text:
812
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 812 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Bulgars per Miquèu Ièr Rangabé que refusèt divèrsei prepausicions de patz. Pasmens, poguèt pas empachar la pèrda de la vila de Messembria permetent au khan Crum de preparar una ataca còntra Constantinòple. Au començament de l'ivèrn, lei dos camps preparèron d'ofensivas d'amplor per l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre lo califa Al-Amin e son fraire Al-Mamun. Après sei victòrias de l'annada precedenta, l'armada d'Al-Mamun dirigida per lo generau Tahir ibn Husayn organizèt en març una incursion fins a Bagdad que permetèt de proclamar oficialament Al-Mamun coma califa. Pasmens, poguèt pas s'i mantenir après l'arribada de renfòrç sirians importants dins lo amp d'Al-Amin.
A partir de la prima, Tahir ibn Husayn ataquèt tornarmai e ganhèt unei batalhas dins lei sectors de Khuzestan e de Basra. Muhammad ibn Yazid al-Muhallabi, governador favorable a Al-Amin foguèt tuat e Basra conquistada permetent d'organizar un sètge vertadier de Bagdad a partir d'aost.


c: text/html

text:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela, escaissat Madiba (Mvezo, Africa del Sud, 18 de julhet de 1918 - Johannesburg, 5 de decembre de 2013) es un dels personatges pus emblematics d'Africa del Sud. Aqueste dirigent del movement antiapartheid foguèt lo primièr president de Sud-Africa elegit al sufragi universal. Ocupèt lo cargue de president de 1994 a 1999. Sa militància faguèt d'el lo laureat del Prèmi Nobel de la Patz en 1993.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nelson Mandela èra membre del Congrès Nacional African (Africa National Congress, ANC) dempuèi 1944, per tal de luchar contra la dominacion politica de la minoritat blanca e la segregacion raciala qu'impulsava. Venguèt avocat e participèt a la lucha non-violenta contra las leis de l'apartheid, qu'èran estadas establidas pel govèrn del Partit Nacional Afrikaner, arribat al poder a las eleccions del 1948. L'ANC foguèt proïbit en 1960 sens que la lucha pacifica done de resultats tangibles. Mandela fondèt e dirigiguèt la branca militara de l'ANC, Umkhonto We Sizwe, en 1961, que menèt una campanha de sabotatges contra d'objectius militars. Emprisonat per òrdre del govèrn sud-african amb lo supòrt de la CIA,[1] foguèt condemnat a la preson a perpetuïtat e als trabalhs forçats. Venguèt una celebritat en beneficiant d'un fòrt supòrt internacional, apareissent coma un simbòl de la lucha per l'egalitat raciala, especialament après lo chaple de Soweto, de junh de 1976.
Après vint-e-set ans de preson, Mandela foguèt desliurat lo 11 de febrièr de 1990, e sostenguèt la reconciliacion e la negociacion amb lo govèrn del president Frederik de Klerk. En 1993, recebèt conjuntament amb aqueste lo Prèmi Nobel de la Patz per les seunas accions en favor de la fin de l'apartheid e l'establiment d'una democracia non raciala al país.
Elegit primièr president negre de Sud-Africa en 1994, contunhèt amb capitada la politica de reconciliacion nacionala en Sud-Africa. Après un unic mandat, se retirèt de la vida politica activa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Weiner, Tim (2007), Legacy of Ashes, Penguin Group, 2007. ISBN 978-1-84614-046-4, pàg. 362.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1894
Aquesta pagina concernís l'an 1894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una moneda novèla e perseguida dei campanhas militaras dins lo sud e l'èst destinadas a annexar lei territòris vesins d'Etiopia (principalament Harrar, Ogaden, Kaffa e Wollamo) dins l'encastre de la politica expansionista dau negus Menelik II.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de l'argon per William Ramsay (1852-1916) e John William Rayleigh (1842-1919).


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1936
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1936 (Jòcs de la 4ena Olimpiada) se debanèron a Garmisch-Partenkirchen 3en Reich Alemand ( 6 - 16 de febrièr de 1936 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
28 equipas per 650 atlètas, aquí lo bilanç participatiu d'aicestes jòcs ivernencs.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 74 documents subre Garmisch-Partenkirchen 1936 en picar coma clau Winter Olympic Games 1936


text:
Lenhièr
Lo lenhièr es una forma de pena de mòrt consistent a cremar vivent un condemnat, ligat a un pal plantat, amb de lenha que s'i apond a vegada d'autres combustibles (palha, fen, cadavres de pòrcs o de cats, pega).
Los còrs dels eretics èran sovent ofèrts al Sant Esperit. Al sens religiós, lo lenhièr èra concebut coma una « flama benita » avent un aspècte purificant.
Causas de la mòrt[modificar | modificar la font]
Quand lo fuòc èra grand (per exemple, quand un grand nombre de presonièrs èran executats ensens) la causa de mòrt sovent èra l'intoxicacion per monoxid de carbòn abans que las flamas causen de mal al còrs. Se lo fuòc èra petit, alara, lo condemnat cremava pendent un temps fins a que la mòrt a causa d'un ipertermia, choc, perda de sang o, simplament, la termolisi de las partas vitalas del còrs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Segons Juli Cesar, los raubaires cèltas èran executats e los presonièrs de guèrra tirats al fuòc; se nomenèron "homes de vímet".
Los indians nòrd americans sovent utilizavan la cremada coma una forma d'execucion, contra los membres d'autras tribus o contra los colons blancs dins los sègles XVIII e XIX.
Jos l'Empèri Bizantin, la cremada èra un castig pels zoroastristes desobeiessents, a causa de la cresença qu'aqueles adoravan lo fuòc. L'emperador bizantin Justinian I (527 - 565) ordenèt que la mòrt per lenhièr, la succession ab intestat e la confiscacion de totes los bens per l'Estat èra lo castig per l'eretgia contra la fé Cristiana dins lo seu Codex Iustiniani.
En 1184, la Glèisa Catolica Romana legiferèt que la cremada seriá lo castig oficial per eretgia. Aquel descret foguèt mai tard confirmat pel Concili del Lateran IV en 1215, lo Sinòde de Tolosa en 1229 e per fòrça líders del sègle XVII. Las autoritats civilas cremavan de personas consideradas eretjas jos Inquisicion medievala, coma Giordano Bruno. La Glèisa considerant la cremada d'un còrs entièr coma condicion per la resureccion, èra una dobla pèna, temporala e esperitala. A l'Edat Mejana, contra los Albigeses o per l'Inquisicion, que brutlava eretics e brueissa, Josieus e omosexuals. Tomas de Torquemada (1420 - 1498) demòra une figura majèra de l'Inquisicion espanhòla. Mas, se brutlèt mai al sègle XVI e a la Renaissença qu'a l'Edat Mejana.
En 1790, Sir Benjamin Hammett introduguèt un projècte de lei al Parlament Britanic per metre fin a la practica de la mòrt per lenhièr. La lei foguèt fin finala aprovada pel Parlament e l'assentiment reial foguèt donat pel rei Jòrdi III.


text:
Sosdesvolopament
Lo sosdesvolopament se ditz d'un país paure per oposicion als païses avançats. Aquò es un concèpte relativament recent que nais l'endeman de la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuèi aquela guèrra, Occident obsèrva l'immensa misèria de mai de dos tèrces de l'Umanitat. Los païses avançats an sempre anonciat lor ambicion de solucionar la misèria dels païses sosdesvolopats.
Los esfòrces de desvolopament economic tendon a far passar los païses sosdesvolopats per una fasa de país emergent (en via de desvolopament/país en desvolopament), de contunh una fasa de país desvolopat. Aquesta vision a evoluit dins los actors de terren cap a la nocion de maldesvolopament.


text:
Leopard II
Lo carri Leopard II es un carri de combat principau de tresena generacion alemand. Desvolopat dins l'encastre de la Guèrra Freja entre 1970 e 1977, intrèt en servici au sen de l'armada alemanda en 1979 per remplaçar lo Leopard I. Conoguèt rapidament un succès a l'exportacion e uneis armadas de l'OTAN o d'Euròpa l'adoptèron. Sèt versions principalas son estadas desvolopadas dau Leopard 2A1 fins au Leopard 2A7.
Participèt a la Segonda Guèrra d'Afganistan au sen dei fòrças canadianas e danesas coma sostèn d'infantariá gràcias a sa poissança de fuòc. Franc de quauquei degalhs menors, conoguèt gaire de dificultats en causa de la manca d'armaments anticarri pron poderós per menaçar son blindatge au sen de la guerilha afgana.


text:
Pèire de Fermat
Pèire de Fermat (Bèumont de Lomanha, 17 d'aost de 1601 - Castras, 12 de genier de 1665), magistrat au Parlament de Tolosa, foguèt un matematician occitan qu'aduguèt de contribucions importantas au desvolopament dei matematicas modèrnas. Fermat es, amb Descartes, un dei dos matematicians màgers de la premiera mitat dau sègle XVII. Es conegut subretot per sei recèrcas brilhantas en aritmetica, que fan d'eu lo fondator de la teoria modèrna dei nombres.
Foguèt un pionier dau calcul diferenciau e dau calcul integrau amb sei metòdes per la determinacion deis extremums dei foncions, dei tangentas ai corbas, e lo calcul d'airas, analògs an aquelei dau calcul diferenciau e integrau, desvolopats puei per Newton e Leibniz. Foguèt tanben un precursor en geometria analitica, en calcul dei probabilitats e en fisica matematica (principi de Fermat en optica).
Fermat trabalhèt sus la teoria dei nombres mentre que preparava una edicion de Diofant; sei nòtas e seis observacions contenián fòrça teorèmas d'una granda elegància, necessaris per desvolopar la teoria dei nombres. Es l'inventor dau metòde de descenda infinida, qu'utilizèt principalament dins de demostracions d'inexisténcia: per exemple, existís pas de triangle pitagoric (çò es un triangle rectangle que sei costats an de longors entieras) que son aira siá un carrat. Fermat es celèbre per sa conjectura, coneguda pereu amb lo nom de darrier teorèma de Fermat, qu'escometèt lei matematicans pendent mai de 300 ans e foguèt finalament demostrada per Andrew Wiles en 1994.
Independentament de Descartes, descurbiguèt lei principis fondamentaus de la geometria analitica (utilizacion dei coordenadas cartesianas). En mai, a travèrs sa correspondéncia amb Blasi Pascal, Fermat foguèt un dei fondators de la teoria dei probabilitats (problèma dei partiments).
Lo licèu pus ancian e prestigiós de Tolosa pòrta lo nom de Pèire de Fermat. L'ostau de la fin dau sègle XV a Bèumont de Lomanha, ont Fermat nasquèt, es ara un musèu.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- conjectura d'Euler
- teorèma d'Euler
- pichon teorèma de Fermat
- darrier teorèma de Fermat
- nombre de Fermat
- principi de Fermat
- espirala de Fermat
- pseudopremier de Fermat
- eqüacion diofantiana de Pell-Fermat


text:
Aoste
Aoste en arpitan (Aoste en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aoste A situat a 15 km del Torn-de detlo-Pi e los sieus abitants an nomenat los Outards.
Aoste est située à 15 km de la Tour-du-Pin et ses abitants sont nommés les Outards.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 2006, dels registres archélogiques an meses a jorn un talhièr de potier datat de la fin del Mièja Edat[1]
En 2006, des fouilles archélogiques ont mis au jour un atelier de potier daté de la fin du Moyen Âge[2]


text:
Promotor (genetica)
Lo promotor d'un gèn es la seccion d'ADN que contròtla l'iniciacion de la transcripcion del ARN coma produch d'aqueste gèn. La dicha seccion, es a dire, lo promotor, se compausa d'una sequéncia especifica d'ADN localizat just onte se tròba lo ponch d'inici de la transcripcion de l'ARN e conten l'informacion necessària per activar o desactivar lo gèn que codifica. Lo promotor es present tant dins los procariòtas coma dins los eucariòtas.
Dins los procariòtas[modificar | modificar la font]
Lo promotor es la sequéncia que soslinha lo començament de la transcripcion de l'ADN en ARN, e es per aiçò lo luòc de fixacion de l'ARN polimerasa. Lo promotor se tròba dins una de las doas cadenas de l'ADN, e l'orientacion e posicion del promotor dictarà quina de las doas elices del ADN servirà coma matritz.
Fòrça promotors an besonh de proteïnas activadoras abans que se pòscan jónher eficaçament a sa polimerasa respectiva. Aquesta proteïna activadora se plaça generalament sus l'ADN, vesin del promotor. Una de las proteïnas activadoras pus comunas entre los procariòtas es l'operon lac del bactèri E. coli.
Generalament, la fixacion de l'ARN polimerasa amb lo promotor es çò que facilita que l'eliç d'ADN se dobrisca per permetre la transcripcion en ARN.
Dins los eucariòtas[modificar | modificar la font]
A diferéncia dels procariòtas, qu'an sonque una polimerasa, los eucariòtas an tres ARN polimerasa distintas. Per tal motiu, caduna de las polimerasas tend a reconéisser de sequéncias de promotors especifics. Egalament, los procèsses de regulacion son mai complèxes qu'en los procariòtas en inclusent la posicion de las sequéncias reguladoras de l'ADN en çò que pertòca los promotors. Los promotors an de sequéncias de nucleotids definidas, ont las pus conegudas son la caissa TATAAT e la caissa TTGACA. Los promotors se localizan en los extrèms 5'-terminals dels gèns. L'ARN polimerasa se jonh a las sequéncias de diches promotors en iniciant lo procès de la transcripcion. La sequéncia minimala amb capacitat promotora de la transcripcion recep lo nom de promotor minimal.


