text:
Utopia
Utopia (del grèc oὐ, non e tόπoς, "luòc", que dona: enluòc) es un mot inventat per Thomas More al segle XVI per descriure una illa imaginària qu'aculhís una societat perfiècha dins totes los senses. Amb lo temps, a causa de las implicacions filosoficas contradictòrias de la nocion de "societat perfiècha", lo mot venguèt prendre divèrsas accepcions:
Dins un sens estricte, una utopia es la concepcion imaginària d'una societat ideala[1].
Dins lo lengatge corrent, una utopia designa un ideal irrealizable[2]; dins aquel aquel torn, ven sinonim de "sòmi", "illusion" o "quimèra"[3].
Coma concèpte filosofic, l'utopia se pòt entendre coma una pensada idealizada amb per foncion de criticar lo statu quo, la situacion sociala ont viu l'òme[4]. La diferéncia entre « çò qu'es » e « çò que deuriá èsser » marca lo pas de l'utopia. Dins aquel cas, l'utopia que prepausa una fin aürosa, una evolucion de la societat cap a un futur melhor, se pòt nomenar tanben eutopia, e aquela que prevei una deriva cap al pièger, distopia[5].
Aquela idèa s'exprimís subretot per mejan de la literatura "utopica", un genre d'esperel[6] que conta en general una aventura cap a un país desconegut (sovent una illa) ont s'i descobrís la societat ideala.
Somari
- 1 Origina del concèpte: l'Utopia de More
- 2 Istòria
- 3 L'utopia dins la literatura
- 4 L'utopia dins las autras arts
- 5 Exemples d'utopias concrètas
- 6 Qualques luòcs d'utopia
- 7 Bibliografia parciala
- 8 Referéncias
Origina del concèpte: l'Utopia de More[modificar | modificar la font]
Lo tèrme foguèt inventat per Thomas More dins son òbra escricha en latin en 1516, De optimo rei publicae statu deque nova insula Utopia (De l'estat ideal d'una republica dins la nòva illa d'Utopia"). L'autor especifica pas l'origina etimologica d'"utopia", segon los estudis de son òbra se tròba dos senses possibles venent del grèc: oὐtoπίa (oὐ, non; tόπoς, luòc) o eὐtoπίa (eὐ, bon, tόπoς, luòc).
Dins l'òbra se pòt observar una fòrta influéncia de La Republica e Las leis de Platon[7], e de las teorias de Sant Agustin, mai tanben amb l'imaginari de l'espaci dubèrt de l'epòca amb la descobèrta d'un Nòu Monde, pels escriches d'Amerigo Vespucci sus las illas recentament descobèrtas de Fernando de Noronha (1503]]) e d'autres[8].
Amb Utopia, Thomas More, erudit e naut foncionari de la cort d'Anglatèrra, creèt un genre novèl a l'encontra de la literatura, la politica e la filosofia[9]. L'òbra descriu una situacion ideala e imaginària, amb una fòrta intencion critica de la societat del seu temps[10], mas una de las particularitats majoras es que la societat ideala que prepausa se realiza amb de mejans umans. Amb More, per aténher la perfeccion sociala, cal pas esperar una intervencion o una recompensa divina: l'òme, amb sos limits, pòt capitar mercé a la rason e a sa capacitat de perfectibilitat. D'aquel biais, l'òbra de More introdusís aqueles dos concèptes de basa de la modernitat que seràn desvolopats ulteriorament al sègle de las Luses[11].
En seguida, lo sens critic de las utopias e lor feconditat dins lo camp de las ideologias socialas, politicas e religiosas vendrà un dels motors d'evolucion de la societat occidentala, coma per exemple lo filosòf alemand Ernst Bloch[12].
Mas sovent, los utopistas foguèron acusats de prendre pas en compte los limits de la realitat; tanben se ditz que tot pensador utopista pòrta, en se, un dictator, perque es pas capable de comprendre un monde melhor que lo seu, en consequéncia, seriá dispausat a l'espelir e l'impausar quitament amb violéncia s'èra necessari. Fin finala, se nòta tanben qu'una idèa utopica mesa en practica s'anequelís d'esperela perque, la societat perfiècha tocada, cap d'autra proximitat seriá pas possibla, ni cambi, ni progrès.
Mas, malgrat l'esperit pragmatic e positivista del sègle XIX, se pòt definir l'òme coma un animal utopic, e quitament se pòt considerar lo positivisme coma una autra utopia. I a fòrça de paréisser que uèi las utopias socialas e politicas daissèron lo pas al desvolopament de la sciéncia e aquel de la tecnologia, la confisança en aqueles coma camin cap a una societat de benestar poirà constituir una nòva utopia amagada, com o expliquèt Herbert Marcuse dins La fin de l'utopia[13].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'òme, davant sa condicion sus Tèrra, imaginèt sovent de mondes melhors, situats o dins un passat alunhat, un futur alunhat o dins un luòc mai o mens accessible[14]. E quand lo mot utopia apareguèt al sègle XVI, lo concèpte subreptici ja existissiá dempuèi l'Antiquitat, se fa jorn dins las legendas coma aquela del jardin de Guilgamech, davancièr del Jardin d'Edèn, o dins lo mite grecoroman de l'Edat d'Aur, que descriu un estat primordial de l'umanitat quand se viviá en armonia amb una Natura prodiga. Las construccions religiosas tanben alimentèron las utopias, amb las descripcions d'un paradís terrèstre, un luòc de las delícias e perfièch, ont i aviá pas de dolor e se viviá eternalament, o amb las prediccions millenaristas, que prometián un periòde de patz e de felicitat de mila ans aprèp que tornarà lo Crist. E a l'Edat Mejana, las gents somiavan de la tèrra d'abondància del País de Cocanha, ont cal pas mai trabalhar per se poder noirir.
Davancièrs[modificar | modificar la font]
Los fondadors del genre utopic desvolopèron la reflexion politica de la "bona ciutat", una tradicion literària venent del monde antic e medieval; aquela ciutat s'organizava a imatge del còsmos, es a dire, segon un òrdre inspirat per la volontat divina capable de garantir la concòrdia e l'unitat[15]. Los exemples mai representatius ne son Platon e Aristòtel, amb lor ciutat perfèita descricha dins La Republica; Agustin d'Ipòna, amb los sòmis d'una societat crestiana ideala coma es escrich dins La ciutat de Dieu, e los autors dels "miralhs dels princes" de la fin de l'Edat Mejana.
L'utopia umanista[modificar | modificar la font]
L'utopia pròpriament dicha apareguèt a la Renaissença, veïculant lo nòu concèpte central aportat per l'umanisme: "l'amor de la condicion umana"[16]. En aquela epòca, l'òme se situa al centre de sa pròpria evolucion e, sens refutar Dieu, « l'experiéncia demòstra l'evidéncia que la rason e la pensada constituisson causa e començament de grands faches » (Francis Bacon, Novum Organum)[17]; l'umanisme implica una recèrca de la vertat e de la justícia per mejan de biaisses umans, en particular de las sciéncias, e estimula una morala universala basada sus la comunitat de la condicion umana[18].
Dins aquel domeni, la literatura utopica se desvolopèt coma un mejan per convéncer los lectors que d'autres biaisses de viure èran possibles, que se los òmes s'organizavan autrament poirián acabar amb la misèria, los vicis e las guèrras. Lo recors a la ficcion permetiá de se distanciar del present per ne criticar l'òrdre social e mostrar en detalh coma se poiriá modificar.
Aprèp, a fins del sègle XVIII, los prepauses filosoficoliteraris d'aquel tipe espeliguèron e, tot en prepausant divèrses apròchis de la societat utopica, mostrèron una seria de constantas eissidas de la pensada umanista e accentuadas encara jos la pensada de las Luses: l'insularisme (las utopias se situan sus Tèrra mas dins d'illas o autres luòcs isolats); l'economia abitualament es en autarcia e basada sus l'agricultura, e se mespresa sovent lo comèrci; la rason e la regularitat son dominants (la natura es domesticada, la topografia es geometrica); l'organizacion politicosociala es uniformizada, regida per de "savis"[19].
Aital, l'òbra qu'inaugura lo genre, l'Utopia de More, descriu un paradís de tolerància religiosa, ont i a pas cap de besonh, pas cap de trabalh e de expedients per totes, ont degun a pas mens que los autres perque totes los bens son en comun e d'ont la violéncia e lo vici son excluses[20]; Christianopolis (1619) de Johann Valentin Andreæ foguèt una utopia crestiana abitada per una comunitat d'erudits-artesans e regida com una democracia; La ciutat del solelh, de Tommaso Campanella (1623), parla d'una societat teocratica ont totes los detalhs de la vida collectiva son regulats; La Nòva Atlantida de Francis Bacon (1627) es una ciutat governada per una comunitat de scientifics; L'Oceana de James Harrington (1656) prepausa un regim de democracia parlamentària qu'apara los bens de totes; al contrari, lo Còde de la natura de Morelly (1755), es un elògi de l'aboliment de la proprietat privada[21].
L'èra industriala[modificar | modificar la font]
Pendent la primièra mitat del sègle XIX, l'utopia comencèt de passar naturalament del terren literari a aquel dels actes. Las utopias socialas de l'epòca romantica, etiquetada posteriorament de socialisme utopic pels marxistas[22], instiguèt una seria de temptativas de reconstruccion morala e sociala se basant sus l'esperança, veïculada pendent las Luses, ont l'umanitat evoluciona d'un biais natural cap a un futur melhor, esperança que semblava se confirmar lo nòu fenomèn de l'industrializacion.
Qualques pensadors prepausèron d'enclusir totas las luchas dins lo domeni d'un liurament uman final; l'utopia alara se tròba pas dins un luòc amagat ideal, mas serà lo compliment final de l'istòria. Atal, Saint Simon e los sant-simonians preconizèron l'instauracion d'un nòu poder esperital dependent dels savis; Robert Owen basèt sas esperanças dins lo desvolopament industrial e Charles Fourier volguèt utilizar las passions umanas per far nàisser l'armonia[23]. Mas d'un autre costat, d'autres pensadors temptèron instaurar lèu de pichonas comunitats al marge del monde majoritari per i practicar de nòvas relacions egalitàrias: atal se fondèt, subretot als Estats Units d'America, fòrça vilas experimentalas com l'Icaria d'Étienne Cabet e sos disciples[24].
A la mitat del sègle, aquel tipe d'utopisme idealista foguèt modificat per l'aparicion del conflicte de la lucha de las classas. Dins aquel contèxte pus aspre, apareguèron una seria de nòvas doctrinas que preconizavan lo liurament del proletariat de per avans per bastir un monde juste, liure e en patz. E apondián que, se caliá, aquel liurament se fariá per la violéncia. Pels marxistas, la solucion utopica passava per la conquista de l'Estat e l'instauracion del comunisme; pels anarquistas, de Proudhon a Bakunin, l'autoritat deviá èsser abolida per daissar lo pas a de collectius d'individús liurament associats. En 1871, los de la Comuna de París temptèron de metre en practica aquelas doctrinas, ont l'utopia s'acabarà en tragèdia[25].
D'aquel periòde se destacan las òbras coma News from Nowhere de William Morris (1892), ont "Nowhere" ("enluòc" - "utopia") es una societat del futur sens politics basada sus la proprietat comuna e sul contraròtle democratic dels mejans de produccion[26], Looking Backward (1888) d'Edward Bellamy, que descriu una societat de l'an 2000 fruch del socialisme utopic o encara Gloriana, or the Revolution of 1900 (1890) de Lady Florence Dixie, utopia feminista ont la protagonista se fa passar per un òme, Hector l'Estrange, se fa elegir a la Cambra dels Comuns del Reialme Unit e instaura lo vòte femenin. Lo libre s'acaba l'an 1999, amb la descripcion d'una Grand Bretanha prospèra e pacificada regida per las dònas[27].
A la fin del sègle apareguèt encara una autra utopia majora que marcarà tanben lo sègle seguent e que qualques nomenaràn "la religion del progrès"[28] Las nòvas descobèrtas tecnicoscientificas meravelhan la societat: las exposicions universalas creavan un exemple efemèr d'un monde ideal, ont las tenèbras son vencidas per l'electricitat, las locomotivas de vapor transpòrtan los òmes e suprimisson las distàncias e las maquinas permetràn d'abolir la pesantor del trabalh. Ernest Renan, filosòf francés, afirmarà dins son òbra L'avenir de la science, qu'« organizar l'umanitat d'un biais scientific, tal es lo darrièr objectiu de la sciéncia modèrna, tala es son audaciosa mas legitima pretension »[29]. Tot coma qualques observators isolats coma Jules Verne o Samuel Butler avián lo pressentiment que lo monde creat per la tecnica seriá pas obligatòriament un monde aürós. E dins aquela fin de sègle las òbras literàrias utopicas comencèron de presentar d'elements distopics que meton en gàrdia contra una evolucion marrida possibla de la societat; un exemple n'es la novèla Erewhon (anagrama de Nowhere, « enluòc ») (1872) de Samuel Butler que, presentada com una libre d'aventuras, explica la descobèrta d'una utopia amagada dins las montanhas de Nòva Zelanda ont la societat efectuèt un retorn a la simplicitat aprèp aver constatat los dangièrs de la tecnologia.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Dins lo sègle XX semblèt èsser al meteis temps la consecracion de las utopias e lors disparicion. Fins als ans 1940, la revolucion russa de 1917 e l'instauracion de l'Union Sovietica representava per una granda partida de l'umanitat l'exemple de la realizacion d'una utopia politica: aquel nòu país apareissiá coma una societat capabla de realizar de miracles impossibles fins alara tot en liberant de fòrças umanas colossalas al servici del progrès. D'un autre costat, pendent lo periòde situat entre los ans 1910 e 1930, amb l'aparicion de l'Avantgarda, fòrça intellectuals e artistas se projectèron dins l'utopia en temptant de crear d'espacis de comunion entre l'art, la foncionalitat e lo benestar de las massas.
Aquel entosiasme se veirà malmenat per las doas guèrras mondialas, los efèctes del crac de 1929, l'aveniment del nazisme e la descobèrta dels damatges causats per l'estalinisme; malgrat que lo nazisme foguèt pas cap utopia politica d'esperela, permetèt de far manifestar de tendéncias latentas de la tradicion utopica occidentala, coma l'obsession per la transparéncia, la subordinacion de l'individú a un Estat (o un sol cap) capable de lo guidar e l'atirança de la puretat; l'idèa utopica de l'emergéncia d'un òme nòu regenerat dubrirà las pòrtas de l'utopia del còrs, que passarà de l'igienisme a l'eugenisme[30]. De son costat, lo destin de las societats comunistas de l'Euròpa Orientala accentuèt la question de la contra-utopia, en constatar que una utopia, qu'aviá mobilizat tant d'esper, veniá una cachavièlha de violéncia politica[31]. Aquel mejan pessimista s'intensifiquèt pendent la Guèrra Freja, transcrich en d'òbras nombrosas tant literàrias coma cinematograficas de caractèr distopic.
A la fin dels ans 1960, lo filosòf alemand Herbert Marcuse declarèt "la fin de l'utopia": d'un costat s'acabèt la cresença dins lo progrès continú e automatic cap al benestar en mostrant, en particular amb lo nazisme, que una regression sobtada cap a la barbariá totjorn èra possible; d'un autre costat, l'alternativa utopica de la construccion d'una societat comunista capitèt pas sa promesa.
Malgrat aquò, dins un contèxte de descolonizacion, de desvolopament de la revolucion chinesa e de prosperitat capitalista, dins los païses occidentals espeliguèron fòrça movements de caractèr utopic. Aqueles, pasmens, presentavan una novetat: aquel còp, los protagonistas gaireben totjorn ne seràn los joves, puslèu aisits, que se revoltèron contra lo modèl de societat; aqueles movements se caracterizèron per una critica radicala de las institucions que reprodusián las relacions d'autoritat, coma la familha e las escòlas, e pel desir de tornar inventar de nòvas relacions socialas liuras. Foguèt tanben las revòltas de mai de 1968, amb l'aparicion del movement ipí, del feminisme modèrne e de la revolucion sexuala"[32].
Perspectivas de l'utopia[modificar | modificar la font]
A la fin del sègle XX e al començament del sègle XXI, apareisson recurrentament d'autras utopias basadas sul biais de viure ensemble, de trabalhar e d'anar al delà dels modèls dominants, coma l'ecologia e l'altermondialisme, evolucions de las primièras prepausas ipís[33]; encara, s'enrasiguèt la cresença dins una societat del benestar garantida pel liberalisme economic e financièr autoregulat, cresença que sembla de s'esfondrar amb la crisi borsièra del 2008. Alara que, l'extraordinari desvolopament de las tecnicas de l'informatica fan aparéisser d'autras experiéncias utopicas: los usatgièrs dispausan de possibilitats d'expression e d'escambi massissas, dins un contèxte de granda libertat, e qualques uns i veson l'emergéncia d'una nòva forma "d'intelligéncia collectiva" de caractèr mondial[34].
L'utopia dins la literatura[modificar | modificar la font]
