text:
Wikipèdia:Carta lingüistica
La presenta Carta definís lei règlas de basa de la Wikipèdia occitana en matèria lingüistica. Aquelei règlas s'aplican en totei lei contribucions : degun se pòt opausar a la correccion deis errors de nòrma.
Somari
- 1 Varietats regionalas de l'occitan
- 2 Nòrma classica
- 3 Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
- 4 Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
- 5 Conseus
- 6 Vejatz tanben
Varietats regionalas de l'occitan
Tot article de la Wikipèdia occitana deu èsser redigit dins una dei grandei varietats regionalas de l'occitan, ansin definidas : auvernhat, gascon (inclús l'aranés), lemosin, lengadocian, provençau (inclús lo niçard), vivaroaupenc.
Toteis aquelei varietats regionalas son egalas, e la Wikipèdia occitana valoriza la diversitat dialectala.
Omogeneïtat dialectala deis articles
Per de rasons de coeréncia, un article deu èsser finalament redigit dins un dialècte unic (l'usatge de mai d'un dialècte es admés transitoriament). La regularizacion se fa solament quand l'article es quasi acabat e complet. En cas de conflicte, lo dialècte preponderant dins l'article es prioritari (se pren en còmpte ren que la redaccion personala de cada contributor, e non pas lei modèls predefinits inclús dins l'article).
Nòrma classica
Leis articles devon èsser escrichs en nòrma classica, nòrma que permet de notar totei lei varietats regionalas de l'occitan. La nòrma classica es ansin definida : es lo sistèma elaborat principalament per Loís Alibèrt, inicialament per lo lengadocian, e seis adaptacions ais autrei dialèctes. Lei preconizacions dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO), que regularizan la codificacion d'Alibèrt e dei grands dialèctes, son d'aplicar dins la Wikipèdia occitana.
Sinonims
Lei sinonims pus corrents e pus difusats son de senhalar:
- au començament de l'article, en lei separant per "o": "La Republica Chèca o Chequia es un país..."
- dins lei remandaments necessaris: Chequia se remanda a Republica Chèca (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]).
AVÍS - Cau pas confondre "sinonim" e "variacion regionala". Considerem leis exemples seguents:
"Lo can (reg. chan) o gos o chin es...".
"Un ostau (reg. ostal) o una maison (reg. maion) o una casa es...".
- Lei sinonims son de mots netament diferents mai qu'an lo meteis sens: can = gos = chin son de sinonims; ostau = maison = casa son de sinonims.
- Lei variacions regionalas son lei diferéncias dialectalas e superficialas d'un meteis mot: can (reg. chan) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; ostau (reg. ostal) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; maison (reg. maion) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Cambiament de reg. en var. ("variacions" o "variantas") e far figurar totei lei formas dins la lista, per òrdre alfabetic. Per exemple: "Lo castèl (var. castèl, castèu, castèth, chastèl, chastèu, chasteu)"
Neologismes
Mots sabents
Existisson en occitan de règlas comunas d'adaptacion dei radicaus, sufixes e prefixes que sèrvon a fargar lei mots sabents. Aqueu lexic internacionau deu èsser emplegat segon lei règlas d'Alibèrt, deis adaptators de son sistèma ais autrei grands dialèctes, e dau CLO.
Mots informatics modèrnes
Per lei mots modèrnes de l'informatica, coma "Web", "Internet"..., s'utiliza lei formas internacionalas e non pas lei versions occitanizadas "Oèb", "Internèt"...
Noms pròpris
Noms de luòcs
Lei títols d'articles que son de noms de luòcs d'Occitània devon èsser escrichs dins la forma locala. Per exemple, l'article sus Lei Bauç a per títol Lei Bauç. Leis autrei formas, coma Los Bauces, fan l'objècte d'una redireccion vèrs aquest ; pòdon eventualament èsser presentadas per un pichon tèxt dins l'article.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Lo nom en lenga oficiala es indicat dins l'article. Per exemple Lei Bauç (Les Baux-de-Provence en francés).
Noms de personas
Mèfi ! Aquesta règla es pas mai aplicada dempuèi lo 1 d'abril de 2009
Lei noms de personas que vivon en Occitània, o que ne son originàrias, recebon en principi una forma occitana (assajatz de tenir còmpte de la zòna dialectala d'origina). Pasmens es sovent util, au començament de l'article, de citar entre parentèsis lo nom en lenga oficiala. Per exemple: "Marisa Bastier (en francés Maryse Bastié); Josèp Garibaldi (en italian Giuseppe Garibaldi); Valèri Giscard d'Estanh (en francés Valéry Giscard d'Estaing)".
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Dempuèi lo 1 d'abril de 2009 aquesta règla es pas mai dins la carta lingüistica de Wikipèdia.
Citacions venent de grafias divèrsas
Lei tèxts escrichs dins d'autrei grafias (per exemple lei tèxts ancians) pòdon èsser citats dins sa grafia d'origina. Se lei citacions son pas tròp lòngas, se suggerís de far una presentacion pedagogica utila: se bota d'en premier lo tèxt en grafia classica, puei entre cabrons   lo tèxt en grafia d'origina, per exemple:
- un nom de revista: Occitània Viva
- lo títol d'una òbra: La Margalida gascoa   de Bertran Larada
- una citacion celèbra: Quau ten la lenga ten la clau/ Que dei cadenas lo deliura   (Mistral).
Transcripcion deis escrituras non latinas
Existís una convencion dau CLO que fa partida dei règlas d'aquesta Carta. Se'n tròba un resumit a l'article Transcripcion deis alfabets arabi, cirillic e grèc. Per transcriure d'autreis escrituras non latinas, coma la chinesa, la coreana, l'etiopiana o l'armènia, lo CLO recomanda d'utilizar de transcripcions internacionalas e pron accessiblas au grand public. Per exemple, lo chinés se transcriu amb lo celèbre sistèma pinyin.
Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
Aquela nòrma internacionala fa partida integranta de la presenta Carta lingüistica, e es d'aplicar sus la Wikipèdia occitana, segon l'exemple d'autras, coma la bretona, l'italiana, l'ongresa, la polonesa, la russa, la suedesa... (cf. dins la Wikipèdia italiana l'article sus lo soleu, e leis articles correspondents dins leis autrei Wikipèdias citadas çai sus).
La nòrma de l'SI es descricha dins la brocadura oficiala editada per lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM).
En particular, es important de notar que :
- leis unitats de mesura son representadas per lei simbòls internacionaus, invariables en nombre, escrichs en letras romanas e precedits d'un blanc (excepcion unica : se met pas de blanc davant lei simbòls d'unitats sexagesimalas d'angle : 40° 16' 25"). Per exemple, s'escriu :
- "min" per "minuta", "h" per "ora" (3 h 20 min), "d" per "jorn" o "dia", "km" per "quilomètre", "hm" per "ectomètre"
- 20 km, mai pas 20 kms ni 20 km ni 20km ; 30 bar, mai pas 30 bars ; 64 bit, mai pas 64 bits ; 1200 bit/s
- lo simbòl d'unitat s'escriu totjorn après lo nombre. Exemple : 35,6 kg mai pas 35 kg 6
- l'escritura en chifras dei nombres se fa segon lei règlas seguentas :
- lo separator decimau es la virgula sus la linha. Exemple : 3,14
- lei nombres que comprenon un grand nombre de chifras pòdon (facultativament) èsser partejats en grops de tres chifras separats per de blancs insecables ( ) per fin de facilitar la lectura (se i a que 4 chifras avans o après la virgula, l'usança es de pas lei separar). Aquelei grops son jamai separats per de ponchs (ni de virgulas). D'agropar o non lei chifras es una question de chausida personala.
Per exemple, s'escriu :
- 43 279,168 29 o 43279,16829, mai pas 43.279,168.29
- 12 000 km o 12000 km, mai pas 12.000 km ; "2 500 000 abitants" o "2500000 abitants", mai pas "2.500.000 abitants"
- la comanda {{formatnum:}} dau logiciau MediaWiki permet de formatar automaticament l'escritura en chifras dei nombres. Per exemple :
- se lo nombre es entier : {{formatnum:1234567890}} escriu 1234567890 sota la forma : 1 234 567 890
- se lo nombre es pas entier : {{formatnum: 43279.16829}} (amb un ponch) escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,16829
Notatz que lo formatatge pertòca pas lei decimalas, çò que pòt èsser indesirable ; per defugir aquò, es possible d'apondre de blancs insecables. Per exemple : {{formatnum: 43279.168 29}} escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,168 29
Un extrach significatiu (traduch en occitan) de la nòrma de l'SI se tròba dins l'article sus lo Sistèma internacionau d'unitats.
Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
S'utiliza la nòrma de l'alfabet fonetic internacionau (AFI). Lei signes fonetics pus corrents son disponibles en dessota de la fenèstra d'edicion de la Wikipèdia occitana: basta de clicar sus un signe per l'inserir dins lo tèxt.
Una transcripcion fonetica (sòns) se fa entre parentèsis cairadas [...] mentre qu'una transcripcion fonologica (fonèmas) se fa entre barras oblicas /.../. Lei wikipedians que son pas acostumats a aquela nuança se pòdon limitar a la transcripcion fonetica, qu'es la mai usuala.
Remarca - D'un ponch de vista estetic, e mai s'es pas indispensable, es frequent dins Wikipèdia d'inserir lei transcripcions foneticas e fonologicas entre lei balisas seguentas { {IPA|...} } per fin de ne diferenciar la polissa de caractèrs.
- Lei parentèsis cairadas [...] dei transcripcions foneticas s'inserisson ansin: { {IPA|[...]} }.
- Lei barras oblicas /.../ dei transcripcions fonologicas s'inserisson ansin: { {IPA|/.../} }.
- Exemple amb lei balisas, pus estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
- Exemple sensa lei balisas, mens estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
Conseus
Lei practicas seguentas son recomandadas per un foncionament melhor de la Wikipèdia occitana.
Dialècte de redaccion d'un article
E mai siá pas una règla absoluda, un article pertocant un dialècte, o un territòri ont es practicat, deuriá èsser redigit de preferéncia dins aqueu dialècte.
Presentacion dei formas dialectalas principalas
Lo títol d'un article se repren en gras dins lo tèxt que comença l'article. Se conselha:
- de citar entre parentèsis, amb la mençon "reg." (regionalament), lei grandei formas dialectalas que pòdon diferir a l'escrich de la forma dau dialècte dins lo quau se redigís l'article.
- de faire totei lei remandaments necessaris: Luna se remanda a Lua (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]). En fasent aquò, garentiretz un accès eficaç a vòstre article per totei leis usatgiers de Wikipèdia, bòrd que poiràn faire la recèrca a partir de quin dialècte que siá.
Au començament de l'article, es pas necite de precisar la localizacion de cada forma nimai de donar de variantas tròp localas, bòrd que Wikipèdia es pas un tractat de dialectologia. La mençon "reg." (regionalament) sufís. Vos suggerissèm de vos limitar ai grandei variacions regionalas tipicas que pòdon afectar lei mots de l'occitan. A títol indicatiu:
- Lei proparoxitòns niçards: "Una pagina (reg. pàgina) es..."
- La correspondéncia de -iá amb -ia en gascon e niçard: "Una galariá (reg. galaria) es..."
- La correspondéncia de ai amb èi en gascon: "Un hèish (reg. fais) qu'ei..."
- Quauqueis oscillacions dins lei diftongs:
- iè/ie: "La bièrra (reg. bierra) es..."
- uè/ue: "Lo cuèr (reg. cuer) es..."
- uò/ue/ò: "Un luòc (reg. luec) es..."; "Lo buòu (reg. bueu, bòu) es..."; "Un jòc (reg. juec) es..."
- La correspondéncia de o- iniciala amb au- en gascon: "L'onor (reg. aunor) es..."
- La correspondéncia de on, om amb òn, òm, sustot en occitan orientau e en aranés: "Un pònt (reg. pont) es..."
- La correspondéncia de ca amb cha e aquela de ga amb ja (ia) en nòrd-occitan: "La charja (reg. carga) es..."; "Un pagament (reg. paiament) es..."
- La correspondéncia de ch amb it (t) sustot en auvernhat, gascon e lengadocian meridionau: "Lo drech (reg. dreit) es..."; "Un ponch (reg. punt) es..."
- La casuda de n intervocalica en gascon: "La Luna (reg. Lua) es..."
- La casuda de d, s intervocalicas, tanben l'oscillacion de j/i intervocalicas, sustot en vivaroaupenc o en niçard (mai lo fenomèn es pas impossible alhors): "Ua glèisa (reg. glèia) qu'ei..."; "Una feda (reg. fea) es...", "La pluèja (reg. plueja, plueia) es..."
- La correspondéncia de -ire amb -ir en fin de mot, sustot en gascon e lemosin: "Lo paire (reg. lo pair) es..."
- La correspondéncia de f amb h en gascon: "Lo hen (reg. fen) qu'ei..."
- La correspondéncia de l amb u en fin de sillaba (e de còps de -lh amb -u): "La seuva (reg. selva) es..."; "Portugal (reg. Portugau) es..."; "Lo Solelh (reg. Soleu) es..."
- La correspondéncia de mb amb m e de nd amb n en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."; "La Grand Bretanha (reg. Gran Bretanha) es..."
- La correspondéncia de ga amb gua en gascon: "Una garda (reg. guarda) es..."
- La correspondéncia de is amb ish en gascon: "Un creissent (reg. creishent) es..."
- Lo desplaçament (o la desparicion) de r en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."
Dins leis articles qu'an de títols complèxes, amb mai d'un mot, vau mai d'evitar de senhalar lo detalh de totei lei variacions dialectalas, senon lo títol seriá de mau legir. Basta d'escriure lo títol dins lo dialècte de redaccion de l'article. Per exemple, dins l'article Darrier teorèma de Fermat: "Lo Darrier teorèma de Fermat enóncia que...". Per còntra, es necessari de preveire totjorn lei redireccions a partir dei formas regionalas pus difusadas: Darrièr teorèma de Fermat, Darrèr..., Darrèir... Dins aquelei redireccions, en mai dei ponchs explicats çai sus, pensatz tanben ai variacions dialectalas seguentas:
- L'oscillacion dau sufixe -ier -iera, -ièr -ièra, -èir -èira, -èr -èra.
- L'oscillacion dau sufixe deis adjectius numeraus ordinaus: -en -ena, -esme -esma, -au.
- L'oscillacion dau sufixe -au -ala, -al -ala (en gascon, se pòt esitar entre -au -ala o ben -au ai dos genres).
- Lo plurau sensible e lo plurau simple: Païses Catalans / País Catalans.
- En provençau, lei pluraus en -ei, -eis: Grandas Antilhas / Grandeis Antilhas.
- En niçard, leis adjectius femenins pluraus en -i: Grandas Antilhas / Grandi Antilhas; tempèstas tropicalas / tempèstas tropicali.
- En aranés, tot plurau femenin en -as tanben se pòt escriure -es.
S'engardar de l'ultralocalisme
Lei parlars occitans son rics de sei particularitats, mai tanben de sei convergéncias d'una part a l'autra d'Occitània. Se dins vòstre parlar existisson dos mots per dire "òme" : òme e goslalhaire, emplegatz de preferéncia lo mot que cadun compren : òme.
Pas tornar inventar un lexic a cada article
L'occitan manca encara d'un lexic tecnic dins quauquei domenis (la pesca amb la mosca, lo water-polo, etc...). Pasmens, quand i a d'atestacions o d'assais (lingüisticament seriós) de fargar un vocabulari especializat dins un domeni dau saber, lo vau mai tornar emplegar puslèu que de ne fargar un novèu. Aqueu conseu deu pas prene lo pas sus lei règlas generalas.
Registre enciclopedic
Coma dins totei leis autrei lengas de comunicacion e de cultura, es normau en occitan d'utilizar de registres (o d'estils) diversificats per poder ben comunicar segon de situacions diversificadas.
Dins una enciclopèdia, conven de chausir un estil neutre e de còps un pauc formau (mai sens exageracion) perque es adeqüat per l'usatge intellectuau. Favoriza la distanciacion, l'objectivitat e la clartat de l'expausat.
- Per exemple, es normau de faire de frasas amb fòrça noms o fòrça grops nominaus per fin d'exprimir lei concèptes e per lei manejar.
- Tanben es normau d'utilizar de tèrmes tecnics, internacionaus e/o sabents.
La "lenga dau còr", qu'es clafida d'expressions pintorescas, que privilègia lei vèrbs puslèu que lei noms, es un autre registre qu'es tot plen legitim dins d'autrei situacions de comunicacion. Mai es pas un registre que conven per una enciclopèdia.
Tipografia (tipes de caractèrs, majusculas e minusculas, pontuacion, etc.)
Vejatz lei suggestions a l'article Tipografia.


