text:
Beppe Grillo
Giuseppe Piero Grillo, mai conegut coma Beppe Grillo (barri de San Fruttuoso, Gènoa, 21 de julhet de 1948), es un umorista, actor, activista politic e blogaire italian. Son blòg es un dels mai seguits de totes los que se fan en lenga italiana. Foguèt situat en setena plaça dins la classificacion mondiala establida en 2009 per la revista Forbes.
Grillo es lo promotor d'un forum de discussion que compta de milierats d'inscriches que se sonan comunament "grillini" o "amici di Beppe Grillo".
A inspirat mantuna lista civica que pòrtan son nom e en octobre de 2009 capitanegèt amb Gianroberto Casaleggio la naissença d'un movement politic novèl: lo MoVimento 5 Stelle.


c: text/html

text:
Jean-Marc Leclerc es de Tolosa, e s'es questionat per trobar lo ... Grand Èst !
Donc me li cal explicar qu'a l'Èst de Paris, i a tanben mantunas tèrras colonialas de : Comòra annexada o Mayotte, La Réunion, Kanaky, la Polinèsia dita francesa ; a l'Oèst del sant sièti republican ... enfin es pas lo subjecte, cerquèm l'Èst de la Santa capitala jacobina.
Vesèm clarament que lo territòri es d'una bona dimension e recòrda l'ancian Estat independent de Lorrena, Borgonha (centrala e arlatenca) e alara seriá francés e republanista, me mesfisarai del cambiament de nom, es un biais per Estrasborg de devenir capitala d'una Estat europèu de bona dimension territoriala. E benlèu qu'al final voldràn segur reviscolar lo Sant Impèri germanic (plan federal) ambe l'ajuda dels separtistas provençals arlatencs ? Se caldrà tanben mesfisar del departament etnista francés de Belfòrt qui'a jà provat sa capacitat de se separar d'Estrasborg per èstre justament etnicament pur e francofòne.
Joan-Marc Leclerc pensa que Savòia e Niça son donc un patit país a l'Èst tanben. E escrivi que els tanben an de fòrt risca qu'èstre en accòrd ambe l'independentisme estrasborgenc.
Lo "Grand Èst" es donc lo novèl nom de la region d'Estrasborg-Metz e Reims, la capitala del coronament franc. Mas quina estupiditat jacobina, una de mai aprèp lo Hauts-de-fRance !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finlàndia Meridionala
La Finlàndia Meridionala (Etelä-Suomen lääni en finés, Södra Finlands län en suedés) foguèt una de las 6 províncias ancianas de Finlàndia. Aquesta entitat foguèt fondada en 1997 e desapareguèt en 2009 quand s'apliquèt la refòrma territoriala qu'aboliguèt las províncias de l'estat.
Situada al sud de las províncias de Finlàndia occidentala e de Finlàndia orientala, èra la division administrativa mai poblada del país e comptava 2.140.000 abitants per 31 872 km², valent a dire una densitat de 67 ab./km².


text:
Sceaux (Yonne)
Sceaux es una comuna francesa administrada per lo departament d'Yonne de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sagèths presents la particularité d'aver un pòble-centra mens poblat que lo un dels caseriux : lo masatge caseriu de Ostal-Dieu compta près de doas fes mai abitantas que Sagèths. Es a l'ostal-Dieu #que se tròba la comuna de Sagèths.
La municipalitat compòrta un autre caseriu, Lo Vellerot.
A traversat pel autoroute A6 e acuèlh l'airal d'Ostal-Dieu, entre las sortidas 22 - Avallon e 23 - Bierre - Semur-en-Auxois
La commune de Sceaux présente la particularité d'avoir un village-centre moins peuplé que l'un des hameaux : le hameau de Maison-Dieu compte près de deux fois plus d'habitants que Sceaux. C'est à Maison-Dieu que se trouve la mairie de Sceaux.
La commune comporte un autre hameau, Le Vellerot.
Elle est traversée par l'autoroute A6 et accueille l'aire de Maison-Dieu, entre les sorties 22 - Avallon et 23 - Bierre - Semur-en-Auxois
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge apareis en los tèxtes a Modèl:La s sègle, jol nom de Selliacum. De contunh Saulx-jos-Montréal, encara en 1865.
A Modèl:La s, la glèisa i aguèt donat al capítol de Montréal. En 1237, Guy II Besors, senhor de Villarnoult, #donar sièis sextiers de blat per testament al Abbaye de Reigny sus la siá tèrra de Saulx-jos-Montréal[1].
En 1380, la distincion de Sagèths aperteniá a la familha Jaucourt, senhor de Villarnoult.
Le village apparaît dans les textes au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle siècle, sous le nom de Selliacum. Puis Saulx-sous-Montréal, encore en 1865.
Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, l'église fut donnée au chapitre de Montréal. En 1237, Guy II Besors, seigneur de Villarnoult, donna six sextiers de froment par testament à l'Abbaye de Reigny sur sa terre de Saulx-sous-Montréal[2].
En 1380, la seigneurie de Sceaux appartenait à la famille Jaucourt, seigneur de Villarnoult.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Abbé Jacques-François Baudiau:" Lo Morvand" t.III. pàg.136.
- ↑ Abbé Jacques-François Baudiau:" Le Morvand" t.III. p.136.


