text:
1914
Aquesta pagina concernís l'an 1914 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Dins la màger part d'Occitània, la mobilizacion generala de l'armada francesa se debanèt sensa dificultat e lei soudats de la region participèron ai combats tre lo començament de la guèrra. En particular, lei soudats provençaus dau XVen còrs d'armada participèron a una tiera d'atacas catastroficas en Lorena e foguèron obligats de se retirar (12 000 soudats neutralizats entre lo 10 e lo 22). Lo 24, lo senator Gervais denoncièt una manca de combativitat dei soudats d'aquela unitat entraïnant l'acomençament de l'Afaire dau XVen còrs. En despiech de la reaccion viva de certanei deputats dau sud de França, lo XV(en) còrs d'armada foguèt accusat de coardiá fins a la fin dau conflicte e mandat dins leis endrechs pus durs dau frònt coma punicion. Leis etnotipes parisencs regardant leis abitants de Provença (impressionabilitat, fenhantitge, necessitat d'un enquadrament estricte... etc.) aguèron un ròtle major dins aquel afaire.
França[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, França chausiguèt de sostenir la posicion russa dins la crisi internacionala entraïnada per l'ultimatum austrian mandat ai Sèrbes. Au començament d'aost, aquò entraïnèt l'acomençament de la guèrra còntra Alemanha (3 d'aost) e Àustria-Ongria (11 d'aost). La mobilizacion generala se debanèt sensa dificultat vertadiera mai l'armada francesa èra mau comandada per resistir au plan d'invasion alemand. Dins lo corrent dau mes d'aost, perdiguèt mai d'una batalha e deguèt se retirar sus son territòri. Pasmens, entre lo 5 e lo 12 de setembre, l'armada francesa capitèt de rebutar leis Alemands a la premiera batalha de Marna. Puei, lei dos camps assaièron d'agantar lo litorau de la Mar dau Nòrd (Corsa a la Mar) per atacar lo flanc de son adversari. Aquò entraïnèt la formacion d'un frònt continú gardat per de mejans militars sensa precedent dins l'Istòria umana (aperaquí 8 milions d'òmes) que venguèt lo teatre principau de la Premiera Guèrra Mondiala. Per faciar l'avitalhament de fòrças tant importantas, acomencèt a cha pauc la mobilizacion de l'industria francesa e la guèrra se transformèt pauc a pauc en « guèrra totala ».
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, Alemanha decidèt d'aprofichar la situacion per umiliar França e Russia e renfòrçar sa posicion dominanta sus lo continent. L'Estat-Major aviá fisança dins sei plans d'atacas e encoratjèt a la guèrra que foguèt declarada ai Rus tre lo 1èr d'aost e ai Francés lo 3. Gràcias a una mobilizacion generala rapida, Alemanha poguèt reünir una armada importanta. Son objectiu èra d'eliminar rapidament l'armada francesa per concentrar per la seguida la totalitat de sei fòrças còntra lei Rus numericament pus importants.
L'invasion de França acomencèt d'un biais favorable gràcias a l'invasion de Belgica. Aquò entraïnèt una declaracion de guèrra britanica mai Londres èra pas encara capable de mandar una fòrça terrèstra importanta sus lo continent. Lo nòrd-èst dau territòri francés foguèt donc ocupat mai l'armada francesa capitèt de rebutar l'ofensiva alemanda a la premiera batalha de Marna (5-12 de setembre). Après la Corsa a la Mar, lo frònt s'estabilizèt e mobilizèt de mejans militars fòrça importants (mai de 8 milions d'òmes) que necessitèron la mobilizacion de l'industria dau país per assegurar l'avitalhament de l'armada.
Sus lo frònt rus, leis Alemands capitèron d'infligir de desfachas duras ai Rus a batalha de Tanneberg e ai Lacs Mazures (7-15 de setembre). Pasmens, mau capitèron de rompre l'armada russa que resistèt en Polonha dins de combats ivernencs saunós per lei dos camps. En mai d'aquò, Alemanha deguèt ajudar Àustria-Ongria que son armada aviá subit de pèrdas grèvas en fàcia dei Sèrbes e dei Rus. Per resòuvre l'incapacitat deis Austrians de menar una guèrra modèrna, lo comandament de l'armada austriana foguèt ansin fisat a l'Estat-Major alemand.
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
A la fin de la prima e au començament de l'estiu, de manòbras militaras foguèron organizadas per l'armada austriana en Bòsnia per impressionar Serbia qu'èra a afirmar seis ambicions regionalas après sei victòrias de 1913 còntra lei Turcs e lei Bulgars. Pasmens, a la fin d'aqueleis operacions, lo 28 de junh, lo prince eiretier Francés Ferrand d'Àustria foguèt assassinat a Sarajevo per un estudiant nacionalista sèrbe. Aquò entraïnèt una repòsta austriana, sostenguda per Alemanha, per sometre e umiliar Serbia. Un ultimatum demandant l'arrestacion dei responsables de l'atemptat e la participacion de la polícia austriana a l'enquista foguèt mandat a Belgrad, sostengut per Russia, qu'acceptèt en partida lei demandas de Viena mai refusèt de laissar leis Austrians menar una enquista dirècta sus lo sieu territòri. Lo 28 de julhet, Viena declarèt alora la guèrra a Serbia entraïnant l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala car lo conflicte se generalizèt rapidament a l'ensems dau continent europèu en causa dau jòc d'alianças liant lei diferentei poissanças entre elei. Ansin, lo 6 d'aost, Àustria-Ongria declarèt la guèrra a l'Empèri Rus e recebèt la declaracion de guèrra francesa lo 11.
Sus lo teatre d'operacions, l'armada d'Àustria-Ongria conoguèt de dificultats importantas. Còntra Serbia, mau capitèt de rompre lei defensas dau país en despiech de tres ofensivas majoras. Au contrari, lei Sèrbes capitèron de reconquistar Belgrad abandonada au començament dau conflicte en causa de sa posicion tròp pròcha de la frontiera. En decembre, la batalha de Kolubara s'acabèt per una desfacha dura e la pèrda d'aperaquí 230 000 soudats (còntra solament 130 000 dins lo camp sèrbe). Pasmens, lei desfachas pus grèvas aguèron luòc sus lo frònt rus onte l'armada austriana demostrèt son incapacitat de menar una guèrra modèrna. La batalha de Lemberg (26 d'aost - 11 de setembre) s'acabèt per una catastrofa ambé la pèrda de 430 000 òmes (còntra solament 255 000 per lei Rus) e una ajuda alemanda importanta foguèt necessària per arrestar l'invasion russa. En mai d'aquò, fins a la fin de la guèrra, lo comandament suprèm de l'armada austriana foguèt d'ara endavant dirigit per de generaus alemands.
Belgica[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la crisi internacionala entraïnada per l'assassinat dau prince eiretier austrian a Belgrad, Belgica assaièt de gardar sa neutralitat. Pasmens, en causa de sa posicion estrategica, foguèt atacat per Alemanha tre lo començament de la guèrra. Lo país jonhèt alora lo camp de l'Entenduda e recebèt l'ajuda de França e dau Reiaume Unit. Aquò empachèt pas l'invasion de la màger part dau país maugrat una resisténcia desesperada a l'entorn dei fortalesas de Lièja (5-16 d'aost) e d'Anvèrs (28 de setembre - 10 d'octòbre). Au mens, la defensa d'aquelei vilas permetèt ai Francés de se reorganizar per arrestar l'invasion alemanda dau sieu territòri. Puei, lei rèstas de l'armada belga se retirèron dins lo sud-oèst dau país e lo nòrd de França onte contunièron lo combat fins a la fin de la guèrra gràcias a l'ajuda deis Aliats.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Menaçat d'una invasion alemanda ò britanica dins lo camp d'una participacion a la Premiera Guèrra Mondiala, Danemarc decidèt de demorar neutre. Pasmens, aquò foguèt malaisat car lei dos camps demandèron de condicions de neutralitat favorablas a seis interès. Ansin, en parallèl d'aquelei negociacions, lo país aumentèt sei defensas militaras per defugir una ataca còntra son territòri.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Decidit d'aprofichar la Premiera Guèrra Mondiala per restaurar l'independéncia e la poissança dau país menaçadas per la tutèla francobritanica sus lei finanças turcas e leis ambicions russas sus leis Estrechs, l'Empèri Otoman intrèt en guèrra dins lo camp deis Empèris Centraus. Ataquèt lei Rus dins lei montanhas de Caucàs mai lei condicions climaticas e la manca de preparacion de sei tropas li causèron mai d'una dificultat logistica. Ansin, lei combats frontaliers se debanèron generalament a l'avantatge dei fòrças russas que tenián un equipament melhor.
Montenegro[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, Montenegro chausiguèt de mantenir sa linha politica favorabla au nacionalisme eslau defendut per Belgrad. Lo principat mobilizèt ansin sei fòrças per sostenir l'armada sèrba e participèt victoriosament a la defensa dau territòri de son vesin còntra leis ofensivas austro-ongresas.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier austrian a Sarajevo, Londres assaièt de demorar neutre e de limitar l'amplor de la guèrra mai sei temptativas mau capitèron rapidament. D'efèct, après l'invasion de Belgica per leis Alemands e la generalizacion dau conflicte ai principalei poissanças continentalas, lo Reiaume Unit foguèt obligat d'intrar en guèrra dins lo camp francorus. Pasmens, en causa de la manca d'una armada terrèstra importanta, la participacion britanica se limitèt inicialament au mandadís en França d'un pichon còrs expedicionari de soudats professionaus que participèt ambé succès a la revirada de l'invasion alemanda. Sus lei mars, la flòta britanica dominèt aisament la situacion gràcias a sa superioritat numerica, renfòrçada de son aliança ambé França.
Russia[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, lei Rus sostenguèron lo govèrn sèrbe dins son refús de laissar la polícia austriana enquistar liurament sus lo sieu territòri. Aquò entraïnèt la Premiera Guèrra Mondiala quand Russia sostenguèt militarament Serbia après la declaracion de guèrra austriana lo 28 de julhet. Alemanha (1èr d'aost) e Àustria-Ongria (5 d'aost) li declarèron la guèrra mai París e Londres respectèron lei tractats signats e intrèron tanben en guèrra còntra Berlin e Viena.
Gràcias a sa superioritat numerica, l'armada russa ataquèt lei posicions austrianas e alemandas. Còntra Àustria-Ongria, lei combats se debanèron a son avantatge a la batalha de Lemberg (26 d'aost - 11 de setembre) onte l'armada austriana subiguèt de pèrdas catastroficas. Aquò permetèt ai Rus de conquistar una gròssa partida de Galícia e leis Austrians perdiguèron mai de soudats per arrestar l'invasion de son territòri. En revènge, còntra Alemanha, leis operacions s'acabèron per de reviradas saunós après quauquei succès iniciaus. D'efèct, l'ofensiva alemanda còntra Prússia foguèt arrestada a la batalha de Tanneberg onte l'armada dau tsar perdiguèt aperaquí 180 000 òmes còntra solament 15 000 per leis Alemands. Puei, la situacion russa s'agravèt après una desfacha suplementària ai Lacs Mazures (7-15 de setembre). Dins aquò, lei Rus èran pas romputs e capitèron d'arrestar l'avançada alemanda en Polonha (29 de setembre - 31 d'octòbre). Enfin, de combats ivernencs durs dins la region de Lodz donèron ges de resultat (11 de novembre - 6 de decembre) mai entraïnèron de pèrdas importantas dins lei dos camps.
A partir dau 1èr de novembre, un frònt novèu se formèt a la frontiera ambé l'Empèri Otoman que jonhèt la guèrra dins lo camp deis Empèris Centraus. De combats frontaliers acomencèron, globalament a l'avantatge rus, fins a l'acomençament d'una ofensiva turca d'amplor lo 22 de decembre (batalha de Sarikamis).
Serbia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de junh, l'assassinat dau prince eiretier Àustria-Ongria per un nacionalista sèrbe entraïnèt una crisi internacionala grèva. Sostenguda per Alemanha, Àustria-Ongria mandèt un ultimatum demandant una enquista còntra leis autors de l'assassinat e la participacion dirècta de la polícia austriana. Gràcias au sostèn de Russia, Belgrad refusèt de donar lei plens poders a la polícia austriana sus lo sieu territòri. Aquò entraïnèt una declaracion de guèrra austriana lo 28 de julhet e, en causa dau sistèma d'alianças europèu, l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala car lo conflicte se generalizèt rapidament entre lei diferentei poissanças continentalas.
Après sa mobilizacion generala, l'armada sèrba foguèt obligada d'abandonar Belgrad que sa posicion lòng de la frontiera èra tròp malaisat de defendre mai capitèt de resistir ai tres ofensivas austrianas majoras organizadas dins lo corrent de 1914. Puei, gràcias a l'avitalhament francés, una còntra-ofensiva foguèt organizada (batalha de Kolubara dau 16 de novembre au 16 de decembre) que permetèt la reconquista totala dau territòri sèrbe. Causèt tanben de pèrdas importants dins l'armada austriana. Pasmens, lei pèrdas sèrbas èran tanben importantas e una epidemia de tifus causèt egalament un nombre important de victimas dins lei populacions civilas. Ansin, lo frònt s'estabilizèt fins a la declaracion de guèrra bulgara en 1915.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols grèus liats a la Revolucion Mexicana. D'efècte, maugrat la presa dau poder per lo generau Victoriano Huerta en 1913, la màger part dei províncias èra sota lo contraròtle d'insureccions rivalas e opausadas au govèrn centrau. Huerta decidèt d'atacar lei fòrças d'Emiliano Zapata situadas dins lo nòrd. Pasmens, après unei desfachas, leis insurgents se reorganizèron au sen d'una « armada constitucionala » dirigidas per Venustiano Carranza, governador de Coahuila, Pablo Gonzalez, Pancho Vila e Álvaro Obregón. En parallèl, de combats opausèron lei païsans paures, ajudats per lei tropas de Zapata, ai fòrças dei grands proprietaris, çò qu'aumentèt lo caòs generau e generalizèt la guèrra civila dins tot lo país.
De mai, la diplomacia estatsunidenca agravèt la situacion car Washington sostenguèt per torn lei diferentei faccions per assaiar d'estabilizar la situacion. Ansin, en abriu de 1914, lo president Woodrow Wilson mandèt un còrs expedicionari que desbarquèt dins lo pòrt de Veracruz e bombardèt la vila. Aquò destabilizèt Huerta e permetèt a seis adversaris d'avançar en direccion de la capitala. En julhet, sei tropas foguèron desfachas entraïnant sa desmission e son exili.
Pasmens, lei venceires mau capitèron de s'unir e la guèrra contunièt. En octòbre de 1914, Pancho Villa reüniguèt una convencion que permetèt a Zapata d'obtenir l'aprovacion de son programa. Lo mes seguent, Carranza e Obregón s'alièron per formar un govèrn provisòri installat en Veracruz. Lei combats contunièron alora entre lei constitucionalistas e lei tropas de Villa e de Zapata.
Panamà[modificar | modificar la font]
Inauguracion del Canal de Panamà (15 d'aost).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la crisi europèa de junh-julhet e l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala, lo govèrn japonés dau còmte Okuma Shigenobu e de son ministre deis afaires estrangiers Kato Takaaki decidèt d'aprofichar la situacion per renfòrçar la posicion de l'Empèri en Asia, especialament en China. Après d'esitacions, chausiguèt de sostenir lo Reiaume Unit, oficialament aliat ai Japonés dempuei 1902 e capable de menar de represelhas navalas còntra lo país. Japon intrèt donc en guèrra lo 23 d'aost e acomencèt l'ataca dei colonias alemandas de l'Ocean Pacific. Aquò foguèt relativament aisat en causa dei garnisons feblas que gardavan aquelei posessions aluchandas de sa metropòli. L'unica batalha vertadiera aguèt luòc a Tsingtao que capitulèt après un sètge anglojaponés (31 d'octòbre - 7 de novembre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Alan Lloyd Hodgkin, scientific britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1998)
- 5 de febrièr - William S. Burroughs, escrivan american (m. 1997)
- 22 de febrièr - Renato Dulbecco, virologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 2012)
- 17 de març - Juan Carlos Onganía, president d'Argentina (m. 1995)
- 21 de març - Paul Tortelier, violoncelista francés (m. 1990)
- 25 de març - Norman Borlaug, scientific american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 2009)
- 31 de març - Octavio Paz, escrivan e diplomata mexican, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1998)
- 2 d'abril - Alec Guinness, actor britanic (m. 2001)
- 4 d'abril - Marguerite Duras, escrivan francesa (m. 1998)
- 9 d'abril - Nouhak Phoumsavanh, president de Laos (m. 2008)
- 12 d'abril - Adriaan Blaauw, astronòm neerlandés (m. 2010)
- 30 d'abril - Dorival Caymmi, compositor brasilièr (m. 2008)
- 3 de mai - Martí de Riquer, escrivan e filològ catalan
- 5 de mai - Tyrone Power, actor american (m. 1958)
- 13 de mai - Joe Louis, boxaire american (m. 1981)
- 19 de mai - Max Perutz, biologista molecular american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 2002)
- 15 de junh - Iurii Andropov, dirigent de l'Union Sovietica (m. 1984)
- 21 de junh - William Vickrey, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia (m. 1996)
- 30 de junh - Francisco da Costa Gomes, president de Portugal (m. 2001)
- 1 de julhet - Ahmed Hasan al-Bakr, president d'Iraq (m. 1982)
- 9 de julhet - Willi Stoph, president e primièr ministre d'Alemanha Orientala (m. 1999)
- 11 de julhet - Anibal Troilo, musician argentin (m. 1975)
- 31 de julhet - Louis de Funès, actor francés (m. 1983)
- 14 d'agost - Poul Hartling, primièr ministre de Danemarc (m. 2000)
- 26 d'agost - Julio Cortázar, escrivan argentin (m. 1984)
- 14 de setembre - Lída Baarová, escrivana chèca (m. 2000)
- 15 de setembre - Adolfo Bioy Casares, escrivan argentin (m. 1999)
- 15 de setembre - Jens Otto Krag, primièr ministre de Danemarc (m. 1978)
- 16 de setembre - Lupicínio Rodrigues, compositor brasilièr (m. 1974)
- 6 d'octobre - Thor Heyerdahl, explorator norvegian (m. 2002)
- 14 d'octobre - Raymond Davis Jr, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (m. 2006)
- 15 d'octobre - Rei Mohammed Zaher Chah (m. 2007)
- 28 d'octobre - Jonas Salk, scientific e mètge american (m. 1995)
- 28 d'octobre - Richard Laurence Millington Synge, quimista anglés, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1994)
- 20 de novembre - Charles Berlitz, escrivan american (m. 2003)
- 7 de decembre - Alberto Castillo, actor e cantaire argentin (m. 2002)
- 14 de decembre - Karl Carstens, president d'Alemanha Occidentala (m. 1992)
- Tito Okello, president d'Oganda (m. 1996)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ? Ambrose Bierce, escrivan american (n. 1842)
- 14 de març - Charles Albert Gobat, òme politic soís, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 25 de març - Frederic Mistral, escrivan occitan, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 2 d'abril - Paul von Heyse, escrivan alemand, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 21 de junh - Bertha Felicitas Sophie von Suttner, escrivana austriana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 28 de junh - Archiduc Francés Ferrand d'Àustria-Ongria (n. 1863)
- 18 de julhet - Sílvio Romero, poèta e òme politic brasilièr (n. 1851)
- 31 de julhet - Joan Jaurés, òme politic occitan (n. 1853)
- 9 d'agost - Roque Sáenz Peña, president d'Argentina (n. 1851)
- 20 d'agost - Papa Piu X (n. 1835)
- 3 de setembre - Albéric Magnard, compositor francés (n. 1865)
- 19 d'octobre - Julio Argentino Roca, president d'Argentina (n. 1843)
- 23 d'octobre - José Evaristo de Uriburu, president d'Argentina (n. 1831)
- Dimitrie Sturdza, primièr ministre de Romania (n. 1833)


