text:
Villes et mairies du Canton de Trèbes
Liste des communes
Trèbes
Ville de Trèbes, commune de France de 5 600 habitants.
La mairie de Trèbes a une adresse e-mail et un site Internet.
Capendu
Village de Capendu, commune de France de 1 600 habitants.
La mairie de Capendu a une adresse e-mail et un site Internet.
Berriac
Village de Berriac, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Berriac a une adresse e-mail et un site Internet.
Badens
Village de Badens, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Badens a une adresse e-mail.
Barbaira
Village de Barbaira, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Barbaira a une adresse e-mail et un site Internet.
Marseillette
Village de Marseillette, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Marseillette a une adresse e-mail.
Douzens
Village de Douzens, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Douzens a une adresse e-mail.
Moux
Village de Moux, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Moux a une adresse e-mail et un site Internet.
Montlaur
Village de Montlaur, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Montlaur a une adresse e-mail.
Fontiès-d'Aude
Village de Fontiès-d'Aude, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Fontiès-d'Aude a une adresse e-mail et un site Internet.
Floure
Village de Floure, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Floure a une adresse e-mail.
Saint-Couat-d'Aude
Village de Saint-Couat-d'Aude, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Saint-Couat-d'Aude a une adresse e-mail.
Villedubert
Village de Villedubert, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Villedubert a une adresse e-mail.
Comigne
Village de Comigne, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Comigne a une adresse e-mail.
Bouilhonnac
Village de Bouilhonnac, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Bouilhonnac a une adresse e-mail et un site Internet.
Serviès-en-Val
Village de Serviès-en-Val, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Serviès-en-Val a une adresse e-mail.
Blomac
Village de Blomac, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Blomac a une adresse e-mail.
Monze
Village de Monze, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Monze a une adresse e-mail.


