text:
Thilouze
Thilouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu homonyme : la Thilouze mas #que se truca tanben en aquela municipalitat e en la siá part elevada lo ruisseau del Pont Thibault[1].
La geografia umana d'aquela municipalitat es principalament marcada pels fenomèns de foisonnement pavillonnaire e de mitage, del fach de la siá proximitat a l'aglomeracion tourangelle.
La commune est traversée par la rivière homonyme : la Thilouze mais qui s'appelle aussi dans cette commune et dans sa partie haute le ruisseau du Pont Thibault[1].
La géographie humaine de cette commune est principalement marquée par les phénomènes de foisonnement pavillonnaire et de mitage, du fait de sa proximité à l'agglomération tourangelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de celèbre romancier tourangeau Aunorat de Balzac #evocar aquela municipalitat en lo un de los sieus contes drolatiques, intitulat La pucelle de Thilouze.
Le célèbre romancier tourangeau Honoré de Balzac évoqua cette commune dans l'un de ses contes drolatiques, intitulé La pucelle de Thilouze.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Géoportail - IGN, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 20 de decembre de 2009


c: text/html

text:
Fenomèn
Un fenomèn (del grèc φaιvόuevov, "aparéncia") es l'aspècte qu'ofrisson las causas sasidas pels nòstres senses: lo primièr contacte qu'avèm amb aqueles, que nomenam "experiéncia". Dempuèi lo començament de la reflexion umana per mejan la filosofia, l'èsser uman comprenguèt que la coneissença qu'ofrisson los senses pòt èsser limitada, perque mòstran e tanben amagan la realitat de las causas.
Segon Immanuel Kant, i a quicòm mas alà del fenomèn, non perceptible, que nomena nomèn; lo fenomèn constituís lo monde tal coma lo vesèm, s'opausant al monde tal coma existís independentament de la nòstra experiéncia, que Kant nomena "la causa en se meteissa". Segon Kant, l'èsser uman pòt pas conéisser las "causas en se", mais sonque aquelas que experimenta o nòta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sumo
Lo sumo es un espòrt de lucha tradicional multisecular japonés ont dos òmes pesucs pesugasses ensajan de butar mutualament l'autre fòra d'un cercle gaireben perfièch de 4,50 m de diamètre, situat sus un ring de 5,50 m de costat apelat dohyo, o lo s'abausir al sòl, demercé de tecnicas que sovent ne semblan las del judo o de l'aikido, qu'es quicòm de pro extraordinari per de clapas d'òmes atal. De còps que i a, pr'aquò, lo combat, que ne dura lèumens sonque vint o trenta segondas, ne pòt èsser rèireviolent, quand se ne carpanejan o trucan directament a la cara, tè tu tè ieu, que non sai.
Generalament, lo luchaire mai grand es sovent lo que ganha mas pas sempre, que se ne devon conéisser mantuna tecnica de lucha sofisticada e que necessitan d'annadas e d'annadas d'estudis pacients e molts sacrificis. D'efièch, per arribar de n'èsser pesucs atal, mai que pus, los luchaires de sumo o sumotori manjan una alimentacion especiala que los ajuda fòrça per grossir.
Ne devon èsser gròsses, de segur, que d'ont mai son gròsses e d'ont mai serà dificil de los bolegar o abatre al sòl. Lo luchaire mai pesuc pòt pesar mai de 270 kg mas la mejana es d'unes 150 o 160 kg. Ne depen tot parièr de la siá talha, que d'unes son pro bèls e d'autres pichons, per çò quar i a pas cap règla per poder practicar lo sumo.
Dempuèi un quinzenat d'annadas, n'assistissèm a l'arribada demest los melhors luchaires de, primièr, d'unes mongòls (coma n'Asashoryu, un dels 2 sols yokozuna actuals...) e coreans mas tot parièr ara de russes, georgians, bulgars e un hawaiian que foguèt lo primièr non japonés a èsser designat yokozuna, id est campion màger, lo grade suprèm dins la ierarquia complèxa dels sumotori.
Los torneges màgers del circuit de l'eleit son 6, 3 a Tòquio, e los autres a Osaka, Nagoya e Fukuoka. Cada combatent se rescontra los catorze autres concurrents, per un total de quinze combats.Lo venceire es lo que comptarà maitas victòrias e i pòt aver d' ex aequo e mai d'un venceire.
Tot parièr, d'unes prèmis pòdon recompensar la valor o lo coratge idem la combativitat dels rikishi (id est luchaires, autre nom dels sumotori) e tanben la melhora tecnica.D'a vegadas, s'autrejan de prèmis especials, o nat, se los s'ameritan pas.
Es la competicion esportiva mai seguida e fervorosament amai apassionada, de Japon.Se ne pòt explicar aquel fenomèn sociocultural per l'origina religiosa e shamanica d'aicesta practica, dirèctament religada al shinto, la religion nacionala de Nihon.
Somari
- 1 Originas
- 2 Istòria
- 3 Torneges e competicions
- 4 los Yokozuna
- 5 Grades e ierarquia
- 6 Bibliografia generala
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Ligams videografics
- 9 Nòtas & referéncias
Originas[modificar | modificar la font]
D'al mite a l'istòria[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una tradicion seculara[modificar | modificar la font]
Torneges e competicions[modificar | modificar la font]
las règlas[modificar | modificar la font]
los rituals[modificar | modificar la font]
los Yokozuna[modificar | modificar la font]
lo grade suprèm[modificar | modificar la font]
Lista dels yokozuna istorics[modificar | modificar la font]
Grades e ierarquia[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
a l'entorn del sumo[modificar | modificar la font]
civilizacion japonesa[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 25 100 documents subre lo sumo en picar coma clau sumo wrestling


text:
Gui de Chaulhac
Gui de Chaulhac nascut a Chaulhac (Losera) en 1298, mòrt prép d'Avinhon en 1368, foguèt un dels paires de la cirurgia ; son òbra màger, Chirugia Magna foguèt una referéncia medicala.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut en Marjarida dins lo vilatge de Chaulhac, aprenguèt lo latin amb lo prèire de la parròquia, puèi partiguèt estudiar la medecina dins las facultats de Tolosa puèi Montpelhièr. Vengut Magister de medecina, se n'anirà tanben dins las universitats de Bolonha e París. A aquesta epòca descobriguèt los trabalhs d'anatomia dels mètges grècs, josieus e arabis e perfeccionèt sas coneissenças a Bolonha mercé als metòdes de disseccion de Mondino dei Luzzi. En 1340, lo papa Clamenç VI autorizèt las autopsias publicas a Montpelhièr, çò que permetèt a G. de Chaulhac de far progressar sos trabalhs de disseccions. En 1344 se n'anèt a Lion ont exerciguèt la medecina coma canonge al monastèri de Sant Just. En 1348 es lo començament de l'epidemia de pèsta en Euròpa. G. de Chaulhac venguèt a Avinhon per tractar la populacion e èsser lo mètge del papa Clamenç VI. Escaparà a la malautiá e la podrà descriure pro precisament. A la mòrt de Clamenç VI, vendrà lo mètge dels papas Innocenci VI puèi Urban V.


text:
Comte de Saint Simon
Claude-Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon (París 17 d'octobre de 1760 - 19 de mai de 1825) foguèt un pensaire socialista utopic francés, e un dels davancièrs de la sociologia contemporanèa, considerat coma lo mèstre e collaborador d'Auguste Comte.
Es considerat coma l'exemple tipe de l'esperit de las luses creatiu e visionari. Se pòt considerar coma lo primièr teorician de la societat industriala, aquò li valguèt qu'uns li atribuiguèron lo títol de fondador del socialisme francés, e fin finala de primièr davancièr de la sociologia. Èra un intellectual plenament immergit dins lo mitan de son epòca, que visquèt intensament. Friedrich Engels arribèt a dire d'el que èra, amb Hegel, la ment pus enciclopedica de la nòstra epòca, e que gaireben totas las idèas del socialisme posterior èran contengudas dins son òbra. Tanben lo positivisme es dins sos escrits, mas, e mai que proclamèsse la necessitat de l'estudi scientific de la societat, de la politica e de la morala, sos pròpris escrits èran totalament alunhats de la recerca scientifica tala coma ara l'entendèm.
Quand arribèt la Revolucion Francesa, renoncièt a son títol nobiliari; lutèt per l'independéncia dels Estats Units d'America, e sa vida boèmia lo menèt a dependre economicament quita de sos pròpris servitors. Foguèt un dels primièrs qu'estudièt l'industrializacion. La vesiá positivament (abondància) e cresiá que poiriá portar un novèl modèl social. Se deviá existir la propietat privada, mas sonque se èra meritada; per aquò defendiá l'abolicion del dret a l'eretatge. Se mòstra contra los comerçants. Afirmava que i aviá doas classas d'individús: los productors (trabalhadors, entrepreneires...) e los non productors (comerçants, nòbles, clergues, militars, fenhants..). L'industrializacion èra bona mas se deviá organizar de nòu la societat e la foncion de l'Estat, per facilitar aquela transformacion, e los trabalhadors deurián ganhar segon lor productivitat.
Foguèt l'autor qu'influiguèt mai los primièrs socialistas, e tanben fòrça los romantics, dins la sociologia d'Auguste Comte, John Stuart Mill e fin finala sus Napoleon III. Tanben son influéncia arribèt a Karl Marx, perque Marx tanben partejava aquel optimisme scientific e fe dins lo ròtle tecnologic.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'industrie, ou discussions politiques, morales et philosophiques (1817) (L'industria, o discussions politicas, moralas e filosoficas)
- L'organisateur (1819-1820) (l'organizator)
- Du système industriel (1821) (Del sistèma industrial)
- Catéchisme des industrielles (1823) (Catequisme dels industrials)
- Le nouveau christianisme (1825) (Lo novèl cristianisme)


text:
Potz artesian
Un potz artesian es un tipe de potz que l'aiga (o un autre fluid coma lo petròli) i emergís espontanèament: l'aiga sosterranha arriba dirèctament a la superfícia sens cap d'ajuda mecanica (sense una pompa immergida) perque l'aiga a tendéncia a sortir per efusion fins la còta de la linha piezometrica (que plan sovent se tròba jol nivèl de la tèrra).
Los bacins artesians se considèran que son los aquifèrs de pression (amb grand recuèlh d'aiga sosterranha) en general alimentadas per infiltracion d'aiga de pluèja al sossòl.
Qualques bacins artesians[modificar | modificar la font]
- Lo Grand Bacin Artesian d'Austràlia es lo mai grand del monde, a una aiga d'una prigondor mejana de 1500-2000 mètres i a prèp de 6000 poses artesians.
- De Nil, a la zona del desèrt de Libia i a fòrça resorgéncias artesianas que forman una multitud d'oasis.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Al sègle XII los monges de l'Òrdre dels Chartroses excavèron aquel tipe de poses pendent l'Edat Mejana dins la region francesa d'Arras (Artés), que lo nom[1].
Se tròban de poses artesians pus ancians en Siria e Egipte. Dins lo desèrt de Sahara s'utilizan per alimentar los oasis.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Frances Gies & Joseph Gies, Cathedral, Forge, and Waterwheel subtit. "Technology and Invention in the Middle Ages". Harper Perennial, 1995. ISBN 0-06-016590-1


text:
Massilhan
Massilhan o Macilhan o Marcilhan (Marseillan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Massilhan es situat a 13,3 km de Seta e a 6,5 km d'Agde a proximitat de l'estanh de Taur. Lo vilatge es al ras de l'autorota A9. A Massilhan, l'estanh de Taur comunica amb la mar per lo grau de Pissa-Sauma e i recep las aigas del Canal de las Doas Mars al luòc dich Los Onglós.


text:
Brahmagupta
Brahmagupta (598-668) èra un matematician indian dau sègle VII. Cap de l'observatòri astronomic d'Ujjain, centre scientific major d'aquel epòca, es l'autor d'unei libres important regardant lo desvolopaent dei matematicas. En particular, definiguèt la cifra zèro coma lo resultat de la sostraccion d'un nombre par lo meteis nombre. Depintèt tanben divèrsei resultats d'operacions utilizant lo zèro e la solucion deis eqüacions dau segond gras. Pertocant l'astronomia, calculèt la durada d'una annada tèrrestra e prepausèt doas valors (365 jorns, 6 oras, 5 minutas e 19 segondas e 365 jorns, 6 oras, 12 minutas e 36 segondas) que son quasi identicas a la valor modèrna.
Son trabalh aguèt una influéncia importanta sus leis estudis deis astronòms arabis dau periòde abbassida.
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Cadamekela (624).
- Brahmasphutasiddhanta (628) qu'es son òbra pus famosa.
- Khandakhadyaka (665).
- Durkeamynarda (672).


