text:
Chenôves
Chenôves es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1164, lo Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França, confirma per una bulle, o benefici de la curació a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[1].En 1232, un acòrdi interven entre lo comte Jean de Châlon e lo Abbaye de Sant-Martin de Autun en çò que tanh a la juridiction de Bragny e de Chenôves[2].
Cap a 1500, lo prieur de Bragny, adreça una carta a Tristan de Salazar; abbé commendataire del Abbaye de Sant-Martin de Autun per lududes far part #que se li cal pas pas revocar la affranchissement dels abitants de Chenôves qu i aguèt fach contra 300 escus[3].
En 1164, le Pape Alexandre III, alors réfugié en France, confirme par une bulle, le bénéfice de la cure à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[4].En 1232, un accord intervient entre le comte Jean de Châlon et l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun au sujet de la juridiction de Bragny et de Chenôves[5].
Vers 1500, le prieur de Bragny, adresse une lettre à Tristan de Salazar; abbé commendataire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun pour lui faire part que l'on ne doit pas révoquer l'affranchissement des habitants de Chenôves qu fut fait contre 300 escus[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N° XVIII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°XLVII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XIII, supplément.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N° XVIII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°XLVII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XIII, supplément.


c: text/html

text:
Ribozim
Un ribozim es una molecula d'ARN amb capacitat catalitica. Lo tèrme de ribozim deriva de la combinason dels mots enzim d'acid ribonucleïc.
Los ribozims son de moleculas d'ARN qu'an la capacitat d'agir coma catalisadors, es a dire d'accelerar de reaccions de forma especifica. Coma los enzims proteïcs, possedisson un centre actiu que se jonh especificament a un substrat e que facilita sa conversion en un produch. Los ribozims son mens versatils que los enzims proteïcs.
Fòrça ribozims son d'introns amb capacitat d'autotractament, es a dire que son capables de s'autoeliminar en jonhent los dos exons adjacents. Los introns autoactius son singulars dins lo sens que normalament agisson sonque un còp e pèrdon lor activitat, e doncas satisfàn pas a totas las condicions que definisson un catalisador.
S'es descrich de ribozims dins los virus, los procariòtas e los eucariòtas.
I a de ribozims implicats dins divèrsas reaccions cellularas importantas; cal senhalar entre elas lo tractament o maduracion de l'ARN e la sintèsi de proteïnas (una de las moleculas d'ARNr de compausantas del ribosòma catalisa la reaccion de transpeptidacion, o union dels aminoacids).
La descobèrta d'aquestas moleculas d'ARN amb capacitat catalitica, o ribozims, nos fa lutz sus l'origina de la vida. Podèm pensar que los precursors de la vida foguèron de moleculas d'ARN, o semblantas, amb capacitat de s'autoreplicar. Aquestas ipoteticas replicasas d'ARN aurián evoluit fins a èsser a l'origina de la cellula.
Aquestas proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc foguèron descobèrtas per Thomas Cech e Sidney Altman que recebèron lo Prèmi Nobel de Quimia en 1989.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Acid fosforic
L'acid fosforic tanben conegut coma acid ortofosforic es un compausat quimic de formula H3PO4.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
L'anion associat amb l'acid fosforic se nomena ion de fosfat, e es fòrça important en la biologia, mai que mai en los compausats derivats dels sucres fosforilats, coma l'ADN, l'ARN e l'ATP. L'acid fosforic a un aspècte liquid transparent, legerament jaunit. Normalament, l'acid fosforic s'estoca e se distribuissi en solucion. S'obten mejançant lo tractament de ròcas de fosfat de calci amb acid sulfuric, filtrant mai tard lo liquid en resultant per poder extraire lo sulfat de calci. Una autra forma d'obtencion consistís en cremar de vapors de fosfòr e tractar l'oxid en resultant amb vapor d'aiga. L'acid es fòrça util al laboratòri, per de qu'a una nauta resisténcia a l'oxidacion, la reduccion, e a l'evaporacion.


text:
Efèctes especials
Lo tèrme d’efèctes especials designa l'ensems de las tecnicas utilizadas al cinèma per crear l’illusion d’accions e simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'esxistisson pas dins la realitat o que poirian gaire èsser preses al moment del filmatge.
Principis[modificar | modificar la font]
Popularizats pels films fantastics de sciéncia-ficcion e de catastròfa, los eèctes especials utilizan diferents processus en rapòrt a l’imatge e al son: sintèsi d'imatge 3D, tractament numeric, maquètas, animacion imatge per imatge, ralentit e accelerat, maquilhatge, efèctes sonors, ea. Se podon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en postproduccion), o per la mèscla d'ambedos.
Los cineastas utilizan los efèctes especials per de besonhs diverses:
- Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, eca.)
- Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (monstres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, eca.)
- Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, violéncias, catastròfa naturala, scèna d'action, eca.)
Aqueles efèctes devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efèctes especials mostrariá lo « maravelhós » ont tot es possible, coma dins las dessenhs animats per exemple, e perdrián de realisme als espectators.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras illusions visualas venon de las lantèrnas magicas e als praxinoscòpis, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efèctes especials se desvolopèron. Lo prestidigitator Georges Méliès, davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efèctes d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).
Al meteis temps, en espanha Segundo de Chomón utilizèt de processus semblables, e d'autres tecnicas, per exemple filmar del naut fasent creire que la camèra es posada al sol, permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc Charley Bowers utilizèt fòrça d'efèctes especials, coma las animacions d'objèctes imatge per imatge.
En 1914, l’invencion del rotoscòpi pels fraires Dave e Max Fleischer, que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la retòca e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.
Los cineastas de l'expressionnisme alemand adoptèron lèu los efèctes especials, que donèron l'identitat a de films coma Metropolis de Fritz Lang (1927) o Faust de F. W. Murnau (1926).
En 1933, lo film King kong de Cooper e Schoedsack utiliza dos tipes d'efèctes especials: l’animacion en volum e la surimpression pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’animatronic, una tecnica que consistís a animar une creatura robotizada per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels dinosaures de Jurassic Park en 1993.
Dins l’Òme invisible de James Whale, (1933), es lo precessus del « ecran contra ectan » qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’incrustacion, l’un dels principals progrès dels efètes especials.
Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per tractament numeric) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del matte painting) e l’utilizacion de maquètas.
Efèctes especials mecanics[modificar | modificar la font]
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.
L’exemple mai espectacular es 2001, una odissèa de l'espaci, de Stanley Kubrick, qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de Cosmos 1999 a Star Wars. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, John Dykstra desvelopèt lo Dykstraflex dins lo filmatge de Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl. Creèt aprèp amb George Lucas los estudiós ILM.
Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son Jim Henson e Frank Oz (creators del Muppet Show) que faguèron viure de personatges coma Dark Crystal e Yoda dins Star Wars, episòdi V : L'Empire contraataa.
Fin finala, lo maquilhatge e la creacion de costums originals son sovent associats als efèctes especials.
Efètes especials numerics[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels ordinators e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins Tron (Steven Lisberger, 1982) e dans The Last Starfighter (Nick Castle, 1984).
Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo morphing, utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins Willow (Ron Howard, 1988), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a Louison (Dominique Pinon) dins Delicatessen (Jean-Pierre Jeunet e Marc Caro, 1991).
Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (Alien IV) o la Buf Compagnie (Matrix Reloaded, Harry Potter e la Copa de fuòc, Spider-Man 3). Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma Peter Jackson dins la trilogia del Senhor dels Anèls, que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.


text:
Beaufort-sur-Doron
Bôfôrt en arpitan (Beaufort en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat portava lo nom de Luce, Lucia Modèl:S- del nom d'una villa romaine. De contunh #prene lo nom de la parròquia a Modèl:La s-, Santa-Maxime. La municipalitat pren lo nom de Belfòrt en 1225. De contunh, evoluciona en Villa Sti Maximi vallis Lucie e Apud Sanctum Maximal, en 1308, Castellania Bellifortis en 1334, Sant Maxime de Beaufort en 1738[1].
Lo contraròtle del castèl es a l'origina de tensions dintre Amédée VI de Savoie e las Comte de Genève e del Dauphiné. Lo conflicte pren final amb lo tractat de París de 1355 ont Beaufort e lo Beaufortain tòrnan al comte Amédée VIN.
Lo Beaufortain a erigit en baronnie en 1667.
A la cœur del pòble, existís encara la bastissa de la gendarmerie imperiala e, a la sortida (direccion Arêches) i a una forja ; ancian #forn# de pan imperial es ara un talhièr de ferronnerie.
La commune portait le nom de Luce, Lucia Modèl:S- du nom d'une villa romaine. Puis elle prit le nom de la paroisse au Modèl:S-, Sainte-Maxime. La commune prend le nom de Belfort en 1225. Ensuite, il évolue en Villa Sti Maximi vallis Lucie et Apud Sanctum Maximum, en 1308, Castellania Bellifortis en 1334, Saint Maxime de Beaufort en 1738[2].
Le contrôle du château est à l'origine de tensions entre Amédée VI de Savoie et les Comte de Genève et du Dauphiné. Le conflit prend fin avec le traité de Paris de 1355 où Beaufort et le Beaufortain reviennent au comte Amédée VI.
Le Beaufortain est érigée en baronnie en 1667.
Au cœur du village, existe encore le bâtiment de la gendarmerie impériale et, à la sortie (direction Arêches) il y a une forge ; ancienne boulangerie impériale elle est maintenant un atelier de ferronnerie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari de Amboise. País de Savoie. Edicions Amboise. 1989. Modèl:2e edicion, pàg.88 e sustot lo Luòc dels Noms de luòcs de Soïssa romande, Savoie e d'environs
- ↑ Dictionnaire d'Amboise. Pays de Savoie. Éditions Amboise. 1989. Modèl:2e édition, p.88 et surtout le Site des Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs


text:
Oberstinzel
Oberstinzel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- L'anciana distincion de Sarreck situada sus la Sarre aperteniá, a Modèl:La s mini-, a l'avesque de Mètz e a la familha Lichtenberg.
- En 1381, los abitants de Sarrebourg #destruir lo castèl.
- A Modèl:La s mini-, la distincion levava de Frédéric de Lutzelbourg.
- L'ancienne seigneurie de Sarreck située sur la Sarre appartenait, au Modèl:S mini-, à l'évêque de Metz et à la famille Lichtenberg.
- En 1381, les habitants de Sarrebourg détruisirent le château.
- Au Modèl:S mini-, la seigneurie relevait de Frédéric de Lutzelbourg.


text:
Euskaltzaindia
L'Euskaltzaindia (en occitan: Académia Reiala de la Lenga Basca) es l'institucion academica oficiala que regula las normativas (gramaticas, diccionaris, etc.) del basc. L'académia que foguèt fondada en 1919 a sa sedença centrala a Bilbo e de delegacions a Baiona, Donostia, Pamplona e Vitòria. Son simbòl es un roire e sa devisa es "començar e contunhar". Es reconeguda oficialament pels estats francés e espanhòl. Publica annualament la revista Euskera per tal de far difusion de sas activitats.
Organizacion intèrna[modificar | modificar la font]
L'entitat se devesís en divèrsas comissions que trabalhan d'un biais independent mas amb una coordinacion:
- Comission de lexicografia.
- Comission de gramatica.
- Comission per l'elaboracion d'un atlas lingüistic.
- Comissió d'onomastica.
- Comission de literatura.
- Comission de lenga orala.


