text:
George Washington
George Washington (22 de febrièr de 1732 — 14 de decembre de 1799), foguèt lo primièr president dels Estats Units (1789 – 1797) e comandant en cap de l'armada continentala de las fòrças revolucionàrias pendant la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units (1775–1783).
Washington comencèt de ganhar de trofèus, en armant de tropas de Virgínia (Estats Units) per apiejar l'Empèri Britanic pendent la Guèrra francesa e indiana (1754–1763), un conflicte qu'el a l'amagat ajudèt a provocar. Après aver menat a la victòria nòrd-americana dins la Guèrra de Revolucion, renoncièt a las sieunas cargas militaras e tornèt a la vida de plantaire, çò que li portèt encara mai de renom. En 1787, presidiguèt la Convencion de Filadèlfia qu'esbossèt la Constitucion dels Estats Units d'America e en 1789, foguèt elegit de manièra unanima coma primièr president dels Estats Units. Los sieus dos periòdes d'administracion establiguèron fòrça politicas e tradicions qu'existisson fins a uèi. Abans la fin del sieu periòde de govèrn, Washington se retirèt dins la vida civila, en establir aital un important precedent de cambiament de govèrn pacific que serviguèt d'exemple non solament als Estats Units mas tanben dins d'autras futuras republicas.
Somari
Enfància e jovença[modificar | modificar la font]
Segon lo calendari julian, Washington nasquèt lo 22 de febrièr de 1731. Segon lo calendari gregorian, que foguèt adoptat quand Washington viviá encara e que s'utiliza encara uèi, nasquèt lo 22 de febrièr de 1732. La celebracion de l'anniversari de Washington es una fèsta nacionala als Estats Units. Nasquèt a Popes Creek, pel riu Potomac, al sud de l'actuala Coloniala Beach, Westmoreland County, Virgínia.
Los avis de Washington venguèron d'Anglatèrra. Lo sieu pepin, John Washington, arribèt coma immigrant en Virgínia en 1657. Lo paire de George, Augustine «Gus» Washington, (1693–1743) aviá una plantacion trabalhada per d'esclaus; S'ensagèt puèi dins l'extraccion de fèrre. La siá maire foguèt Mary Ball Washington (1708–1789), que visquèt per veire lo sieu filh venir un personatge famós, mas que mantenguèt amb el una relacion tibada. Pendent la joenessa de George, los Washingtons foguèron de membres moderadament pròspers de l'aristocracia mejana de Virgínia.
George foguèt lo filh ainat del segond matrimòni del sieu paire, aguèt dos mièges fraires e quatre fraires mai joves. Gus Washington moriguèt quand George aviá pas qu'onze ans, puèi Lawrence Washington (1718–1752), lo sieu mièg fraire, assumiguèt lo ròtle de la figura paternala. William Fairfax, lo pairastre de Lawrence e membre de la poderosa familha Fairfax, aguèt tanben una influéncia formatritz sus el. Washington passèt fòrça de la siá enfància a Ferry Farm dins lo contat de Stafford prèp de Fredericksburg. Lawrence Washington eiretèt d'una autra proprietat familiala, Little Hunting Creek Farm, del sieu paire, que lo nom foguèt cambiat en Mount Vernon. George eiretèt de Ferry Farm après la mòrt del sieu paire, e aqueriguèt Mount Vernon après la mòrt de Lawrence.
Washington recebèt pauc d'educacion formala, la mòrt del sieu paire l'empediguèt d'èsser educat en Anglatèrra coma los sieus fraires ainats. A la plaça, Washington foguèt format coma pergaire. Mercé a las sieunas relacions amb la familha Fairfax, un Washington de dètz-e-sèt ans foguèt designat coma pergaire oficial de Culpeper County en 1749, un bon trabalh amb un salari que li permetèt de crompar de tèrras dins la Val de Shenandoah, lo primièr de sos nombroses aquesiments a l'oèst de Virginia. Dirigiguèt tanben los pergaires per la Companhiá Ohio. Washington èra pas de bon passar inapercebut, que mesurava près de sièis pès e dos poces, gaireben 1,88 m (i a fòrça estimacions del sieu pes), mai naut que la majoritat dels sieus contemporanèus.
En 1751, Washington viatgèt a Barbados amb Lawrence, que patissiá de tuberculòsi, amb l'espèr que lo clima foguèsse benefic per la santat de Lawrence. Pendent aqueste viatge, Washington contractèt la picòta, que lo daissèt marcat a la cara per de multiplas cretas, mas que lo daissèt immunizat pel futur a aquesta espantosa malautiá. La santat de Lawrence se melhorèt pas, e causiguèt de tornar a Mount Vernon, ont moriguèt en 1752. La posicion de Lawrence coma general adjonch de Virgínia (una carga de direccion de la milícia) foguèt devesida en quatre après la siá mòrt. Washington foguèt designat pel governaire Dinwiddie coma un dels quatre adjonchs de districte, amb lo reng de major de la milícia de Virginia. Al meteis temps, Washington se jonhèt als franc-maçons a Fredericksburg.
Existís un mite famós sus la siá joenessa: un còp que i a, George copèt un cerièr del sieu paire. Quand aquel li demandèt qual o aviá fach, Washington li donèt la siá famosa responsa: «Pòdi pas dire una messorga; es ieu, papa». Segon d'unas versions, lo sieu paire lo castiguèt pas pr'amor de son onestetat; segon d'autras, e mai qu'admirèsse son onestetat, lo castiguèt de tot biais. Es probable qu'aquela istòria siá un mite, mas es encara famosa dins la cultura nòrd-americana, e la frasa I cannot tell a lie (Pòdi pas mentir) es ja un estereotipe, un simbòl de Washington e de l'onestetat qu'aguèron los que fondèron los Estats Units d'America.
Guèrra francesa e indiana[modificar | modificar la font]
Washington quand aviá vint ans, tirèt sos primièrs còps de fuòcs dins çò qu'anava venir una guèrra mondiala. Lo problèma comencèt en 1753, quand França comencèt lo bastiment d'una seria de fortalesas en Ohio Country, una region tanben reclamada per Virginia. Lo governaire Dinwiddie mandèt lo jove Major Washington a Ohio Country per avalorar las fòrças militaras e las intencions dels franceses, e per portar una letra al comandant francés, que i sollicitava una retirada. Lo comandant francés acceptèt pas de se retirar, mas Washington ne tornèt fòrça conegut après que lo sieu relat del viatge foguèsse publicat en Virginia e Anglatèrra, essent qu'a aquesta epòca la majoritat de las personas anglofonas sabián fòrça pauc de causas de las tèrras situadas de l'autre costat dels Monts Apalaches.
En 1754, Dinwiddie mandèt Washington, ara lòctenent coronèl del nòu Regiment Virgínia, per una autra mission en Ohio Country, per fin de rebutar los franceses los pus luènh possible. Ailà, Washington e las siás tropas s'enbosquèron en esperar los francocanadians. Après una pichona batalha, Tanacharison, amerindian aligat de Washington, assassinèt l'ensenha Jumonville, comandant francés. Washington bastiguèt alavetz Fort Necessity, que se revelèt lèu lèu inadaptat, de tala manièra que li calguèt se rendre als franceses e sos aligats indians. Los tèrmes de la rendicion que Washington signèt inclusián l'acceptacion qu'èra el l'assassin de Jumonville (lo document foguèt escrich en francés, que Washington podiá pas legir). La Batalha de Jumonville Glen venguèt un incident internacional e ajudèt a provocar la Guèrra francesa e indiana, un episòdi de la Guèrra de Sèt Ans. Washington foguèt liberat pels franceses amb la promesa de pas tornar a Ohio Country abans un an.
Un an après lo General britanic Edward Braddock concentrèt las siás fòrças per recuperar Ohio Country, amb Washington coma ajudant. Aquesta expedicion s'acabèt en desastre a la Batalha de Monongahela. Washington i aguèt una accion remarcabla: dos cavals que montèt foguèron tuats e quatre balas toquèron son mantèl; malgrat aiçò se ne'n sortiguèt sauve en demostrant sa granda sang freda jol fuòc enemic mentre qu'organizava la retirada. En Virgínia, Washington foguèt aclamat coma un eròi e après aquesta batalha comandèt lo Regiment Virgínia per fòrça ans, en protegir las frontièras de Virgínia contra las incursions dels amerindians, e mai se lo foguièr de la guèrra se desplacèt endacòm mai. En 1758, participèt a l'expedicion Forbes, que capitèt d'alunhar los franceses de Fort Duquesne après la victòria omonima.
Fasa d'entreguèrras[modificar | modificar la font]
La capitada de Washington a la debuta de sa carrièra militara li aviá assegurat una promocion coma oficial britanic, qu'aviá de mai prestigi que de servir dins una província militara. Mas la promocion arribèt pas jamai e aital en 1758 Washington i renoncièt . En 1759 se maridèt amb Martha Dandridge Custis, una veusa rica, e mai se qualques fonts qu'existisson encara, suggerisson que Washington èra enamorat a l'encòp de Sally Fairfax, l'esposa d'un amic. Malgrat aiçò, George e Martha aguèron un bon matrimòni, e amassa abaliguèron los dos filhs d'ela, John Parke Custis e Martha Parke Custis, sonats amb amor Jacky e Patsy. Los Washington abaliguèron puèi los dos felens de Na Washington, Eleanor Parke Custis e George Washington Parke Custis. George e Martha aguèron pas jamai de filhs amassa, lo primairenc atac de picòta de George, seguit probablament per la tuberculòsi lo faguèron esteril.
Los novèls maridat desbagatgèron a Mount Vernon, ont George se convertiguèt en un distinguit propriètari e figura politica. Ocupèt una carga locala, en essent elegit per la legislatura provinciala de Virginia, l'Ostal de Burgueses. Washington cultivavan aperaquí 8000 acres (32 km²). Coma fòrça autres proprietaris de l'epòca, lo sieu estil de vida èra pro car, d'aquesta manièra comptava totjorn amb fòrça pauc efectiu e èra totjorn plen de deutes. A causa de l'irregularitat del mercat de tabac, en 1760 cambièt sa cutura principala del tabac per de blat, çò que melhorèt la siá situacion economica. D'aquesta manièra crompèt tota la tèrra que poguèt, e en mai coma pagament per los sieus servicis pendent la Guèrra Francoindigèna percebèt de tèrras dins la Virginia Occidentala actuala. A causa d'aquestes aquesiments, en 1775 la populacion d'esclaus a Mount Vernon despassava lo centenat.
La Revolucion dels Estats Units[modificar | modificar la font]
En 1774, Washington foguèt elegit delegat de Virginia pel Primièr Congrès Continental que s'amassèt a causa de las mesuras presas pel Govèrn Britanic contra la colònia de Massachusetts. Après las desbrandas a Lexington e Concord en abril de 1775, Washington apareguèt al Segond Congrès Continental en unifòrme militar, en soslinhant qu'èra preparat per la guèrra. Per coordinar los esfòrces militars de las tretze colònias, lo Congrès creèt l'armada continentala lo 14 de junh e l'endeman Washington foguèt nomenat Comandant en cap. Lo delegat de Massachusetts John Adams aviá nomenat Washington, pensant qu'un òme del sud per una armada formada principalament d’òmes del nòrd, ajudariá a unir las colònias. E mai que foguèsse reticent a daissar son fogal en Virgínia, Washington acceptèt lo comandament, en declarant «amb granda sinceritat, cresi pas èsser al nivèl d'un Comandant, soi onorat». El meteis sollicitèt que se li pague pas lo remborsament de las siás despensas.
Washington prenguèt lo comandament de las fòrças nòrd-americanas en Massachusetts lo 3 de julhet de 1775, pendent lo sètge de Boston. Washington reorganizèt l'armada pendent aquela longa trèva, que s'acabèt lo 17 de març de 1776, après que l’artilhariá se placèsse per las nautors de Dorchester. Los britanics evacuèron Boston e se dirigiguèron cap a un refugi temporari a Halifax, e Washington desbagatjèt la siá armada a Nòva York. En agost de 1776, lo General britanic William Howe lancèt una campanha per prendre Nòva York, en provocant aital una seria de desbrandas de Washington. Perdèt la Batalha de Long Island lo 22 d'agost, mas capitèt d'evacuar la majoritat de las siás fòrças. Washington aguèt fòrça autras desbrandas en traversar Nòva Jersey, çò que metèt un dobte sul futur de l'armada continentala. La nuèch del 25 de decembre de 1776, Washington realizèt un contratac en menant las fòrças nòrd-americanas a travers lo riu Delaware per capturar près de 1000 presonièrs a Trenton (New Jersey). George Washington contunhèt l'assaut per un atac contra las fòrças britanicas a Princeton. Aquestas victòrias inesperadas après una longa seria de desbrandas tornèron enauçar lo moral dels revolucionaris.
En 1777, lo General Howe comencèt una campanha per capturar Filadelfia. Washington se desplacèt al sud per bloquejar l'armada d'Howe, mas foguèt derrotat a la Batalha de Brandywine, lo 11 de setembre de 1777.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
Washington foguèt elegit a l'unanimitat pel Collègi Electoral a las eleccions presidencialas de 1789, en essent d'aquesta manièra l'unica persona elegida d'aqueste biais (fach que se repetiguèt a las eleccions presidencialas de 1792).
En segond luòc, amb 34 vòtes, John Adams se venguèt vicepresident. Lo primièr Congrès dels Estats Units votèt per pagar a Washington una sòlda de 25 000 dolars l'an, çò que constituissiá una soma significativa en 1789. Washington, amb una bona posicion economica, refusèt la sòlda, donat que se considerava se meteis coma servidor public desinteressat. Washington acordava fòrça atencion a la pompa e al ceremonial de la carga, e mai s'assegurava qu'imitariá pas las corts realas europèas.
Washington acceptèt la carga de president per un segond mandat, mas refusèt un tresen, establissent un precedent d'un maximal de dos mandats per un president dels Estats Units. Après que Franklin D. Roosevelt foguèsse elegit per quatre mandats, fach sens de precedents, lo limit de dos mandats foguèt inclús dins la Constitucion federala per l'Emendament 22.
Retirada de la vida politica e mòrt[modificar | modificar la font]
George Washington refusèt de se presentar a un tresen mandat en 1796, dins un discors ont preconizava la neutralitat e l'union dels Estats Units. Après lo cambiament de poders, Washington se retirèt a Mount Vernon, ont moriguèt en decembre de 1799, çò que provoquèt mantun meses de dòl nacional.


