text:
Bielorussia
Bielorussia (en bielorús Бeлapycb = Biełaruś, transcrich inexactament Belarus*; en rus Бeлopyccия = Belorussiia o eventualament Бeлapycb = Biełaruś) es un país e un estat d'Euròpa qu'a pas cap de frontièra maritima. Bordeja Russia al nòrd-èst e a l'èst, Ucraïna al sud, Polonha al sud-oèst, Lituània a l'èst e Letònia al nord-èst.
La capitala es Minsk.
Lo gentilici es bielorús -ussa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas dau pòble bielorus[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « Bielorussia » apareguèt per lo premier còp en 1917 durant un congrès de nacionalistas bielorus per designar lo territòri dei Bielorus ò « Rus Blancs ». Sovent considerat coma una branca dau pòble rus, lei Bielorus son eissits dei populacions rutènas ortodòxas que faguèron partida dau Grand Ducat de Lituània entre lei sègles XIII e XVIII.
Inicialament similaras ais autrei populacions eslavas d'Euròpa Orientala, lei Rutèns foguèron vassalizats per lei Mongòls ambé leis autrei principats rus en 1237-1240. Ai sègles XIV e XV, sostenguèron l'expansionisme dei sobeirans lituanians que liberèron la region de la tutèla mongòla. Lei Rutèns integrèron alora l'union de Polonha-Lituània e participèron ai conflictes còntra lei Chivaliers Teutonics, lo Grand Principat de Moscòu, lei Tatars ò lei Turcs. Dins aqueu contèxte, lei Rutèns se diferencièron lentament dei populacions eslavas ortodòxas situadas en Ucraïna (au sud de la frontiera polonesa) e en Russia (a l'èst de la frontiera lituaniana). En parallèl, maugrat un raprochament ambé lei Polonés e lei Lituanians (fondacion d'una glèisa catolica « uniata » de rite bizantin, polonizacion deis elèits... etc.), se mesclèron pas ambé leis Eslaus Occidentaus.
La disparicion de Polonha e de Lituània a la fin dau sègle XVIII e l'annexion dei territòris rutèns per Russia inversèt pas aqueu procès. Pasmens, leis autoritats imperialas russas assaièron d'integrar per fòrça lei Rutèns au rèsta dau pòble rus. En particular, refusèron de reconóisser un particularisme quin que siegue e impausèron lo retorn de la Glèisa « uniata » au sen de la Glèisa Ortodòxa. Au contrari, a l'iniciativa de folcloristas s'interessant ai tradicions dei païsans rutèns, la cultura bielorussa conoguèt una lenta renaissença.
Entre Polonés e Rus[modificar | modificar la font]
La lenta renaissença de la cultura bielorussa se manifestèt d'un biais concrèt en març de 1918 ambé la proclamacion d'una republica. Pasmens, aquel estat demorèt feble e poguèt pas empachar l'avançada dei tropas polonesas que volián tornar constituir la Polonha de 1772. Aquela volontat foguèt a l'origina de la Guèrra Sovietopolonesa de 1919-1921 que s'acabèt per un partiment dei territòris rutèns entre Polonha e l'Union Sovietica en formacion.
Tre leis annadas 1920, lo govèrn centrau sovietic sostenguèt lo movement de renaissença bielorus de son costat de la frontiera. Fondèt una Republica Socialista Sovietica de Bielorussia que venguèt una republica constitutiva de l'Union Sovietica e fixèt lo limit entre Russia e Bielorussia lòng de la frontiera polonesa de 1772. Puei, creèt una lenga bielorussa modernizada e li donèt un estatut oficiau. Aquò permetèt rapidament la formacion d'un elèit intellectuau locau que foguèt pasmens decimada per la repression estaliniana. Enfin, en 1939, lei territòris bielorus annexats après lo partiment germanosovietic de Polonha foguèron integrats a la RSS de Bielorussia.
La RSS de Bielorussia de 1939 a 1991[modificar | modificar la font]
Ocupada per leis Alemands de 1941 a 1944, Bielorussia foguèt devastada per la Segonda Guèrra Mondiala. Considerats coma d'animaus per lei nazis, leis abitants patiguèron lo pilhatge generalizat dei territòris ocupats organizat per lo IIIen Reich e la repression militara dei movements de partisans sovietics esconduts dins lei seuvas e lei paluns dau país. Ansin, en tres ans, leis Alemands destruguèron aperaquí 9 200 vilatges bielorus — 628 foguèron totalament anientats — e tuèron 2,23 milions de Bielorus (un quart de la populacion) compres 600 000 a 800 000 judieus. De mai, en causa dau desmontatge deis usinas sovieticas vèrs l'èst, lo territòri bielorus aviá perdut son industria.
A l'eissida de la guèrra, la RSS de Bielorussia, dotada d'un ministèri deis afaires estrangiers pròpri, participèt a la fondacion dei Nacions Unidas e venguèt sòci de l'Assemblada Generala. La republica recebèt tanben sei frontieras actualas. La reconstruccion foguèt organizat per Estalin qu'ordonèt de tornar industrializar la region. En particular, una importanta industria automobila foguèt creada e l'analfabetisme dispareguèt dins lo corrent deis annadas 1960. A la fin de la Guèrra Freja, Bielorussia èra relativament prospèra en despiech deis efècts negatius de la catastròfa nucleara de Chernobyl e leis abitants votèron largament en favor dau mantenement de l'URSS en març de 1991 (aperaquí 83,7% de sufragis favorables). Pasmens, après la temptativa de còp d'estat conservator de l'estiu de 1991, Bielorussia se dirigiguèt vèrs l'independéncia. Stanislav Shushkevich la proclamèt lo 25 d'aost e venguèt lo cap de l'Estat. Puei, lo 8 de decembre seguent, organizèt ambé lei presidents rus e ucraïnians la liquidicacion de l'Union Sovietica.
La Bielorussia independenta[modificar | modificar la font]
Au contrari deis autrei país d'Euròpa de l'Èst, Bielorussia rompèt pas ambé lo comunisme sovietic e gardèt de liames fòrça importants ambé Russia. Ansin, en 1994, Stanislav Shushkevich foguèt escartat dau poder en causa de sa politica jutjada tròp pro-occidentala e dau desvolopament sensa precedents de la corrupcion au sen de la societat bielorussa. Foguèt remplaçat per Alexander Lukashenko que dirigís totjorn lo país.
D'efèct, en 1995, un referendum favorable li permetèt d'aumentar sei poders e l'annada seguenta, de grèvas organizadas per l'oposicion nacionalista li permetèron d'arrestar plusors adversaris politics. Adoptèt una politica de raprochament ambé Russia (restabliment de l'estatut oficiau dau rus, retorn dau drapèu bielorus dau periòde sovietic...) e establiguèt un regime fòrça autoritari. Aquò suscita l'ostilitat dau blòt occidentau qu'a adoptat de sancions economicas còntra Bielorussia. En parallèl, lei relacions ambé Russia, partenari economic principau dau país, son pas totjorn coralas. En particular, la question dau pretz dau gas naturau liurat per lei Rus foguèt una fònt de tensions. De mai, en causa de l'isolament creissent dau regime, l'economia bielorussa es venguda fòrça dependenta de Moscòu.
Politica[modificar | modificar la font]
Anciana Republica Socialista Soviètica d'URSS fins a l'an 1991, lo 24 d'agost de 1991 se proclamèt republica independenta, e lo 17 de setembre prenguèt lo nom de Belarus. Adoptèt una constitucion democratica en 1994 qu'establiguèt una forma de govèrn republican presidencial amb un Parlament de 360 deputats (reduïts en 1995 a 198). La lenga oficiala es lo bielorús, almens sul papièr, mas lo rus es cooficial dempuèi 1995. Lo 14 de mai de 1995 un referendum balhèt lo poder al president Aliaksandar Łukašenka per dissoudre lo Parlament e aumentar los ligams amb Russia. Un nòu referendum, lo 24 de novembre de 1996, permetèt una nòva constitucion qu'aumentèt encara mai los poders presidencials. A partir d'aquesta data foguèt exercit un poder dictatorial que perseguís los opausants, sonque reconegut per Russia e condemnat per l'Union Europèa, los EUA e l'OSCE.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bielorussia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


c: text/html

text:
Caupena
Caupena[1] (oficialament en francés Caupenne) qu'ei ua comuna occitana en Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèth de Caupena du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- La glèisa de sent Laurenç de Caupena.
- La glèisa de sent Martin de Caupena.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
778
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 778 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Victòria vascona a Roncesvau contre l'armada de Carlesmanhe (hèits qui inspiroren la Cançon de Roland)
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de Roncesvau, creacion dau Comtat de Tolosa per Carlesmanhe. L'objectiu dau rèi èra de melhorar la coordenacion de la defensa dau sud dau Reiaume còntra leis incursions dei Vascons.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Arabis e Bizantins amb una incursion bizantina dins la region siriana.


