text:
Sainte-Marie (Nièvre)
Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat actuala de Santa-Maride amassa tres parròquias amassadas en lo moment de la Revolucion francesa : aquela de Sant-Ostal, aquela de Sant-Martin-de-la-Bretonnière e aquela de Giverdy.
En lo moment del segond torn de la eleccion presidenciala francesa de 2002, Santa-Marida #èsser la 11en comuna de França, a aver-i votat çò de mès per Jean-Marie Le Pen. Lo sieu score en la municipalitat #èsser de 55,93 %[1].
La commune actuelle de Sainte-Marie rassemble trois paroisses réunies lors de la Révolution française : celle de Sainte-Marie, celle de Saint-Martin-de-la-Bretonnière et celle de Giverdy.
Lors du second tour de l'élection présidentielle française de 2002, Sainte-Marie fut la 11en commune de France, à avoir voté le plus pour Jean-Marie Le Pen. Son score dans la commune fut de 55,93 %[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ resultats/presidentielle/presidentielle-2002 Resultats de l'eleccion presidenciala de 2002 sul luòc del Ministèri de l'Interior
- ↑ Résultats de l'élection présidentielle de 2002 sur le site du Ministère de l'Intérieur


c: text/html

text:
Equipa ciclista Team Europcar
L'equipa ciclista Team Europcar es una equipa francesa de ciclisme professionau sus rota
Creada en 2000 sota lo nom de "Bonjour", li diguèron "Brioches La Boulangère" en 2003 e 2004, puei "Bouygues Telecom" de 2005 a 2008 e "BBox Bouygues Telecom" en 2009 e 2010. A son nom actuau despuei 2011. A l'estatut d'equipa ProTour de 2005 a 2009, puei vèn una equipa continentala professionala en seguida dau non renovelament de la licéncia ProTour per l'UCI en 2010. Siguèt creada e es dirigida per Jean-René Bernaudeau, egalament fondator de l'equipa Vendée U d'onte vèn mai que d'un correire de l'equipa.
Bouygues Telecom comptèt especialament dins sei rengs Didier Rous (Deidièr Ros), doble campion de França e venceire dau Grand Prèmi dau Midi Libre e dau Grand Prèmi de Plouay, Sylvain Chavanel, Jérôme Pineau, François Simon, seisen dau Torn de França 2001, e Xavier Florencio Cabre, laureat dau Classic de Sant Sebastian 2006. Es menada en 2010 per Thomas Voeckler e Pierrick Fédrigo (Peiric Fedrigo), totei dos ancians campions de França e venceires dau Grand Prèmi de Plouay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Heligoland
Heligoland (en alemand : Helgoland) es un archipèla alemand situat dins lo sud-èst de la Mar dau Nòrd. Faguèt partida de Danemarc fins a 1814 e dau Reiaume Unit de 1814 a 1890. En 1890, foguèt cambiat per lei Britanics còntra Zanzibar. Durant lei dos conflictes mondiaus, Heligoland assostava una basa de sosmarins e foguèt bombardada mai d'un còps per leis Aliats. Puei, en 1947, lei Britanics organizèron la destruccion deis installacions militaras de l'illa. Dempuei, lo torisme es vengut l'activitat principala de l'archipèla.


text:
Durant la siá presidéncia, intervenguèt entre Chile e Peró perque resolguèsson lo conflicte que mantenián sus la sobeiranetat de Arica e Tacna, ambedoas possessions chilencas en vertut del Tractat de Patz e d'Amistat signat en 1883 e que metèt fin a la Guèrra del Pacific. Fin finala, ambedós païses signèron un nòu tractat en 1929 que Tacna tornava per el a sobeiranetat de Peró, en demorant lo conflicte resolgut.
Herbert Hoover, engenhaire de profession, faguèt fortuna en gerint de minas e d'indústrias de capitala nòrd-americana a l'estrangièr, retirat de l'activitat empresariala desvolopèt una ampla campanha filantropica, principalament après la Primièra Guèrra Mondiala, que li donèt un notable prestigi social, après aiçò dintrèt en politica.
La siá administracion foguèt marcada per l'inici de la Granda Depression economica de 1929-1933, dempuèi l'esfondrament de la Borsa de Valors de Nòva York (Wall Street). Las siás mesuras economicas, que se basavan en la considerar una crisi passatgièra, talhèt pas, çò que lo portèt a pèrdre en las presidencialas.
Malgrat aiçò, lo sieu prestigi de gestor se mantenguèt. Après la Segonda Guèrra Mondiala presidiguèt doas comissions presidencialas destinadas a la reforma de l'administracion.


text:
Sant Guilhèm dau Desèrt
Sant Guilhèm dau Desèrt (localament: [daj] Desèrt e Saint-Guilhem-le-Désert en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Lo vilatge es situat dins la val de Gellona, al jonhènt del riu de Verdus e del flume d'Erau. Es mai que mai conegut per son abadiá que constituís l'un dels ensems arquitecturals romanics mai famós de Lengadòc, e tanben per son Pont dau Diable, pont romanic del sègle XI, qu'engamba lo flume d'Erau al luòc dich lo "Gorg negre".


text:
Espècia (cosina)
Leis espècias son de plantas aromaticas de sabor fòrta o tanben de preparacions fachas a partir de mesclums d'aquelei plantas. S'utilizan en pichona quantitat dins la cosina coma conservador, condiment o colorant. Fau diferenciar leis espècias d'autrei produchs utilizats per perfumar lei plats, coma leis èrbas aromaticas o la frucha. Son per la majoritat de produchs exotics. Leis espècias èran un dei produchs comerciaus mai cars pendent l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Un grand nombre d'espècias èran utilizadas autrei fes en medecina.


text:
Crustacèu
Los crustacèus (Crustacea) son un grop important d'artropòdes, normalament considerats coma un sosembrancament, amb gaireben 68 000 espècias actualas e sens dobte fòrça mai que mancan encara de descriure[1].
Inclutz fòrça animals marins ben coneguts coma la langosta, lo cambaròt, lo cranc, lo bernat ermita e los siblets. I a tanben d'animals d'aiga doça coma la piuse d'aiga o de crustacèus terrèstres, coma lo pòrc de Sant Antòni.
La disciplina scientifica qu'estúdia los crustacèus es la carcinologia amb los sinonims de malacostrologia o crustaceologia.
Estructura dels crustacèus[modificar | modificar la font]
- Còs devesit en cap, torax e abdomèn mas dins d'unas espècias i pòt aver union dels dos primièrs en un cefalotorax.
- Dos parelhs d'antenas
- Uèlhs compausats
- Respiracion per difusion dins lo còs o branquias
- Còs amb cuirassa de quitina e autras proteïnas
- Necessitat de far de mudas de l'esqueleta extèrna.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Brusca, R. C. & Brusca, G. J., 2005. Invertebrados, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid (etc.), XXVI+1005 pp. ISBN 0-87893-097-3.


text:
Batalha de Courbevoie
La batalha de Courbevoie se debanèt lo 2 d'abriu de 1871 entre l'armada de Versalhas e la Gàrdia Nacionala de París servent la Comuna. Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra civila francesa de 1871 e una victòria menora per lo govèrn de Versalhas. Aguèt tanben luòc lei premiers presoniers de la Comuna fusilhats per l'armada governamentala.
Lei fòrças en preséncia[modificar | modificar la font]
Lei fòrças dins lo vilatge de Courbevoie foguèron limitadas entre 500 e 600 combatents[1] a l'entorn d'una barricada[2] blocant la carriera principala de Courbevoie. Quauqueis arquieras èran estadas fachas dins lei bastiments vesins[2].
L'armada versalhesa engatgèt de fòrças pus importantas ambé quasi 8000 soudats e 600 a 700 cavaliers[2]. Ansin, leis unitats utilizadas dins l'ataca foguèron [2]:
- Bregada dau generau Bruat :
- 74en regiment de marcha.
- 1er regiment de marcha d'infantariá de marina.
- 2en regiment de marcha d'infantariá de fusilhiers marins.
- Bregada dau generau Daudel :
- 113en regiment de linha.
- 114en regiment de linha.
- Destacaments de la bregada de cavalariá dau generau Vinoy.
La batalha[modificar | modificar la font]
L'objectiu de l'armada versalhesa èra la presa dau giratòri de Courbevoie ocupat per lei Comunards[2]. Lo plan èra que lei bregadas Bruat e Vinoy atacarián d'a frònt la posicion federa pendent que la bregada Daudel virariá lo vilatge[2].
L'ataca comencèt vèrs 12 h ambé lo 74en regiment après un bombardament per lei canons de la bregada Vinoy[2]. La defensa federada vigorosa e lo manca d'experiéncia dei soudats entraïnèron un movement de panica[2]. Lo regiment s'enfugiguèt en desòrdre e solament arrestats per lei menaças de Vinoy en persona e de seis oficiers. L'ataca poguèt reprendre malaisadament. Finalament, l'arribada dau 114en regiment sus la drecha dei Federats e la presa de Puteaux per l'infantariá de marina obliguèt la retirada dei defensors vèrs Neuilly[2] [3].
Lei pèrdas foguèron de 12 tuats e 30 presoniers per la Comuna e 5 tuats e 21 bleçats per l'armada governamentala[3].
Seguidas de la batalha[modificar | modificar la font]
De sera, l'armada versalhesa abandonèt Courbevoie e tornèt a l'entorn de Versalhas. Pasmens, Vinoy ordenèt de fusilhar 5 presoniers[4]. 2 per que èran de desertors e 3 per que foguèron capturats amb una arma. Foguèron lei premiers fusilhats de la Comuna.
A París, l'ataca causèt una colèra violenta e la Comission executiva acceptèt un projècte de sortida contra Versalhas per lo 3 d'abriu.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Prosper Olivier-Lissagary (Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poche (1990), p. 182) parlèt de 500 a 600 Federats. Lo generau Vinoy (Richards Tombs, La guerre contre Paris 1871, Flammarion (2009), p. 122) leis estimèt a 500.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Richards Tombs, La guerre contre Paris 1871, Flammarion (2009), p. 122
- ↑ 3,0 3,1 Prosper Olivier-Lissagaray, Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poches (1990), p. 182.
- ↑ Prosper Olivier-Lissagaray, Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poches (1990), p. 183.


text:
1511
Aquesta pagina concernís l'an 1511 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Conquista de Malacca dins la peninsula indiana.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 30 de julhet - Giorgio Vasari, pintor, arquitècte e escrivan italian (m. 1574)
- Andrea Amati, laütièr lombard (m. 1580)
- Francisco de Orellana, explorator espanhòl (m. 1546)