text:
1803
Aquesta pagina concernís l'an 1803 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Après doas annadas de pausa relativa dins lei combats, acomencèt una guèrra civila entre lei ras oròmos Gugsa, Zewde e Wolde Selassie. En mai d'aquela oposicion, lo conflicte foguèt complicat e agravat per leis atacas dau senhor rebèl Asserat e per d'atacas de part de certanei tribüs oròmos.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Crompa de Loïsiana ai Francés. D'efèct, estimant impossible de defendre aqueu territòri còntra lei Britanics, Napoleon Bonaparte ne'n prepausèt la venda au govèrn estatsunidenc qu'acceptèt. Aquò permetèt a Washington de doblar la superficia de son territòri.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de son estudi sus la composicion de la matèria, lo fisician britanic John Dalton (1766-1844) inventèt lei premierei notacions simbolicas dei còrs quimics (H, N, C, O, P, S).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 30 d'abril - Albrecht Graf von Roon, cancelièr de Prússia (m. 1879)
- 24 de mai - Charles Lucien Bonaparte, naturalista francés (m. 1857)
- 25 de mai - Ralph Waldo Emerson, escrivan american (m. 1882)
- 24 de junh - Juan Bravo Murillo, primièr ministre (president del Conselh de Ministres) d'Espanha (m. 1873)
- 25 d'agost - Luís Alves de Lima e Silva, duc de Caxias, militar brasilièr (m. 1880)
- 11 de decembre - Hector Berlioz, compositor francés (m. 1859)


text:
Peitau
Peitau (Poetou en peitavin-santongés, Poitou en francés) era una província francesa que compreniá los actuaus departaments de Vendea, de las Doas Sevras e de Vinhana. La capitala era Peitieus.
Lo gentilici es peitavin -a.
Balhet son nom a la Palun peitavina, situada dins l'ancian golf de Peitau, sus la còsta occidentala dau país. Segonda zona umida de França en superfícia après Camarga, la palun s'estend de l'Atlantic a las pòrtas de Niòrt e dau sud de Vendea au nòrd de La Rochela.
Geografia[modificar | modificar la font]
Se parteja entre diferentas formacions geologicas que balhan daus releus diferents. A l'oest (Bas Peitau o Vendea) e dins lo sud-est, se tròban los massisses ancians, de releu beucòp craulat, de còlas de terras fregas e siliciosas cubertas de bòscs. Au centre, lo plan calcari de Peitieus, gaireben planier, descend de l'aigavers de Peitau vers la Vau de Léger en passant per lo país de Châtellerault, variant entre una altitud de 150 a 100 m.
Es una zona de transicion anciana entre los bacins parisenc e aquitan: de lenga d'òc au segle XI, es auei de lenga d'oïl emb l'excepcion de sieis comunas limitròfas de la Nauta Vinhana; se situa tanben au limit de las zonas de cubertura tradicionau daus techs (lausa au nord, teule canau au sud), en mai daus noms de vilatges en -ay, -y (gaireben tota la zona) e -ac (zona pichona au sud-est).
Las vilas principalas son Peitieus (capitala tradicionala de Peitau), Niòrt, Châtellerault (longtemps lo bastion daus reis de França en Peitau), Thouars, Parthenay...
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Pendent la protoistòria lo pòble gau daus pictons ocupet lo Naut Peitau (correspondent aperaquí aus actuaus departaments de las Doas Sevras e de Vinhana). Pendent la Guerra de las Gàllias, se parteget: 'na partida daus pictons lucheren contra Juli Cesar, 'na autra partida se restacheren ad eu.
Jos l'Empèri Roman, lo territòri picton formava 'na ciutat (subdivision administrativa romana) e fuguet représ per la diocesi crestiana de Peitieus. Doas figuras dau Cristianisme fugueren presentas a Peitieus a la fin de l'Antiquitat: Sant Ilari lo Grand, evesque, e Sant Martin de Tors.


text:
Entropia (termodinamica)
L'entropia es una foncion d'estat de la termodinamica. Foguèt introducha en 1865 per lo fisician alemand Rudolf Clausius (1822-1888) dins l'enquadre dau segond principi de la termodinamica a partir dei trabalhs de Sadi Carnot (1796-1832). Per la seguida, la termodinamica estatistica a desvolopat lo concèpte qu'es interpretat coma una mesura dau desòrdre d'un sistèma au nivèu macroscopic. Ansin, au mai la valor de l'entropia es auta, au mai lo desòrdre dau sistèma es important.


text:
La region de l'actuala Libèria aviá ja populacion quand arribèron los portugueses, que cridèron la region de l'actuala Monròvia coma Cabo Mesurado en 1560, e tota la region coma "Còsta del Pebre" (en portugués, Costa da Pimenta).
En 1822 la Societat Americana de Colonizacion designèt Libèria coma luòc per enviar los èx-esclaus americans liberats[1]. Los èx-esclaus emigrèron gradualament a la colònia, en formant un grop que ne descendon fòrça dels actuals liberians.
Lo 26 de julhet de 1847 los colons americans declarèron l'independéncia de Libèria coma una republica. Los colons consideravan Africa la siá "tèrra promesa", mas s'integrèron pas dins la societat africana. Un còp en Africa se fasián referéncia a se meteisses coma "americans" e se lor reconeissiá tanben aital per las autoritats colonialas africanas e britanicas de la vesina Sierra Leone. Los simbòls del sieu estat: la siá bandièra, lèma e escut d'armas — e la forma de govèrn que causiguèron rebat lo sieu fons nòrd-american e l'experiéncia de la diaspòra. L'Universitat Lincoln, fondada als Estats Units en 1854, exerciguèt un ròtle important dins la formacion dels caps de la nòva nacion. Lo primièr grop de formats en l'Universitat Lincoln, James R. Amos, lo sieu fraire Thomas H. Amos E Armistead Miller s'embarquèron cap a Libèria dins lo vaissèl Mary C. Stevens en abril de 1859.
Las practicas religiosas, de costumas socialas e d'estandards culturals dels colons americans avián las siás raïses dins lo sud nòrd-american anterior a la guèrra civila. Aquestas idèas influiguèron sobre l'actitud dels colons cap als pòbles natius africans. La nòva nacion, tala e coma la percebián, implicariá la coexisténcia dels colons e dels africans, que serián assimilats en ela. Apareguèron sovent mesfisança e ostilitat entre las doas comunitats, l'"americana", establida en lo litoral e la "nativa", de l'interior.
Istoricament, Libèria aguèt totjorn lo sosten e la cooperacion pas oficiala dels Estats Units[2]. Lo govèrn del país, qu'aguèt coma modèl l'american, èra democratic dins la siá estructura, encara que pas totjorn en substància. Après 1877, lo Partit True Whig monopolizèt lo poder e la competicion per la carga de president se debanava dins lo partit.
Dos eveniments aguèron un ròtle important en alterar l'isolament que Libèria s'èra impausat. La primièra foguèt la concession en 1926 d'una granda plantacion a l'entrepresa Firestone. Aqueste eveniment foguèt un grand pas cap a la somission de l'economia de Libèria. Lo segond arribèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, quand los Estats Units comencèron de proporcionar una assisténcia tecnica e economica que permetriá a Libèria de progressar economicament e d'introdusir de cambiaments socials.
Actualament, cap de partit a pas la majoritat al Parlament. Lo poder legislatiu se compausa d'un Senat amb 30 membres elegits per de mandats de nòu ans, e d'un Ostal de Representants, amb 64 membres elegits per de mandats de sièis ans.


text:
Economia d'Estònia
Estònia, un país membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de mai de 2004, a una economia de mercat modèrna e un dels mai anautits nivèls de renda per capita de la region del Mar Baltica.[1] L'actual govèrn a seguit politicas budgetàrias consistentas qu'an garantit de budgèts equilibrats e deute public redusit.[1] L'economia se beneficia de la fòrça dels sectors de electronica e de telecomunicacions e dels fòrts laces comerciales amb Finlàndia, Suècia, Russia e Alemanha.[1] Mai de 67% del PIB estonian deriva del sector de servicis, 28% de la indústria e près de 5% del sector primari, en comprenent l'agricultura.
La prioritat del govèrn es manténer las nautas taxas de creissement annal, que se mantenguèron en mejana en 8% entre 2003 e 2007. Lo país traversèt una recession en 2008 en partida coma resultat de la retraccion en l'economia mondiala a causa de la crisi al mercat immobiliària nòrd-american.[1] Lo PIB contractèt 14,3% en 2009, mas actualament lo país a una de las pus nautas taxas de creissença d'Euròpa, en granda mesura mercés a l'aument de las exportacions e de l'inversion estrangièra, sustot après substituir la corona estoniana, en vigor dempuèi lo 1992, pel èuro lo 1 de genièr del 2011.[1]
Mai de 67% del PIB d'Estònia deriva del sector dels servicis, 28% de l'industria e 5% del sector primari, inclusent l'agricultura.


text:
Burkina Faso
Burkina Faso es un estat d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Mali al nòrd e a l'oèst, Nigèr a l'èst, Benin al sud-oèst e al sud, Tògo e Ghana al sud, e la Còsta d'Evòri al sud-oèst.
Sa capitala es Ouagadougou.
Lo gentilici es burkinabe.[1]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Burkina Faso
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
Gentiana asclepiadea
La genciana asclepiada (Gentiana asclepiadea) es une planta erbacèa vivaça de la familha de las Gencianaçadas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una planta pro pichona, de las tijas puslèu finas, de las fuèlhas caulinaras opausadas, lanceoladas, de las flors blavas tubularas, generalament per parelhs a la naissença de las fuèlhas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Organs reproductors
- Tipe d'inflorescéncia : glomerulas
- Reparticion dels sèxes : ermafrodita
- Tipe de pollinizacion : entomogame
- Periòde de florison : agost a setembre
- Grana:
- Abitat e reparticion
- Abitat tipe : pradas paratorbosas medioeuropèas, basofilas, montanhòlas
- Airal de reparticion : europèu meridional
Font[modificar | modificar la font]
Julve, Ph., 1998 ff. - Baseflor. Index botanic, ecologic e corologic de la flòra de França. Version : 23 d’abril de 2004


text:
Forbes
Forbes es una revista publicada als Estats Units qu'es especializada dins la publicacion d'articles a prepaus del mond dels afars e de las finanças. Foguèt fondada en 1917 per B.C Forbes e sa sedença se tròba sus la Cinquena avenguda dins la vila de Nòva York. Son editor principal es Steve Forbes e son director es Mike Perlis.
Cada an publica de listas que generan un grand interès dins l'univèrs financièr coma per exemple Forbes 400, Forbes 500 e Fortune 500. Annualament, dempuèi 1986, la revista publica sa lista de las personalitats mai ricas del mond (en anglés: The World's Richest People). Cal remarcar de que dins la lista 3 personas venon de païses en via de desvolopament coma Mexic, Índia e Arabia Saudita. Forbes a publicat tanben d'autras listas ligadas a la fortuna, coma la de personatges de ficcion milionaris, de listas de companhiás segon sos beneficis, los rics en foncion dels païses o per sector econòmic, entre altras causas.
La proximitat politica dels dirigents de la revista amb lo mitan conservador fa que recebèt divèrsas criticas coma per exemple dins son estimacion de la riquesa de Fidel Castro que se comptabilizèt la moneda de l'estat e mai acusèron lo dictator cuban d'aver de comptes en Suïssa. Per contra sembla que la riquesa de divèrses monarcas coma lo rei del Marròc o la reina d'Anglatèrra sián pas presas en compte. Lo 7 de març de 2013, foguèt lançada una version espanhòla de Forbes.


