text:
Euròpa
Euròpa es un continent o una partida d'Eurasia (peninsula occidentala), o quitament d'Eurafrasia, segon lo ponch de vista. Es de còps qualificada de « Continent vièlh », per oposicion al « Monde novèl » (America).
Lo gentilici es europèu -èa[1].
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Geografia
- 3 Istòria d'Euròpa
- 4 Religions
- 5 Politica
- 6 Economia
- 7 Environament
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Dins la mitologia grèga, Euròpa filha d'Agenòr (Eupώπn en grèc) es una princessa feniciana que foguèt raubada per Zèus metamorfosat en taure blanc, e menada sus l'illa de Creta ont donèt naissença a Minòs. Dins las òbras d'Omèr, Eupώπn es una reina mitologica de Creta e non pas un tèrme geografic. Mai tard, lo mot designèt la Grècia continentala e dempuèi l'an -500 sa significacion s'aplica a tota la tèrra al nòrd.
L'analisi pus comuna d'aqueste mot lo considèra coma una composicion dels mots grècs eurys (« larg ») e ops (« visatge »), mas se tracta sens dobte d'una etimologia incertana. D'autres lingüistas pensan que ven del mot semitic ereb, que vòl dire « trescòl del solelh » (doncas « occident »). Dins una perspectiva asiatica o mièja-orientala, lo solelh trescòla efectivament en Euròpa, la tèrra a l'oèst. E la princessa feniciana (doncas semitica) foguèt plan capturada per Zèus cap al ponent.
Geografia[modificar | modificar la font]
Los limits terrèstres d'Euròpa son de còps mal definits. Aquela seria, dins la vision europèa tradicionala, separada d'Asia a l'èst pels monts Orals, lo riu d'Oral, la mar Caspiana e lo massís de Caucàs. Los estreches del Bosfòr e de Gibartar separan Euròpa respectivament d'Asia e d'Africa. Lo continent es bordat a l'oèst per l'ocean Atlantic e al nòrd per l'Artic. La mar Mediterranèa delimita lo continent al sud. Son consideradas europèas Islàndia e las principalas illas de la Mediterranèa - lo cas de Chipre es lo pus discutible, almens sul plan geografic. Fins aquí la delimitacion es clara, mas se complica amb los cases de Russia e de Turquia, classadas politicament en Euròpa, qu'an una brava partida de lor territòri en Asia.
Dins la vision actuala, que fa l'unanimitat, lo contorn d'Euròpa se pòt afinar e imaginar a partir dels Estats membres del Conselh d'Euròpa.
Qualques illas de l'Atlantic (Madèira, Canàrias, Açòres) que la geografia restaca pas a aqueste continent son consideradas coma europèas per l'origina de lor poblament e de lor cultura. Es tanben lo cas de Groenlàndia, qu'aperten a Danemarc. Doblidem pas enfin que qualques païses d'Euròpa Occidentala an conservat qualques colonias luenhencas que sos abitants se retròban de facto europèus, per exemple per França los departaments e territòris d'otramar.
Euròpa a una superficia d'un pauc mai de 10 000 000 km2, precisament 10 392 855 km2. Aquò representa un tèrç d'Africa o un quart d'Asia o d'America.
Se pòt destriar cinc grandas regions geograficas : l'Euròpa Orientala, l'Euròpa Centrala, los Balcans, l'Euròpa Occidentala e Escandinàvia.
Cal notar que las frontièras orientalas d'Euròpa son abans tot politicas : lo limit dels Orals es degut als cartografs del tsar Pèire Ièr lo Grand al Sègle XVIII. Tanben, la frontièra foguèt desplaçada de las nautas crestas de Caucàs cap a la Caspiana al començament del Sègle XIX per justificar l'annexion de Georgia e d'Armenia dins l'Empèri Rus. D'un punt de vista mai scientific, se l'òm se referís a la tectonica de las placas, Euròpa e la partida continentala d'Asia son pas qu'un unic e meteis continent, apelat Eurasia. Atal, qualques geografs eminents, coma Alexander von Humboldt, consideravan Euròpa coma una simpla peninsula de l'Asia.
Vejatz tanben las formacions geologicas d'Euròpa.
Las lengas d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
Euròpa se caracteriza per un grand nombre de penetracions de braces de mar entre de peninsulas, que contribuisson atal a temperar lo clima del continent, d'autra part rescaufat sus sa faciada occidentala per lo Corrent del Golf.
La majora partida del continent es situada jos de latituds temperadas e coneis doncas quatre sasons ben marcadas. Las regions costièras de la faciada atlantica coneisson un clima oceanic, adocit pel Corrent del Golf, mentre que la granda plana del nòrd-èst es caracterizada per un clima continental. Se pòt tanben destriar lo clima montanhòl de las regions d'altitud (Alps, Pirenèus, Alps Escandinaus) e tanben lo clima mediterranèu particularament doç del contorn de la Mediterranèa.
Istòria d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
De recèrcas realizadas aquestes ans en Georgia e aprèp en Bulgaria permeton de dire que lo genre Homo existís en Euròpa dempuèi gaireben 1,5 milion d'ans. Es en efècte probable que sos representants ajan poblat Euròpa dempuèi Caucàs en seguissent la via danubiana.
Òm apèla anteneandertalians las populacions que visquèron en Euròpa fa 800 000 a 400 000 ans. Son particularament representats per l'Òme de Talteüll (- 450 000 ans), lo « Francés mai ancian ».
Las primièras traças de pòblament neandertalian en Euròpa remontan a 300 000 ans. Aquela espècia umana, fòrça especializada, sembla d'aver existit solament en Euròpa e al Pròche Orient. Dispareguèt fa gaireben 35 000 ans.
L'Òme modèrne (que sas primièras traças africanas remontan a 120 000 ans) apareis en Euròpa fa 40 000 ans, representat especialament per l'Òme de Cròsmanhon.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Es gràcias als Grècs que se coneis lo mot d'Euròpa, atestat pel primièr còp al sègle VI ab. J.-C. Sembla qu'aja en primièr designat per eles la region continentala situada al nòrd del golf de Corint, puèi las tèrras que descobrissián pauc a pauc al nòrd del Bacin Mediterranèu.
Sus las ribas de la mar Mediterranèa, aprèp l'espandida de Grècia, ven lo de la civilizacion romana. Mai al nòrd se desvolopan de civilizacions protoistoricas : Cèltas, Germans, etc.
La constitucion de l'Empèri Roman, puèi lo desvolopament del cristianisme, permeton un primièr esbòs d'unitat europèa que son centre politic e economic es la Mediterranèa.
La lenta desagregacion d'aquel empèri e son incapacitat a resistir fàcia a las incursions repetidas dels pòbles germanics provòcan sa dislocacion e l'esclafament de sa mitat occidentala. Qualques pòbles germanics consèrvan lo poder dins d'entitats territorialas novèlas de las frontièras mobilas, qu'anonciavan la creacion dels actuals Estats europèus de l'oèst.
A l'èst, l'Empèri Roman d'Orient, que sa capitala es Constantinòple, subsistís e ven puèi l'Empèri Crestian d'Orient ont los abitants persistisson a se considerar « Romans ».
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Carlesmanhe es considerat coma lo « paire d'Euròpa ». Es en efècte amb el que lo mot Euròpa pren una significacion politica. Es apelat de son vivent Pater Europae, e se tròba tanben l'expression Europa vel regnum Caroli (Euròpa, o lo reialme de Carles). L'Euròpa de Carlesmanhe, es en primièr una Euròpa franca, que Roma i jòga pas mai lo ròtle màger : se foguèt sacrat emperaire d'Occident a Roma, es Ais de la Capèla que causiguèt per capitala de son empèri. Es tanben una Euròpa crestiana : Carles se considèra coma coronat per Dieu, e lo fach que son sacre a Roma aguèsse lòc un 25 de decembre a valor de simbòl. Es enfin una Euròpa Occidentala, los projèctes d'union amb l'Empèri d'Orient envisatjats cap a l'an 800 capitèron pas.
L'Edat Mejana es, gaireben pertot en Euròpa, l'epòca de la feudalitat d'ont emergiguèron, jos l'impulsion de reis energics e ambicioses, las debutas dels primièrs Estats modèrnes, sovent antagonistas coma França e Anglatèrra.
L'Empèri d'Occident s'esclafa rapidament aprèp la mòrt de Carlesmanhe, puèi dispareis al començament del Sègle X. En 962, Oton Ièr crèa lo Sant Empèri Roman Germanic, mas aiceste poguèt pas s'espandir, entraversat per la montada dels nacionalismes (França, Anglatèrra), per sas lutas amb la papautat, puèi per l'espandiment de l'Empèri Otoman a l'Edat Modèrna.
L'Empèri Bizantin, crestian mas de cultura essencialament grèga, coneis de fluctuacions importantas de sa fòrça e per consequent de l'empresa de son territòri. Aquel s'espandirà a son apogèu sus una granda partida de las ribas mediterranèas, d'en primièr jos Justinian Ièr, puèi jols emperaires macedonians, del IX al Sègle XI.
La montada en poténcia dels Musulmans, puèi lo Grand Esquima (1054) entre lo catolicisme e l'ortodoxia - seguit d'una crosada dirigida en 1202 contre ela- afliquisson l'Empèri d'Orient. Es esquichat tròç aprèp tròç per l'Empèri Otoman abans de disparéisser a la tombada de Constantinòple en 1453.
En fach, es lo tèrme de Crestianitat que, durant qualques sègles, unirà culturalament la màger part dels Europèus catolics mentre que lo mot d'Euròpa dispareis dels esperits. Las crosadas son una de las raras concretizacions politicas e militaras d'aquel sentiment d'apertenéncia.
Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
A l'epòca que l'Empèri Bizantin s'esclafa, la Reconquista s'acaba. 1492 es l'annada d'Espanha, amb la reconquista del darrièr reialme moro (Granada) en Peninsula Iberica e lo primièr viatge de Cristòl Colomb, jos l'egida dels Reis catolics que va dobrir camin a l'establiment de las egemonias europèas.
Lo sòmi d'un grand empèri europèu renais al Sègle XVI, amb l'afrontament entre Francés Ièr e Carles Quint, que se disputèron lo tròne del Sant Empèri. Gràcias al sosten dels banquièrs Fugger, Carles Quint es venceire, e se retròba al cap d'un domeni fòrça vast, mas tanben fòrça trocejat. Las guèrras nombrosas menadas contra França donan pas cap de resultat ; durant dos sègles, lo descopatge d'Euròpa evoluís a l'agrat de las alianças matrimonialas e de las guèrras entre estats. Pus grèu, lo ciment del cristianisme catolic, que donèt una impression d'union a aquela Euròpa, esclata en trocets amb la Reforma (o puslèu las Refòrmas), que son impacte politic es considerable e provòca en particular la formacion de las Províncias Unidas e de la Confederacion Elvetica. Las guèrras de religion, la Guèrra de Trenta Ans, las guèrras de Loís XIV ritman los XVIen e XVIIen. Los Tractats de Vestfàlia (1648) tòrnan dessenhar durablament la carta politica d'Euròpa e l'equilibri de las fòrças en preséncia.
