text:
Ervillers
Ervillers es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat freqüentment de fossils a Ervillers, sustot dels dents d'elefant, mas tanben dels objèctes romains, de las monedas, dels vasos, dels esquelets, e de las rèstas de bastiment. Aqueles elements testifiquen #que Ervillers èra ja demorat en l'epòca romaine, en particulara al lieudit "Capieau". La parròquia existissiá ja a la s-|XII|e}}.
La distincion vicomtière de Ervillers a apertengut a las familhas La Viéville, Lalaing, de Egmont, Luxemborg, e Diesbach Belleroche.
Lo 28 d'agost de 1654 Ervillers i aguèt la visita de Louis XIV e de la Reina-maire #que i #prene una collation del temps que se retien de Péronne a Arras #que lo banc i n'aviá #èsser levat. Las siás majestats i avián #èsser presas pel Maréchal de Turenne.
Ervillers Compte tanben divèrs sosterranhes refugis. Aiçò èra probablament d'ancianas carrièras #qu'an #èsser transformadas en "muches". Lo un d'aqueles sosterranhes se situava a aperaquí 20 mètres jos tèrra e comptava 9 cambras, un correder, una étable, e una bergerie. Qualque potz asseguravan lo aération e permetián l'alimentacion n'aiga.
En decembre 1870 los Prussiens #saquejar lo pòble. Ervillers #Èsser tanben lo teatre d'operacions en lo moment de la Batalha de Bapaume (1871) pendent la guèrra franco-prussienne de 1870-71.
Tèxt tirat dels registres paroissiaux an 1738
François de Baglion Delasalle per la gràcia de Dieu e del Sant-Banc apostique avesque de Arras avèm « comeses »cometèm lo sieur Docminy curé de Sant-Étienne de la vila de Arras faga la ceremònia de la benediccion d'una crotz de Ervillers seguenta lo rite ordinari de la glèisa que # el « po… » Reliquaire de cristal en contenent del bòsc de la roja crotz #que n'enviarà acte al secrétariat de lo nòstre évêché donat de Arras jos lo nòstre seing, lo segond de las nòstras armas, e lo contreseing de lo nòstre secretari lo 5 de mai de 1738 étois signat François avesque de Arras mai bas per Mgr {{}} « lent… » Secretari amb rubrica. L'an 1738 lo 18 de mai nosautres « …. » Curé De la parròquia de Sant-Étienne d'aquela vila de Arras en vertu de la comission e d'autra part, nosautras sèm transportès dins lo vilatge de Ervillers en essent mèstre Jean-Baptiste Thibaut sacerdòt curé dudit luòc a presentat una pichona caissa de bòsc cairat, #qu'avèm dobèrt e que # avèm trobat una pichona crotz de cristal adornat alentours de filigrane de sòus daurats, ligat de fil de seda roja #que li èra a el pendent o sagèth de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle avesque de Arras (de 1725 a 1752) e en ladite caissa avèm trobat pareillement las cartas authentiques que # nos a confiat per el qu'en la pichona crotz de cristal d'aicí-dessus i èran barrat partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire …. Adreçat del fuòc sieur Bernard Mullet sacerdòt del diocèse de Arras e chanoine de sant Amé de #Dotar, donat a la dicha sieur Thibaut pel sieur Jean-Baptiste Mullet fraire del precedent, los lesdites cartas datadas de Roma defòra de la pòrta de Sant-Jean lo 17 de setembre de 1715 signat Valérien avesque de Ferentin amb o sagèth dudit senhor avesque e de mai bas del l'aprobacion de Modèl:Mgr avesque de Arras e lo permís d'expausar ladite relique a la vénération dels fisèles en data del 11 de febrièr de 1732 precintat del sagèth e del seing de Modèl:Mgr avesque #qu'avèm trobat sans e revessos e sul camp ledit messire Jean-Baptiste Thibaut a presentat una granda crotz de bòsc adornat en desparièrs endroits de sòus #qu'avèm béni e a requerits de metre ladite de croses de cristal aicí-dessus amb las partícules del bòsc de la fòrça Santa-Crotz de messire J.-C. I barradas en la caissa granda crotz de bòsc nosautres en vertu de la comission de l'autra part avèm mes la susdita pichona crotz de cristal décemment en lo mièg de la granda crotz barrada de costat e d'autra part de las « brissaux » a pas poder dobrir que per man d'obrièrs e avèm mes las cartas authentiques al costat drech de ladite crotz de bòsc a lo-dessus dels braces en preséncia de me Nicolas Dupuis de servidor dudit Ervillers, del Sr. François Joseph de la caritat de Grévillers e mai las siás paroissiens dudit luòc #qu'an signat amb nosautres aquel present acte lo jorn, mes e an susdit i aviá signat lo Sr. Dupuis Servidor de Ervillers, Thibaut curé de Ervillers de la caritat de ‘Groville o Grévillers » lo baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Omosexual, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, e Borming curé de Sant-Étienne de Arras amb rubrica. Nosautres sacerdòt curé de la parròquia de Sant-Étienne de Arras certificam los extraches aicí-dessus conformas als originales que metrem al secretari del évêché de Arras.
Fach a la dicha Ervillers lo 18 de mai de 1738, Deming curé de Sant-Étienne de Arras.
On a trouvé fréquemment des fossiles à Ervillers, notamment des dents d'éléphant, mais aussi des objets romains, des monnaies, des vases, des squelettes, et des restes de construction. Ces éléments témoignent qu'Ervillers était déjà habité à l'époque romaine, en particulier au lieudit "Capieau". La paroisse existait déjà au Modèl:S-.
La seigneurie vicomtière d'Ervillers a appartenu aux familles La Viéville, Lalaing, d'Egmont, Luxembourg, et Diesbach Belleroche.
Le 28 août 1654 Ervillers eut la visite de Louis XIV et de la Reine-mère qui y prirent une collation alors qu'ils se rendaient de Péronne à Arras dont le siège avait été levé. Leurs majestés y avaient été rejointes par le Maréchal de Turenne.
Ervillers compte aussi plusieurs souterrains refuges. C'était probablement d'anciennes carrières qui ont été transformées en "muches". L'un de ces souterrains se situait à environ 20 mètres sous terre et comptait 9 chambres, un couloir, une étable, et une bergerie. Des puits assuraient l'aération et permettaient l'alimentation en eau.
En décembre 1870 les Prussiens pillèrent le village. Ervillers fut aussi le théâtre d'opérations lors de la Bataille de Bapaume (1871) durant la guerre franco-prussienne de 1870-71.
texte tiré des registres paroissiaux année 1738
François de Baglion Delasalle par la grâce de Dieu et du Saint-Siège apostique évêque d'Arras nous avons « commis »commettons le sieur Docminy curé de Saint-Étienne de la ville d'Arras nous fasse la cérémonie de la bénédiction d'une croix d’Ervillers suivant le rite ordinaire de l'église dans laquelle il « po… » Reliquaire de cristal contenant du bois de la rouge croix dont il enverra acte au secrétariat de notre évêché donné d'Arras sous notre seing, le second de nos armes, et le contreseing de notre secrétaire le 5 mai 1738 étois signé François évêque d'Arras plus bas par Modèl:Mgr « lent… » Secrétaire avec paraphe. L'an 1738 le 18 mai nous « …. » Curé de la paroisse de Saint-Étienne de cette ville d'Arras en vertu de la commission et d’autre part, nous nous sommes transportés au village d’Ervillers étant maître Jean-Baptiste Thibaut prêtre curé dudit lieu nous a présenté une petite boîte de bois carré, que nous avons ouvert et dans laquelle nous avons trouvé une petite croix de cristal orné alentours de filigrane d'argent doré, lié de fil de soie rouge à laquelle était pendant le sceau de Modèl:Mgr François de Baglion Delasalle évêque d'Arras (de 1725 à 1752) et dans ladite boîte nous avons trouvé pareillement les lettres authentiques par lesquels il nous a confié que dans la petite croix de cristal de ci-dessus y étaient enfermé des particules du bois de la très Sainte-Croix de messire …. Adressé du feu sieur Bernard Mullet prêtre du diocèse d'Arras et chanoine de saint Amé de Douai, donné au dit sieur Thibaut par le sieur Jean-Baptiste Mullet frère du précédent, les lesdites lettres datées de Rome hors la porte de Saint-Jean le 17 septembre 1715 signé Valérien évêque de Ferentin avec le sceau dudit seigneur évêque et de plus bas du l'approbation de Modèl:Mgr évêque d'Arras et la permission d'exposer ladite relique à la vénération des fidèles en date du 11 février 1732 scellé du sceau et du seing de Modèl:Mgr évêque que nous avons trouvé sains et envers et sur le champ ledit messire Jean-Baptiste Thibaut nous a présenté une grande croix de bois orné en différents endroits d'argent que nous avons béni et nous a requis de placer ladite croix de cristal ci-dessus avec les particules du bois de la très Sainte-Croix de messire J.-C. y enfermées dans la boîte grande croix de bois nous en vertu de la commission de l'autre part avons placé la susdite petite croix de cristal décemment dans le milieu de la grande croix fermée de côté et d'autre part des « brissaux » à ne pouvoir ouvrir que par main d'ouvriers et avons placé les lettres authentiques au côté droit de ladite croix de bois au-dessus des bras en présence de Me Nicolas Dupuis de serviteur dudit Ervillers, de M. François Joseph de la charité de Grévillers et plus leurs paroissiens dudit lieu qui ont signé avec nous ce présent acte les jour, mois et an susdit était signé M. Dupuis serviteur d’Ervillers, Thibaut curé d’Ervillers de la charité de ‘Groville ou Grévillers » le baron Laurent Proyant, Jean-Philippe (Leleu), Pierre Ignace (Vemg ?), François Gay, Clément Delaine, Charles Robert Magnier, et Borming curé de Saint-Étienne d'Arras avec paraphe. Nous prêtre curé de la paroisse de Saint-Étienne d'Arras certifions les extraits ci-dessus conformes aux originaux que nous remettrons au secrétaire de l'évêché d'Arras.
Fait au dit Ervillers le 18 mai 1738, Deming curé de Saint-Étienne d'Arras.


