text:
Tolosa
Segonda vila d'Occitània (e quatrena vila de França), traversada per Garona e le Canal de las Doas Mars, Tolosa (Toulouse en francés) es la prefectura de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus. Son escais es la Vila Ròsa a causa de la color del principal material de construccion tradicional local : la brica de tèrra cuècha. Dins le passat se disiá tanben La Ciutat Mondina, per referéncia a la dinastia dels comtes de la vila que se son sovent sonats Raimon.
Le gentilici es tolosenc -a (e tanben: tolosan -a, tolzan -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Administracion
- 3 Demografia
- 4 Istòria
- 5 Lengas
- 6 Administracion
- 7 Ensenhament superior e recèrca
- 8 Economia
- 9 Cultura
- 10 Monuments e luòcs toristics
- 11 Tolosa, vila d'Espòrt
- 12 Personas celèbras nascudas a Tolosa
- 13 Embessonatges e acòrdis de cooperacion
- 14 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
L'altitud mejana es de 141 m.
La vila es situada sus un coide de Garona que proven dels Pirenèus, s'orienta al nòrd-èst vèrs la Mediterranèa, càmbia de direccion a Tolosa e se dirigís al nòrd-oèst vèrs l'Atlantic .
Le relèu es marcat per la convergéncia de las valadas d’afluents de Garona :
-Arièja al sud dominat pels versants penjaluts del Lauragués de Tolosa Vièlha que venon dominar la vila sul Puèg Dàvid .
- l'Ers Mòrt que se geta al nòrd de Tolosa en una plana vasta dicha de « Lalande » separat a l’èst del sit de la vila per una linha feblament accidentada, amb particularament les puèges de Montaudran e de Jolimont .
- A l'oèst de la vila, a bèla distància del centre urban (6 a 7 km en mejana), tres terrassas s'estajan per aténher les travèrses de Gasconha. Sus la riba esquèrra entre le riu de Toish que s'escampa al nòrd de Purpan e l’actuala diga del Bazacle ga natural agençat, la corba del flume a evoluit forçant l’implantacion urbana antica de la vila sus la riba drecha platèu mai naut al recès de las inondacions .
Le canal del Miègjorn que repren una corsa artificiala de la Garona vèrs la Mediterranèa remana al sud-èst la valada de l’Èrs mòrt .
La comuna de Tolosa fa 11 830 ha de superfícia, es a dire un pauc mai que París : 10 539 ha.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Al recensament de 2004, Tolosa es la quatrena vila de França amb 426 700 abitants (populacion intra muros - cf. tablèu çai contra), le cinquen airal urban de França amb 1 130 000 abitants (recensament de 2007) e la seisena aglomeracion de l'estat amb 940 000 abitants (recensament de 2010) (aprèp París, Lion, Marselha, Lilla-Roubaix-Tourcoing e Niça-Canas). Es tanben le pus grand centre universitari en defòra de la region parisenca amb mai de 120 000 estudiants.
La populacion de la vila aumenta principalament gràcias a un salde migratòri largament positiu, degut a una posicion geografica interessanta (clima, situacion estrategica entre mai d'un bacin toristic - Pirenèus, mar Mediterranèa, còstas basca e lanesa, terradors miègjorn-pirenencs) e a un imatge fòrtament positiu (qualitat de vida, varietat de las filièras de formacion, posicionament socioeconomic sus d'industrias e de servicis de fòrta valor ajustada aeronautica, espaci, biotecnologias, sistèmas embarcats, electronica...).
font : INSEE
Clima[modificar | modificar la font]
La vila benefícia, de per sa posicion a l'interseccion de las influéncias oceanicas e mediterranèas, d'un clima temperat doç de davalada a la prima e pro caud e sec d'estiu. Les vents dominants son, per òrdre d'importància, le vent d'oèst (que mena generalament l'umiditat de l'ocean Atlantic), le vent de sud-èst (tanben apelat vent d'autan, puslèu caud e sec) e le vent del nòrd, netament mens frequent e generalament freg e sec (que mena l'aire de las massas anticiclonicas frejas plaçadas sul nòrd d'Euròpa).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
La vila es organizada en mantuna zòna mai o mens concentrica :
- la vila romana de las carrièras estrechas e tòrtas, que garda mai o mens le plan de la ciutat romana;
- S'i ajusta la ciutat de l'Edat Mejana (lo borg de Sent Sarnin);
- les quartièrs del sègle XVIII al sègle XIX ;
- la banlèga contemporanèa, bastida a l'entorn d'ancians vilatges (Sent Simon, La Landa) o de residéncias nòblas (Le Miralh) annexats a la comuna ;
La ciutat se desvolopèc primièr le long de la riba drecha de Garona, al nivèl del ga del Bazacle, le sol mejan natural per passar Garona. Atanben la riba drecha es plan mai elevada a respècte del flume que non pas la riba esquèrra e se tròba naturalament aparada de las aigadas. La posicion privilegiada d'aquel punt d'inflexion del flume (que ven del sud e que vira cap al nòrd-oèst), al contacte de la val d'Èrs, perlongament de la via naturala cap a la mar Mediterranèa, fasquèc de Tolosa un caireforc comercial.
A las vias de comunicacions que constituisson les rius naturals se son ajustadas le long dels sègles de vias que ligan la ciutat a sas vesinas : via romana, de la Mediterranèa fins a Aquitània, le Canal del Miègjorn e le Canal lateral, ligasons rotièras e ferroviàrias cap al nòrd (rota de Montalban), cap al sud (rota de Fois), sud-oèst (Murèth puèi Tarba), oèst (cap a Aush) e èst (cap a Albi, Rodés). Aquelas vias son totjorn presentas dins le teissut urban e fòrman le rastèl d'esquina dels Barris, avengudas mercadièras dels ancians quartièrs populars (Avenguda de Murèth, dels Minimes, del barri Bonafé...).
Al centre urban, vironat dels Baloards qu'emplacèron las muralhas ancianas, s'ajustèron al sègle XVIII les grands jardins (de las plantas, Reial e le Redond Grand) estructurats per una tièra d'andanas largas e plantadas (Jules Guesde, Pau Feuga, Frederic Mistral).
Le sègle XIX fosquèc le del traucament de tres grandas avengudas Haussmanianas : la carrièra de Metz, l'avenguda d'Alsàcia Lorena/del Lengadòc e la carrièra Ozenne. Aquel traucament destrusiguèc de carrièras e d'ostals dels pus vièlhs de la ciutat. Se dobriguèron al meteis moment les grands axes cap al canal puèi la gara (Joan Jaurés, Matabuòu, Raimon IV).
Un element emblematic del bastit, un còp èra reservat als ortalans de la periferia, es representat per las tolosencas "tolosencas", ostalets amb un òrt, sens estatge ne cava mès provesit d'un trast.
L'espandiment urban de Tolosa es de còps qualificat d'extrèm, amb una densitat de populacion flaca per una ciutat tan granda. Ça que la la crisi de creissença actuala de la ciutat buta a una densificacion del bastit amb la realizacion de mantun programa d'urbanisme.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Le rastèl d'esquina de la ret de transpòrts en comun de la ciutat son las doas linhas de mètro inauguradas en junh de 1993, un VAL e una linha SNCF cadenciada. En setembre de 2003 la linha C fosquèc completada per quatre estacions intermediàrias en mai de las tres inicialas. En decembre de 2003, la linha A fosquèc alongada de Jolimont a Balma de tres estacions mai, per un nombre de 18 estacions per 12 km de linhas. Una segonda linha de mètro, la B que corrirà segon un ais nòrd-sud serà normalament mesa en servici al començament de 2007, amb 20 estacions per 15 km.
Un malhum de 64 linhas de busses en estèla permet de religar les quartièrs periferics tan coma las comunas de la corona al centre, mai que mai mercé a de plataformas multimodalas (Mètro-Busses-Parcatges) coma Arenas, Bassacamba o Bèlmont. D'autras linhas de transpòrts en sit pròpri son previstas o son a s'acabar per asondar les bacins d'emplecs de las comunas perifericas (Blanhac, Colomèrs, Labeja e limitar la congestion automobila suls grands axes (per exemple las linhas E e E' que desserviràn respectivament Blanhac centre e aeroconstellacion e l'aeropòrt internacional de Blanhac o la linha F cap a Murèth).
Les projèctes d'urbanisme començan atanben d'estudiar les mejans de demesir l'empresa automobila pel profièch dels transpòrts en comun o de la bicicleta que Tolosa es una de las ciutats mens avançada sus aquel sicut de l'estat francés a causa de son urbanisme pauc densificat e plan espandit.
Istòria[modificar | modificar la font]
Article principal: Istòria de Tolosa.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Abans l'installacion romana, la region de Tolosa èra ocupada per una tribú celtica, les Vòlcas Tectosages qu'arribèron al sègle III abans Crist en dominar d'auctotòns de mal definir, benlèu d'ibèrs o d'aquitans. Les cèltas s'èran installats non pas sul sit actual mès sus las sèrras al sud de la ciutat, mai que mai a Vièlha Tolosa ont les arqueològs trobèron mantun potz que contenon d'objèctes preromans e romans.
Le territòri dels Vòlcas Tectosages fosquèc integrat a l'Empèri Roman en 118 abans Crist e èra le punt mai a l'oèst de la novèla Provincia de Narbonesa. Les romans fondèron Tolosa sus son sit actual e la vila s'espandissiá del Capitòli als Salins. Le forum se situava a l'entorn de la plaça Esquiròl sul Cardio Maximus (l'ais actual carrièra Sent Roman/ carrièra dels filatièrs). Tolosa èra un centre administratiu e intellectual màger de la Provincia.
En 413, les visigòts envasisson la vila e la causisson per capitala, aquò serà le reialme de Tolosa. En 507 les francs de Clodovèu vencisson les visigòts d'Alaric II a la batalha de Vouillée van ocupar Aquitània tota e prene Tolosa en 508.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la vila fosquèc longtemps independenta. Les comtes de Tolosa espandiguèron lor domeni sus la mai granda partida del Miègjorn de França constituissent atal la província de Lengadòc. Aprèp la Crosada contra les Albigeses, Lengadòc es restacat al reialme de França en 1271. Testimoniatge de la preséncia dels comtes de Tolosa, las rèstas de las fondacions del castèl comtal son estadas recentament mesas a jorn prèp de la pòrta sud de la vila medievala a l'emplaçament de la plaça del salin.
A la Renaissença[modificar | modificar la font]
A la Renaissença (fin del sègle XV, XVI, Tolosa conesquèc un periòde de granda prosperitat, gràcias a l'industria del pastèl. Dos simbòls de la vila, le Pont Nòu e le Canal del Miègjorn, son realizats respectivament en 1632 e en 1682.
A l'Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
Le Capitòli es construch, el, al sègle XVIII. En 1762 se debana l'afar dels Calàs : le cas d'un protestant injustament condemnat provòca una intervencion celèbra de Voltaire.
En 1814, la batalha de Tolosa opausa les angloespanhòls de Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que mentre qu'aguèsson capitat a resistir son constrenchs de se retirar.
Dins las annadas 1920, Tolosa fosquèc la vila dels pionièrs de l'aviacion, jos l'impulsion de Pierre-Georges Latécoère, qu'instaurèc de ligasons ambe Casablanca e Dakar. En 1927, l'Aeropostala fosquèc creada, ambe de figuras coma Antoine de Saint-Exupéry e Jean Mermoz.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila fosquèc estalviada pels combats, mès la Resisténcia s'i desvolopèc fòrtament. Forquèc abandonada per las tropas d'ocupacion alemandas pauc aprèp le desbarcament de Normandia.