c: text/html

text:
Solutrean
Lo Solutrean es una de las darrièras fasas del Paleolitic Superior. Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avans lo present. Son nom foguèt creat per Gabriel de Mortillet a partir del site preïstoric situat al pè de la Ròca de Solutré, pròp de Macon (Borgonha), e descobèrt e estudiat en 1866 per Henry Testot-Ferry e Adrien Arcelin.
Cronologia e clima[modificar | modificar la font]
Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avC, un periòde geologic extrèmament fred e sec de la Darrièra Glaciacion, apelada Darrièr Maximum Glaciari. Los sites solutreans son coneguts dins dins la val de Ròse, lo sud-oèst de França e la Peninsula Iberica pr'amor que lo clima dins lo nòrd èra tròp rigorós...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Échevannes
Échevannes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istorian André Bouvard a estudiat lo movement de deserció de las peuplements castraux del Doubs entre 1450 e 1550 menciona lo cas del bourg castral de Châtelneuf-de-Vuillafans [1] #Qu'a donat naissença dins lo vilatge « Eschevannes » mencionat per las primièras fes l'an 1519 per la siá contribucion a la maladrerie de Ornans : « Bastit sus un vast esperó del marge drech de la Loga superior, Châtelneuf-de-Vuillafans, surplombe lo vilatge de Vuillafans e afronta Châteauvieux-los-Fossés sul vessant opausat. La dénivelée impressionnante conferís a l'amassa castral un aspècte de nin d'agla #qu'es pas pas sens remembrar lo luòc vesin de Ornans-lo-Castèl. Lo luòc i aviá compausat d'un castèl mencionat per las primièras fes l'an 1259 e d'un bourg amb capèla, #que las franchises n'an confirmat l'an 1338. Segon un dénombrement datat de 1450, lo bourg comptava alavetz 27 ostals, dos luòcs vuèges o cheseaux e tres jardins. Las familhas bourgeoises, al nombre de vint, possedissián n'indigne de granjas, al luòc-dich « ès chevannes », a aperaquí 1 km al nòrd sul scenari. Un tèxt del començament de la Modèl:S- apren la deserció del luòc « dez mai de #cent ans en çai, en avent esté ruyné per las guèrras sobrevingudes audict comtat de Bourgoigne del temps del roy de França Louis unzième ». Après la ruïna de Châtelneuf, las bourgeois, explica un terrier (registre foncier d'una distincion) de 1623, son anats reconstruire los sieus ostals sus las communaux del bourg, al luòc-dich « ès chevannes » ja citat, en fondant aital lo pòble de Échevannes. Lo forn banal de contunh la capèla i an transferit. En 1593, la nòva aglomeracion #que compta 17 fuòcs a gaireben trobat la chifra de populacion de Châtelneuf abans la siá destruccion ».
Châtelneuf-De-Vuillafans bastit pels senhors de Durnes a mencionat per las primièras fes l'an 1259 per Texans de Châlon, comte de Bourgogne, #que lo dona a lo sieu neveu Amédée III de Montfaucon. En febrièr 1339, Agnès de Durnes definís e fixa los franchises, e.e. Los impòstes, corvées e redevances als sieus afars de Châtelneuf-de-Vuillafans [2]. Se pòt i legir « al portièr (guardià) del bourg (castral), totes los nòstres òmes taillables de Lavans e de Voires devon cadun una agarba de blat, se tiran lo sieu gra de la tèrra … E las censiers dudit castèl en abitant auditoria castèl, a Lavans, a Voires e d'autra part lor cal pagar auditoria portièr la rèsta de la siá salda après ladite gerberie e nosautras, quand i avèm la nòstra residéncia, nos cal donar auditoria portièr, cada jorn, dos miches. Pendent tota la durada de las ruscas de la siá femna, lo censier es abandona de totas chevauchées e de totas las talaies del chasteau, s'a pas degun n'estat d'o far en la siá maisonnée ». Échevannes Es pas pas mencionat doncas qu'existissiá pas encara.
La preséncia d'una capèla en lo bourg castral a confirmat per una conclusion de 1830 del conselh de Fabrica de la parròquia de Sant-Hyppolite-los-Durnes : « Madama Agnès de Durnay a fondat a perpétuité la renda annala de sièis bichets de blat suls molins de Montgesoye per la mantenença del chapelain de la capèla, aiçò en tretze #cent quaranta sièis (1346) ». En lo moment de las guèrras de Bourgogne (1477-1493), Louis XI se #apoderar de la Comtat e #ocupar los « castèls-rochers » de Vuillafans e Ornans. En 1552, Châtelneuf es encara descrich coma una « fortalesa » se pòt de contunh legir en lo dénombrement de 1614 : « lo chasteau nòu dudict Vuillafans seguts sus ung calhau audict Vuillafans es présentement sens abitacion, pas i restant mai que las vièlhas masures de las muralles de icelluy, #que chasteau li son a el encor los vestigis de divèrses ostals de las gentilshommes féodaux de ladicte distincion ». En 1618, lo archevêque de Rye e lo abbé de Beauffremont, #que ne son los senhors, dispensen los abitants d'i venir far guarda « fins a #çò qu'aquel chasteau i aurà retut fòrt e tenable ». En quènt de vétusté, #èsser probablament acabat pels Suedeses de Rosen en 1639 en lo moment de la guèrra de Dètz Ans (1635-1645). Chastelneuf-De-Vuillafans pas #demorar dempuèi alavetz mai que lo títol de la magnifica distincion de antany e las siás pèiras serviràn a bastir lo coan Capucins a Vuillafans (1668-1672).
JM Drezet, Lo Écho de Échevannes, 2010.
L’historien André Bouvard a étudié le mouvement de désertion des peuplements castraux du Doubs entre 1450 et 1550 mentionne le cas du bourg castral de Châtelneuf-de-Vuillafans [3] qui a donné naissance au village « Eschevannes » mentionné pour la première fois en 1519 pour sa contribution à la maladrerie de Ornans : « Bâti sur un vaste éperon de la rive droite de la Loue supérieure, Châtelneuf-de-Vuillafans, surplombe le village de Vuillafans et fait face à Châteauvieux-les-Fossés sur le versant opposé. La dénivelée impressionnante confère à l’ensemble castral une allure de nid d’aigle qui n’est pas sans rappeler le site voisin d’Ornans-le-Château. Le site était composé d’un château mentionné pour la première fois en 1259 et d’un bourg avec chapelle, dont les franchises sont confirmées en 1338. Selon un dénombrement daté de 1450, le bourg comptait alors 27 maisons, deux places vides ou cheseaux et trois jardins. Les familles bourgeoises, au nombre de vingt, possédaient en outre des granges, au lieu-dit « es chevannes », à environ 1 km au nord sur le plateau. Un texte du début du Modèl:S- nous apprend la désertion du site « dez plus de cent ans en çai, ayant esté ruyné par les guerres survenues audict comté de Bourgoigne du temps du roy de France Louis unzième ». Après la ruine de Châtelneuf, les bourgeois, explique un terrier (registre foncier d’une seigneurie) de 1623, sont allés reconstruire leurs maisons sur les communaux du bourg, au lieu-dit « es chevannes » déjà cité, fondant ainsi le village d’Échevannes. Le four banal puis la chapelle y sont transférés. En 1593, la nouvelle agglomération qui compte 17 feux a presque retrouvé le chiffre de population de Châtelneuf avant sa destruction ».
Châtelneuf-de-Vuillafans construit par les seigneurs de Durnes est mentionné pour la première fois en 1259 par Jean de Châlon, comte de Bourgogne, qui le donne à son neveu Amédée III de Montfaucon. En février 1339, Agnès de Durnes définit et fixe les franchises, i.e. les impôts, corvées et redevances à ses sujets de Châtelneuf-de-Vuillafans [4]. On peut y lire « au portier (gardien) du bourg (castral), tous nos hommes taillables de Lavans et de Voires doivent chacun une gerbe de froment, s’ils tirent leur grain de la terre … Et les censiers dudit château habitant audit château, à Lavans, à Voires et autre part doivent payer audit portier le reste de sa solde après ladite gerberie et nous, quand nous y tenons notre résidence, devons donner audit portier, chaque jour, deux miches. Pendant toute la durée des couches de sa femme, le censier est quitte de toutes chevauchées et de toutes les guettes du chasteau, s’il n’a personne en état de le faire dans sa maisonnée ». Échevannes n’est pas mentionné puisqu’il n’existait pas encore.
La présence d’une chapelle dans le bourg castral est confirmée par un constat de 1830 du conseil de Fabrique de la paroisse de Saint-Hyppolite-les-Durnes : « Dame Agnès de Durnay a fondé à perpétuité la rente annuelle de six bichets de froment sur les moulins de Montgesoye pour l’entretien du chapelain de la chapelle, ceci en treize cent quarante six (1346) ». Lors des guerres de Bourgogne (1477-1493), Louis XI s’empara de la Comté et occupa les « châteaux-rochers » de Vuillafans et Ornans. En 1552, Châtelneuf est encore décrit comme une « forteresse » puis on peut lire dans le dénombrement de 1614 : « le chasteau neuf dudict Vuillafans assis sur ung roc audict Vuillafans est présentement sans habitation, n’y restant plus que les vieilles masures des murailles d’icelluy, auquel chasteau sont encor les vestiges de plusieurs maisons des gentilshommes féodaux de ladicte seigneurie ». En 1618, l’archevêque de Rye et l’abbé de Beauffremont, qui en sont les seigneurs, dispensent les habitants d’y venir faire garde « jusqu’à ce que ce chasteau soit rendu fort et tenable ». Tombant de vétusté, il fut probablement achevé par les Suédois de Rosen en 1639 lors de la guerre de Dix Ans (1635-1645). Chastelneuf-de-Vuillafans ne resta dès lors plus que le titre de la magnifique seigneurie d’autrefois et ses pierres serviront à construire le couvent des Capucins à Vuillafans (1668-1672).
JM Drezet, L'Écho d'Échevannes, 2010.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Bouvard, Los Peuplements castraux de la montanha del Doubs, tèsi de doctorat, universitat Nancy-II, 1997.
- ↑ A. Métin, Istòria de las municipalitats del costat de Ornans, edicions del bastion, 1913.
- ↑ A. Bouvard, Les Peuplements castraux de la montagne du Doubs, thèse de doctorat, université Nancy-II, 1997.
- ↑ A. Métin, Histoire des communes du canton d’Ornans, éditions du bastion, 1913.


