text:
49-Plumalhon
22 mai 2004 02:39 0 messages
p.4 : Lo Kon-Tiki
p.8 : Ulisse m’estosse contat
p.12 : jòc deus batèus
p.14 : La tortuga lut
p.18 : conte, un rencontre estranh
p.24 : BD de la vop
- lo radèu (VS)
populacion de las Marquèsas : migracion ?
Thor Eyerdahl, "La Polinesia e l’America, un estudi sus las relacions preistoricas"
Kon Tiki (rei sorelh en lenga inca) : radèu de balsa
despart lo 27/04/47 : 3 mes de navigacion dinc a Puka-Puka
bibliotèca d’Oslò
Ulisse
legenda de l’Odissea : estret de las Dardanelas
batèus de uei
- petrolèr
- idrolissaire
- paquebòt
- pòrta contenidors
- mineralèr
- pòrta carris
le marché des navires rouliers en 2002
jòc deus batèus
epòca faraonica
los fenicians
Eric lo Roge
Cristòfol Colomb
- la tortuga (VS)
enemics après la ponta : crancs (galerias) e panaires
tortugòts 2 mes après
òrdi deus Quelonians
deu Gabon a la Guiana : baga sus una nadadera de darrèr dab espincetas
conte : un rencontre estranh
los secrets deu pairbon sus aqueste monde e l’aute monde
passejada sol sus la plaja a la nuèit : una ombra passa shens peadas suu sable
un escabòt d’òmis a batalar, una còrna de bruma
barca tirada per una còrda dinc a un batèu
lo pairbon : "lo ton temps n’es pas arribat."
la vaishèt hantauma, lo qui pòrta las amnas tà l’aute monde.
BD : la vop e lobatòt
los monards au zòo
ordinator portader dab colors beluquejantas
solucion d’un problèma
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


c: text/html

text:
Dimars, 22 d'agost de 2017, 03h00 Espòrt
91 ans d’espèra pels Tigres de Castlefòrd per emportar un trofèu: lo Bloquièr Bèl remés a la formacion qu’acaba en cap de fila la fasa de classament
Aqueste dissabte 26 d’agost, se tendrà a Wembley la finala de l’edicion 2017 de la Cup. Serà jorn de repaus en Superliga e un moment bèl per recargar las batariás costat Dragons Catalans abans lo terrible mes de setembre que s’anóncia.
Brutus compren pas mai
Cada setmana, avèm dreit al discors mobilizaire dels dirigents, de l’entraïnaire e de cèrts Dragons, mas lo dissabte sus la pelena tot es doblidat!
Atal, aqueste dissabte, amb la recepcion dels Centurions de Leigh. Los Sang e Aur perdèron lèu lor talonaire Aiton marcat sus la fuèlha de partida alara que se sabiá nafrat. Foguèron menats 16-0 a la pausa, per pèrdre fin finala 30-6.
Warrington a batut Halifax: 22-8; Widnes a pas fait de detalh amb Featherstone: 58-10 e Hull KR a ganhat una partida plan disputada contra Londres: 35-30.
Warrington e Hull KR an ganhat las primièras tres partidas e se plaçan per la montada dirècta. Widnes e Leigh an ganhat dos còps e los Dragons se trapan amb una sola victòria en 3 partidas e una diferéncia de punts negativa: - 50.
Demòran quatre partidas per se sortir d’aquesta plan marrida passa: dos desplaçaments a Halifax (3 de setembre) e a Hull KR (17 de setembre) e doas recepcions: las de Featherstone (9 de setembre) e de Widnes (23 de setembre).
E benlèu la partida-atrapa de barratge entre lo 4n e lo 5n per la darrièra plaça liura en Superliga per la sason venenta.
Dimenge, los juniors catalans an pas res pogut faire en mièja finala del campionat U 19 contra lo cap de fila Wigan: desfaita 42-6.
Un bloquièr per Castleford
Lo Bloquièr Bèl se balha a la formacion qu’acaba en primièra plaça la fasa de classament. Aprèp 91 ans d’existéncia, los Tigres de Castleford avèran enfin un trofèu, en assegurant, davant un estadi cómol, una victòria sus Wakefield: 45-20.
A Leeds, se festejava… la vièlha tribuna sud promesa a la destruccion e a la renovacion. Los Rinocèros se deguèron emplegar per batre Saint Helens 16-14.
Hull-FC aviá lo cap a la finala de la Cup e pèrd sus sa pelena fàcia a Huddersfield 18-46, alara que Wigan domina Salford 42-6.
Tolosa en mièja finala
Mercé a sa victòria sus Rochdale 50-12, Tolosa s’assegura de jogar la mièja finala de sa competicion a domicili. La partida venenta se jogarà diluns 28 d’agost, de nuèit (8 oras), sus l’estadi de Blanhac amb la recepcion de las Aglas de Sheffield.
Rendètz-vos a Wembley
Aqueste dissabte, a Wembley, la finala de la Cup metrà en oposicion lo detentor del trofèu Hull FC e un grand acostumat del rendètz-vos: Wigan. Plan mal aisit de dire quala formacion tornarà partir de Londres amb lo trofèu (de seguir en dirècte sus BeInSport; 4 oras del vèspre, ora occitana). En 2013, Wigan aviá batut Hull FC: 16-0.
NRL causís sos qualificats
En Austràlia, demòran doas jornadas de partidas de classament abans de passar a las pelhòfas. I prendràn part la Tempèsta de Melbourne, los Cavals Fòls de Brisbane, los Polets de Sydney, las Làmias de Cronulla, las Anguialas de Parramatta e las Pantèras de Penrith. Las 7a e 8a plaças son encara en jòc.
Alan Roch

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo musèu Soulages de Rodés es al centre d’una enquista policièra per abús de poder.
Lo musèu Soulages, en mai dels amators de pintura, interèssa la polícia. D’efièit, d’escotas telefonicas mòstran que los artistas deguèron donar un percentatge per poder èsser expausats en bona plaça dins las salas del musèu.
Segon nòstres confraires del Midi Libre, cada artista foguèt pregat de balhar un quicomet al conse de Rodés per poder figurar en bona plaça dins las expausicions permanentas del musèu novèl. Dins una d’aquestas escotas que nos sèm poguda procurar, Crestian Teyssèdre declara a un de sos amics :
« Me soi fait engarçar. Aquel putanièr de pintre me balhèt una tela tota negra qu’aviá pas encara pintrada. Ieu que cresiái d’aver un tablèu polit per decorar ma sala de manjar ! »
Consolacion pel conse, la construccion del musèu foguèt l’ocasion de faire una esplanada flama nòva, Ailàs, aquesta servirà pas a grand causa que de sorgas pròchas del conse nos an fisat que serà lèu interdita a la circulacion pedonièra. Aquò per evitar las traças de sòlas e los mastegons vièlhs.


text:
Avèm recebut un tèxte del jove Marcel A. de Borce (Pirenèas Atlanticas). Aquel tèxte se ditz : « Bleu blanc blond ».
Mon car Marcèl, nos mandas un tèxte en francés que sa simplicitat nos daissa muts. Se vei que practicas pas encara plan la lenga. Repeticions, rimas aproximativas (yeux – deux per exemple). Nos dises que siás bearnés. Perqué pas cantar de cançons tradicionalas dins ta lenga ? O alara los autors grands de la literatura gascona coma Alexis Peyret ou Simin Palay ? Amb l’accent que tenes, qu’es deplorable en francés, pensam que podriás aisidament cantar en patoés, per la mai granda satisfaccion del mond de ton vilatge o de l’alentorn. Mas te conselham fortament d’abandonar tota idèa de carrièra dins la cançon francesa, que siás malurosament tròp etnotipat per çò faire.
Fòto : Joost Evers / Anefo


text:
Becinas
Becinas, prononciat [bɛsiˈna], (oficialament en francés Bessines-sur-Gartempe) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Becinauds.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Becinas, coma Bessines (Deux-Sèvres) o Bessins, vendriá dau nom d'òme latin Bassinius, au femenin, emb lo mot villa [1], donc *Bassinia villa. De se mesma, òm poiriá tanben conjecturar un derivat dau gallés *betu, bettu, « beç », coma los nombrós Beça, Beceda, Beciera, etc.
- Morteiròu, prononciat [mortejˈraw], seriá un diminutiu de mortier e vendriá dau latin mortariolum, diminutiu de mortarium, « mortier », emb un sens que seriá fanha, gaulha, tòlha, brauda[2]. Una autra etimologia, totjorn emb lo sufixe olu-, ne'n fai un diminutiu de mostier [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1972, Becinas annexet Morterolles-sur-Semme (en francés) [4], Morteiròu en occitan, per l'arrestat prefectorau dau 29 de novembre 1972, que prenguet efècte lo 1er de genier 1973. Aquò's una fusion-associacion que venguet fusion simpla en 1982.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- Evolucion de la populacion de Becinas, emb Morteiròu a partir dau recensament de 1975
- Evolucion de la populacion de Morteiròu abans 1972
- Las donadas a la fin dau grafic son las de la populacion de Becinas (lo grafic pòt pas foncionar sens elas)
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [la], los [luː], las [laː]
- Prononciacion : ch- /ʦ/ ; g- /ʣ/ ; finala -eu fai -èl
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=3983


text:
Berstheim
Berstheim en alemannisch (Berstheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat ne nautor entre la vallée de la Zorn e aquela de la Moder a 25 quilomètres al nòrd de Estrasburg. Sus la rota en connectant Berstheim a Wintershouse, se distinguís fòrça clarament la catedrala d'Estrasburg per temps dégagé.
Le village est situé en hauteur entre la vallée de la Zorn et celle de la Moder à 25 kilomètres au nord de Strasbourg. Sur la route reliant Berstheim à Wintershouse, on distingue très nettement la cathédrale de Strasbourg par temps dégagé.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Sent Clar
Sent Clar[1] (oficialament en francés Saint-Clar) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada sur l'Arrats.
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
De totis los sents que pòrtan lo nom de Sent Clar, Clarus en latin, lo pus coneishut es lo prumèr avesque de Nantas aus sègles III e IV [2]; mès un aute Sent Clar estó martirizat a Leitora au sègle IV e probable qu'es aqueth sent que la vila onora dens son nom [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Sent Clar (caplòc); es adara deu canton de Fleurance-Lomagne (en francés), donc de Florença-Lomanha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Sent Clar qu'ei ua bastida, creada en 1274, caracterizada per duas plaças de cornièras
- Marcat cobèrt e ostau de comuna (Sègle XIV) rebastit en 1818.
- Glèisa nava (deu sègle XIX)
- Glèisa vièlha, campanar deu sègle XI. Qu'èra la « glèisa de Joan Giraud d'Astròs », qui n'estó caperan tota la soa vita.
- Sent Clar qu'avèva dus castèths vesins, aqueth deu senhor e aqueth de l'evesque de Leitora, uei completament desapareishuts.
Economia[modificar | modificar la font]
Sent Clar qu'ei dita capitau de l'alh blanc. Lo mercat de l'alh que se tien l'estiu atau que la hèsta de l'alh.
Sent Clar, nava ciutat deu solelh, foguèt bastida en 2009 una importanta centrala fotovoltaïca d'una superfícia de 25ha.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Giraud d'Astròs, caperan e poèta gascon.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon »
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 592-593
- ↑ https://nominis.cef.fr/contenus/saint/12383/Saint-Clair.html
- ↑ Sent Clar sus lo sit de l'Insee


