text:
1984
Aquesta pagina concernís l'an 1984 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 11 de setembre - La Gomera (illas Canàrias): vint personas, que i a entre el lo governador civil de Tenerife, morisson en un incendi forestal.
- 22 de decembre - Renóncia de Dom Mintoff coma primer ministre de Malta.
Liechtenstein[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Ja minat per la represa de la guèrra civila dins lo sud dau país, lo govèrn de Gaafar Nimeiry foguèt encara mai afeblit per una famina grèva. Encoratjadas per lei Fraires Musulmans, d'esmogudas grèvas aguèron luòc dins lei vilas pus importantas.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Aparicion dau Movement Revolucionari Tupac Amaru que formèt una guerilha d'inspiracion marxista-leninista suplementària dins lo país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Primièra granda manifestacion populara dins la vila de São Paulo, Brasil, en supòrt a l'esmena que prepausa de restablir las eleccions presidencialas dirèctas para president de la republica, aprèp 20 ans del regim militar.
- 2 de febrièr - Jaime Lusinchi pren possession coma president de Veneçuèla.
- 2 de febrièr: Còsta Rica refusa l'asil politic a 3000 seguidors armats d'Edén Pastora.
- 4 de febrièr - en Long Beach (Califòrnia), una femna esterila dona a lum après l'implantacion d'un ovul fertilizat en una autra femna.
- 6 de febrièr - Beirot èst es ocupat per las milícias crestianas.
- 5 de març: La primièra ministra Indira Gandhi ordena un atac al Temple d'Aur, ont se refúgian separatistes sikhs.
- 1 de julhet - l'engenhaire José Napoleón Duarte, elegit democraticament coma president constitucional de la Republica del Salvador, pren possession de la siá carga.
- 25 d'octobre - Lo dictator de Brasil, João Baptista Figueiredo, e lo de Paraguai, Alfredo Stroessner inauguran la centrala idroelectrica de Itaipu, la pus potenta del mond.
- 31 d'octobre: Indira Gandhi es assassinada per dos de los sieus guardas, de religion sikh. La reaccion populara es violenta en Nòva Delhi, e causa la mòrt de 2700 sikhs.
- 19 de decembre - signatura d'un acòrdi entre la Republica Populara de China e lo Reialme Unit que lo govèrn de Londres se compromet per el a liurar Hong Kong dins lo govèrn de Pequin l'an 1997[1]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Los Angeles: S'anóncia la naissença del primièr uman fruch de fertilizacion d'un embrion congelat.[2]
- 4 de febrièr - En Long Beach, Califòrnia, una femna esterila dona a lum après l'implantacion d'un ovul fertilizat en una autra femna.
Geografia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta geologica mondiala.
Quimia[modificar | modificar la font]
- Descubèrta dei quasi-cristaus per Dan Schechtmann, Ilan Blech, Denis Gratias e John Cahn. Lo premier recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia 2011 per aquela descubèrta.
Economia[modificar | modificar la font]
- Richard Stone recep lo Prèmi Nobel d'Economia pel desvolopament de modèls comptables usats a nivèl nacional e internacional.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Cynthia Lavigne, actritz de cinèma pornografic francesa
- 22 de genièr - Raica Oliveira, modèl brasilièra
- 23 de genièr - Arjen Robben, fotbolaire neerlandés
- 25 de genièr - Robinho, fotbolaire brasilièr
- 5 de febrièr - Carlos Tévez, fotbolaire argentin
- 12 de febrièr - Caterine Ibargüen, atlèta colombiana
- 27 de febrièr - Akseli Kokkonen, saltaire amb esquís finés-norvegian
- 28 de febrièr - Karolína Kurková, modèl chèca
- 20 de març - Fernando Torres, fotbolaire espanhòl
- 26 de març - Sara Jean Underwood, modèl americana
- 8 d'abril - Júlia Liptáková, modèl eslovaca
- 10 d'abril - Mandy Moore, cantaira, compositora e actritz americana
- 11 de mai - Andrés Iniesta, fotbolaire espanhòl
- 14 de mai - Mark Zuckerberg, creator del Facebook
- 17 de mai - Passenger, nom artistic de Michael David Rosenberg, cantaire e cantautor britanic
- 8 de junh - Javier Mascherano, fotbolaire argentin
- 11 de junh - Vágner Love, fotbolaire brasilièr
- 26 de junh - Rocío Guirao Díaz, modèl argentina
- 26 de junh - Luiza Possi, cantaira brasilièra
- 11 de julhet - Rachael Taylor, modèl e actritz australiana
- 1 d'agost - Bastian Schweinsteiger, fotbolaire alemand
- 3 d'agost - Ryan Lochte, nataire american
- 5 d'agost - Helene Fischer, cantaira alemanda
- 8 d'agost - Matej Jurčo, ciclista eslovaque
- 28 d'agost - Paula Fernandes, cantaira brasilièra
- 6 de setembre - Abby Martin, artista e jornalista americana
- 16 de setembre - Prince Harry de Galas
- 19 de setembre - Amber Rayne, actritz de cinèma pornografic americana
- 27 de setembre - Avril Lavigne, cantaira canadiana
- 2 d'octobre - Marion Bartoli, jogaira de tennis occitana
- 10 d'octobre - Pàvel Dórov, informatician e entrepreneire rus
- 14 d'octobre - Renée van Wegberg, cantaira neerlandesa
- 18 d'octobre - Freida Pinto, actritz indiana
- 25 d'octobre - Katy Perry, cantaira americana
- 22 de novembre - Scarlett Johansson, actritz americana
- 30 de novembre - Olga Rypakova, atlèta casac
- 3 de decembre - Constança Araújo, pintora portuguesa
- 30 de decembre - LeBron James, basquetbolaire american
- Evgeny Morozov, escrivan e cercaire bielorús
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Alfred Kastler, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1902)
- 14 de genièr - Ray Kroc, entrepreneire american, fondator del McDonald's (n. 1902)
- 20 de genièr - Johnny Weissmuller, actor e nataire austrian, l'"original" Tarzan (n. 1904)
- 9 de febrièr - Iurii Andropov, Secretari General del Partit Comunista de l'Union Sovietica (n. 1914)
- 12 de febrièr - Julio Cortázar, escrivan argentin (n. 1914)
- 21 de febrièr - Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov, escrivan rus, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1905)
- 6 de març - Martin Niemöller, pastor e teologian alemand (n. 1892)
- 26 de març - Ahmed Sékou Touré, president de Guinèa (n. 1922)
- 1 d'abril - Marvin Gaye, cantaire american (n. 1939)
- 8 d'abril - Piotr Leonidovich Kapitza, fisician rus, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1894)
- 26 d'abril - Count Basie, musician e compositor american (n. 1904)
- 8 de mai - Boris Antonenko Davidovich, escrivan, lingüista e traductor ucraïnian (n. 1899)
- 11 de junh - Enrico Berlinguer, politician italian (n. 1922)
- 26 de junh - Michel Foucault, filosòf francés (n. 1926)
- 9 d'agost - Edward Murray Conrad Barraclough, oficièr de marina britanic d'origina alemanda (n. 1893)
- 12 de setembre - Lola Anglada, escrivana e dessenhaira catalana (n. 1892)
- 14 d'octobre - Martin Ryle, radio-astronòm britanic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1918)
- 20 d'octobre - Carl Ferdinand Cori, bioquimista austriac, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 20 d'octobre - Paul A.M. Dirac, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1902)
- 21 d'octobre - François Truffaut, director francés de cinèma (n. 1932)
- 31 d'octobre - Indira Gandhi, primièra ministra d'Índia (n. 1917)
- 14 de decembre - Vicente Aleixandre, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1898)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Carlo Rubbia, Simon van der Meer
- Prèmi Nobel de Quimia : Bruce Merrifield
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Niels Kaj Jerne, Georges J.F. Köhler e César Milstein
- Prèmi Nobel de Literatura : Jaroslav Seifert
- Prèmi Nobel de la Patz : Desmond Tutu
- Economia: Richard Stone
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Acord Xina i Regne Unit pel qual Londres lliura Hong Kong al govern de Pequín, 19 de decembre de 2013 (legir en linha)
- ↑ The New York Times, « Infertile Woman Has Baby Through Embryo Transfer », 4 de febrièr 1984


c: text/html

text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 11 de març de 2012
Un pensaire pas guaire pensador!
En catalan peninsular, influenciat per l'espanhòu, lo sufixe generaument emplegat qu'ei -ador: caçador, pescador, cantador. L'aute, en - aire, que s'ei especializat, drin mes qu'en gascon, en significar meslèu professionau de: per exemple, drapaire o afeccionat a: per exemple, dansaire. Aquestas duas significacions que son tanben associadas au medish sufixe -aire en gascon, totun non pas tant exclusivament. Que cau notar qu'en catalan septentrionau (lo rosselhonés e lo de transicion), e's contunha de diser caçaire e pescaire, que non caçador e pescador com en los tres grans estandards regionaus deu catalan. E pertot, lo bernat pescaire que s'i ditz enqüèra bernat pescaire, en catalan com en gascon.
En aragonés, lo sufixe -aire de l'occitan que i estó adoptat. A vegadas, lo derivat deu vèrbe que sembla un manlhèu gascon: per exemple cantaire (per cantador). Lo sufixe que i ei tanben directement utilizat tà formar mots segon un biaish pròpiament aragonés, com per exemple, cazataire e pescataire, sinonimes respectius de cazador e pescador. Cazataire y pescataire, rico no guaire, com ac afirma ua dita aragonesa.
En gascon, qu'avem aumens un cas on lo derivat format dab - aire n'a pas briga lo sens deu dab -ador. Qu'ei lo cas de pensaire versus pensador. Aquò vien deu doble sens qu'a lo mot pensar en occitan, eretat deu vèrbe latin pensare. Lo vèrbe intransitiu pensar (seguit de a o de que) qu'a lo sens intellectuau deu latin pensare: imaginar, concéber idèas, saunejar.. Pensà's qu'a lo sens prumèr de créder. Lo vèrbe transitiu pensar, en cambi, qu'a lo sens de suenhar. Lo qui pensa quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensaire (consultatz los diccionaris de Lespy/Raymond e de Palay). Aqueth mot qu'ei un sinonime, pròpiament gascon, deu gallicisme infirmièr (o sia infermèr en gascon classic) . Donc, lo pensaire n'ei pas (o pas necessàriament) un intellectuau ni un saunejaire. Lo qui pensa a quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensador e non pas un pensaire. La confusion semantica qui consisteish a prestar lo sens de pensador au mot pensaire qu'ei unha error hèra frequenta, indusida peu mot francés penseur e per l'usatge generaument equivalent de -aire e -ador en gascon, o dilhèu qu'ei un onguesisme occitanista. Lo diccionari de Per Noste qu' a transmés l'error, represa per d'autes diccionaris mes recents, e qu'ei pecat.
Lo francés que resolvó a miejas lo problèma deu doble sens de penser en cambiar la grafia deu vèrbe transitiu au sègle 17: atau penser e panser que's tròban diferenciats au mens hens la lengua escriuta.
Lo catalan qu'ac hasó en reservar lo sens de suenhar tà un aute vèrbe: cuidar, deu latin cogitare, sinonime de pensare (cogito, ergo sum com ac escrigó Descartes). Aqueth vèrbe cuidar, com buscar, qu'apartien a la seria deus mot ibero-romanics presents hens lo lexic catalan e qui non trobam pas en la rèsta de l'occitan. En catalan contemporanèu, pensar qu'a sonque la significacion intellectuau. Totun, pensar en catalan classic qu'avè plan los dus sens com en la rèsta de l' occitan (véder l'Alcover-Moll).
Lo gascon, lengua tanben d'ua gran precision, non coneish pas aqueth mot cuidar, qu'agó donc de resólver lo problèma d'un biaish diferent deu catalan. Que s'inventè lo mot perpensar, un mot qui a eretat sonque lo sens intellectuau de pensar, n'a pas lo sens de suenhar. Un pensaire n'ei pas necessàriament un perpensaire o un pensador, mentre qu'un pensador b'ei un perpensaire!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La comuna se tròba en la plana ai pè de la Val Grana, a 577 m d’autessa: fai 3800 abitants, nombrosas ruaas e doas fracions, Sant’Ana e Sant Ròc.
Bela si lo territòri era jà ocupat dai Romans, lhi premiers documents sus lo paìs remonton al 1000. Ental 1198 Bernés pilha part a la revolta d’Caralh contra lo senhor del pòst. En un tractat de patz del 1223 entre lo Marqués de Saluces Manfredo III e lo Cont de Savòia Tomaso son citats tres fraires Nicolao, Ogerio e Guglielmo, senhors de Bernés, que sostenon lo Cont de Savòia. Lo paìs passa sot lo domini del Marqués de Saluces e après sot lo curt domini de lhi Anjovins fins al 1274. Ental Tres Cents deven libra Comuna abo sindics e oficials, e un chastèl sal Bric d’la Madalena; ental Quatre Cents lhi a una fòrta presença de cults considerats eretics: ben 22 vaudés de Bernés son processats e condamnats a brusar. Lo paìs ent’aquel temp era circondat da muralhas abo 2 pòrtas vers Coni e vers Caralh e era dividut en lhi rions Pasquier e Sant Peire.


