text:
Ajuda:Omonimia
Es pro corrent que mai d’un articles de Wikipèdia tracten de subjèctes diferents, mas partegen lo meteis nom o de noms fòrt similars. Atal « Mercuri » es lo nom del dieu roman Mercuri, de la planeta Mercuri, de l'element quimic lo mercuri e del roman Mercuri. Sus Wikipèdia, se ditz alara qu'i a un problèma d'omonimia, que dona luòc a una resolucion d'omonimia.
Somari
- 1 Resolucion d'omonimia
- 2 Pagina d'omonimia
- 3 Articles omonims
- 4 Erreurs courantes
- 5 Ligams entre omonims
- 6 Notes terminologiques
- 7 Veire tanben
Resolucion d'omonimia[modificar | modificar la font]
Los problèmas d'omonimia se resòlvon en creant una pagina d'omonimia :
- Mercuri ;
e un article per subjècte, en utilizant una indicacion diferenciatritz entre parentèsis :
Pagina d'omonimia[modificar | modificar la font]
Creacion[modificar | modificar la font]
Tecnicament, una pagina d'omonimia es una pagina coma una autra e se crèa doncas coma un article. Sol lo contengut distinguís una pagina d'omonimia d'un article enciclopedic.
Atencion, se remplaçatz un article existent per una pagina d'omonimia, alara cal corregir totes los ligams que puntan cap a la pagina d'omonimia ! Se la majoritat dels ligams concernisson lo meteis article, alara un sens eclipsa benlèu los autres sens. En aqueste cas, benlèu es pas pertinent de transformar l'article en pagina d'omonimia. Per resòlvre lo problèma, vejatz çai aprèp las règlas de nomenatge de las paginas d'omonimia.
Contengut[modificar | modificar la font]
Lo contengut d'una pagina d'omonimia seguís l'estructura seguenta : Lo modèl {{omonimia}} se plaça ennaut de la pagina, seguit d'una lista dels articles omonims. De metre en gras lo títol de cada article omonim permet als visitaires de veire rapidament quins son los articles concernits per l'omonimia. Una descripcion succinta permet de diferenciar rapidament lo subjècte de cada article.
Pagina d'omonimia vista en lectura
*Mercuri, un dieu de la mitologia romana ;
- Mercuri, la primièra planeta del Sistèma Solar ;
- le mercuri, un element quimic ;
- Mercuri, un roman d'Amélie Nothomb.
Pagina d'omonimia vista en escritura
{{Omonimia}} *'''[[Mercuri (mitologia)|Mercuri]]''', un dieu de la [[mitologia romana]] ; *'''[[Mercuri (planeta)|Mercuri]]''', la primièra [[planeta]] del [[Sistèma Solar]] ; *le '''[[mercuri (element)|mercuri]]''', un [[element quimic]] ; *'''''[[Mercuri (roman)|Mercuri]]''''', un [[roman]] d'[[Amélie Nothomb]].
Nomenatge[modificar | modificar la font]
Per nomenar una pagina d'omonimia, dos cases se presentan :
- Un nom es clarament un omonim, coma « Mercuri ». Alara « Mercuri » es la pagina d'omonimia.
- Un subjècte eclipsa los autres subjèctes omonims, coma Soïssa. Dins aqueste cas, lo modèl
{{vejatz omonims}}es apondut al somet de l'article sus Soïssa e la pagina d'omonimia es apelada Soïssa (omonimia) (Soïssa tanben es una comuna francesa de Mosèla).
De còps, es delicat de determinar s'un subjècte eclipsa pro los autres. Qualques pistas :
- L'estudi dels ligams cap a l'article (clicar sus «paginas ligadas» dins la boîte à outils a esquèrra) pòt fornir un critèri practic.
- Se pòt tanben privilegiar lo sens original d'un mot (mirga e mirga (informatica))
Articles omonims[modificar | modificar la font]
Nomenatge[modificar | modificar la font]
Lo títol d'un article doit d'abord repondre aux convencions suls títols.
Atal, un article ne porte pas le nom abrege d'un subjècte, mais sa forme longue. L'abreviacion elle-même es alors una pagina d'omonimia per des articles non omonims. Atal « FFF » es una pagina d'omonimia listant la :
Certains mots son utilises dins le títol de nombreux articles. Parfois una pagina d'omonimia es creada per un tal mot. Atal « zona » es una pagina d'omonimia listant :
- la zona euro ;
- la zona franc ;
- la Zona 51 ;
- etc.
En aquestes cases, l'usatge de parentèsis dins lo títol violariá las convencions de nomenatge.
Ce n'es que lorsque lo títol natural e complet d'un article entre en collision amb lo títol d'un autre article, que l'usage d'una indicacion differentiatrice entre parentèsis se justifie coma amb Mercuri (mitologia), Mercuri (planeta), Mercuri (element) e Mercuri (roman).
Indicacion entre parentèsis[modificar | modificar la font]
I a pas de règla precisa per l'indicacion de metre entre parentèsis. Los articles que fan partida d'una seria sus un tèma utilizan generalament la meteissa indicacion. Per exemple :
- pels païses del mond : Irlanda (país), Luxemborg (país), Panamà (país) ;
- per las constellacions : Lop (constellacion), Andromèda (constellacion), Telescòpi (constellacion) ;
- per las comunas del canton de Vaud : Bière (Vaud), Gland (Vaud), Villeneuve (Vaud).
Redireccion amb parentèsis[modificar | modificar la font]
Il existe quelques paginas de redireccion d'un títol à parentèsis vèrs un títol sans parentèsis (de Orsa granda (constellacion) vèrs Orsa granda). Elles servent à semplifier per uniformisacion l'escritura des ligams vèrs les articles appartenant à un thème propice aux homonymies. L'article doit cependant exister sous le títol sans parentèsis afin de respecter les convencions de nomenatge. En outre, una recherche de « Orsa granda » ne tomberait pas sus l'article s'il n'existait que sous le títol « Orsa granda (constellacion) ».
Ligam sus un títol amb parentèsis[modificar | modificar la font]
Les parentèsis d'un títol son pas jamai supausadas d'aparéisser dins un article. Cela segnifie qu'un ligam vèrs la planeta Mercuri s'escriu
[[Mercuri (planeta)|Mercuri]]. L’acorchi d'escritura suivant donne le même resultat :
[[Mercuri (planeta)|]].
Erreurs courantes[modificar | modificar la font]
Usage immodere de las parentèsis[modificar | modificar la font]
Le títol doit precisement identifier le subjècte sans utiliser de parentèsis. Celles-ci ne son à utiliser qu'en dernier recours. Un article sus l'economie del Mexique doit s'appeler Economie del Mexique, pas Economie (Mexique) ni Mexique (economie).
Virgule au lieu de las parentèsis[modificar | modificar la font]
L'usage d'una virgule au lieu de parentèsis es utilise sus le Wikipèdia anglophone per les noms de localite (Laval, Quebec au lieu de Laval (Quebec)). Ce n'es pas utilise en français, mais una redireccion es parfois laissee.
Article traitant de mai d’un sujets differents[modificar | modificar la font]
Parfois una pagina d'omonimia rassemble en fait de nombreux mini-articles traitent succintement de mai d’un sujets omonims. Aquesta confuseon rend generalement imposseble l'etablissement de ligams InterWikis entre differentes langues e fait appartenir la pagina à de nombreuses Categorias sans relacion.
Ligam vèrs una pagina d'omonimia[modificar | modificar la font]
Alevat de cas particulars, cap d'article deuriá pas contenir de ligams vèrs una pagina d'omonimia. Los ligams devon pointer directement vèrs le bon article.
Ligams aux paginas d'omonimia[modificar | modificar la font]
Una liste de ligams aux paginas d'omonimia es tenue à jour per eviter que les paginas d'omonimia orphelines (cible d'aucun ligam) figurent dins la lista de las paginas orfanèlas.
Ligams entre omonims[modificar | modificar la font]
Per faciliter e standardiser les ligams vèrs les paginas d'omonimia, les modèles suivants peuvent être utilises au sommet des articles :
On constate que le modèl
omon es assez souple per lier des articles de n'importe quel títol :
{{omon|Fleming}}dins Alexander Fleming e Victor Fleming.
Il peut même jouer le même rôle que le modèl
veire (omonimia) :
{{omon|Avril (omonimia)}}dins Avril Lavigne.
Notes terminologiques[modificar | modificar la font]
Le terme d'omonim regroupe en fait deux nocions :
- Les homophones qui son des mots qui se prononcent de la même façon, mais qui ont des sentit e des orthographes differents ;
- Los omografs son des mots qui s'ecrivent de la même manière, mais qui ont des sentit differents.
Les omonims dont es question ici e dins les règlas d'omonimia son des homographes : un seul mot presente mai d’una segnificacions (polisemia).
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Wikipèdia:Presa de decision, Nomenatge dels articles omonims
- Wikipèdia:Omonimia/Omonims_dinasticas
- Wikipèdia:Ligams a las paginas d'omonimia
- Convencions suls títols d'articles


c: text/html

text:
Steinseltz
Steinselz en alemannisch (Steinseltz en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa sul riu Hausauerbach[1].
Steinseltz Es en En mai de-Bòsc, es-a dire en la region de Wissembourg e de Cleebourg.
Lo vilatge a pas #qu'una sòla annèxa, s'agís de Schafbusch.
La ville se situe sur la rivière Hausauerbach[1].
Steinseltz est en Outre-Forêt, c'est-à-dire dans la région de Wissembourg et de Cleebourg.
Le village n'a qu'une seule annexe, il s'agit de Schafbusch.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 5 de març de 2012

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Categoria:Climatologia
La climatologia es una branca de la geografia fisica que se consacra a l'estudi dels climas, es a dire la succession de las condicions meteorologicas sus de periòdes longs dins lo temps.
La sciéncia que seguís l'evolucion dels climas a travèrs los temps geologics s'apèla la paleoclimatologia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
A
- Atmosfèra (1 C, 7 P)
C
- Cambiament climatic (2 C, 6 P)
- Clima per tipe (1 C)
G
- Glaciologia (1 C, 8 P)
Articles dins la categoria « Climatologia »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Moçambic
Moçambic (en portugués Moçambique) es un Estat de la còsta orientala d'Africa Australa, que confronta al nòrd Zambia, Malawi e Tanzania, a l'èst lo canal de Moçambic e l'Ocean Indian, al sud e a l'oèst Sud-Africa e a l'oèst Swaziland e Zimbabwe. Del costat del canal de Moçambic, lo país a d'autres vesins, coma las Comòras, Madagascar, la possession francesa de Maiòta e las dependéncias de l'illa de la Reünion, Joan de Nòva, Bassas da Índia e l'illa Euròpa.
La capitala n'es Maputo.
Lo gentilici es moçambiqués, -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Moçambic obtenguèt son independéncia de Portugal lo 25 de junh de 1975, après una guèrra que comencèt en 1964.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo Frelimo foguèt lo movement que lutèt per desliurar lo país de la colonizacion portuguesa a partir del començament de las annadas 1960. Après l'independéncia, lo Frelimo venguèt un partit politic e ocupèt lo poder. Samora Machel aguèt la presidéncia del país puèi moriguèt en 1986. Lo Frelimo es demorat al poder encara uèi, pr'amor qu'a ganhat las doas eleccions multipartidas realizadas en 1994 e en 1999. La Renamo es lo partit principal de l'oposicion.
Moçambic es actualament una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans. Actualament es Filipe Nyussi.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de Moçambic es vesina de de Turquia. Lo punt culminant del país es lo Monte Binga, amb 2436 m d'altitud. Lo clima predominant es tropical e la vegetacion predominanta a l'interior del país es la savana.
Lo riu principal del país es Zambèzi.
Subdivision administrativa[modificar | modificar la font]
Moçambic es dividida en 11 províncias:
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Moçambic
En 1975 Moçambic èra un dels païses pus paures del mond. En 1997 l'agricultura èra l'ocupacion d'aperaquí 80% de la fòrça de trabalh del país.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Govèrn de Moçambic - pagina oficiala
- Institut Nacional del Petròli


