text:
Nèstor Makhnò
Nèstor Ivànovych Makhnò (en ucraïnian: HecTop IBaHoBич MaxHo; Holiaipòle, 27 d'octobre de 1889 - 25 de julhet de 1934) foguèt un revolucionari anarquista d'Ucraïna que refusèt de s'unir als bolchevics après la Revolucion d'Octòbre.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Holiaipòle, districte d'Alexandrovsk del govèrn Ekaterinonslar, en Ucraïna. Èra d'una familha de païsans paures; son paire moriguèt après la naissença de Nèstor. Per tal de contribuir a noirir la siá familha (compausada per sa maire e quatre mainatges) a 7 ans comencèt de trabalhar coma pastre de vacas e de fedas pendent l'estiu, e estudiava durant l'ivèrn. Après aver recebut una instruccion basica, a 12 ans comencèt de trabalhar coma obrièr agricòla a las granjas dels colons alemands que proliferavan a aquesta epòca en Ucraïna. A partir d'aquel moment comencèt de manifestar son desacòrd amb las injustícias comesas pels senhors e patrons amb un grop d'obrièrs agricòlas e de païsans. A 16 ans, partegèt de la Revolucion de 1905 e, après contactar los divèrses grops politics s'impliquèt dins lo movement de desliurança en realizant de missions perilhosas. En 1908 las autoritats tsaristas l'empresonan e lo condemnan a la forca per èsser ligat al anarquistas e per sa participacion a de faches terroristas mas gràcias a sa joventut la pena foguèt commutada en pena a perpetuitat. Lo trasladan a la prison centrala de Moscòu, que i profita la bibliotèca granda e fa d'amistat amb Archinoff, condemnat als trabalhs forçats. Aqueste ajudèt a la formacion de Makhno en divèrsas matèrias. Somés a un regim dur per son esperit rebèl e per sas protestacions, atrapa una malautiá pulmonara. En 1917 es desliurat amb totes los presonièrs politics, per l'insurreccion del proletariat a Moscòu. Quan tornèt a Holiaipòle, comencèt de desplegar una activitat militanta ferventa. Ajuda a organizar l'expropriacion de las proprietats dels capitalistes. A l'estiu de 1917, pendent lo govèrn del democrata Kereski en Russia, foguèt president del soviet local, de l'union regionala de païsans e de l'union professionala d'obrièrs metallurgics e de fustièrs. Al començament de 1918, lo govèrn novèl dels bolshevics en Russia signa lo Tractat de Brest-Litovsk que fa la patz amb las Poténcias Centralas, mas cedís de quantitats de terren, inclús Ucraïna. La gent d'Ucraïna vòl pas èsser governada per las Poténcias Centralas, doncas se revòlta. Se forman d'escamots d'obrièrs e de païsans qu'emprenon la guèrra contra los alemands e los austrians que volián ocupar Ucraïna. Aquela rebellion prenguèt un caracter anarquista e politic. Nestor Makhno èra un dels organizadors principals d'aqueles grops de partisans, que s'uniguèron per tal de formar l'Armada Revolucionària d'Insurreccion d'Ucraïna, tanben sonada l'Armada Negra (pr'amor que aquela luchèt jos la bandièra negra anarquista), o tanben makhnovistas. Aqueste grop luchèt tanben contra los Blancs (los contrarevolucionaris) e los pogromistas antisemitas. Los airals que los makhnovistas i expulsèron los grops d'oposicion, los païsans e los trabalhadors ensagèron de suprimir lo capitalisme e l'Estat en organizant d'assembladas, de comunas e de conselhs liures. La tèrra e las fabricas expropriadas venguèron jol contraròtle dels païsans e dels obrièrs. Empresonat pels austriacs, es desliurat gràcias a un jusieu de Holiaipòle qu'atenhèt d'amassar una soma granda d'argent. Pus tard organiza de partidas de guerrilhèrs volontaris dins sa region. Las armas melhoras de Makhno èran la temeritat e la mobilitat de sos esquadrons de cavalariá (mai tard organizèt l'infantariá amb de carris de dos cavals tipics d'aquel region) e, subretot, la complicitat dels païsans qu'ac amagauen e non informauen sens paur de las represalhas. Redigissiá de manifèsts sus la Revolucion Sociala e las comunas liuras e organizava sempre d'assembladas.
Makhnò sofriguèt dempuèi tostemps de plagas de guèrra nombrosas. Lo 21 de març recebèt una bala dins l'estomac de l'armada bolshevica, e al començament d'agost es ferit sèt còps, lo darrièr al còl. Per causa de la seriositat de la plaga e en tement per sa vida, lo Conselh resolguèt de lo trasladar a l'estrangièr per lo garir, pr'amor qu'Ucraïna èra pas un luòc segur.
L'exili[modificar | modificar la font]
Lo 28 d'agost Makhnò, dins un destacament, romp lo sètge bolshevic e travèrsa lo riu Dniester als despens de ferits nombroses. Va en Romania, mas per causa de l'oposicion de las autoritats se desplaça en Polonha, ont es arrestat, acusat d'activitats antipolonesas en Ucraïna, es jutjat e absolgut. Se desplaça a Gdansk que i es tanben detengut, mas capita d'escapar a París amb l'ajuda dels grops anarquistas locals.
A París fa lo manòbra e lo fustièr. Ensajava tanben de continuar son activitat anteriora amb lo movement anarquista francés, amb de periòdes longs d'inactivitat. Ensagèt d'escriure los eveniments d'[Ucraïna]], mès arribèt sonque fins al periòde de 1918 (sos escriches s'editeron après sa mòrt en tres volums). Pendent son estada a París, Makhnò demandèt, mejançant escrits e convèrsas, una màger autodisciplina personala als anarquistas e una organizacion capabla de dotar d'efectivitat e d'omogeneïtat al movement. Sembla qu'aprecièt la capacitat organizatritz de l'anarquisme espanhòl d'aquela epòca, dins una entrevista amb de membres de la FAI, que i èra Buenaventura Durruti.
Moriguèt lo 25 de julhet de 1934 de tuberculòsi. L'incinerèron e enterrèron sos cendres al cementèri del Père-Lachaise a París; a son enterrament i anèron de centenats de personas. A aquel moment èra maridat amb Halyna Kuzmenko e aviá una filha, Jelena, que a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala foguèron deportadas obligadas a de trabalhs forçats d'en primièr en Alemanha e, après la guèrra, a Kyiv.


c: text/html

text:
Mairie de Veigné
Site de la Mairie de Veigné, Indre-et-Loire, FRANCE   Mairie de Veigné  Place du maréchal Leclerc  37250 Veigné, FRANCE  02 47 34 36 36   Description de la commune de Veigné :    Pays : France   Département : Indre-et-Loire   Préfecture : Tours   Canton : Montbazon   Communauté de Communes du Val de l’Indre   Code Postal : 37250   Maire : Michaud Patrick (élu en 2008, sans étiquette)   Nombre d’habitants : 6016 (recensement 2006)   Superficie : 2658 ha   Situation géographique : 12 km de Tours et 250 km de Paris   Altitude : entre 57 et 90 m   Forêts : 922 ha boisés

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sistèma presidencial
Un sistèma presidencial, es un sistèma de govèrn d'una republica ont la branca executiva s'elegís de manièra separada de la branca legislativa. La constitucion dels Estats Units es reconeguda coma lo primièr document oficial a descriure lo sistèma presidencialista modèrne e qu'es encara en vigor.
La caracteristica mai importanta del sistèma presidencial es lo biais que lo poder executiu es elegit, sovent nomenat "president".
Las caracteristicas dels sistèmas presidencials son :
- Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn.
- I a pas cap de relacion formala entre lo president e lo còrs legislatiu; la sua capacitat a prepausar de leis es limitada. Malgrat aiçò, lo president a lo poder de vèto suls actes aprovats pel còrs legislatiu e, a son torn, una supermajoritat del còrs legislatiu ten lo poder d'infirmar lo vèto.
- Lo president a un periòde de govèrn fixe. Las eleccions o las reeleccions se realizan en tempses predeterminats, e existís pas lo concèpte de "mocion de censura" per renversar l'executiu e convocar d'eleccions. Çaquelà, la majoritat dels sistèmas presidencials an incorporat d'amainatjaments a las leis per realizar de jutjaments amb la fin de destituir lo president s'a comés un crime.
- La branca executiva es unipersonala. Los membres del cabinet son causits pel president, e mai se, dins qualques estats amb de sistèmas presidencials, lo còrs legislatiu deu aprovar los membres del cabinet. Lo president a la capacitat de donar d'òrdres o de renversar un membre, que siá del cabinet e de l'armada, sens l'aprovacion del còrs legislatiu, mas, pòt pas renversar los jutges del còrs judiciari.
La branca legislativa dels sistèmas presidencialistas es oficialament coneguda coma "Congrès" o "Assemblada".
Qualques estats presidencialistas :
- los Estats Units, Indonesia
- las Filipinas,
- Mexic,
- Corèa del Sud
e la majoritat dels estats de l'America del Sud.