c: text/html

text:
Les Ardillats
Los Ardilyàts en arpitan (Les Ardillats en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Georges Valís #viure als Ardillats, ont i aguèt arturat per la Gestapo çò 18 de mai 1944, dins l'otèl de Ardières. I aviá fach d'aquel canton isolat de la municipalitat lo sieu quartièr-general per las siás activitats intellectualas e de resisténcia. En las ruïnes de l'otèl se tròban traces de la siá preséncia (vièlhs documents).
Georges Valois vécut aux Ardillats, où il fut arrêté par la Gestapo le 18 mai 1944, à l’hôtel d'Ardières. Il avait fait de ce coin isolé de la commune son quartier-général pour ses activités intellectuelles et de résistance. Dans les ruines de l'hôtel se trouvent des traces de sa présence (vieux documents).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nuança (solfegi)
Dens la musica occidentau e dens lo solfegi la nuança qu'ei lo biais de notar l'intensitat de la musica entà saber se la cau interpretar mei o mens hòrt e on dens un tròç de musica. Aquesta notacion qu'ei sovent modèrna aquò que vòu díser qu'un grana partida de la musica barròca (qui, com lo jazz, be notava la musica en tot deishar ua libertat d'insterpretacion de las granas au musician) non ostendeish pas nada nuança marcada e qu'aquesta e son sovent hornidas per l'editor.
A partir deu sègle XVIII lo compositor qu'emplegèn sistematicament paraulas latinas entà marcar las nuanças : forte (hòrt), piano (doç), fortissimo (hèra hòrt) eca.


