text:
Maizeray
Maizeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 14 d'agost de 1914, arribada del 19éme BCP en repli dempuèi Parfondrupt. Lo cantonnement francés durèt tres jorns de contunh lo repli se prossegueix sus Lanheres.
Le 14 août 1914, arrivée du 19éme BCP en repli depuis Parfondrupt. Le cantonnement français va durer trois jours puis le repli se poursuit sur Lanheres.


c: text/html

text:
Namibia
Namibia es un país african situat al sud del continent. Confronta Angòla al nòrd, Zambia al nòrd-èst, Botswana a l'èst, e Sud-Africa al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic.
Lo gentilici es namibian -ana.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Populacion
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
La region de l'actuala Namibia foguèt explorada per los portugueses Diogo Cão en 1485 e Bartolomeu Dias en 1486. Malgrat aiçò, Portugal ocupèt pas la region, situada prèp del desèrt de Namib.
Poder alemand[modificar | modificar la font]
Namibia venguèt una colonia alemanda en 1884 per tal d'empachar una intervencion britanica e se sonèt Africa del Sud-Oèst Alemanda (Deutsch-Südwestafrika)[1]— levat Walvis Bay qu'èra jos contraròtle britanic. Entre 1904 e 1907, los ereros e los namaquas prenguèron las armas contra los alemands e se'n seguèt un genocidi, ont 10 000 namas (la mitat de la populacion) e censat 65 000 ereros (80% de la populacion) foguèron tuats[2][3]. Los subrevivents, quand finalament sortiguèron de detencion, foguèron somés a una politica de despossession, deportacion, trabalh forçat, segregacion raciala e discriminacion dins un sistèma que jos mantun aspèctes anticipèt l'apartheid.
Poder sud-african e lucha per l'independéncia[modificar | modificar la font]
Durant la Primièra Guèrra Mondiala, Namibia foguèt ocupada per las tropas sud-africanas.
En 1960 se fondèt la SWAPO, (South West Africa People's Organization), movement que menèt una lucha armada contra la preséncia militara sud-africana. Pendent l'ocupacion sud-africana, venguèron coma colons de bordièrs blancs de Sud -Africa, que e mai que representant 0,2% de la populacion nacionala, èran proprietaris de 74% de las tèrras laurablas. Lo país èra alavetz coma en Sud-Africa devesit en bantostans, territòris tribals reservats als abitants non blancs.
En 1971 la Cort Internacionala de Justícia reconeguèt l'illegalitat de la preséncia sud-africana. Lo 29 de setembre de 1978 : Las Nacions Unidas votèron la resolucion 435 qu'exigissiá lo retrait de Sud-Africa e l'independéncia de Namibia.
En 1979 l'apartheid foguèt oficialament avalit.
En 1988-1989 foguèron signat jol contraròtle de l'ONU d'acòrds per una transicion cap a l'independéncia del Sud-oèst african/Namibia. Lo meteis an la SWAPO ganhèt las primièras eleccions generalas que i participava.
L'independéncia foguèt obtenguda lo 21 de març de 1990. Sam Nujoma venguèt lo primièr president de Namibia. La SWAPO èra majoritària e sos representants prenguèron la direccion del país.
Politica[modificar | modificar la font]
Namibia es una republica parlamentària amb multipartisme e un sistèma presidencial, ont lo president es elegit per cinc ans per èsser a l'encòp cap del govèrn e cap de l'estat. Lo poder executiu es exercit pel govèrn. Lo Poder legislatiu es assegurat per lo govèrn, lo parlament de Namibia, l'assemblada nacionala e lo Conselh Nacional. Lo poder judiciari es independent de l'executiu e de la legislatura.
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Amb 825 418 km2 , Namibia es lo trenta quatren país del mond en superfícia (après Veneçuela). Après Mongolia, Namibia es lo país del mond mens poblat amb 2,5 abitants per quilomètre carrat. Namibia se devesís en tretze regions administrativas:
Airas geograficas[modificar | modificar la font]
Lo païsatge namibian consistís en cinc airas geograficas, caduna amb sas caracteristicas environamentalas mas que se pòdon encavalcar entre las regions:
Planòl central[modificar | modificar la font]
Lo planòl central s'espandís del nòrd al sud, bordat per la Còsta dels esqueletas al nòrd-oèst, lo desèrt de Namib e sas planas costièras al sud-èst, lo riu Orange al sud, e lo desèrt de Kalahari a l'èst. S'i tròba lo trescòl de Namibia al Königstein amb una altitud de 2 606 m. Concentra tanben la majoritat de la populacion e de l'activitat economica del país. Windhoek la capitala nacionala i es localizada e mai fòrça tèrras laurablas. Aquestas tèrras representan sonque 1% de Namibia, mas prèp de la mitat de la populacion es emplegada dins l'agricultura. Las condicions environamentalas i son similaras a las trobada al ras del Grand Escarpament; pasmens la complexitat topografica i es reducha. Las temperaturas estivalas i pòdon atenher 40 °C, e las albièras i son comunas l'ivèrn.
Desèrt de Namib[modificar | modificar la font]
Lo Desèrt de Namib es un larg espandi de planas iperaridas e rocosas amb de dunas que s'espandisson tot lo long de la còsta sus una largor que varia entre 100 e mantun milièr de quilomètres. S'i tròba la còsta dels esqueletas, lo Kaokoveld al nòrd e l'espandida mar de sablas del Namib al long de la còsta centrala[4]. Las sablas que constituisson la mar de sabla son la consequéncia d'un processus d'erosion eissit de la val del Riu Orange e dels parçans pus al sud. Las aigas cargadas en arena e sediments rajan dins l'Atlantic, que los corrents depausaràn subre las ribas. Los vents dominants del sud-oèst los van emportar e tornar depausar jos la forma de dunas massissas dins la mar de sabla, en formar las pus gròssas dunas del mond. Dins las zònas ont lo provesiment en sabla es reduch del fach de l'incapacitat de l'arena a traversar los lèits de rius, los vents eròdan la tèrra per formar de largas planas de gravas. Dins fòrça endreches del Namib, existís una pichona vegetacion levat per las gravas ont venon sonque de liquèns, e pels rius assecats ont cèrtas plantas aprofièchan de l'aiga sosterranha. Lo desèrt de Namib assosta lo Pargue Nacional de Namib-Naukluft, mas tanben d'importantas minas de diamants.
Grand Escarpament[modificar | modificar la font]
Lo Grand Escarpament culmina a mai de 2 000 m d'altitud. Las mejanas e las amplituds de temperaturas pujan quand òm penètra dins las tèrras e qu'òm s'aluènha de las aigas fredas de l'Atlantic, mentre que las nèblas costièras permanentas se demesisson. Emai que la zòna siá rocosa amb de sòls paures, es significativament mai productiva que lo desèrt de Namib. Coma los vents d'estiu son forçats subre l'Escarpament, l'umiditat es extracha de las precipitacions[5]. L'aiga, amb la topografia fòrça cambiadissa, es responsabla de la creacion de microabitats e de la preséncia d'una multitud d'organismes vivents, que un grand nombre son endemics. La vegetation al ras de l'escarpament varia a l'encòp en forma e en densitat, amb d'ecosistèmas que van dels bòsques espesses fins a de zònas de bartasses amb d'arbres espaçats. S'i encontra un nombre important d'espècias d'acàcia, tot coma d'èrbas e de vegetacion boissonosa.
Bushveld[modificar | modificar la font]
Lo Bushveld se tròba al nòrd-èst de Namibia al ras de la termièra amb Angòla dins la Faissa de Caprivi, un vestigi d'un corredor estrech qu'èra estat creat per l'Empèri Germanic per accedir a Zambèzi. La zòna recep una quantitat de precipitacions pus significativa que la rèsta del país, siá en mejana aperaquí 400 mm per an. Las temperaturas i son tanben pus doças, amb de variacions sasonièras aproximativas situadas entre 10 e 30 °C. L'airal es planièr amb de sòls sabloses, çò que ne'n limita la capacitat de gardar l'aiga[6]. Adjacent al Bushveld dins lo centre-nòrd de Namibia se tròba una particularitat naturala espectaclosa: lo lac salat d'Etosha. Assecat una granda part de l'an, es un desèrt de sal, mas pendent la sason umida, forma un lac pauc prigond que cobrís mai de 6 000 km2. La zona es ecologicament importanta e vitala per un grand nombre d'aucèls e d'animals de las savanas a l'entorn que se recampan dins la region quand la secada d'estiu los fòrça d'anar cap als traucs d'aiga qu'enròdan l'endrech. La region de Bushveld foguèt classada per lo Fons Mondial per la Natura (World Wildlife Fund) coma part de l'ecoregion angolesa dels bòsques de Mopane, que s'espandís al nòrd a travèrs lo Riu Cunene fins a l'Angòla vesin.
Desèrt de Kalahari[modificar | modificar la font]
Lo Desèrt de Kalahari es benlèu la zòna geografica de Namibia pus coneguda. Partejat entre Sud-Africa e Botswana, presenta una varietat d'environaments localizats que van del desèrt de sabla iperarid, fins a d'airals que semblan tornar metre en question la definicion comuna d'un desèrt. Un d'aqueles parçans, l'ecoregion de Karoo, assosta mai de 5000 espècias de plantas, que près de la mitat son endemicas; un tèrç de las plantas suculentas del mond se tròban dins lo Karoo. La rason d'aquela granda diversitat e endemisme pòt èsser la natura relativament establa de las precipitacions[7]. La secada a Karoo es irregulara, e emai que la region siá un desèrt, las pluèjas regularas d'ivèrn aduson pro d'umiditat per las plantas de la region. Una autra particularitat de Kalahari, dins mantun airal de Namibia, son los inselbergs, de puèges isolats que crèan de microclimas e forman d'abitats especifics pels organismes vivents non adaptats al desèrt environant.
Clima[modificar | modificar la font]
Namibia ten mai de 300 jorns de solelh per an. Lo país es situat al limit sud dels tropics; lo Tropic del Capricòrne copa lo país en dos. L'ivèrn (junh - agost) es generalament sec; i a doas sasons de las pluèjas en estiu, la primièra corta entre setembre e novembre, la segonda pus longa entre febrièr e abril[8]. Lo taus d'umiditat es bas, e la mejana de las pluèjas varia entre gaireben zèro sus la desèrt costièr a mai de 600 mm dins la Faissa de Caprivi. Las casudas de pluèja son pasmens fòrça variadissas e las secadas son comunas[9] .
Lo temps e lo clima de la zòna costièra son dominats per lo corrent freg de Benguela que raja cap al nòrd de l'Ocean Atlantic e qu'explica lo pauc de precipitacions (50 mm per an o mens), una nèbla espessa frequenta, e sempre de temperaturas pus bassas que dins lo rèsta del país[9].
En ivèrn, se produtz ocasionalament un fenomèn nomenat Bergwind o Oosweer (« temps d'èst » en afrikaans), una aura seca e cauda que bufa del dintre de las tèrras cap a la còsta. Coma la zòna costièra es un desèrt, aquestes vents pòdon desvolopar d'auratges de sablas que sos depaus dins l'Ocean Atlantic son vesedors subre los imatges satellits[10].
Lo replanat central e lo Kalahari coneisson de fòrtas variacions de sas temperaturas diürnas de l'òrdre de 30 °C[9].
Vilas[modificar | modificar la font]
La capitala e pus granda vila, Windhoek, es al centre del país. Assosta l'administracion centrala, un aeropòrt internacional (Windhoek Hosea Kutako International Airport) e lo centre ferroviari del país. D'autras vilas importantas son:
- Arandis, mina d'urani
- Walvis Bay, pòrt maritim, aeropòrt internacional, centre ferroviari
- Oshakati, principal centre d'afar dins lo nòrd, centre ferroviari
- Otjiwarongo, principal centre d'afar del centrenòrd, e joncion ferroviària
- Lüderitz, pòrt maritim, centre ferroviari
- Gobabis, centre agricòla
- Keetmanshoop, centre ferroviari
- Tsumeb, minas
- Swakopmund, Torisme (anciana vila coloniala alemanda)
- Rundu,
- Katima Mulilo
- Omaruru
Populacion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Namibia ten l'abans-darrièra densitat de populacion de totes los estats sobeirans, abans Mongolia. La majoritat de la populacion namibiana es negra — mai que mai de l'etnia Ovambo, que constituís aperaquí la mitat de la populacion — e se concentra al nòrd del país. D'autres grops etnics son los erero e imba, que parlan una lenga vesina.
En mai de la majoritat banto, i a un grop important de Khoisan (nama e san), que son los descendants dels abitants originals de Sud-Africa. Lo país conten tanben de descendents dels refugiats venguts d'Angòla. I a tanben dos grops pichons de personas d'originas racialas mescladas, sonats "coloureds" e "Basters", que amassa atenhon 6,5%. En 2006 i aviá mai de 40 000 chineses en Namibia[11].
Los blancs d'origina portuguesa, olandesa, alemanda, anglesa, e francesa constituisson aperaquí 7% de la populacion; forman la segonda populacion d'origina europèa, a l'encòp en tèrmes de percentatge e de nombre, dins l'Africa Sub-Sahariana après la de Sud-Africa.
Fòrça namibians blancs o mestís parlan afrikaans e partejan una origina, cultura e religion comunas amb las populacions blancas o coloradas de Sud-Africa. Una pichona proporcion de blancs (aperaquí 30 000) an per origina familiala los colons alemands e mantenon d'institucions culturalas e educativas. Pus recentament, de colons portugueses venguèron dins lo país de l'anciana colonia portuguesa d'Angòla[12].
Religion[modificar | modificar la font]
La comunitat crestiana representa 80% de la populacion de Namibia, amb almens 50% de Luterians. Almens 10% de la populacion a de cresenças indigènas. L'Islam representa 3% of the population. La fe de la rèsta de la populacion es desconeguda. Los missionaris pendent los ans 1800 menèron fòrça namibians al cristianisme. Se fòrça namibians crestians son luterians, i a tanben de catolics, de crestians metodistas, d'anglicans, d'adèptes de la Glèisa Africana Metodista Episcopala, de la Glèisa Reformada Neerlandesa e de mormons (Sants dels Darrièrs Jorns) representats, e qualques Josieus[13].
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala es l'anglés. Fins en 1990, alemand e afrikaans èran tanben lengas oficialas. Longtemps abans l'independéncia de Sud-Africa, la SWAPO aviá decidit que lo país deuriá venir oficialament monolingüe, causida conscienciosa en contrast amb la dels païses vesins, agachada coma « politica deliberada de fragmentacion etnolingüistica. »[14] En consequéncia, l'anglés venguèt sola lenga oficiala de Namibia. Qualques autras lengas obtenguèron una reconeissença semioficiala e son utilizadas coma mejan d'instruccion dins las escòlas primàrias.
La mitat dels namibians parlan oshiwambo coma primièra lenga, mentre que la lenga pus largament compresa es l'afrikaans. Dins la generacion pus jove, la lenga pus largament compresa es l'anglés. Afrikaans e anglés son ambedós utilizats mai que mai coma segonda lenga reservada a la comunicacion publica, mas d'unes grops pichons de personas los utilizan en primièra lenga.
La lenga oficiala es l'anglés, mas una granda part de la ppopulacion blanca parla siá l'anglés, siá l'afrikaans. Emai uèi, 90 ans après la fin de la colonizacion alemanda, l'alemand jòga encara un ròtle clau coma lenga comerciala. L'afrikaans es parlat per 60% de la comunitat blanca, l'alemand per 32%, l'anglés per 7% e lo portugués per 1%. La proximitat geografica d'Angòla, país lusofòn, explica lo nombre relativament important de personas que parlan portugués.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Namibia
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ German South West Africa
- ↑ Drechsler, Horst (1980). Let us die fighting, publicat originalament (en 1966) jol títol "Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft". Berlin: Akademie-Verlag.
- ↑ Mohamed Adhikari, "'Streams Of Blood And Streams Of Money': New Perspectives on the Annihilation of the Herero and Nama Peoples Of Namibia, 1904-1908," Kronos: Journal Of Cape History 2008 34: 303-320
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT1315)
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT1316)
- ↑ Cowling, S. 2001.
- ↑ Spriggs, A. 2001.(AT0709)
- ↑ The Rainy Season
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Namibia
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration, By Malia Politzer, Migration Information Source, August 2008
- ↑ Flight from Angola, The Economist , August 16, 1975
- ↑ U.S. Department of State
- ↑ Pütz, Martin. Official Monolingualism in Africa: A sociolinguistic assessment of linguistic and cultural pluralism in Africa. in: Discrimination through language in Africa? Perspectives on the Namibian Experience. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. p.155.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
jfrieux
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 365
Localisacion : Tolosa de Lengadoc, Menerbés
Dialècte : Lengadocian
Nivèl de Lenga : Parli un pauc
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de ren, soi SDF
Date d'inscription : 19/05/2009
un tòpic! conferéncia - Ostal d'Occitània, 11 carrièra Malcosina, TolosaDimècres 16 de decembre de 2010 – 20:00Sylvie Sagnes (CNRS)Unitat e / o diversitat de la(s) lenga(s) d'òc : istòria e actualitat d'una divergéncia
Despuèi mai d'un sègle, doas concepcions de la lenga d'òc s’afrontan : la d’una lenga una dins la diversitat de sas variantas, e la de la singularitat irreductibla de las lengas d’òc. Aquesta question pren uèi un ton qualque pauc radical, fins a abotir a una demanda de reconeissença oficiala d’aquelas lengas. Desconectadas de lors antecedents istorics, aquelas doas concepcions poirián aparéisser, l’una coma una mena de mimetisme, un avatar, coma a l’encòp una subrevivéncia de las representacions del territòri nacional (la Granda Patria una dins la diversitat de sas pichonas patrias) botadas en plaça jos la IIIena Republica ; l’autra, coma une expression entre d’autras del triomf dels particularismes al còr d’una modernitat que fa de l’irreductiblament singular una valor cardinala. Mas aquela lectura sufís pas per rendre compte d’una vision de la lenga que, estent çò qu’es sa longa istòria, poiría tanben èstre considerada coma una subrevivéncia. Amb l'esclairatge de l'istòria e amb l’ajuda d'una enquista etnografica menada en Arles, temptarem de sasir los ressòrts d’aquel antagonisme, per comprene melhor sa resurgéncia, a l'alba del sègle XXI.Silvia SAGNES es encargada de recercas al CNRS (IIAC-LAHIC).


