text:
Harly
Harly es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en lo vallon del Homblières, a banhat per la Soma e las siás marais e lo Fluint de Harly.
La commune se trouve dans le vallon de l'Homblières, elle est baignée par la Somme et ses marais et le Coulant d'Harly.
La municipalitat se vesin a Homblières e es banhat pel ritz Somme e los sieus pantants e lo afluent de Harly.
El municipi es veí a Homblières i és banyat pel riu Somme i els seus pantants i l'afluent d'Harly.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian nom : Harcliacum
Patron de la comuna : sant Martin.
Dels silex talhats an #èsser trobats sul territòri communal.
Villatge del ancià Vermandois, del intendance d'Amians, dels bailliages e eleccion de Sant-Quentin, diocèse de Noyon.
Dempuèi la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en 943, a fach mencion de Harly Harli supèr Somenam fluvium en la relacion dels miracles dels reliques de sant Quentin.
A la 17en sègle, Harly, possession del Capítol de Sant-Quentin a l'origina, es Seigneurerie del Abbaye de Vermand.
Al 1er en setembre 1787, Senhor Devermont Joseph (° vèrs 1734 - dcd 25 de mai 1811 Harly) (Recensement de 1796), curé de la municipalitat, es membre de l'Assemblada départementale, mesa en marcha per Louis XVI en junh del meteis an (Font : André Vacherand, Societat Academica de Sant-Quentin).
La municipalitat possedissiá un blockhaus en avent apertengut a la Linha Hindenburg (primièra guèrra mondiala).
Ancien nom : Harcliacum
Patron de la commune : saint Martin.
Des silex taillés ont été retrouvés sur le territoire communal.
Village de l'ancien Vermandois, de l'intendance d'Amiens, des bailliages et élection de Saint-Quentin, diocèse de Noyon.
Dès la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en 943, il est fait mention d'Harly Harli super Somenam fluvium dans la relation des miracles des reliques de saint Quentin.
Au 17en siècle, Harly, possession du Chapitre de Saint-Quentin à l'origine, est Seigneurerie de l'Abbaye de Vermand.
Au 1er septembre 1787, Monsieur Devermont Joseph (° vers 1734 - dcd 25 mai 1811 Harly) (Recensement de 1796), curé de la commune, est membre de l'Assemblée départementale, mise en place par Louis XVI en juin de la même année (Source : André Vacherand, Société Académique de Saint-Quentin).
La commune possédait un blockhaus ayant appartenu à la Ligne Hindenburg (première guerre mondiale).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Auvernhat
L'auvernhat o auvernhàs (ancianament alvernhatz) z-es lo dialècte occitan parlat dinc la màger part d'Auvèrnhe (fòra vèrs Orlhac), dinc la màger part de Velai (levat vèrs Sinjau) e dinc la mitat sud de Borbonés, 'quò-es dire lo departament entèir dau Puèi Domat e una part dau Cantau, dau Naut Léger, d'Alèir e de Cruesa (petita partida entre Bòrt e Ausança, Aubuçon, Aiun, La Saunièra, Sent Laurenç e una partida del terme d’Ajain situada al sud de la RN 145). L'apartenéncia d'Ussèl a un o autre domeni es contestada[1].
'Quò-es un parlar nòrd-occitan, particularament evoluit sus lo plan fonetic dinc sas varietats dau nòrd (lo nòrd-auvernhat); segon lo lingüista Albèrt Dauzat las innovacions foneticas e las innovacions lexicalas son fòrça plus nombrosas dins lo Massís Central, los parlars auvernhats essent mai diferenciats entre eles que lo lemosin. Pasmens l'auvernhat ten a l'encòp de recors expressius fòrça conservators dins lo lexic e la morfosintaxi.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Adjectius possessius
- 3 Plurals dels noms o adjectius acabats per -ç, -s, -tz
- 4 Formas verbalas
- 4.1 Present d'indicatiu
- 4.2 Imperfach d'indicatiu
- 4.3 Passat simple cort
- 4.4 Passat simple cort
- 4.5 Presents d'indicatiu irregulars
- 4.6 Presents de subjontiu irregulars
- 4.7 Imperfachs de subjontiu irregulars
- 4.8 Condicionals irregulars
- 4.9 EN + vèrbe en infinitiu
- 4.10 Participis passats irregulars especials
- 4.11 Acòrd del participi passat
- 5 Comparason de las nòrmas
- 6 Variacion
- 7 Lexic
- 8 Expression de l'ora
- 9 Bibliografia
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Vejatz tanben
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Quauquas caracteristicas de l'auvernhat:
- Palatalizacion de las consonantas davant i e u: libre [ˈljibrə], nus [njy]. Aquela palatizacion mena a de realizacions variablas segon los luòcs.
- Lo diftòng "au" en posicion atòna baila [uw] vèrs lo mèijorn e [œ] vèrs la bisa (= lo nòrd)
- Lo diftòng "ai" en posicion atòna baila [ej] o [ij]
- Lo digraf òl se vocaliza en òu mas en los parlars de l’est de Velai se consèrva la L: sal, mal, Sant Pal, Monistròl
- Los grops "qu" e "cu" se pronóncian [tʝ]
- "an"/anh en posicion tonica se pronóncia [ɔ/ɔɲ]
- "gl" se pronóncia [ʎ]/[j], "la glèisa"; [la 'ʎejza]
- "gu" abotís a [dʝ]
- La "s" davant "i" e "u" abotís a [ʃ]
- Lo grop "ch" abotís a [ts] o [tʃ]
- Lo grop "(u)òc" abotís a [io] a l'est e [eu] a l'oest: (en)luòc/(en)luec, fuòc/fuec, buòu/bueu
- Prononciacion de la "j" coma [dz]
- Prononciacion dau diftòng "eu" coma [ju]
- Prononciacion de l'"l" intervocalica coma [x] vèrs lo Chantau
- Conservacion de la O dubèrta en mots coma: "fònt", "lòng", "fòlh"
- Chasuda de las A inicialas: "'massar" (amassar, culhir), "'parar" (aparar, gardar).
- Lo sufix vengut de latin 'arius' dona IÈR, ÈIR, IÈIR, ÈR. Per exemple en Naut Leir s'emplega IÈR en la meitat sud e ÈIR dins la part nòrd. Al femenin se trapa tanben IÈIRA. Dins una part del Bas Auvèrnhe, lo singular ÈIR dona al plural ÈRS (mantenença del cas en -s de la lenga medievala).
- Dins la Nalta Auvernha se pronóncia lo V coma B, com en Gasconha e dins una partida del Lengadòc, contràriament al bas-auvernhat, al Velai e lo gevaudanés que dison lo V coma en francés o en italian.
- Las vocalas dobertas E, I, O del latin tardiu son diftongadas de doas manièras selon los endrechs: cuèch o cueit, puei o pueg...
- Quauquas caracteristicas daus parlars nòrd-auvernhats;
- "cl" baila [kj] o [klj]; Clarmont [kjaRˈmuŋ] o [kljaRˈmuŋ] (coma en limousin e cisalpin)
- "er(erre)/ern" beila [jaɾ/jaR]; "ivèrn" [i'vjaɾ], "fèr/fèrre" ['fjaɾ], "Auvèrnhe" [œ'vjaɾɲə]
- Chasuda de la s intervocalica vèrs Sinjau; "la chamisa" [la tsa'mjɔ]
- Chasuda de la d intervocalica vèrs Sinjau; "z-es arribaa" (es arribada)
- "-és" baila [ɛj] o [ij] o ; "lo Barbonés" [lu baɾbu'nij], en posicion post-tonica ven pus simplament [e] o [i] (per eisemple dins un plurau masculin, [luˈzɔme/luˈzɔmi]).
- Lo grop es a la debuta d'un mot se pronóncia en generau [ɛj] coma per eisemple dins escòla que baila [ɛjˈkɔlɔ], o estrangèir que baila [ɛj.tɾanˈd͡zɛj]. Per contra ven [s] dins los mots sabruts, coma per eisemple: espòrt que bailará [ˈspɔʁ], estacion [staˈsju] o enquèra estilò [stʝiˈlo].
- D'autras caracteristicas son comunas amb d'autres parlars nòrd-occitans:
- Palatalizacion daus grops ca e ga vèrs cha e ja/ia: lo jal chanta (per lo gal canta) mas non pas sistematicament: òm ditz "lo cap", "la capitala", "la cambada", "l'aucon" o "l'auqueta" (mas "l'aucha"), l'escuròu, lecar, etc dins tota Auvernha. Una partida d'aquesta conservacion de la C es d'importacion de l'occitan plus al sud: "boscatier", "cercar", "tocar" (mas "tochar": agulhonar lo bestial), "traucar". Ansin segon los parlars se ditz "chaminar" o "caminar", "lechar" o "lecar", "c(h)erchar" o "cercar". Quasi tota l'Auvernha ditz "cavar, escala, gafar, la causa" quand lo lemosin ditz "chavar, eschala, jafar, la chausa". La plus granda partida de l'Auvernha ditz "l'agaça" e non pas "l'ajaça", forma lemosina. Aquesta conservacion o non de la C o G + vocala n'es pas unifòrma d'en pertot, servís a distinguir de mots, a donar de senses particulars: "lo chamin" e "lo caminòu".
- Chasuda de las consonantas finalas : z-a chantat amb la -t finala muda.
- Utilizacion de la Z eufonica davant vocala 'Z-ai pas solaçat bei te (per 'Ai pas charrat amb tu').
- Coma en niçard e en montpelhierenc, la -a atòna finala se pronóncia [a].
- manten de l'òrdre ancian dels pronoms combinats : 'La nos faràs mancar' : 'Nos la faràs mancar'.
Adjectius possessius[modificar | modificar la font]
- lo mèu, la mèuna (Bassa Auvernha).
- lo mieu(ne) [myone], la miá(na)/mieuna [myono] (Nalta Auvernha).
- lo tèu, la tèuna (Bassa Auvernha).
- lo tieu(ne) [tyone], la tiá(na)/tieuna [syono] (Nalta Auvernha).
- lo sèu, la sèuna (Bassa Auvernha).
- lo sieu(ne) [syone], la siá(na)/sieuna [syono] (Nalta Auvernha).
- lo nòstre, la nòstra
- lo vòstre, la vòstra
- lo lhor/sieune, la lhor/sieune-siána.
Tanben s'utiliza mon/ma, ton/ta, son/sa, nòstre/nòstra, vòstre/vòstra, lor... (mon [mon], mos [mo])
Plurals dels noms o adjectius acabats per -ç, -s, -tz[modificar | modificar la font]
Son invariables al plural: ex. lo solaç> los solaç, levat dins l'extrem Sud de Velai ont apareisson qualques Plurals sensibles: solaces, croses, fuses
Formas verbalas[modificar | modificar la font]
Present d'indicatiu[modificar | modificar la font]
La primièra persona del vèrbe faire es fauc [fuòk]
La primièra persona del vèrbe dire es dic o disi
La primièra persona del plural es en -AM: nos. fasam (faire), volam (voler), avam (aver) levat en [[Velai] e [[Gavaudan].
- conjugason classica/literària: parlan [parlon], disen, sem
- conjugason cantaliana: "parlan [parlan], disan [dison], sòm"
Imperfach d'indicatiu[modificar | modificar la font]
èsser
- conjugacion classica/literària: èri/ère, ères, èra, eram, eratz, èron
- conjugacion correnta: èri/ère, saiás, èra, saiam, saiatz, saion
Passat simple cort[modificar | modificar la font]
- seguet per 'foguèt'
Passat simple cort[modificar | modificar la font]
Coma dins la lenga classica, en Bas-Auvèrnhe, e dins las Cevenas s'emplèga la forma costa del passat simple: trabalhèm, susèm = trabalhèrem, susèrem.
Presents d'indicatiu irregulars[modificar | modificar la font]
- Ved [vet] : vei (el/ela, Veire)
- Cred [cret] : crei (el/ela, Creire)
- Som (nosautres, Èsser)
- Am (nosautres, Aver)
- Vase (ieu), Vam (nosautres) (Anar), vatz (vosautres, Anar)
Presents de subjontiu irregulars[modificar | modificar la font]
Pueschas, pueschatz: pòscas, poscatz Vuelhas, vuelhatz: vòlgas, volgatz
Imperfachs de subjontiu irregulars[modificar | modificar la font]
èsser
- fosson/foguèsson
Condicionals irregulars[modificar | modificar la font]
Moiriá [mejri' o] : moririái Muèrt, mòrt [mwòrt] : mòrt
EN + vèrbe en infinitiu[modificar | modificar la font]
en + vèrbe inf. = en + vèrbe en gerondiu ex. En menar per la vila : mentre que menava vèrs la vila
Participis passats irregulars especials[modificar | modificar la font]
- aduire: aduit, -ta
- chaudre: chaugut, -da
- chaubre: chauput, -uda
- dòure (se) : dougut, -uda
- escriure: escriut, -uda
- faler: faugut, -uda
- móuzer: mouzut, -uda
- paréisser: pareissut / paregut, -uda
(egalament conéisser, nàisser, téisser e tots los vèrbs en -éisser, -àisser)
- plànger / plànjer: planjut, -uda
(egalament tots los vèrbs en -ànger, -énger e -ónger)
- plòure / plueure: pluegut, -da
- podre / poire:
- prene / prendre: pres, preSSa
- saubre: saubut, -uda
- vaudre / valer: vaugut / vagut, uda
- veire: vist, -a / vegut, -uda
- viure: viscut / viugut, -uda
- vodre: vougut, -uda
Acòrd del participi passat[modificar | modificar la font]
L’acòrd del participi amb lo subjècte se fa, quin que siá l’auxiliar, mesclant los dos auxiliars 'aver' e 'èsser' e lors atribucions. Certans vèrbs en occitan se conjugan amb 'aver' e d’autres amb 'èsser', d’autres encara amb l’un o l’autre auxiliar: "eriam partits d’ora", "auràs o seràs montat", "ai tombat o siei tombat", l’auvernhat possa aquesta facultat a son darrièr limit: "ai morit ou "sei mòrt", "mas sòrs son naissidas o an naissidas", "aviá o èra sortit", "fuguèssem o aguèssem dormit", "la pòrta a badada". Amb 'èsser' tanben: "sei estat o ai estat".
Comparason de las nòrmas[modificar | modificar la font]
En auvernhat, doas nòrmas se fan concurréncia: la nòrma classica e la nòrma bonaudiana.
Variacion[modificar | modificar la font]
Lexic[modificar | modificar la font]
Expression de l'ora[modificar | modificar la font]
Seguís siá lo sistèma catalan-espanhòl: Son las tres, Son las dotze, Es las dètz (http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011338278715bvBPte), sobre le còp de las v-onze dau ser (Francés Cognéras http://macarel.net/files/parlem/Parlem_2-077.pdf), siá un sistèma intermediari: A l'entorn de las sèt oras, Vèrs las uèit oras, Quand las tres oras sonèran (exceptat per Es una ora), o lo sistèma general occitan: Cinc oras e detz, Sèis oras manca sèt.
La mèja de v-onze: onze oras e mièja.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Parlar occitan - Auvergne Velay, Étienne Coudert, IEO 63, 2001.
- "Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat", Pierre Bonnaud, Nonette, Editions Créer, 1999
- L'auvergnat de poche, Assimil.
- L'imagier français - auvergnat, Aedis, 2005.
- Glossaire de la langue d'oc, Pierre Malvezin, 1909 (mots de Cantal, e tanben de Roergue e Lemosin)
- "La conjugaison vellave", AA.VV., Lo Puei de Velai, Les amis du patois vellave, 1976
- "Grammaire vellave", Augustin-Marie Gérard, Lo Puei de Velai, Imprimerie de l’Avenir, 1925
- "Atlas Linguistique et Ethnographique du Massif Central (ALMC)", Pierre Nayton, París, CNRS, 1957-1963
- "Géographie phonétique de la Haute Loire", Pierre Nayton, Paris, Les Belles Lettres, 1974
- "Les Parlers de la Creuse, patrimoine de la Creuse" (langue et mémoire du pays de Guéret), Conseil Général de la Creuse (libre + CD)
- Dictons occitans, recueillis en Haute-Loire, Pierre Chapuis, Lo Puei Velai, IEO43, 1979.
- Dictionnaire de météorologie populaire, Jean-Philippe Chassany, Maisonneuve et Larose, París, 1989
- Proverbes du plateau. Proverbes, dictons et comptines du Plateau Vivarais-Lignon, Théodore de Felice, Lo Chambon de Linhon, Manier, 1981
- Le patois de la zone d'implantation protestante du Nord-Est de la Haute-Loire, Théodore de Felice, Champion-Slatkine, París-Genèva
- Le parler occitan d'Yssingeaux (Haute-Loire), Jean-Baptiste Martin, Sinjau : Histoire et Patrimoine, 1997
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Poèmes d'Auvergne d'Arsèni Vermenosa dits per Alphonse Establie a Deezer (fons de la Bibliothèque Nationale de France http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8820354p.r=dialecte.langFR)
- Trésor des parlers occitans du Velay oriental et du Sud-Forez (Yssingelais, Fay, pays de Bas, plateau de St Bonnet-le-Château, Firminy, sud-Pilat), Jean-Yves Rideau
- Essai de grammarie auvergnate - Éléments abrégés de grammaire auvergnate - Dialecte des environs d'Ambert (Puy-de-Dome), R. Michalias, imp. J. Migeon, Ambert, 1906
- Vocabulaire du patois usité sur la rive gauche de l'Allagnon, depuis Murat jusqu'à Molompise (Vocabulaire du patois de Haute-Auvergne, canton de Murat), Abat Labouderie
- Ensag de glossari botanic auvernhat, Loís Delhostal, Revista Oc - Revista Bimestrala de la Renaissença dels Païses d'Oc, an VIIIn, n°8-9, setembre-decembre 1932, pp. 294-308
- Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune d'Albert (Puy-de- Dôme). RPh 26 (1912)
- Vocabulaires Patois Vellavien - Français et Français - Patois Vellavien, Jules Gabriel De Vinyols, Lo Puei de Velai, 1891
- Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune D'ambert, Collectif, Régis Michalias, in Revue de filologie (sic) française
- Faune populaire de la France, les mammifères sauvages, Eugène Rolland, Maisonneuve et compagnie, 1877
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- ↑ A Lanly, Enquête linguistique sur le plateau d'Ussel