text:
Pavo cristatus
Lo pavon blau (Pavo cristatus) es un ausèl gallifòrme de la familha dels Fasianidats.
Es un ausèl originari d'Asia (principalament d'Índia e d'Sri Lanka). Es conegut per sas colors brilhantas e sa coa magnifica que pòt desplegar en ròda. Seriá estat raportat d'Asia vèrs Grècia al sègle IV abans nòtra èra per Alexandre lo Grand e s'es lèu espandit dins tota Euròpa tant sa beutat suscitava l'admiracion.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo mascle mesura de 90 cm a 1,10 m sens sa coa, atenhent 3 m en tot. La femèla mesura 86 cm. Lo pavon es espandit coma ausèl domestic dins los parcs e jardins d'aglomeracion dins una granda partida del mond en rason de sas belaròias majestosas. Es aisidament reconeissible a son plumatge, sa tufa e sa traïna.
Colors del plumatge[modificar | modificar la font]
Existisson tres espècias principalas de pavons. La mai espandida es lo pavon blau (veire fòto), lo mascle a un cap e un còl blau brilhant e de bèlas plumas verdas e brunas dins sa traïna alara que lo còs entièr de la femèla es gris e blanc, amb un cap blanc. L'autra espècia principala es lo pavon blanc o pavon albin (qu’es en fach pas albin, mas puslèu leucistic) que son còs entièr es blanc. La traïna blanca supèrba del mascle revèrta la traïna d'una rauba de nòvia. Enfin, la tresena espècia es apelada pavon arlequin o mirgalhat ; es eissida del crosament d'un pavon blau e d'un blanc.
Abitat[modificar | modificar la font]
A l'estat salvatge, viu dins los bòsques e las selvas. En Euròpa, es sustot espandit dins los parcs e los jardins grands.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Manja de granas, cerealas, flors, baias, e insèctes.
Crit[modificar | modificar la font]
Lo mascle a un crit fòrça reconeissible qu'es sovent associat, çò los francofòns, al pichon nom Léon.
Compòrtament[modificar | modificar la font]
En defòra de la sason dels nis, los pavons vivon en gropes pichons d'un mascle per fins a 5 femèlas. Manjan lèu lo matin o al luscre e passan la jornada dins l'ombra. Pendent la sason dels nis, lo mascle parada. Fa plan de bruch e seguís de femèlas.
Fòtos[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Argos Panoptès, pastor de la mitologia grèca que sos cent uèlhs foguèron semenats per Era sus la coa del pavon.


text:
Encens
L'encens (del latin incensum, participi d'incendere, alucar), es una goma resina redolenta que difusa una odor caracteristica quanb brutla.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
L'encens s'obten amb quatre espècias de plantas arbustivas del genere Boswellia, sobretot la Boswellia sacra, e en mendra mesura de Boswellia serrata e Boswellia glabra. Aquelas plantas creisson dins las regions miègjornalas de la peninsula Aràbia e de la còsta de l'Africa Orientala.
La resina se comercializa jos forma de diverses gras de qualitat e de pureta. Es pas segur que lo producte utilizat actualament corresponda exactament amb la substància que s'utilizava dins l'antiquitat. Dins l'Antiquitat se pensava que l'encens veniá de l'arbre Juniperus lycia L. Foguèt una font importanta del comèrci, fins a que se crèe la rota de l'encens pel seu transpòrt.
Usatges[modificar | modificar la font]
La goma s'obten mejans d'incisions sul tronc e ven odoranta quand de crema. S'utiliza coma perfum e en fumigacions. A tanben de propietats medicinalas.[1]
Dins l'antiquitat l'encens s'utilizava coma element pron important en rituals e cerimonias religiosas, subretot dins lo bodisme, lo cristianisme, e l'indoïsme. Dins la Bíblia lo fach que las fums s'envolen cap en naut simbolizava l'acceptacion del sacrifici. Un dels exemples mai coneguts e mai espectaculars, es lo botafumeiro de la catedrala de Santiago de Compostela.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- (en)History of Frankincense (www.itmonline.org)
- (en)Chemical compounds found in Boswellia sacra (Dr. Duke's Databases)
- (en)UNESCO Frankincense Trail Dhofar Province, Oman.
- (en)Trade Between Arabia and the Empires of Rome and Asia, Metropolitan Museum of Art.
- (en)Lost City of Arabia Interview with Dr. Juris Zarins, Nova, September 1996.
- (en)Frankincense and Oman, Sultan Qaboos Cultural Center.
- (en)The Indian Ocean in World History: Educational website Learn about the frankincense trade throughout history on this interactive website.
- (en)Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times, Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times.
- (en)Traditional Chinese medical use of frankincenceoc:Encés


text:
Pallava
Lei Pallava son una dinastia indo dau sud-èst d'Índia qu'existiguèt dau sègle III au sègle IX. Sa capitala èra Kanchipuram e, a son apogèu, l'estat Pallava s'estendiá sus la màger part dau sud de la peninsula. Aqueu periòde foguèt caracterizat per de cambiaments religiós importants. Lo bodisme declinèt au profiech dau jaïnisme.
Durant lo rèine de la dinastia, lo comèrci maritim foguèt fòrça actiu ambé Ceilan e lo sud-èst d'Asia. Foguèt tanben un periòde prospèr per leis arts, la musica, la pintura, la literatura e l'arquitectura. Pasmens, au sègle VIII, l'estat Pallava declinèt e foguèt finalament vencuts e remplaçats per lei Cholas coma poissança majora de la region.


text:
-575
Aquesta pagina concernís l'an -575 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi — legendari — Tarquin l'Ancian que foguèt remplaçat per Servius Tullius — personatge tanben legendari de l'istòria de Roma.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Data probabla de la realizacion de la premiera carta per lo Grèc Anaximandre de Milet (610-546 avC).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Nom desconegut en arpitan (Saint-Georges-de-Commiers en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
La municipalitat a situat a 20 km al sud de Grenòble.
La commune est située à 20 km au sud de Grenoble.
Saint-Georges-de-Commiers
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Gwinieg
Gwinieg en breton ( Vignoc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Originas de la Bretanha (Léon Fleuriot); Vocabulari Vièlh Breton (Joseph Loth); Los Noms de luòcs bretons d'anautita-Bretanha (Jean Yves LO MOING).
- ↑ Les Origines de la Bretagne (Léon Fleuriot); Vocabulaire Vieux Breton (Joseph Loth); Les Noms de lieux bretons de haute-Bretagne (Jean Yves LE MOING).