text:
Diluns, 7.5.2018 03h00
Rumans d’Isèra, en Daufinat. En occitan popular locau que disen Rumans. En occitan ancian que disèvan Romans. En francés oficiau qu’ei Romans-sur-Isère
© Enneite
L’expansion de Roma pendent l’Edat Antica qu’a deishat traças dens los toponims (los noms de lòc), los gentilicis (los noms e adjectius designant populacions) e los glotonims (los noms de lenga). Vejam bèras distincions utilas qui ja foncionan dens las autas lengas romanicas.
Lo toponim de Roma qu’ei bèth primèr lo nom de la grana ciutat d’Itàlia. Lo nom occitan tradicionau de la vila be pòrta ua o barrada: Roma miélher que Ròma*. Atau qu’ac vòu l’evolucion fonetica populara dempuish lo nom latin Rōma. Lo gentilici qu’ei roman ~ romana, deu latin romanus.
Roma que designa tanben lo poderós estat antic qui nascoc e crescoc a partir d’aquera vila, dab los sons tres grans periòdes: la Roma Reiala, la Republica Romana puish l’Empèri Roman. Lo gentilici qu’ei roman ~ romana.
Qu’aperam la Romània l’ensemble deus territòris ont se parla las lengas romanicas qui descenden deu latin. Aqueth tèrme recent, deu sègle XIX, qu’ei ua adaptacion deu latin tardiu Romania, un nom possible de l’Empèri Roman a la fin de l’Edat Antica. Los lingüistas que l’an readoptat entà’u dar lo sens lingüistic actuau. En bon occitan tradicionau, un nom de país non vòu pas l’article definit: que disèm Aran, Occitània, Euròpa en lòc de l’Aran*, l’Occitània*, l’Euròpa*. Mes dens lo cas de la Romània que hèm excepcion: qu’ei ua convencion generala de totas las lengas romanicas entà evitar confusions dab noms semblants (coma per exemple Romanha, ua region italiana). Lo gentilici qu’ei romanic ~ romanica entà designar las lengas qui vienen deu latin: las lengas romanicas. Que ns’inspiram de las solucions catalanas: la Romània, romànic ~ romànica, les llengües romàniques.
(Non ei pas completament impossible de díser las lengas romanas mes qu’ei un usatge pauc clar. Totas las lengas hòrtas que hèn normalament ua distincion entre un mot per romanic “relatiu a las lengas qui descenden deu latin” e un aute mot per roman “relatiu a Roma”.)
L’adjectiu romanic ~ romanica que s’utiliza tanben entà designar un celèbre corrent medievau de l’arquitectura e de las arts plasticas: l’art romanic, lo romanic. Aquí mei, que ns’inspiram deus tipes catalans: romànic ~ romànica, l’art romànic, el romànic.
Romanha (en italian Romagna, en nòrd-italian Romagna / Rumâgna) que designa ua beròia region deu nòrd d’Itàlia, a l’entorn de Ravena e Rimini. Que receboc aqueth nom pendent los sègles VI a VIII. En aqueth periòde, la màger part d’Itàlia que’s trobava devath la dominacion deus longobards. La region de Romanha que demorava devath lo contraròtle deus “romans”, çò ei, de l’Empèri Roman d’Orient o Empèri Bizantin. Lo gentilici occitan qu’ei romanhòu ~ romanhòla o romanhòl ~ romanhòla segon los dialèctes (en italian romagnolo, en nòrd-italian romagnòl / rumagnol).
Romania (en romanés România) que designa lo gran país latin deus Balcans que la sua capitala ei Bucarèst. Qu’ei un tèrme recent deu sègle XIX, tanben en la lenga romanesa locala! L’accent tonic que cai sus la sillaba ‑ni‑ dens lo toponim occitan Romania coma dens lo toponim romanés România: aquò qu’ajuda a har distincions dab Romanha (la region d’Itàlia) e la Romània (lo territòri de las lengas romanicas). Lo gentilici convencionau qu’ei romanés ~ romanesa, un tèrme inspirat de la forma catalana romanès ~ romanesa. Lo sufixe ‑és que ns’ajuda a evitar la confusion dab roman “de Roma”. En lenga romanesa que disen român o românesc, deu latin romanus “roman”.
(Frederic Mistral, en lòc de romanés, que prepausèc de díser romanesc, mes aquera forma qu’ei meilèu mobilizada, dens l’usatge occitan, entà significar “relatiu au roman coma tipe d’òbra literària”.)
Romanchia qu’ei la comunautat umana e lo territòri ont se parla romanch, en Soïssa orientala, dens lo canton deus Grisons. En lenga romancha locala que disen Rumantschia (dab l’accent tonic sus ‑tschi-) e rumantsch. L’adjectiu rumantsch que vien de l’advèrbi latin romanice “de manèra romana, dens la lenga deus romans”.
(Frederic Mistral, en lòc de romanch, que prepausèc de díser en occitan roman, mes evidentament aquò qu’auré creat confusions insolublas.)
Lo darrèr toponim qu’ei la vila occitana de Rumans d’Isèra, en Daufinat. En occitan popular locau que disen Rumans. En occitan ancian que disèvan Romans. En francés oficiau qu’ei Romans-sur-Isère. Lo nom qu’aparegoc a l’Edat Mejana entà senhalar bèra installacion de monges “romans” qui representavan l’autoritat deu papa de Roma. Lo passatge de la forma anciana Romans a la forma modèrna Rumans qu’ei normau dens certanas varietats d’occitan (coma dens sortir / surtir). Los occitanofòns qui demòran luenh de Rumans d’Isèra que disen encara la forma arcaïca Romans. Lo gentilici atestat, en occitan modèrne locau, qu’ei rumanés.
Romi
Les arabes appellan "romi" les europencs de ràcia blanca.
#6 Romània Submersa... per exèmple una majoritat de las 11 comunas de Liechtenstein an de noms d'etimologia romana.
#11 Romània
Se justifican de concèptes geolingüistics distinctes/vesins dels concèptes geografics o géopolitics, mais ambigús al monde commun.
A costat de Romània, se i'auriá Germània, Eslàvia,... ?
Se valrià pas mai d'emplegar de concèptes morfologicament lingüistics compòusats de -fonia?
#10 Ni lingüistas "occitans", ni "acadèmia"... Lo tèrme "la Romània" que l'utilizan los lingüistas en generau, de tots los país.
Les lengüistas (occitans)
Aquella academia informala es un mistèri al legeire commun...legitimitat, representativitat, autoritat...
Se podem ne sàber mai?
Que serví tanben a designar l'occitan com lenga: "que no les tendra pro ni Frances ni Romans", La Guèrra de Navarra, Guilhem Anelier de Tolosa.
Simplament vòli apondre que i a encara d'autres toponims derivats de "Roma", coma la Rumelia, que vien de "rum": "roman" en turc. Amb aqueste nom los turcs otomans apelavan, en primièr, la peninsula d'Anatolia e, aprés, los Balcans (es a dire, los territòris otomans en Euròpa). Aprés las desparicion de l'emperi Otoman, aqueste toponim es pas gaire utilizat; actualament, hi ha encara de cops que s'utiliza per se referir a la Turquia europea (la region d'Estambul).
#5 Un autre exemple d'aquela probable evolucion:
La rota vielha d'Albi a Tolosa se ditz ara ( entre abans Galhac e Rabastens, pel mens), lo Camin Tolsa - alara que , en tota logica, devia esser - Lo Camin Tolsan
#4 Que's parla de la "Romània Nava" (en latin "Romania Nova") en integrant per exemple l'America Latina o Quebèc, e de la "Romània Submergida" (en latin "Romania Submersa") entà evocar las tèrras qui an perdut l'usatge de las lengas romanicas.
#3 Aqueth "Sant Roman" que devèva estar un sant aperat en occitan "Roman", en latin "Romanus" e en grèc "Romanos / Pwuavός": qu'ei un nom d'òme. Dens certanas varietats d'occitan, la terminason "-an" (dab "-n" muda) que pòt evolucionar esporadiament cap a la terminason "-a": Sant Roman > Sant Roma, Sant African > Sant Africa (vila de Roergue), Moissidan > Moissida (vila de Peiregòrd)...


text:
Canèla (rusca)
La canèla es la rusca interiora del canelièr de Ceilan (Cinnamomum verum), una espècia d'arbre apartenent a la familha de las Lauraceae e originari de Sri Lanka.
Cal pas confondre aquela canèla amb la canèla cassiá (Cinnamomum cassia) que lo gost es mens ric e qu'a un aspècte de rusca mai evident.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La canèla es coneguda dempuèi l'Antiquitat, e es utilizada pels ancians Egipcians dins lo procediment de l'embaumament. La Bíblia, Erodòt e d'autres autors classics i fan referéncia.
L'arbre es cultivat un pauc pertot pel mond, La rusca possedís una color brun jaune palenc, una odor fortament perfumada, e un gost aromatic singularament doç e caud. La sabor es deguda a l'òli aromatica que contien. Aquela òli, es tanben comercializada, es preparada en martelant fortament la rusta, la daissant macerar dins l'aiga de mar, puèi en distillant l'ensems. Es d'una color jauna aur, amb l'odor particulara de la canèla e d'un gost aromatic fòrça poderós.
S'utisa la canèla dins de fòrça preparacions, de l'Edat Mejana fins a l'ora d'ara. Seriá arribada a çò nostre vèrs 1220. Se trpa din la la bevenda medievala celèbra ipocràs.
La primièra sintèsi d'aròma artificial de canèla foguèt realizada en 1856 per Luigi Chiozza[1].
La canèla es mai sovent utilizada en cosina coma condiment e substéncia aromatica, en associacion amb la poma, dins la preparacion de chocolats e de licors, mas tanben dins la cosina indiana e orientala. Es utilizada en perfumariá e per l'industria farmaceutica.
Utilizacion medicinala[modificar | modificar la font]
L'òli essenciala de canèla es compausada de 65-90 % d'aldeíd cinnamic, 4 a 12 % de fenòls (subretot eugenòl) e los compausats seguents: camfre, beta-cariofillèn, benzaldeíd, cuminaldeíd, cineòl, fellandrèn, eca.
Estimulariá la digestion e la respiracion, seriá antiseptica (activa contra lo bacil de la tifoída), antispasmodica, vermifuga ; es a vegada indicada dins l'atonia e los espasmes gastrointestinals, l'astenia gripala (J. Valnet).
D'etudis indican que la canèla es eficacia per ajudar los diabetics a estabilizar lor glicemia mas aquò foguèt contredich per un estudi de genièr de 2008[2].
Los autors notan que la consomacion a de dosis importantas de canèlas o d'extrachs de canèla pòt se revelar toxic a causa de la comarina que pòt per de personas causar de domatges al fetge.
Produccion[modificar | modificar la font]
Òli essenciala[modificar | modificar la font]
- L'òli essenciala de canèla a de vertuts dinamisantas sus l'organisme, l'utilizacion excessiva (inalacion) pòt provocar dels mals de caps e de nausèas fòrtas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)John Emsley; Guide des produits chimiques à l'usage du particulier, ed:Odile; París,juin de 1996 isbn=2738103847
- ↑ W.L. Baker, Universitat de Connecticut - (en)Effect of Cinnamon on Glucose Control and Lipid Parameters Diabetes Care, January 2008, Vol. 31, P. 41-43, doi: 10.2337/dc07-1711
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)La cannelle, dix façons de la préparer de Pierre-Brice Lebrun, Les éditions de l'Epure (6 juin 2005)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Usatges de l'(fr)òli essenciala de Canèla


text:
Lo Marselhés Loïc Fauchon es despuèi d’annadas lo president dau Consèu Mondiau de l’Aiga, qu’a son sèti dins la ciutat provençala. Vèn de presentar un « Pacte par la seguretat de l’aiga a l’ONU ont èra convidat a donar son avejaire sus lo problèma en preséncia de Ban Ki Moon, le segretari generau de l’organisacion mondiala, e una trentenada de reprsentants de país.
En sièis ponchs l’òme, qu’es tambèn l’ancian cònsol de Rosset, a l’adret dau Mont Venturi, a desvolopat la tòca dau Consèu que presida : demanda subretot de modificacions dins la Constitucion de chasque país, per i far intrar lo drech de l’aiga per tótei. Mai li demanda tambèn que lei govèrns prenan l’engatjament « d’impausar de robinets d’aiga e de privats dins cada escòla creada ò reviscolada d’en pertot dins lo monde ». Entre àutrei solucions, prepausa enfin que siegue creat un Fons Mondiau « aiga e energia » per sostenir lo desvolopament dei produccions agricòlas localas ».
Aquéleis iniciativas arriban en seguida dau Forum Mondiau de l’Aiga que s’es vougut focalisar, en març passat a Marselha, sus lei « solucions ».
écrit en graphie classique avec les suggestions de Reinat Toscano


text:
Les Editions Lou Sourgentin proposent également des ouvrages pour aller plus loin :
… les cassettes d’apprentissage du nissart
Jouan Badola, Vai à l’escola
Au mes de jun passat si soun tengut en Merìa de Nissa lu Estat de l’Identita nissarda. La presentacioun dóu travalh sus la lenga fouguet un moument coumouvent : li Edicioun Serre e una chourma de magistre (*) presentèron la caisseta "Jouan Badola vai à l’escola" per emparà lou nissart, que serà regalada en li escola de Nissa. Sus l’ecran, ma finda dins la salla, lou desenau d’enfant de l’escola dóu Pouòrt n’en ralegreron dei sieu aventura au pilou, tout acò en coumpagnìa de Lòli la pichina òuliva de Nissa, la mariota amiga dei enfant.
En outoubre, emb’aquela caisseta, de situacioun dóu cada jou (Qu siès tu ? Couma ti dihon ? Aven quaucaren de nouvéu, Li fen un regal, Venès jugà au pilou ? La socca, Anen roumpre la pignata…) seran presentadi ai escoulan, per soubretout li mena à emplegà la lenga, per li faire charà en nissart. De situacioun e d’eserci, ma finda de cant escrich especialamen (L’enfant dóu Pais", lou rap de la socca, lou pan-bagnat) e de countina couma Tin-Balin o Souòn, souòn. A semblat en toui de bouòn’obra, soubretout perqué facha per la nouòstra jouventura, e per l’avenì. Ma finda perqué, à l’escola, isserà la lenga nissarda sus lou meme plan que lu autre ensegnamen. De bouòn obra qu’a tirat lu lagrima ai uès d’amic couma Peire-Louis !
Cette méthode (les 3 cassettes et le livret pédagogique) est désormais en vente aux Editions SERRE, 7 rue de Roquebillière, 06300 NICE, au prix de 50 euros.
Bienvenue sur le site du Sourgentin
Lou Sourgentin
65 route de Turin
06300 Nice
Téléphone : 04 93 56 86 64
Courriel :
lou.sourgentin@wanadoo.fr
Retrouvez dès à présent sur notre site Web toute l'actualité de notre association en cliquant sur l'onglet News.


text:
Nolwenn a sourtit lou siéu album « Bretonne » que marcha propi ben doun repilha de vielhi cansoun en bretoun e en francès.Finda nousautre aven la nouòstra « star’academiciana » (Bessai qu’en bouòn Nissart caurìa dire « estel’academiciana »): Jenifer!
Lou siéu darrié album a fach una pastissada e lu 500 000 vèndita de « Bretouna » li douneran bessai l’envuèia de registrà « Nissarda ».
Ma lou proublema es que Jen a ja chausit lou siéu camp: se canta un jour en una lenga minorisada, serà en Corsou: Jenifer vole fà un album in lingua corsa.
Finda ela a chapat la maladìa de la mitan d’aquelu qu’an fach una tv-realità: un coù soun Nissart, un coù soun Corsou.
Qu soubra aloura?
Rose?
Que, apres la siéu lista en francès n’en farà un catalògou en Nissart. Ai ja d’idéa per ela:
Anà dau pintre
Bèure un gotou de bellet
Faire bus de ren
Croumpà lou can de Basso
Liege « la Countea »
Pilhà lou tram
Es acò que vouòli faire à Nissa.
Dick Rivers?
Aquéu, moun paigran a jamai pouscut lou sudurà perque avìa vendut la boucherìa de la familha per anà faire lou bulou à Paris.
Jean-Felix Lalanne?
Lou fraire de l’autre.
Bessai que tout ai doui n’en pourren faire un duò sus en « Calant de Cimiez eme li miéu cuissarda »
Fin finala, mi cresi que va pu ben de denembrà aqueli mouninarìa e d’anà escoutà:
e soubretout de croumpà lu album en souscricioun:
de Mauris
doù Mago d’en Castéu
Chau e viva!


