text:
fredoc
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 916
Atge : 38
Localisacion : Biarn
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli naturalament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estadi
Date d'inscription : 08/08/2007
Qu'ei en efèit ua canta de nau. Au començar que i a tostemps nau elements. Aci que son los brilhants. Puish qu'enumeram los chifres dinc a un. E la cançon qu'ei acabada. A còps, que n'i a qui contunhan e tornan diser nau un còp. Ne soi pas un especialista, se'n vòs saber mei, vè véder lo siti seguent:
http://biarn.org/src/evt_login.php?2
Que s'i parla de canta tradicionau de Bearn e Gasconha dab un hèish de paraulas de cantas e un liberet a telecargar (a gratis) hèra utile quan ns'arretrobam au Carnaval biarnés, au Huec de St Joan o a Canta si gausas.
Ua petita devinalha de bon resòlver per quauqu'un de drin malin: Dens la canta de nau, sonque un chifre n'ei pas dit (absoludament jamei!). Perqué?
Los gascons o bearnés o acostumats de la canta de noste qui ac saben, que pòden deishar soscar los handicapats deu cantar (lengadocians, provençaus, lemosins e autes)
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.


c: text/html

text:
Banca Mondiala
Lo Grope Banca Mondiala (World Bank Group) es un grop de cinc organizacions internacionalas qu'an per ròtle de trobar de finançament a d'estats per de projèctes de desvolopament, reduccion de la pauretat e per promòure e salvagardar l'investiment internacional. Aquel grop, amb sas filialas, an lor sèti a Washington, DC
La Banca Mondiala trabalha amb una autra entitat separada, lo Fons Monetari Internacional (FMI), aquel dona lo finançament per aleugerir los problèmas en la balança dels pagaments del deute. Ambedós son coneguts coma las « Institucions de Bretton Woods », del nom de la vila ont la conferéncia internacionala del 1èr al 22 de julhet de 1944 decidiguèt sas creacions.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Objectius
- 3 Organizacion e estructura
- 4 Contribucions e vòtes
- 5 Tipes de prèstes
- 6 Criticas
- 7 Presidents de la Banca Mondiala
- 8 Referéncias
- 9 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
La Banca Mondiala foguèt creada lo 27 de decembre de 1945, aprèp la ratificacion internacionala dels Acòrds de Bretton Woods. Comencèt sas operacions lo 25 de junh de 1946, e aprovèt son primièr prèst lo 9 de mai de 1947 (250 milions de dolars americans a França, per la reconstruccion d'aprèp guèrra, lo prèst pus important (en termes reals, no pas en nominals), de l'istòria de l'institucion, fins ara.
Las activitats de la Banca Mondiala, uèi lo jorn, estan enfoscats dins los païses en via de desvolopament (dempuèi 2000, lo tèrme corrècte utilizat par se referir a aqueles païses es « païses amb un desvolopament economic mendre » (less economically developed countries, LEDC), en melhorament de l'educacion, l'agricultura e l'industria. Realiza de prèsts amb de tausses preferencials als païses membres en dificultat. Mas, tanben demanda que los govèrns realizen tala politicas coma de promòure la democracia e de combatre la corrupcion.
Objectius[modificar | modificar la font]
Son accion actuala principala es orientada cap als païses en via de desvolopament (PVD), e en particular als païses mens avançats (PMA), sus de subjèctes coma l'educacion, l'agricultura, l'industria...
Concedís de prèstes amb de tausses preferencials a sos païses membres en dificultat. En cambi, reclama que las disposicions politicas (dichas «politicas d'ajustament estructural ») sián presas per, per exemple, limitar la corrupcion, mantenir un equilibri budgetari o facilitar l'emergéncia d'una democracia.
De mai en mai dels prèstes autrejats, finançan tanben (dirèctament o indirèctament) de projèctes d'ONG, e condusís de nombrosas recèrcas en relacion amb lo desvolopament de cada país. Aital, es la Banca Mondiala que mesura l'Indicador de desvolopament uman (IDH) dins divèrses païses e zònas geograficas, o que condusís amb la UNICEF d'estudis tematicas sus l'aiga e l'assaniment.
Organizacion e estructura[modificar | modificar la font]
Tecnicament la Banca Mondiala fa part de l'Organizacion de las Nacions Unidas, mas son estructura de govèrn es fòrt diferenta: cada institucion de la Banca Mondiala aparten als govèrns membres. Lo fach d'aparténer a la Banca Mondiala dona a totes los païses de dreches de vòte, mas los païses amb contribucion financièra pus granda an mai de poder de vòte. Per aquò, la Banca Mondiala es contrarotlada principalament pels païses desvolopats, e los clients son principalament de païses en via de desvolopament. Per exemple, lo 1èr de novembre de 2004, los Estats Units d'America avián 16,4% de totes los vòtes, Japon 7,9%, Alemanha 4,5%, e lo Reialme Unit e França 4,3%. E coma totas las decisions importantas requerisson 85% dels vòtes (una supermajoritat), los Estats Units d'America an la capacitat de blocar un cambiament o una proposicion quin que sián.
Agéncias de la Banca Mondiala[modificar | modificar la font]
Los estats pòdon causir una agéncia partenària quina que siá . L'IBRD a 184 estats membres, e las autras institucions an entre 140 e 176 membres. Las institucions del Grope de la Banca Mondiala son dirigidas per una assemblada directiva de 24 directors executius. Los directors representan una nacion (coma lo cas dels Estats Units d'America), o un grope de nacions (per l'America Latina e Asia, per exemple). Los directors son designats pels govèrns respectius.
Lo Grope de la Banca Mondiala designa dempuèi 2007 aquelas cinc institucions[1] :
- la pus importanta es la Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament (BIRD), son foncionament se fa pel pagament d'una cotisacion pels Estats membres,
- l'Associacion Internacionala de Desvolopament (AID), fondada en 1960, sos prèstes son reservats als païses mens desvolopats,
- la Societat Financièra Internacionala (SFI), fondada en 1956, per finançar los prèstes e los investiments realizats par las entrepresas dins los païses de risc,
- lo Centre Internacional pel Reglament dels Diferents relatius als Investiments (CIRDI), fondat en 1966,
- l'Agéncia Multilaterala de Garantida dels Investiments (AMGI), fondada en 1988, per assegurar los prèstes.
Assemblada dels governadors[modificar | modificar la font]
Cada país membre es representat al Conselh dels Governadors, an la facultat per prendre las decisions finalas de la Banca. Dins sas foncions se tròba aquela d'admetre o susprendre un dels païses membres, far d'autorizacions financièras e de budgèts, e mai determinar la distribucion de las intradas del BIRD.
Los governadors se reünisson annalament o quand una majoritat dels representant, almens dos tèrces dels vòtes totals, o requerís. La durada de sa carga es de cinc ans amb drech a la reeleccion. Lo Conselh participa amassa amb los Directors Executius a l'eleccion del president de la Banca.
Lo Conselh dels Governadors delega la responsabilitat de projèctes e decisions als Directors Executius amb excepcion de: admission de nòus membres, aumentar o amendrir lo capital per accions de la Banca, suspendre un membre, e determinar la distribucion de las intradas netas dins la Banca.
Directòri Executiu[modificar | modificar la font]
Los Directors Executius an per objectiu de desvolopar los projèctes e menar a tèrme l'exercici de la Banca. Lo Directòri se constituís de 12 Directors Executius titulars e 12 suplents (aqueles darrièrs participan a la presa de decisions, mas an pas de drech de vòte), son eleccion es bianala.
Cinc directors son designats pels cinc païses membres que tenon fòrça mai d'accions. Sèt Directors son elegits per l'Assemblada dels Governadors.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
Lo president del BM es elegit pel Directòri Executiu, e lo presidís, mas sens drech de vòte. Dins sas foncions, pòt conduire los negòcis, organizar, nomenar e revocar los foncionaris e emplegats de la Banca, en jogant un ròtle d'impulsion personala.
La Banca Mondiala es presidida per Paul Wolfowitz, que foguèt designat lo 1èr de junh de 2005. Wolfowitz es ancian secretari de la Defensa dels Estats Units d'America, un neoconservador reconegut, e foguèt nomenat pel president dels Estats Units George W. Bush. Per convencion, lo president de la Banca Mondiala es nòrd-american, e lo president del Fons Monetari Internacional, europèu.
Conselh Consultatiu[modificar | modificar la font]
Dins l'estructura de la Banca se tròba lo Conselh Consultatiu constituit per un minimum de sèt personas nomenadas pel Conselh de Governadors. A aquel se pòt compausar per d'interèsses bancaris, comercials, industrials, agricòlas e del trabalh amb la fin de conselhar la Banca en la politica generala. Aqueles conselhièrs an la carga pendent dos ans amb drech a reeleccion.
Contribucions e vòtes[modificar | modificar la font]
Los membres de la Banca se dividisson en doas categorias, païses desvolopats (Part I), e païses prestataris (Part II), segon los estandards de l'AIF.
La majoritat dels fons de la Banca disponibles per de prèstes provenon de pas las soscripcions de capital. L'argent proven de las vendas de sos bons pròpris dins los mercats financièrs mondials. Aprèp encarga sos prestataris un tipe d'interès leugièrament superior al que li cal pagar sos accionaris pròpris. Los bons de la Banca son garantits en darrièra instància pels govèrns del monde, se considèran coma d(investiments estables. Qualques investidors privats e institucionals an accès a la crompa d'aqueles bons.
