text:
Max Planck
Max Karl Ernst Ludwig Planck (1858-1947) foguèt un fisician alemand creator de la teoria dels quanta. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1918.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins la vila alemanda de Kiel lo 23 d'abril de 1858, Max Planck comencèt sos estudis de fisica a l'Universitat de Munic en 1874. Los acabèt en 1879 dins la vila de Berlin. Tornèt a Munic en 1880 per far de professor a l'universitat e en 1885 se mudèt a Kiel. En 1889 tornèt a Berlin, ont tre 1892 foguèt director de la catèdra de Fisica teorica. Entre 1905 e 1909 Planck foguèt lo cap de la Deutsche Physikalische Gesellschaft (Societat Alemanda de Fisica).
Recèrcas scientificas[modificar | modificar la font]
En 1894 entamenèt sas recèrcas scientificas a l'entorn de la radiacion del còs negre. Capitèt d'èsser emplegat per de companhiás electricas per tal de melhorar lo foncionament de l'ampola electrica e obtenir mai de lutz e una consomacion mendra d'energia. En 1899 descobriguèt una constanta fondamentala, la dicha Constanta de Planck, qu'amb ela se pòt calcular l'energia d'un foton. Aquesta meteissa annada descriguèt son pròpri grop d'unitats de mesura basadas sus las constantas fisicas fondamentalas, descobrissent un an mai tard la lei de radiacion de la calor, nomenada Lei de Planck, que explica l'espèctre d'emission d'un còs negre. Aquela lei venguèt una de las basas de la teoria quantica, qu'emergiguèt qualques annadas mai tard amb la collaboracion d'Albert Einstein e Niels Bohr.
Relacion amb Albert Einstein[modificar | modificar la font]
Foguèt en 1905 que se publiquèron los primièrs estudis del desconegut Albert Einstein a l'entorn de la teoria de la relativitat. Planck foguèt uns dels escasses scientifics que encapèron immediatament la significacion d'aquesta teoria scientifica nòva.
Planck contribuiguèt tanben considerablament a desvolopar mai la teoria de la relativitat. L'ipotèsi d'Einstein a prepaus de la leugieretat del quantum (lo foton), basada sus la descobèrta de Philipp Lenard en 1902 sus l'efièch fotoelectric, foguèt rebutada a la debuta per Planck, coma tanben la teoria de James Clerk Maxwell sus l'electrodinamica.
En 1910 Einstein precisèt lo comportament anormal de la calor especifica a de temperaturas bassas coma un autre exemple d'un fenomèn que desfisa l'explicacion de la fisica classica. Planck e Walther Nernst per tal de clarificar las contradiccions que se vesián dins la fisica organizèron la primièra Conferéncia Solvay, que se debanèt a Brussèlas en 1911. Pendent aquesta reünion Einstein capitèt de convéncer Planck sus sas recèrcas e sos dobtes. Foguèt a partir d'aquel temps que se bastiguèt una granda amistat entre Planck e Einstein. Aqueste darrièr venguèt professor de fisica a l'universitat de Berlin mentre que Planck n'èra lo degan.
En 1918 recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica pel ròtle jogat dins lo progrès de la fisica amb la descobèrta de la teoria quantica. Dempuèi 1930, e fins a 1937, Planck foguèt cap de la Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG, Societat de l'Emperador Guillem per lo Progrès de la Sciéncia).
Darrièras annadas[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala Planck ensagèt de convéncer Adolf Hitler que secutèsse pas los scientifics jusieus. Erwin Planck, tresen filh de Max Planck, foguèt executat per nauta traïson lo 20 de julhet de 1944 per sa suposada collaboracion dins la temptativa d'assassinat d'Hitler. Per encausa de sa decepcion del regim nazi e la casuda constanta de bombas sus Berlin, sa vila de residéncia, partiguèt amb sa familha cap a Göttingen.
Max Planck moriguèt lo 4 d'octobre de 1947 dins la vila de Göttingen. Aprèp sa mort la KWG cambièt son nom e venguèt la Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (MPG, Societat o Institut de Planck pel desvolopament de la sciéncia).
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) Max Planck (Deutsche Biographie)


c: text/html

text:
PicheBorgne a écrit:Bon sai que me vau far incendiar mès me'n foti... Avèm plan drèch a la libertat d'espression....
Pensavi qu'èra 'qui un fòrum "apolitic", quò z empacha que lo monde aguèsson las loras idèias pròprias, mès a cada còp n'i a de monde que se fan mestièr de far cagar lo monde amb la lora lucha politica.
Personalament me'n foti io d'Anaram Au Patac (quitament se son de bon militants) o de tot çò que pòt i aver anant de l' extrema gaucha a l'extrema drècha.
Compreni pas cossi 'na lucha culturala pòt prene una dralha politica... Quò's perque n'arribam pas de nos far auvir que siem totes entre nosautes a se far lo chaple.... Cossi voletz arribar a quicòm....? Me vòli pas tanpauc far lo "pacifiste" que soi qualqun de plan engajat, mès mai culturalament.
Apèi tot lo monde a sas conviccions, que siaguèsson politicas, culturalas etc, quò zo respecti mès sus aqueste fòrum se deuria pas trachar de politica me pensi.... Soi estat un parelh d'annadas al Med'oc de Montpelhièr, una associacion "culturala" que fin finala avia 'n engatjament politic un pauc amagat....
Pensi que i a de monde 'qui que pòrtan de bonas idèias sus la nòstra lenga e la nòstra cultura... Quò seria colha de tombar dins lo debat politic....
En fach siau d acordi emé lo fach que siegue pas aqui lo melhor endrech per far de propaganda per AAP e companhia, pasmens s'en pou parlar per l'informacien, tot dau mens.
Aprèp, fau ben veire que lo poletic si pou pas levar de l'accien culturala. Que va vougues o non, en parlent occitan, en fent ton mestier, en venent aqui, ne fas. Mai, coma dire, si vos, aqui serias a nos contar que quand vas faire marchar ton chin (sai mesme pas s'as un chin ti lo soèti pas, e m'en garci es un eisemple), li ramassas son caca, aqui tanben sias dins la poletica au sens lo mai estrech dau terme, la poletica au sens de la vida de ta vila, de ton barri, de ta carriera: en gros, fas de poletica en empachent ton vesin de marchar dins lo caca de Medor (vo Rex, Toto, Albert vo Rachida Dati, li donas lo nom que vos).
Ce que voli dire, sabi que siau pas clar, es que es pas lo fach que siguessiam a parlar d'occitan vo en occitan qu'a de valor poletica, es lo fach de l'accien culturala en generau, mesme lo fach de s'inscriure sus un forum (mesme s'es un forum per parlar de cultura de la vinha vo de sexologia), es de poletica au sens lo mai pipi caca.
Aprèp, si dintras dins la problematica occitana, sias tanben dins la poletica: si parla d'una lenga, parlada per una communautat (de connards d'occitanistas, de papets que si moran, de fans de Massilia), em' una vida (relativa segon leis endrechs), e aquo tanben es quauquaren que fa que siam mine de ren dins l accien poletica.
Poletica, mai en ren "poleticiana". Lo Medoc era pas la succursala dau PO, dau PNO vo mesme dau PCF (si que non sai pas ce que i fotiai, ieu que voti FN), dins ce que m'en ramenti...
Aprèp, si un tipe duerbe un topic per parlar clarament "poletica poleticiana" (santa maria qu'es pejoratiu, mai vieu pas coma dire autrament), e que si vei que l'i aura debat, es de ton sentit propri de l'i anar vo non, e es normau si un tipe pren pausicien que fèsse debat: un pro sarkozista espauva son punt de vista, un gauchista sectari l'insulta, un socialista compta lei punts e youpi.
Siau pas clar, va sabi, mi perdi dins tot ce qu'ai dins la testa (ideias, socits, tumors...)
Matieu a écrit:
Te prometi que soi lenh d'èsser pacifiste ! Me bati per ma lenga e ma cultura PUNT, e ne fau cas aqui sul forum
Se bater per la lenga e se díser non politizat, la pròva qu'as pas comprés arren.
Lo diriau pas ansin perque siau pas tant passionat poleticament e subretot ti voudriau pas nafrar que sias un bon colega, mai es verai qu'a rason dins lo fons lo Matieu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mòde menor
Lo mòde menor en solfegi qu'ei, amassa dab lo mòde major, un deus dus mòdes mei emplegats dens la musica occidentau. Qu'ei reputat seriós e/o triste. Lo mòde menor qu'ei simbolizat per la letra m minuscula (mentre qui la M majuscula e simboliza lo mòde major).
Qu'ei basat suu mòde dorian de l'antica grècia, çò qui vòu díser qu'ostendeish los intervaus seguents dens ua escala musicau : T-M-T-T-M-T-T (on T b'ei un ton e M e miei ton).
Cada signatura a la clau que pòt correspóner sia a ua gama majora sia a ua gama menora. Ua gama menora dab la medisha signatura (qu'ei a díser dab lo medish nombre de bemòls o de dièsis) d'ua gama majora qu'ei aperada sa relativa menora e vice versa.
La dominanta d'ua gama majora (qu'ei a díser la purmèra nòtas d'ua gama) que tròba tres miei tons au dessús de la dominanta de la soa gama relativa menora. Per exemple, la gama de Do M qu'a per relativa menora la gama de La m puish qu'en bèth baishar d etres miei tons en devath deu Do òm troba lo La.


text:
La Grava (Daufinat)
La Grava[1] (La Grave en francés) es una comuna occitana situaa en Daufinat, dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Grèu a situat a 1 500 m d'altitud sul marge drech de l'anautita vallée de la Romanche, al limit dels departaments del Isère e dels Anautitas-Alpes. Se tròba a 10 km del caulet del Lautaret e a 35 km de Briançon. Lo vilatge a dominat al sud pel imponent massís de la Meije (que fa partida del Parc Nacional dels Ecrins), segonda reünion del massís dels Ecrins (3 982 m).
La municipalitat a constituit del pòble de la Grèu e de cinc caserius : los Fréaux, lo Chazelet, las Terrassas, Ventelon, las Hières e Valfroide.
Una part de la municipalitat de la Grèu a situat en lo parc nacional dels Écrins.
La Grava Grave est située à 1 500 m d'altitude sur la rive droite de la haute vallée de la Romanche, à la limite des départements de l'Isère et des Hautes-Alpes. Elle se trouve à 10 kilomètres du col du Lautaret et à 35 kilomètres de Briançon. Le village est dominé au sud par l'imposant massif de la Meije (qui fait partie du Parc National des Ecrins), second sommet du massif des Ecrins (3 982 m).
La commune est constituée du village de la Grave et de cinq hameaux : les Fréaux, le Chazelet, les Terrasses, Ventelon, les Hières et Valfroide.
Une partie de la commune de la Grave est située dans le parc national des Écrins.
Lo vilatge es situat dins l'auta val de Romancha, al limit dels departaments d'Isèra e de Savòia. Se trapa a 10 km dau pas dau Lautaret e a 35 km de Briançon, en fàcia de l'Agulha de la Meija.
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa romane de la Grèu remonta a la XIen e començament XIIen sègle. Se tròba al dedins una piéta contemporanèa del bastiment de la glèisa, un decidís de la vèrge de la XVIIen, e un quadre ingenu de la XVIIIen sègle. A costat de la glèisa se tròba la capèla de las pénitents, de la XVIIen sègle, #que possedís de divèrsas pèças d'art religiós. Sul territòri de la municipalitat, als Hières, se tròba una autra glèisa romane de la XIIen sègle.
Al començament de la Revolucion francesa, lo nòu découpage de la França en departaments (1790) integrava initialement la municipalitat al departament del Isère, situat sus la meteissa conca idrografica e economica (a l'oèst del Caulet del Lautaret). Mas la municipalitat desirava èsser integrada al departament de las Anautitas-Alpes, de manièra versemblant en l'esperança de beneficiar del regim fiscal preferent de la Republica de las Escartons. Quand l'Assemblada nacionala abolit aquel privilègi fiscal, èra tròp tard per reivindicar una integracion al departament del Isère...
La glèisa romane de La Grava Grave remonte au XIen et début XIIen siècle. À l'intérieur on trouve une piéta contemporaine de la construction de l'église, un statue de la vierge du XVIIen, et un tableau naïf du XVIIIen siècle. À côté de l'église se trouve la chapelle des pénitents, du XVIIen siècle, qui possède plusieurs pièces d'art religieux. Sur le territoire de la commune, aux Hières, se trouve une autre église romane du XIIen siècle.
Au début de la Révolution française, le nouveau découpage de la France en départements (1790) intégrait initialement la commune au département de l'Isère, situé sur le même bassin hydrographique et économique (à l'ouest du Col du Lautaret). Mais la commune souhaitait être intégrée au département des Hautes-Alpes, vraisemblablement dans l'espoir de bénéficier du régime fiscal préférentiel de la République des Escartons. Lorsque l'Assemblée nationale abolit ce privilège fiscal, il était trop tard pour revendiquer une intégration au département de l'Isère...
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Guishe
Guishe (AFI: [giʃə]) (Gixune en basco, Guiche en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region d'Aquitània. Que constituiva ua comtat deu Ducat de Gramont. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789, mes demorant restacada judiciàriament a la Senescaucia de Càmer. Que hè partida deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Lo gentilici qu'ei guishòt -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los arrius d'Ador e de Bidosa que traucan lo vilatge.
Las comunas tòcatocantas que son Senta Maria de Gòssa e Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Hastings dens las Lanas a l'èst, Samas en Baisha Navarra au nòrd-èst e Bardòs e Urt au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Que s'i trobava l'unica gara ferroviària deu canton de Bidaishe, la gara de Samas-Guishe, suber la linha de Tolosa a Baiona, qui esté inaugurada en 1912 e qui arcuelhó viatjaires dinc a la dusau meitat deu sègle XXau e qui esté clausurada dens los ans 1970.
La basa economica de la comuna qu'ei l'agricultura, mes tanben ua indústria de fabricacion de mòbles. Dinc a 1991 que s'i espleitava ua peirèra de calcari.