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Heidenheim (135)
Liste des communes
Heidenheim an der Brenz
Ville de Heidenheim an der Brenz, localité de l'Allemagne de 48 000 habitants.
La mairie de Heidenheim an der Brenz a un site Internet.
Giengen an der Brenz
Ville de Giengen an der Brenz, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Giengen an der Brenz a un site Internet.
Herbrechtingen
Ville de Herbrechtingen, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Herbrechtingen a un site Internet.
Gerstetten
Ville de Gerstetten, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Gerstetten a un site Internet.
Steinheim am Albuch
Ville de Steinheim am Albuch, localité de l'Allemagne de 8 500 habitants.
La mairie de Steinheim am Albuch a un site Internet.
Königsbronn
Ville de Königsbronn, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Königsbronn a un site Internet.
Nattheim
Ville de Nattheim, localité de l'Allemagne de 6 200 habitants.
La mairie de Nattheim a un site Internet.
Sontheim an der Brenz
Ville de Sontheim an der Brenz, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Sontheim an der Brenz a un site Internet.
Niederstotzingen
Ville de Niederstotzingen, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Niederstotzingen a un site Internet.
Dischingen
Ville de Dischingen, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie de Dischingen a un site Internet.
Hermaringen
Ville de Hermaringen, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Hermaringen a un site Internet.