Vicent Simborg, dins L'utopia segon Llorenç Villalonga, ditz: « Las visions utopicas acompanhèron l'activitat literària practicament dempuèi lo començament. Davant de situacions politicas e socialas viscudas coma imperfièchas e injustas, la literatura ofririá lo domeni de la ficcion, ont tornar crear los sòmis de nòvas civilizacions equitablas e exemplaras, alunhadas de l'insatisfaccion de la realitat quotidiana. En primièr, alunhadas dins l'espaci (pas aquí, mas dins un autre país exotic); e après, dins lo temps (pas ara, mas de decènnis o de sègles mas avant). La literatura se revestís de morala o de pedagogia »[35].
La literatura utopica serà plan sovent un recit de viatges, l'istòria d'una virada qu'a la fin se descobrís una realitat desconeguda dins un luòc imaginari. Aquela tradicion èra ja presenta dins la literatura antica, amb las òbras grègas coma l'Odissèa d'Omèr o l'Istòria vertadièra de Lucia de Samosata (sègle II ab C), e proliferèt a l'Edat Mejana crestiana amb recits de viatges e informacions suls pelegrinatges, subretot cap a Jerusalèm, amb sa promesa de redempcion en arribant dins aquela vila. D'autras òbras d'aquel biais son per exemple la Navigacion de Sant Brandan (sègles X e XI), d'origina irlandesa, ont lo sant e sos companhons vògan d'illa en illa en cèrca del paradís terrèstre; lo Roman d'Alexandre (adaptat dempuèi l'Antiquitat fins al sègle XIII), ont las conquistas menan l'emperador fins als tèrmes de la Tèrra, a las pòrtas del Paradís, simplament per comprendre sa pròpria finitud; Lo pelegrinatge de la vida umana, escrich al sègle XIV pel monge poèta Guillaume de Digulleville, que fa del pelegrinatge cap a Jerusalèm una allegoria de l'existéncia: per accedir a la Jerusalèm celèsta, primièr cal acceptar de morir[36].
A partir de More, lo genre literari utopic espeliguèt: que siá jos la forma de tractats politics, qu'adoptèron la ficcion per prepausar de nòvas estructuras socialas tot en s'aparant de la censura, o jos la forma de recits fantastics o satirics que permeton d'explorar de mondes extraordinaris e que sovent se confondon amb l'estricta sciéncia-ficcion[37]. Al sègle XVIII apareguèt una autra forma de recit utopic ont per descobrir la societat ideala cal viatjar dins lo temps; la fe dins lo progrès ven la promesa qu'aquela utopia seriá una realitat dins l'avenidor.
Dins lo sègle XX apareguèron lo progrès ont èra, una cresença. A fòrça de regressions barbaras, manifestadas per las guèrras mondialas, lo nazisme e l'estalinisme, la literatura utopica foguèt traversada per la dialectica utopia/contra-utopia, sòmi e cachavièlha; òbras coma Nosautres, escricha en 1920 pel rus Ievgueni Zamiatin, 1984, de George Orwell o Un monde astruc d'Aldous Huxley, descrivon aquela inversion de l'utopia ont, en nom de la felicitat e de la societat ideal, l'Estat absorbís o destruís los individús per la terror[38].
L'utopia dins las autras arts[modificar | modificar la font]
Fòra de la literatura, son terren original, l'utopia foguèt illustrada fòrça dins la pintura e autras arts, e amb l'avantgarda del sègle XX, l'art ven un laboratòri d'experiéncias utopicas. Dins los ans 1910, Euròpa coneguèt un doble fenomèn: lo primièr, los artistas coma Kandinski, Mondrian e Malevich, cadun amb dins son pròpri movement, fondent l'art abstrach; l'autre, amb lo Bauhaus en Alemanha, De Stijl als Païses Basses e las grandas mobilizacions desencadenadas per la revolucion russa, los artistas vòlon participar a la transformacion sociala, trucar las linhas entre las bèlas arts e las arts aplicadas, o far al servici de la creacion industriala e « envolopar la tèrra amb una forma e una significacion nòstras ». Atal, aqueles dos movements faguèron aparéisser la figura de l'artista coma creator d'utopias, inventor de formas ineditas e davancièrs del futur[39].
De son costat, lo movement futurista, que nasquèt lo 20 de febrièr de 1909 amb la publicacion del Manifest de Marinetti, es emblematic del nòu culte d'aquel debut del sègle: aquel de l'utopia de la tecnica. Atal, pendent aquela epòca, un pintre coma Fernand Léger, enfachinat per l'estetica de las maquinas, introdusís l'element mecanic dins la pintura. Alara que, las armas nòvas de la Granda Guèrra e l'espediment del taylorisme, emblèma dels "temps modèrnes" ridiculizats per Charlot, meton en relèu la cara inquietanta de la tecnologia mecanica, incorporada dins d'òbras coma la del dramaturg chèc Karel Čapek, R.U.R. (1920), que mòstra una revòlta dels robòts, o lo filme de Fritz Lang Metropolis (1926), que mòstra de maquinas devorant los umans e un robòt femenin regís las fòrças del mal[40].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Dempuèi que Thomas More suggeriguèt que l'abitat determina lo caractèr egalitari de l'organizacion sociala, en explicant que los utopians vivon dins « cinquanta quatre ciutats construidas sus un meteis plan », l'arquitectura es una de las arts que generèt e que contunhan de generar lo mai de projèctes utopics[41].
A la Renaissença se produguèt una prigonda reflexion sus la ciutat ideala, que pretend de la cambiar en òbra d'art d'esperela. Aquel corrent apareguèt en 1485, s'interessant subretot a l'arquitectura civila, considerant la ciutat coma una totalitat organica ont las proporcions devon dominar las partidas per crear un ensemble armoniós. Un dels primièrs projèctes concrèts foguèt lo del Filarete, realizat entre los ans 1457 e 1464 per son protector Francesco Sforza. Al començament del sègle XVI, Leonardo da Vinci tanben imaginèt de nòvas formas d'urbanisme que reflectisson la preocupacion per l'òrdre e l'igièna. Lo domeni militar permetèt de transformar fòrça d'aqueles projèctes en realitat, amb la construccion de ciutadèlas e fortalesas, coma aquela de Palma Nova a Venècia (1593)[42].
Al sègle XVIII, los arquitèctes neoclassics coma Boullée (1728-1799), Ledoux (1736-1806) o Lequeu (1757-1825) imaginan ciutats e edificis que, en mai de respondre a las necessitats practicas, representan de valors e vertuts[43].
A la fin del sègle XIX, amb la creissença de las vilas e de las banlègas obrièras miserablas, Ebenezer Howard, lector de John Ruskin e de William Morris, inventèt la ciutat jardin; lo meteis desir de restaurar l'equilibri entre la vila e la campanha venguèt evident pels arquitèctes Bruno Taut o Frank Lloyd Wright. Al contrari, la majoritat de las utopias arquitecturalas de la primièra mitat del sègle XX considerèron que la vila modèrna se deviá tornar inventada seguent lo modèl del desvolopament industrial, e lo foncionalisme venguèt l'ideologia dominanta, que siá dins l'Union Sovietica coma dins los Estats Units d'America, amb sa proliferacion de gratacèls; amb Ludwig Hilberseimer o Le Corbusier, los arquitèctes prepausèron de grands projèctes de vila racionalas, geometricas e estandardizadas a l'imatge de la civilizacion industriala de massas[44].
Exemples d'utopias concrètas[modificar | modificar la font]
- utopias sociopoliticas: en Euròpa, fins a las revolucions de 1848, los desirs utopics foguèron subretot marcats per l'optimisme idealista, desvolopant las idèas coma la "republica universala", la "cosmopolitisme" o la "patz mondiala" coma fin indefugibla de l'istòria, e de manifèstes coma la Declaracion Universala dels Dreches Umans, la creacion de l'esperanto coma novèla lenga universala o l'espeliment de movements coma la Francmaçonariá. Ulteriorament, lo comunisme e l'anarquisme originas de fòrça experiéncias practicas de son aplicacion (coma lo quartièr de Nova Icària a Barcelona), e dins los ans 1960 espeliguèron de proposicions coma las comunautats ipís o los quibotz en Israèl.
- utopias economicas: dins l'economia l'utopia se desvolopant en teorias e practicas coma lo liberalisme, la concurréncia perfiècha, la desvolopament sostenable, la descreissença, lo comèrci equitable e mai.
- utopias religiosas: dempuèi de temps fòrça ancians, las religions abraamicas veïculan de promesas utopicas, desvolopadas subretot dins las versions popularas en escatologia, millenarisme o apocalipsi. A partir del sègle XVII, la colonizacion del Novèl Monde ofriguèt una tèrra "verge" per diferents movements religioses, qu'atal poguèron concretizar sos sòmis de "purificacion" en creant divèrsas comunitats: per exemple los puritans, los amish o, mai tard, los mormons.
- utopias ecologistas: la relacion entre l'òme e la natura foguèt sovent una font dels sòmis utopics; amb l'aveniment del monde modèrne industrial, aquel desir d'armonia espeliguèt a travèrs los mites d'Arcadia, del bon salvatge o amb la proposicion de l'Ecotopia dels ans 1970. A partir de quand, i aguèt divèrsas temptativas de creacion de comunitats ecologistas per metre en practica l'autarquia alimentària, energetica e encara arquitecturala (ecovilas).
- utopias tecnoscientificas: la cresença en que lo progrès desrabarà los mals de l'umanitat foguèt una de las utopias pus enrasigadas dins los dos sègles passats. Aquela se manifestèt en ideals e practicas coma lo scientisme, l'eugenisme, lo transumanisme e l'extropianisme o la singularitat tecnologica. Fins que generèt de practicas contràrias, coma aquela de la tecnologia intemedària.
Qualques luòcs d'utopia[modificar | modificar la font]
La situacion d'un luòc nomenat "enluòc" a l'evidéncia varièt amb lo temps: las illas, perque son un monde a despart, totjorn foguèron pivelairas, e mai los espacis misterioses situats aprèp las montanhas nautas alunhadas o las regions prèp del pòl sud, mas tanben al delà de la Tèrra d'esperela, coma per exemple dins la luna o las autras planetas. Fin finala se tròba de vegada fòra del temps, dins lo passat o l'avenidor[45]...
- Jardin d'Edèn, concèpte present dins totas las culturas, de la mai alunhada antiquitat (jol d'autres noms en Mesopotamia e dins l'Índia antica), representa lo luòc ont prosperava l'Edat d'Aur de l'umanitat primièra, abans de cometre lo pecat de voler obtenir la "coneissença".
- Arcàdia, region mitica de la Grècia antica, luòc de païsatge agradable, de vida idillica e bonastrada, gaireben sinonim de paradís, exaltat dins la poesia pastorala subretot a la Renaissença e al Romantisme.
- Illa de Sant Brandan, illa mitica probablament eissida de la cultura cèlta e adaptada pel crestianisme primièr coma simbòl iniciatic de recèrca de l'evolucion esperitala.
- País de Cocanha, país imaginari de l'Edat Mejana, ont i a una granda abondància e ont totòm pòt viure aürós sens trabalhar.
- País del Prèste Joan, reialme crestian misteriós, situat segon las legendas medievalas a "l'Orient", al delà dels païses pagans.
- Eldorado, region fabulosa de l'America del Sud ont los conquistadors castelhans pensavan de trobar de riquesas immensas.
- Libertalia, republica legendària de piratas filosòfs ont se seriá establit una mena de societat anarquista, segon los recits d'aventuras dels sègles XVII e XVIII[46].
- Icaria, illa imaginària ont Étienne Cabet situa l'accion de sa novèla filosofica Viatge en Icaria, descripcion d'un país ont se practicava lo comunisme, e que provoquèt un gran vam dins la classa obrièra de França dins los ans 1840-50.
- País Imaginari, illa situada al cèl ont òm demòra enfant eternalament. Apareis dins la novèla Peter Pan de James Matthew Barrie (1904).
- Shangri-La, reialme idillic perdut ensems las montanhas del Tibet, ont las gents vivon sens vielhir. Apareis dins la novèla Lost Horizon de James Hilton (1933).
- Federacion Unida dels Planetas, republica galactica regida democraticament e ont divèrsas raças vivon en armonia, eissida de la seria Star Trek (1966).
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- La Republica (escrich vèrs 380 ab. C) de Platon es considerada coma una de las primièras concepcions d'una utopia.
- La ciutat de Dieu (413–426) d'Agustin d'Ipona descriu una ciutat ideala, la "Jerusalèm eternala", arquetipe de las utopias crestianas.
- Tao Hua Yuan, (421) utopia dels intellectuals chineses.
- Al-Madina al-Fadila, d'Al-Farabin (874-950), ont se presenta la teoria d'un estat ideal, coma La Republica de Platon. Al-Farabí considèra la religion coma una representacion simbolica de la vertat e, coma Platon, crei que lo dever dels filosòfs es de guidar l'Estat.
- Utopia (1516) de Thomas More, inaugura lo genre utopic occidental.
- Crestianopolis (1619) de Johann Valentin Andreæ, utopia religiosa.
- La ciutat del solelh (1623) de Tommaso Campanella, utopia religiosa.
- La Nòva Atlantida (1627) de Francis Bacon, utopia basada sus la superioritat del saber scientific.
- La Republique Universala o l'humanité ailée réunie sous l'Empire de la Raison (1788), del pionièr de l'aviacion Guillaume Resnier, descriu son projècte utopic de republica universala, amb sas leis constitutivas, sas vilas e sos edificis, e ont lo vòl seria lo remèdi de totes los mals; e imagina una milícia amb d'alas, davancièra de la fòrça aeriana militara.
- Viatge a Icaria (1839) d'Étienne Cabet, detalha una societat comunista ideala.
- Erewhon (1872) de Samuel Butler, mesa en garda contra las derivas de la sciéncia e la tecnologia.
- News from Nowhere de William Morris (1892), exemple de socialisme utopic.
- Gloriana, or the Revolution of 1900 (1890) de Lady Florence Dixie, utopia feminista.
- A Modern Utopia (1905) d'H. G. Wells, òbra influenciada per las idèas progressistas de la societat fabiana.
- Herland (1915), utopia feminista de Charlotte Perkins Gilman ont descriu una societat isolada compausada unicament de femnas (que se reproduson per partenogenèsi) e ont reina un òrdre social ideal, sens guèrras, conflictes o dominacion.
- L'illa de la granda experiéncia. Reportatges de l'an 2000 (1927) d'Onofre Parés[47]
- Islàndia (1942), d'Austin Tappan Wright, descriu una illa imaginària de l'emisfèri sud, una utopia que compta fòrça elements de l'arcadisme, coma una politica d'isolament del monde exterior e del refús de l'industrializacion.
- Walden 2 (1948) de B. F. Skinner, reflexions sus la crisi morala e estructurala de la societat e suls remèdis possibles.
- Big Planet (1957), de Jack Vance, parla d'una vila, Kirstendale, que capita d'establir l'òrdre pel fach que los ciutadans seguisson un calendièr elaborat, cambiant regularament d'estatuts, de títol e d'obligacions (passant, per exemple, de servent a aristocrata e lo contrari).
- Islàndia (1962) d'Aldous Huxley comta l'istòria de Will Farnaby, un jornalista cinic que naufraga dins l'illa fictiva de Pala e i descobrís una societat utopica vièlha de 120 ans, fruch de l'union dels melhors aspèctes de las culturas occidentalas e orientalas.
- La fin de l'utopia (1967) de Herbert Marcuse, filòsof alemand que denóncia la fe dins lo desvolopament scientific e tecnic, lo scientisme e lo tecnocratisme
- Anarchy, State, and Utopia (1974) del filosòf libertari american Robert Nozick.
- Ecotopia: The Notebooks and Reports of William Weston (1975) utopia ecologica d'Ernest Callenbach.
- Future Primitive: The New Ecotopias (1994), recuèlh de contes de divèrses autors editat per Kim Stanley Robinson.
- L'intelligence collective (1995) de Pierre Lévy, ensag sus la possibilitat d'organizar lo ciberespaci del sègle XXI.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)DIEC [1]
- ↑ (ca)DIEC [2]
- ↑ "encarta.com" (fr)utopie dins encarta.msn.com
- ↑ id "encarta.com"
- ↑ . Primièra utilizacion del mot atribuida a John Stuart Mill, vejatz Article « dystopia », in Oxford English Dictionary
- ↑ (ca) Gregori Soldevila, Carme: Pere Calders: tòpics i subversions de la tradició fantàstica
- ↑ "GEC"More, Thomas; George M. Logan (1989). Utopia. Cambridge University Press
- ↑ More, Thomas; Utopia; Joaquim Malafrè Gavaldà (2003); La Maison de L'écriture.
- ↑ "BNF" (fr)[url=http://expositions.bnf.fr/utopie/arret/d0/index.htm Bibliotèca Nacionala de França, web d'exposicions virtualas
- ↑ id "GEC"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "GEC"
- ↑ id "GEC"
- ↑ id</"BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id GEC"
- ↑ id GEC"
- ↑ (en)Definitions of humanism (subsection), Institute for Humanist Studies[3]
- ↑ "utopia e sciéncia ficcion" (ca) Simbor Roig, Vicent: L'utopia segon Llorenç Villalonga
- ↑ "accent" (ca)Joan Manuel del Pozo. Editorial accent
- ↑ id "BNF"
- ↑ GEC socialisme utòpic
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ (en) William Morris, The Earthly Paradise, Obscure Press, 1903
- ↑ gates Barbara T. Gates, (ed.), In Nature's Name: An Anthology of Women's Writing and Illustration, 1780-1930 University of Chicago Press, 2002
- ↑ "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id"BNF"
- ↑ id"BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "utopia i ciència ficció"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "utopia e sciéncia ficcion"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ id "BNF"
- ↑ Libertalia o la republica dels piratas filosòfs
- ↑ (ca)Gastaldo, Mavi Dolç: La ciència i la tecnologia al servei de la utopia. La confiança històrica d'Onofre Parés a L'illa del gran experiment [4] (UAB)