c: text/html

text:
M18 Hellcat
Lo M18 Hellcat es un caçaire de carris estatsunidenc utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Desvolopat a partir de l'experiéncia obtenguda dei combats en Africa dau Nòrd, èra dotat de divèrsei melhoraments per facilitar lei reparacions e la vida de l'equipatge. Pasmens, gardava la torèla duberta caracteristica dei caçaires de carris estatsunidencs e l'equipatge èra donc fòrça vulnerable ais atacas de l'infantariá e ai tirs d'artilhariá. De mai, son canon de 57 mm aviá pas la poissança necessària per rompre lei blindatges frontaus dei carris Tiger I e Panther. Foguèt produch de julhet de 1943 a octòbre de 1944. 2 507 unitat sortiguèron deis usinas estatsunidencas e lo veïcul participèt a totei lei combats dau frònt de l'Oèst a partir dau començament de l'annada 1944.
Après 1945, lo M18 foguèt rapidament retirat dau servici. D'exemplaris venduts a Iogoslavia, que lei gardèt en resèrva, foguèron utilizats dins leis ans 1990 durant lei guèrras de Iogoslavia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cette fiche a été réalisée à partir du carnet hypothèses Restituer l'inventaire du PCI. Usages, contextes et enjeux dans le domaine de la fête et du jeu créé et développé par l'Idemec (Institut d'ethnologie méditerranéenne européenne et comparative) en partenariat avec la phonothèque de la MMSH. L'inventaire du patrimoine culturel immatériel (PCI) est conduit en France sous l'égide du Ministère de la Culture.
Le jeu de balle au Tambourin ou Tambornet en occitan est un sport de balle collectif pratiqué traditionnellement dans le Languedoc et à 95 % dans le département de l'Hérault. Son récent développement et son institutionnalisation ont largement élargi son périmètre de géographique. Le Tambornet est aujourd'hui joué dans l'Aude (11), l'Hérault (34), le Nord (59), l'Oise (60), la Haute-Savoie (74), les Bouches-du Rhône (13), le Gard (30) et la Corrèze (19). Aujourd’hui le jeu en salle remporte le plus de succès à l’étranger, il serait pratiqué en Allemagne, Angletterre, Autriche, Brésil, Cuba, Espagne, Ecosse, Irlande, Italie, Japon, Hongrie, Norvège et Pays-Bas. La première coupe du monde en extérieur a été organisée à Gignac (34) en 2012 et a vu les équipes françaises l’emporter sur les italiens.
En 2014, le jeu de Balle au Tambourin consiste toujours en l'affrontement de deux équipes sur un terrain. Chaque équipe est composée de cinq joueurs sur le terrain ayant chacun une zone à défendre et deux remplaçants. Deux de ces joueurs, appelés des fonds, se positionnent au fond du terrain et ont pour tâche l'engagement de la balle et son renvoi le plus loin possible dans la partie du terrain adverse. Ils construisent l'échange grâce à des balles hautes dites balles en cloche. Un autre joueur appelé batteur met la balle en jeu à l'aide du tambourin ou du battoir. L'usage des deux instruments est aujourd'hui autorisé mais une tendance à revenir au battoir obligatoire semble aujourd'hui se dégager.
Le joueur situé au centre de la partie du terrain dédiée à son équipe se nomme le tiers. Attaquant, il a un rôle de défense en renvoyant les balles trop courtes pour les fonds. Il est donc très mobile et polyvalent et doit faire preuve de stratégie et de capacité d'analyse du jeu.
Les deux derniers joueurs, les cordeurs ou finisseurs évoluent au plus près de la corde, la ligne médiane séparant le terrain, dite ligne basse. Très mobiles et rapides, leur rôle est de terminer le point dès qu'ils ont la balle ; ils doivent essentiellement contrer les adversaires et intercepter la balle.
Originellement pratiqué uniquement en extérieur ce sport est depuis 1978 également pratiqué en intérieur. L'équipe est alors réduite à trois joueurs et deux remplaçants. Le terrain étant plus petit, les deux fonds disparaissent et l'engagement se fait uniquement au tambourin.
La partie de Tambornet se fait en 13 jeux gagnants, chacun constitué de quatre points : 15, 30, 45 et jeu. A 45/45 il y a un point intermédiaire dit avantage pour gagner le jeu. Le retour à l'égalité n'est possible qu'une seconde fois ; la troisième donne lieu à une balle décisive. Tous les trois jeux, les équipes changent de côté de terrain. Chaque équipe engage la balle à tour de rôle un jeu durant.
Les balles peuvent être lancées à la volée ou avec un rebond. Le point est gagné lorsque l'équipe adverse ne peut attraper une balle tombée dans les limites du terrain. Cependant, certaines fautes font perdre le point à une équipe : lorsque deux joueurs d'une équipe touchent la même balle, lorsque la balle sort du terrain, lorsque la balle rebondit deux fois et lorsqu'un joueur pénètre dans le camp adverse.
A l’origine, le jeu se déroulait essentiellement sur les places publiques, en aire urbaine la plupart du temps. Dans les années 1970-1980, de nombreuses places de villes et de villages ont été transformées en parkings (comme par exemple la place des Arceaux de Montpellier) entraînant ainsi la création de véritables terrains spécifiques à la pratique de ce sport.
Depuis 1990 c’est la pratique en salle qui gagne du terrain. Le terrain extérieur est un rectangle de terre battue, de bitume ou de revêtement synthétique mesurant 80 mètres de long et 18 à 20 mètres de large pour les hommes, 70 mètres de long et 18 à 20 mètres de large pour les femmes et des tailles réduites pour les plus jeunes. Une ligne médiane au centre du terrain délimite les aires de jeu de chaque équipe. Le terrain en salle mesure, lui, 34 mètres de long sur 16 mètres de large, une zone neutre de 2 mètres de part et d’autre de la ligne médiane a été instituée, uniquement lors de la mise en jeu.
Le matériel a lui aussi évolué dans le temps, les premiers tambourins en arceaux de bois et peau de porc puis de chèvre remplacés par de la peau de mulet après 1954 sont aujourd’hui constitués d’un cercle de plastique de 28 cm de diamètre (26 cm pour les enfants) sur lequel ets tendue une toile synthétique. La balle de jeu est elle aujourd’hui toujours en caoutchouc (65 mm de diamètre pour 59 grammes) mais a récemment été remplacée par des balles de tennis dépressurisées pour la pratique en salle.
Le battoir, tambourin avec un manche flexible n’est utilisé qu’en plein air pour les balles d’engagement. En, Italie, le battoir est parfois remplacé par la mandoline de forme ovoïdale. Jusqu’en 1955 le matériel devait être acheté en Italie mais en 1983 des bénévoles français décident de créér la fabrique associative LOUJOC à Balaruc-les-Bains (34). En 2005, elle est absorbée par la Fédération Française de Balle au Tambourin.Rebaptisée France Tambourin elle déménage en 2007 à Gignac (34).
La Fédération Française de jeu de balle au Tambourin mène de nombreuses actions pour assurer la transmission de ce sport et développer sa pratique, notamment en organisant des séances d’initiation auprès des scolaires mais aussi avec la constitution d’une exposition autour des objets et des pratiques liées au Tambornet et à son histoire, au siège de la fédération, à Gignac (34).
La Fédération a également mis en place le prêt gratuit de matériel pour toutes les personnes souhaitant promouvoir la pratique de ce sport. Chaque année, un stage de perfectionnement est également organisé en direction des jeunes joueurs (Benjamins et Minimes) durant les vacances de Pâques. Des intervenants agréés par la Fédération mettent également en place des actions scolaires pour faire découvrir ce jeu.
Né au XIXème siècle dans le département de l'Hérault, le jeu de balle au Tambourin est le descendant des jeux de longue paume antiques. Son ancêtre le plus récent serait le jeu de ballon joué avec un cylindre en bois, le brassard, utilisé pour se protéger la main.
C'est en 1861 que les premiers tambourins furent fabriqués par les tonneliers de Mèze (34) avec un cercle en bois sur lequel était tendue une peau de chèvre parcheminée. Plus légers, plus maniables et efficaces que les brassards, ils furent essayés puis adoptés par les pratiquants du jeu de Ballon. Ces tambourins avaient tendance à se détendre par temps humide ; des feux furent donc allumés au bord des terrains pour chauffer et retendre les peaux.
C'est aussi à ce moment que se développe la fabrication des battoirs, cercles plus petits fixés sur un manche flexible de micocoulier d'environ 1 mètre qui augmentent la puissance de tir des balles d'engagement. A l'époque, l'engagement avec le battoir devient obligatoire. En parallèle, les balles en caoutchouc viennent remplacer les balles en vessie gonflée d'air.
Hormis ces nouveaux équipements, le jeu de balle au tambourin reste similaire au jeu de Ballon avec brassard. Le jeu de balle au tambourin est pratiqué en plein air, sur les places de village qui sont les seuls endroits de l'aire urbaine à offrir un espace suffisant pour la pratique du jeu. Jusqu'en 1900 ce jeu voit principalement les équipes s'affronter lors des fêtes de village.
Il faut attendre 1909 pour que les premiers concours officiels soient organisés à Pézenas et Bessan. Le concours de Montpellier est créé en 1921. Ces concours rassemblent les équipes constituées dans le département de l'Hérault. En l'absence de règles précises établies, les modalités du jeu sont négociées, les règles utilisées par la ville organisatrice du concours étant généralement adoptée.
Les premiers clubs sont officiellement déclarés après la Première Guerre Mondiale et la première fédération du Jeu de Balle au Tambourin est créée en 1923 par des personnalités de la bourgeoisie montpelliéraine, proches du félibrige. En sont d'ailleurs membres dès sa création les félibres André Pagès, Hyppolite Arnaud et Adrien Fédières. [Ils ont d'ailleurs rédigé des chants et poèmes consacrés à ce sport ==> vérifier dans les collections et mettre en ligne]
Dès 1922 le journal L'Eclair fonde premier championnat de Tambornet du Languedoc qui oppose les gagnants des concours de Pézenas et de Montpellier. La même année, un concours est organisé à Marseille devant le siège du journal. La fédération du Jeu de Balle au Tambourin organise également un championnat de France qui affronte 143 équipes issues d'une zone allant de Narbonne à Marseille. Mais cette première fédération et les championnats ne résistent pas à la crise et à la désaffection qui secoue la pratique du Tambornet dans les années 1930 dûe principalement à l'absence d'un règlement unique et le manque d'une fédération solide pouvant réglementer sa pratique et assurer sa diffusion. Dès 1931 les championnats de France et du Languedoc disparaissent, seul le concours de Pézenas perdurera jusqu'en 1937.
C'est Max Rouquette, écrivain occitan et membre fondateur de l'Institut d'Etudes Occitanes qui sera l'artisan du renouveau du Tambornet. Pratiquant ce sport depuis son plus jeune âge et contrarié de voir d'autres sports gagner du terrain en territoire occitan au détriment des sports traditionnels – avec au premier plan le Tambornet – il décida de tout mettre en oeuvre pour assurer la renaissance et la popularisation du Jeu de Tambourin. Ce dernier crée en 1938 la Fédération Française du Jeu de Tambourin qui se chargera de mener une véritable propagande pour valoriser la pratique de ce sport. Ces actions de valorisation passent par la publication d'articles dans la presse locale, l'organisation de grands concours, l'établissement de règlements, le rapprochement avec les ligues de Tamburello italiennes et enfin, la reconnaissance du tambornet comme sport par les autorités centrales françaises.
Dès 1949, la fédération créée la Coupe du Languedoc qui deviendra Coupe de France, officialisée en Championnat de France en 1952. Il faudra attendre 1954 pour que les règles officielles soient élaborées. Cette année-là Max Rouquette découvre la pratique en Italie du Tamburello, jeu très similaire dans sa pratique au Tambornet. Les fédérations des deux pays entrent alors en contact et décident d'unifier et de codifier les règles du jeu ; la France adopte alors les règles et instruments italiens : tambourins en peau de mulet avec poignées en cuir, jeu « ouvert » dans lequel les règles des chasses et de la close propres au jeu de Ballon - et encore pratiquées dans les différentes versions locales du jeu - n'existent plus. En 1955 est organisée la première rencontre France-Italie qui devient alors annuelle. En 1988 la Fédération Internationale de Balle au tambourin est créée, avec son siège en Italie. Elle organise depuis 1990 des compétitions à l’échelle européenne.
Aujourd’hui la sauvegarde de ce jeu traditionnel semble assuré par la seule action des fédérations et ligues officielles mais est aussi de ce fait complètement dépendante de leur survie et de leur existence.
Afin d’assurer la reconnaissance officielle de ce sport et une meilleure connaissance auprès du public La Ligue de Tambourin Languedoc-Roussillon a établi un annuaire des clubs de la région, a établi un partenariat avec les Calandretas (écoles associatives bilingues franco-occitanes) pour diffuser la pratique de ce sport auprès des plus jeunes. La Ligue de Balle Tambourin participe activement à l’actualité sportive de la Région en étant présente sur les salons et diverses manifestations : Salon et assises du sport, Festival des Sports Traditionnels organisé par le Comité Régional Olympique et Sportif, Salon Sport et Santé, Foire de Promaude Total Festum.
Plus récemment, les institutions liées à la pratique du jeu de balle au tambourin ont établi un partenariat avec le Comité Régional Handisport et la Ligue de Sport adapté pour que le tambourin puisse être joué par le plus grand nombre.
Aquesta fèsta se debana cada cinc ans a Sampeyre al còr de las Valadas occitanas d'Itàlia. Lo nom de « Baio » vendriá de l'occitan « abadiá » e remandariá als « abats de joinesa », joves qu'avián per foncion d'organizar las fèstas de la comunautat.
Aquesta fèsta carnavalesca se debana cada cinc ans dins la Val Varaita, dins la província de Cuneo, al còr de la Valadas occitanas d'Itàlia. La mai famosa es la de Sampeyre. Lo nom de la fèsta de la Baio vendriá de l'occitan abadiá e remandariá a las tradicions dels abats de joinesa, joves qu'avián tradicionalament per foncion d'organizar las fèstas de la comunautat.
Un ensemble de rites se debana pendent tres jorns al mes de febrièr : los dos dimenges abans lo carnaval e lo Dijòus gras.
La Baio es un grand cortègi d'òmes costumats, d'unes en « Maures », d'autres travestits en femnas, d'autres coifats de mitras espectacularas.
Los personatges istorics que compausan lo cortègi son los seguents : l'Abà, il Tesoriere, lo Cavalìe (cavalieri), lo Tambourn majour, l'Arlequin, los Sarazine, la Segnourine (signorine), lo Tambourin (tamburini), lo Sapeur, lo Grec (greci), l'Escarlinìe, l'Espous (sposi), los Segnouri (signori), lo Sounadour (suonatori), lo Uzuart, lo Granatìe, lo Morou (i neri) e lo Turc, lo Viéi e la Viéio (il vecchio e la vecchia), e lo Cantinìe (cantiniere).
Los « Sonadors » son l'element central de la fèsta, que fan dançar tota la jornada e tota la nuèch aprèp que de « sapeurs » aguèsson copat a la pigassa una barrièra de fusta simbolica.
Las jornadas començan a l'apèl dels « Tambourins » e contunhan amb de desfilats dins los diferents cantons. La Baio es particularament espectaculara per la qualitat e la diversitat dels costumes que son eiretats de diferentas epòcas de l'istòria de la valada. Se reconeis en particular la garda armada jols traches dels « Ussari », en costume de ussars de l'epòca napoleoniana. Coma tot carnaval en Occitània, lo procès representa lo punt d'òrgue del Dijòus gras.
Aquí, lo còp de teatre de las fèstas de la Baio es immancablament la fugida del tresaurièr amb la caissa plena d'argent. Lo public assistís a sa captura, son procès, sa condemna a mòrt e enfin sa gràcia.
Aqueste carnaval permet a totes los estatjants de la valada d'èsser actors de la fèsta. En efècte, emai lo cortègi siaguèsse reservat als òmes que son los sols a se poder mascar jols traches dels personatges ligats a la tradicion istorica locala, la populacion tota participa a l'organizacion e a la preparacion notadament dels costumes.
Aqueste carnaval commemòra la victòria dels estatjants de las valadas contra las invasions sarrasinas en Provença e dins los Alps a la fin del sègle X, mai o mens en 975-980. Aquesta ipotèsi es pasmens remesa en question. D'elements de las diferentas epòcas marcantas de l'istòria de la valada son estadas incorporadas coma per exemple los ussars de l'epòca napoleoniana.
Aquesta practica que se renovèla pas qu'un còp cada cinc ans es pas l'objècte d'una proteccion particulara d'un punt de vista patrimonial. Sos rituals son fòrça codificats e pauc de plaça es daissada a l'improvisacion tant d'un punt de vista dels costumes coma dels ròtles dels personatges o del debanament de la fèsta. Aqueste carnaval es pasmens mes en valor per la region del Piemont.
Totes los estatjants d'aquesta valada son actors de la Baio de Sampeyre.
Auteur, metteur en scène, comédien, ancien directeur du département des Arts de l'Université de Nice, Claude Alranq intervint en 2009 dans le cadre du colloque international Latinité, Méditerranée et mondialisation culturelle, sur la thématique du PCI (Patrimoine Culturel Immatériel) et des arts du spectacle vivant en terre d'Oc.
Soulignant l'évolution d'une notion aujourd'hui reconnue et clairement définie par l'UNESCO, Claude Alranq s'interroge sur le devenir des arts du spectacles vivants en langue minoritaire, dans une société contemporaine confrontée à la mondialisation et à l'homogénéisation culturelle.
Une fois l'état des lieux et les spécificités des arts du spectacles vivants en pays d'Oc établis, Claude Alranq s'interroge sur les défis posés dans le contexte actuel à ce type de patrimoine culturel immatériel, et énonce une série de propositions susceptibles de contribuer au soutien de l'action des porteurs de projets dans ce domaine.
Lo carnaval es un ensem festiu de practicas e de rites populars que celèbran lo passatge d'una sason a una autra e lo reviscòl de la natura. Es tanben, e subretot, un periòde de contestacions e de remesa en question de l'òrdre establit dins la societat que lo practica. Dobrís una parentèsi dins la quala desbòrdaments, daissar-anar e transgressions son tolerats per las autoritats.
Darrièr lo tèrme « carnaval » se tròba tot un ensem de practicas vivas dins lo mond tot. Sas fòrmas evoluisson d'una region a l'autra, mas tanben d'una epòca a l'autra, en foncion de las tensions intèrnas e politicas que ne son lo contèxte. Si los traches generals son conservats, los principis de la fèsta son sovent represes e adaptats a las realitats localas, en passar alara al travèrs del prisme d'una cultura e d'una lenga. Los carnavals occitans, presentan de nombroses traches comuns als carnavals del Nòrd de França e del demai d'Euròpa. S'inscrivon dins lo cicle de las festivitats popularas entre Nadal e Quaresma en marcar simbolicament la fin de l'ivèrn. Lor data e lor durada vàrian segon las epòcas e las regions (Epifania, 2 de febrièr, 3 de febrièr, etc.). Precedisson generalament lo periòde de Quaresma, dins un jòc d'oposicion entre desbòrdaments e peniténcias, gras e magre, etc. Pendent carnaval, las inversions de totas menas (de sèxes, de classas, quitament d'espècia), lo pòrt de la masca e autres travestiments envasisson l'espaci public. Aquesta practica comunautària possedís pasmens de règlas, de commemoracions e de rites que li son pròpris. Al dintre del cortègi se retròban un grand nombre de personatges a l'entorn de la figura-clau de Carnaval, coma los òmes salvatges e los jutjaments de cocuts (assoadas, o asinadas). Pòrtan principalament e tradicionalament de noms occitans que remandan frequentament a lor foncion al dintre del cortègi. Carnaval el meteis es afiblat de diferents noms en foncion dels luòcs coma per exemple « Bourrache Ier roi des buveurs » (a Canet-d'Aude en 1955), « Sent Pançard » dins lo sud de la Gasconha, o encara « Caramentrant » en Provença. Lo temps de la fèsta s'acaba d'un biais invariable pel jutjament del Rei Carnaval, tengut collectivament e encara sovent escrit e interpretat en occitan, e son immolacion. Aqueles jutjaments constituisson un moment-clau de las fèstas, e una de las sorsas principalas d'inquietuds de las autoritats en plaça. D'efècte, servisson de tribuna per la populacion, que pòt aital exprimir son malcontentament. Carnaval es acusat de totes los mals patits, de los malurs traversats al cors de l'annada passada. Festejat, adorat fins ara pels participants, Carnaval ven alara lo boc-emissari sul qual se devèrsan totas las frustracions.
Lo temps de carnaval, la fèsta, la licéncia, lo daissar-anar dins l'espaci public son tolerats, incluses las mascas e autres travestiments. Per aquestes atributs los Òmes explòran lor part animala. Òmes salvatges, palhassas, petaçons, orses, son aitant de costumes frequents dins los cortègis occitans. Las mascas de carnaval i apondon l'anonimat e accentuan l'aspècte grotesc. Temps de remesa en causa e d'inversion, carnaval consèrva encara sas originas paganas e sa foncion sociala al travèrs d'aquestas practicas divèrsas, qu'an perdut pasmens un pauc de lor dimension simbolica. Cançons e danças en occitan venon ritmar las festivitats de carnaval : « Dimars gras qu'a nau porcàs », « Adieu paure carnaval », « Carnaval es arribat », « Joan petit », o la dança dels bufadors. Aquestas presentan una cèrta recurréncia sul territòri occitan tot long del periòde de carnaval. Per exemple la cançon « Adieu paure Carnaval » acompanha lo rei de las festivitats per son darrièr viatge. Las danças propausadas son sovent satiricas, de còps que i a licenciosas, meton frequentament en scèna de parelhs, e principalament de jovents. Un grand nombre de danças se son aital desenvolopadas a l'entorn de las festivitats de carnaval, qualques còps especificas a una region, e s'apiejant sus de fòrmas pre-existentas o en creant de novèlas. Los jutjaments, fictius, adaptats de fèstas en fèstas, redigits tradicionalament en occitan en amont de lor interpretacion, constituisson una tribuna per la populacion que pòt aital exprimir son malcontentament. Pastoralas, jutjaments, e cortègis son interessants d'un punt de vista cultural e patrimonial per diferents aspèctes (evolucion de la lenga a diferentas epòcas, mesa en scèna de personatges tirats del folclòre e de mites locals...) que son aitant de testimoniatges d'especificitats de carnaval en Occitània. Repetits d'annada en annada, los tèxtes, particularament dins lo cas dels jutjaments, son adaptats al contèxte particular, politic e economic, de l'annada de lor redaccion. Los tèxtes de carnaval, notadament aqueles dels jutjaments, son conservats, represes e adaptats d'una annada sus l'autra segon lo contèxte politic e economic de l'annada. Constituisson doncas de vertadièras sorsas de coneissença.
Pauc de certesas existisson sus las originas realas de carnaval. De per sas caracteristicas (celebracion del passatge d'una sason a l'autra, las inversions, lo daissar-anar tolerat per las autoritats etc.) d'unes autors o comparan a las Saturnalas romanas, fèstas que se debanavan en decembre pendent las qualas los esclaus prenián la plaça de lors mèstres. D'un autre costat, l'istoriana Anne Lombard-Jourdan explòra la pista gallesa del dieu Kernunnos, en relevar notadament l'existéncia d'un mite ancian que met a l'onor la figura simbolica del cèrvi, que pèrd sas banas al mes de febrièr per las melhor renovelar en un ramatge mai polit. La quita etimologia del tèrme « carnaval » demòra uèi encara sorsa de questionament. Se'n pòt trobar de traças en França tre 1268, jos la fòrma de quarnivalle. Es pas qu'a las environas del sègle XVI, qu'aquesta expression, frucha de la tradicion orala, pren la fòrma que li coneissèm a l'ora d'ara. Sovent citada, sembla que la pista latina que fa de carnaval lo derivat de carnelevare (mot latin format de carne, « carn » e levare, « levar, traire », que significa literalament dintrar en quaresma) siá la frucha d'una construccion posteriora al sègle X, data admesa d'un biais comun per son aparicion. En fargar una etimologia en rapòrt amb Quaresma, la Glèisa enterinava aital son intencion de recuperar una ceremonia pagana, en la plaçar jos la dependéncia de Quaresma. Los desbòrdaments qu'acompanhan las festivitats de carnaval foguèron lèu una sorsa d'inquietud per las autoritats, tan religiosas coma civilas, que vesián en elas de riscas potencialas per lor autoritat. Temptèron d'o frenar fauta de poder suprimir una fèsta tan populara, e foguèron progressivament juntas per l'Estat que vegèt dins los cortègis e jutjaments de Carnaval, un vertadièr dangièr. Al virar de la Renaissença, aquestes prenon efectivament un torn mai politic e los incidents se multiplican (Sarlat, 1574, Romans, 1580), entrainant la reaccion de las autoritats. Aital al sègle XVI de decrets nombroses son edictats que limitan las libertats autres còps acordadas pendent aqueste periòde. Los sègles XVII e XVIII accentuan la part de revòlta contenguda dins lo lengatge carnavalesc que noirís en retorn una mesfisança totjorn mai granda dels poders politics. Ne serà aital al cors dels sègles seguents, sens, pasmens, jamai metre a bas completament las festivitats de carnaval. Aital, malgrat las atentas politicas, e malgrat la parentèsi de conflictes armats de 1914-1918 e de 1939-1945, carnaval retròba al l'endeman de la Segonda Guèrra mondiala, un segond buf, e constituís a l'ora d'ara encara un temps fòrt a la velha de la prima. Las annadas 60-70, reconcílian la fèsta e la politica e uèi encara, lo teatre occitan contemporanèu posa una part de son inspiracion dins las fòrmas tradicionalas de carnaval.
Lo carnaval es una practica plan viva, en Occitània coma dins lo demai del monde, qu'evoluís segon las epòcas e los luòcs de sa practica. Tòrna inventar de contunh sas fòrmas en s'apiejar sus un eiretatge que li es pròpri, e que s'adapta a la societat dins la quala se desenvolopa, tal un miralh desformant de la societat. Demòra un temps a part, una parentèsi de daissar-anar e de fèsta a la sortida de l'ivèrn. A l'ora d'ara d'unes carnavals, entre autres occitans, son inscrits a l'Inventari del Patrimòni cultural immaterial en França.
Se carnaval demòra una fèsta populara es uèi sovent organizat e encadrat per d'associacions localas coma los comitats de las fèstas per exemple o tanben las escòlas. En domeni occitan lo movement de las escòlas Calandretas es tanben un actor màger dels carnavals occitans novèls. Enfin dins d'unas ciutats, coma a Limós, existís una entitat especifica en carga de l'organizacion del carnaval.
Lo Camèl, es l'animal totemic de la vila de Besièrs. Desfila per las carrièras de la vila a doas escasenças : per las fèstas de Sant-Afrodisi lo 28 d'abril e per las fèstas de las Caritats que se fan lo jorn de l'Ascension.
Per perpetuar lo sovenir del camèl, e los actes de caritat qu'enròdan aquesta legenda, un camèl de fusta foguèt bastit e desfila per las carrièras de Besièrs cada a la meteissa data per las celebracions de la Sant-Afrodisi. Lo camèl, enòrma maquina de fusta bolega gràcias a quatre personas abrigadas dins sos flancs. Es cobèrt de grandas cortinas e de telas pintradas sus las que figuran mantunas inscripcions : « Ex antiquitate renascor » e « Sen Fosso ». La primièra expression en latin significa « respelissi de l'Antiquitat » e fa referéncia al caractèr secular d'aquesta manifestacion. L'inscripcion « Sen Fosso » es, ela, una expression en occitan lengadocian que significa « sèm nombroses, sèm fòrça », integrant una nocion de coesion per la fòrça del nombre. Aquesta maquina a tanben de maissas grandas de fèrre, las « Gnico-Gnaco » que clacan tot de long del passa-carrièra. Lo Camèl es guidat per la vila pel Papari, son gardian, seguit de totas las corporacions de mestièrs de la vila. Una pausa es obligatòria davant l'ostal del potièr, ont una ofrenda, la civada, es remesa al Camèl. La parada fa tanben una pausa davant l'estatua de Pepesuc, un autre personatge legendari de Besièrs, carrièra Francesa. Lo desfilat compausat del camèl menat pel Papari, son gardian, seguits de personas emmascadas de « salvatges » de las tèstas cobèrtas de brancas verdas de sambuc e subremontadas d'un pan. En mai de las diferentas confrariás e corporacions de mestièrs participan tanben al passa carrièra de dançaires que s'arrèstan mantun còps pendent lo desfilat per interpretar de danças tradicionalas. Es de costuma de dançar la dança de las trelhas e la dança dels pastres pendent lo passa carrièra. Lo Camèl de Besièrs es tanben de sortida per las fèstas de las Caritats, lo jorn de l'Ascension, que de pichòts pans, las còcas, èran distribuits per la vila als mai paures. Aquesta fèsta era tanben un moment de jòia que tota la populacion locala desfilava per carrièras en distribuir bonbons e doçors. A l'ora d'ara, un concors ven recompensar l'artesan qu'a fait la melhora còca. A la fin del concors, de parts son distribuidas a la populacion.
La legenda conta que Sant-Afrodisi, primièr avesque de Besièrs seriá arribat d'Egipte amb son camèl per evangelizar la Gaula. Seriá estat condemnat a mòrt pel governador roman en rason de sa tròp granda activitat. Decapitat carrièra Sant Jacme, amassèt sa tèsta e tornèt dins la cauma que i viviá, uèi glèisa Sant Afrodisi. Sus son camin, d'estatjants getèron de cagaròls sus son passatge mas lo sant s'acontentava de los rasejar, sens los escrachar. Se conta tanben que de talhaires de pèiras diguèron de fòl a Afrodisi e foguèron transformats en pèira sulpic. Se podiá veire lors morres petrificats sus la flaçada de l'anciana abadiá del Sant Esperit, carrièra de las Tèstas. Aprèp la mòrt d'Afrodisi, una familha de potièrs de Besièrs reculhiguèt son camèl e li provesiguèt manjar e dormir. Quand Afrodisi foguèt reconegut coma sant, la comuna de Besièrs decidiguèt de prene a sa carga l'entreten del camèl. Un fèu destinat a l'entreten del camèl foguèt creat. A la mòrt del camèl, lo fèu foguèt destinat a la caritat publica e servissiá a finançar la fabricacion de pichòts pans donats als paures aprèp èsser estats benesits per l'avesque de Besièrs.
Si lo Camèl de Besièrs es plan inscrit dins las costumas localas e sembla aver d'originas ancestralas, foguèt destrusit e enebit mantun còps. L'efigia del camèl foguèt brutlada pendent las guèrras de religion puèi lèu reconstituida. En 1793, amb la Revolucion Francesa, foguèt tanben destrusida en plaça publica amb totes los títols feodals e son fèu foguèt suprimit. En 1848, lo camèl novèlament construit foguèt tornamai demolit e tanlèu reconstituit per la populacion locala, fòrça estacada a son animal totemic. La tèsta del Camèl que desfila a l'ora d'ara per las carrièras de Besièrs sembla datar del sègle XVII e l'estructura de son còs es, ela, fòrça mai recenta mas inspirada de las ancianas representacions de l'efigia del Camèl. Tradicionalament dotat d'una sola bòça, l'armadura del Camèl se'n vegèt apondre una segonda al moment de sa refeccion dins las annadas 1970. Fàcia al malcontentament dels besierencs, la segonda bòça foguèt levada per tal de tornar a l'animal son aparéncia legendària.
Récit des fêtes des Caritats à Béziers par le Baron de Bonnefoux (1782-1855), capitaine de vaisseau dans la Marine et originaire de Béziers, extrait de son autobiographie : "Mémoires du Baron de Bonnefoux, Capitaine de Vaisseau, 1782-1855, Publiés avec une préface et des notes par Emile Jobbé-Duval", Paris : Plon-Nourrit, 1900.