text:
Marronièr d'Índia
Lo marronièr d'Índia (Aesculus hippocastanum) es un arbre de talha granda que coma son nom o indica, es originari d'Índia, e tanben d'Iran, Asia Menora e Balcans, encara qu'actualament s'es aclimatat dins los païses de clima temperat del glòbe. Lo nom latin hippocastanum significa « marron de caval », pr'amor que son fruch, l'amaron, s'utilizava ancianament per noirir lo bestial domestic.
Biografia[modificar | modificar la font]
- L. Michelena e H. Polge (1971): Les appelations basques et gasconnes du marron d'Inde. Fontes Linguae Vasconum.


text:
Lakarra
Lakarra en basco o Lacarre en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei lakartar.
L'arrivet d'Arzubi que passa per la comuna.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Aniça-Montgelós au nòrd
- Gamarte a l'èst
- Buztintze-Hiriberri a l'oèst
- Bussunarits-Sarrasqueta au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Lo castèth deu Mariscau Harizpe, aperat tanben casthèth de Lakarra, qu'ei classat de monument.


text:
Zellwiller
Zellweiler en alemannisch (Zellwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Zellwiller, pichona municipalitat rurala,a la separacion de las grandas vias de comunicacion, a situat sus un scenari pauc anautit, en las pradas del Ried, suls bòrds del scenari en dominant çò Bruch del Andlau.Zellwiller Possedís una banlèga força estenduda e limitada per la siás per terrens de vana pâture. Lo vilatge fa partida del costat de Obernai e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Zellwiller A situat a 4 km al sud deBarr e 10 km de Benfeld.
Zellwiller, petite commune rurale,à l'écart des grandes voies de communication, est située sur un plateau peu élevé, dans les prairies du Ried, sur les bords du plateau dominant le Bruch de l'Andlau.Zellwiller possède une banlieue fort étendue et bornée par l'est par des terrains de vaine pâture. Le village fait partie du canton d'Obernai et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Zellwiller est situé à 4 km au sud deBarr et 10 km de Benfeld.
Istòria[modificar | modificar la font]
En principi entèrra salique, Zellwiller #èsser amb Soultzbach lo solelh fief dels ducs de Lorraine existent en Alsace. A Modèl:La s-, lo nom del pòble #aparéisser per las primièras fes en una charte de l'avesque d'Estrasburg, Burkhard, en confirmant los privilègis del abbaye de Baumgarten. En 1334, lo emperaire Louis de Bavière #preténer retre'n la mouvance a l'Empèri e inféoda aquel pòble a Texans de Landsberg, senhor de Niedernai @dénommer Zellen Wilr. Mas dempuèi 1362 çò fief redevint lorrain pel investidura #que Jean, pòrti de Lorraine, en #donar al chevalier Werlin del meteis ostal. Aquela investidura es demorada fins a la Revolucion a la mouvance lorraine ; los barons de Landsberg aguèron pas cessa d'aver lo fief a aquel títol. En 1444 çò castèl de Zellwiller i aguèt pres sus eles aital coma aquel de Niedernai pels Armagnacs. #Èsser de contunh reconstruit de contunh represes aperaquí dos sègles mai tard pels Suedeses #que lo #desmantellar. Crompat en 1830 per Louis Schwebel, ancian cònsol de França a Tunis, #que i #acabar la siá longa e onorabla carrièra ; passa de contunh entre las mans de las siás neveux (L. Levrault). Lo castèl i aguèt rasat en 1894. Dintratz la XVIen e lo començament de la XXen de 1563 a 1930 Zellwiller protegissiá encara una importanta comunitat josieva, trenta tres familhas en 1784 e solament dètz-e-sèt personas en 1920. Lo pòble comportava alavetz una escòla josieva, una sinagoga e un bain ritual.
Zellwiller Possedissiá un pòrt sul Andlau ont transitavan los barrils de vin sustot cap a Estrasburg. Lo blason del pòble garda la traça de la possession dels luòcs pels Senhors de Landsberg #que i practicavan la caça.
Al començament de la Modèl:S-, los abitants vivián essencialament de la polyculture, #que la cultura del tabac, aital coma del ramaderia. De contunh, la cultura del pinot negre #èsser desvolopada, en donant naissença al roge de Zellwiller. Aquel pichon pòble rural ne possedís calvaires considerabla e una charmante capèla.
Aquela istòria a totun durat mai de 350 ans, de 1563 a 1930.
D'abord terre salique, Zellwiller fut avec Soultzbach le seul fief des ducs de Lorraine existant en Alsace. Au Modèl:S-, le nom du village apparut pour la première fois dans une charte de l'évêque de Strasbourg, Burkhard, confirmant les privilèges de l'abbaye de Baumgarten. En 1334, l'empereur Louis de Bavière prétendit en rendre la mouvance à l'Empire et inféoda ce village à Jean de Landsberg, seigneur de Niedernai dénommé Zellen Wilr. Mais dès 1362 le fief redevint lorrain par l'investiture que Jean, duc de Lorraine, en donna au chevalier Werlin de la même maison. Cette investiture est restée jusqu'à la Révolution à la mouvance lorraine ; les barons de Landsberg n'eurent cesse de tenir le fief à ce titre. En 1444 le château de Zellwiller fut pris sur eux ainsi que celui de Niedernai par les Armagnacs. Il fut ensuite reconstruit puis repris environ deux siècles plus tard par les Suédois qui le démantelèrent. Acheté en 1830 par Louis Schwebel, ancien consul de France à Tunis, qui y acheva sa longue et honorable carrière ; il passe ensuite entre les mains de ses neveux (L. Levrault). Le château fut rasé en 1894. Entre le XVIen et le début du XXen de 1563 à 1930 Zellwiller abritait encore une importante communauté juive, trente-trois familles en 1784 et seulement dix-sept personnes en 1920. Le village comportait alors une école juive, une synagogue et un bain rituel.
Zellwiller possédait un port sur l'Andlau où transitaient les tonneaux de vin notamment vers Strasbourg. Le blason du village garde la trace de la possession des lieux par les Seigneurs de Landsberg qui y pratiquaient la chasse.
Au début du Modèl:S-, les habitants vivaient essentiellement de la polyculture, dont la culture du tabac, ainsi que de l'élevage. Puis, la culture du pinot noir fut développée, donnant naissance au rouge de Zellwiller. Ce petit village rural possède des calvaires remarquables et une charmante chapelle.
Cette histoire a néanmoins duré plus de 350 ans, de 1563 à 1930.


