text:
Bacharuddin Jusuf HabibieBacharuddin Jusuf Habibie, conegut coma B.J. Habibie (n. lo 25 de junh de 1936 en Pare-Pare, Sulawesi del Sud, Indonesia) es un militar, engenhaire e òme politic, que foguèt lo tresen president d'Indonesia, entre 1998 e 1999.
Graduat coma engenhaire aeronautic a l'Universitat d'Aquisgran, Alemanha, en 1960; recebèt lo títol de doctorat en 1965. En 1974 lo president Suharto li convenç de tornar en Indonesia e o nomena assessor tecnologic de la Presidéncia. En 1978 es designat Ministre de la Tecnologia e Investigacion, carga que deviá exercir pendent 20 ans e que ne deviá far dels membres pus influents del regim de Suharto.
En març de 1998 es elegit vicepresident pel Parlament, e a pena dos meses après, après la renóncia de Suharto se convertís en president, en mantenent la meteissa linha del regim. Mas al començament de 1999 empren una fòrta reforma politica, en promovent lo pluralisme e la descentralizacion del país. Convocat un nòu parlament en octòbre de 1999, Habibie pèrd la possibilitat de contunhar lo sieu mandat davant lo cap islamista Abdurrahman Wahid.


c: text/html

text:
T-72
Lo carri T-72 es un carri de combat principau sovietic de segonda generacion desvolopat entre 1967 e 1971. Èra destinat a l'equipament dei divisions d'infantariá de l'Armada Roja, ais armadas dei país dau blòt sovietic e a l'exportacion. Conoguèt un succès major a l'exportacion e foguèt adoptat per uneis armadas. Un nombre fòrça important de versions foguèt desvolopat per l'Union Sovietica e au sen deis autrei país utilizaires que creèron divèrsei versions indigènas.
Participèt a unei conflictes ambé de resultats de còp fòrça marrits en causa de la manca d'entraïnament, d'errors de comandament e de performàncias feblas per lei versions indigènas. Lei guèrras pus importantas onte participèt lo T-72 foguèron :
- lo Liban en 1982 ambé de resultats equilibrats còntra Israèl e de pèrdas limitadas.
- l'Iraq en 1991 e en 2003 onte lei versions iraquianas (amb una poissança de fuòc e un blindatge inferiors ai versions sovietics) foguèron totalament esquichats per lei carris occidentaus.
- en Chechenia durant lei doas guèrras onte certaneis unitats de T-72, mau comandadas, foguèron destruchas dins de combats urbans engatjats sensa sostèn d'infantariá.
- durant la Segonda Guèrra d'Ossetia onte foguèt utilizat per totei lei participants amb un avantatge clar per lei carris rus.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Segond periòde intermediari egipcian
Lo segond periòde intermediari egipcian qu'ei un temps qui s'escadó enter lo mejan e lo navèth empèri egipcians. Qu'ei un temps descrivut peu prèste e istorian egipcian elenizat Manetòn. Durant aqueth lo poder reiau que s'aflaquí miant lo país a la division dinastica dab, en mei d'aquò l'invasion deu nòrd per un pòble de cavaers mei avançat deu punt de vist de la tecnologia militara : los Icsòs. Abans d'estar acaçats per la XVIIau dinastia qui tornè unificar Egipte, qu'introdusín lo chivau, la cavaleria e lo car en Egipte.
Dinastias: XIIau, XIIau, XIVau, XVau, XVI, XVII
Honts istoricas : los escrits de Manetòn, la biografia de Amos hilh d'Abana


text:
Tifus
Lo tifus designa un ensemble de malautiás infecciosas provocadas per divèrsas espècias de bactèri del genre Rickettsia, transmesas a l'òme per la fissada de diferents artropòds coma los pesolhs, las nièras, las arnas e los pats que pòrtan diferents aucèls e mamifèrs. Lo tifus se caracteriza per una fèbre nauta recurrenta, un raumás, de cefalèas e un exantèma. La cal pas confondre amb la fèbre tifoïda, causada per de bactèris del genre Salmonella.
La fissada del pesolh es pas sufisenta per provocar l'infeccion: son las femsas que los pesolhs daissan sus la pèl que contenon los bactèris Rickettsia. Quand los umans se gratan las fissadas, espandisson la femsa per la ferida, facilitant l'accès dels bactèris a l'interior del còs. Es doncas possible de reduire lo risc d'infeccion pel tifus en seguissent de reglas d'igièna simplas e en practicant una desinfeccion corrècta de las fissadas.
La primièra vacccinacion efectiva contra lo tifus, la faguèt lo parasitològ polonés Rudolf Weigl, mercés a la creacion d'una soca de pesolhs especiala nomenada Pediculus vestimenti, qu'èra aisida d'alimentar. Aquela soca foguèt lo resultat del crosament d'espècias de pesolhs caucasians e africans. Weigl tamben inventèt un metòde que permitiá d'abalir de pesolhs per fin d'aténher de quantitat sufisenta de bactèris Rickettsia per produire lo vacccin.


text:
704
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 704 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis. Pasmens, au contrari de l'annada precedenta, lei posicions evolucionèron. Lei tropas dau califa capitèron de reconquistar la màger part d'Armenia mentre que l'armada de Heraclius — lo fraire de Tiberi III — ataquèt victoriosament Cilícia onte l'armada aràbia menant lo sètge de Sisium foguèt batuda.
Pasmens, dins lo corrent de l'annada, Tiberi III e Heraclius deguèron faciar una menaça novèla quand un complòt de l'emperaire descaigut Justinian II foguèt descubèrt. Capitèt de s'enfugir dins lo Khanat dei Khazars. S'i maridèt ambé la filha dau khan mai una ambaissada de Tiberi III capitèt de rompre l'aliança entre lo khan e Justinian II. L'èx-emperaire deguèt donc tornarmai s'enfugir en Bulgaria. Aquelei manòbras e lei menaças de guèrra tant còntra lei Khazars que còntra lei Bulgars obliguèron Tiberi III de retirar de tropas de la frontiera orientala.


text:
1108
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1108 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la fin de la regéncia de Bertran de Trípol que laissèt lo comtat a son fraire Anfós Jordan e anèt en Tèrra Santa per prendre lo contraròtle dau Comtat de Trípol usurpat per Guilhèm II de Cerdanha en 1105. Amb una armada d'un milièr de combatents e de 40 naviris genoès — Genòa obtenguèt en cambi de libertats comercialas dins certaneis estats tolosencs que permetèron de desvolopar lo comèrci — faguèt una pausa a Constantinòple puei a Antiòquia.
França[modificar | modificar la font]
Mòrt de Felip Ièr (29 de julhet) que foguèt remplaçat per son fiu Loís VI. Tre lo 3 d'aost, Loís foguèt sacrat e coronat rèi a Orleans per defugir un viatge perilhós fins a Reims situat dins una region ostila.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha d'octòbre de 1107, Boemond de Tarent deguèt signar lo tractat de Deabolis ambé l'Empèri Bizantin. Gardèt son principat mai deguèt acceptar la senhoriá bizantina. Pasmens, Tancred de Galilèa contunièt de luchar còntra lei Bizantins e reconquistèt Laodicea e refusèt d'aplicar lo tractat fins au retorn de Boemond.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la contuniacion dau sètge de Trípol per lei fòrças de Guilhèm II de Cerdanha. Après divèrsei progrès dei Crosats, l'avitalhament de la vila acomencèt de venir fòrça malaisat.


