text:
El Niño
El Niño es un fenomèn meteorologic de l'Ocean Pacific, conegut dins lo monde scientific jol nom de ENSO (El Niño-Southern Oscillation - El Niño Oscillacion del Sud). Provòca de damatges d'escala mondiala, afectant l'America del Sud, Indonesia e Austràlia.
Lo nom de "El Niño" es degut als pescadors del pòrt de Paita al nòrd de Peró qu'observèron que las aigas del sistèma de corrents de Chile a Peró o corrent de Humboldt, que circula del sud al nòrd davant las còstas de Peró e Chile, s'escalfan a l'epòca de las calendas quand los bancs de peissons fugisson cap al sud, a causa d'un corrent caud venent del golf de Guayaquil (Equator). Aquel fenomèn foguèt nomenat Corrent del Niño.
Es un fenomèn atestat dempuèi mai de quaranta mila ans d'istòria climatica.
Somari
- 1 Desvolopament del sindròme
- 2 La Niña
- 3 Los efèctes
- 4 Estudis e prevision del fenomèn
- 5 Observacions
- 6 Un fenomèn mondial
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Bibliografia
- 9 Ligams extèrnes
Desvolopament del sindròme[modificar | modificar la font]
L'episòdi prodromic comença dins l'ocean Pacific tropical, prèp d'Austràlia e Indonesia, e amb aquel demenís la pression atmosferica dins de zònas fòrça alunhadas entre elas, se produson de cambis dins la direccion e dins la velocitat dels vents e se desplaçan las zònas de las pluèjas dins la region tropicala.
Dins las condicions normalas o Condicions Neutras, sus la còsta sudamericana, existís un corrent d'aiga freda nomenat Corrent de Humboldt plen de nutriments que circula cap al nòrd; los vents alisis (que bufan d'èst a oèst) acumulan una granda quantitat d'aiga e calor dins la partida occidentala d'aquel ocean, dins la zòna d’Austràlia e d'Indonesia. En consequéncia, lo nivèl superficial de la mar es aproximativament d'un mièg mètre pus naut en Indonesia causant alà umiditat e precipitacions. Sus las còstas del Peró e Equator, per contra, lo clima es mai sec [1] [2] [3] [4] [5]. Pauc a pauc, la diferéncia de la temperatura superficiala de la mar atenh aperaquí 8 °C entre ambedoas zònas del Pacific. Las temperaturas "fredas" se tròban en America del Sud perque pujan las aigas prigondas e produson una aiga rica en nutriments e manten l’ecosistèma marin. Pendent lo fenomèn de "la Niña" las zònas relativament umidas e plujosas se localizan dins l'Asia del Sud-Èst, mentre qu'en America del Sud es relativament sec.
Pendent el Niño los vents alisis venon mens fòrts o arrèstan de bufar, lo maximum de temperatura marina se desplaça cap al sistèma de corrents de Chile a Peró, qu'es relativament freda, e lo minimum de temperatura marina se desplaça cap a l'Asia del Sud-Èst. Aquò provòca l'aumentacion de la pression atmosferica dins l'Asia del Sud-Èst e la diminucion dins l'America del Sud. Tot aquel cambi se passa en un interval de sièis meses que, aproximativament, va de junh a novembre; ven fòrça fòrt e altèra lo clima.
La Niña[modificar | modificar la font]
Article principal: La Niña La Niña se referís a las condicions contràrias a l'ENSO, es a dire, temperaturas fòrça mai fredas sus las còstas sudamericanas. Abitualament la Niña succedís al Niño.
Los efèctes[modificar | modificar la font]
America del Sud[modificar | modificar la font]
Las consequéncias d'aquel fenomèn climatic apòrta dins las regions d'America del Sud pòdon èsser:
- Pluèjas intensas.
- Diminucion de l'intensitat del corrent d'Humboldt.
- Pèrdas de peisses per certanas espècias e creissença per d'autras.
- Formacion de nivolums generats dins la Zòna de Convergéncia Intertropicala.
- Periodas fòrça umidas.
- Bassa pression atmosferica.
Asia del Sud-Èst[modificar | modificar la font]
- Pluèjas raras.
- Refrescament de l'ocean.
- Bassa formacion de nívols.
- Periòdes fòrça secs.
- Nauta pression atmosferica.
- Escassetat d'aliments marins
- Culturas destruidas
- Manca d'aiga als rius
Dins lo Monde[modificar | modificar la font]
Consequéncias globalas:
- Cambi de circulacion atmosferica.
- Cambi de la temperatura oceanica.
- Pèrdas economicas dins las activitats primàrias.
- Destruccion d'abitacions.
- A la fin de 2006, lo Golf de Gasconha oriental coneguèt de precipitacions escassas provocant de secadas.
Estudis e prevision del fenomèn[modificar | modificar la font]
Los començaments de l'estudi d'El Niño[modificar | modificar la font]
- Sir Gilbert Walker e l'oscillacion australa
Scientific britanic e al cap del servici meteorologic indi, Sir Gilbert Walker foguèt encargat en 1920 en Índia, per trobar cossí preveire la monson asiatica. Metèt en contacte los scientifics sudamericans que li presentèron lo resultat de sos estudis suls efèctes locals d'El Niño. En estudiant aquelas donadas climaticas e atmosfericas capitèt de establir, en 1923, una relacion temporala entre las pressions atmosfericas a l'oèst e a l'èst del Pacific sud. En efècte, poguèt veire que la pression aumentava a l'oèst quand demenissiá a l'èst (fenomèn El Niño), e inversament. En consequéncia d'aquela situacion d'equilibri e de cambi, nomenèt aquel fenomèn Southern Oscillation (oscillacion australa).
Orientant sas recèrcas cap a l'oscillacion australa, Sir Walker capitèt de determinar, en 1923, un indici al qual son nom foguèt balhat. A per foncion de mesurar la diferéncia de pression entre l'èst e l'oèst de l'ocean Pacific. Quand l'indici aumentava, la pression èra elevada a l'èst del Pacific, e los alisis èran pus fòrts. Quand l'indici èra pus bas, los alisis èran mens poderoses, aportant d'ivèrns puslèu suaus en Canadà e en l'America occidentala. L'efècte acompanhava de secadas en Austràlia, Indonesia, Índia e de sectors africans.
Un de sos collègas l'ataquèt dins una revista scientifica, trobant « perfectament ridicula l'idèa que las condicions climaticas de regions del glòbe tan alunhadas una de l'autra posquèsson èsser ligadas entre elas ». Sir Walker respondèt que deuriá aver una explicacion pus precisa, mas que « exigiriá de coneissenças fisablas de las estructuras del vent a de nivèls diferents del sol ». Aquò implicava nocions e mejans d'observacion desconeguts en aquela epòca mas los metòdes de recèrca actuals verifican la teoria de l'indici de pression Walker.
- Jacob Bjerknes e lo fenomèn ENSO
Dins las decenias que seguèron, los cercaires estudièron las variacions climaticas se focalizant sus l'enigma de las illas deserticas del Pacific central eqüatorial. Aquelas illas, pasmens que recebon (segon las estatisticas climaticas americanas e canadianas) la meteissa quantitat de pluèja que lors vesinas luxuriantas, demòran desesperadament esterilas. En fach, aquela esterilitat es deguda a una variacion de l'indici de pression Walker: plan sovent, l'indici es puslèu elevat, entrainant de fòrça flacas de precipitacions annalas, e quitament pas cap. Pasmens, pendent un periòde que se repetís cada dos a sèt ans, aquelas illas subisson un vertadièr deluvi que dura qualques meses, de decembre a mièg junh.
Lo ligam, aparentament evident entre aquel estrange fenomèn e El Niño, pasmens serà pas establit abans las annadas 1960, per un meteorològ norvegian : lo professor Jacob Bjerknes. Foguèt lo primièr de remarcar, en 1967, lo rapòrt entre las observacions de Sir Walker e El Niño. Los dos fenomèns concordant en tot ponch, fin avent l'idèa de completar lo nom d'El Niño en associant la descobèrta del Britanic: lo fenomèn se nomena dempuèi ENSO, o El Niño Southern Oscillation.
Lo professor Bjerknes tanben establiguèt, qualques ans mai tard, lo ligam entre los cambis de temperaturas a la superfícia de la mar, la poténcia de las alisis e las fòrtas precipitacions qu'acompanhan d'abitud los baisses barometrics a l'èst coma a l'oèst del Pacific. Aquò correspond a las fasas d'un indici de Walker d'indici bas.
Tecnicas d'identificacion existentas[modificar | modificar la font]
A diferéncia de las mesuras regularas e precisas dels paramètres coma las precipitacions, la temperatura de l'aire o de la mar, efectuadas fòrça precàriament dins las annadas 1930, pels periòdes pus alunhats se dispausa solament de las dichas o descripcions de las consequéncias de las anomalias climaticas constatadas, per exemple, las meissons, las condicions de navigacion e a l'aparicion de fenomèns meteorologics inabituals com trons, inondacions, catastròfas naturalas, etc.
Per identificar los fenomèns meteorologics, en paleoclimatica, s'utiliza los estudis geologics dels jaces de sediments, que se pòdon datar per estratigrafia (los jaces pus ancians son en dejós), per datacion al carbòni 14, qu'indica lo periòde que se formèron los compausants organics presonièrs (pollèn, etc.) o pels rèstas arqueologics als quals se mesclèron.
Totas aquelas observacions devon èsser verificadas, comparadas e esprovadas amb lo mai grand nombre d'informacions venent de divèrsas disciplinas. Tota incoeréncia deu èsser explicada. Per exemple se sap que:
- Lo nivèl dels oceans varièt de mai de dètz mètres, provocant de variacions del nivèl de basa, e mai, l'erosion prèp de las desembocaduras
- La forma de qualques cordons litorals fossils indica la direccion dels corrents e de las ondas dominantas
- Las dunas fossilas correspondon a de temps arids e indican quins èran los vents dominants
- Los fossils e la creissença dels escuèlhs de coralhs, donan d'indicacions sus la temperatura e la salinitat de l'aiga de mar
- L’estudi dels jaces de las glaças fossilas revela la composicion isotopica de l'aire e aquela del pollèn en que demorèron presonièrs, e se pòt atal conéisser las condicions atmosfericas passadas (temperatura de l'aire, importància de las precipitacions, etc.)
- La dendroclimatologia (estudi dels anèls de creissença dels arbres) adutz d'informacions sus las precipitacions e las temperaturas dels temps passats.
Tot aquò cal lo comparar amb d'autres estudis utilizats pels paleoclimatològs coma l'estudi de la creissença dels escuèlhs tropicals, o las emprentas daissadas per una fòrta explosion volcanica.
Un interès creissent a la fin del sègle XX[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1982, data d'un ENSO devastador dins totes los païses de la cencha intertropicala e fin a afectat lo clima europèu, de milièrs de scientifics e de cercaires del monde entièr ensagèron de comprendre lo fenomèn. Pendent aquel periòde, sols dos programas aportèron de responsas.
- TOGA
Lançat en 1985, lo programa de collaboracion internacionala Tropical Ocean and Global Atmosphere (TOGA : « Estudi dels oceans tropicals e estudi global de l'atmosfèra »), permetèt de comprendre melhor lo parelh ocean--atmosfèra. Durèt onze ans e venguèt la basa del lançament dels seguents. Estudièt pus particularament las variacions del parelh degut a El Niño.
- WOCE
Programa lançat cinc ans aprèp lo TOGA per 44 païses, que totes aqueles de l'Union Europèa de l'epòca, lo World Ocean Circulation Experience (WOCE : « Experiéncia sus la circulacion oceanica a l'escala mondiala ») aviá per meta d'establir una descripcion oceanique globala. Permetèt d'establir un modèl climatic que pòt mai o mens preveire las annadas ont frapejarà lo fenomèn ENSO.