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La dualitat grafica en Provença : originas, consequéncias sus l'ensenhament de l'occitan provençal e temptativa de remediacion per l'edicion bigrafica / Francés Courtray
Courtray, Francés
Lieutard, Hervé. Directeur de thèse
La question de la grafia es centrala tre qu’òm comença de s’interessar a l’estudi de l’occitan provençal. Las doas ortografias en preséncia, classica e mistralenca, son ancianas, plan inscrichas dins la tradicion literària d’aquel dialècte e an totas doas una legitimitat istorica certana. Se lo conflicte entre lors utilizaires respectius s’es plan apasimat, la question grafica demòra un ponch evident de dificultat tecnica dins la transmission e l'ensenhament de la lenga. Un mejan interessant per despassar lo problèma pòt consistir en la transcripcion grafica.
Memòri de màster I LLCER Especialitat occitan (Universitat Paul-Valéry Montpelhièr-III), jos la direccion d'Arvèi Lieutard.


text:
14
set
« Pas Jamai Vist » : exposicion - apèl a collècta
Del : 14 setembre 2018 10:00
Luòc : 1B Boulevard Bertrand Duguesclin, 34500 Béziers, France
i
10h-18h del diluns al divendres
« Pas Jamai Vist » es una exposicion qu’explòra la memòria visuala regionala. Es tanben un apèl a collècta : cadun pòt contribuir en aportant las sieunas fòtos o vidèos.
Contribuissètz a la memòria visuala regionala ! Avètz de fòtos que retraçan la vida quotidiana, los eveniments socials o culturals, las transformacions del païsatge e dels biaisses de vida en pais besierenc e en Occitània? Venètz los faire numerizar gratuitament au CIRDÒC, enriquesiràn una exposicion de documents inedits sus l’istòria contemporanèa de la region !
Cercam particularament de fòtos o vidèos a prepaus dels tèmas seguents : Manifestacions e eveniments socials regionals, Tradicions festivas localas (fèstas patronalas, Carnaval, fòcs de la Sant-Joan…), Culturas de la vinha e del vin, Vida culturala occitana (espectacles en occitan, balèti, etc.)
Sortiscam la nòstra memòria dels armaris !


text:
Urtica
Urtica sp.
Lo nom d'ortiga (var. ortija, ortia) designa de plantas de las fuèlhas peludas del genre Urtica e de la familha Urticacaes que compren un trentenat d'espècias que se trapan en Euròpa.
Los pels de las fuèlhas contenon d'acid formic, d'istamina, d'acetilcolina e de serotonina qu'irritan la pèl a son contacte. Aquestes pels tenon a sos extremitats una punta de silici que dintra dins la pèl de las bèstias que ne s'en sarran tròp.
Las espècias pus comunas son l'Ortiga Granda (Urtica Dioica, 50 cm a 1 m), l'Ortiga Brutlanta (Urtica Urens, mens de 50 cm), e l'Ortiga Romana (Urtica Pilulifera) .
S'encontran sus de terrens fòrça azotats coma per exemple las devesas o las broas de camins, supòrtan plan lo fred e son de mal eliminar amb d'erbicidas.
Las nomenadas ortigas mòrtas apertenon a la familha de labiaceaes dels genres Lamium e Stachys e malgrat lor aspècte fòrça semblant a las ortigas vertadièras, an pas de pels urticants.
Espècias[modificar | modificar la font]
Lo genre compren 35 espècias dins las regions de clima temperat del mond. Totas se caracterizan per aver de pels que a lor contacte desliuran una substància irritanta per la pèl.
- Urtica dioica: èrba dioïca, de fuèlhas ovatolanceoladas, sarradas. De 0,5 a 1,5 m de nautor. Florís d'abril a setembre e viu dins de luòcs sempre umids entre lo nivèl de la mar e 2500 m.
- Urtica urens: èrba annala de 0,1 a 1,2 m, viu entre lo nivèl de la mar e 800 m.
- Urtica atrovirens: èrba monoïca.
- Urtica pilulifera: Annala o biennala monoïca viu entre lo nivèl de la mar e 1000 m.
- Urtica membranaceae: viu sul litoral.
- Urtica angustifolia. China, Japon, Corèa.
- Urtica cannabina. Siberia fins Iran.
- Urtica dubia Canadà.
- Urtica ferox: arbre ortiga Nòva Zelanda
- Urtica hyperborea. Imalaia
- Urtica incisa:arbrilhon Austràlia.
- Urtica laetivirens. Japon
- Urtica parviflora. Imalaia
- Urtica platyphylla. China, Japon.
- Urtica thunbergiana. Japon.
Usatges[modificar | modificar la font]
Las ortigas son utilizadas per lors fibras textilas e coma aliment pramor que un còp cuèchas pèrdon lor poder urticant e an un gost agradable. Se manjan coma ensaladas o sopas, cal preferir las brotas tendras e las culhir amb gants.
Popularament, las ortigas s'utilizan per remèdi contra l'artròsi; aquesta activitat es deguda a la preséncia de silici.
En agricultura biologica las decoccions d'ortigas s'emplegan coma engrais azotat e coma insecticida.
Folclòre[modificar | modificar la font]
Se tracta d'una planta cosmopolita e l'unica amb la caracteristica urticanta; a generadas de legendas e costumas nombrosas pertot dins lo mond.
Las plantas de fuèlhas grandas que brotan entre las ortigas coma l'agrelha, del genre Rumex, o la lhapassa o bardana Arctium minus son consideradas popularament per curar l'inflamacion provocada per las ortigas (malgrat que un còp qu'es dintrat l'acid dins lo còs, an solament un efièch emollient leugièr).


text:
« Qual èra lo nom ancian de la Losera ? ». Sèm al jòc dels Mila Euros sus France Inter. Lo banco. La responsa es « lo Gavaldan ». Non me soveni pas s’an ganhat o perdut. Mas nosautres avèm perdut. Lo Gavaldan, lo país dels Gabals e son antica capitala Jàvols, puèi la luta dels Camisards… Los Occitans non se trachan pro que la supression de las províncias, de lors noms e de las institucions que lor èran estacadas, lo cambiament dels limits e dels noms de païses millenaris (civitates), e la creacion dels departaments (geometrics a l’origina), aquò per far disparéisser tota memòria istorica e s’aparar de tota velleïtat d’autonomia, participava del meteis projècte - totalitari se n’i a un ! - que la mesa en òbra de l’eradicacion linguistica per totes los mejans que coneissèm encara a l’ora d’ara. La volontat ferotja dels sectators jacobins èra / es de desbrocar del tot Occitania. Nòstre prètzfait es de la rebrocar dins una amira modèrna, mas sense sautar de malhas.
Se sap donc que la solucion trobada pels departaments foguèt de lor donar de noms, plan anonimes, de rius. E a la seguida, aquestes noms de rius foguèron ajustats als noms de vilatges per destriar las omonimias. D’unes vilatges nòstres an sabut aürosament gardar lo nom d’origina ligat a lo del país : Vilafranca de Roergue, La Bastida d’Armanhac, Galhac Tolzan, Rabastens de Bigòrra… A l’ora ont se publican de nomenclaturas de toponimes regionals e ont se meton en plaça de panèls en occitan a l’intrada de las vilas e dels vilatges, pensi que nos cal rebufar los ajusts a la salsa jacobina e los remplaçar pels noms autentics dels païses. Aital Sant Cosme de Roergue per « Saint-Côme-d’Olt », Salias de Comenge (en parallèl amb Salias de Bearn) per l’absurde « Salies-du-Salat », L’Isla d’Albigés per « Lisle-sur-Tarn »… E plan segur Ais per « Aix-en-Provence », Lo Sempoi per « Saint-Puy » o Sant Paul de Tricastin per « Saint-Paul-Trois-Châteaux ». Mas n’i a que diràn…
J.P.


