text:
Ridèl de fèrre
Lo ridèl de fèrre (var. ridèu de fèrre)(en anglés : iron curtain, en alemand : eiserner Vorhang) èra la frontièra simbolica entre Euròpa, los Estats Units d'America e los Estats europèus plaçats jos influéncia sovietica. S'agissiá d'una expression instaurada per Winston Churchill dins son discors de Fulton lo .
Aquel ridèl èra realizat per de linhas d'aram crancut separadas per de no man's land, de camps de minas e de miradors armats de mitralhièras del costat sovietic. Del costat occidental, i aviá fòrça dispositius d'observacion. La partida mai fortificada, susvelhada e mai celèbra èra lo mur de Berlin e lo vilatge de Mödlareuth en Alemanha, situat sus la frontièra RFA/RDA e copat en dos per un mur semblabla a aquel de Berlin. La tòca d'aquelas installacions, quilhadas amb l'iniciativa d'Ïosif Stalin e de Nikita Khrushchov, èra d'empachar lo passatge de las populacions de l'èst cap a l'oèst.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Origina del tèrme
- 3 Lo ridèl de fèrre èst alemand
- 4 Ridèl de fèrre checoslovac
- 5 Ridèl de fèrre ongrés
- 6 Susvelhança a l’Oèst
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La mòstra màger del ridèl de fèrre foguèt lo mur de Berlin, obstacle gaireben estanc quilhat jos l'initiativa de Nikita Khrouchtchev per separar la zona sovietica de la zona americana britanica e francesa de Berlin Oèst.
La frontièra entre la RDA, Checoslovaquia, Ongria e Bulgaria d'un costat e la RFA, Àustria, Grècia e Turquia d'autre costat demorèt fins a la fin dels regimes comunistas d'Euròpa. Sa fin comença lo 1èr de genièr de 1989, quand Ongria obriguèt sa frontièra amb Àustria, permetent al ciutadans de sortir sans visat. Aprés aquela "obertura legala", lo ridèl de fèrre comencèt d'èsset fiscament desmantelat a la frontièra entre Ongria e Àustria lo 2 de mai de 1989. Desapareguèt definitivament amb la casuda del mur de Berlin e del blòt de l'Èst.
Mai al nòrd, la frontièra entre URSS e Finlàndia, e mai a l'èst, las frontièras de l'Union sovietica amb Turquia, Iran e Afganistan tanben èran fortificadas e electrificads, mas aquelas frontièras son pas abitualament consideradas coma fasent partiada del Ridèl de fèrre.
Origina del tèrme[modificar | modificar la font]
La primièra utilizacion de l'expression Ridèl de fèrre ven del ridèl de fèrre utilizat dins las botigas o las telas dins los teatres. Coma analogia aviá lo sens de "barrièra impenetrabla", e en 1918, lo rus Vassili Rosanov escriguèt dins son libre L'Apocalypsi de nòstre temps : "En cliquetant, en cricant e en crississent, un ridèl de fèrre davala sus l'istòria de la Russia. La representacion s'acaba." Lo tèrme l'utiliza enseguida Ethel Snowden, una politiciana feminista socialista britanica, que denóncia lo desvelopament del bolchevisme dins aquel país dins son libre Through Bolshevik Russia paregut en 1920. Alara, comença a designar la limita occidentala de l'Union sovietica.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo ministre romanés dels afars estrangièrs Grégoire Gafenco, que lo país acabava d'èsser victima del pacte entre Hitler e Stalin, escriguèt lo 2 de julhèt de 1940 a Winston Churchill : Podèm pas mai aver quina que siá nòva dels nòstre compatriotas demorats de l'autre costat de la linha de demarcacion, coma se un ridèl de fèrre èra tombat pel nòstre país[1].
Del costat alemand, Joseph Goebbels emplega tanben lo tèrme dins lo jornal intèrne del partit nazi Das Reich, lo 23 de febrièr de 1945 (« eiserner Vorhang »), coma lo comte Lutz Schwerin von Krosigk, efemèr ministre dels afars estrangièrs de l'amiral Dönitz, que declara a la radio allemanda lo 2 de mai de 1945 : « A l'Èst, lo ridèl de fèrre derrièr que, invisibla als uèlhs del mond, la destruccion es a l'òbra, s'avança inexorablament »[2]. Mas foguèt Winston Churchill, lo 5 de març de 1946, que faguèt l'expression populara dins son discors de Fulton (Missorí) prononçant una frasa demorada celèbra: "De Stettin sus la Baltica a Trieste sus l'Adriatica, un ridèl de fèrre es tombat pel continent". Alarmat per las violacions repetidas de la Carta de l'Atlantica e de la Declaracion de Yalta sus l’Euròpa liberada, Churchill fa conéisser dins un telegrama del 12 de mai de 1945 a Truman las seuna crentas de veire las fòrças sovieticas s’avançar se volon fins a las ribas de l’Atlantic. L'expression Ridèl de Fèrre ferá flòri.
Lo ridèl de fèrre èst alemand[modificar | modificar la font]
La totalitat del ridèl de fèrre desplegat per la Republica democratica alemanda ocupava una superfícia de 2 600 km² per 1 393 km de frontièra interiora alemanda, lo cledís metalic s’espandissiá sus 1 275 km, enrè, la barrièra amb alarmas acostica e visuala aviá 1 196 km de long.
A la fin de la Segonda Guèrra mondiala, l’armada roja e los servicis de seguretat sovietics avián menat un contraròtle despietadós lo long de las linhas de demarcacion entre l’Èst e l’Oèst. Los Sovietics avián mostrat dempuèi longtemps suls tèrmes de lors imenses territòris nacionals qu’èra mèstres en l’art de verrolhar de frontièras e d’isolar lors ressortissents del mond exterior.
Pasmens, fins a 1952, près d’un milion d’Alemands capitèron a passar a l’Oèst. Fenomèn encara mai alarmant que la RDA comptava pas que 16 milions d’abitants e que d'entre los fugissents, i aviá un fòrt percentatge de personal qualificat, fòrças vivas de la nacion.
Vesent aquela emorragia dels elèits e dels trabalhadors que menaçavan fins a viabilitat de l'Estat, la RDA promulguèt le 26 de mai de 1952 un decrèt relatiu a de « mesuras sus la linha de demarcacion » que se realiza per l’establiment a la frontièra d’una listra de contraròtle de 10 mètres de larg, d’un sector de nauta proteccion de 500 mètres e d’una zona interdita de 5 quilomètres.
Sus la listra de contraròtle de 10 mètres, una barralha d'aram crancut foguèt plantada. Aquela barralha de la « primièra generacion » faguèt baissar lo nombre d'emigrants a 100 000 per an.
De 1949, fins a 1961, 2 738 566 Alemands de l’Èst fugiguèron l'Alemanha de l’Oèst e foguèron censats. Foguèt lo 13 d'agost de 1961 que comença la construccion del Mur de Berlin condamnant lo sol punt del dispositiu ont la fugida èra encara possibla.
Per empachar las evasions, los Sovietics isolèron Berlin oèst a partir del 13 d'agost de 1961. L’òrdre secrèt n°39/61 del 14 de setembre de 1961 foguèt promulgat jol títol de « Preservacion de la seguretat dins la zona interdita lo long de la frontièra de l’oèst de la Republica democratica alemanda »[3]. Aquela decision aumentava las mesuras d’interdiccion en vigor dempuèi mai de 1952 e menèt las autoritats a far d'òbas novèlas per tapar totas las eissidas possiblas e melhorar los dispositius de mesa a mòrt. La RDA comprèt d’acier a la quita RFA e als Estats Units d'America per çò far; las liuradas s'acabèron quand aqueles païses aprenguèron per que èran destinats los materials.
En 1970, un programa nòu de construccion foguèt lançat per agotar lo flus dels fugitius. Apareguèron alara los primièrs pans de barralhas de 3,20 m, que la largor de 5 mm de crosilhons de biselatges, tralhants coma d'espasas, es calculat per daissar passar sonque los dets nuds, sens proteccion, d'aqueles qu'ensejavan de s'auçar en dessús. Aquel novelum constituís la barralha de 2a generacion.
Aquela de 3a generacion consistís en la pausar la Mina terrèstra SM 70, de maquinas de tir automatic installadas suls pals, fòrça dissuasiu.
Après las protestacions internacionalas, aquela maquina foguèt retirada en 1987, e remplaçada per de sistèmas d’alarma electronica e de comunicacions mai avançats, foguèt la 4a e darrièra generacion du ridèl de fèrre.
Sul quita ridèl de fèrre, levat a Berlin, la barralha venent totjorn mai estanca, lo flus dels refugiats mermava coma o mòntran las estatisticas[4]:
- 1962: 2 656 refugiats
- 1964: 1 811 refugiats
- 1968: 827 refugiats
- 1970: 517 refugiats
- 1974: 116 refugiats
- 1982: 72 refugiats
Lo nombre de personas tuadas ensejant de passar aquela frontièra es l'objècte de polemicas, coma gaireben tot çò que tòca l'istòria dels regims comunistas. En 2007, lo « Centre de recercas d'istòria contemporanèa de Potsdam », financiat per l'Estat federal alemand, aviá indicat que, segon sa recercas, 133 personas moriguèron en victimas del regim èst alemand entre 1961 e 1989, que sèt enfants de mens de 16 ans alara qu'un organisme privat, l'« Associacion del 13 d'agost » compta al mens 1 245 victimas entre 1945 e 1989[5].
Descriptiu del ridèl de 4a generacion (de la frontièra a l’interior de las tèrras)[modificar | modificar la font]
Al total, 4 generacions de ridèls de fèrre foguèron concebudas fins als ans 1980 susvelhadas per gaireben quatorze mila gardas frontièras armadas.
- Traçat de la zona frontièra amb bornas frontièras.
- Pal frontièra amb un emblèma de la RDA d’una nautor de 1,80 m.
- Listra de contraròtle desboscada e aplanada podent anar fins 100 m.
- Dobla barralha en trelhat metalic fins 2,40 m de naut de cada costat d’un camp de minas en plen camp.
- Sus una carrièra, passatge de pòrta dins la barralha de trelhat metalic de 3,20 m de naut.
- Valat de 2 m de prigondor maxim, amb de placas de baton, barrant lo passatge dels veïculs.
- Listièra contraròtle de 6 m de larg destinada a detectar tota pesada.
- Camin carroçable.
- Projectors o lampas d'arc.
- Mirador de beton.
- Abric d’observacion de beton.
- Pal de connecion al malhum telefonid sosterren.
- 500 m après la frontièra, barralha amb dispositius electrics e acostics; a vegadas, dobla barralha de trelhat metalic amb de cans de garda.
- Mur de beton/ecran paravista de 3,30 m de naut.
- Punt de contraròtle.
- Zone interdita de 5 km.
Elitekommando Ost[modificar | modificar la font]
Segon un libre paregut en 2003, un comandò de nòu òmes de las fòrças especialas de la Bundeswehr, l'Elitekommando Ost, qu'oficialament jamai existiguèt, foguèt supervisat per la CIA e dirigit dempuèi l'Alemanha federala per realizar d'operacions en RDA e far passar la frontièra a de transfugs de 1977 fins a 1989[6].
Ridèl de fèrre checoslovac[modificar | modificar la font]
La frontièra checoslovaca èra isolada per una zona interdita de 6 a 12 quilomètres de prigondaor dedins que de los abitants devian aver un passapòrt especial. Las vilas èran barralhadas per un embarri de mai de trelhat e d'aram crancut e un sistèma d’alerta.
En 1948, après lo còp d'Estat de Praga, lo contraròle de la frontièra (que 356 km amb l’Alemanha) casèt dins las mans de las milícias popularas abans que las autoritats crèron un còs de garda frontièra militar de gaireben 10 000 òmes.
Un dispositiu de verrolhatge foguèt realizat. Los militars desvolzavan d'aram crancut que los primièrs fials tibats en preissa constituissián la trama d’un teissut de fèrre ont d’autres fials, entrecrosats en totes sens, formèron un encariment òrre; una autra barralha costat chèc ensarra la zona interdita. Aquela tasca s’acompanha de l’abandon a la natura. Après qualques ans, lo païsatge èra sonque bartassanhas.
En 1964, los Chècs comencèron a netejar aquelas listièras de territòri tornats al salvatge, aclapant los vilatges situats a proximitat de la frontièra e trencant las carrièras de ligam. Las tèrras foguèron tornadas a la cultura e los païsans s’esforcèron de noirir los militars estacionant sus la frontièra. Al meteis temps, las installacions se diversifiquèron e foguèron melhoradas.
L'an 1968, après la prima de Praga, marca un viradís de la modernizacion: la primièra barralha de tres fials conductors de 5 000 volts foguèt remplaçada per una barralha de 2 mètres de naut tibada per de pals de ciment. De dispositius de signalizacion foguèron realizats. Totes los supòrts de fusta foguèron remplaçats per de fèrre e de beton e lo malhum telefonic se desvelopèt. De vias carroçablas foguèron obèrtas. De patrolhas motorizadas remplacèron las patrolhas a pé. La susvelhança umana s'enforcèt; cada companhiá d’un centenat d’òmes contraroltlava 5 a 6 km de frontièra. La natura foguèt utilizada per lotjar de tendas indiscernibles e de minas, e pauc a pauc, seguent la terminologia pròpia als sovietics, la situacion foguèt « normalizada ».
Del costat occidental, pas cap de camin de servici foguèt traçat o adobat. Las patrolhas seguissián las vias ja existissentas, plan raras, o circulavan pels camps e boscs.
Ridèl de fèrre ongrés[modificar | modificar la font]
Lo ridèl de fèrre ongrés foguèt relizat en 1966 suls 260 km de frontièra amb Àustria. Èra un doble malhum de trelhat crancut e electrificat. Comencèt a èsser desmantelat a partir del 2 de mai de 1989 pels gardas frontièras ongrés, amb de pinças copantas e de buldosèrs.
En vint e dos ans d'existéncia, unas tretze mila cinc cents personas ensagèron d'o passar al perilh de lor vida, o en mejana doas tentativas cada jorn. Al total, sonque tres cents personas capitèron a passar a l'Oèst.
Susvelhança a l’Oèst[modificar | modificar la font]
La frontièra entre la RFA e la RDA e la Checoslovaquia, èra costat occidental, susvelhada per una unitat simboloica britanica e dos regiments de cavaleriá blindada de l’US Army e pels gardas frontièras oèstalemands. La Bundeswehr essent pas autorizada a estacionar a mens de 5 km de la frontièra. Del nòrd cap al sud:
- Lo « Servici de la frontièra britanica » sus un sector de 610 km entre Lubeck e Gottingen, son QG èra a Helmstedt; 16 militars dins los ans 1980 que sonque 4 en patrolha lo long de la frontièra interalamanda, armats mas portant pas de municions per evitar tota « provocacion ».
- Lo 14n regiment blindat de cavaleriá de 1948 a 1972 remplaçat pel 11n regiment de cavaleriá american sus un sector de 385 km entre Kassel e lo nòrd de Bayreuth, son QG èra a Fulda. Dispausava d'unes pòstes d'observacions que lo Punt Alpha conservat coma memorial al començament del sègle XXI que vigilava la troacada de Fulda.
- 2n regiment de cavaleriá american sus un sector de 660 km lo long de la frontièra chèca, son QG èra a Nuremberg.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Grégoire Gafenco, Préliminaires de la guerre à l'Est, Éditions Egloff et L.
- ↑ Le Père du « Rideau de Fer », in Historia n°375, février 1978, p.2
- ↑ in L’affrontement, la drôle de guerre aux frontières de l’Est, Gilbert Joseph, Éditions Albin Michel, 1987
- ↑ L’affrontement, la drôle de guerre aux frontières de l’Est, Gilbert Joseph, Éditions Albin Michel, 1987, (ISBN 2226028331)
- ↑ Le régime d'ex-RDA a fait au moins 1.245 morts, affirme une association, Le Monde, 10/08/2007
- ↑ Boulevard de la mort, Thomas Sanders, Éditions de Fallois, 2003, (ISBN 2877064743)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Blòc de l'Èst
- Discors de Fulton
- Kominform
- Mond liure
- Mur de Berlin
- Ridèl de glaç - la frontièra americanosovietica dins l'estrech de Bering
- Ridèl de bambó
- Chris Gueffroy, Winfried Freudenberg e Kurt-Werner Schulz, darrièras victimas du Ridèl de fèrre
Filmografia[modificar | modificar la font]
- The Iron curtain, film american realizat per William A. Wellman (1948).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Derrière le rideau de fer. La vague rouge déferle sur l'Europe, Gustave Gautherot, 1946
- (fr) L’affrontement, la drôle de guerre aux frontières de l’Est, Gilbert Joseph, Éditions Albin Michel, 1987. (ISBN 2226028331)
- Anne Applebaum (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), Rideau de fer : L’Europe de l'Est écrasée [« Iron Curtain : The Crushing of Eastern Europe 1944-1956 »], Paris, Bernard Grasset, , 608 p. (ISBN 978-2-246-80482-6)