text:
L’objèctiu de Calandreta qu’ei de transméter la lenga e la cultura occitanas aus mainats en bèth assegurà’us ua escolaritat eficaça. L’ensenhament qu’ei bastit suu principi de l’immersion : totas las activitats que’s viven en occitan, e deu cp enlà, las lengas occitanas e francesas que son estudiadas de faiçon detalhada. Los contienguts que son fixats per las Instruccions Oficiaus de l’Educacion Nacionau, los professors de las escòlas, per estar formats a Aprene, centre de Formacion en Occitan a Besièrs, que son devath de la responsabilitat deus Inspectors de l’Educacion nacionau.
Vous pouvez retrouver tous les fondements et principes de fonctionnement dans la Charte des calandretas, version française ci-dessous.
La pedagogia calandreta
Calandreta qu’utiliza lo metòde de l’immersion tà valorizar e desvelopar las capacitats deus mainats a entrar dens ua seconda lenga d’un biais equivalent a la purmèra.
L’immersion que permet ua acquisicion naturala de la lenga occitana dens l’arrespècte de la lenga francesa. De la petita seccion enlà, que sensibilizam los mainats a la diversitat lingüistica « Musica de las lengas » ; en primari, que vam desvelopar « Familhas de lengas » per un estudi mei apregonit de las corrèspondencias enter las lengas. La comunicacion dirècta dab locutors vertadièrs que demora l’utis mei utilizat tà desvelopar ua vertadièra empatia cap a las autas lengas dens l’arrespècte de l’aute.
Ua pedagogia activa
Lo projècte lingüistic qu’ei estat associat a ua pedagogia activa qui plaça lo mainat com l’actor purmèr deus sons aprentissatges. Que’s prem sus las tecnicas Freinet e sus la pedagogia Institucionala : a calandreta, qu’utilizam « Institucions » com lo Conselh, lo Qué i a de nau, los mestièrs…la correspondencia, lo tribalh cooperatiu, l’autoevaluacion…
Associà’s per har escòla
L’escòla qu’ei co-gerida per l’Estat e per ua associacion on los parents accompanhan lo desvelopament de l’escòla e s’associan aus regents tà miar los projèctes de l’escòla.
Que son los interlocutors deus partenaris financièrs e culturaus : las collèctivitats (mairias, conselhs generaus, regionaus…) e las associacions partenarias…
Cada associacion de basa qu’ei ligada a ua federacion deu departament, qui’s liga a las autas federacions de la region. Totas que son representadas per la Confederacion qui gèra las relacions dab lo Ministèri.


text:
Montarnaud
Montarnaud (Montarnaud en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 1114, de Montearnaldo. Es format de mont, dau latin mons, montis e dau nom Arnaud, d'origina germanica (Arn-wald) [1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton d'Aniana; es ara dau canton de Ginhac.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 469
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 249


text:
Diarrèa
La diarrèa (tèrme medical), sonada tanben l'escorrença o l'escorrement (tèrmes corrents), es pas una malautiá mas lo simptòma d'un tresvirament. Consistís en l'evacuacion frequenta de matèrias fecalas aigosas, çò que provòca una absorcion bassa de liquids e substàncias nutritivas. La diarrèa ven generalament amb de dolor, de fèbre, de vòmit, de flaquesa o una pèrda de l'apetit. D'après las chifras de l'Organizacion Mondiala de la Santat, la diarrèa es una de las causas principalas de mòrt dins los païses sosdesvolopats o del Tèrç Mond.
Causas[modificar | modificar la font]
Pòt èsser causada per una infeccion virala o per de toxinas bacterianas, per una lesion, per una malautiá, per una allergia, per l'intolerància al glutèn (celiaquia), a la fructòsa, a la lactòsa... o per un excès de vitamina C. Ven amb de dolor de ventre e de vòmit. La diarrèa arriba quand lo colon absorbís pas de fluide sufisent. Un colon damat o conflat pòt pas absorbir l'aiga e la matèria fecala ven aigosa. La diarrèa pòt menar a una desidratacion grèva que pòt èsser mortala. Pòt tanben èsser un simptòma de malautiás pus seriosas, coma la disenteria, lo còlera o lo botulisme e pòt tanben èsser indicativa d'un sindròm cronic coma la malautiá de Crohn. Los pacients d'apendiciti an pas normalament de diarrèa mas aquela es un simptòma comun d'un apendix trincat. La diarrèa es tanben un dels efèctes de la contaminacion grèva per radiacion. Pòt èsser causada per la consomacion excessiva d'alcòl. Lo tractament terapeutic comun contra la diarrèa consistís a consomir d'aiga amb de sals mineralas essencialas, en quantitat sufisenta per remplaçar la pèrda dels liquids.


text:
Ophiuchus
La constellacion d’Ophiuchus ò dau Serpentari es una constellacion dau Zodiac situada au sud-èst de l'Agla, au sud d'Ercules e au nòrd-oèst de l'Escorpion. Representa lo dieu de la medecina de la mitologia grèga, Asclèpi, que foguèt tuat per Zèus car sei talents li permetián de ressuscitar lei mòrts, çò que menaça l'equilibri de l'Univèrs. Per s'excusar, Zèus lo placèt dins lo cèu ambé lo sèrp que li aviá ensenhat sei conóissenças.
Aquela constellacion tèn plusors amàs globulars que pòdon s'observar amb un pòrtavista. Assosta tanben l'estèla de Barnard qu'es una nana roja situada a 6,3 ans lutz de la Tèrra.


text:
Bèlpuèg (Tarn e Garona)
Bèlpuèg[1],[2],[3] (oficialament en francés Beaupuy) es una comuna occitana de Gasconha, situada dins lo departament de Tarn e Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada entre Tolosa e Montalban, sus las laissas en dessus de la val de Garona al tèrme de la Lomanha.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, Bèlpuèg ven de l'adjectiu «beau» (sic, comprene de l'occitan bèl) e del derivat del latin podium[4], dont los resultats toponimics van delà la rara de la lenga d'òc, d'aquí a Léger.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La màger part de las donadas anterioras a 1851 empachan pel moment lo grafic de foncionar. Son donc fornidas dins la lista seguenta :
- 1806 : 518
- 1821 : 619
- 1831 : 545
- 1836 : 547
- 1841 e 1846 : 508.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Tamborin de còrdas
Lo tamborin de còrdas qu'ei un instrument de musica de còrdas picadas tradicionau de Bearn e d'autes país occitan, deu Bascoat e d'Aragon. Qu'ei constituit d'ua caisha de resonància, de còrdas bèras e tienudas sus un pontet e acordadas au mejan de cavilhas bèras plantadas suu costat deu som de l'instrument. Las còrdas que son trucadas au mejan d'ua bagueta mentre que l'instrument ei sostienut dab un braç en bèth deishar l'auta man libra entà jogar d'ua flabuta de tres horats qui lo tamborin e deu justament acompanhar.