text:
Aqueste maitin lo jornal catalan ARA publica un editorial ; aquel dona l'enveja de demandar la demission de Nicolas Sarkozy ; perqué ?
1 / Nicolas Sarkozy es estat sosténguer un «amic» Mariano Rajoy, membre governament madrilenc qu'a causit coma candidat García Albiol per las eleccions del 27S. Los vesèm en fòto lo tres amassa dins lo jornal espanhòla ABC :
Lo candidat Albiol (en fòto sobre la portada de l'ABC, a l'esquèrra) a perdut las eleccions de Barcelona ; lo seu anti-independentisme es pas en fasa ambe los movements ciutadans e independentistas actuals de Catalonha, majoritòris.
Mas es pas tot, dins la campanha lo candidat Albiol a revelat lo seu racisme ontologic fàcia a l'immigracion en «España» de «raza», benlèu blanca car catolica (?).
2 / E legissèm amassa l'editorial de ARA :
Aquel editorialista, qu'a seguit totes los eveniments en Catalonha dempuèi mai de dètz annadas e qu'escriu dins un jornal lo mai respectat d'Espanha, assegura que l'elegit PP Albiol confond democracia e dictatura ... Nicolas Sarkozy tanben ?
Aqueles parallelismes son jamai estats una rason d'un sol bilhet quitament dins la premsa d'esquèrra francesa, ni la de dreita o del FN (!), o quitament la libertària francesa, nimai dins aquela de la collaboracion jacobina en Occitània.
Donc vaquí un bilhet de demanda de demission de l'ancian president francés Nicolas Sarkozy, de la nautor pichoneta d'un ciutadan occitan que vòta en França e que respecta la democracia, en Occitània e en Catalonha.


text:
Davant lei fenomèns de regression e lo perilh de mai en mai gròs que menaça la lenga, la « Coordinacion per la lenga occitana » rampèla a una granda mobilizacion per l’occitan lo dissabte 24 d’octòbre de 2015.
Las Calandretas se traparàn davant lo rectorat de Montpelhièr per reclamar de pòstes pel secondari. L’IEO menarà al Clapàs una manifestacion colorada e musicala entre l’ostal Pèire d’Aragon e l’estatua de l’Abat Fabre darrièr la glèisa Sant Roch. Lo febrilitge farà una manifestacion en costum folclorics animada per de grops de Galobet Tambotin a Malhana.
La Kelfo, ela, apèla a un molon de manifestacions descentralizadas que se debanaràn :
- A San Joan de Cucule (34) davant la comuna.
- A Labastide Esparbeirenca (11) davant l’escòla barrada an 1967.
- A Alègra las Fumadas (30) davant la fortalesa.
- A Antichan de Frontinhas (31) dins lo cafè de Marcel.
- A Castelnau Barbarens (32) en cò del factor d’acordeons
- A Comps La Grand Vila (12) jol platanièr.
- A La Celle Jos Gojon (23) darrièr la font.
- A Sant Maurici de Ventalon (48) davant l’escòla privada
- A Sant Siforian sus Cosa (87) a l’intrada del bòsc.
- A Sant Caprais de Lerm (47) jol lavador.
D’autres luòcs de manifestacion poiràn seguir, cada militant de la Kelfo estant mandatat per organizar una manifestacion en cò sieu.
Per fin de seguir tot aquò, los jornalistes de Manaset seràn aquel jorn sus la plaja de Baie Longue a Saint Martin en trin de chucar de Margaritas.
Fòto : Guilhèm Sevilha


text:
1247
Aquesta pagina concernís l'an 1247 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Mencion de la pouvera dins un trabalh de l'Anglés Roger Bacon (1214-1294).
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion dau premier libre tractant de medecina legala per lo mètge e foncionari chinés Song Ci (1186-1249).
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Liber de proprietatibus rerum (« Libre dei proprietats dei causas » en occitan) escrich per lo monge anglés Bartholomeus Anglicus. Aquela òbra èra una enciclopedia de 19 libres qu'es considerada coma una dei premiers trabalhs de vulgarizacion scientifica. Fins au sègle XIV, conoguèt mai d'una traduccion en occitan, en francés, en anglés, en neerlandés, en alemand e en italian.


text:
Lhomme
Lhomme es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu la Veusa.
La commune est traversée par la rivière la Veuve.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca féodale, los senhors de la Chartre venon i installar lo sieu tribunal. Es lo un d'eles, Gédéon o Widion, #que, en los ans 1000 i auriá donat lo sieu nom a la Gidonnière, en fasent l'anautit luòc de Lhomme. Cal esperar 1404 per veire aparéisser/aparéisser en l'istòria aquel autre nom prestigiós, Jasnières, portat per una jove filha, Guillemette, a l'escasença de lo sieu matrimòni ongan-ailà amb Texans del Breuil. La Gidonnière, #que fa partida del patrimòni dels dos esposes, es lèu atribuida als sieus fils aîné prénommé Jean lududes tanben, #que ven a l'edat de dètz ans chanoine de Sant-Pierre-lo-Tribunal a las Mans. Farà una carrièra eclesiastica considerabla doncas que tretze ans mai tard, es promu doyen del capítol (las vocacions religiosas son précoces a Modèl:La s-). L'invasion anglesa vendrà pas pas contrariar la fortuna del senhor de la Gidonnière, tot al contrari e morirà en 1497 proprietari d'un fòrt polit eiretatge #que se partejaràn las siás neveux e nièces.
Aquel son los mainats de Marguerite del Breuil, sœur del prélat, maridada a Guillaume Fremière, bourgeois d'Angieus, #que recebon la Gidonnière. Los Lhommois veiràn alavetz lo sieu distincion passar Fremière a las Pitard, de contunh a la familha Courtoux l'an 1562. Se se sona #que Lhomme i aviá pas glèisa a la siá origina, n'a plan una Modèl:A la s-, perque Jacques II de Courtoux e la siá esposa s'i fan inhumer sens #que se sàpias tròp òc es al pè del grand autar o jos la camina de l'intrada principala. Mas los Courtoux van lèu redonner a Lhomme la siá vocacion de capital local en crompant en 1631 la baronnie de la Chartre. Los sieus ancêtres possedisson, n'efièch, dempuèi 1456 lo títol de genet aital coma un polit blason « de azur a la cara d'aur dentelée de sable, acompanhat de tres ròsas de caras, doas en cap, una en punta ». La familha farà d'en un autre luòc metre las siás armas sul quadre del rosaire #que i n'aurà dotat la glèisa paroissiale ont se pòt totjorn l'admirar. Lo ascension conjoncha de la familha de Courtoux e aquela de Lhomme en la societat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle contunha per la gràcia del rei de França #que, en 1667, erigeix la baronnie de la Chartre en marquisat #que la Gidonnière ne ven lo castèl attitré.
De contunh, per matrimòni o succession, lo marquisat passa de la familha de Courtoux a aquelas de las Pellerin de Gauville, e de las Bonnin de la Boninière, #lo que detenon tanben lo marquisat de Beaumont-la-Ronce. Se lo marques Anne Claude Boninière de Beaumont a espantat per la Revolucion e preferís emigrar, los sieus fils André sembla portar la notícia comuna de Lhomme en man de mèstre. Aquel accèpta pas pas facilament lo ascendent que la Chartre, #que ven d'èsser @promouvoir cap de-luòc de costat, voldriá impausar als autres comunas de la circunscripció. Amb lo Primièr Empèri, la Gidonnière abandonèt lo patrimòni ancestral #que ne fasiá partida dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Lo castèl i aurà vendut en 1813 al baron Malouet, ancià Constituent, monarchiste constitucional afirmat, baron de l'Empèri, ministre de la Marina del rei Louis XVIII. En aquela Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, una autra familha, egalament coneguda de l'Istòria dintrarà en aquela de Lhomme, la familha Walewski Colonna.
Amb Cécile Rosa Leconte de Nonant Piercourt #que crompa la Gidonnière en 1817, la municipalitat tròba una châtelaine typique de la siá epòca, en se soslinhant als sieus contemporanèus per la siá bienfaisance. Es siá #que se deu l'installacion de doas sœurs de la Providence de Ruillé, cargadas de instruir los mainats del país e de visitar los malauts sens recorses. Per los permetre de complir lo sieu prètzfach, la bona madama los dotarà d'un ostal e de las siás dependéncias, #que vendràn, en 1905, l'escòla laica de Lhomme. La siá filha Simplicie, la marquise del Prat, conservarà totun la Gidonnière #que serà fin finala transmesa a la familha de Gramont-Lesparre. Mercés als de Gramont #qu'exerciràn de divèrses mandats successius de conselhièr general del costat de la Chartre, Lhomme trobarà la siá notoriété politica locala. Dempuèi 1817, lo sieur Dufour, recebiá de la Societat centrala d'agricultura séant a París, una condecora de sòus « per i aver conreat en pomas de tèrra, tretze ectaras d'un terren prim ». Mas los Lhommois lor caliá se distinguir lèu, mai qu'en la cultura de las pomas de tèrra, en aquela del vignoble, se en i talhant una reputacion grandissante.
À l’époque féodale, les seigneurs de La Chartre viennent y installer leur cour. C’est l’un d’eux, Gédéon ou Widion, qui, dans les années 1000 aurait donné son nom à la Gidonnière, en faisant le haut lieu de Lhomme. Il faut attendre 1404 pour voir apparaître dans l’histoire cet autre nom prestigieux, Jasnières, porté par une jeune fille, Guillemette, à l’occasion de son mariage cette année-là avec Jean du Breuil. La Gidonnière, qui fait partie du patrimoine des deux époux, est bientôt attribuée à leur fils aîné prénommé Jean lui aussi, qui devient à l’âge de dix ans chanoine de Saint-Pierre-la-Cour au Mans. Il fera une carrière ecclésiastique remarquable puisque treize ans plus tard, il est promu doyen du chapitre (les vocations religieuses sont précoces au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle). L’invasion anglaise ne viendra pas contrarier la fortune du seigneur de la Gidonnière, tout au contraire et il mourra en 1497 propriétaire d’un fort bel héritage que se partageront ses neveux et nièces.
Ce sont les enfants de Marguerite du Breuil, sœur du prélat, mariée à Guillaume Fremière, bourgeois d’Angers, qui reçoivent la Gidonnière. Les Lhommois verront alors leur seigneurie passer des Fremière aux Pitard, puis à la famille Courtoux en 1562. Si l’on dit que Lhomme n’avait pas d’église à son origine, elle en a bien une au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, car Jacques II de Courtoux et son épouse s’y font inhumer sans que l’on sache trop si c’est au pied du grand autel ou sous la marche de l’entrée principale. Mais les Courtoux vont bientôt redonner à Lhomme sa vocation de capitale locale en achetant en 1631 la baronnie de La Chartre. Leurs ancêtres possèdent, en effet, depuis 1456 le titre d’écuyer ainsi qu’un beau blason « d’azur à la face d’or dentelée de sable, accompagné de trois roses de gueules, deux en chef, une en pointe ». La famille fera d’ailleurs placer ses armes sur le tableau du rosaire dont sera dotée l’église paroissiale où l’on peut toujours l’admirer. L’ascension conjointe de la famille de Courtoux et celle de Lhomme dans la société du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle continue par la grâce du roi de France qui, en 1667, érige la baronnie de La Chartre en marquisat dont la Gidonnière devient le château attitré.
Puis, par mariage ou succession, le marquisat passe de la famille de Courtoux à celles des Pellerin de Gauville, et des Bonnin de la Boninière, lesquels détiennent aussi le marquisat de Beaumont-la-Ronce. Si le marquis Anne Claude Boninière de Beaumont est effrayé par la Révolution et préfère émigrer, son fils André semble mener la nouvelle commune de Lhomme en main de maître. Celui-ci n’accepte pas facilement l’ascendant que La Chartre, qui vient d’être promue chef-lieu de canton, voudrait imposer aux autres communes de la circonscription. Avec le Premier Empire, la Gidonnière va quitter le patrimoine ancestral dont elle faisait partie depuis le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Le château sera vendu en 1813 au baron Malouet, ancien Constituant, monarchiste constitutionnel affirmé, baron de l'Empire, ministre de la Marine du roi Louis XVIII. En ce Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, une autre famille, également connue de l’Histoire entrera dans celle de Lhomme, la famille Walewski Colonna.
Avec Cécile Rose Leconte de Nonant Piercourt qui achète la Gidonnière en 1817, la commune trouve une châtelaine typique de son époque, se signalant à ses contemporains par sa bienfaisance. C’est à elle que l’on doit l’installation de deux sœurs de la Providence de Ruillé, chargées d’instruire les enfants du pays et de visiter les malades sans ressources. Pour leur permettre d’accomplir leur tâche, la bonne dame les dotera d’une maison et de ses dépendances, qui deviendront, en 1905, l’école laïque de Lhomme. Sa fille Simplicie, la marquise du Prat, conservera néanmoins la Gidonnière qui sera finalement transmise à la famille de Gramont-Lesparre. Grâce aux de Gramont qui exerceront plusieurs mandats successifs de conseiller général du canton de La Chartre, Lhomme retrouvera sa notoriété politique locale. Dès 1817, le sieur Dufour, recevait de la Société centrale d’agriculture séant à Paris, une médaille d’argent « pour avoir cultivé en pommes de terre, treize hectares d’un terrain maigre ». Mais les Lhommois devaient se distinguer bientôt, plus que dans la culture des pommes de terre, dans celle du vignoble, s’y taillant une réputation grandissante.