c: text/html

text:
1994
Aquesta pagina concernís l'an 1994 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Desprimança del tunèl sota la Mancha
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Creacion de l'OMC en Genèva.
Africa[modificar | modificar la font]
Namibia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd-èst dau país, acomençament de la Guèrra de Caprivi opausant lo govèrn centrau au movement secessionista de la Caprivi Liberation Army que revendicava l'independéncia de la Faissa de Caprivi (→ 1998). Aquò empachèt pas la reeleccion aisada de Sam Nujoma (SWAPO, 76,3%) coma president de la Republica.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una tièra d'observacions de Neptun ambé lo telescòpi espaciau Hubble mostrèron l'existéncia d'una atmosfèra fòrça dinamica capabla de se modificar quasi totalament en quauquei jorns. De mai, la Granda Taca Blava detectada per Voyager 2 en 1989 foguèt pas tornat trobar per leis astronòms. Semblèt remplaçada per una tempèsta similara situada dins l'emisfèri nòrd.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de març - Justin Bieber, cantaire canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de març - Charles Bukowski, escrivan american (n.1920)
- 5 d'abril - Kurt Cobain, musician american (Nirvana) (n.1967)
- 22 d'abril - Richard Nixon, ex-president dels Estats Units (n.1913)
- 9 de junh - Jan Tinbergen, economista neerlandés, Prèmi Nobel (n.1903)
- 14 de junh - Henry Mancini, compositor e pianista american (n.1924)
- 8 de julhet - Dick Sargent, actor american de television (n.1930)
- 8 de julhet - Kim Il Sung, lider de la Corèa del Nòrd (n.1912)
- 16 de julhet - Julian Schwinger, fisician american, Prèmi Nobel (n.1918)
- 29 de julhet - Dorothy Crowfoot Hodgkin, quimista britanica, Prèmi Nobel (n.1910)
- 14 d'agost - Elias Canetti, escrivan, Prèmi Nobel de Literatura (nascut en Bulgària en 1905)
- 18 d'agost - Richard Laurence Millington Synge, fisician britanic, Prèmi Nobel (n.1914)
- 19 d'agost - Linus Pauling, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (1954) e Prèmi Nobel de la Patz (1962) (n.1901)
- 17 de setembre - Karl Popper, filosòf austrian-britanic (n.1902)
- 20 d'octobre - Burt Lancaster, actor american (n.1913)
- 8 de decembre - Tom Jobim, musician e compositor brasiliér (n.1927)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Bertram N. Brockhouse, Clifford Glenwood Shull
- Prèmi Nobel de Quimia : George Andrew Olah
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura : Kenzaburo Oe
- Prèmi Nobel de la Patz : Yasser Arafat, Shimon Peres, Yitzhak Rabin
- Prèmi Nobel d'Economia : Reinhard Selten, John Forbes Nash, John Harsanyi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cresiam que l’afar de l’occitan dins lo metro tolosan èra acabat. E ben non. O puslèu a cambiat de natura. Ara es la version francesa de las anóncias que fa problèma. Pensatz benlèu que d’occitanistas acarnassits la vòlgan suprimir ? Non i sètz pas. Li repròchan un leugièr mas plan evident accent « tolosan » - Murièl qu’es de Conseran ! Lor agradava mai, los repotegaires, la votz mecanica de davant, sense chuc ni muc. Es clar que d’unes aman mai lo país, e o dison, que sos indigènas. Fa longtemps que Franz Fanon aviá observat lo fenomèn, mas aquò rai. Es ja quicòm qu’aquelas gents non gausen pas mai parlar de l’occitan. O alavetz per çò que nòstra amiga, en occitan, d’accent n’a brica. Doncas aquí la vertat : l’occitan es la sola lenga al mond que parlam sense accent. Aquò fa soscar.
J.P.


text:
Sabèm que d’unes se n’estonan mas l’istòria d’una lenga romanica deu començar amb lo latin. Es lo cas donc per l’occitan. Se sap que la latinizacion del país se faguèt a partir de la creacion de la província romana de Gàllia transalpina (-120), venguda Gàllia narbonesa (-118) amb l’estatut de província senatoriala (-27/13). Aquí es la matritz de nòstra lenga que s’espandiguèt, per la via domiciana, cap al nòrd-èst de l’Ispània (futura Catalonha) e, per Tolosa, cap a l’oèst e al nòrd en Aquitània, a laquala serà finalament reünida al s. III dins lo diocèsi de Vièna. Durant de sègles, dins aqueste espaci, lo latin demorarà la lenga dels eleits e i farà flòri : lo poèta bordalés Ausòni serà lo preceptor del jove Gracian, futur emperador ; dins lo reialme de Tolosa, Avitus, futur emperador tanben e sògre de Sidòni Apollinar, ensenharà Virgili al futur Teuderic II ; Ermòld lo Negre, poèta de la cort de Pipin 1er d’Aquitània, serà benlèu l’autor del famós Walterius (Galtièr d’Aquitània), modèl de las cançons de gèsta avenidoiras ; Duòda, femna de Bernat 1er Guilhelmide, comte de Tolosa e marqués de Gotia, serà amb son Manual a son filh (843) la primièra escrivana d’Occident… Parallèlament, se desvoloparà una lenga populara que se dirà lo roman, laquala puntejarà de còps dins los escrits. M. Banniard data entre 800 e 850 pel sud de Gàllia la rompedura de compreension entre lo latin e la lenga vulgara. Es l’epòca ont, d’un costat, la glèisa preconiza l’emplec del roman dins los presics e, de l’autre, Carlesmanhe vòl aprigondir l’estudi del latin classic. Es l’epòca del jurament d’Estrasborg que sa lenga « romana » composita (la part de l’escriba neustrian ?) s’adreça mai que mai a de soldats aquitans… La lenga novèla, un còp qu’a accedit a l’escrit, se pòt apiejar sul latin e s’enriquir del vocabulari que li fa sofraita per conquerir de domenis mai largs. Aqueles mots novèls son posats dins la lenga eclesiastica, juridica, administrativa, scientifica… Son los mots « semisabents », comuns fins ara a totas las varietats de la lenga e que confòrtan son unitat : asorar, presicar, musica, elegir, fabregar, estudi, servici, calici, cementèri… Son tractats segon las règlas del vocabulari popular : asoraire, a ; presicaire, a ; musicaire, a ; fabrariá… L’òbra dels primièrs trobadors, conservada o non, serà lo signe, cap al s. XI, de la maturitat de l’occitan que desenant, del s. XII a l’ora d’ara, manlevarà al latin (e al grèc…) totes los mots que li fan besonh per una expression universala. Aqueles mots, dits « sabents », non son pas mai tractats coma de mots populars : non subisson « qu’una leugièra adaptacion » (L. Alibèrt). Aital per adorar/adorator, tritz ; predicar/predicator, tritz ; pacificar/pacificator, tritz ; organizar/organizator, tritz ; centralizar/centralizator, tritz ; elector, tritz ; fabricacion, geometria, teologia, gramatica, ortografia, multiplicar, sintaxi, ordinator…
Lo problèma - lo de uèi - es, quand Pèire Cardenal escriu predicator (a costat de presicaire qu’a un sens diferent) e psalme, que de farlabicaires modèrnes lo corregisson amb *predicador e *psalm ». Quand despuèi lo sègle XIII, l’unitat de la lenga se refortís de contunh mercés als mots comuns « sabents », de farlabicaires anti-alibertencs - sostenguts per la « premsa » - causisson de fargar de barbarismes especifics dins cada varietat per far esclatar l’unitat millenària. Los occitans non son pas encara pro conscients d’aquela traïson, mai funèsta per nòstra lenga que l’accion de sos enemics declarats.
J.P.


text:
Era sala o taulat actuaue coma espaci centrau e distribuïdor deth rèste d’abitacions. Ei era estança mès publica, a on es famílies recebien es visites e mostrauen çò de melhor qu’auien; atau donc, laguens dera sala trobam mobiliari e bens mòbles diuèrsi qu’expressauen er estatus economic dera família: caishes de nòvia, armaris, calaishères, vaishèra fina, relòtges... e tot un seguit d’elements que proviegen de per tot (Andalusia, França...) e que non dèishen d’èster ua pròva clara qu’aquera gent ère fòrça mès connectada damb er exterior de çò que se pòt pensar, trincant atau era idea d’isolament pirenenc.
De hèt, deth minjador sonque se’n servien enes hèstes e quan i auie convidats, ja que normaument era família dinaue, sopaue e hège vida ena codina.
Aguesta sala tanben hège de distribuïdor des abitacions que la entoren. Tant eth solèr com es parets qu’organizen er espaci son de husta, e açò respon a diuèrses rasons: era husta ten mès era calor, ei un materiau que ven d’apròp e economic e ath delà implique mens pes tara estructura e es cabirons que tien era casa. Tot amassa, un bon exemple de sostenibilitat e adaptacion ecologica.