text:
De architectura
De architectura (sus l'arquitectura) es lo tractat en latin de Vitruvi, escrit vèrs -25[1], e dedicat a l’emperaire August.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Lo tractat a travèrs los sègles
- 3 Argument
- 4 Estructura del tractat
- 5 Ensenhador
- 6 Estil
- 7 Lo manlèu a Vitruvi del classicisme
- 8 Primièras e principalas traduccions en Euròpa
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Ligams extèrnes
Descripcion[modificar | modificar la font]
S’agís d’une mai importantas fonts de la coneissença modèrna dels metòdes e de las tecnicas de construccion dels Romans, de lor concepcion de las òbras d’una part, aqüeductes, palais, banhs, pòrts, eca., coma de las maquinas, espleches e mai instruments de mesura. Es tanben la font principala de la famosa istòria d’Arquimèdes e sa banhadoira.
Lo tractat seriá estat acompanhat d’illustrations, a l’origina. Se presenta coma una enciclopèdia de las tecnicas de l’Antiquitat romana, e fa l’elògi a son dedicatari de la foncion d’architectus, intermediari entre aquela de l’arquitècte grèc e de l’engenhaire militar roman — elògi plan necessari, perque sembla qu’a Roma, lo trabalh èra pas ben mai considerat qu'aquel de simple artisan. Mas, segon Vitruvi, l’arquitectura es « sciéncia que se capita per la practica e la teoria ». L’arquitècte deu aver fòrça coneissenças en geometria, en dessenh, en istòria, en matematicas, en optica.
Unic tèxte sus l’arquitectura que nos siá arribat de l’Antiquitat, ten una plaça preeminenta dins lo fondament teoric de l’arquitectura occidentala, dempuèi la Renaissença e fins a la fin del sègle XIX. Atal los arquitèctes de la Renaissença coma los italians Sebastiano Serlio e Palladio se n'inspirèron fòrça. Contunha d’aver una influéncia majora fins a l’arribada de l’arquitectura classica e barròca, que Claude Perrault (1613-1688) comencèt de discutir l’interpretacion d'aqueles principis.
L'Edat Mejana coneguèt Vitruvi mas sovent d'un biais indirècte, malgrat l’existéncia de qualques manuscrits: atal l'episòdi d’Arquimèdes e la corona del rei Ieron II nos son transmeses per Vitruvi[2]. Es a l'erudit Leone Battista Alberti que se deu lo reviscòl del De architectura, dins los ans 1420. Per establir lo tèxte de la primièra edicion imprimida [3], Sulpizio da Veroli deguèt reünir mai d'uns manuscrits perque pas cap de tèxte èra complèt, mas utilizèt subretot sur lo manuscrit de l’Escurial (datat del sègle XI).
Vitruvi es conegut per son estudi de las proporcions anatomicas de l’òme, qu'utilizèt Leonardo da Vinci dins l’« Òme de Vitruvi » representant un òme de 4 braces e 4 cambas inscrich dins un cercle e un carrat.
Lo tractat a travèrs los sègles[modificar | modificar la font]
Lo tractat foguèt probablament escrit vèrs -25 pendent los ans de l’emperaire August, a qui es dedicat, amb per tòca una renovacion generala dels edificis e dels abeliments publics. L’influéncia de Vitruvi sus son epòca pasmens seriá estada pas que limitada[4] a respècte de las òbras realizadas par el — el meteis sonque s'atribuís, dins lo tractat, que la paternitat de la basilica de Fano.
Lo tractat nos es arribat mercé a una sola copia, amb cap d’illustracion venent de las illas britanicas e raportada per Alcuin a la cort de Carlesmanhe ont interessèt sonque per l'aspècte filologic. Reprodusit en fòrça exemplars dempuèi la copia originala uèi perduda, influencièt gaire sus l’arquitectura pendent tot l'Edat Mejana, pasmens se un manuscrit del De architectura a Oxford foguèt anotat de la man de Petrarca e que Boccace n'aviá una copia. D’autras copias foguèron atestadas, tanben en Itàlia, a la fin del sègle XIV.
Al sègle XV, la coneissença e l’interés per Vitruvi cresquèron, mercé a Lorenzo Ghiberti, Leon Battista Alberti, Francesco di Giorgio Martini autor de la primièra traduccion, parciala, en lenga vulgara (manuscrita)[5], Rafèl (que lo faguèt traduire a Fabio Calvo per poder l’estudiar directament)[6].
Del sègle XV al XVI, lo tractat foguèt mai d'un còp publicat, amb subretot l’edicion « reina » revista per Sulpicio da Veroli dita sulpiciana (1490). La qualitat excepcionala d'aquela edicion, en mai de l'apòrt filologic e tecnic que sol Giocondo, literari e tecnician a l'encòp, n'èra capable, se deu a l’ensem iconografic que ne venguèt la clau de lectura principala de l’òbra vitruviana.
L’edicion de fra Giovanni Giocondo, publicada en 1511 a Venècia, amb de caractèrs de Giovanni Tacuino, a una importància majora perque constituís la primièra edicion illustrada del tractat. Fra' Giocondo apondèt 136 dessenhs reprodusits per xilografia per redonar las illustracions que deurián renforçar l’òbra originala, e que son utilas a la compreneson dins fòrça passatges.
L’edicion corregida de Cesare Cesariano es la primièra pareguda en lenga vulgara italiana (1521)[7]. Une autra edition majora es aquela de 1556, revista per Daniele Barbaro e illustrada per Andrea Palladio. Lo sègle XVI compta quatre edicions en latin e nòu en italian.
Argument[modificar | modificar la font]
Dans aquel tractat, Vitruvi dona a l’arquitectura un reng de sciéncia primièra perque se limita pas a un domeni restrench: en efècte conten gaireben totas las autras formas de coneissença. Nella fattispecie, l’arquitècte deu aver de nocions de:
- geometria: deu conéisser las formas amb que trabalha;
- matematica: l’edifici deu demorar estable, per aquò de calculs especifics son necessaris;
- anatomia e medecina: bastir de luòcs per la vida de l’òme, per atal deu conéisser las proporcions umanas, deu èsser attentiu a l’eclairament, a l’aeracion e a la salubritat de las vilas e dels edificis ;
- optica e acostica: cal pensar als teatres ;
- drech: evidentament la construccion deu seguir de règlas precisas
- teologia: dins lo cas de la construccion dels temples, aqueles devon èsser agradables als dieus;
- astronomia: de bastiments, coma lo luòcs de culte, devon prendre en compte de la posicion de las estelas;
- meteorologia: lo clima del luòc de construccion de l’edifici es fondamental per las seunas caracteristicas.
L’arquitectura es imitacion de la natura, l’edifici se deu fondre armoniosament dins lo mitan natural. L’arquitècte deu possedir una vasta cultura generala, tanben filosofica — lo modèl del De oratore de Ciceron es present dins los dichs de Vitruvi, e mai la coneissença de l’acostica per la construccion dels teatres e dels edificis semblables, de l’optica per l’esclarament natural dels edificis, de la medecina per l’igièna dels airals constructibles.
-
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
- Atal los arquitèctes que, sens far cas de la teoria, son pas liurats qu’a la practica, capitèron pas a una reputacion proporcionada a lors esfòrces. Quant a aqueles que creguèron aver pro de rasonament e de la sciéncia literària, es l’ombra e non la realitat que perseguèron. Sol aquel, que, parièr al guerrièr armat de totas pèças, sap jónher la teoria amb la practica, capita amb tant de succès coma de promptitud. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[8]
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
Vitruvi, dins lo prefaci, a per tòca de conferir a l’arquitècte un prestigi cultural e social fòrça ancorat dins las tecnicas ancianas.
Estructura del tractat[modificar | modificar la font]
L’obratge es devesit en dètz libres que cadun es precedit d’un preambul:
- Libre I: organizacion urbana, arquitectura en general, formacion e competéncias de l'arquitècte
- Libre II: tecnicas d’edificacions e materials, origina de l’arquitectura
- Livres III e IV: temples e òrdres arquitecturals
- Livre V: edificis publics amb une referéncia particulara al forum, a la basilica e als teatres
- Livre VI: edificis privats (luòcs, tipes, plastres, malonatges)
- Livre VII: ornaments e decoracion
- Livre VIII: idrolic
- Livre IX: mòstras solaras, digressions astronomicas e astrologicas
- Livre X: mecanica (construccion de las gruas, maquinas idrolicas e de guèrra
Los dessenhs qu'accompanhavan lo tractat son perduts.
Ensenhador[modificar | modificar la font]
LIBRE I[modificar | modificar la font]
- De l’arquitectura; qualitat de l’arquitècte
- En que consistís l’arquitectura
- De las partidas que se compausa l’arquitectura
- Sus la causida d'un luòc quins que sián
- De fondaments de las parets e de las torres
- De la distribucion dels bastiments, e de la plaça que devon ocupar dins la cencha dels barris
- De la causida dels luòcs destinats als usatges de totes los ciutadans
LIBRE II[modificar | modificar la font]
- Del biais de viure dels primièrs òmes; dels començaments de la societat umana; de las primièras construccions e de lors desvolopaments
- Dels principis de las causas, segon l’opinion dels filosòfs
- De las bricas
- De la sabla
- De la cauç
- De la pozzolana
- De las peirièras
- De las diferentas espècias de maçonariá
- De las fustas
- Del sapin supernas e de l'infernas, amb la descripcion de l'Apennin
LIBRE III[modificar | modificar la font]
- Segon quin modèl s'establiguèt las proporcions dels temples
- Dessenh e proporcions dels temples
- De las cinc espècias de temples
- Dels fondaments de far, o dins de terrens solides, o dins de tèrras apondidas
- De las colomnas ionicas e de lors ornaments
LIBRE IV[modificar | modificar la font]
- Dels tres òrdres de colomnas, de lor origina e de la proporcion del capitèl corintian
- Dels ornaments de las colomnas
- De l’òrdre doric
- De l’interior dels cella[9], e de la distribucion del pronaos[10]
- De l'orientacion dels temples
- Pòrtas e enquastres dels temples; lors proporcions
- De l’òrdre toscan
- Dels temples redonds e d'aqueles que presentan d'autras disposicions
- De la disposicion dels altars dels dieus
LIBRE V[modificar | modificar la font]
- Del forum e de las basilicas
- De la disposicion del tresaur public, de la preson e de l’ostal de vila
- Dels teatres e de la causida d'un luòc san per los i plaçar
- De la musica armonica
- Dels vases de teatre
- De la forma de donar als teatres
- Del plafon del portic dels teatres
- Dels teatres dels Grècs
- Dels portics que son enrè de la scèna, e de las passetjadas
- Los banhs; lor disposicion e lors diferentas partidas
- De la construccion dels palestras[11]; dels xistas[12]
- Dels pòrts, e de las construccions que devon se far dins l’aiga
LIBRE VI[modificar | modificar la font]
- De la disposicion dels ostals apropriadas als luòcs
- De las proporcions e de las mesuras que devon aver los edificis dels particulars, seguent la natura dels luòcs
- Dels cavaedium, o atris, e de lors alas; del cabinet d'estudi e del peristíl; de las salas de manjar, dels salons, de las exèdras; de las galariás dels quadres, e de lors dimensions; dels salons al biais dels Grècs
- Cap a quina partida del cèl deu èsser virada cada espècia d'edificis, per que sián comòdes e sans
- Dels edificis considerats jol rapòrt de lor disposicion particulara, relativament a la qualitat de las personas que i devon demorar
- De la disposicion dels ostals al camp
- De la disposition dels edificis grècs, e de las partidas que los compausan
- De la soliditat e deis fondaments dels edificis
LIBRE VII[modificar | modificar la font]
- De la ruderacion[13]
- De la preparacion de la cauç per far l'estuc
- De la disposicion dels pòsts en forma de vòlta; de l'estuc e del rebocatge
- Dels rebatedises que cal far dins los luòcs umids
- Del biais de pénher las muralhas
- Del biais d'aparar lo marbre per ne far d'estuc
- De las colors naturalas
- Del cinabre e de l'argent viu[14]
- De la preparacion del cinabre
- De las colors artificialas
- Del blau d'azur e de l'òcra brutlada
- De la cerusa, del verdet e del mini[15]
- De la porpra
- De las colors qu'imitan la porpra
LIBRE VIII[modificar | modificar la font]
- Del biais de trobar l'aiga
- De l’aiga de pluèja
- De las aigas caudas, e de la natura de fonts, flums e lacs
- De las qualitats particularas de qualques luòcs e de qualques fonts
- Mejans de conéisser la qualitat de las aigas
- Del biais de nivelar las aigas, e dels instruments que se deu emplegar
- Del biais de menar las aigas, de cavar los poses, de far las sèrvas, e autres obratges maçonats de cauç e de ciment
LIBRE IX[modificar | modificar la font]
- Dels dotze signes del zodiac, e dels sèt astres qu'an un movement contrari a aquel d'aqueles signes
- Del creissent e del descreis de la luna
- Cossí lo solelh, percorrent los dotze signes del zodiac, alonga o demenís los jorns e las oras
- De las constellacions que son plaçadas a la drecha de l’orient, entre lo zodiac e lo septentrion
- De las constellacions que son plaçadas a l'esquèrra de l’orient, entre lo zodiac e lo miègjorn
- De l’astronomia emplegada per predire los cambis de temps, e çò que deu arribar als òmes, segon l’aspècte dels astres al moment de lor naissença
- Biais de far una analema
- De l’invencion dels relòtges d'estiu o mòstras solaras; de las clepsidras e dels relòtges d'ivèrn o anaforics
LIBRE X[modificar | modificar la font]
- De las maquinas; en que diferisson dels organs
- De las maquinas que servisson par tirar
- De la linha drecha e de la linha corba, principis de tot movement
- De las diferentas espècias de maquinas destinadas a levar l'aiga
- De las ròdas que l'aiga met en jòc, e de las moulinas
- Del caragòl que dona una granda quantitat d'aiga sens la levar plan naut
- De la maquina de Ctesibius que lèva l'aiga fòrt naut
- De las orgas idrolicas
- Del mejan de conéisser quant se caminèt, dins una veitura o sus una nau
- De las proporcions de las catapultas e dels scorpions
- De las proporcions de las balistas
- Del biais de tibar juste las catapultas e las balistas
Estil[modificar | modificar la font]
Dins lo prefaci, Vitruvi es un escrivan elegant e retoric. Dins las partidas seguentas, es una lenga didactica, sens floriduras, eficaça, e utilizant de tecnicas d’origina grèga. Aquel libre es lo primièr exemple de tractament sistematic de la materia giuntaci.
Lo manlèu a Vitruvi del classicisme[modificar | modificar la font]
-
- « Dins totas aquelas diferentas òbras, se deu far atencion a la soliditat, a l’utilitat, a l’agradament: a la soliditat, en cavant los fondaments fins a las partidas mai fèrmas del terren, e causissent amb suènh e sens res epargnar, los melhors materials; a l’utilitat, en dispausant los luòcs de biais que poiràn se ne servir aisidament, sens entravadís, e en destriant cada causa d’un biais convenable e comòde; a l’agradament, donant a l’obratge una forma agradabla e eleganta que plaga a l’uèlh per la justessa e la beutat de las proporcions. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[16]
Del libre I del tractat, Claude Perrault (traductor en francés) tirèt al sègle XVII, aquel passatge celèbre a partir de que formula la triada vitruviana que l’arquitectura deu capitar:
- firmitas (soliditat, o robustesa)
- utilitas (comoditat, o utilitat)
- venustas (beutat, o voluptat).
Aquela triada condensa amb eloquéncia lo tractat de Vitruvi, mas aquel conten una vision teorica pus complèxa e es pas tanben estrictament coerent.
Primièras e principalas traduccions en Euròpa[modificar | modificar la font]
En italian[modificar | modificar la font]
- 1521 : Còme, Cesare Cesariano, ed.Gottardo da Ponte [1].
- 1524 : Venècia, ed. Durantino [2].
- 1536 : Perosa, ed. Caporali [3].
- 1556 : Venècia, éd. Daniel Barbaro [4].
En alemand[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- 1547 : París, Jean Martin, (ill. de Jean Goujon). Texte, figuras.
- 1572 : París, Jean Martin, Marnef & Cavellat. [6]
- 1673 : París, trad. Claude Perrault, ed. J.-B. Coignard. [7]
- 1816 : Brussèlas, De Bioul
- 1837 : París, trad. Claude Perrault, ed. E. Tardieu & A. Coussin Fils (avec toutes les notes de Perrault). [8]
- 1847 : París, trad. Ch.-L. de Maufras, ed. Panckoucke (amb tèxtes en latin t en frances en fàcia). [9]
Autres edicions, vejatz lo site Architectura del CESR (fr) [10]
En castelhan[modificar | modificar la font]
- 1582 : Alcalá de Henares, Urrea Miguel, ed. Juan Graciàn.
- 1787 : Madrid, D. /. Ortiz et Sanz.
En anglés[modificar | modificar la font]
- 1624 : Venècia, Henry Wotton, Inigo Jones.
- 1730 : Londras, Robert Castell.
- 1771 e 1791 : Londras, James Newton, éd J. Taylor.
- 1812 e 1817 : Londras, Williams Wilkins.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)/(de) Art Directory GmbH
- ↑ Vitruvi, De architectura, libre IX, cap. 3.
- ↑ Roma, 1486, impr. G. Herolt, 2 volums in-folio)
- ↑ Kruft (it) H.-W. Kruft, Storie delle teorie architettoniche da Vitruvio al Settecento, 1988
- ↑ Cesariano (it) A. A. V. V.,Cesare Cesariano e il classicismo di primo cinquecento, 1996
- ↑ La traduccion de Fabio Calvo, una de las primièras coneguda, qu'existisson dos manucrits, demorèt pas editada: F. di Todaro, « Vitruvio, Raffaello, Piero della Francesca », in Annali di Architettura n°14, 2002.
- ↑ id: Cesariano
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, I. De l’arquitectura; qualitats de l’arquitècte, (fr) (sus Gallica, sus Google Books).
- ↑ Pèça santuari dels temples romans
- ↑ vestibul o dintrada d'un temple roman
- ↑ luòc ont se practicava la luta e los autres exercicis fisics
- ↑ galaria cobèrta ont s’entraïnavan los atlètas
- ↑ Biais d'aplicar un rebatedís grossièr sus una paret
- ↑ Mercuri
- ↑ tetraoxid de plomb
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, III. De las partidas que se compausan l’arquitectura


