text:
L’escòla occitana de Vilafranca de Lauragués, la Calandreta Lauragués, muda per aver mai d’espaci e poder aculhir mai d’enfants. Amb son installacion sus la plaça dels Cerièrs, l’escoleta associativa serà plan situada.
Genièr de 2016. Los primièrs calandrons de Vilafranca fan sa dintrada dins la novèla escòla occitana, installada dins un modulari, avenguda de Carcassona. Lèu, las demandas d’inscripcions venon consequentas e la Calandreta deu refusar d’aculhir d’enfants.
Sens esperar mai, los benevòls de l’associacion se mobilizan per trapar un local mai bèl amb un espaci exterior. Aprèp mantunas cèrcas infruchosas, l’escòla a fin finala trapat son bonur mercé a un terren mes a disposicion per la comuna.
« La comuna nos presta un terren sus la plaça dels Cerièrs. L’espaci es un pauc mai grand que çò qu’avèm per l’ora. Los modularis son en plaça mas demòra encara fòrça trabalh », explica Priscille Paccoud, presidenta e parenta d’escolan de l’associacion Calandreta Lauragues.
De plaça per un vintenar d’escolans
Dos escolans suplementaris – nivèl TPS (tota pichòta seccion) – poiràn aital investri aquestes locals novèls tre que l’escòla aurà mudat. La presidenta de precisar :
Los efectius èran complets e uèi avèm la possibilitat d’aculhir mai d’escolans.
Aital, a la dintrada de setembre de 2018, la Calandreta poirà reçaupre un vintenat d’escolans dels nivèls TPS a CE1.
Priscille Paccoud voliá tanben joslinhar :
Aguèrem d’afrontar un periòde complicat, amb la supression dels contractes ajudats, las Calandretas en general foguèron mesas en dificultats…
Amb l’arribada dels « servicis civics », l’escòla poguèt completar sa còla – còsta lo regent – amb una volontària qu’emplanarà sa mission de qualques meses. « Sèm fòrça contents, ditz la presidenta, avèm trapada un joventa del canton plan dinamica. »
Lo succès de las accions extra-escolàrias !
Coma tota associacion que se respècta, la Calandreta Lauragués met tot en òbra per trapar de fons suplementaris.
Aquò passa, plan segur, per una mobilizacion importanta dels benevòls qu’organizan d’inquets – como las darrièras borsas als vestits, als joguets e material de puericultura del dimenge 28 de genièr – mas tanben de concèrts e espectacles. Lo darrièr, l’espectacle Mission Nadal foguèt un succès amb pas mens d’un seissantenat de curioses venguts passar un agradiu moment en familha.
De notar enfin qu’es possible de sosténer la Calandreta Lauragués coma fòrça viva sus l’organizacion de manifestacions o pel biais d’un sosten financièr (deductibles a 66 % de las talhas).
Per ne saupre mai sus l’escòla : calandreta-du-Lauragais.org , sus Facebook o 06 68 54 55 77.
Adaptacion d’un article de Marine Pons, publicat lo 2 Fév 18 dins La Voix du Midi https://actu.fr/occitanie/villefranche-de-lauragais_31582/la-calandreta-ecole-occitane-villefranche-lauragais-demenage-sagrandit_15324269.html


c: text/html

text:
A l'intrada d'aquela annada 2015, es lo moment de vos donar lei quauqueis informaciens estatisticas dau site web qu'avètz visitats.
L'avem mes en linha en mai 2012. E per ce qu'es de 2014, vaquí l'essenciau :
35 594 visitors li son venguts veire. e mai que d'un còp siguèron dei 1300 abonats de nòstra letra setmanièra. Totei an legit quauquei 250 000 paginas.
En un an, li a agut 25% de visitors en mai.
E li demoran un brave momentàs : mai de dos minutas per visita en mejana. Fau dire que li troban ara 750 articles de tota merça.
Li a de segur de Provençaus, que son la màger part. Puei de Lengadocians, de Parisencs e d'abitants de Ròse Aups.
Mai cent cinquanta nos venon dau Japon, e mai encara deis Estats Units, amé tot plen de Bresilians. Mai lei forastiers que nos legisson va son pas tant qu'aquò, bòrd que venon de'n premier de Catalonha, puei dau Piemont. De cosins, qué!
Lei premiereis vilas d'onte no legisson lei visitors, son Ais-de-Provença e Marselha, puei Niça e Tolon, Avinhon arriba just après.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prumèr partit d’ enguan 2011 e victòria fàcil entà classificà-mos entàs 1/8 de finau dera Copa de Comminges.
Partit dominat pera U.E. Bossòst enes 90 menutes sense qu’eth Miramont auesse cap d´oportunitat en tot eth partit. Ena prumèra mietat, a despiet de dominar, poques ocasions entà marcar. Un bon shut de Pèir dempús d’un corner anèc entà dehòra per poc dempús de qu’era pilota toquesse involuntariament en arbitre. Ena menuta 35 artenhíem eth 1-0 en ua bona jogada d’Eric e que Miguel profitaue entà marcar. Abantes d’arribar ath descans poguèrem ampliar eth marcador mès non estèrem acertadi ena passada finau e s’arribaue ath descans tamb 1-0.
Ena dusaua mietat sonque començar sentencièrem eth partit: en ua jogada entre Pèir e Paba, aguest darrèr marcaue eth 2-0 en tot ampliar eth marcador ath nòste favor. Er equip ,en aguesta dusaua mietat ei quan milhor joguèc. Ena menuta 70, Polilla de fauta directa marcaue eth 3-0. Encara auèrem mès ocasions entà marcar; Miguel en un shut des de luenh auèc ua bona ocasion mès eth portèr desvièc entà cornèr. Ath finau, 3-0 e classificadi entàs 1/8 de finau que jogaram a finaus de mes en casa contra er Aurignac. Ara, tornam a jogar partit de liga, eth darrèr partit deth prumèr torn.
Eth pròplèu partit jogam partit de liga eth dissabte 15 de gèr tàs 20 :00 en Martres Tolosane contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Liaño, Marc , Eric, Adrian , Felipe, Javi , Alex (60’ Polilla), Paba (60’ Madrid), Pèir, Ignasi e Miguel (65’ Javi Castet).
Trainer: Adrian.
Gols: 1-0 Miguel (35’), 2-0 Paba (50’), 3-0 Polilla (70’).
Arbitre: Desprats Serge.


text:
Hamamelididae
Los Hamamelididae son una sosclassa de plantes Dicotiledonèas.
En classificacion de Cronquist (1981), la sosclassa es devesida en 11 òrdres :
- sosclassa Hamamelididae (Hamamelidae )
- òrdre Casuarinales
- òrdre Daphniphyllales
- òrdre Didymelales
- òrdre Eucommiales
- òrdre Fagales
- òrdre Hamamelidales
- òrdre Juglandales
- òrdre Leitneriales
- òrdre Myricales
- òrdre Trochodendrales
- òrdre Urticales
L'ortografia originala e fòrt espandida de Cronquist (1981) es Hamamelidae. Segon l'Art 16 de l'ICBN l'ortografia corrècta es Hamamelididae.
En classificacion filogenetica de APG (1998) e APG II (2003) aquesta sosclassa existís pas.
Ligams extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Hamamelididae (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia ITIS : Hamamelidae (fr) (+ version anglesa (en))
- Hamamelididae dins plants.usda.gov


text:
Mugil cephalus
Lo muge (var. mujo, mujòu, mujòl, mulle, murle) es un peis de la familha dei Mugilidae.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Mugil cephalus s'atròba sus l'ensemble dei costièras dei zònas temperadas, tropicalas emai eqüatorialas.
Habitacion[modificar | modificar la font]
Mugil cephalus est une espècia de la costiera que pòu passar dins leis graus lei rius. Es un peis gregari que viu au fons de l'aiga, sus l'arena ò la labarida, en generau a mens de 10m de fonsor.
Aqüacultura[modificar | modificar la font]
Mugil cephalus est abalit dins l'aiga doça ò dins d'estanhs. Amb seis uòus se produsís la potarga, especialitat dau Martegue.


text: Montenegro adoptèt l'èuro coma moneda aprèp son independéncia, en 2006. Sa economia es una de las pus pauras d'Euròpa. Après lo referendum de independéncia, l'economia de Montenegro contunhèt la siá transformacion en una mai basada en los servicis, amb l'objectiu declarat de se convertir en una destinacion pel torisme de luxe, e se jónher a la Union Europèa. Se son realizats d'esfòrces per atraire d'inversions estrangièras en lo sector del torisme, aital coma en projèctes de grandas infrastructuras, ambedós necessaris per facilitar lo desvolopament toristic.


text:
Sigalens
Sigalens (oficialament en francés Sigalens) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom de Sigalens vendrè deu preïndoeuropèu *sik-, «montanha», varianta de *sek-, damb sufixe doble -ala e -incum[1]. Segon Ernèst Negre, se tractarè de l'occitan segal, «segle», e sufixe -enc; serè donc un segalar, un seglar; Jacques Astor opina tanben per lo sens de segalar, tèrra prauba (son citats per Bénédicte Boyrie-Fénié).
Bénédicte Boyrie-Fénié, en l'abséncia de fòrmas ancianas, aima mèi demorar prudenta e causeish pas, sense refusar l'idèia de segalar prepausada per Negre e Astor[2].
Deu costat de la toponimia prescientifica, donem l'opinion de l'abat O'Reilly : lo nom de la comuna vendrè deu nom latin Situs Alanorum, lo lòc deus alans, pòble scite deu Caucàs. Lo nom inicial serè vengut Sit. Alanus pui Sig.Alens[3]. Es desprovesida de probabilitat fonetica, çò que sa data de publicacion excusa completament.
- Alhats Vielh (nom supausat) : véser Alhats.
- Glayroux (nom francés), probablament Glairós : benlèu d'un nom latin d'òme Clarius, mès carré trobar lo sufixe; mèilèu deu latin glareosus, « gravelós, plen de grava », per definir la natura deu sòu (lo vilatge es dens lo baish d'un travèrs)
- Monclaris, escrit Monclarits sus la mapa de Cassini [4]. Sembla un derivat de Montclar (véser Montclar (Òlt e Garona), dab un sufixe que poiré èster -ic o -in (au plurau pr'amor de la pluralitat deus abitants); dens lo segond cas, -ins auré poscut desvolopar un -t- de transicion (-ints), com, benlèu, a Alhats, véser toponimia. La dificultat es que quand i a una fòrma diminutiva, i a normalament un nom shens diminutiu, donc aciu un Montclar.
Istòria[modificar | modificar la font]
- La comuna se creèt en 1851, deu territòri d'Alhats [5] e tanben de Granhòs. Èra formada de quate parròpias : Alhats Vielh (nom supausat), Sigalens, Glayroux (en francés), e Monclaris (en francés), las duas darrèras seccions vengudas de Granhòs, dab un dobte per Monclaris (informacions contradictòrias) [6].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc Lo Reulés e las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes : Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008
- ↑ Abat Patrice-John O'Reilly, Essai sur l'histoire de la ville et de l'arrondissement de Bazas, 1840, pagina 478
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=36315
- ↑ http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf , a Grignols e a Aillas