text:
Fado
Lo fado es l'expression mai populara de la musica portuguesa. Dins lo fado s'exprimisson los marrits moments de la vida a travèrs del cant.
Sembla que son origina remonta a las cançons dels esclaus africans, e mai se donat l'intens escambi de Portugal amb d'autras culturas a travèrs de la mar, las influéncias se multiplican.
Aprèp la pèrda de l'Empèri e de la Revolucion dels ulhets, lo fado es vengut representar lo sentiment de frustracion e fatalisme que, segon eles meteisses, definís los portugueses.
Existisson basicament doas versions de fados: una es la que se pòt escotar dins los quartièrs lisboetas de Mouraria e Alfama, e qu'a basicament un contengut personal e sentimental. L'autra es la de la zòna de Coïmbra, pus academica, coma o impausa lo passat universitari de la vila.
La cantaira de fados mai coneguda es Amália Rodrigues. Autres cantaires de fado: Heminia Silva, Dulce Pontes, Tonicha, Carlos don Carmo, Mariza, Misía, Paulo de Carvalho, Camané.
Fado de Coïmbra[modificar | modificar la font]
Lo Fado tradicional de Coïmbra es ligat a las tradicions academicas de la seuna universitat. Es cantat unicament pels òmes dins la carrièra o en societat. Los cantaires coma los musicians son en general abilhats amb de vestits academics tradicionals negres, cauças, vestit long e vèsta de lana. Los cantaires que cantan coma los trobadors als temps dels reis, s'adreçan a las « domaisèlas » (las estudiantas). Se cantan la sera, dins las carrièras e per las plaças. Los luòcs mai tipics son las grasas del Monestièr Mosteiro de Santa Cruz e de la glèisa Sé Velha de Coïmbra.
Dins las annadas 1950, los nòus cantaires de Coïmbra adoptèron de tèmas folclorics. Se comencèt tanben de cantar los grands poètas classics e contemporanèus, coma forma de resisténcia a la dictatura de Salazar. Los fadistas d'aquel moment mai coneguts foguèron Adriano Correia de Oliveira e José Afonso.
Lo fado de Lisboa[modificar | modificar la font]
Es originari dels quartièrs populars de Lisbona (Alfama, Castelo, Mouraria, Bairro Alto, Madragoa). Es cantat tant pels òmes coma per las femnas. Es en general pus viu e joiós qu'aquel de Coïmbra.
Los tèmas mai cantats son la saudade, la nostalgia, la tristesa, la vida vidanta dels quartièrs tipics. Foguèron de tèmas autorizats jos lo regim de Salazar, amb lo fado tragic, de tristesa e de passion regladas dins la violéncia, amb sang e ploradís. Las paraulas en rapòrt amb de problèmas socials e politics, o los tèxtes revendicatius foguèron censurats.
Los fadistas d'aquel genre « classic » mai coneguts foguèron Carlos Ramos, Alfredo Duarte Marceneiro, Berta Cardoso, Maria Teresa de Noronha, Hermínia Silva, Fernando Farinha, Fernando Maurício, Lucília do Carmo, Manuel de Almeida, e d'autres.
Lo fado modèrne foguèt popularizat amb Amália Rodrigues. Utilizava de tèxtes de poètas celèbres, coma Luís Vaz de Camões, José Régio, Pedro Homem de Mello, Alexandre O’Neill, David Mourão-Ferreira, José Carlos Ary dos Santos, João Ferreira-Rosa, Teresa Tarouca, Carlos do Carmo, Beatriz da Conceição, Maria da Fé. Lo renòu del fado compta tanben amb João Braga, per çò que la qualitat dels poèmas que cantava e metèt en musica, coma en mai Fernando Pessoa, António Botto, Affonso Lopes Vieira, Sophia de Mello Breyner Andresen, Miguel Torga o Manuel Alegre. Foguèt una font d'inspiracion per tota una novèla generacion de fadistas.
Amb aquel suènh per las paraulas foguèt associat de formas novèlas d'acompanhament musical per de grands compositors.
Lo fado de Lisbona es conegut avuèi per èsser acompanhat al violon, al violoncèl o a l'orquèstra, mas sens se dispensar de la guitarra portuguesa. Demest los guitarristas pus coneguts, i a Armandinho, José Nunes, Jaime Santos, Raul Nery, José Fontes Rocha, Carlos Gonçalves, Pedro Caldeira Cabral, José Luís Nobre Costa, Paulo Parreira o Ricardo Rocha. La guitarra classica es tanben un instrument indefugible amb los executants Alfredo Mendes, Martinho d'Assunção, Júlio Gomes, José Inácio, Francisco Perez Andión, o Paquito, Jaime Santos Jr., Carlos Manuel Proença. Lo jogaire de guitarra bassa mai conegut es Joel Pina.
Actualament, una generacion de musicaires joves : Ana Moura, Maria Ana Bobone, Mariza, Joana Amendoeira, Mafalda Arnauth, Ana Sofia Varela, Katia Guerreiro, Camané, Gonçalo Salgueiro, Diamantina, Telmo Pires, Cristina Branco contribuisson a la popularizacion del fado.
Lo fado « tipic » es avuèi cantat principalament pels toristas, dins d'establiments especializats, en particular dins los quartièrs istorics de Lisbona. Aqueles fados consèrvan de caracteristicas originalas : o un cant triste, distrasent, ironic, o un dialòg partialament improvisat entre dos cantaires.


text:
Chanteloup-les-Vignes
Chanteloup-les-Vignes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 30 km de París al centre d'una sivella de la Seine dicha « sivella de Chanteloup », entre Poissy e las vilas nòvas de Cergy-Pontoise e Sant-Quentin-en-Yvelines. Orientat nòrd-sud, lo territòri de la municipalitat de Chanteloup, d'una superficie de 332 ectaras pòt èsser dividit en quatre entités especifics :
- al nòrd lo massiu boisé del Hautil que # se appuie una zòna pavillonnaire moyennement dense,
- lo « vilatge », amassat a l'entorn de la glèisa e de la comuna, a l'entorn #que se'n estend una zòna pavillonnaire dense,
- en contrebas, entre lo vilatge e la via ferrée, la ZAC de la Noé, quartièr de abitat sociala constituit de grands amassa de immeubles collectius,
- e la plana de Chanteloup en se estendent dempuèi la via ferrée Apòstes-de Flaçadas fins al limit sud de la municipalitat, compausada al nòrd d'una zòna d'activitat acollidor una cinquantena de entrepresas e al sud de qualques terrens agricòlas.
Se desservie
- per una parca (Chanteloup-las-Vinhas) de la linha París - Flaçadas per Conflans (Modèl:Transilien/correspondéncias amb intitulada).
- Per la RD 22, nomenada successivament carrièra del Hautil, avenguda del General-Leclerc, avenguda de Poissy, #que constituissi lo unic ais nòrd-sud desservant los sieus quatre composantes,
al èst, per la RD55, al sud, pel avenguda Charles-de-Gaulle #que jouxte la via ferrée Apòstes-de Flaçadas e connècta la RD55 al pont de Triel.
Lo bòsc Del Hautil se estend sus las municipalitats de Triel-sus-Seine, Andrésy, Boisemont. A enebit als promeneurs dempuèi divèrses ans en rason de la preséncia de nombrosas carrièras sosterranhas, antany espetadas per la extraction del gypse. En remontant la còsta de Chanteloup, carrièra Paul-Méyan, se pòt veire de divèrsas intradas de ancians ostals (destruidas dempuèi divèrses ans), enebidas de accèsses. Dempuèi Una quinzena de ans, dels fontis jamai o mens importants apareisson al jorn en cèrtas parts de la vila (carrièra del Capítol en particular). Una persona a quitament desaparegut lo an 1991 e a passatge jamai #èsser amassada. Un nòu fontis a aparegut en jamai 2008, al intrada del camin en en portant en lo bòsc, ne nautor de la còsta de Chanteloup. La municipalitat li a calgut enebir lo accès en metent dels afichas grillagés.
Situé à 30 km de Paris au centre d'une boucle de la Seine dite « boucle de Chanteloup », entre Poissy et les villes nouvelles de Cergy-Pontoise et Saint-Quentin-en-Yvelines. Orienté nord-sud, le territoire de la commune de Chanteloup, d’une superficie de 332 hectares peut être divisé en quatre entités spécifiques :
- au nord le massif boisé de l’Hautil sur lequel s’appuie une zone pavillonnaire moyennement dense,
- le « village », rassemblé autour de l’église et de la mairie, autour duquel s’étend une zone pavillonnaire dense,
- en contrebas, entre le village et la voie ferrée, la ZAC de la Noé, quartier d’habitat social constitué de grands ensembles d’immeubles collectifs,
- et la plaine de Chanteloup s’étendant depuis la voie ferrée Paris-Mantes jusqu'à la limite sud de la commune, composée au nord d’une zone d'activité accueillant une cinquantaine d’entreprises et au sud de quelques terrains agricoles.
Elle est desservie
- par une gare (Chanteloup-les-Vignes) de la ligne Paris - Mantes par Conflans (Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé).
- par la RD 22, nommée successivement rue de l’Hautil, avenue du Général-Leclerc, avenue de Poissy, qui constitue l’unique axe nord-sud desservant ses quatre composantes,
à l’est, par la RD55, au sud, par l’avenue Charles-de-Gaulle qui jouxte la voie ferrée Paris-Mantes et relie la RD55 au pont de Triel.
La forêt de l'Hautil s'étend sur les communes de Triel-sur-Seine, Andrésy, Boisemont. Elle est interdite aux promeneurs depuis plusieurs années en raison de la présence de nombreuses carrières souterraines, autrefois exploitées pour l'extraction du gypse. En remontant la côte de Chanteloup, rue Paul-Méyan, on peut voir plusieurs entrées d'anciennes maisons (détruites depuis plusieurs années), interdites d'accès. Depuis une quinzaine d'années, des fontis plus ou moins importants apparaissent au jour dans certaines parties de la ville (rue du Chapitre en particulier). Une personne a même disparu en 1991 et n'a jamais été retrouvée. Un nouveau fontis est apparu en mai 2008, à l'entrée du chemin menant dans la forêt, en haut de la côte de Chanteloup. La commune a dû interdire l'accès en mettant des panneaux grillagés.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra carrièra de còsta del mond se #desenrotllar sus las pendentas de Chanteloup lo 27 de novembre de 1898. I aguèt organizat per Paul Méyan, Director de La França automobila. Lo nom de la carrièra actuala pòrta lo sieu nom. Un pichon monument es visible ne nautor de la còsta.
La première course de côte du monde se déroula sur les pentes de Chanteloup le 27 novembre 1898. Elle fut organisée par Paul Méyan, Directeur de La France automobile. Le nom de la rue actuelle porte son nom. Un petit monument est visible en haut de la côte.


