text:
46en regiment aerian de bombardiers nuechencs de la Garda
Lo 46en regiment aerian de bombardiers nuechencs de la Garda (inicialament lo 588en regiment de bombardiers nuechencs) èra una unitat de l'armada sovietica durant la Segonda Guèrra Mondiala. Especializat dins lo bombardament nuechenc de precision, aviá la particularitat d'èsser exclusivament compausat de fremas. Foguèt l'unica pus guierdonada de l'Armada de l'Èr Sovietica.
Format a partir de 1941 a l'iniciativa de Marina Raskova e comandat per lo major Yevdokia Bershanskaya, foguèt integrat sota lo nom de 588en regiment de bombardiers nuechencs dins la 4a armada de l'èr sovietica en junh de 1942. Èra equipat de biplans agricòlas obsolets Polikarpov Po-2 que permetián un apròchi silenciós, motor au ralentit, dei linhas alemandas. Sei pilòts se destrièron durant la batalha d'Estalingrad onte leis Alemands li donèron lo subrenom de « Mascas de la Nuech ». En febrier de 1943, lo regiment venguèt una unitat de la Garda sovietica sota la designacion de 46en regiment aerian de bombardiers nuechencs de la Garda. Lo subrenom « Taman » foguèt apondut a son nom en octòbre de 1943 per recompensar son accion durant lei combats de la Peninsula de Taman.
De 1941 a 1945, menèt mai de 23 000 missions de combat e subiguèt 31 pèrdas. 23 de sei pilòts recebèron lo títol d'Eròi de l'Union Sovietica, 2 lo títol d'Eròi de la Federacion de Russia e una lo títol d'Eròi de la Republica de Cazacstan.
Personalitats dau regiment[modificar | modificar la font]
- Yevdokia Bershanskaya.
- Yevgeniya Zhigulenko.
- Tatiana Makarova.
- Nina Ulianenko.
- Vera Bjelik.
- Rufina Gasheva.
- Rufina Gasheva.
- Polina Gelman.
- Natalya Meklin.
- Ievdokia Nikoulina.
- Nadezhda Popova.
- Yevgeniya Rudneva.
- Irina Sebrova.


c: text/html

text:
Las pressions espanhòlas contra Catalonha emplega l'afar de Crimèa per aiçò far.
Un interessant bilhet d'en David Portabella sus un referèndum en Crimèa ; lo meu punt de vista es ligat a l'istòria de la Comtea de Niça, e sembla que fosquèsse pas conegut a la redaccion de Barcelona, es domatge. Vaquí la data, 1860, e i a fòrça semblanças ambe l'invasion dels mercenaris russes en Crimèa.
Es una causa que recordavi diluns passat dins lo meu bilhet sul tèma de l’invasion de Crimèa per mercenaris russes teleguidats per … un poder autonòme de Crimèa (?!?! an pron mejans). La conferéncia de Putin o vòl far creire dimarç en directe suls mèdias d’informacion de l’Euròpa sancièra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimenge passat, un lingüista balhèt cinc còps de cotèl a sa femna qu’aviá escrit « èuro » en plaça d’« euro ».
Es un drame linguistic. Lo dimenge 30 de març Joan Fargin, lingüista occitan de Bram, assassinèt sa femna amb un cotèl de cosina. « Ai perdut lo cap », expliquèt a la polícia pendent son arrestacion. « Quand ai gaitat lo chèc que veniá de faire pel loguièr, ai pas pus vist qu’aquel mot « èuro » e ai pas pus pogut pensar a quicòm mai ».
Sul còp de la colèra, Joan Fargin agantèt alara un cotèl de cosina e truquèt cinc còps sa paura femna. Las nafraduras d’aquesta li foguèron fatalas e defuntèt qualques oras mai tard a l’espital de Castelnau d’Ari. Son òme es pel moment totjorn interrogat per las fòrças de l’òrdre.


text:
Organisadas per l’IEO dau Lemosin los 24 e 25 de marš de 2006 a la Facultat de Drech de Lim˛tges.
Doas jornadas per far lo punt e perpausar daus chamins a segre per far viure l’occitan en Lemosin :
Lo divendres aprep-miegjorn servirß per far lo bilanš de š˛ que se fai per l’occitan en Lemosin e en OccitÓnia.
Lo dissades, siran convidats daus representants d’autras regions occitanas, basques e catalanas per veire lors realisacions e far de las perpausicions per l’avenir de la lenga.
ENTRADA LIBRA - DUBERT A TOT LO MONDE
Per ne’n saubre mai : Assisas per l’occitan en Lemosin
Contacte : ieo.lemosin@free.fr


text:
Lo cantaire William Perez, escapat dels Estats Units, poiriá èsser mes en examèn per trafic internacional.
Rampèl dels faits : lo cantaire conegut William Perez es estat interpelat a Atlanta, en possession de doas valisas de CD de Du Bartas, tre la davalada de son avion en provenéncia de China. Per l’intermediari de son avocat, aviá pretendut que lo contengut de las valisas li èra desconegut, e que qualqu’un aviá segurament plaçats los CD a son insú.
Suspiçonat de trafic de CD musicals, èra estat daissat en libertat aprèp lo versament d’una caucion. S’es evadat dels Estats Units en companhiá d’una misteriosa « Maire Antoèna » que d’unes pretendon qu’es un nom codat.
Arribat en Occitania, a fait saber per l’intermediari de son avocat que se teniá a la disposicion de la justícia.
« Mon client a pas jamai crompat, vendut ni mai escotat un sol CD de Du Bartas. Es innocent e avèm fisança dins la justícia de nòstre país per faire lo lum sus aquel afar. », çò declarèt l’òme de lei.
Segon de sorgas seguras, la mesa en examèn per trafic agravat de CD Bartassians seriá mai que pròcha.


text:
Calandreta que cerca un regent tà las classas primàrias de la soa escòla de Monenh. Diplòma demandat : Master. Experiéncia e formacion dens lo tribalh taus mainats exigits, un excellent nivèu de lenga qu’ei tanben necessari. Entà poder seguir los programas, lo candidat que deu tanben conéisher duas autas lengas vivas e mestrejar las coneishenças de basa dens las matèrias ensenhadas (istòria, geografia, matematicas). Que harà lo medish tribalh qu’un ensenhaire foncionari, mes tà un salari indexat suu SMIC. Pòste en CAE-CUI.
Regent en Calandreta a Monenh
2 novembre 2014 Vertadièras falsas ofèrtas d'emplec
-
Ofèrtas d’emplec
-
-
Articles mai legits
- Escop : D’aprèp France Info, Manaset versariá dins la vertadièra informacion
- David Copperfield que hè desaparéisher la Ròca deu Pilat e que l’envia tau Saharà
- Una partida de la sèlva de las lanas reboscada amb de palmièr a òli
- « Viàgra e amnesia », l’album novèl dels Motlagas
- Serviciau a la Tor deu Borrèu
express’Òc
Mots-clausagricultura anem oc art audiovisual basque bilingüisme bretanha breton calandreta carnaval catalan collectatge dança desvolopament temporari ecologia economia eleccion ensenhament espòrt estivada faits diverses formacion informatic justicia lingüistica literatura manifestacion media medias musica Ménard numeric premsa recèrca regions religion ràdio santat sciéncia sexe terrorisme torisme transpòrts tresen atge valls


text:
Berangère Soul (aqui se prononciava Bewangèwe Soul, la R francèsa passava mal) s'aprestava dins la colissa. Aquela metissa dau gros nas ( qu'avia jamai fach cambiar de paur de perdre la qualitat de sa votz) apreparava son coming back sus lei scèna new-yorkencas. Ela qu'avia virat dins lo mond entier dins leis estadis, lei music-hall, e Las Vegas, creatritz dins leis 80's dei concertàs gigantàs per l'Amazonia a l'estadi de Wembley, ela qu'avia ren de provar, procha de sei seisantas ans, femna auborada contra lei penas perdudas, canatarela de tria, coma una Joan Bez sens concession, volia recampar son public causit demest una mailing-list de son fan club e totei leis olis qu'avian fach son mestier dins l'ombra dempuèi lei 60's. La susportant dins totei lei sens dau tèrme. Causiguèt lo luoc mitic de sei debutas: au Vilatge Vanguard. Unplugged. Formula acostica.
Nascuda surament en Harlem, ignorava seis originas d'esclau, tot lo rambalh dei colonias coma sei gents avian penat per subreviure aqui. Lo perque de son pichon nom francés. Sabia qu'èra nascuda per cantar. Lo demorant èra restat secret e respectat curiosament per lei mediàs e son public fisèu. Dins leis entrevistas disia ben qu'avia escafat l'enfancia de sa memoria. "Coma un marrit disc dur". E en risent, que li faudria ben quatre epsis per la retrobar un jorn, aquela puta d'enfància.
Sa tissa èra una pichota podra blanca que niflava cada jorn que despassava la dosa rasonabla dau mestier. La king of soul n'en pareissia vint. E pauc de joinetas l'avian despassat dins la qualitat de sa votz, de sei tèxtes, de seis albums totei mai originaus leis uns coma leis autres. Sens parlar de sei shows, totei dispariers dins sei formulas e sei dramaturgias.
Eran lei repeticions. Pasmens aprestava sei beloias coma cau, de crotz gigantassas arrapadas a seis aurilhas. Redreissava son body Joan Pau Gaulthier que li fasia de popas enormassas. Ausissia Franck lo pianiste que fasia sei gamas. L'ipocrit romegava. Do, re, mi, fà, sou, là, si, do, do, si, là, sou, fà, mi, re.
- Saique... Aurà mancat l'ora un cop de mai. Quora poirem obrar coma d'artistes vertadiers?
Lo contrabatista John chauchilhava dins sei cordas, lo gris de sa clopa davala coma de la nèu au sou dau platèu negre.
- T'en cagues... Fai un là.... Me manca lo là... Non, aquo es un do... Fuck... Là.... Là... Laaaaa.
Franck èra lo concièrgi dins lo piano, coma lei conciergis lo son dins leis escaliers. Es un imatge. M'auretz comprés:
- La soul saria pas passat de mode, l'auriau laissada per una cantaire R'N'B de vint ans... Mai amé la moda dei platinas e dei sintetisers... I a pas plus de musica mon paure Johninet... An pas plus besonh de musicaires de tria coma ieu... Vé, la musica d'ara te vau dire: es un raubatori de tot ço qu'es estat fach.
- Davales en minor?
La star venguèt subran sus l'empont:
- Mai partes, partes Franck. Vai jogar amé la Bjork, se vols... De pianistes, n'i a un fum dins lei conservatoris.
Franck s'auborèt. Clavèt lo covercle dau piano drech:
- Mai mon polet, aquèste cop, ié vau anar jogar de piano classic amé Bjork... La contactarai... Siau pron talentuos per crear un concept novèu am'èla... Saràs espantada quora sarà lassa de la musica electronica.
- E ben tè... (La star sortiguèt son I-Phone).... Sona la... Sona la... Amé Jonh farem una musica formula nova... Votz e contrabassa...
- Me mandaràs lo disc, cagola.
- Ensucat.
Lo Franck virèt l'esquina a la divà e faguèt mina de sortir per s'arrestar finala au comptador vueje dau cabaret.`
Quora veguèt son gris contrabassista que sabia pas acordar son dacos, comprenguèt que lo pianiste èra indispensable. Se sarrèt dau comptador. Lo potonejèt sus la gauta drecha. E l'enfanton tornèt coma per encantament au piano. Lei dos capricios s'èran acordats, parier.