text:
Réning
Réning es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Albestroff Aviá absorbit l'an 1973 lo vilatge de Réning, #qu'a represes la siá independéncia l'an 1998.
- Aquela municipalitat fasiá partida del departament de la Meurthe abans 1870.
- Albestroff avait absorbé en 1973 le village de Réning, qui a repris son indépendance en 1998.
- Cette commune faisait partie du département de la Meurthe avant 1870.


text:
Alaska
Alaska o Alasca es un estat dels Estats Units d'America, separat de la metropòli per Canadà.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo mot Alaska ven de l'aleuta alaxsxaq que significa "lo continent" o, mai precisament, "l'endrech que la mar s'i ven estancar".
Los espanhòls reclamèron los dreches que la bula Inter Caetera lor donava subre la còsta oèst de l'America del Nòrd, qu'inclusiá Alaska. Lo rei Carles III d'Espanha organizèt divèrsas expedicions de colonizacion dins la region. Las expedicions de Bruno de Heceta e Alejandro Malaspina an daissat qualques toponims dins la region, coma lo Glacièr Malaspina o la vila de Valdez. Tanben los britanics en seguir l'exemple de la corona espanhòla, mandèron d'exploracions dins la zona, coma las de James Cook o George Vancouver.
En 1799, Nikolai Petrovich Rezanov crompèt los dreches d'esplecha de las pèls al tsar Pau Ièr de Russia e creèt la Companhiá Russoamericana. L'intensa esplecha del territòri menèt a un afrontament entre los colons e los natius. L'eveniment pus important n'es la batalha de Sitka de 1804.
En 1867, lo Secretari d'Estat nòrd-american William H. Seward menèt a tèrme la crompa d'Alaska a Russia per 7,2 milions de dolars. La manca d'efectius russes e lo desir qu'Alaska tombèsse pas dins de mans britanicas butèron Russia a vendre lo territòri als Estats Units après lo fracàs de la Guèrra de Crimèa. La crompa se faguèt efectiva lo 18 d'octobre de 1867, uèi remembrat coma lo Jorn d'Alaska. E mai se la crompa recebèt de duras criticas al moment que se produguèt, se vegèt fin finala coma un negòci ventajós mercé a la descobèrta d'aur en Yukon. Dins lo decenni 1890, los territòris d'Alaska e Yukon coneguèron una esplecha salvatge de las siás minas a causa de la « fèbre de l'aur », coneguda coma fèbre de l'aur de Klondike, nom del principal jaciment, e contunhèron d'èsser esplechadas encara quand las resèrvas se demesiguèron. Los principals poblaments s'establiguèron en Juneau, Nome e Fairbanks.
En los primièrs temps de dominacion nòrd-americana, l'armada dels Estats Units, la marina e lo servici de doanas prenguèron en carga lo contraròtle de la region, mas l'arribada de colons obliguèt de cambiar lo sistèma d'administracion. En 1884 se nomenèt un governador, e en 1906 un representant foguèt elegit al Congrès dels Estats Units, mas sens drech de vòte. Ja en 1912, se declarèt Alaska coma Territòri dels Estats Units, amb los seus congrès e govèrn pròpris, e amb la siá capitala a Juneau al detriment de Sitka, qu'èra estada la capitala de l'Alaska russa. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, Alaska foguèt lo sèti de la batalha de las Illas Aleutianas entre las tropas aligadas e japonesas, e durant lo conflicte se melhorèron las infrastructuras per facilitar la defensa del territòri, coma amb lo bastiment de l'Autopista Alcan.
Après la fin de la Segonda Guèrra Mondiala e lo començament de la Guèrra Freja s'acceptèt la dintrada d'Alaska dins l'Union. Lo president dels Estats Units, Dwight D. Eisenhower signèt lo 7 de julhet de 1958 l'Acte estatal d'Alaska (Alaska Statehood Act en anglés), que dobriguèt lo camin per tal que lo 3 de genièr de 1959, Alaska venguèsse lo 49en estat de l'union.
En octobre de 2014, 20 lengas indigènas son reconegudas lengas oficialas: l’inupiaq, lo yupik siberian, lo yup'ik del Centre d'Alasca, l’alutiiq, l’unangax, lo dena'ina, lo deg xinag, lo holikachuk, lo coyukon, lo kuskokwim superior, lo gwich'in, lo tanana, lo tanana superior, lo tanacross, lo hän, l’ahtna, l’eyak, lo tlingit, lo haida e lo tsimshian.
Geografia[modificar | modificar la font]
Alaska es un dels dos sols estats americans, amb Hawaii, que confrontan pas d'autres estats del país. A tanben mai de còstas que totes los autres estats nòrd-americans, e es lo pus grand estat del país en extension, amb una superfícia totala de 1 717 854 km². Lo punt pus naut de l'estat es lo Mont McKinley, qu'es tanben la cima mai nauta de tota l'America del Nòrd, amb 6 194 m d'altitud.
L'estat es bordat pels territòris canadians de Yukon e Colómbia Britanica a l'èst; lo Golf d'Alaska e l'Ocean Pacific al sud; la Mar de Bering, e lo seu estrech e la mar de Chukchi a l'oèst; e la mar de Beaufort e l'Ocean Artic al nòrd. Alaska se dividís en tres grandas regions: las montanhas del Pacific, l'interior e la zòna artica septentrionala. Las montanhas del Pacific ocupan tota la còsta meridionala, alara que dins la region interiora s'espandís lo flume Yukon amb los sieus afluents dins de vastas planas. La zòna artica septentrionala, de son costat, es ocupada per la cadena de Brooks.


text:
ok ai trobat me-mesme (merces, me sei minjat tres cops la publicitat per la feira au zenith!)
qu'es l'edicion tolosana dau diluns 21.
bon, e ben trobe que qu'es un reportatge de merda, segur que los jornalistas an un partit pres! aurian tanben pogut seleccionar (au montatge) lo monde qu'an degut dire: "c'est la langue du pays c'est bien qu'on l'entende!" o "ça me permettra d'apprendre quelques mots d'occitan, je prends le métro tous les matins!", segur que n'en an gut de reaccions talas, mas las an pas montadas... sens comptar que dau biais que qu'es montat, lo joune negre que itz "ça doit être une langue asiatique" e que ritz quante um li respond "c'est de l'occitan", prumier quo s'interpreta (son rire) coma un rire mocandier (mas benleu qu'eu ritz mas de la conaria qu'eu ven de dire)...
la chausida de l'anecdota dau prof sus los "tres cocuts" (alors que sei segur qu'eu parlet au jornaliste pendant 5 minutas e que diguet chausas mai instructivas...), bon ben qu'era pas necessari...
e efectivament, la conclusion "Occitan terminus", alora que l'autra dinda ven de dire que quo serv de ren, qu'aurian degut chausir l'ingles o l'espanhou, ben queu "Occitan terminus" es pas botat aqui per ren...
Donc efectivament un reportatge de merda!
Mas bon, sai pas s'aurai la força de lor escriure, perque de tot biais france3 regions es 'na chadena parisiana, ambe los 3/4 de jornalistas parisians o tot dau mens completament parisianisats... 'na brava merda!!! Qu'anessen se far fotre! (bon sai que qu'es pas ben constructiu, mas ne'n ai mon fais de passar ma vita a escriure a France 3, a França Blu, a França Inter eca...)


text:
Bansat
Bansat z-es 'na comuna dau departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Bansat z-es atestat Banzaco, Banciaco dins lo Cartulari de Briude. Lo nom vendriá del nom gallés d'òme Bantius amb lo sufixe -acum[1], latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Bansat z-èra donc probablament una anciana granda proprietat antica que aviá coma mèstre Bantius. Se l'ipotèsi toponimica es justa, lo nom seriá Bançac en grafia classica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna z-èra del canton de Sauxillanges; z-es avòra del canton de Braçac (Auvèrnhe).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 250; 2013 : 249 abitants (24 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Los aujòls d'Albèrt Dauzat z-eran de Vinzelas, un vialatge de la comuna de Bansat.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Stradivarius deu generau Kyd
Lo stradivarius deu generau Kyd qu'ei un violoncèl creat per Antonio Stradivari a Cremona en 1684. Qu'ei considerat com un deus violoncèls mei larges. Uei qu'ei propietat deu Los Angeles Philharmonic.
Que ho jogat per Leo Stern quan interpretè peu purmèr còp lo concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák (ua de las òbras mei importantas deu repertòri d'aqueth instrument.
Que pòrta lo nom deu propietari qui l'importè d'Anglatèrra entaus Estats Units d'America.
En 2004 que ho panat a Peter Stumpf, lo violoncelista màger deu Los Angeles Philharmonic. Ua enfirmièra que'u tornè en bèth declarar l'aver trobat dehens ua caisha de salopèrs e aver domandat au son nòvi sia de l'adobar, sia de'u tornar en cabinet entà compactes disques.