text:
Mossarabi
Lo mossarabi (var. mossarab?) es un ensemble de dialèctes romanics uèi desapareguts qu'èran parlats dins la Peninsula Iberica a l'epòca d'Al Andalús. Lo mossarabi venguèt del latin tardiu e dels primièrs dialèctes romanics parlats entre los sègles V e VIII , e foguèt parlat fins al sègle XIV[1]. Aqueste ensemble de dialèctes se ditz mossarabi, e mai que i aguèsse pas jamai d'estandard comun. (mossarabi ven de l'arabi مستعرب - musta'rab, « arabizat »)
Aprèp la conquista musulmana de la Peninsula Iberica, la populacion ispanovisigotica e ispanoromana de lenga romanica se vegèt somesa a la pression aràbia subre sa lenga e sa religion, e adoptèt fòrça de las costumas e tradicions dels conquistaires mas servèt la religion crestiana. Aquesta populacion presenta mai que mai al sud de la peninsula foguèt nomenada mossarabi. E mai qu'adoptèsson plenament las tradicions aràbias ne'n foguèt pas parièr per la lenga, e la majoritat d'entre els conservèron sos dialèctes romanics anteriors, qu'anavan subir l'influéncia de la lenga aràbia; se pensa que lo dialècte romanic s'utilizava mai dins lo mitan familiar e l'arabi dins los mitans social, comercial e cultural. Aquesta diglossia entre la populacion mossaràbia daissèt sa traça sus las lengas romanicas posterioras de la peninsula jos la forma d'un superstrat arabi fòrça abondant dins lo vocabulari.
Entre aqueles diferents dialèctes romanics i aviá pas d'unitat, e a la diferéncia de las autras lengas romanicas, s'escrivián en alfabet arabi e non pas en alfabet latin. Segon Josep María Solá-Solé,[2] lo mossarabi fasiá « partida del parlar pròpri de las comunitats crestianas que, somesas a l'Islam, contunhavan de viure dins los grands centres urbans de l'ancian reialme visigotic. » Aquesta lenga nos es coneguda principalament per las kharjas (jarŷa) (estròfas finalas de las poesias nomenadas moaxajas) dels poetas andalosins, que dins d'unas ocasions utilizavan de repics romanics amb qualques arabismes e ebraïsmes.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mozarabic language
- ↑ « "Los términos árabes contenidos en nuestras jarchas proceden, por lo común, del fondo de la lengua poética y se relaciona con el mundo del amor, tema primordial de nuestras jarchas."
Josep María Solá-Solé, pg. 35 »


text:
1571
Aquesta pagina concernís l'an 1571 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Desfacha e destruccion de la flòta otomana per una coalicion navala gropant la màger part dei poissanças crestianas — franc de França aliada ais Otomans — a Lepanta. Maugrat lo remplaçament rapide dei naviris perduts, lei pèrdas otomans (30 000 òmes sovent experimentats) entraïnèron una demenicion importantas de la capacitat militara de l'Empèri dins lei decennis seguents.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acomençament d'un important trabalh de publicacion de taulas trigonometricas per lo matematician francés François Viète (1540-1603).


text:
Verge de Luján
La Verge de Luján qu'ei la patrona d'Argentina e d'Uruguai.
La soa legenda que conda qu'en 1630 un proprietari de tèrras de Santiago del Estero que comandè duas estatuas de la Verge qui viengón de Brasil. Lo bròs arrossegat per bueus que s'estanquè au ras de l'arriu Luján (dens l'actuau Província de Buenos Aires). Quan lo boèr e se'n voló tornar avià's suu camin, los bueus no's mudèn pas brica. Alavetz òm descarguè lo bròs qui contieneva mercanderias de las pesugas, dinc a qui non demorin pas sonque las duas estatuas. Òm descarguè la purmèra shens nat cambiament abans de la tornar hicar. Qu'ei pas sonque en bèth descargar la dusau qui lo bueu e mudèn entà tonar préner lo camin. Òm respectè alavetz lo vòt aparent de la Verge en i bèth deishar l'estatua e en tot bastir ua capèra. Los romiatges que comencèn e au sègle XVIIIau ua vila qu'èra ja gesida.
En 1930, la glèisa, bastida suu modèl de las catedraus europèas, qu'obtiengó lo grad de basilica : la Basilica de Nosta Dauna de Luján.


text:
Idrocarbur
Los idrocarburs son de compausats quimics formats unicament de carbòni e d'idrogèn. Consistisson en una basa de carbòni que s'i unisson de atòms d'idrogèn. Forman l'esqueleta de la matèria organica.
Existisson tres tipes basics d'idrocarburs:
- Idrocarburs saturats, qu'an pas de ligams dobles, triples, ni aromatics. Per exemple los alcans.
- Idrocarburs insaturats, qu'an un o mai d'un ligams dobles o triples entre los seus atòms de carbòni. Per exemple los alquens e los alquins.
- Idrocarburs aromatics, que possedisson almens un anèl aromatic en mai d'autres tipes de ligams. Per exemple lo benzèn.
Los idrocarburs extraches dirèctament de formacions geologicas en estat liquid pòrtan lo nom de petròli, e los que se tròban en estat gasós forman lo gas natural.
Los idrocarburs constituisson una activitat economica de primièra importància, pr'amor que forman los principals combustibles fossils (petròli e gas natural), aital coma tota mena de plastics, ceras e lubrificants.


text:
Vannecourt
Vannecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vannecourt Se situa al pè de la còsta viticole #que cor entre Castell-Salins e Morhange, orientat Es-Sud/Es.
Vannecourt se situe au pied de la côte viticole qui court entre Château-Salins et Morhange, orientée Est-Sud/Est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge e plan del prieuré de Salonnes, dins la província de Lorraine.
Village et bien du prieuré de Salonnes, dans la province de Lorraine.


text:
Categoria:Wikipèdia:ajuda
Aquesta categoria regropa totas las paginas d'ajuda de l'enciclopèdia Wikipèdia. Los començants pòdon consultar los articles de la categoria Primièrs passes.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 10 soscategorias, sus un total de 10.
A
- ► Administracion de la Wikipèdia (1 P)
- Administracion Wikipèdia (4 C, 11 P)
- ► Wikipèdia:ajuda tecnica (19 P)
C
- Comunautat Wikipèdia (4 C, 2 P)
- Wikipèdia:Convencions d'estil (1 C, 2 P)
- ► Wikipèdia:Convencions d’estil (6 P)
- Wikipèdia:convivialitat (1 C, 3 P)
N
- Neutralitat de punt de vista sus Wikipèdia (1 C, 2 P)
P
- Wikipèdia:Primièrs passes (1 C, 6 P)
R
- Requèsta sus Wikipèdia (2 C, 15 P)
Articles dins la categoria « Wikipèdia:ajuda »
Aquesta categoria conten los 19 articles seguents.


text:
Reviews for Correcteur Occitan-Languedocien
1 review for this add-on
Corregidor non vesible Rated 4 out of 5 stars
Siáu sota MacOS X 10.9 e utilizi Thunderbird 24.1.1. Malastrosament non vedhi lo Corregidor quora cliqui sobre lo boton "Ortograf". Es normal? Se non d'ont es l'error?
Me sembla qu'aparecia ámbe las precedentas versions de MacOS-Thunderbird.
Corregidor non visible
bonjorn,
Ai fach aquel version novèla per resòlvre lo problèma qu'avètz.Ai pogut faire de tests sus Windows/Linux mas pas per Mac mas normalament fa pas de diferéncia.
Calria dins u primièr temps, desinstallar lo corregidor occitan lengadocian, desinstallar aprèp thunderbird, escafar los fichièrs tots de thunderbird sus vòstra maquina e torna installar tot. I a benlèu un fichièr vièlh qu'es actiu que calriá pas.
Domatge, ai pas de Mac donc vos pòdi pas ajudar pus. Aimariai plan testar tot aquò per veire lo problèma. M'en vau veire quauqu'un qu'a un Mac se a lo meteis problèma.
A lèu,
Brunon
To create your own collections, you must have a Mozilla Add-ons account.


text:
1856
Aquesta pagina concernís l'an 1856 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra de Crimèa. Maugrat sa participacion a la victòria e lo mantenement de sa senhoriá sus lei principats de Valaquia e de Moldàvia, l'Empèri Otoman deguèt i acceptar la formacion d'una autonòmia larga e la chausida d'un prince per leis abitants.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En febrier, fin de la campanha de conquista de Choa que sei caps e son clergat acceptèron de se sometre au negus Tewodros II. Aquò marquèt la fin de la reünificacion de l'Empèri Etiopian devesit dempuei aparequí 80 ans. Tewodros installèt alora sa capitala a Debre Tabor e sa basa principala dins la fortalesa de Meqdela. Acomencèt alora son òbra de reformas de l'admnistracion de l'Estat e de l'armada imperiala inspirada per lo modèl europèu.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Lo 8 d'octòbre, l'arrestacion d'un còntrabandier britanic (incident de l'Arrow) foguèt lo pretèxte esperat per Londres e leis autrei poissanças europèas per declarar una guèrra novèla e impausar una dubertura suplementària de China ai marchands occidentaus. Tre lo 23 d'octòbre, 5 000 soudats britanics desbarquèron dins la region de Canton marcant lo començament de la Segonda guèrra de l'òpi.
Regardant la Revòuta Taiping, ges d'operacions Qing importantas se debanèron. Pasmens, l'unitat de l'insureccion dispareguèt après lo chaple de Tianjin que veguèt l'execucion d'unei caps de la Revòuta. Lo movement capitèt de se mantenir car lei fòrças Qing deguèron faciar lei Francobritanics fins a 1860 mai poguèt plus menaçar l'autoritat Qing.
Dins la region de Yunnan, començament de la Revòuta dei Panthay que capitèt de conquistar la vila de Dali. Un sultanat i foguèt proclamat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Jens Bratlie, primièr ministre de Norvègia (m. 1939)
- 6 de mai - Sigmund Freud, psicanalista alemand, paire de la psicanalisi (m. 1939)
- 8 de mai - Pedro Lascuráin Paredes, president de Mexic (m. 1952)
- 26 de julhet - George Bernard Shaw, escrivan irlandés, Prèmi Nobel (m. 1950)
- 1 de setembre - Sergei Vinogradskii, microbiologista rus e ucraïnian (m. 1953)
- 18 de decembre - Joseph John Thomson, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 22 de decembre - Frank B. Kellogg, senator american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 28 de decembre - Woodrow Wilson, president dels Estats Units (m. 1924)
- Orville Gibson, laütièr american (m. 1918)
- Pascau d'Abadia, actor gascon (m. 1932)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 27 de juny de 2011
Rondèus pertot
Lo grop de la video qu'èra lo deus de Barberousse de la bona vila d'Hàwenau (Haguenau en francés). (Nòta culturau: Barbarossa qu'èra lo chafre de l'emperaire Frederic prumèr deu Sent-Emperi Germanic qui balhè la sua carta -l'equivalent deus nòstes fòrs- a la vila d'Haguenau au sègle 11 o dilhèu 12, non me'n brembi pas mes. Fin de la nòta culturau).
E puish los Alsacians qu'estón convertits a la religion vertadèra, gràcias aus missionaris motivats e benevolents de l’A.I.D.S. (Associacion Internacionau deus Diatonicaires Satisfèits). Justament, que i vedem a assajà's un neo-convertit alsacian dens la video qui segueish (bon, çò de piri n'ei dilhèu pas lo coquin):
E aquò que't hè evoluar lo biaish de dançar a Estrasborg, notaratz aqueth ritme endiablat qui hè assemblà's lo rondèu a la samba brasilèra:
La civilizacion qu'a artenhut Belgica:
E dinc aus País-Baishs, escotatz com ei polit, aqueth rondèu dab las duas flabutas:
E mes en Anglatèrra, que'us avem prengut lo rugby, que ns'an prengut lo rondèu:
Los quites Mexicans que vienen en çò nòste tà i apréner lo rondèu gascon, (¡¡¡Ayyy, mira, qué boniiito!!! Ándale!):
Lo Rondèu gascon qu'ei a hè's patrimòni immateriau de l'umanitat deu món mondiau. Totun, aquò n'ei pas sonque la prumèra etapa, pr'amor, tà que los dius deu Rondèu sian plan contents, que i cau ahíger duas causas. La prumèra qu'ei la votz, EN GASCON, clar o pas, mès en gascon. (E pensavas qu'èra acabat, lo rondèu? Que non! Un aute que segueish! )
E qu'anerà enqüèra miélher si t'apitas sus duas chancas tà eslhevà't de cap taus dius rondelaires, e mes si lo rondèu e's gaha un ritme de pòlca, com aqueth rondèu barrejat qui jo coneishi com pòlca deus chancaires.


