]
- ربك فكبر : Deu ton Sénher, celèbra la grandor. (Coran, Sorata 74 Verset 3)
En breton[modificar | modificar la font]
- Ro da gador. : Balha la toa cadièra.
En catalan[modificar | modificar la font]
- I ara rai. : E ara rai.
En chèc[modificar | modificar la font]
- Jelenovi pivo nelej. : Ne vèrsa pas la toa cervesa au cèrvi.
En chinés[modificar | modificar la font]
- 上海自来水来自海上. (Shanghai zilai shui lai zi hai shang) : L'aiga correnta de Shanghai veng de la mar.
En corean[modificar | modificar la font]
- Saingson sonsaing. (Saing son son saing) : Lo professor Peish.
En espanhòu[modificar | modificar la font]
- Amo la pacífica paloma. : Aimi la coloma pacifica.
En esperanto[modificar | modificar la font]
- Ne mateno, bone tamen. : Pas lo matin, totun plan.
En estonian[modificar | modificar la font]
- Aias sadas saia. : Au casau, plavèva pan blanc.
En finés[modificar | modificar la font]
- Isä, älä myy myymälääsi. : Papà, ne vend pas ta botiga.
En francés[modificar | modificar la font]
- Tu l'as trop écrasé, César, ce Port-Salut ! (alexandrin atribuit a Victor Hugo) : L'as tròp esglaishat, Cesar, aqueste Port-Salut.
- Ésope reste ici et se repose (Jacques Capelovici, coneishut com lo chafre de Mèste Capello) : Isòp demòra ací e's descansa.
En italian[modificar | modificar la font]
- Ogni mare è ramingo. : Cada mar ei vagabonda.
En japonés[modificar | modificar la font]
- Takeyabu yaketa. (ta ke ya bu ya ke ta) : Lo bosquet de bambó a brutlat.
En ongrés[modificar | modificar la font]
- Keresik a tavat a kis erek : Los petits riulets cèrcan lo lac.
En romanés[modificar | modificar la font]
- Ele fac cafele. : Eras hèn los cafès.
En suedés[modificar | modificar la font]
- Ni talar bra latin. : Parlatz plan latin.
En turc[modificar | modificar la font]
- Anastas mum satsana. : Anastasi, vend candelas !


text:
Gaston Defèrre
Gaston Defferre (14 de setembre de 1910, Marsilhargues - 7 de mai de 1986, Marselha) foguèt un resistent e un òme politic francés de la IVa Republica e de la Va Republica. Membre de la SFIO e dau Partit Socialista, foguèt elegit premier cònsol de Marselha de 1944 a 1946 e de 1953 a 1986, deputat dei Bocas de Ròse de 1945 a 1958, de 1962 a 1981 e en 1986 e senator dei Bocas de Ròse de 1959 a 1962. Foguèt tanben nomats nòu còps au govèrn. I aguèt un ròtle decisiu dins la politica de descolonizacion d'Africa puei dins aquela de descentralizacion a partir deis annadas 1980.


text: Verse: D5 ... Theme: A5 F5 G5 A5 A5 F5 G5 G5 Verse: D5 Bb5 C5 C5 A5 D5 Theme: A5 F5 G5 A5 A5 F5 G5 G5 Verse: D5 ... D5 Bb5 ... Theme: A5 F5 G5 A5 A5 F5 G5 G5 Ai vis lo lop Lo rainard, l?bre Ai vis lo lop Rainard dancar Totei tres fasi?n lo torn de l`aubre Ai vis lo lop, lo rainard, la l?bre Totei tres fasi?n lo torn de l`aubre Fasi?n lo torn dau boisson folhat Aqui triman tota l`annada P?r se ganhar quauquei so?s R?n que dins una mesada Ai vis lo lop, lo rainard, la l?bre Nos i fot?m tot pel cuol Ai vis lo l?bre, lo rainard, lo lop (lyrics found on magistrix)


text:
1066
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1066 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 14 d'octobre: Victòria normanda de Guilhèm lo Conquistaire sus las tropas anglosaxonas d'Harold Godwinson a la batalha d'Hastings.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una politica de neutralitat per leis Escocés regardant la guèrra de succession anglesa. L'objectiu dau rèi Malcolm III èra d'aprofichar lo caòs anglés per assaiar de conquistar una partida de Northúmbria. Ansin, son reiaume venguèt un refugi per unei caps saxons vencuts e desirós d'organizar d'armadas novèlas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Stratford-upon-Avon
Stratford-upon-Avon, es una vila del Reialme Unit situat dins lo Warwickshire al sud de Birmingham, (Anglatèrra). Sa populacion èra de 23.676 en 2001. Son atraccion toristica màger es ligada a l'ostal de William Shakespeare e sas proprietats.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Stratford-upon-Avon es pròche de segonda vila mai granda del Reialme Unit, Birmingham, es aisit d'i accedir amb la sortida 15 de la M40. Mejançant tren se pòt i accedir dempuèi Birmingham (Snow Hill station e Moor Street station) o dempuèi Londres, amb un servici de près de sèt trens dirèctes dempuèi l'estacion de Londres Marylebone.
Stratford es la vila de William Shakespeare e sa familha.
Istòria[modificar | modificar la font]
A una origina anglosaxona e comencèt coma un borg, una "vila-mercat".
"Stratford-upon-Avon" Significa Stratford sul riu Avon, tanben nomenada solament Stratford. Per diferenciar de districte de la vila, s'utilizan los tèrmes upon-Avon per la vila e on-Avon pel districte.
Es mondialment coneguda per èsser lo luòc de naissença e mòrt de William Shakespeare. Dins la vila i a un teatre que pòrta lo nom del famós escrivan e ont se representan sas òbras, qu'es visitada pels passionats de teatre e lo toristas en general. Recep unes tres milions de visitants cada an venent del mond entièr.
Monuments e d'atraccions toristicas[modificar | modificar la font]
Dins la vila i a lo parc de l'Avon, on se situa lo "Royal Shakespeare Theatre", luòc se representa la "Royal Shakespeare Companh" (RSC). La companhiá del RSC jòga dins dos pichons teatres, un d'eles es lo "The Swan" (lo cigne) e que foguèt remodelat e renomenat teatre "Elizabethan" e l'autre se nomena lo "Black box theatre".
D'entres las atraccions toristicas mai importantas de la vila i a l'ostal natal de Shakesepare, e los ostals "Hall's Croft" (que foguè l'ostal de sa filha Susannah) e l'ostal "New Palace" que foguèt lo sieu d'el e ont visquèt los darrièrs ans fins a sa mòrt en 1616. Tanben i a la glèisa ont foguèt batejat e enterrat lo dramaturg la "Holy Trinity Church of Starford-upon-Avon".
Près de la vila i a de diferentas proprietats associadas a Shakespeare e sa familha, "Anne Hathaway's Cottage" a Shottery, (ostal de sa femna), "Mary Arden's House", (ostal de la maire), e las bòrias e de bastits a Snitterfield, (ostal del paire).
Tanben i d'atraccions non-shakespearianas coma la bòria dels parpalhons "Butterfly Farm", los jardins de Bancroft e lo pub freqüentat pels actors, The Black Swan (Lo cigne negre), o lo The Dirty Duck (L'anet brut).
A tretze quilomètres, près de Ragley Hall, se tròba un dels ostals mai elegants d'Anglatèrra amb lo pargue d'esculturas de Jerwood.


text:
Cudògn
Cudògn (forma lombarda e emiliana; en italian e oficialament: Codogno) es una comuna italiana de 15.462 abitants dins la província de Lòdi en Lombardia (Itàlia). La vila es un centre per totes los vilatjòts entre Lodi e Plasença.
L'origina del nom, ven benlèu del codonhièr, en Latin Malum Cotoneum, fòrça comun en aquesta part de Lombardia durant l'Edat Mejana.
Geografia[modificar | modificar la font]
Cudògn es situat a 25 km al sud de Lodi, a 15 km al nòrd de Plasença, e a 20 km al oèst de Cremona.
Curiositat[modificar | modificar la font]
De per la preséncia de 15 bancas per solament 15.462 abitants, Cudògn es considerada coma una pichona Soïssa.
Personalitats[modificar | modificar la font]
A Cudògn nasquèron l'arquevesque Rino Fisichella, e l'actor Maurizio Milani.