text:
Suedés
Lo suedés (svenska) es una lenga germanica del nòrd d'Euròpa, amb 9 milions de locutors. La màger part son en Suècia, mas tanben i a de locutors en Finlàndia (ont es lenga cooficiala amb lo finés), dont 300 000 personas dins las zònas costièras e dins las illas Åland. Lo suedés es una de las lengas escandinavas orientalas.
Una caracteristica importanta del suedés es un reng vocalic fòrça complet, amb 17 sons possibles.
Pichon vocabulari[modificar | modificar la font]
- Suedés : svensk
- Adieu : hej (hey)
- Adieu-siatz : hej då (hey-dò) o adjö (ayeu)
- Se vos plai : tack (tahck)
- Mercé : tack (takk)
- Òc/Tiò : ja (ya)
- Non : nej (ney)


text:
Cœuvres e Valsery
Cœuvres e Valsery es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 18 d'octòbre 1870 çò pilòta pujada Victor-Hugo se vòla del Jardin dels Tuileries a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Coeuvres après aver-i recorregut 117 quilomètres[1].
- Le 18 octobre 1870 le ballon monté Victor-Hugo s'envole du Jardin des Tuileries à Paris alors assiégé par les prussiens et termine sa course à Coeuvres après avoir parcouru 117 kilomètres[2].


text:
MediaWiki talk:Uploadtext/oc
Volètz importar un imatge o un fichièr àudio sus Wikimedia Commons ? — Abans de copiar un fichièr sul servidor, mercés de legir los Primièrs passes, que vos balharàn las basas necessàrias per contribuir coma cal a Wikimedia Commons.
- Fichièrs jos licéncia liura unicament — S'avètz de dobtes, pausatz la question sus Commons talk:Licensing abans d'importar vòstre fichièr. Consultatz tanben Formats de donadas.
- Contengut utile unicament — Wikimedia Commons es reservat als contenguts educatius o informatius. Aprèp l'impòrt, triatz e catalogatz vòstres fichièrs.
- Provesissètz d'informacions detalhadas en utilizant lo còde çaijós (copiatz-empegatz lo modèl e entresenhatz los camps necessaris) :


text:
Jacob Stainer
Jacob Stainer ( Absam, Àustria, c. 1617 - 1683) que ho un laütièr austriac tanhent de l'escòla de Cremona e deus Amati mei que mei (çò qui's coneish en véder las vòutas pronciadas deus son instrunents). Qu'èra de la generacion anteriora a la d'Antonio Stradivari e los son instruments que hon a còps mei recercats que'us deu mèste cremonés.
Las signatura de Stainer suber las etiquetas deus sons instruments qu'èra deu tipe :
Jacobus Stainer in Absam prope Oenipontum fecit 1663
Deu talher de Steiner que gessón vriulons, vriulons altos, violoncèls e contrabassas.


text:
Wikipèdia:Proposicion bons articles
Aquesta pagina drèssa una lista dels vòtes pels articles e portals prepausats al label « bon article » e mai per los que lor label « bon article » es contestat.
Aquestes 13 bons articles e aquestes 0 bons portals son los que los contributors son particularament fièrs de presentar en modèl als lectors, a d'intervenents exteriors o a de contributors novèls potencials.
- Als prepausants
- Per prepausar un article o un portal sus aquesta pagina, cal, d'en primièr que l'article o lo portal semble de respondre a cèrts critèris per seguir apuèi una procedura detalhada dins la pagina Wikipèdia:Bons articles/Règlas.
- Als votants
- Siatz segurs de legir amb atencion los articles prepausats e de plan prendre coneissença dels critèris d'un bon article o d'un bon portal. S'esitatz sus vòstre vòte, preferissetz explicitar vòstras remarcas dins la seccion Discussion de las proposicions !
- Astúcia
- Ligam per seguir los vòtes
- Vejatz tanben
- Proposicion articles de qualitat
Proposicions al label Bon article[modificar | modificar la font]
Rapèl : Cossí prepausar un article ? – Qu'es un bon article ?
Ajustatz al començament d'aquesta lista vòstra proposicion de bon article.
- Setmana
Vòtes en cors (vejatz los archius pels vòtes clauses) :
{{subst:Inicializar PBA|Tractament contestacion bon article|Toku (d) 25 setembre de 2012 a 14.27 (UTC)|jorn=25|mes=09}}
Article[modificar | modificar la font]
Discussion[modificar | modificar la font]
Vòtes[modificar | modificar la font]
Format : Motivacion, signatura.


text:
Tractats de Vestfàlia
Lei Tractats de Vestfàlia representan una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la Guèrra de Trenta Ans : d'un caire a Münster, entre País Bas e Espanha e entre França e Sant Empèri Roman Germanic e d'autre caire a Osnabrück entre Suècia e Sant Empèri Roman Germanic.
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron :
- L'independéncia oficiala dei Províncias Unidas.
- La reconeissença oficiala de l'independéncia de Soïssa.
- L'annexion oficiala dei vilas de Metz, Toul e Verdun, de la region d'Auta Alsàcia, de Brisach e de Pineròl per França.
- L'annexion per Suècia de la Pomerània Occidentala e de territòris sus lei bocas d'Oder, d'Èlba e de Weser.
- L'annexion de l'Aut Palatinat per Baviera.
Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efèct, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.


text:
Molucas
Las illas Molucas son un archipèla d'Indonesia, que fa partida de l'archipèla malai. Son situadas sus la placa australiana, e s'espandisson a l'èst de Sulawesi (Celebes), a l'oèst de Nòva Guinèa, e al nòrd de Timor. Las illas foguèron tanben sonadas "illas de las espècias" pels chineses e europèus, mas lo tèrme foguèt tanben balhat a d'autras illas.
Fòrça de las illas son montanhosas, amb qualques volcans actius, e an un clima umid. La vegetacion de las illas pichonas e estrechas, enrodadas per la mar, es druda e inclutz de selvas pluvialas; s'i tròban sago, ris, e las famosas espècias notz de muscada, giroflièr entre autras.


text:
Tenzin Gyatso
Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso (nascut Lhamo Döndrub, en tibetan: ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་, Lha-mo Don-'grub;[1] Taktser, 6 de julhet de 1935) es un religiós tibetan, l'atual Dalai Lama (14n de la linhada), cap religiós del bodisme tibetan. Considerat coma la reincarnacion do bodisatva de la compassion, Tenzin Gyatso es monge e geshe (doctor) en filosofia bodista, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz e mai de 100 títols honoris causa.
Vida[modificar | modificar la font]
Coma 14n Dalai Lama, cap e mentor del pòble tibetan. Considerat per fòrça coma una de las voces paradigmatica de la patz, cerca d'establir lo dialòg e la difusion necessària de la compassion dins lo mond contemporanèu.
En 1959 foguèt obligat d'abandonar Tibet, quora foguèt invasit per la Republica Populara de China. Desguisat en soldat amb qualques companhs familiars, capitèt de passar la frontièra cap a Índia e atal evitèt d'èsser capturat pels chineses. S'installèt a Dharamsala a l'invitacion del govèrn de Jawaharlal Nehru, e ala constituiguèt lo govèrn tibetan en exili, qu'encara existís.
Demorèt en Índia fins a 1967, ne sortiguèt pel primièr còp per visitar Japon e Tailàndia. E comencèt alara una pelegrinacion de contunh pel mond, lutant pels dreches umans dins lo mond subretot al Tibet. Luta, mas totjorn amb de mejans pacifics, respectant la doctrina de la non violéncia (la meteissa que lo Mahatma Gandhi), es per aquò que foguèt reconegut internacionalament amb l'atribucion del Prèmi Nobel de la Patz en 1989. Lo Prèmi Nobèl provoquèt l'atencion creissenta del parlament e al meteis temps l'ostilitat encara mai important del govèrn chinés de Pequin.
Mai tard abandonèt la luta per independéncia del Tibet, e se resolguèt a que lo Tibet siá una region autonoma de China, amb una verdadièra autonomia que li permitriá de conservar e de viure la seuna cultura.
Es reconegut internacionalament, pel mond entièr, coma cap esperitual dels tibetans, mas los govèrns de fòrça païses que visita evitan los contactes oficials amb el per aparar las sensibilitats chinesas.
Presigaire infatigable[modificar | modificar la font]
Presigaire infatitable, obriguèt las pòrtas per l'encontra entre la sciéncia l'espiritualitat quand, en 1987, se reuniguèt pendent una setmana amb cinc scientifics occidentals per debatre de la proximitat entre lo bodisme e las sciéncias cognitivas. Alara, se creèt de centres e de forums internacionals que l'experiéncia esperituala es estudiada e aculhida coma l'aspiracion reala d'un saber que revela d'espacis nòus de consciéncia e d'expression.
Ciutadan planetari, manifesta un interes especial pels ponts, articulacions, sinapses, desfisant las ortodoxias que nos *locan o per l'exercici de la vocacion umana per l'agach mutual, la convivéncia e la cooperacion. Dins aquel sens milita perque totes eprendém a trabalhar pas sonque al benefici de la seuna pròpia familha o nacion, mas al profeit de l'umanitat coma un tot.
Afirma que la responsabilitat es la clau de la sobrevivéncia de l'uman e es la melhora garantia per promóure las valors universalas e la patz.
Es membre del Comitat que mena la Coordenacion internacionala per la Deceniá de la cultura de la non violéncia e de la patz.
Lo 17 d'octobre de 2007, lo Dalai Lama foguèt la causa de grandas protestacions diplomaticas de la part del govèrn chinés contra los Estats Units d'America, quand recebèt la Medalha d'Aur del Congres, mai grand onor civil autrejat pel país, e que li foguèt balhat pendent una ceremonia amb lo President George W. Bush.
Recentament, en 2011, lo Dalai Lama renoncièt a la carga de cap politic tibetan, demorant lo gardian protector de la nacion tibetana. Lo rótle politic de cap del govèrn en exil es assegurat pel kalon Tripa Lobsang Sangay.


text:
Amblie
Amblie en normand (Amblie en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Amblie se tròba Modèl:A unitat de las plajas del débarquement, a ieu-camin entre Bayeux (18 km) e Can (18 km) e a 15 min de Ouistreham, « la pòrta cap a la Angleterre ». A situat al polit mièg de dos vallées, aquelas de la Thue e de la Seulles, pas luènh de la plana de Can.
Las siás planas alluviales (prés e marais), los sieus leugièrs serralx, e la siá plana agricòla, lududes conferisson una rica produccion agricòla.
Amblie se trouve à 5 km des plages du débarquement, à mi-chemin entre Bayeux (18 km) et Caen (18 km) et à 15 min de Ouistreham, « la porte vers l'Angleterre ». Elle est située au beau milieu de deux vallées, celles de la Thue et de la Seulles, non loin de la plaine de Caen.
Ses plaines alluviales (prés et marais), ses légers coteaux, et sa plaine agricole, lui confèrent une riche production agricole.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas d'aquel pichon pòble, situat sus la rota dels molins, son incertes. O preséncia de l'òme i es totun anciana, coma ne testifiquen traces umanas en remontant a l'Antiquitat. Pendent divèrses sègles, lo territòri a ligat a la noblesa francesa a travèrs de doas familhas, #que ne son issus sustot Achard de Bonvouloir e lo comte del Buisson de Courson. L'activitat texila a desvolopat al Sègle XIX, en emplegant en majoritat de las femnas. Dels molins a aiga establís al bòrd de la Thue, #que foncionan encara fins en 1945, tractan aital los fils texiles mas egalament lo gra. Lo pòble, coma tant d'autras, patís de plen fouet la dépopulation dempuèi lo començament del Sègle XX. Après la Primièra Guèrra mondiala, de las paysans bèlgas s'installan sul territòri. Estalviada pendent la Segonda Guèrra mondiala, e mai se fòrça prèpa de las plajas del débarquement, la vila apòrta la siá ajuda a Can acollidor en un centre de refugiats e de ferits dels milièrs de sinistrats. Integrada en l'esfèra d'influéncia caennaise, la municipalitat patís unas fes encara la èxode rurala cap a la granda vila.
La Mois invalide (de junh)M, lo Red Ensign canadien flotte sul quartièr-general de la Primièra Armada canadienne près de Amblie. Per las primièras fes en l'istòria, las fòrças armadas canadiennes se baton jos las siás pròprias colors.
Aquela ceremònia a presentat al Centre Juno Beach aital coma sus aquela pagina ont es tanben presentat la bandièra : lo Red Ensign canadien compòrta, sul costat esquèrre, la Union Flag o Union Jack, bandièra del Reialme Unit format de la superposition de las croses de sant Georges, sant Patrick e sant André. A @frapper del écu dels armoiries canadiennes, creadas pel rei George V en 1924. Lo Red Ensign demòra la bandièra nacionala del Canadà fins en 1965. Es alavetz remplaçat pel unifolié roge e blanc[1].
Les origines de ce petit village, situé sur la route des moulins, sont incertaines. Le présence de l'homme y est cependant ancienne, comme en témoignent des traces humaines remontant à l'Antiquité. Durant plusieurs siècles, le territoire est attaché à la noblesse française à travers deux familles, dont sont issus notamment Achard de Bonvouloir et le comte du Buisson de Courson. L'activité textile est développée au Sègle XIX, employant en majorité des femmes. Des moulins à eau établis au bord de la Thue, qui fonctionnent encore jusqu'en 1945, traitent ainsi les fils textiles mais également le grain. Le village, comme tant d'autres, subit de plein fouet la dépopulation dès le début du Sègle XX. Après la Première Guerre mondiale, des paysans belges s'installent sur le territoire. Épargnée pendant la Seconde Guerre mondiale, bien que très proche des plages du débarquement, la ville apporte son aide à Caen accueillant dans un centre de réfugiés et de blessés des milliers de sinistrés. Intégrée dans la sphère d'influence caennaise, la commune subit une fois encore l'exode rural vers la grande ville.
Le Mois invalide (juin)M, le Red Ensign canadien flotte sur le quartier-général de la Première Armée canadienne près d'Amblie. Pour la première fois dans l'histoire, les forces armées canadiennes se battent sous leurs propres couleurs.
Cette cérémonie est présentée au Centre Juno Beach ainsi que sur cette page où est aussi présenté le drapeau : le Red Ensign canadien comporte, sur le côté gauche, l'Union Flag ou Union Jack, drapeau du Royaume-Uni formé de la superposition des croix de saint Georges, saint Patrick et saint André. Il est frappé de l'écu des armoiries canadiennes, créées par le roi George V en 1924. Le Red Ensign demeure le drapeau national du Canada jusqu'en 1965. Il est alors remplacé par l'unifolié rouge et blanc[2].