text:
Fotbòl de sala
Çò fotbòl sala, fotbòl de salon, fútsal, futsal, futsala o microfútbol; es un espòrt collectiu de pilòta practicada entre doas equipas de 5 jogaires cadun, dins una pista de solèr dur. Sorgiguèt inspirat En d'autres espòrts mange çò fotbòl, qu'es la basa del jòc; çò waterpolo; çò voleibal; l'andbòl e çò basquetbòl; en prenent d'aquestes pas sonque partissètz de las nòrmas, mas tanben qualques tacticas de jòc.
E mai se foguèt inicialament regit per la Federacion Internacionala de Fotbòl de Salon (FIFUSA), existisson uèi doas entitats mondialas: la successora dirècta de la FIFUSA cridada Associacion Mondiala de Futsal (AMF), e la FIFA.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Equipa
- 3 Fondaments
- 4 Periòde de jòc
- 5 Campionats mai importants
- 6 Torneges nacionales mai importants
- 7 Vejatz-vos tanben
- 8 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
La creacion d'aqueste espòrt se remonta a 1930 en Uruguai. La seleccion d'Uruguai aviá ganhat lo Campionat del Mond e la medalha d'aur en los Jòcs Olimpics.
Se li sonèt inicialament «fotbòl de salon» e causèt sensacion en Uruguai, en passant posteriorament al rèste de Sudamérica en s'estendent per totes los continents.[1]
En 1965, se creèc la Confederacion Sud-americana de Fotbòl de Salon, primièra organizacion internacionala d'aqueste espòrt. En aqueste an se disputèt tanben lo primièr campionat sud-american de seleccions.
La Federacion Internacionala de Fotbòl de Salon (FIFUSA), foguèt fondada en 1971 en São Paulo. Aquesta organizacion realizèt en 1982 lo primièr mondial de l'espòrt[2] e posteriorament d'autres sièis mai.[3] La FIFUSA se mantenguèt coma organizacion independenta fins a la siá dissolucion en l'an 2002.
A de fins de 1985, e davant la crisi economica de FIFUSA e los sieus afilhats, en partida per la pression exercida per la mairitz del fotbòl, de divèrses païses, dirigits per Brasil, decidiguèron sollicitar a l'alavetz President de la FIFA Joao Havelange, aital coma a lo sieu Secretari General Joseph Blatter, qu'aquesta organizacion incorporès lo fotbòl sala a l'organizacion de la FIFA.[4]
En lo 2000, de problèmas intèrnes e de denóncias contra la FIFUSA faguèron que las siás federacions e de confederacions de membras l'abandonèsson. Après, sorgiguèt l'alternativa d'ensajar l'unificacion de las meteissas amb la FIFA, mas l'acòrd pas prosperó. A raïtz de tot aquò, fin finala, las organizacions decidiguèron formar l'Associacion Mondiala de Futsal en lo 2002, amb sedença centrala en Assumpcion, Paraguai. La nòva organizacion contunhèt amb similaras afilhats.
Equipa[modificar | modificar la font]
- Portièr: es lo jogaire cuyo principal objectiu es evitar que lo balón entratz dins la siá porteria pendent lo partit. Lo portièr poirà s'incorporar a l'atac e agir coma un jogaire mai de camp, en podent tocar lo balón en lo sieu pròpri camp un sol còp e pendent un maximal de 4 segonds (totjorn e quand o tocarà pas lo contrari) e en camp contrari totes los còps que vòlga e sens limit de temps (portièr-jogaire).
- Barrament: jogaire que se plaça per davant lo portièr coma basa de la linha de tres jogaires a l'atac e es lo darrièr jogaire de camp a la defensiva. Aqueste jogaire sòl èsser eth quau mòu lo jòc, e es òm dels jogaires, après lo portièr, qu'a d'organizar a l'equipa. Sòl se demorar enrè per que en una contra se demòren pas los de l'autra equipa sols davant lo portièr.
- Alas: de jogaires que se plaçan envolopa las bandas. An de pujar e davalar sens parar e cercar totjorn lo supòrt als sieus companhs.
- Pivòt: jogaire de l'equipa mai prèpa a la porteria rivala, que complís de foncions ofensivas( de recebre e jogar lo balón a d'esquinas de la porteria, siatz ja per se donar lo torn e rematar o per passar als sieus companhs) e defensivas, (integrar la primièra linha defensiva al rival). Aqueste jogaire a d'èsser dins constant movement, en cèrca de quin espaci que siá per ofrir un passe a un jogaire sens marca.
Fondaments[modificar | modificar la font]
- 1) Passa: es l'accion de liurar lo balón a d'autre jogaire de la meteissa equipa amb la màger precision possibla. Pòdon èsser cuertes, de mejans o longs, en foncion de la distància. Segontes la siá trajectòria seràn ascendentes, descendentes, parabólicos o a ras de solèr; e segontes la siá direccion, variaràn en prigondor, laterala, retardats e en diagonal.
- 2) Conduccion: es un gèst basic e imprescindible per aquerir una bona tecniciana, doncas qu'es la basa per dominar lo passe, la conduccion e lo tir. Es de besonh controtlar la superfícia de contacte amb lo balón, la suavidad del tòque, la pression e l'equilibri de tot lo còs per aténher la maximala eficacitat.
- 3) Regate: s'utiliza per superar a òm o de divèrses adversaris sens pèrdre lo domeni del balón. Lo regate se pòt realizar sens finta prealabla, amb un cambiament de ritme brusco per desequilibrar al defensor e sortearlo sens qu'aja temps per reaccionar, o plan, amb finta prealabla, que lo jogaire qu'es en el dins possession del balón realiza lo regate en foncion de la reaccion qu'a prèviament la defensa.
- 4) Tir a porteria: se fa referéncia a l'accion de tustar lo balón amb qui que siá de las superfícias de contacte permés, en en direccion cap la porteria contrària e amb la finalitat de marcar un but.
Se pòt lançar de desparièras formas: -Punta: s'usa per lançar amb la maximala poténcia o per far vaselinas. -Interior: s'usa per ajustar mai lo balón al luòc que lo jogaire vòl qu'ane, d'aquesta manièra lo tir anarà pas tan rapid coma quand se lança de punta. -Empeine: Se realiza amb la part anteriora del pè. -Tacón: S'usa per estonar al portièr. Se deu lançar a de distàncias prèpas, pr'amor que cnjse se lança dempuèi una distància alunhada es malaisida arribar. -Cap: se realiza generalament quand lo balón se aproxima a una nautor qu'un contacte amb lo pè o camba es en el pas possibla.
- 5) Recepcion: es una accion fòrça utilizada pendent un partit, amb l'objectiu de recebre lo balón, o controtlar e o póner a lo sieu servici per desvolopar en de bonas condicions una accion posteriora. La recepcion en estancada es aquela que s'atenh en el controtlar totalament lo balón en los pès, en perdent lo compausant de velocitat mas en aumentant la precision en lo manejo posterior del esférico.
La recepcion en semiparada es aquela que s'ajuda en el a aténher que lo balón perdètz part de la siá valor iniciala. E la recepcion de amortiguamiento es era quau servís a controtlar balones aerianes amb trajectòria descendente; se produsís una amortiguación de la aceleración que s'arriba amb el la pilòta.
Lo contraròtle del balón pòt èsser al ras de solèr, o plan amb la cara intèrna de la bòta, o amb la planta del pè, amb la punta cap a amunt e en encastrant la pilòta entre la planta e lo solèr. En los balones nautes, s'a d'aténher amiar lo balón al solèr amb de possibilitats d'èsser jogat adeqüatament.
- 6) Finta: servís a enganhar als adversaris, siá ja de chute, passatz o de conduccion. La sòlen utilizar los barraments.
- 7) Regate: es l'accion d'evitar l'intrada d'un adversari e manténer la possession de la pilòta. Existisson de divèrses tipes de regate, coma lo de proteccion (accion d'interpausar lo còs entre la pilòta e lo oponente), lo retalhatz (cambiar la pilòta d'una camba a d'autra amagando lo passatz o tir a pòrta), lo rastrillo (cambiament de direccion de la pilòta amb la planta del pè), la biciclèta (passar los pès alternadamente per lo dessús de la pilòta en movement o posicion), entre d'autres.
Periòde de jòc[modificar | modificar la font]
Un partit de fotbòl sala dura 40 menutas e se dividís en dos tempses de 20 minutos cadun, en parant lo cronomètre cada còp que lo balón siá pas dins jòc, mai las pausas de mens d'una menuta que los entrenadors desiratz far.
En aqueste espòrt se mesura lo temps jogat. Per exemple, quand sort lo balón o se comet una fauta lo temps se para. Fins que pas entre lo balón en jòc se contunharà pas. A diferéncia del fotbòl que se recompensa lo temps perdut fins a la fin del partit.
Campionats mai importants[modificar | modificar la font]
A causa de que existisson doas entitats rectoras (AMF e FIFA), ambedós organizan d'eveniments paralleles jos los sieus pròpris reglaments. Aquestes serián los principales torneges de cada organizacion en cada categoria.
(Los torneges qu'apareisson en letra cursiva son descontinuados o se realizan pas de manièra constanta)
Seleccions absolutas masculinas[modificar | modificar la font]
- A nivèl olimpic
- Jòcs de la Lusofonía, reglas FIFA (torneg descontinuado)
- Jòcs Panamericanos, reglas FIFA (torneg descontinuado)
- Jòcs Centroamericanos, reglas FIFA
- Jòcs Bolivarianos, reglas FIFA
- Jòcs ODESUR, reglas FIFA
- Jòcs Mondiales, de nòrmas AMF
- Se prepausa integrar lo futsal FIFA coma espòrt de demostracion en los Jòcs Mediterranèus del 2017 a se realizar dins la vila de Tarragona, Espanha.[5]
Clubs[modificar | modificar la font]
Seleccions absolutas femeninas[modificar | modificar la font]
Seleccions Masculinas Juvenilas[modificar | modificar la font]
Seleccions Femeninas Juvenilas[modificar | modificar la font]
Torneges nacionales mai importants[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Aquestes torneges se jòguen amb reglament FIFA
- Liga Nacionala de Fotbòl Sala d'Espanha
- Superliga Russa de Futsal
- Liga Kazaja de Fotbòl Sala
- Liga Portuguesa de Fotbòl Sala
- Liga Italiana de Futsal
Sudamérica[modificar | modificar la font]
- Torneges amb de nòrmas FIFA
- Liga Brasileira de Futsal
- Campionat de Futsal AFA, (Argentina)
- Liga Colombiana de Fotbòl Sala
- Campionat de Futsal FIFA de la APF (Paraguai)
- Liga Venezolana de Fotbòl Sala
- Torneges amb de nòrmas AMF
- Copa Professionala de Microfútbol e Copa Professionala de Microfútbol Femenina, ambedós torneges professionales de Colómbia
- Copa Republica de Fotbòl de Salon, torneg de Paraguai
- Division d'Aunor de futsal del Peró e Division superior de futsal del Peró
Asia[modificar | modificar la font]
Torneges amb de nòrmas FIFA
Lo cas italian[modificar | modificar la font]
En 1987, un grop d'accionaris de Milà dirigits per Giovanni Conticcini fondèron la A.I.F.S. (Associacion Italiana de Fotbòl Sala), qu'après la reconeissença de la part del Movement Europèu Popular, en 1988, cambièt amb acte notarial la siá denominacion en Federacion Italiana de Futsal (FIFS) per volontat del nòu president Giovanni Caminiti. En lo meteis an la FIFS arribèt a èsser reconeguda per la FIFUSA (l'organisme internacional de fotbòl sala, acrónimo del portugués Federação Internacional de Fotbòl Sortão) e es una de las federacions de fondadoras de la federacion UEFS (Union Europèa de Futsal).
En 1991, arribèt brica mens qu'a organizar lo Campionat Mondial de futsal de la AMF en Milà e en 1992 participèt en lo Campionat d'Euròpa organizat en Porto (Portugau) per la vièlha UEFS espanhòl. En 1994 participèt pel darrièr còp en una Copa del Mond organizat per la FIFUSA, en obtenent un resultat decebeire: se classifiquèt en la darrièra posicion.
Per çò que respecta las competicions dels clubs, la FIFS inscriguèt a la Copa de Campions per de Clubs las equipas que ganhavan la liga nacionala del 1988 al 1998: en l'edicion del 1991 la A.S. Milano Se classifiquèt setena, en 1992 e en 1993 la G.S. Danypel Millano Arribèron al meteis classament, mentre en 1995 la Sporting Turro feniguèt lo torneg en l'ochena posicion.
A la fin dels ans Nonanta, a causa de de grèus problèmas de salut del president Caminiti, la Federacion daissèt de far activitat agonista e se mantenguèt latente fins a l'estiu de 2009 quand, amb l'arribada de Axel Paderni, reprenguèt l'activitat esportiua.
En 2009, s'afilhèt a l'Associacion Liga Mondiala de Futsal, fondada en Soïssa amb la finalitat de salvaguardar e promòure lo futsal dins lo mond, empeñándose en o far practicar a un nombre màger de atletas. Prenguèron part 15 païses: Bolívia, Brasil, Eqüator, Egipte, Lo Salvador, França, Alemanha, Itàlia, Marròc, Nigèria, Peró, Mónegue, Principat de Seborga, Soïssa, Tunisia. Mas l'istòria d'aquesta associacion durarà pas que tres ans: en setembre de 2012, après lo desenvolvimiento de la Copa Mediterranèa Europèa en Imperia (Itàlia), se decretèt la siá dissolucion.
En julhet de 2012, après lo Congrès Ordinari Mondial de la AMF d'Assumpcion (Paraguai), la Federacion Italiana de Futsal foguèt convidada a s'integrar a l'Associacion Mondiala de Futsal. La siá intrada se ratifiquèt en octòbre de 2012.
Vejatz-vos tanben[modificar | modificar la font]
- Fotbòl
- Ciclobol
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ): «Istòria del Fotbòl Sala.
- ↑ FPFS (ed.
- ↑ RSSSF (ed.
- ↑ ): «Istòria del futsal». (23 de setembre de 2004).
- ↑ http://www.lnfs.es/noticias/noticias-seleccion/futbol-sala-estara-presente-20174062009.html modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant


text:
Prèmi dei Joves: Categoria escolar
(Participacion bailejada per Sandre Arnaud professor d’occitan- encargat de cors a Dinha e Castèu Arnós)
1 ) Gwendal
Dins la maisoneta
Escòla dau Chafaut
04510 Lo Chafaut Sant Jurson
2) Julia CULORIER
Dins la savana passèt un zèbre
Escòla de Gaubert
04 Dinha
2) Avril ARPAJA
En plen mitan d’un champ un peis bolegava
Escòla de Gaubert
04 Dinha Prèmi de la trobairitz Justina : Letra
1) Roulando FALLERI Laus di marcat de Prouvènço
84 PERNES LES FONTAINES
2) Marineta MAZOYER Cara Crinièra blanca
3) Joan Glaudi BABOIS Mossa e Jòuse 83 Pinhan Prèmi Antòni FORTUNAT-MARION : Estudi
1) Jausèp CARAVEN Ucronia utopica d’un pòble pantaiat
2) Jaumeta PORTALIER Lo cri-cri 13 Auruou
3) Ges de tresen Prèmi Victor GELU : Novèla
1) Roulando FALLERI Lou dóutour 84 PERNES LES FONTAINES
2) Marie-Louise JOURDAN La ribièra
3) Cristian BELLOC Nuech d’espavent
83 ST-ZACHARIE
Prèmi Robèrt LAFONT: poesia estudiants
(Participacion de l'Universitat de Montpelhier bailejada per Maria Joana Verny professor d’occitan Departament d'occitan Universitat Paul Valéry)
1) Yannick MARTIN La Cagaraula
2) Liliana LIGNON Tres poèmas sus de bèstias
3) Ges de tresen Prèmi Josèp ROUMANILLE : Umor
1) Miquèl PEDUSSAUD Lo telefòn que sòna 31 Plaisance-du-Touch
2) Alexandre GENADOT Lo bon Estève e lo veire d'aiga 75007 Paris
3) Christian JOURDAN La taupeto de bierro 13500 Martigues Prèmi Jòrgi GIBELIN : Cònte (adultes)
1) Gabi MOSNA Mahmod e Lobòrni 13 AURIOL
2) Max BAJOLLE Los tres Tessons 33 BEGUEY
3) Ges de tresen Prèmi Jòrgi REBOUL : Poèma (adultes)
1) Pèire THOUY Una flor jauna al monument 81 VABRE
2) Francesa POTET-LEGROS Cançon de la filha que se'n va
3) Rose BLIN-MIOCH Fialairas Prèmi especiau TEATRE:
Claudie Crozet Au cementèri 83 Puget Ville


text:
Aula oberta amb el grup de música occitana Mirabèl
Carrer de la Providència 42 Barcelona
Mirabèl es un grop del Vallès (Catalonha) que vòl mostrar al public una partida de la diversitat musicala d’Occitània a travèrs las cançons e las danças, de las sonadas mai tradicionalas fins a las cançons d’autors que i an daissat lor marca.
Mirabèl es una seria de diferents projèctes, que s’adaptan tant a l’empont coma a la carrièra, que van de la dança a la musica d’escotar, del divertiment a la divulgacion del fach occitan…
Conversarem en occitan amb lo musician Joan Codina, que nos parlarà suls diferents projèctes de Mirabèl coma son Itinerari Musical per Occitània.
Vaquí un pauc sus Mirabèl:
http://mirabelmusicaoccitana.blogspot.com.es/p/blog-page.html
Lloc: Sala d’Actes
Hora: de 19 a 20h
Entrada lliure i de franc.