Aprèp la victòria de Franco en 1939 de nombroses refugiats republicans espanhòls venguèron a Tolosa, e al començament de las annadas 1960, fòrça rapatriats d'Argeria venguèron tanben s'installar, çò que modifiquèc sensiblament le païsatge demografic de la vila. Tolosa venguèc prefectura de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Le nombre d'abitants de la comuna aumenta fòrça rapidament, de 269 000 abitants en 1954 a 380 000 en 1968 puèi 390 350 en 1999 per aténher 426 700 abitants en 2004.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga istorica de Tolosa es l'occitan. La particularitat de la ciutat es qu'es situada sus la termièra entre les parlars lengadocians e les gascons. Mai se la legenda vòl que se parle gascon a Sant Çubran (riba esquèrra de Garona) e lengadocian al centre de la ciutat, les primièrs vilatges gascons son, dins la comuna de Tolosa, Sent Martin de Toish e Sent Simon. Le parlar lengadocian de Tolosa, le tolosan, de còps sonat mondin (de "Raimondin", referéncia a la dinastia comtala), es un parlar sud-lengadocian. Fosquèc mai que mai illustrat per Pèire Godolin. L'occitan quitèc d'èstre regularament ausit per carrièras dins las annadas 1920 fòra cèrts quartièrs populars coma la Landa, Sant Çubran o Bonafé ont se podiá ausir fins a las annadas 1960.
Le francés penetrèc las classas nautas de la ciutat a la fin de l'Edat Mejana e le cambiament de lenga (almens a l'escrich e dins les registres formals) per l'eleit se passèc entre 1500 e 1530. Le francés parlat a Tolosa aguèc longtemps una marca occitana, que siá dins la pronóncia (l'accent caracteristic), dins la sintaxi o dins le vocabulari. Aquel francés regional (francitan) es tanben a se pèrdre.
Cal notar l'importància qu'aguèron las comunautats castelhanofòna e catalanofòna dins las annadas 1950 e 60 a causa de l'immigracion massissa, politica (la retirada) o economica. Tolosa fosquèc un centre de creacion teatrala, mai que mai antifranquista, en castelhan e catalan dins aquel periòde.
Administracion[modificar | modificar la font]
Vejatz la lista dels cònsols de Tolosa.
Les cònsols precedents èran :
- 30 de març de 2014:Joan-Luc Moudenc
- 2008-2014 : Pèire Cohen
- 2004-2008 : Joan-Luc Moudenc
- 2001-2004 : Felip Douste-Blazy (UMP), demissionari le 30 d'abril, aprèp son accession al Govèrn, coma Ministre de la Santat
- 1983-2001 : Domenge Baudis (UDF)
- 1971-1983 : Pèire Baudis
- 1958-1971 : Loís Bazerque
- 1944-1958 : Ramon Badiou
Tolosa es devesida en 15 ; veire tanben cantons de la Nauta Garona :
- Le Canton de Tolosa-1 es format d’una partida de Tolosa (26 342 abitants)
- Le Canton de Tolosa-2 es format d’una partida de Tolosa (26 890 abitants)
- Le Canton de Tolosa-3 es format d’una partida de Tolosa (36 207 abitants)
- Le Canton de Tolosa-4 es format d’una partida de Tolosa (31 016 abitants)
- Le Canton de Tolosa-5 es format d’una partida de Tolosa (26 686 abitants)
- Le Canton de Tolosa-6 es format d’una partida de Tolosa (18 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-7 es format d’una partida de Tolosa (28 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-8 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Balmar, Bèlpuèg, Dremil e La Faja, Florenç, Montdosilh, Monts, Monrabe, Pin Balmar e Quint e Fontsagrivas (46 383 abitants)
- Le Canton de Tolosa-9 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Ramonvila e Sant Anha (42 467 abitants)
- Le Canton de Tolosa-10 es format d’una partida de Tolosa (37 298 abitants)
- Le Canton de Tolosa-11 es format d’una partida de Tolosa (29 456 abitants)
- Le Canton de Tolosa-12 es format d’una partida de Tolosa (42 892 abitants)
- Le Canton de Tolosa-13 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Colomièrs (37 809 abitants)
- Le Canton de Tolosa-14 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas d'Aucamvila, Castèlginèst, Fenolhet, Fontboscat, Ganhac de Garona, Launaguet e Sant Alban (41 093 abitants)
- Le Canton de Tolosa-15 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Castèlmauron, Montberon, Puègbonieu, Rofiac Tolosan, Sant Ginèst, Sant Joan le Vièlh, Sent Lop e L'Union (51 774 abitants)
Ensenhament superior e recèrca[modificar | modificar la font]
Les tres pòls universitaris son :
- L'Universitat Tolosa I - Sciéncias Socialas (UT1 - Tolosa-I) : sciéncias socialas, particularament amb l'Institut d'Estudis Politics de Tolosa, le drech e l'economia.
- L'Universitat de Tolosa-Joan Jaurés (UTM - Tolosa-II) : sciéncias umanas, disciplinas artisticas e literàrias.
- L'Universitat Pau Sabatièr (UPS - Tolosa-III) : medecina, farmacia e sciéncias duras.
L'importància de la vida universitària a Tolosa se manifèsta tanben per la riquessa e la diversitat dels laboratòris de recèrca presents suls campus universitaris e dels centres ospitalo-universitaris.
Las grandas escòlas principalas :
- L'Institut d'Estudis Politics de Tolosa (IEP Tolosa)
- L'Escòla Superiora de Comèrci de Tolosa (ESC Tolosa)
- L'Escòla nacionala veterinària de Tolosa
- L'Escòla Superiora d'Agricultura de Purpan
- L'Escòla d'Arquitectura de Tolosa
- Supaéro (ENSAE)
- L'ENAC
- L'ENSIACET
- L'ENSEEIHT
- L'ICAM
- L'INPT
- L'INSA
- L'IPSA
- L'ENSICA
- L'ENSAT.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura, cultura ortalana[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las grandas vilas situadas en plana alluviala, Tolosa a desvolopat una cultura ortalana que li permet un aprovesiment regular de produits frescs. Atal, le sud-èst e le nòrd de la vila son de zònas tradicionalament dedicadas a aquel tipe de culturas. Çaquelà, aquesta practica es a desparéisser, las superfícias disponiblas se demesisson a causa de la pression fonzièra.
Tolosa es tanben coneguda per la cultura de la violeta, per sas flors e son perfum.
Le domeni de Candie es una bòria de mai 300 ectaras qu'aparten a la comuna e qu'es expleitada en regia agricòla municipala.
Aeronautica e espaci[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Primièra Guèrra Mondiala, Tolosa entreten una relacion particulara amb l'aviacion. Per aquel periòde las industrias aeronauticas mudèron a Tolosa, pr'amor la vila èra considerada coma pro aluenhada de las zònas de combat. Las usinas Latécoère dispausan aital d'obradors en plena vila.
D'autras entrepresas o centre de recercas seguiguèron, que siá dins le domeni de l'aviacion e de le de l'espaci: le CNES, MATRA, ALCATEL, la SNPE (carburant de fusèa), e AIRBUS. Tolosa possedís las cadenas d'assemblatge dels avions de l'entrepresa europèa (amb Amborg) mès tanben de centres de recèrcas e d'ensages. Las usinas del grop se situan a l'oèst de l'aglomeracion sus las comunas de Tolosa (Sent Martin de Toish), Blanhac e Bausèla. Las usinas son una de las destinacions màgers dels viatges de caps d'Estat o de govèrn: Joan Carles I d'Espanha, Elisabèt II del Reialme Unit, le primièr ministre de la Republica Populara de China.
Quimia[modificar | modificar la font]
Situat principalament dins la zòna sud de la vila, le pòl quimic compren d'entrepresas dels sectors de la quimia pesuga (AZF : fertilizant azotats), de carburants, explosius e fuòcs d'artifici (SNPE, Ets Lacroix), de la quimia farmaceutica, de la pintura (pigments)...
Le pòl quimic tolosenc a conegut una importanta activitat fins a la catastròfa del 21 de setembre de 2001 : l'explosion de l'usina AZF a fait 30 mòrts e environ 2500 ferits, e mai de degalhs materials considerables (Universitat de Tolosa-Le Miralh, quartièr En Palòt, La Reinariá, Ranguèlh e l'espital psiquiatric Marchand en particular).
Aquesta activitat tend dempuèi a se reorientar vèrs la quimia fina e la quimia farmaceutica, jutjadas mens polluentas e mens menaçantas per la populacion.
Informatica[modificar | modificar la font]
De nombrosas entrepresas del sector son implantadas a Tolosa, beneficiant de la qualitat de la formacion universitària e de las grandas escòlas localas. Especialament las SSII Atos Origin, Capgemini, Unilog, CS, Coframi e IBM.
La comunautat d'aglomeracion de la Grand Tolosa s'es dotada dempuèi la fin de 2001 d'una excellenta infrastructura metropolitana de telecomunicacions (IMT). Compausada de cinc boclas totalizant 77 km de fibra optica l'IMT s'espandís sus la Grand Tolosa del nòrd al sud e d'èst en oèst altorn de Tolosa, de Blanhac a Labeja e de L'Union a Tornafuèlha. Passant principalament pel mètro tolosenc, le Periferic e le Canal del Miègjorn. Cada cable se compausa de 144 fibras opticas negras, cada parelh de fibra ofrís una capacitat de 2,5 Gbit/s dins les dos senses.
Vejatz le sit oficial de l'IMT dins les ligams.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Le Centre Nacional de Calcul de Météo-France es installat dempuèi 1982 a Tolosa. Es en particular dins aquel centre que son efectuadas las previsions meteorologicas per França tota.
Le "Météopôle" de Tolosa regropa en mai le Centre Nacional de Recèrcas Meteorologicas (CNRM).
Mèdias[modificar | modificar la font]
- Unas televisions son installadas a Tolosa :
- TLT es la television locala de Tolosa. Es installada dins la novèla Médiathèque José Cabanis, a Marengo (a l'origina son sèti èra a Compans-Cafarelli).
- Tv Bruits son de televisions associativas qu'emeton tanben a Tolosa.
- OC-TV es una television sus Internet
- France 3 Sud es la television regionala del Sud, sos estúdios son situats a la Cepièra.
- M6 a tanben un decrocatge local a Tolosa.
- Tolosa abrita les estúdios de las ràdios :
- Ràdio Occitània
- Sud Radio
- lo Mouv'
- Canal sud
- FMR, Radio-Radio (partejan la meteissa frequéncia)
- Booster Fm, Radio Plus (partejan la meteissa frequéncia)
- Radio Présence
- Radio Campus
- Per la premsa escrita jornalièra, se trapa essencialament le sèti social del quotidian regional La Dépêche del Miègjorn.
- Per la premsa escrita setmanièra, se trapa Le Journal des Toulousains.
- Per la premsa satirica, se trapa Satiricon [1]
- Sèti de las Edicions Hubert (Murèth)
Cultura[modificar | modificar la font]
La vida culturala tolosenca es rica :
- d'apòrts particulars ligats a divèrsas ondas d'immigracion (espanhòla pendent la Guèrra Civila, pè-negre dins las annadas 1960, maugrabina dins las annadas 1970) ;
- de la diversitat e de la joinesa de la populacion dels estudiants;
- dels movements culturals alternatius ;
Teatre[modificar | modificar la font]
Tolosa fosquèc le brèç de companhiás de teatre de carrièra coma Royal de Luxe e de tot un movement d'artistas ligats a la scèna urbana.
Divèrsas scènas coma le Teatre de la ciutat, le Granier-Teatre - Teatre Daniel Sorano o le Teatre de la Levada aculhisson de pèças cada annada.
La vida teatrala amatora coneis tanben una activitat importanta.
Cinèma[modificar | modificar la font]
