text:
Christian Matthias Theodor Mommsen
Christian Matthias Theodor Mommsen (30 de novembre de 1817 - 1 de novembre de 1903) foguèt un escrivan e òme politic alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1902.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt lo 30 de novembre de 1817 dins la vila de Garding, una pichona populacion del estat de Schleswig-Holstein qu'en aqueles moments fasiá partida de la Corona de Danemarc. Lo sieu paire, pastor protestant, l'introdusiguèt en la cultura e lengas classicas, formacion que consolidariá entre 1834 e 1838 a l'Institut de Altona-Altstadt. Aquel an dintrèt a l'Universitat de Kiel, ont estudièt drech, e se doctorèt lo 1843.
Mommsen desvolopèt una longa carrièra coma professor universitari, en ocupant successivament la cadièra de Drech roman de l'Universitat de Leipzig lo 1848, carga que perdèt per las siás activitats politicas en sosténer als monàrquics davant dels republicans, malgrat que s'afrontèt posteriorament amb los primièrs en protest per las siás violentas represalhas contra los segons. Lo 1852 foguèt nomenat catedratic de l'Universitat de Zuric, lo 1854 professor de filosofia a l'Universitat de Wrocław e lo 1858 catedratic d'istòria anciana de l'Universitat de Berlin. L'an 1873 foguèt nomenat Secretari vitalici de l'Academia de Sciéncias de Berlin, que ne n'èra membre dempuèi 1858.
Lo 1 de novembre de 1903 moriguèt a la siá residéncia de Berlin.
Òbra politica[modificar | modificar la font]
Mommsen foguèt nomenat delegat del Landtag, assemblada representativa de Prússia dintratz 1863 e 1866, en venent posteriorament delegat del Reichstag dintratz 1881 e 1884, inicialament pel partit de dreta Deutsche Fortschrittspartei, posteriorament pel Partit Liberal Nacional (Nationalliberalen) e fin finala al Partit Secessionista, en s'opausant durament a las idèas socialas de Otto von Bismarck.
Òbra literaria[modificar | modificar la font]
Amb lo finançament de l'Academia de Sciéncias de Berlin atenguèt iniciar l'an 1854 un gigantesc projècte per editar totas las inscripcions latinas de l'empèri roman, las nomenadas Corpus Inscriptionum Latinarum. L'an de la siá mòrt s'èra publicat mai de 120.000 epigrafs.
L'imponent òbra de Mommsen, amb pus de 1.500 títols, es una excepcionala contribucion al desvolopament de la istòria anciana. Los sieus trabalhs juridics, filològics, epigrafics e numismatics son de referents fondamentales pels especialistas e las siás investigacions scientificas establiguèron las basas de la dialectologia de l'Itàlia abans los Romans.
L'an 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Literatura per èsser considerat lo mèstre viu mai grand de l'art de l'escritura istorica, amb especiala referéncia a lo sieu trabalh monumental, "L'istòria de Roma", en venent un dels paucs escrivans de pas-ficcion premiats amb aquel prèmi.
Las siás principalas òbras son:


c: text/html

text:
Vaison
Vaison (Vaison en francés)[1] es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament de Vauclusa.
Somari
Monuments istorics[modificar | modificar la font]
Vaison es celèbra per sa ciutat romana Vasio que foguèt descubèrta en sa totalitat coma l'Ostau dei Messii o lo teatre roman.
Vaison es tanben una ciutat medievala importanta amb un ric patrimòni coma lo castèu dei Còmtes de Tolosa o la catedrala de Nòstra Dòna de Nazaret e sei clastras.
La creguda d'Ovesa[modificar | modificar la font]
Una creguda violenta de la ribiera d'Ovesa faguèt 37 mòrts e fòrça degalhs dins la vila lo 22 de setembre de 1992.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Putot-en-Auge
Putot-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1906, Putot ven Putot-en-Auge[3] per evitar lo homonymie amb Putot-en-Bessin.
Del nom de degun germanique Puto associat al norrois topt (terren per una abitacion)[4],[5]. Malgrat aiçò, l'existéncia d'aquel anthroponyme en Normandie, associat unicament a -tot d'origina norroise fa dobtar d'aquela explicacion. Los noms germaniques associats a -tot son anthroponymes compostos plan coneguts cossí Hébert (Herbert) en Hébertot, Robert en Robertot, Raimbert en Raimbertot, èca. #que de mai, son tanben compausats amb d'unes autres appellatifs.
En 1906, Putot devient Putot-en-Auge[6] pour éviter l'homonymie avec Putot-en-Bessin.
Du nom de personne germanique Puto associé au norrois topt (terrain pour une habitation)[7],[8]. Cependant, l'existence de cet anthroponyme en Normandie, associé uniquement à -tot d'origine norroise fait douter de cette explication. Les noms germaniques associés à -tot sont des anthroponymes composés bien connus comme Hébert (Herbert) dans Hébertot, Robert dans Robertot, Raimbert dans Raimbertot, etc. qui de plus, sont aussi composés avec d'autres appellatifs.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 de junh 2009
- ↑ Albert Dauzat e Charles Rostaing, Diccionari étymologique dels noms de luòcs a França, edicions Larousse 1968
- ↑ René Lepelley, Diccionari étymologique dels noms de municipalitats de Normandie, edicions Premsas Univesitària de Can 1994
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Putot-en-Auge », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 juin 2009
- ↑ Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, éditions Larousse 1968
- ↑ René Lepelley, Dictionnaire étymologique des noms de communes de Normandie, éditions Presses Universitaire de Caen 1994


text:
Aqueste dijòus de l'Ostal presentarà lo nòu sit web de l'Ostal d'Occitània a las associacions membres de Convergéncia e a las personas interessadas en general.
La presentacion servirà per explicar lo foncionament de l'espaci web consacr...
La Reunion bolega a Tolosa !
Vida associativa 2014/2015
Sinòpsi:
Apròchi de la figura de Mistral segon una perspectiva modèrna, que vòl anar al delà dels topics sus l’escrivan e arribar a çò que s’escond darrièr lo personatge.
A mièg camin entre lo documenta...
Ligams dels differents mèdias
Collectiu del 31 de març de 2012-ELEN-França,
Malhum Réseau Européa per l'Egalitat de las lengas-Associacion des las rescontres inter-regionales de la lengas e culturas regioanalas.


text:
Lengon
Lengon es una comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània. Petit centre urban dinamic a 45 quilomètres au sud-èst de Bordèu, son economia, autes còps centrada sus la viticultura (vitatges de Gravas e Sautèrnas), lo pin e lo tabac, es anuit meitot axada saus servicis. La viticultura i damòra egau una activitat centrau. Lengon es una vila de rugbi, que lo club locau, l'Estadi Lengonés, i es un simbèu daus hòrts de l'identitat locau. En era-medissa, Lengon n'es pas una vila damb un fòrt potenciau istoric e toristic. Pòdem sonque trobar un ostau medievau, mèi un tablèu de mèste dens la glèisa de St Gervasi. Los dus auts lòcs de culte èran la glèisa de Nòsta Dama deu Borg (en roinas), e la capèra de l'ancian espitau (adara sala deu conselh municipau). Egau, a l'entorn de Lengon (en Lengonés), existissen fòrt monuments istorics : sus la riba gausha, lo castèth de Mala a Prenhac, la glèisa barròca de Prenhac, los castèths de Ròcatalhada, Hargas de Lengon, Budòs, St Cric e Navalhan, l'abadia deu Rivet a Auròs, los castèths deu Sauternés ; sus la riba dreta, la basilica de Verdelais, lo gisament d'ustras de Sta Crotz, la ciutat medievala de Sent Macari,...
Es egau a Lengon, vila on l'occitan s'ensenha en collègi, licèu e cors per adultes, que s'es tingut lo Forum de las Lengas de França.
Somari
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text:
Rejet-de-Beaulieu
Rejet-de-Beaulieu es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat suls bòrds del canal de la Sambre a l'Oise, a las confins del Cambrésis e de la Thiérache, lo sieu territòri s'estend entre Catillon-sus-Sambre e lo departament de l'Aisne.
Situé sur les bords du canal de la Sambre à l'Oise, aux confins du Cambrésis et de la Thiérache, son territoire s'étend entre Catillon-sur-Sambre et le département de l'Aisne.
Istòria[modificar | modificar la font]
Rejet-De-Beaulieu #èsser lo resultat de la fusion de quatre caserius, La Laurette, lo Pichon-Cambrésis, La Louvière e Rejet-de-Beaulieu #que i aguèt separat de Catillon-sus-Sambre per las ancianes friches Las Enveaux #que se situavan sul bòsc del Abbaye e a donat lo sieu nom a la notícia comuna erigida per una lei del 23 de junh de 1896, aguda consideracion a l'importància de la siá populacion #qu'èra alavetz de 700 abitants.
Los conflictes contemporanèus marcan egalament de la siá peada lo pòble.L'ofensiva britanica del 4 de novembre de 1918,suls bòrds del canal de la Sambre a l'Oise,provòca indirectement d'importantas destruccions.En mai 1940,los tirailleurs marocains fan pròva d'una resisténcia acarnissada e d'un grand esperit de sacrifici.
Rejet-de-Beaulieu fut le résultat de la fusion de quatre hameaux, La Laurette, le Petit-Cambrésis, La Louvière et Rejet-de-Beaulieu qui fut séparé de Catillon-sur-Sambre par les anciennes friches Les Enveaux qui se situaient sur le bois de l'Abbaye et a donné son nom à la nouvelle commune érigée par une loi du 23 juin 1896, eu égard à l'importance de sa population qui était alors de 700 habitants.
Les conflits contemporains marquent également de leur empreinte le village.L'offensive britannique du 4 novembre 1918,sur les bords du canal de la Sambre à l'Oise,provoque indirectement d'importantes destructions.En mai 1940,les tirailleurs marocains font preuve d'une résistance acharnée et d'un grand esprit de sacrifice.