- CLIVAR et GODAE
La seguida d'aqueles programas foguèt lo Climate Variability and predictability programme (CLIVAR : « Programa d'estudi de prevision e de variacion del clima ») qu'estudiava lo clima e las interaccions entre ocean glaç e atmosfèra a l'escala del planeta, e pel Global Ocean Data Assimilation Experiment (GODAE) que, en 2003-2005, preparava l'establiment d'un sistèma mondial de susvelhança e de prevision climatica.
Los ans 2000[modificar | modificar la font]
Las novèlas tecnicas e los novèls mejans pels cercaires permetèron de far de progrèsses considerables dins l'analisi del fenomèn.
- Institut de Recèrca pel Desvolopament
En 2000, l'Institut de Recèrca pel Desvolopament (IRD) lancèt lo programa ECOP (Estudi climatic de l'ocean Pacific tropical) per estudiar las variacions climaticas degudas a ENSO e a son opausat, La Niña. La meteissa annada, l'IRD lancèt tanben, amb un budgèt de 132 000 €, lo programa PALEOCEAN aquel que estudiava los coralhs. La tecnica del rasclatge del coralh utilizant aqueles darrièrs coma paleotermomètres. En efièit contenon d'urani e d'estronci, que lor quantitat presenta vària en foncion de la temperatura de superfícia de la mar. Aqueles elements testimònis datan los coralhs e atèstan de las variacions del nivèl de la mar dins los ans. Revelan la preséncia de miocardiopatias, dels organismes vivents que l'estat testimònia de l'impacte d'ENSO sus l'environament.
- Un satellit plan particular
En 1992, la Nasa e lo Centre national d'études spatiales (CNES) se jonhèron per lançar lo satellit Topex/Poseidon amb la fusada Ariane 4. L'enginh de 2,4 tonas foguèt enviat a 1 336 km, fasent un torn de la Tèrra cada 112 minutas, e podent observar fins a 90 % dels oceans. Lo CNES e la Nasa balhèron las 50 000 mesuras quotidianas de Topex/Poseidon a la comunautat scientifica tre julhet de 1993. Mai de 600 scientifics de 54 païses expleitèron aquelas mesuras, distribuidas via doas bancas de donadas : una situada als Estats Units d'America, l’autra, lo centre AVISO, situada a Tolosa.
En octobre de 2005, un auvari tecnic faguèt pèrdre al satellit sas capacitats de manejar sus l'orbita, essent alara dins l'impossibilitat d’aquerir de novèlas donadas scientificas. Lo satellit doncas acabèt sa mission lo 5 de genièr de 2006, aprèp 13 ans dins l’espaci e mai de 60 000 revolucions a l'entorn de la Tèrra.
Prevision[modificar | modificar la font]
Las observacions de Topex/Poseidon dintran dins de grands programas scientifics internationals, que WOCE, TOGA, CLIVAR, et GODAE (amb MERSEA sa compausanta europèa). Los organismes meteorologics, eles tanben, s'aprovesisson en donadas del satellit. Aquelas mesuras lèu venon indispensablas, e venguèt alara evident qu'un novèl programa deuriá prendre la seguida de Topex/Poseidon.
- Lo programa Jason
Dempuèi son lançament per Delta II lo 7 de decembre de 2001, lo satellit Jason-1, successor de Topex/Poseidon, balha de donadas expleitablas en temps real (mens de tres oras aprèp la recepcion de las donadas). Lo Jason-1 es 5 còps mai leugièr que Topex/Poseidon (solament 500 kg per 3 m d'envergadura) e gaireben dos còps mens car. Permet una precision almens egala, e mai superiora, a aquela de son predecessor, a causa de la collaboracion entre las sieunas mesuras e aquelas presas, dirèctament a la superfícia oceanica de la Tèrra, per de naus especializadas o de balisas meteorologicas.
Las donadas altimetricas provesisson tanben en temps quasi real las observacions oceanicas permetent d'elaborar de previsions meteorologicas. Mercé a las mesuras del Jason-1, Météo-France publica atal de bulletins regulars sus l’estat de l’ocean mas tanben d'alèrtas en cas de degradacion de las condicions meteorologicas. Jason-1 fa part del projècte d’oceanografia operacionala Mercator, lançat en 1997 e venguèt un Gropament d'Interès Public en 2002 (partenariat entre lo CNES, lo CNRS/INSU, l’IFREMER, l’IRD, Météo-France e lo SHOM). Mercator permet d'efectuar una susvelhança en temps real dels oceans (realizacion de bulletins setmanièrs de l’estat de la mar), mas tanben de previsions de tèrme long concernent los fenomèns bioclimatics coma El Niño.
Observacions[modificar | modificar la font]
El Niño provòca fòrça revolums climatics. Los oceans e l’atmosfèra son en interaccion continuala. Las modificacions induchas sus la temperatura de superfícia de la mar afectèctan los vents.
Atal, El Niño de 1982-1983 produiguèt d'efèits dramatics suls continents. En Equator e al nòrd de Peró prèp de 250 cm de pluèja tombèron pendent sièis meses. Mai a l’oèst, las anomalias del vent desvièron los Tifons de lors rotas abitualas, cap a Hawaii o Tahiti pas preparats a de talas condicions meteorologicas.
Lo fenomèn pòt afectar per d'ondas de tust las condicions climaticas dins de regions alunhadas del glòbe. Aquel messatge d’escala planetària es acompanhat pels desplaçaments de las regions de las pluèjas tropicalas, que tòcan aprèp las estructuras de vent dins tot lo planeta. Los nívols tropicals portadors de pluèja deforman l’aire que los susplomba (8 a 16 km en dessús del nivèl de la mar). Los vents que se son formats dins l’aire en dessús d'aqueles nívols determinan las posicions de las monsons e las rotas dels ciclons e cenchas dels vents intenses separant las regions caudas e fredas a la superfícia de la Tèrra. Pendent las annadas El Niño, quand la zòna de pluèja abitualament centrada sus Indonesia se desplaça cap a l’èst, cap al Pacific central, las ondas presentas dins los jaces nauts de l’atmosfèra son afectadas, causant las anomalias climaticas de fòrça regions del planeta.
Los impactes de El Niño sul clima a las latituds temperadas son los mai evidents pendent l’ivèrn. Per exemple, gaireben totes los ivèrns El Niño son doces sul Canadà occidental e sus las regions del nòrd-oèst dels Estats Units d'America, e plujairas sul sud dels Estats Units d'America (de Tèxas a Florida). El Niño afècta tanben los climas temperats pendent las autras sasons. Mas, quitament pendent l’ivèrn, El Niño es un dels autres nombroses factors qu'influéncian lo clima de las regions temperadas.
Atal, El Niño 1997 provoquèt secadas e fuòcs de selvas en Indonesia, fòrtas pluèjas en Califòrnia e inondacions dins la region sud-èst dels Estats Units d'America. La temperatura mejana estimada del glòbe, en superfícia, per las zònas terrèstras e maritimas, tanben aumentèt fòrça. A la fin de decembre de 1997, une tempèsta deversèt fins a 25 cm de nèu dins lo sud-èst dels Etats Units d'America. D'ondas de mar atenguèron 4 m de naut desforrelèron al sud de San Francisco. De violentas tempèstas salivèron en Florida, amb de tornadas atenguent 400 km/h. Segon lo rapòrt de l'ONU, El Niño en 1997-98 faguèt de milièrs de mòrts e ferits, e provoquèt de damatges estimats entre 32 e 96 miliards de dollars[6].
En junh de 2002, El Niño se faguèt sentir dins las regions tropicalas de l'America del Sud. De violents auratges, los piègers dels uèit darrièrs dètz ans, destrempèron Chile. Vèrs la fin del mes de decembre, Austràlia subissiá la pièger de las secadas d’un sègle. De tempèstas mortalas tanben se descarguèron sus la còsta oèst dels Estats Units d'America. Cinc jornadas entièras de plujadas e de ventàs.
Un fenomèn mondial[modificar | modificar la font]
Dins las annadas 1990 una relacion entre lo periòde caud e los cambis climatics planetaris de tèrme cort foguèt provada. Un dels resultats obtenguts es la descobèrta del prolongament d’El Niño dins las regions tropicalas de l’ocean Indian e de l’ocean Atlantic, mercé a una analisi de la superfícia d'aqueles oceans amb mai de 650 000 mesuras efectuadas per de naus. La soma de las donadas utilizadas cobrís un periòde de quinze ans. Atal s'observèt, de 12 a 18 meses aprèp la fin del fenomèn El Niño dins lo Pacific, un escaufament ciclic de la superfícia de l’ocean Atlantic eqüatorial. Semblariá que s’agís d’una responsa passiva al cambi de pression atmosferica e dels alisis dins la region. Aquela reaccion de l’ocean Atlantic es pas vertadièrament explicada uèi ara, mas tend a mostrar la propagacion a l’escala mondiala de las consequéncias d'El Niño.
Lo fach qu’El Niño siá d'ara endavant considerat coma un fenomèn mondial, amb de repercucions dins los tres principals oceans tropicals, deuriá favorir l’explicacion dels efèites del clima sus tot lo [[Tèrra|planet]a]. Las modificacions de la temperatura oceanica pòdon doncas, a l’escala locala, modificar l'umiditat absoluda de la circulacion atmosferica, entrainant l’aumentacion de la pluviometria de las regions a l'entorn. Aquò permet de donar intuitivament una idèa dels mecanismes que provòcan las consequéncias observadas subretot dins la region del Pacific, mas tanben dins una mendre proporcion dins lo rèsta del monde. Aquela modificacion es tan mai granda, frequenta e durabla, que l'energia atmosferica aumenta, amb la temperatura, per efèit de sèrra.
El Niño contribuís a aquelas anomalias o modificacions de l’igrometria d’un biais que s’explica pas plan, mas qu'es quasi segur qu’es lo responsable e es per aquò que l’umiditat pòt èsser considerada coma un dels motors de l’atmosfèra. Las aplicacions d'aquelas recèrcas permetràn alara de prevenir melhor las consequéncias d'ara endavant indenegablas d'El Niño sul sistèma climatic global.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Michael Pidwirny, Fundamentals of Physical Geography, Chapter 7: Introduction to the Atmosphere [1]
- ↑ (en)Envisat watches for La Nina, ed:BNSC [2]
- ↑ (en)The Tropical Atmosphere Ocean Array: Gathering Data to Predict El Niño, in Celebrating 200 Years, ed: NOAA [3]
- ↑ (en) Ocean Surface Topography, in Oceanography 101, ed: JPL [4]
- ↑ (en)ANNUAL SEA LEVEL DATA SUMMARY REPORT JULY 2005 - JUNE 2006 in THE AUSTRALIAN BASELINE SEA LEVEL MONITORING PROJECT ed Bureau of Meteorology [5] [pdf]
- ↑ (en)[6] Un episòdi costós : El Niño, 1997-98, GEO 3 (Global Environment Outlook), ed: ONU
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Pagina Scientifica ENSO
- (es) Explicacion del Niño, pel Servici Meteorologic de Mexic
- (Vidèo) (fr) [7] L'impacte d'El Niño dins la zòna intertropicala, Institut de Recherche pour le Développement, 14 de febrièr de 2010
- (fr) [8] El Niño: Perspectiva Canadiana Servici Meteorologic de Canadà, 18 décembre 2002 ed. Environnement Canada
- (Flash) (fr) [9], El Niño, seria: Comprendre la météo, ed. Météo-France
- (fr) [10], El Nino, Futura-sciences, 24 de novembre de 2003
- (fr) [11] El Niño et le réchauffement climatique : quels liens de causes à effets ?, Even Rouault e Marianne Espinassous, ed. Polyglots.free.fr
- (en) [12] El Niño and La Niña Related Winter Features over North America, National Weather Service, 19 de decembre de 2005, ed.NOAA