L'Edat Modèrna es doncas finalament marcada per un renforçament dels nacionalismes. Es tanben l'epòca qu'Euròpa s'espandís fòrça luènh de sas frontièras naturalas per la constitucion dels primièrs empèris colonials sul continent american, puèi en Índia.
Edat Contemporanèa[modificar | modificar la font]
La Revolucion Francesa inaugura un bolegadís politic fòrça important : las idèas democraticas apareisson sul davant de la scèna e las campanhas de Napoleon Ièr puèi lo Congrès de Viena remodèlan prigondament la carta d'Euròpa e las mentalitats.
A la fin d'un long procèssus, al Sègle XIX se realiza l'unitat d'Itàlia e d'Alemanha, e mai la constitucion de mai d'un novèl país dins los Balcans, nascut del desmembrament de l'Empèri Otoman, apelat alara « l'òme malaut d'Euròpa ».
Es tanben l'aparicion de movements politics novèls que vòlon mai d'egalitat (socialismes), o quitament lo desmantelament del poder dels Estats (anarquismes). Aquelas idèas se difusaràn pus tard, e amb mai o mens de retard, largament fòra de las frontièras d'Euròpa.
La dominacion politica e economica d'Euròpa sus la rèsta del monde s'es afirmada aprèp la revolucion de son economia a l'ocasion de las revolutions industrialas, en desvolopant sa productivitat e en aviant una fòrta explosion demografica. Lor avança tecnologica, e especialament militara, permetèt als païses europèus, en concurréncia los unes contre los autres, d'espandir lor empresa suls autres continents. Aquesta colonizacion coneguèt son apogèu al començament del Sègle XX (aqueste apogèu s'acaba en 1914), abans que las doas Guèrras Mondialas borrolen l'òrdre establit. La Segonda Guèrra Mondiala laissa Euròpa exsangüa (vejatz l'article Euròpa jos dominacion nazi). Mentre que la supremacia dels païses europèus occidentals dispareis al profièch de doas superpoténcias novèlas (los Estats Units d'America e l'Union Sovietica), de rebellions se desvolopan dins las colonias, menant a l'independéncia de mai d'un país, especialament dins lo corrent del tresen quart del Sègle XX.
Parallèlament, mentre que l'excedent demografic d'Euròpa èra tal que constituissiá una resèrva d'emigracion massissa pendent tot lo Sègle XIX e al començament del Sègle XX, los païses del continent foguèron confrontats a una estabilizacion, quitament una regression demografica a partir de la Primièra Guèrra Mondiala. Aquò, combinat amb lo desvolopament continú de l'economia, e principalament de l'industria de produccion e de transformacion, provòca un apèl de man d'òbra que transfòrma Euròpa en una tèrra d'immigracion, particularament al cors de las Trenta gloriosas.
Religions[modificar | modificar la font]
Se pòt destriar d’un biais general tres ensembles de religion :
- L'Euròpa del nòrd protestanta (Reialme Unit, Escandinàvia, l'Alemanha del Nòrd…)
- L'Euròpa de l'èst ortodòxa (Grècia, Russia, Ucraïna, Romania, Serbia e Montenegro…)
- L'Euròpa del sud, de l'oèst e del centre catolica (Portugal, Espanha, Itàlia, França, Belgica, l'Alemanha del sud, Polonha, Àustria…)
Los catolics son majoritaris dins 23 païses, los ortodòxes dins 10 païses, los protestants dins 9 païses, los musulmans 3 païses (Bòsnia e Ercegovina, Albania, Turquia)
Existís de minoritats religiosas a l'interior d’aquestes ensembles grands :
- los josieus son presents en Euròpa dempuèi l'Empèri Roman ; son estats persecutats dempuèi l’Edat Mejana e durant la Segonda Guèrra Mondiala (veire Shoah) amb en França, de gropes eissits de l'immigracion del Magrèb (dempuèi 1962 mai que mai) e del Pròche Orient al sègle XIX.
- los musulmans son fòrtament presents dins los Balcans, autrescòps jos l'ancian Empèri Otoman (Albania, Bòsnia, Kosovo, Macedònia), en Turquia e, de las seguidas de l'immigracion, en França, Reialme Unit, Alemanha, Espanha, Païses Basses, Belgica…
- las religions extrèmas orientalas coneisson un succès creissent, per gost de l'exotisme o per las comunautats asiaticas immigradas en Euròpa.
- l'ateïsme es minoritari. A l'epòca comunista, en Albania, la religion èra proïbida ; segon l'obratge de J. Baudérot (dir.), Religion e laïcitat dins l'Euròpa dels 12, 1994, pagina 259 : un quart de la populacion de l'Union Europèa seriá « non religiosa » e 5% dels Europèus serián d’atèus convençuts. Una enquista menada dins 21 païses sus 21 000 personas e publicada en decembre de 2004 anóncia que 25% dels Europèus de l'Oèst se dison atèus contra 12% dins los païses d'Euròpa Centrala e Orientala. Encara segon aquesta enquista publicada dins lo Wall Street Journal (edicion europèa), 4% dels Romaneses e 8% dels Grecs se dison atèus. Per contra, 49% dels chècs e 41% dels Neerlandeses son atèus. Segon una enquista recenta del Centre Public de Recèrcas Sociologicas (Le Monde, julhet de 2005), 82,4% dels Espanhòls se dison catolics e 47,7% d'entre eles practicants.
- la laïcitat demòra una especificitat francesa, mas la separacion de las Glèisas e dels Estats es establida dins gaireben totes los païses. Çaquelà, al mièg de l'Union Europèa, lo Reialme Unit, Danemarc, Finlàndia e Grècia an de sistèmas confessionals, valent a dire que l'Estat reconeis una religion oficiala o dominanta. Dins aquestes cases, i a pas egalitat de tractament entre las religions, mas de prerrogativas d'ordre financièr son acordadas a una d'entre elas. De debats preparatòris a la Constitucion Europèa an evocat la possibilitat d'inscriure las rasics crestianas dins lo tèxte, mas aquò foguèt rebutat.
Pendent longtemps, lo continent foguèt devastat per l'intolerància religiosa e las guèrras de religion (França, Guèrra de Trenta Ans, pogròms).
Politica[modificar | modificar la font]
Los païses qu'an tot o partida de lor territòri en Euròpa (segon los limits geografics definits supra) son en nombre de 49 :
Albania, Alemanha, Andòrra, Armenia, Àustria, Azerbaitjan, Bielorussia, Belgica, Bòsnia e Ercegovina, Bulgaria, Croàcia, Chipre, Danemarc, Espanha, Estònia, Finlàndia, França, Georgia, Grècia, Ongria, Irlanda, Islàndia, Itàlia, Cazacstan, Letònia, Liechtenstein, Lituània, Luxemborg, anciana Republica Iogoslava de Macedònia, Malta, Moldàvia, Monegue, Norvègia, Païses Basses, Polonha, Portugal, Republica Chèca, Romania, Reialme Unit, Russia, Sant Marin, Serbia e Montenegro, Eslovaquia, Eslovènia, Suècia, Soïssa, Turquia, Ucraïna, Vatican.
Vejatz article detalhat Politica d'Euròpa
Las datas de la construccion de l'Union Europèa
L'unitat europèa, sòmi e realitat[modificar | modificar la font]
Euròpa a jamai conegut d'unitat politica totala. Certans periòdes d'una durada variabla son çaquelà estats marcats per la dominacion d'una vasta partida del continent per un poder unic, que s'es generalament impausat per la fòrça. Foguèt atal lo cas de l'Empèri Roman, de l'Empèri Carolingian, de l'Empèri Napoleonian, e del IIIen Reich. Certanas familhas reialas governèron tanben, per lo biais de relacions dinasticas, un grand nombre de païses europèus; la pus notabla d'entre elas es la familha dels Habsborg.
Victor Hugo somièt sovent qu'un jorn existirián los Estats Units d'Euròpa, fasent contra-pes als Estats Units d'America. Son discors prononciat lo 21 d'agost de 1849, a l'ocasion de la dobertura del Congrès de la Patz a París, es restat celèbre [1]. I evòca una Euròpa enfin pacificada, unida dins un meteis govèrn. La seguida de l'Istòria li balharà pas rason, amb la guèrra de 1870 e las doas Guèrras Mondialas. Puèi arriba la Guèrra Freja, que devesís Euròpa en dos blòcs antagonistas. Malgrat tot, lo general de Gaulle sèrva l'espèr, quand parla mai d'un còp d'una vasta Euròpa qu'anariá de l'Atlantic als Orals. La casuda del mur de Berlin e la disparicion del blòc sovietic poirián un jorn li donar rason.
En efècte, dempuèi la segonda mitat del sègle XX, un movement d'union politica es en construccion, qu'a per particularitat una mesa en plaça pacifica e democratica. La forma actuala d'aqueste poder novèl qu'es l'Union Europèa es çaquelà pas encara arrestada e daissa uèi una granda libertat politica als païses membres, de mai en mai nombroses. L'Union Europèa compren ara 27 Estats membres, demèst los quals 12 que fan part de la zòna euro.
Per lo govèrn de George Bush dels Estats Units, l'« Euròpa vièlha » compren los païses de l'oèst del continent, e l' « Euròpa novèla » los païses del centre e de l'èst, recentament liberats del comunisme.
Euròpa es lo continent que compta lo mai de monarquias. Las monarquias europèas son democraticas ; los reis e las reinas an pas qu'un ròtle simbolic e lo pus sovent es lo primièr ministre, elegit, e son govèrn, qu'an lo poder politic vertadièr sus lo país concernit.
Organizacions europèas[modificar | modificar la font]
- Conselh d'Euròpa : Cort Europèa dels Dreches de l'Òme
- AELE : Associacion Europèa de Liure Escambi
- CE : Comunautat Europèa que remplaça la CEE dempuèi 1993
- CEE : Comunautat Economica Europèa
- EEE : Espaci Economic Europèu
- UE : Union Europèa : zona euro, Cort de Justícia Europèa, Banca Centrala Europèa, Convencion de Schengen
Economia[modificar | modificar la font]
Veire la lista dels grands gropes industrials europèus.
Environament[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 2005 es entrada en vigor la novèla nòrma europèa per limitar la pollucion atmosferica : las aglomeracions de mai de 250 000 abitants de l'Union Europèa devon pas despassar de valors limits : 50 ug (0,05 mg) de particulas per mètre cube d'aire ambient deu èsser lo maximum per 35 jorns per an, e la valor mejana annuala deu pas anar al dessús de 40 ug. Quitament, se respectava pas las nòrmas antipollucion ja en vigor: en 2002, 11 païses entre 15 despassèron lo marge autorizat.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Cartas[modificar | modificar la font]
En francés :
En anglés :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma regulara en occitan, de preferir a la forma artificiala europenc -a*.