text:
1933
Aquesta pagina concernís l'an 1933 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier dau govèrn alemand. Lo conservador von Papen esperava èsser capable de lo contraròtlar gràcias a l'apondon decisiu dei deputats de son grop e de sei relacions ambé la borgesiá alemanda. Pasmens, Hitler adoptèt rapidament lo sieu programa e s'ocupèt premier d'eliminar lei comunistas e l'oposicion. L'incendi dau Reichstag foguèt lo pretèxte d'aquelei mesuras que li permetèron d'arrestar un nombre important d'adversaris politics (comunistas, socialistas...) estremats dins lei premiers camps de concentracion duberts lo 8 de març. Lo poder dei sindicats foguèt tanben rapidament romputs. Dins lo corrent de l'estiu, lei partits centristas e conservadors assaièron de protestar còntra aquela politica e prononcièron sa dissolucion. Pasmens, lo 14 de julhet, Hitler adoptèt un decrèt qu'enebiguèt la formacion de partits politics novèus e lo partit nazi (NSDAP) venguèt alora de facto partit unic. Enfin, divèrseis accions còntra leis esfèras culturas e intellectualas (lenhiers de libres... etc.) permetèron de s'assegurar de la somission de la màger deis artistas.
En parallèl d'aquelei mesuras permetent ai Nazis de s'assegurar dei poders politics, economics e culturaus, Hitler e sei ministres adoptèron tanben una premiera tiera de mesuras còntra la comunautat josieva. D'efèct, l'antisemitisme anava venir una caracteristica majora dau regime nazi. Encara limitadas a respèct dei mesuras presas dins lo corrent dau decenni 1930 e dau genocidi deis annadas 1940, lei mesuras principalas foguèron l'organizacion d'un boicòt economic per lei SA e lei SS (campanha « Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai Josieus ») e una purga de l'administracion de l'Estat. Pasmens, en causa de l'indiferéncia de la populacion, lo boicòt foguèt globalament una revirada e Hitler decidèt de crear una estructura per centralizar sa politica antisemita.
-
Fotografia d'Adolf Hitler en 1933.
-
-
Fotografia deis efectius dau camp de concentracion de Dachau en 1933.
-
-
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991.
Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada ambé la bastida de 1 500 usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de l'ipotèsi de l'existéncia d'una « matèria sorna » desconeguda dins l'Univèrs per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, en causa de la reputacion extravaganta de son autor, aquela teoria foguèt ignorada fins ais annadas 1970-1980.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier sistèma permetent de refrejar un motor de fusada. Son autor foguèt l'engenhaire austrian Eugen Sänger (1905-1964).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier microscòpi electronic operacionau a partir d'una tièra d'experiéncias menadas per leis Alemands Max Knoll e Ernst Ruska a partir dau principi definit en 1926 per Hans Busch.
Premiera sintèsi de la vitamina C per lo quimista e mètge polonés Tadeusz Reichstein (1897-1996) que recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1950 per una autra descubèrta medicala. Son procès dich Procès Reichstein es totjorn utilizat a l'ora d'ara per la produccion industriala de la vitamina C.
Economia[modificar | modificar la font]
- Començament del New Deal als Estats Units d'America.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Susan Sontag, escrivan americana (m.2004)
- 25 de genièr - Corazón Aquino, presidenta de las Filipinas
- 18 de febrièr - Yoko Ono, cantaira japonesa, femna de John Lennon
- 21 de febrièr - Nina Simone, cantaira americana (m.2003)
- 14 de març - Quincy Jones, compositor e productor musical american
- 4 d'abril - Frits Bolkestein, comissari de l'Union Europèa
- 9 d'abril - Jean-Paul Belmondo, actor francés
- 12 d'abril - Montserrat Caballé, cantaira catalana
- 24 d'abril - Claire Davenport, actritz britanica (m. 2002)
- 26 d'abril - Arno Allan Penzias, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 5 de mai - James Brown, cantaire e compositor american (m.2006)
- 5 de mai - Ratnasiri Wickremanayake, primièr ministre de Sri Lanka
- 6 de junh - Heinrich Rohrer, fisician soís, Prèmi Nobel de Fisica
- 14 d'agost - Richard Robert Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 d'agost - Robert Curl, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 2 de setembre - Mathieu Kérékou, president de Benin
- 29 de setembre - Samora Machel, president de Moçambic (m. 1986)
- 9 d'octobre - Peter Mansfield, fisician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de novembre - Seydou Diarra, primièr ministre de Còsta d'Evòri
- 1 de decembre - Lou Rawls, cantaire american (m. 2006)
- 3 de decembre - Paul J. Crutzen, quimista danés, Prèmi Nobel de Quimia
- 22 de decembre - Abel Pacheco de la Espriella, president de Còsta Rica
- 23 de decembre - Akihito, emperaire japonés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (n.1872)
- 3 de julhet - Hipólito Yrigoyen, president d'Argentina (n.1852)
- 25 de deseme - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (n.1859).


text:
1746
Aquesta pagina concernís l'an 1746 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Atacada per Àustria, Sardenha e Reiaume Unit, la garnison de Gènoa deguèt capitular lo 6 de setembre entraïnant l'ocupacion de la vila. Pasmens, la màger part dei fòrças d'ocupacion la quitèron rapidament per preparar una ofensiva en direccion de Provença. En decembre, la populacion aprofichèt donc la feblessa de la garnison austriana per se revòutar e tornar prendre lo contraròtle de la vila.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès de sintèsi d'acid sulfuric, dich procès dei chambras de plomb, per lo quimista anglés John Roebuck (1718-1794).
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau tèrme « estatistica » per Gottfried Achenwall.


text:
Refraccion
La refraccion, en fisica deis ondas - especialament en optica, acostica e sismologia - es un fenomèn de desviacion d'una onda au moment que sa vitessa cambiá entre doas environas. Generalament la refraccion subrevèn a l'interfàcia entre doas environas, o au moment d'un cambiament de densitat o d'impedància de l'environa.
Si pòu representar una tala onda per doas caracteristicas :
- per son frònt d'onda : es la linha que descriu una auça dins l'aiga (optica ondulatòria e sismologia) ;
- per un rai : es l'endrechiera de propagacion de l'onda, perpendiculara au frònt d'onda (optica geometrica).
Lei dos modèls son equivalents dins lo cas de la refraccion, pasmens si preferirà lo premier per explicar lo fenomèn, e lo segond per lo quantificar.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Umm-Kulthum (en arabi: أم كلثوم; transcrich d'un biais variable en alfabet latin coma: Om Koultoum, Om Kalthoum, Oum Kalsoum, Oum Kalthum, Omm Kolsoum, Umm Kolthoum, Um Kalthoom, Omme Kolsoum, Umm Kultūm[1], demest d'autras variantas). En turc se coneis coma Ümmü Gülsüm (Temai Ezzahager, 4 de mai de 1904 – Lo Caire, 3 de febrièr de 1975) foguèt una cantaira solista, compositora e actritz egipciana. Nascuda a Temai Ezzahager, es coneguda jos l'escais de l'"Estela d'Orient"[2]. Mai de tres decennis aprèp sa mòrt es considerada encara coma la cantaira mai famosa e prestigiosa del mond arabi del sègle XX.


text:
Erupcion pliniana
Leis erupcions plinianas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per una lava que tèn una concentracion de silici auta e qu'es donc fòrça viscosa. Lo desagatge es fòrça malaisat e la pression aumenta dins la sèrva magmatica causant d'explosions gròssas que van formar de plumachos de cendre importants d'unei desenaus de quilomètres d'autor. De còp, un dòme de lava dins lo cratèr renforça lo procès. Lo plumacho s'afondra sovent en causa de son pes per formar de coladas piroclasticas sus lei flancs dau volcan. Aqueu tipe d'erupcion es frequent per lei volcans gris de la Cencha de fuòc dau Pacific.
Lei riscs per lei societats umanas son fòrça importants en causa dei tombadas de cendre e dei coladas piroclasticas que pòdon percórrer rapidament de distàncias importantas e causar de degalhs gròs. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'aqueu tipe d'erupcion se situa entre 3 e 8.
-
Erupcion dau Mont Saint Helens en 1980.
-
Erupcion de Pinatubo en 1991.
-
-


text:
Illa Norfolk
L’illa de Norfolk es una illa de l’Ocean Pacific que depend d’Austràlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt poblada per de Maòris venguts de Nòva Zelanda (illa del Nòrd o illas Kermadec), puèi « descobèrta » per James Cook en 1774. Aquel li donèt lo nom d’una nòbla anglesa, Mary Blount, duquessa de Norfolk.
Colonia penitenciària dependenta de Sydney (Austràlia), foguèt evacuada al començament del sègle XIX, qu'èra tròp cara a manténer.
En 1856, los abitants de Pitcairn, subrepoblada, obtenguèron lo drech de s'i installar.
En 1901, la sobeiranetat foguèt transferida a Austràlia.
En 1979 recebèt un estatut d'autonomia limitada[1], emai se l'illa es pas representada al Parlament d'Austràlia.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Norfolk es la sola poblada. Las illas vesinas de Nepean e Philip son pas abitadas.
La vila principala es Burnt Pine, que recampa la majoritat de la populacion e dels bastiments oficials, e que pòt èsser considerada coma capitala de fach.
Economia[modificar | modificar la font]
L'illa viu subretot del torisme e de qualques facilitats fiscalas (s'i pagan pas las talhas australianas).


text:
Dimars
Lo dimars o mars[1] es lo segond jorn de la setmana. Tomba entre lo diluns e lo dimècres.
- Remarca - Lo CLO recomanda l'ortografia dimars e admet la varianta dimarts perque certanei parlars locaus pronóncian la t. Loís Alibèrt escriu ben dimars dins sa gramatica. La grafia dimarç* es desconselhada per lo CLO perque ven d'una error d'impression dins lo diccionari d'Alibèrt.
Eth nòm « dimarts » proven deth mot latin dies Martis, o « dia/jorn de Mart ». Ei dedicat ath dieu roman Mart, era divinitat dera guèrra. Se pòt abracar coma « dt » o « dm ».
Era tradicion europèa l'a vist tostemp coma un dia de malastrada. Anticament, era gent forbingaue de realizar-i d'accions importantes coma maridar-se, hèr-se ara mar o batiar lors hilhs. Bères supersticions senhalen es dimarts tretze coma coma es mès perilhosi peth benastre en toti es sentits.
Aquesti son quauqui des nòms que receb aguest dia dera setmana en diuerses lengües:
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Varianta classica encara atestada.