text:
Cassiopèa (constellacion)
Cassiopèa es una de las 88 constellacions del cèl, vesibla dins l'emisfèri nòrd. A l'opausat de la Granda Orsa a respièch de la Pichona Orsa, Cassiopèa se pòt facilament reconéisser gràcias a sa forma de « W ». Los vertèxes d'aquel W son, de l'èst cap a l'oèst, e, δ, a, et B Cassiopeiae, las quatre estelas pus brilhantas de la constellacion. La punta centrala del W marca fòrça aproximativament la direccion de l'estela polara, a Ursae Minoris.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Citada per Aratus de Soles[1], puèi per Ptolemèu dins l'Almageste, la constellacion representa la reina Cassiopèa dins la mitologia grèga, femna de Cefèa e maire d'Andromèda, a costat de dont se tròba.
Aquela constellacion fa partida del grope de constellacions restacadas al mite d'Andromèda.
Se ditz tanben que per son orguèlh, la reina foguèt encadenada a son tròne, condemnada a virar a l'entorn del pòl Nòrd e qualque còps de pendre a l'envèrs d'un biais fòrça pauc digne.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
- Localizacion de la constellacion
La constellacion se localiza dirèctament per sa forma fòrça caracteristica en « M » o « W » (seguent la sason). Aquelas estelas plan brilhantas (mag 2) demòran longtemps vesiblas, e s'utilizan elas meteissas per localizar d'autras constellacions.
- Forma de la constellacion
Lo tròne de la reina es ben vesible dins la forma generala de la constellacion, mas la reina pas gaire.
- Alinhaments remarcables
Cassiopèa permet de trobar l'estela polara, que marca lo pòl nòrd. I a gaire besonh de prendre un alinhament quin que siá, l'estela polara (prèp del bòrd superior de l'illustracion) es la sola estela brilhanta situada dins aquela direccion. En seguent lo prolongament d'aquel axe, arribam sus la constellacion de la Granda Orsa, generalament bassa sus l'orizont quand Cassiopèa es plan vesibla.
L'alinhament del bòrd drech del « W », entre Caph (B Cas) e Shedar (a Cas), se prolonga vèrs los pès d'Andromèda, 51 And per lo pè Nòrd, e finalament Almach (Y And), son pè Sud, totas doas vesiblas sus l'illustracion. Dins l'autre sens, aquel alinhament condutz a la mitat de la constellacion de Cefèa, lo marit un pauc pichon de Cassiopèa.
L'alinhament intèrne del « W », entre Tsih (Y Cas) e Ruchbah (δ Cas), condutz a l'espatla de Persèu, Mirphak (a Per), dins l'alinhament format per Y, a e δ Per.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
a Cassiopeiae (Schedar)[modificar | modificar la font]
a Cassiopeiae (Schedar), lo Pièch en arabi, es l'estela pus brilhanta de la constellacion. Es una giganta irange, 42 còps pus granda que lo Solelh e 855 còps pus luminosa. Semblariá que la fusion de l'idrogèn s'acabèt dins son nuclèu e qu'aquela de l'eli auriá pres la relèva.
Tsih (Y Cassiopeia)[modificar | modificar la font]
E mai siá situada al centre de la constellacion, e tant brilhanta coma las autras, Y Cassiopeia possedís pas de nom daissat per las civilizacions mediterranèas. En chinés, es nomenada Tsih, lo foet.
Tsih es una estela variabla eruptiva, una estela blava de tipe Be, lo « e » significant « emission ». Las estelas de tipe Be son d'estelas de rotacion fòrça rapida ; Tsih vira sus aquela meteissa a mai de 300 km/s a l'eqüator, 150 còps pus aviat que lo Solelh, e aquela rotacion balha de pèrdas de matèria : la formacion de tores o de discs a l'entorn de l'estela acompanhada d'una baissa de luminositat, anant fins a 1,5 magnitud.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
B Cassiopeiae (Caph) es una estela variabla de la classa Delta Scuti : passa de la magnitud 2,25 a 2,31 en solament 2 oras e mièja. S'agís tanben d'una giganta per venir, son envelopa es en expansion e son nuclèu en contraccion.
n Cassiopeiae (Achird) es una estela dobla fòrça prèpa del Sistèma Solar (19 annadas lutz). La primièra es fòrça semblabla al Solelh (1,28 còp sa massa, de classa G3), la segonda es un pauc pus pichona (una nana de classa K, de 0,7 còp la massa del Solelh). Aquelas doas estelas irange viran l'una a l'entorn de l'autra en 480 ans a 70 ua.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
La constellacion conten l'amàs dubèrt M52, que se pòt trobar en projectant una linha de a a B Cassiopeiae e en la prolongant sus la meteissa distància a l'oèst. La Via lactèa passa per aquela region del cèl, çò que la rend fòrça rica en estelas. La constellacion albèrga tanben Cassiopèa A, la font de ràdio pus brilhanta del cèl.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los Fenomèns : Debans Cefèa torneja amb lo cèl la malurosa Cassiopèa, que pareis a pro pena dins una nuèit esclairada per la Luna, perque las estelas pauc nombrosas qu'es escampilhada la fan pas gaire apercebre, aquelas de sas estelas que son coma las doas mitats d'una travèrsa que tend una pòrta barrada en dedins, representant sos braces estenduts e elevats de cada costat, coma se plorava lo sòrt de sa filha.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli (Capitolinus Mons, ara : Campidoglio) es un dels sèt puèges de Roma. Èra lo centre religiós e de poder de la vila. Per modèl cada ciutat romana se deviá d'aver lo seu Capitòli.
Somari
- 1 Lo Capitòli de Roma
- 2 Los capitòlis romans
- 3 Los capitlis posteriors a l'epòca romana
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
Lo Capitòli de Roma[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli es la mai pichona dels sèt puèges de Roma, amb una longor de 460 mètres per una largor mejana de 180 mètres, e se trapant entre lo Forum Romanum e lo Camp de Mart. La còla èra bordada per de bauces escalabroses de totes costats levat al sud-èst, qu'èra accessibla de la val del Forum Romanum.
Lo Capitòli èra forterelesa naturala de Roma. La posicion estrategica al còr de las viás de las comunicacions terrèstras e fluvialas, dominant d'un costat lo flum Tibre e de l'autre costat la val del Forum (Velia), permetavan als Romans de contrarotlar la traversada e la ciculacion del flum.
Es en fach constituit de doas còlas ligadas per une depression:
- Al nòrd, la còla de l'Arx, 49 mètres de naut, fortificada dempuèi l'origina de Roma e qu'èra la ciutadèla (en latin, Arx significa « citadèla », « fortalesa ».
- Al sud, lo Capitolium (lo quita Capitòli), 46 mètres de nator, que se trapava un complèxe religiós. Son nom ven del latin, caput que significa « cap », o « principal », perque lo Capitòli èra lo Caput Urbis es a dire literalament lo « luòc principal de la vila » o mai simplament lo « cap luòc », perqu'èra lo centre religiós de Roma.
- Entre los dos, l'Asylum o l'Intermontium, une depression de 36 mètres de nator, actualament occupada per la plaça del Capitòli. Dempuèi lo Forum, s'elèva la pujada del Capitòli.
Èra tanben lo centre religiós de l’anciana Roma amb lo temple consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva. Èra tanben lo luòc de la Roma Republicana e imperiala que tenián sessilha la poténcia que dirigissiá l’Empèri. Dins la zona del temple èran bastits fòrça pichons temples, d'ediculs, de portics e d'arcs de trionf qu'aquel de Scipion l'African, descorat de sèt estatuas de bronze daurat. I aviá tanben fòrça estatuas e bustes d'emperaires e de generals, que se sap pas ara las posicions exactas de totes. Jos August, n'èran tants que l'emperaire ne faguèt transferir dins lo nòu quartièr del Camp de Mart.
Del costat del Tibre se trapa tanben la celèbra ròca Tarpeiana, del naut qu'èran precipitats, jos la Roma antica, los traïdos a la patria. Èran tanben lo centre religiós de l'anciana Roma, amb lo temple de Jupitèr Capitolin consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva.
Istòria del Capitòli[modificar | modificar la font]
Pendent la Roma antica[modificar | modificar la font]
Lo Barri servian foguèt agrandit per inclure la còla entièra.
Lo temple primitiu, Temple de Jupiter Capitolin seriá estat bastit per Tarquin l'Ancian e acabat per Tarquin lo Supèrb, mas segon Titus Livius foguèt consacrat mai tard en 509 AbC alara que la primièra annada de la Republica romana.
En 390 AbC, pendent d'una invasion dels Gauleses, la crida dels aucas del Capitòli, consacradas a Junon, aurián, sedon la legenda, alertat la garnison, salvant atal la majestuosa vila de l'invasion. La vertadièra version d'aquel gloriós fach attribuit als aucèls es mai prosaïc. D'esclaraires galleses pujats sul bastion lancèron de pan als cans per los empachar de ladrar. Las aucas, atalentadas coma totes los autres assetjats, disputèron als destinataris aquel manjar inesperat. Lo bruch que seguèt avertiguèt los Romans.
Lo 23 d'abril de 215 AbC, un temple foguèt dedicat a Vènus Ericina (Venus Erycina) per remembrar la desfacha romana a l'eissida de la batalha du lac Trasimèn.
En 244 AbC, foguèt bastir lo Temple de Junon Moneta que foguèt a l'origina de la moneda romana.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr sus òrdre del dictator Silla.
En 26 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par August.
Juli Cesar auriá fach levar 3 000 libras d'aur per los vendre, aur que remplacèt per de coire daurat.
En 69 AbC, l’annada dels quatre emperaires, lo Capitòli patiguèt d'un sètge e foguèt encendiat pels partisans de Vitellius : vejatz l'encendi del Capitòli.
En 75 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr per Vespasian.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par Domician. Foguèt en totalitat cobèrts de marbre, çò que l'aparava desl encendis venets.
Pendet la Roma modèrne[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli d'ara es bastit amb de rèstes mercé al engèni de Miquèl Àngel e los successors. S'i trapa, lo Musèu del Capitòli, mai ancian musèu del mond, creat en 1471 pel papa Sixt IV, per tornar al pòble Roman d'exemplars excepcionals d'estatuas de bronze, coma la "Lova capitolina", lo "Camille", lo "Tiraire d'espina" e la "tèsta de Domician" ara reconeguda coma aquela de Constanci II.
En 1538, i foguèt transferir l'estatua equèstra de Marc Aurèli, abans installada al Latran.
Dels dos costats al suc del penjal foguèron plaçats los grops dels Dioscuris d'epòca imperiala tardièra.
A l'ora d'ara, lo Capitòli acculhís los Musèus capitolins. Lo Palais del Senat abriga lo sèti de l'ostal de vila de Roma.
Ancians monuments del Capitòli de Roma[modificar | modificar la font]
Lo Tabularium[modificar | modificar la font]
Lo Tabularium foguèt bastit a la demanda de Silla en 78 AbC, per Q. Lutatius Catulus. Es lo sol rèste de l’antic Capitòli que demòra ara d'elements significatius. Assamblava los archius de l’Estat Roman. Las ancians leis de la Roma Antica i èran gravadas sus de taulas de bronze.
Lo Temple de Jupitèr Capitolin[modificar | modificar la font]
Foguèt bastit a l’iniciativa del Rei Tarquin l’Ancian per remplaçar de temples mai ancians bastits pels Sabins. Èra acabat a la fin del sègle VI AbC per Tarquin lo Supèrb puèi dedicat en 509 AbC, la primièra annada de la Republica. Aquel temple èra lo mai grand de la Roma Republicana, simbolisaca la poténcia de la vila e n'èra lo centre religiós.
Lo Temple de Junon[modificar | modificar la font]
Aquel temple foguèt bastit per L. Camille en 343 AbC sus la segonda nautor del Capitòli (l’Arx). Èra dedicat a Junon Moneta. Desapareguèt gaireben tot amb lo temps.
Los capitòlis romans[modificar | modificar la font]
Cada colonia possedava un capitòli: amb lo seu temple dedicat a Jupitèr, Junon e Minèrve (temple de la triada capitolina) e lo seu tresaur.
Los capitlis posteriors a l'epòca romana[modificar | modificar la font]
Lo nom de « capitòli » foguèt donat a diferents monuments servissent de centre a la vida municipala o nacionala coma per exemple pel Capitòli de Tolosa qu'abriga l'ostal de vila.
Als Estats Units d'America:
- lo Congrès american (Senat e Chambra dels representants) tenon sessilha al Capitòli dels Estats Units d'America a Washington, D.C.
- Dins cada capitala dels cinquante Estats dels Estats Units i atanben un capitòli qu'abriga la Legislatura de l'Estat.
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Grumman F6F Hellcat
Lo Grumman F6F Hellcat es un caçaire embarcat estatsunidenc desvolopat au començament de la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo F4F Wildcat. Aperaquí 12 275 unitats foguèron produchas entre 1942 e 1945 e l'aparelh foguèt, ambé lo F4U Corsair, lo caçaire principau de l'aeronavala estatsunidenca. Sa concepcion marcava de progrès importants, especialament gràcias a una motorizacion pus poderosa, e permetèt de provesir ai pilòts estatsunidencs un aparelh capable de rivalizar ambé lei performàncias tecnicas dei caçaires japonés (A6M, Ki-84, J2M).


