text:
Shabti
Un Shabti o Oshabti qu'ei ua estatueta sepelida dens un tombèu de l'antica Egipte entà servir lo defunt dens la soa existéncia après la vita terrèstra.
Que s'a perpausat la teoria que la practica de sepelir un defunt dab oshati que seré estada inventada entà remplaçar los sacrificis de servicialas. S'aquesta practica e ho anc practicada en Egipte, aquò que seré estat eventuaument lo cas sonque durant la Ièra dinastia ; aquesta tèsi que s'apuja suu hèit que los rei d'aquesta dinastia que hon sepelit dab bèstias e dab d'auta personas qui semblan estar estadas joenas e qi avèva lo lor atahut a lo lor emplaçament. Per Katherin Bard que hon estadas escanadas per'mor que semblan aver sarradas las dents[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernest Alfred Thompson Wallis Budge. An Egyptian Hieroglyfic Dictionary. Nava York : Dover, 1978.
- ↑ Katherin Bard. "The Emergence of the egyptian State" (c. 3200-2686 BC), (57 - 82) in The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford : Oxford University Press, 2000.


c: text/html

text:
Labatut (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Pierre Labatut (1776-1849), militari francés e marescal brasilièr
- André Labatut (1891 - 1978), escrimaire e campion olimpic
- Claude Labatut (nascut en 1942) jogaire puèi entrainaire de rugbi de XV
Comunas[modificar | modificar la font]
- L'Abatut, comuna occitana d'Arièja
- Labatut, comuna occitana de las Lanas
- L'Abatut Higuèra , comuna occitana deus Pirenèus Atlantics
- L'Abatut, comuna occitana deus Hauts Pirenèus

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baions
Baions (Bayons en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo luòc de Baions a format d'un vast circ, cerné d'anautitas montanhas, e ont flueix lo Sasse, #que ne sòrt per una clue estrecha. Las ancianes comunas ligadas a Baions en 1974 an implantat en vallons parallelas entre eles, perpendiculaires al cors del Sasse e en aval de Bayons[1], levat de Astoin.
Le site de Baions est formé par un vaste cirque, cerné de hautes montagnes, et où coule le Sasse, qui en sort par une clue étroite. Les anciennes communes rattachées à Baions en 1974 sont implantées dans des vallons parallèles entre eux, perpendiculaires au cours du Sasse et en aval de Bayons[1], sauf Astoin.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.


text:
Violet
Lo violet, color de la violeta, nomentat tanben mauva, color de la mauva, es generalament utilizat per nomenar tota una plaja de colors, de l'ametista (que sosentend una transparéncia) al zinzolin.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo violet es una color, la color interiora de l'arc de Sant Martin. La benda violeta es una de las extremitats de l'espèctre vesible abans l'ultraviolet e es compresa entre las longors d'onda de 380 e 435 nm.
Lo violet se pòt sintetizar amb una mescla de blau (gaireben 60% de luminositat) e de roge (gaireben 40% de luminositat) en sintèsi additiva (coma o indica son codatge RVB), o d'una mescla de magenta (gaireben 60%), de cian (gaireben 20%) e de negre (gaireben 40%) en sintèsi sostractiva (pigments), (coma o indica son codatge CMJN).
Pigments[modificar | modificar la font]
Lo violet es una color rara dins la natura. Los pigments violets son doncas sovent produches de sintèsi.
Pigments minerals :
- PV16 Lo violet de manganès, un violet porpre anant cap al roge. Sa formula es NH4MnP2O7.
- PV14 Lo violet de cobalt es un violet porpre, tirant anant cap al ròse.
- PV15 Lo violet d'otramar, un violet blavenc, derivat del blau otramarin.
Pigments organics :
- PV23 o PV37 Lo violet de dioxazina, un violet blavenc: C34P22C12N4O2
- PV29 Lo violet de perilèn, un bordèu escur
- PV19 Lö magenta de quinacridona, qui sèrt de 'magenta primari'.
- PV42 Lo ròse de quinacridona es un magenta puslèu tèrne.
Colorants[modificar | modificar la font]
Abans s'utilizava lo chuc d'abajon per colorar los teissuts en blau violetenc.
Lo violet aliltoluidin es un oxíd d'anilina utilizat per tintar los teissuts. Foguèt descobèrt en 1856 pel quimista anglés Perkins. Foguèt a l'onor en 1862 a l'Exposicion Universala ont la Reina Victòria pareguèt vestida d'una rauba tinta d'aquel colorant.
Simbolica[modificar | modificar la font]
- Dins la simbolica occidentala, lo violet es associat a la noblesa e a la gelosiá.
- Dins la religion crestiana, la color violeta es portada pel clergat pendent la liturgia dels periòdes de june. Simboliza la peniténcia, o tanben lo dòl.
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
-
-
Cortinarius violaceus, campairòl tot violet
-
Lo caul roge qu'es violet !
-
-
Lo chuc de abajon (blava) es violet.
-
Lo chuc de l'amora (negra) de romec es violet.
-
Trufas Vitelota
-
Ametista, cristal violet natural
Objectes fabricats[modificar | modificar la font]
-
Lutz negra qu'es en fach violeta
-
-
Vestits violets de l'evesque
Qualques bandièras[modificar | modificar la font]
Raras son las bandièras amb de violet o una color vesina del bordèu.


text:
Proboscidea
Los proboscidis (Proboscidea) son un òrdre de mamifèrs placentaris perteneciente als Paenungulata que conten pas qu'una familha viua actualament aperada Elephantidae, era quau es representada per tres espècias: l'elefant african de sabana, l'elefant african de bòsc e l'elefant asiatic. Un legat fòrça paure d'un grop qu'apareguèt fa mai de 30 milions d'ans e entre cuyas de familhas desparegudas cap destacar antecesores dirèctes dels elefants posteriors.
Fa mens de dètz mil ans, a de fins de la darrièra glaciación, demoravan encara doas espècias de mastodònts en America e divèrsas mai d'elefants, entre eles lo mamot lanós (Mammuthus primigenius) d'Eurasia e America del Nòrd, lo mamot de Columbia (Mammuthus columbii) e unas cuantas d'espècias insulars nans dels genres Palaeoloxodon e Stegodon.