c: text/html

text:
Nantilly
Nantilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nantilly Es un pichon vilatge Franc-comtois del departament de la Anautita-Saône situat en limit de la Bourgogne de la Franca-Comtat aital coma de la Champagne-Ardenne. Al centre d'un poligòn #que los cuiques n'an marcat per Besançon, Dijon, Dole e Langres équidistants de 50 quilomètres. Lo vilatge se situa ne fond d'una pichona vallée (de la Soufroide) e sus los sieus dos flancs. La Saône flueix a 5 km.
Nantilly est un petit village Franc-comtois du département de la Haute-Saône situé en limite de la Bourgogne de la Franche-Comté ainsi que de la Champagne-Ardenne. Au centre d'un polygone dont les angles sont marqués par Besançon, Dijon, Dole et Langres équidistants de 50 kilomètres. Le village se situe en fond d'une petite vallée (de la Soufroide) et sur ses deux flancs. La Saône coule à 5 km.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Garait
Garait (Guéret en francés), es una comuna occitana de Lemosin situada dins lo departament de Cruesa e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Toponimia
- 3 Istòria
- 4 Blason
- 5 Administracion
- 6 Demografia
- 7 Luòcs e monuments
- 8 Personalitats
- 9 Vejatz tanben
- 10 Personalitats ligadas amb la comuna
- 11 Véser tanben
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Atestada sos la forma Waractus au VII segle, de Garait vers 1140, Garag 1140 (forma sud-occitana), Garactum vers 1315, Garet en 1451[1].
Lo terme ven dau bas latin vervactum / bervactum « tèrra pausada, ermada » alterat en varactum, puei waractum per influencia dau germanic sus l'iniciala, que farà garet / garait / guéret[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Es au sègle VIIen que Lantarius, compte de Limòtges, persuadèt lo monge Pardulf (o sant Pardós) de rejónher son domeni rural de Waractus. Pardulf, ermita reputat per sos poders de taumaturg, i venguèt abat d'un monastèri a l'entorn dauqual un vilatge se bastiguèt. L'ensems foguèt destruit pels Vikings au Sègle IX, mas una modèsta ciutat i foguèt rebastida, que donèt naissença a Garait.
De las guèrras de religion a la Revolucion francesa[modificar | modificar la font]
En 1514 la vila ven capitala de la Marcha. Puèi en 1790 sa vocacion de sètge administratiu se vegèt confirmada quora la vila es chausida coma chapluec de departament. Entre 'quelas doas datas, Garait coneis plusors insurreccions contra l’impòst, la maltôte : le 1èr de junh de 1705, seguent l’exemple daus abitants de Limòtges, plusors centenas d’insurgents atacan los emplegats de las Bòrias genaralas e los uissiers, totes encharjats de levar l’impòst. Dins lo vam, la fola lapida l’entrepaus de la bòria daus tabats[3]. Dins 'quelas afaires, la solidaritat populària se manifesta e las autoritats municipalas aiman mai far pas res[4]. En 1785, tornarmai plusors centenas d’abitants de la vila capitan de desliurar una femna[5].
Segle XIXen[modificar | modificar la font]
En junh de 1848, los revoltats d'Ajanh son de païsans de las comunas d'Ajanh, Lada Peire e Piònac que marchan vers Garait. Vòlon desliurar lors camaradas emprisonats per s'estre opausats a l'impòst que l’Assemblada conservatritz ven de votar en junh de 1848 A l'Intrada de la vila, l'afrontament emb la Garda nacionala fa setze mòrts entre los manifestants[6]. Pendant la Segonda Republica, la comuna de Garait es de gaucha (la Montagne)[7].
Dempuèi l'Edat Mejana, coma dins totas las comunas dau departament, beucòp d'òmes partissián chasca an dins las grandas vilas sus los chantièrs dau bastiment per se faire embauchar coma maçon, charpentièr, lausaire... Es aital que los maçons de la Cruesa venguèron bastisseires de catadralas, en 1624, bastiguèron la pansièra de La Rochèla, au sègle XIX, participèron a la construction dau Paris dau baron Haussmann. Inicialament temporària de mars a novembre, l'emigracion venguèt definitiva : aital Cruesa perdiguèt la mitat de sa populacion entre 1850 et 1950.
Segle XXen[modificar | modificar la font]
Pendant la Segonda Guèrra Mondiala, nombrós crosauds requerits per lo Servici dau trabalh obligatori rejonhon los camps daus maquisards. Entre eles, tres joves de Garait John Allan Colomb, 21 ans, Robert Janvier, 18 ans e Jacques Nouhaud, 19 ans seràn tuats pels alemands lo 7 de setembre de 1943 dins lo bòsc de Toraud[8]. Albert Fossey alias François èra en 1943 lo cap departemental adjonch daus Movements units de la Resisténcia (MUR) de la Cruesa, puèi le chap departementau daus maquís de l'Armada secreta de la Cruesa. En 1944 serà lo chap departementau daus FFI de Cruesa emb lo grad de luòctenent-colonel. Lo 7 de junh de 1944 dirigiguèt la prumièra Liberacion de Garait puèi los alemands tornèron prendre la vila lo 9 de junh. Après una guerilha dins l'ensems dau departament, Garait es tornarmai desliurat lo 25 d'agost de 1944 per los maquisards dau comandant François[9]. Es Roger Cerclier que recebèt la redicion de la garnison alemanda de Garait. Dins las annadas 1960, los enfants reünionés envejats en Cruesa èran aculhits tre lors arrivada dins un fogal de Garait. Puèi èran envoiats dins de familhas d'acuelh en Cruesa. Uèi es l' l'Espaci Creòl qu'ocupa los bastiments[10].
Blason[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
La prefectura de Cruesa
-
-
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Albèrt Dauzat (1877-1955), lingüista.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Lenga=
- ↑ Étymologie du mot guéret
- ↑ Nicolas, , coll. « Folio » (ISBN 978-2-07-035971-4)
- ↑ Jean Nicolas, op. cit., p. 161
- ↑ Jean Nicolas, op. cit., p. 111
- ↑ L'inauguration de la plaque commémorative
- ↑ Moreau, (ISBN 2-911853-05-9)
- ↑ MemorialGenWeb.org - Maisonnisses : monument commémoratif du bois Thouraud
- ↑ Ordre de la libération
- ↑ Réunionnais de la Creuse


text:
Batalha d'Stalingrad
La Batalha d'Stalingrad es considerada coma lo punt d'inflexion de la Segonda Guèrra Mondiala e la mai sagnosa de l'istòria de l'umanitat. S'i afrontèron los alemands e lors aligats (Italians, Romaneses) e los sovietics entre lo 21 d'agost de 1942 (començament del sèti de Stalingrad per las fòrças de l'Axe) e lo 2 de febrièr de 1943 (reddicion de la 6ena Armada alemanda). Inclutz lo sèti de la vila pels alemands, los combats al dintre de la ciutat e la contraofensiva sovietica. Es una victòria decisiva dels sovietics. Las fòrças de l'Axe perdèron 850 000 òmes, siá un quart de las loras fòrças sul Front de l'Èst, e un molon de material. L'Axe se poguèt pas jamai remetre d'aquelas pèrdas e comencèt una longa retirada fins a Berlin e la desfacha de l'Alemanha Nazi.
Somari
Situacion iniciala[modificar | modificar la font]
Lo 22 de junh de 1941, Alemanha e sos aligats de l'Axe invasisson l'Union Sovietica, en avançar lèu en pregondor en territòri sovietic. L'avança alemanda s'arrestarà davant Moscòu amb la contraataca sovietica.
A la prima de 1942 los Alemands estabilizèron las loras linhas de front mas las pèrdas de l'ivèrn rendián malaisida una ofensiva del Grop d'Armada Centre sus la capitala de l'Union Sovietica.
Lo comandament alemand estudièt alara las possibilitats d'ofensiva endacòm mai. Un dels objectius màgers podiá èsser Caucàs e sas riquessas en idrocarburs tan coma lo flume de Vòlga, via màger de comunicacion del « rèirefront » sovietic. Una mestresa d'aquelas doas regions poiriá portar un còp definitiu a la maquina de guèrra sovietica segon los plans alemands.