c: text/html

text:
Grassa
Grassa[1] (Grasse en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Howard Martin Temin (n. en 1934, m. en 1994) foguèt un cercaire american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1975, amb Renato Dulbecco e David Baltimore per son trabalh sus la transcriptasa invèrsa.
Nasquèt lo 10 de decembre de 1934 dins la vila de Filadèlfia, situada a la estat nòrd-american de Pensilvània. Estudièt biologia a l'Universitat de Swarthmore, ont se graduèt lo 1955, e se doctorèt a l'Institut Tecnologic de Califòrnia de Pasadena lo 1959 jos la direccion de Renato Dulbecco. Foguèt posteriorament nomenat professor a l'Universitat de Wisconsin.
Cap de las campanhas antitabac moriguèt lo 9 de febrièr de 1994 dins la vila de Madison, situada dins l'estat de Wisconsin, a consequéncia d'un càncer de palmon sens aver jamai fumat.
Influenciat inicialament per Max Delbrück e Renato Dulbecco durant lo sieu sojorn al Caltech, estudièt lo virus del sarcoma de Rous, que foguèt identificat coma lo primièr retrovirus conegut.
La descobèrta de la transcriptasa invèrsa de la part de David Baltimore lo permetís observar coma aquela es la enzim centrala en divèrsas malautiás umanas, coma per exemple lo VIH e lo Epatiti B.


text:
Laviéville (Somme)
Lavièville en picard ( Laviéville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laviéville A situat sus un tuc argilausa en dominant lo cap de luòc de costat : Albert (Ordena).
Laviéville est située sur une colline argileuse dominant le chef de lieu de canton : Albert (Somme).
= Albert
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pendent la Primièra Guèrra mondiala, lo 410e regiment de infanterie séjourna lo Data|30|d'octòbre|1918 {{}} a Laviéville.
- Mai recentament, l'escòla a #èsser réaffectée en locala de la comuna e Laviéville fa uèi partida d'un regroupement escolar intercommunal amb l'escòla (divèrsas classas) situada a Bouzincourt.
- Pendant la Première Guerre mondiale, le 410e régiment d'infanterie séjourna le à Laviéville.
- Plus récemment, l'école a été réaffectée en local de la mairie et Laviéville fait aujourd'hui partie d'un regroupement scolaire intercommunal avec l'école (plusieurs classes) située à Bouzincourt.


text:
Illas de la Societat
Las illas de la Societat (Îles de la Société en francés, te fenua Tōtaiete mā en tahitian) forman un archipèla de 14 illas dins lo Pacific sud, administrativament partida de la Polinesia Francesa. Existís pas un nom tahitian per l'archipèla e s'utiliza la transcripcion fonetica Tōtaiete a partir de l'anglés Society. A una populacion de 214 445 abitants (cens del 2002) e cobrís una superfícia de 1 598 km².
Las illas son divididas geograficament e administrativament en dos grops. D'èst a oèst son:
- Illas del Vent (Îles du-Vent):
- Illas jol vent (Îles Sous-le-Vent):
Lo neerlandés Jacob Roggeveen, en 1722, foguèt lo primèr europèu a trobar una illa de l'archipèla, la pichona Maupiti, mas s'i arrestèt pas. En 1767, Samuel Wallis descobriguèt Tahiti. Lo francés Louis Antoine de Bougainville, en 1768, nomenèt l'archipèla illas Borbon en onor a la familha reiala francesa. L'anglés James Cook, en 1767, la nomenèt Society Islands en onor a la Royal Society de Londres, organizatriz del viatge.