text:
M3 Lee
Lo carri M3 Lee es un carri mejan estatsunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1930. Intrèt en servici avans la Segonda Guèrra Mondiala au sen deis armadas estatsunidenca e aliadas. Participèt a d'operacions en 1942-1943, especialament en Africa. D'aqueu temps, èra vulnerable ai tirs dei canons alemands dei Panzer III e IV mai encara capable de lei destrurre. Aquò cambièt ambé l'introduccion de versions novèlas dei Panzer e lo carri foguèt retirat de la premiera linha en 1943 au profiech dau M4 Sherman.


text:
Urt
Urt[1] (Ahurti en basco, Urt en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo Baish Ador. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789 mes demorant restacada judiciàriament a la senescaucia de Càmer. Que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Briscós e Urcueit a l'oèst, Bardòs e Guishe a l'èst e Hasparn au sud.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ nom segon Simin Palay: Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes. 2. éd. complété. París : Ed. du CNRS 1974. s.v. Urt


text:
Molagnies
Molagnies es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany Sant-Mennevieux de contunh Sant-Menevieux-Molagny
http://www.archive.org/stream/documentspourser02sommuoft/documentspourser02sommuoft_djvu.txt
-. 311 — MOLiGNIES (Seine-Inferior)
Archiu de la Soma. — B. 308.
Quasèrn semblable a aquel de Bazancourt (Tome II, pagina 164), mai l'article seguent :
Article 24. Que la reconstruction dels ponts suls rius, #que condusís a las grandas rotas d'un vilatge a l'autre, o dins una vila mar- chande, siá a la carga dels senhors a #qu'aperten los digatz de rius.
Signat : Denis Boitel syndic, François Leroux, Nicolas-An- toine Langlois, deputats, ïaconnet greffier, Jean-Baptiste Fond- taine, Charles Warin, Denis-François Danjou, Pierre Leroux, Claude Leroux, Jacques Carpentier, Jacques Fossé, Pèira De- monchj, Pierre Josse, Philippe Peigné, André Douvillé, Jean BoLilIanger, Siraphorien Carmont, Louis Fillieux, Louis Dupuis, Adrien Conard, Claude- Bénigne Thierry, Nicolas Placet, Jean Langlois, Pierre Camus, Jean Lesage, Pierre Beaudoin, Ostal- Catherine Dubus, Mennevieux lo gendre, V. Pàg. Béthemine, Jacque Fossé.
Procès-verbal,
Comparants : Denis Boitel syndic, François Lo Roux, deputat, Nicolas- Antoine Langlois, deputat, Nicolas- Antoine Taconnet, Jean-Baptiste Fontaine, Charles Warin, Denis-Fran- çois Danjou, Pierre Lo Roux, Claude Lo Roux, Jean Bectarte, Louis Fillieux, Louis Dupuis, Adrien Conar, Claude-Bénigne Thierry, Nicolas Placet, Jean Langlois, Pierre Camus, Jac- ques Carpentier, Jacques Fossé, Pierre Demonchy, Pierre Fossé, Philippe Paingné, André Douvillé, Mennevieux lo gendre, Jean Lesage, la veusa Pèira Belhomme, Symphorien Carment, Pierre Beaudoin, Jean Forner, Jean-Baptiste Houpain.
DEPUTATS : François Lo Roux, Nicolas- Antoine Langlois, laboureurs.
Autrefois Saint-Mennevieux puis Saint-Menevieux-Molagny
http://www.archive.org/stream/documentspourser02sommuoft/documentspourser02sommuoft_djvu.txt
-. 311 — MOLiGNIES (Seine-Inférieure)
Archives de la Somme. — B. 308.
Cahier semblable à celui de Bazancourt (Tome II, page 164), plus l'article suivant :
Article 24. Que la reconstruction des ponts sur les rivières, qui conduit aux grandes routes d'un village à l'autre, ou à une ville mar- chande, soit à la charge des seigneurs à qui appartient les dites rivières.
Signé : Denis Boitel syndic, François Leroux, Nicolas-An- toine Langlois, députés, ïaconnet greffier, Jean-Baptiste Fon- taine, Charles Warin, Denis-François Danjou, Pierre Leroux, Claude Leroux, Jacques Carpentier, Jacques Fossé, Pierre De- monchj, Pierre Josse, Philippe Peigné, André Douvillé, Jean BoLilIanger, Siraphorien Carmont, Louis Fillieux, Louis Dupuis, Adrien Conard, Claude- Bénigne Thierry, Nicolas Placet, Jean Langlois, Pierre Camus, Jean Lesage, Pierre Beaudoin, Marie- Catherine Dubus, Mennevieux le gendre, V. P. Béthemine, Jacque Fossé.
Procès-verbal,
Comparants : Denis Boitel syndic, François Le Roux, député, Nicolas- Antoine Langlois, député, Nicolas- Antoine Taconnet, Jean-Baptiste Fontaine, Charles Warin, Denis-Fran- çois Danjou, Pierre Le Roux, Claude Le Roux, Jean Bectarte, Louis Fillieux, Louis Dupuis, Adrien Conar, Claude-Bénigne Thierry, Nicolas Placet, Jean Langlois, Pierre Camus, Jac- ques Carpentier, Jacques Fossé, Pierre Demonchy, Pierre Fossé, Philippe Paingné, André Douvillé, Mennevieux le gendre, Jean Lesage, la veuve Pierre Belhomme, Symphorien Carment, Pierre Beaudoin, Jean Boulanger, Jean-Baptiste Houpain.
DÉPUTÉS : François Le Roux, Nicolas- Antoine Langlois, laboureurs.


text:
Orsalhièr
L'orsalhièr (var. orsalhèr) foguèt un personatge essencial dins la cultura occitana dels Pirenèus. Èra un mestièr itinerant plan implantat dins lo país d'Èrce tre lo sègle XIX. Aquesta vida seminomada portava l'orsalhièr e son ors, que fasiá publicament divèrses torns, cap a mantun endrech d'Occitània, dins las vilas grandas de França coma París e mai luènh de còps que i a coma per exemple en America.
Aquesta tradicion que se coneis dempuèi l'Edat Mejana, e que foguèt probablament importada per de ròms, se desvolopèt mai especificament dins los airals montanhoses (país d'Arièja, Abruces en Itàlia e dins los Balcans) de l'Euròpa occidentala e centrala durant lo sègle XIX. Los orsalhièrs qu'èran plan presents quand arribavan las vòtas dins mantun vilatge e vila an desaparegut gaireben completament actualament, en defòra d'activitats mai professionalas coma dins los circs.
En 1984 se faguèt un film en occitan L'Orsalhèr dirigit per Joan Flechet que contava la vida d'un orsalhièr e de sa bèstia.
Somari
- 1 La vida de l'orsalhièr e de son ors
- 2 Istòria
- 3 Païses e regions d'origina dels orsalhièrs
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
La vida de l'orsalhièr e de son ors[modificar | modificar la font]
Dins los Pirenèus, l'ors èra capturat nenet e èra abalit dins l'estable. A l'entorn de l'edat d'un an, deviá patir l'operacion de l'anèl. Aprèp de l'aver ligat, l'orsalhièt li traucava la nas e lo pòt superior per i far passar un anèl. Aital per mejan de l'anèl e amb una còrda l'òme èra capable de dominar e dirigir aqueste animal que podiá èsser ferotge. Aprèp lo temps d'adomergiment de l'ors, d'aver aquesit una fisança dins son animal e de li aver ensenhat qualques torns, l'orsalhièr començava son itinerància per tal de far d'espectacles per carrièras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs èran presents dins Euròpa tota durant l'Edat mejana e subretot durant lo sègle XIII, pasmens aquesta tradicion se perdèt dins los païses d'Euròpa occidentala mentre que perdurèron dina la part orientala. Actualament lo mestièr se presèrva encara dins qualques airals d'Euròpa centrala e orientala, en Índia o en Siberia. Pasmens en seguida de las pressions d'associacions de defensa dels animals, coma la PETA, los orses son estats sovent liberats d'aquesta domesticitat coma foguèt lo cas en decembre de 2009 a Agra (Índia).
Païses e regions d'origina dels orsalhièrs[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs venián sovent de regions ruralas, montanhosas e pauras. Pro sovent tanben venián de populacions marginadas socialament coma los ròms.
Los orsalhièrs d'Occitània[modificar | modificar la font]
Foguèt a partir del sègle XIX que lo mestièr d'orsalhièr se desvolopèt dins los Pirenèus occitans, mai que mai dins las vals d'Alet (a Uston e de Garbet (Èrce, Aulús e Ost). En tèrras occitanas se podián trobar doas menas d'orsalhièrs, los lengadocians que venián de vilatges pirenencs e se reconeissián a sa boneta e los gitans que se podián conéisser gràcias a son capèl de broas amplas. Existiguèt a Èrce una escòla d'orses, que comptava aparentament a l'entorn de 1890 un cinquantenat d'orsalhièrs mai o mens prestigioses coma los fraires Ajàs, Joan Barat, Alexis Cau e lo mai famós de totes Baptista Faur Crostet escaissat Tatai (que sonava lo claron per far venir los espectadors). Aqueste darrièr faguèt una carrièra internacionala per mantun país d'Euròpa e puèi per Canadà e los Estats Units. Ailà se moriguèt son ors que foguèt naturalizat e expausat al Musèu de Nòva York.
Tre la fin del sègle XIX la demanda en orses venguèt lèu tròp importanta e contribusiguèt grandament a la mermada de las populacions autoctònas dels Pirenèus que deviá portar mai tard, a la fin del sègle XX, a decidir d'una reintroduccion de l'animal gràcias a d'espècias vengudas de l'èst. A Marselha se desvolopèt un mercat de venda d'orses que los comerciants s'anavan aprovisionar dins los Balcans. Lo mestièr desapareguèt en país occitan aprèp la Primièra Guèrra Mondiala.
Gli orsanti, orsalhièrs d'Abruces e de Parma[modificar | modificar la font]
En Itàlia, l'adomergiment dels orses coneguèt una fòrta implantacion dins la region dels Abruces. Los orsanti (orsalhièrs en italian), per contra, venián majoritàriament de la region de Parma. An son musèu, lo Museo degli orsanti, que conta sa vida a Compiano. A Bedonia, dins la meteissa província, un registre parroquial de 1767 fa mencion d'un don ofèrt per dos fraires tre que tornèron de "dos ans [passats] en Alemanha amb un ors e una monina[1].
Aprèp un an d'adomergiment de l'animal qu'avián crompat en Abruces amb la moneda obtenguda de la venda d'una part importanta de sos bens o mai la totalitat, los orsalhièrs se n'anavan per de "campanhas" que duravan sovent dos ans. Traversavan Alps a pè e se dirigissián, en passar per Lombardia e Venècia, cap a Alemanha o d'autres païses d'Euròpa orientala. Fasián cada jorn un espectacle sus las plaças dels vilatge e vilas que traversavan. Los que morissián pas durant son periple s'installavan tornarmai en cò sieu aprèp mantas viradas, o alara se n'anavan encara mai luènh, cap a de païses mai distants coma Russia, Finlàndia, Norvègia o se dirigiguèron devèrs lo continent american. Foguèron aqueles orsalhièrs qu'inspirèron l'escrivan francés Hector Malot per tal de crear lo personatge de Vitalis de Sans famille. D'unes d'aqueles foguèron los precursors de las gents del circ, que montèron de companhiás de maitas personas qu'exibissián tota mena d'animals, mai o mens exotics e mai o mens sabents. Dapasset doncas dempuèi lo viatge isolat a la "companhiá", de l'ors a l'animalariá, del circ als cavalets de fusta, se pòt trobar demest aqueles descendents dels orsanti italians un dels promotors del Luna Park de Nòva York. Los orsalhièrs e autres caminaires anavan dobrir la rota de las migracions massissas que deviá conéisser Itàlia a la fin del sègle XIX e a la debuta del XX[2].
Los "ursari", orsalhièrs dels Balcans[modificar | modificar la font]
Dins los Balcans, aqueste mestièr donèt nom a un grop de ròms: los ursari, que practicavan una endogamia fòrta per preservar sas tradicions. Aquel grop èra originari de Romania coma o indica son nom (urs es ors en romanés) mas las migracions an fach que los trobam ara dins mantun país balcanic vesin d'aquel airal geografic. Aital se tròban de familhas d'orsalhièrs qu'an d'autres noms coma los meckari en Bulgaria e en Serbia (que mecka significa "ors"), los arushgjike en Albania e a Kosovo o los arkoudhiares en Grècia[3].
Los orses e los orsalhièrs en Siberia[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs en Índia[modificar | modificar la font]
Fins fa pas gaire los orses èran una atraccion de carrièra dins una granda part d'Índia. La preséncia d'orsalhièrs deviá èsser anciana e considerabla dins la val d'Indus ja que s'i tròban d'estatuas d'orses que fan pensar qu'èran emplegats per divertir dempuèi fòrça temps.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Milza, Voyage en Ritalie, p. 24, Éditions Payot et Rivages, 2004 (ISBN 978-2-228-89850-8)
- ↑ Pierre Milza, Voyage en Ritalie, Op. cit., pp. 22-27
- ↑ Michel Praneuf, Peuples des Balkans, Op. cit., p. 230