text:
Louis Armstrong
Louis Daniel Armstrong, tanben chafrat popularament Satchmo o Pops (Nòva Orleans, 4 d'agost de 1901 - Nòva York, 6 de julhet de 1971) que ho un musician e cantaire american. Ho un cornetista e trompetista solista e improvisator de jazz de tria, e atau es considerat actuaument com un deus musicians màgers deu sègle XX.
Que ho tanben famós com cantaire dab ua mena de votz particulara emplegada dens mantunas improvisacions. Dab lo cant e l'instrument que desvolopè articulacions e lengatges musicaus hèra influenciaus dens l'istòria deu jazz e dens lo hat d'aqueth art. Armstrong que ho l'unic musician negre apreciat per un public blanc que la soa popularitat anè mès enlà de la division raciala d'aquela epòca.
Enter los sons enregistraments mei famós que's pòt mentàver: "Saint Louis Blues", "When the Saints Go Marching in", "What a Wonderful World", "Down by the River Side" e "Hello Dolly".
Biografia[modificar | modificar la font]
Louis Armstrong que vadó en 1901 dens un quartièr hèra praube de Nava Orleans (conegut com Back of Town) dens ua familha prauba. Qu'èra arrèr-hilh d'esclau. Lo son pair, William Armstrong, qu'abandonè la soa familha entà anar víver dab ua auta hemna e la soa mair, Mary "Mayann" Albert, que'us deishè eth e la soa sòr Beatrice a la carga de la soa ajòla Josephine Armstrong e lo son oncle Isaac. Pasmens quan agó cinc ans, tornè viure amb la mair e los sons parents.
Mainatge qu'avó d'ensajar de ganhà's quauques sòus e que passè hèra de temps dens las carrèras. Aus 11 ans qu'abandonè l'escòla, la Fisk School e que's ganhè quauque argent en bèth cantar per carrèras en quartet de gojats. Comencè alavetz a conéisser problèmas seriós.
Que trobè un tribalh auprès d'ua familha judiva venguda de Lituània, que se sonava Karnofsky, qui l'adoptèn d'un cèrte biais sabent qu'èra haut o baish abandonat. Que's crompè lo son purmèr cornet dab la loa moneda. En sovièr d'aquesta bontat Armstrong que portè tota la soa vita l'Estela de Dàvid au còth ; qu'aprengó atau dab eths lo yiddish.
Lo purmèr instrument de Louis Armstrong que ho lo cornet, practicat dehens la New Orleans Home for Colored Waifs, institucion de castig e d'educacion per menors on e ho mandat per'mor d'aver tirat còps de huec en l'aire entà celebrar la hèsta de cap d'an.
A la soa sortida d'aquesta institucion que exercè mantuns petits emplecs com per exemple venedor de carbon, çò que li permetè de s'iniciar a mantun genre de musica quan ne liurava en bordèus, abans de har lo musician dens lo quartièr d'espectacle e de prostitucion de Storyville on e conegore Joe "King" Oliver, lo son mèste.
En 1919, Joe Oliver se n'anè de l'orquestra de Kid Ory per partir cap au nòrd, alavetz recomandè lo jove Armstrong entà lo remplaçar. Atau que perseguí la soa carrièra dens l'orquèstra de Kid Ory.
En 1922 que's tornè juntar dab King Oliver dens la soa orquèstra a Chicago, alavetz capitala deu jazz. A maugrat de har lo segon cornet, que comencè a impausà's com solista e, amassas, qu'enregistrèn en 1923. En 1924 Armstrong que's maridè dab la pianista d'Oliver, Lillian Hardin, qui l'encoratgè a anar perseguir la soa carrièra a Nava York.
Acerà, qu'entrè dens l'orquèstra de Fletcher Henderson, ua de las màgers d'aquesta tempsada ; que cambiè alavetz lo cornet per la trompeta, qu'aprengó a léger la musica e que produsí un gran nombre d'enregistraments dab mantun aute musician dont lo gran saxofonista soprano Sidney Bechet.
En 1925 que tornè a Chicago on creè los sons dus grops los Hot Five e los Hot Seven. Las annadas seguentas que hon hèra ricas en produccion musicau e Armstrong que desvolopè lo scating, un mòde d'improvisacion lirica e ritmica en bèth cantar en tot articular sillabas shens nat sens.
A la debuta de las annadas 1930 que miè ua virada trionfala per Euròpa (dab un succès deus grans en França).
Que s'installè dens lo Queens a Nava York on fondè un navèth grop aperat All Stars.
En 1964 qu'avó un immens succès dab lo son títol "Hello Dolly" qu'arribè en prumèra posicions enas listas de vendas, e passè devant los Beatles.
A la fin de la soa vita que joguè dens mantuns país dab lo sostien deu Departament d'Estat deus Estats Units dab lo chafre Ambaissador Satchmo. Qu'arrefusè totun de jogar aqueth ròtle a l'escadença deu son viatge en Union Sovietica per'mor deus biais, segon las soas paraulas, lo govèrn american " [...] tracta mon pòble [los Africans Americans] ". Après las soas atacas contra lo president, lo FBI que l'espionè dinc a la fin de la soa vita en lo bèth categorizar com « comunista ».
Que's morí d'ua ataca cardiaca en 1971 au miei deu som dehens lo son ostau de Queens, vadut en musèu nacionau en 1977.
Conviccions[modificar | modificar la font]
Armstrong que ho eslhevat com baptista, en bèth portar l'Estela de Dàvid en sovièr de la familha deus Karnofskys, qu'èra amic dab lo Papa e que's hè batejar catolic.
Lo musician ho un partisan deus drets deus Africans americans e de Martin Luther King. Atau qu'arrefusè de representar los Estats Units a l'escadença d'un viatge en Union Sovietica en protestacion deu biais qui los Estats Units e tractavan los Africans americans e qu'avó paraulas agressivas au subjècte deu president Dwight D. Eisenhower per'mor de çò qui considerava com la soa manca de coratge e lo son cinisme sus aqueth subjècte. Dinc a la fin de la soa vita lo FBI lo categorizè com comunista e lo susvelhè.
Videoclips de youtube.com[modificar | modificar la font]
Biografia en anglés :
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 1)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 2)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 3)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 4)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 5)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 6)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 7)"
- "Louis Armstrong - Documentari (Partida 8)"
Pèças de musica :
- "What a Wonderful World" enregistrament de la BBC, 1968
- "When The Saints Go Marching In"
- "Hello Dolly"
- "Hello Dolly" dab Barbra Streisand
- "Lo tango Adios Muchacho"
- "Now You Has Jazz"
- "Blueberry Hill"
- "Mack the Knife Alemanha, 1959
- "Stompin' At The Savoy" Germany, 1959
- "Tiger Rag"
- "C'est si bon 1962
- "St. James Infirmary" fotografias
- "Dream a Little Dream" fotografias
- "Louis Armstrong dab Frank Sinatra - Live show"
- "Louis Armstrong hens lo Mark Twain at Disneyland"
- "Louis Armstrong - Nobody Knows the Trouble I've Seen (1962)"
- "Louis Armstrong - Basin Street Blues - 1959"
- "Louis Armstrong - A kiss To Build A Dream"
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Louis Armstrong, Ma vie à la Nouvelle-Orléans, éd. Coda, París, 2006 (ISBN 284967026X)
- (en) Louis Armstrong et Thomas Brothers, Louis Armstrong, in His Own Words: Selected Writings, Oxford University Press, Oxford, 2001 ISBN 0-19-514046-X.
- (en) Laurence Bergreen, Louis Armstrong: An Extravagant Life, éd. HarperCollins, New York, 1998 (ISBN 0553067680)
- (en) Michael Cogswell, Armstrong: The Offstage Story of Satchmo, Collectors Press, Portland, 2003 ISBN 1888054816.
- (en) Michael Meckna, Satchmo: The Louis Armstrong Encyclopedia, Greenwood Press, Westport, 2003 ISBN 0-313-30137-9.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- 1000 articles fondamentals
- Bon article en espanhòl
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Naissença en 1901
- Decès en 1971
- Cantaire american
- Cantaire de jazz
- Trompetista de jazz
- Buglista de jazz
- Hollywood Walk of Fame
- Trompetista american
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN


text:
Saint-Lary
Saint-Lary puet estar:
- Saint-Lary (Altos Pireneus), una antiga comuna occitana que hue fa parte d'a comuna de Sent Lari e Sola (en francés y oficialment Saint-Lary-Soulan) en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banhèras de Bigòrra, cantón de Vièla d'Aura y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Saint-Lary (Arièja), una comuna occitana en o departamento francés d'Arièja, districto de Sent Gironç, cantón de Castilhon de Coserans y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Saint-Lary (Gers), una comuna occitana en o departamento francés d'o Gers, districto d'Aush, cantón de Jigun y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Saint-Lary-Boujean, o nombre en francés y oficialment de Sent Lari e Bojan, una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Bolonha de Gessa y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Saint-Lary-Soulan, o nombre en francés y oficialment de Sent Lari e Sola, una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banhèras de Bigòrra, cantón de Vièla d'Aura y rechión de Meyodía-Pireneus.


text:
Wiki
Un wiki es una aplicacion que permet la creacion, la modificacion e l'illustracion collaborativas de paginas a l'interior d'una pagina web. Utiliza un lengatge de balisatge e lo seu contengut es modificable pel mejan d'un navigator web. Es un espleit de gestion de contengut, dont l'estructura implicita es minimala, mentre que l'estructura explicita emergís en foncion dels besonhs dels usatgièrs.
Lo primièr wiki, creat en 1995 per Ward Cunningham per realizar la seccion d'una pagina sus la programacion informatica, foguèt apelat WikiWikiWeb. En 2016, segon Alexa Internet, lo mai consultat de totes los wikis es Wikipèdia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Autes wikis en occitan:
- Oisquipèdia, parodia de Wikipèdia (Aute version)
- Romanz Wiki, wiki en occitan ancian
- Lengas Bastidas, site sus las lengas construchas


text:
Tona
La tona (simbòl t), es una unitat de massa que val mila quilogramas, es a dire 1 000 kg. Se pòt tanben escrire: 1 t = 1 x 103 kg. A vegada, per la distriar de las autras tonas utilizadas subretot als Estats Units d'America e dins de domènis tecnics, es nomenada « tona metrica ». Val 2 204 622 621 849 liuras anglosaxonas.
La tona apareis sus la taula VIII del Sistèma Internacional d'Unitats: es pas una unitat del SI, mas lo seu usatge es associat al Sistèma Internacional a causa del seu ròtle practic important.
Un mètre cube d’aiga pesa una tona.
Somari
Multiples[modificar | modificar la font]
- una quilotona (1 kt) val mila tonas, o 106 kg.
- una megatona (1 Mt) val un milion (106) de tonas, o 109 kg.
- una gigatona (1 Gt) val un miliard (109) de tonas, o 1012 kg.
- una teratonne (1 Tt) val mila miliard (1012) de tonas, o 1015 kg.
Unitas anglosaxonas[modificar | modificar la font]
La tona es tanben una unitat anglosaxona :
- la tona (ton, o long ton pels Britanics, simbòl ton) val 2 240 lb, siá 1 016 kg (1 016,0469088 kg exactament)
- la tona corta (short ton, o ton pels Americans, simbòl sh tn) val 2 000 lb, siá 907 kg (907,18474 kg exactament)
Aqueles païses qu'emplegan aquelas darrièras unitats designan la tona del SI jol nom de tonne (au luòc de ton) o metric ton (« tona metrica »).
Unitat d’energia[modificar | modificar la font]
- la tona equivalent carbon (simbòl tec) es una unitat d'energia definida tanben a 29,288 GJ (7 Gcal), çò que correspond gaireben a l’energia donada per la combustion d’una tona de carbon industrial; l'usatge se fa per la produccion d'energia a partir del carbon.
- la tona equivalent petròli (simbòl tep) es una unitat d'energia definida egala a 41,855 GJ (10 Gcal), çò que correspond gaireben a l’energia donada per la combustion d’una tona de petròli mejan.
- la tona de TNT es una unitat d’energia definida egala a 4,6 GJ, e servissent a quantificar la poténcia d’una explosion, e subretot la potencia probabla d’una arma nucleara; aquela poténcia s’exprimís en quilotonas kt, o megatonas Mt (de TNT, precision sovent omesa).
Unitat de fòça[modificar | modificar la font]
En astronautica, la tona es l’unitat de pojada d’un motor de fusada, que val 1 000 kgf.
Tonatge e desplaçament de las naus[modificar | modificar la font]
- la tona de cabença (register ton) es una apelacion inapropriada del tonèl de cabença, unitat de volum valent 2,831 684 659 2 m³ (100 pès cubes).
- la tona de volum (measurement ton) permet d’evaluar la cabença de transpòrt de las naus (volum de las calas), per las merças de grand volum e de pes flac; cal 1,13267 m³ (40 pes cubes)
- tona de portada en pesuc (simbòl tpl o tdw — tonne dead weight) es una unitat de cabença, per mesurar la massa totala qu’una nau pòt prene en sota, sens s’enfonsar al delà de la seuna linha de carge maximala; val 1 000 kg.
Massa frenada dels corregs ferroviaris[modificar | modificar la font]
La tona-stop (TS), o a vegada tona-fren, es una unitat utilisada dins lo domèni ferroviari per exprimir la massa frenada d'un correg.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- tonèl (unitat de volum)