text:
Ashkenazí
L'ashkenazí (en ebrieu: אשכנזי) es la cultura dei josieus venent d'Alemanha, de Polonha, de Russia, d'Àustria-Ongria, dau nòrd de França e pus generalament d'Euròpa Centrala e de l'Èst. An una lenga que li es pròpria, lo yiddish, qu'es una lenga derivada de l'alemand enriquida d'emprunts a l'ebrieu, au polonés e au rus. Sa litúrgia es probablament influenciada per lei culturas pròchas dins aquelei país. Lo mot d'Ashkenaz designava lei tèrras que s'estendián en delà de Ren donc en Alemanha. Dins leis autors ebrieus de l'Edat Mejana, aquest meteis mot designava lei país germanics e d'Euròpa centrala, tèrras que lei josieus començavan de s'i installar.
Dins la Bíblia, Ashkenaz designa a l'origina leis escitas e sei país.
Lei populacions josievas ashkenazís an viscut dins aquestei domenis dempuei lo sègle X. S'estima que leis ashkenazís representavan 3% de la populacion josieva mondiala au sègle XI.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo sofre o lo solpre (var. soupre) es un element quimic de nombre atomic 16 e simbòl S. Es un non metal abondant, insipid, inodòr. Lo sofre se tròba principalament jos forma de sulfurs (S2-) e sulfats (SO42-) e subretot en forma nativa (especialament per las regions volcanicas). Es un element quimic essencial per tots los organismes, present dins fòrça aminoacids e doncas tanben dins las proteïnas. S'utiliza principalament coma fertilizant mas tanben per la fabricacion de polvera, laxatius, aluquetas e insecticidas.


text:
Witternheim
Witternheim en alemannisch (Witternheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge fa partida del costat de Benfeld e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Lo vilatge se tròba a una altitud de 160 mètres e es longé a l'oèst pel Quellgraben, un jos-afluent del Ill.
Le village fait partie du canton de Benfeld et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Le village se trouve à une altitude de 160 mètres et est longé à l'ouest par le Quellgraben, un sous-affluent de l'Ill.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble a ocupat dempuèi lo edat del bronze e a mencionat per las primièras fes en las archiu dempuèi la Sègle XII jol nom de Wilderceldenheim. Witterheim Es en principi una dependéncia de la familha nòbla de las Rathsamhausen de Ehnwihr a vendut de contunh a la familha de las Mueg de Boofzheim en 1498. La Reforma protestante a introdusit per las Rathsamhausen. Los villageois devon alavetz retre's al temple en protestant de Diebolsheim per practicar lo sieu culte. Après lo extinction d'aquela familha, lo pòble tòrna a divèrses proprietaris. Lo pòble fa partida fins a Modèl:La s de la parròquia de Neunkirch. Près d'aquel pòble se trobava un tumulus, conegut en la contrée jol nom de Lieberain e surmonté d'un grand tilleul que # se dançava jos el fins a la fin de la Modèl:S-. A Modèl:La s-, lo tissage dins abitança èra fòrça florissant dins lo pòble. Los tisserands trabalhavan sustot per las entrepresas de Sant Ostal-a las-Minas #que l'activitat ne demandava fòrça man-de œuvre.
Le village est occupé depuis l'âge du bronze et est mentionné pour la première fois dans les archives dès le Sègle XII sous le nom de Wilderceldenheim. Witterheim est d'abord une dépendance de la famille noble des Rathsamhausen d'Ehnwihr puis est vendu à la famille des Mueg de Boofzheim en 1498. La Réforme protestante est introduite par les Rathsamhausen. Les villageois doivent alors se rendre au temple protestant de Diebolsheim pour pratiquer leur culte. Après l'extinction de cette famille, le village revient à plusieurs propriétaires. Le village fait partie jusqu'au Sègle XIX de la paroisse de Neunkirch. Près de ce village se trouvait un tumulus, connu dans la contrée sous le nom de Lieberain et surmonté d'un grand tilleul sous lequel on dansait jusqu'à la fin du Modèl:S-. Au Modèl:S-, le tissage à domicile était très florissant dans le village. Les tisserands travaillaient surtout pour les entreprises de Sainte Marie-aux-Mines dont l'activité demandait beaucoup de main-d'œuvre.


text:
Dommartin-lès-Vallois
Dommartin-lès-Vallois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany, Una municipalitat nomenada Tres Vallois reagrupava las municipalitats actualas de Dommartin-lès-Vallois, Los Vallois e Sens-Vallois.
Jadis, une commune nommée Trois Vallois regroupait les communes actuelles de Dommartin-lès-Vallois, Les Vallois et Sans-Vallois.


text:
Portimão
Portimão es una vila e una municipalitat du Portugal.
Se situa dins le districte de Faro, dins la region d'Algarve. Portimão es una vila esportiva amb entre autre lo circuit automobil de l'Autódromo Internacional do Algarve, ont se debanan una partida dels ensags ivernals de formula 1. La vila possedís una de las mai bèlas plajas de Portugal, la Praia da Rocha.
Es la segonda mai granda vila d'Algarve, comptant en 2011 prèp de 50 000 abitants. Es lo sèti d'una municipalitat de 182,08 km² e amb 55 614 abitants (cens de 2011 INE), subdivisat en 3 freguesias. La municipalitat es limitada al nòrd per la municipalitat de Monchique, a l'èst per Silves e Lagoa, a l'oèst per Lagos e al sud per l'Ocean Atlantic.
Economia[modificar | modificar la font]
Portimão es un important pòrt de pèsca et de comèrci, es tanben una ciutat industriala, especializada dins las òbras navalas et les conservariás de ton e de sardinas.
Personnalitats ligadas a la vila[modificar | modificar la font]
Lo fotbolista João Moutinho i nasquèt en 1986.


text:
Bénouville (Calvados)
Bénouville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bénouville Se tròba en lo Calvados entre Ouistreham e Can la longitud del canal de Can a la mar.
Bénouville se trouve dans le Calvados entre Ouistreham et Caen le long du canal de Caen à la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Bénouville #Èsser lo primièr blanc del débarquement aliat.[ref. necessària] Jols òrdres del tinent-coronèl Richard Geoffrey Pine-Coffin del 7th (Light Infantry) Parachute Battalion e del general de brigada Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigada, lo màger John Howard #aterrar amb los sieus tres planeurs a 00h20 (mas 23h20 ora anglesa, #çò qu'explica que Bénouville i aja un luòc del 5 de junh de 1944 e pas un luòc del 6 de junh de 1944). Lo màger Howard dirigís 180 òmes que # pren amb el lo Pegasus Bridge. La companhiá del màger amb laModèl:7 e bataillon #aver los dos ponts malgrat las contra-atacs alemands e las nombrosas pèrdas. Lo Cafè Gondrée, #qu'existís totjorn, #èsser lo primièr ostal liberada de l'aucupacion alemanda pels Aliats en lo moment de la batalha de Normandie. Thérèse E Georges Gondrée an #aver un papièr actiu en lo succès d'aquela operacion[3]. La siá filha Françoise es la fondatritz amb lo general Gale, president de l'associacion per la salvaguarda del luòc-musèu de Pegasus Bridge e batariá de Merville.
Bénouville fut la première cible du débarquement allié.[ref. necessària] Sous les ordres du lieutenant-colonel Richard Geoffrey Pine-Coffin du 7th (Light Infantry) Parachute Battalion et du général de brigade Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigade, le major John Howard atterrit avec ses trois planeurs à 00h20 (mais 23h20 heure anglaise, ce qui explique que Bénouville ait une place du 5 juin 1944 et non une place du 6 juin 1944). Le major Howard dirige 180 hommes avec lesquels il prend le Pegasus Bridge. La compagnie du major avec le 7en bataillon tinrent les deux ponts malgré les contre-attaques allemandes et les nombreuses pertes. Le Café Gondrée, qui existe toujours, fut la première maison libérée de l'occupation allemande par les Alliés lors de la bataille de Normandie. Thérèse et Georges Gondrée ont eu un rôle actif dans la réussite de cette opération[4]. Leur fille Françoise est la fondatrice avec le général Gale, président de l'association pour la sauvegarde du site-musée de Pegasus Bridge et batterie de Merville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 5 d'agost de 2010
- ↑ Débarquement Normandie 6 juin 1944 - Bénouville : Pegasus bridge. Consultat lo 5 août 2010


text:
Carling
Carling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Carling Es una pichona vila francesa, situada en lo departament de la Moselle e la region de Lorraine. A localizat en la region naturala del Warndt e en la conca de vida de la Moselle-es. Los sieus abitants an trucat los Carlingeois e Carlingeoises. La municipalitat s'estend sus unitat|2.7|km|2}} e compte 3 730 abitants (darrièr recensement de la populacion de 2007). La densitat de la siá populacion es de 1 397 abitants per km².
Environada per las municipalitats de L'Espital, Diesen, Porcelette, Sant-Avold, Creutzwald e Lauterbach, Carling a situat a 7km al Nòrd-Es de Sant-Avold la mai granda vila a proximitat aital coma d'una importanta plataforma chimique e industriala. La vila, environada de bòsques, es prèp del parc natural regional de Lorraine a aperaquí 24km. Lo ruisseau del Lauterbach es lo principal cors d'aiga #que travèrsa la municipalitat de Carling. Lo sieu sòl es sablonneux, en resultant de l'alteracion de grès triasiques #que recobren de prigondas ruscas charbonneuses antany espetadas, coma ne testifica l'existéncia d'un ancià terril situat en centre vila e compausat de schistes carbonifères. L'altitud mièja de Carling a comprés entre 228 a 267m d'altitud.
Lo climat de Carling es océanique degradat a influéncia continentala. Las estacions an contrastat e plan marcadas mas en foncion dels vents dominants pòdon se succedir del jorn a l'endeman dels periòdes de precipitacions (influís océanique) o de fòrta amplitude termica (influéncia continentala).
Carling est une petite ville française, située dans le département de la Moselle et la région de Lorraine. Elle est localisée dans la région naturelle du Warndt et dans le bassin de vie de la Moselle-est. Ses habitants sont appelés les Carlingeois et Carlingeoises. La commune s'étend sur 2,7 km2 et compte 3 730 habitants (dernier recensement de la population de 2007). La densité de sa population est de 1 397 habitants par km².
Entourée par les communes de L'Hôpital, Diesen, Porcelette, Saint-Avold, Creutzwald et Lauterbach, Carling est située à 7km au Nòrd-Est de Saint-Avold la plus grande ville à proximité ainsi que d'une importante plate-forme chimique et industrielle. La ville, entourée de forêts, est proche du parc naturel régional de Lorraine à environ 24km. Le ruisseau du Lauterbach est le principal cours d'eau qui traverse la commune de Carling. Son sol est sablonneux, résultant de l’altération de grès triasiques qui recouvrent de profondes couches charbonneuses autrefois exploitées, comme en témoigne l'existence d'un ancien terril situé au centre de la ville et composé de schistes carbonifères. L'altitude moyenne de Carling est comprise entre 228 à 267m d'altitude.
Le climat de Carling est océanique dégradé à influence continentale. Les saisons sont contrastées et bien marquées mais en fonction des vents dominants peuvent se succéder du jour au lendemain des périodes de précipitations (influence océanique) ou de forte amplitude thermique (influence continentale).


