text:
15/07/2017
Tuar lo pòrc, quatriesma partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Aura, anam pesar ; anam saubre quí a lo còp d'uelh lo melhor. Avant la pesada, chascun s'amusa en dire son estimacion, 300, 350 e quitament 400, de las liuras de segur . Mas si fai entre 300 e 350, quò será brave, en saubre que las jutas questa annada an sufert de la sechiera ! De vrai, un còp sus la bascula, « la poma » sus « la barra » marca 140 quilòs. Ma mair l'aima mielhs de queu pes, será pas tant gras.
I a mestier de quatre personas per menar la gàbia rasís la taula de tuar mas mon pair a passat una pita còrda sus lo morre de « Mini » que pòt pus brucir e que es mut.
A la leste, lo tiram de la gàbia, lo jasem sus la taula e Maurici e Rogier l'imobilizan dau temps que mon pair crampona la testa.
Lo Gabí, fin preste, conha lo coteu long e esfilat dins lo còu dau pòrc. Ma mair bòta lo grand platau en dejós, lo tenent d'una man e de l'autra boira lo sang emb lo vinagre per fin que calhe pas. Per çò qu'es de io, sei charjat de gigonhar, en la far virar, la pauta de davant per que lo sang cole mielhs, que ne'n deu pas demorar dins la charn nimai dins las venas.
Lo Gabí nos anonça que l'animau es mòrt e plan mòrt. Dau temps que l'aiga 'chaba de bulhir, anam dins la cosina onte ma sòr es demorada per preparar un marendon.
Son las dietz oras. Començan de lo rasclar e io, boide l'aiga bulhenta sus lo « Mini », tot suau que lo Gabi a bien recomandat de pas l'eschaudar avant que los nervs sián vertadierament mòrts, per pas lo far sufrir sens rason e per pas far cueire la codena.
Som trapats de rasclar ; Maurici es l'especialista daus pès, mon pair s'ocupa de la testa e de las aurelhas, Rogier dau ventre, ma sòr de l'eschina, que quò es lo mai aisat.
Los chens son tot autorn de nosautres, son a la festa. Per ilhs, los prumiers bocins son los onglons, aprep quò es lo torn de la gròssa peu jos los piaus e entau jusc'a la fin de la netiada.
Lo « Mini » es rasclat, rinçat e aura, fau subretot pas lo laissar tombar quand anam lo botar sus l'eschala, encranilhat per lo jambier e joslevar l'eschala tots ensemble per l'apoiar a l'intrada de la granja. Quò es que quò pesa e per terra emb quela fanha onte venem de rasclar, quò podriá eslampiar. Quò es quò-quí que los òmes crànhen lo mai.
Un còp l'operacion reüssida, avant que de lo drubir, mon pair pòrta la botelha d'aiga de vita e daus veires. Un bon viatge de « pruna », quò raviscolará la gent subretot qu'eimatin fasiá pas chaud e lo Gabí aviá lo màrfie.
Lo Maurici e lo Rogier tòrnan chas ilhs per far lo trabalh qu'an laissat, aura que chas nos, lo mai beu dau trabalh es fait. En partir, lo Maurici ditz a ma mair Noemia que la Julià vendrá li balhar la man per netiar los budeus e ma mair li promet de los ajudar quante quò será lor torn de tuar.
Lo Gabí suert un fum de coteus, los passa un pitit còp sus l'agusador e traça una reja dempuei l'entre-jarras jusc'au còu emb son coteu ponchut. Ma mair espera emb tres o quatre bassinas, e a mesura que lo Gabí drueba la bèstia, ma mair bòta la sopena dins una bassina, la pança dins una autra, la budalha dins una selha, lo fetge de costat. Discretament, lo Gabí fissa lo cur que nos vòu mostrar qu'aviá pas mancat la sagnada, coma d'avesat. Nos vòu far creire que son coteu era 'nat drech dins lo cur. ( de segre)
22/06/2017
Tuar lo pòrc, tresema partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Après "Lo preparatius, veiqui "Lo moment de tuar".
Per lo Gabí, lo tuaire,quò es lo dijuòus que li vai lo mielhs ; per chas nos, tot es preste e mon pair pense ren aver obludat de preparar.
Eimatin, chas nos se son levats mai dabora que d'avesat e quitament io, que ma mair voliá pas que los òmes me trobessen au liech 'laidonc que lo trabalh nos esperava, e fòrça trabalh per tot lo monde.
Mon pair a maniat las bèstias mai dabora que d 'avesat, ma mair a drubert tota la denada. Las bestias senten que quauquaren d'anormau vai se passar. Quauques còps, lo « Mini » jangla, d'autres còps cunla, sembla que pura. A ren minjat dempuei ier matin. Dins tot queu talabast, lo quite masle lapin, esmajós, fai petar lo talon.
Lo Gabí 'rieba a bicicleta a las ueit oras e destacha sos ustilhs dau pòrta-bagatges. Los bòta en seguretat sus lo cabinet, dau temps que se beu un cafe avant de tuar.
Io, portí quauquas selhas d'aiga de mai per la chaudiera e parier dau boesc per la chaudiera e tanben per la maison que ne'n i aurá mestier avant miegjorn.
Maurici e Rogier son 'quí ilhs tanben, a l'ora e tanleu lo cafe engolat, mon pair explica tot çò que fau far, quò es a dire botar la gàbia davant la pòrta de l'establon e verificar que la bascula siá dins la cort. Entra dins l'estable per far surtir lo « Mini » e pòt veire que lo « Mini » a barutelat son baquet tota la nuech e que ne'n botet de l'òrdre, çò-ditz mon pair. Fin finala lo « Mini » s'engulha dins la gàbia atirat per una espija de bigaroelh que lo Mauricí, plan fin, fai bolegar per lo fons. Lo paubre tesson que creba de fam se fai colhonar e quò es io que sei charjat de botar còp sec lo varroelh de la pòrta de darrier.
De segre
14/06/2017
Tuar lo pòrc, segonda partida
Segonda partida daus preparatius de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Un còp tornat de l'escòla, dau temps que revise mas leiçons, vire lo molin de pebre que
ne'n i a mestier de fin mas tanben dau cassat per botar dins lo salat.
Ajude ma sòr a tirar dau placard de la granja, la granda marmita que tòrna servir nonmàs
d'una annada sus l'autra per far cueire las gògas e dos jorns aprep a far fondre la graissa que
servirá per crubir los anchauds dins los topins e per fricassar la padela. E recuperarem los
grilhons tant saborós dins lo fons per botar dins los topinons emb tanben una cocha de graissa dessus per cachetar. Ma sòr nètia la marmita sens utilizar d'aiga e l'essuja bien coma fau que rolhariá avant que nos ne'n servam la setmana entrant.
Ma mair para un uelh aus sacs a chambons, que quò s'era passat entau una annada, las
mitas avian minjat los sacs fachs de vielhs linçòus. Degun avián vist los pitits cròs dins un daus sacs e quante vouguèrem entamnar lo prumier chambon au mes de junh per los fens, una moscha bluia era passada emperaquí e l'aviá gostat avant nosautres. Coma ma mair sabiá tant ben rassegurar mon pair que maronava aisat, nos disset que la moscha ne'n aviá pas minjat mai que ne'n podiá. Ne'n sauvet la mai granda partida manca la plaça dau curadís onte aviá trobat dos o tres cussons.
Pareis que queu chambon venguet pas rance, quitament a la fin. Ne'n aviam jamai minjat de tan bon.
07/06/2017
Tuar lo pòrc, prumiera partida
Les ateliers de langue occitane du Périgord permettent souvent de découvrir des talents de conteurs et d'écrivains cachés jusqu' alors. Voici un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet. On y parle de tuer le cochon à la ferme. La première partie est dans le journal, les autres seront sur le blog de la rubrique.
« Lo Carnavar es passat, los moschirons començan de brundir, lo temps de gorjar los rits es quasiment 'chabat. Quò vai estre lo moment de tuar, subretot que la luna tòrna jòuna e quò es melhor per conservar la charn. Anam avisar lo tuaire que quò 'niriá bien la setmana entrant, en esperar que podrá, que es plan damandat a questa sason. Quò es pas un mestier aisat que fai l'òme, fau pas crànher de prendre de las pesteladas. Nos faudrá tanben zo far saubre au Maurici e au Rogier, nòstres vesins, per nos ajudar a lo tener e a lo rasclar. Son fòrts quilhs dos ! Zo direm tanben au Chamolaud que demòra dins lo barri dau Tolon. Nos a reservat un quart que será preste,
partir de dissabdes dins la matinada. Balhe la man a mon pair per virar la coa de la mòla per afialar los coteus, per tirar la gàbia e la bascula de darrier la palha, botjada a la lesta, aquí, a l'acialat, un jorn que l'auratge menaçava. Las aviam pas tornat surtir, quelas-quí, dempuei qu'aviam vendut lo darrier vedeu avant las escodesons. Ma sòr ajuda ma mair a rinçar los topins e las topinas boidats dins l'annada, a lavar la machina de apchar e lo grand platau de terra esmalhada que servirá per reculir lo sang. Mon pair boida lo fogier de la chaudiera per fin que siá presta per far chaufar l'aiga per rasclar lo pòrc. Li pòrte de l'aiga per la bien lavar que demore pas quauque retrum de juta o de chaul-raba que l'i auriá gromat en far cueire la bacada. Quò balhariá un meschant gost a l'aiga que vai servir a lavar los budeus que farán los bodins. Bòte dins una selha las cendres que seran boiradas au retrum de curatge daus budeus daus endurles. Quò servirá pus tard per femar quauques pès de tomatas o los daliàs. Mo pair tòrna clavar dos o tres liteus de la taula de rasclar, essuja un pauc lo jambier e dins la granja, tira de darrier lo pilòt de jutas, la caissa per far salar los chambons.
La setmana passada, ne'n profitet per comandar chas lo Feidi de La Chapela d'Agonaguet,
cinquanta quilòs de gròssa sau e tres quilòs de pebre en grun. Ma mair a triat de la gauça que ne'n faudrá per assaisonar los ròstits de còstas que ufrirem a nòstre vesinatge per que tasten de nòstre « Mini ».( de segre)
Texte de Bernard Borgés, revirat per Marisa Lasjuillarias.
Photo: Maryse Lasjuillarias au centre avec ses élèves de l'atelier de La Chapelle Gonaguet
29/10/2016
Un talhier òc verd, visita chas monsur Simon, per lo talhier de lenga de Marçac d'Eila
Qu’era una idèia de la Martina que veniá autres còps au talier d'occitan de Marçac d’Eila.Coma l’Olivier, avián rencontrat lo pepet Simon e avián decidat que lo talier se debanariá chas lo pepet dins sa pita proprietat a Las Granjas rasís Gravela sus la comuna d’Anessa e Beuluòc.
Lo diluns 25 de setembre 2016, guidats per la Martina e un còp passat la Granda Aiga, puei lo canau, lo tropelon arribet dins lo vilatge de Las Granjas, sus l’islòt.
Mesfiatz, si entratz pas dins la cort, podetz pas veire la maison, que los bastiments viran l’eschina au chamin e au demorant dau vilatge.
Lo pepet e son filh esperavan los convidats e lur fagueren bona mina. Defòra fasiá bon, platusseren un pauc, espieren de las parroquetas en gàbia sus lo bassuelh de la maison.
-
« 'Chabatz d’entrar ! » lor disset lo Pepet.
'Laidonc, las lengas se boteren de se desliar autorn de la bela taula de jarric cuberta d’una toalha cerada emb força dessenhs de color. Aprengueren que la bòrià li veniá d'un defunt cosin de sa defunta femna, e que dempuei, coma la Irena, venián totas las jornadas aquí per s’ocupar dau vargier, de sos fruchiers, de sas polas e de sas pitas bèstias de plumas verdas. Contunha de zo far enquera mai dempuei la mòrt de sa femna, mas l'i demora pas durmir.
Aprengueren tanben que lo Pepet era un passionat de polas de tots semens, que autres còps faguet venir de las gentas polas « Bantam de Pekin » qu’un jornalista aviá consacrat un article emb de las fotòs. Las los faguet veire, las fotòs, que ne’n era plan fier, l'òme ! Per avivar l’ambiança de l’amassada, lo pepet faguet veire, in vivo, per lor grand estonament, un gro de burgauds d’onte surtián e s’estorcián quauquas larvas daus lunons lusents.
La bela peça que los aculhissiá era au còp la cosina, la sala de minjar e tot e tot… Poderen veire que tota la peça era demorada coma autres còps : jos una fenestra i aviá una aiguiera de peira talhada, sus lo mur dau fons una granda càiria onte un pòt tener d’en pès, e la pendula dins un cuenh que sona totas las oras... E quitament las demiàs !
De queu temps, la Martina drubit dau citre e copet un pastis de cacaus que l'Olivier completet emb mai d'unas sòrtas de gasteus. Dos panierons clafits de nosilhas fugueren pausats sus la taula e la gent s'amuseren a las escaletar emb-d'un martelon en eschivar de las far rodelar per terra, de las esbolhar o tot simplament de se mascanhar los dets..
Lo pepet era plan urós de parlar sa lenga mairala coma sos convidats mas quò fuguet leu l'ora de s'eschapar los uns daus autres e de tornar maison.
Trabalh collectiu dau talhier de Marçac d'Eila emb la participacion de Cristiana, Joan-Ive e Marisa.