text:
Michelangelo Buonarroti
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni o Miquèl Àngel (lo 6 de març de 1475 al castèl de Caprese en Toscana, al nòrd d'Arezzo – lo 18 de febrièr de 1564 a Roma) foguèt un pintre, un escultor, un poèta e un arquitècte italian de la Renaissença.
Somari
Òbras famosas[modificar | modificar la font]
Sas esculturas pus conegudas son lo Dàvid (1504) que pendent longtemps ornèt la façada del Palazzo Vecchio de Florença quand foguèt transferit dins l'Acadèmia de las Bèlas Arts de la vila, La Pietà (1499) expausada dins una capèla laterala de la Basilica de Sant Pèire de Roma, o lo Moïses (1515) del Tombèl de Juli II dins la Basilica de Sant Pèire Encadenat. Lo plafon de la Capèla Sixtina, pintat entre 1508 e 1512, e lo Darrièr Jutjament pintat entre 1537 e 1541 sus la paret de l’altar, caps d’òbra universals de la Renaissença italiana. Arquitècte, concebèt la copòla de Sant Pèire de Roma.
Son òbra influencièt fòrça sos contemporanèus, tan plan que sa « manièra » de pintar e d'escultar es abondosament represa pels representants de çò que li diràn lo manierisme. Doas biografias son publicadas de son vivent meteis, qu'una es inclusa dins Le Vite (Las Vidas), recuèlh de las biografias dels artistas de la Renaissença, de Giorgio Vasari, en 1550, e l'autra per son discípol, Ascanio Condivi en 1553.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 6 de març de 1475 a Caprese, vilòta de Toscana al nòrd d'Arezzo, de Francesca di Neri del Miniato di Siena, sa maire, e de Lodovico di Leonardo Buonarroti Simoni, son paire, qu'èra magistrat e podestat de Caprese e Chiusi. La familha tornèt dins son ostal de Settignano prèp de Florença, quand lo paire acabèt la carga de podestat. En 1481, sa maire defuntèt e cresquèt en çò de sa noirissa, femna e filha d'un picapeirièr. Tornèt a l'ostal de son paire, pas abans sos dètz ans.
A l'endrech del voler de son paire e de sos oncles, refractaris a l'art, Miquèl Àngel, aprèp qu'estudièt amb lo gramatician Francesco da Urbino, causiguèt ça que la, mercé a son amic Francesco Granacci, d’èsser l'aprendís de Domenico Ghirlandaio pendent tres ans tre 1488.
Estudièt las frescas de la glèisa del Santo Spirito de Florença e de la glèisa de Santa Maria del Carmine e en copiant las frescas de Masaccio, provoquèt las gelosiás tant per son abiletat que per sas remarcas, que contra l'escultor Pietro Torrigiano es atal que se prenguèt un còp de ponh, que provoquèt una rompedura del nas que marquèt sa cara per tota la vida.
Pertocat per son trabalh, Domenico lo recomandèt al mèstre de Florença, Laurenç de Medici. De 1490 a 1492, Miquèl Àngel cresquèt a l’escòla de Laurenç e foguèt influenciat per un ambient liure que formèt sas idèas sus l’art e sos sentiments sus la sexualitat. Admirèt las colleccions d'estatuas grègas anticas dels Medicis, e decidiguèt de se far escultor. Comencèt per copiar una masca de faune e, vist lo resultat, Laurenç lo recompensèt amb cinc ducats al mes.
Estudièt lo còrs uman e l’anatomia a l'espital Santo Spirito de Florença (1490) e a Roma (1540), collaborant a illustrar un tractat d'anatomia amb Realdo Colombo mètge e amic. Los còrs de Miquèl Àngel servisson l’art, mai que lo respècte rigoròs de l'anatomia umana (alongament de las caras e distorsions destinadas a metre en relèu un trait moral).
Aprèp la mòrt de Laurenç en 1492, Pèire II de Medici (lo pus jove filh de Laurenç e novèl cap dels Medicis) refusa d’èsser lo mecènas de Miquèl Àngel. A aquesta epòca las idèas de Savonarola venguèron popularas a Florença. A causa d'aquelas pressions, Miquèl Àngel decidiguèt de quitar Florença e de s’installar durant tres ans a Bolonha. Pauc aprèp, Raffaele Riario, lo cardinal de San Giorgio al Velabro, li demandèt de venir a Roma en 1496. Per comandita e jos l'influéncia de l’antiquitat romana, escultèt doas estatuas : Bacus e La Pietà.
Quatre ans pus tard, Miquèl Àngel tornèt a Florença per crear son òbra pus celèbra, lo Dàvid de marbre. Pintèt tanben la Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni.
Miquèl Àngel foguèt encara mandat a Roma en 1503 pel novèl papa, Juli II que l'encarguèt de concebre son tombèl. Cependant, jos la direccion de Juli II, Miquèl Àngel tenguèt tots temps d'interrompre son trabalh per efectuar fòrça autras òbras. La pus celèbra es la pintura gigantesca del plafon de la Capèla Sixtina que durèt quatre ans (1508-1512). A causa d'aquestas interrupcions, Miquèl Àngel trabalhèt durant quaranta ans sens acabar la tomba.
En 1513, lo papa Juli II defuntèt, e son successor Leon X, un Medici, demandèt a Miquèl Àngel de terminar la faciada exteriora de la glèisa de San Lorenzo de Florença e de l’ornar d'esculturas. Acceptèt a contracòr, dessenhèt los plans mas foguèt incapable de contunhar: la faciada de la glèisa demorèt nuda fins a uèi.
Tornant a Florença, de 1519 a 1531, Miquèl Àngel bastiguèt pels Medicis la Sagrestia Nuova (sacristia novèla), una de las Cappelle Medicee (« Capèlas dels Medicis »)[1], ont escultèt entre autres los tombèls dels ducs Laurenç e Julian de Medici abans de laissar terminar l'ensemble per sos discípols (Montorsoli). Pendent aquela meteissa demorança, la familha florentina li comandèt la Bibliotèca Laurenciana, per recolhir los libres de Laurenç lo Magnific : començada en 1524, demorèt inacabada quand partiguèt l’artista e foguèt acabada entre 1551 e 1571 per Ammanati.
En 1527, los ciutadans de Florença, inspirats pel sac de Roma, capvirèron los Medicis e restaurèron la republica. Seguèt un sètge de la vila, ont Miquèl Àngel ajudèt la sieuna aimada Florença en trabalhant sus las fortificacions, de 1528 a 1529. La vila casèt en 1530 e lo reialme dels Medicis foguèt restaurat.
En 1532, Miquèl Àngel tornèt a Roma aprèp una demorança de qualques ans a Florença — pendent que foguèt contra lo papa dins lo conflicte amb l'emperaire Carles Quint — e Clamenç VII, lo papa li perdonèt e demandèt de pintar las parets lateralas de la Capèla Sixtina. Tenguèt que representar la Casuda dels àngels rebèls e lo Darrièr Jutjament. Sulcòp, estudièt coma far aquel projècte desmesurat. A la mòrt de Clamenç VII (en 1534), pensèt de renonciar a aquel trabalh per acabar lo Tombèl de Juli II, mas lo papa Pau III refusèt e lo nomenèt en 1535 arquitècte, pintre e escultor del Vatican. La fresca del Darrièr Jutjament foguèt acabada en 1541.
Lo Tombèl de Juli II en la basilica de Sant Pèire Encadenat foguèt acabat en 1545 (quaranta ans aprèp la comanda).
Tre 1546, foguèt nomenat arquitècte de la basilica de Sant Pèire. En 1561, lo papa Piu IV comandèt de bastir la basilica de Santa Maria dels Àngels e dels Martirs dins las tèrmas de Dioclecian, òbra que non poguèt acabar.
Miquèl Àngel se moriguèt a Roma lo 18 de febrièr de 1564 amb 89 ans. Sa vida es escrita dins Le Vite (« Las Vidas ») de Giorgio Vasari. Santi di Tito participèt a la preparacion de sos obsèquis.
Gaspard Becerra e Bastiano da Sangallo foguèron sos discípols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Pinturas[modificar | modificar la font]
Frescas[modificar | modificar la font]
- La Batalha de Cascina (1504) (Palazzo Vecchio de Florença) (inacabada e perduda)
- Lo Martiri de Sant Pèire (1546-1550) (Capèla Paolina del Vatican)
- La Conversion de Sant Pau (1542-1550) (Capèla Paolina del Vatican )
- Dins la Capèla Sixtina :
Tota la vòuta (1508-1512), amb de nòvas istòrias venent de la Genèsi.
- Lo panèl pus celèbre es La Creacion d'Adam.
- Lo Darrièr Jutjament (1537-1541)
Quadres[modificar | modificar la font]
- Mesa al tombèl (1500-1501) (National Gallery, Londres) (òbras inacabadas)
- La Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni (1504) (Galariá dels Oficis de Florença)
Esculturas[modificar | modificar la font]
- La Verge de l'escalièr (vèrs 1491) (Casa Buonarroti de Florença)
- La Batalha dels Centaures e dels Lapitès (vèrs 1492) (Casa Buonarroti de Florença)
- Crucific del convent Santo Spirito (1492) (Basilica del Santo Spirito de Florença)
- Bacus (Museo Nazionale del Bargello de Florença) (1496-1497)
- La Pietà (1499) (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Dàvid (1501) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Quatre estatuas de sants per l'altar Piccolomini del Duomo de Siena (1501-1504)
- Tondo Pitti (vèrs 1504-1505) (Bargello de Florença)
- La Verge de Brujas (1504) (glèisa de Nòstra Dama de Brujas)
- Tombèl de Juli II (realizat en sièis periòdes : 1505, 1513, 1516, 1525–1526, 1532 e 1542)
- Moïses (vèrs 1513–1515) (Basilica de Sant Pèire Encadenat de Roma)
- L'Esclau rebèl (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- L'Esclau morent (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- Lo Gèni de la Victòria (vèrs 1532–1534) (Palazzo Vecchio de Florença)
- Jove Esclau, Esclau barbut, Esclau Atlàs, Esclau se despertant, (1513;1519-1535) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Raquèl (1545)
- Lea (1545)
- Tombèl de Laurenç II de Medici (1492-1519) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Tombél de Julian de Medici (1478-1516) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Lo Mainat acaptat (v 1534) (Musèu de l'Ermitatge a Sant Petersborg)
- Tombèl de Pau III (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Bust de Brutus (1539-1540) (Bargello de Florença)
- La Pietà amb quatre caras (1550) (Museo dell'Opera del Duomo de Florença)
- Sant Brunon
- Tondo Taddei (vèrs 1505-1507) (Royal Academy de Londres)
- La Pietà Rondanini començada en 1552 (Castello Sforzesco de Milan)
- Quatre Esclaus, (Atlàs, se despertant, barbut, jove) emergent cadun del seu blòc de marbre inacabat, a la Galleria dell'Accademia de Florença.
- La Pietà de Palestrina (1553-1555) (Galleria dell'Accademia de Florença) a Palestrina fins a 1940
Arquitectura[modificar | modificar la font]
En 1521, bastiguèt un dels caps d'òbra de l'arquitectura de la Renaissença amb la novèla sacristia de la basilica de San Lorenzo de Florença, ont i a los tombèls dels Medicis. Lo papa Clemenç VII (un Medici) comandèt Miquèl Àngel per la decoracion de la Bibliotèca Laurenciana.
Foguèt encargat de l'agençament de la plaça del Capitòli en 1538 pel papa Pau III, de son nom primièr Alexandre Farnese, mas comencèt en 1536 par bastir l'escalièr cap a la vila. Tanben bastiguèt lo Palais Nòu sus la plaça del Capitòli. Nomenat arquitècte de la Basilica de Sant Pèire de Roma en 1546, condusiguèt l'òbra e projectèt la construccion de la vòuta, en 1555. En parallèl, acabèt lo Palais Farnese, en 1546. La Porta Pia foguèt sa darrièra realizacion en 1564.
Dessenhs[modificar | modificar la font]
Sos dessenhs son conservats a la National Gallery of Art a Washington D.C., al Musèu del Lovre a París, al Musée Condé de Chantilly. Es de notar Lo raubament de Ganimèdes, de 1533, quand encontrèt Tomasso de Cavalieri, Fogg Art Museum de Cambridge e La Santa Familha Getty Center de Los Angeles.
Poesias[modificar | modificar la font]
A la fin de sa vida, Miquèl Àngel tanben foguèt poèta e coma un dels pus grands poètas italians aprèp Petrarca e Dante. Escriguèt mai de cinquanta poèmas, sonets e madrigals, datables de 1535 a 1541, d'inspiracion sovent umanista. Qualques sonets foguèron meses en musica, notablament per Benjamin Britten e Dmitrii Shostakovich. Aqueles poèmas, inedits de son viu, foguèron publicats per son nebot, Michelangelo lo Jove, en 1623.
Segon John Addington Symonds, un poèta e critic literari anglés, Michelangelo lo Jove auriá cambiat qualques pronoms per amagar l'amor que Miquèl Àngel tenguèt e exprimiguèt dins sos sonets per Tommaso de Cavalieri (vers 1509–1587), de 24 ans mai jove. La poetessa Vittoria Colonna longtemps passèt per èsser la destinatària de l'amor de Miquèl Àngel.
Omosexualitat[modificar | modificar la font]
Si l'omosexualitat de l'artista uèi es pas mai un mistèri, foguèt pendent longtemps un problèma. Coma la nuditat dels còrs del Darrièr Jutjament de la Capèla Sixtina foguèt castament acaptada aprèp la mòrt del pintre, la sexualitat de Miquèl Àngel foguèt pudicament velada.
Giorgio Vasari es un pauc mens criptic dins Le Vite : « En dessús de totes los autres, sens comparason, aimèt Tommaso dei Cavalieri, gentilòme roman, jove e passionat per l’art. Faguèt sus un carton son retrait de vertadièra grandor – l'unic retrait que dessenhèt : perque aborriguèt copiar una persona viva, levat que foguèsse d’una belesa incomparabla. » Cossí explicar autrament las letras enfuocadas de l'artista, adreçadas al jove Tommaso : « Amb los vòstres bèls uèlhs vesi un lum doç, que pòdi pas mai veire amb los meus uèlhs cecs. Los vòstres pès m’ajudan per portar lo fais que los meus pès engarrats pòdon pas mai sosténer… Amb lo vòstre esperit, cap al cèl me senti auçant… Amb la vòstra volontat es tota la mieuna volontat. Las mieunas pensadas naisson dins lo vòstre còr, e las mieunas paraulas dins lo vòstre buf. Daissat a ieu meteis, soi coma la luna, que se pòt veire dins lo cèl tant que lo solelh li fa lum. »
Cavalieri reculhiguèt son darrièr badalh e foguèt son executor testamentari amb Daniel da Volterra.
Romain Rolland[2] escriu que « l’amistat per Cavalieri foguèt pas exclusiva e unica. Miquèl Àngel s'afeccionèt de Gherardo Perini, vèrs 1522, puèi de Febo di Poggio, en 1533, pauc aprèp que se foguèron coneguts amb Cavalieri. E la mòrt prematurada de Cecchino dei Bracci, a Roma, en 1544, li inspirèt quaranta uèit epigramas funeràrias, amb idealisme idolatre, tal val dire, e que qualques unas son d’una beutat sublima. »
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Mesa al tombèl, òli sus fusta, 161 × 149 cm, National Gallery, Londres
-
-
-
Pietà de Miquèl Àngel, Basilica de Sant Pèire del Vatican.
-
L'Esclau morent de Miquèl Àngel, Musèu del Lovre
-
Bacus de Miquèl Àngel del Bargello
-
Pietà amb quatre caras del Museo dell'Opera del Duomo (Florença)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ amb la Cappella dei Principi (Capèla dels Princes) bastida al sègle seguent
- ↑ Miquèl Àngel, La Revue de Paris, année 13, tome 2, 15 avril 1906, p. 795-822.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Charles de Tolnay, Michel-Ange, Flammarion, 1970, ASIN B0000DOG8H, 284 p.
- (fr) Irving Stone, (Traduction : Janine Michel), La Vie ardente de Michel-Ange, Plon, 1983, (ISBN 2259010393), 474 p.
- (fr) Lutz Heusinger, Michel-Ange, Philippe Sers, 1989, (ISBN 2904057404)
- (fr) Marcel Brion, Michel-Ange, Albin Michel, 1995
- (fr) Charles Sala, Michel-Ange : Sculpteur, peintre, architecte, Pierre Terrail, 2001, (ISBN 2879390893), 207 p.
- (fr) Gilles Néret, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange, Taschen, 2000, (ISBN 3822861774), 96 p.
- (fr) Linda Murray, Michel-Ange, Thames & Hudson, 2003, (ISBN 2878110757), 215 p.
- (fr) Paul Joannides, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange : Élève et copiste (dessins italiens du musée du Louvre), Réunion des Musées Nationaux, 2003, (ISBN 2711840441), 480 p.
- (fr) Giulio Carlo Argan, Bruno Contardi, Michel-Ange architecte, Gallimard, 1991
- (fr) Enzo Noé Girardi, (Traduction : Adelin-Charles Fiorato), Poésies / Rime de Michel-Ange, Belles Lettres, 2004, (ISBN 2251730141), 245 p.
- (fr) Giorgio Vasari, La Vie des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes, réédition de la traduction française et édition commentée sous la direction d'André Chastel en 2 volumes, Actes Sud, 2005, (ISBN 2742757694), 3 952 p.
- (de) Antonio Forcellino, Michelangelo, Siedler Verlag, 2006, (ISBN 3886808459)
- (fr) Ascanio Condivi, Bernard Faguet, Vie de Michel-Ange, Flammarion, 2006, (ISBN 208213136X), 226 p.
- (fr) Antonio Forcellino, (Traduction : Pierre-Emmanuel Dauzat), Michel-Ange : Une vie inquiète, Seuil, 2006, (ISBN 2020825813), 447 p.
- Daniel Arasse : Chapitre Michel-Ange et l'index de Moïse dans Le sujet dans le tableau - Essais d'iconographie analytique, Flammarion (1997)
- Sylvie Deswarte-Rosa, "Idea" et le Temple de la Peinture. I. Michelangelo Buonarroti et Francisco de Holanda, dans Revue de l'Art, 92, 1991, p. 20-41 (en ligne).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Commons-inline Modèl:Wikisourceauteur
- Àngel_l_incomparable.asp Miquèl Àngel, l'incomparable
- Michelangelo sculpteur
- Àngel Miquèl Àngel, Encyclopédie de l'Agora
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Michelangelo
- Naissença en Toscana
- Escultor italian
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Poèta italian
- Tèma de l'omosexualitat dins las arts
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Pintre italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1475
- Decès en 1564
- Pages using ISBN magic links


text:
Ren de personau aqui dedins hè,
Mi sembla que lo passat subrecompausat s'emplega, à la gròssa, per una accion qu'avias la costuma de far dins lo passat mai que fas pas mai :
L'ai agut fach : lo fasiau frequentament mai ara ai quitat de lo far.
E lo preterit per una accion passada e clavada :
Un òme passèt : tornarà pas passar
Un òme es passat : Tant si pòu que tòrne passar.
Donc, a levat s'en lengadòc es una costuma de cabussar dins una ola frequentament (es una possibilitat, es pas coma se trevavi soventei fes de gents d'ailà...), pas de besonh de l'emplec dau passat subrecompausat : Ai pas cabussat dins l'ola
E s'a pas perdut lo gost de la lenga, pas de besonh dau preterit : mas i ai pres gost rapidament
Moralitat : l'occitan, coma lo francés, l'espanhòu, l'italian, etc... es una lenga latina !