text:
Crémieu
Crèmiœ en arpitan ( Crémieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Situacion
Crémieu a situat al nòrd-oèst del departament, a unitat|15|km {{}} al nòrd de Bourgoin-Jallieu, 12 km a l'èst del aeropòrt Lion-Sant-Exupéry (Satolas) e aperaquí 40 km a l'èst de Lion.
Las municipalitats limitrophes son Leyrieu al nòrd, Annoisin-Chatelans, Siccieu-Sant-Julien-e-Carisieu, Dizimieu, Villemoirieu e Sant-Romain-de-Jalionas.
Segon de classament establit per l'INSEE l'an 1999, Crémieu es una municipalitat urbana, la vila centri d'una unitat urbana de doas comunas (lo segond en essent Villemoirieu), #que fa partida de la airal urban de Lion[1].
- Geografia fisica
La vila se tròba al contacte entre una zòna de tucs a l'èst e los terrens plans de la vallée del Rhône #que flueix 5 km al nòrd.
- Situation
Crémieu est situé au nord-ouest du département, à 15 km au nord de Bourgoin-Jallieu, 12 km à l'est de l'aéroport Lyon-Saint-Exupéry (Satolas) et environ 40 km à l’est de Lyon.
Les communes limitrophes sont Leyrieu au nord, Annoisin-Chatelans, Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu, Dizimieu, Villemoirieu et Saint-Romain-de-Jalionas.
Selon de classement établi par l'INSEE en 1999, Crémieu est une commune urbaine, la ville centre d'une unité urbaine de deux communes (la seconde étant Villemoirieu), qui fait partie de l'aire urbaine de Lyon[2].
- Géographie physique
La ville se trouve au contact entre une zone de collines à l'est et les terrains plats de la vallée du Rhône qui coule 5 km au nord.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana vila residéncia de las dauphins del Viennois. Crémieu A mencionat dempuèi la Modèl:S- ; mas apareis en l'istòria a Modèl:La s-.
Ancienne ville résidence des dauphins du Viennois. Crémieu est mentionné dès le Modèl:S- ; mais apparaît dans l'histoire au Modèl:S-.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina INSEE [1] ; cheminement : sus la pichona mapa de França, onglet Departaments, de contunh escuélher lo departament, de contunh menu desenrotllant Ruscas d'ajuda a la seleccion
- ↑ Page INSEE [2] ; cheminement : sur la petite carte de France, onglet Départements, puis choisir le département, puis menu déroulant Couches d'aide à la sélection


text:
Sant Cosme
Sant Cosme[1][2][3] (Saint-Côme-d'Olt en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la vallée del Lòt, près de la confluence amb la Boralde de Sant-Chély-de Aubrac.
La commune est située dans la vallée du Lot, près de la confluence avec la Boralde de Saint-Chély-d'Aubrac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Espalion, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1993
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
{{Roergue}


text:
Carisey
Carisey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Carisey Fasiá partida de la prévôté de la Capèla de Flogny, del bailliage de Sens, de l'eleccion de Tonnerre, de la généralité de París dins la província de Champagne.
Carisey faisait partie de la prévôté de la Chapelle de Flogny, du bailliage de Sens, de l'élection de Tonnerre, de la généralité de Paris en la province de Champagne.


text:
Maresquel-Ecquemicourt
Maresquel-Ecquemicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Canche, fleuve del Passatge de Calava #que se tira en la Manja a Étaples-sus-Mar, trauèssa Maresquel.
La municipalitat possedissiá antany marais pauc a pauc drainés e comblés. L'archiu départementales an recebut en 1894 un plànol del marais communal, fach per Lens e datat de 1780 [1].
Bastion De la fabricacion de papièr, responsable d'una part de la contaminacion de la Canche en los ans 1980/1990, Maresquel perdrà la siá papeterie l'an 2006.
La Canche, fleuve du Pas de Calais qui se jette dans la Manche à Étaples-sur-Mer, traverse Maresquel.
La commune possédait autrefois des marais peu à peu drainés et comblés. Les archives départementales ont reçu en 1894 un plan du marais communal, fait par Lens et daté de 1780 [1].
Bastion de la fabrication de papier, responsable d'une partie de la pollution de la Canche dans les années 1980/1990, Maresquel perdra sa papeterie en 2006.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Informe del Sr. Lo archiviste départemental sus la situacion de l'archiu de la prefectura, de las jos-prefecturas, de las municipalitats e dels hospices del Passatge-de-Calava e sus la bibliotèca départementale pendent l'exercici 1893-1894, Arras, 1894 (extrai del volum del Conselh General del Passatge-de-Calava de la session de Aout 1894) (consultat 2009 12 30), p 290


text:
Musèu dau Desèrt
Lo Musèu dau Desèrt conta l'istòria del protestantisme cevenòl. Lo seu nom fa referéncia al Desèrt, tèrme que designa lo periòde que lo protestantisme foguèt illegal dins lo reialme de França, valent a dire entre la revocacion de l'Edicte de Nantas en 1685 e l'Edicte de Tolerància en 1787.
Lo musèu se situa al Mas Sobeiran, dins la comuna occitana de Mialet al ras d'Alès e Nimes. L'assota l'ancian ostal de Rotland, cap camisard de las Cevenas. Dins un païsatge e un ostal tipicament cevenòls, presenta documents e objèctes d'aquel temps.
Lo Musèu dau Desèrt a tanben una vocacion religiosa. Aquí s'amassa, cada an, al mes de setembre, l'Assemblada del Desèrt.


text:
Enric Fontanièr
Enric Fontanièr (en francés Henry Fontanier; Ferrièras Sant Marin, 15 de febrièr de 1880 - Vic de Bruèlh, 6 d'agost de 1938) èra un politician occitan que foguèt Deputat de Cantal de 1924 a 1928 e de 1932 à 1936.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enric Fontanièr nasquèt en 1880 dins l'arrondiment de Sant Flor. Faguèt totes sos estudis dins lo collègi de la vila abans de passar una licéncia de letras e mai tard l'agregacion d'istòria. Per tal de poder preparar lo concors, demandèt un emplec de repetidor, qu'obtenguèt en octobre de 1899 dins los collègis de Mauriac e de Riom, e mai als licèus d'Orlhac e de Clarmont d'Auvèrnhe. Aprèp l'obtencion de l'agregacion d'istòria e de geografia, foguèt nomenat en 1905 en licèu a la Reunion, puèi a Bastia, a Tula e Rodés. La Primièra Guèrra Mondiala l'empachèt de partir cap a Algèria ont èra estat nomenat. Foguèt mobilizat lo 2 d'agost coma sargent e lèu venguèt sosluòctenent dins lo 122e regiment d'infantariá. Foguèt nafrat en abril de 1915, mas malgrat la ferida tornèt al front ont demorèt fins a l'armistici. Recebèt lo 22 d'agost de 1917, dans lo valat qu'aviá envasit amb sa companhiá, lo guerdon de cavalièr de la Legion d'onor. A la fin de la guèrra recebèt la Crotz de guèrra. Tornèt a son prètzfach d'ensenhaire e foguèt nomenat a Marselha e aprèp a París.
Foguèt dins la capitala francesa que l'organ central del partit socialista, pr'amor de son passat de militant, li demandèt de s'inscriure en segonda posicion sus la lista del Cartel de las esquèrras en mai de 1924. La lista foguèt elegida entièra e Enric Fontanièr obtenguèt 24.337 vòts de 46.275 votaires. Le retour, lors des élections de 1928, au scrutin uninominal, ne lui est pas favorable : en tête dans la circonscription de Mauriac au premier tour de scrutin, le 22 avril, avec 4.130 voix sur 11.463 votants contre 3.762 à Fernand Brun et 3.207 à Lacombe, il est battu le 29 avril en obtenant 5.154 voix sur 11.341 votants alors que 5.994 voix se portent sur le nom de Fernand Brun. Le 1er mai 1932, s'il est encore une fois en tête, et largement, avec 4.823 voix sur 11.410 votants - le reste des suffrages se répartissant entre quatre autres candidats - il ne l'emporta le 8 mai, au scrutin de ballottage, que de 15 voix seulement, avec 5.600 voix sur 11.779 votants contre 5.585 à Serre, son adversaire le mieux placé. Les élections de 1936 lui sont défavorables. Il est en effet battu dès le premier tour, le 26 avril, par le docteur Fernand Talandier, avec 6.592 voix sur 11.991 votants contre 4.820 à lui-même.
Inscrich al grop socialista a la Cambra, foguèt membre de la comission dels afars estrangièrs, de celles de la marina e del sufragi universal, de celle d'Algeria, de las colonias e dels protectorats.
Ensagèt, de badas, amb una proposicion de lei que foguèt depausada en 1928, de donar a las femnas lo drech de votar e d'èsser elegidas.
Venguèt especialista de las questions colonialas e de la politica estrangièra, subretot de l'Orient e de l'Extrèm Orient. C'est par ses interpellations qu'il manifesta subretot son activitat.
Lorsqu'il retrouvera, aprèp l'interrupcion d'una legislatura, son siège a la Cambra, il retrouvera aussi sa place dins las meteissas commissions e sas préoccupations resteront las meteissas que durant son mandat anterior.
Aprèp que fracassèt a las eleccions de 1936, decidiguèt d'abandonar la politica. Moriguèt dins un accident lo 6 d'agost de 1938 al Pont de Jaça, dins la comuna de Vic de Bruèlh, quand aviá 58 ans.