text:
Matigny
Matny en picard ( Matigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:Dupré 4 - Picardie illustrada - MATIGNY - L'Estacion.JPG|vignette|none|Lo vilatge #èsser desservi, de 1889 a 1949, per la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique en connectant Albert a Ham de las Camins de fèrre départementaux de la Soma]]


text:
Plat (gastronomia)
En cosina, un plat es un aliment preparat, servit pendent un repais.
Un plat qu'es realizat segon una dicha recèpta subretot dins un establiment (restaurant, pastisseria) e/o dins una zona geografica (region, vila) pòt èsser una especialitat culinària.
Un repais es constituit de diferents plats que son nomenats de biais diferent segon l'òrdre de servici del menut:
- lo plat de dintrada o apetissadís es lo primièr plat servit,
- lo seguent es lo plat principal (amb possiblament diferents plats de vianda, de peis, de legums o combinasons d'aquestes)
- e lo darrièr plat del repais es lo dessèrt.


text:
Marie-Joe Lescourret parla de l’Estivada
Questions à Marie-Jo Lescourret, presidenta du Cafè Gascon de Dacs.
Marie-Jo Lescourret. Dens un departament, l’Avairon, hòrt estacat aus sons arradics occitans, qu’estó, deu dimars 27 au dissabte 31/07, lo gran rendetz-vos de la creacion e de la cultura nòsta. Qu’ei descobèrt, dens lo còr istoric d’ua vila on n’èri pas jamei annada, un ambient extraordinari. Sustot dens lo gran vilatge de tela on tot çò que vira autorn de la nòsta lenga d’òc èra representat. Qu’èri vertadèrament estomagada de véder presents un haish d’associacions, d’enterpresas, de mediàs e quitament d’institucions qui hèn víver la lenga occitana. O qui semblan aver comprés que pòt estar un instrument de desvolopament. Çò qui pòt efectivament pareisher curiós. Lo tribalh de preparacion deu Patric Roux, qui es originari deu Perigòrd e qui l’an passat èra d’alhors present a las hèstas de Dacs e au Cafè gascon per la jornada landésa, èra, ce’m sembla, de gran qualitat.E i avè monde vienuts d’Aquitània e de Gasconha en particular ?
Quiò ! qu’ei apercebut per exemple los estanquets de Radiò País, deu CFPÒc d’Ortés, deu CAPÒc de Pau, de l’Escòla Occitana d’Estiu… Shens comptar la preséncia de las maisons d’edicions devath la grana tela de la libraria d’òc : ua mena de gran « supermercat » on podèn trobar tot çò qui’s publica en òc o sus los país occitans, en franchiman o autas lengas. E evidentament qu’ei vist caras coneishudas de las Lanas o deu Bearn, vienudas per véder, rencontrar monde, escambiar, descobrir.E los espectacles ? N’atz pas podut tot véder ?
Bien segur, que’n i avè tròp ! Que’s debanavan a la MJC, a la Capela Reiau o sus l’empont deu « vilatge », qu’èran a gràtis e qu’i avè artistas vienuts de totas las regions occitanas. Que calè causir… Qu’ei plan aimat lo contaire « Padena » (lo Roèrgàs Robèrt Marty qui dempuish trenta ans a creat e afinat lo son personatge comic). Qu’èra extraordinàri : qu’a tienut alèrtas e heit esclacassar uns quants 300 personas, joenes com vielhs. Qu’ei aimat tanben las cantas popularas adobadas e interpretadas d’un biaish completament navèth per lo musician Laurent Cavalié dab lo son acordeon e las soas percussions. Qu’ei gostat tanben lo « vielh » Claudi Martí, capdavantèr de la cançon occitana de las annadas 1970, qui prepausava sons « Camins de Resisténcia », ua bèra garba de cants qui muishan que d’auguns ne vòlen pas plegar l’esquía (deu temps de la Crotzada contre los Albigés, de la Comuna, deu Sègle XXau (No pasaràn, l’Afica roja, Bella ciao…). E quan los cantaires de las Valadas italianas hadón cantar « l’Imortèla » : gran moment d’emocion, la votz de cadun s’estranglava.E n’i avè pas donc quauques cantaires gascons ?
Lo public qu’estó estrambordat tanben per los Pagalhós, vienuts d’Artics en Bearn, plan coneishuts, que credi, hens las Lanas ; qu’an heit, eths tanben, cantar lo monde e contunhat la serada dab hòrt de gai. E la paraula de la Gran Lana qu’i èra tanben dab los tèxtes de Manciet hicats en musica per lo Christian Vieussens (Esquiç o la desestelada). Quauquarren de gran qualitat.
Prepaus recuelhuts per Jean-Jacques Fénié


text:
Aran ath Dia
Aran ath Dia (o ben ARANathDIA com està metut de títol) ei ua revista mesadèra monografica en aranés qu'edite eth diari Segre damb eth supòrt dera Generalitat de Catalonha e eth Conselh Generau d'Aran e damb era collaboracion dera Catedra d'estudis occitans dera Universitat de Lhèida, en quau publique notícies e articles restacadi damb era vida jornalièra ena Val d'Aran. Ara darrèra pagina de cada numèro que se publique i cònste un petit diccionari de paraules en aranés damb ua simpla arrevirada ath catalan, o ben ua explicacion deth significat.
Er an 2006, Aran ath Dia guanhèc eth Prèmi Tasis Torrent de Premsa Comarcau concedit pera Deputacion de Barcelona[1].
Referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ “Aran ath dia”, revista mensual en llengua aranesa, guanya el Premi Tasis Torrent 2006 de Premsa Comarcal (en catalan)


text:
Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara
L’Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara, mai coneguda jos l'acorcha CERN (per Centre Europèu de Recèrca Nucleara, denominacion utilizada fins a l'inauguracion del laboratòri en 1954) es un laboratòri europèu de recèrca en fisica de las particulas creat en 1952. Son sèti es a Meyrin, en Soïssa, mas las installacions son a cavalons sus la frontièra amb França.
Es al CERN que foguèt inventat lo concèpt de World Wide Web.
Dempuèi agost de 2014, lo CERN a son domeni d'Internet, .cern[1].


text:
Lunac
Lunac [1],[2],[3] (oficialament en francés Lunac) es una comuna occitana de Roergue situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa Sant/Sent ? Joan Baptista, sègle XII, mas nau neo-romanica
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Najac : La Folhada, Lunac, Montelhs, Sant-Vensa, Sent-Andriu, Vòrs e Bar, Rodez, Mission départementale de la culture, coll. « Al canton », 2001
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 47
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/12avairon.htm


text:
Julo Cèsâr
Julo Cèsâr (en latin Caius Julius Caesar) (100 dev. J.-C. - 5 mârs 44 dev J.-C.) ére un leader politico et militèro de la fin de la Rèpublica romena. Il at aviu un rolo dens la transicion de la Rèpublica a l' Empiro.
Julo Cèsâr est nessu dens una famelye patriciana de Roma, los Iulii. Sotegnu per les classes populères, il at menâ una granta carriére politica. De 58 a 51 dev. J.-C., Cèsâr at conquis la Gâlya. A son retôrn, lo Sènat et Pompê ont montrâ lyor oposicion a les ambicions de ceti. O at dècllenchiâ la guèrra civila remportâ per Cèsâr en 46 dev. J.-C. Il s'est donc èparâ du povêr et s'est fêt nomâ dictator a via. Una conspiracion de sènators l'at assassinâ lo jôrn des ides de mârs. o est son petit-nevot Octâvo que at achavonâ lo changement vers l' Empiro aprés la Derrière guèrra civila de la Rèpublica romena.