N'es Tolosa una de las vilas exagonalas melhor dotada (franc París de segur!!!) per aquò tot que de cinèma de qualitat se tracha amb, bèla primièra:
- la Cinematèca de Tolosa , carrièra del Taur... fondada per en Raimond Bòrdas (1920-2004) devèrs las annadas 1950 e qu'a un fons unic al mond...
Se ne salvèc per exemple tot un tròç de L'Edat d'aur d'en Luis Buñuel o ne ten una version mai complèta qu'enlòc mai del filme subrecultissim qu'es Freaks.
Tanben se ne possedís le negatiu original de La màger illusion d'en Joan Rainoard.
N'a tanben una bibliotèca pro rica de libres e revistas (e totes autres documents...) subre le 7en art.
Tot parièr se ne pòt notar un malhum de cinèmas d'art e ensag pro ric amb
- l' ABC, carrièra de Sant Bernat... que se ne formèc un santfum de generacions de cinefils dempuèi ara mai de 50 ans d'existéncia... (n'a tanben una bibliotèca plan rica... )
- Utopia... (e sas salas multiplas bèlas o pichonas que permeton la projeccion d'òbras de qualitat quitament se le lor public es d'a vegadas un chic redusit...)
Tot parièr se n'organiza ara a la Cinematèca e dins tota la vila dempuèi mai de 20 ans les festenals Cinèma d'America Latina e Cinespaña que pro succès ne rescontran alprèp del public tolosan.
Un molon d'autras manifestacions mai pontualas a l'entorn del cinèma se debanan cada an en per tota la ciutat.
Musica[modificar | modificar la font]
Las opèras son prepausadas per le Teatre del Capitòli de Tolosa dins l'Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa que s'es fait una reputacion internacionala dins le domeni de la musica classica, jos la direccion de Michel Plasson. Entre autres, la "Halle aux grains", sala prestigiosa reputada per son acostica, e qu'abritava un mercat. Tolosa a tanben une reputacion de vila dinamica dins le domeni de la musica de las annadas 1980 e 1990.
Dins un autre domeni, mantun artistas e grops tolosencs se son fait una reputacion nacionala en chanson française coma :
- Claudi Nogaròu amb entre autras sa cançon intitulada Tolosa ;
- Emile e Images ;
- Zebda ;
- KDD
- Projet Factor X
- Dadoo
- Sang-Mêlé
- Fabulous Trobadors
- Les Capitoligams
- "Les beautés vulgaires"
Doblidem pas subretot la celèbra « Tolosenca » del compositor Louis Deffès. (cantata aicí per Benjamin Auriol).
Espectacles[modificar | modificar la font]
Salas :
- Le Bikini, pichona sala mitica de Tolosa, ont de nombroses artistas renomenats se son produits. La sala es estada bufada per l'explosion d'AZF. Sa reconstruccion al bòrd del Canal del Miègjorn es prevista, dins una configuracion un pauc mai granda (1200 personas) ; dins l'espèra, la sala de las fèstas de Ramonvila acuelhís la programmacion.
- Le Zénith de Tolosa, la sala cobèrta mai granda de França (9000 pers.) aprèp Bercy (15 000 pers.) ;
- Le Palais dels Espòrts de Tolosa. Tornèc èstre bastit entièrament, sas estructuras portairas an sofèrt tanben de la catastròfa d'AZF ;
- La glèisa de Sant Pèire de las Cosinas es estada recentament dobèrta coma auditorium e sala d'espectacle.
Festivals :
- Piano aux Jacobins
- Prima de Setembre
- Houfastival
- Ça bouge encore
- Festival del cinèma d'America Latina
- Rio Loco
- Aiguill'ART
- Tolosa les Orgues
- Convivencia
- Le Forum de l'Imatge
- Festival N7
- Printemps de l'INP
Fotografia[modificar | modificar la font]
La Galariá del Castèl d'Aiga met en scèna regularament d'exposicions fotograficas. Jean Dieuzaide ne fosquèc un actor renomenat e sovent expausat. D'eveniments a l'entorn de la fotografia coma la « prima de setembre » o « le Forum de l'Imatge » son parièirament organizats jos forma de festenals.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Al còr del Sud-Oèst, Tolosa ocupa una plaça estrategica a proximitat de Gasconha. Les restaurants de la vila servisson donc fòrça especialitats a basa d'anet gras. Çaquelà le plat mai conegut es sens dobte le caçolet, a basa de salsissa de Tolosa e de mongetas, qu'apaissa atal una brega ancestrala entre les partisans del caçolet de Castèlnòu d'Arri e les del caçolet de Tolosa sus sas originas. De remarcar tanben le Cachou Lajaunie, inventat en 1880 a Tolosa per Léon Lajaunie, farmacian.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Tolosa es classificada vila d'art e d'istòria. Les baloards de cintura determinan le sector salvagardat mai grand de França (220 ha). Fòrça luòcs tolosencs son de descobrir en landrejant. Le patrimòni de bastiments religioses es particularament ric, amb qualques curiositats coma la glèisa dels Jacobins (qu'a una nau amb de corondas centralas en palmièrs). Tolosa es la vila francesa que compta le pus grand nombre d'ostals particulars de la Renaissença, aquò es degut a l'edat d'aur del pastèl.
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- le Capitòli qu'es l'ostal de comuna, sus la plaça del meteis nom ;
- le Donjon del Capitòli (Ofici del Torisme) ;
- les cais e las ribas de Garona ;
- le Bazacle ;
- le Jardin de las Plantas, le Grand Redond e le Jardin Reial ;
- le Pont Nòu ;
- l'espital de la Grava e son dòma de coire ;
- le castèl d'aiga ;
- le Canal del Miègjorn ;
- le pont de Sant Pèire ;
- la plaça Wilson ;
- la Gara Matabuòu ;
- l'ostal del Vièlh Rasim.
- la preson de Sant Miquèl (Fotografias)
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- la basilica de Sant Sarnin ;
- la glèisa de Nòstra Dòna del Taur amb son campanal-mur ;
- la glèisa dels Jacobins e sas clastras ;
- la catedrala de Sant Estève ;
- la basilica de la Daurada ;
- la torrèla de las Ursulinas.
- la glèisa de Sant Aubin
- la Sinagòga de Palaprat
Musèus[modificar | modificar la font]
Les nombroses musèus de la vila presentan un patrimòni istoric important. Demest elis, podèm citar :
- le Musèu Georges Labit ;
- le Musèu dels Agustins ;
- le Museum d'Istòria Naturala ;
- le Musèu d'Art Modèrne als vièlhs tuadors de Sant Subran ;
- la Ciutat de l'espaci ;
- l'Ostal d'Assesat (Fondacion Bemberg) ;
- Goethe-Institut ;
- le Musèu del Vièlh Tolosa ;
- le Musèu de l'Aficha ;
- le Musèu Departamental de la Resisténcia e de la Deportacion ;
- le Musèu dels Antics de Tolosa (Musèu de Sant Ramon) ;
- le Musèu Paul Dupuy (Arts aplicadas de l'Edat Mejana a uèi).
Tolosa, vila d'Espòrt[modificar | modificar la font]
- Fotbòl : amb le Tolosa Fotbòl Club
- Rugbi de XV : amb l'Estadi Tolosenc
- Rugbi de XIII : amb la Tolosa Olimpica XIII
- Beisbòl : amb l'Estadi Tolosenc BaseBall
- Voleibòl : amb l'Spacer's de Tolosa Volley-Ball
Personas celèbras nascudas a Tolosa[modificar | modificar la font]
- Sylvain Augier (1955- ), animator de ràdio
- Laetitia Barlerin (1974-), doctor veterinari
- Georges de Caunes (1919-2004), jornalista (paire d'Antoine de Caunes e grand paire d'Emma de Caunes)
- Jean Dausset (1916- ), metge
- Jean-Louis Debré (1944- ), òme politic francés, president de l'Assemblada Nacionala dempuèi le 25 de junh 2002
- Louis Deffès (1819 - 1900) Compositor (especialament de l'Imne tolosenc :O Mon País)
- Marine Delterme (1970-), actritz
- Filippe Druillet (1944- ), dessenhaire e scenarista
- Joan Estève Esquiròl ( 1772-1840), psiquiatre
- Pèire Godolin (1580-1649) poèta
- Ticky Holgado (1944-2004), actor
- Gabriel Koenigs (1858-1931), matematician
- Marguerite Marin (1951- ), dançaira e coregrafa
- Art Mengo (1962- ), cantaire
- Frédéric Michalak (1982- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Moos (1974- ), cantaire
- Claudi Nogaròu (1929-2004), cantaire, compositor
- Fabien Pelous (1973- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Jacques Polieri (1928- ), meteire en scèna
- Jean-Luc Reichmann (1960- ), animator de television
- Antoine Rivalz (1667-1735), pintor
- Sébastien Roch (1972- ), cantaire, actor (Elena e les dròlles)
- Claudi Sicre (1947), cantaire
- Laurent Terzieff (1935- ), comedian
- Jacques de Tourreil en 1656 membre de l'Acadèmia Francesa
- Jean Antoine Verdier (1767-1839) general de Napoleon
- Bernard Werber (1961- ), escrivan
- Pierre Gamarra
Embessonatges e acòrdis de cooperacion[modificar | modificar la font]
La vila de Tolosa es bessonada amb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :
- Tel Aviv ( Israèl) dempuèi 1962,
- Atlanta ( Estats Units) dempuèi 1975,
- Kyiv ( Ucraïna) dempuèi 1975,
- Bolonha ( Itàlia) dempuèi 1981,
- Elx ( Espanha) dempuèi 1981,
- Chongqing ( China) dempuèi 1981.
Nosèt d'acòrdis de cooperacion amb :
Tolosa a tanben una vila d'adopcion : Câmpia Turzii ( Romania).
Nòtas[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Cristóbal de Virués
Cristóbal de Virués o lo Capitan Virués (en catalan : Cristòfor de Virués - Valéncia, 1550 e 1609/1614 ?) que ho un escrivan, poeta e autor dramatic valencian de lenga castelhana deu Sègle d'Aur e tanben un òme d'armas que participè a la Batalha de Lepanta e que pelegè a Milan aban de se retirar de l'armada en 1686 dens la soa ciutat nadau (dab lo reng de capitan) e d'entamenar, atau, ua carrièra d'escrivan.
Èra hiu d'un mètgeo riginari de Medina de Rioseco, en Castelha; que s'installè a Valéncia.
La soas òbras principalas que son El Monserrate (1687) e la soas tragedias La Gran Semiramis, La Cruel Casandra, Atila furioso, La Infelice Marcela e Elisa Dido.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ernest Hemingway
Ernest Hemingway (n. en 1899, m.1961) foguèt un important escrivan american del sègle XX. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1954.
Biografia[modificar | modificar la font]
Hemingway nasquèt lo 21 de julhet de 1899 dins la vila d'Oak Park, una localitat situada dins l'estat nòrd-american d'Illinois, filh d'un mètge que li ensenhèt a pescar e caçar quand èra pichonèl. A l'escòla, fondèt e dirigiguèt un jornal sonat "The Trapeze", a mai se son interès principal se centrava sus l'espòrt. En 1917 comencèt a trabalhar, coma jornalista, al "Kansas City Star", e tre la debuta de l'an seguent partiguèt per Itàlia, e participèt a la Primièra Guèrra Mondiala, coma menaire d'ambulàncias. Del temps que demorèt al front patiguèt una ferida. Puèi foguèt condecorat e promogut lòctenent. En 1919 tornèt als Estats Units ont faguèt lo jornalista per mantun jornal de Chicago e Toronto (Canadà), ont publiquèt sos primièrs contes.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla trabalhèt coma correspondent de guèrra a Madrid, ont se sentiguèt fòrtament implicat dins la causa republicana, que fin finala ne venguèt propagandista. L'experiéncia en Espanha li serviguèt en 1940 per escriure una de sas òbras màgers, For Whom the Bells Toll ("Per qui sonan las campanas"), situada dins las montanhas de Segòvia durant los preparatius de la batalha de Guadalajara. Son estada en Espanha faguèt d'el un aficionat a la tauromaquia.
Fòrtament alcoolic e ja qu'aviá paur de venir baug, foguèt internat dins un bon nombre d'espitals psiquiatrics. En saber qu'èra malaut de cancèr se suïcidèt amb un fusilh lo 2 de julhet de 1961 a Ketchum, vila de l'estat d'Idaho.


