text:
Solets lis arrondiments de Mauriac e Sant Flor son tot d'a plen auvernhats. Efectivament dins l'arrondiment d'Orlhac, "lo quasi miegjorn" coma dison lis oficis de torisme, lai se parla guianés. La rompuda amb l'auvernhat es pas totala, d'aitant que lo vocabulari es larjament comun, e pro diferenciat a respecte di parlars lemosins vesins o dis parlars lengadocians, encara que li a, de diferéncia.
Notessiam que dinc Orlhagués mai que mai passa la ribèira d'Autra, escais-nomada « la valada dels poetas » pel grand nombre de poetas de lenga d'òc que bailet.
Sul plan religiós lo Cantau a pas que doas diocèsis: la de Sant Flor e la d'Orlhac, mès Mauriac n'a pas. Pasmens es una vila importanta sobre lo plan religiós amb la glèisia de Nòsta Dòna di Miracles e sa parròquia que vai atanben en defòra de la vila e chabís quauques vilatjons vesins. Aquò's atau que lo futur avesque de Tolosa Monsenhor Geraud Saliètge fuguèt batejat dins aquela parròquia, per que sortís d'un vilatge que ne'n depend.
Sul plan religiós e istoric, Mauriac chabís atanben dins una glèisia pichona a costat del licèu Marmontèl la despolha de l'archivèsque de Cantobèri Thomàs Becket que fuguèt assassinat mai o mens a la demanda d'Enric lo Segond Plantagenèst, que se'n pentiguèt amarament. Se sap pas coma la despolha arribèt en Nauta Auvèrnha.
Lis santflorencs se carran « d'èsser lis mai auvernhats dis Auvernhats », car Sant Flor es la darrièra vila que coneis enquèra lis iviarns auvernhats tradicionaus, es a dire amb de sira durant maitas mesadas.


c: text/html

text:
Wingersheim
Wingersheim en alemannisch (Wingersheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Wingersheim se situa al limit Nòrd-Es del Kochersberg pas luènh de Brumath e de Mommenheim. Lo ban communal a traversat al Nòrd pel canal de la Marna al Rhin e la Zorn.
La commune de Wingersheim se situe à la limite Nord-Est du Kochersberg non loin de Brumath et de Mommenheim. Le ban communal est traversé au Nord par le canal de la Marne au Rhin et la Zorn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mai ancianas traces d'aucupacion umana sul ban de Wingersheim remontan a un periòde de l'edat del bronze final. Qualques unas campules de planas de incinération, descobèrtas al començament de la XXen sègle en la sablière Lehmann, permeton de datar aquela preséncia de Protoceltes entre 1000 e 900 ans abans Jesucrist. Lo rite funéraire d'aqueles peuplades consistissiá a incinerar l'o los défunts sus un bûcher, de reculhir los cendres en de pichons gobelets en ceramica biconique a nautor caulet, de metre aquelas gobelets en un autre vas biconique mai grand, de cobrir aquel darrièr d'un couvercle de contunh de l'enterrar dins plena tèrra. Se podiá aital trobar divèrses vasos de totas talhas en una meteissa sépulture.
Les plus anciennes traces d'occupation humaine sur le ban de Wingersheim remontent à une période de l'âge du bronze final. Des tombes plates d'incinération, découvertes au début du XXen siècle dans la sablière Lehmann, permettent de dater cette présence de Protoceltes entre 1000 et 900 ans avant Jésus-Christ. Le rite funéraire de ces peuplades consistait à incinérer le ou les défunts sur un bûcher, de recueillir les cendres dans de petits gobelets en céramique biconique à haut col, de placer ces gobelets dans un autre vase biconique plus grand, de couvrir ce dernier d'un couvercle puis de l'enfouir en pleine terre. On pouvait ainsi trouver plusieurs vases de toutes tailles dans une même sépulture.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
{{Demografia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1480
Aquesta pagina concernís l'an 1480 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Modernizacion de l'armada francesa per lo rèi Loís XI que decidèt de remplaçar la milicía deis arquiers francs per una infantariá permanenta.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada de l'ataca de la garnison de l'Òrdre deis Espitaliers sus l'illa de Ròdes per una importanta flòta otomana. L'illa anava demorar una basa per la piratariá crestiana fins a 1522.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt de Tlacaelel, fiu de Huitzilihuitl e fraire de Chimalpopoca e de Moctezuma Ièr. Dempuei 1428, aviá un ròtle important au sen dau govèrn e dau clergat de Tenochtitlan e èra estat a l'origina d'una reforma importanta de la religion astèca, especialament ambé l'integracion de divinitats novèlas eissidas dei pòbles vencuts, e de la redaccion d'una mitologia novèla regardant leis originas deis Astècs permetent de legitimar lo poder e lei conquistas de son paire e de sei fraires.
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Après lei combats de 1473-1478, acomençament d'incursions novèlas deis Astècs còntra lo territòri tarasc. Aqueleis atacas foguèron replegadas mai entraïnèron l'aplant de l'expansionisme militar dei Tarascs fins a la fin deis annadas 1510.
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Revirada d'una expedicion militara dirigida còntra Moscòu.


text:
Zona Èuro
Era Zona Èuro o era Zòna Èuro o Eurolàndia ei er ensems d'estadi membres dera Union Europèa (UE) qu'an adoptat er èuro e an creat, atau, ua union monetària.
I a 16 membres que formen era zòna èuro: Alemanha, Àustria, Belgica, Chipre, Eslovaquia, Eslovènia, Espanha, Finlàndia, França (exceptadi es territòris deth Pacific, qu'utilizen eth franc CFP), Grècia, Irlanda, Itàlia, Lettonia, Luxemborg, Malta, es Païsi Baishi e Portugau. La Banca Centrau Europèa ei era entitat responsabla dera politica monetària des 18 estats.
Ath delà d'aguesti 12 païsi existissen uns auti dehòra dera Union Europèa que tanben an er èuro coma moneda unica. Enter eri estàn Mónegue, Sant Marin, Ciutat deth Vatican (qu'emeten es sòns pròpris èuros gràcies a qu'an acòrds legaus damb era Union Europèa), Andòrra (a acòrds legaus damb era Union Europèa mès non emet èuros pròpris), Kosovo e Montenegro (non an acòrds legaus damb era Union Europèa).