text:
Las doas autras classas de l’escòla avian fabricat una monaca que representa Sénher Carnaval o Caramentrant. Lo passegèrem pendent lo passa carrièra, puèi lo pausèrem sus un cadieràs al bèl mièg del bacin del pati e aqui ausiguèt de tot ! L’acusèrem de tot çò que va pas dins lo mond, dins l’escòla, e quitament de causas inventadas ! De mainatges parlavan per sa desfensa, mas malgrat aquò, foguèt condemnat a èsser cremat. Es totjorn atal dins nòstra escòla ! Amb sa desaparicion, benlèu que tot lo mal e totes los problèmas desapareisson tanben…
Carnaval es una granda fèsta gaujosa, per çò qu’aprèp comença lo periòde de Quaresme e que lo mond poiràn pas pus manjar de carn. Ara, i a pas pus grand mond aici que respècta aquestas practicas religiosas.
Carnaval es tanben la fèsta quand arriba la prima.
De costuma, festejam Carnaval lo jorn de Dimars gras, mas ongan èra pendent nòstras vacanças. Doncas, faguèrem la fèsta lo divendres 5 de març. Èrem totis travestits, e mai nos faguèrem de mascaratges (de dessenhs sus la cara). Cap a 15h00, faguèrem un passa carrièra dins lo barri de l’escòla, en cridant, fiulant, en cantant las cançons de Carnaval, en far de brut e en nos fasent plan remarcar ! Es domatge, ongan aviam pas de confètis, las autras annadas n’aviam e es plan amusant de n’escampar sus tot lo mond. En dintrant a l’escòla, faguèrem lo jutjament de l’òme Carnaval, puèi aprèp sa condemnacion, un bon vespralh !
La dòna dels archius nos mostrèt de pergamins : son de pèls de bèstia que servissian de papièr. Lo que vesètz sus la fotografia es excepcional per sa longor : es fait de mantunes pergamins pegats e cosuts los uns en seguent los autres. Mesura 3 mètres 60 de long !
Es una còpia (suls originals, i auria agut de sagèls de cera) dels Privilègis de la ciutat de Pàmias : es a dire qu’es la tièra de totes los dreits dels abitants de la ciutat. Datan de 1395. Son escrits en latin. L’escritura, faita a la pluma, es pas de bon legir, mas avèm reconegut mantunes mots, coma « ciuitatis appamiarum » que vòl dire ciutat de Pàmias.
Aqui dejos, vos ajustam un extrait e benlèu que sauretz legir qualques mots ! Podètz tanben remirar la letra iniciala (es una « i »).
Dimars 9 de març, anguèrem a la comuna de Pàmias : anèrem dins la sala del Conselh.
La dòna Torres (documentalista del servici dels archius) nos mostrèt de pergamins e de manuscrits de l’Edat Mejana. Lo document escrit mai ancian dels archius comunals data de 1229.Dins la sala del Conselh municipal, i a fòrça veirinas amb d’objèctes, i a de bandièras, de pinturas, d’estatuas, la fotografia del president de la Republica de França e una maqueta d’una veitura anciana plan polideta. Sus las taulas dels conselhièrs, i a una toalha roja e de microfòns.
Nos installèrem a aquestas taulas per trabalhar, amb de cadierasses plan mofles e confortables !
Èrem pas nombroses, que la velha i aguèt una fòrta nevada.
Sus la fotografia, vesètz benlèu qu’i a d’estalactitas (de candèlas) de glaça que penjan de las brancas de la platana.
Hola amics de la Calandreta de Pàmias. L’altre jornada ens ensenyàveu unes fotos de Pàmias nevat i ens deieu que no havieu anat a l’escola. Nosaltres vàrem tenir molta enveja i us deiem que ens agradaria veure Badalona nevat. Això és molt difícil perquè aquí no neva mai. Estem al costat del mar, a 8 mts. d ‘alçada. Doncs ahir va nevar, i molt!. Mireu el vídeo de la nevada. Avui no hem fet escola. Estem molt feliços de poder jugar amb la neu.


text:
Calandreta qu’ei un hialat d’associacions. Au cap, que i a la Confederacion de las Escòlas associatius laïcas Calandreta, puish las federacions regionaus e departamentaus, enfin los establiments escolars. Com indicat dens la Carta :
« Entà poder serví’s deu nom de Calandreta, ua associacion que deu obtiéner e mantiéner la soa afiliacion a la Confederacion, aderir a la Carta, e ne respectar autant los tèrmis que l’esperit. ». E cada establiment que « anda ligam dab la confederacion de las Calandreta e las federacions departamentaus e regionaus ».
La Confederacion qu’a missions multiplas, com representar lo movement Calandreta au nivèu nacionau, miar las negociacions dab lo Ministèri de l’Educacion Nacionau, causir axes de seguir entà assegurar la perenitat deu movement Calandreta, … Las Federacions departamentaus e regionaus, eras, qu’ajudan a crear navèths establiments Calandreta, que s’aucupan tanben de la co-ordinar los establiments…
Entà crear ua escòla Calandreta dens los Pirenèus Atlantics escríbera la cargada de desvolopament :
Entà crear ua escòla Calandreta en Aquitània escríber la federacion regionau :
Congrès Calandreta
La Confederacion qu’apita un congrès tot dus ans. Moment hòrt deu movement Calandreta, lo congrès que permet aus pairs (membres de las associacions) e aus professors de s’arretrobar e de causir amassa las orientacions a préner, las actualizacions e amelhoracions de har, las nautats de hicar en plaça.
Cada congrès que balha l’oportunitat de tribalhar sus un deus quate piteraus contiengut dens la Carta Calandreta : engatjament associatiu – immersion linguistica – innovacion pedagogica – dinamica culturau.
En 2012, que’s tiengó en Cantal deu 16 au 19 de mai. Lo tèma ‘Calandreta : associats en ua pedagogia cooperativa », qu’ permetó de constituir mantuns talhèrs :
1. Quina formacion taus nostes establiments ?
2. Los mainatges e adolescents en Calandreta
3. Sòcle comun e evaluacion
4. Ligams dangerós pedagogia-familhas
5. La classa de Celestin Freinet a Calandreta
6. Lo segondari


text:
Es hèstes deth huec des Pirenèus an estat declarades coma Patrimòni Immateriau dera Umanitat pera UNESCO, era sua assemblada annau celebrada aué en Namibia (Africa). Entre d’aguestes i a es hèstes deth huec dera Val d’Aran, eth Haro de Les e eth Taro d’Arties.
Era candidatura des hèstes deth huec des Pirenèus, a estat defenuda per tres estats europèus, Andòrra, Espanha e França. D’aguesta manèra Catalonha some un aute element ath Patrimòni Immateriau dera Umanitat dempus des Castets e era Patum de Berga.


text:
jueves, 25 de julio de 2013
Video des inondacions registrades per EEI. Equip d´enregistrament d´imatges Bombers Generalitat.
Actoacions es dies 18 e 19 de Junh en es inondacions, des Pompièrs en diferents lòcs deth Miei e Naut Aran.
Accident de tren en Santiago de Compostela.
Aguestes son es causes que jamés aurien de pasar, més que mos toque viuer.
En un prumèr lóc, un rebrembe a totes aqueres victimes, e herits der accident.
En iaute punt, destacar era grana resposta des equips d´emergència, forces de seguretat, personau sanitari des espitaus e d´auti era sua labor, molti d´eri dehóra de torn. Tanben remercar, a toti aqueri que de forma volontaria, han colaborat e ajudat en tot aqueró que han podut, que ha estat molt de ben segur.
Se ua causa ei clara, ei que tot e era sitoacion actuau, era gent, es equips d´emergència e d´auti, saben deishar a un costat tot aqueró, e dedicase a çó que mos cau en aguestes sitoacions. Felicitats a toti es que han ajudat d´ua forma o iauta.
En un prumèr lóc, un rebrembe a totes aqueres victimes, e herits der accident.
En iaute punt, destacar era grana resposta des equips d´emergència, forces de seguretat, personau sanitari des espitaus e d´auti era sua labor, molti d´eri dehóra de torn. Tanben remercar, a toti aqueri que de forma volontaria, han colaborat e ajudat en tot aqueró que han podut, que ha estat molt de ben segur.
Se ua causa ei clara, ei que tot e era sitoacion actuau, era gent, es equips d´emergència e d´auti, saben deishar a un costat tot aqueró, e dedicase a çó que mos cau en aguestes sitoacions. Felicitats a toti es que han ajudat d´ua forma o iauta.
viernes, 12 de julio de 2013
Er arriu seguís dant espants.
Agèr, a mièja vesprada, siguerem avisadi de ua machina qu´ere practicaments enfonsada en aigua, ath miei deth Garona e damb ua persona ath laguens.
En ua prumèra gessuda, eth nóste parc gesséc damb eth Brp, era Amb e eth Bul damb materiau de sauvament, ath delà de tanben gessuda deth Fsv deth Parc de Bossost e Aea e Grae deth de Vielha.
Ena arribada, era persona se trapaue ath laguens dera cabina, era machina ere pro caperada per aigua més estable.
Procedirem a hèr ua instalacion de corda des deth Brp, realitzar ua pasarela enquia eth braç dera machina damb era escala deth camion, e ei arribar un Grae enta ester damb era persona. Ath cap dera estona, damb era arribada en lóc der helicopter, se realitzeren dus cicles de grua, un damb era persona atrapada, e iaute enta recuperar ath Grae.
En ua prumèra gessuda, eth nóste parc gesséc damb eth Brp, era Amb e eth Bul damb materiau de sauvament, ath delà de tanben gessuda deth Fsv deth Parc de Bossost e Aea e Grae deth de Vielha.
Ena arribada, era persona se trapaue ath laguens dera cabina, era machina ere pro caperada per aigua més estable.
Procedirem a hèr ua instalacion de corda des deth Brp, realitzar ua pasarela enquia eth braç dera machina damb era escala deth camion, e ei arribar un Grae enta ester damb era persona. Ath cap dera estona, damb era arribada en lóc der helicopter, se realitzeren dus cicles de grua, un damb era persona atrapada, e iaute enta recuperar ath Grae.
martes, 2 de julio de 2013
Recuperant eth nòste poble, hent Val d'Aran.
Eth nòste poble se vo lheuar e atau, toti ac volen hèr a saber.
Molt ben pera iniciatiua e a seguir hent mes Les.
Suscribirse a: Entradas (Atom)