text:
Sean Connery
Sir Thomas Sean Connery nasquèt lo 25 d'agost de 1930 a Edimborg en Escòcia). Es un actor (e ocasionalament productor) fòrça conegut mondialament per son interpretacion de James Bond. Foguèt recompensat amb un Oscar per sa trajectòria cinematografica.
Sean Connery es conegut per son accent particular plan caracteristic (accent escocés plan marcat) e son apariéncia atletica e carismatica. Foguèt mai d'un còp causit coma un dels òmes mai atractius per mantuna revista, a mai foguèsse plan mai vièlh que los autres sex simbòls.
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Connery es estat dempuèi un brave brieu pròche del Partit Nacional Escocés (Scottish National Party), partit favorable a l'independéncia d'Escòcia. Contribuís financièrament a la causa coma dins sas intervencions dins las entrevistas.


text:
1810
Aquesta pagina concernís l'an 1810 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion dau resultat d'estudis de mèsclas de gas per lo Francés Gay-Lussac (1778-1850). I establiguèt l'existéncia de reaccions quimicas simplas explicant lei variacions de pression e de composicion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Tomás Gomensoro, president d'Uruguai (m. 1900)
- 1 de març - Frédéric Chopin, compositor polonés (m. 1849)
- 2 de març - Papa Leon XIII (m. 1903)
- 7 de març - Vincent Cordoan, pintor tolonenc (m. 1893)
- 10 d'agost - Lorenzo Batlle y Grau, president d'Uruguai (m. 1887)
- 29 d'agost - Juan Bautista Alberdi, òme politic argentin (m. 1884)
- 11 de decembre - Alfred de Musset, compositor francés (m. 1857)
- Félix Pyat, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1889)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Henry Cavendish, scientific britanic (n. 1731)
- 25 de julhet - Jacques de Liniers, nòble francés (n. 1753)


text:
1635
Aquesta pagina concernís l'an 1635 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Safavidas a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Succès militar dins lo sud de la peninsula còntra lo sultanat de Golconde que deguèt pagar un tribút important.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Otomans a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.


text:
Hermelange
Hermelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A Hermelange se tròba la jonction de las doas Sarres : la Sarre roja e de la Sarre Blanca, #que ven "La Sarre".
A Hermelange se trouve la jonction des deux Sarres : la Sarre rouge et de la Sarre Blanche, qui devient "La Sarre".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia del domeni episcopal de Sarrebourg.
- Batalha en 1312.
- Destruit a Modèl:La s
- #Venir fief del senhor de Guermange en 1494, de contunh eretat pels de Custine en 1561.
- Dépendance du domaine épiscopal de Sarrebourg.
- Bataille en 1312.
- Détruit au Sègle XV
- Devint fief du seigneur de Guermange en 1494, puis hérité par les de Custine en 1561.


text:
Maillé (Vinhana)
Maillé es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo dos d'abril de 1941, un Lockheed Hudson, tipe Supèr Electra 14, del 220 squadron de la Royal Aire Força (vigilància maritima), se met a Maillé, s'èsser après esgariat (lo pilòt pensava se metre a Escòcia). Los quatre òmes de équipage an deslotjat cap al Angleterre via Peitieus, Civray e Marselha, mercés a la mobilizacion d'una cinquantena d'abitantas de la Viena[1].
Le deux avril 1941, un Lockheed Hudson, type Super Electra 14, du 220 squadron de la Royal Air Force (surveillance maritime), se pose à Maillé, après s’être égaré (le pilote pensait se poser en Écosse). Les quatre hommes d’équipage sont évacués vers l’Angleterre via Poitiers, Civray et Marseille, grâce à la mobilisation d’une cinquantaine d’habitants de la Vienne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, pàg. 34-40
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, p. 34-40


text:
Maxenç
Maxenç (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin Ièr.


text:
Palais Duhau
Lo palais Duhau (eventualament en occitan palais Deu Hau) qu'ei un deus principaus bastiment de l'avienguda Alvear, au numèro 1661, dens lo quartièr de la Recoleta a Buenos Aires.
Lo terrenh qu'èra a l'origina proprietat de la familha de Teodoro de Bary e que i arcuelhó l'infanta Isabèl en 1910 a l'escadença de las celebracions deu centenari de la Revolucion de mai de 1810.
Aquesta prorpietat que ho crompada e avalida peus hrairs Duhau entà i bastir aqueth palais d'estil neoclassic d'inspiracion francesa. La loa familha qu'i demorè abans d'estar crompat entà crear ua ostalaria de 5 estelas nomada Palacio Duhau - Park Hyatt Buenos Aires. Que ho inaugurada lo 12 de julhet de 2006 dab 165 crampas e un restaurant francés.


text:
Ajoncourt
Ajoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es riveraine de la Seille.
Elle est riveraine de la Seille.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aiçò èra una possession de la abbaye Sant-Clément de Mètz.
Ajoncourt Èra una distincion de la familha del Buchet al Modèl:XVIe e Modèl:S-[1].
C'était une possession de l'abbaye Saint-Clément de Metz.
Ajoncourt était une seigneurie de la famille du Buchet au Modèl:XVIe et Modèl:S-[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
genlor.


text:
Auberville
Auberville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Auberville Es una municipalitat littorale de la Còsta Fleurie, situada entre Villers-sus-Mar a l'oèst e Houlgate a l'èst.
Auberville est une commune littorale de la Côte Fleurie, située entre Villers-sur-Mer à l'ouest et Houlgate à l'est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 2.62
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres archéologiques an permeses de metre a jorn dels sépultures mérovingiennes.
Des fouilles archéologiques ont permis de mettre au jour des sépultures mérovingiennes.


text:
Bellentre
Bellentre en arpitan (Bellentre en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la vallée de la Tarentaise en contrebas del domeni skiable de La Plagne e de los sieus stations d'esquí, mas tanben de Peisey-Nancroix e del domeni skiable dels Arcs. S'i tròba la station d'espòrts d'ivèrn de Montchavin los Coches.
Commune située dans la vallée de la Tarentaise en contrebas du domaine skiable de La Plagne et de ses stations de ski, mais aussi de Peisey-Nancroix et du domaine skiable des Arcs. On y trouve la station de sports d'hiver de Montchavin les Coches.


text:
Civilizacion nuragica
La civilizacion nuragica foguèt una civilizacion mediterranèa apareguda sus l'illa de Sardenha au sègle XVIII avC e que dispareguèt vèrs lo sègle I avC. Foguèt caracterizada per la bastida de monuments de pèire dichs nurags. Dins lo corrent de son periòde d'existéncia, s'estendiguèt tanben dins lo sud de Corsega. A partir dau sègle X avC, intrèt en contact ambé lei Fenicians qu'installèron de comptadors lòng dau litorau sarde. Vèrs 540 avC, Cartage acomencèt la conquista sistematica de Sardenha e capitèt pauc a pauc d'ocupar la màger part de l'illa franc dei reigons montanhosas orientalas onte se mantenguèt la cultura nuragica. Après la conquista de l'illa per lei Romans a l'eissida de la Premiera Guèrra Punica, la civilizacion nuragica contunièt de resistir e de se revòutar regularament còntra Roma. Ansin, maugrat la repression saunosa de cada insureccion, lei Romans aguèron de dificultats per instaurar un contraròtle vertadier dei montanhas sardas fins a la fin dau sègle I avC[1]. Après aqueu periòde, la cultura nuragica sembla pauc a pauc disparéisser, belèu en causa dau desvolopament progressiu dau ret de rotas e dei centres economics bastits per lei Romans que finiguèron per estendre la cultura romana a tota l'illa.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pasmens maugrat la fin dei revòutas, la dominacion romana dei montanhas orientalas de Sardenha demorèt mau segura durant la màger part de l'existéncia de l'Empèri Roman.


text:
Castèth de Montanèr
Lo Castèth de Montanèr qu'ei ua hortalessa bearnesa de capvath (dens lo parçan septentrionau deu Montanerés) bastida au sègle XIV per Gaston Febus segon los plans deu son arquitècte Sicard de Lordat.
Que ho bastit dab teulas entà har lèu dab lo prètzhèit de har rampèu a Armanhac. Com d'autas hortalessas febusianas, qu'ostenda l'inscripcion "Febus me fe" ("Febus me he" en occitan modèrne dab lo preterit hòrt).
Au sègle XVII que ho ua preson qui d'Artanhan n'avó la carga e los beneficis.
Uei qu'ei un musèu dab la soa tor, lo son varat e la soa encinta poligonau qui embarra ua cort adara vueita shens parets ni tèit.


text:
Vallans
Vallans es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat suls marges de la Courance, près del Marais poitevin.
La commune est située sur les rives de la Courance, à proximité du Marais poitevin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant Louis, en mai 1242, #passar a Vallans en lo moment de la lucha contra Hugues de Lusignan.
Francis Picabia, pintor cubiste promotor del movement donada, séjourna dins lo castèl de Gautret en companhiá de la siá esposa Gabrielle Buffet e de los sieus fils Pancho.
Saint Louis, en mai 1242, passa à Vallans lors de la lutte contre Hugues de Lusignan.
Francis Picabia, peintre cubiste promoteur du mouvement dada, séjourna au château de Gautret en compagnie de son épouse Gabrielle Buffet et de son fils Pancho.


text:
Sethi Ièr
Sethi Ièr que ho un faraon d'Egipte de la debuta XIXau dinastia, hilh deu faraon Ramsès I e de la regina Sat-Ra e pair deu famós faraon Ramsès II.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Nom de Nisot-Bití ("Rei de las duas tèrras") Ra-Maat-Men
Nom de Sa-Ra ("Hilh de Ra") Ptah-Sethi-Meren
Vita[modificar | modificar la font]
XIXau dinastia que ho establida après la crisi deu periòde amarnian quan Amenòfis IV (tanben conegut com Akhenatòn) e decidè d'abandonar lo culte deus dius egipcians enta'u remplaçar peu culte deu son diu mei abstract : Aton. Aquò que miè Egipte de cap a ua crisi interna e externa hèra plan documentada peu rics documents administratius demorats suu sit de la capitala atonianan uei coneguda con Tell-el-Amarna. L'episòdi amarnian que s'acabè dab la pujada au poder d'un militar nomat Horemheb qui restaurè l'ancian culte devath lo regnat deu hilh d'Amenofi IV : Totankhamòn. Aqueth, que's morí mainatge en tot dar atau l'escadença a la XIXau dinastia de vàder dens un contexte de crisi qu'avón d'adobar Horemheb e l'eretèr qui designè : lo faraon Ramsès I, pair de Sethi Ièr. La XIXau dinastia qu'èra originari de la ciutat septentrionau d'Avaris, anciana capitala deus envadidors Icsòs e lòc de culte deu diu Seth. Que vedem aquiu que, a despart de l'oposicion legendària ente Seth e lo diu deus faraon Òrus, la religion Egipciana qu'èra drin pragmatica e que non cau pas pensar a Seth com estant un a diu mauhasent. Sethi Ièr qu'arrecebó lo son nom en aunor d'aqueth diu deu desèrt e deu cap de can ; Sethi que vòu díser "que soi de Seth". Sethi Ièr, com aquò èra la pragmatica tradicion faraonica, que ho associat au regnat deu son pair e que gavidè operacions militaras en "Asia" (Pròche Orient) qui èra sorsa de destabilizacion per Egipte. En ehèit, lo poder Itita pujant que sabèva Egipte aflaquida e que arroganhava chic a chic lo son ancian domeni d'influéncia en bèth essajar de crompar la soa oligarquia. Quan Sethi Ièr pujore suu tròne, Ramsès II (lo hilh eretèr qu'avó dab la regina Toí) que segore las medishas etapas d'aprenedissatge deu mestier reiau.
Sethi Ièr que bastí un temple (conegut con lo Temple de Sethi Ièr a Qurna) e un cenotaf a Abidòs.
Que ho sepelit dens l'immense tombèu sosterrenh K27 de la Vath deus Reis puish la soa momia que hore desplaçada entà estar esconuda dens l'Estujau de Deir-el-Bahari (on mantua momias faraonica e hon estujada entà las emparar deus pilhatges). Lo son còs, hèra plan conservat, que sembla quitament enqüera viu.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Grenòble
Grenòble (Grasanòbol en occitan o arpitan medievau, Grenoblo en arpitan modèrne, Grenoble en francés) es una comuna arpitana situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups. Anciana capitala dau Daufinat, es la tresena comuna pus importanta de la region Ròse-Aups, après Lion e Sant Estève. Grenòble es tanben la pus granda metropòli aupenca davant Innsbruck e Bolzano.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Grenòble est situaa entre los massís de Vercòrs (a l'oèst e al sud-oèst), de Chartrosa (al nòrd), de Taillefer (al sud-èst) e la cadena de Belledonne (a l'èst). L'aglomeracion es situaa a relativament febla distància de las termièras italiana (70 quilomètres) e soïssa (110 quilomètres) ai jonhent actual de Drac e d'Isèra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Daufinat/Articles ligats
- Comuna arpitana dau Daufinat
- Comuna d'Isèra
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Comuna Companh de la Liberacion
- Sèti d'una Cort d'apèl
- Sit nuclear
- Vila universitària francesa
- Vila olimpica