text:
Lista de las reinas de França
Aquò es una lista de las reinas de França. Per lors esposes, consultatz la lista dels monarcas de França.
Cal remarcar d'en primièr que lo títol de "reina de França" es pas qu'un títol onorific. D'un punt de vista estrictament juridic, e aquò, en aplicacion de la lei salica, aquelas femnas portavan lo títol d'"esposa de rei dels Francs", "esposa de rei de França" o "esposa de rei dels Franceses". Doncas, avián pas cap de vocacion a regnar, levat dins lo cas particular de la regença (qu'èra pas l'expression d'un poder que lor seriá estat pròpri, perque podián pas governar pas qu'en luòc e plaça del rei, temporàriament).
Somari
- 1 Merovingians
- 2 Carolingians
- 3 Capecians dirèctes (branca ainada)
- 4 Ostal capecian de Valés (branca eissida de Carles de Valés)
- 5 Capecians, branca eissida des ducs de Borbon
- 6 Capecians, branca eissida dels ducs d'Orleans
- 7 Lo cas de Madame de Maintenon
- 8 Vejatz tanben
Merovingians[modificar | modificar la font]
- Basina de Turíngia, esposa de Basin, rei de Turíngia, puèi de Childeric Ièr, rei dels Francs e maire de Clovis Ièr.
- Clotilda, (465 - 545), segonda esposa de Clovis Ièr. Filha de Chilperic, rei dels Burgondas.
- Ultrogòta, (497 - ?), esposa de Childebèrt Ièr.
- Gondiòca, (env.495-532) esposa de Clodomir Ièr puèi de Clotari Ièr.
- Chunsèna, esposa de Clotari Ièr.
- Ingonda, (env. 499-546) esposa de Clotari Ièr.
- Arnegonda (515-573) esposa de Clotari Ièr.
- Radegonda (519 - 587) esposa de Clotari Ièr.
- Deoteria, primièra esposa de Teodebèrt Ièr. Princessa nòbla galloromana d'Auvèrnhe.
- Bertruda (o Bertrada o Beretruda), (582-620), segonda esposa de Clotari II, rei de Neustria, maire supausada de Dagobèrt Ièr.
- Gomatruda (o Gomotruda), (env. 598-630)) primièra esposa de Dagobèrt Ièr. Repudiada en 629.
- Nantilda (o Nantechilda), (610 - 642), segonda esposa de Dagobèrt Ièr, maire de Clovis II.
- Ragnetruda (o Raintruda), tresena esposa de Dagobèrt Ièr.
- Santa Batilda, (vèrs 626-680), esposa de Clovis II, maire de Clotari III, de Childeric II e de Tièri III.
- Bilichilda, († 675), esposa de Childeric II.
- Clotilda dicha Doda, (env. 650 – 699), esposa de Tièri III, maire de Clovis III e Childebèrt III.
Carolingians[modificar | modificar la font]
- Bertrada de Laon (o Berta dicha del grand pè), (719 – 783), tresena esposa de Pepin lo Brèu, maire de Carlesmanhe e de Carloman Ièr. Filha de Caribèrt II, comte de Laon.
- Imiltruda, primièra esposa de Carlesmanhe.
- Desirada de Lombardia (cf. Lombards), segonda esposa de Carlesmanhe (770), repudiada en 771. Es nomenada Desirada pels istorians, mas son nom vertadièr nos es demorat desconegut fins a uèi. Filha de Daidièr de Lombardia, rei dels Lombards.
- Ildegarda, (758 – 783), tresena esposa de Carlesmanhe (772), maire de Loís Ièr. Filha de Geròld Ièr de Vintzgau e Emma d'Alemània.
- Fastrada, († 794), quatrena esposa de Carlesmanhe. Filha de Raol III de Franconia e d'Aèda de Bavièra.
- Luitgarda d'Alemània, cinquena esposa de Carlesmanhe. Filha de Luitfrid II de Sundgau e d'Iltruda de Wormsgaü.
- Madelgarda, seisena esposa de Carlesmanhe.
- Gerswinda de Saxònia, setena esposa de Carlesmanhe. Filha del duc de Saxònia Widukind.
- Adelinda, novena esposa de Carlesmanhe.
- Ermengarda d'Hesbaye (o Ermingarda, Irmangarda), († 818), primièra esposa de l'emperaire Loís Ièr. Filha del Robercian Ingramm, comte d'Hesbaye.
- Judit de Bavièra, (800 – 845), segonda esposa de Loís Ièr, maire de Carles lo Calv. Filha de Welf Ièr, senhor de Bavièra.
- Ermentruda d'Orleans, († 869), esposa de Carles II lo Calv, maire de Loís II lo Bègue. Filha d'Eudes d'Orleans comte d'Orleans.
- Richilda de Provença (o Richeut), (? - 910), segonda esposa de Carles II lo Calv. Filha de Bivin de Gorsa, comte d'Ardena, es la sòr del rei Boson de Provença.
- Ansgarda d'Hiémois (o de Borgonha) (826-880/882) esposada (secretament) en 862 pel prince Loís, repudiada en 876/877, es la maire de Loís III e de Carloman II.
- Adelaïda (o Aèlis) (853-901), segonda esposa de Loís II Le Bègue, maire de Carles III lo Simple. Filha d'Aldalhard, comte del palais e comte de París.
- Ricarda de Soab, († 894), esposa de Carles III lo Gròs. Filha d'Erchanger, comte del palais. Sa biografia (en alemand)
- Frederuna (o Frerona), († 917), primièra esposa de Carles III lo Simple (907). Filha de Tièri II de Rhingelheim e de Rhingildim de Frisa.
- Edwige de Wessex (o Odvige), (896 - 951), segonda esposa de Carles III lo Simple, maire de Loís IV d'Otramar. Filha d'Edoard d'Anglatèrra.
- Beatritz de Vermandés, esposa de Robèrt Ièr. Filha d'Erbèrt Ièr, comte de Vermandés.
- Emma de França, († 935), esposa de Raol Ièr. Filha de Robèrt Ièr e de Beatritz de Vermandés.
- Gerberga de Saxònia o de Germania, (913-984), esposa de Loís IV d'Otramar, maire de Lotari. Filha d'Enric l'Auselaire, rei de Germania.
- Emma d'Itàlia, († 989), esposa de Lotari. Filha de Lotari II, rei d'Itàlia.
Capecians dirèctes (branca ainada)[modificar | modificar la font]
- Adelaïda d'Aquitània (o Adèla) (945-1004), esposa d'Uc Capèt, maire de Robèrt II lo Piós. Filha de Guilhèm III, duc d'Aquitània.
- Rozala de Provença (o Susana) (o d'Ivrèa) († 1003), veusa d'Arnòld II, comte de Flandra († 988). Primièra esposa de Robèrt II. Filha de Berenguièr II, rei d'Itàlia.
- Berta de Borgonha (964-1024), veusa d'Eudes. Segonda esposa de Robèrt II lo Piós. Filha de Conrad lo Pacific, rei de Borgonha e de Matilda, filha de Loís IV d'Otramar. Jamai coronada
- Constança d'Arle († 1032), tresena esposa de Robèrt II, maire d'Enric Ièr e de Robèrt Ièr, duc de Borgonha. Filha de Guilhèm Ièr de Provença, comte d'Arle e d'Adelaïda d'Anjau.
- Matilda de Frisa († 1044), primièra esposa d'Enric Ièr. Filha de Liudolf, margrava de Frisa.
- Ana de Kiev (o de Russia) (1024-†1089), segonda esposa del rei Enric Ièr, maire de Felip Ièr. Filha de Iaroslav Ièr, grand prince de Kiev.
- Berta d'Olanda (v. 1058-1093), primièra esposa de Felip Ièr, maire de Loís VI lo Gròs. Filha de Florenç Ièr, comte d'Olanda e de Gertruda de Saxònia.
- Bertrada de Montfòrt (vèrs 1070-1117), segonda esposa de Felip Ièr que l'aviá enlevada alara qu'èra ja maridada a Folc IV, comte d'Anjau,
- ? Luciana de Rocafòrt (vèrs 1088-aprèp 1137), primièra esposa o simplament nòvia de Loís VI lo Gròs. jamai coronada
- Adèla de Savòia (o Alix, o Adelaïda) (vèrs 1092-1154), esposa de Loís VI lo Gròs, maire de Loís VII lo Jove. Filha d'Umbèrt II, comte de Savòia e de Gisèla de Borgonha, sòr del papa Calixta II. Veusa de Loís VI, esposèt lo conetable Matieu Ièr de Montmorency.
- Alienòr d'Aquitània (1122–1204), Filha de Guilhèm X, duc d'Aquitània, esposèt Loís VII. Son maridatge amb Loís VII foguèt anullat en 1152; esposèt Enric II Plantagenèst e venguèt reina d'Anglatèrra de 1154 a 1189. Amb Enric II, aguèt per filh Ricard Còr de Leon e Joan sens Tèrra.
- Constança de Castelha, (v. 1138-1160), segonda esposa de Loís VII. Filha d'Anfós VII, rei de Castelha.
- Adèla de Champanha (o Alix) (v. 1140† 1206), tresena esposa de Loís VII, maire de Felip August. Filha de Tibaut II, comte de Champanha.
- Isabèl d'Enaut (1170–1190), primièra esposa de Felip August, maire de Loís VIII lo Leon. Filha de Baudoïn V, comte d'Enaut e de Flandra
- Ingeburga de Danemarc (o Isambor o Ingeborg) (1174–1236), segonda esposa de Felip August, foguèt repudiada l'endeman de son maridatge puèi reabilitada en 1212. Filha de Waldemar Ièr, rei de Danemarc.
- Agnès de Merania (v. 1180-1201), tresena esposa de Felip August, foguèt repudiada en 1200, aprèp que lo papa Innocenci III aguèsse obligat lo rei a tornar prene sa segonda esposa Ingeburga de Danemarc. Filha de Bertòld, duc de Merania.
- Blanca de Castelha (1188–1252), esposa de Loís VIII lo Leon, maire de Loís IX. Filha d'Anfós VIII, rei de Castelha, e d'Alienòr d'Anglatèrra. Regenta del reialme de 1226 a 1234.
- Margarida de Provença (1221-1295), esposa del rei Loís IX dit Saint Loís, maire de Felip III. Filha de Raimon-Berenguièr V, comte de Provença, e de Beatritz de Savòia (†1266).
- Isabèl d'Aragon (1243–1271), esposa de Felip III, l'Ardit, maire de naissença a Felip lo Bèl. Filha de Jacme Ièr, rei d'Aragon.
- Maria de Brabant (v. 1254–1321), segonda esposa de Felip lo Hardi. Filha d'Enric III, duc de Brabant.
- Joana Ièra de Navarra (1270–1304), esposa de Felip lo Bèl, maire de Loís X le Hutin, de Felip V lo Long, de Carles IV lo Bèl e d'Isabèl de França, reina d'Anglatèrra. Filha d'Enric Ièr, rei de Navarra e comte de Champanha.
- Margarida de Borgonha (1290–1315), primièra esposa de Loís X l'Utin, maire de Joana de Navarra, reina de Navarra de 1328 a 1349. Filha de Robèrt II, duc de Borgonha e d'Agnès de França.
- Clamença d'Ongria (1293-1328), segonda esposa de Loís X l'Utin, maire de Joan Ièr lo Postum. Filha de Carles Ièr, rei d'Ongria.
- Joana de Borgonha (v. 1291-1330), esposa de Felip V lo Long. Filha e eretièra d'Oton IV, comte de Borgonha e de la comtessa Mahaut d'Artés dicha Matilda.
- Blanca de Borgonha (v. 1294-1326), primièra esposa de Carles IV lo Bèl. Filha del comte palatin Oton IV de Borgonha e de la comtessa Mahaut d'Artés. Es donc la sòr de Joana de Borgonha (v. 1291-1330).
- Maria de Luxemborg (1305-1324), segonda esposa de Carles IV lo Bèl. Filha de l'emperaire Enric VII.
- Joana d'Évreux (1310–1371), tresena esposa de Carles IV lo Bèl. Filha de Loís de França, comte d'Évreux.
Ostal capecian de Valés (branca eissida de Carles de Valés)[modificar | modificar la font]
- Joana de Borgonha, (v. 1293 - 1348), esposa de Felip VI, dichFelip de Valés. Filha del duc de Borgonha Robèrt II.
- Blanca de Navarra, (1330 - 1398), segonda esposa de Felip VI. Filha de Joana II de Navarra e de Felip III de Navarra.
- Joana d'Auvèrnhe, (1326 - 1361), segonda esposa de Joan II de França dich Joan lo Bon. Filha de Guilhèm XII, comte de Bolonha e d'Auvèrnhe.
- Joana de Borbon, (1337 – 1378), esposa de Carles V, dichCarles lo Savi. Maire de Carles VI, es la primièra reina coronada. Filha de Pèire Ièr, duc de Borbon e d'Isabèl de Valés.
- Isabèl de Bavièra, (1371 – 1435), esposa de Carles VI dich Carles lo Ben Aimat e Carles lo Fòl, maire de Carles VII. Filha d'Estève III (1337 - † 26 de setembre de 1413), duc de Bavièra.
- Maria d'Anjau, (1404 – 1463), esposa de Carles VII, dich Carles lo Victoriós, maire de Loís XI. Filha de Loís II, duc d'Anjau e rei de Nàpols.
- Carlòta de Savòia, (1445 – 1483), segonda esposa de Loís XI, maire de Carles VIII. Filha de Loís Ièr, duc de Savòia.
- Ana de Bretanha (1477-1514), esposa de Carles VIII. Filha de Francés II, duc de Bretanha e de Margarida de Fois. Maridada en primièras nòças, en 1490, amb Maximilian Ièr, arquiduc d'Àustria, futur emperaire - Maridatge per procuracion non consumat e anullat en 1491. Maridada en segondas nòças, en 1491, amb Carles VIII. Maridada en tresenas nòças, en 1499, amb Loís XII.
- Joana de França (1464 – 1505), primièra esposa de Loís XII de França. Filha de Loís XI e de Carlòta de Savòia. Esposada en 1476 contra la volontat del promés (èra laja e contrafacha), son maridatge foguèt pretendudament pas jamai consumit, puèi anullat pauc aprèp l'accession al tròn de son marit. Foguèt titrée duchesse usufruitière de Berry, se retira a Borges, fondant l'ordre de l'Annonciade, e fut canonisée en 1905 coma santa Joana de França o santa Joana de Valés.
- Maria d'Anglatèrra, (1497 – 1534), tresena esposa de Loís XII. Filha d'Enric VII, rei d'Anglatèrra. Maridada en segondas nòças, en 1515, amb Carles Brandon, duc de Suffolk.
- Clàudia de França, (1499 – 1524), primièra esposa de Francés Ièr, maire d'Enric II. Filha de Loís XII e d'Ana de Bretanha.
- Alienòr d'Àustria, (1498 – 1558), segonda esposa de Francés Ièr. Filha de Felip lo Bèl, rei de Castelha e de Joana la Fòla, reina de Castelha e d'Aragon, sòr de Carles Quint. Maridada en primièras nòças, en 1518, amb Manuèl Ièr, rei de Portugal.
- Catarina de Medici, (1519 – 1589), esposa d'Enric II, maire de Francés II, de Carles IX, d'Enric III e de Margarida de França. Filha de Laurenç II de Medici, duc d'Urbin e de Magdalena de la Torre d'Auvèrnhe. Regenta del reialme de 1560 a 1564.
- Maria Stuart, (1542 – 1587), esposa de Francés II. Filha de Jacme V, rei d'Escòcia e de Maria de Guisa. Veusa en 1560, se remidèt amb Lord Darnley, puèi amb lo Comte de Bothwell. Reina d'Escòcia de 1542 a 1567.
- Elisabeta d'Àustria, (1554 – 1592), esposa de Carles IX. Filha de l'emperaire Maximilian II, rei de Germania, de Boèmia e d'Ongria, arquiduc sobeiran d'Àustria.
- Loïsa de Lorena, (1553 – 1601), esposa de Enric III de França. Filha de Nicolau de Lorena, comte de Vaudémont e duc de Mercœur e de Margarida d'Egmont.
Capecians, branca eissida des ducs de Borbon[modificar | modificar la font]
- Margarida de França, la reina Margòt, (1553 – 1615), primièra esposa d'Enric IV. Filha d'Enric II e de Catarina de Medici. Son maridatge foguèt anullat en 1599.
- Maria de Medici, (1573 – 1642), segonda esposa de Enric IV, maire de Loís XIII lo Just. Filha de Francés Ièr, grand duc de Toscana. Regenta de 1610 a 1614.
- Ana d'Àustria, (1601 – 1666), esposa de Loís XIII, maire de Loís XIV. Filha de Felip III, rei de las Espanhas e de las Índias e de Margarida d'Àustria (1584-1611). Regenta de 1643 a 1651.
- Maria Terèsa d'Àustria, infanta d'Espanha, (1638 – 1683), esposa de Loís XIV. Filha de Felip IV, rei de las Espanhas e de las Índias e d'Elisabeta de França.
- Maria Leszczyńska (1703 – 1768), esposa de Loís XV. Filha de Stanislas Ièr, rei de Polonha puèi duc de Lorena e de Catarina Opalińska.
- Maria Antonieta d'Àustria, (1755 – 1793), esposa de Loís XVI. Filha de Francés Ièr, emperaire elegit dels Romans e de la reina Maria Terèsa d'Ongria e de Boèmia, arquiduquessa sobeirana d'Àustria.
- Maria Josepina de Savòia (1753-1810), esposa de Loís XVIII. Filha de Victòr Amadèu III de Savòia, rei de Sardenha e de la Maria Antonieta Ferdinanda, infanta d'Espanha.
- Maria Terèsa de Sardenha (1756-1805), esposa de Carles X. Filha de Victòr Amadèu III de Savòia, rei de Sardenha e de la Maria Antonieta Ferdinanda, infanta d'Espanha.
- Maria Terèsa de França (1778-1851),esposa de Loís XIX França filha de Loís XVI de França) e de Maria Antonieta d'Àustria.
Capecians, branca eissida dels ducs d'Orleans[modificar | modificar la font]
- Amàlia de Borbon (1782 – 1866), esposa de Loís Felip Ièr. Filha del rei Ferdinand Ièr de las Doas Sicílias. 2nda Reina dels Franceses.
Lo cas de Madame de Maintenon[modificar | modificar la font]
Lo cas de Madame de Maintenon (1635-1719), nascuda Françoise d'Aubigné, es ambigú. Vengut veus de la reina Maria Terèsa d'Àustria, Loís XIV l'esposèt secretament, sens dobte a la davalada de 1683 e foguèt pendent 32 ans al costat del rei. Aviá pas la naissença d'una reina, quitament pas se son grand paire Teodòr Agrippa d'Aubigné èra un amic de joinessa del rei Enric IV, grand paire de Loís XIV.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Paule Lejeune, Les reines de France, ed. Vernal e P. Lebaud, París, 1989, ISBN 2-86594-042-X
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- França - Formas de govèrn successivas dempuèi l'Edat Mejana Nauta
- Reialme franc | Rei dels Francs
- Reialme de França | Rei de França - Reinas de França
- Republicas francesas : I II III IV V | Presidents de la Republica
- Istòria de França | Cronologia - Istoric dels govèrns
- Prince consòrt
- Lista de las mestressas dels reis de França