text:
Sainte-Colombe (Sèina Maritima)
Sainte-Colombe es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Santa-Colombe a lo sieu nom de Sancta Columba, vèrge e martira a Sentit a Modèl:La s. A Modèl:La s, lo vilatge es una distincion de las Cuverville. La siá preséncia s'i esperlonga fins a la s|XVII|e}}. A Modèl:La s fan don del patrocini de la glèisa a las chanoines de Sant-Lô de Roan. Coma las parròquias vesinas, Santa-Colombe i auriá #èsser estrossejat per la guèrra de #Cent Ans e l'invasion de Charles lo Téméraire.
A Modèl:La s, a l'autre fief nòble situat al masatge caseriu de Orival passa a las mans dels senhors de Santa-Colombe. Quand la familha Cuverville se apaga, la distincion de Santa-Colombe aperten ja a l'ostal Jeanne de Béaunier, veusa de Pèira Durand, fiscala generala al parlament de Normandie. En 1844, Sant-Colombe compte encara 463 abitants.
Sainte-Colombe tient son nom de Sancta Columba, vierge et martyr à Sens au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, le village est une seigneurie des Cuverville. Leur présence s'y prolonge jusqu'au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle ils font don du patronage de l'église aux chanoines de Saint-Lô de Rouen. Comme les paroisses voisines, Sainte-Colombe aurait été ravagé par la guerre de Cent Ans et l'invasion de Charles le Téméraire.
Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, au autre fief noble situé au hameau d'Orival passe aux mains des seigneurs de Sainte-Colombe. Lorsque la famille Cuverville s'éteint, la seigneurie de Sainte-Colombe appartient déjà à Marie Jeanne de Béaunier, veuve de Pierre Durand, procureur général au parlement de Normandie. En 1844, Saint-Colombe compte encore 463 habitants.