text:
Marcel Duchamp
Marcel Duchamp (Blainville-Crevon, 28 de julhet de 1887 – Neuilly-sur-Seine lo 2 d'octobre de 1968) foguèt un pintre e escultor francés, creador dels ready-made. Participèt a diverses moviments artistics coma lo dadaïsme, lo futurisme, lo cubisme e tanben lo surrealisme. La seuna influéncia per d'artistes e moviments posteriors es considerable e contunha fins ara.
Per a Duchamp l'espectador joga un ròtle essencial dins lo fach artístic: L'acte creatiu o fa pas sonque l'artista; l'espectador met l'òbra en contacte amb lo mond exterior mejans las seunas interpretacions e ensags de lectura, atal apond la seuna contribucion a l'art creatiu.
Vida e òbras[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familhaa d'artistas, Marcel Duchamp es fraire de l'escultor Raymond Duchamp-Villon (1876-1918), del pintre Jacques Villon (Gaston Duchamp) (1875-1963), e de la pintra Suzanne Duchamp (1889-1963) mardada al pintra Jean Crotti.
Duchamp es un artista que revolucionèt la concepcion de l'art del Sègle XX. La seuna òbra es eterogena e complèxa e se pòt gaire se restacar a un sol moviment artistic, perque la seuna òbra travèrsa gaireben totas las avantgardas del començament del sègle, coma lo futurisme, lo cubisme, lo Dadaïsme e lo surrealisme.
Al començament, frequentèt amb assiduïtat las òbras d'artistas d'inspiracion cubista com Fernand Léger o Robert Delaunay, tanben aquelas d'Albert Gleizes e Jean Metzinger, autors de l'òbra Du Cubisme (Sul cubisme) en 1912.
En 1913, als Estats Units d'America, las nòvas experimentacions europèas foguèron presentas a l'exposicion Armory show de Nòva York. Duchamp presentèt lo seu Nu descendant un escalier («Nu descendent un escalièr») que causèt tan la furor coma l'escandal. Dins aquela òbra, que rebat divèrsas tendéncias cubistas e futuristas, Duchamp exprimís lo moviment continú amb una seriá de figuras superpausadas, dins una experiéncia similara a la cronofotografia.[1]
S'alunhant de la pintura per un temps, entre 1913 e 1915, bastigèt lo seus primèrs ready-made, objèctes quotidians collectats a per lor neutralitat estetica: Roue de bicyclette («Ròda de bicicleta») de 1913 o Le porte bouteille («La pòrta botelha») de 1914 ne son d'exemples probants. El 1917, amb la seuna Fontaine («Font»), atenguèt l'apogèu de la celebritat. L'escultura consistís en un urinari signat «Richard Mutt». Segons Duchamp: « Que Richard Mutt aja fabriquèt aquela font de las seunas mans a ges d'importància, sonque l'a causit. Prenguèt un objçcte ordinari de la vida quotidiana e lo placèt de biais que la significacion d'usatge a desaparegèt jos un nòu nom e un nòu punt de vista, creèt un biais nòu de veire un dich objècte ».
Installat a Nòva York en 1914 venguèt amic Man Ray, Stieglitz e Francis Picabia, amb eles que fondèt la revista predadá 291, qu'aurá un impacte indenegable sul moviment dadaïsta venent.
Mejans las seunas òbras, Duchamp abordèt una reflexion sus la nocion d'Art, sus l'estetica, davançant atal l’art conceptual, lo pop-art, lo fluxus e l'happening, que faguèron de manlèus frequents a las realizacions artísticas de Duchamp. Lo escrichs foguèron publicats jol nom de Duchamp du signe en 1958, e Marchand du sel, lo meteis an. Foguèt, tanben, lo creator d'un personatge de ficcion, Rrose Sélavy, escultor e autor d'aforismes.
Benlèu la seuna òbra mai rica e estranha, pr'amor fòrça complèxa, es Mariée mise à nu par ses célibataires, même coneguda popularment jol nom de Grand Veire, realizada su un panèl de veire. Lo Grand Verre es l'acabament d'estudis preliminaris d'òbras anterioras, que correspondon a l'obsession de trobar una «forma vertadièra» invisibla obtinguda per contacte, amb per objècte de sintetizar totas las seunas teorias magicas e la seuna teoria de l'art coma «fach mental». Realizat amb de materials fòrça diverses coma d'òli, d'aram o de plomb montats sus doas placas de veire, aquela òbra foguèt damatjada, se fendasclar e se traucant, dins un transpòrt en 1916, mas Marcel Duchamp refusèt de la restaurar.
Los darrièrs ans de la seuna vida, Duchamp realizèt una òbra pel Musèu de las Bèlas Arts de Filadèlfia, Étant donné 1) La chute d'eau 2) le gaz d’éclairage (1944 - 1968), ensems escultural erotic, enebit a la vista del public per la seuna volontat.
L'epitafe de la seuna pèra tombala cementèri de Roan es: «D'ailleurs, c’est toujours les autres qui meurent» («e puèi, son totjorn los autres que morisson»).
Jugaires d'escacs[modificar | modificar la font]
Foguèt, fòra del seu trabalh artístic, un excellent jugaire d’escacs internacional. Campion de l'Nauta Normandia en 1924, participar mai d'un còp al campionat de França e èra membre de l'equipa francesa a l'Olimpiada d'escacs de 1928 a l'Aia, a l'Olimpiada d'escacs de 1930 a Amborg, a l'Olimpiada d'escacs de 1931 a Praga, e a l'Olimpiada d'escacs de 1933 a Folkestone.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Joan Josep Tharrats,  Cent Anys de Pintura a Cadaqués, Parsifal Edicions, Barcelona, p. 196Modèl:Nb p. (ISBN 84-95554-27-5)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Calvin Tomkins,  Duchamp, Anagrama (ISBN 84-339-7249-9)
- Pierre Cabanne, Conversaciones con Marcel Duchamp, Ed. Anagrama, Barcelona, 1972.


text:
Carrat (geometria)
Un carrat (var. cairat) es un poligòn regular de quatre costats. Aquò significa que los seus quatre costats an la meteissa longor e los seus quatre angles la meteissa mesura. Un carrat es a l'encòp un rectangle e un lausange.
Lo carrat possedís fòrça proprietats de simetria e de regularitat. Tot carrat a quatre axes de simetria e es invariant per de rotacions d'angle drech. Dos costats consecutius d'un carrat son perpendiculars, quitament las diagonalas. Aquelas proprietats son conegudas depuèi la mai nauta Antiquitat. Las primièras representacions del carrat datan de la preïstòria. Es, amb lo cercle, l'una de las figuras geometricas remarcables mai estudiadas dempuèi l'Antiquitat, lo problèma de la quadratura del cercle apeteguèt fòrça matematicians pendent dos millennis.
Lo « carrat d'un nombre » designa tanben lo produch d'aquel nombre per el meteis. Es notat a × a = a2 es vist coma la superfícia d'un carrat de costat lo nombre inicial.
Somari
Proprietats[modificar | modificar la font]
Lo carrat es a l'encòp un lausange e un rectangle, possedís doncas las proprietats d'aqueles dos quadrilatèrs. Pòt tanben èsser vist coma un poligòn regular, çò que permet de desmostrar las seunas proprietats per deduccion d'aquelas d'aqueles poligòns.
Angles e costats[modificar | modificar la font]
Un carrat possedís quatre angles dreches (coma tot rectangle) e totes los seus costats an la meteissa longor (es un lausange). Los costats oposats d'un carrat son parallèls dos a dos, çò que ne fa un cas particulièr de parallelograma.
Diagonalas[modificar | modificar la font]
Coma parallelograma particulièr, tot carrat possedís de diagonalas que se copan en lor mitan. Aquel punt d'interseccion es nomenat lo centre del carrat. Lo notam O. Las diagonalas de tot rectangle — e doncas de tot carrat — an la meteissa longor. Doncas existís un cercle de centre O passant pels quatre vertèxes del carrat. Lo rai d'aquel cercle es egal a la longor d'una miègdiagonala.
Las diagonalas de tot carrat son perpendicularas, coma aquelas de tot lausange.
Cada diagonala partatge lo carrat en dos triangles que son a l'encòp rectangles e isocèls. Ambedoas diagonalas delimitan dins lo carrat quatre triangles rectangles isocèls.
Mesuras[modificar | modificar la font]
Totes los carrats son semblables. Aquò significa que, per dos carrats donats, existís totjorn un agrandiment (o una reduccion) permetent de transformar l'un en l'autre en conservant los angles geometrics e las proporcions. Se pòt doncas definir entièrament un carrat per la longor c dels sèus costats.
L'aira d'un carrat es c×c = c2. Son perimètre mesura 4c e cada diagonala mesura c√2.
Lo carrat es, dentre los quadrilatèrs de meteisse perimètre, aquel que possedís la mai granda superfícia. Aquela figura es la responsa a la question d'isoperimetria dins los quadrilatèrs.
Simetrias[modificar | modificar la font]
Las transformacions daissant un carrat invariant son de dos tipes:
- las simetrias axialas, que l'axe es o una diagonala del carrat, o una mediatritz d'un costat;
- las rotacions que lo centre es lo centre del carrat e que l'angle es un multiple de l'angle drech.
Vaquí la lista, son uèit e forman un grop :
Tota drecha passant per O divisa lo carrat en doas partidas superposablas.
Construccion sonque al compàs[modificar | modificar la font]
Se vòl construire lo carrat de vertèxes ABCD coneissent sonque los punts A e B. Posam R la distància entre A e B; alara, procedèm atal:
- traçam C1 lo cercle de centre A e de rai R (que conten alara B)
⇒ sus aquel cercle, avèm un tresen punt del carrat;
- traçam C2 lo cercle de centre B e de rai R (que conten alara A)
⇒ sus aquel cercle, avèm lo quatren punt del carrat;
- Pausam G un punt d'interseccion de C1 amb C2; construsèm alara lo punt I, simetric de B al repècte d'A:
- traçam C3 centrat en G e de rai ; aquel cercle copa C1 en B e en un autre punt H,
- C4, de centre H e de rai R, copa C1 en G e en un nòu punt I;
- pausam S la distància entre G e I; construsèm alara C5 de centre I e de rai S (contien de segur G);
- C6 s'obten ne prenent per centre B e per rai S (conten de segur H); notam J lo punt d'interseccion entre C6 e C5 ques del meteis costat que G al repècte de la drecha (AB) ;
- se T es la distància entre A e J, construsèm C7 lo cercle de centre A e de rai T (conten de segur J)
⇒ Lo punt C es obtengut per interseccion entre C7 e C2 ;
- construsèm alara C8 de centre C e de rai R
⇒ l'interseccion de C8 e C1 es lo punt D.
Istòria[modificar | modificar la font]
De terralhas ornadas de carrats son attestadas dempuèi lo Millenni VI abC en Mesopotamia[1].
De taulètas mòstran la coneissença de las simetrias e rotacions del carrat vèrs lo sègle XVIII. La taulèta BM 15285 conten una quarantena de problèmas matematics concernissent d'airas de figuras ligadas a de carrats[2].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ David Fowler e Eleanor Robson(en)David Fowler e Eleanor Robson, « Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context », in Historia Mathematica, vol. 25, 1998, p. 366–378 estudi complèt de la taulèta
- ↑ id David Fowler e Eleanor Robson


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana.
Es planes multilingües son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Per exemple, ua web produïda en castelhan que hèsque referéncia a tèmes occitans a d'anar entara sua correponent categoria laguens de World/Español.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus arts e cultura.
Es planes multilingües sus arts e cultura, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb arts e cultura dera Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus economia e empresa.
Es planes multilingües sus economia e empresa, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era economia e empresa en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus ensenhament.
Es planes multilingües sus ensenhament, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb er ensenhament en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era lengua.
Es planes multilingües sus era lengua occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb lengua occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus léser.
Es planes multilingües sus léser, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb er òci en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus es mieis de comunicacion.
Es planes multilingües sus es mieis de comunicacion, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb es mejans de comunicacion en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana.
Es planes multilingües, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era Tèrra Occitana.
Es planes multilingües sus era Tèrra Occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era societat occitana.
Es planes multilingües sus era societat occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb societat occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.


text:
Monarquia constitucionala
Una monarquia constitucionala es un tipe de regim politic que reconeis un monarca elegit o ereditari coma cap de l'Estat, mas qu'une constitucion limita sos poders.
Las monarquias constitucionalas modèrnas son mai sovent de monarquia parlementàrias amb un sistèma de separacion dels poders que lo monarca es lo cap simbolic del poder executiu. Aquel poder es en practica devolut a un primièr ministre nomenat pel monarca, e devent aver lo sosten del Parlament, davans que, son govèrn es sol responsable.
Lo monarca, independent des partits politics, dispausa de prerogativas constitucionalas per exercir son ròtle eminentament simbolic coma fisador de la Constitucion e de la democracia, de l'unitat nacionala e de l'integritat territoriala, mas tanben coma simbòl del contunh istoric de l'Estat, representant e fisador de sos interèsses a l'estrangièr. Pòt aver tanben un drech de gaita, de conselh e d'avertiment sus la politica menada pel govèrn, presidir las sesilhas del conselh dels ministres, e èsser arbitre, en cas de crisi politica o de govèrn. Per aquò, a un ròtle neutre e pòt servir de mediator, e lo monarca es un « poder moderator » segon Benjamin Constant. Atal, lo monarca parlementari regna mas govèrna pas, o segon la formulacion d'Adolphe Thiers: « Le rei administra pas, govèrna pas, regna. »
Lo monarca ereditari pòt èsser rei o reina, coma dins gaireben totas las monarquias europèas, mas tanben grand duc o granda duquessa, coma al Luxemborg, prince, coma a Mónegue o au Liechtenstein, emir, coma al Kowait, o emperador, coma al Japon.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Las originas del concèpte venon de las monarquias absoludas de la fin de l'Edat Mejana que l'autoritat del govèrn i es exercida pel monarca e son govèrn. Lo desvolopament de la participacion populara dins las democracias passèt lo poder dels govèrns causits a d'assembladas e parlaments legislatius, produsent de sistèmas mai democratics. Atal, lo monarca regna mas govèrna pas.
Cap teoric de l'executiu[modificar | modificar la font]
Dins una monarquia constitucionala, lo pòste de cap de l'Estat se transmet abitualament al sen d'una familha reiala. Lo cap de l'Estat es teoricament responsable de l'executiu, çò qu'explica l'origina de denominacions coma « Lo govèrn de Sa Majestat ».
Dins qualques païses lo monarca pòt téner sesilha amb lo govèrn malgrat qu'aja pas de ròtle dins la formacion de la politica. Dins d'autres, lo monarca a un drech d'accès a totes los afars del govèrn. Pasmens, qualques constitucions monarquicas rebutan lo monarca de tota participacion al govèrn. Es lo cas en Suècia e Japon, que lors sobeirans demòran pasmens de monarcas constitucionals.
Cap efectiu de l'executiu[modificar | modificar la font]
Pasmens, existís encara de monarquias constitucionalas que lor monarca es dotat de vertadièrs poders politics. Es lo cas de Mónegue que lo prince sobeiran a l'iniciativa de leis e nomena le Govèrn princièr. Aquel darrièr es responsable pas que davant el. En efècte, la separacion estricta dels poders fa que lo Govèrn es pas eissit del Conselh Nacional (parlament monegasc monocameral).
Aplicacion[modificar | modificar la font]
Actualament, es gaireben totjorn associada a una democracia representativa, çò que dona un compromés entre las teorias de sobeiranetat del pòble e un govèrn seguent una tradicion. E mai lo rei o la reina pòsca èsser vist coma cap de govèrn, es lo Primièr ministre que govèrna le país. Son poder deriva directament o indirectament d'eleccions.
Istoricament de monarquias constitucionalas foguèron pas totjorn de democracias representativas. Per exemple Itàlia, Japon e Espanha coneguèron de monarquias coexistissent amb un regim autoritari.
Dins lo monde[modificar | modificar la font]
Ancianas monarquias constitucionnalas[modificar | modificar la font]
Mai d'un païses coneguèron una monarquia constitucionala abans de venir republicas, coma :
- Àustria-Ongria, de 1867 a 1919 ;
- Alemanha, de 1871 a 1919, amb l'Empèri Alemand ;
- Brasil, de 1822 a 1889, avec l’Empèri de Brasil.
- França, de 1791 a 1792 amb lo Reialme dles Franceses, puèi de 1814 a 1848, amb la Restauracion francesa e la Monarquia de Julhet ;
- Portugal, de 1820 a 1828 e de 1834 a 1910, jos branca liberala de l'Ostal de Bragança ;
- Romania, de 1831 a 1848 amb los Reglaments organics de Valachia e de Moldavia; de 1859 a 1866, amb las Principauts units, e puèi de 1866 a 1947, coma Principat de Romania, puèi del Reialme de Romania.
- Savòia e Sardenha, de 1713 a 1860.