text:
Ganges
Ganges (en indi: गंगा, Gaṅgā, AFI: [ˈɡəŋɡaː], tanben dins fòrça lengas d'Índia) es un dels rius màgers del soscontinent indian, que raja cap a l'èst a travèrs la plana gangetica del nòrd d'Índia cap a Bangladèsh.
Lo flume raja a l'oèst d'Imalaia per l'estat indian de Uttarakhand, e drena lo dèlta dels Sunderbans dins la Baia de Bengala. Foguèt longtemps considerat coma un riu sacrat pels indos e venerat coma la diva Ganga dins l'indoïsme. Foguèt tanben important istoricament: fòrça ancianas capitalas provincialas o imperialas (coma Patliputra, Kannauj, Kara, Allahabad, Murshidabad, e Calcuta) èran situadas per sas ribas. Ganges amb sos afuents drenan un bacin fertil de 1 000 000 km2 que conten una de las pus fòrtas densitats umanas del planeta. La prigondor mejana del flume es compresa entre 16 m e 30 m.
Escorreguda[modificar | modificar la font]
Ganges comença al jonhent dels rius Bhagirathi e Alaknanda. Bhagirathi es considerat per èsser l'aiganaissent vertadièr dins la cultura indo e la mitologia. [1] Las aigas de Alakananda venon de la fonda de las nèus dels puèges coma Nanda Devi, Trisul, e Kamet. Bhagirathi raja al pè del glacièr Gangotri, a Gaumukh, a un altitud de 3892 m.[2]
E mai que nombroses rius sián a l'origina de las aigas de Ganges, los sièis pus long e sos cinq jonhents son considerats coma sagrats. Aqueles sièis son Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, e Bhagirathi. Los cincs jonhents, dits Panch Prayag, se tròban al long d'Alaknanda. Aqueles son d'amont cap aval, Vishnuprayag, ont Dhauliganga rejonh Alaknanda; Nandprayag, ont Nandakini rejonh Alaknanda; Karnaprayag, ont Pindar rejonh Alaknanda, Rudraprayag, ont Mandakini rejonh Alaknanda; e finalament, Devprayag, ont Bhagirathi rejonh Alaknanda per formar lo Ganges pròpriament dit.
Après de s'èsser escolat subre 250km a travèrs de las vals imalaianas estrechas, Ganges emergís de las montanhas a Rishikesh, puèi desboca sus la plana gangetica a Haridwar, vila de romavatge. A Haridwar, una paissièra voja una part de sas aigas dins lo canal de Ganges, qu'irriga la region d'Uttar Pradesh, mentre que lo riu, que lo cors es estat mai o mens sud-oèst fins a aqueste punt, comença ara de fluir cap al sud-èst a travèrs de las planas d'Índia del nòrd.
Ganges seguís un trajècte corb de 800km en traversar las vilas de Kannauj, Farukhabad, e Kanpur. Sus lo camin es rejonh per Ramganga, que contribuís amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 500 m3/s.[3] Ganges rejonh Yamuna al Triveni Sangam (jonhent de tres rius) a Allahabad, un jonhent sagrat dins l'indoïsme. A son jonhent, Yamuna es pus larg que Ganges, amb un debit de 2950vm3/s,[3] o aperaquí 58.5% del flux combinat.[4]
Ara s'escorrent cap a l'èst, lo flume encontra lo riu Tamsa (tanben dit Tons), que fluís cap al nòrd dempuèi la cadena de Kaimur amb un debit mejan d'aperaquí 190 m3. Après Tamsa es Gomti que rejonh Ganges, dempuèi lo sud d'Imalaia. Gomti presenta un debit annadièr mejan d'aperaquí 234 m3. Puèi es Ghaghara, venent tanben del sud d'Imalaia, que lo rejonh. Ghaghara, amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 2990 m3, es lo pus grand afluent de Ganges. Après lo jonhent de Ghaghara Ganges es rejonh al sud per lo riu Son, (1000 m3/s). Los rius Gandaki, puèi Kosi, lo rejonhon ambedos pel nòrd, amb respectivament 1654 m3 e 2166 m3 de debit. Kosi es lo tresen pus grand afluent de Ganges, après Tamsa que ven del nòrd, de Ghaghara e Yamuna.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Penn, James R. (2001). Rivers of the world: a social, geographical, and environmental sourcebook. ABC-CLIO, 88. ISBN 978-1-57607-042-0. Retrieved on 23 April 2011.
- ↑ (1991) The Ganga, a scientific study. Northern Book Centre, 19. ISBN 978-81-7211-021-5. Retrieved on 24 April 2011.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 (2007) Hydrology and water resources of India. Springer, 341. ISBN 978-1-4020-5179-1. Retrieved on 26 April 2011.
- ↑ Gupta, Avijit (2007). Large rivers: geomorphology and management. John Wiley and Sons, 347. ISBN 978-0-470-84987-3. Retrieved on 23 April 2011.


text:
-370
Aquesta pagina concernís l'an -370 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi entraïnada per lo refús dau patriciat d'acceptar lei lèis de reforma prepausadas en 376 avC per lei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus. Contunièron donc de blocar gràcias a son drech de vetò la màger part deis eleccions mai, en causa de dificultats militaras, deguèron acceptar l'eleccion de tribun amb un poder consular.


text:
Toxicologia
La toxicologia (del grèc toxicon, poison que cobrissiá las sagetas, e logos, estudi, sciéncia) es la sciéncia qu'estúdia las substàncias toxicas (o poisons), lor etiologia (origina), las circonstàncias de lor contacte amb l'organisme, los efièches sus aquel darrièr (organs ciblas) e sus l'environament (ecotoxicoloca), los mejans d'o descobrir e combatre (vias d'eliminacion, antidòts).
Tracta dels efièches de l'exposicion a de toxics, quina que siá la via d'intrada dins l'organisme (inalacion, contacte, ingestion...), e qu'aicesta siá sonque potenciala e asimptomatica (se parla alara de toxinas), o responsabla de signes clinics associats (sindròm) que desvelan una intoxicacion vertadièra.
L'intoxicacion es un processus dinamic e la toxicologia espitalièra es sovent una procedura d'urgéncia, dins una tòca a l'encòp de diagnostic (etiologia toxica o autre), d'analisi (interpretacion dels resultats de la biologia) e terapeutica (tractament simptomatic, reanimacion).
L'etiologia de las intoxicacions e intoxinacions es fòrça cambiadissa : pollucion atmosferica, exposicion professionala, intoxicacion alimentària, intoxicacion medicamentosa, enverinacion o empoisonament. Las ciblas son tanben variablas : los neurotoxics afèctan lo cervèl o lo sistèma nerviós, d'autres produches afèctan puslèu unes organs (glandas, paumons, fetge, ren..)
Las toxinas pòdon èsser d'origina animala (veren d'enverimacion ofidiana per la vipèra aspic, per exemple), vegetala (empoisonament per la Belladona o Atropis belladonna), fongica (campairòls verenós, coma l'amanita falloïda, per exemple) o quimica (intoxicacion per los metals pesucs, per exemple). Dins sa partida experimentala e reglamentària, la toxicologia estúdia e analisa experimentalament la toxicitat dels produches (medicaments umans o veterinaris, produches fitosanitaris...) abans lor comercializacion.
L'intoxicacion depend sovent d'efièches de lindals, e la toxicologia fa doncas sovent referéncia a de nocions de dòsis :
- la " Dòsi Jornadièra Admissibla " (DJA) (pels residús de pesticidas)
- la " Dòsi Jornadièra Tolerabla " (DJT), o DSTP (dòsi setmanièra tolerabla provisòria) o (pels metals pesucs)
- la " Dòsi Limit Annala " (DLA) (pels radionucleïds).


text:
Labatut (Lanas)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de las Lanas]]
Labatut o L'Abatut[1] (Labatut en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada suus Gava de Pau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Christophe Lamaison (rugby) nascut a Labatut
- Raymond Mastrotto : coureur cycliste


text:
Sainneville
Sainneville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Havre, jos prefectura de Seine-Maritima, es Modèl:A unitat a l'oèst, la prefectura (Roan) es distant d'unitat|80|km {{}} a l'èst.
Sainneville-Sus-Seine a situat a unitat|8|km}} de Montivilliers e a unitat|7|km {{}} de Sant-Romain-de-Colbosc.
Lo vilatge a estendut e divèrses caserius (Lo Clos Viger, La Maire Violeta, lo Tribunal Sobiran...) An escampilhat a l'entorn del centre-bourg.
Le Havre, sous préfecture de Seine-Maritime, est à 20 km à l'ouest, la préfecture (Rouen) est distante de 80 km à l'est.
Sainneville-sur-Seine est situé à 8 km de Montivilliers et à 7 km de Saint-Romain-de-Colbosc.
Le village est étendu et plusieurs hameaux (Le Clos Viger, La Mare Violette, la Cour Souveraine...) sont dispersés autour du centre-bourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A Modèl:La s-, los mèstres e écoliers del collègi parisenc Sant-Martin-de detlo-Mont son senhors de Sainneville. Los succedisson de contunh a aquel títol Pierre lo Pichon, aconselhar al Parlament de Roan a Modèl:La s-, e de contunh las châtelains Baudot.
Charles comte de Ourches (familha de Ourches) esposa Maximilienne Felicitat Isabelle Jeanne Paule de Baudot, Marquise de Sainneville #que #nàisser una filha Marguerite Alexandrine de Ourches nascuda lo 14 de març de 1783 a Tantonville e unes fils Didier Balthazard. Inventari del 8 de març de 1741 après defalhiment de Nòbla Madama ne Maride Charlotte del Houtté de Courtonne, André de Baudot escuyer abbé clèrgue tonsuré de Roan, légataire universal de la siá granda-tanta representat per Messire Henry François de Baudot lo sieu fraire chevalier senhor chastelain e patron de Sainneville[1].
- Au Modèl:S-, les maîtres et écoliers du collège parisien Saint-Martin-du-Mont sont seigneurs de Sainneville. Puis leur succèdent à ce titre Pierre le Petit, conseiller au Parlement de Rouen au Modèl:S-, et ensuite les châtelains Baudot.
- Charles comte d'Ourches (famille d'Ourches) épouse Maximilienne Félicité Isabelle Jeanne Paule de Baudot, Marquise de Sainneville dont naquit une fille Marguerite Alexandrine d'Ourches née le 14 mars 1783 à Tantonville et un fils Didier Balthazard.
- Inventaire du 8 mars 1741 après décès de Noble Dame Marie Charlotte du Houtté de Courtonne, André de Baudot escuyer abbé clerc tonsuré de Rouen, légataire universel de sa grande-tante représenté par Messire Henry François de Baudot son frère chevalier seigneur chastelain et patron de Sainneville[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Archiu départementales de Seine-Maritim, 2E91/185
- ↑ Source : Archives départementales de Seine-Maritime, 2E91/185


text:
Guayaquil
Guayaquil qu'ei la ciutat mei poblada d'Eqüator e tanben la capitala de la Província de Guayas. Qu'ei coneguta egaument com la Capitala economica deu País o tanben la Perla deu Pacific.
Que costeja l'arriu Guayas a un vinteat de quilomètres de la soa desembocadura.
La soa populacion qu'ei de 1.985.379 abitants segon lo darrèr recensament.
Guayaquil que ho fondada definitivament en 1537 com pòrt e fabrica de batèus. Qu'ei lo lòc on los dus Libertadores latino-americans, Simón Bolívar (arribat deu nòrd) e José de San Martín (arribat d'Argentina) e's juntèn amassa dab sengles armadas a l'escadença de l'Entervista de Guayaquil.


