text:
Pholidota
Los folidòts (Pholidota) comprenon pas que la familha dels manidats (manidae), que compren pas que lo genre manis (los pangolins), qu'autres còps èran classats dins los xenartres.
L'òrdre dels Folidòts foguèt creat per John Edward Gray (1800-1875).
Taxinomia[modificar | modificar la font]
Espècias[modificar | modificar la font]
vejatz Pholidota
- Espècias africanas:
- Manis gigantea (Illiger, 1815) — Pangolin gigant — Golf de Guinèa e Africa Centrala (Senegal - oèst de Kenya - Rwanda - RDC - sud-oèst d'Angòla).
- Manis temminckii (Smuts, 1832) — Pangolin terrèstre del Cap — Sahèl, Africa Australa fins a la bana d'Africa (Sud-Africa, Namibia, Zimbabwe, Moçambic, Botswana, Angòla, Kenya, sud de la RDC, sud de Sodan, Chad).
- Manis tetradactyla (Linnaeus, 1766) — Pangolin de la coa longa — Golf de Guinèa e Africa centrala (Senegal, Gàmbia, oèst d'Oganda, sud-oèst d'Angòla).
- Manis tricuspis (Rafinesque, 1821) — Pangolin de las escatas tricuspidas o Pangolin de las escatas pichonas — Africa (Senegal, oèst de Kenya, nòrd-èst de Zambia, sud-oèst d'Angòla, Bioko).
- Espècias asiaticas:
- Manis crassicaudata (Gray, 1827) — Pangolin indian (Paquistan - oèst de Bengala, Índia, Sri Lanka, Yunnan).
- Manis javanica (Desmarest, 1822) — Pangolin de Malàisia — Asia del Sud-Èst (Birmania, Tailàndia, Indochina, Sumatra, Java, Bornèo, sud-oèst de las Filipinas).
- Manis pentadactyla (Linnaeus, 1758) — Pangolin de la coa corta o Pangolin de China — (Imalaia, Nepal, sud-èst de China, Aïnan, nòrd d'Indochina, Taiwan).


c: text/html

text:
Istòria de Catalonha
Catalonha ei un territòri istoric format originalment a compdar des comtats que formauen era Marca Ispanica, ath nòrd-èst dera Peninsula Iberica, eth temps de Carlesmanhe. Aué en dia, eth mot Catalonha s'emplegue sustot entà far referéncia ara Comunitat Autonòma de Catalonha, a Espanha, e era Catalonha deth Nòrd, que forme eth Departament des Pirenèus Orientaus a França.
Somari
- 1 Entratge
- 2 Era Preïstòria en Catalonha
- 3 Edat Anciana
- 4 Edat Mejana de Catalonha
- 5 Edat Modèrna de Catalonha
- 6 Edat Contemporanèa de Catalonha
- 7 Sègle XX en Catalonha
- 8 Catalonha ara actualitat
- 9 Veigatz tanben
- 10 Pagines que s'i restaquen
- 11 Ligams extèrnes
Entratge[modificar | modificar la font]
Sus era basa latina se van superposar dus prestrats principaus ena formacion deth que serà Catalonha: eth visigòt e er arab, damb diferent grad d'incidéncia segons era part de Catalonha (naua o vielha) e diuèrsa influéncia en temps de sojorn e era composicion sociau. Eth nòm de Catalonha poirie vier d'aguesta epòca e harie referéncia ath gran nombre de castèths e fortaleses que i auie peth sòn caractèr de termièra. En eth sistèma feudau ère abituau qu'eth nòble en possession d'un hètz deleguèsse era administracion d'un castèth en un vassall sòn, nomentat castlà. Semble que serie a compdar d'aguest cargue que sorgirie eth nòm de Catalonha, en un procès lingüistic semblable ath que originèc eth nòm de Castelha a compdar de castèth.
Grana part dera istòria de Catalonha, fins çò 1714, ei restacada ar establiment d'ua union dinastica d'Aragon e Catalonha que se materializèc politicament en ua confederacion catalanoaragonesa. Donques, era grana majoria des hèts istorics qu'afectèren en Catalonha tracten d'eveniments qu'auien ja implicat, o acaben en tot implicar egalament, era rèsta des païsi ispanics dera Corona d'Aragon. Maugrat açò, peth caractèr confederal dera sua estructura politica, es eveniments pòden auer agut es moments diferenti o, quitament, damb bères diferéncies respècti dera rèsta deth territòri. Atau, per exemple, era numeració des reis dera Corona, coma sobirans de Catalonha, poirie non coïncidir damb era numeració respectiva ath Reiaume de Valéncia o ath Reiaume d'Aragon o, un aute exemple, es Decrèts de Naua Planta non s'apliquèren exactament parièra ne en temps ne ena forma ne en contengut. Quan parlam dera istòria de Catalonha, coma entitat territoriau, non se hè referéncia as delimitacions territoriaus dera actuau Comunitat Autonòma de Catalonha, mès as delimitacions deth territòri istoric deth Principat de Catalonha. Donques, en aguest article tanben s'arrecuelh era istòria dera Catalonha Nòrd e dera Franja de Ponent. Era grana expansion feudau catalana se da, mès, en sègle XIII e principis deth XIV, e ras qu'era Corona d'Aragon se n'agranic damb es domenis mediterranèus de Mallorca, Sicília e Sardenha, ath delà de Valéncia. Era expansion s'inicièc damb eth rei Jaume E, que conquistèc Malhòrca (1229) -d'a on expulsèc era poblacion musulmana- e Valéncia (1238) -territòri que se li dèc ada eth er estatut de reiaume e que siguec repoblat majoritàriament per catalans-. Mès tard, e en tot coïncidir damb eth gran desvolopament sociau e economic de Catalonha ara Edat Mejana, es domenis catalans s'esteneren Mediterranèa enlà enquia Sicília e Sardenha. Totun, a compdar de mitjan sègle XIV, s'inicièc ua epòca de crisi demografica (desacadiada fonamentaument pera pèsta nera, mès tanben pes recurrents crisis agràries), economica e politica, que culminarà en desvolopament d'ua Guèrra Civiu Catalana entre 1462 e 1472.
Era Preïstòria en Catalonha[modificar | modificar la font]
Vedetz era Preïstòria en Catalonha.