text:
Presentació de llibre “E d’aquí nasquèron los mites” al MHC
Plaça de Pau Vila
3X, 08039 Barcelona
Espanya
Presentació del llibre “E d’aquí nasquèron los mites” a la sala d’actes del Museu d’Història de Catalunya, a càrrec de la seva autora Griselda Lozano.
Publicat per l’editorial Larkos, es tracta d’un llibre que recull els articles històrics de l’autora apareguts en el diari digital Jornalet. Griselda Lozano és autora també, de la novel·la històrica Òc.
Dia: 15 de juny de 2017
Hora: 18:00
Lloc: Museu d’Història de Catalunya
Adreça: Plaça de Pau Vila, Barcelona
Sinòpsi
Dempuèi que Griselda Lozano faguèt irruption en 2013 amb son best-seller Òc e venguèt en 2015 lo primièr autor a recebre l’apièja internacionala happy wheels demo de l’Institut Ramon Llull per son òbra en occitan, aquesta prolifica escrivana, en mai de contunhar son prètzfach d’istoriana e cercaira medievala especializada en istòria politica e religiosa d’Occitània, a contunhat d’escriure e publicar mai d’un centenat de racontes istorics qu’an seduch lo public e an recebut d’excellentas criticas, tant del mitan academic coma de lectors de tot lo Mond. En cinquanta tres capítols, totes restacats a de personatges istorics, mites e curiositats de l’Edat Mejana, se met en evidéncia non solament una escrupulosa rigor istorica mas tanben una excellenta narracion capabla de nos esmòure e mai de nos identificar a sos relats.


text:
Nos meilleurs vins du Mas del Périé
.
-
Mas Del PerieLa RoqueRouge2016BouteilleSud OuestAOC CahorsFranc Nature Riche
-
Mas Del PerieA Table Rosé2016BouteilleSud OuestVin de FranceDense Juteux Pur
-
Mas Del PerieLes AcaciasRouge2015BouteilleSud OuestAOC CahorsElegant Puissant Riche
-
Mas Del PerieTu Vin Plus aux SoiréesRouge2017BouteilleSud OuestVin de FranceFluide Léger Nature
-
Mas Del PerieTu Vin Plus aux SoiréesRouge2017MagnumSud OuestVin de FranceExpressif Fluide Pur
-
Mas Del PerieLes EscuresRouge2017BouteilleSud OuestAOC CahorsEclatant Expressif Pur
-
Mas Del PerieLes EscuresRouge2017MagnumSud OuestAOC CahorsEclatant Expressif Pur


text:
Walbourg
Walburg en alemannisch (Walbourg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité fa partida de la region naturala En mai de-Bòsc[1].
Walbourg Es un vilatge prèp de Biblisheim, Durenbach e Hinterfeld (comuna).
La localité fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Walbourg est un village proche de Biblisheim, Durenbach et Hinterfeld (commune).
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del vilatge es çò abbaye de Santa-Walburge fondada en la "Bòsc Sant", al nòrd de Haguenau. L'origina remonta a 1074 amb l'autorizacion donada per Thierry de Montbéliard a fraires de fondar una aquela. La fondacion de la abbaye li cal remontar a l'intervencion a Frédéric de Staufen, pòrti de Souabe, e a Pèira de Lutzelbourg, cap a 1100.
Lo nom de Walbourg es una déformation de Walburge[3].
L'origine du village est l'abbaye de Sainte-Walburge fondée dans la "Forêt Sainte", au nord de Haguenau. L'origine remonte à 1074 avec l'autorisation donnée par Thierry de Montbéliard à des moines de fonder une celle. La fondation de l'abbaye doit remonter à l'intervention à Frédéric de Staufen, duc de Souabe, et à Pierre de Lutzelbourg, vers 1100.
Le nom de Walbourg est une déformation de Walburge[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En mai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 204
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 204
- ↑ referéncia necessària
- ↑ référence nécessaire


text:
Çò es çò qu’an confirmat plusors geològs fa pas gaire. Fa d’aperaquí 400 milions d’ans una partida de las illas britanicas d’uèi ( çò es Anglatèrra e Galas) e la massa continentala europèa (sustot lo territòri que uèi es l’estat francés mas mai encara) foguèron unidas. Apuèi, lo truc d’un tròç de tèrra situat mai al nòrd-oèst en çò que uèi es Escòcia auriá desseparat aquelas tèrras e creat un paisatge mai prèp de l’actual.
Atal e maugrat que durant desenats d’annadas la sciéncia geologica confirmèt qu’Anglatèrra, Gallas e Escòcia se formèron pr’amor de l’aparicion d’Avalònia e Laurentia, ara una còla de geològs angleses o a pogut negar. Segon aquestes i aguèt una tresena massa continentala terrèstra implicada en aquel procès (Armorica). La conclusion arriba après un estudi prefond de las proprietats mineralas de las ròcas de Devon e Cornoalha.
Una frontièra fòrça clara
La resulta de l’estudi confirma una frontièra geologica clara entre aquelas tèrras e las situadas mai al sud, que serián geologicament mai pròchas al territòri francés e europèu. Aquò explicariá perqué se tròba facilament tugstèn al sud-oèst anglés e tanben en Bretanha e Euròpa continentala mas pas pus al nòrd.
Segon Arjan Dijkstra, cap d’aquel l’estudi geològic “aquò farà pensar las causas d’un autre biais – çò diguèt – pr’amor que la frontièra geologica que los angleses totjorn an situat mai al sud ara es clar que dessepara Cornoalha e lo sud de Devon de la resta de la mai granda de las illas britanicas”.
La resulta d l’estudi confirmariá un fach geologic que los scientifics ja suspectavan fa de temps: i aviá de tèrra entre Anglatèrra e l’estat francés fins fa solament 10.000 ans. Çò qu’an confirmat es dempuèi quand ja existissiá aquel pònt natural terrèstre, uèi desaparegut.
Per arribat a aquelas conclusions estudièron de ròcas de 22 luòcs desparièrs de Devon e Cornoalaa e tanben de rèstas d’erupcions volcanicas debanadas fa 300 milions d’ans: apuèi las analizèron quimicament amb d’espectrometria fluorescenta de rais-X.
Apuèi dissolguèron los exemples roclahoses en d’acid en tot analizar los nivèls d’estronci e neodimi. La resulta estonèt plan los cercaires pr’amor que demorava clara una frontièra qu’anava de l’estuari d’Exe a l’èst fins a Camelford a l’òest e que devessiá Anglatèrra.
“Ja era conegut que fa d’aperaquí 10.000 ans un òme podiá crotzar lèu d’Anglatèrra a l’estat francés per tèrra – çò confirmèt Dijkstra – mas las resultas de la nòstra analisi faguèron clar qu’aquela relacion èra fòrça mai prefonda pr’amor qu’acomencèt, au mens, fa 400 milions d’ans. Es un vejaire totalament nòu dins l’istòria geologica europèa”. L’estudi es estat publicat al numeric Nature Communications.
La Redaccion


text:
Dimèrcs 29 de junh, tots los escolans qui avèvan participat a un vrèspe d'Unss qu'èran convidats a la sortida de fin d'an auherida per l'associacion Esportiv'òc.
Qu'an passat lo vrèspe dens ua bula en har fotbòl. Qu'èra hèra arridolent e tot lo monde qu'a plan profieitat !
Lo periòde de Març e abriu que marca la debuta de l’atletisme peus licenciats d’Esportiv’òc. Los minimes motivats, tròp chic numerós ne pòden pas presentar ua equipa, donc sonque los benjamins que son inscriuts augan.
Dejà 3 encontres qu’avòn lòc, las autas que seràn a la rentrada. L’equipa deu Collègi que’s pòt deja felicitar d’estar purmèra au relai !!
Abriu qu’estó tanben lo mes on èra descalada la sortida esquí dab d’espòrt partajat. Cinc collegians acompanhats per Regine qu’anèn a la Pierre St Martin per partatjar un dia deus berois dab d’autes escolans handicapats.
L'atlétisma qu'a comencat lo 16 de març.
5 dias son prevists dinc a la fin de l'an, lo collègi qu'ei representat per ua equipa de benjamins qui son, peu moment, lo mei rapides au relai deu district!!
Felicitacions, contunham!!
Robin e Gaston qu'an participat au lor purmèr aquatlon ! Qu'avèvan de har 200 m de natacion e 1000 m de corruda. Los benjamins que s'i son plan escaduts en acabar a la dusau plaça (Robin) e la quatau plaça (Gaston).
Louise, Romain, Esteban e Eric qu'èran convidats a partir de 6ò30 deu matin lo 13 de genèr per representar lo Collègi aus campionats academics d'esquí a Cauteret. Devath un beròi sorelh, que s'i escadón de plan en acabar a la 13au plaça sus 21 participants.
Lo 20 de genèr, los benjamins qu'avèvan rendetz-vos au licèu St Dominique tà har basquet.
A despieit d'estar chic numerós, que hasón mantuas partidas dab arsec e bona humor.
Ailàs Djina que's hasó mau de cavilhar, mes los sons dus camarades Martin e Gabin que hasón pròva de galanteria per l'acompanhar .
Felicitacions a tots per aqueste bon vrèspe!!
Lo dimèrcs 09 de deceme, quauques collegians que participèn au purmèr dia d'espòrt partatjat de l'an.
L'espòrt partatjat qu'ei lo parrat de har espòrt dab d'autes escolans qui sufreishen de handicap.
Aqueste dimèrcs, l'espòrt causit qu'èra lo basquet fauteuilh.
Tots los collegians qu'èran deseparats per mesclar'se dab d'autes e har partidas.
Ua experiençia navèra, un espòrt hèra diferent deu Basquet classic, qui'us a plan agradat d'ensajar.
Lo 02 de deceme, los 9 collegians qualificats qu'anèn a l'estadi deu Hameau, representar lo Collègi per la tradicionau corruda departamentau.
Louise e Marie que comencèn lo vrèspe, dens un grop de 126 minimas, qu'acabèn respectivament a la 56au e 87au plaça.
Djina e Amandina que partín en seguida dab 263 autas benjaminas, qu'acabèn a la 115au e a la 118au plaça.
Mei tard dens lo vrèspe, que son los benjamins qui partín, Gaston, Antoine e Martin Noutary . Qu'acabèn a la 10au, 118au e a la 168au plaça sus 274 collegians.
Enfin, los grans , Romain e Eric que s'aborrín au miei deus 146 minimas mainats, qu'acabèn a la 56au e a la 65au plaça.
Enqüèra ua hèra bona annada peus collegians de Calandreta ad aquesta competicion. Osca a tots!!
L'aventura que contunha dab la corruda academica lo 16 de deceme a Bergerac
Lo 7 d'octobre, 4 collegians qu'anèn representar lo Collègi au Triathlon de Baudreix.
L'espròva qu'èra d'encadenar 100 m de natacion (o 50 m taus benjamins) mei 3 km de bicicleta e enfin 1 km de corruda.
Gaston, Martin , Eric e Romain s'i son hèra plan escaduts!!
Lo 16 de seteme , tots los collegians qu'èran convidats tà participar au dia de l'espòrt escolar, lo dia Nelson Paillou.
Que i avèva 4 activitats perpausadas: canoe bi plaça/natacion/corruda e bicicleta/ zumba.
Mercés a ua temperatura qui s'i prestava los collegians qu'an plan profieitat de las activitats e de l'aïga.
Un hèra bon vrèspe dab un ambiant deus bons tau purmèr dimèrcs de l'annada!!