c: text/html

text:
Dialectologia
La dialectologia es un sosensems de la lingüistica. A per tòca d'estudiar las variacions de la lenga essencialament en foncion d'una distribucion geografica. La dialectologia se maina de tèmas coma la divergéncia de dos dialèctes a partir d'un avantpassat comun e la variacion sincronica.
Una de las realizacions mai concrètas dels estudis dialectals foguèt la realizacion d'Atlàsses lingüistics tre la debuta del sègle XX. Lo precursor del model actual d'Atlàs lingüistic foguèt l'Atlas Linguistique de la France (ALF) realizat per Jules Gilliéron e Edmond Edmont.
Somari
Objèctes e metòdes de la disciplina[modificar | modificar la font]
Descripcion intèrna[modificar | modificar la font]
La dialectologia pòt estudiar los dialèctes en los descrivent per eles-meteisses, en degatjant los traches (especifics o non) de lor fonetica, de lor fonologia, de lor morfologia, de lor sintaxi o de lor semantica. En aquò, la descripcion dialectala diferís pas dels autres trabalhs de descripcion lingüistica sincronica, a aquò prèp que s'interèssa a de parlars que la variabilitat es une caracteristica majora.
Descripcion contrastiva[modificar | modificar la font]
Pòt tanben comparar un o mantun dialècte als autres dialèctes de la meteissa familha o del meteis grop lingüistic. O fa alara sovent en recorrissent a d'enquèstas de geografia lingüistica, que permeton de descriure la reparticion espaciala dels traches especificant los membres de ladicha familha. Aquestas enquèstas desbocan sovent sus l'elaboracion d'atlàs lingüistics, permetent de distinguir las diferéncias entre dialèctes gràcias al traçat de frontièras entre traches lingüistics, frontièras apeladas isoglòssas; una autra tecnica descrivent aquestas diferéncias d'un biais mai subtil es la dialectometria, o mesura quantificada de las oposicions entre mantun punt de la mapa dialectala.
Descripcion genetica[modificar | modificar la font]
Descripcion antropologica[modificar | modificar la font]
Descripcion sociolingüistica[modificar | modificar la font]
Ligams[modificar | modificar la font]
Las paginas del Thesoc (Tesaurus occitan)[[1]]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Província de Nòva York
La Província de Nòva York (en neerlandés Provincie New York) foguèt fondada lo 3 de març de 1636 , èra partida de las Colonias Mejanas atal foguèt nomenada en l'oneur de Jaume, duc d'York (futur Jaume II d'Anglatèrra) proprietari de la colonia, e fraire del rei Carles II d'Anglatèrra en 1664, quand la colonia de Nòva Neerlanda (en neerlandés: Provincie Nieuw-Nederland) foguèt presa a las Províncias Unidas. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva York dels Estats Units d'America.