text:
Saverne
Zabern en alemannisch (Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saverne A situat en lo Bas-Rhin, a l'oèst d'aquel departament, près del limit Alsace/Lorraine.
La vila a situat a aperaquí 40 quilomètres al nòrd-oèst de Estrasburg, sul traçat de la D1004 (RN 4) e a aperaquí 15 quilomètres de Wasselonne. A traversat pel Zorn e lo canal de la Marna al Rhin. Lo camin de halage del canal a manlevat pel grand itinerari cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres a Roma/Brindisi).
La vila ocupa una posicion estrategica sul caulet de Saverne, un dels passatges naturales del scenari lorrain a la plana de Alsace a travèrs de las Vòges. A traversat pel GR 53-5 #que connècta Wissembourg a Masevaux per la crête de las Vòges.
Saverne est situé dans le Bas-Rhin, à l'ouest de ce département, près de la limite Alsace/Lorraine.
La ville est située à environ 40 kilomètres au nord-ouest de Strasbourg, sur le tracé de la D1004 (RN 4) et à environ 15 kilomètres de Wasselonne. Elle est traversée par le Zorn et le canal de la Marne au Rhin. Le chemin de halage du canal est emprunté par le grand itinéraire cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres à Rome/Brindisi).
La ville occupe une position stratégique sur le col de Saverne, un des passages naturels du plateau lorrain à la plaine d'Alsace à travers les Vosges. Elle est traversée par le GR 53-5 qui relie Wissembourg à Masevaux par la crête des Vosges.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 22 sègles, los grands corrents istorics e culturales an marcat la vila de la siá peada.
De l'epòca de la vila gauloise, vengut camp romain, @dénommer "Tres Tabernae" fins als nòstres jorns, Saverne conserva las traces de lo sieu papièr istoric, de la siá vida passada, vestigis del mur de enceinte romain, mur medieval, glèisa romane, cloître, ostals ancians considerables, la vila se presenta jos totes los sieus atractius en un luòc natural excepcional, al pè de las montanhas boisées, coronadas de castèls-fòrts #que la environan, coma tant de sentinelles supèrbas e etèrnas.
- Aucupacion dempuèi la Sègle E de la nòstra ère en tres ponches #qu'aquel situat sul ponch culminant i n'aurà priviliegiat e formarà la vila anautita #que i aurà environat d'una enceinte a Modèl:La s ; los avesques d'Estrasburg son mèstres de la vila de 1236 a la Revolucion ; en 1394 ven residéncia episcopala #çò que favorís lo desvolopament de la vila e los nombroses bastiments ; la vila s'estend en defòra de la enceinte romaine : la vila bassa s'establís al delà de la pòrta dicha Mitteltor e a precedit de l'autre costat de la Zorn per Kleinstadt ; al sud estenduda del faubourg ; la longitud de la Zorn molins e tanneries ; reconstruction après los incendis a causa de la guèrra de Trenta Ans ; a partir del mièg de la Sègle XVII lor cal èsser bastidas en la meteissa alineació e èsser de meteissa nautor ; al començament de la Sègle XVIII lo cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilita lo bastiment del quartièr entre la pòrta anautita e la carrièra dels Bains ; grand essor démographique a Modèl:La s ; estenduda del faubourg e de la comunitat josieva ; cap a 1860 desvolopament de l'activitat industriala #çò que contribuissi a la fondacion de la comunitat protestante ; ultérieurement formacion de nòus quartièrs a l'oèst e al sud
- I a çò Castèl dels Rohan #que, amb la siá immensa façada néoclassique, remembra la glòria dels Princes-Avesques e testifica del papièr istoric de Saverne, banc del Évêché pendent divèrses sègles.
- Los ancians ostals a colombages, se particulars a la Alsace, an representat sustot per L'ostal Katz (Sègle XVII) #qu'es segurament la una dels mai interessantes. Lo sieu oriel triangular e las siás bigas aparentas ricament sculptées surplombent la zòna piétonne totjorn animada.
- La glèisa de las Récollets (Sègle XIV) e lo sieu cloître gotic en grès ròsa. Un orgue Dubois i a #èsser édifié l'an 1763.
- La glèisa paroissiale La nòstra-Madama de la Nativité, a las vidrieres magnificas, e lo sieu poderós torn-porche d'estil roman testifiquen de l'istòria episcopala de la vila.
- Lo torn Cagliostro ont Cagliostro s'i seriá liurat a las siás escuras experiéncias mai prèpas de la alchimie #que de la sciéncia. De lo sieu autre nom Joseph Balsamo, #èsser egalament implicat en la famosa "Question del collier de la reina".
De grands personatges an séjourné dins la vila savernoise, coma Goethe e Victor Hugo.
Final 1913 la vila es lo teatre de évènements a las ressonàncies internacionalas coneguts jol nom de incident de Saverne.
Saverne A #èsser liberada per la 2en division blindée del general Leclerc lo 22 de novembre de 1944, abans #qu'ajan pas liberat la plana de Alsace e Estrasburg.
Depuis 22 siècles, les grands courants historiques et culturels ont marqué la ville de leur empreinte.
De l'époque de la cité gauloise, devenue camp romain, dénommée "Tres Tabernae" jusqu'à nos jours, Saverne conserve les traces de son rôle historique, de sa vie passée, vestiges du mur d'enceinte romain, mur médiéval, église romane, cloître, maisons anciennes remarquables, la ville se présente sous tous ses attraits dans un site naturel exceptionnel, au pied des montagnes boisées, couronnées de châteaux-forts qui l'entourent, comme autant de sentinelles superbes et éternelles.
- Occupation dès le Sègle I de notre ère en trois points dont celui situé sur le point culminant sera privilégié et formera la ville haute qui sera entourée d'une enceinte au Sègle III ; les évêques de Strasbourg sont maîtres de la ville de 1236 à la Révolution ; en 1394 devient résidence épiscopale ce qui favorise le développement de la ville et les nombreuses constructions ; la ville s'étend en dehors de l'enceinte romaine : la ville basse s'établit au delà de la porte dite Mitteltor et est précédée de l'autre côté de la Zorn par Kleinstadt ; au sud extension du faubourg ; le long de la Zorn moulins et tanneries ; reconstruction après les incendies dus à la guerre de Trente Ans ; à partir du milieu du Sègle XVII doivent être construites dans le même alignement et être de même hauteur ; au début du Sègle XVIII le cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilite la construction du quartier entre la porte haute et la rue des Bains ; grand essor démographique au Sègle XVIII ; extension du faubourg et de la communauté juive ; vers 1860 développement de l'activité industrielle ce qui contribue à la fondation de la communauté protestante ; ultérieurement formation de nouveaux quartiers à l'ouest et au sud
- Il y a le Château des Rohan qui, avec son immense façade néoclassique, rappelle la gloire des Princes-Évêques et témoigne du rôle historique de Saverne, siège de l'Évêché pendant plusieurs siècles.
- Les anciennes maisons à colombages, si particulières à l'Alsace, sont représentées notamment par La maison Katz (Sègle XVII) qui est certainement l'une des plus intéressantes. Son oriel triangulaire et ses poutres apparentes richement sculptées surplombent la zone piétonne toujours animée.
- La glèisa des Récollets (Sègle XIV) et son cloître gothique en grès rose. Un orgue Dubois y a été édifié en 1763.
- L'église paroissiale Notre-Dame de la Nativité, aux vitraux magnifiques, et sa puissante tour-porche de style roman témoignent de l'histoire épiscopale de la ville.
- La tour Cagliostro où Cagliostro se serait livré à ses obscures expériences plus proches de l'alchimie que de la science. De son autre nom Joseph Balsamo, il fut également impliqué dans la fameuse "Affaire du collier de la reine".
De grands personnages ont séjourné dans la cité savernoise, comme Goethe et Victor Hugo.
Fin 1913 la ville est le théâtre d'évènements aux retentissements internationaux connus sous le nom d'incident de Saverne.
Saverne a été libérée par la 2en division blindée du général Leclerc le 22 novembre 1944, avant que ne soient libérés la plaine d'Alsace et Strasbourg.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Las
Cevenas o Cevena son un massís montanhós a l'extremitat sud del Massís Central e un parçan d'Occitània . La delimitacion d'aquesta region càmbia segon lo vejaire: las Cevenas son plan mai espandidas pels geografs de l'escòla francesa que per los Cevenòls o Raiòus). [1]
La vila principala es
Alès
Lo gentilici es
cevenòl -a (var. -òu -òla).
Lo
28 de junh de 2011, los païsatges pastorals dels Causses e de las Cevenas son inscrichs al patrimòni de l'Unesco.
↑ Segon la classificacion dels parçans de Frederic Zégierman
Albi, Centre istoric • Bordèu, Pòrt de la Luna • Catedrala de Nòstra Dama d'Amians • Avinhon • Torre de Belgica e de França • Catedrala de Sant Estève de Borges • Canal del Miègjorn • Caps de Girolata e de Porto, Resèrva naturala de Scandola e Calancas de Piana, Corsega • Carcassona • Catedrala de Nòstra Dama de Rems, Basilica de Sant Remesi de Rems e Palais del Tau, Rems • Catedrala de Nòstra Dama de Chartres • Abadiá de Sant Savin sus Gartempe • Abadiá de Fontenay, Còsta d'Aur • Caunas ornadas de la valada de Vesera • Centre vila reconstruch del Havre • Val de Léger • Vièlh Lion • Abadiá del Mont Saint-Michel • Castèl de Fontainebleau e son pargue • Castèl de Versalhas e son pargue • Ribas de Sèina, París • Plaças Estanislau, de la Carrièra, e d'Aligança a Nancí • Pont de Gard • Provins • Mont Perdut, dins los Pirenèus • Monuments romans e romanics d'Arle • Camins de Compostèla • Teatre antic d'Aurenja e Arc de Trionf d'Aurenja • Causse e Cevenas • Salina reiala d'Arc e Senans • Sent Milion • Estrasborg, Granda illa • Verzelai
UNESCO.


text:
-387
Aquesta pagina concernís l'an -387 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après de negociacions entre Esparta e l'Empèri Aquemenida, signatura de la patz d'Antalcidas que foguèt acceptada per Atenas (après la reünion d'una flòta aquemenica fòrça importanta que copèt l'avitalhament de la vila), Tebas e seis aliats. L'independéncia de cada ciutat foguèt restaurada e Argos e Corint deguèron abandonar son govèrn comun. Corint deguèt tanben intrar au sen de la Liga de Peloponès. Esparta venguèt la gardiana de la patz.
Regardant Atenas, aquela guèrra permetèt de restaurar l'independéncia de la vila, sa supremàcia navala au sen dei ciutats grègas e la màger part de son influéncia en Mar Egèa. Aquò anava menar a la formacion de la Segonda Confederacion Atenenca en 378 avC.