text:
Ballée
Ballée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Barada a situat a 33 quilomètres al sud-es de Laval, a 15 quilomètres al nòrd-oèst de Sablé-sus-Sarthe e a 13 quilomètres a l'èst de Grez-en-Bouère, lo sieu cap de-luòc de costat.
La municipalitat es environnée de pâturages. A adaigat pel Erve, #que la trauèssa del nòrd al sud en la en partejant en doas parts de parièra estenduda. La siá altitud culmini a 88 mètres cap al abitatge de Linières.
Ballée est située à 33 kilomètres au sud-est de Laval, à 15 kilomètres au nord-ouest de Sablé-sur-Sarthe et à 13 kilomètres à l'est de Grez-en-Bouère, son chef-lieu de canton.
La commune est environnée de pâturages. Elle est arrosée par l'Erve, qui la traverse du nord au sud en la partageant en deux parties d'égale étendue. Son altitude culmine à 88 mètres vers le logis de Linières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
M4 Sherman
Lo carri M4 Sherman es un carri mejan nòrd-american de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt desvolopat per remplaçar lo M3 Lee qu'èra pas capable de rivalizar ambé lei carris alemands. Intrèt en servici en 1942 e participèt a la Segonda batalha d'El Alamein. Quasiment 50 000 unitats foguèron produchas e lo M4 equipèt pauc a pauc totei leis armadas aliadas. Demorèt en servici fins a 1955 dins l'armada estatsunidenca. Au començament dau sègle XXI, contunia d'equipar certaneis armadas coma aquela de Paraguai.
Ben adaptat a una produccion importanta per l'industria american, lo M4 foguèt utilizat sus totei lei teatres de la guèrra. En Asia, aguèt aisament l'avantatge sus lei carris leugiers japonés. En revènge, en Africa o en Euròpa, èra fòrça inferior ai carris alemands en causa de la manca de poissança de fuec de son canon e de sa autor importanta. Unei versions foguèron desvolopadas per assaiar de melhorar aquela situacion sensa resòuvre completament lo problema. En particular d'esfòrç foguèron fach per lei anglés per aumentar la poissança de fuec dau M4, en i montant lor canon de 17 liuras, sol capable de traucar lo blindatge dei Panthers e Tiger I alemands. Aqueu exemplari èra conegut sota la denominacion de Sherman Firefly.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, participèt a la Guèrra de Corèa. Maugrat de modernizacions que li permetèron de resistir ai carris sovietics, se mostrèt inferior ai carris T-34/85 d'origina sovietica chinés e coreans. Enfin, Israèl l'utilizèt fins ais annadas 1970 amb una modernizacion dau canon. Foguèt utilizat en nombre important còntra de blindats enemics (T-34 e T-55) en nombre reduch e obtenguèt de resultats corrècts mai foguèt pauc a pauc retirat dau servici e plaçats dins d'unitats de resèrva.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]


text:
Dins la revista Lenga 75 (2014), Pèire Pessamessa presenta l'article « Lou tron de l'èr e la premsa marselhesa dau sègle XIX ». Extrach :
Introducion
Tot de lòng dau sègle XIX, lo pòble marselhés parla encara sa lenga, lo dialècte provençal de la lenga d’òc, amb 99 % dei locutors en 1800 e dessota dei 50 % en 1900, que la davalada comencèt a de bòn dins leis annadas 1860-1870, amb lei progrès de l’ensenhament. Tot aquò per situar lo contèxte quand pareiguèt lo jornau popular setmanier Lou tron de l’èr que visquèt de 1877 a 1882.
L’autre paramètre que ne’n faudrà tenir compte es la situacion de la literatura provençala rapòrt au Felibritge fondat en 1854 e legitimat per lo succès de Mirèio en 1859. A Marselha, vila mai poblada de Provença, l’activitat literària en lenga vernaculara èra pas necessàriament un passatemps de borgés desocupats e, quand lo temps ne foguèt vengut, tot en seguissent l’evolucion de la societat francesa dins aqueu domeni, lei creators, coma diriam vuei, qu'avián fach la causida d'escriure en occitan, poguèron viure en partida o entierament de sa pluma, coma Pèire Bellot amb sei drechs d'autor e Victor Gélu, primier amb lei cançons e leis animacions de fèstas privadas o publicas, puei amb lo music-hall e enfin amb una activitat jornalistica.
Abans Lou tron de l’èr, lei periodics marselhés en occitan
Pèire Desanat duèrbe lo talh amb son setmanier lou Bouïabaisso (1842-1846) que sa particularitat es d’èstre escrich en vers, seguit per l’efemèr Descaladaire de Pèire Bellot (1848). Sota lo Segond Empèri, aquela premsa en lengatge vernacular es monopolizada per l’editor de cançons, de peçòtas e de monològs Marius Feraud amb lou cassaire ei bouenei peços prouvençalos e à tout escrit francés sus la Prouvenço seguit dau Rabaïaire. Comparat amb lo desvelopament de la premsa en francés que bomba en avant a proporcion que s'avançam dins lo sègle, aquò representa un percentatge infinitesimau, encara qu'avèm de nuançar que bòrd de jornalets setmaniers en francés publicavan d'articles en provençau. Se comparam amb la Barcelona de l'an 1868, l'annada dau viagte de Mistral dins la capitala catalana, se rendèm compte que ja existián d'ebdomadaris en lenga catalana coma aquela Barretina, venduda un real per carriera, qu'anonciava « la vinguda dels illustrissimes provençals en la ciutat comtal ». E vint ans après, li naisserà una premsa quotidiana en catalan.
[...]
Conclusion
En conclusion, d'en primier, la publicacion d’aquel jornau, contemporanèu dau gròs desvelopament de la premsa a Marselha dins lo darrier terç dau sègle XIX, nos balha d’indicacions interessantas sus çò qu’auriá poscut èstre un moviment de renaissença partit d’una grand vila, coma foguèt lo cas en Catalonha.
En segond luòc, farai servir per modèl l'excellenta traduccion de la fabla « le rat des villes et le rat des champ » (1856) de Roux de Masarga, lo melhor traductor-adaptator de La Fontaine en lenga nòstra per balhar una conclusion an aquest estudi. Dau punt de vista ideologic e formau, Lou Tron de l’èr professionau e urban garri dei vilas s’opausa de frònt au diletantisme e a la ruralitat dau garri de campanha, valent-a-dire de la respelido mistralenca. La francizacion aguent tocat primier lei vilas onte lei classas aisadas avián abandonat lo « patois », lei felibres se viravan devèrs lo mond rustic en supausant tot un fais de valors que mantendrián la lenga. Lou Tron de l'èr s'adreiçava a un public de ciutadans a la poncha dau progrès e foncionava segon la lei de l'entrepresa. Es lo modèl que Pascau Cros se ne’n inspirarà e que perfeccionarà amb La sartan. Malurosament, èran d’organs de premsa isolats maugrat que trobam pron tèxtes provençaus dins certans confraires coma le bavard, que lo motiu ne’n serà la pèrda accelerada dei lectors joines qu’a partir de 1870 sa lenga mairala n’es plus lo provençau. Una injustícia pas encara reparada es l'indiferéncia que, a priori leis universitaris, tant lei mistralencs coma leis occitans, ne fan pròva davant aquela literatura que dins lo domeni de la pròsa, d'uneis escrivans d'aquelei periodics coma P. Mazière, A. Boyer, B. Artou, Pascal Cros, la Sinsa passan de luenh en qualitat e subretot en quantitat leis autors felibrencs recensats dins lei manuals. Dins sa Nouvelle Histoire de la littérature occitane, Robèrt Lafont e Crestian Anatole (1970) an simplament oblidat de mencionar aquela produccion que se mesura en centenas de paginas, mentre qu’an consacrat d'estudis extensius a d'autres autors provençaus de la meteissa generacion coma lo marqués de Baroncelli o Marius Andrè que son òbra literària es minsorleta e soventei fes pas tant originala.
En definitiva, Lou tron de l’èr, coma La sartan que culminarà un pauc mai tard, son mouguts per una logica comerciala que despareisserà lèu e la literatura provençala urbana de Marselha, privada de son supòrt popular, foncionarà coma la literatura felibrenca, pariera a un nivolet resplendent que flòta sus la vila e que dona jamai de pluèia, mai aquò empacharà pas que i aguèsse d'òbras fòrtas e originalas coma la pròsa de Valèri Bernard o la poesia de Jòrgi Reboul que totei dos an escrich seis òbras dins lo dialècte marselhés e que de segur desconeissián pas lo melhor d’aquela pròsa jornalistica e qu'a sauput leis inspirar.