text:
Fiat
Fiat S.p.A., acronim de Fabbrica Italiana Automobili Torino ò en occitan "Fabrica Italiana d'Automobilas de Turin", es un constructor automobil italian, establit a Turin. Depende de Fiat Group contrarotlat per la familha Agnelli.
Fiat Group contraròtla lei marcas Fiat Auto, Fiat Professional, Alfa Romeo, Lancia, Maserati, Ferrari, IVECO, CNH e Irisbus. Ambé 2 679 451 veïculs de totei tipes produchs en 2007, lo grope Fiat si classa au 8en reng mondiau detràs Toyota, General Motors, Volkswagen, Ford, Honda, PSA. Lei chifras mòstran una auça de mai de 12% durant l'an 2006, per una chifra d'afaires de 58,5 miliards d'euros.
Après lo decès d'Umberto Agnelli lo 27 de mai de 2004, Luca di Montezemolo, a l'epòca president de Ferrari, siguèt nomat president de Fiat ; John Elkann, felen de Gianni Agnelli, ne'n siguèt nomat vicepresident.
Lo grope subissèt una pèrda d'esplecha de 979 milions d'èuros en 2003 e de mai d'un miliard en 2004, çò que representa lo pièger an dau sègle d'existéncia de la societat. Despuei, la situacion s'es notablament redreiçada. D'efèct, tre sa rompedura ambé l'american General Motors a la fin de l'an 2004, Fiat Group retrobèt totplen rapidament sa santat financiera. En 2005, gràcias au succès de sei modèls nòus Panda II e Grande Punto, lei resultats venguèron positius. Lei resultats a la fin dau tresen trimèstre de 2007 mòstran una progression de 17,8% per Fiat Auto e superiora a 23% per IVECO e CNH.
En 2007, lei parts de mercat dau grope aumentèron fòrça, especialament dins lo sector automobil onte passan 32% en Itàlia e 9% en Euròpa. Despuei lo començament de l'an 2007, Fiat Auto es davant Renault. La Nòva Fiat 500 que siguèt presentada lo 4 de julhet de 2007, exactament 50 ans après lo legendari "potet de iaort" de 1957, renforcèt encara lei posicions de la marca : reculhèt mai de 50 000 comandas avans sa presentacion oficiala. En un an de temps, passèt 200 000 comandas. Quant a la creissença dei divisions dei camions IVECO e dei materiaus agricòlas e de construccion CNH, passa lei 17% annuaus.


text:
Costauçan
Costauçan[1] (Coustaussa en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ e http://1886.u-bordeaux3.fr/files/original/f4641e97d30bab924a575c056464249a.pdf e Loís Alibèrt, Gramatica occitana "Costaussan" amb N prononciada


text:
Lengas papós
Lo tèrme lengas papós —o pus exactament lengas indopacificas segon certans lingüistas— designa las lengas del Pacific occidental que son pas ni austronesianas ni australianas. Aquesta definicion negativa deu soslinhar que s'agís de qualificar l'extension geografica e benlèu pas d'una familha linguistica pròpriament dicha (o ben pas sufisentament demostrada).
Las lengas[modificar | modificar la font]
La màger part de las lengas papós son parladas sus l'illa de Nòva Guinèa (que es dividida entre la Papoa-Nòva Guinèa e la províncias indonesiana de Papoa e de l'Irian Jaya Occidental), amb d'unas parladas dins l'archipèla Bismarck,l'illa de Bougainville, e las illas Salamon a l'èst, e a Halmahera, en Timòr, l'archipèla d'Alor e l'oèst. Una lenga papó, lo Meriam Mir, se parla dintre las frontièras nacionalas d'Austràlia, a l'èst de l'estrech de Torres. Las solas lengas papós que benefícien d'una reconeissença officiala son las del Timòr Èst.
Nòva Guinèa es benlèu la region del mond mai divèrsa d'un punt de vista linguistic. Sens comptar las lengas austronesianas i auriá mai de 800 lengas divididas en ipoteticament 800 familhas de lengas qu'aurián benlèu pas cap de relacion entre elas o amb quina autra lenga que siá, plus un nombre larg de lengas isoladas. E mai i agèsse relativament pauc d'estudis de las lengas papós en comparason amb las lengas austronesianas, i aguèt tres ensages preliminars, d'escala larga, de classificacion genealogica per Joseph Greenberg, Stephen Wurm, e Malcolm Ross. La familha mai larga per la region papó es la de las lengas transneoguineanas que constituís la màger part de las lengas papós. Ja que benlèu un quart sonque de las lengas papós foguèron estudiadas menimosament, la compreneson qu'an los linguistas de las relacions d'aquelas lengas entre elas demòra limitida e necessitarà d'esclarziments futurs.
Mai d'una lenga de Flores e de las illas vesinas, e mai precisament la lenga de l'illa de Savu (tanben nomenadas Sabu o Sawu) son abitualament consideradas coma austronesianas, mas contenon un cèrt nombre de mots non-austronesians dins lor vocabulari de basa. D'unes prepausèron qu'aquelas poirián èsser de lengas originalament austronesianas qu'aurián dempuèi manlevat gaireben l'ensemble de lor vocabulari a las lengas austronesianas vesinas, mas cap de connexion amb las lengas papós de Timòr o d'Halmahera es pas estada trobada.
Las lengas de las illas Andaman poirián èsser religadas a d'unas lengas papós occidentalas, mas son pas cobèrtas pel tèrme papó.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion prepausada pel lingüista Joseph Greenberg, çò que se sona las "lengas papós" intrariá en realitat dins la superfamilha de las lengas indopacificas, inclusent divèrsas familhas que se tròban en partida dins lo domeni dich "papó" en Nòva Guinèa, d'autras fòra Nòva Guinèa[1]:
- Indopacific, superfamilha anciana que va d'Índia a Tasmania en passant pel domeni "papó" de Nòva Guinèa.
- (Kusunda, fòra Nòva Guinèa, en Índia)
- (Tasmanian, ara estench, fòra Nòva Guinèa, en Tasmania)
- (Andamanés, fòra Nòva Guinèa, a las illas Andaman)
- Transneoguinean: aquela familha recampa la majoritat de las lengas dichas "papós", en Nòva Guinèa.
- Papó occidental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- East Bird's Head, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Geelvink Bay, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sko, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Kwomtari-baibai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Arai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Amto-musan, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Torricelli, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sepik-Ramu, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Papó oriental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ RUHLEN Merritt (1991) A guide to the World’s languages. Volume 1: Classification, with a postscript on recent developments, Stanford: Stanford University Press [1a ed. 1987].


text:
Pommérieux
Pommérieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pommérieux A situat en la vallée de la Seille, un riu #que passa a l'oèst del vilatge en disposicion cap a Sillegny, e a una quinzena de quilomètres de Mètz e de Pont-a-Monsó.
Pommérieux est situé dans la vallée de la Seille, une rivière qui passe à l'ouest du village en allant vers Sillegny, et à une quinzaine de kilomètres de Metz et de Pont-à-Mousson.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Del ancià Saulnois, domeni del abbaye de Sant-Clément de Mètz e del Abbaye Sant-Arnoul de Mètz.
- Dépendait de l'ancien Saulnois, domaine de l'abbaye de Saint-Clément de Metz et de l'Abbaye Saint-Arnoul de Metz.


text:
<< Retour à la page principale de présentation de l'atelier
La causida dels tèxtes
Aviái dejà utilizat pel trabalhar sul master, una grilha per m'ajudar a seleccionar dels tèxtes per la classa. Tornère prendre la grilha e contunhère lo despolhament de la revista La Cabreta. Me concentrère aqueste còp pas que sus los tèxtes poetics que rencontrère. Los legiguère e sovent los prenguère pas en entièr mas tornère copiar las estròfas que trobave pertinents per la classa.
D'en primièr, ma causida èra de daissar los calandrons causir los tèxtes de legir e d'aprendre.
Per aquò far, metère en plaça un classador amb los tèxtes seleccionats en doas partidas : una partida pels cicles 2, l'autra pels cicles 3.
Pels cicles 2, l-i a 45 tèxtes recaptats dins de las pochetas transparentas e recampats dins un òrdre aleatòri dins la partida cicle 2.
Pel cicle 3, l-i a 115 tèxtes recaptats dins de las pochetas transparentas e estacadas entre gu-elses per tèmas.
Los 14 tèmas
Auba e calabrun
Aures e flors
La Darreiriá
La prima
L'estieu
L'ivèrn
La montanha
Las ribièiras
La lenga occitana
Los aucèls
Recèptas
Los mestièrs d'antan
Musica e dança
Enfàncias
L'enregistrament de las poesias
Pels cicles 2, legiguère los tèxtes e m'enregistrère solet. Puèi apondère al fichier tèxte la pista sonòra correspondenta.
Pels cicles 3, decidiguère d'anar enregistrar d'autras personas. Me disiái que quò seriá
plan que los calandrons entendèsson d'autras personas que ieu, d'autras personas que
parlariá un occitan natural.
Menada del projècte en classa
Presentère lo classador e son organizacion.
Los enfants coneissiáun dejà lo fonccionament d'un classador similari perçò que començariam d'utlizar en fin del primier periòd un classor de poesia en francés sul meteis principi.
Puèi agacharariam la tièira dels tèxtes e la grilha de recitacion
Pels cicles 2, lor demandère d'agachar los tèxtes qu'aviái expausat sus un banc al canton, d'en causir un e d'emplenar la grilha amb las tièiras de las poesias. Puèi lor demandère de preparar la lectura del tèxt. Los sonariái a un moment un per un per legir e explicar los mòts dficils se l-i aviá besonh.
Donave las consignas de presentacion per copiar la poesia. Los qu'esperavon per la lectura podiáun començar de copiar. Lor expliquère que podiáun copiar la poesia en entier mas atanben que podiáun s'arrestar a un endrech qu'aviáun causits. Caliá pensar aprés que caldriá aprendre la poesia per la recitar. Per encorajar los calandrons lor expliquère que mai copiriáun, mai seriáun pagats.
Pels cicles 3 pus especificament lor demandère de causir un tèma e de prendre l'ensemble de las fuèlhas per agachar totses los tèxtes abans de ne'n causir un en entier o un tròç.
La causida seguenta, lor caldriá cambiar de tèma.
Aquò permet als calandrons de percórrer l'ensemble del recuèlh de poesia.
Las consignas per copiar èron las meteissas. Podiáun s'arrestar ont voliáun.
Per totses, un còp la poesia copiada, podiáun far l'illustracion. Pagariái l'ensemble.
<< Retour à la page principale de présentation de l'atelier
D'escotar/telecargar : los poèmas del recuèlh de Cicle 2 legits per Peire RAYMOND
D'escotar/telecargar : los poèmas dels recuèlhs de Cicle 3 legits per Fèliç DAVAL, Lisà EVESQUE, Mariús GAZAL e Anna-Maria LOUBIÈRE