text:
Arràs
Arràs es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Après l'annexion d'Artés a França, en 1481, la ciutat foguèt repoblada amb la contribucion de Lengadòc.[1]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Henri Stein, "La participation du pays de Languedoc au repeuplement d'Arras sous Louis XI", in Bibliothèque de l'école des chartes, Vol. 92, 1931, pp. 62-69


text:
Les Plus Beaux Villages de France
Les Plus Beaux Villages de France ("Lei Vilatges de França Mai Bèus") es una associacion francesa que si creèt en 1982 afin de promòure leis arguments toristics de pichonei comunas ruralas richas d'un patrimòni de qualitat. En julhet de 2011, comptava 156 aderents, comunas o masatges.
L'adesion obeís a un certan nombre de critèris selectius que si definisson dins leis estatuts de l'associacion, e prepausa un programa de mesa en valor e de comunicacion toristica.
En despiech dau títol que pòu laissar entendre que si tracta d'un classament sistematic, l'afiliacion a ren d'obligatòri e fòrça vilatges qu'intrarián dins lei critèris d'admission son pas candidats. Si tracta pas d'un labèl oficiau francés.
Lei departaments de Dordonha e d'Avairon son aquelei que còmptan mai de vilatges labelizats (10 per cadun d'entre elei). Lo departament de Vauclusa, quant a eu, es darrier aquelei dos departaments ambé 7 vilatges retenguts per lo labèl. Lo departament d'Òlt es just darrier ambé 6 vilatges inscrichs dins l'associacion, qu'un que si coneisse mai es aqueu de Sent Circ de la Pòpia.


text:
Prunièr
Lo prunièr, Prunus domestica es un arbre cultivat subretot per son fruch, la pruna.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Aparten a la familha Rosaceae e al genere Prunus.
L'espècia Prunus domestica a son origina dins lo Caucàs, Anatolia e Pèrsia e es considerada coma l'espècia europèa. Tanben i a d'espècias cultivadas americanas e asiaticas.
Es una espècia d'arbre de fuèlhas caducas que pòt aténher 10 metres de naut mas abitialament fa 5 o 6 metres. Lo tronc es de rusca bruna e blavenca brilhanta lis o fendilhada. Las fuèlhas son oblongas denteladas, finament pelosas. Las flors son blancas e solitàrias amb fòrça estaminas. Lo fruch es una drupa de color jauna, roja o violacèa e cobèrt d'una cera blancosa. La grana demòra dins lo clòsc o endocarp.
Cultura[modificar | modificar la font]
Es lo mai rustic dels fruchièrs e se pòt cultivar a de latituds nortencas o en altitud, subretot las espècias japonesas. Supòrta melhor que los autres arbres fruchièrs los sols pesucs o tròp umides. Per lo cultivar se deu fa los trabalhs abituals atotes los fruchièrs: laurar, apondre engrais, asagar, deserbar, sarclatge, esclarzir los fruchs e culhir.
Varietats[modificar | modificar la font]
- Golden Japan: prunièr japonés, granda vigor e fòrça fertilitat, fruchs jaunes fòrça primarencs que se culhisson en junh.
- Santa Rosa: Fruchs grosses e de pèl roja que se culhisson en julhet
- Reina Claudia verda: Fruch de color verd, adaptats far de sèrvas se culhisson de julhet a agost
- Reina Claudia d'Oullins: Fruch pauc sucrat,de color verd clar e daurat. Se culhisson el julhet
Altres usatges[modificar | modificar la font]
En l'agricultura a costat de la produccion de fruchs tanben s'utilisa divèrsas espècias o varietats de prunièrs per empeutar sus eles d'autres fruitièrs coma l'ametlièr, l'albricotièr, perseguièr o d'autres prunièrs. Sobretot perque aqueles prunièrs convenon als terrens tròp pesucs o umids que poirán poirir las racinas del arbres d'origina.
La fusta del prunièr es untilisada en ebenistariá


text:
Gymnophiona
L'òrdre dels gimnofiones foguèt creat per Johannes Peter Müller (1801-1858) en 1832. Son tanben apelats Apòdes.
Los gimnofiònes son de lissanfibians escavaires qu'an perdut segondàriament lors membres. Segon las espècias, la talha varia entre 6 cm e 1,40 m. Vivon dins l'umús o la fanga dels paluns dins los bòsques entre los tropics mas son absents d'Austràlia, de Madagascar e de las Antilhas. Son generalament carnivòrs. La fecondacion es intèrna. Segon los genres, son ovipars (Ichthyopsis) o vivipars (Typhlonectes).
Lor pèl es viscosa, amb de secrecions toxicas e empudesinadas.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Caeciliidae Rafinesque, 1814
- Ichthyophiidae Taylor, 1968
- Rhinatrematidae Nussbaum, 1977
- Scolecomorphidae Taylor, 1969
- Uraeotyphlidae Nussbaum, 1979