text:
Edicte de Fontainebleau
L'Edicte de Fontainebleau, mai conegut jol nom de Revocacion de l'Edicte de Nantas, foguèt signat per Loís XIV de França lo 18 d'octobre de 1685[1], e revoquèt l’Edicte de Nantas autrejat per Enric IV de França en 1598.
Tre la debuta de son règne, Loís XIV, volguèt unificar son reialme tant sul plan religiós qu'administratiu e politic, en redusir lo protestantisme. Prenguèt d'en primièr de mesuras vexatòrias : faguèt suprimir las escòlas protestantas, enebir als protestants de crompar d'oficis, aumentar sos impòsts.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Pujo - Vauban - pagina 128


text:
Jorge Rafael Videla
Jorge Rafael Videla Redondo, militar (1925-2013) foguèt president d'Argentina entre 1976 e 1981.
Lo còp d'Estat[modificar | modificar la font]
Lo General de Brigada Jorge Rafael Videla foguèt nomenat Comandant en Cap de l'armada per la presidenta María Estela Martínez de Perón en 1974. Videla dirigiguèt lo còp d'Estat del 24 de març de 1976 que remplacèt Martínez de Perón per una junta militara, formada d'el meteis, representant l'Armada de tèrra, de l'amiralh Emilio Eduardo Massera per la Marina e del brigadièr general Orlando Ramón Agosti per la Fòrça Aeriana, en iniciant l'autodenominat Procès de Reorganizacion Nacional. Fòrça membres de las bassas esfèras militaras argentinas recebèron un entrainament dins la famosa Escòla de las Americas (a l'ora d'ara nomenada Institut de Cooperacion per la Seguretat Emisferica), situada en Panamà fins a 1984, finançada e dirigida pels Estats Units. Lo còp d'Estat militar faguèt partida d'un plan màger de còps d'estats militars dins tota l'America Latina ont se trobavan implicats la CIA e los Estats Units.
Lo 29 de març assumiguèt la Presidéncia de la Nacion, qu'ocupariá fins a èsser remplaçat per Roberto Eduardo Viola en 1981, en complissent lo periòde presidencial de 5 ans establits per la Junta Militara.
Violacions dels Dreches de l'Òme[modificar | modificar la font]
La junta militara assumiguèt lo poder durant un periòde d'extrèma instabilitat, amb d'atacs terroristas dels grops marxistas Ejército Revolucionario del Pueblo - ERP e los Montoneros (qu'èra vengut illegal après la mòrt de Juan Domingo Perón en julhet de 1974), e de constants e violents atacs de l'organizacion d'extrema drecha Alianza Anticomunista Argentina - AAA, dirigida per José López Rega, èx-ministre de Benestar Social durant lo govèrn d'Isabelita Perón.
Los membres de la Junta Militara aprofechèron aquela situacion d'instabilitat per nomenar lo còp de Procès de Reorganizacion Nacional. Lo govèrn militar argentin arrestèt, detenguèt, torturèt, e assassinèt suspèctes de terrorisme e adversaris politics. Coma resultat, las violacions dels Dreches de l'Òme foguèron comunas. Segon d'estimacions, almens 8960 e fins a 30 000 argentins foguèron subjèctes a desaparicion forçada (desaparecidos) e pus probablament foguèron tuats; fòrça èran illegalament detenguts e torturats, e d'autres partiguèron en exili.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Font: http://www.yendor.com/vanished/how-many.html The Victims: Abducted, Tortured, Vanished. The Vanished Gallery


text:
Òsa
Leis òsas o monosacarids son lei glucids mai simples, que contenon de tres a sièis atòms de carbòni. La formula bruta es (CH2O)n onte n ≥ 3. Se nomenan en fasent referéncia au nombre de carbònis (3-7), fenit per lo sufixe -òsa. La cadena carbonada dei monosacarids es pas ramificada e totei leis atòms de carbòni mens un contenon un grop idroxil (-OH). L'atòm de carbòni restant es jonhut a un grop carbonil (C=O). S'aquest grop carbonil es dins l'extrèmitat de la cadena, se tracta d'un grop aldeid (-CHO) e l'òsa recep lo nom d'aldòsa. Se lo carbòni carbonilic es dins una autra posicion, se tracta d'una cetòna (-CO-) e l'òsa recep lo nom de cetòsa.
Ansin per leis aldòsas de 3 a 6 atòms de carbòni avèm:
- 3 carbònis: triòsas, i a un: D-gliceraldeid.
- 4 carbònis: tetròsas, i a dos, segon la posicion dau grop carbonil: D-eritròsa e D-treòsa.
- 5 carbònis: pentòsas, i a quatre, segon la posicion dau grop carbonil: D-ribòsa, D-arabinòsa, D-xilòsa, D-lixòsa.
- 6 carbònis: exòsas, i a uech, segon la posicion dau grop carbonil: D-alòsa, D-altròsa, D-glucòsa, D-manòsa, D-gulòsa, D-idòsa, D-galactòsa, D-talòsa.
Lei cetòsas de 3 a 6 atòms de carbòni son:
- Triòsas: i a un: diidroxiacetòna.
- Tetròsas: I a un: D-eritrulòsa.
- Pentòsas: I a dos, segon la posicion dau grop carbonil: D-ribulòsa, D-xilulòsa.
- Hexòsas: I a quatre segon la posicion dau grop carbonil: D-sicòsa, D-fructòsa, D-sorbòsa, D-tagatòsa.


text:
Ili
Ili (Iлe en cazac, Или en rus; 伊犁河, Yili He en chinés) es un riu endoreïc dau nord-oèst de China (Prefectura Autonòma Cazaca d'Ili, dins la region de Xinjiang) e dau sud-èst de Cazacstan (Província d'Almaty).
Sa longor es de 1439 km, que 815 km son en Cazacstan. Nais dins l'èst dei Monts Tian Shan de la confluéncia dei rius de Tekes e Kunges (o Künes) qu'alimentan lei glaciers. Drena lo bacin comprés entre lei Monts Tian Shan au sud e Borohoro au nòrd. Sa vau fertila contrasta ambé l'environa arida.
Se trai dins lo lac Balqash que n'es l'afluent principau (i adutz 15 km3 d'aiga per an) e onte forma un grand dèlta d'aperaquí 1800 km2 presentant de vastei zonas aigassosas (laquets, paluns) e una vegetacion luxurianta.
Partida chinesa[modificar | modificar la font]
Au nòrd, la vau superiora d'Ili es separada de Jongaria per lei Monts Borohoro, e au sud es separada dau Bacin de Tarim per la cadena principala dei Monts Tian Shan. Aquela region foguèt tre la fin dau sègle XVIII lo bastion de la Dinastia Qing en Xinjiang (aperavans nomenat « Turquestan Orientau »); foguèt ocupada per Russia de 1871 a 1881, valent a dire de la rebellion de Yaqub Beg fins au Tractat de Sant Petersborg.
Actualament, la region fa partida de la Prefectura Autonòma Cazaca d'Ili en Xinjiang. La vila principala de la region, Yining (Kulja), se situa sus la riba nòrd dau riu a 100 km en amont de la frontiera internacionala. Fins au començament dau sègle XX, la vila se conoissiá mai que mai sota lo meteis nom que lo riu. Sus la riba sud, devèrs la frontiera internacionala, se situa lo Xian Autonòm Xibe de Qapqal[1], qu'es lo país natau de fòrça membres dau pòble Xibe (una minoritat nacionala), descendents de sordats mes en garnison en 1764 per l'emperaire dins aquela Marcha novament conquistada.
Partida cazaca[modificar | modificar la font]
A la partida de Cazacstan drenada per Ili e seis afluents se li ditz Zhetysu en cazac e Semirechye en rus (çò es: « Sèt rius »).
La centrala idroelectrica de Kapshagai foguèt bastida entre 1965 e 1970[2] près de la vila omonima subre lo cors mejan d'Ili, formant la retenguda de Kapshagai.
Tamgaly-Tas, aperaquí 20 km en avau subre Ili, es un site d'inscripcions rupèstras, marcat dempuei 2004 sus la lista dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO. En cazac, lo mot de Tamgaly significa « luòc pintat », e Tas « pèira ».


text:
Linha 4 del Mètro de Barcelona
La Linha 4 o linha jauna del Mètro de Barcelona foguèt inaugurada en 1974, mas se poiriá considerar la segonda linha en ancianetat, amassa amb la Linha 1, que lo tram entre Passeig de Gràcia e Jaume I foguèt inaugurat en 1926 coma ramal de Grand Mètro de Barcelona actual Linha 3.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e los garatges se tròban a Via Júlia e al Triangle ferroviari e a de ligams de servici amb la Linha 5 a Maragall, amb la Linha 11 a Trinitat Nova, e la Linha 3 a Passeig de Gràcia. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 2100 e 9000.
La L4 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1999, malgrat que perdèt lo darrièr tram entre la Pau e Pep Ventura en 2002 que s'apondèt a la Linha 2, per se considerar una connexion mai rapida entre lo centre de Barcelona e Badalona. Es en bastiment e gaireben plan acabada l'òbra del tram entre la Pau e Sagrera-Meridiana en passant per Sagrera-TAV, malgrat que se possibla que momentanèament utilize lo tunèl la Linha 9 per poder avançar la siá inauguracion.