text:
Ervillers
Ervillers es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat freqüentment de fossils a Ervillers, sustot dels dents d'elefant, mas tanben dels objèctes romains, de las monedas, dels vasos, dels esquelets, e de las rèstas de bastiment. Aqueles elements testifiquen #que Ervillers èra ja demorat en l'epòca romaine, en particulara al lieudit "Capieau". La parròquia existissiá ja a la s-|XII|e}}.
La distincion vicomtière de Ervillers a apertengut a las familhas La Viéville, Lalaing, de Egmont, Luxemborg, e Diesbach Belleroche.
Lo 28 d'agost de 1654 Ervillers i aguèt la visita de Louis XIV e de la Reina-maire #que i #prene una collation del temps que se retien de Péronne a Arras #que lo banc i n'aviá #èsser levat. Las siás majestats i avián #èsser presas pel Maréchal de Turenne.
Ervillers Compte tanben divèrs sosterranhes refugis. Aiçò èra probablament d'ancianas carrièras #qu'an #èsser transformadas en "muches". Lo un d'aqueles sosterranhes se situava a aperaquí 20 mètres jos tèrra e comptava 9 cambras, un correder, una étable, e una bergerie. Qualque potz asseguravan lo aération e permetián l'alimentacion n'aiga.
En decembre 1870 los Prussiens #saquejar lo pòble. Ervillers #Èsser tanben lo teatre d'operacions en lo moment de la Batalha de Bapaume (1871) pendent la guèrra franco-prussienne de 1870-71.
Tèxt tirat dels registres paroissiaux an 1738
François de Baglion Delasalle per la gràcia de Dieu e del Sant-Banc apostique avesque de Arras avèm « comeses »cometèm lo sieur Docminy curé de Sant-Étienne de la vila de Arras faga la ceremònia de la benediccion d'una crotz de Ervillers seguenta lo rite ordinari de la glèisa que # el « po… » Reliquaire de cristal en contenent del bòsc de la roja crotz #que n'enviarà acte al secrétariat de lo nòstre évêché donat de Arras jos lo nòstre seing, lo segond de las nòstras armas, e lo contreseing de lo nòstre secretari lo 5 de mai de 1738 étois signat François avesque de Arras mai bas per Mgr {{}} « lent… » Secretari amb rubrica. L'an 1738 lo 18 de mai nosautres « …. » Curé De la parròquia de Sant-Étienne d'aquela vila de Arras en vertu de la comission e d'autra part, nosautras sèm transportès dins lo vilatge de Ervillers en essent mèstre Jean-Baptiste Thibaut sacerdòt curé dudit luòc a presentat una pichona caissa de bòsc cairat, #qu'avèm dobèrt e que # avèm trobat una pichona crotz de cristal adornat alentours de filigrane de sòus daurats, ligat de fil de seda roja #que li èra a el pendent o sagèth de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle avesque de Arras (de 1725 a 1752) e en ladite caissa avèm trobat pareillement las cartas authentiques que # nos a confiat per el qu'en la pichona crotz de cristal d'aicí-dessus i èran barrat partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire …. Adreçat del fuòc sieur Bernard Mullet sacerdòt del diocèse de Arras e chanoine de sant Amé de #Dotar, donat a la dicha sieur Thibaut pel sieur Jean-Baptiste Mullet fraire del precedent, los lesdites cartas datadas de Roma defòra de la pòrta de Sant-Jean lo 17 de setembre de 1715 signat Valérien avesque de Ferentin amb o sagèth dudit senhor avesque e de mai bas del l'aprobacion de Modèl:Mgr avesque de Arras e lo permís d'expausar ladite relique a la vénération dels fisèles en data del 11 de febrièr de 1732 precintat del sagèth e del seing de Modèl:Mgr avesque #qu'avèm trobat sans e revessos e sul camp ledit messire Jean-Baptiste Thibaut a presentat una granda crotz de bòsc adornat en desparièrs endroits de sòus #qu'avèm béni e a requerits de metre ladite de croses de cristal aicí-dessus amb las partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire J.-C. I barradas en la caissa granda crotz de bòsc nosautres en vertu de la comission de l'autra part avèm mes la susdita pichona crotz de cristal décemment en lo mièg de la granda crotz barrada de costat e d'autra part de las « brissaux » a pas poder dobrir que per man d'obrièrs e avèm mes las cartas authentiques al costat drech de ladite crotz de bòsc a lo-dessus dels braces en preséncia de me Nicolas Dupuis de servidor dudit Ervillers, del Sr. François Joseph de la caritat de Grévillers e mai las siás paroissiens dudit luòc #qu'an signat amb nosautres aquel present acte lo jorn, mes e an susdit i aviá signat lo Sr. Dupuis Servidor de Ervillers, Thibaut curé de Ervillers de la caritat de ‘Groville o Grévillers » lo baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Omosexual, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, e Borming curé de Sant-Étienne de Arras amb rubrica. Nosautres sacerdòt curé de la parròquia de Sant-Étienne de Arras certificam los extraches aicí-dessus conformas als originales que metrem al secretari del évêché de Arras.
Fach a la dicha Ervillers lo 18 de mai de 1738, Deming curé de Sant-Étienne de Arras.
On a trouvé fréquemment des fossiles à Ervillers, notamment des dents d'éléphant, mais aussi des objets romains, des monnaies, des vases, des squelettes, et des restes de construction. Ces éléments témoignent qu'Ervillers était déjà habité à l'époque romaine, en particulier au lieudit "Capieau". La paroisse existait déjà au Modèl:S-.
La seigneurie vicomtière d'Ervillers a appartenu aux familles La Viéville, Lalaing, d'Egmont, Luxembourg, et Diesbach Belleroche.
Le 28 août 1654 Ervillers eut la visite de Louis XIV et de la Reine-mère qui y prirent une collation alors qu'ils se rendaient de Péronne à Arras dont le siège avait été levé. Leurs majestés y avaient été rejointes par le Maréchal de Turenne.
Ervillers compte aussi plusieurs souterrains refuges. C'était probablement d'anciennes carrières qui ont été transformées en "muches". L'un de ces souterrains se situait à environ 20 mètres sous terre et comptait 9 chambres, un couloir, une étable, et une bergerie. Des puits assuraient l'aération et permettaient l'alimentation en eau.
En décembre 1870 les Prussiens pillèrent le village. Ervillers fut aussi le théâtre d'opérations lors de la Bataille de Bapaume (1871) durant la guerre franco-prussienne de 1870-71.
texte tiré des registres paroissiaux année 1738
François de Baglion Delasalle par la grâce de Dieu et du Saint-Siège apostique évêque d'Arras nous avons « commis »commettons le sieur Docminy curé de Saint-Étienne de la ville d'Arras nous fasse la cérémonie de la bénédiction d'une croix d’Ervillers suivant le rite ordinaire de l'église dans laquelle il « po… » Reliquaire de cristal contenant du bois de la rouge croix dont il enverra acte au secrétariat de notre évêché donné d'Arras sous notre seing, le second de nos armes, et le contreseing de notre secrétaire le 5 mai 1738 étois signé François évêque d'Arras plus bas par Modèl:Mgr « lent… » Secrétaire avec paraphe. L'an 1738 le 18 mai nous « …. » Curé de la paroisse de Saint-Étienne de cette ville d'Arras en vertu de la commission et d’autre part, nous nous sommes transportés au village d’Ervillers étant maître Jean-Baptiste Thibaut prêtre curé dudit lieu nous a présenté une petite boîte de bois carré, que nous avons ouvert et dans laquelle nous avons trouvé une petite croix de cristal orné alentours de filigrane d'argent doré, lié de fil de soie rouge à laquelle était pendant le sceau de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle évêque d'Arras (de 1725 à 1752) et dans ladite boîte nous avons trouvé pareillement les lettres authentiques par lesquels il nous a confié que dans la petite croix de cristal de ci-dessus y étaient enfermé des particules du bois de la très Sainte-Croix de messire …. Adressé du feu sieur Bernard Mullet prêtre du diocèse d'Arras et chanoine de saint Amé de Douai, donné au dit sieur Thibaut par le sieur Jean-Baptiste Mullet frère du précédent, les lesdites lettres datées de Rome hors la porte de Saint-Jean le 17 septembre 1715 signé Valérien évêque de Ferentin avec le sceau dudit seigneur évêque et de plus bas du l'approbation de Modèl:Mgr évêque d'Arras et la permission d'exposer ladite relique à la vénération des fidèles en date du 11 février 1732 scellé du sceau et du seing de Modèl:Mgr évêque que nous avons trouvé sains et envers et sur le champ ledit messire Jean-Baptiste Thibaut nous a présenté une grande croix de bois orné en différents endroits d'argent que nous avons béni et nous a requis de placer ladite croix de cristal ci-dessus avec les particules du bois de la très Sainte-Croix de messire J.-C. y enfermées dans la boîte grande croix de bois nous en vertu de la commission de l'autre part avons placé la susdite petite croix de cristal décemment dans le milieu de la grande croix fermée de côté et d'autre part des « brissaux » à ne pouvoir ouvrir que par main d'ouvriers et avons placé les lettres authentiques au côté droit de ladite croix de bois au-dessus des bras en présence de Me Nicolas Dupuis de serviteur dudit Ervillers, de M. François Joseph de la charité de Grévillers et plus leurs paroissiens dudit lieu qui ont signé avec nous ce présent acte les jour, mois et an susdit était signé M. Dupuis serviteur d’Ervillers, Thibaut curé d’Ervillers de la charité de ‘Groville ou Grévillers » le baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Gay, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, et Borming curé de Saint-Étienne d'Arras avec paraphe. Nous prêtre curé de la paroisse de Saint-Étienne d'Arras certifions les extraits ci-dessus conformes aux originaux que nous remettrons au secrétaire de l'évêché d'Arras.
Fait au dit Ervillers le 18 mai 1738, Deming curé de Saint-Étienne d'Arras.


text:
Economia de Micronesia
L'economia de Micronesia consistís principalament en agricultura e pesca de subsisténcia[1]. Las illas an pas gaire de ressorsas mineralas explechablas, a l'excepcion del fosfat. Existís un potencial pel torisme, mas la localizacion alunhada, la manca d'installacions apropriadas e las paucas linhas aerianas que servisson l'archipèla entrepachan son desvolopament[1]. Segon los tèrmes originals del Pacte de Liura Associacion, los Estats Units paguèron 1,3 miliard de dolars en ajuda durant lo periòde 1986-2001; mai tard lo nivèl d'ajuda foguèt redusit[1]. Las perspectivas a terme mejan de l'economia del país semblan fragilas a causa de la reduccion de l'ajuda dels Estats Units e tanben de la reduccion actuala de la creissença del sector privat[1].
Los Estats Federats de Micronèsia an pas de leis suls brevets[2].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CIA, « The World Factbook » Error de citacion : Invalid
tag; name "CIA" defined multiple times with different content
- ↑ http://www.billanderson.com.au/Gazetteer-Patents.htm


text:
Berthelming
Berthelming es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Fénétrange-Schwanhals e possession de la collégiale Sant-Salvador de Mètz.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Reforma de 1560 a 1685.
- Village de la seigneurie de Fénétrange-Schwanhals et possession de la collégiale Saint-Sauveur de Metz.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Réforme de 1560 à 1685.


text:
Calómnia
La calómnia (o calomnia)[1] es lo fach e portar d'acusacions falsas contra una persona.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los parlars occitans pauc influenciats per lo francés, coma lo niçard, lo cisalpenc e l'aranés, accentuan calómnia coma dins lo mot latin d'origina calúmnia e coma dins la màger part de las lengas romanicas (calómnia es atestat dins: CASTELANA Jòrdi = CASTELLANA Georges (1947) Dictionnaire niçois-français, reed. 2001, Niça: Serre). La forma calomnia s'alinha sus l'accentuacion del mot francés calomnie. La nòrma classica de l'occitan es pas explicita sus aqueste ponch.