text:
Dissabte, 20 de setembre de 2014, 03h00 Libres
Pèire Pessamessa
© MN / Aquò d'Aquí
En literatura occitana, sovent lo monde se planhon de la publicacion de repapiadas. Urosament, en 2014, l’espelida d’aquela mena d’obratge se fa pus rara. Mentretant, pòt encara escàser —e mai sovent que de necessari se gausi dire— que d’escrivans novelaris, se descobrissent una vocacion sul tardum, escrigan una evocacion de lor joventut jos la forma —mai o mens urosa— d’una ficcion. Aquela tissa de l’agach dins lo retrovisor de la vida agafa tanben, qualques còps, e d’un biais particular, d’escrivans patentats e reconeguts.
Vos rasseguri, Pèire Pessamessa es pas ges d’aquestes. De tot temps es estat un escrivan modèrne. Tanlèu las annadas 1960 es un dels primiadièrs a s’èsser lançat dins l’escritura d’obratges de pròsa. Es de la generacion dels Leon Còrdas, Robèrt Lafont, Ives e Max Roqueta, etc. Sa modernitat se pòt apreciar cada jorn en tornant prene sos romans. Convidi las nòvas generacions a se privar pas d’aqueste plaser.
De fach, Pèire Pessamessa nasquèt bravament aprèp l’invencion del tractor e coneguèt pas lo trabalh de la tèrra al palavèrs. Atanben l’escrivan provençal agèt de longa d’autres centres d’interès que los esclòps del pepin. Se sindròm i pòt aver dins son òbra, lo sindròm que fasquèt escriure aquela “tèsi” a Pèire Pessamessa se deuriá apelar “sindròm del quinquagenari”. D’efièch, escriguèt aquel roman que deviá èsser dins sos cinquanta ans.
Per far cort, se tracta per l’eròi del besonh irrepressible de far lo bilanç de sa vida al moment de se retirar a de bon. Benlèu pas lo bilanç sancèr de sa vida qu’aquò demandariá a l’autor mai d’un volum per z-o far, mas un segment de vida.
Per aquel exercici, amb Pèire Pessamessa sièm servits! En fach de “tèsi” me sembla puslèu de i aver aquí una autopsicanalisi, o quicòm qu’o poiriá semblar. Mas aquò rai! L’escritura deu tanben servir an aquò (se quitament servís pas sempre qu’an aquò). Los psicanalistas vos diràn que cal ben sublimar, d’un biais o d’un autre, los traumatismes de la vida. L’escritura es un bon mejan per aquò far.
Dins l’òbra, l’autor se trapa implicat almens a dos nivèls. Un còp dirèctament estant que la tèsi en question es sus l’escrivan Pèire Pessamessa que deu portar e que, efectivament, pòrta. Es lo costat umoristic e simpatic de l’organizacion romanesca, a mai se lo narcissisme i naseja un bocinèl. L’autor aprofiècha aquel articifi literari genial per se trufar gentament d’el e d’un cèrt nombre de personas que se pòdon endevinar dins certans personatges seus. Se tracta de qualques gentas picanhejadas al dintre d’una generacion d’occitanistas coma cada generacion d’occitanistas ne pòt conéisser. Entre maites, es afustat un ancian universitari especialista de literatura occitana.
Pel segond nivèl, las causas son mai complicadas e plan mai delicadas. Me voldriái pas azardar de tròp, mas me sembla qu’aquela istòria de guirguilhs entre una filha e son paire poiriá saufinar una experiéncia personala mal digerida. Mas qual seriá capable d’escriure sens aver viscut? Fin finala en literatura çò important es pas de saupre çò que realament l’autor esprovèt o pas dins sa vida (la famosa part autobiografica); çò important es çò que pòt ressentir lo legeire. Çò caporal aquò’s l’emocion que carreja la narracion. Es aquí, e pas qu’aquí, que se trapa la pagèla que permet d’avalorar la qualitat (sempre subjectiva) de l’òbra.
Un pauc pus naut, al començament d’aquesta presentacion, me daissèri anar a parlar de repapiadas. Per aqueste libre de Pèire Pessamessa se tracta pas d’aquò. Seriá puslèu aquí question d’un paternalisme mal amagat e mal assumit. Es almens çò que me semblèt de véser tressusar a cada rega de l’òbra. D’efièch, òm sentís un crètge se tampar a flor e a mesura que l’istòria se debana. Ça que la, una mena de pes moralista e insidiós sembla d’acompanhar, en filigrana, lo raconte.
L’escritura es actuala, amb un ritme plan sostengut. Una escritura que revèla un còp de mai l’escrivan complit qu’es Pèire Pessamessa. Un escrivan que mestreja son art e que presariam véser publicar mai sovent. A mai se, qualques còps dins aquesta Tèsi, escarraunha un pauc la lenga amb sas causidas lexicalas fantasierosas.
M’es agradiu de rebrembar un còp de mai que la colleccion Atots de l’Institut d’Estudis Occitans es la colleccion istorica de la literatura de pròsa en lenga nòstra. Es un vertadièr tresaur de l’ecrich qu’avèm a posita. Fòrces titols d’aquesta colleccion son encara disponibles. Seriá damatge de se’n passar. Sovent los volums que conten son intemporals. Son d’òbras que participan del patrimòni literari universal. Cal pas esitar d’anar furgar e posar dins lo molon. Cadun i trobarà son compte. I a aquí una riquesa que nos es pròpria. Aquesta colleccion Atots es la resulta, la frucha chucosa de decennis de trabalh de creacion e d’imaginacion de la part de nòstres escrivans. Es la fiertat e lo marrogal literari de la nacion occitana. Totòm i pòt tirar a legir pas que per qualques èuros. Profechem-ne!
Sèrgi Viaule
_____
PESSAMESSA, Pèire. La tèsi. Institut d’Estudis Occitans, 1995. 128 paginas.
PESSEMESSA : grand pres literari de Provenca 2012


text:
Saint-Aubin (Aisne)
Saint-Aubin es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin es un vilatge del ancià Soissonnais situat en la vallée de la Ailette, a l'intrada d'una gargamèla, a 35 km a l'oèst de Laon.
Saint-Aubin est un village de l'ancien Soissonnais situé dans la vallée de l'Ailette, à l'entrée d'une gorge, à 35 km à l'ouest de Laon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany Del bailliage de Coucy, del intendance, eleccion e diocèse de Soissons, a ligat uèi al costat de Coucy-lo-Castèl, arrondissement de Laon e al diocèse de Soissons.
La siá populacion actuala es de 275 abitants per 440 tot a la longitud del sègle darrièr.
Sant-Aubin levava de la distincion de Coucy.
Autrefois du bailliage de Coucy, de l'intendance, élection et diocèse de Soissons, il est rattaché aujourd'hui au canton de Coucy-le-Château, arrondissement de Laon et au diocèse de Soissons.
Sa population actuelle est de 275 habitants pour 440 tout au long du siècle dernier.
Saint-Aubin relevait de la seigneurie de Coucy.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Le chant, comme toute pratique langagière, un geste vocal parmi une quarantaine, et une passerelle vers la parole ? Ici la mezzo-soprano Patricia Schnell (photo MN)
« Dins lo monde lo plurilinguisme es una banalitat, e lo monòlinguisme sembla una estranietat quasi pertot ». La linguista sestiana Veronica Rey, convidada par l’associacien La Bourguette per la jornada mondiala de l’autisme, intra dins un project bailèjat per lo Festenau Internacionau d’Art Liric d’Ais. S’agís aquí, per d’autistas d’aquel establiment Insititut Medicò Educatiu, d’acompanhar chasque an la creacien d’un operà dau Festenau, e d’i desvelopar una pratica dau cant liric.
E se per ela la pratica dau cant per leis autistas es « entenduda coma una pratica dau bilinguisme ; vaquí perqué parlar una lenga, que que siegue, finalament, es praticar de gèstes vocaus ».
6000 lengas vuei dins lo monde testimonian d’una granda diversitat, qu’a encara dich. E, se fau « s’interessar a l’imaginàri carrejat per la lenga orala…mai assajarem de praticar aquela diversitat, mai s’aprocharem la diversitat qu’es l’autisme ».
De paraulas d’aur que s’apielan sus la necessitat de recònéisser que dètz dau cent deis autistes pòdon desvelopar de grandei capacitats musicalas (se ditz que lo pianista Glen Gould ne’n èra un). E, es l’escomessa, « se pòdon cantar quauqua ren vuei, podran lo dire deman ».


text:
Airbus trabalha sus un novèl tipe d'alas per sos avions amb lo projècte Blade (Breakthrough laminar aircraft demonstration in Europe). L'objectiu es de far mermar la consomacion de carburan e donc las emissions de CO2.
D'aparelhs son ja equipats amb aquelas alas Blade, espèran dins los angars de Tarmac Aerosave prèp de Tarba. Las fasas de tèst deurián debutar en setembre de 2017.
Aquelas alas son concebudas per melhor contrarotlar lo flux d'aire generat per la velocitat de l'avion. Limitar las perturbacions de l'escolament en ne fasent un flux natural laminar permet de demesir las perdas d'energia.
Airbus, sus aquel projècte, trabalha de cotria amb doas autras companhiás : lo suedés SAAB e lo britanic GKN Aerospace.
Los tèsts se faràn amb un A340-300 a Tolosa. 150 oras de vòl son previstas amb quicòm coma 40 sortidas.
Se las performanças son bonas, los estudis seràn perseguits amb per tòca una misa en produccion en 2030.
Aquelas recèrcas se fan dins l'encastre del projècte Clean Sky bailejat per L'Union Europèa.


text:
Les Fins
Les Fins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom vendriá del fach qu'aquel vilatge délimite la fin del Val de Morteau e la fin del scenari de Maîche, d'ont « Las Fins ».
Lo nom del vilatge a conegut dempuèi lo Sègle XII. Lo pòble central es alavetz Renau del Mond. Los caserius dels Suchaux e dels Frenelots ocupan la vallée de la Tanche. IncendiatS en 1636 per las mercenaires de Porcellana-Weimar, aqueles caserius son reconstruits a la fin del Sègle XVII.
Lo Sègle XVIII sègle dona a las Fins un papièr de comunicacion dintre Pontarlier e Montbéliard, papièr accentuat al sègle XIX mercés al relèu de diligence dels Lavottes. Lo découpage cantonal de 1790, en reprenent la subdivision del prieuré dins quartièr de 1462, atribuissi a las Fins la mai vasta superfícia, e consagra aital la siá vocacion agricòla fins en las ans 1980. La municipalitat participa al essor rellotger del val amb los obrièrs dels Suchaux e dels Frenelots #que trabalhan dins las grandas fabricas de la vila se prèpa de Morteau, del sègle XIX als ans 1970. Lo bastiment de la fabrica Sandoz-Frainier (venguda Petitjean) l'an 1972 sul scenari de las Fabricas marca lo desvolopament dels lotissements e dels ZA : La Tanche a bastit de 1955 a 1960 e fa cara dins lo quartièr del Mondey, bastit al meteis periòde a Morteau. Las Fabricas son loties en 1968 e l'abitat s'estend dempuèi vèrs lo serral en portant al Mont Vouillot e cap a Morteau. Las zònas artesanalas cap a las Lavottes, e comercialas cap a la Tanche, marcan las estapas de la prospérité d'aquela municipalitat del País Rellotger.
L'origine du nom viendrait du fait que ce village délimite la fin du Val de Morteau et la fin du plateau de Maîche, d'où « Les Fins ».
Le nom du village est connu dès le Sègle XII. Le village central est alors Renau du Monde. Les hameaux des Suchaux et des Frenelots occupent la vallée de La Tanche. Incendiés en 1636 par les mercenaires de Saxe-Weimar, ces hameaux sont reconstruits à la fin du Sègle XVII.
Le Sègle XVIII siècle donne aux Fins un rôle de communication entre Pontarlier et Montbéliard, rôle accentué au sègle XIX grâce au relais de diligence des Lavottes. Le découpage cantonal de 1790, reprenant la subdivision du prieuré en quartier de 1462, attribue aux Fins la plus vaste surface, et consacre ainsi sa vocation agricole jusque dans les années 1980. La commune participe à l'essor horloger du val avec les ouvriers des Suchaux et des Frenelots qui travaillent dans les grandes fabriques de la ville si proche de Morteau, du sègle XIX aux années 1970. La construction de l'usine Sandoz-Frainier (devenue Petitjean) en 1972 sur le plateau des Usines marque le développement des lotissements et des ZA : La Tanche est construite de 1955 à 1960 et fait face au quartier du Mondey, construit à la même période à Morteau. Les Usines sont loties en 1968 et l'habitat s'étend depuis vers le coteau menant au Mont Vouillot et vers Morteau. Les zones artisanales vers les Lavottes, et commerciales vers la Tanche, marquent les étapes de la prospérité de cette commune du Pays Horloger.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 12 de julhet de 2016, 03h00 Espòrt
D’occitans que rison, de catalans que lagremejan: atal se pòt resumir la dimenjada tretzista amb la fin de la primièra fasa de Liga Una sens una desfaita pel Tolosa Olimpic e lo sus-plaça pietadós e inquietant marcat per una novèla desfaita dels Catalans en Super-Liga.
Entre las urpas dels Tigres
Aqueste dimenge, los Dragons jogavan a Castleford. Comptavan sul retorn del mesclanha Myler per balhar vam a l’ensemble. Mas tornèron tombar dins los pecats ancians: primièr temps equilibrat, dos ensags refusats a la vidèo, puèi dos ensages preses just abans la pausa (20-6) e un al retorn. Lo trauc èra fait e los Tigres ganhèron 38-24.
Los Dragons demòran quatrens al classament, mas St-Helens (que bat just Widnes 12-10) torna a dos punts a doas jornadas de la fin. Es imperatiu pels Dragons de batre Wakefield dissabte a Brutus per servar aquesta plaça de quatren, importanta en vista de la segonda fasa.
Wigan es ara cap de fila aprèp sa victòria sus Wakefield 22-18 e la susprenenta desfaita d’Hull-FC sus sa pelena fàcia al darrièr Leeds 20-15; Hull-KR ganha d’un punt 20-19 fàcia als Gigants d’Huddersfield e Warrington bat aisidament 40-14 Salford que recuperarà pas sos sièis punts de penalitat.
Tolosa sus sa lançada
Lo Tolosa Olimpic jogava dissabte lo darrièr rescontre de la primièra fasa de Liga Una. L’emportèt aisidament cò dels London Skolars: 52-12. Viran atal amb tretze victòrias e una egalitat cap a la segonda fasa amb los 8 primièrs que se rescontraràn un còp de mai. Los dos primièrs jogaràn la montada dirècta en Championship, l’anticambra de la Super-Liga. Lo perdent se poirà ratrapar amb un barratge qu’i prendràn part tanben los 3en, 4en e 5en per la segonda montada.
Tresen Estats d’Origina de l’an
En Austràlia, aquò es dotze punts, sens parlar de l’emenda, que perdon las Anguialas de Paramatta per aver despassada la massa salariala. Aquò afècta pas lo grop sus la pelena que bat los Poletons: 22-18.
Mas l’eveniment de la setmana es la tenguda del tresen Estats d’Origina aqueste dimècres 13 de julh a l’ANZ-Estadium de Sydney. Una partida per l’onor, vist que los Marrons de Queensland se ganhèron las doas primièras confrontacions, mas los Blaus de Novèlas-Galas se voldràn balhar rasons d’esperar per las sasons venentas.
Alan Roch


