text:
Mexic : Andrés Manuel Obrador, un President anti-sistèma
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Lo novèl President del Mexic, Andrés Manuel Obrador, 64 ans, foguèt elegit a 53 % dels sufragis lo 1ièr de julhet passat. Es lo primièr President d'esquèrra de l'Istòria modèrna del país. Pendent la campanha politica, l'una de la mai sagnosa de l'Istòria del Mexic amb 145 politicians tuats, Obrador s'es presentat coma un candidat anti-sistèma. Foguèt elegit sus un programa anti-corrupcion. Lo messatge a seduit la populacion mexicana, aprèp los escandales qu'an endecat lo mandat del President sortent, Enrique Peña Nieto. Obrador vòl luchar contra la pauretat e mai que mai, a promés de governar « al mai près del pòble ».
S'es engatjat a aumentar lo salari minimum, a desvolopar l'accès a internet e a multiplicar las borsas als estudiants. Aurà la particularitat d'aver sos burèus dins una modèsta casa dins lo quartièr de Roma, refusant un burèu « ostentatòri ». S'es engatjat a reduire son salari, a pas utilizar los jets privats de sos predecessors per se desplaçar e refusa d'èsser protegit per gardacòrs.
Aquel darrièr punt a tendéncia a far fremir sos pròches e los membres del futur govèrn, coma Olga Sanchez, futura ministra de l'Interior designada per Obrador : « Lo President de la Republica deu evidentament aver un sistèma de proteccion. La governança es en jòc, atal coma l'estabilitat de l'Estat ». Davant las nombrosas criticas, Obrador a vist sas intencions a la baissa e preveirà un sistèma de securitat alternatiu, minimalista. En 2017, Mexic enregistrèt la chifra recòrd de 25 324 omicidis.
Andrés Manuel Obrador prendrà sas fonccions oficialament lo 1ièr de decembre de 2018. Çaquelà, prepara jà sas relacions amb son omològ american e recebrà ministres americans dont Mike Pompeo, cap de la diplomacia americana, Kirstjen Nielsen, ministra de la Securitat Interiora, lo secretari del Tresaur, Steven Mnuchin e lo Conselhièr del President Trump, Jared Kushner. Los futurs ministres de las Finanças, de l'Economia e de la Securitat Interiora seràn presents, atal coma lo de la Renegociacion de l'Acòrd de Liure-Escambi Nòrd-Amerocan (Aléna). L'Alena foguèt concludit en 1994 entre Canadà, los Etats Units e Mexic. Mexic èra mai que mai exportador de petròli, puèi son economia s'es diversificada gràcias a la dobertura del grand marcat del Nòrd. Dempuèi, son sector manufacturièr (automobila) o pòrta l'essencial de sas recèptas. Lo President american, Donald Trump, jutjant la balança d'aqueles escambis tròp desfavorabla a son país e a sos trabalhadors, vòl s'atacar als ganhs mexicans.
En 2006, lo Congrès american adoptèt lo Secure Fence Act e promulguèt donc la construccion de la barrièra entre los Estats-Units e Mexic. Dètz ans aprèp, Trump fa d'aquela paret, l'una de sas promesas màgers de campanha. Vòl un alarguiment e un renforçament de la barrièra existenta per la soma de 1,8 miliard de dòlars. André Manuel Obrador e Trump an çaquelà exprimit lor intencion de desvolopar una bona relacion.
Articles en relacion
- Cronica D'una vila a l'autra — Kuala Lumpur
- Eleccions europèas 2019 : lo manifèste de l'Aliança Libra Europèa es disponible en linha
- L'ALE luta pels drets dels pòbles europèus
- Boko Haram contunha de semenar la terror dins lo nòrd-èst de Nigèria
- Eleccions estudiantas (64) : lo M22M qu'arriba en cap dab 69 % deus vòtes mes n'obtien pas qu'un sièti au Conselh deu collègi locau


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L’Airal Metropolitan de Lisbona (en portugués, Área Metropolitana de Lisboa), localizada al centre-sud de Portugal, es un agropament de 18 municipis a l’entorn de la capitala, Lisbona. Las comunas son dispersadas pels dos marges del desbocament del fluvi Tage : la Granda Lisbona, al nòrd de Tage e la Peninsula de Setóbal, al sud. Es l'airal metropolitan mai poblada del país (NUTS III), amb 2 810 923 d'abitantes al 2015, e la segona mai poblada (NUTS II), après la Region del Nord. Lo seu territòri tèrmia al nòrd amb la Comunautat Intermunicipal de l'Oest (Region Centre), al nòrd-èst amb la Lezíria del Tage, al èst amb l'Alentejo Central e a sud amb l'Alentejo Litoral, totas aquèstas apertientes a la Region del Alentejo.
L'Airal Metropolitan de Lisbona foguèt creat a travèrs de la lei 44/91 del 2 d'agost, per a facilitar les necessitats administrativas dels territòris de tipe urban e gran densitat de populacion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aprèp Jansemineta en 2014 a Agen, Lo Caminòl a Pena es la segonda calandreta que va dobrir dins Òlt e Garona.
Aprèp un an e mièg d’existéncia, l’associacion « Envol 47 » va dobrir una escòla en lenga occitana, sul site de « Sant Martin de las Catlas », qu’aparten a la comuna.
Es oficial dempuèi sonque qualques jorns. L’anóncia publicada en linha sus la pagina Facebook de l’associacion data del 13 de julh al ser : Lo Caminòl, una calandreta o escòla occitana, privada associativa, portada per « Envol 47 », dobrirà sas pòrtas a la ditandrada de setembre a Pena-d’Agenés.
Nòu dròlles entre 3 e 5 ans son ja marcats per la dintrada, l’ensenhaira, Virginia Chibau seguiguèt ongan una formacion al metòd Freinet e tradicional e una ASEM es estada recrutada.
«Al començament, lo projècte èra de dobrir una escòla a Vilanòva o lo Vilanovés », rementa Clemença Frégard, la presidenta d’Envol 47. Mas las comunas de Vilanòva, Biàs, o Pujòls respondèron pas favorablament a nòstras demandas de mesa a disposicion de locals » L’associacion s’èra tanben mesa en contact amb la comuna de Santa Colomba de Vilanòva qu’a pas pus d’escòla e que proposava un bastiment a gràtis, « mas i a tròp d’òbras de far ».
Nòu enfants a la dobertura
Fin finala, es a Pena, ont demòra Clamença Fregard e ont cultiva e comercializa de plantas aromaticas e medicinalas, que Lo Caminòl va dobrir : « La comuna nos met a disposicion a gràtis l’anciana escòla de Sant Martin de las Catlas. A carga per nautres de far qualques òbras per aculhir los enfants e de pagar l’aiga, l’electricitat, las cargas costumièras. Lo site es supèrb, es al mitant del campèstre, es perfièch per nòstre projècte ».
Cambiar de luòc e anar a Pena puslèu qu’a Vilanòva auriá pogut descoratjar d’una familhas : « En realitat, anam metre en plaça de coveituratge e las familhas son lèstas a far la rota per un projècte que i participan e que lor conven. Avèm pas de problèma d’efectiu, al contrari ».
L’escòla dobrirà amb 9 escolans. Per comparar, la Calandreta Jansemineta que dobriguèt a Agen en 2014, l’aviá fach amb sonque 3 enfants : « La tòca, es de començar doçament, per prene nòstras marcas ».
Mòbles de recuperacion
Costat budgèt, l’acòrdi amb la comuna regla lo problèma del loguièr : ‘l’escolaritat es gratuita. La Federacion Regionala Calandreta que i sèm afiliats pren en carga lo salari de l’ensenhaira que pilòta lo projècte educatiu. De nòstre costat, pagam los fraisses mercé a la contribucion de 25 € per enfant e per mes, per la primièra annada, en esperant la baissar dins l’avenir ».
Los parents d’escolans participan activament a la cèrca d’un finançament que permetrà la vida de la classa, per aquò, organizan de vendas de produches manufacturats suls mercats, o renòvan de mòbles e material ancians : « Per far d’economias mas tanben per pas gastar en crompant de nòu quand se pòt reciclar ». E justament, Lo Caminòl es en cèrca de cadièras per enfants de mairala, de lièches per la dormida e tanben de material educatiu.
Calandreta « Lo Caminol », envol47@gmail.com e sus Facebook « Calandreta Lo Caminol ».
Adaptacion de l’article de Jérôme Schrepf paregut lo 20 de julh de 2017 dins La Dépêche
Calandreta : un projècte «bon per tot lo monde»
Lo conse de Pene d’Agenés, Arnaud Devilliers, o reconéis sens mal : «L’occitan, es pas ma cultura». Pasmens, es estat convençut pel vam dels parents d’Envol 47 : «Son pas de folastres. Lor projècte es estructurat. Los ensenhaires de nòstra escòla comunala bilingüa francés-occitan veson pas de problèmas a la dobertura d’una Calandreta. Costat comuna, avèm mes en venda l’anciana escòla de Sant Martin de las Catlas, mas que demòra vuèja per l’ora e se podiá gastar o èsser vandalizada. Aquí, es ocupada, mas totjorn en venda : la pacha amb l’associacion, es que en cas de crompa per un terç, s’engatjan a daissar los luòcs en dos meses. Es un projècte dinamic, una riquesa de mai per la comuna, Es bon per tot lo monde».
Per l’associacion Envol 47, que pòrta lo projècte «Lo Caminol», la tòca es tanben de nosar de ligams amb la comuna : «La dobertura de l’escòla va segurament butar una familha a s’installar sus Pene, e crear una dinamica : quand aurem de mercats o d’eveniment d’organizar al benefici de l’escòla, o farem aicí», nos fisa Clamença Frégard.


text:
Fai trenta ans que crebèt l’uòu lo Pargue Marin de la Còsta Blura, entre la rada de Marselha e lo deltà dau Ròse. « L’originalitat es que lei pescadors l’an vòugut per aparar la ressorsa » nos ditz Frederic Bachet, lo capolier de la pichona còla dau Pargue.
Tre lo començament avèm creat un relarg marin aparat a Carri, 85 ectaras, puei en en 1996 avèm fondat la segonda au Cap Corona, sus 210 ectaras. Clafits d’erbiers de posidonias, vertadiers asiles de peis juvenils, que siguèron amenaçats per la pesca au gangui.
« Quand avèm immergit d’estèus artificiaus, segur qu’aquela pesca s’es arrestada e que lei peis son mai nombrós e mai diversifiats » assegura Frederic Bachet. « Lo denti s’es entornat, lo mèro es arribat, tota la tiera dei peis de la còsta crèisse tant coma un molon de nomadas de la costiera : lei lops, dauradas e d’autres ».