text:
Alpheidae
Los àlfeids (Alpheidae) son una familha de cambaròt. Los cambaròts d'aquela familha son a-simetric qu'an unas pinças mai grandas que las autras, e son capables ,amb sas pinças grandas, d'emetre petada fòrça brusenta. Los membres d'aquela familha son nomenats cambaròts pistolet.
Es una familha diversificada e es fòrça estenduda geograficament, amb 600 espècias e mai de 38 genres.[1] La màger part dels cambaròts pistolet cava d'abrics e son comunas dins las barrièras de coralh, dins las selvas d'algas e las zonas comolas d'ustras. Malgrat que la màger part visca sus las zonas costièras tropicalas o temperadas, lo genre Betaeus viu dins las mars frejas, e Potamalpheops dins de cavas d'aiga fresca.
En colonias, lo cambaròt pistolet pòt interferir amb los sonars. [2][3][4] Lo cambaròt pistolet es considerat coma una font de bruch majora dins los oceans.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Un cambaròt pistolet mesura entre 3 a 5cm de long. Es remirable perque una de sas pinças es desproporcionada tan es larga, mai larga que la mitat de son còs, e contràriament a la màger part dels cambaròts, sas pinças grandas li permeton pas de trapar que se comporta puslèu coma un pistolet en doas partidas. Un jonch permet a la part "martèl" de se desplaçar endarrièr fins a formar un angle drech amb l'autra partida de las pinças. Quand torna barrar sas pinças, claca la partida "martèl" tusta l'autra partida, e emet una onda subrepoderosa que pòt assucar de peisses mai grands que lo cambaròt, e copar un jaç fin de veire.[5]
Ecologia[modificar | modificar la font]
Qualques espècias de cambaròt pistolet partetjan lor abrics amb de gòbis dins una relacion simbiotica. L'abric es bastit e entretengut pel cambaròt pistolet, e lo gòbi assegura una proteccion en prevenent del dangièr. Quand los dos son fòra l'abric, lo cambaròt manten lo contacte amb lo gòbi mejaçant sas banas. Lo gòbi ajant una melhora vision, el preven d'un dangièr mejaçant un movament de coa caracteristica.[6] Per ara, aquela simbiòsi es estada observada sonque dins los mitans coralhencs.
Un comportament social es estat observat en cò del genre Synalpheus. L'espècia Synalpheus regalis viu a l'interior d'espongas en colonias que pòdon despassar 300 individús.[7] Ven totes d'una sola femèla, la rèina, e de solide d'un sol mascle. Los individús son divisits entre los obrièrs (que s'ocupan de las larvas) e los soldats (que defendon lo nid mejaçant sas pinças grandas).
S'es notat que los cambaròts pistolet pòdon cambiar lo ròtle de lors pinças. Quand las pinças grandas es perduda, tornan créisser en unas pinças pichonas, e las pinças pichonas venon unas pinças grandas. De recèrcas scientificas mostrèron que copar lo nèrvi de las pinças grandas entraïna lor conversion cap a unas segondas pinças pichonas. Un cas de simetria dels dos parelhs de pinças es estat observat sonqu'un còp dins la natura.[8]
Clacament[modificar | modificar la font]
Pel títol d'animal mai brusent de l'ocean, lo cambaròt pistolet rivaliza amb d'animals fòrça mai grand qu'el, coma la balena boçuda o la balena blava. Lo cambaròt pistolet torna barrar unas de sas pinças especializadas per crear una cavitacion de bullas que genèra una pression acostica fins a 80kPa a una distància de 4cm de las pinças. Al nivèl de las pinças, las bullas van a una velocitat de 97km/h e un son de 218 dB. [9] La pression es pro fòrta per tuar un peis pichon. [10]
Lo clacament pòt tanben produire de sonoluminescéncia per l'espetament de las bullas. Quand espeta, la cavitavion de bullas aten una temperatura de 5 000K (4 700°C).[11] En comparason, la temperatura de la susfàcia del solelh es estimada a 5 800K (5 500°C). La lutz a una intensitat mendre que la producha en laboratòri, e es pas visibla per l'uèlh uman, mas es lo primièr animal descubèrt amb capable de produire de lutz per aquel biais.
Lo clacament es emplegat tant per caçar (çò qu'explica lo nom "cambaròt pistolet"), coma per la comunicacion. Quand caça, s'amaga dins un endrech escur coma un trauc, sortís sas banas per detectar s'un peis passa prèp d'el. Quand detecta de movement, lo cambaròt pistolet sortís sas pinças grandas, la dobrís e la torna barrar per "escupir" e aital assucar la preda. Lo cambaròt trapa la preda assucada e la manja.
Tièira dels genres[modificar | modificar la font]
Mai de 620 espècias son estadas reconegudas dins la familha dels Àlfeids (Alpheidae), distribuïdas en 45 genres. Los genres mai importants son Alpheus amb 283 espècias, e Synalpheus amb 146 espècias. [12]
- Acanthanas Anker, Poddoubtchenko & Jeng, 2006
- Alpheopsis Coutière, 1896
- Alpheus Fabricius, 1798
- Amphibetaeus Coutière, 1896
- Arete Stimpson, 1860
- Aretopsis De Man, 1910
- Athanas Leach, 1814
- Athanopsis Coutière, 1897
- Automate De Man, 1888
- Bannereus Bruce, 1988
- Batella Holthuis, 1955
- Bermudacaris Anker & Iliffe, 2000
- Betaeopsis Yaldwyn, 1971
- Betaeus Dana, 1852
- Coronalpheus Wicksten, 1999
- Coutieralpheus Anker & Felder, 2005
- Deioneus Dworschak, Anker & Abed-Navandi, 2000
- Fenneralpheus Felder & Manning, 1986
- Harperalpheus Felder & Anker, 2007
- Jengalpheops Anker & Dworschak, 2007
- Leptalpheus Williams, 1965
- Leptathanas De Grave & Anker, 2008
- Leslibetaeus Anker, Poddoubtchenko & Wehrtmann, 2006
- Metabetaeus Borradaile, 1899
- Metalpheus Coutière, 1908
- Mohocaris Holthuis, 1973
- Nennalpheus Banner & Banner, 1981
- Notalpheus G. Méndez & Wicksten, 1982
- Orygmalpheus De Grave & Anker, 2000
- Parabetaeus Coutière, 1896
- Pomagnathus Chace, 1937
- Potamalpheops Powell, 1979
- Prionalpheus Banner & Banner, 1960
- Pseudalpheopsis Anker, 2007
- Pseudathanas Bruce, 1983
- Pterocaris Heller, 1862
- Racilius Paul’son, 1875
- Richalpheus Anker & Jeng, 2006
- Rugathanas Anker & Jeng, 2007
- Salmoneus Holthuis, 1955
- Stenalpheops Miya, 1997
- Synalpheus Bate, 1888
- Thuylamea Nguyên, 2001
- Vexillipar Chace, 1988
- Yagerocaris Kensley, 1988
Referéncias[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- How snapping shrimp snaps (cossí los cambaròts pistolet fan lor clacament)
- Article on pistol shrimp going in physical details (article suls cambaròts pistolet amb de detalhs fisics)
- ↑ A. Anker, S. T. Ahyong, P. Y. Noel, and A. R. Palmer (2006). "Morphological phylogeny of alpheid shrimps: parallel preadaptation and the origin of a key morphological innovation, the snapping claw". Evolution
- ↑ Shrimp, bubble and pop BBC News. September 21, 2000. Retrieved July 2, 2011.
- ↑ Kenneth Chang (September 26, 2000). sleuths solve case of bubble mistaken for a snapping shrimp New York Times. p. 5. Retrieved July 2, 2011.
- ↑ Sea creatures troubles sonar operation New York Times. February 2, 1947. Retrieved July 2, 2011.
- ↑ Maurice Burton & Robert Burton (1970). The International Wildlife Encyclopedia, Volume 1. Marshall Cavendish p. 2366.]
- ↑ I. Karplus (1987). "The association between gobiid fishes and burrowing alpheid shrimps". Oceanography and Marine Biology Annual Review 25: 507–562.
- ↑ J. E. Duffy (1996). "Eusociality in a coral-reef shrimp". Nature 381 (6582): 512–514.]
- ↑ M. R. McClure (1996). "Symmetry of large claws in snapping shrimp in nature (Crustacea: Decapoda: Alpheidae)". Crustaceana 69 (7): 920–921.
- ↑ David Derbyshire (November 13, 2008). Deadly pistol shrimp than stuns prey with sound as lound as Concorde found in UK waters Daily Mail (London). Junh 13, 2010.
- ↑ M. Versluis, B. Schmitz, A von der Heydt & D. Lohse (2000). "How snapping shrimp snap: through cavitating bubbles. Sciences 289 (5487): 2114–2117.
- ↑ D. Lohse, B. Schmitz & M. Versluis (2001). Snapping shrimp make flashing bubbles Nature 413 (6855): 477–478.
- ↑ ammy De Grave, N. Dean Pentcheff, Shane T. Ahyong et al. (2009). [rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf] Raffles Bulletin of Zoology. Suppl. 21: 1–109.


text:
Bielorussia
Bielorussia (en bielorús Бeлapycb = Biełaruś, transcrich inexactament Belarus*; en rus Бeлopyccия = Belorussiia o eventualament Бeлapycb = Biełaruś) es un país e un estat d'Euròpa qu'a pas cap de frontièra maritima. Bordeja Russia al nòrd-èst e a l'èst, Ucraïna al sud, Polonha al sud-oèst, Lituània a l'èst e Letònia al nord-èst.
La capitala es Minsk.
Lo gentilici es bielorús -ussa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas dau pòble bielorus[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « Bielorussia » apareguèt per lo premier còp en 1917 durant un congrès de nacionalistas bielorus per designar lo territòri dei Bielorus ò « Rus Blancs ». Sovent considerat coma una branca dau pòble rus, lei Bielorus son eissits dei populacions rutènas ortodòxas que faguèron partida dau Grand Ducat de Lituània entre lei sègles XIII e XVIII.
Inicialament similaras ais autrei populacions eslavas d'Euròpa Orientala, lei Rutèns foguèron vassalizats per lei Mongòls ambé leis autrei principats rus en 1237-1240. Ai sègles XIV e XV, sostenguèron l'expansionisme dei sobeirans lituanians que liberèron la region de la tutèla mongòla. Lei Rutèns integrèron alora l'union de Polonha-Lituània e participèron ai conflictes còntra lei Chivaliers Teutonics, lo Grand Principat de Moscòu, lei Tatars ò lei Turcs. Dins aqueu contèxte, lei Rutèns se diferencièron lentament dei populacions eslavas ortodòxas situadas en Ucraïna (au sud de la frontiera polonesa) e en Russia (a l'èst de la frontiera lituaniana). En parallèl, maugrat un raprochament ambé lei Polonés e lei Lituanians (fondacion d'una glèisa catolica « uniata » de rite bizantin, polonizacion deis elèits... etc.), se mesclèron pas ambé leis Eslaus Occidentaus.
La disparicion de Polonha e de Lituània a la fin dau sègle XVIII e l'annexion dei territòris rutèns per Russia inversèt pas aqueu procès. Pasmens, leis autoritats imperialas russas assaièron d'integrar per fòrça lei Rutèns au rèsta dau pòble rus. En particular, refusèron de reconóisser un particularisme quin que siegue e impausèron lo retorn de la Glèisa « uniata » au sen de la Glèisa Ortodòxa. Au contrari, a l'iniciativa de folcloristas s'interessant ai tradicions dei païsans rutèns, la cultura bielorussa conoguèt una lenta renaissença.
Entre Polonés e Rus[modificar | modificar la font]
La lenta renaissença de la cultura bielorussa se manifestèt d'un biais concrèt en març de 1918 ambé la proclamacion d'una republica. Pasmens, aquel estat demorèt feble e poguèt pas empachar l'avançada dei tropas polonesas que volián tornar constituir la Polonha de 1772. Aquela volontat foguèt a l'origina de la Guèrra Sovietopolonesa de 1919-1921 que s'acabèt per un partiment dei territòris rutèns entre Polonha e l'Union Sovietica en formacion.
Tre leis annadas 1920, lo govèrn centrau sovietic sostenguèt lo movement de renaissença bielorus de son costat de la frontiera. Fondèt una Republica Socialista Sovietica de Bielorussia que venguèt una republica constitutiva de l'Union Sovietica e fixèt lo limit entre Russia e Bielorussia lòng de la frontiera polonesa de 1772. Puei, creèt una lenga bielorussa modernizada e li donèt un estatut oficiau. Aquò permetèt rapidament la formacion d'un elèit intellectuau locau que foguèt pasmens decimada per la repression estaliniana. Enfin, en 1939, lei territòris bielorus annexats après lo partiment germanosovietic de Polonha foguèron integrats a la RSS de Bielorussia.
La RSS de Bielorussia de 1939 a 1991[modificar | modificar la font]
Ocupada per leis Alemands de 1941 a 1944, Bielorussia foguèt devastada per la Segonda Guèrra Mondiala. Considerats coma d'animaus per lei nazis, leis abitants patiguèron lo pilhatge generalizat dei territòris ocupats organizat per lo IIIen Reich e la repression militara dei movements de partisans sovietics esconduts dins lei seuvas e lei paluns dau país. Ansin, en tres ans, leis Alemands destruguèron aperaquí 9 200 vilatges bielorus — 628 foguèron totalament anientats — e tuèron 2,23 milions de Bielorus (un quart de la populacion) compres 600 000 a 800 000 judieus. De mai, en causa dau desmontatge deis usinas sovieticas vèrs l'èst, lo territòri bielorus aviá perdut son industria.
A l'eissida de la guèrra, la RSS de Bielorussia, dotada d'un ministèri deis afaires estrangiers pròpri, participèt a la fondacion dei Nacions Unidas e venguèt sòci de l'Assemblada Generala. La republica recebèt tanben sei frontieras actualas. La reconstruccion foguèt organizat per Estalin qu'ordonèt de tornar industrializar la region. En particular, una importanta industria automobila foguèt creada e l'analfabetisme dispareguèt dins lo corrent deis annadas 1960. A la fin de la Guèrra Freja, Bielorussia èra relativament prospèra en despiech deis efècts negatius de la catastròfa nucleara de Chernobyl e leis abitants votèron largament en favor dau mantenement de l'URSS en març de 1991 (aperaquí 83,7% de sufragis favorables). Pasmens, après la temptativa de còp d'estat conservator de l'estiu de 1991, Bielorussia se dirigiguèt vèrs l'independéncia. Stanislav Shushkevich la proclamèt lo 25 d'aost e venguèt lo cap de l'Estat. Puei, lo 8 de decembre seguent, organizèt ambé lei presidents rus e ucraïnians la liquidicacion de l'Union Sovietica.
La Bielorussia independenta[modificar | modificar la font]
Au contrari deis autrei país d'Euròpa de l'Èst, Bielorussia rompèt pas ambé lo comunisme sovietic e gardèt de liames fòrça importants ambé Russia. Ansin, en 1994, Stanislav Shushkevich foguèt escartat dau poder en causa de sa politica jutjada tròp pro-occidentala e dau desvolopament sensa precedents de la corrupcion au sen de la societat bielorussa. Foguèt remplaçat per Alexander Lukashenko que dirigís totjorn lo país.
D'efèct, en 1995, un referendum favorable li permetèt d'aumentar sei poders e l'annada seguenta, de grèvas organizadas per l'oposicion nacionalista li permetèron d'arrestar plusors adversaris politics. Adoptèt una politica de raprochament ambé Russia (restabliment de l'estatut oficiau dau rus, retorn dau drapèu bielorus dau periòde sovietic...) e establiguèt un regime fòrça autoritari. Aquò suscita l'ostilitat dau blòt occidentau qu'a adoptat de sancions economicas còntra Bielorussia. En parallèl, lei relacions ambé Russia, partenari economic principau dau país, son pas totjorn coralas. En particular, la question dau pretz dau gas naturau liurat per lei Rus foguèt una fònt de tensions. De mai, en causa de l'isolament creissent dau regime, l'economia bielorussa es venguda fòrça dependenta de Moscòu.
Politica[modificar | modificar la font]
Anciana Republica Socialista Soviètica d'URSS fins a l'an 1991, lo 24 d'agost de 1991 se proclamèt republica independenta, e lo 17 de setembre prenguèt lo nom de Belarus. Adoptèt una constitucion democratica en 1994 qu'establiguèt una forma de govèrn republican presidencial amb un Parlament de 360 deputats (reduïts en 1995 a 198). La lenga oficiala es lo bielorús, almens sul papièr, mas lo rus es cooficial dempuèi 1995. Lo 14 de mai de 1995 un referendum balhèt lo poder al president Aliaksandar Łukašenka per dissoudre lo Parlament e aumentar los ligams amb Russia. Un nòu referendum, lo 24 de novembre de 1996, permetèt una nòva constitucion qu'aumentèt encara mai los poders presidencials. A partir d'aquesta data foguèt exercit un poder dictatorial que perseguís los opausants, sonque reconegut per Russia e condemnat per l'Union Europèa, los EUA e l'OSCE.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bielorussia.


