text:
Bernardswiller
Bernhardsweiler en alemannisch (Bernardswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bernardswiller (en alsacien : Batschwiller) es un vilatge #qu'a situat al pè del mont santa-Odile. Fa partida del costat de Obernai e lo arrondissement de Sélestat-Erstein.
Bernardswiller (en alsacien : Batschwiller) est un village qui est situé au pied du mont sainte-Odile. Il fait partie du canton d'Obernai et l'arrondissement de Sélestat-Erstein.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bernardswiller Es un pòble #qu'a #èsser ligat a Obernai Sègle XVIII. Bernardswiller Deu lo sieu nom a personalitat nòbla, Bernhard #que se #installar amb las siás colons sus las tèrras. Lo pòble se constituissi al Sègle XIII a l'entorn d'un fief imperial ont los emperaires germaniques #impausar de desparièrs senhors #que çò de mès de poderós de ne dintratz eles, Conrad Werher de Hattstatt. Los abbayes de Hohenbourg e de Niedermunster son possessionnés en la comuna. Cap a 1349 Bernardswiler a integrat definitivament dins la vila de Obernai e la siá istòria es estretament ligat de contunh amb aquela de Obernai fins a la Revolucion.Una descripcion del mièg de la Modèl:S- soslinha l'existéncia de las rèstas de tres pòrtas d'aquel pòble, desaparegudas al Sègle XX. Sus la pòrta superiora se trobava la écusson de la vila de Obernai #que Bernardswiller n'a longtemps #èsser una dependéncia fins en 1789. Al cors de la guèrra de Trenta Ans Bernardswiller comptava aperaquí 800 armas. En 1622 la localité #conéisser de grands parrabastatges. Cap a 1674, jos Turenne, lo pòble se trucarà Bertschwiller.La municipalitat a conservat lo remembre en los sieus armoiries (agla a un cap) presentes suls potzes e los ostals. La viticulture se desvolòpa dempuèi lo Sègle XIV sus las tèrras de la abbaye de Niedermunster,e demòra encara de los nòstres jorns l'activitat principala dels abitants del luòc amb en particular la produccion del Roge de Ottrott. Los pòrtas cochères arborent egalament los emblèmes de las vignerons e d'unes autres mestièrs testimònis de la vida economica del pòble. La municipalitat aviá per marca un agla.Pas luènh del pòble e al pè del Ungersberg se trobava una barralha telefonada Baumgarten; ocupa la localizacion del monastèri del meteis nom de l'òrdre dels Cîteaux fondat en 1125 per Cunon de Michelbach, avesque de Estrasburg.
Bernardswiller est un village qui a été rattaché à Obernai Sègle XVIII. Bernardswiller doit son nom à personnalité noble, Bernhard qui s'installa avec ses colons sur les terres. Le village se constitue au Sègle XIII autour d'un fief impérial où les empereurs germaniques imposèrent différents seigneurs dont le plus puissant d'entre eux, Conrad Werher de Hattstatt. Les abbayes de Hohenbourg et de Niedermunster sont possessionnés dans la commune. Vers 1349 Bernardswiler est intégré définitivement à la ville d'Obernai et son histoire est étroitement lié ensuite avec celle d'Obernai jusqu'à la Révolution.Une description du milieu du Modèl:S- signale l'existence des restes de trois portes de ce village, disparues au Sègle XX. Sur la porte supérieure se trouvait l'écusson de la ville d'Obernai dont Bernardswiller a longtemps été une dépendance jusqu'en 1789. Au cours de la guerre de Trente Ans Bernardswiller comptait environ 800 âmes. En 1622 la localité connut de grands désordres. Vers 1674, sous Turenne, le village s'appellera Bertschwiller.La commune a conservé le souvenir dans ses armoiries (aigle à une tête) présentes sur les puits et les maisons. La viticulture se développe dès le Sègle XIV sur les terres de l'abbaye de Niedermunster,et reste encore de nos jours l'activité principale des habitants du lieu avec en particulier la production du Rouge d'Ottrott. Les portes cochères arborent également les emblèmes des vignerons et d'autres métiers témoins de la vie économique du village. La commune avait pour marque un aigle.Non loin du village et au pied de l'Ungersberg se trouvait une ferme appelée Baumgarten; elle occupe l'emplacement du monastère du même nom de l'ordre des Cîteaux fondé en 1125 par Cunon de Michelbach, évêque de Strasbourg.


c: text/html

text:
Beaumont (Vinhana)
Beaumont es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beaumont Es una municipalitat situada sus l'ais París-Bordeaux (A10, D910 (ex-RN10), SNCF). Aquela municipalitat a situat a 15 km de Châtellerault e a 20 km de Peitieus. Beaumont Fa partida de la comunitat de municipalitats del Val Verd del Clain reagrupant divèrsas municipalitats coma Dissay, Sant-Cyr, Marigny-Brizay, Jaunay-Clan, Sant-Georges-lès-Baillargeaux e plan sus Beaumont. Beaumont reagrupa Divèrses pòbles coma Brétigny, Beaudiment, Longève, Pineau, La Tricherie, Moncouard, Rouhet, Puy Gachet, La Ballonière. Beaumont A vorejat per divèrsas municipalitats coma Dissay, Naintré, Marigny-Brizay, Sant-Cyr, Colombiers e Parigny.
Beaumont Es un bourg perché sus una butte-testimòni en dominant la vallée.
Beaumont est une commune située sur l'axe Paris-Bordeaux (A10, D910 (ex-RN10), SNCF). Cette commune est située à 15 km de Châtellerault et à 20 km de Poitiers. Beaumont fait partie de la communauté de communes du Val Vert du Clain regroupant plusieurs communes comme Dissay, Saint-Cyr, Marigny-Brizay, Jaunay-Clan, Saint-Georges-lès-Baillargeaux et bien sur Beaumont. Beaumont regroupe plusieurs villages comme Brétigny, Beaudiment, Longève, Pineau, La Tricherie, Moncouard, Rouhet, Puy Gachet, La Ballonière. Beaumont est bordé par plusieurs communes comme Dissay, Naintré, Marigny-Brizay, Saint-Cyr, Colombiers et Parigny.
Beaumont est un bourg perché sur une butte-témoin dominant la vallée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc fòrt desmantellada per Louis XIV.
- Castèl de Rouhet, proprietat de Charles de Borbó, fraire de Henri IV.
- Legenda dels Patins de Gargantua (a partir de gròssas pèiras d'origina indéterminée).
- Place forte démantelée par Louis XIV.
- Château de Rouhet, propriété de Charles de Bourbon, frère d’Henri IV.
- Légende des Patins de Gargantua (à partir de grosses pierres d'origine indéterminée).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guèrra civila
Una guèrra civila es la situacion qu'existís dins un Estat quand una lucha armada armada se debana entre lei fòrças regularas d'un govèrn e de grops armats podent èsser identificats, o quand una lucha armada se debana entre divèrsei grops armats dins lo corrent de combats pus importants qu'una simpla revòuta.
Dau ponch de vist dau drech internacionau de la guèrra, s'utiliza l'expression « conflicte armat non internacionau » car lo mot es reservat per lei conflictes armats internacionaus. De mai, per venir una « guèrra », lei combats devon aver un gra d'intensitat certan e egalament durar durant un periòde sufisent. Aquelei dos critèris permeton de destriar lei guèrras civilas dei « trébols interiors » que pòdon presentar de violéncias similaras mai pas lei caracteristicas d'un conflicte armat (esmogudas, insurreccion, repression, lucha de faccions... etc.).
La localizacion dau conflicte dins un Estat permet de destriar aquela guèrra d'un conflicte armat internacionau, opausant lei fòrças armadas d'au mens dos Estats. Dins aquò, es frequent que lei grops armats participant ai guèrras civilas son sostenguts, mai o mens dubertament, per d'autreis Estats.
Leis originas dei guèrras civilas son fòrça variadas e pòdon èsser etnicas, religiosas, socialas, economicas, politicas, territorialas... etc. Dins lo cas d'una guèrra civila territoriala, lo conflicte pòu èsser considerat coma una guèrra d'independéncia, especialament per lei luchas contra una dominacion coloniala o una ocupacion estrangiera.
Somari
Lista dei guèrras civilas[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
- Guèrra Civila Americana (1861-1865).
- Guèrra Boshin (1868-1869) pendent la Restauracion Meiji.
- Comuna de París (1871).
- Rebellion Satsuma (1877).
Sègle XX[modificar | modificar la font]
- Guèrra Civila Espanhòla (1936-1939).
- Guèrra Civila Grèga (1946-1949).
- Guèrra d'Indochina (1946-1954).
- Guèrra Civila Srilankesa (1983-2009).


text:
Agulha de Cleopatra
L'Agulha de Cleopatra (en anglés: Cleopatra's needle) es lo nom que foguèt donat a dos obelisques egipcians que datan del règne del faraon Totmòsis III. Totes dos foguèron desplaçats d'Alexandria durant lo sègle XIX e se tròban actualament l'un dins Londres al Victoria Embarkment, a ras de Tamèsi, e l'autre dins Central Park a Nòva York. Son nom es estat atribuït erronèament a la reina Cleopatra mas en realitat existís pas cap de ligam amb ela. De còps que i a l'obelisc de Loxòr, situat a París, es considerat coma una tresena Agulha de Cleopatra.
Descripcion dels obelisques[modificar | modificar la font]
Ambedoas agulhas, que formavan abans un parelh a Alexandria, son estadas escalpradas dins de granit ròsa de las peirièras d'Assoan. Mesuran aperaquí 21 mètres e pesan mai o mens 224 tonas. Son ondradas d'ieroglifs del temps de Totmòsis mas qualques inscripcions son posterioras, que foguèron apondudas 200 ans mai tard per Ramsès II per commemorar sas victòrias militaras.
La despartida d'Egipte[modificar | modificar la font]
En 1819, lo sobeiran d'Egipte Mehmet Alí decidiguèt d'ofrir un dels dos obelisques d'Alexandria al govèrn britanic. Aqueste acceptèt, mas per encausa del còst enòrme del transpòrt a Londres del monument aquela operacion se retardèt. Foguèt sonque en 1877 que la primièra Agulha de Cleopatra partiguèt d'Africa, gràcias al mecenat d'un anatomista e dermatològ anglés, Sir William James Erasmus Wilson que paguèt aperaquí 10.000 liuras per cobrir los còstes de l'expedicion. L'obelisc foguèt transportat dins un vaissèl creat per l'ocasion, lo Cleopatra.
La segonda agulha foguèt ofèrta per Ismaïl Pasha al govèrn francés mas l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion jutgèt dins un rapòrt que li demandèt lo ministèri de marina que valiá mai transportar los obelisques de Loxòr que los d'Alexandria. Foguèron fin finala los americans que s'i interessèron e gràcias a l'industrial milionari William Henry Vanderbilt foguèt portada fins a Nòva York e installada a Central Park en 1881.


text:
Pòrta-avions
Un pòrta-avions o pòrta-aeronaus es un naviri de guèrra que permet l'enaurament e l'aterratge d'un avion a partir de son pònt. Permet de desplaçar una fòrça aeriana autonòma onte que siegue sus lo glòbe e es generalament lo centre d'un grop aeronavau pus important e compausat d'unei naviris destinats a sa proteccion e a son avitalhament. Aparegut entre 1910 e 1918, lo pòrta-avions venguèt lo naviri pus important dei flòtas de superficia pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuei, es demorat lo naviri de superficia pus poderós. Pasmens, en causa de sei còsts de construccion e d'entretenença importants, son utilizacion es reservat ai marinas pus importantas.
N'existís unei tipes diferents :
- Transpòrt d'idravion qu'es plus utilizat.
- Pòrta-avions de propulsion classica que designa un pòrta-avions amb una propulsion non nucleara.
- Pòrta-avions leugier que foguèt utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Pòrta-avions d'escòrta que foguèt tanben utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Pòrta-elicoptèrs que pòu solament permetre l'utilizacion d'aeronaus amb un enaurament verticau.
- Pòrta-avions de propulsion nucleara que son a l'ora d'ara lei pòrta-avions pus poderós en servici.