text:
Miquèl Neiròlas es païsan dins una region occitana ont l’agroecologia se desvolopa dempuèi las annadas 90. Lo tribalhaire occitan abòrda la question del desvolopament e de la plaça del païsan dins la nòstra societat e fa un ligam entre la lenga e l’agricultura.
Fau lo païsan en Forés, region ont se rencontran las lengas e culturas occitanas e arpitanas. L’agroecologia païsana aquò’s un corrent eissit de Via Campesina, organizacion lançaa en 1993 au Brasil per los Sens-tèrra. An farjaa la nocion de soverenetat alimentària, lo dreit daus pòbles de produre son alimentacion en respectar çò que manjan lo mond. Encuèi, aube 200 milions de sòcis, Via Campesina constituís la fòrça sociala la mai importanta au mond. Dins nòstra Euròpa de l’oest, per nòstre nòrd de Mediterranèa, la païsanariá en tant que mond organizat capable de fonccionar coma un organisme a franc dispareissegut dempuèi las sasons 60. La dependéncia au sistèma tecnic per la produccion de l’alimentacion a pas encara arrestat de s’accentuar. Lo taus de resiliéncia es franc fèble, lo petròli ven a mancar, qué fasem ? Qué mingem ? Lo problèma de las païsanas es qu’achaptan ren. Per desvelopar lo productivisme sus lo planeta las chau eliminar. L’ideologia dau desvelopament s’estacha a l’idèia qu’un país desvelopat quò’s un país sens païsans ! Diferentas estrategias son estaas mesas en plaça per capitar lo prètzfait. La guèrra de 14 n’es una de remarcabla, putafinèt sustot de païsans, un païsanicidi, de païsans que putafinan d’autres païsans. Arrivèt exactament au moment que se chaliá desfaire de la man d’òvra renduá inutila per la mecanizacion, en particulièr la dalhosa a traccion animala. Martí chantava « Vòstre enemic èra pas l’alemand », per los pòbles bàscol, occitan, wolof, amaziY e d’autres a se batre dau latz daus francés, l’enemic quò èra benlèu l’empiri colonial. Per lo sodard en tant que païsan, l’enemic quò èra pas, m’es aviaire, un sodard alemand païsan mai.
L’escòla preferida a la tèrra
Coma arma de destruccion de la païsanariá, l’escòla es redotabla, los enfants que lai son anats vòlon pas mai èsser païsans. Transmet pas o pas gaire las coneissenças que fan venir autonòm. Matoub Lounés, grand actor de la dinamizacion de la cultura amaziY parlava de perversion culturala de l’escòla dins un contèxte de dobla colonizacion franco-araba. L’ideologia dau desvelopament es en majoritat egemonica, es una forma de dominacion acceptaa per los que la subisson. Vos prenem vòstra autonomia, vòstra lenga, vòstra cultura mas aquò’s per vòstre ben. Un parallèl se pòt faire entre monocultura vegetala e lenga e cultura monoliticas impausaas, l’una provòca l’esfondrament de la viá dau sòl, l’autra reidutz los pòbles a èstre mas qu’una populacion aculturaa. Silvia Peréz-Vitoria, autora dau « Manifeste pour un XXIe siècle paysan » (Manifèst per un sègle XXI païsan) fai partiá de La ligne d’horizon qu’òvra sus las questions de desvelopament e de la plaça de las païsanas dins la societat. Estudia e fai la promocion de l’agroecologia de per lo mond. Per los fondators dau corent agroecologic, i a coevolucion entre las societats e la natura. Estiman que las agriculturas tradicionalas son estaas las mai pertinentas per garantir los equilibris daus agroecosistèmas, ecosistèmas travalhats per l’òme. L’agroecologia se concretisa d’un biais diferent a chasque luòc, li fai mestièr çò qu’es estat realizat sus plaça. La cultura e la lenga dau caire pòrtan la resultanta de l’observacion e de l’experimentacion de desenas e desenas de generacions de païsanas e païsans. Mas es pas coma aquò que o vei lo governament francés que vòl desvelopar l’agroecologia dins una « apròcha globala e sistemica ». Gis de remesa en causa dau modèl, i a pas gaire d’ambicion e de claratat dins la demarcha, l’agricultura deu èstre « ecologicament intensiva ». L’agroecologia, s’es païsana, pòt pas venir d’en naut, d’una institucion e d’un biais uniformizat. Ven de las praticas païsanas, daus pòbles.
Complementaritat entre lenga e agricultura
L’occitan quò’s la lenga que nos bada la pòrta de la significacion daus toponims. La microtponimia es preciosa, nos baila d’informacions que poem pas inventar sus la mena de sòl, l’exposicion, las culturas que marchan o pas, lo vent dominent, etc. Nos fai mestièr que los scientifics sián au servici de las païsanas. I a complementaritat entre savèir popular e analisi scientifica. En agroecologia païsana aquò se ditz lo dialòg daus savèirs. La contribucion d’agronòms, d’ecologas, d’antropològs, d’istorianas, d’etnobotanistas, de geografas fai avançar l’agroecologia païsana. En Occitània, tenem una etnobotanista, Josiana Ubaud, participèt en 2016 a la Féta entèrnacionâla de l’arpetan, au collòqui « Por deman, noutra cultura un atot por l’agricultura ». Nos demontrèt la precision de nòstra lenga per descriure los païsatges, sa pertinéncia per comprendre çò que se passa dins la natura e l’activitat agricòla e umana de nòstre caire. Afortís qu’existís un liam indefectible entre lenga, tèrra, gens que la cultivan, païsatges, toponims e varietat culinària. Pas mai subir l’ideologia dau desvelopament aquò vòl dire se bastir d’itineraris collectius dissidents, l’Ostau de la semença de Leire o fai. Es una associacion qu’a per vocacion de dinamizar las varietats de plantas cultivaas que disem populacion. Aquelas semenças coma nòstras lengas son evolutivas, son dins las mans daus utilizators. Lo desvelopament es bastit sus d’inegalitats, provòca la destruccion de la natura e de las societats. Per o despassar, los ordits de recuperacion d’autonomia se devon marcar dins la duraa, las lengas nòstras permeton a l’agroecologia païsana de passar pas a costat de son objectiu, tornar inventar un modèl agricòl e de societat.
Miquèl Neiròlas
païsan occitan e arpitan
L'article es en vivaroaupenc


text:
Jordi Gavaldà: Geològ. Responsable deth Centre de Lauegi. Hè mès de 25 ans que se dedique ara nhèu e es lauegi. Es sòns companhs lo seguissen sense poder seguir-li eth ritme còsta ensús …
Ivan Moner: Geològ. Hè 15 ans que hè horats ena nhèu aquiu a on va, e 10 que sage de seguir a Jordi pes montanhes d’Aran e de convencer-lo s’ ei bona iniciativa baishar per aquiu.g.
Montse Bacardit: Doctora en Biologia. Ei era incorporacion mès recenta dera equipa, era quau apòrte era sua incansabla motivacion e esperit critic d’ua autentica investigadora. Tanpòc i a qui la seguisque.


text:
Saint-Bois
Saint-Bois en arpitan ( Saint-Bois en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 9 km al sud de Belley, en la vallée del Gland.
Commune située à 9 km au sud de Belley, dans la vallée du Gland.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Windows Live Messenger
Windows Live Messenger es lo sistèma de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia de Microsoft. Sa primièra version, que se disiá MSN Messenger, sortiguèt en julhet de 1999. En decembre de 2005, pren lo nom actual de Windows Live Messenger. Es encara sovent apelat simplament « MSN », çò qu'es incorrècte, pr'amor que forma pas qu'una partida de la ret MSN. Windows Live Messenger designa lo nom del logicial client. .NET Messenger es lo nom de la ret.
Windows Live Messenger es utilizat per mai de 330 milions d'utilizaires cada mes.[1]
Per utilizar Windows Live Messenger, cal crear un compte sus Microsoft Passport ambe quina que sia adreça e-mail valida. L'adreça de corrièr électronic es doncas l'identificant dels usatgièrs sus aquel sistèma de messatjariá.
Nota : l'obertura d'un compte de corrièr sus Hotmail obrís tanben automaticament un compte Passport.
Somari
Foncionalitats de Windows Live Messenger[modificar | modificar la font]
- Gestion d’estatut demest 7 prepausats per defaut (En linha, Ocupat(ada) Torna dins una minuta, Absènt(a), Partit(da) manjar, Al telefòn, Fòra linha). Se pòt causir lo seu estatut avans coma aprèp connexion, e cambiar a cada moment.
- Atribucion d'un pseudonim. Es possible tanben d'apondre un messatge personal, de bon véser dins la lista dels vòstres contactes a dreta de son pseudonim. Aquela foncion permet tanben de mostrar lo fichièr musical jogat dins Windows Media Player. (fonciona tanben ambe iTunes )
- Organizacion dels contactes : mòstra dels contactes per adreça MSN o per pseudonim, mòstra dels problèmas, tria per grop o per connectat/pas connectat e classament dins de gropes personals.
- Dessenh dins una convèrsa
- Tanben : recèrca comuna ambe son contacte, aver una carta de visita, crear una convèrsa a mai d'un, salvar sas discussions, salvar sa lista de contactes, etc.
D'interaccions multimèdia son tanben possiblas :
- Convèrsa audio/vidèo : convèrsa audio gràcias a un microfòn e convèrsa vidèo mercé a una webcam.
- Creacion d'un diaporama per partejar sas fòtos
- Mandadís e recepcion de fichièrs
- Partiment de calendièr acompanhat d'eveniments ambe un contacte.
- Mini jòcs : Diamants, Deminaire, Donas, Solitari e Pata.
MSN Messenger per Mac OS[modificar | modificar la font]
Microsoft aviá tanben realizat una version per Mac OS de son client de messatjariá. La darrièra version es MSN Messenger 5 e fonciona pas que sus Mac OS X.
Intègra pas ni lo supòrt del son, ni de la vidèo, e permet doncas pas la visioconferéncia amb los utilizaires de la version Windows. Microsoft prevei pasmens d'i apondre aquelas foncions dins la version que ven.
Logicials compatibles[modificar | modificar la font]
De logicials son estats creats per fin de permetre als seus usatgièrs de discutir ambe los autres utilizaires del malhum MSN Messenger sens utilizar lo logicial client oficial. Demest aquels, tornam trapar :
- Adium Client multiprotocòl per Mac OS X, utiliza una partida dels API de Gaim.
- aMSN Logicial liure disponible jos Linux, Mac OS X, BSD e Windows.
- Fire Client multiprotocòl per Mac OS X.
- Gaim Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix e Windows.
- iChat Logicial de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia integrat a Mac OS X. Es compatible ambe MSN en utilizant la palanqueta Jabber.
- Kopete Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix
- Licq Logicial liure multiprotocòl.
- Mercury Messenger Client MSN libre e multiplataforma escrit en Java.
- Miranda IM Logicial liure multiprotocòl.
- Trillian Client multiprotocòl per Windows.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger via lo sit de MSN Web Messenger. Aquel site utiliza pas d'applet Java e necessita pas que lo client MSN Messenger siá installat. De mai, es compatible ambe Internet Explorer e Mozilla Firefox.
Tanben present, Windows Messenger, una version mens evoluada de MSN Messenger presenta sus los sistèmas operatius Windows XP, es compatible ambe MSN Messenger e a rendut aquel fòrça popular darrièrament.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger al utilizaires del standard dobert de messatjariá instantanèa Jabber per l'intermediari d'una palanqueta (carrèg).
Existisson d'extensions per MSN Messenger qu'i apondon de foncionalitats nombrosas, una de las pus conegudas essent Messenger Plus!.
Protocòl[modificar | modificar la font]
MSN Messenger utiliza lo protocòl Mobile Status Notification Protocol (MSNP) per-dessus TCP (e optionalament per dessús HTTP per aver afar a de proxys) per se connectar al servici .NET Messenger - un servici porgit sul port 1863 de messenger.hotmail.com. Sa version actuala es la 12 (MSNP12), es utilizada per MSN Messenger version 7.5 e d'autres clients tèrç. Lo protocòl es pas completament secrèt; Microsoft a revelat la version 2 (MSNP2) als desvolopaires en 1999, mas a pas jamai revelat las versions 8, 9, 10, 11 o 12. Los servidors .NET Messenger Service accèptan pas a l'ora d'ara que los protocòls de las versions 8 e posterioras, aquò fa que sintaxi de las novèlas comandas de las versions 8, 9, 10, 11 e 12 es solament coneguda en utilizant de niflaires coma Ethereal. MSNP13 sera lo protocòl utilizat dins Windows Live Messenger 8.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial de MSN Messenger
- (fr) MSN Messenger per Mac OS
- (fr) Dorsièr dedicat a MSN Messenger, sos plugins, actualitats e astúcias...
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Chifras de junh de 2009 segon l'article de la wikipèdia anglesa


text:
Dongas lo mot gascon mei ancian tà designar la baléia caishaluda qu'ei cauerac (1258), puish cauerat (1336), uei lo dia caverat, caurat. L'etimologia deu mot qu'ei discutibla. Lo DAG (vol 12 p. 878) que'nse suggereish lo mot que derivaré deu latin caput (cap, tèsta) shens anar mei luenh en l'explic etimologic, en particular shens explicar la dusau partida deu mot. Lo FEW que l'ignora. Personaument, non soi pas briga convençut de que l'etimon sia lo de caput, la pèrda de la labiau occlusiva que pausa dificultat. Que vse prepausi aquiu ua ipotèsi etimologica qui n'a pas arren a véder dab 'caput' . Que hèi remontar lo mot tà ua constuccion galesa en basant-me per analogia dab dus cas de mots deu gascon maritime e garonés, qui designan d'espècias de peish.
En efèit, lo mot 'cauerac' o 'cauerat' que'm hè pensar a dus noms de peishs gascons: de l'un costat, lo creac o creat e de l'aute, lo colac. Que s'ageish de dus peishs migrators marins presents a l'estuari de Gironda. Lo colac que's gaha Garona cap amont dinc a Tolosa, lo mot creac qu'ei d'alhors compartit dab l'ancian lengadocian. N'ei pas lo cas de creac (tant lo peish com lo mot), lo mot qu'ei desconeishut de l'ancian occitan (non-gascon), lo manlhèu gascon en occitan qu'ei d'epòca mei tardiva (segon lo DAG, vol12, adrèça creac). Los dus mots que son gascons d'origina, d'etimon celtic e de construccion similara.
Lo mot creac de l'ancian gascon (restaurat peu diccionari P.N), que designava lo breguin Acipenser sturio (fr. esturgeon). Lo mot, atestat autanplan en gascon com 'creax' (1209) e 'creat' (1255) que vien deu galés latinizat 'cragacus' (segon FEW ved. cragacus), format dab crag(os) + afixe acus. Sauv error mia, *cragos n'ei pas atestat en galés (en tot cas, absent du dic. galés de X. Delamarre), totun lo mot qu'ei representat en guallés, devath la fòrma derivada 'crag' qui significa 'hard crust, coating' qu'ei a díser clòsca (segon lo FEW, ved. 'cragacus'). Cragacus= qui ei de la clòsca, qui a la fòrma de clòsca.
Lo mot colac que designa las duas espècias gasconas d' Alosa. Segon lo FEW, aqueste mot atestat ja au sègle 11 en gascon (colag, colac), qu'ei d'origina celtica tanben, d'un mot galés latinizat *colacus, format de col + sufixe acus. Col en guallés que significa punta (En al. Spitze, cf. FEW, adr. 'colacus'). Dongas: colacus = qui ei de la punta, qui a la fòrma de punta.
Alavetz 'cauerac', un mot d'origina celtica tanben? Qu'ei hòrt probable, segon jo. Format a partir deu mot 'cauaros' qui significava quauquarren com 'eròi, campion' en l'onomastica guerrèra galesa (segon X. Delamarre, Dic. de la langue gauloise, DelamarreGaul, ved. cauaru-). Totun, lo sens prumèr deu mot qu'èra 'gigant, sens enqüèra atestat en britonic insular contemporanèu. De fèit, en guallés, cawr (derivat de cauaros) que significa 'gigant'. En cornic vielh, lo mot compausat 'caur-march' (lit. gigant-shivau) que designava lo camèu (DelamarreGaul). Dongas l'etimologia deu nòste mot gascon qu'ei celtic e clarissime: de cauaracus: qui ei deu gigant, qui a la fòrma de gigant. Cauar(us) + acus -> *cauaracus -> cauerac ->cauerat -> caverat, var. caurat (ved. P. Morà, Dic. TeG).
Notatz lo doblon "cauerac", "cauerat". Lo passatge de la fòrma mei anciana afixada dab '-ac' tà la dab '-at' que's deu explicar per ua confusion fonetica hòrt espandida per mantuns dialèctes (c finau prononciat t) e per confusion dab lo sufixe masculinizaire -at (probablament de -ettu en contacte de a: aettu-> at) cf. auca - aucat, baleia - baleiat, goja- gojat etc.
N.B. Que podem mercar tots aqueths mots gascons que son explicats per de mots deu britonic insular, çò qui'm hè brembar lo concèpte de continuitat atlantica soslinhat peu lingüista breton Daniel Le Bris en son article hòrt interessant titolat Concordances lingüistiques celtico-ibériques : les noms de "requin peau bleue' Prionace glauca en péninsule armoricaine et de requin-taupe Lamna nasus, en péninsule ibérique (Estudis Romànics, Hemeroteca Científica Catalana, 2013, 35, pp.283-30) . Lo gascon, concernit tanben, n'ei pas doblidat en aqueste estudi. Totun, lo noste mot cauerat n'a pas guaire d'equivalent au còp etimologic e semantic en las lengas celticas modèrnas. Los cèltas contemporanèus n'an pas de mot hòrt especific entà designar las baléias. Los bretons e guallés qu'emplegan de manèira generica respectivament lo sintagma 'morvil' e 'morfil' qu'ei a diser literaument 'bèstia de mar' (de mor= mar e mil = bèstia, animau, creatura). Qu'arretrobam un sintagma semblant en irlandés: míol mór, totun la significacion que i ei distinta: que i significa gran bèstia (mór en irlandés que significa gran), lo mot gascon cauerac qu'ei conceptuaument semblant au mot irlandés. En gaelic escocés, qu'an l'expression muc mhara, qu'ei a díser literaument pòrc de mar, un sintagma gaelic aparentament calcat suu norués 'marsvin' (lit. pòrc de mar) a l'origina deu noste mot marsoin. Tà diser caverat, las lengas gaelicas (tant l'irlandés com l'escocés) qu'emplegan lo gasconisme caisealód (de caishalòt via l'anglés). Lo breton que ditz c'hwezher e lo guallés morfil sberm, calc de l'anglés 'sperm whale'.