text:
Es a Auloron, i a gaireben 25 ans, que lo ministre de l’Educacion de l’epòca, un cèrt François Bayrou, balhava un encastre legal a las escòlas immersivas en lengas regionalas.
Las escòlas immersivas en lengas regionalas son ja pro ancianas. En 1969, al País Basc, creèron la primièra ikastola a Arcangas. E dètz ans puèi, a Pau, se dobrissiá la primièra calandreta, escòla immersiva en bearnés. Mentre que 1977 vesiá en Bretanha la primièra escòla Diwan. Pendent mai de vint ans, per d’unas, aquestas escòlas foncionèron totas sens encastre legal. «Èran d’associacions que las gerissián amb d’estatuts, de còps, fòra lei» nos ditz Robert Laborde, fòrt implicat dins la preservacion del bearnés e dins la Calandreta d’Auloron.
E se, a l’ora d’ara, las rets Calandreta, Seaska e Diwan an sauput prosperar e melhorar las condicions de sos ensenhaments (en demorar, ça-que-la, totjorn confrontadas a de dificultats financièras) es de mercé a una jornada ensolelhada de julh de 1993, a Auloron. Lo 10 de julh per èsser mai precís, François Bayrou, ofrissiá a aquestas escòlas de convencions dins l’encastre de la Lei Debré de 1959 sus las escòlas privada. Lo Proclam d’Auloron se veniá de signar.
Aparar aquestas escòlas
«S’agissiá d’un congrès confederal que nombre de representants de las diferentas escòlas immersivas i participèron, venguts de pertot en França, apond Robert Laborde que visquèt aqueste jorn al còr de l’eveniment. Bayrou volguèt aparar aquestas escòlas. Lo conse d’Auloron del moment [Raymond Dieste,NDLR] refusava de balhar de locals a la calandreta que desirava pas qu’un sol tipe d’escòlas a Auloron. A la seguida del Proclam, la calandreta d’Auloron, qu’existissiá dempuèi 1984, s’installèt dins l’escòla del Marcadet» La calandreta es totjorn dins aquestes locals, ajocats tot en naut del barri Nòstra Dauna. Pasmens lo foncionament d’aquestes establiments e son existéncia poirián fluctuar segon son imatge al près dels politics en plaça. […] Ça-que-la, vaquí gaireben 25 ans que François Bayrou participèt al Proclam d’Auloron. Per sagelar l’importància d’aquesta data, la municipalitat d’Auloron a previst un programa d’animacions per i far onor…
Adaptacion d’un extrach de l’article d’Etienne CZERNECKA paregut dins Sud-Ouest lo 21 de junh de 2018


text:
Sant-Mezar-Elvinieg
Sant-Mezar-Elvinieg en breton ( Saint-Marc-le-Blanc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Marc-lo-Blanc a situat a Unitat|39|km}} al nòrd-es de Roazhon e a Unitat|33|km {{}} al sud del mont Sant-Michel en lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Brice-en-Coglès, Baillé, Lo Tiercent, Chauvigné e Tremblay.
Saint-Marc-le-Blanc est situé à 39 km au nord-est de Rennes et à 33 km au sud du mont Saint-Michel dans le Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Brice-en-Coglès, Baillé, Le Tiercent, Chauvigné et Tremblay.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Engagez-vous maintenant
Par la prière
Par le bénévolat
Cardinal Albert Decourtray, nommé le Jean-Paul II archevêque de Lyon.
Cardinal Jean Balland, nommé archevêque de Lyon le l succède au cardinal Decourtray décédé brutalement.
Cardinal Louis-Marie Billé, archevêque de Lyon du 10 juillet 1998 au 12 mars 2002.
Mgr Hervé Giraud, nommé évêque auxiliaire de Lyon le 15 avril 2003. Nommé évêque du diocèse de Soissons, Laon et Saint Quentin en 2008.
Mgr Thierry Brac de la Perrière, nommé évêque auxiliaire de Lyon le
Mgr Jean-Pierre Batut, nommé évêque auxiliaire de Lyon le vendredi 28 novembre 2008. Nommé évêque du diocèse de Blois en 2015.
Homélie du père Jacques lors des vêpres du dimanche 14 octobre au séminaire français.
Commentaire de l’Évangile de Jésus Christ selon saint Marc du dimanche 14 octobre 2018, en partenariat avec Ma Prière.


text:
Maine (Estats Units)
Maine (Maine en anglés) es un estat dels Estats Units d'America situat a l’extrêm nòrd-èst del país. Confronta a l’oèst e al nòrd la província canadenca de Quebèc, al nòrd-èst la província du Nòu Brunswick, al sud-èst l'ocean Atlantic, al sud-oèst l’Estat del Nòu Hampshire. Maine constituís la part pus septentrionala de la Nòva Anglatèrra e pus orientala dels Estats-Units. Es conegut per sos paisatges de puèges e de combas., sas còstas rocosas e denteladas, e sos bòsques imenses. Es tanben famós per sas especialitats de cauquilhas e crustacèus coma los ligombaus e las clauvissas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Maine venguèt lo 23en estat american lo 15 de març de 1820.


text:
218-país gascons
23 mai 2004 16:00 0 messages
editoriau : lo temps deu cambiament
Se cambiam lo paréisher entà que sia mei agradiu P.G., lo contengut que serà tostemps autan divèrs.
Tres ans a...
tres poèmas de R. Lapassada inspirats per W. Graal
Men hir
Aumatge a Zavier Graal
De mila bècs
l’ère des labeurs : semailles, moissons et vendanges
arreproèrs e cants
Du temps où Gaston Fébus...
Meslèu estar un drin malaut que har ishais
Bilhet istoricò-igienic de R. Lapassada
Se’t truca, torna’t
revenir
revenir chez soi
revenir à de meilleurs sentiments}
poesia e pròsa
La flor de Ch. Vaisse
Amic desconegut, d’Escotarròbi
Per estar protestants
Sheis ans d’estudis au Collègi de Moncada
Nes’n tornaram entà la hont
Un ahar nacionau : la cueisha malauda deu
Zigazigzigan
Los bitons
ua novèla d JV. Lalanne (condes biarnés 1890), tèxte normalisat per JP. Poquet
lo molièr au marcat de Navarrencs dab sa guilha e los 10 bitons
har lo comte au brochon deu còrn en ne bévent un pinton deu palhet
Que pleitejàn ...
La bontat deu Bon Diu
un conte de F. Jammes, arrevirat en gascon per D. Menjòt
Per bèth dia, dauna e gata que’s trobèn prenhadas, l’ua d’un beròi mossur qui la deishè e l’auta d’un beròi gatet qui se n’anè...
Saumon, lo darrèr CD deu grop Nadau
Lo chegrin de la Nineta
l’amor enlusernat de tres vielhòtas tad aquera Nineta in.hernau
Pepé Pau e sas peguessas
Papa Ernèst e la hont de Laherana
lo cosin d’Africa
lo despart a Baiòna e la malaudia deu tristèr
una redaccion, lo vilatge de Castanheda
Lo devís de las bèstias
de L. Al-Cartero,"L’escarra-sac, tèxte normalisat per JP. Poquet
lo Nadau deu Jan de Campelat
Poèmas
Bona annada, de A. Baudorre
Vin tà tot, de Al Cartero
Dans la même rubrique
23 mai 2004 – 217-país gascons
23 mai 2004 – 221-País gascons


text:
Honshū
Honshū en japonés : 本州 es la pus granda illa de Japon; es desseparada de Hokkaidō al nòrd per l'Estrech de Tsugaru, e de Shikoku al sud per la Mar Interiora de Seto, e al sud-oèst de Kyūshū per l'Estrech de Kanmon. Es la setena pus granda e la segonda pus poblada illa al mond après l'illa de Java.
L'illa mesura 1300 km de long e entre 50 a 230 km de larg, e sa superfícia totala es de 230 500 km², aperaquí 60% de la superfícia totala de Japon. .
Montanhosa e volcanica, Honshū coneis de tèrratrems frequents (lo Grand tèrratrem de Kantō daumatgèt fòrça Tòquio en setembre de 1923); lo suc pus naut es lo volcan actiu del Mont Fuji a 3776 m, que ne'n fa la setena illa pus nauta del mond. I a fòrça rius, inclús lo riu de Shinano, qu'es lo pus long de Japon. Lo clima es temperat, mas existís una diferéncia marcada entre los costats èst e sud (còsta pacifica o interiora), e los costats oèst e nòrd (còsta de la mar de Japon). Una cadena de montanha ocupa Honshū dins tota sa longor, a mai del Mt. Fuji, los Alps japoneses son caracteristics d'Honshū.
La populacion es de 98 352 000 abitants (en 1990; en 1975 èra de 89 101 702), concentrada dins las tèrras bassas disponiblas, mai que mai dins la plana de Kantō ont 25% de la populacion totala demòra dins lo Grand Airal de Tòquio, qu'inclutz las vilas de Tòquio e Yokohama, Kawasaki, Saitama e Chiba. La màger part de l'industria es localizada dins la region entre Tòquio e las vilas costièras del sud d'Honshu, inclutz Kyoto, Osaka, Nagoya, Kobe, e Hiroshima.
L'economia sus la còsta nòrd-oèst de la Mar de Japon es mai que mai la pesca e l'agricultura[1]; Niigata es senhalat coma un important productor de ris. Las planas de Kantō e Nōbi produson de ris e d'ortalissas. Yamanashi es una zona màger de la produccion de frucha, Aomori es famosa per sas pomas.
Lo centre istoric inclutz Kyoto, Nara, e Kamakura.
L'illa es devesida en cinc regions e conten 34 prefecturas, inclusa la metropòli de Tòquio. Las regions son Chūgoku (oèst), Kansai (sud, èst de Chūgoku), Chūbu (centre), Kantō (èst), e Tōhoku (nòrd).
Las prefecturas son:
- Chūgoku — Hiroshima, Okayama-ken, Shimane-ken, Tottori-ken, Yamaguchi-ken.
- Kansai — Hyōgo-ken, Kyoto-fu, Mie-ken, Nara-ken, Osaka-fu, Shiga-ken, Wakayama-ken.
- Chūbu — Aichi-ken, Fukui-ken, Gifu-ken, Ishikawa-ken, Nagano-ken, Niigata-ken, Toyama-ken, Shizuoka-ken, Yamanashi-ken.
- Kantō — Chiba-ken, Gunma-ken, Ibaraki-ken,Kanagawa-ken, Saitama-ken, Tochigi-ken, Tokyo-to.
- Tōhoku — Akita-ken, Aomori-ken, Fukushima-ken, Iwate-ken, Miyagi-ken, Yamagata-ken.
Honshū es religat a las illas de Hokkaidō, Kyūshū e Shikoku per de tunèls o ponts. De nombroses ponts nòus foguèron bastits entre las illas de la mar interiora e entre Honshū e Shikoku (Pont de Akashi-Kaikyo e lo Pont Ohnaruto; Pont Shin-Onomichi, Pont Innoshima, Pont Ikuchi, Pont Tatara, Pont Ohmishima, Pont Hakata-Ohshima, Pont Kurushima-Kaikyo; Pont Shimotsui-Seto, Pont Hitsuishijima, Pont Iwakurojima, Pont Yoshima, Pont Kita Bisan-Seto , e lo Pont Minami Bisan-Seto), e tanben lo Tunèl de Seikan que religa Honshū amb Hokkaidō.