c: text/html

text:
Larache
Larache (arabi: العرائش Al-Araish) es una vila de Marròc, a la província de Larache (region de Tanger-Tetuan) a 86 km de Tanger. Es l'antica ciutat Lixus. A 107 371 abitants (2004). Recentament foguèron bastits de quartièrs nòus subretot "Almaghrib Aljadid" o Le nouveau Maroc.
Luòcs[modificar | modificar la font]
Los luòcs principals de la vila son:
- Pòrta Bab el Khemis
- La Medina
- Lo Sok Esseghir (Sok Petit)
- Lo mercat orticòls
- ostals andalosas
- La pineda de 2 km al costat de la mar
- Cementèri espanhòl amb la tomba de Jean Genet (1910-1986).
- La Plaja
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul puèg de Tchemmich situat de l'autra costat del riu Lukkos (Locus) de la vila actuala, los fenicians fondèron un centre comercial nomenat Lixus al sègle VIII AbC (i a pas de pròba d'una installacion anteriora al sègle VIII AbC alara que la legenda situava la fondacion de la ciutat entre 1100 e 1000 aC), que vèrs lo sègle V AbC passèt jos influéncia de Cartage. Fasiá partit del reialme de Mauritània e mai tard de la província romana de la Mauritània Tingitana, venent colonia romana; atenguèt la seuna prosperitat maximala jos Claudi (41-54). Se creava alara qu'èra lo luòc del Jardin de las Esperidas amb las seunas pomas d'aur. Jols romans la ciutat i aviá de banhs, temples, barris (del sègle IV) e d'ostals amb de mosaïcas. La ciutat viviá subretot de la pesca. Demorèt fins a l'arribada dels musulmans al sègle VII coma testimonian los rèstes d'una ancina mesquita.
Se faguèt d'excavacions entre 1948 e 1969. En 1989 comencèt un estudi prigond de las mosaïcas. La superfícia escavada fins ara representa 20% dels 75 ectaras qu'ocupava Lixus.
Aprèp se supausa que la zona foguèt abandonada. Lixus, tampauc jos un autre nom, es pas mencionada abans lo sègle XIII. Probablament foguèt fondada al sègle XII per la tribú dels Banu Arus que batejèron coma al-Arish mta Bni Arus (Las vinhas dels Banu Arus). Lo sultan almohade Yakub hi construiguèt una fortaleza a la bòca del oèd Lukkos. Una ataca castelhana se faguèt en 1270.
Aprèp l'installacion dels portugueses dempuèi Ceuta en 1415 faguèron una ataca a Larache qu'aguèt pas de resultats o de seguida. En 1471 los portugueses (rei Alfons V de Portugal) ocupèron Arzila e Tanger e per paur los marroquins evacuèron Larache que demorèt dins la zona d'influéncia portuguesa, alara que demorava despoblada pendent 20 ans. En 1489 Joan II de Portugal bastiguèt a 15 km de Larache (cap a l'interior), sus la broa del Lukkos al pont de confluéncia amb l'oèd Mkhazen, una fortaleza que podava menaçar Fès e Kasr al-Kabir e que se nomenava Graciosa; la garnison foguèt assetjada, e decimat pel paludisme, mal avitalhada e sens rebre d'ajuda perque l'oèd èra pas totjorn navegable per las barcas. Se rendèt aprèp una longa resisténcia, e podèt se retirar onorablament.
Alara al-Arish, ara al-Araish, foguèt restaurada per Mawlay al-Nasir, filh del sultan wattassida Muhammad al-Shaykh. En 1491 bastiguèt la casba. Los abitants vivian de la pesca, del bòsc e del carbon de fusta del bòsc, que s'esportava cap a Tanger e Arzila, mau vivian jos la paur de las incursions portuguesas, frequentas al parçan. En 1504 los portugueses ataquèron la ciutat. En 1546 èran las naus espanholas de Cadis qu'ataquèron la ciutat. Pasmens lo pòrt prosperava perque èra l'unic pòrt del nòrd de Marròc qu'èra pas dins las mans dels crestians, e mai èra plan prèp de Fès. Los portugueses i tenian un feitor (de feitoria = fabrica) o establiment comercial; las naus genoesas i venian sovent (un castelh a la dintrada del pòrt se nomenava "Castelh dels genoeses").
Abans 1550 ja s'èran desenvolupat piratamands basats dins lo pòrt, mas aprèp de l'evacuacion d'Arzila pels portugueses en 1550 aqueles augmentèron fins a 1600. Lo rei de Castelha e Catalonha-Aragon Felip III decidiguèt d'ocupar lo pòrt çò que faguèt en 1610 amb un acòrdi amb lo sultan saditan Muhammad al-Mamun. Espanha conservèt Larache fins a 1689 quand tornèt èsser presa per l'alauita Mawlay Ismail. D'aquela epòca demòra lo Castelhon de las Cigonhas (Santa Maria de Euròpa) al sud-sud-oèst de la ciutat.
La vila se poblèt alara amb de gents de la montanha e del Rif. Alara se produguèt qualques atacas o bombardaments per mar sens gaire succès lo principal se faguèt en 1765 per l'amiral francés Du Chaffault, que foguèt foragetat. En 1860 pendent la guèrra amb Espanha, los espanhòls bombardèt la ciutat.
Foguèt ocupada una autra còp en 1911, lo 8 de junh, e debarquèron las fòrças espanhòlas que la conservèron fins a 1956. Vejatz: Protectorat Espanhòl al Marròc.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Tomas García Figueras, Miscelánea de estudios africanos, Larache 1947-1948

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SPIP 3.0.17
(13 d’agost de 2014)
Un còp descargat lo fichièr zip çai contra a vòstre ordenador, lo cal descomprimir, e puèi encargar totes los fichièrs a vòstre sit web per transferiment FTP.
Installacion automatica
Descargatz lo fichièr
spip_loader.php (çai contra) copiatz-lo al repertòri ont anatz installar SPIP (al raiç de vòstre sit Web per exemple) .
Dobrissètz puèi aquel fichièr amb lo navigador Web, e esperatz qu’acabe de se cargar.
S’aquò fonciona pas, vos caldrà emplegar l’installacion manuala amb lo paquet çai subre.
Version de desvolopament
Nòu! Dempuèi lo 21 d’agost de 2005, SPIP es desvolopat sota SVN. La version en cors de desvolopament pòt, segon lo moment, corregir un bug recent o èsser completament inutilisabla.
L’SVN se pòt tanben consultar al Web a l’adreiça http://core.spip.org/projects/spip/..., e s’accedís amb la comanda seguenta :
svn checkout svn://trac.rezo.net/spip/spip
Archius
Aquí s’encontran las versions anterioras d’SPIP.


text:
1561
Aquesta pagina concernís l'an 1561 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Un'ordonança de Joana III de Navarra autoriza lo protestantisme en Bearn.
- Sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo fòrt Sant Ospici, en Sant Joan de Cap Ferrat foguèt bastit.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 8 de mai - Madrid deven capitala d'Espanha.
- Fondacion del Ducat de Curlàndia.
Mond[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Fondacion de la vila de Santa Cruz de la Sierra, amb la participacion de Juan de Garay.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Francis Bacon, filosòf e òme politic anglés (m. 1626)
- 11 de julhet - Luis de Góngora, poèta espanhòl (m. 1627)