text:
dimanche, 17 décembre 2017
CONCORS DE GREPIAS AMB " LO JORNALET " .
Se sarran Calendas, lo temps de fèsta a l’entorn de Nadal e del solstici d’ivèrn. La cultura occitana s’i manifèsta plan, amb los repaisses en familha, de recèptas tradicionalas, los tretze dessèrts, lo cachafuòc o la soca de Nadal, las pastoralas, los nadalets, la decoracion de l’ostal e los tradicionals preseps tanben nomenats presepis, betlèms o grépias.
Per tant, Jornalet vòl organizar un còp de mai son concors de grépias, que son ganhant recebrà de polits presents. Pendent aqueste mes de decembre, e fins al 6 de genièr, mandatz-noslas fotografias de vòstre presep o presepi o betlèm o grépia. Publicarem vòstres imatges regularament e aital totes poirem veire cossí los autres legeires vivon las fèstas.
Dins las annadas precedentas faguèrem de concorses similars, que nos permetèron de descobrir la riquesa de las tradicions ivernalas d’Occitània tota, e de conéisser cossí se passan Calendas en cò dels legeires de Jornalet. Lo concors de 2012 lo ganhèt Quentin Willaume pel presep qu’el meteis faguèt en representant un vilatge dels Alps de Provença, lo de 2015 lo ganhèt Beneset Thauvin del país de las Mauras, amb un presep tipicament provençal, e lo de 2016 lo ganhèt Josette Moll de Narbona Plaja per sa subrebèla grépia que representa un vilatge de la còsta de Lengadòc.
Mandar a : info@jornalet.com
11:12 Publié dans Actions, Actualités, Associations, Blog, Bons plans, Coup de coeur/Coup de griffe, Festivités, La Lettre de Pais Nostre, Loisirs/Culture, Politique, solidaritat, Soutien, Traditions | Lien permanent | Commentaires (0) | Facebook
Les commentaires sont fermés.


text:
Los Bolegaires de noveme de 2000-N°6
31 juillet 2004 12:12 0 messages
somari
Dab Marisa, a la mairala
La classa de cicle 2 de Caròla
Observacion de causas dab Aldjia
En classe avec Elodie
La page des B.D. par Tiffany
La pagina deus gormands
a la mairau dab Marisa
lo quasern de ligason dab Caròla
La mea setmana a l’escòla, lo 17 de noveme
Qu’èm anats tà la gim. Beatrice qu’èra malauda, e arrés ne s’ac an dit. Après un mossur qu’a ubert la pòrta, mes n’avè pas la bona clau en purmèr ! Qu’avem enquëra atendut dehòra. A la fin, qu’avem totun podut har gim dab Sònia e Caròla.
Qu’avem hèit pintrura dab las traças de horquetas e cotèths dab Sònia.
Qu’avem hèit lectura dab Sònia.
Qu’avem dessenhat e descopat las fòrmas geometricas e hèit las chifras en pasta de modelar.
Sònia qu’a contat l’istòria d’Amina, la petita africana.
Qu’avem hèit lectura en francés dab Ania.
La mea setmana a l’escòla, lo 24 de noveme
La mamà de Maxime qu’ei vienuda.
Qu’a amuishat los instruments qui son dens la saca d’ua infirmièra ! Que i avè agulhas e seringues. Qu’avem vist tanben plen de sòrtas de pansements e la pèth que pòt respirar per devath. Que’ns a amuishat los guants de çurgent e que’s avem ensajats ! Que serveishen a non pas hicar micròbis sus los malauds.
Dimarts, qu’avem hestejat l’aniversari de Deborah, qu’a avut 5 ans, mes a la fin qu’a plorat !
Diluns, qu’avem hèit lo bricolatge dab Martine, la mamà de Leo. Qu’avem començat de har un parpalhou en carton e qu’èra super !
Uei, qu’avem cantat dab la classa de Marisa duas cançons en espanhòu e qu’avem escotat la cançon tà Nadau.
en CP
en CE1
- lo film de Tigro, dessenh LL
observacion de causas, dab Aldjia
en grana seccion
en cicle 2
en cicle 3
en francés dab Elòdia
les papas
Gulliver à Lilliput, par les CM2
mots croisés de la BCD, par Lisa, Émie et Édouard
le livre du mois
la pagina deus gormands
còca de cuja, receta de Sòfia ANE
Ingredients
300g de cuja
300g de sucre
1 irange
300g de haria
1 citron
2 ueus
20cl d’òli
1 paquet de lhevami
sau
canèla
Procediment
1)Arraspar la cuja, e la pèth deu citron e de l’irange.
2)Mesclar los ueus e lo sucre dab ua pechicada de sau, dens un topin.
3)Horní’i la cuja, l’òli, la haria, lo lhevami, 2 culhèrs-cafè de canèla,
puish la pèth de l’irange e deu citron. Mesclar de plan.
4)Plear un motle dab la mescladís.
5)Har còser au horn (200°C) pendent ua òra.
Bona hami !
La cosina es dangerosa, per Edoard e Evolaine
E vòs har la cosina dab jo ?
E quiòc !
Ei inventat una receta navèra.
Una còca ?
Oc ; dehens que i a cuja, irange, citron e la pasta.
Aimi pas la cuja. La cuja es per Halloween.
Mes, qu’es per los autres. Anem, qu’i vam ! Passa me lo cotèth !
Avisà’t pas te copar lo dit !
Tròp tard !
Allo, lo 18 ? los pompièrs ?
Estòp, contunh de pelar la cuja en lòc d’aperar los pompièrs !
Dans la même rubrique
1er août 2004 – Los Bolegaires de Nadau de 2000-N°7
25 juillet 2004 – Los bolegaires d’octobre de 2000-N°5
24 juillet 2004 – Los bolegaires de la dintrada de 2000-N°4
23 juillet 2004 – Los Bolegaires de junh de 2000-N°3
22 juillet 2004 – Los bolegaires d’abriu de 2000-N°1