text:
Plutarc
Luci Mestri Plutarc (En grèc: Πλoύtapxoς; c. 46 - c. 120) èra un istorian e enssagista grèc que visquèt al temps de la Grècia romana. Es conegut subretot per la siá colleccion de biografias de personatges grècs e romans nomenada Vidas parallelas.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt en 46 a Queronèa, vila de Beocia a près de vint milas del santuari de Delfos; lo nom del seu paire èra Autòbol. Estudièt amb Ammoni de Lampres[2] a l'Acadèmia d'Atenas, vila que tenguèt sempre en granda admiracion. Sembla que se maridèt e que lo nom de sa femna èra Timoxena, qu'aguèron almens dos filhs, Autobul e Plutarc, mas tot aquò es gaire segur.
Visquèt la màger part de sa vida dins sa vila natala, ont èra de magistrat (foguèt arcont de la vila, possiblament mai d'un còp) e d'ambaissador dins diferentas missions diplomaticas: realizèt de viatges a Egipte e a Roma, ont èra professor de filosofia a l'epòca l'emperaire Domician. Coneguèt alà de personatges influents, coma l'ancian cònsol L. Mestri Florus, Que l'ajudèt a aténher la ciutadania romana e que n'adoptèt lo nom en signe de gratitud, e lo prince Filopap de Commagena. Éra un cresent fidèl dels ancians dieus, en 90 foguèt nomenat prèste de Delfos; pasmens s'auriá pas consacrat pro de temps, los ciutadans de Delfos e Queronèa li consacrèron un bust dins lo santuari. Es pas segur qu'exerciguèsse de procurador d'Illiria jos Trajan (coma afirma la Suda), ni d'Acaia jos Adrian.
Se conéis pas exactament la data exacta de sa mòrt, sinon entre 119 e 127.
Òbras[modificar | modificar la font]
Plutarc foguèt un escrivan prolific, un poligraf, coma l'afirma la Suda. Lo nomenat Catalòg de Lamprias, òbra d'un autor desconegut dels sègles III e IV Apc, mas atribuida a un filh de Plutarc, reculhís al total de 220 títols, que demora pas que 83, repartits en 87 libres, e de fragments de 15 autres. Se s'apond las 18 òbras conservadas que ne son pas citadas dins lo Catalòg e mai 15, que tenèm las referéncias, fa un total de 260 òbras, 250 semblan autenticas.
L'òbra de Plutarc se divisa en dos grands blòts:
- Vidas parallelas: una colleccion de biografias de personatges grècs e romans, escrichas per tòca didactica, e on pas istorica.
- Òbras moralas (Moralia): una colleccion de tractats de tematica divèrsa.
I a d'òbras, anticament atribuïdas a Plutarc, qu'après d'estudis son considerada coma essent pas d'el e recuelhidas jol nom d'autor de Pseudo-Plutarc.
Fonts usadas per Plutarc[modificar | modificar la font]
- Andron De Halicarnàs (Ἄvδpwv), istorian grèc, es mencionat per Plutarc en combinason amb un tal Ellanic.[3]
- Apollotemis (Apollothemis), un istorian grèc que Plutarc utilizat per sa biografia de Licurg.[4]


text:
Fotomatòn : Laurenç Labadia
Pas aisit de resumir en quauquas linhas la toa activitat. Quin e’t presentarés ?
Que soi comedian d’empont, d’arrua, de cinema, d’improvisacion, adara fòrt implicat en teatre. Que soi tanben portaire de projèctes, metedor en scèna, cronicaire ràdio… Qué mei ? Entau doblatge de filmes, que soi director artistic a Conta’m, comedian, coadaptator e formator. Que transmeti la « sciéncia de l’engana en occitan » o « quin apréner l’occitan en 5 minutas ».
Quin ès arribat a jogar en occitan ?
En 2004, lo Domenge Commet de la companhia CKC que’m perpausà Lo viatge de l’auca. Qu’èri ja comedian professionau, totun dab un pè en l’accion culturau en occitan. En 2007, l’espectacle Solexcitant que m’a hèit conéisher per carrèra peus hestaus de tota traca. Puish los corts-metratges : Lo Cho Chi Shon reperat per Canal+, l’Occitània en banhadèra… E lo collectiu Dètz, dab la vaduda deu personatge de Gorà, en julhet de 2010. Aquò qu’estó un encontre-clau. A comptar de 2011-2012, qu’èi atacat la collaboracion dab Conta’m entau doblatge de filmes en occitan. Qu’a botat pregondor en la mea istòria professionau e personau. Que’m soi encaminat de cap tà la formacion : quin crear e har crear en occitan ? Adara, que tribalhi sus un projècte de pòle regionau de ressorças entà la creacion teatrau en òc.
Qu’ès ua fòrça creativa de perpausicion, dab tostemps ua nòta d’intencion d’avança.
E’t védes com un miaire ?
Meilèu com un « mairolèr » de projècte. Que vedi sustot lo noste mestièr e consista a mancà’s un maximum de còps ! (arríders). L’umilitat qu’ei obligatòria. Lo tribalh de grop e la relacion collectiu que m’agradan hòrt. Que soi estacat a l’espandida de cadun. Aquò qu’ei un motor vertadèr. Que consideri l’occitan e pòt estar un vector d’espelida tà la societat de doman. Qu’adòri aquera lenga, aquera cultura qui son meas. Qué çò que’n hèi ? La mea responsa : crear estructuras e encastres entà sostiéner l’enveja e la creativitat.
Provocator, agitator, incontrolable…
e’t reconeishes en aqueths adjectius ?
(arríders) Quiòc, mes tostemps dab l’enveja d’amassar. Be pòt semblar paradoxau ! Qu’ei la transgression coma marca de fabrica, tà garantir ua libertat de crear. Que cau arrestar de’s préner tròp au seriós, daishar tot çò qui pòt har termièra, çò qui estreteish la pensada.
Qu’as avut la lenga occitana de familha, mes pas transmetuda directament. Qu’as sentit la vergonha e lo tabó. Quin ès, uei lo jorn, dab tot aquò ?
Que soi pertocat peu tèma de la resiliéncia. La transmission de l’emocion que va dab la transmission d’ua lenga. Que m’avisi mei anar mei de la violéncia de l’interdiccion, de la non-transmission, o de la clandestinitat de la lenga. Que mia a ua copadura de l’afeccion. Uei, que cau tornar botar enveja, desir e amor en tot açò.