text:
bon, crese qu'es vengut lu moment d'elegir los melhors disques occitans de l'annada... i'a 'gut tot plen de bona musica mai de bona chançon, 'laidonc sabe plan que l'exercici es malaisat... mas vos perpause totparier de chausir los 3 disques pareguts en 2007 qu'avetz lu mai aimat, los que vos an fach lu mai bolegar, sautar, dançar, tremolar, frissar, quilhar, rire, purar...barram 'qui, l'auretz compres, vostres 3 disques occitans per 2007!
vos perpause de pas far de comentaris sus las responsas per lu moment, dins un prumier temps foldria nonmas ne'n citar 3, puei quand tot lu monde aura balhat son eideia (dins doas setmanas per exemple) podrem bargassar de las diferentas chausidas... 'quo vos vai?
bon, li vau:
Du Bartas (per Du Bartas)
La Talvera (per Bramadis)
Lo Cor de la Plana (per Tant deman)
ps: l'ordre a pas d'importancia, 'qu'es desja pron malaisat de ne'n chausir nonmas 3...
espere vostre top three


text:
1428
Aquesta pagina concernís l'an 1428 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Conselhat per son nebòt Tlacaelel, lo tlatoani Itzcoatl formèt una aliança, dicha Tripla Aliança, ambé lei ciutats de Texcoco e de Tlacopan. Aquela aliança èra destinada a luchar còntra la senhoriá dei Tepanècs après l'assassinat dau tlatoani Chimalpopoca en 1427 per Maxtla, senhor dei Tepanècs. Inicialament concluda per la durada de la guèrra, aquela aliança demorèt en plaça après lo conflicte e venguèt la basa de la civilizacion astèca fins a sa conquista per leis Espanhòus.
D'autra part, Tlacaelel acomencèt una reforma importanta de la religion astèca e ordonèt la destruccion dei codexs ancians per escriure una mitologia novèla e pus favorabla de l'origina deis Astècs. Aquò permetèt de legitimar lo poder novèu de la Tripla Aliança.


text:
Blancaflor, era eroïna dera legenda d’Era Maladeta, simbèu d’esfòrç,
coratge, amor, tolerància, solidaritat, aunestetat, a passat a melhor vida.
Er actuau govèrn de Convergéncia Democratica Aranesa en
Conselh Generau d’Aran a decidit eliminar es Prèmis 17 de junh, es prèmis
nacionaus d’Aran, des quaus Blancaflor n’ère eth guerdon. Aguesti prèmis
neisheren en 2008 damb er objectiu de reconéisher eth trabalh e esfòrç de
persones e collectius enes airaus dera cultura, der espòrt, era promocion
economica e era accion sociau. Uns prèmis qu’artenheren era implicacion e complicitat dera ciutadania, que damb es
sòns vòts decidien as premiadi. Aguesti guerdons s’entregauen era vesilha dera
Hèsta d’Aran, amassa damb es prèmis literaris, en encastre de Mijaran. Un acte
e un lòc que dignificauen encara mès era hèsta deth 17 de junh.
Mès tot aquerò, malurosament, ja ei istòria. E, peth moment,
sense que se’n coneishe eth motiu oficiau. Totun, era justificacion “off the
record” ei ben clara: tot aquerò qu’age encetat er anterior govèrn d’Unitat d’Aran
a de desparéisher pr’amor qu’ei mau hèt e non servís entad arren, encara qu’açò
sigue en detriment deth pròpri país e des sòns ciutadans. En son exemples
tanben eth parc de léser en Plan Batalhèr o era non metuda en foncionament
encara deth Parc deth Portilhon o deth Centre d’Innovacion de Casau. Toti eri
projèctes damb vision de futur, ua vision que a CDA quede clar que li manque.
Tot ena vida qu’ei melhorable, e segurament es Prèmis 17 de
junh tanben ne podien èster. Totun me còste compréner aguesta manèra de hèr es
causes tant primària e incoerenta. E digui incoerenta pr’amor que pensi qu’un
partit que parle dera identitat nacionau coma se sonque siguesse dera sua
proprietat e que, massa soent, s’embolique ena bandèra entà justificar es sòns
actes, prescindisque d’uns prèmis coma aguesti, que volien representar eth
coratge e eth valor d’un pòble coma eth nòste, que reconeish as sòns ciutadans
eth trabalh que desvolopen en favor dera societat, non a mès explicacion qu’era
dera “vendetta” politica e era de voler aplicar era teoria dera tèrra cremada. Ei eth personalisme portat ar extrem
mès ridicul, ei méter eth govèrn ath servici deth partit e non pas eth deth govèrn
ath servici dera societat. E en aguest cas era excusa dera crisi
economica non justifique guaire er hèt, eth reconeishement non a de besonh sòs
ne granes inversions, sonque a de besonh volontat. Ei francament trist.
Non voi pas qu’açò s’interprète coma ua reaccion infantila a
ua accion que, encara que legitima, me permeteratz que diga qu’ei francament qüestionabla,
encara que pensi qu’ara, enes difícils e complicadi moments que mos a tocat
víuer, es govèrns mès que jamès an de prebotjar es valors que Blancaflor e
aguesti Prèmis 17 de junh representauen: er esfòrç, era solidaritat, eth
coratge…Totun aquerò entar actuau govèrn deth Conselh Generau d’Aran non ei
important, a mès valor arrasa’c tot encara que non i age alternativa. E aquerò
ei çò que mès m’entristís, tot ei melhorable e arren ne arrés imprescindible,
mès en tot cas i a d’auer ua auta opcion, un plan B…mès non ei atau, non i a
projècte, ne ambicion, ne responsabilitat. Sonque qu’auem hum. Sòrt n’i a totun
de qu’era nòsta societat civila, encara se botge e innòve, de qu’es
professionaus que trabalhen dia darrèr de dia entà qu’era ahlama non s’amòrte
non se dèishen portar per aguest còp d’aire de deishadesa e grisor. Aué, totun,
Còrdehèr, eth pèrfid gigant que perseguic a Blancaflor entà sosmeter-la, a
artenhut eth sòn objectiu. Blancaflor ei mòrta e dilhèu n’i aurà que la traparàn
de mens. Se mès non m’agradarie pensar qu’eth sòn esperit mos acompanharà
tostemp, Aran atau ac merite.


text:
Liquèn
Los liquèns son formats de dos compausats o organismes que vivon en simbiòsi: entra al mens un dels micètas eterotròfe (90 % del tot) nomenat lo micobiont e de cellulas microscopicas de l'alga possedissent de Clorofilla nomenada lo fotobiont.
Aquela associacion es durable, reproductibla (dona naissença a de novèls individús, a la formacion d'una novèla unitat foncionala), de beneficis recipròcs pels partenaris e provòca de modificacions morfologicas e fisiologicas (aquelas ligadas a las interaccions geneticas entre los dos partenaris).
Lo mot « liquèn » ven del grèc λeιxἠv (bast, planta parasita). Designavan totas las estructuras epifitas que los liquèns encrostats.
Los mai vièlhs fossils de liquèns datan del cambrien[1]
Classificacion dels liquèns[modificar | modificar la font]
- Classa Ascolichenes
-
- Sosclassa Pyrenolichenes
- Sosclassa Discolichenes
- Classa Basidiolichenes
- Classa Hypholichenes
Usatges dels liquèns[modificar | modificar la font]
- Coma aliment, per exemple Umbilicaria esculenta dins la cosina asiatica o Cladonia rangiferina (aliment dels Rangièrs) e mai per d'autres aminals
- Medecinals
- Planta tinctoriala per exemple Ochrolechia parella dona de blaus, porpres e violets.
- Perfumariá, diversos líquens.
- Indicators del nivèl de pollucion e donadas ecologica.


text:
Ecologia
L'ecologia (dau grèc: oἶkoς, "ostau"; -λoYίa, "estudi de" es l'analisi e l'estudi scientific de las interaccions dels organismes vivents amb son environament.
Aspècte politic e ideologic[modificar | modificar la font]
Pertòca lo gandiment dau mitan ambiant, de l'ambient. La preocupacion de l'ecologia ven de la presa de consciéncia de l'efiech malastrós dau desenvolopament industriau. L'ecologia es 'na eideia que se charnèt dins la segonda meitat dau sègle XX, aprèp lo periòde de prosperitat de las 30 gloriosas, ten en compte que las ressorsas naturalas de la planeta son en quantitat 'chabadas. La presica per un desenvolopament contrarotlat e sostenible, per un progrès que siá tant uman coma tecnic.
L'ecologia es revindicada per d'organismes scientifics de recerca en desenvolopament sostenible e per d'associacions de defensaires de la natura. L'es tanben coma 'na doctrina politica que la cura de la planeta i seriá l'axe major. Los movements ecologistas nascuts dins l'ex-blòc sovietic son pas tant involzats dins lo domeni sociau que pas lo nascut dins lo blòc capitalista. Se pòt pas d'enguerras constatar un consent ideologic generau au dediens dau movement ecologista qu'es jòune. Existís tras un paradigma d'organizacion que lor questionament sus lo mitan ambient es comun mas las responsas de portar i son pas percidas per tots.
Recentament, lo mot d'ecologia se confondèt coma la cura de l'environamentalisme que i tira son contengut de doctrina politica (Ex. : Ministèri de l'Ecologia)
Aspècte scientific[modificar | modificar la font]
L'ecologia es tanben 'na sciéncia, 'na part de la biologia qu'estúdia las relacions entre los èssers vius e lor mitan, e daus èssers vius entre ilhs.


text:
Chichilianne
'Chichilianne' (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion del sègle XIII, Chayssilhana, "Chichilianne" (nom francés) vendriá del nom d'òme latin Cacilius (de Cacus), ambe lo sufixe -ana[1].
NB. L'origina seriá donc diferenta, pels meteis autors, de la de Séchilienne, comuna arpitana del meteis departament, que vendriá de Caecilius e sufixe -ana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Clelles (nom francés); es ara del canton de Matheysine-Trièves (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- la populacion de 1793 : 1025 abitants, s'explica per l'annexion provisòria de Trezannes (que serà en 1839 annexada per Saint-Martin-de-Clelles (nom francés)[2]. Aquela populacion empachariá lo grafic de foncionar.
- 2012 : 279; 2013 : 279 abitants (4,5 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=9349


text:
Urville (Calvados)
Urville (Calvados) en normand (Urville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Urville a situat sus l'ais Can - Falaise a 24 de quilomètres de Can. Lo vilatge es vesin de Gouvix, Sant-Germain-lo-Vasson, Barbery, Grainville-Langannerie.
La commune d'Urville est située sur l'axe Caen - Falaise à 24 de kilomètres de Caen. Le village est voisin de Gouvix, Saint-Germain-le-Vasson, Barbery, Grainville-Langannerie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La desliurança de Urville
Ne Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., los Alemands #qu'an desertat la Kommandantur installada dins lo castèl de Gouvix (Outrelaize) prengan posicion en Urville. Qualques jorns après la desliurança de Gouvix pels Canadiens e los Polonais de la [[1re division blindée (Polonha)|Modèl:1re DB]], dels elements de la Modèl:21e regiment blindé canadien #qu'a sofèrt près de Cintheaux penetrin en Urville, aqueles deslligaments an precedit de fantassins canadiens cargats de netejar las abitacions ont an pogudas se dissimular dels soldats alemands armats de la temibla arma anti-carri Panzerfaust. Après fòrça brèus combates de carrièras, los fantassins canadiens infiltrent tot lo pòble, desorganitzant entièrament las defensas alemandas. Se pòt pas pas aimar justament l'ora ont Urville i aguèt escartat del perilh e liberat, mas, en la serada, los soldats canadiens en jeep desfilen sus la départementale en traversant lo pòble. Una plaque mesa en la memòria de la desliurança de Urville se situa cap a la fin del vilatge en disposicion cap a Barbery.
- La libération d'Urville
En Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., les Allemands qui ont déserté la Kommandantur installée au château de Gouvix (Outrelaize) prennent position dans Urville. Quelques jours après la libération de Gouvix par les Canadiens et les Polonais de la [[1re division blindée (Pologne)|Modèl:1re DB]], des éléments du Modèl:21e régiment blindé canadien qui a souffert près de Cintheaux pénètrent dans Urville, ces détachements sont précédés de fantassins canadiens chargés de nettoyer les habitations où ont pu se dissimuler des soldats allemands armés de la redoutable arme anti-char Panzerfaust. Après de très brefs combats de rues, les fantassins canadiens infiltrent tout le village, désorganisant complètement les défenses allemandes. On ne peut pas estimer précisément l'heure où Urville fut écarté du danger et libéré, mais, dans la soirée, les soldats canadiens en jeep défilent sur la départementale traversant le village. Une plaque posée en la mémoire de la libération d'Urville se situe vers la fin du village en allant vers Barbery.


text:
Maridatge entre personas del meteis sèxe
Lo maridatge omosexual o matrimòni entre personas del meteis sèxe es la reconeissença sociala, culturala e juridic que regula la relacion e convivéncia de doas personas del meteis sèxe, amb parièrs requisits e efièches que los existents pels matrimònis entre personas de desparièr sèxe.
Coma alternativa a aquela institucion, existisson d'autras institucions civilas, que son desparièrs segon la region o lo país, e amb desparièras denominacions coma "cobles en fach", "unions civilas" o "concubinatge", malgrat que son sovent criticadas pels movements de defensa dels dreches dels omosexuales per èsser insufisentes o discriminatòris.
Malgrat que los Païses Basses foguèsson lo primièr Estat a permetre lo maridatge omosexual, Espanha foguèt lo primièr a ne reconéisser totes los dreches, en i comprenent çò d'adopcion, jols meteisses tèrmes e jos la meteissa lei.