text:
Compausat quimic
Los compausats quimics son substàncias formadas per ligason de mantun elements quimic diferents dens proporcions fixas. Se forman dens ua reaccion quimica dintre atòms, ions o moleculas que son ligats per ligams quimics que pòdon estar de diferents tipes.
-
Gotas d'aiga. L'aiga es un compausat inorganic, covalent, de formula H2O
-
-
Lo nitrat de Chile (nitrat de sodi, NaNO3), es un adob natural
-
Los pneumatics son fabricats amb cauchó natural e sintetic
-
Gants fabricats amb neoprèn, un polimèr sintetic
-
Paracetamol, un medicament
Somari
- 1 Formacion de compausats quimics
- 2 Classificacions
- 3 Descripcion dels principals grops de compausats organics
- 4 Descripcion dels principals grups de compausats inorganics
- 5 Veder tanben
- 6 Legislacion
- 7 Ligams externes
Formacion de compausats quimics[modificar | modificar la font]
Classificacions[modificar | modificar la font]
Classificacion segon lo tipe de ligam[modificar | modificar la font]
I a mantun tipes de ligams que son a l'origina de la formacion de compausats quimics. Son botadas en tres categorias principalas :
- Ligams ionics : son tipes de ligams quimics ont dos atòms partejan un parelh d'electrons o mai.
- Ligams covalents : son tipes de ligams quimics ont dos ions de signe opausat son ligats per atraccion electrostatica e es totjorn format d'un metal (cation) e d'un non metal (anion).
Classificacion generica[modificar | modificar la font]
- Compausats organics :
- Compausats chimiques amb carbòni exceptat CO, CO2, CO32- e CN-.
- Compausats inorganics :
- Totes los compausats que son pas organics.
Classificacion per origina dels compausats organics[modificar | modificar la font]
Coma consequéncia de la concepcion originala de la quimia organica, los compausats organics son sovent classats per origina :
- Compausats naturals : que se pòt trobar dens la natura.
- Compausats artificials : que son sintetisats.
Classificacion per estructurAs dels compausats organics[modificar | modificar la font]
-
Un compausat alifàtic, l'hexafluoropropilèn
-
Un compausat alicíclic, lo ciclobutèn
-
Un compausat aromàtic, l'1-metilnaftalèn
-
Un compausat heterociclic, la timina
-
Un compausat organometallic, lo pentacarbonil de ferro
-
Una macromolècula petita, l'endotelina umana, una hormona
Classificacion per grops foncionals dels compausats organics[modificar | modificar la font]
Los distints grops foncionals donan a los compausats que le contenan proprietats fisicas e quimicas, ço que cau justificar una Classificacion dels compausats organics segon aquest critèri.
Existís Alcans, Alquèns, Alquins, derivats halogenats, Anidrids, Alcòls, etc.
Descripcion dels principals grops de compausats organics[modificar | modificar la font]
Idrocarburs[modificar | modificar la font]
Los idrocarburs
Alcòls[modificar | modificar la font]
Los alcòls
Etèrs[modificar | modificar la font]
Los Etèrs
Aldehids[modificar | modificar la font]
Los aldehids
Cetonas[modificar | modificar la font]
Las cetonas
Acids carboxilics[modificar | modificar la font]
Los acids carboxilics
Estèrs[modificar | modificar la font]
Los estèrs
Amides[modificar | modificar la font]
Les amides
Amines[modificar | modificar la font]
Les amines
Descripcion dels principals grups de compausats inorganics[modificar | modificar la font]
Idrurs[modificar | modificar la font]
Oxids[modificar | modificar la font]
Los oxids
Acids[modificar | modificar la font]
Idròxids[modificar | modificar la font]
Los idròxids
Sals[modificar | modificar la font]
Complèxas[modificar | modificar la font]
>
Organometallics[modificar | modificar la font]
Veder tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de compausats quimics
- Lista de compausats inorganics
- Lista de compausats organics
- Grop foncional
- Taula periodica
Legislacion[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- G. Chabot, J.-L. Riendeau et coll. (Zumdahl, S. S. and S. A.), Chimie Générale 3ème édition (Chemistry 7th édition ), Éditions CEC Quebecor Media (Houghton Mifflin Company), publié à Québec et imprimé au Canada, 2007
- G. Chabot, J.-L. Riendeau et coll. (Zumdahl, S. S. and S. A.), Chimie des solutions 3ème édition (Chemistry 7th édition ), Éditions CEC Quebecor Media (Houghton Mifflin Company), publié à Québec et imprimé au Canada, 2007
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Publicacions ONU sus los produits quimics
- [1]. Lo registre CAS conten mes de 50 milions de compausats.
- Chemfinder
- R&D Chemicals
- ChemIDplus
- PubChem
- Material Data Safety Sheets


text:
Bornel
Bornel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie pel autoroute A16 e la rota nacionala 1 (expedís classificada départementale[1] e lo tròç tangut a nomenat d'ara endavant D 1001), aital coma per la parca de Bornel-Polida-Glèisa.
A constituit de quatre caserius viscuts : Courcelles, Montagny-la-Poterie, lo Ménillet e Hamecourt.
La municipalitat es limitrophe de Polida-Eglise, de Amblainville, Fosseuse, Anserville, Puiseux-lo-Hauberger, Chambly e de Ronquerolles en lo Val-d'Oise.
La commune est desservie par l’autoroute A16 et la route nationale 1 (route classée départementale[2] et le tronçon concerné est nommé désormais D 1001), ainsi que par la gare de Bornel-Belle-Église.
Elle est constituée de quatre hameaux habités : Courcelles, Montagny-la-Poterie, le Ménillet et Hamecourt.
La commune est limitrophe de Belle-Eglise, d’Amblainville, Fosseuse, Anserville, Puiseux-le-Hauberger, Chambly et de Ronquerolles dans le Val-d'Oise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion data de 751 amb lo nom de « Bordonellum »[3].
La première mention date de 751 avec le nom de « Bordonellum »[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Légifrance
- ↑ Modèl:Légifrance
- ↑ 3,0 3,1 Amblainville e lo Costat de Méru editat per la comunitat de municipalitat e lo conselh general de l'Oise. Error de citacion : Invalid
tag; name "CC_CG" defined multiple times with different content


text:
Lannarvili
Lannarvili en breton ( Lanarvily en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lanarvily Èra una trève de Kernilis, fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon e èra jol vocable de sant Gouesnou. Es sortida d'un démembrement de la parròquia primitive de Plouguerneau.
Lanarvily était une trève de Kernilis, faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon et était sous le vocable de saint Gouesnou. Elle est issue d'un démembrement de la paroisse primitive de Plouguerneau.


text:
Nasir ad-Din at-Tusi
Nasir ad-Din at-Tusi (1201-1274) èra un sabent iranian musulman dau sègle XIII. Durant sa jovença, jonhèt la sècta deis Assassins en causa deis invasions deis armadas mongòlas de Gengis Khan. Pasmens, après la capitulacion deis Assassins a Alamut, acceptèt de jonhar la Cort de l'Ilkhanat e lo khan Hulagu li faguèt bastir un important observatòri a Maragha que venguèt lo centre scientific pus important dau periòde. Foguèt l'autor d'un nombre important d'òbras importantas :
- en astronomia, publiquèt divèrseis estudis sus lo movement deis astres que li permetèron de desvolopar un modèl geocentric dau Sistèma Solar. Foguèt tanben a l'origina d'uneis otís matematics utilizadas per lo Polonés Nicolau Copernic per establir son sieu Sistèma Solar eliocentric au sègle XVI. De mai, capitèt de calcular una valor precisa de la precession deis equinòccis e d'escriure la premiera publicacion dei principis complèts dei trigonometrias planas e esfèricas.
- en biologia e medecina, foguèt un pionier de la teoria de l'evolucion. Per exemple, supausèt l'evolucion de l'Òme a partir deis animaus pus evolucionats. Puei, imaginèt un modèl de formacion e d'evolucion de l'Univèrs a partir de particulas elementàrias que se seràn diferenciadas per venir de particulas pus complèxas a l'origina dei mineraus, dei plantas, deis animaus e finalament de l'èsser uman.
- en quimia e en fisica, enoncièt una version primitiva de la conservacion de la massa. Publiquèt tanben un trabalh sus la teoria dei colors basada sus lei mesclas de seccions blancas e negras.
- en matematicas, en mai de seis estudis liats a sei recèrcas astronomicas, estudièt lei racinas dei nombres entiers. Trobèt tanben lo metòde dau triangle de Pascal per calcular rapidament un binòmi de poissança n.
- en teologia, publiquèt divèrseis òbras regardant la Kalam chiista.