text:
4au edicion d'Òc en Vesera (24) aquesta dimenjada
Deu 2 au 4 de març, la vila de Condat de Vesera en Dordonha qu'arcuelherà la 4au edicion d'Òc en Vesera. Pendent 3 dias, animacions e concèrts a l'entorn de la cultura e de la lenga occitanas que seràn perpausats aus abitants. Atau, lo 2 de març a 20 òras 30, lo grop tolosan Cocanha que harà un concèrt a la sala de las hèstas (entrada : 12 €), l'endedia, a partir de 10 òras deu matin, Patric Chouzenoux qu'animarà un debat a l'entorn de las arts culinàrias dab nombrós invitats com Marie-Françoise Oudard, l'autora Monica Sarrasin, l'escrivan e cançonaire peiregordin Micheu Chapduelh, Joan-Claudi Dugros, autor agenés e membre de Novelum-I.E.O 24, seccion peiregordina de l'Institut d'Estudis Occitans e l'escrivan agenés Joan Ganhaire, l'autor e fotografe Joan-Peire Lacomba, o enqüèra lo jornalista Dàvid Grosclaude.
Ensenhaire cercaire sociològue, Jean-Yves Agard que perpausarà ua conferéncia sus l'economia, la cultura e l'identitat deus territòris, e qu'amuisharà que las especificitats culturaus e lingüisticas de las Regions que pòden miar a la lor escaduda economica e toristica. Lo vrèspe, plaça a las danças tradicionaus deu Piemont italian dab ua iniciacion animada peu grop Catafolk e Dario Anghilante. Pasqualina Pasero que perpausarà un talhèr de cosina.
Lo darrèr dia, lo hestenau Òc de Vesera que'vs convidarà a ua passejada musicau italiana per las arruas deu Condat de Vesera.
Inf. : Reservacions repaish e talhèrs au 07 81 11 02 88 / 06 08 46 74 59 — Site : www.condat-sur-vezere.fr — FB : Village de Condat sur Vézère.
- Publicat dens Culture


text:
1985
Aquesta pagina concernís l'an 1985 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
En fàcia dau caòs entraïnat per la represa de la guèrra civila en 1983, la famina de 1984 e la generalizacion deis esmogudas dempuei l'annada precedenta, Gaafar Nimeiry deguèt laissar lo poder ai militars (6 d'abriu). Lo generau Siwar al-Dahab venguèt lo novèu cap de l'estat. Mantenguèt la natura autoritària dau regime mai prometeguèt l'organizacion d'eleccions liuras per 1986.
Asia[modificar | modificar la font]
- 25 de mai - En Bangladèsh un ciclon tropical daissa 10.000 mòrts.
America[modificar | modificar la font]
Colómbia[modificar | modificar la font]
Erupcion dau volcan Nevado del Ruiz que causèt la destruccion de la vila d'Armero pendent la nuech dau 13 au 14 de novembre. Entre 21 000 e 25 000 personas foguèron tuats per una colada de fanga. En causa de la manca de preparacion per faciar una catastròfa, lei secors manquèron d'eficacitat e lei subrevivents deguèron tanben faire fàcia a d'epidemias e a de pilhatges.
Mexic[modificar | modificar la font]
- 19 de setembre - En la Ciutat de Mexic un tèrratrem de magnitud 8.0 en l'escala de Richter daissa granda destruccion e 9.500 mòrts.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Climatologia[modificar | modificar la font]
Conegut dempuei lo començament dau sègle, lo « trauc » dau jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic venguèt un subjècte d'estudi per la comunautat scientifica. D'efèct, en causa de son aumentacion importanta, aquò entraïnèt una alèrta demandant l'enebiment dei gas CFC a l'origina de la disparicion de l'ozòn. Lo 22 de març, plusors estats adoptèron ansin la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn per melhorar la cooperacion entre elei afin de demenir lei riscs de destruccion d'aqueu jaç. Lo tèxte èra pas constrenhent mai prevesiá de discussions ulterioras que permetèron d'enebir lei gas CFC (→ 1987).
Informatica[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Windows per la companhiá estatsunidenca Microsoft. Aqueu sistèma foguèt integrada sus seis ordinators per IBM en 1987 e es vengut lo sistèma d'esplecha pus escampat dins lo mond (90% en 2008).
Presentacion dau premier ecran tactil per la companhiá estatsunidenca Zenith.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Lewis Hamilton, esportista britanic de Formula 1
- 23 de genièr - Doutzen Kroes, modèla neerlandesa
- 25 de genièr - Adane Girma, fotbolaire etiopian
- 5 de febrièr - Cristiano Ronaldo, fotbolaire portugués
- 22 de febrièr - Larissa Riquelme, modèla e actritz paraguaiana
- 23 de febrièr - Emily Cox, actritz austriana-britanica
- 28 de febrièr - Jelena Janković, jogaira de tennis serbiana
- 24 de març - Frederico Gil, jogaire de tennis portugués
- 26 de març - Keira Knightley, actritz anglesa
- 6 de mai - Chris Paul, basquetbolaire american
- 21 de mai - Maska, cantaire de "rap" francés
- 29 de mai - Hernanes, fotbolaire brasilièr
- 11 de junh - Anja Rubik, modèla polonesa
- 26 de junh - Katrin Heß, actritz alemanda
- 30 de junh - Michael Phelps, nataire american
- 19 de julhet - LaMarcus Aldridge, basquetbolaire american
- 30 d'agost - Leisel Jones, nataira australiana
- 15 de setembre - Kayden Kross, actritz pornografica americana
- 8 d'octobre - Bruno Mars, cantaire american
- 23 d'octobre - Masiela Lusha, escrivana e actritz americana
- 25 d'octobre - Arkadij Naiditsch, grand mèstre d'escacs alemand
- 19 de novembre - Johann Jürgens, actor alemand
- 8 de decembre - Dwight Howard, basquetbolaire american
- Pepa Rus, actritz espanhòla
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Tjalling Koopmans, economista neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 10 de març - Konstantin Chernenko, politician sovietic (n. 1911)
- 28 de març - Marc Chagall, pintor rus (n. 1887)
- 11 d'abril - Enver Hoxha, dictator d'Albania (n. 1908)
- 21 d'abril - Tancredo Neves, president elegit de Brasil (n. 1910)
- 18 de mai - Penn Nouth, primièr ministre de Cambòtja (n. 1906)
- 21 de junh - Tage Erlander, primièr ministre suedés (n. 1901)
- 4 de julhet - Jan de Quay, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1901)
- 8 de julhet - Simon Kuznets, economista bielorús-american, Prèmi Nobel (n. 1901)
- 16 de julhet - Heinrich Böll, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 27 de julhet - Michel Audiard, cineasta francés (n. 1920)
- 6 d'agost - Forbes Burnham, president de Guyana (n. 1923)
- 31 d'agost - Frank Macfarlane Burnet, biologista australian, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 7 de setembre - Rodney Robert Porter, bioquimista anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1917)
- 8 de setembre - John Franklin Enders, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1887)
- 9 de setembre - Paul Flory, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1910)
- 13 de setembre - Augusto Hamann Rademaker Grünewald, militar brasilièr (n. 1905)
- 19 de setembre - Italo Calvino, escrivan italian (n. 1923)
- 22 de setembre - Manuel José Leonardo Arce Leal, escrivan guatemaltec (n. 1935)
- 30 de setembre - Simone Signoret, actritz francesa (n. 1921)
- 2 d'octobre - Rock Hudson, actor american (n. 1925)
- 9 d'octobre - Emílio Garrastazu Médici, president de Brasil (n. 1905)
- 10 d'octobre - Yul Brynner, actor american (n. 1920)
- 10 d'octobre - Orson Welles, cineasta american (n. 1915)
- 24 de novembre - Big Joe Turner, cantaire american de blues (n. 1911)
- 25 de novembre - Elsa Morante, escrivana italiana (n. 1912)
- 12 de decembre - Ian Stewart, pianista britanic (n. 1938)
- 12 de decembre - Anne Baxter, actritz americana (n. 1923)
- 26 de decembre - Dian Fossey, biologista americana (n. 1932)
- 31 de decembre - Ricky Nelson, cantaire american (n. 1940)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Klaus von Klitzing
- Prèmi Nobel de Quimia : Herbert A. Hauptman e Jerome Karle
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Michael S. Brown, Joseph L. Goldstein
- Prèmi Nobel de Literatura : Claude Simon
- Prèmi Nobel de la Patz : Mètges Internacionals Contra la Guèrra Atomica
- Prèmi Nobel d'Economia : Franco Modigliani


text:
Amblainville
Amblainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Amblainville Es al limit del Vexin, près de la bretxa creusée pel Sausseron.
La municipalitat es limitrophe de Méru es a 3 km, Henonville, Bornel, Arronville, Fosseuse e Esches.
Amblainville A constituit de quatre caserius : Sandricourt, Sant-Claude, Vignoru e Fays als Ases e de las separacions coma la granja de las Granjas, La Trinité, lo pichon Sandricourt e Pontcharmont[1].
Amblainville est à la limite du Vexin, à proximité de la brèche creusée par le Sausseron.
La commune est limitrophe de Méru est à 3 km, Henonville, Bornel, Arronville, Fosseuse et Esches.
Amblainville est constitué de quatre hameaux : Sandricourt, Saint-Claude, Vignoru et Fays aux Ânes et des écarts comme la ferme des Granges, La Trinité, le petit Sandricourt et Pontcharmont[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'agricultura e lo trabalh de la nacre avián un pes important al ponch #que figuran sul blason de Amblainville
Al Sègle XIII i i aviá una léproserie[3]
L'agriculture et le travail de la nacre avaient un poids important au point qu'ils figurent sur le blason d'Amblainville
Au Sègle XIII il y avait une léproserie[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nòta sus l'istoric de la municipalitat de Amblainville en julhet 1978 de M Pierre Durvin
- ↑ Note sur l'historique de la commune d'Amblainville juillet 1978 de M Pierre Durvin
- ↑ Nòta sus l' istòria de la municipalitat de Amblainville en julhet 1978 per Pèira Durvin.
- ↑ Note sur l'histoire de la commune d'Amblainville juillet 1978 par Pierre Durvin.