text:
Violéncia anticrestiana en Índia
La violéncia anticristiana en l'Índia ne fa referéncia a la violéncia de motivacion religiosa contra los crestians en Índia, normalament perpetrada per nacionalistas indós.
Lo nombre d'incidents de violéncia anticristiana s'es multiplicat dempuèi que lo partit nacionalista indó Bharatiya Janata iniciès la siá activitat en 1998.
Los actes de violéncia comprenon l'incendi provocat de glèisas, la reconversion forçosa de crestians a l' indoïsme e las menaças de violéncia fisica, distribucion de literatura amenaçadora, la cremason de Bíblias, la violacion de monjas, l'assassinat de sacerdòts e la destruccion d'escòlas, universitats e cementèris crestians.


text:
Nepal
Nepal (en nepalés नेपाल) es un país d'Asia situat en Imalaia. Confronta Índia al sud, èst e oèst, China al nòrd.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Nepal a una istòria millenària. Los kirati foguèron un dels primièrs grops nepaleses coneguts pels istorians. Emigrèron dempuèi a l'èst dins los sègles VIII o VII abans de Crist.
Siddharta Gautama Nasquèt a Kapilavistu (Lumbini) en 566 aJC, e en 100 aJC l'emperaire Asoka creèt un grand empèri que compreniá lo nòrd d'Índia e Terai (actual sud de Nepal).
En l'an 200 l'empèri bodista resultèt desplaçat pel domeni indó amb la dinastia Licchavi, qu'al sègle X, foguèt remplaçada per la Thakuri e puèi per la Malla.
Lo Nepal modèrne foguèt creat lo 21 de decembre de 1768, quand lo rei del pichon principat de Gorkha, Prithvi Narayan Shah, conquistèt Katmandó, e unifiquèt d'autres estats independents dels contrafòrts d'Imalaia; mas aquela situacion durèt pas, e al sègle XIX los sieus eretièrs foguèron *emplastics de manténer lo contraròtle politic efectiu, que causa lo Nepal dintrèt amb el en un periòde d'agitacion que culminèt amb la Guèrra Anglonepalesa ( 1814-1816), amb la Companhiá Britanica de las Índias Orientalas. La guèrra s'acabèt amb lo Tractat de Sugauli, amb lo que Nepal perdiá Sikkim e lo sud del Terai en favor dels britanics.
Après l'accion dels Gurkhas durant la Rebellion de 1857 en Índia, una part del Terai tornèt a Nepal.
La dinastia Shah s'acabèt en 1846, quand Jung Bahadur Rana prenguèt lo contraròtle del país après aver assassinat divèrses princes e de centenats d'autras personas significativas a Katmandó (Massacre de Kot). Alavetz, los Rana venguèron primièrs ministres ereditaris, amb un poder fòrça centralizat, regatge al rei solament coma una figura representativa e en aplicant una politica isolacionista que mantenguèt lo país en defòra de las guèrras colonialas e liure de las influéncias estrangièras, mas qu'al meteis temps empediguèt lo sieu desvolopament economic.
Lo regim dels Rana s'acabèt en 1948 quand la colònia britanica d'Índia obtenguèt l'independéncia. Alavetz, lo rei Tribhuvan, descendent dirècte de Prithvi Narayan Shah, s'escapèt de la siá preson daurada per anar en Índia e amb l'ajuda de Jawaharlal Nehru, recuperèt lo poder e nomenèt un primièr ministre estrangièr a la familha Rana.
Politica[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 28 de mai de 2008, Nepal es una republica.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Nepal.


text:
Gratacèl
Un gratacèl (var. gratacèu, grataciau) o ostalaràs es un immòble plan naut e que se pòt abitar de longa. A mai existiscan pas de definicions oficialas, en general se pren coma critèri una nautor mininimala d'aperaquí 150 mètres per designar aqueste edifici coma un gratacèl. D'autres critèris coma la forma o l'aparença pòdon de segur afectar aquesta qualificacion de gratacèl. Se ditz que la vila de Chicago (Estats Units d'America es lo brèç dels gratacèls.
Lo mot gratacèl, revirada de l'anglés skyscraper (sky es 'cèl' e to scrape 'gratar') s'apliquèt d'en primièr a d'edificis d'aquesta mena quand se tancava lo sègle XIX, mot que marcava l'estonament de las gents en veire d'immòbles tan nauts se sarrar del cèl a Chicago e a Nòva York. La definicion estructurala d'aqueste mot gratacèl foguèt refinada puèi pels istorians de l'arquitectura, en se basar sul desvolopament de las tecnicas d'engenheriá de las annadas 1880 que avián permés construccion d'immòbles nauts de fòrça nivèls. Aquela definicion s'apiejava sus l'ossamenta d'acièr—en oposicion a las construccions mai tradicionalas de pèira, qu'avián passat son limit practic en 1891 amb l'Immòble Monadnock de Chicago. Philadelphia's City Hall, terminat en 1901, still holds claim as the world's tallest load-bearing masonry estructura. L'estructura d'acièr desvolopada en stages of increasing self-sufficiency, with several buildings a Chicago e Nòva York advancing the tecnologia que permetèt a l'ossamenta d'acièr de portar un immòble soleta. Uèi, pasmens, un nombre bèl dels gratacèls mai nauts son bastits mai o mens completament amb de reinforced concrete. Als Estats Units uèi, es una convencion loose d'establir lo limit minimal de çò qu'es un gratacèl a 150 mètres. Endacòm mai, pr'aquò, d'eficis mai basses pòdon èsser denominats gratacèls, mai que mai se domina de sa nautor tota l'environa. En consequéncia, lo fach de dire d'un edifici qu'es un gratacèl en general, mas pas totjorn, implicarà d'orguèlh e achievement.
A l'origina, gratacèl èra un nautical term per se referir a un tall mast o vela d'un sailing ship. Un gratacèl que se quilha ensús de 300 mètres es sonat d'unes còps que i a supertall (supergrand).
Lo tèrme, d'unes còps que i a arbitrari gratacèl se deuriá pas confondre amb lo tèrme un brin mens arbitrari highrise, definit per l'Emporis Data Committee coma "un edifici que mesura 35 mètres (115 feet) o mai en nautor, e qu'es devesit a d'intervals regulars en superfícias ocupablas" [1]. Totes los gratacèls son de highrises, mas sonque los highrises mai nauts son de gratacèls. Lo critèri d'abitabilitat es l'element que dissepara los gratacèls de las torres e masts. D'unes structural engineers define a highrise coma tota mena de construccion verticala for which vent es un factor mai significant load factor que lo pes. Cal remarcar qu'aqueste critèri conven pas sonque als highrises mas tanben a d'autras estructuras elevadas, coma las torres.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las evolucions essencialas pel desvolopament dels gratacèls modèrnes foguèron l'acièr, lo veire, lo reinforced concrete, las pompas d'aiga, e los ascensors. Fins al sègle XIX, las construccions de mai de sièis nivèls èron escassas. Los escalièrs tròp longs èran pas gaire practics e una empacha de las pesugas pels abitants, la pression d'aiga èra en general insufisenta per alimentar en aiga correnta a mai de 15 mètres (50 feet). Pasmens, malgrat aquesta manca de sanitation, high rise housing dates back a las annadas 1600 dins d'unes endreches. Los romans fabricavan de apartment buildings sometimes nauts de 7 o 8 nivèls. Aqueles edificis èran inestables e dirty and often caught fuòc per encausa de la manca d'atencion dels abitants. A Edimborg, en Escòcia per exemple, the defensive city wall defined the boundaries de la vila. With limited land area for development los ostals increased in height. Buildings de 11 stories were common, and there are records of buildings as high as 14 stories. Many of the stone-built structures can still be seen today in the old town d'Edimborg particularament dins los 'Wynds' e 'Closes' just off the Royal Mile.
L'immòble d'ossamenta de fèrre mai anciana del mond es The Flaxmill (tanben conegut localament coma lo "Maltings") a Shrewsbury, Anglatèrra. Bastit en 1797, se considera qu'es l'"aujòl dels gratacèls” per encausa a sa combinason ignifuga de colomnas cast iron e cast iron beams developed into the modern steel frame que faguèt possibles los gratacèls modèrnes. It unfortunately lies derelict e a mestièr much investiment to keep it standing. Lo 31 de març de 2005, foguèt anonciat que English Heritage comprariá the Flaxmill, so that it could be redeveloped.
Lo primièr gratacèl èra lo Home Insurance Building de dètz nivèls a Chicago, bastit en 1884–1885. Encara que sa nautor siá pas considerada inabituala o vertadièrament impressionanta uèi, l'arquitècte, Major William Le Baron Jenney, creèt la primièra load-carrying structural frame. In this building, a steel frame supported the entire weight of the walls instead of the walls themselves carrying the weight of the building which was the usual method. This development portèt a la the "Chicago skeleton" form of construction. After Jenney's accomplishment the sky was truly the limit so far as building was concerned.
Sullivan's Wainwright Building building a St. Louis, 1890, was the first steel frame building with soaring vertical bands to emphasize the height of the building, e es, doncas, considerat per d'unes coma lo primièr vertadièr gratacèl.
Surprisingly for some, lo Reialme Unit aguèt una part bona de gratacèls d'ora. The first building to fit the engineering definition meanwhile was the then l'ostalariá mai granda del mond, the Grand Midland Hotel, conegut ara jol nom de St Pancras Chambers a Londres, acabat en 1873 with a clock tower 82 metres (269 feet) de nautor. The 12-floor Shell Mex House de Londres, at 58 metres (190 feet), foguèt acabat una annada aprèp the Home Insurance Building and managed to beat it in both height and floor count. 1877 saw the opening of the Gothic revival style Manchester Town Hall by Alfred Waterhouse. Its 87-metre-high clock and bell tower dominated that city's skyline for almost a sègle.
La part màger dels gratacèls early emerged in the land-strapped areas de Chicago, Londres, e de Nòva York cap a la fin del sègle XIX. Los constructors de Londres se trobèron lèu amb de limits de nautor per encausa d'una complaint de la Reina Victoria, rules that contunhèron d'existir amb qualques excepcions fins a las annadas 1950s; concerns about aesthetics e la seguretat contra lo fuòc had likewise hampered lo desvolopament dels gratacèls dins tota l'Euròpa continentala pendent la primièra partida del sègle vint (with the notable exceptions of the 26-storey KBC Tower in Antwerp, Belgium, built in 1932, and the 31-storey Torre Piacentini in Gènoa, Italy, built in 1940). After an early competicion between New York City e Chicago for the world's tallest building, New York took a firm lead by 1895 with the completion of the American Surety Building. Developers in Chicago also found themselves hampered by laws limitavan la nautor a aperaquí 40 nivèls, leaving Nòva York to hold lo títol de tallest building pendent fòrça annadas. New York City developers then competed among themselves, with successively taller buildings claiming the title of "world's tallest" in the 1920s and early 1930s, culminating amb l'acabament del Chrysler Building in 1930 and the Empire State Building in 1931, the world's tallest building pendent quaranta ans. A partir de las annadas 1930s, los gratacèls comencèron d'aparéisser en America Latina (São Paulo, Buenos Aires, Mexico City) e en Asia (Shanghai, Hong Kong).
Immediatament aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, l'Union Sovietica planned eight massive gratacèls sonats "Stalin Towers" per Moscòu; seven of these were eventually built. The rest of Euròpa also began dapasset a permetre de gratacèls, starting with Madrid in Espanha durant las annadas 1950. Fin finala, los gratacèls comencèron tanben d'aparéisser en Africa, the Middle East e en Oceania (essencialament en Austràlia) tre la fin de las annadas 1950 e la debuta de las 1960.
Uèi encara, malgrat la pèrdia de las torres del World Trade Center, e the relatively slow pace of new construccions novèlas, no vila dins lo mond entièr has more completed individual free-standing buildings over 492 ft. (150 m) than New York City, with 197. Hong Kong comes in with the most in the world (221), if one counts individually the multiple towers that rise from a common podium (like Emporis does), as in buildings that rise several stories as one structure, before splitting into two or more columns of floors. If Hong Kong's multiple-skyscraper complexes are treated as a single skyscraper, Hong Kong would certainly have less skyscrapers over 492 ft. However, this number is likely to continue to increase rapidly, due to a prolonged highrise building boom in Hong Kong. Chicago's skyline was not allowed to grow until the height limits were relaxed in 1960; over the next fifteen years, many towers were built, including the massive 442-meter (1,451-foot) Sears Tower, leading to its current number of 90 buildings over 492 ft. Chicago is currently undergoing an epic construction boom that will greatly add to the city's already magnificent skyline. Since 2000, at least 40 buildings at a minimum of 50 stories high have been built. 400 North Lake Shore Drive, Trump International Hotel and Tower (Chicago), Waterview Tower, Mandarin Oriental Tower, 29-39 South LaSalle, Park Michigan, and Acqua are some of the more intriguing projects currently underway in the city that invented the skyscraper. This construction boom will surely boost the number of skyscrapers in Chicago, and Chicago will likely be the third city in the world to have more than 100- 492 ft. skyscrapers. Chicago, Hong Kong, and New York City, other wise known as the "the big three," are recognized in most architectural circles as having the most compelling skylines in the world. Other large cities which are currently experiencing major building booms in skyscrapers include Shanghai in China and Dubai in the United Arab Emirates.
Uèi, los gratacèls son a venir un increasingly common sight where land is scarce, as dins los centres de las grandas vilas, because of the high ratio of rentable floor space per area of land. Skyscrapers, like temples and palaces in the past, are considered the ultimate symbols of a city's economic power which is exemplified by the rise of the Asian economy and skyline.
Istòria dels gratacèls mai nauts[modificar | modificar la font]
Per aver una classificacion dels gratacèls per nautor, veire Lista dels gratacèls.
Aquesta lista mesura la talha fins al teulat. The more common gauge is the highest architectural detail; such ranking would have included Petronas Towers, built in 1998. Veire la lista dels gratacèls per obtenir mai de detalhs.
Source: emporis.com
Futur[modificar | modificar la font]
Per ara la construccion del Burj Dubai es a se far a Dubai. Sa nautor exacta futura es gardada secretament, pasmens se pensa que deuriá arribar a almens 800 m high, making it the tallest building in the world. Lo Burj Dubai se deu acabar en 2008.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Gratacèl
- Skyscraper Museum
- SkyscraperPage - Technical information and diagrams
- SkyscraperCity - Largest forum for urbanity. City portals with some technical information
- Emporis Buildings
- All About Skyscrapers
Autres sits
- Fòtos istoricas de gratacèls
- SkyScrapers.org - Contains High Resolution skyscraper illustrations
- Fòtos de la construccion de Burj Dubai (lo gratacèl que serà mai naut en 2008)
- City, Urban and Skyscraper Forum
- Modèl:Es icon Urbanity.es
- La [ Skyscrapers categoria Arts/Architecture/History/Building_Types/Skyscrapers/ ] de l'annuari dmoz.
- SkyscraperModels.us
- SkyscraperNews (UK only)
- Reflections of a City
- Skyscraper 1880s "skyscraper" citations from word researcher Barry Popik.
- Skyscraperlife