c: text/html

text:
Richard CASH nasquèc a Los Angeles en 1945. Començèc l'estudi de l'esperanto a 14 ans, mercés a son interès per las lengas. En 1967, avièc un viatge d'un an... que dura encara. Fasquèc mai d'un mèstièr, e quitament fosquèc «esperantista professional» mai d'un còp.
Òm le coneis sustot per son activitat d'umorista sul site Anekdotoj en Esperanto, de corrector de tèxtes per Vinilkosmo, e d'autor de qualques petitas farças.
A Tolosa dempuèi 1980, s'ocupa de son cors de practica e de la bibliotèca d'EKC. Anima tanbens un cors radiofonic dins le quadre de l'emission Esperanto-Magazino.
Christophe CHAZAREIN èra licean quand començèc d'apéner l'esperanto en 1998. De 2004 a 2007, fosquèc actiu dins l'associacion francesa dels joves esperantistas (JEFO) que i fosquèc responsable de la revista. A començat d'ensenhar l'esperanto en 2006 a Tolosa.
En 2009, le partisquèc ensenhar en Polonha dins le quadre d'un volontariat europèu. A aquesta ocasion, sieguèc una formacion d'ensenhaire d'esperanto a l'universitat de Poznań e i recebèc una attestacion de nivèl C1 en esperanto.
Dempuèi son retorn, continua d'animar corses, estagis e talhèrs tanplan a Tolosa coma dins d'autres lòcs d'estagi en França e en Euròpa.
Nicolas GAUFILLET començèc d'apréner l'esperanto en 2003 a Cergy, puèi fosquèc president de l'associacion departamentala del Val d'Oise e balhèc corses a Cergy e París.
Detentor de la Kapableco e d'una attestacion de nivèl C1 en esperanto, es actualament corrector sus Ikurso e animator de talhèrs cosina pendent les estagis a Arrot.
Marion QUENUT ensenha l'occitan al CFPO-MP dempuèi 2011. Apassionada de lengas, creèc e administra dempuèi 2006 le site toulangues.org, le portal tolosenc de las lengas del monde, dempuèi 2006.
Comença son aprendissatge de l'esperanto en 2006 pendent un estagi en Arièja amb le Centre Cultural Esperanto. Dempuèi, ensenha l'esperanto en particulièr pendent aquestes estagis de dimenjada. Deten una atestacion de nivèl C1 en esperanto.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipèdia:Drech d'autor
La tòca de Wikipèdia es de crear una font d'informacions dins lo format d'una enciclopèdia. Aquesta publicacion se deu far en velhant a las questions legalas e particularament al respècte del drech d'autor ; es una garantida indispensabla per que nòstre trabalh demòre disponible, protegit dels alèas juridics e atal confòrme a son intencion d'èsser « una enciclopèdia liura ».
La filosofia del « liure » essent al còr del projècte, nos afecciona particularament las possibilitats de redistribuïr lo mai liurament possible la pus granda partida possibla del contengut de Wikipèdia, de biais que los documents originals publicats dins aqueste esperit sián totjorn preferits a los plaçats jos una licéncia non liura.
Aquesta pagina presenta los traches màgers de l'estatut juridic dels contenguts (licéncia) e lors consequéncias practicas. En cas d'infraccion supausada, vejatz Sospicion de tèxte protegit.
Somari
Estatut de Wikipèdia al regard de la proprietat intellectuala[modificar la font]
Lo tèxte dels articles disponibles sus Wikipèdia es cobèrt per la Licéncia de documentacion liura GNU (GFDL), fòrt inspirada de la del logicial liure. Es aquesta licéncia que garantís juridicament la libertat de contengut a perpetuitat, libertat qu'es un element incontornable de la motivacion dels participants.
Es possible d'esquematizar a l'encòp çò que permet aquesta licéncia e çò qu'impausa :
- Lo contengut de Wikipèdia es dich « liure » en vertut de las condicions de la licéncia.
- Cadun a lo drech de lo copiar.
- Cadun a lo drech de lo modificar, aicí o dins tota còpia.
- MAS tota còpia o modificacion es obligatòriament somesa a las meteissas condicions exigidas per aquesta licéncia.
Totas las contribucions devon doncas a l'encòp respectar las exigéncias de la proprietat intellectuala e las condicions suplementàrias impausadas per la GFDL. Aquesta vigilància interven principalament en doas ocasions : l'apòrt de contengut e las modificacions màgers de pagina (scission, fusion, escafament). En practica, aquò pausa abitualament pas de dificultat.
Ajustes de contengut[modificar la font]
La situacion es en partida diferenta segon l'estatut inicial del contengut, es a dire se sètz son creator o al contrari se se tracta mai o mens d'una reproduccion.
Notatz çaquelà que ni aquesta distincion prealabla ni cap d'autra indutz pas una diferéncia d'estatut quina que siá entre las contribucions o entre los participants que son totes tanben autors de l'enciclopèdia Wikipèdia jos licéncia GFDL.
Sètz l'autor del vòstre apòrt[modificar la font]
Vòstra participacion al projècte deu pas contravenir a de clausas vos ligant d'autra part a un autre editor o mèdia.
En contribuissent a aqueste site, sètz avertits en divèrsas ocasions que publicatz de tèxte, quina que ne siá la provenéncia, jos los tèrmes de la GFDL, rapelats çaisús. Un còp l'ajust fach vos poiretz pas opausar al nom del drech d'autor a sa modificacion e pas tanpauc a las possibilitats de reütilizacion, quitament comerciala.
Gardatz vòstres dreches sus vòstre trabalh, en particular lo podètz apuèi publicar tornarmai jos tota licéncia que desiratz. Pasmens, poiretz pas jamai levar la GFDL de las versions qu'avètz plaçadas aicí : aqueste material demorarà jos GFDL sens limit de temps.
Dins l'ignorància de vòstra qualitat d'autor, pòt arribar qu'un de los que susvelhan la legalitat dels tèxtes meta en question vòstre drech de publicar un tèxte dins Wikipèdia ; vos formalizetz pas d'aquesta interrogacion, seguissètz los conselhs que vos son donats o legissètz la pagina d'ajuda. Aquesta demarcha aurà per efièch de metre l'article dins la categoria « article amb permission confirmada ».
Sètz pas l'autor del vòstre apòrt[modificar la font]
- Avètz trobat aqueste contengut dins lo domeni public, dins d'obratges ancians o dins de tèxtes produches pels govèrns de cèrts païses : es solament util d'indicar aquesta provenença per verificabilitat.
- Avètz extrach aqueste contengut d'una font qu'autoriza la publicacion jos la GFDL : devètz reconéisser sus la pagina de discussion la paternitat d'aqueste material a son autor e fornir un ligam vèrs l'emplaçament del document original.
Se la còpia d'origina utiliza de seccions invariantas, devètz inclure aquestas dins l'article Wikipèdia ; mas tot coma los tèxtes utilizats amb la permission de l'autor, es preferible de remplaçar aquestes per l'original o un tèxte utilizant una licéncia mai liura.
- Avètz l'autorizacion de l'autor d'incorporar aqueste tèxte a Wikipèdia. Aquesta autorizacion, que deurà explicitament far referéncia a la coneissença de las consequéncias de la GFDL, se deu comunicar d'un biais o d'un autre. Vejatz Demanda d'autorizacion d'autor
- S'utilizatz una partida d'un document protegit en invocant lo « drech de citacion » o s'obtenètz de la part del detenidor dels dreches la permission d'utilizar un document protegit, devètz mencionar aqueste fach (amb lo nom e la data) sus la pagina de discussion de l'article.
En cas de dobte, cal pas jamai utilizar de documents enfranhent lo drech d'autor d'autrú e prendre lo risc de comprometre lo projècte. Preferissètz escriure l'article vos-meteis en defugissent lo plagiat perque las leis pertocant lo drech d'autor reglamentan l’expression creativa de las idèas e non las idèas o las informacions en se.
Reütilizacion de contenguts[modificar la font]
Se volètz utilizar de documents de Wikipèdia dins vòstre pròpri libre, article, site Web o una autra publicacion, o podètz far a condicion de respectar la GFDL, aqueste que impausa las condicions seguentas :
- Vòstres documents se devon a lor torn publicar jos GFDL.
- Devètz mencionar l'origina de cada document (seccion 4B de la licéncia).
- Devètz provesir un accès a una « version transparenta » del document (seccion 4J, per un article de Wikipèdia, la « version transparenta » es lo « wikitèxte »). Aquestas doas obligacions se pòdon complir en provesissent dins lo document un ligam HTML menant a oc.wikipedia.org.
Vejatz tanben[modificar la font]
- Cossí demandar una licéncia liberant de dreches : Wikipèdia:Demanda d'autorizacion d'autor.
- Pels imatges e fichièrs multimèdia : Wikipèdia:Règlas d'utilizacion dels imatges
- Qué far en cas de sospicion de violacion del drech d'autor ? : Ajuda:Sospicion de tèxte protegit.
- Precaucion en cas d'insercion d'un tèxte ja publicat : Ajuda:Republicacion.