text:
Siena
Siena es la capitala de la província omonima, dins la region de Toscana, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 54 526 abitants, lo 30 de setembre de 2010.
La vila es famosa per son patrimòni artistic e per la corsa del Palio delle Contrade, sovent abreujat en Palio, una espectaclosa corsa de cavals que vei s'afrontar las contradas (paròquias e quartièrs) de la vila dos còps l'an, lo 2 de julhet e lo 16 d'agost. Es marcada a la lista del patrimòni mondial en Euròpa establida per l'UNESCO.
Geografia[modificar | modificar la font]
Siena se situa al centre d'una zona de còlas, entre las vals dels rius Arbia al sud, Merse al sud-oèst e Elsa al nòrd, amb las còlas de Chianti al nòrd-èst, la Montagnola a l'oèst e las Crete Senesi al sud-èst.
Comunas limitròfas[modificar | modificar la font]
Asciano, Castelnuovo Berardenga, Monteriggioni, Monteroni d'Arbia, Sovicille.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
Las dètz-e-sèt contrada de Siena, darrièras subreviventas de las cinquanta nòu companhiás militaras de Siena
-
En 2006, la primièra mancha del Palio
-
-
Piazza del campo, 1996.
-


text:
La Capèla Segalar
La Capèla Segalar[1][2] ( Lacapelle-Ségalar en francés) es una comunalengadociana en País d'Albi del departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a una desen de qiilomètres del vilatge medieval de Còrdas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Alfred Sisley
Alfred Sisley (París, 30 d'octobre de 1839 - Moret-sur-Loing, 29 de genièr de 1899) foguèt un pintre francés.
De paires angleses, foguèt enviat en Anglatèrra per aprendre la lenga e far d'estudis de comèrci, contrariant atal sos desirs artistics. Comencèt a pintar en amator e rejonh lo telhar de Charles Gleyre ont coneissiá Renoir e Bazille. La guèrra francoprussiana de 1870 arroïnèt sa familha e obliguèt Sisley a partir de Londres. Decidiguèt alara d'èsser pintre.
En 1874 expausèt dins la primièra exposicion dels impressionistas e perseguèt a lo far en 1876, 1877 e 1882. Sisley venguèt un exemple de pintre païsatgista, çò que lo distinguís de sos collègas impressionistas amb preséncia dins sos quadres dels elements coma l'aiga, la nèu, lo cèl, las tubas, fa qu'es considerat, al costat de Monet, coma un dels impressionistas mai purs.
Entre 1872 e 1880 realizèt lo melhor de sa produccion: païsatges de gran espontaneïtat a l'entorn de París, Marly, Louveciennes, Bougival, Sèvres, Saint-Cloud o Meudon. Moriguèt coma aviá viscut, dins la pauretat, solament en poder vendre sus quadres a prètz derisòri quand èra viu alara qu'èra dins la manca pasmens que pauc aprèp sa mòrt començavan a èsser apreciats per la critica e el public fins a aténher de còstes elevats sul mercat artistic.
Òbra[modificar | modificar la font]
- Pont a Villeneuve-la-Garenne 1872, òli sus tela, 49,5 × 65,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nòva York


text:
Espectroscopia
L'espectroscopia es l'estudi experimentau de l'espectre d'un fenomèn fisic, es a dire l'estudi de sa descomposicion sus una escala d'energia ò tota grandor liada a una energia (frequéncia, longor d'onda...). Aqueu principi a divèrseis aplicacions experimentalas tecnicas diferentas dins de domenis variats de la fisica (astronomia, biofisica, fisica nucleara, fisica atomica...) ò de la quimia. Permet tanben l'estudi de tipes diferents de raionaments electromagnetics (lutz vesedora, infraroge...) ò d'ondas coma leis ondas sismicas ò sonòras.


text:
Economia de Tanzania
Tanzania es un dels païses pus paures del mond, amb un PIB per cápita de solament 1 700 dolars en 2012. Malgrat aiçò, la siá economia atenguèt de nautes indèxes de creissença a causa de la produccion d'aur e lo torisme.[1] Lo país practicament concluguèt la siá transicion per una economia de mercat liberala, malgrat lo govèrn mantenga preséncia en sectors coma las telecomunicacions, bancas, energia e mineracion.[1]
Lo país es fòrça en dependent de l'agricultura, sector responsable per 1/4 del PIB, aproximativament 85% de las exportacions e qu'ocupa 80% de la man d'òbra. Malgrat aiçò, la topografia e las condicions climaticas limitan las tèrras cultivables a solament 40% del total. La siá economia se situa per jos 10% dels mai pauras del mond.[1]
L'indústria del país fa principalament lo tractament dels produchs agricòlas e qualques bens de consomacion. Lo Banc Mondial e donadors internacionals an porgit d'ajudas per reabilitar l'infrastructura obsolèta e reduir la praubesa. A causa de l'ajuda internacionala e solida politicas economicas, la creissença se manten malgrat la recession mondiala.[1]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 4 de junh de 2013
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Aulnay (Charanta Maritima)
Aulnay es una comuna francesa administrada per lo departament de Charanta Maritima de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de la comuna ven pas de l'aubre aulne (nom francés del vèrnhe), nimai d'un ensemble de vèrnhes (français aulnaie), d'aitant mai que lo mot francés regional es demorat longtemps vergne (equivalent del mot occitan). Es una etimologia populara, favorizada per l'l parasita de la fòrma grafica francesa. Coma Aulnay correspond a la vila romana de Aunedonnacum, dins l'itinerari d'Antonin, e Auedonnaco sus la taula de Peutinger, se vei que i a una continuïtat ambe'l nom antic (del nom d'òme Aunedo, ambe sufixe -acum[1]).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Val Pèlis
La Val Pèlis (var. non localas: Vau Pèlis, Vath Pèlis) es una de las Valadas Occitanas e un parçan d'Occitània dins la Província de Turin (estat italian). Lo riu de Pèlis li dona son nom.
Sa vila principala es La Torre de Pèlis.
Istòria[modificar | modificar la font]
Valada de fòrta preséncia de creents e institucions vaudesas, a coma centre mai important La Torre de Pèlis. L'es sus aquelas montanhas que dins lo 1600 se passèron las batalhas di vaudés còntra la persecucion di Savòias.
Economia[modificar | modificar la font]
L'esfruchament de la pèira dins las comunas de Lusèrna e Roraa que remonta a l'Edat Mejana, encuei representa una activitat ben desvolopaa.