text:
Dimars, 16 d'octòbre de 2018, 03h00
2018 èra pas l’annada dels Lops! La formacion de Warrington es estada designada coma esquipa de l’annada. Un titol onorific que — s’avètz plan seguit —, ... +
Dimars, 9 d'octòbre de 2018, 03h00
La logica es pas estada respectada d’a fons dins las mièjas finalas de Superliga, alara que lo XIII de França lançava sus de bonas basas la tièra dels rescontres internacionals ... +
Dimars, 2 d'octòbre de 2018, 03h00
Los Pols de Sydney, campions NRL En Austràlia, aqueste dimenge, se jogava la finala del campionat NRL que ramosèt 83 000 espectators dins l’ANZ-Estadium de Sydney. Ongan, la ... +
Dimenge, 30 de setembre de 2018, 03h00
An creat a l’Assemblada e al Senat franceses lo grop de parlamentaris suportaires del club de fotbòl Olimpic de Marselha. Lo grop seguís l’iniciativa del deputat Eric Diard de ... +
Dimars, 25 de setembre de 2018, 03h00
Lo TO assuca lo Barbarós A Blanhac, aqueste dissabte en fin de vèspre, lo Tolosa Olimpic recebiá la formacion de Superliga d’Hull KR amb la tòca imperativa de ... +
Dimars, 18 de setembre de 2018, 03h00
Es vengut lo temps de las decisions en Australia e en Superliga, alara qu’al país tornan prene aquesta dimenjada las competicions dels juniors e de l’Elèit 2.... +
Dimècres, 12 de setembre de 2018, 03h00
La fèsta foguèt pas totala aqueste dissabte a Brutus; Tolosa foguèt pas tanpauc a la fèsta a Londres; las pelhòfas australianas son plan lançadas. Atal, se pòt ... +
Divendres, 7 de setembre de 2018, 03h00
Lo conselhièr del Comitat Olimpic Internacional (COI), Gilbert Felli, a vesitat aquesta setmana la Val d’Aran per valorizar la candidatura de Barcelona-Pirenèus pels Jòcs Olimpics ... +
Dimars, 28 d'agost de 2018, 03h00
Aqueste dissabte 25 d’agost demorarà a jamai una data istòrica pel movement tretzista: los Dragons Catalans tornan de Wembley amb la Cup, lo trofèu d’una competicion que ... +
Dimars, 21 d'agost de 2018, 03h00
Aqueste dissabte 25 d’agost, serà una granda data dins l’istòria dels Dragons Catalans amb una segonda participacion a la finala de la Cup a Wembley. Aqueste còp, jogaràn ... +
Dimars, 14 d'agost de 2018, 03h00
Per la retransmission de la mièja finala de la Cup, la BBC aviá penjat un micro al malhòt del capitani dels Dragons, Remi Casty; atal, òm s’avisèt que l’enfant ... +
Dissabte, 11 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Irissa
Dimenge passat, 5 d'agost, auec lòc era prumèra edicion dera Corsa Populara de BTT Lairissa Bike, damb gessuda e arribada en Vilamòs (Irissa). Pròp de miei centeat de ciclistes ... +
Dimars, 7 d'agost de 2018, 03h00
Cup-1: los Sants pèrdon l’oremus Òm se brèça de la gloriosa incertesa dels espòrts, mas caliá èsser plan somiaire per imaginar lo scenari ... +
Dimars, 31 de julhet de 2018, 03h00
Amb lo mes d’agost, un temps novèl se dobrís per la sason tretzista en Euròpa: segonda fasa en Superliga e Championship, mièjas finalas e finala de la Cup, torneg europèu ... +
Dijòus, 26 de julhet de 2018, 03h45
Lengadòc > Lengadòc Naut > Lauragués
Fa de meses que los agricultors de la Pièja, una encontrada de Lauragués, protèstan contra lo desclassament de lor zòna per recebre d’ajudas de l’Union Europèa. ... +
Dimars, 24 de julhet de 2018, 03h00
Superliga : solaç a Perpinhan Aprèp las victòrias divendres d'Huddersfield a Castleford 32-18 e la de Leeds fàcia a Widnes (34-0) , ganhar deveniá ... +


text:
Jacques Offenbach
Jacques Offenbach (20 de junh 1819 - 5 d'octobre 1880), foguèt un compositor d'opèra comic e un violoncelista e musician alemand.
- Bon article en anglés
- Article de qualitat en romanés
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Vriulon/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Compositor alemand
- Violoncelista alemand
- Compositor d'opereta


text:
1965
Aquesta pagina concernís l'an 1965 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier tir de la fusada sovietica Proton. De son caire, França venguèt la tresena poissança espaciala ambé la capitada dau premier tir de la fusada Diamant e de son satellit Astérix (26 de novembre).
Informatica[modificar | modificar la font]
Concepcion de la premiera soritz informatica per l'engenhaire estatsunidenc Douglas Engelbart (1925-2013). D'autre part, invencion dau lengatge de programacion Basic per leis informaticians estatsunidencs John George Kemeny (1926-1993) e Thomas Eugene Kurtz (nascut en 1928).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Armen Darbinyan, primièr ministre d'Armenia
- 5 de febrièr - Gheorghe Hagi, fotbolaire romanés
- 9 de març - Elías Antonio Saca González, president del Salvador
- 25 de març - Sarah Jessica Parker, actritz americana
- 26 d'abril - Kevin James, actor american
- 30 d'abril - Adrian Pasdar, actor e cineasta irano-american
- 14 de mai - Alexandre Jardin, escrivan francés
- 24 de mai - John C. Reilly, actor american
- 25 de mai - Yahya Jammeh, president de Gambia
- 31 de mai - Brooke Shields, actritz americana
- 13 de junh - Cristina de Borbon, princessa d'Espanha
- 15 de junh - Karim Masimov, president de Casacstan
- 13 de julhet - Eric Freeman, actor american
- 16 de julhet - Michel Desjoyeaux, navigador francés
- 27 de julhet - José Luis Chilavert, fotbolaire paraguaian
- 28 de julhet - Daniela Mercury, cantaira brasilièra
- 31 de julhet - J. K. Rowling, escrivana anglesa, autora de Harry Potter
- 4 d'agost - Fredrik Reinfeldt, primièr ministre de Suècia
- 28 d'agost - Shania Twain, cantaira e compositora canadiana
- 11 de setembre - Bashar al-Assad, president de Siria
- 14 de setembre - Dmitry Medvedev, president de Russia
- 15 de setembre - Fernanda Torres, actritz brasilièra
- 3 d'octobre - Adriana Calcanhotto, cantaira brasilièra
- 8 d'octobre - C-Jay Ramone, Musician american (The Ramones)
- 2 de novembre - Shah Rukh Khan, actor indian
- 5 de novembre - Patrici Pojada, istorian, lingüista e cercaire occitan
- 20 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 20 de novembre - Yoshiki, compositor e musician japonés
- 21 de novembre - Björk Guðmundsdóttir, cantaira islandesa
- 22 de novembre - Mads Mikkelsen, actor danés
- 30 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 4 de decembre - Álex de la Iglesia, realizator e scenarista espanhòl
- 21 de decembre - Andy Dick, actor de comèdias american
- 31 de decembre - Gong Li, actritz chinesa
- Monja Roindefo, primièr ministre de Madagascar
- Franc Bardòu, escrivan occitan
- Josep Maria Milla i Saldon, musician, jornalista, lingüista e esperantista catalan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1874).
- 15 de febrièr - Nat “King” Cole, pianista e cantaire american (n. 1919)
- 21 de febrièr - Malcolm X, n. Malcom Little, lider dels "Black Panthers" (n. 1925)
- 23 de febrièr - Stan Laurel, actor anglés (n. 1890)
- 18 de març - Rejulo Farouk 1èr d'Egipte (n. 1920)
- 19 de març - Gheorghe Gheorghiu-Dej, president de Romania (n. 1901)
- 30 de març - Philip Showalter Hench, mètge american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 2 d'abril - Jens Hundseid, primièr ministre de Norvègia (n. 1883)
- 21 d'abril - Sir Edward Victor Appleton, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica en 1947 (n. 1892)
- 11 de junh - José Mendes Cabeçadas, president de Portugal (n. 1883)
- 7 de julhet - Moshe Sharett, primièr ministre d'Israèl (n. 1894)
- 13 de julhet - Laureano Gómez Castro, president de Colómbia (n. 1889)
- 19 de julhet - Syngman Rhee, president de la Corèa del Sud (n. 1875)
- 13 d'agost - Hayato Ikeda, primièr ministre de Japon (n. 1899)
- 4 de setembre - Albert Schweitzer, mètge alemand, Prèmi Nobel de la Patz en 1952 (n. 1875)
- 8 de setembre - Hermann Staudinger, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 2 d'octobre - Oskar Lange, economista polonés (n. 1904)
- 7 d'octobre - Jesse Douglas, matematician american (n. 1897)
- 12 d'octobre - Paul Hermann Müller, quimista soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1899)
- 22 d'octobre - Paul Tillich, escrivan e teologian protestant american (n. 1886)
- 5 de decembre - Joseph Erlanger, fisiologista american, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 22 de decembre - Lauri Viita, escrivan finés (n. 1916)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard P. Feynman
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert Burns Woodward
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod
- Prèmi Nobel de Literatura : Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov
- Prèmi Nobel de la Patz : UNICEF


text:
Therion
Therion qu'ei un grop de metal suedés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo grop que's formè en 1987 e que s'aperè enpurmèr Blitzkrieg. Que cambièn de nom en 1988 per Therion (que vòu díser "la bèstia" en grèc). Que sortín un mini LP en 1989 e puish lo lor purmèr album Of Darkness en 1991. A l'epòca lo grop que hasè death metal brutau. Chic a chic, de mei en mei d'elements melodics que's hornín a la loa musica, puish elements de la musica classica, dinc a n'arribar, a partir de l'album Deggial (pareishut en 2000) a emplegar per cada disc ua orquèstra sinfonica, un còr d'opera e mantuns e mantuas cantaires e cantairas solistas. Lo grop qu'ei tostemps en activitat.
Musica[modificar | modificar la font]
Cada album de Therion qu'ei unenc puish que hè partida d'ua evolucion artistica. Los albums mei vielhs que son los mei brutaus e los mei recents que son un drin mei "gran public". Que podem considerar l'album Secret Of The Runes (2001) com lo cap d'aquera evolucion. Los crits qu'i son completament absents e las orquestracions classicas qu'i son hèra tribalhadas. Suus discs seguints, que tornam trobar crits, votz "heavy metal" e partidas de guitarra qui hèn pensar au metal progressiu.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Paroxysmal Holocaust (1989) (autoproduccion)
- Beyond The Darkest Veils Of Inner Wickedness (1989) (autoproduccion)
- Time Shall Tell (demo, 1990)
- Of Darkness... (1991)
- Beyond Sanctorum (1991)
- Ho Drakon Ho Megas (1993)
- Beauty in Black (1995)
- Lepaca Kliffoth (1995)
- Siren of the Woods (1996)
- Theli (1996)
- A'arab Zaraq - Lucid Dreaming (1997)
- Eye of Shiva (1998)
- Vovin (1998)
- Crowning of Atlantis (1999)
- Deggial (1999)
- Secret of the Runes (2001)
- Bells of Doom (2001)
- Live in Midgård (2002)
- Lemuria (2004)
- Sirius B (2004)
- Lemuria/Sirius B Edicion especiau regroupant los dus albums citats e qui son ara disponibles separats.
- Atlantis Lucid Dreaming (2005) compilacion deus albums A'arab Zaraq - Lucid Dreaming e Crowning of Atlantis
- Celebrators of Becoming (2006) crofet comprenent 4 DVD e un doble live.
- Gothic Kabbalah 2007
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Rock/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Grop de musica suedés
- Heavy metal
- Grop de rock
- Metal sinfonic