text:
Mezozà
Una mezozà (en ebrieu: מזוזה; plural: "mezozòt" מזוזות) es un tròç de pergamin contengut dins un estug (de fust o plastic, mas tanben de metal o de veire), fixat pel dormant drech d'una pòrta. Plan familhas la botan pas qu'a la pòrta principala de l'ostal (apartaments compreses), mas d'unes josieus praticants la fixan sus totes los dormants de pòrta de l'ostal, levat las salas de banhs, los dressings, o autres membres utilitaris.
Pel ròl de pergamin son inscriches tròces del Tanakh, eissits del Shemà Israèl, que rapèlan los comandaments de la mezozà (libre del Deuteronòmi): lo primièr passatge del Shema (versets 6:4 a 6:9), e lo segond (versets 11:13 a 11:21). Lo quite estug es pas necessari al compliment de la mitsvà


text:
Pouzauges
Pouzauges es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se tròba al Sud de la Loire en lo bocage vendéen. A situat sus un tuc de 269 m de nautor, lo Puy Crapaud.
La ville se trouve au Sud de la Loire dans le bocage vendéen. Elle est située sur une colline de 269 m de haut, le Puy Crapaud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s, la distincion de Pouzauges i aviá ligat a la vicomté de Thouars #qu'aperteniá a la familha de Amboise. En prevision de las estats generales de 1789, Me Dillon -curé del Vièlh-Pouzauges- a elegit deputat del clergé.
- Au Sègle XV, la seigneurie de Pouzauges était rattachée à la vicomté de Thouars qui appartenait à la famille d'Amboise.
- En prévision des états généraux de 1789, Me Dillon -curé du Vieux-Pouzauges- est élu député du clergé.


text:
Guiana
Guiana [giˈanɔ, ˈgjanɔ] es una region istorica d'Occitània, al centre-oèst del país, que recampa dempuèi lo Regim Ancian las petitas regions de
- Peiregòrd
- Agenés
- Carcin
- Roergue
- (e de segur Bordalés e lo nòrd del Vasadés (lingüisticament gascons), estant que Bordèu n'èra la capitala.
Aquela Guiana del Regim Ancian foguèt una província del reialme de França, diferenta de la Gasconha, sense cap de referéncia a tota nocion de dialècte. Mas a l'Edat Mejana, se nommèt "Guiana" una region d'extension fòrça variabla que podiá coïncidir mai o mens amb la granda Aquitània istorica o ben, pus tard, amb las possessions anglesas en Occitània. Lo remembre de l'anciana província es conservat milhor a l'Oèst, dins los territòris qu'escapèron longtemps à la dominacion francesa pendent la Guèrra de Cent Ans : la fòrma francesa de toponimes ne garda la referéncia, coma lo de Sauvatèrra de Guiana, en Vasadés, o lo de Levinhac de Guiana, en Agenés.
D'alhors, Guiana es una forma que deriva d'Aquitània.
Lo gentilici es guianés -esa.


text:
-399
Aquesta pagina concernís l'an -399 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Veïes ambé d'atacas novèlas dei Faliscs e dei Capenates còntra l'armada de sètge romana. Pasmens, au contrari de 402 avC, leis asalhidors mau capitèron de rompre lei linhas romanas e deguèron finalament se retirar.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Descripcion pus anciana coneguda a l'ora d'ara d'una aubaresta dins un document escrich per l'istorian grèc Diodorus Siculus au sègle I av. JC. L'arma sembla èsser apareguda en Grècia au sègle V av. JC (mai existiá ja en China au sègle precedent).


text:
Crematogaster scutellaris
Crematogaster scutellaris es una formiga escampada dins lei regions a l'entorn de la Mar Mediterranèa.
Es una espècia que fonda de colonias independantas amb una rèina unica. Lei nis son generalament son situats dins la fusta e un environament gaire umid. An un aspèct aisat de reconéisser amb una tèsta roja e un còrs negre lusent.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Edouard DELLA SANTA, Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud), Volume 16 (1995).


text:
Categoria:Quakerisme
Aquesta categoria concernís los divèrses aspèctes d'un movement que son nom oficial es la Societat Religiosa dels Amics. Se trobarà aicí de gropes e de personas qu'an agut una influéncia dins l'Istòria, siá per lor engatjament pacifista, abolicionista, feminista, per la justícia sociala, o encara dins lo domeni de las sciéncias. Pus rarament d'Amics (lo nom que se balhan los quakers) son politicians o artistas.
Articles dins la categoria « Quakerisme »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Mitologia grèga
La mitologia grèga es l'ensems organizat dels mites que nos provenon de la Grècia antica. Sas legendas se desvolopèron durant un periòde pro long que va dempuèi la civilizacion miceniana fins a la dominacion romana. Lo rescontre entre los grecs e los romans coïncidís amb lo de la mitologia grega e de la mitologia romana: la primièra exercèt una influéncia considerabla sus la segonda. Un brave brieu aprèp la desaparicion d'aquelas religions grèga e romana, la mitologia grèga es estada utilizada frequentament coma tèma d'inspiration per mantun artista, e contunha aital actualament.
La mitologia grèga es estada preservada e nos es arribada gràcias a un ensems considerable de tèxtes que los mai ancians son las epopèias d'Omèr e los poèmas d'Esiòde, mai que mai la Teogonia, e a l'encòp per mejan de las arts picturalas coma la ceramica. L'ensems d'aquelas fonts presentan de genealogias e de racontes que bastisson un sistèma dotat d'una coeréncia pro limitada. Los mites grècs testimonian de la representacion que los grècs ancians se fasián del mond. Pasmens, l'estatus de la mitologia grèga es complèx, que la mitologia va mai enlà de l'encastre de la religion. Personatges e eveniments mitics portats per la tradicion èran pel pòble grèc, almens dins sas grandas linhas, de realitats istoricas ligadas a un passat alunhat, e servissián doncas de basa de trabalh als istorians de l'antiquitat. A l'encòp, la mitologia fornís una font vasta d'inspiracion a la literatura e als arts grècs antics.
Los mites grècs influencièron tanben en part la produccion literària occitana coma per exemple dins qualques poèmas (Dafnè per exemple) de Max Roqueta.


text:
Jean Pierre Camus
Jean Pierre Camus de Pontcarré (París, 3 de novembre de 1584 - 26 d'abril de 1652) es un òme de glèisa e un escriveire francés que publiquèt mai de 200 libres al sègle XVII.
Foguèt avesque de Belley e amic de François de Salles.
Sas òbras en pròsa son sovent de pèças moralistas qu'ensajan de tornar los protestants cap al catolicisme. En 1644, dins son recuelh de nòvas Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties[1], utiliza los mots Occitanie e occitain pel primièr còp en francés.