text:
25 ans de Chornobyl
Chamnhem d’èra, Suertam dau nuclear
Fukushima, Chornobyl, jamai pus !DIMARS 26 D'ABRIU DE 2011 A 12h
PLAÇA DE LA MÒTA - LIMÒTGES
RASSEMBLAMENT e Despart de la MANIFESTACION
D'acianta 18h sus la plaça de la mòta :
TAULHIER d'informacion sus lo nuclear civile e militar, los scenaris de surtida dau Nuclear, las alternativas energeticas, echa
MAPA GIGANTA : „Nuclear : Dangier permanent“
Sosten per l'associacion « Enfants Tchernobyl Belarus »26 d'abriu de 1986 - 26 d'abriu de 2011 :
25 ans de messonjas de l’industria nucleara,
de l’Organizacion Mondiala de la Santat (OMS) e de las autoritats.
En questa prima de 2011, alaidonc que la catastròfa de Chornobyl dura aura dempuei 25 ans, un noveu desastre nuclear major se passa au Japon.
Dempuei 25 ans, las autoritats deneguen las consequéncias dau drama de Chornobyl sus la santat de las populacions. Auei, alaidonc que l'istòria se repeta, laissem pas la machina de desinformar tornar foncionar.
En solidaritat coma las victimas de Chornobyl, en solidaritat coma los Japonés que subissen la catastròfa de Fukushima, fajam la lumiera sus los ravatges e las riscas liadas a l'industria nucleara, de pertot dins lo monde.
Auei mai que jamai, rapelem que las alternativas au nuclear existen, rapelem que de pertot dins lo monde, l'eficacitat energetica e las energias renovelablas progressen mai regde que l'atòma, e esperen mas d'esser enfin sostengudas.
Per evitar un noveu Chornobyl, per dire "Fukushima jamai pus", fajam auvir nòstra votz.
Prumiers signataris : AdOC, Amis de la Terre Limousin, ATTAC 87, Collectif Antilop.psi Limoges, les FFFLIC, Gardarem la Tèrra país Lemosin, Jeunes Ecologistes Limousin, Limousin Nature Environnement, Sortir du Nucléaire 87, Union Pacifiste, Velorution Limousin….
Emb lo sosten : Alliance Ecologiste Indépendante, Alternatifs 87, CAP 21, Europe Ecologie Les Verts Limousin, Parti de Gauche 87, Nouveau Parti Anticapitaliste 87…
Contacte : sortirdunucleaire87@gmail.com o Emelyne au 06 74 31 29 95
Ne'n saubre mai : www.chernobyl-day.org
Co-veituratge dempuei Pairac - Aimostier - Mas Leu/St Liunard... : Contactatz Céline au 06 74 69 19 24 o sortirdunucleaire87@gmail.com
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Chernobyl Day
1 Chernobyl Day le Lun 18 Avr - 8:58
maime
Lemosin de prumiera !
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Lou saunéy dous trés petits càssous
Û die héns lou bos trés petits càssous que parlaben de ço qui hasoùrẹn déths quoan estéren baduts grans, e cadû e disè souns proujéts, souns saunéys.
Lou permè esmabut per la luts e las estéles que disèbe : « You quoan sìey badut gran que bouleri que-m transfourmèssẹn en « coffre à bijoux », enta-y hica lous méys beroys dou moùndẹ !… »
Lou segoun qui aymabe bédẹ lou reflèt dous lugras sus las aygues clares de l’arriu que disèbe : « You quoan sìey badut gran que bouleri que hasoùssẹn de you û gran trés mats enta nabiga sus toutes las mas dou moùndẹ !… »
Lou tresau qui-s plasèbe à espia las luts misteriouses de las candèles déns lous oélhs dous maynats lous dies de grane hèste que disèbe : « You que bouleri bàdẹ hère gran, talamén gran que quoan lou moùndẹ e m’espièssẹn, qu’aboùssẹn à lheba lou cap tout haut e que pensèssẹn au cèu e au Boun Diu !… »
Lous printéms, lous ibèrs, lous estius que passèn lountéms, lountéms… E per û bèth die d’abor, trés bucheroûs que hasoun càdẹ lous trés càssous à grans cops de pioles, qu’ous debiten e qu’ous amien dap trés muléts en û arressegàyrẹ.
Debath la soûe pèth cadû, adare cassourre, que-s imaginabe soun hat à la soûe fayçoû !… E finalamén lou qui auré boulut esta « coffre à bijoux » que feni minyadére à bestia, lou qui auré boulut esta û trés mats que debiengou ûe barque de pescadou, e lou tresau qu’estou debitat en granes pèces e hicat à seca enço d’û menusè.
Lous ans que passèn e lous trés càssous que s’abèn desbroumbat lous lous saunéys, quoan per ûe noéyt d’ibèr ûe douce luts d’estéle que-s pausè sus la minyadére e sus û drin de hé, ûe yoéne hémne que hasou bàdẹ û maynat, soun pay qu’ou hiquè déns la minyadére troussat héns û linçòu. Û sé d’estiu ûe troupe d’òmis que bouloun trabersa û lac dap la barque de pescadou, ûe horte tempèste que-s lhebè e pensè hat-bira tout déns l’aygue, més û d’éths qui semblabe esta lou mèstẹ qu’estenou lous bras e la tempèste que-s calmè. Quoan à las pèces hicades à seca, ûe hourère d’òmis que las prengou enta-n ha ûe crouts enta crucifia lou hilh de Diu.
Qu’éy atau que-s realisèn lous saunéys dous trés petits càssous, lou permè ne poudè pas abé miélhẹ tresor héns la minyadère, lou segoun û capitène de barque dous méy abisats e lou tresau cade cop qui l’espiaben que pensaben à Diu.
Qu’éy doun permetut de sauneya !…
Andrèu de Sarramoune
Coùntẹ primat aus Yocs Flouraus 2012
de l’Institut Biarnés e Gascoû


text:
Categoria:Article de traduire/ca
- Contributors : Traductors dempuèi lo catalan - Relectors dempuèi lo catalan
- Paginas de traduccions : Article de traduire - En cors de traduccion - Articles de tornar legir - Articles en cors de relectura - Traduccion acabada - Totas las paginas de traduccion dempuèi lo catalan
- Projècte:Seguit dels articles de qualitat de las autras wikipèdias/Catalan
- Activitat sus las traduccions dempuèi lo catalan
- Per vos inscriure coma contributor, utilizatz una e/o l’autra d'aquelas boitas d'utilizaire sus vòstra pagina personala :
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Traduccion|Traduccion/ca}}
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Relector|Traduccion/ca}}
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : genièr 2017 - decembre 2016 - novembre 2016 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
Articles dins la categoria « Article de traduire/ca »
Aquesta categoria conten los 7 articles seguents.