text:
Plouha
Plouha es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Se lo bourg de Plouha es a 3 km de la mar, las siás falaises, situadas sus la façada oèst de la baia de Sant-Brieuc, evocan aperaquí pauc çò Irlanda.
La punta de Plouha culmini a 104 mètres del nivèl de la mar, #çò que ne fa la falaise la mai elevada de las còstas bretonnes. Los falaises an vorejat pel sentier dels douaniers, fòrça freqüentat pels toristas e los promeneurs bretons.
Divèrsas plajas permeton d'activitats balnéaires : la plaja de Bréhec, la plaja Bonaparte, la anse de Porz Moguer.
-
Fichier:Despunta De Plouha 1.JPG
Punta de Plouha : lo littoral de la Mange costat nòrd
-
Fichier:Despunta de Plouha 2.JPG
Punta de Plouha : lo littoral de la Mange costat sud
-
Fichier:Nòrd de Bréhec 1.JPG
La plaja de Bréhec vista del nòrd
-
Fichier:Nòrd de Bréhec 3.JPG
La còsta al nòrd de Bréhec fins a l'isla de Bréhat al posterior-plànol
Si le bourg de Plouha est à 3 km de la mer, ses falaises, situées sur la façade ouest de la baie de Saint-Brieuc, évoquent quelque peu l'Irlande.
La pointe de Plouha culmine à 104 mètres du niveau de la mer, ce qui en fait la falaise la plus haute des côtes bretonnes. Les falaises sont bordées par le sentier des douaniers, très fréquenté par les touristes et les promeneurs bretons.
Plusieurs plages permettent des activités balnéaires : la plage de Bréhec, la plage Bonaparte, l'anse de Porz Moguer.
-
Fichier:Pointe de Plouha 1.JPG
Pointe de Plouha : le littoral de la Manche côté nord
-
Fichier:Pointe de Plouha 2.JPG
Pointe de Plouha : le littoral de la Manche côté sud
-
Fichier:Nord de Bréhec 1.JPG
La plage de Bréhec vue du nord
-
Fichier:Nord de Bréhec 3.JPG
La côte au nord de Bréhec jusqu'à l'île de Bréhat à l'arrière-plan
Istòria[modificar | modificar la font]
La mai anciana referéncia a la parròquia es una charte de la abbaye de Sant-Rion (1198) e una bulle del pape Innocent III. La glèisa de "Ploeha" a citat de contunh, a partir de 1212, en las chartes de la abbaye de Beauport.
L'origina del nom de Plouha es relativament floue (Ploeza, de contunh Ploeha, Ploaha, Plouaha, Plouha dempuèi 1579). Divèrsas teorias s'afrontan sus lo sieu étymologie. La una de dintre, la mai versemblant, dicha que lo nom de Plouha vendriá de Plòu (parròquia) e de "Aza" o "Adda" (forma galloise del nom biblic Adam). Aquel nom i auriá #èsser portat pel sant o cap en avent donat lo sieu nom a la parròquia a Modèl:La s- o Modèl:S-.
L'aucupacion del luòc de Plouha es anciana. La descobèrta l'an 1879 de dotze picas en bronze en testifica. Aquelas pigassas se tròban a l'ora d'ara al musèu de Roazhon. Qualques vestigis del edat del fèrre son egalament visibles uèi, tal una pèira talhada #que se pòt veire davant la capèla de la Trinité e #que la fin n'es imprecisa.
Al Mièja Edat (a partir de la Modèl:S-), la vila a dirigit pels comtes de Goëlo #que faràn bastir sièis glèisas #qu'aquela de Plouha. De la XVen a Modèl:La s-, los senhors de Plouha #èsser successivament los Rohan, Guéméné e Montbazon. Los autres nòbles ne fasián partida d'una noblesa fòrça paura.
Lo periòde de la Revolucion #èsser marcada per la chouannerie #que #conéisser una importanta activitat. Aital, en març 1794, qualques centenats de chouans #esperar ne va un ravitaillement maritim britanic sus la plaja del Palus. Per contra, i #trobar una tropa armada de revolucionàrias #que las masèla gaireben totalament. Mai tard, lo 19 pluviose an VIII (8 de febrièr 1800), un grop de chouans #saquejar los ostals dels ciutadans e #assassinar qualqu'uns de dintratz eles. Quauquarrés #èsser meteis enterré viu.
En en novembre 1943, los québécois o "canadiens de franceses" Lucien Dumais de Montréal e Raymond Labrosse, compromeses en lo MI 9 dels servicis secrètes britanics, venon organizar e dirigir la ret Shelburn #qu'a per objectiu de récupérer los pilòts dels avions aliats alacaiguts e dels repatriar cap al Reialme Unit. Avián reculhit un pauc pertot a França e albergats en familhas plouhatines o dels environs, aiçò, plan segur, al insu de l'ocupant nazi. Abans lo embarquement, 20 a 25 aviateurs avián reagrupat dins l'ostal (nom de còdi : Ostal de Alphonse) ont vivián Ostal e Jean Gicquel de contunh encaminats de nuèch, per la lande, per passeurs plouhatins. Arribavan al anse Cochat (nom de còdi : plaja Bonaparte) ont los esperavan embarcacions leugièras cargadas dels encaminar sus una corvette britanica #que i aviá chaupat a la amplària. #Cent trenta cinc personas, aviateurs americanes, canadiens e d'agents secrètes #èsser aital deslotjats cap al Reialme Unit.
La plus ancienne référence à la paroisse est une charte de l'abbaye de Saint-Rion (1198) et une bulle du pape Innocent III. La glèisa de "Ploeha" est citée ensuite, à partir de 1212, dans les chartes de l'abbaye de Beauport.
L'origine du nom de Plouha est relativement floue (Ploeza, puis Ploeha, Ploaha, Plouaha, Plouha dès 1579). Plusieurs théories s'affrontent sur son étymologie. L'une d'entre elles, la plus vraisemblable, dit que le nom de Plouha viendrait de Plou (paroisse) et de "Aza" ou "Adda" (forme galloise du nom biblique Adam). Ce nom aurait été porté par le saint ou chef ayant donné son nom à la paroisse au Modèl:S- ou Modèl:S-.
L'occupation du site de Plouha est ancienne. La découverte en 1879 de douze haches en bronze en atteste. Ces haches se trouvent actuellement au musée de Rennes. Des vestiges de l'âge du fer sont également visibles aujourd'hui, telle une pierre taillée que l'on peut voir devant la chapelle de la Trinité et dont la finalité est imprécise.
Au Moyen Âge (à partir du Modèl:S-), la ville est dirigée par les comtes de Goëlo qui feront construire six églises dont celle de Plouha. Du XVen au Modèl:S-, les seigneurs de Plouha furent successivement les Rohan, Guéméné et Montbazon. Les autres nobles faisaient partie d'une noblesse très pauvre.
La période de la Révolution fut marquée par la chouannerie qui connut une importante activité. Ainsi, en mars 1794, quelques centaines de chouans attendirent en vain un ravitaillement maritime britannique sur la plage du Palus. Par contre, ils y rencontrèrent une troupe armée de révolutionnaires qui les extermina presque totalement. Plus tard, le 19 pluviose an VIII (8 février 1800), un groupe de chouans pillèrent les maisons des citoyens et assassinèrent certains d'entre eux. Quelqu'un fut même enterré vif.
En novembre 1943, les québécois ou "canadiens français" Lucien Dumais de Montréal et Raymond Labrosse, engagés dans le MI 9 des services secrets britanniques, viennent organiser et diriger le réseau Shelburn qui a pour but de récupérer les pilotes des avions alliés abattus et de les rapatrier vers le Royaume-Uni. Ils étaient recueillis un peu partout en France et hébergés dans des familles plouhatines ou des environs, ceci, bien sûr, à l'insu de l'occupant nazi. Avant l'embarquement, 20 à 25 aviateurs étaient regroupés dans la maison (nom de code : Maison d'Alphonse) où habitaient Marie et Jean Gicquel puis acheminés de nuit, par la lande, par des passeurs plouhatins. Ils arrivaient à l'anse Cochat (nom de code : plage Bonaparte) où les attendaient des embarcations légères chargées de les acheminer sur une corvette britannique qui était mouillée au large. Cent trente-cinq personnes, aviateurs américains, canadiens et agents secrets furent ainsi évacués vers le Royaume-Uni.


text:
Rioms
Rioms (Rioms en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rioms es situat a 20 km a l'èst de Buis-los-Baronnies (cap de-luòc del costat).
Las municipalitats los mai prèps son Montguers, Montauban-sus-lo Ouvèze e Sant-Auban-sus-lo Ouvèze.
Rioms est situé à 20 km à l'est de Buis-les-Baronnies (chef-lieu du canton).
Les communes les plus proches sont Montguers, Montauban-sur-l'Ouvèze et Saint-Auban-sur-l'Ouvèze.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 22 en abril 2012, los 20 electors de Rioms meton la candidata Eva Joly davant de l'escrutinh amb 44,44 % de las voses [1], #çò que fa d'aquela municipalitat, #çò qu'a donat çò de mès de gròs score al nivèl nacional per la candidata ecologista.
Le 22 avril 2012, les 20 électeurs de Rioms placent la candidate Eva Joly en tête du scrutin avec 44,44 % des voix [2], ce qui fait de cette commune, celle qui a donné le plus gros score au niveau national pour la candidate écologiste.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ html Resultats de Rioms (26) publicats pel ministèri de l'Interior
- ↑ Résultats de Rioms (26) publiés par le ministère de l'Intérieur


text:
838
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 838 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après l'incursion bizantina de 837, repòsta deis Arabis que reüniguèron doas armadas per una ataca còntra Anatolia. Teòfil assaièt d'eliminar la premiera armada mai sei fòrças foguèron quasi anientadas a Anzen lo 21 de julhet. Après aquela desfacha, lei subrevivents se retirèron e leis Arabis poguèron se desplaçar liurament dins la region. Pilhèron Ancyra e, après un sètge lòng e malaisat, Amorium que foguèt totalament destrucha.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de l'insureccion d'Azerbaitjan acomençada en 816 ambé l'execucion de son cap Babak Khorramdin lo 4 de genier. En Anatolia, après l'ofensiva bizantina de l'annada precedenta, lo califa Al-Mutasim organizèt una campanha fòrça importanta ambé lo generau Afshin. Doas armadas intrèron dins la peninsula e aquela d'Afshin anientèt lei fòrças bizantinas a Anzen lo 21 de julhet. Puei, lei venceires pilhèron la region, especialament Ancyra e, après un sètge lòng e malaisat, Amorium. Per se venjar de sa resisténcia, la segonda vila foguèt totalament destrucha e seis abitants venduts coma esclaus.


text:
1751
Aquesta pagina concernís l'an 1751 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'ancian shogun Tokugawa Yoshimune qu'aviá gardat la realitat dau poder maugrat son abdicacion en 1745. Pas interessat per leis afaires de l'Estat, son fiu laissèt la direccion de l'archipèu a sei camarlencs.