text:
Nèrta
Nèrta
Myrtus communisError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
|-
|-----| colspan="10" class=" " style="overflow:hidden; padding:0px; text-align:center; vertical-align:middle; v-align:middle; font-size: 1.2em; line-height:1em; height:30px; background:#A0E090; color:white; " |
|-----
|-----
La nèrta (var. nerta) o mirta (var. murta), (Myrtus communis) es una planta de la familha de las mirtacèas que buta a l'entorn de la mar Mediterranèa. Etimologicament Myrtus communis ven del grèc Mύptoς que significa perfum qu'es una planta fòrça aromatica.
Somari
Ecologia[modificar | modificar la font]
La nèrta a una origina cosmopolita. S'espandís dempuèi Africa, passant per Euròpa fins a l'Asia temperada, es a dire, dins la zona mediterranèa, qu'es una planta termofila.
Sul continent african se pòt trobar en Macaronesia (Portugal - Açòres) e al nòrd d'Africa (Argeria, Libia, Marròc e Tunisia).
En l'Asia temperada sonque se tròba dins la zona d'Israèl, Jordania e Siria.
En Euròpa, se trapa tant al sud-èst europèu (Grècia, Itàlia, Malta) com al sud-oèst europèu (Occitània, Portugal e Espanha) dins la zonas de maquís.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Myrtus communis, qu'aperten a la familha de las mirtacèas, presenta un cicle vital perenne. Es un arbust fanerogama d'1 a 3 m de naut de fulham dens, fòrça ramificat, amb pèls glandulars dins los rams mai joves.
Las fuèlhas se caracterizan per èsser simplas, coriaças, subsessilas, amb fòrça puntets translucids, fòrça aromaticas per fregadís e per èsser en disposicion oposada. La forma del limbe es entre lanceolada e ovalada. A l'apèx acuminat e la forma de la base es atenuada. La seuna superfícia es revolutada amb una nervadura pennada e de marge divisat.
Las flors de 30mm de diamètre, ciclicas actinomorfas situadas sus de pedicèls longs e prims de biais axial, presentan una corolla gamopetala rotacèa de 5 petals blanquinoses. Quant als caractèrs sexuals, l'androcèu presenta fòrça estaminas essent atal polidelfas e exsertas e lo ginecèu pentacarpellat gardant un l'ovari inferit.
Lo fruch es una baia anomenada murton que normalament mesura 10x8mm. Es de color blau-negrós, pauc carnós e comestible qu'es cobért d'una capa de pruina quand madur.
La florason se fa entre los meses de mai e lo començament d'agost.
Farmacologia[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La composicion quimica de la nèrta es diferenta segons la zona que la planta buta. Per las fuèlhas se trapa de tanins, resinas, principis amars, òli essenciala (0,3%), aiga e sals minerals. Los fruchs, coma las fuèlhas, contenon de tanins, resinas, òli essenciala, aiga e sals minerals. E mai, tanben s'i trapa, d'acid malic e acid citric. Los compausents mai importants de l'òli de nèrta (fins a 0.8% dins las fuèlhas) son mirtenòl, acetat de mirtenòl, limonèn (23%), linalòl (20%), pinèn (14%), cineòl (11%), e mai, p-cimèn, geraniòl, neròl e l'acid fenilpropanoíd, metileugenòl. Existís una considerable variabilitat de la composicion de l'òli segon los diferents luòs que buta.
Usatges medicinals e accions farmacologicas[modificar | modificar la font]
La nèrta a diferents usatges medicinals que se pòdon classificar segon la partida del còs que se tracta.
- Via intèrna:
- Afeccions respiratòrias:bronquitis, sinusitis, otitis.
- Afeccions microbianas de les vias urinàrias: cistitis, prostatitis.
- Dispepsias ipotonicas.
- Raumàs
- Leucorrèas.
- Via extèrna:
- Emorroìdas, feridas, plagas, ulceras, leucorrèas, metritis, eca.
Totes aqueles usatges son determinats pels diferents compausants de la planta qu'agisson de biais diferent segon los seus principis actius.
Las seunas fuèlhas contenon tanins, resinas, substàncias amaras, e sobretot, una òli essenciala que son los elements que donan las diversas propietats farmacologicas. Los tanins, conferisson a la planta las propietats astringentas. L'esséncia a una importanta accion antiseptica e antibiotica comparable a aquela de la penicillina. E mai, es expectorant, eupeptica, digestiva, emostatica e balsamica. Ajuda a combatre los processus inflamatòris de las vias respiratòrias: rhumes, bronquitis, tos, sinusitis, eca. per que conten un alcoòl, lo mirtòl, que li balha de propietats balsamicas, antisepticas i sedativa. Se pòt prene en infusion, siròp o també en forma d'estubada, coma las fuèlhas d'eucaliptus.
Los fruchs s'utilizan coma condiment, e tanben se ne pòt sortir d'elements per protegir la pèl. E los animals (singlars, pòrcs...) l'utilizan per regurgitar lo menjar.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Cal prene en compte la possibla toxicitat de l'òli essenciala e del mirtòl e aplicar pas de dosis importantas (dosi maxim 2-3 gr.) per la possible aparicion de reaccions allergicas.
Usatges culturals[modificar | modificar la font]
Pels grècs ancians, la nèrta èra la planta consagrada a Afrodita, la divesa de l'amor e coma tal considerada simbòl de l'amor e la beutat. Amb de coronas de nèrta se reconeisson los campions olimpics.
La nèrta fa partit de las « quatre espècias » de vegetals que los josieus utilizan per constituir lo Lolav (amb un ram palmièr, un ram de salze e un cedrat), pendent la fèsta de Soccòt (fèstas de las cabanas a l'entorn de setembre, que seguís los festenals de l'an nòu josieu)[1].
La nèrta s'utiliza basicament dins lo camp de la perfumeriá, mai sovent pels perfums masculins.
Sovent s'utiliza coma decoracion e en ebenisteriá.
En Sardenha e Corsega se ne fa una licòr aromatica.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
La cultura de la nèrta demanda de sols frescs en luòcs obèrts e umids e un clima suau. Resistís gaire a las temperaturas extrèmas. La seuna multiplicacion es aisida e lo biais mai normal se fa per las granas que s'obtenon dels murtons al mes de setembre. Tanben se pòt multiplicar amb de porretas de la planta maire. Es fòrça utilizada en jardineriá per fòrça rasons, aisit de cultivar amb succès, a un fulham fòrça dens e aromatic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca)Bolós, O. et al. Flora manual dels Països Catalans. 3a ed. Barcelona: Pòrtic, 2005.


text:
Rolf M. Zinkernagel
Rolf Martin Zinkernagel (n. en 1944) es un biologista soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1996.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 6 de genièr de 1944 dins la vila de Riehen, situada al canton soís de Basilèa. Estudièt medecina a l'Universitat de Basilèa, ont se graduèt lo 1968, e lo 1970 se doctorèt a l'Universitat Nacionala d'Austràlia. Après trabalhar durante fòrça ans a Austràlia e los Estats Units lo 1979 foguèt nomenat director de l'Institut d'immunologia Experimental de Zuric.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Durant los ans 1970 inicièt la siá collaboracion amb Peter Charles Doherty a Canberra, Austràlia. Amb Doherty realizèt d'estudis sul immunologia del còrs uman, en centrant los sieus objectius en conéisser lo procès que las cellulas del sistèma immunitari distinguisson per el las cellulas infectadas per microorganismes invasors de las cellulas sanas. Aqueles trabalhs, publicats a la revista Nature lo 1974, an permés avançar las investigacions sus la sida, en demostrant que l'infeccion d'un virus pòt, pendent la defensa del sistèma immunitari, seleccionar unas mutacions del virus que son pas reconegudas pel còrs uman.


text:
Ecliptica
Dau ponch de vista geocentric, l’ecliptica es lo grand cercle sus l'esfèra celèsta representant la trajectòria annuala dau Soleu vista de la Tèrra. Dau ponch de vista eliocentric, se tracta de l’interseccion de l'esfèra celèsta amb lo plan geometric de l’orbita terrèstra a l'entorn dau Soleu (o plan ecliptic)
Leis expressions de plan de l'ecliptica e de plan ecliptic, sinonimas, designan lo plan contenent lo centre de gravitat dau Soleu e lo centre de gravitat de la Tèrra virant a l'entorn dau Soleu; aqueu plan se projècta a l’infinit e sèrv a definir un sistèma de coordenadas per localizar leis estelas
La màger part dei planetas dau Sistèma Solar an una orbita gaire enclinada subre lo plan de l'ecliptica. Lo Zodiac s'atròba tanben de lòng d'aqueu plan.
Lo plan de l'ecliptica es enclinat, a respècte de l’eqüator celèst, d’un angle dich enclinason de l'ecliptica e que vau environ 23° 27'; aquel angle mesura l’enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respècte de la normala au plan de son orbita. Per quant au plan orbitau de la Luna, es enclinat d’aperaquí 5° a respècte de l’ecliptica.
Puei que i a environ 365,24 jorns dins una annada e 360 gras dins un cercle, lo Soleu sembla de se mòure de lòng de l'ecliptica d'aproximativament 1° per jorn. De segur, aqueu movement d’oèst en èst es contrari au movement aparent d’èst en oèst de l'esfèra celèsta.
L’ecliptica e l’eqüator celèst se copan en dos ponchs, diametralament opausats. Se ditz equinòccis ai moments que lo Soleu apareis en aquelei ponchs (valent a dire, dau ponch de vista eliocentric, quand la Tèrra es en aquelei ponchs de son orbita). A aquelei moments, jorn e nuech duran cadun 12 oras (environ) en totei leis endrechs dau glòbe terrèstre. Un dei dos ponchs d'interseccion, dich ponch vernau, correspònd a la posicion de la Tèrra sus son orbita a l'equinòcci de printemps e sèrv de ponch de partença per lei mesuras angularas dei ponchs de l'ecliptica. Au ponch pus septentrionau de l’ecliptica, se li ditz solstici d’estiu dins l’emisfèri Nòrd e solstici d'ivèrn dins l’emisfèri Sud. Aquelei denominacions s'escàmbian quand lo Soleu es au ponch pus meridionau de l’ecliptica.
Lei ponchs onte l'orbita d'un astre dau Sistèma Solar rescòntra lo plan de l'ecliptica s'apèlan nos. Dins son movement a l'entorn de la Tèrra, que vira a l'entorn dau Soleu, la Luna rescòntra tanben lo plan de l'ecliptica en dos nos. S'una luna novèla o una luna plena se produtz au passatge en un nos, ne resulta un eclipsi, qu'en aqueu cas Luna, Tèrra e Soleu son alinhats dins lo plan de l'ecliptica. Es per amòr que se i obsèrva leis eclipsis que lo plan de l'ecliptica es nomenat ansin.