text:
1769
Aquesta pagina concernís l'an 1769 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la resisténcia còrsa a l'invasion francesa. Aquò entraïnèt l'afondrament de la Republica de Corsega e l'annexion francesa de l'illa. D'efèct, après sa revirada de l'annada precedenta, França mandèt de renfòrç important dins l'illa que mau capitèt de trobar d'aliats lèsts a s'engatjar còntra París. En mai, lei Francés ataquèron en direccion de la capitala e destruguèron lei principalei tropas còrsas a la batalha de Ponte Novu (8-9 de mai). Pasquale Paoli perdiguèt mai d'un milièr d'òmes e poguèt alora pas empachar la conquista de Corte. Après aquela victòria, lei Francés acomencèron una campanha d'anobliments que li permetèt de ganhar lo sostèn de la màger part de l'aristocracia insulària. Ansin, dispareguèt la Republica de Corsega e Paoli foguèt obligat de s'exilar en Anglatèrra.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après lo succès judiciari obtengut l'annada precedenta ambé la condamnacion dau negus Iyoas Ièr, lo ras bitwoded Mikael Sehul capitèt d'obtenir sa despausicion lo 8 de mai e son remplaçament per son oncle Yohannes II. Puei, organizèt l'assassinat de son adversari lo 18 de mai. Coma son oncle mostrava la volontat de retrobar son autonòmia a respèct dau ras bitwoded, Mikael Sehul ordonèt tanben son assassinat lo 15 d'octòbre. Remplacèt lo negus per son fiu Tekle Haymanot II qu'acceptèt de venir son aliat. Pasmens, aqueleis eveniments entraïnèron l'afondrament de l'autoritat imperiala e marquèron l'acomençament dau Temps dei Princes, periòde de division e de guèrras intèrnas, que durèt fins a 1855 e lo restabliment dau poder dei negus.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo sultan Nasir (1762-1769) que foguèt en mai d'aquò jutjat per lo murtre de son paire en 1764 e executat. Son fraire Isma'il (1769-1776) li succediguèt. Pasmens, son autoritat demorèt febla en fàcia dei senhors pus poderós dau Sultanat, Sheikh Adelan e de son fraire Abu Kalec, que contrarotlavan la màger part dei ressorsas e dei fòrças militaras.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
En Birmania, la guèrra acomençada en 1765 per l'emperaire Qianlong (1735-1796) per restaurar l'influéncia chinesa dins la region s'acabèt per una desfacha definitiva. D'efèct, après sei reviradas de 1765, 1766 e de 1768, l'armada Qing assaièt d'envaïr per lo quatren còp lo territòri birman. Pasmens, aqueu còp, se turtèt a la quasi totalitat de l'armada birmana e lo còrs expedicionari imperiau foguèt enceuclat. En decembre, lei generaus chinés negocièron una trèva e se retirèron sus son territòri.
Pequin ordonèt de mantenir una preséncia militara importanta dins lo sud per s'opausar a de represalhas eventualas de part dei Birmans mai renoncièt a sei projèctes d'invasion. De facto, aquela decision entraïnèt la fin de la guèrra car Birmania ataquèt pas lo territòri Qing. Per China, lo bilanç de la guèrra èra important ambé la pèrda de 70 000 soudats[1].


text:
Fagus
Fagus (fau) es un genre d'arbre de la familha dels Fagaceae. Se compta un desenat d'espècias de faus en Euròpa, en Asia e en America. L'espècia mai espandida en Euròpa es Fagus sylvatica.
Las espècias[modificar | modificar la font]
- Fagus crenata Bl. (sinonim Fagus sieboldii Endl.) - Fau de Japon
- Fagus engleriana - Fau de China
- Fagus grandifolia Ehrh.
- Fagus hayatae - Fau de Taïwan
- Fagus japonica - Fau blau de Japon
- Fagus longipetiolata - Fau de China Meridionala
- Fagus lucida - Fau brilhant
- Fagus orientalis - Fau d'Orient
- Fagus sylvatica L. - Fau europèu
- Fagus sylvatica pendula - Fau ploraire
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Fagus (en)
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Fagus (en)
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Fagus (en)
- Referéncia ITIS : Fagus L. (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia NCBI : Fagus (en)


text:
Francés
Lo francés (nom autoctòn: français /fʁɑ̃sɛ/) es una lenga romanica. Es la lenga oficiala de França e es una dei lengas oficialas de Belgica (Valonia, Brussèlas), de Canadà, de Soïssa. Tanben es lenga oficiala dins certaneis estats non europèus que foguèron a passat temps de colònias francesas o belgas, especialament en Africa.
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins la classificacion dei lengas romanicas, lo tèrme «francés» pòt prene dos sens completament diferents:
- Siá lo francés es un sinonim de la lenga d'oïl (au singular). Es la concepcion de la romanistica tradicionala. Dins aquela vision, lo francés o lenga d'oïl es una lenga romanica situada au nòrd dei domenis occitan e francoprovençau. Ansin, lo territòri d'origina de la lenga francesa compren quasi la mitat nòrd de l'estat francés (sens lei domenics lingüistics dau breton, de l'alemand e dau neerlandés), la Belgica francofòna (Valonia), un tròç dau canton de Jura en Soïssa e leis illas Normandas (possession britanica).
- Siá lo francés es una lenga originària de l'Illa de França e fa partida de la familha dei «lengas d'oïl» (au plurau). Es una concepcion que certanei lingüistas defendon dempuei leis ans 1970. Dins aquela vision, lo francés englobariá pas leis autrei «lengas d'oïl».
L'imposicion dau francés en Occitània[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En Occitània, lo francés es pas una lenga autoctòna, pasmens s'es impausat dins la pus granda part d'Occitània dempuei lo sègle XX, au detriment de l'occitan, amb una situacion de fòrta diglossia. Lo francés a penetrat dins l'Occitània politicament francesa coma lenga de cultura e de poder, en i fasent concurréncia a l'occitan, a partir de la fin dau sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent). Dins l'usatge dei cadajorns, l'occitan restava pasmens la sola lenga dau pòble dins au començament dau sègle XX. Lo francés es vengut la lenga majoritària de la populacion occitana durant la primiera mitat dau sègle XX, sustot entre leis ans 1920 e 1940, au pus fòrt de la repression lingüistica escolara (1882-1940) que l'estat francés organizava còntra l'occitan, qualificat de «patés». Vejatz lo fenomèn de la vergonha (lingüicidi).
Lo prestigi dau francés a contribuit tanben a marginalizar e a desvalorizar l'occitan, ja que lo francés es la lenga dau poder politic dempuei la fin dau sègle XV, es la sola lenga oficiala de l'estat francés dempuei l'Edicte de Villers-Cotterêts en 1539 e es la lenga dei mèdias dominants que se concentran a París.
Dins lo principat de Mónegue, la lenga oficiala dins lei fachs foguèt lontemps l'italian. Venguèt lo francés a partir deis ans 1850, sota l'influéncia de la diglossia tala coma foncionava ja dins lei territòris adjacents a Mónegue, situats dins l'estat francés.
Lei dos territòris d'Occitània ont lo francés es pas una lenga dominanta son lei Valadas Occitanas dins l'estat italian e la Vau d'Aran dins l'estat espanhòu.
Varietats[modificar | modificar la font]
Lo francés parlat en Occitània coneis de varietats diferentas[1]:
- Lo francitan es una varietat de francés popular que conten fòrça elements d'origina occitana dins la fonetica («accent» occitan), lo lexic e la sintaxi.
- Lo francés meridionau es una varietat de francés estandard que se distinguís solament per una fonetica d'origina occitana («accent» occitan) e per una lectura occitanizada e artificiala de l'ortografia francesa. En particular, consistís a prononciar [ə] la letra finala -e, qu'es normalament muda dins la fonetica francesa d'origina.
- Lo francés colloquiau importat es lo francés popular importat de la zona d'origina dau francés: a ges de traças d'occitan.
- Lo francés oficiau es la varietat pus estandard, pus formala e pus academica dau francés, amb una fonetica francesa normala, sens «accent» occitan.
Dempuei lo sègle XX, lo francitan e lo francés meridionau recuelan progressivament e laissan de mai en mai de plaça au francés colloquiau importat e au francés oficiau. Aquò mena lei practicas lingüisticas en Occitània vèrs una uniformizacion creissenta au profiech dau francés estandard e vèrs una pèrda dei traças de l'occitan.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ LAFONT Robèrt (1984) Pour retrousser la diglossie, Lengas 15 [reeditat dins: LAFONT Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, pp. 189-223]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga SVO
- Lenga flexionala
- Lenga sillabica
- 1000 articles fondamentals
- Lenga romanica
- Lenga d'Argeria
- Lenga de las Antilhas francesas
- Lenga de Belgica
- Lenga de Burkina Faso
- Lenga de Canadà
- Lenga de la Republica de Còngo
- Lenga de la Republica Democratica de Còngo
- Lenga de Còsta d'Evòri
- Lenga de Jiboti
- Lenga d'Haití
- Lenga d'Itàlia
- Lenga de Mali
- Lenga de Luxemborg
- Lenga de Marròc
- Lenga de Maurici
- Lenga de Mónegue
- Lenga de Nòva Caledònia
- Lenga de Polinesia Francesa
- Lenga de Senegal
- Lenga de Soïssa
- Lenga de Chad
- Lenga de Tògo
- Lenga de Tunisia
- Lenga francesa
- Lenga oficiala de l'Union Europèa
- Francofonia
- Valonia