text:
Nèu
La nèu (var. neu, neja, nhèu[1][2][3]) es una precipitacion d'aiga sota la forma d'una multitud de cristaus de glaç que fòrman d'assemblatges dichs « flòcs de nèu ». Mescla d'aiga e d'èr, a una composicion granulara e leugiera après sa formacion. Per sòu, subís pauc a pauc un procès de compatatge marcat per l'eliminacion de l'èr. Aquò aumenta pauc a pauc sa densitat e entraïna sa transformacion en glaç. Pasmens, generalament, la fonda intervèn a la prima avans l'acabament d'aqueu procès.
Lo procès de formacion de la nèu a luòc dins de nívols fòrça fregs onte se tròban de gotetas d'aiga subrefondudas. Se lei condicions lo permèton (preséncia de cristaus de glaç ò de particulas solidas), aquelei gotetas s'acampan per formar de cristaus que van tombar vèrs lo sòu en causa de sa massa. Durant aquela tombada, l'embolh entre diferents cristaus dòna naissença ai flòcs. La formacion de nèu a generalament luòc ai latituds mejanas, especialament dins lei zònas de pression bassa e lòngs dei frònts meteorologics. L'altitud ò la preséncia d'estendudas d'aiga pòdon tanben favorizar lei tombadas de nèu.
Au sòu, la nèu afecta leis activitats umanas e leis ecosistèmas. D'efèct, sa preséncia perturba l'utilizacion de la ròda e geina l'esplecha deis aeropòrts. Influéncia tanben l'arquitectura dei regions tocadas per de casudas de nèu recurrentas car lei bastiments an alora besonh de resistir au pes de la nèu durant tota la sason freja. En revènge, dins lei regions montanhosas, a favorizat lo desvolopament d'activitats economicas centradas sus la practica deis espòrts ivernencs, especialament l'esquí.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Formacion e precipitacion
- 3 Acumulacion, transformacion e desplaçament
- 4 Impactes sus leis activitats umanas
- 5 Impactes sus leis ecosistèmas
- 6 Nèu extraterrèstra
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
La premiera descripcion coneguda de la nèu data de 135 avC e foguèt publicada dins un libre escrich per lo Chinés Han Ying que comparèt la simetria dei flòcs de nèu e dei flors. Lo poèta Hsaia Tung e lo filosòf Chu Hsi l'observèron tanben respectivament au sègle VI e au sègle XII.
En Euròpa, la descripcion pus anciana foguèt probable aquela d'Albertus Magnus (vèrs 1200-1280) en 1250. Foguèt seguit tres sègles pus tard per Johannes Kepler (1571-1630) qu'assaièt d'explicar la simetria exagonala dei flòcs en 1611 dins un obratge dich Strenaseu De Nive Sexangula. En 1675, un progrès important foguèt realizat per Friderich Martens (1633-1695) que descurbiguèt l'existéncia de plusors tipes de cristaus de nèu e ne'n identifiquèt 24. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, lo desvolopament de la fotografia e dau microscòpi permetèt de realizar lei premierei fotografias d'aquelei cristaus.
Pasmens, lo mecanisme de formacion dei flòcs de nèu demorèt desconegut fins ai trabalhs dau Japonés Ukichiro Nakaya (1900-1962) que capitèt de crear de cristaus de nèu artificiaus entre 1936 e 1949. En 1954, publiquèt un diagrama, que portava son nom, que permetiá un liame entre la formacion de nèu, la temperatura e la saturacion de vapor d'aiga[4]. Aqueu modèl foguèt confiermat e melhorat per un autre Japonés, Teisaku Kobayashi, qu'establiguèt lo diagrama de Kobayashi entre 1960 e 1962. Puei, dins lo corrent deis ans 1980, d'experiéncias menadas dins l'espaci permetèron tornarmai de confiermar lei mecanismes de creissença dei flòcs de nèu prevists per aquelei trabalhs.
Formacion e precipitacion[modificar | modificar la font]
Formacion[modificar | modificar la font]
La nèu se desvolopa dins de nívols que fan partida de sistèmas climatics pus largs. Lei pus importants son lei zònas de bassa pression e lei frònts fregs e cauds. Pasmens, localament, d'autreis efècts favorables a la formacion de nèu pòdon se manifestar au dessüs deis estendudas d'aiga e dei montanhas.
Zònas de bassa pression[modificar | modificar la font]
Lei ciclòns extratropicaus son de zònas de bassa pression caracteristicas dei latituds mejanas entre +30° et +60°. Son associats ai frònts e son capablas de produrre d'episòdis nevós fòrça variats que van de la nevada suava a la burla. Aqueu fenomèn pòu aver luòc d'automna, d'ivèrn e a la prima quand l'atmosfèra au dessüs dei continents es pron freja per entraïnar un refrejament de la troposfèra.
Frònts[modificar | modificar la font]
Un frònt freg, lo limit d'una massa d'èr freg, pòu èsser a l'origina d'un frònt de nevadas intensas, que son dichs borrascas de nèu[5], se la temperatura de la superficia es pròcha de la temperatura de fusion de l'aiga. D'efèct, dins aqueu cas, pòu se formar un frònt de nevadas fòrça intensas que se situa quauquei quilomètres a l'avans ò a l'arrier dau frònt. Aqueu tipe de nevada es sovent brèu (mens de 30 mn) car se desplaça ambé lo desplaçament dau frònt. Dins aquò, pòu percórrer de distàncias fòrça lòngas.
Dins certanei cas particulars, lo frònt freg pòu entraïnar la formacion de dos a tres frònts successius de nevadas que son generalament separadas d'un quarantenau de quilomètres. Aquò causa una succession rapida de doas ò tres nevadas e pòu favorizar la formacion de cumulonimbus. Lei condicions son alora similaras a una chavana mai la plueja es remplaçada per d'importantei quantitats de flòcs.
Un frònt caud pòu tanben produrre de la nèu durant certanei periòdes. D'efèct, la proximitat entre una massa d'èr caud e umid e una massa d'èr freg entraïna frequentament de precipitacions. Se lei condicions son reünidas, de la nèu pòu se formar. Pasmens, ben sovent, aquela nèu fond quand arriba dins lo sector caud.
Influéncia dei lacs e deis oceans[modificar | modificar la font]
Dins certanei condicions, leis estendudas d'aiga (lacs, mars, oceans) pòdon entraïnar una nevada. Aquò a luòc quand una massa d'èr freg passa au dessüs d'una estenduda d'aiga pus cauda. La massa d'èr freg va alora se dilatar e captar de la vapor d'aiga. Arribada dins lei jaç superiors demorats fregs, aquela umiditat va se condensar e formar de flòcs de nèu. Aquel efèct es renfòrçat per la preséncia de relèus auts situats lòng dei ribas.
Influéncia dei montanhas[modificar | modificar la font]
Coma leis estendudas d'aiga, lei montanhas pòdon aver un efèct sus la formacion de nèu. Aquò se debana quand una massa d'èr en movement se digirís en direccion d'un relèu. Son altitud va alora aumentar entraïnant un refrejament adiabatic e, fin finala, una condensacion de l'aiga e de precipitacions. En causa de la temperatura freja dei mitans montanhós, aquelei precipitacions son sovent formadas de flòcs. Coma la temperatura demenís ambé l'altitud, l'efèct dau relèu sus la formacion de nèu se renfòrça ambé l'altitud[6].
Formacion dei flòcs de nèu[modificar | modificar la font]
Un flòc de nèu es format d'aperaquí 1019 moleculas d'aiga que son liats entre elei segon d'organizacions dependentas de la temperatura e de l'umiditat atmosfericas durant sa formacion e durant sa casuda vèrs lo sòu. Un nombre de flòcs diferents existisson donc, compres durant una meteissa nevada. Pasmens, d'ensems similars existisson que permèton de realizar una classificacion[7].
La formacion de cristaus de nèu comencèt ambé la congelacion de gotetas d'aiga subrefondudas d'aperaquí 10 µm de diamètre[8]. Aqueu fenomèn pòu tanben èsser causat per la preséncia de poussas solidas que pòdon venir un nuclèu permetent la cristallizacion dei gotetas[9][10]. Aquelei particulas solidas son generalament naturalas (arena, argiela, particulas biologicas...) mai pòdon de còps èsser artificialas e introduchas per l'òme (iodur d'argent, cristaus de glaç eissuch).
Après la congelacion d'una goteta ò la formacion d'un nuclèu de glaç a l'entorn d'una particula solida, l'ensems format grandís car vèn un supòrt de cristallizacion per d'autrei gotetas d'aiga subrefondudas. La creissença d'aquelei cristaus li permèton d'agantar una talha que va de quauquei centenaus de micromètres a mai d'un millimètre[11]. A mesura qu'un cristau cresca, sa massa aumenta. Vèn donc susceptible de tombar vèrs lo sòu, çò qu'es a l'origina de la nevada. Durant aqueu procès, lei tuerts entre cristaus son frequents. Entraïnan la formacion d'agregats que fòrman pauc a pauc lei flòcs qu'arriban au sòu[12].
Classificacion dei cristaus[modificar | modificar la font]
Un nombre important de cristaus de nèu existisson e certanei classificacions ne tròban plusors desenaus (fins a 80[13]). Pasmens, la pus frequenta es encara aquela definida per Ukichiro Nakaya :
Acumulacion, transformacion e desplaçament[modificar | modificar la font]
Acumulacion[modificar | modificar la font]
Per sòu, la nèu s'acampa se lei condicions fisicas, especialament la temperatura, permèton d'empedir la fusion. Dins lei regions pus frejas, coma lei regions polaras ò lei glaciers, aquela acumulacion pòu venir permanenta.
Episòdis nevós[modificar | modificar la font]
Divèrsei tipes de nevadas existisson ambé de duradas e d'intensitats variablas. La visibilitat es sovent utilizada coma critèri de classament per destriar entre lei diferenteis intensitats :
- leugiera se la visibilitat es superiora a 1 000 mètres.
- moderada se la visibilitat es entre 500 e 1000 mètres.
- importanta se la visibilitat es inferiora a 500 mètres.
L'importància d'una tombada de nèu pòu tanben èsser estimada ambé l'autor de nèu fresca. Es definida per l'autor de nèu mesura sus un pòst amb una règla a l'eissida d'un periòde de 24 oras. Pasmens, la fusion ò lo compactatge de la nèu complica sovent lo calcul.
Enfin, la burla (ò blisard) es un tèrme que correspond a una nevada conjugada amb un vent moderat ò violent. Dins aquelei condicions, la temperatura e la visibilitat demenisson fòrça rapidament entraïnant l'aparicion de dangiers importants per lei bastiments, leis infrastructuras e leis abitants.
Glaciers, nèus eternalas e nèus sasonieras[modificar | modificar la font]
Lei glaciers e nèus eternalas son de concentracions permanentas de nèu compactada. Cuerbon aperaquí 10% de la superficia terrèstra, principalament dins lei regions polaras e dins lei massís montanhós pus auts. Lei nèus sasonieras son raras dins lei zònas tropicalas e eqüatorialas franc dei regions pus autas. En revènge, son frequentas dins l'emisfèri nòrd, especialament au dessüs de la latitud 35°. Ansin, la mitat d'aquel emisfèri pòu de còps èsser cubèrta de nèu.
Segon una estimacion de 1987, aperaquí 40 milions de quilomètres carrats pòdon èsser cubèrts per de nèus sasonieras ambé de variacions anualas fòrça importantas. Lo rescaufament climatic entraïna una demenicion progressiva aquela superficia, estimada a 0,5 milion de quilomètres carrats entre 1972 e 2006[14].
Transformacion[modificar | modificar la font]
Après son depaus, la nèu se transforma segon dos biais diferents : lo compactatge e la fusion. Lo premier fenomèn es liat a la disparicion progressiva de l'èr que fòrma, a l'origina, la màger part de son estructura. Aqueu « vuege » permet lo desplaçament de vapor ò de gotetas d'aiga que van pauc a pauc emplir lei zònas mens densas. Lo pes de la nèu entraïna pereu son afaissament. Lo segon fenomèn es liat a la fin dei sasons frejas e es a l'origina de la disparicion de la nèu.
Pasmens, dins certanei condicions, la fusion de la nèu arriba pas ò èsser fòrça retardada. La nèu va alora perseguir son compactatge per agantar 50% de la densitat de l'aiga liquida a la fin de la prima. Evoluciona alora per formar un nevier, es a dire un ensems format de nèu granulara parcialament fonduda e recongelada. Puei, lo procès de compactatge contunia e lo nevier vèn un firn que sa densitat passa 0,83. Enfin, lo glaç dei glaciers se fòrma a cha pauc a partir dau firn[15].
Desplaçament[modificar | modificar la font]
Après sa casuda, la nèu subís mai d'un desplaçament, çò que favoriza sa transformacion. Lo premier factor de desplaçament es lo vent que pòu entraïnar la formacion d'acumulacions susceptiblas d'agantar plusors mètres d'espessor. Aquelei formacions pòdon alora evolucionar de tres biais diferents segon lo luòc :
- sus lei glaciers, la nèu va seguir un procès de compactatge que s'acaba ambé sa transformacion en glaç.
- sus lei relèus sobdes, la massa dau jaç de nèu pòu entraïnar son afondrament brutau. Aqueu fenomèn, dich avalanca, es caracterizada per la descenda rapida e violenta d'una gròssa quantitat de nèu. Es un dangier important dins lei regions montanhósas e ennevadas.
- dins leis autreis endrechs, la nèu va fondre a la fin de la sason freja. Aquò es a l'origina d'una aumentacion dau debit dei rius passant dins una region ennevada.
Impactes sus leis activitats umanas[modificar | modificar la font]
Lei tombadas de nèu entraïnan una transformacion dei condicions per sòu qu'a d'efècts sus leis activitats umanas, especialament dins lei domenis de l'agricultura, dei construccions, dei transpòrts e de l'economia. Ansin, segon lei ponchs de vista, la nèu es considerada coma una causa positiva ò, au contrari, coma una fònt de problemas potencialament grèus.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Dins lei regions agricòlas, la nèu pòu aver dos efècts que regardan la proteccion dei tèrras e l'aigatge. Lo premier aspèct es liat a sei proprietats isolantas que permèton d'empachar un refrejament tròp important dau sòu quand la temperatura exteriora vèn fòrça freja. Lo segond despend de la fonda dei nèus que se debana a la prima e que permet de portar d'aiga ai plantas durant aqueu periòde. Per exemple, es lo cas dei rius indians (Ganges, Brahmaputra...) situadas en aval d'Imalaia.