text:
Trun
Trun es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La prospection aeriana a revelat traces d'abitat gallo-romain e al Modèl:XIXe s una nécropole mérovingienne a #èsser descobèrta.
Pendent la batalha de Normandie, Trun es una posicion clau de la pòcha de Chambois.
La prospection aérienne a révélé des traces d'habitat gallo-romain et au Modèl:XIXe s une nécropole mérovingienne a été découverte.
Pendant la bataille de Normandie, Trun est une position clé de la poche de Chambois.


text:
Wikipèdia:Citacion e reütilizacion del contengut de Wikipèdia
Wikipèdia es concebuda per èsser reütilizada e difusada : es çò que ne fa una enciclopèdia « liura ». Mas aquesta reütilizacion se deu far en seguissent las règlas de la licéncia GFDL. Aquesta pagina descriu los divèrses biaisses de reütilizar lo contengut de Wikipèdia.
Remarca preliminara importanta Wikimedia Foundation, albergaire de Wikipèdia, deten pas de dreches suls tèxtes e imatges enciclopedics qu'albèrga (a l'excepcion de sos lògos pròpris). En consequéncia, pòt pas balhar d'autorizacion de reproduccion. Es doncas inutil d'escriure a las adreças de contacte de Wikipèdia per demandar una autorizacion de reproduccion (en defòra de cases fòrça particulars, coma lo lògo Wikipèdia, protegit pel drech d'autor e lo drech de las marcas).
Somari
- 1 Bibliografia
- 2 Citacion corta
- 3 Reütilizacion del contengut de Wikipèdia en defòra de la citacion corta autorizada per la lei
- 4 Cossí establir la lista dels autors d'un article
- 5 Lista de sites utilizant de ressorsas wikipèdia
- 6 Cossí senhalar un cas de non respècte de las informacions de licéncia de Wikipèdia
- 7 Demandas per reütilizacion del contengut del sit
- 8 Contactes
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Per una simpla referéncia a un article de Wikipèdia dins una bibliografia, vos podètz inspirar dels modèls que trobaretz en clicant sul ligam « citar aqueste article » dins la boita d'espleches (se trobant dins lo marge esquèrre de cada article, s'avètz pas modificat l'aparéncia de la pagina).
Citacion corta[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre del drech de citacion corta, sètz pas obligat de vos sometre a totas las obligacions de la licéncia GFDL : vos sufís de mencionar l'autor e la font.
Las obligacions de la licéncia GFDL son en revenge de rigor per
- las còpias integralas ;
- las citacions longas ;
- las citacions que son pas fachas (França : Còde de la proprietat Intellectuala article 122-5).
Reütilizacion del contengut de Wikipèdia en defòra de la citacion corta autorizada per la lei[modificar | modificar la font]
Nòta : Wikipèdia dona pas de conselh legal. Formalament, cada article aparten a son o sos autors e es mes a disposicion del public segon las condicions de la licéncia GNU FDL. La màger part dels images e autres mèdia son tanben cobèrts per una o mantuna licéncia mencionadas sus la pagina de descripcion del medium. Vejatz tanben Wikipèdia:copyright.
Las modalitats practicas de respectar son las seguentas ; vos conselham de vos reportar al tèxte de la GFDL e a las convencions bibliograficas en vigor dins vòstre país per reütilizar lo contengut de Wikipèdia :
Reütilizar de tèxte[modificar | modificar la font]
Lo contengut textual de Wikipèdia es jos GNU FDL, licéncia liura que permet una reütilizacion gratuita d'aqueste, en respectant las condicions seguentas :
Avertiment[modificar | modificar la font]
Avís ! Los articles 1, 4 e 7 de la GFDL se devon estudiar de prèp per tota reütilizacion del contengut de Wikipèdia. Conven d'establir abans tota reproduccion d'una partida de Wikipèdia s'aquesta reproduccion constituís un document (article 4) que la reproduccion del contengut de Wikipèdia i es integrada, o un agregat (article 7). Dins lo primièr cas, la totalitat de vòstre obratge/publicacion/sit Web se deurà plaçar jos GFDL. Dins lo segond, se poirà plaçar en partida jos GFDL, tre que la partida jos GFDL es identificada e constituís una partida independenta de l'obratge, de la publicacion o del sit.
Sus un sit Web[modificar | modificar la font]
Se desiratz utilizar tot o partida d'un article de Wikipèdia sus vòstre sit Web, devètz :
- mencionar sos autors, per exemple en donant un iperligam sus l'istoric de l'article dins Wikipèdia ;
- mencionar e donar accès a la licéncia de documentacion liura GNU, per exemple amb un ligam cap al tèxte d'aquesta http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html ;
- se modificatz l'article, podètz vos ajustar a la lista dels autors, mas l'ensemble deu demorar disponible jos la licéncia de documentacion liura GNU.
Exemple :
Sus un supòrt papièr[modificar | modificar la font]
Se volètz utilizar tot o partida d'un article de Wikipèdia sus un supòrt papièr, devètz :
- mencionar sos autors ; se deu mencionar los autors principals; aquò se pòt far en annèxe, o en pè de pagina sus de tèxtes amb pauc d'autors ;
- Donar l'URL de l'article s'aquò es necessari per obténer la lista complèta dels autors.
- mencionar lo fach que lo tèxte reütilizat es jos GFDL (Licéncia de documentacion liura GNU) e reproduire lo tèxte d'aquesta en entièr dins vòstra publicacion (en annèxa per exemple).
Exemple
Reütilizar un imatge o un fichièr multimèdia[modificar | modificar la font]
Los fichièrs multimèdia disponibles sus Wikipèdia son publicats jos de licéncias que son pròprias a cada fichièr. Per una reütilizacion d'aquestes, reportatz-vos a las informacions de licéncia detalhadas sus cada fichièr. Las informacions de licéncia son disponiblas sus la pagina de descripcion de cada fichièr. Cèrts fichièrs multimèdia son dirèctament importats de nòstra banca de donadas comuna Wikimèdia Commons. Aqueste estat de fach es indicat sus la pagina d'informacion del fichièr concernit ; un ligam vèrs las informacions de licéncia es provesit per cada fichièr.
Cada licéncia possedís sas pròprias condicions de reütilizacion : mercé de seguir los ligams indicats sus la pagina d'informacion per saber cossí reütilizar los fichièrs.
Demest las licéncias utilizadas pels fichièrs multimèdia, se tròba en particular :
- GFDL (las modalitats de reütilizacion son las meteissas que pel tèxte)
- Licéncias Creative Commons (vejatz lo sit oficial de Creative Commons per las informacions de reütilizacion)
- Domeni public : los fichièrs dins lo domeni public se pòdon reütilizar sens condicion.
Aquesta lista es pas exaustiva. Per veire mai de licéncias, vejatz aquesta pagina.
Es possible que las condicions de licéncia aplicablas a un imatge (o autre contengut multimèdia) vos convengan pas. Per realizar pas de contrafaiçon, vos caldrà eventualament obténer una autorizacion personalizada de l'autor del contengut, qu'es normalament indicat jos l'imatge. Aqueste pòt fòrça plan vos monedar una tala autorizacion.
Cossí establir la lista dels autors d'un article[modificar | modificar la font]
Sufís de clicar sus l'onglet "Istoric" en naut de cada pagina, puèi de seguir lo ligam "Obténer la lista dels autors" que dona una lista alfabetica de totes los autors d’aquesta pagina.
L'esplech Contributors permet d'obténer la lista dels autors, classats per nombre de contribucions.
Lista de sites utilizant de ressorsas wikipèdia[modificar | modificar la font]
Cossí senhalar un cas de non respècte de las informacions de licéncia de Wikipèdia[modificar | modificar la font]
Pòt èsser que de sites reprengan lo contengut de Wikipèdia sens precisar lor font. Dins aquestes cases, conven de portar a l'atencion de lor webmèstre las informacions de far figurar sus lors sites per respondre a las exigéncias de la GFDL e de las licéncias apropriadas.
Se trobatz un sit que se confòrma pas a las informacions de licéncia, podètz avertir los autors principals de l'article de Wikipèdia en consultant l'istoric, o escriure vos-meteis als proprietaris del sit en question.
Trobaretz sus aquesta pagina : Wikipèdia:Messatge estandard de violacion de la GFDL un modèl de corrièr de mandar als sites utilizant de contengut de l'enciclopèdia Wikipèdia, e que respèctan pas las règlas de la GFDL.
Demandas per reütilizacion del contengut del sit[modificar | modificar la font]
Se respectatz las indicacions provesidas çai sus, avètz pas besonh d'autorizacion especifica per reütilizar lo contengut de Wikipèdia.
Contactes[modificar | modificar la font]
Consultatz la pagina Contacte.