text:
Castèthnau de Manhoac
Castèthnau de Manhoac (Castelnau-Magnoac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e era region istorica de Bigòrra, qui's tròba suu Plan de Lanamesa. Administrativament, que's trapa en departament francés deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Memoriau deth Còs Franc Pomèr e deth 49au Regiment d'Infanteria
- Musèu deth Còs Franc Pomèr
- Collegiada e Musèu d'Art Religiós
- Plaça dera Porcau
Personalitats ligadas ara comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaut d'Ossat
- Maxime Dastugue
- Jean Melchior Dabadie de Bernet
- Familha dera Marca-La Marca, anciana familha nòbla de Bigòrra, installada despuish eth sègle XIVau en Castèthnau de Manhoac, en castèth dera Marca e en castèth vesin de Manent (Gers). Familha extinta ens mascles ath començament deth sègle XIXau.
Vida locau[modificar | modificar la font]
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Manhoac FC Club de rugbi


text:
Elefant de guèrra
Un elefant de guèrra èra un elefant dreiçat per d'utilizacions militaras sus lo prat batalhier ò per transportar de cargas pesucas. Foguèt utilizat de l'Antiquitat au sègle XIX.
Una carga d'elefants èra basada sus la poissança deis animaus e èra malaisada d'arrestar per de fòrças d'infantariá soletas. De mai, l'aspèct e l'odor deis elefants entraïnavan de panicas generalas au sen dei chivaus. Enfin, tuar ò neutralizar un elefant èra una causa malaisada de realizar. Pasmens, de tacticas especialas foguèron desvolopadas per luchar còntra leis elefants e, dins lo cas d'una bleiçadura grèva ò d'una retirada grèva, un animau podiá s'entornar brutalament e infligir de pèrdas importantas a la sieuna armada.


text:
-40
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -40 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Partença de Marc Antòni per Itàlia onte luchèt còntra lei tropas d'Octavius.


text:
Noailles (Oise)
Noailles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Noailles N'es de per la siá istòria fòrtament marcada pel passatge de la rota nacionala 1, #que connècta París a Calava, per Beauvais (uèi RD1001) e a l'entorn #que se n'es bastit lo centre-bourg. Es egalament lo ponch de sortida de la RD2 #que dessert lo País de Bray, cap a l'oèst, de la RD115 en direccion de Chaumont-en-Vexin, al sud-oèst e fin finala de la RD137, #que bifurque cap a Mouchy-lo-Châtel de contunh la vallée del Thérain, e s'esperlonga en RD44 vèrs Cauvigny.
- Relief
Lo luòc de Noailles se caracteriza per reliefs modèstes mas marcats. A 90 mètres d'altitud, lo centre del bourg se situa n'efièch al pè del extremitat-es de la cuesta del Bray, #que s'esperlonga encara cap al sud-es a lo-dessus de Cauvigny de contunh de Ully-Sant-Georges. Aital, en prenent la direccion del sud, cap a la municipalitat de Santa-Geneviève, la rota escalièr una solida pendenta, #que condusís sul scenari de Thelle, a 200 mètres d'altitud. A l'èst, lo quartièr de Longvillers a traversat pel ru de Boncourt, #que ne fa lo ponch çò de mès de bas de la municipalitat, a 74 mètres. La butte del bòsc de Larris, sus las pendentas #que se adossa la glèisa Santa-Lucien, surplombe lo quartièr, a 116 mètres. Cap a l'oèst, lo relief se n'elèva doçament cap als pòbles de Tillard e de Silly, e arribat a 176 mètres a lo-dessus del quartièr de Boncourt, cap a la Montanha de Boncourt.
- Hydrographie
La municipalitat a traversat pel ru de Boncourt, #que pren lo ruisseau lo Sillet (afluent del Thérain) al Molin de Conflans. Un ancià marécage s'estendiá al sud-es entre lo luòc del anciana fonderie e lo bòsc de Epermont.
Noailles est de par son histoire fortement marquée par le passage de la route nationale 1, qui relie Paris à Calais, par Beauvais (aujourd'hui RD1001) et autour de laquelle s'est construit le centre-bourg. Elle est également le point de départ de la RD2 qui dessert le Pays de Bray, vers l'ouest, de la RD115 en direction de Chaumont-en-Vexin, au sud-ouest et enfin de la RD137, qui bifurque vers Mouchy-le-Châtel puis la vallée du Thérain, et se prolonge en RD44 vers Cauvigny.
- Relief
Le site de Noailles se caractérise par des reliefs modestes mais marqués. A 90 mètres d'altitude, le centre du bourg se situe en effet au pied de l'extrémité-est de la cuesta du Bray, qui se prolonge encore vers le sud-est au-dessus de Cauvigny puis d'Ully-Saint-Georges. Ainsi, en prenant la direction du sud, vers la commune de Sainte-Geneviève, la route gravit une solide pente, qui conduit sur le plateau de Thelle, à 200 mètres d'altitude. À l'est, le quartier de Longvillers est traversé par le ru de Boncourt, qui en fait le point le plus bas de la commune, à 74 mètres. La butte du bois de Larris, sur les pentes de laquelle s'adosse l'église Saint-Lucien, surplombe le quartier, à 116 mètres. Vers l'ouest, le relief s'élève doucement vers les villages de Tillard et de Silly, et atteint 176 mètres au-dessus du quartier de Boncourt, vers la Montagne de Boncourt.
- Hydrographie
La commune est traversée par le ru de Boncourt, qui rejoint le ruisseau le Sillet (affluent du Thérain) au Moulin de Conflans. Un ancien marécage s'étendait au sud-est entre le site de l'ancienne fonderie et le bois d'Epermont.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del temps que Beauvais #patir de plen fouet la crisi del texil, los édiles beauvaisiens decidisson de rénover la rota de París sul tròç « La Crotz » de Santa-Geneviève a Beauvais per un còst de 50 000 libres.
Amb la fin d'evitar de traversar los marais cap a la Planquette o Framicourt, lo nòu traçat s'escarta de l'anciana via transeünt per Tillart, relèu de plaça tradicionala e luòc de mercat, per passar per las tèrras del pòrti de Mouchy, Philippe de Noailles, entre Longvillers e Boncourt. La familha de Mouchy bassa d'una branca cadette de la ostal de Noailles, procedent de Noailles, en Limousin.
Longvillers E Boncourt, dos quartièrs actuales de Noailles, son alavetz los dos pòbles d'una meteissa parròquia, separats per un interval d'aperaquí dotze #cent mètres. Longvillers, O Lonvillers, Longuivillers (Longovillare), sus l' anciana rota de Beauvais a Mouchy, es çò cap de-luòc ont se situa la glèisa. Boncourt, Simple masatge caseriu al sud-oèst, es sus una autra vièlha rota trucada lo « Camin dels Rouliers » que # s'afranquís per el la montanha Santa-Geneviève.
Un nòu relèu de plaça a bastit per André Blainville en 1750 près de de lo passatge del Sillet, a « Blainville », dicha-se sulpic. Parallèlament, lo pòrti de Mouchy, comte de Noailles, fa bastir, al luòc ont lo camin de Mouchy en Normandie travèrsa la nòva rota, una granja-auberge, dicha « de Boncourt » o « Ostal Nòu » o encara « otèl de Noailles ». La localizacion escuelhuda es pas pas quelconque. Pòt èsser interpretat coma un primièr ligam tendent a amassar Boncourt a Longvillers.
En febrièr 1751, lo comte de Noailles, en considerant çò fòrça dolent estat dels camins cap a Tillart e en jutjant que lo mercat pas se engrandirà mai, obten cartas brevets per dobrir un autre mercat a Mouchy. L'entrepresa fracassa mas lo 16 de junh 1757, adreça al Rei una nòva comanda, per desplaçar lo mercat de Tillart a Boncourt. Obten las siás cartas brevets en mai 1760 ; aquelas an grauat dempuèi lo 28 d'agost e lo 14 de genièr de 1761, una estancada del Parlament de París los ret exécutoires : lo comte a autorizat a bastir de Lòtjas. Las lòtjas de Tillart son sulpic desmontadas e lo comte lo fach transporter e installar près de la siá granja, al luòc #que se truca alavetz ja « Noailles » e mai se i i aja pas e mai se aquel sol ostal, al encreuament de las rotas de París e de Normandie – las actualas carrièras de París e Arnaud-Bisson.
Al meteis temps fa de concessions a #çò que voldrián elevar d'unas autras bastissas. L'inventa directora es pas pas solament de bastir la longitud de la rota, mas tanben d'amassar Boncourt a Longvillers, doncas de crear un nòu nuclèu en servint de connexion. Dintratz 1760 e 1776, los alentours de la granja se cobrisson de bastiments e es entre 1776 e 1790 que l'avançada es la mai fòrta : 27 immeubles.
Dintratz temps, André Blainville a defallit lo 28 de març 1761. François Pelletier lududes succedís e la Plaça als cavals es alavetz portada a la granja de Noailles #que n'a la auberge. La granja, l'otèl, lo mercat e las lòtjas, la Plaça als Cavals e a las Cartas, las concessions de terren pel comte… Las condicions an amassat per la naissença de Noailles…
Totun aqueles nòus interèsses pas #èsser pas creats sens prejudiciar a aqueles #que desplaçavan ; i #aver de las estèlas violentas e constantas ; l'aversion durava encara quand la Revolucion #esclatar. Mas los abitants de Noailles #arribar a introdusir lo sieu vilatge al nombre dels municipalités al detriment de Longvillers, ancian cap de-luòc.
Se los actes oficiales de 1789 dison encara « Noailles parròquia de Longvillers », se vei dempuèi 1790 Noailles reconegut Comuna, erigit en cap de-luòc de costat en lo procès-verbal de délimitation dels districts.
Lo nom de « Noailles » lo #emportar encara en 1794, quand la Convencion ordonna de cambiar fins a las appellations #que poguèsson conservar traces del govèrn reial. Lo conselh de la Municipalitat, en tement #qu'una nòva denominacion comprometa l'existéncia del luòc, se #limitar alavetz a declarar #que « Noailles li caliá èsser aniquilat en lo sieu nom », mas #apondre que « aquel nom s'esborrariá pas pas facilament, perque s'es tròp familiaritzat amb lududes, de sòrta que la municipalitat i es fòrça compromesa ». Lo suenh #èsser doncas daissat a l'administracion centrala d'impausar un autre títol … #que pas en #far res.
Noailles #èsser desservi per una linha de camin de fèrre secondaire a via métrique, lo Camin de fèrre de Hermes a Beaumont. Aquela linha de 32 km, #que #foncionar de 1879 a 1959, i aviá una estacion a Noailles.
Alors que Beauvais subit de plein fouet la crise du textile, les édiles beauvaisiens décident de rénover la route de Paris sur le tronçon « La Croix » de Sainte-Geneviève à Beauvais pour un coût de 50 000 livres.
Afin d'éviter de traverser les marais vers la Planquette ou Framicourt, le nouveau tracé s'écarte de l'ancienne voie passant par Tillart, relais de poste traditionnel et place de marché, pour passer par les terres du duc de Mouchy, Philippe de Noailles, entre Longvillers et Boncourt. La famille de Mouchy descend d’une branche cadette de la maison de Noailles, originaire de Noailles, en Limousin.
Longvillers et Boncourt, deux quartiers actuels de Noailles, sont alors les deux villages d’une même paroisse, séparés par un intervalle d’environ douze cent mètres. Longvillers, ou Lonvillers, Longuivillers (Longovillare), sur l’ancienne route de Beauvais à Mouchy, est le capluòc où se situe l’église. Boncourt, simple hameau au sud-ouest, est sur une autre vieille route appelée le « Chemin des Rouliers » par laquelle on franchit la montagne Sainte-Geneviève.
Un nouveau relais de poste est bâti par André Blainville en 1750 près du passage du Sillet, à « Blainville », dit-on aussitôt. Parallèlement, le duc de Mouchy, comte de Noailles, fait bâtir, au lieu où le chemin de Mouchy en Normandie traverse la nouvelle route, une ferme-auberge, dite « de Boncourt » ou « Maison Neuve » ou encore « hôtel de Noailles ». L’emplacement choisi n’est pas quelconque. Il peut être interprété comme un premier lien tendant à réunir Boncourt à Longvillers.
En février 1751, le comte de Noailles, considérant le très mauvais état des chemins vers Tillart et jugeant que le marché ne s’agrandira plus, obtient des lettres patentes pour ouvrir un autre marché à Mouchy. L’entreprise échoue mais le 16 juin 1757, il adresse au Roi une nouvelle requête, pour déplacer le marché de Tillart à Boncourt. Il obtient ses lettres patentes en mai 1760 ; celles-ci sont enregistrées dès le 28 août et le 14 janvier 1761, un arrêt du Parlement de Paris les rend exécutoires : le comte est autorisé à construire des Halles. Les halles de Tillart sont aussitôt démontées et le comte les fait transporter et installer près de sa ferme, au lieu qu’on appelle alors déjà « Noailles » quoiqu’il n’y ait encore que cette seule maison, au carrefour des routes de Paris et de Normandie – les actuelles rues de Paris et Arnaud-Bisson.
En même temps il fait des concessions à ceux qui voudraient élever d’autres édifices. L’idée directrice n’est pas seulement de construire le long de la route, mais aussi de réunir Boncourt à Longvillers, donc de créer un nouveau noyau servant de liaison. Entre 1760 et 1776, les alentours de la ferme se couvrent de constructions et c’est entre 1776 et 1790 que la progression est la plus forte : 27 immeubles.
Entre temps, André Blainville est décédé le 28 mars 1761. François Pelletier lui succède et la Poste aux chevaux est alors ramenée à la ferme de Noailles dont il tient l’auberge. La ferme, l’hôtel, le marché et les halles, la Poste aux Chevaux et aux Lettres, les concessions de terrain par le comte… Les conditions sont réunies pour la naissance de Noailles…
Toutefois ces nouveaux intérêts ne furent pas créés sans nuire à ceux qu’ils déplaçaient ; il y eut des éclats violents et soutenus ; l’animosité durait encore lorsque la Révolution éclata. Mais les abitants de Noailles parvinrent à introduire leur village au nombre des municipalités au détriment de Longvillers, ancien chef-lieu.
Si les actes officiels de 1789 disent encore « Noailles paroisse de Longvillers », on voit dès 1790 Noailles reconnu Commune, érigé en chef-lieu de canton dans le procès-verbal de délimitation des districts.
Le nom de « Noailles » l’emporta encore en 1794, lorsque la Convention ordonna de changer jusqu’aux appellations qui pussent conserver des traces du gouvernement royal. Le conseil de la Commune, craignant qu’une nouvelle dénomination compromette l’existence du lieu, se borna alors à déclarer que « Noailles devait être anéanti en son nom », mais il ajouta que « ce nom ne s’effacerait pas aisément, parce qu’on est trop familiarisé avec lui, de sorte que la commune y est très embarrassée ». Le soin fut donc laissé à l’administration centrale d’imposer un autre titre … qui n’en fit rien.
Noailles fut desservi par une ligne de chemin de fer secondaire à voie métrique, le Chemin de fer de Hermes à Beaumont. Cette ligne de 32 km, qui fonctionna de 1879 à 1959, avait une gare à Noailles.