text:
Guèrra Lamiaca
La Guèrra Lamiaca se debanèt de 323 a 322 avC durant l'Antiquitat grèga. Opausèt lei Macedonians a la revòuta d'una coalicion de ciutats grègas dirigida per Atenas. S'acabèt per la victòria dei Macedonians e per una pèrda d'autonòmia importanta per leis Atenencs que deguèron acceptar la preséncia d'una garnison macedoniana au pòrt de Pirèa.
La causa principala dau conflicte èra un edicte d'Alexandre lo Grand que permetiá lo retorn dei Grècs faidits sus sei territòris ancians. Aquel edicte foguèt refusat per leis Atenencs e leis Etolians que riscavan de perdre certanei territòris. La novèla de la mòrt d'Alexandre foguèt l'occasion de se revòutar còntra la dominacion macedoniana ambé l'ajuda d'autrei ciutats aguent perduda una partida de lor independéncia. Aprofichant la feblesa deis efectius macedonians, lei revòutats capitèron de prendre lo contraròtle de Grècia Centrala puei enceuclèron lo generau Antipater dins Lamia. En 322 avC, l'arribada de renfòrç macedonian li permetèt de sortir de la vila e d'atacar lei fòrças grègas que foguèron vencuts a Crannon. Aquela desfacha entraïnèt l'esclatament de la coalicion grèga e lei Macedonians poguèron negociar e impausar sei condicions a Atenas que perdiguèt una partida importanta de son independéncia. En revènge, la liga d'Etolia aprofichèt lei divisions macedonianas per demorar independanta.


text:
Woignarue
Woignarue es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Station balnéaire picarde Situada entre la desbocadura de la Bresle e la Baia de Soma, #que lo bourg n'es a 3 km de la riba de la Mange.
Station balnéaire picarde située entre l'embouchure de la Bresle et la Baie de Somme, dont le bourg est à 3 km du rivage de la Manche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De nombrosas traces gallo-romaines an #èsser d'amassadas sul territòri communal.
De nombreuses traces gallo-romaines ont été retrouvées sur le territoire communal.


text:
Molan
Molan (Mollans en francés, Mollans-sur-Ouvèze solament dempuei 1936) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòrta de las Baronnies, aquela pichona vila #jogar longtemps lo papièr de vila frontièra.
Mollans-Sus-Ouvèze a bastit sus un rocher al pè del tuc de Chatelard a l'intrada d'una gargamèla considerada antany coma la clau de las Baronnies. En ocupant lo centre d'un hémicycle cobèrt de oliviers, forma lo fons d'una rica e fèrtil vallée.
La municipalitat a situat a 10 km al sud-oèst de Buis-los-Baronnies #qu'es çò cap de-luòc de costat e a 20 km al sud de Niom.
Las municipalitats de la Drôme los mai prèps son Pierrelongue, La Penne-sobratz-la Ouvèze, Propiac e Mérindol-las-Oliviers.
Porte des Baronnies, cette petite ville joua longtemps le rôle de ville frontière.
Mollans-sur-Ouvèze est bâtie sur un rocher au pied de la colline de Chatelard à l'entrée d'une gorge considérée autrefois comme la clef des Baronnies. Occupant le centre d'un hémicycle couvert d'oliviers, elle forme le fond d'une riche et fertile vallée.
La commune est située à 10 km au sud-ouest de Buis-les-Baronnies qui est le chef-lieu de canton et à 20 km au sud de Niom.
Les communes de la Drôme les plus proches sont Pierrelongue, La Penne-sur-l'Ouvèze, Propiac et Mérindol-les-Oliviers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'origina fòrça ancian Modèl:Quand, Mollans #far partida de la baronnie de Mévouillon. Lo baron Raymond V #cedir la distincion, lo 7 de novembre 1293 a Albert de Médicis #que la familha ne deviá pel continuament jogar un papièr considerable a França. Mai tard la distincion i aguèt dividit en doas parts ; d'ailà, lo fòrt superior e lo fòrt inferior #que las ruïnes, encara imponents, ne dominan lo bourg.
Als Modèl:XIIe e Sègle XIII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon i possedissiá un prieuré e tres glèisas, #que la glèisa paroissiale, e ne requectava totas las intradas ligats a aqueles establiments[1].
En 1560, Montbrun i i aguèt batut pel comte de Suze e aguèt dempuèi enfuir a Genève. Ocupat alternativement pels catòlicos e los huguenots, Mollans #èsser presa per Lesdiguières, lo 18 de febrièr 1589.
Mollans, #Èsser, jos l'Ancian Regim, lo banc del officialité en Dauphiné de l'avesque de Vaison.
D’origine très ancienne Modèl:Quand, Mollans fit partie de la baronnie de Mévouillon. Le baron Raymond V céda la seigneurie, le 7 novembre 1293 à Albert de Médicis dont la famille devait par la suite jouer un rôle considérable en France. Plus tard la seigneurie fut divisée en deux parties ; de là, le fort supérieur et le fort inférieur dont les ruines, encore imposantes, dominent le bourg.
Aux Modèl:XIIe et Sègle XIII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon y possédait un prieuré et trois églises, dont l’église paroissiale, et percevait tous les revenus attachés à ces établissements[2].
En 1560, Montbrun y fut battu par le comte de Suze et dut s’enfuir à Genève. Occupé alternativement par les catholiques et les huguenots, Mollans fut prise par Lesdiguières, le 18 février 1589.
Mollans, fut, sous l’Ancien Régime, le siège de l’officialité en Dauphiné de l’évêque de Vaison.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsques, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », in Guy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 222
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 222


text:
Cavalhon
Cavalhon[1] (oficialament en francés Cavaillon)[2] es una comuna d'Occitània en Provença.
La comuna fa partida dau Pargue Naturau Regionau de Leberon. Es celèbra per son importanta produccion de melons. Es nomenada la Capitala dau melon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Cavalhon
- ↑ Cavaioun en nòrma mistralenca.


text:
Raville (Mosèla)
Raville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Raville Es un pichon vilatge al bòrd de la rota nacionala 3, entre Bionville-sus-Nied e Fouligny. A traversat per la Nied alemanda ; ela alimentait lo molin #qu'existissiá pas mai.
Raville est un petit village au bord de la route nationale 3, entre Bionville-sur-Nied et Fouligny. Il est traversé par la Nied allemande ; elle alimentait le moulin qui n’existait plus.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la municipalitat a ligat a aquela de la familha luxembourgeoise de Raville #que i aviá un castèl a l'intrada del pòble[1].
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
Vièlh domeni del évêché #que #donar la poderosa familha de Raville ; de contunh #passar als Créhange
L’histoire de la commune est lié à celle de la famille luxembourgeoise de Raville qui avait un château à l’entrée du village[2].
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Vieux domaine de l'évêché qui donna la puissante famille de Raville ; puis il passa aux Créhange
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ PAN67&dq=Biographie+Luxembourgeoise+Raville Auguste Auguste Pasÿen: Biographie luxembourgeoise: Istòria dels òmes distinguits procedentes d'aquel país, considerat a l'epòca de la siá mai granda estenduda o #que s'an retut considerablas pendent lo sojorn #que i an fach, pagina 67 ff, 1860
- ↑ Auguste Auguste Neÿen: Biographie luxembourgeoise: Histoire des hommes distingués originaires de ce pays, considéré à l’époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu’ils y ont fait, page 67 ff, 1860


text:
Torre de Belém
La torre de Belém foguèt bastida sus las ribas de Tage entre 1515 e 1521 per lo rei Manuel Ièr de Portugal per velhar la dintrada del pòrt de Lisbona. Situada dins lo quartièr de Belém, es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1983.
La torre de Belém evòca Africa a Lisbona. Jos las terrassas, los balcons e los agachons morescs, aquesta ciutadèla, bastida al sègle XVI per Arruda per abrigar los capitanis del pòrt, vegèt passar las caravèlas cap a las còstas de Guinèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
La torre de Belém foguèt bastida per servir de pòrta de dintrada per la vila de Lisbona mai es tanben una pèça del sistèma de defensa qu'apara l'embocadura de Tage e lo monastèri dels Ieronimitas, que constituiguèron d'elements estrategics de la vila. Aqueste sistèma de defensa foguèt començat amb lo rei Joan II de Portugal (1455-1495), que faguèt bastir las fortalesas de Cascais e de São Sebastião da Caparica. Las ribas de Belém foguèron aparadas per la Grande Nau, que foguèt remplaçada per la torre de Belém al cors de las cinc darrièras annadas del reialme del rei Manuel Ier de Portugal.
La torre foguèt bastida entre 1515 e 1521 par l'arquitècte militar Francisco de Arruda, creador de fortalesas bastidas en Marròc, sus de tèrras portuguesas. L'influéncia de l'art Moresc se pòt veire dins las decoracions delicatas de las fenèstras e balcons cintrats, coma amb las copòlas caneladas dels agachons. Es probable que Diogo de Boitaca, primièr arquitècte del monastèri dels Ieronimitas, tanben participèt a la decoracion del bastiment. Las machacoladuras e los merlets son decorats amb de rics ornaments esculturals, tipics de l'estil manuelin.
En 1580, quand Lisbona foguèt envasida per las tropas espanhòlas pendent la lucha pel tròne portugués, la torre combatèt e se rendèt al Duc d'Albe. Dins los sègles seguents, la torre foguèt utilizada coma prison, que las jaulas sosterranhas foguèron regularament inondadas.
Es de notar que la torre foguèt bastida en plen mitan de Tage, e se retrobèt sus la riba, aprèp lo tèrratrem de Lisbona de 1755 e lo destornament de las aigas.
Dins las annadas 1840, jos lo vam de l'escrivan Almeida Garrett, la torre de Belém foguèt restaurada pel rei Ferrand II de Portugal. E a aquesta epòca s'apondèt d'elements decoratius neomanuelins.
Lo bastiment foguèt declarat monument nacional en 1910.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
La torre de Belém es considerada coma una òbra majora de l'estil manuelin, pr'amor fòrça motius tipicament manuelins coma l'esfèra armillara (simbòl de Manuel Ièr), la crotz de l'Ordre del Crist o las fenèstras d'ogivas elaboradas. Pr'aquò, d'ornaments de la torre son de la restauracion, al mitan del sègle XIX, coma los boclièrs arborant la crotz de l'Ordre Militar del Crist, decorant los merlets e las pichonas clastras. Las decoracions pus trabalhadas son fàcia a Tage.
D'un ponch de vista arquitectural, la torre de Belém se pòt devesir en doas partidas : lo bastion, en forma d'exagòn irregular, e la torre de quatre estatges, en la fàcia Nòrd del bastion. L'ensemble del bastiment figura la proa d'una caravèla.
Lo bastion presenta una pèça arcada, la casamata, amb de duberturas dins las muralhas de 3,5 m d'espessor per los 17 canons de culassa de calibre gròs. Lo tech es dubèrt al centre de la casemata, permetèt la disposicion dels fums dels canons. La plataforma del bastion poguèt tanben servir de posicion per las armas de calibre pus petit. La torre de Belém foguèt la primièra fortificacion portuguesa amb dos estatges de posicions de tir. Als cantons d'aquesta plataforma, coma al naut de la torre, i a d'agachons subremontats de copòlas rapelant l'art moresc. La basa dels agachons mòstra d'imatges d'animals salvatges, qu'un rinocèros qu'es considerat coma la primièra escultura d'aquest animal dins l'art d'Europèa Occidendala. Sus la plataforma fàcia a la torre i a una estatua de la Madòna e l'Enfant de Belém.
La dintrada de la torre es un pòrge decorat amb mai d'un motius manuelins. Tota la torre es decorada de còrdas torsadadas escultadas dins la pèira, que forman un nos sus la faciada nòrd. La torre es subremontada amb d'estatuas de San Vincenç e de Sant Miquèl, e traucada de fenèstras cintradas. La lòtja cobèrta d'estil Renaissença corre sus tota la fàcia sud del primièr estatge de la torre. Los escuts que decòran los merlets son neomanuelin.
La torre (35 mètres de naut), presenta tres estatges e una terrassa amb un ponch de vista sul païsatge environant. La polvera pels canons foguèt conservada al nivèl de la mar. Òm monta amb un escalièr en viseta. Los apartaments del comandant se tròban al primièr e una capèla, que sa decoracion foguèt la crotz de l'Ordre del Crist e l'esfèra armillara, ocupavan lo quatren.