text:
Cultura de Hallstatt
La Cultura de Hallstatt foguèt lo tresen periòde culturau de l'Edat dau Fèrre. La cultura de Hallstatt recep son nom dau vilatge antau nomenat, en Àustria, caracteristic de l'epòca. Lei cambiaments aportats per aquesta civilizacion son l'emplec intensiu dau fèrre, conegut en Euròpa dempuei la fin de l'Edat dau Bronze, mai utilizat ren que rarament. Leis emigrants europèus (de lenga indoeuropèa) representants de la cultura de Hallstatt aportèron un tipe particular de mòrs de chivau que s'estendèt puei (s'es efectuat de descubèrtas arqueologicas en Belgica). Seis influéncias culturalas foguèron l'introduccion de metòdes de domdadura e monta de chi, la difusion de l'espasa de fèrre e una tecnica novèla de combat a chivau; e entre lei pòbles tracis e cimmèris i aviá una casta aristocratica-feudala de cavaliers (se localizan de cavòts de granda riquesa amb d'armas, de jòias, de monturas de valor artistica auta) fòrça poderosa (dins lei cavòts de c. 600 avC i a tanben de carris de quatre ròdas e de carris de combat de doas ròdas). Lei regions afectadas per leis invasions indoeuropèas presentan un mosaïc de culturas regionalas fòrça diferentas, mai mai d'una presenta de liames impossibles d'explicar per lo simple vesinatge geografic. S'es supausat que lei grandei familhas aristocraticas fondèron de dinastias e creèron d'Estats o reiaumes e que seis autoritats s'estendián fins a d'autrei territòris ressortissents o concedits coma fèus, qu'èran alunhats entre elei. Lei ressortissents somés a la meteissa dinastia podián èsser dau nòrd de França o dau nòrd d'Itàlia, coma èran agropats per un meteis clan dirigent adoptavan de caracteristicas similaras sens prejudici dei variacions localas. Un autre factor d'assimilacion dei divèrsei culturas indoeuropèas es lo comèrci mediterranèu acreditat per de descubèrtas divèrsas, en tot collaborar especialament amb leis etruscs e sustot amb lei grècs qu'establiguèron d'itineraris comerciaus e de grandei mercats, que sa jurisdiccion donava au prince cèlta amb lo quau correspondiá, una riquesa extraordinària. La difusion de la Cultura se desvolopèt per lo desplaçament de populacions pendent un periòde fòrça lòng (de 750 a 450 avC aumens). L'arribada dei pòbles que practicavan aquesta cultura foguèt progressiva. Cada arribada se reduguèt a de centenas d'individús amb un cap e una organizacion pròpria; parlavan una lenga indoeuropèa, mai qu'èra diferenta dins cada grop, tant arribat amb anterioritat coma amb posterioritat a aqueu que se'n tracta. Cada grop d'emigrants establissiá un vilatge o un grop de vilatges. Eventualament amb l'absorpcion dei populacions localas se formavan de tribús amb un cèrt poder comarcau. La cultura dau grop, en tot dominar la region, s'impausava a d'autrei grops menors tanben compausats d'indoeuropèus, probablament a causa d'una penetracion màger dins la populacion locala anteriora a son arribada. Encara que seis establiments èra permanents sembla qu'après ua o mai d'una generacion dins un meteis establisment se desplaçavan a un autre luòc, benlèu per l'aumentacion de la populacion, o per de causas comercialas, en tot se crear de grops culturaus similars. Lei descubèrtas permeton sovent de distinguir de diferéncias de matís que poirián indicar una origina "nacionala" o "tribala" divèrsa, quand son pas d'òrdre cronologic. La practica de l'incineracion (generalizada a partir de 600 avC) a empedit de realizar d'estudis antropologics per determinar l'incidéncia etnica d'aquestei pòbles indoeuropèus entre lei pòbles pirenencs. Totun, l'amplor dei descubèrtas permet d'assegurar una incidéncia etnica non negligibla. Totun, coma se sap pas la quantitat deis indoeuropèus establits (doncas deis arribats en divèrseis èras cau descomptar lei que partiguèron pus tard) ni la populacion locala ni lei relacions entre lei doas comunautats, l'incidéncia se pòt pas establir. Efectivament s'aprècia que la cultura de l'incineracion entrèt amb cèrta rapiditat entre lei pòbles de l'Oèst, dau Centre e au Nòrd de la Peninsula Iberica, pòbles de cultura neolitica tardiva, ont amb pron de trabalh entrèron lo bronze e lei metaus per emplec generau, mentre que non entrèron dins la zona de la còsta mediterranèa ont l'emplec de metaus es mai estendut (lei descubèrtas de caractèr indoeuropèu s'arrèstan ont començan leis emparentadas amb la cultura metallurgica d'El Argar), ni au Sud, ont se desvolopa la cultura Tartessica. Leis establiments dei cèltas o indoeuropèus de la Cultura de Hallstatt se compausavan, coma lei precedents, de cabanas de fusta de forma circulara amb una soleta cambra e una unica pòrta d'accès. Lo cubèrt èra fach amb de brancatge e de palha e adoptava una forma de copola. Mai aquestei bastiments foguèron d'ora remplaçats per de cabanas de pèira, de plan rectangular, amb un soleta pòrta e amb un cubèrt de brancatge plan, a l'imitacion deis existentas dins la Peninsula. Coma seis establiments se plaçavan dins de luòcs plans o dins de nautadas reduchas pròche lei rius, o ben dins de nautadas dubèrtas e accessiblas (aquestei darrieras èran d'establiments ont la basa economica èra lo noirigatge, en tot èsser generalament dins de zònas montanhosas), se dedutz l'inexisténcia de besonhs defensius. Sa predominància militara lei fasiá superioras ai pòbles locaus. Au delà aquelei adoptèron sei meteissei costumas e sa religion, de maniera que se dins lo periòde dei protocèltas tanben se pòt devinar quauque precaucion defensiva, dins lo periòde de Hallstatt leis indoeuropeus ja non temon ges d'atac locau. Curiosament s'atacan pas entre elei tanpauc, çò que poiriá indicar l'existéncia de principats territoriaus amb un airau d'influéncia fòrça definit. S'es estudiat menimosament lei necropòlis dau periòde de Hallstatt, que totei son estadas localizadas ocasionalament (doncas ges d'indicacion permet de fixar sa localizacion). Lei cavòts son pauc espectaclós. Lo defunt èra cremat e sei cendres e òs, conservats dempuei l'incineracion, s'introdusián dins una urna de fanga, pariera a una ola, de viatges au costat d'objèctes personaus. Un cabucèu barrava l'urna e aquesta s'enterrava amb d'ofrendas en tot virar de flocadas en urnas pus petitas que contenián de noiridura, d'aiga e d'objèctes que sonque n'an conservat lei de metau. L'enterrament se fasiá dins un sot pas fòrça prigond (mens d'un mètre) ont se flocavan leis urnas, e lo sot èra cubèrt per una pèira aplanada, sus la quala se tirava de tèrra fins a la cubrir. Lei cavòts se localizan pròche leis uns deis autres e l'ensems forma de necropòlis conegudas coma Camps d'Urnas (lei preïstorians alemands lei dison Urnenfeldern). Quand se produsiá la mòrt de doas persones familiaras èran enterradas dins lo meteis sot, en urnas separadas, se ben tanben es possible que lei cavòts dins lei quaus s'obsèrvan aquestei enterraments dobles o multiples agan un caractèr familiar ont una familha anava en tot enterrar sei mòrts pendent un cèrt temps. Pròche lei necropòlis se plaçava l'ustrinium, un espaci plan de pèira ont se cremava lei cadavres. Tot en essent associadas lei practicas funeràrias ai cresenças religiosas, non cau dobtar que la nòva religion, desconeguda uei lo jorn, s'impausèt progressivament ai populacions localas que, dempuei 600 avC, ja s'èran celtizadas en aspècte religiós, e practicavan tanben l'incineracion, sens que se conescan d'autreis elements dei practicas religiosas adoptadas, ni quineis aspèctes de l'anciana religion poirián subreviure en d'epòcas posterioras. Leis indoeuropèus coneissián la tecnica de la fondariá dau fèrre, qu'avián descubèrt leis ititas vèrs 2500 avC, e que se difusèt per l'Euròpa Orientala vèrs 2000 avC e dempuei per l'Euròpa Centrala. Totun, son emplec èra fòrça limitat. Tanpauc amb lei cèltas de la cultura de Hallstatt se pòt pas parlar d'una difusion generalizada deis objèctes de fèrre a la Peninsula Iberica, e leis armas e ustensilhas qu'aquelei utilizavan èran majoritariament de bronze. Se coneisson divèrseis espasas de l'epòca de Hallstatt, epòca dins la quala an la caracteristica d'èsser alongadas coma leis anterioras (dau periòde protocèlta) mai pus amplas e amb un pomèu en forma de bolet inserit dins la lengueta. Lei destraus de fèrre son trapezoïdalas. En generau leis armas de fèrre donavan a sei proprietaris una indobtabla superioritat militara mai dins leis establiments cèltas amb pron de pena se i es trobat d'armas. Probablament se tractariá d'installacions pacificas de comerçants, que cambiavan d'emplaçament quand lei produchs qu'ofrián, avans innovadors, avián saturat lo mercat escars (non desmembrem la longevitat deis objèctes de fèrre e l'escarsetat de la populacion de l'epòca) o ben gaire de clients potenciaus avián aprés lei tecnicas lei fabricar elei meteis. La noiridura basica deis indoeuropeus en aquesta epòca èra lo froment, e tanben leis aglans. Per divèrsei descubèrtas se sap que leis indoeuropèus se rasavan la cara amb de rasors de doble talh. Unissián sei vestits amb de fibulas (espingla dobla arcaïca) e fòrça ocasionalament amb de botons de bronze, se ben lei fibulas amassadas dins la peninsula Iberica correspòndon totei au periòde de la cultura de La Tène que son emplec se generalizèt. Lei femnas utilizavan d'espinglas lòngas amb un cap redon, probablament per lo peu, e de pendents de pèças circularas; coneissián lei pinças e leis òmes utilizavan la cencha, doncas s'es localizat d'anèlas; l'abonde de descubèrtas de lamas de rasor permet de supausar qu'aquesta èra la practica generala, mentre que fins alora leis òmes gardavan la barba. Lei cèltas èran monogams, bòns cavaliers e afogats de caça. Practicavan de balhs sovent. L'agricultura assumissiá de viatges un caractèr de practica collectiva. En mai de l'agricultura practicavan tanben l'elevatge, e benlèu i aviá tanben de grops guerriers.
Lei cèltas èran parcialament dolicocefals, mai pauc acusadament, mentre qu'una autra part compreniá de braquicefals de granda capacitat craniana. Èran auts, linges, de peus ros, castanhs o rogencs (encara qu'amb de percentatges apreciables de bruns), d'uelhs gris, verds o de tòns clars e de faccions puslèu agudas. Lo cèlta classic correspònd a un òme de bòna pagèla, peu castanh o ros, uelhs verdós, granda capacitat craniala, braquicefal, frònt ample e plen e lo cran anterior pauc desvolopat. L'occiput s'apròcha de la verticala e leis eminéncias superciliaras son fòrça desvolopadas. L'angle parietau es sovent negatiu. La cara es engrandida en relacion amb lo cran. Sei pometas son marcadas e apartadas, e la mandibula inferiora es carrada. La cara es rectangulara e esclafada. Son nas es pauc sortit e la fòssa nasala dau cran au revèrs es un chinhau concau e l'extrèm es auçat. La tèsta dins l'ensems es granda, mentre que lo còu es estrech.
Coma tribús cèltas establidas dins la Peninsula, coneissèm lei Berons e Pelendons (establits vèrs 700 avC), lei Sefes, Lugons e Vetons (arribats vèrs 600 avC), e lei Bèlgas o Gaus (arribats vèrs 500 avC). Non es possible d'assegurar se leis indigènas acceptèron volontariament la cultura deis indoeuropèus o s'aquela lor foguèt impausada, mai la superioritat militara d'aquelei e l'ostilitat ancessorala vèrs l'exteriors fan pus plausibla l'idèa d'una imposicion per la fòrça. Es predominanta dins tota la zona de la Vau d'Èbre la ceramica excisa (de ex, « defòra », e cision, « talhar »), e mai a l'èst predominan lei vas biconics de còu cilindric amb decoracion acanalada. La ceramica dau periòde hallstattic es mai rica que dins lo periòde precedent. Au delà d'èsser de cavaliers adrechs, e de practicar sovent la monta coma diversion, lei cèltas dançavan sovent, e se dedicavan a la caça e d'autreis ocupacions pròprias de l'epòca. La darriera ondada dei pòbles cèltas de la cultura de Hallstatt se transferiguèt vèrs lo Centre de la Peninsula, en Galícia, Leon e Astúrias, e se caracterizèt per l'aparicion d'antenas dins lei pomèus deis espasas, leis espasas cortas e lei ponhaus en forma de fèrre de chivau.


text:
Huelha bèta
La huelha bèta (var. fulhet bèta), en anglés: beta sheet, qu'ei (amassa dab l'eliç alfa) ua de las duas formas estructuraus segondàrias màgers de las proteïnas.
Qu'ei formada per l'establiment de ligams idrogèns enter duas cadenas polipeptidicas (aperadas cadenas bèta - en anglés: beta strand).
Las huelhas bèta que son orientadas (com ac ei tota cadena polipeptidica), dab ua extremitat acid e ua auta amina e que's pòden seguir, sia dab las medishas orientacions, sia dens un sens opausat.
Cada aminoacid qu'ostendeish per definicion un grop amina, un acid e un aute grop (designat dab la letra R) qui ac defineish (dens ua lista de 20 possibles dens l'encastre deu còde genetic). Enter las duas cadenas, aqueths R que pòden estar orientats dens la medisha direccion (la huelha bèta qu'ei alavetz designada com « parallèla ») o pas (dens aqueth cas la huelha bèta qu'ei dita « antiparallèla »)


text:
Modèl:Lang
Aqueste modèl a per tòca d’indicar la lenga d’un tèxte, en particular pels sintetizadors vocals e l’indexacion corrècta de las inclusions de mots en lengas diferentas pels motors de recèrca. Permet tanben la personalizacion de la presentacion dels tèxtes, en permetent als utilizaires de parametrar las polissas de caractèrs que permeton d’afichar corrèctament cada escritura.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
- Sintaxi anciana :
{{Lang|còde-lenga|tèxte}}
{{Lang|direccion-lenga|còde-lenga|tèxte}}
- Sintaxi melhorada (preferibla perque pas ambigüa) :
{{Lang|còde-lenga|tèxt=tèxte}}
{{Lang|còde-lenga|dir=direccion-lenga|tèxt=tèxte|trans=trans}}
- Aquela sintaxi es reconeguda sonque per l’utilizacion explicita e alara obligatòria del paramètre nomenat : tèxt=tèxte
- Paramètres :
- còde-lenga : obligatòri, còde de lenga del tipe RFC 4646 (vejats mai bas)
- direccion-lenga : facultatiu, direccion de la lenga, rtl (drecha a esquèrra) o ltr (esquèrra a drecha), util per l'imbricacion de tèxtes dins de lengas de direccions diferentas
- tèxt : obligatòri, tèxte en lenga estrangièra
- trans : facultatiu, transliteracion del tèxte precedent (atencion, es pas una traduccion, mas una conversion letra per letra mai pròcha possible de l’ortografia originala)
- Nòta :
- Se lo contengut del tèxte en paramètre (o sa mesa en forma) pòt conténer un signe '=', se recomanda d’utilizar la sintaxi novèla (e doncas de nomenar aqueste paramètre explicitament, e tanben lo paramètre opcional de direccion).
- Exemples :
- Los efièches son a priori invisibles a l’ecran (la polissa utilizada depend del logicial configurat per l’utilizaire), alevat los que concernisson la posicion (a drecha o a esquèrra) de las pontuacions en començament o fin de tèxtes escriches de drecha a esquèrra
- {{lang|de|tèxt=Die {{II}}. Republik}}
- {{lang|ar|dir=rtl|tèxt=العربية...}}
- {{lang|de|Die ewige Wiederkehr des Gleichen}}
- Die ewige Wiederkehr des Gleichen
- {{lang|es|¿Qué tal güey?}}
- ¿Qué tal güey?
- {{lang|rtl|ar|العربية...}}
- العربية...
- {{lang|el|tèxt=ἡuepa|trans=êméra}}
- (êméra)
- {{lang|ja|tèxt=クレヨンしんちゃん|trans=Crayon Shin-chan}}
- (Crayon Shin-chan)
Còdes de lenga[modificar | modificar la font]
La lista dels còdes compatibles RFC 4646 se tròba a l’adreça seguenta : http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry
Correspond a una extension de ISO 639, completat pels còdes d’escrituras ISO 15924, puèi los còdes de païses/regions ISO 3166. Vaquí qualques rapèls de còdes corrents :
Cambiar l’aparéncia d’una lenga[modificar | modificar la font]
Per cambiar l'estil dels caractèrs d’una lenga en particular, se pòt utilizar la sintaxi CSS dedicada
:lang(còde-lenga) dins son monobook.css. Exemples :
/* personalizacion de l’escritura latina espandida, per la lenga : vietnamian ; o per l’API */ :lang(vi) {font-family: Segoe UI, Tahoma, Verdana, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura grèga, per las lengas : grèc modèrne (monotonic), grèc ancian (politonic) */ :lang(el), :lang(grc) {font-family: Athena, Segoe UI, Lucida Sans Unicode, Arial Unicode MS, Tahoma, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura cirillica, per las lengas : rus, bulgar, sèrbe, macedonian, mongòl modèrne... */ :lang(ru), :lang(bg), :lang(sr), :lang(mk), :lang(mn) {font-family: Segoe UI, Tahoma, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura aràbia, per las lengas : arabi, persan, urdu ; talha aumentada mas interlinhatge per defaut conservat */ :lang(ar), :lang(fa), :lang(ur) {font-family: Segoe UI, Tahoma; font-size:1.25em} /* personalizacion de l’escritura taïa, per la lenga : taï ; talha reducha mas interlinhatge per defaut aumentat */ :lang(th) {font-family: Segoe UI, Tahoma, FreeSans; font-size:0.87em; line-height:1.4}
Atencion tanben a las personalizacions de talhas de polissa dins vòstre fuèlh d'estil personal Monobook : eventualament, se pòdon imbricar e crear de talhas agrandidas o reduchas mantun còp se los atributs "lang" son utilizats alhors que sus las inclusions fachas per aqueste modèl e modifican la mesa en pagina dels blòts (paragrafes, tablèus…). Val mai de personalizar la talha per defaut dins lo sol element "body" per l’aplicar en un sol còp a tota la pagina, o d'utilizar las foncions d’agrandiment de tèxte o de zoom de pagina integradas dins vòstre navegador.
Val mai de personalizar pas la direccion del tèxte en foncion de l’escritura dins lo fuèlh d'estil personal, perque aquò depend de la presentacion de las paginas, e d'unas inclusions de tèxtes pòdon aver besonh de cambiar la direccion per defaut. Aqueste modèl permet de precisar aquesta direccion (rtl o ltr) dins los articles, lai ont es necessari dins las paginas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Durant los dos sègles seguents, Portugal, Espanha, Grand Bretanha e França ensagèron s'installar en la còsta, mas foguèron expulsats per la resisténcia dels natius, qu'a la fin del sègle XVII s'èran unificats dins lo reialme de Imerina, amb basa en la meseta centrala.
Finalament, los franceses atenguèron la siá intencion de bastir de basas comercialas en las còstas malgashas, unes còps per la fòrça e d'autres diplomaticament, a la fin del sègle XVIII.
Durant las Guèrras Napoleonencas, lo rei Radama I d'Imerina se botèt del costat dels britanics, qu'aital aumentèron la siá influéncia dins l'illa a costat dels franceses e entraïnèron los natius a l'emplèc d'armas modèrnas.
Pr'aquò, a la mòrt de Radama I en 1828 se perseguiguèron, secutèron los britanics, incluses los missionièrs. Durant lo reinatge de Radama II (1861–1863) s'introdusiguèron una seria de refòrmas modèrnas e Madagascar se dobriguèt al contacte amb franceses e britanics, çò que causèt que los sectors pus tradicionals auciguèssen lo rei e donèssen marcha enrè als cambiaments.
França annexèt l'illa tota en 1895 après derrotar la reina Ranavalona III. Aquesta s'exilièt un an après, al temps que s'instituissiá un mandat militar francés e Madagascar èra proclamada colònia francesa.
Ja en 1916, los franceses aguèron de problèmas amb las organizacions secrètas nacionalistas, mas atenguèron manténer l'òrdre. França solament perdèt lo contraròtle de l'illa en 1942, quand los britanics l'ocupèron per paur que Japon se faguèsse amb Madagascar.
En 1943 foguèt liurada a la França Liura, e en 1946 daissèt d'èsser colònia e se convertiguèt en territòri d'otramar francés.
Aquò empachèt pas cap que l'an seguent esclatèsse una revòlta que forcèt França ( aprèp moltas e ensagnosidas repressions... ) a convocar d'eleccions dins l'illa, que ganhèron los independentistas moderats.
En 1960, Madagascar venguèt totalament independenta de França e s'instituiguèt una republica jol govèrn de Philibert Tsiranana, cap del Partit Socialdemocrata.
En 1975 un còp d'Estat militar daissèt lo govèrn en mans del capitani de fragata Didier Ratsiraka, que governèt amb un ponh de fèrre fins qu'en 1992 las pressions popularas l'obliguèssen a designar un govèrn de transicion a la democracia.
Ratsiraka foguèt batut a las eleccions presidencialas de 1993 per Albert Zafy, mas ganhèt las legislativas qu'aguèron luòc simultanèament.