Maugrat es esfòrci hèti ens darrèri vint ans, era coneishença dera preïstòria en Catalonha resulte encara superficiau e incomplèta. Fins hè pòqui ans se consideraue qu'es prumèrs signes clari de preséncia umana ar espaci geografic qu'aué se coneish coma Catalonha corresponien ara fasa deth Paleolitic mejan e presentauen ua antiquitat aproximada de 25 000 ans, se plan ara Catalonha Nòrd, se conserven rèstes deth Paleolitic inferior d'ua antiquitat de 450 000. Ça que la, es trabalhs realizadi ens darrèri ans en bèri jadiments importants, coma era Cauva dera Hònt Major (Era Espluga de Francolí), bères trobalhes hètes a Saut e d'auti indicis detectadi arreu deth país, apunten era possibilitat d'ua aucupacion en Paleolitic inferior d'enquia 300 000 ans d'antiquitat. Per çò qu'ei deth Paleolitic Mejan, se conserven diferenti jadiments preïstorics ath nòrd e sud de Catalonha, coma eth Què deth Pòrti o era cauva de Mollet (Plan der Estanh). E çò Paleolitic Superior, que se desvolòpe hè apuprètz uns 20 000 ans, e qu'a deishat rèstes a endrets coma era Bora Grana des Carrères, a Serinyà, o lo Què des Goges, eth Sant Julià de Ramis. Entre eth 8000 e eth 5000 aC se desvoloparie era fasa preïstorica coneishuda coma Mesolític o Epipaleolític. Vèrs eth 4500 aC s'iniciarie era fasa deth Neolític, que se n'a destacat qu'era sedentarització presente uns trèti fòrça mens prigonds qu'es auti territòris, a causa dera fòrta preséncia de bòsc mediterranèu, que permeterie era mantenença d'ua anautita activitat caçaira e recol·lectora. Se tròbe representat fonamentauments pes jadiments des Mines de Gavà o dera Draga Banyoles. Entre es ans 2500 e 1800 aC se desvoloparà era fasa deth Calcolitic, ena quau apareisheràn es prumèrs objèctes de còder. Li seguís eth Edat deth Bronze, entre es ans 1800 e 700 aC, moment que coïncidirà damb era arribada des pòbles indoeuropèus. E en sègle VII aC eth territòri artenherà era Edat deth Hèr.
Edat Anciana[modificar | modificar la font]
Es pòbles ibèrs[modificar | modificar la font]
Es ibèrs son un ensemble de pòbles qu'es hònts classiques (Ecateu de Milet, Ruf Fest Aviè, Erodòt, Estrabon, eca. ) identifiquen ara còsta orientau dera Peninsula Iberica damb aguest nòm aumens dempús deth sègle VI aC: elisics, sordons, cerretans, airenosis, andosins, bergistans, ausetans, indigets, castelhans, lacetans, laietans, cossetans, ilergets, iacetans, suessetans, sedetans, ilercavons, edetans, contestans, oretans, bastetans e turdetans. Maugrat qu'es hònts classiques non tostemp coïncidissen ens limits geografics precisi ne ena enumeració de pòbles concrèts, semble qu'era lengua ei eth critèri fonamentau que les identificaue coma ibèrs, atengut qu'enes inscripcions era lengua iberica apareish a grani trèti en territòri qu'es hònts classiques assignen as ibèrs: era zòna costèra que va dempús deth sud de Lengadòc fins Alacant, que penetra ath laguens pera val deth Èbre, pera val deth Segura e pera val nauta deth Guadalquivir. Eth concèpte de cultura iberica non ei un patron que se repetís de forma uniforma en cadun des pòbles identificadi coma ibèrs, mès era soma des cultures individuaus que soent presenten trèti similars, mès que se diferéncien clarament des autes e qu'a viatges compartissen damb pòbles non identificadi coma ibèrs.
Era arribada des pòbles orientaus[modificar | modificar la font]
Dempús dera fin deth dusau millenni, es pòbles dera Mediterranèa Orientau se senteren atrèti pera Peninsula Iberica, coma ac demòstre era installacion des prumères colònies fenicies en Andalosia vèrs eth 1100 aC. En tot seguir es rotes dubèrtes pes fenicis, en sègle VIII aC, se fondèren es prumères colònies grègues ar èst dera còsta mediterranèa, coma Ròdes (actuaument Ròses e çò 580, Emporion (actuaument Empúries), en tot deishar entaths fenicis eth sud dera còsta.
Colonizacion romana[modificar | modificar la font]
Er Èbre siguec era prumèra termièra militara entre cartaginesos e romans (269 aC). Dempús dera conquista de Sagont, ciutat aliada des romans pes tropes puniques liderades per Hanníbal çò 218 aC esclatèc era Dusau Guèrra Punica, que portarie ath plen domeni roman dera Peninsula Iberica. Es roman sigueren es estructuradors basics deth territòri de Catalonha tau coma aué la comprenem, tant es infrastructures coma es creadors de ciutats. Era Hispània Citerior siguec ua des dues províncies eth qué se dividic era Peninsula Iberica dempús dera conquista romana. Siguec creada çò 197 aC, e s'i includís er actuau territòri de Catalonha.
Er increment de territòri controtlat per Roma e er enriquiment qu'açò produsie ens sòns governants condusic a ua etapa fòrça convulsada entre es sègles II e E aC, que transformèren era Republica Romana en Empèri Roman quan Octavi (August) vencec toti es sòns enemics en 31 aC.
August proclamèc er Empèri eth 13 de gèr der an 27 aC. En vertut d'aguesta reforma s'encargaue deth proconsulat de totes aqueres províncies qu'auien acantonades legions (en tot préner atau eth comandament de tota era armada) e deth madeish August depenerien es oficiaus e soldats. Entre es províncies afectades per aguestes mesures i auie era Citerior. Hispània, constituida per dues províncies, era Citerior e era Ulterior, siguec dividida en tres: Tarraconense, Betica e Lusitània (27 aC). Era pression des huns, que lideradi per Atila arribèren enes pòrtes de Roma, empenhec es tribús germaniques cap a l'Euròpa Occidentau. Per sajar hèr tèsta ad aguesta crisi, ara mòrt de Teodòsi eth Gran se deishèc era part occidentau (ena que se trobaue Hispània) der empèri ath sòn hilh Onoratz, e era part orientau ath sòn hilh Arcadi. Era invasion precipitèc era Queiguda der Empèri Roman en 476.