c: text/html

text:
884
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 884 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de l'annada precedenta còntra una tropa de Vikings que pilhava la region de Somme, lo rèi Carloman II reüniguèt l'aristocracia auta dau Reiaume a Compiègne per negociar la retirada deis envaisseïres. Un acòrd foguèt trobat permetent la partença dei Vikings en cambi dau pagament de 12 000 liuras d'argent. Puei, en març, reüniguèt tornarmai lei Grands dau Reiaume per adoptar divèrsei mesuras per melhorar e renfòrçar la lucha còntra lo bregandatge.
Lo rèi moriguèt a la fin de l'annada lo 6 de decembre en causa d'una bleçadura recepuda dins lo corrent d'una caça. Son eiretier, Carles III, èra un enfant de sèt ans. L'aristocracia de Francia Occidentala demandèt donc a l'emperaire Carles III lo Gròs de venir regent dau Reiaume. Aquò permetiá de reconstituir l'ancian empèri de Carlesmanhe (franc de Bretanha e de Provença vengudas independentas).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Assaiant d'aprofichant la mòrt d'Ahmad ibn Tulun, governador rebèl d'Egipte, de Palestina e de Siria, lo visir Al-Muwaffaq mandèt una fòrça per reconquistar Egipte. Pasmens, se turtèt a una resisténcia acarnada e lo projècte mau capitèt en 886.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alèp
Alèp (arabi: حلب; transliterat Ḥalab), es la vila pus granda de Siria[1] e la capitala del Governorat d'Alèp, lo pus poblat de Siria. Amb una populacion oficiala de 2 301 570 abitants (estimacion de 2005), espandida a mai de 2,5 milions dins l'airal metropolitan, es tanben una de las vilas pus grandas de Levant[2][3]. Pendent de sègles, Alèp foguèt la pus granda vila de la Granda Siria e la tresena de l'Empèri Otoman, après Constantinòble e Lo Caire[4][5][6]. E mai que relativament pròcha de Damasc en distància, Alèp es desparièra de per son identitat, arquitectura e cultura, fargada per una istòria e una geografia diferentas.
Alèp es una de las vilas pus vièlhas del mond, benlèu abitada dempuèi lo millenni VI abC[7]. D'excavacions a Tell as-Sawda e Tell al-Ansari, just al sud de la vila vièlha d'Alèp, mostrèron que l'airal es ocupat dempuèi al mens la fin del millenni III abC[8]; e Alèp es tanben mencionada dins las tauletas cuneïformas descobèrtas a Ebla e en Mesopotamia, que la ciutat i es citada per sas capacitats comercialas e militaras[9]. Una tan longa istòria es probablament deguda a sa situacion de punt estrategic dins lo negòci a mièg camin entre la Mar Mediterranèa e Mesopotamia.
L'importància istorica de la vila es tanben deguda a sa situacion geografica a la fin de la Rota de la Seda, que passava per l'Asia Centrala e Mesopotamia. Quora s'inaugurèt lo Canal de Suèz en 1869, lo comèrci venguèt maritim e Alèp comencèt de declinar dapasset. A la casuda de l'Empèri Otoman après la Primièra Guèrra Mondiala, Alèp daissèt son rèirepaís al nòrd a la Turquia modèrna, e un important camin de fèrre que la religava a Mossol. Puèi en 1940 perdèt son principal accès a la mar, Antiòquia e Alexandreta (Iskenderun), tanben en Turquia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ UN Data, Syrian Arab republic
- ↑ UN Demographic Yearbook 2009
- ↑ Expatify.com Navigating the Major Cities of Syria
- ↑ Encyclopedia of the Ottoman Empire
- ↑ Russell, Alexander (1794), The natural history of Aleppo, 2nd Edition, Vol. I, pp. 1-2
- ↑ Gaskin, James J. (1846), Geography and sacred history of Syria, pp. 33-34
- ↑ Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (2010)
- ↑ The Oxford encyclopedia of archaeology in the Near East (1997)
- ↑ Britannica Concise Encyclopedia (2010)


text:
Boulogne e Billancourt
Boulogne e Billancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò futur Boulogne es a la Nautor Mièja Edat una campanha verda e boisée ont se lèva cap a 630, lo pont de Sant-Cloud e a l'entorn de 841, lo gibet reial. A partir de 1109, un masatge caseriu de bûcherons de la parròquia de Auteuil, Los Menuls-lès-Sant-Cloud, se transforma dins vilatge viticole, en illustrant la renaissance capétienne #qu'exalta en 1260 lo bastiment sus lo sieu terren communal per Santa Isabelle de la abbaye de Longchamp, futur centre de la vida culturala de la aristocratie parisienne, e #que culmini localement en 1330 per la érection a la siá lisière sud del glèisa La nòstra-Madama per Philippe la Longitud. Aquel segond bastiment de prestige se redobla de l'institucion segon la volontat del défunt Philippe lo Polit, paire del rei, de #çò que vendrà lo principal pélérinage dels parisencos e del accession aquel meteis an a l'estatut de parròquia independenta : Boulogne La Pichona.


text:
Soultzbach-les-Bains
Bad Sulzbach en alemannisch (Soultzbach-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge sus la rota dels Vins de Alsace. Lo vilatge a situat a l'intrada d'un vallon lateral de la granda e polida vallée de Munster.Soultzbach-Los-Bains a traversat pel Krebsbach e lo Runsbach e se situa a Unitat|6|km}} de Munster e a Nombre|14|km {{}} de Colmar. Las municipalitats limitrophes son Wasserbourg, Griesbach-a lo-Val e Wihr-a lo-Val.
Petit village sur la route des Vins d'Alsace. Le village est situé à l'entrée d'un vallon latéral de la grande et belle vallée de Munster.Soultzbach-les-Bains est traversé par le Krebsbach et le Runsbach et se situe à 6 km de Munster et à Modèl:Nombre de Colmar. Les communes limitrophes sont Wasserbourg, Griesbach-au-Val et Wihr-au-Val.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela pichona vila a conegut per las siás aigas mineralas, #que la principala font, descobèrta en 1603 jaillit al pè d'un mamelon de lœss o lehm, la Oberfeldbach, a lo-dessus #que n'es una rusca fòrça compacta d'un conglomérat granitique cimentat per del hydrate de protòxid de fèrre.
Soultzbach-Los-Bains a citat per las primièras fes en 1211. L'origina de lo sieu nom ven de Sulcebach : Sulz, font salada, e Bach, ruisseau. Soultzbach Levava antany pòrtis de Lorraine #que la inféodèrent als nòbles de la familha de las Hattstatt. Los senhors de Hattstatt lo #fortificar en 1275 e en #far una vila. Sus lo sieu cementèri se vei encara doas pèiras tumulaires pro considerablas: la una de 1351, representa una religiosa en avent lo sieu chapelet en las mans, l'autre de 1514 representa lo senhor Jacques de Hattstatt e la siá femna Mergen de Rathsamhausen. Lo sanctuarium sul costat esquèrre del chœur de la glèisa, en pèira sculptée, merita tanben d'èsser vila. Après lo sieu extinction en 1585 los sieus eretièrs, los Schauenburg, #transformar lo castèl n'otèl de bains. Los bains de Soultzbach, lançats cap a 1615, #èsser fòrça apreciats al Modèl:Sp- en tota l'Euròpa coma luòc de curació e de loisirs. Près del limit de Soultzbach e de Gueberschwihr se tròba lo castèl de Schrankenfels, bastit al començament de la Modèl:S- pels senhors de Gueberschwihr. A Modèl:La s- a apertengut als Hattstatt, abans d'èsser destruit a Modèl:La s-.
Cette petite ville est connue par ses eaux minérales, dont la principale source, découverte en 1603 jaillit au pied d'un mamelon de lœss ou lehm, l'Oberfeldbach, au-dessus duquel est une couche très compacte d'un conglomérat granitique cimenté par de l'hydrate de protoxyde de fer.
Soultzbach-les-Bains est cité pour la première fois en 1211. L'origine de son nom vient de Sulcebach : Sulz, source salée, et Bach, ruisseau. Soultzbach relevait autrefois des ducs de Lorraine qui l'inféodèrent aux nobles de la famille des Hattstatt. Les seigneurs de Hattstatt le fortifièrent en 1275 et en firent une ville. Sur son cimetière on voit encore deux pierres tumulaires assez remarquables: l'une de 1351, représente une religieuse tenant son chapelet dans les mains, l'autre de 1514 représente le seigneur Jacques de Hattstatt et sa femme Mergen de Rathsamhausen. Le sanctuarium sur le côté gauche du chœur de l'église, en pierre sculptée, mérite aussi d'être cité. Après leur extinction en 1585 leurs héritiers, les Schauenburg, transformèrent le château en hôtel de bains. Les bains de Soultzbach, lancés vers 1615, furent très appréciés au Modèl:Sp- dans toute l'Europe comme lieu de cure et de loisirs. Près de la limite de Soultzbach et de Gueberschwihr se trouve le château de Schrankenfels, bâti au début du Modèl:S- par les seigneurs de Gueberschwihr. Au Modèl:S- il a appartenu aux Hattstatt, avant d'être détruit au Modèl:S-.


text:
65
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 65 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Popea. De rumors afirmèron que foguèt assassinat per son marit mai aquò es pas confirmat per leis istòrians modèrnes. Au contrari, l'emperaire Neron foguèt prefondament tocat per la disparicion de sa frema. Dins lo corrent de l'annada, un complòt dich conjuracion de Pison foguèt descubèrt. Gropava unei senators e chivaliers romans e foguèt denonciat per un domestic dau senator Flavius Scaevinius. Arrestat e menaçat de torturas, donèt divèrsei noms de personalitats que foguèron a son torn arrestadas. Per contentar lei borrèus, certanei donèron de noms suplementaris d'individús qu'èran pas necessariament implicats. Aquò entraïnèt donc una repression saunosa dins tota l'elèit romana, especialament dins lei mitans intellectuaus (suicidi fòrçat de Senèca... etc.).
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar sa politica de division dei nomadas xiongnus, l'emperaire Mingdi (57-75) establiguèt una garnison chinesa a Duliao (度遼營) a la frontiera entre Xiongus dau Nòrd, ostils a l'Empèri, e Xiongnu dau Sud, aliats e protegits per lo poder imperiau. Aquò permetiá de mantenir la division dau perilhós vesin de China e de defugir, ò au mens de limitar, leis incursions saunosas dei cavaliers arquiers de l'estèpa.


text:
Colobrieras
Colobrieras[1] es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var de la region de Provença Aups e Còsta d'Azur .
Se tròba dins lo Massís dei Mauras e es reputada per sei castanhas.
Foguèt fondada au sègle XII e consèrva un pònt fòrça ancian.
Dins son canton se tròba tanben la Chartrosa de Verna e la campa notabla (de 1645) de sa comuna venguèt d'ailà.
Possedís tanben de menirs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Couloubriero en nòrma mistralenca.