text:
Françoise Barré-Sinoussi
Françoise Barré-Sinoussi (n. 1947) es una metgessa francesa premiada amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 2008 per los sieus trabalhs sul lo virus del SIDA.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 30 de julhet de 1947 dins la vila de París, ont estudièt las sciéncias biomedicalas a la Facultat de Sciéncias de La Sorbona. Se doctorèt l'an 1974 en aquel meteis centre e en 1975 dintrèt a l'Institut Nacional de la Santat e la Recèrca Medica de la capitala francesa (INSERM).
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Comencèt la siá recèrca scientifica a l'INSERM e posteriorament a l'Institut Pasteur, ont lèu la siá investigacion se centrèt sus un grop particular de virus, los retrovirus. Las siás coneissenças en aquel camp la portèron a descobrir lo VIU, que condusís a la SIDA, l'an 1983 amassa amb lo sieu collèga Luc Montagnier. Aquela descobèrta botèt en evidéncia lo besonh urgent de pròvas de diagnostic per controtlar la malautiá. Contunhèt la siá recèrca a l'entorn de l'impacte de las defensas innatas de l'aculhida en lo contraròtle de VIU / SIDA e mai en la transmission d'aquela malautiá per la via maternoinfantila.


text:
Montlaur e Vernet
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Montlaur e Vernet[1][2][3][4] (Monlaur-Bernet en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèra de Sent Ròc (point le plus haut de Gers )
- Castèth de Bernet
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montlaur e Vernet
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Montlaur e Vernet sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Montlaur e Vernet sus lo sit de la Comunautat de comunas deu Vath de Gers


text:
Païses Arabis
Los Païses Arabis (var. los País Arabis), nommats atanben lo Mond Arabi, son l'ensems dels païses ont l'arabi es la lenga dominanta. Se situan en Africa e en Asia. Resultan de l'espandiment de la lenga aràbia e del pòble arabi que son originaris d'Arabia.
Lo gentilici es arabi aràbia.
Los estats ont l'arabi es la lenga dominanta o majoritària son, de l'oèst a l'èst: Mauritània, lo Sahara Occidental, Marròc, Argeria, Tunisia, Libia, Egipte, Sodan, Palestina, Jordania, Liban, Siria, Iraq, Kowait, l'Arabia Saudita, Bahrayn, Qatar, los Emirats Arabis Units, Oman e Iemèn.
En Israèl, l'arabi es cooficial amb l'ebrieu.
Qualques estats an adoptat l'arabi coma lenga oficiala o cooficiala, e mai se l'arabi i es pas la lenga tradicionala de la majoritat de la populacion: son Chad, Eritrèa, Jiboti, Somalia e las Comòras.
A Malta se parla lo maltés, qu'es una lenga per elaboracion venent de l'arabi.


text:
Golf de Mexic
Lo golf de Mexic (en anglés Gulf of Mexico, en espanhòl Golfo de México) es la part de l'ocean Atlantic compresa entre las peninsulas de Florida e Yucatan, al sud-èst de l'America del Nòrd. Comunica al sud-èst amb la mar Cariba pel canal de Yucatan e a l'èst amb l'Atlantic pel canal de Florida. S'espandís sus una superfícia d'1 550 000 km² e atenh una fonsor maximala de 3804 m.
Los estats ribairencs del golf son:
- Mexic (estats de Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatan e Quintana Roo) a l'oèst e al sud;
- Cuba al sud-èst;
- los Estats Units (estats de Florida, Alabama, Mississipí, Loïsiana e Tèxas) al nòrd-est e al nòrd.
Lo corrent del Golf, un corrent caud de l'ocean Atlantic e un dels corrents oceanics mai fòrts que se conesca, a per origina precisament lo golf de Mexic. Lo golf recep la visita, mantuna vegada cada sason, dels auragans potents de l'Atlantic; d'unes an causat de pèrdas umanas e materialas (demest los pus recents, per exemple, l'auragan Katrina en l'an 2005).
La baia de Campeche, en Mexic, es un de las grandas entradas d'aqueste golf, e es sonque un exemple de las nombrosas baias e calas que descopan la còsta del golf de Mexic. I desembocan un grand nombre de rius, que lo principal es Mississipí. Lo litoral del golf es plan gaireben pertot e se caracteriza per la preséncia de longas e estrechas barrièras de petitas illas, e tanben sanhas e paluns e de grandas extensions de plajas sablonosas.
Las ciutats costièras principalas son Tampa, Saint Petersburg, Pensacola, Mobile, Nòva Orleans, Beaumont e Houston (totas aquelas als Estats Units), Tampico, Tuxpan, Veracruz e Mérida (en Mexic) e l'Avana (a Cuba).
Geologia[modificar | modificar la font]
Lo consensus entre los geològs, qu'an estudiat la geologia del Golf de Mexic, es que entrò a la fin del Triassic, lo Golf de Mexic existiá pas. Abans lo Triassic tardiu, l'airal ara ocupat pel Golf de Mexic èra una tèrra seca, qu'inclusiá la rusca continentala ont se tròba uèi Yucatan, al mitan del grand supercontinent de la Pangèa. Aquesta tèrra presenta de contunh una cadena de montanha que s'estend del nòrd-Mexic central, a travèrs lo soslevament tectonic de Marathon fins a l'oèst de Tèxas e las montanhas Ouachita d'Oklahoma, fins Alabama que i es ligat dirèctament per las montanhas Apalaches. Foguèt creat per la collision de las placas continentalas que formèron Pangèa. Coma o comprenguèron Roy Furgoneta Arsdale e Randel T. Cox, aquestas montanhas se bresèron al Cretacèu tardiu amb la formacion de la baia de Mississipí.


text:
IBM
IBM, acronim de International Business Machines es una societat multinacionala originària deis Estats Units d'America especializadas dins lo domèni de l'informatica materiala e logiciala.
La societat naissèt lo 16 de junh de 1911 de l'union de la Computing Scale Company e de la Tabulating Machine Company sota lo nom de Computing Tabulating Recording Company (CTR). Cambièt puei de nom per devenir International Business Machines Corporation lo 14 de febrier de 1924. Son escais-nom 'Big Blue fa referéncia a lo color de son logo.
Au començament des annadas 1980, la mesa sus lo mercat de son ordinator personau anomenat IBM PC a l'entorn d'un processor Intel x86 e amb una arquitectura dubèrta permetent a d'autreis societat de ne fabregar de versions "compatiblas" cambièt l'informatica personala.


text:
Papaver somniferum
Lo pavòt (var.paparri) es una planta erbacèa annadièra de la familha Papaveraceae, originària de Mediterranèa orientala e d'Asia menora.
Per un usatge farmacologic se'n trai un latèx, l'òpi que conten maites alcaloïdes de proprietats psicotropas sedativas coma la morfina o la codeïna, e per un usatge alimentari s'utilizan sas granas o l'òli que se'n trai.
Lo pavòt es la sola espècia de Papaveraceae cutivada a una granda escala, mas d'autres espècias coma, Papaver rhoeas o Papaver argemone, son fòrça espandidas e se pòdon confondre amb ela.
Existisson doas varietats de l'espècia Papaver somniferum :


text:
Superfícia (matematicas)
Aquest article tracta de la superfícia coma objècte matematic; per la mesura dei superfícias, vejatz aira.
En matematicas, e pus particularament en topologia, una superfícia (o superficia) es una varietat de dimension 2, o varietat bidimensionala. Lo concèpte matematic de « superfícia » es una abstraccion de formas geometricas familiaras de l'espaci, coma lo bòrd de còrs solides. Lo caractèr bidimensionau significa que se pòt localizar cada ponch d'una superfícia per mejan de dos nombres reaus, que son sei coordenadas (dichas « localas ») sus la superfícia. Per exemple, cada ponch d'una esfèra (lo bòrd d'una bola plena) se pòt localizar per sa latitud e sa longitud.
Una superfícia pòt èsser plana o non (çò es corba), boinada o non, sarrada o non, orientabla o non...
Remarca: la mesura d'una superfícia es son aira, e fau ben destriar lei doas nocions. Mai lo tèrme de superfícia se pòt emplegar coma sinonim d'aira, e per exemple se parlarà indiferentament d' unitat d'aira o d' unitat de superfícia. Lo castelhan, lo catalan e l'italian an d'usatges analògs.
Somari
Superfícia dins l'espaci euclidian de dimension 3[modificar | modificar la font]
Definicions[modificar | modificar la font]
I a tres biais usuaus de definir una superfícia dins un espaci euclidian de dimension 3 (provesit d'un sistèma de coordenadas cartesianas). Es possible de passar d'un a un autre, aumens dins cèrtei condicions. Segon lo cas, se ditz que la definicion es donada sota forma parametrica, explicita, o implicita.
- Forma parametrica - la superfícia se definís coma l'imatge d'una foncion continua e injectiva de doas variablas realas dins l'espaci euclidian tridimensionau , onte U es una partida dubèrta dau plan . Lei coordenadas cartesianas dei ponchs de la superfícia son donadas per leis eqüacions parametricas:
- Forma explicita - la superfícia se definís coma grafic d'una foncion reala de doas variablas realas: estent una foncion continua (onte U es una partida dubèrta de ), la superfícia es l'ensemble dei ponchs (x, y, f(x, y)). Sovent se ditz simplament que la superfícia a per eqüacion:
- Forma implicita - la superfícia se definís coma l'ensemble dei ponchs que sei coordenadas (x, y, z) verifican una eqüacion cartesiana:
Relacions entre lei definicions precedentas[modificar | modificar la font]
La forma explicita de la definicion d'una superfícia es un cas particular de la forma parametrica; basta d'escriure:
La forma explicita de la definicion d'una superfícia tanben es un cas particular de la forma implicita; basta de definir:
- .
Mai en generau, se pòt pas passar de la forma parametrica o de la forma implicita de la definicion a una forma explicita, qu'una superfícia definida parametricament o implicitament es pas necessariament lo grafic d'una foncion de doas variablas. Autrament dich, la classa dei superfícias que se pòt definir explicitament es pus restrencha que lei doas autras.
Sota cèrtei condicions, una superfícia definida implicitament admet localament una definicion explicita; es un corollari dau teorèma de la foncion implicita.
Superfícia abstracha[modificar | modificar la font]
Definicion[modificar | modificar la font]
Una generalizacion independenta de l'espaci ambient ( dins lei cas vists supra) consistís a definir una superfícia coma una varietat topologica de dimension 2. Lei definicions dau paragraf precedent balhan d'exemples de superfícias immergidas dins l'espaci euclidian de dimension 3. Existisson de superfícias abstrachas que se pòdon pas immergir dins , coma la botelha de Klein (que pasmens se pòt immergir dins ).
Es sovent preferible de definir una superfícia coma varietat diferenciabla puslèu que topologica.
Orientabilitat[modificar | modificar la font]
Una superfícia es orientabla s'a doas « fàcias », non orientabla se n'a ren qu'una. L'esfèra es orientabla: se pòt destriar una fàcia intèrna e una fàcia extèrna. Un exemple celèbre de superfícia non orientabla es la benda de Möbius.
Superfícias remarcablas[modificar | modificar la font]
- l'esfèra
- lo cilindre
- lo tòr
- la benda de Möbius
- la botelha de Klein
- lo plan projectiu
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquela condicion assegura que la superfícia serà « lisa » a l'entorn de cada ponch.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Exemples de superfícias per Mathcurve, Encyclopédie des formes mathématiques remarquables