text:
Quirguiz
Lo quirguiz (kыprыз Tили, kыprызчa, kyrgyz tili, kyrgyzça, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) es una lenga turquesa parlada en Quirguizstan. Es ligat en particular al cazac. Es la lenga oficiala de Quirguizstan amb lo rus.
Somari
Situacion demografica de la lenga[modificar | modificar la font]
Quirguizstan: dominacion demografica del quirguiz[modificar | modificar la font]
En 1999, èra la lenga mairala de mai de 65,2% de la populacion[1] en Quirguizstan e una lenga segonda per 4,8% (especialamant los ozbècs) siá 70,0%.
Lo rus demòra ben practicat demest los quirguizes (49,2% lo parlan).
La lenga quirguiza fòra Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Es tanben una lenga minoritària parlada dins qualques païses, en Russia, China, Cazacstan, Ozbequistan, etc., per 500 000 personas al pus mai.
Lo quirguiz e las autras lengas de Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Lo rus[modificar | modificar la font]
Lo rus èra la lenga mairala de 14,7% en 1999 e la lenga segonda[2] de 31,8% siá 46,5%.
Lo rus gaudís d'un prestigi que fa sofracha al quirguiz e, en 1999, èra encara una lenga largament coneguda dins lo país. Es tanben la segonda lenga oficiala.
En 1999, 49,2% dels quirquizes parlavan rus. Per comparason, sonque 2,3% dels russes parlavan quirguiz.
L'ozbèc[modificar | modificar la font]
L'ozbèc es una lenga importanta, localament majoritària dins lo sud e la lenga de la minoritat[3] mai nombrosa del país (14,33%).
En 1999, èra la lenga mairala de 14% de la populacion e la lenga segonda per 3,5%, siá un total de 17,5%. Es la lenga majoritària de la region d'Osh (55% d'ozbècs) e la primièra lenga mairala (31,9%) de la region de Jalal-Abad. 98,4[4]% dels ozbècs avián l'ozbèc coma lenga mairala e 18,9% dels ozbècs parlavan quirguiz (36,4% parlavan tanben rus).
Per comparason, 3,4% dels quizguizes e 0,4% dels russes de Quirguizstan podián parlar ozbèc.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php
- ↑ Recensament de 1999
- ↑ Recensament de 2009
- ↑ Donadas de 1999


text:
05/10/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 11 d'octòbre 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 11 d'octòbre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Cyrille Veyssière, noveu professor d'occitan au collegi Alienor d'Aquitania de Brantòsme.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Birdy
Jasmine van den Bogaerde, mai coneguda sota son nom artistic de Birdy (Lymington, 15 de mai de 1996) es una cantaira e una musiciana anglesa. Se faguèt conéisser per aver ganhat lo concors de musica Open Mic UK a 12 ans.
Son promier album Birdy sortiguèt lo 7 de novembre de 2011. Sa version de Skinny Love (una cançon originalament de Bon Iver) sortiguèt en genièr de 2011. Aguèt un grand succès. La cançon apareis dins la seria Vampires Diaries. En 2012 sortiguèt una novèla cançon Just a game per lo film Hunger Games.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Birdy (2011)
- Fire Within' (2013)


text:
Mosièis e Panens
Mosièis e Panens[1],[2],[3] (oficialament en francés Mouzieys-Panens) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Mosièi ven del nom d'un personatge germanic, Mothari, Moderius, que venguèt lo nom del luòc (Mosieihs, 1261, DPCT, 94)
Panens es una formacion germanica sul nom de la persona germanica Panno, seguit del sufixe -ingos, que venguèt en occitan -ens (Panencs, 1261 DCPT, 94; Panenchis, 1382, EACL, 146).
La reünion de Mosièis e de Panens data de 1810
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèl, bastit al sègle XIIIe siècle e ramenatjat al sègle XVIII.
- Capèla de Sant Miquèl del sègle XVI d'estil gotic.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
193
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 193 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Annada de crisi e de guèrra civila dins l'Empèri Roman après l'assassinat de Commòde a la fin de 192. De'n premier, Pertinax i succediguèt lo 1èr de genier ambé lo sostèn de la garda pretoriana e dau Senat mai foguèt assassinat per lei pretorians tre lo 28 de març en causa de sa politica economica e de sa disciplina dura. Didius Julianus i succediguèt gràcias a una prima fòrça importanta promesa ai soudats de la garda pretoriana que menacèron lo Senat per permetre sa designacion. Pasmens, aquò foguèt considerat coma fòrça vergonhós per lei populacions romanas e doas revòutas militaras se debanèron dins lei legions occidentalas (Septimi Sever e Clodius Albinus) e orientalas (Pescennius Niger). Lo premier capitèt de conquistar Roma e i executèt Didius Julianus. Nomat oficialament emperaire, donèt lo títol de Cesar a Pescennius Niger mai la guèrra entre lei dos generaus contunièt.


text:
Superba victòria dels « naciòs » còrsas, ambe mai de 56% de las voses a las eleccions territorialas del 10 de decembre passat. Aquel escòre remirable lor balha una confortabla majoritat dins la novèla collectivitat unenca que prendrà la plaça de l’anciana region (CTC) e dels dos ancians despartaments. La temptativa d’implantacion de La Republica En Marcha faguèt fogassa ambe a pena 12,6%, un escòre identic a la dreita Los Republicans que fan tanben 12,6%. Fin finala l’opausicion mai consistenta serà la dels regionalistas de dreita qu’obtenguèron un pauc mai de 18%.
Causa novèla : tre la resulta coneguda, lo primièr ministre Edouard Philippe telefonèt a Gilles Simeoni lo futur president de la collectivitat per lo felicitar, e li dire que lo govern èra prest a discutar. Mas discutar de qué ? Es aquí la question ! L’isla de beautat es acarada a un fais de problèmas que van d’una pauretat fòrta, a una pression toristica e imobilièra que va crescendò. Los autonomistas e nacionalistas còrses avián clarament marcat dins lor programa la co-oficialitat de la lenga còrsa, la negociacion sus un estatut d’autonomia, la question dels presoniers politic… Aprep l’eleccion de 3 deputats nacionalistas al mes de junh, la resulta del 10 de decembre confirma la volontat del pòple còrse de cambiar las causas. Jamai los nacionalistas son estats dins una posicion tan fòrta per negociar. Mas mèfi : París demòra París ! Lo president, lo govern, e los mediàs parisencs son dins una autra logica : per eles França es una super poténcia que vòl jogar un ròlte dels bèls sus l’empont internacional. Per eles Corsega es pas qu’una pichona region demest las autras, ensajaràn de minimisar al maximum la portada d’aquelas eleccions… Sustot vòlon gardar la constitucion, e lo sistème jacobin centralisat que noirís de longa la supremacia parisenca…
E d’aquel temps qué pensa lo pòble de l’exagòne ? De tot aquò, lo francés mejan se’n trufa ! La politica passiona pas mai. Doas explicas a mon vejaire : d’un costat la fin de l’utopia marxista que porgissiá una vertadièra cresença, un esper cap a una societat egalitaria. Las nombrosas decepcions cap a l’esquerra fan que lo « pòble d’esquerra » s’es evaporat. D’un autre costat las afars de corupcion an acabat de desgostar lo monde. Cossí creire encara un politician ? Resulta : l’abstencion puja regularament, illustrant lo desinteres per la causa publica. En mai aquel « desencantament » a una autra consequéncia : la societat se redusís a l’aglomeracion de personas, e las personas se limitan a esser d’agents economics. Aquela vision assimila la societat a una « maquina » freja, sens ama. Pas estonant se per la pilotar los electors causisson doncas de tecninians, capables de reglar coma cal los mecanismes de la societat. Aital Macron apareis coma un « super tecnician » que mestreja melhor que los autres los roages de la CSG, de las cotisacions socialas, de la finança, eca… Es un pauc mercés a n’aquò qu’es estat elegit.
Los còrses eles, son pas dins aquesta androna. An saput se ramosar per portar un projecte que balha un sens a la collectivitat, que reafirma l’existéncia d’un pòble, de sa cultura, que federa las energias e que parla a totas las generacions. E nosautres occitans : ont ne sem del projecte nòstre? Se deviái qualificar la societat occitana uèi, parlarai de societat « explosada » ! En Occitània, l’esperit de cloquièr es de mal trespassar ! Alara qu’es me sembla sa mission primièra, lo Partit Occitan a pas prepausat d’organisacion territoriala clara, precisa e seriosa pel país. Resulta : los occitanistas subisson las decisions dels autres sens jamai prepausar res. Nos condemnan aital a demorar de romegaires per las batestas de reire garda. Aprep las disputas sul nom de la region « Occitanie », aprenem ara que la region PACA se va apelar « Sud » ! Me demandi se los niçarts que vòlian pas del nom de Provença seràn contents ?! La federacion provençala del partit occitan reagiguèt fòrt logicament, veirem se l’est occitan capita a se mobilisar, a far calar sas divergéncias, per obtener un nom digne e portaire d’esper.
Vos poriai tanben parlar de las calandretas qu’ensajan de negociar lo manten dels emplecs ajudats de lor costat, mentre que los ensenhaires del public peticionejan contra la manca de pòstes, e que d’autres manifestan per mai d’occitan a la tele ! Vesetz : los occitans son plan empetagats coma los franceses dins aquela logica mecanista. Nos manca encara un suplement d’ama per qu’un pòble occitan se lève !
Jordil
Corsega, França e Occitània
Superba victòria dels « naciòs » còrsas, ambe mai de 56% de las voses a las eleccions territorialas del 10 de decembre passat. Aquel escòre remirable lor balha una confortabla majoritat dins la novèla collectivitat unenca que prendrà la plaça de l’anciana region (CTC) e dels dos ancians despartaments. La temptativa d’implantacion de La Republica En Marcha faguèt fogassa ambe a pena 12,6%, un escòre identic a la dreita Los Republicans que fan tanben 12,6%. Fin finala l’opausicion mai consistenta serà la dels regionalistas de dreita qu’obtenguèron un pauc mai de 18%.