text:
Fotbòl (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Lo Fotbòl, dich Fotbòl associacion, jogat sus totes los continents, apelat soccer en America del Nòrd ;
- lo Fotbòl american, Fotbòl que se jòga als Estats Units ;
- lo Fotbòl canadian, Fotbòl que se jòga en Canadà ;
- lo Fotbòl australian que se jòga en Austràlia ;
- lo Fotbòl gaelic que se jòga en Irlanda ;
- lo Fotbòl rugbi, ancian nom del rugbi


text:
Filosofia
La filosofia es l'afinitat o l'amor pel saber, per la sciéncia. Mas çò que caracteriza la filosofia, a la diferéncia de çò que modèrnament apelam sciéncia, es lo fach que la primièra cèrca una explicacion radicala e ultima de son objècte d'estudi.
Disciplinas filosoficas[modificar | modificar la font]
En general, la filosofia es estada classada en categorias segon l'objècte de son estudi. Atal se parla, per exemple, d'epistemologia (la filosofia de la sciéncia), de cosmologia (la filosofia de la natura), d'antropologia (la filosofia de l'òme), de metafisica o d'etica (la filosofia del compòrtament uman).
Al long dels sègles, los divèrses sistèmas filosofics an classificat lors disciplinas de manièra diferenta, mas sovent son estadas mantengudas mai o mens las meteissas tres disciplinas generalas, qu'en tèrmes modèrnes s'apèlan logica, filosofia de la natura e filosofia de l'esperit. Çaquelà, la terminologia utilizada per s'i referir a pogut variar. Per exemple, los estoïcs las apelavan logica, fisica e etica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Quitament se de còps, se parla de filosofia orientala, la filosofia pròpriament dicha comencèt amb los grècs. En Orient i aviá de mites que podián mai o mens retraire a de nocions filosoficas, mas qu'avián una basa abans tot religiosa.
Sovent, se devesís l'istòria de la filosofia en quatre periòdes, que son :
Los filosòfs grècs son generalament devesits entre filosòfs filosòfs presocratics (Pitagòras, Tales, Anaximandre, Anaximènes, Democrit, Parmenides, Eraclit, Empedòcles) e filosòfs pòstaristotelians.


text: Francisco León foguèt plaidejat e delegat dins lo segond Congrès Panamericà de 1901 a 1902, foguèt tanben deputat dins lo Congrès de l'Union, ambaissador de Mexic dins desparièrs païses d'America e Euròpa pendent lo govèrn de Porfirio Díaz, mas après los renonciaments del president Porfirio Díaz e del vice-president Ramón Corral, Francisco León assumiguèt la presidéncia de Mexic amb la comanda de convocar a nòvas eleccions, doncas que lo sieu govèrn li caliá garantir la transicion entre la dictatura depausada de Porfirio Díaz e un nòu regim, malgrat aiçò, mejançant intrigas e de qualques revolucionaris prominents en lo sieu gabinet, atenguèt la division intèrna dels seguidors de Francisco Ignacio Madero, Aital meteis, en emprene una intensa campanha contra las tropas de Emiliano Zapata, Francisco León poguèt separar las relacions entre las tropas d'Emiliano Zapata e Francisco Ignacio Madero. Temps après, Francisco León daissèt la presidéncia e emigrèt dins l'Itàlia. E entre las siás activitats destacadas, el foguèt tanben president dels tribunals mixtes d'arbitratge creat pels tractats de patz que donèron fin a la Primièra Guèrra Mondiala[1][2][3][4][5][6].