Votacion[modificar | modificar la font]
Las soscripcions de capital son proporcionalas al risc de cada país determinant lo nombre de vòtes de cadun d'aqueles: per exemple, los Estats Units contraròtlan 16,39% dels vòtes; Japon 7,86%, Alemanha 4,49%, França 4,30%, Itàlia 4,30% e la Grand Bretanha 4,30%. En contrast 24 païses africans contraròtlan amassa pas que 2,85% del total.
Tipes de prèstes[modificar | modificar la font]
Amb sos divèrses organismes, descriches abans, la Banca Mondiala dispausa de quatre tipes diferents de prèstes, en contrarotlant d'aspèctes d'investiments, desvolopament institucional e politicas publicas d'aperaquí 150 nacions.
1) Prèstes per projèctes: aquel tipe de prèstes s'autreja per desvolopar un projècte especific coma rotas, projèctes sus la pesca, infrastructura en general.
2) Prèstes sectorials, via BIRD e AID: aqueles prèstes tòcan tot un sector de l'economia d'un país, es a dire, energia, agricultura, etc. Aqueles compòrtan de condicions entre aquelas las politicas e de prioritats nacionalas per aquel sector.
3) Prèstes institucionals: aqueles servisson per la reorganizacion d'institucions governamentalas amb lo but d'orientar sas politicas cap al liure comèrci e obténer l'accès sens restriccions, de las entrepresas transnacionalas (ETN), dins los mercats de la region. Servisson a d'autra banda cambiar las estructuras governamentalas sens aprovacion parlamentària, jos las directrises de la Banca.
4) Prèstes d'ajustament estructural: aquel tipe de prèstes, foguèron creat teoricament per aleujar la crisi del deute extèrne pr'amor de convertir las ressorsas economicas nacionalas en produccion per l'exportacion e preparar la dintrada de las entrepresas transnacionalas. Los païses del sud an experimentat aqueles ajustaments e las consequentas mesuras d'austeritat.
En 1993 los màgers prestataris de la BIRD (per òrdre descendent) foguèron: Mexic, Índia, Brasil, Indonesia, Turquia, China, Filipinas, Argentina, Corèa, Colómbia, Marròc e Nigèria. Los prèstes de la BIRD se negòcian de manièra individuala; comprenon un periòde de cinc ans sens besonh d'amortizacion; aprèp los govèrns prestataris dispausan d'un tèrme de 15 a 20 ans per amortizar lo deute segon l'interès del mercat. La Banca torna jamai estructurar lo deute ni anulla un prèst. Per son influéncia en fons publics e privats, la Banca figura dins las primièras plaças coma creditors de sos clients.
Criticas[modificar | modificar la font]
E mai se los govèrns paures dependon fòrça de la Banca coma contribuidor del finançament pel desvolopament, aquela institucion foguèt criticada pels opausants a la globalizacion, per, segon eles, minar la sobeiranetat nacionala dels païses que recebon lo prèst, que lor cal promòure la liberalizacion economica e provesir de gatges per l'investiment internacional. D'autres critics acusèron la Banca d'obligar los païses a far de reformas qu'enraian lo desvolopament se son pas realizadas adreitament, o mal apropriadas.
L'accion de la BM dins los païses mens desvolopats, subretot dins las decènnis de 1980 e de 1990, foguèt l'objècte de criticas:
- La Banca Mondiala financèt de projèctes que prejudicièron l'environament, per exemple:
- La restanca Sarda Sarovar en Índia, que causèt lo desplaçament de mai de 240 000 personas fins a de tèrras pauras, sens aiga potabla e sens electricitat;.
- L'Esquèma de Desvolopament Polonoroest, en Brasil, que produsiguèt la colonizacion de la selva tropicala e la desforestacion d'un airal de mesura similara al Reialme Unit;
- La restanca Pak Mun a Tailàndia, que destruiguèt entièrament los ressorsas alieuticas del riu, en redusent a la pauretat los pescadors de la region e en prejudiciar drasticament lo regim d'un nombre considerable de personas que vivon dins la conca del riu de Tailàndia, Laos, Cambòtja e Vietnam;
- Lo Singrauli en Índia: dotze minas de carbon a cèl dubèrt. Las minas contaminèron l'aiga, las culhidas e la fauna icticòla. Calguèt desplaçar mai de 300 000 personas per complir lo projècte, que fòrça acabèron dins d'acampatges precaris âs cap d'accès a la tèrra e pas cap de condicions de basa de sanitàrias.
- La Banca Mondiala afavorís los interèsses dels païses industrializats:
- Afavorís l'exportacion dels residús dangieroses o toxics cap a de païses en desvolopament;
- Afavorís la relocalizacion d'industrias contaminantas dels païses industrials cap a de païses en desvolopament.
- Los projèctes de la Banca Mondiala empejoran las condicions dels pichons agricultors:
- Rarament, a vegada solament, los agricultors de subsisténcia recebon los beneficis de l'asagatge e l'energia produits per las grandas restancas;
- S'encoratja lo remplaçament de las culhidas de subsisténcia per de recoltats industrialas, e encara dins d'airals que son pas apropriats, apaurissent encara mai los païsans.
- La Banca Mondiala a prestat a de govèrns que viòlan dubèrtament e de lònga los dreches umans
- Se faguèt de prèstes a de dictaturas reconegudas per violacions de dreches fondamentals, coma Chile, Uruguai e Argentina al decènni de 1970, Filipinas jos la dictatura de Ferdinand Marcos o Indonesia jos Suharto.
- E mai se la Banca allèga que los fons prestats foguèron pas utilizats en d'activitats que prejudicièron dirèctament los ciutadans, en aprovar aqueles fons se liberèron de ressorsas que los govèrns dictatorials poguèron emplegar en activitats de persecucion e repressions.
- Lo desplaçament forçat de personas e comunitats causèt sofriment e pauritge
- I a d'exemples d'aqueles politicas en Indonesia e Brasil.
- En general, los païsans desplaçats arriban en d'airals pus paures e amb de rendement agricòla mendre.
- Los projèctes de la Banca Mondiala an amenaçat los dreches dels pòbles autoctòns
- Se plan la Banca dictèt en 1982 unas directivas per de projèctes que tòcan de pòbles indigènas (Tribal Projects and Economic Development Guidelines), en 1996 un dels avocats de la Banca Mondiala declarèt publicament qu'aqueles jamai foguèron seguits, e que en intèrne s'utilizan de nòrmas ben pus flacas per la proteccion dels interèsses dels pòbles indigènas.
- La Banca Mondiala acompanhèt pas corrèctament lo ròtle de las femnas dins lo desvolopament.
Benlèu la critica mai intensa, partejada per la Banca Mondiala e lo Fons Monetari Internacional, es que las politicas d'ajustament estructural impulsat per aqueles organismes an impausat de còstes socials elevats per de gropes vulnerables dins los païses en desvolopament.
Influéncia dels Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Una critica considèra la Banca Mondiala coma essent jos l'influéncia politica dels Estats Units d'America, que n'aprofièchan per far avançar los seus interèsses.
Foguèt lo cas quand lo primièr prèst de la Banca Mondiala per França foguèt retardat jos la pression americana fins que los comunistas daissèsson lo govèrn de de Gaulle. [2] La nominacion en junh de 2005 de Paul Wolfowitz suscitèt nombroses comentàris, del seu nomenament fins a sa casuda[3] foguèt una autra illustracion. Segon sos detractors, Paul Wolfowitz, «architècte» de la Guèrra d'Iraq (2003),[4] projectava de s'impausar per la patz aquò qu'o a pas pogut èsser per la guèrra .[5]
D'autra banda, se critica la nòrma tacita de la causida del president de l'Institucion pel govèrn american. Joseph Stiglitz repròcha als païses europèus d'èsser responsables del marrit periòde traversat per la Banca Mondiala. [6]
Retirada de Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de mai de 2007, lo president de Veneçuèla, Hugo Chávez anoncièt son intencion de retirar son país de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional,[7] amb aqueles mots: "Es melhor que nos sortam abans que siam pilhats".E aprèp en 2006 de la totala devolucion del deute extèrne de Veneçuèla, lo 30 de junh de 2007, aquela retirada èra pas efectiva. [8]
Presidents de la Banca Mondiala[modificar | modificar la font]
- Eugene Meyer, 1946
- John J. McCloy, 1947 - 1949
- Eugene R. Black, 1949 - 1963
- George D. Woods, 1963 - 1968
- Robert S. McNamara, 1968 - 1981
- Alden W. Clausen, 1981 - 1986
- Barber B. Conable, 1986 - 1991
- Lewis T. Preston, 1991 - 1995
- James D. Wolfensohn, 1995 - 2005
- Paul Wolfowitz, 2005 - 2007
- Robert Zoellick, dempuèi 2007
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ À propos sur le site officiel
- ↑ (fr)"Lo fabulós destin dels Globofagas", Alternativas Economicas n°197 novembre de 2001 p. 11
- ↑ (fr)Paul Wolfowitz contestat dempuèi lo començament de son mandat a la Banca Mondiala (lo Novèl Observator 17.04.2007 )
- ↑ (en) Bush Names Iraq War Architect Paul Wolfowitz to Head World Bank Paul Wolfowitz, «arquitecte» de la Guerra en Irak
- ↑ Paul Wolfowitz : La casuda de Velociraptor ( lo Novèl Observator 26.04.2007 )
- ↑ « Preferiguèron de sostenir un sistèma que lor garantís la presidéncia del Fons Monetari Internacional, al luòc de modificar amb valor los critèris de seleccion », Article del Monde, dimècres lo 31 de mai 2007
- ↑ (fr)Chavez abandona la Banca Mondiala e lo FMI , Le Soir , 1èr de Mai de 2007
- ↑ Donadas de membres financièrs