text:
1637
Aquesta pagina concernís l'an 1637 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Maridatge de Ladislas IV Vasa ambé Cécilia Renata, filha de l'emperaire Ferrand II.
Curlàndia[1][modificar | modificar la font]
Tempativa de colonizacion de l'illa de Tobago menada una expedicion de 212 colons organizada a l'iniciativa dau nebòt dau duc Jacob Kettler. Arribèron dins l'illa en 1642.
Savòia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Victor Amadèu Ièr (7 d'octòbre) qu'èra duc dempuei 1630. Foguèt remplaçat per son fiu Francés Iacint de Sàvoia sota la regéncia de Cristina de França.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Revirada totala d'una expedicion còntra una rebellion de Lasta dirigida per lo senhor Melka Kristos. L'armada imperiala foguèt batuda e lei rebèls conquistèron Gondar, la novèla capitala d'Etiopia, onte se mantenguèron durant quauquei jorns.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Començament de la Revòuta de Shimabara menada per lei paisans crestians, e son cap Amakusa Shiro, de la lenga de Shimabara e deis illas Amakusa. Pasmens, lei causas èran pas unicament religiosas e l'importància deis impòsts ò lei dificultats alimentaras entraïnadas per de recòltas marridas dempuei 1634 foguèron tanben a l'origina de l'insureccion. Gràcias a l'alunchament de la region a respèct de la capitala, una tropa importanta de rebèls poguèt se gropar dins l'anciana fortalesa de Hara.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'òbra majora dau sabent francés René Descartes (1596-1650), lo Discors dau Metòde, que revolucionèt prefondament lei matematicas e lei sciéncias en generau. I presentèt en particular una filosofia novèla que prepausava de bastir la conoissença sus de basas seguras e sus quatre principis que son la basa dau metòde scientific modèrne :
- pas considerar una causa non clarament assimilada coma exacta.
- devesir cada dificultat per leis estudiar d'un biais pus eficaç.
- establir un òrdre de pensada començant per leis objèctes pus simples.
- passar totei lei causas en revista per ren oblidar.
D'autra part, René Descartes utilizèt per lo premier còp d'expausants per notar lei poissanças.
Autre eveniment major de l'annada, premiera publicacion dau Grand Teorèma dau matematician occitan Pèire de Fermat. Aqueu teorèma foguèt solament demostrat en 1994 e, en causa dei desvolopaments necessaris per capitar aquela demonstracion, aguèt un ròtle important dins l'istòria dei matematicas.
Enfin, en Anglatèrra, invencion dau signe "x" per lo matematician anglés William Oughtred.


text:
941
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 941 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'estiu, ataca suspresa d'una flòta dei Rus' de Kiev que desbarquèron dins la region de Constantinòple (40 000 òmes e 1 000 naviris leugiers). Aprofichant l'abséncia dei tropas e de la flòta ocupadas per la preparacion de la campanha anuala còntra leis Arabis, poguèron pilhar la region. En revènge, una pichona flòta de naviris bizantins — vièlhs mai armats dau fuòc grèc — capitèt de leis empachar d'intrar dins la capitala (11 de junh). Puei, de fòrças terrèstras permetèron ai Bizantins de defugir una ataca dirècta còntra lei fortificacions de Constantinòple. Enfin, l'arribada de l'armada d'Orient permetèt de chaplar lei Rus' qu'èran dispersats per leis operacions de pilhatge. Obligats de se retirar, foguèron tanben atacats per una flòta bizantina e perdiguèron unei naviris suplementaris entraïnant la revirada quasi totala de l'incursion.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau generau Bajkam tuat per de rapinaires curds dins lo corrent d'una caça. Sa disparicion entraïnèt l'acomençament d'un periòde novèu de caòs politic a Bagdad. Aprofichant la situacion, lei Hamdanides annexèron la totalitat de Siria. Puei, intrèron dins la capitala dau Califat. S'i turtèron a l'ostilitat dei soudats turcs e deguèron se retirar tre 942.


text:
Bòuvila
Bòuvila o Bauvila (grafia que correspond a la prononciacion constatada, [baw'ßilɔ][2] (oficialament en francés Beauville) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan l'atestacion de 1274, Bovisvilla, l'origina es lo nom d'òme germanic Bovo, acompanhat del latin villa, propietat; i a agut l'atraccion grafica del francés beau dins la fòrma oficiala [3]. Son siguts per Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, e per Bénédicte Boyrie-Fénié ela meteissa; se tracta donc de la propietat de Bovo. Los buèus que figuravan sus las armas de la vila son lo resultat d'una falsa etimologia (buèu se disiá bòu, abans diftongason). En mai de l'atestacion de 1274, Bénédicte Boyrie-Fénié ne dona d'autras, que contradison pas l'explicacion : Bovisville (en latin, sègle XIII), Boevila de Duras (1242-1255), Bovisvila (en latin, 1259), Beuvila (en occitan, 1263), Bovisvilla (en latin, 1271, 1279, 1292, 1307-1317), Beyvill (1307-1317), Boviasvilla (en latin, 1326). B. Boyrie-Fénié constata l'evolucion [bɔw-] > [baw-] de la sillaba iniciala, mas en la comparant a honor(e) > aunor [4], probable que confond (aunor s'explica aisidament per la contraccion de la onor, çò que pòt pas jogar per Bòuvila).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 573; 2013 : 556 abitants
- los 2500 abitants del recensament de 1793 s'explican se Gandalha e Blaimont èran dins la comuna coma lo siti Cassini sembla zo dire «municipalité 1793, Beauville, Gandailles et Saint Amant de Blemont» [6]; la populacion de las duás comunas en 1800 èra respectivament de 543 abitants e 586 abitants, siá un total que daissariá quicòm coma 1400 abitants a Bòuvila el-meteis, comparables a las chifras dels recensaments del començament del sègle XIX.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Mairie de Beauville, www.annuaire-mairie.fr. Consultat lo 8 juillet 2010.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012
- ↑ (fr) Mairie de Beauville, www.annuaire-mairie.fr. Consultat lo 8 juillet 2010.
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=15026


text:
Rabòt
Lo rabòt qu'ei un apèr de hustèr, d'ebenista, de laütièr e de tot obrèr qui trabalhi la husta. Que permet de lissar ua superfícia de husta o de'n mermar l'espessor. Qu'ei constituit d'un quadre de husta (o de hèr peus mei modèrnes) dab un horat e d'ua lama d'acèr de despassa entà nhacar lo tròç de husta de tribalhar.
Los laütièrs que n'emplegan de mei petits entà curar la vòuta de la taula e deu hon deus vriulons.
Los rabòts mei grands que son aperats garlòpas.
A cada passatge deu rabòt fins tròç de hustas que son produsits (que son aperats mensonjas en gascon).


text:
Hilsprich
Hilsprich es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Domeni del prieuré de Sant-Denis de París a Aquela a partir de 1125.
- Cedit a la Lorraine l'an 1606.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Domaine du prieuré de Saint-Denis de Paris à Celle à partir de 1125.
- Cédé à la Lorraine en 1606.


text:
Amancy
Amanci en arpitan (Amancy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Amancy Es una municipalitat situada en la vallée de la Arve, just a lo-dessous de la vila de la Ròca-sus-Foron.
Amancy est une commune située dans la vallée de l'Arve, juste au-dessous de la ville de La Roche-sur-Foron.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se supausa #qu'una guèrra (Cesar contra las Gaulois/celte allobroges) i auriá #aver luòc a Amanticus. Cesar I auriá vencut.
On suppose qu'une guerre (Cesar contre les Gaulois/celte allobroges) aurait eu lieu à Amanticus. Cesar aurait vaincu.


text:
Gelvécourt-et-Adompt
Gelvécourt-et-Adompt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a format de la reünion de dos pichons caserius traversats pel Illon, un afluent del Madon.
La commune est formée de la réunion de deux petits hameaux traversés par l'Illon, un affluent du Madon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los dos caserius, Gelvécourt e Adompt, an conegut recorreguts de còps desparièrs fins a la siá fusion entre 1791 e 1794.
Adompt, Avises Domus, #que lo nom n'a remembrat en un títol de 1305, a mencionat a divèrsas recuperacions en tèxtes ancians. Lo ban de Adompt, bailliage de Darney, s'estendiá sus Gelvécourt e Begnécourt. La glèisa paroissiale situada a Adompt remonta a la s-|XII|e}} e es dédiée a sant Martin.
Gelvécourt, Escriu de còps Gélucourt, dépendait del marquisat de Vila-sus-Illon.
De 1790 a l'an IX, Gelvécourt e Adompt #far partida del costat de Valfroicourt.
Les deux hameaux, Gelvécourt et Adompt, ont connu des parcours parfois différents jusqu'à leur fusion entre 1791 et 1794.
Adompt, Adonis Domus, dont le nom est rappelé dans un titre de 1305, est mentionné à plusieurs reprises dans des textes anciens. Le ban d’Adompt, bailliage de Darney, s’étendait sur Gelvécourt et Begnécourt. L’église paroissiale située à Adompt remonte au Modèl:S- et est dédiée à saint Martin.
Gelvécourt, parfois écrit Gélucourt, dépendait du marquisat de Ville-sur-Illon.
De 1790 à l’an IX, Gelvécourt et Adompt fit partie du canton de Valfroicourt.


text:
Le Doulieu
Le Doulieu es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
Mièja Edat : Lo Doulieu possedís una anciana motte féodale e de las rèstas de catacombes. Una gravure de la ancià castèl del Doulieu a anonciat en comuna.
Començament del Sègle XX : Lo Doulieu pas #èsser recensé séparément de Estaires #qu'après 1913.
Moyen Âge : Le Doulieu possède une ancienne motte féodale et des restes de catacombes. Une gravure de l'ancien château de Le Doulieu est affichée en mairie.
Début du Sègle XX : Le Doulieu ne fut recensé séparément d'Estaires qu'après 1913.