text:
Allemant (Aisne)
Allemant es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 17 de junh 1944, un V1 alemand lançat dempuèi Vignacourt en la Soma desvia de la siá trajectòria e s'abat sul territòri de la municipalitat a 4h30 del matin.[ref. necessària] Hitler, arribat la vespra dins lo sieu quartièr-general de Margival, lo Wolfsschlucht II situat a 3 km d'ailà (la siá sòla e unica visita dins aquel quartièr-general fortificat e la siá darrièra sortida del Reich) per un far un ponch amb los maréchaux Rommel e Von Rundstedt sus la situacion de la tèsta de Normandie, se prendrà de la desencusa per dintrar precipitadament a Alemanha e pas retre's coma initialement previst a la Ròca-Guyon dins lo quartièr-general de Rommel, coma aquel darrièr i aviá atengut a o convéncer.
Le 17 juin 1944, un V1 allemand lancé depuis Vignacourt dans la Somme dévie de sa trajectoire et s'abat sur le territoire de la commune à 4h30 du matin.[ref. necessària] Hitler, arrivé la veille à son quartier-général de Margival, le Wolfsschlucht II situé à 3 km de là (sa seule et unique visite dans ce quartier-général fortifié et sa dernière sortie du Reich) pour un faire un point avec les maréchaux Rommel et Von Rundstedt sur la situation du front de Normandie, se saisira du prétexte pour rentrer précipitamment en Allemagne et ne pas se rendre comme initialement prévu à la Roche-Guyon au quartier-général de Rommel, comme ce dernier avait réussi à le convaincre.


text:
Enric III d'Anglatèrra
Enric III o Enric de Winchester, nascut lo 1èr d'octobre de 1207 a Winchester, mòrt lo 16 de novembre de 1272 a Westminster, filh ainat del rei Joan sens Tèrra e d'Isabèla d'Engoleime, foguèt rei d'Anglatèrra e duc d'Aquitània.
Foguèt coronat a l'edat de 9 ans e assumiguèt son poder jos la regéncia del popular William Marshal comte de Pembroke. Passèt una granda part del sieu règne a combatre los barons pr'amor de la Magna Carta[1][2][3][4] e dels dreches reials, mas foguèt forçat de convocar lo primièr "parlament" en 1264. Aguèt pas tanpauc de capitada sul Continent, ont fracassèt a restablir lo contraròtle anglés subre Normandia, Anjau, e Aquitània.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Henry III, Treasures in full: Magna Carta, British Library
- ↑ Henry III (r. 1216-1272), Official website of the British Monarchy
- ↑ The Magna Carta and the creation of England's Parliament, HyperHistory.net
- ↑ King Henry III biography, Medieval Life and Times


text:
Jurassic
Lo Jurassic es un periòde geologic que s'esten entre aperaquí -201 e -145 million d'ans; es a dire, entre la fin del Triassic e lo començament del Cretacèu. Lo Jurassic constituís lo periòde mejan de l'èra mesozoïca, tanben dicha Edat dels Reptils. Lo començament d'aqueste periòde es marcat per l'estenhement del Triassic-Jurassic. Lo Jurassic foguèt nomenat en referéncia a las montanhas de Jura, que de jaciments calcaris d'aqueste periòde i foguèron d'en primièr identificats.
Al començament del Jurassic, lo supercontinent Pangèa comencèt de se separar en doas massas de tèrras, Laurasia al nòrd e Gondwana al sud. Aquò creèt mai de còstas e faguèt cambiar lo clima continental de sec a umid, e maites dels desèrts arids del Triassic foguèron remplaçats per d'espessas selvas pluvialas. Sus tèrra, la fauna evolucionèt de la fauna del Triassic, dominada pels dinosaures e crocodilians archosaurians, cap als sols dinosaurs. Los primièrs aucèls apareguèron tanben durant lo Jurassic, après aver evolucionat d'una branca dels dinosaures teropòdes.


text:
Saint-Bonnet-en-Bresse
Saint-Bonnet-en-Bresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Casqueta-en-Bressa fa partida de la Bressa bourguignonne.
Saint-Bonnet-en-Bresse fait partie de la Bresse bourguignonne.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Casqueta-sus-Guyotte[1].
Au cours de la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Bonnet-sur-Guyotte[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 10 d'agost 2012


text:
Capèl
Lo capèl (var. capèth, capèu, chapèl, chapèu, chapeu) es un accessòri de vestiment que se pòrta sul cap. Los noms donats a qualques modèls que son pas mai emplegats sovent son emplegats tornarmai per tal de designar d'autras formas (bibi o capelina per exemple).
Los modistas crean de modèls unics de capèls.
Los capelièrs fabrican de capèls en serias pichonas, e a mai vendon d'unes modèls mai industrials.
Lo formièr es l'artesan fustièr que escalpra de blòcs de fusta de telh per los donar de formas diferentas, en foncion de la demanda dels modistas o dels capelièrs, per la mesa en forma dels capèls de feutre o de palha.
Tipes de capèls[modificar | modificar la font]
Capèls tradicionals d'Occitània[modificar | modificar la font]
Son emplec[modificar | modificar la font]
Concebut a l'origina pr'amor de se protegir lo cap de las incleméncias de tota mena, lo capèl venguèt lèu un accessòri de mòda. Aquela vestimenta segon las epòcas permetiá a mai d'exibir sa posicion sociala.


text:
Bolonha de Mar
Bolonha de Mar (en francés Boulogne-sur-Mer, en neerlandés Bonen, en latin Gesoriacum) es una comuna francesa de la província de Picardia, dins la region naturala de Bolonhés, administrada pel departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Guenèl, tradicion bolonhesa, parièra de la d'Halloween.


text:
Fortalesa de Modlin
La Fortalesa de Modlin es una fortalesa situada 50 quilomètres au nòrd de Varsòvia au ponch de joncion dau fluvi Vistula e dau riu Narew. Sa bastida acomencèt sota l'Empèri Rus en 1807 e foguèt contuniada per l'Empèri Francés e lo Grand Ducat de Varsòvia. Mai d'una batalha s'i debanèron. En 1813, la fortalesa foguèt enceuclada per lei Rus e lei Polonés i resistiguèron dau 5 de febrier au 1èr de decembre. Avans la Premiera Guèrra Mondiala, lei Rus i realizèron divèrsei trabalhs per renfòrçar lei defensas mai leis Alemands capitèron de conquistar la posicion en 1915. Enfin, durant la Segonda Guèrra Mondiala, una garnison polonesa capitèt de resistir a l'entorn de la fortalesa dau 13 au 29 de setembre de 1939.


text:
Atòm
Un atòm (deu grèc ἄtouoς, « intrencable », eth medish compausat deu prefixe a- - "in-" e tέuvw - « copar, trencar » -) qu'ei l'unitat de composicion elementària de la matèria e de las moleculas quimicas que consèrva las proprietats quimicas de l'element.
Los atòms que son compausats de fermions : neutrons, protons e electrons ligats per bosons, que son las particulas elementàrias.
Un atòm qu'ei electricament neutre e que's compausa d'un nuclèu atomic (qui pòrta cargas positivas aperadas protons e tanben (generaument) de particulas neutras (aperadas justament neutrons) e d'electrons cargats negativament e qui viran autorn deu nuclèu autorn d'ua orbita (de probabilitat de preséncia) determinada.
Quan lo nombre de protons deu nuclèu e lo nombre d'electrons en orbita e son diferents, que's tracta alavetz d'un ion.
La quasi totalitat de la massa de l'atòm qu'ei contienguda dehens lo nuclèu. Com aqueth nuclèu qu'ei 100 000 vegadas mei petit que'u son atòm, que cau logicament soslinhar que l'atòm (e donc la matèria) qu'ei mei que mei compausat de vueit.
Lo nombre de cargas positivas deu nuclèu (e donc tanben egau au nombre d'electrons qui viran autorn) qu'ei lo nombre atomic de l'atòm e que determina l'element d'aqueth atòm.
Lo concèpte d'atòm (l'idèa que la matèria que's pòt trencar en partidas elementàrias qui, eras, no's pòden pas trencar) - com lo son nom grèc ac muisha - que ho perpausat durant l'antiquitat mes non pas ho definitivament adoptada abans lo sègle XVIII.
Se lo nombre de protons (egau au nombre d'electrons) b'ei fixe e que determina l'identitat d'un element, lo nombre de neutrons eth (e donc atau lo nombre totau d'elements compausant lo nuclèu) que pòt variar. Dus atòms d'un medish element dab un nombre diferent de neutrons que constitueishen dus isotòps d'aqueth element. Un medish element que pòt comptar dab un sarròt d'isotòps.
Cèrtes isotòps que pòden estar inestables e, atau, radioactius. Dab lo temps, un isotòp radioactiu que's pòt transformar en un aute isotòp o element per transmutacion en bèth cambiar lo son nombre de particulas dehens lo nuclèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Deu punt de vista de la filosofia, lo concèpte e lo mot d'atòm que hon perpausats dens la Grècia Antica per Leucip e lo son discípol Democrit en bèth apujà's suber l'idea que s'un objècte e's pòt copar, aquò que vòu díser qu'ei compausat d'elements basics qui eths, no's pòden pas trencar.
Curiosament, aquesta teoria non ho pas privilegiada durant los sègles seguents e que se la preferí lo concèpte deus tres elements (tèrra, huec, aiga e aire) dinc aus sègles XVI e XVIII.
Un pas determinant que hon provesit peus tribalhs deu picard Antoine Lavoisier qui, deu punt de vista de la quimia e muishè la "conservacion de la matèria", tan vau díser que dens ua reaccion quimica, la massa deus productes reactius qu'ei egala a la massa deus productes generats per la reaccion.
Mes lo pair de la Teoria Atomica que ho John Dalton qui, en s'apujant suber las observacions quimicas, ensagè d'isolar e d'identificar l'identitat e las proprietats d'un cèrte nombre d'elements considerats indestructibles e capables de s'associar entà formar moleculas. Dalton qu'ensagè atau de hargar ua classificacion deus elements qui, pionièra, patishèva de mantua imperfeccion.
Lo quimista rus Dmitrii Mendeleiev que publiquè en 1869 la Taula periodica e s'apujant suber las descobèrtas experimentalas e empiricas qui suggereishen que, un còp classats los elements en òrdi creishent de massa, be semblan ostentar periodicament proprietats comunas qui tornan regularament.
En 1897 Joseph John Thomson descobrí l'electron en lo bèth identificar com ua particula subatomica en tot muishar que l'atòm (en contradiccion dab l'etimologia deu son nom) qu'èra en vertat divisible. Que perpausè un modèl atomic (uei considerat com faus) on explicava la neutralitat electrica de l'atòm en lo bèth descríver com un pudding anglés - l'equivalent deu clafotís occitan - caupit d'electrons negatius.
En 1909 lo modèl deu pudding que ho avalit per Ernest Rutherford qui muishè que'n bombardant ua huelha d'aur dab particulas a qu'ua petita fraccion d'aquestas particulas qu'èra desviada enlòc de traucar linearament los atòms d'aur. Entà explicar aqueth fenomèn, Rutherford que perpausè lo modèl planetari de l'atòm : un nuclèu hèra petit dab electrons en orbita autorn.
En tribalhant sus la radioactivitat, Frederick Soddy que descobrí, en 1913, que per cada element, que pòden existir atòms diferents : los isotòps. La medisha annada, Niels Bohr que muishè que los electrons be son situats sus orbitas determinadas.
En 1916, Gilbert Newton Lewis qu'expliquè que los atòms e's ligan au mejan deus lors electrons.
Durant las annadas 1920, lo modèl planetari dab electrons virant suber orbitas precisas que ho remplaçat per la nocion de nubla d'electrons e de probabilitat de preséncia autorn d'ua orbita.
A partir de las annadas 1950, los scientifics qu'explorèn lo monde jusatomic de las particulas elementàrias (dab la descobèrta deus quarks, compausants deus protons e deus neutrons, e deus leptons, estant l'electron lo mei famós enter eths) mercés au desvolopament deus accelerators de particulas qui permeten d'accelerar los atòms en bèth generar impactes enter eths.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Compausants de l'atòm : nuclèu atomic, neutron, proton ; particula elementària : fermion
- Radioactivitat, isotòp, deutèri, trittium, fusion nucleara, fission nucleara, accelerator de particulas, aiga pesuga
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Bruce Moran (2005). Edicions Harvard University Press: Distilling Knowledge: Alchemy, Chemistry, and the Scientific Revolution (en anglés). ISBN 0-674-01495-2.
Abraham Pais (1986). Edicions Oxford University Press: Inward Bound: Of Matter and Forces in the Physical World (en anglés). ISBN 0-19-851971-0.
(1960) Edicions Cornell University Press: The Nature of the Chemical Bond (en anglés). ISBN 0-8014-0333-2.
Robert Siegfried (2002). Edicions DIANE: From Elements to Atoms: A History of Chemical Composition (en anglés). ISBN 0-87169-924-9.


