text:
Raimon
Ramon Pelegero Sanchis (nascut a Xàtiva (País Valencian) lo 2 de decembre de 1940, mai conegut jos son escais d'artista Raimon, es lo cantaire valencian mai conegut internacionalament.
Biografia[modificar | modificar la font]
Jove trabalhèt un parelh d'annadas per la ràdio de sa vila, e i descobrís lo mond del disc amb de cantaires tan variats coma la francesa Juliette Gréco, los Platters o l'andalós Juanito Valderrama.
Quand faguèt vint-e-un ans, se mudèt a Valéncia per i estudiar l'istòria. Foguèt en aquel temps que descobriguèt sa cultura en far sas primièras lecturas del poèta medieval Ausiàs March, de Salvador Espriu, de Josep Pla e de l'escrivan valencian Joan Fuster, demest d'autres. Abans, pr'aquò, èra ja nascuda sa cançon mai emblematica: Al vent. Èra aquesta sa primièra cançon, espelida de l’experiéncia de far lo "paquet" pendent un trajècte en mòto.
En 1962, Raimon faguèt sa primièra representacion publica, del temps que se donavan de prèmis literaris. Pauc de temps aprèp, en acabar una amassada a Castelló, ont participavan Els Setze Jutges, cantèt per eles dins una tavèrna. Josep Maria Espinàs ne demorèt gòrjabadat e lo convidèt a far un espectacle a Barcelona, al Fòrum Vergés. La capitada foguèt immediata. Raimon suspreniá per la forma e tanben lo contengut de sas cançons. Pel crit, per l'existencialisme rebèl que s'escapava de sos tèxtes. S'alunhava del biais de far "a la francesa" dels Setze Jutges e porgissiá una vision del mond que proveniá pas de la borgesiá barcelonesa d'ont sortissián Josep Maria Espinàs, Delfí Abella, Enric Barbat e los autres, mas de les classas obrièras valencianas. Plan lèu, en 1963, apareguèt, publicat per Edigsa, son disc primièr que teniá Al vent, Som, La pedra e A colps. Aqueste disc venguèt lèu lèu una capitada inesperada de vendas.
En seguida d'aquesta capitada, recebèt una proposicion curiosa: participar al Festival de la Cançó Mediterrània amb una cançon en catalan. Reticent a la debuta, Raimon acabèt qu'acceptèt "per voluntat de servei al país i a la llengua". Raimon, amb una carbata e sens la guitarra, cantava, amassa amb Salomé, que interpreta la version femenina del tèma, Se'n va anar, cançon d'amor de Josep Maria Andreu i Lleó Borrell. L’aleshores ministre d’Información y Turismo, Manuel Fraga comenta: “No pasa nada porque haya una canción en catalán”. La cançon, votada pel public, ganhèt lo primièr prèmi. A partir d'aquel moment, la Cançon catalana, considerada fins alara coma un fenomèn minoritari e inofensiu, començarà a recebre de contunh las atencions de la censura e de las institucions franquistas, amb tota la tièra d'enebicions qu'aquò pòrta.
Un brin mai tard, espelís lo segond disc de Raimon, amb lo títol se'n va anar e tres autres tèmas: l'existencialista Disset anys, Cançó del capvespre (la primera mesa en musica que Raimon faguèt d'un poèma de Salvador Espriu) e Ahir, lèu coneguda per son sostítol: Diguem no, que pendent maitas annadas deurà èsser cantada amb de leugièras modificacions del tèxt original: "Hem vist tancats a la presó homes plens de raó" venguèt "Hem vist que han fet callar molts homes plens de raó". Raimon mai tard confessèt que volguèt metre amassa Se’n va anar e Diguem no que, se lo disc èra proibit, caldriá fòrabandir las doas a l'encòp.
En 1964 apareguèt un tresen disc, que ne cal remarcar las cançons D'un temps d'un país e Cançó de les mans. Aquela meteissa annada sortiguèt a lum un primièr disc, enregistrat en dirècte, amb un public menut. Contén de versions de la part màger de de las cançons publicadas anteriorament: Al vent, Som, La pedra, A colps, Perduts, Disset anys, Cançó de les mans, Diguem no, D'un temps, d'un país, La nit e dos títols novèls Si em mor e Cantarem la vida. Curiosament, la censura obliguèt a apondre a aqueste títol -ont se pòt ausir: "Cantarem la vida d’un poble que no vol morir"- un còr que repetís "Israel, Israel", e, cas que los qu'escotan poguèssen pensar que Raimon se referissiá a un país mai pròche.
En 1965 Raimon cantèt per primièr còp a Barcelona sens la companhiá d'Els Setze Jutges o d'autres cantaires: son primièr recital en solitari se faguèt a l'Aliança del Poble Nou. Aquel meteis an comencèron sas activitats internacionalas: es demandat per l'Universitat bèlga de Lovaina. Publiquèt puèi un disc amb quatre cançons d'amor dedicadas a aquela que vendriá l'annada seguenta sa femna. Los títols son En tu estime el món, Treballaré el teu cos, Si un dia vols e No sé com.
L'annada seguenta se debanèt son recital istoric a l'aire liure a l'Institut Químic de Sarrià, lo primièr acte vertadièrament massiu de la Cançon catalana, e faguèt sos primièrs espectacles a París (a la Mutualité e l'Olympia) e en Alemanha. Apareis, amb una cobèrta de Joan Miró, l'album Cançons de la roda del temps, que i botèt entièra en musica la seccion centrala del libre de Salvador Espriu El caminant i el mur, dotze poèmas que traçan lo cicle solar e a l'encòp lo cicle vital de l'òme, als quals Raimon apond coma clausura un tèma de caracter mai civic que non pas metafisic, Inici de càntic en el temple, que coneisserà una brava capitada gràcias mai que mai a sa fin contundenta: "Ens mantindrem fidels per sempre més al servei d'aquest poble".
En França sortiguèt un album enregistrat en dirècte lo 7 de junh a l'Olympia, que se ganhèt l'annada seguenta lo prèmi Francis Carco al melhor cantaire estrangièr, decernit per l'Académie du Disque Français. I trobam fòrça tèmas ja coneguts, amb una version pas censurada de Diguem no e d'autres d'inedits a l'Estat espanhòl: lo tèma sus l'emigracion Cançó del que es queda, No em mou al crit, una reivindicacion de la Cançon coma aisina de pensada e de combat, e Cançó de la mare.
En 1967 faguèt al Teatre Romea çò que seriá la primièra tièra de recitals d'un cantaire en catalan. Tanben cantèt a Cuba, Suïssa e d'autres païses. Aprèp un concèrt al Palau de la Música Catalana celebrat lo 28 de genièr, apareguèt l'àlbum en dirècte Raimon al Palau, amb dotze cançons, cap d'elas inedita discograficament. L'aspècte mai remirable de l'àlbum es aquel ambient plan intens que respira l'enregistrament: Raimon i èra mai qu'un cantaire, venguèt lo portavotz d'inquietuds socialas e politicas partetjadas per un public cada còp mai important. Aquela meteissa annada sortiguèt un darrièr disc, que s'i pòt remarcar Petita cançó de la teva mort, de Salvador Espriu, consacrada a Bartomeu Rosselló-Pòrcel, e un classic novèl: País Basc, ont l’expression "Gora Euskadi" deguèt èsser remplaçada per "Gora gora".
En 1968 publiquèt lo primièr disc amb l'ostal d'edicion Discophon, amb lo poèma d'Espriu Indesinenter. Aquela meteissa annada faguèt dos recitals istorics mai: lo primièr dins l'ara desaparegut Price, dins un festival en favor del movement obrièr e l'autre a la Facultat de Sciéncias Economicas de Madrid. A partir d'aqueste darrièr concèrt, escriguèt la cançon Divuit de maig a la Villa. Cantèt tanben per Mexic, Alemanha, Suïssa e Cuba.
Un annada mai tard, anèt tornarmai a l'Olympia de París: n'espeliguèt un novèl disc publicat sonque en França, amb de tèmas inedits dins l'Estat espanhòl, coma Contra la por.
Aprèp un novèl títol, que teniá sa primièra e inoblidabla mesa en musica d'Ausiàs March, Veles e vents, en 1970 sortiguèt lo disc Per destruir aquell qui l'ha desert, arranjat per Lleó Borrell e amb una cobèrta d'Antoni Tàpies. La primièra cara, consacrada entièrament a de mesas en musica de poètas catalans del sègle XV, compren lo poèma Desert d'amics -lo títol original, Presoner, foguèt tombat per la censura- de Jordi de Sant Jordi, un fragment del Llibre dels bons amonestaments, d'Anselm Turmeda, titulat Elogi deIs diners, e quatre poèmas d'Ausiàs March: Veles e vents, Així com cell, Quins tan segurs consells e Si com lo taur. Dins la segonda cara, a mai de la cançon Indesinenter sortida d'un poèma d'Espriu, se pòdon trobar cinc tèmas amb tèxt del quite Raimon: Societat de consum -una de sas escassas cançons claufida d'ironia-, Quan creus que ja s'acaba, De nit a casa, T'ho devia e Sobre la pau.
En 1971 sortiguèt un autre disc que ten 13 de març, cançó dels creients-cançon compausada a partir d'un autre recital particularament emotiu- e la cançon d'amor Quan te'n vas. Aquela meteissa annada apareguèron de disques sieus en França, als Estats Units e Uruguai e partiguèt en concèrt a Uruguai, Chile e Argentina.
Pendent un parelh d'annadas, Raimon publiquèt d'autres disques a l'estrangièr e realizèt de centenats de recitals multitudinaris.
En 1973 publiquèt lo libre Poemes i cançons, amb un prològ de Manuel Sacristán.
En 1974 sortiguèt lo disc A Víctor Jara, amb la collaboracion de musicians francesrs d'avantguarda coma Michel Portal. A son endedins teniá fòrça poèmas en musica, d'Ausiàs March (No em pren així e Lo jorn ha por), Joan Roís de Corella (Si en lo mal temps), Joan Timoneda (So qui so) e Pere Quart (Una vaca amb un vedellet en braços). Los tèxtes originals de Raimon son T'he conegut sempre igual, cançon extraordinària que parla de la clandestinitat, que foguèt escricha aprèp una trobada fortuïta amb Gregori López i Raimundo qu'èra perseguit, Molt lluny, un retorn nostalgic cap al temps de l'adolescéncia, Morir en aquesta vida, una negacion del suicidi que compta una citacion literala de Majakovskij, lo tèma sus la trentena Amb tots els petits vicis e la supèrba cançon d'amor Com un puny, escricha amb de decasillabs de cesura a la quatrena sillaba, coma o fasiá d'Ausiàs March, e amb una rima consonanta insolita en cò de Raimon. La dedicatòria a Víctor Jara, cantaire chilen assassinat quand se faguèt lo còp d'Estat de Pinochet en setembre de 1973, queda justificada amb l'inclusion d'Amanda, la version catalana de la cançon de Jara Te recuerdo, Amanda. Aquela meteissa annada espeliguèron dos àlbums de mai. L'un, en França, T'adones, amic, amb de cançons divèrsas enebidas al sud dels Pirenèus. L'autre, Campus de Bellaterra, enregistrat en dirècte pendent un recital multitudinari a l'Universitat Autonòma de Barcelona. S'i pòdon trobar de cançons divèrsas ineditas, que totas tenon un contengut civic de pes: Qui ja ho sap tot, A un amic, 18 de maig a la Villa, No em mou al crit, Quan jo vaig nàixer e lo poèma d'Espriu, dedicat a Pompeu Fabra, El meu poble i jo.
En 1975, mentre que Franco èra a agonizar, Raimon cantèt al Palau d'Esports de Montjuïc, ont estrena un de sos classics mai indiscutibles: Jo vinc d'un silenci.