text:
Haboudange
Haboudange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo castèl èra lo banc del anciana châtellenie episcopal de Haboudange fins a la Revolucion.
- L'avesque Thierry bastís lo castèl #que ne demòra de murs, un torn redond e lo fossé.
- Le château était le siège de l'ancienne châtellenie épiscopale de Haboudange jusqu'à la Révolution.
- L'évêque Thierry bâtit le château dont il reste des murs, une tour ronde et le fossé.


text:
Elvira de Castelha
Elvira de Castelha, nascuda cap a 1080, mòrta aprèp 1151 es una comtessa de Tolosa per maridatge, en esposant en 1094 lo comte Raimon IV de Tolosa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filha illegitima d’Anfós VI, rei de Castelha e de Jimena Munoz. Sos parents s’èran maridats cap a 1078, mas una consanguinitat entre los esposes qu’aviá pas fach l’objècte d’una dispensa aviá rendut nul lo maridatge. Anfós VI s’èra apuèi maridat amb Constança de Borgonha, mas aviá gardat Jimena per mestressa, que li aviá balhat doas filhas : Elvira e Terèsa, maridada a Enric de Portugal, comte de Portugal.
En 1094, son paire la balha en maridatge a Raimon IV de Sant Geli, comte de Tolosa. Pel rei de Castelha, aqueste maridatge permet de nosar una aligança contra son rival lo rei d’Aragon. Lo comte de Tolosa profiècha tanben de l’aligança e largament perque, otra lo prestigi d’aver esposat una princessa reiala, la dòt es importanta[1].
A la fin de l’annada 1095, lo papa Urban II apèla los nòbles de la crestiantat a partir en Orient per desliurar los luòcs sants. Raimon es un dels primièrs a respondre a l’ampèl e es un dels caps de la Primièra Crosada, que pren Jerusalèm en julhet de 1099. Aprèp aquesta presa, se talha un fèu a l’entorn de Trípol e assètja la vila a partir de 1102. Es pendent aqueste sètge qu’Elvira dona naissença a un filh, prenomenat Anfós en l’onor de son grand paire mairal, e escaissat Jordan perque batejat dins lo flume del meteis nom. Raimon morís en 1105, son cosin e luòctenent Guilhèm de Cerdanha, li succedís e fa tornar Elvira e Anfós a Tolosa cap a 1108. Mas ela, sembla escartada del poder, perque Anfós Jordan es pas màger qu'en 1121, e cap de document menciona pas Elvira coma regenta. Benlèu es tornada en Castelha. En efièch, son paire morís en 1109 sens filh, e, benlèu a volgut far valer sos dreches al tròn, perque Urraca, l'ereitièra e ainada dels enfants legitims, es sonque sa sòrre cabdèta.
Una letra del 8 de julhet de 1117[2] menciona un comte Fernando Fernandez maridat a Elvira, filha del rei Anfós. Anfós VI a agut doas filhas amb aqueste pichon nom, la comtessa de Tolosa e la reina de Sicília, maridada al rei Rogièr II de Sicília, justament aquela annada 1117. Apareis doncas que la femna del comte Fernando es plan la veusa del comte de Tolosa. Aqueste maridatge es anullat abans 1124. La Foundation for Medieval Genealogy la ditz encara viventa en 1151, mas sens precisar la font que permet d'o afirmar.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Déjean,  Les comtes de Toulouse (1050-1250), 1979 [detalh de las edicions]
- Foundation for Medieval Genealogy :
- Xavier Pazat de Lys, « Tous les princes d'Europe descendent-ils de Mahomet ? », Revista Francesa de Genealogia (29), 1984
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquesta dòt finançarà una bona partida de la participacion del comte de Tolosa a la Primièra Crosada.
- ↑ Una donacion de dequés a l'abadiá de Clunhic.


text:
Escala cromatica
Ua escala cromatica qu'ei ua seria regulara de nòtas tanhetas e dessaparadas per pas sonque un miei ton enter eras. Que s'opausa a l'escala diatonica on, a despart de dus miei tons, las nòtas ostedeishen intervaus d'un ton.
Suber ua octava ua gama cromatica que compta dab 12 grads. La soa regularitat qu'empacha a la gama cromatica de conéisher nat mòde (au contre de l'escala diatonica).
Enter los instruments de musica, los intruments qualificats de cromatics que pòden adaptà's a totas la tonalitats (puish que pòden realitzar totas las nòtas e donc totas las gamas) mentre qui los instruments diatonics (generaument instruments de musica populara com l'acordeon diatonic) be pòden realizar pas sonque quauques gamas.


text:
Jan-Pèire Tennevin.
L'Astrado n° 44
Lou decor à la jardiniero
de Nino Martinent-Savidan
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Marsiho, tras li siècle
de Gabriéu Cassin
UNO o DE lengo d'O
pèr Jean Lafitte e Guilhem Pépin
Ié disien Cèio e Marto, dos santo à l'ounour
Couleicioun Lenga d’Oc.
Ièu savo una chançon.
pèr Parlarem en Vivarés
«La Pounchudo
Cercle Langue d’Oc
La Targo
pèr L’Escolo de la Targo
Beatritz de Mongalvanh
pèr Reinat Toscano
154
Jan-Pèire Tennevin
Pèr soun numerò de 2009, L’Astrado Prouvençalo a chausi d’ounoura Jan-Pèire Tennevin. Bello chausido, que Tennevin, un dis escrivan prouvençau maje de noste tèms, s’ameritavo enfin d’èstre miés couneigu e aquel estùdi que i’es counsacra.
La voucacioun prouvençalo
Nascu à Marsiho en 1922, faguè uno carriero de proufessour de Letro Classico dins li licèu de Marsiho, Sidi-Bel-Abbès e z-Ais. Venguè au prouvençau, qu’avié entendu dins soun jouvènt, un pau d’asard, en descurbènt la Gramatico prouvençalo de Brunoun Durand, pièi la literaturo prouvençalo, ignourado de l’ensignamen óuficiau de l’Educacioun Naciounalo. Fuguè atriva, en 1961, pèr un rampèu legi dins l’Armana Prouvençau, que sounavo lou secous de nosto lengo. N’en venguè à l’ensigna. N’en venguè tambèn un mèstre recouneigu, emé sis article pedagougi precious, publica noutamen dins lou buletin dóu Prouvençau à l’Escolo, venguè escrivan e militant prouvençau afouga.
L’escrivan
Quouro espelis L’Astrado Prouvençalo en 1965, n’es lou souto-presidènt. 1965 es tambèn l’annado que publico soun proumié rouman, Lou Grand Baus (Pres Mistral 1965). I’es esta ispira pèr lou fur qu’a coumença en 1960 dins un opidum anti trouva dins sa prouprieta dóu Baus-Rous à Bou (proche Gardano). Es que Tennevin es tambèn arqueoulogue amatour. Un autre rouman en dos partido, Darriero cartoucho, seguis, en 1967-1968.
Lou tiatre l’interèsso tambèn e escriéu uno proumiero coumèdi, Martino, que sara jougado qu’en 1972, au Rastèu (Vaucluso) dins lou cadre d’un estage de prouvençau. Istara inedito e nous la pourgisson entiero, pèr lou proumié cop, dins li pajo d’aquéu numerò de L’Astrado. Es uno obro que denóuncio fort lou coulounialisme francés en Prouvènço.
Uno autro coumèdi arrivo en 1971, en 5 ate, Lou mounde paralèle, que conto lou countràri de ço que l’Istòri debanè. Uno tresenco seguis, La countagien, en 3 ate (1978). Aqueste cop, Tennevin a vougu escriéure marsihés, recouneissènt, davans ouro, l’egalita di dialèite prouvençau. L’avié deja fa, d’aiours, en 1976, pèr soun rouman La Vièio qu’èro mouarto. En 1982, fai la critico dóu biais óucitan dins Gracchus Boeuf e lis Oilitan. 1985, nouvèu rouman en dos partido : Lou Brounze e li Tavan. Tout acò ié douno, la memo annado, lou Grand Pres Literàri de Prouvènço. Fau enfin apoundre conte, nouvello, pouèmo, article divers, pareigu dins de revisto coume l’Armana Prouvençau, l’Armana di Felibre, Lou Prouvençau à l’Escolo…. L’Astrado a publica en 2003 un recuei : Lou Pantai e àutri nouvello.
Estùdi e testimòni
Dins soun obro, Tennevin mostro soun goust de l’estrange (a fa meme de counferènci sus lis OVNI), de l’Antiqueta, denóuncio la coulounisacioun di pople de Prouvènço (pèr li Rouman de l’Antiqueta o li Francés di tèms mouderne), denóuncio lou mounde de vuei o se n’en trufo, conto la revòuto e lou coumbat dificile e van d’aquéli que volon faire targo contro si cerco-proufié e teinoucrato nèsci.
Emé la pèço Martino, trouven encaro, dins aqueste numerò, d’article e pouèmo de Jan-Pèire Tennevin, que vènon ilustra sa voucacioun, sis idèio e sa persounalita, emai d’estùdi e testimòni sus soun obro e sus l’ome, signa, entre autre, Felipe Blanchet, Reinié Moucadèu, Roumié Venture, Rouland Costa, Louïs Scotto etc…
Lou lindau es signa de Michèu Courty que presènto Jan-Pèire Tennevin e soun obro, tant aquelo de l’escrivan que la de l’artisto, emé soun biais requist de pinta e dessina.
Tout aquéu travai ounouro un escrivan que, de tout segur, se dèu de se trouva dins vosto biblioutèco.
30082