text:
Còca (planta)
La còca es una planta d'America del Sud de la familha dels Erythroxylaceae. Ten un ròtle important dins la cultura andina, per sas utilizacions ritualas o medicinalas. La cocaïna es extracha de sas fuèlhas. Es nomenada mama inala en lenga quíchoa.
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Se los primièrs botanistas pensavan que totas las plantas de còca cultivadas appartenián a la meteissa espècia, savèm uèi que doas espècias foguèron domesticadas: Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron. Aqueles doas espècias an cadunas doas varietats distinctas: Erythroxylum coca Lam. var. coca e Erythroxylum coca var. Ipuda Plowman per la primièra espècia ; Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron var. novogranatense e Erythroxylum novogranatense var. truxillense (Rusby) Plowman per la segonda.
Es un arbrilhon mesurant de 1,5 a 4 mètres de naut. Las fuèlhas mesuran de 2,5 a 7,5 cm e son verd clar.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Buta a l'estat salvatge dins la Cordilhièra dels Andes a d'altituds variant de 300 a 2 000 m. Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron aiman subretot los sòls acids e, coma totas las espècias del genre Erythroxylum
Proprietats farmacologicas[modificar | modificar la font]
La fuèlha es la sola a contenir d'alcaloïdes. Contenon en tot 14 principis actius amb de proprietats farmaceuticas interessantas. Aqueles enzims, polisacarides e alcaloïdes representan de 0,2 % a 1,3 %[1] de la composicion de la fuèlha de còca. D'entre sos principis actius se pòt citar:
- la papaïna, enzim qu'ajuda la digestion en l'accelerant, proprietats cicatrizantas per la pèl,
- l'igrina qu'a des vertuts sus la circulacion sanguina, e apara del mal de las montanhas,
- la quinoleïna qu'evita la formacion de las carias quand es mesclada amb de calci e de fosfòr,
- l'atropina que possedís un efècte desidratant al nivèl de las vias respiratòrias,
- la benzoïna qu'a un efècte cicatrisant sus la pèl, proprietats antifermentacion,
- la pectina qu'es un absorbent al nivèl intestinal, es tanben eficaç coma antidiarrèia,
- la globulina qu'es une proteïna cardiotonica, qu'optimisa lo trabalh del còr, evitant la taquicardia e l'ipotension, que constituisson la reponsa fisiologica subte a una nauta altitud superiora a 3 000 m, es tanben un remèdi eficaç e indispensable pel tractament de la malautiá de las nautas altituds,
- la piridina qu'estimula la circulacion sanguina, facilitant l'oxigenacion - subretot del cervèl - reduch per l'escorriment mai lent del sang, a causa de la poliglobulia, qu'es la reponsa fisiologica subte a de nautas altituds,
- la reserpina que redutz la nauta pression sanguina,
- la cocamina que possedís d'efèctes anestesics,
- la coniïna qu'es un anestesic local poderós,
- l'ecgonina qu'agís al nivèl del metabolisme dels glucids, generant d'energia, es un complement als regims alimentaris.
- l'inulina refresca e melhòra lo foncionament del fetge, la secrecion de la bila e son accumulacion dins la vesicula; diuretic, ajuda l'eliminacion de las substàncias nocivas e toxicas non fisiologicas. Es un polisacarid que produtz un aument de las cellulas sanguinas.
Usatges[modificar | modificar la font]
Es un fondament cultural per l'America Latina - subretot dels nauts replans andins - que l'usatge remonta a prèp de 5 000 ans[2]. A causa de sas diferentas vertuts, es una planta sacrada per qualques pòbles amerindians. Per aqueles, Mama Coca es la filha de Pachamama. Es tanben utilizada tradicionalament de Colómbia fins a Chile a l'encòp per sas vertuts estimulantas e dins l'ecastre de ceremonias religiosas, benleu seriá estat una taxa d'imposicion[3].
Dins l'Empèri inca, la còca eissida de l'actual Peró (tupa coca) s'utizava dins las ceremonias religiosas e als dignitaris alara que la còca eissida de l'actuala Bolívia (muma coca) s'utilizava pels fonccionaris benleu pel pòble[4].
Son usatge es signalat pels conquerents espanhòls dempuèi lo sègle XVI que ne condamnèron d'en primièr l'usatge la qualificant de « satanica » abans de l'encoratjar constatant l'eficacitat sus la rentabilitat dels trabalhadors[5]. Es Monardés de Sevilha, un naturalista espanhòl que ne ramenèron las primièras fuèlhas en Euròpa en 1580 alara que la planta seriá vertadierament coneguda sul plan scientific sonque al sègle XVIII[6].
Los biaisses de consomar tradicionalament de còca en America del Sud son:
- la masticacion de la fuèlha de còca, que provòca una estimulacion leugièra;
- l'absorpcion de tisana de fuèlhas de còca, amb d'efèctes tanben limitats.
La masticacion pòt tanben consistir dins una chica (llipta) d'una pasta masticatòria (aculli) que se mescla un alcali (cendras de truffas, de bananas o Calç) e de fuèlhas de còca[7].
Es tanben utilizada per n'extraire la cocaïna, un de sos alcaloïdes pel vendre sul mercat dels estupefasents.
Aspèctes economics e politics[modificar | modificar la font]
Fòra d'America Latina, es subretot utilizada per la cocaïna. La còca es doncas coneguda pel monde per son utilizacion jos forma de dròga e los trafecs que'n son la consequéncia. Es en rason d'aquel usatge que los Estats Units d'America desiran n'acabar sa cultura en America Latina.
Produccion[modificar | modificar la font]
Aprèp la descobèrta de la cocaïna dins la segonda mitat del sègle XIX, los laboratòris farmaceutics olandés e allemands estimulèron la cultura de còca en important fòrça quantitats de fuèlhas dempuèi Peró e Bolívia[8].
Al començament del sègle XX, los olandeses capitèron a adaptar la planta dins l'illa de Java que venguèron pendent qualques ans lo primièr productpr mondial. Los japoneses eles l'acclimatèron a Taiwan. Es doncas la produccion asiatica que forniguèt lo primièr vam de la consomacion de cocaïna entre 1910 e 1940. Puèi las conferéncias internacionalas faguèron aplicar de mesuras d'interdiccion nenant indirèctament los païses andins dins una activitat illicita que vendra centrala dins lor economia e dins lors rapòrts amb los Estats Units d'America[9].
E a partir dels ans 1960 los païses andins desvelopèron vertadièrament lor produccion per repondre al segond vam de la consomacion de cocaïna[10].
Al Peró, la cultura es autorizada dins l'encastre d'un usatge tradicional.
En Bolívia, primièr productor mondial de còca, la cultura es autorizada dins un territòri limitat: los Iungas (valadas tropicalas a l'èst de la Paz) alara qu'es tanben fòrça plantada dins lo Chapare ont es illegala.
En Colómbia la produccion de còca es totalament enebida.
En Argentina, la cultura de la còca es interdita, mas sa consomacion e lo comèrci son autorizats.
Peró[modificar | modificar la font]
Bolívia[modificar | modificar la font]
Colómbia[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon l'Institut soïs de prevencion de l'alcolisme e autres toxicomanisa. [1]
- ↑ "geo" (fr) Géopolitique des drogues, Alain Labrousse, Que sais-je ?, Presses Universitaires de France, 2004
- ↑ Denis Richard, Jean-Louis Senon, Marc Valleur, Larousse, 2004
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"


text:
-150
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -150 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Ataca novèla dei Numides e mobilizacion novèla d'una armada cartaginesa sensa l'autorizacion romana. Pasmens, aquela fòrça foguèt anientada e lei Romans anavan utilizar aqueu pretèxte per declarar la Tresena Guèrra Punica.
Egipte[modificar | modificar la font]
Assaiant totjorn d'aprofichar lei trèbols intèrnes de l'Empèri Seleucid, lo faraon Ptolemèu VI prepausèt un maridatge entre sa filha e lo rèi seleucid usurpator Alexandre Ièr Balas. Pasmens, aquò mau foncionèt e Ptolemèu VI cambièt d'aliança en 148 av. J.C..