text:
Fotbòl
Lo fotbòl es un espòrt collectiu opausant doas equipas compausadas d'onze jogaires dins un estadi. L'objectiu es de metre un balon esferic dins lo but advèrs sensa utilizar lei braç. Aquel espòrt apareguèt au sègle XIX dins leis illas britanicas e foguèt codificat a partir deis annadas 1850-1860. En 1904, se creèt una federacion internacionala dicha FIFA. En 2006, lo fotbòl èra practicat per 264 milions de jogaires licenciats e èra l'espòrt pus popular en Euròpa, en Africa e America dau Sud. La simplicitat de sei reglas e la possibilitat de jogar ambé de mejans fòrça febles son de factors permetent d'explicar aqueu succès.
Lo calendièr es dominat per dos tipes de competicions : aquelei pertocant lei clubs e aquelei regardant leis equipas nacionalas. La competicion internacionala pus famosa es la Copa dau Monde creada en 1930. Per lei clubs, lo trofèu pus prestigiós es la Liga dei Campions UEFA creada en 1955. Es reservada ai clubs europèus mai de competicions equivalentas existisson sus leis autrei continents.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Istòria
- 2.1 L'aparicion dau fotbòl
- 2.2 Premierei competicions
- 2.3 L'organizacion de la FA Cup e la fin de l'unificacion dei reglas
- 2.4 L'organizacion dei premiers campionats
- 2.5 L'organizacion dei premierei partidas internacionalas
- 2.6 L'evolucion vèrs lo professionalisme
- 2.7 Lo desvolopament mondiau dau fotbòl
- 3 Reglas
- 4 Organizacions oficialas
- 5 Competicions internacionalas
- 6 Competicions nacionalas
- 7 Competicions femeninas
- 8 Referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Après la codificacion dei reglas realizada en 1863 per l'associacion anglesa Football Association, lo fotbòl recebiguèt lo nom « association football » per marcar sa diferéncia ambé d'autreis espòrts britanics tanben dich football, especialament lo rugby football. Quand lo fotbòl acomencèt de s'estendre en defòra deis illas britanicas, foguèt designat solament sota lo nom « football » que va finalament s'escriure fotbòl en occitan.
Dins lei país anglofòns, lo nom « soccer » apareguèt dins leis annadas 1880 coma l'abreviacion dau tèrme « association ». Lo nom complèt venguèt alora « soccer football ». Aquel expression conoguèt un succès important dins l'Empèri Britanic e ais Estats Units d'America qu'utilizan totjorn a l'ora d'ara l'apelacion « soccer ». En revènge, son utilizacion a declinat au Reiaume Unit onte lo fotbòl es d'ara endavant dich solament « football » coma dins lo rèsta d'Euròpa.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aparicion dau fotbòl[modificar | modificar la font]
Lo fotbòl es eissit d'una tradicion europèa lònga de jòcs de balon. Per exemple, tre l'Antiquitat, lei Grècs e lei Romans coneissián l'aporaxis (Atenas) o la pila paganica (Roma). Aquò contunièt durant l'Edat Mejana. En França, apareguèt la sole mencionada per lo premier còp en 1147 e una tièra de jòcs similars coma lo calcio italian, lo hurling irlandés[1]. En 1174, la practica de la sole foguèt tanben mencionada[2]. Segon l'ipotèsi pus frequenta, es aqueu jòc qu'es l'ancessor dau fotbòl modèrn.
D'efèct, vengut fòrça populara, la sole prenguèt lo nom de « football » en Anglatèrra. Mai d'un còp, leis autoritats francesas o anglesas assaièron sensa succès d'enebir sa practica per de rasons militaras o economicas. Lo jòc demorèt popular fins au sègle XIX dins l'archipèu britanic e lo nòrd-èst de França. Èra magerament practicat per lo pòble. D'evolucions importantas se debanèron après la fin de l'Edat Mejana. D'en premier, au sègle XVI, apareguèt lo balon gonflat de cuer. Puei, en 1835, la lèi britanica defendiguèt la practica dau « football » sus lei rotas publicas obligent d'ara endavant l'utilizacion d'un terren claus. Foguèt dins aqueu contèxte que se formèt pauc a pauc lo fotbòl modèrn sus lei terrens deis escòlas d'Eton, d'Harrow, de Charterhouse, de Rugby, de Shrewsbury, de Westminster e de Winchester.
La premiera codificacion, dicha reglas de Cambridge, foguèt publicada en 1848 a l'Universitat de Cambridge per un ensems de delegacions deis escòlas d'Eton, d'Harrow, de Shrewsbury, de Rugby e de Winchester. Aguèt una influéncia importanta sus lei codificacions seguentas mai foguèron pas adoptadas per totei leis escòlas britanicas. Ansin, dins leis annadas 1850, divèrseis universitats utilizèron de variantas mai o mens diferentas. Lei premiers clubs, generalement formats a partir deis equipas universitàrias, adptèron per consequéncia de reglas pròprias. Aquelei escrichas per lo Sheffield Football Club aguèron una popularitat tant importanta qu'una federacion de « football association » basada sus aquelei reglas poguèt se formar en 1867.
Pasmens, en fàcia d'aquela division, unei temptativas foguèron menadas per assair d'unificar totei lei variantas dau fotbòl. En 1862, una premiera modificacion dei reglas de Cambridge foguèt prepausada sota lo nom de reglas d'Uppingham. L'annada seguenta, leis escòlas d'Eton, de Harrow, de Shrewsbury, de Rugby, de Marlborough e de Westminster acceptèron tanben una reforma dei reglas de Cambridge. Pasmens, l'òbra decisiva foguèt aquela d'Ebenezer Cobb Morley que va capitar d'entraïnar la fondacion d'una federacion dicha Football Association (FA) en 1863. Inicialament fondada per un nombre limitat de club, aquela federacion va permetre de discussions entre equipas e jogaires puei finalament la definicion d'un ensems de reglas. Aquel ensems èra diferent dei reglas modèrnas mai la màger part dei clubs finiguèron per jónher l'associacion a partir de la fin deis annadas 1860 permetent d'unificar lo jòc e l'organizacion dei premierei competicions.
Premierei competicions[modificar | modificar la font]
L'adopcion dei lèis adoptadas per la FA per lei clubs de Sheffield FC e de Nottingham (ara Notts County) permetèron d'organizar una rescòntra anuala entre lei doas equipas. A partir deis annadas 1860, d'autrei clubs jonhèron aqueu movement e lo « football associacion » acomencèt de se popularizar dins lo rèsta de la societat britanica, especialament lei classas popularas. Aquelei partidas permetèron de melhorar lei reglas. Doas evolucions decisivas se debanèron durant aqueu periòde. La premiera foguèt la defensa per totei lei jogaires, franc dau gardian, de tocar lo balon ambé la man e la segonda foguèt l'instauracion d'equipas compausadas d'onze jogaires.
L'organizacion de la FA Cup e la fin de l'unificacion dei reglas[modificar | modificar la font]
L'organizacion de la FA Cup (Copa d'Anglatèrra) foguèt prepausada en 1871 e la premiera competicion organizada l'annada seguenta. Aquela competicion aguèt un succès fòrça important e gropèt rapidàment la màger part dei clubs anglés. Per aquò, leis equipas devián acceptar de seguir lei reglas de jòc de la federacion anglesa. Ansin, la FA Cup permetèt d'acabar l'unificacion dei reglas de l'association football e donèt tanben de basas per la fondacion de clubs novèus. Dins leis annadas 1870, entraïnèt la formacion d'una federacion independenta en Escòcia que gropèt lei clubs d'aquela region. D'efèct, coma la màger part dei clubs britanics de l'epòca èran anglés, leis equipas escocesas devián faciar de dificultats financieras importantas per se desplaçar e la creacion d'un campionat locau èra una solucion per demenir lei còsts.
L'organizacion dei premiers campionats[modificar | modificar la font]
La formacion dau premier campionat acomencèt en 1888 quand William McGregor prepausèt l'organizacion d'una liga de dotze clubs situats a Londres e Mantchester. Per la seguida, aquelei dotze clubs venguèron lo nuclèu de la Football League anglesa. Lei partidas se debanavan a Londres. Aquela competicion presentava un interès important per lei clubs car podiá limitar leis efiechs d'una eliminacion tròp rapida dins la FA Cup gràcias au debanament regular de partidas. Permetèt tanben d'acomençar la professionalizacion dau fotbòl.
De 1889 a 1892, un campionant rivau, dich « Football Alliance » foguèt organizat. En 1892, de negociacions permetèron d'unificar lei doas competicions e un campionat ambé doas divisions foguèt finalament organizat. Lei clubs de la Football League e lei tres equipas melhoras de la Football Alliance formèron la premiera division e lo rèsta formèt la segonda division. Per la seguida, aqueu sistèma se generalizèt e venguèt la nòrma per l'organizacion dei competicions entre clubs.
L'organizacion dei premierei partidas internacionalas[modificar | modificar la font]
La premiera partida entre equipa internacionala se debanèt lo 30 de novembre de 1872 entre Anglatèrra e Escòcia après divèrseis assais en 1870 e 1871. De partidas regularas se debanèron alora cada annada entre lei doas equipas. Dins leis annadas 1880, una competicion dicha « British Home Championship » acomencèt d'èstre organizada entre lei quatre equipas britanicas.
L'evolucion vèrs lo professionalisme[modificar | modificar la font]
Quand la popularitat dau fotbòl aumentèt dins leis annadas 1870 e 1880, lo professionalisme èra defendut en Anglatèrra e en Escòcia. Pasmens, a la fin deis annadas 1880, certanei clubs acomencèron de recrutar de « professors de fotbòl » qu'èran generalament de jogaires professionaus escocés. Aquela club foguèt encoratjada per lei clubs eissits dei classas popularas per faciar lei jogaires dei clubs dei classas aisadas qu'avián pas necessiàrament besonh de trabalhar e podián s'entraïnar pus regularament.
Au començament deis annadas 1880, lei clubs populars dau nòrd d'Anglatèrra prenguèron donc l'avantatge sus leis equipas dau sud dau país gràcias a l'utilizacion d'aquelei jogaires professionaus. L'annada 1882 foguèt lo periòde decisiu d'aqueu periòde : per lo premier còp, un club anglés dau nòrdn Blackburn Rovers, agantèt la finala de la FA Cup que foguèt averada per lo darrier còp per un club amator, Old Etonians. En 1885, sota la pression de la Football Association, lo professionalisme foguèt oficialament autorizat. De limitacions foguèron inicialament creadas e pauc a pauc suprimidas coma l'obligacion per un jogaire d'abitar a mens de sièis miles de l'estadi de son club pendent doas annadas avans de venir oficialament professionau.
Lo desvolopament mondiau dau fotbòl[modificar | modificar la font]
L'aparicion e lo desvolopament dau fotbòl en defòra deis illas britanicas[modificar | modificar la font]
En defòra deis illas britanicas, lo fotbòl se desvolopèt sus lo continent europèu a partir de la fin dau sègle XIX. D'efèct, se lo premier club non britanic foguèt fondat tre 1860 en Soïssa, lo nombre d'equipas demorèt longtemps limitat. Lei premiers campionats foguèron organizats au Danemarc tre 1889, puei en Itàlia au nivèu regionau en 1898 e nacionau en 1929 o encara en França en 1932. Lo professionalisme foguèt tanben pauc a pauc acceptat sus tot lo continent. Après 1945, lo continent aguèt una influéncia importanta per lo debanament dei competicions continentalas entre clubs ambé la creacion de la Copa dei Clubs campions que va venir un modèl.
Lo fotbòl conoguèt tanben una popularitat importanta en America dau Sud. La premiera partida coneguda s'i debanèt en 1867 en Argentina entre d'obriers britanics. Aquela annada veguèt tanben la fondacion dau premier club argentin e un campionat foguèt creat tre 1891. Après de dificultats, dispareguèt l'annada seguenta mai un campionat novèu foguèt fondat tre 1893. Dins leis annadas 1870, lo fotbòl apareguèt egalament au Brasil dins la region de Sao Paulo après l'arribada d'un grop d'imigrants britanics. Lei premiers clubs i foguèron fondats en 1888 e una confederacion en 1914. Lo continent aguèt una influéncia importanta sus lo debanament dei competicions entre equipas nacionalas ambé la creacion en 1916 de la Copa America.
L'organizacion de la FIFA[modificar | modificar la font]
La necessitat d'un organisme capable d'unificar lei federacions nacionalas diferentas venguèt importanta au començament dau sègle XX. La federacion anglesa Football Association mau capitèt de formar aquel organisme que foguèt finalament organizada a l'iniciativa dei federacions d'Euròpa continentala en 1904 a París sota l'apelacion francesa Fédération Internationale de Football Association (en occitan : Federacion Internacionala de Football Association) o FIFA. Maugrat quauquei dificultats, la FIFA capitèt de trobar de sòcis novèus en Euròpa e en America. Inicialament, son poder demorèt limitat. Se renfòrçèt après 1945 gràcias a l'organizacion de la Copa dau Monde que va pauc a pauc un deis eveniments esportius de la planeta. A l'ora d'ara, FIFA gropèt mai de 209 federacions organizadas en sièis confederacions continentalas.
L'aparicion de la Copa dau Monde[modificar | modificar la font]
Fondat en 1930 a l'iniciativa de la FIFA, la Copa dau Monde èra, au començament dau sègle XXI, l'eveniment esportiu pus important de la planeta après lei Jòcs Olimpics. A permés de desvolopar lo fotbòl sus totei lei continents dempuei leis annadas 1970. Dempuei leis annadas 1990, la Copa dau Monde femenina permet tanben d'encoratjar la formacion e lo desvolopament dau fotbòl femenin.
Reglas[modificar | modificar la font]
Lei « Lèis dau Jòc »[modificar | modificar la font]
Lo fotbòl tèn 17 reglas principalas dichas « Lèis dau Jòc ». Sota la susvelhança de la FIFA, son tanben identicas per totei lei país tant per lei professionaus que per leis amators. Aqueu reglament es relativament conservador e lei modificacions majoras son fòrça raras dempuei la fin dau sègle XIX. La darriera reforma importanta se debanèt en 1925 a prepaus de la definicion dau fòra de jòc.
Jogaires, equipaments e arbitratge[modificar | modificar la font]
Cada equipa de fotbòl es compausada d'onze jogaires presents sus lo terren e de remplaçants situats en fòra. La preséncia de remplaçants dins una equipa es pas necessaria. Un d'aquelei jogaires es lo gardian qu'es lo solet de l'equipa qu'a lo drech de tocar lo balon ambé la man dins sa superficia de reparacion. Generalament, lo gardian demora pròche de son but. Lo posicionament deis autrei jogaires es liure mai existís divèrsei sistèmas per optimizar lor formacion segon lei besonhs de l'equipa.
L'equipament de basa es compausat d'un malhòt, d'un short, de caucetas, de cauçaduras e de proteccions per lei tíbias. Per lei gardians, es completat per unei gants e, de còps, per una casqueta. De proteccions especialas suplementàrias existisson tanben per lei gardians o per parar lei jogaires dau freg. La color d'aqueleis equipaments dèu èstre diferenta per lei doas equipas. Dins una mema equipa, lo gardian dèu tanben portar un malhòt de color diferenta per èstre aisament destriat.
Una partida es dirigida per un arbitre que tèn tota l'autoritat necessària per faire respectar lei Lèis dau Jòc. Tèn un malhòt especifica diferent d'aquelei dei doas equipas e, per lei partidas dei divisions superioras, entre dos e cinc assistents.
Enfin, lei caracteristicas dau balon son estrictament definidas. Dèu aver una circonferéncia entre 68 e 70 cm, una massa entre 410 e 450 g e una pression intèrna entre 0,6 e 1,1 atm. Dempuei 1996, d'assais de certificacion son organizats per la FIFA o lei confederacions continentalas.
Terren e superficia de jòc[modificar | modificar la font]
Lei dimensions d'un terren de fotbòl pòdon evolucionar segon lo nivèu dei partidas. Per una partida internacionala, sa longor dèu se situar entre 100 e 110 m e sa largor entre 64 e 75 m. Per una partida non internacionala, la longor pòu se situar entre 90 e 120 m e la largor entre 45 e 90 m. Lo terren es donc de forma rectangulara e sa superficia dèu èstre fach de tepa o de materiaus sintetics autorizats e imitant la tepa.
Lei doas linhas marcant lei limits dau terren dins lo sens de la longor son dichas linhas de banda. Lei doas linhas marcant lei limits dins lo sens de la largor son dichas linhas de fons. Lei buts son situats au mitan de cada linha de fons. Tènon una autor de 2,44 m e una largor de 7,32 m. Son fachs d'una estructura generalament metallica. Au nivèu dau but, la linha de fons es dicha linha de but. Au mitan dau terren, una linha dicha linha centrala permet de devesir lo terren entre doas mitats egalas. Enfin, davans cada but, se situa una zona rectangula dicha zona de reparacions que tèn una largor de 16,5 m dins lo sens de la longor dau terren e una longor de 40,32 m dins lo sens de la largor dau terren.
Durada e debanament d'una partida[modificar | modificar la font]
Una partida oficiala es devesida entre dos periòdes de jòc de 45 mn desseparats per una pausa de 15 mn. Per d'enfants, aquelei duradas pòdon èstre pus feblas. Durant lo debanament d'un periòde, lo cronomètre es generalament pas arrestat e lo temps de jòc perdut es ragantar en fin de periòde. Ansin, la durada vertadiera d'un periòde se situa generalament entre 45 e 50 mn. Dins certanei tipes de competicions, dos periòdes suplementàrias de 15 mn pòdon se debanar en cas d'egalitat entre doas equipas. Enfin, se la situacion d'egalitat demora, una sesilha de tirs au but pòu èstre organizada per designar un venceire.
L'objectiu de cada equipa es de marcar lo nombre maximum de but. Un but es validat per l'arbitre se lo balon intra totalament dins lo but, es a dire que lo balon dèu passar totalament la linha de but.
Fautas e comportaments defenduts[modificar | modificar la font]
Lei fautas son definidas per lei Lèis dau Jòc e son sancionadas per leis arbitres, especialament l'arbitre principau que decidís dau debanament de la partida. Lei comportaments defenduts pòdon se debanar sus lo terren o en fòra e l'autoritat de l'arbitre es pas limitat au terren. Per exemple, pòu sancionar lo comportament d'un remplaçant o d'un entraïnaire. Sus lo terren, una fauta es caracterizada per la pèrda dau balon au profiech de l'equipa advèrsa. Per lei fautas pus grèvas, l'arbitre pòu tanben donar de carton jaunes o roges. Un carton roge marca l'expulsion, sensa remplaçament, d'un jogaire. Dos cartons jaunes son sancionats per un carton roge.
Organizacions oficialas[modificar | modificar la font]
L'organizacion internacionala dirigent lo fotbòl es la FIFA. Pasmens, aquela darriera es compausada de sièis confederacions que tènon una autonòmia granda :
- Asia : Confederacion Asiatica de Fotbòl (AFC).
- Africa : Confederacion dau Fotbòl African (CAF).
- Euròpa : Union deis Associacions de Fotbòl Europèas (UEFA).
- America dau Nòrd e Centrala : Confederacion deis Associacions de Fotbòl d'America dau Nòrd e Centrala e dei Caribas (CONCACAF).
- Oceania : Confederacion de Fotbòl d'Oceania (OFC).
- America dau Sud : Confederacion sudamericana de Fotbòl (CONMEBOL).
Cada confederacion gropa lei federacions nacionalas continentalas.
Competicions internacionalas[modificar | modificar la font]
Lei competicions internacionalas principalas son la Copa dau Monde e lei campionants continentalas. La premiera es organizada per la FIFA e lo rèsta per lei confederacions. Regardan leis equipas nacionalas e lei clubs.
Competicions nacionalas[modificar | modificar la font]
Lei competicions nacionalas son organizadas per lei federacions nacionalas. Son generalament au mens compausadas d'un campionat d'unei divisions e d'una copa nacionala segon lo modèl desvolopat en Anglatèrra a la fin dau sègle XIX. Lei campionats pus famós son situats en Euròpa en Anglatèrra, en Espanha, en Alemanha, en Itàlia e en França.
Competicions femeninas[modificar | modificar la font]
Se lo fotbòl femenin es aparegut en 1895, demorèt generalament gaire desvolopat fins ais annadas 1970 e foguèt enebit per certanei federacions. En decembre de 1969, la decision de l'UEFA de reconóisser oficialament lo fotbòl femenin permetèt sa renaissança. Ansin, dempuei leis annadas 1990, lo fotbòl femenin conoguèt un desvolopament important ambé la creacion d'una Copa dau Monde en 1991 e la professionalizacion de certanei campionats.