text:
Abrèt
Abrèt (Abrest en francés) es una comuna occitana de Borbonés d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom d’Abrêt (del latin arbor, arbre) es mençonat pel primier còp en 1301 dins lo Diccionari del Sr. Chazaud[2].
Èra un país de vinhas e aviá un pòrt sus Alèir, qu'a las aigas bassas se podiá gasar.[3]
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Cucet
- del parlament de Paris
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
La comuna es dins lo districte de Cucet puèi dins l'arrondiment de La Paliça (que ven en 1942 lo de Vichèi).
Apartenéncia cantonala :
- 1793, Vichèi
- 1801, Cucet
- 1892, Vichèi
- 1973, Vichèi Sud
- 1985, Cucet Sud
Fa ara partida de l'aglomeracion de Vichèi.
.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Abrèt ven del latin Arboretum, lo verdièr.[5]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Noms des habitants d’Abrest, habitants.fr
- ↑ Abbé Michel Peynot, Histoire de Saint-Yorre, Res Universalis
- ↑ Istoric sul site de la comuna
- ↑ Ficha comunala sul site de l'EHESS
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais, 2006


text:
Arrancy-sur-Crusne
Arrancy-sur-Crusne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arrancy Es un vilatge bastit en amphithéâtre sus un tuc surplombant lo ruisseau dels Eurantes, afluent de la Crusnes. Lo sieu territòri de 2 075 a, a situat a l'extrèm nòrd-es del departament de la Meuse al limit de la Meurthe-e-Moselle. A recorregut per doas vias SNCF (Calava-Bâle e Longuyon-Nancy), per la RN 18 e lo CD 66, per un gazoduc, per una connexion sosterranha de las linhas téléphoniques internacionalas e per una linha EDF de 400 KV. Tres separacions dépendent de la comuna : Lopigneux, Los Eurantes, La Granja Santa-Martin.
Veire ref[1],[2]
Arrancy est un village bâti en amphithéâtre sur une colline surplombant le ruisseau des Eurantes, affluent de la Crusnes. Son territoire de 2 075 ha, est situé à l'extrême nord-est du département de la Meuse à la limite de la Meurthe-et-Moselle. Il est parcouru par deux voies SNCF (Calais-Bâle et Longuyon-Nancy), par la RN 18 et la CD 66, par un gazoduc, par une liaison souterraine des lignes téléphoniques internationales et par une ligne EDF de 400 KV. Trois écarts dépendent de la commune : Lopigneux, Les Eurantes, La Ferme Saint-Martin.
voir ref[3],[2]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge remonta a una anautita antiquitat, coma la majoritat de las localités lorraines, de nombroses vestigis ancians ne son lo testimoniatge. Se sona #que Aigulphe, avesque de Mètz (578-598), #procurar pel favor de Théodebert, rei de Austrasie, la tèrra de Arrancy a la abbaye de Sant-Pierre de Mètz. Lo capítol de la catedrala de Verdun possedissiá a Arrancy dels bens mencionats en la bulle de Léon IX l'an 1049. Après aver-i fach partida del comtat de Bar, Arrancy i aguèt comprés dins las Tèrras Comunas, apertenenta per indivis als Comtes de Bar e de Luxemborg. Dintratz 1193 e 1212, #obténer una charte de affranchissement de Ermesinde, comtesse de Luxemborg e de Thiebaut 1er de Bar, comte de Stenay e de Briey lo sieu marit.
Lo pòble #demorar en possession dels dos ostals fins en 1601, epòca ont una convencion entre lo pòrti Charles III de Lorraine e lo infante Isabelle, régente dels Païses-Basses, la #assignar definitivament a la Lorraine.
Las originas del pòble son pro escuras perque nos cal pas certituds de datas e de condicions de la creacion de Arrancy. Segon Jeantin, Arrancy e los Eurantes formavan "als tempses ancians" (sens precision) un sol domeni de sèt granjas. Manca sentir per ailà una vasta "villa" mérovingienne de contunh carolingienne ? Harbulot (En la Meuse de antany), suggerís en ensajada de las luses de la toponymie, una origina gallo-romaine ; l'actual toponyme en avent #èsser compausat (cossí l'avèm mencionada mai elevat) d'un nom de proprietari seguit de la désinence "-acum" #que s'es transformat en -ey al fil dels tempses, de contunh ne -i. Fauta de certitud, apareis #que Arrancy a #èsser creat cap a 560 al meteis temps que Remenoncourt, del temps que las Eurantes an donat l'an 596, pel pòrti Eleutère e la siá filha Waldrade primièra, abbesse de Sant-Pierre-a los-Nonains de Mètz.
550-560 : Aigulphe, avesque de Mètz #procurar Arrancy (Aranceim) pel favor de Théodebert II, rei de Austrasie, al abbaye de Sant-Pierre de Mètz.
Le village remonte à une haute antiquité, comme la plupart des localités lorraines, de nombreux vestiges antiques en sont le témoignage. On dit qu'Aigulphe, évêque de Metz (578-598), procura par la faveur de Théodebert, roi d'Austrasie, la terre d'Arrancy à l'abbaye de Saint-Pierre de Metz. Le chapitre de la cathédrale de Verdun possédait à Arrancy des biens mentionnés dans la bulle de Léon IX en 1049. Après avoir fait partie du comté de Bar, Arrancy fut compris dans les Terres Communes, appartenant par indivis aux Comtes de Bar et de Luxembourg. Entre 1193 et 1212, il obtint une charte d'affranchissement d'Ermesinde, comtesse de Luxembourg et de Thiebaut 1er de Bar, comte de Stenay et de Briey son mari.
Le village demeura en possession des deux maisons jusqu'en 1601, époque où une convention entre le duc Charles III de Lorraine et l'infante Isabelle, régente des Pays-Bas, l'assigna définitivement à la Lorraine.
Les origines du village sont assez obscures car nous n'avons pas de certitudes de dates et de conditions de la création d'Arrancy. Selon Jeantin, Arrancy et les Eurantes formaient "aux temps anciens" (sans précision) un seul domaine de sept fermes. Faut-il entendre par là une vaste "villa" mérovingienne puis carolingienne ? Harbulot (dans la Meuse d'autrefois), suggère en regard des lumières de la toponymie, une origine gallo-romaine ; l'actuel toponyme ayant été composé (comme nous l'avons mentionné plus haut) d'un nom de propriétaire suivi de la désinence "-acum" qui s'est transformé en -ey au fil des temps, puis en -y. Faute de certitude, il apparaît qu'Arrancy a été créé vers 560 en même temps que Remenoncourt, tandis que les Eurantes sont données en 596, par le duc Eleutère et sa fille Waldrade première, abbesse de Saint-Pierre-aux-Nonains de Metz.
550-560 : Aigulphe, évêque de Metz procura Arrancy (Aranceim) par la faveur de Théodebert II, roi d'Austrasie, à l'abbaye de Saint-Pierre de Metz.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arrancy ièr Arrancy uèi, d'activitats culturalas de Arrancy-Loisir
- ↑ 2,0 2,1 arrancy sus crusne.Cossí
- ↑ Arrancy hier Arrancy aujourd'hui, activités culturelles d' Arrancy-Loisir


text:
-304
Aquesta pagina concernís l'an -304 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après una desfacha novèla, lei Samnitas acceptèron un tractat de patz favorable ai Romans marcant la fin de la Segonda Guèrra Samnita. Aquò permetèt ai Romans de renfòrçar sei posicions dins lo centre d'Itàlia onte tenián d'ara endavant de basas solidas còntra totei lei pòbles vesins.


text:
Charlotte Brontë
Charlotte Brontë (Thorton, Yorkshire, Anglatèrra, 21 d'abril de 1816-31 de març de 1855) èra una escrivana e poèta anglesa. Es la sòrre de las escrivanas Emily e Anne Brontë.
Trabalha coma regenta e amb la sòrre Emily, fondan una escòla primària.
En 1846, publica amb las sòrres una causida de poèmas. Charlotte daissa la poesia pel roman e publica en 1847 Jane Eyre. Publica après Shirley en 1849 e Villete en 1853.
Se marida en 1854, mas morís un an après, en 1855. En 1857 pareis Lo Professor.


text:
Frederick Winslow Taylor
Frederick Winslow Taylor (Germantown, Pennsilvània, 20 de març de 1856 - Filadèlfia, Pennsilvània, 21 de març de 1915) foguèt un engenhaire Estats Units. Es un dels promotors mai coneguts de l'organizacion scientifica del trabalh. Aquela trobèt un domeni d'aplicacion natural dins l'encastre de la revolucion industriala del sègle XX.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Frederick Winslow Taylor nasquèt en 1856 a Germantown, prèp de Filadèlfia, dins una familha borgesa e reputada. Aprèp de bons estudis segondaris a la Phillips Exeter Academy, son paire, un jurista conegut, l'incitèt a se presentar al concors de dintrada de l'Universitat de Harvard. Mas i deguèt renonciar, fin finala, a causa de sa vista marrida.
Orientat cap a la mecanica, faguèt, de 1874 a 1878, un aprendissatge d'obrièr modelaire a Filadèlfia. Emplegat en 1878 per una acieriá, la Midvale Steel Co., pogèt dins la ierarquia: d'en primièr simple manòbra, puèt cap de talhièr, venguèt fin finala, en 1884, engenhaire en cap, aprèp aver obtengut son diplòma en seguent los corses de serada.
Son experiéncia d'obrièr venguèt utila per comprendre las rasons per que la productivitat progrèssa lentament dins las usinas. Pasmens, amb lo vam industrial dels ans 1880, de mai en mai d'engenhaires s'interèssan a l'organizacion de la produccion, mas los progrèsses demorèron modèstes.
Taylor s'engatgèt dins d'experiéncias d'organizacion del trabalh totas novèlas, que nomena organizacion scientifica del trabalh (OST). S'inspirèt del sistèma de classificacion inventat per Melvil Dewey en 1872 (classificacion decimala de Dewey) qu'aviá descobèrt a la Phillips Exeter Academy.
En 1881, comencèt una analisi del debanament de las tascas sus la basa de la Time and motion study creada per Frank B. e Lillian M. Gilbreth.
Son idèa es de determinar per d'estudis lo melhor biais de far un trabalh:
- en descompausant las fasas successivas d'aquel trabalh;
- en cercant los gèstes mai efficaces:
- en adaptant las aisinas.
Aquels estudis demandan fòrça temps e trabalh per observar los obrièrs, descompausar lors gèstes, los cronometrar, per trobar cossí reduire lors movements al minimum. Mas los resultats son espectaclós. Per exemple, los manutencionaris dels lingòts de fonda van manipular sens esfòrç suplementari (48 tonas per jorn contra 12,7 tonas abans).
Los ganhs de productivitat son tals que los salaris poguèron aumentar de 60 % e l'efectiu emplegat passar de 600 a 140 obrièrs.
En 1883, totjorn en seguent de corses de serada, Taylor obtenguèt un diplòma del Stevens Institute of Technology, situat a Hoboken, dins lo New Jersey.
En 1890, anèt trabalhar tres ans per la Bethlehem Iron Steel que vendrà apuèi Bethlehem Steel. Puèi, menèt una granda carrièra d'engenhaire conselh independent, escrivent d'articles e donant fòrça conferéncias. En 1895, publiquèt A Piece-Rate System. Malgrat un escambi de correspondéncia sostenguda, capitèt pas a convéncer sos collègas de l'American Society of Mechanical Engineers (ASME) de publicar son novèl obratge The Principles of Scientific Management.
En 1911, Taylor ne distribuiguèt de copias privadas a totas sas coneissenças.[1].
Mas los sindicats americans l'acusèron de voler transformar los obrièrs en maquinas, e faguèron pression suls mitans politics per obtenir l'enebecion de l'usatge d'aquels metòdes dins los establiments industrials dependents dels poders publics, coma los arsenals. En 1912, Taylor se deguèt defendre davant una comission d'enquesta de la Cambra dels representants, alara que 50 000 obrièrs americans de l'industria trabalhavan ja segon de règlas establidas dins l'encastre de l'OST.
Moriguèt en 1915, abans d'aver vist lo trionf de sos metòdes, a causa de la dintrada en guèrra dels Estats Units d'America en 1917 e doncas a la necessitat de tot far per aumentar lèu la produccion e la productivitat de l'industria americana, al temps que de centenas de milièrs d'estatsunians s'embarcavan per anar combatre en Euròpa. Los sindicats deguèron arrestar lors atacas.
Tre abril de 1913, l'industrial Henry Ford s'inspirèt de las òbras de Taylor. Aviá installat son primièr malhum d'assemblatge a Detroit, cercant de fraccionar las operacions de montatge e de las fisar a de trabalhadors diferents tot lo long d'una linha que los produches, pendent lo montatge, progressavan regularament. Mas que vertadièrament desvolopèt sas concepcions pas qu'aprèp guèrra, dins son usina de Rouge River, inaugurada en 1929, que comptava 43 km de transportaires.
Charlie Chaplin, dins son filme Los Temps modèrnes faguèt una critica umanista de l'OST. Aquel metòde modèrne del trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman, ne fasent una trufariá. Son eròi, al luòc d'èsser prolongat per la maquina, el meteis ven una partida de la maquina.
L’invencion del taylorisme[modificar | modificar la font]
Citacion[modificar | modificar la font]
A l'obrièr Michael Johnson Shartle: « Vos demandam pas de pensar; i a de gents pagats per aquò, alara met-te al trabalh. »
Autres autors ligats al taylorisme (bailejament scientific)[modificar | modificar la font]
- Sanford E. Thompson, que desvolopèt lo primièr cronomètre decimal
- Henry Gantt, trabalhèt per Taylor. Es subretot conegut per sa concepcion del diagrama de Gantt. Demanda que cal umanizar las relacions ierarquicas e soslinha los efèctes benefics d'un environament psicologic positiu suls emplegats.
- Morris L. Cooke, assistent de Taylor que temptèt d'aplicar lo bailejament scientific dins lo sector public.
- Carl G. L. Barth, matematician e statistician qu'assistiguèt Taylor dins sos analisis
Espòrt[modificar | modificar la font]
Taylor tanben èra un excellent jogaire de tennis, ganhèt lo primièr doble òmes dels Internacionals dels Estats Units d'America en 1881 amb Clarence Clark[2].
E tanben èra un fòrt bon nadaire.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ vejatz la version en linha en anglés: [1]
- ↑ http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0320.html