text:
Tir (Liban)
Tir es una granda vila du Liban. Cap luòc del Caza de Tyr dins la Mouhafazah del Sud Liban. La vila de Tir es situada a 70 quilomètres al Sud de Beirot e a 35 quilomètres al Sud de Sidon.
Somari
Los diferents noms de Tir[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Tir se situa dans la Fenicia miègjornala a qualques 70 km al sud de Beirot (Berytos dins l'antiquitat) e a 35 km al sud de Sidon (Saida en arabi), gaireben a mièg camin entre Sidon al Nòrd e Acre al sud, e a qualques quilomètres al sud du Litani (Leontes dins las fonts classicas).
Dins l'Antiquitat, la vila èra compausada de doas partidas, l'una insulara e l’autra continentala. La vila insulara èra situada sus un ròc, que son nom « SR » que significa en fenician "lo ròc". Separada del continent par un estrech de 500 a 700 mètres de larg. I aviá dos pòrts, « lo port Sidonian » al nòrd, e « lo pòrt egipcian » al sud.
S'anant de Tir cap al nòrd en direccion de Sidon, passam prèps de la font ‘Ain Babouq, puèi prèp de la font termala ‘Ain Habrian, e arribam a Nahr (flum, riu) el Qasmiyé qu'es la partida inferieura du Nahr el Litani. Aquel flum constituava la frontièra Nòrd entre lo reialme de Tir e aquel de Sidon.
Un autre camin costièr fòrça important anava de Tir cap al sud, l’escala de Tir que franchís Ras el Abyad que, a esquèrra mena a Oum El Amed situat sus un puèg e que, cap al sud mena a Akzib e a Acre e fin finala a Aïfa e al mont Carmel, que constituan la frontièra sud del reialme de Tir.
Istòria[modificar | modificar la font]
L’istòria de Tyr se confond amb aquela Sidon subretot perque, sus mai d'uns periòdes, èran unificadas. Erodòt que visitèt la vila en 450 AbC foguèt informat pals prèstres del temple de Melqart que la vila aviá estat fondada al meteis temps que lo temple e que Tir èra abitada dempuèi 2 300 ans, çò que dona la data de 2700 AbC.. Aquela data foguèt atestada per l’arqueologia.
Entre lo tresen e la fin del segon millenari, Tir n’aviá qu’un ròtle segondari dins l’istòria del Orient Mejan. Figura dins los tèxtes egipcians del IInd millenari per sa situacion estrategica miègjornala; mas èra pas qu’un pòrt pichon d’escala entre l’Egipte e Biblòs. L'estatut de Tir entre lo reialme de Totmòsis II e Ramsès III li permetèt de profeitar de sa posicion per desvelopar son ròtle coma pòrt estrategic, son comèrci e son industria.
Pareis que l'union de Tir e de Sidon foguèt favorabla entre lo sègle X e IX AbC. Aprèp la desfacha de Loli (fin del sègle VIII), pendent de l’invasion assiriana, Baalu reinava sus Tir (començament del sègle VII) e Sidon la prenguèt aprèp lo refús de cooperacion amb los assirians. Atat, l’interior del reialme de Tir venguèt província assiriana mas l’activitat comerciala e maritima contunhava d'aumetar fin a l’arribada d’Alexandre lo Grand.
L'egemonia feniciana sus la còsta al sud de Fenicia s’espandissiá fins a Ascalon. La preséncia dels fenicians es affirmada par l’arqueologia (escavacions d’Akhziv, de Tell el fukhar, de Tell Keisan, de Kabri, del Mont Carmel, d'Atlit, de Shiqmona, de Dor, d'Ascalon, de Tell el kheleifeh, d'Arad, d'Ashdod, Azor).
Quand Nabucodonosòr II venguèt rei de Babilònia, aprèp la casuda de Niniva en 612, assetgèt Tir pendent 13 ans (635-610), mas d'ipotèsis evòca coma de compromís s'establiguèt entre los Tirians e los Babilonians al tèrme de Tir conservariá una cèrta autonomia.
En 539, Cirus dintrèt a Babilònia vencedor del babilonians e comencèt un periòde novèl. Integrats dins l'Empèri Pèrsa aquemenid, los fenicians commencèron frapar lor moneda e Tir fabricava de flòtas pels sobeirans aquemenids (surbretot per lors guèrras contra los Grècs).
Aprèp la victòria d'Alexandre suls Pèrsas, a Issos las ciutats fenicianas comencèron a s'aligar al novèl conquerent. Levat Tir que resistiguèt en 332 a Alexandre amb un sètge de 7 meses. Tir, a l'epòca, èra situada sus una illa mas Alexandre capitèt a bastir una levada cap a l'illa e la vila passèt de la dominacion pèrsa a la dominacion grèga.
Aprèp la mòrt d’Alexandre lo Grand (junh 323) son reialme foguèt separat e aflaquit. Ptolemèu Ièr fondèt sa dinastia en Egipte en 305-304 e adoptant la politica egipciana anciana, se tornèt cap a Fenicia. Ocupèt Tir e las autras ciutats fenicianas. Jos aquel reailme comencèt la primièra edat tiriana (275/4 AbC.).
L’aflaquiment de l’Estat lagid aprèp la mort de Ptolemèu IV (203/2 AbC.) marquèt la fin de la dominacion lagid e la Fenicia del sud passèt jos la tutèla dels Seleucids vèrs 200 AbC. La segonda edat tiriana debutèt vèrs 126 ABC. e s'acabèt vèrs 69-70 ApC.
En 64 AbC., los romans tornèron organizar la region creant la província de Siria sus las ruïnas de l'anciana Siria seleucid e Tir coneguèt la Pax Romana.
La ciutat feniciana venguèt una vila de província romana tranquilla.Le Nòu Testament conta un viatge de Jèsus (Mc 7:24). Una glèisa creitiana i foguèt fondada, e los Actes dels Apòstols declaran que Pau de Tars i demorèt sèt jorns tornant de Chipre (Ac 21:3). Un evescat es atestat dempuèi la fin del sègle II. Ui concili s'i debanèt en 355. Selon Jiròni de Stridon, lo paire de la Glèisa Origèn i morriguèt, e es enterrat dins la basilica.
En 636, Tir tombèt jos la dominacion dels Arabis. Passèt enguida als Seldjoukides (1089), puèi foguèt presa pels crosats (1124). En 1291, foguèt presa pels Mamelocs.
En 1920, aprèp la dominacion otomana, Tir es restituïda a la republica Libanesa.
Patrimoine mondial de l'UNESCO[modificar | modificar la font]
Lo center urban de Tir es inscrit sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1983.
Le patrimòni cultural de Tir es constituit de[1] :
La vila antica[modificar | modificar la font]
- Muralhas fenicianas,
- Andana principala bordada d’una colomnada e de trepadors,
- Arenas romanas,
- Quartièr residencial,
- Castèl Crosat,
- Palèstra,
- Tèrmes,
- Carrièra quadrilhadas,
- Catedrala Crosada[2].
La necropòli (El-Bass)[modificar | modificar la font]
- Necropòli,
- Arc monumental,
- Carrièra romana e caussada bizantina,
- Aqüeducte,
- Ipodròma.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Perpinhan, Catalonha
Galariá[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ In Unesco, 1983, by Maurice CHEHAB, alara Director general de las antiquitats de Liban
- ↑ Dins la catedrala Crosada de Tir foguèt enterrada Frederic Barbarossa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Bariaa Mourad, Du Patrimoine à la Muséologie. Conception d'un musée sur le site archéologique de Tyr, Tèsa de DEA; Musèum Nacional d'Istòria Naturala, París, 1998.
- (fr)A. Poidebard, Un grand port disparu - TYR - Recherches aériennes et sous-marines 1934-1936, ed: Libr. Orientaliste Paul Geuthner, París, 1939.
- (fr)UNESCO, Proposicion d’inscripcion sus la Lista del Patrimòni Mondial somés pel Liban, Unesco, París, 1983.
- (fr)Sabatino Moscati Les Phéniciens, Arthème Fayard, París (1971) ISBN 2501003543.
- (fr)Josette Elayi, Recherches sur les cités phéniciennes à l'époque perse, Institut Universitari Oriental, Nàpols 1987.
- (fr)Josette Elayi, Économie des cités phéniciennes sous l'Empire perse, Institut Universitaire Oriental, Naples 1990.
- (en)J. Elayi et A.G. Elayi, The Coinage of the Phoenician City of Tyre in the Persian Period (5th-4th cent. BCE), ed: Éditions Peeters, Leuven 2009 (ISBN 978-90-429-2202-0).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ar) (fr) (en) site de la vila de Tit (Sour) sur Localiban
- (ar) Site yasour
- Melkan Bassil, Panorama interactiu a 360 grases del site arqueologic de Tir


text:
Lisosòma
Lo lisosòma es un organet de la cellula qu'a de formas variablas; es recubèrt per una membrana e conten d'enzims qu'idrolizan lei macromoleculas. Foguèron isolats mai de quaranta enzims diferents dins lo lisosòma. Totei an la caracteristica d'èsser d'idrolasas, es a dire, d'enzims que catalizan de reaccions que s'apondon en eu o s'eliminan de moleculas d'aiga. Intervenon en la digestion dei substàncias que la cellula capta de l'exterior per se noirir e fan tanben foncion de digestion intracellulara. Segon son origina, i a dos tipes de lisosòmas:
- Lei lisosòmas primaris son aquelei formats a partir de l'aparelh de Golgi. An una forma redona o ovala e que son contengut es omogenèu. Intervenon pas dins lei procès digestius. Quand s'i jonhon d'autrei particulas, pòdon formar lo lisosòma segondari o n'expulsar plan lo contengut directament a l'exterior
- Lei lisosòmas segondaris se forman quand un lisosòma primari se fusiona amb d'autrei particulas coma, per exemple, lei que provenon de l'exterior de la cellula, en un procès de digestion. An una forma pus variabla que lei primaris.


text:
Lei de la gravitacion universala
La lei de la gravitacion universala de Newton ditz que la fòrça d'atraccion entre dos còrs, amb massas m1 e m2 respectivament, es proporcionala al produch de las massas m1 e m2 e inversament proporcionala al carrat de la distància que separa los dos còrs. Matematicament s'exprimís coma:
ont F es lo modul de la fòrça de la gravitat, G es la constanta gravitacionala, m1 e m2 son las massas dels dos objèctes qu'inician la fòrça, e d es la distància entre los dos centres de gravitat de las doas massas, que se considèran concentradas en un punt.
La valor de G dins lo Sistèma Internacional d'Unitats es:
Amb la lei de la gravitacion universala, Newton capitèt a reproduire las leis de Kepler, donant atal una explicacion pus fondamentala de las tres leis, que fins alara èran solament empiricas.
Per exemple, a la superficia terrèstra se pòt considerar que la distància al centre de la Tèrra es la meteissa en totes los punts (es una aproximacion: la diferéncia de la distància mejana del centre de la Tèrra a un punt del nivèl de la mar e al suc d'una montanha de 1000 mètres es de mens de 0,02%).
- ont
Aicí M es la massa de la Tèrra e R son rai mejan[1]. Generalament es una bona aproximacion de considerar g coma una constanta. De fach g es l'acceleracion que los còrs subisson a la superficia terrèstra e qu'es la meteissa per totes los còrs independentament de la seuna massa (coma se pòt deduire del calcul precedent) e que serà demostrat empiricament per Galileo Galilei.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Se pòt mostrar qu'un objècte que la reparticion de sa massa a una simetria esferica exercís suls cors exteriors la meteissa atraccion gravitacionala que se foguèsse pontual, sa massa essent concentrada en son centre. Aiçò justifica lo calcul supra ont se considèra la Tèrra coma una massa pontuala.


text:
1938
Aquesta pagina concernís l'an 1938 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Hans Herbjørnsrud, escrivian norvegian
- 5 de genièr - Rei Joan Carles I d'Espanha
- 25 de genièr - Etta James, cantaira americana
- 31 de genièr - Reina Beatritz dels Païses Basses
- 11 de febrièr - Manuel Noriega, general, dictator de Panamà
- 2 de març - Ricardo Lagos Escobar, ex-president de Chile
- 7 de març - David Baltimore, biologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 26 de març - Anthony James Leggett, fisician american, Prèmi Nobel
- 8 d'abril - Kofi Annan, Secretari General de l'ONU, Prèmi Nobel de la Patz
- 15 d'abril - Claudia Cardinale, actritz italiana
- 4 de mai - Carlos Monsiváis, escrivan mexican (m. 2010)
- 12 de mai - Ayaz Mütallibov, president d'Azerbaitjan
- 13 de mai - Giuliano Amato, primièr ministre d'Itàlia
- 24 de junh - Abülfaz Elçibay, president d'Azerbaitjan
- 9 de julhet - Georges Frêche, òme politic francés (m. 2010)
- 28 de julhet - Alberto Fujimori, president de Peró
- 28 de julhet - Chuan Leekpai, primièr ministre de Tailàndia
- 9 d'agost - Leonid Kuchma, primièr ministre d'Ucraïna
- 28 d'agost - Paul Edgar Philippe Martin, primièr ministre de Canadà
- 3 de setembre - Ryoji Noyori, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 21 de setembre - Jaime Torres, musician argentin
- 29 de setembre - Wim Kok, primièr ministre dels Païses Basses
- 3 d'octobre - Pedro Pablo Kuczynski, primièr ministre de Peró
- 4 d'octobre - Kurt Wüthrich, quimista soís, Prèmi Nobel
- 9 d'octobre - Heinz Fischer, president d'Àustria
- 29 d'octobre - Ellen Johnson-Sirleaf, president de Libèria
- 2 de novembre - Reina Sofia d'Espanha
- 5 de novembre - Joe Dassin, cantaire e compositor francés e american (m. 1980)
- 18 de novembre - Norbert Ratsirahonana, president de Madagascar
- 24 de novembre - Francisco Antonio Rodríguez Poveda, president de Panamà
- 8 de decembre - John Agyekum Kufuor, president de Ghana
- 15 de decembre - Juan Carlos Wasmosy, president de Paraguai
- 16 de decembre - Liv Ullmann, actritz norvegiana
- Mamadou Tandja, president de Nìger
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Georges Méliès, cineasta francés (n. 1861)
- 1èr de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan italian (n. 1863)
- 1èr de març - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (n. 1874)
- 4 de mai - Carl von Ossietzky, pacifista alemand, prèmi Nobel de la Patz (n. 1889)
- 13 de mai - Charles Edouard Guillaume, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1861)
- 29 d'agost - Béla Kun, revolucionari ongrés (n. 1886)
- 8 de setembre - Agustín Magaldi, cantaire argentin de tango (n. 1898)
- 10 de novembre - Mustafa Kemal Atatürk, 1èr president de Turquia (n. 1881)
- 3 de decembre - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (n. 1872)
- 11 de decembre - Christian Lous Lange, pacifista norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1869)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Enrico Fermi
- Prèmi Nobel de Quimia : Richard Kuhn
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Corneille Jean François Heymans
- Prèmi Nobel de Literatura : Pearl S. Buck
- Prèmi Nobel de la Patz : Fondacion Nansen


text:
Mostrando resultados 1 a 3 de 3
Jpg Construcciones
Ofrecemos servicios en desarrollo de proyecto, desarrollo de presupuestos y análisis de costos, construcción de inmuebles, remodelación y ampliación d...
Yireh Inmobiliaraia y Constructora venta de casas
Empresa dedicada a la venta de casas habitación, terrenos, oficnas, locales, bodegas así como a la administración de bienes raices. Otra division d...
construcion, renta de casas, venta de casas, venta de terrenos
Ms Constructora E Inmobiliaria constructores de casas
Baja California 217, 96500
Coatzacoalcos, Veracruz
Restablecer
Mostrar todo
Construccion de casas en Guadalajara | Construccion de casas en Puebla | Construccion de casas en San Luis Potosi | Construccion de casas en Tlalpan | Construccion de casas en Monterrey | Construccion de casas en Toluca | Construccion de casas en Zapopan | Construccion de casas en Ciudad Victoria | Construccion de casas en Celaya | Construccion de casas en Miguel Hidalgo | Construccion de casas en Oaxtepec | Construccion de casas en Guasave | Construccion de casas en Rosarito | Construccion de casas en Guadalupe | Construccion de casas en Bacalar | Construccion de casas en Tepeapulco | Construccion de casas en Ciudad Delicias | Construccion de casas en Chalco | Construccion de casas en Gustavo A Madero | Construccion de casas en Torreon
Construccion de casas en Baja California | Construccion de casas en Chiapas | Construccion de casas en Chihuahua | Construccion de casas en Chihuahua | Construccion de casas en Coahuila | Construccion de casas en Colima | Construccion de casas en Distrito Federal | Construccion de casas en Distrito Federal | Construccion de casas en Estado De Mexico | Construccion de casas en Estado De Mexico | Construccion de casas en Guanajuato | Construccion de casas en Guanajuato | Construccion de casas en Guerrero | Construccion de casas en Hidalgo | Construccion de casas en Hidalgo | Construccion de casas en Jalisco | Construccion de casas en Jalisco | Construccion de casas en Michoacan | Construccion de casas en Michoacan | Construccion de casas en Morelos | Construccion de casas en Nayarit | Construccion de casas en Nayarit | Construccion de casas en Nuevo Leon | Construccion de casas en Oaxaca | Construccion de casas en Oaxaca | Construccion de casas en Puebla | Construccion de casas en Queretaro | Construccion de casas en Queretaro | Construccion de casas en Quintana Roo | Construccion de casas en San Luis Potosi | Construccion de casas en San Luis Potosi | Construccion de casas en Sinaloa | Construccion de casas en Sinaloa | Construccion de casas en Sonora | Construccion de casas en Sonora | Construccion de casas en Tamaulipas | Construccion de casas en Tamaulipas | Construccion de casas en Veracruz | Construccion de casas en Veracruz | Construccion de casas en Yucatan | Construccion de casas en Yucatan