text:
Grécourt
Gricourt en picard ( Grécourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard del Santerre situat al sud de Nesle e Ham, facilament accessible per las ancianes nacionalas RN 30 e RN32 (actualas RD 930 e RD 932)
Village picard du Santerre situé au sud de Nesle et Ham, aisément accessible par les anciennes nationales RN 30 et RN32 (actuelles RD 930 et RD 932)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble fòrça deteriorat pendent la Primièra Guèrra mondiala
Village très endommagé pendant la Première Guerre mondiale


text:
Fondegue
Un Fondegue (الفندق en arabi, transcripcion Funduq, literalament « ostau magazin ») es un comptador comerciau establit dins lei país levantins, a l'Edat Mejana.
Es lo nom d'una construccion que s'aparentava au caravanserralh, mai, per metonimia, pòu significar tanben lo comptador en son entier e mai, d'un biais abusiu, tot establiment comerciau crestian en tèrra d'Islam, (qu'existissián pasmens de fondegues musulmans).
Lei Republicas de Gènoa e de Venècia èran conoissudas per sei fondegues dins l'Empèri Otoman. En occitan, lo mot arribèt per lei negociants marselhés.
La moneda d'usança dins aquestei fondegues s'anomenava la piastra.


text:
La Rocque
La Rocque en normand (La Rocque en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a l'èst del Bocage virois. Lo sieu pichon bourg es Modèl:A Unitat al nòrd de Vassy, a Unitat|15|km {{}} al nòrd-oèst de Condé-sus-Noireau, a Unitat|18|km {{}} al sud-oèst de Aunay-sus-Odon e a Unitat|19|km {{}} a l'èst de Vire.
Lo ponch en culminant (226 m) se situa en limit oèst, près del luòc-dich Canteloup, sus la D26. Lo ponch mai bas (169 m) correspond a la sortida del ruisseau del Val del territòri, al sud. La municipalitat es bocagère.
La commune est située à l'est du Bocage virois. Son petit bourg est à 5,5 km au nord de Vassy, à 15 km au nord-ouest de Condé-sur-Noireau, à 18 km au sud-ouest d'Aunay-sur-Odon et à 19 km à l'est de Vire.
Le point culminant (226 m) se situe en limite ouest, près du lieu-dit Canteloup, sur la D26. Le point le plus bas (169 m) correspond à la sortie du ruisseau du Val du territoire, au sud. La commune est bocagère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, una léproserie existissiá a la Rocque.
Au Moyen Âge, une léproserie existait à La Rocque.


text:
Le Portel
Le Portel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Portel es una municipalitat littorale del -Calava situada en l'aglomeracion de Boulogne-sus-Mar. Se situa sus la Còsta de Opale, al bòrd de la Mange. Per temps clar, de la plaja, se percep las falaises blancas de las quòtas anglesas, al delà de la mar.
Le Portel est une commune littorale du Pas-de-Calais située dans l'agglomération de Boulogne-sur-Mer. Elle se situe sur la Côte d'Opale, au bord de la Manche. Par temps clair, de la plage, on aperçoit les falaises blanches des cotes anglaises, au delà de la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Portel significa per alteracions successivas « lo pichon pòrt ». A l'origina, Lo Portel es un masatge caseriu de la municipalitat de Outreau. Ven una municipalitat independenta lo 13 de junh de 1856 per decrèt imperial de Napoleon III.
S'es descobèrt al Sègle XIX, al centre del vilatge (Pont Hamel) en lo lièch del Tihen (pichon ruisseau #que travèrsa la comuna), de nombrós silex talhats #que testifiquen de l'aucupacion fòrça anciana del luòc aital coma un cementèri gallo-romain a Châtillon. En 1208, Lo Portel fa partida del fief de Tihe, aliat del Pòrti de Flandre. Aquel domeni s'estendiá sus la Sala, Outreau, Manihen, Alprech, Ningles e Equihen. Aquel es pas #qu'en 1339 #que apparait per las primièras fes lo nom del Portel en lo compte del domeni de Boulogne retut a Marguerite de Evreux. S'i apren l'existéncia d'un "forn banal". En 1415, s'i a de besonh que los marines del Portel contribuissián a la mantenença del fuòc del torn de Odre (phare romain bastit jos Caligula) dempuèi lo Sant Michel fins a Paques. En 1545, lo Maréchal del Biez i establís lo sieu quartièr general en la temptativa de François Sègle I de reprene Boulogne ocupada pels Angleses. La siá populacion èra agricòla a l'origina. Vengut pichon vilatge de pescadors, en 1725, la populacion del Portel s'elevava a 120 fuòcs. Se #desvolopar fòrça rapidament al cors del Sègle XIX amb lo persec e la proximitat del pòrt de Boulogne-sus-Mar. Los marines del Portel èran tan nombrós coma aqueles de Boulogne abans la Primièra Guèrra mondiala. En 1803, per defendre los preparatius d'un débarquement en Angleterre, Bonaparte #installar lo camp d'"esquèrra" sul Portel-Outreau, lo camp de "drecha" a Boulogne sus mar cotitzat Wimereux e ordonna lo bastiment sul socle rocher del Heurt, d'un fòrt #que portarà lo nom de Fort del Heurt. En 1841, dos marines portelois son sus la nau nomenada la Polida Galina, #que pòrta los cendres de [[Napoleon Ier|Napoleon Sègle I]] en França.
Gabriel Rémy Fourcroy (1822-1905) #èsser lo primièr cònsol de la municipalitat, e #exercir de 1856 a 1870.
Césaire Gournay, #Exercir per la siá part las foncions de édile municipala pendent 23 ans.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, las 8 e 9 de setembre 1943, Lo Portel patís, en lo marc del operacion Fortitude, manœuvre de diversion de las Aliats de la Segonda Guèrra mondiala désireux de far creire a la possibilitat d'un débarquement sus la Manja, de las bombardements #que #destruir près de 90 % de las abitacions e #far mai de 500 mòrts. La Mois invalide (d'agost)M, Charles de Gaulle se #retre a la Desliurança sus las siás ruïnes. La vila #recebre la Crotz de guèrra amb estela de sòus per lo sieu sacrifici.
Reconstruit Après guèrra, Lo Portel redevint una station balnéaire freqüentada.
-
Los quais de la plaja Lo Portel.jpg
Los Quais - Lo Portel Plaja
-
La nòstra Madama de Boulogne Lo Portel.JPG
Estatua de La nòstra Madama de Boulogne - Quai de la Vèrge - O Portel
-
PLAJA del PORTEL 019.JPG
Descenuda de Plaja - Lo Portel - A esquèrra, lo cabelh, al centre, en mar, Lo Fòrt del Heurt
-
Phare de Alprech Lo Portel Calava.jpg
Le Portel signifie par altérations successive « le petit port ». À l'origine, Le Portel est un hameau de la commune d'Outreau. Il devient une commune indépendante le 13 juin 1856 par décret impérial de Napoléon III.
On a découvert au Sègle XIX, au centre du village (Pont Hamel) dans le lit du Tihen (petit ruisseau qui traverse la commune), de nombreux silex taillés qui attestent de l'occupation très ancienne du site ainsi qu'un cimetière gallo-romain à Châtillon. En 1208, Le Portel fait partie du fief de Tihe, allié du Duc de Flandre. Ce domaine s'étendait sur la Salle, Outreau, Manihen, Alprech, Ningles et Equihen. Ce n'est qu'en 1339 qu'apparait pour la première fois le nom de Le Portel dans le compte du domaine de Boulogne rendu à Marguerite d'Evreux. On y apprend l'existence d'un "four banal". En 1415, on y précise que les marins du Portel contribuaient à l'entretien du feu de la tour d'Odre (phare romain construit sous Caligula) depuis la Saint Michel jusqu'à Paques. En 1545, le Maréchal du Biez y établit son quartier général dans la tentative de François Sègle I de reprendre Boulogne occupée par les Anglais. Sa population était agricole à l'origine. Devenu petit village de pêcheurs, en 1725, la population de Le Portel s'élevait à 120 feux. Elle se développa très rapidement au cours du Sègle XIX avec la pêche et la proximité du port de Boulogne-sur-Mer. Les marins du Portel étaient aussi nombreux que ceux de Boulogne avant la Première Guerre mondiale. En 1803, pour défendre les préparatifs d'un débarquement en Angleterre, Bonaparte installa le camp de "gauche" sur le Portel-Outreau, le camp de "droite" à Boulogne sur mer coté Wimereux et ordonna la construction sur le socle rocher de l'Heurt, d'un fort qui portera le nom de Fort de l'Heurt. En 1841, deux marins portelois sont sur le navire nommé la Belle Poule, qui ramène les cendres de [[Napoléon Ier|Napoléon Sègle I]] en France.
Gabriel Rémy Fourcroy (1822-1905) fut le premier maire de la commune, et exerça de 1856 à 1870.
Césaire Gournay, exerça pour sa part les fonctions d'édile municipal durant 23 ans.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, les 8 et 9 septembre 1943, Le Portel subit, dans le cadre de l'opération Fortitude, manœuvre de diversion des Alliés de la Seconde Guerre mondiale désireux de faire croire à la possibilité d'un débarquement sur la Manche, des bombardements qui détruisirent près de 90 % des habitations et firent plus de 500 morts. Le Mois invalide (août)M, Charles de Gaulle se rendit à la Libération sur ses ruines. La ville reçut la Croix de guerre avec étoile d’argent pour son sacrifice.
Reconstruit après guerre, Le Portel redevint une station balnéaire fréquentée.


text:
Halifax
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
Toponimes[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Canadà[modificar | modificar la font]
- Halifax en Nòva Escòcia
- pòrt d'Halifax, un dels mai importants de Canadà
- explosion d'Halifax, en 1917, provocada per le Mont-Blanc, una nau francesa plena de municions e d'explosius
- Arquidiocèsi d'Halifax, dins la província de la Nòva Escòcia
- Sainte-Sophie-d'Halifax al Quebèc
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
- Halifax, Carolina del Nòrd
- Halifax, Massachusetts
- Halifax, Pennsilvània
- Halifax, Vermont
- Halifax, Virgínia
- Comtats d'Halifax:
Títol[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
- Handley Page Halifax, bombardièr pesuc anglés de la Segonda Guèrra Mondiala
- Halifax, banca, filiala d'Halifax-Bank of Scotland
- Halifax un grop post-punk de Califòrnia


text:
Clarmont d'Erau
Clarmont d'Erau (Clermont-l'Hérault en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Antòni Peiròtas (1813-1858), escrivan occitan, escaissat lo "poèta terralhièr".
- Loís Pastre (1863-1927), lingüista e regent occitan en Catalonha del Nòrd.


text:
Shanghai
Shanghai (en chinés: 上海) es la pus granda vila de China en tèrmes de populacion e que ten un dels pus important airal metropolitan del mond, amb mai de 20 milions de personas. Situada al centre de la còsta èst chinesa prèp de la desbocadura del riu Yangzi, la vila es administrada coma una municipalitat amb estatut de província
A l'origina vila de pesca e textils, Shanghai cresquèt en importància al sègle XIV mercé a la situacion favorabla del seu pòrt e coma vila dobèrta al comèrci internacional pel Tractat de Nanking de 1842. La ciutat floriguèt coma un nos del comèrci entre Orient e Occident, e venguèt un centre multinacional de la finança e dels afars dins los ans 1930. La prosperitat de Shanghai foguèt interrompuda aprèp 1949 per la presa de poder comunista e l'arrèst de l'investiment estrangièr que ne'n seguèt. Las reformas economicas de 1990 aguèron per resultat un fòrt desvolopament economic e financièr, e en 2005 Shanghai venguèt lo port de cargo pus actiu del mond.


text:
1508
Aquesta pagina concernís l'an 1508 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Presa de Bagdad e de la Mesopotamia Auta. Aquò marquèt la destruccion de la federacion tribala dau Moton Blanc e la fin de l'unificacion de l'Empèri per Ismail Ièr.
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Pèrda de Bagdad e d'Amid per Murad. Aquò marquèt la disparicion de la federacion tribala dau Mont Blanc que foguèt annexada per l'Empèri Safavida.