L'annada seguenta, en plena efervescéncia predemocratica, cantèt al Pabalhon d'Espòrts del Real Madrid, lo primièr d'abril. Aqueste concèrt deviá èsser lo primièr de quatre recitals, pasmens los autres tres foguèron enebits. L'ambient incredible del concèrt foguèt encabit dins un àlbum doble, El recital de Madrid. L'estiu d'aquela meteissa annada, cantèt pel primièr e darrièr còp a las Sis Hores de Cançó a Canet (de Catalonha). Foguèt l'edicion mai multitudinària d'aqueste festenal, amb mai de seissanta mil personas que remplissián lo Pla d'en Sala de Canet de Mar. Pendent lo concèrt de Raimon, al moment precís que cantava Inici de càntic en el temple, una grua auborèt al costat de la scèna una enòrma bandièra catalana, e ne faguèt un dels moments mai emotius d'aquela nuèch.
A partir d'aquel moment, Raimon esmercèt fòrça esfòrces per evitar de dintrar dins lo "Musèu de la Resisténcia". A mai se durant l'annada 1977 menèt quatre concèrts al Palau d'Esports, fugiriá mai e mai los concèrts multitudinaris. Aital se neguèt a se marcar politicament dins d'actes qu'organizavan los partits politics. Comencèt a mai a far sos concèrts acompanhat d'un contrabassista, abans de portar tot un grop acompanhador -fins aquel moment Raimon de longa se fasiá sas representacions tot solet, amb sa guitarra.
Abans de partir far una primièra virada per Japon, en 1977 espeliguèt l’album Lliurament del cant, qu'amassava de poèmas de Joan Timoneda (Bella, de vós so enamorós, Qui té anguila per la cua), de Salvador Espriu (Potser arran de l'alba) e qualques tèxtes sieus: Qui pregunta ja respon, las dificilas e plan bèlas Un lleu tel d'humitat, Tristesa el nom, Com una mà, Que tothom, A Joan Miró -una cançon pas precisament novèla, mas qu'èra inedita dins l'Estat espanhòl- e una version d'estúdio de Jo vinc d'un silenci.
Dos ans aprèp, en 1979, apareguèt un nou àlbum, Quan l'aigua es queixa, que presentèt amb set recitals al Palau de la Música. Aqueste album conten de poèmas d'Espriu (Nous cants de llibertat e l'ironica e insolitament swing I beg your pardon), Ausiàs March (Si em demanau e On és lo lloc), e tanben de tèxtes personals: coma l'esplendida Als matins a ciutat, L'última llum, Un sol consell, No el coneixia de res, Fou un infant, Perquè ningú no em contarà els seus somnis, I després de creure tant e Andreu, amic –dedicada a l’escultor Andreu Alfaro. Es aquí que Raimon atenguèt amb aquelas cançons çò que se considera son autentica maduretat poetica, en defugir a l'encòp lo reduccionisme que molts volián desqualificar-lo e arraconar-lo.
Pr'amor de bastir una recopilacion de tota son òbra, en 1981 Raimon enregistrèt tornar totas sas cançons, amb d'arranjaments novèls de Manel Camp e d'Antoni Ros Marbà. En resulta un ensems de dètz disques, ont s'i gropan los tèmas d'un biais tematic: Orígens, Cançons d'amor, Ausiàs March, Dedicatòries, Cançons de la roda del temps (Espriu), He mirat aquesta terra (Espriu), Poetes dels segles XV i XVI, Amb els silencis i les nostres paraules e L 'aigua del temps que vius. Lo disc desen (Testimonis) es bastit amb d'enregistraments en dirècte e ten una version d'Al vent cantada en japonés per una corala japonesa. Los unics tèmas inedits que compren Raimon. Totes les cançons (prèmi Ciutat de Barcelona) son qualques esplendidas mesas en musica de Joan Roís de Corella, Joan Timoneda, Ausiàs March e Salvador Espriu.
En 1983 publiquèt Les hores guanyades, un dietari que i trobam de pensadas interessantas sul moment politic -l'ensag de còp d'Estat del 23 de febrièr lo susprenguèt en plen enregistrament-, lo trabalh d'artista e d'autras tèmas de mai.
A partir d'aquel moment, Raimon apareguèt pas gaire en public, e enregistrèt de biais escàs. Publiquèt un novèl album en 1984, Entre la nota i el so, amb de cançons plan interessantas coma Lluny de la pedra i de l'aigua e Al meu país la pluja.
L'album seguent (Presències i oblit, 1987), marquèt una incursion corteta de Raimon dins l'univèrs de la musica electronica e amb d'instruments coma la batariá e los sintetizaires (los arranjaments foguèron faches per un percussionista, Ezequiel Guillén Saki). Dins la presentacion del disc al Palau de la Música, Raimon actua per primièr còp quasi tot lo recital sens agafar a la guitarra e assaja un joc gestual amb d'efieches brilhants: per exemple, la fin de Com un puny. S'i pòt trobar de tèmas fòrça interessants d'un caractèr intimista plan marcat: Del blanc i el blau, La mar respira calma -escrich en seguir lo biais d'Espriu-, Primer parlaré de tu, etc.
Raimon trigarà exactament una decada per enregistrar un disc de cançons novèlas, pasmens això vòl pas dire que restèsse inactiu: formèt un grop estable d'acompanyament que li va com l'anell al dit -guitarras, contrabaix, violoncel e acordió- e actua amb mesura e sonque dins de condicions artisticament optimalas.
En 1992 se n'anèt un còp mai en virada per Japon, e cantèt a mai dins divèrsas universitats dels Estats Units. El mateix any, sorprèn més d'un en fer-se càrrec de Literal, un programa a TVE-Catalunya dedicat al mond del libre.
Lo jorn de Sant Jòrdi de 1993, se faguèt un recital grand dins lo Palau Sant Jordi de Barcelona, davant uns divuit mil espectadors, amb motiu del trenten anniversari de la publicacion d’Al vent. Raimon i cantèt fòrça cançons, però per l'escenari també passen molts artistes que han compartit experièncias amb el al llarg de molts ans: L'uruguaian Daniel Viglietti, lo basc Mikel Laboa, lo portugués Luis Cilia, lo mitic folksinger american Pete Seeger... Los catalans convidats foguèron Serrat, ancian rival, e amic reconciliat, Ovidi Montllor -poc abans que se li declarés lo cancèr que va posar fi a la seva vida-, e Pi de la Serra. També hi actuen lo grop japonés Warabi-za, la Coral Sant Jordi, dirigida per Oriol Martorell, e la banda La Lira Ampostina.
Aquela meteissa annada espeliguèt una novèla Integral de Raimon, aqueste còp en CD. L'òbra, que se ganhèt lo Palmarès des Palmarès que atorga la Nouvelle Académie du Disque Français, aplega un total de cent vint-e-una cançons devesidas aital: Orígens i dedicatòries, Cançons d'amor i de lluita, Cançons de la roda del temps i d'altres poemes de Salvador Espriu, Ausiàs March i alguns poemes dels segles XV i XVI, Aquest cant vol ser plural i Coincidències, dissidències, indecències i algunes rareses. Lo darrièr CD, es dedicat a d'enregistraments en dirècte.
A la debuta de 1997 apareguèt enfin un disc amb de cançons novèlas, Cançons de mai, esplèndidament arranjat per Manel Camp. Aplega set musicacions d'Ausiàs March e sièis tèmas pròpris, entre els quals cal destacar la irònica i punyent Soliloqui solipsista, que donarà lloc a un original videoclip.
El mateix any li foguèt decernida la Medalha d'Aur de la Generalitat de Catalunya -uns quants anys abans aviá refusat la Creu de Sant Jordi. Jol títol Cançons de mai. Cançons de sempre Raimon fa actuacions a Perpinhan, a Xàtiva -li negaran un teatre de la ciutat de València amb d'excusas de mal pagador-, a Mallorca... e dins lo Palau de la Música de Barcelona, ple de gom a gom pendent de jorns. També farà una comentada virada pel Reialme Unit. Un dels fets més sonats de l'any serà la xiulada que rep a la madrilenya Plaza de las Ventas, on actua dins un acte d’omenatge a Miguel Ángel Blanco, assassinat per l'ETA. Un acte manipulat pel PP, e amb un cartell digne de l'Espanha mai folclorica -de Julio Iglesias a Raphael. Un sector del public acceptèt pas que Raimon cante en catalan, qu'afirme publicament que canta dins la modalitat del catalan que se parla al País Valencian e recòrde que la cançon País Basc foguèt enebida del temps de la dictatura franquista. L'acte foguèt retransmés per TVE, e lo fach de la xiulada deviá provocar un escàndol de notables consequéncias.
A la fin d'aquel an apareguèt lo CD Recitals al Palau, un enregistrament impecable d'una seleccion de tèmas preses dins las actuacions citadas abans. Al llarg de vint-i-dues cançons, ens trobem davant d'una autèntica antologia raimoniana, d'Ausiàs March a Espriu, dels tèmas mai mitics (Jo vinc d'un silenci, Al vent, Diguem no, Com un puny...) als més nous. Arran de la fin de sègle, Raimon ha demostrat la vigència i atemporalitat del concepte de Cançó que representa, e alguns de sos vèrses mai ancians fins i tot han cobrat una nova actualitat imprevista. Així, quand canta a T'adones, amic: "que ja fa molts anys que ens amaguen la història, que ens diuen que no en tenim, que la nostra és la d'ells", se pòt pas evitar de pensar a l'intencion de la qu'èra en aquel temps ministra d'Educacion del PP Esperanza Aguirre d'impausar per decret l’ensenhament unificat d'una cèrta istòria d'Espanha dins tot lo territòri estatal.
En 1999 publiquèt una compilacion amb totes sos tèmas de caractèr amorós: Les cançons d'amor.
En 2000 sortiguèt una novèla Integral amb divèrsas cançons ineditas: las doas citadas ja abans, e de mesas en musica de qualques poèmas dels autors del sègle XV Francí Guerau, Jordi de Sant Jordi, Mossèn Estanya, Bernat Metge e Jaume Roig (lo truculent fragment de l'hostalera de París que trobam dins l'Espill). La novèla Integral reculhís tanben las doas unicas cançons alienes que Raimon aviá enregistrat: Se'n va anar e Amanda.
Represa de las cançons per d'autres artistas[modificar | modificar la font]
Qualques cançons de Raimon foguèron interpretadas per d'autres cantaires coma Moncho (per Treballaré el teu cos), Joan Manuel Serrat (D’un temps d’un país), la Coral Sant Jordi (D’un temps d’un país i Al vent) e lo grop japonés ja mençonat abans Wara-biza (per Al vent).
Per clavar se pòt dire que Raimon, a despart d'èsser fidèl de contunh e constant dins la lucha pels dreches del pòble catalan e de las classas oprimidas, es estat una cantaire de granda rigor professionala, qu'a cercat totjorn la perfeccion. S'es creat un estil plan personal, qu'es de mal imitar. Las mesas en musica del poèta Salvador Espriu s’integran perfièchament en l’esperit dels poèmas. Demest los classics, cal remarcar l'esplendida e majestuosa Veles e vents.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Disc antològic de les seves cançons. (1964).
- Raimon a l'Olympia (1966).
- Cançons de la roda del temps (1966).
- Raimon al Palau (1967).
- Raimon música sola (1967).
- Raimon en directe (1968).
- Raimon a Montserrat (1969).
- Sobre la pau. Contra la por (Olympia 2) (1969).
- Per destruir aquell qui l'ha desert (1970).
- Raimon (1971).
- Raimon en Montevideo (1971).
- Raimon. Catalonian protest songs (1971).
- En vivo (1972).
- Diguem no (1972).
- La noche (1972).
- A Víctor Jara (1974).
- Campus de Bellaterra (1974).
- T'adones amic...? (1974).
- El recital de Madrid (1976).
- Lliurament del cant (1977).
- Quan l'aigua es queixa (1979).
- Totes les cançons (1981).
- Entre la nota i el so (1984).
- Raimon canta (1985).
- Presències i oblit (1987).
- Canta Ausiàs March (1989).
- Integral (1993).
- Cançons (1993).
- I després de creure tant (1995).
- Ausiàs March / Raimon (1997).
- Cançons de mai (1997).
- Recitals al Palau (1997).
- Dotze cançons (1999).
- Les cançons d'amor (1999).
- Nova Integral 2000 (2000).
- Clàssics i no (2003).
- Raimon-Espriu Poesia cantada (2003).