text:
Malholàs
Malholàs[1][2] ( Mailholas en francés) es una comuna lengadociana en Volvèstre, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en Volvèstre a 27 km al Sud de Murèth e a prèp de 50 quilomètres al Sud de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry, nascut lo 29 de junh de 1900 à Lion e desaparegut en vòl lo 31 de julhet de 1944, Mòrt per la França, èra un escrivan, poèta e aviator francés.
Nascut de familha eissida de la noblessa francesa, Antoine de Saint-Exupéry passèt une enfança aürosa malgrat la mòrt d'ora del paire. Escolan pai brilhant, obtenguèt pasmens son bachelierat en 1917 e, aprèp son escac a l'Escòla navala, s'orientèt cap a las bèlas arts e l'arquitectura. Vengut pilòt pendent de son servici militar en 1921, s'engatjèt en 1926 per la companhiá Latecoèra (futura Aeropostala) e transportèt lo corrièr de Tolosa cap a Senegal abans de rejònher l'America del sud en 1929. A meteis temps publiquèt, en s'inspirant de sas experiéncias d'aviator, sos primièrs romans: Corrièr Sud en 1929 e subretot Vòl de Nuèch en 1931, qu'encontrèt un grand vam.
A partir de 1932, l'emplegaire aguèt de problèmas economics. Alara Sant Exupéry se consacrèt a l’escritura e al jornalisme. Faguèt de grands reportatges al Vietnam en 1934, a Moscòu en 1935, en Espanha en 1936, que noiriguèron sa reflexion sus las valors umanistas que desvelopèt dins Tèrra dels òmes, publicat en 1939.
En 1939, foguèt mobilizat dins l'armada de l'aire e foguèt afectat dins una esquadrilha de reconeissença aeriana. A l'armistici, quitèt França per Nòva York amb per tòca de far dintrar los Americans dins la guèrra e venguèt una de las voces de la Resisténcia. Per manca d'accion, jonhèt, a la prima de 1944, en Sardenha puèi en Corsega, una unitat cargada de reconeissenças fotograficas per preparar lo Desbarcament en Provença. Desapareguèt pendent mission del 31 de juilhet de 1944. Son avion foguèt pas tornar trobat qu'en 2004.
Lo princilhon, escrit a Nòva York pendent la guèrra, foguèt publicat amb las seunas aquarèlas obtenguèt un lèu un fòrça grand succès mondial.
Somari
Sa vida[modificar | modificar la font]
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Filh del comte Jean-Marc de Saint-Exupéry (1863-1904), inspector d'asseguranças, e de Marie Boyer de Fonscolombe, Sant Exupèri nasquèt lo 29 de junh de 1900 dins lo 2Modèl:D arrondiment de Lion dins una familha eissida de la noblesa francesa. Visquèt una enfança aürosa amb cinc fraires e sòrres. Mas en 1904, moriguèt lo paire espotit per un tren.
Fin a l'edat de dètz ans, passèt son enfança entre lo castèl de La Mòla en Provença, proprietat de sa granda mairala, e lo castèl de Saint-Maurice-de-Rémens dans l'Ain, proprietat de l'una de sas tantas. A la fin de l'estiu de 1909, sa familha s'instalèt al Mans, region d'origina pairala. Antòni dintrèt al collègi Notre-Dame de Sainte-Croix lo 7 d'octobre seguent.
En 1912, passèt las grandas vacanças a Saint-Maurice-de-Rémens. Fascinat pels avions, sovent s'anèt a vèlo a l’aerodròm d'Ambérieu-en-Bugey e domorava logtemps amb los mecanicians. Un jorn, demandèt al pilòt Gabriel Salvez pretendent que la maire l'aviá autorizat a far un baptisme de l'aire. faguèt doncas son baptisme sus un Bertaud-Wroblewski [1], avion fabricat a Villeurbanne per l'industrial lionés Berthaud suls dessenhs de Pierre e Gabriel Wroblewski-Salvez.
Quand la Primièra Guèrra Mondiala comencèt, Marie de Saint-Exupéry foguèt nomenada infirmièra en cap de l'espital militar d'Ambérieu-en-Bugey dins l'Ain. Mercés a son trabalh, podèt far venir los seus mainats prèp d'èla. Los dos filhs, Antòni e François, venguèron escolans al collègi jesuista de Notre-Dame de Mongré, a Villefranche-sur-Saône. Se los resultats de sos estudis son mediòcres emportèt pasmens lo prèmi de narracion al licèu per l'una de sas redaccions[2].
A la dintrada escolara de 1915, la maire aimèt mai los inscriure a çò dels fraires marianistas de la Villa Saint-Jean a Friborg, en Soïssa. Aquel collègi desvelopava un metòde d'education modèrne que li permet d'exercir lor creativitat. Antòni i encontrèt Louis de Bonnevie, que la familha èra vesina e amiga de la seuna a Lion. Venguèt tanben fòrça amic amb Marc Sabran e Charles Sallès[3].
En 1917, obtenguèt lo bachelierat malgrat de resultats escolars justes. L'escolan Sant Exupèri èra pus dotat dins las matèrias scientificas que literàrias. Pendent l'estiu, François, lo fraire capdet d'Antòni moriguèt d'una pericardita. Atristat per la mòrt del fraire semblaria que l'eveniment marquèt lo passatge de Sant Exupèri a l'edat d'adulta.
En 1919, manquèt lo concors de l'Escòla navala e se faguèt marcar coma auditor liure dins la seccion arquitectura a l'Escòla nacionala superiora de las bèlas arts.
Dins l’aviacion[modificar | modificar la font]
En abril de 1921, foguèt affectat per son servici militar coma mecanician al 2Modèl:D regiment d’aviacion d'Estrasborg. En junh, se paguèt de leissons de pilotatge.
En janvièr de 1922, èra a Istre coma escolan oficièr de resèrva. Venguèt pilòt militar amb lo grade de caporal. En abril de 1922, dins l'encastre de sa formacion dins los EOR, s'entraïnava a Avord, e que quitèt per la region parisenca amb lo grade de soslòctenent. Al començament d'agost, es nomenat al 37n regiment d’aviacion a Casablanca, onte obtenguèt son brevet civil. Pendent los lésers, realizava de crocadís dels cmopanhons. En octòbre, soslòctenent de resèrva, causiguèt sa nominacion al 34n regiment d’aviacion, al Bourget. A la prima de 1923, aguèt son primièr accident d’avion al Bourget: fractura del cran. Aprèp aquel accident grèu, foguèt desmobilizat. Pasmens, volguèt totjorn dintrar dins l’armada de l’aire, coma l’i encoratjèt lo general Barès. Mas la familha de Louise de Vilmorin, sa promesa, s’i opausèt. Comencèt per el un long periòde d’enuèg: se trobèt dins un burèl coma contrarotlaire de fabricacion dins lo Comptoir de Tuilerie. En setembre, foguèt la ruptura de las acordalhas amb Louise.
En 1924, Sant Exupèri trabalhèt dins l’Alièr e la Cruesa coma representant de l’usina Saurer que fabrica dels camions (ne vendrèt pas qu’un en un an e mièg!). En 1924, comencèt una òbra en prosa, Manon, danseuse.
En 1926, engatjat per Didier Daurat, director de l’expleitacion de las linhas de la companhia Latecoèra (futura Aeropostala) e jonhèt l’aeropòrt de Tolosa-Montaudran pel transpòrt del corrièr suls vòls entre Tolosa e Dakar. Escriguèt alara una novèla (« L'évasion de Jacques Bernis »), que sera tirat « L'Aviator », publicat dins la revista d’Adrienne Monnier, Le Navire d’argent (numéro d'avril), onte trabalhava amb son amic Jean Prévost. A Tolosa, coneguèt Jean Mermoz e Henri Guillaumet. Aprèp dos meses, voguèt encargat de son primièr transpòrt de corrièr cap a Alacant.
Fin de 1927, foguèt nomenat cap d’escala a Cap Juby al Marrròc amb per mission de melhorar las relacions de la companhia amb los dissidents mores d’un costat e amb los Espanhòls d’un autre. Descobriguèt la brutlanta solitud del desèrt. En 1929, publiquèt a Gallimard son primièr roman, Corrièr sud, que conta sa vida e sas emocions de pilòt.
En setembre de 1929, jonhèt Mermoz e Guillaumet en America del Sud per contribuir al desvelopament de l’Aeropostala fins en Patagonia. En 1930, utilizèt la bibliotèca de son amic Paul Dony per escriure diverses sonets inspirats d’autres poètas. En 1931, publiquèt son segond roman, Vol de nuèch, un fòrt grand succès, qu'evòca sas annadas en Argentina e le developament de las linhas cap a Patagonia. En 1931 se maridèt a Agay amb Consuelo Suncin Sandoval de Gómez (mòrta en 1979), a l'encòp escrivana e artista salvadorana.
A partir de 1932, la companhia subrevisquèt pas a son integracion a Air France, viu dificilament, se consacrant a l’escritura e al jornalisme. Sant Exupèri demorèt pilòt d’ensags e pilòt d'expedicion e tanben venguèt jornalista per de grands reportatges.
Reportaire per Paris-Soir, vitjèt al Vietnam en 1934 e à Moscóu en 1935. En decembre de 1935, tentèt una expedicion París-Saigon, mas foguèt obligat de pausar en catastròfa son avion, un Caudron Simoun, dins lo desèrt Libic en Egipte. Anèt en l’Espanha en 1936. De totes aqueles viatges, se faguèt plan fòrça de souvenirs, d’emocions e d’experienças, que li serviguèron a fabregar sa reflexion sul cap a donar a la condicion umana. Sa reflexion lo cpnduguèt a l’escritura de Tèrra dels òmes, que foguèt publicat en 1939. Es dins aquel roman que se trapa la celèbra frasa prononciada per Henri Guillaumet aprèp son accident dins los Andes: « Çò que faguèt, te lo juri, jamai cap bèstia l’auriá fach ».
Guèrra de 1939-1945[modificar | modificar la font]
En 1939, foguèt mobilizat dins l'armada de l'aire e nomenat dins une esquadrilha de reconeissença aeriana. Lo 23 de mai 1940, susvolava Arras alara que los panzers alemands envasissián la vila[4]. A l'armistici, quitèt França per Nòva York amb per objectiu de far dintrar en guèrra los Americans. Jutjat comapetainista per uns, gaullista pels autres, li foguèt dificil de se far entendre. Coma la granda majoritat dels Frances, seriá estat d'en primièr favorable al Vichèi, que li semblava representar la continuitat de l'Estat, e se mesisiá doncas del general de Gaulle. De fach, subretot ensagèt de reconciliar las faccions opausada; pendent son apèl radiofonic del 29 de novembre de 1942 dempuèi Nòva York, lancèt: « Franceses, reconciliem nos per serbir », mas foguèt incomprés, perquèra tròp tard e lo temps èra aquel de l'afrontament general. Pasmens, segon d'archius americans[5] semblariá que los servicis secrets americans aurián pensat de lo pojar al luòc del general de Gaulle.
En mai de 1942, demorèt al Canadà dins la familha De Koninck[6]pendent cinc setmanas al Quebèc a causa de problèmas de visá. En avril de 1943, pasmens que considerat pels alliats coma un pilòt mediòcre, incapable de pilotar un avion de combat modèrne, tornèt al servici actiu dins l'aviacion en Tunisia mercé a sas relacions e a las pressions del comandament francés. Faguèt qualques missions de reconeissença, mas foguèt victima de mai d'un incidents e foguèt mes « en reserva de comandament », a causa de son edat, son marit estat de santat, e dels diferents accidents. Demorèt alara en Argeria, al Marròc, puèi en Argeria encara, onte obtenguèt a la prima de 1944 l'autorizacion del comandant en cap de las fòrças aerianas en Mediterranèa, lo general american Eaker, de jònher lo prestigiós grop 2/33 basat a Alghero, en Sardenha. Faguèt de vòls, amb de panas e d'incidents. Lo 17 de juilhet de 1944, lo 2/33 s'instalèt a Borgo, mon luènh de Bastia, en Corsega. Es dempuèi l'aeropòrt vesin de Poretta que despeguèt amb son F-5B-1-LO, version foto del bimotor P-38 Lightning, lo 31 de juilhet a 8 h 25 lo matin, per una mission de cartografia (cap sus la Val de Ròse, via Annecy e retorn per la Provença): de reconeissenças fotograficas per dessenhar de mapas precisas du país, fòrt utilas per tot debarcament en Provença venent, previst pel 15 d'agost. Èra lo sol a bòrd, son avion èra pas armat e aviá de carburant per sièis oras de vòl. A 8 h 30, foguèt signalar lo darrièr ecò radar. Son avion se seriá espotit prèp de las còrat de Provença. Èra alara impossible de far de recercas sul terren en temps de guèrra. « Saint Ex » desapareguèt oficialament portada desaparegut.
Lo mistèri de sa mòrt[modificar | modificar la font]
Mas qinas son las circonsténcias de sa mòrt?. En 1950, un pastor d'Aquisgran, ancian oficièr de rensenhaments dins la Luftwaffe, testimonhèt aver aprés, lo 31 de julhet de 1944, qu'un P-38 Lightning seriá estat abatut en Mediterranèa per un Focke-Wulf alemand. Puèi, en 1972, venguèt lo testinòmi postúm d'un jove oficièr alemand, l'aspirant Robert Heichele, qu'auriá tirat sul Lightning dempuèi son apparelh, un Focke-Wulf 190, vèrs miègjorn, aldessús de Castelana. Mas Heichele foguèt tocat en agost de 1944. Dins los ans 1990, un autre testimòni surgiguèt: una abitanta de Carcairana qu'auriá vist, lo jorn fatidic, lo Lightning se far abatre. La mar auriá enseguida getat lo còs d'un soldat sus la plaja, que seriá estat enterrat anonimament dins lo cementèri de la comuna. Seriá Sant Exupèri? Per saber, caldriá exumar lo còs e comparar l'ADN amb los membres de sa familha, que s'i opausan. Cada còp, aquelas « revelacions » tornan l'interés dels especialistas e tanben del grand public pel « mistèri Sant Ex ». Fin finala, en 2000, de rèstes de son aparelh foguèron trobat en Mediterranèa al larg de Marselha. Lo 7 de setembre de 1998, un pescaire aviá ja trobat sa cadeneta, prèp de l'illa de Rion.
Mas res permet de donar una conclusion definitiva sus las circonstàncias de sa mòrt. Seriá la consequéncia d'una pana tecnica, d'un malaise del pilòt? N'i a que van, al grand escandal dels seus, fins a pensar suicidi de Sant Exupèri disminuit fisicament, desesperat pel monde que s'anociava, tèsa confortada al darrièrs escriches, del ton francament pessimista, coma a Pierre Dalloz : « Se soi descendut, regretarai absoludament res. La termitièra futura m’esglàsii. E aborissi lor vertut de robòts. Ieu, seriái estat fach per èsser jardinier. »
Òbras[modificar | modificar la font]
Se son pas totas autobiograficas, sas òbras son plan inspiradas de sa vida de pilòt aeropostal, levat pel Lo Princilhon (1943) — sens dobte son succès mai popular qu'es puslèu un conte poetic e filosofic.
Escriguèt d'autres libres, tanplan fòrça coneguts: Corrièr Sud (1929), Vòl de nuèch (1931), Tèrra dels òmes (1939), Pilòt de guèrra (1942), Lettra a un otatge (1944), Escriches de guèrra (collectats en 1982), et Ciutadèla (postúm, 1948). Totes aqueles romans contan l'istòria de sos viatjes ne faguent ficcion e creant de fantasiá.
- Publicat en 1926. Lo primièr tèxte editat de Sant Exupèri, fragment benlèu d'un ensemble mai vaste, e que foguèt lo material per Corrièr sud.
- Publicat en 1929. Mejans lo personatge de Jacques Bernis, Sant Ex conta la seuna vida e las seunas emocions de pilòt. Louise de Vilmorin se tròba dins lo personatge de Geneviève.
- Publicat en 1931. Aquela òbra amb de un vam de tragèdia, es prefaciada per son amic André Gide. Aquel obratge foguèt un grand succès e coneguèt de multiples traduccions.
- Lo personatge principal, Rivière, es inspirat per son cap Didier Daurat. Un cap que sap pojar los òmes fins al bot d'espereles per la realizacion de lor mission: lo corrièr deu passar sens cap de condicion, la mission despassa en valor la vida umana. Las valors que lo roman mòstra son: primautat de la mission, importància del dever e responsabilitat del trabalh a complir fins al sacrifici.
- Publicat en 1939. Es una seguida de recits, de testimònis e de meditacions basats sus un fum d'experiéncias, d'emocions e de souvenirs de viatges. Es tanben un omenatge a l'amistat e a sos amics Mermoz e Guillaumet e mai largament una vision romantica sus la noblesa de l'umanisme.
- Publicat en 1942.
- Publicat en 1944.
- Publicat en 1948. Començat en 1936, aquela òbra foguèt pas acabada per Sant Exupèri. Publicada dins una primièra version en 1948 dempuèi d'un tèxte dactilograficat. La totalitat dels manuscrits foguet mesa a la disposicion dels editors en 1958.
- Publicat en 1953. Edicion integrala en 1975. Interèts e curiositats de l'escrivan per las sciéncias, la religion, la literatura, reflexions e aforismes pertinents.
- Publicat en 1955. Recuèlh de la correspondéncia de Sant Exupèri amb sa maire cobrissent lo periòde 1910 - 1944.
Escriches de guèrra (1939-1944)
- Publicat en 1982. Recuèlh postúm es prefaciat per Raymond Aron.
- Publicat en 2007. Cort roman acabat en 1925. Es l'istòria d'amor entre una « dròla », Manon, e un òme de quaranta ans, « grèu », trista, que cerca un sens a sa vida. Dempuèi lor encontra, se liga entre eles una relacion amorosa, l'òme aparent tendrament sa « paura pichona filha », que pensava èsser dançaira. Fan l'amor sens passion. Partent de viatge en veitura. Mas aprend un jorn per tres de sos clents que Manon es de fach una prostituida. Rompon puèi tornan se veire. Manon se geta jos las ròdas d'un camion e manca morir. Demorará garèla.
- Colleccion de letras d'amor a une jova ambulancièra de la Crotz Roja encontrada en mai de 1943 dins un tren entre Oran e Argièr. Aquelas letras son ornadas de dessenhs del Pincilhon que Sant Exupèri fa parlar per el.
Escriches de circonstàncias
- « La Patz o la guèrra » (1938 per Paris-Soir)
- « Moscóu » (1935 per Paris-Soir)
- « L'Espanha ensanglantada » (agost 1936 per L'Intransigeant)
- « Lo Vòl brisat. Prison de sable » (genièr-febrièr de 1936 per L'Intransigeant)
- « Madrid » (julhet de 1937 per Paris-Soir)
Cinèma
- Scenari original per Anne-Marie, realizat per Raymond Bernard, sortit en 1936.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Icare Lo baptèma de l'aire es contat per Alfred Thénoz, testimòni dirècte avent d'una carta postala mostrant l'avion e signada en 1937 per Antòni amb aqueles mots: "Per Thénoz que foguèt baptisat sul meteis aparelh que ièu." (Font: Alfred Thénoz, publicat pagina 78 de: Icare: Revista de l'aviacion francesa, No. 69, (fr)"Saint-Exupéry : Première époque 1900-1930, Tome 1", été-automne 1974.)
- ↑ [http://web.archive.org/20030413044455/www.geocities.com/memoiresaintexupery/page3.html momòria de Sant Exupèri sus www.geocities.com
- ↑ (fr)Sant Exupèri, los primièrs pases d'un poèta
- ↑ Conta aquela mission dins Pilote de guèrra
- ↑ Revista Epok n° de març de 2000
- ↑ Site oficial de la Vila de Quebèc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Curtis Cate, Saint-Exupéry, ed:Grasset, 1973, 1994; ISBN: 2253140104
- (fr)Alain Cadix, Saint-Exupéry - Le sens d'une vie, ed: Le Cherche-Midi, col:Ciels Du Monde, 2002, ISBN 2862747874
- Projècte de fondacion Antòni de Sant Exupèri: (fr)Œuvres complètes, 2 volums, ed. Gallimard, La Pléiade.
- (fr)Jean-Claude Bianco, Le mystère englouti Saint-Exupéry, ed: Éditions Ramsay; ISBN 2841148025, prefàcia de Patrick Poivre d'Arvor. 320 p.
- (fr) Nathalie des Vallières; Saint-Exupéry, l’archange et l’écrivain; ed: Gallimard; col:Découvertes Gallimard, 1998; ISBN 2070532798, 127 p.
- Eric Grode, Saint-Exupéry's exploits, in song, International Herald tribune, 23 d'agost 2011, p. 11.
{{fr}}Document audio : Saint-Exupéry raconte "Terre des Hommes" à Jean Renoir. Collection CD Gallimard 1999
- (fr)Webster Paul, Saint-Exupéry: vie et mort du petit prince, ed:Édition du Félin, 1993. 295 p.
- (fr)Thierry Dehayes, Pique La Lune : sur les pas de Saint-Exupéry en Sarthe (1909-1919), Le Mans, ed:la Reinette, 1998, ISBN 9782913566088.