text:
Valérie Fourneyron
Valérie Fourneyron, nascuda Absire lo 4 d'octobre de 1959 al Petit-Quevilly, (Sèina Maritima), es una femna politica francesa. Membre del Partit Socialista, deputada cònsola de Roan, foguèt nomenada lo 16 de mai de 2012, ministra dels Espòrts, de la Jovença, de l'Education populara e de la Vida associativa jol govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Mandats[modificar | modificar la font]
- Ministra
- 16 de mai de 2012: ministra dels Espòrts, de la Jovença, de l'Education populara e de la Vida associativa
- Deputada
- 20 de junh de 2007: deputada de la 1a de Sèina Maritima
- Conselhèra regionala
- 16 de març de 1998 - 28 de març de 2004 : membre du conselh regional de Nauta Normandia
- 29 de març de 2004 - 1èr de julhet de 2007 : vice presidenta del conselh regional de Nauta Normandia
- Conselhèra generala
- 28 de març de 2004 - abril de 2008 : membre du conselh general de Sèina Maritima
- Conselhèra comunautària
- 3 d'abril de 2008 - 31 de decembre de 2009: 1a vice presidenta a l'Aglomeracion de Roan
- genièr de 2010 : 1a vice presidenta a l'Aglomeracion de Roan
- Cònsola de Roan
- 11 de junh de 1995 - 18 de març de 2001 : adjunta al cònsol de Roan
- 19 de març de 2001 - 1èr d'abril 2004 : cònsola de Roan
- 15 de març 2008 : cònsola màjor de Roan


text:
Antíoc III
Antíoc III Megas (vèrs 241 avC - 187 avC) fuguèt lo seisen rèi de l'Empèri Seleucida de 223 avC a sa mòrt. Succediguèt a Seleuc III (243 - 223 avC) e fuguèt remplaçat per Seleuc IV (218 - 175 avC). Es lo sobeiran pus important de la dinastia seleucida ambé son fondator Seleuc Ièr.
Durant son rèine, assaièt de renfòrçar l'Empèri Seleucida ja afeblit per lei trebols dins lei províncias orientalas e lei conflictes entre estats grècs. Capitèt de replegar leis atacas deis Egipcians e dei Parts. Puei, assaièt de sostenir lo Reiaume de Macedònia còntra la Republica Romana mai fuguèt esquichada ai Termopilas en 191 avC. Lei Romans contunièron la guèrra en Anatolia e la desfacha saunosa de Magnèsia en 190 avC entraïnèt la pèrda de la màger part d'Anatolia per lei Seleucidas...


text:
Edimborg
Edimborg, Edinburgh en anglés, Dùn Èideann en gaelic escocés, es la capitala de la region britanica d'Escòcia. Sa populacion, en 2001 èra de 448 624 abitants ; es la segonda ciutat escocesa en populacion totala, e un important centre de torisme del Reialme Unit: a recebut 13 milions de toristas per an.
La vila es lo sèti del Parlament Escocés, tornarmai actiu dempuèi 1999, e a oficialament l'estatut de ciutat dempuèi 1329.
Es situada sus la còsta èst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), al sud de l'embocadura del flume Forth (Firth of Forth), sus la mar del Nòrd.


text:
Flacey (Eure et Loir)
Flacey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa Santa Lubin de la Modèl:S mini- a mencionat al Sègle XII jol nom de "ecclesia sancti leobini flacciaci".
Lo pichon bourg ancian a #èsser fòrtament décalé pel attirance de la rota d'Espanha a l'ora d'ara RN10
Se pensa que lo Flacciacum de 1140 i auriá #èsser lo domeni d'un Flaccus latin, a mens #qu'en indicant un luòc de Flache (del latin Flacca, al sens de "void sus la rota"), al temps ont èra via romaine.
La glèisa Saint Lubin du Modèl:S mini- est mentionnée au Sègle XII sous le nom de "ecclesia sancti leobini flacciaci".
Le petit bourg ancien a été fortement décalé par l'attirance de la route d'Espagne actuellement RN10
On pense que le Flacciacum de 1140 aurait été le domaine d'un Flaccus latin, à moins qu'indiquant un lieu de Flache (du latin Flacca, au sens de "creux sur la route"), au temps où elle était voie romaine.


text:
Fotbòl (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Lo Fotbòl, dich Fotbòl associacion, jogat sus totes los continents, apelat soccer en America del Nòrd ;
- lo Fotbòl american, Fotbòl que se jòga als Estats Units ;
- lo Fotbòl canadian, Fotbòl que se jòga en Canadà ;
- lo Fotbòl australian que se jòga en Austràlia ;
- lo Fotbòl gaelic que se jòga en Irlanda ;
- lo Fotbòl rugbi, ancian nom del rugbi