text:
Charles de Gaulle
Charles André Joseph Marie de Gaulle (22 de novembre de 1890, Lilla - 9 de novembre de 1970, Colombey-les-Deux-Églises) foguèt un generau e un òme politic francés que foguèt lo fondator e lo cap dei fòrças francesas liuras pendent la Segonda Guèrra Mondiala, cap dau Govèrn Provisòri de la Republica de 1944 a 1946 e President de la Republica de 1958 a 1969. Foguèt tanben en 1958 lo fondator de la Cinquena Republica Francesa que definís totjorn a l'ora d'ara leis institucions de França. Son accion a la tèsta dau país a egalament prefondament marcada son economia e sa politica, especialament dins lo domeni deis afaires estrangiers, e sei successors gardèron lei linhas principalas defenidas per de Gaulle coma lo renfòrçament dei relacions diplomaticas amb Alemanha o l'independéncia granda a respèct de la politica estatsunidenca.
Somari
- 1 Naissança, jovença e educacion
- 2 Maridatge e descendéncia
- 3 Carriera militara
- 4 Lo cap de França Liura
- 5 Carriera politica pendent la Quatrena Republica
- 6 Fondacion e presidéncia de la Cinquena Republica
- 6.1 La crisi d'Argeria
- 6.2 La fondacion de la Cinquena Republica
- 6.3 La descolonizacion fin de la guèrra d'Argeria
- 6.4 Contuniacion dau redreiçament economic francés
- 6.5 Lo desvolopament d'una politica estrangiera independenta
- 6.6 La crisi de Mai de 1968
- 6.7 La revirada dau referendum de 1969 e la demission
- 7 Fin de vida
- 8 Consequéncias de sa politica
- 9 Bibliografia
- 10 Nòtas e referéncias
Naissança, jovença e educacion[modificar | modificar la font]
Naissança[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulle nasquèt dins una familha de la noblesa parlementària parisenca. Segon lei recèrcas menadas per son grand e son paire, aquela familha èra l'eiretiera d'una familha de noblesa d'espasa francesa que l'ancessor pus ancian será Richard de Gaulle qu'obtenguèt un fèu en Normàndia vèrs 1210. Au començament dau sègle XV, un nomat Jehan de Gaulle assaièt de resistir ais Anglés dins la region de Vire après la desfacha d'Azincourt mai deguèt finalament s'exilar en Borgonha. Ai sègles XVII e XVIII, la familha partiguèt s'installar en Champanha puei dins la capitala vèrs la mitat dau sègle XVIII.
Per respectar una tradicion de sa familha maternala, la jacina se debanèt dins la vila de Lille. Sa maire èra Jeanne Maillot, originària d'una familha d'industriaus de Lilles, e son paire èra Henri de Gaulle qu'èra professor de lètras, d'istòria e de matematicas au Collègi de l'Immaculée-Conception de París dirigit per lei jesuistas. Aguèt tres fraires e una sòrre :
- Xavier de Gaulle (1887-1955) que foguèt presonier de guèrra puei resistent durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Marie-Agnès de Gaulle (1889-1982) que foguèt resistenta e capturada per leis Alemands en 1943.
- Jacques de Gaulle (1893-1946) que venguèt andicapat en 1926 après una encefalita. En 1943, será evacuat de França per la resisténcia[1].
- Pierre de Gaulle (1897-1959) que foguèt tanben resistent, òme politic e administrator de companhiás.
Educacion[modificar | modificar la font]
Fòrça rapidàment gràcias a son paire, Charles descurbiguèt leis òbras de Maurice Barrès, Henri Bergson e Charles Péguy. Son paire se disiá monarquista de regrèt, èra legeire dau jornau Action Française mai partisan de l'innocència de Dreyfus. Sa maire èra tanben passionada de politica e èra fòrça patriota. Charles de Gaulle acomencèt seis estudis primaras dins una escòla catolica e aguèt son paire coma professor. Puei, foguèt inscrich dins un collègi jesuista bèlga au castèu d'Antoin. En 1908, intrèt 119en sus 221 a l'Escòla militar de Saint-Cyr après d'estudis au collègi jesuista Stanilas de París. En 1912, ne'n sortiguèt 13en e jonhèt l'infantariá e lo 33en regiment d'Arras comandat per lo coronèu Pétain.
Maridatge e descendéncia[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulles se mariguèt a Calais ambé Yvonne Vendroux (1900-1979). Aguèron tres enfants :
- Philippe de Gaulle, nascut en 1921, que foguèt amirau puei sanator.
- Élisabeth de Gaulle, nascuda en 1924.
- Anne de Gaulle, nascuda en 1928. Trisomica 21, moriguèt en 1948.
D'un biais generau, divèrsei membres de la familha de Gaulle, descendents dirèct dau generau o de sei fraires, an realizat de carrieras importantas dins lei domenis militars, politics, scientifics o economics.
Carriera militara[modificar | modificar la font]
Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala se devesiguèt en dos periòdes principaus per de Gaulle que participèt ai combats coma oficièr fins a sa captura en 1916. Après, demorèt presonier fins a la fin de la guèrra. D'efèct, vengut luòctenent lo 1èr d'octòbre de 1913, foguèt bleçat a la camba tre son premier combat a Dinant lo 15 d'aost de 1914. En genier de 1915, es nomat capitani e prenguèt lo comandament de la 7a companhiá du 33en RI en Champanha. Foguèt tornarmai bleçat lo 10 de març de 1915 a la man senèstra. Durant aqueu periòde, foguèt considerat coma un oficièr estrict e de còps cassant mai son intelligència e son coratge en fàcia de l'enemic li permetèt de venir l'adjonch dau comandant dau 33en RI. Enfin, lo 2 de març de 1916, sa companhiá foguèt anientada durant la defensa dau vilatge de Douaumont e de Gaulle foguèt bleçat per lo tresen còp de la guèrra e capturat per leis Alemands. En captivitat, assiaèt de s'escapar sièis còps sensa succès e foguèt finalament liberat après la signatura de l'armistici lo 11 de novembre de 1918. Foguèt decorat de la crotz de chivalier de la Legion d'Onor e de la crotz de guèrra 1914-1918 amb estèla de bronze.
L'entre doas guèrras[modificar | modificar la font]
Après la Premiera Guèrra Mondiala, de Gaulle contunièt sota la proteccion dau marechal Pétain e venguèt un teorician militar partisan de l'utilizacion dei blindats dins una guèrra de movement. De 1919 a 1921, foguèt mandat en Polonha per ajudar a la formacion de l'armada polonesa novèla en lucha còntra l'URSS. A son retorn, venguèt professor d'istòria a l'Escòla militara de Saint-Cyr avans d'intrar a l'Escòla Superiora de Guèrra. I foguèt regularament en conflicte ambé sei professors en causa de sa contestacion de sei visions jutjadas tròp defensivas e foguèt mau notat. Pasmens, Pétain intervenguèt dirèctament en 1924 per melhorar aquelei nòtas e l'afaire permetèt a de Gaulle de se forjar una reputacion d'oficièr prometeire.
Lo 25 de setembre de 1927, venguèt cap de batalhon a anèt a Trèva per dirigir lo 19en Batalhon de Caçaires a Pè (BCP). Après doas annadas, foguèt au Liban onte passèt tanben doas annadas. Totjorn gràcias au sostèn de Pétain, foguèt afectat en novembre de 1931 au Secretariat generau de la defensa nacionala. Aqueu pòste aguèt una influéncia decisiva per sa carriera car li permetèt de s'iniciar ais afaires de l'Estat car foguèt cargat de trabalhar sus lo projècte de lèi militara. Venguèt luòctenent-coronèu lo 25 de decembre de 1933 e coronèu lo 25 de decembre de 1937.
Lo pòste li permetèt tanben de desvolopar sei teorias militaras dins una tièra d'òbras onte Charles de Gaulle desvolopèt leis idèas que va defendre avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala : La Discorde chez l'ennemi (1924), Le Fil de l'épée (1932), Vers l'armée de métier (1934) e finalament La France et son armée (1938). Aqueu darrier libre, inicialament preparat per Pétain, foguèt a l'origina de la disputa ambé Pétain en 1938 e lei dos òmes arrestèron de se parlar fins a una entrevista brèva en junh de 1940. Dins son premier obratge, de Gaulle insistiguèt sus la necessitat de l'unitat dau comandament e de la nacion donant la primautat dau politic sus lo militar. Puei, meme se considerèt que la bastida de fortificacions sus lo territòri francés èra una necessitat, acomencèt de s'interessar au desvolopament de còrs blindats tenent una poissança de fuòc e una mobilitat importantas. Aquela question foguèt estudiada dins Vers l'Armée de Métier. De Gaulle i prepausèt la creacion d'una armada professionala en mai de la conscripcion e la formacon d'unitats blindadas autonòmas e non liadas a l'infantariá. Pasmens, aquelei concepcions de l'utilizacion dei carris de combat aguèt gaire de succès en França en causa dau conservatisme dei mejans militars e de la maufisança dei republicans a respèct d'un oficièr considerat pròche de l'Action Française de Maurras.
Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Quand la guèrra acomencèt, de Gaulle èra comandant dau 507en regiment de carris de combat dempuei 1937. Assaièt tornarmai de defendre sei concepcions d'una guèrra de movement basada sus l'utilizacion de còrs autonòms de blindats a partir d'observacions sus la campanha de Polonha en setembre de 1939. Lo 7 de mai de 1940, foguèt nomat a la tèsta de la 4a division cuirassada (DCR) en cors de formacion.
Lo 15 de mai, sa division foguèt mandada dins la region de Laon per permetre lo desplegament de la VIa cargada de protegir París. Après un premier succès menor lo 15, assaièt de rompre lei linhas d'avitalhament dei divisions blindadas alemandas lo 17 dins la region de Montcornet. Sensa sostèn, deguèt se replegar en fàcia de l'arribada de renfòrç enemics. Lo 25 de mai, foguèt nomat generau de bregada d'un biais provisòri. Lo 28 de mai, mandèt una tièra de còntra-ofensivas au sud d'Abbeville mai poguèt pas prendre la vila ni passar la Somma en causa de la superiotat de l'artilhariá alemanda. En revènge, aquela combativitat entraïnèt sa convocacion per Paul Reynaud lo 6 de junh per venir membre dau govèrn francés.
Lo cap de França Liura[modificar | modificar la font]
L'apèu dau 18 de junh de 1940[modificar | modificar la font]
Lo 6 de junh de 1940, de Gaulle foguèt convocat a París per Paul Reynaud, president dau Conseu, per ocupar lo pòste de Sota-secretari d'Estat a la Guèrra e a la Defensa Nacionala. Aguèt per mission de coordenar l'accion ambé Reiaume Unit per contuniar lo combat. Participèt ai darrierei reünions dau Conseu e assaièt sensa succès d'obtenir de renfòrç britanic e la perseguida de la guèrra per lo govèrn francés. Lo 16 de junh, aprendiguèt la demission de Reynaud e la nominacion de Pétain per l'endeman. Avans lo transferiement de poder e ambé l'ajuda de Reynaud que li donèt 100 000 francs venent dei fons secrèts per sa logistica, partiguèt a Londres lo 17 per assaiar de federar lei combatents francés desirós de contuniar lo combat.
Lo 18 de junh de 1940, de Gaulle parlèt donc au pòble francés gràcias a l'ajuda de la BBC per cridar lei Francés a la resisténcia còntra Alemanha. Dempuei la guèrra, aquel apèu es vengut una deis allocucions pus famosas de l'Istòria de França. Aqueu discors foguèt possible gràcias au sostèn de Churchill en fàcia dei ministres britanics volent mainatjar lo govèrn Pétain o volent que Georges Mandel foguèsse l'orator.
La formacion e la reconoissança de França Liura[modificar | modificar la font]
A Londres, de Gaulle creèt puei dirigiguèt lei Fòrças Francesas Liuras. L'objectiu èra de formar un còrs de volontaris per contuniar la lucha ai costats de Reiaume Unit e mantenir França dins la guèrra, formar un estat parrallèl ais institucions dau regim de Vichèi e liberar lo país de l'ocupacion alemanda.
Tre l'estiu de 1940, a partir d'un nombre fòrça feble de combatents, decidiguèt d'adoptar la Crotz de Lorena coma simbòl e acomencèt de formar una marina (FNFL), una aviacion (FAFL), de tropas terrèstras (FFL) e un servici d'ensenhament (BCRA). Rapidàment, se formèt tanben una tièra d'institucions coma una banca, un jornau oficiau o de decoracions. Per aquò, de Gaulle foguèt condamnat a mòrt per lo regim de Vichèi lo 2 d'aost de 1940.
Maugrat la propaganda de Vichèi e la degradacion dei relacions entre Francés e Britanics après lo combat de Mers-el-Kebir, França Liura capitèt rapidàment d'obtenir una basa territòriala gràcias au raliment rapide de Felix Eboue, governador d'Africa Françesa Eqüatoriala, lo 28 d'aost de 1940. D'autrei raliments de generaus o de foncionaris importants d'un grade superior a de Gaulle se debanèron. Dins aquò, l'autoritat dau generau de Gaulle foguèt pas contestada per lei raliats li donant de fach la direccion politica dei Francés desirós de contuniar la guèrra[2]. Lo 24 de setembre de 1941, prenguèt donc la tèsta dau Comitat nacionau francés contraròtlant lei territòris ja liberats. A partir de 1941-1942, s'ocupèt tanben de raliar la resisténcia interiora gràcias a l'òbra dau coronèu Passy, de Pierre Brossolette e de Jean Moulin que formèron un Conseu Nacionau de la Resisténcia gropant totei lei movements e leis organizacions politicas luchant còntra l'occupacion alemanda. En julhèt de 1942, capitèt d'unificar la màger part dei fòrças francesas de resisténcia exterioras e interioras sota sa direccion.
Aquela unificacion foguèt malaisada car divèrsei resistents interiors èran pas favorables a una aliança amb un cap reputat pròche deis idèas de Charles Maurras. De mai, lo president estatsunidenc Roosevelt preferiguèt tanben promòure d'autrei caps francés. Pasmens, la reconoissança de son autoritat per lei movements resistents comunistas li permetèt de se prevaler dau sostèn de la resisténcia interiora e de gardar la direccion politica dei territòris liberats puei de metre en minoritat lei membres ancians dau regim de Vichèi promoguts per leis Estats Units après l'operacion Torch. D'efèct, Roosevelt aviá decidit d'afeblir França après sa desfacha de 1940 e aviá previst d'i metre en plaça un govèrn provisòri après la victòria còntra Alemanha. Lo sostèn de Churchill aguèt tanben un ròtle important dins aqueu procediment e la reconoissança dau Comitat de de Gaulle coma govèrn legitim de França per leis autrei govèrns aliats a partir de 1943 obligiguèt Roosevelt d'abandonar sei projèctes. De mai, la participacion militara creissenta dei Francés Liures e de la Resisténcia renfòrcèt fòrtament sa posicion dins l'opinion francesa que li donèt un acuèlh resclantissent a París après la liberacion de la vila.
La liberacion de França[modificar | modificar la font]
L'òbra de Charles de Gaulle participèt a la liberacion militara e subretot politica dau territòri francés. Dins lo corrent dei combats, lei Fòrças Francesas Liuras se destrièron pendent divèrsei batalhas coma la campanha de Siria o la batalha de Bir Hakeim. A partir de la liberacion dau nòrd d'Africa, se poguèt formar una armada francesa novèla que va participar ambé succès a la campanha d'Itàlia, au desbarquament de Provença e a la liberacion d'Alsàcia. A la fin de la guèrra, aquelei fòrças tenián aperaquí 1 300 000 soudats.
La Resisténcia que sei fòrças foguèron organizadas sota lo nom de Fòrças Francesas de l'Interior (FFI) participèron tanben a l'aggariment dei fòrças alemandas e dau regim de Vichèi puei a la liberacion dau territòri francés, magerament dins lo sud-oèst e lo centre de França. Gràcias a aquelei succès, lo govèrn provisòri de França poguèt s'installar a Argier puei dirèctament a París lo 9 de setembre de 1944. De Gaulle venguèt lo cap d'aqueu govèrn.
Lo govèrn provisòri[modificar | modificar la font]
De Gaulle venguèt lo cap d'un govèrn provisòri e d'unitat nacionala installat a París lo 9 de setembre de 1944 e dominat per lei partits d'esquèrra (PCF, SFIO e MRP). Aqueu govèrn apliquèt rapidàment divèrsei mesuras dau programa politic dau Conseu Nacionau de la Resisténcia coma la nacionalizacion de l'energia, deis asseruganças e dei banca o la creacion de la Seguritat sociala. Lo drech de vòte ai fremas, ja decidit per lo Comitat francés de Liberacion nacionala lo 21 d'abriu de 1944, foguèt confirmat lo 5 d'octòbre de 1944. Dins aquò, de Gaulle foguèt rapidàment en desacòrd ambé l'Assemblada Constituenta sus la concepcion dau ròtle de l'Estat e dei partits politics. Demissionèt lo 20 de genier de 1946 a prepaus de la question dei crèdits militars.
Carriera politica pendent la Quatrena Republica[modificar | modificar la font]
Après sa demission, de Gaulle s'opausèt ais institucions de la Quatrena Republica e fondèt un movement politic dich RPF (Rassemblament dau Pòble Francés) en 1947. Pasmens, capitèt pas de prendre lo poder e l'influéncia de son partit demeniguèt rapidàment. D'efèct, aprofichant inicialament lo prestigi de son cap e sa posicion dominanta dins la drecha francesa, lo RPF obtenguèt 35% dei votz ais eleccions localas de 1947-1948 e 42% dei senators elegits en 1948. Dins aquò, maugrat aquelei succès, l'isolament dau partit entraïnèt son declin rapide ambé solament 22,3% ai legislativas de 1951. Aquela revirada entraïnèt la division dau partit que certanei membres quitèron. Après una revirada suplementària ai municipalas de 1953, de Gaulle se retirèt e lo partit arrestèt seis activitats en 1955.
Fondacion e presidéncia de la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
La crisi d'Argeria[modificar | modificar la font]
Après sa disparicion de la vida politica francesa, de Gaulle va tornarmai venir au poder en causa dei dificultats francesas dins la guèrra d'Argeria. D'efèct, en fàcia dau FLN e lei menaças d'un retirament francés d'Argeria entraïnèron una insurrecion de la populacion blanca dau país. Sostengut per l'armada, se formèt un Comitat de vigiléncia còntra lo FLN puei un Comitat de Salut Public dirigit per lo generau Massu. Lo 15, mandèt un apèu au generau de Gaulle e lo movement s'espandiguèt e menacèt de venir una guèrra civila. Un plan foguèt preparat per prendre lo contraròtle de la capitala e rebutar lo govèrn gràcias a un còp d'estat militar. Entre lo 24 e lo 26 de mai de 1954, la premiera partida d'aquela operacion foguèt realizada e lei militars ocupèron aisament Corsèga. Pasmens lo rèsta foguèt pas anullada car lo 29, René Coty, president de la Republica, acceptèt investir de Gaulle coma President dau Conseu. Lo 1en de junh, l'Assemblada Nacionala acceptèt a son torn de li donar lo poder sota la pression. Votèt la fisança e autorizèt de Gaulle de dirigir lo país per ordonança e de modificar la Constitucion.
La fondacion de la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Gràcias au vòte de l'Assemblada Nacionala, de Gaulle poguèt eliminar la Quatrena Republica qu'aviá totjorn jutjat negativament e escriure una constitucion novèla mai conforma a sa vision dau ròtle primordiau dau poder executiu. Se formèt donc la Cinquena Republica que sa constitucion foguèt adoptada lo 28 de setembre de 1958. De Gaulle n'en venguèt lo premier president e foguèt reelegit en 1965 au sufragi universau dirèct en fàcia de François Miterrand. Va lo demorar fins a sa demission en 1969.
La descolonizacion fin de la guèrra d'Argeria[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas de la presidéncia de Charles de Gaulle foguèron marcadas per la descolonizacion e la disparicion de la màger part de l'Empèri coloniau francés entre 1960 e 1962 sota la pression internacionala e en causa dau còst important dau mantenement de França dins aquelei regions.
La premiera partida se debanèt en 1960 quand lei colonias africanas, vengudas estats membres de la Communautat Francesa en 1958, obtenguèron lor independéncia oficiala. Pasmens, de ligams grands foguèron gardats ambé França e la metropòli anciana i a totjorn a l'ora d'ara una influéncia importanta ai nivèus politics, economics e militars.
La segonda partida se debanèt en 1962 quand de Gaulle acceptèt l'independéncia d'Argeria. Au contrari dau rèsta d'Africa francesa que conoguèt de trebols mai limitats, lo conflicte argerian opausèt una guerilha poderosa dicha Front de Liberacion Nacionala (FLN) a un contingent important de l'armada francesa. De mai, Argeria èra una colonia de poblament e assostava una populacion europèa blanca importanta e fòrça opausada a l'independéncia. Ja, en 1958, aquela populacion, sostenguda per l'armada, aviá capitat de rebutar la Quatrena Republica e d'installar de Gaulle au poder. Aqueu darrier aviá donc promés de luchar còntra lo FLN. Tre 1959, l'armada francesa mandèt una tièra d'operacions còntra la guerilha independentista mai l'abséncia de solucion militara au conflicte venguèt rapidàment evidenta.
A partir de la fin de 1959, la politica dau generau de Gaulle foguèt donc d'acceptar l'independéncia e d'i preparar la populacion blanca d'Argeria. Dins aquò, entraïnèt de reaccions violentas e divèrseis assais d'insureccions o d'atemptats foguèron dirigits còntra lo president de 1959 a 1962. D'efèct, en setembre de 1959, la linha oficiala dau govèrn venguèt l'autodeterminacion d'Argeria. Leis annadas 1960 e 1961 confirmèron la resisténcia dau FLN maugrat una repression acarnada e la necessitat per de Gaulle d'arrestar una guèrra qu'èra venguda una fònt de problemas grèus per França au nivèu internacionau. En abriu de 1961, un còp d'estat militar dirigit per lei generaus Challe, Jouhaud, Salan e Zeller mau capitèt e precipitèt l'independéncia. Lei darriers mes de la guèrra foguèron alora caracterizadas per l'aparicion de l'Organizacion Armada Secrèta (OAS) qu'assaièt sensa succès d'empachar l'independéncia per de campanhas d'atemptats e d'assassinats còntra lei advèrsaris d'Argeria francesa. Lo 18 de març de 1962, foguèron signats leis acòrds d'Evian acceptant l'independéncia d'Argeria e ratificats a 90% per un referendum lo 8 d'abriu seguent. Maugrat la perseguida de combats fins au transferiment oficiau dau poder, aquò va marcar la fin de la crisi d'Argeria.
Contuniacion dau redreiçament economic francés[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, de Gaulle contunièt l'òbra de restauracion de l'economia francesa destrucha a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala qu'aviá ja acomençat sei predecessors. Sa politica foguèt caracterizada per un capitalisme marcat per l'intervencion massiva de l'Estat dins la realizacion o la promoccion de projèctes grands que seis objectius èran d'assegurar la prosperitat de França. Lei principaus foguèron l'agrandiment dau pòrt de Marselha que venguèt lo tresen d'Euròpa e lo premier de Mediterranèa, lo desvolopament de zonas industrialas coma aquela de Fòs o de Tolosa, lo desvolopament dei tecnologias francesas (Caravelle, Concorde...), l'expansion de l'indústria ja existenta coma lo grop Renault o la bastida de divèrseis autorotas entre París e lo rèsta dau territòri. Aquela politica aguèt un succès important e França agantèt de nivèus de creissença economica fòrça importanta venent la segonda economia europèa darrier Alemanha.
Lo desvolopament d'una politica estrangiera independenta[modificar | modificar la font]
Après la fin de la guèrra d'Argeria, de Gaulle decidiguèt d'adoptar una politica estrangiera independenta deis Estats Units. Prefondament anticomunista, considerava lei regimes comunistas dau blòt sovietic coma de « regimes transitòris ». Èra donc favorable a la normalizacion dei relacions amb aqueleis estats e desirós de venir lo contacte privilegiat per lei relacions entre blòts de l'Èst e de l'Oèst. Lo segond axe d'aquela politica èra l'independéncia francesa que foguèt magerament assegurada per l'adopcion de l'arma nucleara e lo retirament dau comandament integrat de l'OTAN en 1966. Pasmens, durant lei situacions de crisis grèvas coma Berlin o Cuba, de Gaulle sostenguèt totjorn la posicion estatsunidenca. Enfin, lo darrier ponch major foguèt la promoccion d'una « Euròpa dei Nacions » ostila a l'idèa d'una Euròpa supranacionala e que son extension anava de l'Ocean Atlantic ai montanhas Orals. Aquel axe de sa politica entraïnèt lo renfòrçament dei relacions amb Alemanha per formar un frònt continentau pus poderós en fàcia deis Anglosaxons. Ansin, la direccion deis afaires estrangiers sota de Gaulle foguèt marcada per divèrseis accions resclantissentas dins lo contèxte de la Guèrra Freja. Per exemple, en 1964, critiquèt oficialament la politica estatsunidenca d'intensificacion deis operacions militaras en Indochina o l'ataca menada per Israèl en 1966.
La crisi de Mai de 1968[modificar | modificar la font]
La crisi de Mai de 1968 foguèt un ensems de movements sociaus e politics mai o mens revolucionaris que se debanèron magerament dau 3 au 30 de mai de 1968. Durant lei premierei setmanas de la crisi, de Gaulle foguèt sosprés per l'importància dei manifestacions e comprenent pas sei causas dau movement, negligiguèt lo reglament de la question. Entre lo 14 e lo 18 de mai de 1968, realizèt meme un viatge diplomatic en Romania. Pendent son absència, la grèva generala foguèt decidida per un nombre grand d'obriers e Georges Pompidou, Premier Ministre, prenguèt un ròtle major dins lo reglament de la crisi gràcias a la dubertura de negociacions ambé lo PCF e lei sindicats. A son retorn, de Gaulle realizèt un discors sus la necessitat de restablir l'òrdre que foguèt una decepcion per la populacion. De trebols grèus se debanèron dins la capitala a partir de la serada. De mai, lo 27, lei grevistas refusèron d'acceptar leis acòrds sociaus de Grenelle e una partida de l'oposicion demandèt l'instauracion d'un govèrn provisòri.
En fàcia d'aquela situacion marrida, de Gaulle s'assegurèt lo 29 dau sostèn dei fòrças armadas e lo 30, realizèt un discors novèu per mobilizar lei Francés opausats au cambiament politic demandat per l'oposicion. Anoncièt tanben lo mantenement dau Premier Ministre e la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. L'endemans, una manifestacion fòrça importanta marquèt la fin de la crisi e leis eleccions legislativas foguèron un succès major per lei candidats dau poder. En julhèt, Pompidou foguèt remplaçat per Couve de Murville.
Pasmens, maugrat la victòria electorala, la crisi de 1968 marquèt un afebliment de la posicion de Charles de Gaulle. D'efèct, lei dificultats dau president per comprendre la situacion e la reglar marquèron la populacion e permetèron l'ascension de Pompidou coma successor possible. Lo remplaçament d'aqueu darrier foguèt tanben pas comprés e la majoritat novèla de l'Assemblada foguèt generalament gaire favorablas au vòte dei reformas entraïnadas per la crisi.
La revirada dau referendum de 1969 e la demission[modificar | modificar la font]
La consequéncia majora de la Crisi de Mai de 1968 foguèt la maufisança novèla d'una partida granda de la populacion e de la classa politica a prepaus de la politica de Charles de Gaulle. En 1969, lo referendum sus la reforma dau Senat e a la regionalizacion marquèt aquela evolucion. Uneis aliats politics dau president coma Valéry Giscard-d'Estaing s'opausèron a la prepausicion. Lo 27 d'abriu, lo vòte negatiu averèt mai de 52% dei sufragis. L'endemans, de Gaulle demissionèt de son pòste.
Fin de vida[modificar | modificar la font]
Après sa demission, de Gaulle se retirèt per escriure sei Memòrias. Moriguèt lo 9 de novembre de 1970 e la novèla foguèt annonciada l'endemans per lo president Pompidou. Foguèt enterrat lo 12 a Colombey-les-Deux-Églises. Dins son testament, refusèt la preséncia d'òmes politics e de representants oficiaus a sei funerelhas levat de l'armada francesa e dei Companhons de la Liberacion. La ceremonia se debanèt donc en preséncia d'una fòga importanta mentre que leis oficiaus, i comprés lo president estatsunidenc Nixon, demorèron a París per una messa dins la catedrala Notre-Dame de París.
Consequéncias de sa politica[modificar | modificar la font]
La politica e leis accions de Charles de Gaulle an totjorn una influéncia importanta sus França modèrna. D'en premier, après l'apèu dau 18 de junh, lo mantenement de la participacion francesa dins lo camp deis Aliats durant la Segonda Guèrra Mondiala a permés au país de faire partida dei venceires principaus de la guèrra maugrat son afondrament de 1940. Ansin, obtenguèt l'estatut de membre permanent dau Conseu de Seguritat. De mai, a la Liberacion, lo govèrn provisòri de de Gaulle acomencèt tanben un programa progressistas que seis institucions socialas (Seguritat Sociala, nacionalizacions de certanei sectors economics...) son encara existentas au sègle XXI.
Durant seis annadas coma president de la Republica, realizèt tanben una òbra importanta ai nivèus institucionaus, economics e politics qu'es encara presenta dins la politica actuala de França. La referéncia au « Gaullisme » es relativament frequenta per leis òmes politics de drecha e meme, dempuei quauquei decennis, d'esquèrra. D'efèct, au nivèu institucionau, la màger part deis institucions de la Cinquena Republica son nascudas en 1958 a partir de seis idèas e de sei concepcions dau poder. La situacion es relativament similara dins lo domeni economic ambé l'adopcion d'un sistèma capitalista caracterizat per l'intervencion importanta de l'Estat per sostenir de projèctes importants e per assegurar una redistribucion sociala relativament granda. Per exemple, lo percentatge deis institucions publicas dins la recèrca nacionala es totjorn mai importanta en França que per lei país vesins. Pasmens, son eiretatge pus important es sa concepcion especiala dau ròtle de França dins lei relacions internacionalas. Lo ligam creat amb Alemanha foguèt gardat per sei successors e es vengut un element major de la diplomàcia francesa modèrna. Engin, la mèscla d'independéncia nacionala (assais nuclears de 1996, Guèrra d'Iraq de 2003...) e de sostèn au camp nòrd-atlantic dins lei situacions grèvas (Guèrra dau Gòf de 1991, Kosovo 1999...) caracteriza totjorn leis afaires estrangiers francés.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulle (1954-1959 (3 partidas)). Edicions Plon: Mémoires de guerre (en francés).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Henri Grouès, que vendriá l'abbé Pierre, participèt a l'operacion d'evacuacion.
- ↑ Per exemple, Felix Eboue coma governador o Jean Moulin coma prefècte avián un grade superior au reng de generau de bregada de Charles de Gaulle.