Es Visigòts[modificar | modificar la font]
Es veires èren un pòble des consideradi barbars pes romans que procedent der èst s'anèren en tot transportar ath long deth sègle III e IV vèrs cogant empenhut pes huns. Ath Danubi des veires se separèren eth pòble visigòt e eth ostrogòts, adoptèren era religion crestiana ena forma arriana, e èren de hèt es mès romanizats de toti es pòbles germanics qu'arribèren ena Peninsula Iberica pendent eth sègle V. Eth 410 es visigots van saquejar Roma e tanben Barcelona en 415. Pòc dempús arriben damb un pacte (foedus) damb Roma (418-507) que se federaven e combaterien segons eth en favor der empèri, en tot afrontar-se as huns, a qui venceren ara batalha de Camps Catalàunics (451). S'establic eth reiaume de Tolosa dempús d'a on iniciaràn pendent eth règne de Euric ua expansion que les portarà un aute còp en Catalonha e era Peninsula, aguest còp de forma definitiva donques que progressivament es franqui, un aute pòble germanic, les anèren en tot empénher fins véncer-les ara batalha de Vouillé (507). Alavetz establiren eth caplòc a Narbona, Barcelona un aute còp, e fin finau Toledo, lòc dempús d'a on podien controtlar per ua banda es sueus establidi ath que aué ei mès o mens Galícia, es vascons e cantabres ath nòrd e es bizantins establidi ara Betica.
En morir Vitiza eth 710, es sòns enemics elegiren rei Rodrigo. Es hilhs de Vitiza, partidaris de Aquila II se refugièren a Ceuta, a on governaue eth comde Olbà, dit tanben Julià, jos eth domeni de Mūsà ibn Nusayr. Damb eri negocièren ua ajuda entà recuperar eth tròn e er auviatge familiau. Mentre Rodrigo assetjava Pampalona e lutaue contra es bascs revoltadi, es arabis, comandats per Tàriq ibn Ziyad e ajudadi per Olbà, passèren er estret e s'establiren ath lòc dempús nomentat Gibartar contra era opinion deth califa. Rodrigo tornèc a Còrdoa e amassèc era armada, e s'entaulà era Batalha de Guadalete, ena qu'es vitizans, encargadi des ales, abandonèren eth combat, e eth centre d'aguest siguec destruït. Es batalhes s'anèren succeïnt, e Ardó, que succedic a Aquila II, concedic era aucupacion de Catalonha, que se completèc eth 720. Musa se convertic en prumèr valí der Àndalus. Era organizacion de Catalonha pendent eth periòde de domeni visigotic contunhèc d'èster era madeisha que pendent eth domeni roman, e er impacte demografic fòrça limitat dat qu'es visigots èren relativament pòca poblacion respècti es ispanoromans, ath delà que se preferentament ath centre dera Peninsula en tot deishar dilhèu guarnicions militares es lòcs clau. Era diocèsi de Tarragona e era Narbonense semble qu'èren eth marc de referéncia administrativa. La revòlta de Paulus ath 673, personatge d'origina grèga, ei eth prumèr assag de crear un estat er aguesti territòris, eth rei Vamba ac empedic en tot profitar qu'ère apròp de Catalonha damb ua armada entà reprimir es vascons. Eth jutjament a Paulus, generau visigot, s'es conservat.
Eth legat des Visigòts principaument ei eth dret roman compilat amassa damb eth visigòt, eth còde d'Euric Liber Iudicum: auec ua grana repercussion ath long de tota era epòca medievau. Mès tanben demorèren bèri quites nòms coma Alfred o Arnau e fòrça vocabulari, sustot militar, mès tanben bèri uns coma ahraga, brun, bogada e toponims coma Geltrú o Areny. Segons er istorian Ferran Soldevila ací ja se tròben cèrtes caracteristiques dera istòria de Catalonha: eth fracàs der assag de creacion d'un reiaume a banda e banda des Pirenèus, eth hèt estrategic dera meseta (altiplà) centrau coma punt de partida d'organizacion militara e politica e era conflictivitat de Barcelona.
Edat Mejana de Catalonha[modificar | modificar la font]
Es arabi[modificar | modificar la font]
Era era primauera deth 713 Abd-ath-Aziz ibn Mussa, hilh de Mussa ibn Nussayr, governador de Kairuan, signaue un pacte de capitulació damb eth nòble Teodomir, qu'aguest arreconeisherie entà eth era sobeiranetat islamica e passaue administrar un ample territòri qu'abastaue es conques des arrius Segura e Vinalopó, era futura kura de Tudmir, damb eth sòn centre a Oriola. Aguest ei eth punt de partida dera islamització deth Xarq ath-Andalus, pera còsta mediterranèa iberica. Eth 773, Abderramán E proclame eth Emirat de Còrdoa, en tot emancipar politicament as musulmani de Ath-Andalus.
Abd Ath-Rahman III considerèc avient era sua autoproclamació coma califa, ei a díder, coma cap politic e religiós des musulmani e successor de Mahoma, en tot basar-se eth quate hèts: èster descendent deth Profèta (branca omeia), auer liquidat les revòltes intèrnes, frenar es ambicions des nuclèus crestiani deth nòrd peninsular e era creacion deth Califat fatimita eth Egipte opausat as califes abbassides de Bagdad. Ei era etapa politica dera preséncia islamica ara Peninsula Iberica de major esplendor, encara que de corta durada atengut qu'acabèc eth çò 1010 damb era fitna o guèrra civiu peth tròn, que se desacadièc entre es partidaris deth darrèr califa legitim Hixán II, e es successors deth sòn prumèr ministre o hayib, Almansor. Eth çò transfons tanben existien problèmes damb era excessiva pression fiscau de besonh entà per'mor de finançar eth còst des esfòrci belics. Oficiaument, maugrat tot, eth califat seguè en tot existir fins er an 1031, eth qué siguec abolit en tot dar lòc ara fragmentacion der estat omeia era multitud de reiaumes coneishudi com Taifes. Era division eth taifes se reprodusic es diuèrses escasences, en tot crear-se mès taifes. Tanben se succediren diferentes invasions dempús deth nòrd de Africa, coma era des almoravits (1090-1102), es almohades (1145-1146) e es benimerins (1224).