text:
Arhantsusi
Arhantsusi (basco), Arhansus (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei arhantsusar.
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Uhart de Micse au nòrd, Òstavath-Asme au nòrd-oèst e Pagòla e Jutsi au sud.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Un site hortificat protoistoric au lòcdit Gaztelu zahar ('castèth vielh').
- Glèisa de Sant Estève, deu sègle XIV.
- Ostaus deu sègle XVIII.


text:
Corveta
Una corveta es un naviri militar leugier e rapid. Lo nom es aparegut tre l'epòca de la marina de vela. A l'ora d'ara, designa un tipe de naviri pus leugier qu'una fregata amb una longor entre 80 e 130 m e una massa inferiora a 2 000 t. Sei missions principalas son la proteccion d'una zona costièra o d'un grop de naviris pus importants. Per aquò, lei corvetas son equipats d'un blindatge leugier mai d'un armament important coma d'artilhariá mejana, de missils o d'elicoptèrs. Relativament economic, aqueu tipe d'unitats es fòrça utilizada per lei marinas militaras de talha intermediària qu'an solament un litorau limitat de protegir e gaire d'ambicions oceanicas.


text:
Grop foncional
En quimia, subretot en quimia organica, los grops foncionals son d'estructuras submolecularas, caracterizadas per una connectivitat e composicion especifica elementària, que conferís reactivitat a la molecula que los conten. La combinason dels noms dels grops foncionals amb los noms dels alcans que ne provenon genèra una nomenclatura sistematica per nomenar los compausats organics.
Somari
Comuns[modificar | modificar la font]
Los grops foncionals pus comuns son:
Amb azòt[modificar | modificar la font]
I a fòrça grops foncionals, en mai de las amidas e aminas, que contenon d'atòms d'azòt:
Amb sofre[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals que contenon d'atòms de sofre:
Autres[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals:


text:
Istòria
L'Istòria es la sciéncia qu'estúdia lo passat de las societats umanas. En general, se considèra que l'Istòria comença amb l'invencion de l'escritura e que los temps que la precedisson constituisson la Preïstòria. Longtemps los istorians s'interessèron sonque a l'istòria politica qu'es lo raconte dels eveniments, dels règnes, de las guèrras, etc... mas dempuèi lo sègle XIX e subretot lo XX recèrcan totes los aspèctes del passat: istòria economica, sociala, culturala, religiosa, de las mentalitats, de la vida correnta... Per istòria (amb minuscula) se designa tanben lo passat de l'òme e mai lo passat en general : l'istòria d'una familha, l'istòria d'un edifici... Lo tèrme d'istòria designa tanben l'informacion scientifica del passat: per exemple, l'Istòria Naturala, o l'Istòria Geologica de la Tèrra. L'Istòria, coma disciplina intellectuala, fa pas partida de las sciéncias exactas senon de las sciéncias socialas e umanas e mai de las sciéncias literàrias. L'istòria se diferéncia de l'Arqueologia per sa referéncia essenciala a l'escritura.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme occitan istòria ven del latin historia, que significa 'narrativa', 'relat', e aquel del grèc antic ἱσtopίa 'historía', que significa "un aprendissatge o coneissença pa travèrs l'investigacion, l'istòria, los registres o la narrativa", del vèrb ἱσtopeῖv historeîn 'recercar', e aqueste derivat de ἵσtwp hístor 'sabent', 'testimòni' o 'jutge'.
Istoriografia[modificar | modificar la font]
L'Istoriografia, literalament, es l'escritura de l'istòria, e l'istoriograf es aquel qu'escriu l'istòria. Lo nom Istoriografia designava originàriament l'ensems de las òbras istoricas. Fins a la segonda mitat del sègle XX, l'istoriografia preniá un caractèr nacional, pr'amor qu'ofrissiá un punt de vista politic dels eveniments. Per exemple, es possible de citar l'istoriografia bizantina de l'Edat Mejana e l'istoriografia franca, qu'ofrisson d'informacions divergentas sul problèma de la brega suls imatges qu'opausèt la Glèisa romana e la Glèisa bizantina pendent l'epòca de Carlesmanhe. Per extension, l'istoriografia designa l'istòria de l'escritura de l'istòria. Per sorgir coma especialitat de la disciplina istorica, los istorians fan de trabalhs sus personatges celèbres. La majoritat dels istorians del sègle XX publiquèron almens una òbra de caractèr istoriografic, generalament pendent la fasa finala de lors activitats. L'istoriografia tracta amb los meteis problèmas que la metodologia, mas l'enfocament de las questions es diferent: se pòt dire esquematicament que la metodologia a coma fin l'estudi dels procediments de trabalh dels istorians, mentre que l'istoriografia s'enfoca dins lo trabalh final dels istorians. Fin finala, las conclusions dels estudis istoriografics son, generalament, l'origina dels cambiaments metodologics.
Classament de l'Istòria[modificar | modificar la font]
Tèrmes cronologics
- epòca
- millenni
- sègle
- decenni
- annada
Classament per periòde[modificar | modificar la font]
Encara que l'istòria de la Tèrra comence amb la formacion geologica del glòbe terrèstre e que l'istòria de l'umanitat comence amb l'aparicion del genre homo, l'emplec del mot "Istòria" s'es limitat als periòdes coneguts a travèrs de fònts escrichas. Los periòdes que n'avèm pas de registres escriches, son la Preïstòria e la Protoistòria. Los periòdes de l'istòria son, convencionalament:
- Abans l'Istòria
- Preïstòria: dempuèi l'aparicion de l'òme fins al sorgiment de las primièras civilizacions qu'utilizan l'escritura. Sonque n'avèm de donadas arqueologicas.
- Protoistòria: las civilizacions qu'an pas d'escritura, mas coïncidisson amb d'autras que n'an. Al delà de las donadas arqueologicas avèm de donadas escrichas per d'autres pòbles. Coïncidís cronologicament amb una partida de l'Istòria Antica.
- L'Istòria:
- Edat Antica o Antiquitat: dempuèi las primièras civilizacions fins a la desaparicion de l'Empèri Roman d'Occident, en 476.
- Edat Mejana: tre 476 fins a la descubèrta d'America, en 1492.
- Edat Modèrna: tre 1492 fins a la Revolucion Francesa, en 1789.
- Edat Contemporanèa:
A meitats e finals del sègle XVIII enquia eth present. Ua inicia era de les rebolucionsque son:rebolucio industriau, rebolucio durgesa e era rebolucio lhiure.Va acava amb eth Antic Reguim e va dona pas ena seguna meitat del sègle XIX al trionf deth capitalisme que se esten amb el imperiatisme a tot eth mon, en el temps que es veien contestat per eth moviment obrer.Les guerres napoleniques van donar pas a un periode de hegemonia britaniques durant era era Victoriana.Eth començament de era transicio demografica (prumer en Inglatera, poc denpus en eth continent europeu e posteriurment en eth rest deth mon)produeishen ua veritat esprosio demografica que va altera de furma radicau eth equilibri sociau tot a parti dera seguna rebolucio industriau (pas dera era deth corbo e dera maquina de vapur a era era deth petroli e eth mutur de exprosio e era era dera electricitat).


text:
Višegrad
Višegrad (Bишerpaд en sèrbe cirillic) es una municipalitat de Republica Sèrba de Bòsnia, dins la Federacion de Bòsnia e Ercegovina.
Es connoissut Višegrad per son pònt, que foguèt lo "personatge" principau dau libre Lo Pònt subre Drina dau Prèmi Nobel de literatura Ivo Andrić. Es pròchi Višegrad que s'atròva lo vilatge de Sokolovići, que li naissèt l'un dei Vizirs lei mai grands de l'Empèri Otoman : Mehmed Pacha Sokolović, que foguèt bastit lo pònt qu'es ara nomenat Pònt Mehmed Pacha Sokolović ( Lo pònt, ara utilizat solament per de rasons toristicas, manquèt d'èstre abalit au moment de la guèrra de 1914-1918 e es ara classificat coma Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.


text:
Simbòl
Un símbòl (var. simbèu) es una representacion d'una idèa de tal biais qu'aquela pòsca èsser percebuda per certans dels sens; es una realitat que n'evòca d'autras dins nòstre esperit per mejan de processus d'analogia. Lo simbòl tanben pòt representar un sentiment. Segon Charles Sanders Peirce, un simbol es un tipe de signe especial.
L'etimologia del mot deriva del grèc ancian σύuBoλov ('simbolòn'), que vol dir aproximativament "lançar amb" o "jòner amb", es a dir, lo simbòl mena a la lutz una autra realitat sens desaparéisser el meteis, mas combinant las doas, coma dins la metafòra. Lo simbòl es abitualament polisemic a causa de la connotacion, que l'enriquís.
Los simbòls pòdon èsser de diferents tipes: materials (una crotz es lo simbòl del cristianisme), visuals (la color roge es lo simbòl del movements socialistas), verbals (tot mot es un simbòl), numerics, sons...
La semiotica es la disciplina qu'estúdia los simbòls, presents dins la religion, la psicologia o l'art, entre autres.


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Lou 20 de desèmbre darnié, Li Nouvello e Prouvènço avien counvida sis amigo e sis ami pèr l’anniversàri 20en de la creacioun de la revisto. Acò s’es passa Salo Benezet XII, en Avignoun, en presènci de mai de 400 persouno, tóuti legèire di Nouvello.Vaqui la dicho largado pèr Jan-Glaude Roux, baile di Nouvello de Prouvènço :
Nous vaqui recampa pèr festeja ensèn l’anniversàri 20en de la creacioun di Nouvello de Prouvènço. D’efèt es lou 17 de desèmbre de 1989 qu’avèn manda à l’aigo noste pichot batèu. Despièi avèn fa de camin e alestissèn, vuei, noste numerò 156.
Vole regracia, eici, nòsti gènti femo que sènso soun soustèn e soun ajudo, aurian pas pouscu teni lou cop tant de tèms. Vole eici pièi regracia touto la chourmo bountouso de PARLAREN e sis ami que retrouvas si signaturo dins chasque numerò. Soun li temouin de la bèuta e de la drudiero de nosto bello Lengo Prouvençalo que mantènon à bèl èime.
Vole regracia lis istitucioun que, despièi la debuto, en 1990, nous an soustengu : lou Counsèu Regiounau PACA emé noste ami regreta Andriéu Ariès; pièi la Vilo d’Avignoun qu’emé soun deputa-conse, Marìo-José Roig, nous aculisson vuei Salo Benezet Douge; e lou Counsèu Generau de Vaucluso, emé soun rèire-presidènt Jan Garcin, counseia que lou fuguè pèr Lucian Manchon.
Vole regracia tóuti li Prouvençalo e Prouvençau de la bono que nous an fa fisanço. Avèn enregistra mai de 4.500 abouna despièi 1990. Sènso soun soustèn es, proubable, qu’aurian cala!
Vous demandarai d’agué uno pensado pèr nòsti coulabouraire que nous an quita pèr toujour. Citarai Grabié Mollard, Marcèu Bòsqui, Jan-Glaude Rey, Magali, Fernand Perrin, Andriéu Tessier, Louis Bourgue e d’ami que nous an bèn counseia coume : Marcèu Petit, Charles Galtier, Marcèu Bonnet, Enri Charmasson e Andriéu Dupuis.
Vuei sian dins la tempouro de Calèndo. Alor, pèr festeja noste bèl aniversàri, vous pourgissèn un Councert Calendau proupousa pèr d’artisto que, coume nautre, obron de longo pèr la Lengo e la Culturo Prouvençalo».
En seguido d’aquesto dicho Jan-Glaude Roux faguè óusseva uno minuto de silènci en óumage pèr tóuti li bons oubrié di Nouvello que nous an quita.
Se debanè pièi un espetacle ufanous que lou mounde presènt aplaudiguèron sènso s’alassa.
Venguè, proumié, Jan-Bernat Plantevin, lou roussignòu de Mazan, e si musician. Jan-Bernat es un cantaire que Li Nouvello an soustengu tre soun numerò 1, recouneissènt en éu un troubadou de noste tèms, d’aquéli que trèvon li camin de nosto Respelido.
Pièi, Crestino e Felipe Rey, dóu Duò Cheops, presentèron soun nouvèu recitau. Eli, tambèn, s’encagnon à faire viéure la cansoun prouvençalo en emplegant de musico mouderno. E Crestino, coume Jan-Bernat, coumpauso elo-memo si cansoun.
Enfin, bouquet finau, l’Ensèn Counvivènço Musicalo, drud de douge usician, nous encantè emé soun nouvèu recitau riche d’asatacioun e de creacioun. Marcèu Bòsqui, l’un de nòsti proumié coulabouraire, fuguè tambèn lou peirin d’aquest chourmo que beilejo Vincèns Montagard e Benezet Chabaud.
De nouta que la fèsto s’es ounourado de la presènci d’Andriéu Castelli, souto-presidènt dóu Counsèu Generau de Vaucluso, Francés Feraud representant lou conse d‘Avignoun, ajoun à a Culturo e i Tradicioun Prouvençalo, Jan-Marc Courbet, l’un di foundadou di Nouvello, ansin que de noumbrous presidènt e presidènto d’assouciacioun prouvençalo.
Es autour d’un vin d’ounour semoundu pèr la Vilo d’Avignoun, Service de la Culturo Prouvençalo, que tóuti se retroubèron pièi, artisto e publi, pèr souveta longo mai! i Nouvello de Prouvènço.
28018