text:
Carta de las Calandretas
Charte des calandretas
Lo Projècte Calandreta coma es definit dins sa carta :
Introduccion
La Declaracion universala dels dreches de l’òme, la Convencion internacionala dels dreches dels mainatges, La Carta europèa de las lengas regionalas e minoritàrias, La Convencion-quadre per la proteccion de las minoranças nacionalas, assolidan lo drech a la diferéncia, lo drech de cadun a l’expression dins sa lenga, d’ont èis lo drech a un ensenhament dins aquela lenga. Es per referéncia a aqueles tèxtes fondamentals que Calandreta mena son accion d’ensenhament en occitan, en desvolopar un esperit de tolerància e de respècte de la diferéncia.
1. La tòca
1.1. L’objectiu de Calandreta es de trasmetre la lenga e la cultura occitanas als mainatges en tot assegurar lor escolarizacion en occitan tre l’escòla mairala. L’occitan ensenhat dins una Calandreta es lo de sa zona dialectala. Cada establiment Calandreta ten compte de la realitat de la practica de la lenga dins son environa pròcha, e participa a las accions en favor de son espandiment e de sa reconeissença. 1.2. A Calandreta, de parents, de regents e d’amics de la lenga s’assòcian « per far escòla » en quilhant d’establiments escolars. Cada establiment Calandreta es amagestrat per una associacion. La lenga occitana a sa plaça demest la vida associativa del movement Calandreta. 1.3. Calandreta alestís las condicions d’un bilingüisme vertadièr tre l’escòla mairala, en immersion totala, per que baile a cada mainatge l’escasença de se bastir de construccions cognitivas bèlas. En elementari los calandrons s’aprenon de legir d’en primièr en occitan. 1.4. Caminan cap a las lengas e culturas romanicas e mai a totas las autras, en s’apiejar sus l’occitan coma lenga vertebrala. 1.5. Una mission dels establiments segondaris Calandreta es de valorizar lo bilingüisme dels mainatges que venon del primari. Aquel bilingüisme deu permetre d’arribar a un plurilingüisme en fin de 3ena e de capitar lo brevet especial en occitan.
2. S’associar per far escòla
2.1. Cada establiment Calandreta es capdelat per una associacion, declarada dins l’encastre de la lei de 1901. L’associacion Calandreta a d’obténer lo grasiment de la Confederacion. L’associacion e la còla pedagogica son garentas de la mesa en òbra de la Carta de las Calandretas. 2.2. Calandreta porgís un servici public d’ensenhament en occitan dins d’establiments laïcs ont l’ensenhament es gratuit. Aquel movement associatiu es independent de las organizacions politicas, sindicalas e religiosas. Per la mesa en òbra de son projècte e per l’espandir, Calandreta bastís una collaboracion efectiva entre las collectivitats territorialas, los regents e los parents. 2.3. L’associacion se fa en ligam amb la confederacion de las Calandretas e las federacions departamentalas e regionalas designadas per la confederacion. 2.4. Calandreta assòcia las volontats, las energias e las competéncias per espandir l’emplec de l’occitan coma una lenga d’usatge per la vida de l’escòla tota. Calandreta desira que los parents de calandrons favoriscan, dintre la vida familhala, un ambient propici per que se pòsca emplegar l’occitan cada jorn. Pr’amor d’aquò, Calandreta s’engatja per aisir l’intrada de qual que siá dins la lenga e la cultura occitanas [1]. 2.5. L’associacion a una responsabilitat cap al personal que trabalha dins l’establiment, que ne siá emplegaire dirèctament o non. E los regents son pagats per l’Estat: o son demercé un contracte d’associacion signat entre l’Estat e Calandreta. 2.6. Al plan administratiu l’associacion amb lo cap d’establiment desrevesisson amassa, quitament s’aquel es l’interlocutor cap a l’Educacion Nacionala. 2.7. Dins los establiments Calandretas, los « rescambis » (rescontres-escambis) son un luòc privilegiat ont partejam lo projècte entre parents e regents. Lo luòc d’elaboracion del projècte Calandreta es lo congrès, totes los actors del movement i son convidats.
3. Immersion e Pedagogia
3.1. Dins cada establiment Calandreta, l’occitan es lenga ensenhaira e lenga ensenhada, tant a l’oral coma a l’escrich. Calandreta emplega lo metòde de l’immersion precòça en escòla mairala [2]. En particular Calandreta constata qu’una lenga afortís l’autra e que cal concedir als mainatges lo temps necessari per que se bastiscan sos aprendissatges d’espereles. 3.2. Los aprendissatges se fan en occitan d’en primièr, puèi lo francés intra en classa après l’aqueriment de la lectura en occitan, progressivament, pendent lo cicle 2, d’un biais diferenciat. Las oras de francés en primièr gra a Calandreta se planifican aital cada setmana : CE1 = 3 oras, CE2 = 4 oras, CM1 = 5 oras, CM2 = 6 oras. Calandreta causís la grafia classica e las nòrmas prepausadas pel Conselh de la Lenga Occitana [3]. 3.3. La lenga occitana es lenga de cultura : lo projècte pedagogic conten la descobèrta de la literatura occitana amb totes los aspèctes culturals. Los calandrons s’assabentan en classa, pauc a cha pauc, de l’airal lingüistic occitan tot, amb totes sos grands dialèctes. L’aprendissatge d’una lenga tresena se pòt amodar a partir del cap del cicle 2 al primari [4]. 3.4. Los ensenhaires foncionan en còla pedagogica d’establiment, que s’acampa almens un còp cada setmana en « conselh ». Aquela còla adòba lo projècte d’escòla dins l’encastre de la Carta de las Calandretas, e garentís tant la plaça de la lenga dins l’establiment coma l’estigança pedagogica dins las classas. Calandreta, amb los regents organizats en còlas pedagogicas e en partenariat amb l’establiment APRENE [5], porgís un metòde de pedagogia que ten compte principalament, dins sa practica, dels trabalhs dels corrents pedagogics « tecnicas Freinet » e « pedagogia institucionala » [6] e dels psicolingüistas subre l’educacion bilingüa en immersion precòça [7]. 3.5. Calandreta encoratja la mesa en plaça d’institucions dins las classas [8] que bailan la paraula als dròlles, que los autonomizan, que regulan la vida dels grops, que dobrisson la classa cap a l’exterior. 3.6. La tòca es d’assegurar una continuitat de la mairala fins al licèu e de donar de sens als aprendissatges. Los establiments Calandreta desvolopan una pedagogia del subjècte actor dins un grop, adaptada tant al primièr coma al segond gra. 3.7. Lo luòc d’elaboracion del projècte Calandreta es lo congrès. Los regents i prenon part. Participan tanben als acamps federals de regents e an de representants elegits dins cada institucion de Calandreta. Los ensenhaires son actors de lor formacion, iniciala a APRENE, e continua amb lo Centre de Formacion Professional Occitan. Los regents respèctan las instruccions oficialas de l’Educacion Nacionala e lo nivèl escolar dels mainatges deu èsser en conformitat amb aquelas instruccions. Dins los establiments Calandreta, lo « Rescambi » es lo luòc privilegiat ont se parteja lo projècte.
4. Accion culturala
Cada establiment Calandreta participa a l’accion culturala occitana e se religa a la vida culturala de son parçan. Aquò baila de sens a la lenga pels calandrons, enauça lo vam dintre la Calandreta, alestís de convivéncia e de coesion, e mai ajuda a finançar un pauc l’anar de l’establiment. Aquela accion culturala sus la plaça publica marca ben per far conéisser e reconéisser Calandreta pel mond e per las institucions. Per menar aquò, las associacions Calandretas publican lo calendièr annal de sas manifestacions culturalas occitanas. A cada acamp de l’associacion, l’activitat culturala occitana a sa plaça demest las questions del jorn. Clavadura Aquesta Carta clava los principis comuns entre los establiments Calandretas afilhats a la Confederacion Occitana de las Calandretas. Per poder usar del nom de Calandreta, una associacion a d’obténer e de manténer son afilhacion a la Confederacion, d’aderir a la Carta e de ne respectar tant los tèrmes coma l’esperit. Los quatre aspèctes, l’associatiu, lo lingüistic, lo pedagogic e lo de las practicas culturalas occitanas, se pòdon pas desseparar : es l’encontre dels quatre que s’identifica jol vocable « Calandreta ».
[1] Per exemple favorís lo porgiment de « setmanièrs » a l’escòla (sesilha de cada setmana ont los adultes se pòdon banhar dins la lenga occitana de lor canton).
[2] en tot far referéncia a l’òbra del professor Joan Petit e a las recèrcas de Lambert amb Taylor
[3] Calandreta causís la nòrma classica per ensenhar las estructuras gramaticalas e lexicalas als mainatges e coma aisina del trabalh quotidian. Totun, Calandreta afavorís l’accès dels enfants a las òbras literàrias e autras produccions escrichas dins la nòrma grafica dicha mistralenca, dins un lagui de dobertura culturala e de coneissença d’autors màgers de la literatura nòstra.
[4] En cas qu’o faga un intervenent exterior, a de demorar de tot biais en coeréncia amb las practicas pedagogicas dels regents.
[5] Establiment d’ensenhament superior associatiu, fondat per la Confederacion Occitana de las Calandretas en 1996 per assegurar la formacion iniciala dels regents dins l’encastre dobèrt pel protocòl d’acòrdi signat amb l’Estat e segon las prescripcions de Calandreta.
[6] Especialament de Celestin Freinet, Fernand Oury amb Renat Laffitte…
[7] Especialament de Joan Petit amb Gilbert Dalgalian …
[8] Los “mestièrs”, lo “Conselh”, lo “Qué de nòu?”, “l’autoavaloracion”, las “cenchas de color”, lo “jornal escolar”, la “correspondéncia escolara”, lo “tèxt liure” amb la “causida de tèxt”, lo “mercat” amb “la moneda”, son d’exemples de dispositius instituits en classa a Calandreta (aquela tièra es pas prescriptiva).
Traduction en Français:
Le projet Calandreta tel qu’il est défini dans sa charte :
Introduction
La Déclaration universelle des droits de l’homme, La Convention internationale des droits des enfants, La Charte européenne des langues régionales et minortaires, La Convention-cadre pour la protection des minorités nationales affirment le droit à la différence, le droit de chacun à s’exprimer dans sa langue d’origine, d’où est issu le droit à un enseignement dans cette langue. C’est en référence à ces textes fondamentaux que Calandreta conduit son action d’enseignement en occitan, en développant un esprit de tolérance et de respect de la différence.
1. L’objectif
1.1. L’objectif de Calandreta est de transmettre la langue et la culture occitanes aux enfants en assurant leur scolarisation en occitan dès l’école maternelle. L’occitan enseigné dans une Calandreta est celui de sa zone dialectale. Chaque établissement Calandreta tient compte de la réalité de la pratique de la langue dans son environnement proche et participe aux actions en faveur de son épanouissement et de sa reconnaissance. 1.2. À Calandreta, des parents, des enseignants et des amis de la langue s’associent « pour faire école » en érigeant des établissements scolaires. Chaque établissement Calandreta est conduit par une association. La langue occitane a sa place dans la vie associative du mouvement Calandreta. 1.3. Calandreta construit les conditions d’un bilinguisme veritable dès l’école maternelle, en immersion totale, pour donner à chaque enfant l’opportunité de bâtir de bonnes constructions cognitives. En élémentaire les calandrons apprennent à lire d’abord en occitan. 1.4. Ils cheminent vers les langues et les cultures romanes et toutes les autres, en s’appuyant sur l’occitan comme langue vertébrale. 1.5. Une mission des établissements secondaires Calandreta est de valoriser le bilinguisme des enfants qui viennent du primaire. Ce bilinguisme doit permettre d’arriver à un plurilinguisme en fin de 3ème et de réussir le brevet spécial en occitan.
2. S’associer pour faire école
2.1. Chaque établissement Calandreta est conduit par une association, déclarée dans le cadre de la loi de 1901. L’association Calandreta doit obtenir l’agrément de la Confédération. L’association et l’équipe pédagogique sont garantes de la mise en oeuvre de la Charte des Calandretas. 2.2. Calandreta offre un service public d’enseignement en occitan dans des établissements laïques où l’enseignement est gratuit. Ce mouvement associatif est indépendant des organisations politiques, syndicales et religieuses. Pour mettre en œuvre son projet et pour le développer, Calandreta construit une collaboration effective entre les collectivités territoriales, les enseignants et les parents. 2.3. L’association agit en liaison avec la confédération des Calandretas et les fédérations départementlaes et régionales désignées par la confédération. 2.4. Calandreta associe les volontés, les énergies et les compétences pour développer l’emploi de l’occitan comme langue d’usage pour toute la vie de l’école. Calandreta souhaite que les parents de calandrons favorisent, dans la vie famillale, une ambiance propice à l’emploi quotidien de l’occita. Pour cette raison, Calandreta s’engage à faciliter l’entrée de quiconque dans la langue et la culture occitanes. [1] 2.5. L’association a une responsabilité par rapport au personnel qui travaille dans l’établissement, qu’elle en soit directement l’employeur ou non. Les enseignants payés par l’État le sont grâce à un contrat d’association signé entre l’État et Calandreta. 2.6. Au niveau administratif l’association et le chef d’établissement décident ensemble, même si ce dernier est l’interlocuteur de l’Éducation Nationale. 2.7. Dans les établissements Calandretas les « rescambis » (rencontres – échanges) sont un lieu privilégié où partager le projet entre parents et enseignants. Le lieu d’élaboration du projet Calandreta est le congrès, tous les acteurs du mouvement y sont invités.
3. Immersion et Pédagogie
3.1. Dans chaque établissement Calandreta, l’occitan est langue enseignante et langue enseignée, tant à l’oral qu’à l’écrit. Calandreta emploie la méthode de l’immersion précoce à l’école maternelle. [2] En particulier Calandreta constate qu’une langue renforce l’autre et qu’il faut accorder aux enfants le temps nécessaire pour qu’ils construisent eux-mêmes leurs apprentissages. 3.2. Les aprentissages se font en occitan d’abord, ensuite le français entre en classe après l’acquisition de la lecture en occitan, progressivement, pendant le cycle 2, de façon individualisée. Les heures de français en primaire à Calandreta sont planifiées ainsi chaque semaine : CE1 = 3 heures, CE2 = 4 heures, CM1 = 5 heures, CM2 = 6 heures. Calandreta choisit la graphie classique et les normes proposées par le Conseil de la Langue Occitane. [3] 3.3. La langue occitane est langue de culture : le projet pédagogique inclut la découverte de la littérature occitane avec tous les aspects culturels. Les calandrons se familiarisent en classe, petit à petit, avec tout le domaine linguistique occitan, avec tous ses grands dialectes. L’apprentissage d’une troisième langue peut commencer à partir de la fin du cycle 2 du primaire. [4] 3.4. Les enseignants fonctionnent en équipe pédagogique d’établissement, qui se réunit au moins une fois chaque semaine en « conseil ». Cette équipe prépare le projet d’école dans le cadre de la Charte des Calandretas, et garantit autant la place de la langue dans l’établissement que l’orientation pédagogique dans les classes. Calandreta, avec les enseignants organisés en équipes pédagogiques et en partenariat avec l’établissement APRENE [5], développe une méthode de pédagogie qui tient compte principalement, dans sa pratique, des travaux des courants pédagogiques « techniques Freinet » et « pédagogie institutionnelle » [6] et des psycholinguistes sur l’éducation bilingue en immersion précoce [7]. 3.5. Calandreta encourage la mise en place d’institutions dans les classes [8] qui donnent la parole aux enfants, qui les rendent autonomes, qui règlent la vie des groupes, qui ouvrent la classe vers l’extérieur. 3.6 L’objectif est d’assurer une continuité de la maternelle jusqu’au lycée, et de donner du sens aux apprentissages. Les établissements Calandreta développent une pédagogie du sujet acteur dans un groupe, adaptée tant au premier qu’au segond degré. 3.7. Le lieu d’élaboration du projet Calandreta est le congrès. Les enseignants y participent. Ils participent aussi aux réunions fédérales des enseignants et ils ont des représentants élus dans chaque institution de Calandreta. Les enseignants sont acteurs de leur formation initiale à APRENE et continue avec le Centre de Formation Professionelle Occitan. Les enseignants respectent les instructions officielles de l’Éducation Nationale et le niveau scolaire des enfants doit être en conformité avec ces instructions. Dans los établissements Calandreta, « Rescambi » est le lieu privilégié où partager le projet.
4. Action culturelle
Chaque établissement Calandreta anime une action culturelle occitane et se lie à la vie culturelle de son environnement. Ceci donne du sens à la langue pour les calandrons, encourage la Calandreta, améliore la convivialité et la cohésion, et de plus finance un peu le fonctionnement de l’établissement. Cette action culturelle sur la place publique présente bien pour faire connaître et reconnaître Calandreta par la population et par les institution. Pour la conduire, les associations Calandretas publient le calendrier annuel de leurs manifestations culturelles occitanes. À chaque réunion de l’association, l’activité culturelle occitane a sa place parmi les questions du jour.
Conclusion :
Cette Charte fixe les principes communs entre les établissements Calandretas afilliés à la Confédération Occitane des Calandretas. Pour pouvoir user du nom de Calandreta, une association doit obtenir et maintenir son afilliation à la Confédération, adhérer à la Charte, et en respecter autant les termes que l’esprit. Les quatre aspects, l’associatif, le linguistique, le pédagogique et celui des pratiques culturelles occitanes ne peuvent pas se séparer : c’est la rencontre des quatre qui s’identifie sous le vocable « Calandreta ». Traduction française de la version languedocienne, votée à l’AG de Limoux – 21/05/2005 [1] Par exemple, elle favorise la tenue de « setmanièrs » à l’école (session hebdomadaire où les adultes peuvent se baigner dans la langue occitane de chez eux). [2] En référénce à l’œuvre du professeur Jean Petit et aux recherches de Lambert et Taylor. [3] Calandreta choisit la norme classique pour enseigner les structures grammaticales et lexicales aux enfants et comme outil de travail quotidien. Pour autant, Calandreta favorise l’accès des enfants aux œuvres littéraires et aux autres productions écrites dans la norme graphique dite mistralienne, dans un souci d’ouverture culturelle et de connaissance d’auteurs majeurs de notre littérature. [4] Au cas où un intervenant extérieur en est chargé, il doit rester de toutes façons en cohérence avec les pratiques pédagogiques des enseignants. [5]Établissement d’enseignement supérieur associatif fondé par la Confederation Occitane des Calandretas en 1996 pour assurer la formation initiale des enseignants dans le cadre ouvert par le protocole d’accord signé avec l’État et selon les prescriptions de Calandreta.[6] Notamment de Celestin Freinet, Fernand Oury et René Laffitte… [7] Notamment Jean Petit et Gilbert Dalgalian… [8] Les “métiers”, le “Conseil”, le “Quoi de neuf”, “l’auto-évaluation”, las “ceintures de couleur”, le “journal scolaire”, la “correspondance scolaire”, le “texte libre” avec le “choix de texte”, le “marché” avec “la monnaie”, sont des exemples de dispositifs institués en classe à Calandreta (cette liste n’est pas prescriptive).