text:
Tauriac (Tarn)
Tauriac [1],[2],[3] (Tauriac en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en País d'Albi situada dins Tarn e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Tauriac es atestat en 1224, Tauriaco e en 1259, Tauriacum (latinizacions). Lo nom ven del nom latin d'òme Taurius ambe lo sufixe -acum [4],[5], latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Tauriac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Taurius.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Annexion per Montvalent entre 1840 e 1889 [6].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Salvanhac; es ara del canton de Vignobles et Bastides (en francés), doncas de Vinhals e Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 32
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 670
- ↑ http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fcassini.ehess.fr%2Fcassini%2Ffr%2Fhtml%2Ffiche.php%3Fselect_resultat%3D37131
- ↑ http://www.christellechollet.com/
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Comuna del País d'Albi
- Comuna de Tarn
- Comuna de Lengadòc


text:
Miermaigne
Miermaigne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miermaigne Se situa en o Portamantèl.
Miermaigne se situe dans le Perche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s2-, 1648, disette a Miermaigne. En 1709, lo blat congèla. En 1749 i i aviá un instituteur a Miermaigne. Lo comtat de Miermaigne a donat per cartas brevets pel rei Louis XVI lo 2 de setembre de 1775 en favor del marques Gueau de Reverseaux, un poteau del drech d'anautita justícia del comtat i aviá plantat al bourg,que # s'establissiá sus el los affichages .Primièr e darrièr comte de Miermaigne, aquel a jutjat e executat jol govèrn revolucionari lo 22 de febrièr de 1794 .Lo curé de Miermaigne a la meteissa epòca es la abbé de Chabot prénommé "Charlemagne" a gerit la parròquia dempuèi setembre 1758, presta serment a la nòva constitucion lo 9 de genièr de 1791, a elegit cònsol de la municipalitat #qu'èra parròquia de contunh expulsada coma rebèla écroué a Chartres, salvat per la devocion e l'influéncia de la siá nièce Charlotte de Chabot sus Bentabole convencionala en mission sobrenomenat lo "pichon Marat". Lo 7 de novembre de 1795, apreciat de la populacion, "Charlemagne" a restablit en la siá foncion de cònsol.
Aux Modèl:S2-, 1648, disette à Miermaigne. En 1709, le blé gèle. En 1749 il y avait un instituteur à Miermaigne. Le comté de Miermaigne est donné par lettres patentes par le roi Louis XVI le 2 septembre 1775 en faveur du marquis Gueau de Reverseaux, un poteau du droit de haute justice du comté était planté au bourg,sur lequel s'établissait les affichages .Premier et dernier comte de Miermaigne, celui-ci est jugé et exécuté sous le gouvernement révolutionnaire le 22 février 1794 .Le curé de Miermaigne à la même époque est l'abbé de Chabot prénommé "Charlemagne" à géré la paroisse depuis septembre 1758, prête serment à la nouvelle constitution le 9 janvier 1791, est élu maire de la commune qui était paroisse ensuite expulsé comme réfractaire écroué à Chartres, sauvé par le dévouement et l'influence de sa nièce Charlotte de Chabot sur Bentabole conventionnel en mission surnommé le "petit Marat". Le 7 novembre 1795, apprécié de la population, "Charlemagne" est rétabli dans ses fonction de maire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text: Finnegans Wake (Work in Progress, 1923-1938 ; Finnegans Wake, 1939) es un roman en pròsa umoristica de l'escrivan irlandésJames Joyce, publicat en 1939 a Londres per Faber & Faber. Aqueste libre, la darrièra òbra de l'autor, que son elaboracion durèt mai de 17 ans, foguèt escrich amb un estil experimental que fa que siá sovent considerat coma una de las òbras de ficcion de mai mal legir de la literatura en lenga anglesa[1][2]. Una de las rasons d'aquesta accessibilitat malaisida es l'emplec d'un lengatge particular, amb una barreja de lenga estandard, de neologismes e d'umor plurilingue, çò que fa que mantun critic del tèxt consideran que Joyce volguèt recrear dins son òbra l'experiéncia del sòm e dels sòmis.


text:
194
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 194 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila acomençada en 193 ambé la captura e l'execucion de Pescennius Niger per lei tropas de Septimi Sever que venguèt l'unic emperaire de l'Empèri. Demorat en Bretanha, Clodius Albinus obtenguèt lo títol de Cesar e foguèt associat au poder de Septimi Sevèr.


text:
Issy-les-Moulineaux
Issy-les-Moulineaux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Amaury de Issy #cedir a Étienne de Meudon de las dîmes de bled e de vin en favor #que la Comunitat los n'aviá aliénées e erigides en fief.
Amaury d'Issy céda à Étienne de Meudon des dîmes de bled et de vin en faveur duquel la Communauté les avait aliénées et érigées en fief.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
4/32
- Créée le
- Dimanche 26 Octobre 2008
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de Bouirex, Dent d'Orlu, La Calbe, Mont Beas, Mont Ceint, Mont Fourcat, Mont Valier, Panorama, Pic de Baljesou, Pic de Bassibie, Pic de Baxouillade, Pic de Beze, Pic de Brougat, Pic de Canalbonne, Pic de Certascan, Pic de Font Blanca, Pic de Girantes, Pic de l'Aspre, Pic de l'Estanyo, Pic de l'Etang Foucat, Pic de la Soucarrane, Pic de Malcaras, Pic de Montcalm, Pic de Pioulou, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Serrera, Pic de Serrere, Pic de Soularac, Pic de Tarbesou, Pic de Tristagne, Pic de Tristaina, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Col Taillat, Pic du Han, Pic du Midi de Siguer, Pic du Port de Sullo, Pic du Rulhe, Pic Galinat, Pic Rouge de Bassies, Pique d'Endron, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pla de Montcamp, Pointe des Trois Comtes, Pyrenees, Roc Blanc
- Visites
- 1598
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Coscós
Lo coscós es un plat berbèr originari del Magrèb. Es a basa de semola de blat dur. Los legums que compausan lo coscós vàrian segon los païses.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo plat de basa consistís en l'associacion del coscós (cereala) e de ceses (leguminosas) mas sens vianda, la leguminosa ja jòga aquel ròtle. Lo coscós es servit amb de carn e un fricòt de legums. Pòt tanben se consomir sol, aromatizat o natura, caud o freg, coma dessèrt amb de sucre o plat d'acompanhament.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot seksu (vengut kuskus, kuskusūn en arabi d'Africa del Nòrd), existís dins totes lo parlars berbèrs de l'Africa del Nòrd e designa le blat plan modelat e plan rotlat [1],[2]. Seguent las regions, lo mòt a de prononciacions diferentas coma kseksu e seksu[3] . Un autre tèrme que deriva de la meteissa raïç que seksu es lo vèrbe berkukkes, de kukkes « rotlar la semolas » e de ber que significa « doblar lo trabalh per tal d'agrandir los grans »[2]. Taseksut es la passadoira ont se fa coire lo coscós.
Un vèrbe seksek es utilizat pel Toaregs dins lo sens de « passar pel crivel », que remembra l'usatge del sedaç dins la preparacion[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins la peninsula iberica[modificar | modificar la font]
Segon la cercaira Lucie Bolens, l’introduccion del coscós dins la Peninsula Iberica datariá del periòde de la dinastia Berbèra (Almoad), al sègle XIII. La popularitat del coscós s'espandís aviadament en Espanha e al Portugal.
Preparacion[modificar | modificar la font]
Lo coscós es l'associacion de dos plats:
- un plat de semola de blat cuèch a la vapor dins un coscossièr, que s'i apond en seguida un còs gras (burre, òli d'oliva), e simplament salat. Seguent las recèptas s'apond: césers, peses, pansa;
- un bolhon d'ortalalha coma per exemple de corgetas, cebas, pastenagas, cogorda, naps, cardas, e de carns (moton o polet) cuèchs ensems, fregits abans de confir dins un bolhon.
Tradicionalament, lo coscós se prepara amb un sol tipe de vianda, perque lo bolhon e la semola que còi a sa vapor s'impregnan de son aròma. Se pòt tanben degustar de coscós de moton, de peisson, de polet e de merguèz…
Variantas[modificar | modificar la font]
Seguent las recèptas, geograficas o familialas, e tanben dins los quites païses de Magrèb (Marròc, Argeria, Tunisia…), lo coscós non se cosina pas amb los meteisses ingredients. Atal, al Marròc, lo coscós de legums es gaireben pas jamai servit durant la ceremonias, levat los entèrraments (e dins de regions ruralas e berbèras). Existís, al Marròc, de coscós de fèsta, coma lo coscós tfaya o lo coscós seffa.
Lo coscós es tradicionalament acompanhat de « marqa », mena de bolhon de legums. Se fa amb de lach bolit (elben), o amb de basburre (en arabi l'ben, berbèr ighi) o de lach calhat (en arabi rayb, berbèr ikkil).
Lo masfouf es un coscós fòrça fin, tunisian e argerian, burrat acompanhat de peses. Tanben pòt èsser sucrat e garnit de pansas, o aitot de datas. Es abitual d'en manjar pel dinnar. Lo seffa es un plat argerian e marroquin semblant, es un coscós sucrat amb de canèla e d'amètlas.
Lo coscós barbouche es un plat tipic del sud Tunisia, es un coscós de tripas e èrbas (fuèlha de coriandre, jolverd), servit amb d'uòus durs.
Lo coscós de mèro, es un coscós de peisson tipicament sicilian, tot coma lo coscós pkaïla o bkaïla (espinarc, en arabi) qu'es un coscós amb espinarcs e carn de buòus. Existís una varianta de coscós amb de grans d'una talha mai importanta: lo « aych ».
Dins l'illòta de Sardenha de San Pietro, poblada de Tabarquins (Geneses d’origina, descendents de pescaires de coralh actiis a Tabarka), se fasiá lo cascà, coscós de legums variats, desprovesit de carn o de peisson[4].
Lo coscós au peisson o sekssou bel hout (سكسو بالحوت), es un coscós tradicional de la region de Sfax en Tunisia. Se servís amb de tròces de peis, que siá de color blanca a basa de farina o de blat, o encara d'aglans; o mai escur a basa d’òrdi. Lo coscós de peisson es tanben una especialitat de la region de Tenés e de Jijel en Argeria. Le coscós de peisson es tanben preparat al Marròc, ont es una especialitat de las vilas costièras atlanticas.
En Argeria[modificar | modificar la font]
En mai del coscós tradicional de legums e carn, i a una granda varietat de preparacion de coscosses. Dins cada region, vila e oasi lo coscós es diferent. Atal, dins las regions isoladas, i a de coscós rustics a basa de carns secadas, de coscosses especiats, d'autres de doces e afinats dins las vilas del nòrd, de coscosses amb de produchs marins dins las vilòtas litoralas e de coscosses a basa subretot de plantas dins las regions berbèras. I a tanben de coscosses sucrats-salats o encara totalament sucrats que se nomenan mesfouf o seffa.
- Mesfouf bechar.JPG
Mesfouf de Bechar preparat pels grands eveniments.
- Couscous de Tlemcen aux oignons confits.jpg
Coscós de Tlemcen amb cebas confidas e pansas.
- Couscous bellout b marqa yennayer.JPG
Coscós de Cablia preparat per Yennayer.
- Couscous walima.JPG
Coscós walima d'Argièr preparat pels maridatges.
- Couscous Ghardaia à la semoule d'orge.JPG
Coscós de Ghardaia amb semola d'òrdi e cogorla (fr. potiron).
- Seksou tassilt.JPG
Coscós tassilt de Cabilia.
En Itàlia[modificar | modificar la font]
- Le cascà de Carloforte (o cascò en dialècte ligur tabarquin) o cuscus tabarchino se prepara en aquell comuna de Carloforte (illa de San Pietro), al sud de Sardenha, eissit del coscós tunisian. La populacion de Carloforte, originària de Ligúria, colonizèt l'illa de Tabarka en Tunisia entre 1540 et 1738. La recepta de Carloforte es vegetariana, la semola es acompanhada de diferents legums (césers, peses, caulet, caulets flors, pastenagas, fenolh, auberginas, corgetas, cebas, alh) e aromatizada amb d'èrbas (fenolh, marjorana, api) e d'espècias (pebre, coriandre, canèla, giròfle, badiana, muscada). Pasmens, de receptas recentas inclusisson de pòrc.
- Lo cascà de Calasetta es una autra varianta del cuscus tabarchino que se cosina a Calasetta, sus l'illa de Sant'Antioco, en fàcia de Carloforte. Aquela version es mai simple, amb mens de legums (caulets, pastenagas, cebas), amb de joverd, d'api e de carn de feda.
- En Sicília, i a lo cuscus trapanese (cùscusu en Sicilian). A Trapani e Favignana e San Vito Lo Capo, lo coscós se cosina gaireben cada jorn. La salsa, la ghiotta, es una mescla de sopa de peissons (rascassa roja, mèro, Zeus faber, pelon, cabòta, lop, anguilhas dels paluns de la region, e tanben de cambaròtas e cigalas).
- Una autra version dins la region son los frascatuli, boletas de farina pastada, servidas amb un bolhon de peissons.
- Dins lo reirepaís de Trapani, lo coscós o frascatole es tanben acompanhat per una sopa de caulet flor, cotelets, pastenagas, césers e d'autres legums.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mohand Akli Hadadou, Dictionnaire des racine berbères communes, Haut Commissariat de l'Amazighité, , 311 p., Page 192
- ↑ 2,0 et 2,1 « http://www.centrederechercheberbere.fr/tl_files/doc-pdf/couscous.pdf », www.centrederechercheberbere.fr (consultat lo 17 mai 2015)
- ↑ 3,0 et 3,1 Mohand Akli Hadadou, Le vocabulaire berbère commun suivi de Glossaire des racines berbères communes, Idlisen, , 540 p.
- ↑ Fiorenzo Toso, Isole tabarchine, éd.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Fellag, Comment réussir un bon petit couscous, JC Lattes, , 87 p. (ISBN 9782709623230)