text:
Michael Collins
Michael John ("Mick") Collins (en irlandés: Mícheál Seán Ó Coileáin; nascut lo 16 d'octobre de 1890 – mòrt lo 22 d'agost de 1922) foguèt un menaire revolucionari irlandés, Ministre de las Finanças de la Republica Irlandesa, Director dels servicis d'intelligéncia per l'IRA, membre de la delegacion irlandesa pendent las negociacions del Tractat Angloirlandés, coma cap del govèrn provisòri e a l'encòp comandant de l'armada nacionala irlandesa.
Foguèt assassinat per balas en agost de 1922, pendent la Guèrra Civila Irlandesa. La part màger dels partits politics irlandeses reconeis sa contribucion a la fondacion de l'Estat irlandés modèrne, mas los membres e suportaires del partit politic Fine Gael manifèstan una admiracion particularament fòrta per sa memòria ja que lo considèran lo paire fondaire d'aqueste movement; lo partit se sonava a la debuta Cumann na nGaedhael.


text:
Puy-Saint-Gulmier
Puy-Saint-Gulmier[1] (Puy-Saint-Gulmier en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Origines du patronyme qui m’a été légué par mon père Edmond Guillemier : Voici quelques analyses contradictoires livrées en vrac, sans fil directeur.


text:
Aligança Anticomunista Argentina
L'Aligança Anticomunista Argentina o Triple A que ho ua organizacion terrorista paramilitara d'extrèma dreta fondada en 1973 en Argentina durant la presidéncia de Juan Domingo Perón e gavidada per José López Rega (personatge d'un gran poder psicologic sus Perón). Lo som de la soa activitat violenta que ho la tempsada deu mandat de la presidenta María Estela Martínez de Perón.
Lo son prethèit qu'èra de miar operacions de terrorisme e d'assassinat de personalitats ligadas a l'esquèrra.
Lo sons defensors qu'argumentan qu'èra ua responsa a l'activitat paramilitara de grop de guerrilla com los Montoneros ; totun, a despart d'agir e dehòra de la lei qui deishavan los amples mejans de l'estat a la disposicion d'aquesta causa, que cau mentàver que la Triple A que virè las soas accions contre civius non combatents e simples membres deu monde academic, jornalistic, artistic o elejuts politics.
Las accions de la Triple A que hon suspenudas per la mesa en plaça de la repression illegau de la Dictatura Militara qui perseguí lo medish objectius dab mejans comparables mes a mei grana escala.
Au retorn de la democracia las accions de la Triple A que hon qualificadas de crime contra l'Umanitat per la justícia argentina.


text:
Parietaria officinalis
La Paredalha es una planta erbacèa de la familha de las urticacèas.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom, que deriva del latin paries (muralha, paret), fa referéncia al biais que creis la planta sus de parets o murs vièlhs.
Ecologia[modificar | modificar la font]
S'encontra en Euròpa Centrala e Meridionala, nòrd d'Africa e Asia Occidentala. Creis sobre murs, parets, esclats de ròcas, terrens per bastir, ostals vièlhs o broas de camins. Preferís los sòls nitrificats, per aquò apareis sovent ont i a de preséncia umana o d'animals.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una planta vivaça (las partidas aerianas son annalas e las sosterranhas son persistentas). Ten una forma de mata pauc compacta amb una basa lenhosa, de 20 a 50 cm d'alçada, las tijas son fòrça ramificadas e son cobèrtas de pels non urticants (fissan pas) malgrat que la planta apertenga a la familha de las urticacèas coma las ortigas. Las fuèlhas son altèrnas amb peciòl e de forma ovoïda acabadas en punta, presentan dos parelhs de nèrvis laterals e son cobèrtas de pels (pubescentas) coma tota la planta. S'agafan aisidament als vestits. Las flors apareisson de març a octobre, son verdas e se presentan agropadas en inflorescéncias globularas (glomeruls) que las del centre son femes e la rèsta ermafroditas. Son pollèn provòca de reaccions allergicas : es l'allergèn mai important de la còsta mediterranèa. Lo fruch es oval de color negre brilhant que s'agafa fòrtament als vestits o als pels dels animals, çò que contribuís a sa propagacion e li permet de colonizar rapidament los ermasses pro nitrificats. Es una planta rica en potassi que s'utiliza contra las malautiás de las vias urinàrias per sas proprietats diüreticas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 19168 Parietaria officinalis L. (en)
- Referéncia NCBI : Parietaria officinalis (en)


text:
Premiera Guèrra de Barbària
La Primièra Guèrra de Barbària, o tanben Guèrra de Tripól, qu'es una guèrra que se debanè deu 14 de mai de 1801 au 10 de junh de 1805 entre los Estats Units d'America, ajudat per Suècia, e mès d'un estat african corsari deu nòrd d'Africa. La causa principala de son aviada estó lo refús deus Estats Units de pagar la taxa de proteccion demandada per lo senhor de Tripól. S'acabè per una victòria estatsunidenca e, d'ara enlà, los naviris estatsunidencs èran liures de passar Mediterranèa shens pagar de taxes aus Tripolitans.


text:
Carlos Ruiz Zafón
Carlos Ruiz Zafón es un escrivan catalan nascut a Barcelona lo 25 de setembre de 1964. Viu a Los Angeles (Estats Units d'America) dempuèi 1993, ont escriguèt d'en primièr scenaris de cinèma e al meteis temps comencèt una carrièra de romancièr; escriu subretot en castelhan.
Son primèr roman per adultes, L'ombra del vent, aguèt un grand succès, aclamat coma una de las grandas revelacions literàrias. Aquel roman foguèt tradusit en mai de 36 lengas, e vendut a cinc milions d'exemplaris dins lo monde entièr e obtengèt fòrça prèmis internacionals.
òbras[modificar | modificar la font]
Recits[modificar | modificar la font]
- Seria El cementerio de los libros olvidados (Lo cementèri dels libres oblidats) (tetralogia compausada de las òbras seguentas):
- La sombra del viento (L'ombra del vent) 2002
- El juego del ángel (Lo jòc de l'àngel) 2008
- El prisionero del cielo (Lo prisonièr del cèl) 2011
- 4n e darrièra òbra (non publicada encara)
Recit pels enfants[modificar | modificar la font]
- Seria La Trilogía de la Niebla (recuèlh de las tres òbras seguentas 2007:
- El príncipe de la niebla (Lo prince de la nèu) 1993
- El palacio de la medianoche (Lo palais de mièjanuèit) 1994
- Las luces de septiembre (Las luses de setembre) 1995
- Marina 1999
Prèmis obtenguts[modificar | modificar la font]
- Prèmi de Literatura Edebé, per El príncep de la boira, en 1993.
- Finalista del Prèmi Fernando Lara de Novel·la 2000, per L'ombra del vent.
- Finalista British Book Awards, autor de l'an 2006
- Prèmi del melhor libre estrangièr en França 2004
- Prèmi de l'Associacion dels libraris de Canadà / Quebèc
- Prèmi de Veus Novoa, Portugal.
- Bjornson Order of Literary Merit, Norvègia
- Barry Award del melhor roman, USA
- Original Voices Award, USA
- Seleccionat pel libre de se remenbrar de l'an 2004" per la bibliotèca centrala de Nòva York Ciutat, USA.
- Prèmi de la Fundacion Jose Manuel Lara Hernàndez 2004 de libre mai vendut l'an precedent
- Prèmi Booksense 2005, USA
- Prèmi Euzkadi de Plata 2008 per Lo jòc de l'àngel
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Biografia
- (es)Web oficial de Carlos Ruiz Zafón
- (es)}La Barcelona del viento, viatge pels luòcs de la Barcelona secreta qu'inspirèron L'ombra del vent; video; acceso 29.09.2011


text:
Bèthlòc e Sent Clamenç
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Bèthlòc e Sent Clamenç[1][2][3] (Belloc-Saint-Clamens en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la Gascogne,a 5 km al nòrd de Mirande per la D939. Belloc Constituissi una sòrta de balcon entre la Baïse e la Pichona Baïse #que permet de veire la chaine de las Pirenèus amb lo sieu Pic del Miègjorn.
Commune située dans la Gascogne,à 5 km au nord de Mirande par la D939. Belloc constitue une sorte de balcon entre la Baïse et la Petite Baïse qui permet de voir la chaine des Pyrénées avec son Pic du Midi.
Comuna situada en Gasconha .
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1997, un aigat qu'afectèt 42 ectaras deu territòri comunau. Aquestes aigats que deteriorèron la fabrica de produits farmaceutics (especializada dens la produccion de pomadas de calendula officinalis) qui ho destrusida en 2003. Totun, las activitats farmaceuticas que contunhèron dab la produccion de carbon activat vendut sos lo nom de « charbon de Belloc ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'abitants que's ei estabilizat desempuèi lo darrèr recensament dab las neishenças deus joens cobles qui son demorats au país entà tornar préner l'expleitada familiau.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La comuna que presenta ua capèra d'estil romanic (sègle XI), situada suu Camin de Sant Jacme, qu'ei mercada aus monuments istorics. Aquesta capèra que ho dedicada a Clamenç Ièr, papa de 89 a 97 que donèt lo son nom a la comuna.
Materiaus de tornar emplegar que testimònian d'ua preséncia galloromana pro importanta. La capèra qu'embarra un sarcofag paleocrestian deu sègle IV en marme de Sent Beat, e vestigis de frescas. Quauques signes lapidaris que son vededers suus murs exteriors.
La glèisa, tornar batesada au sègle XIX e navèrament restaurada, que domina lo center deu vilatge per la soa tor rectangulara.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Insee