text: Sélectionnez une caméra de circulation RGT 401 près de l'avenue Harwood 401 près de Westney Rd 401 près de la rue Church 401 à l'est de Brock Rd 401 près de Brock Rd 401 est de Liverpool Rd 401 près de Liverpool Rd 401 est de Whites Rd 401 près de Whites Rd 401 près du Rougemount Dr 401 près du rivière rouge 401 près de Port Union Rd 401 près de Kingston Rd 401 près de Meadowvale Rd 401 est de Conlins Rd 401 près de Conlins Rd 401 près de l'avenue Morningside 401 est de Neilson Rd 401 près de Neilson Rd 401 est de Markham Rd 401 près de Markham Rd 401 près de Bellamy Rd 401 près de McCowan Rd 401 près de Brimley Rd 401 près de l'avenue Midland 401 près de Kennedy Rd 401 près de Birchmount Rd 401 près de l'avenue Warden 401 près de l'avenue Victoria Park 401 est de DVP 404 nord de l'autoroute 401 404 Nord de HOV Tunnel 404 près de l'avenue Sheppard 404 près de l'avenue Van Horne 404 près de l'avenue Finch 401 près de Don Mills Rd 401 près de la rue Leslie 401 est de l'avenue Bayview 401 près de l'avenue Bayview 401 est de Yonge 401 près de la rue Yonge 401 près de Hoggs Hollow 401 près de Avenue Rd 401 près de la rue Bathurst 401 près de Allen Rd S 401 près de Allen Rd N 401 près de la rue Dufferin 401 près de Caledonia Rd 401 près de la rue Keele 401 près des bureaux principaux du MTO 401 près du basket weave près de Jane 401 près de la rue Jane 401 près de l'autoroute 400 S 400 nord de l'autoroute 401 Autoroute 401 près de Salem Road 400 au nord de l'avenue Wilson 400 près de l'avenue Sheppard 400 au nord de l'avenue Sheppard 400 près de l'avenue Finch 400 au nord de l'avenue Finch 400 près de l'avenue Steeles 400 près de l'autoroute 407 400 près de la route 7 400 au nord de la route 7 400 près de Langstaff Rd 401 près de Weston Rd 401 près de l'avenue Islington 401 près de l'autoroute 409 N 401 près de l'avenue Kipling 401 près de Martin Grove Rd 401 près de l'autoroute 27 401 près de Carlingview Dr 401 près de l'autoroute 427 S 427 près de Rathburn Rd 427 près de la rue Bloor 401 près de l'autoroute 427 N 401 près de Renforth Dr 401 près de l'aéroport Pearson 401 près du Transfer (Est de Dixie) 401 près du ruisseau Etobicoke 401 près de Dixie Rd 401 près de Tomken Rd 401 près de l'autoroute 410 403 près de Mississauga Rd 410 Nord de l'autoroute 401 410 près de Courtney Park Rd 403 près du boulevard Matheson 403 près de l'autoroute 410 S 403 près de l'avenue Eglinton 403 près de Eastgate Pkwy 403 à Central Parkway Est 403 à la rue Hurontario 403 près de Mavis Rd 403 près de Creditview Rd 403 près de Erin Mills Pkwy 403 près du boulevard Winston Churchill 404 Nord de l’av. McNicoll 404 près de l’av. Steeles 404 Nord de l’av. Steeles 404 Nord de la rue John 404 près de l’autoroute 407 404 Sud de la route 7 404 Nord de la route 7 404 près de l’av. 16 401 est de Salem Rd. 401 ouest de Lake Ridge Rd. 401 près de Lake Ridge Rd. 401 près de 412 401 est de interchange 412 401 ouest de la rue Henry 412/401 412 nord de la rue Dundas 412 près de Rossland Rd. 412 près de Taunton Rd. 412 nord de Taunton Rd. 412 sud de Winchester Rd. 412 nord de Winchester Rd. 407 près de Brock Rd. 407 ouest du sideline 14 407 est du sideline 14 407 près de Westney Rd. 407 près de Salem Rd. 407 ouest de Lake Ridge Rd. 407 près de Lake Ridge Rd. 407 / 412 (est de Lake Ridge Rd.) 407 / 412 (ouest de Coronation Rd.) 407 est de Coronation Rd. 407 près de l'autoroute 7 407 près de l'autoroute 12 407 près de Thickson Rd. 407 407 près de Thornton Rd. 407 / tunnel nord autoroute 7 407 / tunnel sud autoroute 7 407 près de la rue Simcoe 407 east de la rue Simcoe 407 près de Harmony Rd. Burlington/Mississauga QEW près de la rue Burlington QEW près de Woodward Ave QEW près de Eastport Dr QEW à l’extrémité de Hamilton - Burlington Skyway QEW près du pont levant – Burlington Skyway QEW près des voies en direction de Niagara – Burlington Skyway QEW au sud de la route 2 QEW au nord de la route 2 QEW près de la rue Fairview QEW près de l’autoroute 403 (Burlington) 403 près de King Rd QEW à l’ouest de la rue Brant QEW à l’est de la rue Brant QEW près de Guelph Line QEW entre Guelph Line et Walkers Line QEW près de Walkers Line QEW entre Walkers Line et Appleby Line QEW près de Appleby Line QEW entre Appleby Line et Burloak Dr QEW près de Burloak Dr QEW entre Burloak Dr et Bronte Rd QEW près de Bronte Rd QEW entre Bronte Rd et 3rd Line QEW près de 3rd Line QEW près de 4th Line QEW à l'Est de 4th Line QEW près de Dorval Dr QEW à l'Est de Dorval Dr QEW près de Trafalgar Rd 403 à l'ouest de King Rd QEW près de Red Hill Creek QEW près de Centennial Pkwy QEW près de Grays Rd QEW près de Millen Rd QEW près de Royal Winsor Dr QEW près du Ford Plant QEW près de l'autoroute 403 (Oakville) QEW près du boulevard Winston Churchill QEW entre le boulevard Winston Churchill et Erin Mills Parkway QEW près de Erin Mills Pkwy QEW entre Erin Mills Pkwy et Mississauga Rd QEW près de Mississauga Rd QEW entre Mississauga Rd et la route 10 QEW de la route 10 QEW entre la route 10 et Cawthra Rd QEW près de Cawthra Rd QEW entre Cawthra Rd et Dixie Rd QEW près de Dixie Rd QEW près du ruisseau Etobicoke QEW près de The West Mall QEW près de l'autoroute 427 S QEW près de l'autoroute 427 N QEW près de l’av. Welland Autoroute Queen Elizabeth près ouest de 50 Road 403 près de l’autoroute 403/407 403 près de l’ouest du boul. Winston Churchill 403 près de Glen Erin Drive 403 près de l’ouest de Mississauga Road 403 403 près de l’est de Mississauga Road 403 près de l’ouest de Mavis Road 403 près de l’ouest de l’autoroute 10 403 près de la rue Dundas 403 près de Burnhamthorpe Rd QEW à l’est de Royal Windsor Drive QEW à l’ouest de Winston Churchill Boulevard QEW près de Martindale Ave Niagara QEW à la rue Seventh Bretelle direction nord de la 406 vers Toronto 406 direction sud au QEW/406 QEW près de Bunting Rd. QEW près de la rue Ontario QEW entre la rue Lake et la rue Geneva QEW près de la rue Niagara QEW à l'ouest du canal Welland QEW à l'est du canal Welland QEW l'avenue Glendale QEW et autoroute 405 QEW au sud de Mountain Rd 405 près de Concession 6 Rd 405 près de Warner Rd 405 à l'est de l'avenue St. Paul 405 à l'est de l'avenue Stanley 405 entre l'avenue Stanley et le rivière Niagara 405 à l'ouest du rivière Niagara QEW près de Bowen Rd QEW à l'ouest de Thompson Rd Dirigée vers l'est dans le tunnel de Thorold, direction ouest, à l'entrée Entrée ouest du tunnel Thorold Dirigée vers l'ouest dans le tunnel de Thorold, direction ouest, à l'entrée Dirigée vers l'ouest dans le tunnel de Thorold, direction ouest, à l'Est du canal Welland Dirigée vers l'ouest dans le tunnel de Thorold, direction ouest, à l'ouest du canal Welland Dirigée vers l'ouest dans le tunnel de Thorold, direction est, à l'entrée Entrée est du tunnel Thorold Dirigée vers l'est dans le tunnel de Thorold, direction est, à l'entrée Dirigée vers l'est dans le tunnel de Thorold, direction est, à l'ouest du canal Welland Dirigée vers l'Est dans le tunnel de Thorold, direction est, à l'est du canal Welland Ottawa 417 entre Merivale Ch et l'avenue Parkdale 417 sud de l'avenue Carling 417 nord de l'avenue Carling 417 près de l'avenue Woodroffe 417 près de Pinecrest Road SuD DE L’AUTOROUTE 417 ENTRE L’AUTOROUTE 416 ET CH. RICHMOND 417 PRÈS DU CH. WALKLEY 417 PRÈS DU CH. INNES 417 PRÈS DE LA RUE O'CONNOR 417 PRÈS DE L'AVENUE BRONSON 417 À L'OUEST DU CH. HOLLY ACRES 416 BRETELLE VERS 417 EST 417 À L'EST DE LA PROM. MOODIE 417 PRÈS DE LA PROM. MOODIE 417 À L'OUEST DE LA PROM. MOODIE 417 À L'EST DU CH. EAGLESON 417 PRÈS DU CH. EAGLESON 417 PRÈS DE L'AVENUE KANATA 417 PRÈS DE LA PROM. TERRY FOX 417 PRÈS DE LA PROM. PALLADIUM 417 PRÈS DU CH. CARP 417 PRÈS DE LA ROUTE 7 417 PRÈS DE L'AVENUE BAYSWATER 417 PRÈS DE LA PROM. AVIATION (CAMERA 1) 417 PRÈS DE LA PROM. AVIATION (CAMERA 2) 417 PRÈS DU BOULEVARD ST.LAURENT 417 PRÈS DU CH. BELFAST 417 PRÈS DE LA PROM. VANIER 417 PRÈS DE LA RUE NICHOLAS Sarnia 402 près de la rue Front N 402 près de la rue Christina N 402 près de Indian Rd S 402 près de Modeland Rd 402 près de Blackwell Sideroad 402 près de Airport Rd 402 près de Jackson Rd 402 près de Brigden Rd 402 près de Waterworks Sideroad 402 près de Mandaumin Rd London Autoroute 401 près de l’avenue Highbury Sud Autoroute 401 près de Wellington Road Sud Autoroute 401 près de Old Victoria Road Sud Windsor Patricia près de la rue Wyandotte College près de Huron Church Road Tecumseh près de Huron Church Road Pulford près de Huron Church Road Cabana Todd Lane près de l’autoroute 3 St Clair College près de l’autoroute 3 Cousineau près de l’autoroute 3 Avenue Howard près de l’autoroute 3 E.C. Row près de Malden E.C. Row près de Huron Church Road E.C. Row près de Dominion E.C. Row près de l’avenue Howard E.C. Row près de Walker Road E.C. Row près de l’avenue Central E.C. Row près de l’avenue Jefferson E.C. Row près de Lauzon Parkway E.C. Row près de l’ouest de Banwell Road Avenue Dougall près du sixième concession Avenue Dougall près de l’avenue Howard Avenue Dougall près de Roseland Drive Avenue Dougall près de Cabana Road Avenue Dougall près de Ouest Grand Avenue Dougall près de la bretelle nord de E.C. Row Avenue Ouellette près de la rue Eugenie Avenue Ouellette près de Tecumseh Road Avenue Ouellette près du boulevard Giles Tecumseh Road près de l’avenue Howard Tecumseh Road près de l’avenue Hall Tecumseh Road près de Walker Road Tecumseh Road près de centre Chrysler Tecumseh Road près de l’avenue Central Centre Chrysler près de Grand Marais Road Avenue Central près de Grand Marais Road Rue Wyandotte près de la rue Goyeau Rue Wyandotte près de l’avenue McDougall Rue Wyandotte près de l’avenue Aylmer Rue Wyandotte près de l’avenue Hall Rue Wyandotte près de Walker Road Rue Goyeau près de la rue Elliott Rue Goyeau près de la rue Park Walker Road près de Division Road Route 3 à Outer Drive en direction ouest Route 3 à Outer Drive en direction est 401 à l'est de la route 3 en direction ouest 401 à l'est de la route 3 en direction est 401 près de Dougall Parkway 401 près de Provincial Road 401 près de la 8e Concession Road 401 près de la 9e Concession Road Autoroute 401, près de l’Ojibway Parkway et de l’E.C. Row Expressway Autoroute 401, près de Matchette Road E.C. Row Expressway, à la hauteur de l’autoroute 3 (Huron Church Road) Autoroute 401, près de l’E.C. Row Expressway, en haut du tunnel Spring Garden Autoroute 401, portail est du tunnel Spring Garden Autoroute 401, portail est du tunnel Labelle Autoroute 401, près de Grand Marais Road, en haut du tunnel Autoroute 401, portail est du tunnel Grand Marais Autoroute 401, portail est du tunnel Pulford Autoroute 401, tunnel Oakwood près de Cabana Road Autoroute 401, près de Cabana Road Autoroute 401, portail est du tunnel Cabana Autoroute 401, portail est du tunnel Villa Borghese Autoroute 401, entre Huron Church Line et Geraedts Drive Autoroute 401, portail est du tunnel Geraedst Autoroute 401, portail est du tunnel Cousineau Autoroute 401, près de Cousineau Road Autoroute 401, portail est du tunnel Hearthwood Autoroute 401, portail est du tunnel Oliver Estates, près de l’avenue Howard Autoroute 401, près du carrefour giratoire de l’autoroute 3 1000Islands 401 E de la route 137 401 près de la route 137 401 E de Reynolds Rd. 137 près du 1000 Islands Pkwy Kingston 401 près de la route 15 401 près de la rue Montreal 401 près de la rue Division 401 près de Sydenham Rd. 401 près de Gardiners Rd. 401 près du boul. Sir John A. Macdonald traversier pour l'île Wolfe – rue Barrack traversier pour l'île Wolfe – terminal de Marysville (été) traversier pour l'île Wolfe – rue Main de Marysville (été) traversier pour l'île Wolfe – approche de Dawson Point (hiver) traversier pour l'île Wolfe – terminal de Dawson Point (hiver) Dawson Point Road 2