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ceará
Ceará es un estat de Brasil. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd, e confronta los estats de Rio Grande do Norte e Paraíba a l'èst, Pernambuco al sud, e Piauí a l'oèst. Sa capitala es Fortaleza. Sa superfícia totala es un pauc inferiora a la de Nepal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima tropical predomina dins tot l'estat, amb de variacions de precipitacions dins diferentas regions. Dins la region de sertão lo un clima es semiàrid.
Lo relèu presenta de punts mai nauts als limits amb Piauí (Serra de Ibiapaba e Serra Grande) e Pernambuco (Chapada do Araripe). Los rius Jaguaribe e Acaraú son los principals de l'estat.
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'elevatge de bovins, l'agricultura (mongeta, milhòc, ris, coton), l'industria (aliments, textil e cauçaduras, metallurgia) e lo torisme (principalament en las plajas de Fortaleza, Canoa Quebrada, Jericoacoara, Aracati, e autres).


text:
Declinason del latin
La declinason del latin es l'ensemble de las formas que s'i declinan los substantius, adjectius, pronoms e autres categorias de mots en latin. En latin, la declinason d'un mot servís per n'indicar la foncion e lo nombre gramatical.
I a cinc declinasons, que son numerotadas e gropadas segon la terminason dels mots e son genre gramatical. Los diferents cases s'exprimisson per una desinéncia (o morfèma gramatical) apondut a la rasic del mot. La flexion de las paraulas dins una meteissa declinason varia segon lo genre gramatical: masculin, femenin o neutre.
Cadun dels sièis cases[1] a una foncion principala e (trach del vocatiu) una seria de foncions segondàrias, que pòdon aver una semblança gramaticala amb la foncion principala o non. Aqueste sistèma de cases latin a influenciat la gramatica de las lengas romanicas. D'unas, coma lo romanés, an encara un sistèma de cases uèi, mentre que d'autres, ne sèrvan solament qualques vestigis.
Somari
- 1 Cases del latin
- 2 Declinasons
Cases del latin[modificar | modificar la font]
Lo latin eireta de sièis dels uèit cases gramaticals del protoindoeuropèu: lo nominatiu, lo vocatiu, l'acusatiu, lo genitiu, lo datiu e l'ablatiu. Lo cas locatiu indoeuropèu subrevisquèt dins las declinasons d'unes toponims e substantius, coma ara Roma "Roma" (locatiu Romae) o domus "casa" (locatiu domi). D'unas formas adverbialas que s'acaban en -e son de vestigis del cas instrumental.[2]
En latin, los adjectius devon concordar amb los substantius qu'acompanhan non solament en genre e nombre, mas tanben en cas gramatical. Aquò tanben es valable quand lo substantiu e l'adjectiu apertenon a de declinasons diferentas. Per exemple, dins la frasa poeta bonus magnas aves habet,[3] "poeta" e "bonus" son nominatius singulars de la primièra e la segonda declinason, respectivament, mentre que "magnas" e "aves" son acusatius plurals de la primièra e la tresena declinason.
Nominatiu[modificar | modificar la font]
Lo nominatiu marca, generalament, lo subjècte d'un vèrb o son atribut.
- Augustus imperator imperii romani fuit ("August foguèt emperaire de l'empèri dels romans")
Pasmens, en latin i a d'autres usatges del nominatiu:
- Urbs Roma caput mundi vocatur ("La ciutat de Roma es nomenada la capitala del mond")
Dins aquesta frasa, i a un complement de denominacion (Roma)[4] e un complement predicatiu del subjècte (caput).[5]
Vocatiu[modificar | modificar la font]
Lo vocatiu marca l'èsser o entitat a la quala òm s'adreiça e, s'es necessari, los adjectius qu'acompanhan aqueste substantiu.[6] Una expression vocativa es una expression utilizada per s'adreçar directament a qualqu'un o quicòm, en tot inclusent a la frasa l'identitat de la persona a qui òm s'adreiça.
Fragment de l'Eneida (29 aC-19 aC), de Virgili (70 aC–19 aC):
Amb la primièra paraula d'aqueste extrach, lo poeta s'adreiça a sa musa, en tot volent far remarcar que s'adreiça precisament a ela. Es per aquò que musa se tròba dins lo cas vocatiu.
Acusatiu[modificar | modificar la font]
L'acusatiu marca, generalament, lo complement dirècte d'un vèrb transitiu, es a dire l'objècte sus lo qual se produtz l'accion del vèrb.[7]
- Scipionis Africani exercitus incurret hostem ("L'armada d'Escipion l'African ataca l'enemic")
Pasmens, l'acusatiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
- acusatiu de durada: indica l'espaci de temps que s'i perlonga l'accion del vèrb.
- Postea trescentos annos Romani totum Mare Mediterraneum imperaverunt ("Après, los romans dominèron tota la mar Mediterranèa durant tres cents ans")
- acusatiu de direccion: indica la direccion d'un movement. Los noms pròpris de vilas e illas pòrtan pas de preposicion, mentre que dins lo rèsta dels cases s'utiliza las preposicions in (movement cap a l'interior d'un luòc) o ad (movement cap a l'entorn d'un luòc).
- Romani Siciliam navigant et terram occupant ("Los romans navegan en Sicília e ocupan la tèrra")
- Legatus in Hispaniam missus est ("Lo legat foguèt enviat en Ispània")
- Milites ad oppidum appropinquant ("Los soldats s'acòstan a la fortalesa")
- en oracions completivas d'infinitiu: lo subjècte d'una oracion subordinada se met en acusatiu, mentre que lo vèrb apareis en infinitiu.
- Dico te priore nocte venisse in M. Laecae domum ("Disi que tu, la nuèit passada, anères a l'ostal de M. Leca")
- amb de preposicions determinadas:[8]
- Fretum Gaditanum partem maris inter Hispaniam et Africam est ("L'estrech de Gibartar es la part de la mar entre Ispània e Africa")
- coma complement predicatiu del complement dirècte: van en acusatiu los mots que completan la significacion del complement dirècte.
- Pauperes existimant divites felices ("Los paures consideran los rics uroses")[9]
- en exclamacions:
- Me miseram! ("Paure de ieu!")[10]
Genitiu[modificar | modificar la font]
Lo genitiu marca generalament lo complement del nom d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una relacion de possession que lo substantiu en genitiu i es lo possessor. Las utilizacions del genitiu se pòdon devesir en adjectivalas e adverbialas.
- Utilizacion adjectivala
- genitiu possessiu: indica una relacion de possession.
- Caput primum provinciae Africae Utica fuit ("La primièra capitala de la província d'Africa foguèt Utica")
- genitiu subjectiu: indica una relacion ont i a una activitat e un autor de l'activitat.
- Deus pugnat pro iis et vos non videtis. Cessate iam, ne in vos ira Dei descendat ("Dieu luta per els e vos ne trachetz pas. Arrestatz-vos, foguèsse pas sus vos que caiguèsse l'ira de Dieu")[11]
- genitiu objectiu: indica l'objècte d'una accion implicada per un substantiu o adjectiu.
- [...] Metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat ("La paur de l'enemic manteniá la vila pel bon camin")[12]
- genitiu partitiu: indica la causa mai granda que quicòm ne forma una part.
- Tarraco caput fuit prouinciae Tarraconensis, qua maior pars Hispaniae continebatur ("Tarraco foguèt la capitala de la província Tarraconense, que cobriá la majora part d'Ispània")
- genitiu de definicion: definís un nom comun donant un exemple concret de causas qu'apertenon a la meteissa classa:
- [...] decessit non solum iuvenibus sed et universae genti memoriam mortis suae ad exemplum virtutis ("[...] daissa, no solament als joves senon a tota la nacion, un exemple de vertut")[13]
- genitiu de descripcion: descriu un objècte o persona en tèrmes de quantitat o qualitat.
- Daedalus, vir magni ingenii, in insula Creta exsulabat ("Dedal, òme de granda intelligéncia, viviá exiliat dins l'illa de Creta")
- genitiu de valor: descriu la valor o lo pretz de quicòm.
- Si quis aquam oletarit, sestertiorum decem milium multa esto ("Si qualqu'un embrutís l'aiga, serà verbalizat amb dètz mila sestercis")
- Utilizacions adverbialas
- amb verbs determinats en relacions amb la memòria ("delembrar", "remembrar", etc.).
- Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. ("Sion disiá: «Lo Senhor m'a abandonat, lo meu Dieu m'a delembrat»."[14]
- amb los vèrbs defectius utor, fruor, fungor, potior, vescor e opus est ("utilizar", "gaudir", "menar a tèrme", "possedir", "se manjar" e "caler", respectivament)
- Cleanthes solem dominari et rerum potiri putat ("Cleantes crei que lo solelh domina e es lo mèstre de tot l'univèrs")[15]
- amb los vèrbs amb la significacion d'"emplir", o adjectius amb la significacion de « plen ».
- Videte, pueri: his saccus plenus est pirorum ("Vejatz, mainatges: aqueste sac es plen de peras")
- amb los vèrbs amb la significacion de "donar pena", "aborrir".
- Taedet me huius quotidiani mundi ("M'aborrís aqueste mond quotidian")
- amb los vèrbs referents a un procediment juridic, com "acusar", "absòlvre", etc.
- [...] quisquam impie diffamavit patrem et accusavit adulterii oculti ("[...] qual que siá que desleialament difamèsse lo paire e l'acusèsse d'adultèri oculte")
Cas datiu[modificar | modificar la font]
Lo datiu marca, generalament, lo complement indirècte d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una situacion ont lo substantiu en datiu es lo que recep lo complement dirècte ("Joan dona un estilò a Anna"; Anna es lo CI perque recep lo CD, qu'es l'estilò).[16]
- Pater puero librum donat ("Lo paire dona lo libre al mainat")[16]
Pasmens, lo datiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
- datiu de regim verbal: acompanha d'unes vèrbs e adjectius, coma complement de regim verbal. S'agís de vèrbs amb la significacion d'"obeïr", "passar" o d'adjectius amb la significacion de "similar".
- Quam similis soli est, Naevia, noster amor! ("Que semblant al solelh qu'es, Nèvia, lo nòstre amor!")
- datiu possessiu: es una construccion que denòta la possession per part del substantiu en datiu.
- Caesari multi inimici erant ("Cesar" aviá fòrça enemics", literalament "I aviá fòrça enemics per Cesar")
- datiu de finalitat: indica la finalitat amb la quala se fa una accion.
- Non omnes milites gloriae pugnant ("totes los soldats lutan pas per la glòria")
- doble datiu: es una mescla de datiu possessiu e de datiu de finalitat.
- Ipsum bellum est mihi curae ("Aquesta guèrra es un motiu de preocupacion per ieu")
- datiu d'autor: indica una impression, lo punt de vista de qualqu'un.
- Vir bonus regi videtur ("Aqueste òme li sembla bon al rei")
- datiu de complement agent: s'utiliza en combinason amb lo gerondiu per indicar qual deu executar l'accion.
- Haec nobis agenda sunt ("Aquestas causas devon èsser fachas per nosautres")
- datiu comòde: qu'indica per qual o per que una accion es menada a son tèrme.
- Graecis terras colimus "Cultivan tèrras pels grècs")
- datiu etic: s'agís d'una forma enfatica, indica que la persona dins lo cas datiu a un interès especial dins l'accion. Gaireben sempre s'agís d'una implicacion afectiva.
- Quid mihi Celsus agit? ("Que fa Cels?", sosentendut que lo parlant i a un interès especial)
Ablatiu[modificar | modificar la font]
L'ablatiu es lo cas amb mai d'utilizacions diferentas. En gròs se pòt dire que los mots en ablatiu complisson de foncions de complement circonstancial de temps, de luòc, etc. Fòrça sintagmas en ablatiu se pòdon traduire per d'advèrbis: cum celeritate se tradutz per "rapidament" (literalament, "amb velocitat"). L'ablatiu latin unifica tres cases presents dins l'ancian indoeuropèu: lo separatiu, l'instrumental e lo locatiu.
- ablatiu de luòc: indica lo luòc ont e a partir del qual se produtz l'accion (nòta: s'utiliza l'acusatiu per indicar lo luòc cap al qual se produtz l'accion)
- Hannibal, filius Hamilcaris, Carthagine natus est ("Annibal, filh d'Amilcar, nasquèt a Cartage")
- Ex Graecia ad Italiam navigaverunt ("Naveguèron de Grècia a Itàlia")
- ablatiu de separacion: indica una separacion fisica a respècte del substantiu en ablatiu
- Cicero hostes ab urbe prohibuit ("Ciceron mantenguèt los enemics luenh de la ciutat")
- ablatiu d'instrument: indica l'instrument o lo mejan amb que l'accion es menada a tèrme
- Marcus pede vexabat Corneliam quae dormire volebat ("Marc embestiava amb lo pè Cornèlia, que voliá dormir")
- ablatiu de manièra: indica de quin biais se produtz l'accion.
- Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis cum magna cura et diligentia suos fines tuentur ("Los Allòbroges, metent de gardas lo long de Ròse, defendon sas frontièras amb vigilància e energia")[17]