Nauta Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Eth tèrme Gòtia s'empleguèc entà designar es territòris que serien es comtats catalans per part des franqui, o tanben coma sinonim de Hispània, fins era independéncia des comtats respècti eth Empèri Franc. Segurament tanben hège part deth territòri era Septimània. Eth tèrme tanben s'estenec per definicion as abitants autoctòns des Pirenèu eth contraposició as hispani (era rèsta dera Peninsula). Es comtats dera Mèrca Ispanica que termiauen damb eth poderós emirat de Còrdoa, sigueren eth nuclèu expansiu deth que lèu serie Catalonha. Carlesmanhe fondèc era Mèrca Ispanica as territòris der actuau Catalonha entà actuar coma defensa entre crestians e musulmani. Ère ua tèrra termierèra, damb continus cambiaments organitzatius e pactes damb es vesins arabis. Destaquen es comtats coma nuclèus territoriaus e eth papèr deth glèisa, a trauès des sòns monastèris (com çò de Ripoll, per exemple). Es prumèrs comdes depenien totaument des carolingians mès a mesura que passauen es ans s'anèren en tot emancipar. Guifré çò Pelós Unifiquèc es comtats d'Urgèl, Cerdanha, Barcelona e Girona, progressivament mès autonòms des franqui. Borrell II va oficialitzar era independéncia, eth negar-se a jurar leiautat ath monarca que non auie ajudat es catalans deuant un saqueig musulman. Era societat d'aguesta epòca ère fòrtament rurau. Cada nuclèu de poblacion produsie çò qu'auie de besonh, i auie pòc excedent e pòc comèrç, trèt des ciutats. Barcelona anèc en tot guanhar importància. Es vegueries èren eth sistèma mès arraïtzat de division administrativa tant ne la baishe edat mejana coma eth tota era modèrna, èren jos es ordes d'un veguer, nomentat peth rei. Damb eth pas dera edat modèrna e er aluenhament dera cort reiau es conflictes jurisdiccionals s'agravèren e complicar dat que fòrça lòcs èren jos diuèrsa administracion senhorau, religiosa o dera Generalitat, e com qu'es Corts cada còp èren convocades damb mens assiduïtat, es representants des viles e es veguers perdien poder. Açò hec que fòrça disputes se resolveren, parallèlament ara Audiéncia e mejançant bandolers.
Baisha Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Era desbranda catalana ara Batalha de Murèth çò 13 de seteme de 1213 e era mòrt deth rei Pere eth Catolic signifiquèc era fin dera expansion catalana en Occitània. Eth tà deuant era expansion se dirigirà a Valéncia e as Ilhes Balears e era rèsta deth Mediterrani.
Era baisha Edat Mejana ei era epòca de maximala esplendor catalana, jos era corona d'Aragon. Es monarques catalanoaragonesi (mès que mès Jaume eth Conqueridor o Jaume I) conquistèren as arabi grana part des territòris qu'aué dia se nomenten païsi catalans, en tot espandir çò catalan coma idiòma de cultura. Ath delà, ua potenta flòta naval se per era Mediterranèa, enquiath punt que era legenda ditz que "ne un peish gausaue nadar sense es quate barres". S'editen es Quate granes croniques catalanes, en tot Tirar lo Blanc, Curial e Güelfa, e apareishen personatges coma Ramon Llull e eth periòde deth Sègle d'aur valencian. Er eth transit d'un sistèma feudau en un estat monarquic, s'anèc en tot configurar un sistèma politic qu'auie coma basa çò pactisme, ei a díder, era limitacion deth poder reiau per part des corts, a on èren representadi era noblesa, eth clergat e era borgesia urbana. Aguest sistèma constitucionau dèc lòc a ues institucions de govèrn sorgit a compdar deth sègle XIII, era Deputacion deth Generau (que, a compdar de 1359 siguec coneishuda tanben coma Generalitat de Catalonha) qu'aqueric progressivament un ròtle politic. Eth govèrn se hège a trauès des Corts Generaus (1214) e es administracions locaus, entre es que destaque eth Conselh de Cent de Barcelona. Ara mòrt deth rei Martí er Uman (1410) se hec era eleccion entre es diuèrsi pretendents ara Corona d'Aragon ath Compromís de Casp çò 1412. Fin finau gesseren victoriosos es Trastamara era tèsta de Jaume d'Urgèl, que non acceptèc eth resultat, se revoltèc e siguec empresoades fins era sua mòrt. Era maximala estenduda qu'aucupèc era Corona d'Aragon ei pendent eth sègle XIV, quan, a part des domenis peninsulars, se possedissen es Baleares, Sardenha, çò Reiaume de Sicília, çò Reiaume de Nàpols, e es ducats de Atenes e Neopàtria.
Edat Modèrna de Catalonha[modificar | modificar la font]
Damb eth matrimòni de Isabel de Castelha e Ferran II eth 1479 es destins des dus reiaumes se junhen. Es espanholista vòlen veir ací era neishença de Espanha. Totun, non se pòt ignorar qu'era Corona d'Aragon mantenguec totes es sues institucions, enquias Decrèts de Naua Planta. De hèt era prumèra Constitucion Espanhòla que parle deth Reiaume d'Espanha, ei era de 1978. Er auge der empèri ispanic (damb eth domeni de mieja Euròpa e era descubèrta de America) e era crisi intèrna catalana portèren ara castellanització dera societat (e mès que mès es nòbles) catalana. Era Edat Modèrna de Catalonha ei ua epòca fòrça convulsada, caracterizada pes contínues lutes e suslhèuaments contra eth poder reiau: Guèrra Civiu Catalana (1462-1472), Dusau revòlte remença (1485-1486), Revòlte des Germanies (1519-1523), Guèrra des Segadors (1640-1652) e fin finau era Guèrra de Succession (1700-1714). Pendent era fin d'aguest periòde se produsic era fragmentacion deth país e era anullacion des drets collectius des catalans. Eth 1659, ras deth Tractat des Pirenèus entre es corones espanhòles e francesa, Catalonha perdec ua 5a part deth territòri e poblacion eth passar jos administracion francesa çò Rosselhon, çò Capcir, era Fenolleda, çò Conflent e era mitat dera Cerdanha (mens Llívia). Eth rei Felip V decretèc es Decrèts de Naua Planta, un còp derrotat es territòris dera Corona d'Aragon ara Guèrra de Succession Espanhòla, que marginalizaue çò catalan e grauaue era economia locau.
Entre es Decrèts de Naua Planta (1716) e era neishença deth catalanisme politic (1898). Es vegueries se substituïren per corregiments, jos comandament militar, dempús dera des·hèta de 1714, tau coma tota Catalonha demoraue jos eth comandament d'un capitani generau.