Construccions[modificar | modificar la font]
En causa de sa massa e de sa capacitat de demorar en plaça durant un periòde lòng, la nèu es un aspèct de considerar per construrre un bastiment. Per exemple, pòu entraïnar l'afondrament d'una teulissa pas pron resistenta. Aquò a donc necessitat lo desvolopament d'adaptacions arquitecturalas per renfòrçar la resisténcia de l'estructura ò per demenir lei quantitats de nèu que pòdon s'accumular.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Circular dins de condicions nevosas es un problema fòrça important dempuei l'aparicion dei mejans de desplaçament. D'efèct, lei ròdas i foncionan mau car la fòrça de friccion entre la rota e la ròda vèn tròp febla per permetre l'aderéncia. Per leis engenhs de traccion animala ò per un desplaçament uman a pè, la dificultat es de trobar de supòrts sus un sòu mai ò mens gelat ò dins un cubèrt nevós tròp espés.
Transpòrt rotier[modificar | modificar la font]
Lo transpòrt rotier, que representa la màger part dei desplaçaments dins lo mond, es fòrca sensible a la preséncia de nèu. La perturbacion principala es liada a la pèrda d'aderéncia. Pasmens, pendent lei nevadas, d'autrei dificultats apareisson coma la degradacion dei condicions de visibilitat ò la necessitat de s'aparar còntra lo vent. Enfin, un autre aspèct major dau transpòrt rotier sus un sòu ennevat es la necessitat de protegir e de restaurar regularament leis infrastructuras còntra lei degalhs entraïnats per l'aiga e lo freg.
Per faciar aquelei problemas, doas estrategias diferentas existisson. La premiera consistís a aumentar la capacitat d'aderéncia dei ròdas. Es a dire, generalament, dei pnèus. Aqueu resultat pòu èsser obtengut ambé l'utilizacion de gomas especialas susceptiblas de se deformar per aumentar la superficia de contacte ambé la rota. Una autra possibilitat es d'apondre un element capable de s'encrocar a la rota ò au jaç de nèu coma de cadenas, de crampons ò de clavèus. Quin que siegue la solucion retenguda, es totjorn necessari d'adaptar la conducha dau veïcul, principalament de redurre la velocitat, car l'aderéncia es totjorn pus febla que dins de condicions normalas.
Totjorn per melhorar l'aderéncia, la màger part dei país pertocats per la nèu tèn de servicis de maintenença dau ret rotier equipats de mejans de desnevament. En general, son dotats de caçanèus que son de veïculs amb un sistèma de lamas permetent de rasclar la cauçada e de caçar la nèu en fòra de la rota. L'autre veïcul estandard de la lucha còntra la nèu es la salarela que permet de depausar de sau sus l'asfalt. L'interès es d'empedir ò d'alentir la formacion d'un jaç de nèu sus la cauçada car una mèscla d'aiga e de sau a un ponch de fusion pus bas que 0°C. A l'ora d'ara, aquelei dos tipes de veïculs (caçanèu e salarela) son combinats au sen d'un ensems unic.
Regardant leis infrastructuras, lo fenomèn de congelacion e decongelacion de l'aiga contenguda dins la nèu pòu entraïnar una degradacion importanta de l'asfalt. De mai, lei mejans de desnevament (caçanèu, sau...) entraïnan tanben de degalhs importants a la cauçadura. Per limitar aqueu problema, es donc necessària de bastir lei rotas ambé de materiaus adaptats ai condicions ivernencas (asfalt especiau...) e d'organizar una maintenença regulara.
Transpòrt aerian[modificar | modificar la font]
Dins lo transpòrt aerian, la nèu es tanben una fònt importanta de dificultats car pòu empachar l'utilizacion dei pistas. De mai, en causa dei règlas estrictas en vigor dins l'aeronautica, lo desnevament es somés a certanei limits. Per exemple, l'utilizacion de sau es enebit car leis ions clorurs pòdon atacar l'alumini dei fuselatges. Per aquela rason, l'eliminacion de la nèu es principalament mecanica e necessita l'utilizacion de caçanèus e de ventilators gigants. De mai, dins certanei cas, leis avions son tractats ambé de substàncias permetent d'alentir ò d'empedir la formacion ò lo depaus de nèu sus son fuselatge.
Transpòrt ferroviari[modificar | modificar la font]
Lo transpòrt ferroviari es fòrça sensible a la preséncia de nèu car la friccion dau contacte acier-acier entre lo tren e lo camin de fèrre es ja relativement febla dins lei condicions normalas de circulation. De mai, leis infrastructuras son sovent situadas dins d'endrechs d'accès malaisat quand lo sòu es ennevat.
Per permetre lo desnevament, lei companhiás ferroviàrias utilizan donc de caçanèus especiaus montats sus de locomotivas. Coma sus lei rotas, la concepcion de sei lamas dèu permetre de rebutar la nèu en fòra de la via. Pasmens, per defugir de degalhs liats a la gelada de l'aiga, dèu pereu eliminar la nèu entre lei ralhs. Dins aquò, aquela solucion es pas totjorn aplicabla dins lei regions onte lo risc de nevadas importantas existís.
Dins aqueu cas, especialament dins lei regions montanhosas, l'opcion generalament adoptada es de cubrir la via amb un tunèu artificiau. Aquò empedís lo depaus de nèu sus lei ralhs permet tanben de lei protegir còntra leis avalancas.
Torisme e industria de la montanha[modificar | modificar la font]
Dempuei lo sègle XIX, l'aparicion deis espòrts d'ivèrn a entraïnat lo desvolopament dau torisme ivernenc dins certanei regions montanhosas, principalement dins leis Aups, dins lei Pirenèus e dins leis estacions d'America dau Nòrd. L'esquí aupenc i èra la disciplina pus practicada. Pasmens, fau nòtar l'existéncia de l'esquí de fons e de la taula de nèu (snowboard) que demoran ò vènon d'activitats pas negligiblas.
Aqueu torisme necessita d'investiments importants per amainatjar lei pistas (construccion de remontadas mecanicas, d'abitacions, de rotas...) e es donc generalament destinat a de practicas eissits dei classas aisadas dei país desvolopats. Ansin, dins lo mond, lo nombre de toristas deis espòrts d'ivèrn èra solament d'aperaquí 110 milions cada an au començament dau decenni 2010. França, leis Estats Units e Àustria èran lei destinacions principalas. L'importància locala de l'industria dau torisme d'ivèrn pòu èsser considerabla. Per exemple, en França, en 2016, representava 0,75% dau PIB nacionau e èra a l'origina de 120 000 emplecs.
Guèrra[modificar | modificar la font]
L'irrupcion de la nèu sus lei prats batalhiers entraïna totjorn d'importantei complicacions per lei militars. D'efèct, perturba lei desplaçaments, l'utilizacion deis equipaments e necessita de protegir lei soudats còntra lei temperaturas bassas. Ansin, fins au sègle XIX, leis operacions ivernencas foguèron raras dins lei regions regardadas per lei tombadas de nèu. Per exemple, dins lo corrent dau sègle XIII, lei Mongòls menèron una campanha d'ivèrn per conquistar Russia gràcias a sei cavaus acostumats ai condicions nevosas. Pasmens, aqueu succès demorèt lòngtemps excepcionau.
Uei, la màger part dei fòrças armadas susceptiblas de faciar un prat batalhier ennevat dispausan d'unitats especializadas que son generalament consideradas coma de tropas d'elèit. Es lo cas, per exemple, des caçaires aupencs francés.
Dins aquò, dins lo corrent dei sègles XIX e XX, i aguèt mai d'un conflicte que veguèt de fòrças « normalas » obligadas de combatre dins la nèu coma lei guèrras napoleonencas, la Guèrra d'Ivèrn ò lei doas guèrras mondialas. Dins aqueu cas, lei linhas logisticas son somesas a una gròssa pression per mantenir lo liame ambé leis unitats de combat, per provesir rapidament lo materiau necessari (esquís, vèstits cauds e blancs, carburant amb un ponch de fusion bas...) e per gardar operacionalas leis infrastructuras. Un entraïnament es tanben de còps necessari per aprene ai soudats d'utilizar d'esquís.
En causa d'aqueleis obstacles nombrós, la nèu es donc d'ara endavant utilizada per organizar una ataca suspresa ò una defensa eficaça còntra un adversari mau preparat. D'exemples coneguts son la deconstruccion de l'armada francesa en Russia en 1812 ò la viva resisténcia dei Finlandés a l'invasion sovietica de 1939.
Impactes sus leis ecosistèmas[modificar | modificar la font]
Flòra[modificar | modificar la font]
Nèu e vegetacion interagisson entre elei de doas manieras diferentas mai similaras : la nèu a una influéncia sus l'aire de reparticion dei plantas e lei plantas an d'efècts importants sus la reparticion e lo desplaçament de la nèu. D'efèct, la nèu es un agent de seleccion dei vegetaus que dèvon trobar una solucion per se protegir de sei consequéncias (freg, abséncia de lutz...). De mai, en causa dau fenomèn de fonda, favoriza la creissença d'aquelei qu'an besonh d'una gròssa quantitat d'aiga a la prima.
A l'opausat, la flòra pòu modificar lei condicions de fonda de la nèu segon doas tendàncias contràrias. Lei brancas, especialament aquelei dei conifèrs, favorizan la fonda car permèton d'expausar mai la nèu au raionament solar e limitan l'accumulacion de nèu au pè de l'aubre. En revènge, la preséncia d'un cubèrt de fuelhas demenís la velocitat de fonda car assosta la nèu. D'autra part, la vegetacion a tendància de tenir lei flòcs per sòu. Aquò limita lei desplaçaments liats au vent e alentís fòrtament lei procès d'accumulacion e de compactatge.
Fauna[modificar | modificar la font]
Existís mai d'un organisme capable de viure dins ò sus la nèu. Entre lei pus pichons, se tròban d'invertebrats (aranhas, escaravais, vèspas...) que pòdon foncionar a de temperaturas bassas gràcias a la produccion de compausats antigèus per son metabolisme. La capacitat de subreviure sensa oxigèn es de còps tanben utilizada[17].
Regardant lei vertebrats, quauqueis espècias de pichona talha pòdon demorar activas coma la salamandra de montanha que pòu subreviure fins a 2 800 m d'altitud. Lei mamifèrs, elei, an tendància d'iverner pendent la sason freja. Pasmens, lei pus pichons (generalament mens de 250 g) pòdon adoptar una estrategia diferenta e aprofichar l'isolacion termica provesida per la nèu per s'aparar còntra lo freg. Per lo manjar, fòrman d'estiu de resèrvas, ben sovent de granas.
Enfin, au nivèu superior de la cadena alimentària, aquela vida permet a de carnivòrs, coma la mostèla, lo rainard ò lo lop de pas ivernar[17].
Nèu extraterrèstra[modificar | modificar la font]
L'exploracion dau Sistèma Solar a mostrat l'existéncia de precipitacions similaras a la nèu terrèstra sus autrei planetas :
- sus Mart, i a tanben de precipitacions de nèu d'aiga ai latituds mejanas. Pasmens, dins la màger part dei cas, la nèu es sustot facha de dioxid de carbòni.
- sus Vènus, la temperatura fòrça autas a entraïnat l'aparicion d'una nèu originala compausada d'una substància metallica sofrada[18].
- sus Titan, lei condicions fòrça frejas favorizan au contrari la formacion d'un nèu d'idrocarburs, probable de metan.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cèrca « neige », Dicod'Òc, Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, 26 de novembre de 2017, [1].
- ↑ Lo Lo Tresaur dau Felibritge dòna lei formas « nèu », « néu », « niéu », « nieu », « nèvo », « nèbo », « nèvio », « nèi », « nèio » e « nejo ».
- ↑ Segon lei regions d'Occitània, existís una gròssa diversitat de tèrmes per designar certanei tipes especifics de nèu. Per exemple, en gascon, « neveta » depinta una nèu leugiera e « nevèra » una nèu persistenta.
- ↑ N. Uichiro, Snow Crystals, Natural and Artificial, Harvard University Press (1954).
- ↑ Aquelei borrascas de nèu son similaras ai raissas que se fòrman sus lei meteis frònt se la temperatura es mens freja.
- ↑ P. Singh, Snow and Glacier Hydrology, Water Science and Technology Library, 37, Springer Science & Business Media, 2001 p. 756.
- ↑ Jon Nelson, "Origin of diversity in falling snow", Atmospheric Chemistry and Physics, setembre de 2008, 8 : 5669–5682.
- ↑ Dins lei nívols, la subrefusion es possibla fins a de temperaturas largament inferioras a -18°C.
- ↑ Dins la natura, la formacion a partir de poussas solidas es fòrça majoritària.
- ↑ Brent Q. Christner; Cindy E. Morris; Christine M. Foreman; Rongman Cai; David C. Sands (2008). "Ubiquity of Biological Ice Nucleators in Snowfall". Science. 319 (5867): 1214.
- ↑ La concentracion iniciala de supòrts de cristallizacion dicta la talha dei cristaus. Una gròssa concentracion entraïna la formacion de cristaus pichons e invèrsament.
- ↑ M. Klesius, "The Mystery of Snowflakes", National Geographic, 2007, 211 (1): 20.
- ↑ C. Magono, C. W. Lee, "Meteorological Classification of Natural Snow Crystals", Journal of the Faculty of Science, 1966, 7 (Geophysics ed.), Hokkaido University, 3 (4): 321–335.
- ↑ S. J. Déry, R. D. Brown, R. D., "Recent Northern Hemisphere snow cover extent trends and implications for the snow-albedo feedback", Geophysical Research Letters, American Geophysical Union, 2007, 34 (L22504).
- ↑ Lo firn se tròba ansin sovent a la superficia dei glaciers.
- ↑ Lei pnèus de clavèus son relativament eficaç per circular sus una rota ennevada mai entraïnan de degalhs fòrça importants a la cauçadura. Dins la màger part dei país, son utilizacion es donc fòrça enquadrada (periòde d'utilizacion definida, limit de velocitat especiau...).
- ↑ 17,0 et 17,1 H. G. Jones, H. G., Snow Ecology: An Interdisciplinary Examination of Snow-Covered Ecosystems, Cambridge University Press, 2001, p. 378.
- ↑ G. H. Pettengill, P. G. Ford, S. Nozette, "Venus: Global Surface Radar Reflectivity", Science, 2001, 217 (4560): 640–642.