text:
Boris Vian
Boris Vian (nascut a Vila d'Avray idem Ville-d'Avray, Sèina e Oise, ara Nauts de Sèina lo 10 de març de 1920, defuntat d'un infart sobte e letal, folzejat, lo 23 de junh de 1959 a París, França) es un escrivan (romancièr, novelista, poèta, autor de cançons, dramaturg, libretista d'opèra, cronicaire, ensagista, critic, traductor e autor de lenga anglesa), inventaire de neologismes acceptats per la societat, umorista, cantaire (sovent politicament engatjat), musician (trompetista de jazz e jogaire de cornet), scenarista de cinèma e actor, pintre, engenhaire de l'Escòla Centrala, inventaire, noctambul santgermanopratenc, glòria del Tout Paris, conferencièr, çò es un òme Protèu, e 'patafisician, Grand Satrap de l'Òrdre, et Pornoscriptor e ca, un òme d'engèni màger, arquièr multicòrdas, un gèni, francés.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 2.1 romans e nòvas cortas
- 2.2 poesia e cançons
- 2.3 Umor
- 2.4 varia
- 3 Los caps d'Òbra
- 4 L'òme Protèu
- 5 Lo 'Patafisician
- 6 Citacions
- 7 text um va ri ab il i s...
- 8 TR oU BA D O U R
- 9 Ã
- 10 Òbras
- 11 Bibliografia generala
- 11.1 manuscrits
- 11.2 edicions originalas
- 11.3 reedicions, compilacions, antologias e florilègis
- 11.4 Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan
- 11.5 Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer
- 11.6 generalitats
- 11.7 traduccions
- 12 Discografia
- 13 Filmografia
- 14 Documents audiovisuals
- 15 Vejatz tanben
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas
La Vida[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ..... Ne morirai d'un càncer a las carbas
Ne serà per un vespre orràs
Clar, caud, perfumat, sensual
e morirai del poiriment
De d'unas cellulas pauc conegudas
Ne morirai d'una camba desrabada
Per un ratàs gigant sortit d'un traucàs gigant
Ne morirai de cent copaduras
Me ne serà lo cèl tombat dessús
Qu'aquò se trenca coma una vitra pesuga
Ne morirai d'un resclac de votz
Que me ne foradarà ausidors e aurelhas
Ne morirai de blaçaduras sordas
Infligidas a las doas oras de matin
Per de sicaris indecises e cappelats
Ne morirai sens me ne mainar
Que morissi ne morirai
Sebelit jos las roïnas secarudas
De mila mètres de coton escrotlat
Ne morirai negat dins l'òli de cambiament d'òli
Trepejat per d'unas bèstias indiferentas
E, just après, per de bèstias diferentas
Ne morirai nus o vestit de tela roja
O cordurat dins un sac amb de lamas de rasor
Ne morirai benlèu sens me calcinar
Tot plen de vernís als artelhs
Amb de lagremas las mans plenas
Amb de lagremas las mans plenas
Ne morirai quand descolaràn
Mas parpèlas jos un solelh enrabiat
Quand a la chut-chut me ne diràn
Causas marridas a boca d'aurelha
Ne morirai de me véser borrelar los pichons
Amai d'òmes estonats e blaimes
Ne morirai rosegat viu
Per de vermes, ne morirai amb las
Mans estacadas jos una cascada
Ne morirai cremat dins un incendi trist
Ne morirai un chic, fòrça,
Sens passion, mas amb interès
e puèi quand ne serà tot finit
Morirai.
-
- trach d'a Ne voldriái cap crebar... (... Je voudrais pas crever)
L'Òbra[modificar | modificar la font]
romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
poesia e cançons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
-
- LAS ARANHAS
Per n'Odette Bost
- LAS ARANHAS
Dins los ostals que lai morísson los pichons
S'adintra de mond fòrça vièlh
S'assetan dins l'entredós
Amb la lor cana entre los sius genolhs negres
E n'escotan, en tot capejar.
A cada còp que tussís lo pichon
Las siás mans s'arrapan als sius còrs
E ne fan coma d'aranhassas jaunas
E s'esquiça la tos a l'angle de cada mòble
En tot s'enlairar, moligassa atal un parpalhon blasit
E se truca al plafon pesuc.
Te n'an d'unes risolets vagues
E s'aplanta la tos del pichon
E las aranhassas jaunas
Se pausan, en tot tremolar,
Sus las manadas de bois lis
De las canas, entre los genolhs durs.
Que puèi, d'un còp mòrt lo pichon
Se ne lèvan, amai se'n van endacòm mai...
-
- trach d'a Cantilènes en gelée
Umor[modificar | modificar la font]
tròbas cortas[modificar | modificar la font]
(...)[modificar | modificar la font]
Cantilènas en gelarèa[modificar | modificar la font]
Ora n'es[modificar | modificar la font]
-
- ORA N'ES
- Ora n'es qu'un tèxte de lei
Se ne paire los editors de sos dreches
Perque se ne fot en càrcer los alcavòts ordenaris
Que d'eles... almens... las loras poesas los s'aiman.
........................................................................................................
La vida es coma un caissal[modificar | modificar la font]
-
- LA VIDA ES COMA UN CAISSAL
- La vida, es coma un caissal
D'en primièr i pensèt pas l'òm
E mastega que mastegaràs
Que lèu lèu se ne gasta l'òs
E vos dòl, e la carís l'òm
L'òm la suènha plen de lanha
E per n'èsser de verai garit,
Desrabar la vos cal, la vida.
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
N'ai pus ca tròu enveja[modificar | modificar la font]
-
- N'AI PUS CA TRÒU ENVEJA
- N'ai pus ca tròu enveja
D'escrieure de pouèmas
Foguèsse coum abans
Ne feriái mai sovent
Mas ne soi a me far vièlh
A me ne far pro serioset
A me ne far consciencioset
A me ne far pigrosiet
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Milanta còps ja o diguèron[modificar | modificar la font]
-
- MILANTA CÒPS JA O DIGUÈRON
- Milanta còps ja o diguèron
Plan de melhor que non pas ieu
Atal quand ieu escrivi vèrses
Me ne divertissi
Me ne divertissi
Me ne divertissi amai a la rega vos pissi
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Un poèta[modificar | modificar la font]
-
- UN POÈTA
- Un poèta
Es un èsser unic
De molts exemplars
Que ne pensa vèrses
Tot musiquejant
En sicuts variats
De roges de verds
Sempre magnifics.
((((((((((((((((((((((..................)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))
varia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Los caps d'Òbra[modificar | modificar la font]
L' écume des jours (1946)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
L'arrache-coeur (1947-1951 )[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Je voudrais pas crever (1951-1959)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Le deserteur (1954)[modificar | modificar la font]
Cançon dirigida d'en primièr contra l'accion (e las accions, venidoiras, que ja se ne solfinavan e solpre e mitralha futurs...) de l'estat francés en Argeria, que n'èra tot just a mand de debutar la siá guèrra de liberacion nacionala, ne foguèt aicesta cançon tre la siá sortida, un escàndol pels unes mas glòria màger per molts.
En ne refudar atal, en plena actualitat, d'anar tuar de pauvres gens, balhava a la societat francesa e d'en primièr parisenca de l'epòca, una dignitat e un coratge sovent perduts en pels meandres meandrasses tan zigazaguejaires, ziziquejaires e d'a vegadas pro torçuts, de la vie parisienne...
Òme public e reconegut (mas pas per totes, que la siá libertat existenciala fonsala ne fasiá romegar mai d'un...)[1], se n'aprofiechèt d'aicesta posicion amor de s'engatjar dins una causa rèirebona que fòrça o gausavan o gausèron pas.
N'aguèron pas ni lo fetge ni l'engèni nimai lo còr per çò far.
Ne foguèt sul pic un succès, e lo primièr franc en Boris (d'aquel paure Boris, que 10 ans aprèp la siá mort ne cantarà d'un biais tras que pertocant e pertinent en Jean Ferrat, en 1969... aprèp un cert mai lutecian..., que ne vòl el amb el cremar la Borsa amai lo Panteon..., pour voir si ça tuerait les mythes qui nous dévorent tout du long...) a la tornar cantar, va èsser en Marcel Mouloudji.
Ne seguiguèron molts e moltas, d'a, forra-borra, na Joan Baez (en francés, sioplet !!! Thanks for him, na Joan...) fins a'n Serge Reggiani (idem ma anche in italiano, Il disertore, en 1971...), Peter, Paul and Mary (The Deserter...), n'Hugues Aufray, en Leny escudero, en Joan Isaac (rèirebona version, en catalan, El desertor, Senyor governador... i ca), e'n Santo Catanato (d'una version remirabla, en italian...Questa lettera qui, Egregio Presidente...) e molts autres, en pel mond entièr... Ne foguèt quitament cantada en aleut, pels inuits...
Mai recentament e darrièra, en Renaud.[2]
Mas d'unes que i a la se degeliguèron pas encara aicesta cançon d'empachaire e entrepachaire de virar redond, ges carrat... (id est una autra dimension de l'òme Protèu...).
Una directritz d'escòla de Montluçon ( de vas Montluçon... la nòstra ultima Thule occitana, coma çò li'n diguèt en Micheu Chapduelh) foguèt suspenduda per la vida de tota foncion dins l'administracion publica per aver fach cantar per dos dels sius escolans Le déserteur lo 8 de mai de 1989, per tal de ramentar la capitulacion de l'Alemanha hitleriana lo 8 de mai de 1945.[3]
Publiquèt la cançon per primièra vegada, lo 7 de mai de 1954, lo jorn de la batalha de Dien Bien Phu...
Lo siu messatge (ja me n'ausissi a craïnar los que la paraula messatge los fa sul pic cacalassar, mas es rire d'una sola gauta, lo rire pèc dels endecats umans...) foguèt pas oblidat que, començat amb la Guèrra d'Argeria, ne foguèt tanben un dels imnes de la resisténcia a la Guèrra de Vietnam o la del Golf de tan marrida membrança, per tot l'encloscatge mediatic que foguèt, e tanben la d'Afganistan... (To be continued... ailàs!)
Tant que i aurà de guèrras e tant que i aurà d'òmes sus Tèrra ...From here to Eternity... ne serà son messatge e totjorn, actual.
Lo desertor[modificar | modificar la font]
-
- LO DESERTOR
- LO DESERTOR
Monsur lo President
Vos fau ara una letra
Que legiretz benlèu
Se n'avètz temps e léser
Me recebèri uèi
Los papièrs de l'armada
Per n'anar a la guèrra
Davant mècres que ven
Monsur lo President
La vòli pas cap far
Que ne soi ges sus tèrra
Per tuar d'innocents
Vos vòli ges macar
Mas ara o vos cal dire
Que ja o decidèri
Ieu me'n vau desertar
Que dempuèi que naissèri
Se me moriguèt lo papà
Se me n'anguèron los frairòts
Se me plorèron los pichons
La mamà ne patiguèt tant
Que ja n'es ela dins lo siu clòt
E se ne trufa de las bombas
E se ne vira del groüm
Quand èri preisonièr
Me raubèron la femna
Me raubèron mon arma
E tot lo miu passat
Deman e subre d'ora
Ieu tamparai ma pòrta
Ciao leis annadas mòrtas
E per mila camins n'anirai
Quistarai per la miá vida
En per las estradas de França
D'a Breizh o Elsass entrò Provença
E çò li ne dirai al mond
Refusètz d'obesir
Refusètz de la far
Anètz pas a la guèrra
Refusètz de partir
Se cal balhar de sang
Anatz donar lo vòstre
Ne sètz bon presicaire
Bon sénher President
E se me secutatz
Prevenètz los gendarmas
Que ieu aurai pas d'arma
E que poiràn tirar
....... en Boris Vian (1954)
Citacions[modificar | modificar la font]
e, de subremal o quitament impossible traduire:
e ca
L'òme Protèu[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Lo 'Patafisician[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
aforismes & pensadas[modificar | modificar la font]
- " Ai, quantes volums n'escriuriam, se ne volguèssem denonciar los degalhs causats per l'absoluda conariá. "
- " Evolucion ineluctabla que, d'un biais parallèl al grand brivent aquel que partís d'a l'òme per n'abastar al monin, partís d'a l'òme per s'abastar l'imbecille. "
- " Los mots amb los pets an aquò en comun que ne son de volums d'aire que sortisson d'a las extremitats del tube digestiu. "
òbra poetica[modificar | modificar la font]
-
- Un jorn
Un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn
Quicòm mai franc que li ne diràn de Jodel
D'un quicomet encara, translucid coma l'arcanson
Que lo s'encastarem dins l'uèlh amb un gèst elegant
I aurà l'auralha, mai crusèl
Lo volutin, mai deglende
Lo comol, mens sempiternal
Lo bauf, que sempre ennevat
I aurà lo chalamondre
L'iurunini, lo baroïc
E tot un plantat d'alanonhas
Las oras seràn diferentas
Pas parièras, sens resultat
Inutil de ne fixar ara
Lo detalh precís d'aquò tot
Una certitud ne demòra: un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn.
-
- ... trach d'a Cantilènes en gelée
text um va ri ab il i s...[modificar | modificar la font]
pornoscriptor[modificar | modificar la font]
'[(°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
-
- UN POÈTA
U n po eta
es un ès ser u,nic
D'un molon d'exemplars pastat
Que ne pensa son qu'en ver...me...s
amai n'esc riu son k hein mu si k
Sub re de sic ut s di vèrs es
de rog es a mai de verd s
mas tos te mp s ma g ni fi qu és.
____________________________________
-
- fO GUeSSI POU E TO
Fou gue ss i pou et o
sari ai ibr ou nho
aur i ai un na s rou j
un a gran da bos t ia
que l ai fou tria i
ma i de ce nt on net s
on temp ila ri ai
mou nobr con plait t
_______________________________________________________
-
- UN ÒM NUSADET CAMINAVA
Un òm nusadet camin a va
Amb l'ab it en ma ns
L'ab it en ma ns
Es be n lè u pa s ma l in
Ma s sa m fe r ir e
L' ab it al am ai n
La bi ta l a ma in
aiaiaiaiaiaiai
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
-
-
- VÒLI UNA VIDA EN FORMA D A R ET
-
Vòli una vida en forma d ar et
Su s un as i et b la va
al fo ns du na da qu os
so let on
vo li un av id en fo rm de sor ra
di ns de ma ns
en forma de pan verd o de cruga
en forma da savata mòla
en forma de faridondaina
de ramonaire o de l il lac
de teera plena de calhaus
de perruquièrr salvatge o d'edredon fol
voli una vida en forma de te
e lai mas na i pas ja ma i pro
ne soi pas jamai content.
TR oU BA D O U R[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
-
- UN DE MAI
Un de mai
Un sens rason
Mas perque los autres
Se plantejan-ti lou perdequé delhs autres
Li ne tornan res ponça ambe los mots dels auts
De qué ne far autre
qu'esc ri u re, los autres
ne t ran talh e ja r
mai ne tor na r díser
ne torn a r cerc ar
t orna r rec er car
a ma i pa s trob a r
se ne far cag a r
a mai se ne dir d'arre n no n serv eish
Que valdriá melhor se ga(sa)nhar la ton(ha
Mas ma vida l'ai ieu que l'ai mi bido
me n'es cap besonh la me ga(sa)nhar
Es cap cap problèma a de cap
Çò so l(quai)si-be me sab i
tot es ja lo's plant e gèr on
Tot i s se n'inter roguèron
Suls mai piti sicudotet s
La vetz a iéu de qué me'n sòb ra
Me prenguèron tot
lu mots com ò de s
lei mò pouli per fer dau verb
los grumoses los cau's lei grossets
Eths cèus astram lei lanternonas
e las putas ersassas molassas put as sa s put assatz
qu'en rabia da s se ros i go nhan Roc am ro i
E s tot fosc or es tot es tot crida r s
es com o l de sang me i de sex
De vent os ona s ma i ròb in s
A l èra io de qué me'n sòb ra
Se o 'm cal sen s brut de man d ar
E s s en s esc ri u re e s se n s dorm ir
Se ne cal que cercquèssi ta jo
sens mot mutar quit a ment tu
A l na n et qu'm cor jo l pos t am
Al pape t aire hens my pòcha
ni al q rat de ma tir et a
Se cal se fau be'n cau e i cal (fòtimoussu
que mes cand alh e
sol et on et sen s sur tor i èra
que vo'n gaha la bic ona et a el a
mai vos cot el e ja as a cop
emb na lanç o net a de va s e li na
E mai emai
Me ne sac èsser al a càrce r
Ne sob ra rà
pro na serv ela
e ma i ne venc gès si raj a r ls mi us mot s
se minte r roguèron tot es
Ai pus cap lod rec he par l ar
Me pan èron tot es ai la mon au t
se n instal l er on tot es lo s que brilh avan
Amb e de lir as pedal e tas
am be del iras vapor e tas
amb e delir as de u e ch soc s
E de pec gasis re act o r s
ai pas lo men drena sic dot
ai son que los mots pus planòts
tot e s lo s mot s co n i fl e t s mo l e da s pom p i lh s
ai son que me ie u lo la la s<br< Ai son que de do n t de que e s qu o ra c a l
De qu' e s, e la e e l, son qu el es nos aut res vo s si no n
Cos si ne vol e t qu efa guès si
D'un pou è mo a m bak aile mol la h
e ben, maganha, ne farai gis.
((^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^.......¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨]]
-
- M' AI MA RI Á I
-
-
-
-
-
- M' ai mar i ai
- M' ai mar i ai
-
-
-
-
M'aima r i ai
Ven ir un gr an tro ba d or
Que la g en t me bot ar iá i
D un f um del aur ièr su lca p
Mè vo alà
Ai p as
Pr ogo st per la lib ralha
Qu e ne son git ro p aviu re
Am ai pen si tr o p ala ge n t
Pe r es er sempre con ten t
Demesc ri ure son que ven t.
¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^....................;
Ã[modificar | modificar la font]
-
- LA VIDA EN ROG E
- Las mamàs vos fan en sangnar
- E vo'n tenon tota la vida
- Amb un riban de carn rèireviva
- Ne sem abalits dins de gàbias
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- De pitres desrabats en sangnar
- Que los penjam a l'òrle del breç
- Avem de sang sus lo còs tot
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- Ne sem abalits dins de gàbias
- E com a n'ai ma pas o vei re
- Amb un riban de carn rèireviva
- Fa sem raj ar lo del sau tres
- Un jorn i n'aurà pas mai
- E vo'n tenon tota la vida
......................( kody escret . )............................................. ++ 44444 vòli far pisson mamanona 44444++
-
- TAST & GOST &MAI COLOR UM
I a d'unes sèxes cort et on s
Mai d'au tres que penjan als gin olhs
Rai a ts de jaune o v riu let
com a l'om br a tra v ers lar elha
E las fem na s dequ'una s
ne
nòlon
a bolhonet
caldo de papas
o concentrat de conilh sauvatjonetonel chic hèras(
Lo bolhonet de conilhet salv atge
quo's
bon
amb
pan et
tosta das
_______________________MISSION: P O S S I B L E
Agent 00...................................................................e tà vos ben acabat qu'ei!!!
f u c k u ))))))))))))))))))))))))))))))]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Contes de fées à l'usage des moyennes personnes, roman inacabat... Contes fadets per mejanas personas (data d'elaboracion: 1943)
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, 1946 (data de primièra edicion...)... Vercoquin e lo plancton (1943-1945)
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, 1947... Vos escupirai lei tombèus
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, id... La gruma dels jorns (1946)
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, id... L'autonada a Pequin (1946)
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, id... Lei mòrts an toei la mèma codena
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, 1948... Se crebarem toei leis afrós
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, 1949... Las Formigas (1944-1947)
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, 1950... L'Èrba roja (1948-1949)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, 1950... Se ne rendoun ges còmpte (1948-1950)
- Boris Vian: L'arrache-coeur, roman, 1953... Lo desraba-còr (1947-1951)
- Boris Vian: Trouble dans les Andains, roman, 1966, edicion postuma... Trebolèri en pels Andains (1942-1943)
- Boris Vian: Les Lurettes fourrées, nòvas cortas, 1969 id... Las Bèlaspausasa forradas (1948-1949)
- Boris Vian: Le loup-garou, nòvas cortas, 1970 id... Lo Leberon
- Boris Vian: Écrits pornographiques, nòvas cortas e poesias, 1980 id... Varia pornographica (1947-1958)
- Boris Vian: Le Ratichon baigneur, nòvas cortas, 1981 id... Lo Ratonàs banhaire
Poesia e cançons[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Barnum's Digest, poèmas, 1948... Barnum's Digest (1947)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, 1949... Cantilènas en gelarèia (1946-1949)
- Boris Vian: Le temps de vivre, poèmas, 1954... Lo temps de viure
- Boris Vian: Le déserteur ... Lo desertor... Ze Song!!
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, 1962, edicion postuma (sic)... Ne voldriái cap crebar (1951-1959)
- Boris Vian: Textes et chansons, 1966 id... Tèxtes e cançons
- Boris Vian: Cent sonnets, manuscrit ... Cent sonets (1940-1944)
Particions[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: 83 chansons et poèmes, particions amb tèxtes, P/N/G, edicions Capte Note, 2006, edicion postuma... 83 cançons e poèmas
Teatre[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: L'équarissage pour tous, pèça d'un acte, 1950... L'escarissatge per totes (1947)
- Boris Vian: Les bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de tres actes, 1959... Los bastidors d'empèri o lo Schmurtz (1957)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, 1962, edicion postuma... L'Espertin dels generals (1951)
- Boris Vian: Le Dernier des métiers, pèça, 1965 id... Lo Darrièr dels mestièrs (1951)
- Boris Vian: Tête de méduse, pèça, 1971 id... Testa de carnmarina (1951)
- Boris Vian: Série blême, pèça , id id... Seria blaima (1954)
- Boris Vian: Le Chasseur français, pèça, id id... Lo Chasseur français (1955)
Opèra e comèdia musicala[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Fiesta, libret d'opèra, 1958... Fiestà
- Boris Vian: Le Chevalier de neige (... o Les Aventures de Lancelot), libret d'opèra, 1974, edicion postuma... Lo Cavalièr de nèu (... o Las aventuras de Lançalòt) (1952-1955)
- Boris Vian: Opéras... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, librets d'opèra, 1982 id... Opèras... Lo marqués de Lejañés - Fiestà - Arne Saknussen - Lili Strada - Lo mercenari
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir seguit de La Reine des garces, librets de comèdias musicalas, 2009 id... Domaisèla Adieu-siatz id La Reina de las garçanièras
Scenaris de filmes[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, 1998, edicion postuma... Carrièra de las polidonas mai dètz-e-sèt autres scenaris
Ensages e cronicas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Manuel de Saint-Germain-des-Prés, ensag, 1951... Manual de Saint-Germain-des-Prés
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, 1958... Endavant la zizica... los picalhons per ieu
- Boris Vian: Derrière la zizique, ensag, 1997, edicion postuma... Darrièr la zizica
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas, 1998 id... La Bèla Epòca (varietats)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, 1999 id... Tractat de civisme
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, id id... Cronicas del messorguièr
Òbras en anglés[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronicas en anglés, 1998, edicion postuma... Jazz in Paris
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
manuscrits[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Cent sonnets, recuèlh de 112 poèmas, dont sièis sonets en forma de balada, escriches entre 1940 e 1944, illustrat de dessenhs en colors per en Peter Gna (idem Pierre Léglise)...
edicions originalas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, colleccion La plume au vent, cò en Gallimard, París, 1946
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sus vos tombes, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", edicion illustrada de 15 dessenhs per en Jean Boullet, Editions du Scorpion, id 1947
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, cò en Gallimard, id id
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, Editions du Scorpion, id id
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id
- Vernon Sullivan Et on tuera tous les affreux, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id 1948
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, illustrat per na Christiane Alanore, cò en Rougerie, Paris, sd (1949)
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, Editions du Scorpion, id 1949
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, cò en Toutain, sd (1950)
- Boris Vian: L'Equarissage pour tous, pèça d'un acte, precedida per un Salut à Boris Vian d'en Jean Cocteau, id id (id)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", Editions du Scorpion, París id
- Boris Vian: L'Arrache-coeur, roman, far assaber d'en Raymond Queneau de l'Académie Goncourt, cò en Vrille, id sd (1953)
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, edicions Le livre contemporain, id 1958
- Boris Vian: Les Bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de 3 actes, in Dossiers du Collège de 'Pataphysique, numèro 6 , 29 gueules 86 (idem 23 de febrièr de 1959)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, in Dossier du Collège de 'Pataphysique, num. 18-19, 1962... (escrich en 1951, edicion postuma)
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, cò en Jean-Jacques Pauvert, París id (ed. postuma)
reedicions, compilacions, antologias e florilègis[modificar | modificar la font]
- Boris Vian:L'écume des jours, seguit de Un Langage-univers per en Jacques Bens, roman, collection 10 18 numèro 115, Union Générale d'Éditions, París, 1963 (amb moltissimas reedicions)
- Boris Vian: L'automne à Pékin, roman, seguit de Avant de relire L'automne à Pékin per en François Caradec, coll. 10 18 nums 208-209, id id 1964 (amb moltas reedicions)
- Boris Vian: Textes et chansons, tèxtes e cançons, causits, ordenats e anotats per en Noël Arnaud, coll. 10 18 num. 452, id id 1970 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Les fourmis, nòvas cortas, coll. 10 18 num. 496, id id id (id)
- Boris Vian: Troubles dans les Andains, roman, coll. 10 18 num. 497, id id id (?)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, coll. 10 18 num. 517, id id id (pronas reedicions)
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, coll. 10 18 num. 518, id id id (id)
- Boris Vian (... coucou le revoilou...): Théâtre 1: Le dernier des métiers - L'équarissage pour tous - Le goûter des généraux, pèças de teatre, coll. 10 18 nums 525-526, id id 1971 (id)
- Boris Vian: Théâtre 2: Tête de méduse - Série blême - Le Chasseur français, pèças de teatre, tèxtes establits per en Noël Arnaud, coll. 10 18 nums 632-633, id id id (plan mensas reedicions)
- Boris Vian: Chroniques de jazz, cronicas musicalas, tèxtes establits e presentats per en Lucien Malson, coll. 10 18 nums 642 a 644, id id id (?)
- Vernon Sullivan(... Ze retorn...): Elles se rendent pas compte, roman policièr, coll. 10 18 num. 829, id id 1974 (?)
- Boris Vian (d' al diable Pauvert tornat...): Cinéma/Science-Fiction, cronicas cinematograficas, amb prefaci e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. 10 18, num. 1404, id id 1980 (?)...
(Aquí " tot ", es pas la Pléiade mas li n'esta fòrça mai "ais endòrsas" 10 18 que non pas la Pleiada al nòstre e si cher amic santgermanopratenc... )
-
- Fòra 10 18, dins Le Livre de Poche::
-
- Boris Vian: L'herbe rouge, roman, seguit de Les lurettes fourrées, nòvas cortas, colleccion Le Livre de poche numèro 2622, París, 1969 (pronas reedicions)
- Boris Vian: Derrière la zizique, cronicas musicalas, edicion revista e aumentada, establida, prefaciada e anotada per en Georges Unglik, coll. LLdP num. 14269, id 1997 (?)
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, amb prefaci e notas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num.14369, id 1998 (?)
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas musicalas, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Le Chevalier de Neige, opèra de 3 actes, seguit d' Opéras, cinc opèras d'1 acte... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, amb prefacis e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronica musicala en anglés, edicion bilingüa, tèxt establit e revirat, amb prefaci, nòtas e indèx d'en Gilbert Pestureau, mai discografia d'en Claude Rameil, coll. LLdP num. 14555, id id (id)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, amb presentacion, notas e comentaris d'en Guy Laforêt, coll. LLdP num. 14662, id 1999 (id)
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, tèxtes establits e presentats per en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14737, id id (id)
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir, comèdia musicala de catorze tablèus (sic), seguit de La Reine des garces id de 3 actes, ineditas, amb prefaci de n'Ursula Kübler-Vian e M. d'Déé, e proèmi de na Nicole Bertolt, coll. LLdP num. 31611, id 2009 (id)
(... aquí " tot " tornarmai... e idem per LLdP que per 10 18... lei pleiadas s'escantísson... parai?)
-
- ... endacòm mai:
-
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, nrf, cò en Gallimard, París, 1969 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Le loup-garou, seguit per dotze autras nòvas cortas, tèxtes establits per en Noël Arnaud, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1970 (id)
- Vernon Sullivan (...d'aqueu desertor, desertaire e desertador... amai quitament desertur...): J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan[modificar | modificar la font]
- Jean Clouzet: Boris Vian, colleccion Poètes d'aujourd'hui, numèro 150, edicions Pierre Seghers, París, 1971 (en francés)
- Henri Baudin: Boris Vian humoriste, colleccion Actualité-Recherche, Presses Universitaires de Grenoble, Grenòble, 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer[modificar | modificar la font]
- Noël Arnaud: Les vies parallèles de Boris Vian, colleccion 10 18, numèros 453 a 455, Union générale d'Editions, Paris, 1970... l'òbra, remirabla e indefugibla amor de conéisser en Boris Vian, l'òme Protèu (en francés)
- Françoise Reanaudot: Il était une fois Boris Vian, cò en Seghers, id 1973 (id)
- Philippe Goggio: Boris Vian, cò en Flammarion, 1993 (id)
- Marc Lapprand: V comme Vian, Premsas de l'Université de Laval, Quebèc, 2006 (id)
- Claire Julliard: Boris Vian, Folio Biographie, cò en Gallimard, París, 2007 (id)
generalitats[modificar | modificar la font]
traduccions[modificar | modificar la font]
traduccions d'en Boris Vian[modificar | modificar la font]
- Raymond Chandler: Le grand sommeil 1948 (d'a l'òbra originala The Big Sleep)
- Raymond Chandler: La dame du lac id (id The Lady in the Lake)
- A.E. Van Vogt: Le monde des Ā Hachette & Gallimard Le rayon fantastique 1953 (id The World of Null-A)
- A.E. Van Vogt: Les joueurs du Ā colleccion J'ai Lu numèro 397, 1957 (id The Players of Null-A)
traduccions de l'òbra de Boris Vian[modificar | modificar la font]
L'écume des jours[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Het schuim der dagen, traduccion en neerlandés de n'Han Meyer, Grote ABC, numèro 94, 1967
- Boris Vian: Egunen aparra, amb illustracion de tampa d'en Marc Chagall, traduccion en euscar d'en Ramon Etxezarreta, Elkar S.A., erdal literatura-elaberria, Donostia - Sant Sebastian, 1988... Un libre ja magic dins una lenga magica... tà happy fews... dilhèu fews mes hèra happy!!
Discografia[modificar | modificar la font]
en Boris Vian cantaire[modificar | modificar la font]
- Boris Vian:
- Le déserteur
- Fais-moi mal Johnny
- Les joyeux bouchers
- Cinématographe
- La java des bombes atomiques
- Je bois
- Juste le temps de vivre
- Le petit commerce
- Je suis snob
- La java martienne, (musica sola)
- Complainte du progrès
- On n'est pas là pour se faire eng...
- Bourrée de complexes..., amb lo prodèl de na Magali Noël per Fais-moi mal Johnny e d'en Philippe Clay per Juste le temps de vivre, orquestracions d'en Jimmy Walter,n' Alain Goraguer e n'André Popp, disc 33 torns vinil, amb nòta d'en Jòrdi Brassencs, distribucion Phonogram, Philips sd (Parigi?)
en Boris Vian cantat[modificar | modificar la font]
- Arthur où t'as mis le corps
- Le régiment des mal-aimés
- Valse dingue
- Je bois
- Sermonette
- Sans blague
- J'ai pas d'regrets
- Fugue
- Le déserteur
- De velours et de soie
- Dernière valse
- Que tu es impatiente la mort
amai (dins la version CD):
- Envole-toi
- L'amour en cage
- Ta peau contre ma peau
- Il oublia d'oublier
, disques Jacques Canetti, París, 1965 (ref.: 48805)
Filmografia[modificar | modificar la font]
actor[modificar | modificar la font]
- Notre Dame de Paris, filme d'en Jean Delannoy (c / 115'), França - Itàlia 1956... (...que lai çò ne fa el del Cardenal de París... d'un liucet !!!)
- Les liaisons dangereuses (Las apariadas perilhosas), filme d'en Roger Vadim (b&n / 105'), França 1959... (... ròtle plan mai important de Prévan)
- Le bel âge (L'edat polida), filme d'en Pierre Kast (b&n / 100'), França 1960... (...ròtle de Boris, sic... sortit aprèp lo siu decès)
autor de l'òbra originala font[modificar | modificar la font]
- J'irai cracher sur vos tombes (Vos escupirai lei tombèus), filme d'en Michel Gast, (blanc & negre - ja wohl, mein Freund, Kamerad! - / 100'), França 1959 (... d'un filme pas tan marrit e traite coma se ne diguèt...)
... mas subretot...:
-
- L'écume des jours, filme d'en Charles Belmont, amb (qu'o s'ameritan, que non sai!) n' Annie Buron: Chloé, na Marie-France Pisier dins lo ròtle de n' Alise ... in Wonderland!!, en Jacques Perrin dins lo de Colin, en Sami Frey dins lo de Chick, en Bernard Fresson dins lo de Nicolas, n' Alexandra Stewart dins lo de n' Isis, en Sacha Pitoeff dins lo del farmacian... amai en Claude Piéplu id mètge, en Sacha Briquet, en Jean-Louis Chauffart id librari , na Martine Ferrière, na Moune de Rivel, en Jacques Rispal, en Jim Wilsam, en Simono eca... e n' Ursula Kübler-Vian dins lo ròtle d'una religiosa... amai na Delphine Seyrig, votz de la narratritz..., scenari (rèirefidèl...) d'en Pierre Pelegri, en Philippe Dumarçay e'n Charles Belmont, decòrs (espectacloses e actors...) de n'Auguste Pace, musica (tostemps en armonia amb çò de mai e actritz...) de n' André Hodeir, fotografiat per en Jean-Jacques Rochut, (color (- en Eastmancolor - Franscope, colors que tot colorum, remirablas, e actrises...- / 115'), produccion Chaumiane , distribucion Rank, França 1967-1968 ...
- (e òc, Mai de 1968 que s'abrandèt e ne passèt del tot inapercebut o quasi... Un filme, una òbra, d'absolut e rèiremeritat redescubrir... Ça s'impose !!!!!!!)... E amb lo Pianocktail !!!... e las nimfèas...
fins a las cellulas del moriment
..... un filme rar... excepcional... d'excepcion
... mag... ic... mag... enc...
Tot Mai... E Magia... excellent
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Philippe Kohly: Boris Vian, la vie jazz, telefilme documentari (b&n/c / 59'), Camera Lucida Productions, França 2009
- e moltas actualitats o documents d'epòca que, tot bèl just, en Philippe Kohly s'utilizèt fòrça pel siu ensag biografic.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial de la Cohérie en Boris Vian
- (fr) Lo quasèrn pichon de l'immens Boris
- (fr) Boris Vian idem Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes... Sit conferéncia del Hall de la Cançon
- (fr) Discografia en imatges d'en Boris Vian
- (it) (en) Le déserteur: dins 48 lengas... amb istòria detalhada de la cançon en italian e anglés, amb tèxt original & videos... Un sit excepcional... segon lo sit Cançons contra la Guèrra (Canzoni contro la Guerra / Anti-war Songs)
- (fr)(en) Boris Vian sus l'Internet Movie Database
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
- + de 1940 videos de o subre en Boris Vian sus YouTube... vertadièr portal videografic alandat subre las siás cançons ( cantadas per el mas tot parièr dins un molon de versions o de lengas...) & un santfum d'autres documents per descubrir...
En dintrar coma clau Boris Vian dins lo lor sistèma de recèrca...
Nòtas[modificar | modificar la font]
[4]
- ↑ ... un Favalleli per exemple, e corsegue pr'aquò...
- ↑ veire ligam extèrne: sit Cançons Contra la Guèrra
- ↑ veire quotidian L'Humanité: Une directrice suspendue à Montluçon...
- ↑ ... Totes tèxtes revirats per en Patric Sans, trobador multifoncions abertzale occitalan
- Pages with unresolved properties
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Musica/Articles ligats
- Escrivan francés del sègle XX
- Naissença en 1920
- Decès en 1959
- Poèta francés del sègle XX
- Patafisician
- Trompetista de jazz
- Ancian escolan de l'Escòla centrala París
- Òbra de Boris Vian
- Naissença en Sèina e Oise