text:
Litre
Lo litre (simbòls: l o ben L, letra èla en minuscula o en majuscula, a vegadas ℓ) es dempuèi 1964 un nom especial per lo decimètre cubic (simbòl: dm3) segon la decision presa per la 12a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras (CGPM). L'unitat de volum del Sistèma Internacional d'Unitats (SI) es lo mètre cubic (simbòl: m3); lo litre equival a un milen de mètre cubic. Lo simbòl L foguèt adoptat en 1979 per la 16a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras e es recomandat per evitar de confusions amb la chifra 1.
Es pas una unitat del Sistèma Internacional, mas lo SI n'accèpta l'usatge tot en recomandant l'utilizacion de las unitats del SI[1][2], e es una unitat fòrça utilizada dins la vida quotidiana mas es pas recomandada dins lo camp de la sciéncia.
L'etimologia de l'unitat deriva d'una antica unitat de volum francesa, lo litron, via l'unitat medievala litra (en latin). Aquela darrièra ven al meteis temps d'una unitat grèga de gaireben 16 onças. Lo sistèma metric francés prenguèt lo litre per unitat de basa [3]
Somari
- 1 Istòria
- 2 Multiples
- 3 Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats
- 4 Referéncias
- 5 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del litre se tròba dins lo procèssus d'unificacion de las mesuras de la Revolucion Francesa, decidit per l'Assemblada Constituenta de 1791 per resòlvre lo problèma de la diversitat de las mesuras dins lo reialme. Lo litre apareis pel primièr còp amb la mesura de la capacitat dins la lei del 18 germinal de l'an III[4] (7 d'abril de 1795) definit en foncion del mètre[5], lo litre se definís coma « la mesura de volum, tant pels liquids coma pels solids, d'un cube amb una aresta egala a una desena partida d'un mètre ».
En 1879 lo Comitat Internacional dels Peses e Mesuras adoptèt lo litre e son simbòl l minuscula[6]. En 1901, la tresena Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras tornèt definir lo litre coma « lo volum ocupat per la massa d'un quilograma d'aiga pura a sa densitat maximala e jos la pression atmosferica normala », çò que vòl dire: aiga pura a 1 atm e una temperatura un pauc superiora a 3,98 °C[7]. Lo litre, segon aquela definicion, equivaliá a 1,000028 dm3 (inicialament 1,000027 dm3).
Pus tard s'especifiquèt pel punt de referéncia que la densitat maximala de l'aiga èra a 4 °C atal la densitat de l'aiga pura es leugièrament inferiora a 1,0000 kg/l.
Un dels scientifics que provèt los desviaments de la mesura del litre foguèt lo fisician Charles Édouard Guillaume,[8] que en 1904 provarà experimentalament que la densitat de l'aiga a 4 °C èra de 1,000028 dm3[9].
Finalament, a causa de la complexitat de la definicion del litre, en 1964 se tornèt utilizar la definicion de 1793, de la 12a CGPM[10] constatant en 1960 qu'aviá una diferéncia de 28 milionens a respècte del decimètre cubic[11], lo litre venguèt pas pus qu'un nom especial pel decimètre cubic.
En 1979, la 16a CGPM decidiguèt l'utilizacion tant de la l minuscula coma la L majuscula per evitar las confusions entre la l e lo nombre 1[12] o amb la letra "i" majuscula, amb l'indicacion que dins lo futur restarà pas pus qu'un dels dos simbòls. A l'ora d'ara, los dos simbòls existisson encara.
Abans 1979, lo simbòl ℓ (U+2113), venguèt familiar dins qualques païses; per exemple, èra recomandat per la publicacion M33 de la South African Bureau of Standards. Aquel simbòl se pòt trobar encara dins de païses de lenga anglesa e son usatge encara es acceptat en Japon e dins la Corèa del Sud. De païses (coma Canadà) recomandavan utilitzar la minuscula ℓ totjorn quand es possible o per defaut (totjorn per evitar la confusion possibla amb lo numeral 1).
La 16a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras, rendèt possible l'usatge dels dos simbòls. La L majuscula es aquela que s'utiliza en practica, daissant relegada la ℓ minuscula als puristas.
En 1990, lo Burèu dels Peses e Mesuras considerèt prematurada l'eliminacion d'un dels dos simbòls.
Multiples[modificar | modificar la font]
Al litre s'aplican los prefixes del Sistèma Internacional d'Unitats; lo pus utilizat es lo millilitre qu'equival a la milena partida d'un litre. Notar que los pus utilizats son marcats en negreta.
Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats[modificar | modificar la font]
Sistèma Convencional Estatsunidenc[modificar | modificar la font]
Relacion amb lo litron[modificar | modificar la font]
Lo litron es una anciana unitat francesa de volum, que serviguèt per mesurar los grans. D'aquela unitat se deriva etimologicament lo nom del litre. Lo volum d'un litron es equivalent a 0,813 l[13][14]
Equivaléncias aproximativas de mesuras de cosina[modificar | modificar la font]
- Un culhièr de cafè: 5 ml
- Un culhièr de dessèrt: 10 ml
- Un culhièr de sopa: 15 ml
Etiquetatge de volums dels fluids[modificar | modificar la font]
Dins la majoritat de las begudas, suls botelhons destinats al consumidor final i a d'etiquetas que balhan la quantitat totala del volum contengut.
Utilizacion del litre per mesurar de volums non liquids[modificar | modificar la font]
Lo pus abitual es d'utilizar lo litre per mesurar los volums dels liquids (aiga, vin, òli, etc.) tanben per indicar la capacitat de:
- Bombonas de gas.
- Motors: Se mesura lo volum en litres ont se desplaçan totes los pistons.
- Frigorifics: Sa capacitat se sòl exprimir en litres.
- Forn microondas: Un forn microondas de 20 litres.
- Sac d'espatlas: De 25 litres, de 40 litres fins a 50.
Referéncias[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Barril (unitat)
- Galon (Gal.)
- Pinta
- Quilograma
- Onça liquida (fl.oz.)
- ↑ Los « jorns » e las « oras » son d'exemples d'autras unitats que son pas del SI mas acceptadas pel aquel
- ↑ (en) http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf Burèu Internacional dels Peses e Mesuras, 2006
- ↑ (en) The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English de Steven Schwartzman, 1994, ed MAA, ISBN 0-88385-511-9
- ↑ (fr) Décret relatif aux poids et aux mesures 7 d'abril de 1795
- ↑ Lo tèxte original èra: "Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixième partie du mètre."
- ↑ (en) BIPM:Unitats que son pas del SI mas acceptadas per èsser utilizadas
- ↑ (fr)Definicion del litre a la Resolucion numèro 1 de la 3a reünion de la CGPM en 1901.
- ↑ (ca) Enciclopedia Universala Illustrada, ed Espasa-Calpe, S.A, 1920
- ↑ (en) 1904 and all that, de J. L. Heilbron e W. F. Bynum, ed Nature, International weekly journal of science
- ↑ (fr)Resolucion numèro 6 de la 12a reunion de la CGPM de 1964
- ↑ (fr)Resolucion numèro 13 de la 11a reünion de la CGPM de 1960
- ↑ (fr)Resolucion numèro 6 de la 16a reünion de la CGPM de 1979
- ↑ (es) Granda Enciclopedia Larousse, ed Planeta, Barcelona, 1967 ISBN 84-320-2036-2
- ↑ (pl) Anticas Unitats: Volum, ed pixiland.info http://pixiland.info/pl.page08e.htm


text:
1650
Aquesta pagina concernís l'an 1650 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Fonda. Lo 18 de genier, la regenta Ana d'Àustria ordonèt l'arrestacion dau prince de Condé, dau prince de Conti e dau duc de Longueville. Aquò entraïnèt la revòuta de sei protegits e dei províncias que lei sostenián e lo començament de la Fonda dei Princes. De mai, unei senhors francés qu'avián sostengut la Fonda Parlementària jonhèron l'insureccion novèla.
Lo cardenau Mazarin assaièt de pacificar leis insureccions provincialas. París foguèt fisat a Gaston d'Orleans, oncle dau rèi mai autor d'unei complòts dins lo corrent dau rèine precedent, e de campanhas permetèron de sometre Normandia (febrier) e Borgonha (març-abriu). En junh, Mazarin deguèt s'opausar a una ataca espanhòla còntra Compiègne. Puei, s'ocupèt de sometre Guiana onte se turtèt a una resisténcia importanta. Pasmens, foguèt obligat de laissar d'avantatges importants ai partits dirigits per Vendôme, Beaufort e Gondi. De mai, Gaston d'Orleans se raprochèt de Gondi. Ansin, lo cardenau deguèt rapidament negociar un acòrd permetent au rèi d'intrar dins Bordèu en cambi d'una retirada segura per lei defensors. Enfin, lo 15 de decembre, la principala armada dei senhors rebèls, sostenguts per d'unitats espanhòlas, foguèt batuda a Rethel. Pasmens, la posicion d'Ana d'Àustria e de Mazarin demorèt mau segura en causa de negociacions entre lei principalei faccions de rebèls, Gaston d'Orleans e d'una campanha ostila au cardenau italian.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Oman[modificar | modificar la font]
Conquista de Mascate per l'insureccion menada per leis Iarubitas. Après aquela victòria, leis Omanés contunièron d'atacar lei possessions portuguesas lòng dau litorau african.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- René Descartes, matematician, fisician e filosòf francés.