text:
Ciutadanetat mondiala
Un ciutadan del mond (o cosmopolita) es, en un sens, una persona que desira transcendir la division geopolitica inerenta a las ciutadaniás nacionalas dels diferents estats e païses sobeirans. Es un concèpte similar a lo d'internacionalisme, congreat al sègle XIX, e mai se la significacion actuala de l'internacionalisme s'es alonhada de sa definicion primitiva.
Istòria e Filosofia[modificar | modificar la font]
Los primièrs a s'identificar coma ciutadans del mond foguèron los filosòfs estoïcs. Fargèron lo tèrme de cosmopolis o de ciutat universala, que lo mot cosmopolita ne foguèt derivat . L'estoïcisme foguèt una filosofia importanta dins l'empèri roman, que preteniá crear aquela mena de cosmopolis.
Lo cosmpolitisme pren son rasic de la presa de consciéncia de l'unitat prigonda de l'espècia umana. Per un cosmopolita, al delai de las diferéncias nacionalas, etnicas o culturalas, existisson tota una tièra de traches comuns a l'espècia umana que fan que los èssers umans sián totes parièrs en dreches e en dignitat. L'actitud del cosmopolita es a l'encòp lo respièch e l'interès per totas las culturas, e lo condemnament de las violacions dels dreches de la persona que vòlgan justificar pel motiu de la diferéncia culturala.
La traduccion politica del cosmopolitisme es mai complicada. I a d'unes cosmopolitas que, per principi, considèran lo cosmopolitisme coma incompatible amb quala mena de nacionalisme o de patriotisme que siá. D'autres, çaquela, considèran que çò que s'opausa per principi al cosmopolitisme es pas lo nacionalisme d'esperel, mas lo chovinisme o lo nacionalisme basat sus l'idèa la raça. Totes los cosmopolitas son d'acòrdi, per contra, qu'existisson de critèris de justícia que cal garantir a qual èsser uman que siá independentament de la nacionalitat sieuna. Es tanben comuna entre los que se considèran ciutadans del mond la reivindicacion d'una mena d'estructura politica internacionala que afronte los desfises que los ciutadans de totas las nacions an en comun coma abitants de la meteissa planeta e coma membres de la meteissa espècia. En aquel sens, lo cosmopolitisme afirma que la sobeiranetat dels estats es pas inviolable e que pòt èsser revocada per la comunitat internacionala dins lo cas de violacions grèvas del Dreches de l'Òme per part de l'Estat.
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Ciutadà del món ».


text:
Per Mans de Breish
Èri paure mai que los paures
Pè descauç sus la pèira nusa
Pel camin que lo vent agusa
Ma fe que ren podiá enclaure.
Ma sola paur per lo pecat
Quora me daissaretz en patz?
Demandavi ren a degun
L’aiga lo pan per tot paratge,
La mòrt a la fin del viatge,
Cercavi solament lo lum.
La dalha es marrida al blat,
Quora me daissaretz en patz?
La rectornariá coma pesta
Tombèt sul país sens pietat,
Laurèt çò qu’èra semenat
Mai los qu’avián virat la vesta.
Nos an caçat coma de rats
Quora me daissaretz en patz?
M’an cremat un matin d’ivèrn,
Mon fum mesclat a l’albairada
Ma tomba es pas entemenada
Soi enterrat dins lo lum verd.
Fasètz la festa dins mon prat
Quora me daissaretz en patz?
I a pas mai de dieu ni de diable;
Sola la vida sola la mòrt,
L’agram a escanat mon òrt,
Nòstra crotz a virat al sable.
Siam mòrts sens èsser consolats,
Quora me daissaretz en patz?
De libres contan nòstra istòria,
Cada jorn se’n fa un pauc mai,
L’argent los mena, aquò rai:
Ieu la pena, elis la glòria.
Cadun inventa sa vertat
Quora me daissaretz en patz?
Paures òmes del sègle d’ara,
Sens fe, sens òbras, sens idèas,
Vos vestissètz de nòstra pelha
E mai de nòstre nom: Catars.
Un còp de mai m’avetz tuat;
Quora me daissaretz en patz?
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Herqueville (Eure)
Herqueville en normand (Herqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Altituds de 6 m en près de Seine a 65 m en scenari
Altitudes de 6 m en bord de Seine à 65 m en plateau
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Herqueville a apertengut a la familha Maillet del Boulay, de contunh en 1934 a Louis Renault, #que i es inhumé.
La seigneurie d'Herqueville a appartenu à la famille Maillet du Boulay, puis en 1934 à Louis Renault, qui y est inhumé.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Estudiants contra l'ORE — Los blocatges e las manifestacions contunhan
Las universitats occitanas, totjorn en dificultat. L'Universitat Paul Valèry de Montpelhièr travèrsa una de sas crisis mai importantas amb una grèva de 4 meses e son blocatge que la paralisa dempuèi un mes. Los estudiants se mobilizan contra la lei Vidal de l'ORE, relativa a l'Orientacion e la Reüssida dels Estudiants.
L'Universitat occitana a decidit de far passar los examèns als estudiants d'aicí la fin del mes de mai. 780 examens se faràn pel biais del numeric via la platafòrma Moodle o per corric. Una solucion importanta per la direccion per pas penalizar los 20 000 estudiants de la facultat. D'estudiants e sindicats estudiants son pas convençuts pel manteniment dels examèns. Sonque la mitat dels cors foguèron balhats en rason de la grèva. « es un non-respècte de las modalitats inicialas d'examèn, çò qu'es totalament inadmissible. En sabent que per un examèn, cal èsser prevengut doas setmanas a l'avança que totes los estudiants sián al fial », ce diguèt Dyla, estudiant en Istòria L1.
Los estudiants grevistas avián demandat a çò que cada estudiant recépia la nòta de 10 sus 20 pel semèstre. La proposicion foguèt regetada pel president de l'Universitat Paul Valèry.
Ièr, los estudiants se son mobilizats dins las grandas vilas de l'exagòne contra la reforma de l'ORE.
Ensenhaires se son associats publicament al movement de protestacion. 400 professors se son exprimits dins una tribuna publicada sul site franceinfo.fr ièr per denonciar la « seleccion ipocrita » de la reforma de l'accès a l'universitat. « Nos demandan de classar las candidaturas de biais qu'un talhador cairà un còp las capacitats d'acuèlh de las filièras saturadas ».
Quatre universitats èran totjorn blocadas ièr matin : Universitat Paul Valèry de Montpelhièr, Jean Jaurès a Tolosa, e las Universitats de Tolbiac e París 8.
Imatge : Captura France24