text:
Lombèrs (Albigés)
Lombèrs[1][2] (Lombers en francés) es una comuna lengadociana d'Albigés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Géografia[modificar | modificar la font]
Situada sus l'Asson a 5 km de Rièlmont. Lo vilatge es dominat per un puèg ont èra lo castèl fins a 1632.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièrs diches sul castèl en 1032 e la vila en 1045. Lombèrs èra una plaça fòrta fins a 1622.
Concili de Lombèrs :
Per arrestar l'expansion de l'"eretgia catara", Guilhèm, evesque d'Albi, convoquèt un concili en mai de 11?5 a Lombèrs alara vila importanta del País d'Albi (env 2000 ab.). D'aquel concili arcavesques, evesques e abats d'Occitània (Narbona, Nimes, Tolosa, Agde, Castras, Galhac ...) rendèron l'arrèst que condamnava La sècta d'Olivièr (evesque catar)
Simon IV de Montfòrt sostengut pel papa prenguèt lo cap de la luta contra los catars e prenguèt Lombèrs e sos barris. L'influéncia locala de Lombèrs desapareguèt al profèit de la bastida de Reialmont fondada en 1272.
Pendent las guèrras de religion, lo castèl sul puèg e la vila de Lombèrs passèron dins los camps catolics o protestants.
La vila foguèt brutlada en 1622 pels protestants e las muralhas foguèron destruidas alara que Richelieu ordenèt tanben la destruccion dels castelars feudals, entre losquals lo castèl de Lombèrs.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Yann Roques, Mon histoire de Lombers, in Revue du Tarn, n° 214 (estiu 2009)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Glaçon
Un glaçon es generalament un pichon cube de glaç. Los glaçons son subretot utilizats per refregir las bevendas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr bac de glaçon comercializat, foguèt brevetat en 1932 e produtz per la General Appliances Mfg. Company.
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Los glaçons domestics se realizan en plaçant un bac de glaçons dins un congelador. Jos l’accion del freg l'aiga se gèla dins lo bac, alara sufís de desmotlar los glaçons.
Existís uèi de maquinas estudiadas especificament per produire de glaçons. Son sobretot utilizadas dins las aplicacions industrialas e dins los bars e restaurants. Lo procediment de fabricacion de glaçons, en apondent successivament de jaças primas de glaç, los fa translucids, çò que dona una mena mai estetica que los glaçons fabricats de biais classic.
Principes fisics dintrant dins la fonda d'un glaçon[modificar | modificar la font]
Principi d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
Es aisit de verificar que la fonda d'un troç de glaç pura banhant dins l'aiga pura se produís sens cambi del nivel de l'aiga. Lo volum de glaç immergit correspond en efècte al volum d'aiga liquid necessari per egalar lo pes del glaçon. En fondant, lo glaçon produís (per conservacion de la massa) exactament aquel volum d'aiga, que « comola lo trauc daissat per la desaparicion de la glaç solida ». Lo nivèl d'aiga demòra lo meteis. Sus l'imatge çai-tocant, lo volum delimitat en puntejat es, dins lo got d'esquèrra, lo volum de glaç immergida, e dins lo got de drecha, lo volum d'aiga liquid produtz per la fonda del glaçon.
Se pòt tanben far lo calcul seguent: se consideram, per exemple, un glaçon de 1 cm3 e de massa volumica 0,917 g·cm-3 (que conten doncas 0,917 g d'aiga), lo volum immergit será de 0,917 cm3 (coma per un iceberg, la majora partida es jos l'aiga). Quand lo glaçon será fondut, aqueles 0 917 g d'aiga que seran alara d'una massa volumica de 1 g·cm-3 occupèron exactament lo volum qu'occupava la partida immergida del glaçon.
Lo principi d'Arquimèdes es la fòrça particulara que subís un còs banhat en tot o en partida dins un fluid (liquid o gas) somés a un camp de gravitat. Aquela fòrça ven de l'aumentacion de la pression del fluid amb la prigondor (efècte de la gravitat sul fluid) la pression essent mai fòrta sus la partida inferiora d'un objècte immergit que sus sa partida superieura, ne resulta une butada globalament verticala orientada cap al naut. Es a partir d'aquela butada que definssem la flotabilitat d'un còs.
Gost[modificar | modificar la font]
De consomators, que volon l'efècte refregerent del glaçon sus lor bevenda, aman pas que'n fondant los glaçons gastan lo gost d'aquela, per dilucion. Exitís alara d'autres tipes de glaçons:
- Los glaçons de plastic contenent una matèria refregerenta, permetent de conciliar lo desir de refregement de la bevenda sens la dilution d'aquel.
- Los Glaçons de pèira esteatita qu'an la proprietat de servar lo freg e de lo tornar sens cap de dilucion d'aiga.


text:
Obelix
Obelix es lo nom d'un personatge de benda dessenhada de la seria Asterix lo gallés, creat per René Goscinny e Albert Uderzo. Es l'amic inseparable d'Asterix e del seu gos : Gafarelix. Es gròs mas li agrada pas que qualqu'un li diga.
La descripcion en prefaci de la benda dessenhada ditz: "L'amic inseparable d'Asterix, carrejaire de pèiraficadas de son estat e grand amator de singlars, Obelix es totjorn aquí d'o abandonar tot pr'amor de sègre Asterix per una espingada novèla. Mas que i aja de singlars e de bravas batèstas".


text:
Lo 8, 9, 10 d’agost de 2003 se debanèt sul Larzac una acampada giganta (mai de 300 000 personas) per s’opausar a la mercandizacion del mond e a l’Organizacion Mondiala del Comèrci. Al programa, forums, rescontres, estands, concerts, animacions... amb tanben una brava preséncia occitana.
Larzac : trenta annadas de dinamica que ligan las idèas e los òmes
La causida del Larzac es pas neutra. Simbolisa la mobilisacion del movement social fa 30 ans d’aquò en sosten a la lucha contra l’espandiment d’un camp militar. La lucha del Larzac en 73 èra lo simbòl d’una resisténcia, tan coma uèi. L’idèa federatritz de l’epòca èra la d’afirmar que lo Larzac èra pas a vendre çò que podèm tornar trapar uèi que un dels mots d’òrdre de l’amassada nòva es de dire que l’òme e la tèrra son pas de merças e qu’aqueste refusa la mercandisacion del mond. L’eslogan avantgardista de l’epòca « Gardarem lo Larzac » anonciava ja lo de 2003 « Gardarem la Tèrra » fàcia a l’Organisacion Mondiala del Comèrci.
Dins las annadas 70 sul Larzac i aguèt una brava mobilisacion que se concretèt per una jonccion entre los paisans e los trabalhadors sus Milhau, çò que donèt una impulsion nòva dins las luchas. Aquesta jonccion obradors/paisans se simbolisèt en 73 amb la jonccion entre lo Larzac e los obradors de « Lip » qu’ocupèron son usina per luchar contra la barradura de son entrepresa (aital fabriquèron de mòstras puèi las vendèron eles meteisses).
Foguèt una jonccion amb las luchas, e lo Larzac foguèt federator d’un autre biais de concebre lo movement social que ne trapam uèi sa continuitat. Larzac inventèt pas aqueles movements mas permetèt a las gents de se rescontrar pendent una lucha que durèt dètz annadas e que produsiguèt una soscadissa e amai de practicas nòvas de resisténcias.
Aprèp la victòria del Larzac en 73, los actors d’aquel movement temptèron de metre en practica çò perque se batèron. Farguèron aital « la societat de las tèrras de Larzac » per gerir lo fonsièr ja que lo Larzac foguèt lo laboratòri tre 83 dels oficis del fonsièr en agricultura. Uèi la gestion collectiva del fonsièr contunha dins lo sud Larzac amb per exemple, la batèsta per far viure una bòria que se ditz « La Cisterneta » que los agricultors vòlon crompar de tèrras per las expleitar.
I aguèt a-n-aquest epòca una presa de consciéncia de la part d’aquestas gents que los paisans dintrèron dins lo movement social de transformacion. Aquesta presa de consciéncia se mostrèt tanben dins lo biais de trabalhar d’aquestes paisans que saupèron crear de produches bordièrs que vendèron directament al consomator, çò qu’èra una filièra nòva de consomar. Amai, se desvelopèt l’agricultura biologica amb un autre biais de veire la societat e lo desvolopament del mond.
I a tota una dinamica que nasquèt del Larzac e que contunha trenta ans aprèp la lucha contra l’espandiment del camp militari que venguèt un afar d’òrdre nacional. Vesèm d’una part que i a trenta annadas de luchas a un nivèl local puèi nacional que costejan d’autra part una lucha que se situa a un nivèl internacional amb çò que se passa uèi contra l’Organisacion Mondiala del Comerci. La dinamica del movement pòrta lo local cap al global dins una sola mira : la de gardar la Tèrra.