text:
Ortès
Ortès qu'ei ua vila de Bearn, que'n ho la capitala après Morlans e abans Pau e lo sièti deu poder deus vescomtes de Bearn de la dinastia deus Montcada (estant Gaston Fèbus lo mei famós d'eths). Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada capvath de Bearn dens la plana, Ortès qu'ei traucada peu Gave de Pau.
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut modèrne qu'ei deu sègle XIX ; que's blasona atau : deu camp de gules au pont deu lòc de quate arcas inegaus dab au son miei ua tor crenelada e caperada maçonada de sable acostat de duas claus d'or
Istória[modificar | modificar la font]
L'istòria d'Ortès qu'ei ligada a la soa topografia : ua hauta coma on e ho bastida ua hortalessa abans deu castèth de Moncada, e lo gave dab un ga puish tanben dab lo famós pont. Au pe deu castèth (mes mei enlà) e au ras deu pont (e de l'aute costat deu pont), un barri que's bastí (lo borg vielh) ; puish, en traucar lo pont deu costat de l'arribèra deu costat deu castèth, Ortès edifiquè lo Borg Nau. Fin finau, lo Borg de Montcada que's bastí en tot minjar las tèrras e las pèiras deu castèth deu Vescomte.
Gaston VII de Bearn qu'i bastí lo castèth entà remplaçar la modèsta hortalessa e atau, los sègle XIII e XV Ortès que ho capitala de Bearn.
Durant las Guèrras de religion las òsts protestanta de Gabriel Ièr de Montgomery que perpetrèn massacres e execucions e Ortès los sons bastiments religiós e lo son castèth que hon sacamandejats peus partisans reformats de la reginaJoana III de Labrit. Aquesta que fondè l'Academia Protestanta d'Ortès qui dè a la vila un prestigi deus gran dens lo monde protestant d'aquestas tempsadas.
Com dens la resta de Bearn lo catolicisme que ho restablit en 1620 dab l'Edicte d'Integracion deu rei Loís XIII de França.
Dab la mudança de la capitala a Pau, los desvolopament d'Ortès que mermè.
En 1814 que s'i escadó la batalha d'Ortès on las tropas deu duc de Wellignton e hon victoriosas suber las deu marescau Solt.
Au sègle XX lo parçan d'Ortès que ho marcat per l'industrializacion deu Bacin de Lac.
Barris[modificar | modificar la font]
Tradicionaument, Ortès que compta tres quartièrs ancians : Lo Borg Vielh, lo Borg Nau e lo Borg Montcada. A l'origina, de segur, lo castèth de Montcada que's quilhava au som de la soa coma emparant lo borg vielh juson au ras deu Gave de Pau.
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
De l'Etat Mejana, Ortès que consèrva la tor Montcada (sola causa demorada deu castèth de Gaston Fèbus qui las soas pèiras be servín entà bastir lo borg deu medish nom), la glèisa de Sant Pèir, lo pont fortificat.
L'ostau conegut com l'ostau de Joana de Labrit qu'arcuelha lo Musèu deu Protestantisme Bearnés.
De la soa istòria protestanta, Ortès que conserva lo temple protestant en activitat mei vielh de França (a maugrat d'estar pro modèrne e d'un estil neoclassic).
Situat suu camin de Sant Jacme de Compostela, lo convent de las sòrs Clarissas que persegueish la tradicion en acessar los romius per ua nuèit.
La glèisa de Sent Pèir d'Ortès qu'ei la mei hauta glèisa gotica bearnesa.
En bèth sortir d'Ortès, de cap a Lac e suu costat de la rota òm troba ua vielha bòrda qui acèssa lo musèu de Francés Jacme e, dinc a març de 2014[1], l'associacion Per Noste.
Espòrts[modificar | modificar la font]
Ortès e lo son Estadi de La Moteta (uei vodat a d'autas activitats) que ho l'ostau d'ua de las màgers equipas europèas de basquet e regularament purmèra deu campionat francés : Lo Vam Bearnés de Pau-Ortès (en francés : Élan Béarnais de Pau-Orthez). .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Per Noste edicions », sur www.pernoste.com (consurtat lo 8 de març de 2016)


text:
Meridian
En geografia, un meridian es un mièg grand cercle imaginari traçat sul glòbe terrèstre religant los pòls geografics. Totes los punts de la Tèrra situats sus un meteis meridian an la meteissa longitud. Se sona tanben d'arc de meridian entre doas latituds.
En astronomia, un meridian es un grand cercle imaginari traçat sus l'esfèra celèsta, passant pels pòls celèstes. L'ascension drecha, per exemple, es localizada pels meridians celèstes. Lo meridian, o plan meridian, d'un luòc es un grand cercle de l'esfèra celèsta passant pel pòl celèst, lo zenit e lo nadir d'un luòc. A miègjorn solar, lo Solelh es dins lo plan meridian.
Somari
Proprietats[modificar | modificar la font]
Totes los meridians son perpendiculars a totes los parallèls e an totes la meteissa longor. Son de grands cercles o de mièg grands cercles e la pus corta distància entre dos de lors punts.
Par convencion, i a tres cents seissanta meridians separats par un gra d'arc.
Fuses oraris[modificar | modificar la font]
Un fus orari correspond a un angle equivalent a 15 meridians, sabent qu'i a vint-e-quatre oras dins una jornada.
Mila marina[modificar | modificar la font]
La mila marina foguèt definida coma la 60ena partida d'un gra de meridian; equival en mejana a 1 852 m.
Meridians particulars[modificar | modificar la font]
Meridian d'origina[modificar | modificar la font]
Se las latituds se pòdon mesurar a partir de l'eqüator, existís pas de referéncia naturala equivalenta per fixar l'origina de las longituds. Es doncas necessari de definir un meridian d'origina, ont los punts an per definicion una longitud egala a zèro.
A l'ora d'ara, lo meridian d'origina per la màger part dels sistèmas geodesics es vesin del meridian de Greenwich, que passa per l'observatòri de Greenwich, en Anglatèrra. Fins al començament del sègle XX, diferents païses utilizèron d'autres meridians d'origina coma lo meridian de París en França (2° 20' 14" E), lo meridian de Berlin en Alemanha (13° 24' E), lo meridian de Toledo en Espanha o lo meridian d'Uppsala en Suècia. En França, lo rei Loís XIII decretèt per ordenança en 1634 que lo primièr meridian seriá aquel dich de l'illa de Fèrre (uèi illa d'El Hierro dins l'archipèla de las Canàrias), arbitràriament situat a 20° 00' 00" a l'oèst del meridian de París. Aquela localizacion permetèt d'obtenir una longitud positiva per totas las tèrras europèas e foguèt longtemps utilizada per d'autres païses.
La longor del meridian a la longitud de París serviguèt, en 1791, per definir lo mètre coma novèla unitat de longor. Aquel foguèt definit coma la dètz milionena partida d'un mièg meridian terrèstre (un meridian es un mièg cercle); la Tèrra a una circonferéncia de gaireben 40 000 km, o 40 000 000 m.
De causir un meridian d'origina de longitud 0° implica l'existéncia d'un antimeridian, situat a l'opausat sul glòbe. La linha de cambiament de data seguís aquel antimeridian sus la majora partida de sa longor.
Meridian magnetic[modificar | modificar la font]
Es un meridian particular passant pels pòls magnetics.
Frontièras[modificar | modificar la font]
Qualques frontièras entre païses o regions foguèron determinadas amb de meridians, lo cas foguèt mens frequent pels parallèls :
- 109en meridian oèst : frontièra entre Colorado e Utah entre los 37en e 41en parallèls nòrd e entre lo Nòu Mexic e Arizòna al sud del 37en parallèl nòrd. L'interseccion del 109en meridian oèst e lo 37en parallèl nòrd a Four Corners es l'unic punt ont quatre Estats se tòcan.
- 102en meridian oèst : frontièra entre Manitòba e Saskatchewan e una partida de la frontièra entre Nunavut e los Territòris del Nòrd-Oèst, en Canadà.
- 20en meridian èst : partida de la frontièra entre Namibia e l'Africa del Sud e Botswana
- Istoricament la linha de Tordesillas, situada a 46° 37' oèst, foguèt la linha de partiment de la tèrras pas encara exploradas pels Europèus entre Espanha e Portugal a la signatura del Tractat de Tordesillas en 1494.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pierre Bayart, La Méridienne de France, 2007, l'Harmattan, coll. « acteurs de la science ». Prefaci de Jean-Claude Pecker.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Ravensbourg (436)
Liste des communes
Ravensbourg
Ville de Ravensbourg, localité de l'Allemagne de 49 000 habitants.
La mairie de Ravensbourg a un site Internet.
Wangen im Allgäu
Ville de Wangen im Allgäu, localité de l'Allemagne de 27 000 habitants.
La mairie de Wangen im Allgäu a un site Internet.
Weingarten
Ville de Weingarten, localité de l'Allemagne de 23 000 habitants.
La mairie de Weingarten a un site Internet.
Leutkirch im Allgäu
Ville de Leutkirch im Allgäu, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie de Leutkirch im Allgäu a un site Internet.
Bad Waldsee
Ville de Bad Waldsee, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Bad Waldsee a un site Internet.
Isny im Allgäu
Ville d'Isny im Allgäu, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie d'Isny im Allgäu a un site Internet.
Bad Wurzach
Ville de Bad Wurzach, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Bad Wurzach a un site Internet.
Aulendorf
Ville d'Aulendorf, localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie d'Aulendorf a un site Internet.
Kisslegg
Ville de Kisslegg, localité de l'Allemagne de 8 500 habitants.
La mairie de Kisslegg a un site Internet.
Baienfurt
Ville de Baienfurt, localité de l'Allemagne de 7 100 habitants.
La mairie de Baienfurt a un site Internet.
Argenbühl
Ville d'Argenbühl, localité de l'Allemagne de 6 000 habitants.
La mairie d'Argenbühl a un site Internet.
Baindt
Ville de Baindt, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Baindt a un site Internet.
Horgenzell
Ville de Horgenzell, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Horgenzell a un site Internet.
Wilhelmsdorf
Ville de Wilhelmsdorf, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Wilhelmsdorf a un site Internet.
Altshausen
Ville d'Altshausen, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie d'Altshausen a un site Internet.
Vogt
Ville de Vogt, localité de l'Allemagne de 4 500 habitants.
La mairie de Vogt a un site Internet.
Fronreute
Ville de Fronreute, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie de Fronreute a un site Internet.
Wolpertswende
Ville de Wolpertswende, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Wolpertswende a un site Internet.