text:
Titòl : Lo lop d'Irati
Autor : Marcel ABBADIE
Editor : IEO Edicions
Data d'edicion : 11/2016
Genre : joenessa
Lenga : occitan-gascon
ISBN : 9782859105785
Tà'n saber mei
Dariús, nau ans e miei, e lo son cosin Lení, ueit ans, que son en vacanças per ua setmana dab los lors pairs e mairs aus chalets d’Irati en Sola. Au cors de la lor prumèra sortida en montanha, que creden d’aver apecebut un lop. E que vederam los mainats n’an pas saunejat pr’amor que tornaràn véder la bèstia.
Dus personatges plan coneguts peu parçan e per delà, lo deputat Jan Laplaça e lo militant ecologista Eric Pelentin, que’s son invitats en aquera istoereta, l’un tà condemnar, l’aute tà defénder lo lop...


text:
dissabte, 27 de setembre de 2008
grècia: Lo grand missant Wolf e sei Wolfetas en carn e en espinas
A! Lei colhons! Urosament que la mar èra granda e a gratis, se que non t'aurian tot reservat e auriés pas poscut te banhar, mon paure Tam. Ma vengéncia fuguèt crudela. Sabe qu'es dangeiros mai pegue lo retrach d'aquelei empegats sus mon blog occitan. Amé una enveja de lei negar, ben pregond. Au pais dei Pofres, lei Wolfs son reis. La darnière nuech, metère lo revelh. E coma ère envasit per lei bralhas dei Wolfs e dei Wolfetas qu'escampavan sei sotas vestiments d'en pertot per marcar lo territori e m'empachar de m'assetar sus lo balcon, sortiguère a la chut-chut sus la musica de la pantèra rosa. Una bralha de banh sus lo closc, per posquer pas èstre reconeisser. La masca de cabussada sus lo nas. E mon pijamà regat. Lume frontau sus lo front. Tubà dins la boca. E d'un biais risible imitère lo vent amé lo braç. Lo lendeman Wolf trobèt son eslip sus la teulissa dau restaurant. Siéu un super-Tam.a
pofre e fièr de sa pofrièra
grècia: la nuech sota la terrassa
La nuech, parte sus una barqueta amé lei pescaires de la familha. Anam pescar lo pofre que manjarem deman a la Taberna Maria. Sarà la grand que bacelarà lo pofre. Lo pofre a un got iodat. Se manja fregit. Amé un bocin de lemon. Vos contarai pas ma partida de pesca qu'es mens apassionanta que mon repais de pofres au lemon.
Publié par Tam à l'adresse 9:53:00 p. m. 3 comentaris:
Libellés : Lo western, negre e blanc
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
I a sempre un occitanista, e ieu lo primièr, per dire que lo jacobinisme –que fa la gestion d’Occitània ara- es un problèma per tot l’Estat francés, e donc per Occitània que damora sotmetuda al sistèma parisenc de pensar la politica.
Lo jacobinisme es pas una color politica a la dreita o a l’esquèrra del rei.
Mas concretament, de qu’es l’Estat francés ? Dedins l’ancian regime, èra un biais de mercejar los amics, la familha de la sang blava, en li donar un territòri que lo revengut èra per la genta personalitat reiala, de temps en temps, aquela persona donava d’argent al rei, adobat pel papisme, quora li èra necite. Los territòris èran aital mai o mens grands, e èran una zòna fiscala de mai pel rei. Es a la revolucion francesa que la fiscalitat es devenguda d’Estat, e l’Estat es devengut aquel que donava a las entrepresas lo dreit de comerçar sul mercat, sul territòri sancièr ; aiçò a concentrat la moneda al nivèl parisenc, aquela causida la devèm a un grope de personalitats ditas revolucionàrias setada dins una glèisa jacobina, d’aquí lo nom del gropeton politic, los Jacobins.
Los jacobins an fabricat un mercat fiscal per l’Estat francés, un mercat gerit per las solas leis dels Jacobins, e puèi arriba pauc a pauc delegacion de poder a las entrepresas amigas. E en 1982, una reala revolucioneta, la delegacion de poder jacobin, ni per la lei, la legalitat, ni per la fiscalitat, l’argent collectiva, çaquelà.
Se fabrica, alara, un costejament entre lo politic, partidocracia, e los quadres d’entrepresas, autoseleccionats coma la familha de la sang blava, vivent sul mercat, mercat dit Estat-nacion fRança. França es un mercat per las entrepresas, una basa que, al XXIen sègle, es devengut la basa per la mondializacion e l’expansionisme economic de las entrepresas que o vòlon. Aquel sistèma expansionisme mondial a debutat ambe las companhiás colonialas qu’an trabalhat sul comèrci triangular… Ara, las gròssas entrepresas francesas trabalhan sul mercat mondial, que gràcia al liberalisme nòrd-american, las borsas mondialas, las ajudas a se deslargar de l’Estat jacobin francés. Dins aquel contèxte, la diplomacia francesa es un actor que pòt ajudar… coma totas las diplomacias dels Estats europèus vesins.
E quora l’entrepresa se fabrica fòra l’estat jacobin, exemple ELF AQUITÀNIA, l’Estat la nacionalizarà e portarà lo sièti a La Défense, puèi la desnacionalizarà sense vergonha, car mestreja sos quadres per crubar als seus beneficis melhor, l’argent de l’entrepresa aquela.
Quand la descripcion aquela es coneguda, es evident que non se podrà descartar tot tipe de manipulacion al entorn de La Défense, per las entrepresas del mercat de l’Estat francés. L’Afar Kerviel es alara una afar entre un quadre d’una banca e la quita banca que viu sul mercat mondial, mas que se basa èra un mercat-Estat francés, un mercat jacobin, abans o aprèp èstre estat una banca d’Estat, e la desnacionalizacion.
Alara de qu’a a veire ambe Occitània, tot aiçò ?
1 / quand las leis son totas fabricadas a París, lo lòbi de las entrepresas que vívon de l’estat centralista, es devengut forçat, e las leis son un element major per establir una facilitat de mercat, sul mercat-Estat-nacion parisenc. Lo regionalisme parisenc fabrica las leis, es donc un regionalisme d’expansion, car impausa las leis a d’autras regions que an abandonat quasiment per Occitània, lo 22 de setembre de 1792, la fabricacion de leis.
2 / quora las leis son en fabricacion, lo lòbi es facilitat per un regropament de la formacion dels quadres del jacobinisme, Estat e Entrepresas, dins las universitats, o puslèu dins las escòlas especializadas. Son donc unes lòbis facilitats per las entrepresas, e un escambi de pòste facilitat entre un cargat de mission d’un ministèri e las entrepresas.
3 / quora tot es concentrat a París, la mediatizacion de la supausada mediocritat provinciala es renduda aisida. Aital un militant occitan a remarcat la manièra que los mèdias an de tractat l’etiqueta “région”, per exemple aquí :
4 / lo darrièr punt es la perversion del sistèma, al moment que las institucions de justícia devon «foncionar», es evident que lo lòbi lo mai potent aurà dreit a mai de mejan per imposar son punt de vista. E donc que la quita justícia serà a l’imatge de la justícia de la casta de la familha blava de l’ancian regime.
5 / E quora las entrepresas fabricadas sul mercat-Estat francés arriba de far quincanelha, lo dangièr de la falhida per l’Estat podriá èstre grand, alara l’Estat assegura la sobrevida de l’entrepresa, e donc son los ciutadans de tot l’Estat que pagan las errors de l’elitas de la magolha jacobina, los Occitans an de pagar tanben donc. Se cal recordar la banca Dexia, banca franco-belga, qu’an bailat d’emprunts a las comunas inocentassas, governat per elegits de la partidocracia jacobina, e que l’Estat a degut emplenar las borsas per non pas far quicanelha, e aital roinar las comunas concernidas ; en d’autres tèrmis, sul mercat, la nòrma seràn las chifras dels comptes, per las entrepresas d’Estat, las chifras pòdon èstre negativas, serà l’Estat salvador, serà pas l’assegurança del renovelament dels quadres de l’entrepresas e donc un clartat economica sus un mercat que serà pas liure, nimai regulat per la moneda. Quí a votat en Occitània per salvar Dexia o lo Crédit Lyonnais ?
Acabi de descriure l’ancian regime ambe l’etiqueta République française, mas es aquel regime que gerís Occitània, dins la mesura que lo pòble occitan sap pas resistir a-n aquela gestion jacobina d’Occitània, e d’una pensada politica jacobina que poirrís la vida de la societat nacionala occitana.