Edat Contemporanèa de Catalonha[modificar | modificar la font]
Ei eth periòde que comence damb era Revolucion Francesa ara Catalonha deth Nòrd e damb era Guèrra deth Francés en Principat Pendent era Guèrra deth Francés, Catalonha formèc de facto part de França deth 1810 ath 1814, e era senyera e era banèra dera Republica Francesa èren era issada en Barcelona, Reus, Girona e era Seu d'Urgel. Es províncies sigueren establides çò 1833 per decrèt reiau, er eth marc der establiment d'ua administracion centralitzada que se consideraue mès eficaça entara implantacion deth sistèma liberau, per exemple peth crubament d'impòsti, en tot basar-se es es departaments creadi pendent era invasion napoleonenca. Non se respectèc eth tracte de província unica dera constitucion de 1812, e se va esquarterar eth país sense tier en compde era realitat ne tradicion istorica, hèt qu'originèc fòrça critiques.
Sègle XX en Catalonha[modificar | modificar la font]
Entre era neishença deth catalanisme politic (1898) e enquiara Transicion espanhòla (1982). Era division es comarques sigueren establides pera Generalitat de Catalonha pendent era dusau Republica Espanhòla çò 1936 dempús d'ua macroenquesta ara poblacion a on se hègen qüestions com: "a on acostume vos a anar tà mercat?". Dempús dera dictadura franquista, era Generalitat restituida tornèc a establir era division es comarques en tot ahíger çò Plan der Estanh, separat deth Gironès, e damb era curiositat deth Valés Occidentau, unica comarca qu'a dus caplòcs a causa dera sua rivalitat.
Catalonha ara actualitat[modificar | modificar la font]
Entre era Transicion espanhòla (1982) e es nòsti dies. Eth 16 de seteme deth 2005, era ICANN aprovèc oficiaument çò domeni .cat, Eth prumèr domeni entà ua comunitat lingüistica. Aué en dia eth debat territoriau encara ei viu.
Veigatz tanben[modificar | modificar la font]
Pagines que s'i restaquen[modificar | modificar la font]
- Origines de Catalonha
- Etapes dera Istòria de Catalonha
- Istòria deth Dret catalan
- Estatut d'Autonomia de Catalonha de 1979
- Condicion politica de catalan
- Es monarques catalans
- Era Generalitat de Catalonha
- Es Corts de Catalonha
- Guèrra des Segadors
- Istòria
- Catalonha
- Art de Catalonha
- Istòria deth País Valencian
- Païsi Catalans
- Çò compromís de Casp
- Era Guèrra deth Francés
- Es Decrèts de Naua Planta
- Era revolucion industriau
- Çò Catalanisme politic
- Era Dusau Republica Espanhòla
- Era guèrra civiu espanhòla
- Era Transicion espanhòla

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lortias e Montbrun
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Lortias e Montbrun[1][2][3][4] (Lourties-Monbrun en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada sul Cédon afluent del Gers
Commune de Gascogne située sur le Cédon affluent du Gers
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: " Lortias e Montbrun
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Mülhausen
Mülhausen (IPA: [mɪlˈhyːsə];) (en francés Mulhouse, en alemand Mülhausen es una vila de França situada dins la region d'Alsàcia e lo departament del Naut Ren.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (de) (en) Sit oficial


text:
Frétigny
Frétigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Frétigny Es una municipalitat situada en lo parc natural regional del Portamantèl, a aperaquí 12 km de Nogent-lo-Rotrou.
Frétigny est une commune située dans le parc naturel régional du Perche, à environ 12 km de Nogent-le-Rotrou.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ernest PAVEE es nascut lo 31 de decembre de 1898. S'es vist confiar per los sieus concitoyens, en 1929, lo sieu primièr mandat electoral. Èra alavetz çò de mès de jove conselhièr municipal de Frétigny. Reelegit l'an 1935, es en mai 1938, #qu'acceptava, sus l' insisténcia de los sieus collègas, d'èsser portat al cap de la comuna. En 1945, a l'escasença de las nòvas consultas #que #far continuament a la Desliurança, #èsser lo sol candidat elegit al primièr torn d'escrutinh. Aiçò èra la reconeissença per la populacion de la siá competéncia e de las siás qualitats. Lududes #renauir totjorn la siá confidança, fins en 1977, data #que #aimar #que li caliá a el daissar lo sieu luòc a un jove. En 1974, deviá d'en un autre luòc veire la siá devocion cap a las siás concitoyens recompensat per la condecora d'aur départementale e communale per 45 ans de bones e de leiales servicis. Ancian combatent de 14-18, #èsser pendent la guèrra 39-45, un resistent actiu. Sus proposicion del Capitani Herbelin alias « Duroc », #participar a la reünion clandestina en vista de la creacion dels maquis de Plainville, jos la siá responsabilitat e als sieus risques. Los sieus actes de bravoures #èsser nombroses e #prene part, sustot a la interception e a l'estancada dels darrièrs convois alemands sus la R.N.23, al moment de la desliurança. Per aqueles faches, a obtengut unas cartas de felicitacions del prefècte Jean Molin, amb una proposicion de cita ; un diplôme de reconeissença signada del general Eisenhower ; la condecora de la reconeissença francesa aital coma la cresi del combatent volontari 1935-45. Lo Sr. Pavée Èra d'en un autre luòc ancian membre del conselh départemental de la Desliurança. En lo domeni agricòla, i aviá emplit de nombrosas missions : presidéncia de la cooperativa cantonale de stockage a en Caçant, presidéncia de la mutuala cantonale d'asseguranças incendi e accidents de Thiron, administrador de la caissa locala de Credit Agricòla e membre del burèu del comice de arrondissement #que lududes #valer en principi la crotz de chevalier, de contunh en 1959, la rosette de oficiar del merite agricòla, aital coma la condecora de la mutualité, de la cooperativa e del Credit agricòla.
- Defallir Lo 25 de març de 1985. A egalament retut de nombrós servici al Education Nacional #que n'èra un ardent defensor. I aguèt nomenat delegat cantonal en 1938, e #contribuir a la creacion de la societat dels « Amics de l'escòla » per assegurar lo ramassage escolar, lo servici de la cantine al continuament del bastiment del grop escolar. Los sieus servicis lududi #valer d'èsser nomenat chevalier dels Palmes academics l'an 1963.
- Èsser n'indigne administrador de l'espital-marida de jubilacion de Thiron. L'Estat i aviá agut a lududes renauir la siá reconeissença pels nombroses servicis retuts tot a la longitud dempuèi vida, en lududes en atribuissent la crotz de chevalier en l'Òrdre nacionala del Merita.