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 06/09/2012
SANT JOAN DESPÍ (BARCELONA), 6 Sep. (EUROPA PRESS) -
Television de Catalonha a presentat era programacion des sòns canaus entara temporada 2012-2013 qu'aposte pera continuitat ena sua principau cadea, TV3, damb er objectiu de seguir coma lidèr d'audiéncia a Catalonha.
'Es Maitins' e 'Diuendres' contunharàn en tot èster es dus programes emblematics deth maitin e dera tarde en TV3, mentre qu'era sobretaula seguís en tot èster protagonizada pera sèrie 'Era Riera'.
En aguesta temporada tanben contunhen es programes d'umor 'Crackòvia' e 'Polònia', era sèrie 'KMM', 'Eth gran dictat' --que passe a eméter-se as 20.30 ores-- e ua naua autrege deth programa d'entrevistes 'Eth Convidat', d'Albert Om, que conversarà damb personalitats coma Jordi Pujol, Peret, Josep Carreras e Kilian Jornet.
Entre es novetats, destaquen era minisèrie 'Flaira de colònia', basada en roman de Sílvia Alcàntara; es sèries estrangères 'PANAM' e 'Es Borja'; eth musicau 'Eth retaule deth flautista', damb Joan Pera e Carles Canut; e era dusau temporada de 'Polseres vermelhes'.
Eth director de TV3, Eugeni Sallent, a dit que se tracte d'ua ofèrta "que garantís contunhar en tot trionfar a Catalonha e mantier-se coma lidèrs" e que, ath delà, ei sensible damb era conjontura actuau damb er objectiu d'explicar e ensenhar eth que passe en món, mès tanben esvagar, divertir e emocionar.