text:
Diluns, 8.10.2018 03h00
James Bond, interpretat per l’actor Daniel Craig, en mission dins un casinò
© Gaumont Columbia Tristar Films
Dins l’article precedent avèm vist que lo mot occitan lo guepard a una origina francoitaliana. Lo mot occitan lo casinò coneis una trajectòria similara.
Au començament trobam en italian lo nom femenin la casa que significa en occitan “l’ostau, la maison, la casa” (la vocala soslinhada pòrta l’accent tonic).
Un fum de noms italians coneisson de diminutius amb lo sufixe ‑ino au masculin e ‑ina au femenin. Ansin, en italian, la casa engendrèt il casino que significava inicialament “ostau pichon, ostalon”.
Pus tard, l’italian il casino prenguèt de sens pus especializats coma “ostau senhoriu rustic”; puei “luòc de reünion per lo jòc, la lectura o la convèrsa”; e popularament “ostau de prostitucion”, “desòrdre”...
A partir dau sens italian “luòc de reünion per lo jòc, la lectura o la convèrsa”, apareguèt lo nom francés le casino au sègle XVIII.
Pus tard, au sègle XIX, lo francés donèt un sens mai prestigiós a le casino: “establiment elegant de jòc, d’espectacle, de dança o de reünion, especialament dins lei vilas termalas e lei vilas de plaja”.
Lo francés es incapable en generau de botar un accent tonic alhors que sus la darriera sillaba, donc en francés dison le casino en quichant sus la ‑o finala.
Lo sens francés dau sègle XIX, “establiment elegant de jòc...”, passèt a son torn en italian sota la forma il casinò, amb un accent sus ‑ò finala coma en francés. L’italian a agut trantalhat per aqueste darrier sens, a agut esitat entre il casino e il casinò, mai ara es il casinò que s’impausa.
D’ara enlà, l’usatge italian distinguís clarament il casino amb i tonica e il casinò amb ò tonica, que tenon de sens diferents.
En occitan, conven de respectar la plaça de l’accent tonic dins lei mots d’origina italiana: soprano, zèro, pizza, espagueti, Leonardo Di Caprio, Monica Bellucci. Ansin o vòu la tradicion de nòstra lenga e ansin o preconiza lo CLO. La lenga d’òc deu evitar de generalizar l’accent finau coma en francés: diguessiatz pas sopranò*, zerò*, pizzà*, espaguetí *, Leonardò* Di Capriò*, Monicà* Belluccí *. Vejatz mon article sus “Las vocalas après l’accent tonic” (Jornalet, 30.3.2015).
Mai quand volèm parlar de l’“establiment elegant de jòc”, l’occitan es ben obligat de far excepcion. Podèm pas èsser mai reialistas que lo rei. Coma lo francés e lo quite italian preferisson un accent finau dins casinò, en occitan conven de dire tanben lo casinò amb una ‑ò tonica.
D’unei que i a auràn remarcat que l’espanhòu ditz el casino, amb una i tonica, per parlar de l’“establiment elegant de jòc”. Benlèu l’espanhòu se remembra de la forma italiana primitiva. Lo catalan a seguit aquela accentuacion espanhòla: el casino. Sembla pas necessari d’adoptar aquela lectura espanhòla en occitan. L’occitan a un contacte pus estrech amb l’italian modèrne, donc es normau que l’occitan accentue lo casinò coma en italian.
#1 Es per aquò que s'escriu TOSCANO, pas *TOSCANÒ... (ni *TOSCANA, d'alhors).
És de plànyer com ningú es recorda de les llengües nadiues del Quebec... i de tot el Canadà. Una vergonya per als quebequesos i per als canadencs en general.
En occitan vivaroalpenc mentonasc, de transician naturala damb o mondo italic, se ditz de tostemps e popularament "O Casin" per l'endrech de juegues de Mentan o de Mónego.
E dii totjorn ai mieus escolans, quora an de correspondents italians, d'evitar de li dire: "Vieni, andiamo al Casino"... Vau mai que dígon "Andiamo al supermercato".
Antitèse
La "o" finala del suffixe -ino es naturalament pòst-tonica dins aquell mòt internacional,
levat del francés atonic e de l'italian dotat d'un doblet.
L'environament internacional general pòrta decap una grafia sens accent, e una realizacion naturala de finala pòst-tonica.
Le calcatge fonetic sul francés es corrent demièj les parlants natius o debutants, e es una alternativa acceptable per manca. Per quant a la grafia, sembla preferenta la grafia naturala generalizada sens acce... Legir la seguida


text:
Cap de Bona Esperança
Lo Cap de Bona Esperança (neerlandés: Kaap De Goede Hoop, Afrikaans: Kaap die Goeie Hoop, anglés: Cape of Good Hope) es un cap situat prèp del sud extrèm del continent African. Aperten politicament a la província del Cap Occidental, Sud-Africa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt descobèrt per lo primièr cop en 1488 pel navegador portugués Bartolomeu Dias. Contan las cronicas de l'epòca que, coma foguèt avisat dempuèi qualques jorns que los marins i patissián violentas tormentas, Bartolomeu Dias li balhèt lo nom de Cap de las Tormentas, mas lo rei João II de Portugal cambièt lo nom per de dire que, represente lo ligam entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Indian e prometa la tant desirada arribada en Índia. Lo nomenèt, per aquò, Cap de Bona Esperança.
Lo mercadièr olandés Jan van Riebeeck estabiguèt un pòst de demorança al cap lo 6 de Abril de 1652, mas tornèt dins la Ciutat del Cap. Actualament, lo Cap de Bona Esperança aparten a l'Africa del Sud, Província do Cap Ocidental.


text:
14/05/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 11
Tres nuechs se passeren, e comencerem de pensar que lo murtrier de Vilafrancha aviá perdut la dralha. Lo monde cresen que los assassins se permenen per nuech de traslutz. Vos pòde dire que quo es pas una bona ideia. Quo es vrai que d’un costat, vesetz mielhs ente botatz los pès, mas d’un autre biais, vos setz de mai aisat espirolar, e avetz mai de chanças de vos trobar environats per las fòrças de l’òrdre. Ne’n sabem quauquaren, Franciscò e io e avem paiat de sieis mes de gabia per aprener la leiçon. Pas un quite bocin de luna, quela nuech lai. L’equipa boscatiera s’era barbolicada de negre per se mielhs fondre dins lo decòr. Io, un frijolament familier dins l’eschina me disiá que la nuech se passariá pas sens noveutat. Ne’n aviá assabentat l’equipa que ne’n aviá risolat, manca lo Professor, que creu a queu genre de premonicions.
Quo es a doas oras dau matin que un doç choitonament, loenh, venguet far dreçar l’aurelha a Esteban, que bombet nos pervenir. Tornet coma eu au coenh de l’aleia. Aguerem pas tròp a esperar, un autre choitonament, mai pròpche confirmet que l’enemic s’aprueimava dau costat dau Grand Bòsc. Si voliá entrar dins la maison, faliá que traverse l’espaci voide que desepara lo vergier de la façada dau levant. Esteban s’aclatet detras los birbiris, e io me fondi dins l’esbertura de la pòrta de la cosina. Podiam pas lo mancar. E veiqui que a l’òrle dau bòsc, quauquas bròchas remuden, a penas, mas ben pro per que i anam veire. E nos i veiqui, silenciós, meitat doblats. E vos promete que lo tipe que s’amena a pas sa chança, vai massar sus l’eschina lo mai tinhós daus pitits Vernhanegras e lo mai rufe de la colonia iberica dau grand Bordeu. E quò traina pas. Prene la volada jurcinc’au jarric lo mai pròpche mai segurament lo mai dur de la forest, e Esteban a pas lo temps de dire fava qu’una man podenta li sarra la cronhòla e lo leva a dos pès de terra, ‘vancès de lo laissar tombar. Bixente es ‘na bona recrua.
Mas avem pas lo temps de lo felicitar per sos explechs, ente es passat lo tipe que perseguián, l’equipa boscatiera ? Un unlament nos assabenta d’abòrd. La votz de Ròsa creda au secors. Lo tuaire, sabem pas coma es entrat dins la maison e traina dau costat dau prumier niveu, quo es a dire a dos pas dau pitit Gaspard que som quí in principe per defendre. Enquera empegat a mon jarric que ai dau mau a laissar, vese Esteban e Bixente bombar vers l’entrada dau corredor, deven pas botar mai de dietz secondas a escambalar lo grand eschalier. Los segue tot boiticant, escharnit de dolor, filh de loira, queu Bixente…(de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Dissabte, 2.12.2017 03h00
Doas personalitats catalanas d’aperaquí lo meteis temps (mai de quaranta ans cadun) e la meteissa ideologia (esquèrra) illustran, a mon vejaire, la realitat del conflicte entre Catalonha e Espanha.
Lo primièr es Xavier Domènech Sampere, lo lidèr de la formacion Catalonha en Comun. Se presenta coma sobeiranista e catalanista, mas en realitat dona supòrt a l’unionisme espanhòl. En nom de l’eslogan "Ni DUI ni 155", daissa sens defensa Catalonha fàcia a la politica repressiva de l'estat neofranquista. Lo vegèrem a plorar pendent una manifestacion barcelonesa per la libertat dels presonièrs politics, mas Domènech considèra qu'es la colpa dels independentistas se son atacats o encarcerats. Mespresèt lo referendum d'independéncia en lo qualificant de "mobilizacion". Se vòl aliar amb lo pseudosocialista Miquel Iceta, que sosten la repression espanhòla contra Catalonha. Es sobeiranista sonque s'Espanha vòl. Sos noms d'ostal son clarament catalans.
Lo segond es Albano-Dante Fachin, que dirigiguèt la seccion catalana del partit d'esquèrra espanhòl Podemos ("Podèm") fins a sa rompedura amb Pablo Iglesias. S'es pas jamai declarat independentista mas ataca net e clar la politica repressiva del govèrn de Rajoy contra Catalonha. Admira lo referendum d'independéncia coma expression populara d'una insurreccion democratica contra un regim injust. Participa pas dirèctament a las eleccions catalanas del 21 de decembre, mas crida a votar en massa per las listas independentistas e condemna sevèrament l'ambigüitat de Catalonha en Comun. Es prigondament republican. Nasquèt en Argentina e, coma fòrça argentins, a de noms d'ostal que provenon de l'estat italian, e son prenom compausat es un omenatge evident al grand poèta toscan.
Qual dels dos es mai pròche de la Republica de Catalonha?
Lo lector atentiu aurà entendut a travèrs d'aqueles dos brèus retraches parallèls que lo conflicte entre Catalonha e Espanha non es pas un conflicte etnic. Es un conflicte politic. De tot segur, las fòrças d'ocupacion de la monarquia borbonosa, d'un caire, vòlon etnicizar lo conflicte en atacant l'escòla immersiva catalana e aranesa e los mèdias catalans en nom d'un pretendut endoctrinament, e la revendicacion politica, d'autre caire, la pòrta un pòble que lucha dempuèi de sègles per sa libertat; mas la realitat es que lo debat opausa un projècte de republica sociala e democratica a un regim corromput que s'es pas jamai purgat de son passat faissista e que manda de policièrs matracar de votaires pacifics, menaça e encarcèra sos opausants e cèrca d'ofegar la libertat en Catalonha e Aran.
Ieu causissi la Republica. E vosautres?
#3 Monsur lo Schtroumpf Romegaire franquista sètz pregat d'anar cagar a la vinha e de nos tornar la clau !
#3
S'es vrai, es interessant.
- Le fantasme del faissisme
Un fantasme es una vision imaginària, e le faissisme a ben existit en Espanha, e se manifèsta encara jotz d'unes aspèctes dins la constitucion (de transicion) e la dreita actuala.
Le faissisme es pas encara vengut (complètament) un fantasme.
- Pablo Iglesias e l'esquèrra espanhòla an una vision nacionala e sièguen l'opinion nacionala d'esquèrra, e non pas la de Catalonha, ont an de fèblas resultas.
Aquela posicion es pas objec... Legir la seguida
Iglesias acusa el Govern cessat de "contribuir a despertar el fantasma del feixisme"
Amb veu pausada i a un pas del murmuri, amb la gesticulació i oratòria al servei del missatge, Pablo Iglesias ha acusat tant els independentistes com els constitucionalistes d'haver cridat massa. Sense tons eloqüents, per allunyar-se de les formes que ha recriminat a aquests blocs, ha llançat el primer dard al Govern de Mariano Rajoy: "El fracàs de la dreta espanyola és que ha sigut incapaç de construir... Legir la seguida
Bon esclairatge sus la specificat politica catalana per rapòrt a Espanha.
Es important de soslinhar la natura doble de la revendicacion, republicana e identitària (etnica sembla tròp fòrt).
D'alhurs es estonant qu'en Espanha, l'opinion siá pas en favor d'un passatge de la monarquia a la republica. Aquò s'apèla una revolucion.
Per quant a la question identitària, es fòrta e tanben tòca en mai la borgesia locala.
La revolucion e l'independéncia pacifics son un procès long...
Adieussiatz,
Nosautres causissèm la Republica de segur. Ieu compreni pas per de qué I a totjorn des Sampere, de tota mena, per s'opausar a son pòble, e a la volontat d'èsser independent. Mas o sabi que dins Occitània n'avèm un centenat pel prètz de mila...