text:
- Allo ! L’associacion Païsans d’aicí d’ailà d'Erau ? Bonjorn, me presenti Joana Belcaire, retirada prèp de Besièrs. Es que seriá possible d’aver un rendètz-vos amb qualqu'un de l’associacion ?
- De segur mas per de qué ? Avèm pas pron de temps ni mai pron de gens per rencontrar lo mond.
- Vaquí. Ai agut en eretatge una bòria de 30 ectaras de vinhas. Aimariái trobar un païsan interessat per un fermatge, la renda seriá pichòta.
- Aquò’s una bona idèia de nos sonar. Benlèu que seriá melhor que lo rendètz-vos siá en çò de vos per veire las tèrras. M’en vau parlar amb los autres e vos sonarai la setmana que ven. Al reveire e encara mercés Madama Belcaire !
Per lo moment farem coma aquò !
Matilda a un ostal e un òme qu’a un trabalh. E se vòl trabalhar pòt faire un Bed and Breakfast dins l’ostal de Vincent : lo conse a dich qu’èra possible de trapar d’argent per o faire. Es temps per ela d’èstre adulta, vòli pas pus bailar d’argent. Temps d’èstre « egoïsta » e d’èstre aimada per ieu e non per mon argent. E se tot se passa plan parlarem d’adopcion.
E ara lo melhor arriba : mon òme lo Rémy diluns a Frejòrgues. Lo darrièr còp qu’es vengut dins lo vilatge e benlèu en França, sabi pas, èra en çò de sa cosina que veniá cada mes d’agost se pausar dins lo Lengadòc. Rémy aimava aquel pais e cada estiu nos retrobàvem per caminar, dançar, nadar. Un jorn me demandèt :
- T’agradariá de venir me visitar a Baltimore ?
- Ai pas de sòus per pagar lo viatge. Comenci a trabalhar a la pòsta l’an que ven. De tot biais me fariá paur de venir dins aquel pais. Dins los filmes m’agrada pas. Salvatge !
- Son pas que de filmes ! Es lo darrièr còp que veni. Mos parents son retirats, an pas pus d’argent e coma fai d’estudis devi gardar tot l’argent per pagar l’universitat.
- Serai trista de pas pus te veire !
- E ieu tanben.
Aqueste ser sèm anats dançar, m’a sarrat dins sos braces, fach un poton leugièr sus las pòtas e l’istòria s’es acabada.
Es qu’un professor d’universitat pòt aimar una femna de la campanha que trabalha a la Pòsta ? Cada annada ai recebut una carta per Nadal e li ai mandat una carta per l’an novèl. Quaranta ans !
Aprèp i a agut lo Renat e puèi pas pus res dins ma vida de femna. Mas ai aimat la vida amb las gens dins lo vilatge.
Per tot dire ai paur, avèm pas lo meteis biais de viure amb Rémy ni mai de pensar. Me siá acostumada a la vida americana, mas cossí farà el aicí ? E ieu de que vòli faire de ma vida ara ? Lo pantais d’aver una filha es mòrt.
La pluèja tomba tranquilla, coma un ser d’automne - la sason ont òm n’a pas pus lo coratge de se batre per un ideal, alara qu’òm auriá tot lo temps d’o faire. Mas benlèu que amb Rémy d’autras pòrtas se poirián dubrir. La vergonha de pas èstre una ajuda per los qu’an pas res per viure, per los migrants, las femnas batudas, los enfants abandonats dins la carrièra…
Madama Joana es un pauc tard vos cal anar dormir, vòstre prince arriba deman...
Encara un còp siái davant la sortida « Arrivée » de l’aeropòrt, una ora avant l’ora. Ai enveja de rire, de plorar, de fugir, de demorar.
« L’avion Air France en provenance de Paris - Charles de Gaulle… »
Es arribat ! Devi anar al w.c, pòdi pas pus esperar. Mas es pas a costat, corre, mèfi de pas tombar ! Quand torne lo vesi ambe sos bagatges palficat al mitan de l’aerogara. Cerca d’en pertot mas pas de mon costat.
Veni plan planeta, arribi darrièr son esquina :
- Rémy !
- Joana !
Encara un còp e benlèu per longtemps siái prisonièra dins sos braces. Sabi pas quant de temps sèm demorats pegats l’un contra l’autre.
- Siás segura aqueste còp ? Pòdi creire qu’anam èstre urós ensems ? Si que non i a un avion per Paris dins doas oras.
- Se vòles podèm partir ensems. Mas davant ai crompat un lièch tot nòu, lo caldriá ensajar.
La pòrta de l’ostal qu’aviái barrada a clau es dubèrta. Dintram.
- Rémy quin plaser de te tornar veire subretot aicí. Vos siatz plan retrobat ?
- Bonjorn Matilda. Cresiái qu’aviás ton ostal ?
- Que si !
- Alara de que fas aquí ?
- M’agradavi de te veire. Aprèp la maire, lo paire.
- E Jaume es pas ambe tu ? *
- I a un problèma !
- Dejà ! Aprèp una setmana !
- Li ai dich la color de l’enfant qu’ai dins lo ventre. Alara es pas pus segur d’èstre amorós de ieu ! E ieu vòli pas viure soleta e encara mai quand i aurà lo pichòt !
- Mas Rémy e ieu volèm èstre un pauc solets. Donc vas tornar a ton ostal e vendràs sopar aqueste ser.
Matilda plora e s’en va en bombant la pòrta.
Rémy me regarda, ieu regarde Rémy e començam de rire sens nos poder arrestar. Aviam la filha e segur que ara seriá melhor d’èstre dos per s’en ocupar.
Los enfants an corregut d’en pertot, los joves an cantat, los vièlhs an contat d’istòrias, los jogaires de grailes an fach dançar puèi lo mond a sautat lo fuòc. Cal faire mèfi ambe los enfants que de còps s’encontran al mitan del fuòc, tomban e se rabinan los pès se pas mai !
A un moment m’an demandat de cantar una cançon qu’aviam apresa ambe Clara a la corala occitana : A la San Joan d’estiu.
A la san Joan d’estiu la nuèit es tan pichòta
A la san Joan d’estiu la nuèit es tan pichòta
Tant pichòta es la nuèit que la mentida ombra
Ombra jos la luna ombra jos lo fuòc
E viran viran las sorcièras entorn d’un pibol
E cric cric fa lo grilh e chocho la nichola...
Angèla assetada a costat de ieu comencèt de contar la « sorcièra de Narbona ». Matilda se regalava.
- Aviái pas jamai festejat la San Joan, es tant bèl ! L’an que ven i menarai lo pichòt !
E tot lo vilatge èra estrambordat de la veire e subretot, son ventre :
- E bè Joana ta filhòla es tornada mas pas soleta, coma disiá ma grand « a un polichinèla dins lo tirador » !
- Mas totjorn polideta e braveta ! Es qu’a après un mestièr de l’autre costat ?
- Cal li demandar : ieu sabi pas tot !
Matilda se lèva e va discutir amb un joine òme que coneissi pas. Me lo presenti :
- Joana, es Jaume l’amic que m’a menat dins lo vilatge l’an passat. T’aviái contat l’istòria ! Avèm estudiat ensems la dietetica.
- A ! si ara me soveni. Bonjorn Mossur ! Bon per vos de vos retrobar ! Siatz totjorn a l’universitat ?
- E òc, ai pas encara acabat, mas tot va plan. Dins un an ai un trabalh que m’espèra en çò de mon paire qu’a un restaurant a Montpelhièr. Farai un menú especial per los diabetics e los vegetarians.
Es mièja nuèch quand arribi a l’ostal. Matilda es demorada amb son amic. Un còp de mai me senti fòra de la vida. M’aima aquela pichòta mas pensa que i a pas qu’una causa importanta per ieu : son bonur. Pensa qu’es una chança per ieu de l’aver trobada per emplenar lo void d’un avenidor sens autra tòca que la mòrt. Es coma aquò que los joves veson los vièlhs. Siái trista, decebuda : aviái tant esperat aqueste moment aprèp la fèsta per parlar de la seguida. Assetada sus la terrassa me disi qu’encara un còp me siái enganada, l’adopcion es pas una bona idèia. Es a ela de trapar son camin soleta. E a ieu de trapar lo mieu : ai cregut de me faire aimar per ma generositat. Per ganhar l’amor de Matilda, la filha qu’aviái pas aguda, li auriái tot donat. E aquel jorn de Sant Joan tot s'arrèsta. Aimar l’autre es pas se faire manjar per el.
Of ! Temps de faire un poton a Rémy e d’anar dormir un pauc.
- Alara Madama cossí va vòstra filha amb son ventre redon ?
- Siái en trin de me desrevelhar. Lo pantais es tombat al fons del potz. Matilda serà pas jamai ma filha e siái pas sa maire.
- Joana enfin rasonabla ! Me fa un grand plaser e tot aquel amor lo gardarem per nòstre avenidor. Doblides pas de me venir quèrre a Frejorgues dins una setmana.
- Donc seràs aquí lo 1er de julhet ! Òsca ! Me cal crompar un lièch per dos : lo meu fa pas que 90 centimètres, es pas per dos.
- Te daissi la causida. L’important es d’èstre l’un prèp de l’autre. Potons !
- Potons !
Ausissi Matilda dintrar a 2 oras del matin.
Nos retrobam per lo cafè a 10 oras.
- Pensi que te cal anar veire lo doctor del vilatge. Quand es prevista la jacina ?
- Lo 15 de julhet se tot se passa plan. Voldriái pichonar a l’ostal, vòli pas anar a l'espital.
- Sabi pas s’es possible. Se i a un problèma pòt èstre dangierós, òm sap pas jamai. En mai siái pas ta maire ni mai quauqu'un de ta familha. Donc m’agradariá que siaguèsse pas dins mon ostal.
- Coma voldràs ! Siái urosa d’aver retrobat Jaume. Avèm decidit de sortir ensems aqueste ser.
- Bon per tu, sembla plan brave lo tipe.
- Es totjorn amorós de ieu, m’a pas oblidada. Es una bona causa d’aver dins lo vilatge una maire e un òme !
- La setmana que ven Rémy arriba e volèm èstre un pauc tranquilles totes dos. Anem anar visitar l’ostalet de l’oncle Vincent e serà un bon ostal per viure ambe ton pichòt e ton amic se vòls. Caduna farà sa vida de son costat e pensi qu’es melhor. Puèi anirem a la vila crompar tot çò que cal per lo nanet. Aquò t’agrada ?
- Mercé plan Joana. Traparai pas jamai los mots per te grand mercejar. Anam veire l’ostal !
Evidentament l’ostal de l’oncle Vincent a besonh de netejar e la cosina sembla aquela de ma grand. Mas i a tot çò que cal per viure. Cal crompar de lençòls, d'espongas. Caldrà lavar los ridèus, e lo linge de cosina e de tot biais tot l’ostal.
La veitura al retorn de Besièrs es mai que plena. Per lo lièch lo portaràn dins la setmana.
Lo Jaume es vengut ajudar e los dos aucèls semblan plan urós. Ara es lor ostal. Compreni pas tot mas pensi a la cançon de Carmen « L’amour est un oiseau rebelle que nul ne peut apprivoiser… ». Mas pecaire n’i a un o una dins lo ventre de Matilda qu’a pas res demandat...
La maire de Jaume es venguda tanben per visitar e tot lo mond es convidat divendres per l’aperitiu. Aprèp Matilda vòl demorar dins l’ostal.
- E Jaume ? O sabi, es pas mon afaire.
- Jaume va viure ambe ieu coma aquò seràs tranquilla. Me menarà a l'espital.
Encara un còp me senti mesa sus lo costat mas serai liure de viure coma vòli amb Rémy. E lo divendres sèm totes jos lo trelhat de l'ostal de Matilda e Jaume servís lo pastís e lo vin blanc. La maire e lo paire de Jaume, los Martino semblan contents e per finir ieu tanben.
Ara m’en vau netejar mon ostal per mon Rémy. M’en tòrni soleta a l’ostal e sabi pas pus onte ne siái. De tot biais per li donar l’ostal caldrà l’adoptar i aura pas d’autra possibilitat. Mas coma benlèu se va maridar ambe lo Jaume se sonarà pas jamai Matilda Belcaire. Mas i a encara las vinhas de Vincent, e l’ostal e las tèrras de Renat.
Tot aquò a veire amb Rémy, siái cansada.
Un còp de mai tot semblava d’anar pel melhor dins lo melhor dels monds possibles coma disiá lo grand Voltaire que pecaire ai pas jamai legit son òbra.
Benlèu un jorn quand serai retirada : es çò que dison totes: lo jorn ont…
Qualqu'un tòca a la pòrta, Mèstre Bardot :
- Bonjorn Joana. Lo Renat aviá ges de familha e coma es vos l’eretièra de son ben tot lo mond pensa qu’es a vos de prendre en carga l’entèrrament. Sabi qu’es pas simple : èra catolic e aquela religion aima pas tròp los suicidats !
- Pensi pas que lo Renat èra tant religiós qu’aquò ! M’en vau anar veire lo curat de la parròquia. I a segurament dins la tomba de sa femna la Rosetta una plaça per el.
- E non ! es a la comuna que devètz anar e puèi veire la familha de Roseta.
- Farai tot çò que cal per qu’aja un bon viatge de l’autre costat. Anarem pas al funerarium coma per l’Oncle Vincent. E lo gòt de l’amistat se farà dins son jardin.
- Vòstre jardin ara !
- Pas per longtemps podètz me creire !
Ai pas qu’una enveja : anar al lièch e me desrevelhar aprèp l’entèrrament ! Segur qu’ai pas poscut o faire per ieu mas o vau faire per vos. E ara que tot es acabat coma dins la cançon o pòdi afortir : tot s’es plan passat e lo Renat e sa femna « resquiescant en pace » dins lo cementèri comunal.
Uèi sèm lo dissabte e la Matilda arriba lo diluns 24 de Junh a Frejòrgues. Per lo moment demorarà ambe ieu a l'ostal fins a la jacina. Ai pas res dich a degun dins lo vilatge. Serà la suspresa per tot lo mond, subretot lo ventre. Urosament que son òme es pas vengut amb ela. Mas un jorn caldrà ben e alara serà l’escandal dins lo vilatge.
Bon e deman cossí anam nos tornar trobar ? Per ieu la rancura se n’i a aguda existís pas pus. Tant de causas an cambiadas dins ma vida dempuèi lo mes d’octòbre. Benlèu que siái una autra femna : mai jove o benlèu mai vièlha...
Siái anada a Besièrs aqueste matin e ai crompat de ridèus per la cambra de Matilda : amb de flors jaunas e rojas e d’aucèls verds e blaus, la prima e l’estiu son dintrats ensem plen de jòia dins l’ostal per la San Joan ! Amb la machina es estat lèu fach : ostalariá 4 estelas ! E ara ensage de me sovenir çò que li agradava mai per manjar : la parelhada de peis a la catalana, las costèlas d’anhèl, los faviòls, l'ensalada verda, lo fromatge de cabra... N’i a pron per començar : i aura tot aquò dins lo frigò. Còire serà lèu fach.
Ara sèm dimenge, Angèla la vesina amorosa del Renat es venguda me veire per se desencusar de çò que m’aviá dich.
- O Madama Joana sabi ben que l'avètz pas tuat e de tot biais me soveni de çò que vos a fach dins vòstra joinessa quand a fach un enfant a la Rosetta. Es de sa fauta se siatz demorada tanturla ! Mas comprenètz ara qu’es pas pus aicí siái tota sola ! Aquò me fa plorar. Li ai portat lo dinnar cada jorn dempuèi la mòrt de la Roseta. Cada còp li demandava çò que li agradariá. Ieu coneissi los òmes, sieu demorada quaranta ans ambe mon Edmond. Evidentament o podetz pas saupre per de qu'avètz estada soleta tota vòstra vida. Es pas simple per un òme d'èstre veuse e es per aquò que las femnas vivon mai longtemps que los òmes. Ara ma vida es un ermàs : pas pus de Renat per discutir del vilatge e de las gens !
L’ai presa dins mos braces aquela pichòta femnòta braveta amb son coconhon cendrat e l’ai potonejada.
- Podètz me venir veire quand volètz me farà plaser Angèla !
- E bè sai que ! sètz plan brava ! Auriái pas jamai cregut qu’un jorn seriá possible de charrar ambe vos coma amb una amiga ! Doblidarai pas de venir Joana, ambe plaser !
Deman devi èstre a 10 oras del matin a Frejòrgues. Lo bonur dintra d’en pertot dins mas venas. L’istòria recomença tre la debuta : deman serem totas doas sus la terrassa coma l’an passat a la meteissa data. Lo retorn de l’enfant prodiga. Au lièch madama que deman tot va cambiar !
Ara siái assetada davant la sortida « Arrivée » de l’aeropòrt. Evidentament coma totes los que vivon dins la campanha, los païsans, siái arribada una ’ora avant l’ora. Cal bolegar un pauc Joana, anar beure un cafè e legir un jornal. M’agrada de gaitar los viatjaires que s’en van òm sap pas ont, benlèu de l’autre costat del mond. Ai començat de legir un article sus las vinhas en Lengadòc e dison que lo vin es de mai en mai bon e que i a fòrça americans que crompan de vinhals dins lo pais.
- Joana ! siái aquí ! Vèni m’ajudar que los bagatges son pesucs !
- Matilda ! Ma filha ! Tant polida !
La preni dins mos braces mas amb lo ventre es pas simple. Nos potonejam sens relambi tot en cridant coma dos enfants.
- Es que te pòdi sonar « maman » !
- Perqué pas, me fariá pus lèu plaser a mon atge. Oh ! as cambiat ta color de pels e as pas engraissat. Sens lo ventre deves èstre magreta !
- E tu as cambiat de look tanben : siás mai coma una dama de la vila. Pus ges de pels grises, de jeans de joina filha, una camisa plena de colors. Mas t’ai reconeguda madama Joana !
- E ieu tanben Madomaisèla Matilda ! Siás totjorn bèla !
Dintram a l’ostal !
Sèm dins la veitura. Matilda es tan urosa de veire lo païsatge. Es estat la meteissa causa per ieu quand tornèri fa doas setmanas. Tot sembla pichòt aquí mas amb una granda causida de colors e òm pòt veire la campanha e subretot las vinhas de cada costat de la rota. Dins l’autre pais i pas que de d'autostradas amb d’arbres gigantàs e grisàs de cada costat qu’amagan lo païsatge.
Matilda es urosa de las colors de sa cambra e arrèsta pas de dire : cool ! so cool ! Ai preparat lo sopar sus la terrassa : la parelhada de peis ambe l’aiòli.
Quand Matilda torna s’es cambiada : una camisa longa, leugièra e clara qu’aviái pas jamai vista.
- Ont as trapada aquela rauba ?
- Es Fred que me l’a crompada quand es anat visitar sa maire per nadal a Montego Bay.
- Ont es aquò ?
- Una ciutat de son pais la Jamaica.
- As una fòto de Fred ?
- Non. Mas pensi que lo vòle pas pus veire. A cadun sa tòca !
- Cresiái qu’èra lo paire de ton enfant.
- L’un empacha pas l’autre! Mas se siái tornada aicí es que l’istòria èra acabada. Aquela vida m’agradava pas. Segur qu’es un bèl òme, intelligent e tot e tot. Mas lo monde de la musica quand òm es pas musicaire es pas per ieu. Dins la vida vòli pas èstre darrièr e vòli decidir quin camin seguir.
- E ton enfant aura ges de paire !
- Aurà la color de sa pèl e quand serà grandet se vòl serà possible per el de visitar son paire a New York o a Montego Bay. E benlèu que traparai un autre paire per el, qual sap ?
E Rémy?
- Serà aicí la setmana que ven. Es retirat e se tot se passa plan anam viure ensems, aicí, ailà !
- Es qu’aurai l’escasença de demorar aicí quand seretz ailà ?
- Per lo moment es la Fèsta de la San Joan e una Fèsta qu’ai pas jamai vista: lo Total Festum. Vas anar te pausar e anirem dançar
Qualqu'un tusta a la pòrta cridant :
- Joana, Joana !
Sus l’escalièr de l’intrada de l’ostal magra, vièlha e tot en plors la vesina de Renat, l’Angèla :
- Joana secors ! Lo Renat s’es penjat dins son garatge e se te veni veire es qu’a laissat una letra.
- E alara ? Es terrible mas i pòdi pas res, es vengut ièr e l’ai fotut defòra. Voliái pas mai ausir d’istòrias sus nòstra joinessa que m’an fach tant de mal.
- Legís aquela letra !