text:
Saint-Maurice (Nièvre)
Saint-Maurice es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saint-Maurice, ou Saint-Maurice-sur-Aron, es situat a la limit del Bazois, plan calcari relativament fèrtil, e del horst de Sant Saulge, tucs granitics bordants las municipalitats de Saint-Saulge e Crux-la-Ville.
La mai granda part de la municipalitat a basat en un tuc alongat en immergint sul Aron (riu en prenent la siá font a Crux-la-Vila e en se tirant en lo Léger a Decize).
A compausat del borg en comprenent una quinzena d'ostals, d'un luòc en comprenant comuna, sala de las fèstas e glèisa, e de divèrses caserius: 'Le Jonceau, La Forêt, Bonnefonds, Vieux Château, Grand Bussy, Petit Bussy, Le Préhaut, Le Domaine neuf, Le Corbier, Montat, Château de Montat e La Queue de l'étang.
Saint-Maurice, ou Saint-Maurice-sur-Aron, est située à la limite du Bazois, plateau calcaire relativement fertile, et du horst de Saint-Saulge, collines granitiques bordant les communes de Saint-Saulge et Crux-la-Ville.
La plus grande partie de la commune est basée sur une colline allongée plongeant sur l'Aron (rivière prenant sa source à Crux-la-Ville et se jetant dans la Loire à Decize).
Elle est composée du bourg comprenant une quinzaine de maisons, d'une place comprenant mairie, salle des fêtes et église, et de plusieurs hameaux: 'Le Jonceau, La Forêt, Bonnefonds, Vieux Château, Grand Bussy, Petit Bussy, Le Préhaut, Le Domaine neuf, Le Corbier, Montat, Château de Montat et La Queue de l'étang.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia se trucava antany Sant-Maurici-lo-Sant-Saulge.
En 1161, Bernard de Sant-Saulge, avesque de Nivèrns, desgrana en las siás cartas adreçadas a Bernard II, fraire e abbé del Abbaye de Sant-Martin de Autun que la glèisa de Sant-Maurici-lo-Sant-Saulge, « Ecclesiam Sant Mauricio » aperten a lo sieu abbaye[1]. En 1164, lo Pape Alexandre III, refugiat a França, confirma per una bulle aquela possession[2].
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Maurici-los-Fontaines[3].
La paroisse s'appelait autrefois Saint-Maurice-les-Saint-Saulge.
En 1161, Bernard de Saint-Saulge, évêque de Nevers, énumère dans ses lettres adressées à Bernard II, moine et abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun que l'église de Saint-Maurice-les-Saint-Saulge, « Ecclesiam Saint Mauricio » appartient à son abbaye[4]. En 1164, le Pape Alexandre III, réfugié en France, confirme par une bulle cette possession[5].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Maurice-les-Fontaines[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N°XVII.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun : Charte n° XVIII.
- ↑ 3,0 3,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N°XVII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun : Charte n° XVIII.


text:
Mont-de-Lans
"Mont-de-Lans" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A la cœur del Oisans, a las pòrtas del parc nacional dels Écrins, la municipalitat de Mont-de-Lans es la una de las doas comunas #que compausa la station de las 2 Alpes. A las multiplas basas, es a las fes una station vilatge ont "fa bon viure", e una station a la reputacion internacionala, ivèrn coma #èsser. Familial O "de questions", lo torisme representa l'activitat economica màger de la municipalitat de Mont-de-Lans. En una decoració de montanhas excepcionalas, lo sieu domeni skiable, entre los mai grands dels Alpes, lo sieu glacièr a unitat|3200|m {{}} d'altitud, las siás sentiers de randonnées, las siás pistas de VTT… ofrisson als visitants un real retorn a las fonts !
Au cœur de l'Oisans, aux portes du parc national des Écrins, la commune de Mont-de-Lans est l'une des deux communes qui compose la station des 2 Alpes. Aux multiples atouts, elle est à la fois une station village où "il fait bon vivre", et une station à la renommée internationale, hiver comme été. Familial ou "d'affaires", le tourisme représente l'activité économique majeure de la commune de Mont-de-Lans. Dans un décor de montagnes exceptionnel, son domaine skiable, parmi les plus grands des Alpes, son glacier à 3 200 m d'altitude, ses sentiers de randonnées, ses pistes de VTT… offrent aux visiteurs un réel retour aux sources !
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Mont-de-Lans es la una dels #vint-e-u comuna #que compausan la Oisans. Situada entre la vallée de la Romanche e la vallée del Vénéon, s'estend sus una superficie de 4166 ectaras.
Indignatz çò cap de-luòc #que pòrta lo sieu nom, lo territòri communal compren divèrses caserius disséminés, e una bona part de la station de las 2 Alpes (aperaquí las 2/3), antany alpage ont se fasiá las foins.
Lo glacièr del Mont-de-Lans, calotte glaciaire la mai estenduda d'Euròpa, a espetat en superbe domeni skiable.
L'istòria de Mont-de-Lans remonta fòrça luènh en lo temps. Es probable #qu'una rastreja ligure i arribava. D'en un autre luòc s'es trobat vestigis en datant de l'edat del fèrre. Un cavòt de l'epòca del Hallstatt, en contenent bracelets e de pèrlas de ambre e de veire, i a #èsser descobèrta l'an 1860.
Dejós del masatge masatge caseriu de Bones, se pòt observar traces de via anciana, e sustot la famosa « Pòrta Romaine ». De nombrós savis e d'investigadors, intrigats per aquela curiositat, son venguts la veire e l'estudiar sus luòc.
Dempuèi 1073 la municipalitat apareis suls documents ancians jol nom de « Parocchia de Lento ». Se pòt seguir al fil del temps l'existéncia d'aquela bourgade, importanta doncas que situada sus una de las escassas vias de comunicacion amb l'Itàlia trucada « la pichona rota ». Aquela pichona rota èra pas ne fa #qu'un dolent camin muletier practicable a las pichonas carretes solament 3 o 4 mes en l'an.
En 1502, Louis XII, retent-se en lo duché de Milà, s'i #arturar amb una part de lo sieu continuament. En 1509 aquel #èsser Bayard al cap de los sieus soldats. L'istòria de Mont-de-Lans es jalonnée de passatges de tropas segon las desparièras guèrras amb l'Itàlia, e la populacion i aguèt fòrça a sofrir d'aqueles visitants #que réquisitionnaient, saquejaven, volavan, en daissant la désolation darrièr d'eles.
Las guèrras de religion de contunh la Revolucion #passar sul vilatge sens atrocité ni execucion barbara, coma se'n #cometre #cridar, en las municipalitats vesinas.
Cossí en de nombroses pòbles de montanha, los òmes emigraven pendent l'ivèrn, quand los trabalhs dels camps avián acabat, per temptar de ganhar la siá vida en fasent del colportage. Las femnas demoravan dins l'ostal amb los ancians e los mainats e s'ocupavan de la ramaderia. Los colporteurs avián las siás viradas #que li avián abituat a el: lo nòrd, l'èst e lo centre de la França, a pè o amb un mulet. Qualque còp fòrça mai luènh: l'Espanha, la Russia, l'America e quitament la China. Se qualqu'uns unes fasián fortuna, aquel èra pas pas lo cas del mai grand nombre e qualqu'uns tornavan arruïnats o quitament pas tornavan çò tot, mòrts al luènh de misèria e de malautiá.
Al començament de la XIXen sègle, lo Primièr Empèri comença lo bastiment de la rota actuala, seguenta la vallée de la Romanche. Los trabalhs duraràn 70 ans. #Caler perforar de tunèls per afranquir lo famós « verrou de Mont de Lans » : lo Infernet. Mas la dubertura a la circulacion d'aquela nòva rota, en 1807, relégua Mont-de-Lans en l'isolament. Pendent de longs ans la municipalitat #demorar desservie unicament per lo sieu vièlh camin muletier.
En 1885, Mont-de-Lans #recebre un accès carrossable per encorbellements hardis a lo-dessus del Infernet. Es l'actuala rota de las Travers. La rota actuala dempuèi lo Chambon data pas que de 1938.
1938, data de la ponduda n'aiga del lac del Chambon, autre periòde important per la comuna. Los trabalhs del barrage hydroélectrique, començats l'an 1926, #durar 12 ans. Tres caserius aguèron estofat, e lo païsatge definitivament cambiat. Mont-de-Lans se desvelhèt a la vida modèrna. Après la guèrra, e en los ans 1950, la station, #que se truca pas encara pas las 2 Alpes, pren lo sieu envol. En principi doçament de contunh de mai en mai rapidament. En los ans 1970, es una autentica fèbre de bastiment e d'innovacion. Mont-de-Lans e la siá vesina Venosc, an donat naissença als 2 Alpes, station uèi de reputacion internacionala, ont se pòt berenar las jòias de l'esquí, del VTT e de la montanha, tanben plan l'ivèrn que l'estiu.
Mont-de-Lans est l'une des vingt et une communes qui composent l'Oisans. Située entre la vallée de la Romanche et la vallée du Vénéon, elle s'étend sur une superficie de 4166 hectares.
Outre le chef-lieu qui porte son nom, le territoire communal comprend plusieurs hameaux disséminés, et une bonne partie de la station des 2 Alpes (environ les 2/3), autrefois alpage où l'on faisait les foins.
Le glacier du Mont-de-Lans, calotte glaciaire la plus étendue d'Europe, est exploité en superbe domaine skiable.
L'histoire de Mont-de-Lans remonte très loin dans le temps. Il est probable qu'une piste ligure y passait. D'ailleurs on a retrouvé des vestiges datant de l'âge du fer. Une tombe de l'époque du Hallstatt, contenant bracelets et perles d'ambre et de verre, y a été découverte en 1860.
En dessous du hameau de Bons, on peut observer des traces de voie antique, et surtout la fameuse « Porte Romaine ». De nombreux savants et chercheurs, intrigués par cette curiosité, sont venus la voir et l'étudier sur place.
Dès 1073 la commune apparaît sur les documents anciens sous le nom de « Parocchia de Lento ». On peut suivre au fil du temps l'existence de cette bourgade, importante puisque située sur une des rares voies de communication avec l'Italie appelée « la petite route ». Cette petite route n'était en fait qu'un mauvais chemin muletier praticable aux petites charrettes seulement 3 ou 4 mois dans l'année.
En 1502, Louis XII, se rendant dans le duché de Milan, s'y arrêta avec une partie de sa suite. En 1509 ce fut Bayard à la tête de ses soldats. L'histoire de Mont-de-Lans est jalonnée de passages de troupes selon les différentes guerres avec l'Italie, et la population eut beaucoup à souffrir de ces visiteurs qui réquisitionnaient, pillaient, volaient, laissant la désolation derrière eux.
Les guerres de religion puis la Révolution passèrent sur le village sans atrocité ni exécution barbare, comme il s'en commit hélas, dans les communes voisines.
Comme dans de nombreux villages de montagne, les hommes émigraient pendant l'hiver, quand les travaux des champs étaient achevés, pour tenter de gagner leur vie en faisant du colportage. Les femmes restaient à la maison avec les vieillards et les enfants et s'occupaient du bétail. Les colporteurs avaient leurs tournées auxquelles ils étaient habitués: le nord, l'est et le centre de la France, à pied ou avec un mulet. Quelquefois beaucoup plus loin: l'Espagne, la Russie, l'Amérique et même la Chine. Si quelques uns faisaient fortune, ce n'était pas le cas du plus grand nombre et certains revenaient ruinés ou même ne revenaient pas du tout, morts au loin de misère et de maladie.
Au début du XIXen siècle, le Premier Empire commence la construction de la route actuelle, suivant la vallée de la Romanche. Les travaux dureront 70 ans. Il fallut percer des tunnels pour franchir le fameux « verrou de Mont de Lans » : l'Infernet. Mais l'ouverture à la circulation de cette nouvelle route, en 1807, relégua Mont-de-Lans dans l'isolement. Pendant de longues années la commune resta desservie uniquement par son vieux chemin muletier.
En 1885, Mont-de-Lans reçut un accès carrossable par des encorbellements hardis au-dessus de l’Infernet. C'est l'actuelle route des Travers. La route actuelle depuis le Chambon ne date que de 1938.
1938, date de la mise en eau du lac du Chambon, autre période importante pour la commune. Les travaux du barrage hydroélectrique, commencés en 1926, durèrent 12 ans. Trois hameaux furent noyés, et le paysage définitivement changé. Mont-de-Lans va s'éveiller à la vie moderne. Après la guerre, et dans les années 1950, la station, qui ne s'appelle pas encore les 2 Alpes, prend son envol. D'abord doucement puis de plus en plus vite. Dans les années 1970, c'est une véritable fièvre de construction et d'innovation. Mont-de-Lans et sa voisine Venosc, ont donné naissance aux 2 Alpes, station aujourd'hui de renommée internationale, où l'on peut goûter les joies du ski, du VTT et de la montagne, aussi bien l'hiver que l'été.