text:
Proxima Centauri
.
Proxima Centauri (latin per « (l'estela) pus pròcha del Centaure ») es l'estela pus prèpa del Sistèma Solar. Es una nana roja de magnitud aparenta 11,05 que, coma son nom o indica, es situada dins la constellacion del Centaure. Es una de las tres estelas que forman lo sistèma Alfa Centauri, e mai que gravite a l'entorn de las doas autras sus una orbita de mal determinar. Es l'objècte primari d'un sistèma planetari que lo sol objècte segondari conegut es Proxima Centauri b, un planeta que la descobèrta foguèt anonciada lo 24 d'agost de 2016.


text:
826
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 826 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de la flòta bizantina — totjorn afeblida per sei pèrdas de 822-824 — de reconquistar l'illa de Creta.
Wessex[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta còntra Mèrcia (→ 825), lo rèi Egbert de Wessex (802-839) mandèt son fiu per conquistar Kent, Sussex, Essex e Surrey. Lei resultats de la campanha son mau coneguts mai una partida d'aquelei territòris semblèt passar sota lo contraròtle de Wessex.
En parallèl, lo rèi Beornwulf de Mèrcia (823-826) ( ataquèt lo Reiaume deis Angles de l'Èst que demandèt la proteccion de Wessex. Aquò permetèt a Egbert d'estendre son influéncia vèrs l'èst. De mai, aprofichèt la mòrt de Beornwulf per renfòrçar sa poissança dins lo sud deis Illas Britanicas au detriment de Mèrcia (→ 827).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Beornwulf de Mèrcia, rèi de Mèrcia.
- Teodòr Estudita, teologian bizantin.


text:
Ardachir Ier
Ardachir Ièr[1] (mòrt en 241) fuguèt lo fondator de l'Empèri Sassanida e son premier rèi de 224 a sa mòrt après lo rebutament de la dinastia parta. Fuguèt remplaçat per son fiu Shapur Ièr (240[2]-272).
Vassau dau rèi part, Ardachir acomencèt a partir de 211 o 212 una tièra de campanhas còntra leis autrei vassaus de l'Empèri Part. Capitèt pauc a pauc d'unificar un territòri important dins lo centre dau plan iranian e lo rèi part decidiguèt d'arrestar aquela expansion. Aquò entraïnèt una revòuta d'Ardachir en 224. Lo 28 d'abriu de 224, lei Sassanidas fuguèron lei venceires de la batalha de Hormizdaghan que s'acabèt per la mòrt dau rèi part Artaban V (216-224). Aquò permetèt a l'insureccion d'obtenir lo sostèn progressiu de l'aristocràcia pèrsa e de conquistar la capitala, Ctesifont, en 226. Capitèt de gardar lo contraròtle de l'Empèri Part e contunièt la politica estrangiera de la dinastia precedenta ambé doas guèrras còntra lei Romans. En revènge, acomencèt una tièra de reformas intèrnas per melhorar l'administracion e aumentar sa centralizacion.


text:
Felip Douste-Blazy
Felip Douste-Blazy, nascut lo 1 de genièr de 1953 a Lorda, es un òme politic francés, membre de l'UDF puèi de l'UMP.
Cardiològ, foguèt deputat cònsol màger de Lorda puèi de Tolosa. E aprèp Ministre de la Cultura, de la Santat e dels Afars Estrangièrs, es uèi Conselhièr especial del Secretari General de las Nacions Unidas, encargat de las fonts innovadoras de finançament del desvolopament.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Natiu de Lorda, Filip Douste-Blazy seguèt d'estudis de medecina a Tolosa onte faguèt son internat en 1976, e sostenguèt sa tèsi en 1982. Foguèt cardiològ a Lorda e a Tolosa, a l'espital de Purpanh a partir de 1986. Venguèt professor de medecina en 1988 a la Facultat de Sciéncias de Tolosa, en epidemiologia, economia de la santat e de prevencion.
Començaments politics[modificar | modificar la font]
Dintrèt en politica en març de 1989 coma cònsol màger de Lorda[1].
Foguèt elegit deputat europèu, sus la lista Centre per Euròpa, en junh del meteis an pel Partit Popular Europèu.
Son ascencion foguèt aviada: elegit deputat dins la segonda circonscripcion dels Nauts Pirenèus a la fin de març de 1993, qu'abandonèt aprèp sa nominacion coma ministre delegat a la Santat, foncion que cumulèt amb aquela de pòrtaparaula del govèrn a partir de 1995.
A Lorda, Filip Douste-Blazy axèt son accion sul torisme. La RN 21, l'aeropòrt Tarbes-Aussun-Lorda e la novèla gara SNCF, lo novèl ofici del torisme e de de luòc d'acuelh pels malauts. Mas la Cambra Regionala dels Comptes constatèt en 1997 un aument dels còstes de foncionament de la vila. Los impòsts locals aumentèron de 77,8 % entre 1988 e 1994[2], per baissar a partir de 1998[3], lo deute de la vila èra de 206 milions de francs o 13 885 F per capita en 2000[4].
Ministre de la Cultura[modificar | modificar la font]
Sostenguèt de Jacques Chirac per venir president, foguèt nomenat ministre de la Cultura lo 18 de mai de 1995 aprèp la victòria.
En junh, tornèt èsser cònsol màger de Lorda.
Coma ministre de la cultura dirigiguèt sa politica cap als territòris urbans e rurals desfortunats, en associant los actors de l'agençament del territòri e de l'Educacion Nacionala[5].
En mai de 1997, foguèt escotelat a Lorda per un fòl[6].
Deputat e cònsol màger de Tolosa[modificar | modificar la font]
En junh, aprèp l'escac a las eleccions legislativas, tornèt a son sèti de deputat dels Nauts Pirenèus, venent president de l'UDF-Alliance a l'Assemblada Nacionala.
En març de 2001 se faguèt elegir dins la primièra circonscripcion de Nauta Garona. Ganhèt las eleccions municipalas de Tolosa, succedissent a Gui Hersant.
A la fin de 2001, s'associèt a la candidatura de Jaume Chirac per un segond mandat.
Elegit deputat de Nauta Garona en junh de 2002, venguèt secretari general de l'UMP, refusèt de dintrar al govèrn per demorar a Tolosa.
Es tanben mèstre de conferéncia a l'Universitat París VII - Diderot onte ensenha cada an la santat publica.
Ministre de la Santat[modificar | modificar la font]
Lo 31 de març de 2004, foguèt nomenat ministre de la Santat e de la Proteccion sociala, e abandonèt son mandat de cònsol màger de Tolosa, que lo remplacèt Joan-Luc Moudenc.
Ministre dels Afars Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Preferiguèt lo Ministèri dels Afars Estrangièrs a un Ministèri dels Afars Socials elargit dins lo govèrn Dominique de Villepin[7].
Se distinguiguèt per de porradas, quand confondèt Taiwan e Tailàndia o Croàcia e Kosova, e de declaracions embarrassantas, qualificant de « militar » lo programa nuclear, eca. Son manca de mestresa dels còdis diplomatics e dels afars, coma son gost per la comunicacion, encanhava los foncionaris del ministèri.
Coma ministre, defendiguèt una diplomacia umanitària, desvolopant lo fons Unitaid, finançament innovadís de compras de medicaments per una taxa de solidaritat suls bilhets d'avion, iniciada pels presidents Chirac e Lula.
Dempuèi 2007[modificar | modificar la font]
Demissionari aprèp la victòria de Nicolas Sarkozy coma president, renoncièt a se presentar a las legislativas dins la 1a circonscripcion de Tolosa.
Lo 3 de març de 2007, foguèt elegit president del conselh d'administracion d'Unitaid[8].
En junh de 2007, foguèt nomenat conselhièr, encargat de mission prèp del President de la Republica.
En febrièr de 2008, venguèt Conselhièr especial per las fonts innovadoras de finançament del desvolopament, prèp del Secretari General de las Nacions Unidas[9][10]. Dins aquel encastre, creèt MassiveGood, un programa umanitari per que los viatjaires pòscan far de microcontribucions a Unitaid quand resèrvan un bilhet d'avion o d'autres mejans de transpòrts sus Internet.
Aquel programa, que dirigís, es un escac, tecnic— retard dins la finalizacion del logicial — e public, malgrat los contactes establits amb Bill Clinton o Ban Ki-moon. La fondacion Unitaid s'arrestèt en 2010 amb de còstes 1000 còps superiors a las dintradas realas[11].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)lourdes Pascal Jalabert, « A Lourdes, le bilan controversé des années Douste », La Dépêche du Midi, 15 février 2000
- ↑ id=lourdes
- ↑ sanspitie Gilbert Laval, « Lourdes, sans pitié », Libération, 7 mars 2001
- ↑ id=lourdes
- ↑ Ministres, site del ministèri de la Cultura
- ↑ (fr)« Suite attentat Douste Blazy », site de l'INA, 2 de mai de 1997.
- ↑ (fr)« Philippe Douste-Blazy, Catherine Colonna à la diplomatie : le mariage du médiatique et de l'experte », Le Monde, 4 de junh de 2005
- ↑ Composicion de las instàncias d'Unitaid sul site oficial
- ↑ (en)[1], List of UN Senior Officials, June 27, 2011, p. 19
- ↑ (en)[2] Biographical Note - Secretary-General appoints Philippe Douste-Blazy of France as special adviser on innovative financing for development, 19 février 2008
- ↑ (fr)L'incroyable M. Douste-Blazy, per Sophie Coignard dans Le Point, lo 21 d'octobre de 2010.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Pour sauver nos retraites, éditions Plon, collection Demain, 1998
- Le profit partagé, éd. Plon, collection Demain, 2000
- La ville à bout de souffle, éd. Plon, collection Demain, 2000
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)site oficial
- (fr)ficha sul site de l'Assemblada Nacionala
- (fr)ficha sul site del Parlament Europèu