text:
1859
Aquesta pagina concernís l'an 1859 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre conservadors e liberaus. Retirat en Veracruz, lo govèrn liberau de Benito Juárez decidèt de nacionalizar lei bens de la Glèisa. Aquò agravèt lo conflicte e foguèt una causa de l'invasion francesa de 1862-1863.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
La resisténcia de la garnison de Tianjin entraïnèt la revirada d'una ataca francobritanica còntra la vila. Pasmens, la guèrra contunièt.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs de restauracion pus importants de l'istòria dau Pònt de Gard. Dirigits per l'arquitecta francés Jean-Charles Laisné, son a la basa de l'aspèct actuau dau pònt que foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1985.
Acabament dei trabalhs de construccion de Big Ben dins lo Palais de Westminster de Londres
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici (dins la flòta francesa) dau premier naviri protegit per una còca de fèrre. Aquò prefigura l'aparicion progressiva dau cuirassat que remplacèt pauc a pauc lo naviri de linha.
Astronomia[modificar | modificar la font]
James Clerk Maxwell demostrèt l'aspèct particulari e non solid deis anèus de Saturne.
Energia[modificar | modificar la font]
Presentacion dau premier acumulator de plomb per lo fisician francés Gaston Planté (1834-1839).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Emperaire Guilhèm II d'Alemanha (m. 1941)
- 10 de febrièr - Alexandre Millerand, president e primièr ministre de la Republica Francesa (m. 1943)
- 19 de febrièr - Svante Arrhenius, quimista suedés, Prèmi Nobel (m. 1927)
- 6 de mai - Juan Antonio Escurra, president de Paraguai (m. 1919)
- 15 de mai - Pierre Curie, fisician francés, Prèmi Nobel (m. 1906)
- 22 de mai Arthur Conan Doyle, escrivan escocés (m. 1930)
- 6 de julhet - Verner von Heidenstam, escrivan suedés, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 4 d'agost - Knut Hamsun, escrivan norvegian, Prèmi Nobel (m. 1952)
- 3 de setembre - Joan Jaurés, socialista occitan (m. 1914)
- 7 de setembre - Juan Campisteguy, president d'Uruguai (m. 1937)
- 9 d'octobre - Alfred Dreyfus, militar francés (m. 1935)
- 18 d'octobre - Henri Bergson, filosòf francés, Prèmi Nobel en literatura (m. 1941)
- 21 d'octobre - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (m. 1933)
- 15 de novembre - Christopher Hornsrud, primièr ministre de Norvègia (m. 1960)
- 2 de decembre - Georges Seurat, pintor francés (m. 1891)
- 15 de decembre - Ludwig Zamenhof, escrivan rus-polonés, creator d'Esperanto (m. 1917)
- 29 de decembre - Venustiano Carranza, president de Mexic (m. 1920)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Frederick John Robinson, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1782)
- 16 d'abril - Alexis de Tocqueville, istorian francés (n. 1805)
- 5 de mai - Alexander von Humboldt, naturalista alemand (n.1769)
- 8 de decembre - Thomas de Quincey, escrivan anglés (n. 1785)


text:
Kerity e l'ostal dels contes
15-12-2016
A gaireben 7 ans Natanael sap totjorn pas legir... Quora sa tanta li lega sa bibliotèca remplec de libres lo dròlle es desbrajat !
Pr’aquò, cadunes dels contes va livrar un meravilhós secrèt ...
Un filme d'animacion amb un grafisme original e un scenari emplec de poesia que va sedusir joves e mens joves.
De Dominique Monféry e doblat per Conta'm
jos la direccion artistica de Laurent Labadie
Agendà
18-01-2017 e-Anem 03 : Renat Nelli
19-01-2017 Lo Clapat 02 : Doman lo prumier de mai
23-01-2017 Trotet 2


text:
Mehrgarh
Mehrgarh es un sèti arqueologic neolitic d'Asia dau Sud situat dins lo centre de Paquistan. Apareguèt vèrs 7000 avC e fuguèt ocupat fins ais annadas 2600-2000 avC quand se desvolopèt la civilizacion de la Vau d'Indus. Lei cavaments an identificat entre sèt e uech periòdes d'ocupacion e Mehrgarh es, a l'ora d'ara, considerat coma la colonia agricòla pus anciana dau sud dau continent asiatic. En fòra dei traças d'activitats agricòlas, se trobèt tanben de vestigis d'una activitat artesanala importanta (esculptura, joielariá...), d'una organizacion urbana complèxa e dau desvolopament progressiu de la terralha (a partir de la premiera mitat dau milleni VI avC).


text:
TERRE d'ALLIANCES Siège social à Bourg-en-Bresse (01007) 76 avenue de marboz Siret 775 543 713 0001 agrément n° 11415 CONVOCATION AUX ASSEMBLES DE SECTION BUGEY : Sont convoqués les adhérents du canton de Lhuis et des communes de Villebois et Sault Brenaz, des cantons de Belley, Hauteville, Virieu le Grand, Champagne en Valromey, Seyssel, Brénod, Bellegarde/Valserine, Collonges, St Julien en Genevois, Gex, des cantons limitrophes de la Savoie : Ruffieux, Yenne, St Genis sur Guiers, du canton de Les Echelles en Savoie, des cantons limitrophes de la Haute Savoie : Seyssel, Frangy, St Julien en Genevois, dans l'Isère : les cantons de Morestel, Bourguoin Jallieu, La tour du Pin, Saint Geoire en Valdaine, Virieu, le Pont de Beauvoisin, St Laurent du Pont, Voiron, Le Grand Lemps, le lundi 7 décembre 2015 à 9H30, salle polyvalente de Brens. BRESSE : Sont convoqués les adhérents du canton de Pont de Vaux, Bagé le Châtel, St Trivier de Courtes, Montrevel en Bresse, Viriat, Bourg, Treffort, Ceyzériat, Coligny, Izernore, Nantua, Oyonnax, du canton de Pont de Veyle sauf les communes de Bey, Cormoranche/Saône, Cruzille les Mepillat, St André d'Huiriat, du canton de Péronnas sauf les communes de Lent, Servas et St André sur Vieux Jonc, des cantons limitrophes du Jura : St Amour, St Julien, Arinthod, Moirans en Montagne, St Claude, Les Bouchoux, Morez, des cantons limitrophes de la Saône et Loire : Montpont en Bresse, Cuiseaux, Tournus, des cantons de la Saône et Loire : La chapelle de Guinchay, Mâcon, Lugny, Tramayes, Matour, le mardi 8 décembre 2015 à 9H30, salle communale d'Etrez. RHONE VAL DE SAONE : Sont convoqués les adhérents du canton de Reyrieux sauf les communes de Tramoyes, St André de Corcy, St Jean de Thurigneux et Rancé, du canton de Trévoux, des communes de Chaleins, Fareins, Messimy, Lurcy et Francheleins, des communes de Genouilleux, Guéreins, Montceaux et Montmerle/Saône, du département du Rhône sauf les cantons de Vaulx en Velin, Décines, Meyzieu, St Priest et St Symphorien d'Ozon, le jeudi 10 décembre 2015 à 9H30, salle polyvalente de Chaleins. PLAINE de L'AIN COTIERE : Sont convoqués les adhérents du canton de Pont d'Ain sauf la commune de Dompierre sur Veyle, des cantons de Poncin, Ambérieu en Bugey, St Rambert en Bugey, Miribel, d
Vous devez être connecté pour créer une alerte email
Merci de vous connecter ou de créer un compte sur Actulégales.Accéder à votre compte Créer un compte Offre premium Gérer mes alertes


text:
Ancian Empèri egipcian
L'Ancian Empèri egipcian qu'ei un periòde de l'istòria egipciana que s'estén sus cinc sègles (arron lo periòde tinita e abans lo Ièr periòde intermediari) de la IIIau dinc a la VIau dinastia (haut o baish enter -2700 e -2200). Durant l'Empèri Ancian la civilizacion egipciana que conegó un desvolopament politic e culturau màger e per'mor d'aquò los quites egipcians de l'Antiquitat que l'espiavan com ua tempora daurada.
Mei especificament suu plan politic, que's considera qu'au començament de l'Ancian Empèri lo poder qu'èra centrat sus la persona divina deu faraon e que chic a chic aqueth poder que ho partajat peus sons tanhent puish per la soa cort au punt de constituir ua concurréncia politica qui miè a la division politica qui marca la fin de l'Ancian Empèri. Aquò que's ved notament dab la multiplicacion de títols politics e dab la riquessa cada còp màger deus tombèus deus nòbles.
L'Ancian Empèri que ho tanben la tempsada qui vedó a bastí's la purmèra piramida : la piramida de grads de Djòser, dessenhada per l'arquitecte divinizat Imhetep, en la necropòli de Saqara ; qu'ei lo mei ancian monument de pèira deu monde. Qu'ei tanben durant l'Empèri ancian que's bastín las famosas Piramidas de Giza (de Khofo, Khafrà e Menkaorà), uas de las Sèt Meravilhas deu Monde antic. Menfis qu'èra capitala e Ra e Ptah los dius màgers.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
- Peus personatges màgers : Djòser, Imhetep, Seneferó, Khofo (Keòps en grèc), Khafrà (Kefren), Menkaorà (Mikerinòs), Pepí II, Nitocris.
- Per las dinastias: IIIau dinastia, IVau dinastia, Vau dinastia e VIau dinastia.
- Véder tanben: Periòde Predinastic, Periòde Tinita, Empèri Mejan, Empèri Navèth.


text:
Bèucaire (Gard)
Bèucaire (Beaucaire en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es situada a la broa de Ròse, fàcia a la vila de Tarascon e forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30 000 abitants.
La vila foguèt un centre important d'escambis dei païses mediterranèus, e mai europèus, gràcias a sa fiera de la Magdalena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Bèucaire se tròba a ras de Ròse e marca la termiera orientala de Lengadòc e a l'encòp dau departament de Gard. Se situa au centre d'un triangle format per Nimes a l'oèst, Avinhon au nordèst e Arle au sud. Es au crosament dei grandas regions naturalas de l'airau coma Provença, Camarga e lei Costieras. De l'autra mand dau flume, s'i acara la ciutat de Tarascon en Provença.
Bèucaire es una dei 79 comunas que son membres de l'esquema de Coeréncia Territoriala SCOT dau Sud dau departament de Gard. Es tanben demest lei 41 comunas dau País Garrigas Costieras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Probablament fondada a l'entorn dau sègle VII abans Crist, la vila d'Ugernum èra coneguda coma una deis etapas de la Via Domícia que ligava Roma a la peninsula Iberica devèrs 121 abans Crist. Formava una mena d'interseccion que la via s'i devesissiá en mantuna rota en direccion d'Arle, Nimes, Remolins o mai Sant Gèli. Aicí foguèt ont, après la conquesta de Roma per lei vandals, s'amassèt la noblesa galesa per tal d'elegir un emperador novèu: Avitus.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana la vila coneguèt una creissença mendra que se veguèt agarrida per divèrseis invasions. D'en primièr aguèt de patir leis atacas dei burgonds, puèi dei gòts e mai tard dei sarrasins. Foguèt en aquela epòca que se construsiguèt la primièra muralha e que se faguèt l'agrandiment dau castèu. Es a partir d'aqueu temps que la vila recebèt son nom actual de Bèucaire.
La vila dependiá originalament del comtat de Provença. Foguèt lo comte Ramon Berenguièr que, lo 15 de decembre de 1125, la cediguèt al comte de Tolosa, Anfós Jordan.
En 1216 Simon de Montfòrt ensagèt d'assetjar Bèucaire, mas leis occitans resistiguèron e foguèt una dei desfachas mai importantas de l'invasor francés.
Durant lo sègle XIII, lo rei de França Loís IX visitèt mantun còp la vila que començava una expansion considerabla en conéisser una aumentacion importanta de sa populacion.
Maugrat la Guèrra de Cent Ans e lei guèrras de religion ulterioras (durant lei sègles XIV e XVI), l'arquitectura de Bèucaire coneguèt de melhoraments significatius dau mai èra a créisser la fortuna dei mercadièrs dau país.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pèire Bonet (1786-1858), escrivan occitan burlesc
- Antòni Bertièr (1878-1953), escrivan occitan
- Ròsa Artaud, mai coneguda sota l'escais Artaleta de Bèucaire (1857-1943), escrivana felibrenca occitana