text:
Neufchef
Neufchef es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Neufchef se situa en lo departament de la Moselle. La vila a #èsser bastida sul scenari entre la vallée de la Fensch e lo vallon del Conroy a una altitud mièja d'unitat|310|m {{}}. En observant la mapa géologique s'obsèrva que la rega que # s'es installada correspond a la manque géologique de Hayange. E es la longitud de la rota #que repren aquel ais natural de comunicacion, que la vila s'es establida.
Jol scenari, ont se tròba la vila, las galariás de la mina de Hayange engendrent de las zònas de effondrements coma en de nombrosas municipalitats d'aquela region.
Lo ponch culminant de la municipalitat es de 354m, se situa près de la 'rota Blanca' , anciana rota en connectant antany Neufchef a Fontoy.
Dempuèi pauc, los qualques unas ostals de la vila artesanala e los sieus abitants #qu'èran sus la municipalitat de Hayange, an #èsser ligats administrativement al ban communal de Neufchef.
Los bòsques alentours an traversat sustot pel Çò sentier de grand randonnée 5 (GR5), #que partís País-Bas fins a la Mediterrani.
La ville de Neufchef se situe dans le département de la Moselle. La ville a été construite sur le plateau entre la vallée de la Fensch et le vallon du Conroy à une altitude moyenne de 310 m. En observant la carte géologique on remarque que le sillon dans lequel elle s’est installée correspond à la faille géologique de Hayange. Et c’est le long de la route qui reprend cet axe naturel de communication, que la ville s’est établie.
Sous le plateau, où se trouve la ville, les galeries de la mine d’Hayange engendrent des zones d’effondrements comme dans de nombreuses communes de cette région.
Le point culminant de la commune est de 354m, il se situe à proximité de la 'route Blanche' , ancienne route reliant autrefois Neufchef à Fontoy.
Depuis peu, les quelques maisons de la cité artisanale et ses habitants qui étaient sur la commune de Hayange, ont été rattachés administrativement au ban communal de Neufchef.
Les forêts alentours sont traversées notamment par le Le sentier de grande randonnée 5 (GR5), qui part des Pays-Bas jusqu'à la Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Neufchef remonta a l'epòca gallo-romaine. En la vallée del Pérotin, se situava un pichon masatge caseriu @dénommer Tondar; sembla que las condicions climaticas en la vallée del pérotin an empenchas los abitants de Tondar a s'installar sul scenari actual, a las condicions plmus clémentes , d'aquel fach, l'origina del nom de Neufchef rèsta controvertida: Tondar i auriá possedit nòu ostals ont pòt èsser de nòus caps de familhas i aurián viscuts d'ont l'origina de Neufchef (de familhas),l'autra version constanta pel Diccionari étymologique dels noms e luòcs de França, supausa que lo nom de Neufchef proven simplament del latin Nòu (nòva) e #Plaçar (ostal), nom obtengut en lo moment de l'implantacion del vilatge sul scenari. Demòra que la data approximative de la migracion de la vallée del Pérotin a la siá localizacion actuala rèsta desconeguda . Lo vilatge dépendait de l'anciana província del Barrois, en la distincion de Sancy.
La mapa archéologique, conservada al Servici Regional de Arqueologia de Mètz, apren que dels elements de colomna an #èsser trobats en lo luòc del pérotin, en datant del periòde Franque. Mas çò de mès d'interessant es la descobèrta de nombrosas rèstas de basses-foguets. Neufchef Se tròba en la conca ferrifère lorrain, e l'espleitacion de minaré e lo sieu tractament sembla doncas remontar a aquela epòca.
Lo pòble de Neufchef, a pròpiament parlat, a pas mencionat #qu'en 1183. Se vei doncas un desplaçament de la populacion del Vallon del Conroy cap al scenari amb la fin de poder estendre las zònas de cultura. En defòra de las donadas iconographiques de la Modèl:S-, coma la mapa de Naudin o aquela de Cassini, la primièra autentica image de Neufchef que possedissèm remonta al cadastre « napoléonien » de 1826. Lo pòble s'estend alavetz la longitud de la carrièra principala #que connècta la vallée de la Fensch al vallon del Conroy. En 1817, Neufchef pòble de l'anciana província del Barrois aviá per annèxas la granja de Homesweiller e lo molin del Pérotin #çò que representa 434 abitants repartits dins 100 ostals. Los grands cambiaments en l'urbanisme de Neufchef se participèron en una manifestacion a partir d'ans 1950. L'economia a nòu florissante e la creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr transformen aquela region de Lorraine n'autentica Lo Dorado. Las entrepresas De Wendel, proprietàrias de la mina de Hayange, ajudan al bastiment de las primièras vilas. La vila artesanala l'an 1951, de contunh la vila Pinay, Castors, CECA, e Cherez sòrton rapidament de tèrra. La vila contunhèt la siá avançada pendent los ans 1960 e 70.
A partir d'ans 1970, la sidérurgie lorraine comença la siá reconversion. Usinor-Sacilor #Qu'a federat una granda part de la sidérurgie Lorraine comencèt a barrar las minas. Neufchef Marca doncas un temps d'estancada en lo sieu creissement.
A partir d'ans 1980, lo desvolopament s'opèra pas mai pel bastiment de lotissements amb una unitat architecturale. Es l'explosion del pavillonnaire.
Prèp de la vila de Luxemborg, de nombroses trabalhadors transfronterers venon s'establir en aquela part de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Mètz e Luxemborg vei de mai en mai lo bastiment de lotissements. La constitucion d'aquel tipe d'abitat met de problèmas en tèrmes de gestion de l'espaci, de relacion amb lo païsatge, d'entorn urban e de collectivitat. Arriba sovent de veire qualques lotissements formar d'autenticas separacions amb la vila. Aquel genre d'intervencion met doncas lo problèma fòrça actual, de la vida al se d'una municipalitat e d'una comunitat.
L’origine de Neufchef remonte à l’époque gallo-romaine. Dans la vallée du Pérotin, se situait un petit hameau dénommé Tondar; il semble que les conditions climatiques dans la vallée du pérotin ont poussées les habitants de Tondar à s'installer sur la plateau actuel, aux conditions plmus clémentes , de ce fait, l'origine du nom de Neufchef reste controversée: Tondar aurait possédé neuf maisons où peut être neuf chefs de familles y auraient vécus d’où l’origine de Neufchef (de familles),l' autre version soutenue par le Dictionnaire étymologique des noms et lieux de France, suppose que le nom de Neufchef provient simplement du latin Nova (nouvelle) et Casa (maison), nom obtenu lors de l'implantation du village sur le plateau. Reste que la date approximative de la migration de la vallée du Pérotin à son emplacement actuel reste inconnue . Le village dépendait de l’ancienne province du Barrois, dans la seigneurie de Sancy.
La carte archéologique, conservée au Service Régional d’Archéologie de Metz, nous apprend que des éléments de colonne ont été retrouvés dans le site du pérotin, datant de la période Franque. Mais le plus intéressant est la découverte de nombreux restes de bas-fourneaux. Neufchef se trouve dans le bassin ferrifère lorrain, et l’exploitation de minerai et son traitement semble donc remonter à cette époque.
Le village de Neufchef, à proprement parlé, n’est mentionné qu’en 1183. On voit donc un déplacement de la population du Vallon du Conroy vers le plateau afin de pouvoir étendre les zones de culture. En dehors des données iconographiques du Modèl:S-, comme la carte de Naudin ou celle de Cassini, la première véritable image de Neufchef que nous possédons remonte au cadastre « napoléonien » de 1826. Le village s’étend alors le long de la rue principale qui relie la vallée de la Fensch au vallon du Conroy. En 1817, Neufchef village de l’ancienne province du Barrois avait pour annexes la ferme de Homesweiller et le moulin du Pérotin ce qui représente 434 habitants répartis dans 100 maisons. Les grands changements dans l’urbanisme de Neufchef vont se manifester à partir des années 1950. L’économie à nouveau florissante et la création de la Communauté européenne du charbon et de l’acier transforment cette région de Lorraine en véritable El Dorado. Les entreprises De Wendel, propriétaires de la mine d’Hayange, aident à la construction des premières cités. La cité artisanale en 1951, puis les cité Pinay, Castors, CECA, et Cherez sortent rapidement de terre. La ville va continuer sa progression durant les années 1960 et 70.
À partir des années 1970, la sidérurgie lorraine entame sa reconversion. Usinor-Sacilor qui a fédéré une grande partie de la sidérurgie Lorraine va commencer à fermer les mines. Neufchef marque donc un temps d’arrêt dans sa croissance.
À partir des années 1980, le développement ne s’opère plus par la construction de lotissements avec une unité architecturale. C’est l’explosion du pavillonnaire.
Proche de la ville de Luxembourg, de nombreux travailleurs transfrontaliers viennent s’établir dans cette partie de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Metz et Luxembourg voit de plus en plus la construction de lotissements. La constitution de ce type d’habitat pose des problèmes en termes de gestion de l’espace, de relation avec le paysage, d’environnement urbain et de collectivité. Il arrive souvent de voir certains lotissements former de véritables écarts avec la ville. Ce genre d’intervention pose donc le problème très actuel, de la vie au sein d’une commune et d’une communauté.


text:
823
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 823 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre Miquèu II Psellos, sostengut per lei Bulgars, e Tòmas l'Eslau, sostengut per leis Abbassidas. A la prima, invasion de Tràcia per lei Bulgars e batalha indecisa còntra Tòmas l'Eslau, lei dos camps semblant subir de pèrdas importantas[1] e lei rebèls poguèron plus contuniar lo sètge de la capitala.
Au contrari, Miquèu II capitèt d'obtenir la capitulacion de la flòta enemiga a l'entorn de Constantinòple. En abriu, ataquèt lei fòrças terrèstras de son adversari que refusèron de combatre. Tòmas e sei partisans pus fidèus s'enfugiguèron a Arcadiopòlis. Miquèu II comencèt lo sètge de la vila. Finalament, obligits de manjar de cadabres de chivau, lei defensors se revoutèron e liurèron son cap après cinc mes de resisténcia acarnada en cambi de la misericòrdia de l'emperaire. Tòmas foguèt torturat e executat.
En Creta, desbarcament d'una armada aràbia cargada de conquistar l'illa mau defenduda en causa de la guèrra civila. Acabèt sa conquista tre l'annada seguenta.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger deis descripcions de la batalha, desfavorable a Tòmas, depintan una desfacha dei rebèls. Pasmens, coma, après la batalha, lei Bulgars poguèron pas contuniar lo combat, la màger part deis istorians modèrnes consideran lo resultat coma una victòria de Tòmas.