text:
Éméville
Éméville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Éméville demòra fòrtament marcada per tota l'activitat ligada a la extraction de la pèira. #Que començarà mièg de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle a la carrièra de la Bouloye. Aquela carrièra a #èsser rachetée l'an 1910 per Léon Civet pel compte de la societat Civet Pomer & Modèl:Cie. De nombrosas carrièras sosterranhas de pèira tendra an #èsser espetadas en la region per ne tirar de la pèira a bastir. Doas carrièras an #èsser dobèrtas a Éméville per doas carriers de Carrièras-sus-Seine : Fréjus Daubin al tot començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle e Georges Sarazin en 1920. La tecniciana de extraction practicada en aquelas doas carrièras es aquela de « la extraction a la lança », ponduda al ponch en la siá forma industriala per Félix Civet (1829-1893) l'an 1860 a Sant-Maximin (Oise), tecniciana #qu'a remplaçat lo extraction al pic e #que permetiá d'extraire de blòcs mai volumineux (fins a 15 tonas per la carrièra Daubin), tot en assegurant un ben melhor rendiment. Aquela metòde de extraction a #èsser de contunh largament difonduda en las carrièras de pèira tendra, tanben plan en la conca parisenc qu'en lo Peitau l'an 1895. Lo extraction industrial de la pèira a la lança a preses finala l'an 1963 a Bonneuil-en-Valís a la carrièra de las Tres-Fontaines.
Per remontar los blòcs de pèira de las galariás la carrièra Daubin a utilizat un treuil a manège mu per tres cavals fins en 1913, del temps que la carrièra Sarazin a, dempuèi la siá origina l'an 1920, utilizat un treuil a motor termic. En 1913 una ret de via ferrée tipe Decauville, amb un locotracteur, a #èsser bastit per connectar de desparièras carrièras de la vallée a l'estacion de Éméville per remplaçar las fardiers #que défonçaient las rotas. A aquela epòca, la carrièra Daubin es vengut la « carrièra del Camin de Vez » en avent per proprietari la Societat Civet-Pomer & Modèl:Cie, #qu'a remplaçat lo treuil a manège per una boca de cavage amb un accès dirècte per una descenderie a la ret Decauville. La « carrièra del Camin de Vez », a l'ora d'ara proprietat de la Societat ROCAMAT a cessat la siá activitat de extraction al mes de març 1959, del temps que la carrièra Sarazin l'a facha l'an 1935.
Doas associacions de bénévoles lèvan lo rèpte de reabilitar aquelas doas carrièras. Es question de las associacions « Ròcas & Carrièras » per la carrièra del Camin de Vez e de « Carrièras Patrimòni » per la carrièra Sarazin. La primièra restaura lo treuil a manège e lo segond lo treuil a motor termic.
Las carrièras constituissián amb l'agricultura e lo bòsc l'essenciala de l'activitat economica. Éméville E los pòbles dels alentours comptavan de grandas familhas de carriers #que los descendents ne vivon encara sus luòc. Cèrtas carrièras an #èsser reconverties amb succèsses en champignonnières o a la cultura de endives; mas i n'a pas mai degun n'activitat. En la municipalitat vesina de Bonneuil-en-Valís, lo extraction se prossegueix encara, mas amb mejans fòrça modèrns : haveuse a cadena, bulldozers, èca.[1],[2].
La commune d'Éméville reste fortement marquée par toute l'activité liée à l'extraction de la pierre. qui commencera milieu du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle à la carrière de la Bouloye. Cette carrière a été rachetée en 1910 par Léon Civet pour le compte de la société Civet Pommier & Modèl:Cie. De nombreuses carrières souterraines de pierre tendre ont été exploitées dans la région pour en tirer de la pierre à bâtir. Deux carrières ont été ouvertes à Éméville par deux carriers de Carrières-sur-Seine : Fréjus Daubin au tout début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle et Georges Sarazin en 1920. La technique d'extraction pratiquée dans ces deux carrières est celle de « l'extraction à la lance », mise au point dans sa forme industrielle par Félix Civet (1829-1893) en 1860 à Saint-Maximin (Oise), technique qui a remplacé l'extraction au pic et qui permettait d'extraire des blocs plus volumineux (jusqu'à 15 tonnes pour la carrière Daubin), tout en assurant un bien meilleur rendement. Cette méthode d'extraction a été ensuite largement diffusée dans les carrières de pierre tendre, aussi bien dans le bassin parisien que dans le Poitou en 1895. L'extraction industrielle de la pierre à la lance a pris fin en 1963 à Bonneuil-en-Valois à la carrière des Trois-Fontaines.
Pour remonter les blocs de pierre des galeries la carrière Daubin a utilisé un treuil à manège mu par trois chevaux jusqu'en 1913, tandis que la carrière Sarazin a, depuis son origine en 1920, utilisé un treuil à moteur thermique. En 1913 un réseau de voie ferrée type Decauville, avec un locotracteur, a été construit pour relier différentes carrières de la vallée à la gare d'Éméville pour remplacer les fardiers qui défonçaient les routes. À cette époque, la carrière Daubin est devenue la « carrière du Chemin de Vez » ayant pour propriétaire la Société Civet-Pommier & Modèl:Cie, qui a remplacé le treuil à manège par une bouche de cavage avec un accès direct par une descenderie au réseau Decauville. La « carrière du Chemin de Vez », actuellement propriété de la Société ROCAMAT a cessé son activité d'extraction au mois de mars 1959, tandis que la carrière Sarazin l'a fait en 1935.
Deux associations de bénévoles relèvent le défi de réhabiliter ces deux carrières. Il est question des associations « Roches & Carrières » pour la carrière du Chemin de Vez et de « Carrières Patrimoine » pour la carrière Sarazin. La première restaure le treuil à manège et la seconde le treuil à moteur thermique.
Les carrières constituaient avec l'agriculture et la forêt l'essentiel de l'activité économique. Éméville et les villages des alentours comptaient de grandes familles de carriers dont les descendants habitent encore sur place. Certaines carrières ont été reconverties avec succès en champignonnières ou à la culture d'endives; mais il n'y en a plus aucune en activité. Dans la commune voisine de Bonneuil-en-Valois, l'extraction se poursuit encore, mais avec des moyens très modernes : haveuse à chaîne, bulldozers, etc.[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòc del mestièr de torisme de Crépy-en-Valís
- ↑ Luòc consagrat al patrimòni de las carrièras del Valís
- ↑ Site de l'office de tourisme de Crépy-en-Valois
- ↑ Site consacré au patrimoine des carrières du Valois


text:
Recèrca
Una recèrca (var. recèrcha) es un procès, analitic, sistematic, organizat e objectiu, que son intencion es de respondre a una question o a d'ipotèsis e atal aumentar la coneissença e l'informacion sus un subjècte desconegut que se vòl conéisser melhor.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Una recèrca se caracteriza per èsser un procès:
- Sistematic: a partir de la formulacion d'una ipotèsi o objectiu de trabalh, reculhisson unas donadas segon un plan preestablit que, un còp analitzats e interpretats, modificaràn o apondràn de coneissenças nòvas a las ja existentas, iniciant alavetz un cicle novèl de cèrca. La sistematica emplegada dins una recèrca es la del metòde scientific.
- Organizat: totes los sòcis d'una còla de recèrca devon conéisser çò que devon far durant tot l'estudi, aplicar las meteissas definicions e critèris a tots los participants e agir del meteis biais fàcia a quin dobte que siá. Per l'obtenir, es indispensable d'escriure un protocòl de recèrca ont son especificats totes los detalhs en relacion amb l'estudi.
- Objectiu: las conclusions obtengudas de l'estudi se devon pas basar sus d'impressions subjectivas, mas sus de faches que son estats observats e mesurats, e son interpretacion deu defugir tot prejutjat que los responsables de l'estudi podrián aver.
Activitats[modificar | modificar la font]
Las activitats fondamentalas d'una recèrca son:
- Mesurar los fenomèns.
- Comparar los resultats obtenguts.
- Interpretar los resultats en foncion de las coneissenças actualas, en considerar las variablas que pòdon aver influit sul resultat.
Tanben a coma foncion l'adquisicion de coneissenças pel desvolopament uman, social e economic de la societat.
Tipes de recèrca[modificar | modificar la font]
- recèrca basica. Tanben nomenada recèrca fondamentala o recèrca pura. Se pòt sonque practicar dins los laboratòris.
- recèrca aplicada. Es l'aplicacion de las coneissenças dins la societat. Un exemple son los protocòls de recèrca clinica.
Ligams entre disciplinas[modificar | modificar la font]
S'es descrit diferents tipes de recèrca que religan las disciplinas, amb una terminologia especifica:
- Multidisciplinaritat: en aqueste nivèl de recèrca l'evaluacion se realiza dempuèi diferents angles, utilizant diferentas perspectivas disciplinàrias sens arribar a l'integracion.
- Interdisciplinaritat: aqueste nivel de recèrca se referís a la creacion d'una identitat metodologica, teorica e conceptuala, per tal que los resultats siagan mai coerents e integrats.
- Transdisciplinaritat: va pus luènh que las precedentas e se referís a un procès amb convergéncia entre las disciplinas, acompanhat per una integracion mutuala de las epistemologias disciplinàrias (Teoria de las Sciéncias Umanas).