text:
Najat Vallaud-Belkacem
Najat Vallaud-Belkacem, nascuda Najat Belkacem lo 4 d'octobre de 1977 a Beni Chiker al Marròc, es una femna politica francomarroquina, nomenada lo 16 de mai de 2012 ministra dels Dreches de las Femnas e pòrtaparaula del govèrn de Jean-Marc Ayrault.
En 2007, èra pòrtaparaula de Ségolène Royal pendent la campanha de l'eleccion presidenciala, puèi en març de 2009, e encara pòrtaparaula de Ségolène Royal dins la primària presidenciala socialista de 2011. Lo 16 de novembre de 2011, François Hollande, venceire de la primària la nomena pòrtaparaula de sa campanha presidenciala.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Idèas e posicions
- 3 Publicacions
- 4 Mandats
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas, estudis, començament de carrièra[modificar | modificar la font]
Segonda d'una familha de sèt enfants, Najat Belkacem nasquèt dins la campanha marroquina en 1977 a Beni Chiker, un vilatge prèp de Nador, dins lo Rif. Jonhèt lo paire en 1982, emigrat en França e obrièr dins lo bastiment, amb maire e sa sòrre aïnada Fatiha e visquèron dins lo quartièr nòrd d'Amians[1].
En 2000, sortiguèt diplomada de l'Institut d'Estudis Politics de París ont encontrèt Boris Vallaud[2], (director general dels servicis del Conselh General de Sòna e Léger) que venguèt lo seu marit lo 27 d'agost de 2005. Aguèron de bessons, Louis e Nour, (2008).
Najat Belkacem comencèt sa vida professionala per jurista dins un cabinet d'avocats parisenc al Conselh d'Estat e a la Cort de Cassacion pendent tres ans[3].
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Najat Belkacem entra al Partit Socialista aprèp le 21 d'abril de 2002 e jonguèt, coma encargada de mission, en genièr de 2003 l'equipa de Gérard Collomb, senator-cònsol de Lion, (accions per renforçar la democracia de proximitat, la luta contra las discriminacions, la promocion dels dreches dels ciutadans o lor accès a l’emplec e al lotjament).
Elegida en març de 2004 conselhièra regionala de Ròse-Aups sus la lista de Jean-Jack Queyranne, (presidenta de la comission cultura). Demissionèt en junh de 2008.
En 2005, venguèt conselhièra nacionala al Partit Socialista.
Aprèp d'èsser assistenta parlamentària de Béatrice Marre (Oise) pendent un an, se liguèt, lo 22 de febrièr de 2007, l'equipa de campanha als costats de Vincent Peillon e Arnaud Montebourg[4].
En març de 2008, foguèt elegida conselhièra generala de Ròse a las eleccions cantonalas amn 58,52 % dels vòtes al segond torn e conselhièra municipala sus la lista d'Union de l'esquèrra conducha per Gérard Collomb pendent las eleccions municipalas a Lion.
En març de 2010, comencèt d'ensenhar als estudiants de master « afars publicas » de l'Institut d'Estudis Politics de París (prospectiva en politica).
A la candidatura de Ségolène Royal a la primària presidenciala socialista de 2011, venguèt tornarmai pòrtaparaula amb Delphine Batho e Guillaume Garot.
François Hollande, aprèp sa victòria a la primària presidenciala socialista de 2011 e sa designacion coma candidat del Partit Socialista e del Partit Radical d'Esquèrra a la presidenciala de 2012, nomenèt, lo 16 de novembre de 2011, Najat Vallaud-Belkacem pòrtaparaula per aquela campanha presidenciala.
Lo 16 de mai de 2012, Najat Belkacem, foguèt nomenada ministra dels Dreches de las Femnas e pòrtaparaula del govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Idèas e posicions[modificar | modificar la font]
Egalitat de las escasenças e pluralitat visibla[modificar | modificar la font]
Najat Belkacem relèva lo concèpte de « pluralitat visibla »[5] dins la societat francesa, diversitat e egalitat essent pas incompatiblas segon ela. Lo 15 de setembre de 2010, escriguèt e publiquèt amb lo sociològ Éric Keslassy un libre per la Fondacion Jean Jaurès[6] que los editors presentan atal: [[cita|En plana subredicha securitària del govèrn, Éric Keslassy e Najat Vallaud-Belkacem prepausan una « tresena via » per resòlvre las dificultats ligadas a l’integracion.
La nominacion de Najat Belkacem, « Ministra dels Dreches de la Femna » èra contra la lei d'interdiccion la portadura de la burqa.[7]
Al delà dels problèmas ligats a l'integracion, Najat Vallaud-Belkacem compta sur la nocion d'egalitat de las escasenças - egalitat de las oportunitats que fonciona pas mai dins nòstra societat çò que se verificariá per apauriment de la societat francesa, agreujat per la crisi. Lo jornal Le Monde publiquèt una tribuna de Najat Vallaud-Belkacem intitulada « Far pagar la crisi als paures es pas una fatalitat »[8], que torna sus la pauretat en França e las responsas politicas envisatjadas e envisatjablas.
Dreches LGBT e bioetica[modificar | modificar la font]
Encargada de las questions de societat al PS, s'ocupèt de l'egalitat dels dreches pels Lesbianas, Gays, Bisexuals e Rransgenres (LGBT) e las questions de bioetica. Considèra qu’es temps de « traduire l'evolucion del modèl familial dins lo drech »[9].
Sus las questions d’egalitat dels dreches pels LGBT, defend la dubertura del maridatge e de l’adopcion als parelhs de meteis sèxe e la luta contra l’omofobia e la transfobia. Rapèla qu'aquelas revendicacions son inscrichas dins las trenta prepausas prioritàrias del projècte del Partit Socialista per l'election presidenciala de 2012[10]. Pauc abans l'eleccion presidenciala de 2012, representèt lo candidat François Hollande al miting Egalitat LGBT 2012 organizat per l'Inter-LGBT e foguèt jutjada aquela que se sentèt lo melhor sus aquelas questions per la revista Têtu e paln amada del public LGBT[11].
Per la bioetica, Najat Vallaud-Belkacem trabalhèt amb Bertrand Monthubert, Secretari nacional del Partit Socialista encargat de l’Ensenhament Superior e de la Recèrca, sul subjècte en vista de la revision de las leis de bioetica.[12].
Revolucion numerica e questions de generacion[modificar | modificar la font]
Crei en la revolucion numerica, l’Internet liure e los malhums socials. Prenguèt alara posicion contra la lei Hadopi e fa partida del Collectiu de 40 autors.[13]Najat Vallaud-Belkacem, « Quand lo vuèit ideologic encontra la paur de l’avenidor: Hadopi »: (fr) La batalha Hadopi. , militant major dins aquel domeni.
Publicacions[modificar | modificar la font]
- amb Eric Keslassy Pluralitat visibla e egalitat de las oportunitat (setembre de 2010)
- amb Guillaume Bachelay Reagissètz ! Respondre al FN de A a Z, ed: Jean-Claude Gawsewitch Éditeur (setembre de 2011)
- Rason de mai !, ed: Fayard (març de 2012)
Mandats[modificar | modificar la font]
Conselh Regional de Ròse-Aups[modificar | modificar la font]
- Conselhièra regionala de Ròse-Aups, sus la lista de Jean-Jack Queyranne de març 2004 a 2008
- Presidenta de la comission cultura al Conselh Regional de Ròse-Aups de 2004 a 2007
- Vicepresidenta de la Region de Ròse-Aups encargada de la cultura de 2004 a 2007
- Membra de l'executiu de la Region de Ròse-Aups, conselhièra delegada a la cultura de julhet de 2007 a 2008
Conselh de la Comunautat Marroquina a l'Estrangièr[modificar | modificar la font]
- Membra del Conselh de la Comunautat Marroquina a l'Estrangièr de decembre de 2007[14] a decembre de 2011.
Conselh Municipal de Lion[modificar | modificar la font]
- Conselhièra municipala de Lion, 3n arrondiment sus la lista de Thierry Philip (9 de març de 2008)
- 6a adjuntat al cònsol màger de Lion: Grands eveniments - Jovença - Vida associativa depuis (2008)
- Conselhièra comunautària de la Comunautat Urbana de Lion (2008)
Conselh General de Ròse[modificar | modificar la font]
- Conselhièra generala de Ròse elegida lo 16 de març de 2008
Ministèri[modificar | modificar la font]
- Ministra dels Dreches de las Femnas, pòrtaparaula del govèrn dempuèi lo 16 de mai de 2012
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Bertoin" Jacques Bertoin,(fr) « Najat Belkacem, la visa en ròse », Jeune-afrique.com, 18 de març de 2007}}.
- ↑ "Bertoin">
- ↑ (fr)« Quand Ségolène Royal se defila, Najat Belkacem s'impausa » sus Libération, 2 de julhet de 2008.
- ↑ "Bertoin"
- ↑ (fr)Najat Vallaud-Belkacem - per una egalitat de las oportunitats Sul site worldconf.eu
- ↑ (fr)Pluralité visible et égalité des opportunités Sul site jean-jaures.org
- ↑ [http://www.rtl.fr/actualites/politique/article/nadine-morano-la-parite-ce-ne-doit-pas-etre-uniquement-pour-faire-beau-sur-la-photo-7748307129.
- ↑ [1], lemonde.fr, 27 d'octobre de 2011.
- ↑ (fr)Biethica: Traduisam l'evolucion del modèl familial dins lo drech, Le Monde, 16 de febrièr de 2011.
- ↑ (fr)Engatjment 26 del projècte del Partit socialista per 2012.
- ↑ (fr)http://www.tetu.com/actualites/elysee2012/les-candidats-a-la-presidentielle-ont-passe-leur-grand-oral-lgbt-21326 Los candidats a la presidenciala pasèron lor grand oral LGBT, ed:Têtu, 1èr d'abril de 2012.
- ↑ (fr)Rapòrt sus la revision de la lei bioetica.
- ↑ Les 40 auteurs de la Bataille Hadopi
- ↑ (fr)http://www.ccme.org.ma/fr/Le-Conseil/Textes-fondateurs/Communiqu%C3%A9-du-Cabinet-Royal-21-d%C3%A9cembre-2007.html Comunicat del Cabinet reial sul site ccme.org.man 21 de decembre de 2007