text:
1944
Aquesta pagina concernís l'an 1944 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 10 de junh - Chaple de la quasi totalitat dels abitants del vilatge lemosin d'Orador de Glana per un destacament del 1èr batalhon de la Panzerdivision Das Reich: 642 mòrts.
França[modificar | modificar la font]
Adopcion dau drech de vòte femenin par la Comitat francés de Liberacion nacionala (21 d'abriu) que foguèt confirmada per una ordonància dau GPRF lo 5 d'octòbre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Regardant la politica d'exterminacion dei pòbles « inferiors » per leis Alemands, l'annada foguèt marcada per la fin de la liquidacion dei guètos josieus de Polonha e l'exterminacion fòrça rapida de la màger part dei Josieus d'Ongria. Ansin, dins lo corrent de l'estiu, lo camp d'Auschwitz conoguèt « l'apogèu » de son foncionament (aperaquí 400 000 Ongrés tuats en 56 jorns entre lo 15 de mai e lo 8 de julhet). En parallèl, l'exterminacion deis Eslaus contunièt mai lo ritme demeniguèt un pauc (per exemple, « solament » 700 000 presoniers sovietics foguèron ansin executats entre 1942 e 1944) car lo Reich aviá besonh de man d'òbra per sostenir son esfòrç de guèrra.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'ofensiva ivernenca de l'Armada Roja acomençada lo 18 de decembre de 1943. Au nòrd, lei Sovietics avancèron de 200 km en direccion de Narva e de Pskov (genier). Au sud, Bug e Dniestr foguèt passats dins lo corrent de febrier e de març e de fòrças sovieticas intrèron dins la Galícia Polonesa onte menacèron la vila de Lvov. Lo front s'estabilizèt vèrs lo 15 d'abriu après lei presas d'Odessa e de Ternopol que permetèt d'acabar la liberacion d'Ucraïna. En Crimèa, Sebastopòl foguèt a son torn liberada lo 9 de mai.
Puei, lei Sovietics organizèron una ofensiva parallèla au desbarcament aliat de Normàndia. Acomencèt lo 23 de junh en Bielorussia e permetèt a l'Armada Roja de reconquistar Minsk (3-11 de julhet), d'intrar en Polonha, de conquistar Lublin (24 de julhet), Brèst-Litovsk (28 de julhet) e d'agantar la Prússia Orientala (30 de julhet). Aquela campanha foguèt la desfacha pus importanta d'Alemanha dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. D'efèct, tot lo centre de son armada s'afondrèt entraïnant l'enceuclament de sei fòrças meridionalas dins lei regions balticas e la retirada precipitada de sei tropas dei Balcans. Sus un front de 1 000 km, l'avançada sovietica agantava 600 km. D'ara endavant isolada, Finlàndia deguèt demandar un armistici lo 19 de setembre. En revènge, Stalin refusèt d'ajudar l'insureccion de Varsòvia (1èr d'aost - 2 d'octòbre) que foguèt finalament anientada per leis Alemands.
En Euròpa Centrala e dins lei Balcans, leis aliats d'Alemanha assaièron d'abandonar lo conflicte. Romania e Bulgaria i capitèron mai leus autoritats localas s'afondrèron rapidament en fàcia de còps d'estat comunistas. Lei dos país declarèron alora la guèrra ais Alemands. En revènge, en Ongria onte la preséncia alemanda èra encara poderosa, Hitler poguèt ordonar l'invasion dau país. L'amirau Horthy foguèt arrestat e leis Alemands concentrèron de tropas importantas per defendre Budapèst atacada en decembre. Enfin, tot lo sud dei Balcans foguèt perdut en causa d'ofensivas dei tropas d'Iogoslavia menadas per Tito. Belgrad foguèt perduda lo 20 d'octòbre. Pasmens, dins lo nòrd, Croàcia capitèt de resistir.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Segonda Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- intrada en servici dau premier fusiu d'assaut vertadier (lo Sturmgewehr 44) qu'èra estat desvolopat per l'armada alemanda per coplar en una arma unica lo fusiu tradicionau de l'infantariá e lo pistolet mitralhaire.
- assai dau premier prototip d'AWACS per l'aviacion estatsunidenca que modifiquèt un TBM Avenger per l'equipar d'un radar permetent de detectar d'avions amb una portada d'aperaquí 160 km.
- intrada en servici dau premier míssil de crosiera (V-1) au sen de l'armada alemanda.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta radioelectrica dau cèu de la galaxia nòstra per Grote Reber (1911-2002). Aquò marquèt lo començament de la radioastronomia que venguèt una disciplina importanta, especialament per l'observacion d'objèctes malaisats d'observar dins lo domeni vesedor.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Omar Hasan Ahmad al-Bashir, president de Sodan
- 6 de genièr - Rolf M. Zinkernagel, biològ soís, Prèmi Nobel
- 9 de genièr - Jimmy Page, musician britanic (Led Zeppelin)
- 18 de genièr - Paul John Keating, primièr ministre d'Austràlia
- 21 de genièr - Uto Ughi, violonista italian
- 27 de genièr - Mairead Corrigan, activista politic irlandés, Prèmi Nobel de la Patz
- 2 de febrièr - Oqil Oqilov, primièr ministre de Tatjiquistan
- 15 de febrièr - Dzhokhar Dudaiev, president de Chechenia (m. 1996)
- 16 de febrièr - António Mascarenhas Monteiro, president de Cap Vèrt
- 24 de febrièr - Robèrt Martí, romancièr e umorista occitan
- 1 de març - Roger Daltrey, musician britanic (The Who)
- 6 de març - Kiri Te Kanawa, cantaira nouzelandesa
- 20 de març - Erwin Neher, fisiologista alemand, Prèmi Nobel
- 19 de març - Said Musa, primièr ministre de Belize
- 24 de març - Han Myung-sook, primièra ministra de la Corèa del Sud
- 24 de març - Vojislav Koštunica, primièr ministre de Serbia
- 26 de març - Diana Ross, cantaira americana (The Supremes)
- 7 d'abril - Gerhard Schröder, primièr ministre d'Alemanha
- 7 d'abril - Makoto Kobayashi, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 19 d'abril - James Heckman, economista american, Prèmi Nobel
- 4 de mai - Alem Surre-Garcia, escrivan lengadocian
- 12 de mai - Mary Therese Winifred Robinson, presidenta d'Irlanda
- 14 de mai - George Lucas, realizator american
- 23 de mai - John Newcombe, jogaire de tennis australian
- 27 de mai - Alain Souchon, cantaire e compositor francés
- 28 de mai - Gladys Knight, cantaira americana
- 6 de junh - Phillip Allen Sharp, geneticista american, Prèmi Nobel
- 13 de junh - Ban Ki-moon, secretari de las Nacions Unidas
- 19 de junh - Chico Buarque, cantaire e compositor brasilièr
- 24 de junh - Ticky Holgado, actor occitan (m. 2004)
- 3 de julhet - Michel Polnareff, cantaire francés
- 7 de julhet - Feleti Sevele, primièr ministre de Tònga
- 21 de julhet - John Atta Mills, president de Ghana
- 23 de julhet - Mandy Miller, actritz e cantaira britanica
- 16 d'agost - James Michel, president de las Seichèlas
- 17 d'agost - Rexhep Meidani, president d'Albania
- 20 d'agost - Rajiv Gandhi, primièr ministre d'Índia (m. 1991)
- 21 d'agost - Perry Christie, primièr ministre de las Bahamas
- 12 de setembre - Barry White, compositor e cantaire american (m. 2003)
- 13 de setembre - Henri de Jordan, pintor francés
- 30 de setembre - Jean-Louis Debré, òme politic francés
- 30 de setembre - Diane Dufresne, cantaira canadiana
- 9 d'octobre - Peter Tosh, cantaire Jamaican de reggae (m. 1987)
- 12 d'octobre - Joan Ives Roier, psicològ e activista cultural occitan
- 15 d'octobre - Sali Berisha, òme politic albanés
- 15 d'octobre - David Trimble, òme politic nòrd-irlandés, Prèmi Nobel
- 1 de novembre - Rafik Hariri, primièr ministre de Liban (m. 2005)
- 17 de novembre - Danny DeVito, actor e realizator american
- 17 de novembre - John-David F. Bartoe, astronauta american
- 26 de novembre - Roberto Fontanarrosa, autor e dessenhaire argentin (m. 2007)
- 2 de decembre - Ibrahim Rugova, president de Kosovo (m. 2006)
- 10 de decembre - Andris Bērziņš, president de Letònia
- 28 de decembre - Kary Mullis, quimista american, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Marcèu Rufo, pedopsiquiatre provençal
- Yoweri Kaguta Museveni, president d'Oganda
- Joan Claudi Sèrras, escrivan e lexicograf occitan


text:
1858
Aquesta pagina concernís l'an 1858 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Insureccion novèla dei conservadors entraïnada per la politica anticlerica deis annadas 1856-1857. Leis insurgents capitèron de conquistar la capitala e lo centre dau país. Lo govèrn legau — liberau — se retirèt en Veracruz.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Fin de la premiera fasa de la Segonda Guèrra de l'òpi ambé la signatura dau tractat de Tianjin entre China, lo Reiaume Unit, França, Russia e leis Estats Units d'America. Marquèt una dubertura suplementària de China au comèrci internacionau. Pasmens, lo govèrn imperiau refusèt de lo ratificar e la guèrra contunièt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion dau matematician britanic Arthur Cayley (1821-1895) qu'utilizèt per lo premier còp de matriças.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Gabino Ezeiza, musician argentin (m. 1916)
- 18 de març - Rudolf Diesel, inventor alemand (m. 1913)
- 23 de març - Ludwig Quidde, pacifista alemand, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1941)
- 15 d'abril - Émile Durkheim, sociològ francés (m. 1917)
- 23 d'abril - Max Planck, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1947)
- 8 de junh - Charlotte Angas Scott, matematiciana anglesa (m. 1931)
- 16 de junh - Rei Gustau V de Suècia (m. 1950)
- 9 de julhet - Franz Boas, antropològ alemand (m. 1942)
- 11 d'agost - Christiaan Eijkman, mètge neerlandés, Prèmi Nobel (m. 1930)
- 27 d'agost - Cesari Daugèr, escrivan gascon (m. 1945)
- 27 d'agost - Giuseppe Peano, matematician italian (m. 1932)
- 16 de setembre - Andrew Bonar Law, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1923)
- 13 d'octobre - Cleto González Víquez, president de Còsta Rica (m. 1937)
- 19 d'octobre - George Albert Boulenger, zoologista britanic d'origin bèlga (m. 1937)
- 27 d'octobre - Theodore Roosevelt, president dels Estats Units (m. 1919)
- 20 de novembre - Selma Lagerlöf, escrivana suedesa, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1940)
- 22 de decembre - Giacomo Puccini, compositor italian (m.1924)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 d'abril - Anton Diabelli, compositor austriac (n. 1781)


text:
Djedefptah
Djedefptah qu'ei un faraon ipotetic de la IVau dinastia qui poderé aver regnat après Shepsekaf. Se hosse atau que seré estat lo darrèr rei de la soa dinastia. Cap hont contemporanèa (tèxte o tombèu) vien pas confirmar la soa existéncia. Qu'ei mentavut dens documents hèra posteriors a la soa epòca : Maneton que l'apèra Tamftis (qui en egipcian e poderé adr Djedefptah) e lo Canon Reiau de Turin que'u mentau ua plaça vueita qui'u poderé acessar.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.