text:
1402
Aquesta pagina concernís l'annada 1402 del calendièr julian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Atlantic[modificar | modificar la font]
- Los Normands Jean de Béthencourt e Gadifer de La Salle, partits de La Rochèla lo 1èr de mai, desbarcan a las Canàrias, i installan una colonia europèa. Jean de Béthencourt i demòra pendent tres ans e prèsta omenatge al rei de Castelha en 1403.
Africa[modificar | modificar la font]
- Lo rei Dàvid Ièr d'Etiopia manda una rica ambaissada a Venècia. En mercejament, lo dòge manda en Etiopia d'arquitèctes que construiguèron la glèisa de Débra-Ouork.
Asia[modificar | modificar la font]
- Començament del règne de Chengzu o Yongle (1360-1424), oncle de Kung Min Hui-ti, emperaire Ming de China (fin en 1424). Sobeiran dobèrt, escambia de presents amb Chah Rukh, lo successor de Tamburlan, e recep a sa cort d'ambaissadas nombrosas.
Orient Mejan[modificar | modificar la font]
- 20 de julhet : Tamburlan (Timour lenk) desfa los Turcs Otomans a la batalha d'Ankara e s'empara del soudan Bayezid Ier. Los Otomans pèrdon d'emirats turcs d’Anatolia. Brossa es ocupada e pilhada. Smyrne, vila crestiana, es presa e destrucha per Tamburlan. A Sivas, Tamburlan fa enterrar vivent 4000 guerrièrs armènis e fa espotir jos las batas de sos cavals totes los enfants de la ciutat.
- Començament del soudanat otoman de Mehmed I Çelebi (fins en 1421). En aparéncia, l’Estat Otoman es destruch e en preda a la guèrra civila entre los filhs de Bayezid Ièr.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 26 de junh : Batalha de Casalecchio (Casalecchio di Reno). Victòria de Gian Galeazzo Visconti sus Bolonha (Bentivoglio), Florença e lors aligats.
- 3 de setembre : Giovanni Maria Visconti (1389-1412) règna sus Milan. L’estat milanés se dislòca a la mòrt de Gian Galeazzo Visconti d’una fèbre maligna.
- 14 de setembre : Batalha de Homildon Hill entre los Angleses e los Escoceses.
Naissenças en 1402[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril : Nezahualcoyotl, que vendrà sobeiran de la vila de Texcoco en Mexic, poèta, filosòf e arquitècte.


text:
Rimons
Rimons [1], oficialament en francés Rimons, es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Rumodz (de ~), en occitan, en 1274, Rumoribus (de ~), en latin, en 1369-1370, Rimmolinis (de ~), en latin, en 1535. Dauzat, que probable devé pas conéisher las atestacions, cercava, sense certitud, deu costat deu germanic ric, « ric, poderós », acompanhat deu latin mons [de son resultat], o deu costat deu nom germanic d'òme Ricmund. Bénédicte Boyrie-Fénié, maugrat las atestacions, se basa sus lo cas de Rimont e de Rimon-et-Savel per acordar una preféréncia, aquò sense certitud, a un compausat de mont e de ric, adjectiu qu'a lo sens de « fòrt, redobtable »; B. Boyrie-Fénié tend donc a rebutar la proposicion de P.H. Billy, que vesèva dens lo nom lo mot rumors, « bregas, riòtas, baralhas », motivat per de conflictes de possession. La prudéncia, probablament, fèi que B. Boyrie-Fénié cèrca pas a prepausar una grafia basada sus son analisi, que seré *Rimont, mes consèrva lo nom francés, Rimons, coma fòrma occitana deu nom. La tresena atestacion, de Rimmolinis, seré lo nom d'un afluent de riba esquèrra deu riu Segur [2],[3], mes qu'a benlèu un rapòrt emb lo nom de la comuna, e, solide, emb lo mot remolin. La posicion de B. Boyrie-Fénié, que se basa sus lo nom actuau puslèu que sus las atestacions, que per era pòden estar de las faussas latinizacions, es mauaisida : se las atestacions èran de las fantasias d'escriba, serén puslèu atiradas per lo mot mont que per lo mot rumors. Aquò fèi que la solucion de P.H. Billy sembla pus racionala; dens la siguda deus temps, l'atraccion de mont explica plan lo nom modèrne. Observem plan la curiosa finala deu mot Rumodz, en 1274 : dona l'impression d'un esfòrç per conservar lo nom dens sa plenor, e sustot la letra -r-, menaçada d'amudiment, un pauc coma a Cors de Vertuèlh, la prumèira de las duás atestacions, Cozs e Cols, s'interpretava coma la pròva d'una dificultat a conservar lo grope -ls en finala. Aquò's un detalh que va dens lo sens de l'interpretacion deu nom coma rumors.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Montsegur; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc deu Reulés e de las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 259-260
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 568
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 259-260


text:
Lo Sidòbre es una region de montanha a l’Est de Castras, dins Tarn (81), s’i tròban de blòcs de granit gròsses, de las formas estranhas, qu’an inspirat al mond de l’endrech un fum de contes e de legendas, que podètz retrobar dins lo libre « Legendas d’Occitània » (edicions CORDAE/La Talvèra). I a per exemple la pèira Clavada, lo ròc de l’auca, la pèira tremolanta de las sèt faus… Un luòc encantarèl !...N'en legir mai
Chania es la segonda vila de Creta. Amb son pòrt interior bordat d’ostals de totas las colors e una mosquèa plan polida, es clafida de toristas l’estiu. A una pichòta fortalesa veneciana que ne’n demòra pas que qualquas parets, mas plan polida en plen mitan de la mar sus la peirada. L’ambient de la vila demòra agradiu amb sas pichòtas carrièras pavadas que remontan del pòrt, sos restaurants amb de terrassas cobèrtas de boguenvillèas, e s’avèz d’astre podretz escotar los jogaires de lira e de bosoqui. Aquela ciutat a un gaubi particular, plan diferent de la capitala Heraklion. Per los amators d’antiquitats lo pichòt musèu arqueologic situat dins una anciana glèisa gotica del segle XIV es plan interessant. De notar que i podètz anar en avion amb un vòl dirècte dempuèi Marselha (en low-cost…)...N'en legir mai


text:
Societat
Presentacion deth prumèr Job Dating deth territòri
Eth pròplèu 23 d’octubre aurà lòc eth prumèr Job Dating dera província de Lhèida, en Palai d’Espòrts de Vielha.
Un eveniment organizat peth Servici Public d’Aucupacion de Catalonha (SOC) de Vielha en collaboracion damb eth Grèmi d’Ostalaria dera Val d’Aran e er Ajuntament de Vielha e Mijaran, que preten favorir eth contacte entre enterpreses e possibles trebalhadors.
Eth principau motiu entara celebracion d’aguest Job Dating ei era gran auferta de lòcs de trebalh dera Val d’Aran pendent era sason d’iuèrn.
Peth moment, se compdarà damb era preséncia confirmada de mès d’ua vintea d’enterpreses. Tanben i an estat convidadi es alumnes de formacion professionau des Instituts d’Aran e Pònt de Suert.
Aguest Job Dating aurà lòc eth 23 d’octubre, de 09:30 a 13:00, e toti es interessadi auràn de portar eth sòn Curriculum Vitae, pr'amor que se pòden generar entrevistes de trabalh, ua grana oportunitat entà qu’enterpreses e trebalhadors poguen auer un escambi dirècte d'interèssi.


text:
Mossan
Mossan (oficialament en francés Moussan) es una comuna lengadociana del Narbonés situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna sus l'Aude.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 933, de Mosciano. Mossan poiriá venir, segon Albèrt Dauzat, d'un nom latin d'òme Mustius o *Muscius, amb lo sufixe latin -anum [1]. Aquela proposicion, mai que mai *Muscius, conven fòrt plan per explicar la fòrma de 933, mas *Muscius auriá puslèu donat *Moissan. Aquí perqué lo nom latin d'òme Mottius, utilizat per Dauzat per explicar Moçac, Moussac (Vinhana), Moussé e Moussages, se deuriá pas apartar [2]. E Motti- poiriá tanben èsser un nom gallés [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre 1790 e 1794, Vedilhan foguèt annexat a Mossan [4]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Narbona Oèst; es ara del canton du Sud-Minervois (en francés), donc del Menerbés Sud.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla de Sant Laurenç
- Castèl de Vedilhan
Castèl bastit en 1893 a la plaça d'un ostal lengadocian del sègle XVIII e qu'apartenguèt als senhors de Tarrabust. L'actual castèl es lo fruch de l'astra viticòla de la fin del sègle XIX. Es d'arquitectura neorenaissança
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 460
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 484
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 229
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=24264


text:
eja vous avian parla de l’Amap dóu disque d’Arle. Aro es facho. E 165 Arlaten e àutri de l’encountrado, « mai tamben d’àutris endré en Franço que nous an couneissu em’internet » que nous dis Amor Flores, lou president de l’Assouciacioun per lou Mantèn en Arle dóu Disquàri de Proussimita.
Aquéu disquàri es Joan Colomina. Aro fa quinge an que meno lou pichoun magasin de disque de la carriero Réattu, e es verai que lou mounde intro dins aquelo espiçarié fino de la culturo. Lou disquàri, causo raro à l’ouro d’aro, pòu parla en couneissenço de touto meno de musico, e counèis lis autour loucau coumo se n’èro lou paire. Es que deja vend si disque dins un sistèmo de « musico equitablo » : sèns l’etapo dóu distributour, pago adounco mai de la mita dóu pres de vendo a l’artisto, qu’avié counseia au moumen delicat de l’adoubamen de soun obro.
Sian en plen dins l’ecounoumìo soucialo em’aquelo iniciativo. Lou principe de l’Amadip es que chasque sòci s’engage de croumpa de disque chasco annado, segound un ritme que decido. Es tout parié qu’em’uno banasto païsano d’Amap, leva qu’aqui i a ges de proudutour.