text:
Berles-Monchel
Berles-Monchel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la jornada del 22 de mai 1940, la 2e regiment de infanterie de la SS Totenkopf, jols òrdres del Stubaf Bellwildt e del Gruf Eicke, calada 30 personas a Berles-Monchel.
Au cours de la journée du 22 mai 1940, le 2e régiment d'infanterie de la SS Totenkopf, sous les ordres du Stubaf Bellwildt et du Gruf Eicke, tue 30 personnes à Berles-Monchel.


text:
Villes et mairies du District de la Sarine (58)
Liste des communes
Fribourg
Ville de Fribourg, localité de la Suisse de 33 000 habitants.
La mairie de Fribourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Villars-sur-Glâne
Ville de Villars-sur-Glâne, localité de la Suisse de 9 900 habitants.
La mairie de Villars-sur-Glâne a une adresse e-mail et un site Internet.
Marly
Ville de Marly, localité de la Suisse de 7 200 habitants.
La mairie de Marly a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Mouret
Ville d'Mouret, localité de la Suisse de 2 700 habitants.
La mairie d'Mouret a une adresse e-mail et un site Internet.
Givisiez
Ville de Givisiez, localité de la Suisse de 2 300 habitants.
La mairie de Givisiez a un site Internet.
Belfaux
Ville de Belfaux, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Belfaux a une adresse e-mail et un site Internet.
Granges-Paccot
Ville de Granges-Paccot, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Granges-Paccot a une adresse e-mail et un site Internet.
Corminboeuf
Village de Corminboeuf, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Corminboeuf a une adresse e-mail et un site Internet.
Farvagny
Village de Farvagny, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Farvagny a une adresse e-mail et un site Internet.
Neyruz
Village de Neyruz, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Neyruz a une adresse e-mail et un site Internet.
Hauterive
Village de Hauterive, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Hauterive a une adresse e-mail et un site Internet.
Grolley
Village de Grolley, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Grolley a une adresse e-mail et un site Internet.
Avry
Village de Avry, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Avry a une adresse e-mail et un site Internet.
La Brillaz
Village du Brillaz, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie du Brillaz a une adresse e-mail et un site Internet.
Matran
Village de Matran, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Matran a une adresse e-mail et un site Internet.
Treyvaux
Village de Treyvaux, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Treyvaux a une adresse e-mail et un site Internet.
Rossens
Village de Rossens, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Rossens a une adresse e-mail et un site Internet.
Cottens
Village de Cottens, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Cottens a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Replicacion de l'ADN
La replicacion de l'ADN qu'ei un procès bioquimic qui permet de prodúser duas moleculas d'ADN (aperadas moleculas hilhas) a partir d'ua molecula mair.
La replicacion de l'ADN qu'ei un procès enzimatic deu complèxes catalizat justament peu complèxe enzimatic (qu'ei a díser per un grop d'enzims) aperat ADN polimerasa. Aquesta ADN polimerasa que deu destócer l'eliç dobla de la macromolecula d'ADN e l'aubrir entà utilizar cadua de las cadenas de nucleotids com matritz de l'auta en bèth proheitar de la complementaritat deus nucleotids : de cap a ua adenina sus ua cadena matritz be's pòt pas hicar (per rasons quimicas e fisicas) sonque ua timina e de cap a guanina, pas sonque ua citosina. Per aquesta rason, la replicacion qu'ei un procès qualificat de semiconservatiu per'mor quan b'ei acabat, cada molecula hilha que possedeish ua cadena nava de nucleotids e ua auta de la molecula mair.


text:
Alfred Wegener
Alfred Lothar Wegener (Berlin, 1 de novembre de 1880 - Groenlàndia, 2 de novembre de 1930) foguèt un scientific, geofisic e meteorològ interdisciplinari alemand, que desvolopèt la teoria de la deriva continentala.
Prèmis e d'aunors[modificar | modificar la font]
Es sustot conegut per la siá teoria de la deriva continentala (Kontinentalverschiebung), proposicion en 1915. En ela, prepausava l'ipotèsi que los continents se fòrça lentament a l'entorn de la Tèrra. Malgrat aiçò, Wegener poguèt pas demostrar lo mecanisme de la deriva continental, era quau, combinada amb las siás pròvas, fòrça circunstancials, desboquèt en lo fach qu'aquesta foguèt pas acceptada fins al decènni de 1950, quand ja de nombrosas descobèrtas proporcionèron las pròvas sufisentas per provar que la deriva continentala es una realitat.
Lectura addicionala[modificar | modificar la font]
- Wegener, Else, ed.(1939) Greenland journey, L'istòria de l'expedicion de Wegener German a Greenland en 1930-31 aquesta comptada pels membres de l'expedicion; (Editat per Else Wegener, amb l'ajuda del Dr. Fritz Loewe. Revirada 7th a l'edicion Alemanda per Winifred M. Deans). Londres, Glasgow, Blackie E filh ltd.


text:
Les Adrets
Les Adrets en arpitan (Les Adrets en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 25 km de Grenòble, la municipalitat fa partida de la airal urban d'aquela.
Située à 25 km de Grenoble, la commune fait partie de l'aire urbaine de celle-ci.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al XVIe sègle, François de Beaumont, cap de calviniste #semiar la terror en lo Dauphiné, en se fasent trucar lo baron dels Adrets.
Au XVIe siècle, François de Beaumont, chef calviniste sema la terreur dans le Dauphiné, en se faisant appeler le baron des Adrets.


text:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela, escaissat Madiba (Mvezo, Africa del Sud, 18 de julhet de 1918 - Johannesburg, 5 de decembre de 2013) es un dels personatges pus emblematics d'Africa del Sud. Aqueste dirigent del movement antiapartheid foguèt lo primièr president de Sud-Africa elegit al sufragi universal. Ocupèt lo cargue de president de 1994 a 1999. Sa militància faguèt d'el lo laureat del Prèmi Nobel de la Patz en 1993.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nelson Mandela èra membre del Congrès Nacional African (Africa National Congress, ANC) dempuèi 1944, per tal de luchar contra la dominacion politica de la minoritat blanca e la segregacion raciala qu'impulsava. Venguèt avocat e participèt a la lucha non-violenta contra las leis de l'apartheid, qu'èran estadas establidas pel govèrn del Partit Nacional Afrikaner, arribat al poder a las eleccions del 1948. L'ANC foguèt proïbit en 1960 sens que la lucha pacifica done de resultats tangibles. Mandela fondèt e dirigiguèt la branca militara de l'ANC, Umkhonto We Sizwe, en 1961, que menèt una campanha de sabotatges contra d'objectius militars. Emprisonat per òrdre del govèrn sud-african amb lo supòrt de la CIA,[1] foguèt condemnat a la preson a perpetuïtat e als trabalhs forçats. Venguèt una celebritat en beneficiant d'un fòrt supòrt internacional, apareissent coma un simbòl de la lucha per l'egalitat raciala, especialament après lo chaple de Soweto, de junh de 1976.
Après vint-e-set ans de preson, Mandela foguèt desliurat lo 11 de febrièr de 1990, e sostenguèt la reconciliacion e la negociacion amb lo govèrn del president Frederik de Klerk. En 1993, recebèt conjuntament amb aqueste lo Prèmi Nobel de la Patz per les seunas accions en favor de la fin de l'apartheid e l'establiment d'una democracia non raciala al país.
Elegit primièr president negre de Sud-Africa en 1994, contunhèt amb capitada la politica de reconciliacion nacionala en Sud-Africa. Après un unic mandat, se retirèt de la vida politica activa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Weiner, Tim (2007), Legacy of Ashes, Penguin Group, 2007. ISBN 978-1-84614-046-4, pàg. 362.


text:
1029
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1029 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta dei tribüs de bedoins de Palestina e de Siria que foguèron reprimidas per lo govèrn centrau que capitèt d'aprofichar lei divisions dei tribüs entre elei per lei vencre.


text:
Galerías Pacífico
La Galerías Pacífico que son ua de la galerias comerciaus de las principaus e de las mei emblematicas de la ciutat de Buenos Aires. Que's tròban dens un punt important de la ciutat a l'interseccion de l'avienguda Córdoba dab la carrèra Florida (pietonièra e comerciau).
Que hon bastidas a la fin deu sègle XIX entà acessar la botiga Au Bon Marché dab gran espacis e ua grana copòla, mes, per'mor de dificultats economicas, que hon viradas de cap a un espaci administratiu.
En 1945 que vadón sede deu Camin de Hèr deu Pacific qui'u dèn lo lor nom en bèth preservarun espaci comerciau.
Que hon decretadas Monument Istoric Nacionau en 1989 e lo gran marcat saunejat a la debuta que ho fin finala creat en 1992.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 31 d’agost de 2015
Deféner o non pas deféner lo francés
6 comentaris:
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
No t'havia comentat abans perquè he anat al diccionari de gascon per cercar la paraula dehéner i no la trobava, ara ja que hi estic assabentat.
En fi, defendre el francès, jo en el meu paral·lelisme ho faig, la meua llengua o les meues llengües són la meua pàtria i, per a mi ho són el català-valencià el castellà i el francès, la primera la de mon pare, la segona la de ma mare i materna meua i la tercera la del món exterior, el francès, apresa als meus estudis. El que vull dir és que és una qüestió personal i depén de cadascun de nosaltres, ara, jo ho mire des de la Nova Era, la nova revolució del no-tot femení, del mirar les persones i les coses una per una.
Una abraçada i fins un altre article Joan.
Vicent
- 31 d’agost de 2015 a les 12:44
-
-
Daubuns francofòns que’s senten "en·horrerats" per l’anglés, a còps dab tòrt e a còps dab rason. Que pòdem compréner qu’agin ua actitud "defensiva". Mes que soi encarat a pensar que
1) seré mei aisit de simpatizar dab lo francés, se los franchimands eths medishs, e aquò qu’includeish la gran majoritat deus occitans, estossin mei obèrts a las autas lengas, minoritàrias o non ;
2) que son tostemps a deféner lo dret deus zolos, deus tibetans e deus sioux a parlar la lor lenga en tot pishar sus las lengas minoritàrias de frança ;
3) e enfin que son los purmèrs a gavachejar la lor lenga, a n’estar pas capables d’acordar corrèctament un vèrbe o un participi, etc.
En resumit : francés, n’arrespèctatz pas los auts e ne v’arrespèctatz pas a vosauts medishs. Lo francés que tira pena ? Démerdez-vous !
Ua lenga que’s defen e que s’illustra en la hant servir e en la parlant de com cau, dab un vocabulari ric e variat, ua sintaxi clara, etc. — pas en s’absolvent de totas las pècas qui cométem au pretèxte que "çò d'important qu’ei çò qui am a díser".
Ne mestregi pas que tres lengas (tant vau díser tres de mei que lo francés Lambda, he he he) mes que las aimi, que las arrespècti e que m’i hèi a las parlar e escríver plan. Entad aquò har que’m considèri com un aprenent per la vita. Çò de mei ne’m pertòca pas.
—
Los arguments deu Sumien ne serén pas absurdes dens un monde ideau on los occitans estossin enqüèra amorós de la lor lenga. Dens lo monde vertader, o la màger part e se’n foten, tant vau shiular tà las palomas. Com ac disè l’opinant Galec abans que’u suprimèssin los comentaris, bèth temps a que lo conflicte lingüistic en Occitània ei clavat e lo francés qu’a ganhat. Qu’ei la situacion qui avem eretat e dab la quau i devem har.
Mes a Jornalet que tolèran mei anar mensh los avís divergents, e n’ei pas aisit de destrigar los psicotics (qui saben que 2 e 2 son 5) deus neurotics (qui saben que 2 e 2 son 4, e qui n’ac pòden pas sofrir).
—
A bèthlèu e amistats
JIG
- 31 d’agost de 2015 a les 15:41
-
-
…ON la màger part se’n foten…
…DESTRIAR los psicotics (melhor que non pas destrigar)…
Desencusas |:)
JIG
- 31 d’agost de 2015 a les 23:33
-
-
Lo debat sus l’article d’En Sumien qu’espeliva dab comentaris bastits e argumentats dens ua lenga de tria, mes tròp critics au gost de Jornalet. La redaccion qu’invoquè ua imaginària "manca de respècte" e ua fantasiosa "banalizacion deu nazisme", muishant sustot, en aquèra hèita, quina concepcion deu debat (e d’Occitània) e favoreish.
Curiosament que’m menshidèvi e qu’aví copiat e enregistrat los comentaris plan bastits e argumentats de James, LCD e Emanuèl Isopet.
Se’m legen, e desirèssin recuperar los lors comentaris, que’us tieni a disposicion (jygdax@gmail.com).
JIG (Jean-Yves Gaubert)
- 1 de setembre de 2015 a les 0:53
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Vicent: perdon per açò deu "dehéner", qu'ei un variant ben gascon de deféner, l'un com l'aute que's pòden díser segon los parlars, mès deféner qu'ei vadut mei corrent. Mercés peu comentari! Una abraçada.
JIG: Mercés peu comentari! Efectivament, la libertat d'expression que i hè hrèita en çò deu Jornalet. Ailàs, lo jornal qu'ei hòrt sectari, pòc representatiu deus occitans, çò qui empacha o limita grèument la soa utilitat entau procès de recuperacion lingüistica.
- 1 de setembre de 2015 a les 8:06
-
-
Òc, que n’èi discutit dab lo Ferriòl qui sembla de s’estar drin esvarjat en vedent a passar un "punt de Godwin" quan d’autes legedors n’i trobèvan pas de qué har lo tòcasenh.
Que’n demanda excusa en tot assumir la soa responsabilitat de cap redactor.
Qu’ac arrespècti en tot mantiéner que’ns paira d’un debat de qualitat, on tant lo Sumien com los contradictors avèn arguments de har vàler.
—
Taus comentaris escafats : que volí escríver JCD, pas LCD, perdon !
- 1 de setembre de 2015 a les 12:01