text:
Matrioshka
Ua matrioshka (deu rus MaTpëшka) qu'ei ua monaca russa tradicionala de husta ; mei exactament que's tracta d'ua seria de monacas de talha descreishenta on las mei petitas e caben dehens las mei granas qui s'obreishen au lor miei. Sola la mei petita qu'ei hèita d'un tròç plen e massiu de husta e non s'obreish pas.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom rus MaTpëшka que vien deu diminutiu deu prenom femenin MaTpëHa ("Matriona").
Istòri[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar un deus simbòls iconografics màger de Russia, la purmèra matrioshka que ho realizada solament a la fin deu sègle XIX : virada au torn peu hustèr Vasily Zvyozdochkin e ondrada peu pintre Sergey Malyutin. Qu'èra compausada de 8 monacas, la purmèra representant ua paisana russa dab lo son vèu e gahant un hasan dens ua man, e la darrèra, un nenet. La hont d'inspiracion que seré estada ua monaca japonesa.
Aqueste joguet que ho presentat a l'Exposicion Universau de 1900 a París on e's ganhè ua medalha de bronze. D'ara endavant, la produccion que's generalizè.
Uei qu'ei un article corrent proposat aus toristas dab divèrsas formas e tematicas. Ua varianta hèra correnta qu'ei la seria dab la succession deus capdaus istorics rus e sovietics.