text:
Epopèia
Una epopèia (del grèc epopoïa, de ἔπoς, « paraulas d'un cant », mas sustot « la paraula en çò qu'a d'eminentament vibratòria ») es un long poèma narratiu que descriu las accions guerrièras (gèsta) e eroïcas. Los rapòrts de l'epopèia amb la realitat istorica vàrian. Mai que mai las epopèias pintran lo passat d'un pòble d'un biais mai o mens mitic. Se parla de "tonalitat epica" per las òbras non poeticas, o poèmas que l'estil o la tematica son pròches de l'epopèia.
En rason de la definicion del rapòrt entre un buf poetic e lo raconte fondator d'un pòble, foguèt defendut que Las Tragicas d'Agrippa d'Aubigné podián èsser tengudas per una epopèia pels uganauds. La Legenda dels sègles de Victor Hugo es tanben considerada coma una epopèia contemporanèa.
Somari
Contenguts, caracteristicas e foncions[modificar | modificar la font]
Evolucion[modificar | modificar la font]
D'unas epopèias famosas[modificar | modificar la font]
- epopèias babilonianas:
- l'epopèia de Gilgamesh
- epopèias europèas:
- epopèias indianas
L'epopèia a Roma[modificar | modificar la font]
L'istòria a retengut 3 tipes d'epopèia


text:
Mai de 2006
Vejatz tanben: Abril de 2006 - Junh de 2006 - 2006.
Somari
- 1 Actualitats del mes de mai de 2006
- 1.1 Dimècres 31 de mai de 2006
- 1.2 Diluns 29 de mai de 2006
- 1.3 Dimenge 28 de mai de 2006
- 1.4 Divendres 26 de mai de 2006
- 1.5 Dijòus 25 de mai de 2006
- 1.6 Dimars 21 de mai de 2006
- 1.7 Diluns 20 de mai de 2006
- 1.8 Dijòus 17 de mai de 2006
- 1.9 Dimècres 17 de mai de 2006
- 1.10 Dimars 16 de mai de 2006
- 1.11 Dijòus 11 de mai de 2006
- 1.12 Diluns 8 de mai de 2006
- 1.13 Divendres 5 de mai de 2006
- 1.14 Dimècres 3 de mai de 2006
- 1.15 Dimars 2 de mai de 2006
- 1.16 Diluns 1èr de mai de 2006
Actualitats del mes de mai de 2006[modificar | modificar la font]
Dimècres 31 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- França, Justícia : Lo professor Pierre Pellerin es estat mes en examen per « engana agravada » portant sus las consequéncias en França de la catastròfa de Tchernobyl.
Diluns 29 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Faissa de Gaza : Una unitat especiala israeliana a operat dins la nuèch a Beit Lehi al nòrd de Gaza e eliminat 3 membres del Djihad islamic e n'a ferit uèch, que s’aprestavan a tirar de roquetas sus Israèl.
- lo Conselh de l'Union Europèa s'alinha largament sus la refonda de la directiva servicis elaborada pel Parlament europèu ; a tèrme, lo plombièr polonés poirà prepausar liurament sos servicis en França, mas pas dins las condicions imaginadas per l'èx-comissari Frits Bolkestein ;
Dimenge 28 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Colómbia: Lo president Álvaro Uribe es estat reelegit al primièr torn de las eleccions presidencialas, malgrat una majoritat d'abstencions e de fraudas a las legislativas ;
- França, Canas : Ken Loach obten la Palma d'Aur del 59en Festenal de Canas per Le vent se lève ;
- Indonesia: A 6 oras del matin, ora locala, un tèrratrem dins l'illa de Java fa mai de 5700 mòrts.
- Indonesia: Tèrratrem dins l'illa de Java : primièr bilanç 1600 mòrts.
Divendres 26 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Decès accidental d'Édouard Michelin.
- Lo siderurgista Arcelor anóncia sa fusion amb lo rus Severstal per contrar l'OPA del numèro 1 mondial Mittal Steel.
Dijòus 25 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Fèsta crestiana del dijòus de l'Ascension : jorn feriat en Euròpa.
Dimars 21 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Serbia e Montenegro : A l'ocasion del referendum, los Montenegrins an votat en favor de l'independéncia de la Republica de Montenegro amb una majoritat de 55,5%.
Diluns 20 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Grècia : Lo grop de rock finlandés Lordi a ganhat l'Eurovision en totalizant un recòrd de 292 punts.
Dijòus 17 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Republica Populara de China : Lo barratge de las Tres Gòrjas es oficialament acabat.
- Republica Populara de China : un milion de personas son estadas evacuadas davant l'arribada del tifon Chanchu qu'a ja fach 50 mòrts en Asia.
Dimècres 17 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Estadi de França, Saint-Denis : Lo FC Barcelona ganha la Liga dels Campions europèa de fotbòl contra lo club londonian d'Arsenal FC dos buts a un.
- Itàlia : Lo govèrn de Romano Prodi novèl es estat presentat e a prestat jurament al Quirinal.
Dimars 16 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- USA : En seguida a la demanda formulada per l'organizacion Judicial Watch via lo FOIA, lo Departament de la defensa a rendut publicas doas vidèos mostrant l'atac contra lo Pentagòn al moment dels atemptats de l'11 de setembre de 2001.
- Brasil : Lo bilan dels atacs d'aquesta fin de setmana contra la polícia s'es apesantit : se còmpta d'ara enlà 135 mòrts. Segon lo secretariat a la securitat publica de São Paulo, 40 policièrs, 71 assalidors e 4 passants son mòrts dins los 251 atacs enregistrats contra las fòrças de l'òrdre e d'objectius civils dempuèi divendres al ser.
- Washington DC : George W. Bush anóncia son intencion de desplegar 6000 gardas nacionals sus la frontièra americanomexicana per un periòde d'un an per luchar contra l'immigracion clandestina. Tanben, a declarat son intencion de regularizar una partida dels clandestins, jos cèrtas condicions.
Dijòus 11 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Catalonha, Politica : Lo President de la Generalitat de Catalonha, Pasqual Maragall, anóncia la revocacion de tots los conselhièrs d'ERC, çò que signifia la fin del tripartit catalan, e tanben la convocacion d'eleccions abans la fin de l'an. El País
Diluns 8 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Brasil : Lançament del primièr centre brasilièr d'enriquiment d'urani a 150 km a l'oèst de Rio de Janeiro.
Divendres 5 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Roma: La garda soïssa pontificala festeja sos 500 ans.
- Nigèria: l'Armada de liberacion de Sodan a acceptat de signar l'acòrdi de patz amb lo govèrn de Sodan a Abuja.
- Reialme Unit : Remanejament del govèrn britanic en seguida de la desfacha del Labour a las eleccions localas. Sòrton en particular Jack Straw (Afars Estrangièrs) e Charles Clarke (interior), remplaçats per Margaret Beckett e John Reid.
Dimècres 3 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Alexandria, Estats Units : la jurada populara recomanda de condemnar Zacarias Moussaoui a la preson per la vida.
- Alèrta al tsunami lançada pel centre d’alèrta dels tsunamis dins lo Pacific a las illas Fiji e en Nòva Zelanda en seguida d'un tèrratrem evaluat a 8,1 sus l'escala de Richter a proximitat de las Tònga.
- Sotchi, Russia : Catastròfa aeriana, lo vòl 967 d'Armavia s'esclafa en mar Negra, tuant l'ensemble de sos 113 passatgièrs.
Dimars 2 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- 2 de mai, Genèva, Soïssa : publicacion de la Lista roja de l'IUCN de 2006. Sus las 40 169 espècias seguidas, 16 119 son menaçadas d'escantiment, entre elas un tèrç d'anfibians que son considerats coma los indicators melhors de la degradacion del mitan ambient, perque son los pus sensibles. 784 son oficialament atudadas e 65 existisson pas mai qu'en captivitat o en cultura. Lo director de l'IUCN, Achim Steiner, es estat particularament clar: « la pèrda de biodiversitat s'accelèra al luòc de ralentir ». [1].
- 2 de mai, París, França : los dirigents dels 5 membres permanents del Conselh de securitat de l'ONU e Alemanha s'acampan per adoptar una estrategia comuna concernent lo programa nuclear iranian.
Diluns 1èr de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- 1èr de mai, Bolívia : lo president de Bolívia Evo Morales ordena a l'armada d'ocupar los camps petrolifèrs en vista de nacionalizar aqueste sector energetic.
- 1èr de mai, Soïssa : l'esquiaira Corinne Rey-Bellet amb son fraire son assassinats.


text:
Província de Salta
Salta qu'ei ua província deu nord-oest d'Argentina qui costeja Bolívia au nord, Paraguai a l'est de Chile a l'est e per çò qui ei de las autas províncias argentinas, Jujuy, Formosa, Lo Chaco, Santiago del Estero e Tucumán. Qu'ei rica d'ua cultura locau representada per ua mena particulara de gauchos, lo folclòre (mantun musicians argentins deus géncers que son gessits de Salta), la lenga quéchoa parlada peus indians colla e l'eretatge arquitecturau deu barròc coloniau. La soa capital qu'ei Salta, dens la vath de Lerma.
Cosina[modificar | modificar la font]
Enter las especialitats de Salta que podem mentàver las empanadas salteñas, la humita (hèita dab haria de milhòc), lo locro (ua mena de sopa), e los tamales.
Musicians[modificar | modificar la font]
- Óscar Palavecino (conegut com lo Chaqueño Palavecino)
- Eduardo Falú


text:
Ieratic
L'escritura ieratica qu'èra ua version graficament simplificada deus ieroglifs, utilizada peus escribas dens l'administracion. En vertat lo ieratic qu'ei ua simplificacion deus ieroglifs linears qui son eth medish ua simplificacion deus ieroglifs sensus stricto (estant que ieroglif que vien deu grèc "signe talhat"). La diferéncia enter "ieratic" e "ieroglifs linears" qu'ei que dens lo purmèr sistèma los signes que son estilizats mentre que los ieroglifs linears que's semblan tostemps aus ieroglifs talhats qui simbolizan. Per exemple, ua cavèca talhada en ieroglifs que representa tostemps ua cavèca en ieroglif linear mes en ieratic n'ei pas mei qu'ua letra qui simboliza aqueth ieroglif, mes dab chic de ressemblança. Lo tablèu juson de Joan Francés Champolion que'ns ac muisha.


text:
Normandia
Normandia qu'ei un ancian país de l'Euròpa medievau creat a la seguida deu Tractat de Saint-Clair-sur-Epte enter lo rei de França Carles III lo Simple e lo capdau normand (tan vau díser viking) Rollon qui vadèva atau vassau deu pumèr en arrecéber un tròç de l'anciana Neustria qui vadó país deus Normands : Normandia. Un còp conquestada peu rei de França Felip August en 1204, que ho ua província de França.
Uei la Normandia istorica qu'ei partajada enter duas regions francesas (Hauta e Baisha Normandia) e lo ducat de Normandia (isla de Jersey e de Guernesey) devath la sobeiranetat deu reiaume d'Anglatèrra.