text:
E-Prime
E-Prime (que significa English Prime) es una manièra de parlar anglesa sens usar lo vèrb "èsser", en anglés to be, en quina part que siá (be, is, am, are, was, were, been, being [1]). Per contra, un parlant o un escribiente d'E-Prime usa de vèrbs diferents coma "se far" (en anglés to become), "demorar" (to remain), e "s'igualar" (to equal) o eles pòdon rebastir la frasa per mostrar quala o que fa l'accion. Per exemple, en E-Prime, un escribiente cambiariá la frasa Mistakes were made = "Errors foguèron faches" a Joe made mistakes = "Joe faguèt d'errors". Aquel cambiament de formulacion revèla un actor (Joe) del temps que la forma precedenta a amagada l'actor. Los usatgièrs d'E-Prime considerariá mai adaptada la cambiada frasa.
Racions D'E-Prime[modificar | modificar la font]
D. David Bourland, Jr. Prepausèt primièrament E-Prime en 1965. Bourland Aviá estudiat Semantica Generala en lo passat. L'idèa principala de la Semantica Generala es que d'èssers umans pòdon merament saber qu'eles obsèrvan e experiencian quand eles veson, senton, tòcan, senton per gost, olen, pensan, e senton, e en mai, las observacions e las experiéncias pòdon afectar las observacions e las experiéncias futuras. Doncas que qui que siá a d'experiéncias diferentas dels autres, tanben interpretacions de las experiéncias son diferentas.
Estudiants de Semantica Generala e d'usatgièrs d'E-Prime obstinen se que dire This cat is soft = "Aquel gat es doç" omet nombroses autras atributs, e implica que l'"objècte" exterior del gat es lo "meteis que" l'experiéncia interiora d'"èsser doça". Per contra, d'usatgièrs d'E-Prime dison This cat feels soft TO ME = "Aquel gat impressiona doç A ME" per se remembrar de las causas seguentas:
- La siá experiéncia d'"èsser doça" compren e l'"objècte" exterior nomenat "gat" e los uèlhs, las mans, lo cervèl e lo sistèma nerviós de l'observaire.
- Quauquarrés un autre puedería experienciar divèrses aspèctes del gat.
- Eles meteisses puederían experienciar una causa diferenta en un temps diferent o en circonstàncias diferentas. (Lo gat puedería gratar los, o impressiona humit o cubrido amb brutícia.)
Qué es pas E-Prime[modificar | modificar la font]
E-Prime e Semantica Generalas son pas de lengas o de de formas d'anglés diferents. Per contra, eles provesisson de manièras diferentas de pensar e de parlar del mond.
Lengas coma arábico, turca, e cantonés, e mai se a pas un vèrb separat per "èsser", elas an l'idèa d'"èsser". Per exemple, un parlant de la nòstra lenga puedería dire "Aquela poma es roja". Un locutor d'arabi poiriá dire (en traduccion literala) "Aquela poma roja". La majoritat de las lengas pòt èsser usada per esprémer l'idèa d'una roja poma. Un usatgièr d'E-Prime pòscas merament dire (en traduccion literala) "Aquela poma apareis roja a me" per se remembrar que "veire de roja" compren e la poma e l'uèlh e cervèl de la persona observante la poma.
Nombroses ensenhaires d'anglés alentan estudiants a usar de vèrbs diferents d'"èsser". A eles, usatge de vèrbs mai actius fa òbra escricha mai clar e mai interessant. Aquelas enseñadores vòlon refinar d'òbras escrichas per los sieus estudiants e pas necessàriament accedisson a las idèas de Semantica Generala o E-Prime.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En la nòstra lenga serián "èsser", "es", "son", "èra", "estat", "en essent", "siá"/"siatz"


text:
Rashi
Rashi, רש"י, es l'acronim ebrieu de Rabbi Shelomò Yitzhaqi (ebrieu: רבי שלמה יצחקי), (Tròias c. 1040 - 29 de Tammuz de 4865 (= dijòus 20 de julhet de 1105), comentator dei tèxtes sagrats josieus tant de la Torà escricha (doncas: Pentateuc, Profètas, Agiografs) coma de la Torà orala (Talmud).
Sa vida[modificar | modificar la font]
Se sap pauc quant a la biografia de Rashi, e leis elements segurs e averats d'un ponch de vista istoric son escasses. Rashi podriá èsser descendent d'un linhatge rabinic illustre que remontariá fins au rei Dàvid.
En fach, podriá èsser descendent per sa maire dau Rav Elyakim, eu-meteis descendent dins la 31ena generacion de Rabbi Yohanan lo sandalier, un Tanna citat sovent dins lo Talmud, eu-meteis rèire-rèire-felen de Gamaliel (fiu de Rabbi Shimon, fiu de Hillel Hazaken), reputat de linhatge davidic.
Son paire moriguèt en "sant" (doncas, en refusant d'abjurar sa fe). Rashi o cita mai d'un còp coma "mon mèstre", e podriá aver estudiat quauqueis ans amb eu.
Lo premier comentari de Rashi sus lo Pentateuc se dobrís sus leis mots de Amar Rabbi Yitzhak (rabin Isaac a dich). Maugrat aquò, se tracta pas d'un ensenhament dau paire de Rashi mas d'un midrash venent dau recuelh Tanhuma Yashan.
Son oncle maternau, Rav Shimon l'Ancian, estudièt longtemps près de Rabbeinuu Guershom de Maiança, subrenomenat meor Hagola (lutz de l'exili).
Mainatge, Rashi se destrièt segurament per sa memòria prodigiosa, e passèt per un mèstre complit amb vint ans. Part per estudiar dins leis escòlas talmudicas renanas près dau Rav Yaakov ben R'Yakar ("mon vièlh mèstre") a Maiança e de contunh, a la mòrt d'aqueu, près dau Rav Yts'hak ben Eleazar Haleví a Worms.


text:
CONADEP
La CONADEP qu'ei en Argentina l'acronim de la Comicion Nacionau suber la Desaparecion de Personas ; que ho creada e convocada peu president Raúl Alfonsín e qu'amassè custòdias argentinas dab la mission de horrucar los cas de violéncia e de crimes perpetrats peu regim anticonstitucionau de la Dictatura Militara. A la fin finala la CONADEP que tornè ua compte-rendut devath lo títol de Nunca Más (formula qui's pòt tornar per que no's torne pas jamei escàder) dab ua lista de 30 000 noms de desapareguts identificats (donc, dilhèu pas exautiva segon los sons redactors).
Los membres de la comission qu'èran :
- Ernesto Sábato (escrivan e president de la comission)
- Ricardo Colombres.
- René Favaloro (mètge).
- Hilario Fernández Long (engenhaire).
- Carlos T. Gattinoni.
- Gregorio Klimovsky (filosòf).
- Marshall Meyer (Rabin).
- Jaime de Nevares (òmi de la Glèisa Catolica).
- Eduardo Rabossi (filosòf).
- Magdalena Ruiz Guiñazú (jornalista).
- Santiago Marcelino López
- Hugo Diógenes Piucill
- Horacio Hugo Huarte
Que comptè tanben dab 5 secretaris :
- Graciela Fernández Meijide: arrecebuda deus planhs
- Daniel Salvador: Documentacion de tractament deus dats
- Raúl Aragón: tractament
- Alberto Mansur: questions legaus
- Leopoldo Silgueira: administracion


text:
Antonin Perbòsc
Antonin Perbòsc (Labarta, 25 d'octobre de 1861 - Montalban, 6 d'agost de 1944), foguèt un escrivan (mai que mai poèta) e lexicograf occitan. Son òbra a un pes important dins la recuperacion de la grafia occitana classica amb son amic Prospèr Estieu.
Biografia[modificar | modificar la font]
Antonin Perbosc nasquèt en 1861 a Labarta, dins una familha pagesa. Èra l'ainat dels quatre enfants que comptèt la familha. Anèt a l'escòla publica de Vaserac e partiguèt puèi a Lafrancesa (a l'Institucion Gasc) far sos estudis segondaris. Mai tard dintrèt dins l'Escòla Normala Primària de Montalban gràcias a una borsa del Departament e venguèt puèi regent. Foguèt mandat a Combaroger, un pichon vilatge a 30 km de Montalban, puèi a Lausa, prèp de Vilafranca de Roergue. Aviá inculcat a sos escolans l'interès per las tradicions e lo patrimòni de lor region, e aviá acampat los mai passionats en una « Societat Tradicionista » (51 escolans, dròllas e dròlles, entre 1900 e 1908). Aguèt de s'enfrontar, d'un costat, al mistralisme a otrança dels provençals Pèire Devoluy e Sully-Andrièu Peyre, e amb l'"Escolo Gaston Febus", la gascona, qu'avián d'idèas pròprias sus la gramatica e la grafia. Puèi de 1912 a 1932 foguèt bibliotecari de la vila de Montalban. Coma escrivan, escriguèt de poesias, amb un lengatge magnific, reculhidas dins la tradicion populara. S'èra maridat en 1882 amb Maria Vidalhac, regenta ela tanben. Aguèron una dròlla, Elena.
La tasca de collectatge de Perbòsc[modificar | modificar la font]
Aquestes escolans reculhián dins lor entorn lo patrimòni oral: cançons, dichas e provèrbis, legendas, contes... Notavan fisèlament, sens i cambiar res, los racontes en dialècte local. Los mai joves, que sabián pas encara escriure, contavan e lors camaradas pus annadits, qu'escrivián jos lor dictada (metòde fòrt innovant). Lo trabalh realizat per Perbòsc e sos escolans suscitèt l'atencion dels sabents folcloristas al Congrès de las Tradicions Popularas de París en 1900. Los racontes contats pels enfants foguèron transcriches per Perbòsc en notacion fonetica, per respectar lor accent e lor intonacion. Sas publicacions son actualament introbablas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Remembransas (1902)
- Lo got occitan (1903)
- Fòc nòu (paregut en 1904 dins la revista Montsegur, reedicion en 2011)
- L'arada (1906)
- Guilhem de Toloza (1908)
- Lo libre dels ausèls (1924)
- Psophos (1925),
- Les langues de France à l’école (1926) estudi
- Segond libre dels ausèls (1930)
- Fablèls (1936)
- Lo libre del campèstre
- Contes Atal (2007)


text:
Imalaia
Imalaia (en sanscrit: हिमालय, prononciacion: [hɪ'mɑlijə]), es una cadena de montanhas d'Asia, que separa lo soscontinent indian del planòl tibetan. Per extension, es tanben lo nom del sistèma montanhós qu'inclutz Karakoram, Hindu Kush, e de cadenas menoras espandidas fins a las montanhas de Pamir. Lo nom ven del mot sanscrit himālaya, un mot compausat (tatpurusa) que significa « ont demora la nèu » [1]. Lo sistèma montanhós imalaian es lo pus enauçat de la planeta, e lo sèti dels pics pus naut: los uèit mila mètres, demest los quals se tròban lo Mont Everest (Nepal/Tibet) e lo K2 (nòrd de Paquistan).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
L'Imalaia es compausada de tres cadenas principalas de montanhas que son orientadas segon un axe èst-oèst sus una distància de 2 400 quilomètres.