text:
Saint-Gervais (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Gervais en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La fonderie de canons de marina
Alimentée per las minas de fèrre de la region de Allevard en provenent sul luòc pel riu (Isère) dempuèi lo pòrt de Goncelin, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais a creat l'an 1679 per la presidenta de Sant-André, marquise de Virieu e madama de Sant-Gervais, sus una iniciativa del ministre Jean-Baptiste Colbert aconselhat per Samuel Dalliès del Torn, receveur e trésorier general del Dauphiné, procedent de Montauban e presentador de la Companhiá de las Indes. Aquel darrièr i aviá conegut de nombrós échecs en las siás temptativas per crear una fonderie pels canons de la marina reiala (Bourgogne - Franca-Comtat - Nivernais). Sant-Gervais serà lo sieu succès : "Prossegueix la siá quête del luòc #perfièch #que, per la natura del minaré de fèrre e la performance de las infrastructuras procurariá matériaux de irreprotxable qualitat. O trobarà fin finala dins la siá província d'eleccion : la bourgade de Sant-Gervais a quatre llegües de Grenòble. Ailà lo sieu testarditge paga fin finala. Sant-Gervais #que met en marcha serà un dels fleurons de la métallurgie francesa[1]" L'interès per la marina de Louis XIV èra de poder beneficiar d'un armement mens doncas que que los canons tradicionales de marina en bronze e mai fisable. Fòrça rapidament un autentic consortium se met en marcha reagrupant qualques familhas dauphinoises "illuminadas", sovent aliadas : los Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin e de Herculais. Lo bòsc necessari al carbon i aurà porgit pels bòsques prèps, #que lo bòsc dels Ecouges, domenis apertenentes al capítol de Grenòble - protecteur de Daliès l'avesque de Grenòble, lo futur cardinal Etienne Lo Camus n'èra un cosin de Colbert - e a la familha de Sassenage. La primièra pèira de la fonderie a mes lo 14 de genièr de 1679. De 1680 a 1690 la produccion annala es de près de 200 pèças en mejana per an. Lo pic es arribat a l'an 1683, an de la mòrt de Colbert, lo protecteur de Daliès, amb 272 canons porgits a la Marina, la majoritat en portant lo celèbre lèma : "Ultima ratio regum" ("la darrièra rason dels reis"). Los canons fluïts a Sant-Gervais an encaminat cap al pòrt e lo Tolon per via fluviale. La siá qualitat es considerabla e la siá reputacion a a aquela de la fonte "las fontes grisas e truitées fabricadas amb lo minaré spathique dels Alpes - aquel de las fòssas minaires de Pinsot, près de Allevard - avián dotat n'efièch d'una resisténcia considerabla a la ruptura" (Ernest Chabrand). Ligada a las comandas de l'Estat, somesa a de fòrça nombroses cambiaments d'entrepreneires, la produccion es fòrça irregulara perque sovent frenada per las penúries de carbons de bòsques. Lo redémarrage de la fonderie de Sant-Gervais se farà al primièr temps de l'Empèri amb la mesa a fuòc progressiu dels foguets. En 1862, l'establiment recebrà una comanda de 250 canons de 30 en se cargant per la culasse, de contunh, dos ans mai tard, d'una darrièra comanda de 200 canons[2].
La fonderie de canons de marine
Alimentée par les mines de fer de la région d'Allevard provenant sur le site par la rivière (Isère) depuis le port de Goncelin, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais est créée en 1679 par la présidente de Saint-André, marquise de Virieu et dame de Saint-Gervais, sur une initiative du ministre Jean-Baptiste Colbert conseillé par Samuel Dalliès de La Tour, receveur et trésorier général du Dauphiné, originaire de Montauban et animateur de la Compagnie des Indes. Ce dernier avait connu de nombreux échecs dans ses tentatives pour créer une fonderie pour les canons de la marine royale (Bourgogne - Franche-Comté - Nivernais). Saint-Gervais sera sa réussite : "Il poursuit sa quête du site parfait qui, par la nature du minerai de fer et la performance des infrastructures procurerait des matériaux d'irréprochable qualité. Il le trouvera enfin dans sa province d'élection : la bourgade de Saint-Gervais à quatre lieues de Grenoble. Là son entêtement paie enfin. Saint-Gervais qu'il met en oeuvre sera un des fleurons de la métallurgie française[3]" L'intérêt pour la marine de Louis XIV était de pouvoir bénéficier d'un armement moins cher que les canons traditionnels de marine en bronze et plus fiable. Très rapidement un véritable consortium se met en place regroupant quelques familles dauphinoises "éclairées", souvent alliées : les Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin et d'Herculais. Le bois nécessaire au charbon sera fourni par les forêts proches, dont la forêt des Ecouges, domaines appartenant au chapitre de Grenoble - protecteur de Daliès l'évêque de Grenoble, le futur cardinal Etienne Le Camus était un cousin de Colbert - et à la famille de Sassenage. La première pierre de la fonderie est posée le 14 janvier 1679. De 1680 à 1690 la production annuelle est de près de 200 pièces en moyenne par an. Le pic est atteint en 1683, année de la mort de Colbert, le protecteur de Daliès, avec 272 canons fournis à la Marine, la plupart portant la célèbre devise : "Ultima ratio regum" ("la dernière raison des rois"). Les canons coulés à Saint-Gervais sont acheminés vers le port et l'Tolon par voie fluviale. Leur qualité est remarquable et leur réputation tient à celle de la fonte "les fontes grises et truitées fabriquées avec le minerai spathique des Alpes - celui des fosses minières de Pinsot, près d'Allevard - étaient douées en effet d'une résistance considérable à la rupture" (Ernest Chabrand). Liée aux commandes de l'État, soumise à de très nombreux changements d'entrepreneurs, la production est très irrégulière car souvent freinée par les pénuries de charbons de bois. Le redémarrage de la fonderie de Saint-Gervais se fera au premier temps de l'Empire avec la remise à feu progressive des fourneaux. En 1862, l'établissement recevra une commande de 250 canons de 30 se chargeant par la culasse, puis, deux ans plus tard, d'une dernière commande de 200 canons[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Dessert :"Los Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Una granda entrepresa dins lo XVII° sègle, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais" in Quasèrns del Peuil n° 5 - 2003 -
- ↑ Daniel Dessert :"Les Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Une grande entreprise au XVII° siècle, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais" in Cahiers du Peuil n° 5 - 2003 -


text:
Aspremont (Aups Maritims)
Aspremont o Aspermont[1] es una comuna d'Occitània situada dins la Comtat de Niça e dins lo despartament dei Aups Maritims.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pichin vilatge d'Aspermont es situat a 554 mètres d'altitud, en dessus de las gòrjas que barran la vau en dessus de Niça.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après l'abandon dau site d'Aspremont lo Vièlh » en l'an 1426, aqueu vilatge ancianament fortificat foguèt bastit en ceucles concentrics au pen dau Mont Cau sobre un tuc dominant una via de passatge entre Var e la vau dau Palhon de Torreta. Lo sòl e l'ensolelhament an favorizat la cultura de la vinha, de l'olivier e d'arbres fruchiers, los figuiers sobretot : la produccion d'òli d'oliva e de vin èran famós dins lo Comtat fins a la fin dau sègle XIX.


text:
L'economia de Bielorussia èra tradicionalament basada sus l'agricultura, e fins a 1960, 58 % de la populacion activa trabalhava al sector primari, mas dempuèi lo país s'es industrializat fòrça.
Bielorussia es pas gaire rica en minerals ni en produches energetics, e tanben patís encara dels efièches de l'accident nuclear de Chornobyl e la pollucion atmosferica provocada per una industrializacion sens cap mesura ni contraròtles. Per çò qu'es de l'industria, las principalas son las mecanicas de Minsk, textilas a Vitebsk, fustièras, bastiment e veire, e mai una rafinariá de petròli a Polatsk.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Dillingen (773)
Liste des communes
Dillingen
Ville de Dillingen, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Dillingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lauingen
Ville de Lauingen, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Lauingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wertingen
Ville de Wertingen, localité de l'Allemagne de 8 700 habitants.
La mairie de Wertingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Gundelfingen an der Donau
Ville de Gundelfingen an der Donau, localité de l'Allemagne de 7 700 habitants.
La mairie de Gundelfingen an der Donau a une adresse e-mail et un site Internet.
Höchstädt an der Donau
Ville de Höchstädt an der Donau, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Höchstädt an der Donau a une adresse e-mail et un site Internet.
Buttenwiesen
Ville de Buttenwiesen, localité de l'Allemagne de 5 700 habitants.
La mairie de Buttenwiesen a une adresse e-mail et un site Internet.
Holzheim
Ville de Holzheim, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Holzheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Syrgenstein
Ville de Syrgenstein, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Syrgenstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Bissingen
Ville de Bissingen, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Bissingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bachhagel
Ville de Bachhagel, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Bachhagel a une adresse e-mail et un site Internet.
Wittislingen
Ville de Wittislingen, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Wittislingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Blindheim
Village de Blindheim, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Blindheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Finningen
Village de Finningen, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Finningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Haunsheim
Village de Haunsheim, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Haunsheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Laugna
Village de Laugna, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Laugna a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwenningen
Village de Schwenningen, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie de Schwenningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Binswangen
Village de Binswangen, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Binswangen a une adresse e-mail et un site Internet.
Aislingen
Village d'Aislingen, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie d'Aislingen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Proteasa
Las peptidasas o proteasasas son d'enzims que trencan los ligams peptidics de las proteïnas. Usan una molecula d'aiga per o far e doncas se classifican coma idrolasas.
Las peptidasas se tròban naturalament en d'organismes vivents, ont s'usan per la digestion moleculara e la reduccion de proteïnas pas desiradas. Las peptidasas pòdon trencar siá de ligams peptidics especifics (Proteolisis limitada), en dependent en la sequéncia d'aminoacids de la proteïna, o pòdon redusir un peptid complèt a d'aminoacids. (proteolisis illimitada)
Los inibidors de proteasas naturals se devon pas confondre amb los inibidors de proteasas usats dins la terapia antiretrovirala. Qualques virus, en inclusent al VIU, dependon de las proteasas dins lors cicles reproductius, es per aquò que los inibidors de proteasas se desvolopan coma de metòdes antivirals.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Harz (085)
Liste des communes
Halberstadt
Ville de Halberstadt, localité de l'Allemagne de 42 000 habitants.
La mairie de Halberstadt a une adresse e-mail et un site Internet.
Wernigerode
Ville de Wernigerode, localité de l'Allemagne de 34 000 habitants.
La mairie de Wernigerode a une adresse e-mail et un site Internet.
Quedlinbourg
Ville de Quedlinbourg, localité de l'Allemagne de 28 000 habitants.
La mairie de Quedlinbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Blankenburg
Ville de Blankenburg, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie de Blankenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Thale
Ville de Thale, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Thale a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberharz am Brocken
Ville d'Oberharz am Brocken, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Oberharz am Brocken a une adresse e-mail et un site Internet.
Osterwieck
Ville d'Osterwieck, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Osterwieck a une adresse e-mail et un site Internet.
Ilsenburg (Harz)
Ville d'Ilsenburg (Harz), localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie d'Ilsenburg (Harz) a une adresse e-mail et un site Internet.
Harzgerode
Ville de Harzgerode, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie de Harzgerode a une adresse e-mail et un site Internet.
Nordharz
Ville de Nordharz, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie de Nordharz a une adresse e-mail et un site Internet.
Huy
Ville de Huy, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie de Huy a une adresse e-mail et un site Internet.
Ballenstedt
Ville de Ballenstedt, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie de Ballenstedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Falkenstein/Harz
Ville de Falkenstein/Harz, localité de l'Allemagne de 5 800 habitants.
La mairie de Falkenstein/Harz a une adresse e-mail et un site Internet.
Wegeleben
Ville de Wegeleben, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Wegeleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwanebeck
Ville de Schwanebeck, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Schwanebeck a une adresse e-mail et un site Internet.
Harsleben
Ville de Harsleben, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Harsleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Ditfurt
Village de Ditfurt, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Ditfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Selke-Aue
Village de Selke-Aue, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Selke-Aue a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Briançon
Briançon[1] (Briançon en francés) es una comuna occitana dau Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Briançon est située au confluent des vallées de la Durance, de la Guisane et de la Cerveyrette, sur un verrou glaciaire. A 1.326 mètres d'altitud, es la mai anautita vila de França. Es tanben réputée èsser la segonda a Euròpa, après Davos en Soïssa ; totun, la definicion oficiala de « vila » varianta segon los païses, aquela afirmacion pòt dificilament pausar sus critèris objectius. Lo amplària vallée de la Durance lududes llaura cap al nòrd, pel caulet de Montgenèvre, las pòrtas de la Itàlia e, al sud, cap a Gap e la Provence.
Per la rota, Briançon es desservie per la RN 94 en procedéncia de Gap e en direccion de l'Itàlia via lo caulet de Montgenèvre (1 854 m), per la RD 1091 (ex-RN 91) en procedéncia de Grenòble via çò caulet del Lautaret (2 058 m). La vila se situa egalament sus l'ais istoric dels grands caulets dels Alpes (los caulets del Galibier e de Izoard son #tot prèps de la vila), ais viari #que connècta Niça al lac Léman.
Per via ferrée, la parca de Briançon es lo terminus de la linha en procedéncia de Marselha-Sant-Charles. Projectat dempuèi la fin de la XIXen sègle, e regularament extirpé dels cartons, un tunèl ferroviaire jol caulet de Montgenèvre permetriá de prosseguir la linha cap a l'Itàlia (Oulx) e aital metre en connexion dirècta Marselha e Turin.
Briançon es situat a unitat|15|km}} de la frontièra italienne, a unitat|33|km {{}} de Sestrières, a unitat|45|km {{}} de Bardonèche (parca TGV), a unitat|46|km {{}} de Bruma, a unitat|84|km {{}} de Barcelonnette e de de Sants-Texans-de-Mauriana, a unitat|87|km {{}} de Pignerol, a unitat|109|km {{}} de Turin e a unitat|115|km {{}} de Grenòble.
Briançon Es réputée per la siá vièlha vila. Lo luòc fòrt a constituit d'un dispositiu considerable imaginat per Vauban e realizat en particular per Triguèt, director de las fortificacions del Dauphiné, e Negre : en mai de la classica cenh de fortificacions #qu'environa lo centri-vila, los enginhèrs an installat de nombrós fòrts sus las montanhas environnantes amb la fin de prevenir una invasion en venent de la Itàlia.
Es egalament una station d'esquí apertenent al domeni de Estrenh Chevalier #que #èsser a l'origina en 1941 sul luòc de Chantemerle.
Briançon N'a situat suls traçats dels sentiers de grand randonnée GR 5, GR 5C e GR 50.
Briançon est située au confluent des vallées de la Durance, de la Guisane et de la Cerveyrette, sur un verrou glaciaire. À 1 326 mètres d'altitude, c'est la plus haute ville de France. Elle est aussi réputée être la deuxième en Europe, après Davos en Suisse ; toutefois, la définition officielle de « ville » variant selon les pays, cette affirmation peut difficilement reposer sur des critères objectifs. La large vallée de la Durance lui ouvre vers le nord, par le col de Montgenèvre, les portes de l'Italie et, au sud, vers Gap et la Provence.
Par la route, Briançon est desservie par la RN 94 en provenance de Gap et en direction de l’Italie via le col de Montgenèvre (1 854 m), par la RD 1091 (ex-RN 91) en provenance de Grenoble via le col du Lautaret (2 058 m). La ville se situe également sur l'axe historique des grands cols des Alpes (les cols du Galibier et d'Izoard sont tout proches de la cité), axe routier qui relie Nice au lac Léman.
Par voie ferrée, la gare de Briançon est le terminus de la ligne en provenance de Marseille-Saint-Charles. Projeté dès la fin du XIXen siècle, et régulièrement extirpé des cartons, un tunnel ferroviaire sous le col de Montgenèvre permettrait de poursuivre la ligne vers l’Italie (Oulx) et ainsi mettre en liaison directe Marseille et Turin.
Briançon est située à 15 km de la frontière italienne, à 33 km de Sestrières, à 45 km de Bardonèche (gare TGV), à 46 km d'Embrun, à 84 km de Barcelonnette et de Saint-Jean-de-Maurienne, à 87 km de Pignerol, à 109 km de Turin et à 115 km de Grenoble.
Briançon est réputée pour sa vieille ville. La place forte est constituée d'un dispositif considérable imaginé par Vauban et réalisé en particulier par Tardif, directeur des fortifications du Dauphiné, et Nègre : en plus de la classique ceinture de fortifications qui entoure le centre-ville, les ingénieurs ont installé de nombreux forts sur les montagnes environnantes afin de prévenir une invasion venant de l'Italie.
C'est également une station de ski appartenant au domaine de Serre Chevalier dont elle fut à l'origine en 1941 sur le site de Chantemerle.
Briançon est située sur les tracés des sentiers de grande randonnée GR 5, GR 5C et GR 50.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la encreuament de cinc vallées (Durance, Clarée, Guisane, Cerveyrette, Orceyrette), lo luòc a #èsser ocupat dempuèi l'edat del bronze. Dels peuplades celto-ligures, los Brigiani, son a l'origina del nom romain Brigantio, Brigantium (raïtz celtique brig, «luòc anautit»).
Au carrefour de cinq vallées (Durance, Clarée, Guisane, Cerveyrette, Orceyrette), le site a été occupé dès l'âge du bronze. Des peuplades celto-ligures, les Brigiani, sont à l'origine du nom romain Brigantio, Brigantium (racine celtique brig, «lieu élevé»).
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Google.org
Google.org es una branca de tòca filantropica de la societat americana Google.
La tòca es de lutar e d'ajudar dins un ensems de domenis : la pauretat dins lo mond, las energias e l'environament. Lo finançament de Google.org es realizat amb los beneficis de la societat Google. Un percentgate qu'es pel moment de 1% dels beneficis de la societat. L'un del primièr projècte es de crear una veitura ibrida que fonciona amb d'etanòl, d'electricitat e d'esséncia e que consoma un galon per 100 milas[1], es a dire 3,78 litres per 160,93 km.