text:
Archiprèire de Talavera
Alfonso Martínez de Toledo (1398-1470?) conegut coma l'Archiprèire de Talavera foguèt un escrivan castelhan.
Foguèt racionièr (prebendat qu'aviá de racion dins d'una glèisa catedrala o collegiada) de la catedrala de Toledo, la ciutat ont nasquèt.
Escriguèt doas agiografias: Vida de sant Isidor e Vida de sant Ildefons, en mai de la compilacion istorica Torre de las cronicas (Atalaya de las crónicas) e lo Corbacho (lo corbacho èra la persona que susvelhava las galèras e que punissiá los forçats e remièrs) o Reprovacion de l'amor mondan (Corbacho o Reprobación del amor mundano) (1438), que s'inspira en Corbaccio de Giovanni Boccaccio. Aquela òbra cònsta de quatre partidas.
La primièra es un tractat contra la luxúria; la segonda, una satira contra las femnas de totas condicions; las doas darrièras partidas analisan las inclinacions dels òmes a amar.
A un estil viu, colloquial e popular, caracterizat per las nòtas costumbristas e per la division en doas partidas que fa un imatge absoludament ric e verturós del tèma que descriu; ça que la, la partida doctrinala a tanben un lengatge latinizat per l'iperbaton, los participis de present e los cultismes. Atal, es frequent la ressorsa a la similicadéncia e a la prosa rimada. Fernando de Rojas utilizèt aqueste lengatge literari dins La Celestina.


text:
Jardin Botanic de Buenos Aires
Lo Jardin Botanic de Buenos Aires que's tròba dens lo quartièr de Palermo. De forma triangulara, qu'ei bordat per las avienguas Santa Fe, Las Heras e la la carrèra República Arabe de Síria. Qu'ei tòca tocant dab lo Zòo de Buenos Aires, lo Parc de Palermo e lo Jardin Japonés.
Que ho creat per l'arquitècte e païsatgista argentin d'origina francesa Carlos Thays. La soa residéncia que demòra dehens lo parc uei lo dia.
Lo parc que ho inaugurat en 1898. Que compta dab 5 granas sarras, un jardin roman, un jardin francés e un jardin orientau, en mei d'ua colleccion de plantas e arbos deu Còn Sud e tanben de la rèsta deu continent american. Qu'ei tanben ondrat d'escultura d'autor màgers com Lola Mora.
A despart de la soa vocacion purmèra de colleccion d'espècias vegetaus e de parc de recreacion, lo Jardin Botanic qu'ei mei que mei conegut com un lòc de concentracion de gats ; dens lo passat que s'a perpausat mantuns còps de'us evacuar mes aqueths projèctes non s'i escadón pas mercés a l'ostilitat de la populacion de Buenos Aires e deus abitants deu quartièr. Quauques ciutadans qu'an adoptada desempuish mantuas annadas la costuma de'us neurir e ua associacion que s'ocupa de'us emparar, de'us esterilizar e de favorizar la loa adopcion.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site de l'associacion de proteccion deus gats.


text:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (o Keppler, Weil der Stadt (Alemanha), 27 de decembre de 1571-Ratisbona, 15 de novembre de 1630) foguèt un fisician, matematician e astronòm alemand que descobriguèt las leis del movement planetari.
Biografia[modificar | modificar la font]
Johannes Kepler nasquèt dins una familha de religion protestanta luteriana, installada dins la vila de Weil der Stadt en Baden-Württemberg. Nascut prematurament quand aviá pas que sèt meses e ipocondriac de natura flaca, patiguèt tota la vida d’una santat fragila. Quand aguèt tres ans, agantèt la picòta, çò que, entre autras problèmas ulteriors, afebliguèt grèvament la siá vista.
La familha Kepler èra pas gaire ordinària e l'ambient èra pas dels mai favorables pels enfants. Lo paire, Heinrich Kepler, èra mercenari dins l’armada del duc de Württemberg, e de contunh èra luènh de l'ostal. La maire, Catherine — que Kepler qualificava d'a vegadas de «petita, magrinèla, sinistra e cèrca-brega» — -èra estada avalida per una tanta que moriguèt sul lenhièr acusada de brueissariá. Kepler aviá dos cabdets: Margarette, la siá sòr, que demorèron pròches, e un fraire Christopher, que li foguèt totjorn antipatic.
De 1574 a 1576, visquèt amb lo frairòt Heinrich — epileptic — en çò dels grands, mentre que lo paire èra en campanha e que ma maire èra partida en recèrca del sieu òme.
Quand los parents tornèron, Kepler se mudèt a Leonberg e intrèt a l’escòla latina en 1577. Los sieus parents li faguèron descobrir l’astronomia. Atal, en 1577, sa maire lo menèt en naut d’un tuc pr'amor d'observar lo passatge d’una cometa. Son paire, el, li mostrèt l’eclipsi de Luna del 31 de genièr de 1580 quand aquela venguèt tota roja. Kepler estudièt pus tard aquel fenomèn e l’expliquèt dins un dels sieus libres d’optica.
Quand partiguèt tornar a la guèrra en 1589, lo sieu paire desapareguèt definitivament.
Kepler acabèt pas lo primièr cicle de tres annadas abans 1583, empachat mai que mai pel sieu emplec de trabalhaire agricòla, entre los nòu e onze ans. En 1584, intrèt al Seminari protestant d’Adelberg, e apuèi, dos ans pus tard, al Seminari superior de Maulbronn.
Obtenguèt lo sieu diplòma de fin d’estudis e intrèt en 1589 a l’Universitat de Tübingen. Ailà, estudièt primièr l’etica, la dialectica, la retorica, lo grèc, l’ebrieu, l’astronomia e la fisica, puèi la teologia e las sciéncias umanas. I seguiguèt los sieus estudis aprèp l'obtencion d’una mestresa en 1591. Lo professor sieu de matematicas, l’astronòm Michael Maestlin, li ensenhèt lo sistèma eliocentric de Copernic, çò que reservava sonque als sieus estudiants melhors, los autres se devián contentar del sistèma geocentric de Ptolemèu, que plaçava la Tèrra al centre del mond. Kepler venguèt atal un copernician convençut e restèt plan pròche del sieu professor; esitèt pas a li demandar ajuda o conselhs pels sieus trabalhs.
Del temps que Kepler èra a envisatjar de venir ministre luterian, l’escòla protestanta de Graz demandava un professor de matematicas. Alavetz abandonèt los sieus estudis en teologia per prene l'emplec e partiguèt de Tübingen en 1594. A Graz, publiquèt d'almanacs amb prediccions astrologicas. En aquel temps, la distincion entre sciéncia e cresenças èra pas encara clarament establida e lo movement dels astres, encara pro malconegut, se pensava governat per las leis divinas.
Kepler se maridèt dos còps. Lo primièr còp per interès, lo 27 d'abril de 1597, amb Barbara Müller, que defuntèt en 1612, coma dos dels lors cinc mainatges — qu'avián sonque un e dos meses. Aquel maridatge, organizat per la familha, l’estaquèt a una femna de caractèr òrre que qualifiquèt de «graissosa e nècia». Un autre dels sieus filhs se moriguèt quand aviá sèt ans. Sonque la filha Susanne e lo filh Ludwig subrevisquèron. Puèi, a Linz l’annada seguenta, s'esposèt Susanne Reuttinger qu'amassa aguèron sèt gojats que tres se moriguèron lèu. Aqueste còp pasmens foguèt un maridatge urós.
En 1615, la siá maire, qu'aviá d'aquel temps 68 ans, foguèt acusada de brueissariá. Kepler, persuadit de la siá innocéncia, se passèt sièis annadas a far la defensa pels tribunals e en escriure mantun plaidejar. Deguèt, dos còps, tornar en Württemberg. Se passèt una annada empresonada dins la tor de Güglingen amb fraisses per Kepler, vist qu'aviá escapat justet a las torturas. Fin finala, foguèt innocentada lo 28 de setembre de 1621. Pr'aquò afeblida per aquelas annadas duras de procèsses et d’empresonament, se moriguèt sièis meses pus tard.
Kepler defuntèt en 1630 a Ratisbona, a l’edat de 59 ans.
En 1632, pendent la Guèrra de Trenta Ans, l’armada suedesa destrusiguèt la siá tomba. Los trabalhs sieus foguèron retrobats en 1773. Recuperats per Catarina II de Russia, se tròban a l’observatòri de Pulkovo a Sant Petersborg en Russia.


text:
Torisme
Lo torisme es la practica, l'accion de las personas que viatjan e visitan d'endreches divèrses per léser, per de motius de coneissença personala e se divertir.
Definicion del torisme[modificar | modificar la font]
Una de las darrièras definicions del torisme es estada balhada per l'economista Austriac Hermann Von Schullard en 1910. Lo definiguèt coma, "total de la soma d'operacions, principalament d'una natura economica, que son dirèctament ligadas a l'entrada, sejorn e movement dels estrangièrs interior e exterior dins un cèrt país, ciutat o region."
En 1976 la Tourism Society of England a definit aquò atal, "Torisme es lo movement temporari e de corta durada de personas vèrs de destinacions fòra dels luòcs ont demòran e trabalhan normalament. E tanben las activitats d'aquestas personas durant lo temps que demòran dins los luòcs visitats. Aquò inclutz de movements de personas jos una motivacion quina que siá."
En 1981 l'AIEST (Associacion Internacionala d'Expèrts Scientifics en Matèria de Torisme) a definit lo torisme en tèrmes d'activitats particularas causidas per tria e entrepresas en defòra de l'environament familial.
Lo torisme a dos aspèctes: cultural e economic. Dins qualques païses e regions, las activitats toristicas son una font significativa de revengut, de còps la pus importanta activitat economica.