text:
Palais Reiau (París)
Lo Palais Reiau a París que ho bastit en 1622 au ras deu Palais deu Lovre a l'emplaçament de l'ostau de Rambouillet peu cardinau de Richelieu e que ho en purmèras aperat lo palais Cardinau. En 1643 Ana d'Àustria, lo son hilh Loís XIV e lo cardinau Mazarin qu'abandonèn lo Lovre entà s'i installar. Que comencén alavetz ad l'apera palais Reiau. En 1648, durant la Fronde, que ho envasit per la horrèra parisenca qui volèva estar segur que lo rei i demorava. En 1661 Loís XIV que tornè au Lovre en bèth deishar lo Palais Reiau a son hrair : Monsieur. Felip II d'Orléans que'n eretèr. Incendiat en 1773, e Felip IV d'Orléans que'u tornè bastir e que'n he un deus lòcs los mei frequentats de París (lòc on e s'escad l'accion deu Nebot de Rameau de Denis Diderot). Per aquesta rason que ho un lòc important durant la Revolucion Francesa on Camille Demoulins e abambè la horrèra. En 1814 que ho tornat a la familha d'Orléans puish sacamadejat lo 22 de heurèr de 1848 a l'escadença de la caduda de la Monarquia de Julhet. Destrusit en 1871, que ho restaurat entà acuélher lo Conselh Constitucionau.
Uei qu'ei la sede deu Conselh d'Estat de la Republica Francesa, deu son Conselh Constitucionau, d'ua branca de la Biblioteca Nacionau e la Comedia Francesa.


text:
ADN recombinant
L'ADN recombinant, o ADN recombinat, es una molecula d'ADN formada de l'union de doas moleculas eterològas, es a dire, d'originas diferentas. S'aplica generalament aqueste nom a de moleculas produsidas per l'union artificiala e deliberada, in vitro, d'ADN provenent de dos organismes diferents.
L'ADN recombinant es resultat de l'emplec de divèrsas tecnicas que los biologistas moleculars utilizan per manipular las moleculas d'ADN. Lo procès consistís a prene una molecula d'ADN d'un organisme (virus, planta o bacteria) e en laboratòri la manipular e la metre dins un autre organisme. Aquò se pòt far per estudiar l'expression d'un gèn e quitament en qualques cases, per tractar una malautiá genetica en quina espècia que siá amb de fins economicas e scientificas
Se distinguís entre l'ADN recombinant natural, e l'ADN recombinant sintetic; lo primièr es lo que se genèra de manièra biologica dins los organismes, coma per exemple, en la fecondacion de l'ovul per l'espermatozoïde; lo segond, es obtengut pels scientifics e usat en engenhariá genetica per d'innovacions biotecnologicas, s'apèla tanben « ADN quimeric ».


text:
Viana (Tarn)
Viana (Viane en francés) es una comuna occitana de Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'Albigés, es situada dins los Monts de La Cauna e sus Gijon. Es de còps sonada Viana-Pèira Segada, que l'ostal de la comuna es dins lo vilatge de Pèira Segada.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comunautat puèi comuna de Viana creada a la revolucion compreniá las parròquias de Pèira Segada, del Fraisse e de Gijàs[1]. En 1790, èra caplòc de canton. L'an X, èra dins lo canton de La Cauna. En 1818, una partida de la comuna passa a la comuna de La Casa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Viana sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- Viana sul sit de l'Insee
- Viana sul sit del Quid
- Localizacion de Viana sus una carta de França ambe las comunas vesinas
- Plan de Viana sus Mapquest


text:
Campionat del Mond d'atletisme
Lo Campionat del Mond d'atletisme es una competicion esportiva de caractèr internacional organizada per la Federacion Internacionala d'Atletisme / IAAF (International Association of Athletics Federations) dempuèi 1983.[1]
Los primièrs se debanèron a Helsinki, Finlàndia.
Se celebravan a la debuta (las tres primièras edicions) cada 4 ans, per ne venir puèi, davant lo succès màger que rescontrèron, tan mediatic e economic coma popular, esportiu e planetari, competicion biennala a partir de 1993.
Fins ara, se tenguèron 13 edicions, sus tres continents: Euròpa... 9 vegadas, Asia... 3 vegadas e America del Nòrd... 1 vegada .
La que ven es prevista a Moscòu, Russia, en 2013.
Somari
- 1 Universalitat absoluda de l'atletisme
- 2 Edicions dels campionats
- 3 Medalhièr general istoric 1983 - 2011
- 4 Figuras màgers dels campionats
- 5 Recòrds dels campionats
- 6 Estatisticas generalas
- 7 Bibliografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Vejatz tanben
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Nòtas & referéncias
Universalitat absoluda de l'atletisme[modificar | modificar la font]
Campionats del Mond & Jòcs Olimpics[modificar | modificar la font]
Aprèp los de Daegu 2011, 59 païses se n'èran almens gasanhat l' aur 1 còp.
89 n'èran estats guerdonats (amb aur, argent o bronze...) idem.
Als Jòcs Olimpics, un total de 57 païses se ne gasanhèron l'aur mas amb 13 especifics e 83 tot parièr ne foguèron onorats mas amb 10 diferents...
En total, fin finala, entre Campionats del Mond d'atletisme e Jòcs Olimpics, son 72 païses que foguèron medalhats d'aur e 100 guerdonats... ( e 75 daurats amb lo Campionat del Mond d'atletisme en sala - creat en 1985 -, mai 105 premiats...)
Autres campionats del mond...[modificar | modificar la font]
Se n'ajustam los resultats del Campionat del Mond d'atletisme junior - creat en 1986 -, n'abastam a 85 païses amb medalhas d'aur e 116 recompensats...
Enfins, se consideram lo palmarès del Campionat del Mond d'atletisme de la joventut - creat en 1999 - e reservat als atlètas de mens de 17 ans..., n'arribam a un total de 89 amb aur e 121 emmedalhats.
Per èsser del tot exaustiu amb las medalhas d'aur, cal apondre la d' Eritrèa al Campionat del Mond de cross-country - creat en 1973 - (e successor de l'ancian per non pas dire antic Cross de las Nacions, 1903-1972...).
Bilanç general & perspectivas de mai d'una centuria atletica...[modificar | modificar la font]
Per un total general, alavetz, dins las 6 espròvas planetàrias d'atletisme que màgers... de 90 païses daurats e doncas 121 guerdonats.[2]
Un màger Pòdi universal...
Existisson tanben d'espròvas globalas mai especificas per la marcha e lo mièg maraton o la corsa sus rota... (e ca etc.)
Amai en tot nos esperar e espepissar tanben los flamenòus e tras que prometeires Jòcs Olimpics de la Joventut que los primièrs ja se debanèron amb pro succès a Singapor (14-26 d'agost de 2010) e los venidors se celebraran en 2014 a Nanjing China...[3]
conclusion[modificar | modificar la font]
Es un recòrd mondial absolut per l'atletisme, totes espòrts e disciplinas esportivas mesclats e confonduts, en sonque 28 ans d'existéncia dels divèrses campionats mondials (quand los Jòcs Olimpics çò que d'eles ja ne festegèron los sius 112 ans a Pequin en 2008 e se manjaràn los 116 a Londres en 2012...) que ne mòstra amai demòstra aital la vertadièra universalitat del sol vertadièr espòrt Rei. [4]
Edicions dels campionats[modificar | modificar la font]
Medalhièr general istoric 1983 - 2011[modificar | modificar la font]
Figuras màgers dels campionats[modificar | modificar la font]
Recòrds dels campionats[modificar | modificar la font]
Estatisticas generalas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
-
- TF1: Les géants du stade, revue mondiale de l'athlétisme 1993, caisseta VHS (Color, 104'), edicion & distribucion TF1 ENTREPRISES, 1993 (en francés)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Atletisme
- Istòria de l'atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Atletisme als Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Federacion Internacionala d'Atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme en sala
- Campionat del Mond d'atletisme junior
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Campionat del Mond de cross-country
- Cross de las Nacions
- Campionat del Mond de mièg maraton
- Recòrds del mond d'atletisme
- Estatisticas generalas de l'atletisme
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) (en) Sit oficial XIIens Campionats del Mond d'atletisme Berlin 2009
- (en) (corean) Sit oficial XIIIens Campionats del Mond d'atletisme Daegu 2011
- (en) Sit britanic d'estatisticas generalas e resultats istorics de l'atletisme universal... + ligam revista Athletics Weekly...
- (tr) (en) Atletizm Portali (n' Abdil Ceylan...)...: Sit turc , de tria, d'estatisticas e resultats istorics detalhats dels XI primièrs Campionats del Mond d'atletisme 1983-2007...
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Que ne cabís de 6 confederacions o associacions continentalas e 213 federacions afiliadas... maitas encara que non pas las Nacions Unidas - 192 estats membres... -, o lo quite fotbòl - 208 federacions sòcias... ( e d'encara aiceste a 4 federacions pel sol Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda del Nòrd... - que son las d' Anglatèrra, Escòcia, Galas e Irlanda del Nòrd - , contra 1 sola per tot l'atletisme britanic...) - ...
- ↑ Çò mai estranh e curiós es qu'aicesta chifra es gaireben la dels païses medalhats dempuèi la debuta dels Jòcs Olimpics en 47 edicions dempuèi 1896 entrò 2010 (id est 26 d'estiu & 21 d'ivèrn...), a saber: 89 païses medalhats d'aur mai 126 en total... (amb dins aiceste total las medalhas obtengudas per d' equipas mixtas, çò es a saber d'equipas formadas per d'atlètas o esportius divèrses representant mantun país... e doncas 125 païses amb comitat olimpic nacional afiliat al Comitat Internacional Olimpic... qu'a l'ora d'ara ne son 205 reconeguts per el, segon sos critèris actuals...)... Mas aquò dins mai de 50 espòrts diferents (actuals o suprimits...) e d'unas 70 disciplinas (idem)...
- ↑ E çai çò ne mencionèrem ges de las Universiadas (biennalas) per exemple, autre eveniment planetari, que d 'encara plan maites païses novèls se serián pogut apondre al nòstre total ja remirable e espectaclós de païses daurats o emmedalhats inedits en atletisme, atal l'aur per Azerbaitjan o Honduras (mèrs exemples...) a la XXVena Universiada de Belgrad, Serbia, en 2009 e ca etc.
- ↑ En tot çò ne considerar tostemps dels estats e païses dins la lor configuracion actuala internacionalament reconeguda e acceptada, amb totes los resultats de l' Union Sovietica per exemple o de la Comunitat dels Estats Independents / CEI ramosats jos la bandièra de l'actuala Russia... Idem per Republica Democratica Alemanda e Republica Federala Alemanda o Alemanha de l'Oèst e quitament Empèri Alemand per l'unificada Alemanha actuala... Idem per la Republica Chèca eiretièra lèime per l'IAAF de l'anciana Checoslovaquia e ca etc.