text:
Ajuda:Preferéncias d'utilizaire
La pagina de preferéncias permet de personalizar d'aspèctes de Wikipèdia.
Las preferéncias s'aplican solament quand sètz connectat. Çai jos, trobaretz las explicacions sus las diferentas boitas de dialòg que rencontraretz sus vòstra pagina de preferéncias.
Dempuèi lo passatge a la version 1.5 del logicial Mediawiki, qualques exemples d'aquesta pagina pòdon èsser venguts obsolèts : desencusatz-nos-en. Consultatz la pagina d'ajuda associada sus Meta : Ajuda:Preferéncias qu'es mai a jorn.
Somari
Informacions personalas[modificar | modificar la font]
- Mon adreça electronica: podètz enregistrar vòstra adreça electronica (serà pas mostrada publicament sul site). Aquò vos permetrà, se l'avètz doblidat, de cambiar de senhal en clicant sul boton "Mandatz-me un senhal novèl" dins la pagina d'identificacion. De mai, aquò permet als utilizaires enregistrats de vos mandar un corrièr electronic a partir del ligam « Mandar un messatge a aqueste utilizaire » situat sus sa pagina personala, a mens qu'ajatz seleccionat l'opcion seguenta.
- Recebre pas de corrièr electronic dels autres utilizaires: Se causissètz aquò, los autres utilizaires poiràn pas vos mandar de corrièr electronic, coma explicat çai sus.
- Mon subrenom: podètz, se volètz, causir un subrenom diferent de vòstre nom d'utilizaire quand picatz vòstra signatura amb  ~~~  o  ~~~~ . (Cossí afichar mos ligams ?)
- Se remembrar mon senhal : aquesta opcion utiliza un cookies ; atal, vòstre navegador se remembra vòstre senhal d'una session a l'autra. Val mai de marcar pas aquesta casa se l'ordinator utilizat es partejat amb d'autres utilizaires.
Per cambiar vòstre senhal, picatz vòstre senhal actual, e dos còps vòstre senhal novèl (per lo verificar). Se volètz just cambiar las autras preferéncias, devètz pas recórrer a aquesta boita de dialòg.
Personalizacion de la barra d'espleches[modificar | modificar la font]
La barra d'espleches es la lista de ligams cap a divèrsas paginas especialas que s'aficha sus cada pagina. La podètz far aparéisser a drecha o a esquèrra o pas. I a pas d'opcion que permeta de la far aparéisser en naut o en bas. La barra d'espleches deu èstre activada per que se pòsca accedir a certanas foncionalitats coma lo desplaçament d'una pagina.
Aparéncia[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de cambiar l'aparéncia d'una pagina. Ensajatz-las : concernisson essencialament la mesa en pagina. Avís ! certanas causidas modificaràn d'autras preferéncias.
Rendut de las matematicas[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de picar de formulas o d'expressions matematicas en format TeX o LaTeX. Las formulas matematicas pòdon èsser pro complèxas, e son de còps de mal rendre en tèxt HTML estandard. Per remediar a aqueste problèma, Wikipèdia pòt crear d'imatges que representan fidèlament las formulas. Aquestes imatges (en format PNG) son plan mai lents a cargar qu'un tèxt ; vos es possible de causir los cases ont preferissètz l'afichatge en imatge o puslèu en tèxt.
Las opcions seguentas permeton de contrarotlar cossí aqueste còdi es afichat sus vòstra pagina :
- Totjorn produire un imatge PNG : produtz totjorn un imatge (al format PNG) a partir del còdi TeX.
- HTML s'es fòrça aisit, autrament PNG : se lo còdi TeX es fòrça aisit, coma « x = 3 », lo còdi es afichat en HTML, senon es un imatge (al format PNG) qu'es produit.
- HTML s'es possible, autrament PNG : amb aquesta opcion, solas las formulas fòrça complicadas s'afichan amb l'ajuda d'un imatge PNG, senon es de HTML.
- Produire lo TeX original : convertir pas lo còdi TeX o LaTeX, mas l'afichar tal coma es. Aquesta opcion es sustot utila pels navegadors en mòde tèxt coma Lynx.
- Pels navegadors modèrnes : s'utilizatz un navegador pro recent, que supòrta plan l'HTML estandard, podètz utilizar aquesta opcion.
Fenèstra d'edicion[modificar | modificar la font]
- Rem. : Pel bon foncionament de las Boitas desrotlantas,
ne pas cocher « Modificar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion »
dins aquesta fenèstra de las preferéncias. Problèma discutit lo 3 de julhet de 2005.
Concernís la novèla version 1.5 del logicial Wikipèdia (novèla opcion) : l'imatge çai jos es pas pel moment mes a jorn e presenta pas aquesta opcion.
- Talha de la fenèstra d'edicion. Podètz causir aquí la talha de la fenèstra utilizada per modificar o crear d'articles.
- La fenèstra d'edicion s'aficha en plena largor : quand se causís aquesta opcion, la zòna d'edicion que servís a modificar los articles prendrà tota la largor disponibla de la fenèstra, en prenent en compte la preséncia de la boita d'espleches.
- La previsualizacion s'aficha al dessús de la boita de redaccion : amb aquesta opcion, quand modificatz un article, la previsualizacion s'aficha al dessús de la zona de redaccion quand clicatz sul boton « Previsualizacion ».
- Seguir los articles qu'ai creat o modificat : se se selecciona aquesta opcion, totes los articles que creatz o modificatz seràn automaticament ajustats a vòstra lista de seguit.
- Mas modificacions son consideradas coma menoras per defaut : aquesta opcion marca automaticament la casa « Modificacion menora » quand editatz un article.
Zona orària[modificar | modificar la font]
- Escart orari. Aquò es lo nombre d'oras que cal ajustar o sostraire a l'ora UTC per obtenir vòstra ora locala. Se precisatz pas d'escart orari, es l'ora de l'Euròpa de l'Oèst que s'utilizarà. Aquesta ora locala s'utiliza per calcular las datas e oras afichadas e pòt èstre temporàriament incorrècta s'utilizatz l'ora d'estiu. Oblidetz pas de metre a jorn aquesta valor per la far correspondre a vòstra ora locala, perque lo Wiki pòt pas saber dins quina zona orària vos trobatz, ni quora cambiatz d'ora d'estiu en ora d'ivèrn e vice-versa. Qualques valors tipicas se tròban çai jos.
- -8 (DST -7) Califòrnia
- -5 (DST -4) Nòva York, Toronto, Quebèc
- -4 (DST -3) Canadà: Províncias Maritimas
- 0 (DST 1) Reialme Unit
- 1 (DST 2) una granda partida d'Euròpa
- 3 Moscòu
- 9 Japon
- 10 Melbourne
- 12 Pago Pago
- -9 Junaau
- -10 (DST -9) Haoai
Modificacions recentas e afichatge dels ensages[modificar | modificar la font]
- Nombre de títols dins las modificacions recentas: podètz causir los nombres de modificacions qu'apareisson per defaut dins las Modificacions recentas e vòstra lista de seguit. Un còp sus aquestas paginas, podètz causir d'autras opcions.
- Amagar las modificacions recentas menoras : quand legissètz la lista de las darrièras modificacions, las que son enregistradas coma menoras seràn pas afichadas.
- Modificacions recentas melhoradas : concernís solament qualques navegadors ; permet de regropar las modificacions recentas del jorn per articles, en afichant lo títol dels articles, de la modificacion pus recenta a la pus anciana. Dins lo cas que l'opcion precedenta es estada seleccionada, solas las modificacions majoras s'afichan.
- Talha minimala d'afichatge dels articles corts: podètz causir lo nombre de caractèrs (500, 1000, etc.) d'un article en dejós del qual serà afichat dins una color diferenta. Aquò es per ajudar a identificar los articles corts qu'es preferible d'estendre un pauc.
Afichatge dels resultats de recèrca[modificar | modificar la font]
- Nombre de responsas sus cada pagina: podètz causir lo nombre de resultats retornat a l'ocasion d'una recèrca.
- Nombre de linhas per cada responsa es un pauc misteriós : causir un nombre significa "afichar pas de contèxt se lo tèrme apareis al delà de la linha de l'article"; atencion ! totes los retorns a la linha, quitament los qu'afèctan pas la presentacion de l'article, son aicí preses en compte. Una valor de 5000 o mai balha lo contèxt de totas las ocurréncias.
- Nombre de caractèrs del contèxt sus cada linha: lo nombre de caractèrs de contèxt per ocurréncia ; mas lo contèxt es subjècte a la nocion de "linha" explicada çai sus. Per aver tota la linha, utilizatz una granda valor coma 5000.
Preferéncias divèrsas[modificar | modificar la font]
- Afichar d'info-bullas suls ligams wiki : amb certans navegadors, quand se ponta la mirga sus un iperligam, lo nom del ligam se pòt afichar. Aquesta opcion permet pas gaire de contrarotlar aquesta foncionalitat, segon la natura del navegador utilizat.
- Ligams soslinhats : normalament, los iperligams son soslinhats. Amb aquesta opcion podètz causir de los soslinhar pas, quitament se certans navegadors respèctan pas aquesta opcion.
- Ligams cap als subjèctes non existents en roge : aquesta opcion es activada per defaut. Normalament, los ligams cap a d'articles qu'encara existisson pas (coma La sexualitat de las moscas dins lo Vercòrs oriental) apareisson en roge. Amb aquesta opcion, los podètz far aparéisser puslèu seguits d'un punt d'interrogacion (coma aquò ?), es mens perturbant per certanas personas.
- Paragrafs justificats : podètz causir que los paragrafs sián afichats plenament justificats.
- Numerotacion automatica dels títols : aquesta opcion permet de numerotar automaticament los títols de las seccions dins lo còrs dels articles.
- Doble-clicar per editar una pagina (JavaScript) : s'aquesta opcion es activada e que vòstre navegador supòrta Javascript, podètz editar una pagina en doble-clicant dessús.
- Editar una seccion via los ligams [editar] : amb aquesta opcion, podètz editar una sola seccion d'un article, sens deure cargar tot lo contengut.
- Editar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion : coma per l'opcion precedenta, vòstre navegador deu suportar JavaScript.
- Afichar la taula de las matèrias : en seleccionant aquesta opcion, los articles que contenon mai de tres seccions seràn afichats amb una taula de las matèrias.
- Desactivar l'amagatal de las paginas : aquò permet de suprimir la mesa en amagatal de las paginas. Es util se volètz pas que s'afiche una version en amagatal (doncas de còps anciana) d'una pagina, al prètz d'un temps de cargament mai long perque totas las paginas devon èstre cargadas a partir del servidor a cada consultacion.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Un compte d'utilizaire, un còp qu'es creat, se pòt pas suprimir. Çaquelà, Wikipèdia reconeis a cadun lo drech de disparéisser.
- Normalament, es pas possible tanpauc de modificar son pròpri nom d'utilizaire. Çaquelà, jos certanas condicions, aquò se pòt envisatjar. Se lo renomenatge vos pareis indefugible, seguissètz la procedura per cambiar de nom d'utilizaire.