text:
Benzèn
Lo benzèn es un compausat quimic que sa formula es C6H6. Fa partida deis idrocarburs aromatics monociclics. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un liquid incolòr, volatil, fòrça inflamable e cancerogèn. Es fòrça utilizat dins l'indústria quimica car es un compausat de basa per la sintèsi de moleculas complèxas e un solvent organic fòrça eficaç. Pasmens, en causa de sa toxicitat, d'esfòrç son realizats per assaiar de limitar pauc a pauc son utilizacion e seis emissions.


text:
mercredi 3 octobre 2012
Un dissabte estudiós
Dissabte de matin, avèm discutit de la vida de cada jorn al collègi e dels projèctes venents; la nòstra mudason, prevista per la dintrada que ven. Amb 103 escolans, se tenèm ja plan al caud aquí en ivèrn, los nòstres novèls locals nos permetràn (crosam fòrt los dets) de dobrir la classa de segonda, sòcle del primièr licèu Calandreta, sonque qu'aquò!
Anèm tanben ensajar d'aprofechar del pargue bèl del nòstre novèl collègi per i crear un terren d'espòrt.En soma, avèm de que s'ocupar dins los meses qu'arriban!
Èran una cinquantena de parents presents, fòrça procuracions, lo quorum èra largament passat.
Recebretz lèu lo compte rendut notat escrupolosament per Mòni, la nòstra novèla secretària, mas en esperar, vaquí un apercebut de la classa de 4ena plan comolada:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Lenga d'òc/Lengo d'o : Estagi de formacion a Fònt de Vauclusa / Tè Vé Òc [Émission audiovisuelle]
Tè Vé Òc. Producteur
Emission dau 8 de setembre de 2017
La còla de Tè Vé Òc prepausèt una formacion a la vidèo per lei estagiaris dau CFPO Lengadòc. A l'escasença d'aquela session d'aprendissatge a l'entorn de la lenga e la tecnica audiovisuala, vos prepausam una revista que sotalinha lei metòdes pedagogicas emplegats per l'estagi. Leis estagiaris an beneficiat d'una formacion intensiva que permetèt un trabalh vidèo complet.
Un reportatge de Miquèu Gravier.


text:
Explosion
Una explosion es un fenomèn fisic ò quimic de transformacion rapida d'un ò de plusors materiaus en una autra matèria aguent un volume fòrça pus important. Aquò entraïna alora la formacion d'una suspression que sa destenduda crea una bofada e una emission de bruch. D'autrei fenomèns pòdon se debanar d'un biais simultanèu coma un desgatjament de calor ò una emission de raionaments. En foncion de la velocitat de desplaçament de la suspression, se parla de deflagracion (se la velocitat de la suspression es inferiora a la velocitat dau son dins lo mitan de propagacion) ò de detonacion (se la velocitat de la suspression es superiora a la velocitat dau son dins lo mitan de propagacion). Dins lo cas d'una detonacion, i a formacion d'una onda de tuert en mai deis autrei fenomèns explosius.
Leis explosions son un fenomèn perilhós car pòdon entraïnar de bleçaduras fòrça grèvas. D'efèct, la suspression pòu causar de degalhs intèrnes ais organismes vivents, especialament au nivèu dei timpans e dei paumons. Pòu tanben èsser a l'origina de l'afondrament de bastiments. Lei fenomèns segondaris d'una explosion (aumentacion de la temperatura, projeccions d'objèctes...) son pereu una fònt de riscs importants.
Dos tipes principaus d'aplicacions existisson per leis explosions. Lo premier es utilizat per destrurre d'objèctes ò d'èssers umans dins d'encastres civius ò militars. Lo segond s'utiliza dins lei motors d'explosion per propulsar de veïculs.


text:
Van
Van es una vila de l'èst de Turquia situada sus la riba orientala dau Lac de Van a 1 730 m d'altitud. En 2012, aviá una populacion de 320 000 abitants (472 000 dins tota l'aglomeracion).
Fondada dins lo corrent dau millenari V av. JC, es una ciutat importanta dempuei lo millenari I av. JC quand venguèt una capitala d'Urartu. Après la destruccion d'aqueu reiaume a la fin dau sègle VII av. JC, venguèt un centre major dau poblament armèni en Anatolia fins au genocidi de 1915-1916 e ai combats de 1918-1920 entre Turcs e Armènis. La vila anciana foguèt alora totalament destrucha e una ciutat novèla bastida a quauquei quilomètres. Ara, la vila es principalament poblada de Curds.


text:
ESCÒLAS AU CINÈMA 2018
Escòlas au cinèma que s’i torna !
La navèra virada Escòlas au cinèma de 2018 qu’a començat lo 4 de junh en Bearn.
Conta’m, en aliança dab Lo Cap’Òc, lo cinèma Le Luxor d’Auloron Senta Maria, lo cinèma Le Méliès de Pau, lo Conselh Departamentau deus Pirenèus-Atlantics e l’OPLO, qu’organiza ua navèra edicion de « Escòlas au cinèma », ua seria de 23 projeccions escolaras en lenga nosta.
Dus filmes que son estat causits segon lo nivèu escolar:
Sénher Ram entà lo cicle 1.
Sénher Ram mena una vida plan tranquilla amb Dòna Rameta e lors tres ramilhons dins son ostalon d’arbre. Un matin que corrís coma cada matin, un can l’aganta e jòga amb el coma s’èra una traça de branca. Per Sénher Ram, es la debuta d’una tièra d’aventuras que lo menaràn plan luènh de l’ostal…
Kerity, l’ostal dels contes entaus los cicles 2 e 3.
Natanaël qu’aurà benlèu 7 ans, mes non sap tostemps pas léger… Quan la tanta Alienor lo lega la soa bibliotèca qui contien un milierat de libes, Natanael qu’ei hòrt decebut! Totun, cadun d’aquestes contes que liurarà un secret meravilhós! A nueit caduda los eròis petits, la deliciosa Alicia, la maishanta hada carabòssa, lo tarrible capitani cròc, que sorteishen deus libes.
Augan, quasi 1300 eslhèves bilingües d’escòlas e deus collègis, deu public e de las Calandretas, participan a las projeccions dinc au 11 de junh.
Las projeccions que’s debanan dens dètz cinèmas participants per tot lo Bearn.
Que s’agís d’auherir aus escolans bilingües ua experiéncia cinematografica de qualitat en lenga occitana (format DCP cinèma numeric, audio surround 5.1).
Lo Cap’ Òc que produseish tanben materiau pedagogic destinat aus professors qui desiran espleitar los filmes en classa.
Aqueths dus filmes que son tanben disponibles en DVD.


text:
Heidi, projeccion au cinèma ABC de Tolosa, lo 17 d’octobre
Heidi au cinèma ! Lo 17 d’octobre a 18h30 au cinèma ABC de Tolosa dens l’encastre deu Festival Occitània 2018, organizat per l’IEO 31. Cinéma ABC 13 Rue Saint-Bernard, 31000 Toulouse. Version occitana – sostítols francés. Véder la banda anóncia read more →
Paddington, projeccion au cinèma Les Templiers de Montélimar, lo 17 d’octobre
Paddington au cinèma ! Projeccion gratuita lo 17 d’octobre a 18h00 dens l’encastre de la “Semaine du patrimoine occitan” Cinèma Les Templiers Place du Temple 26200 Montélimar Version occitana – sostítols francés. Véder la banda anóncia read more →
Heidi, projeccion au cinèma Robert Doisneau de Biars sur Cere, lo 6 d’octobre
Heidi au cinèma ! Lo 06 d’octobre a 15h00 au cinèma Robert Doisneau de Biars sur Cere Dens l’encastre deu « Ciné Contes Occitans et Gouter » organizat en aliança dab l’associacion Aqui l’Òc. Dab la preséncia deu comedian Ives Durand que parlarà de lo son mestièr d’actor de doblatge et de contaire. Un vrespèr.. read more →
HEIDI, projeccion au cinèma Lux Cadillac lo 28 d’octobre
Dens l’encastre deu l’Hestenau Mascaret 2018: Heidi, projeccion au cinèma Lux de Cadillac, lo 28 d’octobre 2018 a 14h30, 5€ Version occitana – sostítols francés. Véder la banda anóncia read more →
ESCÒLAS AU CINÈMA 2018
Escòlas au cinèma que s’i torna ! La navèra virada Escòlas au cinèma de 2018 qu’a començat lo 4 de junh en Bearn. Conta’m, en aliança dab Lo Cap’Òc, lo cinèma Le Luxor d’Auloron Senta Maria, lo cinèma Le Méliès de Pau, lo Conselh Departamentau deus Pirenèus-Atlantics e l’OPLO, qu’organiza ua navèra edicion de «.. read more →
Quate DVDs navèths tà Nadau !
Conta’m que vien d’editar quate DVDs navèths: Heidi Ficcion : 110 minutas Realizat per Alain Gsponer Studiocanal Heidi, una jove orfanèla, s’en va viure a l’ostal de son paire-grand dins los Alps soïsses. S’en primièr es espaurugada pel vièlh solitàri, lèu se met a l’aimar, e amb son novèl amic Peter, descobrís cossí polits son.. read more →
Sénher Ram en DVD
Retrobatz Sénher Ram en DVD a comptar deu 04 de deceme 2017: Causida de la version occitana: gascona, lengadociana, limosina. Opcion sostítols en francés. Son estereo e surround 5.1. Bonus. read more →
Estivada 2017, Projeccions lo Hussard e Paddington
Dens l’encastre deu l’Estivada 2017: Lo hussard sus lo teit, projeccion gratuita au cinèma Cap’Cinéma de Rodez, lo 21 de julhet a 10h30. Version occitana – sostítols francés. Véder lo cinèma Cap’ Cinéma tà Lo Hussard Paddington, projeccion gratuita au cinèma Cap’Cinéma de Rodez, lo 22 de julhet a 10h30. Version occitana – sostítols francés… read more →
Trotet enfin en DVD!
Retrobatz Trotet en 4 DVD, a comptar deu 18 de abriu. Partida 1 en lengadocian. Partida 2 en Gascon. Partida 3 en provençau. Partida 4 en limosin. read more →
Formacion 2017 au doblatge en lenga occitana
Organizada per Pixel Òc e Conta’m, aquesta navèra formacion d’iniciacion au doblatge que s’adrèça aus comedians, que’s debanarà deu 25 dinc au 28 de mai de 2017. Véder lo programa de la formacion-doblatge-2017 Véder lo siti de Pixel Òc informacions e inscripcions: Compagnie Lilo tél: 05 53 03 52 17 mail: compagnie.lilo@gmail.com.. read more →