text:
Palindròm
Lo palindròm (substantiu masculin), deu grèc πάλιv / pálin («a l'endarrèr») e δpόuoς / drómos («via»), tanben aperat palindròm de letras, ei ua figura d'estil designant un tèxte o un mot deu quau l'ordi de las letras demòra lo medish que sia lejut d'esquèrra a dreta o de dreta a esquèrra.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Exemples
- 2.1 Mots palindròms
- 2.1.1 En occitan
- 2.1.2 En grèc
- 2.1.3 En latin
- 2.1.4 En alemand
- 2.1.5 En anglés
- 2.1.6 En arabi
- 2.1.7 En breton
- 2.1.8 En catalan
- 2.1.9 En chèc
- 2.1.10 En chinés
- 2.1.11 En corean
- 2.1.12 En espanhòu
- 2.1.13 En esperanto
- 2.1.14 En estonian
- 2.1.15 En finés
- 2.1.16 En francés
- 2.1.17 En italian
- 2.1.18 En japonés
- 2.1.19 En ongrés
- 2.1.20 En romanés
- 2.1.21 En suedés
- 2.1.22 En turc
- 2.2 Ligams extèrnes
- 2.1 Mots palindròms
Definicion[modificar | modificar la font]
Definicion stricto sensu[modificar | modificar la font]
Lo palindròm ei un cas particular d'ambigrama, d'anagrama e d'anaciclic com « Agen | nega », peu quau la significacion ei la medisha dens los dus sens de lectura.
Ei comunament admés que ne's teng pas compte deus signes diacritics (accents, trèmas, cedillhas) ni tanpauc deus espacis. Totun, arren n'interditz pas au palindromista de causir règlas mei estrictas.
Exemples[modificar | modificar la font]
Mots palindròms[modificar | modificar la font]
Los mots palindròms son a còps nommats « palindròms naturaus ». Atau, los mots radar, nen o tacat son mots palindròms.
En occitan[modificar | modificar la font]
- Roma, lo còr nud d’un ròc, o l’amor.
- Tien, Alícia sap mès sèm pas aicí la neit.
- Ten-te, nenet net !
En grèc[modificar | modificar la font]
- NIΨON ANOMHMATA MH MONAN OΨIN. : Lava los mens pecats e non pas la mea cara sola.
En latin[modificar | modificar la font]
- Si bene te tua laus taxat, sua laute tenebis. : S'ès digne de la toa glòria, seguiràs lo camin que't muisha.
En alemand[modificar | modificar la font]
- Eine güldne, gute Tugend: Lüge nie! : Ua bona vertut d'aur: ne mentís pas jamei!
En anglés[modificar | modificar la font]
- "Nurses run", says sick Cissy as nurses run. : Las infirmièras corren", ditz Cissy malaut mentre que las infirmièras corren.
En arabi[modificar | modificar la font]
- ربك فكبر : Deu ton Sénher, celèbra la grandor. (Coran, Sorata 74 Verset 3)
En breton[modificar | modificar la font]
- Ro da gador. : Balha la toa cadièra.
En catalan[modificar | modificar la font]
- I ara rai. : E ara rai.
En chèc[modificar | modificar la font]
- Jelenovi pivo nelej. : Ne vèrsa pas la toa cervesa au cèrvi.
En chinés[modificar | modificar la font]
- 上海自来水来自海上. (Shanghai zilai shui lai zi hai shang) : L'aiga correnta de Shanghai veng de la mar.
En corean[modificar | modificar la font]
- Saingson sonsaing. (Saing son son saing) : Lo professor Peish.
En espanhòu[modificar | modificar la font]
- Amo la pacífica paloma. : Aimi la coloma pacifica.
En esperanto[modificar | modificar la font]
- Ne mateno, bone tamen. : Pas lo matin, totun plan.
En estonian[modificar | modificar la font]
- Aias sadas saia. : Au casau, plavèva pan blanc.
En finés[modificar | modificar la font]
- Isä, älä myy myymälääsi. : Papà, ne vend pas ta botiga.
En francés[modificar | modificar la font]
- Tu l'as trop écrasé, César, ce Port-Salut ! (alexandrin atribuit a Victor Hugo) : L'as tròp esglaishat, Cesar, aqueste Port-Salut.
- Ésope reste ici et se repose (Jacques Capelovici, coneishut com lo chafre de Mèste Capello) : Isòp demòra ací e's descansa.
En italian[modificar | modificar la font]
- Ogni mare è ramingo. : Cada mar ei vagabonda.
En japonés[modificar | modificar la font]
- Takeyabu yaketa. (ta ke ya bu ya ke ta) : Lo bosquet de bambó a brutlat.
En ongrés[modificar | modificar la font]
- Keresik a tavat a kis erek : Los petits riulets cèrcan lo lac.
En romanés[modificar | modificar la font]
- Ele fac cafele. : Eras hèn los cafès.
En suedés[modificar | modificar la font]
- Ni talar bra latin. : Parlatz plan latin.
En turc[modificar | modificar la font]
- Anastas mum satsana. : Anastasi, vend candelas !


text:
Tèrratrem
Un tèrratrem (var. tèrratremol, tèrratrémol) o sisme, es lo resultat de la liberacion subta d'energia acomolada dins la crosta terrèstra per seguida dels desplaçaments e fretadas de las divèrsas placas (fenomèn nomenat tectonica de las placas). Los tèrratrems produson d'ondas sismicas que son mesuradas per de sismomètres, pus coneguts jol nom de sismografs. La magnitud d'un tèrratremol es generalament mesurada sus una escala de magnitud dicha escala de Richter.
Las ondas sismicas produitas se manifèstan a partir d'un punt sonat epicentre e provòcan de saquejaments de la superfícia terrèstra que pòdon, dins los tèrratremols màgers, causar de grandas destruccions.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [Euro-Mediterranean Seismological Centre, http://www.emsc-csem.org]


text:
Linx iberic
Lo linx iberic o linx pardèla (nom scientific Linx pardinus)[1], es una espècia del genre Linx.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Coma totes los linx, la cara del Linx iberic es ornada d'un colar de pèls longs a l'entorn del còl amb d'aurelhas triangularas cornadas d'una flòca de pèls negres. A pas que 28 dents al luòc dels 30 abitualas pels felins[2]. La coa corta se termina per una partida negra. Las patas son longas e los pès voluminoses en comparason al rèste del còs.
Lo Linx iberic a una pel fòrça ma tacada qu'aquela de las mai espècias del genre Linx. Se distinga del linx comun per una còa mai corta qu'aquela del Linx boreal.
Lo Linx iberic pèsa en mejana 9 a 13 quilogramas[3], lo mascle essent en general mai gros e mai grand que la feme. La longor totala es de 85 a 110 cm[4] amb una coa entre 12 e 13 cm[5],[6],[7]. La nautor al garròt es de 42 a 47 cm[8].
Lo Linx iberic es un excellent sautaire, mercés a la patas posterioras subretot adaptats al bond[9]: per exemple, un linx captiu s'escapèt en sautant al dessús d'una barralha electrificada de quatre mètres[10].
Filogenèsi[modificar | modificar la font]
Analisi genetic[modificar | modificar la font]
La filogeniá se basèt longtemps sus l'estudi dels fossils d'un animal per precisar l'apparicion e l'evolucion d'una espècia. La filogeniá modèrna se basa subretot suls analisis genetics acausa del nombre escaç de fossils de felins. Lo primièr felin datariá d'11 milions d'ans. L’aujòl comun de las linhadas Leopardus, Linx, Puma, Prionailurus e Felis auriá traversat la Beringia e colonizat l’America del Nòrd fa 8 a 8,5 milions d’ans. Fa 7,2 milions d’ans, la linhada dels linx divergiguèt d'aquela dels pumas. Lo darrièr aujòl comun a totes los linx data de 3,2 milions d’ans al Pliocèn[11].
Arbre filogenetic del genre Linx[12]
Lo Linx de Soire[modificar | modificar la font]
Alara que los fossils sian escasses pels félins, los linxes ne son una excepcion[13]. Lo Linx de Soire (Lynx issodoriensis) es sovent considerat coma l'aujòl comun del genre Lynx. Avent un aral de reparticion fòrça grand, Lynx issiodorensis presentava une morfòlogia pròche dels Felinae tot n'avent las caracteristicas dels linx[14],[15] : una coa corta e la denticion de 28 dents. Foguèron prepausada mai d'un ipotèsis d'« aparicions » dels linx modèrnes mejans la forma intermediara du Linx de Soire. Una primièra ipotèsi suggerís una divergéncia en tres linhadas diferentas: L. pardinus, L. lynx, e L. rufus ; dins aquela primièra ipotsesi, L. canadensis descend de L. lynx[16].
Las primièras formas de Lynx pardinus poirián datar de fossils atribuits a Lynx issiodorensis del Pleïstocèn mejan segon Argant (1996). Lo Linx de las cavèrnas Lynx pardinus speleus[17] o Lynx spelaea[18], que de traças foguèron trapadas dins de balmas de l’Observatòri a Mónegue e de Grimaldi en Itàlia, possedís de caracteristicas intermediàras entre Lynx lynx e Lynx pardinus. Es possible que lo linx de Soire aja evoluat cap al linx de las cavèrnas qu'el meteis evoluèt cap al lynx iberic[19]. D'estudis menadas sus la morfologia e sus l'esquelèra del Linx iberic mostrèron l'simpatria entre le Linx iberic e lo Linx boreal al sud-oèst de l’Euròpa pendent lo Pleïstocèn. Abedoas espècias son de presentar considerats coma allopatrics[20]. Lo Linx d'Eurasia Lynx lynx es mai alunhat de Lynx issiodorensis que li Linx iberic[21]; una ipotèsi prepausada es que lo Linx boreal, originari d'Asia, auriá rebutat lo Linx iberic sus la peninsula[22].
Comportament[modificar | modificar la font]
Regime alimentari[modificar | modificar la font]
Son alimentacion compren de conilhs e de las lèbres (93 %), de rosegaires coma rat, la mirga e l'Esquiròl e los aucèlx coma de guits e de perdrices, de pichons de cèrvids, eca.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La feme dona mai sovent naissença en abril[23] aprèp dos meses de gestacion. De 1 a 5 joves naissent aprèp 63 o 68 jorns de gestacion[24]. Son cècs e pèson pas mai de 250 gramas. L'edat d'emancipacion es de 7 a 10 meses, e los jòves son sexualament madurs a 33 meses pels mascles e 21 meses per las femes[25].
Corologia[modificar | modificar la font]
Menaças[modificar | modificar la font]
Es una espècia en situacion critica a causa d'una populacion fragmentada e localament menaçada. La mai importanta populacion, en Espanha, es victima d'una escasença de la noiritura: conilh e pichons mamifèrs que patiguèron de l'epidèmia de mixomatòsi e de l'espediment de la cultura industriala de la fraga, en Euròpa subretot producha en Espanha dempuèi los ans 1980 (330 000 t culhida en 2006, qu'un quart, siá 83 000 t en 2006, exportadas cap a França[26]); Aquelas culturas fòrça polluentas essent en 2007-2008 segon WWF a 40 % ilegalas e dintrarn sus mai de 100 ha dins lo parque natural nacional de Doñana[27].
En 2010, tres especimens abalits en captivitat moriguèron d'una infeccion renale cronica d'originària desconeguda e mai d'un tèrç dels individís captius presenton de simptòmas d'aquela infeccion[28].
Reparticion[modificar | modificar la font]
Abita las superfícias boscadas de las zonas montanhosas alunhada (Sierra Morena), las dunas e la brossa del Coto Doñana, del sud-oèst d'Espanha. Se mantenon localament al Portugal e amb de solidas supaosicions, dins los Pirenèus. Pendent longtemps, de scientifics se demandavan se demoravan de linx dins los Pirenèus. Semblariá qu'una pichona populacion aja podut subreviure fins ara. Lo linx iberic a la reparticion mai pichona de totes los linx veire de fòrça de mamifèrs[29]. Lo Linx iberic preferís las pinèdas e la garriga[30].
Al començament del sègle XX, i aviá a peraquí 100 000 Linx en libertat vivent entre lo sud d'Espanha e Portugal[31]. Dins los ans 1960, se pensava que la populacion èra de 5000 individús dins la Peninsula iberica[32]. Dins los ans 1980, la populacion tombèt a 1000 o 1200 individús, sus una superfícia de prèp de 11000 quilomètres carrats, e en 2005, se trapava pas mai de 160 individús sus una superfícia cobrissent pas mai de 585 quilomètres carrats[33]. Pasmens los efectius torna aumentar pendent aquels darrièrs ans e s'estimèt qu'n 2007, lo nombre de linx èra de 215 a 265 individús. Las doas mai grandas resèrvas se trapan en Andalosia dins lo pargue nacional de Coto de Doñana e la Sierra de Andújar dins la provícia de Jaén. En octobre de 2007, un nòu grop foguèt observat en Castelha-La Mancha constituida de 15 animals. Se considèra al contrari que la raça es atudad al Portugal[34]. Los darrièrs chifres estiman que demòra a l'ora d'ara 250 lynx iberic que 50 adults maturs[35].
Lo linx iberic, extrèmament menaçat, vesèt mermar drasticament pendent la fin del sègle XX a causa de las epidèmias de mixomatòsi que decimèt sa prese principala, lo conilh, e d'importants malhums rotièrs que fragmentèron son abitat e aumentèt lo nombre de tusts amb de veïculs[36]: les populacions de lynx iberic mermèt de 80 % dins lo darrièrs vint ans[37].
Préservacion de l'espècia[modificar | modificar la font]
La seuna fòrta semblança amb lo linx d'Eurasia mas tanben la possible coabitacion d'abedoas espècias dins los Pirenèus dins lo passat daissant los scientifics perplèxes. Lo linx eberic es benlèu una sosespècia del linx boreal. Çò que se sap es qu'un aujòl comun mai recent qu'amb los autres linx. Los scientifics trabalhon sul subjècte, subretot per determinar fins a que lo linx iberic es menaçat.
Segon l'UICN, lo linx iberic es lo mamifèr mai menaçada de cort tèrme dins lo monde.
Fàcia a aquela menaça, de projèctes de preservacion, d'afortimrnt de population], e de reïntroduccion de l'espècia son e cors, subretot en Andalosia. La Comission Europèa soutenguèt aqueles projètes amb lo programme LIFE[38] (L'Instrument Financièr per l'Environament) pilotat par la DG environnement. Aqueles projècts an per tòca de melhorar la populacion del linx iberic en Andalosia e favorizar son expandiment. Mai d'una mana d'actions devon alara èsser ensejadas per garantir lo succès dels projèctes, coma la restauracion del seu abitat, la melhoracion de la populacion de conilhs per assegurar una alimentacion viable, l'eliminacion de las causas de mòrt non naturalas (coma los tusts rotièrs), facilitar la ligason entre las populacions isoladas, e sensibilizar la populacion en melhorant la seu percepcion del linx e encara mai.
Un projècte de fortiment de populacion tanben se fa en Andalosia. Aquel projècte es bessonat amb un programa d'elevatge en captivitat (conservacion ex situ) dels individús en vista de las reïntroduire dins la vida salvatge mai tard. Un budgècte de mai de 25 milions d'èuros financian aquel projècte. La contribucion LIFE es fixada a prèp de 10 milions d'èuros.
Un programa d'élevatge del Linx iberic se decidiguèt en urgéncia en junh de 2003. Lo parque nacional de Doñana instituiguèt de sistèmas permetent de donar als linx salvatges que noirritura sens mermar lor instincte de cacaire: de conilhs embarralhats especialament, dificils d'accès e preposant fòrça amagadas[39]. En parallèl, lo centre de reproduccion permet de far leu créisser la populacion: totas las naissenças deurián, à tèrme, tornat èsser introdusidas[40].
Utilizacion coma emblèma[modificar | modificar la font]
En març de 2009, lo linx iberic venguèt la figura recurrenta d'una campanha de cartèls antiavortament menada pel clergat espanhòl. Lo cartèl mòstra un pichon linx estampat « Linx protegit », a costat un nenon qu'emplora « E ieu ? Protegís la meuna vida ! »[41].
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ europe (fr)Annèxes au Jornal oficial de las Comunautats europèas del 18 de decembre de 2000. en ligne.
- ↑ "Jackson10" (fr) Les félins, p. 10
- ↑ "Larousse" (fr)Larousse des félins, « Lynx pardelle Lynx pardinus », p. 47
- ↑ "Larousse"
- ↑ "Kalb155" Kalb, p.155
- ↑ unep-wcmc (en)United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre Species Data Sheets: Iberian lynx Lynx pardinus
- ↑ adw (fr)Animal Diversity Web: Lynx pardinus
- ↑ "Larousse"
- ↑ "BorealPhysio" (fr)Le lynx boréal; Patrice Raydelet; ed: Les sentiers du naturaliste; isbn 2603014676 }}
- ↑ (fr) un Lynx pardelle s’évade en sautant une clôture électrifiée de 4 mètres de haut 17 de junh de 2008 Actu'Lynx
- ↑ "PourLaScience" (fr)L'évolution des chats; Stephen O'Brien et Warren Johnson; jornal: Pour la science; Abril de 2008 basat sus (en)The late Miocene radiation of modern felidae : a genetic assessment; W. Johnson et al.; rev: Science; 2006 e (en)The near eastern origin of cat domestication; C. Driscoll et al.; rev: Science; 2007
- ↑ "PourLaScience"
- ↑ "bobcat" (en) Bobcat: master of survival; Kevin Hansen; ed: Oxford University Press US; 2007; isbn 0195183037 isbn 9780195183030;en linha
- ↑ "LynxBorealGenea"; Le lynx b(fr)oréal; Patrice Raydelet; ed: Les sentiers du naturaliste; isbn 2603014676
- ↑ "GestaPopu" C. Kempf, op. cit., « Historique des populations », p. 83-120
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "Ferus"
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "Ferus" (fr)Les lynx, essai de paléontologie et formes actuelles sus FERUS.
- ↑ "RosaGardia" (en) Phylogeny and Conservation of Iberian Lynxes; Rosa Garcia-Perea; periododic: CAT NEWS; 1997; 21 de setembre de 2009
- ↑ "Ferus"
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "test" [1].
- ↑ "jackson88" Peter et Adrienne Farrel Jackson, op. cit., p. 88
- ↑ "jackson88"
- ↑ segon la doanas et Interfel
- ↑ (fr)}Page WWF
- ↑ (fr) Les lynx ibériques menacés; AFP; Le Figaro; 9 de març de 2010 [2]
- ↑ "UICN"
- ↑ name="Larousse"
- ↑ (fr)Une Espagnole lègue sa fortune au lynx ibérique en danger, Le Point del 23/02/2010
- ↑ (es)"pais">El País 6. November 2007, p.36 : El lince ibérico sale del coma
- ↑ "Kalb155"
- ↑ "pais"
- ↑ "UICN
- ↑ "pardelleFerus"(fr)Le lynx pardelle François Moutou e Vincent Vignon; 2005 ;FERUS]; 1èr d'octobre de 2009
- ↑ "UICN"
- ↑ (en)Lista dels projèctes de reïntroduccion e de conservacion (del Linx iberic)
- ↑ "pardelleFerus"
- ↑ (es) Programa de Conservacion Ex-Situ] sus (es) lynxexsitu.es
- ↑ (fr)L'Eglise et le bébé médicament; Jean-Jacques Bozonnet; Le Monde; 23 de març de 2009 [3]