text:
Categoria:Relacions internacionalas
Las relacions internacionalas son las relacions entre Estats. Se descompausan entre relacions bilateralas e relacions multilateralas.
D'un biais general, es important d'exclure los articles sus las guèrras. En efièch, en temps de guèrra, los Estats son pas pus pròpriament en relacion mas en conflicte.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
C
- ► Conflicte frontalièr (2 P)
M
- Ministre dels Afars Estrangièrs o equivalent (2 C, 2 P)
O
- Organizacion internacionala (6 C, 11 P)
T
Articles dins la categoria « Relacions internacionalas »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Smarves
Smarves es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Smarves Es una municipalitat périurbaine de l'aglomeracion de Peitieus. La siá situacion, a unitat|8|km {{}} de Peitieus, lududes a permeses de connaitre un fòrt desvolopament démographique al cors dels darrièrs decenis. Aquel movement s'es acompanhat del desvolopament del sector urban.
La municipalitat es délimitée pels vallées del Clain a l'Oèst, del Miosson a l'Èst e del Chézeau al Sud. Los païsatges de vallée, caractéristique del Sud de Peitieus, contribuisson a la qualitat del marc de vida e explican en partida lo fòrt desvolopament residencial.
La municipalitat a traversat per unitat|9|km}} de cors d'aiga : 4 km pel Clain e 5 km per la Miosson.
La municipalitat a connectat a l'aglomeracion de Peitieus per la RD 741 n'ais Nòrd / Sud (Peitieus - Confolens), via classificada a granda circulacion. Constituissi l'ais màger de connexion amb los povàses de trabalh de l'aglomeracion e lo pol comercial de la Granda Amplària situada près de de lo contournement Sud. Las connexions Es / Oèst lor cal manlevar los vallées. Los traçats son mai obligats, las vias estrechas e @adapter a un tràfec local.
Segon lo Observatoire Regional mieiambiental de Peitau-Charanta,la superfícia de la municipalitat a ocupat per 59 % per tèrras agricòlas, per 33 % per forets e dels mièges semi-naturales e per 8 % per sòls condicionats per l'òme : aglomeracion, zònas comercialas, voirie...
D'après lo Centre Regional de la Proprietat forestala, la municipalitat de Smarves compren 508 ectaras de bòsc privat, siatz 25 % de lo sieu territòri.
Smarves est une commune périurbaine de l’agglomération de Poitiers. Sa situation, à 8 km de Poitiers, lui a permis de connaitre un fort développement démographique au cours des dernières décennies. Ce mouvement s’est accompagné du développement du secteur urbain.
La commune est délimitée par les vallées du Clain à l’Ouest, du Miosson à l’Est et du Chézeau au Sud. Les paysages de vallée, caractéristique du Sud de Poitiers, contribuent à la qualité du cadre de vie et expliquent en partie le fort développement résidentiel.
La commune est traversée par 9 km de cours d'eau : 4 km pour le Clain et 5 km pour la Miosson.
La commune est reliée à l’agglomération de Poitiers par la RD 741 en axe Nord / Sud (Poitiers - Confolens), voie classée à grande circulation. Elle constitue l’axe majeur de liaison avec les pôles d’emploi de l’agglomération et le pôle commercial du Grand Large situé près du contournement Sud. Les liaisons Est / Ouest doivent emprunter les vallées. Les tracés sont plus contraints, les voies étroites et adaptées à un trafic local.
Selon l’Observatoire Régional de l'Environnement de Poitou-Charente,la surface de la commune est occupée pour 59 % par des terres agricoles, pour 33 % par des forets et des milieux semi-naturels et pour 8 % par des sols aménagés par l'homme : agglomération, zones commerciales, voirie...
D'après le Centre Régional de la Propriété forestière, la commune de Smarves comprend 508 hectares de forêt privée, soit 25 % de son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Smarves Apareis jol nom de "Samarva" en 962. Las originas de Smarves demòran escuras. Es pas anormal #qu'una tota pichona municipalitat daissa pas #que pauc de traces en los documents d'archiu. Totun, se se se réfère al Diccionari toponymique de Louis-François-Xavier Rédet, publicat l'an 1881, lo nom de Smarves a citat per las primièras fes l'an 962 jos la forma SAMARVA. Aquel meteis diccionari répertorie de contunh las formas seguentas : SANMARVIA (1183), SALMARVIA, SANTA MARVE (1324), SANCTA MARVIA (1348), ST FELIX DE SAMARVE (1466), SAMARGNE (1479), SEMARVE (1576; 1720)
A #encobrir se pòt apondre dos unas autras referéncias cartographiques, la una Modèl:A la s- SAMARVE sus la mapa de CASSINI, l'autre a Modèl:La s- SEMARVE sus una mapa de 1843, editada per Ora LANGLOIS. Aquela lista truca doas obsèrves : lo nom es systématiquement estropié pels copistes, perque arriban pas a admetre lo grop de consonnes SM. Los @adapter çò de mès en introdusint sovent una voyelle, en interpretant quitament SM coma S.M = Sant(e) Marve. -Lo grop phonétique SM es excessivement escàs en la lenga francesa e d'en un autre luòc, l'evolucion de la lenga, segon las leis conegudas de la phonétique, fa desaparéisser/desaparéisser lo grop SM quand existissiá al començament d'una paraula : per exemple la paraula latina SMARAGDA se transforma en EMERAUDE en francés. D'ont pòt doncas venir lo grop SM de SMarves ? Aquela question truca, ela tanben, doas obsèrves : -a França de nombroses noms de luòcs, de rius, de monts an gardat la traça de la siá origina celte (gauloise) del temps que lo vocabulari ordinari gaulois s'es esborrat jos l' influéncia en dominant del latin. Aqueles noms cèltas de luòcs, monts o de rius fasián sovent referencia al nom d'una divinitat. Loudun E Lion (Lugdunum) son de noms de vila #que la raïtz n'a forjat sul nom del Dieu LUG, dieu suprèm de la mythologie celtique. E Smarves ? Existís divinitats cèltas #que lo nom ne compòrta lo grop de consonnes SMER: S'agís de SMERTRIOS e de ROSMERTA.
Segon Senhor Joseph VENDRYES, lingüista e celtologue, la raïtz celtique SMER significa "prévoyance, aprovisionament". Las divinitats en correspondent a aquela raïtz avián supausat aportar l'abondància, la profusion. D'ont aquela ipotèsi #que se pòt formular : SMARVES, amb lo grop de consonnes fòrça escàs SMER, poiriá èsser un nom en marcant la subrevivença d'una dédicace al Dieu SMERTRIOS, Dieu de l'abondància. Las fonts (#que las cèltas veneravan) poirián explicar aquela idèa; i i aviá tres fonts répertoriées a Smarves: "al bas del bourg, al Pòrt Sèguen e al Molin de las Madamas." (Lo Sr. A. De Longuemar l'an 1869)
Coma la rèsta de la França, Smarves acuèlh favorablament las avançadas de la Revolucion francesa. Planta aital lo sieu arbre de la libertat, simbòl de la Revolucion. Mas en lo moment de l'anóncia de la levada en tròp en 1793, es lo blanc de las menaças dels joves #que i son ostiles[1].
Lo arbre de la libertat : lo érable roge del luòc de la comuna a plantat lo 25 de novembre de 1986, en remplacement del orme plantat en 1848, pauc après la revolucion de febrièr, per celebrar lo avènement de la Segonda Republica. Tot lo vilatge a mobilizat : de mainats de las escòlas trabalhan sus un projècte divèrs setmanas, conferéncia, exposicion, supòrt als otages francés del Liban[2].
Smarves apparaît sous le nom de "Samarva" en 962. Les origines de Smarves restent obscures. Il n'est pas anormal qu'une toute petite commune ne laisse que peu de traces dans les documents d'archives. Toutefois, si l'on se réfère au Dictionnaire toponymique de Louis-François-Xavier Rédet, publié en 1881, le nom de Smarves est cité pour la première fois en 962 sous la forme SAMARVA. Ce même dictionnaire répertorie ensuite les formes suivantes : SANMARVIA (1183), SALMARVIA, SAINTE MARVE (1324), SANCTA MARVIA (1348), ST FELIX DE SAMARVE (1466), SAMARGNE (1479), SEMARVE (1576; 1720)
À cela on peut ajouter deux autres références cartographiques, l'une au Modèl:S- SAMARVE sur la carte de CASSINI, l'autre au Modèl:S- SEMARVE sur une carte de 1843, éditée par H. LANGLOIS. Cette liste appelle deux remarques :
- le nom est systématiquement estropié par les copistes, parce qu'ils n'arrivent pas à admettre le groupe de consonnes SM. Ils les adaptent le plus souvent en introduisant une voyelle, voire en interprétant SM comme S.M = Saint(e) Marve.
-le groupe phonétique SM est excessivement rare dans la langue française et d'ailleurs, l'évolution de la langue, selon les lois connues de la phonétique, fait disparaître le groupe SM lorsqu'il existait au début d'un mot : par exemple le mot latin SMARAGDA se transforme en EMERAUDE en français. D'où peut donc venir le groupe SM de SMarves ? Cette question appelle, elle aussi, deux remarques : -en France de nombreux noms de lieux, de rivières, de monts ont gardé la trace de leur origine celte (gauloise) alors que le vocabulaire ordinaire gaulois s'est effacé sous l'influence dominante du latin.
- ces noms celtes de lieux, monts ou rivières faisaient souvent référence au nom d'une divinité. Loudun et Lyon (Lugdunum) sont des noms de ville dont la racine est forgée sur le nom du Dieu LUG, dieu suprême de la mythologie celtique.
Et Smarves ? Il existe des divinités celtes dont le nom comporte le groupe de consonnes SMER: Il s'agit de SMERTRIOS et de ROSMERTA.
Selon Monsieur Joseph VENDRYES, linguiste et celtologue, la racine celtique SMER signifie "prévoyance, approvisionnement". Les divinités correspondant à cette racine étaient supposées apporter l'abondance, la profusion. D'où cette hypothèse que l'on peut formuler : SMARVES, avec le groupe de consonnes très rare SMER, pourrait être un nom marquant la survivance d'une dédicace au Dieu SMERTRIOS, Dieu de l'abondance. Les sources (que les celtes vénéraient) pourraient expliquer cette idée; il y avait trois sources répertoriées à Smarves: "au bas du bourg, au Port Seguin et au Moulin des Dames." (M. A. de Longuemar en 1869)
Comme le reste de la France, Smarves accueille favorablement les avancées de la Révolution française. Elle plante ainsi son arbre de la liberté, symbole de la Révolution. Mais lors de l’annonce de la levée en masse en 1793, il est la cible des menaces des jeunes qui y sont hostiles[3].
L’arbre de la liberté : l’érable rouge de la place de la mairie est planté le 25 novembre 1986, en remplacement de l’orme planté en 1848, peu après la révolution de février, pour fêter l’avènement de la Deuxième République. Tout le village est mobilisé : enfants des écoles travaillent sur un projet plusieurs semaines, conférence, exposition, soutien aux otages français du Liban[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Pichon, Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena, Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, pàg. 206-207
- ↑ Robert Pichon, op. cit., pàg. 227-231
- ↑ Robert Petit, Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne, Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 206-207
- ↑ Robert Petit, op. cit., p. 227-231


text:
1994
Aquesta pagina concernís l'an 1994 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Desprimança del tunèl sota la Mancha
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Creacion de l'OMC en Genèva.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una tièra d'observacions de Neptun ambé lo telescòpi espaciau Hubble mostrèron l'existéncia d'una atmosfèra fòrça dinamica capabla de se modificar quasi totalament en quauquei jorns. De mai, la Granda Taca Blava detectada per Voyager 2 en 1989 foguèt pas tornat trobar per leis astronòms. Semblèt remplaçada per una tempèsta similara situada dins l'emisfèri nòrd.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de març - Justin Bieber, cantaire canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de març - Charles Bukowski, escrivan american (n.1920)
- 5 d'abril - Kurt Cobain, musician american (Nirvana) (n.1967)
- 22 d'abril - Richard Nixon, ex-president dels Estats Units (n.1913)
- 9 de junh - Jan Tinbergen, economista neerlandés, Prèmi Nobel (n.1903)
- 14 de junh - Henry Mancini, compositor e pianista american (n.1924)
- 8 de julhet - Dick Sargent, actor american de television (n.1930)
- 8 de julhet - Kim Il Sung, lider de la Corèa del Nòrd (n.1912)
- 16 de julhet - Julian Schwinger, fisician american, Prèmi Nobel (n.1918)
- 29 de julhet - Dorothy Crowfoot Hodgkin, quimista britanica, Prèmi Nobel (n.1910)
- 14 d'agost - Elias Canetti, escrivan, Prèmi Nobel de Literatura (nascut en Bulgària en 1905)
- 18 d'agost - Richard Laurence Millington Synge, fisician britanic, Prèmi Nobel (n.1914)
- 19 d'agost - Linus Pauling, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (1954) e Prèmi Nobel de la Patz (1962) (n.1901)
- 17 de setembre - Karl Popper, filosòf austrian-britanic (n.1902)
- 20 d'octobre - Burt Lancaster, actor american (n.1913)
- 8 de decembre - Tom Jobim, musician e compositor brasiliér (n.1927)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Bertram N. Brockhouse, Clifford Glenwood Shull
- Prèmi Nobel de Quimia : George Andrew Olah
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura : Kenzaburo Oe
- Prèmi Nobel de la Patz : Yasser Arafat, Shimon Peres, Yitzhak Rabin
- Prèmi Nobel d'Economia : Reinhard Selten, John Forbes Nash, John Harsanyi


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Harold Clayton Urey (n. 29 d'abril de 1893 a Walkerton e m. 5 de genièr de 1981) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1934, per sa descobèrta de l'idrogèn pesant.
Nasquèt lo 29 d'abril de 1893 a Walkerton, situada a l'estat nòrd-american de Indiana. Après un còrt periòde d'aprendissatge obtenguèt lo 1917 lo títol de zoologia a l'Universitat de Montana, e dintrèt posteriorament trabalhar a la companhiá quimica Barrett de Filadèlfia. Durant la Primièra Guèrra Mondiala se consacrèt a l'investigacion, en contunhant après los sieus estudis a l'Universitat de Califòrnia, ont se doctorèt en quimia l'an 1923. Entre 1923 e 1924 estudièt fisica atomica amb Niels Bohr a l'Universitat de Copenaga, ont se concentrèt en l'estructura de la atòm a l'Institut per la Fisica Teorica de Copenaga.
Entre 1919 e 1924 foguèt professor de quimia a l'Universitat de Montana, entre 1924 e 1929 a l'Universitat John Hopkins, entre 1934 e 1945 a l'Universitat de Columbia, e entre 1945 e 1957 a l'Universitat d'Oxford. Lo 1958 foguèt nomenat professor de l'Universitat de Califòrnia, a San Diego
Moriguèt lo 5 de genièr de 1981 dins la vila de La Jolla, situada dins l'estat de Califòrnia.


text:
Istòria de l'art
L'Istòria de l'art se referís generalament a l'istòria de las arts visualas, coma pintura, escultura e arquitectura. Lo tèrme tanben pertòca l'aspècte teoric de las arts visualas. L'istòria de l'art baila un examen objectiu de l'art a travèrs de l'istòria umana, en classificar las culturas e los periòdes e en observar sas caracteristicas e las influéncias que las destrian.
Lo concèpte de l'istòria de l'art foguèt desvolopat en Occident, e s'ocupèt d'en primièr sonque de la pintura occidentala, e de l'istòria occidentala de l'art. Gradualament, amb l'aparicion del Modernisme, una vision mai ampla de l'istòria artistica s'es espandida, en ensajar de s'aplicar a d'autras societats dins una descripcion globala analisant sos artefactes dins los tèrmes de sas pròprias valors culturalas.


text:
Sent Marcèu de Carreireta
Sent Marcèu de Carreireta ( Saint-Marcel-de-Careiret en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa Sent-Marcèu (1860), una de las mai grandas dau Gard rodanenc.
- Font galoromana (lavador).


text:
Categoria:Mecanica
Aquesta categoria concernís una branca de la fisica : cinematica, estatica, dinamica, mecanica dels mitans continús e mecanica dels fluids, entre autres.
Per las maquinas e los mecanismes (motor, relotjariá, usinatge, etc.), veire categoria:dispositiu mecanic.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
B
- ► Biomecanica (2 P)
E
- Electromecanica (3 C)
- Espòrt mecanic (3 C)
I
- Industria mecanica (1 C)
M
- ► Mecanica quantica (3 P)
O
- Mecanica ondulatòria (1 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Mecanica »
Aquesta categoria conten los 8 articles seguents.