text:
Creòl reünionés
Lu creòl reünionés (kréol réyné o kréol rényoné dins lu parlat) es un creòl a basa lexicala francesa parlat a la Reünion. Ven subretot dau francés (principalament daus dialècts dau nòrd-oèst coma lu normand e lu galò) mas a maitot subit l'influencia de las lingas d'autras etnias vengudas s'aisinar dins l'isla, coma lu malgash, l'indo-portugués e lo tamol.
L'usatge dau creòl es plan espandit entre los Reünionés qui l'utilisen chasque jorn, a la maijon (kaz) coma au trabalh (bitassion), mas l'usatge dau francés, la linga nationala, resta plan majoritaria a l'escrich. Los Reünionés poden parlar las doas lingas, son 'donc bilingues. Contrariament au creòl maurician, que semblava mai au francés mas qui se'n eslunha, lu creòl reünionés seg lu movament inverse degut a l'influencia permanenta de la cultura francesa sus los medias e dau francés sus la vita de tots los jorns. Lu creòl reünionés (ditz maitot creòl borbonés) es parlat totparier sus l'isla coma en Euròpa e en America dau Nòrd.
Venguda linga regionala oficiala dempuèi septembre 2014, lu creòl chamina dins las escolas primarias e es estudiat a l'universitat de La Reünion. Dispausa d'un ofici de la linga creòl : Lofis La Lang Kréol.
Las variacions dau creòl[modificar | modificar la font]
Podem distingar de las variacions dins lu creòl reünionés, doas principalament. Los Reünionés de las regions nòrd e litoralas van aimar mielh lu son « i » per lu pronom personau subject « li » (« il ») , pusleu que lu son « u » = « lu » utilizat dins lu « creòl daus nauts » e dins lu sud. Uèi se dirà « zordi » en « creòl daus bas » (Kréol Kaf) e « jordu » en « creòl daus nauts » (Kréol « blan »). Atencion, las designacions « Kréol kaf » e « Kréol blan » son incorrectas bien qu'emplejadas, perque exista daus « Kaf » qu'utilizen lu Creòl dich « daus nauts » e daus « Blan » qu'utilizen lu Creòl dich « daus bas ».
- Exemple de las diferencias entre lu creòl daus nauts e lu daus bas :
- Creòl daus Bas : Dabitid onz èr m'i sar réstoran Sinoi manz lo rin sounouk ék brinzèl. Soman azordi m'i rèt mon kaz pou manz Ti zak boukané. Si Sinoi-là té mazine son manzé té méyèr, li tronp ali ; astèr m'i sar rèt mon kaz minm pou manzé ! Sanm la fami ni va pi alé manz laba !
- Creòl daus nauts : Dabitud onz er mi sava réstoran Chinoi manj le rin sounouk ek brinjèl. Selman jordu (ou aster) m'i rèst ma kaz pou manj Ti jak boukané. Si Chinoi-là pansé (ou "té panss") ke son manjé lété (ou "té") méyer, lu tronp alu ; aster m'i rèstra (ou "mi sa ress") ma kaz pou manjé. Avek (ou "ek") la famiy nou va pu alé manjé laba !
- Revirada en francés : Habituellement, le midi je vais au restaurant chinois manger de la darne de Snoek avec de l'aubergine. Mais aujourd'hui, je reste chez moi pour manger du « Petit-jacques boucanée ». Si le Chinois pensait que sa cuisine était la meilleure, il se trompe ; maintenant je resterai chez moi pour manger.


text:
Bloom Peters es una de las fadas del Winx Club e la fondatritz del grop.
Personalitat Edit
Bloom es fòrça coriosa de lo sieu passat e sus qual èran los sieus parents biologics. Es tanben coriosa de la magia e li encanta aprene. Ela susvelha de totes los sieus amics e familiales (parents adoptius e biologics) prigondament. Ela es totjorn dispausada a ajudar e lutar per una bona causa e quand se tròba amb un problèma personal en enquimerant, a una tendéncia de tornar a ľostal a Gardenia o anar amb Stella a la recèrca ďun conselh. Ela es altruista e es dispausada a sacrificar la siá seguretat per la seguretat de ľunivèrs. Cossí qu’ela es la gardiana del Fuòc de Dragon, sens voler faguèt fòrça enemics. Bloom tend tanben a èsser un pauc impulsiva de còps, e aiçò la pòrta a qualques marridas experiéncias tanben. A ľepisòdi Secrèt dins de secrèts (Il segreto di Brandon), Bloom en cresent que Diaspro èra una de las Trix ľataca e s’assabenta tanben que Sky e Brandon avián cambiat las siás identitats. Ela a una tendéncia a fugir quand las causas se meton tròp malaisidas o confusas per ela. Bloom sembla èsser tanben la melhor amiga de Flora e Stella.
Istòria Edit
Bloom es la filha segonda del rei Oritel e la reina Marion de Domino, aital coma la gardiana del Fuòc de Dragon, que la siá sòr granda, Daphne li arribèt a la siá naissença. Quand èra encara un mainatjon, lo sieu reialme foguèt atacat per las Mascas Ancestralas, Valtor, Mandragora e Lord Darkar, qu’acabèron en convertint Domini dins una planeta congelada. Daphne, emplàstica de lutar contra las mascas, envièt a la siá sòr dins la Tèrra per la protegir e acabèt en essent mièg assassinada per las mascas, que causa Oritel e Marion creson après el que las siás doas filhas èran mòrtas. Dins la Tèrra, Bloom apareguèt dins una bastissa en flamas ont Mike la rescatèt e ľadoptèt eventualament. La maire adoptiva de Bloom es Vanessa, una florista. Bloom cresquèt a una mainadesa sens complicacions e aviá pas consciéncia de las siás vertadièras originas. En la siá joenessa, ela recebèt un present, un conilh coma mascòta nomenada Kiko e coneguèt tanben los sieus enemics, ľarrogant Mitzi. Ela sortèt tanben amb lo guitarrista Andy. En la siá adolescéncia, Bloom tròba en lutant Stella en un parc local amb Knut, un garamauc. Cossí que Stella èra prèst ďèsser derrotada, Bloom, sens saber coma, utiliza un atac magic e la lucha se tornèt en favor de Stella, e totes dos foguèron capables de derrotar Knut. Stella, impressionada amb los poders e las capacitats de Bloom, ľanimèt a anar a Alfea, la prestigiosa escòla de tres ans per las fadas en qué aviá estudiat Stella, mas èra estat expulsada. Amb curiositat sul desvolopament de los sieus poders magics e abiletats e amb desir de saber ďont venon, Bloom es ďacòrdi, après convéncer los sieus parents, Mike e Vanessa.
Sason 1 Edit
Bloom atenh dintrar en Alfea amb ľajuda ďuna messorga de Stella, ont coneis Flora (amb qui parteja un dormitòri pendent 3 sasons), amassa amb Tecna e Musa, e fondan un grop : Winx Club. Stella suggerís anar a explorar Magix e Bloom (que se fa dire Varanda de Callisto, per ara) suggerís qu’anen manjar pizza, qu’afirma es lo plat nacional de Callisto.
Mentre van per manjar, Bloom tracta ďutilizar lo telefòn mobil, mas fonciona pas. Tecna lo revisa e se riu de la tecnologia anciana, alavetz a manièra de desculpa li presta a Bloom la siá targa telefonica per trucar a Vanessa. Pauc après, quand èra encara a Magix, Bloom se met a espiar Knut, que trabalhava per tres mascas conegudas coma las Trix, e aviá atacat a ela e Stella a Gardenia. Las Trix atacan Bloom per las aver espiat e Stella, Flora, Musa e Tecna la rescatan. Es aicí ont tanben s’assabentan que Bloom es pas Varanda de Callisto, Bloom es de la Tèrra. Après constants atacs, las Winx ganhan ľatencion de la madama Faragonda, la directora ďAlfea. Après un atac, las gojatas s’assabentan que la rason de la lucha constanta foguèt que las Trix tractavan ďaténher lo poder de la Flama de Dragon, e après una baralha que Bloom desencadenèt una enòrma quantitat ďenergia, se convenquèron que la aviá. Pas gaire familiarizada amb lo Fuòc de Dragon, cerquèt la guida de la siá directora e qui expliquèt ľistòria de Domino. Bloom sabiá pas qu’aviá aqueste poder o qu’ela es la darrièra princessa de Domino fins que las Trix mai tard atenguèron prene lo sieu poder, en donant luòc a una sèria de viatges de Bloom per recuperar çò qu’aviá perdut. Aquestes viatges comprenon un viatge a Domino, ont Daphne li dona una corona a Bloom que mòstra ľistòria de la casuda de Domino e lo lac Ròca de Lum ont ľesperit de Daphne residís. Al lac Ròca de Lum, Daphne li revèla a Bloom que las Trix an pas la Flama de Dragon, qu’es encara en ela e qu’ela èra emplàstica ďusar los sieus poders, doncas qu’aviá de dobtes sus se meteissa, aiçò dona a Bloom lo coratge e la fòrça per tornar a Alfea e ajudar los sieus amics. Derròtan temporàriament a las Trix, e las barran dins una preson ont ensajan tornar a las gents dolentas en bona.
Sason 2 Edit
Una nòva fada, Layla, la princessa ďAndros, se jonh al Winx Club après empuntar a Alfea e èsser trobada per Bloom e las autras Winx après la ceremònia de dubertura de lo sieu segond an. La siá Pixie, Piff, arribèt amb ela. La rèsta de las Pixies èran capturadas per Lord Darkar.
Layla, Bloom e Stella van en una mission especiala amb ľajuda de Sky e Brandon per rescatar la rèsta de las Pixies. Après que las Pixies foguèron rescatadas, tòrnan a Alfea, ont totas las gojatas Winx se jonhon amb una Pixie. Bloom es joncha amb Lockette, la Pixie dels portals. De mai, un nòu professor, lo professor Avalon, ven e a un interès especial en Bloom. Tecna e la siá Pixie joncha Digit pensan que lo professor Avalon es dolent. A la Vila Pixie, Bloom recep lo Charmix, après qu’ela salva als sieus amics mentre èran al reialme del repaus. Près de la fin de la sason se revelèt que lo professor Avalon èra fals e recebiá ďòrdres de Lord Darkar e captura la Bloom e la met en un encanteri de foscor. Lo vertadièr professor Avalon èra presoèr e atenh escapar. Lord Darkar combina lo poder de la Flama de Dragon amb lo sieu per jónher lo Codèx e reclamar lo maximal poder de Realix. Sky salva Bloom en li disent que la aima.
Sason 3 Edit
Bloom coneis Valtor, un dolent masc qu’ajudèt a las Mascas Acestrales en la destruccion de la planeta Domino e foguèt empresonat a la Dimension Omega fins que las Trix lo liberèron. Bloom es convidada a Eraklyon per Sky per la celebracion dels mil ans del Reialme ďEraklyon, ont li ditz qu’el farà una anóncia que se revèla oficialament qu’el se maridarà amb Bloom. dins la fèsta, Sky va far la siá granda anóncia, mas abans ďaiçò Diaspro li demanda a Sky un brindes amb ela e modifica ľesperit de Sky en li donant de beure una poison ďamor de Valtor e Sky fa la siá anóncia dessús lo sieu unic amor : la Princessa Diaspro. Bloom s’estonèt e se metèt a plorar, e quand las Winx van demandar ďexplicacions a Sky, Diaspro li ditz a Sky que las Winx son de mascas que trabalhan per Valtor, e Sky ordena als sieus gàrdias que las ataquen, mas Layla atenh crear un mur amb los sieus poders Enchantix e salva Bloom. Mai tard, las Winx atenhon se colar al Palai Reial ďEraklyon e Stella fa tornar Sky a la normalitat mejançant ľusatge de los sieus povàses de fada per trincar lo sortilègi escur qu’èra jos el a causa de la poison ďamor. Bloom e Sky se reconcílian après qu’ela tòrna de Pyros, ont ela ganhèt lo sieu Enchantix, e contunha endavant per salvar Tecna. S’assabenta tanben que las Mascas Ancestralas creèron Valtor a comptar ďun pichon fragment del Fuòc de Dragon. Près de la fin de la sason, Valtor ataca Alfea per reclamar los sieus sortilègis mai fòrts, e las Estelas ďAiga que las gojatas avián aquerit recentament del Reialme ďAur. Quand Bloom èra prèste ďacabar amb el en usant lo poder de las Estelas ďAiga, li empediguèt o far en li disent qu’Oritel e Marion demorèron atrapats dins de lo sieu pròpri còrs. Mai tard se revelèt qu’èra una engana après que Bloom visitèt la cripta de las Mascas Ancestralas. Amb la vertat revelada, dos episòdis mai tard, Bloom se va aventurar en una autra dimension, ont s’afrontèt a Valtor e atuda la siá esséncia de la Flama de Dragon amb los sieus povàses de fada, en lo sagerant per totjorn barrat a la cripta de las tres mascas ancestralas.
Winx Club I : Lo secrèt del reialme perdut Edit
Amb Valtor derrotat e la Dimension Magica segura per ara, Bloom e los sieus amics començan la recèrca dels parents de Bloom, lo Rei Oritel e la Reina Marion de Domino. Las gojatas van cercar Hagen, lo ferrièr que va far ľespasa del rei Oritel, mas el indiquèt que podiá pas ajudar Bloom de cap de manièra. dins la Tèrra, Bloom es visitada per ľesperit de la siá sòr Daphne, qui donèt a Bloom la siá careta perque poguèsse veire Domino coma èra abans que Valtor e las tres mascas ancianas ľajan destruida. Viatjan a la dimension ďObsídia, Bloom s’assabenta, après afrontar a una masca dolenta nomenada Mandragora, que la molhèr ďOritel foguèt absorbada dins de ľespasa qu’Hagan aviá format per èsser, literalament, digna ďun rei abans que Domino arribèsse a la siá fin aparenta. Malgrat aiçò, solament un rei poiriá liberar ľespasa e restaurar tot lo reialme a la normalitat. Per estonament de Bloom, Sky se revèla coma lo nòu rei ďEraklyon, perque lo sieu paire aviá abdicat del tròn, e es capabla de liberar ľespasa ďOritel e salvar lo reialme, qu’a lo sieu torn retòrna Marion a la siá forma umana e aiçò li permet a Bloom completar vertadièrament lo sieu Enchantix. A la fin, Sky li prepausèt matrimòni a Bloom, e ela acceptèt gaireben immediatament. Malgrat aiçò, per la destruccion de la dimension ďObsídia, sens o saber, liberèt las tres mascas ancianas e apareisson las siás davalairas, las Trix.
Sason 4 Edit
Bloom a ja acabat ľescòla a Alfea e se jonh a las siás amigas quand fan unas aventuras dins la Tèrra per protegir la darrièra fada de la Tèrra, Roxy. Se demòran a Gardenia amb los parents adoptius de Bloom, Mike e Vanessa. Vanessa los ajuda a metre en marcha lo sieu nòu negòci Amor e Mascòtas, que servís tanben coma lo sieu larèr. Quand se tròba fin finala amb Roxy, s’i ligan plan, doncas qu’ambedoas èran originalment dins la Tèrra quand sabèron qu’èran fadas. Bloom, Amassa amb las autras gojatas, atenh se ganhar lo sieu poder Believix en lo moment que Roxy crotz en la magia e las fadas quand los Mascs del Cercle Negre ľatacan. Bloom li calguèt afrontar un autre problèma, tractar amb lo sieu nòvi Sky e lo sieu ex-nòvi, Andy.
Winx Club II : Ľaventura magica Edit
La pellicula mòstra Bloom en gaudint de la siá nòva vida coma la princessa de Domino. Malgrat aiçò, sembla pas èsser fòrça aficionada a las siás responsabilitats coma una princessa e se en essent de qualque biais atrapada. Lo sieu paire li dona a Bloom un caval nomenat Peg, e la siá maire dona a Bloom un vestit de montar perque ela pòsca montar amb Peg. Bloom e Peg van far una passejada e se tròban amb Sky.
Sky li demanda a Bloom se maridar amb el e Bloom s’alegra e li ditz als sieus parents e a las Winx. Sky li ditz a Bloom, dos jorns après, que pòdon pas se maridar, çò qu’entristís Bloom e s’esgalissa amb lo sieu paire. Las Winx arriban a tempses per animar Bloom e ajudar a escuélher lo sieu prince (que lo sieu paire escuelhèt).
Sky ven desguisat e Bloom es coriosa de perqué se trinquèt lo sieu compromís. Sky tracta ďexplicar los conflictes de lo sieu reialme en lo passat. Lo paire de Bloom s’avisa qu’èra Sky desguisat e li enebís venir dins lo castèl. Bloom, fòrça argaròta, se’n va a Gardenia amb las Winx a veire los sieus parents adoptius. Los sieus parents adoptius los donan la benvenguda a Bloom e las Winx pèrdon alavetz los sieus poders a causa que las Trix destruisson ľenergia positiva. Bloom mai tard amb ľajuda de las Winx decidís far tèsta a las Trix, e recuperar los sieus poders. Las Winx s’afrontan alavetz a las Trix amassa e las derròtan en convocant al grand dragon.
Sason 5 Edit
Bloom tòrna a Alfea après la mission dins la Tèrra, a Gardenia, ont la fe en las fadas s’enfortiguèt mercés a la confidança, mas li cal ara s’afrontar nauament contra las Trix e un nòu enemic : Tritannus. En mai ďaquò, en lo tresen episòdi, Sky pèrd la memòria en un atac de las Trix, mas la recupèra mai tard.
Images Edit