text:
Bonneval-sur-Arc
Bonneval-sur-Arc en arpitan (Bonneval-sur-Arc en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de #çò que constituisson uèi lo territòri de la municipalitat de Bonneval-sus-Arc aurián #èsser pâtres piémontais #que portavan las siás vegadas pels far pasturar l'estiu abans de tornar en eles per l'ivèrn. Es cap al Modèl:Ven s o Modèl:S- qu'aquelas pâtres se serián installats a l'an dins dos pòbles : Faudan e lo Ecot. A Modèl:La s-, arriban egalament barbaras refoulés pels crestians en la plana de Bessans ; sus luòc, aqueles nòus abitants #espetar alavetz los grands bòsques existents, aital coma de las minas de metals (sustot de fèrre) #que #descobrir al delà del masatge caseriu actual del Ecot.
A comptar de la Modèl:S-, la populacion s'aumenta e dos nòus pòbles an bastit : Bonneval-sus-Arc (lo pòble) e Tralenta.
Es en 1562 #que Bonneval-sus-Arc ven una municipalitat a despart entièra. Précédemment, I aviá ligat a la municipalitat prèpa de Bessans abans #qu'un primièr passatge cap a la siá autonomia i aja afranquit l'an 1532, quand la Glèisa a consagrat Bonneval-sus-Arc coma una parròquia desparièra.
Mai tard, en 1967, las primièras remontadas mecanicas an bastit : Bonneval-sus-Arc escolleix alavetz de se virar cap a l'esquí de pista a talha umana del temps que la municipalitat vesina de Bessans s'orienta cap a l'esquí de fons.
Uèi, Bonneval-sus-Arc viu sustot de l'agricultura de montanha e del torisme familial, tot en conservant la siá identitat, lo sieu authenticité, e lo sieu atractiu.
- La legenda de Faudan
A Modèl:La s- existissiá lo caseriu de « Faudan ». N'Anautita Mauriana, los sieus abitants avián conegut per lo sieu égoïsme mas tanben la siá granda riquesa a causa de l'espleitacion anciana per las Sarrazins de minas de fèrre. La legenda ditz n'efièch que totes los dimenges, los abitants del vilatge jogauen a las bòlas, en utilizant de bòlas en aur pur. De tales comportaments #portar lo paire superior del abbaye de Novalaise, en Piémont, a enviar lo fraire Landry a « Faudan » amb la fin de portar a la rason (e a Dieu) aqueles abitants. Aqueles, non solament refoulèrent lo Sant Òme, mas lo #aucir en lo en precipitant en lo riu, l'Arc. Un an mai tard, un ancià se #presentar a « Faudan » al començament de la nuèch. Afeblit pel fred e la fam, @frapper a totas las pòrtas del pòble, e a cada fes, se #far éconduire, en demandant pas #qu'a manjar e un endroit per dormir. A la separacion del pòble viviá una femna, Marguerite, dins un modèst ostal. Malgrat la siá paura condicion, Marguerite #aculhir lo vièlh òme, l'alimenta, e lududes #ofrir la siá grange per lotjament. Après aver-i manjat, lo ancià #abandonar totun lo sieu hoste, en prevenent aquela femna #qu'en lo corrent de la nuèch, sentiriá un grand bruch, lududes en recomandant de pas aver paur e de pregar per las gents de « Faudan ». Qualques oras mai tard, Marguerite #èsser bruscament desvelhada : la montanha se desplomava. En levant del jorn, #verificar que lo pòble de « Faudan » e los sieus abitants avián desaparegut, amortallat jos un immens éboulis de rochers. Sòla lo sieu ostal i aviá #èsser estalviada ...
Les premiers habitants de ce qui constituent aujourd'hui le territoire de la commune de Bonneval-sur-Arc auraient été des pâtres piémontais qui amenaient leur troupeaux pour les faire paître l'été avant de retourner chez eux pour l'hiver. C'est vers le Modèl:Ve s ou Modèl:S- que ces pâtres se seraient installés à l'année dans deux villages : Faudan et l'Ecot. Au Modèl:S-, arrivent également des barbares refoulés par les chrétiens dans la plaine de Bessans ; sur place, ces nouveaux habitants exploitèrent alors les grandes forêts existantes, ainsi que des mines de métaux (notamment de fer) qu'ils découvrirent au-delà du hameau actuel de l'Ecot.
À compter du Modèl:S-, la population s’accroît et deux nouveaux villages sont construits : Bonneval-sur-Arc (le village) et Tralenta.
C'est en 1562 que Bonneval-sur-Arc devient une commune à part entière. Précédemment, elle était rattachée à la commune proche de Bessans avant qu'un premier pas vers son autonomie soit franchie en 1532, lorsque l'Église a consacré Bonneval-sur-Arc comme une paroisse distincte.
Plus tard, en 1967, les premières remontées mécaniques sont construites : Bonneval-sur-Arc choisit alors de se tourner vers le ski de piste à taille humaine tandis que la commune voisine de Bessans s'oriente elle vers le ski de fond.
Aujourd'hui, Bonneval-sur-Arc vit notamment de l'agriculture de montagne et du tourisme familial, tout en conservant son identité, son authenticité, et son attrait.
- La légende de Faudan
Au Modèl:S- existait le hameau de « Faudan ». En Haute Maurienne, ses habitants étaient connus pour leur égoïsme mais aussi leur grande richesse due à l'exploitation ancienne par les Sarrazins de mines de fer. La légende dit en effet que tous les dimanches, les habitants du village jouaient aux boules, utilisant des boules en or pur. De tels comportements amenèrent le père supérieur de l'abbaye de Novalaise, en Piémont, à envoyer le moine Landry à « Faudan » afin de ramener à la raison (et à Dieu) ces habitants. Ceux-ci, non seulement refoulèrent le Saint Homme, mais le tuèrent en le précipitant dans la rivière, l'Arc. Un an plus tard, un vieillard se présenta à « Faudan » au début de la nuit. Affaibli par le froid et la faim, il frappa à toutes les portes du village, et à chaque fois, se fit éconduire, ne demandant qu'à manger et un endroit pour dormir. À l'écart du village vivait une femme, Marguerite, dans une modeste maison. Malgré sa pauvre condition, Marguerite accueillit le vieil homme, le nourrit, et lui offrit sa grange pour logement. Après avoir mangé, le vieillard quitta toutefois son hôte, prévenant cette femme que dans le courant de la nuit, elle entendrait un grand bruit, lui recommandant de ne pas avoir peur et de prier pour les gens de « Faudan ». Quelques heures plus tard, Marguerite fut brusquement réveillée : la montagne s'écroulait. Au lever du jour, elle constata que le village de « Faudan » et ses habitants avaient disparu, enseveli sous un immense éboulis de rochers. Seule sa maison avait été épargnée ...


text:
E-Prime
E-Prime (que significa English Prime) es una manièra de parlar anglesa sens usar lo vèrb "èsser", en anglés to be, en quina part que siá (be, is, am, are, was, were, been, being [1]). Per contra, un parlant o un escribiente d'E-Prime usa de vèrbs diferents coma "se far" (en anglés to become), "demorar" (to remain), e "s'igualar" (to equal) o eles pòdon rebastir la frasa per mostrar quala o que fa l'accion. Per exemple, en E-Prime, un escribiente cambiariá la frasa Mistakes were made = "Errors foguèron faches" a Joe made mistakes = "Joe faguèt d'errors". Aquel cambiament de formulacion revèla un actor (Joe) del temps que la forma precedenta a amagada l'actor. Los usatgièrs d'E-Prime considerariá mai adaptada la cambiada frasa.
Racions D'E-Prime[modificar | modificar la font]
D. David Bourland, Jr. Prepausèt primièrament E-Prime en 1965. Bourland Aviá estudiat Semantica Generala en lo passat. L'idèa principala de la Semantica Generala es que d'èssers umans pòdon merament saber qu'eles obsèrvan e experiencian quand eles veson, senton, tòcan, senton per gost, olen, pensan, e senton, e en mai, las observacions e las experiéncias pòdon afectar las observacions e las experiéncias futuras. Doncas que qui que siá a d'experiéncias diferentas dels autres, tanben interpretacions de las experiéncias son diferentas.
Estudiants de Semantica Generala e d'usatgièrs d'E-Prime obstinen se que dire This cat is soft = "Aquel gat es doç" omet nombroses autras atributs, e implica que l'"objècte" exterior del gat es lo "meteis que" l'experiéncia interiora d'"èsser doça". Per contra, d'usatgièrs d'E-Prime dison This cat feels soft TO ME = "Aquel gat impressiona doç A ME" per se remembrar de las causas seguentas:
- La siá experiéncia d'"èsser doça" compren e l'"objècte" exterior nomenat "gat" e los uèlhs, las mans, lo cervèl e lo sistèma nerviós de l'observaire.
- Quauquarrés un autre puedería experienciar divèrses aspèctes del gat.
- Eles meteisses puederían experienciar una causa diferenta en un temps diferent o en circonstàncias diferentas. (Lo gat puedería gratar los, o impressiona humit o cubrido amb brutícia.)
Qué es pas E-Prime[modificar | modificar la font]
E-Prime e Semantica Generalas son pas de lengas o de de formas d'anglés diferents. Per contra, eles provesisson de manièras diferentas de pensar e de parlar del mond.
Lengas coma arábico, turca, e cantonés, e mai se a pas un vèrb separat per "èsser", elas an l'idèa d'"èsser". Per exemple, un parlant de la nòstra lenga puedería dire "Aquela poma es roja". Un locutor d'arabi poiriá dire (en traduccion literala) "Aquela poma roja". La majoritat de las lengas pòt èsser usada per esprémer l'idèa d'una roja poma. Un usatgièr d'E-Prime pòscas merament dire (en traduccion literala) "Aquela poma apareis roja a me" per se remembrar que "veire de roja" compren e la poma e l'uèlh e cervèl de la persona observante la poma.
Nombroses ensenhaires d'anglés alentan estudiants a usar de vèrbs diferents d'"èsser". A eles, usatge de vèrbs mai actius fa òbra escricha mai clar e mai interessant. Aquelas enseñadores vòlon refinar d'òbras escrichas per los sieus estudiants e pas necessàriament accedisson a las idèas de Semantica Generala o E-Prime.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En la nòstra lenga serián "èsser", "es", "son", "èra", "estat", "en essent", "siá"/"siatz"


text:
Jâlons
Jâlons es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a #èsser marcada per la violéncia dels combats de la Primièra Guèrra mondiala. Lo artilleur francés Raoul Bouchet en las siás cartas escrichas pendent la guèrra publicada en un recueil[1] escrit per exemple que lo 9 de setembre de 1914 los infanteries alemandas e de francesas èran pas #qu'a 800 m la una de l'autre e que la siá seccion a tirat 820 obus en mens d'una ora.
La commune a été marquée par la violence des combats de la Première Guerre mondiale. L’artilleur français Raoul Bouchet dans ses lettres écrites durant la guerre publiées dans un recueil[2] écrit par exemple que le 9 septembre 1914 les infanteries allemandes et françaises n'étaient qu'à 800 m l'une de l'autre et que sa section a tiré 820 obus en moins d'une heure.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartas de guèrra d'un artilleur de 1914 a 1916, publicadas n'en octòbre 2002
- ↑ Lettres de guerre d'un artilleur de 1914 à 1916, publiées en octobre 2002


text:
Ford T
La Ford Model T ès una automobila producha per la companhiá Ford Motor Company d'Henry Ford de 1908 a 1927. Aquel modèl fogèt la primèra automobila de l'istòria a èsser fabricada en massa sus una cadena de montatge. L'introduccion d'aquela tecnica de fabricacion de la Ford T donèt luòc a una revolucion qu'afectèt fòrça lo domeni industral. Una de las consequéncias de la Ford T foguèt la popularizacion de l'aquisicion de las veituras, lo concèpte de veitura populara. Al total se fabriquèt mai de 15 000 000 Ford T.
La Ford T foguèt dessenhada per Henry Ford, e vegèt jorn lo 1èr d'octobre de 1908, amb un motor de quatre cilindres e de 20 cv de poténcia atenguent una velocitat maximala de 71 km/h, amb un pes de 1 200 kg e consument un litre d'esséncia per 5 km.
Lo modèl T inclusiá de novetats que d'autres veïculs de la concurréncia prepausavan pas coma lo volant situat al costat esquèrra, de granda utilitat per facilitar la dintrada e sortida dels ocupants e d'autras avançadas tecnicas coma l'ensems del blòt motor, amb carter e virabiquí coplats, utilizant un aliatge leugièr e resistent d'acièr de vanadi.
Aquel modèl se caracterizava perque fòrça espartenc, caracteristica pròpria dels veïculs d'Henry Ford e sa politica de produccion: la cadena de montatge, amb que poguèt baissar lo prètz inicial de 850 dolars fins a 260, fasent del modèl lo favorit de la societat trabalhadora industriala.
Transmission[modificar | modificar la font]
Lo modèl T èra de traccion de ròdas arrièras. La bóstia de velocitats èra de tipe trin a plat, amb doas velocitats en davant e una enrè. Los cambis de velocitat se fasián amb tres pedalas e un palfèr situat a l'esquèrra del conductor. Lo volant èra a l'esquèrra. L'accelerador consistissiá en un palfèr situat al volant.
- Los cambis de velocitat implicavan d'accions pauc abitualas.[1]
La pedala esquèrra servissiá per accionar la marcha. Amb lo fren a man en posicion intermediària o tot cap en davant, e la pedala esquèrra apijada de contunh, se causís la primièra velocitat en davant.
- Se lo palfèr de fren es mantengut en la posicion intermediària lo veïcul demorava al punt mòrt. Tanben demorava al punt mòrt se lo palfèr de l'esquèrra èra plaçat al vertical.
- Se lo palfèr de l'esquèrra se desplaçava cap en davant e lo conductor daissava d'apijar la pedala esquèrra, s'accionava la segonda velocitat (totjorn lo fren de man mantengut "tot en davant").
- En segonda velocitat lo veïcul se desplaçava sens que lo conductor aguèsse d'apijar la pedala.
- I aviá pas de pedala d'embragatge (coma los actuals).
- La pedala al mièg s'utilizava per accionar la marcha enrè.
- La pedala de drecha accionava lo "fren motor".
- Lo palfèr d'esquèrra, en mai d'actuar sus la transmission, servissiá coma fren de man (fren d'estacionament) la plaça tota cap enrè. Tanben servissiá de fren d'urgéncia.