text:
Acid desoxiribonucleïc
L'acid desoxiribonucleïc, abreujat ADN en occitan (e DNA en anglés), qu'ei un acid nucleïc (un polimèr de nucleotids) on lo glucid de cinc carbònis (ua pentòsa) qu'ei ua desoxiribòsa e qui possedeish duas cadenas de nucleotids enrotladas en eliç dobla. Aquera estructura que permet d'explicar duas proprietats de l'ADN : contiéner l'information genetica e perméter la soa copia. Çò qui permet a la molecula d'ADN de conservar l'informacion genetica qu'ei lo còde genetic escrivut au mejan de la succession de quate basas azotadas qui son l'adenina, la timina, la citosina e la guanina (respectivament abreujadas A,T,C,G). L'ADN que pòt tanben transméter, en la copiar, aquesta informacion (autament dit, que's pòt copiar eth medish) mercés a la complementaritat de las soas duas cadenas. Aquò que s'escad au moment de la replicacion (qu'ei lo nom la reproduccion de l'ADN) qui l'eliç dobla d'ADN e s'obreish e cadua de las soas cadenas be torna fabricar ua copia de la soa cadena complementària. L'ADN que's tròba dens lo nuclèu de las cellulas eucariòtas, lo citoplasma deus bactèris, la matritz de las mitocondrias, dens los cloroplasts, e dens los virus on ei associat dab proteïnas. Dens lo nuclèu cellular, l'ADN qu'ei lo principau constituent deus cromosòmas (qui son longas cadenas d'ADN estabilizadas dab proteïnas). L'ADN que contien sequéncias de nucleotids qui codifican la fabricacion de proteïnas (en dar l'òrdi d'encadenament deus aminoacids dens tau o tau proteïna). D'autas sequéncias de l'ADN que serveishen a regular la sintèsi d'aquestas proteïnas (entà ne fabricar pas qu'ua certa quantitat, o sonque a un moment precís). Fin finala, ua grana partida de l'ADN que contien sequéncias de mau compréner per la sciéncia moderna.
Somari
Estructura[modificar | modificar la font]
La macromolecula d'ADN qu'ei un polimèr, aquò que vòu díser qu'ei ua cadena bastida per l'encadenament e la repeticion d'unitats quimicas mei petitas aperadas monomèrs ; aquí los monomèrs que son los nucleotids.
Los nucleotids[modificar | modificar la font]
Un nucleotid qu'ei compausat d'un acid fosforic (H3PO4) d'un sucre pentòsa (la desoxiribòsa) e d'ua basa, enter quate possiblas :
- Duas purinas (qui la soa estructura quimica e muisha dus nuclèus formats, un dab cinc atòms l'aute dab sheis) : adenina (abrevida A), guanina (G).
- Duas primidinas (qui la soa estructura quimica e muisha un nuclèu format dab sheis atòms) : timina (T), citosina (C).
Complementaritat de las basas[modificar | modificar la font]
Dens ua cadena d'ADN, las basas qu'estableishen ligams idrogèns enter eras. Aqueth ligams que segueishen ua regla de complementaritat : l'adenina que s'apareish dab la timina mentre qui lo parion de guanina qu'ei la citosina.
Aqueth apariment que permet confrontar duas cadenas complementàrias. Se se desseparan o se ua es rota, l'auta que la pòt tornar bastir.
Orientacion de la molecula[modificar | modificar la font]
Los fosfats que's ligan a las ribòsas (qui compta cinc carbònis) sia per lor carbòni numerotat 3', sia peu carbòni numerotat 5'. La cadena de nucleotids qu'ei donc orientada dab un estrem 3' e un aute 5'. De mei, la molecula d'ADN qu'ei antiparallela, qu'ei a díser las soas duas cadenas que son orientadas dens direccions opausadas. Que cau donc, dens ua representacion de l'ADN, mentàver l'orientacion de las cadenas. Aquò qu'ei important tanben per'mor que los utís enzimatics de las cellulas non tribalhan pas deus medish biais (per rason geometricas) dens las direccion 3'→5' e dens 5'→3'.
Enrotlament[modificar | modificar la font]
Las duas cadenas d'ADN que s'enrotlan en bèth formar ua eliç (aperada la dobla eliç). Aquesta eliç que he un torn sancèr cada 10,4 cople de basas. Las pressions que la molecula e pòt patir que poden har variar la forma de l'eliç : aquò qu'ei l'iperenrotlament. Las cellulas que possedeishen enzims (aperats topoisomerases) responsables de har variar la forma de l'enrotlament, e quitament de desenrotlar la molecula (entà la poder aubrir per la copiar o la léger).
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1869 Friedrich Miescher qu'isolè l'ADN e l'apelant nucleïna per'mor que's trobava dens lo nuclèu cellular. en 1929 Phoebus Levene qu'identifiquè los nucleotids e la loa composicion (fosfat, basa e sucre). Que'n dedusí que formavan ua cadena ligada peu fosfatas mes en créder que formavan tròç deus bracs. Las purmèras fotografias aus arrais-X de William Astbury, en 1937, que muishèn que l'ADN qu'avèva ua estructura irregulara. En 1943, Oswald Theodore Avery, que muishè que la caracteristica "smooth" (lissa) de las bacterias pneumocòcus que podèva estar transmesa aus pneumocòcus "rought" ("rugós") en la bèth mesclant dab "smooth" mortas. Qu'identifiquè l'ADN com estant lo "factor transformaire". L'annada clau que ho de segur 1953 quan, mercés a las fotografias radiologicas de Rosalind Franklin, James D. Watson et Francis Crick que perpausèn l'estructura coneguda uei lo dia de l'ADN e qui explica au còp la capacitat de l'ADN de conservar l'informacion genetica (dab un còde de quate letras, los quate nucleotids) e de la transméter (mercés a la complementaritat de las basas qui he que cada cadena que pòt servir de matritz per copiar la soa cadena complementària). Watson e Crick qu'arrecebèn lo Premi Nòbel en 1962 (Franklin n'ac podó pas obtiéner per'mor que's morí abans).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Berry, Andrew e Watson, James D (2003). Edicions Alfred A. Knopf: DNA: the secret of life (en anglés). ISBN 0-375-41546-7.
Calladine, Chris R.; Drew, Horace R.; Luisi, Ben F. e Travers, Andrew A. (2003). Edicions Elsevier Academic Press: Understanding DNA: the molecule & how it works (en anglés). ISBN 0-12-155089-3.
Olby, Robert C. (1994). Edicions Dover Publications: The path to the double helix: the discovery of DNA (en anglés). ISBN 0-486-68117-3.


text:
Tiwanaku
Tiwanaku qu'ei un ensemble de rèstas arqueologicas situat en Bolívia a 20 km au sud-est deu lac Titicaca. Que ho la capitala d'ua cultura qui daunegè ua region uei coneguda com l'altiplano e partajada per Argentina, Peró, Bolívia e los territòris bolivians annexats per Chile. Aquesta cultura qu'espelí enter -1500 e 1200 (ua durada hèra longa, sustot dens aquesta region) e que conegó l'emplec deu bronze, çò qui ho ua de las soas honts de poder.
Tiwanaku que ho classificat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
- Portal arquitectura e urbanisme
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Anthemius
Anthemius[Antèmi?] (vèrs 420 - 11 de julhet de 472) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt dau 12 d'abriu de 467 au 11 de julhet de 472. Succediguèt a Libius Severus après doas annadas sensa emperaire e fuguèt remplaçat per Olibrius. Fuguèt probablament lo darrier emperaire roman vertadier de l'Empèri d'Occident e assaièt d'arrestar l'expansion dei Wisigòts en Gàllia e en Espanha e la dei Vandals en Africa. Pasmens, sei temptativas s'acabèron per de desfachas militaras e un generau italian se revoutèt entraïnant la captura puei l'execucion de l'emperaire après cinc mes de guèrra civila.


text:
Judaïsme
Lo judaïsme (en ebrieu יהדות Yahadut) designa la tradicion e la cultura religiosa dels josieus, los descendents dels ebrieus israelitas de Judèa e los que se son convertits. Lo judaïsme compòrta d'elements religioses, de còde de conducha, una legislacion, de rites, e de costumas pas especificament religiosas.
Segon sos tèxtes fondadors, particularament lo Tanakh, la fe dels ancians israelitas, e de lors descendents, los josieus, es basada sus una aliança (en ebrieu: ברית brit) contractada entre Dieu e Abraam e tornarmai amb Moïses. Lo judaïsme es, doncas, una religion abraamica, fondada sus la Lei mosaïca, los escriches profetics e los autres Escrichs, collectivament apelats Tanakh, Miqra o Bíblia ebrieva.
Se fonda sul culte del Dieu d'Abraam, Isaac e Jacòb, YHWH, Elohim del Nom inefable, Un, Unic, omniscient, omnipotent, just, caritable, misericordiós, transcendent, agent creat lo mond, e continuant de s'implicar dins sa destinada, fasent irrupcion dins l'Istòria, coma o demòstra en far sortir d'Egipte los mainatges d'Israèl. Son culte èra assegurat pels cohanim e centrat sul Temple de Jerusalèm, destruch dos còps.
Lo judaïsme es una de las primièras fes purament monoteïstas conegudas, e una de las pus ancianas tradicions religiosas encara practicadas de nòstres jorns. Las valors e l'istòria del pòble josieu son la fònt d'autras religions abraamicas, coma lo cristianisme, l'islam e lo Bahá'í.


text:
935
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 935 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Defeccion de la tribú aràbia Banu Habib que se convertiguèt au cristianisme e intrèt au servici dei Bizantins. Foguèron installats sus la riba occidentala d'Eufrates onte cinc themas novèus foguèron creats.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Incursion de piratas venguts d'Itàlia lòng dau litorau fatimida. Aquò entraïnèt una tièra de repòstas còntra lei pòrts de la peninsula fins ais annadas 940.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revirada d'una campanha de l'armada abbassida còntra lei Hamdanides qu'èran venguts tròp independents dins la region de Siria. Entraïnèt l'instauracion d'un estat hamdanide definitivament independent deis Abbassidas — franc d'una senhoriá fòrça nominala — dins lo nòrd d'Iraq e en Siria en 936.
En Egipte, lei governadors locaus de la dinastia deis Ikhchidides aprofichèron l'afebliment deis Abbassidas per venir egalament independents.