c: text/html

text:
Fisiologia
La fisiologia (del grèc φύσn, phusè, la natura, e λόYoς, logos, l'estudi, la sciéncia) estúdia lo foncionament mecanic, fisic e bioquimic dels organismes vius, animal o vegetal, dels seus organs e de lors organizacions, estructuras e teissuts. La fisiologia estúdia tanben las interaccions d'un organisme e de son environament. Dins l'ensems de las disciplinas biologicas, en definir esquematicament de nivèls d'organizacion, la fisiologia es una disciplina vesina de l'istologia e de l'anatomia.
La fisiologia amassa los procèssus qu'estúdia en grandas foncions que son :
- las foncions de nutricion,
- la foncion de reproduccion,
- las foncions de relacion : la locomocion e las foncions sensorialas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andrei Korotaiev
Andrei Korotaiev (AHдpeй BиTaлbeBич KopoTaeB, nascut en 1961) es un antropològ, economista, istorian, e sociològ, amb d'importantas contribucions a la teoria del sistèma mondial e modèls matematics de macrodinamicas socialas e economicas.
Somari
- 1 Educacion e carrièra
- 2 Principalas contribucions
- 3 Nòtas e referéncias
Educacion e carrièra[modificar | modificar la font]
Nascut a Moscòu, Andrei Korotaiev assistiguèt l'Universitat Estatala de Moscòu, ont recebèt lo gra de BA en 1984 e de MA en 1989. Obtenguèt lo sieu Doctorat en 1993 per l'Universitat de Manchester, e en 1998 lo gra de Doctor en Sciéncias de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia.
Dempuèi l'an 2000 es professor e director del Centre d'Antropologia de l'Orient a l'Universitat Estatala Russa d'Umanitats, Moscòu, e investigador a l'Institut Oriental[1] e l'Institut d'Estudis Africans de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia. En 2003-2004, foguèt membre visitant a l'Institut d'Estudis Avançats de Princeton.
Es coeditor de la revista Sociala Evolution and History e de la colleccion History and Mathematics. Amassa amb Askar Akayev e George Malinetsky, coordina lo programa de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia "d'Analisis e Modelado Matemático de la dinamica mondiala".
Korotaiev ganhèt lo prèmi de la Fondacion de Supòrt a la Sciéncia de Russia en 2006 après èsser reconegut coma un dels melhors economistas de l'Acadèmia Russa de las Sciéncias.
Principalas contribucions[modificar | modificar la font]
Las contribucions pus importantas d'Andrei Korotaiev apertenon a quatre domenis:
[modificar | modificar la font]
En lo camp de la cliodinamica prepausèt una de las explicacions mai convincentes per l'Argument del jutjament final de Heinz von Foerster. En collaboracion amb las siás collègas Artemi Malkov e Daria Khaltourina demostrèt que, fins al decenni de 1970, lo creissement hiperbólico de la populacion mondiala foguèt acompanhat per un creissement hiperbólico de segond gra del PIB mondial, tre çò cual desvolopèt una seria de modèls matematics que descrivon tant aqueste fenomèn coma la Teoria del Sistèma Mondial. La correlacion entre lo creissement hiperbólico de la populacion mondiala e lo creissement hiperbólico de segond gra del PIB mondial, observats fins al decenni de 1970, correspond a una realimentación positiva pas lineal de segond òrdre entre lo creissement demografic e lo desvolopament tecnologic que se pòt explicar segon la sequéncia:
Creissement tecnologic → Increment de la capacitat de carga de la planeta → Creissement demografic → Mai de gents → Mai d'inventors potencials → Acceleracion del creissement tecnologic → Acceleracion de l'increment de la capacitat de carga de la planeta → Creissement demografic pus rapid → Acceleracion de l'aumentacion del nombre d'inventors potencial → Creissement tecnologic pus rapid → Aumentacion de la capacitat de la Tèrra per suportar de gents... E aital successivament. Per d'autra part, la siá investigacion a mostrat que dempuèi 1970 lo Sistèma-Mond jamai mai se desvolopa hiperbólicamente, lo sieu desvolopament divergís de mai en mai del "regim de hinflado" e se desplaça actualament "dempuèi la singularitat", mai que "cap a la singularitat".
Ajatz en compte tanben la siá recenta investigacion suls cicles de Kondratieff en la dinamica mondiala.[2]
La teoria del sistèma mondial[modificar | modificar la font]
Sistèma-mond Andrei Korotaiev Al bòrd de de autres autors van quitament mai luènh que Gunder Frank e plaçan lo principi de la formacion del sistèma-mond en lo milenio desen a.C., En o connectant amb lo començament de la revolucion neolítica en Orient Mejan. Lo centre d'aqueste sistèma-mond èra al dedins d'Asia, concrètament dins China. Un dels concèptes centrals dels estudis de Korotaiev es la "tèsi de la realimentación positiva".
Estudis culturals[modificar | modificar la font]
En aqueste camp Andrei Korotaiev foguèt tanben un dels pionièrs (amassa amb los sieus collègas) de l'estudi de la correlación entre la distribucion espaciala dels motius mitológicos e los mercadors genetics.[3]
L'evolucion dels sistèmas sociopolitics de Iemèn. Originas de l'Islam[modificar | modificar la font]
Korotaiev a fach una contribucion especiala en aqueste domeni mejançant la deteccion de las principalas tendéncias dins l'evolucion de Iemèn. En mai d'aquò, Korotaiev a fach una importanta contribucion a l'estudi de las originas de l'Islam.[4]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ИлbиH И. B. , Maзyp И. И., ЧyMakoB A. H. (Peд.). ГлoбaлиcTиka. ЭHциkлoпeдичeckий cпpaBoчHиk. M.: Aлbфa-M, 2012. C. 106.
- ↑ Korotayev, Andrey V., & Tsirel, Sergey V.(2010). A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.
- ↑ Myths and Genes. A Deep Historical Reconstruction. Moscow: Librokom/URSS, 2011; Which genes and myths did the different waves of the peopling of Americas bring to the New World?[1].
- ↑ Origins of Islam: Political-Anthropological and Environmental Context. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. 53/3–4 (1999): 243–276
Publicacions[modificar | modificar la font]
Korotaiev a escrich mai de 20 libres e 150 articles ligats a las siás investigacions, a on destacan los libres:
- Ancient Yemen (Oxford University Press, 1995)
- World Religions and Social Evolution of the Old World Oikumene Civilizations: A Cross-cultural Perspective (Edwin Mellen Press, 2004)
- Introduction to Social Macrodynamics (KomKniga, 2006, amb Artemy Malkov e Daria Khaltourina).
Entre los sieus articles academics mai importants destacan:
- "Origins of Islam" en 1999 Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae (amb Vladimir Klimenko e Dmitry Proussakov)
- (fr) "Variabilité des relations sociales chez les primates humains et non humains: à la recherche d'un paradigme general" en 2000 Primatologie (amb Marina Butovskaya e Alexander Kazankov).
- "Regions Based on Social Structure: A Reconsideration" en lo 2000 Current Anthropology (amb Alexander Kazankov)
- A Compact Macromodel of World System Evolution en lo 2005 Journal of World Systems Research.
- The World System Urbanization Dynamics: A quantitative analysis en History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies (KomKniga, 2006)
- A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.


text:
Frans Eemil Sillanpää
Frans Eemil Sillanpää (Ylä-Satakunta, Hämeenkyrö, 16 de setembre de 1888 - Helsinki, 3 de junh de 1964) foguèt un escrivan finés. Venguèt celèbre internacionalament a partir de la publicacion de son roman Nuorena nukkunut en 1931, que li valguèt puèi lo Prèmi Nobel de Literatura en 1939. L'asteroïde 1446 Sillanpää, que foguèt descobèrt lo 26 de genièr de 1938 pel famós astronòm e fisician finlandés Yrjö Väisälä, foguèt batejat aital per tal de l'onorar.
Biografia[modificar | modificar la font]
Frans Eemil Sillanpää nasquèt dins una familha paura de pageses dins una masada, Ylä-Satakunta, dins la parròquia de Hämeenkyrö, una vilòta del sud-oèst de Finlàndia, en 1888. Sos parents, Frans Henrik Henriksson e Loviisa Vilhelmiina Iisaksdotter, avián sofèrt una vida dura e perdut gaireben totes sos enfants manca Frans. En se sacrificar capitèron de mandar lo drollet a una escòla de Tampere. En 1908 Frans s'installèt a la capitala del país, Helsinki, per i estudiar la medecina. Foguèt en aquel temps que coneguèt e frequentèt divèrses artistas del país coma los pintors Eero Järnefelt e Pekka Halonen, lo compositor Jean Sibelius e l'escrivan e jornalista Juhani Aho.
En 1913 Sillanpää tornèt a sa tèrra que podiá pas mai manlevar d'argent per contunhar los estudis e s'i maridèt amb una joventa de 17 ans, Sigrid Maria que li deviá balhar puèi uèch enfants. A partir d'aquel temps s'avodèt a l'escritura.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
Belém (Lisbona)
Belém es un quartièr de Lisbona situat a 6 km a l'oèst del centre actual de la vila e a 2 km a l'oèst del pont del 25 d'abrial. Lo seu nom ven d'una deformacion al cors del temps de « Betleèm ». Correspond a una parròquia de Lisbona, la parròquia de Santa Maria de Belém.
Belém es conegut coma lo luòc d'ont partiguèron fòrça grands exploradors portugueses. En particular, es lo luòc d'ont partiguèt Vasco de Gama cap a las Índias en 1497. Es tanben lo quartièr del palais de Belém, anciana residéncia reiala dels sègles XVII et XVIII uèi ocupada pel president de Portugal, e tanben del palais Ajuda començat en 1802 e jamai acabat.
Uns dels monuments celèbres del quartièr, la torre de Belém, es del mai conegut, que son imatge es sovent representat dins las publicacions toristicas.
Un autre edifici istoric major de Belém es lo monastèri dels ieronimitas que, amb la torre de Belém, aguèt un ròtle defensiu. L'arquitectura del monastèri es un exemple de l'estil manuelin.
Lo monument contemporanèu pus conegut de Belém es lo Padrão dos Descobrimentos (monument dels descobridors), malon vertical de beton de 52 mètres de naut erigit en 1960 per commemorar lo 500en aniversari de la mòrt d'Enric lo Navigador; a la forma de la proa d'una nau que sus ela se trapa un grope d'estatuas representant Enric lo Navigador seguit pels grands exploradors. Atentenant a aqueste monument, i a una plaça ont es reprodusida al sòl una mapa del monde e los itineraris dels exploradors portugueses.
Al còr de Belém se trapa la Praça do Império : jardins centrats a l'entorn d'una granda font. A l'oèst del jardin i a l'impausant Centro Cultural de Belém que regropa d'institucions dedicadas a l'art: entre elas lo Museu do Design de Belém, lo Museu Colecção Berardo dins un musèu d'art modèrne e contemporanèu.
I a encara d'autres musèus a Belém, fòrça creats per Salazar per l'exposicion de Belém de 1940 : lo Museu da Electricidade, lo Museu do Centro Científico e Cultural de Macau, lo Museu de Arte Popular e lo Museu Nacional dos Coches.
Lo celèbre club esportiu lisboèta Belenenses es situat a Belém.
La carrièra principala de Belém es la rua de Belém ont i a una pastissariá qu'existís dempuèi 160 ans; se i pòt manjar los celèbres pastéis de Belém.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Encyclopaedia Britannica Standard Edition CD ROM, 2002.
- Hancock, Matthew. The Rough Guide to Lisbon, Rough Guides Ltd, London, 2003. ISBN 1-85-828906-8
- Weimer, Alois & Weimer-Langer, Britta. Portugal, GeoCenter International Ltd., Basingstoke, UK, 2000. ISBN 3-82-976110-4


text:
Donville-les-Bains
Donville-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Service éducatif des Archives Départementales de la Manche, Affiche publicitaire pour les engrais Dior (vers 1914). Consulté le 23 février 2012.
- ↑ Démantèlement de l'usine Soferti Consulté le 22 février 2012.


text:
Maulion
Maulion (Maule-Lextarre en basco, Mauléon-Licharre en francés) qu'ei la capitau istorica de la província tradicionau de Sola, au Bascoat.
Qu'ei traucada per l'arriu d'Uhaitzandi.
Las comunas tòcatocantas que son Biudòs-Avensa de Baish au nòrd, Sherauta a l'èst, Garindenh e Ain·harp a l'oèst, e Arroquiaga e Gotenh-Libarren au sud.
Que ho fondat au sègle XIau, enter 1050 e 1070, devath lo vescomtat d'Aquitània, qui vadó propietat d'Anglatèrra 1307-1449, inclusent Sola. Que's desvolopè sus la fauda deu còth on èra un castèth hortificat. En 1449 Gaston IV de Foish-Bearn qu'assetgè e prengó la vila. Totun, arron de vint ans, los estatjants que's rebelèn e se'n liurèn. Au sègle XVIau que i governè la familha Beltzuntze. En 1841 que s'uní dab Lextarre.
Enter los sons monuments, que s'arremarca la glèisa de Santa Maria, bastida au sègle XIVau e restaurada au sègle XVIIau, lo castèth de Maulion, sièti deus governants de Sola desempuish la creacion deu vescomtat, lo castèth o palais d'Andurain, qui'u comencèn de bastir au sègle XIIau e qui ua grana part e ho desbastida en 1642, l'ostau de Bela e lo Mercat, de 1765.
.