text:
Noron-la-Poterie
Noron-la-Poterie es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Noron-La-Poterie se situa a sèt quilomètres de Bayeux e a vint-cinc quilomètres de Sant-Lô sus la rota départementale 572.
Noron-la-Poterie se situe à sept kilomètres de Bayeux et à vingt-cinq kilomètres de Saint-Lô sur la route départementale 572.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se tròba las primièras traces de activitat potière en 1745. Encara uèi lo vilatge contunha aquela fabricacion, los artesans expausan las siás merças la longitud de la rota départementale Bayeux-Sant-Lô. Pendent la Segonda Guèrra mondiala, las pòdes dins tèrra de Noron servissián als soldats per i metre lo sieu poudre.
En 1903, Noron ven Noron-la-Poterie[3].
On trouve les premières traces d'activité potière en 1745. Aujourd'hui encore le village continue cette fabrication, les artisans exposent leurs marchandises le long de la route départementale Bayeux-Saint-Lô. Pendant la Seconde Guerre mondiale, les pots en terre de Noron servaient aux soldats pour y mettre leur poudre.
En 1903, Noron devient Noron-la-Poterie[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 23 de febrièr 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Noron-la-Poterie », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 23 février 2010


text:
941
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 941 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'estiu, ataca suspresa d'una flòta dei Rus' de Kiev que desbarquèron dins la region de Constantinòple (40 000 òmes e 1 000 naviris leugiers). Aprofichant l'abséncia dei tropas e de la flòta ocupadas per la preparacion de la campanha anuala còntra leis Arabis, poguèron pilhar la region. En revènge, una pichona flòta de naviris bizantins — vièlhs mai armats dau fuòc grèc — capitèt de leis empachar d'intrar dins la capitala (11 de junh). Puei, de fòrças terrèstras permetèron ai Bizantins de defugir una ataca dirècta còntra lei fortificacions de Constantinòple. Enfin, l'arribada de l'armada d'Orient permetèt de chaplar lei Rus' qu'èran dispersats per leis operacions de pilhatge. Obligits de se retirar, foguèron tanben atacats per una flòta bizantina e perdiguèron unei naviris suplementaris entraïnant la revirada quasi totala de l'incursion.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau generau Bajkam tuat per de rapinaires curds dins lo corrent d'una caça. Sa disparicion entraïnèt l'acomençament d'un periòde novèu de caòs politic a Bagdad. Aprofichant la situacion, lei Hamdanides annexèron la totalitat de Siria. Puei, intrèron dins la capitala dau Califat. S'i turtèron a l'ostilitat dei soudats turcs e deguèron se retirar tre 942.


text:
Mesnil-en-Arrouaise
Mesnil-en-Arrouaise es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en l'anciana region de la Arrouaise, #qu'èra encara a l'epòca de Jules César una « bòsc-frontièra », relique del grand bòsc préhistorique e gauloise[1].
La primièra aucupacion se #far a l'entorn d'un ponch d'aiga, de contunh en lo moment de periòde romaine un potz #èsser creusé. Caldrà esperar lo periòde mérovingienne per veire aparéisser/aparéisser lo bastiment d'un pichon ostal #que prendrà lo nom de « Mansionile ». Lo bòsc apertenent de contunh als religioses de Sant-Waast installats dins lo vilatge vesin de Moislains, aquela mansionile i aguèt confiat a un cèrt Arnould (Ernoult) e #prene lo nom de Ernoulmaisnil. Lo défrichement del bòsc per conrear las tèrras en permetent la siá expansion, #venir un caseriu. La siá situacion en plen bòsc de Arrouaise (Arrosiâ), a ieu-camin entre la granda abbaye de Arrouaise e lo vilatge de Moislains, permetèt en 1177 la creacion d'una parròquia. Los religioses donaràn a aquel luòc lo nom de « Mansionile in Arrosiâ » #que donarà Mesnil-en-Arrouaise. En 1322, es lo déménagement de la prévôté de Moislains sus Mesnil #que #favorir fòrtament lo creissement del pòble.
Lo pòble pas #conéisser de senhors, los abbés de St-Waast de Arras en restant los proprietaris amb lo títol de senhor de Mesnil. Qualques fiefs auràn ligat dins lo pòble amb çà e ailà qualques pichons senhors (de 1547 a 1646).
A la Revolucion, la prévôté i aguèt destruit.
Lo 26 de decembre de 1870, pendent los vêpres, los Prussiens #far la siá primièra intrada a Mesnil. Lo 2 de genièr de 1871, lo canon tonnait sus Bapaume e divèrses regiments enemics #traversar la municipalitat per prene la Tèsta. Lo 4 de genièr, cèrts regiments enemics se #replegar en direccion de Sant-Quentin après i aver essuyé una pesada desbranda en lo moment de la Batalha de Bapaume. Lo 16 de genièr, las tropas francesas #traversar lo pòble per anar cap a Sant-Quentin. En rason del sòl congelat, los abitants #difondre de cendres e de la palha suls camins per permetre lo passatge de las tropas.
En 1914, en lo moment dels primièrs combats de la Soma, la 263en Regiment de Infanterie gaireben totalament aniquilat se tròba a Mesnil, compausat d'una pichona poignée d'òmes. Jol fuòc de l'enemic, los darrièrs peluts an abatut levat del tinent Bonnefont e lo sergent Philippon #que #confiar la bandièra del Regiment a la familha Lefebvre #que la entèrra en la siá soscava. Los dos soldats #abandonar de nuèch lo pòble delimitat e lo tinent Bonnefond tornarà en mai 1919 récupérer la preciosa relique #que #èsser versée lo 21 de febrièr de 1962 al Musèu de l'Armada a París.
En lo moment del darrièr conflicte, lo pòble i aguèt bombardat lo 17 de mai de 1940, en fasent tres victimas civilas. Lo 29 d'abril de 1944, un bombardier american se #metre obligat dins lo pòble vesin e tot prèp de Sailly-Saillisel, #çò que #provocar l'arribada d'Alemands. Lo pòble i aurà liberat lo 2 de setembre de 1944 pels Americanes.
La commune est située dans l'ancienne région de l'Arrouaise, qui était encore à l'époque de Jules César une « forêt-frontière », relique de la grande forêt préhistorique et gauloise[2].
La première occupation se fit autour d'un point d'eau, puis lors de période romaine un puits fut creusé. Il faudra attendre la période mérovingienne pour voir apparaître la construction d'une petite maison qui prendra le nom de « Mansionile ». La forêt appartenant ensuite aux religieux de Saint-Waast installés au village voisin de Moislains, cette mansionile fut confiée à un certain Arnould (Ernoult) et prit le nom de Ernoulmaisnil. Le défrichement de la forêt pour cultiver les terres permettant son expansion, elle devint un hameau. Sa situation en pleine forêt d'Arrouaise (Arrosiâ), à mi-chemin entre la grande abbaye d'Arrouaise et le village de Moislains, va permettre en 1177 la création d'une paroisse. Les religieux donneront à ce lieu le nom de « Mansionile in Arrosiâ » qui donnera Mesnil-en-Arrouaise. En 1322, c'est le déménagement de la prévôté de Moislains sur Mesnil qui favorisa fortement la croissance du village.
Le village ne connut pas de seigneurs, les abbés de St-Waast d'Arras en restant les propriétaires avec le titre de seigneur de Mesnil. Quelques fiefs seront rattachés au village avec çà et là quelques petits seigneurs (de 1547 à 1646).
A la Révolution, la prévôté fut détruite.
Le 26 décembre 1870, pendant les vêpres, les Prussiens firent leur première entrée à Mesnil. Le 2 janvier 1871, le canon tonnait sur Bapaume et plusieurs régiments ennemis traversèrent la commune pour rejoindre le Front. Le 4 janvier, certains régiments ennemis se replièrent en direction de Saint-Quentin après avoir essuyé une lourde défaite lors de la Bataille de Bapaume. Le 16 janvier, les troupes françaises traversèrent le village pour aller vers Saint-Quentin. En raison du sol gelé, les abitants répandirent des cendres et de la paille sur les chemins pour permettre le passage des troupes.
En 1914, lors des premiers combats de la Somme, le 263en Régiment d'Infanterie presque entièrement anéanti se retrouve à Mesnil, composé d'une petite poignée d'hommes. Sous le feu de l'ennemi, les derniers poilus sont abattus sauf le lieutenant Bonnefont et le sergent Philippon qui confièrent le drapeau du Régiment à la famille Lefebvre qui l'enterra dans sa cave. Les deux soldats quittèrent de nuit le village encerclé et le lieutenant Bonnefond reviendra en mai 1919 récupérer la précieuse relique qui fut versée le 21 février 1962 au Musée de l'Armée à Paris.
Lors du dernier conflit, le village fut bombardé le 17 mai 1940, faisant trois victimes civiles. Le 29 avril 1944, un bombardier américain se posa contraint au village voisin et tout proche de Sailly-Saillisel, ce qui provoqua l'arrivée d'Allemands. Le village sera libéré le 2 septembre 1944 par les Américains.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire a aquela intencion 1) la tèsi de Jean Jacques Dubois : 1989, d'Espacis e mièges forestales en lo Nòrd de la França. Etude De biogéographie istoric. Tèsi d'Estat, Universitat París -E Panthéon-Sorbonne, 2 panatòri., 1 023 paginas, e 2) e la labor de R.Dion, Las frontièras de la França (1947)
- ↑ Voir à ce propos 1) la thèse de Jean Jacques Dubois : 1989, Espaces et milieux forestiers dans le Nord de la France. Etude de biogéographie historique. Thèse d’État, Université Paris -I Panthéon-Sorbonne, 2 vol., 1 023 pages, et 2) et l'ouvrage de R.Dion, Les frontières de la France (1947)


text:
Bailly-en-Rivière
Bailly-en-Rivière es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Riu passa en la familha de Adrien de Pardieu, capitana del pòrt de Criel, del temps que Monthuit (o Mauconhuit) rèsta possession de la familha de Castillon.
- Jacques de Pardieu, senhor de Maucomble,senhor de Bailly-en-Riu, calada en düèl René Alexandre de Fontaines, genet, senhor de Mauconduit, comte de Wiry, capitani al regiment de Aunis (René Alexandre de Fontaines morís doncas sens descendència).
- Lo bourg #èsser en partida rasat per un raid del aviation anglesa pendent la segonda guèrra mondiala, lo castèl (#que protegissiá una garnison alemanda) #èsser destruit.
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Rivière passe dans la famille d'Adrien de Pardieu, capitaine du port de Criel, tandis que Monthuit (ou Mauconhuit) reste possession de la famille de Castillon.
- Jacques de Pardieu, seigneur de Maucomble,seigneur de Bailly-en-Rivière, tue en duel René Alexandre de Fontaines, écuyer, seigneur de Mauconduit, comte de Wiry, capitaine au régiment d'Aunis (René Alexandre de Fontaines meurt donc sans descendance).
- Le bourg fut en partie rasé par un raid de l'aviation anglaise durant la seconde guerre mondiale, le château (qui abritait une garnison allemande) fut détruit.


text:
Republica Dominicana
La Republica Dominicana o mens formalament Sant Domingo (en espanhòl República Dominicana, Santo Domingo) es un Estat d'America Centrala e de la Cariba qu'ocupa l'èst de l'illa d'Aïtí.
Sa capitala es Sant Domingo.
Lo gentilici es dominican -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb arribèt a Hispaniola (ancian nom de l'illa de Sant Domingo) lo 5 de decembre de 1492 e foguèt recebut per los indigènas taínos. Pendent lo sieu segond viatge en 1493, fondèt la primièra colònia espanhòla en America, Isabella.
Los primièrs esclaus africans foguèron portats a Sant Domingo en 1503. La cultura de la cana de sucre comencèt en 1516.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo president de la Republica Dominicana es elegit per la populacion per un periòde de 4 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Republica Dominicana.