text:
Arma nucleara
Una arma nucleara es una arma non convencionala utilizant l'energia desgatjada per la fission de nuclèus d'atòms pesucs (urani, plutòni per lei bombas A), per la fusion de nuclèus d'atòms leugiers (Idrogèn per lei bombas H) o per una combinason dei dos procediments.
Leis efèctes de destruccion deis armas nuclearas son incomparablament superiors an aquelei deis armas convencionalas en causa de la bofada, de l'aumentacion de temperatura e dau raionament. L'energia liberada per leis armas nuclearas s'exprimís en equivalents TNT. Aqueleis armas foguèron utilizadas dins lo corrent d'un conflicte solament dos còps a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Ansin, uei, leis armas nuclearas son consideradas coma d'armas de dissuasion destinadas a empachar d'atacas majoras.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tipes d'armas nuclearas
- 3 Efèctes deis armas nuclearas
- 4 Utilizacion de l'arma nucleara
- 5 País possessors de l'arma nucleara
- 6 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Començaments de la recèrca sus leis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Lei premierei recèrcas a prepaus de l'energia nucleara acomencèron dins leis annadas 1930, especialament en França ambé lei trabalhs de Frédéric e Irène Joliot-Curie, Hans Halban et Lew Kowarski en 1939 e 1940. Un brevet foguèt depausat en 1939[1]. En mai de 1940, la Comission MAUD dei Britanics recuperèt lei resultats francés pendent la Batalha de França.
Projècte Manhattan[modificar | modificar la font]
Lo 2 d'aost de 1939, una letra d'Albert Einstein mandada au president estatsunidenc expliquèt leis aplicacions militaras possiblas de la fission nucleara coma la fabricacion d'una bomba atomica. Lo 14 d'aost 1940, lo president Roosevelt creèt donc un Comitat consultatiu per l'urani per estudiar la fission nucleara e seis aplicacions. Inicialament, l'objectiu dau comitat èra experimentala. Dins aquò, en 1943, lei resultats satisfasents entraïnaron la decision de desvolopar d'armas nuclearas. Foguèt la creacion dau projècte Manhattan.
Lo projècte tenguèt de miliers de cercaires e unei laboratòris, especialament lo LANL de Los Alamos dirigit per Robert Oppenheimer. Amb una còla possedent quatre prèmis Nobel (Niels Bohr, James Chadwick, Enrico Fermi e Isidor Isaac Rabi) e un budget important, capitèron la creacion de bombas a l'urani e au plutòni.
Bombardament d'Hiroshima e de Nagasaki[modificar | modificar la font]
Lei 6 e 9 d'aost de 1945, lo president estatsunidenc Harry Truman ordenèt lei bombardaments d'Hiroshima amb una bomba a l'urani e de Nagasaki amb una bomba au plutòni.
Guèrra Freja e dissuasion nucleara[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, divèrsei govèrns assaièron d'obtenir l'arma nucleara o de melhorar seis arsenals. Ansin, l'URSS capitèt sa premiera explosion d'una bomba A en 1949 e lo Reialme Unit en 1952. Aquela annada, leis Estats Units realisèron la premiera bomba H, seguits tornarmai per lei Sovietics en 1953 e per lei Britanics en 1957. Enfin, en 1960 e 1964, França e China capitèron egalament l'explosion d'una bomba A. Aquela proliferacion rapida entraïna la signatura dau Tractat de Non-Proliferacion en 1968 per limitar lo nombre de poissanças nuclearas.
Durant la Guèrra Freja, l'URSS e leis Estats Units se neutralisèron per lei concèptes de dissuasion nucleara e de Destruccion Mutuala Assegurada. Ansin en cas d'ataca nucleara sospressa, lei dos país tenguèron d'arsenals sufisents per respostar e infliger de degalhs importants a son adversari. Aquela estrategia empachèt una guèrra dirècta entre lei doas poissanças mai causa una aumentacion fòrça importanta deis arsenals nuclears.
Reduccion deis arsenals nuclears e proliferacion novèla[modificar | modificar la font]
En 1972 e 1979, leis Estats Units e l'URSS acomencèron de limitar lo nombre d'ogivas nuclearas tengudas ambé la signatura dei tractats SALT. Dins aquò, lei limits fixats èran superiors ai nombres d'ogivas existentas. La talha deis arsenals podiá encara aumentar. En revenge, lei tractats seguents ordonèron una reduccion vertadiera deis armaments nuclears. Premier, foguèron lei tractats START signats en 1991 e 1993 impausant un limit de 3 500 ogivas activas. Puei, a l'ora d'ara, lo tractat SORT limita lo nombre d'ogivas entre 1700 e 2200 en 2012.
D'autra part, dempuei leis annadas 1990, la proliferacion nucleara recomencèt en Asia. Paquistan e Índia desvolopèron d'arsenals nuclears dins lo corrent de lor conflicte frontalier. Enterin, Corèa del Nòrd mandèron un programa arrestat en 1994 après un acòrd ambé leis Estats Units. Dins aquò, lo cambiament politic estatsunidenc de 2000 entraïna la fin de l'acòrd e un premier assai en 2006.
Tipes d'armas nuclearas[modificar | modificar la font]
I a dos tipes principaus d'armas nuclearas dichs « bomba A » e « bomba H » segon lo principi de foncionament utilizat. Dins aquò, un classament pòu èsser desvolopat en foncion d'efèctes particulars.
Armas de fission o bombas A[modificar | modificar la font]
Leis armas de fission foguèron lei premiereis armas nuclearas. Son dichas « bombas atomicas ». Uei, aqueleis armas fan generalament plus partida deis arsenals tecnologicament avançats. Utilizan lo principi de la fission nucleara per entraïnar una reaccion en cadena. La matèria utilizada es generalament l'urani-235 o lo plutòni-239. Una massa minimala, dicha « massa critica », es necessària per obtenir la reaccion en cadena. Es environ 50 kg per l'urani-235 e 10 kg per lo plutòni-239 se lei materiaus son purs. Pasmens, l'utilizacion de reflectors de neutrons a l'entorn dei materiaus radioactius o d'una explosion convencionala per aumentar lor densitat permet d'abaissar la massa critica.
Per contrarotlar l'instant d'explosion, la matèria radioactiva es separada entre doas partidas o assemblar en una esfèra curada. Puei, s'utiliza una explosion convencionala per rejónher la matèria fissibla, aumentar sa densitat e causar la reaccion en cadena. Certaneis armas de fission tènon egalament de fònts exterioras de neutrons per accelerar la reaccion. Après, la scission dei nuclèus de la matèria radioactiva entraïna l'emission de neutrons vèrs d'autrei nuclèus acomençant donc la reaccion en cadena e liberant l'energia de la fission nucleara.
Armas de fusion o bombas H[modificar | modificar la font]
Leis armas de fusion son generalament dichas « bombas H » car utilizan lo principi de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn. Aqueleis isotòps son lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusions. Ansin, una bomba de fission au plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis. Lo premier es una bomba A e lo segond es facha deis isotòps destinats a la fusion.
Bombas de raionament renforçat o bombas N[modificar | modificar la font]
Lei bombas de raionament renforçat son generalament dichas « bombas de neutrons » o « bombas N ». Es una variacion d'una bomba H amb un raionament renforçat e d'efèctes de bofada e de temperatura demenits. L'objectiu es d'obtenir un flux de radiacions e de neutrons fòrça important capable de tuar leis organismes vivents parat per un blindatge a una distància d'unei centenaus de mètres.
Efèctes deis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Una arma nucleara tèn quatre efèctes principaus que son :
- la bofada de l'explosion qu'es una onda de pression fòrça importanta. Pòu destruir lei construccions e causar de lesions ai personas pròchas de l'explosion. De mai, la depression creada après l'explosion entraïna la formacion de vents violents similars a un ciclòn. Se l'explosion a luòc au sòu, pòu entraïnar de tèrratrems.
- la calor. Ansin, una bomba d'una poissança de 10 Mt pòu infligir de cremaduras fins a 30 km dau luòc de l'explosion.
- l'impulsion electromagnetica que pòu destruir la màger part de circuits electrics.
- lei radiacions causadas per l'explosion o per leis elements radioactius de la bomba.
Utilizacion de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Armas estrategicas[modificar | modificar la font]
Leis armas nuclearas estrategicas son d'engenhs amb una poissança e una portada importantas. Son destinas a la destruccion d'objectius economics e demografics coma d'aglomeracions o a l'eliminacion dei fòrças estrategicas adversas. Aqueleis armas son leis instruments de l'estrategia de dissuasion nucleara.
Armas tacticas[modificar | modificar la font]
Leis armas nuclearas tacticas son d'armas amb una poissança febla o mejana destinadas a la destruccion deis armadas enemigas. Son mandadas per una gamma larga d'aparelhs coma avions, missils (èr-èr, èr-sòu, sòu-sòu...), torpilhas, obús d'artilhariá, minas...
País possessors de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Dempuei 1945 e lei premierei bombas atomicas fabricadas per leis Estats Units, divèrsei país an desvolopat de programas per aquistar d'armas nuclearas.
Cinc país son juricament reconeguts possessors de l'arma nucleara per lo Tractat de Non-Proliferacion. En 2006, seis arsenals tenguèron :
- Russia : 16 000 ogivas de qué 5 830 son activas.
- Estats Units d'America : 5 113 ogivas activas.
- França : 348 ogivas activas.
- Reialme Unit : 225 ogivas de qué environ son activas.
- China : 200 ogivas de qué 145 son activas.
Tres país tènon oficialament d'armas nuclearas en defòra dau TNP :
- Índia : entre 40 e 50 ogivas.
- Paquistan : entre 50 e 60 ogivas.
- Corèa del Nòrd : mens de 10 ogivas.
Enfin, Israèl tendriá environ 100 ogivas nuclearas activas mai son govèrn a pas confiermat aquela informacion.


text:
Anita Baker
Anita Denise Baker (26 de genièr de 1958) es una cantautora americana. Comencèt sa carrièra cap a la fin de las annadas 1970 dins lo grop de musica funk, Chapter 8. Mai tard en 1882, coneguèt lo succès gràcias a son primièr album en solista The Songstress. Sa popularitat se consolidèt e cresquèt amb son segond album espelit en 1986, Rapture, e sa cançon "Sweet Love" que li faguèt ganhar un Prèmi Grammy. Dempuèi la debuta de sa carrièra, Baker es estat guerdonada amb 8 Prèmis Grammy.
Discografia[modificar | modificar la font]
- The Songstress (182)
- Rapture (1986)
- Giving You the Best That I Got (1988)
- Compositions (1990)
- Rhythm of Love (1994)
- My Everything (2004)
- Christmas Fantasy (2005)


text:
Rumilly-en-Cambrésis
Rumilly-en-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Rumilliy Èra la una dels 12 pairies del Cambrésis.
- Sus la ranqueja de 1775, se tròba lo nom d'un membre de la familha De Anneux, senhor de Rumilly e de Sant-Souplet[1].
- Rumilliy était l'une des 12 pairies du Cambrésis.
- Sur la cloche de 1775, se trouve le nom d'un membre de la famille D'Anneux, seigneur de Rumilly et de Saint-Souplet[1].


text:
Turckheim
Türkheim en alemannisch (Turckheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Turckheim A situat en la vallée de la Fecht, en aval de Munster, e pas luènh de la vila de Colmar, cap de-luòc del Nautor-Rhin. Lo vilatge fach part administrativement del costat de Wintzenheim e del arrondissement de Colmar.
La municipalitat a situat sus la rota dels Vins de Alsace. Es egalament la una de las quinze estapas de la Rota verda.
Las fortificacions de la vièlha vila de Turckheim an #èsser bastidas jos una forma triangulara. Los remparts an perforat de tres pòrtas #que permetián l'intrada dins la vila per ponts-levis #que salvavan lo fossé #que ne demòra qualques vestigis. La pòrta de França es l'intrada principala de la vila e a orientat plen sud. La pòrta del Brand a l'èst a lo sieu nom del tuc #que la surplombe e la pòrta de Munster a orientat cap a l'oèst en direccion de la vallée de Munster.
Turckheim est située dans la vallée de la Fecht, en aval de Munster, et non loin de la ville de Colmar, chef-lieu du Haut-Rhin. Le village fait partie administrativement du canton de Wintzenheim et de l'arrondissement de Colmar.
La commune est située sur la route des Vins d'Alsace. Elle est également l'une des quinze étapes de la Route verte.
Les fortifications de la vieille ville de Turckheim ont été construites sous une forme triangulaire. Les remparts sont percés de trois portes qui permettaient l'entrée dans la ville par des ponts-levis qui enjambaient le fossé dont il reste quelques vestiges. La porte de France est l'entrée principale de la ville et est orientée plein sud. La porte du Brand à l'est tient son nom de la colline qui la surplombe et la porte de Munster est elle orientée vers l'ouest en direction de la vallée de Munster.
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après los elements archéologiques trobats, se supausa que los environs de Turckheim èran ja poblats a l'epòca romaine.
Quand las tribus germaniques #ocupar l'Empèri romain en traversant çò Rhin, los Thuringes se #installar aicí. Lo sieu nom a alavetz probablament donat aquel de la vila : en principi Thorencohaime de contunh Thuringheim. Thuringheim Aperteniá pendent la nautor Mièja Edat per part a la abbaye de Münster, per autra part a la distincion de Hohlandsberg (françisé en « Nautor-Landsbourg » o « Hohlandsbourg »), aiçò al se del Empèri germanique.
En 1312, Turckheim es vengut una vila liura d'Empèri. En 1315 a debutat lo bastiment de las remparts, #que son encara uèi n'excellent estat. En 1354, la vila dispausava ja [[de:Stadtrecht|(de) privilègis de vila]] de meteissa que del [[de:marktrecht|(de) drech d'aver caminat]]. #Prene lo meteis an la Décapole, la liga de las vilas liuras de Alsace. A la patz de Westphalie, en 1648, #que #metre un tèrme a la guèrra de Trenta Ans, la França #obténer las possessions de las Habsbourg en Alsace. Las vilas liuras imperialas de la Décapole, #que Turckheim, n'an a conservar la siá immédiateté d'Empèri e refusent de jurar fidélité al rei de França. Aquel practica alavetz una politica de reünion en pretenent annexar aquelas vilas, #çò qu'a obtengut l'an 1678, en lo moment de la patz de Nimègue.
Dintratz-temps i aguèt luòc lo 5 de genièr 1675 una mémorable batalha, entre las armadas del rei de França Louis XIV, condusidas pel Maréchal Turenne, e aquelas de l'Emperaire Léopold Eer e del Prince Elector de Brandebourg Frédéric Guillaume Eer.
En 1871, continuament a la guèrra franco-prussienne, la vila #prene amb la rèsta de la Alsace la Empèri alemand, abans de repasser de nòu a la França en 1918.
Turckheim Es una de las solas vilas de França ont subsisteix encara un veilleur de nuèch, #qu'efectua la siá ronda totes los sers a 22 h del 1er en mai al 31 d'octòbre, los 3 primièrs dissabtes del Avent a 22h, e cada 31 de decembre, a miejanet essencialament pel folklore e lo torisme.
Turckheim Possedís de nombrosas ostals a colombage, caractéristiques de la Alsace e de l'arquitectura germanique mai generalament.
D'après les éléments archéologiques trouvés, on suppose que les environs de Turckheim étaient déjà peuplés à l'époque romaine.
Quand les tribus germaniques envahirent l'Empire romain en traversant le Rhin, les Thuringes s'installèrent ici. Leur nom a alors probablement donné celui de la ville : d'abord Thorencohaime puis Thuringheim. Thuringheim appartenait durant le haut Moyen Âge pour partie à l'abbaye de Münster, pour autre partie à la seigneurie de Hohlandsberg (françisé en « Haut-Landsbourg » ou « Hohlandsbourg »), ceci au sein de l'Empire germanique.
En 1312, Turckheim est devenue une ville libre d'Empire. En 1315 a débuté la construction des remparts, qui sont encore aujourd'hui en excellent état. En 1354, la ville disposait déjà des [[de:Stadtrecht|(de) privilèges de ville]] de même que du [[de:marktrecht|(de) droit de tenir marché]]. Elle rejoignit la même année la Décapole, la ligue des villes libres d'Alsace. À la paix de Westphalie, en 1648, qui mit un terme à la guerre de Trente Ans, la France obtint les possessions des Habsbourg en Alsace. Les villes libres impériales de la Décapole, dont Turckheim, tiennent elles à conserver leur immédiateté d'Empire et refusent de jurer fidélité au roi de France. Celui-ci pratique alors une politique de réunion visant à annexer ces villes, ce qui est obtenu en 1678, lors de la paix de Nimègue.
Entre-temps eut lieu le 5 janvier 1675 une mémorable bataille, entre les armées du roi de France Louis XIV, conduites par le Maréchal Turenne, et celles de l'Empereur Léopold Ier et du Prince Électeur de Brandebourg Frédéric Guillaume Ier.
En 1871, suite à la guerre franco-prussienne, la ville rejoignit avec le reste de l'Alsace l'Empire allemand, avant de repasser de nouveau à la France en 1918.
Turckheim est une des seules villes de France où subsiste encore un veilleur de nuit, qui effectue sa ronde tous les soirs à 22 h du 1er mai au 31 octobre, les 3 premiers samedis de l'Avent à 22h, et chaque 31 décembre, à minuit essentiellement pour le folklore et le tourisme.
Turckheim possède de nombreuses maisons à colombage, caractéristiques de l'Alsace et de l'architecture germanique plus généralement.