text:
-259
Aquesta pagina concernís l'an -259 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica amb una incursion cartaginesa còntra lei zònas ocupadas per lei Romans. Venceires a Enna e a Camarina, lei Cartaginés causèron de pèrdas dins lei rengs romans e melhorèron sei posicions dins lo centre de l'illa. Pasmens, coma la màger part de l'aristocracia de Cartage donava gaire d'importància au conflicte, lei fòrças cartaginesas deguèron rapidament faciar de dificultats d'avitalhament e poguèron pas aprofichar aquelei succès.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Khafra
Khafra (en grèc : Xeφpήv - Kefren) que ho un faraon de la IVau dinastia egipciana qui rengè au sègle -XXVI. Qu'ei mei que mei famós per'mor de la soa piramida monumentau qui e la segonda en talha enter las tres Piramidas de Giza (en perspectiva que sembla sovent estar mei hauta que la Grana Piramida de Khofo). La soa cara que sere representada suu cap deu Gran Esfinx de Giza.
Que ho l'espós de la regina Meresankh III (sepelida dens un mataba au ras de la piramida de Khafra).
La soa succession qu'ei insegura per'mor deus conflictes aparents de succession enter los hilhs de Khofo ; en tot cas sia directament, sia parallelament sia après d'autes reis Menkaora que pugè suu tròne.
Nom de Rei de Hauta e Baisha Egipte en escritura ieroglifica : Khafra[modificar | modificar la font]
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
« Voletz que Catalonha vengue un estat independent en forma de republica ? » òc/non, avetz que de chausir. Lei bulletins, per millions, s’ amolonan
dins lei burèus de votacion, e la fraseta vesina amé lo catalan e lo castilhan. « Es pas generós, es just normau »
declara l’Antòni, un deis assessor d’un burèu a Montjuic, còla emblematica de Barcelona. « La lenga es pròcha, lo monde tanben, es normau, que leis Aranès vivon amé nosautres…E puei dins l’Istòria siguèron sempre ensems » jònhe leis espatlas
Joan, eu a l’escòla Miró, de l’autre costat de la Plaça d’Espanha.
La presència de la lenga occitana dins lo referendom per l’autodeterminacion de la Catalonha, per nosautres, es fòrça esmovent. L’avem jamai legida dins un acte democratic. En França seriá enebit
, bòrd que « Lo francès es la lenga de la Republica », coma ditz l’article dos de la Constitucion.
En Catalonha es ja dins la normalitat. Pasmens la presencia de la lenga sus lei bulletins a estat decidida fa quauquei setmanas e pas mai. Una deputada de la Vath d’Aran
, Mirèia Boya, li es particularament atentiva. E mai que d’un còp seis espectoridas
an fa mau ais aurelhas dei detractors au Parlament catalan, an’aqueu prepaus. « Se t’agantas una emenda, pòs renar
par corrier, en occitan aranès, e son obligats de te respondre dins aquela lenga »
ditz Manel. Mai que d’un a jogat au pus fin ansin, per retardar lo moment de pagar.
Es que li a ren que mai o mens cinc mila personas que parlan l’Aranès, una varietat dau gascon, adonc de l’occitan. Trobar una competéncia es pas totjorn facile.
Aran es adonc lo solet endrech au monde onte l’occitan es vertadièrament legau, onte lo drech a emplegar la lenga es una realitat.
Una realitat assegurada pèr la Generalitat de Catalonha. Pasmens leis Aranès èron pas tant consents per votar au referendom. La ciutat principala, Vielha, coma lo Consèu Generau d’Aran, o de comunas tala Bossòst, l’an pas organisat. Franc d’autrei resons escondudas
, reprochan a la Generalitat de pas pagar sempre sa part deis investiments locaus. E una bòna part deis elegits son dau PSC, leis socialistas, qu’èron pas d’accòrd amé lo referendom.
Lo premier d’octòbre, a Les, comuna que son cònse
es pro-independència, la policia, lei Mossos, an defendut l’intrada dau burèu de votacion ais elegeires. La deputada Mirèia Boya a alòr dubèrt un de seis ostaus
per que lo monde vengue li votar.


text:
Tristan Tzara
Tristan Tzara, de son nom vertadièr Samuel Rosenstock, nascut lo 16 d'abril de 1896 a Moineşti, Romania e mòrt lo 25 de decembre de 1963 a París, foguèt un escrivan, poèta e ensagista de lenga romanesa e francesa e un dels fondadors del movement Dada.
Biografia[modificar | modificar la font]
Los membres de la familha Rosenstock faguèron part de las 800 000 personas josievas recensadas que lo còde civil en vigor, a l'epòca, interdisiá la ciutadanetat romanesa. Lo seu paire èra quadre d'una societat d'expleitacion petroliera; Samuel coneguèt una enfança e una adolescéncia aisada e sens istòria. Seguèt una classa sus la cultura francesa dins un institut privat, de literatura al licèu Saint-Sava e de sciéncia e otenguèt lo certificat de fin d'estudis al licèu Milhai-Viteazul.[1].
Amb son amic de licèu Marcel Janco, Samuel creèt, en 1912, sa primièra revista "Simbolul" e s'imagina en « àngel negre del simbolisme trionfant ». I publiquèt l'un de sos primièrs poèmas « Sur la rivière de la vie ».
En 1915, adoptèt l'escais de Tristan Tzara : Tristan en referéncia a l'eròi de l'opèra de Richard Wagner « Tristan e Iseut » e Tzara per çò que vòl dire "tèrra" o "país" en romanés[2].
Amb son certificat de fin d'estudis, Tzara s'inscriguèt a l'Universitat de Bucarèst en matematicas e filosofia en setembre de 1914). Son amic Janco s'inscriguèt en politecnica[3].
L'ambient provincial de Bucarèst languís Tzara que sòmia de partir. Contra l'avís de son paire, mas encoratjat per Janco que lo buta de lo rejónher a Zuric, quitèt Romania per Suècia, país neutre aculhent la joventut d'Euròpa refusant la guèrra. S'inscriguèt a l'universitat en classa de filosofia. Mas lo languiment lo torna ganhar : « las sensacions de ben-èsser venguèron raras e totes los plasers foguèron catalogats : las excursions, los cafès, los amics... » Demòra a Zuric sonque mercés a Janco.
Tzara encontrèt l'alemand Hugo Ball e la seuna femna Emmy Hennings, baladora e cantaira. Se presenta coma un revolucionari professional, disciple de Mikhaïl Bakunin, que quitèt Alemanha per causa d'incitacions a l'insurreccion. Convencut qu'en Suècia, encontrèsse de joves coma el tenent la volontat de « gausir de lor independéncia », Ball configuèt a Tzara son projècte de dubrir un luòc ont s'assemblarián totas las dissidéncias.[4].
Lo 5 de febrièr, Ball, Hennings, Richard Huelsenbeck, Tzara e los pintres Jean Arp, Janco e Sophie Taeuber inaugurèron lo Cabaret Voltaire que transformèron en cafè literari e artistic que sos murs foguèron cobèrts de quadres creant un ambiant a l'encòp intim e ofegat[5]. Lo succès foguèt immediat. [6].
Participèt a la renaissença del mot Dada a Zuric e foguèt lo pus actiu propagandista del movement.
Escriguèt los primièrs tèxtes "dadas" :
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine (1916),
- Vingt-cinq poèmes (1918),
- Sept manifestes Dada (1924)
Tristan Tzara, Aragon, Philippe Soupault et Breton, e mai d'autres, participèron a la revista SIC creada per Pierre Albert-Birot en 1916 e d'autras activitats amb visada de tustar lo public e destruir las estructuras tradicionalas del lengatge.
Puèi, temptèt de reconciliar surrealisme e comunisme (aderiguèt al Partit Comunista en 1936, per rejónher la Resisténcia pendent la Segonda Guèrra Mondiala).
Es enterrat a Paris, al cementèri del Montparnasse.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine, première édition 1916
- Vingt-cinq poèmes, 1918
- Cinéma calendrier du cœur abstrait maisons, première édition 1920
- Le cœur à barbe, 1922.
- Sept manifestes Dada, première édition 1924, amb dessenhs de Francis Picabia
- Mouchoir de nuages, 1924.
- Sonia Delaunay, 1925.
- De nos oiseaux : poèmes, 1923.
- L’arbre des voyageurs, 1930.
- Essai sur la situation de la poésie, 1931
- L’homme approximatif, 1931.
- Où boivent les loups, 1932.
- L’antitête, 1933.
- Grains et issues, 1935.
- La main passe, 1935.
- Ramures, 1936.
- Sur le champ, 1937.
- La deuxième aventure céleste de M. Antipyrine, 1938.
- Midis gagnés, 1939.
- Ça va, 1944.
- Entre-temps, 1946.
- Le cœur à gaz, 1946.
- Terre sur terre, 1946.
- La fuite : poème dramatique en quatre actes et un épilogue, 1947.
- Le surréalisme et l’après-guerre, 1947.
- Le poids du monde, 1951.
- La face intérieure, 1953.
- À haute flamme, 1955.
- La bonne heure, 1955.
- Parler seul, 1955.
- Le fruit permis : poèmes, 1956.
- La Rose et le chien, 1958.
- Juste présent, 1961.
- Lampisteries, précédé de Sept manifestes Dada, 1963.
- 40 chansons et déchansons, 1972.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Henri Béhar, Tristan Tzara, Oxus, Colleccion "Les Roumains de Paris", Paris, 2005 (ISBN 2-84898-048-6).
- François Buot, Tristan Tzara, Grasset, Paris, 2002
- Marc Dachy, Tristan Tzara, dompteur des acrobates, L'Echoppe, Paris, 1992
- Christian Nicaise, Tristan Tzara : les livres, Éd. L'Instant perpétuel, Rouen, 2005 (ISBN 2-905598-90-5).