text:
Montreal
Montreal es la segonda pus granda vila de Canadà e se situa dins lo sud de la província de Quebèc, que n'es la principala metropòli[1]. Sa populacion es tres còps pus importanta que la de Quebèc, la capitala de la província . En 2011, la vila comptava 1 649 515 abitants, e son aira urbana prèp de quatre milions. En 2006, aperaquí 53 % de sa populacion èra de lenga francesa, 13 % èra de lenga anglesa e 34 % d'una autra lenga[2],[3], ne fasent una de las vilas pus cosmopòlitas del monde[4].
L'Agéncia Espaciala de Canadà i a son sèti social.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
En Kanien’kéha (lenga mohawk), l'isla de Montreal es sonada Tiohtià:ke Tsi (un nom que fa referéncia als rabeges de Lachine, al sud oèst de l'isla) o Ka-wé-no-te. En Anishninaabemowin (ojibwa), l'endrech es nomenat Mooniyaang[5] (un nom que significa "lo primièr arrèst" e qu'aperten a la Profecia dels set fuòcs).
Pus tard, es l'explorador breton Jacques Cartier, pendent son segond viatge en America, que bategèt la montanha que domina la vila. Dins son raconte de viatge, ditz : "Et au parmy d'icelles champaignes est scituee et assise la ville de Hochelaga pres et joignant une montaigne qui est alentour d'icelle labouree et fort fertille de dessus laquelle on veoyt fort loing. Nous nommasmes icelle montaigne le mont Royal". ("E entre aquelas campanhas es situada e assetada la vila d'Ochelaga al ras d'una montanha als alentorns laurats e fertils e ont òm vei fòrça luenh. Nomenèrem aquela montanha lo Mont Reial.")
Pasmens la forma del toponim Montréal en luòc d’un *Mont Royal esperat, es atestada tre 1575 a cò de François de Belleforest, gentilòme originari d'Occitània. D'efièch, lo tipe toponimic Montreal, commun en Occitània, es principalament caracteristic de la lenga d'òc, mentre qu'es escàs dins lo domeni d'oïl (exemples isolats). Le terme mont en francés (e en occitan) es eissit del galloroman MONTE (sortit de l'acusatiu montem, del latin mons « montagne »), aviá tanben lo sens de « nautor, elevacion, puèg » en francés ancian[6], colline essent un manlèu del sègle XVIen a l'italian. Réal representa generalament la forma occitana francizada (occitan modèrn reial, reiau) corespondenta al francés ancian royal qu'es atestat tre l'Edat mejana.
E mai que lo primièr establiment francés sus l'illa pòrte lo nom de Ville-Marie, es lo nom Montréal que venguèt l'apellacion de facto de la vila a partir del sègle XVIIen; mai d'una mapas ne testimònian[7].
Le nom venguèt oficial lo 31 de març de 1831, data de l'incorporacion de la Vila de Montreal.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
La vila es situada sus l'illa de Montreal, dins l'archipèla d'Hochelaga, en bordura del Sant Laurenç, a proximitat d'Ontàrio e dels Estats Units[8],[9]. Montreal se situa a 45° 31′ de latitud nòrd e a 73° 39′ de longitud oèst. Situat dins lo sud de Quebèc en Canadà, dins l'archipèla d'Hochelaga, al jonhent de fluvi Sant Laurenç e de la ribièira dels Outaouais, es delimitat sus sa riba sud per le lac Sant Loís, los rabeges de Lachine, lo bacin de la Prada e lo fluvi Sant Laurenç proprament dit. Sus sa riba nòrd elle es banhada per lo lac de las Doas Montanhas puèi per la ribièira de las Prada. La vila ocupa la pus granda part de l'illa de Montreal, la pus granda de l'archipèla amb sos 482,8 km2, en mai de l’illa Bizard, l’illa des Sœurs, l’illa Sainte-Hélène e l’illa Notre-Dame.
La vila es situada dins las bassas tèrras de Sant Laurenç, una granda val plana situada entre los Apalaches e las Montanhas Laurentianas. La principala elevacion de l'illa, lo mont Reial, susplomba lo centre-vila de sos 234 mètres.
La munucipalitat de Montreal s'estend sus 359,96 km2, enclava las municipalitats de Montreal-Èst, Mont-Royal, Hampstead, Côte-Saint-Luc, Montreal-Oèst e Westmount e parteja de frontièras terrèstras dins lo West Island amb Beaconsfield, Baie-d'Urfé, Dorval, Dollard-Des Ormeaux, Kirkland, Pointe-Claire, Sainte-Anne-de-Bellevue e Senneville.
Lo centre istoric de la vila, tanben dich lo Montreal vièlh, se situa sus las ribas del fluvi Sant Laurenç, a qualques quilomètres en aval dels rabeges de Lachine. L'ipercentre amb sos gratacèls es situat tot près, sus una terrassa entre lo fluvi e lo versant sud del mont Reial ; long del baloard René-Lévesque.
Clima[modificar | modificar la font]
Las donadas climaticas oficialas de Montreal son reculhidas a l'Aeropòrt internacional Pierre-Elliott-Trudeau de Montreal situat a 36 mètres d'altitud a 25 quilomètres a l'oèst del centre-vila, coordonadas 45° 28′ N, 73° 45′ O. La region de Montreal ten un clima continental umid amb fòrta amplituda termica. De 1971 a 2000, la temperatura mejana annadièra s’es enauçada a 6,2 °C[10]. Le mes pus caud es julhet, amb una temperatura mejana de 20,9 °C, e pus fred es genièr amb una mejana de -10,2 °C[10]. Òm i compta en mejana cada an 8 jorns en dessús de 30 °C e 17 jorns en dejos de -20 °C. La temperatura pus bassa jamai enregistrada foguèt -37,8 °C, lo 15 de genièr de 1957 ; la temperatura pus enauçada foguèt 37,6 °C, le 1èr d'agost de 1975[10]. L'humidex pus enauçat foguèt 47,2 lo 17 de junh de 1994 e lo refregiment eolian pus bas foguèt de - 49,1 lo 23 de genièr de 1976. [ref. necessària] Segon un estudi publicat lo 5 de decembre de 2005 per lo ministèri del Desvolopament durable, de l'Environament e dels Parcs de Quebèc, l'oèst del Quebèc meridional se seriá rescalfat de 1 a 1,25 °C de 1960 à 2003[11].
Dins lo periòde de 1971 a 2000, Montreal a recebut aperaquí 979 mm de precipitacions l'an, 764 mm jos forma de pluèja e 218 cm e de nèu[10]. La data mediana de la primièra nèu se situa del 1èr al 15 de decembre e la de la fonda del cobèrt de nèu de contunh del 1èr al 15 d'abril ; siá un total d'aperaquí 4 meses de cobèrt nevós[12],[13]. Lo jorn pus pluviós foguèt lo 8 de novembre de 1996 en Quebèc, amb 94 mm enregistrats en una sola jornada[10]. La nevada pus voluminosa jamai enregistrada en una sola jornada foguèt lo 27 de decembre de 2012 en Quebèc amb una precipitacion de 45 cm[14], alara que sus un periòde de 24 oras lo recòrd es estat establit del 4 al 5 de març de 1971, amb una precipitacion de 47 cm durant la famosa tempèsta del sègle[15]. Los 26 e 27 de decembre de 1969, la metropòli de Quebèc visquèt sa pus fòrta tempèsta amb mai de 70 cm en 48 oras, recòrd qu'es sempre pas batut uèi. La granda cobèrta nevosa es estada mesurada lo 12 de marsç de 1971 amb 102 cm[10].
Istòria[modificar | modificar la font]
Ochelaga[modificar | modificar la font]
De pròvas arqueologicas mòstran que las Primièras Nacions ocupavan l'illa de Montreal 4000 ans i a.[16] Cap a l'an mila, comencèron de cultivar de milh. I a qualques centenas d'annadas, bastiguèron de vilatges fortificats.[17] Los Iroquoians del Sant Laurenç, un pòble distinct de la nacion iroquesa que viviá alara en la Nòva York actuala, establiguèron lo vilatge d'Ochelaga al pè del Mont Reial dos sègles abans l'arribada dels franceses. Los arqueològs an trobats de pròvas de sas abitacions ailà e dins d'autres endreches de la val, al mens dempuèi lo sègle XIV.[18] L'explorador francés Jacques Cartier visitèt Ochelaga lo 2 d'otobre de 1535, e estimèt la populacion locala a "mai de mila personas".[18]
Quora Samuel de Champlain explorèt le fluvi en 1603, près de 70 ans mai tard, los Iroquoians ocupava pas pus l'illa de Montreal e lo país bassòl de Sant Laurenç. Ochelaga, lo vilatge descrit per Cartier aviá desaparegut ; los istorians poguèron pas jamai conéisser son emplaçament exact[19].
En 1611, Champlain establiguèt un pòst de negòci de forradura sasonièr sus l'illa de Montreal, en un luòc que nomenèt Place Royale (uèi Pointe-à-Callière). Deguèt l'abandonar en seguida de las atacas dels guerrièrs Mohawks[20].
Ville-Marie[modificar | modificar la font]
La colonizacion francesa de Montreal comencèt vertadièrament amb l’establiment de la Société Notre-Dame de Montréal e la fondacion de Ville-Marie, una colonia missionària creada per evangelizar los pòbles natius, lo 17 de mai de 1642[21]. La societat es dirigida per Jérôme Le Royer, sieur de La Dauversière, Jean-Jacques Olier, Paul Chomedey, sieur de Maisonneuve e Jeanne Mance, una missionària que fondèt l’espital Hôtel-Dieu de Montréal[22]. Montreal coneguèt de debuts precaris. La cinquantena de colons se paravan sovent dins lo fòrt Ville-Marie ; d'unes foguèron tuats o capturats pels iroqueses. Aquesta sistuacion fasiá l'agricultura de mal practicar. En mai, la Société Notre-Dame de Montreal arribava pas a convertir sufisentament d'amerindians per assegurar la creissença demografica[23]. Maisonneuve foguèt obligat de tornar en França per tal de recrutar d'autres colons en 1653 e en 1659 ; aquestes esfòrces faguèron venir 200 colons entre los quals sœur Marguerite Bourgeoys, la fondatritz de la Congrégation de Notre-Dame de Montréal en 1659[24]. Aqueles novèls arribants permetèron lo desvolopament de l'agricultura qu'assegurèt la subrevida e lo desvolopament de Ville-Marie.
En 1663, la Nòva França venguèt una província reiala. Foguèt plaçada jol comandament del Conselh sobeiran de la Nòva França qui relevava de l'autoritat dirècte de Loís XIV. La societat de Notre-Dame foguèt dissolguda lo meteis an. Maisonneuve foguèt remandat en França pel governador Alexandre de Prouville de Tracy[24]. La senhoriá de Montreal foguèt daissada al Seminari Sant Sulpici de París en 1665. Los sulpicians influencièron d'un biais significatiu lo desvolopament de Montreal[24].
Lo comèrci de las pelissas venguèt a partir de 1665, gràcia a d'intervencions militaras francesas, una part principala de l'economia de Montreal[25]. Las pelissariás venentas de la ribièira dels Outaouais transitavan a Montreal que comptava mai de 600 abitants a aquesta epòca[26],[27],[28]. Los sulpicians faguèron bornar las carrièras de çò qu'es uèi lo Montreal Vièlh en 1672. La vila foguèt fortificada en 1687[29]. Pendent que Montreal se desvolopava, d'autres sectors de poblament apareissián sus l'isla de Montreal. En amont dels rabeges del Sault-Saint-Louis sul Sant Laurenç, un fieu foguèt daissat a l'explorador René Robert Cavelier de la Salle que fondèt Lachine en 1669. Al Sault-au-Récollet, al nòrd de l'isla, sus la ribièira de las Pradas, una mission foguèt fondada pels sulpicians en 1696.
Malgrat qualques passas de tranquilitat, las Guèrras francoiroquesas fasián de mai en mai de degalhs dins la colonia a la fin del sègle XVIIen. Òm compta entre los eveniments sagants que survenguèron prèp de Montreal lo chaple de Lachine lo 5 d'agost de 1689.
En agost de 1701, lo tractat de la Granda Patz de Montreal metèt fin a las ostilitats. 1 200 amerindians d'una quarantena de nacions de la region dels Grands Lacs e mai d'un notables de Nòva França, coma lo governador Hector de Callières, s'amassan a Montreal per la signature del tracat[30].
L'expansion de Montreal se perseguís durant la primièra mitat del sègle XVIIIen, los primièrs barris apareisson durant los ans 1730 quora la vila compta aperaquí 3 000 abitants[31]. En mai del negòci de las pelissas, la vila venguèt lo centre d'un territòri agricòla en plena creissença.
Començada pauc abans la guèrra de Sèt Ans, las guèrras francoindianas oposavan los franceses e los britanics amb cadun sos aligats amerindians a partir de 1754. En mai de la citadèla de Montreal, los franceses avián a l'epòca mai d'un fòorts sur l'illa de Montreal coma fòrt Lorette, fòrt de la Montagne, fòrt de Pointe-aux-Trembles e fòrt Senneville.
L'eissida de la batalha de las planas d'Abraam, una victòria britanica, a Quebèc lo 13 de setembre de 1759 anóncia la fin de la Nòva França. Malgrat una darrièra temptativa de tornar prene la vila a la batalha de Sainte-Foy lo 28 d'abril de 1760, lo duc de Levís es constrenh de replegar sas tropas a Montreal.
Lo 8 de setembre de 1760, las tropas francesas a Montreal[32], commandées par Pierre de Cavagnal, Marquis de Vaudreuil, se rendon a l’armada britanica comandada per Lord Jeffery Amherst[33]. Lo tractat de París de 1763 marquèt la fin de la Nòva França.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Charte de la Ville de Montréal », sur Publications du Québec,
- ↑ « Certaines tendances relatives aux données pour Montréal (V) Data quality note(s) for Montréal, recensements de 2006, 2001 et 1996 », sur www.statcan.ca, Statistique Canada, 6 avril 2008
- ↑ Ville de Montréal, « Montréal en statistiques »
- ↑ Direction de la diversité sociale, Montréal:Ville interculturelle, Ville de Montréal, juin 2011 consulté en ligne le 1er août 2011
- ↑ http://onishka.org/art-et-communaute/
- ↑ Site du CNRTL : étymologie de mont [1]
- ↑ Québec, Commission de toponymie, « Montréal », sur Commission de toponymie du Québec (consultat en 30 de juilh de 2011)
- ↑ Linteau, Paul-André, Montréal, l’Encyclopédie Canadienne, consultée en ligne le 1er août 2011.
- ↑ Situation géographique, Montréal International, consultat en linha le 1er août 2011.
- ↑ 10,0, 10,1, 10,2, 10,3, 10,4 et 10,5 Environnement Canada, « Archives nationales d'information et de données climatologiques : MONTREAL/PIERRE ELLIOTT TRUDEAU INTL A » (consultat en 5 de setembre de 2011)
- ↑ MDDEP, Québec, Le réchauffement du climat : une réalité du Québec méridional,
- ↑ Modèl:Lien brisé
- ↑ Modèl:Lien brisé
- ↑ Radio-Canada, « Des chutes de neige records », (consultat en 6 de febrièr de 2012)
- ↑ Service météorologique du Canada, « La tempête du siècle. Ah ! comme la neige a neigé du 3 au 5 mars 1971 !! » [PDF], mars 2001
- ↑ Centre d'histoire de Montréal. Le Montréal des Premières Nations. 2011. P. 15.
- ↑ « Place Royale and the Amerindian presence », Société de développement de Montréal, (consultat lo 9 març 2007)
- ↑ 18,0 et 18,1 (en) Roland Tremblay, The Saint Lawrence Iroquoians. Corn People., Montréal, Québec, Canada, Les Éditions de l'Homme,
- ↑ Linteau 1992, p. 13
- ↑ Linteau 1992, p. 16-17
- ↑ Linteau 1992, p. 22
- ↑ Bibliothèques Montréal : Jeanne Mance, cofondatrice de Montréal
- ↑ Linteau 1992, p. 23
- ↑ 24,0, 24,1 et 24,2 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
linteau-24.
- ↑ Linteau 2007, p. 32
- ↑ Linteau 1992, p. 32
- ↑ Linteau 1992, p. 35
- ↑ Linteau 1992, p. 41
- ↑ Linteau 1992, p. 44
- ↑ Encyclopédie de l'Agora, Grande Paix de Montréal,
- ↑ Linteau 1992, p. 42
- ↑ Laurent Turcot, ‘The Surrender of Montreal to General Amherst’ de Francis Hayman et l’identité impériale britannique, MENS : Revue d'histoire intellectuelle et culturelle. Modèl:Abrd 12, no 1, automne 2011, p. 91-135.
- ↑ Références historiques : French Fortresses in North America 1535-1763: « Québec, Montréal, Louisbourg and New Orleans », par René Chartrand, Osprey Publishing.