text:
Challenger 1
Lo carri FV4030 Challenger 1 es un carri de combat principau de tresena generacion britanic desvolopat de 1979 a 1981. Destinat au remplaçament dau Chieftain, intrèt en servici en 1983 au sen de l'armada britanica e foguèt remplaçat dins leis annadas 1990 per lo Challenger 2. Foguèt tanben adoptat per Jordania. 420 unitats foguèron produchs.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) ont obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei T-55, lei T-62 e lei T-72 iraquians ambé 300 carris enemics destruchs sensa pèrda. Participèt tanben ais intervencions de l'OTAN en ex-Iogoslavia.


text:
Toscana
Toscana es una region de l'oèst d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant l'Empèri Roman foguèron fondadas las ciutats de Luca, Pisa, Siena e Florença. L'esfondrament de la civilizacion ocurrit al sègle V amb l'invasion de pòbles gotics. Al sègle VI, los lombards cambièron la capitala de la region per la ciutat de Luca.
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
La Region de Toscana es devesida en 10 províncias :
- Província d'Arezzo,
- Província de Florença (Firenze),
- Província de Grosseto,
- Província de Ligorna (Livorno),
- Província de Luca (Lucca),
- Província de Massa-Carrara,
- Província de Pisa (Pisa),
- Província de Pistòia,
- Província de Prato,
- Província de Siena (Siena)
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina oficiala del torisme en Toscana en francés e autras lengas.


text:
ARN polimerasa
L'ARN polimerasa qu'ei un enzim qui catalisa la fabricacion d'ua molecula d'acid ribonucleïc (ARN) complementària de la sequéncia nucleotidica d'un tròç d'ADN.
Aqueth enzim qu'ei present en çò de tot los estes vius. D'un punt de vista quimic, l'ARN polimerasa qu'ei un nucleotidil transferasa qui horneish ribonucleotids (los nucleotids especifics de l'ARN) suber ua extremitat 3' d'un tròç d'ARN. Aquesta catalisa que s'apera transcripcion genetica.
Au contre de l'ADN polimerasa (qui, en vertat, b'ei un complexe enzimatic on mei d'un enzim e realiza sengle partida de las operacions qui desbocan sus la sintèsi d'ua navèra molecula d'ADN), l'ARN polimerasa qu'ei constituida d'un sol tròç e que realiza sola totas las operacions de sintèsi de l'ARN ; aquestas que son :
- Arreconéisher ua sequéncia nucleotidica suber l'ADN qui da l'òrde de començar la transcripcion (per aquesta reson b'ei aperada aperada sequéncia d'iniciacion).
- Obrir e mantiéner obèrta l'eliç dobla d'ADN entà qu'ua de las doas cadenas de nucleotids d'aquesta macromolecula e pòsca estar copiada.
- Hornir los ribonucleotids (los nucleotids de l'ARN) en tot atau alongar e perlongar la cadena d'ARN.
- Acabar la transcripcion de la sequéncia de l'ADN en ua navèra molecula ARN qui's deu alavetz destacar entà se liberar de la soa sequéncia d'ADN matritz e de l'ARN polimerasa qui catalizè la soa sintèsi, entà atau poder realizar las soas foncions d'ARN.
ARN polimerasa procariota[modificar | modificar la font]
En la cellula procariòta, lo meteis enzim cataliza la sintèsi de totes los tipes d'ARN: ARNm, ARNr e ARNt.
L'ARN polimerasa procariòta es formada de cinc subunitats d'environ 410 kDa a2BB'w, amb dos unitats a identicas, que se jonh al ADN de forma inespecifica per catalitzar la sintesi d'ARN. Per aumentar l'especificitat d'union a regions promotors, l'oloenzim requerís un factor σ. Doncàs l'enzim es format de cinc subunitats a2BB'σw (480 kDa). L'estructura de l'ARN polimerasa presenta una fenedura de 55 Å de longor e una largor de 25 Å. Aquela fenedura permet lo passatge de l'eliç dobla d'ADN, amb una mesura de 20 Å. Los 55 Å de longor permeton acceptar una sequéncia d'ADN de 16 nucleotids.
Totas las unitats que forman l'enzim foncionan amassa per menar a tèrme las reaccions de transcripcion. La subunitat B' participa a l'union de l'ADN, la subunitat B conten part del centre actiu e la subunitat σ es implicada principalament en l'iniciacion de la transcripcion, se dissociant de la rèsta de l'enzim un còp iniciat la transcripcion.
Las ARN polimerases dels organismes procariòtas foncionan de manièra analoga.
ARN polimerasas eucariotas[modificar | modificar la font]
Las cellulas eucariòtas an de tipes differents d'ARN polimerases amb diferéncias estructurales e foncionales concrètas
- ARN polimerasa I: sintèsi, apariament, revision e correccion e eliminacion de las mòrsas (primers). Sintetisa de precursors d'ARN ribosomic (ARNr).
- ARN polimerasa II: apariament, sintèsi de precursors d'ARN messatgièr. Aquela polimerasa es l'isoforma mai estudiada e requerís de factors de transcripcion perque se jonha a un promotor genic. Son estructura tridimensionala es estat elucidada per Roger Kornberg de l'Universitat de Stanford, que recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2006.
- RNA polimerasa III: enzim principal de polimerizacion. Sintetisa l'ARN de transferiment, l'ARN ribosomic 5S e d'autres ARN pichons localizats al nuclèu cellular (snRNA, de l'anglés small nuclear RNA) e al citoplasma.
- ARN polimerasa IV e V: apariament dins de condicions especialas.
- D'autres tipes d'ARN polimerases se tròban al mitocondria, al cloroplast e dins lo nuclèu del ribosòma.


text:
Lengas austricas
La superfamilha de las lengas austricas es una construccion teorica recampant de lengas d'Asia del Sud-Èst, del Pacific e del soscontinent indian. Aquesta superfamilha recampa las familhas austronesiana (Asia del Sud-Èst insular, Oceania e Madagascar) e austroasiatica (Asia del Sud-Èst continentala, èst d'Índia e Bangladèsh). L'ipotèsi d'una relacion genetica entre las doas familhas es pas acceptada per totes los lingüistas.
L'idèa d'una superfamilha austrica foguèt emesa pel primièr còp en 1906 pel missionari alemand Wilhelm Schmidt. Schmidt avancèt d'arguments fonologics, morfologics e lexicals per demostrar l'existéncia d'aquesta superfamilha, mas los elements lexicals foguèron regetats per la comunautat dels lingüistas. L'ipotèsi austrica es doncas generalament pas acceptada.
En 1942, lo lingüista Paul K. Benedict prepausèt una superfamilha qu'incluissiá non solament las lengas austronesianas e austroasiaticas, mas tanben tai-kadai e hmong-mien (o miao-yao). Aquesta ipotèsi es gaireben universalament regetada uèi.
D'autres lingüistas pensan que de similituds morfologicas recentament descobèrtas entre las lengas de las illas Nicobar (que son de la familha de las lengas môn-khmer, doncas austroasiaticas) e l'austronesian demòstra una relacion genetica entre l'austronesian e l'austroasiatic.


text:
Georg Friedrich Händel
George Friedrich Händel o George Frideric Handel (Halle, lo 23 de heurèr de1685 - Londres, lo 14 d'abriu de 1759) que ho un compositor barròc alemand deu sègle XVIII. Influenciat per la musica italiana (hèra presenta dens lo son estil e sustot dens los son opera) la soa carrièra qu'espelí mei que mei en Anglatèrra e qu'ei tanben considerat com un compositor anglés. Que vadó famós per'mor deus sons opera, deus son concertos grosso e de las soas cantatas.
Enter las soas òbra mei conegudas e intrepetadas que podem mentàver Lo Messia, l'opera Juli César, la Water Music e la Music for the Royal Fireworks.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo pair de Georg Friedrich Händel qu'èra surgen au servici de las corts de Saxe-Weissenfels e deu Margraviat de Brandenburg ; b'èra pas hèra favorable a la vocacion musicau deu son hilh, mes, totun, qu'avó lo parat d'estudiar aquest art (e mei que mei lo clavièr) dab Friedrich Wilhelm Zachow. Aqueste pair que's morí en 1697 e Händel que s'anè estudiar lo dret a l'Universitat de Halle. Que's torrnè virar de cap tà la musica totun e, en bèth tribalhar entà l'Opera de Hamburg, que creè las soa purmèras òbras liricas.
En 1706 que viatgè en Italia envitat per duc de Toscana Gian Gastone de' Medici.
Qu ho nomat Kapellmeiter deu princi elector de Hanovre qui vadó George I d'Anglatèrra. Qu'ei atau com Händel e s'installè a Londres a s'escadore la màger part de la soa carrièra dab hauts e baish financièrs per'mor de la soa associacion dab la Royal Opera House, lo gran teatre de Covent Garden.
Que ho nomat tanben cap de l'Academia Reiau de Musica enter 1720 e 1728. A la soa mort, que ho sepelit hens l'Abadia de Westminster. Lo son ostau de Londres qu'ei uei un musèu.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Pages with script errors
- 1000 articles fondamentals
- Compositor
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Compositor de musica sacrada
- Compositor d'oratòrio
- Compositor britanic
- Georg Friedrich Haendel
- Compositor barròc
- Compositor alemand
- Compositor d'opèra
- Clavecinista (compositor)
- Naissença en 1685
- Decès en 1759


text:
Intelligéncia
L'Intelligéncia es una capacitat de l'esperit que comprén maites abilitats mentalas ligadas, coma per exemple las capacitats de rasonar, de far de plans, lo fach de resòlvre de problèmas, de pensar d'un biais abstracte, de comprendre las idèas e lo lengatge e tanben d'aprendre.
A mai se fòrça gents consideran que lo concepte d'intelligéncia a una extension plan mai ampla, per exemple dins la sciéncia cognitiva e en informatica, dins cèrtas escòlas de psicologia, l'estudi de l'intelligéncia considera generalament aquesta aptitud coma diferenta de la creativitat, la personalitat, l'estructura del caractèr, o la saviesa. L'intelligéncia, es sovent mesurada amb de tèsts de Quocient Intellectual (o sonat mai frequentament QI) a mai d'autres tèsts d'aptitud. Aqueles tèsts son cada còp mai emplegats dins la vida escolara, professionala e tanben militara que se pensa qu'es un biais eficaç de determinar e/o predire lo comportament. Stephen Jay Gould foguèt un critic popular important popular de la teoria d'intelligéncia. Publiquèt un libre The Mismeasure of Man (La desmesura de l'Òme), que i faguèt las remarcas seguentas a prepaus de l'intelligéncia:
- L'intelligéncia se pòt pas mesurar.
- L'intelligéncia es pas innada.
- L'intelligéncia es sonque parcialament eiretabla e çò eiretas es mutadís.
- L'intelligéncia se pòt pas capturar dins un nombre unic.