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 31/07/2012
MADRID, 31 Jul. (EUROPA PRESS) -
Es gessudes de capital d'Espanha en inversions dirèctes, inversions de cartèra e autes inversions s'accelerèren eth mai respecte der abriu, enquia somar 163.185,9 milions des de començament d'an, segontes era balança de pagaments que publique eth Banc d'Espanha.
En concrèt, en cincau mes der an gesseren d'Espanha 41.294,3 milions d'èuros en aguesti concèptes respecte des 26.567 milions que se perderen en mes d'abriu, hèt que supause un 55,3% mès.
Es gessudes netes deth compde financèr, excludit eth Banc d'Espanha, s'an produsit fondamentalament en capitol d'autes inversions e, en mens grad, en inversions en cartèra e en inversions dirèctes, mentre que se generèren entrades en derivadi financèrs.


text:
Al Farabi
Abu-Nasr Muhàmmad ibn Muhàmmad ibn Tarkhan ibn Àwzalagh (o Úzlugh) al-Farabi, mai conegut simplament coma Al-Farabi e, en Occident, coma Alfarabius o Avennasar (en persan محمد فارابی) (Wasig, Turquestan, ~872 - Damasc, 950) èra un scientific e filosòf medieval persan remarcat. Se sap pas gaire dels detalhs de sa vida, e tanpauc ont nasquèt exactament. Pareis confirmat qu'estudièt a Bagdad ont aqueriguèt de grandas coneissenças en medecina e matematicas. Faguèt de comentaris sus l'òbra d'Aristòtel e aguèt una influéncia decisiva dins la logica de Maimonides.
Doctrina filosofica[modificar | modificar la font]
Èime agent/pacient[modificar | modificar la font]
Al-Farabi prenguèt part a la filosofia aristoteliciana e i incorporèt de traches islamics, pus practics e mens especulatius. Se pòt observar aquò dins son acceptacion de la distribucion aristoteliciana entre èime agent e èime pacient. L'arma umana, que descriu coma una forma simpla, incorporada, esperitala, incorruptibla e immortala, ven de l'èime actiu, l'agent. La tasca del filosòf es precisament d'anar cap a l'èime agent segon son actitud dins la vida. Al-Farabi es d'un costat un illuminisme perque defend l'existéncia d'una lutz naturala que nos permet de distinguir çò qu'es vertat e çò qu'es fals.
Dieu[modificar | modificar la font]
Concernissent sa concepcion de Dieu, a una vision amb d'influéncias neoplatonicianas, similara dins qualques aspèctes a l'Un de Plotin. Lo Dieu d'Al-Farabi es un dieu unic, sens causa e essent primièr, causa de tot, eternal, perfièch, simple, intelligéncia en acte, permanent e transcendent, mas tanben dins la defensa de son caractèr inefable e inexprimible; pasmens l'arma, un còp separada del còs, pòt arribar a se far conéisser.
Tanben fa una division dicotomica de l'èsser, fòrça tipica de la filosofia medievala, entre èsser necessari e contingent. Dins l'èsser necessari, existís una identitat entre son esséncia e son existéncia, coma es lo cas de Dieu. A diferéncia d'El, l'òme es contingent, e son esséncia e existéncia son causas diferentas: aquò que fa que l'òme es, es pas aquò que lo rend possible d'existir.
Creacion[modificar | modificar la font]
Al-Farabi defend una teoria entre creacionisme i emanacionisme. Del Dieu Un ne sorgisson d'intelligéncias immaterialas novèlas, çò que correspond amb las esfèras del sistèma de Ptolemèu. A partir d'ont, se crèan sièis genres de causas, que seguisson un esquèma fòrça neoplatonician.
Concernissent la matèria, crei qu'es eternala, mas que depend de Dieu. Coma Filon d'Alexandria, dona a la matèria un ròtle passiu dins la creacion, coma substrat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Philosophy of Alfarabi and Its Influence on Medieval Thought (1947)
- (en) Abu Al-Nasr Al-Farabi: The Second Teacher
- (en) Abu Nasr al-Farabi a muslimphilosophy
- (fr) Al-Farabi et la musique


text:
Macheren
Macheren es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo nom de Macheren vendriá del latin maceria #que significa ruïna.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, de la châtellenie de Hombourg.
- Le nom de Macheren viendrait du latin maceria qui signifie ruine.
- Dépendait de l’ancienne province de Lorraine, de la châtellenie de Hombourg.


text:
Miquèu Tronc
Miquèu Tronc foguèt un escrivan occitan de Provença de la fin dau sègle XVI naissut a Lançon de Provença.
Es autor de Las Humours à la lourguino.
Sens o poder provar, Robèrt Lafont supausa en referéncia a Pèire Pau que Tronc porriá èstre la mesma persona que lo capitani Lorge, membre d'una còla sonada la Manada e opausada ais Arquins, que Loís Bellaud n'èra un membre.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Las Humours a la Lorgina. L'Astrado, 1978.[1]
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.


text:
Dama mesopotamica
Lo Dam Persan (Dama mesopotamica) es un cervid en dangièr d'escantiment que se tròba pas mai actualament que dins la província de Khuzestan, al Sud-Oèst d'Iran. S'agís d'una espècia fòrt pròcha del dam europèu (Dama dama), al punt que n'èra considerada de còps per qualques autors coma una sosespècia orientala e que se l'apelava Dama dama mesopotamica.
Referéncias extèrnes[modificar | modificar la font]
- Dama mesopotamica dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 625052 Dama mesopotamica (Brooke, 1875) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Dama mesopotamica (en)
- Referéncia NCBI : Dama mesopotamica (en)
- Referéncia IUCN : espècia Dama dama ssp. mesopotamica (Brooke, 1875) (en)
- Referéncia CITES : espècia Dama mesopotamica (Brooke, 1875) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Dama mesopotamica (Brooke, 1875) (fr+en)


text:
Australopithecus
Australopithecus (del latin australis 'del sud' e del grèc πίθnkoς pithekos 'monard') es un genre atudat de primats ominids. Visquèt en Africa fa entre 4 milions e 2 de milions d'ans, del Zanclean (Pliocèn Inferior) al Gelasian (Pleistocèn Inferior). La màger novetat aportada pels australopitècs es que se desplaçavan de manièra bipèda. La talha del sieu cervèl èra similara al dels grands monins actuals. Vivián dins las zònas tropicalas d'Africa, en s'alimentant de frucha e de fuèlhas.
Una branca dels australopitècs se separèt de la que donariá pus tard Homo sapiens, en passant pels australopitecins robusts, classificats dins lo genre Paranthropus.
Espècias[modificar | modificar la font]
Se coneisson divèrsas espècias de fossils:
- Australopithecus anamensis: Ominids fòrça primitius, que presentavan de caissals largs amb un esmalt espés. Ocupèt la zona de Kenya entre 4,2 e 3,9 m.A. (Milions d'ans).
- Australopithecus afarensis: La siá capacitat per transmetre de sons seriá estada pas fòrça superiora a la dels chimpanzés actuals. Visquèt i a entre 3,9 e 3 m.A.
- Australopithecus bahrelghazali: Unic trobat fòra d'Africa orientala. Recep lo sieu nom de l'oasi de Bahr-lo-Ghazal, en Chad. Visquèt i a entre 4 e 3 m.A.
- Australopithecus africanus: Cran mai globular, amb una màger capacitat cerebrala: aperaquí qualques 450 cm³. Visquèt i a entre 3 e 2,5 m.A.
- Australopithecus garhi: Amb de caracteristicas cranianas e facialas especialas. Capacitat craniana d'unes 450 cm³ e preséncia d'indicis discutits de protoindustria litica. Visquèt i a 2,5 m.A.
Son estats intenses los debats scientifics pel classament d'aquestas espècias e genres. Se discutís de la convenença de la separacion de Paranthropus e a l'entorn de la classificacion de l'Homo habilis, Homo erectus o Australopithecus.


text:
Mandat politic
Lo mandat politic es la durada al cors de laquala un elegit exercís sa responsabilitat.
Somari
Mandats politics en França[modificar | modificar la font]
- Mandat del conselhièr municipal e del Cònsol : 6 ans
- Mandat del conselhièr General (departament) : 6 ans
- Mandat del conselhièr Regional e President del conselh regional (region) : 6 ans
- Mandat del Deputat a l'Assemblada Nacionala : 5 ans
- Mandat del senator : 6 ans (9 ans abans la reforma de 2003, 5 ans per los elegits al moment de las eleccions de 2008) [1]
- Mandat del President de la Republica : 5 ans
- Mandat de l'Eurodeputat : 5 ans
Mandats politics en Belgica[modificar | modificar la font]
- Mandat del conselhièr comunal, dels échevins e del borgmèstre : 6 ans
- Mandat del conselhièr provincial : 6 ans
- Mandat del deputat regional o comunautari : 5 ans
- Mandat del deputat federal : 4 ans
- Mandat del senator : 4 ans
- Mandat de l'eurodeputat : 5 ans


text:
Economia de Brasil
L'economia de Brasil es la pus granda d'America Latina e la 8ena del mond. La majoritat de la granda industria es concentrada al sud e lo sud-èst del país, especialament dins los estats de São Paulo, Minas Gerais, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul e Paraná. La Region Nòrd-èst es estat tradicionalament la region mens desvolopada, e mai se a recebut d'inversions recentament. Brasil realizèt un reüsit programa d'estabilizacion economica, nomenat lo Plan Real (nom de la siá nòva moneda) dempuèi lo 1èr de julhet de 1994. L'inflacion, qu'èra arribada a 5000% annal en 1993, arribèt a 2,5% en 1998.
Brasil es un dels productors principals de cana de sucre e cafè, e un grand exportador de cacau, sòja, carn, sucre, iranja, tabac, nòu e de fruches tropicals. La sòja es cultivada al dedins del país (Mato Grosso do Sul, Mato Grosso, Goiás, Tocantins, èst de Bahia) amb granda mecanizacion.
Indústria[modificar | modificar la font]
Brasil a un dels sectors industrials pus avançats d'America Latina e lo mai diversificat de la region. Aquel sector representa un tèrç del PIB de Brasil, e crompan l'indústria de l'automobila, de l'acièr, petroquimia, d'informatica e aeriana. Amb l'estabilitat promoguda pel Plan Real las indústrias multinacionalas que i opèran an realizat d'investiments en equipa de nauta tecnologia.
Lo govèrn brasilièr a implementat un plan per redusir la dependéncia de petròli importat, que representavan mai de 70% dels besonhs energetics del país, mas, que se son redusits a 33%. Malgrat tot los besonhs d'una populacion superiora als 180 milions son superiors a la produccion energetica. Brasil es un dels principals productors d'energia idroelectrica del mond e dins lo decenni de 1990 se bastiguèt una planta d'energia nucleara.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 11 de mai de 2013
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Automne
L'automne, o l'auton[1], o la tardor, o la davalada es una de las quatre sasons de las zonas temperadas. Astronomicament, comença amb l'equinòcci d'automne (entre lo 20 e lo 21 de març dins l'emisfèri sud e entre lo 22 e lo 23 de setembre dins l'emisfèri nòrd), e s'acaba amb lo solstici d'ivèrn (a l'entorn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd). Encara que, a vegadas es considerat coma lo periòde dels meses entièrs de març, abril e mai dins l'emisfèri sud e setembre, octobre e novembre dins l'emisfèri nòrd.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Es una epòca de precipitacions, dins qualques partidas del monde, e de baissa progressiva de la temperatura. Los jorns demenisson progressivament e las nuèches s'alongan. Las plantas caducas pèrdon la clorofilla e las fuèlhas venon jaunencas o rogencas abans que casan. Fòrça fruches son madurs a punt. Los animals se preparan pel temps fred emmagazinant lo manjar.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Per las colors de la natura, es un periòde fòrça evocador per las arts. Es associat a l'edat madura. Es lo començament de la rotina dins la majoritat dels païses, fins al punt qu'en psicologia se parla de "sindròme post-vacacional". Per aquò se nomenava abans la sason de la malenconiá e dins la teoria de las quatre umors, li correspond la bila negra.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Automne amb auton constituisson un doblet; lo primièr es un mot sabent, lo segond un mot popular eretat.