text:
Tincques
Tincques es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo Artés, a 27 km a l'oèst de Arras en direccion de Hesdin.
A traversat per la RD 939 e per la via ferrée Arras - Sant-Pol-sus-Ternoise (parca de Tincques)
La commune est située dans l'Artois, à 27 km à l'ouest d'Arras en direction de Hesdin.
Elle est traversée par la RD 939 et par la voie ferrée Arras - Saint-Pol-sur-Ternoise (gare de Tincques)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La localité de Tenques a mencionat dempuèi 1170.
La localité de Tenques est mentionnée dès 1170.


text:
181
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 181 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Xianbeis[modificar | modificar la font]
Mòrt de Tanshihuai (156-181). Coma sei victòrias e son poder li avián permes de transformar sa posicion de cap elegit en cap ereditari, son fiu li succediguèt coma khan. Pasmens, aquò foguèt mau acceptat per mai d'una tribü e de conflictes recurrents acomencèron qu'afebliguèron pauc a pauc la confederacion xianbei.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (4 de genièr de 1643 - 31 de març de 1727 dins lo calendièr gregorian) foguèt un filosòf, teologian, matematician e fisician anglés. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la mecanica classica, sa teoria de la gravitacion universala e la creacion, concurrentament amb Leibniz, del calcul infinitesimal. En optica, desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un prisma descompausa la lutz blanca en un espèctre visible. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de telescòpi de Newton.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Organyà es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha).
L'an 1904 se trobèt a la rectoria de la vila un dels tèxtes en pròsa mai ancians escrichs en catalan. Lo responsable d'aquela trobalha foguèt l'istorian Joaquim Miret i Sans. Lo tèxt, conegut coma las Omelias d'Organyà (les Homilies d'Organyà en catalan), correspond a sièis sermons amb comentaris de divèrses evangèlis e epistòlas. La siá datacion cal la situar entre la fin del sègle XII e lo començament del XIII. A l'ora d'ara lo manuscrit se tròba a la Bibliotèca de Catalonha de Barcelona.
Escrit de las Omelias d'Organyà
42° 12′ 46″ N 1° 19′ 46″ E / 42.21278, 1.32944 / 42.21278; 1.32944


text:
Villez-sur-le-Neubourg
Villez-sur-le-Neubourg en normand (Villez-sur-le-Neubourg en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villez Sul Neubourg a situat a 30 min de Evreux e 20 min de Louviers.
Villez sur le Neubourg est situé à 30 min d'Evreux et 20 min de Louviers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Villez Ven del bas-latin villare #que significa pichona granja. Se tròba lo primièr testimoniatge escrich de la municipalitat l'an 1271 jos la forma de villarae
Villez vient du bas-latin villare qui signifie petite ferme. On trouve la première attestation écrite de la commune en 1271 sous la forme de villarae


text:
Autobús
L'Autobús o bus es un long veïcul tèrrestre previst per transportar nombroses passatgers en mai del conductor e de vegades del contrarotlaire. Lo mot es un neologisme basat sul latin omnibus, que significava "per totòm".
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Omnibus, foguèt lo primièr sistèma de transpòrt public organizat, apareguèt pel primièr còp a Nantas, Bretanha, en 1826[1]. Stanislas Baudry, un oficièr retirat de l'armada aviá bastit de banhs publics prèp de la vila e concebèt un pichon percors en linha drecha entre la vila e los banhs. Lo servici començava a l'espaci de Comercial, prèp de la botiga de berrets de M. Omnès, que la mirondèla indicava Omnès Omnibus ("Omnès per totes").
Tipes de servici dels autobuses[modificar | modificar la font]
Los autobuses fan partida de la vida quotidiana, e an un ròtle fondamental dins l'estructura sociala de fòrça païses. Fòrça sistèmas de transpòrt publics urbans dependon del service d'autobuses.
Lo servici d'autobuses pòt cobrir una granda varietat de classas. Los autobuses de transit locals ofrisson un servici de transpòrt public dins d'una vila, normalament son de viatges de sonque qualques quilòmetres. Los interurbans, o interestats o los buses interregionals asseguran un transit de bus entre vilas, airals rurals. Aquelas linhas d'autobús an un percors normalament de desenas o centenas de quilòmetres de long. Generalament aquelas darrièras ofrisson mens d'arrestes que las linhas d'autobuses locals. Lo servici d'autobuses interciutat ven uèi un ligam necessari pels viatjaires de vilas mai pichonas o vilatges sens servici de trens o aeropòrts.
Lo servici de naveta per autobus fornís un servici de transpòrt entre doas destinacions del mai dirècte amb lo mens d'arrestes possible, coma per exemple las navetas de l'aeropòrt cap a la vila.
Los d'autobuses toristics son aqueles que son meses a disposicion per visitar los luòcs d'interès o toristics de la vila. Dins aquel tipe de servici d'autobuses existís un guida o un descriu dels luòcs que se pòdon veire dempuèi l'autobús. Tanben i a d'autres autobuses qu'ofisson lo meteis service que los buses toristics mas que s'arèstan a cadun dels punts d'interèsts, normalament las linhas son mai longa en durada e de percors. Sovent los autobuses torististic son descorats per atreure los toristas. Los autobuses nomenats Duck Tours (Visitas Guit), utilizant los DUKW (veïculs amfibis convertits en autobuses) son basats sus aquel principi.
Lo servici d'autobuses escolar organiza lo transpòrt dempuèi l'ostal (o a l'arrèst d'autobus escolar mai prèp de l'escolan) cap a l'escòla , e retorn. S'utilizan tanben los autobuses escolars per anar a de camps o eveniments esportius.
Tipes d'autobuses[modificar | modificar la font]
Existisson diferents tipes d'autobuses que sián per de pichonas distáncias o mai longas, autobuses quotidans o autobuses especials amb de fin especificas.
- L'autobús de viatjaires normalament a doas sortidas, doas pòrtas (una davant, e una al mièg). Aquel tipe d'autobús permet d'aver una intensitat de transit intèrna eficaça. Los sètis son fixes e limitats, daissant un espaci pels passatgièrs de corta distància que demòran depès. Dins aquel tipe d'autobús i a pas de compartiment pels bagatges, son de plataformas bassas amb una pòrta de dintrada e una de sortida. Los autobuses de dos estatges, los autobuses guiadats, los autobuses articulats o los autobuses extralongs articulats (megabuses) s'utilizan normalament per las linhas urbanas amb de fòrt taus d'empliment.
- Los autobuses escolars son los meteisses, encara que sovent an sonque una pòrta d'entrada e mai de sètis, son d'un sol nivèl amb dos rengs de dos sètis separats per un pichon corredor.
-
- Lo troleibús e autres buses electrics son los meteisses en aparéncia mas son alimentats per un motor electric enluòc d'un motor de combustion intèrna.
- Autobuses especialaments amenatjats:
- D'autobuses son equipats d'una rampa d'accessibilitat a la dintrada de l'autobús, atal una persona que va amb cadièra de ròdas pòt accedir a l'autobús.


text:
Hénouville
Hénouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a mencionat jos la forma latinisée Hainovilla cap a 1060. S'agís d'un nom en -vila, domeni rural, pòble, ne ancià francés, precedit d'un nom de persona coma la majoritat de las toponymes dins -vila. D'après François de Beaurepaire[1], s'agís del nom de persona germanique Haginulfus > Hainulfus, basat en lo tèma Ajan.
Le lieu est mentionné sous la forme latinisée Hainovilla vers 1060. Il s'agit d'un nom en -ville, domaine rural, village, en ancien français, précédé d'un nom de personne comme la plupart des toponymes en -ville. D'après François de Beaurepaire[2], il s'agit du nom de personne germanique Haginulfus > Hainulfus, basé sur le thème Hagin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Beaurepaire, (ISBN 2708400401) Modèl:OCLC


text:
Ars antiqua
En musica medievau, l'Ars antiqua que hè referéncia a l'estil de musica sacrada compausada de cap a las annadas 1170 e 1310.
Aquesta tempsada qu'incluseish l'Escòla de Nosta Dauna de París e son compositors mei coneguts : Léonin e Pérotin. La loa produccion qu'ei constituida de motets e que vedon a néisher la notacion deu ritme, vadut necessària merces a la mecla complèxa de las votz dens los motets.
L'ars antiqua generaument n'incluseish pas la musica seculara deus trobadors, de la medisha epòca, ni deus trouvères e que s'opausa a l'ars nova qui lo succedeish.