text:
Saint-Malô-du-Bois
Saint-Malô-du-Bois es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1987, aquela pichona municipalitat de l'Èst de la Vendée acuèlh lo Festival de Poupet en la pichona vallée éponyme.
Depuis 1987, cette petite commune de l'Est de la Vendée accueille le Festival de Poupet dans la petite vallée éponyme.


text:
Germana Cosin
Modèl:Plantilla:Sant Germana Cosin (Frosins, Lengadòc, 1579 - Pibrac, 15 de junh de 1601) foguèt una laica occitana, venerada uèi coma santa per la Glèisa Catolica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Frosins, un vilatge prèp de Tolosa, dins una familha modèsta; èra la filha de Laurenç Cosin e de Maria Laròca. Aviá una deformacion congenitala sul braç drech e quand èra pichoneta patiguèt d'escrofula, çò que cosa li laissèt la cara deformada. Perdèt sa maire pas gaire de temps aprèp que nasquèt e son paire se tornèt maridar. Sa mairastra li faguèt patir de maltractaments e la gardèt luènh del demai de la familha. Anèt pas a l'escòla, e foguèt ela quitament que demandèt a son paire que la mandèsse gardar las fedas per passar la màger part de sas nuèches al campèstre. Del temps qu'èra per pradas, consagrava fòrça temps a pregar e a recitar lo catechisme.
Anava plan sovent la glèisa e èra plan devòta, anava a la messa e recitava lo rosari cada jorn. Los abitants se trufavan d'ela. Malgrat tot aquò, s'esperforcèt per tal que sos companhs mai paures, de pastres com ela, anèssen a la parròquia estudiar lo catechisme e recebre una educacion minimala: lor contava tot çò que s'i apreniá e lor portava de bocins de pan per los far sortir de sa fam.
Moriguèt soleta, quand aviá vint-e-dos ans, mentre qu'èra a dormir dins un estable, lo 15 de junh de 1601. Foguèt enterrada dins la glèisa de Pibrac.
Veneracion[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, 40 ans aprèp sa mòrt son còs foguèt trobat intacte. Pro lèu qualques vesins parlèron e diguèron qu'èran estats garits de malautiás gràcias a ela, e se comencèt alara a la venerar. Son taüt foguèt depausat dins la sagristia, e en 1661, lo vicari general de Tolosa l'obriguèt e trobèt un còp mai lo còs inalterat. Lo vicari demandèt de dobrir d'autras tombas qu'èran dins lo meteis endrech ont èra estada enterrada Germana, e dins totas trobèron de còsses descompausats o d'esquelèts. Se considerèt doncas qu'èra estat un miracle e lo vicari botèt en plaça lo procès per demandar la canonizacion de la pastora en 1700. Durant la Revolucion Francesa, lo taüt foguèt dobèrt e se lancèt de cauç viva sul cadabre; pasmens las parts que foguèron pas tocadas per la cauç contunhèron intactas.
Lo procès de canonizacion se reinicièt cap a 1850. Beatificada en 29 de mai de 1854 per Piu IX, foguèt canonizada lo 29 de junh de 1867 pel meteis papa. Es la patrona dels pastres e dels joves en perilh, dins son país. A Pibrac, foguèt bastida una basilica per l'onorar, e l'ostal nadiu de la santa es estat preservat a dos quilomètres del vilatge.


text:
Jerry Lewis
Jerry Lewis, de son nom vertadièr Joseph Levitch (Newark, Estats Units, 16 de març de 1926) es un comedian, actor, cantaire, productor e realizador de films american. Es famós per sos ròtles comics dins los films, la television e la ràdio. Comencèt a èsser conegut quand èra part d'un duo amb Dean Martin en 1946. A mai d'aqueles espectacles amassa dins los nightclubs, foguèron los actors principals dins divèrsas comédias de Paramount Pictures que coneguèron un franc succès. Lewis es conegut tanben per sa participacion constanta a de teletons e per sa direccion de l'Associacion per la Distrofia Musculara (en anglés: Muscular Dystrophy Association (MDA).
Lewis recebèt maites prèmis per sa trajectòria artistica, The American Comedy Awards, Los Angeles Film Critics Association, e lo Festival de Films de Venècia, e foguèt onorat amb dos estèls sus la Passejada de la Fama a Hollywood. En 2005, foguèt guerdonat amb lo Governors Award of the Academy of Television Arts & Sciences Board of Governors, çò que representa lo prèmi mai elevat dels Emmy Award. Lo 22 de febrièr de 2009, l'Academy of Motion Picture Arts and Sciences recompensèt Lewis amb lo Prèmi umanitari Jean Hersholt.
Biografia[modificar | modificar la font]
Joseph Levitch nasquèt a Newark, la vila mai importanta de l'estat de Nòva Jersey, en 1926 dins un familha d'immigrants russes de confession jusieva. Sos dos parents èran d'artistas. Son paire, Daniel Levitch, èra un mèstre de ceremonias e artista de vaudeville jol nom professional Danny Lewis e sa maire, Rachel ("Rae") Levitch (nascuda Brodsky), èra una pianista e tocava una ràdio locala.


text:
Apep
Apep (egaument aperat Apofis peus grècs) qu'ei ua sèrp monstruosa qui nada sus la Nom (la mar grana divina de l'Egipte antica). Cada ser qu'ei combatuda per Ra (lo diu deu só) suu son naviu e dab l'ajuda deu diu Seth. Cada ser Ra qu'ei victoriós e l'auba que's torna lhevar quitament se, de quan en quan, Apep que ganha brèvas victòrias qui's hen paréisher eclipsis de só. Uei lo dia que conservam cèrtas representacions graficas d'un gat escanant ua sèrp dab un cotèth qui lo Libe deus Morts mentau com un simbòu de la victòria de Ra suber Apep.