text:
Proteïna
Ua proteïna qu'ei ua molecula polimèr d'acids aminats (o aminoacids). Qu'ei donc ua cadena (qui pòt contar milerats d'elements) d'acids aminats. Los aminoacids qui entran dens la composicion de las proteïnas animaus e vegetaus que son au nombre de 20 (a maugrat qui certas bacterias e son capablas de sintetizar d'autes aminoacids ; l'òmi tanben, en laboratòri que sap hargoar d'autes acids aminats). La composicion d'ua proteïna en aminoacids e lo lor biais d'encadenament que determinan l'estructura primària de las proteïnas.
Dens lo mitan viu, las cadenas d'aminoacids que segueishen un procès de maturacion au cap deu quau e poden aquesir ua forma geometrica hèra complexa qui las balha las loas proprietats. Compréner lo biais de plegament e d'arreplegament de las proteïnas (qui determina alavetz l'estructura segondària de la proteïna) a partir de las loas estructuras primàrias e deu la loa maturacion qu'ei un defi en un enjòc màger de la bioquimia qui n'ei pas enqüera escadut.


text:
Siáu una mosca. Siáu nascuda d'una mandarina. Siáu nascuda d'una mandarina d'un celibatari au darnier estanci d'un apartament securizat. A la debuta ère un vèrme. Eu, la mandarina, l'aviá tancada entre la tèrra e lo pòt de plastic. Decembre. Per faire economia (vò per faire ecolò) dins aquestei temps de crisi, aviá pensat de faire poirir la pèu de la frucha quaquei temps dins la tèrra dau ficùs. Coma aquò: economises tei bordilhas e lo KB JARDIN. Mon mèstre lo racho, que fasiá d'experiéncias de totei menas, de biais d'òme solet que s'atisson de lavar la terralha a l'aiga fresca, de pas despassar lei 17 gras per lo radiator, que tira un còp la jornada la caça dei cagadors per evitar lo rebaladis dei glaciers e que fa son sòu a l'aiga de pluèia, mon mèstre, abans de s'escrancar nus sus lo radassier de cuèr que costèt un braç a sei gents retirats, mon mèstre, a 19 oras, abans lo Pichòt Jornau People dau Iann Bartés sus Canau Plus en clar, après una jornada de trabalh, television a l'antena rastèu, mon mèstre coava d'un èr pairenau aquela pèu de mandarina. Mon foetus, que. A la lopia d'un èr tissós.
Filmèt l'evolucion de ma mandarina au telefonet: Promier: La pèu ben redonda es aranja coma una aranja. Pauc a chac pauc, negreja la pèu. Es aquò que va noirrir la tèrra e va ajudar a mon espelison. Una legièra poudra verda s'esparpalha dins lo terrau. Coma una armada d'espermatozoides. Doçamaneta, lo pòt dau ficus es fecondat.
Mon mèstre (un trentenari) s'esperava pas a ma naissènça d'ivèrn. Aviá semenat la mandarina per rendre son ficus bèu. Un acte impulsiéu, que. A la tissa dau netitge mai demòra un parpalhàs racho e egoist. Quora un jorn, èra lo ser, aremarquèt l'olor que sortiá de la tèrra. S'avisèt pas d'en promier que veniá dau ficùs, l'olor. E anèt drech a la gorbilha de linge. Qu'espèra de n'aguer 3OO kilòs per lo lavar a la maquina, a 30 gras, programa cortet per ecologia e rachotisme. O alara lo mena a sa maire, lo Tangui. L'olor veniá pas dau linge, nimai de l'esponja conflada sus l'aguier de la cosina. L'olor veniá dau ficus que tirava un brave morre, que li mancava de solèu a travers lo veire dau salon, e que de tota mena, decembre per èu èra de lònga una marrida passa en causa dau cèu gris. Lo ficus es un caracteriau pendent lei sasons frejas. Grafinha lo terrau amé sei rasigas, a fam, a pas fam, a set, a pas set. De capricis d'ivèrn de ficus.
-Òu, çò diguèt mon mèstre a son ficus que parla a sei plantas per leis embelinar e rompre amé sa solesa crassa, òu, Ficus, siás tu que sentes l'uòu poirrit? Lo ficus respondèt pas. Qu'èra un aubre. E qu'èra l'ivèrn. Puèi mon mèstre li mancava de respècte: Saique podètz pas dire a quauqu'un que pudís !
- ..., faguèt lo ficus, lei braç balants, la cara pala.
- Me fariá pena de te perdre, mai sentes la mòrt.
Prenguèt una lopia e veguèt una coa blancassa que bailava lo brande dins la tèrra. Era ieu. Lo vèrme d'abans la mosca.
- A! Quet orror! Ai creat un micrò-univers ai pès de ma planta! Dèu li aguer un milierat de vèrmes aquí dedins que van me manjar l'ostau! A! Lo cranisse aquò. Anem defòra.
Per s'escondre dei vesins e se passejar nus dins son apartament securizat que lo vista-de-vista èra impressionant, mon mèstre aviá creat una mena d'òrt interior. E s'escondiá lo chichibèli amé lei ramassas de sei plantassas verdassas, vivassas, fogosassas. L'estiéu se passejava de lònga amé un pòt de geraniums ben roge entre lei cambas. Per pas èstre vist e gaudir dau nudisme coma cau.
De paur, me rintrère dins la tèrra. E lo mèstre, meteguèt lo pòt defòra, sus lo balcon per me faire morir.
Puta d'ivèrn de Provença! Aqueu mistralàs que te glaça e te ren bauj! Lei rasigas dançan au dessus de ta tèsta chanuda. E lei ramilhas, bolegadas per lei chavanas, braman coma de buòus un jorn d'escossura a la manada Sant-Pèire. Subreviure a l'ivèrn es tanben luchar contra mon paire ingrat que m'aviá fach venir amé sa mandarina e que me renegava ara. Era luchar tanben contre lei capricis de ma maire ficus que se bolegava de lònga, agressada per lo vent. Anave pas naisser dins l'amor. Aquò non. Ma maire ficus perdiá sei fuèlhas de la paur, coma se subissiá una marrida quimio terapia. Viviá mon espelison coma una malautiá. A travers lo veire que desseparava lo salon dau balcon, sentissiáu mon paire que nos regardava coma s'èriam embarrats in vitro.
Posquère pas quilar mon promier bramadis. Que lei vèrmes braman pas. Mai fasiáu de galariás en chucant ma coa qu'ai pas de det gròs. Fasiáu de galariás per me sentir caud e moffle, qu'es pas ma bauja de maire que m'auriá donat d'afeccion. Quora la prima venguèt, mon mèstre sortiguèt veire un pauc l'estat de son ficus. Per recuperar ma maire morrenta, l'agotèt d'un mescladis cervesa-aiga sus lei fuèlhas, que la faguèt reviscolar. Ibronhassa. L'efiech de la prima li faguèt montar la sèuva e venguèt polida coma una dòna d'onor au trofèu deis as. Veguère lei narrassas de mon mèstre se sarrar de la tèrra: « ou! Que sentes bòn! Sentes la flor! Lei vèrmes devon èstre mòrts ».
Ieu, escondut au fons de ma tèrra-maire fasiáu pas lo fièr.
Torneriam a l'ostau, ma maire, mon pòt e ieu. Au dedins. Foguèt l'ora de l'adolesciéncia. Dison lo temps de l'efemère, tanben. Lo temps de la metamorfòsi de ton còs. Ingrat que siás. As de pèus qu'espelison. Sus lei cambas. E vòls pas plus sortir de tei galariás. As paur de tei pèus gras. Siás solet dins aquesta tèrra. Fiéu unenc, degun te pòu tornar l'imatge dins lei miraus escurs de la tèrra. Te fas de filmes sus ton aparéncia. D'autrei vèrmes son pas nascuts de la mandarina. Siás solet au monde. E te tròbes sensa respònsas a tei questions. A! Coquin de sòrt! Que siás malurós! Que siás solet au monde! T'agrada de te lo repetir. As jamai rescontrat quauqu'un levat ta maire. Faudriá pas qu'arribèsse, un jorn. Qu'una pela venga te cercar, furne e prenga una carra d'orror a ta vista. A! La cara! Dequé diràn de tu? Siás un monstre! L'efemère. L'adolescéncia. Cada vèrme de la creacion es passat per aquèste moment de sa vida mai dins ta tèsta siás mai monstre que leis autres. Manques de fisança. Pas degun, segond tu, a pas viscut parièra chauchavièlha. Siás malurós, malurós, malurós. E sabes pas perque. Fas de causas enebidas que te castigan. Manges ta maire per sei rasigas. E ta voés, e ta voés, pecaira, comença de mudar. Afrós. Es pas plus una voés. Siás una mosca. Aquò rembombis dins ta tèsta, es grèu, aquò bombona, aquò bronzina, aquò tavana. Siás pas plus lo vèrme qu'ères. As enveja de lo demorar e a l'encòp, n'as pas plus enveja. Vòls sortir d'aquèsta tèrra per descubrir lo monde. La tèsta te vira coma se tubaves lei margaridas per lei rasigas. Es un pauc parier: son leis uelhs que te sòrton de la tèsta. E te fretes lei mans d'enveja vò d'inquietud.
E après aquela tempèsta d'identitat, es coma aquo que venes Mosca.
Era lo ser. Ian Bartés. Canau Plus. Pichòt jornau people. Britney Spears rasada coma un vèrme, quichada per lei paparazzi coma dins una formiguièra negada. Eu nus a bèurre una Leffe, 9 grads, per oblidar una jornada de trabalh malaisada. E ieu, amé ma pèu nòva de mosca. De rebats blus e verds sus lo còs mai mosca negra, ordinaria, amé l'enveja prigonda de conquistar lo monde. Me dison « la domestica » dins lei mitans scientifics. Promier voù. De mon pòt vèse leis uelhs grossàs de l'ecran plat que me pivelan. Son de detalhs que vei pas l'òme. Ieu remarque de grands redonds. Vese lo monde coma una mosaïc. De carretons colorats e multiples. E un carrat roge au mitan per ben causir ma direccion. La television a sus ieu d'efiechs epsicadelics que m'atrivon, coma per un ser de woodstock. Ai l'atge, mai ai pas encara tubat d'insecticides. Ai paur deis efiechs segonds. La television es sachut, es un dròga douça per lei moscas. E me fau descubrir lo monde. Lei sensacions de la perda de mestresa. Promier vòu e me pegue jà coma una merda sus un rai blu que se desplaça pendent lei jingles e lei pubs.
Ò putan! Una mosca, çò ditz mon mèstre. Vas te levar d'aquí?
Non, me levarai pas. Plane coma un bandada, amorosa d'aquel imatge que me fa fremir. Laissa-me seguir lo rai blu. Me parles pas. Siáu dins mon trip. E pòs parlar, paire, siáu a l'atge que t'escote pas plus.
E mon paire de se levar. Va au rebaladis dins lo cagador. Un armari amé toteis aquelei produchs quimics. Entre lo Canard Cagador e lo Paic Lemon (se dison Chin-Cagador e Paic cogorda per copiar pas) promier prètz, t'aganta l'insecticide biò que matèt lei cochenilhas de l'an passat. E vaquí que tòrna. Bauj coma tot. Transmudat coma dins un filme d'orror. Musica a la Psicòsa d'Aufrèd l'Hitchkock. A de revolums dins leis uelhs. E me bandís l'insectisida coma s'èra un revouvèr. « Naut leis Alas! ». Non lei levarai pas. « Leva te de l'ecran plat per crebar. Lo vòle pas porquejar. Me costèt un braç ». M'envòle maladrachament. Siáu encara joina. Una adolescenta de la vida de mosca. E mon voladis sembla a una petroleta. Brom. Brom. Brom. Fai de bruch mai abança pas. Maluròs!: Lèu, m'esconde dins l'escur dau salon. Mon mèstre me perd de vista. Un còp d'uelh a drecha. Un còp d'uelh a senèstra. Lo Chichibèli a l'èr que seguis lei moviments de son còs de vèrme. M'auriá-ti perdut? Zi! Zi! Zi! Cacalasse de mon zonzon. Me crese pròcha de la victòria. S'arrèsta. Gròs plan 16/9 sus seis uelhs. Bendas negras. A l'esquina dau botilhon, legís lo mòde d'emplec. Seis uelhs viran sus cada letra. L'imatge recuola. Contra cabussada. Plan a l'americana. Tòrna prene son arma. E tira en l'èr. Pan!... Enfin... Puslèu: PSSSSSSSSSSSSSHIiiiiiiii! « A! Es coma aquò? Ben, as pas de chança! L'insecticide se va rependre dins tot l'apartement e onte que siegues acabaràs. Lentament. Vergonhosament. » S'asseta apasimat. Lo quiéu dins son cuèr. Un Leemex sota leis narras (per pas dire Kleenex). Contunhe mon voladis. Pas s'arrestar. Oblidar leis efiechs apasimants de la television e de sei formas atrivantas. Pas s'arrestar. Passar pas per la tubèia blanca que vese tombar au sòu coma una nèu marrida. Pas s'arrestar. Tavanejar. Se me pause siáu mòrta. Rintre en apnèia. Dins mon viatge vese una aranha tombar subran de sa telaranha. La cabussada es violenta. Planhe aquela qu'auriá poscut èstre mon ennemiga. E contunhe mon percors dau combatant. Lo gràs dau produch s'espandis sus la taula en veire italian coma un rai de còca. Es lo tchernobiéu deis insectes. L'òme es tant poirrit. La flaquesa ven. Sente mei pèus, sente mei patas, assaje de montar e davale. Quiche sus tot mon còs. Mon còs me pesa. Anem! Siás joina. Pòs pas morrir ara. I a un diéu per lei joines. Leis joines pensan pas a la mòrt. Lei joines morron tardier. Lei joines, dins la tèsta dei joines, morron pas. Ma fista. Non. Es la tragèdia. Ai pas fach l'amor un còp e mon destin me ponha jà. Me resta pas plus que de me laissar tombar. Lo mèstre m'a jà oblidat. Pivelat per la blonda de la meteo. Vonvoneje un còp de mai per l'embestiar. Es un còp de lofa dins l'aiga. Crese que fau de bruch mai la mòrt arriba. Agonia de mosca. Coma per mon amic lo buòu, un ser de corridà, sente la dolorosa estocada finala. E tòmbe. Subran.
Quant d'oras, quant de sègles siáu demorada aquí, au sòu, en faire de cèucle amé mon còs pesuc? Quant de còps creguère que meis alas me portarián encara? Portada per lo naut, portada per lo bàs. Mei cambas frèulas s'aborran. Benlèu que vau subreviure. Sarai un insecte rampant ara. Siáu estada vèrme benlèu que deman sarai canilha. Vòle creire au miracle dei metamorfosis animalas. Non. Non. Non. Adejà siáu vièlha . Mon còs es destimborlat. Sente partir la carn de ma pata. Pietat. Ai pas viscut mei tres jorns de vida. Mei tres jorns de vida de mosca. Ai pas viscut ma joinèssa. Ai pas viscut mon vielhum. Ai pas vist meis enfants. Meis enfants e la maire. L'uòu qu'auriá pondut per ieu. Benlèu que l'auriam concebuda dins una mandarina, ma pichoneta. Sariam anats veire la maire ficus per nové. Sarié estada fièra de sei felens mosquetons. Auriam jogat ai Mile Bòrnas vò au quilò de merda. Ai que patisse. Vese lo filme de ma vida. Lo filme de ma vida de mosca es un cort metratge. Que vira en bloca fins a ma mòrt. Dura d'oras. De vertadièras d'oras d'òme lo sabe. Quora lo mèstre se lèva dau radassier, espère que venga portar lo còp finau amé son pè nus. Om acaba ben lei chivaus. Mai non. Lo generic de fins dau film dau prime time se fa ausir. Lo mèstre se sarra. Contra cabussada de son còs long que me domina. Me veire l'amusa. Coma per un adò retardat que leva leis alas dei vespas per gratuitat dins la cort de recreacion, me portarà-ti deman ai vesins coma un trofèu? Mata me colhon! Siáu tròp dolorosa! As pas lo coratge? As paur de te salir? L'ause se retirar dins sa cambra. Baissa lei radiators per economia. Per economia d'energia mai tanben qu'es racho. Pren suènh d'amossar lo lume dins cada membre. Ause lo tremolament violent de sei dents que se tustan sota la brossa electrica e tortuosa. Escupis de la sang, l'imatgine, en causa de sa gingivita. Fa de bruchs de porcàs amé sa boca.
Lo lendeman, lo solèu tusta dins l'apartament. Mon mèstre placa maire ficus contre lo veire per que faga sa fotò-sintèsi. Subran, dins lo contentament maniac qu'a per sa planta, tròba mon còs mòrt qu'aviá oblidat. Fa una moninariá de degost, talament me pensa sala e clafida de bactariás. Puèi d'une pinça d'epilar me mena ai bordilhas. Pasmens, a un regret ecolò. Me tòrna a maire ficus. Me pausa sus la tèrra. E ditz: « Siáu segur que faràs un bòn engrais ». E cada jorn m'agachar poirrir amé una lopia. Pas luènh de ma mandarina. Quau e qué va naisser de ieu? Se devriá mesfisar...