text:
Chaple dels Innocents
Lo chaple dels Innocents es lo nom donat a un episòdi contat dins l'Evangèli de Matieu dins l'istòria la Fugida en Egipte: lo murtre de totes los enfants de mens de dos ans dins la region de Betelèm, ordonat per Eròdes pau aprèp la naissença de Jèsus. Las Glèisas los onoran coma de martirs.
Fèta: lo 28 de decembre en Occident e lo 29 de decembre en Orient.
La vertat istorica d'aquel episòdi foguèt sovent discutida.
Somari
Lo tèxte de l'Evangili[modificar | modificar la font]
L'Evangile de Matieu, cap. 2, vèrses 16-18: "Alara Eròdes, vesent qu'aviá estat enganat pels mages, se metèt dins una granda colèra, e evièt tuar totes los enfants de dos ans e al dejos qu'èran a Betelèm e dins tot lo territòri, segon la data que se foguèt sonhosament rensenhat prèp dels mages. Alara se compliguèt çò que foguèt estat anonciat pel profèta Jeremias ..."
Perque dins aquel libre de Jeremias (31:15), se legís: "Atal parla l'Eternal: s'ausiguèt de crits cap a Rama, de planhs, de larmas amaras; Raquèl plora sos enfants; refusa d'èsser assolada sul seus enfants, perque serán pas mai."
Autras fonts[modificar | modificar la font]
Aquel episòdi es absent dels autres Evangilis canonics e dels primiers apocrifs. Es tanpauc pas mencionat per l'istoirian josèu Flavi Josèp. Es present dins lo Protoevangèli de Jaume.
L'istorian pagan Macròb (c. 395-436) parla d'un chaple d'enfants per Eròdes : "Quand l'emperaire August aprenguèt que d'entre los enfants de Siria de mens de dos ans qu'Eròdes Rei dels Josieus aviá fach tuar, i aviá lo seu filh, diguèt que melhor valiá èsser lo pòrc d'Eròdes que lo seu filh »[1]
Vertat istorica[modificar | modificar la font]
Es dificíl de saber se un vertadièr eveniment istoric es a la base d'aquela istòria. L'istoricitat d'aquel ja foguèt discutada per Voltaire dins l'article « Innocents »[2] de son Dictionari filosofic.
Paul L. Maier considèra pas l'eveniment coma avent un quina que siá basa istorica[3], mas participa puslèu a l'agiografia de Jèsus.
Pel pastor André Gounelle, lo recit de Matieu de l'enfança de Jèsus es parallèl a aquel de la naissença de Moïses dans l' Ancian Testament (d'entre aqueles parallèls, lo chaple dels Innocents remembra la negada dels mainats ebrius masles, al començament de l'Exòde) dins un esfòrç alegoric de mostrar que Jèsus es lo nòu Moïses: "Lo parallelisme es tròp massís per aver pas èsser fabregat senon en entièr, al mens dins una larga mesura.". Pasmens, considèra que cal pas "...accusar los evangelistas de frauda o de malonestat. Utilizavan de procediemnts d'escritura e de composicion d'obratges corents a lor epòca e largament admeses." [4]. Per Michel Remaud, s'inscriu dins la logica dels chaples attribuits a Eròdes lo Grand, assimilat a faraon, dins lo monde josieu del Segond Temple[5].
Per Gilbert Picard se tròba lo meteis ponciu per l'istorian romanic Sueton sus de la naissença d'Octavi August[6].
Mas per Paul Veyne, lo testimòni del pagan Macròb pròva l'istoricitat d'un chaple d'enfants quitament se "son sovenir serviguèt de motivar la naissença legendari, a Betelèm, de Jèsus de Nazaret"[7].
Lo chaple dels Innocents dins la tradicion crestiana[modificar | modificar la font]
Pel cristianisme, los Sants Innocents son los enfants de mens de dos ans tuats per Eròdes a Betelèm: Dieu auriá autrejat lo Chaple dels Sants Innocents per far d’aqueles los premícias de la redempcion de Jèsus Crist.
Agustin d'Ipòna conta la scèna: "Las maires s’arrancavan lo pèl; volgavan amagar lors pichons mainats, mas aquelas tendras creaturas se traïssián d'esperela; sabián pas se calar, avián pas aprés a crénher. Èra un combat entre la maire e lo borrèl; l’un agantava violentament sa presa, l’autre la mantenava amb esfòrç. La maire disiá al borèl: « Ieu, te liura lo meu enfant! Mas entralhas li balhèron la vida, e vòl lo brisar contra la tèrra! » Una autra maire s’escridèt: « Crudèl, s’i a una colpable, es ieu! O ben salva lo meu filh, o ben me tua amb el! » Una vòtz se fasiá ausir: « Que cercatz? Tuatz un fum d’enfants per vos desbarrassar d’un sol, e Aquel que cercatz vos escapa! E alara que los crits de las femnas formavan una mèsclas confusa, lo sacrifici dels pichons enfants èra agradat del Cèl."
Joan de Patmòs, dans l'Apocalipsi, mòstra los Sants Innocents enrodan lo tròn de l’Anhèl perque son purs, e Lo seguent partot onte ana. "Vos demandaretz, ditz Bernat de Clairvaux, per quines meritas aqueles enfants foguèron coronats de la man de Dieu? Demandatz puslèu a Eròdes per quines crimes foguèron crudèlament chaplat. La bontat del Salvador será vencut per la barbariá d’Eròdes? Aquel rei impiu pòdiá tuar d'enfants innocents, e Jèsus Crist poiriá pas donar la vida eternala a aqueles que son mòrts pas qu’a causa d'El? Los uèlhs de l’òme o de l’àngel ne descòbran cap merita dins aqueles tendras creaturas; mas la gràcia divina s'agradèt a les enrequir." La Glèisa establiguèt lor fèsta dempuèi lo sègle II.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Macròb Saturnalas, II, 11 « "Cum audisset inter pueros quos in Syria Herodes rex Iudaeorum intra bimatum iussit interfici filium quoque eius occisum, ait: Melius est Herodis porcum esse quam filium."
- ↑ Voir en ligne
- ↑ (en) , "Herod and the Infants of Bethlehem", in Chronos, Kairos, Christos II, Mercer University Press (1998), 170
- ↑ Vejatz L'istoricitat de Jèsus pel pasteur André Gounelle
- ↑ Vejatz (fr) Autour de la figure d'Hérode, par Michel Remaud, in Un écho d'Israël.
- ↑ (fr)Gilbert Picard, « La data de naissença de Jèsus del punt de vista romanic » . In: Comptes-rendus des séances de l'année… - Académie des inscriptions et belles-lettres, 139n an, N. 3, 1995. pp. 799-807.
- ↑ (fr)Paul Veyne Païens et chrétiens devant la gladiature Mesclas de l'Escòla francesa de Roma. Antiquitat, 1999, 111-2 p. 895 [1]- torna tanben a Perowne Stewart (en)Hérode le Grand et son époque, Hachette, 1958
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Richard T. France, « Herod and the Children of Bethlehem », Novum Testamentum, Vol. 21, Fasc. 2 (Apr., 1979), pp. 98-120[2]
- (en)Paul L. Maier, « Herod and the Infants of Bethlehem », dans Chronos, Kairos, Christos II : Chronology, Nativity, and Religious Studies in Memory of Ray Summers, ed. EJ Vardaman, Mercer Univ. Press, 1998, 169–190 [3]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(en)« *The slaughter of the innocents – historical fact or legendary fiction ? » per Gordon Franz


text:
Malautiá de Creutzfeldt-Jakob
La malautiá de Creutzfeldt-Jakob (MCJ) es una degenerescéncia del sistèma nerviós central caracterizada par l'acumulacion d'un prion (forma anormala d'una proteïna que pòt transmetre la malautiá). Lo periòde d'incubacion se compta en annadas, e mai en decennis abans qu'aparescan de treboladisses de l'equilibri e de la sensibilitat, puèi una deméncia. L'eissida es sistematicament fatala al tèrme d'aproximativament un an.
La MCJ es de còps que i a sonada forma umana de la malautiá de la vaca bauja, amor que l'encefalopatia espongiforma bovina es considerada coma una varianta de la malautiá de Creutzfeldt–Jakob umana. La MCJ es la pus comuna entre los diferents tipes d'encefalopatia espongiforma transmissibla trapada a cò de l'òme.[1] Dins la MCJ, los teissuts del cervèl desvolopon de traucs e prenon una textura que sembla a una esponja. Aquò es degut a l'infeccion pel prion.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los diferents tipes son:
- MCJ esporadica.
- MCJ ereditària.
- MCJ aquesida.
Signes e simptòmas[modificar | modificar la font]
Lo primièr simptòma de la MCJ es una deméncia progressiva, menant a una perda de memòria, de cambiaments de personalitat e d'allucinacions. Aquò es acompanhat de problèmas fisics coma trebolisses de la paraula, movements anormals (mioclonia), perturbacion de la coordinacion (ataxia), cambiament dins la locomocion, postura rigida, e convulsions.


text:
La Sotarrana
La Sotarrana[1] o La Sosterrana [2] (en borbonés La Soutraine o La Soutrane, en francés La Souterraine) es una vila occitana situada dins lo Creissent Lemosin e es la capitala dau País de la Sotarrana. Administrativament, se tròba dins lo departament de Cruesa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia occitana en lemosin.net.
- ↑ [1] en la web Toponimiaoccitana.


text:
Mesolitic
Lo Mesolitic es un periòde de transicion entre lo Paleolitic Final (Epipaleolitic) e lo Neolitic (entre aperaquí 10 000 e 5 000 ans abC en Euròpa). Correspond a una epòca postglaciària que menèt al cambiament de las costumas e de las aisinas, a l'aparicion d'un grand nombre de bòsques, a l'escantiment dels grands animals (mamot, rinocèros lanut, ors de las cavèrnas); lo rangièr migra e lo cèrvi, lo boquetin, lo singlar e lo cabiròl aumentan lor nombre e venon lo ferum favorit. Se caça tanben d'orses, de rainals, de gats de las montanhas, de taisses, d'autres mamifèrs pichons e d'ausèls. Lo cagaròl, pròpri dels climas umids e cauds, se multiplica e es manjat per milions. La pesca se desvolopa. En complement de la caça, los òmes pòdon alavetz culhir un grand nombre de fruches; las novèlas costumas alimentàrias modifican lors caracteristicas fisicas. Abandonan las caunas e bastisson d'ostals amb de marerials d'origina vegetala (fusta...), ran dels rius, luòc de descobèrta de mantun talhèr de silèx (pèira usada per la fabricacion d'aisinas e d'armas e per la produccion de fuòc).