- Se vòls mas ara es un pauc tard per faire quicòm.
A mon vilatge tant aimat tota ma vida,
Dempuèi l’escòla primariá siái estat amorós de la Joana. Segur que l’ai abandonada per la Roseta a 20 ans. Mas uèi la Roseta es partida e pensavi que ara lo sòmi podiá devenir realitat. Veni d'apréner qu’es amorosa e que se va maridar ambe un american. Donc vòli pas mai contunhar a viure. Quand los sòmis son mòrts i a pas pus de rason de viure.
Adieu-siatz totes vòstre amic Renat lo malurós
- Encara un còp i pòdi pas res faire, es pas ma fauta. Es vengut me veire ièr e èra furiós.
- Tot lo mond van dire qu’es de ta fauta.
E l’Angèla furiosa s’en va. Uèch oras del ser. Temps de sonar lo Rémy.
- Allo ! Rémy !
- Cossí vas amor de ma vida ?
- Ai pas tròp de temps per parlar. Matilda m’a sonada. Es premsa e vòl venir faire son pichòt en çò de ieu. Lo problèma es qu’a pas un sòu per pagar lo bilhet d’avion. Es que pòs li mandar l’argent o melhor prendre lo bilhet e lo mandar a Philadelphia o per internet ? L’adreiça: Matilda Delbas encò de Fred Tiafran 2345 Hillview Avenue Philadelphia. E lo telefòn: 410 587 90 87.
- O vau faire. Te fagas pas de marit sang. Mas es que siás segura de çò que fas ? As pas jamai agut d’enfant e d’un còp vas devenir maire e grand, es pas simple.
- Mas tu serà ambe ieu e serai pas pus soleta. M’ajudaràs. E en mai lo paire del pichòt es negre, cantaire o musicaire, ai pas comprés. Te sonas lèu lèu. E de l’autre costat i a de problèmas al vilatge. Te contarai tot aquò lo còp que ven. Adieu e potons mon Rémy !
- Adieu ma bèla !
Tot va plan. Es bon de pas pus èstre soleta. E zo mai lo telefòn ! Qual pòt sonar ara ?
- Madomaisèla Belcaire ?
- Òc es ela ! De que voletz ?
- Aquí la gendarmariá del vilatge. Sabi qu’es tard mas volriam vos veire. Mossur Renat Delrieu s’es penjat e a laissat una letra que parla de vos. E en mai una vesina Madama Soulages a ausit una disputa entre vos, ièr a dos oras.
- E de que pòdi faire ? Es pas ieu que l’ai penjat.
- Madama se voletz podem vos venir veire a l’ostal.
- Deman matin ?
- Non ara. Avans de donar lo permés d'enterrar seriá bon de discutir ambe la darrièra persona que l’a vist.
- E ben vos espèri !
Mas avant me cal manjar un bocinet e subretot beure un copet de vin. Un pauc de cambajon, de fromatge amb una lesca de pan e una poma reineta del Vigan. E son dejà aquí ! Amb la veitura de la polícia. Comenci de me demandar s’ai plan fach de tornar al vilatge. Evidentament la mòrt del Renat es pas un plaser per ieu. Durbissi la pòrta. Dos òmes dintran. N’en coneissi un : Madama Blanquet. Mas l’autre l’ai pas jamai vist.
- Es que nos podem assetar ?
- Vos ne'n prèga. Venètz per aquí sus la terrassa.
Se meton cadun dins un fautuèlh de jardin. M’en vau cercar d’aiga e de gòts a la cosina.
- Avètz un polit ostal Madomaisèla Belcaire ! Vos fasètz pas de lagui aurem lèu fach. Pas que de rotina.
Lor conte nòstra istòria ambe lo Renat tre la debuta fins a ièr la disputa sus lo davantal de l’ostal. Escrivon tot çò que disi. E s’en van.
Siái anada me jaire e ai dormit tota la nuèch sens me desrevelhar. Uèi es un autre jorn. Ièr es lo passat.
Bonjorn tot lo mond. Adieu los sovenirs ! Ma vida comença ara! Lo solelh brilha sus mon teulat tot nòu !
Donc me cal sonar la Matilda. Devi esperar sièis oras. Miègjorn de l’autre costat. Benlèu que lo matin a besonh de dormir un pauc s’es embarrassada. Vòli pas decidir avant çò que vau far amb ela. De tot biais ai de trabalh dins l’ostal : devi voidar los bagatges. Subretot sonar lo notari per saupre çò que s’es passat ambe lo teulat.
- Mèstre Bardòt ? Bonjorn.
- Madama ?
- Joana Belcaire. Me reconeissètz pas ? Pasmens pensi pas qu’ai pres l’accent american !
- Desencusatz me ! segur que sabiái qu’èretz tornada : tot lo vilatge o sap: « l’americana es tornada sens sa filhòla ! ».
- Mercé per tot vòstre trabalh : lo teulat, los papièrs, los impòstes. Voldriái saupre çò que s’es passat per lo teulat.
- I a agut un gròs auratge e lo dessús del teulat de vòstre ostal s’es retrobat dins lo jardin. Mon maçon a plan trabalhat. A cambiat los teules e a tot adobat. A netejat vòstre jardin e ai tot pagat.
- Vos devi donc d’argent. Quand volètz pòdi venir al burèu. E i a tanben d’autras causas que devèm discutir ensems : de qu’anatz faire de l’ostal de vòstre oncle e de las vinhas ? 20 ectaras es un molon de tèrra dins aquel pais de bon vin. Lo Sud de França es de mai en mai conegut. Benlèu qu’ai trapat quicòm que seriá interessant per vos e per lo vilatge. N’en parlarem totes dos. Quand poiriatz venir ?
- Voldriái esperar un pauc. Tant de causas son a venir dins los jorns qu’arriban ! Vos sonarai en fin de setmana.
- Esperatz pas tròp : òm sap pas jamai…a ben lèu Joana !
- Al reveire Mèstre Bardòt !
E ara un pichòt tè a l’irange aquel qu’aima mon òme american tant lonhdan ! Que plaser d’èstre sus la terrassa sus una cadièra de jardin de tela roja jos lo solelh pas encara tròp caud ! Amb un pichòt ventolet que cor dins los arbres del jardin : l’euse totjorn verd estiu coma ivèrn e lo pin tanben.
Es pas l’ora de sonar Remy que deu totjorn èstre a l’universitat. Tot d’un còp me desrevelhi : lo jet lag, lo desfasament orari ! Ai dormit doas oras ! Vau cercar lo telefòn, lo numerò, ai paur. Devi saupre que ma vida uèi es ambe Remy. De tot biais cal causir : Matilda serà pas jamai ma filha mas deman Remy serà mon marit !
- Allo Matilda ?
- Joana ! Que meravilha d’ausir ta votz. Cossí vas ? Fa de temps que siás tornada al vilatge ?
- E tu Matilda de que fas ? Me deves tot dire que me fau de lagui. De qu’as fach dempuèi tot aquel temps ? Se vòls tot saupre : siái urosa mas siái totjorn perduda. Encara un còp sabi pas pus onte ne siái.
- Mas aquel pichòt qu’espères cal es lo paire ?
- Es complicat benlèu qu’es melhor d’esperar per te contar l’istòria de se tornar veire. Es que pòdi venir en cò de tu ?
- Qual es lo paire de l’enfant ?
- Un musician.
- De musica classica ?
- Non pas : african jazz se vòls tot saupre ! Negre ! Fred Tiafran.
- E vòls venir amb el dins lo vilatge ? Sabi pas se o sabes mas dins lo vilatge per las darrièras eleccions la drecha drecha e la gaucha èran 49/51 per cent.
- E donc ? Pensi que seriá melhor de venir soleta.
- Aquò tomba plan : a de trabalh e pòt pas venir. Mas ieu vòli venir.
- E quand l’enfant arribarà segur que serà pas blanc !
- Joana, me decebes. Te cresiái mai dubèrta al mond modèrne. O sabes ben ara que la tèrra es de mai en mai pichòta.
- Ieu o sabi mas dins lo vilatge o sabon pas encara. Donc se veniás soleta tot seriá plan. Quand arribas ?
- I a un problèma : ai pas un sòu per crompar lo bilhet d’avion.
- E ton òme a pas de sòus per tu, la maire de son pichòt ?
- Un jorn benlèu quand serà conegut coma musicaire. Mas i siam pas encara. E dins aquel pais los artistas an pas d’ajuda per viure. Pas « d’intermittent du spectacle » !
- Donc onte devi mandar l’argent per lo bilhet ?
- Sus la banca de Fred, un virament.
- Pensi que lo melhor seriá de demandar a Rémy que prenguèsse ton bilhet per te lo mandar. Baila me ton adreiça. Vendrai te quèrre a Montpelhièr.
- Alara : Matilda Delbas en cò de Fred Tiafran 2345 Hillview Avenue Philadelphia US.
- Tròp complicat. Demandarai a Rémy de te sonar deman matin. A ben lèu.
- Potons !
- Diga me es un garçon o una filha ?
- Ai pas volgut saupre: descubrirem ensem ! Ciao !
Benlèu que siái tròp vièlha mas ai pas poscut dire de non ! Temps de sonar Rémy….
Preni l’envolopa, lo sagèl es american. Pausi la letra sus la taula del salon.
Per començar devi dubrir las fenèstras, los contravents, laissar dintrar l’aire del mes de junh dins l’ostau. Fague lo torn de l’ostal, sentís pas la rosa aprèp un annada de baradura.
Es miègjorn. Sortissi per anar crompar quicòm per manjar. Quand dintre dins l’espiçariá es la revolucion:
- Joana siás tornada ? Tot lo mond pensava que t’ères envolada per pas jamai tornar ! Mas que siás bèla ! Eleganta ! Ont as trapat aqueles jeans ? E aquel tee-shirt ? Tot lo mond a pantaissat : n’i a qu’an dich qu’ères maridada, d’autres qu’aviás decidit de viure en America amb aquela Matilda… De tot biais nos fa plaser de te veire e subretot tant polida. Segur que lo bonur es dintrat dins ta vida. E un jorn nos caldrà dire cal es la vertat. E la pichòta sabi pas cossí se sòna, de que n’as fach ? L’as venduda ? Tot lo mond ris.
- Arribarà lèu lèu. Siáu urosa tanben d’èstre tornada e de vos veire. Ai fam donc voldriái...
- Es que manjan coma nos autres de l’autre costat ?
- Pas totjorn. Donc de pan, de cambajon, d’ensalada...
Mon panièr plen m’en tòrni a l’ostau. Es pas un grand plaser de manjar soleta subretot quand òm i es pas pus acostumada. Lo telefòn sona:
- Allò ? Joana cossí vas ? E lo teulat es pas au mitan del jardin ?
- E tu Rémy de que fas ? Espèri que siás malurós tot solet dins ton polit ostal sens ta Joana !
- Es que siás malurosa sens ton Rémy?
- Sabi pas encara, veni d’arribar e m’en vau manjar un bocinet. Las gens son urós de me veire.
- Bon es l’ora de partir a l’universitat qu’ai de trabalh ! : set oras. Te sonarai lèu quand auràs manjat. Potons !
- Potons!
Dintre dins la cosina, res a pas cambiat. Temps de brancar l’electricitat, d’alucar lo frigò. Puèi manji, trapi una botelha de vin, bevi un còp. Es bon lo vin per ma testa e subretot mon còr per caçar lo « blues ». E ara, la letra ambe lo café. O sabiáí ben que m’escriuriá un jorn. Mas siáu pas segura qu’es lo bon moment.
Quaucun tusta a la pòrta. Es lo Renat l’amorós de mos vingt ans que m’a laissada per una autra. A un ramelet de ròsas rojas dins la man.
- Adiu ma bèla americana. M’an dich qu’ères tornada al vilatge. Cresiái de pas pus jamai te tornar veire.
Me dona las flors.
- Aquelas flors per te dire tot mon amor, a tu que demoraràs totjorn la flor de ma joinessa !
- Dintra Renat. Vòs de café ?
- Ambe plaser !
- Asseta te. M’en vau lo caufar.
- Es que t’an dich la novèla ?
Respòndi pas. Ara servissi lo café.
- Alara t’an pas res dich ?
Silenci.
- Ara sabes siáu ric. Ma tanta es mòrta e m’a tot daissat. Es coma per tu e ton oncle Vincent. Tròp d’argent per un òme solet. Alara s’aquò t’agradava, poiriam viure ensems. Ambe la Ròseta avèm pas agut d’enfant.
- Renat. L’an passat te l’ai déjà dich: tu e ieu fa 40 ans qu’es finit. Te sovenes pas de çò que m’as fach a 20 ans ? E ara en mai siái promésa. Lèu i aurà un maridatge al vilatge. Saràs convidat. E ara ai de causas de far e siáu cansada. Beu ton café e defòra !
Renat se lèva, e comença de plorar :
- T’ai aimat tota ma vida ! Quand la Ròseta èra malauta cada matin pregavi per la veire partir al cementèri. Per viure ambe tu ! Las femnas setz totas parièras : comprenetz res a l’amor. Es que te sovenes quand aviás pas un sòu e que t’ai prestat 1000 francs per enterrar ta maire ?
- Sortis de mon ostal ! Vòli pas pus parlar del passat e çò qu’es fach es fach ! Ai dubert la pòrta, getat las ròsas au mitan de la carrièra.
- Ton chin, lo pichòt Poubelle, es ieu que l’ai tugat. Adieu tanturla !
Eh bé ! polit retorn ! E ara la letra de Matilda:
Cara Joana,
Ai somiat de tu cada jorn dempuèi 9 meses : o sabiái ben qu’èri estada michanta de m’en anar sens dire aureveire. Aprèp tot l’amor que m’aviás bailat ! Ai besonh de tu. Dins dos mes lo pichòt arriba e vòli pas lo faire dins aquel pais. Ai paur ! E quand pensi a ma maire e a la grand de mon enfant es tu que vesi. Es que pòdi venir encò de tu per pichonar ? Fred mon òme vendrà me rejoiner dins dos mes. Pòt pas ara. Sonas me quand podràs. Me daissas pas soleta. T’aimi !
Ta filha Matilda
En Ps i a lo numerò: 410 587 90 87. De tot biais ai pas d’autra causida : me cal sonar !
Evidentament tot a cambiat per ieu. Me siáu acostumada a ma vida de femna amb un òme e lo risolièr de l’amor sus ma tèsta. Aviái pas jamai pantaissat qu’una causa com’aquò arribariá un jorn dins ma vida de tanturla: faire la cosina, anar faire leis crompas soleta dins los supermarkets americans, començar a comprendre e a parlar un pauc aquela lenga. Remy me daissava sa veitura e menavi una veitura automatica sens bóstia de cambi.
M’a menat visitar los musèus de Baltimore lo BMA (Baltimore art museum) e lo Walters Museum. I aviá tant de pinturas francesas que me sentissiái a l’ostal. Urosament que Remy èra amb ieu que pecaire la pintura es pas jamai estada una causa importanta per ieu. Un còp a Paris èri anada al Louvre mas fasiá tant de temps. Donc ai descubert al BMA Matisse, Van gogh, Picasso e çò que m’a fòrça esmoguda Andy Warrhol. E al Musèu Walters ai aimat los paisatges del Monet, Manet, Sysley, l’art del Japon, de l’Egipte, de la Grècia...
Tot aquò me semblava un autre mond : pas simple d’imaginar de gens fasent de pinturas o d’esculturas tota la santa jornada. Quand on a pas apres a conóisser l’art enfant es pas simple de lo descubrir e de lo comprener a la fin de sa vida.
Sabi pas çò qu’auriá dich l’oncle Vincent de me veire vistalhar los musèus ambe son argent !
Çò que m’agradava mai èra d’anar me passejar sus la Baia del Cheasepeake ont son arribats los Pilgrims Fathers d’Anglatèrra a la debuta del sègle detz e sèt. E tanben los soldats de la guèrra de Secession prèp del Patamac. Rémy èra urós de me veire espantada per tant de meravilhas com’un enfant davant un novèl joguet.
- Un jorn anarem a Washington. En fàcia del Congrès i a de Musèus mai que bèls de tota mena. E descubriràs un pauc mai la pintura francésa e aquela de tota l’Euròpa. E las esculpturas de Malhòl que ven de ton pais Banyuls. E anarèm passar una fin de setmana a New York ont i a tanben de musèus e subretot aquel de l’Edat Mejana « Lo Cloister Museum ». Saràs pas contenta de veire qu’an raubat lo clastre de San Guilhem del desert e tant d’autres. Subretot aquel de San Michel de Cuxa dins las Pireneas orientalas. Tot de marme ròse. Mas l’an pas raubat l’an crompat donc i a de gens del pais que l’an vendut !
Fasiái la torista, l’amorosa e la femna a l’ostau. Un jorn me desrevelhèri. Me caliá tornar al vilatge :
- Allò! Joana Belcaire? Mossu Bardot lo notari !
- Bonjorn Mestre ! Quante plaser de vos ausir !
- Pas qu’un problèma…
- Es grèu?
- Non pas : i a agut ièr un gròs auratge e lo teulat de vòstre ostal es tombat al mitan de vòstre jardin. Vos faguètz pas de marit sang ai demandat al maçon de venir. E deman tot anirà plan !
- Mercè plan. A ben lèu; Deman tornarai al vilatge.
- Bon viatge!
Remy èra pas content mas ieu me fasiá plaser. Subretot que sabiái ara que l’òme qu’aimavi me seguiriá.
- Es pas tu que vas reparar ton teulat?
- Vòli veire çò qu’es arribat e seguir lo travalh, es mon ostal !
- Dins un mes ai acabat a l’universitat per de bon, la retirada es arribada. S’esperavas poiriam partir ensems.
Per lo primièr còp èrem pas d’accòrdi. Remy èra tot blanc, sa votz tremolava e sas mans tanben. Las lagremas èron pas luènh. E ieu voliái partir, dintrar al vilatge. Eri secassa : la tanturla èra tornada.
Quand comencèt de plorar m’arrestèri. Aviái ganhat ! Segur que dins un mes me vendriá rejónher.
- Pas qu’un mes e puèi vendràs.
- Mas es pas possible per ieu de tot laissar aicí, caldrà de temps. Vòli pas gardar aquest’ostal aprèp la retirada. Ai pas d’enfants e sabi pas de que vau faire dels mòbles e tot lo demai.
- T’en fagues pas tornarai ambe tu a la fin de l’estiu…
- Benlèu. Mas ieu te vòli pas quitar. Vòli viure ambe tu. Deves saupre que t’aimi. O sabiái dejà quand èrem joines mas ai agut paur : ères tant plena de ton pais. Era pas possible d’imaginar Joana vivent dins un autre pais tant luènh de son Occitània.
M’a pres dins sos braces e puèi es anat crompar un « crab cake » amb un còp de vin roje per me faire plaser. Eri devenguda una filhèta gastada.
Puèi avèm pres los bilhets e zòu : ieu partiriái deman e el dins un mes.
Quand nos quitèrem a l’aeropòrt me balhèt una pichòta caisseta. Dedins una baga amb una pèira blava: un safir... Eri promésa e el plorava de bonhur e de lagui de me daissar.
Un còp assetada dins l’avion comencèri de realizar tot çò qu’aviá cambiat dins ma vida dempuèi una annada. Lo sovenir de Matilda èra luènh mas pensavi sovent a ela, al plasèr qu’aviam agut de viure ensems, de faire lo viatge per l’America totas doas. M’auriái tant agradat se foguèsse venguda ambe ieu dins los musèus. Un estela limpaira dins ma vida ! Mas èri segura que l’aviái ajudada a faire son camin de femna. Mas qual èra l’òme qu’aviá causit : un gentleman o una racalha !
Paris, Montpelhièr, mon amiga Clara m’esperava a l’aeropòrt.
- Alara Madama l’americana de qué fa de tornar al vilatge ? Es que parlas la lenga aprèp una annada dins lo pais ?
- Comenci a me despatolhar e pòdi sortir soleta.
- E l’amor es enfin arribat dins ta vida? Aquel Rémy èra tant polit dins seis vingt ans ! Evidentament es un pauc tardièr d’èstre amorosa dins l’automne de sa vida ! Lo mai important es que ara existís e que siás urosa. Per aquò i a pas d’atge.
Quante plaser de la tornar veire, sèm amigas dempuèi l’escòla primaria. Es maridada, dos enfants e a trabalhat tota sa vida a la comuna, secretària. Ara es retirada e amb lo Jaume son marit qu’èra regent, fan de viatges organizats un pauc pertot dins lo mond et cade còp que tornan fan una serada ambe los filmes del darrièr pais descubert.
Auriái poscut faire aquò ambe Baltimore. Un autre còp! Mas quand Rémy sarà aicí farem una serada sus l’istòria del Maryland, aquò sarà fòrça interessant... e different.
Ara siáu davant ma pòrta. Dintre e sus la taula un molon de corrièr. Una letra endessus e recóneissi sul còp l’escritura e mon còr fa tifa tafa...