text:
Euglenofita
Las Euglenofitas, o Euglenoïdas, Euglenophyta constituisson una classa de l’embrancament de las Euglenozoa dels Protistas, compausada principalament d’algas aqüaticas unicellularas.
Los flagellats d'aqueste grop, que compren environ 1000 espècias, se tròban correntament dins las aigas doças cargadas de matèria organica; existís tanben qualques espècias marinas e endosimbioticas.
La reproduccion se produtz per division cellulara longitudinala.
Lo genre mai tipic es l’Euglena ; es corrent dins los estanhs e las piscinas, especialament quand lors aigas son polluidas per d'engrais provenent de lor environament.
Estructura[modificar | modificar la font]
Cèrtas Euglenofitas contenon de cloroplasts amb de pigments fotosintetics, alara que d’autras son eterotròfas e pòdon ingerir o absorbir lor noiridura (per fagocitòsi o osmòsi).
L'estructura de lor cellula es tipica de l’embrancament dels Euglenozoa als quals apartenon.
Las Euglenofitas se diferencian principalament per la preséncia de bendas de proteïnas jos la membrana cellulara, mai o mens flexiblas, e constituissent un citosqueleta, amb de motius caracteristics.
Per mantuna Euglenofita, las bendas pòdon limpar las unas per dessús las autras, indusent un desplaçament leugièr. Se pòdon tanben desplaçar amb l’ajuda de lor flagèl.
La fagocitòsi es lor mòde de nutricion primitiu. Las bacterias e flagellats de talha pichona son ingerits a travèrs un citostòm, suportat per de microtubulas. Aquestes son sovent recampats per constituir doas baguetas o mai, qu'an una foncion dins l'ingestion, e dins l'Entosifon permetent al sifon de s'estirar. Las euglènas an una vacuòla contractila, cavitat de l'euglèna capabla de se contractar per evacuar l'aiga qu'entra de longa.
La màger part de las Euglenofitas fagotròfas an dos flagèls, un davant e l’autre darrièr. Aqueste darrièr es emplegat per limpar a travèrs lo substrat. Per d'unes, coma Peranema, lo flagèl de cap es rigid e oscilla pas qu’a son extremitat.
Los cloroplasts son supausats de provenir de l’ingestion d’algas verdas. Son pigmentats per las clorofillas a e b, çò que lor balha una brilhanta color verda, e son estacats per tres membranas.
Son frequentament associats a de granulas de paramilon, un idrat de carbòni especific d'aqueste grop. La màger part de las Euglenofitas colorats an tanben un uèlh primitiu, o stigma, formant una pichona taca de pigment roge sus un costat de la pòcha del flagèl. Aqueste abrita, prèp de la basa del flagèl de cap, un ensemble de cristallins sensibles a la lutz, de biais que l’ensemble se compòrta coma una espècia d’uèlh direccional.
Lo citostòm es un vestigi, malgrat que la noiridura poguèsse èsser totjorn obtenguda per absorpcion.
Qualques Euglenofitas coloradas, coma Eutreptia, an dos flagèls gaireben identics, e d’autres n'an quatre.
Dins la màger part, çaquelà, lo flagèl de coa es acorchit de sòrta que despasse pas de la pòcha del flagèl. Lo flagèl fa un movement repetitiu complèxe e caracteristic qu'entraïna l’Euglenofita dins un percors leugièrament elicoïdal. Aquò concernís los genres comuns Euglena, Phacus, e Trachelomonas, que produson un blindatge organic qu'embarra la cellula.
Existís tanben un genre, Colacium, pel qual las cellulas maduras son pas mobilas e forman de colonias ramificadas cimentadas per de pediculas de mucus.
Sovent, l’exposicion e cèrts produches quimics o l’abséncia durabla de lutz pòt destruire los cloroplasts sens qu'aquò afècte l’organisme. D'espècias nombrosas qu'an perdut lors cloroplasts son estadas classadas dins un genre especific coma Astasia (Euglena incolòr) e Hyalophacus (Phacus incolòr). En l’abséncia de citostòm desvolopat, aquestas formas se noirisson exclusivament per absorpcion. Qualques Euglenofitas, inicialament incolòras, com Rhabdomonas e Distigma, se noirisson tanben unicament per absorpcion. Forman un grop monofiletic, tot coma las Euglenofitas fotosinteticas e lors derivats incolòrs.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las Euglenofitas foguèron inicialament definidas per Otto Bütschli en 1884 coma apartenent a l’òrdre Euglenida dels flagellats. Los botanistas las classèron demest las Euglenophyta, una subdivision de las Algas, e aqueste classament doble foguèt conservat fins a l’esclatament del grop dels flagellats.
Los dos noms contunhan de s'emplegar per se referir a aqueste grop, mentre que lo taxon Euglenida se deuriá normalament limitar als genres vesins d’Euglena.
Las euglènas son longtemps estadas un copacap pels taxonomistas : quora autotròfas, quora eterotròfas, son sovent estadas integradas demest las algas unicellularas. Mas d'ara enlà, de caractèrs nombroses permeton de classar las euglènas dins lo monde dels protozoaris :
- An de mitocondrias que lors crestas son en forma de raqueta de ping-pong ;
- lor flagèl principal es constituit d'una tija paraaxiala especifica ;
- la membrana plasmica es sostenguda per un ensemble de microtubulas particular.
Totes aquestes caractèrs rapròchan aqueste grop dels Quinetoplastidiats. Enfin, l’estudi de las sequéncias geneticas - del citocròm entre autres - permet clarament d’alunhar aqueste grop dels vegetals. Son d'ara enlà plaçadas demest lo grop dels Euglenobiontas.
La classificacion demòra çaquelà encara incèrta, perque los diferents gropes son totjorn en cors de revision per se conformar a lor Filogenia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Euglenoid Project
- [1]


text:
Yelena Isinbayeva
Ielena Isinbàieva (en rus: EлeHa ИcиHбaeBa) es una sautaira amb pèrga. Nasquèt lo 3 de junh de 1982 a Volgograd, Russia —anteriorament en URSS—. Es l'atlèta mai guerdonada dins aquesta espròva, davant Stacy Dragila e Svetlana Feofanova. Es l'actuala possessoira del recòrd del mond de saut amb pèrga. Es estat la primièra femna de l'istòria a sautar mai de cinc mètres. En mai a ganhat cinc medalha d'aur dins de grandas competicions (Jòcs Olimpics, Campionats del Mond e d'Euròpa, tant en pista coberta coma l'aire liure).


text:
Vielha, 11 de mai de 2018.- Eth Conselh Generau d’Aran mejançant es recorsi deth convèni de collaboracion damb era Òbra Social “La Caixa” a installat ua naua codina enes installacions deth Centre Aucupacionau ADDA (Associacion de Discapacitats dera Val d’Aran).
Era naua codina s’includís laguens eth programa de melhores des installacions deth centre amiat a tèrme peth Conselh Generau d’Aran, que tanben includís eth cambi de estòrs enes aules e era melhora dera gessuda ar exterior dera terrassa. Ad aguestes melhores s’a destinat 12.886 €.
Cap arrebrembar qu’eth Govèrn d’Aran en collaboracion damb era Òbra Social “La Caixa”, tanben a destinat part des recorsi d’aguest convèni era installacion de 8 naui bancs e 16 cagires exteriores entara Residéncia Geriatrica Sant Antòni de Vielha.
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, expliquèc qu’aguestes accions permeten melhorar e contribuïr ath progrès des persones e dera societat, damb especiau incidéncia enes collectius mès vulnerables.
Era Òbra Sociau “La Caixa” damb er objectiu de bastir ua societat e mès justa, aufrís oportunitats as persones que mès ac an de besonh, e s’assolide coma era fondacion mès importanta de tota Espanha per recorsi invertidi en accion sociau e en ua des mès importantes d’Euròpa e de tot eth mon.