text:
Bicicleta
La bicicleta es un veïcul de doas ròdas que son normalament de la meteissa talha.
Servís al transpòrt d'una o doas personas, demercé la fòrça que se realiza subre las pedalas e transmesa al pinhon de la ròda de darrièr per una cadena circulara. Las modalitats esportivas que se pòdon practicar amb aqueste veïcul son apeladas ciclisme.
Son fachas las bicicletas amb fèrre, alumini, fibra de carbòni e quitament bambó o rotang.
Inspirats de la bicicleta se creèron lo monocicle, amb una sola ròda, usat en acrobacias, e lo tricicle, version amb tres ròdas d'usatge subretot infantil.
Lo dessenh e la configuracion basica de la bicicleta cambièron pas gaire dempuèi lo primièr modèl de transmission per cadena desenvolopat a l'entorn de 1885.[1]
N'existisson divèrsas modalitats esportivas, englobadas dins lo ciclisme, que se practican amb aqueste veïcul.
Introdusida al sègle XIX en Euròpa, aurà un impacte considerable dins l'istòria, e tant dins la cultura coma l'industria. A l'ora d'ara, i a a quicòm prèp unes mila milions de bicicletas foncionant en pel mond, quora mejan de transpòrt principal, quora veïcul de léser, per la màger part en China.
Es un mejan de transpòrt san, ecologic, sostenible e fòrça economic, tant per se desplaçar dins ciutat coma dins las zònas ruralas.
Lo sieu usatge es generalizat gaireben pertot en Euròpa.
Dins d'unes païses coma los Païses Basses, Soïssa, Alemanha, dequ'unas regions de Polonha e los païses escandinaus, es un dels principals mejans de transport.
En Asia, e mai especialament en China e en Índia, es lo primièr mejan de transpòrt.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los precursors de la bicicleta se trapan fòrça enrèire en l'istòria.
Ja cò dels egiptes ancians trobam una maquina rudimentària formada de doas ròdas unidas per una barra.
En China tanben existiguèt una maquina molt similara, mas amb de ròdas de bambó.
D'unes sègles mai tard apareguèt una autentica bicicleta demest los dessenhs d'en Leonardo da Vinci.
L'istòria vertadièra de la doas-ròdas comença a París en 1790, annada que lo comte de Sivrac inventèt lo "celerifèr", que tanben li ne diguèron "caval de ròdas".
Consistissiá en un barrotet de fusta, acabat per un cap de leon, de drac o de cervi e montat subre doas ròdas.Aviá cap articulacion e per las manòbras caliá pausar pè a tèrra; aquesta quita rigiditat fasiá que totas las variacions del terren se repercutèssen dins lo còs de sa montadura.
Mai tard, en 1813, aquest celerifèr va conéisser una granda metamorfòsi gràcias al baron Karl Christian Ludwig Drais von Sauerbronn, d'Alemanha, que va inventar lo veïcul d'una sola via, que lo se sonèt "maquina erranta", precursora de la bicicleta e la motocicleta.
Drais de Sauerbronn comencèt per introdusir d'unes ressòrts jos la sèla e puèi creèt lo guidon. Aquesta " maquina erranta" consistissiá en una espècia de carreton de doas ròdas, plaçadas una darrièr l'autra. La persona se manteniá assetada sus una petita montadura, plaçada al centre d'un petit marc de fusta. Per se mòure, s'apuejava alternativament amb lo pè esquèr e lo drech cap endavant, d'un biais semblant lo movement d'un patinador. Amb aquesta impulsion, lo veïcul aquesiá una velocitat gaireben identica a la d'una veitura. Los sius braces repausavan sus d'apuèja-braces de fèrre, e amb las mans sosteniá una vara de fusta, unida a la ròda davantièra, que virava en l'adreça cap a la quala voliá anar lo conductor.
Aquesta invencion se fondamentava en l'idèa que qualqu'un que camina degalha molta fòrça per desplaçar lo sieu pes d'un biais alternat, d'un pè l'autre. Drais von Sauerbronn capitèt de crear aqueste veïcul plan simple, que permetèt a l'òme d'evitar aquel trabalh. Aquesta maquina, nomenada "draisiana" en onor al sieu inventor, a tota fressa evolucionèt.
Las primièras informacions qu'avèm a perpaus d'una bicicleta datan de l'an 1490 aproximadament, dins l'òbra "Codex Atlanticus" de Leonardo da Vinci.
Lai se pòt veire l'esbòs d'una bicicleta amb transmission de cadena impulsada per d'unas pedalas, del meteis metòde emplegat per las actualas. La construccion de la primièra bicicleta amb pedalas la s'atribuís a'n Macmillan Kirkpatrick, en 1839.
Macmillan pas jamai ne brevetèt la siá invencion, que mai tard serà copiada en 1846 per Gavin Dalzell de Lesmahagow. La difusèt el d'un biais tant ample que ne serà considerat durant cinquanta ans coma l'inventor de la bicicleta.
Una còpia de la bicicleta de Macmillan es presentada dins lo Musèu de las Sciéncias de Londres, Anglatèrra.
Devèrs 1890, l'anglés Dunlop (afeccionat al ciclisme e creator de l'entrepresa omonima) inventèt una cambra de tela e caucho, que s'uflava amb aire e se plaçava dins la janta. Per evitar las crebasons, en Dunlop s'inventèt a de mai una cubèrta tanben de caucho. Aquestas invencions de Dunlop an gaireben pas cambiat dempuèi la lor invencion.
Tipes de bicicletas segon la lor estructura[modificar | modificar la font]
- La bicicleta plegabla permet de plegar en un o divèrses punts la bicicleta en ne demesir aital lo volum ocupat.
- En la bicicleta ''inclinada'', lo ciclista es colcat dins un sèti plan confortable e semblant un sofà o una cadièra longa, pedalant amb lo sieu còs quasi en posicion orizontala rapòrt al terren. La ròda davantièra n'acostuma èsser força mai pichòta que non pas la de darrièr. N'es lo siu cost molt elevat perque se sòlon far sus comanda a la mesura del ciclista.
- Lo tàndem es un tipe de bicicleta en lo qual pòt pedalejar mai d'una persona. Lo ciclista que va davant es qual contrarotla la direccion e las vitessas del tàndem. Los autres ciclistas se limiton a pedalar amassa. N'i a per diferents nombres de personas, encara que la pus comuna es facha per doas personas.
- Las bicicletas per despoderats. N'i a de tipes divèrses segon lo despoder de l'usatgièr: handbikes per gents amb despoder de las cambas, tàndems per òrbs, tricicles per despoderats amb problèmas de coordinacion e equilibri, quadricicles per despoderats psiquics.
Durant las primièras annadas de sa confeccion, la construccion de bicicletas fasiá servir de tecnologias preexistentas. Mas dins las darrièras annadas, la tecnologia n' a collaborat dins l'innovacion amb d'idèas tant en domenis ancians coma nòus.
Quadre[modificar | modificar la font]
La màger part de las bicicletas de uèi an un quadre amb sèti vertical que fòrça reverta las primièras bicicletas de cadena.[2] Aquestas bicicletas verticalas gaireben sempre presentan lo quadre de diamant, e una estructura de gelosia que çò ne caup de dos triangles: lo triangle de davant e lo triangle de darrièr. Lo triangle de davant çò ne caup del quadre orizontal, lo quadre vertical e lo quadre inferior. Lo quadre orizontal conten la pipa de direccion, l'ensemble de coissinets que daissa la forquilha ne vire suau suaudet per menar. Lo quadre vertical religa lo quadre orizontal amb la tija de la sela denaut, e lo quadre inferior religa lo quadre orizontal amb lo pedalièr. Lo triangle de darrièr çò ne caup del quadre vertical e un parelh de tirants mai un parelh de basas. Las basas son parallèlas a la cadena e religan lo pedalièr amb l'eis darrièr. Los tirants religan la part superiora del quadre vertical amb l'eis de darrièr.
Istoricament, los quadres de las bicicletas per femnas avián un quadre horizontal que se religava a mièg quadre vertical a còsta de la part superiora, en ne redusir la distància del quadre horizontal al sòl, al risc de comprometre l'integritat estructurala, n'essent que provòca aquò una fòrta carga de flexion sul quadre vertical, e los compausants dels quadres de la bicicleta normalament ne son gaire resistents a la flexion.
Aqueste dessenh li permet a la ciclista montar e davalar d'aisida quitament se ne cargue ela gipa o rauba.
Quand dequ'unas bicicletas de passejada o escorreguda an encara aquesta mena de quadre, i a tanben una varianta, la mixta, que luòga un quadre orizontal n'a dos de mai fins e separats lateralament que crosan lo quadre vertical pels costats e se religa a l'eis de darrièr. La facilitat per lai pojar tanben la se presan lo mond amb flexibilitat limitada.
Un autre estil es la bicicleta inclinada. Aquestas son indiscutiblament mai aerodinamicas que non pas las versions verticalas, vist que lo ciclista se pòt estirar cap en rèire en se cunhar sus un supòrt e far servir las pedalas que se trapan al meteis nivèl que lo sèti. La bicicleta mai rapida del mond es una bicicleta inclinada mas aquel tipe foguèt enebit dins las corsas en 1934 per l'Union Ciclista Internacionala.[3]
Istoricament, los materials emplegats per las bicicletas an seguit un camin similar als de las aeronaus, amb l'objectiu d'èsser resistents e de pauc pes.
Dempuèi la fin de las annadas 1930 s'utilizèron los acièrs aliats pels tubes del quadre e la forquilha dins de maquinas de nauta qualitat. Lo celluloïde serviguèt pels parafangs, e los aliatges d'alumini s'utilizan cada vegada mai en compausants coma guidons, tijas de sela e palancas de fren.
Pendent las annadas 1980, los quadres d'aliatge d'alumini ne venguèron populars, e uèi lo dia son abituals. Los quadres de fibra de carbòni e de titani que son mai cars son tanben disponibles uèi, aissí coma d'aliatges d'acièr avançats e fin finala lo bambó.
Transmission[modificar | modificar la font]
La transmission comença amb las pedalas que fan virar les bielas, que viran a l'entorn de l' eis central e fan virar los platèls. La màger part de las bicicletas se servisson d'una cadena per transmetre la potència a la ròda de darrièr.
Un nombre relativament petit de bicicletas se servisson d'una barra per transmetre la potència.
Un nombre fòrça mai redusit encara de bicicletas principalament bicicletas de vitessa unica destinadas a de desplaçaments de corta distància) que se servisson d'una correja coma d'un sistèma per transmetre la poténcia sens nat grais.
N'èssent que las cambas dels ciclistas son mai eficaças en una gamma estrecha de velocitats de pedalar (cadéncia), una relacion de transmission variabla li n'ajuda al ciclista mantengue una velocitat maximala de pedalejar mentre circula per terrens variats.
Coma primièra apròcha, las bicicletas d'usatge quotidian se servisson sovent d'un cambi de vitessass integrat amb un nombre petiton de vitessas que donan de relacions de transmission amplament espacejadas (3 a 7), las bicicletas de rota e las de corsas se servisson de cambis amb desviadors de platèl e de pinhon amb un nombre moderat (10 a 22) de vitessas que donan d'unas relacions de transmission pauc separadas entre elas, mentre que las bicicletas de montanha, las bicicletas ibridas, e las bicicletas de torisme se servisson de cambis amb desviadors de platèl e de pinhon amb un nombre mai bèl (15 a 30) de vitessas que donan de relacions de transmission moderadament espaciades, en lai inclòure sovent una subrebaissa per las pojadas amb fòrt penjal.
Diferentas vitessas e ensembles de vitessas son apropiats per diferents ciclistes e sòrtas de ciclisme. Las bicicletas amb cambi de vitessas permeton la seleccion de la relacion de transmission per l'ajustar a las circonstàncias: un ciclista se poiriá servir d'una vitessa longa en anar amb bicicleta còsta aval, una vitessa mejana quan va amb bicicleta en per una estrada plana, e una vitessa corta en anar amb bicicleta còsta amont.
Amb una vitessa mai corta a cada torn de las pedalas produsís menses torns de la ròda de darrièr.
Aquò fa que l'energia requerida per se desplaçar una meteissa distància se ne distribuís entre maites torns de las pedalas, en tot redusir la fatiga en anar còsta amunt, amb una carga pesuga, o en contra de vents fòrts.Una vitessa mai longa permet qu'un ciclista ague de far menses torns de pedalas per mantenir una velocitat donada, mas amb mai esfòrç per cada torn de pedala.
Amb una transmission de cadena, un platèl solidari a la biela impulsa la cadena, que fa virar la ròda de darrièr mejançant lo pinhon (los pinhons) de darrièr.
Amb una transmission per eis, un ensemble de ròdas dentadas conicas fa virar l'eis que fa virar la ròda de darrièr via un autre parelh de ròdas conicas religat a l'eis de la ròda. N'existisson d'unas pèrdias d'eficiéncia degudas als dos parelhs de ròdas que fan de besonh. L'unica opcion amb una transmission per eis es la de se servir d'un cambi de vitessas integrat.
Pedalas e sèla[modificar | modificar la font]
Lo guidon fa virar la forquillha e la ròda de davant via la tija del guidon, que vira dintre la ''pipa'' de direccion. I a tres tipes comuns de guidon.
Guidons verticals, la nòrma en Euròpa e pertot fins a las annadas 1970, corbats suaument enrèire cap al ciclista, en tot li ofrir una subjeccion naturala e una posicion verticala comòda.
Los guidons en forma de banas "cason" a mesura que se torcisson per endavant e aval, en tot li ofrir al ciclista una melhora poténcia de frenada dins una posicion "acoconida" mai aerodinamica, aissí coma de posicions verticalas dins las qualas las mans agafan los montants de las palancas de fren, o de seccions planas superioras per de posturas cada vegada mai verticalas.
Las bicicletas tot terren presentan generalament un guidon drech o guidon inclinat amb d'unes gras variables d'inclinason cap enrèire e cap amont, aissí coma desvolopaments mai grands que pòdon aital portar un melhor manejar, vist que n'aumenton la fòrça aplicada a la ròda .
Los sètis de bicicleta tanben ne varian amb las preferéncias del ciclista, de las sèlas àmplias amb coissin preferidas pels ciclistas de distància corta fins a selonèlas mai estrechas que permeton gronxar melhor la camba en daissar mai espaci. La comoditat ne depend de la posicion del ciclista. Amb bicicletas de passejada e ibridas, los ciclistas son assetats dreches sus la sèla, lo sieu pes se dirigís cap en bas de la sèla, que n'es aital preferibla una sela mai àmplia e mai amortida. Per las bicicletas de corsas ont lo ciclista s'inclina cap endavant, lo pes se distèibuís mai uniformament entremièg guidon e sèla, los malucs se plegan, e una sèla mai estrecha e mai dura es mai eficaça. I a d'unes modèls diferents de sèlas per ciclistas masculins e femenins, en tot s'adaptar a las diferentas anatomias de cada genre, quitament ça que la se las bicicletas se ne vendon lèumens amb de sèlas mai apropiadas als òmes.
La bicicleta ''inclinada'' a un sèti inclinat que d'unes ciclistes trapan mai comòde qu'una sèla normala, especialament los ciclistas que patisson amb cèrts tipes de sèla, mal d'esquina, còl, espatla o carbas. Las bicicletas inclinadas (o aclinas...) pòdon aver lo lor sèti mai bas o mai naut que non pas lo nivèl de la direccion.
Frens[modificar | modificar la font]
Los frens de las bicicletas modèrnas pòdon èsser frens de janta dins los quals los elements de friccion se comprimisson contra la janta de la ròda , frens de disc, amb un disc separat per frenar. Los frens de disc son mai comuns en bicicletas de per camps, tàndems e bicicletas ''inclinadas'' que non pas en bicicletas especificas de rota.
Amb de frens accionats a la man, la fòrça s'aplica a las palancas del fren montadas sul guidon e se transmet via los cables Bowden o tubes idraulics a las sabatas de friccion. Un fren de la boissa de darrièr pòt èsser, o ben accionat a la man o ben en quichar las pedalas.
Las bicicletas de pista an cap frens. Los frens fan ges de besonh per anar en pista per que totes los ciclistas van dins la meteissa direccion a l'entorn d'una pista que ne requerís gessa desacceleracion subita.Los ciclistas de pista pòdon redusir la velocitat per que totas las bicicletas de pista son de pinhon fix, çò es sens cap pinhon liure. Sens pinhon liure, es impossible de daissar virar la ròda amb las pedalas immobilas, qu'aital quand la ròda de darrièr n'es a se mòure, las pedalas tot parièr se ne mòvon. Per frenar, lo ciclista aplica una fòrça de resistència a las pedalas - aquò servís de sistema de frenatge que pòt èsser tant eficaç coma un fren de ròdas de darrièr basat en la friccion, mas pas tant eficaç coma un fren a la ròda de davant.
Suspension[modificar | modificar la font]
La suspension de la bicicleta fa referéncia al sistèma o los sistèmas emplegats per suspendre lo ciclista e tota o part de la bicicleta. Aiçò ne torna responsa a dos objectius:
- Mantenir las ròdas en contacte contunhós amb d'unas susfàcias irregularas per melhorar lo contraròtle.
- Isolar lo ciclista e la maquina tota de las vibracions degudas a las susfàcias irregularas.
Las suspensions de bicicleta ne servisson principalment dins las bicicletas de montanha, mas ne son tanben abituals dins las bicicletas ibridas, e se ne pòdon trapar quitament dins dequ'unas bicicletas de rota, n'èssent que li pòdon ajudar a manejar las problematicas vibracions. La suspension es especialament important per las bicicletas inclinadas, vist que quand un ciclista vertical se ne pòt botar drech dessús las pedalas per se n'aprofiechar d'unes beneficis de la suspension, un ciclista clinat o pot cap.
Ròdas[modificar | modificar la font]
Accessòris e reparacions[modificar | modificar la font]
D'unes compausants, que sovent son d'accessòris opcionals sus las bicicletas d'espòrt, son de caracteristicas estandard per las bicicletas d'escorreguda per melhorar las siás utilitat e comoditat. Los parafangs protegisson lo ciclista e las parts mobilas de la bicicleta quand ne va per ròdols molhats e lo paracadena protegís la farda del grais de la cadena en tot n'ampachar tanben que s'encranque la farda entre las dents de la cadena e lo platèl. Lo trespès manten verticala la bicicleta quand es rambada, mentre qu'un sistèma antipanaires li n'ajuda a empachar lo panatòri.Plan sovent son utilizadas d'una cestas montadas davant amor de portar objèctes o compras.Los portabagatges montats dessubre lo pneumatic de darrièr pòdon servir per portar aisinas o cargas.Los parents d'a vegadas apondon d'unes sètis per pichons muntats darrièr i/o una sela auxiliara al quadre orizontal amor de i portar nenins.
Las pedalas automaticas li n'ajudan lo ciclista a mantenir lo sieu pè dins la posicion apropiada sus las pedalas, e li permeton que s'estire amai de quichar las pedalas , amb saique benlèu un perilh - ne pòt daissar liures sos pès quand cal per evitar una casuda. Los accessòris tecnics ço ne cabisson ordenadors de bicicleta per mesurar la velocitat, la distància, etc. D'autres accessòris tot parièr ne son lums, reflectors, panèls de seguretat, miralhet, cantimploras o bidons e pòrtabidons, e cencha.[4]
Lo casco de bicicleta li ne pòt ajudar a redusir las lesions per en cas d'una collision o tota mena d'accident, e legalament s'exigís de cargar un casco certificat a d'unes ciclistas dins dequ'unas juridiccions. D'unes se classan los cascos coma accessòri[4] e d'autres coma simple element de la farda.[5]
Molts ciclistas pòrtan de jòcs d'aisinas. Aquestes çò ne pòdon cabir d'un jòc de reparacion de pneumatics (que pòt contenir quina combinason que ne siá d'una pompa manuala o de CO2, palancas de pneumàtics, petaces pegasolets, o de material adesiu per petaçar lo pneumatic , una pèça de papièr de veire o una raspa de metal (per rascar la superfícia del pneumatic per petaçar),[6][7] e de vegadas quiitament un blòc de gip.), Claus, claus exagonals, tornavises, e una aisina de cadena. I a tanben d'aisinas multiplas especificas del ciclisme que combinan un molon d'aquestas aisinas en un mecanisme compacte unic. Los compausants de bicicletas pus especializats pòdon exigir d'unas aisinas mai complexas, en tot lai inclure d'unas aisinas patentadas especificas per un fabricant donat.
Dequ'unas pèças de bicicleta, especialament los sistèmas de dentaduras, son complèxas, e molts ciclistas preferisson fisar lo manteniment e les reparacions mecanicas de bicicletas professionalas.Dins qualques ròdols n' es possible contractar assisténcia sus la rota a determinadas companhiás. D'autres ciclistas mantenon las lors pròpias bicicletas, d'a vegades coma part de la siá afeccion al ciclisme o simplement per rasons economicas. L'abilitat per reparar e mantenir la pròpia bicicleta tanben n'es apreciada dins lo movement ciclista amator.
Activisme pro bicicleta[modificar | modificar la font]
I a d'associacions de ciclistas amb diferents interèsses específics (obrir de rotas, mantenir los camins, planificacion urbanistica, clubs de competicion, clubs de torisme e ca) e d'autras amb d'objectius mai globals (estalvi energetic, reduccion de la pollucion, promocion de la bona forma fisica etc.).
A costat del lobby ciclista esportiu o toristic, l'activisme pro bicicleta inclutz un corrent d'opinion obertament politic e sovent relacionat amb lo movement ecologista. Aquels grops promòvon la bicicleta coma mejan de transpòrt alternatiu pel sieu potencial per l'estalvi d'energia e los sieus beneficis per la santat.
Los activistas de totes los corrents sòlon promòure un melhorament dels transports publics locals e interurbans, especialament lo tren, e la disponibilitat per menar de bicicletas amb aquestes mitjans.
I a d'activistas pro bicicleta e dequ'unas autoritats de contraròtle del trafic que promòvon la construccion de carrils bici reservats pels viatges de longa distància. La tradicion de l'activisme pro bicicleta n'acostuma de preferir unas solucions basadas dins l'amelhorament de la planificacion e lo dessenh dels camins, la prevencion rotièra, e l'aplicacion de las règlas de trafic que ja existisson.
Un tèma polemic en Euròpa es l'oposicion dels grops ciclistas a la legislacion que los s'obliga a portar un casco.
Manifestacions[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tot sobre la bicicleta. Equipament. Manteniment. Normativa (ca)
- Bicicletas ancianas Article subre l'istòria de la bicicleta. (es)
- Parts d'una bicicleta. (es)
- Pedaling History Museum Lo musèu de la bicicleta mai grand del mond. (en)
- The Bicycle - Worlds most efficient form of transportation Discussion subre la bicicleta e sos avantatges subre d'autres veïculs (en)
- A History of Bicycles and Other Cycles al Canada Science and Technology (Musèu de Sciéncia e Tecnologia de Canadà). (en)
- Hudson, William (2003). Myths and Milestones in Bicycle Evolution. (accès lo 30 de març de 2005). (en)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Herlihy, David V. (2004). Bicycle: The History. Yale University Press, pp. 200–250. ISBN 0-300-10418-9.
- ↑ (en) David V. Herlihy, Bicycle: the history, Yale University Press, , 200–250 p. (ISBN 0-300-10418-9)
- ↑ History Loudly Tells WhyThe Recumbent Bike Is Popular Today
- ↑ 4,0 et 4,1 Michael Bluejay, « Safety Accessories », Bicycle Accessories, BicycleUniverse.info (consultat lo 13 setembre 2006)
- ↑ « The Essentials of Bike Clothing », About Bicycling, About.com (consultat lo 13 setembre 2006)
- ↑ « Sheldon Brown: Flat tires » (consultat lo 29 mai 2008)
- ↑ « BikeWebSite: Bicycle Glossary – Patch kit » (consultat lo 20 junh 2008)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) All About Bicycling, Rand McNally.
- (en) Richard Ballantine, Richard's Bicycle Book, Pan, 1975.
- (en) Caunter C. F. The History and Development of Cycles Science, Museum London 1972.
- (en) David B. Perry, Bike Cult: the Ultimate Guide to Human-powered Vehicles, Four Walls Eight Windows, 1995.
- (en) Roni Sarig, The Everything Bicycle Book, Adams Media Corporation, 1997
- (en) "Randonneurs USA", PBP: Paris-Brest-Paris, 31 de març de 2005, [1].
- (en) US Department of Transportation, Federal Highway Administration. "America's Highways 1776-1976", pp. 42–43. Washington, DC, US Government Printing Office.
- (en) David Gordon Wilson, Bicycling Science, MIT press, ISBN 0-262-73154-1
- (en) David V. Herlihy, Bicycle: The History, Yale University Press, 2004
- (en) Frank Berto, The Dancing Chain: History and Development of the Derailleur Bicycle, San Francisco: Van der Plas Publications, 2005, ISBN 1-892495-41-4.
- (en) The Data Book: 100 Years of Bicycle Component and Accessory Design, San Francisco: Van der Plas Publications, 2005, ISBN 1-892495-01-5.
- (en) Shonquis Moreno and Ole Wagner, Velo: bicycle culture and design, Edicion per Robert Klanten and Sven Ehmann, Berlin: Gestalten, 2010, ISBN 9783899552843
- (es) Richard Grant / Richard Ballantine, El Gran Libro de la Bicicleta – Texto: Español – Editor: El País, Aguilar. Madrid (1992) – ISBN 84-03-59182-9.
- (es) J. Dekoster, U. Schollaert, En bici, hacia ciudades sin malos humos – Texto: Español – Editor: Oficina de Publicaciones Oficiales de las Comunidades Europeas. Luxemburgo (2000) - ISBN 92-828-5721-2.
- (fr) Keizo Kobayashi, L’histoire du vélocipède de Drais à Michaux 1817-1870,Edicion de l'École pratique des hautes études, 1990.
- (fr) Pryor Dodge, La grande histoire du vélo, Flammarion, 1996, (ISBN 2080124439).