text:
Grandas descobèrtas
Las grandas descobèrtas constituisson un periòde que comencèt al sègle XV e que contunhèt fins al sègle XVII, que las naus europèas percorrián lo mond a la recerca de nòvas rotas e eissidas comercialas pel provesiment del capitalisme naissent en Euròpa. Dins aquel vam, los europèus trobèron d'autres civilizacions e pòbles, e creèron de mapas de tèrras que los èran desconegudas. D'entre los exploradors mai celèbres del periòde i a: Cristòl Colomb, Vasco da Gama, Ferrand Magellan,...
Las grandas descobèrtas son lo fondament de las nòvas tecnologias e de las nòvas idèas que sorgiguèron a la Renaissença que d'innovacions en cartografia, navegacion e la construccion de vaissèls. Aquelas nòvas naus se desvolopèron a partir dels dessenhs europèus medievals amb d'elements arabs. Foguèron los primèrs vaissèls capables de sortir de la mar Mediterranèa cap a l'ocean Atlantic amb seguretat.
Somari
Exploracion terrèstra[modificar | modificar la font]
Lo preludi de l'èra de las grandas descobèrtas es una seriá d'expedicions europèas cap a Asia per la tèrra pendent l'Edat Mejana. Alara que los mongòls avián menaçat Euròpa de sègles abans, tanben avián unificat tota Eurasia mejans la creacion de rotas comercialas e de linhas de comunicacion que s'espandián de l'Orient Mejan fins a China. Qualques europèus profeitèron d'aquelas rotas per realizar d'exploracions cap a l'èst, la majoritat èran italians fins a que lo comèrci entre Euròpa e Orient Mejan siá contrarotlat gaireben en totalitat pels comerçants de las ciutats-estats italianas.
Lo primièr d'aqueles explorators èra Giovanni de Plano Carpini que viatjèt cap a Mongolia de 1244 a 1247. Mas lo viatge mai celèbre es aquel de Marco Polo, que percorrèt Asia de 1271 a 1295. Lo recit del seu viatge venguèt una de las òbras mai legidas d'Euròpa fins ara.
Mas aqueles viatges aguèron un efècte limitat fins a que l'Empèri Mongòl s'esfondrèt aviadament e la rota cap a l'èst tornèt èsser fòrça perilhosa. La Pèsta Nègra del sègle XIV tanben limitèt lo comerci e las comunicacions. La rota terrèstra cap a l'èst venguèt fòrça dangierosa, costosa e controtlada pels empèris musulmans, subretot que la naissença de l'Empèri Otoman limitava las possibilitats comercialas europèas.
Lo començament de las exploracions: Portugal[modificar | modificar la font]
Amb l'invencion de la carraca e de la caravella los reialmes de la Peninsula Iberica avián l'escasença de tornar de l'Orient Extrèm. Las exploracions avián diversas causas. Los monetaristas creson que la principala rason sostenent aquelas expedicions es la manca d'aur e d'argent en Euròpa. L'economia europèa dependiá fòrça d'aqueles metals per realizar los cambis comercials e la manca provoquèt en Euròpa una granda recession. Un autre factor seriá lo conflicte entre los pòbles iberics e los musulmans del sud. Los pòbles iberics aqueriguèron d'importantas coneissenças scientificas e tecnologicas dels seus vesins arabs, amb que perfeccionèron las naus e las coneissenças geograficas d'Africa e Asia, Atala podián prepar los viatges pel mar.
La primèra onda d'expedicions comencèt amb Portugal amb lo prince Enric lo navegador. Viatjant cap a l'Atlantic descobriguèt las illas de Madeira en 1419 e dels Açòres en 1427, que venguèron de colonias portuguesas. L'objectiu principal d'Enric lo Navegador èra l'exploracion de la còsta occidentala d'Africa. Pendent de sègles las unicas rotas que connectavan l'Africa Occidentala amb la mar Mediterranèa passavan pel desèrt del Sahara e èran contrarotladas pels estats musulmans del nòrd d'Africa, rivals de Portugal. Los portugueses esperavan trobar un passatge per mar que los permetirián de comerciar dirèctament amb l'Africa Occidentala. D'en primièr l'avaçada foguèt lenta, mas, en 1434 arribèron al cap Bojador. En mens de dos decenis la barrièra del Sahara aviá estat vencuda e lo comerci de l'aur, de l'argent e dels esclaus comencèt sus un territòri que venguèron correspond a l'actual Senegal. Pauc aprèp bastiguèron los fòrts d'Elmina e São Tomé e Príncipe venguèt la primièra colonia productriça de sucre. En 1482 una expedicion capitanejada per Diogo Cão arribèt al reialme del Congò. L'expedicion mai importanta foguèt aquela de Bartolomeu Dias qu'arribèt al cap de Bona Esperança, demostrant que la rota cap a l'Índia per mar èra possible. En 1498 Vasco da Gama realizèt aquela entrepresa.
Descobèrta d'America[modificar | modificar la font]
Castelha, rival de Portugal comencèt las seunas exploracions maritimas qu'èra de contunh a la fin del sègle XV, a l'ora los navegators castelhans començavan la competicion amb los nivigators portugueses. La primièra mòstra foguèt la lucha pel contraròtle de las Illas Canàrias, que foguèron presas per Castelha. Amb l'union de Castelha e Aragon, e acabada la Colonizacion d'al Andalús, lo reialme utilizèt aquela escasença e los recorses per la recerca de las nòvas rotes e l'establiment de nòvas colonias oltramar. En 1492 los governats de Castelha e Aragon patronizèron lo viatge de Cristòl Colomb amb l'intencion d'arribar en Índia navegant cap a l'oèst.
Mas Colomb arribèt pas en Asia, mas al Mond Nòu. En 1501 lo tor portugués Pedro Álvares Cabral tanben descobriguèt lo Mond Nòu, l'estat actual de Brasil. Demandèt l'intervencion papala per definir los airals d'influéncia en 1494 data que se signèt lo Tractat de Tordesillas que divisiá lo Mond entre las doas poténcias. Los portugueses recebèron "tot" çó que se trobavariá a l'oèst d'Euròpa e a l'èst d'una linha a 270 lègas de Cap Verd; atal obtenguèt lo contraròtle d'Africa, Asia e la region orientala de l'America del Sud. Los espanhols recebèron "tot" çò que se trobavariá a l'oèst d'aquela linha, un territòri qu'èra desconegut e fòrça grand: lo rèste del continent american e les illas de l'ocean Pacific.
Colomb e los mai explorators europèus foguèron decebuts per las descobèrtas. A la diferència d'Africa e Asia, los abitants de las illas de la Cariba avián fòrça pauc a comerçar amb los navegators espanhols. L'atrach de las illas, pasmens, seriá la man d'òbra e la produccion que s'i poiriá realizar mejans la colonizacion. Mas quand los conquerents arribèron al continent descobriguèron de jaciments d'aur e d'argent al Mexic e Peró. Aprèp la conquèsta de l'Empèri Asteca e de l'Empèri Inca, las pandemias europèas e l'esclavatge devastèron los pòbles natius americans.
En 1519, an meteis que Cortés arribèt al Mexic, la corona castelhana financièt l'expedicion de Ferrand Magellan, un portugués, que la mission èra de circumnavegar lo mond e arribar en Asia navegant cap a l'oèst del continent american. Magellan capitèt l'empresa e tornèt en Espanha tres ans aprèp.
Lo declin del monopòli portugués[modificar | modificar la font]
L'exploracion e la colonizacion portuguesas contunhèron malgrat la rivalitat d'Espanha. Los portugueses venguèron los primièrs occidentals a comerçar amb Japon. L'estrategia portuguesa èra basada sus la construccion de fòrts que los permetiguèron de contrarotlar las rotas comercialas mai importantas de l'èst. Fòrts e nòvas colonias foguèron establidas per la còsta africana, a Luanda, Moçambic, Zanzibar, Mombassa, Socotra, Ormuz, Calcuta, Goa, Mumbai, Malaca, Macau e Timòr. Los portugueses tanben contrarotlavan Brasil, que foguèt descobèrt en 1500 per Pedro Álvares Cabral, perque la region se trobava sus l'airal portugués del Tractat de Tordesillas.
Portugal enfrentèt divèrses problèmas amb l'espandiment del seu territòri al delá dels establiments. Amb lo temps la nacion aguèt pas pro de recorses nimai las armadas per administrar las empresas. Los fòrts qu'avian bastit pel mond podavan pas tenir fácia a las autras poténcias europèas que menaçavan lo seu iempèri e lo seu monopòli comercial. L'egemonia comerciala portuguesa de l'èst s'afliquissiá amb l'arribada dels explorators neerlandeses, franceses e britanics qu'ignoravan la division papala del mond. En 1580 lo rei Felip II de Castelha tanben venguèt rei de Portugal, coma eretièr de la corona aprèp que lo seu cosin Sebastian morriguèt sens descendéncia. Atal, jos Felip, ambedos empèris s'unifiquèron, e lo nòu e immens empèri venguèt pro grand per resistir a las menaças de las colonias britanicas e neerlandesas. Mumbai foguèt cedida als britanics, alara que Macau, Timòr, Goa, Angòla e Moçambic, e tanben Brasil, que la preséncia portuguesa èra efectiva, tornèron coma territòris portugueses aprèp lo retorn del Reialme de Portugal, independent d'Espanha. Pasmens los neerlandeses ensagèron de conquerir Brasil e per un breu temps capitèron a contrarotlar gaireben la mitat del territòri, mas, se retirèron.
Los païses nòrd-europèus[modificar | modificar la font]
Las nacions al nòrd-ibericas, refusèron de reconeisser lo Tractat de Tordesillas. França, los Païses Basses e lo Reialme Unit, amb de fòrtas tradicions maritimas e tecnologicas, entreprenguèron de viatges de colonizacion. La primièra d'aquelas missions, de Joan Cabot, en 1497, foguèt financiada pel Reialme Unit, e foguèt la primièra d'una seriá de missions d'exploracion britanicas e francesas cap a l'America del Nòrd. Espanha aviá ignorat la region mai septentrionala del Nòrd d'America perque la populacion èra fòrça mendra e amb mens de riquesas (aur e argent) que lo rèsta de las Americas del Nòrd, Centrala e del Sud. En 1525 Giovanni da Verrazzano venguèt lo primièr europèu (aprèp los vikings) a visitar la Còsta Èst del territòri actual dels Estats Units d'America. Las espedicions de Cabot, Jaques Cartier (1534) e d'autres se realizèron d'en primièr amb l'espèr de trobar un Passatge al Nòrd-Èst que connectariá las rotas maritimas d'Euròpa amb las riquesas d'Asia. Jamai trobèron lo passatge, mas mejans lors espedicions d'autres possibilitats comercialas venguèron e a partir del sègle XVII comencèron a establir de colonias per la còsta èst l'America del Nòrd.
Venguèron, aquelas nacions nòrd-europèas, los primèrs rivals de Portugal en Africa e dins l'Ocean Indian. Naus neerlandesas, francesas e britanicas comencèron a saquetjar lo monopòli portugués e fondèron de fòrts e colonias pròpias. De contunh, lo duopòli espanhol e portugués declinava. Foguèron los estats nòrd-europèus que los primièrs explorèron las regions desconegudas de l'Ocean Pacific, l'Oceania e la còsta oèst nòrd-americana. Los exploradors neerlandeses, coma Willem Jansz e Abel Tasman qu'èran los primièrs a explorar las còstes d'Austràlia. Lo sègle XVIII l'explorador britanic James Cook foguèt lo primièr a traçar las mapas de la Polinesia.
Fin de l'èra de l'exploracion e los seus efèctes[modificar | modificar la font]
Pendent de millennis l'economia mediterranèa aviá estat la mai poderosa e videnta; las regions d'Itàlia e Grècia avián estat las mai ricas e poderosas. Amb las grandas descobèrtas, la nòva economia atlantica, contrarotlada pels estats de l'Euròpa Occidentala, coma Franca, Reialme Unit, Espanha e Portugal, venguèt la mai florissenta e poderosa del mond d'alara, al meteis temps que las economias mediterranèas dintrarèron dins un periòde de declin. Alara que s'explorava lo Mond Nòu, Russia venguèt una poténcia europèa amb lo tsar Pèire lo Grand e la conquèsta de Siberia.
Aquel periòde de las grandas descobèrtas s'acaba al començament del sègle XVII. Los vaissèls europèus podavan per quina que siá la region del mond. Pasmens, la quita exploracion contunhèt: las regions artica e antàrtica seràn pas exploradas abans la fin del sègle XIX. Encara, los europèus prenguèt de temps per arribar a l'interior dels continents american e african.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Ricardo Duchesne: The Faustian impulse and European exploration, The Fortnightly Review


text:
Pica d'Estats
La Pica d'Estats (en francés Pique d'Estats) es un somal dels Pirenèus situat sus la termièra entre França e Espanha; una part es dins lo departament d'Arièja e l'autra dins la comarca catalana de Palhars Sobeiran.
Amb sos 3143 mètres, es lo trescòl del massís de Montcalm, pasmens son ascencion es de bon far (escalada, glacièr).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
Situada dins lo massís del Montcalm, al sud d'Ausat dins lo Vic de Sòs, la Pica d'Estats despassa lo pic del Montcalm d'aperaquí dètz mètres. Es lo trescòl del País de Fois (Arièja) e tanben de Catalonha.
Costat espanhòl susplomba l'Estany d'Estats e l'Estany de Sotllo dins lo Pargue Natural de l'Alt Pirineu. Confronta a l'oèst lo pic de Verdaguer (3 131 m) e a l'èst la punta Gabarró (3 115 m).
Lo pic se situa dins l'airal del Pargue Natural Regional dels Pirenèus Ariegeses[3].
Geologia[modificar | modificar la font]
La Pica d'Estats es un somal granitic.
Clima[modificar | modificar la font]
Malgrat l'altitud, possedís pauc de nevièrs.
Istoria[modificar | modificar la font]
La primièra pujada de la Pica d'Estats la faguèron Henry Russell e Jean-Jacques Denjean en 1864.
Vias d'accès[modificar | modificar la font]
-
Vista del trescòl dempuèi l'Estany d'Estats costat espanhòl.
-
-
La montada pòt se far per mai d'un camins.
La via normala se fa pel refugi del Pinet en dos jorns, una jornada per la caminada d'aprochament fins al refugi. Lo segond jorn se fa l'ascencion.
Pel costat espanhòl l'ascencion se fa dempuèi l'Estany de Sotllo e l'Estany d'Estats. Cal caminar per un pas peirós fins a un portet.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Lista dels 3000 pirenencs per massís
- ↑ Source : Géoportail avec carte IGN à l'échelle 1:25000
- ↑ Parc naturel régional des Pyrénées ariégeoises


text:
Crematogaster scutellaris
Crematogaster scutellaris es una formiga escampada dins lei regions a l'entorn de la Mar Mediterranèa.
Es una espècia que fonda de colonias independantas amb una rèina unica. Lei nis son generalament son situats dins la fusta e un environament gaire umid. An un aspèct aisat de reconéisser amb una tèsta roja e un còrs negre lusent.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Edouard DELLA SANTA, Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud), Volume 16 (1995).