text:
Pergamin
Lo papir, que s'empleguèt en Occident fins al sègle VII foguèt abandonat en favor d'un material d'origina animala: lo pergamin. Lo pergamin èra una pèl de color clara preparada per tal de servir de supòrt a l'escritura per un artisan pergaminièr. Temps enrè, foguèt emplegat tanben coma enfortiment d'unes instruments de musica e coma superfícia de vibracion per las percussions. Se pòt emplegar lo pergamin dins l'amoblament.
Segon Plini, lo rei de Pergam foguèt qui introdusiguèt son usança al sègle II abans Crist en seguida d'un embargo de papir. Aital, se de pèls aprestadas èran estadas utilizadas ja pendent un o dos milenaris, lo pergamin pròpriament dich (mot que deriva de pergamena, valent a dire pèl de Pergam) foguèt perfeccionat cap aquel sègle a la bibliotèca de Pergam en Asia Menora.
Las pèls animalas (de cabra, de moton, de vedèl, de pòrc o d'anhèl) son tractadas per venir imputresciblas. Son desgraissadas e descarnadas per ne servar pas que lo dèrma. Son puèi pausadas dins un banh de cauç, rascladas amb un cotèl per tirar aisidament las pèls e las remasilhas de carn e un còp ateunidas, polidas e emblanquidas amb una pèira ponce e de posca de greda. Tre que la preparacion es acabada, se pòt distinguir una diferéncia de color e de textura entre lo "costat pel" (sonat tanben "costat flor") e lo costat carn. Aquesta preparacion permet aital l'escritura suls dos costats de la pèl. Segon l'animal, la qualitat del pergamin varia (espessor, flexibilitat, gran, textura, color…).
Lo pergamin se talhava en fuèlhs. Aquestes darrièrs se pòdon assemblar jos de formas divèrsas:
- lo volumen èra un ensems de fuèlhs cordurats los unes als autres que formavan un rotlèu (s'empleguèt fins als sègles IV e V. Pasmens lo rescontram encara sovent al sègle XV, coma per exemple en Bretanha, pr'amor de servir a la redaccion longa dels procèsses.
- lo codèx (utilizat a partir dels sègles I e II, qu'èra un ensems de fuèlhs cordurats dins de casèrns e que se pòt considerar l'aujòl del libre modèrne.
Los pergamins de pèl de vedèl mòrts a la naissença, d'estructura fòrça fina, se sonan velins. Son diferents dels pergamins per son aspècte mièg transparent. Se fabricavan a partir de vedelets plan joves, que los mai polits e cercats venián en general del fetus.
Temps passat, lo nom pergamin èra emplegat coma sinonim de diplòma.
Es lo pergamin un supòrt complèxe, de mal fabricar, car, mas fòrça duradís. Se los papièrs abituals venon jaunes aprèp qualques annadas, se pòdon trobar dins los archius un brave nombre de pergamins encara completament blancs, e de tencha perfièchament negra. A mai, ten coma avantatge d'èsser plan mai resistent e permet d'èsser plegat. Foguèt lo solet supòrt dels escribas a l'Edat Mejana fins qu'apareguèt lo papièr e lo remplacèt. A la fin del sègle XIV, s'utilizava mai que mai per realizar de documents precioses, d'imprimits de luxe o tanben per fargar de religaduras. Tanben, se reparavan las pèls usadas amb de fil e se reütilizavan los pergamins vièlhs aprèp que l'escritura ne foguèsse estada tirada: es çò que se sona los palimpsèstes.


text:
Guèrra Francotailandesa
La Guèrra Francotailandesa se debanèt d'octòbre de 1940 a mai de 1941 entre l'Estat francés de Vichy e Tailàndia. Foguèt entraïnada per la volontat de Tailàndia de rectificar a son profiech sa frontiera ambé l'Indochina Francesa. Pasmens, en causa dei dificultats de progression e d'una desfacha navala a Ko Chang, lei Tailandés foguèron blocats. Japon, que son objectiu èra de prepapar una aliança ambé Tailàndia avans l'entraïnament de la Guèrra dau Pacific còntra leis Aliats, aprofichèt donc la situacion per prepausar e impausar una mediacion favorabla ai Tailandés.
La resolucion dau conflicte foguèt un succès per la diplomàcia japonesa car Tailàndia acceptèt de signar un tractat d'aliança ambé Japon puei, durant la Segonda Guèrra Mondiala, de declarar la guèrra ais Aliats. Pasmens, en causa de la desfacha de l'Axe, Tailàndia deguèt finalament restituir lei territòris conquists ai Francés en novembre de 1947.


text:
Tropic
Lo mot de tropic ven del grèc tropos que significa « torn ».
En rason de l'enclinason de l'axe terrèstre totjorn se pòt veire dins la meteissa posicion las estelas de fons, dins lo periòde d'una orbita completa a l'entorn del solelh, sus la Tèrra i a de regions que l'enclinason dels rais del solelh càmbia jornalament fins a interferir sus la durada del jorn. Amb la teneson de las observacions, los pòbles ancians concluguèron qu'existissián de latituds sus la superfícia del glòbe que delimitan las enclinasons maximalas e minimalas de las ombras del solelh e aquelas zònas se nomenèron torn (tropo, en grèc), son lo Tropic del Càncer e lo Tropic del Capricòrne.
Del punt de vista de la geografia, la region tropicala es un airal de la Tèrra limitat pel Tropic del Càncer e pel Tropic del Capricòrne, que sa linha mediana es l'Eqüator terrèstre.


text:
Shona (lenga)
Lo shona qu'ei ua lenga banto parlat mei que mei au Zimbabwe on e ei la principau lenga endogena (la segonda qu'ei lo Mdebele e 14 autas lengas be son presentas). Qu'ei donc parlada per una hèra grana partida de la populacion. Qu'ei tanben parlada dens los estats vesin de Zambia, Botswana e Moçambic.
Uei qu'ei ua lenga dialectizadas e normailizada ensenhada a l'escòla dens la soas variantas locaus quitament se las autas matiera e son esenhada dens ua auta lenga. Que possedeish diccionaris monolingues e bilingues e en 1957 Salomon Mutswaire estampè peu premier còp un roman ("Feso") dens aquesta lenga.


text:
Follainville-Dennemont
Follainville-Dennemont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri a viscut dempuèi l'epòca neolític. En testifica la descobèrta l'an 1865 d'una albereda tampa en lo moment del labourage d'un camp a Dennemont. Aquela sépulture collectiva, destruida pel continuament, a liurat de divèrses objèctes (pigassa e objèctes en silex, poteries, èca.)[1].
Jols romains, Flaçadas aviá lo sieu temple a Cybèle, Dianae Monds lo sieu temple a Diane e Menerville lo sieu temple a Minerve[2].
Le territoire est habité depuis l'époque néolithique. En atteste la découverte en 1865 d'une allée couverte lors du labourage d'un champ à Dennemont. Cette sépulture collective, détruite par la suite, a livré divers objets (hache et objets en silex, poteries, etc.)[3].
Sous les romains, Mantes avait son temple à Cybèle, Dianae Mons son temple à Diane et Menerville son temple à Minerve[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor.
- ↑ 2,0 2,1 Monographie communale del instituteur, 1899
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Peek, .


text:
Avicebron
Avicebron o Salamon Ben Gabiròl (en ebrieu: Shelomoh ben Yehudah ibn Gabirol = שלמה בן יהודה אבן גבירול; en arabi: Sulaymān ibn Yaḥyà ibn Jabīrūl = سليمان بن يحيى بن جبيرول) foguèt un poèta e filosòf josieu andalosin nascut a Malaga c. 1021 e mòrt a Valéncia c. 1058.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'una familha cordoesa qu'escapava de las revòltas que donèron fin al califat cordoés (per aquò, Ibn Ezra e Ibn Zakkuto l'apelan al-qurtubi 'lo cordoés', encara qu'el dins mantun poèma acrostic se definís coma al-malaqí 'de Malaga'), e orfanèl dempuèi fòrça jove, arribèt a Saragossa, que s'i eduquèt. Son gèni poetic li valguèt l'emparament del mecènas Yequtiel ben Isaac, visir josieu del rei Mundir II de la taifa de Saragossa. Avicebron se referís a Yekutiel ben Isaac coma "prince", "nasí de princes e sobeirans" e "senhor dels senhors", e li adreça una partida granda de sos poèmas mai eminents. Aqueste es un fragment elegiac de la mòrt de sòn mèstre Yequtiel ben Ishaq:
-
- Obsèrva lo solelh del crepuscul, roge,
- coma revestit d'un vel de porpra:
- va desvelhant los costats del nòrd e del sud,
- mentre cobrís d'escarlata lo ponent;
- abandona la tèrra nuda
- en cercant refugi dins l'ombra de la nuèch;
- alavetz lo cèl s'escuresís, coma
- se se cobrisse de dòl per la mòrt de Yequtiel.
En 1039, après los incidents arribats pendent lo còp d'Estat de Abd Allah ben Hakam contra Mundir II, que desroquèt la dinastia dels tujibies, Yequtiel èra estat assassinat e, après li dedicar sas elegias mai bèlas (coma lo fragment anterior), Avicebron daissèt Saragossa e partiguèt a Granada, a la recèrca d'un autre protector dins la persona d'un dels personatges pus notables e poderoses d'aquela epòca: Samuel Hanaguid (Shemuel ibn Nagrela), visir de Badis ibn Habus, lo rei zirí de Granada. Foguèt preceptor de son filh Josèf e, malgrat l'origina comuna de lors familhas (las doas èran cordoesas e emigradas a Màlaga), lors relacions foguèron conflictivas, en arribant tanben a l'afrontament personal, per la rivalitat poetica e pel caractèr particular d'Avicebron, qu'Ibn Ezra ne diguèt: "Son gèni indomptable lo portèt a injuriar los grands e a lor amplir d'otratges, sens lor perdonar lors defauts". Après demorar mantuna annada a Granada, causiguèt tornarmai de tornar a Saragossa. L'opinion positiva sus Ben Gabiròl per de cronicaires futurs coma Ibn Ezra, Al-Tulaituli, Al-Harizi, Ibn Daud, Ibn Parhon o Josef Qimhi, es pas una manifestacion de l'estima que recebèt de sos contemporanèus, ja qu'après la mòrt de Yequtiel, e sens l'emparament de Samuel Hanaguid, l'afrontament amb sos correligionaris acabèt amb la promulgacion d'un herem o anatèma, e son expulsion de la comunautat ebrieva de Saragossa (1045) que i partiguèt tornarmai a l'exili. Sembla que se compliguèron pas sos desirs de partir a Sion, e i a pas de testimoniatges fisables sul darrièr periòde de sa vida. Ibn Zakkuto relata una legenda romantica de sa mòrt a Valéncia, per un poèta musulman gelós de sos poèmas, e qu'après son enterrament jos un figuièr, aquel faguèt los fruchs mai doces.
Òbra[modificar | modificar la font]
Foguèt autor de nombroses panegirics e elegias, mas escriguèt de satiras e d'autoelògis, qu'èran de genres tipics entre los poètas arabis contemporanèus, mas non pas entre los ebrieus. Escriguèt tanben nombrosa poesia religiosa, que'n ressortís Keter Malkut (Corona del reialme), un poèma long de tendéncias misticas que supausa una sintèsi entre las cresenças tradicionalas josievas e la filosofia neoplatonica, tot aquò adornat per una coneissença granda de l'astronomia aràbia. Compausèt tanben dos tractats celèbres en lenga aràbia. Lo primièr es de caractèr filosofic e foguèt traduch al latin coma Fons vitae (la fònt de la vida). Lo segond, lo Kitab islah al-ahlaq, en ebrieu תיקון מידות הנפש, Tiqqun middot ha-nefes (La correccion dels caractèrs), de 1045, s'ocupa de l'etica e la morala e es d'orientacion ascetica.
Fons Vitae[modificar | modificar la font]
Son òbra mai celèbra es La fònt de la vida (en latin Fons Vitae; en arabi: ينبوع الحياة Yanbu` al-hayat; en ebrieu: מקו חיים Meqôr hayyîm). Fa partida de la filosofia neoplatonica e se basa suls «Salms» XXXVI, 10. Aquesta òbra adòpta la forma d'un dialòg entre un mèstre e son discípol, e es devesida en cinc partidas:
- La primièra partida es una explicacion preliminara de las nocions de forma e de matèria universala.
- La segonda descriu la matèria esperituala sosjacent dins las formas corporalas.
- La tresena demòstra l'existéncia de las substàncias simplas.
- La quatrena s'ocupa de las formas e de las matèrias de las substàncias simplas.
- La cinquena tracta sus las formas e matèrias universalas qu'existisson per elas-meteissas.
Ja qu'aquesta òbra a cap de referéncias suls tèxtes fondamentals del Judaïsme (de la Torà o Pentateuc o del Talmud), e pr'amor qu'es originàriament redigida en arabi, Avicebron foguèt al començament considerat un filosòf musulman. Sa traduccion al latin per de monges franciscans jol nom de Fons Vitae, venguèt tanben una referéncia per aquel òrdre e pel mond crestian en general.
Autras òbras d'Avicebron[modificar | modificar la font]
- Diwan
- Anaq
- Sefer tiqqum middot ha-nefes
- Sefer Meqor Hayyim
- Sefer Mibhar ha-peninim
- Keter Malkut