text:
Cofactor (bioquimia)
Un cofactor es un atòm, ion o molecula que participa al procès catalitic sens èsser enzim ni substrat. Pòt contribuir a l'union de l'enzim al substrat o a la catalisi.
Los cofactors participan a aquel procès de dos manièras differentas:
- A travèrs d'una union fòrta amb l'apoenzim, sens èsser modificat en lo cicle catalitic.
- En agissent coma un segond substrat, en essent modificats en lo cicle catalitic, que fa qu'ajan besonh d'una autra catalisi per tornar dins l'estat original.
Los cofactors pòdon èsser d'ions metallics o un fum de moleculas organicas que recebon lo nom de coenzims.


text:
Juville
Juville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del país messin, vièlh domeni del abbaye Sant-Vincent #que lo senhor de Viviers n'èra lo protecteur.
- Dévasté Per Arnoul de Fénétrange en 1489.
- Village du pays messin, vieux domaine de l'abbaye Saint-Vincent dont le seigneur de Viviers était le protecteur.
- Dévasté par Arnoul de Fénétrange en 1489.


text:
Mar Caspiana
La mar Caspiana es una mar tancada situada entre Asia e Euròpa. Es la massa d'aiga interiora mai granda del mond, amb una superficia de 371 000 km² e un volum de 78 200 km³ ; a de caracteristicas comunas tan amb las mars coma amb los lacs. Sovent es considerada coma lo lac pus grand del mond, emai que contenga pas d'aiga doça mas salada.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La mar Caspiana es bordada per Russia a l'oèst, per Azerbaitjan al sud-oèst, per Iran al sud, per Turcmenistan al sud-èst e per Cazacstan al nòrd e a l'èst, ont se trapan las estèpas de l'Asia Centrala. Al sud-oèst de la Caspiana se tròban las montanhas de Caucàs, e al sud lo massís d'Elborz. Sus la còsta orientala, en Turcmenistan, ten una larga dintrada en forma de golf nomenada Karabogazgöl.
Es religada a la mar d'Azov pel Canal de Manitx.
Vilas costièiras[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas a la broa de la mar Caspiana son:
- Astrakhan, Derbent e Makhatxkalà, en Russia
- Bakó, en Azerbaitjan
- Astara, Bandar-e Anzali e Chalus, en Iran
- Türkmenbaşy (l'anciana Krasnovodsk), en Turcmenistan
- Aktau (l'anciana Xevtxenko) e Atyrau (l'anciana Guriev), en Cazacstan
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat, la mar Caspiana èra nomenada l'ocean Ircan. Puèi foguèt tanben nomenada mar de Mazandaran, mar Khàzar e mar Khvalissian.
A la broa de la Caspiana i aguèt las ciutats istoricas d'Ircània, Tamisheh, Atil e Khazaran.
Fauna[modificar | modificar la font]
La mar Caspiana conten un grand nombre d'esturions, que lors uòus son transformats en caviar. Çaquelà, la subrepesca afècta talament la populacion d'esturions que los ecologistas ne reclaman l'interdiccion totala fins que la populacion d'aqueste peis se recobre.
Petròli[modificar | modificar la font]
La region es rica en fonts d'energia. En mai dels camps petrolifèrs descobèrts recentament, i a tanben las pròvas de l'existéncia de grandas resèrvas de gas natural. Pasmens caldriá una exploracion a fons per ne definir lo futur potencial. Los estats que costejan la mar Caspiana an obtengut una granda importància geopolitica, especialament a causa de l'inestabilitat de l'Orient Mejan, que pòt afectar las politicas energeticas de fòrça païses occidentals. Un autre factor que cal prendre en compte es lo novèl desplegament militar nòrd-american dins la region centreasiatica.
Un problèma clau es l'estatut de la mar Caspiana e l'establiment de las frontièiras maritimas entre los cinc estats del litoral. Russia, Azerbaitjan e Cazacstan an signat un acòrd en 2003 per se partejar la Caspiana septentrionala (64%), malgrat que los autres dos païses ribairencs, Iran e Turcmenistan, s'i foguèsson pas aponduts. L'acòrd entre los tres estats, qu'a influït la produccion de petròli, segurament influirà lo sieu desenvolopament futur, que pòt demorar atudat dins los cas iranian e turcmèn.
A l'ora d'ara, Azerbaitjan e Cazacstan an experimentat lo màger acreissement dins la produccion petrolièra (+70%) dempuèi 1992. Malgrat aquò, la region produtz pas encara tot son potencial, que la produccion regionala totala es de 1,6 milions de barrils (250 000 m3) jornalièrs, çò qu'es mens que la produccion de Brasil. S'estima qu'aquesta produccion se triplarà cap a 2010.
Caracteristicas e ecologia[modificar | modificar la font]
Vòlga (que i pòrta 80% de l'aiga de riu) e Oral s'escampan dins la Caspiana, qu'es endoreïca, çò es qu'a pas d'emissari (las pèrdas naturalas d'aiga son degudas unicament a l'evaporacion). D'aqueste biais, l'ecosistèma caspian es lo d'una conca tancada, amb lo sieu pròpri nivèl de mar, independent del nivèl eustatic dels oceans del mond. La mar Caspiana se tanquèt fa 5 500 000 ans. Son nivèl es anat baissant e pujant, sovent rapidament, mantun còp al cors dels sègles. D'istorians rus sostenon qu'una de las butadas medievalas de la mar Caspiana ocasionèt l'aigat de cèrtas ciutats costièiras dels khàzars, coma Atil. En 2004, lo nivèl de las aigas èra de -28 m, es a dire 28 m jos lo nivèl de la mar.
Al cors dels sègles, lo nivèl de la Caspiana a variat en relacion amb la quantitat d'aiga regetada per Vòlga, que depend del sieu costat de las precipitacions que tomban dins sa vasta conca idrografica. Las precipitacions son en relacion amb las depressions de l'Atlantic Nòrd qu'arriban a l'interior, que son afectadas elas meteissas pels divèrses cicles de l'oscillacion de l'Atlantic Nòrd. Lo nivèl de la Caspiana es doncas en relacion amb las condicions atmosfericas de l'Atlantic Nòrd, a qualques milierats de quilomètres al nòrd e a l'oèst enlà. Aquestes factors fan de la mar Caspiana un endrech important per l'estudi de las causas e dels efièches del cambiament climatic global.
Lo darrièr cicle a tèrme cort del nivèl de la mar a començat amb una baissa de 3 m entre 1929 e 1977, seguida per una pujada de 3 m de 1977 fins a 1995. Puèi se son succedidas d'oscillacions pichonas. Aquestes cambiaments an causat de problèmas environamentals serioses.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
I a divèrses servicis de transbordador qu'opèran sus la mar Caspiana, comprés la linha entre Türkmenbaşy e Bakó.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Informacion sus l'istòria e los noms de la mar Caspiana
- (en) Programa environamental de la Caspiana
- (en) Objectiu: lo petròli de la mar Caspiana John Robb, 2004
- (en) Los cambiaments de nivèls de la mar Caspiana