- ablatiu de temps: indica l'encastre temporal que s'i situa l'accion.
- Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent [...] ("Per que degun ignore pas ont se trobavan Cesar e l'armada d'aquel temps [...]")
- ablatiu absolut: marca las circonstàncias que s'i produtz l'accion.
- Urbe capta, Aeneas fugit ("La ciutat capturada, Enees fugiguèt")
- ablatiu de circonstàncias expectants: parièr que l'ablatiu absolut, mas las circonstàncias "espèran" l'accion.
- Cum magno clamore civium ad urbem perveniunt ("Arriban a la ciutat amb una granda clamor de la populacion")
- ablatiu d'acompanhament: l'ablatiu es sempre precedit per la preposicion cum ("amb") e indica amb qui o que se fa l'accion.
- Ego et Iulia cum nostris amicis de amicitia dicebamus ("Jo e Jilia parlam d'amistat amb los nòstres amics")
- ablatiu de separacion: indica lo tot que un nombre ne forma una part; es precedit per la preposicion e/ex ("de").
- Centum ex viris mortem diu timebant et nihil clementiae exspectabant ("Cent dels òmes crentavan la mòrt durant longtemps e esperavan pas cap de cleméncia")
- ablatiu d'agent: indica l'agent qu'efectua l'accion dins una oracion passiva. Se l'agent es una persona, es precedit per la preposicion a/ab ("per")
- Atticus adoptatus est a Caecilio ("Atic foguèt adoptat per Cecili")
- Populus militia atque inopia urgebatur ("Lo pòble èra aclapat pel servici militar e la misèria")
- ablatiu de comparason: la segonda part d'una comparason es en ablatiu (la primièra es en nominatiu).
- Vilius argentum est auro, virtutibus aurum ("L'argent es mens preciós que l'aur, e l'aur que las vertuts")
- ablatiu de causa: indica la causa que motiva l'accion.
- Clamare gaudio coepit ("Comencèt de cridar de jòia")
- ablatiu de gra de diferéncia: indica lo gra en que difererisson doas causas o mai.
- Puella multo prudentior est puero ("La dròlla es fòrça pus prudenta que lo dròlle")
- ablatiu de descripcion: a una foncion similara a la del genitiu de descripcion; indica una qualitat d'un substantiu.
- Philosophus magna sapientia ("Un filosòf de granda saviesa")
- ablatiu d'especificacion: dona una informacion pus especifica subre un mot anterior.
- Corpore senex esse poterit, animo numquam erit ("Pòt èsser vièlh de còs, mas jamai serà pas vièlh d'esperit")
- ablatiu de pretz: de foncion similara al genitiu de pretz. Indica lo pretz d'una causa.
Cas locatiu[modificar | modificar la font]
Lo cas locatiu servís per indicar lo luòc que s'i produtz l'accion. Es un cas extremament rar en latin; es un vestigi de l'indoeuropèu que s'aplica solament als noms de las vilas e d'illas pichonas, e mai a d'unas paraules isoladas. Mentre que tots los autres substantius utilizan l'ablatiu amb una preposicion, los mots en locatiu pòrtan pas jamai de preposicion.[19] Es identic al genitiu singular de la primièra e la segonda declinason, e dins la rèsta dels cases es identic a l'ablatiu, levat dins lo cas del substantiu domus ("casa"), qu'a lo locatiu domi.
- Servus Romae erat ("L'esclau èra a Roma")
Tendéncias sincreticas[modificar | modificar la font]
Lo sincretisme, un fenomèn lingüistic ont dos o mantuna valors morfosintacticas partejan la meteissa terminason,[20] es abitual en latin.
Lo nominatiu, vocatiu e acusatiu dels mots neutres s'acaba sempre en -a, amb qualques excepcions (d'unes pronoms demostratius, relatius e similars; dins aquestas formas, lo plural neutre a la meteissa forma que lo nominatiu singular femenin).
Lo vocatiu plural es sempre identic al nominatiu plural, e lo vocatiu singular es identic al nominatiu singular levat a la segonda declinason e dins qualques mots grècs (Lo vocatiu de Marcus es Marce e lo vocatiu d'Aeneas es Aenea).[21]
L'acusatiu singular s'acaba sempre per una vocala corta seguida de -m, levat dins qualques mots neutres amb rasics inusualas. L'acusatiu plural dels mots masculins e femenins s'acaba sempre per una vocala longa mai -s, parièr que lo nominatiu plural de las tresena, quatrena e cinquena declinasons.
Lo genitiu singular es parièr que lo nominatiu plural pels mots masculins e femenins de la primièra, segonda e tresena declinasons.
Lo datiu singular es parièr que lo genitiu singular dins los mots de la primièra e cinquena declinasons.
Lo datiu e l'ablatiu son sempre parièrs al plural.[22] Es tanben lo cas dins lo datiu singular de la segonda declinason, d'unes mots de la tresena declinason de tèma en -i, e los mots neutres de la qatrena declinason.
Quand s'utiliza lo locatiu, es identic a l'ablatiu dins la qatrena e cinquena declinacions. Lo locatiu, l'ablatiu e lo datiu son identics al plural.[19]
Declinasons[modificar | modificar la font]
- Primièra declinason: tema en -a, coma per exemple aqua ("aiga")
- Segonda declinason: tema en -o, coms per exemple amicus ("amic")
- Tresena declinason: tema en consonanta o en -i, coma per exemple praetor ("pretor") o canis ("gos")
- Quatrena declinason: tema en -u, coma per exemple senatus ("senat")
- Cinquena declinason tema en -e, coma per exemple dies ("dia")
Pasmens, l'evolucion del latin a provocat de cambiaments fonetics a la terminason d'unas paraulas, en fasent que lo nominatiu tot sol basta pas totjorn per determinar a quala declinason aperten un mot concretament (per exemple, saltus, "salt"). Per aquesta rason, las paraulas latinas s'enoncian amb lo nominatiu mai lo genitiu, e es dins aquesta forma que se troban dins la granda majoratat del diccionaris. Per exemple:
- natio, nationis, ont natio es lo nominatiu e nationis es lo genitiu
- bellum, belli, ont bellum es lo nominatiu e belli es lo genitiu
Se pòt tanben escriure lo genitiu de forma abreujada. Aiçí, los exemples anteriors s'escriurián natio, -onis e bellum, -i.
Primièra declinason (a)[modificar | modificar la font]
Son de noms en general femenins coma la rota (via, viae fem.) o l'aiga (aqua, aquae fem.). I a qualques mots masculins pasmens, coma de noms de mestièrs païsan (agricola, agricolae masc.) o marinièr (nauta, nautae masc.).
Segonda declinason (o)[modificar | modificar la font]
La segonda declinason es un grop larg de noms mai que mai masculins coma equus, equī ("caval") o puer, puerī ("dròlle') e de noms neutres coma castellum, castellī ("castèl"). I a qualques grops pichons d'excepcions femeninas, inclusent de noms de gemas, plantas, arbres, e d'unas vilas e ciutats.
Al nominatiu singular, fòrça noms masculins se forman amb una rasic e l'afix -us, amb pasmens qualques un que s'acaban per la terminason -er, mas pas necessàriament arrapat a la rasic complèta. Los noms neutres son generalament de nominatius singulars formats de la rasic amb una terminason -um. Pasmens, cada segonda declinason dels noms a l'afixe -ī estacat coma sufixe a la rasic del nom dins sa forma genitiu singular. La letra predominanta dins las terminasons d'aquesta declinason es o.
Tresena declinason (i)[modificar | modificar la font]
La tresena declinason es lo grop de noms pus larg. Aquestes noms se pòdon acabar en –a,–e, –ī, –ō, –y, –c, –l, –n, –r, –s, –t, or –x . Son masculin, neutre, e femenin de rasic e cas nominatiu variable. La tresena declinason inclutz per exemple flumen, fluminis neut. ("riu"), flos, floris masc. ("flor"), e pax, pacis fem. ("patz"). Cada nom a l'afixe -is coma sufixe estacat a la rasic del nom dins la forma genitiu singular. Los noms masculin, femenin e neutre an cadun sa pròpria terminason nominatiu singular especiala. Per exemple, fòrça noms masculins s'acaban en –or (amor). Fòrça noms femenins s'acaban en –īx (phoenīx), e fòrça noms neutres s'acaban en –us (onus). Coma per totas las declinasons d'unes noms fan excepcion a aquestas règlas.
Rasic en -i[modificar | modificar la font]
D'unes mots de la tresena declinason an una rasic acabada en -i. Al dintre d'aqueste grop se pòdon distinguir tres sosgrops diferents:
- Los substantius e adjectius masculins e femenins amb lo nominatiu e vocatiu singulars acabats en -is. En son d'exemples avis, avis ("aucèl") e amnis, amnis ("torrent d'aiga"). Se nomenan parisillabics pel fait que tenon un nombre identic de sillabas dins lo nominatiu e lo genitiu singulars.
- I a de mots que pèrdon la -i de la rasic dins lo nominatiu e vocatiu singulars. Lo contacte de la darrièra consonanta de la rasic amb la -s fa que caiga la consonanta de la rasic. N'es un exemple Mars, Martis ("Mart"). Aquestas paraulas se pòdon reconéisser perque son genitiu plural s'acaba en -ium.
- Los mots neutres derivats acabats en -al, -ar o -e que derivan de mots acabats en -ali, -ari o -i forman lo nominatiu singular amb una rasic zèro (-Ø). La -i del tèma pòt sofrir doas modificacions: se transforma en -e en una sillaba finala dobèrta e desapareis quand la sillaba anteriora es longa. N'es un exemple animale, animal ("animal"). Pasmens, l'ablatiu se manten en -i.
- Lo mot vis, vis ("fòrça") es un cas particular. Al singular consèrva la flexion de las rasics en -i, mas al plural se basa sus una rasic en vis transformat en vir per rotacisme. Pasmens, lo genitiu plural consèrva la terminason -ium dels substantius de rasic en -i.
Exemples de substantius de rasic en -i
Particularitats[modificar | modificar la font]
Dins la tresena declinason, i a quatre noms irregulars.
būbus[24]
būbus[24]
Quatrena declinason (u)[modificar | modificar la font]
La quatrena declinason es un grop de noms subretot masculins coma 'èrsa' (fluctus, fluctūs masc.) e 'pòrt' (portus, portūs masc.) amn qualques excepcions femeninas, coma 'man' (manus, manūs fem.). La quatrena declinason inclutz tanben d'unes noms neutres coma 'genolh' (genu, genūs neut.). Cada nom a un afixe -ūs coma sufixe estacat a la rasic del nom dins sa forma genitiva singulara. La letra predominanta de las terminasons d'aquesta declinason es u.
Dins los plurals datiu e ablatiu, –ibus es de còps que i a remplaçat per –ubus. Aquò sonque per qualques noms, coma artus. La declinason de domus es iregulara:
Cinquena declinason (e)[modificar | modificar la font]
La cinquena declinason es un grop pichon de noms mai que mai femenins coma 'afar, causa (rēs, reī fem.) e 'jorn' (diēs, diēī generalament femenin, levat per d'unes jorns particulars ont es masculin). Cada nom a o l'afixe -ēī o –eī coma sufixe estacat a la rasic del nom dins sa forma genitiu singular.
Cal notar que los noms acabats en iēs an un ēī long al datiu e genitiu, mentre que los noms acabats per una consonanta + ēs an un eī cort dins aquestes cases.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En realitat, lo latin a sèt cases, mas lo locatiu es tant rar qu'en practica se considera que n'i a sièis.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ "Lo bon poeta a d'aucèls grands."
- ↑ Un complement de denominacion es un complement indirècte que porgís una informacion accessòria o explicativa del tèrme al qual se referís.
- ↑ Un complement predicatiu del subjècte es un substantiu o adjectiu que se referís al subjècte, completant la signification del vèrb.
- ↑ Entrada "vocatiu"
- ↑ Entrada "acusatiu"
- ↑ Per una lista de las preposicions que pòrtan acusatiu, vejatz Gramàtica llatina: preposicions
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ Dich per Circe a Odisseu dins l'òbra d'Ovidi Remedium amoris.
- ↑ Iacopo da Varazze, fin del sègle XIII. De Sancto Andrea Apostolo, dins l'òbra Legenda auria.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ Adaptat de 2 Macabeus, 6:3
- ↑ Adaptat d'Isaïes, 49:14
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ 16,0 16,1 Sintaxis de los casos
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ Ciceron, Filípiques 7.15
- ↑ 19,0 19,1 The Locative Case
- ↑ Baerman, M. (2007). {{{title}}} (abstracte) 1, 539-551. DOI:10.1111/j.1749-818x.2007.00024.x.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ L'arcaïsme aquai apareis dins Virgili, Ciceron, Lucrèci per evocar l'estil dels escrivans ancians.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 Here ō or ū come from Old Latin ou. Thus bō-/bū- and Iū- before consonant endings are alternate developments of the bov- and Iov- before vowel endings. — The double pp in the preferred form Iu-ppiter "Father Jove" is an alternate way of marking the length of the u in the etymological form Iū-piter. i is weakened from a in pater (Allen and Greenough, sect. 79 b).