text:
Bijanuelha
Bijanuelha (francés Bizeneuille[1]) aul es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe. En [[
Somari
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Cèrts{{#que}} pensan aver-i detectat las traces d'un cratère gigant de 200 a 300 km daissat per un impacte météoritique associat al impacte de Rechoard|Rechoard, a partir de l'analisa de fotografias satellit. Totun, cap de traça en lo jos-sòl permet pas de justificar un tal évènement.
CertainsModèl:Qui pensent avoir détecté les traces d'un cratère géant de 200 à 300 km laissé par un impact météoritique associé à l'impact de Rechoard|Rechoard, à partir de l'analyse de photographies satellite. Toutefois, aucune trace dans le sous-sol ne permet de justifier un tel évènement.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1789 Bijanuelha aul depend [1]:
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Montluçon
- de la subdelegacion de Montluçon
- del parlament de París
- de la senescaucia de Borbonés
- de la diocèsi de Borges
Aul es dins lo districte puèi dins l'arrondiment de Montluçon. En 1793, es dins lo canton d'Estivarelhas. Dempuèi 1801 es dins lo canton d'Eiriçon.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Bijanuelha (Buginolio, 1097[2]) aul ven de bodica (lo vacu) be lo sufixe -ialo (camp).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cass.
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- [[Comunas d'Alèir]


text:
Cinisme
Lo cinisme èra una escòla filosofica de la Grècia antica, fondada per Antistènes, que son discipol mai celèbre foguèt Diogènes de Sinope. Aquela escòla temptava una transposicion de las valors, e ensenhava la desenvoltura e l'umilitat als òmes grands e als poderoses de la Grècia antica. Radicalament anticonformistas, los cinics, e a lor tèsta Diogènes, prepausavan una autra vision de la filosofia e de la vida en general, subversiva e urosa.
Per una derivacion estranha del tèrme, se parla a nòstra epòca de cinisme per designar una manièra de pensar que diferís de las nòrmas establidas (en particular dins lo domeni de la morala). Se pòt ligar a aqueste autre cinisme una sòrta d'umor negre (de còps involontari), mordent e ironic, utilizat sovent per manifestar una cèrta rebellion fàcia a un mond incomprensible, a diferéncia del sarcasme, que per sa part cèrca pas qu'una demostracion de fòrça. Mas enlà d'aquela indiferéncia a la morala e a las convenenças, lo cinic modèrne a pas granda causa de veire amb los filosòfs antics.


text:
Montsegur (Arièja)
Montsegur [1][2] (Montségur en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País d'Òlmes, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es lo centre administratiu de la comuna de son nom. Sa populacion (1999) es de 117 abitants. Se trapa a una distància de 10 km de L'Avelhanet, de 29 km de Puègverd, de 37 km de Fois e de 82 km de Tolosa. Aqueste vilatge deu una partida de son prestigi al castèl de Montsegur, bastit sus un castrum antic que foguèt un dels darrièrs centres de resisténcia de la ierarquia catara al sègle XIII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Comtat de Niça
Lo o la Comtat de Niça[1], que si sòna finda lo País Niçard, es una region istorica d'Occitània, a l'èst, a l'entorn de la vila de Niça e que s'espandisse entre la mar Mediterranèa (Còsta d'Azur), lo riu de Var e la cresta de l'extrèm sud dei Alps.
La sieu capitala es la vila de Niça.
Lo gentilici es niçard -a.
La sieu populacion es de 506 694 abitants (en lo 1999).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Veire:Lista dei Comunas dau Comtat de Niça
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'inici èra una part de l'ancian comtat de Provença, pi a partir dau 1388 foguèt una partida dau ducat de Savòia (que venguèt lo reiaume de Sardenha en lo 1720). Pilhèt lo nom de Comtat de Niça a una data indeterminada après lo restacament a Savòia. Foguèt restacat a l'estat francés en lo 1860. Despí aquò, forma l'arrondiment de Niça qu'es la màger part dau departament dei Aups Maritims, totun si garda lo nom de Comtat de Niça per designar aquela region culturala e istorica que la sieu personalitat es tot plen fòrta.
Istoricament, lo Principat de Mónegue es enclavat dins lo Comtat de Niça mas non ne fa partida. La vila de Menton, embau País Mentonasc, faïan partida dau Principat de Mónegue (fins en lo 1861, quand foguèron restacats a l'estat francés).
Galaria[modificar | modificar la font]
-
-
-
Lo vilatge de Sant Estève de Tiniá, dins lu Alps Occitans (Gavotina e Comtat de Niça)
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
BARELLI Herve [Hervé], ROCCA Rogier [Roger] (1995) Histoire de l'identité niçoise, Niça: Serre
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En occitan si di lo comtat (masculin) o la comtat (femenin).


text:
Mesa en abisme
La mesa en abisme qu'ei la representacion d'ua òbra dens ua auta òbra creant un espectator intermediari enter la scena e lo public. Qu'ei per exemple lo cas dens l’Illusion Comica de Pierre Corneille on lo public que ved Pridamant e Alcanre (dus personatges sus l'empont) ad espiar las hèitas deus autes personatges. Qu'ei tanben lo cas de la pintrura Las Meninas de Diego Velázquez on lo pintre be s'ei representat a printrar lo quite tabléu mentre qui los Reis d'Espanha e son representat espiant lo pintre e la scena dens lo miralh deu hons de la sala (çò qui implica que's trobin logicament au quite lòc on e's tien lo public qui espia la pintrura).


text:
Vassonville
Vassonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux.
Commune du pays de Caux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Significat del nom : lo domeni de Vasson, ancian nom germanique vengut patronyme. Cas regim de Vasse (Cf. Wace). Lo nom lèva de la phonétique del normand septentrional per Gasson en normand meridional.
Vilatge d'origina de Robert de Bassonville, chevalier normand emigrat a Itàlia al Sègle XI.
Signification du nom : le domaine de Vasson, ancien prénom germanique devenu patronyme. Cas régime de Vasse (Cf. Wace). Le nom relève de la phonétique du normand septentrional pour Gasson en normand méridional.
Village d'origine de Robert de Bassonville, chevalier normand émigré en Italie au Sègle XI.


text:
François Asselineau
François Asselineau (París, 14 de setembre de 1957) es un politician francés. Ancian inspector general dins lo ministèri de las Finanças francés, foguèt en 2001 elegit conselhièr de París dins lo 19en arrondiment jos l’etiqueta del partit sobeiranista RPF.[1] Creèt en març de 2007 l’Union Populara Republicana (en francés Union Populaire Républicaine) que pròna la sortida de l’estat francés de l’Union Europèa, de l’Eurozòna e de l’OTAN. Sos resultats electorals son estats pro limitats qu’obtenguèt sonque 0,58% dels sufragis a las eleccions legislativas parcialas de junh de 2013 en Òlt e Garona[2] e 0,58% en Illa de França a las Eleccions Europèas de 2014[3]
Es un adversari fervent de la preponderància de la lenga anglesa e s'opausèt aital en 2013 a la Lei Fioraso en bastir una peticion que reculhiguèt 100.000 signaturas.[4]
François Asselineau e son partit denóncian una censura dels mejans de comunicacion, e mai recentament de la Wikipèdia en francés que, en seguir la politica editoriala contra la manca de notorietat e de fonts independentas, sa pagina i es frequentament escafada.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Élections municipales de 2001 à Paris". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ "Troisième circonscription de Lot-et-Garonne". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ "Élections européennes de 2014 en France". Wikipédia, l’encyclopédie libre (en francés)
- ↑ Hervé BOURGES. Pardon my French: La langue française, un enjeu du XXIe siècle, Paris: Karthala, 2014, p. 40


text:
Lurcy-le-Bourg
Lurcy-le-Bourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat los noms de Brutus-lo-Bourg e de Lurcy-lo-Sauvatge[1].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté les noms de Brutus-le-Bourg et de Lurcy-le-Sauvage[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 4 d'agost 2012


text:
Rebreuve-Ranchicourt
Rebreuve-Ranchicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en connectant Arras a Thérouanne. Malgrat aiçò l'aglomeracion es pas pas sul traçat de la cauçada Brunehaut mas sus una dérivation.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne. Cependant l'agglomération n'est pas sur le tracé de la chaussée Brunehaut mais sur une dérivation.


text:
1117
Aquesta pagina concernís l'an 1117 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt maritim[modificar | modificar la font]
Una cronica chinesa escricha per l'autor Zhu Yu depinta l'utilizacion de bossòla magentica sus lei naviris chinés e l'existéncia de còca estanca sus lei bastiments pus importants.


text:
1410
Aquesta pagina concernís l'an 1410 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Chivaliers Teutonics après la fin de la trèva signada lo 8 d'octòbre de 1409 lo 24 de junh, lei Polonés e lei Lituanians, ben preparats, ataquèron lo territòri teutonic e capitèron de passar Vistula. Aquò foguèt una suspresa per lei Chivaliers Teutonics que poguèron pas empachar lei conquistas de Działdowo e de Dąbrówno lo 13 de julhet. En causa deis atrocitats organizadas per lei venceires, deguèron se desplaçar rapidament dins la region onte foguèron anientats lo 15 de julhet a la batalha de Grunwald. Lo Grand Mèstre Ulrich von Jungingen, unei oficiers superiors de l'Òrdre e aperaquí 8 000 òmes i foguèron tuats. 14 000 combatents suplementaris foguèron capturats. Aquò èra de pèrdas catastroficas per l'Òrdre que capitèt de resistir dins sei castèus — especialament au sètge de Malbork (26 de julhet - 19 de setembre) que s'acabèt per una victòria teutonica — mai poguèt plus jamai remplaçar aquelei fòrças (subretot lei chivaus perduts).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Ulrich von Jungingen, Grand-Mèstre de l'Òrdre Teutonic.