text:
Esteroïde
Los esteroïdes son derivats del nuclèu de ciclopentanoperidrofenantren e se compausan en mai de carbòni, idrogèn, oxigèn e azòt, se compausan tanben de 4 anèls fusionats de carbòni que possedisson divèrs grops foncionals e qu'an de parts idrofilas e idrofòbas. En çò dels mamifèrs coma l'èsser uman, complisson d'importantas foncions:
- Regulairitz: qualques uns regulan los nivèls de sal e la secrecion de bila
- Estructurala: lo colesteròl es un esteroïde que forma l'estructura de las membranas de las cellulas amassa amb los fosfolipids. En mai, a partir del colesteròl se sintetizan los autres esteroïdes.
- Ormonal: las ormonas esteroïdas son:
- los corticoïdes: glucocorticoïdes e mineralocorticoïdes. Existisson de multiples medicaments amb activitat corticoïda, coma la prednisona.
- las ormonas sexualas masculinas: son los androgèns coma la testosterona e los sieus derivats, los anabolizants androgenics esteroïdes; aquestes darrièrs son apelats simplament esteroïdes.
- las ormonas sexualas femeninas.
- la vitamina D e los sieus derivats.
Las ormonas esteroïdas an en comun que:
- Se sintetizan a partir del colesteròl.
- Son d'ormonas lipofilas que travèrsan liurament la membrana plasmica, se jonhon a un receptor nuclear, e aqueste complèxe receptor-ormona a son luòc d'accion sus l'ADN del nuclèu cellular, en activant de gèns o modulant la transcripcion genetica.


text:
Pirolisi
La Pirolisi es la decomposicion o termolisi d'un compausat organic per la calor per obtenir d'autres produchs (gas e matèrias) que teniá pas abans. L'operacion se realiza en l'abséncia d'oxigèn o en atmosfèra paura en oxigèn per evitar l'oxidacion e la combustion (L’operacion doncas produtz pas de flama). S'agís del primièr pas cap a la transformacion termica aprèp la desidratacion.
Permet generalament d'obtenir un solide carbonat, una òli e un gas. Comença a un nivèl de temperatura gaireben bassa (a partir de 200 °C) e continua fins a 1 000 °C. Segon la temperatura, la proporcion dels tres compausats resultants es differencial.
Un exemple de pirolisi es una mena de reciclatge de la ròdas usadas. Dins aquel cas la pirolisi es la degradacion del cauchó.
Somari
Pirolisi anidrica[modificar | modificar la font]
La pirolisi es normalament anidrica (sens aiga).
Aquel fenomèn se passa normalament quand un compausat organic solide se calfa sufisentament o se fa la combustion d'un solid compacte, coma la fusta e las flamas del fuòc de fusta dins aquel cas son lo resultat de combustion dels gases expulsats per pirolisi, mas pas de la combustion de la fusta d'esperela.
Un usatge industrial ancian de la pirolisi anidrica es la produccion del carbon vegetal mejans la pirolisi de la fusta. Mai recentament la pirolisi s'utilizèt a escala massiva per tornar lo carbon en carbon de còc per la metallurgia, subretot per la fabricacion de l'acièr.
Dins fòrça aplicacions industrialas aquel processus se realiza jos pression e a temperaturas superoras a 430 °C. La pirolisi anidrica tanben se pòt realizar per produire un combustible liquid semblent al gasòli a partir de biomassa solida o plastics. La tecnica mai comuna se fa dins de temps de d'esposicion fòça basses (<2 segondas) e de temperaturas entre 350-500 ºC.
La pirolisi e lo tractament dels descais[modificar | modificar la font]
La pirolisi pel tractament dels descais es utilizada amb d'autres tecnologias avançadas de tractament dels descais. La pirolisi es utilizada per reduire lo volum dels descais e produire de combustibles coma susproduch. Tanben sevís a produire un combustible sintetic per de motors de dièsel a partir de descais plastics.[1]
Pirolisi aigosa[modificar | modificar la font]
Lo tèrme pirolisi se pòt utilizar per nomenar tanben la termolisi amb preséncia d'aiga, coma la fissuracion per vapor d'aiga del petròli o la depolimerizacion termica dels residús organics en petròli leugièr.
Pirolisi al vueit[modificar | modificar la font]
Dins la pirolisi al vueit lo material organic se calfa al vueit per reduire lo punt d'ebullicion e evitar las reaccions quimicas non desiradas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Cynar plc (2006) Transformacion dels residús de plastic en fuels liquids


text:
Escrabida
Lo tèrme escaravissa o escrabida es un nom vernacular donat a d'espècias de crustacèus Decapòdes apartenent en general a la superfamilha dels Astacoidae, creada per Pierre André Latreille (1762-1833) en 1802, mas dispersats dins de genres diferents. Aquelas diferentas espècias an en comun d'èsser d'animals vivents en aiga doça e semblant de pichons ligombaus, que ne son pròches. Se compausan de cefalotorax amb cinc parelhs de pautas, lo primièr parelh a de pinças per s'alimentar, e l'abdomèn amb de falsas pautas o pleopòdis.
Las escaravissas càmbian lor exoesquelèt coma o fan en ivèrn dins las latituds mediterranèas.
Biologia[modificar | modificar la font]
Vivon dins totes los continents dins las aigas doças amb la condicion que gèlan pas pendent l'ivèrn. Evitan los corrents rapids e son d'animals nocturnes. La preséncia d'escaravissas es un bon indicator de la qualitat de las aigas.
S'alimentan de quina que siá matèria organica coma carronha. An fòrça predators lo long de lor vida: insèctes, peis, aucèls e mamifèrs, coma per exemple la loira.
L'acoplament es precedit d'una luta, amb de possiblas feridas mortalas, entre lo mascle, qu'a de pinças, e la femèla. Quand lo mascle capita de tombar la femèla daissa anar lo semèn que sortís de la basa de las falsas pautas (pleopòdis) de l'abdomèn.
Qualques espècias[modificar | modificar la font]
- Austropotamobius pallipes (Lereboullet, 1858) – Escrabida de las patas blancas.
- Austropotamobius torrentium (Schrank, 1803) — Escrabida de torrent.
- Astacus astacus (Linnaeus, 1758) — Escrabida de las patas rojas.
- Astacus leptodactylus (Eschscholtz, 1823) — Escrabida de las patas primas.
- Procambarus clarkii (Girard, 1852) — Escrabida de Loïsiana.
- Pacifastacus leniusculus (Dana, 1852) — Escrabida signal o de Califòrnia
Astacicultura[modificar | modificar la font]
L'astacicultura es l'elevatge de las escrabidas amb tòca comerciala o semicomerciala.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Vejatz un esquèma detalhat de la morfologia d'una escrabida e de l'anatomia intèrna d'una escrabida