text:
Plan vienuda Daunes e Mestes au Capitol de Nadau. Lo sorelh que'ns regaudeish e augura un vrèspe ric e cordiau... com los aimam.
Que vam arcuélher un navèth candidat e debisaires talentuos; los Pingorlats que ns van har grasir dab las soas cantas... e lo vrespèr...ne'n disi pas mei.
Cansons de Nadau òc... que n'enteneratz a la missa gascona a Sen Martin de Biarritz, lo 8 de genèr 2011 e a la télévision FR3 lo 18 e 19 de decème, a 20h30 dab receptas de cosina, enter autes causes, que poderatz ent'ner la corale de Semisens qui sonerà las campanas e harà tringlar los carillons. Ua faiçon de har conéisher la noste culture aus qui s'an oblidat los lors arradits.
E qu'anavi oblidar, si voletz har plasèr e auherir a un amic un present de Nadau... pensatz au libi " Capvath las Lanas de Gasconha " deu noste Amadèu. Ne vatz pas plorar... e qu'apreneratz lo gascon de uei e... de doman!!
Que'm vau presentar dab lo parlar de Sent Martin de Hinx. Qu'i soi vadut en 1950 hens ua maison que s'apèra Marmont. Qu'es per aquò que soi con'ishut com lo Guy de Marmont.
Lo men pair e la mair qu'èran paisans fermèrs d'un meste vesin. Qu'ei parlat lo " patois " dinc a anar a l'escòla a 6 ans. Qu'ei après mes tard qu'aqueth " patois " qu'èra lo gascon. Lo pair, la mair, lo gran-pair e la gran-mair ne parlavan pas sonque lo gascon. Que conéishen hòrt mau lo francés.
A 12 ans que soi partit interne au licèu de gojats de Marracq a Baiona e en segonda au licèu tecnica rua Paul Bert. En 1969 qu'éi avut lo bachelierat " Mathématique et Technique E ". Après ua annada en " Math-Physique " a la facultat de las sciéncias de Pau e estat " pion " au collègi de Payrehorada, qu'éi passat lo concors de controlaire de las telecommunicacions aus PTT e que soi partit a Paris.
A Paris qu'èi conéishut ua baionesa Bernadette Ternois qui es adara la mia esposa. 7 ans mes tard que soi estat mutat a Bordèu e en 1983 que soi arribat a Biarritz a " l'experiéncia de Biarritz Fibres Optiques " on èi conèishut lo Guy Mondorge. A la fin de l'experiéncia en 1990 qu'èi finit a Baiona per aucupa'm de " liaisons de transmission de données informatique " e de la " mise en place d'internet " au pais basco e au sud de las Lanas, tostemps dab lo Guy Mondorge.
Dab la mia esposa, qu'abitam a Sent Martin de Seignanx desempuish 1987. Qu'am 3 gojatas de 30,29, e 23 ans. Qu'èi conèishut l'associacion ARREBISCLAM a Sent Martin que hèi 3 ans. Qu'èi començat a legir e escriver lo gascon e qu'em plats hèra de tornar parlar la mia lenga de naishença.
A costat de tot aquò qu'èi hèit hèra d'espòrt: saut a la pèrja a l'Aviron Baionés en 1967, 68, 69 e puish competicion ciclista a Peyrehorada e rugby a Tyrosse, Paris, Bordèu, e enqüèra a Tyrosse. Que soi estat educator de rugby a Bordèu e Sent Martin pendent 25 ans. Adara qu'èi pres la retrèita de tot aquò, mes que contuni a caminar, correr a pè, har velò, VTT ( los ans passats que soi anat a Sent Jacques de Compostelle 3 còps a VTT ). Que hei tanben esqui e bien segur pelòta. Qu'èi hèit mantrun tornèi dab lo Guy Mondorge com associat.
La nosta Academia, amics que'vs saluda
Dempuish mila nau cents vint-e-sheis qu'èi vaduda
Qu'es ua vielha dauna, mes tostemps vitèca
E dab aqueste Armanac, uei que beca.
Amics Lanusquets, Baionés, Biarròts e Anglòis
Qu'ei trobaratz ad arron contes deus mei beròis
Qu'ei poderatz legir, com dens un huelheton
Istuèras de ger e de uei, poèmas de bon ton.
Istòria regionau e héitas de tot an,
Contes meravilhos, imatges deu parçan,
Racontes hòrt serios e d'autes arridents
Tots en lenga mairau, au son tant plasent
Shens desbrombar, abans de virar la pagina
A tots: hemnas, òmis, gojats e gojatinas
L'Academia, au som de l'annada darrèra
Que'vs manda los sons vòts tà l'annada navèra.
Uei, Nadau qu'es ua hèsta hòrt importanta per lo monde, mès qu'es abans tot un ahar comerciau. En efèit, un còp arribat lo mes de deceme, la gent que's precipitan hens las botigas per crompar los joguets de Nadau. Los magazins que son plens de marcaderias per los mainats dempuish las veishigas et autes monacas dinc a l'ordinator de jòcs. Segur, los prètzs que van de quauques euròs a mantruns centenats d'euròs. Que cau crompar per har com los autes e comparar dab los vesins. Uei, qu'es lo regne " deu gojatòt rei ". Que cau anticipar sons desirs que los pairs considèran com òrdis. Qu'es luenh lo temps on lo men pair que m'avè dit alavetz qu'avi paur de tirar la lèit d'ua vaca: " Sas Joan, los còchos que son aci per ajudar los pairs".
La temporada de Nadau, qu'es tanbem lo parat d'ua hesta hens la familha o au restaurant lo vint-e-quate a nueit dab, sovent, saumon, hitge gras, guit, polòi, hromatge e dessèrt, tot aquò dab bon vin e champanhe. Un còp hartòts a tres o quate òras deu matin, la gent se'n van hicar los joguets hens los sabatons deus mainats. Solide n'avèn pas pensat d'anar a la missa de Miejanueit.
Perqué vam parlar de Nadau uei, alavetz que lo tèma de noste intervencion qu'es " Nadau hens las annadas trenta ". Precisament pr'amor que vam véder hens la descripcion qui segueish çò qu'èra un Nadau capbath quatevints ans. A Tarnòs, com aulhors, n'i avè pas sòus, sonque quate o cinc personas qu'avèn quauquarren. Quauquas especierias que venèn cafè, cicirèia, sucre, viague, vin, esclòps, espartenhas... Qu'èran tostemps aquestes produits deu premèr genèr au trenta e un de deceme. La gent ne coneishèva pas com uei, magazins plens de joguets per Nadau, ni saumon e autes hitges gras... La nueit de Nadau qu'atendem la missa de Mieijanueit, amassats a l'entorn deu larèr en cantant cants de Nadau dab tota la familha, que volè diser ueit personas o tres generacions. A onze òras e miei que partivam de cap a la glèisa tà assistir a la ceremonia. En aqueras annadas, que hasè negue dehòra e sola la glèize qu'avè lutz. Uei, tot lo mei ancian quartièr qu'es illuminat dab motius électrics, los uns mei bèths que los autes. Los Ostaus son illuminats dab presèps hens los casaus. Tarnòs qu'es uei ua vila rica e la gent que vin d'aulhors per véder los casaus illuminats.
Hens las annadas trenta, a mieijanueit, la glèize qu'èra plenha. En baish, las hemnas dab los còchos, en haut la tribuna per los òmis. Ne calè pas mesclar lo monde. Uei, tot que's mescla e qu'i a plaça hens las glèisas. E jo, donc, qu'èri clergon en aqueth moment. Per la missa de mieijanueit qu'èram ua quinzena a acompanhar lo curat a l'ofici. Los qui èran a la dreta deu curat qu'avèn mei de tribalh que los autes a l'esquèrra, pr'amor que calè cambiar lo libi de plaça, balhar a bèver au curat ( vin e aiga )... Qu'acavèva a duas òras deu matin, lo jorn de Nadau. Qu'èra hòrt gaujos, tot lo monde que cantava oblidant lo hred e la hami. Per los clergons, la praube Margot Broustat, que preparva un bòl de chocolat plan caut. Qu'èra noste Nadau...
Bon Nadau e bona annada a tots!!...
Dens aqueth parçan deu Maransin on vivèra, l'Andrèu qu'èra tombaire: que hasè tombar pins. En aqueth temps, al'endoman de la dusau guèrra mondiau, ne i avè pas nada estroncadèra. Dab dus autes obrèrs, que constituiva ua equipa. Los utis utilizats entà har tombar los pins qu'èran donc hapchas e arpans. Que començavan per har un entalh dab la hapcha deu costat on lo pin devè cader, normaument deu costat Est. ( Los pins, sustot près de la mar, son clinats de cap à l'Est a causa deu vent ). De l'aute costat, que tiravan un chic de corròspla e dab l'arpan, dus obrèrs que segavan lo tronc un chic mei haut que l'entalh hèit per la hapcha. Un còp lo pin a tèrra, dus òmis que's servivan enqüèra de l'arpan entà estroncar lo pin en bilhons de dus mètres de long. Lo tresau òmi utilizava un palòt entà pelar aqueths bilhons.
Qu'èra aquò lo tribalh d'Andrèu dens lo pinhadar.
Lo son hilh Gilabèrt ne'u vedèva pas hòrt: lo pair partiva lo matin de d'òra e tornava tard lo sèr. La soa hemna li aprestava tot jorn la biaça dab lo picaisho. Segon los jorns que i avè chichons, pastèr de hitge, mossèth, moleta a las patatas, aus pipèrs o aus ceths ( aquò dependava de la sason ), peishòtas saladas o a l'òli, hromatge, còcas, un bèth cancho de pan e ua chòpina de vin.
Quan l'Andrèu tornava a case per sopar, lo Gilabèrt estò longtmps intrigat. Son pair avè mercat sus un tròç de carton, descopat probablement dens ua boeita de cauçaduras, dab un gredon blu, signes que non comprenèva pas. L'Andrèu, pacient, qu'a devut explicar au con còisho çò que representavan aqueths signes: qu'èra lo nombre de pins abatuts dens la jornada. Un carrat dab las soas duas diagonalas equivalèva a ua detzena. Que calè començar per har quate punts en carrat peus quate purmèrs nombres, puish los quate costats entà har cinc, sheis, set e ueit, e entà acabar, las duas diagonalas entà har nau e dètz. Atau, un carrat complet e tres punts que hasèn tretze; dus carrats, quate punts e un coustat hasèn vint-e-cinc... Qu'èra solide mei vededer e legible que de har barras com avè après a l'escòla!
Plan vinuda daunes e mestes, acabadas que son las vacanças, mes quinas vacanças per los amoros deu gascon. Lo maraton que comencé a l'iniciativa deu noste confrair Miquèu BARIS, lo 9 de julhet a Senta-Maria e lo film sus viatge qui conde la caminada despuish las vaths occitanas deu Pièmont italian dinca la vath d'Aran... enta que la lenga d'Oc è sìì enlistrada au Patrimòni immateriau de l'Umanitat per l'UNESCO. Lo prumèr hestenau gascon a Baiona... Ua caminada dens las arruas gasconas de Baiona e sus la place deu teatra, dab la benediccion deu deputat-maire... a Dax, lo medish jorn, un omenatge au poète gascon, vadut a Senta Maria... la corala deus Esclatats... Enfin, los chancaïras deu Senhans, los Pingorlats e los comedians academicians... etc.
E mencionarèi, lo 14 julhet, la Maisonnava- Amassada a costat de Salies de 300 Maisonnva de França e de 50 Maisonnava vienuts deu Brazil, Argentina... iniciada per un ingéniaira informatician, pec de genealogia, qui a arrecaptat dincau 14au sègle. Quina amassada... E las cantas gasconas qu'an rebombit... Tot com lo Salut Baiona a l'abiada de las Hestas de Baiona. Tot dòi lo temps de bohar, lo Didier TOUSIS e lo cantaire/flabutaire Yan CORIAN que pujèn sus l'empont a l'ecomusèu de Marquesa.... a las Hestas de Dax, ua batalèra deu diable dab lo Café Gascon dens lo Casau de las Arènas e ua setmana au hiu de l'Ador dab conferences a Raspòrt, Hastinguas, sus la Niva dab los Escumairas e Vath d'Ador Maritime... shens oblidar l'épopeia deu Pais d'Orthe a Orthevielle au Lavadèr e a la Hont de Pampara... ( de qué ha's petar la pampara d'esplèits...!! ) E a Semisens, lo 10au Hestau de las tradicions landesas dab " La Susmauta deus bordèrs" ( métayers ) de 1920 e 120 figurants de l'associacion " d'Aci qu'Em"/ la bèra Marensina a la punta deu combat de las ideas e de ... l'amor. En reclam ( en écho ), a Monthòrt, lo recitau de Mayo qui canta lo meitadèr/border Emilien e las hemnas de la Lana o las Afghanas qui van au puts o enqüèra soledat deus contemporanèus e auts desarrigats.
Quin non pensar au poèmi " lo shens papèrs " escribut per lo Pèir de Soston e cantat per lo Didier... lo son valent e talentuos escolan? Mèi tranquilòt lo film de la Silvia Licard " Raimonda, los aucats e l'Ador " projectat a Josse e lo viatge dab l'Amadèu a la ganaderia dens las Lanas, a Buros, e la vesita deu parc fotovoltaic dab lo maire pujat suus las chancas e esplics en gascon... e la pareshuda de l'obratge deu noste servitor qui canta la Gasconha e lo bon viver... L'Amadèu que s'i escat en tot ( tout lui réussit ) dans la dico... péta, péta lenga dascona... aci ùei, com péta, en lenga basco, la conférence sus lo Pèir Rectoran au Muséu, adare... com a petat dimenge passat, a la missa d'arcuelh a Biscarosse.... vertat Pèir de Dax? au Hestau de Siros, lèu... a Dax doman a l'estadi Andrèu Darrigada... e a l'estagi de lenga a Biscarosse... Té! Aqui que l'as... las vacanças estudiosas deus gascons.
E qu'anavi oblidar: " Quan los Bidashòts e condan Bidache " aqueste dimenjada e ... enfin la visita dimenge passat de Naoko SANO, professor a la Facultat de Sciences umanas e socialas a Nagoya ( Japon ) qui a auferit lo " Vocabulari Occitan-Japonès". ( N'èi pas podut har lo cluc ). Lo gascon, lenga deus trobadors de ier e de doman.....
Com ac canta Nadau:
" O monde qui portam de ier en uèi
Ne seras pas jamès un monde vielh..."