text:
Marcq-en-Ostrevent
Marcq-en-Ostrevent es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres archéologiques en un camp près de de l'estadi an revelat traces d'abitat a Modèl:La s- justa après Clovis e la reina Brunehilde[1].
Des fouilles archéologiques dans un champ près du stade ont révélé des traces d'habitat au Modèl:S- juste après Clovis et la reine Brunehilde[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La Votz del Nòrd del 31 de julhet de 2009
- ↑ La Voix du Nord du 31 juillet 2009


text:
Budapèst
Budapèst (en ongrés Budapest) ei era capitala d'Ongria e eth principau centre politic, industriau e economic deth país. A ua superfícia de 525 km². Eth sòn punt mès naut se trape a János Hegy o Mont de Joan, a uns 529 m sus eth nivèu dera mar. Compde damb 1 695 000 abitants (2006). Siguec fondada eth 17 de noveme de 1873 pera union de tres ciutats, dues ar oèst deth Danubi: Buda e Óbuda e ua auta ar èst: Pest. Siguec en aguesta ciutat que se bastic era prumèra linha de mètro der Euròpa continentau, ei a díder, exceptuant-n'era de Londres. Administrativament se dividís en 23 districtes. Ei era siesau ciutat mès grana dera Union Europèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Era istòria coneishuda de Budapèst se remonte ena ciutat romana d' Aquincum, fondada as entorns deth 89 sus d'un antic campament cèlta, pròp deth que dempús serie Óbuda. De 106 enquiara fin deth sègle IV, siguec era capitala dera província dera Pannònia inferiora (en latin Pannonia). Cap a 896, es magiars, ancessors deth pòble ongrés actuau, colonitzen era region jos eth comandament d'Árpád, en tot poblar era conca pannònia atau coma eth sector d'Óbuda. Ongria se fonde un sègle mès tard, ar an 1000, damb era coronacion deth sòn prumèr rei, Estève I. Maugrat era sua destruccion lèu totau en responsa a ua invasion mongola eth 1241, e eth desplaçament dera residéncia reiau a Visegrád eth 1308, era ciutat deven era capitala deth país eth 1361. Era conquista dera major part deth país ath sègle XVI per Empèri Otoman interromp eth creishement dera ciutat. Pèst què en mans dera invasor peth sud eth 1526. Buda, defenuda peth sòn castèth, a era madeisha sòrt 15 ans mès tard. Mentre que Buda se convertís ena sedença d'un governador turc, Pest ei desertada per ua grana part des sòns abitants enquiath moment dera sua reconquesta eth 1686 pes Habsborg, qu'auien continuat en tot èster reis d'Ongria des de 1526 maugrat era pèrta dera majoria deth país. En transcors des sègles XVII e XVIII, maugrat ua inundacion devastadora eth 1838 que hec 70 000 mòrts, Pest coneish era taxa de creishement mès fòrta gràcies a un comèrç fòrça actiu, en tot contribuïr fòrça majoritàriament ath creishement combinat des tres ciutats. Eth 1900, era sua poblacion supère es de Buda e Óbuda amassades. En transcors deth sègle següent, era poblacion de Pest se multiplicarà per vint, mentre qu'es de Buda e Óbuda seràn quintuplicades. Eth 1780, er aleman ei introdusit coma lengua oficiau pes Habsborg. Era fusion des tres ciutats jos ua administracion comuna se produsic per prumèr viatge eth 1849 jos era impulsion deth govèrn revolucionari, abantes d'èster revocada dempús dera reconstitucion dera autoritat des Habsborg. Ei ratificada definitiuament eth 1873 peth govèrn reiau autonòm ongrés procedent deth compromís austroongrés de 1867. Era poblacion totau deth caplòc unificat se multipliquèc per set en periòde 1840-1900, damb 730 000 abitants. En transcors deth sègle XX, era majoria des industries deth país s'installen ena ciutat, e eth creishement dera poblacion prossegueix. Atau, era poblacion de Újpest ei mès que doblada en periòde 1890-1910, e era de Kispest ei quintuplicada enter 1900 e 1920. Es pèrtes umanes restacades ara Prumèra Guèrra Mondiau e era pèrta conseqüent de mès des dus tèrci deth territòri der antic règne eth 1920 non causen mès qu'un parrabastatge temporau: Budapèst continue en tot èster era capitala d'un estat cèrtament mès petit mès d'ara en tà dauant sobiran. Eth 1930, era ciutat compde damb un milion d'abitants, mès 400 000 as entorns. En moment dera Dusau Guèrra Mondiau, es jusivi son amassadi ath gueto de Budapest. Apuprètz un tèrç des 250 000 abitants jusivi de Budapèst moriren pendent eth genocidi nazi perpetrat pendent era aucupacion alemana de 1944. Maugrat aguest hèt, Budapèst ei actuaument eth caplòc europèu que compde damb mès ciutadans jusivi. Eth 1944, eth diplomata suedés Raoul Wallenberg sauvèc aumens 10 000 jusivi ongresi. A compdar de 1950, era aglomeracion de Budapèst coneish ua expansion significativa: se creen naui districtes a compdar des ciutats vesines. Pendent es ans 1950 e 1960, era ciutat se recupère deth sètge sovietic de 1944, en tot hèr-se, en cèrt limit, ua veirina en matèria de politica pragmatica practicada peth govèrn comunista deth país (1947-1989). Era democratitzacion ei arrèst pera insurreccion de Budapèst deth 1956 e era intervencion dera URSS.
Demografia[modificar | modificar la font]
Evolucion del nombre d'abitants dempuèi 1800 :
- 1800 : 54 200
- 1830 : 102 700
- 1850 : 178 000
- 1880 : 370 800
- 1900 : 733 400
- 1910 : 882 000
- 1925 : 957 800
- 1990 : 2 016 100
- 2003 : 1 719 343
Geografia[modificar | modificar la font]
Arrondiments[modificar | modificar la font]
Personatges celèbres[modificar | modificar la font]
A Budapèst son nascuts :
- László Benedek (1905–1992), realizator.
- Peter Foldes (1924–1977), realizator.
- Elek Bacsik (1926–1993), violonista e guitarrista de jazz.
- Ferenc Puskás (1927), fotbolaire.
- Roby Lakatos (1965), violonista.
- André Kertesz (1894), fotograf.
- Imre Kertész (1929), escrivan, Prèmi Nobel de Literatura 2002.
- Harry Houdini (1874–1926), un dels pus celèbres illusionistas del monde, defuntat d'una peritoniti lo 31 d'octobre de 1926.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Budapèst es embessonada amb
- Berlin (Alemanha)
- Fort Worth (Estats Units)
- Francfòrt de Men (Alemanha)
- Košice (Eslovaquia)
- Lisbona (Portugal)
- Nòva York (Estats Units)
- Sarajevo (Bòsnia e Ercegovina)
- Tel Aviv (Israèl)
- Vílnius (Lituània)
- Viena (Àustria) (Àustria)
- Zagrèb (Croàcia)
-
Basilica de Sant Estève
-
-
-
Budapèst, amb Danubi
-


text:
Micvé
Lo Micvé es un banh ritual utilizat per l'ablucion necessària als rites de puretat dins lo judaïsme.
Practicat dins un bacin d'aiga o banhadoira qu'una persona i se pòsca immergir entièrament. Las règlas que regisson los mikvaot son complèxas e son definidas dins lo tractat omonim de la Michnà. L'aiga (o al mens la primièra quantitat versada dins la cistèrna) non pòt èsser vojada, en consequéncia las aigas de pluèja son generalament las mai utliziadas per inicalizar lo Micvé.
Pòt èsser utilzat, tant pels òmes coma per las dònas. Al jorn d'uèi sonque las dònas an conservada l'obligacion d'utilizar lo Micvé d'un biais ritual sèt jorns aprèp la culminacion de cada cicle menstrual. Qualques òmes an conservat la costuma d'anar al Micvé pas que la velha de Yom Kippur o Jorn del Perdon, mentre que los josieus hassidics lo practican cada jorn.


text:
Freyming-Merlebach
Freyming-Merlebach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La vila se tròba près de Sarrebruck en Alemanha (25 min), de Mètz (40 min) de Nancy (1 h) e de Estrasburg (1 h) çò tot pel autoroute.
- L'estacion regionala la mai prèpa es aquela de Béning-lès-Sant-Avold (pels trajèctes en TER sustot cap a Mètz, Sarreguemines o Saarbrücken)
- L'estacion TGV la mai prèpa es aquela de Forbach a mens de 10 minutas per prene París o Frankfurt ne 1 h 50 amb la ICE 3 o amb lo TGV.
- Las municipalitats limitrophes : Cocheren, Sant-Avold, Betting, Hombourg-Elevat, Béning-lès-Sant-Avold, L'Espital
- La ville se trouve à proximité de Sarrebruck en Allemagne (25 min), de Metz (40 min) de Nancy (1 h) et de Strasbourg (1 h) le tout par l’autoroute.
- La gare régionale la plus proche est celle de Béning-lès-Saint-Avold (pour les trajets en TER surtout vers Metz, Sarreguemines ou Saarbrücken)
- La gare TGV la plus proche est celle de Forbach à moins de 10 minutes pour rejoindre Paris ou Francfort en 1 h 50 avec l’ICE 3 ou avec le TGV.
- Les communes limitrophes : Cocheren, Saint-Avold, Betting, Hombourg-Haut, Béning-lès-Saint-Avold, L'Hôpital
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'actuala vila de Freyming-Merlebach tira la siá origina de la fusion intervenguda en 1971 de doas municipalitats limitrophes, situadas en lo Warndt.
De nombroses vestigis de l'epòca gallo-romaine an #èsser trobats coma de las pèças de moneda a la effigie dels desparièrs emperaires, un temple, un bas relief de Vénus.
Los dos pòbles, nascuts al alba de la Modèl:S-, an participat de l'economia de subsistance pròpria a una region boisée, al sòl paure e de peuplement ténu. Se lèva l'existéncia de verriers a Merlebach (Merlebourg), distincion de Faulquemont, cap a 1590 de contunh a Freyming (Freimengen) al moment de la siá fondacion per Pierre Ernest de Créhange en 1602. En setembre 1602, Freimengen, del bòsc de Manjatz e frei #que significa franc (al sens de liure), obten lo sieu estatut de vilatge franc (exemption de taxas sus la sal e lo tabac).
Aquela tèrra, sovent liurada al passatge dels belligérants, a pas pas pas mai #èsser estalviada pels fléaux de la guèrra : es aital coma lo masatge caseriu meses a fuòc e a sang per las suedeses l'an 1637, comptava pas mai que 80 abitants a la fin del « tragique Modèl:S- ». En 1781, lo comte von der Leyen, comte de Blieskastel, cedís Freyming a la França.
Quand intervenon, après 1815, las primièras prospections minaires en la part orientala de la Conca Houiller, las comunitats de Freyming e de Merlebach tiran dempuèi longtemps una part pas négligeable de la siá intrada de l'indústria artesanala : fabricacion d'objèctes en bòsques, façonnage de tuiles, mouture dels grands ; una forja, sise a Santa-Fontaine, annèxa de Freyming, aital coma una quinzena de clouteries ocupan, cap a 1844, un centenat de personas.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Freyming-Merlebach a annexat al Empèri alemand de 1871 a 1918. Cap a 1905, Freyming-Merlebach es a la cœur meteis de l'activitat minaire, amb de nòus arrivants installats dins quartièrs minaires mai que mai concebuts per aquela indústria. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits es tal que las Mosellans se baton naturalament per la Empèri alemand l'an 1914. Fòrça #quèir al camp d'onor jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst, en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del Emperaire, fòrça pauc de Mosellans #traïr la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 #èsser totun plan acceptada per la majoritat dels abitants de Freyming-Merlebach, eroses de trobar la patz.
L’actuelle ville de Freyming-Merlebach tire son origine de la fusion intervenue en 1971 de deux communes limitrophes, situées dans le Warndt.
De nombreux vestiges de l’époque gallo-romaine ont été trouvés comme des pièces de monnaie à l’effigie des différents empereurs, un temple, un bas relief de Vénus.
Les deux villages, nés à l’aube du Modèl:S-, ont participé de l’économie de subsistance propre à une région boisée, au sol pauvre et de peuplement ténu. On relève l’existence de verriers à Merlebach (Merlebourg), seigneurie de Faulquemont, vers 1590 puis à Freyming (Freimengen) au moment de sa fondation par Pierre Ernest de Créhange en 1602. En septembre 1602, Freimengen, de la forêt de Mengen et frei qui signifie franc (au sens de libre), obtient son statut de village franc (exemption de taxes sur le sel et le tabac).
Cette terre, souvent livrée au passage des belligérants, n’a pas non plus été épargnée par les fléaux de la guerre : c’est ainsi que le hameau mis à feu et à sang par les suédois en 1637, ne comptait plus que 80 habitants à la fin du « tragique Modèl:S- ». En 1781, le comte von der Leyen, comte de Blieskastel, cède Freyming à la France.
Lorsqu’interviennent, après 1815, les premières prospections minières dans la partie orientale du Bassin Houiller, les communautés de Freyming et de Merlebach tirent depuis longtemps une partie non négligeable de leur revenu de l’industrie artisanale : fabrication d’objets en bois, façonnage de tuiles, mouture des grains ; une forge, sise à Sainte-Fontaine, annexe de Freyming, ainsi qu’une quinzaine de clouteries occupent, vers 1844, une centaine de personnes.
Comme les autres communes de l'actuel département de la Moselle, Freyming-Merlebach est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. Vers 1905, Freyming-Merlebach est au cœur même de l’activité minière, avec de nouveaux arrivants installés dans des quartiers miniers spécialement conçus pour cette industrie. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits est telle que les Mosellans se battent naturellement pour l’Empire allemand en 1914. Beaucoup tombèrent au champ d'honneur sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest, en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'Empereur, très peu de Mosellans trahirent leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 fut toutefois bien acceptée par la majorité des habitants de Freyming-Merlebach, heureux de retrouver la paix.