text:
Parlament francés
Lo Parlament francés exercís una granda partida del poder legislatiu e pòt en partida contraròtlar l’activitat governamentala, segon la Constitucion francesa de 1958. Se compausa del Senat, la cambra nauta, que comprend 348 senadors, e de l’Assemblada Nacionala, la cambra bassa, que compta 577 deputats. Las doas cambras tenon sesilha dins de luòcs diferents: lo palais del Luxemborg pel Senat e lo palais Borbon per l’Assemblada Nacionala.
Abans 1962, lo Parlament èra lo deteneire unic de la sobeiranetat populara. Dempuèi aquela data, es en concurréncia amb lo President de la Republica, designat a l’eleccion presidenciala al sufragi universal.
Fòrça poderós jos las Tresena e Quatrena Republicas, son poder mermèt jos la Cinquena Republica. Las evolucions actualas de las institucions francesas tendon a li tornar qualques nòvas prerogativas. Pasmens, los poders creissents de las Institucions de las Unions Europèas tendon a limitar son influéncia, prèp 70 % de son activitat essent consacrada a la mesa en òbra del Drech de l'Union Europèa[1].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Parlament jos la Cinquena Republica
- 2.1 Parlamentaris
- 2.2 Foncionament parlamentari
- 2.3 Poders del Parlament
- 2.4 Procedura legislativa
- 2.5 Autres poders del Parlament
- 2.6 Tèxtes de referéncia
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Parlament francés, coma poder legislatiu, deu pas èsser confondut amb los Parlaments del Regim Ancian qu'èran de corts de justícia avent qualques atribucions politicas.
Lo Parlament, al sens actual, apareguèt en França amb la Revolucion. Sa forma (monocamerala, bicamerala o pluricamerala), sos noms e sas atributions, definits per las diferentas constitucions, prenguèron de formas fòrça diferentas seguent los regims:
Parlament jos la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Lo Parlament es compausat de doas cambras : lo Senat que compren 348 elegits, e l’Assemblada Nacionala que compta 577 deputats.
Parlamentaris[modificar | modificar la font]
Eleccion dels parlamentaris[modificar | modificar la font]
Los deputats que tenon sesilha a l’Assemblada Nacionala son elegits a l'escrutinh majoritari uninominal de dos torns dins l'encastre de las circonscripcions per cinc ans
Los senators son elegits al sufragi universal indirècte pels "grands electors". Los "grands electors" son los elegits nacionals, regionals, departementals e dels delegats dels conselhs municipals. Los senators son renovelats per mitat cada tres ans.
Estatuts e imunitats[modificar | modificar la font]
Per poder èsser parlamentari, se cal confornar a qualques condicions. Cal aver 24 ans per èsser senator, 18 pels deputats dempuèi 2011. Los comerçants en liquidacion judiciària las personas condamnadas per corrupcion venon ineligibles per un an o mai. Existís tanben d'incompatibilitats de foncion. Se pòt pas èsser parlamentari e foncionari, parlamentari e exercir de foncions de direccion dins las entrepresas nacionalas. Se pòt pas cumular lo mandat de parleamentari amb mai d’un dels mandats seguents: membre d'un conselh o d'un executiu regional, general, municipal. Lo cumul es enebit amb d'autres mandats parlamentaris, senator, deputats, deputats europèus.
L’article 26 de la Constitucion de 1958 (revisat en 1995) fixa las immunitats parlamentàrias. Existís una irresponsabilitat parlamentària sus sas opinions e son vòte dins l'encastre de son trabalh parlamentari. Gausís tanben d’una inviolabilitat relativa. Pòt èsser acusat per un crime o un delicte pas que amb l’autorizacion delu burèl de l’assemblada competenta levat flagrança o condamnacion definitiva per un tribunal.
Foncionament parlamentari[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1995, existís pas qu’una sesilha unica de 9 meses començant en octobre. En cas de besonh, le Primièr Ministre pòt decidir de tener de jorns e mai.
Lo President de ma republica pòt dubrir e acabar de sesilhas extraordinàrias. L’òrdre del jorn es determinat per avança, s'es demandada pels parlamentaris, sa durada pòt pas despassar 12 jorns. S'es demandada pel govèrn, cap de durada es fixada.
Cada Assemblada redigís son règlament somés al contraròtle de constitucionalitat del Conselh Constitucional.
Los grops parlamentaris an un ròtle, regropan los elegits del meteis partit o de meteissa sensibilitat. 20 deputats o 15 senators son necessaris per constituir un grop entre autre dins l'atribucion de la comissions.
Las uèit comissions permanentas de l'Assemblada Nacionala e las sièis del Senat caduna especializada dins de grands domenis estúdian los projèctes o proposicions de leis e preparan los emendaments.
Poders del Parlament[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1958 mermèt fòrça los poders del Parlament. A la prerogativa abituala del poder legislatiu coma lo dich l’article 34. « la lei es votada pel Parlament ». Mas l'article limita fòrça lo domeni de la lei. Lo Parlament fixa las règlas suls dreches civics e las libertats publicas, lo drech de las personas, lo drech penal e de procedura penala. Legifèra sus las jurisdiccions, las magistraturas, los impòsts, la moneda, los regims electorals, de la creacion de categorias d’establiments publics, l'estatut dels foncionaris, las nacionalizacions. Mas fa que fixar los principis fondamentals per l’organizacion de la Defensa Nacionala, las collectivitats localas, l’ensenhament, lo drech de proprietat, de las obligacions e del trabalh. totes los autres domenis relèvan del reglamentari, es a dire del poder executiu (article 37). Aquela limitacion aviá per tòca d'acabar amb la paralisia parlamentària existent jos la Cinquena Republica.
Mejans d’accion del Parlament sul govèrn[modificar | modificar la font]
Lo Parlament pòt contrarotlar lo trabalh del govèrn amb una Commission d'enquèsta parlamentària.
Lo mejan mai conegut de contrarotlar lo govèrn es la practica de las questions parlamentàrias. Lo govèrn deu consacrar una sesilha per setmana e respondre a las questions dels representants de cada assemblada.
Dempuèi 1992, lo govèrn deu sometre al Parlament las proposicions d’actes relatius a l’Union Europèa s’an una incidéncia sus la legislacion francesa.
Per manifestat lor desacòrdis, los deputats pòdon pausar una mocion de censura. Valabla s'es signada par 10 % dels deputats cal un vòte favorable de 50 % dels membres de l’Assemblada Nacionala per que capite. En cas de vòte positiu, lo govèrn deu demissionar. Mas dempuèi 1962, l’existence d’un parti majoritaire a permis au gouvernement de s’appuyer sur une majorité solide rendant impossible le vote d’une motion de censure.
Procedura legislativa[modificar | modificar la font]
Prepausar una lei[modificar | modificar la font]
L’initiativa de las leis aparten al Primièr ministre e als membres del Parlament. Gaireben totes los tèxtes son depausats pel Govèrn e son nomenats « projèctes de lei ». Los autres tèxtes son depausats per de deputats o de senators e se nomenan alara de « preposicions de lei ».
Examen del tèxte en comission e emendaments[modificar | modificar la font]
Lo vòte de la lei passa per de fasas definidas precisament per la Constitucion e pels règlaments d'ambedoas assembladas. Aprèp qu'es estat depausat pel Govèrn o pel Parlament, un tèxte es examinat per una comission, que designa un raportaire encargat de detalhar las mesuras prepausadas e eventualament los emendaments a i portar, discutar en sesilha publica e votar pendent una o mai lecturas dins cada cambra.
Un tèxte pausat es pas necessàriament discutit. Se lo govèrn e lo burèl de l’assemblada auprèp que foguèt pausat decidís pas de l’inscriure en sesilha.
Lo tèxte del depart, abans l’examen en sesilha publica, pòt èsser apondut d’emendaments, es a dire de modificacions que crean, modifican o suprimisson un article del tèxte de lei.
Fin finala, l’examen del tèxte pendent de lecturas per caduna de las cambras permet sovent de melhorar lo tèxte, o en corrigissent de punts tecnics, o en prepausant de mesuras suplementàrias per viaá d’aemendaments, depausat per un parlamentari o pel Govèrn.
Vòte de la lei[modificar | modificar la font]
Lo vòte de la lei en França repausa sul principi de l’acòrdi sus un meteis tèxte entre l’Assembla Nacionala e lo Senat. L'acòrdi se fa per la procedura de la naveta parlamentària, descricha per l’article 45 de la |Constitucion: « tot projècte o proposicion de lei es examinada successivament dins ambedoas assembladas del Parlament per tòca de l’adopcion d’un tèxte identic ». Aprèp lo vòte d’un tèxte per una assemblada, es transmés a l’autra assemblada. La meteissa procedura contunha: examen en commission, depaus eventual d’emendaments, examen e vòte en sesilha publica e comença la naveta parlamentària.
L’examen del tèxte dins caduna d'ambedoas assembladas constituís la primièra lectura. Se la segonda assemblada adòpta lo tèxte sens lo modificar, es a dire sens adoptar d’emendament, la procedura s’acaba: lo president de la Republica deu promulgar lo tèxte, que ven una lei tre qu'es publicat al jornal oficial. Se la segonda assemblada rebuta o modifica lo tèxte, aquel torna a la primièra assemblada. E la segonda lectura, seguís la meteissa procedura. En cas de desacòrdi entre ambedoas assembladas e se lo govèrn interven pas, la naveta parlamentària pòt durar sens fin.
Lo govèrn pòt intervenir aprèp la segonda lectura o la primièra en cas d’urgéncia en convocant una Commission mixta paritària prevista dins l'article 45 de la constitucion. Compausada de sèt deputats e de sèt senators, ensaja de metre al punt un tèxte de compromés. S'es impossible, aprèp una novèla lectura, lo darrièr mòt ven a l’Assemblada Nacionala. Solament aquel punt de la Constitucion dona la primautat a l’Assemblada Nacionala sul Senat dins lo vòte de la lei. En practica, l’Assemblada Nacionala utiliza pauc aquel poder, perque las assembladas acaban per s’acordar sus un tèxte abans la naveta. Pasmens, l’existéncia d'aquel recors dona a l’Assemblada Nacionala una fòrça de pression e assegura son ròtle preponderant dins lo vòte de la lei.
Autres poders del Parlament[modificar | modificar la font]
L’article 89 de la Constitucion dona al Parlament de poders constituents. Cap de revision constitucionala se pòt pas far sens l’acòrdi de las doas cambras. Aprèp lo vòte en tèrmes identics per ambedoas Assembladas, l’aprobacion definitiva se pòt far de dos biais: o per una reünion del Parlament en congrès a Versalhas (Cal alara un vòte de 3/5 dels representants per que la revision constitucionala siá adoptada), o per referendum coma o prevei l’article 11 de la Constitucion.
Sus diplomacia, lo Parlament deu ratificar los decrets mai importants. E l’article 11 de la Constitucion permet de contornar lo Parlament en donant la possibilitat de sometre al referendum tot projècte de lei per autorizar la ratificacion d’un tractat avent d'incidéncias sus la Constitucion. L’article 35 dona al Parlament lo poder de declarar la guèrra. Mas los conflictes contemporanèus que França i participa son pas que des missions dins l'encastre de l’ONU o de l’OTAN e totjorn fòra del territòri nacional. Jamai las Assembladas doncas utilizèron aquela prerogativa.
Fin finala lo Parlament a qualques poders en matèria de justícia. Pòt sasir e organizar la Nauta Cort de Justícia e la Cort de Justícia de la Republica. Es tanben el que vòta las leis d’amnistia.
Tèxtes de referéncia[modificar | modificar la font]
La Constitucion francesa de 1958 definís lo vòte de la lei dins son Titre V - Dels rapòrts entre lo govèrn e lo Parlament:
- article 34: domenis que la lei i pòt intervenir
- article 38: cas de las ordenanças
- article 39: iniciativa de las leis
- articles 40 e 41: cas que lo govèrn pòt refusar a priori una proposicion de lei o un emendament
- articles 42 a 44: examen del tèxte en comission e depaus d’emendaments
- article 45: naveta parlamentària
- article 46: cas dels projèctes de lei organica
- article 47 e 47-1: cas dels projèctes de lei de finanças e dels projèctes de lei de finançament de la securitat sociala
- article 48: fixacion de l’òrdre del jorn de las assembladas
- article 49 a 51: engatjament o mesa en causa de la responsabilitat del govèrn.
Reglaments del Parlament suls sites de l’Assemblada nacionala [1] e del Senat [2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Les Assemblées parlementaires françaises (numéro 5216) de Pascal JAN aux éditions La Documentation française (ISSN : 1763-6191).
- Philippe Georges et Guy Siat, Droit public, Sirey, 2004.
- Sous la direction de Jean-Luc Parodi, Institutions et vie politique, la documentation française, 2003.