text:
Eras horrèras qui emplean eras carrèras de Catalonha e Aran, era mobilisacion pacifica e determinada, er’arresisténcia tà votar, tot un estrambòrd, generositat, engatjament, determinacion, e sustot ua consciéncia sociau e politica eslhevada, aquera demostracion dera fòrça de pòples de nacions shens Estat d’Euròpa occidentau qu’ei er’eveniment politic màger en seguida dera « cajuda dera murralha de Berlin ». Quan èm en moment hòrt der’acarament dab eths poders imperialistas que i a de préner dijà e shens tardar era mesura d’aquera partvirada politica qui pòt èster qualificada de revolucionària vertaderament. D’engatjaments nacionaus e populars com aquestes en trin de cambiar eth mond que son portaires d’elements teorics e politics qui non deven pas èster desconeishuts e qui s’ameritan un espiar atentiu. Que mes que’s debanan en viu en tot hè’ns aprofieitar tot dia de tota era riquessa deras iniciativas e deras capacitats d’invencion deths pòples.
Autodeterminacion e independéncia d’ara enlà
Eth dret ar’autodeterminacion pausat per Catalonha e Aran qu’ei en prumèr eth dret ar’autodeterminacion de nacions dependentas d’Euròpa occidentau. Çò qui cambia hèra de causas en paisatge politic europèu e mondiau. Catalans e Occitans amassats un aute còp de mes en istòria, en tot arreivindicar aqueths drets, que venguen de trencar ens poders imperialistas. Que mes qu’an desconcertat eras fòrças imperialistas dab un procèssus pacific guiat pera fòrça tranquilla de pòples. Fin deth sègle XIXau, Carles Marx en un document de rompedura istoric qu’evoquè un hantauma qui obsediva Euròpa. Qu’anonciava miaças tàras borgesias e qu’èra anonciator de partviradas importentas. Ara un aute hantauma, ena madeisha categoria revolucionària, que s’ei envitat enas vitas sociaus deths Estats multinacionaus d’Euròpa. Que i a pausa qu’amuishava de signes de preséncia evidenta a qui ten un espiar politic atentiu e esberit. Qu’èra athèu, darrèr totas aqueras arreivindicacions politicas tà mes de drets e libertat, darrèr totas aqueras cantas e òbras poeticas, literàrias, teatraus. Per d’auts, observators, « expèrts » e politicaires embarrats en esquèmas d’analisis dogmatics e esteriles, qu’a gessit com per suspresa. D’ara enlà aqueth hantauma nomentat independentisme, qu’obsedeish eras borgesias en totas tendéncias politicas. Non poderà pas mes èster desconeishut de tot projècte politic sonque mauescaduda importenta. Que’ns poderà parlar tostemps de « democracia », d’ « alternativa », de « progrès », de « libertat », de « revolucion », de « multiculturalisme », de « diversitat », ecà... tots aqueths mots n’averàn pas mes nada valor se son estremats drets ar’autodeterminacion e ar’independéncia. De filosòfes e militants politics que’s pausan questions tà saber quin se presentarà era revolucion de doman. Ara qu’an un cap de responsa. Per segur n’i averà pas de Revolucion, ni de cambiament politic democratic vertadèr shens hèr compte dera question nacionau. Aqueths hèits qu’amuishan era dominacion nacionau e nacionalista en Estats multinacionaus qu’ei constitutiva deth poder deras borgesias imperialistas. Que’ns parla de mondializacion, d’Estat europèu, dera baishada deras frontèras, mes eths vielhs Estats opressaires que demòran essenciaus en arsenau politic, militari e policièr imperialista. Aqueths poders non son pas que dominacion de classa mes tanben dominacion etnica, nacionau, dominacion totalisanta e totalitària.
Contagion
Ath parat deth 100au aniversari dera Revolucion socialista d’Octobre sovengam-nse deras analisis de Lenin. Que hasó arremercar era luta d’ua nacion dependenta en un Estat imperialista qu’a mes de fòrça qu’era luta d’ua nacion coloniau luenhèca, pr’amor que truca eth poder ath còr. Ath par d’aquerò que presam com cau eras condemnacions trencadas e shens retard dera clica « Juncker-Macron-Merkel », com eth sosten aths franquistas o tanben er’alliança shens vergonha dab fascisme dera zelosa sociau-democracia, PSOE, Podemos, Colau, Mélenchon, Valls,... tà sauvar eth poder imperialista. Aqueth hantauma que cor per Euròpa, d’ua metropòla imperialista ar’auta. Que semia inquietud deths gavidaires politics com financièrs. Tot d’un còp, ua auta realitat nacionau que gesseish, ua realitat estujada dab suenh pera propaganda. Lavetz era paur d’ua contagion, d’ua hrèbe independentista, que’s generaliza. Qu’ei grana e vertadèra pr’amor er’independéncia de Catalonha e Aran qu’apareish com ineluctabla, qu’eths poders imperialistas n’an pas nada responsa politica democratica, non saben pas qu’oprimir e arreprimir. Per segur, eths gavidaires qu’an ath cap aquera mapa coneishuda, tota colorada dera diversitat nacionau deth mond europèu, qui non manca pas d’anonciar arreivindicacions e partviradas futuras. Independentisme que desvelha eras consciéncias politicas. Que hè soscar, qu’orbeish de possibles orizonts navèths. De nombrós militants qu’arbajan era debanada d’aqueth combat. Dijà qu’i tròban esperanças, ensenhaments e questions, en prumèr vascos dab Otegi e Còrsas dab Talamoni, eths autes pais catalans, Isclas Balearas e País Valencian qu’i tròban un arsèc navèth. D’ara enlà er’ipotèsi independentista qu’ei presenta com arreivindicacion estrategica.
De posicionà’s
Qu’ei interessent de notar aquera caminada d’ua idea com « independéncia ». Improbabla en ua temporada, que deven arreferéncia e qu’ei de mau evitar adara. Qu’ei atau, que caminan eras ideas justas e eths pòples que’s las gahan, qu’emplean eths esperits, que vaden posicionaments endividuaus e collectius. D’orizonts navèths que’s dessenhan. Occitània n’escapa pas ad aquer’andada. Catalans e Occitans qu’an ubèrt en gran era pòrta deth cambiament e dera revolucion. Ara tot que serà diferent, en prumèr independéncia non serà pas mes un tabó. En cap deras gents qu’ei hèit relacion objectiva e subjectiva enter Catalonha e Occitània sancèra. Que relata plan aquerò eth diari La Dépêche du Midi assegurant ua cobèrta deths eveniments. Aquera relacion que chepica tanben com eth hèit arrelatat per’Ostau Bearnés : « ... la question catalana qu’a segotit las consciéncias e las certituds de mantuns. N’ei pas tostemps evident tà’us qui son de compréner los agís d’un pòble qui exprimeish l’enveja de libertat. Aquesta problematica catalana que hè pérder la timborla a quauques uns. Quauques dias a, un mossuret qu’ei vienut a l’Ostau entà indignà’s deu sostien d’ua partida deu monde occitan aus independentistas catalans. En dus mots, que’ns disó qu’aqueth brave monde avèn lo dret de pensar çò qui volèn mes en silenci, e en véder que n’èram pas forçadament favorables au son devís, que ns’expliquè dab seriós que si n’èram pas contents deus nostes davantejaires e responsables politics, qu’avèm tostemps la causida de deishar lo país. » (1) Qu’ei ua actitud ostila simptomatica d’un ambient anti-occitanista prèst a desvelopà’s per avénguer. Qu’ei de maishant hèr de posicionà’s tà de militants qui an tròp popat ara propaganda nacionalista francesa. Er’esvitament qu’ei aisit en tot organisar en aquera temporada de combat democratic e revolucionari suras tèrras deth hrair catalan e dera nacion occitana, encontres ar’entorn dera lenga nosta dab quitament projècte de manifestacion en 2018. Per çò der’urgéncia, dera accion immediata, dera reactivitat politica, deth sosten solidari a Catalonha-Aran sonque amassadas dabant consulats, mes de manifestacions unitàrias de solidaritat e de protèsta contra Rajoy, Macron e Juncker, arren ! Que i avè de hèr enténer Occitània d’ua sola votz. Encara un còp de mancat tà desvelopar consciéncia. Per segur independéncia com hèit politic que hè puishèu. Eth hantauma que va obsedir encara per longtemps era vita sociau e politica...
(1) Ostau bearnés, Letra d’info, eth 16 de noveme de 2017.
Alan SIBE