text:
Espècia (biologia)
L'espècia es l’unitat (o taxon) de basa de la sistematica.
Somari
Presentacion formala[modificar | modificar la font]
Dins la classificacion scientifica, una espècia es designada per un binòmi latin, compausat d’un nom generic (que pren una majuscula iniciala) seguit d’un epitèt especific. Per exemple, los èssers umans apartenon al genre Homo e a l’espècia Homo sapiens. Lo nom de l’espècia es l’ensemble del binòmi e pas solament l’epitèt especific. Formalizada per Linne al cors del sègle XVIII, la classificacion binomiala, e tanben d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituís lo « sistèma linnean ». Lo nom scientific de l’espècia s’escriu normalament en italicas. Quand òm se referís a una espècia non determinada, es d’usatge d’utilizar l’abreviacion sp. al singular (o spp. al plural) a la plaça de la segonda partida del nom scientific.
Problematica de la nocion d’espècia[modificar | modificar la font]
Al sègle XVIII, las espècias èran consideradas coma lo resultat de la creacion divina e, a aqueste títol, èran consideradas coma de realitats objectivas e immutablas.
Dempuèi l’aveniment de la teoria de l’evolucion, la nocion d’espècia biologica a conegut fòrça evolucions, mas cap consensús es pas jamai pogut èstre obtengut sus sa definicion.
La definicion mai comunament citada es deguda a Ernst Mair. Segon aquesta definicion, qu’es la del concèpte d’espècia biologica (o espècia isolada), las espècias son de « gropes de populacions naturalas, efectivament o potencialament interfeconds, que son geneticament isoladas d’autres gropes similars ». Maitas autras definicions an tanben cors (veire çai-dejos definicions de l’espècia), l’espècia es alara definida coma una populacion que sos membres se pòdon crosar sens dificultats dins de condicions naturalas.
Una autra definicion repausa sus la nocion de semblança (o al contrari de gra de diferéncia), concèpte encara fòrça utilizat en paleontologia, quand i a pas d’alternativa. Certans autors utilizan quitament aquestes dos principis per definir las espècias.
L’estudi de l’ADN permet al temps que sèm de recercar de semblanças non visiblas dirèctament sul plan fisic (fenotipe). Mas lo critèri quantitatiu (nombre de gèns identics) tapa lo critèri qualitatiu, per definicion non mesurable. Atal, la classificacion de las Orquidacèas de tipe Ofris fa ressortir un grand nombre d’espècias, visiblament diferentas (doncas del punt de vista fenotipe) mentre que lors genotipes se son revelats fòrça vesins.
L’espècia biologica es uèi lo mai sovent definida coma una comunautat reproductiva (interfeconditat) de populacions. S'aquesta definicion se prèsta pro plan al rènhe animal, es mens evidenta dins lo rènhe vegetal, ont se produson frequentament d’ ibridacions. S’associa sovent lo doble critèri de reünion per interfeconditat e separacion per non-interfeconditat, per assegurar la perpetuacion de l’espècia.
Una question merita d’èstre pausada : la nocion d’espècia constituís una simpla comoditat de trabalh o possedís una realitat independenta de nòstre sistèma de classificacion ? Possedís una veritabla significacion dins l’absolut ? Las responsas a aquestas consideracions son del domeni de l’epistemologia e de la semantica operacionala tant coma de la biologia.
Lo problèma se complica del fach de las questions d’interfeconditat presenta o absenta, e pas totjorn tant trencada coma dins los manuals : de populacions A1 e A2 pòdon èstre interfecondas, coma A2 e A3, etc. ; e se pòt aver a un moment de populacions A1 e An que o son pas (aqueste cas de variacion clinala o species ring es raportat per Konrad Lorenz pels gavians. La nocion d’espècia se dissòlv alara dins una mena de fosc.
L’interfeconditat permet doncas pas de dire que s’agís de la meteissa espècia, mentre que la non-interfeconditat sufís per dire que s’agís d’espècias diferentas. Aquesta non-interfeconditat se deu recercar tanben e sustot dins los descendents : Cavals e Ases son interfeconds mas lors ibrids (mula e mul, Bardòt) o son rarament. Las doas populacions fòrman doncas d’espècias diferentas.
Tanben, certanas raças de cans (Canis familiaris) s’ibridan sens problèma — e an una descendéncia feconda — amb de lops comuns (Canis lupus), mentre que lor ibridacion amb d’autras raças de lor pròpria espècia Canis familiaris rèsta plan problematica - dins lo cas per exemple d’una femèla Chihuahua e d’un mascle Sant-Bernat !
Aquò s’explica per dos faches : lo can domestic es fòrça polimòrf e es una seleccion artificiala a partir dels lops - i a ara de pròvas geneticas. Deuriá doncas èstre nomenat Canis lupus familiaris, valent a dire una sosespècia del Lop doncas perfièchament interfeconda amb el...
Evolucion de la nocion d’espècia al cors del temps[modificar | modificar la font]
Concèpte empiric, la nocion d’espècia a evoluit amb lo temps e son istòria es estada marcada per la pensada de grands naturalistas coma Linne, Buffon e Darwin.
- Dins un primièr temps, s’es considerat las espècias coma d’entitats fixas definidas per de critèris morfologics. Aquesta concepcion tipologica trobèt son apogèu amb los trabalhs de Linne e l’establiment de colleccions d’individús « tipicas » de l’espècia.
- Segon Cuvier, « una espècia se pòt definir coma la colleccion de totes los còrses organizats nascuts los uns dels autres o de parents comuns e de los que los semblan aitant que se semblan entre eles ».
- Aquesta concepcion a evoluit cap a una espècia « taxinomic » per laquala l’analisi matematica d’un grand nombre de critèris sufiriá a establir un lindal a partir del qual se poiriá dire que dos individús apartenon a d’espècias diferentas. L’espècia seriá alara mai un concèpte comòde qu’una entitat biologica reala.
- Las insufiséncias d’aqueste metòde an menat a un autre apròchi qu’es la nocion d’espècia biologica fondada essencialament suls critèris d’interfeconditat e d’isolament (Ernst Mair, 1942), amb alà encara qualques dificultats per diferenciar per exemple d’espècias que son naturalament pas en contacte etc.
- Aquò a menat a emendar aquesta definicion de l’espècia en i inclusent una compausanta ecologica. A partir de 1963, Ernst Mair definís atal l’espècia coma una « comunautat reproductiva de populacions, reproductivament isolada d’autras comunautats e qu’ocupa una nicha particulara dins la natura ». Aquesta definicion operacionala de l’espècia es çaquelà pas exempta de problèmas (per exemple, la reconeissença dels ròdols).
- Una granda partida d’aquestes problèmas se pòt evitar se se considèra l’istòria dels èssers vivents. L’evolucion es un procèssus istòric e las espècias son lo resultat de l’esclatament d’espècias que las an precedidas (especiacion). Totes los critèris precedents se devon d’èstre correlats amb las relacions genealogicas.
-
- « Una espècia es doncas un linhatge simple qu’a sas pròprias tendéncias evolutivas e son pròpri destin istoric. (d’aprèp Delforge P, Guida de las Orquidacèas d’Euròpa... » Delachaux e Niestle 1994. La nocion de « destin » a pas cap de fondament scientific: “son istoric pròpri” non solament convendriá plan melhor mas de mai, es çò que cèrcan de descobrir fòrça scientifics! La nocion de “linhatge simple” se deu tanben nuançar car, coma o avèm vist, una certana interfeconditat demòra possibla entre certanas espècias pròchas : ne pòt resultar de descendents feconds de las caracteristicas pus adaptadas a lor mitan que formaràn benlèu amb lo temps una espècia a part entièra.
Sosespècia[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre d’una espècia donada, una sosespècia consistís en un grop d’individús que se tròba isolat (principalament per de rasons geograficas) e que evoluís en defòra del corrent genetic de l’espècia de referéncia.
Al cap d’un certan temps aqueste grop d’individús pren de caracteristicas especificas que lo diferencian de l’espècia de referéncia. Aquestes caractèrs pòdon èstre novèls (aparicion aprèp una mutacion per exemple) o èstre la fixacion d’una caracteristica variabla per l’espècia de referéncia.
De sosespècias an normalament la possibilitat de se reproduire entre elas, car lors diferéncias son pas (encara) marcadas.
Se pòt d’un cèrt biais considerar qu’una sosespècia es lo preludi a la creacion d’espècias diferentas.
Dins la notacion de la sistematica, se balha a l’espècia de referéncia (la qu’es estada descricha en primièr) lo meteis nom que l’espècia. Atal la sosespècia de referéncia de Tarentola mauritanica sera Tarentola mauritanica mauritanica.
Las autras sosespècias auràn un nom terminal diferent (per exemple Tarentola mauritanica fascicularis).
Òm se pòt interrogar sus la validitat de la definicion d’una sosespècia sabent que la definicion del tèrme espècia demòra fluctuanta e controversiada. N'es atal de totes los limits de la definicion d’una espècia que s’aplican tanben a la d’una sosespècia.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Crimes contra l’espècia umana
- Espècia domesticada — Espècia extirpada — Espècia vulnerabla — Espècia menaçada — Espècia en perilh d’escantiment — Espècia dispareguda
- Espècia umana o Homo sapiens
- Raça o raça umana
- Especiacion
- Teoria de l’evolucion


text:
Camblain-l'Abbé
Camblain-l'Abbé es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Camblain-Lo Abbé es desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en connectant Arras a Thérouanne, manca totun anotar que sus lo territòri de la municipalitat, la RD 341 manlèva pas pas exactament lo traçat de la cauçada Brunehaut, mas una dérivation.
Camblain-la Abbé èra desservie per la via ferrée de interêt locala (VFIL) en connectant Lens e Frévent e transeünt per Aubigny-en-Artés e Avesnes-lo-Comte
Camblain-l'Abbé est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne, il faut cependant noter que sur le territoire de la commune, la RD 341 n'emprunte pas exactement le tracé de la chaussée Brunehaut, mais une dérivation.
Camblain-l'Abbé était desservie par la voie ferrée d'interêt local (VFIL) reliant Lens et Frévent et passant par Aubigny-en-Artois et Avesnes-le-Comte


text:
Granda Barrièra de Coralh
La Granda Barrièra de Coralh (en anglés Great Barrier Reef) es l'escuelh de coralh pus grand de la planeta. Formada per mai de 2.900 escuèlhs individuals e 900 illas en una franja de mai de 3.000 quilòmetres subre un airal d'aperaquí 348.000 quilomètres carrats. L'escuèlh es situat dins la mar del Coralh, sus la còsta de l'estat de Queensland al nòrd-èst d'Austràlia.
La Granda Barrièra de Coralh se pòt veire de l'espaci exterior e es l'estructura mai granda del mond fargada per d'organismes vius. L'estructura de l'escuèlh es compausada de milions d'organismes pichon nomenats polips de coralh. Se podon trobar mai de 400 espècias de coralh, d'unas microscòpicas e d'autras qu'arriban als 2 metres de long. La Granda Barrièra de Coralh es lo sèti d'un granda diversitat biologica, e foguèt seleccionada coma Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1981. Entre los escuèlh s'i troban mai de 1.500 espècias de peisse e crustacèus.