text:
Elvira de Castelha
Elvira de Castelha, nascuda cap a 1080, mòrta aprèp 1151 es una comtessa de Tolosa per maridatge, en esposant en 1094 lo comte Raimon IV de Tolosa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filha illegitima d’Anfós VI, rei de Castelha e de Jimena Munoz. Sos parents s’èran maridats cap a 1078, mas una consanguinitat entre los esposes qu’aviá pas fach l’objècte d’una dispensa aviá rendut nul lo maridatge. Anfós VI s’èra apuèi maridat amb Constança de Borgonha, mas aviá gardat Jimena per mestressa, que li aviá balhat doas filhas : Elvira e Terèsa, maridada a Enric de Portugal, comte de Portugal.
En 1094, son paire la balha en maridatge a Raimon IV de Sant Geli, comte de Tolosa. Pel rei de Castelha, aqueste maridatge permet de nosar una aligança contra son rival lo rei d’Aragon. Lo comte de Tolosa profiècha tanben de l’aligança e largament perque, otra lo prestigi d’aver esposat una princessa reiala, la dòt es importanta[1].
A la fin de l’annada 1095, lo papa Urban II apèla los nòbles de la crestiantat a partir en Orient per desliurar los luòcs sants. Raimon es un dels primièrs a respondre a l’ampèl e es un dels caps de la Primièra Crosada, que pren Jerusalèm en julhet de 1099. Aprèp aquesta presa, se talha un fèu a l’entorn de Trípol e assètja la vila a partir de 1102. Es pendent aqueste sètge qu’Elvira dona naissença a un filh, prenomenat Anfós en l’onor de son grand paire mairal, e escaissat Jordan perque batejat dins lo flume del meteis nom. Raimon morís en 1105, son cosin e luòctenent Guilhèm de Cerdanha, li succedís e fa tornar Elvira e Anfós a Tolosa cap a 1108. Mas ela, sembla escartada del poder, perque Anfós Jordan es pas màger qu'en 1121, e cap de document menciona pas Elvira coma regenta. Benlèu es tornada en Castelha. En efièch, son paire morís en 1109 sens filh, e, benlèu a volgut far valer sos dreches al tròn, perque Urraca, l'ereitièra e ainada dels enfants legitims, es sonque sa sòrre cabdèta.
Una letra del 8 de julhet de 1117[2] menciona un comte Fernando Fernandez maridat a Elvira, filha del rei Anfós. Anfós VI a agut doas filhas amb aqueste pichon nom, la comtessa de Tolosa e la reina de Sicília, maridada al rei Rogièr II de Sicília, justament aquela annada 1117. Apareis doncas que la femna del comte Fernando es plan la veusa del comte de Tolosa. Aqueste maridatge es anullat abans 1124. La Foundation for Medieval Genealogy la ditz encara viventa en 1151, mas sens precisar la font que permet d'o afirmar.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Déjean,  Les comtes de Toulouse (1050-1250), 1979 [detalh de las edicions]
- Foundation for Medieval Genealogy :
- Xavier Pazat de Lys, « Tous les princes d'Europe descendent-ils de Mahomet ? », Revista Francesa de Genealogia (29), 1984
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquesta dòt finançarà una bona partida de la participacion del comte de Tolosa a la Primièra Crosada.
- ↑ Una donacion de dequés a l'abadiá de Clunhic.


text:
Macedònia
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Geografia:
- Macedònia (region), region dels Balcans, actualament dividida entre Grècia, la Republica de Macedònia e Bulgaria.
- Macedònia (Grècia), region de Grècia, tanben coneguda coma la Macedònia grèga o la Macedònia de l'Egèa, dividida administrativament en tres partidas: la Macedònia Occidentala, la Macedònia Centrala e la Macedònia Orientala, aquesta darrièra es una subdivision de la region nomenada Macedònia Orientala e Tràcia.
- Macedònia (Bulgaria), region de Bulgaria, tanben coneguda coma la Macedònia de Pirin, que actualament coïncidís aproximativament amb la província de Blagoevgrad.
- Republica de Macedònia, estat independent del sud-èst d'Euròpa, tanben conegut coma l'Antiga Republica Iogoslava de Macedònia o, pus sovent, simplament coma Macedònia, e que coïncidís aproximativament amb la region geografica de la Macedònia del Vardar.
- Istòria:
- Macedònia (territòri istòric), territòri istoric de la Grècia antica, a l'origina del Reialme de Macedònia e de la region europèa actuala.
- Reialme de Macedònia, l'antic reialme de Felip, Alexandre lo Grand e sos successors.
- Província romana de Macedònia, anciana província de l'Empèri Roman.
- Gastronomia:
- Macedònia (gastronomia), plat fach de divèrses tipes de fruches o legums .


text:
Ramon Rogièr Trencavèl
Ramon[1] Rogièr Trencavèl (1185 - 10 de novembre 1209) es un membre de l'Ostal de Trencavèl. Èra vescomte d'Albi e de Besièrs (infeodat al comte de Tolosa), e vescomte de Carcassona e de Rasès (infeodat al comte de Barcelona qu’èra dins lo meteis temps rei d'Aragon). Foguèt un dels eròis e al meteis temps una de las primièras victimas de la Crosada dels Albigeses.
Biografia[modificar | modificar la font]
Raimon Rogièr èra lo filh de Rogièr II Trencavèl e d'Azalaís de Tolosa, e lo nebot de Ramon VI de Tolosa. Viviá al castèl comtal de Carcassona que foguèt construch per sos aujòls al sègle XI. Aviá esposat Agnès de Montpelhièr e d'aquela union nasquèt un filh, Ramon II Trencavèl.
Malgrat qu'èra pas catar, Raimon Rogièr aviá adoptat una actitud permissiva e liberala, pro caracteristica dels senhors de Lengadòc, en matèria de religion. D'efièch, comptava sus la comunautat jusieva per administrar Besièrs, son segond fièu per òrdre d'importància. Pasmens los eveniments advèrses se precipitèron e cambièron la vida del país e de sos dirigents. En seguida de l'assassinat de son legat Pèire de Castelnòu en 1208, lo papa Innocenci III declarèt una guèrra al catarisme, e metèt en camin la Crosada contra los Albigeses. A l'encòp faguèt prononciar de senténcias d'escomenge envèrs los senhors de Lengadòc (çò que concernissiá, entre d'autres, Ramon Rogièr e son oncle Ramon VI de Tolosa) qu'èran estats jutjats tròp permissius envèrs los "erètges" e balhèt lor tèrra en preda.
A la mièg-1209, los crosats s'acampèron a Lion e comencèron de caminar vèrs los territòris occitans. En junh, Raimon de Tolosa, vesent lo dangièr se sarrar, decidiguèt de far acte de contricion e prometèt de luchar contra l'eresia. Alara son escomenge foguèt levat e sas tèrras venguèron protegidas dels crosats.
Aquestes darrièrs se virèron alara vèrs Montpelhièr e cobejavan las tèrras de Raimon Rogièr. Aqueste temptèt de seguir los passes de son oncle mas los legats del papa refusèron de daissar que se rencontrèssen pendent que los crosats caminavan sus Besièrs que ne faguèron lo sac en julhet. Aquò butèt Raimon Rogièr a se replegar sus Carcassona.
Lo 1 d'agost, los crosats comencèron lo sètge de la ciutat. Coma vassal del rei d'Aragon, Ramon Rogièr pensava que Pèire II lo vendriá secórrer, mas aqueste darrièr, vassal dirècte del papa, preferiguèt la via diplomatica e joguèt lo mediador. Las negociacions capitèron pas e lo rei tornèt partir. L'aiga venguèt a mancar dins la ciutat, çò que provoquèt sa reddicion vèrs lo 15 d'agost.
Raimon Rogièr prenguèt en carga las negociacions. Çò que s'i passèt es somés a d'especulacions. Foguèt arrestat pendent los parlaments o se constituiguèt otatge en escambi de la vida dels abitants de la ciutat? Çò segur es que se retrobèt embarrat dins una de sas pròprias bassas-fòssas e los abitants de Carcassona foguèron caçats de la vila sens poder prendre de qué assegurar lor per viure.
Qualques meses mai tard, Raimon Rogièr moriguèt al fons de son croton, versemblablament d'una dissentariá, causa que s'adobèt plan per Simon de Montfòrt que se poguèt aital apoderar dels territòris dels Trencavèls.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan


text:
Crisi dei missils de Cuba
La crisi dei (/dels/deus/daus) missils de Cuba foguèt una crisi internacionala majora de la Guèrra Freja que se debanèt entre lo 14 e lo 28 d'octòbre de 1962 a prepaus dau desplegament de missils sovietics sus l'illa de Cuba. Manquèt d'entraïnar una guèrra nucleara entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. Après un periòde de tensions extrèmas entre lei dos blòts, s'acabèt per un compromés entre Washington e Moscòu sus la retirada recipròca de missils desplegats a Cuba e en Turquia e sus l'assegurança estatsunidenca de pas reversar lo regime cuban de Fidel Castro. Favorizèt tanben lo melhorament dei relacions entre Estatsunidencs e Sovietics e l'establiment de la Destenduda fins a la fin deis annadas 1970.
Somari
Contèxte de crisi entre lei dos blòts[modificar | modificar la font]
Aquela crisi aguèt luòc dins l'encastre d'una tièra de crisis importantas entre lei dos blòts e egalament au sen dau camp comunista. D'efècte, a partir de 1956-1957, la politica de destalinizacion menada per Nikita Khrushchov acomencèt de crear de tensions importantas entre l'URSS e la China Populara — qu'anavan s'acabar per la rompedura oficiala entre lei dos país en 1965. Dos elements i aguèron un ròtle important. Lo premier èra lo refús dei Sovietics, d'ara endavant desirós de melhorar sei relacions ambé Washington, de sostenir lei revendicacions de Pequin sus Taiwan ocupada per lei nacionalistas chinés e protegida per la flòta estatsunidenca. Lo segond èra lei criticas virulentas de Mao Zedong còntra la politica intèrna de Khrushchov que foguèt accusat de menar una còntra revolucion. Ansin, a partir de 1958, lei Sovietics deguèron faciar la pression diplomatica chinesa per gardar la direccion e l'iniciativa au sen dau blòt socialista. Aquò aumentèt lei riscs de subrenquant regardant leis afaires internacionaus.
Òr, a partir de 1958, après un periòde de calme relatiu consecutiu a la mòrt de Ïosif Stalin en 1953, divèrsei crisis se debanèron tornarmai entre lei dos blòts a prepaus de l'estatut de Berlin e dei susvoladas d'avions espions U-2 estatsunidencs au-dessús dau territòri sovietic. Regardant la premiera, la situacion, ja complicada dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[1]), se compliquèt tornarmai lo 27 de setembre de 1958 quand Khrushchov menacèt de negociar dirèctament l'avenidor de Berlin ambé la Republica Democratica Alemanda (RDA) puei de signar una tractat de patz separada. Aquò menaçava la posicion occidentala dins Berlin-Oèst e lei relacions se desgradèron dins lo corrent de l'annada 1959 maugrat un viatge de Khrushchov ais Estats Units.
En 1960, la crisi s'agravèt quand Khrushchov exigiguèt l'aplant dei susvoladas d'avions U-2 sus lo territòri sovietic après la destruccion d'un aparelh lo 1èr de mai e la captura de son pilòt. Lo president Eisenhower deguèt acceptar mai lei tensions demorèron importantas. En 1961, la bastida de la Muralha de Berlin permetèt de reglar la crisi de Berlin mai foguèt l'ocasion per leis Estatsunidencs de marcar de ponchs dins la lucha ideologica entre lei dos blòts.
Causas[modificar | modificar la font]
Après aquelei doas crisis, la Guèrra Freja s'orientèt alora vèrs Cubaideologia onte leis Estatsunidencs èran inicialament en dificultat. D'efècte, dempuei 1960, lo govèrn de Fidel Castro, arribat au poder après lo reversament de la dictatura de Batista, aviá començat de se raprochar de Moscòu. D'efècte, en fòra de l'eliminacion d'un aliat de Washington, Castro se turtèt rapidament a l'ostalilitat americana après lo començament de sei premierei reformas qu'entraïnèron l'expropriacion de companhiás estatsunidencas. Divèrsei temptatives foguèron alora menadas per reversar lei comunistas cubans. Pasmens, mau capitèron, especialament lo desbarcament de la Baia dei Pòrcs (abriu de 1961), mai causèron una preocupacion importanta dei Cubans e dei Sovietics a prepaus de la subrevida dau regime revolucionari de l'illa.
Lo 2 de setembre de 1962, un acòrd de renfòrçament de l'ajuda militara sovietica au govèrn cuban foguèt donc anonciat. Dins l'encastre d'aqueu sostèn, 42 000 òmes e d'armas nuclearas estrategicas e tacticas i foguèron mandadas. Dins aquò, tre lo 4, lo president Kennedy anoncièt lo refús estatsunidenc d'acceptar l'installacion de missils sovietics sus l'illa. Ansin, quand un avion U-2 descurbiguèt la preséncia de missils de portada lònga en cors d'installacion sus lo territòri cuban, una crisi novèla comencèt.
Debanament e conclusion[modificar | modificar la font]
Tre lo començament de la crisi, Kennedy refusèt d'ordonar una invasion de Cuba per lei fòrças estatsunidencas ò lo bombardament dei missils en causa de la preséncia de tropas sovieticas e dau risc de generalizacion dau conflicte. En plaça, acomencèt una lucha diplomatica e ordonèt solament lo blocus navau de l'illa. Puei, lo 22, anoncièt publicament l'existéncia deis armas nuclearas sovieticas desplegadas a Cuba entraïnant una aumentacion grèva dei tensions. Pasmens, a partir dau 24, un començament de solucion apareguèt quand un convòi de naviris sovietics s'entornèt sensa assaiar de rompre lo blocus[2]. Puei, entre lo 26 e lo 27, de cambis entre Kennedy e Khrushchov permetèron de finalament trobar una solucion definitiva que foguèt adoptada lo 28. D'un caire, lei Sovietics acceptèron de retirar sei missils installats a Cuba. D'autre caire, leis Estatsunidencs acceptèron de retirar sei missils installats — èran ja considerats coma obsolets per l'armada americana — en Turquia. En mai d'aquò, acceptèron de pas reversar lo regime de Fidel Castro. Per la seguida, lo blocus navau foguèt levat lo 20 de novembre.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La crisi e son reglament foguèron considerats coma una desfacha diplomatica sovietica e la posicion de Khrushchov foguèt criticada per lei Chinés e afeblida au sen deis institucions sovieticas. Au contrari, lo prestigi de Kennedy foguèt renfòrçat. Pasmens, maugrat lo retirament de sei missils, lo govèrn sovietic obtenguèt de concessions de remarca ambé la retirada recipròca dei missils estatsunidencs de Turquia e lo mantenement dau regime comunista de Cuba. Encoratjèt tanben lei Sovietics d'aumentar seis armaments per establir un equilibri estrategic ambé leis Estats Units qu'anava favorizar lo desvolopament de la Destenduda entre lei dos blòts.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Guèrra Freja.
- Estats Units d'America.
- Union dei Republicas Socialistas Sovieticas.
- Cuba.
- John Fitzgerald Kennedy.
- Nikita Khrushchov.
- Fidel Castro.
- Arma nucleara.