text:
1704
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1704 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Marc-Antoine Charpentier, compositor francés (n. 1643)
- 3 de mai - Heinrich Ignaz Biber, compositor boèmi (n. 1644)
- 28 d'octobre - John Locke, filosòf anglés (n. 1632)


text:
Brusca
Brusca[1][2][3] (oficialament en francés Brusque) es una comuna roergassa d'Occitània situada dins lo Rogièr de Camarés, lo departament d'Avairon e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brusca es traversat pel Dordon de Camarés. La municipalitat se situa subre l'aigavèrs Mediterranèu-Atlantic, gaireben en totalitat del costat Atlantic.
La municipalitat es situada sus una zona de transicion entre la plana de Sant Africa e los monts de La Cauna, de relèu fòrça accidentat. Lo trescòl n'es lo Mardelonh, qu'es tanben lo massís pus enauçat del sud-Avairon e presenta nombroses avencs. Lo clima es vesin de lo de La Cauna, amb de precipitacions fòrtas entre abril e octòbre, que provocan sovent d'aigats importants.
Lo vilatge es situat al jonhent de Dordon e del rèc de Sanctus, traversat per un pont.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Camarés, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
1114
Aquesta pagina concernís l'an 1114 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Tiera de campanhas punitivas còntra lei senhors bregands que rançonavan lei marchands e lei viatjaires dins lo Domeni Reiau. Aquò foguèt una prioritat importanta dau rèine de Loís VI e marquèt lo premier revelh de l'autoritat dei rèis dei Francs sus lo sieu reiaume dempuei de sègles. Leis operacions de l'annada se concentrèron còntra Tòmas de Marle que son castèu foguèt cremat per una expedicion que prenguèt l'anar d'una crosada. Pasmens, capitèt de s'escapar e de perseguir sei pilhatges fins a 1130.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Un tèrratrem destruguèt una partida dei fortificacions dau principat. Rogièr de Salèrne ordonèt la rebastida en prioritat dei castèus dei zònas frontalieras. Contunièt tanben la guèrra quasi permanenta dau principat ambé leis estats musulmans vesins e foguèt venceire, ambé lei fòrças d'Edessa, còntra lei Seldjokids.