text:
Economia d'Ozbequistan
L'Ozbequistan èra una de las zònas pus pauras de l'anciana Union Sovietica amb mai de 60% de la siá populacion vivent en comunitats ruralas densament pobladas[1]. Dempuèi la siá independéncia, en ans recents la siá economia es estat orientada a una transicion graduala a una economia de mercat. Malgrat aiçò, lo progrès en reformas economicas es estat cautelòs e a enregistrat qualques assolidatges. S'ha eliminat pas encara la distància entre las taxas de cambiaments oficialas de la moneda e las taxas de cambiament del mercat negre. Lo comèrci restrictiu del regim e las siás politicas generalament intervencionistas contunhan d'aver d'efièches en la siá economia. Entre las restriccions imperantas se tròba la capacitat de convertibilitat de la moneda e d'autras mesuras governamentalas per controtlar l'activitat economica, en comprenent l'implementacion de severas restriccions a las importacions e de barraments esporadics de las siás frontièras amb los vesins Cazacstan, Quirguizstan e Tatgiquistan, los qu'an portat a organizacions internacionalas a suspéner o far marcha enrè los credits projèctes.
Lo país es actualament lo 2nd màger exportador mondial de coton[1] e un grand productor d'aur e de gas natural.


text:
Egipcian
L'egipcian es una lenga parlada en Egipte dempuei lo Neolitic fins a uei, amb de formas fòrça divèrsas segon leis epòcas: i se destria mai que mai l'egipcian ancian (de l'Edat Antica e de l'epòca dei faraons) e lo còpte, qu'es una varietat pus recenta apareguda amb lo cristianisme e practicada uei solament coma lenga liturgica.
L'egipcian ancian s'escriviá amb leis ieroglifs, lo còpte s'escriu amb un alfabet derivat de l'alfabet grèc: l'alfabet còpte.
La lenga egipciana forma una familha autonòma dins la superfamilha dei lengas afroasiaticas.
Cau pas confondre l'egipcian amb lo dialècte arabi d'Egipte (l'arabi es la lenga dominanta en Egipte dempuei l'islamizacion dau país a l'Edat Mejana).


text:
Merri Franquin
Merri Jean Baptiste Franquin (Lançon, lo 19 d'octobre 1848 - 1934) que ho un cornetista, trompetista e buglista provençau e un professor d'aqueths instruments au Conservatòri de París. Que ho eslhève deu famós Jean-Baptiste Arban.
Que comencè a estudiar lo cornet sol adolescent abans de començar ua carrièra de musician a Marselha. A parir de 1872 qu'estudiè dab Jean-Baptiste Arban au Conservatòri de París.
Com professor au Conservatòri de París qu'avó Engène Foveau (qui hore tanben professor dens la medisha institucion) com eslhève.
Suu plan musicau que ho determinant dens l'imposicion de la trompeta en Ut dens las orquèstras sinfonicas.


text:
Romaní
Lo romaní o gitano, cingaro o tzingarin, o ròm (en romaní: Romani chib) es una lenga indoeuropèa de la branca indoiraniana, mai precisament indoariana. Es la lenga del pòble gitano (ròms), originari del nòrd d'Índia, qu'entreprenguèt una migracion massiva cap a la debuta del millenni II a la seguida d'una invasion turca gaznevida puèi seldjokida per colonizar l'Asia Menora.
Lo romaní se desvolopèt a partir d'una sola lenga populara o prakrit parlada dins la val mejana del flume de Ganges e que sa forma sabenta èra lo sanscrit.
Pendent lo long sejorn dels sieus locutors (1071-1381) dins lo Sultanat de Rom, jos dominacion seldjokida en Asia Menora, e ont la lenga oficiala èra lo persan e las lengas vernacularas lo grèc e l'armenian, lo romaní s'es enriquit de fòrça mots d'aquelas tres lengas.
Los manlèus a las divèrsas lengas europèas que lo romaní costegèt son posteriors al sègle XIV.
Diferents dialèctes[modificar | modificar la font]
- Balkan Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmn
- Baltic Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rml
- Carpathian Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmc
- Kalo Finnish Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmf
- Sinte Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmo
- Vlax Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmy
- Welsh Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmw


text:
-589
Aquesta pagina concernís l'an -589 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra Egipte amb una desfacha a Gaza que foguèt conquistada per lei fòrças dau faraon Apriès. Aquò entraïnèt una reaccion d'amplor dau rèi Nabucodonosòr II que se dirigiguèt còntra leis Egipcians e lei rèis en revòuta còntra sa dominacion coma aquelei de Juda e de Fenicia (Tir, Sidon).


text:
Fluvi de las Pèrlas
Zhujiang (珠江 Pinyin: Zhūjiāng) o lo fluvi de las Pèrlas es lo tresen de China per la longor (2 200 km), après Yangzijiang (lo fluvi Blau) e Huanghe (lo fluvi Jaune), e lo segond pel volum, après Yangzijiang. Situat dins lo sud, se geta dins la Mar de China Meridionala entre Hong Kong e Macau. Forma pus bas lo dèlta del fluvi de las Pèrlas.
Lo fluvi de las Pèrlas es tanben conegut coma Yuejiang (« ribièra Guangdong »). Es nomenat d'après una illa del mitan de la ribièra apelada Pèrla de Mar (海珠). Amb lo cambiament del cors del riu, aquela illa se tròba uèi sus la riba.
Lo fluvi de las Pèrlas es eissit del rescontre de Xijiang (« llo fluvi de l'Oèst »), Beijiang (« lo fluvi del Nòrd »), e de Dongjiang (« lo fluvi de l'Èst »). Lo fluvi travèrsa las províncias de Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou e en partida las d'Hunan e Jiangxi, per formar un bacin de 409 480 km², lo bacin del fluvi de las Pèrlas (珠江流域).


text:
Pintura
La significacion literala de pintura (var. pintrura) es la practica que consistís a aplicar de colors sus una superfícia (supòrt) coma papièr, tela, canavàs, fusta, veire, laca, betum o autre. Çaquelà, utilizat al sens artistic , lo tèrme de "pintura" significa l'usatge d'aquela activitat combinada al dessenh, composicion e autras consideracions esteticas per fin d'exprimir l'intencion expressiva e conceptuala del practicant.
Vista generala[modificar | modificar la font]
Çò que permet de pénher es la percepcion e representacion de l'intensitat. Cada punt dins l'espaci a una intensitat diferenta, que se pòt representar en pénher en negre e blanc e totas las nuanças de gris entremièg negre e blanc.
En practica, los pintors ne pòdon articular de fòrmas en juxtapausar de superfícias de diferentas intensitats; en usar just la color (de la meteissa intensitat) ne pòt l'òm se representar sonque d'unas formas simbolicas.
Aladoncas la compreneson basica de la pintura es diferenta de significacions ideologicas, coma ne son las figuras simbolicas o las figuras geometricas, mantun punt de vista, d'organizacion (perspectiva) e simbòls.
Per exemple, un pintor se ne percep qu'un mur blanc particular a una intensitat diferenta a cada punt, deguda a de blasiduras e de rebats d'objèctes vesins mas idealament un mur blanc es e demòra encara un mur blanc quitament dintre la foscor. En tecnica de dessenh, la finor del trach o de la linha, dels contorns, es encara ideala, en tot se ne sompartir las linhas idealas d'un objècte sens cap quadre de percepcion diferent d'aquel utilizat pels pintors.


text:
Arle
Arle (Arles en francés) es una vila d'Occitània, en Provença e es la capitala de Camarga. Es una comuna dau departament dei Bocas de Ròse dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son animal totemic es lo leon.
Lo gentilici es arlatenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Arle se tròba en lo Sud-Es de la França. Las campanhas arlésiennes son fòrça vastas e representan la màger part del territòri communal. An organizat en quatre ensems naturales ben desparièr : al nòrd, la plana del Trébon e los Alpilles, a l'èst, la Crau e al sud, la Camargue #que la municipalitat de Arle ne possedís la mai granda part de la superficie (amb las Sants-Ostals-de-la-Mar, segonda mai vasta comuna de França metropolitana, mitat mens estenduda #que Arle #que s'estend sus unitat|758.93| km}}2).
La ville d’Arles se trouve dans le Sud-Est de la France. Les campagnes arlésiennes sont très étendues et représentent la majeure partie du territoire communal. Elles sont organisées en quatre ensembles naturels bien distincts : au nord, la plaine du Trébon et les Alpilles, à l’est, la Crau et au sud, la Camargue dont la commune d’Arles possède la plus grande partie de la superficie (avec les Saintes-Maries-de-la-Mer, deuxième plus vaste commune de France métropolitaine, moitié moins étendue qu’Arles qui s'étend sur 758,93 km2).
Arle se situa a la broa de Ròse, ont comença son dèlta a la pòrta de Camarga. La vila la bastiguèron au sègle VI sus un ròc que domina la riba senèstra de Ròse e se desvolopèt vèrs l'oèst, sus la riba drecha (quartier de Trincatalha) puèi au Sud (quartiers dau Borg Vièlh, de la Roqueta e de Barriòu) e au Nòrd (quartiers de Montplaser e de Trebon). La preséncia de paluns a l'èst a limitat son desvolopament dins aquela direccion. La vila d'Arle es marcada fortament per la preséncia de Ròse que la còpa en dos e que demòra encara, a l'ora d'ara, una menaça a causa de seis aigats.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria géologique dels territòris arlésiens comença amb las formacions sédimentaires depausadas a la fin del secondaire #que constituisson lo ossature dels Alpilles e de la Montagnette. Al ère terciari, la dubertura de l'ais rhodanien fractura aquelas estructuras. Aquel fossé rhodanien permet de divèrsas invasions marinas e lo depaus de sédiments als faciès variats, tales los grès jaunes rics en coquilles del quartièr del Hauture. Dintratz 6 e 5 milions d'ans, los asséchements successius de la Mediterrani entrenen una érosion considerabla tot a l'entorn de la vila de contunh lo depaus de nòus sédiments. Al quaternaire, lo émersion definitiva del gòlf rhodanien daissa luòc als depauses caillouteux fluviatiles, sustot aqueles de la Crau aportats per la Durance #que se fluïa fins a 30.000 av. J.-C. En lo gòlf de Fondut abans la siá captura pel Rhône. La physionomie del delta amb la Camargue actuala es fòrça recent. Initialement Mai a l'oèst, los braces del Rhône se son progressivament desplaçats cap a l'es façonnant un littoral fòrça en movent[1].
L’histoire géologique des territoires arlésiens commence avec les formations sédimentaires déposées à la fin du secondaire qui constituent l’ossature des Alpilles et de la Montagnette. À l’ère tertiaire, l’ouverture de l’axe rhodanien fracture ces structures. Ce fossé rhodanien permet plusieurs invasions marines et le dépôt de sédiments aux faciès variés, tels les grès jaunes riches en coquilles du quartier de l’Hauture. Entre 6 et 5 millions d’années, les asséchements successifs de la Méditerranée entraînent une érosion considérable tout autour de la cité puis le dépôt de nouveaux sédiments. Au quaternaire, l’émersion définitive du golfe rhodanien laisse place aux dépôts caillouteux fluviatiles, notamment ceux de la Crau apportés par la Durance qui s’écoulait jusqu’à 30.000 av. J.-C. dans le golfe de Fos avant sa capture par le Rhône. La physionomie du delta avec la Camargue actuelle est très récente. Initialement plus à l’ouest, les bras du Rhône se sont progressivement déplacés vers l’est façonnant un littoral très mouvant[2].
Eraldica[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Camin de Compostèla[modificar | modificar la font]
La Via Tolosana dels camins de Sant Jacme debuta a Arle.
Monuments d'Arle[modificar | modificar la font]
- Leis Arenas d'Arle, anfiteatre roman.
Personatges celèbres[modificar | modificar la font]
- Bertran Boisset (mitat sègle XIV-debuta sègle XV), erudit d'Arle, autor d'una cronica e d'un Tractat de destrar e d'atermenar.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Jean-Maurici Rouquette (jos la direccion de) - ARLES, istòria, territòris e culturas, paginas 33-35, d'ont son sortidas totas aquelas informacions.
- ↑ Source : Jean-Maurice Rouquette (sous la direction de) - ARLES, histoire, territoires et cultures, pages 33-35, d’où sont issues toutes ces informations.