text:
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios y Blanco, mei conegut com Simón Bolívar, que ho un militar e un òmi politic sud-american. Que ho lo liberator de país qui son uei Veneçuèla, Colómbia, Eqüator, Panamà, Bolívia e Peró. Que s'èi atau ganhat l'epitèt de Libertador, partajat dab l'argentin José de San Martín qui las loas armadas respectivas e's juntèn hens la ciutat de Guayaquil abans que San Martín, desprovesit deu sostien deu son quite país, e deishasse a Bolívar lo comandament de la liberacion deu continent sud-american.
Bolívar que ho tanben duas vegadas president de Veneçuèla (enter 1813 e 1814, e enter heurèr e deceme de 1819) e president de la Grana Colómbia enter 1819 e 1830.
Partisan de l'unitat sud-americana (en mei enlà), lo son projècte idealiste que cabussè per'mor deus interès politics individuals qui mièn a la secession de la Grana Colómbia.
Somari
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Simón Bolívar - Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios - que vadó dens ua familha aristocratica de Caracas (la familha deus Bolívar qu'èra arribada chic après la conquèsta. Lo son pair, Juan Vicente Bolívar y Ponte, qu'èra un haut militar de la coroa espanhòla. La soa mair que s'aperava María de la Concepción Palacios y Blanco. Simón Bolívar qu'agó tanben duas granas sòrs María Antonia, Juana, e un petit hrair Juan Vicente ; ua auta sòr María del Carmen que's morí de d'òra.
Lo pair que's morí en 1786 de tuberculòsi e la mair en 1792 en tot deishar Simón Bolívar orfanin de d'òra. Concepción que hidè los sons hilhs a l'ajòu don Feliciano Palacios qui, senteishen justament la mort ad arribar entàd eth tanben, que prengó la precaucion au son torn de'us deishar a Esteban Palacios y Blanco, un deus lors oncles. Aqueste que demorava alavetz en Euròpa e fin final los mainatges que demorèn dab un aute oncle, Carlos Palacios y Blanco dab qui Simón Bolívar agó ua relacion de las tienudas.
Educacion, viatges e maridatge[modificar | modificar la font]
Enter los sons mèstes Bolívar que comptè lo famós filològ chilen Andrés Bello e tanben Simón Rodríguez qui ho ua persona hèra influenta entàd eth. Adolescent, qu'entrè a l'escòla militara e aus 15 ans que ho mandat a Madrid entà perseguir los sons estudis. Acerà, que conegó María Teresa Rodríguez del Toro y Alaiza qui esposore en 1802 mes qui morore l'annada seguenta. Bolívar no's tornaré pas jamei maridar. La medisha annada Bolívar que tornè entà Euròpa entà vesitar França (en bèth assistir au coroament de Napoleon Bonaparte, puish Italia e a Roma, au Monte Sacro que jura non pas prene nat repaus abans d'aver liberat lo son país.
El Libertador[modificar | modificar la font]
Simón Bolívar que tornè a Veneçuela en 1807 entà començar la guèrra de liberacion. En 1811, en bèth prohèitar de l'invasion d'Espanha per Napoleon, l'efemèra Purmèra Republica de Veneçuela que ho proclamada. Après la soa caduda Bolívar que redactè lo Manifèst de Cartagena.
En 1813, a partir de Nava Granada, Bolívar qu'entaminè ua gloriosa campanha militara coneguda com l'Admirabla Campanha o arrebotè de victòria en victòria ; après la presa de Mérida. Après que prengó la vila de Trujillo on e promulguè lo Decrèt de Guèrra a Mort e responsa a las atrocitats comesas per las òsts espanhòlas entà véncer a avalir la Purmèra Republica de Veneçuela. Que proclamè tanben la Segonda Republica de Veneçuela e qu'entrè victoriós dens Bogotà en 1814. Au medish temps, deu costat espanhòl, José Tomás Boves, un civil, avèva près las armas en bèth convéncer esclaus negres de'u seguir entà, au prètz d'atrocitats shens limits, combàter los creòles.
En 1815, Bolívar qu'agó de huéger entà Jamaica puish entà Haití o lo president Alexandre Petion e'u auherí empara, acés e sustien. Atau, en 1817, que tornè a Veneçuela e, dab l'ajuda de sordats haitians, que prengó lo pòrt d'Angostura (uei Ciudad Bolívar). Après aver assegurat un territòri libre, Bolívar que's lancè de cap a Nava Granada e bèth emportar las victòrias de Boyacá en 1819.
L'Eqüator que ho liberat après las victòrias de Carabobo (1821) e de Pichincha (1822). Hens la ciutat eqüatoriana de Guayaquil, las armadas de Bolívar e de San Martín (aquesta partida d'Argentina entà liberar Chile e Peró) que's juntèn. Après la fomosa Entervista de Guayaquil, San Martín, fatigat e shens cap sostien deu son país qui èra definitivament liberat e a la debuta d'ua longa guèrra civila, qu'abandonè lo combat en bèth deishar Bolívar sol comandant de la fin de la campanha de liberacion deu continent ispanofòn.
En 1821 que's creè la Grana Colómbia en bèth amassar los territòris deus actuaus estats de Veneçuela, Panamà, Colómbia e Eqüator.
Bolívar qu'acabè la liberacion de Peró qui'u nomè ofiaument Dictator en lo bèth autorizar a dispausar de l'organizacion deu país. Qu'obtiengó ua victòria decisiva a Junín e Antonio José Sucre qu'acabè la Guèrra d'Independéncia dens la futura Bolívia (creada en 1825 e batejada en aunor a Bolívar) dab la victòria d'Ayacucho.
Secession de la Grana Colómbia e mort[modificar | modificar la font]
Las tension enter los diferents país qui constituivan la Gran Colómbia que pravèn per'mor de las ambicions personaus. Entà preservar l'union, Bolívar que convoquè un congrès a Ocaña en 1828, mes shens nat resulta.
Ua tempsada, Bolívar que s'autregè tots los poders entà sauvar l'union mes en de batla e, segon las soas paraulas, com se, en bèth pelejar entà la libertat deu continent e avosse "laurat en la mar". La soa oposicion que's renforcè au punt que Bolívar qu'escapè de pauc a un assassinat mercés au coratge audaciós de la soa aimadora Manuela Sáenz.
Bolívar qu'ensagè de huéger entà un exili mes que's morí abans de sortir de Colómbia, dens l'ostau d'un ciutadan espanhòl.


text:
Tony Blair
Anthony Charles Lynton Blair, mai conegut coma Tony Blair, avocat n. 1953, foguèt Primièr ministre del Reialme Unit entre 1997 e 2007.
Durant son periòde al cap del Labour Party, puèi coma cal del govèrn, Tony Blair reformèt prigondament l'ideologia e la practica del trabalhisme britanic, largament convertit als meritis de l'economia de mercat. Lo corrent de pensada de Tony Blair, definit coma una tresena via politica entre l'esquèrra e la dreita tradicionalas, es escaissat blairisme. Dins l'istòria del Labour Partit lo periòde de leadership Blair e de son entoratge es escaissat lo New Labour.


text:
Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries
Era Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries (en occitan referenciau Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias) ei un document aprovat coma convencion peth Comitat des Ministres deth Conselh d’Euròpa ena 478ª reünion des representants des ministèris, eth dia 25 de junh de 1992 a Estrasborg.
Reconeish es lengües definides coma "regionaus o minoritàries" coma expression de riquesa culturau e engatja es estats signants a hèr possible er ensenhament, en tot o en part, en aguestes lengües e tanben a poder utilizar-les ena administracion, ena justícia e enes miejans de comunicacion, entre d’auti domenis. Entrèc en vigor en aténher-se era ratificacion d’aumens cinc estats, eth prumèr dia de març de 1998.
En Estat espanhòu entrèc en vigor eth prumèr d’agost de 2001. Non ei pas ratificada peth Estat francés.
Ratificacions[modificar | modificar la font]
Los Estats seguents an ratificat la carta per rapòrt a las lengas citadas :
Referencias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lengas regionalas o minoritàrias de França
- Politica lingüistica de l'Union Europèa
- Declaracion universala dels dreches lingüistics
- Bilingüisme
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) Carta Europèa des lengües regionaus o minoritàries
- (fr) Carta Europèa de las lengas regionalas o minoritàrias sul sit del Conselh d'Euròpa
- Eurominority, lo sit de las Nacions sens Estat e de las minoritats europèas


text:
Lo CIRDÒC trabalha a la construccion d'una infrastructura informatica per perennizar las donadas numericas del patrimòni cultural e lingüistic occitan.
Presentacion : Lo projècte d’infrastructura que permetrà l’estocatge evolutiu e securizat de las donadas numericas occitanas es en cors de realizacion ! Après dos ans d’analisis, de reflexions e de collècta de mejans, l’infrastructura d’estocatge e de tractament de las donadas numericas del domeni occitan serà efectiva d’aicí a la fin de l’annada 2017.
L’infrastructura garantirà la salvagarda perenna de las donadas numericas dins dos sites diferents e distants, connectats amb una fibra optica. Assegurarà aital l’albergament de totes los otisses de tractament de las donadas numericas per tal de las enriquesir en metadonadas especificas a l’archivatge.
Enfin e subretot, aquesta infrastructura es destinada a recepcionar lo mai largament possible totas las donadas numericas eissidas de divèrsas sorsas numericas collectadas al prèp de particulars, d’associacions o de collectivitats. Integrarà tanben totas las donadas que resultan de las òbras de numerizacion de las colleccions patrimonialas del CIRDÒC, elas meteissas enriquesidas per crompa, dons, legats e depaus.


text:
Unac
Unac[1],[2],[3] ( Unac en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat Unhac en 1272 [4], çò que correspond pas a la fòrma actuala. Ni Dauzat nimai los Féniés dison pas res d'Unac. Lo sufixe celtic -*aco-, latinizat en -acum dins los tèxtes, pausa pas de problèma. Unac deviá èsser una anciana granda proprietat. Dins l'incertitud per la primièra partida del nom, se pòt pensar a de noms germanics d'òme, coma Unno o Huno; seriá una formacion de la fin de l'Antiquitat o del començament de l'Edat Mejana, que son pr'aquò d'epòcas de reflús demografic que vegèron mai de disparicions de vilatges que de creacions; mès lo sufixe -ac- foguèt benlèu utilizat aprèp.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ http://www.histariege.com/unac.htm