text:
Callisto (luna)
Callisto es un satellit naturau de Jupitèr.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Callisto es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 2410 km e que fa partida dei gros satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 1,8% de la massa terrèstra e son diamètre 37,8%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre lei planetas gigantas e lei planetas rocassós amb una valor egala a 1,834. Aquela valor es pròcha de Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Callisto a egalament pas d'atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Contràriament ais autrei satellits galileians, Callisto seriá solament un còrs parcialament diferenciat. D'efèct, segon lei mesuras de la sonda Galileo e la valor febla de la densitat de Callisto, un modèl frequent per aqueu satellit imagina un premier jaç de glaç, en superficia, amb una espessor compresa entre 80 e 150 quilomètres[1] [2]. Un ocean salat d'una autor situada entre 50 e 200 quilomètres podriá se situar sota lo jaç de glaç[1] [2]. La probabilitat de la preséncia d'un ocean seriá renforçada se l'aiga tèn un percentatge d'elements anti-gèl (amoniac per exemple) a l'entorn de 5%[2]. Autrament, se Callisto tèn pas d'ocean, l'espessor dau jaç de glaç podriá montar a 300 quilomètres. Sota lo jaç de glaç e l'ocean eventuau, l'interior de la planeta seriá compausat de glaç e de ròcas compressats. La quantitat de materiaus rocassòs aumentariá ambé la prefondor en causa d'una diferenciacion parciala[1] [3]. Enfin, l'interior pus prefond dau satellit podriá tenir un pichon nuclèu de silicats amb una densitat compresa entre 3,1 e 3,6[4] [1].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia de Callisto es compausada per de plans craterizats, de plans liscs, de plans clars e de terrens associats ambé leis estructuras en anèus multiples[5] [6]. I a pas de montanhas, de volcans e rarament d'estructuras causadas per una activitat tectonica[6].
Lei cratèrs d'impacte an una talha compresa entre 100 mètres e 100 quilomètres per lei cratèrs simples[5]. Lor forma depend dau diamètre. Lei cratèrs amb un diamètre inferior a 5 km son de depressions en forma bòla o de fons plan. Lei cratèrs d'un diamètre entre 5 e 40 km presentan un piton centrau. Aquelei amb un diamètre pus important, situat entre 25 e 100 km, an de depressions centralas en plaça dau piton. De cratèrs d'un diamètre pus grand que 60 km pòdon aver un dòma centrau benlèu causat per un solevament tectonic[5]. Quauquei grands cratèrs son brilhants e mòstran d'estructuras centralas en forma de dòma irregular[5]. Aquelei formacions serián d'estructuras de transicion vèrs lei cratèrs ambé d'anèus multiples[5]. Callisto a doas estructuras en anèus multiples ambé de diamètres de 1 600 e 1 800 km.
Lei plans craterizats son lo relèu pus frequent de la luna compausats de la litosfèra anciana e una mescla de glaç e de materiaus rocassós. Lor temps es d'aperaquí 4,5 miliards d'annadas. La densitat de craterizacion d'aquelei regions es quasi la pus importanta dau Sistèma Solar[7]. Lei plans clars a de cratèrs brilhants coma Burr e Lofn e de rèstas de cratèrs ancians. Enfin, lei plans liscs son lei zonas pus raras. Son generalament situadas dins leis estructuras en anèus multiples e de còps dins lei plans craterizats. Certanei tacas liscas podrián èsser lo resultat d'un criovolcanisme. Lo temps dei plans liscs e clars seriá entre 1 e 4 miliards d'annadas[7] [8].
La superficia de Callisto mòstra un deficit en cratèrs d'un diamètre inferior a 1 km a respèct de plans sornes dau satellit vesin de Ganimèdes[5]. En plaça, i a de depressions circularas e d'asperitats pichonas[8]. Aquelei formacions serián lo resultat d'un fenomèn d'erosion desconegut que podriá èsser causat per la sublimacion lenta d'aiga vèrs la temperatura de -108 °C[8]. D'efèct, la temperatura entraïnada per lo Soleu au zenit podriá sublimar leis elements volatils dei glaç. Puei, lei materiaus rocassós dei parets s'afondrián en avalanca[8] [9]. S'aquela ipotèsi es corrècta, lei materiaus ai cimas dei cratèrs son principalament rocassós.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Callisto a una atmosfèra fòrça tèuna facha de dioxid de carbòni amb una pression de 0,75 µPa[10]. Aqueu dioxid de carbòni es probablament produch per la sublimacion d'una partida de la crosta dau satellit[10]. Dins aquò, se supausa la preséncia de dioxigèn dins l'atmosfèra de Callisto. Aquela preséncia podriá explicar la densitat d'electrons mesurada dins l'ionosfèra dau satellit qu'es tròp granda per èsser causada solament per lo dioxid de carbòni[11].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Callisto a un pichon camp magnetic causat per la formacion d'un dipòl induch per lei variacions dau camp magnetic de Jupitèr.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Callisto orbita a l'entorn de Jupitèr a una distància mejana de 1 880 000 km en 167 jorns terrèstres amb una excentricitat egala a 0,0074. Lo plan de sa trajectòria es quasi dins lo plan eqüatorial de la planeta e l'enclinason de son axe de rotacion es egalament quasi nulla, entre 0,4° e 1,6°. Coma per la màger part dei satellits dau Sistèma Solar, la rotacion de Callisto es sincròna. Es a dire que lei periòdes de rotacion dau satellit a l'entorn de son axe e a l'entorn de Jupitèr son identics.
Observacion[modificar | modificar la font]
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Kuskov, O.L.; Kronrod, V.A. (2005). "Internal structure of Europa and Callisto". Icarus 177: 550–369.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Spohn, T.; Schubert, G. (2003). "Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter?" (pdf). Icarus 161: 456–467.
- ↑ Anderson, J. D.; Schubert, G.; Jacobson, R. A.; et al. (1998). "Distribution of Rock, Metals and Ices in Callisto" (pdf). Science 280 (5369): 1573–1576.
- ↑ Anderson, J. D.; Jacobson, R. A.; McElrath, T. P.; et al. (2001). "Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto". Icarus 153: 157–161.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 R. Greeley, J. E. Klemaszewski, L. Wagner et al., « Galileo views of the geology of Callisto », dans Planetary and Space Science, vol. 48, 2000, p. 829–853.
- ↑ 6,0 6,1 Bender, K. C.; Rice, J. W.; Wilhelms, D. E. et al, « Geological map of Callisto [archive] », U.S. Geological Survey, 1997.
- ↑ 7,0 7,1 K. Zahnle et L. Dones, « Cratering Rates on the Galilean Satellites », dans Icarus, vol. 136, 1998.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Moore, Jeffrey M., Jupiter: The planet, Satellites and Magnetosphere, Cambridge University Press, 2004, « Callisto ».
- ↑ Jeffrey M. Moore, Erik Asphaug, David Morrison et al., « Mass Movement and Landform Degradation on the Icy Galilean Satellites: Results of the Galileo Nominal Mission », dans Icarus, vol. 140, 1999, p. 294–312.
- ↑ 10,0 10,1 Carlson, R. W.; et al. (1999). "A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto" (pdf). Science 283 (5403): 820–821.
- ↑ Liang, M. C.; Lane, B. F.; Pappalardo, R. T.; et al. (2005). "Atmosphere of Callisto" (pdf). Journal of Geophysics Research 110: E02003.


text:
411
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 411 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Occident[modificar | modificar la font]
Estabilizacion deis installacions dei pòbles barbars dins la Peninsula Iberica : lei Vandals ocupèron l'Andalosia actuala e lo nòrd de Galícia, lei Sueves lo sud de Galícia e leis Alans lo Portugal modèrne. Lei Romans capitèron de gardar lo contraròtle deis autrei províncias.


text:
Merlimont
Merlimont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Merlimont Es un ancian vilatge de près de mar, vengut una pichona vila. La siá façada maritima i a permeses los desplaçaments per vaissèl.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, una part de l'armada alemanda a desembarcat a Merlimont-Plaja.
Merlimont est un ancien village de bord de mer, devenu une petite ville. Sa façade maritime y a permis les déplacements par bateau.
Durant la Seconde Guerre mondiale, une partie de l'armée allemands a débarqué à Merlimont-Plage.


text:
-332
Aquesta pagina concernís l'an -332 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Macedònia. Darius III assaièt d'obtenir la dubertura de negociacion après sa desfacha de l'annada precedenta (cession de la mitat occidentala de l'Empèri per exemple) mai se turtèt a un refús d'Alexandre. Ansin, lei combats contunièron e lei fòrças pèrsas e seis aliats dei províncias occidentalas subiguèron una tiera de desfachas. Premier, Tir foguèt conquistada après un sètge malaisat e sa populacion chaplada ò reducha a l'esclavatge. Puei, la temptativa de defendre Egipte mau capitèt en despiech d'una resisténcia acarnada d'un còrs aquemenida a Gaza. D'efèct, tre l'intrada dei Macedonians sus son territòri, lo satrapa Mazaces prepausèt sa capitulacion e son ajuda a Alexandre.


text:
Kish
Kish foguèt una ciutat estat de Mesopotamia. Inicialament independent, cap a l'an 2700 aC lo rei Mebaragesi i exerciá una egemonia, mas foguèt derrotat per la ciutat estat d'Uruk. Son successor Aka sostendrà las luchas contra lo rei Gilgamesh d'Uruk. A la mòrt de Gilgamesh, Kish venguèt independenta e benlèu tornèt exercir l'egemonia amb Mesalim, mas dempuèi 2600 aC aviá pas cap d'autras possessions. Cap a 2350 aC Lugalzagesi d'Umma derrotèt Kish que malgrat tot mantenguèt son independéncia. En 2340 aC un foncionari reial, Sharrukin, se rebellèt contra lo rei de Kish, Urzababa e venguèt propietari d'una partida del territòri de Kish, qu'i fondèt la ciutat d'Akkad. D'ans après, Sharrukin ocupèt Kish e se proclamèt rei amb lo nom de Sargon (rei autentic) d'Akkad. La ciutat de Kish foguèt destrucha pendent los darrièrs combats e Sargon la mandèt tornarmai bastir. En 2260 aC se revoltèt contra los successors de Sargon, mas foguèt somesa. Recobrèt son independéncia cap a la fin del sègle mas passèt a Uruk e, puèi, a Ur. En 2025 aC venguèt independent e passèt a Isin en 2010 aC. Cap a 1900 aC tornèt èsser independent jol rei Ashduniarim e passèt a Babilònia en 1860 aC.


text:
Lo Buçon
Lo Buçon (popularament Le Buçon / Le Beçon, ancianament Aubuçon, e oficialament en francés Aubusson) es una vila d'Occitània, dins la region administrativa de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas e lo departament de Cruesa. Foguèt sieti a l'Atge Mejan d'un vescomtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Anciana egleisa Sent Jan (s. 12)
- Font de l'Anciana Ala (s. 18)
- Font medievala
- Maison a pans de bòsc (s. 15)
- Maison daus Valenet (s. 17)
- Maison dau Tapissier (s. 16)
- Manufactura Gobelin (s. 19)
- Manufactura Sent Jan (s. 19)
- Pont de la Terrada (s. 17)
- Tor dau Relòtge (s. 16)
- Vestigis dau chasteu (s. 11)
- Musèu Despartamentau de la Tapissariá
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
La Charriera Granda
-
-
Estatua de la Verge Maria, sola resta de la Chapela de Nòstra Dòna
-
La comuna vista de la Tor dau Relòtge
-
-
L'egleisa de la Santa Crotz
-
-