text:
Parc de la Ciutadella
Lo parc de la Ciutadella (prononciacion catalana: [ˈparg də ɫə siwtəˈðeʎə], çò es Part de la Ciutadèla), es un parc public que se tròba dins lo barri de Ciutat Vella, de Barcelona, dins lo triangle comprés entre la Gara de França, l'Arc de Trionf e la Vila Olimpica, entre la passejada de Pujades, la passejada de Picasso e la carrièra de Wellington. Dispausa de dètz accèsses e ten una extension de 17,42 ectaras, sens comptar los terrenhs que son ocupats pel Zoo de Barcelona.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Ocupa els terrenys de la ciutadella que ordenèt construire Felip V per tal de dominar Barcelona e Catalonha aprèp la Guèrra de Succession Espanhòla.
L'11 de setembre de 1714, aprèp un sètge que durèt mai de 13 meses, Barcelona capitulèt davant l'armada francoespanhòla del rei Felip V que, per mantenir la vila e Catalunya jos un contraròtle ferm e permanent, faguèt bastir, en 1716, la ciutadèla o fortalesa, la mai granda d'Euròpa, en forma d'estela, de la qual pren el seu nom actual lo parc e lo barri circumdant de la Ciutadella. Per tal de la bastir e per liberar de terrenhs militars a l'entorn, cara a la ciutat, se decidiguèt d'enderrocar una part del barri de la Ribera, comesa a la qual es forçà els mateixos veïns, que, juntament amb els operaris contractats, foguèron mudats al barri novèl de la Barceloneta tres decadas mai tard. Las gents que habitava la zona hagué de portar pedra per pèira d'allà fins a la Barceloneta sense pietat.
Enderrocament de la ciutadèla[modificar | modificar la font]
Son caracter de representant de l'opressió (la de l'ocupació militar a la qual fou sotmesa Catalunya e sa capitala, la de la supression de son anciana libertat, e la de l'absolutisme de l'Antic Règim sobre els sectors liberals) la convertí en símbol odiat. Per aquesta rason, la Junta de Vigilància de Barcelona n'inicià l'enderrocament l'any 1841, tot i que, quan va ser suprimida lo meteis an, Espartero la faguèt restaurar. Amb la Revolució de Setembre de 1868, el nou cap del govern de l'estat espanhòl foguèt lo general catalan Joan Prim, que, coneixedor de la volontat dels barcelonins, decretèt la cession de la fortalesa a la ciutat. Aquesta n'ordenèt sulpic l'enderroc, que es va allargar fins 1878 (prèp de la dintrada de l'actual parc que dona a la Gara de França s'ennaucèt un monument al general Prim).
De la fortalesa demorèron pas que los bastiments intèrnes principals (en defòra de la torre de la preson): la capèla, lo Palais del Governador (actualament, un institut d'ensenhament segondari) e l'Arsenal, que el 1888 fou convertit en Palau Reial e en 1931 e, tornarmai, en 1979 (d'un biais doblament simbolic), en sedença del Parlament de Catalonha.
L'Exposicion universala de 1888[modificar | modificar la font]
Amb motiu de l'Exposicion universala de 1888, lo cònsol Francesc Rius i Taulet, va encarregar la construccion del parc a Josep Fontserè i Mestre, suls terrenhs qu'aviá liberat la destruccion de la ciutadèla, e aquell lloc d'oprobi serviguèt aital per dobrir Barcelona al mond internacional.
Antoni Gaudí ajudèt Fontserè en la construccion de la font de la cascada. La font demorèt rematada pel grup escultòric de ferro forjat La quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas.
Foguèt Lluís Domènech i Montaner l'arquitècte del Castell dels Tres Dragons inaugurat per aquesta exposicion ont va servir com a restaurant. Posteriorment lo castèl venguèt lo Musèu de Zoologia de Barcelona fins l'any 2010 en que va ser traslladat a l'edifici Fòrum. Dempuèi 2010 l'edifici a pas cap de foncion especiala.
Altres edificis edificats al parc van ser el Museu Martorell de Geologia, d'Antoni Rovira i Trias, l'umbracle, projectat per Fontserè i acabat per Josep Amargós i Samaranch i una part de l'anomenada "Galeria de les Màquines", avui ocupada pels serveis del zoo.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
-
Desconsol de Josep Llimona, davant lo Parlament
-
-
Quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas, que corona la font de la Cascada
-
Musèu Martorell de geologia
-
-
-
-
-
Monument al general Prim
-
-
L'Agricultura, de Venanci Vallmitjana, a la pòrta d'accès del parc
-
-
-
Mamut, d'Enric Bassas, còsta l'estanh
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Investigació sobre el parc, de la Universitat de Barcelona
- Parc de la Ciutadella - Visita, Ajuntament de Barcelona
- Jardí del Parc de la Ciutadella - Parcs i Jardins de Barcelona


text:
18/11/2017
Cosin e lo diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « Cousin et le diable», collecté à Eymet par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Cosin, relotgièr a Miramont, corriá lo campèstre per vendre mòstras e pendulas.Las fasiá ensajar(1) al monde, pensant atal ne’n far son profiech, que sovent l’ensajaire las crompava. S’ocupava de totas las reparacions. Èra aimable, embelinaire(2), bon charraire(3), familièr. Plasiá. Inspirava la fisança e un bon acuèlh li èra reservat dins tots los ostals. Li disián, en rire, que se fasiá de bons afars, aquò èra per çò que pactizava amb lo diable. Mas coma èra un farsejaire, ne’n risiá.
Un jorn, la velha de la Nadal, se trobava en virada dins la parròquia de Puèg Arampion. Totas las cosinièras, confitas en devocion, avián aprestat lor còifa per la fèsta del lendeman. Blanquesidas, liçadas sens un plèc, blancas coma lach, avián un biais magnific e balhavan una deliciosa enveja de las coifar. Lo matin de Nadal, totas las campanas(4) sonavan a brand per anonciar l’ora dels oficis. Las femnas, vestidas de lor mai polidas fardas, esperavan lo moment tant esperat de se botar las còifas. Mas ò suspresa, quin desplaser ! Totas las còifas s’èran avalidas dels armaris ! Rambalh dins lo vilatge… Las trobèron, devinatz ont ? Dins los cagadors. Lo diable èra passat per aquí.
Tèxte comunicat per M. Guerrier, 81 ans, regent a la retirada, a Aimet (Dordonha).
(1) donnait à l'essai (2) aimable (3) charmant(4) cloches
Les commentaires sont fermés.


text:
Dins mantunes mèdias franceses entendre çò que se debana en Catalonha es una grnada dificultats politicas ; e çaquelà, ne fautèm pas de diplomats de «sciences politiques» que fan clar que son un problèma per donar al pòble lo real poder, encausa : los partits.
En Catalonha, l’excepcionalitat catalana es basicament la ciutadanetat en marcha per demandar l’independéncia. Es una causa que sciences po non podrà comprendre, els que la sola pre-aucupacion es dintrar dins lo sistèma dels partits, per la via electorala, los secretariats politics o los mèdias e las escòlas de jornalisme, d’èstre influent sense èstre vist.
Lo jornal catalana El Punt Avui l’explica ambe un títol anuèch d’una granda intensitat en «sciences politiques» :
Aprèp los partits es supausar arribar lo postpartidisme. En Catalonha son los ciutadans que fan lo movement independentista actual. Son los ciutadans que fan lo movement de la «revolucion jauna».
Es evident que la ciutadanetat, quora es plan organizada, non a mestièr d’aver los partits per poder l’accion del poder ; mas aquí avèm una causa unica per la «science politique» (e sense estudi fin ara dins las escòlas de sciéncias politicas francesas), un pòble que se desperta dins una ciutadanetat unica, diversa politicament e socialament, mas unica per pressionar los partits per avançar cap a un objectiu politic clar, non determinat per una casta o plutocracia autoproclamada coma sapienta.
E aquesta ciutadanetat, contrariament a çò que l’Estat francés a mostrat en 1792, es pacifica. Lo modèl francés es pas aplicat en Catalonha, en Catalonha es la ciutadanetat reala, la presa de poder la vólon pas, vòlon un objectiu clar ; perqué l’an poscut determinar, per la força d’una ensenhança generalizada, al contrari de l’Estat francés que l’ensenhança es devenguda per una casta de privilegiats, aqueles que son ben etiquetats pels partits.
Catalonha es exemplara, mas dins l’Estat francés, los partesans de la «democracia participativa» (se cerca encara çò que pòt èstre, mas ne dotèm vist lo sistèma francés) son damorats muts a çò que se debana en Catalonha. E serà pas un present estupid, modèl MariaNONONO Rajoy, qu’ajudarà a s’interessar. La recerca universitària francesa es nacionalista francesa e crei encara als partits politics, sobretot se son d’esquèrra. E l’esquerrisme occitan (Libertat) o comprendrà pas melhor.
Dins la guèrra contra la susmauta de la ciutadanetat catalana, MariaNONONO Rajoy a previst portar lo Senado espanhòl a Barcelona …. farà un investiment en bastiment a Barcelona, per una futura constituanta ? Aquela idèa portada a Barcelona, per un primièr ministre espanhòl incompetent politic, sembla una farsa dels darrièrs per una Espanha pòstfranquista.
L’excepcionalitat de la susmauta catalana designa una avançada politica de las grandas e sobretot una vision de la presa de poder politic per la ciutadanetat, directament, sense intermediari ; es una vision de futur ? Sembla que la recerca francesa s’i interessa gaire, a-n aquel fenomèn politic, estonant coma l’accion del nacionalisme francés destrusís la curiositat de la recerca.


text:
632
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 632 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de guèrra còntra la revòuta dei Bulgars, leis Avars – grèvament per sa desfacha a l'entorn de Constantinòble en 626 – deguèron abandonar lo nòrd de la Mar Negra ais insurgents.
Bulgars[modificar | modificar la font]
Après dos ans de combats còntra leis Avars, lei Bulgars poguèron començar d'establir un khanat independent au nòrd de la Mar Negra. Kubrat ne venguèt lo khan. Dins aquò, ambé leis Avars a l'oèst, lei Bizantins au sud e lo rèsta de l'estèpa a l'èst, l'endrech èra gaire segur (→ 668).
Asia[modificar | modificar la font]
Peninsula Aràbia / Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la definicion dei rites islamics per Maomet que faguèt son romavatge a La Mèca. Quauquei setmanas après son retorn a Medina, moriguèt de malautiá lo 8 de junh. Sei companhons designèron Abu Bakr per li succedir coma cap dei musulmans.
Lo novèu cap dei musulmans prenguèt lo títol de califa. Deguèt faciar una situacion malaisada :
- plusors tribús qu'avián acceptat la senhoriá de Maomet se revoutèron per tornar venir independentas.
- d'atacas èran en cors per estendre l'esfèra d'influéncia de l'islam en fòra de la peninsula. En particular, permetèron d'ocupar la vila pèrsa de Hira (→ 634).
- lo dògma fixat per Maomet èra encara fluctuant, çò que necessitèt de començar un important trabalh d'escritura per collectar lei diferentei versions.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin dau periòde de crisi de succession començat en 628 après la mòrt de Khosrau II e la revirada de la guèrra còntra l'Empèri Roman d'Orient. La solucion foguèt trobada per lei generaus Rostam Farrokhzad e Piruzan que foguèron pron poderós per impausar Yazdgart III coma rèi.
Pasmens, lei Sassanidas poguèron pas redreiçar suament sa poissança que deguèron rapidament faciar l'arribada d'una armada d'invasion araba. D'efèct, unificats per Maomet, leis Arabes abandonèron son estrategia tradicionala d'incursions au profiech d'una politica de conquista permanenta. En mai, prenguèron Hira. Ctesifont decidèt alora de mandar de fòrças importantas per rebutar leis envaïsseires (→ 634).