text:
País Valencian
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.
Lo País Valencian o Valéncia (en catalan valencian País Valencià, València, Regne de València) es un país o region d'Euròpa e del Mediterranèa situat a l'èst de la Peninsula Iberica. Uèi jorn es una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom oficial de Comunitat Valenciana, e es reconegut coma nacionalitat en son Estatut d'Autonomia. S'estend entre lo riu Sénia a Vinaròs e fins a Pilar de la Foradada, al delà de la desbocadura del riu Segura, amb una delimitacion terrèstra de 840 km de longor, e 518 km de longor de còsta. De mai de mai, las islas mediterranèas de Nòva Tabarca e de las Columbretes, son tanben d'administracion valenciana. Sa posicion geografica es 40º 47' a l'extrèm nòrd, 37º 51' a l'extrèm sud, 0º 31' E a l'extrèm oriental, e 1º 32' W a l'extrèm occidental.
Sas originas remontan a l'istoric Reialme de Valéncia creat al sègle XIII coma causa de la colonizacion feudala de catalans e aragoneses, fondamentalament e per aquel òrdre, dels reialmes de taifas islamics de Valéncia, Dénia, e part de Múrcia. Après la supression del Reialme en 1707 pels Decrèts de Nòva Planta del rei Felip V d'Espanha, tanben conegut coma Felip el Socarrat, e dels frustrats assages d'aténher l'autogovèrn a la fin del sègle XIX e al començament del XX, en 1982 obten fin finala l'autogovèrn amb un Estatut d'Autonomia qu'es estat reformat en 2006.
Administrativament limita a l'oèst amb Castelha - la Mancha e Aragon, al sud amb Múrcia, e al nòrd amb Catalonha. I vivon mai de 4,5 milions de personas, e mai se la chifra es fòrça superiora se comptabilizam los abitants de segonda residéncia d'autres païses d'Euròpa e los immigrants pas al cens. Aital, las vilas amb mai de 100 000 abitants son Valéncia (785 732 ab.), Alacant (310 330 ab.), Elx (209 439 ab.), e Castelló de la Plana (163 088 ab.).
Sa capitala es Valéncia.
Lo gentilici es valencian -a.
Somari
Organizacion territoriala
Lo País Valencian quitèt d'èsser un Estat administrativament e juridicament independent après la Batalha d'Almansa a l'an 1707 quand passèt jos administracion castelhana por derecho de conquista segon los Decrèts de Nòva Planta de Felip V de Borbon, en exclusent la localitat de Cabdet de las delimitacions del reialme conquistat.
Províncias
Per de rasons politicas, al sègle XIX l'administracion espanhòla ensagèt sens succès de separar lo territòri entre la província d'Alacant, per una banda, e las de Valéncia e de Castelló per autra, en apondent a la primièra las províncias espanhòlas de Múrcia e Albacete per crear un sud-èst espanhòl, e a la segonda Teròl e Conca per crear un orient espanhòl.
En 1822 se prepausa pel primièr còp de províncias semblablas a las actualas, que se dividís lo País, de nòrd a sud, en las províncias de Castelló, Valéncia, Xàtiva e Alacant. Fin finala, en 1833, es amb la division prepausada per Javier de Burgos, quand fin finala lo nombre de províncias demòra en tres, en suprimint la de Xàtiva.
En 1851 s'apondon al País Valencian los territòris istoricament castelhans de Villena dins la província d'Alacant, e de Requena dins la de Valéncia. D'autra banda, la localitat istoricament valenciana de Cabdet, malgrat qu'aja sollicitat sens succès en 1861 son annexion a la província d'Alacant, jamai pas a tornat far partida territorialament del País Valencian dempuèi 1707, e demòra a l'ora d'ara ligada al territòri istoric de Castelha, joncha amb la província d'Albacete.
Aquela division provinciala demòra sens cambiaments fins ara, e seguís solament de critèris omogenèus d'estenduda territoriala e demografica per çò qu'es d'Espanha, e pas de critèris istorics, sociologics o lingüistics.
Comarcas e regions
D'autra banda, al País Valencian existís una fòrça enrasigada tradicion de comarcalisme, se plan la division comarcala actuala, basada en la proposicion de delimitacion de Joan Soler i Riber en 1970, se diferéncia de la division comarcala tradicionala, descricha per Emili Beüt en 1937.
Malgrat tot aquò, l'agropacion de las comarcas en quatre regions prepausadas per Joan Soler recebèt pas supòrt politic en la creacion de la comunitat autonòma valenciana en l'an 1982, e los s'ajustèt a la division provinciala espanhòla preexistent. Aquelas regions s'agissián d'agropacions comarcalas segon critèris istorics, lingüistics, e socioeconomics. Per darrièr, en l'an 1999 se crèa lo Consòrci de las Comarcas Centralas del País Valencian amb l'objectiu d'aténher una quatrena província espanhòla, que s'i apond una cinquena region valenciana.
Demografia
La demografia del País Valencian se concentrava tradicionalament dins de localitats e de zònas de coitiu al bòrd dels rius mai importants (Xúquer, Túria, Segura, Vinalopó), e mai dins de vilas litoralas importantas amb pòrts, segon las activitats agricòlas o comercialas. Las populacions mai importantas solien èsser, pus ancianament, Sagont o Dénia, pendent una granda part de son istòria, Valéncia, Xàtiva, Oriola, Alacant, Elx, Gandia o Vila-real e, pus recentament, Alzira e Castelló de la Plana.
D'aquela distribucion tradicionala, qu'a son origina dins las caracteristicas orograficas e la possibilitat de l'agricultura amb aiga, se deriva que, encara a l'ora d'ara, la densitat de populacion es màger dins las comarcas del centre e del sud e mendre dins las comarcas del Nòrd e de l'interior. Afectèt tanben la demografia (e es benlèu l'excepcion a la distribucion mencionada) la granda activitat industriala o de produchs derivats de l'agricultura, pendent lo sègle XX, dins de vilas de l'interior coma Alcoi, Elda, Novelda, Ontinyent, Petrer, Villena e la Val d'Uixó.
Dins los darrièrs ans, s'es accentuat la concentracion dins las grandas capitalas e sas localitats dels airals metropolitans (en ne destacant Torrent, Mislata, Paterna, Burjassot, Sant Vicent del Raspeig, èca.) e, fòrça mai que mai, dins pòbles e vilas litoralas. Aital, de localitats tradicionalament menudas, (coma Benidorm o Torrevella) an patit un aument demografic fòrça remarcable (encara mai remarcable pendent las sasons caudas de l'an) degut fondamentalament a las migracions generadas pel torisme.
Poiriam dire, doncas, que la demografia del País Valencian a l'ora d'ara es ja clarament majoritàriament urbana, amb granda influéncia de migracions a causa del torisme e de las migracions sasonièras de segonda residéncia, e amb una clara tendéncia cap a las populacions litoralas.
Istòria
De la Preïstòria, s'es constat la primièra preséncia umana dins las tèrras valencianas près de l'an 40000 aC, amb dèishas dels neandertals a la Cova Negra (Bellús), las coves del Salt (Alcoi) e del Cochino (Villena). De l'Epòca Anciana, se considèra lo País Valencian coma brèç de la civilizacion ibera, los que s'i assenton a comptar de l'an 5000 aC de provenença pas esclarida del tot, se se sap plan qu'èran de raça semita. Aquel pòble portava un intens escambi comercial e cultural amb tartessos, grècs, e cartagineses, e culminarián amb son esplendor près del sègle V aC, coma reflèxe de son expression artistica, que la mai coneguda n'es la Dama d'Elx.
Las guèrras entre cartagineses e romans s'acabèron amb la civilizacion autoctòna, lo resultat que ne foguèt l'integracion de tot lo litoral valencian a l'autoritat de Roma a la debuta del sègle III aC. L'origina de la vertebracion del País Valencian sorgís pendent la romanizacion, a l'entorn de la fondacion de Colonia Valentia (Valéncia) en l'an 158 aC e de Colonia Julia Illici Augusta (Elx) al sègle I aC, e las divisions provincialas d'Ilercavònia, al nòrd, Edetània, al centre e Contestània, entre lo Xúquer e lo Segura, en se basant sus la preséncia anteriora de pòbles ibèrs.
Après la desintegracion de l'Empèri Roman, dempuèi lo començament del sègle VII fins a la debuta del VIII grand part del territòri foguèt subjècte al reialme visigòt de Toledo, e l'autra part, dempuèi Dénia fins a Cartagena foguèt jos dominacion de Bizanci primièr, e del Reialme de Tudmir après amb centre a Oriola. Lo pacte de Abd al-Aziz amb Tudmir en l'an 713 permetèt l'intrada dels arabis a la Peninsula, que i comença amb el una de las estapas mai importantas del País Valencian, l'epòca de l'Al Andalús. Malgrat qu'aquela epòca siá pas encara pro estudiada e constituisca un dels periòdes pus escurs de l'Istòria del País Valencian, es generalament acceptada l'importància de l'influéncia de sa cultura e sa lenga sus la cultura valenciana actuala, que faguèron del Xarq al-Andalós un dels endrechs amb mai cultura d'Euròpa.
Malgrat aquò, l'origina dirècta e mai prèp de País Valencian d'uèi jorn es principalament ligat amb la fondacion del Reialme de Valéncia, de caractèr feudal: en l'an 1233 lo rei Jacme lo Conquistaire enceta la conquista dels territòris marcats per tres sègles de preséncia sarrasina: los reialmes taifa de Balansiya, Dénia e Múrcia. A pena fondat lo reialme, s'i demòra plan la populacion tagarina, inicialament majoritària, se faguèron de repoblacions amb colons crestianes d'origina catalana e aragonesa, fondamentalament. Aqueles crestians reestructurèron l'economia e organizèron lo territòri a l'entorn de las vilas amb representacion a las Corts Valencianas. A l'an 1304 lo Reialme s'estend fins a Oriola per la Senténcia de Torrellas, e èra ja provesit d'un estatut politicament independent amb los Fòrs de Valéncia dempuèi l'an 1261, e la societat valenciana desvolopa son identitat pròpria malgrat partejar rei, cultura, e lenga amb los territòris ispanics de la Corona d'Aragon.
Après lo prestigi economic, social e cultural al cors del Sègle d'Aur propiciat per l'expansion mediterranèa de la Corona d'Aragon dins lo sègle XV, lo reialme se vei somés a una pression de mai en mai creissenta del centralisme castelhan. Après divèrses conflictes socials, lo país cedís fin finala pels Decrèts de Nòva Planta en 1707, que se suprimís lo Reialme en abolissent sos fòrs, òm passa amb el far partida del Reialme d'Espanha en l'assimilant a la legislacion castelhana, e lo se priva d'autonomia, lenga, e cultura pròpria.
Al sègle XIX lo País Valencian agrandís los airals d'agricultura, sustot ligats al coitiu de de la mòta, lo ris, los irangièrs, e l'ametlièr. Lo passatge cap a l'indústria lo situarà en lo quatren luòc d'Espanha fins l'actualitat. Al començament del sègle XX la societat valenciana reivindica l'autogovèrn del País Valencian e, après un primièr assag pendent la Segonda Republica Espanhòla e après un periòde de totalitarisme de 1939 a 1975, dispausa fin finala d'autonomia en 1977 pendent la Transicion Espanhòla. Pendent la segonda mitat d'aquel sègle sorgís un nòu sector economic que substituissi practicament lo luòc de l'agricultura en çò que tanh al nivèl d'intradas economicas, lo torisme. Amb l'aprovacion de son Estatut en 1982 recupèra son pròpri govèrn, la Generalitat Valenciana, que n'assegura l'administracion.
Lenga
- Per mai informacion, vejatz l'article principal de valencian
Lo valencian, dins lo domeni lingüistic que se nomena tanben catalan a autres territòris dels Païses Catalans, es reconegut coma lenga pròpria de la Generalitat Valenciana dempuèi 1983 amb la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian (Llei d'Ús i Ensenyament del Valencià), e tanben pròpria del País Valencian dempuèi 2006 a l'Estatut d'Autonomia. Cossí totas las variantas d'una lenga, a unes traches lingüistics diferencials, e la siá evolucion dempuèi l'Edat Mejana es estada -en fòrça aspèctes- mai conservadors que, per exemple, en Catalonha.
Existisson a l'ora d'ara al País Valencian doas zònas de predominança lingüistica: lo valencian e lo castelhan. Istoricament, dempuèi la colonizacion feudala medievala, lo valencian foguèt la lenga majoritària dins tot lo país, mercé a una leugièra majoritat en lo nombre de colons provenents de Catalonha. L'excepcion foguèron las comarcas amb frontièra amb Aragon (Racó d'Ademós, Alt Millars, Alt Palància e Serrans), ont los colons aragoneses foguèron majoritaris e implantèron lo castelhan. La rèsta de las comarcas castelhanoparlantas actualas (Foia de Bunyol, Canal de Navarrés, Vall de Cofrents, e qualques municipalitats del Vinalopó) son produch de la repoblacion amb castelhans del sègle XVII, après la percaça dels moriscos, doncas qu'aquelas comarcas foguèron de majoritat andalusina dempuèi lo sègle XIII fins al XVII. La comarca del Baix Segura patiguèt un procès de substitucion lingüistica del castelhan pel catalan que s'atenguèt al sègle XVII après una epidèmia de pèsta, en 1648, qu'afectèt la populacion anteriora valencianoparlanta. La comarca de la Plana d'Utiel, coma la municipalitat de Villena, apertenián pas fins al sègle XIX al País Valencian, e son de parlar e cultura castelhans. Lo Reialme de Valéncia, doncas, foguèt pas a l'Edat Mejana un país amb dualitat lingüistica valencian/castelhan, coma a l'ora d'ara, mas que las doas lengas que se parlavan majoritàriament èran lo valencian e l'arabi, a l'excepcion de las comarcas de parlar castelhan dins la frontièra amb Aragon.
Uèi jorn, dins las grandas vilas de las comarcas istoricament valencianoparlantas (e a quina part que siá del territòri, se plan de forma pas tan acusada), la preséncia del valencian es cada còp mendre, a causa del procès de minorizacion d'aquela lenga que s'i patís en favor del castelhan, en bona mesura per fauta de supòrt politic. En fach, lo darrièr sondatge de 2005 revèla que près de 37% dels enquestats de la predominança valenciana afirma l'emplegar preferentament, del temps qu'en 1995 lo percentatge èra de 50%. Se dona la circonstància que lo Partit Popular governa en la Generalitat del País Valencian dempuèi l'an 1995, que causa divèrsa associacions culturalas e lingüisticas assòcian per el la descenuda per motius politics. De mai de mai, aquel procès s'es vist agravat los primièrs ans del sègle XXI, amb la granda immigracion qu'a supausat, en pauc mens de cinc ans, almens mièg milion d'abitants mai, de parlar castelhan original (provenents de la rèsta d'Espanha o America del Sud), o d'autres endrechs e qu'aprenon solament lo castelhan.
Existís una varietat dialectala en caduna de las regions del País Valencian. Aital, dins las Comarcas del Nòrd se considerada zòna de transicion lingüistica e se tròban los dialèctes de Valencian de transicion e valencian castellonenc; dins las Comarcas del Xúquer se parla lo valencian apitxat, lo dialècte parlat al "cap i casal"; dins las Comarcas Centralas e a la Marina Baixa se parla lo valencian meridional, la varietat mai utilizada pels valencianoparlants, en tèrmes demografics; e, per darrièr, dins las Comarcas del Sud (a l'excepcion de la Marina Baixa) se parla lo valencian alacantí, un dialècte fòrtament castelhanizat, benlèu a causa de la substitucion lingüistica istorica del Baix Segura.