text:
Diplodòcus
Lo Diplodòcus "Dobla biga") es un genre de dinosaures sauropòdes diplodocids, que visquèron a la fin del periòde Jurassic, fa aperaquí 150 a 147 milions d'ans, als Kimeridgian e Titonian, en çò qu'es uèi America del Nòrd.
Lo Diplodòcus es un dels dinosaures pus comuns de la part superiora de la Formacion Morrison, una sequéncia de sediments marins e alluvionaris depausats a l'entorn de 150 a 147 milions d'ans enrè.
Lo Diplodòcus es entre los dinosaures mai facilament identificables, amb la siá forma classica, còl e coa longa e quatre patas robustas. Pendent fòrça ans, èra lo dinosaure mai long conegut. Sa talha granda pòt aver constituit un empachament als predadors Allosaurus e Ceratosaurus que de rèstes se son trobats dins las meteisses estratas, çò que suggerís que coexistiguèron amb lo Diplodòcus.


text:
Ua lenga que s’apren per immersion.
En França, l’univèrs sonòr qui environa lo mainatge qu’ei essenciaument francofòne. Lo mainatge que serà dongas francofòne mes que serà tanben occitanofòne se banha a l’escòla en un univèrs sonòr occitan. Un mainatge a Calandreta n’a pas lo sentit de’s véder perpausar dus ensenhaments parallèles. Au contra, que constata qu’aqueras duas lengas, com las autas lengas romanicas (espanhòu, portugués, italian, catalan, romanés, …) qu’an ligams de parentat e que l’ei aisit de har ponts enter tots aqueths idiòmas.
En ua escòla Calandreta, l’occitan, en la soa varianta locau lo gascon parlat en Bearn, qu’ei la lenga d’aprentissatge e la lenga de vita a l’escòla. Tota la vita de classa e de l’escòla que’s hè en occitan. De tira en mairau (en partir de 2 ans e miei), lo calandron (escolan de Calandreta) que serà trempat en la lenga e la cultura occitanas. Lo francés qu’ei chic a chic integrat en partir deu CE1, quan la lectura e l’escritura en bearnés e son aquesidas. L’objectiu qu’ei que en fin de cicle 3 (CM2) lo mainatge e mestrese perfèitament las duas lengas, tant a ‘escriut com a l’orau. Lo francés que serà introdusit suu principi de Grammaont-Ronjat*, mei conegut suu nom « Une personne, une langue ». La lenga francesa que serà dongas ensenhada per un aute professor : en CE1, 3 òras ; CE2, 4 òras ; CM1, 5 òras ; CM2, 6 òras.
Tot lo personau d’enquadrament que parla en occitan per’mor que hèn partida de l’equipa pedagogica e, com indicat mei haut, per’mor l’occitan qu’ei lenga de comunicacion. Cadun que participa a la socializacion de la lenga.
* Aqueth principi qu’estó enonciat per Jean Ronjat en 1913. Maridata a ua alemanda, que desirava elhevar lo son hilh en las duas engas : francesa e alemanda. Lo fonetician Maurici Grammaont que’u conselhè d’aplicar autanlèu lo brèç ua règla simpla : « que cada lenga sia representada per ua persona diferenta (…). N’enversatz pas jamei los ròtles ».


text:
Dimars, 2 d'octòbre de 2018, 03h00
Catalonha e Aran se remembrèron ièr del 1r d’octòbre de 2017, quand l’estat espanhòl foguèt incapable d’empachar un referendum sus l’independéncia ... +
Divendres, 28 de setembre de 2018, 03h00
Una nòva edicion de las aventuras de Tintin farà parlar lo popular jornalista d’Hergé en diferentas lengas e dialèctes de l’estat espanhòl dont l’occitan ... +
Diluns, 24 de setembre de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Quate Lòcs
En 1939, après la victòria del faissisme en Espanha, maites refugiats traversèron los Pirenèus en tot entreprene de camins d’exili fòrça tragics. Dissabte ... +
Divendres, 14 de setembre de 2018, 03h00
L’Institut d’Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana (IEA-AALO) denoncièt ièr dijòus al Parlament Europèu lo mesprètz d’Espanha ... +
Dimars, 11 de setembre de 2018, 03h00
Se parlarà occitan dijòus que ven, 13 de setembre, al Parlament Europèu. L’Institut d’Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana (IEA-AALO) se presentarà ... +
Divendres, 7 de setembre de 2018, 03h00
Lo conselhièr del Comitat Olimpic Internacional (COI), Gilbert Felli, a vesitat aquesta setmana la Val d’Aran per valorizar la candidatura de Barcelona-Pirenèus pels Jòcs Olimpics ... +
Dissabte, 1 de setembre de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Qualques centenats de personas manifestèron ièr divendres a Vielha (Castièro) per denonciar los damatges de la fauna salvatja e per un cambiament de las politicas de gestion de la ... +
Dijòus, 30 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Arties e Garòs
Lo vilatge de Garòs rendèt omenatge a Jusèp Amiell en inaugurant un bust del religiós aranés davant la glèisa. A l’eveniment assistiguèron lo quite ... +
Diluns, 27 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
S’inaugurèt dimenge passat a Vielha un monument als militars de l’anciana casèrna de la nomenada “Legion Blanca”. Se tracta de la companhiá d’esquiaires ... +
Dissabte, 25 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Irissa
Se presentèt lo 17 d’agost passat la corala Es Paoesses amb la tòca de promòure lo cant coral en occitan e en Aran. Lo concèrt de presentacion se faguèt a l’ecomusèu ... +
Dijòus, 16 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Irissa
Ara ocasion dera Hèsta Major de Vilamòs, s’a celebrat aguest dimèrcles 15 d'agost passat era ceremònia entà méter en tròn er imatge de Sant Ròc, ... +
Dissabte, 11 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Irissa
Dimenge passat, 5 d'agost, auec lòc era prumèra edicion dera Corsa Populara de BTT Lairissa Bike, damb gessuda e arribada en Vilamòs (Irissa). Pròp de miei centeat de ciclistes ... +
Dijòus, 9 d'agost de 2018, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
L’Universitat de Navarra ven de signar un acòrdi de collaboracion amb lo Conselh General d’Aran (CGA) e amb l’Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa de la Lenga ... +
Diluns, 30 de julhet de 2018, 00h00
Lourdes Bruna qu'a guanhat eth prèmi Lengua Viua autrejat ena ocasion dera 25u edicion dera corsa Aran per sa Lengua, realizada en Aran aguest dimenge passat. As sòns 17 ans d'edat, ... +
Dimenge, 29 de julhet de 2018, 03h00
Milèrs d’aranesi que reclamen aué, en ua jornada revendicatiua, esportiua e hestiua, er usatge sociau dera lengua occitana en país de cap de Garona. Se tracte dera 25u edicion ... +
Dissabte, 28 de julhet de 2018, 03h00
Un nòu postèr lingüisticopedagogic ven d’èsser publicat en occitan aranés, aqueste còp suls parpalhòls de la Val d’Aran. L’aficha arriba ... +


text:
1800
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1800 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Sostengut per son protector principau, lo ras Wolde Selassie, Tekle Giyorgis Ièr capitèt de reconquistar Gondar. Despausèt Demetrios mai lo laissèt dins son palais. Pasmens, aquela restauracion durèt gaire car en junh, aprofichant l'abséncia de Tekle Giyorgis Ièr que menava una campanha en fòra de la capitala, divèrsei senhors locaus obliguèron Demetrios a reprendre lo tròne.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada, eleccion de Thomas Jefferson coma president e succediguèt a John Adams.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiereis electrolisis d'una solucion d'aiga acidificada per lei cirurgians britanics Anthony Carlisle (1768-1840) e William Nicholson (1753-1815). Dins lo corrent de l'annada, un autre mètge anglés, William Cruikshank (1746-1808) confirmèt l'existéncia d'aqueu fenomèn.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Millard Fillmore, president dels Estats Units (m. 1874)
- 12 de febrièr - John Edward Gray, zoologista britanic (m. 18750
- 20 de març - Braulio Carrillo Colina, cap d'Estat de Còsta Rica (m. 1845)
- 13 d'agost - Ippolito Rosellini, egiptològ italian (m. 1843)
- Friedrich Wöhler, quimista alemand.