text:
Us privat a gratis, us public mercés de contactar d'abòrd domenja@gmail.com En jòia
Coma
un crostet de pan : dab Dàvid Escarpit qu'avem lo plaser de
gostar la modalitat bordalesa de l'occitan, riale ! E preciós
sustot. 112p., cobèrta illustrada, 14 euros en çò de Camins.
Arreproèrs, díser, expressions : lo sabre d'ua lenga.
Nautats a Vent Terral
N'opini pas a totas las ideas charlièscas, selectivas sovent dens lo tractament de las realitats deu monde.
Per autant
Las
musicas d'En Ondas
*
Francis Lassus In&dit Nougaro Liberté Egalité Téléguidées
*
André Minvielle e Serge Pey Nous sommes cernés par les cibles
*
Passa Camin A punta d'alba Instrumentau
*
Passa Camin La marèga Planh per Aishà
*
Christian Vieussens Fifres et tambours de Gascogne Marche du Bazadais
*
Viatge en lenga Garona


text:
Pèire Elia (Tolosa ? – id. 1724).
Artista brodaire, mas aventurièr, foguèt arrestat cap a Agen coma falsmonedièr. Escapat, se trobèt en Espanha dins las jaulas de l’inquisicion. La siá femna, Catarina Cailar, capitèt de lo far desliurar… Per dire que…
Contra las femnas
Le brut agre d’una carrèla,
le cant d’un pol enraumassat,
las granolhas d’un grand fossat,
d’un vièlh aucat la gargamèla,
le son d’un violonàs fendut,
una carreta mal untada,
una pola quan a pondut,
una tropa de gats dessús una teulada,
les corbasses, les agaçats,
le grunhament dels tessons en colèra,
las campanas dels trespassats,
las cadenas d’una galèra,
le bram d’un buau dedins l’afachament,
le potonton d’un batent que trabalha,
d’una banda de lops le furiós urlament,
enfin le terratrum d’una granda batalha,
tot aquò pel segur es mila còps plus doç,
e jo m’aimeriái mai, pel repaus de ma vida,
n’ausir de tots costats que d’aquelas cançons,
que d’entendre a l’ostal una femna que crida.


text:
voir aussi :
Que preneri com referenci l’istoera deu Peire de la Branèra vinuda de la tradicion populari de Soston que los hilhs contan aus hilhs deus sons hilhs dinc’a har ua legenda :
"Aquo qu’èra après ua porquèra, lo Peira de la Branèra que pren lo fusilh e la gibecièra e que s’en va a la sorbèra ent’au guèit a Piquèra.
Que hasé ua fort gran luèra e l’aiga qu’èra tota plèra.
En seguint ua cantèra de cap a la Pojalèra qu’estrabuque a ua bohèra e que tomba per terra ..."
[SAUBION (Gérard)]
Istoèra de Pierre de la Branèra, bulletin n°12, 2000, p. 76-78.
Association Mémoire en Marensin
gmgnreau.perso.neuf.fr