text:
Sinagòga de Besançon
La Sinagòga de Besançon es lo principal luòc de culte israelita de la metropòli francomtesa. Venguèt « monument istoric » en 1984.[1] Los representants de la comunautat decidiguèron de bastir un santuari novèl dins las annadas 1860; sa realizacion foguèt confiada a l'arquitècte Pierre Marnotte. Las òbras comencèron oficialament en 1869 e acabèron en 1871, en estil orientalista. Lo 18 de novembre la sinagòga foguèt inaugurada e dobèrta al culte. Los jusieus majoritàriament sefarditas provenent d'Africa del Nòrd e los ashkenazim originaris d'Euròpa Occidentala e centrala i forman una sola comunautat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Merimée Notícia N°PA00101610, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Moja blanca
La muja blanca (Cistus albidus) es un arbrilhon caracteristic de la garriga, suportant plan un periòde d’ariditat e aman los sols calcaris.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo cistus albidus es un arbrilhon de la familha de las cistacèas de talha mejana (entre 0,5 e 1,2 m. de naut).
Son fulhatge persistant gris clar es compausat de fuèlhas simplas, sessilas, oposadas e cobèrta de pels estelats, d'aquel aspècte li ven lo seu nom, albidus es blanquinós en latin.
Sa florason s'espandís d’abril a junh quand sortís una inflorescença en cima unipara elicoïda compausada de flors formadas per 5 petalas d’aspècte afatonit e de color ròsa. Las flors atrason las abelhas, parpalhons e d'autres insèctes assegurant una pollinizacion entomogama.
Los fruchs de la moja blanca son de capsulas dehiscentas de 5 valvas. L'epandiment dels fruchs es epizoochora.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Se trapa dins l'ensems de l'entorn mediterranèu (fins al Daufinat, Vivarés e Roergue), en Santonge e en Vendèa.
Abitat: garrigas e costièras subretot calcàrias
References[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Cistus albidus L., 1753 (fr)
- Referéncia NCBI : Cistus albidus (en)
- Referéncia GRIN : espècia Cistus albidus L. (en)


text:
Leton
Lo leton (en leton: latviešu [valoda]) es una lenga baltica parlada per 2,2 milions de personas essencialament en Letònia, ont es la lenga oficiala. Es tanben una de las lengas oficialas de l'Union Europèa dempuèi l'adesion del país l'1 de julh de 2004.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo leton es una de las doas lengas balticas amb lo lituanian qu'an subreviscut fins uèi. Lo vièlh prussian, la tresena lenga baltica coneguda se moriguèt pendent lo sègle XIX. Las lengas balticas an son grop pròpri que forma una branca distinta dins la familha de las lengas indoeuropèas.


text:
Platonisme
Lo platonisme es una teoria filosofica segon que existís entitats intelligibles d'esperelas, que lo contengut es independent de la contingéncia de l'experiéncia sensibla. Aquelas entitats, seguent la version del platonisme que se parla, pòdon èsser los concèptes (las Idèas en general, coma per Plotin o Agustin), los nombres (platonisme matematic, coma per Jamblic o Lautman), o encara las valors logicas (logicisme de Frege per exemple). Aquela teoria es una de las reponsas possibles, amb lo nominalisme (Guilhèm d'Occam) e lo conceptualisme (Pierre Abélard), a la question de l'estatut ontologic dels concèptes cognitius (idèas, nombres o contenguts proposicionals).
Somari
Istòria del platonisme[modificar | modificar la font]
Lo platonisme dins l’Antiquitat[modificar | modificar la font]
La primièra forma de platonisme foguèt defenduda per Platon dins l'encastre de la teoria de las idèas. Mas cal saber qu'aquela teoria jamai foguèt explicitament expausada per Platon mai que sostend una granda partida de la pensada platoniciana: los tèxtes mai importants per conéisser la teoria de las idèas son La Republica, lo Fedon, lo Banquet e lo Parmenides, e dins un biais los dialògs socratics. Lo darrièr Platon (ensenhament oral), mai que mai influenciat par la pensada pitagoriciana, tend a identificar las Idèas e los Nombres, çò qu'èra pas lo cas dins sos escrits pus ancians. Dins la Republica, l'Idèa suprèma èra lo Ben, al sens de convenéncia, non de bontat morala. Dins Lo Banquet, l'Idèa suprèma èra lo Bèl. Pels neoplatonicians, lo domeni de las Idèas vendrà l'Intellècte, e la Fòrma suprèma vendrà l'Un.
Lo platonisme a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
L'Edat Mejana foguèt sens dobte lo periòde pendent que lo platonisme foguèt mai discutat mas tanben defendut amb los arguments mai vigoroses contra lo nominalisme. La querèla entre aquelas doas teorias foguèt nomenada la querèla dels universals e constituís un dels moments fondators de la filosofia e de l’epistemologia medievalas. Los principals representants del realisme platonician foguèron Guilhèm de Champeaux, Amalric de Chartres, Gilbert de Peitieus.
Lo platonisme a l’epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Los defensors mai importants del platonisme a l’epòca modèrna son los filosòfs analitics Frege e Russell, qu'avançava l’existéncia d’un domeni ont existirián d'un biais autonòm las significacions de las proposicions logicas e matematicas. Aquel platonisme serà fòrça criticat dins lo Tractatus logico-philosophicus de Ludwig Wittgenstein.
- Kurt Gödel s'afirmava el tanben fòrça platonician a la diferéncia de son amic Albert Einstein, que se disiá spinozista.
- Lo matematician francés contemporanèu Alain Connes defend d'idèas platonicianas, entre autras dins lo libre qu'escriguèt amb André Lichnerowicz e Marcel-Paul Schützenberger, titulat Triangle de pensada.
- Lo fisician Roland Omnès defend tanben una tèsi platoniciana dans son libre Alara l'Un ven Dos.
- Lo matematician e fisician Roger Penrose acòrda una ontologia matematica a las leis de la fisica dins totes sos obratges, e pus especialament dins son darrièr libre The Road to Reality: A Complete Guide to the Laws of the Universe. (La rota cap a la realitat: Un guida complèt de las leis de l'Univèrs)
La tèsi del platonisme foguèt vigorosament contradicha per Quine.
Platonisme e realisme[modificar | modificar la font]
Seriá mai juste de qualificar los matematicians dichs « platonicians » de matematicians « realistas », perque lo realisme en matematic utiliza l'idèa que la natura dels objèctes matematics es reala dins lo sens qu'es independenta de l'intellècte de l'èsser uman mas utiliza pas necessàriament totes los atributs del monde de las idèas de Platon[1]. Empacha pas qu'aquela terminologia es sovent utilizada quitament pels matematicians.