text:
1076
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1076 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reiaume de França[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte ambé lo Ducat de Normandia e victòria francesa a Dol.
Ducat de Normandia[1][modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte ambé lo Reiaume de França e victòria francesa a Dol onte l'armada normanda èra a menar lo sètge de la vila.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Campanha d'Abu Bakr ibn Umar dins lo sud dei territòris saharians deis Almoravides còntra lei fòrças e leis aliats de l'Empèri de Mali. Lo resultat deis operacions es mau conegut mai aquela guèrra foguèt benlèu a l'origina de l'introduccion de l'islam dins la vau de Nigèr.


text:
Elisabèt II del Reialme Unit
Elisabèt II del Reialme Unit, nascuda Elizabeth Alexandra Mary Windsor, lo 21 d'abril de 1926, es dempuèi lo 6 de febrièr de 1952 reina de 16 Estats e cap del Commonwealth. En realitat, la familha reiala a un ròtle important sonque al Reialme Unit.
Titulatura presenta[modificar | modificar la font]
Elisabèt II pòrta los títols que seguisson. En defòra del ducat de Normandia e de l’Illa de Man, es la primièra Elisabèt a portar aqueles títols, mas es pr'aquò nomenada "la seconda":
- Rèina d’Antigua e Barbuda dempuèi 1982
- Rèina d’Austràlia dempuèi 1952
- Rèina de las Bahamas dempuèi 1973
- Rèina de Barbados dempuèi 1966
- Rèina de Belize dempuèi 1982
- Rèina de Canada dempuèi 1952
- Rèina de Grenada dempuèi 1974
- Rèina de Jamaica dempuèi 1962
- Duquessa de Normandia (a Jersei e Guernesei) dempuèi 1952
- Senhora de l’Illa de Man dempuèi 1952
- Rèina de Nòva Zelanda dempuèi 1952 (Niue e las Illas Cook fan partida del reialme de Nòva Zelanda)
- Rèina de Papoa-Nòva Guinèa dempuèi 1975
- Rèina del Reialme Unit dempuèi 1952
- Rèina de las Illas Salamon dempuèi 1978
- Rèina de Sant Cristòl e Nevis dempuèi 1983
- Rèina de Santa Lúcia dempuèi 1979
- Rèina de Sant Vincenç e las Grenadinas dempuèi 1979
- Rèina de Vanoato dempuèi 1978
Titulatura passada[modificar | modificar la font]
Elisabèt II foguèt tanben:
- Rèina de Ceilan de 1953 a 1972
- Rèina de Paquistan de 1953 a 1956
- Rèina d’Africa del Sud de 1953 a 1961
- Rèina de Gana de 1957 a 1960
- Rèina de Nigèria de 1960 a 1963
- Rèina de Sierra Leone de 1961 a 1971
- Rèina de Tanganhica de 1961 a 1962
- Rèina d’Oganda de 1962 a 1963
- Rèina de Trinitat e Tobago de 1962 a 1976
- Rèina de Quenha de 1963 a 1964
- Rèina de Malavi de 1964 a 1966
- Rèina de Malta de 1964 a 1974
- Rèina de Guiana de 1966 a 1970
- Rèina de Maurici de 1968 a 1992
- Rèina de Gàmbia de 1965 a 1970
- Rèina de Fiji de 1970 a 1987
Biografia[modificar | modificar la font]
Elisabèt II es gessida de la Maison de Windsor, nom adoptat durant la Purmèra Guèrra Mondiau, en 1917, per la Maison de Saxe-Coburg-e-Gotha, branca anglesa de la Maison de Wettin, que regna suu Reiaume Unit despuish lo decès de la reina Victòria en 1901.
Nascuda a Londres, arrèrhilha deu rei Jòrdi V e de la princessa Mary de Teck, Elisabèt es la hilha d'Albèrt, duc d'York, capdèth deu coble reiau e d'Elizabeth Bowes-Lyon.
Après aver hestejat sos 25 ans de regne en 1935, lo rei Jòrdi V decedeish en genèr 1936. Son eretièr, Edoard VIII, renonce quauques més mei tard au tròne e es son hrair capdèth, lo pair de la princessa Elisabèt, que vad rei dab lo nom de Jòrdi VI. Elisabèt n'a pas nat hrair, vad donc princessa eretièra.
En seteme de 1939, la guèrra es imminenta, la jove Elisabèt es enviada en tèrra sauva, lunh deus pairs que desiran damorar a Londres e afrontar los bombardaments dab lor pòple[1].
En abriu de 1942, la princessa Elisabèt es nomada, lo dia deu son 16au anniversari, coronèu en cap de la garda deus grenadèrs. Per lo purmèr còp, passa en revista las tropas, e debuta atau la soa activitat oficiau de futura reina deu Reiaume Unit.
A l'atge de 18 ans, s'enròtla dens la Auxiliary Territorial Service coma aprenedissa conductora d'ambulància e coma mecaniciana. Mena tanben camions militars, çò que hè d'era, uèi, « lo sol cap d'Estat au monde qu'aja portat l’unifòrme pendant la Segonda Guèrra Mondiau »[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth II : 80 Années remarquables - Les Grands reportages - Société Radio-Canada
- ↑ (en) "Left Out of D-Day Events, Queen Elizabeth Is Fuming", New York Times, 27 mai 2009


text:
Sciéncias naturalas
Lei sciéncias naturalas son de sciéncias qu'an per objècte l'estudi de la natura. Lei sciéncias naturalas estúdian leis aspèctes fisics, non umans dau mond.
Coma grop, lei sciéncias naturalas se desseparan dei sciéncias socialas, d'un costat, e deis arts e umanitats de l'autre.
Lo tèrme sciéncia naturala es tanben emplegat per diferenciar la "sciéncia" vista coma una disciplina que seguís lo biais scientific, e "sciéncia" vista coma un ròdol de conoissença en generau, coma lei sciéncias informaticas, o tanben la sciéncia de la teologia.
Sciéncias naturalas:


text:
Gravure 18eme siecle - planches originales de l'encyclopedie diderot d'alembert in folio - n°1 - forges - 1° section - tirage de la mine en roche a fond et pres la superficie de la terre
Description
Gravure 18eme siecle - planches originales de l'encyclopedie diderot d'alembert in folio - n°1 - forges - 1° section - tirage de la mine en roche a fond et pres la superficie de la terre par Diderot et d'alembert
NON PRECISE. Etat d'usage. 1 planches in folio contenant 2 gravures. Représentant des scénes de travail. Mouillures.
Informations Supplémentaires
Goussier Del, Prevost Fecit. Classification : 500-Gravures XVIIeme
Fiche Diderot et d'alembert / Gravure 18eme siecle - planches originales de l'encyclopedie diderot d'alembert in folio - n°1 - forges - 1° section - tirage de la mine en roche a fond et pres la superficie de la terre consultée le 23/01/2017


text:
Zèus
Zèus (en grèc ancian Zeύς / Zeús, de la racina indoeuropèa *dyēus, dieu del cèl) es lo rei dels dieus dins la mitologia grèga. Regna sul Cèl e a per simbòl l'agla e lo tron. Filh de Crònos e de Rèa, es maridat a sa sòrre Èra. Malgrat son maridatge, Zèus aguèt una granda quantitat de relacions amb d'autras femnas (divencas o mortalas) e un bon nombre d'enfants coma per exemple Apollon e sa bessona Artèmis qu'aguèt amb una titanida Lèto. Zèus es famós per sas aventuras nombrosas e es tanben lo paire d'autres dieus importants coma Arès, Atena, Dionís, Ermès, Apollon, Artèmis e Afrodita e de fòrça eròis coma Eracles.
Son equivalent dins la mitologia romana es Jupitèr. Òm retròba tanben de divinitats equivalentas dins d'autres panteons: Taranis en çò dels galleses, Tòr e Odin dins la mitologia escandinava o encara Dyaus Pitar e Varuna per los indós.
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèus foguèt lo darrièr dels enfants nombroses dels dieus Crònos e Rèa. Coma sos fraire e sòrres (Demetèr, Èra, Poseidon, Adés e Èstia) èra destinat a èsser devorat per son paire que los parents de Crònos, Gèa e Uran, avián anonciat que Cronos seriá destronat per son filh. Quand lo mainatge èra a mand de nàisser, Rèa demandèt conselh a sa sògra Gèa per elaborar un plan que salvèsse son filh. Rèa s'anèt amagar sus l'isla de Creta, ont enfantèt Zèus, al mont Ida segon cèrtas versions e segon d'autras sul mont Dicte. Puèi decidiguèt d'engulhar son marit Cronos, en li far engolir una pèira envirada de borrassas qu'aquel devorèt sens se mesfisar ges.