text:
Iguanid
Los iguanids (Iguanidae) o igüanas fòrman una familha de reptils mièg-arboricòlas, terrèstres o marins, que se noirisson de vegetals e d'insèctes.
Lo tèrme d'Iguanids deriva del nom vernacular igüana el meteis eissit de l'Arawak, del taino o alara del goaxiro. Se seriá impausat en occitan via lo francés via l'italian[1].
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Aquesta familha compren a l'origina de genres e espècias fòrça nombroses. D'estudis menats per Frost e al. en 1989 e 2001 an afinat lo decopatge d'aquela familha, en reduisent significativament lo nombre de genres incluses. Los autres genres son estats desplaçats dins de familhas separadas (Crotaphytidae, Hoplocercidae, Opluridae, Phrynosomatidae, Polychrotidae, Tropiduridae). Aquesta organizacion novèla es mai o mens acceptada segon los autors. D'unes contunhan doncas d'utilizar la classificacion anciana e aquesta familha pòt doncas èsser presentada amb mai de genres.
Per d'unes autors aquestas familhas son consideradas coma de sosfamilas dels Iguanids, que pòrtan los meteisses noms mas amb una terminason en -nae al luòc de -dae (Crotaphytinae, Hoplocercinae, Oplurinae, Phrynosomatinae, Polychrotinae, Tropidurinae). Dins aquestas classificacions los genres çaijós son doncas acampats dins la familha dels Iguanids e la sosfamilha dels Iguaninae.
Schulte e al. a estudiat en 2003 las relacion filogeneticas entre un grand nombre de genres d'Iguanidae (mas pas totes) çò qu'a conduch a construire un arbre de relacion filogenetica que descrivon la proximitat genetica d'aquestes genres (vejatz aqueste arbre [pdf] sul site de TIGR Reptile Database).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
Los Iguanidae se rencontran principalament sul continent american, tant plan al nòrd coma al sud, e mai sus d'illas avesinantas nombrosas.
Son principalament de vegetarians quitament se se noirisson de còps de pichons invertebrats.
Taxonomia[modificar | modificar la font]
Lista dels genres[modificar | modificar la font]
- genre Amblyrhynchus Bell, 1825 - 1 espècia a las illas Galapagos
- genre †Armandisaurus (atudat)
- genre Brachylophus Cuvier, 1829 - 2 espècias a Vanuatu e a las Fiji
- genre Conolophus Fitzinger, 1843 - 2 espècias a las illas Galapagos
- genre Ctenosaura Wiegmann, 1828 - 14 espècias en America del Nòrd e centrala
- genre Cyclura Harlan, 1825 - 10 espècias a las Antilhas
- genre Dipsosaurus Hallowell, 1854 - 1 espècia en America del Nòrd
- genre Iguana Laurenti, 1768 - 2 espècias en America Centrala e del Sud e a las Antilhas
- genre †Lapitiguana (atudat)
- genre †Pumila (atudat)
- genre Sauromalus Duméril, 1856 - 6 espècias en America del Nòrd
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- los iguanodònts : malgrat la semblança de nom, son de dinosaures, parents dels crocodils e dels ausèls.
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia TIGR : Iguanidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 173863 Iguanidae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Iguanidae (en)
- Referéncia NCBI : Iguanidae (en)
- Referéncia CITES : familha Iguanidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
- Referéncia uBIO : Iguanidae (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fonses documentaris ARKive : Iguanidae (en)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Definicions lexicograficas e etimologicas de Igüana del CNRTL.