text:
Saint-Étienne-Roilaye
Saint-Étienne-Roilaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abitat gallo-romain de l'epòca augustéenne conegut jol nom de la Vila-de detlas-Gaules.
La distincion fasiá partida de la châtellenie de Pierrefonds.
Se #trucar la Coa-de detlo-Bòsc a l'epòca revolucionària.
La municipalitat a recebut la crotz de guèrra 1914/18.
Vestigis préhistoriques e ancians:
Albereda tampa partiellement destruida l'an 1903 pels obrièrs #que la an ponduda al jorn.
Ruïnes-gallo-romaines Del mont Berny (Monument Istoric) ; fanum del ler.
Passatge de la via romaine dicha "Cauçada Brunehaut".
Habitat gallo-romain de l'époque augustéenne connu sous le nom de la Ville-des-Gaules.
La seigneurie faisait partie de la châtellenie de Pierrefonds.
S'appela la Queue-du-Bois à l'époque révolutionnaire.
La commune a reçu la croix de guerre 1914/18.
Vestiges préhistoriques et antiques:
Allée couverte partiellement détruite en 1903 par les ouvriers qui l'ont mise au jour.
Ruines-gallo-romaines du mont Berny (Monument Historique) ; fanum du ler.
Passage de la voie romaine dite "Chaussée Brunehaut".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
1236
Aquesta pagina concernís l'an 1236 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Castelha[modificar | modificar la font]
Conquista de Còrdoa per lei fòrças castelhanas.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl. Pasmens, lei Mongòls dispausavan d'ara endavant d'una armada fòrça importanta — largament superiora a aquela que destruguèt Bagdad en 1258 — e l'armada chinesa contunièt de faciar dificultats e reviradas. En particular, au nòrd de l'Empèri, la vila importanta de Xiangyang capitulèt e foguèt destrucha. Chengdu conoguèt un destin similar ambé l'execucion de la màger part de sa populacion (benlèu un milion d'abitants tuats). Après aquela catastrofa, la màger part de Sichuan foguèt perdut. En revènge, lòng de la frontiera èst, lei soudats chinés dei generaus Meng Gong e Du Guo enregistrèron divèrsei succès permetent d'i demenir la pression militara deis envaïsseires.