text:
Centre de Formacion Professionala d'Occitània-Miègjorn-Pirenèus
Lo Centre de Formacion Professionala d'Occitània Miègjorn-Pirenèus (CFPO-MP) es una associacion culturala segon la lei de 1901 que nasquèt en 1997 a Tolosa. Es un organisme professional al servici de la transmission de la lenga e la cultura occitanas als adultes.
Assegura aquela transmission en prepausant d'estagis e corses per tot public o especificament a l'usatge dels professionals. Lèu, deuriá metre tanben en plaça una formacion de formators "de contunh".
Lo CFPO-MP a per vocacion de prepausar als estajants de la Region de Miègjorn-Pirenèus una ofèrta professionala per la lenga e la cultura occitanas. La tòca es de provesir a cadun los mejans de perfeccionar sas coneissenças en occitan, tant coma se pòt far per d'autras lengas mai espandidas.
La part màger de l'activitat del Centre tòca la formacion per los que la lenga lor fa mestièr dins la practica professionala. Organizarà tanben lèu una formacion pels formators en lenga e cultura occitanas.
Lo CFPO-MP fa part de la ret de Centres de Formacion Professionala Occitans que s'estructura dins tres regions occitanas : Lengadòc-Rosselhon (Besièrs), Aquitània (Ortès) e Miègjorn-Pirenèus (Tolosa).
Lo CFPO-MP prepausa divèrsas formacions, caduna adobada amb d'exigéncias de qualitat precisas :
- Los estagis. Formacions intensivas d'un a tres jorns en immersion lingüistica. S'i tròban mescladas mantuna activitat que permeton d'aquesir o de perfeccionar la lenga, e d'aspèctes de la cultura.
- Los setmanièrs. Corses del ser de cada setmana assegurats per un formator professional.
- Formacions a distància en e-learning del nivèl A2 al nivèl C1.
- Formacions professionalas (ajuda mairalas...).
- Formacions individualas.
- Formacion intensiva a l'occitan modèrne - Preparacion als mestièrs ligats a la lenga e la cultura occitanas (Sièis meses a temps complet per aténher lo nivèl B e bastir un projècte professional).
- BAFA occitan.
Las formacions del CFPO M-P son concebudas a respècte de lo Quadre Comun Europèu de Referéncia per las Lengas (QECRL). Cada formator lo coneis e l'utiliza.
Las formacions inicialas que lo CFPO Miègjorn-Pirenèus prepausa los diplòmas "ESCAPOLAIRE-A2", "Nivèl B1", "Nivèl B2" e "Nivèl C1" per validar los nivèls de competéncia del QECRL, (l'Escapolaire es estat lo primièr diplòma d'aquela mena per la lenga occitana). Aquelas certificacions validan un nivèl de lenga a l'oral e a l'escrich.
Lo CFPO Miègjorn-Pirenèus es reconegut coma Centre de Formacion Professionala per la prefectura de Miègjorn-Pirenèus. A aquel títol, pòt beneficiar de finançament per la formacion continua dins lo quadre de plans de formacion, DIF o CIF.
Contacte[modificar | modificar la font]
45 carrièra Gatien Arnoult
31000 TOLOSA
tel :0561239931
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Site oficial del CFPO-MP


text:
Condes (Nauta Marna)
Condes (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Condes A situat a 5 km al nòrd de Chaumont, préfécture de la Anautita-Marna e a 20km de Colombey las 2 glèisas
Condes est situé à 5 km au nord de Chaumont, préfécture de la Haute-Marne et à 20km de Colombey les 2 églises
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 961, Hugues IV de Bassigny, comte de Bassigny e de Bolenois, fa don de la curtis de Condes per èsser inhumé a sant Rémi de Rems e lègue lo Val-de-Rognon als chanoines. Morís de contunh lo meteis an[1].
Lo vilatge dépendait a Modèl:La s de las comtes de Champagne. Henri II de Champagne #comprometre lo avouerie de Condes a Jobert de Chaumont, mas en 1182, los abitants pas contentes del nòu proprietari, #reemborsar Jobert e #èsser a nòu meses jol comte. La distincion compreniá alavetz Condes, Jonchery, Treix, Laharmand e Bonmarchais (localité desapareguda)[2].
Lo domeni de Condes i aguèt erigit en baronnie en 1820.
En 961, Hugues IV de Bassigny, comte de Bassigny et de Bolenois, fait don de la curtis de Condes pour être inhumé à saint Rémi de Reims et lègue le Val-de-Rognon aux chanoines. Puis il meurt la même année[3].
Le village dépendait au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle des comtes de Champagne. Henri II de Champagne engagea l'avouerie de Condes à Jobert de Chaumont, mais en 1182, les habitants non contents du nouveau propriétaire, remboursèrent Jobert et furent à nouveau placés sous le comte. La seigneurie comprenait alors Condes, Jonchery, Treix, Laharmand et Bonmarchais (localité disparue)[4].
Le domaine de Condes fut érigé en baronnie en 1820.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La formacion del comtat de Champagne - lo Sr. Bur - 1977, Nancy - pàg. 105
- ↑ L'Anautita-Marna anciana e modèrna – E. Jolibois
- ↑ La formation du comté de Champagne - M. Bur - 1977, Nancy - p. 105
- ↑ La Haute-Marne ancienne et moderne – E. Jolibois


text:
La Vallée-Mulâtre
La Vallée-Mulâtre es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de la Vallée-Mulâtre i aguèt creat l'an 1864 a partir d'un caseriu de la municipalitat de Sant-Martin-Riu.
La glèisa dédiée a Sant-Pierre e Sant-Paul a #èsser édifiée l'an 1859 e consagrada l'an 1860.
La comuna i aguèt bastit l'an 1881.
La commune de La Vallée-Mulâtre fut créée en 1864 à partir d’un hameau de la commune de Saint-Martin-Rivière.
L’église dédiée à Saint-Pierre et Saint-Paul a été édifiée en 1859 et consacrée en 1860.
La mairie fut construite en 1881.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Etoile du Cagire 1 - U.E.
Bossòst 0
Partit disputat en un terren de
jòc fòrça dolent que perjudiquèc per igual as dus equips. Gessec ath camp
milhor er Etoile du Cagire, en tot sajar de suspréner ara defensa aranesa damb
era rapidesa des sòns delanters. As 5 menutes, en ua fauta ath bord der àrea,
Embialet anaue a enviar eth sòn shut ath garròt dera porteria aranesa. Mos costèc fòrça arribar en àrea
francesa entà méter perilh ena sua porteria. Er Etoile anaue a profitar ua
jogada individuau de Chaubet qu’entraue laguens der àrea e shutaue entà mercar
eth 1-0. Era U.E. Bossòst responec damb ua bona ocasion de Soufi,
mès eth sòn shut gessie desviat dera porteria. Damb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat era U.E. Bossòst portèc era iniciatiua e
auec eth domini deth jòc. Auérem bones oportunitats enes botes d’Àlex, Charles
e Paba mès es sòns shuts per pòc gesseren desviadi entà dehòra dera porteria.
Reclamèren un penalty en ua accion dera defensa francesa que shutèc era pilota
amassa damb era cama deth delantèr aranés Soufi. Ath finau , auérem dus cornèrs ara seguida, eth darrèr rematat
per Jaime de cap tot solet, mès eth balon siguec arturat per Domench.
Ath finau derròta minima dempús
de fòrça partits. Era
classificacion ei fòrça igualada; aguesta dimenjada que ven se joguen tres
partits anuladi en sòn dia, entà méter eth calendari igual entà toti es equips.
A compdar d’alavetz quedaran 6 partits enquiath finau deth campionat.
Eth pròplèu partit, jogam en
Bossòst dissabte 26 de març tàs 20 :00 contra er equip der Ent. Boulogne II.
Etoile du Cagire: Domench,
Jordana, Segu, Cluzet, Mola, Renou, Camin, Chaubet, Embialet, Watel, Veronese.
Remplaçants : Jordana, Magnesse, Bories.
Tarjetes auriòles :
Domench.
Trainer : Campet Alain,
Bories.
U.E. Bossòst: Pol, Salva, Abraham,
Jaime, Peiro, Paba, Ignasi, Charles, Àlex, Carlos, e Soufi. Remplaçants: Kike,
Miquel.
Tarjetes auriòles : Carlos, Ignasi,
Jaime
Trainer: Xavi.
Arbitre: Nogueira Cunha Phillippe.


text:
Dimars, 5 de mai de 2015, 03h00 Espòrt
L'aficha de la finala del campionat
Aqueste còp i sèm: la finala del campionat d’Elèit se debanarà aqueste dissabte 9 de mai a 3 oras del vèspre a Colomièrs. Fàcia a fàcia, los detentors del trofèu, lo Tolosa Olimpic, e l’AE Carcassona. Es de mal dire quala de las doas esquipas soslevarà lo bloquièr Max-Rousié. Se los Canaris renovèlan lor partida de la mièja finala contra los Dragonets, es segur que poiràn faire fèsta dissabte de ser sus la Plaça de las Èrbas. Mas Tolosa comptarà un còp de mai amb sas individualitats (Ford, Keirallah, Hulme...) per faire la diferéncia.
En dobertura, los juniors de Limós e d’Avinhon se disputaràn lo trofèu de la categoria.
Se podètz pas anar a Colomièrs (mas seriá plan pecat), vos rapelam que France 3 Sud retransmetrà en dirècte la partida. Tanben podètz gaitar los imatges a la television e escotar la retransmission de la partida en occitan sus Ràdio Lenga d’Òc Narbona.
Los Tigres-Moissals fissan los Dracs
La jornada de Superliga comencèt dijòus de ser per una egalitat entre Huddersfield e Leeds 24-24. Divendres, Hull FC batiá Salford 24-20 mentre que St. Helens dominava aisidament Wakefield 44-4 e que Wigan èra sens pietat per Hull KR: 60-0.
Dimenge, vèrs la fin, Warrington ganhèt contra Widnes, 22-20, mercé un ensag de l’alièr Monaghan sus la còrna.
A Castleford, los Dracs, sens Carney encara nafrat, trapèron pas lo biais de lutar contra los Tigres-Moissals. Se daissèron despassar dins lo primièr temps pels contras assassins dels locals. Foguèron menats 20-0 abans de marcar just abans la pausa: lo primièr ensag en Superliga per Foad Yahà. Dins lo segond temps, Garcia marquèt dos còps: 20-18 pels Tigres que tornèron marcar. Los Dracs repliquèron. Los Sang e Aur vendemièron un dos contra un e concediguèron dos novèls ensages: 36-24. L’ensag sus la còrna, lo tresen de la vesprada, per Benjamin Garcia cambiava res a l’afar: 36-28.
Dissabte, a 6 oras del vèspre, los Dracs recebràn a Brutus los campions St.Helens. Se pòt regretar (mas atal va tròp sovent lo mond tretzista!) la concurréncia amb la finala del campionat! D’aitant mai que los Dracs auràn besonh d’un sosten bèl del pòble tretzista occitan e catalan.
Los Kiwis, numèro 1 de la planeta
A Brisbanw, l’ANZAC Test entre Cangorós e Kiwis se joguèt pas divendres coma previst: la pluèja aviá interdita la circulacion sus las autoestradas! Calguèt esperar dimenge per veire Shaun Johnson faire de misèrias als Verds e Jaunes. Los neozelandeses menèron 26-6 a la pausa e resistiguèron dins lo segond temps per ganhar: 26-12. Una victòria que lor i permet de prene, pel primièr còp, lo cap de fila del classament de la Federacion Internacionala!
Dins los autres rescontres internacionals: victòria de Fiji —amb Millard, èx-Drac; Vunakece, ex-TO; Sadrau, ex-ASC— contra Papoasia, 22-10; victòria de Samoa contra Tònga, 18-16; l’Africa del Sud pòt res contra l’illa de Niue: 48-4. A la diferéncia dels ainats, los juniors australians baton los joves neozelandeses: 22-20.
En Elèit 2, finala entre vesins
Aprèp las mièjas finalas d’aqueste dimenge a Sant Gaudenç, la finala d’Elèit 2, que se jogarà lo 17 de mai a Montpelhièr, serà una oposicion tarnesa entre Albi (venceire de Vilafranca 51-14) e l’Escura (qu’a ganhat contra Baó 38-20).
Alan Roch