text:
Revolucion industriala
La Revolucion industriala foguèt un ensems de cambiaments economics e socials que se produsiguèron en Grand Bretanha a la mitat del sègle XVIII e qu'al sègle XIX s'estendèt als autres païses europèus. Aquesta revolucion signifiquèt lo passatge del Regim Ancian a la societat industriala, e cambièt non solament la manièra de produccion mas tanben l'estil de vida e las idèas.
Somari
La societat preïndustriala (Regim Ancian)[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XVIII la societat europèa èra basicament agrària. Los senhors feudals èran los proprietaris dels camps, qu'èran trabalhats per las classas popularas. La produccion agrària e lo rendement de las tèrras èran febles, pr'amor que i aviá pas d'avanças, e las tecnicas de cultura èran tradicionalas: dependiá del clima e s'aplicava lo garach. La mortalitat infantila èra fòrça nauta, per que la noiridura de la populacion èra fòrça dependenta del rendement de las culhidas. Se produsián de faminas ciclicas, causadas principalament per de marridas sasons e per d'epidemias. Las culhidas marridas tanben provocavan l'aumentacion del prètz del gran, e fasián baissar la demanda d'autres produchs: provocava una crisi generalizada, amb de grandas epidemias e las faminas que tuavan fòrça trabalhaires. Dins las ciutats normalament i viviá lo pauc de mond que trabalhava pas als camps: mestierals, foncionaris e personal de l'administracion, comerçants... L'organizacion politica se basava sus l'absolutisme:los monarcas avián de poders plens. Aquesta societat preïndustriala es apelada Regim Ancian.
Causas e factors de la revolucion industriala[modificar | modificar la font]
La revolucion foguèt un procèssus gradual iniciat en Anglatèrra a partir del sègle XVIII e que podèm considerar qu'encara contunha dins mantun país d'industrializacion recenta. Aqueste procèssus foguèt inicialament degut a divèrses factors que permetèron lo passatge d'una societat estatica a una societat dinamica (economicament). Los dos factors mai importants foguèron lo cambiament demografic e lo renovèlament dins l'agricultura e los transpòrts. En Anglatèrra los comerçants comencèron d'investir los beneficis del comèrci amb las colonias en bastir d'arsenals, de fabricas texilas e metallurgicas. Atanben i ajudèt l'enfortiment del comèrci interior, amb lo melhorament del malhum de carrièras e canals. Las innovacions tecnicas dins l'industria textila aguèron un ròtle decisiu:
- En 1733 John Kay bastís un talhièr que teissiá pus rapidament (amb la lançadora volanta).
- En 1767 s'inventa las fialosas per tal de produsir mai de fial (Spinning Jenny, Mule Jenny...).
- En 1789 se bastís un talhièr de fèrre mogut per una maquina de vapor.
- La maquina de vapor estimula la produccion de carbòni e de metal.
La revolucion demografica[modificar | modificar la font]
En Euròpa la populacion aumentèt rapidament, en provocant un excès de man d'òbra als camps. Las gents migravan cap a las vilas, e la demanda de produchs agraris aumentava. Aqueste procèssus es conegut coma revolucion demografica. L'excès de populacion se compensava amb la migracion cap a America e cap a d'autres continents. I aguèt una casuda de la mortalitat infantila, coma consequéncia del melhorament de las condicions sanitàrias e de la noiridura.
La revolucion dins l'agricultura[modificar | modificar la font]
Las primièras innovacions dins l'agricultura foguèron l'eliminacion del garach (daissar de cultivar una porcion de tèrra pendent un an per tal de favorir sa regeneracion), lo melhorament dels esplechs, l'aumentacion de las zònas de cultura e la substitucion dels buòus pels cavals. A la fin del sègle XVIII foguèron introdusits las maquinas e los fertilizants. Dempuèi, la produccion aumentèt considerablament, en far demesir las oras de trabalh, en resultant atal un excès de man d'òbra que se vesiá obligada a migrar cap a las vilas. A partir del sègle XIX ja èran acabats los periòdes ciclics de famina per la populacion.
L'expansion de la revolucion industriala[modificar | modificar la font]
La revolucion industriala s'estendèt per l'oèst d'Euròpa e pels Estats Units, en passant per quatre fasas similaras a las arribadas en Anglatèrra, mas a de ritmes diferents:
- Fasa primièra: se genèran las condicions pel desvolopament de l'economia (aumentacion de la productivitat agricòla e demografica, acumulacion de capital, innovacions tecnologicas...).
- Fasa segonda: desvolopament de l'industrializacion e creissença economica regulara.
- Fasa tresena: maturitat economica, mercé a la creissença economica e a la diversificacion de l'industria segon los sectors.
- Fasa quatrena: arribada de la consomacion de massa.
La fasa segonda se caracteriza per l'aumentacion de la productivitat agrària e de la populacion, l'utilizacion de la maquina de vapor e lo desvolopament de l'industria textila e metallurgica. L'aumentacion de la produccion crea de mercats nacionals, en refortissent lo sentiment identitari, subretot a partir del desvolopament del camin de fèrre, que permet la distribucion rapida a las regions aluenhadas.
En França la revolucion industriala s'interrompèt per causa de la Revolucion Francesa e de las Guèrras Napoleonencas. La revolucion industriala s'assolidèt en 1850.
Dins l'airal germanic aquò anèt pas tant rapidament, perque Alemanha foguèt pas unida abans 1871, e i aviá divèrses mercats, mas saupèron profitar de las ressorsas del fèrre e del carbon.
Dins los païses mediterranèus l'industrializacion comencèt tardivament (a la fin del sègle XIX).
Als Estats Units, en Canadà e Japon se produsiguèt dins la segonda mitat del sègle XIX.
A partir del sègle XIX lèu Euròpa tota èra ja industrializada.
La segonda revolucion industriala (1870-1914)[modificar | modificar la font]
La primièra revolucion industriala s'estend del sègle XVIII fins al sègle XIX. L'epòca entre la fin del sègle XIX fins a la Primièra Guèrra Mondiala se coneis coma Segonda Revolucion Industriala, e se caracteriza pel grand progrès scientific e tecnic e per l'aparicion dels sectors electric e quimic. Pendent aqueste periòde aguèt luòc la concentracion patronala e la consolidacion del sistèma capitalista. De sectors industrials novèls apareisson:
- Lo sector energetic: lo petròli comencèt de s'extraire en 1859 als Estats Units, e se n'obten gasolina e gasòli, utilizats dins los motors de combustion intèrna per l'automobila.
- L'electricitat comença d'èsser utilizada al sègle XIX, tant dins las industrias coma dins l'esclairatge public e dins las comunicacions...
- Lo fèrre e los aliatges novèls: la descubèrta d'aliatges novèls, e de tecnicas que permeton de fargar de metals purs desvolopèron l'industria siderometallurgica. S'apren a produire d'acièr mens car e pus pur, e se descurbís coma produire d'acièr inoxidable. S'apren tanben l'usatge de l'alumini.
Sectors novèls:
- L'industria quimica comencèt de se desvolopar a partir del sègle XIX, e permetèt la produccion de materials novèls (explosius, fertilizants, tints...).
- Los transpòrts: lo camin de fèrre progressèt fòrça, e la ret de vias s'estendèt, çò que permetèt una distribucion rapida de la matèria primièra e dels bens produsits e çò que dobriguèt de mercats novèls, mai e mai aluenhats. Los clipers (vaissels de vela rapids e modèrnes pel transpòrt de bens colonials) foguèron remplaçats per las naus de vapor, e la dobertura dels canals de Suèz e de Panamà ajudèron a aver un comèrçi maritim fòrça mai rapid. Autras invencions: la camèra fotografica, la maquina d'escriure, lo telegraf ... que contribuiguèron al cambiament e a la percepcion de viure un cambiament d'epòca. Caldriá tanben remembrar d'avanças importantas dins la medecina e de la publicacion de la Teoria de l'evolucion de Charles Darwin, las teorias de psicoanalisi de Sigmund Freud, o la Teoria de la relativitat d'Albert Einstein. Dins lo mitan artistic aquesta epòca representa tanben la fin de tot classicisme, ja que sorgisson de tendéncias novèlas (qu'encara semblan modèrnas). Los Estats Units foguèron lo país cabecièr dins aquesta fasa novèla d'industrializacion.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
- Lo desvolopament del maquinisme remplaça las fòrças umana e animala per la mecanica; fa aumentar la produccion e permet l'aparicion de las fabricas.
- La concentracion de la populacion dins las vilas, per causa de l'aumentacion fòrta de la demanda de man d'òbra per las fabricas e la mecanizacion de l'agricultura.
- La vila ven lo centre de tota l'activitat economica e la populacion urbana aumenta.
- L'aparicion d'un novèl modèl economic e de societat, lo capitalisme, e la societat de classas.
- La naissença d'una classa sociala novèla, la borgesiá.


text:
Tocantins (estat)
Tocantins es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta l'estat de Maranhão al nòrd-èst, Piauí e Bahia a l'èst, Goiás al sud, Mato Grosso al sud-oèst, e Pará a l'oèst e nòrd-oèst. Sa capitala es la vila de Palmas. Sa superfícia totala es similara a aquela de Burkina Faso.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras idèas d'autonomia per la region de l'actual estat de Tocantins apareguèron al sègle XIX. En 1821 Joaquim Teotônio Segurado capitèt de declarar un govèrn autonòm, mas lo movement foguèt reprimit. Es solament al sègle XX, mai exactament en 1950, que foguèt represa l'idèa. Durant lo decenni de 1970 foguèt prepausat al Congrès Nacional la creacion de l'estat, que capitèt d'èsser aprovada, mas lo president José Sarney i metèt son vèto.
L'estat foguèt creat fin finala amb la constitucion brasilièra de 1988.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tocantins fa partida de la zòna de transicion entre lo bòsc pluvial amazonian e la savana (en Brasil, nomenada cerrado). Per aquesta rason, los païsatges de l'estat son variats. Al sud del parallèl 6° S lo clima es tropical amb una sason seca entre mai e setembre.
Lo relèu presenta dos punts un pauc mai elevats al nòrd e a l'èst. Las regions centralas e occidentalas son constituidas per la plana del mejan Araguaia, amb l'illa de Bananal (Ilha do Bananal) la pus granda illa fluviala del mond, constituida per dos braçes de l'Araguaia.
Divèrses flumes travèrsan l'estat. Los pus importants son lo riu Tocantins, lo riu Araguaia, lo riu do Sono, lo riu das Balsas e lo riu Paranã.
Economia[modificar | modificar la font]
La principala activitat economica de l'estat es l'elevatge de bovins. Çaquelà las plantacions de Attalea speciosa (babaçu) son fòrça importantas non solament per la consomacion interiora de Brasil, mas tanben per l'exportacion cap a d'autres païses del Mercosur (Mercosul en portugués). Al nòrd de l'estat s'extrai tanben d'òli vegetal sustot dels palmièrs babaçu.
Las culturas pus importantas son: ris, milhòc, sòja e mongeta. Tanben l'ananàs es important, per l'exportacion. I a paucas industrias dins l'estat. Lo torisme ten un grand potencial dins l'estat a causa dels sieus païsatges naturals, coma dins la region de Jalapão.


text:
Grandris
Grandris en arpitan (Grandris en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Grandrisest Una municipalitat situada a unitat|55|km {{}} al nòrd-oèst de Lion, a aperaquí 50 km a l'èst de Roana e a unitat|35|km {{}} a l'oèst de Villefranche-sus-Saône.
Situada entre los grands reliefs del Massís Central e los coteaux vorejats vignobles del Beaujolais, la vallée de la Azergues es a las fes viradas cap a l'èst e cap a l'oèst.
Orientada cap a la segonda aglomeracion de França, l'anautita vallée de Azergues es una region de natura preservada.
Fòrta d'una istòria doas fes millenàrias, l'anautita vallée de Azergues es un territòri de montanhas e de bòsques en plena evolucion.
Grandrisest une commune située à 55 km au nord-ouest de Lyon, à environ 50 km à l'est de Roanne et à 35 km à l'ouest de Villefranche-sur-Saône.
Située entre les grands reliefs du Massif Central et les coteaux bordés des vignobles du Beaujolais, la vallée de l’Azergues est à la fois tournée vers l’est et vers l’ouest.
Orientée vers la deuxième agglomération de France, la haute vallée d'Azergues est une région de nature préservée.
Forte d’une histoire deux fois millénaire, la haute vallée d’Azergues est un territoire de montagnes et de forêts en pleine évolution.


text:
Concerto per vriulon (Beethoven)
Lo concerto per vriulon en Re major Op.61 de Ludwig van Beethoven qu'ei un deus caps d'òbras mei interpretats e enregistrats d'aqueth compositor e ua de las pèças de referéncia deu repertòri d'aqueste instrument.
Que ho interpretat peu purmèr còp lo 23 de deceme de 1806 au Theater an der Wien a Viena peu violonista Franz Clement. Aqueth qu'avèva arrecebuda la particion tard dab chic de possibilitat entà l'ensajar.
Que ho estampat en 1808. Arron la soa purmèra non conegó pas un succès deu grans durant las annadas seguentas. En 1844, totun, que ho reviscolat peu violonista Joseph Joaquim devath la direccion de Felix Mendelssohn.
Estructura e orquestracion[modificar | modificar la font]
Lo concerto que's compausa deus movements seguents :
- Allegro ma non troppo (Re major)
- Larghetto (Sol major)
- Rondo. Allegro (Re major)
La particion d'orquèstra qu'ei escrivuda entaus instruments seguents: vriulon solo,còrdas, flabuta, 2 clarins, clarinetas, bassons, trompas, trompetas, e timpani. Que compta dab ua Cadenza (generaument la cadenza de Fritz Kreisler qu'ei la mei sovent interpretadas, e de segur, ua enter mantuas autas prepausadas per d'autes interprets).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Tresau moviment interpretat per Itzhak Perlman.


text:
Plini lo Jove
Plini lo Jove (Caius Plinius Caecilius Secundus) (Còme, 61 – Nicomedia, 113) foguèt un òme politic e escrivan latin nomenat Plini lo Jove per lo distinguir de l'oncle omonim Plini lo Vièlh. Èra filh de Gai Cecili e de Plinia (la sòr de Plini lo Vièlh). Nasquèt probablament a Comum (Còme), en 61 o 62 (se sap qu'èra present a l'erupcion del Vesuvi en 79, que el meteis ditz qu'aviá 18 ans).
Biografia[modificar | modificar la font]
Plini nasquèt d'una familha de reng fòrça rica. Lo seu paire moriguèt quand el èra encara pichonet e Plini foguèt adoptat per l'oncle, Plini lo Vièlh, que lo faguèt estudiar a Roma, a l'escòla de Quintilian. Lo sieu nom en seguent las nòrmas republicanas seriá estat Gai Plini Cecilian Segond (Caius Plinius Caecilianus Secundus). Educat amb suenh per Plini e per lo seu tutor Vegini Ruf, se consacrèt a las letras e a 14 ans escriguèt una tragedia en grèc. Estudièt l'eloqüència amb Quintilian e Nicetes Sacerdos e aqueriguèt progressivament la reputacion d'un òme intelligent e erudit.
En l'an 79 assistiguèt a l'erupcion del Vesuvi dempuèi lo costat opausat del gòlf de Nàpols, ont perdèt la vida lo seu celèbre parent.
Se consacrèt a l'art oratòria e a 19 ans comencèt de parlar al forum e agiguèt sovent coma avocat a la cort dels cemtumviri. Passèt totes los estadis del cursus honorum jos l'empèri de Domician: tribun militar en Siria, questor, pretor (93) e cònsol (100) an en qué escriguèt un panegiric consacrat a Trajan. Foguèt tanben curador del canal e e de las broas de Tibre.
Probablament, mercé non pas sonque al seu pròpri talent, mas tanben a la fortuna e sas amistats poderosas, la siá carrièra foguèt de las pus brilhantas e arribèt a èsser prefècte del tresaur public de Saturne, es a dire, un dels tresorièrs de l'empèri. A la fin de la seuna vida foguèt governador de Bitinia entre los ans 111 e 113, an que, probablament, moriguèt.
Se maridèt dos còps, la segonda vegada amb Calpurnia la felena de Calpurni Fabat, qu'èra fòrça mai jove qu'el. Amb cap de las seunas doas femnas aguèt pas de filh.
Sa vida es coneguda per las seunas cartas. Èra ric e bastiguèt un temple a Tifernum, e faguèt d'autras contribucions dins de bastissas publicas.