text:
Produch cartesian
En matematicas, lo produch cartesian (var. produit cartesian) de dos ensembles A e B es l'ensemble de totei lei pareus que sa premiera componenta apartèn a A e la segonda a B. Se generaliza aisadament la nocion de produch cartesian de dos ensembles a aquela de produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles, qu'es un ensemble de n-uplets.
Lei produchs cartesians devon son nom a René Descartes, qu'en creant la geometria analitica, foguèt lo premier qu'utilizèt en substància çò qu'en lengatge modèrne es sonat "ensemble dei pareus de nombres reaus" e notat o , per representar lo plan euclidian (rementem que designa l'ensemble dei nombres reaus).
Somari
- 1 Produch cartesian de dos ensembles
- 2 Generalizacion : produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles
- 3 Vejatz tanben
Produch cartesian de dos ensembles[modificar | modificar la font]
Definicion[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A e tot ensemble B, existís un ensemble unic qu'a per elements lei pareus (a, b) que sa premiera componenta apartèn a A e la segonda a B. Aquel ensemble se nòta « A x B » e es nomenat produch cartesian de A per B.
Remarcas :
- En particular, s'aumens un dei dos ensembles A, B es vuege, lo produch cartesian A x B es vuege.
- Dins lo cas que leis ensembles A, B son totei dos non vueges, A x B = B x A se e solament se A = B. Autrament dich, l'òrdre dei factors es important e en generau, se fau engardar de confondre lei produchs cartesians A x B e B x A.
Cas particular : carrat cartesian d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, lo carrat cartesian de A es per definicion l'ensemble A x A dei pareus (a, b) que sei doas componentas apartènon a A. Se nòta A2.
Exemple[modificar | modificar la font]
Se A es l'ensemble { A, R, D, V, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 } e B l'ensemble { pica, còr, carrèu, flor }, alora lo produch cartesian d'aquelei dos ensembles es l'ensemble seguent :
- { (A, pica), (R, pica), ... (2, pica), (A, còr), ... (3, flor), (2, flor) }
que se pòt identificar amb l'ensemble dei 52 cartas d'un jòc.
Grafs[modificar | modificar la font]
Se sòna graf tot sosensemble d'un produch cartesian A x B.
Generalizacion : produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles[modificar | modificar la font]
Produch cartesian de tres ensembles[modificar | modificar la font]
Lo produch cartesian de 3 ensembles A, B, C se definís coma l'ensemble dei triplets (a, b, c) que sa premiera componenta apartèn a A, la segonda a B e la tresena a C. Aquel ensemble se nòta « A x B x C ». Aicí tanben, l'òrdre dei factors es important.
Cas particular : cube cartesian d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, lo cube cartesian de A es per definicion l'ensemble A x A x A dei triplets (a, b, c) que sei tres componentas apartènon a A. Se nòta A3.
Produch cartesian de n ensembles[modificar | modificar la font]
Lei definicions precedentas se generalizan sensa dificultat au cas d'un nombre finit d'ensembles. Lo produch cartesian de n ensembles se definís coma l'ensemble dei n-uplets que sa premiera componenta apartèn a , la segonda componenta a , ... e la n-ena componenta a .
Aquel ensemble se nòta : , o ben : .
Cas particular: poténcia cartesiana n-ena d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, la poténcia cartesiana n-ena de A es per definicion l'ensemble A x ... x A (n factors) dei n-uplets que sei componentas apartènon totei a A. Se nòta An.


text:
Ressonància magnetica nucleara
La Ressonància magnetica nucleara (o RMN) es un fenomèn fisic descrich pel primièr còp en 1946 per Felix Bloch e Edward Mills Purcell, que recebèron lo Prèmi Nobel de Fisica per aquela descobèrta en 1952. La RMN se basa sus l'interaccion entre :
- 1) lo nuclèu atomic jos l'influéncia d'un camp magnetic extèrne e,
- 2) un camp electromagnetic d'una frequéncia determinada.
La mesura de la radiacion absorbida e emesa per los nuclèus atomics informa sus lors proprietats magneticas. La RMN se pòt utilizar sonque amb de nuclèus amb moment magnetic diferent de zèro. Aquò vòl dire d'atòms amb un nombre entièr de protons e de neutrons, coma 1H, 2H, 13C, 15N, 31P, 19F. Lo camp magnetic extèrne fa que i a de pichonas diferéncias energeticas entre aqueles estats. Se lo camp electromagnetic a la frequéncia adequada, un nuclèu pòt absorbir un foton e passar dins un estat d'energia pus elevat; quand aquel nuclèu se relaxa, emet tanben un foton. La RMN s'utiliza coma instrument espectroscopic per obténer de donadas fisicas e quimicas de produches quimics. En practica, es la RMN sus los atòms d'idrogèn o de carbòni qu'a mai d'importància, perque aqueles atòms se tròban presents dins la majoritat de las moleculas, almens las organicas (malgrat que lo 13C es pas l'isotòp mai abondant, n'i a una proporcion pro elevada dins quina mòstra que siá). Lo principi basic es que, e mai las proprietats magneticas de cada atòm dependan principalament de la composicion de son nuclèu (nombre de protons e de neutrons), l'ambient a l'entorn d'aquel atòm i a tanben un efècte. Aiçò fa possible que cada atòm (o grop d'atòms equivalents) d'una molecula done un senhal diferent dins l'espèctre RMN. Aquesta tecnica es fòrça utila en imatjariá medicala (dab lo nom d'IRM) mas tanben en biologia estructurala per determinar l'estructura de pichonas proteïna.


text:
Brando
Brandu en còrs (Brando en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brando es una municipalitat situada sus la còsta es del Cap de corse, a unitat|8|km {{}} al nòrd de Bastia. Antany, La comunitat de Brando èra un fief dels De Gentile ; se situa en lo anciana pieve de Brando.
Brando est une commune située sur la côte est du Cap corse, à 8 km au nord de Bastia. Autrefois, la communauté de Brando était un fief des De Gentile ; elle se situe dans l'ancienne pieve de Brando.


text:
Violino piccolo
Lo violino piccolo o violon piccolo (var. vriulon piccolo) qu'ei un instrument de musica ancian e barròc de la familha deu vriulon. Qu'èra mei agut e mei petit que lo vriulon e qu'èra acordat ua quarta au dessús de l'acòrd deu vriulon.
Fisicament, aqueste instrument b'ei sustot pas un petit vriulon com ac seré un vriulon de mainatge per'mor las mesuras de la caisha d'armonia, deu manjo e de la còrda vibranta que merman en proporcion despariera en comparason dab las proporcions respectivas deu vriulon d'adulte (lo 4/4).
Lo vriulon barròc, contemporanèu deu vriulon piccolo, b'èra provesit d'ua tòca mei corta que la deu vriulon modèrne e non podèva pas pujar atan haut dens loas nòtas agudas. En aquestas tempsadas, lo vriulon piccolo que'u podèva completar a còps. Dab lo desvolopament deu registre agut deu vriulon durant las tempsadas barròcas, classica e romanticas que hen desaparéisher lo vriulon piccolo.
Ua de las òbras mei famosas deu son registre qu'ei lo purmèr concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Olocèn
L'Olocèn es un periòde geologic que s'estend dempuèi 10 000 ans abans lo present. Lo nom ven dels mots grècs holos « complèt » e ceno « novèl ». L'Olocèn comença a la fin de la reculada dels glacièrs del Pleïstocèn. L'Olocèn es la quatrena e darrièra epòca del periòde Neogèn (segonda epòca de la subèra non oficiala Quaternari).
Los paleontològs an pas definit cap d'estadi faunal pel Pleïstocèn ni per l'Olocèn.
Lo començament de l'Olocèn es marcat pel periòde fred de Dryas recent, cap a la fin del periòde Pleïstocèn. La fin del Dryas recent es estada datada cap a 9600 aC, encara que i a pas de pròvas del Dryas recent que a l'emisferi nòrd.
Geologia[modificar | modificar la font]
La fin del Dryas recent provoquèt una elevacion de 35 m del nivèl de la mar al començament de l'Olocèn per causa del desglaç polar. Pendent lo Pleïstocèn fòrça airals pus enlà de 40 grases de latitud èran estats pressionats pels glacièrs del Pleïstocèn e s'èran elevats fins a 180 m. Lo recul dels glacièrs, l'elevacion del nivèl de la mar e la depression terrèstra temporala permetèron d'incursions temporalas d'animals marins dins de zonas son uèi luènh de la mar. I a de fossils marins de l'Olocèn en Vermont, Quebèc, Ontàrio o Michigan. En mai de las incursions d'animals marins dins de latituds nautas, ligadas amb la depression glaciària, los fossils de l'Olocèn se trapan principalament dins de lacs, plans inondables, caunas...
Clima[modificar | modificar la font]
Benlèu l'escalfament pendent l'Olocèn siá un autre periòde interglaciari que represente pas una fin permanenta de la glaciacion del Pleïstocèn. Mercé al cambiament climatic, las zonas abitablas s'espandiguèron cap al nòrd. De grandas zonas de latitud mejana coma Sahara, qu'abans èran productivas venguèron de desèrts. La vida animala e vegetala evolucionèt pas pendent l'Olocèn, mas i aguèt de cambiaments grands dins la distribucion de las plantas e dels animals. Lo mamot e lo mastodont, los tigres de dents de sabre, lo Smilodon e l'Homotherium, e los orses peressoses gigants despareguèron al començament de l'Olocèn, especialament en America del Nòrd, que los cavals e los camèls que n'èran originaris s'*extinguigueron.
Desvolopament uman[modificar | modificar la font]
Lo començament de l'Olocèn correspond amb lo començament del Mesolitic dins la màger part d'Euròpa, mas per l'Orient Mejan o Anatolia, qu'i comencèt lo Neolitic, se preferís de parlar d'Epipaleolitic.


text:
Torpilha
Una torpilha es un engenh autòmotor sosmarin cargat d'explosiu. Es utlizat còntra d'objectius maritims de superficia o sosmarins. Aquela arma pòu equipar de naviris, d'aeronaus o d'installacions terrèstras. Lo premier modèle de torpilha vertadiera foguèt inventat en 1867. Lei dos conflictes mondiaus e la Guèrra Freja foguèron l'occasion de la desvolopar.
A l'ora d'ara, meme s'es concurenciada per lei missils qu'an una portada pus importanta, la torpilha demora totjorn l'arma pus dangerosa per lei naviris dins lo cas d'un tir victoriós. D'efèct, la pression de l'explosion es gaire demenida per l'aiga liquida. Aquò permetèt donc d'utilizar lei proprietats dau liquid per causar de degalhs importants gràcias a una explosion un pauc alunchada de la còca. Per exemple, una tecnica fòrça utilizada consistís de faire explosar la carga de la torpilha dessota lo naviri. Aquò entraïna un movement d'aiga vèrs la còca qu'es capable de copar lo naviri en doas partidas.