text:
Loir-et-Cher (41)
superficie : 6 343 km² communes : 291 chef lieu : Blois
Lavardin |Village troglodytique de Troo |Château de Beauregard |Château de Blois |Château de Chambord |Château de Chaumont-sur-Loire |Château de Cheverny |Château de Fougères-sur-Bièvre |Château de Menars |Château du Moulin |Château de Talcy |Château de Villesavin |La Cave des Roches Le Champignon |Parc de loisirs Center Parcs Sologne |Maison de la Magie Robert Houdin |ZooParc de Beauval |Promenade en train touristique du Blanc-Argent |Le jardin d’Orchaise |La Fondation du doute |Espace Automobiles Matra |Troglo Degusto |


text:
Atal s’exprimís La Setmana, mas escotam-la encara per ne saber mai : L’ahar qu’ei simple : La Setmana qu’a depausat un dossièr auprès de l’Estat entà aver ua ajuda (com ac preved la lei) entà méter en plaça un site en linha. Aquò que hè partida de las ajudas a la premsa entà que posca passar l’etapa deu numeric qui càmbia plan la situacion de l’informacion sus papèr. La Setmana qu’a dret a aquera ajuda mes la CPPAP que l’infòrma que serà non pas de 60 o 70% com aquò deu estar per tot jornau d’informacion mes sonque de 40% pr’amor que serà un site redigit sonque en occitan. Sèm plan d’acòrdi per trobar escandalós que la premsa occitana siá atal censurada. Sostenèm la protestacion de La Setmana e sèm aüroses de li poder donar lo resson que se merita. D’ont mai qu’aquela espròva li permet un plan util examen de consciéncia. E cossí non saludariam pas aquel gèst de dignitat retrobada que la condutz umilament a prononciar son mea culpa, ela que non acceptèt jamai, despuèi quatre ans, d’assabentar sos lectors de l’existéncia de l’Acadèmia occitana, ela que non diguèt pas un mot tanpauc de quicòm tant espectaclós coma las exposicions bilingüas dels dos musèus màgers de Tolosa l’an passat. Tant tardièras que sián, sas desencusas nos tòcan e li fan onor : Qu’ei insuportable e minable de horar atau los principis de basa d’ua democracia (…)… A quan lo contaròtle lingüistic e ideologic de la premsa ? Tant de contricion fòrça lo respècte.
J.P.