text:
Automne
L'automne, o l'auton[1], o la tardor, o la davalada es una de las quatre sasons de las zonas temperadas. Astronomicament, comença amb l'equinòcci d'automne (entre lo 20 e lo 21 de març dins l'emisfèri sud e entre lo 22 e lo 23 de setembre dins l'emisfèri nòrd), e s'acaba amb lo solstici d'ivèrn (a l'entorn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd). Encara que, a vegadas es considerat coma lo periòde dels meses entièrs de març, abril e mai dins l'emisfèri sud e setembre, octobre e novembre dins l'emisfèri nòrd.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Es una epòca de precipitacions, dins qualques partidas del monde, e de baissa progressiva de la temperatura. Los jorns demenisson progressivament e las nuèches s'alongan. Las plantas caducas pèrdon la clorofilla e las fuèlhas venon jaunencas o rogencas abans que casan. Fòrça fruches son madurs a punt. Los animals se preparan pel temps fred emmagazinant lo manjar.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Per las colors de la natura, es un periòde fòrça evocador per las arts. Es associat a l'edat madura. Es lo començament de la rotina dins la majoritat dels païses, fins al punt qu'en psicologia se parla de "sindròme post-vacacional". Per aquò se nomenava abans la sason de la malenconiá e dins la teoria de las quatre umors, li correspond la bila negra.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Automne amb auton constituisson un doblet; lo primièr es un mot sabent, lo segond un mot popular eretat.


text:
Conselh d'Euròpa
Lo Conselh d'Euròpa (var. Conseu d'Euròpa) es l'organizacion internacionala de la « Granda Euròpa » (46 Estats membres, contra 27 per l'Union Europèa) que sa tòca es de promòure la democracia, los Dreches de l'Òme, l'identitat culturala europèa e la recèrca de solucions als problèmas de societats en Euròpa. Son sèti es a Estrasborg.
Foguèt fondat lo 5 de mai de 1949 per l'Estatut de Londres.
Somari
Confusions possiblas[modificar | modificar la font]
Es important de confondre pas lo Conselh d'Euròpa amb :
- lo Conselh de l'Union Europèa, qu'es l'organ politic ont son representats los govèrns nacionals dels païses de l'Union Europèa ;
- lo Conselh Europèu, ont s'acampan los caps d'estat e de govèrn de l'Union Europèa per fixar las grandas linhas de la politica generala d'aquesta institucion.
Institucions[modificar | modificar la font]
- Assemblada Parlamentària del Conselh d'Euròpa
- Comitat dels Ministres
- Cort Europèa dels Dreches de l'Òme
- (fr)Comissari als Dreches de l'Òme
- Comission de Venèsia
- Comitat Europèu dels Dreches Socials
Convencions[modificar | modificar la font]
- Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias
- Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme
- Carta Sociala Europèa (adoptada en 1961)


text:
1654
Aquesta pagina concernís l'an 1654 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau reglament de la Fonda ambé lo maridatge dau prince de Conti ambé la nèça dau cardenau Mazarin que permetèt de raprochar una partida deis ancians partisans de Condé dau ministre principau de la regenta Ana d'Àustria (22 de febrier). Puei, lo Parlament de París condamnèt oficialament lo prince de Condé a mòrt en preséncia dau rèi e dei Grands dau Reiaume (28 de març). Enfin, lo cardenau de Retz foguèt obligat de cedir l'arquevescat de París (30 de març) e estremat dins la vila de Nantas (fins a son evasion lo 8 d'aost). Ansin, lei principalei faccions de la Fonda èran neutralizadas. Lo govèrn de Mazarin poguèt acomençar de redreiçar l'economia francesa e lo 7 de junh, lo rèi Loís XIV foguèt sacrat dins la catedrala de Reims.
Regardant la guèrra còntra Espanha, leis ofensivas espanhòlas foguèron arrestadas sus lei frontieras, especialament aquela dirigida còntra la vila d'Arras.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de la premiera pompa capabla de crear un vuege dins una esfèra sarrada per Otto von Guericke (1602-1686) a Magdeborg. Aquò permetèt de refutar d'un biais definitiu lo principi horror vacui que postulava l'inexisténcia dau vuege dins la natura.


text:
Pampa
La pampa (en quíchoa « plana ») es un mitan natural que forma un biòma du tipe pradas, savanas e brossas temperadas. Es una plana fertila cobèrta d'èrba mas sens arbres.
Se nomana tanben "las pampas" o "la pampa" la vasta region geografica d'America del Sud onte aquel mitan s'spandís, que cobrís una zona d'aperaquí 750 000 km² inclusent las províncias argentinas de Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, Córdoba, Uruguai e Rio Grande do Sul al Brasil. Aquelas vastas planas s'acaban amb la cordilhièra Ventiana prèp de Bahía Blanca (Argentina) a 1 300 m de naut. En Argentina, aquèl tèrme permet de distinguir doas grandas sosregions, la « Pampa de las planas » e la « Pampa de las valadas » (o sierras).
Lo clima es plojós de 600 a 1200 mm per an tot lo long de l'annada, fasent de sols apropriats a l’agricultura. Se pòt distriar, segon la pluviositat, una pampa umida, al nòrd de Bahía Blanca, favorable a las culturas vegetalas, e una pampa sèca, que s'espandís cap a Patagònia.
Clima[modificar | modificar la font]
Son clima, coma dins totas las regions temperadas o subtropicalas umidas, es naturalament cambiadís. Los ivèrns son de frescs a doces e los estius son fòrça cauds e umids.
Las precipitacions son gaireben uniformas tot lo long de l'an, mas un pauc mai abondantas en estiu. Las precipitacions annadièras son mageras prèp de las còstats e merman de contunh cap a l'oèst a l'interior de las tèrras. La pluèja, a la fin de prima e en estiu, tomba en lavacis brevas e poserosas e de d'auratge. Lo rèsta de l'an, gaireben totas las pluèjas se produson quand de fronts fregs e de depressions de tempèsta dintran en contacte.
En ivèrn, alara lo freg provòca sovent de geladas nuechencas, i a gaireben pas de nevada.
La flora: estèpa e prada[modificar | modificar la font]
D'encendis frecants fa que solas las pichonas planas coma l'èrba capitan de butar, e los arbres son pas qu'excepcionalament presents.
Los tipes de vegetacion dominants son las pradas perenas e l'estèpa erbosa que las espècias erbacèas du genre Stipa son fòrça remarcablas. L'« èrba de la pampa » (Cortaderia selloana) es una espècia simbolica de las pampas. La vegetacion se compausa tipicament d'èrbas perenas (presentas tot l'an).
Les pampas son lo domèni d'une granda varietat d'espècias autoctonas, pasmens s'i a pas d'arbres endemics, levat lo long dels rius importants. Existís l'ombú o belombra, un arbre erbacèu de talha fòrça granda e la sola interrupcion dins aquel païsatge monotòn.
La fauna[modificar | modificar la font]
Las pampas coneisson una importanta riquesa en espècias. Los animals que pòblan la pampa s'adaptèron amb lo temps a la vida per de vastas espandidas de pradas ventoses. Fins a que d'animals s'anèron viure sos tèrra per escapar als predators. Existís una espècia de chòt que bastisson lo lor nis dins de traucs.
Lo mond animal es subretot constituit d'aucèls, coma de Fringillidae e d'ongulats erbivòrs coma lo guanacó, mena de lama. Los nandos e de lops de crinhièra pòblan tanben las pampas. S'i trapa tanben de capybara, mai grands Rosegaires del mond.
Fòrça d'espècias son menaçada d'atudament a causa de las activitats umanas; en mai 15 espècias vegetalas, i auriá 15 espècias de rosegaires e 20 d'aucèls qualificats d'espècis en dangièr.
Dins la pampa i a fòrça cavals e bestials.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Argentina centrala se gausís d'activitats agricòlas performantas e prospèras, amb de culturas butant sus las pampas al sud e a l'oèst de Buenos Aires, fins a Córdoba. Subretot, las quantitats culhidas sus las superfícias dedicadas al sòja sont van establir un recòrd, segon los Servicis d'alimentacion e d'agricultura. Una bona partida d'aquelas superfícias de naute fertilitat son tanben utilizadas per l'elevatge du bestial per las pradas, subretot bovin.
Aquelas regions agricòlas de naute productivitat (de las pampas modificadas par l'òme) son fòrça susceptiblas d'aigadas aprèp de fòrtas raissas.


text:
Wikipèdia:Proposicion bons articles
Aquesta pagina drèssa una lista dels vòtes pels articles e portals prepausats al label « bon article » e mai per los que lor label « bon article » es contestat.
Aquestes 13 bons articles e aquestes 0 bons portals son los que los contributors son particularament fièrs de presentar en modèl als lectors, a d'intervenents exteriors o a de contributors novèls potencials.
- Als prepausants
- Per prepausar un article o un portal sus aquesta pagina, cal, d'en primièr que l'article o lo portal semble de respondre a cèrts critèris per seguir apuèi una procedura detalhada dins la pagina Wikipèdia:Bons articles/Règlas.
- Als votants
- Siatz segurs de legir amb atencion los articles prepausats e de plan prendre coneissença dels critèris d'un bon article o d'un bon portal. S'esitatz sus vòstre vòte, preferissetz explicitar vòstras remarcas dins la seccion Discussion de las proposicions !
- Astúcia
- Ligam per seguir los vòtes
- Vejatz tanben
- Proposicion articles de qualitat
Proposicions al label Bon article[modificar | modificar la font]
Rapèl : Cossí prepausar un article ? – Qu'es un bon article ?
Ajustatz al començament d'aquesta lista vòstra proposicion de bon article.
- Setmana
Vòtes en cors (vejatz los archius pels vòtes clauses) :
{{subst:Inicializar PBA|Tractament contestacion bon article|Toku (d) 25 setembre de 2012 a 14.27 (UTC)|jorn=25|mes=09}}
Article[modificar | modificar la font]
Discussion[modificar | modificar la font]
Vòtes[modificar | modificar la font]
Format : Motivacion, signatura.


text:
Gara d'Albi Magdalena
La gara d'Albi Magdalena es la segonda gara de viatjaires d'Albi[1]. Es situada sus la Linha Castèlnòu d'Arri - Rodés.
La gara[modificar | modificar la font]
Foguèt creada jol nom d'Albi Miègjorn coma cap de linha d'Albi-Carmauç bastida de 1855 a 1857, per desservir las minas de carbon de Carmauç, alara proprietat del marqués de Solages. La linha inaugurada lo 7 de decembre de 1857 èra expleitada per la companiá del Camin de fèrre de Solages. Totjorn en activitat[2],la gare d'Albi-Magdalena permet de desservir le barri de la Magdalena, quartièr d'Albi alunhat d'Albi Vila, e tot lo nòrd del país d'Albi (Castèlnòu de Lèvis, Canhac de las Minas, L'Escura d'Albigés). Lo bastiment actual de la gara data de 1899 .
Interès novèl[modificar | modificar la font]
Segonda gara d'Albi qu'es atal la primièra, perque foguèt bastida prèp de detz ans abans aquela d'Albi vila, la gara d'Albi Magdalena a un novèl interès. Sa preséncia permet als usatgièrs de la riba drecha d'Albi d'aver a traversar de ponts sovent encombrats per anar prendre lo tren. Una realitat que lo conselh regional de Miègjorn-Pirenèus e la vila d'Albi prenguèt en compte. La gara d'Albi Magdalena foguèt pas abandonada, paür de contunh a Albi, mas foguèt modernizada [3] e lo parcatge agrandit.
Font[modificar | modificar la font]
- (fr) La Vie du Rail, n° 3124, 10 octobre 2007, p. 34.