text:
Glèisa Confessanta
- Pel movement nòrdamerican del meteis nom mas sens rapòrt, vejatz lo Movement confessant.
La Glèisa Confessanta (alemand: Bekennende Kirche) foguèt un movement de resisténcia crestian dins l'Alemanha nazi. En 1933 la Gleichschaltung forcèt las Glèisas protestantas a fusionar amb la Glèisa protestanta del Reich e a sostenir l'ideologia nazi. L'oposicion aguèt de se rescondre per s'amassar, e creèron la Glèisa confessanta al mes de setembre d'aquela annada. En 1934, la declaracion de Barmen, redigida mai que mai sos l'autoritat de Karl Barth amb la participacion d'autres pastors e congregacions de la Glèisa confessanta, foguèt ratificada al sinòde de Barmen. Tornava afirmar que la Glèisa alemanda èra pas un "organ de l'Estat" al servici de la consolidacion dels interèsses nazi, mas qu'èra somesa a Crist sol e a sa mission.
D'unes menaires de la Glèisa confessanta coma Martin Niemöller e Dietrich Bonhöffer, foguèron mandats en camps de concentracion o detenguts coma presonièrs personals. D'unes foguèron executats o moriguèron dins aqueles camps. Los crestians que s'endevenián pas amb los Nazis se trobèron sens menaires. La Glèisa s'engatgèt dins mai d'una forma de resisténcia, en particular amagar Josieus [1] del regim nazi. La Glèisa confessanta es un exemple unic d'un movement criptocristian obrant dins un país majoritàriament crestian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Victoria J. Barnett, "Dietrich Bonhoeffer's Ecumenical Vision", The Christian Century (Abril de 26, de 1995), 454–7.