text:
Trobador
Un trobador èra un poèta, e/o cantaire, durant l'Edat Mejana, en Occitània, e en Catalonha, en Aragon e en Itàlia. Lo tèrme de trobador s'utiliza per designar los artistas que s'exprimisson en occitan (lemosin, auvernhat, provençal...). L’omològ femenin del trobador es la trobairitz.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme "trobador" es atestat al sègle XII en çò de Pèire d'Auvèrnhe[1]. Lo mot se forma a partir del vèrb trobar que, en occitan ancian significava tanben "compausar", "inventar". Lo mot troubadour foguèt manlevat per lo francés al sègle XVI, d'efièch, es mencionat en 1575 al sens de « poèta liric cortés de lenga d'òc als sègles XII e XIII (J. de Nòstra Dama, Vies des anciens poetes provençaux, p. 14 ds Gdf. Compl.)[2].
Lo tèrme occitan "trobador" se superpausa exactament al francés trouveur[3]. Lo mot francés trouvère es atestat tanben al sègle XII, e representa l'ancian cas subjècte del mot de lenga d'oïl troveor (cas regim)[4]. Segon los lingüists l'occitan "trobar" e lo francés trouver remontan a un tèrme del latin popular non atestat *tropare « compausar, inventar un aire » d'ont « compausar un poèma », puèi « inventar, descobrir », derivat de tropus « figura de retorica »[5],[6],[7],[8] (cf. latin contropare)
Istoric e natura[modificar | modificar la font]
Es al sègle XII que nasquèt lo fin' amor, genre literari que l'invencion es atribuida a Guilhèm IX de Peiteus, dich lo Trobador (1071-1127).
Aqueste amor cortés foguèt un modèl per de generacions de trobador e de trouvères (equivalent en lenga d'oïl), e Minnesänger (menestrel) en alemand). Emprentat de valors eroicas pròprias a la cavalariá, son fin amor es sovent realista e francament carnal, escarta pas l'adultèri, mas evòca tanben de sentiments delicats.
L'amor cortés se desvolopa per respondre a de règlas fòrt precisas, finalament codificadas per mantun arrèst pres a la cort d'Alienòr d'Aquitània.
L'amor cortés usa de mai d'un genre :
- la canso (la cançon) es la forma mai correnta : cinc o sièis coblets bastits sus las meteissas rimas ;
- l'auba (l'aubada) descriu amb brièvetat lo revelh dels dos amants per la crida d'un gacha e lor tristessa de se dever separar a la poncha del jorn;
- la serena (serenada ), despinta las lamentacions del cavalièr amorós ;
- los sirventeses son de satiras mai politicas e moralas ;
- lo planh (literatura) es un cant de dòl ;
- lo partiment o jòc partit e la tenso permeton a maites trobadors de debatre de las questions d'amor ;
- la pastorèla despinta l'amor per una bergièra ;
- la balada, destinada a èsser dançada.
- La Cançon de la Crosada, representa un genre ibrid: relèva d'una part de l'ideologia de la crosada, exaltant la proesa guerrièra al servici de la fe; mas d'autra part, representa una requèsta d'amor desguisada, que lo dangièr de l'expedicion rend mai urgenta.
La reina Alienòr, felena de Guilhèm IX, fòrt cultivada, joguèt un ròtle considerable dins la difusion de l'ideologia de l'amor cortés.
Trobadors e trobairises celèbres[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Aède ;
- Acadèmia dels Jòcs Florals ;
- Assag (rite cortés) ;
- Bards ;
- Cançon de gèsta ;
- Flamenca ;
- Joglars ;
- Lenga d'òc ;
- Lista de trobadors e trobairises ;
- Minnesang ;
- Repente ;
- Estil trobadorenc ;
- Trobairitz ;
- Trouvère ;
- Trova.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Duc de La Salle de Rochemaure, Les Troubadours cantaliens XII-XXe siècle, 1910, Bloud et Gay, , 2 in-12°, 645 et 577 p.
- Renat Nelli, L'Érotique des Troubadours, Privat, Tolosa, 1963 - ISBN 2000025730 ;
- Henri-Irénée Marrou, Les Troubadours, Le Seuil, Paris, 1971 - ISBN 2-02-000650-2 ;
- Ezra Pound, Sur les pas des troubadours en pays d'Oc, éd. du Rocher, Paris, 2005 - ISBN 2268054594 ;
- G. Brunel-Lobrichon, Cl. Duhamel-Amado, Au temps des troubadours, Hachette, coll. « La Vie quotidienne », 1997 - ISBN 2012355250.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Site del CNRTL : etimologia de "troubadour"
- ↑ Site del CNRTL : etimologia de "troubadour"
- ↑ Albert Dauzat, Henri Mitterand, Jean Dubois, Nouveau dictionnaire étymologique Larousse, éditions Larousse 1980, p. 770a.
- ↑ Site du CNRTL : étymologie de "trouvère"
- ↑ veire los diccionaris Académie française, Larousse, Robert)
- ↑ Albert Dauzat, Henri Mitterand, Jean Dubois, Op. cité, p. 770a.
- ↑ Walther von Wartburg, Französisches Etymologisches Wörterbuch
- ↑ The etymology of “trouver” (anglais) pp. 13–18
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura Occitana/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Artista de l'Edat Mejana
- Trobador
- Literatura occitana
- Mestièr ancian
- Cultura occitana
- Pages using ISBN magic links


text:
Sistèma respiratòri
Lo sistèma respiratòri qu'es lo lòc d'escambi gasós dab l'ambient exterior e interior.
Ròtle[modificar | modificar la font]
Que deu emplear la sang en oxigèn e'u uèitar en dioxid de carbòni. La sang qu'arriba hens lo sistèma circulatòri pulmonar despuish lo còr dret, qu'es uèitat d'oxigèn, pr'amor qu'a miat la màger partida aus organs corporaus. Los organs qu'emplegan oxigèn com eishènça, après un fenomèn de combustion, la cellula produeish dioxid de carbòni.
L'aledada[modificar | modificar la font]
Qu'es l'alternança entre inspiracion e expiracion. Naturalament, l'inspiracion qu'es la contraccion deus muscles respiratòris ende en.hlar la caisha toracica, atau, la pression intrapulmonara que s'abaisha e qu'es mensh hauta que la de l'environament exterior. Que's crea un apèl d'èr hens los parmons e que's passa la cambiada d'èr pulmonar. Un èr cargat en dioxid de carbòni qu'es bohat pendent qu'un èr ric en oxigèn qu'es inspirat ende tornar har los escambis.
Los escambis[modificar | modificar la font]
Que's hèn d'un biaish passiu, hens los alveòls pulmonars. Quan la sang qu'arriba aus canèrs de l'alveòl, qu'es praube en oxigèn, alavetz capvath simple pression, l'oxigèn que's tròba hens l'alveòl que passa capvath lo teishut pulmonar hens lo sistèma circulatori pulmonar. Hens lo medish temps, lo dioxid de carbòni que hè camin de la sang entà l'alveòl. La sang qu'es presta ende tornar aus organs periferics.
La mucosa respiratòria[modificar | modificar la font]
Qu'es un interfaci entre l'environament e lo còs, entre l'ambient exterior e l'ambient interior. Los escambis que's hèn capvath la mucosa respiratòria que còbreish l'interior deus paumons. Aqueste espaci d'escambi que mesura com un estadi de tennis.


text:
1745
Aquesta pagina concernís l'an 1745 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Maugrat d'esitacions importantas, intrada en guèrra de Gènoa dins lo camp francés dins la Guèrra de Succession d'Àustria. L'objectiu de la Republica èra d'empachar lo Reiaume de Sardenha d'annexar Finale Ligure menaçant ansin de devesir son territòri en doas partidas.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Abdicacion dau shogun Tokugawa Yoshimune au profiech de son fiu Tokugawa Ieshige. Pasmens, l'ancian shogun gardèt la realitat dau poder fins a sa mòrt en 1651.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per Ewald Jurgen von Kleist (1700-1748) dau premier estudi depintant lo foncionament d'un condensator.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - Alessandro Volta, fisician italian (m.1827)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 d'octobre - Jonathan Swift, escrivan anglés (n.1667)
- 19 de decembre - Jean-Baptiste van Loo, pintre francés (n.1684)


text:
Eth passat mes de junh se celebrèc eth 25au aniversari dera Escòla Aranesa, un aniversari qu’a coincidit en temps damb era aprovacion per part deth Parlament de Catalonha dera Lei d’Educacion de Catalonha. Dus hèts de grana trascendéncia entara nòsta societat e entara lengua pròpria d’Aran.
Eth Conselh Generau d’Aran organizèc eth dia 19 de junh un acte de celebracion d’aguest 25au aniversari entà manifestar, a tot eth sector educatiu aranés e ara societat en generau, eth supòrt, reconeishement e arregraïment dera maxima institucion aranesa a toti es mèstres dera Val d’Aran, que sense cap de dubte an estat eth motor mès important damb eth qu’a compdat er aranés entà arribar enquiath moment present. Mèstres que pendent vint-e-cinc ans an dedicat desinteressadament ores deth sòn temps liure, damb esfòrç e massa soent damb dificultats, sustot pr’amor dera manca de recorsi economics, a ellaborar tot tipe de materiaus pedagogics en aranés, entà qu’es escolans dera Val d’Aran podéssen tanben apréner ena sua lengua pròpria, atau coma ac hèn es mainatges e mainades de d’auti endrets. Ua escòla qu’a lutat de forma unitària pes sòns drets sociolingüistics e que gràcies ara sua coesion a artenhut grani prètzhèts.
Aguest acte de celebracion compdèc tanben damb era preséncia deth Conselhèr d’Educacion dera Generalitat de Catalonha, qu’ena sua visita entà Aran formalizèc eth supòrt dera pròpria Generalitat ara Escòla Aranesa damb era signatura d’un convèni damb eth Conselh Generau. Un supòrt que se veirà materializat a trauèrs deth madeish Conselh Generau damb eth desplegament d’un projècte d’innovacion educativa basat enes naues tecnologies.
Per un aute costat voleria tanben remercar era importància qu’a entà Aran, e entar aranés, era aprobacion eth passat 1 de junhsèga dera Lei d’Educacion de Catalonha. Aguesta lei, emparada pes grops deth PSC, CiU e ERC, e parciaument per ICV, e que nèish deth compliment d’un des compromesi deth “Pacte d’Entesa”, ei era prumèra lei que remasse era identitat lingüistica pròpria deth sistèma educatiu aranés e que reconeish e consolide es competéncies deth Conselh Generau d’Aran en matèria d’ensenhament dera lengua. Un pas mès, qu’amassa damb era naua Lei de Regim Especiau dera Val d’Aran qu’es grops politics deth Conselh Generau an consensuat, a de balhar a Aran de mès nautes còtes d’autogovèrn e gestion pr’amor qu’èm conscients qu’es membres dera futura societat aranesa an de besonh e meriten ua educacion de qualitat tanben ena sua lengua.
Maria Vergés, Cap de Cultura e Politica Lingüistica deth Conselh Generau d’Aran
Diari Segre (27/07/09)


text:
1100
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1100 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au poder dau prince Loís per son paire Felip. Pasmens, lei relacions entre lei dos òmes èran fòrça marridas e Loís s'enfugiguèt a la Cort d'Anglatèrra (→ 1103).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Captura de Boemond de Tarent per l'emir de Sivas. Son nebòt Tancred de Galilèa venguèt regent dau Principat fins a sa liberacion.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Mòrt de Godofred de Bouillon après una campanha còntra Acre, Ascalon, Arsuf, Jaffa e Caeserea que venguèron tributària dau Reiaume de Jerusalèm. A sa mòrt, sei partisans, dirigits per Werner de Graz, prenguèron lo contraròtle de la capitala e obliguèron lo patriarche de Jerusalèm — desirós de fisar lo reiaume a la Papautat — de coronar rèi de Jerusalèm lo 25 de decembre Baudoïn d'Edessa qu'èra lo fraire de Godofred.