text:
Teula de Mar
Teula de Mar[1] (Théoule-sur-Mer en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Théoule-sus-Mar es la primièra municipalitat dels Alpes Maritims per la còsta del Var cap als Alpes-Maritims. A situat a una desena de quilomètres de Bastons e a 40 quilomètres de Niça. Es egalament a qualques milas nàutics dels Islas de Lérins (Santa-Marguerite e Sant-Onorat). Théoule-Sus-Mar es prèp de Mandelieu-la-Napoule ont se pòt trobar un aérodrome.
Teula de Mar est la première commune des Alpes Maritimes par la côte du Var vers les Alpes-Maritimes. Elle est située à une dizaine de kilomètres de Cannes et à 40 kilomètres de Nice. Elle est également à quelques milles nautiques des Îles de Lérins (Sainte-Marguerite et Saint-Honorat). Teula de Mar est proche de Mandelieu-la-Napoule où l'on peut trouver un aérodrome.
Istòria[modificar | modificar la font]
AModèl:La V e sègle, Eucher Gaulois, senhor de Mandelieu-La-Napoule èra lo #erós proprietari de Théoule. En l'antiquitat, Théoule èra un dels pòrts mai importants de Toulon a Antibes. A l'origina Théoule comptava pas #qu'una trentena d'abitacions e protegissiá un pòrt de persec #que se li podiá a el accedir per un pichon camin dicha “Trayas”. Es en 1898 #qu'un sindicat de proprietaris se #formar amb la fin de defendre los interèsses d'aquela bourgade. Senhor Hourlier, a l'epòca proprietària del castèl de Théoule (una anciana savonnerie de la XVIIIen sègle) e director del Periodic de Lion Republican, #prosseguir aquela idèa e la #concretar amb l'ajuda de Senhor de Latenhière. Abel Balif, president del Touring Club de França #permetre #qu'en 1902 s'inaugura la Corniche d'Aur, nom donat a aquela rota nacionala. En 1929, Théoule ven una municipalitat mercés a Charles Dahon. En 1930, la municipalité #far l'aquesiment de la villa Jeanne per i condicionar la comuna. A partir de 1934, los trabalhs d'electricitat e d'aiga aguèron emprés, es de contunh en 1938 que la rota nacionala i aguèt agrandit per permetre de melhorar la circulacion. Una part de la populacion i aguèt deslotjat lo 28 de febrièr de 1944 perque los Alemands temián una operacion dels Aliats. Lo 16 d'agost de 1944, los Americanes e los Franceses #arribar a Théoule.
La Corniche d'Aur es una rota #qu'ofrís los mai polits païsatges de la Còsta de Azur. Es mercés al Touring Club qu'aquela rota i aguèt creat, perque se consagrava al desvolopament del torisme. Lo 2 de junh de 1901, aquela rota a nomenat boulevard. I aguèt inaugurat lo 11 d'abril de 1903 per un convoi de près de 200 automobilas seguidas per cyclistes. Rota nacionala 7 pendent qualques ans, a classificat RN 98 l'an 1938 e se tròba èsser una de las mai polidas rotas d'Euròpa longeant la mar Mediterranèa.
Au Ven siècle, Eucher Gaulois, seigneur de Mandelieu-La-Napoule était l'heureux propriétaire de Théoule. Dans l'antiquité, Théoule était un des ports les plus importants de Toulon à Antibes. À l'origine Théoule ne comptait qu'une trentaine d'habitations et abritait un port de pêche auquel on pouvait accéder par un petit chemin dit “Trayas”. C'est en 1898 qu'un syndicat de propriétaires se forma afin de défendre les intérêts de cette bourgade. Monsieur Hourlier, à l'époque propriétaire du château de Théoule (une ancienne savonnerie du XVIIIen siècle) et directeur du Journal de Lyon Républicain, poursuivit cette idée et la concrétisa avec l'aide de Monsieur de Latenhière. Abel Balif, président du Touring Club de France permit qu'en 1902 on inaugure la Corniche d'Or, nom donné à cette route nationale. En 1929, Théoule devient une commune grâce à Charles Dahon. En 1930, la municipalité fit l'acquisition de la villa Jeanne pour y aménager la mairie. À partir de 1934, les travaux d'électricité et d'eau furent entrepris, puis c'est en 1938 que la route nationale fut élargie pour permettre d'améliorer la circulation. Une partie de la population fut évacuée le 28 février 1944 car les Allemands craignaient une opération des Alliés. Le 16 août 1944, les Américains et les Français arrivèrent à Théoule.
La Corniche d'Or est une route qui offre les plus beaux paysages de la Côte d'Azur. C'est grâce au Touring Club que cette route fut créée, car il s'adonnait au développement du tourisme. Le 2 juin 1901, cette route est nommée boulevard. Elle fut inaugurée le 11 avril 1903 par un convoi de près de 200 automobiles suivies par des cyclistes. Route nationale 7 pendant quelques années, elle est classée RN 98 en 1938 et se trouve être une des plus belles routes d'Europe longeant la mer Méditerranée.


text:
Elisabeth Dmitrieff
Elisabeth Dmitrieff (1851 - 1910 o 1918) foguèt una feminista russa e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Venguèt jornalista a La Causa dau Pòple e Karl Marx la mandèt a París per curbir leis eveniments de la Comuna. Lo 11 d'abriu, fondèt l'Union dei fremas ambé Nathalie Lemel puei participèt ai trabalhs de la Comission dau trabalh, industria e cambi sus l'organizacion de cooperativas de fremas. Se bateguèt durant la Setmana Saunosa e sauvèt de la captura Léo Fränkel.
Dempuei 2007, una plaça dau IIIen arredoniment de París porta son nom.


text:
Les Adrets
Les Adrets en arpitan (Les Adrets en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 25 km de Grenòble, la municipalitat fa partida de la airal urban d'aquela.
Située à 25 km de Grenoble, la commune fait partie de l'aire urbaine de celle-ci.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al XVIe sègle, François de Beaumont, cap de calviniste #semiar la terror en lo Dauphiné, en se fasent trucar lo baron dels Adrets.
Au XVIe siècle, François de Beaumont, chef calviniste sema la terreur dans le Dauphiné, en se faisant appeler le baron des Adrets.


text:
Girona (província)
La província de Girona es la que se troba mai al nòrd-èst de las quatre de la Comunautat Autonoma de Catalonha. La seuna capitala es Girona.
Les comarcas de la província de Girona son les seguentas:
- Aut Empordan
- Bas Empordan
- Cerdanha (mitat èst)
- Garrotxa
- Gironés
- Plan de l'Estanh
- Ripollés
- Selva (levat lo municipi de Fogars de la Selva)
Tanben los tres municipis de la comarca d'Osona, (Viladrau, Espinelves e Vidrà) apertenon a la província de Girona.
Los municipis mai poblats son:
- Girona 89 890 abitants
- Figueres 39 641 abitants
- Blanes 37 819 abitants
- Lloret de Mar 32 728 abitants
- Olot 31 932 abitants
- Salt 28 017 abitants
- Palafrugell 21 307 abitants
- Sant Feliu de Guíxols 20 867 abitants
- Banyoles 17 309 abitants
- Palamós 17 197 abitants
- Roses 17 173 abitants
- Ripoll 10 832 abitants


text:
Ahmes I
Ahmes I (o Amòsis en grèc) qu'èra lo hrair de Khames, lo darrèr faraon de XVIIau dinastia egipciana qui governava a Tebas durant la fin deu segond periòde intermediari, un temps qui Egipte èra devesida e que la region deu dèlta deu Nil (en Baisha Egipte) èra gavidada per ua dinastia de reis icsòs. Arron la mort deu son pair e deu son hrair, que pugè hèra juen suu tròn, que regnè, de cap a -1525/-1550, e que fondè la XVIIIau dinastia en bèth acabar la reconquesta d'Egipte suus envasidors icsòs. Qu'avó de reorganizar lo país en tot utilizar las estructuras politicas e oligarquicas deishadas peus ancians daunejaires. Que tornè a Egipte la soa unitat politica en tornant bastir monument de gran endom, com ac he lo país deu temps deu Ancian e Mejan empèris. A la soa mort la soa regina Ahmes-Nefertari que joguè un ròtle deus grans tant deu punt de vista religiós que politic.


text:
Barret sus Meüja
Barret sus Meüja[1] (Barret-sur-Méouge en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Capèl-sus-Méouge a situat a 25 km de Sisteron e 72 km de Gap.
Barret sus Meüja est situé à 25 km de Sisteron et 72 km de Gap.
Istòria[modificar | modificar la font]
Del Modèl:Xe al Sègle XII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon requectava las intradas de 6 glèisas de la municipalitat[2]. La municipalitat a fusionat amb aquela de Capèl-la-Nautor en 1944. Aquela darrièra es ara un pichon masatge situat dins la montanha de Chabre.
Abans lo decrèt del 1er Modèl:En febrièr 2001, la municipalitat se trucava Capèl-lo-Bas.
Du Modèl:Xe au Sègle XII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon percevait les revenus de 6 églises de la commune[3]. La commune a fusionné avec celle de Barret-le-Haut en 1944. Cette dernière est maintenant un petit hameau situé dans la montagne de Chabre.
Avant le décret du Modèl:1er février 2001, la commune s'appelait Barret-le-Bas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsc, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », inGuy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », inGuy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215


text:
Melatonina
La melatonina o N-acetil-5-metoxitriptamina es una ormona amassada en totes los organismes vivents, en concentracions que vàrian segon lo cicle diürne/nocturne. La melatonina se sintetiza a partir del neurotransmetor serotonina. Se produsís, principalament, en la glandula pineala, e participa a una granda varietat de procèsses cellulars, neuroendocrins e neurofisiologics. Una de las caracteristicas mai particularas per çò qu'es de la biosintèsi pineala de melatonina es sa variabilitat al cors del cicle de 24 oras, e sa responsa precisa a cambiaments d'illuminacion. Per aquela rason, la melatonina se considèra una neuroormona amb foncion apertienta en la fisiologia circadiana. Fòrces de sos efièches biologics se devon a son accion suls receptors de la melatonina e d'autras mai a son accion potenta coma antioxidant, que jòga un ròtle fòrça especial en la proteccion de l'ADN nuclear e mitocondrial.