text:
ACTUALITAT
Projècte de milhora ena seguretat dera carretèra N-230
Er estudi tecnic contemple era creacion de 13 km de tresaus carrils e 2 viaductes ena zòna d'Escales
Era sedença deth Conselh Generau d’Aran a acuelhut era amassada de presentacion deth projècte que cerque augmentar era seguretat vial dera carretèra N-230.
Eth govèrn aranés encarguèc un estudi qu’a analizat eth tram de carretèra que va des de Pas d’Aran enquia Vielha, un totau de 64 quilomètres. Segontes donades oficiaus deth Ministèri de Foment, en 31 d’aguesti 64 quilomètres, ei a díder, en un 48% d’aguest tram i a agut un o mès accidents de trafic entre es ans 2006 e 2015.
Eth document elaborat pes tecnics contemple era creacion d’un totau de 13 quilomètres de tresau carril, 10 en direccion Vielha e 3 direccion Lhèida, que poderien èster reversibles.
Se bastirien tres viaductes (un totau de 4km) en aguest tram que va de Pas d’Aran enquia Vielha, dus d’eri ena zòna d’Escales, entà aumentar eth radi de corvatura.
Ei eth Ministèri de Foment espanhòu qui a d’aprovar aguest projècte, qu’aurie un còst totau de 90 milions d’euròs, e milhorarie fòrça era seguretat des conductors.
Ena amassada de presentacion i sigueren presents, entre d’auti, eth Sindic d’Aran eth President deth Conselh Comarcau dera Nauta Ribagòrça e es bailes o representants des ajuntaments de Pònt de Suert, Vilaller, Vielha, Bossòst e Les que se mostrèren fòrça satisfèts damb er estudi.
Peth moment, manque demorar era aprobacion a un projècte fòrça necessari entà poder aufrir ua major seguretat as conductors que recorren ua N-230 ena que dejà i a agut massa accidents.


text:
Molon
Molon (oficialament en francés Moulon) es una comuna d'Occitània, en Guiana, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
- Molon tòca Nerijan, mès sus quauquarren coma 30 m.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Molons (castrum quod dicitur ~), sense data, Montlioun, en 1285, Mont Leon, en francés, en 1299, Molon, en 1361. Dauzat e Rostaing interprètan Molon coma un nom de riu (fluvius Moloni, riu de Char, en 900, adara lo Molon).[1] Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo sens es lo gascon molon, monlon (mots plaçats per Simin Palai dens lo Gers), « propietat d'una sola pèça », que se porré comparar emb Le Tros (nom francés), lòc de Tisac de Curton qu'a un sens opausat.[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Brana; es adara deu canton des Coteaux de Dordogne (en francés), donc deus Tarrèirs de Dordonha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 484
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 226-227


text:
Ai vacanças de Pascas, s’avètz mens de dotze ans, podretz anar escotar Patricia Jouve contar en provençau a la bibiliotèca Andrée Chédid, ambé sa colèga Caterina Nicodèmi.
Mai fins qu’ara es subretot per sei cants qu’aqueu pielon dau Ceucle Occitan de la Seina s’es facha conéisser.
Au començament de mars encara, a la glèisa de Berta, fasiá clantir
de cants de fremas amb un de sei gropes, Marombrina. " Siam quatre que recampam de cançons d’a passat temps, dau Piemont o dau Lemosin, que dison la condicion feminina. E mai que d’una seriá d’actualitat, coma aquesta que nos parla dei fremas picadas
! »
De cantar ne’s afogada
despuei l’escòla normala, ont aquela anciana mestressa de mairala, trevava l’atalhier d’occitan dau cantaire Danieu Daumàs. « De cors que fasiá ambe sa guitara »
.
Ambé Marombrina
vèn de sortir un segond CD, e quand lo grope fa pauseta, ela canta sus un projècte instrumentau, Largada
, dau nom de la còla « ventosa » acampada per Miqueu Tornan ambé de musicians de tria
.


text:
Estela Sant Cirici
Estela Sant Cirici[1] (Étoile-Saint-Cyrice en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es al sud-oèst del departament dels Anautitas-Alpes. La municipalitat se situa a 19 quilomètres de Laragne-Montéglin. Es al limit del departament de la Drôme.
Le village est au sud-ouest du département des Hautes-Alpes. La commune se situe à 19 kilomètres de Laragne-Montéglin. Elle est à la limite du département de la Drôme.
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, la glèisa paroissiale dépendait de la abbaye de Chardavon (a l'ora d'ara en la municipalitat de Sant-Geniez), abbaye #que requectava las intradas ligadas dins aquela glèisa[2].
Au Moyen Âge, l’église paroissiale dépendait de l’abbaye de Chardavon (actuellement dans la commune de Saint-Geniez), abbaye qui percevait les revenus attachés à cette église[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73
- ↑ 2,0 et 2,1 Baratier, Duby & Hildesheimer, Modèl:Atlàs istorica de la Provence, mapa 72 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « AHP-c72 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Vincenç Ferrièr
Sant Vincenç Ferrièr (en catalan Vicent Ferrer; Valéncia, 23 de genièr de 1350 - Gwened, Bretanha, 5 d'abril de 1419) foguèt un dominican valencian que passèt per una granda part d'Euròpa en predicar sa morala e vision del cristianisme. Gràcias a sa formacion intellectuala de nivèl naut, influiguèt decisivament la cort del Papa Beneset XIII d'Avinhon e dins la causida de la dinastia castelhana dels Trastamara per regnar sus la Corona d'Aragon. Es venerat coma sant per divèrsas confessions crestianas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sortit d'una familha valenciana nòbla, estudièt la filosofia e quand faguèt dètz-e-sèt ans dintrèt dins l'Òrdre de Sant Domergue. Contunhèt sos estudis superiors dins los convents dominicans de Barcelona, a Lhèida (entre 1369 e1372), ont aguèt coma mèstre Tomàs Carnicer e puèi a Tolosa. A partir de 1385, ensenhèt la teologia dins lps estudis de Valéncia.
En 1379 coneguèt lo legat pontifici a la cort de Pèire lo Ceremoniós, lo cardenal Pedro Martínez de Luna. Aquela relacion faguèt que prenguèt lo partit del papa d'Avinhon, Clamenç VII, que s'enfrontava a Urban VI. En 1394, Pèire de Luna foguèt elegit papa pels cardenals avinhonencs jol nom de Beneset XIII, e aqueste causiguèt Vincenç Ferrièr coma son confessor personal e a l'encòp conselhièr, e èra ja son penitenciari apostolic. Ferrièr pasmens refusèt de venir cardenal per umilitat.
Lo futur sant Vincenç venguèt en Provença a l'entorn de 1400 per presicar, e a l'encòp visitar los endreches mai emblematics del catolicisme en Occitània, abans de partir pel Dalfinat per ensajar de convertir los "erètges" valdeses e catars. Se sap que passèt a Ais lo 27 d'octobre de 1400 e qu'i demorèt fins al 1èr de decembre. I tornèt mantun còp e presiquèt tanben a Marselha. Pasmens lo testimoniatge mai complet del passatge de Ferrièr en Provença es lo del borgués arlatenc Bertran Boisset en febrièr de 1401:
- L'an que desus, lo jorn X de febrier, venc un fraire predicador en Arle, per son non apelat frayre Vincens, e prediquet a l'arsivesquat tres sermons generals, e motos sermons autres ad predicados d'Arle, tant coma demoret en Arle. E prediquet si autamens e si noblamens que yeu crese que despueis que los Apostols morts foron, e per la fama que las gens en dizien, non fon vist ni auzit home si autamens prediquant, coma aquel davant dig.
- Item, los juzieus a tots los sermons quel dig en Arle, foron presens, per ausir los, que eser y volc.":


text:
Wobblies
Industrial Workers of the World —Trabalhadors Industrials del Mond— (IWW o los Wobblies) es un sindicat fondat als Estats Units d'America que s'organiza suls principis del sindicalisme revolucionari.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'IWW nasquèt lo 27 de junh de 1905 dins un congrès constitutiu organizat a Chicago. Darrièr la fondacion del sindicat i èra lo socialista Eugene V. Debs, Cap del Socialist Party of America, volent dispausar d'una centrala sindicala de classa fòrta, amb de practicas fòrça mai revolucionàrias e politicas que los autres dos grands sindicats del moment: l'American Federation of Labour e lo Congress of Industrial Organizations, caracterizats per de practicas reformistas. Los membres se donèron lo nom de Wobblies.
Al començament, l'IWW se mostrèt fòrça combativa e organizèt de grandas caumas dins la decennia de 1910 als Estats Units. Totum, amb son pes arribèt a obténer lo refús de l'intrada dels Estats Units a la Primièra Guèrra Mondiala, amb l'arrèst de la majoritat de los seus quadres que foguèron mai tard accusat de traïson. Vèrs l'an 1923 aviá unes 100.000 membres e influenciant près 300.000 trabalhadors.
Organizacion[modificar | modificar la font]
L'IWW es una centrala sindicala de teoria sindicalista revolucionària que plaideja per èsser lo sindicat orizontal e del proletariat del mond. Pasmens s'es encara un sindicat anglosaxon, constituiguèt de seccions dins los païses occidentals, las mai importantas son en Alemanha, Australia, Canadà e Grand Bretanha.
Malgrat que jamai cap de document constitutiu del sindicat i fa referéncia, la centrala sindicala se caracteriza per èsser una organizacion pròche a la tradicion anarcosindicalista dels Estats Units. Cal prene en compte qu'una de las ideologias dominantas dels membres èra, istoricament, l'anarquisme tot coma lo socialisme las qu'avián coma objectiu comun l'abolicion del capitalisme. Encara uèi mòstra un certa fisança sus la lucha politica qu'en tot cas li cal èsser subordonada a la lucha economica. Un exemple de l'existéncia del corrent libertari (dintre las diferentas ideologias) es la militança de Noam Chomsky al sindicat.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [PDF]Sindicalismo revolucionario in www.enxarxa.com


text:
500
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 500 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Viatge dau rèi Teodoric lo Grand a Roma. Capitèt d'i renfòrçar son autoritat gràcias a de mesuras destinadas a protegir e mantenir leis institucions romanas.
Visigòts[modificar | modificar la font]
Vèrs aqueu periòde, lei Burgondes capitèron de conquistar Arle entraïnant una repòsta dei Visigòts que reconquistèron la vila tre l'annada seguenta.
Africa[modificar | modificar la font]
Aksum[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, es atestat lo periòde dau rèi Ousas que son rèine es conegut per la fabricacion de plusors monedas d'aur. Lo reiaume èra alora ben integrat au sen dei rets comerciaus entre l'Empèri Roman d'Orient e lo continent asiatic (→ 520).