text:
Perspectiva
Lo mot perspectiva pòt significar.
- La perspectiva es lo fenomèn de percepcion visuala amb que l'uèlh percep en doas dimensions un monde en tres dimensions.
- La perspectiva dins un sens de tecnica grafica amassa las diferentas aproximacions o convencions amb que se pòt representar sus una superfícia delimitada los efèits de la percepcion visuala.
- La perspectiva atmosferica o esfumat, amb que la color e la luminositat dels objèctes son foncions de lor distància del regardaire, es ligada a la non transparéncia de l'aire.
- La perspectiva de movement (efèit de parallaxi) tracta de la percepcion de la distància suggerida par la velocitat e la talha aparentas d'objèctes en movement.
- Una perspectiva al sens figurat es una promessa, una probabilitat. Lo tèrme renvia alara vèrs las consequéncias possiblas d'un tal estat present o avenidor, que sián representablas visualament o pas.


text:
1450
Aquesta pagina concernís l'an 1450 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fòrça afeblida dempuei sa destruccion per una venguda deis aigas de Durença en 1440, l'Abadiá de Silvacana foguèt annexada au capítol de la catedrala d'Ais de Provença. Dins la Vau Bassa de Ròse, una epidemia de pèsta aguèt luòc entre Arle e Selon de Provença. Causèt la mòrt de centenaus d'abitants, compres lo cardenau Loís Aleman.
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Formigny lo 15 d'abriu entre lei fòrças francobretonas e l'armada anglesa defendent Normàndia. S'acabèt per una desfacha anglesa saunosa (3 800 tuats e entre 1 200 e 1 500 presoniers sus 7 000 combatents). Incapables de defendre la província après aquela revirada, leis Anglés deguèron se retirar de la region marcant la fin de la Guèrra de Cent Ans dins lo nòrd de França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau negus Kwestantinos Ièr (1434-1468), reünion d'un concili dei caps de la Glèisa Etiopiana. Capitèt de trobar un compromes regardant lei divisions teologicas aparegudas après lei criticas de l'abat Ewostatewos. Entre lei reformas pus importantas, l'adopcion dau sabbat per la Glèisa Etiopiana. Aqueu succès permetèt de resòuvre la crisi teologica e donèt un prestigi immens au negus.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Acomençament de faminas recurrentas que s'acabèron solament en 1454.


text:
Edifici deu Ministèri de la Santat
L'Edifici deu Ministèri de la Santat a Buenos Aires qu'ei ua tor d'estil Art Deco apitada sus l'avienguda 9 de Julio. Aquesta avienguda que ho bastida en bèth avalir tots los bastiment qui's trobavam suu son percors. Lo Ministeri de la Santat qu'ei los sol bastiment sauvat de la dimolicion e qui demòre enqüèra uei lo dia en bèth tavar lo briu de la circulacion su l'avienguda 9 de Julio. Per aquesta rason, enqüèra dinc a las annadas 1990 que's perpausè la soa demolicion o (d'un biais chic realiste) lo son desplament en lo bèth har eslissar.
A l'origina qu'acessè lo Ministèri de las Òbras Publicas e, ara, los Ministèri de la Santat e Ministèri deu Desvolopament Sociau.
Lo bastiment, arreconegut dens un estat avançat de deterioracion. Per'mor de la soa valor istorica e politica (qu'ei lo lòc on Eva Perón renonciè a la candidatura a la vicepresidéncia).
Qu'ei tanben desempuish aqueth bastiment que's trasmetó la purmèra emission de television en 1951 dab ua antena apitada au son som.
La presidenta Cristina Fernández de Kirchner qu'a decretada en 2010 la soa restauracion en i bèth hornir un pertrèit d'Evita hargat en hèr.


text:
Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (Nyieri, Kenya, 1èr d'abril de 1940 - Nairobi, Kenya, 25 de setembre de 2011) èra una activista politica e ecologista kenyana, de l'etnia kikuyu. En 2004 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz per « las seunas contribucions al Desvolopament sostenible, a la democracia e a la patz ». Foguèt la primièra femna africana que recebèt aquel titre. La doctora Maathai èra membre elegida al parlament e ministra de l'environament e de las Ressorsas Naturalas dins lo govèrn presidit per Mwai Kibaki.
Somari
Activisme e vida politica[modificar | modificar la font]
En 1977, Maathai fondèt lo Green Belt Movement (o Movement de la Cencha Verda), una mena de lobby ecologista responsable de la plantacion de mai de 30 milions d'arbres per tot lo país per evitar l'erosion del sòl, e per melhorar la qualitat de vida de las femnas que los plantavan. Per aquò recebèt l'escais afectuós de Tree Woman (o Femna Arbre). Après venguèt una femna fòrça activa suls subjèctes environamentals e en favor de las femnas.
Lo 25 de setembre moriguèt a l'espital de Nairobi après una luta prolongada contra un càncer.
Prèmi Nobel de la Patz[modificar | modificar la font]
« Maathai se quilhèt amb coratge fàcia a l'ancian regim opressiu de Kenya », diguèt lo Comitat Nobel norvegian a la lectura de la proclamacion del prèmi Nobel de la Patz de 2004. « Sos biaises d'accion unics contribuguèron a traire l'atencion sus l'opression politica, al nacional e a l'internacional. Foguèt una font d'inspiracion fòrta per fòrça dins la lucha pels dreches democratics e especialament encoratgèt las femnas a melhorar la seuna situacion ».
Controvèrsia
Maathai faguèt controvèrsia dins los medias quand, dins la conferéncia de pressa que seguèt a l'anoncia del prèmi, suggeriguèt que lo virus VIH responsable del SIDA èra lo produch de l'engenhariá genetica e que mai tard foguèt liberat en Africa per d'investigadors occidentals non identificats coma una arma de destruccion massiva per « punir los negres ». Pasmens, sonque una pichona minoritat aderiguèt a aquela teoria conspirativa del sida, qu'es pas l'unica. Dempuèi atenuèt la seuna postura.
Prèmis[modificar | modificar la font]
Li autrejèron los prèmis:
- 1984: Right Livelihood Award (o "Prèmi Nobel alternatiu")
- 1991: Prèmi Environamental Goldman
- 1991: Prèmi Africa
- 1993: Medalha Edimborg
- 2004: Prèmi Petra Kelly
- 2004: Prèmi Sophie
- 2004: Prèmi Nobel de la Patz
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Wangari Maathai, Bottom is Heavy Too: Edinburgh Medal Lecture, Edinburgh University Press, Edimborg, 1994
- Wangari Maathai, The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment, Lantern Books, Nòva York, 2002
- Wangari Maathai, The Greenbelt Movement: Sharing the Approach and the Experience, Lantern Books, Nòva York, 2003


text:
Enigma
Projècte musical electronic alemand fondat per Michael Cretu, David Fairstein e Frank Peterson en 1990. De fach la definicion de projècte musical electronic propausada per sos fondators correspon mai a la realitat que lo tèrme grop. I aguèt per exemple mai d'un autre contributor e los fondators, autres que Michael Cretu, an relativament pauc participat a la creacion musicala.
Istòria del grop[modificar | modificar la font]
Enigma es sobretot lo trabalh e lo concèpte de Michael Cretu.
Aguèt mai d'un collaborator mas el sol demorèt de la debuta duscas ara.
Tres collaborators son de majora importancia personala per Michael Cretu:
- Frank Peterson, es tanben un amic. A lançat lo concèpte Gregorian qu'a conegut un brave succès.
- Sandra: sa molhèr (de 1988 a 2007) e qu'apareís sovent coma votz feminina.
- David Fairstein que foguèt paraulièr dels 4 primièrs alboms.
Tipologia musicala[modificar | modificar la font]
La musica d'Enigma es sovent classificada coma musica electronica d'un biais un pauc rapid. Pasmens cal notar que l'estile d'Enigma es pas comparable a lo de Jean-Michel Jarre o Vangelis per exemple. De mai, i a tanben gaireben totjorn de paraulas e las pistas purament musicalas son paucas.
L'estile es puslèu caracterizat per:
- una tendéncia a la fusion amb l'integracion d'elements eterogenèus coma lo cant gregorian, la dance, d'instruments indians....
- una utilizacion dels tèmas religioses or espirituals (crestians o pas)
- un multilingüisme afirmat (amb l'utilizacion per exemple del sanscrit, del catalan, del francés). L'anglés demòra çaquelà la lenga de basa de sos albums.
- una utilizacion sistematica del format de l album-concèpte ( concept album en anglés).
- l'integracion d'al mens una balada plaçada a la debuta o a la fin de l'album.
- los videoclips integran d'elements meravilhoses o subrenaturals.
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums d'estudio
1990 – MCMXC a.D.
1993 – The Cross of Changes
1996 – Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!
1999 – The Screen Behind the Mirror
2003 – Voyageur
2006 – A Posteriori
2007 -"Seven Lives, Many Faces" (enclau de cançons en catalan)
Compilacions
1998 – Trilogy
2001 – Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits
2001 – Love Sensuality Devotion: The Remix Collection
2005 – 15 Years Later
Disques singles
1990 – Sadeness (Part I)
1990 – Mea Culpa (Part II)
1991 – Principles of Lust
1991 – The Rivers of Belief
1993 – Carly's Song
1993 – Return to Innocence
1994 – The Eyes of Truth
1994 – Age of Loneliness
1994 – Out from the Deep
1996 – Beyond the Invisible
1997 – T.N.T. for the Brain
1998 – The Roundabout
1999 – Gravity of Love
2000 – Push the Limits
2001 – Turn Around
2003 – Voyageur
2003 – Following the Sun
2004 – Boum-Boum
2006 – Hello and Welcome


text:
Auloron
Auloron qu'ei ua comuna situada en Bearn, en eth departament deths Pirenèus Atlantics e ena region d'Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Heraudica[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Desboscament
Lo desboscament (var desartigada, eishartigada) o desforestacion es l'accion e l'efièch de suprimir lo bòsc sus una granda superfícia.
Es generalament degut a l'accion umana --e mai qu'existisson d'unes factors naturals--mai que mai dins los païses sosdesvolopats, dins la tòca primièra d'utilizar las tèrras o sas riquesas, per l'agricultura, per la produccion de carbon de lenha, per l'esplecha de la fusta o de ressorsas minièras .
Las consequéncias directas ne son la demesida de la biodiversitat (fòrça importanta , en particular per las selvas tropicalas), de còps que i a lo desplaçament de populacions indigènas, l'erosion dels sòls e una aumentacion de l'efièch de sèrra.


text:
Inval-Boiron
Invo-Ch’Boron en picard ( Inval-Boiron en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a traversat per un riu nomenat "lo liger".
Le village est traversé par une rivière nommé "le liger".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels aquarteris an #èsser bastidas pendent la segonda guèrra mondiala pels Alemands, #que servissián coma depaus de munitions. Ara los aquarteres son un luòc protegit, refugi de chauves-ratolí.
Des casernes ont été construites durant la seconde guerre mondiale par les Allemands, qui servaient comme dépôt de munitions. Maintenant les casernes sont un lieu protégé, refuge de chauves-souris.


text:
Divina Comèdia
La Divina Comèdia (en italian Commedia, mai tard crestianizat en Divina per Giovanni Boccaccio), es una òbra escrita per Dante Alighieri entre 1308 e sa mòrt en 1321, qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura italiana, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond[1]. La vista imaginativa e allegorica de la vida crestiana dins l'al delà es un som de la filosofia medievala tal coma foguèt desvolopada per la Glèisa Catolica Romana. L'òbra ajudèt d'establir lo dialècte toscan qu'es la lenga que i es redigida, tala coma l'italian estandard[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bloom, Harold (1994). The Western Canon. See also Western canon for other "canons" that include the Divine Comedy.
- ↑ See Lepschy, Laura; Lepschy, Giulio (1977). The Italian Language Today. or any other history of Italian language.