text:
Crisi economica de 1929
La Crisi economica de 1929 tanben coneguda coma la Granda depression comencèt en 1929 amb la recession economica mondiala màger de l'istòria modèrna, tant en prigondor coma en durada. La manca de planificacion del sistèma capitalista menèt a l'aparicion de crisis ciclicas: a una fasa de pujadas del prèses, beneficis e produccion, ne succedissiá una autra de depression, amb casuda dels prèses e de la produccion, qu'ocasionava lo caumatge forçat. Al cors del sègle XIX aquelas crisis anèron en se succedir, mas la de 1929 foguèt quicòm de mai qu'una frenada del sistèma, l'impacte foguèt tant prigond qu'arribèt a cambiar la situacion economica mondiala, que repausava sus la fisança illimitada dins lo capitalisme liberal.
I a pas un consens sus las causas de la crisa, mas la majoritat dels autors pensan qu' aguèt las siás originas dins la subreproduccion de merças e la fòrta especulacion de capitals que caracterizavan l'economia mondiala après la Primièra Guèrra Mondiala. Comencèt inicialament als Estats Units d'America, a comptar del crac de la borsa de Nòva York lo 24 d'octòbre de 1929 (lo famós "Dijòus Negre") de Wall Street.
A partir dels Estats Units s'estendèt a la rèsta del mond capitalista. La crisi provoquèt un creis mondial del caumatge: catorze milions de personas als Estats Units, sièis milions en Alemanha e tres milions al Reialme Unit. En Austràlia, l'aumentacion del caumatge foguèt quitament mai granda que las dels Estats Units e del Reialme Unit amassa. S'estima que la cinquena part de la populacion britanica viviá jol lindal de pauretat a la mitat del decenni de 1930.
L'eleccion del president Franklin Delano Roosevelt e l'establiment del New Deal en 1932 marquèron la debuta de la fin de la Granda Depression als Estats Units. Pasmens, en Alemanha, la desaparicion del finançament exterior, a la debuta del decenni de 1930, e l'aumentacion de las dificultats economicas, favorizèron l'aparicion del nacional-socialisme e a l'arribada al poder d'Adolf Hitler.
Los signes precursors de la depression[modificar | modificar la font]
A comptar de 1925 l'economia mondiala visquèt dins un ambient d'optimisme, malgrat los problèmas grèus de subreproduccion e d'especulacion .
La subrerproduccion es considerada unanimement coma la causa de la depression que comencèt en 1929. Durant la Primièra Guèrra Mondiala los estats d'Otramar avián desvolopat d'unes sectors industrials determinats amb la tòca de remplaçar las importacions europèas. Acabada la guèrra, la produccion industriala europèa e extraeuropèa s'adicionèron, sens que parallèlament aumentèsse la consomacion; aquel estat de subreproduccion general provòquèt una aumentacion continua dels stocks de produches. En 1925 d'unes produches basics son pas obtenguts en quantitats fòrça superioras las de l'epòca d'abans guèrra; per contra d'unes autres, coma lo petròli, los instruments electrics, la seda artificiala, soslinhan d'indèxes fòrça pus elevats. De las estatisticas se dedusís que l'aumentacion de produccion europèa fins a 1925 manten un ritme regular; per contra a comptar de 1925, amb una Euròpa ja recuperada, s'aumenta la siá produccion dins un contèxte mondial de creissença continua.[1]
En mai de la superproduccion industriala cal apondre las recòltas agricòlas excepcionalas. Los prèses se poguèren manténer mercé als acòrdis internacionals, mas la crisi financièra metèt fina aqueles acòrdis e apareguèron sul mercat subtament los excedents acomolats, çò que menèt a un enfonzament catastrofic dels prèses. Jacques Neré[2] parteja pas aquelas tèsis e documenta que qualques stocks foguèron aumentats, es lo cas del coton, mas que la crisi es puslèu deguda a una sosconsomacion relativa que non pas auna subreproduccion: las siás originas serián mai socialas qu'economicas. En quin cas que siá, siá que la produccion agricòla foguèsse excessiva, siá que la capacitat aquerida foguèsse flaca e la consomacion bassa, los excedents agricòlas se venguèron apondre als excedents de produches industrials.
Malgrat lo defasament entre produccion e vendas las cotizacions de las valors en borsa daissèron pas de pujar mercé a l'inflacion del crèdit. Se repartisson de grands beneficis perque las despensas de produccion s'afrontan mercé a prèstes bancaris; mas èra una situacion artificiala que se podiá pas manténer totjorn.
L'ondada d'especulacion comencèt amb sòls e terrens que permetián de plusvaluas dins zònas de vacanças e de sol: lo boom especulatiu de Florida n'es un clar exemple doncas que l'aument de negocis de crompa e vendas de solares e de bastissas foguèt notablas durant los ans 1925 e 1926. Los investisseires, obcecats pels ganhs a tèrme cort, investissèron sieus recòrses en sectors abans deprimits - camins de fèrre e de servicis publics -, ont espèran un periòde d'expansion de beneficis anautits. Bona part de las crompas se fan a tèrmes, es a dire, amb sòus a prèst. Capitals flotants, a la recèrca del ganh maximal, passan de Londres a Nòva York. L'interès puja del 3,32 al 8,62 durant lo periòde 1925 a 1929; fach que faguèt malaisits d'autres prèstes productius e, doncas, drena recorses de capital pas cap a inversions mas cap a prèstes especulatius. La moneda dels bancs sosten de forma preferent als brokers, als corredors de borsa. En consequéncia se culpa a la depression a un sistèma bancari qu'orientava los sieus fons per sosténer los especuladors enlòc d'investir en sectors vertadièrament productius[3].
Lo "crac" de la borsa de 1929[modificar | modificar la font]
De forma progressiua, los Estats pus importants fixèron la paritat de la siá moneda amb la aur. Mas fòrça, acostumadas a lo sieu prestigi monetari del passat, sobrevaluaren las siás respectivas monedas. Aquel cas èra principalament notori amb la liura esterlina, degut principalament a las pressions de Winston Churchill. Amb unas monedas europèas sobrevaloradas, s'aumentèt lo flux d'aur cap als Estats Units.
De mai, los importants ganhs que l'especulacion a la Borsa generava portèt a fòrça personas amb deutes per crompar accions, de forma que pauc a pugèron pauc los tipes d'interès e s'aumentèt encara mai lo flux d'aur. Aquela creissenta inversion en Borsa anèt regatge sens financiacion ni consumidors als sectors productius (mai que mai los europèus) que li èran a el ligadas las accions. La borsa seguissiá amb la siá tendéncia d'aument, en aumentant aital la ja estonanta nauta sobrevaloracion de las accions.
Totun, dempuèi 1928, l'indústria del bastiment experimenta una cèrta contraccion, en alarmant pas, mas supausa ja lo primièr signe de la recession. Totun l'euforia d'aument de la borsa contunha de manièra generala. Lo mes de setembre de 1929 la tendéncia generala de la Borsa de Nòva York, orientada fins aquel moment a l'ascens, s'estabiliza: Èra un reflèxe de la descenuda de qualques prèses, coma los de l'acièr e lo coire, e la reduccion del benefici de qualques entrepresas. Se comença a vendre, mas los especuladors crompan encara. La darrièra setmana d'octobre, inesperadament, esclata. Dempuèi lo jorn 21 l'acumulacion d'òrdres de venta fan davalar las valors, mas aquela tendéncia es encara mantenuda per las òrdres de crompa de la Banc Morgan. Lo 24 d'octobre ("dijòus negre"), 13 milions de títols son lançats al mercat a bas prètz e tròban pas crompador; aital, dins paucas oras, milièrs d'accions se convertiguèron en papièr chaupat, per causa de l'avalanca de vendeires que volián se desprene de las valors e davant la inexistencia de crompadors. Lo jorn 29 son 16 milions de valors los qu'apareisson dins lo mercat; lo panic a provocat una fèbre vendeira; dins fòrça paucs jorns, segon l'indèx de valors industrialas del «New York Times», las cotizacions pèrdon 43 ponches, anullant los ganhs dels dotze meses precedents.
La prima de 1930 lo Banc Morgan decidís vendre las accions qu'a acumulat e se produsís un excès d'ofèrta que genèra un nòu panic. L'enfonzament de la Borsa provòca la ruïna de milièrs de modèstes accionaris. Las grandas entrepresas contemplan impotentas coma davalan de forma contunhada la cotizacion de las siás valors, fins l'an 1932 las accions de la United States Steel sufriguèron una caiguda de 250 a 22, la Chrysler de 135 a 5.[4] La consequéncia: milièrs de pichons estalvis destruits e milièrs de personas endeutadas sens possibilitat de tornar los credits.
L'esbaussament de la Borsa foguèt lo primièr simptoma d'una crisi prigonda, la de tot lo sistèma economic. Lo sistèma bancari foguèt lo primièr afectat, doncas que davant l'inseguretat generala, los clients retiravan los sieus depauses massivament e los deutors qu'avián demandat un prèst se declaravan insolvents e quitèron de pagar. Los bancs comencèron a aver de problèmas de liquiditat e contribuiguèron a l'enfosament de la borsa amb la venta de los sieus títols per aténher la liquilitat. Lo resultat foguèt la suspension de pagaments e la falhida de fòrça bancs, que lor calguèt barrar las siás pòrtas.[5] La falhida del 29 es una demostracion que l'economia pòt pas se fondamentar preferentament en monedas en desbrembant los mecanismes de produccion e de consomacion.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fernández, Antonio (1984): Historia del mundo contemporáneo. Barcelona: Vicens Vives, pàgina 367.
- ↑ Neré, Jacques (1970): 1929: anàlisis y estructura de una crisis. Madrid: Guadiana
- ↑ Fernández, Antonio (1984): Historia del mundo contemporáneo. Barcelona: Vicens Vives, pàgina 368.
- ↑ Fernández, Antonio (1984): Historia del mundo contemporáneo. Barcelona: Vicens Vives, pàgina 369.
- ↑ Non solament los bancs son colpables del tèrratrem economic: o foguèt tanben la dinamica de la borsa doncas que quand las valors pujavan de prètz, los dividends podián pas seguir l'ascens; la disparitat entre la cotizacion de la valor e los beneficis que produsissiá l'accion crompada fasiá qu'es donèsse lo procès contrari, lo de se desempegar de las accions pauc rendablas.