text:
05/09/2017
La rentrada, de Jan-Peire Reidi
Per son prumier jorn d’escòla, Jan Picatau de Sent-Barrancon se contentet pas de minjar la moleta de sieis uòus e de beure la roquilha de vin que sa mair aviá conhadas dins un cabas l’enmatin. Craunhet lo fromatge dau regent – lo que ’quel einnocent besilhava per escrir au tableu – e li trobet un gost de freschum. Ticlet lo vin dins los topinons de porcelana sus las taulas : era negre coma de las moras e aspre coma de la suja. Quò faguet dire au monsur : T’as crogné la craie et begu l’encre. Je vois que t’apprendrions mié pour le ventre que pour la tête. Justament, an-t-ilhs pas descubert darnierament que una partida de nòstre eime era dins nòstres budeus ? Daus milions de neuronas de l’intestin son en comunicacion directa e permanenta emb lo cerveu. « Nòstre intestin es nòstre segond cerveu », ditz lo jornau. Quò empaicha pas que la moleta plejada dins de una pelha la mair de Jan li aviá facha per son disnar – lo goiat ne’n ofrit un bocin au monsur per l’aflatar ! – era plan mai jauventa que la bacada Codesco de la cantina au jorn d’aüei. Si un organe essenciau per l’aprendissatge es mautractat, coma voletz-vos que nòstres paubres dròlles aprenan bien ? E quo es pas las barras de Fars que lurs mairs lur dònen en mòda de marende que los faran venir pus sabents !
Quante anavam a la pita escòla de Nontroneu – nòstra anciana regenta, que demòra aüei a Periguers, se vai reconeitre –, la genta domaisela que nos fasiá l’escòla nos fasiá benevolament la sopa per nos eschaurar. Aviá benleu compres l’importanca dau ventre, autre sieti de l’intelligença ! L’enser, a quatre oras, la clòcha de l’escòla disiá a chas nos que siriam benleu tornats una ora pus tard. Quo era lo temps que preniam per far un quilometre. Los que partian pus tard de l’escòla perque eran punits avian grandament lo temps de ’trapar los autres avant de ’ribar vilatge. En plaça de las barras Fars, craunhavam en chamin quauquas pomas o quauques cacaus e, si aviam enquera fam un còp ’ribats, chas nos copavan au chanteu un talòs de pan que minjavam engraissat de confitura de prunas o de fijas. Aprep, faliá donar aus lapins, virar la manivela per far mòure las jutas o los topinambors, anar querre las vachas mai benleu aidar jostar, far tetar los vedeus. Fasiá desjà brun dins las granjas e los estables. Obludavam d’aprener nòstras leiçons. Los que fasian coma me, que avian bona testa, ne’n sabian pro totparier. Sabiá ma recitacion si era pas lo prumier interrotjat ; autrament, faliá l’aprener aprep l’escòla.
Dins las annadas cincanta, la rentrada era lo prumier d’octòbre. Dempuei la fin dau mes d’aust, aviam agut lo temps de veire los jorns venir pus corts, las prumieras gòrjas rojas surtir dins los prats aprep los auratges, las irondelas s’assemblar sus los fius electrics e s’eissubir… La sason se tirava de las grandas tauladas de familha los diumencs e de las frairias emb lurs bales e lurs fuòcs d’artificis dins los borgs. L’ombra daus aubres veniá lonja, pesanta, frescha, negra… A la pescha, òm ’trapava ren pus : la ribiera meitat tarida charrejava de las fuelhas de papulon rosselardas talament espessas que lo clau de la linha cujava pas s’enfonsar dins l’aiga. Òm vesiá pus de truchas dins lo corrent e los cabòts gorjats de sautareus, plan espaurits, volian pas mòrdre. Los auseus chantavan pus gaire. Òm trobava lo silenci presque esritjos quauques còps. Quante òm auviá petar, òm se damadava lo quau dau vilatge aviá levat la lebre o tirat aus lapins.
Fin setembre, la vita chamjava. Los rasims eran madurs ; quò risiá e quò colhonava dins las vinhas. Fasian ’massar aus goiats grun per grun lo Noah tombat jos los essirments ; urosament, los gruns cuberts de terra o de fuelhas se vesian pas… L’enser, quò torrinava autorn dau cubier per traulhar la vendenha emb lo traulhador. Fasian uflar las barricas, las secodian per rasclar lo dedins emb de las chadenas. La sentor pesanta de la vendenha que preniá lo bulir vos sadolava. Quauques jorns pus tard, lo demieg gobelet de vin noveu que òm tirava de la tenilha vos laissava tot esfeunit…
Au mes d’octòbre, las chastanhas e los cacaus tombavan e los champanhòus (botareus) naissian mai que jamai. E quo era justament lo moment que faliá tornar prener lo chamin de l’escòla ! En marchar sus la rota blancha, comptava quantben de mes e de setmanas faudriá l’endurar, « ’quela salopariá d’escòla » coma ditz Picatau, jusc’a la Nadau.
Mas i aviá ren pus a far dins las terras que d’anar davant los buòus quand lo pair bladava emb lo Brabant. E ma fe, quauques jorns aprep la rentrada, quò anava mielhs. Quante lo temps se virava a l’aiga, òm se’n trobava pas pus mau, d’estre a l’acelat. Lo fornet – que Picatau ’pelava un pial – pipava pendent tot l’ivern au mitan de la maison d’escòla e òm podiá se distraire en ’visar los tableus d’istòria de França. Vercingetorix que tombava son espasa au pès de Cesar, Clovis e lo vase de Soissons, Joana d’Arc au sieti d’Orléans, Bernard Palissy que fasiá bruslar son mòble… sabe pas si quò nos inculcava l’ideologia oficiala, mas quò permetiá de raibar un pauc quante òm trobava lo temps long.
Lo dijuòus aprep disnar, aviam lo catregirme, mas quò durava gaire de temps. Un còp que aviam sonat la clòcha de l’egleisa per dire a chas nos que quo era ’chabat, podiam contunhar d’acorsar los merles dins los plais emb nòstres lança-peiras jusc’a la nuech.
Non, eram pas a nòça lo prumier d’octòbre. Me rapele pas si fasiá coma mos dròlles que avian mau de ventre la velha de la rentrada. Lo cerveu darreir mon embonilh de mainatge deviá ben sapcher çò que l’atendiá. Au vilatge, los goiats se borravan pas, mas a l’escòla, los pus fòrts fasian einoiar los pitits e, dins la cort, quò ’restava pas de se brejar. Los goiats fan coma las grandas personas : venen gelos, mocandiers, esmalits, chaitius, quand òm los barra entre quatre murs per los dondar. Los regents pòden pus far estar los dròlles d’aüei, mas mos pitits-filhs, per me, lo vielh seissanta-e-uetard, sirian presque tròp dondes !
Pus tard, en pension au collègi, barrat dins çò que Miqueu de Montanha ’pela « des geôles de jeunesse captive », calculava quantben d’annadas me restavan avant lo certificat, avant lo brevet… e faliá totjorn tornar prener lo compte perque me trompava totjorn. Quante voliá comparar ’queu temps de preison a de las distàncias sus una rota, m’embraulhava e me descoratjava enquera mai. Mas z’endurava perque aviá pus mon pair e sabiá que deuriá comptar sus ma testa per me tirar d’afar. Disian aus dròlles e a las dròllas, que « si aprenian bien a l’escòla, aurian una brava situation » : gendarmas, factors, institutors o institutriças… De que viure jusc’a la retirada sens trimar coma fasian chas nos. E quò era verai. Aüei, degun de nautres rencura ’quelas annadas de privacion de libertat. Lo sacrifici valiá plan la pena. Som-nos segurs au jorn d’aüei de puescher dire la mesma chausa a nòstres pitits-filhs que an passat lurs vacanças davant daus juecs video e que tòrnen au collègi emb un telefònet e una barra de Fars dins lur cartable ? Per los sauvar, devem comptar sus la jòia d’aprener, de comunicar, de trobar daus amics e, segur, sus lo trabalh, la paciéncia e l’imaginacion de lurs mestres. Benleu pas nonmas sus « lo retorn aus fondamentaus », si quo es coma a l’escòla que avem coneguda quante partiam l’enmatin emb una moleta, un tròç de pan e una roquilha de piqueta dins nòstra museta !
Bon coratge per la rentrada, dròlles e dròllas ! Mai per pus tard !
A Javerlhac, lo 27 dau mes d’aust de 2017
Jan-Peire Reidi
Tuar lo pòrc, sieisiema partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
D'un còp d' apchador tan exact coma son còp d'uelh era juste, lo Gabí aviá partit la testa e dostat las dents de las maissas.
Mon pair atisava lo fuòc jos la granda marmita onte l'aiga per far cueire la charn daus bodins començava de prener lo bulir.
Aprep aver 'chabat d'uflar la petairòla, estachat lo bocin de canòla e l'aver botada a sechar, pendolhada a-d'un chabron dau chabanon, io rentrava dau boesc per lo fuòc que ne'n i aviá mestier de tres o quatre lenhas en mesma temps per aver de l'aiga chauda a portada de man per 'chabar de far cueire lo disnar. Quauques còps, me 'massava una bufada, quante aviá pas botat lo boesc onte faliá e que quò geinava.
Los budeus bonhavan dins de l'aiga e dau vinagre ; faliá que lo mai important siá fach avant que de passar a taula e quò era quasiment passat una ora.
L'avant velha, ma mair aviá preparat lo bolhon per trempar la sopa, un bolhon de mongetas « lingots blancs », onte aviá bulinat una carcassa de rit qu'aviam començat de tuar un jorn avant « lo Ministre».
Lo Gabí ne'n preniá dos còps e de son dire, era tant bona la sopa de la Noemiá ; segon mon pair, quò era subretot de far chabròu que l'agradava. Fau dire que quante tuavam, mon pair conhava lo robinet au barricon de vin de quilhs bons « ottelos » qu'aviam vendenhats a part, especialament per quela enchaison.
Dins l'aprepmiejjorn, quò era un pauc mai tranquille, nos destaulavam 'viron las tres oras. Per las femnas, i aviá totjorn dau trabalh a la maison e faliá preparar las besunhas per lo l'endoman.
Lo Gabí se'n tornava chas eu per sonhar las bèstias un pauc mai dabora ; aprep, un còp de mai, vendriá balhar la man a chas nos per embodinar e coma quò era dich, demorariá per sopar coma nosautres.
Au moment d'embodinar, lo monde eran pauc que pro rassegurats, migravan que la charn siá pas pro cuecha, que los budeus sián pas solides. Daus uns còps, quò 'ribava qu'aprep aver embodinat « un runle » de quasi 60-70 centimetres, lo budeu s'espetava e la bona besonha tornava tombar dins la bassina onte los bodins desjà olhats e estachats eran bien envertolhats. Ma mair zo 'massava frau que brau mas tot era embarbolicat.
Dau temps que ma sòr eissujava, lo Gabí e mon pair se se bevián una chopina d' « ottelos ». Dins la cosina, quò fasiá chaud e faliá far 'tencion que lo chen, e quitament la chata, anessen pas lerpolhar lo « Mini » que fregissiá dins la granja, en esperar que lo Gabí venha per lo copar l'endoman avant las dietz oras.
Emb tot aquò, passavam a taula 'viron las nòu oras passadas, mas las gògas eran sus lo fuòc ; mon pair e ma mair eran segurs de pas se'n anar coijar avant mianuech, lo temps que las gògas prenhan lo bulh, que cuesan doas oras de temps, qu'àian lo temps de fregir un moment avant que de las tirar dau bolhon, que las botessen a eissurir sus la taula cruberta d'un brave bocin de linçòu, que las enrudelessen bravament per, fin finala, las crubir emb d-un petaçon.
(de segre)
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 10 de setembre 2017
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 3 de setembre 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Pierre Coussy que parlara de la sieisièma edicion dau festenau "Mascaret" que se debanara a Bordeu dau 29 de setembre au 4 de novembre.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
18:37 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Bestiaire fantastique du Périgord Limousin
Jean-François Vignaud de l'IEO Limousin a réalisé pour le Parc Naturel Régional Périgord Limousin une série de petits films sur les créatures fantastiques comme la Vielha dau potz, lo Leberon, lo Lepinhon, Pauta Roja e Grifa-Pruniers, Tòrna-Brun...reste de religions anciennes, de contes, d'histoires pour faire peur aux enfants ?
Louis Belair et Roger Voisin racontent leurs souvenir d'enfance sur le site du PNR : http://www.pnr-perigord-limousin.fr/Videos/Bestiaire-fant...
Jan dau Melhau en concert a Javerlhac
Jan dau Melhau nos fará lo plaser de venir chantar 17 chançons de son CD "Gent qu’Espleitas" au Grand Lac, comuna de Javerlhac, lo diumenc 17 de setembre a 5 oras de l’enser.
Sira acompanhat per los guitarristas Marianne Tixeuil e Frédéric Chabalier.
Los que voldran podran demorar aprep lo concert per prener ensemble un repas tirat dau panier.
Coma de costuma, metram quauques sòus dins una envelòpa a l’entrada dau concert per paiar los despens daus artistas.Faram pus aisat per organizar ’quela serenada si la personas que vòlen venir se marquen d’avança per internet ( a reydy@orange.fr ) o ben au 05 53 56 00 39.
Informacion de Jan-Peire Reidi
18:23 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (3)