text:
Edifici deu Ministèri de la Santat
L'Edifici deu Ministèri de la Santat a Buenos Aires qu'ei ua tor d'estil Art Deco apitada sus l'avienguda 9 de Julio. Aquesta avienguda que ho bastida en bèth avalir tots los bastiment qui's trobavam suu son percors. Lo Ministeri de la Santat qu'ei los sol bastiment sauvat de la dimolicion e qui demòre enqüèra uei lo dia en bèth tavar lo briu de la circulacion su l'avienguda 9 de Julio. Per aquesta rason, enqüèra dinc a las annadas 1990 que's perpausè la soa demolicion o (d'un biais chic realiste) lo son desplament en lo bèth har eslissar.
A l'origina qu'acessè lo Ministèri de las Òbras Publicas e, ara, los Ministèri de la Santat e Ministèri deu Desvolopament Sociau.
Lo bastiment, arreconegut dens un estat avançat de deterioracion. Per'mor de la soa valor istorica e politica (qu'ei lo lòc on Eva Perón renonciè a la candidatura a la vicepresidéncia).
Qu'ei tanben desempuish aqueth bastiment que's trasmetó la purmèra emission de television en 1951 dab ua antena apitada au son som.
La presidenta Cristina Fernández de Kirchner qu'a decretada en 2010 la soa restauracion en i bèth hornir un pertrèit d'Evita hargat en hèr.


text:
Hondschoote
Hondschoote es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Gautier De Hondschoote es present als festivités donadas pel comte de Chiny en 1285 e descrichas per Jacques Bretel en lo sieu Tournoi de Chauvency. S'i tròba als costats de Philippe de Flandres, de Florent d'Enaut, del châtelain de Bergues, dels senhors de Haussy, Lalaing, Linha, Fléchin, Montigny, Auberchicourt, èca.
A la Mièja Edat, Hondschoote prospère mercés a l'indústria del llençol. Amb lo lli conreat en los environs dels centenats de pichons talhièrs fabrican del teissut de serge. A Modèl:La s, Hondschoote i aviá una isòla de rhétorique, De Persetreders, totjorn operativa en néerlandais a Modèl:La s. A partir del Sègle XVI, malgrat aiçò, las desgràcias se acarnissen sus la vila, venguda espanhòla, divèrsas fes saquejada al cors de las guèrras e tocada per la peste de surcroît. Al començament del mes d'agost 1566, los Gueux saquegin la glèisa de Hondschoote. Aquel incident minaire dona lo senhal de la rebellion sus tota la còsta e #condusir a émeutes iconoclastes condusidas per las calvinistes en totes los Païses-Basses espanhòls.
Après cada desastre, Hondschoote pròva dempuèi ne metre mas pòt pas empedir lo sieu déclin. Venguda francesa en 1658 après nòus pillages e de nòus incendis, sucumbeix fin finala après l'invasion olandesa de 1708 : tota produccion cessa lèu e es pas mai #qu'un vilatge agricòla. Los productors de teissut se son enfuis per se refugiar en l'actual Belgica e en Angleterre, en fasent aprofechar de lo sieu saber-far los rivales de la França.
La batalha de Hondschoote del 6 a la Mois invalide (de setembre)M, al cors de la Revolucion, es un eveniment màger #que salva la Republica francesa. Lo rei de Angleterre a enviat a travèrs dels Flandres una armada comandada pel pòrti de York, per s'apoderar de Dunquèrca, cap de pont a l'invasion del país. Aquela armada, refortilhada per tropas hanovriennes e austrianas jols òrdres del maréchal Freitag, vengudas de las País-Bas vesins, a batut per una armada de volontaris patriotes. Pendent la batalha, lo molin a vent servís de plaça de guet e de infirmerie.
Gautier de Hondschoote est présent aux festivités données par le comte de Chiny en 1285 et décrites par Jacques Bretel dans son Tournoi de Chauvency. Il s'y trouve aux côtés de Philippe de Flandres, de Florent de Hainaut, du châtelain de Bergues, des seigneurs de Haussy, Lalaing, Ligne, Fléchin, Montigny, Auberchicourt, etc.
Au Moyen Âge, Hondschoote prospère grâce à l'industrie du drap. Avec le lin cultivé dans les environs des centaines de petits ateliers fabriquent du tissu de serge. Au Sègle XVI, Hondschoote avait une chambre de rhétorique, De Persetreders, toujours opérationnelle en néerlandais au Sègle XIX. À partir du Sègle XVI, cependant, les malheurs s'acharnent sur la ville, devenue espagnole, plusieurs fois pillée au cours des guerres et touchée par la peste de surcroît. Au début du mois d'août 1566, les Gueux pillent l'église d'Hondschoote. Cet incident mineur donne le signal de la rébellion sur toute la côte et conduisit à des émeutes iconoclastes conduites par les calvinistes dans tous les Pays-Bas espagnols.
Après chaque désastre, Hondschoote essaie de s'en remettre mais ne peut empêcher son déclin. Devenue française en 1658 après de nouveaux pillages et de nouveaux incendies, elle succombe enfin après l'invasion hollandaise de 1708 : toute production cesse bientôt et elle n'est plus qu'un village agricole. Les producteurs de tissu se sont enfuis pour se réfugier dans l'actuelle Belgique et en Angleterre, faisant profiter de leur savoir-faire les rivaux de la France.
La bataille d'Hondschoote du 6 au Mois invalide (septembre)M, au cours de la Révolution, est un événement majeur qui sauve la République française. Le roi d'Angleterre a envoyé à travers les Flandres une armée commandée par le duc d'York, pour s'emparer de Dunkerque, tête de pont à l'invasion du pays. Cette armée, renforcée par des troupes hanovriennes et autrichiennes sous les ordres du maréchal Freitag, venues des Pays-Bas voisins, est battue par une armée de volontaires patriotes. Durant la bataille, le moulin à vent sert de poste de guet et d'infirmerie.


text:
Pere Bosch i Gimpera
Pere Bosch i Gimpera, vadut en Barcelona en 1891 (1) e mort en Mexic en 1974, siguec un arqueològ e preistoriador e ua des personalitats scientifiques catalanes més conegudes internacionauments. Maridat damb Josefina García Díaz, siguec pair tamben der preistoriador mexican Carles Bosch i Garcia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Iniciec estudis de drech més es deishà tà estudiar filosofia. S'especialisec en filologia classica e dempús anec a estudiar a Berlin. Aquiu, eth mestre Ulrich von Wilamowitz-Möllendorf eth dirigec tara Preïstoria.
Es sues prumères publicaions sigueren sus era civilizacion de Creta e Micenes (1912) e sus er origen dera tragedia grega (1913). Tamben arrevirec Omèr. Er an 1915 siguec aperat director deth Servici d'Escauacions deth Institut d'Estudis Catalans e professor des Estudis Universitaris Catalans.
En 1916 siguec aperat catedratic d'Istoria Anciana ena Universitat de Barcelona. En 1919 publiguec Preïstoria Catalana. En aguera epoca siguec ja un devesaire der us dera lengua catalana en es libes scientifics.
Des de 1919 e enquia era sua mort auec ua amistat e acorrespondencia privada damb eth sòn escolan e companh Lluís Pericot i Garcia. Un aute deisheble important siguec Josep de Calassanç Serra i Ràfols. Siguec un des creadors dera Associacion Catalana d'Antropologia, Etnografia e Preïstoria e en 1929 organiséc en Barcelona eth Congrés Internacionau d'Arqueologia.
Damb eth libe Etnografia dera Peninsula Iberica (1932) desvolopéc tesis naues que l'i darien més fama. En 1933 ei aperat rector dera Universitat de Barcelona. Trabalhéc per Accion Catalana e s'impliguéc ena politica dera Generalitat republicana. Ocupéc es lòcs de rector dera Universitat Autonoma de Barcelona (1933-1939) e Conselher de Justicia damb eth govern de Lluís Companys (1937-1939). Siguec empresoat en eth vaisheth Uruguay amassa damb d'autes memebres deth govern catalan dempús des héts deth 6 d'octobre de 1934. Açò provoquéc queishes internacionaus.
Dempús dera Guerra Civiu s'exiliéc en Mexic. Aquiu siguec professor dera Universitst Nacionau Autonoma de Mexic e ena Escola Nacionau d'Antropologia. Dempús siguec sometut a ua campanha de desprestigi ena Universitat de Barcelona dominada pes feishistes.
En 1945 publiguéc en Mexic La formacion des pobles d'Espanha. Dec diuersi corsi e conferéncies e de 1948 a 1952 siguec capmestre dera Division de Filosofia e Umanitats dera UNESCO. En 1971 obtinguéc era nacionalitat mexicana.
Hons documentau[modificar | modificar la font]
Són hons personau se conserva en eth Archiu Nacionau de Catalonha (2). Era documentacion produsida per Bosch i Gimpera se déc ara Generalitat a trauers dera associacion mexicana Accion Cultural que l'enviéc ath Ministeri d'Ahers Exteriors espanhòu. En 1983 aguest Ministeri héia arribar aguest hons documentau ath Departament de Cultura e Mejans de Comunicacion dera Generalitat de Catalonha que, ath sòn torn, ac déc tot ar Archiu Nacionau de Catalonha.
Et hons se completéc damb ua serie de letres crotzades demest Pere Bosch i Gimpera e er istoriador Rafael Olivar Bestrand. Un viatge publicades per Proa s'aperaren Correspondencia e sigueren tamben dades ar Archiu Nacionau de Catalonha (2).
Aguest hons a era documentacion generada e arreçebuda per Bosh i Gimpera, principauments documentacion produsida segontes era sua activitat professionau ligada damb era recerca scientifica d'Arqueologia, Preïstoria e Etnografia, ligada a d'autes universitats e centres de recerca.
Tamben ei importanta era documentacion produsida segontes era sua activitat politica coma Conselhèr de Justicia deth Govern dera Generalitat de Catalonha (Tribunaus Especiaus, Servici d'Informacion Militar, Organizacion Judiciau de Catalonha, Servicis Correccionaus de Catalonha), era documentacion damb eth govern dera Republica espanhola, sus es relacions internacionaus pendent eth periode dera guerra civiu e, fin finau, era documentacion sus er exili.
Fichièr:Pere Bosch i Gimpera IEC.jpg
Obres[modificar | modificar la font]
º El problema de la cerámica ibérica (1913)
º Grecia y la civilización crético-micénica (1914) Casa Editorial ESTVDIO. Barcelona
º Prehistòria catalana (1919)
º La arqueología preromana hispánica (1920)
º Historia de Oriente (1926)
º Las representaciones teatrales en Grecia y Roma (1929)
º Etnologia de la península ibèrica (1934)
º El poblamiento antiguo y la formación de los pueblos de España (1945)
º El problema indoeuropeo (1960)
º Cataluña, Castilla, España (1960)
º Paleontología de la península Ibérica (1974)
Referéncies[modificar | modificar la font]
1.- ↑ Gonzalo Pasamar Alzuria, Ignacio Peiró Martín.. Ediciones AKAL. Diccionario Akal de historiadores españoles contemporáneos, 2002. ISBN 9788446014898. , pàg. 138
2.- ↑ 2,0 2,1 2,2 «Pere Bosch i Gimpera». Arxiu Nacional de Catalunya. [Consulta: Juny de 2013].