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 13 de març de 2012
Quauques escotishas alemanicas.
Adara, la parentèsi culturau. L'escotisha que seré originària de Boèmia (Chequia). Abans de s'aperar escotisha, que s'aperava shotish, puish shotish qu'estó cambiat en scottish, aquera denominacion pseudo-"anglesa" qu'ei ua invencion francesa d'inspiracion germanofòba qui remonta a la prumèra guèrra mondiau. En realitat, non, l'escotisha n'a pas arren a véder dab Escòcia. D'aulhors, en anglés, la dança que s'i ditz plan schottische , e non pas scottish. Enquèra abans, lo shotish que's disèva polka alemanda.
Dejà, de petiton, que volèvi hèr d'acordeonaire soïs com a profession. Mès, ailàs, que m'avisèi lèu qu'èra quauquarren de tròp complicat, lo mestièr d'acordeonaire soïs. Los metòdes d'alemanic soïs qu'èran impossibles de trobar a París per un drollet com jo. Alavetz, en seguir l'avís de la conselhèra d'orientacion deu collègi, que'm cambièi d'idèa.
Aumens, l'occitan, aquò n'ei pas briga complicat. As pas besonh de seguir cors tà't demerdar en occitan. N'èi pas jamès prengut de cors d'occitan, jo. Qu'assagèi plan de seguir lo metòde Assimil d'occitan, mès ne poish pas diser que m'a convençut e motivat, aqueth. Quina orror de metòde, l'Assimil d'occitan! Urosament, qu'agoi la revelacion en me passejar deu costat de Lorda. E la motivacion que'm tornè. Un miracle, que'vs disi. E dab un chic de motivacion, quitament un parisenc que s'i pòt escàder! La pròva...
D'acòrd, blogaire occitan, aquò non hè pas tan "chic" com acordeonaire soïs, mès bon...Que't cau saber acontentà't de las toas limitacions.
Brave monde, plaça a la musica!
5 comentaris:
-
-
De toute façon, je suis sure que la moustache, ça te va pas.
- 13 de març de 2012 a les 22:30
-
-
Ai totjorn trapat remirable ton gost eclectic per l'exotisme. D'acòrdi per ensajar de jogar la segonda, mas te cal trapar dos diatos mostachuts (per ieu, la mostacha, doblida). E tu, de qué poirás jogar? De la baissa, voldriás pas? Per çò que l'aboès o la boha, aquò la farà pas. E de qué vòl dire lo títol del tròç?
- 14 de març de 2012 a les 10:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Superdiato: Lo títol es “In Adlerstuebli, z’Birglä”, que se poiriá virar en occitan per “Dins l’estanquet d’Adler, la Brigideta”. Se me tròbas una baissa, soi ton òme :-D
Conseillère en rockenrolling: Derrière la contrebasse, la moustache, on la verra pas, de toute façon.
- 14 de març de 2012 a les 10:40
-
-
A la bodega, dimècres, èra plan! Te cal far far una bodega en sòl! En fa, al diatonic, traparàs digun per t'acompanhar. E shwyzerorgeliquartet, de qué vòl dire, aquò?
- 16 de març de 2012 a les 19:15
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Superdiato: örgeli, diminutiu de orge o siá orguet, nom de l'acordeon. Schwyzer: soïs Quartett: quartet Schwyzerörgeliquartett: Quatuor d'Acordeon Soïs.
- 16 de març de 2012 a les 19:36


text:
Chanéac
Chanéac (Chanéac en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chanéac es situat a unitat|80|quilomètres}} de Valéncia e a unitat|6|quilomètres {{}} de la vallée de la Eyrieux en amont de Sant-Martin-de-Valamas. La municipalitat se situa en la region de las Anautitas-Boutières.
Chanéac est situé à 80 kilomètres de Valence et à 6 kilomètres de la vallée de l'Eyrieux en amont de Saint-Martin-de-Valamas. La commune se situe dans la région des Hautes-Boutières.


text:
Virgili
Publius Vergilius Maro o Virgili (Andes, actual Virgilio cap a 70 ab. C. - Brindes, actual Brindisi, 19 ab. C.) foguèt un poèta roman, autor de las Bucolicas, las Georgicas e l'Eneïda.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Virgili, filh del teisseire Maron e d'una femna libertina, nomenada Magia. Son paire, òme trabalhador e intelligent, amacèt una pichona fortuna, a fòrça de trabalh e de privacions, aquò li permetèt de donar a son filh una bona educacion. Virgili estudièt a Cremona fins als dètz-e-sèt ans; lo 15 d'octobre de 699 de la fondacion de Roma vestiguèt la toga virila e anèt a Milan contunhar sos estudis. Un an aprèp se tròba a Nàpols se dedicant a la coneissença dels autors grècs, especialament d'Omèr, Teocrit e Esiòde, qu'assimilèt corrèctament, coma se pòt veire dins sas òbras. Tanben estudièt un pauc de medecina, cosmologia, matematicas e filosofia. Aquerissent, alara, una cultura fòrça universala e causida, e capitant dins l'art dificil de saber utilizar çò qu'aprenguèt per l'aplicar a punt en totes los cases ont una descripcion o una simpla mencion d'un tèma scientific per donar relèu o interès a sas descripcions o enumeracions poeticas.
Dins la cronica d'Eusèbi (comentada per Sant Jiròni) se ditz que Virgili anèt a Roma aprèp sa demorança a Milan; i a discussion entre los biografs virgilians, a l'ora d'ara es pas encara esclarida. Çò qu'es plenament clar es qu'en l'an 705 de la fondacion de Roma tornèt dins sas tèrras de Màntoa, ont possedissiá lo modèst eretatge pairal, que s'ocupava e administrava amb assiduïtat e abséncia d'ambicion. La vida del camp foguèt son encant e granda afeccion.
Los signes distintius de son caractèr èran: de pauc parlar, l'observacion continuala, la reflexion testuda, la memòria tenaça, la bontat e sinceritat. D'unes de sos biografs lo presentan amb còrs e estatura granda, color bruna, santat variabla, fàcia rustica, alara que d'autres lo comparan a un Apollon, “de cara blanca, pelroge, còrs prim e delicat, votz sonòra e manièras fòrça finas”. De son afeccion per la vida del camp ven sos dètz poèmas bucolics nomenats Eglògas, vertadièr tresaur de poesia campèstra, que sens èsser absoludament originala, es una vertadièra frescor artistica e literària.
Gai Asini Pollion foguèt legat del triumvir Marc Antòni, e en son nom governava la region de Màntoa en 713 (de Roma) quan foguèron repartidas las tèrras de la region entre los soldats d'Octavi. Lo domeni pairal de Virgili venguèt en sòrt a un centurion nomenat Arri, e quand lo poèta se vegèt despolhat de son ostal e patrimòni, faguèt jogar de son amistat amb Asini Pollió, e amb Cornelius Gal, fins que Octavi August tornèt donar a Virgili son eretatge pairal. Lo Cesar satisfaguèt los desirs dels amics del poèta e nomenèt Alfeni Var governador de la Gàllia Transpadana, ont porgiguèron las tèrras de Virgili. Lo novèl governador èra estat condisciple del poèta en l'escòla de filosofia Sisson, e s'esforcèt de satisfar los desirs de son amic, mas la soldatesca, insolentada, tornèt prendre la proprietat de Virgili, e se vegèt non solament despolhat un còp mai, mas manquèt de morir negat victima de la rapacitat dels soldats, en traversant lo riu Minci per salvar sa vida.
A l'epòca, Virgili aviá ja escrit qualques unas de sas famosas eglògas, e sos amics li conselhèron d'anar a Roma per implorar la cleméncia d'August. Aquel darrièr coma son ministre e Mecènas acolhiràn lo poèta amb atencion, e non solament sas possessions li foguèron retornadas mas fin finala se li porgiguèt una gròssa indemnizacion pecuniària. Dins doas de sas melhoras eglògas, Virgili merceja la libertat amb sos logatges favorits e deplòra, en passant, los malastres de sos compatriòtas. Virgili demorèt dins un ostal del quartièr Esquili de Roma, fòrt prèp dels jardins de Mecènas. Ala reüniguèt una bibliotèca causida, e venguèt lo poèta de cort per excelléncia.
La cort d'August aimava de veire a son entorn e celebrar los melhors engènis de las letras latinas. Virgili partejava amb Oraci la favor de Mecènas, e meravelhèt en escrivent son primièr poèma, l'Eneïda, e en cantant la genealogia de la familha d'Octavi August teissiá una corona de laus e faguèt profecia tant agradabla en favor de la familha imperiala reinanta.
Mercé a Oraci, Virgili venguèt bon amic de Tibul, Properci, Gal, Agripa, Mesala e Polion. Gausiguèt d'una popularitat que l'entornejava d'una atmosfèra d'afeccion e de veneracion jamai egalada en cap d'epòca anteriora e posteriora. Modèl de candor, de sinceritat, de grat e de benvolença per totòm, Virgili venguèt a èsser lo vertadièr modèl e paragon de l'òme perfècte e exemplar de la cosmogonia pagana. Son amor de l'estudi foguèt considerable, coma lo del trabalh e atencion, e quand tornava escriure, corregissiá e relegissiá cent còps, s'èra necessari, sos vèrses.
A trenta quatre ans se retirèt a Nàpols, per se dedicar a escriure son poèma Las Georgicas, que compausèt, sus lo conselh de Mecènas, que desirava d'encaminar las energias del pòble roman cap a l'exercici de l'agricultura, ont vegèt una font de riquesa e prosperitat fòrça oblidada d'un pòble guerrièr. Virgili acabèt en 714 (de la fondacion de Roma) son poèma Las Georgicas e emplega los dos ans seguents a escriure l'Eneïda, lo poèma nacional de las originas, grandesa e esplendor de Roma.
Per aquò caminèt cap a Grècia, e mai, visitant, totes los luòcs e vilatges de l'Asia Menora, ont Omèr situa las accions de sas epopèias gigantas. Demorèt a Patres, Corfo, en Creta e, subretot, a Atenas, ont trobèt August de son retorn d'Orient. Aquel volguèt que lo poèta lo tornèsse acompanhar a Roma; o faguèt, mas deguèt desbarcar a Brindisi en 19 e moriguèt de las consequéncias de sa constitucion flaca e malautissa, malmenada per una navigacion turbulenta.
Sa despolha foguèt carrejada a Nàpols, al respècte de sa darrièra volontat foguèt incinerat dins lo camin de Puteoli (Pozzuoli) a 3 km d'aquela vila. Sus sa tomba s'apausèt aquela inscripcion, atribuida al poèta el meteis, pasmens que la font seja clara:
« Mantua me genuit;
Calabri rapuere; tenet nunc Parthenope.
Cecini pascua, rura, duces. »
(Màntoa m'engendrèt. Los calabreses me retenguèron. Ara me possedís Nàpols. Cantèt los pastres, los païsans e los guerrièrs).
Òbras[modificar | modificar la font]
Bucolicas[modificar | modificar la font]
Aquela òbra voliá tornar menar los romans cap a l'agricultura. Lo recuèlh pareguèt en -37; se compausava de las nòu primièras bucolicas (del grèc Bukoλoς: lo boièr), armoniosament dispausadas en dos gropes de quatre a l'entorn de la cinquena pèça, coma aitant de planetas gravitant a l'entorn d’un astre[1]. Aquel astre, es Dafnis, sovent assimilat a Juli Cesar recentament assassinat. De fach, la cinquena bucolica poiriá ben nos presentar dos « Dafnis », un tenebrós, aquel de Mopse (masqueta d’Octavian), e que figura en efèit lo defunt dictator, l’autre luminós, aquel de Menalc (masqueta de Virgili), que representa Catul, tuat en secret pel primièr.
Georgicas[modificar | modificar la font]
Aquel poèma (28 ab. C.) didactic se dividís en quatre libres (514, 542, 566, 566 vèrses), abordant successivament la cultura dels camps, l’arboricultura (subretot la vinha), l’abaliment e l’apicultura :
- Libre I - blat e sason del laurador ;
- Libre II - vinha e olivièr ;
- Libre III - abaliment del bestial ;
- Libre IV - l'abelhièr.
S’inspirant subretot d’Esiòde, de Lucrèci e d’Aratos, mas tanben de Teofrast, de Varron, de Caton l’Ancian, emai d’Aristòtel, Virgili fa son pròpri camin en infusant dins l'estil didactic, sovent arid e ingrat, çò que se pòt nomenar « l’arma virgiliana », facha d’una extraordinària empatia a respècte de totes los èssers, qu'anima l’inanimat, compren de l’interior vegetals e animals, participa efectivament al trabalh penible e exaltant del païsan.
Las Georgicas son fòrça mens un tractat d’agricultura (atal visan pas l’exaustivitat) qu’un poèma sus l’agricultura; s'adreçan almens tant a l’òme de las vilas qu'a l’òme dels camps. Ofrisson a l’afeccionat de poesia un plaser totjorn renovelat, tant per lor subjècte meteis que ressorça las Musas dins la frescor e l’autenticitat de la natura, que pel sople que las soslèva tot lo long, e per l'extraordinària varietat de lor estil. Virgili sap adornar son subjècte d'episòdis variats e de vertadièras partidas eroïcas que son aitant de « respiracions » dins lo poèma. Se pòt citar los Pronostics de la guèrra civila, l'Imne a la Prima, l’Elògi d'Itàlia, l’Elògi de la vida campèstra, la Marana del Noric, l'Aujòl de Tarent, Aristèu e sas abelhas, Orfèu e Euridice.
Eneïda[modificar | modificar la font]
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Appendix Vergiliana[modificar | modificar la font]
La glòria de Virgili repausa solidament sur aqueles tres pilars que son las Bucolicas, las Georgicas e l’Eneïda. Dins l'Antiquitat, se li atribuiguèt tanben d'autres poèmas, que Scaliger, dins son edition de 1573, reüniguèt jol títol d'Appendix Vergiliana.
Aquel recuèlh compren:
- lo Culex (« moissalon » o « moissal ») : aquel moissalon (o moissal) alèrta un pastor en lo fissant, li salva la vida; l'insècte mòrt es onorat d'una tomba pel pastre;
- los Dirae: aquelas « malediccions » son prononciadas per un aimant contra la tèrra que deguèt abandonar (getat per de veterans de l'armada romana), en abandonant son aimada; aquela, Lydia, es onorada per un poèma d'amor a son nom (en annèxe als Dirae), amb un elògi del camp ont aquela viu;
- l'Aetna, consacrat al volcan d'Ètna ;
- le Ciris: evocacion de la metamorfòsi en aucèl (Ciris) de Scylla, filha del rei de Megare ;
- lo Catalepton: recuèlh de poèmas corts, que qualques uns semblan d'èsser d'autenticas òbras de jovença de Virgili.
Dins una fasa posteriora, encara s'apondèt a la colleccion :
- la Copa : poèma portant lo nom d'una cabaretièra siriana qu'invita un viatjaire al plaser en dançant davant son establiment ;
- las Elegiae in Maecentatem : pèça necrologica raportant las darrièras paraulas de Mecènas, benfaitor de Virgili, a l'emperaire August;
- lo Moretum : poèma gastronomic descrivent en detalh la preparacion d'un platat local de Cisalpina.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Dante : « Dins L'Infèrn e Lo Purgatòri, Virgili guida Dante e li explica los mistèris d'aquels luòcs. »
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Virgil Project http://vergil.classics.upenn.edu/
- (fr) AgoraClass: L'Agora des Classiques http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/virgtext.htm
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ metafòra de P. Maury, que foguèt lo primièr a mostrar aquel pichon temple pitagorician