text:
Ananàs
L'ananàs es una planta monocotiledonèa de la familha de las bromeliacèas. Los arbres dels ananasses cultivats son de l'espécia Ananas comosus, que compren fòrça varietats. Existisson tanben divèrsas espécias salvatjas, qu'apartenon al meteis genre.
Somari
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo mot ananàs ven del guaraní nanà en passar pel portugués (documentat per primièr còp a la primièra mitat del sègle XVI) o l'espanhòl (documentat en (1578). Semblariá que l'espanhòl o aguèsse manlevat al portugués de Brasil.
L'ananàs es un fruch que simboliza las regions tropicalas e sostropicalas. Coneis una granda acceptacion dins lo mond entièr.
Istoric[modificar | modificar la font]
L'ananàs ja èra cultivat pels indigènas dins de vastas regions del continent american, abans qu'arribèsse Cristòl Colomb. A son origina en America tropicala e sostropicala, e semblariá que venguèsse del sud del Brasil actual. Probablament, las varietats actuals que son cultivadas venon dels ananasses selvatges qu'ailà existisson. Non se sap encara, quora, ont e coma essa domesticacion se produsiguèt, mas, a 4 de novembre de 1493, Cristòl Colomb e sos marins descobriguèron l'ananàs en Guadalope, dins las Antilhas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo pè de l'ananàs es una planta semiperenna, que pòt aténher 1 m de nautor. D'en primièr fa pas qu'un fruch solet, situat en cima; puèi, amb la ramificacion laterala del talo, apareisson d'autres fruches, de tal biais que la fasa productiva se pòt prolongar pendant maitas annadas. Quand ven adulte, es constituit de rasics, talo (caule), fuèlhas, fruches e mudas. Lo sistèma radicular, del tipe fasciculat, es superficial, pois a màger part de las rasics fica nos primièrs 15 cm de solo. Lo talo apresenta lo format d'una clava, relativament corta e gròssa. Las fuèlhas an la forma de calha e son inseridas dins lo talo, e forman una densa espirala dextrogira e levogira.
L'inflorescéncia es una espiga, formada de flors completas, caduna localizada dins l'axila d'una bractèa. Lo fruch se compausa, del tipe sorose, e resulta de la coalescência d'un bèl nombre de fruches simples (100 a 200), del tipe baga, denominats frutilhos, que son inserits dins un ais central, còr o miolo, amb una disposicion espiralada e intimamente soudats los uns als autres. No ápice del fruch existís un tufo de fuèlhas – la corona – resultanta del tecido meristemático apical que la planta possui dempuèi son origina. A conexão del fruch amb lo talo de la planta se fa a travèrs un pedoncul.
La casca de l'ananàs es formada per la reunion de las bractèas e sépalas de las flors. Logo abaixo da casca, inserits dins la periferia de depressions en forma de tassa, se pòdon encontrar de remasilhas de pétalas e de estames, enquanto de caduna d'aquestas depressions apareis un vestígi d'estilete. A la superfícia d'un fruch descascado d'um modo pas gaire prigond, os restos de estiletes dão idéia de espinhos. Por outro costat, quand lo descascamento es fach d'un biais mai prigond, la superfície mostra-se completament perforada, por ficarem expostas as lojas dos ovários dos frutilhos. Dins de tais lojas, em se tratando de frucha de varietat cultivada, generalament são encontrados apenas d'ovuls abortados, pois la formacion de sementes es rara, por serem las flors auto-esterilas. Pasmens, a travèrs de la pollinizacion manuala amb de pollèn d'una autra varietat, não é rara la produccion de doas mila a tres mila sementes per fruto.
La part comestibla de l'ananàs es sa pulpa, suculenta, formada per las parets das lojas dels frutilhos e pelo teissut parenquimatoso que os une, bem como pela porção externa ou casca del còr. De acordo coma la part de la planta em que son produchas, as mudas do abacaxizeiro son classificadas en quatre tipes:
- a) corona – muda do ápice del fruch;
- b) filhote – muda do pedúnculo;
- c) filhote-rebentão – muda da região de inserção del pedoncul amb lo talo de la planta;
- d) rebentão – muda do talo da planta.
L'abacaxizeiro es una planta plan sensibla al freg, mas resistís plan a las secadas. Embora seja planta tropicala, los jorns de solelhada fòrta, los fruches pòdon patir de cremadas, quand son pas protegits. Pòt èsser cultivat dins tota mena de sòl, desde que seja permeable, isto é, pas sujeito ao encharcamento; preferís, porém, de sòls leves, rics en elements nutritius e amb un pH d'entre 5,5 e 6,0, ainda que tolere los de pH mai bas. Es pro exigent em nutrientes.
En general, o florescimento natural de l'ananassièr se fa per l'ivèrn, pasmens lo comprimento del cicle natural pòt variar entre 10 e 36 meses, pois, além de las condicions climaticas, depend de l'epòca de plantio, del tipe e del pes de las mudas utilizadas, e tanben de las practicas culturalas adoptadas.
Los ananasses son tanben bastant comuns per as pessoas comerem, vist que son fòrça bons e a un gost excellent per ne tirar de chucs.
Cultura[modificar | modificar la font]
La varietat cultivada principalament dins lo mond es la Cayenne (o tanben Smooth Cayenne). Dona de fruches qu'an una pulpa jauna palle o jauna, rica en acids e sucres, e la planta a de fuèlhas practicament sens espinas. En Brasil, porém, la varietat principala es la Pernambuco (o Pérola), que fa de fruches de pulpa jauna palle, gaireben blanca, de sabor pro doça; sas fuèlhas an de costats armats d'espinas.
La cultura racionala de l'ananassièr demanda fòrça tecnica e trato. Sa propagacion se fa por mudas e son exploradas una o doas safras. Muito útil es lo fach de que a época de produccion de la frucha se pòt contrarotlar artificialament, gràcias a l'emplec de substàncias quimicas, coma lo calci e d'autras. Las culturas grandament racionalizadas pòdon produire, a cada safra, de seissanta a ochanta tonas de fruch per ectara. Na verdade, porém, la produccion d'un ananassièr depend de mantun factor: lo clima e lo sòl; l'epòca de plantio e de colheita; lo temps de la plantacion; la varietat; tipe e talha de la muda plantada; espaçament del plantio; tratos culturals; adubação; estat fitosanitari.
Actualament, lo plantio es fach pel sistèma de linhas duplas e na basa de 45 a 60 mila plantas per ectara. Dins los païses de cultura ananassièra avançada, se fan servir de maquinas que, d'un biais simultanèu, son capablas de porgir de pesticidas e de fertilizants al sòl e, sobre el, de distribuir de faissas de teissut negre de polietilèn, que sus sa cima es fach lo plantio das mudas; além disso, s'emplegan de pulverizaires capacitats per distribuir, ao mesmo tempo, pesticidas e fertilizants sus de linhas diferentas de plantacion, assim como maquinas que possibilitan la colheita que pòt arribar fins a 12 tonas d'ananàs per ora.
Problèmas e malautiás[modificar | modificar la font]
A Brasil, las marranas principalas de l'ananàs son la broca-do-fruto da lagarta da borboleta Thecla basilides e la cochonilha (Dysmicocus brevipes). Pendent aquestas darrièras annadas, mai que mai dins los Estats de São Paulo e Minas Gerais, tse son produches prejuízos provocats per la gomose, moléstia causada pel campairòl Fusarium moniliforme. A nivèl mondial, cèrtas espècias de nematoïdes figuran demest las plagas d'importància.
Consomacion[modificar | modificar la font]
Se pòt consomar l'ananàs natural o industrializat, jos la forma de fatias ou pedaços em calda, abacaxizada, pedaços cristallizats, passa, picles, de chuc, de siròp, gelea, de licor, de vin, de vinagre, d'aigardent. Todavia, os principais produches son as fatias o los bocins em calda, e lo chuc. A partir del chuc de l'ananàs se pòdon preparar de bevendas, de sorbets, crèmas, balas e bolos. Coma josproduches de l'industrializacion de l'ananàs, s'obten d'alcòl, d'acid citric, d'acid malic, acid ascorbic, bromelina (enzim proteolitic que dintra dins la composicion de medicaments divèrses) e rações pels animals; del demai de la planta, son aproveitados industrialament las fibras e l'amido. Lo chuc de l'ananàs conten aperaquí 12% de sucre e 1% d'acid organic (principalament d'acid citric); es considerat coma una font de las bonas de vitaminas A e B1, e tanben coma font rasonabla de vitamina C.
Produccion[modificar | modificar la font]
Los principals païses productors d'ananasses son los Estats Units d'America (gràcias a las plantacions hawaianas), Brasil, Malàisia, Taiwan, Mexic e las Filipinas. La industrializacion es fach, principalament, en Hawaii. Taiwan, Malásia, Africa del Sud, Austràlia e la Còsta d'Evòri tanben son grands productors. Los Estats Units, Alemanha, Japon, Reialme Unit, Canadà e França son de consomaires bèls de frucha industrializada. Paraíba, São Paulo, Pernambuco, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul e Minas Gerais son dels principals Estats brasilians productors.
Las tecnicas de cultivacion a Brasil per la produccion d'ananasses son puslèu rudimentàrias e es plan flaca la quantitat de frucha producha per ectàre. Un autre fach tipic de la cultura ananassièra brasiliana es la deslocalizacion constanta dels airals de produccion, deguda a l'aparicion de problèmas fitosanitaris. La part màger dels ananasses produches a Brasil se destina a la consomacion intèrna, coma frucha fresca. São Paulo absorbís una bèla part de las produccions d'ananasses de Paraíba, Pernambuco e Minas Gerais.
Autras espècias[modificar | modificar la font]
Vesin del genre Ananas existís lo Pseudo-ananàs, que conten pas qu'una unica espècia, P. Sagenarius, designada comunament coma gravatá-de-rede o pseudo-ananàs, que sos fruches tenon pas de corona. Son peculiaras d'aquesta espècia la preséncia de estolhos ligats a la basa de la planta e l'absência de mudas ligadas directament al talo da planta o al pedúnculo del fruch. Demest las autras características, pas exclusivas d'aquesta espècia, son las espinhos bastante agressius de la part inferiora de la fuèlha, voltados para enbàs, e los dos apendices sus la fàcia superiora de las pétalas, amb forma de prega, os quais, no genre Ananas, a la forma de funil.
Las espécias salvatjas d'ananasses e sas varietats principalas son: l'Ananas ananassoides, var. nanus (ananàs d'Amazonia) e var. typicus (ananás-do-campo); A. bracteatus, var. albus (ananás-branco-do-mato), var. rudis (ananás-vermelho-do-mato), e var. tricolor; A. fritzmuelleri e A. lucidus (curauá-da-amazônia). Todos têm as margens de las fuèlhas vestidas d'espinhos, franc de la darrièra, sus la que, practicament, sonque existís un acúleo terminal.
L'ananàs-do-campo constitui padrão de tèrra seca e paura; las siás fuèlhas produsisson de fibras tan bonas coma las do caroá; lo fruto apresenta uns 10 cm de compriment e considerable nombre de sementes. Las fibras de las fuèlhas del curauá tanben son de qualitat excellenta; lo fruch sonque a aperaquí 6 cm de comprimento; es una planta que s'adapta fòrça plan als climas imes. Lo fruch de l'ananàs d'Amazonia arriba amb pena a 3 o 4 cm. A. fritzmuelleri a coma ambient natural lo litoral sud de Brasil e produsís de fruches d'aperaquí 20 cm de comprimento, enquanto a de l'ananás-do-mato es leugièrament mai grand.


text:
218
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 218 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Revòuta dei legions de Siria còntra Macrin a l'iniciativa dei princessas de l'Ostau Sever. Desfach en junh, Macrin es massacrat per sei soudats e Elagàbal i succediguèt. Pasmens, dins lei fachs, lo poder es dirigit per sa grand e sa maire.


text:
Gossip
Gossip, e anteriorament The Gossip es un grop de musica de rock indie american. La formacion creada en 1999 a Olympia (estat de Washington) compren tres membres, la cantaira Beth Ditto, lo guitarrista Brace Paine e lo percussionista Hannah Blilie. Se faguèron conéisser tre 2006, gràcias a l'album Standing in the Way of Control.
Discografia[modificar | modificar la font]
- That's Not What I Heard (2000)
- Movement (2003)
- Standing in the Way of Control (2006)
- Music for Men (2009)
- A Joyful Noise (2012)


text:
Moa
Las moas (Dinornithidae) son una familha extinta d'ausèls paleognatas de l'òrdre Dinornithiformes. Èran ausèls pas voladoras qu'abitavan en Nòva Zelanda. Se coneisson dètz espècias de desparièras tamanhos, dempuèi la pichona Eurayapteryx curtus, del tamanho d'un gal, fins a las moas gigantas (Dinornis), que mesuravan près de 3 mètres de nautor e avián un pes de 250 kg.
Istòria e escandilhament[modificar | modificar la font]
Las moas s'extinguiguèron a l'entorn de l'an 1500, pauc après que los primièrs caçaires maòris arribèsson dins las islas; malgrat aiçò, qualqu'uns opinan qu'existiguèron de pichones grops de moas fins a de fins del sègle XVIII o d'inicis del XIX. En fach, se compta qualque avistamient de la part de de marinièrs a las òrdres de James Cook, e crida l'atencion l'estat de conservacion de qualques plumas d'aquestas aves. Siatz coma anèsse, abans de l'arribi dels maòris lo nombre de moas aviá acusat una considerabla descenuda en lo darrièr milion d'ans, causat per tres factors: en primièr luòc, los periòdes glaciales, que gaireben tota l'Isla Sud foguèt en el ocupat pel gèl; posteriorament, la disminucion dels espacis cobèrts de tussok, substituits per de sèuvas e de bòsques densses a causa de l'aumentacion graduala de la temperatura e l'umiditat; e, en tresen luòc, la menaça de las aglas de Haast (Harpagornis moorei), las màgers aves de paissièra coneguda, uèi tanben extintas. Las moas, a diferéncia de de autras ratits, coma l'estruci, l'emeu, lo casoars o lo nandós, pendent l'evolucion avián perdut entièrament las alas, tala coma arriba amb los subrevivents kiwis, que se considèran emparentats amb las moas.
Una moa giganta (Dinornis robustus) atenhiá fòrça tardíamente la siá maturitat reproductiva: als dètz d'ans de nascuda. Aquesta demòra facilitèt lo sieu escandilhament, doncas que se donèt pas una sufisenta taxa de reposicion davant lo ritme qu'èran amb el caçadas pels maòris. Las moas s'alimentavan de granas, de fruchas, èrba e quitament de brancas. Per se far referéncia a aquestas aves los maoríes usan tant en singular coma en plural lo mot moa (sens s finala).