text:
Abelcourt
Abelcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Après las guèrras de 1636 e d'ans seguents, demorava pas dins aquel vilatge #qu'un sol òme. (Almanach Del Franc-Comtat per 1785. Albelcout I aviá comprés, abans 1789, en las possessions de la abbaye de Luxeuil. Aiçò èra, en l'anciana organizacion paroissiale, una annèxa de Villers-Las-Luxeuil.
Après les guerres de 1636 et années suivantes, il ne restait dans ce village qu'un seul homme. (Almanach de la Franche-Comté pour 1785. Albelcout était compris, avant 1789, dans les possessions de l'abbaye de Luxeuil. C'était, dans l'ancienne organisation paroissiale, une annexe de Villers-Les-Luxeuil.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Roz-Lanrieg
Roz-Lanrieg en breton ( Roz-Landrieux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Roz-Landrieux fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Pierre.
Lo Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet, possedissiá de bens, rendas, de tèrras, juridictions, en la parròquia de Rozlandrieuc[1]. #Que çò Prieuré Sant-Pierre e Sant-Paul de Roz-Landrieux.
La paroisse de Roz-Landrieux faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Pierre.
L'Abbaye Notre-Dame du Tronchet, possédait des biens, rentes, terres, juridictions, dans la paroisse de Rozlandrieuc[2]. Dont le Prieuré Saint-Pierre et Saint-Paul de Roz-Landrieux.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
-627
Aquesta pagina concernís l'an -627 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Fin possibla dau rèine d'Assurbanipal segon certanei cronicas assirianas. Pasmens, en causa de sa disparicion totala dei documents oficiaus assirians vèrs 632-631 avC, èra belèu ja mòrt dempuei quauqueis annadas. Son fiu Assur-etil-ilani. Deguèt faciar una revòuta de Fenicia, una ataca de Juda en Palestina, l'insureccion generala d'Elam que restaurèt son independéncia (mai pas sa poissança militara) e una guèrra civila còntra son fraire Sin-shar-ishkun qu'èra lo rèi de Babilònia.


text:
Dimars, 10 de junh de 2014, 03h00 Espòrt
Sam Williams, un mesclanha novèl pels Dracs catalans
En Cup, se jogavan los quarts de finala. Widnes (56-6 contra Keighley) e Leeds (25-12, contra Leigh) se son logicament qualificats fàcia a las formacions de Championship.
Per las autras mièjas finalas, avantatge als vesitaires: dimenge, Warrington ganhèt a Bradford 46-10 e, surpresa bèla, dissabte a Wigan; l’esquipa locala, ganhaira de la competicion l’an passat, pleguèt fàcia a Castleford: 16-4.
Las mièjas finalas se tendràn los 9 e 10 d’agost sus terrenc nèutre amb las oposicions Widnes-Castleford d’una part e un somptuós Warrington-Leeds d’autra part.
Los Dracs an profeitat d’aquel temps de pausa per tornar faire signar per dos ans lo talonaire Elòi Pelissièr e per faire venir fins a la fin de sason lo jove mesclanha dels Dracs de Saint George Iliwara, Sam Williams, que la dintrada del menaire de joc Scott Dureau es encara reportada. Segon la forma del jogaire e las cansaduras del viatge, l’australian poiriá èsser sus la pelena de Brutus, tre aqueste dissabte, sul còp de 6 oras del vèspre, fàcia als caps de fila: Saint Helens.
En NRL, dins la partida entre los Pols-Roosters e la Tempèsta de Melbourne, Remi Casty prenguèt part a la victòria de sas colors a l’exterior 32-12 en puntant son primièr ensag australian.
Al país, a Albi, dins las finalas dels joves, victòrias en Trofèu nacional (segonda division) de Marselha en minims e d’Albi en cabdèths e títol de campion pel XIII Catalan en minims e per Sant Estève en cabdèths. A Montalban, los catalans dels Dracs XIII-fautuèlh gardan lor bloquièr amb una victòria 44-40 contra los Diables de Caors. E a Albi encara, aqueste dissabte 14 de junh, se tendrà lo Congrès annual de la Federacion.
Alan Roch