text:
Sant-Suleg-ar-C'hoad
Sant-Suleg-ar-C'hoad en breton ( Saint-Sulpice-la-Forêt en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la ruisseau de Fresnay.
Lo bòsc del Fayel se tròba en lo sud del territòri de la municipalitat del temps que la bòsc de Roazhon s'estend al sud e a l'èst de la comuna.
La commune est traversé par la ruisseau de Fresnay.
Le bois du Fayel se trouve dans le sud du territoire de la commune tandis que la forêt de Rennes s’étend au sud et à l’est de la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Atòl
Un atòl es una pichona illa tropicala constituida per d'escuèlhs de coralh qu'enròdan una lòna sonada lagon. Lo mot d'atòl ven de atolu dins la lenga malaialam del sud-oèst d'Índia, a travèrs de l'anglés e del francés atoll.
Lo cercle d'escuèlhs es format per d'illòts de sabla coralliana, nomenats motu. Son de depaus calcaris d'algas e de madrepòra, sus una basa volcanica submergida. En general an una fòrta inclinason del costat de l'ocean, e pauca prigondor del costat interior. La lòna normalament a de sortidas a la mar per de canals estreches amb fòrts corrents d’aiga durant las marèas (graus). Dins la tranquillitat de las sieunas aigas se trapa sovent una granda varietat d’espècias marinas.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 19 de setembre de 2018
Dusau amassada gascona
Lo contact dab lo monde de l'amassada qu'estó simpatic e calorós. Aus murs e suus mòbles de la sala que i èran hicadas ua colleccion impressionanta de banèras gasconas de tot tipe e de tota color, l'esquarterat en abonde, de segur, un exemplar de la Dauna, ua dab la crotz de Sent Andriu e d'autas mensh conegudas. Que s'i trobavan tanben pòsters e bandaròlas dab tèxtes escriuts en gascon en hent servir totas las grafias, las deu felibrige e l'alibertina. Que'm hasó gai de véder la tolerància qu'avè guanhat per fin.
Lo monde que parlavan quasi tots en gascon, la lenga que i tindava pertot, que podoi prosejar en gascon a sadorada. L'aplec que començè dab un devís deu maire de La Bastida. Mossu'u maire n'èra pas gasconofòne, malaja. Que se n'excusè. Qu'èra urós de ns'arcuélher a La Bastida e de'nse har visitar lo son beròi vilatge. Que'nse raperè la nocion d'identitat multipla, biarnesa, gascona, occitana (segon eth), francesa, europèa.
Puish Pèir Torné e Eric Boy que comencèn la prumèra presentacion consacrada a "Esperit Gascon". Esperit Gascon qu'ei ua paja facebook, creada per Lilian Riquet e los quitis autes dus, dedicada au fèit gascon. Qu'encontrè un succès rapide, dab 1500 adherents au cap de solament dotze mes d'existéncia, pròva de la hrèita de la camada e de l'interès de la paja.
L'istorian Guilhèm Pepin, de l'Universitat de Bordèu, qui devè parlar juste après, que s'èra desencusat. N'èra pas podut viéner per rasons de santat, ailàs. Totun qu'enviè lo tèxte de l'intervencion prevista. Aquest tèxte, hòrt interessant, qu'amuisha Biarn qu'éra plan considerat istoricament com a país gascon. Qu'ei consultable a la pagina facebook d'Esprit Gascon.
Lo Renaud que hasó ua conferéncia suu gascon d'Arnaudin. Que'ns raperè lo gascon negue qu'agropava en realitat mantuns parlars distints e quitament parlars de transicion de cap aus parlars clars (semi-negue). Que raperè l'origina despreciativa de l'apellacion 'parlar negue' respècte a 'parlar clar' . Que mencionè tanben lo quite Arnaudin que despreciava hòrt quauques parlars vesins deu son, en particular lo gascon negue deu Marensin qu'èra explicitament qualificat per l'etnològue landés com "meishant", "lèd" tot lo contrari deu gascon de la Lana Gran. Arnaudin que sabèva hòrt plan las nuanças locaus de la lenga. Çò de hòrt apreciader en la camada de Renaud qu'ei lo fèit que s'apea totstemps sus las mapas de l'ALG, amuisant atau mei d'ua particularitat deu parlar d'Arnaudin respècte a la lenga biarnesa ne'n son en realitat pas briga, estant hort espandidas per tot lo domeni gascon, quan n'i son pas francament majoritàrias. Autament dit, qu'ei sovent la codificacion biarnesa qu'ei particulara respècte a l'ensemble deus parlars gascons, que non lo gascon d'Arnaudin. Lo devís deu Renaud qu'ei tostemps hòrt plan documentat e plan assegurat, qu'ei un plaser escotà'u, ns'i aprenem tostemps hèra de causas.
A la seguida Tederic Cahuzac que pausè la question de la senhèra pan-gascona. Ja sabetz mantuns patrons de banèra destinada a representar l'ensemble deus país gascons que son estats prepausats, a començar per l'enquarterat. Que s'ageish d'un blason, dont l'origina ei au còp recenta, escura e shens supòrt istoric, qui ei estat reciclat en drapèu. Que cau plan arreconéisher l'enquarterat qu'ei a hà's mei anar mei espandit per tot lo territori, lhevats Biarn, de segur. Totun, que caleré un drapèu "neutre" qu'estosse acceptable per tots los país gascons, pertot. Tederic que hasó ua revista pro exaustiva de totas las proposicions qu'encontram dejà. Eth que prepausa lo dab la crotz de Sent Andriu roja suu hons blanc. A jo que m'agrada. Lo de la Dauna, de las medishas colors, que m'agrada tanben. Enfin, çò de mei important, per jo, ne son pas lo dessenh o las colors deu drapèu, qu'ei de trobar la bona façon de ne causir un de manèira que sia adoptable per tots los pais gascons, a costat (e non en plaça) deu drapèu especific de cadun. Se consideram l'enquarterat com a bon candidat, que calerà discutir dab los conselhs regionaus e lhèu cada comuna tà que posca ondejar pertot au territòri. N'ei pas guanhat, aquò. Qu'ei precisament l'enjòc deu debat. Qu'ei ua causa importanta pr'amor la gasconitat, en las duas regions administrativas concernidas, qu'ei pòc sabuda e pòc vededera. Se los gascons volem contunhar d'existir com a taus que'nse cau amuishar-nse, e aquò passa per l'adopcion d'un drapèu representatiu.
Puish qu'estó la pausa deu dinnar, en ua sala de tela on i penjava ua bèra banèra occitana.
Vincent Poudampa, president de l'assoc. Gascogne et Prospective, que comencè la session de l'après-dinnar en devisant suu problèma de l'organizacion territoriau a la lutz de l'Istòria e de l'Identitat gascona. Aqueste devís, hort interessant, que'u podetz escotar sus Ràdio-Pais. L'associacion qu'ei a preparar ua mapa deus Pais Gascons. Jo que pensi que seré interessant e necessari d'i ahíger ua reflexion lingüistica: quin metòde e caleré hargar tà ensenhar ua varietat de gascon que sia representativa de la lenga d'un país gascon, acceptable a l'escala deu dit país. Çò que vòlen recuperar los joens qu'ei la lenga de la comunautat, la lenga confiscada o sia lo patuès deus aujòus e non pas un estandard made in Bearn. Metòdes practics d'auto-aprenentatge dab exercicis elaborats e supòrt audio o video corrècte que hèn hrèita. Qu'avem internet, hèra de gramaticas de gascon locau que començan a espelir suu web o a las librerias, totun que caleré hargar los metòdes corresponents, dab exercicis adaptats, en virant, per exemple, un metòde com lo "Digui-digui" catalan en gascon locau. L'internet qu'ei un supòrt adaptat per un metòde atau, ce'm sembla. Enfin, qu'ei ua auta question, que i tornaram un aute còp.
Fabrici Bernissan que devisè suu problèma de la mort anonciada deu gascon, un devís au còp realista e un chic desesperat. Alavetz jo que vau estar mei optimista en basant-me sus l'Istòria deu gascon. Segur lo gascon qu'ei a agonizar despuish un centenat d'ans. Totun que cau raperar lo gascon qu'avèva remplaçat lo latin com a lenga mairana dejà au sègle sèt. Aquò empachè pas que lo latin, non transmetut mès aprengut com a dusau lenga, que contunhè d'estar emplegat en Gasconha dinc au sègle dotze enlà, çò qui hè ua durada d'agonia de mei de seish cents ans. Dongas qu'avem enqüèra cinc cents ans tà aucupar-nos deu gascon, se agim com cau. Qu'avem lo dret d'estar pessimista, totun n'avem pas lo dret d'abandonar. Tornar la motivacion aus joens que cau, aquò que passa per l'istòria e l'estudi deu fèit gascon, e que cau tribalhar en hargar tots los utís qui hèn hrèita tà que posquin apréner la lenga a casa o en la veitura shens l'ajuda de nat professor. Qu'ei totafèit possible, jo que'n soi un exemple, qu'èi aprengut lo gascon solet. Recuperar lo ligam dab los autors de lenga gascona en apréner la lenga qu'ei ua necessitat tà non pas pèrder l'identitat culturau. Parlar gascon que cau tà har víver la lenga. Que cau organizar grops de discussion tà recuperar lo parlar e non pas sonque l'escríver. per l'internet o en la vita reau.
Gilabèrt Nariòo que concentrè lo son devís sus la sòrta qu'avem de saber parlar gascon. Ailàs, ne podoi pas demorar dinc a la fin de la conferéncia, qu'avèvam dejà mei d'ua òra de retard sus l'òra prevista de la fin de las conferèncias, qu'avèvi constrentas d'orari, que'm calèva anar-me'n. Ne sèi pas solament si Alexis Arette e podó parlar, qu'èri dejà partit, que'm sap grèu.
En tot cas, qu'èra ua amassada hòrt interessanta, no'm perderé pas la qui seguirà. Lo còp qui vien, la sesilha que's tenerà au printemps, au Mont se los organizadors s'i escaden.
P.S. que trobaratz mei de fòtos a la paja fb d'esprit gascon e a la mea tanben.
3 comentaris:
-
-
Adixatz meste Joan,
Que'm haso gai de'vs encontrar a Laastida Cezerac .Que voleri ajustar quauques comentaris au vòste resumit de l'amassada.
A perpaus deus diferents drapèus per la Gasconha,que sui jo qui sui partidari deu sautader en crotz de Sent Andriu,lo Tederic Cahuzac qu'a sonque recensat los drapèus qui's poden veder au jorn de uèi .Un còp de mèi la dificultat majer de l'escuarterat qu'es de non pas estar coneixut a bisa(on la gent non coneix pas sonque lo drapèu arroi au leupard) e pas reconeixut tanpauc en Biarn (drapèu de la -petita-Gasconha per eths e pas drapèu de tots los pais gascons );enfin, que veirem...
Per çò de la lenga ,non sui pas segur que tots los joens interessats adara e siin a favor de recuperar "lo patoès deus ajòus " hòrt localizat;quauques uns enter eths, rai, de segur mes cada còp mes minoritaris benlèu au par de la desaparicion deus darrers locutors naturaus;e'm sembla la maja part que volerà un gascon qui sii representatiu de la pertanhança a lo grana familia gascona e pramor d'aquò un gascon variable e flexible mes comun que'm semblaré de preferir ...Complicat !
Enfin ,merci per los vòstes articles tostemps hòrt interessants e documentats ,plan segur qu'etz planvienut sus Gasconha.com quan vos vagui i escriver quaucarren!
Plan coraument,
- 29 de setembre de 2018 a les 12:49
-
-
Qu'avevi enviat un comentari quauqes joirns i a mes n'ac vedi pas.Es perdut ?
- 3 d’octubre de 2018 a les 14:50
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adiu Gerard! Non, n'èra pas perdut, lo comentari! Ne l'avèvi pas vist, sonque. Qu'èra a demorar ua intervencion de part mea. Mercés peu comentari e mila excusas peu retard!!!!
- 7 d’octubre de 2018 a les 16:30


text:
Clastras
Lei clastras[1] (var. lo(s) claustre(s)) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son de facto dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma de jure que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.
Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de clastras deriva de claustrum (claustra au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.
Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.
Estructura arquitectonica[modificar | modificar la font]
L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular [2], es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.
En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.
La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, l'armarium (bibliotèca), l'auditorium (parlatòri).
Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.
I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lei diccionaris d'Onorat e de Mistral ( ), convèn d'utilizar lo plurau. Au singular, la clastra designa la residéncia d'un prèire (sens indicat tanben per lei diccionaris de P. Boissièr de Sauvatges, d'Avril e de Loís Motier).
- ↑ Lo pus sovent carrat o rectangular. Existisson quauquei rarei clastras triangularas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Colleccion ZODIAQUE, en particular Glossaire e L'Art Cistercien.


text:
Telecomanda
La telecomenda es un mejan per comunicar amb un aparèlh informatic (o simplament electronic). Gracia a la tecnologia Infraoge d’aquesta, se pòt faire sens fial.
De qu’es l’infraroge[modificar | modificar la font]
L’infraroge es una color (coma lo blau, lo vèrd o lo jaune). Mas es una color que se vei pas (veire l’esquemà). Las colors primarias que vesèm son lo roge, lo blau et lo vèrd, totas la autras colors (vesibles) son de mesclas d’aquestas tres colors primarias (veire l’autra esquema). L’Infraroge es una autra color primaria. Podèm veire indirectament aquesta color amb un aparèlh fotó (l’objectiu d’un aparèlh fotó pót veire aquestà color). Es gracia a aquó que podèm faire de receptors, gracia a la tecnologia dels objectius d’aparèlhs fóto.
Conssi foncciona la telecomanda[modificar | modificar la font]
La telecomenda es un circuit electronic que foncciona d’un part alimentat per de pila et d’autre part una LED infraroge (un emmetor de lum infraroge). Per seguir lo boton, la nuencia de infraroge determina sur quin boton l’utilisator a appuejat.
Història de la telecomenda[modificar | modificar la font]
La telecomenda es estada creada en 1950 per Zenith Electronics (veire la fotò). Que sosquèt a un mejan per poder “zappar” sens aver a se levar de son sèti. Es lo cercaire Léo Cirésa e una vintenat d’autres ingeniors que trapèron aquesta idea. Mas la vertadièra telecomenda a ultrasons (avant l’infraròtge) foguèra inventada per Robert Adler, ajudat per Eugene Polley. Aquestes inventors foquèron recompesats per aquesta invencion devenguda culta.