text:
Literatura gauchesca
La literatura gauchesca qu'ei un genre literari qui preten evocar la vita deu gaucho e lo son univers de cavaèr solitari e independent a despart de la vita urbana en bèth emplegar lo son lengatge : ua mena de castelhan coloniau, arquaïc e dab vocabulari manlhevat a las lengas amerindianas (quíchoa e lengas araucanas mei que mei).
Aqueth genre que compta dab testimònis literaris precursors abans lo sègle XIX ; un deus sons purmèr poeta que ho l'orientau Bartolomé Hidalgo.
L'òbra centrau de la literatura gauchesca qu'ei lo Martín Fierro de l'escrivan argentin d'origina irlando bearnesa José Hernández (1872).
A maugrat d'estar compausadas per autors de haut nivèu economic e culturau, la literatura gauchesca que s'inspira de la lenga e de la literatura orau deus gauchos deu sègle XIX (e mei que mei deus gauchos payadores. Atau qu'ei compausada sovent en verses dab trèit epics com l'emplec abondant de metafòras.
Assocada dab aqueth genre mes ideologicament a despart, Argentina que possedeish un corpus literari d'escarni au monde gaucho e a l'Argentina tradicionau (associada au regim autoritari e conservator de "Restaurador" Juan Manuel de Rosas). L'òbra d'escarni mei famosa qu'ei arau de segur lo Facundo de l'escrivan e president Domingo Faustino Sarmiento.
Au l'opausat d'aqueth genre d'escarni, la literatura gauchesca que conda tanben hèitas de gaucho antirosistas com Santos Vega de Hilario Ascasubi, un deu purmèr escrivans deu genre gauchesque.
Auta òbra famosa qu'ei la Faust, Impressions deu gaucho Anastasio lo Jovenet dens la representacion d'Opèra (Fausto, impresiones del gaucho Anastasio el pollo en la representación de la Ópera) (1866) d'Estanislao del Campo.


text:
Nòrma mistralenca
La nòrma mistralenca (normo mistralenco) es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Apareguèt en 1853 dins leis òbras de Josèp Romanilha, puei dins leis òbras de Frederic Mistral tre 1854. La nòrma mistralenca se basa sus d'usatges diglossics, sustot dins l'ortografia que consistís a notar l'occitan segon de convencions venent del Edat Mejana (lh) e dau francés (gn - ou). Encuei fa concurréncia a la nòrma classica.
La nòrma mistralenca se compausa de dos aspèctes:
- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la maniera d'escriure lei sòns. Se parla d'ortografia mistralenca (ourtougràfi mistralenco, codificada).
- Remarca - La grafia mistralenca (grafìo mistralenco) englòba pus largament l'ortografia mistralenca (codificada, dins la nòrma) e divèrs usatges gaire codificats (fòra nòrma), mai que s'inspiran de l'ortografia mistralenca.
- La nòrma orala, que fixa una maniera recomandada de parlar en occitan.
Es l'escrivan Josèp Romanilha que fondèt aquela nòrma en 1853 dins La part dau Bòn Dieu  . Puei l'escrivan Frederic Mistral l'illustrèt e la desvolopèt dins son òbra abondosa, tant en literatura coma en lexicografia, amb un diccionari monumentau, Lo Tresaur dau Felibritge  . Pasmens, avans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, cau precisar que Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846). Lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854 e, gràcias au succès de Mistral, l'espandiguèt a partir d'un nuclèu provençau dins l'ensems d'Occitània a la fin dau sègle XIX. Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, la nòrma mistralenca a reculat davant la nòrma classica e uei se limita sustot au provençau generau e au niçard, en concurréncia amb la nòrma classica. Lo Felibritge, desenant, es partejat entre nòrma mistralenca (sustot en Provença) e nòrma classica.
Leis usatgiers de la grafia mistralenca son qualificats de mistralencs.
La nocion de grafia mistralenca a recebut de sinonims que son mens satisfasents:
- Grafia romanilhenca fa referéncia au trabalh de codificacion de Romanilha, que precediguèt lo de Mistral, mai aqueu tèrme es rar e gaire acceptat per lei mistralencs.
- Grafia felibrenca fa referéncia au fach que lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854. Mai tre la fin dau sègle XIX, lo Felibritge coneguèt en son sen l'aparicion d'un corrent favorable a la grafia classica e uei, lo Felibritge accèpta lei doas nòrmas, classica e mistralenca (levat en Provença ont utiliza ren que la mistralenca).
L'aplicacion de la nòrma mistralenca en Bearn, e au gascon en generau, se sòna grafia febusiana. Foguèt lo trabalh de l'Escòla Gaston Fèbus a la fin dau sègle XIX. Son usatge a reculat fòrça dempuei la segonda mitat dau sègle XX, davant l'avançada de la nòrma classica.
La nòrma de l'escòla dau Pò, creada en 1971 dins lei Valadas Occitanas, deriva de la nòrma mistralenca mai n'es diferenta.
Comparason[modificar | modificar la font]
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chato de Prouvènço e Cante una chata de Provença se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certanei mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (  umble,   Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).


text:
Vila de Santa Fe (Argentina)
La vila de Santa Fe (Santa Fe de la Vera Cruz) qu'ei la capitau de la província de Santa Fe, en Argentina.
Santa Fe qu'ei situada a 468 km de Buenos Aires. Sa superfícia qu'ei de 268 km² e sa populacion estimada de 415 345 abitants en 2010.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau de la comuna de Santa Fe en espanhòu


text:
Eddy Merckx
Eddy Merckx (Edouard Louis Joseph, Baron Merckx segon l'estat civil bèlga, nascut a Meensel-Kiezegem, Brabant, a l'èst de Lovaina lo 17 de junh de 1945) es un ciclista flamenc professional considerat per totòm, qu'es indenegable lo fach, coma lo melhor de l'istòria tota del ciclisme internacional.
Somari
- 1 La Carrièra
- 2 Victorias màgers
- 3 Autres espets e recòrds
- 4 Lo demai de sa vida...
- 5 Bibliografia
- 6 Documents audiovisuals
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Ligams videografics
- 9 Nòtas & referéncias
La Carrièra[modificar | modificar la font]
Amb 525 victòrias al siu palmarès, ne deten lo recòrd absolut, que ganhèt totas las Classicas e Grands torns del calendièr, franc París-Tors e l'ara dispareguda Bordèu-París, 28 classicas e 11 grands Torns.
Designat 3 còps melhor esportiu del mond en 1969, 1971 e 1974, escaisnomat lo Canibal per jornalistas e adversaris, que li ne daissava el als autres sonque las micalhas del festin, aguèt pr'aquò un fum d'adversaris valents e valedors coma, e bèl primièr que primieràs, lo neerlandés Joop Zootemelk (6 còps lo siu segond, davant ganhar enfins lo Tour en 1980), lo francés de Savòia Bernard Thévenet, l'italian Felice Gimondi, l'espanhòl establit dins las Landas, al Mont, Luis Ocaña, lo siu conteiral flamenc Roger de Vlaminck dins las classicas, mai lo grand champion lemosin Raimond Polidor.
Se retirèt en 1978, aprèp mai de 15 ans de carrièra professionala, que la suspicion de dopatge existiguèt (amb de resultats atal, cossí ne seriá pogut èsser estat diferent?) mas ne foguèt pas jamai averada e provada, malgrat las campanhas de premsa orquestradas pels interèsses economics, financièrs, nacionals e esportius de las equipas dels sius adversaris principals.
Victorias màgers[modificar | modificar la font]
D'efièch, trionfèt 5 còps dins lo Torn de França en 1969, 1970, 1972, 1973, 1974.
Idem lo Giro d'Italia, 1968, 1970, 1972, 1973, 1974.
Ne foguèt un còp (sonque...) venceire de la Vuelta a España o Torn d'Espanha en 1973.
Foguèt amai 3 còps campion del mond de ciclisme de l'espròva sus rota en 1967, 1971 e 1974.
Ganhèt 7 còps Milan-San Remo, en 1966, 1967, 1969, 1971, 1972, 1975 e 1976.
5 còps Lièja-Bastonha-Lièja en 1969, 1971, 1972, 1973 e 1975.3 còps París-Roubaix (lo ben nomenat Infèrn del nòrd...) en 1968, 1970 e 1973.
Idem 3 còps París-Niça (La corsa al solelh...) en 1969, 1970 e 1971, mai 3 Flèchas Valonas (1967, 1970, 1972), 2 còps la Ronde van Vlanderen (Torn de las Flandras) en 1969 e 1975, idem lo Giro di Lombardia (Torn de Lombardia) en 1971 e 1972.
Demest autras moltas e tantas victòrias sul circuit mondial.
Obtenguèt tot parièr 7 Super Prestige Pernod International, que designa lo melhor ciclista del mond, adereng, en 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974 e 1975.
Benlèu (amai de segur gaireben...) lo palmarès mai complèt e remirable de l'istòria tota de l'espòrt mondial, totas disciplinas mescladas.
Autres espets e recòrds[modificar | modificar la font]
recòrd del mond de l'ora[modificar | modificar la font]
Batèt tanben lo recòrd del mond de l'ora al velodròm de Ciutat de Mexic, en altitud, en 1972, amb una performància de 49,431 km.
Lo servarà pendent dotze ans.
Amai de las siás 525 victòrias professionalas (333 fòra critèriums), comptèt moltas victòrias en amator, que la pus importanta ne foguèt lo Campionat del mond amator de ciclisme sus rota en 1964.
un fum d'autres recòrds[modificar | modificar la font]
Deten tot parièr los recòrds del nombre màger de victòrias dins una sola sason (54) idem victòrias d'etapa dins lo Tour (34) idem las corsas classicas (28) idem dins una sola classica (7, la Milan-San Remo), e de victòrias dins los 3 grands Torns (11).
Deten enfins lo recòrd de 96 jorns passats amb lo maillot jaune sus las rotas del Tour de França.
Foguèt lo sol tanben a ganhar la meteissa annada los 3 malhòls distintius del Tour, çò es lo jaune, lo verd (correire mai regular o classament per punts) e lo de peses (de melhor escaladaire).
Lo demai de sa vida...[modificar | modificar la font]
Maridat amb na Sabine Acou dempuèi lo 9 de decembre de 1967, aguèt una filha, Sabrina, e un filh, Axel, nascut lo 8 d'agost de 1972.
Venguèt correire professional de plan bon nivèl mas sempre entrepachat çaquelà per la reputacion e lo palmarès del papà.
Ciclista molt potent e complet, se ganhèt pr'aquò lo Campionat de Belgica sus rota en 2000, 1 etapa del Giro la meteissa annada e la medalha de bronze als Jòcs Olimpics d'Atenas en 2004.
Patiguèt Eddy d'un problèma grèu d'obesitat que sanèt gràcias a una operacion de reduccion de l'estomac...
Creèt una usina de cicles a Meise.
La siá modestia exemplara e tan remirabla ne foguèt pas sovent seguida per molts campionets que i aguèt.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
libres de n'Eddy Merckx en collaboracion[modificar | modificar la font]
- Eddy Merckx & Marc Jeuniau: Plus d'un tour dans mon sac Mes carnets de route 1972... Éditions Arts et Voyages 1972 (en francés)
- ... amb Pïerre Chany: Coureur cycliste... Colleccion Un Homme et son métier ed. Robert Laffont 1974 (idem)
- ... amb Pierre Depré: Ma chasse aux maillots rose, jaune, arc-en-ciel Mes carnets de route 1974... ed. Arts et Voyages id (id)
- ... amb Toon Claes... La passion du vélo... Roularta Books Roulers Belgica 2008 (id)
a perpaus d'Eddy Merckx[modificar | modificar la font]
- François Terbeen: Le phénomène Eddy Merckx et ses rivaux... cò Del Duca París 1971 (en francés)
- Roger Bastide: Eddy Merckx cet inconnu... Marabout Belgica 1972 (idem)
- Marc Jeuniau: Eddy Merckx l'homme du défi... Éditions Arts et Voyages 1977 (id)
- Jean-Paul Ollivier: Eddy Merckx, la véritable histoire Éditions Glénat mai de 1996 (id)
- Théo Mathy: Eddy Merckx, les tours de France d'un champion unique... Éditions Luc Pire mai de 2008 (id)
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Joël Santoni: La course en tête, filme documentari (c) França 1974