text:
dijous, 14 d’agost de 2008
grècia: cadièra 3
Lo monsur de la cadièra es-ti l'espectator, l'actor principau? Lo fach de s'onglejar lo nas en public a un costat clownesc.Clicatz sus la fotografia.
dilluns, 11 d’agost de 2008
grècia: cadièra 2
La cadièra es un element de cabaret. Es lo decor lo mai riche e lo mai sople que siegue. Una cadièra au mitan d'una scèna es lo convit a viatge, una istoria, un escambi. Es la cadièra dau contaire, de l'afisant, de l'acrobate. Aqui l'ome vai ver son sèti. Quora sarà assetat l'espectacle de la carrièra podrà començar.
grècia: cadiera 1 (l'arquitectura d'un vielhum)
Es de lònga sus sa cadiera, la grand. Çò qu'enfada sa felena quora monta dins l'illa per la venir veire:
« Enfin! Mameta! Siás plantada coma un santibèli. Es pas una carriera es un baloard onte lei gents pagan per te venir veire. Rintra dins ton ostau. E cambia te. Carga dei colors. Es pas un espectacle ton dòu ». Mai se ne’n caga la vièlha. Es nascuda coma aquò dins la tradicion. Pichòta, sabiá ja que sariá facha per èstre assetada sus aquela cadiera, davant aquel ostau que coneissiá de sa naissença e que laissariá pas jamai. E qu'es coma aquò qu'esperariá sa mòrt. Alòr, la cadiera defòra es sa vida. Es pas la granda vida d'Atènas e de seis estudiants. Non. Segur. Mai es un fach. Es coma aquò. L'avi compren pas lo dequé dei causas d'aujornd'uei. La mameta compren pas perque lei bralhas de sa pichòta sòrton de sa raubeta violeta. Perque son amoreta de chatoneta bota sei popas a l’ avans quora parla en manjant de masta-gòma. E perqué aqueu percing sota sei bragas que rintra e sòrt de sa boca quora, balin-balan, parla amb ela? La reina demòra assetada sus sa cadiera e escota créisser sei flors. Fins ai nivas dei dieus gregaus que la regachan ambe respècte.
« Enfin! Mameta! Siás plantada coma un santibèli. Es pas una carriera es un baloard onte lei gents pagan per te venir veire. Rintra dins ton ostau. E cambia te. Carga dei colors. Es pas un espectacle ton dòu ». Mai se ne’n caga la vièlha. Es nascuda coma aquò dins la tradicion. Pichòta, sabiá ja que sariá facha per èstre assetada sus aquela cadiera, davant aquel ostau que coneissiá de sa naissença e que laissariá pas jamai. E qu'es coma aquò qu'esperariá sa mòrt. Alòr, la cadiera defòra es sa vida. Es pas la granda vida d'Atènas e de seis estudiants. Non. Segur. Mai es un fach. Es coma aquò. L'avi compren pas lo dequé dei causas d'aujornd'uei. La mameta compren pas perque lei bralhas de sa pichòta sòrton de sa raubeta violeta. Perque son amoreta de chatoneta bota sei popas a l’ avans quora parla en manjant de masta-gòma. E perqué aqueu percing sota sei bragas que rintra e sòrt de sa boca quora, balin-balan, parla amb ela? La reina demòra assetada sus sa cadiera e escota créisser sei flors. Fins ai nivas dei dieus gregaus que la regachan ambe respècte.
Dedique aquelei doas fotografias au Papet Pèire mòrt d'aguer pres lo fresc davant son ostau, davant lo bolòdrome, un ser d'estiu. Entre doas veituras parcadas.
diumenge, 10 d’agost de 2008
grècia: arquitectura d'una teulissa
Se protegir. Se protegir de la calor ambe d'autins. Lo Mediterranèu foncciona sempre per economia de mejans e saup coma jónher l'util a l'agradiu. L'idèa dei canèus: aquò m'espantarà totjorn. Per la magia de la frescor naturala difusida per l'ombra.
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
50au aniversari deu hestenau de Siròs (64)
Lo hestenau de Siròs que hesteja la soa 50au annada d'existéncia. Que's debanarà los 22,23 e 24 de seteme au còr de la vila bearnesa. Sustot coneishut per la soa cantèra giganta, l'eveniment qu'ei de compte har.
Tad aqueth aniversari, quauquas nautats com la vienguda deu Collectiu Ça-i, deus sons condaires e musicaires entà assegurar l'animacion tot au long deu dia tradicionau deus mainatges lo 22 de seteme.
438 mainatges de las escòlas deu parçan, sia 20 classas, que son convidats a participar au hestau. La jornada que serà devath lo tèma deu chivau e los joens que's produsiràn sus l'empont dab espectacles qu'auràn preparat a l'escòla.
Que poderàn descobrir los jòcs tradicionaus (quilhas, getada de berret, tir a la còrda, etc.), escotar condes e musica.
L'obertura oficiau que's debanarà a 19 òras e un aperitiu que serà auhèrt a la populacion de Siròs e aus representants de la Comunautat d'Aglomeracion Pau-Pirenèus.
La jornada deus mainatges que's clavarà per ua serada teatre. Duas tropas que son convidadas a jogar pèças en lenga nosta. Los Mosquillos qu'interpretaràn « Lo coungelator » e los Comelodians que jogaràn « Lo còp de pè de l'aso ». « Aquò qu'ei important de guardar teatre dens lo hestau. Lo teatre que hè partida de la cultura nosta e aqueras tropas que son l'uas de las darrèras a jogar en lenga nosta », çò digó lo President deu comitat organizator, Jean Bousquet.
Jean Bousquet que conta l'evolucion de l'organizacion au briu de las annadas e las nautats d'aquera navèra edicion au Joan-Nadau Commères de Ràdio País.
Jean-Claude Mialocq qu'ei condaire e membre deu comitat organizator deu hestau de Siròs. Que'ns conta quin a entenut a parlar de l'eveniment culturau e de l'importància de contunhar a har víver la lenga : Jean-Claude Mialocq
Lo dissabte, auta nautat : dens l'encastre de « Des rendez-vous nature du 64 », lo hestau qu'organiza ua passejada contada dens la Saliga. Que serà lo contaire Dàvid Bordes (deu Collectiu Ça-i) qui serà cargat de har la visita. Un bal gascon que serà animat peu grop Papar'òc. Lo ser, que's debanarà la celèbra serada cantèra. Pas mensh de 20 grops que pujaràn sus l'empont peu mei gran plaser deus ahuecats de cantas pirenencas e en lenga. Los joens de l'escòla de Siròs qu'aubriràn lo bal dab cantas suu tèma deu chivau, seguits per Los d'Ortès, Lous Hardidets de Mazerolles, Eths Plantagulhes d'Ibòs, Lous Cantaires de Came, Lous de Broussez, Canta si Gausas o enqüèra Dimelo.
Malurosament, l'endedia, las animacions que s'estancaràn au començar deu vrèspe, puish a que los benevòles e mancan segon los organizators. « N'èm pas qu'un detzenat au Comitat, que hèm d'aulhors ua crida a benevòles, qu'avem besonh monde ! »
Ua missa en lenga nosta que serà balhada lo dimenge matin a la glèisa Sent Martin de Siròs.
Inf. : Avisatz-ve, reservacions peus repaishs deu divés e dissabte ser au 06 31 13 03 23, FB — Site : www.festivaldesiros.org


text:
Categoria:Comuna de França
Aquesta categoria deu pas comportar dirèctament cap de comuna. Las comunas se devon classar dins la soscategoria correspondenta a lor departament.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 11 soscategorias, sus un total de 11.
- ► Vila portuària de França (7 C, 21 P)
- ► Vila universitària francesa (15 C, 7 P)
- ► Comuna novèla (6 P)
*
- ► Comuna Companh de la Liberacion (3 C, 1 P)
A
- ► Anciana comuna de França (5 C)
C
- ► Comuna dau Daufinat (2 C)
- ► Comuna de la Metropòli de Lion (59 P)
- ► Comuna de País Gavai (1 C, 3 P)
D
- ► Comuna de França per departament (98 C)
P
- ► París (11 C, 6 P)
R
- ► Comuna de França per region (10 C)
Articles dins la categoria « Comuna de França »
Aquesta categoria conten los 19 articles seguents.


text:
Complibat
Complibat[1][2],[3],[4] (Compolibat en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Occitània . Lo nom de Complibat se legís pel primièr còp dins lo testament del Comte de Rodés, Ramon II, en 961, ont es escrich « Campolivado ». Dempuèi, maites vièlhs papièrs lo pòrtan « Campo Libato » o « Campus Libatus ». La forma oficiala en francés es « Complibat ».
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Compolibat Vilatge situat a la cœur d'una zòna vallonnée, environada d'anautits tucs boisées, fa partida del costat de Montbazens. Se situa a ieu-camin entre Brandonnet e Prévinquières, aperaquí a unitat|15 {{|km}} de Villefranche-de-Rouergue e 40 km de Rodez. Lo Aveyron (grand riu) passa a Complibat e apòrta una activitat de loisirs : lo persec fòrça practicat en la region (nombrosas espècias de peisses).
Los tucs boisées barran tanben de bones estonaments per las fins gourmets : los champignons (cèpes, girolles, ...).
Compolibat village située au cœur d'une zone vallonnée, entourée de hautes collines boisées, fait partie du canton de Montbazens. Il se situe à mi-chemin entre Brandonnet et Prévinquières, environ à 15 km de Villefranche-de-Rouergue et 40 km de Rodez. L'Aveyron (grande rivière) passe à Complibat et apporte une activité de loisirs : la pêche très pratiquée dans la région (nombreuses espèces de poissons).
Les collines boisées renferment aussi de bonnes surprises pour les fins gourmets : les champignons (cèpes, girolles, ...).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Enric Molin (1896-1981), escrivan occitan.
- Carles Molin
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Complibat sus lo site de l'Institut Geografic Nacional[1]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montbazens, al canton, 1997, Christian-Pierre Bedel
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Bemòl
Un bemòl en solfegi qu'ei ua alteracion qui hè baishar la valor d'ua nòta d'un miei ton.
Lo bemòl que pòt estar marcat sia a la clau e aplicà's dens tota la particion, sia dens ua mesura e, alavetz, s'aplicara sonque durant la mesura sancera.
L'ehèit deu bemòl que pòt estar annulat per un becaire.
I a tanben un doble bemòl qui baisha la valor d'un ton sancer.
A la clau, l'òrdi deus bemòl qu'ei : Si, Mi, La, Re, Sol, Do, Fa ; aquò que significa que se i a pas sonque un bemòl a la clau, alavetz qu'ei lo si ; se son dus, que son lo si e lo mi ; se son tres, que son lo si, lo mi e lo la eca.