text:
Lòna de Venècia
La Lòna de Venècia (en venèt: Laguna Veneta e en italian: Laguna di Venezia) es una lòna d'aiga salada situada dins la region de Venèt en Itàlia. Es formada pel tancament d'una baia subre la còsta de la Mar Adriatica, ont se tròba la vila de Venècia.
La lòna se formèt fa set mila ans après que la regression marina, consequéncia de la darrièra glaciacion, aguèsse inondada la plana de l'Adriatica. Lo depaus de sediments dels rius compensèt l'enfonsament de la plana costièra e lo riu Pò tend a tancar las entradas de la marèa amb formacion de tombols.
La lòna es limitada pel riu Sile al nòrd e pel riu Brenta al sud amb una superfícia de 550 km². Aperaquí 8% de la superfícia es constituïda de tèrra ferma e inclutz la zona ocupada per la ciutat de Venècia e d'autras illas. 11% de la superfícia es cobèrta de contunh per d'aiga dobèrta nomenada canal. Aquesta lòna es lo palun pus important del bacin mediterranèu.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Poggioli, Sylvia (January 7, 2008). "MOSE Project Aims to Part Venice Floods". Morning Edition, radio program.


text:
Danís a écrit:Ai auvit parlar de la mesma chausa, e pas per Cedric, donc quò deu ben esser vrai...
De que Lemosin, aquò val ta diser que ço que disi ieu son colhardisas
Mai seriosament, òc es quicòm qu'ai apres coma jornaliste que lo consol matge de Tolosa demandet a l'escasença de la protesta de Besiers al president de Convergencia Occitana se se pòdia adobar ço meteis dins la ciutat mondina (Occitania Libertari a la debuta era pas quicòm d'oficial, te demandarai doncas de faire mèfi entre ço que te disi en On e que se pòt publicar e ço que te disi en Off, aprep rai, es un sicret de petasson de tot biais, mas lo còp que ven fa mèfi te pregui)
M'abstendrai de balhar un jutjament 'a la raspalha", balharai pas que la meune pausicion : far d'anadas qu'ensaji de pas mesclar politica françimanda e engatjament occitan, aquò dit, al vist de las pausicion de Naboleon al moment de las presidencialas rapòrt a la lenga nòstra, l'idea d'una protesta de sosten a la lenga nòstra, organisada dins la segonda ciutat estudianta de l'estat frances, a la demanda d'un consol matge UMP me tenta, istòria de veser consi Moudenc va capitar de gerir aquel situacion que lo fot un drin lo cuòl mentre dos cadieras e te dirai que se se far pensi que tan coma jornaliste que coma ancian sòçi del CROC pensi que m'en vau aver d'ideas risolieras per espletar tot aquò (a mai per coneisser plan lo mitan antifasciste mondin amb lo cal travalhi dampuei mon arrivada a Tolosa en 95, pensi que se los J.I fan la colhardisa de venir, la causa risca pas d'esser la meteissa qu'a Besiers e mi pensi que sera maissanta limonada per elis, serem prest de lor servar l'acuelhida que meriton.
Amistats occitanas, anarquistas, independentistas e antifascistas
Cedric


text:
Es una Guía excursionista de fácil lectura con mapas parciales, perfiles y descripciones puntuales y precisas de los itinerarios y una selección de rutas: excursiones, ascensiones y travesías. Escala: 1:40000
1. De Vaqueira a Vielha 2. Santuario de Montgarri 3. Pueblos de Baish Aran 4. Vall de Toran 5. Tuc dera Entecada 6. Cap de Marimanha 7. Montipius y Montcorbison 8. Montaña D´Uishera 9. Tuc de Parros 10. Artiga de Lin- Coth Deth Horo-Forau dels Aigualluts- Port dera Picada 11. Lac de Mar y Lac de Tort de Rius 12. Tuc Deth Plan der Òme 13. Tuc deth Port de Vielha 14. Tuc dera Pincela y Tuc D´Arenho 15Del Refugio de Colomersal Refugio de Amitges 16. Del Refugio de la Restanca al Refugio de Colomers 17. Refugio del Étang D´araing, por la Coma D´arbe 18. Estany de Garrabea 19. Del Valle D´Unhola al Valle de Toran 20. Del Valle de Loseron al Refugio J.Ventosa I Calvell 21. Del Valle de Cabanes al Refugio de Saboredo 22. Del Refugio de Colomers al Refugio J.Ventosa I Calvell 23. Tuc de Molieres 24. Tuc de Molieres 25. Tuc dera Aubeta 26. Malh de Bolard 27. Gran Tuc de Colomers 28. Tuc de Gurier 29. Montardo 30. Tuc de Mauberme 31. Montlude 32. Pica Palomera 33. Tuc de Salana 34. Pic de Ratera 35. Cap Deth Tiron.


text:
Christian Matthias Theodor Mommsen
Christian Matthias Theodor Mommsen (30 de novembre de 1817 - 1 de novembre de 1903) foguèt un escrivan e òme politic alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1902.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt lo 30 de novembre de 1817 dins la vila de Garding, una pichona populacion del estat de Schleswig-Holstein qu'en aqueles moments fasiá partida de la Corona de Danemarc. Lo sieu paire, pastor protestant, l'introdusiguèt en la cultura e lengas classicas, formacion que consolidariá entre 1834 e 1838 a l'Institut de Altona-Altstadt. Aquel an dintrèt a l'Universitat de Kiel, ont estudièt drech, e se doctorèt lo 1843.
Mommsen desvolopèt una longa carrièra coma professor universitari, en ocupant successivament la cadièra de Drech roman de l'Universitat de Leipzig lo 1848, carga que perdèt per las siás activitats politicas en sosténer als monàrquics davant dels republicans, malgrat que s'afrontèt posteriorament amb los primièrs en protest per las siás violentas represalhas contra los segons. Lo 1852 foguèt nomenat catedratic de l'Universitat de Zuric, lo 1854 professor de filosofia a l'Universitat de Wrocław e lo 1858 catedratic d'istòria anciana de l'Universitat de Berlin. L'an 1873 foguèt nomenat Secretari vitalici de l'Academia de Sciéncias de Berlin, que ne n'èra membre dempuèi 1858.
Lo 1 de novembre de 1903 moriguèt a la siá residéncia de Berlin.
Òbra politica[modificar | modificar la font]
Mommsen foguèt nomenat delegat del Landtag, assemblada representativa de Prússia dintratz 1863 e 1866, en venent posteriorament delegat del Reichstag dintratz 1881 e 1884, inicialament pel partit de dreta Deutsche Fortschrittspartei, posteriorament pel Partit Liberal Nacional (Nationalliberalen) e fin finala al Partit Secessionista, en s'opausant durament a las idèas socialas de Otto von Bismarck.
Òbra literaria[modificar | modificar la font]
Amb lo finançament de l'Academia de Sciéncias de Berlin atenguèt iniciar l'an 1854 un gigantesc projècte per editar totas las inscripcions latinas de l'empèri roman, las nomenadas Corpus Inscriptionum Latinarum. L'an de la siá mòrt s'èra publicat mai de 120.000 epigrafs.
L'imponent òbra de Mommsen, amb pus de 1.500 títols, es una excepcionala contribucion al desvolopament de la istòria anciana. Los sieus trabalhs juridics, filològics, epigrafics e numismatics son de referents fondamentales pels especialistas e las siás investigacions scientificas establiguèron las basas de la dialectologia de l'Itàlia abans los Romans.
L'an 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Literatura per èsser considerat lo mèstre viu mai grand de l'art de l'escritura istorica, amb especiala referéncia a lo sieu trabalh monumental, "L'istòria de Roma", en venent un dels paucs escrivans de pas-ficcion premiats amb aquel prèmi.
Las siás principalas òbras son:


text:
Sent Salvi de Carcavés
Sent Salvi de Carcavés[1][2] (oficialament en francés Saint-Salvi-de-Carcavès) es una comuna de Lengadòc en Caunés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Salvi es lo nom d'un avesque d'Albi, al sègle VI; la data de sa mòrt generalament citada es 584 [3]
- Carcavés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vabre; es ara del canton de Les Hautes Terres d'Oc (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 76 abitants (6,9 ab/km²)
Vejatz tanen[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://catholique-tarn.cef.fr/Saint-Salvi


text:
Lengas maias
Las lengas maias forman una familha de lengas parladas en Mesoamerica e al nòrd de l'America Centrala. per aperaquí 6 milions de personas, mai que mai en Guatemala, Mexico, Belize e Honduras. En 1996, Guatemala reconeguèt formalament 21 lengas maias pels sieus noms,[1] e Mexico ne reconeguèt uèit de mai.[2]
La familha de las lengas maias es una de las melhoras documentadas e pus estudiada de las Americas[3]. Las lengas maias modèrnas davalan del protomaia, una lenga que foguèt parlada fa 5000 ans e qu'es estada parcialament reconstrucha per lo metòde comparatiu.
Las lengas maias forman una part de l'Aira Lingüistica Mesoamericana, una zòna de convergéncia ligüistica que s'es desvolopada a travèrs los millennis per las interaccions entre los pòbles de Mesoamerica.