text:
14/10/2016
OCCITANIE®, de Jan-Peire Reidi
« What’s in a name ? That which we call a rose by any other name would smell as sweet. »
(William Shakespeare, Romèo e Julieta, Acte II, Scena 2)
Dins mon raibe, era tornat a la maison de ma granda-mair a jorn falit. Aquí se parlava mai que mai occitan quante ieu era pitit. Era plan gaste ’queste ser e voliá durmir a l’acelat. Mas fuguí plan esmalit de veire que la maison era ocupada per un estrangier e m’aprestava a estrelhar l’esquataire que aviá ausat venir abitar ’quí, chas me, dins quò meu. Totparier, auriá ben degut me dobtar que la maison auriá un noveu locatari aprep tant d’annadas. Quante parí una espiada per la fenestra, veguí que la peça era encombrada de tota una pestelariá venguda sai pas d’ente, mas que, Diu mercés, la taula, lo vielh gabinet e lo liech de la Joannà eran ’quí, totjorn a la mesma plaça. Ma colera tombet completament quand rencontrí lo noveu lojandier : un crane jòune òme occitan, tan gente e risolier que ieu auriá jamai ’gut l’idéia de li far despiech. Tant pieg ! Lo dròlle gardariá la maison e los mòbles de ma granda-mair occitana e ieu passariá la nuech defòra… Non, ieu era pas de plànher, que quo era me, e degun mai, que ne’n era causa si aviá perdut mon nis en laissar lo país.
Quauques còps, m’es ’vis que aura lo « patois » que avem parlat dins nòstra jòunessa, o çò que ne’n demòra, es cubert per l’occitan dau Miegjorn. Quand torní au país, trobí tot lo trabalh que avian fait los Occitans que eran demorats e ne’n faguí mon pro. ’Massí tot çò que aviá perdut en chamin dempuei de las annadas e, per dire de pas laissar tot lo terrenh a l’envaïdor francés, aní querre chas los parents occitans pas tròp eslunhats çò que me fasiá mestier. D’un autre costat, per lur far plaser, acceptí de fòrabandir lo mai possible de çò que nòstres ancians avian pres dins la linga francesa. Pas aisat, quitament doloros, quauques còps, ’quel eisserbatge. Voliá que mon « patois » retirés de mai en mai un occitan per tots, si quo era possible. D’autres avian segut lo mesma chamin, fait lo mesma trabalh, e la vielha maison occitana de ma granda mair aviá plan chamjat, mai si lo jòune òme aviá gardat los vielhs mòbles. Per mon arma, la li laissarai la vielha maison occitana de ma granda-mair a ’queu gente dròlle dau Miegjorn, que es benleu professor a Nontron o a Brantòsme, sens ren damandar e sens ren rencurar, e sirai plan content si i vòu viure, contunhar de la ’dobar e i elevar daus pitits.
Me sei damandat si agués pas faugut anar pus loenh, apaubrir ma linga en dòstar daus mots coma « vianda » diferent de « charn », « bien » diferent de « ben », modifiar mas conjugasons pas tan eslunhadas de las daus trobadors, militar per l’occitan en francés en tornar prener l’accent nontronés que ai perdut, au besoenh en lo forçar per far mai autentic, tornar bastir la vielha maison emb daus grison lemosin o de las bricas de Tolosa… Ma « lingua » (dau latin lingua) viendriá « la lengua ». Tot compte fait, pense aura que los autres se’n fotian. Los soles que se’n fotian pas, quo era la gent dau país que prenian mos compromes per de la fieretat intellectuala, o pieg, per una traïson. Soletat.
La maison de la Joannà era dins un pitit país que fasiá partida d’un país mai espandit ente se parlavan de las varietats sòrs d’una mesma linga. Aviam un brave drapeu rosseu e roge que semblava representar ’quela unitat dins la diversitat. Daus còps, en eissaiar d’occitanizar mon occitan, me disiá que quo era me que fasiá la pus granda partida lo chamin e que los dau Miegjorn venian gaire au davant de me. Tots los Occitans eran egaus, mas me damandava si, per contrefar George Orwell, « quauques Occitans eran pas mai egaus que los autres ». Mas aimava mielhs i pas tròp pensar e contunhava mon chamin. E ben vei, darnierament, una partida de nòstres frairs e de nòstres cosins dau Miegjorn an volgut gardar lo nom de familha e lo drapeu per ilhs tots sols. Nautres Perigòrds, Charantés, Lemosins, Gascons, Auvernhats, Daufinés, Provençaus, Aranés, Italians de las Valadas… som pus en Occitania. Ente som ?
Dins la peça de Shakespeare, Julieta Capulet voldriá que son Romèo se ’pelés pas Montague, de creire que lur malur vendriá nonmas de ’quela differença de nom : « Que i a quò dins un nom ? Çò que disem una ròsa emb un autre nom auriá lo mesma perfum ». En anglés d’aüei, ’quela citacion plan coneguda es sovent presa per dire : lo nom a pas d’importança, quo es nonmas un abilhament que fai pas la valor d’una persona o d’una chausa. Benleu que tots los Occitans demoraran occitans quitament si perden lur nom, mas per me que ai fait daus erforç per estre un pauc mai occitan, ’quela apropriacion es chucanta. Romèo prepausa a son aimada de lo ’pelar « amor », simplament (« Call me but love »). Coma podriam-nos dire « amor » a daus frairs que nos viren l’eschina e nos barren defòra ?
A Javerlhac, lo 13 d’octòbre de 2016
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
Ars antiqua
En musica medievau, l'Ars antiqua que hè referéncia a l'estil de musica sacrada compausada de cap a las annadas 1170 e 1310.
Aquesta tempsada qu'incluseish l'Escòla de Nosta Dauna de París e son compositors mei coneguts : Léonin e Pérotin. La loa produccion qu'ei constituida de motets e que vedon a néisher la notacion deu ritme, vadut necessària merces a la mecla complèxa de las votz dens los motets.
L'ars antiqua generaument n'incluseish pas la musica seculara deus trobadors, de la medisha epòca, ni deus trouvères e que s'opausa a l'ars nova qui lo succedeish.


text:
1186
Aquesta pagina concernís l'an 1186 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte de Bretanha acomençada l'annada precedenta ambé la revòuta de Jaufré de Bretanha còntra son paire. Aliat ambé lo prince revoutat, Felip II ordonèt a Enric II d'investir son fiu d'Anjau. Dins lo cas contrari, menacèt d'envaïr Normandia. Pasmens, dins lo corrent d'aost, Jaufré foguèt tuat durant un torneg. Son eiretier — lo futur Artús de Bretanha — èra encara un enfant e Enric II aguèt donc ges de dificultat per restaurar son autoritat sus Bretanha.
La mòrt de Jaufré empachèt pas la perseguida dei preparatius militars de Felip II car lei motius de guèrra èran totjorn nombrós entre França e Anglatèrra (→ 1187). Diplomaticament, concluguèt un acòrd ambé l'emperaire germanic. En cambi de la neutralitat de Frederic Barbarossa dins leis afaires francés, lo rèi s'engatjèt a lo sostenir militarament còntra seis enemics intèrnes.
Enfin, Felip II ordonèt de caladar lei carrieras de París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Après sei reviradas politicas dins lo Reiaume de Jerusalèm e son exclusion dau poder, Raimon III de Trípol acceptèt una trèva ambé Saladin, belèu per luchar d'un biais comun còntra Gui de Lusinhan. Una garnison aiobida foguèt autorizada d'intrar dins Tiberias segon aquel acòrd.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jaufré II de Bretanha, duc consòrt de Bretanha, còmte de Nantas e de Renas, còmte de Richmond.


text:
Fleury (Somme)
Floury (Sonme) en picard ( Fleury en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural establit en la vallée del ruisseau dels Évoissons, e #que çò ruisseau dels Parquets ne constituissi en partida lo limit amb la municipalitat vesina de Contra.
Village rural établi dans la vallée du ruisseau des Évoissons, et dont le ruisseau des Parquets constitue en partie la limite avec la commune voisine de Contre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Fleury #que deteniá lo senhor de Conty, i aguèt dividit en dos l'an 1196. Comptava deu almens fiefs.
Un castèl bastit al Sègle XVI per Texans de Paillart a #èsser démoli al sègle XIX.
La seigneurie de Fleury que détenait le seigneur de Conty, fut divisée en deux en 1196. Elle comptait au moins dix fiefs.
Un château construit au Sègle XVI par Jean de Paillart a été démoli au sègle XIX.


text:
Miribel-Lanchâtre
Miribel-Lanchâtre (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna —ben probablament occitana dau Daufinat— dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lanchâtre Correspondriá a la localizacion d'un ancian camp romain.
Miribel A un passat féodal e possedís encara las ruïnes d'un castèl fòrt.
En 1822, la municipalitat de Miribel-e-Castèl-Bernard #èsser administrativement suprimida per constituir aquelas de Castell-Bernard e de Miribel-Lanchâtre.
Lanchâtre correspondrait à l'emplacement d’un ancien camp romain.
Miribel a un passé féodal et possède encore les ruines d’un château fort.
En 1822, la commune de Miribel-et-Château-Bernard fut administrativement supprimée pour constituer celles de Château-Bernard et de Miribel-Lanchâtre.


text:
Neolitic
Lo Neolitic (del grèc vέoς, néos « novèl », e λίθoς, líthos « pèira ») es un periòde de la preïstòria que i aguèron luòc d'innovacions d'una importància granda: los èssers umans descobriguèron l'agricultura e l'elevatge e venguèron sedentaris. Aquel tèrme foguèt prepausat en 1865 per l'istorian John Lubbock. Lo nom fa referéncia a la manièra novèla de trabalhar las aisinas de pèira, qu'en mai d'èsser percutidas, son tanben bèlas. Aquela foguèt una epòca de cambiaments economics, coma l'aparicion de l'excedent de produccion, socials e culturals. Aquel periòde long se devesís generalament en tres fasas: lo neolitic inicial, lo mejan e lo final.
Après d'epòcas longas de clima fòrça fred venguèron de sasons de clima caud que comportèron la creacion de terrassas fluvialas, l'elevacion del nivèl de l'aiga de la mar e dels rius... Las principalas innovacions tecnicas son la generalizacion de l'utilhatge de pèira polida e del vas de ceramica. Dins cèrtas regions, aquestes importants cambiaments son relativament rapids e mai d'un autor a pogut parlar de revolucion neolitica. La neolitizacion es ça que la un fenomèn progressiu, subrevengut a datas variablas segon las regions. En Orient Mejan, lo Neolitic comença al torn de 9000 abans l'èra crestiana. S'acaba amb la generalizacion de la metallurgia e l'invencion de l'escritura, al torn de 3300 abC.


text:
Sestrieras
Sestrieras (Sestriere en italian) es una comuna de la region italiana de Piemont e de la província de Turin.
La comuna es creada per decret reial en 1934 (18/10 n°1852) amb lo nom francés de Sestrières (en 1935 se pèrd l'accent sus l'“è” e l'“s” finala pr'amor de la politica d'italianizacion del regim fascista) a partir de l'anciana comuna de Champlas du Col, de Sauze di Cesana e de la fraccion Borgata di Sestriere destacada de Prajalats. Se'n destaca en 1947 Sauze di Cesana. En 1955 (decret presidencial n°611 del 3 de junh) lo territòri es espandit per aténher l'aira actuala de 2580 ectaras.