text:
Charlie Chaplin
Charles Spencer Chaplin, Jr., mai conegut coma Charlie Chaplin (Londres, 16 d'abril de 1889 - Corsier-sur-Vevey, Soïssa, 25 de decembre de 1977) foguèt un actor anglés. Es conegut per los filmes muts) e tanben coma realizador de cinèma. Inventèt un personatge peculiar, Charlòt (nomenat "Carlitos" a Brasil, e "The Tramp", valent a dire "lo vagabond", en anglés) que venguèt lo personatge central de sos films e posteriorament una icòna del cinèma mut. Es considerat coma un dels melhors mims e de las palhassas mai prestigiosas de l'istòria del cinèma.
En 1919, per tal de protegir sos interèsses e d'aver un contraròtle total sus sos films, Chaplin decidiguèt amb qualques collègas actors de fondar la companhiá cinematografica United Artists. A partir de 1940, la popularitat de Chaplin davalèt rapidament. Dins un ambient marcat per la suspicion dels comunistas caracteristic de la Guèrra Freja, las criticas per sos maridatges amb de femnas mai joves, sos problèmas amb los tribunals per de demandas de paternitat, e una enquèsta portada per l'FBI, l'artista se vegèt obligat de s'installar en Soïssa.
Chaplin èra un perfeccionista, escriviá, dirigissiá, produsissiá, fasiá l'actor, editava e fasiá la musica de sos films.
Sa carrièra artistica durèt mai de 75 ans. Sa filha, Geraldine Chaplin, es tanben una actritz.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Charles Spencer Chaplin nasquèt a Londres en 1889 dins una familha modèsta d'artistas de music-hall. Sa maire, Hannah Chaplin, filha d'un sabatièr, faguèt sa carrièra artistica sens gaire succès jol nom de Lily Harley. Aviá ja agut un filh de paire desconegut, Sydney John, abans son maridatge amb lo paire del futur actor, Charles Chaplin Sr., un cantaire pro popular. Lo parelh se disseparèt a l'entorn de 1891 aprèp que la maire aguèsse una relacion amb un autre cantaire de music-hall, Leo Dryden. Amb aqueste, en 1892, Hannah aguèt un tresen enfant, Wheeler Dryden, lo segond mièg-fraire de Charlie Chaplin.
L'enfància de Chaplin foguèt fòrça dura e miserabla que se vegèt confrontat d'ora a la pauretat e a de dificultats de tota mena. Viviá amb sa maire e son fraire Sydney a Kennington, un districte paure de Londres. Hannah aviá pas de salari e ganhava de moneda ocasionalament quand s'ocupava d'enfants e en cordurar, e lo paire subveniá pas ges a las despensas de la familha. Aprèp la malautiá de la maire e son admission dins un espital en mai de 1896, los enfants foguèron mandats dins un ostal de trabalh. Tornèron trobar sa maire al cap de 18 meses mas aquesta se vegèt obligada de portar tornarmai los pichòts e l'ostal de trabalh en julh de 1898.
Qualques meses aprèp, en setembre de 1898, Hannah Chaplin acabèt per èsser internada dins l'asil psiquiatric de Cane Hill qu'èra venguda psicotica, probablament per encausa de la sifilis e de la malnutricion. Durant lo temps de l'internament Charlie e son fraire Sydney anèron viure amb lo paire, que gaireben coneissián pas. Aqueste, victima d'alcoolisme, se moriguèt dos ans mai tard, a l'edat de 38 ans, d'una cirròsi del fètge. Ja que Hannah Chaplin èra dintrada dins un periòde de remission recuperèt sos dròlles mas tornèt emmalautir tre mai de 1903. Charlie, qu'aviá en aquel temps 14 ans, deguèt portar sa maire a l'espital e tornarmai foguèt internada a Cane Hill. Visquèt sol durant qualques jorns sens gaire sòus nimai de que manjar fins que son fraire Sydney, que s'èra engatjat dins la Marina, tornèt.
Començament de la carrièra artistica[modificar | modificar la font]
Parallèlament Chaplin aviá començat sa carrièra artistica fòrça jove. Sas primièras aparicions sus la scèna remontan al temps qu'aviá cinc ans qu'aguèt de remplaçar sa maire durant un espectacle que se debanava mal. Mas es subretot quand faguèt sos nòu ans que s'engatgèt a debon sus aquesta via, encoratjat per sa maire. Aital, gràcias als contactes del paire, Chaplin venguèt membre d'una tropa de 8 dròlles, sonada the Eight Lancashire Lads clog-dancing troupe, e comencèt a far de viradas dins mantun music-hall d'Anglatèrra de 1899 a 1900. L'enfant trabalhava dur e los espectacles coneissián cèrt succès, pasmens aquesta mena de divertiment basat subretot sus la dança lo satisfasiá pas gaire e se pensava ja de crear de numèros de comèdia.
Afogat per l'idèa de venir artista abandonèt l'escòla a 13 ans e comencèt alara a trabalhar dins mantun emplec. L'an seguent s'inscriguèt dins una agéncia teatrala del barri de West End. Lo director sentiguèt lo potencial del dròlle e li donèt rapidament son primièr ròtle dins la pèça Jim, a Romance of Cockayn de H. A. Saintsbury. A mai se l'òbra coneguèt pas una capitada comerciala, l'interpretacion comica de Chaplin foguèt lausada dins mantuna revista. Saintsbury li trobèt puèi un ròtle dins la produccion de Sherlock Holmes dirigida per Charles Frohman, qu'i interpretava Billy dins tres viradas que se faguèron per tot lo país. Sa prestacion foguèt tant exaltada pels critics que foguèt lèu demandat a Londres per jogar aquel ròtle al costat de William Gillette, l'interprèt original d'Holmes. Quand aviá 16 ans, Chaplin interpretèt son ròtle al Teatre del Duc de York d'octobre a decembre de 1905. Aprèp una darrièra virada de Sherlock Holmes a la debuta de 1906, quitèt aquela produccion que i aviá participat mai de dos ans e mièg.
Tot bèl just aprèp d'aver laissat enrè aquela entrepresa, trobèt lèu de trabalh dins una autra companhiá e partiguèt far de viradas amb son fraire, que seguissiá tanben una carrièra d'actor, dins una comèdia sonada Repairs. En mai de 1906, Chaplin s'integrèt dins la tropa juvenila, lo Casey's Circus, e i joguèt de pèças popularas burlescas pieces. Capitèt de s'impausar rapidament coma lo protagonista principal de l'espectacle. Quand la formacion acabèt sa virada en julh de 1907, lo jove actor qu'aviá tot escàs 18 ans èra vengut un comedian e comic experimentat. Pr'aquò aguèt de mal per trobar mai de trabalh e son primièr ensag d'una carrièra en solista coneguèt un fracàs seriós.
D'aquela passa, son fraire Sydney èra dintrat tre 1906 dins la prestigiosa companhiá de comedians dirigida per Fred Karno. Dos ans mai tard, a l'entorn de 1908 èra vengut una de las figuras mai famosas demest totes los actors. En febrièr d'aquel meteis an, capitèt de far engatjar Charlie per un periòde d'ensag de doas setmanas. Malgrat la marrida impression que Karno aguèt tre la debuta del jove Chaplin, que pensava qu'èra tròp vergonhós per far de teatre, Charlie faguèt una prestacion remarcada tre sa primièra nuèch al London Coliseum, çò que faguèt que son contracte amb la tropa foguèt signat gaireben sulpic.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Charles Chaplin: My Autobiography. Simon & Schuster, 1964.
- Charles Chaplin: Die Geschichte meines Lebens. Fischer-Verlag, 1964. (germ.)
- Charlie Chaplin Die Wurzeln meiner Komik in: Jüdische Allgemeine Wochenzeitung, 3 March 1967, gekürzt: wieder ebd. 12.4. 2006, S. 54 (germ.)
- Chaplin: A Life by Stephen Weissman. Arcade Publishing 2008.
- Charles Chaplin: My Life in Pictures. Bodley Head, 1974.
- Alistair Cooke: Six Men. Harmondsworth, 1978.
- S. Frind: Die Sprache als Propagandainstrument des Nationalsozialismus, in: Muttersprache, 76. Jg., 1966, S. 129–135. (germ.)
- Georgia Hale, Charlie Chaplin: Intimate Close-Ups, edited by Heather Kiernan. Lanham: Scarecrow Press, 1995 and 1999. ISBN 978-1-57886-004-3 (1999 edition).
- Victor Klemperer: LTI – Notizbuch eines Philologen. Leipzig: Reclam, 1990. ISBN 978-3-379-00125-0; Frankfurt am Main (19. A.) 2004 (germ.)
- Charlie Chaplin at Keystone and Essanay: Dawn of the Tramp, Ted Okuda & David Maska. iUniverse, New York, 2005.
- Chaplin: His Life and Art, David Robinson. McGraw-Hill, second edition 2001.
- Chaplin: Genius of the Cinema, Jeffrey Vance. Abrams, New York, 2003. ISBN 978-0-8109-4532-6
- Charlie Chaplin: A Photo Diary, Michel Comte & Sam Stourdze. Steidl, first edition, hardcover, 359pp, ISBN 978-3-88243-792-8, 2002.
- Chaplin in Pictures, Sam Stourdze (ed.), texts by Patrice Blouin, Christian Delage and Sam Stourdze, NBC Editions, ISBN 978-2-913986-03-9, 2005.
- Double Exposure: Charlie Chaplin as Author and Celebrity, Jonathan Goldman. M/C Journal 7.5.
- Charlie Chaplin's World of Comedy, Wes D. Gehring, 1980.


text:
Coupé-décalé
Lo coupé-décalé es una dança apareissuda dins la comunautat evoriana de França (e subretot de París ) au començament de las annadas 2000 puei tornat en Còsta d'Evòri ; un de sei màger grop fondator es La Jet set.
Lo nom, compausat dau mot francés coupé (de "copat"), ven de la similaritat fonitica ambé la vila d'Akoupé, de cultura Atyé (a l'origina culturala d'aquesta dança). En mai d'aquò, en nouchi (francés popular de Còsta d'Evòri) coupé vòu dire "enganar, raubar" e décaler, "fugir".


text:
Patmos
Patmos es una illa grèga de Dodecanès, al sud-èst de la mar Egèa, al sud de Samos, a l'oèst de Lipsi e al nòrd-oèst de Leros. L'illa a la forma de tres illas del nòrd al sud, la mai granda al nòrd, e son unidas per dos istmes. La capitala es Patmos o Chora dins l'illa centrala, prèp de son pòrt Skala.
A l'epòca classica, la ciutat de Patmos èra dins la partida nòrd de l'illa e la partida sud forma lo cap Amazonium.
Dins aquela illa foguèt faidit Sant Joan a la fin del reilme de Domician (96) e aquí compausèt l'Apocalipsi. Una cauna de l'illa es lo luòc supausat ont recebèt sas revelacions.
Dins l'illa i a fòrça convents e glèisas e las rèstas d'un ancian castèl.
Possession de Ròdes foguèt romana e bizantina, e i passèron los cavalièrs de Sant Joan de Jerusalèm (aprèp de Ròdes) vèrs 1310 e los otomans en 1533. En 1912 foguèt ocupada pels italians e enclusida al Dodecanès e en 1948 venguèt grèga.


text:
Pau II
Pau II (23 de febrier de 1417 - 26 de julhet de 1471) foguèt lo 211en papa de la Glèisa Catolica Romana de 1464 a sa mòrt. Succediguèt a Piu II (1458-1464) e foguèt remplaçat per Sixte IV (1471-1484).
Originari de Venècia, èra lo nebòt dau papa Eugèni IV (1431-1447). Gràcias a aquela proteccion, venguèt rapidament evesque puei cardinau en 1440. Après la mòrt de Piu II, capitèt d'unificar leis advèrsaris dau papa defunt per assegurar son eleccion. Amator d'art, inicièt la bastida dau palais venecian de Sant Marc. S'opausèt tanben ais idèas umanistas mai ajudèt lo desvolopament de l'estampariá que favorizèt l'expansion d'aqueu movement.


text:
Clarmont Soteiran
Clarmont Soteiran [1] es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Fernie Bénédicte: "Coma hèr ua recèrca toponimica en vista d'ua restitucion modèrna" p.31: (Clarum Montem Inferiorem en 1259 et 1326 ; Clarmont Sotira en 1326) devient logiquement CLARMONT SOTEIRAN [clarmoun] ]


text:
1092
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1092 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Repudiacion de la rèina Berta d'Olanda per Felip I de França que se maridèt ambé Bertrada de Montfort (27 de mai). Aquò entraïnèt un escàndol important au sen dau clergat e lo rèi foguèt excomunicat en 1094.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Mòrt de Malik Chah Ièr que foguèt remplaçat per Mahmud Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'una carta dei constellacions per l'astronòm chinés Su Song. En fòra de sa precision avançada, l'aspèct pus important d'aqueu trabalh foguèt l'utilizacion d'una projeccion fòrça similara a la projeccion de Mercator.