text:
Directiva (UE)
Una directiva es un acte normatiu pres per las institucions de l'Union Europèa. Amb los reglaments e las recomandacions, las directivas comunautàrias fan partida del drech derivat de l'Union Europèa.
A la diferéncia d'un reglament comunautari que s'aplica totalament e dirèctament, una directiva dona d'objectius a aténher pels païses membres, amb un delai. Aquel delai permet als govèrns nacionals de s'adaptar a la novèla reglamentacion.
Somari
- 1 Presentacion
- 2 Procèssus d'elaboracion d'une Directiva
- 3 Transposicion
- 4 Mesa en òbra
- 5 Drech europèu e drech nacional
- 6 Aprèp lo Tractat de Roma
- 7 Valor juridica de la directiva non transpausada
- 8 Vigiléncia juridica de las entrepresas
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Vejatz tanben
Presentacion[modificar | modificar la font]
Segon l'article 288 del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas[1], « La directiva liga tot Estat membre destinatari quand al resultat a aténher, tot en daissant a las instàncias nacionalas la competéncia sus la forma e los mejans ». Es a dire que, la directiva es un tèxte adoptat per las institucions de l'Union Europèa que fixa de règlas que los Estats membres devon inclure dins lor drech intèrne (se dich « transposicion » en drech nacional), entre autre per d'actes legislatius o reglementaris. Los Estats dispausan per o far d'un delai de transposicion.
La directiva fixa doncas una tòca d'aténher, mas daissa als Estats la causida dels mejans per i capitar. Al contrari dels reglaments, las directivas son pas d'applicacion dirècta dins lo drech intèrne; demandan una intervencion dels Estats, mas aquela intervencion es pas assimilabla a una mesura de recepcion, coma en drech internacional.
En França coma dins los autres Estats membres, la lei a per objècte d’aplicar una disposicion comunautària dins 60 a 70 % dels cases per de nòu textes[2]. Aquel percentatge deu pasmens provocar d'error. En efècte, la forma de donar a aquela transposicion demòra, segon l'article 288, de la competéncia dels Parlaments e de las autoritats nacionalas. S'agís doncas pas d'una simpla traduccion de normas elaboradas per las institucions comunautàrias e inscritas tal coma son dins lo drech intèrne. Las directivas son de « leis-encastres », segurament obligatòrias sus la tòca perque ligan los Estats membres al subjècte del resultat a aténher, mas son las autoritats nacionalas que definisson la forma d'aquela tòca en drech intèrne.
Procèssus d'elaboracion d'une Directiva[modificar | modificar la font]
Pasmens que la Directiva en definicion siá un acte normatiu del Conselh de l'Union Europèa, las seunas elaboracion e adopcion prenon de temps e son marcadas per mai d'una estapas. Mai d'una institucions intervengan dins aquel procèssus e entre lo "triangle institucionnel" :
Las règlas e las proceduras de decision al sen de l’UE son definidas dins los tractats fondators[3]. En principi, aparten a la Comission de prepausar de nòus actes legislatius europèus e al Parlament e al Conselh de los adoptar. La Comission e los Estats membres se cargan enseguida de los aplicar. La Comission vigila a lor respècte.
Proposicion[modificar | modificar la font]
La Comission Europèa, composada dels comissaris nomenats pels Estats membres, elabora e adopta una proposicion de directiva que somet al Conselh de l'Union Europèa e al Parlament Europèu.
Elaboracion[modificar | modificar la font]
La proposicion de la Comission segís alara en general, doas vias parallèlas per que siá presentada al Conselh de l'Union Europèa d'un costat e del Parlament Europèu d'autre costat.
- La via del Conselh: un grop de trabalh, compausat de representants dels païses membres o de lors ministèris, prepara lo tèxte. Enseguida es estudiada pel Comitat dels representants permanents o COREPER abans d'èsser inscrit a l'òrdre del jorn de la reünion del Conselh de l'Union Europèa.
- La viá del Parlament: una de las comissions del Parlament estudia la proposicion de la Comission. Un rapòrt es redigit per un raportaire e lo tèxte es inscrit a l'òrdre del jorn del Parlament.
Adopcion[modificar | modificar la font]
Eventuelament pel Parlament europèu[modificar | modificar la font]
Alara que la Directiva es un acte normatiu del Conselh de l'Union Europèa, seguent lo domèni tractat, lo Parlament Europèu, compausat dels representants dels ciutadans de l'Union, a mai o mens de poder d'intervencion dins l'adopcion d'una directiva. Las tres principalas proceduras a disposicion son:
- la consultacion: lo Parlament pòt adoptar, rebutar o demandar l'amendament de la proposicion de la Comission;
- l’avís conforme: la Parlament pòt adoptar o rebutat en blòc la proposicion de la Comission mas pòt pas demandar d'amendament;
- la codecision: lo Parlament fan mai que donar son avís mas es associat al Conselh dins l'elaboracion del tèxte. Malgrat la mesa en plaça de la procedura de codecision, lo Conselh dels ministres, compausat dels ministres dels govèrn dels Estats membres, demòra l'organ decisionari suprèm de l'Union.
Sistematicament pel Conselh de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Lo Conselh de l'Union Euromèa, compausat de ministre de cada Estat membre, examina lo tèxte que li es prepausat. Seguent lo domèni tractat e la procedura seguida, pòt o deu prene compte de l'avís del Parlament. Un còp adoptat pel Conselh, lo tèxte ven una Directiva europèa al sens pròpri del tèrme.
L'estapa seguenta es la transposicion.
Transposicion[modificar | modificar la font]
En general, la directiva fixa lo delai al tèrme que la legislation transpausada deu èsser adoptada. La transposicion e l'aplicacion (implementacion) devon pas èsser confondudas. L'implementacion visa pas sonque la transposicion formala mas toras las mesuras que concorrisson a la mesa en òbra efectiva de la directiva (informacion, formacion, incitacion, mesa en òbra de sanccions administrativas, civilas e penalas, eca.).
Las mesuras nacionalas devon èsser notificadas a la Comission dins los delais requesits. Una procedura especiala de Notificacion Assistada per Ordinator foguèt mesa en plaça a aquel efècte.
Los retards de notificacion an un impacte negatiu sus l'armonizacion de las leis, la realizacion del marcat unic, la proteccion dels ciutadans e de l'environament la legislacion transpausada tòca a l'òrdre public. De fach, lo retard o l'abséncia de transposicion d'una directiva permet entre autres als requerents privilegiats (institucions e Estats membres) d'engatjar un recors en caréncia o en responsabilitat contra de l'Estat mancant.
La manca d'armonie de la legislacion transpausada amb la directiva es sanccionada per las jurisdiccions europèas coma fasent prejudici a l'objectiu perseguit per la directiva. Aquò concerna subretot la liura circulacion dels produichs e servicis, per que de diferéncias de legislacion amagant sovent d'« obstacles als escambis ». Dins l'avís 3/2005[4], la Cort dels Comptes Europèa nota que la transposicion d'una directiva será incorrècta s'es pas conforma a la directiva d'origina: « Quitament s'aquel objectiu foguèt atengut per gaireben totas las modificacions prepausadas, la Cort observa que, sus mai d'un punts, la transposicion de la directiva manca de coeréncia, entre autre pel fach:
- de l’utilizacion de tèrmes o de definicions diferents d'aqueles figurant dins la directiva, e aquò sens cap de justificacion;
- d’una transposicion incomplèta de qualques disposicions;
- d’una transposicion erronèa de la directiva;
- de l’introduccion de tèrmes o d’elements que son pas prevists dins la directiva;
- d’una transposicion efectuada sens que lo contèxte comunautari siá pres en consideracion;
- de contradiccions dins la quita directiva. »
S'un Estat membre adopta pas una legislacion compatibla, la Comission Europèa pòt pledejar contra el. La sanccions pòdon costat car e son frequentas. Al 1èr de mai de 2008, èra 1 298 las proceduras d'infraccion dubertas contra los Estats membres (voir le Marcas del Mercat interior.
Mesa en òbra
Un còp mesas en vigor, se sap que las leis son pas totas aplicadas de biais satisfasent. Est la rason que las directivas mai recentas ensajan d'enonciar d'indicators mesurablas e escalonats dins lo temps per assugurar lar mesa en òbra efectiva. Aquela practica es plan remarcabla dins lo domèni de l'environament.
Per aténher aqueles objectius, los Estats membres son confrontats al problèma du còdt de la legislacion per lor economia. La conformitat presenta mai sovent d'avantatges plan superiors als inconvenients mas de diferéncias d'eficiéncia dins l'aplication de las leis existentas. Atal s'obsèrva que lo còst d'implementacion de las leis varia sensiblament d'un Estat a l'autre. Segon la Comission, lo còst annadièr d'implementacion als Païses Basses pòt èsser considerat coma representatiu (3,5 % del PIB - Com 2006 - 691).
Per melhorar la situacion e escampilhar las melhoras practicas, la Comission lancèt lo programa « legiferar melhor » que se prepausa de mermar sensiblament los còsts d'implementacion non justificats: « Gaireben totes los còsts preovocats per la legislacion pòrtan suls investiments (per exemple installacion d'équipament de seguritat) necessaris per se conformar a la lei. Mas existís d'autres còsts de caractèr administratiu, coma aqueles provocats per l'obligacion de far rapòrt sus tala o mai activitat. Aqueles còsts devon èsser mermats pasmens sens comprometre la realizacion dels objectius de la legislacion. L'experiéncia dels Estats membres mòstra que las autoritats publicas pòdon far fòrça per mermar las cargas administrativas injustificadas degudas a la legislacion – s'estima que los beneficis economics d'una tala accion correspondent a un augment del PIB podent aténher 1,5 %, o fins a 150 miliard d'èuro » (Com 2006 -689). La Comission es assignada l'objectiu ambiciós de mermar d'un quart aquelas despensas injustificadas d'aquí 2012. Aquel objectiu aviá estat enonciat abans la Crisi de 2008. Per gaireben totes los decidaires europèus, es clar a l'ora d'ara qu'aqueles objectius devos èsser despassadas e que la question de la melhorar dels procèssus de decision e de mesa en òbra ven una prioritat de primièras.
Drech europèu e drech nacional
L’Union eissida dels tractats, juridicament parlant, fa pas de leis e los seus actes an de valor legala qu’un còp transpausada o mesa en òbra per las institucions nacionalas. En efècte, seguent la lettra dels tractats, una directiva comanda a d'institucions (de l'Union o dels Estats membres) e non pas als individús (ròtle de la lei), en fixant d'« objectius » que ligam los Estats membres « suls resultats a aténher ». Nombre de directivas establisson pasmens a l'ora d'ara de règlas en detalh, concebudas per èsser dirèctament transpausada dins la lei nacionala.
Mas, la natura juridica de l’Union europèa cambièt progressivament. Se factors convergèron per afirmar la primautat del drech comunautari sus aquel dels Estats membres.
Cap de jurista pòt tornar sus la primautat de las constitucions nacionalas suls tractats aprèp los dos arrèsts Van Gend en Loos e Costa contra ENEL de la Cort de Justícia Europèa afirmant que « la comunautat constituís un novèl òrdre juridic de drech internacional, al profèit que los estats an limitat, pasmens que dins de domènis restrenchs, lors drechs sobeiran »[5] e que « l'article 12 du tractat instituent la CEE produch d'efèctes imediats e provòa pel compte dels justiciablas de drechs individuals que las jurisdiccions intèrnas devon salvagardar ». Seguèt aprèp una abséncia de reaccion dels Estats membres, dins un contèxte europèu que la question aviá encora pauc de portada practica. Puèi en 1998 (arrèst Sarran[6]), lo Conselh d'Estat francés afirmava la primautat de la constitucion francesa[7]. Pasmens, l'article 88-1 de la [[constitucion francesa|Consticution dispausa que « La Republica participa a las Comunautats europèas e a l'Union europèa, constituidas d'Estats qu'an causits liurament, en vertut dels tractats que los an instituidas, d'exercir en comun calcunas de las seunas competéncias », e l'article 55 afirma que « Los tractats o acòrdis regularament ratificats o aprovats an, dempuèi lor publicacion, una autoritat superiora a aquela de las leis, levat, per cada acòrdi o tractat, de la seuna applicacion per l'autre partida. » Atal, lo Conselh constitucional jutja que « la transposicion en drech intèrne d'una directiva comunautària resulta d'una exigéncia constitucionala que poiriá pas èsser fach obstacle sonqu'en rason d'una disposicion expressa »[8] contrari de la Constitucion »[9]. E, dins une decision mai tardièra, declara: « la transposicion d'una directiva sauriá pas anar contra una règla o un principi inerent a l'identitat constitucionala de França, levat a çò que lo constituent i aja consentit »[10]. Enseguida, lo Conselh d'Estat declara dins una decision de 2007 qu'est del seu ressòrt dins l'encastre de la contestacion d'una directiva « d'examinar dirèctament la constitucionalitat de las disposicions reglamentàrias contestadas »[11] dins lo cas o cap de legislacion comunautària aparava ja las disposicions e principis defenduts per la Constitucion francesa, invocats per contestar la directiva.
Dins aquel cadre incertan, se pòr s'interrogar sus l'autoritat juridica d'una directiva europèa al respèste de la quita constitucion, la superioritat al respècte de la lei essent aquerida. En efèxte, en França, las directivas europèas trapant lor legitimitat dirèctament al sen de la constitucion (lor donant atal un estatut potencialament constitucional), que se passeriá se de clausulas d'una directiva dintran en contradiccion amb de disposicions constitucionalas? Aquò despendriá de la natura d'aquelas disposicions, « expressas »[12] o non, o encora dels principeis inerents a l'« identitat constitucionela de França »?
Aprèp lo Tractat de Roma[modificar | modificar la font]
L'article 288 TFUE dispausa que « la directiva liga tot Estat membre destinatari sul resultat a aténher tot en daissant a las instàncias nacionalas la causida sus la forma e los mejans ». S'agís d'una vertadièra obligacion de resultat, qu'es pas totjorn respectada pels Estats membres. La Cort de Justícia de l'UE reconeis alara que las directivas an un « efècte dirèste ». Presas pel Conselh o la Comission, las directivas devon èsser publicadas al Jornal oficièl de l'UE (JOUE)[13].
Valor juridica de la directiva non transpausada[modificar | modificar la font]
Las directivas venent totjorn mai precisas se pausèt la question de la valor juridica al delá de letra dels tractats. Los particulars pòdon ne beneficiar s'aquelas 4 condicions sont reünidas:
- lo delai de transposicion es passat;
- que la trasposicion siá marrida;
- la directiva compòrta de disposicions claras, precisas e incondicionalas (segon la CJUE);
- es invocada per un particular contra l'Estat (efècte dirècte ascendant).
Posicion de la CJUE[modificar | modificar la font]
La Cort de Justícia Europèa comencèt per creisser lor valor juridica en admetent lor efècte dirècte amb los seus arrèsts Franz Grad c/ Finanzamt[14] e Van Duyn[15]. Tanben admetèt que los justiciables pòscan se ne prevaler en l'abséncia de transposicion (o aprèp une directiva mal transpausada) jos qualques conditions:
- la directiva deu d'en primièr èsser clara, es a dire que pausa une obligacion de far o de far pas (arrèst),
- enseguida, deu èsser precisa, es a dire que necessita pas de règlament d'applicacion,
- Fin finala, deu tanben èsser incondicionala es a dire que será pas dirèctament invocable qu'al tèrme del delai de transposicion.
Posicion del Conselh d'Estat francés[modificar | modificar la font]
La jurisprudéncia Cohn-Bendit[modificar | modificar la font]
Lo Conselh d'Estat refusèt aquela evolucion amb l'arrèst Cohn-Bendit del 22 de decembre de 1978 en decident que las directivas comunautàrias « pòdon pas èsser invocadas al sosten d'un recors dirigit contra un acte administratiu individual levat tota contestacion sus la legalitat d'aquelas mesuras reglementàrias presas per se conformar a aquela directiva »[16].
Enseguida nuancièt fòrça la seuna decision en admetent l'efècte dirècte de la directiva dins fòrça ipotèsas, per finir per trobar (en contradiccion amb la jurisprudéncia Cohn-Bendit) la possibilitat pel justiciable de se prevaler de las disposicions d'una directiva non transpausada[17].
Los temperaments[modificar | modificar la font]
Le Conselh d'Estat distrièt segon la natura de l'acte atacat, reglementari o individual.
Pels actes reglamentaris[modificar | modificar la font]
- Se pòt prendre d'actes contraris als objectius de la directiva abans l'expiracion del delai,
- L'absencia de transposidion dins los delais es illegala,
- Aquela abséncia de transposicion engatja la responsabilitat de l'Estat (arrèst SA Arizona Tobaco Products del Conselh d'Estat del 28 de febrièr de 1992[18] que seguís l'arrèst Andréa Francovich c/ Italie del 19 de novembre de 1991 de la CJUE[19]).
Pels actes individuals[modificar | modificar la font]
- L'Estat francés pòt se prevaler d'una directiva non transpausada (arrèst Lilly france del Conselh d'Estat[20]).
- La jurisprudéncia Cohn Bendit[21] refusèt l'invocabilitat d'una directiva non transpausada contra un acte individual. Mas en aplicant la teoria de l'excepcion d'illegalitat, lo Conselh d'Estat annula pasmens en se fondant sus l'acte reglamentari sul fondament que foguèt pres l'acte individual. Tanben foguèt aplicada aquela teoria en l'abséncia del tèxte, en sanccionant un estat del drech o una jurisprudéncia.
Lo cambi de la jurisprudéncia Perreux[modificar | modificar la font]
Per un arrèst del 30 d'octobre de 2009[22] , lo plen del contencós del Conselh d'Estat decidiguèt que « tot justiciable pòt se prevaler, amb lo sosten d’un recors dirigit contra un acte administratiu non reglementari, de las disposicions precisas e incondicionalas d’una directiva, quand l'Estat a pas pres, dins los delais impartits per aquela, las mesuras de transposicion necessàrias. »
Vigiléncia juridica de las entrepresas[modificar | modificar la font]
Las entrepresas europèas fan generalament una vigiléncia regulara sus las directivas en cors o a venir.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
References[modificar | modificar la font]
- ↑ Ancian 249 TCE
- ↑ Chifra estimat pel secretariat general del govèrn [pdf] « À armes égales », rapòrt al Primièr ministre, julhet de 2006, p. 29.
- ↑ (fr) Traitat sus l'Union Europèa, Tractat instituent la Comunautat europèa, Tractat instituent la Comunautar europèa de l'energia atomica.
- ↑ (fr)Tèxte integral
- ↑ O encara: « lo transferiment operat pels estats, de lor òrdre juridic intèrne al profèit de l'òrdre juridic comunautari, dels drech e obligacions correspondent a la disposicions del tractat, provòca doncas una limitacion definitiva de lors dreches sobeirans contra que sauriá pas prevaler un acte unilateral ulterior incompatibla amb la nocion de comunautat ».
- ↑ Consultar sus (fr) Conselh d'Estat, Legifrance o Conselh Constitucional
- ↑ « Considrrant que se l'article 55 de la Constitucion dispausa que los tractats o acòrdis reguliarament ratifiicats o aprovats an, dempuèi lor publicacion, una autoritat superiora a aquela de las leis levat, per cada acòrdi o tractat, de son aplicacion pdr l'autra partida, la supremacia atal conferida als engatjaments internacionals s'applica pas, dins l'òrdre intèrne, a las disposicions de natura constitucionala ».
- ↑ dispExpresse" Es a dire citadas clarament e explicitament dins la Constitucion, la jurisprudéncia del Conselh essent exclusa, cf. (fr)comentari, [pdf] quasèrn n°17 del Conselh constitucional
- ↑ Decisions n°2004-496 DC del 10 de junh de 2004 (Legifrance) e n°2004-498 DC del 29 de julhet de 2004 (Legifrance)
- ↑ Conselh Constitucional o Legifrance
- ↑ Conselh d'Estat o Legifrance
- ↑ "dispExpresse"
- ↑ art. 297 TFUE
- ↑ Tèxte sus EUR-Lex
- ↑ Tèxte sus EUR-Lex
- ↑ name="CE11604" CE, ass., 22 déc. 1978, Min. int. c/ Cohn-Bendit : Rec. CE 1978, p. 524 / Decision n°11604 sus Conseil d'État ou Legifrance
- ↑ "CE298348" CE, ass., 30 oct. 2009, n°298348, Modèl:Mme / Consultar sus Conselh d'Estat o Legifrance
- ↑ Decision n°87753 sus Conselh d'Estat o Legifrance
- ↑ Arrèst sus EUR-Lex
- ↑ Consulter sur Conselh d'Estat o Legifrance
- ↑ "CE11604"
- ↑ "CE298348"


text:
Joan Carles I d'Espanha
Lo rei Joan Carles I d'Espanha (var. Joan Charles I) (en castelhan : Juan Carlos I de Borbón y Borbón), nascut a Roma lo 5 de genièr de 1938, foguèt rei d'Espanha de 1975 a 2014.
Las institucions oficialas emplegan generalament per lo designar son nom en castelhan Juan Carlos I dins totas las lengas estrangièras en Espanha, mentre que son nom siá aisidament tradusible dins totas las lengas d'Euròpa. Aqueste nom s'es anuèit impausat pertot dins l'usatge. Ça que la, en occitan/catalan, basc e galèc, s'emplegan respectivament los noms Joan Carles I, Joan Karlos I.a e Xoán Carlos I.
Es lo filh de Joan de Borbon e de María de las Mercedes de Borbón y Orleans. Del costat de son paire, Anfós XIII es son grand e Victoria Eugenia de Battenberg sa granda. Del costat de sa maire, Don Carlos de Borbón-Doas Sicílias e son grand e Luisa de Orleans sa granda.
Es l'espós de la reina Sofia.
Es lo paire d'Elena de Borbon, de Cristina de Borbon e del rei Felip VI.