text:
Categoria:Regim Ancian
Lista dels articles cobrant lo Regim Ancian : es a dire l'Edat Modèrna, los tres darrièrs sègles de la monarquia en França (sègles XVI, XVII e XVIII). Aqueste nom li es estat balhat en oposicion al "Regim Novèl" qu'es la societat novèla creada pel bolegadís de la Revolucion de 1789.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
D
- Drech Ancian (1 C)
G
- Guèrras de religion (2 C, 9 P)
J
- ► Jurisdiccion del Regim Ancian (9 P)
P
- Personalitat del Regim Ancian (11 C, 11 P)
R
- Religion jol Regim Ancian (2 C, 12 P)
Articles dins la categoria « Regim Ancian »
Aquesta categoria conten los 7 articles seguents.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Rems-Murr (119)
Liste des communes
Waiblingen
Ville de Waiblingen, localité de l'Allemagne de 52 000 habitants.
La mairie de Waiblingen a un site Internet.
Fellbach
Ville de Fellbach, localité de l'Allemagne de 44 000 habitants.
La mairie de Fellbach a un site Internet.
Schorndorf
Ville de Schorndorf, localité de l'Allemagne de 39 000 habitants.
La mairie de Schorndorf a un site Internet.
Backnang
Ville de Backnang, localité de l'Allemagne de 35 000 habitants.
La mairie de Backnang a un site Internet.
Winnenden
Ville de Winnenden, localité de l'Allemagne de 27 000 habitants.
La mairie de Winnenden a un site Internet.
Weinstadt
Ville de Weinstadt, localité de l'Allemagne de 26 000 habitants.
La mairie de Weinstadt a un site Internet.
Kernen im Remstal
Ville de Kernen im Remstal, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Kernen im Remstal a un site Internet.
Murrhardt
Ville de Murrhardt, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Murrhardt a un site Internet.
Remshalden
Ville de Remshalden, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Remshalden a un site Internet.
Rudersberg
Ville de Rudersberg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Rudersberg a un site Internet.
Welzheim
Ville de Welzheim, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Welzheim a un site Internet.
Leutenbach
Ville de Leutenbach, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Leutenbach a un site Internet.
Korb
Ville de Korb, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Korb a un site Internet.
Schwaikheim
Ville de Schwaikheim, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Schwaikheim a un site Internet.
Plüderhausen
Ville de Plüderhausen, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Plüderhausen a un site Internet.
Urbach
Ville d'Urbach, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie d'Urbach a un site Internet.
Aspach
Ville d'Aspach, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie d'Aspach a un site Internet.
Winterbach
Ville de Winterbach, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Winterbach a un site Internet.


text:
Lily Allen
Lily Rose Beatrice Cooper (nascuda Allen), mai coneguda coma Lily Allen (Hammersmith, Londres, 2 de mai de 1985), es una cantaira, compositora e actritz anglesa. Foguèt a partir del succès de sa cançon "Smile" que se situèt a la cima de las cançons mai popularas en julh de 2006, que se faguèt conéisser internacionalament. Son primièr album Alright, Still aguèt una bona recepcion e se vendèt a mai de 2,6 milions d'exemplars mondialament, çò que faguèt qu'Allen foguèsse nominada als Grammy Awards, als BRIT Awards e als MTV Video Music Awards.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lily Allen nasquèt en 1985 a Hammersmith, un barri de l'oèst de Londres dins una familha d'artistas. Es la filha de l'actor galés Keith Allen e de la productora anglesa, Alison Owen; es la filhòla de la cantaire Angela McCluskey, membre del grop american Wild Colonials. Mudèron mai tard per s'installar dins l'arrondiment d'Islington, dins lo nòrd de la capitala anglesa. A una sòrre mai granda qu'ela, Sarah, un cabdet, Alfie Allen e mai una autra sòrre cabdeta, Rebecca. A mai a tanben mantun mièg fraires e sòrres que sos parents divorcièron quand èra joveneta. Aprèp la separacion Lily Allen visquèt amb sa maire e son companh, lo comedian Harry Enfield.
En 1988, a l'edat de tres ans, Lily Allen faguèt una brèva aparicion dins la sèria de television The Comic Strip Presents..., dins l'episòdi The Yob que son paire aviá coescrich. L'an seguent quand Lily aviá pas que quatre ans, son paire partiguèt de l'ostal. La futura cantaire demorèt alara amb la maire e visquèt dins un HLM durant son enfància. Faguèt pasmens son escolaritat dins divèrsas escòlas privadas de las mai caras del Reialme Unit. Fin finala, Lily Allen foguèt escolarizada dins 13 establiments diferents, que las mai famosas son Hill House School, Montreux sus las ribas del Lac Léman, Millfield e Bedales School. Ne foguèt expulsada mai d'un còp per aver begut o fumat.


text:
1383
Aquesta pagina concernís l'an 1383 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Entre genier e febrier, agravament dei tensions aparegudas dins lo corrent de l'annada 1382 entre lei partisans de Carles III Duràs e de Loís d'Anjau. En març, començament de la guèrra de l'Union d'Ais entre lei dos camps.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion dau principi de la quarantena dins lo pòrt de Marselha. Après la Republica de Ragusa en 1377, aquò illustrèt lei progrès dins la prevencion deis epidemias a la fin de l'Edat Mejana en Euròpa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Joan VI Cantacuzèn, emperaire bizantin.


text:
■■Divendres 2 d’octobre
Tolosa, sala del Senescal, 18h30
Las prioritats d’una politica linguistica per l’occitan.
Dempuèi un vintenat d’annadas, de nombrosas collectivitats de nòstra region meton en òbra de politicas en favor de la lenga e de la cultura occitanas. De pòstes d’encargats de mission per l’occitan son creats, coma a Tolosa fa pas gaire. D’elegits son sovent oficialament responsables de las politicas menadas a aquel sicut. La region Miègjorn-Pirenèus votèt en 2007, son esquèma regional de desvolopament de l’occitan 2008-2013, e prepausa de crear una Amassada, valent a dire un Conselh de Desvolopament, per associar a aquel biais de far l’Estat, los uèit Conselhs generals de Miègjorn-Pirenèus, las estructuras
intercommunalas atal coma las autras Regions d’Occitània e los operators culturals. Sèm a mand d’una mesa en coeréncia territoriala de las politicas menadas, e alavetz de la definicion d’una vertadièra politica sociolingüistica per l’occitan.
Son convidats : Erramon Baxoc, conselhèr en sociolinguistica alprèp de l’Ofici public de la lenga basque, Remesi Pech elegit regional e Joan-Carles Valadièr Adjunt al Cònsol de Tolosa en carga de la cultura occitana, e los operators culturals dels mai representatius.