text:
Avètz dich socialiste, bizarr, bizarr, tendencia Minc, socialisme chic millardari militant , estile : dona me la publicitat de France Television que te parlèsse de socialisme , o lo socialisme de Kotchener, lo socialisme de la saca de ris, mediatic , tendencia San German, o encara Lo socialisme Jospinal que volguèt jamai, subretot pas, se mesclar de las afars de Michelin, malgrat que donèsse de milliards , que l'estat ten pas per vodacion, diguèt el jospinaire, de se mesclar de las afars dels patrons, remirable aquel òme que dona d'argent ,coma Charasse , el tanben un monument del socialisme provincial e franchouillard , mas discretament sens pareisser, sens demandar ren en escambia , un gentlemen que. O encara socialiste d'un biais coma Stauss Khan , lo Gengis Khan del FMI (limite comuniste un repapiaire socialiste liberal e mondialisat, majora plaga qu'anem nos pagar en 2012, e que nos farà minjar l'èrba coma Attila) o coma Lamic de l'OMC l'organisacion que sanhèt mantuns pais paures , que gausavan de viure normalament sens se trachar dels actionnaris , coma los rics ame escolas , ospitals e autres servicis publics.
Que fotralets! Vergonha vergonha
O sabi qual socialiste a la mòda de Rocard, o d'Attali aquelses de braves roges qu'un sauvèt Renault en lo donant al palais Bronhartk , lo qual lo donèt a Carlos Gosn qu'el ensajèt de lo donar als seus amics. Se lo volguèsse servar ame sos amics . Normal aquò's uman. Que n'es fièron lo .Rocarth ame dos pòts d'escapament, tala una petroleta . Alara i sem , volètz del socialisme d'Allegre , de Besson. Lo socialisme de Freche, de Melanchon, de Vals , de Le Pen? Scusa Le Pen es pas socialista . Me remebre lo tipe que vol de mosquèas de pertot .
Tot aquo per dire : « mas a Carcassona , qual es aquela aquela mèna de socialisme ? Tendencia Goebels? Tendencia Club Med? Tendencia Edouard Leclerc.
Benlèu... Se pòd . 'fant de puta .... Qu'una raça pòd n' amagar l'autra. M'i perdi....
Al secors Jaures ....... Torna....


text:
Altair 8800
Altair 8800 siguec un sistema ordinador creat en 1975 pera empresa nòrdamericana MITS, basat en eth microprocessador Intel 8080 e vendut per correu coma un kit, a través d'anuncis en revistes coma Popular Electronics, Radio-Electronics e d'autes semblantes. Es constructors volien vendre non mès de quauqu'ns centenars d'unitats entà hobbystes, e s'estonèren quan venguèren milièrs de kits pendent eth primèr mes. [1]
Aué, Altair ei arreconegut coma er inici dera revolucion des ordinadors personals pòcs ans après. Eth bus S-100 (dempús IEEE-696) projectat entàth Altair siguec de fach un estandard industrial [2] e era primèra lengua de programacion entà maquina e siguec tanben eth primèr producte desvolopat entà Microsoft, Altair BASIC. [3]


text:
(Eras Jumpadetas)
Tostemps espiar
Ad endavant
A truc batant
Atau que'n van
A tot camin
Cap sus sapins
Peths artigons
Bèths avajons
Las avès penjadas 'na bòrda en saumèr,
Son bèras esquèras de coeire e de coèr,
Que t'an vist bidara tornà'n batalhar,
Qu'an comprés ausèras qu'èra entà doman.
Las amassaràs en prat dera hont,
Campadas e fièras, mastressas que son,
Que't hèn plan doç uelhs, honejan eth cap,
No's da pas nada ància aquera libertat.
Cardina permèra dab sa pelha blanca
Estira eth tropèth, jamès non s'estanga,
Sab pojar tà Lhèris sense capvirar,
Qu'amia las autas, eth vaquèr, son can.
Delà Coma-Seca entà béver un còp
A tu a galet, eras en eth clòt,
Eslampets que i a au som deth Huelhassar
Hica't eth capèth, deisha pèisher eth bestiar.
Qu'an seguit era dança der'ausèth en cèu,
'Ras penas son bluas, lo ierbilhon vert,
Eth ser que s'apòsa òm s'i vei pas mes,
On son 'ras campanas qui soavan adès ?
Ara que te'n tornas solet dab eth can,
Ton còr que chanqueja a cada calhau,
Seràn plan vesiadas, s'van pas avejar,
Las aneràs véger maitin ath clar.
Fermer


text:
Saint-Jean-de-Vaux
Saint-Jean-de-Vaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Bourgogne, en lo departament de la Saône-e-Loire, a aperaquí 14 quilomètres de Chalon-sus-Saône. Es un vilatge viticole de la Còsta Chalonnaise, en fasent partida de la vallée de las Vali.
La commune est située en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire, à environ 14 kilomètres de Chalon-sur-Saône. C'est un village viticole de la Côte Chalonnaise, faisant partie de la vallée des Vaux.