text:
Guèrra d'Ivèrn
La Guèrra d'Ivèrn se debanèt dau 30 de novembre de 1939 au 13 de març de 1940 e opausèt l'URSS a Finlàndia. S'acabèt per una victòria sovietica malaisada qu'entraïnèt la pèrda de divèrsei territòris frontaliers per lei Finlandés.
Aquela guèrra foguèt entraïnada per la revirada de negociacions entre lei dos país en 1939. En causa dei menaças de guèrra entre Sovietics e Alemands, lei Sovietics èran desirós de renfòrçar lei defensas de la vila de Leningrad, segonda vila dau país, qu'èra fòrça pròcha de la frontiera. Demandèron tanben lo drech d'installar de basas navalas dins lo sud dau país. Lei Finlandés refusèron totei lei preposicions de Moscòu e finalament, Stalin ordonèt d'atacar Finlàndia en novembre de 1939.
La guèrra comencèt lo 30 de novembre de 1939 amb una ataca generala de l'Armada Roja sus la frontiera. L'URSS foguèt condamnada per la Societat dei Nacions sensa consequéncia vertadiera e Francés e Britanics assaièron tanben d'organizar sensa succès una fòrça per ajudar lei Finlandés. Mau equipadas e mens nombrosas, lei fòrças finlandesas capitèron de resistir gràcias a la topografia malaisada de la region, a la conóissança dei tecnicas de subrevida dins lei regions polaras e ais errors de comandament sovieticas. Puei, aprofichèron lei condicions duras de l'ivèrn d'aquela annada per causar de pèrdas importantas ai Sovietics que son equipament èra pas adaptat. Per exemple, incapablas de se desplaçar, tres divisions sovieticas foguèron esquichadas a Suomussalmi per solament tres batalhons finlandés entraïnant la pèrda de 23 000 òmes còntra solament 800 entre lo 7 de decembre de 1939 e lo 8 de genier de 1940. Sus lei teatres maritims e aerians, lei fòrças finlandas capitèron de resistir gràcias ai defensas navalas dei costats ò a una tièra d'innovacions dins lo combat aerian. Lo 7 de genier, Stalin deguèt finalament mandar de fòrças novèlas e fisar lo comandament a un generau competent, Semion Timochenko, que decidèt de concentrar sei fòrças e seis equipaments dins lo sud. S'ocupèt tanben de melhorar lei movements entre l'infantariá, l'artilhariá, lei blindats e l'aviacion. Ansin, poguèt aprofichar sa superiotat materiala còntra lei Finlandés que sei linhas foguèron rompudas entre lo 11 e lo 19 de febrier. Lo 29, lo govèrn finlandés acceptèt de negociar tornarmai ambé lei Sovietics e un tractat de patz foguèt signat lo 12 de març.
Aqueu tractat es dich tractat de Moscòu. Sei clausas principalas regardèron l'annexion de Carelia, de la region de Salla e de la lenga de Rybachi per l'URSS. La lenga d'Hanko èra tanben laissada ai Sovietics per una durada de 30 ans. Ansin, lei demandas inicialas dei Sovietics foguèron contentadas. Obtenguèron tanben la vila de Vyborg. Aquelei pèrdas e la volontat finlandesa de lei reconquistar entraïnèron tre 1941 una segonda guèrra, dicha Guèrra de Contuniacion, entre Finlàndia, d'ara endavant aliat a l'Alemanha nazia e l'Union Sovietica. S'acabèt tornarmai per una victòria sovietica. En Euròpa, lei reviradas sovieticas còntra un país rurau e militarament mau equipat entraïnèron d'errors sus l'estimacion de la capacitat de combat de l'Armada Roja, especialament per leis Alemands que pensavan vencre aisament en 1941. De son caire, l'Armada Roja aprofichèt aqueu conflicte per melhorar sei tecnicas, especialament per combatre dins lei condicions duras d'un ivèrn fòrça freg. Aquò li permetèt de protegir victoriosament Moscòu en 1941 còntra l'ofensiva alemanda.


text:
Mitologia chinesa
La mitologia chinesa es l'ensems dels relats fantastics eissits de la cultura de la China anciana. Fòrça de las siás legendas an luòc pendent lo periòde dels tres augusts e cinc emperaires. Malgrat l'influéncia de la civilizacion japonesa anciana, una granda part de la mitologia chinesa es unica. La mitologia chinesa se coneis mercé a de tèxtes que datan essencialament de la dinastia An. E mai qu'ajan mai de 2000 ans d'antiquitat, aqueles escrits se classifican coma "recents". De mai, foguèron redigits per de dòctes que reïnterpretèron de còps la mitologia d'acòrd amb las siás concepcions filosoficas. D'aquela manièra transformèron los dieus mai importants en sobeirans vertuoses, que regnavan en los temps ancians. Associèron tanben los sieus dieus amb las cinc direccions (los quatre ponches cardinals e lo centre) segon una cosmologia elaborada pendent l'Antiquitat primairenca. Se pòt aver una idèa de çò qu'èra la mitologia chinesa "originala" en la comparant amb los relats d'autres pòbles de l'Extrèm Orient. En espandir aquela comparason a tota Eurasia, se pòt apreciar qu'una granda part d'aquela mitologia es d'origina indoeuropèa. Aital doncas, possedís de semblanças totalament estonantas amb las mitologias germanica, grèga e eslava. Aiçò es degut a l'invasion de China per un pòble indoeuropèu, los tocaris, fa mai de 3000 ans.
Somari
De Mites e de legendas[modificar | modificar la font]
La Creacion[modificar | modificar la font]
Una caracteristica unica de la cultura chinesa es la relativament tardiva aparicion dins la literatura dels mites sus la Creacion, qu'o fan après la fondacion del confucianisme, lo daoisme e las religions popularas. Las istòrias an divèrsas versions, de còps contradictòrias dintras se. Per exemple, la creacion dels primièrs èssers es atribuida a Shangdi,Tian(lo cèl), Nüwa,Pangu o l´Emperaire de Jade. A tot l´Extrèm Orient e Oceania, existissiá un dualisme cosmològic, en s'opausant dos principis, per una part la lutz, lo sòl e lo fuòc, per l´autra la obscuritat, la luna e l´d'aiga. Generalament, un ausèl representava al primièr principi. A China, se tractava d´un corb. L´ausèl solar es un dels tèmas priviliegiats de la dinastia Shang, la primièra dinastia chinesa, l´existéncia que se'n certifica mejançant l´arqueologia. Una serp, como un animal aquatic, representava al segond principi. La maire de Shun, un dels sobirans mitics de China, aperteniá al clan de la serp, e lo sieu paire al de l´ausèl. Doncas, Shun èra lo en resultant de l'union dels dos de principis. Aquel mite, illustra tanben lo totemisme de l´anciana societat chinesa, que cada clan aviá segon el un animal ancessor, aital coma l´exogamia, qu'exigissiá als esposes que foguèsson provenentes de clans diferents. Xie Èra l´ancessor de Shang e la siá maire s´nomenava Jiandi. Un jorn, anèt se banhar amb los sieus servents al riu del tuc escur. Un ausèl negre(probablament una oreneta o un corb) passèt per ailà, en portant un uòu multicolor a lo sieu bèc. Lo daissèt quèir, e Jiandi lo prenguèt e s´lo metèt a la boca, en lo s'empassant sens se n'avisar. Après aiçò, concebèt a Xie. En aquel relat, se tracta d'una forma particulara l'union dels dos de principis còsmics, doncas fa intervenir per una part l´d'aiga e l´obscuritat, e per l´autra un ausèl. Shangdi (上帝), Apareis a la literatura cap 700 aC o abans (la data depend de la datacion del Shujing, lo "Classic de l'Istòria"). Shangdi Sembla aver los atributs d´una persona, mas pas se l´identifica coma creador fins a la dinastia An. L´aparicion de Tian (天), lo Cèl, a la literatura presenta lo meteis problèma que Shangdi, en dependent tanben de la data del Shujing. Las qualitats del Cèl e de Shangdi semblan se jónher a la literatura posteriora fins a èsser adorats coma una sola entitat (皇天上帝), per exemple al Temple del Cèl de Beijing. L'identificacion dels limits entre l´un e l´autra, es estat pas encara resolguda. Nüwa Apareis entorn a l´an 350 aC. Lo sieu companh se Fuxi e de còps se´ls adora coma ancèstres darrièrs de l'umanitat.
Lo Solelh[modificar | modificar la font]
Çò Sòl residissiá sus un arbre, nomenat Fusang o Kongsang. Pel matin, s´levava d´aquel arbre per possar-s'e dormir sus un autre arbre, situat a l'oèst. A l´antiquitat i aviá deu sonque. Un jorn, aqueles se levèron al meteis temps, infligint als òmes una calor insuportabla. Yi Desroquèt a nòu d'eles amb las siás fletxes, pel que ne demorèt sonque un. Segon la majoritat dels tèxtes, lo meteis Yao demandèt a l´arquer Yi que talhèsse los solelhs alloc de lo desrocar, mas aquel es lo resultat de la barreja de las mitologias chinesas e indoeuropees, doncas que Yi s'un eròi indoeuropeu. Aquel mite dels sonque multiplas existís dins d'autres pòbles de l´Extrèm Orient, a Sibèria, e comprés en qualques relats amerindis.
La Granda Inundació[modificar | modificar la font]
La mitologia chinesa parteja amb las tradicions sumèries, grèga, maies, judaïca e de nautas originas lo mite del Diluvi Universal o grand inundació. En aquel cas, Yu, lo Grand, amb ajuda de Nüwa, bastiguèt los canals qu'atenguèron controtlar l'inundació, e que permetèron a las gents cultivar las siás culhitas.


text:
Etologia
L'Etologia significa etimologicament « sciéncia dels mors » (ethos : « mors », logos : « estudi/sciéncia »). Es en fach l'estudi del compòrtament animal tal coma es benlèu observat en mitan natural. Òm situa las originas d'aquesta sciéncia al sègle XVII, mas lo nom data de 1854 (primièra utilizacion coneguda per Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844)). Lo sens restrench e modèrne donat al mot d'etologia fa pr'aquò referéncia a una sciéncia mai recenta : es l'estudi objectiu e scientific dels compòrtaments animals inspirat per las òbras de Konrad Lorenz (1903-1989) e Nikolaas Tinbergen (1907-1988) dins la primièra mitat del sègle XX. De mai cal inclure dins aquesta significacion l'estudi comportamental dels èssers umans e de las relacions òme-animal. Lo principi de basa de l'etologia es d'utilizar una perspectiva biologica per explicar lo compòrtament, aquela sciéncia es tanben nomenada « biologia del compòrtament ».


text:
Angiens
Angiens es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en lo país de Caux.
Angiens A situat a Unitat|6|km}} de Fontaine-lo-Dun, a Unitat|8|km {{}} de Sant-Valery-en-Caux, a Unitat|10|km {{}} de Luneray, a Unitat|13|km {{}} de Doudeville e a Unitat|14|km {{}} de Cany-Barville.
Le village est situé dans le pays de Caux.
Angiens est située à 6 km de Fontaine-le-Dun, à 8 km de Saint-Valery-en-Caux, à 10 km de Luneray, à 13 km de Doudeville et à 14 km de Cany-Barville.


text:
Lengas indoarianas
Las lengas indoarianas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan al nòrd e al centre d'Índia, en Paquistan, Sri Lanka e Bangladèsh.
S'estiman que recampan aperaquí 200 varietats, la pus importanta en tèrmes de locutors natius essent l'indostani (indi e ordo, aperaquí 640 milions), venon puèi lo bengalin (aperaquí 260 milions), lo panjabi (aperaquí 100 milions), lo marathi (aperaquí 90 milions), lo gujarati (aperaquí 45 milions), l'oriya (aperaquí 30 milions), lo nepalés (aperaquí 20 milions), lo sindhi (aperaquí 20 milions), lo sinhala (aperaquí 16 milions), lo saraiki (aperaquí 14 milions) e l'assamés (aperaquí 14 milions) amb un nombre total de mai de 900 milions.