text:
159
Li Cansoun d’Amour en Prouvènço.
Li libret dóu Ventour.
Felibre e Reneissènço d’O.
Lou cansounié.
Me dison Camarina.
Tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno.
De l’aubo au calabrun.
Glaude Seignolle.
Jan Castagno.
159
Lou tiatre de Prouvènço, d’O e de Catalougno sèmpre vivènt
La Culturo Prouvençalo, la Culturo d’O e de Catalougno an panca creba e, au contro de ço que voudrien li jacoubin de touto merço, fan flòri toujour que mai. Lou libre que vèn tout bèu just d’espeli, Théâtre de Provence, d’Oc et de Catalogne - Colloque International d’Avignon, lou mostro à bèus iue vesènt. M’anas dire : - Lou titre n’es un pau lounguet … mai de que vòu dire?
Vèn d’uno istòri bello, que coumencè en Setèmbre de 2007 au cor de la ciéuta papalo ounte eisistavo, despièi quàuquis annado, uno assouciacioun de cantoun que ié disien Carnot-Carme-Sant-Lazàri. S’èron mes en tèsto, aquéli gènt, de faire, chasco annado, uno bello fèsto poupulàri e medievalo. Mai coume l’Avignounen d’aquéu cantoun es prouvençau fin qu’i mesoulo, l’assouciacioun vouguè que, dins Avignoun, capitalo moundialo dóu tiatre, la fèsto aculiguèsse, tambèn, un coulòqui pèr moustra en tóuti la valour dóu tiatre nostre.
Ajuda pèr vosto revisto Li Nouvello de Prouvènço, pèr lou Cercle Català de Marsella, soustengu pèr li couleitiveta loucalo, lou coulòqui espeliguè. Un que se pòu dire un enfant dóu cantoun, Andriéu Benedetto, éu-meme pieloun dóu tiatre d’O, pourgiguè, pèr la manifestacioun, soun Tiatre di Carme, proche li clastro mounte se tenié la fèsto. Ai! L’ami Benedetto s’es enana! sèns agué vist la tresenco sesoun dóu coulòqui, mai après agué fa uno bello prefàci pèr lis Ate d’aquéu rescontre.
Théâtre de Provence, d’Oc et de Catalogne - Colloque International d’Avignon, vaqui lou titre dóu recuei que douno li coumunicacioun dis annado 2007-2008-2009, facho pèr de cercaire especialisa dóu tiatre nostre. Es uno obro de referènci necito, autambèn is estudiant de la culturo nostro coume à si saberu. Douge coumunicacioun partisson aquéu pres-fa. Vaqui lou resumit de quàuquis-uno :
Lou tiatre jusiéu dóu Coumtat Venessin
Frederi Vouland fuguè, antan, sòci permanènt de la chourmo tiatralo de Benedetto. Escrivan prouvençau recouneigu, es mai un cercaire de trìo. Aprenguè l’ebriéu pèr si recerco scientifico sus lis escri jusiéu-coumtadin! Souto l’empento de la Faculta de Letro de Mount-Pelié, venguè lou vertadier especialisto d’aquélis obro, bord que, coume l’esplico Frederi, les Juifs du Pape parlaient parfaitement le provençal rhodanien, e forço mot prouvençau vènon de l’ebriéu : lou quèli es, à l’óurigino, un vas rituau, pièi, lou subre-noum douna, pèr li Judiéu, à soun capèu jaune; sagata, lou verbe prouvençau, vèn de sagater que significo sacrifica ritualamen; lou chafaret, aquéu gros brut, vendrié dóu shofar, troumpo facho em’ uno bano d’aret qu’anounciavo lou Grand Pardoun…
Li coumunauta jusievo d’Avignoun, Carpentras, l’Isclo de Venisso, Cavaioun avien uno vido culturalo prouvençalo que lou Lilen Mardochée Astruc n’èro un fare emé d’obro coume sa pèço La Tragediou de la Reino Ester. D’àutri creacioun tiatralo di Jusiéu-coumtadin soun evoucado pèr Frederi Vouland, coume Lou Testamen de Fourfouye e, subre-tout, Harcanot et Barcanot que ié counsacrè sa tèsi de dóutourat.
Lou tiatre prouvençau sestian
Faguè l’óujèt de dos coumunicacioun de Flourian Vernet, egrègi proufessour à l’Universita Pau-Valéry de Mount-Pelié. D’abord, en 2007, tratè de Gaspard Zerbin (1580- 1640), qu’avié fa sa tèsi de dóutourat em’ uno edicioun critico dóu tiatre d’aquest autour sestian (La Perlo deys musos et coumedies prouvençalos de Gaspard Zerbin, pèr Flourian Vernet, coll. Lo Gat Ros, 2006), pièi, en 2008, parlè de Glaude Brueys (1570-1636).
Vernet noto qu’aquéu tiatre èro dins la pountannado de l’estile barrò, amor que dins uno memo obro se podon trouba mai que d’un toun, mai que d’un gènre. Èro lou tèms que segnourejavo, en Prouvènço e dins li Païs d’O, aquelo meno de tiatre emé quatre fouguau maje : Avignoun emé lou Capitàni Seguin, Ais emé Brueys e Zerbin, Toulouso emé Goudoulin, Beziés emé lou tiatre de Caritats.
De 1552 à 1611 jouguèron rèn qu’un vintenau de pèço dins Paris e tóuti li Païs d’Oi quouro n’i’aguè autant pèr li Païs d’O (Madelano Lazard, Le théâtre en France au 16e siècle, Paris, P.U.F., 1980). Pièi l’assoulutisme di rèi parisen impausè un univers em’ uno souleto lengo, uno souleto dimensioun, lou classicisme. Ço que se vesié adeja emé Malherbe s’acabè emé la creacioun de l’Acadèmi franceso en 1635. Flourian Vernet esplico ço qu’es arriba à noste tiatre : "Il s’agit d’une littérature émergente à laquelle l’histoire ne laissera pas de chance". D’aiours, en 1660, pèr empega un poun finau sus lou tiatre prouvençau, lou Parlamen de Prouvènço, estrumen dóu rèi de Franço, supremiguè li farço de la Fèsto-Diéu à-z-Ais.
De Brueys, noto qu’es un precursour de Zerbin e que soun tiatre se partis en dos epoco : dins un proumié tèms, i’a de pèço carnavalesco interessanto quouro, dins un segound tèms, lou dóu raliamen à Enri Quatre, emé la recuperacioun pèr lou poudé parisen, i’a pus qu’uno versificacioun peniblo e uno tematico courtisano. La coumunicacioun pourgis de resumit de tóuti li pèço de Brueys.
Pèr Zerbin, lou cercaire Vernet, que n’es l’especialisto, douno lou resumit de si cinq pèço e mostro l’enfluènci sus soun obro dis autour classi coume Plaute, countempouran coume Rojas, Boccace o de la commedia dell’arte. Adeja, Zerbin anóuncio li pèço lóugiero de Molière que debutè uno generacioun après l’escrituro di pèço dóu Sestian.
Lou Vin dei Padre e Francés d’Assise
Redatour di Nouvello de Prouvènço, Jan Dionis, Dóutour en Letro, espepidouno Lou Vin dei Padre, de Francés Gag, un cap-d’obro identitàri dóu tiatre niçard. Soun analiso nous pourgis li clau pèr coumprene aquesto pèço, clau que tenié naturalamen lou regardadou de 1937, dato que fuguè jougado pèr lou cop proumié.
Francés Gag, de soun noum vertadié Francés Gagliolo (1900-1988), escriguè forço pèr lou tiatre, en mai d’èstre lou mai grand escrivan en niçard dóu siècle 20. Es, belèu, pèr aquesto pountannado, lou meiour autour de tiatre d’O. Atour, ome de radiò, d’ùni s’ensouvènon enca de si passage à l’ORTF, pièi à RMC emé lou persounage de Tanta Vitourina qu’avié imagina pèr coumenta l’atualita.
Dionis mostro que Lou Vin dei Padre es dins la tradicioun carnavalesco dóu tiatre d’O. Se trufo di riche, di pouderous e di capelan. Aqui, quatre fraire capouchin (franciscan refourma), barrulant uno bouto de vin de messo, soun talouna ‘mé gentun. Fan cascaia li galejado en se trufant di tèste sacra pèr justifica soun ibrougnarié. Es ansin que lou tros de L’Eclesiaste que coumenço pèr I’a un tèms pèr tout… devèn Un temp pèr la pepìa e un pèr s’abeurà...
Mai, subre-tout, Dionis presènto, à bèus iue vesènt, lou caratère principau d’aquéu tèste, qu’es soun caratère identitàri. Gag coumenço pèr ramenta d’evenimen, couneigu de tóuti li Niçard e foundadou de soun èime : la resistènci de la ciéuta libro de Niço en 1543 à-n-un sèti mena pèr li Turc telecoumanda pèr lou rèi de Franço, Francés 1ié. Coume se mesclo au rampèu de la lucho contro lis envahissèire l’evoucacioun de l’arribado à Niço, en 1697, di relicle de santo Petrounìo, l’autour desvèlo que lou pieloun lou mai impourtant d’aquesto identita niçardo es uno religiouseta poupulàri.
Pèr cava la naturo d’aquelo pensado poupulàri qu’es, pièi, la de Gag, la coumunicacioun cerco jusqu’à trouba lou franciscanisme. D’efèt, li quatre fraire barrulaire capouchin porton chascun un noum en raport emé la vido de Francés d’Assise. La boutasso de vin de messo que i’escapo e vèn fa peta la porto dóu couvènt capouchin, escracha li flour de soun jardin e trenca la co de soun chin, es un rampèu di voulounta de sant Francés, que voulié pas que si fraire visquèsson dessepara dis ome, dins un moustié, mai au mitan di Crestian.
Adounc, lou tiatre de Francés Gag a un sèns founs, lou d’uno identita niçardo bastido sus lou biais de pensa dóu poupulàri niçard.
Li Pastouralo prouvençalo
Lou tèste coumplèt d’aquesto coumunicacioun de Jan Dionis e de voste servidou Oudilo Delmas, cap-redatour ajoun di Nouvello de Prouvènço e Dóutour en Letro, es esta douna dins li nò 148 e 149. Ié remandan nòsti legèire e n’en vaqui, pèr aro, un pichot resumit.
Li pastouralo prouvençalo, e la mai anciano e toujour la mai jougado, la que ié dison la Maurel, èro noste sujèt. Avèn sintetisa de recerco de trìo que d’ùni avien fa, chascun de soun coustat.
D’en proumié, lou travai d’Aguste Brun sus Les origines de la pastorale marseillaise, que prouvè la transicioun di nouvè prouvençau à la pastouralo pèr lou mejan di crècho famihalo. Pièi l’óurigino de La Maurel, nascudo vertadieramen en 1842, souto l’aflat de l’abat Julien.
Lou sucès de la pastouralo marsiheso se verifico tre la debuto emé li doursié de pouliço, estudia pèr lis annado 1854-1860 pèr Moussu Villard, archivaire en chèfe di Bouco-de-Rose. Pròchi soun oustau, un Marsihés avié toujour uno pastouralo pèr vèire. Aquéu sucès s’esperlongo jusquo vuei, bono-di lis estùdi realisa pèr Pau Nougier pièi pèr Aubert Giraud (Inventaire biblio-graphique des pastorales en Provence, C.N.R.S. Paris, 1984).
S’agis, toujour, de la messo en mouvamen dóu pople prouvençau em’ un caratère a-religious. Li pastouralo respondon à-n-un besoun : li Prouvençau se volon retrouba dedins, entre gènt couneigu, entre vesin, à l’entour de la lengo. Ço que mestrejo la vido de la pastouralo, es l’enracinage loucau.
La legèndo negro dóu sóudat O
S’agis d’un cap-d’obro de tiatre bord que pèr lou biais de l’istòri d’un sóudat, lou sóudat O, Andriéu Neyton evoco un dramo de l’istòri nostro, l’afaire dóu Cors XVen e lou racisme anti-miejournau.
À la debuto d’uno guerro, en 1914, lis armado franceso èron beilejado pèr lou Grand Quartié Generau e soun baile, Joffre. Avien caga uno estrategìo di chanudo : l’attaque à outrance! Quaucarèn de simplas, pèr pas dire simplet : emé sa baïouneto, uno valour seguro, au canoun de soun fusiéu, lou fantassin, emé de vèsti blu e de bèlli braio roujo (que se poudien pas manca) atacavo li fourtificacioun bastido en dur despièi proun tèms pèr lis Alemand que si canoun avien que de se mesfisa! Em’ aquelo estrategìo, quouro la guerro fuguè declarado lou 13 d’Avoust, lou 20 fuguè la retirado generalo. De milié de cors viesti de blu e rouge pèr sòu, acò fasié taco! Coume se poudié pas dire que lis armado franceso èron menado pèr de couioun, falié trouba d’esplico.
Bono-di lou racisme anti-miejournau que segnourejavo à Paris, e, proumié, dins li mitan literàri e inteleituau, troubèron de coupable : li sóudat di Païs d’O que fourmavon lou Cors d’armado XVen. Tre lou 24 d’avoust, redigi en realita pèr lou Menistèri de la Guerro, pareiguè, dins lou journau Le Matin, un article que disié : Une division du 15e Corps composée de contingents d’Antibes, de Toulon, de Marseille et d’Aix a lâché prise devant l’ennemi […] À l’aveu public de l’impardonnable faiblesse des troupes de l’aimable Provence, surprise par les effets terrifiants de la bataille et prise d’un subit affolement, s’ajoutera la rigueur des châtiments militaires. E li fusihado coumencèron…
L’evoucacioun de sa pèço, Le Soldat O, douno l’óucasioun à Neyton d’esplica soun escrituro tiatralo en prouvençau pèr ana à la recerco de soun publi. D’aqui, lou Toulounen nous enrego dins li proublèmo dóu tiatre proufessiounau en lengo nostro de vuei. Li restanco qu’an auboura lis atour istituciounau : direicioun de la culturo, baile de festenau, pèr enebi à noste tiatre de passa sus li pountin óuficiau qu’avèn paga emé nòstis impost.
Neyton mando un rampèu en tóuti lis assouciacioun qu’obron pèr la lengo nostro pèr exercer une action auprès des collectivités qui aident le théâtre d’Oc, et par ailleurs financent les structures institutionnelles, pour que figure dans le cahier des charges de celles-ci une obligation d’ouverture vers la création liée à la langue et à la culture régionales.
Vaqui enfin li titre di coumunicacioun forço interessanto que n’avèn pas la plaço pèr n’en parla :
Gabriéu Maby : Ratis de Farfantello.
Oudilo Delmas : La rèino Jano e Frederi Mistral.
Jan-Glaude Forêt : Lou tiatre de Max Rouquette.
Lenke Kovàcs : Lou Ball de Serrallonga e li passioun, dous cicle de tiatre tradiciounau catalan.
Emé soun estùdi l’autour a apoundu un tèste de 57 pajo, versioun inedito dóu Ball de Serrallonga (Archiéu municipau de Valls, 1880).
* À prepaus dóu tiatre marsihés, avèn dos coumunicacioun de Glaude Barsotti : Félix Galseran e la coumédio prouvençalo (2008) e Lo teatre Chichois de Joan-Baptista Dray (2009).
1119296