text:
Sant-Armael-ar-Gilli
Sant-Armael-ar-Gilli en breton ( Saint-Armel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Armel a situat a 13 km al sud de Roazhon. La vila aperten al costat de Châteaugiron e a la comunitat d'aglomeracion de Roazhon Metròpoli.
Saint-Armel est située a 13 km au sud de Rennes. La ville appartient au canton de Châteaugiron et à la communauté d’agglomération de Rennes Métropole.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los istorians se concedisson a pensar que lo vilatge tira lo sieu nom de Sant Armel, coma Ploërmel e Sant-Armel en lo Morbihan. Aquel celèbre sant de la Modèl:S- #cavar segon la legenda locala un dragon en un bòsc vesin. #Fondar un monastèri al luòc-dich las Boschaux, sul territòri de l'actuala municipalitat, e es ailà #que #morir a una data que # las fonts son sus el pas pas concedidas, en 552 o 570.
Tradicionalament, lo dragon representa per la chrétienté çò paganisme. Se pòt doncas supausar qu'aquel acte de la ponduda a mòrt del dragon a al fach que sant Armel a largament œuvré per la christianisation de la municipalitat, e per la meteissa provocat lo recul de la cresença pagana.
Una autra legenda fondatritz menciona lo papièr que sant Armel #jogar pendent la mai grèu secada coneguda de l'istòria de la comuna. Unas fes la intégralité dels potzes asséchés e l'ensems dels récoltes dévastées, la populacion desesperada @supplier lo sant de la liurar de los sieus tourments. Sant Armel #plantar alavetz un baston en lo sòl e #pregar. L'aiga se #metre alavetz a jaillir abundantment d'aquel ponch per, segon lo sant, metre éternellement a l'abric de la secada la populacion. Aquela fontaine miraculosa existís totjorn e a visitat cada an per de nombroses crestians en quête de los sieus vertus miraculosas. La via #que i pòrta, lo "camin de la fontaine", comença davant la comuna de la comuna.
Se tròba d'en un autre luòc encara uèi dins la glèisa una relique, la mâchoire del sant.
Les historiens s'accordent à penser que le village tire son nom de Saint Armel, comme Ploërmel et Saint-Armel dans le Morbihan. Ce célèbre saint du Modèl:S- terrassa selon la légende locale un dragon dans une forêt voisine. Il fonda un monastère au lieu-dit les Boschaux, sur le territoire de l'actuelle commune, et c'est là qu'il mourut à une date sur laquelle les sources ne sont pas accordées, en 552 ou 570.
Traditionnellement, le dragon représente pour la chrétienté le paganisme. On peut donc supposer que cet acte de la mise à mort du dragon tient au fait que saint Armel a largement œuvré pour la christianisation de la commune, et par la même provoqué le recul de la croyance païenne.
Une autre légende fondatrice mentionne le rôle que saint Armel joua durant la plus grave sécheresse connue de l'histoire de la commune. Une fois l'intégralité des puits asséchés et l'ensemble des récoltes dévastées, la population désespérée supplia le saint de la délivrer de ses tourments. Saint Armel planta alors un bâton dans le sol et pria. L'eau se mit alors à jaillir abondamment de ce point pour, selon le saint, mettre éternellement à l'abri de la sécheresse la population. Cette fontaine miraculeuse existe toujours et est visitée chaque année par de nombreux chrétiens en quête de ses vertus miraculeuses. La voie qui y mène, le "chemin de la fontaine", commence devant la mairie de la commune.
On trouve d'ailleurs encore aujourd'hui dans l'église une relique, la mâchoire du saint.


text:
-309
Aquesta pagina concernís l'an -309 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
En Sicília, perseguida dau sètge de Siracusa per lei tropas d'Amilcar. Pasmens, en causa de la durada lònga dau sètge, lei Cartaginés negliguèron d'assegurar la seguritat de son camp e una còntra-ofensiva suspresa dei Grècs entraïnèt l'abandon dau sètge. Amilcar foguèt capturat e descapitat.
Après aquela mòrt, Bomilcar, un parent d'Amilcar obtenguèt la reiautat e assaièt de restaurar l'autoritat dei rèis de Cartage.
Totjorn en Africa, perseguida de la campanha d'Agatòcles de Siracusa qu'assaièt de formar d'alianças ambé d'enemics de Cartage. Pasmens, mau capitèt e sei fòrças poguèron solament pilhar la region.


text:
159
Li Cansoun d’Amour en Prouvènço.
Li libret dóu Ventour.
Felibre e Reneissènço d’O.
Lou cansounié.
Me dison Camarina.
Tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno.
De l’aubo au calabrun.
Glaude Seignolle.
Jan Castagno.
159
Ano, ma sorre Ano?
Lou tèms passo, li jour, li semano, li mes, lis annado e ma sorre Ano, quihado sus soun agachoun, coumenço de prendre racino. A bello d’aluca l’ourizoun, vèi que la route qui poudroie et le soleil qui flamboie pèr l’aveni di lengo de Franço.
Fau dire que lou nouvèu menistre de la culturo se n’en garço pas mau, que lou gouvèr a d’àutri soucit e que, fin finalo, d’eleicioun en eleicioun i’a pas grand causo que boulego dins nosto republico.
Coume? dirés, mai sian marca desenant dins la coustitucioun acò ‘s-ti pas un prougrès?
Segur que ié sian, mai es-ti que i’a uno diferènci à respèt de l’estamen d’avans? La realita es noun! L’anciano menistro de la culturo, qu’avié afourti que lou gouvèr tendrié si proumesso, qu’aurian uno lèi especifico, es estado escoubado. E, partènt d’aqui, li proumesso soun toumbado dins lou demembrié.
Avèn agu que 4 nouvèu titulàri dóu CAPES de Lengo d’O pèr l’annado 2010, alor que l’ensignamen de nòsti parla interèsso 33 despartamen francés!
Sian toujour dins la memo lougico jacoubino, uno lougico que s’espremis sèmpre à bèl èime dins li mitan pouliti e filousoufi naciounau francés, coume se i’avié pas d’àutri menaço pèr l’unita dóu païs que l’aparamen di racino e di lengo regiounalo...
Lou group d’estùdi parlamentàri pèr li lengo regiounalo déurié, se dis, despausa un proujèt de lèi sus lou burèu de l’assemblado naciounalo.
D’un autre las, e aqui sian au pica de la daio, d’ùnis óusservaire afourtisson que rèn se fara sènso un quicha poupulàri (la famouso pression sociale) counsequènt, mouvemen qu’aurié besoun d’un grand envanc unitàri. Veiren bèn.
Pèr aro nous fau alesti e reüssi la rintrado de tóuti nòstis ativeta assouciativo e, proubable, se teni lèst pèr uno moubilisacioun drudo se lou proujèt d’uno counsulto pèr cambia lou noum de PACA crebo l’iòu.
Ramentan à nòsti legèire que, pèr nàutri, Prouvençalo e Prouvençau, i’a pas d’èstre en chancello.
Lou soulet noum que pòu counveni à nosto bello Regioun es Prouvènço.
S’endevèn emé l’Istòri, la geougrafìo, lou climat, l’ecounoumìo e l’aveni.
Es à nous-autre tóuti de nous encagna pèr lou faire triounfla.
27330


text:
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) es una entrepresa de la Generalitat de Catalonha que gerís de divèrses servicis de transpòrt public, principalament de camin de fèrre suburban dins l'airal metropolitan de Barcelona, en mai d'una linha regionala dins l'airal de Lhèida e Pirenèus. Gerís tanben cremalleres, coma lo de la Val de Núria o Montserrat, e funiculars. De mai, l'entrepresa es proprietària de las estacions d'esquí de la Val de Núria e la Molina.


text:
Setze Reiaumes
Lei Setze Reiaumes (ò Periòde dei Cinc barbares, setze país) designa un ensems de reiaumes de chinés qu'existiguèron entre 304 e 439 dins lo corrent deis annadas d'instabilitat entre la retirada de la dinastia Jin en direccion dau sud de China e l'establiment dei dinastias dau Nòrd. Aqueleis estats foguèron fondats per d'etnias asiaticas eissidas de la migracion de pòbles nomadas venguts de l'estèpa asiatica. Totei conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt pauc a pauc a partir de 386 quand lei Toba, un pòble nomada d'origina turca, acomencèt la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.
Lei setze reiaumes dau periòde foguèron :
- Cheng Han.
- Zhao anterior.
- Zhao posterior.
- Liang anterior.
- Liang posterior.
- Liang occidentau.
- Liang septentrionau.
- Lang meridionau.
- Qin anterior.
- Qin posterior.
- Qin occidentau.
- Yan anterior.
- Yan posterior.
- Yan septentrionau.
- Yan meridionau.
- Xia.