text:
Millenni III abC
../.. | Millenni IV abC | millenni III abC | Millenni II abC | ../..
Sègle XXX abC | Sègle XXIX abC | Sègle XXVIII abC | Sègle XXVII abC | Sègle XXVI abC
Sègle XXV abC | Sègle XXIV abC | Sègle XXIII abC | Sègle XXII abC | Sègle XXI abC
Avertiment: totas las datas d'aquesta pagina que son aproximativas. Entà epòcas tant aluenhadas, nat mejan scientific ne permet d'establir datas precisas e que i a controvèrsias cronologicas enter istorians.
- 2800: prumèrs pas de la civilizacion sumeriana,
- enter 2800 e 2700 : vita d'Imhotep, vizir, arquitècte e mètge, creator deu complèxe funerari de Saqqarah,
- 2600: construccion de las grans piramidas de Queòps, Quefren e Miquerin,
- circa 2400 : vita de Ptahhotep, vizir deu faraon Djedkaré Isesi e autor de Saviesas o Ensenhament,
- 2350: prumèra temptativa coneishuda d'unificacion de Mesopotamia, dab lo capdau Lugalzagesi,
- 2340: fondacion de l'empèri d'Akkad per Sargon,
- 2284: mort de Sargon,
- 2205: començament de la dinastia Xia en China.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 31 de març de 2009
L'acordeon d'Alejo el Negro
Qu'èra un acordeonista, compositor e cantaire valhenatèr. A l'atge de dètz ans, qu'aprengó l'acordeon deu son pair Nafer Donato Durán Mojica, eth medeish acordeonista e compositior valhenatèr. Lo joen Alejandro que tribalhava d'ajuda-vaquèr abans de vàder musician professionau. Que realizè la soa prumèra gravadura en 1950 e en 1968 que guanhè lo concors d'acordeonistas "Rey de los Reyes" deu prumèr Hestenau Festival de la leyenda vallenata de la vila de Valledelupar. Non cau pas con.hóner Alejandro Durán dab lo son hrair Nafer Durán Díaz, vadut en 1932, tanben acordeonista e compausitor valhenatèr talentuós, qui guanhè lo concors Rey de los Reyes en 1976.
Aquiu qu'avetz quauqu'uas de las compausicions d'Alejo el Negro, interpretadas per eth medeish e lo son grop. S'aqueras cançons v'agradan, que las podetz descargar legaument e per guaireben arren via i-tunes.
Alejo El Negro Durán
Cachucha Bacana - Alejandro Duran y Su Conjunto
La cacucha bacana (Tambora compausada per Alejo el Negro)
Oye lo que dice Alejo,
con su nota apesarada,
quién como el guacharaquero
con su cachucha bacana
quién como el guacharaquero
con su cachucha bacana
Jaime sí, Jaime sí,
Jaime si y Alejo no
con mi nota apesarada
yo no sé lo que me pasa
Con mi cachuca bacana
si vacilo a las muchachas
Con mi cachuca bacana
Ya no siento alegría en mi corazón,
ya no siento alegría en mi corazón,
sólo vivo triste pensando en tí, mi amante
y se me hace extensivo el dolor
pensando que ya tan pronto me olvidaste
Sin ti no puedo estar
mi corazón se desespera
no lo dejes sufrir más
porque le duele y se queja
toda la culpa la tienes tú
si lo dejas que se muera
toda la culpa la tienes tú
¡ay! si lo dejas que se muera
Lo trocet que’u hasó guanhar lo tot prumèr concors Rey de los Reyes deu Hestenau legenda deu Vallenato qu’èra un paseo compausat per Juancho Polo Valencia, titolat Alicia adorada. Totun que s'estimè fòrça mes cantar las soas composicions pròpias que non pas las cançons deus autes.
Tà'u veder cantar Alicia adorada, que podetz clicar ací.
La nueit deu 30 de abril 1987 durant lo 19au concors deu hestenau rey de los reyes deu Vallenato a Valledelupar, Alejo Duran que s’enganè en tot interpretar lo son tròç de musica. Alavetz que s’estanquè còpsec e que digó en tot adreçà's au son public: “Monde, qu'èi acabat de’m desqualificar, jo medish”. Lo public que protestè contra la desqualificacion de manièra tan vigorosa que lo jurat e’u demandè de tornar jogar. Aquera anecdòta, que l’avetz contada en la video qui segueish:
Este pedazo de acordeón
Ahí donde tengo el alma mía.
Aquí tengo mi corazón
Y parte de mi alegría.
Ay por si acaso yo me muero
Yo le hablo en el corazón
Ay me llevan al cementerio
Este pedazo de acordeón
Ay por si acaso yo me muero
Les voy a pedí un favor
Ay me llevan al cementerio
Este pedazo de acordeón
Tà'u véder cantar aquera cançon, que podetz clicar ací.
Que compausè ua cançon militanta contra lo praubèr e l'injustícia sociau, titolada la plegaria vallenata (la pregària valhenata).
En la cançon qui segueish, que revendica las soas originas amerindianas e que resumeish l'istòria de la colonizacion:
Aquiu que'u vedem a acompanhar Beto Zabaleta qui canta ua cançon deu mèste: la muchachita
Son innombrablas las cançons qu'Alejo El Negro dediquè a las daunas, l'artista qu'avó un cinquantenat de nens e nenas, non sabèva pas exactament quants...
Fidelina - Alejandro Duran
Fidelina (A. Durán)
Voy a coger mi acordeón
para que escuches mi canción
Y voy a hacer este son, ay ay ay,
para que te diviertas, Fidelina.
Fidelina, Fidelina,
ella me mandó a decir
que siquiera le escriba ay ay ay ay
porque no puede venir ay ay ay ay
Tà'u véder cantar Fidelina, que podetz clicar ací
Los Campanales - Alejandro Duran y Su Conjunto
divendres, 27 de març de 2009
Dansa d'amor, la gota fría e la hamaca grande
Que v 'èi penjat un paseo compausat e interpretat per l'accordeonista catalan Joan Garriga dab la soa Troba Kung-Fu:
Dansa damor.mp3 - La Troba Kung-Fu
Carlos Vives que participè a un concèrt gigant, conegut coma concèrt nacionau, qui's debanè a Leticia, dens las Amazonas Peroanas, lo 20 de julhet passat, a l'ocasion d'ua gran hèsta populara dada en l'aunor de los ensequestrats de las FARCs e de la lor liberacion esperada en aqueth moment. Que i avèvan avut negocacions dab las FARCS, miadas per los servicis secrets de Peró, Brasiu e França. A Leticia que s 'i esperavan la liberacion e l'arribada imminenta d'ensequestrats, en particular la d'Ingrid Betancourt que devèva èster alargada peus FARCs en Brasiu tot pròishe. Coma ac sabetz, l'esper qu'estó decebut, qu'estó fin finau ua cabussada vertadèra, nat ensequestrat qu'estó alargat en aquesta ocasion. Las videos qui segueishen qu'estón presas peu diari colombian El Tiempo.
Que'u vedem aquiu a interpretar son prumèr succès valhenatèr "La Gota Fría" (de Emiliano Zuleta, el viejo Mile) en companhia d'ua autra star colombiana e internacionau, la magnifica Shakira.
La version de La Gota Fría interpretada per Carlos Vives qu'a hèit tot plen de petits, en tots los estilles e totas las lenguas. Per exemple, la de Julio Iglesias en francés, Manolito. O la de Anne Mattila en finés Tuhlaajatyttö palaa.
dimecres, 25 de març de 2009
A prepaus dels lamas qu'an una bòça e qu'escopisson pas
Totun, los lamas qu'an ua bòça suu cap e aquerò qu'ei plan conegut.
E ua activitat favorita deu lama qu'ei la pipa. E quan e son ocupats dab la pipa, non pòden pas escopir. E qu'ei tan miélher pr'amor, tà que la pipa sia mes sabrosa, que vau mes engolir que non pas escopir.
E tot aquò non hè pas deu lama un camèu, eh!
Tè, que v'èi hicat un paseo deus hrairs Zuleta. Aquera cançon n'a pas arren a véder dab la chocrota, ni tanpauc dab los camelides, ac sèi plan. Totun aquò qu'ei lo men blòg, qu'èi plan lo dret d'i penjar la musica qui voi, e qu'ei ua cançon de las qui n'audiratz pas jamès a la ràdio. Urosament que m'avetz tàd educar las massas popularas!
Clavelito - Los Hermanos Zuleta
divendres, 20 de març de 2009
La saga de la familha Zuleta, figuras deu Vallenato
Segon e’ns conta la legenda, un vaishèth cargat d’acordeons diatonics alemands que “perdó” la soa mercaderia dens un pòrt deu Caribe colombian, deu costat de Barranquilla, e d’aquí vieneré l'arsec per l’acordeon diatonic deus poblants d’aquera region de la còsta atlantica colombiana. Lo vallenato qu’ei un genre musicau originari d’aquera region, precisament de Valledupar e que seré estat fondat, segon la tradicion, per un tau Francisco el Hombre, acordeonista deu sègle 19.
La tradicion relata lo dit Francisco que caminava de nueit en tot jogar deu son instrument quan e audí ua ombra qui l’arresponèva en hèr de musica de mei en mei beròia e complicada.
En tot profietar d’un clar de lua, l’òme que's podó avisar l’ombra qu'èra de hèit lo cohet, lo diable, que. Lo Francisco que s’i sabèva escàder normaument, totun, en aqueth cas, que sentiva lo diable qu’èra mes hòrt que non pas eth. Alavetz, prengut d’ua inspiracion sobta, que’s hiquè a cantar lo credo au revèrs acompanhat peu son acordeon. Aquerò que hasó huéger lo cohet a tot jamès.
Uei lo dia, la firma alemanda Hohner que demora l’aprovedidor màger d’acordeons taus vallenatèrs, e instruments destinats a Colombia qu’an ua votz un pòc particulara, un chic diferenta deus autes instruments Hohner de gama comparabla. Despuish la fin deu sègle passat, lo genre valhenatèr qu’a trespassat la quita Colombia per vàder popular en d’autes país d’America Latina, particularament Mexic, Veneçuèla e dinc a l'Argentina.
Lo dijaus 11 de ger de 1912, que vadó Emiliano Zuleta Baquero en municipi de La Jagua del Pilar, en la còsta atlantica, la caribenha, de Colombia. Qu’èra d’ua familha de paisans hèra praubes. La carrèra musicau de l’ Emiliano que comencè vertaderament a l’edat de 15 o 16 ans (1927), quan e obtenguè lo “son” prumèr acordeon qui, en realitat, e panè a un onco (oncle) son. Que s’escapè de l’ostau deus pairs en tot s’emportar l’instrument qui l’onco i avèva deishat. Qu’aprengò a ne jogar solet e, gahat peus remòrs, qu’acabè per dedicar a l’onco ua canta de composicion pròpia (1933).
"Le vivo rogando a Dios
Que me perdone mi tío
Por culpa de un acordeón
Que me llevé escondío"
(que vivi en tot pregar Diu
que 'm perdone lo men onco
per la fauta d'un acordeon
qui m'emportèi a l'esconut)
Qu’acabè per tornar-se’n tà casa de l’onco tà jogar-l’ac. L’onco, impressionat peu talent deu nebòt, que'u perdonè e que'u auhrí un aute acordeon d’enqüèra mes bona qualitat.
A 16 ans, l’Emiliano que fondè un trio qui vadó rapidament popular dens tota la region. Que compausè hèra de cançons mès qu’avó l’escadença de grabar lo son prumèr disc sonque en 1950. Lo vallenato que vadó un genre musicau popular per Colombia tota sonqu'a partir de las annadas 1970. En 1994, lo cantaire e comedian de tele-novela colombian Carlos Vives que comencè de grabar vallenatos e que consegui un hit internacionau dab la cançon de Zuleta la Gota Fria. Aquiu que l'avetz:
Aquò permetó a l’Emiliano ( dit El Viejo Mile, enta’u distinguir deu son hilh Emiliano dit Emilianito), d’empochà’s un chec de 200 000 dollars de drets d'autor. Com ac digó l’Emiliano medeish,”s’agòssi demorat païsan, n’auri pas pogut guanhar ua tau soma, quitament pas en ajustant mantuas vidas”. Aquera canta qu’estó represa mes tard per d’autas stars internacionaus com Julio Iglesias e Gloria Estefán, çò qui contribuí d’enriqui’u . De la Gota Fría, Gabriel García Márquez qu'escrivó:
"Para mi gusto es una canción perfecta, y por lo tanto, un punto de referencia que no pueden perder de vista los creadores de hoy" (Segon lo men parer, qu'ei ua cançon perfècta e doncas un punt de referéncia qui non pòden pérder de vista los creators de uei).
Dab la soa prumèra hemna legitima Carmen Díaz qu’avó ueit mainats: Tomás Alfonso(dit "Poncho" lo cantaire de vallenato fòrça popular), Emiliano (acordeonista vallenato), María, Fabio, Carmen, Emilio, Mario y Héctor. Aqueth darrèr qu'estó tanben un pluri-instrumentista, acordeonista e compositor valhenatèr talentuós, mòrt tròp d’òra, victima d'un tir a 22 ans. Héctor qu'avèva ja grabat dus CDs. Escotam lo regretat Héctor Zuleta Díaz a acompanhar lo cantaire Adaníes Díaz:
PICO Y ESPUELA - ADANIES DIAZ_HECOTR ZULETA
El viejo Mile qu’acabè per divorciar de la Carmen e esposar l’Ana Olivella, oficializant atau ua union qui entretienèva ja despuish vint ans e de laquau èran gessits tres mainats: Belisario, Sara e Efraín.
En la video qui segueish, que vedem lo Viejo Mile a hestejar los sons 85 ans en 1997, dab lo son ainat lo gran cantaire de vallenato Poncho (l'òme deu camisòt jaune). Emiliano Zuleta Baquero que's morí en 2005. Lo president Uribe que'u hasó aunor.
La saga continuè dab los hrairs Zuleta Díaz: Poncho lo cantaire e Emiliano Jr (Emilianito) l'acordeonista. Que comencèn la soa carrèra coma duo, que's pòt véder un document de la debuta ací, puish un dia Emiliano que declarè que lo "Viejo Mile" n'èra pas son pair vertadèr, çò qui provoquè un escandale familiau, la ira de Poncho e la separacion deu duo durant de longas annadas. Puish los dus hrairs que's reconcilièn e que tornèn jogar amassa.
Vallenatos dab los hrairs Poncho e Emiliano Zuleta
En 2006, un an après la mòrt deu viejo Mile, Poncho e Emilianito que guanhèn un prèmi "Grammy Award" (categoria musica latina) a Nava York. En la video qui segueish, que vedem Emilianito e lo son hilh l'acordeonista José Enrique ("el Coco") a interpretar un merengue durant ua recepcion familiau dada a Nava York.
La tresau generacion: lo Dr Héctor Arturo Zuleta García, mètge generalista, hilh d'Alfonso "Poncho" e excellent cantaire, que canta dab lo son cosin José Enrique "Coco" Zuleta, hilh d'Emilianito. En la video qui segueish, que'us vedem interpretar un paseo deu repertòri valhenatèr classic "Carmen Díaz" composat peu Viejo Mile e dedicat, plan segur, a la soa (prumèra) hemna Carmen Díaz, doncas la mairan deus dus musicians d'aquesta video.
La espinita:
La falda:
Un merengue, la ceiba de Villanueva:
Tanben de la tresau generacion, que cau mencionar l'acordeonista Iván Zuleta, hilh deu tresau hilh deu Viejo Mile e de Carmen Díaz, Fabio. Aquí lo vedem a acompanhar lo son onco Poncho qui canta un merengue, "nativo del Valle". Nativo del Valle qu'ei un classic deu repertòri deus hrairs Zuleta, que podetz escotar la version originau, la numero 7 sus la playlist imeem en aqueste messatge. Poncho que i revendica l'origina colombiana deus ritmes deu Merengue e deu Son en oposicion dab l'opinion generau que las localiza respectivament en islas antilhesas e a Cuba. Poncho afirma que son danças nativas de la region de Valledupar, familiarament coneguda coma el Valle del Cacique pr'amor que tira lo son nom deu cacique amerindian Uparu qui la gobernè, e qu'ei au còp lo breç deus hrairs Zuletas e lo deu vallenato. Aquera cançon qu'ei seguida per "se equivocó". Lo concèrt qu'estó dat au hestenau de orquesta 2007 de Barranquilla (el festival de orquesta, que cad lo diluns de la hèsta de Carnaval).
E ara un paseo, un aute classic deus hrairs Zuletas, "mi hermano y yo" seguit per un escambi de vèrs enter l'onco e lo nebòt on e's complimentan l'un a l'aute e, tà acabar, ua cumbia, la dança tipica de Barranquilla qu'aquera vila a balhat a la rèsta deu mond.
La saga de la familha Zuleta que pòt continuar!
dimarts, 17 de març de 2009
Aumenatge a Carles Molin: deman a 20ò30 a l'Ostau d'Occitània (Tolosa)
Copiat deu site deus amics de la Catinou (escriut en gascon tolosan):
Le nòste amic Carles Molin (Charles Mouly), creator de la CATINOU, un deus darrèrs representants de la convivéncia occitana veng de nos deishar malurosament.
Au delà deu nòste dòu, que sobrarà una òbra bèra d'aqueth òme modèste au risolet eternau, aqueth escrivan, dessenhaire, òme de teatre e de ràdio qu'esclaquèc de ríser Tolosa de la torpor a la Liberacion !
Ende'u rénder omenatge e tornar trobar Carles Molin lo temps d'una serada, Convergéncia occitana vos convida a una serada deu sovénguer ambe le veire de l'amistat e las famosas còcas de cebas de Minjacebas
le dimècres 18 de març a 20H30
Ambe la projeccion en avant prumèra d'un filme inedit (55 mn) de Joèla Ginestet : "Charles Mouly : l'aventura de Catinou", realizacion Bruno Bastard.
a l'OSTAU D'OCCITÀNIA, 11 carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Mètro : Esquiròl. tel : 05 61 22 13 31. corric : acuelh@ostaldoccitania.net
Uei, quin Sent, dejà?
Tommy Peoples-The Windmill-Fintan McMan - Altan
Rendetz-vos au Killarney...per començar!