text:
Max Planck
Max Karl Ernst Ludwig Planck (1858-1947) foguèt un fisician alemand creator de la teoria dels quanta. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1918.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins la vila alemanda de Kiel lo 23 d'abril de 1858, Max Planck comencèt sos estudis de fisica a l'Universitat de Munic en 1874. Los acabèt en 1879 dins la vila de Berlin. Tornèt a Munic en 1880 per far de professor a l'universitat e en 1885 se mudèt a Kiel. En 1889 tornèt a Berlin, ont tre 1892 foguèt director de la catèdra de Fisica teorica. Entre 1905 e 1909 Planck foguèt lo cap de la Deutsche Physikalische Gesellschaft (Societat Alemanda de Fisica).
Recèrcas scientificas[modificar | modificar la font]
En 1894 entamenèt sas recèrcas scientificas a l'entorn de la radiacion del còs negre. Capitèt d'èsser emplegat per de companhiás electricas per tal de melhorar lo foncionament de l'ampola electrica e obtenir mai de lutz e una consomacion mendra d'energia. En 1899 descobriguèt una constanta fondamentala, la dicha Constanta de Planck, qu'amb ela se pòt calcular l'energia d'un foton. Aquesta meteissa annada descriguèt son pròpri grop d'unitats de mesura basadas sus las constantas fisicas fondamentalas, descobrissent un an mai tard la lei de radiacion de la calor, nomenada Lei de Planck, que explica l'espèctre d'emission d'un còs negre. Aquela lei venguèt una de las basas de la teoria quantica, qu'emergiguèt qualques annadas mai tard amb la collaboracion d'Albert Einstein e Niels Bohr.
Relacion amb Albert Einstein[modificar | modificar la font]
Foguèt en 1905 que se publiquèron los primièrs estudis del desconegut Albert Einstein a l'entorn de la teoria de la relativitat. Planck foguèt uns dels escasses scientifics que encapèron immediatament la significacion d'aquesta teoria scientifica nòva.
Planck contribuiguèt tanben considerablament a desvolopar mai la teoria de la relativitat. L'ipotèsi d'Einstein a prepaus de la leugieretat del quantum (lo foton), basada sus la descobèrta de Philipp Lenard en 1902 sus l'efièch fotoelectric, foguèt rebutada a la debuta per Planck, coma tanben la teoria de James Clerk Maxwell sus l'electrodinamica.
En 1910 Einstein precisèt lo comportament anormal de la calor especifica a de temperaturas bassas coma un autre exemple d'un fenomèn que desfisa l'explicacion de la fisica classica. Planck e Walther Nernst per tal de clarificar las contradiccions que se vesián dins la fisica organizèron la primièra Conferéncia Solvay, que se debanèt a Brussèlas en 1911. Pendent aquesta reünion Einstein capitèt de convéncer Planck sus sas recèrcas e sos dobtes. Foguèt a partir d'aquel temps que se bastiguèt una granda amistat entre Planck e Einstein. Aqueste darrièr venguèt professor de fisica a l'universitat de Berlin mentre que Planck n'èra lo degan.
En 1918 recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica pel ròtle jogat dins lo progrès de la fisica amb la descobèrta de la teoria quantica. Dempuèi 1930, e fins a 1937, Planck foguèt cap de la Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG, Societat de l'Emperador Guillem per lo Progrès de la Sciéncia).
Darrièras annadas[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala Planck ensagèt de convéncer Adolf Hitler que secutèsse pas los scientifics josieus. Erwin Planck, tresen filh de Max Planck, foguèt executat per nauta traïson lo 20 de julhet de 1944 per sa suposada collaboracion dins la temptativa d'assassinat d'Hitler. Per encausa de sa decepcion del regim nazi e la casuda constanta de bombas sus Berlin, sa vila de residéncia, partiguèt amb sa familha cap a Göttingen.
Max Planck moriguèt lo 4 d'octobre de 1947 dins la vila de Göttingen. Aprèp sa mort la KWG cambièt son nom e venguèt la Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (MPG, Societat o Institut de Planck pel desvolopament de la sciéncia).


text:
Nebulosa de l'Agla
La nebulosa de l'Agla o Messier 16 o NGC 6611 és un estelum dobèrt dins la constellacion de la Sèrp, descobèrt per De Chéseaux en 1746. Charles Messier l'apondèt a son catalòg en 1764.
L'estelum es associat amb una nebulosa d'emission difusa catalogada coma IC 4703. Aquela region qu'es lo formèn de las estelas se tròban a una distància de 7000 annadas lutz. L'estelum se compausa d'estelas joves blavas de l'espèctre de tipe O e B nascudas dins la nebulosa de l'Agla e qu'ionizan lo gas de la quita nebulosa. La region centrala de la nebulosa mòstra una arquitectura fòrça bèla en forma de colomnas conegudas coma los « Pilars de la creacion » (Pillars of Creation) d'una longor de l'òrdre de tres annadas lutz de largor ont naisson las estelas de l'estelum. Aquela region se tròba a una distància d'entre 5500 e 7000 annadas lutz segon las fonts.
Sa magnitud de la benda B (filtre blau) es egala a 6,58, sa magnitud de la benda V (filtre verd) es egala a 6,0; per mejan del telescòpi lo pargue grisenc revela una forma definida.
De sa velocitat radiala, 18 00 km/s, se dedutz que s'alunha de la Tèrra a mai de 64 800 km/h: aquela velocitat es causada per la combinason de la velocitat orbitala del Solelh (a l'entorn del nuclèu de la Via Lactèa) e aquela de la quita Tèrra.
Observacion[modificar | modificar la font]
Amb gemèls la nebulosa a una aparéncia de pargue onte se pòdon veire una desena d'estelas. Amb un telescòpi de 200 mm equipat amb un filtre interferencial se pòt veire pus aisidament lo contorn de la nebulosa. Amb de grands telescòpis la vision dels pilars de la creacion es espectaclosa.
-
Los tres « Pilars de la creacion » vistes pel Telescòpi espacial Hubble (1995)
-
-


text:
Puègcèlsi
Puègcèlsi[1][2] (Puycelsi en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es quilhat sus un puèg rocassut que domina de 150 m la val de Vera, prèp de la selva de Gresinha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom ven del celtic « Celto Dun », Fortalesa de fusta; que los romans transformèron en « Podium Celsium », terren plan naut.
La vila foguèt fondada al sègle X pels monges benedictins de l'abadiá d'Orlhac, prèp d'un ancian site preïstoric.
Luòc cobejat, sofriguèt de sètges, coma aquel de Simon IV de Montfòrt pendent la Crosada dels Albigeses (1211-1213). Lo castèl foguèt desmontat seguent lo Tractat de Meaux-París lo 12 d'abril de 1229.
Tanben foguèt assetjada per la Crosada dels pastorèls en 1320 e los Angleses en 1386 (Guèrra de Cent Ans). Jamai foguèt presa per fòrça.
Lo vilatge èra prospèr fins a 1830 amb prèp de 2000 abitants e gaireben abandonat dins los ans 1950. Foguèt restaurat per de residéncias segondàrias.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Barris del sègle XIV. La pòrta de l'Eiriç amb un doble sistèma de defensa prèp la torre de la preson. Lo tot tresplomba las liças.
- Capèla de Sant Ròc 1703
- Castèl dels capitans governadors, sègle XV
- Capèla de Sant Jaume dicha « dels templièrs »
- Ostals dels sègles XV e XVI que l'ostal de vila
- Glèisa de Sant Cornelha dels sègles XIV e XV amb mòbles classats.
- Al pè del vilatge, vergièr conservatòri regional creat per contribuir a salvar d'espècias d'arbres fruitièrs tradicionalas e menaçadas.
- Sabonariá a la capèla de Sant Ròc: sabon natural e BIO
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Reno e Mélaka, dessenhaires e escrivans de bendas dessenhadas [3]
- Anne Duguël (Gudule), escrivana.
- Olivier Ka, escrivan e escenarista de bendas dessenhadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ LES REPENTIS - Melakarnets
- fonts
- Senhal explicatiu sus la plaça del vilatge
- site de la vila


text:
Restanca d'Assoan
La restanca d'Assoan es lo nom balhat a doas restancas del flume de Nil existentas a la broa de la vila d'Assoan (Aswan), en Egipte, e que pòrtan ambedoas aqueste nom.
La primièra, coneguda coma la « restanca vièlha » o « restanca bassa » d'Assoan, foguèt bastida pels britanics entre 1898 e 1902, e serà acabada en 1907. Serviguèt per emmagazinar una quantitat d'aiga considerabla per l'irrigacion. En general los lòcs amb rèstas arqueologicas foguèron practicament pas tocats.
La segonda dicha « restanca nauta » foguèt prevista en 1952, exactament après lo còp d'Estat de Nasser e, al començament, èra previst que los Estats Units ajudarián a finançar la bastison mas aquò capitèt pas e en 1956 lo govèrn egipcian prepausèt de contunhar lo projècte en solitari. Fin finala lo poguèt realizar amb l'ajuda de l'Union Sovietica alara en plena Guèrra Freja.
La paissièra foguèt en aquel temps una granda òbra d'engenhariá; calguèt 18 còps mai de material que çò utilizat per la piramida de Kheops. La restanca fa 4 km de long, 1 km de larg a la basa e 125 m de naut. Quand foncionèt a plen rendement pel primièr còp, produguèt a l'entorn de la mitat de l'energia del país e 15% del total l'an 1998, en mai de portar l'electricitat a de zonas aluenhadas que fins alara n'avián pas.
L'estancada de l'aiga creèt un lac artificial que recebèt lo nom de Lac Nasser, en onor del president Nasser, principal impulsor de l'infrastructura.


text:
Clavièr d'ordinator
Lo clavièr d'ordinator (var. clavier/clavèir/clavèr d'ordinator) es un periferic d'ordinator brancat sus una interfàcia PS2 o USB en general. Permet de picar de caractèrs per tal de dintrar d'òrdres o de donadas dins l'ordinator. Un clavièr se compausa de botons rectangulars apelats "claus". I a sus caduna un caractèr (letra, chifra o caractèr especial). La disposicion de las claus depend de la lenga e de l'estat. Per exemple a Mónegue, en França e en Belgica es una disposicion sonada "azerty"; en Itàlia, en Espanha e dins la majoritat dels estats es una disposicion dita "qwerty" (son las sièis primièras letras del clavièr). I a tanben d'autras disposicions possiblas.
Per escriure en occitan, es possible d'utilizar, coma per lo catalan, un clavièr espanhòl o òm pan-iberic[1], que permeton de picar amb una granda facilitat totes los signes occitans. Los clavièrs franceses e italians permeton pas totjorn de far aisadament certans signes diacritics (á,ò,ó,í, Ç majuscula, n·h, s·h), i cal doncas utilizar d'acorchas clavièr (combinasons de claus).


text:
La Baronia de Rialb
La Baronia de Rialb ei un municipi de la comarca catalana de la Noguera, dins la província de Lhèida. Sa capitala e la via mai importanta es Gualter.
Demografia[modificar | modificar la font]
Sa population en 2009 èra de 279 abitants, amassats dins un territòri de 145,03 km².
De vesitar[modificar | modificar la font]
- Monastèri de Santa Maria de Gualter.
- Glèisa romanica de Santa Maria de Palau de Rialb.
- Barratge de Rialb.
- Riu Rialb.
- Congost de Forat de Bulí.
- Dolmen de Sòls de Riu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Sit de la comuna de la Baronia de Rialb
- (ca) Informacion deu Consòrci de Montsec
- (ca) Informacion de Torisme de Lhèida