text:
Jean-Michel Basquiat
Jean-Michel Basquiat (1960 - 1988), pintre estatsunian.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Brooklyn, Nòva York, lo 22 de decembre de 1960, filh de paire aician e de maire portoricana. Lo paire, Gerard Basquiat, èra un comptable, e la maire, Matilde, èra una dessenhatritz grafica de gran prestigi. Los paires divorcièron e per aquò cambièt mai d'un còp d'escòla. Estudièt dins una escòla catolica privada, aprèp dins una publica e a 16 ans dintrèt a la City-As-School, un centre per a adolescents dotats mas rebèl foguèt remandat un an abans lo diplòma. Alara dins sa jovença dintrèt en contacte amb la soscultura urbana, drògas e bandas.
En 1977, amb Al Díaz, dintrèt dins lo monde del graffiti, pintant los vagons del mètro e dins las zonas de SoHo, quartièr de Nòva York que prolifèran las galariás d'art. L'an seguent va daissèt l'escòla e l'ostal per, pendent dos ans, viure per las carrièras, en imòbles abandonats o amb sos amics al Low Manhatan, sobrevivent en vendent de cartas postalas e camisetas qu'el meteis decorava.
Contunhava a far de graffitis, un trabalh de contengut poetic e filosofic, mai sobretot satiric. Amb Al Díaz signavan SAMO (SAMO: siglas de same old shit, literalament, la meteissa mèrda vièlha).
Un article sus l'escritura de SAMO publicat dins "The Village Voice" foguèt lo primièr indici que lo monde de l'art s'interessava a el.
Lo graffiti[modificar | modificar la font]
A partit de la fina dels ans 1960, de grops de joves dels quartièrs marginals de Brooklyn e del Bronx comencèron a cobrir las parets dels espacis publics de mascaraduras e pintaduras. Los tenent de la love generation valorizavan d'aqueles espacis publics per exprimir lo desencantament, las protestacions, los desacòrdis amb las estructuras socialas, politicas e economicas d'un sistèma qu'èran adversari. D'autres, se fogissián dels guetos, daissavan lors emprentas o lors marcas anonimas suls murs amb d'actitudas despolitizadas e indiferentas a l'establishment e amb la sola volontat d'afirmar son identitat e donar lo testimòni de la lor existencia dins un sistèma que los ten alunhats. En 1979 Basquiat escriguèt suls murs del Soho: SAMO is dead. Alara, daissèt lo graffiti, e fondèt lo Gray, un grop musical ont jogava de la clarinèta e lo sintetizador e amb que frequentava de pubs coma lo CBGB e lo Mudd Club, luòcs al vam, mas lèu abandonèt sa carrièra musicala començant. A l'East Village, musicians e artistas elaboravan la seuna soscultura, lo hip hop, partetjant sa passion per la musica rock, pel break e pel rap e efectuèt de performàncias, de filmes underground e graffitis. Mas foguèt a partir de 1980, quand encara viviá coma un rebalaire, que consacrèt principalament a la pintura.
Basquiat aviá una curiositat intellectuala e una vertadièra fascinacion per l'expressionisme abstracte, pels trabalhs de Kline, Pollock, De Kooning e las calligrafias de Cy Twombly. Interessat tanben per las "combine paintings" de Robert Rauschenberg e per l'Art Brut de Jean Dubuffet, atal coma per la cultura populara, sos graffitis venguèron d'una qualitat plastica e expressiva totjorn mai prèpa a la pintura contemporanèa dels Estats Units d'America.
De jove aviá recebut una bona educacion artistica informala; la maire li faguèt visitar los musèus, tanben foguèt iniciat en la lectura de literatura poetica e mai tard escriguèt la seuna, parlava en mai de l'anglés, lo francés lo castelhan correntament. Basquiat mitifièt lo nom de son grop afirmissent que viniá del libre Henry Gray's Anatomy of the Human Body (o mai cort Gray's Anatomy) sus l'anatomia qu'acompanhèt sa convalescencia aprèp que foguèt capvirat, a sièis ans, per una automobila. Aquel libre venguèt una font de son trabalh. Completèt sa formacion autodidacta coma auditor a l'Escòla d'Arts Visuals, ont contactèt lo pintor e autor de graffiti Keith Haring.
Exposicions[modificar | modificar la font]
Participacipèt pel primièr còp a una exposicion artistica en 1980 al Times Square Show, una mena de galariá de moda e d'art alternatiu presentada dins un entrepaus abandonat del Bronx. E pel primièr còp l'expression de l'art del graffiti foguèt reconeguda d'un autre biais qu'una manifestacion marginala, es a dire qu'uns artistas desligats d'en primièr del sistèma mainstream, (es a dire comissari/musèu/critica), faguèron mòstra de lors òbras a l'exposicion. Foguèt organizada pel collectiu "Colab" (Collaborative Projects Inc.). Basquiat expausèt un panèl que rünissiá qualques graffitis de SAMO.
Qualques galariás del Soho, coma White Columns e Fashion Moda cedèron sos espacis pels graffiters. El 1981, Basquiat expausa sas òbras en la PS1 del Institute for Art and Urban Resources de Nòva York en una exibicion amb el nom: "New York/New Wave" ("Nòva York/Nòva Onda"). Se pòt tentar de definir aquela mòstra coma un estelum de la nòva jet-set artistica. L'artista lum èra lo fotografa Robert Mapplethorpe, e coma en totas sas aparicions publicas l'exposicion foguèt elaborada amb una minuciosa mesa en escena e foguèt apreciada. Aquò favorizèt Basquiat que a costat de las fotografias mostrèt de pinturas fòrtas, de gestes bruts e de colors simples.
Apareguèt a l'exposicion borrat de cocaïna, destorbant de sa presencia los participants. Aquí encontrèt Andy Warhol que'n comencèt una amistat, e una collaboracion professional. En decembre de 1981 apareguèt lo primièr article important "The Radien Child" de Rene Ricard dins la revista Artforum (nº 24, p. 24-43) la mai considerada revista d'art de l'epòca.
Totjorn en (1981) s'expausèron sos graffitis dins la Dokumenta de Kassel. Sa passion per la musica èra tan granda que dins un moment fòrça intensa sa carrera, al meteis temps que las exibicions importantas coma aquela de Transvanguardia Italia/America e la Dokumenta de Kassel, comencèt a produire de musica rap e èra DJ dins los clubs de Manhattan. Sos musicans favorits: Miles Davis, Charlie Parker, Dizzie Gillespie, Billie Holiday, e d'autres, se proguèron alara.
En 1982 Basquiat es sus un vertadièr camin de succès: se multiplican las exposicions individualas e collectivas. Tanben participa a l'exposicion organizada per Diego Cortez, presentada ea la Galariá Marlborough de Nòva York, nomenada The Pressure to Paint, amb d'autres artistas coma G.Baselitz, S.Chia, F.Clemente, I.Cucchi, M.Disler, R.Fetting, Keith Haring, J. Schnabel, e mai.
En (1983) participèt en la Bienala del Whitney Museum of American Art de Nòva York al costat dels novèls representants de l'art apropiacionista, los nòus expressionistas, e d'autres graffitistas com Keith Haring.
El 1984, lo MOMA de Nòva York, alara que pauc clinat al neoexpresionisme presentèt l'importanta exposicion An International Survey of Recent Painting and Sculpture, que Basquiat participèt al costat d'una seleccion de 170 artistas. Warhol lo presentèt al galerista Soïssa Bruno Bischofberger, que faguèt conéisser son òbra en Euròpa e amb que collaborèt estrechament fins a sa mòrt.
A partir d'aquí, los amics de Basquiat comencèron a se preocupar dels excesses de l'usatge de drògas. La paranòia de Basquiat, malgrat tot, aviá de motius a causa de las menaças realas de gents que li robava de quadres dins estudiòs o de galeristas que prengavan sas òbras inacabadas per las expausar o las vendre. Dins aquela epòca Basquiat èra dins las revistas d'informacion generala e de moda coma Times, Newsweek, Vanity Fair e Vogue pas per sa pintura, mas per sas aparicions dins des festas e clubs al vam, coma lo Palladium. Se mòstra amb Madonna e d'altras estrelas de l'espectacle e de la musica.
Lo 10 de febrièr de 1985 Basquiat apareguèt dins la cobèrta de la revista dominicala New York Times, lo primièr artista plastic negre que apareissent atal. L'article qu'acompanha la foto, escrich per Cathleen McGuigan, es titulat "New Art, New Money: The Marketing of American Artist" (Nòu Art, Nòva Moneda: La Marquetica d'un Artista American).
Collaboracion Basquiat-Warhol-Clemente[modificar | modificar la font]
Entre 1984 e 1985 Basquiat collaborèt amb Francesco Clemente e Andy Warhol. D'aquela collaboracion resulta diverses quadres de granda dimencion amb de combinasons subjectiva de color, "colatges" que reünisson pintura, serigrafia, graffiti e lengatge publicitari.
Los quadres anavan d'un estudiò a l'autre; normalament los començava Warhol, Clemente los perfeccionava e Basquiat los acabava. Warhol escriguèt dins son jornal: « Jean Michel Basquiat capitèt a pintar d'una forma fòrça diferenta, e es fòrça ben ». L'idèa de pintar ensems profitavan a ambedos perque Warhol, dins aquel temps sonque utilizava de tecnicas coma la serigrafia, tornèt prendre lo pincèl, e Basquiat comencèt a utilizar de tecnicas mecanicas aplicadas a la pintura.
El 1986 viatjèt en Africa e expausèt a Abidjan (Còsta d'Evòri). En novembre d'aquel an, realizèt una granda exposicion (mai de 80 òbras) al musèu Kestner-Gesellschaft de Hannover, venguent a 25 ans l'artista mai jove a expausar dins aquel musèu.
El 1988 s'installèron d'exposicions a París e Nòva York, e en abril, ensajèt d'abandonar son addiccion e s'anèt a son ostal d'Hawaii. Tornèt a Nòva York en junh anonciant que s'èra liberat de la dròga, mas lo 12 d'agost de 1988, moriguèt per sobredòsi d'eroïna a 27 ans.
Lo long de sa breva, mas intensa carrièra artistica realizèt mai de 40 exposicions personalas e participèt a prèp de 100 collectivas. L'autopromocion e la reclama publicitària foguèron per Basquiat factors prioritaris, coma abans lo foguèt per Andy Warhol o Julian Schnabel.
Periòdes[modificar | modificar la font]
La carrièra de Basquiat se divisís en tres grands periòdes:
- Pendent lo premièr, de 1980 a la fin de 1982, fasiá de pinturas sus tela, representant mai sovent de personatges esqueletics e de caras en forma de masquetas. Aquò mòstra son obsession de la mortalitat de l'Òme. Pindiá tanben d'elements tirats de sa vida per la carrièra: veituras, bastiments, policièrs, jòcs d'enfants, graffitis...
- Un periòde intermediari de fin 1982 à 1985 presentèt de pinturas sus panèls de totas matèrias e de totas formas, e de quadres individuals amb travèrsas intermediarias visibles, una superfícia densa amb d'escrituras, de colatges, e de representacions sens relacion aparenta entre elas. Aqueles trabalhs revèlon un fòrt interès per l'identitat negra e ispanica de Basquiat, son identificacion amb los personatges negres istorics o contemporanèus, e los evenements que lor sont ligats.
- Lo darrièr periòde, comença vèrs 1986 e dura fins a sa mòrt en 1988. Mòstra una novèla mena de pintura figurativa, dins un estil diferent amb de fonts, de simbòls e un contengut en contraste amb sas autras pinturas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) site oficial
- (fr)Biografia de Jean-Michel Basquiat
- (fr)Basquiat sur artfacts.net, liste d'òbras
- (fr)REtrach de Jean-Michel Basquiat en videos - Ina