text:
Hallennes-lez-Haubourdin
Hallennes-lez-Haubourdin es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
- #Que ditz lo arqueologia ?
La descobèrta d'objèctes préhistoriques modèstes pròva que lo luòc i aguèt ocupat pendent lo periòde mésolithique (10 000 a 5000 ans abans J.-C.). A l'arribada de las Romains a Modèl:La -s-, lo territòri de la municipalitat dépendait de la tribu bèlga de las Ménapiens. Es fòrça probabla que la via romaine disposicion de #Virar a Estaires deviá passar per Hallennes mas cap de pròva permet pas per l'instant de l'afirmar.
- La Mièja Edat.
En 1127, lo avesque de #Virar, Symon, menciona lo luòc de "Halesnes" en una charte de donation a la Abbaye de Denain. A aquela epòca, Hallennes dépendait spirituellement de la glèisa de Haubourdin. En 1164, lo masatge caseriu de Hallennes a citat en lo cartulaire del abbaye La nòstra-Madama de Loos. Al Sègle XIII, Hallennes ven una parròquia perque, en 1262, lo vilatge beneficia de la preséncia d'un curé. Un cèrt joseph ocupa aquela carga l'an 1264. A la meteissa epòca, existisson un molin e un pilori. Malgrat que lo vilatge a influit pels fraires de Loos, aquel li caliá èsser controtlat per la poderosa familha dels barons de Wavrin. En 1211, un serf de Hallennes del nom de Jean Goben i aguèt donat per Hellin de Wavrin. En 1348, Gilles de Hallennes chevalier e senhor de Erquinghem (aquel luòc #èsser longtemps ligat a Hallennes) a citat per la siá participacion a la batalha de la Écluse l'an 1340. Lo senhor de Hallennes portava lo blason seguent De sable semiat de crotz al pè clauat e de dos dauphins adossats d'aur, enquadernant sul tot.
- Los Cuinghiens.
Al mièg de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la distincion de Hallennes passa a la familha de Cuinghien. Aquela joguèc un papièr important en un climat de parrabastatges e de destruccions parladas per las guèrras entre la dynastie de las ducs de Bourgogne (#que depen Hallennes) e los reis de França. Los Cuinghiens #èsser de constructors; a la fin del Sègle XV, ne bastisson lo castèl de Hallennes, en 1518 aquel #èsser lo torn del campanal de contunh, en 1536, aquel de la reconstruction del chœur de la glèisa
- D'aur a cinc cotices de cara.
Al Sègle XVI, la familha de Harchies #eretar de la distincion. E mai se en demorant sovent en la siá residéncia de Berquin o a #Virar aquela dynastie i aviá ligat dins lo pòble. Lo castèl i aguèt adornat d'un jardin a la francesa (segurament modèsta). Qualques membres d'aquela familha #escuélher la glèisa de la parròquia coma darrièr sojorn (poscam encara observar de los nòstres jorns los sieus en jasents en pèira negra usada pels pès e per las vicissituds de l'Istòria). Pendent l'epòca de Harchies, Hallennes i aguèt amassat a la França en lo moment del Tractat de Aix-la-Capèla (1668). Qualques ans mai tard, lo rei de França Louis XIV #elevar lo senhor al títol de comte de Hallennes. A la mòrt de Louis Joseph de Harchies de Ciutat, Hallennes #passar a la familha de Nassau, aquela #gardar de ligams amb lo pòble fins a la Revolucion francesa. Los armoiries de Harchies D'aur a cinc cotices de caras son a l'ora d'ara lo blason oficial de la municipalitat de Hallennes lez Haubourdin.
- Que dit l'archéologie ?
La découverte d'objets préhistoriques modestes prouve que le site fut occupé pendant la période mésolithique (10 000 à 5000 ans avant J.-C.). À l'arrivée des Romains au Ier sègle abC., le territoire de la commune dépendait de la tribu belge des Ménapiens. Il est fort probable que la voie romaine allant de Tournai à Estaires devait passer par Hallennes mais aucune preuve ne permet pour l'instant de l'affirmer.
- Le Moyen Âge.
En 1127, l'évêque de Tournai, Symon, mentionne le lieu d'"Halesnes" dans une charte de donation à l'Abbaye de Denain. À cette époque, Hallennes dépendait spirituellement de l'église d'Haubourdin. En 1164, le hameau d'Hallennes est cité dans le cartulaire de l'abbaye Notre-Dame de Loos. Au Sègle XIII, Hallennes devient une paroisse car, en 1262, le village bénéficie de la présence d'un curé. Un certain joseph occupe cette charge en 1264. À la même époque, existent un moulin et un pilori. Même si le village est influencé par les moines de Loos, celui-ci devait être contrôlé par la puissante famille des barons de Wavrin. En 1211, un serf d'Hallennes du nom de Jean Goben fut donné par Hellin de Wavrin. En 1348, Gilles d'Hallennes chevalier et seigneur d'Erquinghem (ce lieu fut longtemps lié à Hallennes) est cité pour sa participation à la bataille de L'Écluse en 1340. Le seigneur d'Hallennes portait le blason suivant De sable semé de croix au pied fiché et de deux dauphins adossés d'or, brochant sur le tout.
- Les Cuinghiens.
Au milieu du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la seigneurie d'Hallennes passe à la famille de Cuinghien. Celle-ci va jouer un rôle important dans un climat de désordres et de destructions causés par les guerres entre la dynastie des ducs de Bourgogne (dont dépend Hallennes) et les rois de France. Les Cuinghiens furent des constructeurs; à la fin du Sègle XV, ils construisent le château d'Hallennes, en 1518 ce fut le tour du clocher puis, en 1536, celui de la reconstruction du chœur de l'église
- D'or à cinq cotices de gueule.
Au Sègle XVI, la famille de Harchies hérita de la seigneurie. Bien que demeurant souvent dans leur résidence de Berquin ou à Tournai cette dynastie était attachée au village. Le château fut agrémenté d'un jardin à la française (certainement modeste). Quelques membres de cette famille choisirent l'église de la paroisse comme dernière demeure (nous pouvons encore observer de nos jours leurs gisants en pierre noire usées par les pieds et par les vicissitudes de l'Histoire). Pendant l'époque de Harchies, Hallennes fut réunie à la France lors du Traité d'Aix-la-Chapelle (1668). Quelques années plus tard, le roi de France Louis XIV éleva le seigneur au titre de comte d'Hallennes. À la mort de Louis Joseph de Harchies de Ville, Hallennes passa à la famille de Nassau, celle-ci garda des liens avec le village jusqu'à la Révolution française. Les armoiries de Harchies D'or à cinq cotices de gueules sont actuellement le blason officiel de la commune d'Hallennes lez Haubourdin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo temps que fai
-
-
-
-
-
-
-
-
« Dins'queste libre estrange, que los chavaus mai los ausus l-i parlen, que aubres, peiras mai vents l-i son grands tesmonhs, los mòrts tan presents, los temps en desbrege, lo Crist segur de res, Lenin, de passatge, segur de tot, dins'queste libre estrange que lo jorn l-i sembla lo somnhe de la nuech, que la pròsa totjorn poetica l-i se boira de vers sovent prosaïcs, dins'queste libre estrange parier de degun autre, entras de petit a petit, passejat d'aquí lai, te chau dau temps, tot son temps de pajas perfin que, tot plan'semblat, te sia balhat de comprener los perque mais los coma de l'istòria d'aqueu dròlle (Armand Robin de segur) que, prund de Bretanha pacana, questa de se trobar d'entre los libres. Jan dau Melhau, un jorn se disset : "Vau tornar legir Le Temps qu'il fait." N'era pas a la tresena paja que se disia : "N'es gran,'quo es pas lo legir que me chau, mas lo revirar dins ma lenga. Que tant me sembla, que tant se semblen nòstres dos país..." »
[4e de couverture]

seg_langs: oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk oci_Latn oci_Latn


text:
Londres
Londres (London en anglés) es la capitala del Reialme Unit e tanben d'Anglatèrra. Sa populacion èra estimada a 7 500 000 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 1579 km² (2,6 km² e 8600 abitants dins la City).
Lo gentilici es londinenc, londinenca. Situada a la broa del riu Tamèsi dins lo sud-èst de l'illa de Grand Bretanha, foguèt fondada a l'entorn de l'an 43 pels romans amb lo nom de Londinium. Londres es format per la City e 32 comunas. Lo còr de la vila, l'anciana City de Londres, manten encara sos limits medievals, mas dempuèi lo sègle XIX lo tèrme Londres fa tanben referéncia a l'ensemble de la metropòli que s'es desvolpada a l'entorn. L'actuala connurbacion forma la region de Londres e l'aira administrativa del Grand Londres. Uèi la City representa una pichona part de Londres, exactament 2,6 km², mas que conserva son estatut de ciutat e de Comtat ceremonial d'Anglatèrra, mentre que las 32 municipalitats de Londres forman part del Comtat cerimonial del Grand Londres. Tres de las 32 municipalitats an d'estatuts especials, Westminster ten l'estatut de ciutat, las municipalitats de Kingston upon Thames, de Kensington e de Chelsea tenon l'estatut de municipalitat Reiala.
La posicion de Londres subre lo riu Tamèsi la fa tanben ideala per lo transport maritim. Tamèsi travèrsa la ciutat d'oèst en èst e la devesís en doas parts. Sas ribas, pasmens, son unidas per nombroses tunèls e ponts, lo mai famós dels quals es lo Tower Bridge o Pont de la Torre, d'estil neogotic.
Londres es una de las capitals mondiala dels negòcis, de la finança e dels centres culturals,[1] e son influéncia en politica, educacion, mòda e art ne fan una de las ciutats globalas majoras.[2] A Londres quatre luòcs son Patrimòni de l'Umanitat: lo Palais de Westminster, l'Abadiá de Westminster e la glèisa de Santa Margarita; la Torre de Londres; lo luòc istòric de Greenwich; e los Jardins botanics reials de Kew.[3] La ciutat es una de les destinacions toristicas mondialas majoras, e sa popularitat aumentèt a causa del creissement economic[4]
Londres ten una populacion fòrça diversa, amb de culturas e religions desparièras e s'i parlan mai de 300 lengas.[5] En 2011 la populacion oficiala èra de 8.174.100,[6] dins los limits del Grand Londres e es la vila pus poblada de l'Union Europèa.[7] e s'estima que l'aira metropolitana ten una populacion d'entre 12 e 14 milions de personas. Londres foguèt lo sèti dels Jòcs Olimpics d'estiu 2012. Londres en la ret mai vasta de mètro del mond, amb una extension de mai de 400 km. Los principals aeropòrts de Londres son los de Heathrow, Gatwick e Stansted. I a tanben d'autres aeropòrts menors, coma lo de la City, lo de Luton e de Southend.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « The Competitive Position of London as a Global Financial Centre » [PDF], CityOfLondon,
- ↑ * Inventory of World Cities, GaWC, Loughborough University Consulta 16 d'agost de 2007;
- Sassen, Saskia - The Global City: New York, London, Tokyo. (1991) - Princeton University Press. ISBN 0-691-07063-6. Consulta 16 d'agost de 2007;
- Global Cities: GaWC Inventory of World Cities 1999 Global cities#GaWC Inventory of World Cities (1999 Edition);
- Global Cities: GaWC Inventory of World Cities 2004 Global cities#GaWC Leading World Cities (2004 Edition)
- ↑ Modèl:Ref-web
- ↑ « Very British Career Fair - Visit Overseas », Y-axis Overseas Careers
- ↑ « Llengües parlades per la població del Regne Unit. », CILT
- ↑ « Census result shows increase in population of London as it tops 8 million - ONS »
- ↑ « Ciutat UE més poblada amb més de 7 milions de residents el 2001 », www.statistics.gov.uk
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- 1000 articles fondamentals
- Bon article en danés
- Bon article en japonés
- Article de qualitat en scots
- Article de qualitat en croat
- Article de qualitat en basc
- Article de qualitat en norvegian nynorsk
- Bon article en anglés
- Bon article en norvegian
- Article de qualitat en portugués
- Bon article en indonesian
- Bon article en alemand
- Bon article en bielorús
- Bon article en espanhòl
- Bon article dins una autra lenga
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Londres
- Hanse
- Vila olimpica


text:
-361
Aquesta pagina concernís l'an -361 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
En Egipte, la revirada d'una campanha còntra leis Aquemenidas entraïnèt de tensions grèvas entre lei soudats grècs (principalament de soudats espartencs dirigits per lo rèi Agesilaus II) e de mercenaris atenencs) e certanei tropas egipcianas. Aquò entraïnèt una revòuta sostenguda per Agesilaus II.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila acomençada en 366 av. JC ambé la revòuta quasi generala dei satrapas dei províncias occidentalas de l'Empèri. Dins lo corrent de l'annada, Fenicia jonhèt l'insureccion. Puei, leis Egipcians, aliats ais Espartencs e ais Atenencs, mandèron son ofensiva qu'èra en preparacion dempuei dos ans. Se dirigiguèron vèrs Fenicia mai foguèron rapidament obligats de se retirar en causa d'una revòuta en Egipte. Aquela revirada entraïnèt dei conflictes entre lei coalizats e permetèt ais Aquemenidas de restablir sa situacion lòng de la frontiera amb Egipte.


text:
Imagine Cup
Imagine Cup es un concors tecnologic internacionau reservat ai liceans e ais estudiants organizat per Microsoft. Creat fa mai de quatre ans, lo concors Imagine Cup a ja aculhit mai de 100 000 estudiants que venián de mai de 100 país diferents. Segon lo principi dei Juecs Olimpics, l'Imagine Cup es organizada en mai que d'una categoria que representan lei diferents domenis dei tecnologias nòvas. Puei lei melhors de caduna dei 9 categorias si retròban per una granda finala qu'es organizada cada annada per un país diferent.


text:
Perciformes
Los percifòrmes son un òrdre de peisses ossoses comprenent de familhas nombrosas, al qual apartenon los peisses mai comuns de nòstras mars (per exemple, lo mèro, l'ombrina, la daurada, lo roget, lo mujol o muge, o lo macarèl) e de nòstras ribièras e lacs (per exemple, la pèrca, lo sandre, etc.). Una espècia africana, la pèrca de Nil, es lo simbòl de la destruccion de la biodiversitat dempuèi qu'a suplantat la màger part de las espècias del lac Victòria.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Sosòrdres[modificar | modificar la font]
- Acanthuroidei
- Ammodytoidei
- Anabantoidei, (combatent, etc.)
- Blennioidei
- Callionymoidei
- Channoidei
- Elassomatoidei
- Gobiesocoidei
- Gobioidei
- Icosteoidei
- Kurtoidei
- Labroidei (escalar, peis clown, etc.)
- Notothenioidei
- Percoidei (pèrca, mèro, etc.)
- Scombroidei (ton, espadon, macarèl, etc.)
- Scombrolabracoidei
- Stromateoidei
- Trachinoidei (baudròia, etc.)
- Zoarcoidei
Classificacion filogenetica[modificar | modificar la font]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Perciformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Perciformes (en)
- Referéncia ITIS : Perciformes (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Perciformes (en)
- Referéncia NCBI : Perciformes (en)


text:
Francescàs
Francescàs (oficialament en francés Francescas) es una comuna gascona, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Heidi
Ficcion : 110 minutas
Realizat per Alain Gsponer
Studiocanal
Heidi, una jove orfanèla, s’en va viure a l’ostal de son paire-grand dins los Alps soïsses. S’en primièr es espaurugada pel vièlh solitàri, lèu se met a l’aimar, e amb son novèl amic Peter, descobrís cossí polits son los alpatges. Mas la tanta de Heidi, qu’estima qu’aquela educacion es pas coma se deu, lòga la drolleta dins una familha rica de la vila. Se pòt que Heidi endure aquela vida, luènh de la montanha e del paire-grand ?
Dab las votz de Joan-Lois Blenet, Maria-Nadau Bòrdanava, Monica Burg, Bruno Cecillon, Cecila Chapduelh, Ives Durand, Emilie Esquerré, Alban Garròs, Violette Labadie, Hélio Labadie, Laurenç Labadia, Delfina Lafon, Léonie Laurent, Audrey Pémoulié, Marie Hélène Peyresaubes, Olivier Pijasson, Céline Ricard, Guilhem Surpas.
Disponible en DVD e DCP


text:
Abelhas e mèl de Renaud Falissard (Lo Grelh Roergàs, 2017, 15 €).
L'òme e l'abelha dempuèi longtemps entretenon una relacion de complicitat. Mèl, cera, idromèl... autan de produches que fan part de l'economia e de la cultura de cadun, en Occitània segur, mas tanben pertot dins lo mond.
En Roergue aquelas pichonas trabalhadoras fan part de l'environament dempuèi de sègles. Dins aquel libre Renaud Falissard desira lor rendre un omenatge.
Torna tanben sus doas personas que l'an sensibilizat e li an ensenhat los biaises de far necites per plan domesticar aquelas demoisèlas. Son :
- Emile Aurières d'Espeirac lo sieu bèl-paire e,
- Marcèl Montarnal professor de l'Escòla d'Apicultura de París a Charenton, natiu d'Espeirac, que li comuniquèt lo sieu saber.
Lo libre presenta las abelhas : lor preséncia dins l'istòria, lor morfologia, utilitat... L'autor n'aprofecha tanben per nos far part de poèmas, de contes, de reportatges, de receptas de cosina, de medecinas. Lo tot es accompanhat de fotografias.
Aquel libre es un otís per totes los que vòlon apregondir lor coneissença de las abelhas.
L'òbra bilingüe occitan-francés de mai de 200 paginas es prefaçada per Simone Anglade membre del conselh general d'Avairon.