text:
715
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 715 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Per empachar una expedicion aràbia dins la region de Lícia onte lei tropas de Maslama ben Abd al-Malik devián esplechar lei seuvas per bastir la flòta necessària a l'assaut còntra Constantinòble, Anastasi II concentrèt una fòrça dins l'illa de Ròdes. Pasmens, aquelei tropas se revoutèron e proclamèron Teodosi III coma emperaire. Anastasi organizèt una armada novèla e s'installèt a Nicèa per blocar lei rebèls mai de traisons permetèron a Teodosi d'intrar dins Constantinòble en aost. En novembre, après negociacions, Anastasia II acceptèt d'abdicar e de se retirar dins un monastèri. Dins aquò, lei caps militars principaus de l'Empèri refusèron de reconóisser l'emperaire novèu.


text:
Didier Burkhalter
Didier Eric Burkhalter (Neuchâtel, 17 d'abril de 1960) es un politician soís, membre del Partit Liberal Radical Soís. Es membre del Conselh Federal de Soïssa dempuèi l'1 de novembre de 2009 e es actualament, e dempuèi l'1 de genièr de 2014, lo President de la Confederacion Elvetica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Didier Burkhalter nasquèt en 1960 a Neuchâtel. Passèt son enfança a Auvernier, un vilatge a ras del Lac de Neuchâtel. Obtenguèt sa licéncia en sciéncias economicas a l'Universitat de Neuchâtel en 1982. Exerciguèt puèi divèrsas foncions academicas e dins l'economia privada. Tres ans aprèp de s'èsser coneguts a Londres del temps d'un viatge lingüistic, se maridèt amb Frierun Sabine Schuchter, originària de la region de Voralrberg en Àustria, en 1986, e an tres filhs amassa: Loïc (nascut en 1988), Nathaniel (nascut en 1990) e Adrien (en 1992).
En 1985, se faguèt membre del Partit Radical Democratic (PRD), qu'es actualament lo Partit Liberal Radical (PLR). Aprèp ocupèt la foncion de secretari del PRD del canton de Neuchâtel e, en temps plen, lo de secretari romand al sen del secretariat general del PRD. En 1991, foguèt elegit al Conselh comunal de la vila de Neuchâtel, e ne demorèt membre fins a 2005. Durant aquel temps presidiguèt l'entitat tres còps, de 1994 a 1995, de 1998 a 1999 e finalament de 2001 a 2002.
Au cours de sa carrière politique, Didier Burkhalter a été parlementaire communal a Hauterive, NE, cantonal (Grand Conseil neuchâtelois) e federal.
Foguèt elegit al Conselh nacional en 2003, puèi al Conselh dels Estats en 2007. Del temps de sos mandats al Parlament federal, il a siégé dins mantuna commission. Didier Burkhalter a également été membre de la delegacion soïssa auprès de l'Assemblada parlementaire de l’Organizacion per la Seguretat e la Cooperacion en Euròpa (OSCE).
Lo 16 de setembre 2009, l’Assemblée fédérale a élu Didier Burkhalter al Conselh federal. En 2010 e 2011, il dirigeait le Département fédéral de l’intérieur (DFI). Le 1er genièr de 2012, il a pris la tête del Departament federal dels afars estrangièrs.
Lo 4 de decembre de 2013, l'Assemblada federala elegiguèt Didier Burkhalter president de la Confederacion per l'annada 2014.


text:
Rennemoulin
Rennemoulin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Rennemoulin se situa al mièg de la plana de Versailles, a 10 km aperaquí a l'oèst de Versailles. Lo territòri a constituit d'un scenari dénudé a aperaquí 115 mètres d'altitud, entaillé per la vallée del ru de Gally #que lo travèrsa de siás n'oèst e lo vilatge se tròba en un pichon vallon #que cara l'oèst.
Las municipalitats limitrophes son Noisy-lo-Rei al nòrd-es, Fontenay-lo-Fleury al sud-es e Villepreux a l'oèst.
La commune de Rennemoulin se situe au milieu de la plaine de Versailles, à 10 km environ à l'ouest de Versailles. Le territoire est constitué d'un plateau dénudé à environ 115 mètres d'altitude, entaillé par la vallée du ru de Gally qui le traverse d'est en ouest et le village se trouve dans un petit vallon qui face l'ouest.
Les communes limitrophes sont Noisy-le-Roi au nord-est, Fontenay-le-Fleury au sud-est et Villepreux à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge s'es constituit dempuèi lo Sègle XIII a l'entorn del molin e del prieuré Sant-Nicolas #que ne demòra pas mai que la capèla.
La glèisa data del Sègle XIV[1].
Rennemoulin A #èsser englobada al Sègle XVIII en lo grand parc de Versailles.
Lo prieuré a #èsser racheté en 1916 pel Institut Pasteur.
Le village s'est constitué dès le Sègle XIII autour du moulin et du prieuré Saint-Nicolas dont il ne reste plus que la chapelle.
La glèisa date du Sègle XIV[1].
Rennemoulin a été englobée au Sègle XVIII dans le grand parc de Versailles.
Le prieuré a été racheté en 1916 par l'Institut Pasteur.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Diccionari istoric dels environs de París del mètge Ermete Pierotti Error de citacion : Invalid
tag; name "D" defined multiple times with different content


text:
Cervin
Cervin (Grand'Bèca en arpitan, Cervino en italian, Matterhorn en alemand es un somalh alpenc de 4 478 mètres d'altitud, situat a la frontièra italosoïssa, entre lo canton de Valés e la Val d'Aosta. Cervin es la montanha pus coneguda de Soïssa, en particular de per son aspècte piramidal caracteristic vist del vilatge de Zermatt, dins lo canton de Valés.
L'ascension per l'arèsta de Hörnli, lo 14 de julhet de 1865, es considerada coma lo darrièr dels grands espleits de l'alpinisme dins los Aups. Mas aquela ascension se soldèt, a la davalada, per la mòrt de 4 dels 7 membres de la cordada victoriosa Sa fàcia nòrd es una de las tres grandas fàcias nòrd dels Aups amb la de l'Eiger e de las Grandas Jorassas.


text:
Feudalitat
La feudalitat es un sistèma politic caracteristic de la societat europèa de l'Edat Mejana que conoguèt son apogèu entre lei sègles X e XII. Èra basat sus una tièra d'associacions entre lo poder centrau e lei senhors locaus d'un caire e entre lei senhors locaus e lei populacions d'auntre caire. Cada associacion definiguèt un ensems complèt de deures, de servicis e de libertats.
Segon un definicion classica establida per François-Louis Ganshof (1944),[1] la feudalitat es un ensemble d'obligacions recipròcas, legalas e militaras entre la noblesa guerrièra, que vira a l'entorn dels tres concèptes claus, de senhor, vassals, e fèus.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 François Louis Ganshof (1944). Qu'est-ce que la féodalité. .


text:
Occitan
Planvenguda enas nostas jaças !
Eras nostas jaças sont a Bisquèr, a la crotzada entre Lorda, Tarba et Banhèras de Bigòrra, punt de partença entà ‘ras vostas passejadas e randolejadas en totas las vaths deras Hautas Pireneas :
Era Vath de Saint Lary : eras montanhas deth Neuvielha ; eth Aragon en Espanha qu’ei a ua òra de nosta ;
Era Vath dera Monja : eth Pic de Meidia de Bigòrra que vs’ apressa deras estélas ;
Eras Vaths de Barèja, San Sauvador, Gavarnia (Era Breca de Roland, eth Mont Perdut…), Cauterets (eth Pont d’Espanha, eth Vinhamala…) ;
Era Vath d’Azun…
Francine e Joseph Pujo vs’ arrecében en eras loas jaças, tres estélas, per duas o tres personas ena loa ancièna proprietat bigordana adobada deth XIXeme segle (1819).
Que i gustaratz eth calme e era patz deth loé casau florit e omprejat.
Bisquer, vilatge tranquille, a ua altituda de 520 mètre, cap ath Pic de Meidia de Bigòrra, que beneficia de ua vista incomparabla sus eras montanhas Pireneas.
Latitud : 43.139048
Longitud : 0.065719
xxxxxxxxxxxx
Jaças de logar ath arràs de Lorda, dens eras Nautas-Pireneas.
E vos agradaré de fenhantejar au miei dera natura ?
Planvenguda enas jaças deth Albizià !
Bisquèr, pichon vilatge tranquillòt de Bigòrra quilhat sus eths prumèrs costalats pirenencs, qu’ei pitat a 520 m, a 12 km de Lorda, dens eras Nautas-Pireneas.
Capsus (era solana) era sèrra deras Pireneas e eth som deu Mieijorn de Bigòrra que vos encataràn deras encantadas per totas sasons.
Capvath (eth ubac) era vista que s’esparpalha sus era plana de Tarba.
Vos arregaudirà eth aire blos a travès de nau cents sendèrs senderons e un.
A véder eras entresenhas de caminada davant eth ostau dera comuna.


text:
Fructòsa
La fructòsa qu'ei ua òsa (un glucid) exòsa (òsa de 6 carbònis) e cetòsa (qui ostenda un grop cetòna). Que possedeish la medisha formula bruta de la glucòsa (que son donc ambs isomèrs) C6H12O6.
En solucion qu'adopta ua forma ciclica, sia furanòsa (forma majoritàtria dab 4 carbònis e un oxigèn), sia piranòsa (de 5 carbònis dab un oxigèn).
La fructòsa qu'ei presenta, com lo son nom ac bemba, dens los fruts e la mèu.
Associada dab ua glucòsa per un ligam osidic, que produseih la sacaròsa (lo sucre de cosina).