text:
Ban Ki-moon
Ban Ki-moon (en corean (hangeul): 반기문) es un diplomata sud-corean, ueiten e actual Secretari General de las Nacions Unidas, dempuèi lo 1èr de genièr de 2007 que i succediguèt a Kofi Annan.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 13 de junh de 1944 a Eumseong en Corèa del Sud. Foguèt diplomat en relacions internacionalas a l'Universitat Nacionala de Seol en 1970 e obtenguèt un master d'administracion publica a l'escòla governamentala John F. Kennedy a l'Universitat de Harvard en 1985.


text:
906
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 906 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Acòrd entre lo rèi Constantin II e l'evesque Cellach, probablament lo premier « cap deis evesques d'Escòcia », regardant lo sostèn de la Glèisa per restaurar l'òrdre dins lo territòri escocés après un cinquantenau d'annadas d'invasions vikingas. La creacion de comtats i foguèt decidida.


text:
Iguanodon
Iguanodon ("Dent d'iguana ") es un genre de dinosaures ornitopòdes iguanodontid, que visquèron a principis periòde cretacèu, fa aperaquí 130 a 120 milions d'ans (entre lo Berriasian e l'Aptian), en çò qu'es uèi Euròpa. Iguanodon Es a mièg camin entre los primitius, bípedes e rapids, e la culminacion dels ornitopòdes en los dinosaures de pic d'anet. S'es descrich fòrça espècias d'Iguanodon, datadas dempuèi lo Kimeridgian, a de fins del jurassic, al Cenomanian del cretacèu superior en Asia, Euròpa, e America del Nòrd. Malgrat aiçò, l'investigacion en lo primièr decènni del sègle XXI suggerís qu'i a pas qu'unas espècias plan conegudas l'I. bernissartensis, Que visquèt en lo cretacèu inferior d'Euròpa. La principala caracteristica d'Iguanodon es la siá púa grandas en los poces, que foguèron utilizats possiblament per se defendre dels predadores.
Descobèrt en 1822 e descrich tres ans mai tard pel geologo anglés Gideon Mantell, Iguanodon foguèt lo segond dinosaure nomenat formalament, après Megalosaurus. Amassa amb Megalosaurus e Hylaeosaurus, es òm dels tres de genres usats originalmente per definir Dinosauria. Foguèt cristianat per Gideon Mantell amb lo nom, Iguanodon, eth quau se deriva de l'iguana e del mot grèc odontos (dent), a causa de que los dents de l'Iguanodon son parièrs als de l'iguana. Foguèt un herbivoro grand e robusto. Iguanodon Es un membre d'Iguanodontia, amassa amb los hadrosaurid. La taxonomía d'aqueste genre contunha d'èsser un afar d'estudi del temps que se nomenan de nòvas espècias o las de fòrça ans se reasignan a d'autres genres.
La compreneson scientifica d'Iguanodon a evolucionat a travèrs del temps, a mesura que la nòva informacion s'obten dels fossils. Los nombroses especimèns d'aqueste genre, en inclusent los esqueletos gaireben complèts tre dos lièchs d'uasses plan conegudas, an permés que los investigadors se formulen d'ipotèsis en çò que toque a fòrça aspèctes de la vida de l'animal, en inclusent l'alimentacion, lo movement, e lo comportament social. Coma òm dels primièrs dinosaures plan coneguts per la sciéncia, Iguanodon a ocupat un luòc pichon mas notable en l'opinion publica sobre los dinosaures, donada la siá representacion artistica que càmbia perceptiblemente en responsa a de nòvas interpretacions de la siá anatomia.


text:
Ramón María del Valle-Inclán
Ramón María del Valle-Inclán (vadut Ramón José Simón Valle Peña' ; Vilanova de Arousa, Galícia lo 28 d'octobre de 1866 - Sant Jacme de Compostèla, lo 5 de genèr de 1936. Foguèt un dels principals escrivans modernistas d'Espanha. Son roman pus conegut es Luces de Bohemia.
Que vadó dens ua familha d'origina nòbla de Galícia Lo son pair, Ramón del Valle Bermúdez, qu'èra escrivan e liberau e la soa mair que s'aperava Dolores de la Peña y Montenegro. Que ho batejat Ramón José Simón Valle Peña (que cambiore lo son nom en Valle-Inclán en referéncia a un ajòu son aperat Francisco del Valle-Inclán.
Qu'estudiè au licèu de Pontevedra e, arron d'arrecéber lo bachillierato en 1885, que comencè estudis de dret a l'Universitat de Sant Jacme de Compostèla. Durant aquesta tempsada que dè quauques classas particularas entà ganhà's la vita. En 1888 que comencè estudis d'art tanben. Durant aquestas annadas que comencè tanben a escríver e que publiquè en 1889 un conte titolat A media noche (qu'ei a díser A mieja nueit). Qu'abandonè los estudis de dret a la mort deu son pair en 1890 e que tornè a Pontevedra. Que viatgè a Madrid puish, a partir de 1992 au Mexic (on publiquè dens jornaus locaus) e a Cuba.
En 1893 que tornè a Pontevedra e en 1894 que publiquè ua garba de contes devath lo títol femeninas. Que comencè tanben a hargoar lo son estil vestimentari dab la soa capa e la soa barba qui lo poèta famós Rubén Darío nicaraguan be'n escrivore un poèma.
En 1896 que s'installa a Madrid on e participa a mantuas tertulias (grops de discussions literàrias) ; que coneish atau escrivans famós com Gómez Carrillo, Pío y Ricardo Baroja, Azorín, Benavente, González Blanco, Villaespesa, Mariano Miguel de Val. En 1897 que publica Epitalamio (Historias de amores). En 1899 qu'ei herit accidentaument au braç au cors d'ua discussion dab lo jornalista Manuel Bueno e l'infeccion que hè necessària l'amputacion.
Que viu praubement durant las purmèras annadas deu sègle XX.
A partir de 1902 que publiquè la seria de las soas Sonatas qui seràn adaptadas au teatre e ua de las interprètas, l'actriz Josefina Blanco, que vaderà la soa molher en 1907. Qu'auràn tres hilhs : Joaquín María (1914), Carlos Luis (1917), Jaime (1921).
En 1907 tanben que publica Águilas de blasón , Aromas de leyenda, Versos en loor de un santo ermitaño e El marqués de Bradomín. Simpatizan deu carlisme, en 1908 que publica Los cruzados de la causa, El resplandor de la hoguera e Gerifaltes de antaño sus aquesta tematica.
En 1910 que viatgè en Argentina e que'n prohèitè entà vesitar los país vesins (Chile, Bolívia, Paraguai e Uruguai. Durant la Purmèra Guèrra Mondiau que vesitè lo front en França.
En 1920, dab l'òbra teatrau Lutz de boèmia (Luces de boemia) qu'estreè un genre navèth : l'esperpento (hèit d'imatge absurde vodat a refletar la realitat en la bèth deformar).
Politicament que s'opausa au regim dictatoriau deu generau Miguel Primo de Rivera e que sostienerà la Republica Espanhòla anat dinc a simpatizar dab l'Union Sovietica. En 1935, que's morí d'un càncer e que ho sepelit shens ceremonia religiosa, com ac demandè.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Ramón del Valle-Inclán
- Naissença en 1866
- Decès en 1936
- Escrivan galèc
- Poèta espanhòl
- Escrivan espanhòl del sègle XIX
- Escrivan espanhòl del sègle XX
- Dramaturg espanhòl
- Jornalista espanhòl
- Literatura espanhòla
- Escrivan de lenga espanhòla