text:
Reykjavík
Reykjavík (« Baia del fum » en islandés) es la capitala d'Islàndia e la capitala d'Estat pus septentrionala del mond. Situada al sud-oèst de l'illa, dins la baia de Faxaflói, ten una populacion de 113 387 abitants (2003), que puja a 181 746 dins l'aglomeracion urbana tota, qu'inclutz las localitats de Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Mosfellsbær, Seltjarnarnes e Álftanes. A 40 km al sud sus la còsta se tròba Keflavík, qu'es la segonda ciutat d'Islàndia. La seuna latitud èssent 64° 08' N, prèp del Cercle polar artic (66° 33' N), la ciutat recep sonque quatre oras de lutz solara per jorn durant l'ivèrn; durant l'estiu, la màger part de la nuèit es illuminada coma lo jorn.
Lo primièr establiment noroèc al luòc de l'actuala ciutat data de 870, mas foguèt una zona rurala fins a 1752, qu'es considerat coma l'an de fondacion de la ciutat.


text:
Wikimedia Foundation
Wikimedia Foundation, Inc. es una foundation 501(c)(3)[3] regida per las leis de l'Estat de Florida als Estats Units[4]. Son existéncia oficiala es estada anonciada[5] lo 20 de junh de 2003, per Jimmy Wales, fondator de Wikipèdia. Sovent es apelada fondacion Wikimèdia en occitan.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Wikimedia Foundation Board of Trustees
- ↑ Emplegats de Wikimedia Foundation
- ↑ (en) a non-profit charitable organization (un organisme de caritat de but non lucratif)
- ↑ Corporate Charter of Wikimedia Foundation Inc. : primièra version dels estatuts (2003)
- ↑ Anonci de la fondacion de Wikimèdia (en anglés)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal multilingüe dels projèctes
- Wikimedia Search, motor de recèrca suls projèctes Wikimèdia


text:
848
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 848 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Pauc favorable au mutazilisme e inquiet de l'influéncia dau chiisme, lo califa Al-Mutawakkil abandonèt la politica religiosa de sei predecessors. D'efèct, decidèt de dissòuvre lo tribunau religiós fondat per lo califa Al-Mamun (813-833). Lo mutazilisme perdèt son estatut de religion oficiala de la Cort e lo sunisme foguèt tornarmai favorizat. Pasmens, lo periòde de persecucions avián permes ais ulémas de venir un grop poderós. Aquò entraïnèt un afebliment suplementari dau poder dau califa que deguèt d'ara endavant tenir còmpte deis interès dau clergat.


text:
Bettencourt-Saint-Ouen
Bétincourt-Saint-Ouin en picard (Bettencourt-Saint-Ouen en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bettencourt-Sant-Ouen a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Bettencourt-Saint-Ouen est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ciutat l'an 1150.
La distincion levava de Picquigny.
Castèl destruit cap a 1760.
A la fin del Sègle XIX, la municipalitat s'escriviá Béthencourt Sant Ouin.
Cité en 1150.
La seigneurie relevait de Picquigny.
Château détruit vers 1760.
À la fin du Sègle XIX, la commune s'écrivait Béthencourt Saint Ouin.


text:
Liars (Gers)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Liars[1][2][3][4] (Lias en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la airal urban de Tolosa situada en Gascogne. La municipalitat es limitrophe amb lo departament de la Anautita-Garonne
Commune de l'Tolosa située en Gascogne. La commune est limitrophe avec le département de la Haute-Garonne
Istòria[modificar | modificar la font]
Una pichona capèla se tròba sus la municipalitat al luòc dich Goudourvielle, un monument en aumenatge als abitants de la municipalitat mòrta pendent lo conflicte 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms an inscrich sus una plaque en metal. A l'esquina un graffitti "l'amor trionfa totjorn".
Une petite chapelle se trouve sur la commune au lieu dit Goudourvielle, un monument en hommage aux habitants de la commune morts durant le conflit 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms sont inscrits sur une plaque en métal. Au dos un graffitti "l'amour triomphe toujours".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: " Liars (Gers)
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Ervillers
Ervillers es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat freqüentment de fossils a Ervillers, sustot dels dents d'elefant, mas tanben dels objèctes romains, de las monedas, dels vasos, dels esquelets, e de las rèstas de bastiment. Aqueles elements testifiquen #que Ervillers èra ja demorat en l'epòca romaine, en particulara al lieudit "Capieau". La parròquia existissiá ja a la s-|XII|e}}.
La distincion vicomtière de Ervillers a apertengut a las familhas La Viéville, Lalaing, de Egmont, Luxemborg, e Diesbach Belleroche.
Lo 28 d'agost de 1654 Ervillers i aguèt la visita de Louis XIV e de la Reina-maire #que i #prene una collation del temps que se retien de Péronne a Arras #que lo banc i n'aviá #èsser levat. Las siás majestats i avián #èsser presas pel Maréchal de Turenne.
Ervillers Compte tanben divèrs sosterranhes refugis. Aiçò èra probablament d'ancianas carrièras #qu'an #èsser transformadas en "muches". Lo un d'aqueles sosterranhes se situava a aperaquí 20 mètres jos tèrra e comptava 9 cambras, un correder, una étable, e una bergerie. Qualque potz asseguravan lo aération e permetián l'alimentacion n'aiga.
En decembre 1870 los Prussiens #saquejar lo pòble. Ervillers #Èsser tanben lo teatre d'operacions en lo moment de la Batalha de Bapaume (1871) pendent la guèrra franco-prussienne de 1870-71.
Tèxt tirat dels registres paroissiaux an 1738
François de Baglion Delasalle per la gràcia de Dieu e del Sant-Banc apostique avesque de Arras avèm « comeses »cometèm lo sieur Docminy curé de Sant-Étienne de la vila de Arras faga la ceremònia de la benediccion d'una crotz de Ervillers seguenta lo rite ordinari de la glèisa que # el « po… » Reliquaire de cristal en contenent del bòsc de la roja crotz #que n'enviarà acte al secrétariat de lo nòstre évêché donat de Arras jos lo nòstre seing, lo segond de las nòstras armas, e lo contreseing de lo nòstre secretari lo 5 de mai de 1738 étois signat François avesque de Arras mai bas per Mgr {{}} « lent… » Secretari amb rubrica. L'an 1738 lo 18 de mai nosautres « …. » Curé De la parròquia de Sant-Étienne d'aquela vila de Arras en vertu de la comission e d'autra part, nosautras sèm transportès dins lo vilatge de Ervillers en essent mèstre Jean-Baptiste Thibaut sacerdòt curé dudit luòc a presentat una pichona caissa de bòsc cairat, #qu'avèm dobèrt e que # avèm trobat una pichona crotz de cristal adornat alentours de filigrane de sòus daurats, ligat de fil de seda roja #que li èra a el pendent o sagèth de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle avesque de Arras (de 1725 a 1752) e en ladite caissa avèm trobat pareillement las cartas authentiques que # nos a confiat per el qu'en la pichona crotz de cristal d'aicí-dessus i èran barrat partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire …. Adreçat del fuòc sieur Bernard Mullet sacerdòt del diocèse de Arras e chanoine de sant Amé de #Dotar, donat a la dicha sieur Thibaut pel sieur Jean-Baptiste Mullet fraire del precedent, los lesdites cartas datadas de Roma defòra de la pòrta de Sant-Jean lo 17 de setembre de 1715 signat Valérien avesque de Ferentin amb o sagèth dudit senhor avesque e de mai bas del l'aprobacion de Modèl:Mgr avesque de Arras e lo permís d'expausar ladite relique a la vénération dels fisèles en data del 11 de febrièr de 1732 precintat del sagèth e del seing de Modèl:Mgr avesque #qu'avèm trobat sans e revessos e sul camp ledit messire Jean-Baptiste Thibaut a presentat una granda crotz de bòsc adornat en desparièrs endroits de sòus #qu'avèm béni e a requerits de metre ladite de croses de cristal aicí-dessus amb las partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire J.-C. I barradas en la caissa granda crotz de bòsc nosautres en vertu de la comission de l'autra part avèm mes la susdita pichona crotz de cristal décemment en lo mièg de la granda crotz barrada de costat e d'autra part de las « brissaux » a pas poder dobrir que per man d'obrièrs e avèm mes las cartas authentiques al costat drech de ladite crotz de bòsc a lo-dessus dels braces en preséncia de me Nicolas Dupuis de servidor dudit Ervillers, del Sr. François Joseph de la caritat de Grévillers e mai las siás paroissiens dudit luòc #qu'an signat amb nosautres aquel present acte lo jorn, mes e an susdit i aviá signat lo Sr. Dupuis Servidor de Ervillers, Thibaut curé de Ervillers de la caritat de ‘Groville o Grévillers » lo baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Omosexual, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, e Borming curé de Sant-Étienne de Arras amb rubrica. Nosautres sacerdòt curé de la parròquia de Sant-Étienne de Arras certificam los extraches aicí-dessus conformas als originales que metrem al secretari del évêché de Arras.
Fach a la dicha Ervillers lo 18 de mai de 1738, Deming curé de Sant-Étienne de Arras.
On a trouvé fréquemment des fossiles à Ervillers, notamment des dents d'éléphant, mais aussi des objets romains, des monnaies, des vases, des squelettes, et des restes de construction. Ces éléments témoignent qu'Ervillers était déjà habité à l'époque romaine, en particulier au lieudit "Capieau". La paroisse existait déjà au Modèl:S-.
La seigneurie vicomtière d'Ervillers a appartenu aux familles La Viéville, Lalaing, d'Egmont, Luxembourg, et Diesbach Belleroche.
Le 28 août 1654 Ervillers eut la visite de Louis XIV et de la Reine-mère qui y prirent une collation alors qu'ils se rendaient de Péronne à Arras dont le siège avait été levé. Leurs majestés y avaient été rejointes par le Maréchal de Turenne.
Ervillers compte aussi plusieurs souterrains refuges. C'était probablement d'anciennes carrières qui ont été transformées en "muches". L'un de ces souterrains se situait à environ 20 mètres sous terre et comptait 9 chambres, un couloir, une étable, et une bergerie. Des puits assuraient l'aération et permettaient l'alimentation en eau.
En décembre 1870 les Prussiens pillèrent le village. Ervillers fut aussi le théâtre d'opérations lors de la Bataille de Bapaume (1871) durant la guerre franco-prussienne de 1870-71.
texte tiré des registres paroissiaux année 1738
François de Baglion Delasalle par la grâce de Dieu et du Saint-Siège apostique évêque d'Arras nous avons « commis »commettons le sieur Docminy curé de Saint-Étienne de la ville d'Arras nous fasse la cérémonie de la bénédiction d'une croix d’Ervillers suivant le rite ordinaire de l'église dans laquelle il « po… » Reliquaire de cristal contenant du bois de la rouge croix dont il enverra acte au secrétariat de notre évêché donné d'Arras sous notre seing, le second de nos armes, et le contreseing de notre secrétaire le 5 mai 1738 étois signé François évêque d'Arras plus bas par Modèl:Mgr « lent… » Secrétaire avec paraphe. L'an 1738 le 18 mai nous « …. » Curé de la paroisse de Saint-Étienne de cette ville d'Arras en vertu de la commission et d’autre part, nous nous sommes transportés au village d’Ervillers étant maître Jean-Baptiste Thibaut prêtre curé dudit lieu nous a présenté une petite boîte de bois carré, que nous avons ouvert et dans laquelle nous avons trouvé une petite croix de cristal orné alentours de filigrane d'argent doré, lié de fil de soie rouge à laquelle était pendant le sceau de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle évêque d'Arras (de 1725 à 1752) et dans ladite boîte nous avons trouvé pareillement les lettres authentiques par lesquels il nous a confié que dans la petite croix de cristal de ci-dessus y étaient enfermé des particules du bois de la très Sainte-Croix de messire …. Adressé du feu sieur Bernard Mullet prêtre du diocèse d'Arras et chanoine de saint Amé de Douai, donné au dit sieur Thibaut par le sieur Jean-Baptiste Mullet frère du précédent, les lesdites lettres datées de Rome hors la porte de Saint-Jean le 17 septembre 1715 signé Valérien évêque de Ferentin avec le sceau dudit seigneur évêque et de plus bas du l'approbation de Modèl:Mgr évêque d'Arras et la permission d'exposer ladite relique à la vénération des fidèles en date du 11 février 1732 scellé du sceau et du seing de Modèl:Mgr évêque que nous avons trouvé sains et envers et sur le champ ledit messire Jean-Baptiste Thibaut nous a présenté une grande croix de bois orné en différents endroits d'argent que nous avons béni et nous a requis de placer ladite croix de cristal ci-dessus avec les particules du bois de la très Sainte-Croix de messire J.-C. y enfermées dans la boîte grande croix de bois nous en vertu de la commission de l'autre part avons placé la susdite petite croix de cristal décemment dans le milieu de la grande croix fermée de côté et d'autre part des « brissaux » à ne pouvoir ouvrir que par main d'ouvriers et avons placé les lettres authentiques au côté droit de ladite croix de bois au-dessus des bras en présence de Me Nicolas Dupuis de serviteur dudit Ervillers, de M. François Joseph de la charité de Grévillers et plus leurs paroissiens dudit lieu qui ont signé avec nous ce présent acte les jour, mois et an susdit était signé M. Dupuis serviteur d’Ervillers, Thibaut curé d’Ervillers de la charité de ‘Groville ou Grévillers » le baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Gay, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, et Borming curé de Saint-Étienne d'Arras avec paraphe. Nous prêtre curé de la paroisse de Saint-Étienne d'Arras certifions les extraits ci-dessus conformes aux originaux que nous remettrons au secrétaire de l'évêché d'Arras.
Fait au dit Ervillers le 18 mai 1738, Deming curé de Saint-Étienne d'Arras.