text:
Roskañvel
Roskañvel en breton (Roscanvel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Roscanvel S'una presqu'isla étirée nòrd-sud @dénommer presqu'isla de Roscanvel #qu'se-quitament una subdivision de la presqu'isla de Crozon ; la municipalitat a environat sus tres costats per la mar : la mar de Iroise (anse de Camaret a la oèst, goulet de Brèst al nòrd, rade de Brèst al èst. Se aquela situacion géographique particulara #qu'explica los nombrosas luòcs naturales de la comuna (falaises e de puntas, la jamai coneguda en en en essent la punta dels Espanhòls), mas tanben la punta de Tremet, la punta de las Capucins, la despunta de Cornouaille, la despunta Robert. La siá posicion géographique a la intrada de la rade de Brèst, cara al goulet de Brèst, explica l'importància e la diversité de las fortificacions de epòcas variadas.
En detriment, quitament a causa, de la siá situacion triplement peninsular (ne borís de presqu'isla bretonne, de la presqu'isla de Crozon e en en en formant-quitament una presqu'isla al se de aquela), la municipalitat se demorada longtemps fòrça isolada per las siás connexions terrèstres : la vila de Brèst per exemple, tot prèp a panatòri de ausèl, se distant de jamai de 60 km per la rota. Pauc De connexions maritimas transrades existisson, se se fa abstraction de las de connexions intèrnas a la Marina nacionala[1] e degun a la sortida de la comuna : se lo pòrt del Fret #qu'acuèlh tradicionalament los qualques unas connexions maritimas dubèrtas al tràfec civil.
Lo bourg, étiré En longitud, se se desvolopat en luòc d'abric, cara a la èst, protegit doncas dels vents dominants de oèst, amb la fin de beneficiar d'un microclimat mens humide e mens venté. La totalitat de la abitat se de ara endavant concentrat en la part orientala de la municipalitat, las parts occidentalas e septentrionalas en en en essent d'ara endavant totalament inhabitées dempuèi la abandon de las labors militaras e quitament d'ara endavant declarats de zònas inconstructibles.
Cèrtas Separacions disséminés en la presqu'isla an #èsser abandonats al continuament de la siá destruccion en rason de las nombrosas bombardements sobrevinguts pendenta la Segonda Guèrra mondiala. Al ora d'ara encara, dels centenats de trauques de pompas demòren visiblas sul territòri communal.
Se de las d'activitats agricòlas avián represas aprés la Segonda Guèrra mondiala, un cèrt nombre de trauques de pompa en avent #èsser anivelats e un déminage efectuat amb la fin d'o permetre, la municipalitat se de ara endavant totalament abandonada per l'agricultura, la interiora de la presqu'isla en en en essent pas jamai que landes e broussailles en rason de la friche sociala e aquelas de las ancianas granjas #qu'avián #èsser estalviadas per las bombardements o restauradas dempuèi transformadas en residéncias secondaires o de jubilacion.
La municipalitat de Roscanvel se vesina de aquela de Crozon situada al sud.
Roscanvel est une presqu'île étirée nord-sud dénommée presqu'île de Roscanvel qui est elle-même une subdivision de la presqu'île de Crozon ; la commune est entourée sur trois côtés par la mer : la mer d'Iroise (anse de Camaret à l'ouest, goulet de Brest au nord, rade de Brest à l'est. C'est cette situation géographique particulière qui explique les nombreux sites naturels de la commune (falaises et pointes, la plus connue étant la pointe des Espagnols), mais aussi la pointe de Tremet, la pointe des Capucins, la pointe de Cornouaille, la pointe Robert. Sa position géographique à l'entrée de la rade de Brest, face au goulet de Brest, explique l'importance et la diversité des fortifications d'époques variées.
En dépit, voire à cause, de sa situation triplement péninsulaire (en bout de presqu'île bretonne, de la presqu'île de Crozon et formant elle-même une presqu'île au sein de celle-ci), la commune est restée longtemps très isolée pour ses liaisons terrestres : la ville de Brest par exemple, toute proche à vol d'oiseau, est distante de plus de 60 km par la route. Peu de liaisons maritimes transrades existent, si l'on fait abstraction des liaisons internes à la Marine nationale[2] et aucune au départ de la commune : c'est le port du Fret qui accueille traditionnellement les quelques liaisons maritimes ouvertes au trafic civil.
Le bourg, étiré en longueur, s'est développé en site d'abri, face à l'est, protégé donc des vents dominants d'ouest, afin de bénéficier d'un microclimat moins humide et moins venté. La totalité de l'habitat est désormais concentré dans la partie orientale de la commune, les parties occidentale et septentrionale étant désormais totalement inhabitées depuis l'abandon des ouvrages militaires et même désormais déclarés zones inconstructibles.
Certains écarts disséminés dans la presqu'île ont été abandonnés à la suite de leur destruction en raison des nombreux bombardements survenus pendant la Deuxième Guerre mondiale. Actuellement encore, des centaines de trous de bombes restent visibles sur le territoire communal.
Si des activités agricoles avaient repris après la Seconde Guerre mondiale, un certain nombre de trous de bombe ayant été nivelés et un déminage effectué afin de le permettre, la commune est désormais totalement abandonnée par l'agriculture, l'intérieur de la presqu'île n'étant plus que landes et broussailles en raison de la friche sociale et celles des anciennes fermes qui avaient été épargnées par les bombardements ou restaurées depuis transformées en résidences secondaires ou de retraite.
La commune de Roscanvel est voisine de celle de Crozon située au sud.
=9.08


text:
Adam Smith
Adam Smith (Kirkcaldy, 5 de junh de 1723 - Edimburg, 17 de julh de 1790) foguèt un economista e filosòf escocés. Es considerat coma lo paire de l'economia modèrna, que son òbra An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, espelida en 1776, foguèt lo primièr ensag rigorós d'estudiar lo desvolopament istoric de l'indústria e del comèrci en Euròpa Smith contribusiguèt a la creacion de l'economia coma disciplina academica forniguèt un encastre teoric al capitalisme. Un dels concèptes mai importants d'aqueste erudit foguèt la metafòra de la man invisibla.
Òbras[modificar | modificar la font]
- The Theory of Moral Sentiments (1759)
- An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776)


text:
Carbon vegetal
Lo carbon vegetal es un material combustible solide, fragil e porós amb un naut contengut en carbòni (aproximativament 80%). Se produtz per caufament de fusta e d'autres residús vegetals, a de temperaturas que varian entre 400 e 700 °C, en abséncia d'aire.
Lo poder calorific del carbon vegetal varia entre 29 000 e 35 000 kJ/kg, e es fòrça superior a aquel de la fusta, que varia entre 12 000 e 21 000 kJ/kg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo carbon vegetal foguèt utilizat coma combustible dempuèi de temps antics dins de carbonièras, mas la produccion descresquèt remplaçada per l'utilizacion del gas natural, de l'electricitat e del petròli, perque èran de produccions mai economica. Actualament lo carbon vegetal es d'usatge pauc abitual coma font de poder calorific domestic e la produccion dins las carbonièras es una apròcha mai etnografica que productiva.


text:
Jan-Pèire Tennevin.
L'Astrado n° 44
Lou decor à la jardiniero
de Nino Martinent-Savidan
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Marsiho, tras li siècle
de Gabriéu Cassin
UNO o DE lengo d'O
pèr Jean Lafitte e Guilhem Pépin
Ié disien Cèio e Marto, dos santo à l'ounour
Couleicioun Lenga d’Oc.
Ièu savo una chançon.
pèr Parlarem en Vivarés
«La Pounchudo
Cercle Langue d’Oc
La Targo
pèr L’Escolo de la Targo
Beatritz de Mongalvanh
pèr Reinat Toscano
154
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Lis Edicioun de L’Harmattan nous assabènton que lou recuei de nouvello de Felipe Blanchet, «Camin crousa», es toujour dispounible dins sa couleicioun Textes régionaux.
Ié caupon, dins aquest recuei, 23 nouvello coume Lou pescaié de lume, Li sànti lentiho, lis Hung e li zautreh, Lou pastre soulitàri , Think different etc. Fai mestié de se n’en servi pèr faire travaia lis escoulan(o) dins li cous de prouvençau.
Poudès coumanda pèr la telaragno (www.editions-harmattan.fr), pèr voste libraire o en coupiant e remandant is Editions de L’Harmattan lou bon eici :
28141


text:
Pretòria
Pretòria (en anglés Pretoria) es la capitala de Sud-Africa. Sa populacion èra estimada a 1 884 046 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 1644 km². Fa partida de l'aglomeracion de Tshwane, creada en 2000.
Nom[modificar | modificar la font]
Dempuei 2005, lo Conseu Sud-African dei Noms Geografics (South African Geographical Names Council, SAGNC) a prepausat de cambiar lo nom de Pretòria, jutjat tròp coloniau, en Tshwane, jutjat pus african. Mai aqueu procès es pas encara oficializat per lo Ministèri deis Arts e de la Cultura. L'opinion publica es pron dividida sus la question e d'associacions i son opausadas. Per còntra, la comuna de Pretòria es englobada dins una comunautat d'aglomeracion que ja se sòna oficialament Tshwane (City of Tshwane Metropolitan Municipality, City of Tshwane) e que la creèron en 2000.


text:
Blanca de Castelha
Blanca de Castelha, (nascuda lo 4 de març de 1188 a Paléncia, Castelha - mòrta lo 27 de novembre de 1252 a Melun), reina de França, es la filha d'Anfòns VIII de Castelha e d'Alienòr d'Anglatèrra, ela meteissa filha d'Alienòr d'Aquitània e d'Enric II d'Anglatèrra : es doncas la neboda del rei Joan sens Tèrra. Coma previst dins lo tractat del Goulet signat entre los reis de França e d'Anglatèrra aquel meteis an, es maridada a Port-Mort en 1200 al futur Loís VIII, filh de Felip August.
Biografia[modificar | modificar la font]
Foguèt causida d'entre sas sòrres per sa grand Alienòr d'Aquitània qu'aviá alara 80 ans, que jutjava son caractèr coma correspondent mai a una reina de França.
Donèt al rei dotze enfants que de bessons e fòrça mascles al contrari dels reialmes precedents (important per la succession del reialme). Son jutjament e sa granda pietat ne faguèron una reina fòrça aimada. Sonque cinc dels enfants venguèron adultes, quatre moriguèron.
Regenta de França aprèp la mòrt de Loís VIII en 1226, deguèt far fàcia a de fòrtas contestacions mas trionfèt de las ligas formadas contra ela e lo poder reial. En 1229, amb lo Tractat de Meaux acabèt la Crosada dels Albigeses.
Prenguèt la seguida l'òbra reformatritz de Bernat de Claraval (†1153) e fondèt las abadiás.
Tanben governèt França quand son filh sant Loís s'anèt a las crosadas.
Retirada a Melun i moriguèt en 1252.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Marcel Brion, Blanche de Castille, Librairie de France, 1939
- (fr)Philippe Delorme, Blanche de Castille, Histoire des Reines de France, Ed. Pygmalion, 2002


text:
Loishats
Loishats[1] (Louchats en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda e la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions medievalas son : en 1273, Lassatz (sic), en 1274, Lloyssat e Leissatz (homines de~), Luyssato (en latin, Gascon Register A, n°44-1).
Ernèst Negre (TGF, I, p. 489), a prepaus de Luchapt (Vienne, Louchac au sègle XV) e de Luchat (Char.-Mar.) prepausa lo nom de persona roman Lupius, = sufixe latin -acu(m).
Bénédicte Boyrie-Fénié causís lo nomen Lugissius, shens escartar completament Lupius. L'explicacion supausa una evolucion locala deu sufixe -ac > ats.
Dens un article de 2013 de la revista País Gascons , Miquèu Audoièr constata 1) que plan de comunas girondinas an una finala en -s qu'es pas etimologica e que 2) Mèste Verdièr, autor bordalés, atèsta de la prononciacion -ts per -cs. La solucion serè Loishac au plurau, damb valor probabla de collectiu (los Loishacs = los abitants de Loishac), çò que mena a la grafia Loishacs (prononciat coma Loshats) prau nom deu lòc e de la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Ernèst Negre, Toponymie générale de la France, Droz, Genève, 1991.
- Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des Communes [de] Gironde, Cairn, Pau, 2008.
- Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013.


text:
Guèrra d'Espanha
La Guèrra d'Espanha, tanben dicha Campanha d'Espanha per lei Francés, Guèrra d'independéncia espanhòla per leis Espanhòus e Guèrra Peninsulara per lei Portugués, foguèt un conflicte dau periòde napoleonenc. Opausèt França, ajudada per de tropas polonesas dau Ducat de Varsòvia, a una coalicion compausada d'Espanha, de Portugal e dau Reiaume Unit. Conflicte fòrça saunós, s'acabèt per una desfacha de l'armada francesa que deguèt finalament se retirar dins lo sud-oèst de França. La desfacha finala de Napoleon Ièr a l'eissida de la campanha de França dins lo nòrd-èst dau país entraïnèt l'aplant deis operacions militaras dins lei regions de Baiona e de Tolosa.


text:
Zèus
Zèus (en grèc ancian Zeύς / Zeús, de la racina indoeuropèa *dyēus, dieu del cèl) es lo rei dels dieus dins la mitologia grèga. Règna sul Cèl e a per simbòl l'agla e lo tron. Filh de Crònos e de Rèa, es maridat a sa sòrre Èra. Malgrat son maridatge, Zèus aguèt una granda quantitat de relacions amb d'autras femnas (divencas o mortalas) e un bon nombre d'enfants coma per exemple Apollon e sa bessona Artèmis qu'aguèt amb una titanida Lèto. Zèus es famós per sas aventuras nombrosas e es tanben lo paire d'autres dieus importants coma Arès, Atena, Dionís, Ermès, Apollon, Artèmis e Afrodita e de fòrça eròis coma Eracles.
Son equivalent dins la mitologia romana es Jupitèr. Òm retròba tanben de divinitats equivalentas dins d'autres panteons: Taranis en çò dels galleses, Tòr e Odin dins la mitologia escandinava o encara Dyaus Pitar e Varuna per los indós.
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèus foguèt un dels enfant nombroses dels dieus Crònos e Rèa. Coma sos fraire e sòrres (Demetèr, Èra, Poseidon, Adés e Èstia) èra destinat a èsser devorat per son paire que los parents de Crònos, Gèa e Uran, avián anonciat que Cronos seriá destronat per son filh. Quand lo mainatge èra a mand de nàisser, Rèa demandèt conselh a sa sògra Gèa per elaborar un plan que salvèsse son filh. Rèa s'anèt amagar sus l'isla de Creta, ont enfantèt Zèus, al mont Ida segon cèrtas versions e segon d'autras sul mont Dicte. Puèi decidiguèt d'engulhar son marit Cronos, en li far engolir una pèira envirada de borrassas qu'aquel devorèt sens se mesfisar ges.