text:
Lengas afroasiaticas
Las lengas afroasiaticas o l'afroasiatic son una superfamilha de lengas fòrça anciana d'Africa, d'Asia e tanben d'Euròpa (a Malta).
Se sonan tanben lengas camitosemiticas mas aquel tèrme es de mai en mai contestat e abandonat en lingüistica perque "camita" e "camitic" son una categoria non scientifica que ven de l'imaginari eurocentrista e colonial. Es lo linguista Joseph Greenberg, dins The languages of Africa (1963), qu'a fach valer lo nom d'afroasiatic e sa composicion aperaquí definitiva.
Composicion[modificar | modificar la font]
Las lengas afroasiaticas se compausan de las familhas seguentas:
- Las lengas omoticas, en Africa de l'Èst (dins una region reducha del sud-oèst d'Etiopia), forman una branca mai distinta que las autras. Considèran sovent que la lenga ongota es omotica, mas sa classificacion es controversiada perque mancan de donadas.
- Las lengas coshiticas ocupan una vasta zona de l'Africa de l'Èst, de la mar Roja al còr de Tanzania (per exemple: lo somali). La lenga beja se classa en general dins lo coshitic mas segon d'unes cercaires, seriá una branca distinta del coshitic.
- Las lengas semiticas son en Africa de l'Èst e del Nòrd, en Asia de l'Oèst e en Euròpa (a Malta) (per exemple: l'amara e d'autras lengas d'Etiopia e Eritrèa, l'arabi, lo maltés, l'ebrieu, l'aramèu e ancianament l'akkadian, lo fenician, l'assirian...).
- L'egipcian es en Egipte (egipcian ancian puèi còpte): es una lenga formant una familha.
- Lo berbèr es en Africa del Nòrd: es una lenga formant una familha.
- Las lengas chadicas se parlan al centre de l'Africa de l'Oèst, sustot al nòrd de Nigèria (per exemple: l'hausa).
Aquesta classificacion coneis de nuanças intèrnas segon los cercaires. Mas sa composicion globala es acceptada e aquerida dempuèi las recèrcas de Greenberg (1963).
Fogal[modificar | modificar la font]
Lo fogal d'origina de las lengas afroasiaticas es discutit. En tot cas es extremament ancian e remonta ben al començament del Neolitic o saique a la fin del Paleolitic.
Lo protoafroasiatic se pensa en general qu'a son origina al nòrd-èst d'Africa [1][2]. Certans universitaris, coma Igor Diakonoff e Lionel Bender, an prepausat Etiopia perque inclutz la majoritat de la diversitat de la familha afroasiatica e ten de grops plan divèrses dins una granda proximitat geografica (omotic, coshitic, semitic), çò que se considèra sovent coma un indici de fogal de dispersion lingüistica. D'autres cercaires, coma Christopher Ehret, situan lo fogal entre la mar Roja e las cataractas de Nil (Nubia, Eritrèa e Etiopia) vèrs 13 000 abans lo Crist, en fasent la correlacion amb de donadas arqueologicas. L'istorian Martin Bernal vei lo fogal dins la Granda Val del Rift.
Una minoritat, coma lo lingüista Alexander Militarev (seguit per l'arqueològ Colin Renfrew), suggerís un fogal a l'Orient Mejan, pus exactament al Levant, en ligam amb la cultura natufiana. Aital lo semitic seriá la sola branca demorada en Asia [3].
La lengas semiticas son la sola branca de l'afroasiatic que, abans l'expansion recenta de l'arabi en Africa, se trobava essencialament en Asia, mas tanben dins una pichona part d'Africa amb las lengas semiticas etiopianas (dins de regions d'Eritrèa e Etiopia). D'unes universitaris pensan qu'a una epòca antica (o preïstorica), de locutors del semitic passèron la mar Roja per anar del sud d'Arabia cap a Eritrèa e Etiopia, mentre que d'autres, coma A. Murtonen (seguit per M. Bernal), contèstan aquela vision e suggerisson que la branca semitica es ben originària d'Etiopia (doncas près del fogal african de l'afroasiatic) e que se seriá difusada puèi, durant lo Neolitic, en Arabia e a l'Orient Mejan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- EHRET Christopher (1995) Reconstructing Proto-Afroasiatic (Proto-Afrasian): Vowels, Tone, Consonants, and Vocabulary Berkeley / Los Angeles: University of California Press
- EHRET Christopher (2002) The Civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press
- GREENBERG Joseph (1963) The Languages of Africa, L'Aia: Mouton + Bloomington: Indiana University Center


text:
Aristarc de Samos
Aristarc de Samos, (en grèc Ἀpίσtapxoς), nascut a Samos, en Grècia, es un astronòma e matematician nascut vèrs lo començament del sègle III AbC, benlèu vèrs 310 AbC., e mòrt benlèu vèrs 230 AbC., mas se sap pauc de sa vida.
D'escriches nos parvenguèt sus l'obratge Sus las dimensions e las distàncias del Solelh e de la Luna, lo mai ancian conegut al subjècte, ont realiza per aquelas mesuras de metòdes geometrics. Jamai se fa mencion de son eliocentrisme que coneissèm subretot mercé a un passatge de L’Arenari ont Arquimèdes descriu l'ipotèsi d'Aristarc: lo Solelh e las estelas « fixas » immobilas, e la Tèrra virant sus ela meteissa e se desplaçant sus un cèrcle centrat sul Solelh. A una epòca ont, segon Arquimèdes, gaireben totes los astronòmas aderissián al geocentrisme, es a dire la Tèrra immobila, sembla que l'ipotèsi eliocentrica d'Aristarc venguèt pas al vam.
Segon Vitruvi, Aristarc tanben auriá inventat del scafi, una mòstra de solelh emisferica.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Las informacions biograficas sus Aristarc son raras. La mai precisa ven de Ptolemèu, qu'escriu dins l'Almagèst (III, 1) qu'Aristarc obsèrva lo solstici d'estiu de l'annada 280 AbC.[1]. Aèti[2] lo dich discípol de Estraton de Lampsac, çò que podèt se passar o a Alexàndria, ont Estraton èra preceptor puèu conselhièr de Ptolemèu II Filadèf, o a Atenas ont Estraton prenguèt ensegida lo cap del Licèu[3],[1]. Per la citacion d'Arquimèdes se sap que l'escrich d'Aristarc sus l'ipotèsi eliocentrica, data d'abans l'Arenari. D'aqueles elements se pòt deduire qu'Aristarc èra de segur actiu vèrs 280 AbC.[4], nascut gareben al començament del sègle III AbC.[1], Thomas Heath presisa qu'Aristarc deguè viure entre 310 e 230 AbC.[5].
Lo matematician e l'astronòma[modificar | modificar la font]
Las mesuras d'Aristarc dels diamètres de la Lunea e del Solelh, al respète d'aque de la Tèrra, e de la distància de la Tèrra al Solelh, al respècte de la Tèrra a la Luna, son remarcables mai per lor ingeniositat e los metòdes matematics utilizats que per lor exactitud[6].
Aristarc de Samos aviá ja observat que la Luna pren gaireben una ora per percorrir una distància egala e son diamètre. Obsèrva d'un costat que los eclipsis de Luna duran doas oras. Se'n conclutz que la luna demora entièrament dins lo cilindre d'ombra de la Tèrra pendent doas oras e dedutz alara que lo diamètre d'aquel cilindre es egal a tres diamètres de Luna. Ne conclutz que le diamètre de la Tèrra es tres còp mai grand qu'aquel de la Luna, es mai precisament 3,7 còps mai grand qu'aquel de la Luna.
Estima enseguida jos quin angle se vei la Luna de la Tèrra. Tròba 2 °. Pasmens se lo resultat du calcul d'Aristarc siá pas donat pels tèxtes, es aisit de'n deduire que per el la distància Tèrra-Luna mesura entre 22,5 e 30 diamètres lunars. Enseguida, aquela distància Tèrra-Luna mesura unes 19 rais terrèstres (60,2 en realitat). Lo procediment es ingenhós, mas la metòde e los calculs patisson de fòrça imprecisions. D'en primièr e sobretot, lo diamètre angular de la luna es plan subrestimat (2 ° contra 0,5 °). Enseguida, aquel angle es observat dempuèi la superfícia de la Tèrra, alara que lo rai de l'orbita part de son centre (l'eliminacion d'aquela aproximacion demanda de calculs trigonometrics) e lo diamètre de l'ombra de la Tèrra sus la Luna es superior a son estimacion. D'autras aproximacions an una influéncia mendre sul resultat : la valor de π es pauc precisa a l'epòca[7] e l'ombra de la Tèrra es considerada coma cilindrica, alra qu'es en realitat conica[8]. Lo diamètre de la Tèrre val 3,7 diamètres lunaes e non pas 3, mas l'essencial de la diferéncia ven de l'imprecision de l'observacion e non pas del caractèr conic de l'ombra. Un calcul mai precís se podava realizar a son epòca e foguèrt menat per Iparc (v. 190 a 120 AbC.). Mas per Aristarc, qu'èra encora un filosòf-astronòma, la metòda (geometrica) aviá fòrça mai d'importança que lo resultat (aritmetica)[9]. Mai, segon Neugebauer[10], l'angle de 2 ° es pas qu'una valor non mesurada utilizada per la comoditat de l'expausat, car es aisit d'obténer una mesura plan melhora; e Arquimèdes, segon la meteissa font, afirma qu'Aristarc considerava 1/2 ° coma la valor reala d'aquel angle. Dins aquelas condicions, la metòda d'Aristarc donariá una distància Tèrra-Luna de 80 rais terrèstres.
Per la distància Tèrra-Solelh (T-S), obsèrva la Luna pendent un dels seus quartièrs exactes. L'angle Tèrra-Luna-Solelh es alara drech. Tèrra, Luna e Solelh dessenha un triangle rectangle TLS, rectangle en L. Li sufís alara de mesurar l'angle Solelh, Tèrra, Luna. Ne dedutz alara un encastre del rapòrt de las distàncias Luna-Solelh e Tèrra-Solelh. Tròba per l'angle Solelh, Tèrra, Luna un angle gaireben drech (90 ° - 3 °). Calcula alara que la distància Tèrra-Solelh es de gaireben 19 còps mai granda que la distància Tèrra-Luna. Malaürosament, sa mesura es falsa. Sols d'instruments precises qu'apareisseràn sonque mai de mila ans mai tard permetràn d'evaluar aquel angle a 90 ° - 0,15 °. Çò que plaça lo Solelh 400 còps mai luènh que n'es de la Luna, Aristarc s'èra donc trompat un factor fins a 20.
Lo Solelh avent gaireben lo meteis diamètre aparent que la Luna, aquò significa que son diamètre vertadièr seriá 19 còps mai grand segon Aristarc (en realitat 400 còps mai grand).
Es al vejaire aquel resultat qu'Aristarc comença a dobtar de la teoria del geocentrisme: li sembla mai logic que las planètas mai pichonas viran a l'entorn de las planètas mai grandas. Plaça donc lo Solelh al centre de l'univèrs ee descriu lo movement de la Tèrra coma une rotacion sus ela meteissa combinada amb un movement circular a l'entorn del Solelh.
Pasmens, se la Tèrra se desplaça, deuriá veire las estelas fixas segent un angle diferent segon lo periòde de l'annada. Aristarc dona l'ipotèsi qu'aquela diferéncia d'angle (parallaxi) existís plan mas es pas decelable car las estelas fixas sont situadas fòrça alunhada de la Tèrra. Son ipotèsi es exacta. Aquela parallaxi es ara mesurable. Semblariá tanben qu’auriá inventat un gnomòn emisferic mai performant qu'aqueles de son epòca.
Lo sistèma eliocentric[modificar | modificar la font]
Aristarc ten l'intuicion del movement de la Tèrra sus ela meteis e a l'entorn del Solelh. Es Arquimèdes que dins son Arénaire ne dona la descripcion mai precisa que nos siá venguda:
Siètz pas sens saber que per l'Univèrs, per gaireben totes los Astronòmas, significa una esfèra avent son centre al centre de la Tèrra (…). Pasmens, Aristarc de Samos publiquèt d'escrichs suls ipotèsis astronomics. Las presuposicions que se tròba dins sos escrichs suggerisson un univèrs fòrça mai grand qu'aquel mencionat mai naut. Comença en fach amb l'ipotèsi que las estelas fixas e lo Solelh sont immobils. La quita Tèrra, se desplaça a l'entorn del Solelh sus la circonferéncia d'un cercle avent son centre dins lo Solelh. Arquimèdee, Prefàcia del tractat ''L’Arenari''.
Aquel ipotèsi casèt lèu dins l'oublir. Los detractors li repròchan de far damatge a la fisica d'Aristòtel.
Lors arguments son subretot:
- la Tèrra coma lo sèti de l'element mai pesuc ten sa plaça naturala al centre del mond. Pasmens qu'Aristarc aja calculat que lo diamètre del Solelh èra 6,75 còps mai grand qu'aquel de la Tèrra, demorava de comprene cossí un astre fach de fuòc, element mai leugièr que la tèrra, podava demorar immobil dans l'espaci[11]. Es un dels arguments filosofics del geocentrisme
- se la Tèrra se déplaçava, seriá estat possible d'observar dins las constellacions, es a dire sus l'esfèra dels fixes, de desformacions angularas. Mas amb los mejans d'observacion de l'epòca, èra pas possible de veire lo fenomèn de la parallaxi[12]
- se la Terre virava sus ela meteissa cap a l'èst, los objèctes non fixats sus la tèrra s'enlararián pas cap a l'oèst? (Cal esperar Galileo per refutar aquel argument — que pren pas en compte l'inercia. Mai, se pòt detectar de biais evident a aquela epòca l'acceleracion de Coriolis)[12] ;
- Es un sacrilègi d'aver desplaçat lo fogal del mond e de s'opausat al dògme de la Tèrra-divinitat e del fuòc d’Estia[12]. Sa teoria presenta un contraste sasissent amb la futura cosmologia de Ptolemèu
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bénatoïl, « Cléanthe contre Aristarque. Stoïcisme et astronomie à l’époque hellénistique », Archives de philosophie, vol. 2, t. 68, , p. 207-222 (legir en linha) ;
- Duhem, Le système du monde, vol. I, , p. 418-423 (« le système héliocentrique d'Aristarque de Samos ») ;
- (en) Evans, The History and Practice of Ancient Astronomy, Oxford University Press, USA, (ISBN 978-0-19-509539-5) ;
- (en) Heath, Aristarchus of Samos - The Ancient Copernicus, A history of Greek astronomy to Aristarchus together with Aristarchus, treatise on the sizes and distances of the sun and moon, a new Greek text with translation and notes, Oxford University Press, (ISBN 0-486-43886-4) ;
- Modèl:Cite encyclopedia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1 et 1,2 Evans 1998, p. 67.
- ↑ segon Estobèu, Eclogæ physicæ et ethicæ, I
- ↑ Mickelson 2007, p. 59
- ↑ Duhem 1913, p. 418
- ↑ Heath 1913, p. 299.
- ↑ (fr) Explicacion dels calculs surl site de la NASA
- ↑ Aquela valor serà afinada per Arquimèdes, puèi per Iparc.
- ↑ Amb l'estrech de l'angle a la cima del còn, aquela objeccion classica es qualificada de « pedantisme matematic » per (en) Neugebauer, A history of ancient mathematical astronomy, Berlin ; New York, Springer-Verlag, , p. 643
- ↑ Lo fach qu'Aristarc se dona pas la pena de liurar los resultats de sas construccions es plan significatiu a aquel subjècte.
- ↑ Neugebauer 1975, p. 642-643
- ↑ René Taton, La science antique et médiévale, des origines à 1450, Coll. Quadrige, PUF, p. 358.
- ↑ 12,0, 12,1 et 12,2 Jean-René Roy, L'Astronomie et son histoire, Paris, Éditions Masson, 1982, p. 88-89.