text:
Melhau
Melhau [2](en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion de 1340, Melhan, lo nom vendriá del nom d'òme latin Æmilius o del nom d'òme gallés Mellius (presentat jos una fòrma latinizada) e del sufixe -anum[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008
- ↑ Toponimia occitana (IEO)
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Lo Conselh del Camin dels Bons Òmes es una organizacion qu’agròpa d’Administracions Publicas e d’entrepresas de las comarcas catalanas del Berguedà, l’Alt Urgell, la Cerdanya e lo Pallars Sobirà e lo departament occitan de l’Arièja, amb un objectiu comun: la difusion del movement dels Bons Òmes a travèrs del camin per ont transitavan pendent los sègles XII e XIII. Aquela recuperacion istorica preten egalament la potenciacion toristica e economica d’aqueles territòris, a travèrs del GR-107.
La sedença se tròba a Berga e après fòrça ans de trabalh, lo Conselh preten reformular los sieus objectius per melhorar la difusion de lo sieu prètzfach. Parlam amb Borja Segura del Rey, director responsable del Camin dels Bons Òmes.
Redaccion.- Cossí sorgiguèt l’idèa de crear lo Camin dels Bons Òmes?
Borja Segura.- L’idèa del Camin dels Bons Òmes sorgiguèt fa vint ans, e preteniá connectar las comarcas del nòrd de Catalunya amb França. Totas elas possedisson un nèxe comun, qu’es lo Catarisme. Fins alavetz s’avián realizat d’activitats a l’Òlt e a l’Aude (Carcassona) mas a Catalunya pas encara, e mai se coneissiam per ont èran passats los Bons Òmes. Inicialament, se constituiguèt al Berguedà, s’apondèron la Cerdanya, l’Arièja e plan lèu se creèt lo Camin dels Bons Òmes o GR-107, dempuèi Berga fins a Fois amb una distància de 220 kms.
Posteriorament, s’apondèron lo Pallars Sobirà e l’Alt Urgell, e se configurèt l’autra rota, lo Camin del Darrièr Catar, Guilhèm de Belibasta, perque dispausàvem de fòrça informacion sul trajècte del darrièr Perfièch.
R.- Quines son los objectius del Camin?
B.S.- Lo Camin promòu las 71 entrepresas aderidas a l’associacion (49 catalanas e 22 francesas), aital coma lo territòri e pretenèm que perdure la memòria istorica dels Bons Òmes.
R.- Quinas activitats organiza lo Camin?
B.S.- A nivèl promocional cream una nòva pagina web, mai modèrna e potenta, per aténher una màger difusion del Catarisme, del territòri e las entrepresas, e aital atraire mai de personas interessadas per l’istòria, la natura, lo senderisme o la gastronomia o d’autres motius d’interès. Lo Camin dels Bons Òmes es una conjoncha d’atributs; podèm atraire l’atencion mejançant desparièrs elements. Amb aquela promocion, las entrepresas aderidas atenhon una màger difusion amassa que, per separat, seriá mai complicat.
Coma promocion, lo Camin assistís tanben a cinc o sièis fièras internacionalas a Euròpa. Avèm trobat fòrça d’interès de la part de britanics e olandeses, benlèu per la combinacion de cultura e natura qu’ofrís lo Camin.
Organizam tanben de seminaris, ponéncias, amassadas amb entrepreneires que pòscan èsser interessats en lo nòstre produch… Coordinam e promovèm lo “Festival Càtar del Pirineu”, amb objèctes de promocion coma toalhas pels restaurants, triptics e afichas.
R.- Quin papièr deurián realizar las Administracions Publicas en aquelas rotas culturalas?
B.S.- Las Administracions Publicas deurián facilitar los tramits administratius e ajudar de manièra altruista, en comprenent qu’es una collaboracion entre ambedoas parts que pòdon beneficiar totes.
R.- Quina relacion mantenètz dempuèi lo Camin amb los departaments occitans amb passat catar?
B.S.- Coma avèm comentat, amb qui trabalham mai es amb l’Arièja, perque fasèm partida del meteis projècte. Amb los autres departaments, la relacion es puntuala mas deuriá èsser mai abitual. Las activitats deurián èsser mai coordinadas, amb linhas d’accion comuna, publicacions comunas…
R.- E amb los autres territòris catalans o valencians?
B.S.- Se basan en la relacion amb personalitats ligadas al Catarisme qu’an contacte amb nosautres, mas a nivèl de territòri avèm de besohn trabalhar fòrça mai. Deuriam unificar los critèris e las activitats de totes los territòris. Seriá fòrça positiu e util per totes.
R.- Quines son los projèctes de futur immediat del Camin?
B.S.- Lo nòstre objectiu es perfilar lo nòstre produch. Per exemple, anavan abans per separat los fulhetons (que volèm renauir) e los carnets de rota; avèm unificat ara los critèris d’ambedós. Farem una nòva publicacion del Camin dels Bons Òmes (la darrièra èra de l’an 2003). Avèm de besohn culminar la nòva pagina web qu’avèm comentat abans. Ongan 2018 vendrem de definir lo produch e l’an seguent 2019 nos consacrarem a la promocion e la venta, mejançant conferéncias a centres excursionistas, universitats…
R.- Quina valor apòrta lo Camin als territòris per ont transcor?
B.S.- A nivèl empresarial, se vei benlèu de manièra mai quantitativa; es a dire, quantas personas son passadas per las nòstras activitats. Mas nosautres avaloram fòrça la difusion. En lo nòstre fulheton incorporam lo listat de totas las entrepresas collaboradoras, e aiçò ajuda a l’estructura economica dels territòris.
R.- Qué son los “Festivals Càtars dels Pirineus”?
B.S.- Es una aportacion que comencèt a l’Alt Urgell, ont aguèt d’importantas comunitats de Bons Òmes, coma “Jornades dels Refugis Càtars”, mas après s’apondèron las autras comarcas en adaptant a la realitat de cada territòri. Es una celebracion ont participan de Comunas, e se fa referéncia als testimònis sus la preséncia dels Bons Òmes en las siás respectivas municipalitats, amb un clar ambient medieval. Cada comarca aguèt los sieus eveniments istorics pròpris: de jutjaments, d’empresonaments… E los remembran amb òbras de teatre, concèrts musicals e autres activitats. Ongan, sèm arribats a l’edicion XXIII.
R.- Cossí s’estructuran lo Camin dels Bones Òmes e lo Camin de lo Darrièr Catar coma camins de senderisme?
B.S.- Son dos trajèctes per crosar lo Pirenèu. Son fòrça semblables, e mai se lo Camin dels Bons Òmes es un pauc mai long e complicat amb los sieus 220 km, del temps que lo Camin de lo Darrièr Catar a 192 km. Lo primièr es mai generic sul Catarisme, del temps que lo segond se fa referéncia a l’istòria concrèta del darrièr Perfièch, Guilhèm de Belibasta. Lo primièr es reconegut coma un GR (Grand Recorregut), del temps que lo segond pas, e es l’union d’una sèria de camins coma rotas de passatge, camins elevaires…
Coma novetat d’ongan, pòdes sagerar lo fulheton pels establiments dels endrechs per ont passas en traversant qui que siá dels camins. Abans lo fulheton e lo carnet èran de passatge separats. En lo futur, voldriam donar qualque “prèmi” als viatgèrs qu’acompliscan completar qualqu’un dels camins, benlèu qualque libre.
Nos cal pensar que totes dos camins son lineals, pas de circularas, e quand arribas a destin, as de besohn procurar coma tornar. Dependes de la logistica per tornar, e devèm pensar que se comença a una nautor de 800 mètres, se puja a 2.500 mètres per tornar a davalar a 800 mètres. Recomandam, en prenent en compte totjorn la climatologia de cada an, los far entre los meses d’Abril e Novembre.
R.- Qué podèm aportar los Bons Òmes a la societat d’uèi?
B.S.- La siá dièta vegana, e mai se en lo cas dels Bons Òmes èra per las siás cresenças, contunhariá amb la tendéncia actuala de sonhar mai la salut e l’alimentacion.
Tanben l’egalitat entre òmes e femnas. Lo papièr de la femna èra fòrça important.
E la siá austeritat, que tustarrariá amb la nòstra societat materialista e volatil. Quand atenhèm una causa, desiram sulpic una autra. Los Bons Òmes vivián fòrça austerament. Avián pas de possessions. Nosautres nos caldriá soscar sus las nòstras abituds de consomacion, pas per manténer unas abituds tan austeras coma los Catars, mas poiriam melhorar fòrça problèmas del mond amb una consomacion mai conscienta.
R.- Lo Conselh del Camin dels Bons Òmes, una organizacion amb la volontat de recuperar la memòria dels Bons Òmes e de potenciar los territòris que gaudiguèron de la siá preséncia, e que vòl ara iniciar una nòva estapa de difusion de las siás interessantas activitats.
Avís: Las fotografias son estadas cedidas per gentilesa del Conselh del Camin dels Bons Òmes.


text:
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de la petanca es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Es encara necite de descriure aquel espòrt practicat per totes dins lo sud de la França ? Mas, sabètz far la diférencia entre jòc provençal, jòc lionés e petanca ?
Realizacion : Ràdio Arrels
Amb los testimoniatges de : Gérard Naudo, Benoît Vila, Claude Valls, Bruno Caragol, Jacques Quéralt, Philippe Alarçon, Michel Chambert, Antonio Sala, et Bernard Portalès
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de las velas latinas e catalanas es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Aquel episòdi evòca un batèl qu'es estat primièr un instrument de trabalh (pesca, transpòrt) abans de venir un otís de competicion. Aquela vela triangulara s'es espandida sus los contors de la mediterranèa a causa de sa manejabilitat.
Realizacion : Ràdio Pays d'Hérault
Amb los testimoniatges de : Marcel Mateu, Jean-Pierre Bousquet, Yann Pajot, Christian Dorc, Denis Bénito, André Bonomo, et José Mateu.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de las remas tradicionalas es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Aquel episòdi nos fa traversar los estanhs a la rema, per anar descargar lo peis dels batèls mai gròsses e pesucs, amarrats al larg. L'esplech de trabalh s'es pauc a pauc transformat en esplech de competicion.
Realizacion : RCF Pays d'Aude
Amb los testimoniatges de : Jean-Pierre Martine, Annick Artaud, Daniel Combres, Aude Lusetti, Joan-Lluis Pastour, Henri Salles, et Robert Nivelle.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de las quilhas de uèit es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Aquel episòdi nos inicia a de règlas que varian segon la distància del lançar. Tot un art, aquel espòrt es interessant per pichòts e grands. Es daumatge que los fabricants de bolas siàn de mai en mai rares.
Realizacion : Ràdio Escapades
Amb los testimoniatges de : Jean-Claude Barriol, Cyril Gayraud, Robert Prat, et Jean Fulcrand.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquel episòdi evòca un temps ont sufisiá de metre en jòc un anhèl dins un concors de quilhas de uèit per apetegar un vilatge tot entièr. Ah ! De mon temps...
Realizacion : Ràdio Escapades
Amb los testimoniatges de : Marceau Gandon, Lucien Niel, Jean Alméras, Maurice Favède, Roger Roux, et Paul Larguier.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de las justas lengadocianas es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Aquel episòdi nos fa remontar a las crozadas medievalas. Se cal justar en fòrça o justar fin ? Quin material, quin equipament ? Dètz e sept societats de justas s'afrontan cada an.
Realizacion : Ràdio Lenga d'Òc
Amb los testimoniatges de : Catherine Lopez-Dréau, André Lubrano, Robert Bancilhon, Georges Baeza, et Lionel Buonomo.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aquel episòdi nos transpòrta al còr de las societats de justas. Las mai bèlas an lors escòlas. Totas an enveja de sosténer lor còla, lor societat. La musica es de la fèsta.
Realizacion : Ràdio Pays d'Hérault Sud
Amb los testimoniatges de : Catherine Lopez-Dréau, Robert Bancilhon, André Lubrano, Alain Charrié, Philippe Carcasses,et Lionel Buonomo.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aqueste episòdi percor l'istòria de la relacion òme-taure, de la preïstòria a l'ora d'ara, a l'entorn de la Mediterranèa. La corsa camarguesa era en primièr un jòc, es venguda un espòrt amb la creacion de la federacion.
Réalizacion : Ràdio Grille Ouverte
Amb los testimoniatges de : Claudine Paul, Lise Gros, Estelle Rouquette, Anne-Lise Chevalier, Henri Itier, Frédéric Fabre, Aleth Jourdan, Dominique Azéma, Yves Mouret, et Patrick Siméon.
Escotar : aqueste episòdi es disponible en occitan e en francès sur site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aqueste episòdi nos entraïna en Camarga onte sont abarits los primièrs actors de las corsas : los taures. Se cal avèr lo gost del risque per essèr rasetaire e apassionat de natura salvatge per essèr manadièr.
Réalizacion : Ràdio Système
Amb los testimoniatges de : Pierre Aubanel, Gérard Barbeyrac, André Chamand, Anne-Lise Chevalier, Lise Gros, Roger Pascal, Richard Ribeira, Jacky Siméon, et André Turquay.
Escotar : aqueste episòdi es disponible en occitan e en francès sur site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges
Aqueste episòdi nos emplonsa dins una cultura reirala, ancorada dins lo terrador. Lo public es apassionat, estacat a las tradicions dins las qualas las femnas temptan de s'impausar.
Raalizacion : Ràdio Grille Ouverte
Amb los testimoniatges de : Marion Mazauric, Henri Itier, Alain Laborieux, Lise Gros, Patrick Frilet, Anne-Lise Chevalier, Gilles Arnaud, Emile Grande, Philippe Vellas, Frédéric Fabre, et André Turquay.
Escotar : aqueste episòdi es disponible en occitan e en francès sur site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges


text:
dijous, 18 de febrer de 2016
Tròç de vida 009
Es lo primièr coveituratge d'aquela paura vièlha e sa filha n'a pas jamai fach tanpauc mas "se passarà plan".
La vièlha es un pauc perduda.
La rasseguri. Quand me voldrai reconvertir, poirai far quicòm dins la geriatria, amb los vièlhs, ai lo biais.
Ten sa saca suls genolhs, a la BernadetaChirac.
Ont la pòdi daissar a Besièrs?
Ela demòra luènh, a un vintenat de quilomètres de la capitala, son filh la vendrà quèrre ont la daissarai. Lo preven per telefòn.
Me conta sa vida.
Son òme mòrt.
Sa filha caganta.
Sos filhs cons.
Se demanda de qu'a fach per meritar d'enfants tan cons.
Ont l'a cagada l'educacion?
An de sòus sos dròlles mas s'asiran entre eles.
E sa filha qu'a pas jamai trabalhat. E que s'es separada. E qu'abalís sola aquel dròlle aissable. E qu'a començat aquela formacion de perruquièra. Benlèu que trobarà de trabalh amb aquela formacion.
La li vòli pas gastar l'esperança, mas non, perruquièr, aquò's la crisi e los patrons prenon pas una debutanta de trenta ans. O sabes, es lo perruquièr de la galariá d'intermercat que t'o diguèt quand una dròlla de 19 ans postulèt per un aprendissatge: "tròp vièlha".
Es malurosa aquela vièlha.
Impotenta davant çò que li rèsta de vida.
De qu'a coma veitura vòstre filh?
Un 4x4 negre.
What else?
Es parcat sul trepador.
Solide, a un 4x4, a totes los dreches.
Me parqui.
Sus una plaça normala.
Que ieu ai pas un 4x4.
Sortissi de l'auto per ajudar la mameta amb sa saca.
El davalarà solament pas per li dubrir la pòrta, per l'ajudar a montar dins son camion ni per me saludar o mercejar.
Aviá rason la vièlha.
1 comentari:
- 賈尼 ha dit...
-
Espèri lo libre amb totas las istòrias completas.
- 18/2/16 10:56


text:
Sent Leu d'Eila
Sent Leu d'Eila (oficialament en francés Saint-Léon-sur-l'Isle) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Partit disputat tamb fòrça heiret, en ues condicions dolentes deth terren de joc.
Era U.E. Bossòst dominèc e portèc era iniciatiua deth jòc tot eth partit. Ena prumèra mietat bones ocasions tamb xut de Viló qu’ anèc dehòra. En ua falta xutada per Jorge, Galibert eth portèr der Isle desvièc entà cornèr. A despièth deth nòste domini s’arrivaue tamb 0-0 ath descans.
Ena dusaua mietat, as 5 minutes bon remat de cap de Felipe, e era pilota tocaue en garròt. Un sinhau mès tard eth cop de cap de Jorge anaue laguens dera porteria de Galibert. Ère eth 1-0 e auÍem hèt lo mès difícil. Atau, ena minuta 60 Adrian R. marcaue eth 2-0. Eth partit ère sentenciat, mès era U.E. Bossòst cercaue encara eth gol ; en ua jogada Ariel provoquèc un penalty que Jorge s’encarreguèc de transformar ; ère eth 3-0.
Ena darrèra minuta Robin dauant de Monchi xutèc era pilota dehòra ena prumèra e darrèra ocasion der Isle en Dodon.
En resum, victòria fàcil e necessària dera U.E. Bossòst dauant un Isle en Dodon que semblèc fòrça mès mau equip qu’era posicion qu’ocupe ena taula de clasificacion. Ara, era clasificacion ei: Luchon e Isle en Dodon 28 pts, Aurignac 27 pts, Boussens 26 pts e Bossòst e Encausse 24 pts.
Eth pròplèu partit jogam 1/8 de finau dera Copa de Comminges en Estancarbon contra eth Landorthe. Partit : dissabte 10 de gèr tàs 20 :00 ores.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst 3 – Isle en Dodon 0
U.E. BOSSÒST: Monchi, Marc, Filloy (65’ Polilla), Viló, Felipe, Jorge, Adrian H., Alex (65’ Ariel) , Ignasi, Adrian R., Pèir (80’ Borja).
Trainer: Jordi
Isle en Dodon: Galibert, Rodriguez, Furton, Roulet, Larrieu, Robin, Laffont, Bachet, Laffont, Cazenave, Gleront. Remplaçant : Latapie
Trainer : Furton Philippe
Gols : 1-0 Jorge (55’), 2-0 Adrian R. (60’), 3-0 Jorge (85’ p.).
Arbitre : Saint Paul Arnaud.


text:
Dehòra dera Copa de Comminges en un partit en qu’ ena prumèra mietat siguèc igualat e damb poques ocasions de gol. Era U.E. Bossòst sonque començar auec ua bona ocasion en ua passada de Pèir e ena que Moha non podec marcar. Er Aurignac responèc damb eth prumèr gol deth partit quan Fabre profitaue ua pilota en àrea aranesa entà marcar eth 1-0. A compdar d’aquiu ,domini der equip aranés sense auer ocasions. Ara fin dera prumèra mietat, Miguel auec ua ocasion qu’ eth portèr francés despeguéc. Tamb 1-0 s’arribaue ath descans.
Era dusaua mietat siguèc un monòleg der equip aranés sense auer sort en gol. Atau, sonque començar, en ua fauta de Àlex tocaue eth garròt dera porteria francesa e un defensa treiguie era pilota dera línha de gol. Auèrem bones ocasions en shuts d’ Àlex e Pèir, mès era pilota non volie entrar. Er Aurignac, en ua fauta de luenh, profitèc ua pilota mòrta en àrea aranesa entà marcar eth 2-0. Quedàuem 15 menutes enquiath finau e era U.E. Bossòst podec escuerçar distàncies en marcador damb un bon shut de luenh d’Ivan que plaçaue era pilota ena esquaira dera porteria. Ère eth 2-1. A manca de 10 menutes, er Aurignac patic era expulsion deth sòn jogador Dreher. Eth domini der equip aranés encara siguèc mès gran. Ena darrèra menuta auèrem era milhor ocasion entà empatar eth partit e poder jogar era prorroga: Viló remataue ua pilota que toca eth garròt e era pilota anèc a Miguel que a pòrta ueda e ath costat deth garròt, remataue enta dehòra dera porteria.
Ath finau, eliminadi dera Copa de Comminges a despiet de non jogar ua bona prumèra mietat. Ena dusaua, er equip a jogat entà poder passar era eliminatòria. Er Aurignac ath finau deth partit, reconeshie era gran sort qu’ auerem enes dues porteries.
Eth pròplèu partit ac jogam en Montespan contra er equip d’ U.S. Garonne eth dimenge 15 de ger tàs 15 :00.
E.F.C. Aurignac : Massarin, Boudes, Cazenave I, Ane, Zunnui I, Dreher I, Arnould, Guezenec, Dastugue, Zunnui II, Fabre. Remplaçants: Cazenave II, Barat, Dreher II.
Tarjetes auriòles: Dreher I (62’ e 80’).
Tarjeta vermelha: Dreher I (80’)
Trainer : Lapuyade Joel.
U.E. Bossòst: Marcos, Héctor, José Ramón, Viló, Felipe, Álex, Javi, Pèir, Moha, Ivan e Miguel. Remplaçants: Marc, Ariel, Pipe.
Tarjetes auriòles : Héctor(40’), Ariel (80’).
Trainer: Adrian.
Gols : 1-0 Fabre (15’), 2-0 Fabre (75’), 2-1 Ivan (80’).
Arbitre : Riffier Mathieu.


text:
Dimars, 10 d'octòbre de 2017, 03h00 Espòrt
La Superliga ven de jogar sa finala: anam poder passar als tempses dels rescontres internacionals amb, d’en primièr, un rescontre França-Jamaïca a Perpinhan aqueste divendres… 13!
Leeds, l’acostumat de las finalas
Ploviá —e bravament— aqueste dissabte de ser sus Old Trafford. D’un costat, Leeds jogava sa novena finala dempuèi 2004 e n’aviá pas perduda qu’una. En fàcia, los Tigres de Castleford arribavan pel primièr còp a aqueste nivèl. Dins la sason regulara, las formacions s’èran ja rescontradas quatre còps e cada còp los Tigres avián ganhat.
Mas una finala demòra una finala. Los debats èran engatjats. A la 11a minuta, sus un desplaçament al pè, l’alièr Briscoe panava la pauma dins los braces del defensor de Castleford e marcava. Ensag transformat. Dins las darrièras segondas del primièr temps, lo dobertura Mac Guire ajustava un tombat: 7-0.
Las causas se melhoravan pas pels Tigres a la represa: capitavan pas a auçar lor nivèl de jòc. Sus una novèla candela, l’arrièr irange se traucava e Mac Guire puntava l’ensag (51a). L’alièr Briscoe marcava un segond ensag (59a) e Mac Guire metiá a profièit un còp de pè al ras de pelena de Burrow (69a). Per l’onor, Castleford marquèt sus la còrna (dels Rinocèros!) per pèrdre 24-6 una partida qu’an pas capitat a i dintrar.
França-Jamaïca, aqueste divendres
Plaça ara a la Copa del Mond. La seleccion dels Blaus es coneguda. A calgut al seleccionaire Aurelian Cologni compausar amb las nombrosas abséncias, per causa de nafraduras o d’operacions del vivièr natural: los Dragons. Suls 24 apelats, en mai del tèrç dels Dragons, de qualques tolosans e dels jogaires qu’instrumentan dins d’esquipas anglesas, cèrts jogaires d’Elèit son del viatge. Lo capitani de la seleccion serà lo catalan de Saint Helens: Théo Fages. En fàcia: los Imalaias angleses e australians! La partida de ganhar, per anar en quart de finala, serà tre lo 29 d’octòbre contra Liban, a Canberra. Un Liban compausat de jogaires d’NRL qu’an un papeta o una mameta venguts de Liban. Serà pas un pichòt afar!
Una partida de preparacion se tendrà contra Jamaïca aqueste divendres 13 (19h) a Brutus (partida retrasmesa en dirècte sus France-Ô) .
En dobertura, los U18 rescontraràn pel segond còp de la setmana los angleses. Dissabte, la delegacion catalanooccitana partirà per Austràlia.
Alan Roch
Diluns al ser, al Barcarés : England Academy : 19- Blaus : 18


text:
Staple
Staple es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
1147 : nom de Stapula (cartulaire de La nòstra-Madama de Bourbourg) [1]
1147 : nom de Stapula (cartulaire de Notre-Dame de Bourbourg) [2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean-Marie Cassagne, Mariola Korsak : Origina dels noms de luòcs del Nòrd, Editions Bordessoules 2009
- ↑ Jean-Marie Cassagne, Mariola Korsak : Origine des noms de lieux du Nord, Editions Bordessoules 2009


text:
Castèls de Las Tors
Los quatre castèls de Las Tors (Aude) fan partida dels vestigis pus importants de l'Edat Mejana de l'Occitània meridionala. Las rèstas qu'ara se pòdon veire (cf. fòto) son las roïnas dels castels que faguèt bastir lo rei de França al sègle XIII, aprèp la destruccion del castrum de Cabaret pendent la Crosada. Son situats al som d'una barra de ròcas, al confluent dels rius de Gresilhon e Orvielh dins las ancolas de la Montanha Negra.
Istòria e arqueologia[modificar | modificar la font]
Los vestigis mai vielhs datan de -1500 ans, i aguèt aprèp una ocupacion romana puèi visigota. A l'edat mejana los castèls son la possession de la familha Cabaret que los sénhers son vassals del vescomte de Carcassona. Los mai coneguts son Pèire Rogièr de Cabaret e son fraire Jordan de Cabaret.
Organizacion dels vestigis[modificar | modificar la font]
Tres dels castèls son quilhats sus la meteissa cresta rocassuda: Cabaret, Torre Regina e Flor d'espina Lo quatren Quertinhós es sus un puèg a despart, los quatre amassa formant una estructura defensiva.


text:
Aminata Sow Fall
Aminata Sow Fall (Ndar, Senegal, 27 d'abril de 1941) es una escrivana senegalesa d'expression francesa. Pionièra de la literatura africana francofòna, l'autora wolòf obtenguèt gràcias a son roman La Grève des bàttu ou les déchets humains lo Gran Prèmi Literari de l'Africa Negra en 1980, e dos ans aprèp, lo Prèmi Internacional per las Letras Africanas, çò que faguèt d'ela una escrivana pro famosa, e qu'a l'encòp s'integrèsse son òbra dins los programas d'ensenhament.
Fondèt l'ostal d'edicion Khoudia en 1990.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Le Revenant (1976)
- La Grève des bàttu (1979)
- L’Appel des arènes (1997)
- Ex-Père de la Nation (1987)
- Le Jujubier du patriarche (1993)
- Douceurs du bercail (1998)


text:
Los istantanèus de viatge de S. Labatut per Sèrgi Viaule
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament...