text:
Psilophyta
L'embrancament dels Psilofites es una division dels vegetals vasculars que compren pas uèi que de plantas erbacèas. Reduch a dos genres, de còps, es uèi acampada als Ofioglossales al sen dels Filicofites.
Los Psilofites son restacats a de formas fossilas del genre Rhynia (e plantas vesinas) de l'èra primària que lo genre Psilotum actual parteja amb elas un cèrt nombre de caractèrs arcaïcs.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot Psilophyta ven del grèc psilos ("nut, denudat") (ψιλός [1]) que fa allusion a las tijas pareissent deprovesidas de fuèlhas.
Classificacion classica[modificar | modificar la font]
Los Psilofites comprenon una sola familha, las Psilotacèas. Se ne rencontra pas qu'un desenat d'espècias dins lo mond e una sola en Euròpa, Psilotum nudum.
- classa Psilopsida
- òrdre Psilotales
- familha Psilotaceae
- genre Psilotum Sw.
- Psilotum complanatum Sw.
- Psilotum X intermedium W.H. Wagner
- Psilotum nudum (L.) Beauv.
- genre Tmesipteris
- genre Psilotum Sw.
- familha Psilotaceae
- òrdre Psilotales
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Psilophyta (=Psilotophyta)[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 564825 Psilophyta (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17002 Psilotophyta (en)
- Referéncia NCBI : Psilotophyta (en)
Psilopsida (=Psilotopsida)[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 500010 Psilopsida (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17003 Psilotopsida (en)
- Referéncia NCBI : Psilotopsida (en)
Psilotales[modificar | modificar la font]
- Psilotales dins Stevens, P.F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006 (continuously updated since). (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17004 Psilotales (en)
- Referéncia NCBI : Psilotales (en)
Psilotaceae[modificar | modificar la font]
- Psilotaceae dins Flora of North America (en)
- Psilotaceae dins Madagascar Catalogue (en)
- Psilotaceae dins Stevens, P.F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006 (continuously updated since). (en)
- Psilotaceae dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17005 Psilotaceae (en)
- Referéncia NCBI : Psilotaceae (en)
- Referéncia GRIN : familha Psilotaceae Kanitz (en)


text:
Dos punts
Los dos punts (var. dos ponches, dos ponchs, doi ponchs, dus punts) son un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Los dos punts s'utilizan per
- marcar lo començament d'una enumeracion (coma aqueles que precedisson una listat, per exemple)
- introduire un tròç de dialòg d'estil dirècte
- separar lo capítols dels verses en escriches ancians coma poèmas de l'epopèia o textes religioses
- separar l'ora de las minutas (exemple: 23:45)
- iniciar un exemple o una definicion quand s'anoncian explicitament
- introduire la conclusion logica del discors precedent
- separar títols e sustítols
- foncionar coma un apostròf en finés e suedés
- foncionar coma signe de division o proporcion del nombres
- equivaler als uèlhs dins los emoticons
- introduire lo texte d'una letra


text:
Cecitat
La cecitat es una deficiéncia visuala totala; es lo fach d'èsser cèc. La cecitat es una malautiá de l'uèlh que tòca fòrça èssers umans dins lo monde. Aquela abséncia de la vista d'un o dels dos uèlhs es deguda a de causas multiplas.
Somari
Tipologia[modificar | modificar la font]
Lo cèc es aquel qu'es privat de sos uèlhs o de la vista.
En França, se considèra que la cecitat comença tre que l'agudesa es inferiora a 1/20. Concernís los subjèctes cècs, al sens estricte (subjèctes qu'an pas cap de percepcion visuala).
Una persona es considerada coma deficient visual s'a mens de 3/10 d'agudesa visuala de l'uèlh melhor aprèp correccion. Aquel sulhet varia segon los païses e las províncias.
Usatge del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de cecitat es tanben emplegat per designar la condicion neurologica que resulta d'una destruccion parciala o totala dels airals visuals del cervèl. Seguent la localizacion de la lesion, lo pacient pòt pèrdre de facultats visualas.
La cecitat corticala totala resulta d'una destruccion del cortèx visual bilateral. Las personas atengudas de la forma de cecitat son a vegadas subjèctes al fenomèn de vision cèga (blindsight), que se tradusís per una incapacitat totala pel pacient de percebre las informacions visualas que li pervenon alara que tot lo sistèma visual periferic es en perfèit estat de foncionament. Una exploracion foncionala mai fina mòstra que qualques facultats de vision pòdon demorar sens que lo pacient el meteis n'aja consciéncia. Per exemple, lo pacient pòt ajustar sa man per trapar un objècte alara qu'afirma percebre res.
Una cecitat parciala pòt èsser lo resultat d'una destruccion pus restrencha dels territòris visuals. Lo pacient sofrís alara d'un escotòma (taca cèga dins lo camp visual), pòt pas percebre las informacions visualas venent d'aquela region de l'espaci perque la zona que tractava aquela region es estada destruida.
Amb l'expression cecitat verbala se fa referéncia a un demens selectiu dins la lectura dels mots resultant lo mai sovent d'un damatge de las regions occipotemporalas esquèrra. Malgrat que sa vision siá perfèita d'un autre biais, lo pacient pòt pas legir. Dins lo cas de la cecitat verbala dita pura, lo pacient demòra capable de legir las letras mas pas mai los mots tot en demorant capable d'escriure.
Las causas pus correntas[modificar | modificar la font]
Las malautiás[modificar | modificar la font]
Dins los païses sosdesvolopats ont la noiridura manca e ont las condicions de salubritat son deplorablas, la cecitat es la consequéncia de qualques malautiás infecciosas. Dins los païses industrializats, las doas causas principalas de cecitat son la cataracta e lo glaucòma. La cataracta es una malautiá de la vielhesa caracterizada per una modificacion del cristallin (aquel ven blanc). Gaireben la mitat de las cecitats serián degudas a una cataracta non curada. Lo glaucòma es una aumentacion de pression interiora de l'uèlh que pòt provenir del diabèta e menar a la cecitat.
L'ereditat[modificar | modificar la font]
Los parents pòdon transmetre diferentas malautiás a lors nens. D'anomalias coma lo càncer de la retina que tòca los enfants joves abans l'edat de tres ans. E mai, la cecitat pòt aparéisser tre la naissença se la maire, emprenhada, contracta la rubeòla o la toxoplasmòsa.
Coma viure amb aquel andicap?[modificar | modificar la font]
Sovent las personas cègas desvolopan pus prigondament lors autres sens coma aquel del tocar per exemple. Lo tocar que servís per l'aprendissatge e la mestreja de l'alfabet Braille. Aquel alfabet permet als cècs de deschifrar las letras, las chifras... mercé a l'assemblatge de punts en relèu. Existisson tanben d'autras ajudas coma cana blanca o can de cèc.


text:
Angicourt
Angicourt es una población y comuna francesa, en la región de Picardía, departamento de Oise, en el distrito de Clermont y cantón de Liancourt.
Demografía[editar]
Bibliografía[editar]
En francés[editar]
- Louis Ricouart, Les Biens de l’abbaye de Saint-Vaast dans les diocèses de Beauvais, de Noyon, de Soissons et d’Amiens, (Los Bienes de la abadía de Saint-Vaast en las diócesis de Beauvais, de Noyon, de Soissons y de Amiens) 1888.
- Louis Graves, Précis statistique sur le canton de Liancourt(Precisiones estadísticas del Cantón de Liancourt), 1837.
- Jean-Charles Capronnier, Christian Corvisier, Bertrand Fournier, Anne-Françoise Le Guillez, Dany Sandron, Picardie gothique,(Gótico de la Picardia) Casterman, 1997.
Enlaces externos[editar]
- ↑ Codes Postaux, Code Postal (en francés)
- ↑ INSEE, Datos de población para el año 2012 de Angicourt (en francés)


text:
Petit-Failly
Petit-Failly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Bòsc de Pichon-Failly es una exclave situada al sud-oèst de la municipalitat e separada d'aquela per Marville e Rupt-sus-Othain
Le Bois de Petit-Failly est une exclave située au sud-ouest de la commune et séparée de celle-ci par Marville et Rupt-sur-Othain
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Village de l'ancienne province du Barrois.


text:
Iperpoténcia
Iperpoténcia es un concèpte politic de 1999, utilizat pel ministre francés dels Afars Estrangièrs, Hubert Védrine, al subjècte dels Estats Units de la fin del sègle XX.
Designa la dominança dins tots los domenis (politic, militar, economic e cultural).
Definicion del concèpte d'iperpoténcia d'Hubert Védrine[modificar | modificar la font]
Per definicion, l'iperpoténcia es una superpoténcia que pèrd son rival. Lo rival, l'URSS, èra la clau de la relativizacion d'aquesta superpoténcia. Dempuèi 1992, lo tèrme de superpoténcia sufís pas per descriure los Estats Units. Aqueste tèrme fa fòrça referéncia a la Guèrra Freja e es tròp militar, alavetz que uei los Estats Units dominan tots los autres domenis.
Critica del concèpte[modificar | modificar la font]
Per Jean-François Revel e d'autres, lo mond es pas unipolar mas deven de mai en mai multipolar amb la creissença dels païses emergents coma China, Índia o Brasil.


text:
Luneray
Luneray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Luneray Es la una dels escasses comunas normandes a aver una importanta comunitat protestante.
- 1823 : Luneray absorbeix Canteleu.
Luneray est l'une des rares communes normandes à avoir une importante communauté protestante.
- 1823 : Luneray absorbe Canteleu.


text:
Balâtre (Somme)
Balate en picard (Balâtre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 891, se supausa que Balâtre i aguèt estrossejat pels Vikings #que #saquejar Roye e Roiglise en se dirigenta sus Noyon.
En 891, on suppose que Balâtre fut ravagée par les Vikings qui pillèrent Roye et Roiglise en se dirigeant sur Noyon.


text:
Bassa Cerdanha
La Bassa Cerdanha (var. Baisha Cerdanha) (Baixa Cerdanya en catalan) es una comarca pirenenca que Puigcerdà n'es la capitala, e compren granda part de la plana de Cerdanha e que limita amb las comarcas de l'Aut Urgèl, Berguedà, Ripollès, l'Auta Cerdanha e lo Principat d'Andòrra. Es un dels dos fragments en que demorèt subdividit lo territòri istoric de Cerdanha coma consequéncia del Tractat dels Pirenèus (1659).
Se nomena oficialament simplament Cerdanha, del latin classic Ceretania (país dels ceretans o cerdans) proven lo nom de Cerdanha, Mas es sovent nomenada Bassa Cerdanha per contraposicion a l'Auta Cerdanha. Aviá una populacion de 17 744 abitants l'an 2007 e una densitat de 32,46 ab/km².