text:
Dimars, 12 d'abril de 2016, 03h00 Espòrt
Un grand dissabte de 13 s’anóncia per aqueste dissabte 16 d’abril a Carcassona: torneges, rugbi de 7 e finalas de la Copa dels Juniors Lesinhan-Albi e Copa Lord-Derby entre Limós e Sant Estève XIII Catalan. Se venètz pas a Carcassona, poiretz seguir la partida sus França 3 Sud.
Los Dracs engàbian los rigals
Los Dracs perseguisson sus lor lançada e, dijòus de ser, son anats ganhar largament e amb la manièra cò d’Hull KR: 40-0. Passan segonds vist que Wigan a encaissat un espantant 62-0 a Wakefield e se rapròchan de Warrington batut per St Helens: 25-22. E tre dijòus, los Dracs van a… St Helens.
Lo campionat n’acaba amb la segonda fasa
Limós aviá lo cap a la finala de la Copa e daissa filar lo dèrbi contra Lesinhan amb una parodia tristoneta: presentacion d’un grop de reservistas e de juniors. Victòria del pòble de Corbièras: 78-10. Avèm pas lo còr de faire de comentaris.
En pola 2, Avinhon ganha a Albi 29-20 e jogarà son quart a domicili. Vilanuèva pren la darrièra plaça de barratgista en batent los joves Tolzans (59-6) que n’acaban amb una sason malaisida.
Dins una quinzenada, los barratges se jogaràn en Catalonha Nòrd amb las partidas Dragonets-Vilanuèva e Palau-Albi.
Tolosa en Cup
Tolosa, qu’es anada batre 68-0 los Escorpions galeses, recebrà aqueste dissabte en fin de vèspre a Blanhac l’esquipa de Championship de Leigh pel compte dels setzens de la Cup.
Alan Roch


text:
Azòt liquid
L’azòt liquid es una apelacion que correspond au diazòt liquid. Es un liquid criogenic fòrça utilizat en causa de sa temperatura fòrça febla (-196°C) e de còst fòrça feble a respèct deis autrei liquids criogenics. Sei domenis principaus d'aplicacion son lei servicis espitaliers que dèvon conglaçar de mòstras biologicas (sang, gametas...) e lei sectors que dèvon refrejar d'equipaments necessitant una temperatura fòrça freja per foncionar (aparelhs de laboratòri, equipaments medicaus, ordinators...). D'aplicacions segondàrias son la congelacion de norridura ò de bornèus per i arrestar una circulacion de liquid.


text:
Chivalets
Estil : Régions
Sector : Literatura
Airal lingüistic : Lengadòc
Annada de parucion : 2011
Creator: Achard, Claude, Castan, Rémy
Editor : Atelier Tintamarre
Lo « Cheval-jupon » a d'originas luenchencas que nos venon probablament de Pèrsia e d'Arabia en passar per Espanha. Aquesta costuma es presenta gaireben sus totes los continents, de Portugal a Polonha, de las Índias a Japon, de Brasil a Canadà, d'Egipte a Nigèr... Pertot ont lo caval a pivelat los òmes, an trapat lo mejan de s'identificar a el en lo parodiant. Transformada en raconte de l'aprivadar de la « mai bèla conquèsta de l'òme », la dança del chivalet es estada practicada torn a torn per un cinquantenat de comunas de Lengadòc Bas.
Colleccion Tribulations d'un bestaire magique


text:
Poèma simfonic
Un poèma simfonic es un genre musical destinat a un orquestra sinfonic (eventualament amb còrs o vòts solista), sus un subjècte literari, filosofic, pinctural o descriptiu.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo poèma sinfonic es une composicion orquestrala, mai sovent en un sol movement, de forma liura, inspirada per una idèa extra-musicala poetica o descriptiva, al vam al sègle XIX. Es un dels genres representatius de la musica de programa del sègle XIX, amb la sinfonia de programa e de l'obertura de programa. La diferéncia entre la sinfonia de programa e lo poèma sinfonic — nomenat Sinfonische Dichtung o Tondichtung (literalament « poesia sonora ») dins la tradicion germanica —, es que lo poèma sinfonic, eissit de l'obertura de concert, s'organiza en un movement alara que la sinfonia de programa obeís al descopatgege tradicional del genre sinfonia. La Sinfonia fantastica e Harold en Itàlia d'Hector Berlioz, la Sinfonia Domestica e Una sinfonia alpestra de Richard Strauss son, per exemple, de sinfonia de programa e nonpas dels poèmas sinfonics.
Principals representants[modificar | modificar la font]
En Alemanha, son subretot Franz Liszt e son cercle de Weimar qu'èran los vius defensors de la musica de programa — eretièrs de las concepcions berliozienas. Franz Liszt fabreguèt lo genre du poèma sinfonic pendent sa demorança a Weimar. Se los dos grands representants del poèma sinfonic en Alemanha èran Franz Liszt (13 poèmas sinfonics, que Mazeppa, Prometèu, Hamlet, eca) e Richard Strauss (Don Juan, Atal parlèt Zaratostra, Don Quichòte, eca.), aquel genre musical patiguèt de las atacas dels defensors de la musica pura (o musica absoluda), coma Edouard Hanslick, celèbre critica musical ostil a Wagner. Lo poèma sinfinic se faguèt sovent — coma dins los païses de cultura nordica o eslava — lo vector d'una pensada « nacionalista » en musica (Jean Sibelius, Finlandia ; Bedřich Smetana, La Moldau) o de fantasmas orientalisants (Nikolaï Rimski-Korsakov, Sheherazada). Mas tanben foguèt una forma d'expression de concepcions visionària del langatge musical, introduchas justament per una volontat descriptiva, totjorn per Sibelius, que i incorpòra la votz dins Luonnotar, e per de compositors coma Modeste Moussorgski dins Una nuèch sul mont Calvet o, encara mai tard, lo Georges Enesco amb sa Seguida viltjtòta e subretot Vox maris. Sergueï Rachmaninov menèt le genre al suc, quand commencèt a declinar, amb son Illa dels mòrts. Lo poèma sinfonic tanben coneguèt una existéncia que capitèt en França, amb Camille Saint-Saëns e sos quatre poèmas (que Faeton, la Dança Macabre o Lo Rodet d'Onfala). Al sègle XX, lo Preludi a la vesprada d'un faune de Claude Debussy es tanben un poèma sinfonic al sens larg.
Declin e reviscol[modificar | modificar la font]
Lo poèma sinfonic passèt aprèp la Primièra Guèrra mondiala, levat d'escasenças isoladas mas d'impoténcia. L'ensems dels compositors franceses preferisson lo ballet; alara Darius Milhaud faguèt la fusion dels dos genres amb lo « poèma plastic » L'Òme e son desir. Al meteis temps, l'estetica de la Nòva Objectivitat conqueriguèt Alemanha. Se pòt dire que lo poèma sinfonic passa a causa del desinterés pel grand orquestre pòst-wagnerian e d'una volontat generala de liberar la musica instrumentala de l'element literari. Ara, lo genre musical demorariá jos una forma nòva dins la musica de videjòc, cal subreot constatar un reviscol d'interés pels compositors contemporanèus coma dins Forbidden Prelude de Drakengard II ouHope de Final Fantasy XII, de composicions de Nobuo Uematsu), e tanben Joe Hisaishi e son poèma sinfonic Nausicaá de la val del vent de Hayao Miya (1984).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)CHION, Michel. Le Poème symphonique et la musique à programme, collection Les chemins de la musique. París, Fayard, 1993.
- (fr)EHRHARDT, Damien. Les relations franco-allemandes et la musique à programme. 1830-1914, col. Perpétuum mobile. Lion, Symétrie, 2009.


text:
Un caminet permes de costejar l’Auzon fins a l’ancian viaducte ferroviari. Aquest Viaducte format de 15 arcadas en pèira de talha, vestigi de l’anciana linha de camin de fèrre « Carpentràs – Aurenja » que passava per la valada de l’Auzon sus una longor de 150m. Es un dei tres viaductes lo plus imposant d’aquesta lignha que n’es plus en servici uèi. Fa un moment que lei trins ne passan plus !...
Pònt pontificau dau Comtat Venaicin
Lo pònt Sant-Beneset, comunament dich Pònt d’Avinhon, es un pònt bastit en 1177-1185 en riba senèstra dau Ròse, dins la vila d’Avinhon en Provença. Sus la segonda de sei quatre arcas se bastiguèt la capèla de Sant Beneset, e la capèla de Sant Nicolau. Es inscrich a la lista dau Patrimòni de l’Umanitat de l’UNESCO dempuèi 1995. En 1669, un aigat de Ròse emportèt plusors arcas de pònt per laissar pas que lei quatre que coneissem...
Fijac de bon matin
...
Pont
Suu Gave de Pau, lo pont fortificat d’Ortès fotografiat au moment d’un aigat istoric… de datar. Pont deus XIII e XIVaus sègles. Restaurat en 1873. Hòrt com lo Pont d’Ortès Vielh com lo Pont d’Ortès & Que’n parlaràn deu Pont d’Ortès Dictionnaire bilingue des expressions gasconnes d’André...
Lo Pont Vielh d’Ar Bonoù es un daus pus ancians ponts suspenduts de França. Es estat bastit en 1840 au confluent de las ribieras d’Ar Bonoù e d’An Alre dins lo país de Gwened. D’una lonjor de 96 m, es fach de peiras, de bòsc mai d’acier. Es actualament reservat aus pedons e balha una vuda de las bravas sus lo pòrt e la ribiera d’Ar...
Pont
Pont
Pont
Pont
Pont