text:
Arriben es tresaus eleccions catalanes enes darrèri cinc ans, sense compdar era “consulta” deth passat 9 de noveme. Aguestes se plantegen coma un plebiscit a favor o en contra dera independéncia, coma ei per toti coneishut. En d’autes circonstàncies, eth plebiscit autentic, escassi en democràcia pr’amor qu’anullen era complexitat e era pluralitat pròpria d’ua societat en obligar a escuélher entre blanc o nere, virarie ar entorn des propòstes entara naua governabilitat e dera gestion deth govèrn gessent, en aguest cas deth presidit per Artur Mas, de balanç fòrça preocupant ena proteccion sociau e es politiques deth dia a dia e lèu lèu nul ena reactivacion economica, d’ua institucion bloquejada pera manca de dialòg. Pr’amor que, autant d’important qu’eth dia 27, en serà londeman. Auram, ara fin, govèrn? O seguiram pendents d’un “procès” de pulsion nacionalista, e per tant, interessat en refortilhar eth podèr regionau, sense eth contrapés der estatau, qu’a passat de deféner eth “dret de decidir” (autodeterminacion) ara “declaracion unilaterau d’independéncia” (dehòra dera lei e eth dialòg), sense solucion de contunhitat e damb un requisit menor (majoria absoluta) qu’eth qu’ei de besonh entara reforma estatutària? Enquia quan atau? E com demore Aran, que compartís imaginari, identitat, economia, damb Catalonha e era rèsta d’Espanha? Sigue com sigue, era herida ei dejà dubèrta, non sonque damb er Estat (escriui en Andalusia, a on, d’ençà deth respècte de cap a Catalonha, receben damb resignacion e amargor era possiblitat dera secession), e sonque poderà guarir-se damb era formula d’un pacte federau, pr’amor que hè possible er autogovèrn e eth cogovèrn, era autonomia e era cooperacion, abantes que Catalonha acabe devorada peth sectarisme politic e er estordiment culturau.
(DIARI SEGRE, 19 de seteme de 2015)


text:
Rose Francine Rogombé
Rose Francine Rogombé nascuda Etomba en 1942 a Lambarene, e mòrta lo 10 d'abril de 2015 es una femna politica gabonesa. Presidenta del Senat en ofici, ven, lo 8 de junh de 2009, presidenta de la Republica per interim, que lo president Omar Bongo Ondimba es mòrt. Après las eleccions presidencialas e l'arribada al poder d'Ali Bongo Ondimba, torna a la presidéncia del Senat.
Après d'estudis de drech en França, venguèt magistrata. Obtenguèt tanben en 2007 una licéncia de teologia.
Sòcia del Partit democratic gabonés al poder, foguèt mai d'un còp secretària d'estat a la promocion de la femna jol govèrn de Léon Mébiane, dins las annadas 1990.
En 2008, es elegida al conselh municipal de Lambarene. Ne ven representanta al senat en genièr de 2009. Lo 17 de febrièr de 2009, ven presidenta del Senat per 90 voses de 99.


text:
Economia de Zambia
L’economia de Zambia a experimentat una fòrt creissença en los darrièrs ans. Entre 2005 e 2008 lo país agèt un creis annal d’aperaquí 6%.[1] Lo país depend, en granda mesura, del coire, mineral del que Zambia es un dels primièrs productors mondials e que representa 90% de la valor de las exportacions. Aquel país aperten a la nomenada "centura de coire", prolongament dels jaciments de Katanga (Republica Democratica de Còngo). La privatizacion de las minas estatalas de coire, en 1990, liberèt lo govèrn sas despensas dins lo sector. La produccion de minerala de coire creissèt dempuèi 2004 a causa de l’aument dels prèses internacionals e dels investiments estrangièrs.[1] Malgrat aquò, lo país es un dels pus paures del mond: lo PIB per capita es solament de 4 100 dolars americanes en 2014[1]. L’agricultura es l’activitat economica de 85% dels trabalhadors del país.
Lo petròli es importat e arriba dempuèi lo pòrt de Dar es Salaam (Tanzania). Dins del sector industrial se destaca la branca de tractament de minerales (sustot la refinacion del coire), mas tanben la produccion de ciment e las indústrias derivadas de l’agricultura: d’òlis vegetals, manufacturas de coton, sucre, sabons, etc.


text:
Nadia Sàvchenko
Nadia Víktorivna Sàvchenko (en ucraïnian: Haдiя BikTopiBHa CaBчeHko, en transcripcion internacionala Nadiya Savchenko; Kyiv, 11 de mai de 1981) es una politiciana, anciana oficièra de l'armada e ex-presonièra politica ucraïniana. Foguèt una de las primièras femnas a venir pilòta d'aviacion. Es actualament la sola aviatritz ucraïniana del bombardièr Sokhòi Su-24 e de l'elicoptèr Mil Mi-24.
Venguèt famosa internacionalament en junh de 2014 quand foguèt capturada per las fòrças prorussas dins l'èst d'Ucraïna del temps que luchava amb lo Batalhon Aidar. Mai tard se vegèt transferida illegalament en Russia ont l'acusèron d'aver tuat dos jornalistas russes durant l'insurreccion de Donbàs.
Posteriorament se vegèt detenguda dins una clinica psiquiatrica russa abans d'èsser transferida en preson a Vorònezh. A la debuta del mes d'octobre de 2014 foguèt plaçada en primièra posicion sus la lista de Batkivschyna per las Eleccions al Parlament Ucraïnian del 26 d'octobre del meteis an e venguèt deputada al Parlament Ucraïnian lo jorn seguent.
Foguèt finalament liberada e rapatriada en Ucraïna lo 26 de mai de 2016 gràcias a un escambi amb dos oficièrs russes presonièrs (Yevgeny Yerofeyev e Alexander Alexandrov) capturats en 2015 pel Servici de Seguretat Ucraïnian.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nadia Sàvchenko nasquèt a Kyiv en 1981 dins una familha de classa mejana de la capitala. Son paire èra un engenhaire agricòla mentre que sa maire, Maria, trabalhava dins la concepcion de cargos. Amb sa sòrre Vira foguèron abalidas e educadas en ucraïnian. Ja que somiava dempuèi qu'èra pichona de pilotar un avion, quand faguèt 16 ans s'engatgèt dins l'armada ucraïniana e i trabalhèt coma operatritz de ràdio abans de s'entrainar per venir paracasudista.


text:
Aquel serà pas inconstitucional espanhòl ; es una letra mandada pels ciutadans e per las ciutadanas de Barcelona al vòstre Nabot Ier; serà una premícia per l’annada 2012, e sa re-eleccion ?
Es aparegut en çò de Jan Petit a Barcelona… un estanguet occitan de la vila comtala.
Los amics del caganer vos explicaràn çò qu’es e quina mesura caldrà prendre per los interdire de venda a l’Estat francés, un pauc coma la prostitucion, son autanplan dangieroses …
Las interpretacions son variablas segon los autors, alara legissètz !


text:
Lo Parlament Europèu publica ièr un sondatge pagat per saber .... gaitatz :
Quand los poders politics fan un sondatge es que son sancierament desligat de la realitat de las populacions! Alara quand ièr ai vist aquel document qu'indica que « 78 % dels respondents de l'Eurobaromèstre dins un sondatge (survey, dins la lenga del #Brexit), vòlon una politica per combatre lo caumatge, (unemployment, dins la lenga del #Brexit).
Fistre, ieu que pensavi qu'èra l'urgéncia de totes los elegits dempuèi 30 ans !...
Lo Parlament Europèu dona la pròba qu'abans d'arribar a 78 %, segur que la populacion a respondut a 50+1 % e qu'ambe 50+1 % la majoritat del Parlament Europèu a pas encara trobat qu'èra una prioritat economica, trobar un trabalh per totes los ciutadans europèus.
Aprèp nos diràn que lo vòt extremista es pas una bona causa que l'Union Europèa, diràn « Euròpa », es essenciala per la democracia ; e lo primièr dels truands d'afortir que se va pre-aucupar d'aiçò ? El qu'a organizat lo panatòri institucional del Luxemborg per far venir la fiscalitat dels Estats vertuoses... en reparticion de la solidaritat per totes, caumaires comprès ; se sona liberalisme; vesèm la resulta per l'Estat del Reialme-Unit, ambe la bancarizacion de l'economia (The City) e la pauretat de la rèsta de l'Estat.
Aquel sondatge, survey dins la lenga del #Brexit, dona la pròba de l'inutilitat del Parlament Europèu. La susvelhença de las populacions pels tecnocratas europèus es segur pas pro sufisenta per aver un real e bon retorn de l'informacion per la representacion que se sona deputats o deputadas del Parlament Europèu.
Dementre aiçò, la tecnocracia europèa, e los elegits al cap de la santa comission de l'Union Europèa dels Estats europèus, nos van explicar que sèm maissants ciutadans e que sèm contra l'Union Europèa, ambe maissantas rasons, plan segur !
Fau saber se aquel mamot tecnocratic europèu es utile pels ciutadans ; la question se pausa dempiuèi un briu; sabèm fins ara, que malgrat lo bon lòbi de la FNSEA, la PAC es funesta per l'agricultura, e lo bon viure dins lo país agresta d'Occitània.
E lo Parlament Europèu, monopolizat pels europeïstas, a quitament pas previst un ... budgecte especific per la Banca Centrala Europèa !
Vos fau remarcar que l'Union Europèa es ... una Union d'Estats Imperialistas, e donc qu'an paur de l'Union Europèa e d'un foncionament real pels ciutadans, directament, europèus.


text:
1265
Aquesta pagina concernís l'an 1265 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre lo rèi Enric III (1216-1272) e lei barons insurgents menats per Simon V de Montfòrt. Pasmens, au contrari de l'annada precedenta, lei combats se debanèron a l'avantatge de l'armada reiala que ganhèt la batalha d'Eversham (4 d'aost). Simon V de Montfòrt i foguèt tuat, çò que marquèt una desfacha grèva per la revòuta.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Represa deis operacions importantas de l'armada mongòla — d'ara endavant comandada per lo khan Kubilai — còntra l'Empèri après cinc annadas d'escaramochas frontalieras. Coma en 1258, un còrs fòrça important ataquèt la region de Sichuan onte infligiguèt una desfacha saunosa ai tropas Song.