Qualques grandas datas d'aquel #qu'a fach :
1953 : électrification total de la comuna
1962 : adduction d'aiga totala a 45 km de canalisations, 2 castèls d'aiga, 2 stations de pompage
1966 : goudronnage de 24 km de camins #que desservent totas las residéncias principala
Implantacion d'una entrepresa de 15 personas en los ancians local escolar Bastiment de 2 pabalhons F4
1970 : remembrement total de la comuna
1972 : mesa en marcha de la assainissement del bourg e bastiment d'una station de épuration e implantacion d'una nòva indústria « COMOTA » sus un terren de 2 a
1975 : implantacion d'un lotissement de 8 lòts amb bastiment de 2 pabalhons F4 e realizacion d'una sala polivalenta, après la clausura de 2 classas
Deliberacion del 5 de novembre de 1944 Lo conselh municipal amassa lo 5 de novembre de 1944, jos la presidéncia del Sr. Pavée Cònsol, a a assegurar lo sieu grand cap, lo general De Gaulle, de la siá confidança absoluta, de lo sieu supòrt total, de la siá entièra devocion, lududes adreça tota se gratitude per la intrépidité #que n'a totjorn facha pròva en la accomplissement del prètzfach #qu'a empresa, e #que pòrta dins de condicions particularament malaisits en vista del relèvement total de la nòstra cara pàtria : La França. (Tot aquò en sabent que los alemands èran a l'exterior de la comuna.)
Ernest PAVEE est né le 31 décembre 1898. Il s’est vu confier par ses concitoyens, en 1929, son premier mandat électoral. Il était alors le plus jeune conseiller municipal de Frétigny. Réélu en 1935, c’est en mai 1938, qu’il acceptait, sur l’insistance de ses collègues, d’être porté à la tête de la commune. En 1945, à l’occasion des nouvelles consultations qui firent suite à la Libération, il fut le seul candidat élu au premier tour de scrutin. C’était la reconnaissance par la population de sa compétence et de ses qualités. Elle lui renouvela toujours sa confiance, jusqu’en 1977, date à laquelle il estima qu’il devait laisser sa place à un jeune. En 1974, il devait d’ailleurs voir son dévouement envers ses concitoyens récompensé par la médaille d’or départementale et communale pour 45 années de bons et loyaux services. Ancien combattant de 14-18, il fut pendant la guerre 39-45, un résistant actif. Sur proposition du Capitaine Herbelin alias « Duroc », il participa à la réunion clandestine en vue de la création du maquis de Plainville, sous sa responsabilité et à ses risques. Ses actes de bravoures furent nombreux et il prit part, notamment à l’interception et à l’arrêt des derniers convois allemands sur la R.N.23, au moment de la libération. Pour ces faits, il a obtenu une lettres de félicitations du préfet Jean Moulin, avec une proposition de citation ; un diplôme de reconnaissance signé du général Eisenhower ; la médaille de la reconnaissance française ainsi que la crois du combattant volontaire 1935-45. M. Pavée était d’ailleurs ancien membre du conseil départemental de la Libération. Dans le domaine agricole, il avait rempli de nombreuses missions : présidence de la coopérative cantonale de stockage à Chassant, présidence de la mutuelle cantonale d’assurances incendie et accidents de Thiron, administrateur de la caisse locale de Crédit Agricole et membre du bureau du comice d’arrondissement qui lui valurent d’abord la croix de chevalier, puis en 1959, la rosette d’officier du mérite agricole, ainsi que la médaille de la mutualité, de la coopérative et du Crédit agricole. Il décéda le 25 mars 1985. Il a également rendu de nombreux service à l’Education Nationale dont il était un ardent défenseur. Il fut nommé délégué cantonal en 1938, et contribua à la création de la société des « Amis de l’école » pour assurer le ramassage scolaire, le service de la cantine à la suite de la construction du groupe scolaire. Ses services lui valurent d’être nommé chevalier des Palmes académiques en 1963. Il fut en outre administrateur de l’hôpital-maison de retraite de Thiron. L’Etat avait tenu à lui renouveler sa reconnaissance pour les nombreux services rendus tout au long de se vie, en lui attribuant la croix de chevalier dans l’Ordre national du Mérite.
Quelques grandes dates de ce qu’il a fait :
1953 : électrification totale de la commune
1962 : adduction d’eau totale à 45 km de canalisations, 2 châteaux d’eau, 2 stations de pompage
1966 : goudronnage de 24 km de chemins qui desservent toutes les résidences principales
Implantation d’une entreprise de 15 personnes dans les anciens locaux scolaires Construction de 2 pavillons F4
1970 : remembrement total de la commune
1972 : mise en place de l’assainissement du bourg et construction d’une station d’épuration et implantation d’une nouvelle industrie « COMOTA » sur un terrain de 2 ha
1975 : implantation d’un lotissement de 8 lots avec construction de 2 pavillons F4 et réalisation d’une salle polyvalente, après la fermeture de 2 classes
Délibération du 5 novembre 1944 Le conseil municipal réunit le 5 novembre 1944, sous la présidence de M. Pavée maire, tient à assurer son grand chef, le général De Gaulle, de sa confiance absolue, de son appui total, de son entier dévouement, lui adresse toute se gratitude pour l’intrépidité dont il a toujours fait preuve dans l’accomplissement de la tâche qu’il a entreprise, et qu’il mène dans des conditions particulièrement difficiles en vue du relèvement totale de notre chère patrie : La France. (Tout ceci en sachant que les allemands étaient à l'extérieur de la mairie.)


text:
Anfós Jordan
Anfós Jordan (1103, davant Trípol - 1148), comte de Roergue, puèi comte de Tolosa (de 1112 a 1148) e marqués de Provença
Anfós es lo filh cabdèt de Raimon IV (VI), nascut de sa tresena esposa, Elvira de Castelha. Es nascut davant Trípol en 1103 e foguèt batejat dins las aigas de Jordan, d'aquí lo nom d'Anfós Jordan. Succedís a son fraire Bertran († 1112).
Entornat en Occident, mentre qu'es fòrt jove, es elevat dins la partida orientala de sos Estats (comtat de Sant Geli, marquesat de Provença, Bèucaire e la tèrra d'Argença), mentre que Tolosa es ocupada fins en 1119 per Guilhèm IX, comte de Peitieus e duc d'Aquitània. En 1120, assetjat dins Aurenja, es desliurat per la milícia tolosana que se pòrta a son secors, fòrça la levada del sètge e lo comte jove torna a Tolosa.