text: M’agrade eth nau estil qu’eth PSC a introdusit ena politica catalana, en tot prebotjar era sana confrontacion d’idèes e projèctes e non pas des persones. Un exemple entara rèsta de fòrces politiques. Un exemple tanben entath debat politic en Aran. Coma dejà hec Unitat d’Aran en 2007, eth PSC incorpòre cares naues en equip de campanha deth president Montilla, qu’acabe de dar a conéisher eth sòn compromís en un discurs personau e emotiu en Pinós (Solsonés), en centre geografic e, simbolicament, en centre politic. Totun, tant eth PSC en Catalunya coma UA en Aran representen era centralitat e era opcion de progrès e de justícia sociau. Dauant era prepoténcia abituau, cau ua politica mès onèsta, mès respectuosa e mès apròp des besonhs reaus des persones. Eth govèrn dera Generalitat a protagonizat ua ingent activitat dera quau en podem da fe en parçans coma era Val. Per exemple, es nòsti municipis, ath marge de colors politics, an podut amiar entà dauant fòrça actuacions gràcies as ajudes dera Generalitat. Un govèrn que, en collaboracion damb eth Conselh Generau, e dempús d’ans de fausses promeses, s’a metut a trabalhar entà hèr possible realitats coma era reforma der Institut d’Aran, era promocion de viuendes sociaus, era mielhora dera C – 28 o era ampliacion der Espitau. Ac podetz consultar en nau portau web qu’a presentat aué eth Conselh Executiu. S’apère Construïm Catalunya.


text:
Era Carta europèa des lengües regionaus e minoritàries ei un document aprovat peth Conselh d’Euròpa en 1992. Reconeish es lengües definides coma “regionaus o minoritàries” coma expression de riquesa culturau e compromet es estats signants a hèr possible er ensenhament, en tot o en part, en aguestes lengües e tanben a poder utilizar-les ena administracion, ena justícia e enes miejans de comunicacion, entre d’auti àmbits.
Era Carta europèa siguec signada peth Govèrn espanhòu eth madeish 1992 e er esturment de ratificacion siguec depausat en Conselh d’Euròpa en 2001. Ena Declaracion espanhòla se hè a constar que “s’entenen coma lengües regionaus o minoritàries es lengües
reconeishudes coma oficiaus enes estatuts d’autonomia des comunautats autonòmes deth País Basc, Catalonha, Isles Baleares, Galícia, Valenciana e Navarra”.
En un dusau paragraf, Espanha “declare, as madeishi efèctes, que tanben s’entenen per lengües regionaus o minoritàries es qu’es estatuts d’autonomia protegissen e emparen enes territòris a on tradicionaument se parlen”. Er aranés entre en aguest dusau grop.
Des der agost de 2001 era Carta ei en vigor en Estat espanhòu.
Carta europèa des lengües regionaus e minoritàries (49 KB)
Carta europea de les llengües regionals o minoritàries (244 KB) – Versió en català


text:
Casuistica
La casuistica es una mena d'argumentacion utilizada en teologia morala, en drech, en medecina e en psicologia. Consistís a resòlvre los problèmas practics per una discussion entre d'un costat de principis generals (règlas) o de cases similars (jurisprudéncia), e de l'autre la consideracion de las particularitats del cas estudiat (cas real). De la confrontacion entre las perspectivas generalas, passadas e particulièras es censada emergir la justa accion que se cal menar per aqueste cas.
Lo mot « casuistica » ven del latin casus que significa: un eveniment, o 'cas' particular. Dins l'usatge modèrne, lo tèrme casuistica es sovent emplegat pejorativament per qualificar una mena d'argumentacion jutjada especiosa o sofistica.
Somari
Istorica[modificar | modificar la font]
La casuistica foguèt utilizada coma un metòde de recerca adoptat dins l'ensenhament de la religion e de la psicologia en vista d'encorar un còde moral. Tanben foguèt adoptada per l'estudi de fachs particulars per capitar desengatjament de leis generalas. Foguèt utilizada dins los tèxtes filosofics grècs - Socrates, los Cinics e los Estoïcians - lo confucianisme, lo judaïsme talmudic, l'islam e dins lo cristianisme.
Jèsus de Nazaret l'auriá utilizat dins sas discussions amb los Farisians (Sermon sus la Montanha) mas auriá condemnat tanben son emplec excessiu (Sermon sus la Montanha). Los dos tractats d'Augustin d'Ipòna abòrdan la question de saber se una bona intencion excusa una pèca, e s'es mal de dire una mensorga tot en galejant coma figura retorica.
Mai, la casuistica pòt pas aténher l'accion subte dins sa singularitat, podent prescriure pas que de solucions ja pensada, deu demorar a l'estat de questions, mai complètas possiblas. La casuistica donc se pòt pas cambiar amb un jutjament de la consciéncia personala.
Lo sègle XVII marca l'apogèu de la casuistica pels catolics e pels protestants. A l'epòca, dels pensaires cercant un mejan segur d'evitar los pecats, avián tendéncia a prepausar una etica minimalista. Per respondre a las discussions sus l'utilizacion del probabilisme dins las decisions moralas, lo filosòf francés Blaise Pascal escriguèt sas Provinciales en 1656, ont atacava los Jesuistas, subretot la morala liberala (donant una granda plaça a la libertat de consciéncia) que mostravan dins lor casuistica.
L'intencion e la pèca[modificar | modificar la font]
Aplicada a l'etica, la casuistica se preoccupa dels devers de l'òme e del ciutadan dins sa vida en societat. Las conclusons moralas devon èsser immutablas que son la deduccion de veritats reveladas, mas lor aplicacion practica pòt variar segon las circonstanças. Per exemple dins L'Ingénu de Voltaire, lo fach de saber se la bèla Saint-Yves comet un pecat resistissent pas a las avanças del ministre Saint-Pouange per salvar l'Ingenú, es de casuistica: s'agís de determinar se la puretat de l'intencion excusa la pèca.
L'art de la subtilitat[modificar | modificar la font]
Compresa coma 'Estudi de cases de consciéncia' la casuistica foguèt subretot emplegada pels jesuistas. Dins las atacas portadas contra eles, foguèt evocat lor art subtil de trencar los cases de consciéncia dins lo sens d'una granda libertat personala de jutjament, aisidament compresa per d'autres, per exemple los jansenistas, coma 'morala laxista' en contradiccion amb los principis de la teologia morala podent anar fins a la restriccion mentala, sovent associada als jesuistas.
La polemica entre Jesuistas e Jansenistas[modificar | modificar la font]
Los Jesuistas[modificar | modificar la font]
Pendant 150 ans, los Jesuistas dominèron l'ensenhament europèu. Vèrs 1740, dirigissián mai de 650 collègis en Euròpa, avián la carga de 24 universitats e mai de 200 seminaris e ostals d'estudi.
Dins los programas d'estudis, dins las leissons de teologia morala amb estudis de « cases de consciéncia » e los estudiants e futurs prèstres an per manuals las institucions moralas que lo jesuista Jean Azor editèt la primièra en 1600. Aqueles obratges compòrtan los principis practics empruntats sovent al drech e d'aplicacions casuisticas; son fòrça nombroses (600) e tractan se mai de 20 000 cases. Unas resolucions de "cases" que donavan una granda preponderància a la libertat individuala foguèron considerats coma laxistas. Las reaccions foguèron virulentas, subretot, aquelas venent dels Jansenistas.
Los Jansenistas[modificar | modificar la font]
Los Jansenistas, subretot jos la pluma del simpatizant Pascal, atacavan, en mai del laxisme la quita idèa de casuistica. Segon Pascal e lo jansenisme, la casuistica introducha dins la rason umana es una font de pècas e de pecats que un crestian deu, en efèit, regular sa consciéncia pas que segon la volontat de Dieu. Dos papas interdiguéron aquel laxisme e la casuistica demòra lo metòde de teologia morala catolic fins al sègle XX. La direccion d'intencion entre autre l'objècte d'atacas de Pascal dins sa VIIa letra de las Provinciales: permet de justificar los pecats (çò escriu) lor trobant una intencion pura.
Dempuèi 1950, las moralas dichas de situacions obliguèron la casuistica a definir sas limitas, e a far mai precisa sa percepcion del real.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)La casuistique classique: genèse, formes, devenir, sous la direction de Serge Boarini, 2009


text:
Picardia (província)
Picardia qu'ei ua província istorica de França situada au nòrd de l'Isla de França istorica (qui anava de Compenha dinc a Orleans) ; Picardia que s'espandiva enter de Bolònha de Mar dinc a l'actuau departament de l'Aisne. Enter la mort de Carles lo Temerari e lo Tractat deus Pirenèus la soa nòrd qu'èra lo cap septentrionau de França.
Picardia que vien de pique l'utis capherrat dab lo quau los picards e cultivavan lo loa tèrra (en oposicion aus paisans francillians qui èran boscassèrs). Atau lo pòble picard qu'èra aperat picard peus flamencs neerlandofòns (mentre que los picards be parlavan la lenga d'oïl, romanica) e piocheur peus francillians.
La Picardia istorica qu'amassa los parçans seguents : Amianés, Bolonés, Calaisi, Ponthieu, Saterre, Thiérache, Vermandois e Vimeu.
A la creacion deus departaments francés en 1790, la màger part de la Picardia istorica que ho integrada dens lo departament de la Somme (Lo Pas de Calais, l'Aisne e l'Oise que's prengón los autes tròç). La Region de Picardia que ho creada en juntant Picardia de la Somme, de l'Aisne dab parçans deu sud de l'Oise istoricament francillians, e en tot deishar la còsta nordica de Picardia a la Region deu Nòrd-Pas de Calais.