text:
1 pòst a l'agregacion tà l'occitan e 4 pòsts au CAPES d'occitan 2018
La FELCO que reageish arron l'anóncia d'un sol pòst devolut a l'opcion occitan, quan la quita federacion se regaudiva quauques mes a de la creacion de l'agregacion de lengas de França (arrestat deu 15 de març de 2017).
Un pòst tà 50 candidats qu'ei donc previst. Segon la FELCO, lo monde inscriuts que son dejà ensenhaires, afectats a pòsts mes « n'averàn pas la possibilitat d'ua promocion hica'us a egalitat dab los collègas de las autas disciplinas ».
E la Federacion deus ensenhaires d'occitan d'alarmà's : « Apondèm a aquò que lo nombre de pòstes al CAPES 2018 es pas que de 4 : http://www.devenirenseignant.gouv.fr/cid98493/postes-capes-session-2017.html (siá una baissa de 33 % per rapòrt a la session 2017), e que l'espaci occitan compta 32 despartaments, qu’una bona part an pas cap de professor del segond gra titulari (Ardècha, Droma, Crueisa, Corrèza, Nauta-Viniana, Puèg Domat, Aups de Provença Nauta, Autas Aups), e mesuram l'ample del mesprètz de cap a una lenga pr’aquò inscricha dins lo patrimòni nacional (Art. 75.1 de la Constitucion). Del temps de la campanha presidenciala, lo candidat Emmanuel Macron, qu’afortís que fai totjorn çò que ditz, explicava que facilitariá, “ dès l’école, l’apprentissage des langues et cultures régionales, dont l’intérêt éducatif, linguistique et culturel est reconnu. ” Lo quite sénher Macron que s'estrambordava a Pau lo 12 d’abril passat sur aquela “ France plurielle ” e “ ses belles langues régionales ” que, çò disiá “ je veux reconnaître et que nous reconnaîtrons ”.
La FELCO qu'a mandat ua letra au Ministèri de l'Educacion nacionau, que podetz legir ací. Ua peticion qu'ei estada aviada ací.


text:
Isles-sur-Suippe
Isles-sur-Suippe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Isles-Sus-Suippe a situat al nòrd de la vila de Rems en lo departament de la Marna, en Champagne-Ardenne.
Isles-sur-Suippe est située au nord de la ville de Reims dans le département de la Marne, en Champagne-Ardenne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Isles-Sus-Suippe, Insula supèr Suppia al commencement del XIe sègle, es un vilatge situat entre dos braç de la Suippe, sus la rota de Rems a Rethel. I aviá comprés antany en l'eleccion de Rems. La parròquia dépendait del doyenné de Lavannes. La glèisa a mes jol vocable de sant Rémi. La distincion temporala aperteniá als religioses de Sant-Rémi de Rems ; i aviá #èsser aquerida per eles al començament del XIIe sègle[1]. Al XVe sègle, lo nom de la parròquia se orthographiait « Ysle ».
Isles-sur-Suippe, Insula super Suppia au commencement du XIe siècle, est un village situé entre deux bras de la Suippe, sur la route de Reims à Rethel. Il était compris autrefois dans l'élection de Reims. La paroisse dépendait du doyenné de Lavannes. La glèisa est placée sous le vocable de saint Rémi. La seigneurie temporelle appartenait aux religieux de Saint-Rémi de Reims ; elle avait été acquise par eux au début du XIIe siècle[2]. Au XVe siècle, le nom de la paroisse s'orthographiait « Ysle ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ G. Robert, « Isles-sus-Suippe a la Mièja Edat » (Revista de Champagne, 1910, pàg. 369)
- ↑ G. Robert, « Isles-sur-Suippe au Moyen Âge » (Revue de Champagne, 1910, p. 369)


text:
7-Memorizar
7. MEMORIZAR
7.1. Memorizar una frasa, una expression, un provèrbi (o mai d'un) dins una tièira de precisar que pòt èsser donada a legir (dins un temps limitat o pas) o ausida (un o mai d'un còp). Possibilitats de trabalh individual o collectiu :
- los participants dison çò memorizat (d'autres pòdon repetir),
- los participants escrivon çò memorizat, puèi o legisson (d'autres pòdon repetir),
- un (o mai d'un) participant far endevinar als autres, coma una devinalha normala, la frasa, l' expression o lo provèrbi memorizat (que pòt aver escrich primièr o pas).
- un (o mai d'un) participant fa endevinar als autres la primièira o la segonda mitat d'una frasa o d'un provèrbi qu'a memorizat (que pòt aver escrich primièr o pas).
- los participants devon completar per escrich qualques frasas o provèrbis de la tièira que la primièira o la segonda mitat es estada escafada.
Variantas:
- una responsa amb un (o mai d'un) sinonim pòt èsser acceptada,
- una responsa amb un (o mai d'un) sinonim pòt tanben èsser demandada.


text:
Létricourt
Létricourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Damatges al cors de las doas guèrras mondialas.
- Présence gallo-romaine.
- Dommages au cours des deux guerres mondiales.


text:
Iker Rodríguez guanhador deth SL en 13è Trofeu Espot Esquí Club ena categoria Interclub e 2au lòc entà Ignacio Arrieta en categoria U18 Ciutadans
Arrieta Rodríguez e Eugene Brotons 3aus ena 1èra Fasa dera Copa Espanha Audi U16 en Formigal
Es esquiaires deth Club CEVA an obtengut fòrça boni resultats enes desparières carrères celebrades aguesta dimenjada.
Es competicions comencèren eth darrèr dijaus ena estacion de Formigal a on se disputèc era 1èra Fasa dera Copa Espanha Audi U16, que Eugene Brotons artenhec era tresau plaça e Arrieta Rodríguez, dues quarts lòcs enes SG. Pera sua part Lluc Montes, acabèc en un meritòri 9au lòc.El sábado Arrieta Rodríguez sumó un nuevo podio para el Club CEVA, al acabar en 3ª posición en el SL de la 1ªFase de la Copa España U16, sumando así un gran resultado al obtenido el jueves.
Eth dissabte Arrieta Rodríguez somèc un nau pòdium entath Club CEVA, ar acabar en 3au posicion en SL dera 1èra Fasa dera Copa Espanha U16, en tot somar atau un gran resultat ar obtengut eth dijaus.
Es pòdiums d’Eugene e Arrieta les permeteren era classificacion entath 26è Trofeu Borrufa, competicion internacionau d’esquí entà esportistes de catorze a setze ans, qu’e comencec deluns 29 de gèr enquiath 1 de hereuèr en Vallnord (Andòrra) a on Arrieta Rodriguez a estat era prumèra espanhòla ena SL U16 ar arténher era 5au plaça ena prumèra jornada de competicion.
D’autra banda, Iker Rodríguez s’aucèc, dimenge, damb era victòria en SL deth 13è Trofeu Espot Club-Interclub, e dissabte, siguèc Ignacio Arrieta qui pugèc ath dusau lòc deth pòdium ena categoria U18 Ciutadans. Pera sua part, Alejandro Arrieta, artenhec eth dissabte era 4au posicion en Gigant e era 5au eth dimenge. Era 13au edicion deth Trofeu Espot Esquí inauguraue eth Circuit Interclubs d’Esquí Aupin d’enguan.
Preparatius dera XXau edicion deth Tròfeu Memoriau Montse Corominas
En Club CEVA ei finalizan es preparatius dera XXau edicion deth Tròfeu Memoriau Montse Corominas, Campionats de Catalonha de Velocitat U14/16, que se disputarà en Baqueira Beret es pròplèus 3 e 4 de hereuèr.
Eth Tròfeu Memoriau Montse Corominas gaudís d’un gran prestigi ena organizacion de carrères pera sua qualitat e era dificultat enes pròves. Era carrèra se disputarà en Stadium de Beret que mos aufrirà ua dimenjada plia d’activitats ena Val d’Aran pera coïncidéncia deth Memoriau Montse Corominas damb era celebracion dera 39au edicion dera Marxa Beret.


text:
Nascut lo 6 de març de 1798 dins una familha plan paura de l’agenés, Jacques Boé (de son nom vertadièr) recep pasmens una instruccion e fa pròva d'una vertadièra cultura literària de son temps.
Plan jove, s’installa coma perruquièr en Agen. Dins aqueste periòd, que seguís la Revolucion, lo pichòt pòble obrièr de las vilas creis bravament còsta la figura totjorn importanta dels paisans del campèstre.
Son comèrci lèu lèu fa flòri e li dona léser de se consagrar a sa passion per l’escritura. Causís de s’exprimir en occitan, la lenga del pòble :
« O ma lengo, tout me zou dit.
Plantarey uno estelo a toun froun encrumit » (graphie de l'auteur)
« Ô ma lenga, tot m'o ditz.
Plantarai una estela a ton front encrumit. »
(Épître à Charles Nodier « Des cranto de Paris »).
Se fa pas vertadièrament partida del mitan obrièr, viu en vila e lo costeja. Se pòt pas qualificar de poèta engatjat, mas dins sos escriches, se fa lo testimòni de son temps, defend un estil realista (çò qu’empacha pas l’umor !) e tracta de tematicas divèrsas coma l’amor, las evolucions tecnologicas de son temps, e defend de valors umanistas : la libertat, la caritat.
Sos poèmas, se foguèron estampats dins mai d’un recuèlhs, son d’en primièr destinats a èsser recitats en votz nauta, amai cantats ! Grand orator, Jasmin se produsís davant un public totjorn mai nombrós : comença pro d’ora un torn de França de las regions (se diriá uèi una virada !), anant d’un cap a l’autre d’Occitània per presentar son òbra al public que, se coneis la lenga, la sap pas legir. Sas aparicions se transforman pauc a cha pauc en espectacles vertadièrs : aital, se produsirà a Tolosa acompanhat de 20 musicians e de mai de 380 figurants !
L’argent qu’amassèt dins sos espectacles (mai d’un milion de francs en 12 000 representacions) es tornar balhat a d’òbras de benfasença.
Charles Nodier, academician francés, lo descobrís e li dubrís las pòrtas dels salons parisencs. Aquí, i rescontra, un après l’autre, Lamartine, Ampère, Chateaubriand e serà quitament recebut per lo rei Louis-Philippe en 1842.
Recompensat de prèmis literaris per lo Felibritge, l'Acadèmia d'Agen, e, tan susprenent qu’aquò pòsca paréisser, per l'Académie Française, es quitament fach chivalièr de la Légion d'Honneur en 1845. Pasmens, se pòt supausar que l’interés que suscita dins lo mond parisenc es un pauc mesclat de condescendéncia e demòra ligat a l’exotisme que remanda son imatge de « gascon » amb totas las connotacions positivas coma pejorativas qu’aquò pòt supausar.
Après aquesta passa de glòria, son estatua senhoreja totjorn en Agen, sa vila natala e Jasmin laissèt son nom a una carrièra parisenca e amai a una estacion de metro !