text:
Pempont
Pempont en breton ( Paimpont en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada tot a l'oèst del departament de Ille-e-Vilaine, es contiguë sus la mitat de la siá périphérie amb los departaments dels Còstas-de Armor e del Morbihan. En aquel, la municipalitat de Guer es sustot cobèrta per las landes #qu'esperlongan al sud los feuillus del bòsc de Paimpont pròpiament dicha. Lo riu del Aff servís de limit communale e délimite egalament lo Camp de Coëtquidan, terren de entraînement reservat als militars e escolans de las tres escorras de militaras #que se son implantats a Guer a la fin de la guèrra de 1939-1945.
Amb mai d'onze mila ectaras, es la mai granda municipalitat del departament. En arribant a unitat|17|km}}, lo sieu ais oèst-es es mai grand que l'ais nòrd-sud. Cap al bourg convergisson de divèrsas rotas départementales, l'accès principal a aquela municipalitat en se situant al sud-es per la sortida de las quatre-vias N 24 al nivèl de Plélan-lo-Grand. Lo nombre d'abitants a #èsser globalement constant o en leugièr aument dempuèi la XVIIen sègle fins en 1850 (aperaquí 3 500 personas vivon alavetz a Paimpont). A partir d'aquela data, se lo bourg a ganhat regularament qualques abitants, los pòbles s'an despoblat lentament, mas constantament. A la fin de la XXen sègle, los abitants son pas gaires mai de quinze #cent #que tres #cent pel bourg.
Située tout à l'ouest du département d'Ille-et-Vilaine, elle est contiguë sur la moitié de sa périphérie avec les départements des Côtes-d'Armor et du Morbihan. Dans celui-ci, la commune de Guer est surtout couverte par les landes qui prolongent au sud les feuillus de la forêt de Paimpont proprement dite. La rivière de l'Aff sert de limite communale et délimite également le Camp de Coëtquidan, terrain d'entraînement réservé aux militaires et élèves des trois écoles militaires qui se sont implantées à Guer à la fin de la guerre de 1939-1945.
Avec plus de onze mille hectares, c'est la plus grande commune du département. Atteignant 17 km, son axe ouest-est est plus grand que l'axe nord-sud. Vers le bourg convergent plusieurs routes départementales, l'accès principal à cette commune se situant au sud-est par la sortie de la quatre-voies N 24 au niveau de Plélan-le-Grand. Le nombre d'habitants a été globalement constant ou en légère augmentation depuis le XVIIen siècle jusqu'en 1850 (environ 3 500 personnes vivent alors à Paimpont). À partir de cette date, si le bourg a gagné régulièrement quelques habitants, les villages se sont dépeuplés lentement, mais constamment. À la fin du XXen siècle, les habitants ne sont guère plus de quinze cents dont trois cents pour le bourg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo monastèri fondat a la VIIen sègle per Judicaël n'es vengut abbaye La nòstra-Madama de Paimpont a la XIIIen. Longtemps lo bourg i aguèt pas constituit que del abbaye amb las siás bastissas mancomunats talas que lo hôtellerie pel accueil dels pelegrins, del cementèri e de qualques abitacions.
Aquel es pas #qu'al cors de la XIXen sègle, plan après la venta de la abbaye coma plan nacionala l'an 1790, que lo bourg #començar a prene la physionomie #que se lududes coneis uèi.
Le monastère fondé au VIIen siècle par Judicaël est devenu abbaye Notre-Dame de Paimpont au XIIIen. Longtemps le bourg ne fut constitué que de l'abbaye avec ses bâtiments associés tels que l'hôtellerie pour l'accueil des pèlerins, du cimetière et de quelques habitations.
Ce n'est qu'au cours du XIXen siècle, bien après la vente de l'abbaye comme bien national en 1790, que le bourg commença à prendre la physionomie qu'on lui connaît aujourd'hui.


text:
Electricitat
L’electricitat (del mot grèc elektron (eλektpov) que designa l'ambre jaune) es un fenomèn fisic degut a las diferentas cargas electricas de la matèria, e que se manifèsta per d'energia. L'electricitat designa tanben la branca de la fisica qu'estúdia los fenomèns electrics e sas aplicacions.
L'electricitat es tan vièlha coma l'estelam. D'unas de sas manifestacions foguèron estudiadas e descritas pendent l'Antiquitat, per los Grècs e los Mesopotamians. Mas la compreneson de sa natura vertadièra e de las possibilitats multiplas que provesís data del sègle XVIII. Après dos sègles d'avançadas e de descobèrtas, los scientifics e los engenhaires inventan e descobrisson de contunh de novèlas aplicacions a aquesta energia dotada d'un potencial colossal.


text:
Federacion
Una federacion (del latin fœdus, "pacte") es l'union de grops associatius, politicas...
La Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc es una federacion de las associacions regionalas d'ensenhaments de l'occitan e las de l'educacion nacionala francesa.
En politica federacion o estat federal es l'union d'un nombre especific d'estats o de regions parcialament autonòmas units per un govèrn central federal.
Dins una federacion, l'estatut d'autonomia dels estats o regions que la constituisson, es normalament reconegut constitucionalament e pòt pas èsser alterat per una decision unilaterala del govèrn central. Las federacions se conforman generalament per acòrd entre los estats e/o regions sobeiranas, encara que gaudisson pas sempre del drech a la secession d'un biais unilateral. La forma de govèrn o l'estructura constitucionala d'una federacion es sonada federalisme e es considerada coma lo concèpte opausat al centralisme.


text:
Sepal
Los sepals son las pèças floralas que forman lo calici de la flor d'una planta Angiospèrme. Los sepals son los elements qu'enròdan las autras pèças floralas dins las primièras fasas de desvolopament, quand la flor es sonque un brot. Evitan tanben, per las espècias entomofillas, que los insèctes accediscan al nectar sens passar per las estaminas e los estigmas. Lo nombre de sepals dins una flor es un caractèr important per lo classament e l'identificacion d'una espècia.
Existís una varietat considerabla de forma de sepals entre las diferentas espècias. Sovent los sepals son fòrça reduïts, e apareisson coma de dents o de crestas. D'exemples de flors amb periants fòrça reduÏts se pòdon encontrar a cò de las graminèas.


text:
Issans
Issans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitats limitrophes : Allondans, Raynans, Laire, Sant-Julien-lès-Montbéliard
Communes limitrophes : Allondans, Raynans, Laire, Saint-Julien-lès-Montbéliard
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Issans Aperteniá al comtat de Montbéliard #que i aguèt ligat a la França en 1793.
Issans appartenait au comté de Montbéliard qui fut rattaché à la France en 1793.


text:
Gres (ceramica)
Lo gres es un material ceramica caracterizat per una duretat fòrça granda e una resisténcia excellenta a las agressions quimicas o climaticas.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo gres apareguèt en China jos la dinastia Shang e la dinastia Han[1],[2],[3]. S'arribèt a la perfeccion aprèp lo sègle X amb los celadons dels Song.
Lo gres foguèt introduch en Occident al sègle XIV. Es fabricat amb una argila silicoargilosa donant una pasta de teissura fina cuècha a nauta temperatura, vitrificada e non porosa. L'estanquitat dels greses lor permetèt lèu de far l'estocatge dels liquides.
En Euròpa, la produccion iniciala se faguèt dins los païses renans, las regions de l'èst de França e de Beauvais. Al sègle XIX, lo vam per las produccions en gres menèt d'autras regions a desvolopar de manufacturas.
Las argilas pel gres[modificar | modificar la font]
Las tèrras de gres son d'argilas segondàrias o sedimentàrias, plasticas e de fòrta taus en silici e que lor vitrificacion s’efectua a l'entorn de 1 200 °C a 1 300 °C.
Los greses son en general reconeissables per lor color que va del gris mai o mens clar a brunenc. En efèit las argilas de gres prenon una color escurenca a la coseson[4] alara que las terralhas abitualas son de color clar, rosenc o rogenc, a causa d'una coseson en atmosfèra oxidanta.
Las tèrras de gres vàrian fòrça dins lor plasticitat e lor temperatura de coseson e se distinguís gaire entre las tèrras de fuòc o de gres. En fach, la classificacion dels tipes d’argila repausa mai sus lor utilizacion ceramica e pas sus lor vertadièra natura quimica o fisica o sus lor origina geologica.
La meteissa argila pòt al meteis còp servir coma tèrra refractària per far de bricas de fuòc e per la fabricacion de gres cosent a nauta temperatura, lo sol limit essent la preséncia de compausats quimics que favorizan la fusion a aquel nivèl de temperatura.
Los pichons telièrs del començament del sègle XX, que produsián de terralha d'aisina, emplegant d’abitud una tèrra de gres extracha a l'entorn e preparada sens gaire d'apondís.
Los greses (greses comuns e greses fins[5]) son generalament gris o brun amb de grans negres o bruns, de piritas, d'agregats de fèrre o d’un autre metal, vesibles sul fons blanc de la ceramica de Santa Usa.
Lo gres cerame[modificar | modificar la font]
L'apellacion grès-cérame, foguèt introducha per Brongniart al sègle XIX per distinguir lo material ceramic del mineral natural. Aquela denominacion s'aplica pels greses industrials, coberturas dels sòls e parets largament espandits al sègle XIX. Lo gres fin e lo gres cerame son realizats a partir d'argila plastica, de caolin, de sable feldspatic e de feldspat. Los feldspats jògan lo ròtle de fondent per far aparéisser una fasa vitrosa. Aqueles greses son generalament blancs e son utilizats per la vaissèla, los malons e las pèças sanitàrias.
- Los malons de gres colorats dins l'espessor èran produits per motlage dins un mòtle amb compartiments formats de fins bugets de laton e remplits de polveras coloradas. Las polveras èran versadas dins los motius per un masca estampon, diferent per cada color. Aprèp retrach dels bugets, lo malon èra pressat e cuèch a nauta temperatura. Gaireben inalterables, aqueles malons èran produits per de manufacturas. La complexitat de lor realizacion e la limitacion dins los motius reservèron lor utilizacion pels sòls.
- Los malons de gres esmaltat recebián aprèp coseson un decòr imprimit a basa d'oxides metallics e un jaç d'esmalt transparent vitrificable. Una segonda coseson de temperatura mendre fixava lo decòr. Malgrat lor granda resisténcia, los malons produits amb aquel procèssus èran damatjats pels passatges intensius. Anavan fòrça plan per las decoracions de las parets per que las tèrras cuèchas o faienças esmaltadas èran tròp fragilas.
Utilizacion dels greses[modificar | modificar la font]
Aprèp la porcelana vertadièra, lo gres ocupa la segonda plaça dins la produccion de terralhas de nauta temperatura, longtemps consideradas coma pus nòblas que la tèrra cuècha.
Lo gres es emplegat dempuèi l'Antiquitat, e uèi totjorn d'un biais industrial per la produccion de tudèls, subretot per l'assaniment. Per aquela utilizacion, es considerat coma un material pus durable que las matèrias plasticas o la fonda, mas es un pauc mai dificil de plaçar, e es pas adaptat a la fòrtas pressions.
Dins lo bastiment, lo gres estirat o pressat s'utiliza per realizar de malons pel sòl. Lo gres pressat, tintat dins la massa, es fòrça mai dur e resistent que lo gres esmaltat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ He Li, Chinese Ceramics: A New Comprehensive Survey, Rizzoli International Publications, New York, 1996, p. 39
- ↑ Daniel Rhodes, Stoneware and Porcelain: The Art of High-Fired Pottery, Chilton, Philadelphie, 1959, p.7
- ↑ Ibid, p. 8
- ↑ Quand l'aire es en quantitat insufisenta per balhar tot l'oxigèn demandat per la coseson, se fa una atmosfèra reductritz que càmbia la natura e l'aparéncia de la tèrra e dels esmalts.
- ↑ (fr)Edouard Charton, Le magasin pittoresque, Paris, 1839, « Los greses fins se fabrican subretot en Anglatèrra. Es a Wedgwood qu'Anglatèrra deu aquela terralha. Lo vertadièr inventor n'es Bœttcher, que s'imaginèt, ..., d'aver trobat la porcelana en fabricant una terralha de gres fin. Alara que, al Japon, se'n fabricava dempuèi de temps los mai alunhats »


text:
682
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 682 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Intervencion probabla dau rèi de Calakmul per plaçar un membre de son Ostau coma cap — vassau — après la disparicion de la dinastia locala de Naranjo[1].
Tikal[modificar | modificar la font]
Per lo premier còp dempuei lo sègle VI, un monument novèu foguèt inaugurat per Jasaw Chan K'awiil a Tikal mostrant — maugrat sei desfachas dins lo corrent dau sègle VII còntra Calakmul e seis aliats — lo redreiçament de sa poissança. La bastida d'autrei monuments foguèt tanben rapidament començada.


text:
Cristina de Borbon
Cristina de Borbon (lo 13 de junh de 1965) z-es la segònda filha del rei Juan Carlos Ièr d'Espanha e de la reina Sofia, la sòr d'Elena de Borbon e del prince d'Astúrias Felipe d'Espanha, eiretèir del tròn d'Espanha. Z-es tanben la femna de Iñaki Urdangarin. Z-an quatre enfants : Juan Valentín de Todos los Santos (lo 29 de novembre de 1999), Pablo Nicolás de Todos los Santos (lo 6 de decembre 2000), Miguel de Todos los Santos (lo 30 d'abrial de 2002) e Irene de Todos los Santos (lo 5 de junh de 2005).