text:
651
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 651 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Assassinat de Yazdgart III dins la region de Merv per un de sei vassaus e conquista finala de la màger part de l'Empèri Sassanida per leis Arabis musulmans.


text:
552
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé l'arribada de renfòrç bizantins fòrça importants en Itàlia. Dirigida per lo generau eunuc Narsès, l'armada italiana anientèt la màger part dei fòrças deis Ostrogòts a la batalha de Taginae. Totila e unei nobles importants dau reiaume i fogurèon tuats. Teias, qu'èra probablament un cap militar, li succediguèt. Capitèt d'obtenir lo sostèn deis autrei generaus principaus de l'armada de Totila.
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de perseguida de la Guèrra dei Gòts en Itàlia, l'emperaire Justinian (527-565) decidèt de rompre la resisténcia deis Ostrogòts e mandèt una importanta armada dirigida per l'eunuc Narsès dins la peninsula. Aquela fòrça obtenguèt rapidament un resultat important ambé la mòrt dau rèi Totila a la batalha de Taginae.


text:
Caval de Przewalski
Lo caval de Przewalski (espècia Equus przewalskii o sosespècia Equus ferus przewalskii), o caval de Prjevalski, es una espècia o sosespècia fòrça pròcha del caval (Equus caballus).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski seriá un dels precursors del caval domètge. Pasmens l'òme capitèt pas jamai de l'adomergir.
Foguèt « descobèrt » tardivament, en 1879, per lo coronel N. M. Przewalski. Aqueste explorator rus lo trapèt en Jongària, dins las montanhas que confrontan lo desèrt de Gòbi. Abans aqueste eveniment, l'espècia èra considerada coma estencha, decimada per sa carn pels caçaires mongòls.
Après sa descobèrta, per respondre a las demandas de diferents zoos, e en rason de son caractèr salvatge, los caçaires abatèron de tropèls entièrs per s'emparar de qualques cavals. Aquesta caça entrainèt son arrarament a l'estat salvatge, e los darrièrs individús salvatges son estats apercebuts en Mongolia en 1969. A comptar d'aquesta data, l'espècia foguèt considerada coma desapareguda dins la natura.
L'espècia foguèt mantenguda pels individús dels zoos. Totes los animals actuals venon d'un grop de (segon las fonts) 9[1] ou 12[2] reproductors (entre los 31 animals captius vivents a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala), eles meteisses davalant dels 13 reproductors capturats cap a 1900[3]. Es probable qu'un d'aquestes fondadors èra un ibrid del caval domestic[4].
Cap a 1977, i aviá sonque 300 animals vivent en captivitat a travèrs lo monde[3]. De programas d'escambis de reproductors e d'expansion de la populacion foguèron alara mes en òbra per de zoos o de fondacions, e al començament del sègle XXI, l'espècia compta aperaquí 1 800 individús[3].
Reïntroduccion[modificar | modificar la font]
De projèctes avent per tòca de far tornar l'espècia en Mongolia e de la deslargar dins la natura comencèron de veire lo jorn. En 2010, tres operacions son ja estadas menadas en Mongolia.
La « Fondacion per la preservacion e la proteccion del caval de Przewalski », fondada als Païses Basses en 1977, menèt los primièrs animals en Mongolia, en 1992, dins lo Pargue Nacional de Hustai. N'i aguèt 84 de deslargats fins en 2004[5]. Los animals menats en Mongolia seguèron d'en primièr una aclimatacion pro longa, dins d'enclauses grands, abans d'èsser definitivament deslargats[6]. En 2008, aquesta populacion comptava « 192 individús dins 24 harems[5] ».
Una segonda introduccion foguèt menada al site de Takhin Tal (Gobi B) per l'International Takhi Group (ITG). « Entre 1992 e 2004, 90 cavals nascuts en captivitat son estats carrejats [...] en Mongolia. [...] Tres autres mascles son estats transferits del Pargue Nacional de Hustai cap a Takhin Tal en 2007 [...]. I a actualament [en 2008] 111 cavals en libertat dins nòu grops d'aquesta populacion[5] ».
L'associacion francesa Takh[7] organizèt una tresena operacion de reïntroduccion a partir de sa creacion, en 1990[7]. D'animals venents de divèrses zoos foguèron plaçats en mièja libertat en Losera, sul Causse Mejan, replanat calcari tradicionalament virat cap a l'elevatge de las fedas, formant lo « tropèl de Vilaret[7] », totjorn actiu. Après dètz ans de preparacion a la vida salvatja, « 22 fondadors […] foguèron carrejats amb succès en 2004 e 2005[7] » dins lo Khomiin Tal, près del Pargue Nacional de Khar Us Nuur.
Fruch d'aquestas divèrsas operacions, i aviá a la fin de 2007 aperaquí 330 cavals vivent en libertat en Mongolia : 200 dins lo Pargue Nacional de Hustai, 110 dins lo Gòbi, e mai de 20 a Khomiin Tal (Mongolia occidentala[8]).
Totas aquestas operacions encontran sovent al començament de dificultats importantas, los animals tornats a la vida salvatja mestrejan pas aquesta. La dificultat de trapar l'aiga e lo manjar, de s'adaptar al clima o de se defendre contra los predators entrainan un taus de pèrdas pron enauçat a çò dels cavals nascuts en captivitat. La segonda generacion, nascuda en libertat, a de taus de subrevida fòrça mai favorables.
Existís enfin d'unes tropèls vivent en mièja libertat dins d'espacis claus, coma los de l'associacion Takh subre lo Causse Mejan, o la resèrva biologica dels Monts d'Azur[9] dins los Alps Maritims, que deslarguèt un dotzenat d'animals dins una resèrva de 700 ectaras.
Un dels grops pus importants en mièja libertat se tròba en China. « lo Wild Horse Breeding Centre (WHBC) del Departament forestièr de la resèrva naturala de Kalameili (KNR) dins la Region Autonòma oïgors de Xinjiang establiguèt una populacion captiva importanta de 123 cavals de Przewalski (genièr de 2008 [...]). Dempuèi 2007, un harem se desplaça liurament subre la part chinesa del Gòbi jongars (Xinjiang)[5] ». Se capita aquesta experiéncia, aquò serà lo quatren grop totalament tornat a la vida salvatja.
A l'auton de 1998, 21 cavals foguèron deslargats dins la « zona enebida » de Chornobyl, que cobrís un rai de 30 km a l'entorn de la centrala, siá aperaquí 2 800 km2. Son d'animals en subrenombre, generalament vièlhs o de santat marrida, venguts de la resèrva d'Ascania-Nova, al sud d'Ucraïna, que foguèron aital deslargats. E mai que lo pronostic de lor subrevida foguèsse a l'origina pron negatiu, los cavals se son plan adaptats a son environament, e èran una cinquantena de bèstias que vivián en libertat dins la zona en 2009. La zona enebida es oficialament enclausa, mas la barrièra es arroïnada, e los animals ne pòdon sortir[10].
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'aparéncia del caval de Przewalski revela divèrses traches primitius: un cap gròs, d'uèlhs enauçats e davant sus la tèsta, d'aurelhas longas, un còl espés, un còs gròs amb una raia de muòl fosca e de zebraduras subre las patas.
Mesura aperaquí 1,20 – 1,30 m amb sempre una rauba isabèla amb las extremitats foscas, un cap del nas clar e de crins fonçats. La crinièra creis tota drecha e muda cada an, ten pas de tufa. Impossible a dometjar per natura, se pòt pas aprivadar ni montar. Lo caval de Przewalski subreviu amb de racions magras e pòt suportar de condicions extrèmas de calor e de fred. Sembla lo Caval de Riwoche descobèrt en 1995 per l'explorator e escrivan Michel Peissel dins la region de Kham en Tibet.
Genetica[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski diferís geneticament del caval domètge pr'amor que ten seissanta sièis cromosòmas e non pas seissanta quatre.
A mai, la « recèrca subre l'ADN mitocondrial mostrèt que lo caval de Przewalski es pas l'avi dels cavals modèrnes (Vila e al 2001)[5] ».
Pasmens « los estudis subre las diferéncias geneticas entre cavals de Przewalski e domètges indiquèron fòrça paucas diferéncias entre eles. Sos quatre allèls a quatre loci de marcaires serologics distints son estats identificats coma especifics del caval de Przewalski (Bowling e Ryder, 1987), la gròssa majoritat de las variantas de las proteïnas sanguinas estent presenta dins los dos cavals de Przewalski e modèrne, a mai la region de l'ADN coneguda dins los mamifèrs per aver l'evolucion pus rapida (la region de l'ADN mitocondrial de contraròtle), mòstra pas de diferéncias significativas entre los dos tipes de cavals (Ishida e al. 1995, Oakenfull e Ryder, 1998). Aital, es clar que Przewalski e caval modèrne son estrechaments ligats[5] ».
Fin finala, los cavals modèrnes e los Przewalskis actuals davalan d'un avi comun, e son estrechament aparentats. Mas las socas de Przewalski vivent actualament son pas los avis dirèctes dels cavals modèrnes.
Noms scientifics[modificar | modificar la font]
Mantun taxons pròches que los ligams filogeneticas son pas estats precisament identificats, son siá plaçats dins lo meteis genre (Equus), siá la meteissa espècia (Equus ferus). D'aqueste fach, i a divèrses noms scientifics sinonims pel Caval de Przewalski :
- Equus przewalskii
- dins aqueste cas, lo caval de Przewalski es considerat coma una espècia a part entièra.
- Equus ferus przewalskii
- dins aqueste cas, seriá una sosespècia de Equus ferus.
Tot lo debat actual subre lo genre Equus es resumit sul site de l'IUCN dins la seccion Taxonomic Notes (en).
Los temps modèrnes[modificar | modificar la font]
Lo darrièr Tarpan pur (caval de Gmelini, omològ europèu del Caval de Przewalski) es mòrt al zoo de Munic en 1887. Lo darrièr individú salvatge seriá estat tuat qualques annadas abans, en Ucraïna actuala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'après Boyd, Lee. (1994). Przewalski's Horse, p. 1.
- ↑ D'après Zimmermann, W. 1997. « Das Erhaltungszuchtprogramm Przewalskipferd, eine 10-jährige Zusammenarbeit in Europa ». Pp. 189–200 in : Populationsgenetik im Artenschutz (eds. A. Schreiber and J. Lehmann). Cité dans Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « The history of the Przewalski horse »
- ↑ Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 article Equus ferus sur la red list de l'IUCN - consultat lo 21/02/2010.
- ↑ The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « Back to the wild »
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 http://www.takh.org/ Site de l'association takh.
- ↑ Lettre annuelle de genièr de 2008 de The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse.
- ↑ La réserve biologique des Monts d'Azur - Le cheval de Przewalski
- ↑ Tchernobyl, une histoire naturelle ? Une énigme radiologique, un film de Luc RIOLON. Production : Arte France - Camera Lucida - CRNRS Images, 2010.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Caval salvatge
- Lista de las raças equinas
- Tarpan, konik Polski, ase, zèbre
- Reïntroduccion
- Elevatge conservatòri
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Equus ferus przewalskii sur IUCN
- Status and Action Plan for the Przewalski’s Horse (Equus ferus przewalskii), sus lo site de l'IUCN.
- Reportatge fotografic subre la reïntroduccion dels cavals de Przewalski sul Causse Mejan (Occitània).