text:
Supernòva
Una supernòva es una explosion estelara que desliura un quantitat d'energia superiora a la d'una nòva. Correspond a la darrièra etapa de l'evolucion d'unas estelas (estelas binàrias, e estelas massisas). Durant aquesta etapa, la luminositat de l'estela pòt aumentar dins un factor de 108.
Les supernòvas dònan luòc a d'emissions de radiacions electromagneticas intensas que pòdon durar maites meses. Se caracterizan per una rapida aumentacion d'intensitat fins a aténher un pic, e aprés descreisson en luminositat d'un biais mai o mens suau fins a desaparéisser completament. L'explosion de radiacions extemament luminosa, embandís fòrça material estellar a una velocitat de mai de 30000km/s (10% de la velocitat de la lutz), en provocar una onda de tust[1] dins lo mitan interstellar a l'entorn. Aquela onda de tust espandís una granda quantitat de matèria jos forma de de gas e de posca nomenat un remanent de supernòva. Las Supernòvas constituisson d'importantas fonts galacticas potencialas d'ondas gravitacionalas.[2] Una granda proporcion dels rais cosmics primaris ven de las supernòvas.[3]
Las supernòvas pòdon èsser generadas de doas faiçons: siá per un subte realucatge de la fusion nucleara dins una estela degenerada; o per esboldrament gravitacional del còr d'una estela massisa. Dins lo primièr cas, una nana blanca degenerada pòt aver acomolat pro de material d'una estela sòrre, siá per acrecion, siá per fusion, per aumentacion la temperatura de son còr, aviant l'ignicion de la fusion del carbòni, que provocarà la fusion nucleara, desorganizant completament l'estela. Dins segond cas, lo còr de l'estela massisa pòt subte subir un esboldrament gravitacional, desliurant una energia potenciala gravitacionala capable de crear una explosion de supernòva. La darrièra supernòva fintada directament dins la Via Lactèa foguèt l'estela de Kepler de 1604 (SN 1604); fòra la Via Lactèa, los remanants de doas supernòvas pus recentas foguèron agachats dempuèi.[4] Las observacions d'autras galaxias indican que las supernòvas apareisson en mejana aperaquí tres còps lo sègle dins la Via Lactèa.[5] Las supernòvas tenon un ròtle significatiu en enrequesir lo mitan interstellar en elements quimics.[6] En mai la propagacion de las ondas de tust eissidas de las explosions de supernòvas pòdon contribuir a la formacion d'estelas nòvas.[7]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (2008) Supernova Shock Breakout from a Red Supergiant 321, 223–226. DOI:10.1126/science.1160456.
- ↑ (2012) Core-Collapse Supernovae, Neutrinos, and Gravitational Waves 235, 381. DOI:10.1016/j.nuclphysbps.2013.04.036.
- ↑ (2013) Detection of the Characteristic Pion-Decay Signature in Supernova Remnants 339, 807–11. DOI:10.1126/science.1231160.
- ↑ (2008) The Youngest Galactic Supernova Remnant: G1.9+0.3 680, L41–L44. DOI:10.1086/589570.
- ↑ (2013) Observing the Next Galactic Supernova 778, 164. DOI:10.1088/0004-637X/778/2/164.
- ↑ (en) Doug C. B. Whittet, Dust in the Galactic Environment, CRC Press, , 45–46 p. (ISBN 0-7503-0624-6)
- ↑ Boss, A. P. (2008). Simultaneous Triggered Collapse of the Presolar Dense Cloud Core and Injection of Short-Lived Radioisotopes by a Supernova Shock Wave 686, L119–L122. DOI:10.1086/593057.


text:
Emperaire
Emperaire (emperador, emperor) es un títol monarquic, a vegada ereditari, portat pel sobeiran d'un Empèri.
Lo feminin d'emperaire es emperairitz (emperadora, empraira) e l'adjectiu correspondent es imperial (imperiau).
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Del latin imperare que significa « comandar en mèstre, ordonar », del prefixe in e du vèrb parare, preparar, aprestar. Donèt lo mot imperium, « comandament » d’ont ven « imperiós ».
« Emperaire » es un desviament del títol d’imperator que portavan los generals romans victorioses aclamats per lors tropas. A l'origina de la Republica romana, l’imperator èra aqueste que comandava la mobilizacion de ciutadans. Per limpament de sens, designarà los actes que ne resultan puèi, cap a la fin de la Republica, designa aqueste que comandava l’armada. Per Scipion l'African, èra un títol que l’armada acordava al venceire amb l’ovacion, dins l'encastre del cult a Jupitèr. Lo títol d’imperator es pas una magistratura e a alara pas cap de valor institucionala pel Senat roman.
Son sens actual apareguèt amb Octavian quand aqueste darrièr prenguèt Imperator per prenom, que volgava remembre per sempre sas victòrias e glòria. Après l’assassinat de Jules Cesar, qu'aviá fach d'el son eritièr, Octavian recebrà l’imperium del Senat lo 3 de genièr de 43 AbC puèi lo 1èr de genièr de 42 AbC, alara que Cesar èra auçat al reng dels dieus, Octavian recebuèt lo nom de divi filius. Fin finala, lo 16 de genièr de 27, après aver tornat totes sos poders al Senat tres jorns abans, aqueste darrièr los refusèt e li atribuiguèt lo nom d’August, tèrme d’origina religiosa deribant del latin « augere » que fa referéncia a l’auctoritas.
Es aqueste títol d’August que correspond a çò que se compren uèi per emperaire, es a dire dirigent de l’Empèri. Mai largament, l’emperaire a Roma es aqueste que pòrta los títols seguent: Imperator[1], Augustus, Cæsar e dins un primièr temps Princeps. L’equivalent en grèc d'aqueste tèrmes, es a dire autocrate, sebastocrate e basileus foguèt, mai tard, utilizat dins l’Empèri bizantin. Mai largament, gaireben totes los títol imperials occidentals remembran lo tèrmes latins, kaiser e tsar essent de desformacions del títol de Cesar.
Distinccion entre l'emperaire e lo rei[modificar | modificar la font]
La talha del territòri governat e la diversitat religiosa e etnica dels pòbles governats pòdon èsser pres en compte. Atal, un rei pòt portar dos títol tal coma la reina Victòria, reina del Reilame Unit de Granda Bretanha e d'Irlanda (1837-1901) ee Imperatritz de las Índias (1876-1901), sa filha la princessa Victòria que foguèt tanbe brèvament en 1888 a l'encòp reina de Prússia e Imperatritz alemanda, o encara l'Emperaire d'Àustria, tanben rei d'Ongria. A vegada, l'emperaire es assimilat a una divinitat, coma « dieu vivant » al Japon.
En Euròpa, lo títol imperial foguèt portat pels monarcs que se reclamavan de l'eritatge imperial romanobizantin. Atal, Carlesmanhe foguèt emperaire d'Occident e Carles Quint le totpoderós soberan del Sant Empèri roman germanic. De fach, fins a la mitat del sègle XII, l'emperaire afirmava sa preeminéncia teorica suls reis (de França, d'Angletèrra, ...) dins tot l'espandiment de la romanitas. Ne demorarà enseguida quicòm, atal Filip IV de França — e sos successors — s'affirmava « emperaire en son reialme »; en efièch refusant la sobeiranetat de l'emperaire, teoricament situat al dessús dels reis, lo rei de França pretendava aver a l'interior de sas frontièras los mèmes drechs que l'emperaire suls autres reis, contradisent tota subordinacion a l'egemonia imperiala (de fach los reis de Boèma per exemple èra plan mai influenciats per l'emperaire que lo rei de França, que pretendava tractar d'egal a egal amb aqueste darrièr).
Los reis coma los emperaires son de monarcas. I a a priori pas de règla establida per los destriar. Simplament se nota que lo reng d'emperaire pòt èsser superior a aqueste de rei, per exemple s'i a autoritat sus d'autres reis, alara que lo contrari semblariá estranh. Atal al sen de l'Empèri alemand, entre 1870 e 1918 ont l'emperaire regnava sus d'Estats organizats jos forma de reialmes coma lo reialme de Bavièra. Tanben en França jos l'Empèri, Napoleon Ièr regnava al dessús dels reis qu'avián plaçats dins los Estats satellits de l'empèri (reialmes d'Itàlia, d'Espanha, etc).
Lista de païses que foguèron dirigits per un emperaire[modificar | modificar la font]
Ara, sol lo Japon es jol règne d'un tal sobeiran, l’Emperaire del Japon.
Pasmens, diferents païses foguèron autrescòps dirigits per d'emperaires per de periòdes mai o mens longs:
- Alemanha: Kaiser, veire la lista dels emperaires alemands.
- Àustria.
- Empèris islamics: veire l’Empèri omeia et l’Empèri abbassid.
- Brasil.
- Bulgaria: pels Bulgars, « tsar » vòl dire « rei » e non pas « emperaire ». Lo títol de « khan », equivalent d'« emperaire », foguèt utilizat per de soberans bulgars coma Boris Ier e Simeon Ier
- Centrafrica: veire Bokassa Ier.
- China: veire « emperaire de China » e la lista dels monarcas de China.
- Espanha: mai d'un còp al començament del segond millenari, l’emperaire mai conegut èra Anfós VII de Castelha e de Leon a partir de 1135.
- Etiopia: veire Negús.
- França: veire Carlesmanhe, Loís le Pietós, Carles le Calvet, Carles lo Gròs, Napoleon Ièr, Napoleon II e Napoleon III.
- Haití: veire Jacques Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle e Faustin Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- Índia: veire Empaire mogòl e Empèri britanic).
- Iran o Pèrsa: veire chah (« Rei dels reis »).
- Madagascar: jos Andrianampoinimerina que capitèt a unificar gaireben tot los territòris malgaches.
- Mali: veire Empèri de Mali.
- Marròc: empèri fins a 1957, annada que Mohammad V renoncièt a son títol imperial de « sultan de l’Empèri cherifian » en favor d'aqueste de « rei del Marròc ».
- Mexic: veire Augustin Ièr, Maximiliano Ièr e Astècas.
- Mongolia: Kaghan (Grand Khan).
- Roma antica: (princeps, caesar e augustus) puèi Bizanci (basileus, autocrata e Sebastocrator a partir del sègle VII).
- Russia: tsar, puèi emperaire e autocrata.
- Sant Empèri roman germanic
- Empèri songhaï.
- Serbia: tsar.
- Tibèt.
- Turquia o Empèri Otoman: sultan, entre autres títols, pasmens s'aqueste darrièr es pas l’equivalent dirècte d’emperaire. Pasmens, los sultans otomans portavan lo títol de kaysar a partir de 1453.


text:
Ben Harper
Benjamin Chase "Ben" Harper (nascut lo 28 d'octobre de 1969) es un cantaire autor-compositor e multi-instrumentalista american. Harper joga una mescla eclectica de blues, folk, soul, reggae e rock[1] e es conegut per sa tecnica de jòc de guitarra, sa votz, sas performàncias live e son activisme.[2] Los fans d'Harper son presents dins mantun continents.[3] Sos albums coneguèron un succès comercial en America del Nòrd, Euròpa e Oceania. Harper obtenguèt dos còps un Grammy Award, e ganhèt los prèmis de Melhora Performància instrumentala Pop e Melhor Album de Soul Gospel tradicional, en 2005.