text:
Ayurveda
L'Ayurveda (sanscrit: आयुर्वॆद, la 'sciéncia de la vida') es un sistèma de medecina tradicionala originari d'Índia[1], e practicat dins d'autras partidas del mond coma medecina alternativa[2]. En sanscrit, lo mot ayurveda amassa los mots āyus, que significa "vida" e veda, que significa "sciéncia"[1]. Evoluent a travèrs son istòria, Ayurveda demòra un sistèma de medecina infuent en Asia del sud[3]. La literatura tardiva de l'Ayurveda apareguèt durant lo periòde vedic en Índia[2]. Lo Sushruta Samhita e lo Charaka Samhita foguèron de trabalhs influents sus la medecina tradicionala durant aqueste periòde[2]. Los practicians ayurvedics identifiquèron tanben fòrça preparacions medecinalas e proceduras cirurgicalas per sonhar divèrsas infirmitats e malautiás.
L'Ayurveda es considerat coma una medecina alternativa en Occident, ont mantun de sos metòdes, coma las èrbas, los massatges, e los exercicis de iòga son mes en practica[4].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Chopra, page 75
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Department of Ayurveda, Yoga & Naturopathy, Unani, Siddha and Homoeopathy. Ministry of Health & Family Welfare (Government of India).
- ↑ In Sharma & Bodeker 2008 and Chopra 2003
- ↑ A Closer Look at Ayurvedic Medicine. NIH: Focus on Complementary and Alternative Medicine, Volume XII, Number 4: Fall 2005/Winter 2006. National Center for Complementary and Alternative Medicine, National Institutes of Health.


text:
Apodictica
Apodictica, del grèc aπoδeιktιkoς apodeiktikos, “que demòstra, que pròva”, es quicòm que presenta un caractèr d'universalitat, de necessitat absoluda. Una proposicion apodictica totjorn es necessàriament vertadièra en quina que siá circonstància.
Segon la logica aristoteliciana, l'apodictica es l'opausat de la dialectica, perque una pròva scientifica s'opausa a un rasonament probabilista.
Segon Kant, un jutjament apodictic s'opausa a un jutjament assertoric, la veriat de çò qu'es pas demostrat, e a un jutjament problematic la vertat de çò qu'es solament versemblant o probable.[1]
Exemples[modificar | modificar la font]
- « Un cercle es un corba plana e refermada que totes los punts son eqüidistants del centre. », es una proposicion apodictica
- Pasmens : « Tolosa es una vila de França » aquò pòt èsser vertat uèi e benlèu pas deman. Aquela proposicion es assertorica, es a dire vertadièra en fach, mas pas par necessitat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Immanuel Kant Critica de la rason pura , Estetica Transcendentala, 1a seccion.


text:
Martainville-Épreville
Martainville-Épreville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jacques Lo Pelletier (env. 1446-1511) fach l'aquesiment de la distincion de Martainville lo 23 de març de 1482. Dempuèi Léon de Glanville e Michel Mollat, se sap que Jacques aperten a la granda borgesiá vendeira de Roan. A installat amb lo sieu fraire cadet Richard carrièra als Orsses, parròquia Santa-Cande-lo-Jove, dins lo grand otèl ofrit per lo sieu paire. Eretièrs l'an 1480 de la una de las mai gròssas fortunas de la vila, los dos fraires fan fructificar los sieus bens en en exportant del étain en Angleterre e del blat al Portugal, en spéculant sus la sal breton, en marchandant a las fièras de Lion e en armant de las naus per la Mediterrani. Los sieus beneficis de vendeires an reinvestit dins ostals d'informe, en rendas foncières e en denombroses de tèrras e de distincions situadas en los environs de la capitala normande, en particulara a l'entorn del fief de Martainville. L'intrada de Jacques al Conselh de la vila, en principi coma quartenier en 1492, de contunh coma aconselhar-échevin en 1493 (fins en 1496), marca la apogée de la siá carrièra. A aquela carga, apòrta la siá opinion dessús nombroses afars e orienta la politica de Roan.
En 1511, Jacques defalleix sens descendència dirècta e daissa totas las siás possessions #que Martainville a lo sieu neveu Jacques II Lo Pelletier (1485-1545), #que ne deten l'importanta carga de vicomte de l'aiga a Roan. En 1570, la familha a ennoblit, per l'aquesiment del fons de la familha Peloque. La familha, #qu'obtendrà del rei, en 1571, lo drech de cambiar lo sieu nom del Pelletier en aquel de la tèrra de Martainville, demorarà proprietària de la distincion fins a Modèl:La s-. Los sols trabalhs documentats tanhon la restauracion de la bastissa principala al començament de la Modèl:S-. Las fenèstras e las lucarnes, refachas l'an 1939 tales #que Claude Sauvageot los li aviá restituits sul papièr l'an 1867 d'après los vestigis encara en luòc, tròban las siás proporcions ; los ampits rebaissats e los meneaux desapareguts son recréés ; un complement apocryphe, una bastissa a dos nivèls cobèrts en appentis adossat al costat sud, a destruit l'an 1917 ; fin finala, al dedins de l'abitatge, los cloisons apondudas a Modèl:La s- per crear de nòvas pèças, mai pichonas, an retirat. Aqueles trabalhs de restauracion an prosseguit en las ans 1950. Dempuèi 2008, una nòva campanha de restauracion a #èsser lançada amb sustot un renauiment total de las façadas del castèl.
Jacques Le Pelletier (env. 1446-1511) fait l'acquisition de la seigneurie de Martainville le 23 mars 1482. Depuis Léon de Glanville et Michel Mollat, on sait que Jacques appartient à la grande bourgeoisie marchande de Rouen. Il est installé avec son frère cadet Richard rue aux Ours, paroisse Saint-Cande-le-Jeune, dans le grand hôtel offert par leur père. Héritiers en 1480 de l'une des plus grosses fortunes de la ville, les deux frères font fructifier leurs biens en exportant de l'étain en Angleterre et du blé au Portugal, en spéculant sur le sel breton, en marchandant aux foires de Lyon et en armant des navires pour la Méditerranée. Leurs bénéfices de marchands sont réinvestis en maisons de rapport, en rentes foncières et en de nombreuses terres et seigneuries situées dans les environs de la capitale normande, en particulier autour du fief de Martainville. L'entrée de Jacques au Conseil de la ville, d'abord comme quartenier en 1492, puis comme conseiller-échevin en 1493 (jusqu'en 1496), marque l'apogée de sa carrière. À cette charge, il apporte son avis sur de nombreux sujets et oriente la politique de Rouen.
En 1511, Jacques décède sans descendance directe et laisse toutes ses possessions dont Martainville à son neveu Jacques II Le Pelletier (1485-1545), qui détient l'importante charge de vicomte de l'eau à Rouen. En 1570, la famille est anoblie, par l'acquisition du fonds de la famille Peloque. La famille, qui obtiendra du roi, en 1571, le droit de changer son nom de Le Pelletier en celui de la terre de Martainville, demeurera propriétaire de la seigneurie jusqu'au Modèl:S-. Les seuls travaux documentés concernent la restauration du bâtiment principal au début du Modèl:S-. Les fenêtres et les lucarnes, refaites en 1939 telles que Claude Sauvageot les avait restituées sur le papier en 1867 d'après les vestiges encore en place, retrouvent leurs proportions ; les allèges abaissées et les meneaux disparus sont recréés ; un complément apocryphe, un bâtiment à deux niveaux couvert en appentis adossé au côté sud, est détruit en 1917 ; enfin, à l'intérieur du logis, les cloisons ajoutées au Modèl:S- pour créer de nouvelles pièces, plus petites, sont retirées. Ces travaux de restauration sont poursuivis dans les années 1950. Depuis 2008, une nouvelle campagne de restauration a été lancée avec notamment une rénovation totale des façades du château.


text:
Chercher dans les environs
Liens sponsorisés
Itinéraires dans les environs
Curiosités dans les environs
Contenu correspondant
Hôtels tout près
Restaurants tout près
Liens sponsorisés
Adresse: Italia, Roma
Nombre de textes: 1
L’Église Santi Bartolomeo e Alessandro dei Bergamaschi (en français : Église Saints-Bartholomée-et-Alexandre-des-Bergamasques), anciennement connue sous le nom d’église Santa Maria della Pietà, est une église romaine située dans le rione de Colonna sur la Piazza Colonna.
Classifiez ce lieu d'intérêt
Lien vers un itinéraire


text:
Pigment
Un pigment es un material que càmbia la color de la lutz que rebat en resulta d'una absorcion selectiva de las colors. Aqueste fenomèn fisic es diferent de la fluorescéncia, de la fosforescéncia, e d'autras formas de luminescéncia, que lo quite material emet de lutz.
Un cèrt nombre de materials absorbisson d'un biais selectiu d'unas ondas luminosas. Los materials que los òmes an causit e desvolopat per tal de los far servir coma pigments tenon en general de proprietats especificas que los fan perfièches per colorar d'autres materials. Un pigment deu tenir un fort poder de tintura relatiu als materials que colora. Deu èsser estable jos forma solida a temperatura ambienta.
Per las aplicacions industrialas coma dins las arts, permanéncia e estabilitat son proprietats recercadas. Los pigments que son pas permanents son sonats « pigments fugitius ». Los pigments fugitius se marfisson amb lo temps o l'exposicion a la lutz.


text:
Lo clavèr tà esmartfònes e tauletas de Swiftkey, ua societat de Microsoft, qu'ei d'ara enlà disponible en occitan tà Android.
Dempuèi un mes, Lo Congrès vos prepausa un diccionari de las rimas e un diccionari dels sinonims, per las varietats gascona, lengadociana, provençala e vivaroalpenca de l'occitan, sus un site dedicat als diccionaris especials : dicesp.locongres.org.
Lo laboratòri CLLE-ERSS de l'Universitat Tolosa-Joan Jaurès ven de metre en linha BaTelÒc, una basa textuala en lenga occitana qu'amassa d'òbras escrichas del sègle XIX a l'ora d'ara.
D’ara enlà, dab la version en catalan de Google Maps, que podetz véder los toponims occitans en la lor lenga d’origina.
En aliança dab lo setmanèr occitan La Setmana, Lo Congrès que'vs perpausa ua navèra aplicacion suu son site Internet : Punt de lenga.
Aquel portal, realizat per l'Universitat Paul Valery dins l'encastre de l'UOU (Universitat Obèrta de las Umanitats) presenta d'autors occitans de l'Edat Mejana fins a uèi en multimèdia.