text:
Republica
Dins una definicion larga, una republica es un estat o un país dirigit per de personas que fondan lo seu poder politic dins la volontat democratica del pòble e dins lo qual los ciutadans tenon lo drech de vòte , çò que balha al govèrn lo fondament de la legimitat e de la sobeiranetat. Atal, las monarquias e las republicas son de concèptes que s'excluson mutualament. Cal desassociar los concèptes de republica e de democracia. Dins aquel sens las monarquias constitucionalas, e mai que sián de sistèmas electorals democràtics, son pas de republicas. De còps que i a d'unas dictaduras se nomenèron "republicas" solament per mostrar que son poder es afranquit d'un monarca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, se concebiá pas la Republica del meteis biais coma s'entend lo concèpte actual en sciéncia politica.
E mai que Republica vòlga díser "la causa publica", totes podián pas participar a aquela causa publica. Dins la democracia atenenca teniá pas lo meteis sens que ten actualament. En realitat, las pòlis grègas foguèron governats per d'oligarcas (aristoi, "Los melhors") al nom dels ciutadans (totes los membres del pòble èran pas ciutadans) èran eles sols que prenián part a las discussions dins l'agòra. (Se pòt pas díser que la Republica antica èra "mal nomenada" perque la nocion de libertat èra diferenta a aquesta epòca).
Entre los paucs tèxtes antics rescapats de l'Edat Mejana, i a La Republica de Platon. Malgrat los ideals nauts desvolopats, quand Platon prepausarà son idèa politica en practica dins la pòlis de Siracusa lo resultat serà un fracàs complet.
Tanben Ciceron temptèt una causa comparabla pendent la Roma Antica e tanpauc capitèt pas de renforçar lo govèrn de la Republica Romana.


text:
Club Atlético Independiente
Lo Club Atlético Independiente qu'ei ua equipa de fotbòl de la ciutat d'Avellaneda considerat com un deus 5 grans de la purmèra division en Argentina. Qu'ei mei que mei fier deu son palmarés en particular de las soas 7 copas remportadas dens lo campionat d'America de clubs : la Copa Libertadores. Per aquesta rason qu'ei chafrat enter autes lo "Rei de Copas" (en referéncia au jòc de cartas de la baraja espanhòla).
Que ho creat en 1905 dens lo quartièr de Montserrat.
Lo son estadi qu'ei l'Estadi Libertadores de America que's troba cap e cap dab l'estadi deu son rivau : lo Racing Club d'Avellaneda.
La rescontra enter ambs equipas qu'arrecep l'epitèt de "Classic d'Avellaneda".
Independiente qu'ei un deus 5 Grans deu fotbòl argentin.


text:
Baia d'Hudson
La baia d'Hudson (en anglés Hudson Bay, en francés Baie d'Hudson, en inuktitut Kangiqsualuk Ilua, en cree Wînipekw o Wînipâkw) se tròba al nòrd-èst de Canadà. Banha lo nòrd de las províncias d'Ontàrio, Quebèc, Manitòba e lo sud-èst de Nunavut. La baia d'Hudson forma una part de l'ocean Artic. Es connectada per l'èst amb l'ocean Atlantic per l'estrech d'Hudson, e pel nòrd amb la rèsta d'Artic pel canal de Foxe, qu'es pas considerat coma part de la baia. A l'extrèm sud-oriental se dobrís sus la baia de James. Totas las illas de la baia d'Hudson apertenon a Nunavut.
La baia es pauc prigonda e pr'amor de la seuna nauta latitud se congèla totalament durant almens sièis meses l'an. Per sas còstas, principalament en Manitòba, abita l'ors blanc, que se consacra a la caça sus la superfícia gelada; quand lo glaç se fond cap al mes de junh, los orses tornan per la còsta en esperar la nòva sason ivernala.
La baia foguèt nomenada aital en onor de Henry Hudson, que en 1610 l'explorèt a bòrd del vaissèl Discovery e que un an abans aviá batejat tanben lo riu Hudson dins l'estat de Nòva York.


text:
Emily Ratajkowski
Emily Ratajkowski (Londres, 7 de junh de 1991) es una modèla e actritz americana d'origina anglesa e polonesa. Se faguèt conéisser a partir de sa participacion dins la vidèo de la cançon de Robin Thicke, Blurred Lines, qu'i apareguèt pitre nus. Son primièr grand ròtle foguèt dins lo film de David Fincher, Gone Girl en 2014.
Biografia[modificar | modificar la font]
Emily Ratajkowski nasquèt dins la capitala anglesa, Londres, en 1991 dins una familha d'intellectuals e artistas. Son paire es un artista polonés e sa maire una professora e escrivana anglesa. Demorèt pas gaire de temps en Anglatèrra e cresquèt mai que mai a Encinitas, una vila litorala de Califòrnia. Durant son enfància e adolescéncia visquèt tanben dins divèrsas parts d'Euròpa, mai que mai a Bantry en Irlanda e a Malhòrca.
Comencèt sa carrièra de modèla quand aviá pas que 14 ans per Ford Models. A l'encòp contunhèt son escolaritat dins un collègi e licèu de San Diego e fasiá de desfiladas a Los Angeles. Faguèt puèi d'estudis artistics a l'UCLA durant un an mas abandonèt per seguir una carrièra a temps complet de modèla.
Pr'aquò foguèt sonque en 2013 que venguèt celèbra, subretot sus Internet, aprèp son aparicion, pitre nus, dins lo clip de la cançon "Blurred Lines" de Robin Thicke e tanben la censura de la vidèo. Sortiguèt puèi dins d'autras vidèos musicalas coma "Love Somebody" de Maroon 5. Venguèt gràcias a aquelas participacions una modèla per la marca Victoria's Secret.