text:
Quadrivium
Lo quadrivium èra, a l'Edat Mejana, l'ensems de las quatre arts liberalas: aritmetica, musica, geometria e astronomia que, conjuntament amb lo trivium, èra la basa de l'estudi de la filosofia e la teologia dins los centres d'ensenhament medievals.
Lo quadrivium fornissiá a l'estudiant que ja capitèt l'aprendissatge de basa una melhora coneissença e un mai prigond saber en l'introdusent dins las sciéncias superioras.
Foguèt especialament aquesta branca de coneissença que recebèt una impulsion màger gràcias als contactes multiples dels monastèris catalans amb l'Islam: un exemple clar se tròba dins los estudis matematics avançats que Gerbèrt d'Orlhac capitèt amb lo bisbe Ató de Vic durant que foguèt en Catalonha.
A travèrs de l'Islam seràn reveladas las òbras de Maslama sus l'astrolabi, l'establiment de las taulas astronomicas, l'emplec de las chifras aràbias e del zèro e seràn espandidas las coneissenças sus l'algèbra dins lo mond crestian.
Las coneissenças novèlas facilitèron e melhorèron l'estudi de la geometria, l'aritmetica e l'astronomia dins los diferents centres d'ensenhament.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Sadurní i Puigbò, Núria: Diccionari de l'any 1000 a Catalunya. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 280. Barcelona, octubre del 1999. ISBN 84-297-4607-2, plana 106.


text:
Somari
Engatjament dins la Renaissença d’Òc
Descobèrta de l’occitanitat e primièrs trabalhs (1892 – 1899)
Fondator de l’Escolo de Mount-Segur (1894), de l’Escòla Occitana (1919) e del Collègi d’Occitània (1927), director de la revista Lo Gai Saber (1919 – 1933), e Majoral del Felibritge (1900), Prospèr Estieu es una de las personalitats màgers de la renaissença occitana del sègle XX. Son activitat literària coma politica e militanta es ara considerada coma una de las primièras emanacions de l’occitanisme contemporanèu.
< Prosper l'Été (pseudonim)
< Prosper l'Estiu (pseudonim)
< Jan d'Oc (pseudonim)
< Jan de la Ròca (pseudonim)
< Jean d'Occitanie (pseudonim)
< Jean Trouvère (pseudonim)
< La Cigala de l'Ort (pseudonim)
Prospèr Estieu nais lo 7 de julhet de 1860 a Fendelha, al sud de Castèlnòu d’Arri. Aprèp d’estudis al Collègi de dròlles de Castèlnòu d’Arri e al Pichon Seminari de Carcassona ont estúdia lo latin e lo grèc, es nommat regent en 1879 a Corsan dins Aude.
Doas annadas mai tard, regent a Brunèls, prèp de Castèlnòu d’Arri, rescontra August Forés en virada electorala per las eleccions legislativas de 1881. L’acòrdi es immediat que los dos òmes partejan de fòrtas valors republicanas a anticlericalas. Fondan atal un an aprèp una revista francesa, La Poésie moderne que conèis pas que sèt numèros e ont Estieu , jos l’escais de Prosper l’Eté, es cargat de la partida redaccionala, sonque en francés. Publica, totjorn en 1882, son poèma « L’Ecole » e Forés ne signa lo prefaci.
Aprèp una parentèsi de dos ans dins lo jornalisme, Estieu decidís de tornar prene son mestièr de regent e es nommat a Clarmont sus Lauquet, prèp de Limós. Escriu a comptar de 1887 de cronicas regularas dins La Revue méridionale, creada a Carcassona per Gaston Jordana, conse de la ciutat e futur majoral del Felibritge.
L’annada 1891 es una virada dins la vida de Prospèr Estieu, es l’annada de la despartida de son amic e complice August Forés. Aqueste, sebelit un primièr còp segon lo rite catolic, es enterrat tornamai, drech fàcia a l’Orient segon la tradicion francmaçonica.
Aquelas funeralhas son l’escasença d’un rescontre fondamental per Prospèr Estieu, la d’Antonin Perbòsc que partejarà ambe el una complicitat egala a la qu’entreteniá ambe Forés. Los dos amics juran de contunhar l’òbra occitana del poèta defuntat. Es aquela data que marca la naissença de l’engatjament occitan de Prospèr Estieu, qu’aviá pas jamai fins aquí escrich en lenga d’òc.
En seguida de son rescontre ambe Antonin Perbòsc, Prospèr Estieu aderís a doas associacions de promocion de la lenga d’òc : L’Escolo Moundino de Tolosa, puèi L’Escolo Audenco ont publican ja Gaston Jordana e l’autre escrivan audenc màger d’aquela epòca, Aquiles Mir. Sas produccions occitanas començan de se multiplicar. En 1892, fonda lo setmanièr Le Lengodoucian ont tre lo primièr numèro, argumenta per un ensenhament sistematic de l’occitan a l’escòla primària, mens d’un desenat d’annadas aprèp las leis de Juli Ferry sus l’instruccion obligatòria gratuita e laïca. Son primièr editorial se conclutz per un tarabastós :
« Quand aurem fait la counquisto de las escolos primàrios, l’Aveni nous apartendra. »
En 1895, publica son primièr recuèlh de poesias occitanas : « Lo Terradou » ont s’afirma come lo successor d’August Forés, fisèl a sas idèas federalistas e de lucha contra la dominacion francesa sus las contradas occitanas.
En 1896, fonda, ambe los felibres ariegeses L’Escolo de Mountsegur e la revista Mount-Segur que pareis duscas a 1899. Se diferéncia de las autras revistas per de tematicas omnipresentas ligadas a l’albigeisme, que son simbòl mai conegut prèsta son nom a la revista.
Aprèp l’arrèst de la publicacion de la revista Mount-Segur, Prospèr Estieu publica « Bordons pagans », i desvolopa pel primièr còp las règlas d’una novèla grafia per l’occitan ont son presentas las premícias de la grafia actuala. Desvolopa aquela grafia a partir de 1901 dins la segonda seria de la revista Mont-Segur qu’estampa dins son pròpri ostal a Renas-lo-Castèl fins al mes de decembre de 1904. Es elegit Majoral del Felibritge en 1900 e mèstre ès jòcs de l’Academia dels Jòcs Florals en 1902.
A partir de 1903, al sen del Felibritge, se posiciona fermament contra los felibres provençals e lo Capolièr Pèire Devoluy. Alavetz crèa una novèla escòla – que prendrà lo nom en 1919 d’Escòla occitana – abandona la grafia tradicionala del Felibritge e causís per bandièra lo nom « occitan » plan pauc emplegat d’aquel temps, e promòu fermament d’idèas republicanas e anticlericalas, totjorn dins la continuitat d’August Forés. Es tanben a aquel moment que desvolopa sa linha ideologica, sensibla mai que mai dins la revista Mont-Segur que dirigís ambe Antonin Perbòsc.
I retròbam las quatre grandas problematicas que marcaràn lo movement occitanista del sègle XX : lo reviscòl de la lenga dins son unitat en s’inspirant del sistèma grafic emplegat pels Trobadors a l’Edat Mejana, l’emergéncia d’una literatura originala escricha dins aquela novèla grafia, una novèla lectura dels rapòrts Nòrd / Sud dins l’istòria de França e l’innovacion pedagogica aliada a la reivindicacion de l’ensenhament de l’occitan a l’escòla. Se d’unas d’aquelas tematicas foguèron envisatjadas pel Felibritge al sègle XIX, pas cap foguèt tan desvolopada fins aquí.
Puèi publica mantun obratge : « Flors d’Occitania » (1906), « La Canson occitana » (1908), e « Lo Romancero occitan (1912 e 1914). En 1911, tempta de far erigir a Fois una estatua a la Perfiècha catara Esclarmonda e de ne faire la manifestacion del Felibritge Roge. Renóncia pauc aprèp, per manca d’afiscacion e a causa de la critica fòrt negativa de son libre « La question d’Esclarmonde » ont multiplica enganas e aproximacions istoricas.
Après la guèrra, pren la direccion del Gai Saber fins a 1933 e fonda son associacion de promocion de la lenga e de la cultura occitanas, Los Grilhs del Lauragués, puèi en 1927, Lo Collègi d’Occitània, associacion d’ensenhament de la lenga e de la cultura occitanas.
Publica a comptar de 1926 una darrièra tièra de recuèlhs : « Lo Flahut occitan, Las Bucolicas de Vergili » (1926), « Lo Fablièr occitan » (1930) e « Las Oras cantairas » (1931) ont se sentís l’influéncia catolica de mai en mai fòrta de son darrièr discípol, lo futur canonge Josèp Salvat. En 1933, se retira ençò de sa filha e se morís en 1939, reconciliat ambe la fe catolica per l’abat Salvat, majoral del Felibritge. Aqueste prendrà la seguida de Prospèr Estieu al cap de L’Escòla occitana e de la revista Lo Gai Saber.


text:
Hobart
Hobart es la vila mai poblada e la capitala de Tasmania, en Austràlia. Fondada en 1804 coma colonia penitenciària, es la pus vièlha capitala d'Estat australian, aprèp Sydney. La vila deu son nom a Robert Hobart, ancian Secretari d'Estat a la Guèrra e a las Colonias.
Situat a la boca del riu Derwent, Hobart es aparat pel mont Wellington a l'oèst e lo mont Nelson al sud. Lo pòrt de Hobart servís de punt de partença per las expedicions antarticas.
Es a Hobart que Roald Amundsen, en tornar de la conquista del pòl Sud, acòstèt lo 7 de març de 1912 e envejèt, de la pòsta centrala, un messatge per anonciar al rei de Norvègia, Haakon VII, e al mond la capitada de son expedicion.
Es la vila nadala de l'actor Errol Flynn (nascut lo 20 de junh de 1909) e de Mary Donaldson, la Princessa Mary de Danemarc (nascuda en 1972).