text:
Al mes d'abril de 2018 l'Ofici public de la lenga occitana informèt la societat Vistedit de sa decision d'arrestat lo versament de sa subvencion a las revistas Plumalhon e Papagai.
La societat Vistedit estimava qu'aquela subvencion èra justificava e que deviá èsser mantenguda. L'OPLO, en mai de 2018, dins un corrièr publicat per La setmana justificava sa decision.
Tornam editar çai jos aquel corrièr de l'OPLO e la responsa que li faguèt la còla de Vistedit.
Letra de justificacion de l'OPLO a Vistedit (mai de 2018)
Dins l’edicion nº 1101 en data del 27 d'abril de La Setmana, la societat Vistedit apèla l’Ofici public de la lenga occitana a tornar sus sa decision de non pas mai li acordar cap d'ajuda en 2018 per l'edicion de las revistas pels mainatges Plumalhon e Papagai.
Aquela causida de l’Ofici es la resulta d’una decision partenariala dels membres de l’Ofici, dins la continuitat de las accions regionalas mesas en òbra al cors de las annadas passadas.
Foguèt faita après lo constat d'una manca de reactivitat de Vistedit en seguida de mantunas temptativas d’acompanhament prepausadas per las Regions d'abòrd puèi per l'Ofici public de la lenga occitana per sortir la societat de sas dificultats. En efièit, dempuèi mantunas annadas, las revistas Papagai e Plumalhon arriban pas a trobar lor public malgrat una augmentacion regulara del nombre de dròlles en capacitat de las legir. Notadament :
- En 2012/2013 : las Régions Aquitània e Miègjorn-Pirenèus financèron un estudi portat per l'Associacion nationala per la formacion e lo perfeccionament professionals dins los mestièrs de l'edicion (Asfored) amb lo sosten de l'agéncia regionala d’Aquitània ECLA (Escrit Cimèma Libre Audiovisual). Aquel estudi se basèt notadament sus la percepcion d’utilizators de las revistas Papagai e Plumalhon (parents, regents...) sollicitats per l’ocasion, e permetèt l’elaboracion d'un diagnostic e de preconizacions sus l’ofèrta editoriala, l’accompanhament a la comercializacion... S'agissiá d'un acompanhament tecnic de cap a una necessària adaptacion als besonhs del lectorat, del format de las revistas e al desvolopament d’una vertadièra estrategia comerciala. Ça que la, pauques cambiaments foguèron constatats, e cap d’acompanhament poguèt pas èsser mes en plaça ;
- En 2017, los servicis de l’Ofici e la Region Novèla-Aquitània tornèron prene contacte amb Vistedit, en ligam e accòrd amb la Region Occitània, per un acompanhament especific. Aquestes escambis devián servir a far un punt suls objectius de l’estructura e s’apuejavan en particular sus la definicion per Vistedit d’una estrategia de desvolopament. Conscient de la fragilitat e de la complexitat de la situation d’aqueste ostal d’edicion, l'Ofici l’orientèt de cap a un dispositiu public, lo Dispositiu Local d’Acompanhament (DLA), qu’acompanha d’estructuras sul desvolopament e la consolidacion de sas activitats. Per poder accompanhar al melhor Vistedit, l'Ofici integrèt lo Comitat territorial de Bearn del DLA en novembre passat, mas Vistedit aderiguèt de faiçon tardiva a aquel dispositiu.
Per aquelas rasons, après mantuns rencontres e al regard de la manca de coeréncia dels elements de prospectiva e de seguit commercial e financièrs fornits, es fait lo constat que las condicions necessàrias a una revitalizacion de Plumalhon e Papagai son pas presentas. Sus aquela basa, l’Ofici public de la lenga occitana, tot en s'apuejant sus d'elements objectius, a causit ara d’arrestar son acompanhament.
Precisam tanben que dempuèi 1995 data de sa creacion, La Setmana es totjorn estada publicada sens cap d'ajuda ni de las Regions, ni de l'Ofici public de la lenga occitana. Pr'aquò, se i deviá aver un impacte indirècte sus La Setmana, l’Ofici es prèst a estudiar de solucions alternativas, dins lo respècte del principe de l’independéncia de cap al poder politic de la premsa d’opinion e d’informacion.
Enfin, coma o sabètz, l'Ofici public de la lenga occitana es un establiment public pilotat per las Regions Novèla-Aquitània, Occitània e l'Estat. A per objècte de valorizar e de desvolopar d’otisses eficaçes de politica lingüistica. L’Ofici public de la lenga occitana es actualament en fasa d'elaboracion de son plan d’accion. Après entretens de quadratge e establiment d’un estat dels luòc entamenat en novembre de 2017, organizarà una fasa intensiva de concertacion durant los meses de junh e julhet qu’arriban sus Bordèu, Lemòtges, Montpelhièr, Pau e Tolosa.
La question de la premsa escrita e mai generalament la dels mèdias es centrala dins aquela reflexion sus la definicion de la politica lingüistica de desvolopament de l’occitan. Per aquò, de solucions alternativas relativament als periodics escrits seràn mesas a l’estudi amb l'ensemble dels operators concernits per la lenga occitana.
L’Ofici public de la lenga occitana
*
Aquí çai jos la responsa de la societat Vistedit a aquel corrièr de l'OPLO :
Responsa de Vistedit
Vistedit a fait en mai de vint ans çò qu'èra pas jamai estat fait en occitan. Avèm publicat dins de condicions economicas e lingüisticas fòrça desfavorablas, un setmanièr d’informacion e doas revistas pels dròlles.
Tot aquò s'es fait amb un efectiu salarial que jamai passèt los 4 emplecs e mièg, dins los melhors periòdes. Aquela còla foguèt sostenguda de faiçon exemplara per qualques benevòles determinats. O es encara. Aqueles militants an obrat amb una competéncia e una assiduitat que cal saludar. Cal tanben parlar de la generositat dels legeires, sollicitats mai d'un còp.
En 23 ans, los salariats de Vistedit – qu'es una societat cooperativa – an fait fòrça sacrifics mas aquò sufís pas per atraire d'investisseires. Las ajudas publicas que son estadas acordadas a Vistedit, elas, son estadas utilizadas amb una rigor rara.
Tre la debuta, avèm mes en plaça de sistèmas de mutualizacion amb d'editors d'autras lengas minorizadas (breton, basco, catalan, còrse, aragonés, aranés, etc.) Uèi encara Papagai es lo produch d’un trabalh comun amb un editor breton. Serà fragilizat per la disparicion de nòstra revista. Mas, çò que manca d’un biais cronic, es un fons de rotlament que permetriá de menar una politica comerciala eficaça. L’estudi qu'evocatz, menada fa cinc ans, entrevesiá aquel problèma qu'aviam identificat nosautres dempuèi de temps. Mas aquel estudi nos donèt pas de solucion. O podiá pas e èra pas sa tòca. Demorava donc fòrça volontarista dins sas conclusions e pauc operacionala.
Las ajudas que recebèm de las collectivitats, (que nos arriban al cap de l'annada, o tanben l'annada seguenta, coma es lo cas de la màger part de las ajudas publicas) nos permeton pas de reglar aquela question. Dins lo monde real, aqueste ont evoluïssèm, cal pagar de salaris e de cargas ; nos cal, coma tota entrepresa, pagar nòstre fornisseires e los metre pas en dangièr per de delais de pagament tròp longs.
Vaquí las condicions dins las qualas vivèm dempuèi qualques annadas. E malgrat aquò, avèm publicat de milièrs d’articles, de paginas en occitan, pels grands e pels pichons.
Los darrièrs esfòrces portèron dirèctament suls efectius salariats que son uèi limitat al maxímum : sèm doas personas e pas mai. Alara, la disparicion d'una ajuda a Vistedit de la part de l'OPLO es un còp de gràcia.
Totas las activitats seràn tocadas, quitament se las ajudas èran cibladas sus las revistas pels dròlles. Dins una entrepresa tan petita los salariats trabalhan sus totas las publicacions e los mejans materials, fòrça limitats que son los nòstres (locals, informatica, internet, telefòne...), son comuns. Pensatz qu’en redusissent l’efectiu salariat a una persona, auriam la mendre escasença de subrevida ? Ça que la, La Setmana es estada un element dinamizator del movement en favor de la lenga. Aquel setmanièr demòra mai qu’un simbòl.
Evocatz una reflexion a venir : « Sus de solucions alternativas relativament als periodics escrits ». Aquò significa qu’abans de menar la reflexion, conven que çò qu’existís desaparesca ? Percebètz a qual punt la disparicion d’una entrepresa, que dempuèi vint-tres ans publica un jornal tot en occitan, pòt aver un efièch negatiu ? La reflexion qu’evocatz, significa qu’avètz ja l'idèa d’un projècte alternatiu ? Se òc, sèm interessats e pensam modèstament que nòstra experiéncia pòt èsser mesa a profièch. Ça que la, nòstre calendièr risca de pas èsser en fasa amb lo vòstre. La Setmana aurà daissat de paréisser, Papagai e Plumalhon tanben.
Es possible de bastir quicòm de novèl, pr'aquò nos questionam : la dinamica que fa besonh seriá al rendètz-vos aquela construccion se faguèsse sus de roïnas ? Conven de prene en compte las condicions lingüisticas que rendon tan complicat lo trabalh de tot lo teissut cultural occitan e particularament lo dels editors, dels autors e dels difusors.
Aquestas questions son las que l’OPLO deuriá prene en consideracion. Se o fa dins los delais qu'evocatz, aurà ça que la tardat a o far. L’OPLO poiriá donc èsser mai comprensiu amb las estructuras que trabalhan per la lenga occitana. Aquelas veson d'un biais cronic lor trabalh retardat per las dificultats a viure – o subreviure – dins de condicions economicas e sociolingüisticas desfavorablas.
Calriá evocar, per èsser complet, las dificultats legalas que La Setmana deguèt traspassar. Solide, tot jornal pòt aspirar a viure sens ajuda mas dins nòstre país, cap d’organe de premsa poiriá subreviure sens las ajudas publicas. Aquelas ajudas son donadas per manténer lo pluralisme de l'informacion.
La Setmana pòrta dempuèi 23 ans una expression en lenga occitana. Qu’una ajuda publica venguèsse permetre que se desvolopèsse aquela expression originala seriá donc mai que normal en democracia. Qu’aquela ajuda publica siá pas una menaça sus l’independéncia del jornal es una evidéncia en democracia.
Mas, i a una autra evidéncia : un jornal qu'es pas mai imprimit e pas mai mandat a sos abonats, a pas mai de linha editoriala.
Sèm a vòstra disposicion per trapar al pus lèu una solucion e per metre al servici d’un debat constructiu nòstra modèsta experiéncia.
Pel mond que nos sostenon, avèm un rendètz-vos amb l'Ofici Public de la Lenga Occitana. La mobilizacion paga e veire un començar de dialòg es satisfasent, mai que mai dins aquela situacion d'urgéncia. Anarem al rencontre. Nòstre sol desir es de far subreviure e desvolopar las publicacions de Vistedit. Vos informarem de la seguida.
L’equipa de Vistedit