text:
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach (Eisenach, lo 31 de març de 1685 - Leipzig, lo 28 de julhet de 1750) que ho un compositor alemand d'estil barròc e un organista virtuòse. Qu'ei considerat uei lo dia com un deus compositors màgers de l'istòria de la musica academica occidentau per'mor deu grad eslhevat on e miè lo son art d'un punt de vista armonic e ritmic.
Enter las soas òbras mei destacadas òm pòt mentàver : lo Clavièr plan temperat, la Passion segon Sent Matieu, las Suite per violoncèl, los Concertos brandeborgés, la Tocatta e fuga, las soas 'Cantatas e las soas Partitas.
Vadut dens ua grana familha de musicians professionaus, Bach qu'arrecebó de d'òra la soa formacion dab son pair (emplegat com musician per la ciutat d'Eisenach). Orfanin au 10 ans, que s'anè víver dab lo son hrair Johann Christoph, organista de la vila d'Ohrdruf. La soa formacion que's s'acabè a l'escòla de Lüneburg abans de començar a víver professionaument de la musica.
Que ho organista de la ciutat de Mühlhausen abans de trobà's ua plaça a la cort de Weimar on, a despart deu tribalh com organista, e compausè.
En 1717 qu'abandonè aquesta posicion per tribalhar, dinc a l'annada 1723 entau princi Leopold Anhalt-Cöthen. Arron, que s'installè a Leipzig.
Que's maridè duas vegadas : en purmèr dab la soa cosia Maria Barbara Bach (mair deus compositors V e Carl Philipp Emmanuel Bach) puish dab Anna magdalena Wicken (mair deu compositor Johann Christian Bach).
L'estil de Bach que ho influenciat per compositors italians com Arcangelo Corelli e Antonio Vivaldi e tot seguir un camin de complexitat e, a còps, d'austeritat pròpia. Durant la soa vita que ho mei que mei celebrat com organista que non pas com compositor (Georg Philipp Telemann, per exemple qu'èra mei presat com compositor dens lo monde germanic). Que ho tornat descobèrt e laudat com compositor durant lo sègle XIX.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat alemanda del sègle XVIII
- Compositor d'oratòrio
- Violonista classic
- Violonista alemand
- Clavecinista (compositor)
- Organista classic
- Compositor de musica sacrada
- Johann Sebastian Bach
- Familha Bach
- Compositor alemand
- Compositor barròc
- Naissença en 1685
- Decès en 1750


text:
Economia de Bolívia
Bolívia es un dels pus paures e mens de desvolopats païses d'America Latina. Après d'una desastrosa crisi economica en lo començament dels ans 1980, foguèron de fachas reformas economicas que van estimular l'inversion privada, estimulèron lo creissença economic e amendriguèron la praubesa pendent los ans 1990[1].
Lo periòde 2003-2005 foguèt caracterizat per inestabilitat politica, tensions racialas, e de violentas protèstas contra plans economics - après abandonats - d'exportar las grandas resèrvas de gas natural recentament descobèrtas dins los grands mercats de l'emisfèri nòrd. Lo 2005 lo govèrn aprovèt una controvertida lei d'idrocarburs qu'aumentèt significativament los royalties e exigiguèt que las entrepresas estrangièras, qu'operavan jos contractes de risc, liurèsson la siá produccion a la companhiá estatala a un prètz fixat. Los nautes prèses dels idrocarburs produsiguèron un excedent fiscal lo 2008, mas la recession globala lo 2009 redusiguèt la creissença[1].
Las principalas activitats economicas son la mineracion e l'agricultura (principalament sòja, cafè e tanben la coca).


text:
Quartièr de les Corts
41° 23′ 3″ N 2° 7′ 58″ E / 41.38417, 2.13278
Lo quartièr de les Corts, a l'ora d'ara part del districte de les Corts de Barcelona, correspond a la zòna mai centrala e anciana de l'anciana municipalitat de les Corts, agregada a Barcelona çò 1897.
Lo quartièr combina d'edificacions de las primièras urbanizacions del sègle XVIII e XIX, amassa amb d'autras de nòu bastiment. Pendent lo decenni dels ans setanta del sègle XIX se dobriguèron las principalas carrièras e la plaça del Carme, situada a l'ais central d'aquela populara barriada. A la fin del sègle s'i installèron divèrsas indústrias, coma la fabrica Castells e la siá colònia obrièra, a l'ora d'ara en procès de remodelament.
Lo sector de Can Novell compren los terrens qu'ocupèt lo camp del FC Barcelona entre los ans 20 e 60 del sègle XX. Als terrens de l'ancian mas de Can Batllori, sus l'avenguda de la Diagonal, se trobèron de rèstas neoliticas e ibericas, e mai una villa e una necropòli romanas.


text:
837
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 837 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Rompedura de la patz bizantinoaràbia de 834 amb una incursion massiva (70 000 òmes) dei Bizantins en Anatolia. Conquistèron e pilhèron Melitèn, Arsamosata e Zapetra (luòc de naissença possible dau califa Al Mutasim). Totalament desfachs, leis Arabis preparèron una repòsta per 838.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha dau generau Afshin còntra l'insureccion azèri de Babak Khorramdin. Après sei dificultats de l'annada precedenta, lo generau abbassida obtenguèt de renfòrç importants que li permetèt d'atacar lei centres principaus deis Azèris. En particular, conquistèt lo Castèu Babak en aost que foguèt destruch. Babak Khorramdin, qu'aviá refusat d'ofèrtas d'amnistia de part dau califa, foguèt taben capturat.
En Anatolia, represa dau conflicte còntra lei Bizantins que pilhèron una partida dei possessions aràbias de la region.


text:
Nadal
Nadal (var. Nadau) o Calendas (var. Chalendas) o Deinaal es la fèsta crestiana mai importanta. Celèbra la naissença de Jèsus Crist (coneguda tanben coma la Nativitat) lo 25 de decembre. Aquesta celebracion a pres talament de vam dins lo mond entièr qu'es celebrada tanben dins de païses qu'an pas coma religion dominanta una religion crestiana.
En tèrras occitanas e mai que mai en Provença es costumièr de bastir una grépia amb de santons que representan, a mai de la naissença del nenon Jèsus, d'unes personatges o mestièrs tradicionals. En Provença encara per Nadal se sòl preparar los tretze dessèrts (simbolizan los dotze discipols de Jèsus e lo Crist).
Una autra tradicion nadalenca plan espandida es la del cachafuòc o soc de Nadal que consistís a recitar una poesia pichoneta per aver los presents de Nadal que nos pòrta una soca.
Evidentament dins lo país occitan coma de pertot se cantan de cançons per aquesta fèsta. Se sonan nadals e los mai coneguts son los qu'escriguèt lo provençal Sabòli.


text:
Sazilly
Sazilly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una legenda locala informada per istorians tourangeaux evoca una origina sarrasine en relacion amb los abitants de Sazilly, issus de sobrevivents de la batalha de Peitieus (732)
Une légende locale rapportée par des historiens tourangeaux évoque une origine sarrasine concernant les habitants de Sazilly, issus de survivants de la bataille de Poitiers (732)


text:
1546
Aquesta pagina concernís l'an 1546 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
En despiech de la victòria espanhòla de 1545, una agitacion importanta se desvolopèt dins divèrsei ciutats maias en causa de l'introduccion dau cristianisme, de l'encomienda, dei tributs de pagar ai venceires e de la violéncia de la campanha finala còntra Uaymil e Chactemal. A la fin de l'annada, dins la nuech dau 8 au 9 de novembre, lei Cupules se revoutèron a Valladolid e tuèron 17 Espanhòus e 400 auxiliaris indians. L'insureccion se generalizèt rapidament e la rebellion poguèt mobilizar 20 000 combatents. De còntra-ofensivas espanhòlas s'organizèron per reconquistar Valladolid, atacar lei Cocomes dins la region de Sotuta e rompre lo sètge maia de la vila de Salamanca de Bacalar.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera mencion per Gerardus Mercator (1512-1594) — pasmens, lo fenomèn èra benlèu ja estat observat aperavans — d'un escart entre lei Pòls Nòrd geografic e magnetic.
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion de De Contagione et Contagiosis Morbis (« De la contagion e dei malautiás infecciosas ») escrich per lo mètge italian Girolamo Fracastoro (1473 ò 1478 - 1553). I depintèt seis observacions e i prepausèt per lo premier còp de mecanismes de transmission dei malautiás. De mai, postulèt l'existéncia de micro-organismes, situats sus la pèu ò lei vestits dei malauts, responsables de la transmission. Pasmens, seis idèas — aisment acceptadas per leis autrei mètges — trobèron ges d'aplicacion avans la confirmacion de sa teoria au sègle XIX per Louis Pasteur (1822-1895)


text:
Veit Stoss
Veit Stoss (vèrs 1448 - 1533) foguèt un escultor alemand major dau periòde gotic tardiu. Foguèt actiu en Polonha deis annadas 1470 ais annadas 1490. I installèt son obrador dins la capitala Cracòvia e realizèt uneis òbras per l'aristocracia e la Glèisa de la vila. Lei pus famosas son lo retaule de la Basilica Santa Maria de Cracòvia e lei jacents dau rèi Casimir IV e d'unei caps dau clergat polonés. En 1496, tornèt s'installar en Alemanha onte trabalhèt sus l'autar de la Catedrala de Bamberg puei sus divèrseis esculturas dins la vila de Nuremberg. Pasmens, aguèt de problemas ambé leis autoritats de la vila e i foguèt estremat en 1506 en despiech dau sostèn de l'emperaire Maximilian. Liberat, trabalhèt sus lo monument funerari de l'emperaire e, a partir de 1515-1520, per un marchand de la vila de Florença.


text:
Illas Canàrias
Las illas Canàrias (en castelhan Islas Canarias) son un archipèla de sèt illas majoras, quatre illas menoras e dos illons volcanics de l'ocean Atlantic, situats al nòrd-oèst del continent african, pus precisament davant las còstas de Marròc e del Sahara Occidental. Se tròba entre los 27° 37' e 29° 23' de latitud Nòrd, e entre los 13° 20' e los 18° 16' de longitud Oèst.
Administrativament, constituisson una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom de Canàrias.
I a doas capitalas: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.
Lo gentilici es canari -ària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas Canàrias son un archipèla situat dins l'Ocean Atlantic, al nòrd-Èst de la còsta d'Africa. L'archipèla forma l'ecoregion macaronesiana amb los Açòres, Cap Verd, l'archipèla de Madèira e las Illas Salvatjas. L'illa canària mai prèpa del continent se tròba a 108 km del nòrd-oèst de la còsta africana.
L'archipèla de las Canàrias es format per las sèt illas majoras :
- Tenerife (capitala Santa Cruz de Tenerife);
- Grand Canària (capitala Las Palmas de Gran Canaria);
- Lanzarote (capitala Arrecife);
- La Palma (capitala Santa Cruz de La Palma);
- La Gomera (capitala San Sebastián de La Gomera);
- El Hierro (capitala Valverde);
- Fuerteventura (capitala Puerto del Rosario);
Las quatre illas menoras :
- La Graciosa, la sola poblada (d'aperaquí 600 ab.)
- Lobos;
- Alegranza;
- Montaña Clara
e dos illons :
Cultura e lengas[modificar | modificar la font]
La cultura canària se compausa de dos jaces entrebescats:
- Lo rèirefons guanche (berbèr) constituís la cultura d'origina de l'archipèla. Lo guanche (berbèr) se parla pas pus mas a laissat de traças dins l'espanhòl actual amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. Lo guanche auriá coexistit amb l'espanhòl e auriá desparegut al sègle XVIII.
- L'aportacion coloniala europèa, a partir del sègle XIV, puèi la conquista per Castelha de 1402 a 1496, an generalizat l'usatge de la lenga espanhòla e de la religion catolica.