text:
Batalha de la Mar de Java
La batalha de la Mar de Java se debanèt lo 27 de febrier de 1942 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una temptativa deis Aliats d'atacar un convòi que s'aprochava de l'Estrech de Makassar. Lo combat opausèt la flòta japonesa d'escòrta (4 crosaires, 10 destroièrs) a una flòta aliada eissida dei marinas britanica, estatsunidenca, neerlandesa e australiana (5 crosaires, 9 destroièrs). Aquela diversitat d'origina dei vaissèus aliats compliquèt lo comandament e lei comunicacions e leis Aliats subiguèron una desfacha clara ambé la pèrda de 2 300 marins tuats, de dos crosaires e de dos destroièrs. Un destroièr japonés solament foguèt endomatjat per lei tirs aliats.


text:
Mòstra au cccb de Barcelona.
Metamofosis presenta l'òbra de 4 figuras essencialas dau cinèma d'animacion: lo pionier polonés: Ladislas Starewitch, lo chèc Jan Svankmajer e lei bessons Quais de Pennsilvania. Paisatge inquietant, poetic e lucid. Cinèma de resisténcia còntra lei convencions narrativas: lo cònte de fadas, fantastic, lo mond dei sòmis, lo gabinet dei curiositats, eça... La mòstra cita Grandville:
"Un autre mond... Transmudacions, visions, encarnacions, ascencions, locomocions, exploracions, pelegrinatges, excursions, estacions, cosmogonias, fantasmagorias, fantasiás, (...) capricis, metamofosias, zoomorfosias, litomorfosias, metempsicosias, apoteosias e quicòm mai"


text:
Esquéhéries
Esquéhéries es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lille Es a aperaquí 110km ; París a 210km ; Sant-Quentin a 45km ; la Belgica a aperaquí 40km
Lille est à environ 110km ; Paris à 210km ; Saint-Quentin à 45km ; la Belgique à environ 40km
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo centenari de la batalha del Camin de las Damas : lo camin de la mòrt es devengut un camin de memòria
Las commemoracions del centenari de la primièra guèrra mondiala nos remembran lo chaple monstruós que faguèt prèp de dètz milions de mòrts entre los combatents e encara mai de nafrats e de mutilats, venguts de totes los continents. Gaireben cada familha francesa es estada tocada, de tot biais, per la Granda Guèrra de 1914-1918. Entre los grands camps de batalha de la guèrra, lo del Camin de las Damas (CD), en 1917, se trapa plan sovent al rèireplan dins los libres d’escòla. S’agís d’un episòdi solombrós de l’istòria de França que fa pas encara partida de la memòria collectiva, alara que vegèt, dins de condicions afrosas, combatre e morir un grand nombre de « peluts », dont dos aujòls meus.
Situacion del CD
Lo CD es una linha d’acrin entre la valada d’Aisne e la valada d’Ailette dins lo departament d’Aisne. Sa situacion e sas peirièras sosterranhas, nomenadas « creutes » en dialècte picard, ne fan una fortalesa vertadièra. Al long dels sègles, aquela linha d’acrin d’un trentenat de quilomètres, orientada d’èst a oèst, foguèt lo luòc de mantun eveniments. En 57 abans JC, las legions de Juli Cesar i afrontèron 100 000 galléses. En 437, nasquèt a Cerny-en-Laonnois, Remesi, futur evesque de Reims que batejèt Clovis lo rei dels Francs, los barbars que faguèron plegar lo reiaume visigòt de Tolosa. En 1429, Joana d’Arc e lo rei Carles VII èran a Corbeny après lo sacre. En 1784, lo nom mitic de Camin de las Damas, foguèt donat a la via que las filhas del rei Loïs XV prenián per anar visitar Madama de Narbona al castel de la Bôve, prèp de Vauclair. En 1814, Napoleon ganhèt sa darrièra batalha a Craonne contra Russas e Prussians. En setembre de 1914, après la batalha de Marna, los alemands reculèran fins a aquelas nautors tresplombant las doas valadas. Tenguèron tot lo CD exceptat lo sector enrodant la bòria de la granda creute que conquistèron lo 25.01.1915. Las tropas alemandas occupèron la granda peirièra, que serviguèt a l’Edat Mejana per bastir l’abadiá de Vauclair, e l’agençèron pendent dos ans e mièg amb punt d’aiga, pòst de secors, capèla, grop electrogèn, cosinas. Alara que l’intrada de la peirièra èra del costat sud, fàcia als soldats franceses, los ocupants trauquèron un tunèl del costat nòrd, cap a la valada d’Ailette, per s’assegurar d’un avitalhament permanent. La granda creute nomenada la « Drachenhöhle » pels alemands, devenguèt « la Cavèrna del Dragon » pels peluts de 1917 (1).
La batalha del CD
A la debuta de 1917, lo novèl cap de las armadas francesas, Nivelle, creguèt poder trencar lo front per una granda ofensiva. Un milion d’òmes, mantun milièrs de tonas de material, de centenas de canons, de desenas de balons d’observacion, de milièrs de cavals, foguèron amolonats a la debuta d’abrial al sud del CD. Amb aquel bolegadis gigant, lo plan d’ataca escapèt pas als alemands. Lo 16.04.1917, los peluts se lancejèron a l’assaut, quitant las trencadas per s’arrapar cap al CD, dins lo freg, la pluèja-nèu e jol fuòc de las mitralhièras alemandas a l’abric dins las creutes. Al ser del 16 d’abrial, l’escac foguèt terrible amb de perdas espantosas, alara que sul platèu, la primièra linha alemanda èra totjorn en plaça. L’ofensiva francesa reprenguèt a la debuta de mai de 1917: cada mètre carrat al torn de Craona (Craonne) foguèt l’objècte de combats terribles, e lo platèu de California (nòrd de Craona) pleguèt jos l’orror d’un deluvi d’artilhariá, de combats murtrièrs de còrs a còrs e a la granada. Craona, « aquò’s Verdun, mas en pièjer », escriviá alara Albert Londres. Del 16.04 al 10.05.1917, jol comandament de Nivelle, las pèrdas francesas atengèron 271 000 soldats tuats, nafrats, desapareguts e presonièrs (2). Pendent l’ofensiva, 30 milions d’obuses (533/ha) foguèron tirats, contaminant lo jos-sòl per de sègles. L’escac de l’ofensiva provoquèt dins lo sen de l’armada francesa un grand movement de « motinarias ». Fàcia al desastre, lo 15.05.1917, los politics remplacèron Nivelle per Petain, que practiquèt una repression sevèra: 400 soldats condemnats a mòrt e 27 fusilhats. La batalha del CD s’acabèt après la conquista de la Cavèrna del Dragon lo 25.06 e la del « Fòrt de la Malmaison » lo 23.10.1917.
La canson de Craona
Lo centenari de la Granda Guèrra, foguèt l’ocasion de descobrir dins quinas condicions, mon grand oncle Francés (fraire de ma grand mairala) e mon oncle Abèl (l’ainat de mon paire), joves agricultors del Segala d’Avairon, perdèron la vida à Craona en 1917. Francés aviá 24 ans quand foguèt tuat lo 3.05.1917, dins lo « bosc de Beau Marais » al sud de Craona, alara qu’Abèl desapareguèt a 22 ans, lo 9.05.1917 sul platèu de California, amb 79 autres peluts (3, 4). L’estiu passat, mon esposa e ièu anèrem sul CD per un omenatge a totes los soldats qu’i perdèron la vida. S’agís d’una tèrra de memòria tresviranta amb mantun cementèris militars dels milièrats de tombas cadun, (coma lo de Pontavert ont se troba la tomba de Francés), perfèctament alinhadas e entretengudas, una granda diversitat de monuments, mantuna traças de traucs d’obuses e de trencadas a l’airal del vièlh Craona e sul platèu de California. La Cavèrna del Dragon es devenguda lo Musèu del CD qu’es estat reagençat e agrandit per la commemoracion del centenari lo 16.04.2017, pel President Hollande, primièr cap d’Estat francés a venir sul CD per una celebracion.
Lo remembre de la batalha del CD de 1917 es estat perpetuat per la canson de Craona del refranh celèbre:
« Adieu la vida, adieu l’amor, adieu totas las dònas,
Es plan finit, es per totjorn d’aquela guèrra infama,
Es a Craona sul platèu, que cal daissar sa pèl,
Que sèm totes condemnats, sèm los sacrificats »
Compausada en 1915, la canson prenguèt lo nom de canson de Craona après l’escac de l’ofensiva Nivelle, en 1917. Foeteja politics, caps militars e rics qu’amodèron la guèrra, tanlèu Joan Jaurès assassinat. Longtemps interdita, foguèt cantada pel primièr còp pendent una ceremonia oficiala, lo 16.04.2017 sul CD, en preséncia del President.
La Der de las Der…
Mon grand mairal, Joan Peire, agricultor del Segala el tanben, pelut de Verdun d’agost a decembre de 1916, tot còp cantava la canson de Craona e contava un pauc de sa guèrra a sos felens. Sortiguèt miraculosament vivent de la batalha de Verdun, e çò pus important de sa vidassa dins las trencadas foguèt l’amistat entre peluts occitans, agricultors e vinhairons. La Granda Guèrra menèt al grand chaple dels païsans; aital, entre los 15 000 roergats mòrts (10 per jorn) entre 1914 et 1918, 9 271 èran païsans (5).
Pels subrevivents coma mon grand, lor guèrra deviá èsser la « Der de las Der »; ailàs, dempuèi cent ans, es estada seguida per un fum de conflictes un pauc pertot dins lo mond, dels mejans de destruccion totjorn pus poderoses, podent anar dusca suprimir tota vida umana sus Tèrra.
Dempuèi mai de setanta ans, ça que la, l’Union Europenca nos a aparats de la guèrra entre païses europencs, mas ara, se deu implicar al pus lèu, per encabestrar lo nacionalisme encara viu dels vièlh Estats coma Espanha, que uèi refusa democracia e libertat al pòble catalan.
Fernand Vedel
Referencias
(1) La Caverne du Dragon-Musée du Chemin des Dames: www.caverne-du-dragon.fr
(2) S. Audoin-Rouzeau et A. Becker (2013), 1917, l’année terrible. La Grande Guerre 1914-1918, Découvertes Gallimard (Histoire, 357).
(3) Libre d’aur dels soldats de la primièra guèrra mondiala, mòrts per França. Archius del Departament d’Avairon (Rodés).
(4) Mémoire des Hommes, Journaux des Marches et Opérations, 26N605/13 pour le 32 ème RI (extrait du 01.01 au 30.06.1917); 26N770/3 pour le 413 ème RI (extrait du 01.01 au 08.07.1917).
(5) Garric Y. (2014), « 10 par jour », film de 1h35, Association Mondes et Multitudes (Conques).


text:
18/18
- Créée le
- Dimanche 26 Octobre 2008
- Mots-clés
- 360, Aneto, Ariege, Cap de Bouirex, Mont Fourcat, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Panorama, Pic de Baljesou, Pic de Barlonguere, Pic de Bassibie, Pic de Beze, Pic de Canalbonne, Pic de Certascan, Pic de Couillac, Pic de Font Blanca, Pic de l'Estanyo, Pic de l'Etang Foucat, Pic de la Cabaneta, Pic de la Soucarrane, Pic de Malcaras, Pic de Mauberme, Pic de Montcalm, Pic de Pioulou, Pic de Puntussan, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Saloria, Pic de Seron, Pic de Serrera, Pic de Serrere, Pic de Soubirou, Pic de Tarbesou, Pic de Tristagne, Pic de Tristaina, Pic de Ventolau, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Rulhe, Pic Rouge de Bassies, Pico Perdiguero, Pique d'Endron, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pointe des Trois Comtes, Pyrenees, Roc Blanc, Torre de Cabus, Tuc d'Eychelle, Tuc de la Messe
- Visites
- 1806
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Articles
Affichage des articles du juillet, 2014
Occitània es dubèrta coma una pastèca de farlabica Es pintrada de colors falordas, sus son esquina plegada Que sèm liures de li cantar o non , la vida caborda De siblar dins las nòstras flaütas de bòsc fendasclat . Avèm de segar las flors espessas que poirisson a l'òrt . Venètz nos ajudar a la meisson de las majofas blavas . de las amoras , de las prunas e de las cerièras negras Qu'un riton jòge sa musica estranha en chucant son pastagàs . nos trobem cansats d'aquesta passa solombrosa de la vida, al mormolh de la paraula estranha d'un trobador momificat . L'aiga alisa los vims, la tartuga acarnassida rosiga l'òs. Marchi al long d'un valat sens trobar la passa de la fugida. Benlèu son totas amagadas entre las mans d'un masc. Benlèu cal contunhar de marchar dusca la sorga bolidora. Benlèu s'arrestar abans, a las rivas d' Aquiron . Sufís levam lo gòt embrecat pels pòts e de far cuol sèc.