text:
Jardin
Un jardin es un espaci païsatjat ont son plantats e s'entretenon de plantas ( flors, legums, arbres fruchièrs o ornamentals) e d'autras formas botanicas, quitament un simple pelenc pòt definir un jardin. Los jardins pòdon incorporar de materials naturals o artificials.
Somari
Tipes de jardin[modificar | modificar la font]
Lo jardin pòt èsser d'òrdre privat o public.
- Quand se tracta d'un luòc public se parla mai sovent d'un jardin public o d'un pargue quand se tracta d'un jardin grand contigú a un palais o un castèl coma lo jardin a la italiana de las vilàs toscanas.
- Un jardin es mai sovint un tancat contigú a una demorança, utilizat pel léser, s'es utilizat per la produccion de legums o de fruchs, se ditz òrt.
- Quand aquel es tancat e situat dins una demorança (a una galeriá o un balcon), se tracta d'un jardin d'interior (o jardin d'ivèrn).
- Se reunís de colleccions de plantas amb de finalitats scientificas o de léser, se ditz de «jardin botanic».
- Quans se tracta de plantacions amb finalitats comercialas se parlarà mai sovent d'agicultura intensiva. Aquelas plantacions es fan sovent en sèrras.
- Lo jardin a francesa, es un jardin de léser simetric, amb de linhas decha.
- Lo jardin a l'anglesa, es un estil de jardin que fa l'illusion de la natura salvatja, amb de linhas corbas.
- jardin comunitari
- jardin a l'italiana
- jardin medieval
- jardin persan
- jardin japonés
- jardin penjant
- jardin zen
- jardin en quadres
- jardin istoric
- jardin d'aiga
- jardin de rocalha
-
-
-
-
-
-
-
jardin de léser d'una ostal als Païses Basses.
-
Elements del jardin[modificar | modificar la font]
Edificis del jardin o lo jardin d'edifici[modificar | modificar la font]
- cabana
- fabrica de jardin
- quiòsc
- celobert
- pavelhon
- pèrgola
- sèrra
- verandà
- sus una terrassa o un simple balcon
- sus una paret: mur vegetalizat
- sus un teulat: jardin penjant
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Videos de jardineriá sus Internet
- Web del Comitat de las parcs e jardins de França
- Visitas privadas dels jardins de França e del mond
- JardindEssai.com : tout sur le Jardin d'essai du Hamma d'Alger
- Libres e jardins
- Los diferents tipes de jardins
- Los jardins de Gilles Clément (1)
- Los jardins de Gilles Clément (2)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 16 de setembre de 2013
De las classificacions respectivas deu gascon e deu panda gigant.
Non cau pas mesclar las causas ni jogar dab los mots. Lo gascon qu'ei la lenga deus gascons com lo catalan ei la lenga deus catalans e lo francés la lenga deus francés. Aquò n'empacha pas que lo francés sia un parlar o un dialècte de la lenga d'òil. De qu'ei la lenga d'òil? Ua rubrica de classificacion lingüistica, pas arren mei. La question de la lenga gascona com a occitana o pas, aquerò qu'ei tanben ua question de classificacion. E la classificacion que depen deus critèris causits. E, malurosament, en aqueth ahar de gran sensibilitat ideologica, qu'ei sovent la fin qui justifica la validitat deus critèris causits, mentre qu'auré d'estar lo contrari, qu'ei a díser qu'aurén d'estar los critèris qui justifiquèssen la conclusion. La classificacion deu gascon repècte a l'occitan qu'ei arbitrària, en realitat ideologica, pr'amor los critèris qui los linguistas e poderén har servir tà concludir non son pas briga plan definits, ni quantificables, ni acceptats e compartits per tots.
Ja sabetz que soi scientific de formacion, biologista e naturalista. Dongas que'm permeteratz ua analogia simpla, de bon compréner. Quan èri joen, los sistematicians n'èran pas tots d'acòrd sus la classificacion d'aqueth mamifèr simpatic qui ei lo panda gigant (Ailuropoda melanoleuca). La gran majoritat deus sistematicians que'u classificavan hens la medisha familha que l'aute panda, lo petit panda o panda ros o panda arroi (Ailurus fulgens), qui vedetz sus las dusau e tresau fotos.
Com jo non sèi pas los critèris qui'm permeterén de decidir se lo gascon ei occitan o pas, que'm guardarèi plan de préner posicion sus l'ahar de la classificacion deu gascon. A mei, que'm guardarèi plan de créder qui que sia, especialistas o non, en abséncia de critèris clars e quantificables. Qu'èi aprés, com a biologista, que los sistematicians e's pòden enganar per coupa de critèris mau causits o mau definits e que pòden cambiar d'opinion quan los critèris e vaden clars e acceptables per tots. Per çò qui tanh a la relacion deu gascon dab l'occitan, n'i èm pas briga. De critèris clars, definits, quantificables e admissibles per tots non n'i a absoludament pas nat aquiu. Sequenon, tot aqueth beròi monde de la lingüistica que s'aurén podut botar d'acòrd sus ua solucion o l'auta. N'ei pas briga lo cas.
E lo men agnosticisme qu'ei partatjat per d'especialistas arreconeishuts deu gascon com lo professor Thomas Field (lingüista occitanista e gasconista de l'Universitat de Maryland, USA) e lo lingüista bigordan (e locutor naturau de gascon) Jean-Louis Massourre. Totun, Th. Field que'ns rapèra que, per de romanistas de reputacion internacionau com Achille Luchaire, Edouard Bourciez o mei recentament Gerhard Rohlfs e Kurt Baldinger, tots quate grans especialistas deu gascon, lo gascon qu'ei ua lenga distinta de l'occitan. Au centre deus arguments qui sostienen aquera opinion, que i trobam l'auta question, simetrica de la nosta, a saber se lo catalan ei ua lenga distinta o non de l'occitan. Tà resumir, lo rasonament qu'ei com segueish: se lo catalan a d'estar considerat com a lenga distinta de l'occitan, que non com un deus sons dialèctes, alavetz lo gascon qu'a d'estar considerat tot parièr com a lenga distinta de l'occitan, pr'amor las diferéncias qui separan lo gascon de l'occitan e son mei granas que non pas las qui separan lo catalan de l'occitan (que podetz léger aqueth tèxte deu prof. Th. Field, au demiei d'autes autant interessants, en picar aquiu). Lo romanista britanic Max W. Wheeler qu'estima la distància qui separa lo gascon de l'occitan n'ei pas mei petita que la enter arpitan e occitan. (Wheeler, Max (1988), "Occitan", in Harris, Martin; Vincent, Nigel, The Romance Languages, New York: Oxford University Press, pp. 246–278).
aquiu (mapa en anglés) o clicatz sus la mapa que vedetz a l'esquèrra (en catalan). Aquera mapa qu'illustra los articles de wikipèdia en anglés e en catalan sus las lengas romanicas (romance languages en anglés, llengües romàniques en catalan). Que la trobaratz tanben en rus, en ongarés e en d'autas lengas.
Lo gascon qu'ei tanben arreconeishut com a lenga vertadèra per l'UNESCO. Qu'ac cau soslinhar e tornar díser. Los lingüistas de l'UNESCO non pòden pas estar acusats de parcialitat o de desir de "separatisme". Aquera institucion de l'ONU n'ei pas briga ua sucursala de l'Institut Bearnés e Gascon.
Per jo, qui èi recebut ua educacion scientifica, lo problèma deus critèris que demora sancèr e shens nada arresponsa satis·hasenta. Quin se pòt quantificar la distància d'ua lenga o d'un parlar tà ua auta o tà un aute? Mistèri. Lo copacap que'm sembla enqüèra mei bèth quan e sabem que i a parlars de transicion qui son autant lengadocians com gascons (o vice-versa), o autant catalans com lengadocians (o vice-versa), o autant catalans com aragonés (o vice-versa), etc. Francament, pelejà's per de questions de classificacion deus parlars que'm hè pensar a las guèrras completament absurdas de lasquaus Gullivèr estó lo testimòni en la novèla de Jonathan Swift. Los parlars que son las lengas vertadèras. La rèsta non ei pas sonque convencions, sovent alimentadas per lo nacionalisme o per d'autas rasons non lingüisticas, quan non son pas desirs de dominacion o de substitucion lingüistica.
Com ac podetz véder, n'i a pas nada rason tà tirar la pèira sus los qui afirman que lo gascon n'ei pas occitan. E que cau arrestar de hicar au medish nivèu la question deu gascon versus l'occitan e la deu valencian versus lo catalan (òc, que soi estat tractat de "blavèr", figuratz-vos). La problematica n'ei pas briga la medisha. Lo valencian n'ei pas arreconeishut per nat romanista com a lenga distinta deu catalan. Lo valencian que resulta de l'evolucion deu catalan aportat peus colons au país valencian arron la reconquista. La lenga valenciana qu'ei un aute estandard catalan, en vigor en la comunautat qui'u correspon. Las diferéncias enter catalan principatin (catalan deu Principat de Catalonha) e valencian au nivèu de la lenga escriuta que son petitonetas, que concerneishen mei que mei punts de conjugason. Mantuas d'aquestas diferéncias que i estón provocadas per las causidas normativas deu quite Pompèu Fabra. N'existivan pas abans. Per exemple las desinéncias verbaus deu subjonctiu en -i , caracteristicas deu catalan orientau (parlat a Barcelona, Palma, Perpinhan etc) e adoptadas com a fòrmas normaus per Fabra, qu' èran consideradas d'autscòps com dialectalismes d'evitar en la lenga escriuta, quitament per los quites catalans deu Principat e deus Comtats deu Nòrd. Lo valencian, qui n'a pas aqueras desinéncias en -i, ni en la lenga parlada, ni en l'escriuta, qu'ei demorat fidèu a la tradicion deu catalan classic. D'aqueth punt de vista, qu'ei lo catalan principatin qui s'ei aluenhat de la nòrma deu catalan classic, que non lo valencian. Lo gascon, eth, que resulta de l'evolucion deu latin parlat au territòri deus Aquitani e mei d'un romanista seriós e reputat considera lo gascon com a lenga distinta de l'occitan. Quant a la lenga aranesa, qu'ei un estandard gascon, lo en vigor en Aran, pro diferent de lo qui soi a emplegar aciu. L'aranés estandard o lenga aranesa qu'ei basat suu parlar de Vielha e Mijaran (que i son uèit parlars gascons distints a la Val d'Aran) e qu'ei oficiau en Aran e au principat de Catalonha.
Dongas, tà resumir, la lenga d'aqueth blòg qu'ei plan gascona, totòm qu'ac pòt constatar e arrés no'm contradiserà. Que sia o non occitana, qu'ac poderatz decidir vosauts medishs s'ac voletz, cars lectors. Jo n'ac harèi pas, pr'amor los critèris qui cau aplicar tà poder arrespóner ad aquera question, jo no'us sèi pas. A l'evidéncia, aqueths critèris n'existeishen pas, o en tot cas pas de manèira objectiva, hidabla, quantificabla e universaument arreconeishuda. E, fin finala, jo n'èi pas a decidir se lo gascon a d'estar classificat o non com a occitan. La classificacion deu gascon, que me'n chauti com d'un calhau sus la lua o com de saber si lo panda gigant e seré un procionid o un ursid. Jo ne soi pas a deishar la lenga gascona a dormir hens un calaish (ua tireta) dab ua etiqueta classificaira hicada dessús, com s'estosse un parpalhòu esplingat laguens ua bòstia de colleccionaire o d'un musèu. Jo que m'esfòrci de har víver la lenga gascona en tot har víver aqueth blòg. E, que jo sàpii, a la lenga gascona pas mei qu'au panda gigant, no 'us hè pas briga hrèita nada classificacion tà poder víver e estar emparats de l'extincion abans que sia tròp tard.
19 comentaris:
- Salvador ha dit...
-
Existeix un gascó estàndard o normalitzat o "batua" o com li vulguin dir? És el que escrius aquí?
- 16 de setembre de 2013 a les 22:59
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Salvador: Existeixen dos estàndards regionals del gascó: l'aranés n'ei un, l'altre és l'estandard biarnés o koinè biarnesa. El primer es basa sobre el parlar de Vielha e Mijaran, es a dir un dels vuits parlars areneses amb els quals compta la Vall. El segon es un gascó composicional, amb molts components bearnesos i presentat com a gascó estàndard . No és completament unificat, accepta algunes solucions alternàtives, en particular a les conjugacions (desinéncies del subjuntius en -i o les classiques). Es la mena de gascó emplegada en aquest blog, amb potser un xic mes d'elements del lexic dels gascons no-bearnesos. En general, els gascons sensu stricto no volen fer servir la koinè, jutjada "més beanesa que no nostra". A més a més, el estàndard no sembla ser la problematica més urgenta pels gascons. Seria més aviat de recuperar tots els parlars de les comunitats, que no crear-ne d'altres dits estàndards. L'unificació lingüística no sembla gens una preocupació gascona. La raó no n' és per falta d'estàndard, és més aviat la volontat del gascó sensu stricto de NO fer servir l' estàndard (en general ben conegut), que no correspondria massa bé als parlars de la seva comunitat. La solució podria venir de l'emergència d'altres estandards regionals.
- 17 de setembre de 2013 a les 7:46
-
-
Un comentari la classificacon de las lengas e son aspect politic. Dises que lo catalan es una autra lenga que l'occitan mas que pertant occitan (vo'es dire lengadocian supause) e catalan son mai pròche que occitan e gascon.
Efectivament lo lengadocian es mai pròche dau catalan que dau lemosin. Mas, me sembla ben, que los linguistas disen que l'occitan e lo catalan fan partida d'un mesme diasistema. Adonc, per dire la chausa d'un biais mai simple, qu'es la mesma lenga, d'un biais absolut. Mas, per de las rasons istoricas e politicas, l'evolucion dau catalan e de l'occitan se faguet d'un biais separat e quò mena a doas lengas, dins lo fach, dins lo biais de las veire mas pas dins l'absolut linguistic. Coma l'afrikans e lo neerlandés. E quò se passarà benleu (d'efiech ne'n sei segur) entre lo gascon e l'aranés.
Per çò qu'es de l'UNESCO, fau 'nar veire sus son site. Lo gascon una lenga vertadiera ? Oc-es lo gascon, lo lemosin, lo lengadocian, son dins la listas de l'UNESCO, emb lo nom alternatiu d'occitan gascon, d'occitan lemosin e d'occitan lengadocian. Emb lo còdi oci per las tres. L'occitan exista pas sus lo site de l'UNESCO, pas directament. Mas per sos dialectes qu'an de las situacions diferentas per çò qu'es de lor sauvagarda. Qu'es benleu pas lo melhor biais de far, mas qu'es entau.
Mas sei de consent emb ta conclusion. Contunha de far viure ton gascon.
- 17 de setembre de 2013 a les 10:21
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Lo còdi oci n'ei pas de la responsabilitat de l'UNESCO e qu'explican clarament que non son pas d'acòrd suu cambi de còdi (abans lo gascon qu'avè lo son pròpi còdi). Mès bon, non voi pas polemicar sus aqueth punt ni suu hons. En tot cas, lo gascon qu'ei plan comptabilizat per l'UNESCO com a lenga europèa en perilh d'extincion, efectivament com las diferentas lengas d'òc segon lo compte e lo vejaire d'aquera organizacion.
- 17 de setembre de 2013 a les 11:06
-
-
Efectivament, en tornar legir mai atentivament lo site de l'UNESCO ai vud que lor posicion es de listar los grands dialectes occitans coma lengas. Cò qu'es tanben una posicion politica. L'UNESCO parla donc, sens i dire, de lengas d'oc e lengas d'oil. Lo ministeri de la cultura francés parla d'una lenga d'òc e de lengas d'oil. N'i a de las posicions per parlar d'una lenga d'òc, d'una lenga d'oil (e de ne'n far surtir lo peitavin, coma lo catalan es surtit de la lenga d'òc).
Mas quò chamnha pas lo fach que dins l'absolut scientific, los linguistas parlen ben d'una sola lenga, d'un diasistema per l'occitanocatalan e per las lengas d'oil.
- 17 de setembre de 2013 a les 11:35
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Maime: I a pas briga d'absolut scientific aquí, sonque de convencions que fan pas l'unanimitat.. Totes los lingüistas son pas d'acòrd sus la relacion entre lo gascon e l'occitan, T'aconselhi de tornar legir Thomas Field, as lo ligam dins lo messatge. L'article es en francés.
- 17 de setembre de 2013 a les 16:45
-
-
Beròia comparason! Qu'aimi lo panda gigant, m'agrada! A mei, es un ors com lo noste Pèdescaus! Martin Pèdescaus qu'es gascon e bien gascon, lavetz lo panda qu'es cosin d'un gascon! Se poiram pas préner l'ors com simbòu a la plaça de la Dauna de capulet?
En tot cas, lo tèxte qu'es clar e plan escriut. Mercés!
- 18 de setembre de 2013 a les 8:55
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Bernat Pescaire: Segur qu'un pèdescauç vegetarian e seré miélher arcuelhut hens la montanha nosta. Totun, que'm sembla tostemps mei aisit de compensar las pèrdas de bestiar dab sòus que d'i har créisher ahorèsts de bambós :-D. Mercés per la vesita e peu compliment!
- 18 de setembre de 2013 a les 21:15
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Em sembla bé que reconeguis que ets biòleg i no lingüista, perquè les teves teories etimológiques són tan dolentes com un mal de queixals.
- 19 de setembre de 2013 a les 12:27
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Octavia Alexandre: hòrt agradiu e plan aimable, com tostemps. Mercés peu compliment.
- 19 de setembre de 2013 a les 13:40
-
-
Plâ beroy, aqueth tèxte! Toutû, ne parlat pa de la grafie. Causì la grafie qu'ey dejà causì lou sou camp.
- 22 de setembre de 2013 a les 9:46
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Anonime: La grafia qu'emplegui qu'ei la soleta qui èi aprés. Que non podem díser que l'èi causida, non sabí quitament pas que i avè unh auta quan comencèi a apréner lo gascon. E segur que non tròbi pas la grafia febusiana mei cretina ni mei vergonhosa que la mea. Que's valen plan. Que legi d'òbras en grafia febusiana dab gai, quitament se non sèi pas tròp 'emplegar-la corrèctament.
- 22 de setembre de 2013 a les 16:21
-
-
Sarut a tots. yo pal la llengua de l'alguer: Alguer es una petita ciutat an Sardenya, Italia. Ma so grandament maravillat lligint lo tou blog, que comprench perfectament, ashì esper que vosaltres compraneu similment la mea parlara: us una grafia no estandarditzara per la mea llengua: l'algueres. Ara ma randesh compta que antiguement se parlava na matesha llengua en França, Espanya( catalunya y valencia, y en italia: piemont y part de la liguria. Per my es estara na gran escubelta, y ashiò demonstra la grandaria de las llenguas d'oc. Segonts mi lo gascon es na llengua similar a las altres del grup galloromanz. tenim de llutà paris que no morin aquestas meravillas viventes. Gracias de la atenciò.
- 26 de setembre de 2013 a les 6:09
-
-
Lo ton parlar qu’ei perfèitament compreneder, Alexandre, e que demostra la grandor de la lenga catalana de l’Alguer dinc a LLeida e de Perpinyà dinc a Alacant :)!
Suu hons de l'article, que soi ad ua.
Quauques annadas a que s'avisèn de que Pluton n'èra pas mei un planeta, senon un planetoïde. Responsa deudit Pluton :
— Tant que viri fau de torns…
Be crei jo lo gascon qu'ei occitan, e que m'agrada d'ac pensar. Pr'aquò, m'aprenossin doman matin de que ne n'ei pas, e qu'ei fin finau ua auta lenga, m'i perderí pas ua minuta de som e que contunharí de gasconejar com audavant.
Hètz beròi !
JIG
- 26 de setembre de 2013 a les 17:16
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Alexander antisix: si, nat problèma, que't comprenem perfèitament. Benviengut au blòg!
- 27 de setembre de 2013 a les 14:29
- Joan de Peiroton ha dit...
-
JIG: desolat peu retard de la publicacion deu ton comentari. Que se m'avèva escapat. Mila excusas!
- 27 de setembre de 2013 a les 20:46
-
-
Gracias Joan de Peiroton, so encantat de la facilitat com vos entench; no avia mai cregut que paisos ashì distantz podrian parlà llenguas ashì simils, es per a mì una gran descuberta, com ritench enteresssant la llengua gascona que es molt aprop de la meua, tanbè si tenim diversas normatias graficas, ma ashiò no emporta.
- 28 de setembre de 2013 a les 2:23
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Alexander antisix Lo catalan medievau e lo gascon medievau qu'èran fòrça similars, en particular per çò qui tanh a las conjugasons deus vèrbes. En gascon d'uei lo dia, que disem "enteni, compreni, disi (o dic), tieni quan los nòstes avantpassats gascons de l'atge miejan disèvan entenc, comprenc, dic, tienc o tenc o tinc...Los gascons medievaus disèvan demanar o domanar, mentre los d'uei lo dia disen meilèu demandar o domandar lhevats los aranés qui an conservada la forma genuinament gascona "demanar".
- 28 de setembre de 2013 a les 19:36
-
-
Gracias Joan, lo dialogue amb tu ma es dimostrant encara de mas, que la llengua algueresa, com diuen alcuns filologues, se està trasformant an un altra llengua, ashiò es ver y es una natural i fisiologica evoluciò que tal idioma a tengut, vols per las distancias amb Catalunya, vols per las influencias que avem tengut de part del italià, del sard y del castellà; lo fect emportant es que es prendint una fisionomia mes occitana que catalana, ashio es alcuant estrano.
- 29 de setembre de 2013 a les 0:39