text:
Carmauç
Carmauç (forma arcaïzanta tot còp en usatge:"Caramauç" e oficialament en francés Carmaux) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Carmauç es situada sus Ceron e sus l'anciana RN88. La comuna se trapa als tèrmes de diferentas zònas geograficas : Lengadòc (Segalar), Carcin, Roergue, suls primièrs relèus del Massís Central. L'espleitacion del carbon a marcat fondamentalament l'economia e l'istòria del bacin carmaucenc. La vila minièra se tròba a 96 km de Tolosa e 60 km de Rodés.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Carmauç es traversada pel riu Ceron (afluent d'Avairon) e per dos afluents de Ceron: Ceròc e Candor.
Transpòrts e vias de comunicacions[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus l’axe Tolosa - Rodés - Lion. I passa la D2088, anciana RN88. Aquesta çaquelà es uèi desviada a 4 km de Carmauç. I a tanben una via rapida per jónher Albi e l’A68, permetent aital de far la ligason entre Carmauç e Tolosa en 2×2 vias. La rota cap a Rodés deuriá èsser doblada en 2×2 en 2015.
Carmauç es desservida per la D91 que va a Monestièr e Còrdas a l'oèst, e a Valdariás e Requistar a l'èst. La comuna es tanben religada a Riupeirós e Vilafranca de Roergue via la D905.
Tren[modificar | modificar la font]
Carmauç ten una gara SNCF, sus la linha Tolosa – Rodés del TER de Miègjorn-Pirenèus.
Bus[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus las linhas 701 (Carmauç – Albi) e 711 (Carmauç – Canhac – Albi) del malhum departamental TarnBus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 12 d'agost de 2014, 03h00 Espòrt
Jòia: Leeds en finala de la Cup!
La finala 2014 de la Cup metrà a las presas lo dissabte 23 d’agost doas formacions de Yorkshire: Leeds e Castleford; dissabte, a Saint Helens, amb lo retorn de suspension de son menaire de jòc Kevin Sinfield que passèt las 4 transformacions dels ensages marcats, los Rinocèros de Leeds prenguèron lo pas suls Lops de Warrington: 24-16. Dimenge a Leigh, fàcia a Widnes, Castleford marquèt dos ensages tre las dètz primièras minutas e menava 14-0 a la pausa per véncer fin finala 28-6. Las doas esquipas seràn bravament motivadas per la finala, que lo trofèu es pas anat a Leeds dempuèi 1999 e a Castleford dempuèi 1985.
D’aquel temps, aprèp quauques jorns de repaus e la represa de l’entraïnament de divendres, los Dracs montèron respirar lo bon aire de la montanha dissabte a Matemala. Un còp de mai, podèm reprene la sansònha e dire qu’es important d’anar quèrre una resulta positiva divendres de ser a Salford per assegurar quasi definitivament la qualificacion per las pelhòfas.
Dimars passat 5 d’agost, los campions tolzans reprenguèron lo camin de l’entraïnament collectiu mentre que lor integracion al campionat anglés demòra un mistèri e sembla remandada a l’an pebre. Lo pilar fijian Eloni Vunakece es partit jogar jos d’autres cèls. Per contra, se nòta l’arribda del jove anglés de 22 ans Danny Hulme, jogaire polivalent: arrièr, mièg o talonaire. L’objectiu de l’esquipa es de renovelar sa sason passada: ganhar campionat e Copa. Primièra partida pel Tolosa Olimpic: lo 13 de setembre amb la recepcion de Limós.
Alan Roch


text:
Cronica ESPIAR — L’OPLO que ns’engana
- Escriut per Setmana
- Publicat dens Chroniques
L’OPLO que’ns menteish e que ns’engana ! Tàd arrefusar er’ajuda publica ara premsa occitanista que’s serveish d’arguments qui non sòn pas d’arrecéber e d’acceptar. Aqueths qu’estón dits encara eth 20 de junh a Pau en fin der’amassada dita de concertacion. Qu’estó com un arrefús definitiu d’ajuda a Vistedit, com tànben arregetar tota discuta e negociacion sus aquera question essenciau entà nosauts. Ena sua responsa escriuta a Vistedit L’OPLO qu’avè avançat dijà aqueths arguments com relatat pera equipa de Vistedit : « Nos foguèt remembrat qu’èra dificile e delicat de nos autrejar una ajuda a la premsa per de rasons de libertat de la premsa e d’equitat ».
Aqueth argumentari qu’ei un som de mala fe. Qu’amuisha era volentat d’enganar eth mitan occitanista. Lavetz arreivindicar ajuda publica tàra nosta premsa que seré « dificil » e « delicat », e que seré tot simplament ua miaça tà « libertat de premsa » e « equitat ». Que’s devem demandar lavetz en leguir e enténer ua frasa atau quin dangèr tarrible e arrepresenta era premsa occitanista tà que sia estremada. Que va esbranlar era republica com eth sistèma imperialista francés ? E lavetz L’OPLO que preservaré era societat de tot aqueth dangèr.
Un espiar deth mitan dera premsa en Estat francés mestrejada per quauques financièrs, que permet ua vision diferenta deths problèmas encontrats e deths enjòcs, dab ua captacion de massas financièras publicas e ua concentracion dera premsa com james, tot aquerò enas mans de 4 o 5 capitalistas poderós. Er’argumentari de L’OPLO qu’ei un engan vertadèr e un mesprètz de tots eths militants associatius engatjats suth terrenh dera defensa dera lenga e dera cultura nostas.
E seré un hèit excepcionau peth mitan dera premsa en exgòne de dar subvencions publicas a Vistedit ? E serén tant eslhevadas eras somas autrejadas que pausarén un problèma ara premsa exagonau sancèra? Ajudar ua premsa en lenga occitana e seré tan « dificil » e « delicat » ? L’OPLO qu’a de respóner ad aqueras questions. Eths hèits que desmenteishen era sua argumentacion fallaciosa. Tot aquerò que s’ameritava ua petita enquista.
Augan eth Ministèri de Cultura que publicà, en data deth 2 de heurèr de 2018, en un chepic de transparéncia com at declarà, eths tablèus deths diaris e publicacions divèrsas com deths grops de premsa ajudats per ajudas privadas e... publicas, en 2016. Aqueths documents qu’estón analizats e comentats peth jornalista Laurent Mauduit sus Mediapart. Tots aqueths documents que sòn publics e que pòden estar coneishuts de totòm i comprés deths esleguits qui gavidan L’OPLO com deths administratius qui ns’an arcuelhut ara « concertacion ».
368 publicacions de premsa que benficiàn d’ajudas dirèctas. Que s’i tròba ua part titolada « Ajuda a pluralisme » (eth poder non manca pas d’umor !) qui poderé conviéner completament a Vistedit. Aqueras ajudas que sòn presentadas en un tablèu per publicacion e un aut per grop de premsa on i a sonque eras societats qui arrecebón mes de 100 000 € d’ajudas publicas (un trentenat).
En prumèr que i a de constatar mes d’ua ajuda publica ara premsa. Que sòn legaus, arreguidas per tèxtes, e que i a de procèssus de demanda dab dossièrs. Que significa qu’existeish tot un dispositiu d’ajuda publica ara premsa, n’ei pas brica excepcionau de’n beneficiar. Eth Ministèri que’n presenta ara coneishença deras gents ua lista, per exemple: “Ajudas dirèctas a pluralisme : Ajuda aras publicacions nacionaus d’informacion politica e generau dab ressorças publicitàrias fèblas (decret n° 86-616 deth 12 de març de 1986 (modificat) ; Ajuda aths diaris regionaus, despartamentaus e locaus d’informacion politica e generau dab ressorças de petitas anóncias fèblas (decret n° 89-528 deth 28 de julhet de 1989) ; Ajuda a pluralisme dera premsa periodica, regionau e locau (decret n° 2004-1312 deth 26 de noveme de 2004 modificat). « Autas ajudas dirèctas : Ajuda ath portatge de premsa (decret n° 98-1009 deth 6 de noveme de 1998 modificat). Ajudas deths hons estrategics tàth desvelopament de premsa (decret n° 2012-484 deth 13 d’abriu de 2012 modificat) ; Borsas d’emergéncia deth hons de sosten ar’emergéncia e ar’innovacion ena premsa (decret n°2012-484 deth 13 d’abriu de 2012 (modificat). D’autes hons d’ajuda qu’existeishen encara non presentats ací.»
Lavetz perqué seré tan « dificil » ? Pr’amor de procèssus administratius ? Conselhs e ajudas deth Ministèri de Cultura qu’existeishen. Emplear dossièrs administratius n’ei pas quauquarren d’impossible e inaccessible tà ciutadans e per segur n’i a pas d’incompeténcia pera premsa occitanista. Que i a ua causida e de possibilitats d’ajudas publicas nombrosas, qu’auhereishen de solucions. L’OPLO com organisme public que pòt perpausar autas causas qu’un envit ara publicitat privada (lhèu tàths « bus-macron »).
« Dificil » e « delicat », eras ajudas que serén arreservadas ara premsa en lenga francesa ? S’ei atau que i a d’at denonciar. Era premsa occitanista qu’ei premsa, qu’a dret d’arreivindicar aqueth estatut e de beniciar dera « libertat de premsa » e der’ « equitat ». Mes ath contra que pareish era sola existéncia dera premsa occitanista que sia ua atenta ara « libertat de prensa » e « equitat » ? Eths tablèus comunicats peth Ministèra de Cultura qu’amuishan ua auta realitat.
Com at titolà eth jornalista Laurent Mauduit de Mediapart, « Eths miliardaris dera premsa hartats d’ajudas publicas e privadas » (4). Que constatà un escandale. Eth jornalista qu’escrivó : « que sòn eths mes rics oligarcas, eths qui an manmesa suths mes grans diaris dera premsa nacionau, qui’s partatjan era mes gròssa part deras ajudas dirèctas deth Estat. »
Aqueths miliardaris, Bernard Arnault, Serge Dassault, Xavier Niel, Patrick Drahi, qu’an tanben er’essenciau deras ajudas privadas per Google, Facebook o Bill Gates. Atau que sòn eths qui monopolizan er’informacion, qui estrèman era libertat der’informacion e non pas… Vistedit.
79.657.023 euròs qu’estón distribuits en 2016 en ajudas publicas, hèitas deths nostes impòsts, ara prensa privada. Tostemps segon eth jornalista L. Mauduit, « eras mes gròssas fortunas que’s tròban en haut deth tablèu. Ath reng prumèr que i a Bernard Arnault dab “Aujourd’hui en France” (7,9 millions d’euròs); en seguida Patrick Drahi dab “Libération” (6,3 millions d’euròs) ; Serge Dassault dab “Le Figaro” (5,7 millions d’euròs); Matthieu Pigasse et Xavier Niel dab “Le Monde” (5 millions d’euròs). « Eths sòus publics que van en prumèr aths mes rics ! » Aquera situacion qu’ei era seguida deras annadas anterioras. E que podem pensar despuish 2016 n’i a pas arren de cambiat.
Dab un espiar suth tablèu deths grops de premsa principaus ajudats en 2016 que podem notar aqueras somas : eth Grop Figaro (6 361 449 €) ; era Societat editora deth Monde ( 6 096 252 €) ; eth Grop Ouest France ( 9 238 614 €) ; Société Nouvelle du Journal L’Humanité ( 3 689 447 €) ; Groupe Sud Ouest ( 2 210 819 €) ; Groupe de La Dépêche du Midi ( 3 565 590 €).
En un espiar suth tablèu deras publicacions de prensa qu’èi arretengut :
Lavetz que i a de notar er’importància deras ajudas publicas ara premsa en lenga francesa. Aquera premsa que travèrsa ua crisi deras importentas dab ua baisha deth nombre de legedors e d’abonats, doblat d’ua menshidança grana ena informacion perpausada. Shens aqueras ajudas publicas « Liberation », « Le Figaro », « Le Monde », « L’Humanité », ecà... qu’avoren desapareishut.
D’autas publicacions mensh importentas qu’an ajudas publicas, « Fakir », « Politis », « Lutte Ouvrière ». Que’s tròba tanben publicacions en lenga basca com « Herria », « Iparraldekohitza.eus ». « Herria », publicacion setmanèra que coneish dificultats qui’s semblan a Vistedit. Enfin « Mediabask » agéncia de premsa en lenga francesa qu’avó ajudas.
Perque pas Vistedit ? Qué costa era demanda de moratòri immediat, ath par deras somas dadas aths grops de premsa e publicacions ? Que pesaré ua ajuda significativa tàd ua modernizacion e un arrecrutament en jornalistas e emplegats tà perméter un tribalh de qualitat ? Pas guaire en comparèr dab eras somas gahadas peths oligarcas, pera monopolizacion dera premsa.
« Libertat de premsa » e « equitat » n’existeishen pas, (sonque ena societat guerdada a travèrs eras clucas de L’OPLO). E qu’ei çò qui explica era situacion de Vistedit. Qu’èm acarats a ua question de democracia fondamentau. Que mes er’investiment tàra lenga e cultura occitanas non se calcula pas en tèrmis de rentabilitat segon eths critèris deth capitalisme liberau. Qu’ei investiment de longa durada ena joentut e per de nombrosas generacions. Aquiu qu’ei ua question de consciéncia deras realitats e deths enjòcs istorics vertadèrs, que’n déu vàder ua volontat politica. Per segur, L’OPLO que marcha a contrabriu der’istòria.
Que contunha eth combat !
Alan Sibé