text:
Sant-Senour
Sant-Senour en breton ( Saint-Senoux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 27 km al Sud-Sud Oèst de Roazhon, la municipalitat de Sant-Senoux es contigüe a Guichen, cap de luòc de costat, Bourg-de detlos-Comptes, Guignen, Pléchâtel, e Sant-Malo-de-Phily. En plena cœur de la vallée de la Vilaine #que la separa de Bourg-de detlos-Comptes, la pichona municipalitat es egalament traversada per un riu, lo Canut, limit natural amb la municipalitat de Guichen. Lo Canut arribat a lo sieu confluisson amb la Vilaine sus las tèrras de la municipalitat, just al pè del castèl del Bochet situat, lududes sus l'autre marge. En granda part boisée, la municipalitat es fòrça vasta. Qualqu'uns de los sieus caserius, coma per exemple La Trottinais an situat en mai de 5km del bourg. Lo domeni de La Molière, juché a flanc de la vallée de la Vilaine domina tot un bòsc en portant lo meteis nom. De nombrosas randonnées pédestres an prepausat a travèrs de sentiers balisés en caminant sus tot lo territòri.
Située à 27 km au Sud-Sud Ouest de Rennes, la commune de Saint-Senoux est contigüe à Guichen, chef lieu de canton, Bourg-des-Comptes, Guignen, Pléchâtel, et Saint-Malo-de-Phily. En plein cœur de la vallée de la Vilaine qui la sépare de Bourg-des-Comptes, la petite commune est également traversée par une rivière, le Canut, limite naturelle avec la commune de Guichen. Le Canut atteint son confluent avec la Vilaine sur les terres de la commune, juste au pied du château du Bochet situé, lui sur l'autre rive. En grande partie boisée, la commune est très étendue. Certains de ses hameaux, comme par exemple La Trottinais sont situés à plus de 5km du bourg. Le domaine de La Molière, juché à flanc de la vallée de la Vilaine domine toute une forêt portant le même nom. De nombreuses randonnées pédestres sont proposées à travers des sentiers balisés cheminant sur tout le territoire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es dicha #qu'a l'IV o plan a Modèl:La s-, un fraire irlandais, del nom de Senou s'es installat dins aquelas tèrras, encantat per la region. Al alba de la Modèl:S-, la municipalitat es essencialament agricòla, e cap de entrepresa industriala i a pas installat.
Il est dit qu'au IV ou bien au Modèl:S-, un moine irlandais, du nom de Senou s'est installé en ces terres, charmé par la région. À l'aube du Modèl:S-, la commune est essentiellement agricole, et aucune entreprise industrielle n'y est installée.


text:
Calómnia
La calómnia (o calomnia)[1] es lo fach e portar d'acusacions falsas contra una persona.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los parlars occitans pauc influenciats per lo francés, coma lo niçard, lo cisalpenc e l'aranés, accentuan calómnia coma dins lo mot latin d'origina calúmnia e coma dins la màger part de las lengas romanicas (calómnia es atestat dins: CASTELANA Jòrdi = CASTELLANA Georges (1947) Dictionnaire niçois-français, reed. 2001, Niça: Serre). La forma calomnia s'alinha sus l'accentuacion del mot francés calomnie. La nòrma classica de l'occitan es pas explicita sus aqueste ponch.


text:
Courzieu
Courzieu en arpitan (Courzieu en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En una charte datada del 27 d'agost 925[1] Çò archevêque de Lion Rémy II e lo comte Guillaume consenteixin una donation facha de quatre curtils e de vinhas aital coma un anniversari dins la fèsta de Sant-Martin a la glèisa de Courzieu pel senhor Andelfred, la siá femna Richborge e los sieus fils Sever al abbaye de Savigny (Rhône).
Dans une charte datée du 27 août 925[1] L'archevêque de Lyon Rémy II et le comte Guillaume consentent une donation faite de quatre curtils et vignes ainsi qu'un anniversaire en la fête de Saint-Martin à l'église de Courzieu par le seigneur Andelfred, sa femme Richborge et leur fils Sévère à l'abbaye de Savigny (Rhône).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Savigny 1853, p. 11


text:
Hagetmau
Hagetmau o Haget (Hagetmau en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget".
.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Haget qu'es format de "hai" (latin fagus) e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin -etum) = Haget : bòsc de hais.
Mei l'adjectiu "mau" (latin malum) = maishant. Hagetmau significa "Maishant bòsc de hais".
Gentilici[modificar | modificar la font]
Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).
Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas".
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la Shalòssa Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter Lo Mont (27 km) e Ortès (22 km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu Los, afluent de l'Ador. La comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Horsarriu, Doasit, Sèrraslós e Arribans, Sent Cric de Shalòssa, Momui, La Bastida de Shalòssa, La Craba, Montsegur, Samadèth, Sèrras Gaston.
Economia[modificar | modificar la font]
La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.
Gironç (Gerontius), vienut evangelizar Novempopulània dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409[1].
Au sègle XIIau, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.
La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.
Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver :
- La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis[2] ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis[3].
- la susmauta contre la gabèla, miada peu Bernat Daudijòs, sortit de Couduras[4].
- Lo passatge deus Anglés en 1814. Wellington qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts.[5].
- La linha de demarcacion pendent la Dusau Guèrra Mondiau[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La cripta de Sent Gironç.
- Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca.
- Lo lac d'Agès : 2,5 Mm3 sus mei o mens 44 ectaras, a miejas dab la comuna de Montsegur ; sosten de las aigas baishas deu Los, irrigacion deu milhòc, pesca.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Sent Gironç ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409.
- Enric II de Navarra, mort a Haget en 1555.
- Diane d'Andoins, dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'Enric III de Navarra (IV de França).
- Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican.
- Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- Sent Cric de Shalòssa, 1948) : medecin.
- Henri Lefebvre (Haget, 1901- Pau, 1991) : filosòf marxista.
Arreproèrs[modificar | modificar la font]
- Haget, Hagetons[7].
(Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents)
- Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget.
(Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo Los o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.)
- Pudir com los òlis de Haget[8].
(Flairar lèd)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997.
- Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997.
- Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sent Gironç suu site de l'avescat d'Aira e Dacs
- ↑ La France protestante ; De Eugène Haag, Émile Haag ; Paris ; 1846 ; T. I, p.134.
- ↑ Corisande d'Andoins Comtesse de Guiche et Dame de Gramont
- ↑ Relation véritable... ; Enric de Labòrda Pèboèr de Doasit
- ↑ The dispatches of field marshal the duke of Wellington ; John Murray, Albemarle Street ; London ; 1838 ; T.11, p.601.
- ↑ Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
- ↑ Dictionnaire Gascon-Français ; Vincent Foix ; Presses Universitaires de Bordeaux ; CECAES ; 2003.
- ↑ Dictionnaire du Béarnais et du Gascon modernes; Simin Palay ; éd. CNRS ; 1980 ; p.553.


text:
Cartinhan es la pus pichòta comuna de la Val Maira; plaçaa a 694 metres d’autessa, fai 175 abitants e es formaa da 14 ruaas e fracions, coma Chabriera, Chaudieras, Conh, Copet, Pasquier, Pont, Sant Bernard, Ugo.
Ent’un document del 1091 lo paìs es citat coma Cereanum, per la presença d’un merchat de cereals important per tota la valada, bela si es pus valida la derivacion da un nom gentilici roman Quartinius o Curtinius.
Cartinhan es estat lo solet centre de la Val Maira a èsser governat da un senhor feudal, drant lhi senhors de Valgrana, puei lhi conts de Turin, lhi marqués de Saluces e a la fin lhi Savòia, que donon lo feude ai Berardi de Sant Dumian. Carlo Emanuele I al temp de la repression de l’eresia protestanta confisca lo feude e lo dona ai Cambiano de Ruffia.
Las activitats econòmicas eron liaas a las pauras resorças del territòri: molins, fòrjas e una filanda liaa a la coltivacion di coquets. Cartinhan era decò estacion finala de la fluitacion di bions talhats en auta valada e puei campats en Maira per lo transpòrt. Un bòt eron esvilupaa decò las produccions de plats e ollas en terracuecha e de salam d’ase.


text:
Csesznek
Csesznek (alemand: Zeßnegg, croat: Česneg, eslovac: Česnek) es un vilatge del Comtat de Veszprém, en Ongria. Es famós per lo seu castèl medieval.
Lo castèl medieval de Csesznek foguèt construit prèp de 1263 pel baron Jakab Cseszneky que foguèt lo pòrtaespasa del rei Béla IV. El e los seus descendents nomenèron lo castèl Cseszneky.
Entre 1326 e 1392 foguèt un castèl reial que lo rei Sgismund ofriguèt a la familha de Garai en cambi pel Banat de Macsó. El 1482 la linha masculina dels Garais s'avaliguèt e lo rei Maties Corví donèt lo castèl a la familha Szapolyai. En 1527 lo baron Bálint Török l'ocupèt. Al sègle XVI las familhas Csábi, Szelestey e Wathay foguèron en possession de Csesznek. En 1561, Lőrinc Wathay rebutèt los turcs amb succès. Tanben, en 1594 lo castèl foguèt ocupat per las tropas turcas, mas en 1598 los ongrés lo recuperèron. En 1635 Dániel Esterházy comprèt lo castèl e lo masatge e a partir d'aquel moment, Csesznek foguèt proprietat de la familha Esterházy fins a 1945.


text:
Guilhèm IV de Tolosa
Guilhèm IV de Tolosa († 1094) es un comte de Tolosa de 1060 a 1094. Es lo filh de Ponç, comte de Tolosa, e d’Almòdis de la Marcha.
Succedís a son paire en 1060 e erita de la màger part de sos bens, son fraire Raimon qu'a pas que los comtats de Sant Gèli, de Nimes, de Narbona. Çaquelà, sembla que Raimon parteja amb el lo títol de comte de Tolosa, coma o indica una carta de 1088 que li atribuís entre autres aquel títol. En 1065, a la mòrt de lor cosina Berta, comtessa de Roergue, Raimon s’empara de son comtat e mai del marquesat de Gotia e del ducat de Narbona[1] sens que Guilhèm faga qué que siá per lo n'empachar. Contràriament a son paire e a son fraire, es un òme pauc ambiciós e pauc portat sus las armas[2].
Guilhèm esposa en primièras nòças una Matilda, puèi en segondas nòças (en 1080) Emma de Mortain, filha de Robert de Conteville, comte de Mortain e de Mathilde de Montgomery. Aquesta darrièra dona naissença a :
- Ponç, mòrt jove
- Felip († 1117), maridada en 1094 a Guilhèm IX lo Trobador (1071 † 1127), duc d'Aquitània, de Gasconha e comte de Peitieus.
Guilhèm morís en 1094 probablament al cors d'un pelegrinatge en Tèrra Santa[3]. Lo testament de son paire especificava que se Guilhèm defuntava sens filhs, sas tèrras vendrián a son filh cabdet Raimon, que li succediguèt jol nom de Raimon IV. Mas dos decennis pus tard, Guilhèm d'Aquitània reivindica lo comtat de Tolosa e cèrca de lo conquerir.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Déjean,  Les comtes de Toulouse (1050-1250), 1979 [detalh de las edicions]
- Foundation for Medieval Genealogy : Ponç e Guilhèm IV de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ títols teorics e ofrent pas qu’una suseranetat sus de territòris, la vila es governada per de vescomtes.
- ↑ (Déjean 1979, p. 25).
- ↑ (Déjean 1979, p. 26).


text:
740
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 740 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis ambé tres incursions importantas en Anatolia. Pasmens, lei Bizantins menats per Leon III e son fiu Constantin poguèron concentrar de fòrças importantas còntra l'invasion. Una dei tres armadas foguèt totalament esquichada e perdiguèt dos tèrç de sei fòrças (aperaquí {{formatnum:13000 mòrts) a Akroinon. Après aquela desfacha, leis Arabis se retirèron e lei Bizantins prenguèron l'avantatge dins lo corrent deis annada seguentas. Lo succès permetèt tanben a Leon III de renfòrçar sa posicion dins l'encastre de la garrolha de l'iconoclasme.
A l'autona, un tèrratrem causèt de destruccions importantas dins la capitala.