text:
Jean-Baptiste Clément
Jean-Baptiste Clément (Boulogne-sur-Seine, 30 de mai de 1836 – París, 23 de febrier de 1903) foguèt un cançonejaire francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Nascut dins un familha aisada, la quitèt a 14 ans e anèt a París. Après quauquei mestiers divèrs, participèt au jornau "Le Cri du Peuple" de Jules Vallès. En 1867, s'exilièt en Belgica onte publiquèt la celèbra cançon "Le Temps des Cerises". Tornat en França, foguèt condamnat per sa collaboration ambé lo jornau "La Réforme" de Charles Delescluze e Auguste Vermorel. Liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias, foguèt delegat per la fabricacion de municions e enfin membre de la Comission de l'ensenhament. Combatèt durant la Setmana Saunosa e escriguèt son autra cançon pus celèbra, "La Semaine sanglante", denonciant la repression de la Comuna. S'exilièt en Belgica puei a Londres. Tornèt en França en 1880.
Entre 4000 e 5000 personas assistiguèron a son enterrament dins lo cementèri dau Père-Lachaise.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Lou proumié dilun de juliet s’es debanado la famouso Coucardo d’Or que Matray a messo dins soun crouchet davans Moutet e Martin-Cocher. Lou pres dis Arlaten es ana à Auzolle e lou meiour biòu es esta Candello de Guillierme.
Lou 28 d’avoust, la Paumo d’Or es estado gagnado pèr Villard davans Allouani e Poujol. Dóu coustat di biòu, lou meiour es esta encaro Camarina de Chauvet.
Aquest d’eici, après sa proumiero sourtido à Nime, ounte a gagna lou 1ié troufèu Jan Lafont, a mai briha à Font-Vièio, Bèu-Caire e Vauvert, ounte es esta elegi lou meiour de l’annado. De mai, lou 14 de setèmbre, a empourta lou troufèu di Fartaiaire de Castèu-Reinard pèr la quatrenco fes. Acò lou metié, proubable, sus lou camin d’un tresen Biòu d’Or!
En Eirago, li 24 e 25 d’avoust, s’es jougado la 31enco Bano d’Or. Julian Ouffe l’a gagnado davans Auzolle e Mascarin. Marcellin, dóu Joncas, a agu lou pres dóu meiour coucardié.
Lou 3 de setèmbre, an debuta i Santo li courso de tau que soun d’à-gràtis chasque dimècre enjusqu’à la finalo dóu 29 d’óutobre. Sian arriva pièi i gràndi finalo.
Camarina, Biòu d’Or 2008
Aquesto dóu Ficheiroun d’Or s’es jougado lou 14 de setèmbre à Mauguiò e Nicollin l’a empourta sus Guillierme emé lou triò Paludié, Emir e Trelus. Aquelo di vaco coucardiero s’es passado la vèio au Grau dóu Rèi. La Coucardiero d’Or es Raynausié de Chaballier (la fuguè adeja en 2003), lou meiour rasetaire, J.F Moulin.
Vaqui lis àutri finalo que se soun debanado au mes d’óutobre :
Acabarai en vous fasènt assaupre la despartido au mes d’avoust de dos persounalita dóu mounde de la bouvino : Jaque Espelly e Reinié Jalabert, que fuguèron de grand gardian.
Laurèns Ayme n’en saludo la memòri dins aquest numerò di Nouvello. Dounaren dins noste numerò 149 lou Tablèu d’Ounour de la sesoun 2008.
1121985


text:
Baia d'Hudson
La baia d'Hudson (en anglés Hudson Bay, en francés Baie d'Hudson, en inuktitut Kangiqsualuk Ilua, en cree Wînipekw o Wînipâkw) se tròba al nòrd-èst de Canadà. Banha lo nòrd de las províncias d'Ontàrio, Quebèc, Manitòba e lo sud-èst de Nunavut. La baia d'Hudson forma una part de l'ocean Artic. Es connectada per l'èst amb l'ocean Atlantic per l'estrech d'Hudson, e pel nòrd amb la rèsta d'Artic pel canal de Foxe, qu'es pas considerat coma part de la baia. A l'extrèm sud-oriental se dobrís sus la baia de James. Totas las illas de la baia d'Hudson apertenon a Nunavut.
La baia es pauc prigonda e pr'amor de la seuna nauta latitud se congèla totalament durant almens sièis meses l'an. Per sas còstas, principalament en Manitòba, abita l'ors blanc, que se consacra a la caça sus la superfícia gelada; quand lo glaç se fond cap al mes de junh, los orses tornan per la còsta en esperar la nòva sason ivernala.
La baia foguèt nomenada aital en onor de Henry Hudson, que en 1610 l'explorèt a bòrd del vaissèl Discovery e que un an abans aviá batejat tanben lo riu Hudson dins l'estat de Nòva York.


text:
Enric VIII d'Anglatèrra
Enric VIII d'Anglatèrra, (28 de junh de 1491 - 28 de genèr de 1547) que ho rei d'Anglatèrra e senhor d’Irlanda deu 22 d'abril de 1509 dinc a la soa mòrt. Que ho lo dusau monarca de l'Ostau de Tudor. Lo son regnat que marquè pregondament l'istòria anglesa per'mor, entà poder divorciar de la soa purmèra molhèr, Catarina d'Aragon qu'instaurè l'anglicanisme en se bèth desliurar de l'autoritat de la Glèisa Catolica Romana.
La soa preocupacion entà obtiéner un eretèr mascle que'u mièn tanben a se maridar 6 vegadas.


text:
Saint-Voir
Saint-Voir es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Veire[1].
La commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Voir[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 29 de junh de 2012.


text:
Avienguda de 9 de Julio
L'avienguda de 9 de Julio qu'ei un deus eish principau de la ciutat Buenos Aires on ei reputada e chafrada com "la mei larja avienguda deu monde" (títol totun disputat segon la condicions d'apreciacions per d'autes aviengudas).
Que ho planificada desempuish la fin deu sègle XIX mes non ho pas inaugurada sonque en 1937. Lon son establiment que damandè l'expropriacion e l'expulsion forçada (acabada per la darrèra dictadtura militara) de milèrs d'abitants atau com la destruccion de monuments de grana valor, com per exemple la glèisa de San Nicolás de Bari, ua de las mei ancianas de Buenos Aires (qu'èra estada bastida au sègle XVIII) e on e s'èra hèit ondejar lo drapèu argentin peu purmèr còp ; lo son emplaçament qu'ei marcat per l'Obelisc de Buenos Aires. L'avançada de l'avienguda de 9 de Julio que ho estancada per l'ambaishada francesa (dens lo palais d'Ortiz Basualdo) qui non ho pas avalit e qui marca un deus caps ; l'aute qu'ei la plaça Constitición.
Suber l'avienguda de 9 de Julio òm tròba :
- l'ambaishada de França (palais d'Ortiz Basualdo)
- L'obelisc de Buenos Aires
- Un Chalet au som d'un edifici de mantuns solèrs
- Lo Teatro Colón
- L'Edifici deu Ministèri de la Santat (sol edifi demorat suu son percors e quilhat au bèth miei)
- La gara Constitución
L'Avienguda 9 de julio que costeja la linha C deu Subte e qu'ei traucada tanben per las linhas A, B, D e E. En devath de l'obelisc un correder sosterranh qu'acesa ua galeria comerciau.


text:
Batalha de Niniva
La batalha de Niniva foguèt la batalha decisiva de la guèrra qu'opausèt l'Empèri Bizantin a l'Empèri Sassanida entre 602 e 628. La victòria dels bizantins foguèt lo signe de la decadéncia de la dinastia sassanida e restaurèt per un temps las ancianas frontièras de lor empèri. Aquel reviscòl del prestigi sonque durèt qualques decenias perque los primièrs califats musulmans sorgiguèron dins aqueles temps dins lo desèrt d'Arabia e menarà l'Empèri Bizantin al bòrd de la destruccion.
Somari
Preludi[modificar | modificar la font]
Quand l'emperaire bizantin Maurici foguèt assassinat per l'usurpator Focas, Khosro II declarèt la guèrra a l'Empèri Bizantin, amb pretèxte de venjar la mòrt de son benfactor. Los persans foguèron victorioses pendent totes los primièrs ans de la guèrra e conqueriguèron l'Orient Mejan, l'Egipte e fins a una partida d'Anatolia mas l'arribada al poder d'Eraclius cambièt la situacion. En 622, Eraclius lancèt una granda campanha contra los persans, los forçant a se metre sus la defensiva. Aliats als avars, los persans temptèron de prendre Constantinòble mas foguèron vencits.
De son costat, Eraclius se liguèt als khazars del khagan Tong Yabghu, s'atirant sas favors amb de meravilhoses presents e la promessa d'un maridatge amb sa filha, Eudoxia Epifania. Atal, en 626, los Köktürks envièron 40 000 òmes devastar Transcaucàsia e assetjar Tiflis (Tbilissi) amb l'ajuda de l'armada bizantina.
L'invasion de Mesopotamia[modificar | modificar la font]
A mièg de setembre de 627, Eraclius daissèt los khazars contunhar lo sètge de Tiflis e envasir lo còr de l'empèri sassanida amb una armada de 25 000 a 50 000 òmes e mai 40 000 köktürks. Pasmens, los köktürks se retirèron lèu per de causas escassas condicions climaticas ivernalas, e una armada pèrsa de 12 000 òmes dirigida pel general Rhahzadh seguèron l'armada d'Eraclius. Pasmens, aquela viviá de las provisions del país e ne daissava gaireben res a l'armada de Rhahzadh que començava d'èsser en dificultats.
Lo 1er de decembre, l'armada d'Eraclius passèt lo Grand Zab e faguèt campament prèp de Niniva alara que los persans tanben aprochavan de la vila mas per un autre camin. Eraclius foguèt informat que 3000 persans arribavan en renfòrts de l'armada de Rhazhadh, çò que motivèt son accion. Faguèt semblant de se retirar fasent passar Tigre a son armada mas en realitat trobèt un plan à l'oèst del Grand Zab que seriá un bon camp de batalha, lo terren permetiá als bizantins de jogar al melhor lo avantatge de lor superioritat pel combat al còs.
La batalha[modificar | modificar la font]
Lo jorn de la batalha, las tubas reduguèron l'eficacitat de tir de las tropas pèrsas, evitant als bizantins d'aver de patir de pèrdas grandas quand cargavan. Rhahzadh despleguèt sas tropas en tres gropes e passèt a l'ofensiva. Eraclius fengiguèt alara la retirada, ne menant los persans cap al plan qu'aviá trobat, e, arribant alà, faguèt virar las tropas a la granda surpresa dels persans. Aprèp uèit oras de combat, la mitat de lor armada tombèt sul camp de batalha, los persans se retirèron suls puèges a l'entorn.
Dins sos escriches, Nicefòr Ier de Constantinòble menciona que Rhazhadh defièt Eraclius en duèl e foguèt tuat per el. Que siá vertadièr o una legenda, tot es que Rhahzadh moriguèt dins la batailha. Los 3000 òmes enviats en renfòrts arribèron quant tròp tard e se jonhèron a çò que demorava de l'armada sassanida.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Pasmens que la victòria de Niniva siá pas plan totala pels bizantins, es sufisenta per trencar la resisténcia pèrsa. Dempuèi pas mai d'armada sassanida s'opausarà a ela, l'armada d'Eraclius pilhèt un palais de Khosro II e aquereguèt atal fòrça riquessas tot en recuperant 300 estandards bizantins. Khosro fugiguèt dins las montanhas de Susiana e ensagèt de jónher las tropas per defendre Ctesifon. Mas, Eraclius poguèt pas atacar Ctesifon per causa de l'esfondrament d'un pont que li permetèt pas de passar.
L'armada sassanida se revoltèt e reversèt Khosro II e placèt al poder son filh, Kavadh II, que faguèt embarrar son paire abans de lo far metre a mòrt. Kavadh envièt apuèi d'emissaris de patz a Eraclius, que ne li impausèt pas de condicions tròp duras, sabent que son pròpri empèri èran plan agotat. Per un tractat de patz, los bizantins tornèron prene lo contraròtle de totes los territòris qu'avián perduts enrè, lors presonièrs de guèrra capturats e una indemnitat de guèrra lor foguèt ofèrta. Mas, encara mai important per eles, la Crotz Vertadièra, e mai que d'autres rèstas perduts pendent la presa de Jerusalèm pels persans en 614, lor foguèron tornats.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Walter Aemil Kaegi, Heraclius: emperor of Byzantium, Cambridge University Press, 2003
- (en)John Julius Norwich, A Short History of Byzantium, Viking Press, 1998