text:
Siure
Lo siure (var. suve) es un material present dins la rusca de qualques arbres, subretot aquela del surrièr. Apara l'arbre dels insectes, del freg e dels mals temps tot li permetent de respirar, per de prims canals. Lo surrièr es un potz de carbona encara mai eficaç que l’arbre es expleitat a produire de siure[1].
Somari
Istòira de l’utilizacion et de la produccion[modificar | modificar la font]
Los primiers surrièrs identificats mòstran que l'espècia existís dempuèi de milions d'ans e dels rèstas de l’antiquitat mòstra que los òmes sabián l’expleitar per d'utilizacions variadas e la fabricacion d’objèctes fòrça diversificats. D’objèctes fabricats de siure e datant de l’an -3000 tornèron èsser trobada en China, en Egipte, a Babilònia e en Pèrsia. En Itàlia, dins de rèstas del sègle IV AbC, se trapèt d'objèctes fabricats de siure coma flotadors, bondas per tancar las barricas, cauçadura de femna e troces de teulat.
A la meteissa epòca, se tròba de traças de surrièrs dins los escriches del filosòf grèc Teofra: en efècte, se maravelha de « la facultat qu'aquel arbre possedís renovelant sa rusca quand aquela li es tirada ».
Al sègle XIX, França, Itàlia e Tunisia desvelopan l’expleitacion de lors selvas de surrièrs e la produccion du siure coma material.
Al sègle XX, l’industria del siure desvolopèt de procediment e de metodologias, l’emplec del siure coma material es totjorn mai innovant e dins los ans 1950 una entreprisa americana concebèt las primièra lauza de siure pel sol.
A la fin del sègle XX e al debut del sègle XXI, dels estudis son menadas per definir las normas internacionalas per l’industria del siure. La principala institucion dins aquel domeni es la Confederacion Europèa del siure que amassa cinc païses productors (Espanha, França, Grand Bretanha, Itàlia, Portugal) mejan las federacions d'aqueles païses.
Tirada de la rusca[modificar | modificar la font]
Lo siure produtz dirèctament per l'arbre pòt pas servir per la fabricacion de tap. Se tira la rusca quand la camba atenh 70 cm de circonferéncia e 1,30 mètre del sol e sus surrièr de 20 a 25 ans.
Una primièra jaça de rusca es tirada d'estructura fòrça irregulara e d’una duretat qu'es dificil de trabalhar. Servís de material d’isolacion o pels sols. Aprèp aver tirat 2 a 3 jaças lo siure pòt servir per la produccion de taps. Lo siure ven alara regular en efècte la produccion dels taps ipausa d’utilizar pas que du siure de fòrça granda qualitat. [2].
La rusca s'expleita sus la camba e los principals rams. La nautor per desruscar depend del diamètre del surrièr: mai es gros, mai se pòt levar lo siure.
Per levar la rusca de destrals especialas son utilizada e devon aver un fial fòrça prim e un margue de biais. I a 3 tipes de destrals[3] :
- la destral catalana, de fial drech, utilizada en França, Espanha e Itàlia
- la destral Portuguesa, de fial redond, utilizada en Portugal
- la destral Extremena, de fial de mièg luna, utilizada en Espanha
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo siure es un produch de densitat flaca, antistatica, resista pro al fuòc, bon isolant termic, isolant fonic e vibratòri, e resistent a l'aiga mercé a la suberina que banha las cellulas. Es sople e se descompausa lentament.
Servís tradicionalament a fabricar dels taps de vin. Mai de 80% de la produccion de siure mondiala es utilizada per tampar las botelhas[4]. Le siure es tanben preciós per d'autras utilizacion, subretot en bioconstruccion. Lo PVC utilizat dins los fuselatges dels avions pòt èsser remplaçat pel siure que dispausa de las meteissa proprietats de leugieretat e d'ininflamabilitat [5] . Se transforma en panèls d'isolacion, per cobrir de parets o sols.
Es tanben utilizat dins la fabricacion de qualques instruments de musica de la familha de las fustas, coma la clarineta, lo Clarin, lo Saxofòn, e lo basson.
País productors[modificar | modificar la font]
- Portugal; produtz de siure que concernís dubretot los districtes de Santarém, d’Évora, Setúbal, Portalegre e Beja, lors surrièras donan prèp 90% de la produccion du siure portugués.
- Espanha
- Marròc
- Itàlia
- França
- Argeria
- Tunisia
D’autres païses, coma Russia, ensajèron de plantar de surrièrs mas sans capitar.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)PLANETE LIEGE Portal de la Federacion Francesa dels Sindicats del siure
- (fr)Del surrièr al tap
- (fr)Lo trabalh del siure
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Margarida Pi i Contallé. 2006. Responsabla del laboratòri de (fr)Manuel Serra Hongos y micotoxinas en tapones de corcho. Propuesta de límites micológicos aceptables
- ↑ (fr)Un surrièr expleitat capta dos còps mai de CO2 que qin que siá autre arbre
- ↑ (fr)Cooperacion - Descobrir la tèrra de Vasco de Gama
- ↑ (fr)levar lo siure
- ↑ "elmundovino">(es) Ecologistas y corchos Reuters Sus elmundovino publicat lo 13-8-2007
- ↑ (fr)D'avions... en tas de siure ?


text:
Osvaldo Pugliese
Osvaldo Pugliese (Villa Crespo, Buenos Aires, lo 2 de deceme de 1905 - Buenos Aires, 25 de julhet de 1995) que ho un pianista, compositor e cap d'orquèstra argentin de tango.
Lo son pair qui èra eth medish flabutaire, que'u crompè mainatge un vriulon e que'u andè estudiar au Conservatòri Odeon deu son quartièr nadau on fin finau acabore per descrobir lo piano. Au 15 ans que formè un trio dab lo bandoneonista Domingo Faillac e lo violonista Alfredo Ferrito e que's produsín dens lo Café de la Chancha. Arron qu'integrè l'orquèstra de la bandoneonista Francisca Bernardo (chafrada la Paquita o La Flor de Villa Crespo. En 1924 que passè peu cuartet de Enrique Pollet e fin finau qu'integrè las orquèstras prestigiosas de Roberto Firpo e, en 1926, de Pedro Maffia.
En 1929 que fondè ua purmèra orquèstra qui avó ua mauescaduda financièra. Que tornè fondar e gavidar ua orquèstra navèra en 1936 dab Alfredo Calabró, Juan Abelardo Fernández e Marcos Madrigal (bandoneons), Rolando Curzel e Juan Pedro Potenza (vriulons), Aniceto Rossi (contrabaisha). Que debutèn hens lo Germinal de l'avienguda Corrientes (sede de mantus teatres e cabaret de Buenos Aires) e qu'ei per e dab aquesta orquèstra que compausore e intrepretere las soas òbras mei famosas com, per exemple La yumba.
Membre deu Partit Comunista Argentin de 1936 enlà, qu'avó coentas dab los regim de Juan Domingo Perón mes tanben dab lo regim militar (aperat Revolución Libertadora) qui'u hè càder. Qu'arrebó ua distincion oficiau de Cuba de la man de l'escrivan Alejo Carpentier e lo grad de comandaire de l'Òrdi de las Arts e de las Letras de França.


text:
Matriarcat
Lo matriarcat es un tèrme antropologic que definis la manièra d'organizacion sociala que las femnas e especialament las maires de la comunautat tenden a predominar dins de posicions de poder.
Lo tèrme de ginecocracia s'utiliza per se referir especificament al govèrn de las femnas.
Lo matriarcat diferís del matrilinhalisme, que los filhs s'i identifican culturalament amb lor maire e non pas amb lor paire, e que las alianças familialas e tribalas s'i forman dempuèi los linhatges de sang de las femnas. Per exemple, dins la tradicion de la halakhà josieva, una persona que nais d'una maire josieva es considerada automaticament josieva; lo judaïsme, doncas, se transmet de la maire cap a l'enfant.
Lo matriarcat diferís tanben del matrilocalisme, un tèrme que los antropològs utilizan sovent per descriure las societats que l'autoritat de las maires i es la principala dins las relacions domesticas e que los marits s'unisson a la familha de lors femnas al luòc qu'aquelas s'uniscan a la tribú o la familha del marit.
Lo matriarcat es una combinason d'aquestes factors e pòt inclure lo matrilinhalisme e lo matrilocalisme.
Dins lo matriarcat, las femnas son a la carga de la distribucion dels bens del clan o de la tribú, en mai de las noiriduras. Aquesta caracteristica dona a las femnas una posicion d'influéncia subre lors societats.


text:
Ferabràs
Ferabràs (forma occitana; en francés es Fierabras) es un roman occitan de tematica epica carolingiana, escrich entre 1230 e 1240 e que compta aperaquí 5.000 vèrses. Es una adaptacion d'un cant de gesta francés de meteis nom qu'es de cap a 1170.
L'istòria[modificar | modificar la font]
L'òbra conta de batalhas legendàrias, e entremièg l'istòria d'una sarrasina que ven crestiana per amor. Carlesmanhe ataca Espanha per i recuperar las relíquias de la Passion, que son dins las mans de l'emir Balan, que son filh, un gigant de mai de quatre mètres sonat Ferabràs, es un eròi vertuós. Vençut per Olivièr durant un combat, es illuminat per l'Esperit Sant e se convertís al cristianisme. Atacat pels sarrasins, es embarrat per son pare dins una torre. Pasmens sa sòrre Floripar, qu'es enamorada de Guiu de Borgonha, ajuda Rotland e Carlesmanhe a véncer Balan, que morirà en se negar a se convertir al cristianisme. L'òbra es una exaltacion del cristianisme coma vertut fantastica mai que coma un fe.
Lo tèxt occitan inspirèt una version posteriora en italian, lo Cantare di Fierabraccia e Ulivieri dins la segonda part del sègle XIV. N'existisson tanben doas versions anglesas Sir Ferumbras (de la fin del sègle XIV o de la debuta del XV) e Firumbras qu'es incomplet. Una òbra anglesa del sègle XV Sowdon of Babylon combinèt aquesta istòria amb una autra òbra. L'escrivan espanhòl Calderón de la Barca empleguèt qualques elements d'aquesta istòria dins son drama La puente de Mantibile.
En 1823, lo compositor Franz Schubert escriguèt una opèra que sonèt Fierrabras, que se fondamentava sus cèrtas istòrias a l'entorn de la conversion del cavalièr.
Lo baume de Ferabràs èra un pocion magica que lo cavalièr trobèt dins sas aventuras e que foncionava coma gariment universal. Sa fama s'esperlonguèt mai enlà de las istòrias carolingianas e apareguèt coma un motiu dins lo Quichòte.


text:
Categoria:Categoria d'esbòs
Aquesta categoria servís d'indèx de totas las soscategorias d'esbòsses existentas.
- Totas las categorias e soscategorias d'esbòsses deurián figurar aicí per permetre una recèrca per nom:
- Las categorias d'esbòsses listadas aicí se deurián categorizar dins las autras categorias d'esbòsses listadas aicí.
- Senon es una categoria principala d'esbòs que se deuriá listar aicí amb una clau prefixada per '*'.
- Cap d'article se i deu pas afectar (utilizar puslèu los modèls d'esbòsses).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Categoria:Wikipèdia:esbòs per totes los esbòsses non classats dins una categoria precisa
- Categoria:Modèl esbòs per un indèx tematic dels modèls correspondents
- Wikipèdia:Categorias d'esbòsses per una lista estructurada dels modèls
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
F
- Wikipèdia:Esbòs fauna (2 C, 31 P)
- ► Wikipèdia:Esbòs flòra (1 P)
M
- ► Wikipèdia:Esbòs mamifèr (17 P)
P
- ► Wikipèdia:Esbòs peis (4 P)
Z
- Wikipèdia:Esbòs zoologia (1 C)