text:
Òslo (en
Situada al sud-oèst del país, se tròba a l'extrèm oèst del fiord d'Oslo, que dintra un centenat de quilòmetres a travèrs dels milhors districtes agricòlas e forestièrs del sud-oèst de Norvègia, ont forma una via maritima de grand transit. Es lo centre economic, administratiu e cultural de Norvègia. Oslo es una de las vilas pilòta del
Òslo ocupa lo territòri que se situa al limit septentrional del fjòrd omonim. Dins totas las autras direccions, la vila es enrodada de pueges verdoses. A l'entorn se comptan una quarantena d'illas, la mai importanta essent Malmøya (0,56 km²), e pas mens de 343 lacs. Aquestes darrièrs constituisson una font importanta d'aiga potabla per tot l'oèst de la vila.
Lo punt mai enauçat es lo puèg de Kirkeberget, de 629 metres. E mai que la superfícia cobèrta per la vial siá remarcabla respècte a las autras metròpolis europèas, la populacion osloïta demòra feble: lo territòri municipal compren nombroses parcs e espacis dobèrts, que li balhan un aspècte airejat e verd.
Emai que la majortita dels bòsques e


text:
Eth Musèu dera Garrotxa se fondèc er an 1893 e actuaument a era sedença en tresau pis der Hospici d’Olot. Eth musèu ei era institucion a on es olotins an confiat era gestion der important e variat patrimòni dera vila. Era sua mission ei explicar e dar a conéishe eth patrimòni artistic en relacion damb eraa istòria sociau e industriau dera comarca dera Garrotxa.
Eth musèu a er èish vertebrador ena creacion dera Escola de Dibuix d’Olot er an 1783 e era sua istòria posteriora, que permet conéisher autors e corrents artistics tan destacats com son eth paisatgisme dera escòla d’Olot damb Joaquim Vayreda, Marià Vayreda e Josep Berga i Boix, eth modernisme damb Miquel Blay e eth quadre La càrrega de Ramon Casas o eth noucentisme dera man de Josep Clarà e Francesc Vayreda.
Es sales d’exposicions permanentes son complementades per d’autes de temporaus damb ua programacion establa, a on se tracten diuèrsi èishi tematics relacionats damb era comarca.
Tarifa generau: 3,00 €
Tarifa redusida: 1,50 €, entà jubilats
Tarifa de grop: 1,50 € per persona, a compdar de vint persones
Tarifa gratuïta: estudiants, Carnet Jove e persones en caumatge; e cada prumèr dimenge de mes, entà tot eth public
Musèu: de dimars a diuendres de 10.00 a 13.00 e de 15.00 a 18.00 ores; dissabtes, de 11.00 a 14.00 e de 16.00 a 19.00 ores; dimenge e festius, de 11.00 a 14.00 ores
Sales d’exposicions temporaus: de dimars a diuendres de 10.00 a 13.00 e de 17.00 a 20.00 ores; dissabte, dimenge e festius de 11.00 a 14.00 e de 17.00 a 20.00 ores
Dies de barrament: deluns non festius


text:
La Vila e l’associacion Calandreta La Clau besierenca, lo centre de lésers sens albergament ligat a las tres Calandretas de Besièrs, van signar una convencion d’ocupacion dels locals situats a Sant Joan d’Aurelhan, a la Devèsa. Amb un accès dirèct al fòrt bèl jardin public de Sant Joan d’Aurelhan.
Mudason aqueste estiu
Fins ara, lo centre aculhissiá los enfants de 3 a 12 ans de las Calandretas besierencas mas tanben d’endacòm mai, a l’escòla dels Falabreguièrs (7 carrièra Rouget-de-l’Isle). Deuriá mudar per poder dobrir pendent las vacanças d’estiu, puèi pendent tota l’annada, los dimècres e las pichòtas vacanças escolaras.
En alternança
La Clau partejarà doncas los locals en alternança, puèi que son, dempuèi 2004, utilizats los diluns, dimars, dijòus e divendres, de 9 h a 19 h, per l’associacion Autrement classe, que s’ocupa denfants, d’adolescents e de joves adults que sofrisson d’andicaps e de problèmas de desvolopament.
Dobèrt a totes los enfants, calandrons o pas.
D’aprèp Pierre Saliba. Article publicat dins Midi libre lo 21/03/2017.


text:
Franquisme
Lo franquisme (designacion creada a partir del nom del dictador Franco) foguèt l'ideologia del regim politic dictatorial vigent en Espanha de 1939 a 1975 jos la direccion del general Francisco Franco e sus las ideologias dels que sostenguèron la rebellion militara de 18 de julhet de 1936. Las fòrças politicas del regim avián d'originas divèrsas que lor moderador èra Franco, çò qu'explica la longevitat del regim, que l'ideologia de son regim varièt pragmaticament segon las circonstàncias intèrnas e internacionalas del moment. Atal, fins als ans 1950 foguèt un regim de tipe faissista al sens estricte, e puèi varièt gradualament sens pèrdre son autoritarisme e sos principis ideologics mai significatius.
Lo franquisme èra un regim politic autoritari venent d'una victòria militara. Franco faguèt sempre allusion a la "victòria" fins als ans 1960, que i cambièt son discors per parlar de « patz ». Coma regim militarista, las decisions se prenián en seguir lo modèl de la ierarquia militara. L'armada èra una institucion fondamentala, que foguèt sempre representada dins los govèrns de Franco. Èra una dictatura en sens estricte, que Franco n'aviá totas las atribucions de govèrn e contrarotlava totes los ressòrts de l'Estat: èra lo cap d'Estat, de govèrn, del partit unic e de l'armada. Cal mencionar qu'èra pas lo cas en Itàlia faissista, que lo cap d'Estat i èra lo rei. Las corts franquistas avián pas d'iniciativa legislativa, pr'amor que Franco aviá los poders executiu e legislatiu, en rompre lo principi de separacion dels poders. Tot aquò faguèt un regim fòrça personalista, que resistiguèt pendent lèu 40 ans, mas subrevisquèt pas a la mòrt del dictator.
Lo partit unic s'apelava Falange Espanhòla Tradicionalista e de las JONS. Totes los foncionaris fasián obligatòriament partida d'aqueste partit, e devián jurar los « principis fondamentals del Movement ». Espanha se definissiá coma una democràcia organica; aquel sistèma negava los dreches politics individuals e daissava la representativitat populara de manièra indirècta dins las mans d'organismes (sindicat vertical, caps de familha o municipis). Al delà, una partida de las corts (sens iniciativa legislativa) èra dirèctament designada per Franco, e autres n'èran per drech pròpri (mantuna carga militar e eclesiastica nauta). Aqueste sistèma pretendiá mostrar a la comunautat internacionala l'illusion que en Espanha franquista i aviá de democràcia.
A nivèl economic Franco ensagèt de cercar un modèl capitalista mas amb un intervencionisme grand de l'Estat. La proprietat privada èra un drech reconegut, mas l'Estat èra per sus dels interèsses individuals. Aquel sistèma es pròpri dels regims de tipe faissista e revestissiá de progressisme social un regim autoritari que, encara qu'intervencionista, permetiá a las empresas d'esplechar socialament lors trabalhadors. Lo contraròtle de las relacions laboralas èra exercit pel sindicat vertical e las grèvas èran consideradas subversivas e interdichas. Pendent los ans 1950 e 60 Franco moderèt l'intervencionisme del regim per fin de resòlver la crisi economica e de s'assegurar lo supòrt e los investiments dels aliats occidentals. La creissença economica e lo desvolopament signifiquèron una corrupcion politica granda.


text:
27.05.2018. Vidèo
20.05.2018. Nòva
L’actritz e realizaira italiana Asia Argento es estada la primièra femna a denonciar oficialament
19.05.2018. Nòva
Los realizaires Gaspar Noé (Climax) e Pierre Salvadori (En liberté !) an ganhat los
19.05.2018. Nòva
Lo Brasil indigèna a conquistat lo prèmi de la jurada de la mòstra “Un Certan
19.05.2018. Nòva
Cossí son los melhors cortmetratges d’Euròpa? En sortissent del circuit academic
18.05.2018. Nòva
Après la persecucion, las detencions e las gàrdias a vista, Canas a espandit lo tapís
13.05.2018. Nòva
La conferéncia de premsa de Jean-Luc Godard per presentar son darrièr filme Livre d'image
13.05.2018. Blòg de Zep Armentano
En aguesta edicion deth hestenau de Canes, Christopher Nolan apòrte era restauracion d’un rotlèu
5.05.2018. Nòva
Durant lo festenal de cinèma de Canas (Vencenc), ongan val la pena d’assistir a las sesilhas
17.05.2018. Blòg de Zep Armentano
Eth cinèma deth francoargentin Gaspar Noe a un gost d’espleitacion. Gaspar Noe ei, en un mot, un artista.


text:
Penn-ar-C'hrann
Penn-ar-C'hrann en breton (Pencran en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Triqueville
Triqueville en normand (Triqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Triqueville Aperten al costat de Pont-Audemer e al arrondissement de Bernay.
La siá superficie es de pauc près de 9,5 km² e la siá altitud mièja d'aperaquí 60 m.
Triqueville appartient au canton de Pont-Audemer et à l'arrondissement de Bernay.
Sa superficie est d'à peu près 9,5 km² et son altitude moyenne d'environ 60 m.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge èra un fief del abbaye de Grestain al Mièja Edat.
La glèisa Santa-Martin èra initialement una glèisa gotica en pèira #qu'a #èsser partiellement reconstruite al Sègle XVIII, lo if funéraire a classificat.
Le village était un fief de l'abbaye de Grestain au Moyen Âge.
La glèisa Saint-Martin était initialement une église gothique en pierre qui a été partiellement reconstruite au Sègle XVIII, l'if funéraire est classé.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Italian
L'italian es una lenga del grop de las lengas romanicas dins la familha indoeuropèa. Existís un fòrça grand nombre de lengas neolatinas d'Itàlia dichas a tòrt dialèctes.
L'italian estandard, adoptat per l'estat après l'unificacion d'Itàlia, es basat sul toscan (en particular suls dialèctes de la vila de Florença) e es quicòm d'intermediari entre las lengas italodalmatas del sud e las lengas galloromanicas del nòrd. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors post-romans.
Somari
DialèctesModificar
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'isoglòssas, la Linha Massa-Senigallia (dicha d'un biais mens exacte "linha La Spezia-Rimini"), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la Romania occidentala (inclusent l'italian septentrional) e la Romania orientala (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrème sud)[1].
ClassificacionModificar
Lo nòrd-italian o italian septentrional
- Grop galloitalic (una error frequenta es de confondre lo galloitalic amb tot lo nòrd-italian)
- Grop venèt
L'Italian centromeridional :
- Lo toscan, recampa mantun parlars de Toscana e integra, en mai, lo còrs.
- toscan florentin, promogut per Dante al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala italiana.
- Lo còrs (corsu) qu'es vengut una lenga per elaboracion, mas derivada del toscan, amb d'influéncias liguras e un substrat ancian pròche del sarde : parlat en Corsega mas tanben al nòrd de Sardenha (variantas gallurese e sassarese).
- Romanesco contemporani, dialècte toscan parlat dins lo Laci a costat del romanesco classic, eritat de l'Edat Mejana.
- Italian central, parlat dins las regions d'Ómbria, de Laci, de las Marchas e dels abruces. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions : lo laziale a Roma e a l'entorn, lo romanesco classic aital coma lo ciocaro de Frosinone dins la part meridionala de Laci. L' ombrian (o umbro) en Ómbria; lo marchigiano qu'engloba los parlars de las Marchas (d'Ancona, de Fabriano, de Macerata, de Fermo e de Camerino); l' abrucés occidental e l' abrucés adriatic parlat dins los abruces.
- Italian meridional, parlat dins las regions de Campània, de Molise, de Polha, de Basilicata aital coma dins lo nòrd de Calàbria. L'italian meridional compren lo molisano, parlar de Molise.
- Dialèctes de tipe napolitan, comprenent lo campanés (es a dire lo napolitan de Nàpols e sas variantas seguent los parçans de Campània : beneventano de Benevento, salernitano de Salèrne), lo calabrés septentrional (parlat dins lo nòrd de Calàbria), e las doas varietats de lucan (o lucanian), parlat en Basilicata aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
- Los dialèctes apulians, emplegats dins la region de Polha e comprenent tres variantas : lo foggiano, parlat dans la província de Foggia; lo barese, dins las províncias de Bari, de Brindisi e pels parçans orientals de Basilicata; e lo tarentin, parlat dins la vila de Tarent e a l'entorn.
Grop lingüistic sicilian :
Vejatz tanbenModificar
Ligams intèrnesModificar
ReferénciasModificar
- ↑ Pellegrini G. B, Mapa dels dialèctes d'Itàlia, edicion Pacini, Pisa, 1977.