text: Es rèstes arqueologiques deth Pla d'Almatà son era basa tà explicar era madina (ciutat) Balaguer, qu’a era sua origina en un campament militar creat en sègle viii tà controlar eth riu Segre. A compdar deth sègle X es hònts escrites parlen de madina Balaguer, ua ciutat damb cementèris, zònes residenciaus, mesquites, banhs, alfòndecs, zònes industriaus, soks, er alcàsar e suda —era residéncia deth governador— e un vast territòri agricòla e ramadèr ath torn. En aguesta epòca s’explòte intensament er òr deth riu Segre. Madina Balaguer se convertic en una prospèra vila a on conviuren musulmans, cristians e judius. Es rèstes arqueologiques deth jadiment deth Pla d’Almatà e dera ciutat de Balaguer apòrten benben informacion sus era vida quotidiana e costums d’aguestes comunitats. Actuaument, eth jadiment arqueologic deth Pla d'Almatà ei eth jadiment d'epòca andalusina mès importants de Catalonha e un des referents dera peninsula. Es materiaus arqueologics exposadi son un des conjunts mès singulars dera cultura andalusina deth sègle VIII ath XII.


text:
U.E. Bossòst 2 – U.S. Encausse 2
Partit intens eth disputat aguest darrèr dissabte
en Bossòst. Er Encausse venguec a destruïr
coma siguesse eth jòc dera U.E. Bossòst e dempús sajar de profitar era
velocitat deth sòn jogador Paya. Atau, ena prumèra mietat, fòrça fautes pera part
francesa e poca continuitat deth jòc. Er equip aranés creaue es ocasions de
perilh enes lançament de pilota arturada o enes lançaments de banda pera part
de Jaime e Salva. Era prumèra arribada ena nòsta àrea jogada individuau siguec de
Paya que deishaue era pilota enes pès de Chabassiere que tot solet dauant de
Marcos sonque auie de shutar entà mercar eth 0-1. Era U.E. Bossòst le costèc
reaccionar e non siguec enquia lèu deth descans qu’Ignasi shutaue des de dehòra
der àrea e era pilota ère despejada peth portèr francés. Damb eth 0-1
s’arribaue ath descans.
Ena
dusaua mietat mès domini aranés en iniciatiua e jòc damb poques ocasions entà
redusir eth mercador. Er Encausse estec a punt de mercar en un shut de Batmalle
qu’entre Marcos e eth garròt pogueren evitar eth gol. En darrèr quart d’ora anàuem
a dar eth tour ath mercador. En un lançament de cornèr, Jonatahan remataue molt
ben de cap entà mercar eth 1-1. As 5 menutes , Àlex en un lançament de fauta de luenh susprenie
ath portèr francés Michel e mercaue eth 2-1. Encara quedauen 10 menutes de
partit e tot ère possible. Ena darrèra jogada deth partit, er Encausse mos
anaue a empatar,en ua jogada de Paya peth costat esquèr, acabaue damb un centre
que Martins remataue a prop dera porteria entà mercar eth 2-2, resultat en que
s’arribaue ath finau deth partit.
Ath
finau, dusau empat consecutiu en casa a dus gols, mos cau èster milhor defensivament
entà encaishar mens gols e sajar de profitar milhor es ocasions dauant era
porteria contraria.
Eth plòplèu partit 5au jornada deth campionat de
Liga, en Isle en Dodon eth dissabte 22 d’octobre tàs 20 :00 contra er
equip locau.
U.E. Bossòst: Marcos, Jaime, Salva, Borja, Felipe,
Àlex, Adrian, Llonch, Miguel, Ignasi e Jonathan Remplaçants: Abraham, Javi.
Trainer: Virgilio.
Tarjetes auriòles : Abraham
U.S. Encausse : Michel, Martins, Ortet,
Chabassiere, Cassan, Barousse, Le Vecher, Marigo, Vincent, Batmalle, Paya.
Remplaçants : Labatut, Drissi, Aunos.
Trainer : Germain Thierry.
Tarjetes auriòles : Batmalle, Aunos.
Gols :0-1 Chabassiere (25’), 1-1 Jonathan (75’), 2-1 Àlex (80’), 2-2 Martins (90’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
29/11/2014
Restauracion a Tanièrs per Cati Hoare
Mas non pas ! Quo's pas una reclama per un novel endrech per far bombança e ripalhar, encara que…
A Tanièrs i a 60 cabanas de pèiras secas.
A Tanièrs i a del monde dinamic.
Lo monde de Tanièrs an creat una associacion per restaurar lo pichon patrimòni en 2009.
Aqueste dimècres ser a La Lune Poivre, lo Jacques Crouzel animèt le Cafè òc de l'ASCO en parlant de son associacion : Petit Patrimoine Tamniès. Èra vengut amb lo Gui Phelip e lo Claude Lacombe, dos membres actius de l'associacion.
Avant de parlar del trabalh, lo Jacques a legit una poesia qu'a escrita sur la "Cabana en roïna" que parla de la ledra e del romèc que la cobrísson, de la chòta o de l'engresòla que l'abitan, dels secrets de son usatge dins los temps e de las amors qu'a estujadas…
Un dissabte per mes, los volontaris de Tanièrs se tornan trobar a l’escòla per beure lo cafè a uèit e mièja e a nòu oras se butan al trabalh per tornar bastir una cabana que menaça roïna, per reviscolar un pijonier, per consolidar una crotz que risca de s’esbolinarper adobar un lavador... I a lo fuelhardièr, lo peirièr, lo charpentier, lo maçon ; i a los vielhs, los joines, los estrangiers, tot lo monde pòt donar la man. Aprèp lo trabalh vèrs una ora de l'après-miegjorn, lo monde se tòrnan trobar a l’entorn d’una bèla taula per minjar, platussar e parlar del chantier que ven un gòt a la man.
A partir de las fotòs e dels filmes del Jacques, venguèron un fum de questions e de comentaris de la vintena de Cafeòccitanistas.
Per començar cal enlevar la mossa sus la teulada. "Que quò fai gelar !"
Cal tamben drubir los camins, los sendarels que menàvan lo monde a las fonts, a las cabanas e que foguèron abandonats, perduts o privatisats en causa del remembrament. E lo long dels camins cal plantar dels piquets d'acacià o montar una mureta de pèiras secas.
Per bastir, las pèiras son sus plaça. Per cimentar, fan del "mortièr d'agassa" : de la terra e de l'aiga. Ço qu'utilizan las agassas per bastir lo niu. Calan las pèiras amb de las sostillas (de las pichonas pèiras platas).
Per lo faitage (biscre) d'una construccion de pèiras secas li cal botar de las pèiras platas mas que "pendan sus l'aiga" quò vòl dire que son clinadas vèrs la pluèja.
Lo Jacques diguèt qu'aiman pas tròp la simetria, que manca de poesia la simetria, qu'a pas de personalitat. Utilizan un gabarit, mai sovent fan a vista de nas. "E coma avem pas tots lo meteis nas !…" ço diguèt lo Gui.
Lo monde dels filmes parlèron de lors sovenirs del lavador de Brunièr. Una se racordèt que i anava lavar los linçòls, l'autre diguèt que li fasiàn la tuada del tesson.
E lo Jacques nos montrèt la cabana Escamps ont li gardavan las polas, la cabana del Bachoil rasis la carrièra… Puèi la font de Jacky a la Marchandie, la font de la Gariga… Puèi lo forn, lo pijonnièr e lo pòrge del Pichon Salinhac ont visquèronlos vaquiers de Commarque.
Lo Jacques a fach dels filmes e de las fotòs d’aquestes moments tant importants per la vita de Tanièrs. Son de jornadas de rencontres, de transmission de saber-far, e subretot de convivialitat. Jacques Crouzel fai un trabahl de testimòni. Sap far dire. Pas de complesença, pas de precipitacion. Belcop de modestia, un bric de doçor, e de l'implicacion.
Fai pas que òbra de folclorista o d'etnològo. Fai viure lo passat e lo present de la cultura occitana de son vilatge.
Vos inviti a visitar lo blog a l’adreça : http://petitpatrimoinetamnies.blogspot.fr/
Cati Hoare
Les commentaires sont fermés.


text:
Parlaren avié creba l’iòu pèr faire avança sus lou terren la causo dóu prouvençau ; èro segur lougi d’afavourisa sa pratico. « Nous arribo segur de nous acampa pèr charra à l’oustau de l’un o de l’autre »
qu’ajusto Mirèio, ensignairis coumo Jaquelino, qu’avié entendu si gènt parla à l’oustau, pichouno. Aro qu’a tout soun tèms, vòu manteni lou liame entre passa familiau e presènt culturau.
Roubert, éu, avié l’envejo de parla, mai ié mancavon lis escasenço. « Un jour que siéu ana au magasin de Marius Deleuil pèr ié croumpa de clavèu, avèn charra, e de fiéu en courduro n’en sian vengu à-n-aquéu cous, que m’a finalamen demanda de persegui… »
E, pèr mai que d’un, aquéli cous de counversacioun, que se debanon sus dous nivèu de coumpetènci, soun l’escasenço peréu de fa clanti la lengo sus lou pountin.
Es lou cas emé Marithé, afougado de tiatre, que venié tout bèu just de jouga à Fuvèu pèr lou Festivau de tiatre en prouvençau.
Elo nous es vengudo de Saint-Etienne
, ounte segur parlavo pas la lengo. Es un cop à Gardano que l’a atrivado. « Siéu afougado de la vido culturalo »
que nous dis, « e aquelo se debano tambèn en prouvençau ! » Cous tóuti li dimars à l’Oustau dóu Pople à tres ouro dóu tantost.
Article rédigé en provençal rhodanien et en graphie mistralienne, avec les suggestions lexicales d'Alain Barthélemy.


text:
Véronne
Véronne (Véronne en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Véronne es situat a 28 km a l'oèst de Die e a 21 km a l'èst de Crest.
Las municipalitats limitrophes son Saillans (cap de-luòc del costat) e Aiglui e l'Escolin.
Véronne est situé à 28 km à l'ouest de Die et à 21 km à l'est de Crest.
Les communes limitrophes sont Saillans (chef-lieu du canton) et Aiglui e l'Escolin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]