text:
Villes et mairies du District d'Entlebuch (39)
Liste des communes
Schüpfheim
Ville de Schüpfheim, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Schüpfheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Entlebuch
Ville de Entlebuch, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Entlebuch a une adresse e-mail et un site Internet.
Escholzmatt
Ville de Escholzmatt, localité de la Suisse de 3 200 habitants.
La mairie de Escholzmatt a une adresse e-mail et un site Internet.
Werthenstein
Village de Werthenstein, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Werthenstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Flühli
Village de Flühli, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Flühli a une adresse e-mail et un site Internet.
Hasle
Village de Hasle, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Hasle a une adresse e-mail et un site Internet.
Marbach
Village de Marbach, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Marbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Romoos
Village de Romoos, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Romoos a une adresse e-mail et un site Internet.
Doppleschwand
Village de Doppleschwand, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Doppleschwand a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Gençac (Hauts Pirenèus)
Gençac ( Gensac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Eth nom de Gençac que vien deth nom d'òme latin Gentius, dab eth sufixe -acu(m) [1], latinizacion d'un sufixe celtic -*ako-. Que s'ageish donc d'ua anciana propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 108 abitants (31 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
Villes et mairies du District de Surselva (106)
Liste des communes
Ilanz
Ville de Ilanz, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Ilanz a une adresse e-mail et un site Internet.
Disentis/Mustér
Ville de Disentis/Mustér, localité de la Suisse de 2 100 habitants.
La mairie de Disentis/Mustér a une adresse e-mail et un site Internet.
Tujetsch
Village de Tujetsch, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Tujetsch a une adresse e-mail et un site Internet.
Sumvitg
Village de Sumvitg, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Sumvitg a une adresse e-mail et un site Internet.
Breil
Village de Breil, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Breil a une adresse e-mail.
Trun
Village de Trun, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Trun a une adresse e-mail et un site Internet.
Laax
Village de Laax, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Laax a une adresse e-mail et un site Internet.
Vals
Village de Vals, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Vals a une adresse e-mail et un site Internet.
Obersaxen
Village de Obersaxen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Obersaxen a une adresse e-mail et un site Internet.
Sagogn
Village de Sagogn, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Sagogn a une adresse e-mail et un site Internet.
Falera
Village de Falera, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Falera a une adresse e-mail et un site Internet.
Schluein
Village de Schluein, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Schluein a une adresse e-mail.
Medel
Village de Medel, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Medel a une adresse e-mail et un site Internet.
Vella
Village de Vella, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Vella a une adresse e-mail et un site Internet.
Rueun
Village de Rueun, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Rueun a une adresse e-mail.
Castrisch
Village de Castrisch, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Castrisch a une adresse e-mail.
Lumbrein
Village de Lumbrein, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Lumbrein a une adresse e-mail et un site Internet.
Waltensburg/Vuorz
Village de Waltensburg/Vuorz, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Waltensburg/Vuorz a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Astúries (mens localament Astúrias) (bable: Principáu d'Asturies o Asturies) es una comunautat autonòma espanhòla uniprovinciala, qu'a era forma d'un Principat a on eth Prince d'Astúrias ei er eretèr deth cap d'Estat deth Reiaume d'Espanha. Eth sòn territòri ei d'uns dètz mil quilomètres carradi, e compde damb ua poblacion, en retrocès, que supère un shinhau eth milion d'abitants, que parlen castelhan encara que tanben asturian. Eth sòn caplòc ei era ciutat d'Oviedo e Gijón ei era poblacion mès poblada e, ath delà, plaçada a la còsta damb granes plages.
Era poblacion actuau se caracteriza per possedir eth mès naut taus de mortalitat d'Espanha (12 per mil) e eth mès baish taus de natalitat (6 per mil), de manèra que dempuish 1987 era poblacion ei en tot a diminuir, encara qu'es ciutats granes mantienen era sua poblacion. Eth 1900 era poblacion èra de 650 000 e eth 1800 de 350 000.


text:
Potz
Un potz (var. putz) es un trauc vertical escavat o perforat dins la tèrra. Generalament de forma cilindrica, las parets son bastidas amb de pèiras, ciment o fusta per evitar que s'afondre. Normalament la dobertura es protegida dels accidents e de la dintrada d'objèctes estrangièrs amb un tapador o barralha que l'entorneja.
Variantas[modificar | modificar la font]
- De poses s'excavan fins a una prigondor sufisenta per arribar a una sèrva d'aiga sosterranha o d'autras matèrias coma lo petròli (potz petrolifèr).
- Abans se fasiá de poses per acumular la nèu, (glacièra).
- Un avenc es un potz vertical natural.


text:
Lenveja
Lenveja[1] [lemˈbeʒɔ, lemˈbejɔ] qu'ei ua vila de Bearn, anciana capitala de la region bearnesa deu Vic Vilh. Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jacme Amadèu Doleris (1852-1938), mètge e politician


text:
Amália Rodrigues
Amália da Piedade Rebordão Rodrigues (Lisbona, 23 de julhet de 1920 — Lisbona, 6 d'octobre de 1999) es una celèbra cantaira de fado.
Considerada coma la Reina del fado, foguèt una de las mai grandas ambaissadrizes de Portugal.
Sa votz tan particulara li a valgut una reputacion mondiala.
Somari
L'eretièra del fado portugués[modificar | modificar la font]
Cinquena d'una familha de nòu enfants, Amália nasquèt en 1920 a Lisbona, dins lo quartièr de l'Alcântara e serà elevada per sa grand-maire mairala. Comença tre 1939 a cantar de tèxtes del compositor Joaquim José de Lima dins los "ostals de fado" de Lisbona, e en particular al club Retiro da Severa, jol nom d'Amalia Rebordao. La jove femna es en efièch atirada dempuèi totjorn pel fado, aqueste cant popular portugués nostalgic e sensual importat de Brasil al sègle XIX a Lisbona. Al Solar da Alegria, al Café La Gare, al Luso o al Café Mondego, Amália repren la gestuala d'Alfredo Marceneiro, autre paire del fado. Es doncas fijada, los uèlhs barrats e l’expression plena de suplici que la jove femna interprèta sos cants: Amália a rainha do fado (Amália, la reina del fado).
Seissanta ans de carrièra internacionala[modificar | modificar la font]
Madrid la descobrís en 1942, seguit de Brasil dos ans pus tard, ont enregistra un album. I tornarà sovent, coma a París, ont canta pel primièr còp en 1949, çò Carrère, une boîte chic. En 1955, en jogant dins les Amants du Tage d'Henri Verneuil, Amália accedís a l'internacional. En 1956, l'Olympia la vei sus scèna, prenent la vedetta als Compagnons de la Chanson, a la velha de l'immigracion portuguesa. Seguiràn puèi l'ABC, Bobino… ont interprèta, en francés, Aïe mourir pour toi de Charles Aznavour en 1957. Sa preséncia sus scèna e sa votz inimitabla explican son raionament nacional e internacional. Mas la Revolucion dels ulhets de 1974 l’empacha de contunhar de cantar lo fado perque se li repròcha d'aver servit la dictatura de Salazar. Deu alara esperar que los intellectuals recupèren lo fado per resurgir. Mas aquesta incarnacion viventa de l'anma portuguesa capita sens mal de tornar sul davant de la scèna e tre 1985, trionfa dins la sala del Colisèu de Lisbona. Decorada pel president de la Republica Mario Soares en 1990, fa sos adieus a la scèna e s'installa en Portugal, al tèrme de seissanta ans de carrièra. Amb mai de cent setanta disques a son efectiu, e un dotzenat de filmes, es comparada de còps a la Callas. Defunta a Lisbona lo 6 d'octobre de 1999, a l'edat de 79 ans. Las rèstas de la cantaira son estadas transportadas al Panteon Nacional de Lisbona. Es la primièra femna, demèst los Portugueses illustres, que i entrèt. Sa mòrt foguèt un chòc per l'ensemble dels Portugueses. Demòra per totjorn l'amna dels portugueses, deessa del fado, incarna la capitada sociala e daissa darrièr ela un rèirenebot qu'òm espèra que reprenga la succession.
Discografia[modificar | modificar la font]
Discografia postuma[modificar | modificar la font]
- 2001 : Fado Amalia
- " : Le Meilleur d'Amalia
- " : Absolue
- 2002 : Lisboa a Noite (reedicion del 10en anniversari)
- " : A Rainha do Fado/La Reina del Fado
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 6070 documents subre n ' Amália Rodrigues en picar coma clau Amalia Rodrigues
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Cobourg (473)
Liste des communes
Neustadt bei Coburg
Ville de Neustadt bei Coburg, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Neustadt bei Coburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Rödental
Ville de Rödental, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Rödental a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Rodach
Ville de Bad Rodach, localité de l'Allemagne de 6 300 habitants.
La mairie de Bad Rodach a une adresse e-mail et un site Internet.
Ebersdorf bei Coburg
Ville d'Ebersdorf bei Coburg, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie d'Ebersdorf bei Coburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Weitramsdorf
Ville de Weitramsdorf, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Weitramsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Sonnefeld
Ville de Sonnefeld, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Sonnefeld a une adresse e-mail et un site Internet.
Ahorn
Ville d'Ahorn, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie d'Ahorn a une adresse e-mail et un site Internet.
Untersiemau
Ville d'Untersiemau, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie d'Untersiemau a une adresse e-mail et un site Internet.
Seßlach
Ville de Seßlach, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Seßlach a une adresse e-mail et un site Internet.
Lautertal
Ville de Lautertal, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Lautertal a une adresse e-mail et un site Internet.
Meeder
Ville de Meeder, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Meeder a une adresse e-mail et un site Internet.
Dörfles-Esbach
Ville de Dörfles-Esbach, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Dörfles-Esbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Weidhausen bei Coburg
Ville de Weidhausen bei Coburg, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Weidhausen bei Coburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Grub am Forst
Ville de Grub am Forst, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Grub am Forst a une adresse e-mail et un site Internet.
Großheirath
Ville de Großheirath, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Großheirath a une adresse e-mail et un site Internet.
Itzgrund
Ville d'Itzgrund, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie d'Itzgrund a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederfüllbach
Village de Niederfüllbach, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Niederfüllbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
29 novembre 2015 Societat
Aquesta setmana, la Polícia Occitana de Proximitat que miè hèra accions en l’encastre de l’estat d’urgéncia.
La Polícia Occitana de Proximitat non caumè pas aquesta setmana. Après los atemptats, que’u calè miar uas accions antiterroristas d’urgéncia. La purmèra qu’estó ua perquisicion dens tots los maines de produccion de vin deu juransonés. Que’s sasín de haut o baish 2500 botelhas suspèctas.
(suite…)
17 novembre 2015 Lenga
Es una nòva venguda del monde judiciari que marquèt la suspresa e la naissença del tot novèl OPLO.
De fach, aqueste matin foguèt portada al grafi del tribunal de Tolosa una denóncia per « Contrafaiçon, violacion del còdi de la proprietat intellectuala e concurréncia desleiala » pels avocats franceses de la famosa marca de joguets de construccion danesa LEGO®.
(suite…)
2 novembre 2015 Cultura, Societat
Lo cantaire William Perez, escapat dels Estats Units, poiriá èsser mes en examèn per trafic internacional.
Rampèl dels faits : lo cantaire conegut William Perez es estat interpelat a Atlanta, en possession de doas valisas de CD de Du Bartas, tre la davalada de son avion en provenéncia de China. Per l’intermediari de son avocat, aviá pretendut que lo contengut de las valisas li èra desconegut, e que qualqu’un aviá segurament plaçats los CD a son insú.
(suite…)
28 octobre 2015 Lenga, Politica
Manaset a reculhit lo vejaire d’occitanistas, coneguts o non, sus la manifestacion de dissabte passat.
Pendent la manifestacion Anem Òc, Manaset a mandat una còlha bèla de jornalistes per entrevistar de personalitats sus lor vejaire. Vaquí lo resultat de nòstre trabalh de desinformacion.
(suite…)
18 octobre 2015 Criticas de cantaires
Pèire P, de Castelsarrazin, nos fa parvenir un tèxt titolat « Le Zizi ».
Mon car Pèire. Nos semblas un pauc coquinàs per ton atge. Pensam que jògas al rugbi e qu’amb los companhs, en fin de match, passatz lo repertòri tot de « Trois orfèvres » fins a « la grosse b.. a Dudule ». Mas aqui, sias pas dins la sala del club un dissabte de victòria. Te cal faire un esfòrç. (suite…)
5 octobre 2015 Cultura
Tanlèu lo recuèlh de novèlas paregut, Piget Pr0n a decidit de ne faire l’adaptacion televisuala.
Realizator, productor, fondador de Piget Pr0n, Anick Vedèl es un personatge exigent, perseverant, e que porgís un trabalh de qualitat. En collaboracion amb Sèrgi Viaule, ven de lançar lo filmatge de l’adaptacion tele de son darrièr recuèlh de novèlas eroticas en occitan : « Fotrairòl ». Aquò ven a la seguida de la darrièra realizacion de Piget Pr0n, « Còp de Quica », difusada sus França 3, que conta en vint episòdis la fornicacion en Occitania entre los sègles IXen e XIIIen.
(suite…)