text:
1486
Aquesta pagina concernís l'an 1486 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Tizoc que foguèt belèu assassinat. Son fraire Ahuitzotl li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Al-Qalasadi, matematician arabi espanhòu.


text:
Achal Prabhala
Achal Prabhala es un escrivan, activista e cercaire indian que viu actualament a Bangalòre, Karnataka.[1] Es conegut mai que mai per son trabalh suls dreches de proprietat intellectuala dins los domenis de la medecina e del saber. A mai es membre del conselh d'administracion del Centre per Internet e la Societat (en anglés: Centre for Internet and Society)[2] e de l' Advisory board de la Fondacion Wikimedia.[3][4][5]
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala, escrivan e cercaire[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala es un escrivan indian que demòra actualament a Bangalòre. Demest sas divèrsas publicacions, a escrich un ensag "Yeoville confidential" [6] que foguèt publicat dins Johannesburg: Elusive Metropolis, una òbra collectiva famosa, entre divèrses escrivans e artistas coneguts d'Africa del Sud o d'autres païses, coma per exemple Achille Mbembe. Tanben a publicat mantun article dins Outlook [7], una de las revistas mai popularas en Índia [8]. En 2010, foguèt coautor del libre Access to knowledge in Africa ("Accès a la coneissença en Africa") amb divèrses expèrts d'aquest domeni [9]
A mai Achal Prabhala trabalha coma cercaire critic sus la proprietat intellectual dins los domenis de la medecina e de la coneissença. Entre 2004 e 2006 foguèt lo coordenador d'una campanha per tal d'ofrir l'accès a de material educatiu en Africa del Sud. Fa tanben de recerca sus la question de l'IPR amassa amb lo Forum de Lei Alternativa en Índia.[10]
En 2007, Prabhala e d'autres activistas faguèron public lo rapòrt del Comitat Mashelkar[11] que donava supòrt a l'indústria internacionala pharma amb sas recomandacions.[12] Afirmèron alara que, pr'amor de complaire a aquela indústria internacionala, lo comitat aviá copiat mot aprèp mot una part d'un rapòrt qu'èra estat elaborat per Shamnad Basheer, qu'aviá rebut son finançament d'un consòrci de firmas multinacionalas.[13] En seguida d'aquesta divulgacion e de l'acusacion de plagiat, Raghunath Anant Mashelkar, lo Director General en aquel temps del Conselh de Recerca Scientifica e Industriala (CSIR), demandèt al govèrn de suprimir aquel rapòrt qu'èra estat redigit per un grop qu'el meteis aviá dirigit [14][15][16]
L'implicacion de Prabhala a l'endedins del movement wikipedian[modificar | modificar la font]
A mai de sas activitats d'escrivan e de cercaire, Prabhala es conegut encara mai al sen del movement wikipedian per son ròtle dins lo Conselh d'Administracion de la Fondacion Wikimèdia[17][18] d'ençà el 2005. Amb Priya Sen e Zen Marie, Prabhala realizèt recentament lo film People are Knowledge[4]. Aqueste film, que foguèt finançat en granda part gràcias a una ajuda de 20.000 dolars de la Fondacion Wikimçdia, se faguèt dins l'encastre d'un projècte de recerca que voliá trobar de metòdes novèls per far de citacions dins la Wikipèdia.[19]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [ http://books.google.com/books?id=izEEAAAAMBAJ&pg=PT41&dq=%22Achal+Prabhala%22+Outlook&hl=ca&ei=rg7ETv6oIsnChAfP7LmCDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false]
- ↑ [3].
- ↑ (2007) Digital decision making: back to the future. Springer, 288. ISBN 9781846286728.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
Òbras[modificar | modificar la font]
- Access to knowledge in Africa (2010) écrit avec C. Armstrong, J. De Beer, D. Kawooya and T. Schonwetter.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Road To Wellville d'Achal Prabhala
- Outlook India: Achal Prabhala
- The Times of India : Patent Wrong
- Battling HIV/AIDS – A Decision Maker's Guide to the Procurement of Medicines and Related Supplies
- Intellectual Property, Education and Access to Knowledge dans Southern Africa, Response to Indian Copyright Law Amendment
- "Reconsidering the Pirate Nation: Notes from South Africa and India" Per Lawrence Liang e Achal Prabhala]
- Tehelka: Indian Patents: Doing Just Fine : In the wake of the Madras High Court’s landmark ruling on Novartis, CHAN PARK and ACHAL PRABHALA disentangle some key myths around patent law


text:
Per menar la fuèlha de rota 2015-2019 de desvolopament numeric de l'occitan, èra indispensable de dispausar de donadas estandardizadas que se posquèsson escambiar entre los qu'i trabalhan. Fasián tanben mestièr de ressorsas lingüisticas dins un format que las maquinas posquèsson legir. Aquela estandardizacion, d'efièch, permet de desvolopar de novèlas ressorsas (basas lexicalas, còrpus) necessàrias a la creacion d'otisses coma de traductors automatics, un corrector ortografic, un calvièr predictiu...
Pauc a pauc, lo Congrès es a convertir totas sas ressorsas al format TEI (Text encoding initiative). Aqueste es un soslengatge del XML (Extensible Markup Language) que permet, mercés a de balisas, d'indicar la natura de cada element d'un tèxte (mot, frasa, morfèma...). Es pensat per far los tèxtes legibles per las maquinas, en particular dins los domenis de la lingüistica e de las sciéncias umanas e socialas.
Un tèxte analisable per las maquinas pòt èsser aisidament modificat, trocejat e/o transformat per èsser utilizat per un otís informatic. Mercés al passatge al format TEI de las donadas del Congrès, serà fòrça mai rapide de crear de novèlas aplicacions. A mai, permetrà de crear d'aisinas que serián pas estadas realizablas amb de donadas a un format brut.
Se volètz comprene melhor çò qu'es lo format TEI, saber perqué es estat causit e descobrir las possibilitats de desvolopament qu'ofrís, trobaretz dins la vidèo çai-jos las explicacions d'Aura Séguier, webmèstra e desvolopaira TAL pel Congrès :
Per adaptar lo format TEI a sas donadas, lo Congrès a fach mantuna causida de balisatge especificas dels diccionaris occitans tractats. Las trobaretz dins l'explicatiu seguent :
Mercés al TEI, lo Congrès a ja realizat dos diccionaris especials :
Per ne saber mai sul format TEI en general :


text:
765
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 765 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniant de bravejar l'emperaire, l'ermita Estève lo Jove, arrestat en 763, foguèt finalament linchat per sei gardas après divèrseis esitacions de Constantin V a prepaus d'una execucion. Pasmens, divèrsei personalitats de la Cort mau contentèron l'emperaire regardant lo tractament de l'ermita que lei sospichèt de s'opausar a l'iconoclasme e de desobeïr a l'autoritat imperiala.


text:
Didier Lockwood
Didier Lockwood (Calais, l'11 de heurèr de 1956) qu'ei un violonista de jazz francés dotat d'ua virtuositat excepcionau. Qu'ei tanben compositor e pedagòg puish qu'a hargoat un metòde entà ensenhar l'art de l'improvisacion. Qu'a explorat biais de prodúser sons navèths dab lo vriulon.
Qu'ei vadut a Calais dens ua familha de musicians e qu'estudiè au conservatòri de Calais on e obtiengó lo Purmèr Prèmi. En 1972 qu'arrecebó lo Prèmi de la SACEM per ua de las soas composicions. A maugrat d'aquesta purmèra formacion classica e academica, b'ensagè pas d'entrar au CNSM (lo Conservatòri de París) per'mor de's virar de cap au jazz.
Qu'arrebó ua Victòria de la Musica en 1985, puis un disque d'aur e, en 2003, la Legion d'Aunor.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau


text:
Puègbegon
Puègbegon[1][2] (oficialament en francés Puybegon) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Sigismond, al centre del vilatge
- Glèisa de Larmés, istoricament, lo segond luòc de vida de la comuna aprèp lo vilatge, mas la tendéncia uèi seriá lo contrari
- Capèla de Santa Ceselha de Mauribal, del sègle XIII
- Glèisa de Sant Martin de Grisac (Glèisa desacralizada)
- Glèisa de Sant Estève de la Rigobertièra (glèisa existissent jol Regim Ancian mas uèi destruïda).[3]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ font: Archius departamentals de Tarn