text:
Dins la vida politica francesa, son moments de riquessa semantica importanta, aital nos an portat vèrbes novèls, mercés a Pénélope e Marine ( que fau pas oblidar), cadun a son biais.
La primièra a l'escondon, la segonda a l'escondon tanben mas al Parlament Europèu ; l'escondon es la basa de l'ideologia d'una casta jacobina.
Donc avèm lo vèrbe novèl Pénépoler, trabalhar a l'escondon (tradicion jacobina) per un mascle que senhoreja dins lo Sénat (inutile) o quitament a l'Assemblée dita Nationale (que fabrica lei que son pensada elonhament de la vida, de las regions). Pénéloper es la vida del cumul dels mandat, aital los elegits Les Républicains se pòdon agradar de trobar una utilitat al cumul dels mandats e d'o gardar dins lo programa. De mai aquel sistèma ajuda aital la partidocracia en emplegar los dociles estudiants (a mendre còst), puèi parachutat en provinces per perseguir l'òbra d'engana de la representativitat, objecte cridat per dona una color democratica a la santa republica jacobina francesa.
Per plan penelopejar val melhor o far en província, non pas per far pujar l'informacion mas per assegurar a l'informacion o al diktat jacobin de s'imposar per ignorança en region, imposar als inocents ciutadans. Lo vector republican jacobin es d'amontnaut en bas, amai al revèrs. Penelopejar es assegurar la dominacion jacobina e masclista del sistèma, li assegurar una legitimitat al fial dels tempses republicans.
Cada ciutadan es aital tractat a egalitat, dins la sotmission ; cada marca es tractada coma un ciutadan de província.
Cada broisha malgrat de Gasconha, a dreit a la seuna dòsi ignorança republicana per asserar un vòt per la causida partidocrata, associacion de penelopejaires qu'en grope (mòtlan dins las escòlas de sciéncias politicas) assegúran la partidoracia e la preséncia de candidats sotmetut al sistèma.
Lo sitèma de las broisha fabrica aital una salvacion d'un sistèma masclista e politica. Pierrette Y. demuèi son ostalàs de Lassallas ( en Carcin) vos podrà explicar grandament, procès aprèp procès.
Car en manièra de tobar vèrbs, Marine Le Pen pòt ajudar tanben ambe la seuna actualitat. Dedins lo Parlament Europèu, ela qu'a pas legit lo reglament interior abans d'èstre elegida.
Mariner (version Parlament Europèu) es l'equivalent de Pénéloper (version institucions jacobinas parisenca) ; mas al Parlament Europèu se questiona sus la qualitat de las leis, de la democracia ; dins las institucions jacobinas se questiona jamai sus la qualitat del sistèma, sembla ontoloticament sana car francesa !


text:
Damb eth Govèrn d’Entesa, Aran a de besonh d’un interlocutor responsable e fèrm, seriós e bric partidiste
.
Ara ei eth temps dera critica fondamentada e dera propòsta razoabla qu’autregen ara socialdemocràcia aranesista era oportunitat entà aplicar eth sòn projècte de país.
Auem d’acabar damb eth populisme feniant e deth nacionalisme excludent, perqué sonque contribusissen ara crispacion e as atacs personalistes. Mos meritam un Govèrn equanime.
Aran merite ua naua etapa politica basada en dialòg e en decisions fèrmes. Ei ora de governar damb un projècte solvent qu’assegure un creishement racionau e era coesion sociau.
Like this:
Like Cargament...


text:
Urban Ier
Urban Ièr (mòrt lo 23 de mai de 230) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 17en evesque de Roma vèrs 222-230. Succediguèt a Calixte Ièr (vèrs 217-222) e foguèt remplaçat per Poncian (vèrs 230-235).
Son pontificat foguèt marcada per l'absència de persecucions imperialas còntra lei crestians. En revènge, conoguèt de dificultats ambé l'antipapa Ipolit de Roma. Pasmens, la màger part de son accion es mau coneguda.
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, venguèt lo sant protector dei vendémias en França e dins lei país germanics.


text:
Per Edouard Bourciez, autor dels Eléments de linguistique romane (5ena ed. 1967) : « [quant au catalan], très voisin du provençal [occitan] dont il n’est que le prolongement géographique, son développement ultérieur a été distinct pour des raisons politiques et sous des influences venues du centre de l’Espagne » (p. 288) ; « Linguistiquement, le catalan se rattache avant tout au provençal [occitan] : mais il s’est trouvé de bonne heure en contact...
En 1966, es publicat post mortem lo Dictionnaire occitan-français de L. Alibèrt, decedit en 1959. Coma la grafia d’origina de l’autor, mai que mai per l’accentuacion dels mots, èra diferenta de la de l’Institut d’Estudis Occitans, aquesta aprovada per l’autor a la fin de sa vida, una commission s’encarguèt de sa mesa en conformitat amb la nòrma novèla. Un fulhet doble d’errata ajustat al volume soslinha las contradiccions e las errors de l’obratge sense que siá possible de saber s’èran de l’autor o de sos editors.
Tre las annadas 1960, malgrat totes los signes exteriors de fidelitat e de respècte cap a l’òbra d’Alibèrt, mòrt en 1959, e sense que res ne foguèsse dit clarament, de « correccions » apareisson dins las publicacions. Aquelas van dins lo sens d’una integracion ninòia al catalan, considerat coma lo modèl absolut d’un occitan en via de « purificacion » de l’influéncia francesa. Lo « complèxe de patés » es encara plan present e la tròp justa « alienacion culturala » comença de jogar contra l’autenticitat occitana en multiplicar las ipercorreccions.
En 1935, Loís Alibèrt publica lo primièr tòme de sa Gramatica occitana. Lo segond pareisserà dos ans mai tard, en plena guèrra civila d’Espanha.
Non espepissarem aicí tota la riquesa e la noveltat d’aquel obratge non encara remplaçat oitanta ans après sa parucion. Nos contentarem de ne citar tres elements essencials. E un quatren, malaürosament, fals dins son analisi, factor de mesfisança dels locutors « naturals » e de dissensions encara vivas (occitanisme / Felibritge provençal ; lengadocian / varietats, etc.).
En 581, lo rei got d’Espanha, Leubigild, ataca los vascones, los fòrça a emigrar per una granda part al nòrd dels Pirenèus e fonda la fortalesa plan nomenada de Vitoria (Victòria) per una ocupacion durabla del país. En 587, Gregòri de Tors (o d’Alvèrnhe) senhala lor arribada en Novempopulania, entre Garona e Pirenèus. Dins un canton del territòri seràn majoritaris e impausaràn lor cultura, seràn los Basques. Per la màger part del territòri se mesclaràn a la populacion romanizada e amassa seràn los Gascons. Aquí, l’euscarian constituïrà un superstrat sul roman de Novempopulania, exactament coma lo franc sul roman del nòrd de Léger e l’eslau sul romanés. Son influéncia, coma pels autres cases, tocarà mai que mai a la fonetica de la lenga populara.
Andrieu Lagarda, non me pòdi remembrar quand lo coneguèri. Perqué me sembla de l’aver totjorn conegut. La rason n’es benlèu qu’al long de las annadas, tot çò qu’avèm temptat de far amb qualques amics, i participèt d’un biais o d’un autre, coma ara acceptèt d’èsser membre d’onor de nòstra Academia. Mas foguèt un jorn, oblidat lo jorn mas non l’emocion, ont obriguèrem los uèlhs e la fenèstra per veire lo mond d’aquí estant. E nos i ajudèt bravament. Son mai d’una generacion qu’acompanhèt aital dins l’occitanisme, naturalament, de luènh o de prèp, dins l’amor de la lenga amb en mai la calor de l’amistat.
Coma se sap, la Glèisa catolica en China es devesida entre « Glèisa patriotica » - « Associacion patriotica dels catolics » - e « Glèisa clandestina ». La primièra, per defendre sos interèsses e son estatut « oficial », acceptèt de denegar sos principis fondamentals. La segonda, marginalizada, qualificada de « sècta eretica », demòra fidèla a sos devers. Totes los observators considèran qu’a l’evidéncia, amb lo temps que caldrà, es aquela que trionfarà e que porgirà una man misericordiosa a sa sòrre desaviada.
« E vos cobriguèrem de l’ombra d’una nívol,
e faguèrem descendre sus vosautres la manna e las calhas »
(Alcoran, sorata 2, verset 57)
Per de rasons misteriosas, lo catalan a adoptat los francismes catastrofics « imatge », « imatjat », « imatgeria » e « imatger ». Dins los diccionaris occitans, trobam ara « *imatge », « *imatgièr », « *imatjaire », « *imatjar », « *imatjariá » e « *imatjós ». Me diretz benlèu qu’aquela tièra, mai o mens, la trobam dins de diccionaris mai ancians. Demest d’autras causas de la meteissa borra, de segur. Mas vejam.
La romanizacion del país comencèt en província narbonesa al s. II av. J.C. e èra acabada al s. II apr. J.C. quand lo cristianisme apareguèt a Marselha e a Arle. Aqueste s’espandirà dins los sègles seguents, tant en Narbonesa coma en Aquitània reunidas dins l’encastre del diocèsi de Viena.
En 1645, Joan-Guiraud Dastròs publicava La scòla deu crestian idiòt, pel profieit dels crestians de campanha demorats autentics dins lor simplicitat naturala. Los voliá preservar d’influéncias perniciosas e los tornar aviar cap a la fe vertadièra. Mas se compren que per nosautres non es question aquí que de lexicografia, e particularament de la prononciacion o non de la « n » finala aprèp vocala.
Es la val ont son los « banhs cauds » (vallis caldarensis) e non los « cauterets » (pairolets) coma o creguèron los qu’adaptèron dins aquel sens lo nom d’aquela vila termala de Bigòrra, venguda tanben estacion d’espòrts d’ivèrn. Aquí Margarida de Navarra sejornèt amb sa filha Joana d’Albret e escriguèt (al mens en partida) son famós Heptameron. Aquí Hortense de Beauharnais, reina d’Olanda, s’afirmèt, tan per sas escorregudas coma dins lo domeni de las arts, demest los primièrs - e de segur la primièra femna - pireneïstas.
Aital foguèt aculhit lo Lemosin Eligius (Chaptelat 588 – Noyon 660) quand prenguèt possession de l’evescat de Noyon, en Picardia. Ancian ministre del rei franc Dagobèrt, lo futur sant Elègi (o Aloi) èra eissut d’una d’aquelas familhas senatorialas (aristocraticas) del sud de Léger ont la cultura juridica èra plan mantenguda, e dins lasqualas posavan per lor administracion los venceires del reialme de Tolosa. Al dintre del regnum francorum, de cada part del grand flume, se destriavan alavetz francigenae e romani.
Non nos atardarem pas sul bolhon ideologic qu’assaja de far empassar (en francés) lo site occitan de l’universitat de Montpelhièr, dins sas analisis istoricas, linguisticas, sociologicas. Per nos en téner a la sola lenga nos arrestarem solament, sense comentari, sus l’afirmacion segon la quala « Le dialecte gascon (…) possède des traits assez particuliers (sic) qui s'expliquent par la place importante du substrat basque et par des relations fortes avec la péninsule ibérique ». Non. Sèm mai que mai estats interpellats per un tèxte emblematic de nòstra literatura, l’Epistòla famosa de Pèir de Garròs qu’illustra lo presic.
Es una caracteristica de l’occitan provençal de reduire las consonantas geminadas, que sián etimologicas o per assimilacion : palla es prononciat coma pala, captar coma catar e an cambiat femna en frema per destriar sos derivats dels de fen. La dificultat es quand aquela prononciacion se concretiza dins l’ortografia comuna (a pretencion « englobanta ») e que s’impausa aital a l’ensemble de l’occitan.
Se vos volètz assabentar sus lo que dins son país d’origina apelan « René d’Anjou », lo rei de Nàpols (Angièrs 1409 – Ais 1480) qu’èra tanben comte de Provença e de Forcalquièr, lo veiretz lèumens designat sus Wikipedia amb son prenom çai-sus, quinas que sián las variantas linguisticas. Lèumens, disèm, perque i a una excepcion : en occitan lo dison « Rainièr ». E nòstres amics romaneses e catalans, per apondre una informacion a lor biografia del personatge, precisan en consequéncia qu’en occitan s’apèla… Rainièr.
L’occitan, coma las autras lengas romanicas, coneis despuèi lo s. XVIII, amb lo meteis sens de grand bruch, de deflagracion, una adaptacion del latin « explosio » (de « explodere », aücar), que se ditz explosion. Tant val dire qu’aqueste neologisme es un mot sabent (culte), e qu’en tota logica tota sa familha deu intrar dins aquela categoria al mens de crear de falses mots populars. Lo francés, que sembla a l’origina de la tièra als s. XIX e XX, a partir del sol « explosion », prepausa « exploser », « explosif, ive », « explosivité », « explosible, a », « explosibilité », « exploseur », etc.
Aquí çò qu’avèm trobat jos l’avet de Nadal, un present que nos fan los diccionaris Larousse e lo Trésor de la langue française informatisé, a prepaus dels mots franceses manlevats a l’occitan. Esperam que farà la jòia dels nòstres lectors.
- jouvence
jovença : joventut ; los joves
Anonime, s. XII : « Fidança non abgaç, / per que joven seiaç ; / vers mort no val jovença ».
Dins sos diccionaris de la lenga medievala, Emil Levy pòrta « empremer » e « empremir », amb aquesta definicion : « empreindre ; imprimer ; représenter ; opprimer ». Sembla qu’aqueste vèrbe, dins sas doás variantas, s’especializèt aprèp l’invencion de Gutenberg e qu’apareguèt alavetz lo substantiu per designar lo qu’empremiá. Trobam lo mot jos la fòrma « empremedo » en frontispici de las edicions de Pèir de Garròs (s. XVI) a cò de Colomiès a Tolosa. Los obratges publicats als sègles seguents portaràn aquesta mencion legala en francés o en occitan francesat.
Avèm de regions istoricas que se definisson per lor singularitat : Gasconha, Lemosin, Auvèrnhe, país niçard… Mas n’avèm d’autras que cobriguèron de realitats divèrsas, que podèm dire politicas, de còps la totalitat del territòri occitan : Aquitània, Provença e Lengadòc.