text:
Joux
Jor en arpitan (Joux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Joux Es un vilatge de 657 abitants (recensement de 2006), en fasent part del departament del Rhône (Region Rhône-Alpes). Lo vilatge a situat a 5 quilomètres de la vila de Tarare, cap de luòc del costat #que Joux fach partit, a 50 km de Lion e a 37 km de Roana. La siá superficie n'es de 2 518 ectaras. Las municipalitats limitrophes de la municipalitat son Violay, Sant-Marcel-l'Illuminat, Tarare, Los Sauvatges, Sant-Cyr-de-Valorges.
Es a Joux #que pren naissença lo riu Turdine, lo un dels jos-afluents de la Saône, al pè del caulet del Pi Bouchain. Entre los afluents de la Turdine sus la municipalitat, se tròba lo Charveyron.
La Turdine forneix n'aiga çò barrage de Joux, mai gròssa labor hydrologique del costat de Tarare, e situat sul territòri de la comuna.
Entre los autres rius de la municipalitat, se citarà lo Boussuivre, #que pren naissença en contrebas del mont éponyme, pas luènh de la Torn Matagrin sus la municipalitat de Violay en la Loire.
Lo pòble compti de nombroses caserius, #que los mai importants ne son Arcy, lo Chadier e la Pimpia.
Joux est un village de 657 habitants (recensement de 2006), faisant partie du département du Rhône (Région Rhône-Alpes). Le village est situé à 5 kilomètres de la ville de Tarare, chef lieu du canton dont Joux fait partie, à 50 km de Lyon et à 37 km de Roanne. Sa superficie est de 2 518 hectares. Les communes limitrophes de la commune sont Violay, Saint-Marcel-l'Éclairé, Tarare, Les Sauvages, Saint-Cyr-de-Valorges.
C'est à Joux que prend naissance la rivière Turdine, l'un des sous-affluents de la Saône, au pied du col du Pin Bouchain. Parmi les affluents de la Turdine sur la commune, on trouve le Charveyron.
La Turdine approvisionne en eau le barrage de Joux, plus gros ouvrage hydrologique du canton de Tarare, et situé sur le territoire de la commune.
Parmi les autres rivières de la commune, on citera le Boussuivre, qui prend naissance en contrebas du mont éponyme, non loin de la Tour Matagrin sur la commune de Violay dans la Loire.
Le village compte de nombreux hameaux, dont les plus importants sont Arcy, le Chadier et la Pimpia.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per qualqu'uns, lo nom Joux provendriá de Jove, o de Araara Jovis, #çò que, en dialècte derivat del latin, significa « autar de Jupiter ». Cela voldriá dire #qu'un autar i i aguèt levat a l'epòca gallo-romaine. D'autras i veson una contracció de juria, « bòsc », e jugum, « reünion de tuc ». La municipalitat s'es pel continuament nomenat Ieu, Joz, de contunh Joux-sus-Tarare.
Benlèu designada jol nom de Jocus en 960[1] e alavetz qualificada de villa, la municipalitat pren de l'importància al Mièja Edat, ont mencion a fach dempuèi la Modèl:S- en una charte de la abbaye de Savigny datada de 1088[2]. Aquel acte informa #que Aymon de Lay donava al abbaye la glèisa de Joux e lududes prepausava de crompar las siás dependéncias, #dire, de tèrras e annèxas.
En 1243 un cèrt Guillaume de Joux abandonava la siá viguerie a Humbert V de Beaujeu[3]. Joux Levava alavetz probablament del Forez e pas #venir beaujolaise qu'en lo moment del parteja de 1273, parteja #que scindait a nòu lo Forez e lo Beaujolais[4]. Alavetz qualificada de castrum, Joux i aguèt agut en franc-alleu fins en 1324 data #que #èsser inféodée li pòrti a el de Borbó.
Baronnie Dempuèi la Modèl:S-[5] #èsser a las mans de las Beaujeu, de contunh successivament a aquelas de las familhas de Viena e de Villeneuve. S'estendiá alavetz sus las parròquias de Joux, de Affoux, de Sant-Marcel-l'Illuminat, d'una part de Violay e de Sant-Forgeux aital coma una part de las Sauvatges. Los descendents #èsser las familhas de Pomey, de Cotton, de la Font, e Ruyneau de Sant-George.
La municipalitat, après aver-i conegut una décroissance démographique al cors de la Modèl:S-, s'es repeuplée a la fin d'aquel.
Pour certains, le nom Joux proviendrait de Jove, ou d'Araara Jovis, ce qui, en dialecte dérivé du latin, signifie « autel de Jupiter ». Cela voudrait dire qu'un autel y fut dressé à l'époque gallo-romaine. D’autres y voient une contraction de juria, « forêt », et jugum, « sommet de colline ». La commune s'est par la suite nommée Jo, Joz, puis Joux-sur-Tarare.
Peut-être désignée sous le nom de Jocus en 960[6] et alors qualifiée de villa, la commune prend de l'importance au Moyen Âge, où mention est faite dès le Modèl:S- dans une charte de l'abbaye de Savigny datée de 1088[7]. Cet acte rapporte qu'Aymon de Lay donnait à l’abbaye l'église de Joux et lui proposait d'acheter ses dépendances, dîmes, terres et annexes.
En 1243 un certain Guillaume de Joux abandonnait sa viguerie à Humbert V de Beaujeu[8]. Joux relevait alors probablement du Forez et ne devint beaujolaise que lors du partage de 1273, partage qui scindait à nouveau le Forez et le Beaujolais[9]. Alors qualifiée de castrum, Joux fut tenue en franc-alleu jusqu'en 1324 date à laquelle elle fut inféodée duc de Bourbon.
Baronnie dès le Modèl:S-[10] elle fut aux mains des Beaujeu, puis successivement à celles des familles de Vienne et de Villeneuve. Elle s’étendait alors sur les paroisses de Joux, d'Affoux, de Saint-Marcel-l'Éclairé, d'une partie de Violay et de Saint-Forgeux ainsi qu'une partie des Sauvages. Les descendants furent les familles de Pomey, de Cotton, de la Font, et Ruyneau de Saint-George.
La commune, après avoir connu une décroissance démographique au cours du Modèl:S-, s'est repeuplée à la fin de celui-ci.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ d'après Georges Debombourg ; veire tanben lo Cartulaire de Savigny, art 232 in villa quae dicitur Jocus
- ↑ Charte 818
- ↑ Archiu Nacional, P1228 P11 p 51
- ↑ Chartes del Forez, charte 1634
- ↑ Paul de Varax, Nòta sul Baronnie de Joux sus Tarare, 1876
- ↑ d'après Georges Debombourg ; voir aussi le Cartulaire de Savigny, art 232 in villa quae dicitur Jocus
- ↑ Charte 818
- ↑ Archives Nationales, P1228 P11 p 51
- ↑ Chartes du Forez, charte 1634
- ↑ Paul de Varax, Notice sur le Baronnie de Joux sur Tarare, 1876


text:
Jooble es un buscador de empleo que te permite a través de un portal encontrar todas las ofertas disponibles en Internet.más información
Trabajo en Vielha, Vielha e Mijaran, empleos en Vielha, Vielha e Mijaran
Búsquedas frecuentes en Vielha, Vielha e Mijaran
autonomo Vielha, Vielha e Mijaran
camarero Vielha, Vielha e Mijaran
cocinero Vielha, Vielha e Mijaran
dependienta Vielha, Vielha e Mijaran
mantenimiento Vielha, Vielha e Mijaran
activa Vielha, Vielha e Mijaran
actuales Vielha, Vielha e Mijaran
animacion Vielha, Vielha e Mijaran
animacion 3d Vielha, Vielha e Mijaran
artista Vielha, Vielha e Mijaran
artista 3d Vielha, Vielha e Mijaran
asesor Vielha, Vielha e Mijaran
asesor de imagen Vielha, Vielha e Mijaran
asesor de ventas Vielha, Vielha e Mijaran
asesor moda Vielha, Vielha e Mijaran
atencion Vielha, Vielha e Mijaran
atencion al cliente Vielha, Vielha e Mijaran
atencion cliente Vielha, Vielha e Mijaran
autonomo mantenimiento Vielha, Vielha e Mijaran
buscar Vielha, Vielha e Mijaran
camarera de pisos Vielha, Vielha e Mijaran
cliente Vielha, Vielha e Mijaran
cocina Vielha, Vielha e Mijaran
comida Vielha, Vielha e Mijaran
con ingles Vielha, Vielha e Mijaran
conocer Vielha, Vielha e Mijaran
contacto Vielha, Vielha e Mijaran
contrato Vielha, Vielha e Mijaran
contrato indefinido Vielha, Vielha e Mijaran
control Vielha, Vielha e Mijaran
controller Vielha, Vielha e Mijaran
correo Vielha, Vielha e Mijaran
dependienta moda Vielha, Vielha e Mijaran
desarrollador Vielha, Vielha e Mijaran
desarrollador web Vielha, Vielha e Mijaran
design Vielha, Vielha e Mijaran
dinámica Vielha, Vielha e Mijaran
direccion Vielha, Vielha e Mijaran
direccion arte Vielha, Vielha e Mijaran
dirección de empresas Vielha, Vielha e Mijaran
embajada Vielha, Vielha e Mijaran
embajador marca Vielha, Vielha e Mijaran
empresa Vielha, Vielha e Mijaran
empresa ofrece Vielha, Vielha e Mijaran
especializado Vielha, Vielha e Mijaran
fidelizacion Vielha, Vielha e Mijaran
fidelizacion clientes Vielha, Vielha e Mijaran
habitaciones Vielha, Vielha e Mijaran
imagen Vielha, Vielha e Mijaran
incorpora Vielha, Vielha e Mijaran
ingles Vielha, Vielha e Mijaran
intensiva Vielha, Vielha e Mijaran
intensiva mañana Vielha, Vielha e Mijaran
invierno Vielha, Vielha e Mijaran
jornada Vielha, Vielha e Mijaran
jornada intensiva Vielha, Vielha e Mijaran
jornada intensiva mañanas Vielha, Vielha e Mijaran
jornada mañana Vielha, Vielha e Mijaran
las personas Vielha, Vielha e Mijaran
llevar Vielha, Vielha e Mijaran
mañanas Vielha, Vielha e Mijaran
marca Vielha, Vielha e Mijaran
minimo Vielha, Vielha e Mijaran
nueva Vielha, Vielha e Mijaran
nueva empresa Vielha, Vielha e Mijaran
nuevos proyectos Vielha, Vielha e Mijaran
numero Vielha, Vielha e Mijaran
oferto Vielha, Vielha e Mijaran
persona Vielha, Vielha e Mijaran
persona autonoma Vielha, Vielha e Mijaran
persona para Vielha, Vielha e Mijaran
pisos Vielha, Vielha e Mijaran
por la mañana Vielha, Vielha e Mijaran
por las mañanas Vielha, Vielha e Mijaran
presentador Vielha, Vielha e Mijaran
primer Vielha, Vielha e Mijaran
producto Vielha, Vielha e Mijaran
proyectista Vielha, Vielha e Mijaran
punto Vielha, Vielha e Mijaran
referencias Vielha, Vielha e Mijaran
reposicion Vielha, Vielha e Mijaran
temporada Vielha, Vielha e Mijaran
temporada invierno Vielha, Vielha e Mijaran
todo el año Vielha, Vielha e Mijaran
trabajador Vielha, Vielha e Mijaran
venta Vielha, Vielha e Mijaran
videojuegos Vielha, Vielha e Mijaran
vielha Vielha, Vielha e Mijaran
virtual Vielha, Vielha e Mijaran
Trabajo por ciudadesmás ciudades