text:
Silybum marianum
Lo cardon de Maria o lo cardet marian (Silybum marianum) es una planta erbacèa annala o besannala, originària d'Euròpa e distinguibla aisidament per las franjas de color blanca de sas fuèlhas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Fuèlhas ovalas de fins a 30 cm, distribuidas en roseta, bròques amb de subregessents irregulars e espinas, color verda brilhanta amb de nèrvis blancs; autor entre 20 e 180 cm; flors de color rosa intens qu'aparéissen generalament lo segond an, que pòdon aténher fins a 8 cm de diamètre, estaminas interioras soldadas dins un solet fes, bracters en forma de ponch corb.
Abitat[modificar | modificar la font]
Lo cardon de Maria se trapa dins la natura al sud d'Euròpa, nòrd d'Africa, e Orient Mejan; e se cultiva en Ongria, Argentina, Veneçuèla e China.
Emplec terapeutic[modificar | modificar la font]
Las semenças del cardon de Maria s'utilizan dempuèi l'Antiquitat amb d'aplicacions terapeuticas, pr'amor que se n'obten de substàncias (la silimarina e son derivat, la silibinina) que s'utilizan dins las afeccions cronicas del fetge e de la vesicula biliara e dins lo tractament de l'intoxicacion per las amanitas (Amanita phalloides, Amanita muscaria...).


text:
Mycobacterium leprae
Mycobacterium leprae (o bacil de Hansen) es la bacteria responsabla de la lèpra per l'Òme (e lo tató).
Es un bacil intracellulari, pleomorfic (mai sovent en forma de bastonet), acidoalcòloresistent, de metabolisme aeròbi.
Aparéis al microscòpi optic (aprèp coloracion de Ziehl-Neelsen) jos forma de molons o de cadenètas.
Foguèt decobèrt en 1893 pel mètge norvegian Gerhard Armauer Hansen que lo cercava dins de lesion cutanèas d'un malaut de lèpra.
Lo genòme de Mycobacterium leprae es en totalitat sequenciat. A 1 600 gèns que la mitiat còda cap de proteïna. Aquelas aurián subit de mutacions çò qu'explicariá la creissença fòrça lenta del bacil (15 a 20 jorns al sen d’un òste) e lo seu caractèr incultivable. En efècte, la cultura d'aquel bacil jamai foguèt possible in vitro, mas se pòt obtenir una replicacion localizada dins lo cossinet plantari de la mirga imunocompetenta.
Factors de viruléncia[modificar | modificar la font]
M. leprae essent una bacteria intracellulària, escapa als anticòrs. Pasmens, es destruida per la responsa imunitària de mediacion cellulària. Lo bacil de la lèpra:
- Possèda una glicoproteïna de superfícia que l'apara de l’accion dels macrofags ;
- Es dotada d’una creissença lenta (fòrça) que permet la surbrevida dins lo macrofag;
- Es capable de modular la responsa imunitària (de mediacion cellulària) que condiciona l’eissida de la malautiá.