text:
Pereg
Pereg (Gentieg) en breton ( Piré-sur-Seiche en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat rurala traversada per la Seiche. Situada al sud-es de Roazhon a 8 quilomètres de Janzé.
Commune rurale traversée par la Seiche. Située au sud-est de Rennes à 8 kilomètres de Janzé.
Istòria[modificar | modificar la font]
Proprietat de Brient (o Briant), fondator de Chateaubriant a Modèl:La s-, aquel darrièr cedís la glèisa Santa Pierre de Piré e totes los sieus dreches al prieuré de Sant Salvador de Béré e als fraires de Marmoutier. Conan II de Bretanha, pòrti de Bretanha #aprovar e d'unas autras proprietats aguèron transmés pel continuament per Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, de contunh per Gaultier de Méral e Herbert, avesque de Roazhon en 1197. Lo senhor de Châteaubriant, Geoffroy III, #confirmar los meteisses religioses en la possession de las siás tèrras en Piré en 1217, #çò que #venir lo prieuré de la Franceule. Las tèrras apertenentas a las abbés de Marmoutier èran fòrça vastas e la parròquia de Piré fòrça important.
Jos la Revolucion francesa, la populacion de la municipalitat èra apareis, segon una publicacion apareguda en una revista de 1905 (l'an de la promulgation de la Lei de separacion de las Glèisas e de l'Estat), favorable als cambiaments aportats per la Revolucion, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària èra aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté, celebrada a partir de 1795[1].
Propriété de Brient (ou Briant), fondateur de Chateaubriant au Modèl:S-, ce dernier cède l'église Saint Pierre de Piré et tous ses droits au prieuré de Saint Sauveur de Béré et aux moines de Marmoutier. Conan II de Bretagne, duc de Bretagne approuva et d'autres propriétés furent transmises par la suite par Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, puis par Gaultier de Méral et Herbert, évêque de Rennes en 1197. Le seigneur de Châteaubriant, Geoffroy III, confirma les mêmes religieux dans la possession de leurs terres en Piré en 1217, ce qui devint le prieuré de la Franceule. Les terres appartenant aux abbés de Marmoutier étaient très étendues et la paroisse de Piré très importante.
Sous la Révolution française, la population de la commune était paraît-il, selon une publication parue dans une revue de 1905 (l'année de la promulgation de la Loi de séparation des Églises et de l'État), favorable aux changements apportés par la Révolution, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire était celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté, fêtée à partir de 1795[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399


text:
Adixatz beròi moundé!
Lous CD's que's poden croumba en comandan a l'email : doulot@yahoo.fr
Tau mathieu qui ditz de qu'em bianes-biarnisan qu'eu respounem de qu'em aussalés-aussalisants. E que la mé louengo mairana qu'ei estada poupado a casa.
Si'm bos parla apero'm au xx.xx.xx.xx.xx e que parlaram deu pèis.
A touts lous qui's demandan perque lou X e's dits "ch" que demandenn aus bascous catalans, pourtugues et brazilias atau que saberann perqué!
Estar de Laruntz e sustout adixchchxxatz
Dernière édition par L'Òmi le Lun 25 Aoû - 23:41, édité 1 fois (Raison : Se voletz balhar un numero de telefonet, passatz per los messatges privats. Mercés. L'Òmi.)


text:
Linha de Kármán
La linha de Kármán s'espandís segon las normas internacionalas, a 100 km en dessús de la superfícia de la Tèrra. Definís lo tèrme entre la Tèrra e l'Espaci per la Federacion aeronautica internacionala[1].
Origina[modificar | modificar la font]
Lo nom d'aquela linha ven del nom del fisician ongroamerican, Theodore von Kármán, que calculèt l'altitud dempuèi que l'atmosfèra ven trop teunhe per d'aplicacions aeronauticas. En efecte, pasmens qu'existís pas de limita estricta al delá de que l'atmosfèra de la Terrà existís pas pus, mai l'altitud aumenta, mens l'atmosfèra es densa, e doncas existís un tèrma dempuèi que se pòt levar los efecte de l'atmosfèra (viscositat, fregadís...).
Definicion[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra d'una planèta s'acaba pas subitament a una nautor verticala precisa, mas ven totjorn mai escassa amb la distància verticala. E mai, segon la definition de las diferéncias jaças que compausan l'espaci a l'entorn de la Tèrra, la linha determinant aquela frontièra pòt variar fòrça. Considerant la termosfèra e l'exosfèra coma composants de l'atmosfèra e non de l'espaci, se deuriá marcar la talvèra de l'espaci fins a 10 000 km al dessús del mar. Atal la linha de Kármán pren lo ròtle d'una linha arbitrària basada sus las consideracions segentas:
Un avion demòra en l'aire sonque s'avança de contunh dedins l'aire a l'entorn, per que las alas asseguren la portança. Se lo coeficient de portança d'una ala a un angle d'ataca donat es conegut, la portança producha dins un debit precís s'exprimís de biais seguent:
Ont :
- es la massa volumica, caracterisant lo mitan que lo desplaçament se debana,
- es la velocitat,
- es la superfícia de l'objècte (dicha superfícia alària per una ala d'aeronau),
- es lo coeficient de portança.
La portança (C) producha es directament en foncion de la densitat de l'atmosfèra (p). Totes los autres factors incambiats, la velocitat vertadièra de l'avion (V) deu augmentar per colomar la densitat flaca de l'aire dins las mai grandas nautors.
Una nau espaciala en orbita depend d'un equilibri entre la pesantor e lo compausant centre fugissent del seu movement a l'entorn de la Tèrra. S'orbita mens aviat, la pesantor menará progressivament la nau cap al bas. Aquela velocitat requerida se nomena velocitat orbitala e varia segon la nautor de l'orbita. Per l'Estacion Espaciala Internacionala en orbita terrèstra bassa, la velocitat orbitala apròcha 27000 km/h.
Per un avion qu'ensag de volar totjorn mai naut, l'aire arrarit dona totjorn mens de portança, çó qu'exigís una velocitat totjorn mai granda per generar la portança que cal. Fin finala, a una nautor donada, deu volar tan aviat per generar pro de portança qu'atenh la velocitat orbitala. Lo consèpte la linha Kármán es de marcar l'altitud que la velocitat de vol demandada egalariá la velocitat orbitala.