De 1134 a 1143, ensaja de s'emparar del vescomtat de Narbona pendent la minoritat de l'eretièra, Ermengarda.
En 1144, fonda Montalban, la primièra bastida.
Anfós Jordan acòrda en 1141 puèi 1147 de franquesas comunalas a la vila de Tolosa.
Tòrna en Tèrra Santa ont morís (assassinat), son filh Raimon V (VII) li succedís.


text:
-249
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -249 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Incapables de prendre d'assaut la fortalesa de Lilybaeum en causa d'un blocus navau ineficaç, lei Romans mandèron una flòta per atacar Drepana qu'èra lo pòrt principau dei Cartaginés en Sicília. Pasmens, l'ataca nocturna de la flòta de Publius Claudius Pulcher mau capitèt en causa de condicions climaticas malaisadas. Lo generau cartaginés Adherbal aprofichèt la situacion per blocar lei naviris romans entre sei naviris e lo litorau. La flòta romana foguèt chaplada e perdèt 93 unitats sus 130 engatjadas.
Après aqueu succès, lei naviris cartaginés ataquèron lei convòis romans a l'entorn de Sicília. Per s'aparar còntra aquela menaça, lei Romans assaièron de viatjar de nuech mai foguèron suspres per una tempèsta. A la fin de l'annada, la quasi totalitat de la flòta romana èra anientada. Pertocant leis operacions terrèstras, lei Cartaginés organizèron de còntra-ofensivas dins l'oèst de Sicília ont organizèron de posicions defensivas quasi inexpugnablas.


text:
Le Faget
Le Faget[1][2] ( Le Faget en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 34 km al sud-èst de Tolosa al tèrme amb Tarn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
- Festi Faget, un festival d'espectacles vius cada an al començament d'automne dempuèi 2004 amb mariòtas, musica, teatre de carrièra, palhassas, expositions ...
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Breux-Jouy
Breux-Jouy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las traces d'aucupacion umana en la vallée de la Remarde remontan al Paléolithique mièg (80000 a 30000 ans abans J-C). Los Cèltas, de contunh los Gaulois i tròban d'excellentas condicions de vida. Un cap d'òme en marbre blanc testifica de l'installacion d'una colomna romaine a Rimoron. La region es christianisée cap a la Modèl:S- e la parròquia de Breux existís a la s-|XI|e}}. L'activitat agricòla se desvolòpa, los molins se multiplican, qualqu'uns cossí aquel de Breux en 1380 an un vivier. Als Modèl:Sp-s, la succession ininterrompue de guèrras, d'epidèmias e de pillages arruïna aquela prospérité. Manca tot reconstruire : los pichons senhors cercan dintrar en la clientèle dels grands. Aital, François de Grancher, senhor de Breux se met jos la proteccion de Jeanne de Graville, baronne de Sant-Yon. La tèrra e la distincion de Breux passan a la s-|XVI|e}}. La tèrra e la distincion de Breux passan a la s-|XVI|e}} a las mans de los sieus descendents. La una d'elas, Ostal-Charlotte de Balzac de Entragne cedís los sieus bens dins l'Otèl-Dieu de París. Per continuament d'escambis, Breux entre en 1659 en lo marquisat de Baville apertenent a Guillaume de Lamoignon, primièr president del Parlament de París. Breux Viu en l'orbita de Breuillet fins en 1866, an de la creacion de l'escòla de gojats a Jouy -ligat a Breux per pas formar una sòla comuna. Breux A una vocacion exclusivament agricòla : i an practicat la cultura de las céréales e de la vinha, la polyculture maraîchère e sustot la cultura de las plantas a graines destinadas als establiments Vilmorin, Clause o Simon. En los ans 1950 totes aqueles produchs an fluït amb dificultat e las tèrras an cedit a Parisencos en mal de verdure. La via ferrée apòrta pas desvolopament industrial mas aumenta lo nombre de résidents. Breux-Jouy Rèsta uèi una municipalitat rurala. S'agís d'ailà reünion de dos pòbles desparièrs : Breux e Jouy. Breux A situat en la vallée de la Renarde, Jouy en la vallée de l'Òrdi. Breux Possedís la glèisa e lo cementèri, Jouy la comuna e l'escòla primària.
Les traces d'occupation humaine dans la vallée de la Remarde remontent au Paléolithique moyen (80000 à 30000 ans avant J-C). Les Celtes, puis les Gaulois y trouvent d'excellentes conditions de vie. Une tête d'homme en marbre blanc témoigne de l'installation d'une colonne romaine à Rimoron. La région est christianisée vers le Modèl:S- et la paroisse de Breux existe au Modèl:S-. L’activité agricole se développe, les moulins se multiplient, certains comme celui de Breux en 1380 ont un vivier. Aux Modèl:Sp-s, la succession ininterrompue de guerres, d'épidémies et de pillages ruine cette prospérité. Il faut tout reconstruire : les petits seigneurs cherchent à entrer dans la clientèle des grands. Ainsi, François de Grancher, seigneur de Breux se place sous la protection de Jeanne de Graville, baronne de Saint-Yon. La terre et la seigneurie de Breux passent au Modèl:S-. la terre et la seigneurie de Breux passent au Modèl:S- aux mains de ses descendants. L’une d'elles, Marie-Charlotte de Balzac d'Entragne cède ses biens à l'Hôtel-Dieu de Paris. Par suite d'échanges, Breux entre en 1659 dans le marquisat de Baville appartenant à Guillaume de Lamoignon, premier président du Parlement de Paris. Breux vit dans l'orbite de Breuillet jusqu'en 1866, année de la création de l'école de garçons à Jouy -rattaché à Breux pour ne former une seule commune. Breux a une vocation exclusivement agricole : y sont pratiquées la culture des céréales et de la vigne, la polyculture maraîchère et surtout la culture des plantes à graines destinées aux établissements Vilmorin, Clause ou Simon. Dans les années 1950 tous ces produits sont écoulés avec difficulté et les terres sont cédés à des Parisiens en mal de verdure. La voie ferrée n'apporte pas de développement industriel mais accroît le nombre de résidents. Breux-Jouy reste aujourd'hui une commune rurale. Il s'agit de là réunion de deux villages distincts : Breux et Jouy. Breux est situé dans la vallée de la Renarde, Jouy dans la vallée de l'Orge. Breux possède l’église et le cimetière, Jouy la mairie et l'école primaire.