text:
ISBN : 9782859105167
202 pages
14 x 21 cm
22.00 €
Combien y a-t-il de langues et de littératures dans l’Etat hexagonal ? Sans négliger toutes celles qu’on dit « régionales » ou « immigrées », je ne pouvais que réduire le problème à la dialectique conflictuelle majeure, qui apparaît sur une carte comme dans l’histoire et dans le sentiment des Français. Il y a en France un Nord et un Midi, un oïl et un oc.
C’est précisément l’histoire de cette dialectique et le récit de la concurrence entre les différentes variétés de la langue occitane, que Francesca Zantedeschi nous raconte.
Si cette histoire se passe au XIXe siècle, elle n’est pas achevée à ce jour ; en jeu, il y a la reconnaissance de cette langue, objet d’études, de rêveries, de désirs, objet de combats idéologiques également.
A cette époque, les concepts de nation, d’Etat et de langue sont au cœur des processus de construction des Etats-nations en Europe. En France aussi la langue est mise au service de la construction nationale. Mais le français, langue officielle, langue d’État, langue de culture, doit se mesurer avec l’attention grandissante pour la langue et la culture occitanes, promues par le succès littéraire de Frédéric Mistral et l’essor de la romanistique en Europe.
A Montpellier, la Société pour l’étude des Langues Romanes voit le jour, dans le but d’étudier “scientifiquement” et historiquement la langue d’oc. Elle se trouvera rapidement prise entre deux luttes : contre l’hégémonie que les linguistes parisiens prétendent exercer sur les études romanes, contre l’hégémonie que le provençal prétend exercer dans la renaissance d’oc.
Ses recherches portent sur les processus de construction nationale au XIXe siècle et, plus particulièrement, sur le rôle de la langue comme élément catalyseur. Une langue en quête de nation est son premier livre.
Sas recèrcas se pòrtan suls procediments de construccion nacionala al segle XIX e mai precisament, sul ròle de la lenga coma element catalisor. "Une langue en quête d’une nation" es son primièr libre.
L’autora, Francesca Zantedeschi, es doctora en istòria e civilisacion a l’Institut Universitari Europèu de Florença. Sas recèrcas pòrtan suls procediments de bastison nacionala al sègle XIXen. A mai que mai estudiat lo ròtle de la lenga coma element catalisor de la nacion. Aqueste obratge es eissit de sa tèsi de doctorat. Ça que la, nimai per èsser un trabalh universitari, es aisit de legir. Sa lectura es quasi indispensabla a totes los que vòlon intrevenir dins l’occitanisme en anguent bon escient de la causa. Aquesta mena d’estudi en pro rar en domèni occitan per que nos permetèssen d’i passar a costat.
[...]
Francesca Zantedeschi comença son obratge per balhar una definicion etimologica de la nacion: "Lo vocable de "nacion" nais a cò dels Romans. Es eissit de "natus", participi passat del vèrbe latin "nascor" que significa nàisser, èsser congreat, davalar. Ven tanben del substantiu femenin "natio/nationis" que podiá aver doas significacions. Dins sa significacion mai immediata, mai estricta, "natio" designava la naissença e l’origina, la comunitat de drech a la quala òm aparten pel ligam de la sang". Emai se l’autora reconeis que la definicion de la nacion es luènh d’èsser univòca e universalament despartida, ne balha la definicion comunament acceptada pels que, dins lo debanar de l’istòria, se son clinats sus la question. Per ela, la nacion es "una comunitat d’individús que despartisson lo sentit o la cresença de constituir un ensems omogène suls sicuts etnic, cultural e lingüistic". Siem aquí plan prèp, se que non en plen, dins la definicion fontaniana de la nacion.
[...]
La lectura a aquò de meravilhós qu’a costat del contengut de fons que pòrta un obratge, se i pòt trobar, a l’asard d’una viradura de pagina, un detalh anecdotic pauc e pro amusant. Aqueste obratge de Francesca Zantedeschi carreja, el tanben, son fais de suspresas mai o mens curiosas. Atal s’i apren que tanlèu la revolucion francesa, en octobre de 1791, es fondada la "Societat dels amators de la lenga francesa". Aquel organisme se balhèt per tòca de "regenerir lo francés". Èra estat creat, entre maites, per un gramatician del nom de Francés-Urban Domèrgue. Encara un Occitan que foguèt preissat de... s’adomergir.
Per Francesca Zantedeschi coma per totes los cercaires onèstes e liures, va sens dire que las relacions entre politica e lenga son permanentas. Aquò’s vertat jos totas las latituds. Amb l’autora, citarem Pèire Bordieu: "L’Estat sol es en mesura de crear las condicions prealablas a la constitucion d’un mercat lingüistic unificat". Tornar, a prepaus d’aquestas relacions entre lenga, nacion e Estat, lo latinista En Coquebèrt de Montbret, a la debuta del sègle XIXen, s’atalèt, emai menèt a bon pro, una enquista lingüistica. Sas conclusions a prepaus de l’occitan foguèron aquestas: "Sens cap dobte, e a bon drech anar, seriá (l’occitan) a l’auçada de l’espanhòl e de l’italian, se las corts dels comtes de Tolosa e de Provença avián perduradas". Siem pas nautres, nacionalistas occitans del sègle XXIen que direm lo contrari. Emai ajustarem un còp de mai que sens Estat occitan per la sosténer, la lenga occitana es condemnada a corta o mejana extremitat (podem totes constatar qu’es ja bravament dessocialisada). L’exemple catalan es aquí per nos rebrembar cada jorn la necessitat d’un poder politic per una lenga. Los cosins se son quitament mainats que l’autonomia politica dins un encastre assimilacionista bastava pas per assegurar un avenidor perenne a la lenga nacionala. D’aquí lor temptativa naturala de crear un Estat catalan. A l’autra cima de la cadena pirenenca, probablament que l’idèia fa tanben camin.
Enric-Pascal de Ròcaguda, Antòni Fabre d’Olivet e Francés-Just-Maria Rainoard son estats unes dels primièrs a tornar descobrir la lenga e la literatura dels trobadors. Intellectuals preses dins las mordassas del poder monarquic francés, son pas estats capables d’imaginar cap avenidor per aquesta lenga e aqueste país occitan que los encantavan tant. Alavetz, coma planes intellectuals contemporanèus, se refugièron dins la bastison d’una Occitània somiada, d’una Occitània literària que sas termièras despassavan pas las d’un rebremb istoric idealisat. Èron dins l’impossibilitat d’entemenar una reflexion seguida d’un combat politic per la liberacion de las energias nacionalas occitanas. [...]
De la legida d’aqueste libre de Francesca Zantedeschi, que tracta per brava part de l’istòria del moviment nacional occitan, òm se maina un còp de mai del temps e de las energias desgalhats en batèstas entre partidaris de tal dialècte contra tal autre o de tala grafia contra tala autra. [...]. Es de mercés a la consciéncia nacionala de cadun qu’arrestarem de participar a n’aquestes funèstes e suicidaris guirguilhs. Francesca Zantedeschi nos ensenha dins son bibre cossí aquestes comencèron tre la segonda part del sègle XIXen. D’aquí l’utilitat d’un tal obratge: nos servir de las leiçons que lo passat nos porgís per soscar l’avenidor.
Lo libre es ja interessant, pas que pel vocabulari emplenat dins son quiti titol: "Occitan: una lenga en cèrca de nacion". Dieu mercés, Francesca Zantedeschi es universitària italiana. Sas recèrcas pòrtan suls procèssus de las engimbraduras e espelisons nacionalas al sègle XIXen. Mas son particularament orientadas sul ròtle de la lenga coma element catalisor de la nacion. Urosament la cercaira es pas francesa o occitana exagonalisada, çò que li permet d’emplegar los mots que li convenon aquí ont li sembla que convenon. A cò d’ela pas d’autocensura al nivèl dels concèptes, nimai del vocabulari. Sap dire de blanc çò blanc. Dins son estudi constata çò qu’avem totes ja constatat: valent a dire que se la lenga occitana en cèrca de nacion a pas encara rescontrat la nacion occitana, es plan en causa de las pressions demasiadas de l’administracion coloniala sus la populacion occitana.
Se d’unes son incapables d’enfaciar que la lenga occitana en cèrca d’una nacion, pògue la trobar, almens, per Francesca Zantedeschi i a pas de question, nimai de responsa tabó. Son obratge s’articula mai que tot sul conflicte entre los romanistas montpelhierencs que trabalhavan a l’entorn de la Societat per l’Estudi de las Lengas Romanas e los lingüistas parisencs al servici del poder assimilacionista. L’autora fa la demonstracion que se trachava plan d’un combat politic mai que de debactes scientifics. La manmesa de París sus Occitània justifiquèt las aberracions scientificas las mai impensablas, almens siaguèssen al servici del poder colonial.
De tot temps los universitaris an negat e quitament desqualificat los trabalhs consequents que lor escapavan. An de longa minimisat, denigrat los trabalhs que se fan fòra l’institucion. Una institucion que, siá ditz en passant es replegada subre se. Acrancada qu’es a son pichon poder. Los universitaris agisson atal per, solide, ensajar de se far lusir un pauc mai al dintre del serralh, mas tanben per justificat lor estatut social. Per totas aquestas rasons qualqu’unes desmest los universitaris parisencs de la viradura dels sègles XIXen e XXen, passaran mai de temps a desvalorisar los estudis menats fòra l’universitat francesa puslèu que d’estudiar eles-meteisses. Es pas nosaus qu’o disem, aquò’s l’autora: "L’insuccès de la Societat per l’Estudis de las Lengas Romanas a s’impausar institucionalament seriá d’alhors agreujada per la febla consideracion dins laquala es tenguda pels eleits universitaris parisencs... Lo 28 de mai de 1888, al moment de l’acamp de las Societats Sabentas, En Gaston París ten son famós discors tocant los "parlars de França". Se tracha d’un discors programatic agen per tòca d’impausar l’idèia de l’unitat lingüistica de França e a subordinar las recèrcas dels erudits locals a l’autoritat dels universitaris parisencs".
[...]
Per menar a bon pro sa participacion a l’assimilacion completa e ja programada de la nacion occitana, l’universitat francista es prèsta a messorguejar e a negar las quitas evidéncias scientificas. Lo meteis Gaston París, lingüista patentat, embarrat dins las mordassas de l’ideologia assimilatritz, glòsa subre l’absurditat de la "division fondamentala que, desempuèi l’Edat-Mejana s’es cresegut reconéisser entre lo francés e lo provençal o la lenga d’oïl e la lenga d’òc". Autrement ditz, nos trobam un còp de mai dins una situacion ont la sciéncia es desvirada al servici del politic. Pel poder opressor, un dels biais melhors per far créire que la nacion occitana es pas oprimida, es de denegar -bonament e simplament- la quita existéncia de la nacion occitana. Es una temptativa de manipòli sempre en vigor en 2014 quand òm vei encara d’intellectuals tras qu’embarrassats pas que pel titol del libre de Francesca Zantedeschi: "Occitan: una lenga en cèrca de nacion". Òm diriá que pas que lo parallèl entre lenga e nacion lor balha de biçòls. Mas es vertat que la pensada de Francés Fontan s’estudiá pas dins las universitat omologadas pel poder franchimand; pas mai a Montpelhièr qu’endacòm mai.
La conclusion provisòria de l’obratge segon Francesca Zantedeschi? Tant val, solide, la daissar a l’autora: "Una nacion, per existir, a besonh d’elements d’identificacion que la definissen. Deu poder se reconéisser e èsser reconeguda. Al sègle XIXen, temporada màger d’esvelhs nacionals en Euròpa, las tèrras occitanas de França possedissián tot çò que caliá per "devenir" una nacion: un territòri, una istòria longa e, subretot, l’element identificator d’excelléncia, una lenga. Los passes primièrs de la Renaissença d’Òc son pas estats diferents de los complits per d’autres moviments nacionals minoritaris: la "redescobèrta" d’un passat gloriós, la celebracion d’una literatura illustra, la mesa en valor de la lenga, la volontat qu’aquestes elements venguen de marcaires d’identitat o, almens, que siaguen reconeguts al nivèl cultural, se que non politic, per l’Estat majoritari".
[...]


text:
Eth Tribunau Constitucionau declara nulla era presència deth mot 'preferent' atribuït ar occitan aranés
Eth TC a declarat nulla era preséncia deth mot ‘preferent’, atribuït ar occitan aranés, ena Lei 35/2010, der 1 d’octobre, der occitan, aranés en Aran, aplicant eth madeish critèri qu’utilizèc ena senténcia de 2010 que modifique er Estatut d’autonomia de Catalonha votat en referendum. Eth Tribunau manten, totun, eth manament qu’er aranés sigue lengua d’us normau enes encastres a on era
lei especifique aguest caractèr, se ben insistís en matisà’c remercant qu’es autes dues lengües oficiaus, eth catalan e eth castelhan, tanben an d’èster d’usatge normau en Aran.
Eth Tribunau espanhòu manten tanben era possibilitat, repetida en senténcies anteriores, d’adoptar mesures de politica lingüistica tendentes a corregir “situacions istoriques de desequilibri d’ua des lengües oficiaus respècte dera auta."
Era senténcia, que non a en compde era Carta Europèa entàs Lengües Regionaus o Minoritàries, ratificada per Estat espanhòu er an 2001, respon ara impugnacion formulada peth Govèrn der Estat, presidit per José Luís Rodríguez Zapatero, er an 2011.
Er occitan ei era lengua pròpria d’Aran a on se nomente aranés e dispòse d’ua oficialitat regulada pera Lei 35/21010, tanben en tota Catalonha. Segontes era Enquèsta d'Usatges Lingüistics dera Populacion der an 2013, un 80,7 % dera populacion d'Aran enten er aranés, un 55,6 % losap parlar e un 34,9 % lo sap escríuer.
Era Direccion Generau de Politica Lingüistica deth Departament de Cultura impulse politiques de foment der occitan, entre es quaus i é eth supòrt ar Institut d’Estudis Aranesi, Acadèmia aranesa dera lengua occitana (IEA), as corsi qu’organize eth Conselh Generau d'Aran e as qu’eth Cercle d'Agermanament Occitanocatalan pòrte a tèrme en Catalonha. Tanben a impulsat era Mòstra de cinèma occitan, entre d'autes activitats. Des deth 2017, tanben impulse ua naua linha de subvencions entà activitats de foment der occitan.
La Sentència, que esmena la Llei de l’occità, aranès a l’Aran, li manté l’atribució de llengua d’ús normal a l’Aran


text:
Peire maclof ensenhet longtemps la sociologia a Limotges. Eu participet, dins lo mesme temps, a l'escritura de tot plen de libres d'autors locaus, en occitan, o ben sus l'Occitania, sus l'identitat lemosina o mai generalament occitana...
Lo coneisse pas, eu quitet Limotges avant que li 'ribe... mas coma io diguet MatieuC., coneissem pas lo contengut de quilhs raports. E puei, qu'es pas defendut d'esser occitanista e de trabalhar per l'Estat frances (torne 'pelar que tots los occitanistes son pas independentistes ni mai nacionalistes!), avia legit na consultacion (sai pus ente, i'a pas gaire) que mostrava que mai de 60% daus occitanistes (tant coma "bretonistes", catalanistes, alsacianistes eca) frances eran empluiats per l'Educacion nacionala...
Per alhors, coma io disia Fredoc, quante tenes un trabalh, fau io far, e sabem pas dau tot en que consistava quelas enquestas dau Maclof, nimai ço que i avia dins sos raports...
Sabes, trabalhe dins 'na mediateca, au servici FRANCOFONIA! Oc! francofonia! sei-ieu un "traïdor" de la causa occitana? (e veiretz que la totalitat daus escrivans francofones qu'ai encontrat -Dai Sijie, Daniel Maximin, Claude Vigée eca eca son per la pluralitat linguistica, e mai parlen 'na lenga minorisada : dialecte dau Sichuan en China, creole de Guadalopa, alsacian... pertant son permieg los mai grands escrivans francofones!)
Ten, la Marcela Delpastre parlava e escrivia, daus cops, en frances... l'era 'nada chas Pivot per parlar, mai que mai, de sos quauques libres escrichs en frances... 'na traïdora la Delpastre?
Afen, tot quo per dire que ton messatge de "denonciacion dau traïdor Maclof" m'a un aire de chassa a las surcieras que me platz pas gaire, un pitit aire de "purja sovietica"... non? sabem ren dau tot d'ente ne'n es, lo Maclof, dins son ideologia occitanista. Mas quant'um comença son messatge per "vole pas denonciar, mas..." !
e Maclof, amic dau Lafont (tant coma dau Fontan), montet coma se los comitats "Viure al pais", autonomistes mas pas "ultra-nacionalistes"...