text:
Categoria:Estat comunista
Aquesta categoria recensa d'Estats que se son revendicats del marxisme en instaurant un regim dirigit per un partit comunista coma partit unic e que son tanben qualificats de comunistas per la màger part dels istorians contemporanèus tractant del subjècte.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
C
- ► Corèa del Nòrd (4 P)
- Cuba (4 C, 5 P)
R
- Republica Democratica Alemanda (1 C, 2 P)
- Republica Populara de China (1 C, 7 P)
V
- Vietnam (7 C, 12 P)


text:
Garança
La garança o garança dels tinturièrs (Rubia tinctorum L.) es una planta renadiva de la familha de las Rubiacèas, que foguèt largament cultivada per la tintura roja extracha de sas racinas.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta renadiva mercé a sos rizòmas, amb tijas alongadas o escalairas fins a 1,5 m de long.
Fuèlhas aparentament verticilladas, amb suls bòrds e sus la nervadura principala de pichons ponchons que permeton a la planta de se sostenir en s'apuejant sus d'autras plantas.
Flors jaunas qu'espelisson al començament de l'estiu (junh, julhet), amb 4 o 5 petalas soudadas a la basa. Fruches carnoses, de la talha d'un pese, negres quand madurs.
Lo rizòma pòt aténher 80 cm de long.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es originària d'Asia Occidentala e Centrala : Turquia, Siria, Liban, Jordania, Iraq, Iran, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ozbequistan e d'Euròpa de l'Èst : Russia (Crimèa), Ucraïna, ex-Iogoslavia. Es naturalizada dins de regions temperadas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las racinas e las tijas sosterranhas contenon d'alizarina, que balha als teissuts una bèla color roja. Los unifòrmes de l'armada francesa l'utilizèron fòrça abans la Primièra Guèrra Mondiala. Aquela tintura naturala foguèt remplaçada per de colorants sintetics. La cultura de la garança, fòrça anciana (dempuèi mai de 3000 ans en Índia) es uèi acabada.
Aquela espècia es una planta recomandada dins lo capitular De Villis de l'an 812.
La garança mesclada a l'aliment dels animals colora los òsses de roge, tanben la lach.
Lo vilatge dei Palús, Vauclusa foguèt un centre de la cultura de la garança en Occitània al sègle XIX.
La garança dins l'istòria[modificar | modificar la font]
La garança foguèt coneguda pels Grècs e pels Romans e l'enfenièri roman Vitruvi precisèt que foguèt utilizada per las colors purpurinas.
La cultura de la garança que tenguèt un grand interès economic foguèt temptada pendent lo reinatge de Loís XIV. Colbert promulguèt una instruccion per la cultura e l'emplec de la garança. Un edicte exonerèt de l'impòst tota persona que la cultivariá dins los ancians paluns assecats. En 1698 un marcant de Nimes, Martin, obtenguèt lo privilègi reial per n'introduire la cultura en Lengadòc, mas las temptativas pendent dos o tres ans, demorèron vanas. Olanda gardèt lo monopòli d'aquela cultura.
En 1754 Jean Althen comencèt de temptativas de culturas a Sant Caumond (Lèger), puèi las tornèt menar en 1763 amb mai de succès dins lo Comtat amb lo sosten del marqués de Caumont, primièr cònsol d'Avinhon. Lo mercat se desvolopèt pas gaire a causa de las importacions del Levant. Mas coma las guèrras de la Revolucion entravèron lo comèrci, los cultivaires se lancèron dins aquela cultura que se desvolopèt per aténher son maximum vèrs 1860.
En 1839, i aviá cinquanta molins per la garança dins Vauclusa, contra solament dètz sus la Sòrga en 1804. Vauclusa, certanas annadas, produsiguèt fins a 65% de la garança al nivèl mondial. A partir de 1860, de grandas crisis (tèrras subrexpleitadas, qualitat mendre, ...) aflaquiguèron aquela cultura de mai mai en concurréncia amb los novèls colorants quimics. En 1880 n'i a pas mai qu'un sol molin suls cinquanta.
Airals de las culturas de garança:
Tecnicas culturalas[modificar | modificar la font]
La cultura d'aquela planta demanda de sòls prigonds, desfonzats, umids mas pas tròp per evitar lo poiriment de las racinas. La preparacion del sòl es un trabalh de forçat car cal laurar almens 50 cm amb un esplech especial e enforçat : lo "luchet" amb tres o quatre dents. Per endrudir los sòls, los cultivaires de garança foguèron los primièrs a apondre de tortèls de granas oleaginosas, residús de las fabricas d'òli de Marselha.
S'amassèt en setembre, tres ans aprèp la plantacion per ténher una racina pus rica en matèria colorenta. L'arrancatge foguèt fòrça penible: las racinas s'entrauquèron fins a 70 cm. Amb l'araire calguèt de 16 a 20 cavals. Lo complement d'obrièrs foguèron de rurals de la montanha desafasendats pendent aquel periòde de l'annada. Los rendements foguèron de gaireben 3 tonas per ectara.
Aprèp l'amassament, la tèrra fòrt ben laurada conservèt una granda part de la matèria organica. Çò que constituiguèt un fòrt bon assolament per las culturas seguentas : blat, lusèrna, ... Foguèt fòrça plan adaptada per de pichonas boiras familialas. De mai, las fuèlhas de la planta constituiguèron una ferratja de qualitat.
Causas del marasme[modificar | modificar la font]
La primièra crisi data de 1861 amb una baissa de las importacions de coton d'America a causa de la guèrra e una demanda mendre de matèrias colorantas.
La sintèsi quimica de l'alizarina en 1869 menèt a la disparicion fòrça rapida de la garança, fenomèn que coïncidís amb la crisi de la filloxèra de la vinha. Una leugièra reviscolada apareguèt en 1871 consequéncia de decisions malastrosas de qualques viticultors tocats pel filloxèra que remplacèron lor vinhal par la garança.
Vèrs 1880 totas las garancièras desapareguèron: las estadisticas agricòlas annalas dempuèi 1884 fan pas pus referéncia a la garança.
Usatge medical[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- P.J.F.B. Traité sur la culture de la garance Offray, Avinhon, 1818
- Bastet, Nouvelle essai sur la culture vauclusienne et l'histoire naturelle de la garance, Imprimeriá Raphel, Aurenja, 1839
- Auguste Picard, Rapport sur la situation générale de l'agriculture dans le département de vaucluse et de la culture de la garance en particulier, Imprimeriá Jacquet, Avinhon, 1857
- Fernand Benoit, L'outillage rural en Provence, Ed. Laffitte, Marselha, 1984
- Jean-Noël Marchandiau, Outillage agricole de la Provence d'autrefois, Edisud, Ais de Provença, 1984
- Claude Mesliand, Paysans du Vaucluse, Universitat de Provença, 1989


text:
Alienacion
L' alienacion (eissit d'al latin alienare & alienus, alienum) es un estat de l'esperit uman que se pòt definir coma l'influéncia d'una volontat exteriora a l'individú o al(s) pòble(s) concernits, per en causa de factors psicologics, mentals o ideologics, politics, socials, culturals e ca exteriors a la siá pròpia volontat.
Somari
Universalitat del concèpte[modificar | modificar la font]
Ne son lèumens inconscients del fach e de la lor situacion e se ne creson del tot liures o autonòms, independents de tota mena d'influéncia exteriora e liurament responsables del lor albir idem albire idem liure o franc albir(e) idem liure o franc arbitri. Aicesta condicion de l'individú o del(s) pòble(s) çai-sus mencionats es plan espandida sus Tèrra, fruch de l'istòria de las societats. Se ne pòt concretizar aquò de mantun biais, atal coma dependéncia en drech d'autrú, diglossia sul plan lingüistic o infeudacion suls plans cultural, economic, ideologic o politic... e causa autra etc.
Ne sortir nos mena alavetz al concèpte de desalienacion o emancipacion.
L' alienacion en filosofia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L' alienacion en sociologia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L' alienacion en literatura[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles:


text:
Istambol
Istambol (en turc: İstanbul, en grèc: Kwvσtavtιvoύπoλις = Kōnstantinoúpolis, e en turc d'abans 1930 Konstantinopolis, Konstantiniyye) es la vila pus granda de Turquia. Es escambarlada sus l'estrech del Bosfòr, amb una riba europèa e una riba asiatica (Escutari). Sa superfícia totala es de 1538,77 km².
Lo gentilici es istamboliòta.
Abans l'an 330 lo nom de la ciutat èra Bizanci. Entre 330 e 1930 ap. JC se disiá Constantinòble. En 1930, dins lo contèxt general d'una reforma de la lenga e de l'escritura turcas, Atatürk donèt a l'aglomeracion de la vila lo nom popular d'Istambol (en turc İstanbul, que podriá venir del grèc eἰς tὴv πόλιv [is tim ˈbɔlin] “a la vila”).
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Barcelona (Espanha)
- Berlin (Alemanha)
- Buenos Aires (Argentina)
- Budapèst (Ongria)
- Busan (Corèa del Sud)
- Caracas (Veneçuèla)
- Venèsia (Itàlia)
Autres imatges[modificar | modificar la font]


text:
Economia de la Republica Democratica de Còngo
La Republica Democratica de Còngo - una nacion rica en ressorsas naturalas - pauc a pauc se recupera de dos decènnis de retraccion. Lo conflicte que comencèt en 1998 redusiguèt fòrça las exportacions e los revenguts del govèrn, aumentèt lo deute extèrne e causèt mai de 5 milions de mòrts[1].
Rica en minerals, la Republica de Còngo a una istòria complicada amb l'extraccion minerala, la que causa a ocasionat fòrça confrontacions dins lo país per divèrses decènnis, mas particularament dins los ans 90.
L'industria, especialament la d'espleitacion minièra, es una granda font potenciala de riquesa per Còngo. En 1997, l'industria comptava amb 16,9% del PIB. Lo Còngo es lo quatren país de màger produccion de diamants dempuèi los ans 80, e los diamants contunhan de dominar las exportacions, en representant 717 milions de dolars e 52% de las exportacions en 1997. Los interèsses principals de coire e cobalt son dominats per l'entrepresa estatala Gécamines. La produccion de Gécamines a trantalhat dins los ans recents, en partida per la fòrta competitivitat al mercat mondiala del coire.


text:
Las Vegas
Las Vegas es una vila dels Estats Units situada dins l'Estat de Nevada al mièg del desèrt. Los mormons fondèron la vila en 1855 que devenguèt al començament del sègle XX un vilatjàs agricòla. Las Vegas es la vila principala de Nevada e una destinacion toristica fòrça importanta amb la preséncia de mantun casinòs. La vila es coneguda coma la vila del pecat (sin city en anglés) en causa de la popularitat del jòc, de la disponibilitat de beures alcolics a tota ora de la jornada e de la legalitat de la prostitucion. Lo govèrn local e los promotors toristics de la vila preferisson l'escais de Capitala mondiala del divertiment.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1994
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1994 (Jòcs de la 19ena Olimpiada) se debanèron a Lillehammer Norvègia ( 12 - 27 de febrièr de 1994 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
67 equipas e 1741 atlètas participèron a aicestes segonds jòcs ivernencs norvegians.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui acrobatic[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patinatge de pista corta[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 791 documents subre Lillehammer 1994 en picar coma clau Winter Olympic Games 1994