text:
Kyiv
Kyiv (en ucraïnian: KиïB pron.[ˈkɪjiw]; en transcripcion internacionala Kyiv mas mai coneguda jos la transcripcion russa Kiev) es la capitala e vila mai granda d’Ucraïna. Se situa dins la part centre-nòrd del país, còsta lo riu Dnièpre. En julh de 2013 la ciutat comptava oficialament 2.847.200 abitants, e mai se d'autres nombres mai importants son estats avançats.
Kyiv es un centre important per çò qu’es de l’industria, de las sciéncias e tanben de la cultura per l'Euròpa de l'èst.
La data exacta de sa fondacion demòra descobeguda. Las recercas arqueologicas fan pensar que Kyiv venguèt una vila a la fin del sègle IX. Kyiv foguèt la capitala de Rutenia, de la principautat de Kyiv, del grand ducat de Rutenia, de la Republica populara ucraïniana, de l’Estat ucraïnian e de la Republica socialista sovietica d'Ucraïna. Kyiv foguèt tanben lo centre administratiu de la voïvodia de Kyiv, del governament de Kyiv, del districte general de Kyiv pendent la Segonda Guèrra mondiala e de l'oblast de Kyiv.
La vila es un dels pus ancians centres de l'Euròpa de l'Èst e del cristianisme. La catedrala de Santa Sofia e la Laura de las baumas de Kyiv son marcads a la lista del patrimòni mondial.
Division administrativa[modificar | modificar la font]
La vila de Kyiv es devesida en raiòns (en ucraïnian: paйoH, valent a dire districtes o arrondiments, division tanben emplegada dins las províncias o oblasts). La capitala ucraïniana ten 10 raiòns:
- Raiòn de Shevchenko (ШeBчeHkiBcbkий paйoH)
- Raiòn de Solomianka (CoлoM'яHcbkий paйoH)
- Raiòn de Pechersk (Пeчepcbkий paйoH)
- Raiòn de Podil (Пoдiлbcbkий paйoH)
- Raiòn de Holosíïv (ГoлociïBcbkий paйoH)
- Raiòn de Dàrnytsia (ДapHицbkий paйoH)
- Raiòn de Dnièpre (ДHiпpoBcbkий paйoH)
- Raiòn de Desnà (ДecHяHcbkий paйoH)
- Raiòn d'Obolònh (OбoлoHcbkий paйoH)
- Raiòn de Sviatòshyn (CBяToшиHcbkий paйoH)


text:
Lo Talhan de Medòc
Lo Telhan[1], (nom locau), en francés Le Taillan-Médoc, qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region de la Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia=[modificar | modificar la font]
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Rogèr Romafòrt (Gric de Prat), Lo Pendut ressuscitat... Oeuvres gasconnes de Gric de Prat, Princi Negue, 2004. ISBN 2-84618-152-7.


text:
Moi, Gaston Dominici, assassin par défaut
Estil : Teatre
Sector : Teatre
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Airal lingüistic : Provence
Annada de parucion : 2016
Creator: André Neyton
Editor : Centre dramatique occitan
Moi, Gaston Dominici, assassin par défaut
Es l’evocation de l’afaira de Lurs en Provença en 1952 que prenguèt una dimension internationala. Una familha inglesa ambé una chata de detz ans fuguèt massacrada au moment onte installava son « bivouac » sus lo costat de la rota. Gaston Dominici que restava pas luenh dau crime ne’n fuguèt acusat per dos de sei fius. Sensa prova fuguèt condamnat a mort.
Perque es èu que fuguèt chausit coma copable ?
Aviá pas lei méjans, aquèu vielh que parlava quasiment que l’occitan, de comprendre una justici que parlava la lenga de la justici. Aviá pas la possibilitat, aqueu paisan qu’apenguèt a l’escola lo pauc de francés que sabiá, de se faire comprendre au mielhs de son interest. Joan Giono qu’èra present au procès escrieu :
« Nous sommes dans un procès de mots… nous sommes dans un total malentendu de syntaxe… Tout accusé disposant d'un vocabulaire de deux mille mots serait sorti à peu près indemne de ce procès… » Dos mile mots, leis aviá, mai …en provençau !
E Roland Barthes, que se risca d’anar un pauc mai luenh :
« Nous sommes tous Dominici en puissance, non meurtriers, mais accusés privés de langage, ou pire, affublés, humiliés, condamnés sous celui de nos accusateurs ».
Es que podiá escapar au pes dei prejutjats que ne’n son la consequéncia e que van ne’n faire un copable tot designat ?
Ficha tecnica
Pèça bilingua francés -occitan
Tèxte e Mesa en scèna : André Neyton Amb : Christiane Conil, Jacques Maury, André Neyton, Sophie Neyton
Costumes : Isabelle Denis
Esclairatges : Michel Neyton
Descòr : Isabelle Denis e Nathalie Grizel
Contacte :
Delphine Vidal : 04.94.36.19.16
d.vidal@theatremediterranee.fr
www.cdoc.fr


text:
Abraham Cresques
Abraham Cresques (vèrs 1325 - vèrs 1387) foguèt un cartograf jusieu dau sègle XIV. Originari de Malhòrca, es considerat coma l'autor de l'Atlas catalan ambé son fiu Jafudà. Estudièt e fabriquèt tanben de relòtges e d'instruments de navigacion.
En causa de la manca de documents, sa vida es mau coneguda. Foguèt protegit per lei rèis Pèire IV (1336-1387) e Joan Ièr (1387-1396). Venguèt mèstre dei cartas dau Reiaume d'Aragon mai sembla tanben trabalhar de còps per lei rèis de Castelha e de França. Son fiu Jafudà se convertiguèt au cristianisme vèrs 1391 e venguèt tanben mèstre dei cartas d'Aragon.


text:
Tartar (mitologia)
Dins la mitologia grèga, Tartar (en grèc ancian Tάptapoς) es lo nom d’una de las divinitats grègas primordialas. S'agís d’un luòc amb una pòrta de fèrre e lindal de bronze, ont s'expia sas pècas, ont totas las formas de tortura fisica o psicologic son representadas. A l’interior, conten los criminals mai grands.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Region arida, fosca, sens vida e monotòna amb a vegada d'estanhs de glaç, de lacs de sofre o de pega bolhissenta. Lo luòc es bordejat per de flumes d'aigas fagassas, de paluns pudents, que forman un barri per que pas una alma escape a sa pena. La distància del Tartar fins a la superfícia es egala a aquesta que separa los cèls de la superfícia. Mai sosten los fondaments de las tèrras e de las mars. Dins aquesta vasta region s'auçava tanben lo palais d’Ades, dotat de fòrça pòrtas e poblat d’autars innombrables.
Naissença
Segon los mites fondators seriá sortit del Caòs primièr après Gaïa (la Tèrra) e abans Nix (La nuèch).
Amor e descendéncia
Tartar auriá pas agut vertadièrament de companha segon los mites fondators. Auriá pasmens agut un mainat (Tifon) e una mainada (Equidna) amb Gaïa (la Tèrra). Pasmens la naissença de Tifon es sovent atribuida e Èra qu'auriá engendrat sola per se venjar de Zèus d'aver engendrat sol Atena.
Per Omèr[modificar | modificar la font]
Dins l’Iliada, Omèr conéis lo Tartar, que menciona al subjècte dels Titans[1] coma lo luòc mai prigond dels Infèrns, ont unes criminals mitics celèbres recebon lor punicion (las Danaïdas, Ixion, Sisif, Tantal, etc.) Es tanben la prison dels dieus descasuts coma los Titans e de Gigants, e totes lis ancians dieus que s'èran opausats al Olimpians. A l'èissida de la Titanomaqui, Zèus emprisonèt los Titans dins lo Tartar per los castigar. A l’epòca arcaïca, existissiá pas dins la religion grèga de nocion de jutjament darrièr. Cadun vagava après sa mòrt duns los Infèrns, quines que sián los crimes o lo meritis. Lo Tartar (coma luòc de castig) e son opausat, los camps Elisis, apareguèron mai tard.
Divinitat primièra[modificar | modificar la font]
Campe n'es la gardiana, personifica lo Tartar, lo luòc ont lo bas del mond sosterren: la distància del Tartar fins a tèrra èra egala a aquesta que separa los cèls de la tèrra segon los Ancians. Mai lo Tartar sosten los fondaments de las tèrras e de las mars.
Luòc de castig[modificar | modificar la font]
Lo Tartar passa per una prison situada dins los Infèrns, protegit per un triple barri d’aram a l'entorn de que raja lo Flegeton e embarrat per una pòrta en fèrre fabregat per Poseidon. Aquestes qu'an pecat pendent lor vida (per exemple contra los dieus) son condemnats a i subir de castigs eternals. Dins son Economica, Xenofon representa Tantal dins los Infèrns coma qualqu'un de contunh tormentat per la paur de morir un còp de mai[2], e Platon fa remarcar dins son dialòg titulat Gorgias que se trapan pas que de criminals e murtrièrs poderoses dins lo Tartar[3], mas non pas de simples mortals, tant mespresables que sián.
I son per exemple embarrats Tantal, Sisif, Ixion, Tici, las Danaïdas, los Titans, las Ecatonquiras (dos còps: un còp per Oranos puèi per son filh Cronos, après la Titanomaquia, Zèus los i remanda mas coma gardians) e los Aloïdas.
Per Esiòde[modificar | modificar la font]
Esiòde utliza lo subjècte: "Lo Tartar fosc dins lo sòl dels camins prigonds" (Teogonia, 119). Alara que per Omèr, l'Ades e lo Tartar son separats, per Esiòde son superpausats, e lo Tartar plan prigond: « Que tan luènh i a de Tèrra cap a l'umid Tartar. Caldriá nòu nuèch e nòu jorn a l'enclutge de bronze jetada del cèl per, al jorn desen, arribar sus la Tèrra pr'aquò l'escart es egal de la Tèrra cap a l'umid Tartar, e caldrà nòu nuèchs e nòu jorns a l'enclutge de bronze jetada del sòl per, al jorn desen, arribar al Tartar » (Teogonia, 720-724).
Per Platon[modificar | modificar la font]
Platon tracta del Tartar dins sos mites escatologics: Gorgias 523b, 526b, Fedra 112a, 112d, 113b, La Republica, X, 616a. Es un luòc de castig pels òmes impardonablament injusts: « Mas aquestes que son jutjats incurablas en rason de l'enormitat de lors pècas — que se sián mantun còps liurats a de sacatges grèus des luòcs sagrats, qu'aja tuats fòrça còps tuat sens motiu e al mesprés de totas las leis o realizat tot çò que pòt i aver d'abominacions dins aqueste òrdre — aquestes, lo lòt que lor cal es d'èsser jetats a Tartar, d'ont jamai ne sortiscan » (Fedon, 113e).
Pels crestians[modificar | modificar la font]
Dins lo Novèl Testament, lo Tartar es lo luòc dels àngels descasuts, o l'Infèrn en general. Apocalipsi, 20:1-3: « Alara vegèri un Àngel davalar del cèl, tenent a la man la clau de l'Abisme [Tartar]. Mestresèt lo Dragon, l'antica Sèrp, — es lo Diable, Satan — e l'encadenèt per mila ans. Lo jetèt dans l'Abisme. » Segonda epistòla de Sant Pèire 2:4: « Que se Dieu estalivièt pas los Àngels qu'avián pecat, mas los placèt dins lo Tartar e liurèt als abismes de las tenèbras, ont son servats pel Jutjament… »
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apolodor, Bibliotèca (I, 1, 2 ; II, 1, 2).
- Esiòde, Teogonia (v. 116 e seg.)
- Omèr, Iliada (VIII, 15).
- Igin, Fablas (CLII).
Estudis[modificar | modificar la font]
- Pierre Commelin, Mythologie grecque et romaine (1960, Commelin)
- Edith Hamilton, La Mythologie (Éd. Marabout, 1978)
- Alain Ballabriga, Le Soleil et le Tartare. L'image mythologique du monde en Grèce archaïque, EHESS, 1986.