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Considerant que de reconéisser la dignitat inerenta a totes los membres de la familha umana e lors dreches egals e inalienables constituís lo fondament de la libertat, de la justícia e de la patz dins lo mond,
Considerant que de desconéisser e mespresar los dreches de l'òme a menat a de barbaritats otrajantas per la consciéncia de l'umanitat e que l'aveniment d'un mond ont los èssers umans seràn liures de parlar e de creire, deliurats de la terror e de la misèria, es estat proclamat coma l'aspiracion mai nauta de l'òme,
Considerant qu'es essencial que los dreches de l'òme siàn aparats per un regime de drech per tal que l'òme siá pas obligat al suprème recors de se revoltar contra la tirania e l'opression,
Considerant qu'es essencial d'encoratjar lo desvolopament de relacions amicalas entre las nacions,
Considerant que, dins la Carta, los pòbles de las Nacions Unidas an tornat proclamar lor fe dins los dreches fondamentals de l'òme, dins la dignitat e la valor de la persona umana, dins l'egalitat dels dreches dels òmes e de las femnas, e que se son declarats resolguts a favorir lo progrès social e a instaurar de melhoras condicions de vida dins una libertat mai bèla,
Considerant que los Estats Membres se son engatjats a assegurar, en cooperacion amb l'Organisacion de las Nacions Unidas, lo respecte universal e efectiu dels dreches de l'òme e de las libertats fondamentalas,
Considerant qu'una concepcion comuna d'aqueles dreches e libertats es de la màger importància per que se realise plenament aquel engatjament,
l'Assemblada Generala proclama
la presenta Declaracion Universala dels Dreches de l'òme
coma l'ideal comun que totes los pòbles e las Nacions devon cercar a aténher, per tal que totes los individús e totas las institucions, en gardant de contunh aicesta Declaracion presenta a l'esperit s'efòrcen, per l'ensenhament e l'educacion, de desvolopar lo respècte d'aqueles dreches e libertats e d'assegurar, per de mesuras progressivas d'òrdre nacional e internacional, la reconeissença e l'aplicacion universalas e efectivas, tant demest los pòbles dels Estats Membres coma demest los dels territòris plaçats jos lor jurisdiccion.
Totes los èssers umans naisson liures e egals en dignitat e en dreches. Son dotats de rason e de consciéncia e se devon comportar los unes amb los autres dins un esperit de fraternitat.
Tota persona se pòt prevaler de totes los dreches e de totas las libertats proclamada dins la presenta Declaracion, sense cap de distincion de raça, de color, de sèxe, de lenga, de religion, d'opinion politica o d'autra mena, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissença o de quina autra situacion que siá.
Se farà pas tanpauc cap de distincion fondada sus l'estatut politic, administratiu e internacional de país o territòri que la persona ne depend juridicament, qu'aquel país o territòri siá independent, jos tutèla, non-autonòme o somés a quina limitacion de sobeiranetat que siá.
Tot individu a drech a la vida, a la libertat e a la seguretat de sa persona.
Degun serà pas tengut en esclavatge ni en servitud; l'esclavatge e lo trafic d'esclaus son proïbits dins totas lors formas.
Degun serà pas somés a la tortura, ni a de penas o tractaments crudèls, inumans o degradants.
Tota persona, a quin endrech que siá, a drech a la reconeissença de sa personnalitat juridica.
Totes son egals davant la lei e an lo drech de n'obténer la meteissa proteccion, sense distincions. Totes an lo drech a una meteissa proteccion contra quina discriminacion que siá que viòle la presenta Declaracion e contra tota provocacion a una tala discriminacion.
Tota persona a drech a un recors efectiu al prèp de las jurisdiccions nacionalas competentas contra los actes que viòlen los dreches fondamentals que li son reconeguts per la constitucion o la lei.
Degun pòt pas èsser arrestat, embarrat o exiliat arbitràriament.
Tota persona a lo drech, en plena egalitat, que sa causa siá recebuda ambe equitat e publicament per un tribunal independent e imparcial, que decidirà, siá de sos dreches e obligacions, siá de la legitimat de tota acusacion portada contra ela en matèria penala.
1. Se presumís qu'es innocenta tota persona acusada d'un acte delictuós, tant que sa culpablitat es pas estada establida legalament al cors d'un procès public ont totas las garentias necessàrias per la siá defensa li seràn estadas asseguradas.
2. Degun serà pas condemnat per d'accions o d'omissions que, quand foguèron comesas, constituïssián pas un acte delictuós segon lo drech nacional o internacional. S'impausarà pas tanpauc cap de pena mai fòrta que la qu'èra aplicabla al moment que se cometèt l'acte delictuós.
Degun serà pas l' objècte d'intrusions arbitràrias dins sa vida privada, sa familha, son domicili o sa correspondéncia, ni d'atacs contra son onor e sa reputacion. Tota persona a drech a la proteccion de la lei contra d'intrusions e d'atacs d'aquela mena.
1. Tota persona a lo drech de circular liurament e de causir sa residéncia a l'interior d'un Estat.
2. Tota persona a lo drech d'abandonar tot país, quitament lo sieu, e de tornar dins son país.
1. En cas de persecucion, tota persona a lo drech de cercar asil e de beneficiar de l'asil dins d'autres païses.
2. Aquel drech se poirà pas invocar contra una accion judiciària que s'aprendrà vertadièeirament a de crimes de drech comun ou o a d'actes opausats a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
1. Tot individú a drech a un nacionalitat
2. Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa nacionalitat ni del drech de cambiar de nacionalitat.
1. Tanleu que son maridadors, l'òme e la femna sense cap de restriccion per rason de raça, nacionalitat o religion, an lo drech de se maridar e de fondar una familha. An de dreches egals en çò que pertòca al maridatge, pendent lo maridatge e al moment de sa dissolucion.
2. Los maridatge se poirà pas contractar qu'ambe lo consentiment liure e plen dels futurs esposes.
3. La familha es l'element natural e fondamental de la societat e a drech a la proteccion de la societat e de l'Estat.
1. Tota persona, individualament e collectivament, a drech a la proprietat.
2. Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa proprietat.
Tota persona a drech a la libertat de pensada, de consciéncia e de religion; aquel drech implica la libertat de cambiar de religion ou de cresença, emai la libertat de manifestar sa religion o sa cresença individualament o en comun, tant en public coma en privat, per l'ensenhament, la practica, lo culte e l'acompliment dels rites.
Tot individú a drech a la libertat d'opinion e d'expression, çò qu'implica lo drech d'èsser pas carcanhat per sas opinions e lo de cercaer, de recebre e d'espandir, sense consideracion de frontiras, las informacions e las idèas per quin mejan d'expression que siá.
1. Tota persona a drech a la libertat de reünion e d'associacion pacificas.
2. Degun pòt pas èsser obligat de far partida d'una associacion.
1. Tota persona a lo drech de participar a la direccion del afars publics de son país, siá dirèctament, siá per l'intermediairi de representants causits liurament.
2. Tota persona a drech a accedir, dins de condicions d'egalitat, a las foncions publicas del sieu país.
3. La volontat del pòble es lo fondament de l'autoritat dels poders publics; aquela volontat se deu exprimir gràcias a d'eleccions vertadièiras que se tendràn periodicament, al sufragi universal egal amb lo vòte secret o un autre procediment equivalent que garentisca la libertat de vòte.
Tota persona, coma membre de la societat, a drech a la seguretat sociala e a la satisfaccion dels dreches economics, socials e culturals indispensables a sa dignitat e al liure desvolopament de sa personalitat, gràcias a l'efòrç nacional e a la cooperacion internationala, segon l'organisacion e los mejans de cada país.
1. Tota persona a drech al trabalh, a la causida liura de son emplec, dins de condicions equitablas e satisfasentas de trabalh e a la proteccion contra lo caumatge.
2. Tota persona a drech, sense cap de discriminacion, a un salairi egal per un trabalh egal.
3. Tota persona que trabalha a drech a una paga equitabla e satisfasenta que li assegure, a ela emai a la familha una existéncia confòrma a la dignitat umana e que serà completada, se per cas es necessari, per totes los autres mejans de proteccion sociala.
4. Tota persona a lo drech de fondar, ambe d'autres, de sindicats e de se sindicar per defendre sos interèsses.
Tota persona a drech al repaus e als lesers e, particularament, a una limitacion rasonabla de la durada del trabalh e a de vacanças periodicas pagadas.
1. Tota persona a drech a un nivèl de vida que li assegure la santat e lo benestar a ela e a la siá familha, mai que mai pel manjar, lo vestit, lo lòtjament, los suènhs de santat e los servicis socials necessaris; a drech tanben a la seguretat en cas de caumatge, malautiá, invaliditat, veusatge, vielhesa, e dins los autre cases que pèrd los mejans de se ganhar la vida sense o aver volgut.
2. Las maires e los pichons an drech a una ajuda e a una assisténcia especialas. Totes los mainatges, nascut dins lo maridatge o fòra maridatge, benefícian de la meteissa proteccion sociala.
1. Tota persona a drech a l'educacion. L'educacion deu èsser a gratis, al mens en çò que pertòca a l'ensenhament elementari e fondamental. L'ensenhament elementari serà obligatòri. L'ensenhament tecnic e professional serà generalisat; l'ensenhament superior serà dubèrt a totes d'un biais parièr, en foncion dels meritis de cadun.
2. L'educacion aurà coma finalitat lo plen desvolopament de la personalitat umana e l'afortiment del respècte qu'es degut als dreches de l'òme e a las libertats fondamentalas. Deu favorir la compreneson, la tolerància e l'amistat entre totas las nacions e totes los grops etnics o religioses, emai los desvolopament de las activitats de las Nacions Unidas per manténer la patz.
3. Son los parents qu'an, en primièr, lo drech de causir la mena d'educacion que se donarà als mainatges.
1. Tota persona a lo drech de prene part liurament a la vida culturala de la comunitat, de gausir de las arts e de participar al progrès scientific e als beneficis que ne son la consequéncia.
2. L'autor de tota òbra scientifica, literària o artistica a drech a l'aparament dels interèsses morals e materials que ne resultan.
Tota persona a lo drech que s'establisca un òrdre social e ont los dreches e las libertats enonciats dins aicesta Declaracion se pòscan aplicar plenament.
1. Tota persona a de devers als respècte de la comunitat, qu'es lo sol endrech ont lo desvolopament liure e complèt de sa personalitat es possible.
2. Per profechar de sos dreches e de sas libertats, tota persona serà pas somesa qu'a las limitacions establidas per la lei unicament per assegurar la reconeissença e lo respècte dels dreches e de las libertats dels autres e per tal de respectar las justas exigéncias de la morala, de l'òrdre public e del benestar general dins una societat democratica.
3. Aquestes dreches e libertats se poiràn pas jamai aplicar contràriament a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
Res dins aicesta Declaracion se pòt pas interpretar coma que un Estat, un gropament ou un individú auriá quin drech que siá d'entreprene una activitat o de realisar una accion ambe la tòca d'avalir los dreches e las libertats que s'i enóncian.


text:
Guèrra dels Sièis Jorns
La Guèrra dels Sièis Jorns (var.Guerra deus Sheis Dias ; Guèrra dei Sièis Jorns) (ebrieu: מלחמת ששת הימים, Milhemet Sheshet Ha Yamim; arabi: النكسة, an-Naksah) se debanèt entre lo 5 e lo 10 de junh de 1967, entre Israèl e los estats vesins: d'Egipte (sonat a aquesta epòca Republica Aràbia Unida), Jordania, e Siria. Aprèp una passa de relacions tibadas entre Israèl e sos vesins, la guèrra comencèt quand Israèl lancèt una ataca aeriana surpresa contre las fòrças aràbias. Lo resultat ne foguèt una victòria israeliana rapida e decisiva. Israèl prenguèt lo contraròtle efectiu de la Faissa de Gaza e de la Peninsula de Sinai a Egipte, e de Cisjordania e Jerusalèm Èst a Jordania, e lo Plan de Golan a Siria. Las opinions son devesidas per saupre se l'ataca d'Israèl èra un acte d'agression o de defensa preventiva.


text:
Nevièr
Un Nevièr es una acomolacion de nèu que se forma en montanha, e que pòt perdurar l'estiu. A la diferéncia d'un glacièr, lo nevièr es una formacion temporària e non pas permanenta a l'escala umana. Es constituït d'un tipe de nèu jova e granulara, qu'es estada per part fonduda, puèi tornar gelada e compactada, e que precedís a la formacion de glaç. La densitat minimun de la nèu dins un nevièr es de 500 kg/m³. Aquel tipe de nèu es associada a la formacion dels glacièrs a travèrs del processus de nivacion. Un nevièr que subreviu una sason entièra d'ablacion es apelat firn, una formacion a l'encòp pus vièlha e pus densa. Amb lo temps, lo firn vendrà lo glaç glaciari compactat que forma los glacièrs. La formacion d'un glacièr pòt préner entre de jorns e d'annadas en foncion dels factors de gel e de fonda.


text:
Obelix e companhiá
Obelix e companhiá es la vint-e-tresena benda dessenhada de la seria d'Asterix lo gallés, de René Goscinny (scenari) e Albert Uderzo (dessenh), publicada en 1976 dins lo setmanièr francés "Le Nouvel Observateur" puèi publicada en libre en 1976. Lo títol en francés es : "Obélix et compagnie". La traduccion en occitan es de Cantalausa.
Istòria : Caiús Saugranús, un roman prepausa a Cesar de balhar lo lucritge als gallés : "Es plan simple Cesar : lo lucre, los escuts....Aquò òc, los aflaquirà, aquò los ocuparà, de ventremòis que ne farem". Espèra aital aflaquirà los gallés en crompant de men-hir a Obelix.


text:
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
L'Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti (var : Estadi Monumental...), mei conegut dab los noms de Estadi Monumentau o Monumentau o Estadi de River Plate) qu'ei l'estadi deu club argentin de fotbòl River Plate. Qu'ei situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Belgrano, a la termièra deu quartièr de Nuñez (dab lo quau b'ei mei que mei associat).
Qu'ei l' estadi màger d'Argentina e lo lòc on e's debanè la finau deu Campionat Mondiau de Fotbòl de 1978.
Que ho inaugurat lo 25 de mai de 1938 a l'escadença de la rescontra enter River Plate e lo club urugaian Peñarol. A l'epòca b'èra pas acabat e lo son ceucle qu'èra pas barrat ; per aquesta rason que ho chafrat la Herradura (lo her de chivau en castelhan.
Lo ceucle deu hèr de chivau que ho barrat en 1955 [1] mes dab ua tribuna inclompleta e mei baisha que non pas las tres autas.
En 1978, a l'escadença de la Copa deu Monde de fotbòl, que vadó estadi mondialista (l'estadi principau de la competicion, on e's joguè la finau) e la darrèra tribuna que ho competada.
Qu'ei egaument lo lòc on e's debanan los concèrts de massas deus artistas de grana renomada e deus grans espectacles com, per exemple : Bon Jovi, The Ramones, The Rolling Stones, Madonna, Robbie Williams, David Bowie, Paul McCartney, Roger Waters, U2, Guns N' Roses, Michael Jackson, Rod Stewart, Eric Clapton, Red Hot Chili Peppers, Slayer, Aerosmith, The Police, Evanescence, Keane, Beck, Metallica, Kiss, Tina Turner, Franz Ferdinand, Peter Gabriel, Bruce Springsteen, Ozzy Osbourne, Bob Dylan, AC/DC, Velvet Revolver, Korn, Black Sabbath e High School Musical. Los grans grops argentins com Soda Stereo, Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota e Serú Girán qu'i hen los lors gran concèrts de massas.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ El Gráfico, Especial N° 5. River Plate, historia, presente, futuro. Buenos Aires : Atlátida, 1963.
Estadi : Lo Monumentau - La Maquina - Superclassic - Jogadors
- Jogadors famós : Carlos Peucelle - Bernabé Ferreyra - Adolfo Pedernera - Félix Loustau - Ángel Labruna - Juan Carlos Muñoz - José Manuel Moreno - Ubaldo Fillol - Norberto Alonso - Sergio Goycochea - Enzo Francescoli