text:
Boeing 727
Lo Boeing 727 es un avion de reaccion de fuselatge estrech, de mesura mejana e amb tres motors. Lo fuselatge del 727 a un diàmetre exterior de 3,8 mètres. Aiçò permet metre sièis sètis per fila (tres a cada banda) e un unic correder central, quand s'installan de sètis de classa veitura (45 centimètres d'ample).
Lo primièr Boeing 727 volèt pel primièr còp lo 1963 e pendent un decenni foguèt l'avion de reaccion comerciala mai produsit del mond. Se'n liurèt un total de 1.831. Lo recòrd del 727 de mai avions venduts foguèt superat a la debuta de la decenni del 1990 per lo sieu companh de marca mai nòva, lo Boeing 737. A data d'agost del 2008 i aviá un total de 81 avions Boeing 727-100 e 419 avions 727-200 en servici.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1956
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1956 (Jòcs de la 16ena Olimpiada) se debanèron a Melbourne Austràlia ( 22 de novembre - 8 de desembre de 1956.
Las espròvas d' equitacion se realizèron pr'aquò a Estocòlme Suècia ( 11 - 17 de junh de 1956 ) per en causa de la quarantena impausada en aquela epòca als antipòdes a tota mena d'animal vengut d'a l'endefòra.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Melbourne 1956 - Atletisme
-
Basquet[modificar | modificar la font]
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Canoe-caiac[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 351 documents subre Melbourne 1956 en picar coma clau Olympic Games 1956
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac
Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac (oficialament en francés Port-Sainte-Foy-et-Ponchapt) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1859, las comunas dau Canet, de la Roqueta e de Sent Avit dau Tisac fusionèren per donar lo Pòrt de Senta Fe. 'Quò's en 1960 que Ponchac fusionèt a son torn damb lo Pòrt de Senta Fe per donar la comuna actuala.


text:
Desboscament
Lo desboscament (var desartigada, eishartigada) o desforestacion es l'accion e l'efièch de suprimir lo bòsc sus una granda superfícia.
Es generalament degut a l'accion umana --e mai qu'existisson d'unes factors naturals--mai que mai dins los païses sosdesvolopats, dins la tòca primièra d'utilizar las tèrras o sas riquesas, per l'agricultura, per la produccion de carbon de lenha, per l'esplecha de la fusta o de ressorsas minièras .
Las consequéncias directas ne son la demesida de la biodiversitat (fòrça importanta , en particular per las selvas tropicalas), de còps que i a lo desplaçament de populacions indigènas, l'erosion dels sòls e una aumentacion de l'efièch de sèrra.


text:
Los gavidaires deu jornau independent Le Ravi davant lo tribunau lo 15 de mai per difamacion
Com La Marseillaise e Marsactu, Le Ravi qu’ei un jornau de premsa independenta. Qu’entra dens la soa tretzau annada. La redaccion que mescla los genres, qu’ei a díser qu’ei a l’encòp un jornau dedicat a l’enquèsta, a l’investigacion, mes tanben a l’enveja de restablir los fondamentaus d’ua profession, la deu jornalisme.
« Lo jornalista qui passa per la frinèsta quan las pòrtas e son barradas », çò nse ditz Michel Gairaud. En començar e tà clavar Le Ravi, que s’i pòt trobar dessenhs de premsa, un reportatge dessenhat. L’irreveréncia, un genre qui torna vàder popular despuish l’ataca a la redaccion de Charlie Hebdo lo 7 de genèr 2015.
Per aquestes torns, lo jornau independent provençau que viu un periòde deus particulars puish qu’ei en redreçament judiciari despuish la fin de noveme. Ua fasa que l’equipa a decompausat en dus temps : subervíver prumèr e tornar inventà’s après. Dens aquesta fasa de subervita, Le Ravi qu’a redusit hòrtament los sons efectius. Qu’èran ua equipa de 7 personas, dont 5 equivalents a temps plen. Uei lo dia, que son 6 mes pas que 2 en equivalent temps plen e un tresau pagat a la linha. « Quau que sia la situacion de cadun que demora un engatjament hòrt entà deféner l’existéncia d’aqueste jornau », çò declara lo gavidaire.
Le Ravi qu'ei editat per ua associacion, La Tchatche. Que hè doncas partida d’aquestes mèdias associatius, mèdias independents qui n’apartienen pas a nat gran grop. Qu’ei un mèdia suu quau la redaccion a un gran poder de decision, de contròle de çò qui’s hè. « En deceme de 2014 quan avem anonciat las nostas dificultats, qu’avem lançat çò qu’aperam nosautes “ Couscous bang bang ”, çò precisa Michel Gairaud, ua sòrta de lhevada de hons participativa. Un clinhet a Kiss Kiss Bang Bang dab un comptader. Qu’ei pro ambiciós, que’ns caleré aver 5 102 abonats en 2015, a saber que n’avem adara 1200 ». La redaccion que notè alavetz un vertadèr « efèit Charlie » arron los atemptats. Ua presa de consciéncia que Le Ravi espèra véder perdurar. Qu’an ua istòria dab lo jornau satiric Charlie : « N’èram pas d’acòrdi dab tots çò que disèvan. Sus la question de la libertat de dessenhar, de caricaturar, e tanben de blasfemar, qu’èm tostemps estats darrèr eths. En 2012, qu’avem hèit debats dab Charb a Marselha. Ua dessinatora de Charlie que tribalhava a còps dab nosautes ».
Contra l’estandardizacion
Lo jornau qu’a ua especificitat, qu’ei en Provença, basat a Marselha, e qu’ei difusat dens lo Vauclusa, las Hautas Aups e drin dens las Aups Maritimas. Lo hiu conductor deu Ravi qu’ei la democracia locau e lo son foncionament. Cada mes, la redaccion provençau que hè un « contròle tecnic de la democracia ». Los jornalistas que’s convidan dens un conselh municipau d’ua grana o d’ua petita vila, e que descriven l’amassada minuta per minuta, « drin com un comentari d’ua partida esportiva ». Que podem atau véder la governança deu maire, lo temps de paraula que dèisha a l’oposicion. En PACA, Provença Aups Còsta d’Azur, que son sometuts a ua crisi a l’encòp sociau e identitària dab ua extrèma dreta florissenta, « Qu’èm la region on i a lo mei gran nombre de maires FN de França, la region on i a la sola deputada FN de França, la region on i a los dus sols senators FN deu país ». Segon lo gavidaire qu’avem un problèma de pluralisme de la premsa a l’escala nacionau mes tanben locau. Que i a ua grana estandardizacion au nivèu deus contienguts. Que i a doncas ua vertadèra necessitat de har víver ua premsa independenta.
Ajudas a la premsa
Questionat sus la crisi qui tòca la premsa independenta aquestas darrèras annadas, lo sénher Gairaud que declara que quitament dens lo numeric, qu’ei un camp hèra concurrenciau. Qu’ei hèra mauaisit de s’escàder a convéncer lo monde d’acceptar de pagar informacions. « Un jornau libre ne’s crompa pas, que’s finança, la gratuitat de l’informacion qu’ei ua illusion ». Alavetz que’s pausa la question deu finançament dab publicitat institucionau, qui pesaré sus la qualitat, quitament la « maishanta » qualitat deus jornaus locaus, segon l’òmi. Que’s pausa tanben la question de las ajudas a la premsa. La profession que s’estona de la reaccion d’un Ministre qui’s desvelha despuish los atemptats de Charlie Hebdo « quin ei possible qu’un jornau com lo Charlie, un mensuau satiric, n’agi pas nada ajuda a la premsa ?! ». Que s’ei creat dens lo parçan ua associacion Medias Citoyens PACA (www.mediascitoyens.eu) qui s’ei inspirat deu medish dispositiu en Ròse Aups. « N’èm pas dens logicas lucrativas, n’èm pas aquiu entà enriquir accionaris ». La fòrça deu jornau Le Ravi qu’ei las accions que hè en parallèle. L’associacion qu’ei dens l’educacion populara. Tad eths, estar jornalista n’ei pas sonque escríver articles qu’ei tanben har debàter monde, hicar en plaça dispositius de jornalisme participatiu dens los barris. « Lo noste jornau qu’ei demorat fidèu dens las valors de la profession, verificar las informacions, crotzar las hons, préner lo temps, mei de temps que la premsa classica », ns’explica explica Michel Gairaud. Venut a 2 000 exemplars cada mes, cap a 50 000 visitaires que vienen léger lo contiengut a gratis en linha cada mes.
Dens Le Ravi n° 151, pareishut en mai de 2017, los jornalistas qu'an enquestat sus las finanças de l'Ofici departamentau d'educacion e de lesers (ODEL) de Var a Tolon (83), dens l'article « Los elegits purmèr, los mainatges après ». Que desvelan las resultas deu rapòrt de la cambra regionau deus comptes suu Conselh generau de Var de 2009 e 2015. De 2009 a 2014, lo departament que versè 20 milions d'euros a l'associacion « shens assegurà's de la realitat de l'interès departementau de las soas activitats », çò escriven los jornalistas, e de soslinhar los salaris hèra hauts deus quadres. Que podetz legir l'article aquiu.
Arron la publicacion d'aqueth article, Marc Lauriol, conselhèr departamentau LR de Var e l'ODEL que gavida qu'ajornan Le Ravi en difamacion e que reclaman 32 500 euros. Après estar estat tornat tres còps, lo procès deu jornau que's debanarà dimars 15 de mai a 14 h 30 au Tribunau de Grana Instància de Draguinhan. Le Ravi que lança un aperet a abonaments e mei que mei un aperet a mobilizacion tà'us sostiéner au Tribunau lo 15 de mai.
Inf. : www.leravi.org
Articles en relacion
- Encontre enter l'ambaishador american au Cameron e lo President de la Comission nacionau tà la promocion deu bilingüisme a Yaoundé ger
- Universitat en cauma - Un apèl a la cauma illimitada « fins al retirament de la lei orientacion e capitada dels estudiants » lançat
- La Dintrada s’aprèsta !
- Mòrt de Rémi Fraisse : l'enquèsta judiciària finís sus un non-luòc
- Los contractes ajudats inutiles ?