text:
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
Lo referendum d'autodeterminacion de Catalonha (en catalan: Referèndum d'autodeterminació de Catalunya, en espanhòu: Referéndum de autodeterminación de Cataluña) es un referendum d'independéncia que se deu celebrar lo 9 de novembre de 2014. La data e la question de la consulta foguèron anonciadas pel President de la Generalitat de Catalonha, Artur Mas, lo 12 de decembre de 2013 amb lo supòrt dels grops parlamentaris de Convergéncia e Union, Esquèrra Republicana de Catalonha, Iniciativa per Catalonha Verds - Esquèrra Unida e Alternativa e Candidatura d'Unitat Populara, çò que representa 87 dels 135 deputats que compta lo Parlament de Catalonha. La data causida coincidís amb lo 25en anniversari de la casuda del Mur de Berlín.
Lo referendum s'articula a l'entorn de doas questions, definidas pr'aquò oficialament coma una question dividida en doas parts: "Volètz que Catalonha siá un Estat?" e "En cas afirmatiu, volètz qu'aqueste Estat siá independent?", çò que dona als votaires tres possibilitats: una responsa negativa qu'implica la volontat de demorar dins l'estat espanhòl, una responsa negativa a la segonda part que pròna una solucion federalista, valent a dire la tresena via defensada per Josep Antoni Duran i Lleida mentre que sonque las doas responsas afirmativas, conegudas popularament coma "síisí", son favorablas a una independéncia de l'estat espanhòl.
Somari
- 1 Antecedents
- 2 L'acòrd sul referèndum
- 3 Aprèp d'anonciar lo referèndum
- 4 Referéncias
Antecedents[modificar | modificar la font]
Lo sentiment independentista ocupava una plaça pro minoritària dins la societat catalana fins a 2009.
De 2009 a 2012: iniciativas localas e manifestacion "Som una nació. Nosaltres decidim"[modificar | modificar la font]
Durant las annadas 2009 e 2010 se celebrèron de consultas sus l'independéncia de Catalonha dins mantuna localitat catalana, sens qu'aguèssen un pes oficial. S'obtenguèt alara una majoritat bèla de vòts favorables a l'independéncia.
Se prononcièron tanben dins aqueste sens entre 2012 e 2013 a l'entorn de 200 municipilitats catalanas que durant de sessions plenàrias aprovèron de se declarar territòri catalan liure. Lo sentiment independentista anèt en créisser e capitanejat per l'ANC s'organizèt una manifestacion prevista pel mes de setembre de 2012.
2012: la manifestacion "Catalonha, nòu estat d'Euròpa" e las eleccions[modificar | modificar la font]
L'11 de setembre de 2012 se debanèt una manifestacion importanta istoricament a Barcelona qu'aguèt coma eslogan "Catalunya, nou estat d'Europa". L'eveniment capitèt d'amassar entre 1 e 1,5 milions de personas que se declarèron en favor de l'independéncia del Principat de Catalonha. Aquel succès d'assisténcia marquèt un moment clau e un ponch d'inflexion dins l'evolucion de la situacion politica catalana e tanben un catalizador dels eveniments ulteriors coma per exemple la Via Catalana.
L'acòrd sul referèndum[modificar | modificar la font]
Aprèp d'anonciar lo referèndum[modificar | modificar la font]
Aprèp que foguèssen estadas anonciadas la data e las questions del referendum, se metèron en plaça divèrses movements e mai de questionaments sus la formulacion d'aqueste.
La(s) question(s) del referendum[modificar | modificar la font]
Inicialament èron arribadas mantunas possibilitats de questions per aqueste referendum. La causida finala foguèt criticada per la CUP que pr'aquò ratifiquèt las questions unanimament lo 21 de decembre de 2013 en manifestar a l'encòp sa volontat de las cambiar.
La polemica del percentatge[modificar | modificar la font]
Segon lo jornal Ara [1] lo meteis jorn de la decision del referendum, lo president Mas demandèt d'ajornar lo debat a prepaus dels percentatges que permetrián de ganhar, çò que laissa presagiar que i deurà aver un autre acòrd ulteriorament entre los partits catalans.
Pr'aquò l'endeman de l'acòrd, la secretària generala d'ERC, Marta Rovira, anoncièt que bastariá que l'opcion de doble sí ganhèsse amb un 51%, siá aperaquí 26% del total, per ganhar l'independéncia[2].
Lo 14 de decembre, un dels jornals de Catalonha El Periódico publiquèt un sondatge que disiá que se lo referendum se celebrèsse sulpic, a basa de calculs criptics, los vòts independentistas arribarián pas a 50% e que serián finalament de 44,1% contra 36,2% que serián contra la secession[3].
Las pressions e menaças del PP[modificar | modificar la font]
Lo 6 de genièr de 2014, la dirigenta de la representacion catalana del PP, Alicia Sánchez-Camacho, anoncièt que las comunas dirigidas per aqueste partit fornirián pas las donadas de populacion localas que devon servir a establir la lista dels votaires. A l'encòp demandèt als socialistas de far la meteissa causa mas sa demanda foguèt pas seguida manca pel cònsol de Tarragona, Josep Fèlix Ballesteros qu'anoncièt sa decision lo 8 del meteis mes. Qualques jorns mai tard dins aquesta vila, lo 10 de genièr, l'artista Jill Love se liguèt las mans e se metèt una saca sul cap per manifestar la desaprovacion d'aquesta decision.
La peticion a l'Estat espanhòl[modificar | modificar la font]
Lo dijòus 16 de genièr lo Parlament de Catalonha votèt una peticion pel Congrés dels deputats per tal que la Generalitat de Catalonha poguèsse realizar lo referèndum sus l'independéncia. La demanda foguèt aprovada amb 87 sufragis favorables que totalizavan los membres de CiU, ERC e ICV-EUiA (84 deputats) e mai tres figuras del PSC: Joan Ignasi Elena, Núria Ventura e Marina Geli, çò qu'agreugèt la crisi al sen de la federacion catalana del partit socialista. La CUP, amb sos 3 deputats, s'abstenguèt coma o aviá anonciat que considera que conven pas de demanar un permés al Govèrn d'Espanha per far lo referendum. Votèron contra los representants del PP, de Ciudadanos e lo demai dels membres del PSC, valent a dire un total de 47 personas.