text:
mardi 12 mai 2009
Istòria de polet
Bonjorn, m'apèli Georges e soi mòrt. Soi un polet e mon esperit marcha encara, donc vos vau contar l'istòria de ma vida.
Tot a començat quand èri un pichòt poleton. Èri dins un mercat amb mos fraires, èra la fin de la jornada, sièis oras mai exactament. Una dròlla s'es arrestada davant nòstra gàbia e nos a agachats. La dòna li demandèt:
" Ne vòles un pichòta?"
"Pòdi?"
"Òc, son gratis! E quand seran grands seran fòrça bons! Causís- ne un."
" Aquel! Lo mai pichòt."
" Ten es teu!"
" Plan mercé!!"
Lo mai pichòt èri ieu, donc soi partit a mon ostal novèl amb la pichòta.
Sos parents èran pas contents, mas l'an autorizada a me gardar dins l'ostal. Èri donc un polet de companhiá! Èra una vida formidable. Èri aimat, amanhagat, noirrit coma un can. Fasiái partit de la familha. Èri uròs.
Puèi, ai cresut e soi vengut un bèl gal tot blanc amb una bèla cresta roja. Ma familha e subretot la pichòta se carra plan de ieu. Mas un jorn, soi vengut missant e a calgut me bastir un galinièr dins lo jardin per la seguretat de tot lo mond. Mas un jorn, sabi pas çò que m'a pres, ai sautat sus la mamet que veniá me noirircada jorn. Li ai grafinhat la camba duscas al sang.
La punicion foguèt radicala, lo ser- meteis m'a sagnat. Es com'aquò que me soi retrobat al centre de la taula , dins un plat en terra coita, la pèl ben daurada per un repais de familha.
Es com'aquò que soi vengut un polet rostit.
Tot a començat quand èri un pichòt poleton. Èri dins un mercat amb mos fraires, èra la fin de la jornada, sièis oras mai exactament. Una dròlla s'es arrestada davant nòstra gàbia e nos a agachats. La dòna li demandèt:
" Ne vòles un pichòta?"
"Pòdi?"
"Òc, son gratis! E quand seran grands seran fòrça bons! Causís- ne un."
" Aquel! Lo mai pichòt."
" Ten es teu!"
" Plan mercé!!"
Lo mai pichòt èri ieu, donc soi partit a mon ostal novèl amb la pichòta.
Sos parents èran pas contents, mas l'an autorizada a me gardar dins l'ostal. Èri donc un polet de companhiá! Èra una vida formidable. Èri aimat, amanhagat, noirrit coma un can. Fasiái partit de la familha. Èri uròs.
Puèi, ai cresut e soi vengut un bèl gal tot blanc amb una bèla cresta roja. Ma familha e subretot la pichòta se carra plan de ieu. Mas un jorn, soi vengut missant e a calgut me bastir un galinièr dins lo jardin per la seguretat de tot lo mond. Mas un jorn, sabi pas çò que m'a pres, ai sautat sus la mamet que veniá me noirircada jorn. Li ai grafinhat la camba duscas al sang.
La punicion foguèt radicala, lo ser- meteis m'a sagnat. Es com'aquò que me soi retrobat al centre de la taula , dins un plat en terra coita, la pèl ben daurada per un repais de familha.
Es com'aquò que soi vengut un polet rostit.
Publié par Clamença à 07:23 Aucun commentaire:
lundi 27 avril 2009
Lo flagèl de la leishmaniòs
1) De qu'es aquò la leishmaniòs canina?
Es una malautià greva del chin, qu'es sovent fatala. La malautià se transmet de chin en chin per la fissada d'un insecte minuscul sonat phlébotòm. Lo parasit responsable de la malautià es un protozoaris microscopic sonat leishmanie ( Leishmania infantum). Existis pas cap de vaccin contra aquela malautià.
2) Ont se tròva la leishmaniòs canina?
En Euròpa la leishmaniòs fa de mal principalament sus lo contorn mediteranean. Pasmens amb lo rescalfament del climat la malaurià s'intensifica dins lo Sud e s'espandis cap al Nòrd. Es donc important de protegir son chin quand òm demòra dins aquelas regions o quand òm se desplaça dins las zònas tocadas per lo week end o las vacanças?
3) Los sintòmis:
Los signes clinics preses individualament son pas especifics de la leishmaniòs. Es l'associacion de mai d'unes d'aqueles factors que deu far pensar a la malautià. Lo primièr signe es la cabussada dels pels, particularament a l'entorn dels uèlhs e sus lo morre. Puèi lo chin pèerd del pès e mai se son appetit demòra normal. ( Vau pas anar mai luènh dins lo detalh...) Vos dirai simplament que se veses unas de las doas causas sus vòstre chin, menatz lo a cò del veterinari. Es fòrça important! Si que non aurètz pas pus de chin en dos meses!!!!! Sabi de que parli puèi que mon chin a aquela saloparià!!! Es tractac e marcha plan, mas deurà prene de remèdi tota sa vida.
Lo sol mejan d'evitar aquò es de metre lo collièr SCALIBORD.
Ara doas fòtos per vos mostrar lo degats sus chin non tractat...
Publié par Clamença à 07:08 Aucun commentaire:
mardi 21 avril 2009
Un film Libanés
Lo film dont vos vau parlar, le vegèri i a un an al cinemà de Frontinhan: lo Cinemistral. Lo titol d'aquel film es Caramel. Foguèt realizat per una femna. S'agis d'un film Libanés. Es l'istòria de cinc femnas libanesas mai o mens joves que trabalhan dins un institut de beutat e que an totas lor problèmas. N'i a una qu'es amorosa d'un òme maridat, una autra qu'aima las femnas... E tot lo film es organizat a l'entorn d'aquestas femnas e de lor biais de veire lo mond exterior. Es per aquò qu'èra fòrça interessant! D'efièch, sabèm depuèi totjorn que los paîses arabs son fòrça durs en çò que concernís las condicions de vida de las femnas. Cal que sián verges abans lo maridatge, un còp maridadas son jos l'autoritat de lor marit. Fin finala, an pas de libertat. Aimèri fòrça lo film Caramèl, justament perque lo costat de la femna objècte dispareis, es mens important que la sensualitat e los sentiments dels personnatges. A l'instant ont dintran dins l'institut, son liuras, pòdon parlar de lors problèmas e de lors envejas al revès de la societat masculina e de sas règlas. Fin finala, Caramèl es un vertadièr imne a la femna. E nos mòstra que son capables d'aver lor pròpri punt de vista sus la societat ont vivon.
Donc èra un film fòrça instructiu!
Donc èra un film fòrça instructiu!
Publié par Clamença à 05:05 Aucun commentaire:
dimanche 29 mars 2009
La companhiá del capitani
La companhiá del capitani es compausada de sièis personas. Es una tropa de teatre que descubriguèri amb una amiga al festival Zipakeu, un espectacle musico-comic qu'èra genial! Aquel ser fasiá una causa sul football cresi... Ara fan de causas sols que son genialas tanben!!! Per exemple totes los primièrs dimècres del mes, fan una serada d'improvisacion al centre Rabelais sus l'esplanada per dos euros. E es tordant, donan de pichòts papièrs al public per que marque de subjèctes. çò que vòlon. Per exemple, la corgeta e la constipacion, l'amor de la tomata, lo rostit a brutlat o autre... Aprèp tiran al sort e improvisan sul subjècte tirat. Mas los cal veire son impressionants d'imaginacion e per dos euros òm perd pas sa serada, es original e òm se cambia las idèas!!!! En mai d'aquò son fòrça simpatics amb lo public e se prenon pas la tèsta!
Donc sabètz çò qu'avètz de far!!!
Donc sabètz çò qu'avètz de far!!!
Publié par Clamença à 02:06 Aucun commentaire:
Lo refugi de Bellagarda
Aprèp lo comic, cal plan tornar un pauc a nòstres amics las bèstias. Caçatz lo natural tòrna al galòp lol! Aqueste còp, s'agís pas del refugi de Maurin, qu'es plan mas se poriá fòrça melhorar... S'agis del refugi de las sorças que se tròba dins lo gard, gaire luènh de Nimes a Bellagarda. E se ne parli es qu'es vertadièirament especial. Quand arribatz avètz un vinténat de cans al l'entorn de vos, en totala libertat. E en tot son 120 coma aquò! Un vertadièr bonur. E es pas tot, demèst totes aqueles cans n'i ia dos o tres qu'an la leshmaniòs e que son tractats. E òc, enlai i a pas eutanasia malgrat la malautiá o lo vielhum. De mai n'i a un autre que se sona Mosaillon e qu'es paralisat de l'arrièra trin. E ben se desplaça del tot normalament. Sabètz cossí? Gràçia a un aparelhatge confeccionat pels emplegats. Al refugi de Bellagarda i a un molon de suspresas coma per exemple un pòrc que viu amb los cats, que se sona André. Es tròp marrant aquel puèi que ronfla e fa lo bruch d'un camion mdr!!! E i a tanben de galinas, un moton e dos cavals que son a la retirada. E tot aquel mond viu en perfiècha armonia. Fa plaser de veire, que quand òm fa un esfòrç, tot es possible!!! Simplament amb l'amor dels animals e lo trabalh d'equipa! A totes los amoroses de las bèstias es un endrech de veire! Que fa caud al còr!
Publié par Clamença à 01:23 Aucun commentaire:
lundi 16 mars 2009
Prima dels poetas: Lo procès del rire
Coma o sabètz, cada an i a un eveniment incontornable pels amators de poesia. S'agís de la Prima dels Poètas que aqueste an se passèt del 3 al 5 de Març. Justament lo 5 de Març parlem-ne... Pensi qu'es una jornada que demorarà gravada longtemps dins l'esperit de totes los estudiants de segonda annada lol! D'efièch, lo tèma d'aquela Prima dels Poètas èra lo rire. Normalament la tòca èra de trobar de tèxtes sus aquel tèma per ne far una lectura. Mas capitèrem pas de ne trobar... Alara Aurèlia que se carguèt de nos far repetir fins al jorn J, montèt una pichòta lectura teatralisada. Causiguèrem totes ensem de far un procès del rire. Après aquò calguèt decidir lo ròtle de cadun. Jaume e Alan farián los rires, Maud e Perrina los procuraires, Frederic e Benesét los avocats e enfin Noemia e ieu los jutges. Èran dos per cada ròtle perque s'agissiá de far una lectura bilingua. Un còp tot aquò fach, faguèrem un molon de repeticions malgrat las perturbacions e lo 5 de Març arribèt lèu lèu!
Èra çò que poiriam apelar una jornada maraton lol! Repeticion lo matin de dètz oras a una ora. Calguèt repetir mai d'un còp lo meteis passatge perque un còp èra lo ton qu'anava pas, un còp èra tròp lèu o al contrairi tròp eça... L'après dinar meteissa cançon, repeticion encara et totjorn, e fins a la darrièira i aviá de causas qu'anavan pas!!! Donc vos daissi imaginar l'estrés abans la representacion mdr!!!
Mas bon fin finala tot se passèt plan e lo public èra encantar! OUF!!!!!
Puèi èra lo temps de la scèna duberta ont los professors legiguèron de tèxtes. Èra plan agradiu!
En tot cas felicitacions a totes mos companhons d'avventura! M'eclatèri malgrat tot l'estress! Serà un bon sovenir!
Ara las fòtos
Publié par Clamença à 09:08 Aucun commentaire:
Mado la Niçarda
Adieu a totes los blogaires! Me desencusi per aquela abséncia mas aguèri un problema amb mon modem e me calguèt un pauc de temps per lo cambiar. Mas ara es tot nòu e tot rapid, donc pòdi contunhar lo blòg. Coma o diguèri dins un de mos articles precedents qu'es pro ancian, visquèri a Niça. Me diretz quin rapòrt? I veni... Dins tot lo país Niçart, i a una comica qu'es fòrça coneguda. per sos espectacles a un look un pauc particlar. Es vestida d'una rauba ròsa fòrça corta e es maquilahda coma una... Me desencusaretz de pas marcar lo mot, mas es pas un polit mot donc... Mas benlèu que la coneissètz e qu'aguetz l'accasion de la veire sus scèna? Es pas mon cas, d'alhors la coneissiái de nom mas ausiguèri pas jamai sos sketch e mai a la television. Es ma cosina que me mandèt un mail de far seguir, amb un ligam capa Dailymotion e s'agissiá d'un extrach de l'emission de Sebastian: " Lo cabaret lo mai grand del mond" ont i aviá Mado la Niçarda. E quand vegèri lo sketch lo GPS resistèri pas a l'enveja de vos o mostrar. Es vertadièirament tordant e de còps que i a me demandi ont aquel pichòt tròç de femna va cercar tot aquò... Te ne cal una d' imaginacion!!! En bref, Mado es geniala e espèri qu'un jorn aurai l'occasion de la veire sus scèna. Vaquí donc lo famós GPS acrocatz-vos va brandir!!! Bona rota amb Mado la Niçarda!
Publié par Clamença à 07:20 Aucun commentaire:
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Onda
Una onda es la propagacion d'una teoria produson sus son passatge una variacion reversibla de las proprietats fisicas localas del mitan. Se desplaça amb una velocitat determinada que depend de las caracteristicas del mitan de propagacion.
Fisicament parlant, una onda es un camp, es a dire una zona de l'espaci que las proprietats son modificadas. Se dona alara a cada punt de l'espaci de las grandors fisicas escalaras o vectorialas.
Coma tot concèpte unificator, l'onda recobèrta una granda varietat de situacions fisicas fòrça diferentas.
- L'onda oscillanta, que pòt èsser periodic, es plan illustrat pels plecs provocats per la pèira que cai dins l'aiga.
- L'onda solitària o soliton trapa un plan bèl exemple dins los mascarets.
- L'onda de tust percebuda acosticament, per exemple, quand un avion vola a una velocitat supersonica.
- L'onda electromagnetica a dins unas escasenças pas de supòrt material.
- L'onda acostica, qu'a un supòrt material.
- L'onda de probabilitat
D'autre constat, la mecanica quantica mostrèt que las particulas elementàrias podent èsser assimiladas a d'ondas, e vice versa, çò qu'explica lo comportament a vegada ondulatòria e a vegada corpusculària de la lutz: lo foton pòt èsser considerat a l'encòp coma una onda e coma una particula; invèrsament l'onda sonora (vibracion mecanica) pòt èsser considerada coma una particula.
Somari
- 1 Exemples
- 2 Ondas e estabilitat d'un mitan
- 3 Dimensionalitat
- 4 Periodicitat temporala e periodicitat espaciala
- 5 Modelizacion d'una onda progressiva
- 6 Tipes d'ondas
- 7 Celeritat d'una onda, frequéncia
- 8 Es sempre monocromatica una onda?
- 9 Exemples d'ondas
- 10 Annèxes
Exemples[modificar | modificar la font]
Illustram la nocion de « transpòrt d'energia sens transpòrt de matèria ». Dins lo cas d'una onda mecanica, s'obsèrva de pichons desplaçaments locals e efemèrs d'elements del mitan que supòrtan aquesta onda, mas pas de transpòrt global d'aquestes elements. Es çòmeteis per una èrsa marina que correspond a un movement aproximativament elliptic de las particulas d'aiga que, en particular, agita un nau en mar. Dins aqueste contèxte, un desplaçament orizontal de matèria es un corrent; e, se pòt aver una èrsa sens corrent, veire una èrsa anant a contra corrent. La èrsa transpòrta orizontalament l'energia del vent que faguèt naícer al larg e, aqueste de biais independent del transpòrt global de l'aiga.
Dins los instruments de musica de còrda la perturbacion es portada de diferents biais: arquièr (violon), martèl (piano), det (guitarra). Jos l'efièch de l'excitacion aplicada transversalament, totes los elements de las còrdas d'aquestes instruments vibran transversalament a l'entorn d'una posicion d'equilibri que correspond a la còrda al repaus. L'energia de vibracion de las còrdas se transforma en son que los movements per ont passa las còrdas plaçan en movement l'aire que los conten. Un son correspond a la propagacion dins l'aire d'una onda de pression d'aqueste aire. Dins un punt de l'espaci, la pression de l'aire oscilla a l'entorn de la valor de sa pression au repaus, creis e decreis alternativament a l'entorn d'aquesta valor. Dins una onda sonora lo movement local de las moleculas d'aire se fa dins la mèsma direccion que la propagacion de l'energia, l'onda es longitudinala. Las direccions longitudinalas e transvèrsas se referisson a la direccion de propagacion de l'energia que se pren coma direccion longitudinala.