text:
1940
Aquesta pagina concernís l'an 1940 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 18 de mai - Philippe Pétain es nomenat viceprimièr ministre de França.
- 26 de mai - Evacuacion de Dunquèrca per las tropas britanicas.
- 6 de junh - Primièr bombardament de París per la Luftwaffe.
- 17 de junh - Philippe Pétain es nomenat primièr ministre francés e comença de negociacions amb los alemands.
- 21 de junh - Lo regim de Pétain signa a Compenha la patz amb los alemands.
- 24 de junh - Lo regim de Pétain signa la patz amb Itàlia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Segonda Guèrra Mondiala: rendicion de las tropas neerlandesas.
- 17 de mai - Las tropas alemandas ocupan Brussèlas.
- 17 de junh - L'Union Sovietica ocupa los estats baltics d'Estònia e de Letònia.
- 30 de junh - Las tropas alemandas ocupan Guernesey.
- 3 d'agost - Letònia, Estònia e Lituània son incorporadas a l'Union Sovietica.
- 14 de novembre - Bombardament de Coventry, Anglatèrra pels avions alemands.
- 16 de novembre - En responsa al bombardament de Coventry, comença lo bombardament d'Amborg, en Alemanha (lo resultat a la fin de la guèrra foguèt 50 000 mòrts dins aquesta vila).
Mond[modificar | modificar la font]
- 10 de junh - Canadà declara la guèrra a Itàlia.
- 27 de setembre - Alemanha, Itàlia e Japon signan un pacte tripartit.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta deis elements transuranics per Edwin McMillan (1907-1991).
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau factor rhesus per l'Austrian Karl Landsteiner (1868-1943) e leis Estatsunidencs Alexander Solomon Wiener (1907-1976) e Philip Levine (1900-1987. Aquò permetèt d'explicar certaneis accidents de transfusion sanguina non liada au sistèma ABO e de melhorar la tecnica e la seguritat dei transfusions.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Brian David Josephson, fisician galés, Prèmi Nobel
- 4 de genièr - Gao Xingjian, escrivan chinés, Prèmi Nobel de Literatura
- 8 de genièr - Miguel Ángel Rodríguez, president de Còsta Rica
- 9 de febrièr - John Maxwell Coetzee, escrivan sudafrican, Prèmi Nobel de Literatura
- 16 de genièr - Tabaré Ramón Vázquez Rosas, president d'Uruguai
- 17 de febrièr - Gene Pitney, cantaire american (m. 2006)
- 18 de febrièr - Fabrizio De André, cantaire italian (m. 1999)
- 19 de febrièr - Smokey Robinson, cantaire american
- 23 de febrièr - Peter Fonda, actor american
- 28 de febrièr - Mario Andretti, pilòt american de Formula 1
- 9 de març - Raúl Juliá, actor de Puerto Rico (m. 1994)
- 10 de març - Chuck Norris, actor american
- 12 de març - Al Jarreau, cantaire american
- 16 de març - Bernardo Bertolucci, escrivan e director de cinèma italian
- 30 de març - Astrud Gilberto, cantaira brasilièra
- 1 d'abril - Wangari Maathai, ambientalista de Kenya, Prèmi Nobel de la Patz
- 12 d'abril - Herbie Hancock, musician american
- 16 d'abril - Reina Margarida II de Danemarc
- 18 d'abril - Joseph L. Goldstein, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 25 d'abril - Al Pacino, actor american
- 26 d'abril - Giorgio Moroder, compositor italian
- 8 de mai - Ricky Nelson, cantaire american (m. 1985)
- 24 de mai - Joseph Brodsky, poèta rus, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1996)
- 29 de mai - Farooq Leghari, president de Paquistan
- 7 de junh - Tom Jones, cantaire galés
- 8 de junh - Nancy Sinatra, cantaira americana
- 17 de junh - George Akerlof, economista american, Prèmi Nobel d'Economia
- 22 de junh - Abbas Kiarostami, director iranian de cinèma
- 1 de julhet - Mireya Moscoso, presidenta de Panamà
- 6 de julhet - Nursultan Nazarbayev, president de Cazacstan
- 7 de julhet - Ringo Starr, musician britanic (The Beatles)
- 22 de julhet - George Clinton, musician american
- 3 d'agost - Martin Sheen, actor american
- 7 d'agost - Jean-Luc Dehaene, primièr ministre de Belgica
- 3 de setembre - Eduardo Galeano, escrivan e jornalista uruguaian
- 5 de setembre - Raquel Welch, actritz americana
- 13 de setembre - Óscar Arias, president de Còsta Rica, Prèmi Nobel de la Patz
- 9 d'octobre - John Lennon, cantaire e compositor britanic, membre de The Beatles (m. 1980)
- 15 d'octobre - Peter Doherty, immunologista australian, Prèmi Nobel
- 23 d'octobre - Pelé (nascut Edson Arantes do Nascimento), fotbolaire brasilièr
- 27 de novembre - Bruce Lee, actor american (m. 1973)
- 1 de decembre - Richard Pryor, actor american de comèdias (m. 2005)
- 1 de decembre - Elena Mandroux, mètge e femna politica occitana
- 2 de decembre - Raimon, cantaire valencian
- 12 de decembre - Dionne Warwick, cantaira americana
- 21 de decembre - Frank Zappa, compositor e musician american (m. 1993)
- Robert Franklin Gish, escrivan amerindian (cherokee)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Michael Hainisch, president d'Àustria (n. 1858)
- 16 de març - Selma Lagerlöf, escrivan suedesa, Prèmi Nobel (n. 1858)
- 26 d'abril - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 20 de mai - Verner von Heidenstam, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1859)
- 1 de junh - Alfred Loisy, teologian francés (n. 1857)
- 17 de junh - Arthur Harden, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1865)
- 29 de junh - Paul Klee, artista soís (m. 1879)
- 21 d'agost - Leon Trotsky, revolucionari rus (m. 1879)
- 30 d'agost - J.J. Thomson, fisician anglés, Prèmi Nobel (n. 1856)
- 5 de setembre - Charles de Broqueville, primièr ministre de Belgica (n. 1860)
- 27 de setembre - Julius Wagner-Jauregg, neuroscientific austriac, Prèmi Nobel (n. 1857])
- 27 de setembre - Walter Benjamin, filosòf marxista alemand (n. 1892)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : non atribuit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Gaetano Pugnani
Giulio Gaetano Gerolamo Pugnani o Gaetano Pugnani (27 de noveme de 1731 – 15 de julhet de 1798) que ho un compositor e un violonista virtuòse italian deu periòde classic. Qu'avó Giuseppe Tartini com mèste.
Au sègle XX lo violonista Fritz Kreisler que compausè e publiquè ua importanta pèça dehens lo repertòri deu vriulon (lo Praeludium und Allegro) devath lo nom de Pugnani, çò qui tornè enqüèra mei de fama ad aqueste nom. Uei l'òbra qu'ei generaument signada Pugnani Kreisler.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pugnani Kreisler, Praeludium und Allegro per Guido Rimonda e la soa Camerata Ducale.
- Trio de la sonata No 6.
- Particions a gratis suu site de l'International Music Score Library Project.


text:
Nicolas Boileau
Nicolas Boileau (egaument aperat Boileau-Despréaux, e chafrat legislator deu Parnàs - Crosne o París, lo 1 de noveme de 1636 - París, lo 13 de març de 1711) que ho un poeta e un critic francés deu sègle XVII e un partisan deus ancians dens la querela deus ancians e deus modèrnes .
De formacion teologica e juridica, que's vodè a las letras maugrat l'oposicion de la soa familha. Las soas satiras on criticava los son contemporanèus (la mei famosa que ho contra Jean Capelain e lo son poema La Pucelle ou la France délivrée) que'u atirèn ua pièla d'enemics.
Mercés a l'empara de la marquesa de Montespan qu'obtiengó ua renta deu rei Loís XIV e lo títol (partatjat dab Jean Racine) d'istoriograf deu rei. Que ho admés a l'Acadèmia Francesa en 1684 per ocupar lo sièti 1.
- Personalitat francesa del sègle XVII
- Personalitat del Regim Ancian
- Poèta francés del sègle XVII
- Istoriograf
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Acadèmia de las Inscripcions e Bèlas Letras
- Loís XIV
- Ancian estudiant a la Sorbona
- Naissença a París
- Teorician del teatre
- Escrivan francés del sègle XVII
- Naissença en 1636
- Decès en 1711


text:
Wikijunior:Dinosaures/Tirannosaure
Lo Tirannosaure rex (es a dire Rei dels Tirannosaures), o T. rex coma se ditz per far cort, èra un dinosaure que viviá sus Tèrra fa aperaquí 65 a 70 milions d'annadas, pendent lo periòde cretaci. Lo T. rex es un dels dinosaures carnivòrs mai importantas que foguèsse estat descobèrt. Sonque un anquilosaure, un triceratòps, o un autre tirannosaure se podiá afrontar e resistir a aqueste carnivòr.
Somari
Cossí èran?[modificar]
Lo Tirannosaure rex podiá aténher una longor de 13 mètres e una nautor de 5 mètres, e pesava entre 4 e 6 tonas - es a dire qu'èran fòrça mai longs qu'un autobús e plan mai pesucs qu'un elefant. Possedissiá a forward tilt, de maissas prigondas, de dents grandassas, una coa plan longa, e de braces pichonèls (coneguts tanben coma forelimbs). La maissa del T. rex soleta mesurava mai o mens 1,3 mètres de long ont cabián entre cinquanta e seissanta dents potentas bone-crunching teeth qu'arribavan dins qualques cases fins a 10 centimètres de long. Sos braces èran fòrça stubby, no longer que los d'un èsser uman. Èran plan forçuts e podián levar fins a dos cents quilogramas, pr'aquò èran pas pro longs per se poder tocar l'un l'autre! Lo T. rex se teniá sus doas pautas posterioras potentas, each ending with un pè de tres artelhs, que se sarrava al pè d'un aucèl, mas un pauc mai grosset. Avián tanben un cran gigantesc qu'èra equilibrat per una coa plan longa e pesuga.
A un moment, se cresiá que lo T. rex èra lo predador mai grand qu'aguèsse viscut sus Tèrra. En 1995 de parts d'un predador que sembla encara mai enòrme que lo T. rex foguèron trobats en Argentina! Foguèt sonat Gigantosaure, èra d'aperaquí 45 ft de long (about a meter [yard] longer que lo T. rex). There have also been de parts de dinosaures carnivòrs mai gròsses dempuèi, coma l'espinosaure e lo chacarodontosaure.
Qué manjavan?[modificar]
Lo T. rex èra un dinosaure grand manjaire de carn. Probablament èra lo predador dominant de son environa, çò que vòl dire que se situava en cima de la cadena alimentària. Se sap que se noirissiá d'autres dinosaures de talha importanta, coma los edmontosaures, los anatotitans, e los triceratòps, e probablament podiá engolir de dinosaures mai menuts en un sòl mossèc.
Un scientific pensa que lo T. rex èra un scavenger (un animal que se manja d'animals que son ja mòrts). He argues que seriá benlèu pas estat pro rapid per poder agantar sas prey. D'autres scientifics creson que lo T. rex probable a l'encòp scavenged e caçava, coma la part màger dels living meat-eaters (coma los tigres e los leons). De mossegadas de T. rex son estadas remarcadas suls òsses d'un edmontosaure e d'un triceratòps que se reviscolèron de sas nafras mòstran que los tirannosaures caçavan de segur almens de quand en quand- e tanben que sa prey aviá de còps que i a pro d'astre per poder escapar.
Demest las causas que lo T. rex podiá pas manjar i a las gents. L'espècia umana apareguèt pas sus la planeta abans over 60 milions d'annadas mai tard, plan tròp tard per èsser esparaurugat d'èsser acaçat per un T. rex.
A quina epòca vivián?[modificar]
Los tirannosaures vivián aperaquí 70 a 65 millions d'annadas enrè dins the late Cretaceous Period. Lo T. rex foguèt dels darrièrs dels dinosaures gròsses. Coma totes los dinosaures, lo T. rex viviá pendent l'èra mesozoïca.
Qual èra son abitat?[modificar]
Se pensa que los tirannosaures vivián dins las sèlvas, a ras dels rius, e dins d'airals qu'èran open. Las sasons temperadas podrián èsser estadas mai favorablas als tirannosaures. D'unes fossils son estats trobats dins l'oèst America del nòrd e possiblament en Asia.
Cossí foguèron descobèrts?[modificar]
Lo caçaire de fossils Barnum Brown trobèt lo primièr fossil de tirannosaure en 1902. Lo nom tirannosaure was not the dinosaur's name abans 1905, nom que lo donèt Henry Fairfield Osborn. Actualament son aperaquí 3.000 fossils de tirannosaures que son estats descobèrts, from pieces of teeth fins a d'esqueletas gaireben completas. Sonque una possibla marca de pè de tirannosaure es estada trobada.
Las causas que sabèm pas encara?[modificar]
- La color de sa pèl. L'element que podèm pas determinar a partir dels fossils es sa color!
- Se lo T. rex aviá de plomas, d'escatas, o totas doas causas. D'unes de sos cosins tenián de plomas coma los aucèls, mentre que d'autres avián d'escatas.
- Se lo T. rex èra sonque un scavenger o un scavenger e un caçaire. There are pas tòp d'animals caçaires que will not scavenge, e pas gaire de scavengers que caçan pas jamai.
- Se lo T. rex podiá córrer lèu-lèu o se sonque podiá caminar.