text:
Zuydcoote
Zuydcoote es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Abbaye De Sant-Winoc ne possedissiá la dime de Soutcota en 1121[1].
Zuydcoote A totjorn agut de lutar contra lo movement natural de la dune desplaçada per las tempèstas e las ondas de tempèstas.
Segon las cronicas ancianas, lo sieu primièr pòrt de persec #èsser entièrament ensablé cap a 1200. Lo watergand Havendick (fossé del pòrt), près de la Fabrica de las Montilhas, remembra la siá existéncia.
La Mois invalide (en genièr)M, un auragan #destruir totalament lo vilatge e lo #recobrir de sable. Arruïnada, La glèisa #èsser démolie en 1779. Lo torn i aguèt conservat (servissiá de amar).
En 1803, se #abatre la siá fletxa e se #reauçar la basa (totjorn perque servisca d'amar). Una nòva glèisa i aguèt elevat mai al sud. Lo anciana torn, curiositat del littoral, #èsser dynamitée pels Alemands. Las siás rèstas son jos la granda butte de sable, al nòrd de la via ferrée. Divèrses autors avián consciéncia de l'importància de la vegetacion (oyats, buissons) en fixant la dune, mas aquela i aviá espetat per la populacion, al detriment de la fixacion dels sables volants. Per exemple, en 1825, François Joseph Grasilha (d'Angieus) escriviá après lo sieu viatge d'estudi del departament del Nòrd[2] : « Caldriá pas permetre d'arrancar las espinas sauvatjas #que naisson sus las reünions mai àrides de las montilhas, e garantisson aquel sòl en movent contra los vents impétueux (anòta de basses de pagina : « de meteis que los hoyas (canas dels sables). Los paures los arrancan per la fabricacion de vergettes, #que la raïtz li es a el pròpria. Per çò qu'es de las espinas, servisson de combustible. ») ». Informa egalament : « Abans aqueles trabalhs, los sables se amoncelaient e ganhavan totes los jorns. Ja del torn de Zudcoote se percebiá pas mai que la fletxa. »
L' Abbaye de Saint-Winoc possédait la dime de Soutcota en 1121[3].
Zuydcoote a toujours dû lutter contre le mouvement naturel de la dune déplacée par les tempêtes et les vagues de tempêtes.
Selon les chroniques anciennes, son premier port de pêche fut complètement ensablé vers 1200. Le watergand Havendick (fossé du port), près de l'Usine des Dunes, rappelle son existence.
Le Mois invalide (janvier)M, un ouragan détruisit entièrement le village et le recouvrit de sable. Ruinée, l'église fut démolie en 1779. La tour fut conservée (elle servait d'amer).
En 1803, on abattit sa flèche et on rehaussa la base (toujours pour qu'elle serve d'amer). Une nouvelle église fut élevée plus au sud. L'ancienne tour, curiosité du littoral, fut dynamitée par les Allemands. Ses restes sont sous la grande butte de sable, au nord de la voie ferrée. Divers auteurs avaient conscience de l'importance de la végétation (oyats, buissons) fixant la dune, mais celle-ci était exploitée par la population, au détriment de la fixation des sables volants. Par exemple, en 1825, François Joseph Grille (d'Angers) écrivait après son voyage d'étude du département du Nord[4] : « Il ne faudrait pas permettre d'arracher les épines sauvages qui naissent sur les sommets les plus arides des dunes, et garantissent ce sol mouvant contre les vents impétueux (note de bas de page : « de même que les hoyas (roseaux des sables). Les pauvres les arrachent pour la fabrication de vergettes, à laquelle la racine est propre. Quant aux épines, elles servent de combustible. ») ». Il rapporte également : « Avant ces travaux, les sables s'amoncelaient et gagnaient tous les jours. Déjà de la tour de Zudcoote on n'apercevait plus que la flèche. »
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Eugène Mannier,Estudis etymologiques, istorics e comparativas suls noms de las vilas, bourgs e de pòbles de departament del Nòrd, - Auguste Aubry, 1861 - siá=X&ei=e9sZT53dAZHtOaL72KQL&ved=0CD8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22Abbaye%20de%20Sant-Winoc%22&f=false
- ↑ François Joseph Grasilha (d'Angieus), Descripcion del departament del Nòrd. Istòria, topographie, populacion, administracion, indústria, comèrci, agricultura, mœurs, París, Sazerac & Duval Éditeurs, 1825-1830 (libre començat l'an 1824).
- ↑ Eugène Mannier,Études etymologiques, historiques et comparatives sur les noms des villes, bourgs et villages de département du Nord, - Auguste Aubry, 1861 - [1]
- ↑ François Joseph Grille (d'Angers), Description du département du Nord. Histoire, topographie, population, administration, industrie, commerce, agriculture, mœurs, Paris, Sazerac & Duval Éditeurs, 1825-1830 (livre commencé en 1824).


text:
Pèire Bèc
Pèire Bèc (en francés: Pierre Bec; París, 11 de decembre de 1921 - Peitieus, 30 de junh de 2014) foguèt un lingüista, escrivan, poèta e erudit occitan. Professor a l'Universitat de Peitieus fins a sa retirada en 1989, foguèt un dels mai eminents especialistas de la literatura e de la lenga d'òc. Son prètzfach de lingüista comencèt en 1968 amb la publicacion de sa tèsi Les Interférences linguistiques entre gascon et languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans. Editèt puèi un libre de divulgacion important per la filologia e dialectologia occitana: Manuel pratique d'occitan moderne en 1973.
Foguèt lo primièr lingüista que realizèt un trabalh scientific per estandardizar l'occitan sus de basas racionalas, al començament dels ans 1970 (vejatz occitan larg). Participèt tanben en 1982 a la Comission de Normalizacion Lingüistica de l'Aranés, amb Jacme Taupiac e Miquèu Grosclaude que bastiguèt la nòrma lingüistica actuala, oficializada en 1983.
Aguèt un ròtle important tanben coma militant occitanista qu'aprèp d'aver participat a la fondacion de l'Institut d'Estudis Occitans n'ocupèt la foncion de president de 1962 a 1980.
Per sa trajectòria e produccion ricas se vegèt recompensat lo 25 d'octobre de 2010 quand la Generalitat de Catalonha li decerniguèt lo primièr Prèmi Robèrt Lafont tot bèl just creat.
Demest sas autras òbras mai importantas, cal citar Manuel pratique de philologie romane e sa Langue occitane (colleccion Que sais-je ?).
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Pèire Bèc nasquèt a París en 1921 d'un paire gascon exiliat dins la capitala francesa e d'una maire creòla. La familha tornèt al país quand l'enfant aviá 10 ans e s'installèt a Casèras. Aital descobriguèt e comencèt a s'interessar a la lenga occitana. Faguèt pas d'estudis segondaris e se trobèt alara obligat a far de trabalhs divèrses. Faguèt alara d'interprèt pels refugiats durant l'epòca de la Guèrra Civila Espanhòla abans d'acceptar de venir velhaire de nuèch dins un burèu de las Pòstas del temps que se preparava per passar lo bachelierat.
Pasmens aquel projècte de se diplomar se vegèt trencat subran quand arribèt la Segonda Guèrra Mondiala. Se vegèt alara mandat en Alemanha per i far lo Servici de Trabalh Obligatòri. Son temps ailà li permetèt d'aprendre l'alemand. Aprèp sa liberacion, passèt lo bac e mai tard una licéncia d'alemand e d'italian. Sos diplòmas li permetèron d'ensenhar las lengas a París ont s'inscriguèt coma estudiant a la Sorbona per s'i especializar en lingüistica romanica. Presentèt sas doas tèsis en 1959 e venguèt posteriorament mèstre de conferéncias. Faguèt de professor d'alemand fins a 1963 abans d'integrar l'Universitat de Peitieus coma professor de lengas e literaturas de l'Edat Mejana.
En 2012 foguèt causit coma president d'onor de l'Acadèmia Occitana-Consistori del Gai Saber e aviá acceptat en 2014 de participar a la constitucion de l'Institut d'Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana.
Pasmens durant lo mes de junh d'aquel an sa santat se vegèt afectada per un AVC del temps qu'èra a Casèras. Aprèp una ospitalizacion a Sant Gaudenç, foguèt mudat a Peitieus ont moriguèt lo 30 de junh de 2014.
Òbras[modificar | modificar la font]
En occitan gascon[modificar | modificar la font]
Poesia[modificar | modificar la font]
- Au briu de l'estona (IEO, 1956)
- La quista de l'Aute (IEO, 1971)
- Sonets barròcs entà Isèut (IEO, 1979)
- Cant reiau (IEO, 1985)
Pròsa[modificar | modificar la font]
- Contes de l'unic (Per Noste, 1977)
- Lo hiu tibat. Racontes d'Alemanha (Per Noste, 1978)
- Sebastian (Federop, 1981)
- Contes esquiçats (Per Noste, 1984)
- Racontes d’ua mòrt tranquilla (Reclams, 1993)
- Entà créser au món (Reclams, 2004)
En francés[modificar | modificar la font]
- La joute poétique (Les Belles Lettres, 1999): De la tenson médiévale aux débats chantés traditionnels
- Chants d'amour des femmes troubadours (Stock, 1995)
- Vièles ou violes ? (Klincksieck, 1992)
- Écrits sur les troubadours et la lyrique médiévale (Éditions Paradigme, 1992)
- Burlesque et obscénité chez les troubadours (Stock, 1984): Le contre-texte au Moyen Âge.
- Anthologie des troubadours (10/18, 1979, 2e édit. 1985): écrit avec la collaboration de Gérard Gonfroy et Gérard Le Vot.
- Anthologie de la prose occitane du Moyen Âge (XIIe-XVe siècle) (Aubanel, 1977 vol. 1 - Éd. Vent Terral, 1987 vol. 2)
- Manuel pratique d'occitan moderne (Picard, 1973; 2e édition 1983)
- Manuel pratique de philologie romane. Italien, espagnol, portugais, occitan, catalan, gascon, tome 1 (Picard, 1970, - réédit. 2000)
- Manuel pratique de philologie romane, tome 2 : français, roumain, sarde, rhéto-frioulan, francoprovençal, dalmate. Phonologie (Picard, 1971, - réédit. 2000)
- Les Interférences linguistiques entre gascon et languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans (PUF, 1968): Essai d'aréologie systématique.
- La Langue occitane (PUF, Que sais-je ? n° 1059, 128 pages ; 1963, 5e édition 1986, 6e édition corrigée janvier 1995); ISBN 2-13-039639-9
- Les Saluts d'amour du troubadour Arnaud de Mareuil (Privat, 1961)


text:
900
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 900 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara victoriosa dei Bizantins en Anatolia que permetèt de destrurre e de conquistar l'Emirat de Tarsus ambé l'anientament d'una armada aràbia e la captura de l'emir[1].
Escòcia[modificar | modificar la font]
Incursion vikinga que pilhèron lo « País dei Pictes ». Assaiant de s'i opausar, lo rèi Donald II foguèt tuat dins lo corrent d'un combat que se debanèt dins la region dau castèu de Dunnottar. Son cosin Constantin II, fiu dau rèi assassinat Aed, li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin dau conflicte entraïnat entre Saffaridas e Samanidas per lo califa Al-Mutadid ambé la victòria dei Samanidas. Al-Mutadid acceptèt de reconeisser lo poder dei Samanidas dins lei regions orientalas de Pèrsia qu'obtenguèron totei lei títols e lei cargas dei Saffaridas. D'ara endavant, lei Samanidas remplacèron lei Saffaridas coma poissança principala a l'èst dau Califat. De mai, lo califa assaièt de reconquistar la region de Fars mai mau capitèt en causa de la resisténcia acarnada dei princes saffaridas locaus.
Dins lo Golf Persic, revirada de l'expedicion navala dau generau Al-Abbas ibn Amr al-Ghanawi còntra Bahrayn ocupada dempuei 899 per lei Carmatas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Warren Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press (1997), p. 466.