Las ondas electromagneticas son d'ondas que son transversalas dins lo void o dins de mitans omogenèus. Mais, dins de mitans particulars, per exemple lo plasma, las ondas electromagneticas pòdon èsser longitudinalas, transversalas o a vegada ambedos a l'encòp[1],[2]. L'optica es un cas particular de propagacion dins de mitans dielectrics, alara que la propagacion dins un metal correspond a un corrent electric en mòde alternatiu.
Lo senhal transmes de prèp en prèp pòt, el, èsser illustrat mejan de dominòs: aquestes darrièrs recebon un senhal e lo transmeton en casent sul dominò seguent. Una fila de veitura avançant al senhal d'un fuòc verd constituís pas un exemple de transmission de prèp en prèp.
Ondas e estabilitat d'un mitan[modificar | modificar la font]
Per que d'ondas se propagan dins un mitan cal qu'aqueste siá estable: jos l'accion d'una perturbacion exteriora, lo mitan deu desvelopar un mecanisme de rampèl lo tornant cap a sa posicion d'equilibri. La natura e las proprietats de l'onda dependon del biais qu'aqueste mecanisme agís. Atal, per exemple, per las èrsas, aqueste mecanisme de rampèl es la pesantor tendent a far tornar a la superfícia liura cap a une posicion d'equilibri. Per las ondas sonoras, lo mecanisme de rampèl es la tendéncia d'un fluid d'uniformizar sa pression. Per las ondas de torcedura (coma sus un violon jogat amb arquièr), lo mecanisme de rampèl es lo parelh exercit per la còrda.
Dimensionalitat[modificar | modificar la font]
Sián lo desplaçament de l'energia e la velocitat de l'onda:
- L'onda es dicha longitudinala se l'energia se desplaça dins lo sens de desplaçament de l'onda: .
Exemple: Ressòrt en espirala. Quand se desplaça subte una espirala d'un ressòrt tibat entre dos supòrts se forma una onda de compression de las espiras. Dins aqueste cas lo movement de las espiras se fa dins la mèsma direccion que la propagacion de l'energia, seguent la drecha que constituís l'axe de simetria del ressòrt. S'agís d'una onda longitudinala a una dimension.
- L'onda es dicha transversala se l'energia se desplaça de biais perpendicular al sens de desplaçament de l'onda: .
Exemples: Quand se bat un tambor, se crea sus sa pèl una onde transvèrsa de doas dimensions, coma dins lo cas de la superfícia de l'aiga.
Quand se desplaça de cargas electricas, los camps magnetics e electrics locals varian per s'adaptar a la variacion de posicion de las cargas produsent una onda electromagnetica. Aquesta onda es transversada e pòt se propagar dins las tres direccions de l'espaci. Dins aqueste cas, l'onda es pas un desplaçament de matèria.
- Una onda pòt èsser una variacion de la nautor d'aiga. N'es del mèsme pels redonds dins l'aiga provocadas per la casuda d'una pèira. Dins aqueste cas se pòt aisidament veire que la propagacion de l'onda se fa dins las doas dimensions de la superfícia de l'aiga.
Periodicitat temporala e periodicitat espaciala[modificar | modificar la font]
Lo cas mai simple d'onda progressiva periodic es une onda dicha « monocromatica » e « unidimensionala »
Quand se pren un imatge del mitan a un moment donat, se vei que las proprietats del mitan varian de bais sinusoïdal en foncion de la posicion. Avèm donc una periodicitat espaciala; la distància entre dos maxims es nomendada longor d'onda, e es notada λ. Se se pren de fotografias successivas, se vei qu'aqueste « perfil » se desplaça a una velocitat nomenda velocitat de fasa.
Quand se plaçam dins un luòc donat e que se relèva l'intensitat del fenomèn en foncion del temps, se vei qu'aquesta intensitat varia segon una lei, es tanben sinusoïdala. Lo temps que s'escola entre doas maxims es nomenat periòde e es notat T.
Modelizacion d'una onda progressiva[modificar | modificar la font]
Una onda progressiva unidimensionala se modeliza per una foncion , d'amplitud , essent la posicion dins l'espaci (vector) e l'instant considerat.
Una fòrça granda familha de las solucions d'equacions de propagacion de las ondas es aquesta de las foncions sinusoïdalas, sinus e cosinus (son pas las solas). Se mòstra tanben que tot fenomèn periodic continú pòt se decompausar en foncions sinusoïdalas (seria de Fourier), e de biais general tota foncion continua (transformada de Fourier). Las ondas sinusoïdalas sont donc un objècte d'étudi simple e util.
Dins aqueste encastre, una onda sinusoïdala pòt s'escriure:
Se nomena
- amplitud: lo factor ,
- Fasa: l'argument del sinus ,
- alara , es la fasa a l'origina quand , e , son nuls.
La fasa absoluda d'una onda espas mesurabla. La letrfa gèga , designa la pulsacion de l'onda; se nòta qu'es donada per la derivada de la fasa al respècte del temps:
- .
Lo vector k es lo vector d'onda. Quand se plaça sus un sol axe, aqueste vector es un escalar e es nomenat nombre d'onda: es lo nombre d'oscillacions que se denombra sus 2 unitats de longor.
Avèm per la norma del vector d'onda:
La pulsacion s'escriu en foncion de la frequéncia :
La velocitat de fasa val alara:
Una autra escritura permet de far apréisser sonque lo periòde temporal e lo periòde espacial
Tipes d'ondas[modificar | modificar la font]
Se destria mai d'una categorias d'ondas:
- Las ondas longitudinalas, ont los punts del mitan de propagacion se desplaçan localament segon la direccion de la perturbacion (exemple tipe: la compression o la decompression d'un ressòrt, lo son dins un mitan sens cisalhament: aiga, aire…)
- Las ondas transversalas, ont los punts del mitan de propagacion se desplaçan localament de biais perpendicular al sens de la perturbacion, de mena que cal far intervenir una grandor supplementària per las descriue (exemple tipe: las ondas dels tèrratrems, las ondas electromagneticas). Se dich per descriure aquò de polarizacion.
Lo mitan de propagacion d'una onda pòtt èsser tridimensionala (onda sonora, luminosa, etc.), bidimensionala (onda a la superfícia de l'aiga), o unidimensionala (onda sus una còrda vibranta).
Una onda pòt possedir mai d'una geometrias: plana, esferica, etc. Pòt tanben èsser progressiva, estacionària o evanescenta (veire Propagacion de las ondas). Es progressiva quand s'alunha de sa font. Se'n alunha de biais indefinit se lo mitan es infinit, se lo mitan es bornat pòt se rebatre suls bòrds, sus l'esfèra (coma la Tèrra per exemple) las ondas pòdon tornar al punt de partença en fasent un torn complet.
D'un vejaire mai formal, se destria tanben las ondas escalaras que se pòdon descriues per un nombre variable dins l'espaci e dins lo temps (lo son dins los fluids per exemple), e las ondas vectorialas que demandan un vector a lor descripcion (la lutz per exemple), veire d'ondas tensorialas (d'òrdre 2) per las ondas gravitacionalas de la relativitat generala.
Quand se definís las ondas coma associadas a un mitan material, las ondas electromagneticas son exclusidas. Per evitar de las exclura se pòt definir las ondas coma de perturbacions d'un mitan, al sens larg, material o void. Dins aqueste darrièr cas es una perturbacion electromagnetica que pòt se propagar dins lo void (de matèria).
Celeritat d'una onda, frequéncia[modificar | modificar la font]
Una onda monocromatica es caracterizada per une pulsacion e un nombre d'onda . Aquestas doas quantitats son ligadas per la relacion de dispersion. A cada exemple d'onda mencionat çai dessús correspond una cèrta relacion de dispersion.
- La relacion mai simpla es obtenguda quand , lo mitan es dich non dispersiu
- L'onda de Kelvin obesís a , lo fach qu'e pòrte un signe fa que l'onda se propaga sonque dins una direccion (daissant la còsta a drecha dins l'emisfèri Nòrd)
- …
Doas velocitats se pòdon associar a una onda: las velocitat de fasa e velocitat de grop. La primièra es la velocitat que se propaga la fasa de l'onda, alara que la segonda correspond a la velocitat de propagacion de l'envelopa (possiblament desformada amb lo temps). La velocitat de grop correspond a çò que se nomena la celeritat de l'onda.
- La velocitat de fasa es ligada a la relacion de dispersion per
- La velocitat de grop es ligada a la relacion de dispersion per
Per un mitan non dispersiu avèm
Per una onda progressiva periodica, avèm una dobla periodicitat: a un instant donat, la grandor considerada es espacialament periodica, e a un luòc donat, la grandor oscilla periodicament amb lo temps. Frequéncia e perióde T son ligats per la relacion . Per una onda progressiva se propagant amb la celeritat c, la longor d'onda correspondenta es alara determinada per la relacions: ont es en m, en hertz (Hz), e c en m⋅sModèl:-1. es lo periòde espacial de l'onda.
La celeritat de las ondas depend de las proprietats del mitan. Per exemple, lo son dins l'aire a 15 °C e a 1 bar se propaga a 340 m⋅s-1.
- Per una onda materiala, mai lo mitan es règde, mai la celeritat es granda. Sus una còrda, la celeritat d'una onda es tant mai granda que la còrda es tibada. La celeritat del son es mai granda dins un solid que dins l'aire. Encara, mai l'inercia del mitan es granda, mai la celeritat merma. Sus una còrda, la celeritat es tant plus granda que la massa lineica es flaca.
- Per una onda electromagnetica, la velocitat de propagacion serà mai sovent tant mai granda que le mitan es diluit (dins le cas general, conven pasmens de considerar las proprietats electromagneticas del mitan, que pòdon complicar la fisica del problèma). Atal, la velocitat de propagacion de la lutz es maximala dins lo void. Dins de veire, es gaireben 1,5 còps mens fèble.
De biais general, la celeritat dins un mitan depend tanben de la frequéncia de l'onda: de tals mitan son qualificats de dispersius. Los autres, aquestes per que la celeritat es la mèsma quina que siá la frequéncia, son dichs non-dispersius. Per exemple, l'aire es un mitan non dispersiu per las nòstras ondas sonoras! Al subjècte de la lutz, lo fenomèn de dispersion es tanben a l'origina de l'arc de Sant Martin: las diferentas colors se propagan de biais difernt dins l'aiga, çò que permet de decompausar la lutz del solelh seguent sas diferentas compausantas. La dispersion per un prisme es tanben classicament utilizada: en decompausant la lutz, se pòt atal far d'espectroscopia (los metòdes interferencialas donant pasmens ara de resultats fòrça mai precises).
Es sempre monocromatica una onda?[modificar | modificar la font]
La nocion d'onda monocromatica es centrala per la compreneson del fenomèn mas totas las ondas son pas monocromaticas. Se considèra las ondas sonoras: una onda monocromatica seriá una nota pura (se sa frequéncia cai justa). Una nota d'instrument es composausada d'una nota pura (lo fondamental de pulsacion ) mai d'armonicas (d'ondas que la pulsacion es un multiple de ). Quand se considèra una musica, l'estructura de l'onda es complicada, es constituida d'una soma d'ondas monocromaticas. Ara se se considèra lo son d'un còp sec alara l'onda es gaire pas pus monocromatica, una representacion en paquet d'ondas es fòrça mai biaisuda.
Exemples d'ondas[modificar | modificar la font]
- Ondas mecanicas:
- Las èrsas de mar o ondas de gravetat son de perturbacions que se propagan dins l'aiga (veire tsunami).
- Onda sus una còrda vibranta
- Lo son es una onda de pression que se transmet dins los fluids e los solids, e qu'es detectada pel sistèma auditiu
- Las ondas sismicas son similaras a las ondas sonoras e son provocadas per un tèrratrem
- Las ondas de Kelvin son l'analòg de las èrsas mas se piejant sus las còtas e avent d'escalas espacialas pro grandas per èsser sensiblas a la fòrça de Coriolis. Se propagan daissant la còsta a drecha dins l'emisfèri Nòrd, a l'esquèrra al Sud. Lo mai bèl exemple d'onda de Kelvin es l'onda de marèa.
- Les ondes de Rossby sont des ondes de vorticité, sensibles à la rotation et à la sphéricité de la Terre. Leur vitesse de phase est vers l'Ouest. Elles jouent un rôle clef en météorologie.
- Las ondas intèrnas son d'ondas de gravetat (coma las èrsas) mas se propagant a l'interior d'un mitan de continh estratificat (coma los oceans o l'atmosfèra). Lor velocitat de grop es perpendicular a lor velocitat de fasa.
- Tota onda pòt èsser una onda de tust qu'espandís d'energia del moment que son amplitud es peo importanta per exibar un comportament non linear e une singularitat en temps finit. Dins lo cas del desbondament de las èrsas sus la broa, l'onda se tiba puèi desabonda. En aerodinamica s'obsèrva una onda de compression a la frontièra situada entre la partida supersonica de l'escolament e sa partida subsonica.
- Ondas electromagneticas :
- La lutz e, mai sovent, las ondas electromagneticas resultan de las perturbacions electromagneticas
- Una onda ràdia es un camp electromagnetic variable, sovent periodic, produch per una antena
- Las ondas gravitacionalas
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Suls diferents fenomèns ondulatòris[modificar | modificar la font]
Elements teorics fisics[modificar | modificar la font]
- Propagacion de las ondas, Difusion de las ondas, Interferéncia
- Difraccion, reflexion, Refraccion, Atenuacion
- Soliton, Onda estacionària
Sus la mesura de las ondas[modificar | modificar la font]
- Frequéncia, Hertz;
- Longor d'onda;
- Fasa, defasatge, armonica
Elements teorics matematics[modificar | modificar la font]
- Fonccion trigonometrica, Fenomèn periodic
- Joseph Fourier, Transformada de Fourier.
- Pierre-Simon de Laplace, Transformada de Laplace
- Produch de convolucion
- Equacion de d'Alembert, Equacion de propagacion de las ondas
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [PDF] Ondes de surface, Michel Talon
- Qu'est-ce qu'une onde ? Astronoo
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- E. Hecht (2005) : Optique, Pearson Éducation France, Modèl:4e Édition.
- Pour la Science, numéro spécial « L'univers des ondes », n 409, novembre 2011.
- ↑ David J. Griffiths, Introduction to Electrodynamics, (ISBN 0-13-805326-X)
- ↑ John D. Jackson, Classical Electrodynamics, (ISBN 0-471-30932-X).