text:
Vasats
Vasats ( Bazas en francés) qu'ei ua comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Administracion
- 4 Demografia
- 5 Activitats
- 6 Luòcs e monuments
- 7 Personalitats ligadas amb la comuna
- 8 Véser tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Vasats se situa au bèth mitan deu Sud-Gironda, sus l'axe religant Lengon a Pau d'una part, Arcaishon a Nerac d'auta part. La region es dominada per la policultura e l'eslevatge au nòrd de Vasats ; au mijorn, lo Ciron dessina la termièra damb lo pinhadar de las Lanas de Gasconha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Vasats es issut de civitas vasatica, la ciutat deus Vasates.
Originas[modificar | modificar la font]
Un pòple aquitan, los Vasates, es a l'origina de la ciutat. Quò's au IV° siègle que Cossio, patria deu pair d'Ausòni, prengut son aviada sus l'esperon rocós que n'a pas jamèi dishat dempús. Dinc au XI° siègle, la vila es lemitada a la punta orientala de l'esperon, apui s'agrandís damb los fauborgs Sent Martin e Nòsta Dama deu Mercadilh, envalompant atau l'actuala plaça de la Catedrala. Vasats subit nombrós conflits e invasions : Francs au VI° siègle, Vascons au VII°, Arabes e Austrasians au VIII°, Normands au IX°, dinc a l'ataca protestanta de la nuit de Nadau 1561, quòra l'illustre avesque Arnaud de Pontac reüssís a sauvar lo triple portau de la catedrala de la destruccion. Au ròtle militar de la ciutat s'ajotèt un ròtle religiós, Vasats estent lo shèite d'un diocèsi (véser Vasadés) s'estendent deu vath de Dordonha dincas a la Lana Gran. Los 65 avesques successius esturen tanben senhors de la vila, e lur castèth estut la ciutadèla de Vasats.
Una comuna[modificar | modificar la font]
La comuna de Vasats apareishut fòrt lèu, en 1243. Transformada en jurada, administrèt la vila concurrentament damb lo poder episcopau. En 1441, pendent la Guèrra de Cent Ans, Vasats, disputada entre França e Gasconha, torna a la França. En 1553, la senescauçada de Vasats estut jumelada damb un presidiau instaurat per Enric II e se trobèt dinc a la fin deu XVIII° siègle a la tèsta d'una vasta circonscripcion judiciària, a laquala s'ajotèt una subdelegacion de l'intendéncia de Guiana. La Revolucion suprimit l'avescat e lo presidiau, ramenent Vasats au reng de caplòc de districte (1790-1795) apui d'arrondiment e de tribunau de prumèira instància. L'estatut de sos-prefectura estut transferat a Lengon en 1926.
Una vila etapa[modificar | modificar la font]
Vasats se tròba suu camin de Sent Jacme, sus la via de Verzelai, çò que'n hèi una importanta vila etapa encara de nòstes jorns. D'auta part, nombrós son los illustres vesitaires que s'an arrestat dens la ciutat millenària : Urban II,Richard Còr de Leon, Enric III d’Anglatèrra, François 1er e Carles Quint, Catarina de Medici e Carles IX de França, Loís XIV de França e son rehilh Felip V d'Espanha, Napoleon Bonaparte e Carles IV d'Espanha amèi son hilh Ferdinand.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Activitats[modificar | modificar la font]
Foncion educativa e espitalèira[modificar | modificar la font]
Au XII° siègle se trobèva a Vasats una escòla catedrala ; las Ursulinas arribèren en 1632, pui los Barnabitas en 1681. Un seminari s'installèt en 1696. Après la Revolucion, quò's dens los locaus de l'ancian seminari, collègi diocesan de 1828 a 1907, que s'installèt una escòla primària superiora de gojatas de 1910 a 1942 ; adara, a dishat la plaça au licèu generau e professionau. Ne fau pas oblidar tanpauc lo licèu agricòla reputat e lo collègi. Anuit n'i a pas mèi d'escòlas privadas a Vasats.
Lo ròtle espitalèir de la ciutat, fòrt ancian, es ligat damb lo caractèr "jaqués" de Vasats. Las sòrs de Sent Vincent de Pau s'èran establidas a l'espitau chic après la fondacion de lur òrde.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Coma dit pus haut, la campanha vasadesa es extremament divèrsa. Una activitat emblematica deu lòc es l'eslevatge de beus.
Hestivitats[modificar | modificar la font]
Cultura populara[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Lo patrimòni de la vielha vila[modificar | modificar la font]
La Catedrala de Sent Jan Baptista[modificar | modificar la font]
La purmèira construccion dont am coneishença divut estar un bastiment en bòi, cramat preus Romans au IX° siègle. L'edifici estut tornat bastit graça a Gombaud, a partir de 1070, e estut consacrat preu papa Urban II en 1096, a l'ocasion de sa vinguda a Vasats, on preishèt, elàs, la purmèira crotzada. La catedrala romanica èra mèi braca que non pas l'actuala, qu'estut bastida a partir de 1233 sus l'iniciativa de l'avesque Arnaud de Pins. Aquesta catedrala gotica, temonh - e fiertat - de la ciutat, subit evenements fòrt esprovents au hiu de son istòria. En 1568, l'avesque Arnaud de Pontac la sauvèt de la destruccion totala, aqueste mèsme avesque que dishut los mots occitans vinguts celèbres Mòrt o viu, l'acab'rèi ! S'agissèva solide de la reconstruccion de la glèisa. Lo segond periòde de degradacion se situa pendent la Revolucion, quòra las estatudas esturen sistematicament desmolidas.
Los 65 avesques de Vasats, que reüssiren a preservar una certena independença de Vasats dinc a la Revolucion, èran hauts e baishs justicèirs, detenent lo poder temporau en pareatge damb los representents deus rèis de França e d'Anglatèrra qu'èran presents en la persona deus senescaus e pervòsts, la cort presidiala desempui lo XVI° siègle, amèi las relacions damb la jurada de la vila.
La catedrala es classada au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO, dens lo cadre deu classament deus Camins de Sent Jacme, desempui 1998.
La Plaça de la Catedrala[modificar | modificar la font]
L'origina de la plaça remonta au XII° siègle, quand los marshands sortiren de l'oppidum vingut tròp estret per installar un mercat dens lo sector obèrt situat au cochant. La plaça mesura 130 x 80 m ; i son bastits ostaus particulièrs de rishes borgés, dont d'uns accedèren a titres de noblessa ; pòdem citar las familhas d'Andrault, de Servières, de Mauvesin, de Laboyrie, au mièi deus quaus i avè conselhèirs a la Cort presidiala, lòctenents deu senescau o membres de la Jurada. La plaça es totjorn estut un lòc centrau per la via de la ciutat.
Los ostaus particulièrs[modificar | modificar la font]
Los remparts, las pòrtas e potèrnas[modificar | modificar la font]
Las autas glèisas[modificar | modificar la font]
- Nòsta Dama deu Mercadilh
- Sent Martin
- Possinhac
- Sent Miquèu de la Prada
Monuments deu XIX° siègle[modificar | modificar la font]
Lo tribunau[modificar | modificar la font]
Lo tribunau de districte, apui tribunau de purmèira instància, estut creat a la Revolucion. S'installèt d'abòrd dens l'ancian palais deu presidiau. Divèrs progèits de desplaçament esturen establits entre 1830 e 1847 ; quò's finalament sus las alèias Sent Sauvur, progèit presentat per l'arquitècte Courau, que lo tribunau estut bastit entre 1854 e 1857, sus un terrenh cedit per la comuna de Vasats.
Molins e industrias[modificar | modificar la font]
Son dètz molins qu'encamèvan d'autscòps los rius vasadés. Suu Buve, èran los molins de Hortin, Mièi, la Glòria, Talhada, Truc, Seuga e Carbonèu. Suu Sent Vincent, los molins de Sent Vincent, l'Espitau e Matalin.
Patrimòni naturau[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Xavier Darcos
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.ville-bazas.fr http://fr.wikipedia.org/wiki/Bazas