text:
Amanita muscaria
La Mojòla fòla (en latin: Amanita muscaria, (qu'a la proprietat de paralizar las moscas) es un campairòl verinós e psicoactiu del genre Amanita.
Descripcion[modificar | modificar la font]
- Capèl de 8 a 20 cm a maturitat, ovoïde puèi emisfèric cambia de forma amb la maturacion per venir de mai en mai espotit, roge viu, cobèrt de nombrosas verrugas blancas, vestigis del vel universal, envelopa qu'apara lo campairòl jove. La color roja se pòt ateunar amb la pluèja e venir iranja quora lo campairòl ven vièlh.
- Lamas liuras e blancas. Espòras ovalas blancas, mesurant 9-13 per 6,5-9 micromètres, son non amiloïdas, çò que significa que se coloran pas de blau amb lo reactiu de Melzer.
- Pè blanc de 5 a 20 cm de naut, de textura fibrosa e leugièrament brenosa.
- La Volva pòrta de rèstas del vel universal jos la forma d'un o dos anèls concentrics.
- L'anèl es blanc.
- Odor de la tèrra.
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
Amanita muscaria es una espècia cosmopolita, que se trapa per los bòsques de conifèrs o de ramats de las regions temperadas e borealas de l'emisfèri nòrd, e de zonas enauçadas de latitudas pus caudas coma l'Hindu Kush, la Mediterranèa o l'America centrala. Un estudi molecular recent mostrèt que Amanita muscaria teniá una origina ancestrala en Siberia–Beringia pendent lo periòde Terciari, abans que s'espandisca en Asia, Euròpa e America del Nòrd.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Los empoisonaments per Amanita muscaria arriban amb de mainatges joves o de personas en recerca d'experiéncia allucinogèna. Ocasionalament es ingerada per error pr'amor que de còps que i a las tacas blancas del capèl son deslavadas per la pluèja e lo campairòl pòt alavetz ressemblar a Amanita caesarea.
Amanita muscaria conten mai d'un compausats biologicament actius, que un d'entre eles, lo muscimol, es conegut per èsser psicoactiu. Un autre, l'acid ibotenic, es una neurotoxina que servís de prodròga al muscimol, e que aperaquí 10–20% se convertís en muscimol aprèp ingestion. La dòsi toxica per un adult es de 6 mg de muscimol o 30 a 60 mg d'acid ibotenic; es aperaquí çò que se trapa dins un capèl d'Amanita muscaria. La dòsi de compausats biologicament actius contenguts per campairòl es cambiadissa en foncion de la sason e de la region. Los campairòls de prima e d'estiu sont reputats per conténer 10 còps mai d'acid ibotenic que los de la davalada.


text:
Pour éclairer l'article précédent sur les rapports de Mistral au Petit Journal et à son fondateur Moïse Millaud (dont le père, comme beaucoup de Juifs du Comtat, était maquignon), ce passage de Memòri e raconte (1906). (Sur Riquelle, cf. l'article "Mistral, 1848 et la vieille Riquelle").
Le père de Mistral parle de la déesse de la Raison, qui trônait dans l'église déchristianisée de Maillane :
" -Aro, sabès quau èro, à Maiano la divesso ?
- Noun, tóuti diguerian.
- Ero la vièio Riquello.
- Oh! tambèn ! criderian.
- Riquello, reprenguè moun segne paire, èro la fiho dóu courdounié Jaque Riquèu, qu’au tèms de la Terrour fuguè lou Maire de Maiano... Ah ! la garço! d’aquéu tèms, qu’avié belèu dès-e-vuech an, èro fresco, gaiardo, e di poulido que i’aguèsse. Erian de la memo jouinesso: memumen que soun paire m’avié fa li soulié, ùni soulié à mourre de tenco, que pourtère à l’armado, quand me fuguère engaja... Eh ! bèn, se vous disiéu que l’ai visto, Riquello, abihado en divesso, la cueisso à mita nuso, un sen despeitrina, lou bounet rouge sus la tèsto, e assetado ansin sus l’autar de la glèiso ! »
A la taulo, en soupant, vers la fin de febrié de 1848 vaqui ço que countavo Mèste Francés, moun paire. Aro anas vèire. Quouro publiquère ma Mirèio, enviroun vounge an après, me trouvant à Paris, fuguère counvida pèr lou banquié Mihaud, aquéu que foundè Le Petit Journal, à-n-uno di dinado que, tóuti li semano, l’amable Mecenas óufrissié is artisto, sabènt e gènt de letro. Erian lou mens cinquanto ; e madamo Mihaud, uno jusiolo superbo, avié d’un coustat Mery e iéu, crese, de l’autre. Sus la fin dóu repas, un vièi, mes simplamen em’ uno longo camisolo e ‘n calot sus la tèsto, dóu bèu bout de la taulo me cridè ‘n prouvençau: « Moussu Mistrau, sias de Maiano ? »
- Es lou paire, me diguèron, dóu banquié que nous regalo.
E, la taulo estènt trop longo pèr poudé counversa m’aubourère e venguère parla ‘mé lou bon vièi.
- Sias de Maiano ? me venguè.
- O, ié faguère.
- Couneissès la fiho de Jaque Riquèu, qu’èro esta dins soun tèms, Maire de vosto coumuno ?
- Se la counèisse ! ié diguère, Riquello la divesso ? emai que sian ami.
- Eh ! bèn, diguè lou vièi, quand venian à Maiano pèr chabi nòsti fedoun, car, d’aquéu tèms, vendian de cavalin, de mulataio, anavian louja vers Riquello. Vous parle au-mens de cinquanto an.
- E pèr asard, alor ié vène, sarié pas vous, moussu Mihaud, que i’aurias fa prèsent d’uno bago de toupàzi ?
- Oh! d’aquelo Riquello ! faguè lou vièi jusiòu tout en brandant la tèsto, richounejant, esperluca, elo vous a parla d’acò ?... Ah! moun brave moussu, quau nous a vist e que nous vèi !
E ‘m’ acò lou banquié Mihaud, que s’èro aussa de taulo, venguè, coume fasié après tóuti si repas, clina lou front davans soun paire, que i’impausant li man coume li patriarcho, ié dounè sa benedicioun. "