text:
Colonias Miègjornalas
Las Colonias Miègjornalas en America del Nòrd foguèron establidas per la Grand Bretanha pendent los sègles XVI e XVII. Las Colonias Miègjornalas son[1] (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
- la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
- la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
- la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd;
- la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
- la Província de Georgia, que venguèt l'estat de Georgia.
Aquelas colonias foguèron creadas d'en primièr dins l'encastre la correguda per las colonias als sègles XV, XVI e XVII. Venguèron prospèras e amb lo processus de desvolopament de las colonias nordamericanas faguèron fòrça profits dins las culturas de renda coma lo tabat,[2] indigòt,[3] e ris.[4] Amb lo temps, la region lèu venguèt plan coneguda per sa granda populacion d'esclaus e amb una estratificacion en classa sociala fòrta.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Study resource for Sixteen Colonies history
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed: Houghton-Mifflin, seria: The Enduring Vision, p64, 2004
- ↑ [1] Jean M. West, The Devil's Blue Dyeim a bossand Slavery, 2011
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed:Houghton-Mifflin, The Enduring Vision, p77, 2004


text:
Pèire Brechet, novèl President de l’IEO
Lo 8 e 9 de mai de 2010 a limòtges, al moment de l’Amassada Generala de l’IEO, Pèire Brechet foguèt elegit pel Conselh d’Administracion.
Ais amics sòcis de l’Institut d’Estudis Occitans,
A l’Assemblada Generala de Limòtges 2010, Dàvid Grosclaude estent demissionari, fuguèri elegit per president de l’IEO.
Teni d’en premier de regraciar David Grosclaude de l’envam nòu, de l’obratge complit e deis amiras que sachèt donar dètz ans de temps a l’accion de l’associacion.
De ieu, per aquelei que me conoisson pas, siáu Pèire BRECHET, president de la seccion regionala Provença-Aups-Còsta d’Azur de l’IEO despuei una banda d’ans e professor d’occitan de mestier a Marselha.
E de nosautres puei, contunharai de segur ambe l’ensems dau Conseu d’Administrança e deis sòcis dins la draia federativa. Pèrdi pas de vista que nos fau, tèsta aquí, obtenir una politica publica per la lenga occitana, èstre un operator linguistic e culturau e sempre una fòrça de proposicion.
Ieu, provençau, m’es ben d’onor de portar la paraula de tot aquelei que, dins l’espaci occitan e au dintre de l’IEO, vòlon un avenidor per nòstra lenga.
Anem, còmpti sus lo sosten e la vòlha de cadun per faire avans.
Amistats en totei,
Pèire Bréchet
Pèire Brechet (a esquèrra) e David Grosclaude (a dreita)


text:
Buxières-sous-Montaigut
Buxières-sous-Montaigut (Buxières-sous-Montaigut en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Buxières (atestacion Bucxeria, en 1381) ven del latin buxaria, format de buxus, lo bois, e dau sufixe -aria, luòc que i a belhcòp de bois (buis, etc)[1]. Lo bois se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament, en Lemosin, [benlèu en Auvèrnhe tanben] delhs sites arqueologics gallo-romans [2].
- -sous-Montaigut se referís a la vila vesina o a son chastèl, situats pus naut que Buxières.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 233 abitants (21 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
Brancaleone
Brancaleone es una associacion occitana segon la lei de 1901, animada, entre autres per Francés Bacabe.
Dins la bèla tradicion de la transmission orala, l'associacion bota en òbra una estrategia d'accions enrasigadas, e d'encontres transfrontalièrs e intergeneracions, per desvolopar e regenerar las practicas e los escambis de musicas popularas e tradicionalas, e mai particularament d'Euròpa del sud, mas tanben del mond entièr, en ligason particularament amb las populacions eissidas de l'immigracion.
Una postura resolgudament occitanista, per la pluralitat de las lengas e cultura en dialòg.
Sa tòca es de desvelar e coitivar las riquesas de las arts popularas e de las culturas que los noiriscan, estimular e experimentar una soscadissa sus lor foncion e mai largament sus las questions d'identitat per l'accion sul terren e sa mesa en òbra en ligam duradís amb d'Endacòm mai druds, prèps o luènhs.
Escambis e transmission de musica populara e tradicionala, d'aicí o d'alhors, per la pluralitat de las lengas e de las culturas.
Intervencions dins lo camp civic : experimentar e estimular una soscadissa sus las questions d'identitat.
Organizacion, produccion, e difusion d'eveniments e talhièrs artistics.