text:
Ensemble complementari
En teoria deis ensembles, estent un ensemble E dich ensemble referenciau, lo complementari d'una partida A de E es la partida de E definida coma l'ensemble de totei leis elements de E qu'apartènon pas a A. Es l'ensemble :
- :
Es tanben sonat : complementari de A a respècte de E.
Notacions[modificar | modificar la font]
Lo complementari de A es sovent notat :
- o o encara .
Per defugir tota ambigüitat, en cas de necessitat, s'explicita l'ensemble referenciau E, e lo complementari de A a respècte de E se nòta:
- .
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble A deis entiers naturaus pars es una partida de l'ensemble deis entiers naturaus. Lo complementari de A a respècte de es l'ensemble deis entiers naturaus impars.
- L'ensemble dei nombres racionaus es una partida de l'ensemble dei nombres reaus. Lo complementari de A a respècte de es l'ensemble dei nombres irracionaus.
- En Calcul dei probabilitats, estent un espaci de probabilitat , lo complementari d'un eveniment A a respècte de l'ensemble univèrs es un eveniment, sonat eveniment contrari de A.
Proprietats essencialas[modificar | modificar la font]
L'ensemble referenciau se nòta E ; A e B son de partidas de E.
- Un element de E pòt pas èsser au còp dins A e dins son complementari :
- (autrament dich : son desjonchs)
- Tot element de E es siá dins A siá dins lo complementari de A :
- Se A es diferent de l'ensemble vuege e de E, alora l'ensemble es una particion de E.
- Lo complementari dau complementari d'una partida A es A :
- Diferéncia ensemblista :
-
- Lo complementari de l'union de doas partidas de A es l'interseccion de sei complementaris :
- .
- Lo complementari de l'interseccion de doas partidas de A es l'union de sei complementaris :
- .
- Pus generalament, estent una familha de partidas de E :


text:
Cercle polar
Los dos cercles polars son los parallèls de las regions polaras al delà de qu'existís almens una jornada ont lo solelh se lèva pas en ivèrn, e trescòla pas en estiu. Lor latitud, nòrd o sud, egala l'angle d'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'axe celèst (o l'angle d'enclinason de l'eqüator a respièch de l'ecliptica). Lor distància angulara als pòls es de 23° 26' (la meteissa distància angulara separa los tropics de l'eqüator).
Lo cercle polar artic travèrsa la peninsula Escandinava (Finlàndia, Suècia e Norvègia), Islàndia, Groenlàndia, lo nòrd del continent american (Canadà e Alaska, Estats Units d'America) e lo nòrd de la Russia.
Lo cercle polar antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica.


text:
Frans Eemil Sillanpää
Frans Eemil Sillanpää (Ylä-Satakunta, Hämeenkyrö, 16 de setembre de 1888 - Helsinki, 3 de junh de 1964) foguèt un escrivan finés. Venguèt celèbre internacionalament a partir de la publicacion de son roman Nuorena nukkunut en 1931, que li valguèt puèi lo Prèmi Nobel de Literatura en 1939. L'asteroïde 1446 Sillanpää, que foguèt descobèrt lo 26 de genièr de 1938 pel famós astronòm e fisician finlandés Yrjö Väisälä, foguèt batejat aital per tal de l'onorar.
Biografia[modificar | modificar la font]
Frans Eemil Sillanpää nasquèt dins una familha paura de pageses dins una masada, Ylä-Satakunta, dins la parròquia de Hämeenkyrö, una vilòta del sud-oèst de Finlàndia, en 1888. Sos parents, Frans Henrik Henriksson e Loviisa Vilhelmiina Iisaksdotter, avián sofèrt una vida dura e perdut gaireben totes sos enfants manca Frans. En se sacrificar capitèron de mandar lo drollet a una escòla de Tampere. En 1908 Frans s'installèt a la capitala del país, Helsinki, per i estudiar la medecina. Foguèt en aquel temps que coneguèt e frequentèt divèrses artistas del país coma los pintors Eero Järnefelt e Pekka Halonen, lo compositor Jean Sibelius e l'escrivan e jornalista Juhani Aho.
En 1913 Sillanpää tornèt a sa tèrra que podiá pas mai manlevar d'argent per contunhar los estudis e s'i maridèt amb una joventa de 17 ans, Sigrid Maria que li deviá balhar puèi uèch enfants. A partir d'aquel temps s'avodèt a l'escritura.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
Catabasa
La catabasa (del grèc ancian katάϐaσις/ katábasis, « descenda, accion de davalar») es un motiu recurrent de las epopèias grègas, tractant de la descenda de l'eròi dins lo mond sosterranh, los Infèrns. Es una de las espròvas qualificativas mai decisivas de la formacion de l'eròi epic.
- L'exemple pus famós es lo d'Orfèu, lo musician-poèta, uates, celebrat per Virgili (Georgicas, IV) e Ovidi (Metamorfòsis, X et XI). Davala als Infèrns que son cant i enfachina Adès e Persefòn tant coma totes los mòstres infernals pr'amor d'ensajar de se tornar menar cò dels vius la femna, la driada Euridici, tuada per la mordida d'una sèrp.
- Lo darrèr dels trabalhs d'Eracles lo mena tanben als Infèrns: deu tornar menar Cerbèr, lo can de tres caps que ne para l'intrada (vejatz Descenda als Infèrns).
- Dins l'Odissèa, Ulisses, aconselhat per la fachilièra Circè, s'apròcha de l'Adès mas i davala pas. I consulta lo devinaire Tiresiàs e sacrifica una feda per tal de poder parlar amb los mòrts que tornan d'espèctres, demest los quals sa pròpria maire. Aquò es l'episòdi de la Nekuia, (vέkuιa, « sacrifici per l'evocation dels mòrts »).
- Dins l'Eneïda, l'eròi Enèas davala tanben als Infèrns, acompanhat de la Sibilla de Cumes per i consultar son paire Anquises.
- Dante, dins la Divina Comèdia, fa tanben una catabasa, dins l'Infèrn sincretic que sèrva fòrça d'aquel d'Omèr e de Virgili, tot en i ajustant los traches crestians.


text:
Nos (unitat)
Lo nos es una unitat de velocitat utilizada en navigacion maritima e aeriana. 1 nos correspond a 1 mila marina per ora, o exactament 1,852 km/h o 0,514 m/s. Autrescòps la velocitat d'una nau se mesurava amb un loch. La planqueta èra amarrada a un cordatge comportant de noses regularament espaçats qu'un marin comptava a nauta votz al meteis temps que limpavan dins sos dets. Lo compte se fasiá al meteis temps de l'escorrement d'un sablièr. Lo nombre, exprimit en noses, mesurava doncas una velocitat.
Los noses èran espaçats de 47 pès e 3 poces (14,4 m) e on lo sablièr mesurava un periòde de 28 segondas[1]. Uèi, lo nos correspond exactament a una velocitat d'una mila marina per ora (1 852 m/h), mas aparten pas al Sistèma Internacional d'Unitats (SI). S'utilizan generalament los simbòls nd (en francés) o kt (per knot, nos en anglés) e tanben kn (per knot) o kts (per knots).
La mila marina correspond a la valor mejana d'una minuta d'arc de meridian. De fach, un nos correspond a una minuta de latitud percorrida en 1 ora.
Conversions[modificar | modificar la font]
(Los valors en negreta son exactes.)


text:
Sainte-Foy-lès-Lyon
Sainte Foy-lès-Lyon en arpitan (Sainte Foy-lès-Lyon en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Foy-lès-Lion surplombe Lion per l'oèst, just al sud de la basilique La nòstra-Madama de Fourvière, a lo-dessus del confluisson del Rhône e de la Saône a l'èst e de la vallée de la Yzeron a l'oèst e al sud, en limit de las municipalitats de Francheville e Oullins.
Se distinguís per lo sieu marc de vida agréable, fòrça verd, quitament champêtre, e lo centri-vila de Santa-Foy es a 15 minutas en veitura de la presqu'isla lionesa. La vila es mitoyenne, al Nòrd, del 5e arrondissement de Lion, a l'Èst, de La Mulatière, a l'Oèst, de Francheville, al Sud de Oullins, de Sants-Gènis-Laval e de Chaponost.
Sainte-Foy-lès-Lyon surplombe Lyon par l'ouest, juste au sud de la basilique Notre-Dame de Fourvière, au-dessus du confluent du Rhône et de la Saône à l'est et de la vallée de l'Yzeron à l'ouest et au sud, en limite des communes de Francheville et Oullins.
Elle se distingue par son cadre de vie agréable, très vert, voire champêtre, et le centre-ville de Sainte-Foy est à 15 minutes en voiture de la presqu'île lyonnaise. La ville est mitoyenne, au Nord, du 5e arrondissement de Lyon, à l'Est, de La Mulatière, à l'Ouest, de Francheville, au Sud d'Oullins, de Saint-Genis-Laval et de Chaponost.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 29/09/2008.


text:
Walia
Walia (? - 418), Rei dels visigòts entre 415 e 418. Sucediguèt a Ataülf a la mòrt en 415 de Sigeric assassinat pels seus seccessors après una setmana de govèrn. Establiguèt la capitala dels Visigòts a Tolosa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ensajèt de s'establir al nòrd d'Africa mas poguèt pas e signèt la patz amb l'Emperaire roman Honorius, e dins un tractat (foedus) Walia s'engatjèt a far de Gala Placidia la seuna esposa (sòr d'Honorius, raptada per Alaric I e remandada per Ataülf) e a forabandir de la Peninsula Iberica los pòbles barbars que s'i èran establits dempuèi 409.
Del seu costat l'emperaire Honorius donèt 600 000 mesuras de blat als visigòts e permetèt lor installacion dins la peninsula. Em 4l8, Valia dintrèt en Ispània e sometèt los sueves, los vandals silings, establits en Andalosia e los alans de Lusitània. Dels quatre pòbles barbars (vandals asdingos, vandals silingos, sueves e alans) qu'èran istallats dins la Peninsula sonque ne demorèron dos, mas quand apareguèt que serián eles tanben someses per Walia, Honorius decidiguèt de cambiar lo seus plans e luirèt Aquitània als visigòts per que s'i establiscan. Amb la mòrt de Walia desapareguèt la dinastia dels baltings qu'aviá começat amb Alaric Ièr.


text:
656
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 656 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Participacion de Yunoom lo Grand coma protector a la ceremònia de coronament dau rèi de Cancuen a 245 km de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat islamic[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Othman ibn Affan lo 17 de junh.