text:
Huillé
Huillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat angevine se situa en lo Baugeois, al nòrd-es de Angieus.
Cette commune angevine se situe dans le Baugeois, au nord-est d'Angers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Jos la monarchie
Situat sus la via de comunicacion entre Tiercé e Durtal d'una part, e lo camin de Beauvau per un bac sul Loir d'autra part, Huillé es un bourg agricòla amb activitats de cultura, ramaderia, e viticole. Las traces escrichas de l'istòria de Huillé prenon naissença en los documents ligats als bens de la glèisa; se pas senhal cap de traça celtique en aqueles luòcs. La glèisa paroissiale aperteniá a la abbaye de St Serge a Angieus #qu'establís a l'oèst del bourg un prieuré dédié a St-Jean-Baptiste. Célestin Pòrt[1] cita la lista de las prieurs de 1130 a 1773. Lo prieuré a cessat la siá activitat a la Revolucion e a #èsser vendut amb los bens nacionales lo 27 de mai de 1791. A Modèl:La s-, lo prieuré s'estendiá cap a Daumeray fins a la Cardière (uèi la Gardière) e la Buinière, e possedissiá los molins de Huillé e los Molins Nòus sus Lézigné. La granja actuala del Prieuré (los ancians disián la Prieulée) correspond a la ancià prieuré[1].
A despart los bens de la glèisa, lo territòri i aviá partejat entre doas distincions, aquela del castèl de Huillé, separada del prieuré pel ruisseau Amor, e aquela del Plessis-Greffier. A Modèl:La s2-, la glèisa possedissiá 20 % del sòl de la parròquia, la noblesa 25 %, la borgesiá 41 % e las paysans 14 %. Los mai polidas agudas avián establit en métairies e logadas a grangers. Los closeries, mai pichonas e mai nombrosas, avián logat a granja o a mitat. Lo closier podiá possedir tot o part de la ramaderia, o res del tot, en aquel cas, vendiá » la siá fòrça de trabalh al proprietari (#que trucava mèstre) contra lo drech de survivre. Los artesans e de comerçants possedissián o logavan sovent tanben un tròç de tèrra #que conreaven o fasián conrear per un jornaler. Aquelas tèrras avián trucat de tèrras volants[1].
- La revolucion
La municipalité i aguèt format lo 31 de genièr de 1790, l'escrutinh en essent presidit pel syndic de la parròquia, Godefroy Lejeune de Créquy de Furjon, châtelain del Plessis Greffier (capitani a la jubilacion). Lo cònsol #èsser Pierre Plessis, tonnelier, remplaçat l'an 1791 per Etienne Claude dicha Beaufort, Godefroy Lejeune de Furjon en demorant fiscala de la comuna[1].
- La Chouannerie
Los Chouans an marcat lo sieu passatge sus la municipalitat de Huillé en los ans 1795-96.
- Lo 19 d'abril de 1795, eles fusillent als Marionnières Guillaume Mortrieux, ancià oficiar municipal, e Nicolas Sourcillier de Durtal,
- lo 27 d'abril, meton lo fuòc a la glèisa e menaçan de incendiar lo bourg,
- lo 6 de genièr de 1796, an estonat e massacrés al castèl de la Ròca-Jacquelin de Daumeray
- lo 15 de març, aucisson Renascut Minada a las Chenelleries,
- lo 3 de junh, eles fusillent Laurent Miseray (polit-fraire de René Minada) en lududes al bourg.
S'agís ailà d'execucions siá de oponents, siá de personas reticents a la enrôlement de fòrça, per l'exemple. Aqueles defalhiments an consignat en los registres municipales de l'epòca, sens referéncia a las causas de la mòrt[1].
- Memòria dels òmes
- Al mièg de la Modèl:S-, Huillé comptava un forner, un épicier, un maréchal ferrant, un charron, un perruquer, un estanc, almens cinc bistrots e una societat de ròda de fòrt.
- Huillé conreava antany Lo canabàs destinat a la fabricacion de las cordages. Los fagots de canabàs avián mes a rouir en lo Loir, al molin de Chaufour. Lo rouissage permetiá de décomposer la pulpe de la tige per pas conservar que la fibra. Los fagots avián bloquejat contra gròssas pèiras en lo riu, al nivèl del abreuvoir. Aquelas pèiras son encara visiblas.
- Senhor Bodard, instituteur public en los ans 1950-60 disiá aver-i vist la sortida de sosterranh #qu'existís dins lo castèl de Huillé. I auriá un passatge #que condusís dins lo castèl del Plessis-Greffier e un autre #que connècta lo Prieuré.
- Los fraires #qu'anavan a pè del prieuré al bourg de Huillé manlevavan lo camin de la Charnasserie (expedís uèi Molins Nòus) e remontavan en lo bourg en longeant los murs del castèl pel camin dich de Sants-Parents.
- Sous la monarchie
Situé sur la voie de communication entre Tiercé et Durtal d'une part, et le chemin de Beauvau par un bac sur le Loir d'autre part, Huillé est un bourg agricole avec des activités de culture, élevage, et viticole. Les traces écrites de l'histoire de Huillé prennent naissance dans les documents rattachés aux biens de l'église; on ne signal aucune trace celtique en ces lieux. La glèisa paroissiale appartenait à l'abbaye de St Serge à Angers qui établit à l'ouest du bourg un prieuré dédié à St-Jean-Baptiste. Célestin Port[1] cite la liste des prieurs de 1130 à 1773. Le prieuré a cessé son activité à la Révolution et a été vendu avec les biens nationaux le 27 mai 1791. Au Modèl:S-, le prieuré s'étendait vers Daumeray jusqu'à la Cardière (aujourd'hui la Gardière) et la Buinière, et possédait les moulins de Huillé et les Moulins Neufs sur Lézigné. La ferme actuelle du Prieuré (les anciens disaient la Prieulée) correspond à l'ancien prieuré[1].
À part les biens de l'église, le territoire était partagé entre deux seigneuries, celle du château de Huillé, séparée du prieuré par le ruisseau Amour, et celle du Plessis-Greffier. Aux Modèl:S2-, l'église possédait 20 % du sol de la paroisse, la noblesse 25 %, la bourgeoisie 41 % et les paysans 14 %. Les plus belles tenues étaient établies en métairies et louées à des fermiers. Les closeries, plus petites et plus nombreuses, étaient louées à ferme ou à moitié. Le closier pouvait posséder tout ou partie du bétail, ou rien du tout, dans ce cas, il « vendait » sa force de travail au propriétaire (qu'il appelait maître) contre le droit de survivre. Les artisans et commerçants possédaient ou louaient souvent aussi un morceau de terre qu'ils cultivaient ou faisaient cultiver par un journalier. Ces terres étaient appelées terres volantes[1].
- La révolution
La municipalité fut formée le 31 janvier 1790, le scrutin étant présidé par le syndic de la paroisse, Godefroy Lejeune de Créquy de Furjon, châtelain du Plessis Greffier (capitaine à la retraite). Le maire fut Pierre Plessis, tonnelier, remplacé en 1791 par Etienne Claude dit Beaufort, Godefroy Lejeune de Furjon demeurant procureur de la commune[1].
- La Chouannerie
Les Chouans ont marqué leur passage sur la commune de Huillé dans les années 1795-96.
- le 19 avril 1795, ils fusillent aux Marionnières Guillaume Mortrieux, ancien officier municipal, et Nicolas Sourcillier de Durtal,
- le 27 avril, ils mettent le feu à l'église et menacent d'incendier le bourg,
- le 6 janvier 1796, ils sont surpris et massacrés au château de la Roche-Jacquelin de Daumeray
- le 15 mars, ils tuent René Minée aux Chenelleries,
- le 3 juin, ils fusillent Laurent Miseray (beau-frère de René Minée) chez lui au bourg.
Il s'agit là d'exécutions soit d'opposants, soit de personnes réticentes à l'enrôlement de force, pour l'exemple. Ces décès sont consignés dans les registres municipaux de l'époque, sans référence aux causes de la mort[1].
- Mémoire des hommes
- Au milieu du Modèl:S-, Huillé comptait un boulanger, un épicier, un maréchal ferrant, un charron, un coiffeur, un bureau de tabac, au moins cinq bistrots et une société de boule de fort.
- Huillé cultivait autrefois le chanvre destiné à la fabrication des cordages. Les fagots de chanvre étaient mis à rouir dans le Loir, au moulin de Chaufour. Le rouissage permettait de décomposer la pulpe de la tige pour ne conserver que la fibre. Les fagots étaient bloqués contre des grosses pierres dans la rivière, au niveau de l'abreuvoir. Ces pierres sont encore visibles.
- Monsieur Bodard, instituteur public dans les années 1950-60 disait avoir vu le départ de souterrain qui existe au château de Huillé. Il y aurait un passage qui conduit au château du Plessis-Greffier et un autre qui relie le Prieuré.
- Les moines qui allaient à pied du prieuré au bourg de Huillé empruntaient le chemin de la Charnasserie (aujourd'hui route des Moulins Neufs) et remontaient dans le bourg en longeant les murs du château par le chemin dit de Saints-Pères.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cport1978.


text:
Germigny-des-Prés
Germigny-des-Prés es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al Nòrd de la Loire, entre Châteauneuf-sus-Loire a l'Oèst e Sant-Benoît-sus-Loire a l'Èst.
Lo sieu territòri a traversat per la rota départementale 60 e pel riu Bonnée, afluent de la Loire #que se tira en lo fleuve a Germigny-de detlos-Prés.
La commune est située au Nòrd de la Loire, entre Châteauneuf-sur-Loire à l'Ouest et Saint-Benoît-sur-Loire à l'Est.
Son territoire est traversé par la route départementale 60 et par la rivière Bonnée, affluent de la Loire qui se jette dans le fleuve à Germigny-des-Prés.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s, Germigny protegissiá la « villa » de Théodulphe, abbé de Sant-Benoît-sus-Loire e réformateur de la Bible amb Alcuin. Lo oratoire es tot #çò que demòra del sojorn.[ref. necessària]
Au Sègle IX, Germigny abritait la « villa » de Théodulphe, abbé de Saint-Benoît-sur-Loire et réformateur de la Bible avec Alcuin. L'oratoire est tout ce qui reste de la demeure.[ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee=45153


text:
Valentín Gómez Farías
José María Valentín Gómez Farías[1] (n. lo 14 de febrièr de 1781 a Guadalajara, Jalisco; m. lo 5 de julhet de 1858 a la Ciutat de Mexic) foguèt president de Mexic en divèrsas escasenças pendent los decènnis de 1830 e 1840, intercalant-s'amb Antonio López de Santa Anna.
Lo primièr govèrn de Santa Anna de 1833 a 1836 foguèt una victòria temporala dels liberales mexicanes. Pendent lo sieu primièr mandat, totun, portava solament lo títol, mas exercissiá pas gaire la carga, e lo govèrn se trobava en mans del vice-president Valentín Gómez Farías, mentre lo president residissiá a la siá finca a Veracruz.
Per'mor de prevenir los còps d'Estats e limitar l'influéncia de l'armada, pendent la siá administracion, Gómez Farías ne redusiguèt lo nombre de soldats, e aboliguèt los privilègis qu'exclusián los militars dels jutjaments civils. Los atacs al Glèisa Catolica Romana s'agravèron. En seguir los modèls de reforma dels monarcas de l'ostal dels Borbons pendent l'epòca coloniala, Gómez Farías provèt de limitar lo poder politic e economic de la Glèisa Catolica. Al començament, aconselhèt lo clergat de limitar lo contengut de lors sermons a tèmas religioses e a n'exclure los comentaris politics. Aquela òrdre provoquèt pas cap de reaccion dels conservadores, que causa los sieus conselhièrs principals pressionèron per el lo Congrès per aprovar una sèria de leis anticlericalas. La primièra èra secularizar l'educacion mexicana. L'Universitat de Mexic, la majoritat dels professors que n'èran de sacerdòts, foguèt barrada e reorganizada. Posteriorament, Gómez Farías organizèt d'escòlas laicas, las qu'educarián a una generacion de liberales futurs, coma Benito Juárez e Melchor Ocampo.