text:
Pan
Lo pan es l'aliment de basa de fòrça societats. Es fabricat a partir de farina, de sal e d'aiga.
Quand s'apond de levat o levadura, la pasta del pan es somesa a un conflament degut a la fermentacion. Lo pan es atal una mossa solida.
La farina ven principalament de cerealas : blat e segal. S'i pòt apondre, en quantitat moderada, d'autras farinas : òrdi, milh, castanha, notz… Las cerealas panificablas se caracterizan amb la preséncia de glutèn, amassament de proteïnas de proprietats elasticas, que permeton d'empresonar las bullas de dioxid de carbòni produchas par la fermentacion que permet la levada de la pasta, (« pasta levada »), e crear la mica.
Sens apond de levat o levadura, lo pan es dich « azim ».
Somari
- 1 Istoric
- 2 Tipologia per país
- 3 Fabricacion
- 4 Nutricion
- 5 Economia
- 6 Simbolica
- 7 Vejatz tanben
- 8 Nòtas e referéncias
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo pan que consomissèm a l'ora d'ara resulta d’un long caminament agricòla, tecnologic e gastronomic.
L’istòria del pan començèt en 8 000 ab. -C. amb lo debut de l'agricultura dins la region de la Còrna fertila, situada a la frontièra d'Iran e l'Iraq d'uèi. Se desvolopèt al cors de l’Antiquitat amb l'avinament de las civilizacions mediterranèas : sumerianas, egipcianas, grègas e romanas. Es prigondament ligat amb l'evolucion dels espleches, coma la mòla.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
S'atribuís generalament l'invencion del pan als Egipcians, que n'aurián fach la descobèrta pel sòrt. Pasta a pan sens levat (Aiga, lach e farina d'òrdi e de milhet) seriá estada oblidada mas pasmens cuècha, e atal se descobriguèt lo pan levat que los Egipcians enquissèron de còps de grassas, d'uòus o de mèl. Se trobèt prèp d’una vintena de sòrtas de pans de forma e de composicion divèrsas.
Es en Egipte tanben que se trobèron las pus ancianas representacions de pan, datant del millenari II ab. -C. e es de Sumèr que data lo pus vièlh tèxte conegut parlant de pan levat (lo Còde d'Hammurabi, 2100 ab. -C.).
Los Grècs desvolopèron lo mestièr de fornièr e fabrican mai de 70 varietats de pan, en utilizant per far levar la pasta de levaduras eissidas del vin e conservadas en pichonas anfòras. Vèrs la debuta del sègle II ab. -C , inventèron lo molin de tremuèja d'Olinte que solatja lo trabalh dels molinièrs.
Pels Romans atal, lo pan es, amb la potrolha, l'aliment de basa. Tornan prendre lo mòde de fabricacion grèc de basa amb levadura venent de most de vendémias e melhorant lo pastatge. Per far creire als Galleses assetjant la vila que la poirián pas reduire per la famina, los Romans lancèron de pan suls assetjaires.
Crèan a Roma, jos Trajan, un collègi de molinièrs-farinièrs e fòrça grandas molinariás-fornariás. Los pus rics manjavan de pans de farina blanca en forma de liras, d'aucèls, d'estelas o d'anèls entrelaçats, los paures de pans de farina e de bren, los esclaus de pan d'òrdi. Lo pan, a certanas epòcas, es distribuit graciosament a la populacion paura de Roma per evitar los trebles. Los pans entièrs trobats a Pompèi son talhats en rais segon la costuma grèga, aquò permet lo paratge aisit.
Plini lo Vièlh escriguèt que los galleses apondon a la pasta l'escaume de bevendas cerealièras, e que lor pan, pus leugièr, es fòrça apreciat.
Edat Mejana e Renaissença[modificar | modificar la font]
La panificacion marquèt lo pas pendent las invasions Viking, subretot a causa de la manca de mantenement o de la destruccion dels molins d'aiga galloromans. En l'an mila, lo fuòc de Sant Antòni faguèt de ravages. A partir de 1050, los païsans foguèron somés a l'impòst del ban, amòlan lor farina al molin banal e coson lo pan dins lo forn banal. Las glèisas devián tanben un impòst constituit d'un pan e d'una mesura de vin, lo « Drech del pan de capítol », al senhor del fèu ont èran estadas bastidas. Dins las vilas, los talmelièrs s'ocupan de tota la filièra de fabricacion, dempuèi la compra de las cerealas fins a la venda a l'obrador.
La plaça del pan dins l'alimentacion pren encara mai d'importància e sa qualitat, son prètz, son contraròtle e la repression de las fraudes son somés a fòrça règlas edictadas per l'Estat.
Lo pan s'utiliza coma aliment mas tanben coma sièta pels rics ; al final lo talhon banhat de salsa èra manjat o balhat als paures.
A la Renaissença, lo desvolopament de las sciéncias profèita de la tecnologia molinièra e fornièra : los primièrs trabalhs scientifics aplicables a la levadura gausiguèron de l’invencion del microscòpi per l'Olandés Antonie van Leeuwenhoek (1677) ; la fermentacion per la levadura de bièrra se desvolopèt ; lo pan se diversifiquèt e los pans grossièrs (de peses, de favas o de aglans) apareisson solament en periòde de carestiá.
La França del sègle XVI coneguèt una manca de farina agravada perque la segonda moldura dels brens èra enebida, los mètges la pensavan pas pròpria a la consomacion.
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Al sègle XVII, los fornièrs arrestèron pauc a pauc de tamisar d'espereles lor farina perque los molinièrs prepausavan una moldura resultant d'un fòrt tamisatge dels brens. Al sègle XVIII, l'interdiccion de tornar mòudre los brens foguèt oficialament levada e los fornièrs comencèron d'utilizar lo carbon de lenha en plaça de la lenha per caufar los forns. Lo prètz dels blats, e doncas del pan, èra fòrça naut e fòrça gents lo podián pas comprar. Los trebles èron nombroses e s'acabèron en França per la Revolucion Francesa.
A partir del sègle XIX[modificar | modificar la font]
En 1793, la banalitat dels molins e dels forns es abolida en França.
Al sègle XIX, las pastièras mecanicas apareguèron e las maquinas de moldura se perfeccionèron.
En 1838 (o 1839) Auguste Zang, un oficièr austriac, comencèt de produire amb succès a París de pichons pans de la crosta fina e daurada coma lo fabricavan los austriacs amb una ensemenada de levadura de bièrra.
En 1860, Louis Pasteur identifiquèt la levadura coma lo microorganisme responsable de la fermentacion alcolica, e mostrèt que podián viure tanben en preséncia coma en abséncia d'oxigèn. Se multiplica dins lo primièr cas e realiza una fermentacion dins lo segond. Las levaduras de destillariá d'alcòl de cerealas remplacèron las levaduras de bièrra. A partir de 1867, la fabricacion industriala de la levadura se desvolopèt.
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, los « pans negres » e pans de guèrra (de longa conservacion) foguèron utilizats per las armadas.
En França, Heudebert inventèt un pan de longa conservacion en 1903, que sa recèpta serviguèt pendent la guèrra. Los civils èran racionats e devián comprar de pan o de farina amb de tiquets de racionament.
Al sègle XX, la mecanizacion de las operacions de panificacion s'es desvolopada. Las fermentacions son mai que mai mestrejadas, sostenguda per una recèrca activa que tòca una melhora coneissença del metabolisme de las levaduras, la seleccion de las fonts e l'amelioracion de las tecnicas de lor fabricacion.
Tipologia per país[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La fabricacion es reglamentada per la lei: lo pan normal se deu preparar a partir de farina de blat tendre (froment).
Lo pan conten en mejana 19 g/kg de sal, una bagueta (250 g) 4,7 g[1] o gaireben la quantitat maximala recomandada per l'OMS (5 g per jorn e per persona). Atal lo pan e d'autres aliments preparats van demenir lor proporcion en sòdi de 20 % en cinc ans.
Sol l'artisan o l'obrièr que pasta e còi lo pan es un fornièr.
Espanha[modificar | modificar la font]
Catalonha[modificar | modificar la font]
Lo tipe de pan convencional en Catalonha es lo pan bagueta nomenat francés, pasmens uèi se torna impausar lo pan de pagès, caracterizat per una fabricacion pus artisanala.[2]
Itàlia[modificar | modificar la font]
- La focaccia (cf. fogassa provençala), amb d'òli d'oliva e divèrs condiments.
- La pitta en Calàbria, la ciriola en Laci, etc.
- Pane di Altamura
- Pagnotta del Dittaino
- Pane di Matera
- Pane casareccio di Genzano
Euròpa del Nòrd e Euròpa Centrala[modificar | modificar la font]
Dins los païses de l'Euròpa del Nòrd, subretot Escandinàvia e Alemanha, lo pan se fa sovent amb de segal. Aquel pan se fa amb un levat acidic, per çò que lo glutèn del segal es pas fòrt coma aquel del blat, e las amilasas del segal son pus activas a de temperaturas nautas; las amilasas poden destruire l'estructura d'un pan de segal, e l'acid pòt arrestar lor accion.
Per Alemanha i a entre 300 e 600 sòrtas de pan, que se distinguisson per la forma, la farina o lo metòde de produccion.
Armenia[modificar | modificar la font]
Los pans tradicionals armènis son lo lavash , çò que significa «regarda ben», e lo matnakash, que significa «tirat dels detz».
America del Nòrd[modificar | modificar la font]
I a fòrça tipes de pans diferents en America del Nòrd. Lo pan europèu, amb solament de farina e l'aiga, es popular, mas lo pus conegut se fa amb de lach e de burre. Los pans josieus son tanben populars, coma los bagels, le hallah (amb d'òli, pas de burre), e los pans italians (pizza, etc.).
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Nutricion[modificar | modificar la font]
100 gramas d'una bagueta (T55) :
- 55 g d'amidon[3]
- 8 a 10 g de proteïnas vegetalas
- 1,6 g d'acid gras[4]
- Vitaminas (B1, B2, B3, B6, e E)
- Elements minerals que la sal, (fèrre, fosfòr, magnèsi, calci)
- de 3 a 5 g de fibras
- indèx glicemic de 75[5].
Lo pan blanc (T45) contien 58 g d'amidon amb un indèx glicemic de 85[6]. Lo pan integral fresc (T 200) contien 45 g d'amidon amb un indèx glicemic de 40[7].
Lo pan complet conten mai de fibras e d'elements minerals.
Economia[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Consomacion[modificar | modificar la font]
La consomacion del pan en França arrèsta pas de descréisser dempuèi per lo mens lo començament del sègle XX. Las modificacions del biais de viure e lo desvolopament de las tecnicas de refrigeracion favorizant la consomacion d'autres aliments pòdon explicar aquela baissa de popularitat.
Aquela casuda es mens marcada dins l'Euròpa del Nòrd e en Itàlia ; atal los Alemands son los pus grands manjadors de pan en Euròpa.
Simbolica[modificar | modificar la font]
Lo pan dins la religion[modificar | modificar la font]
Lo pan es present dins l'ancian ritual egipcian de la mòrt.
Lo pan es portat en procession dins de ceremonias religiosas pels Romans que n'ofrissián als defunts.
Betleèm significa « L'ostal del Pan » en aramèu.
Los Josieus aportavan 12 pans en ofrenda, lo jorn del Sabatat dins lo Temple de Dieu, èran los « Pans de preposicion » que sols los prèires podián manjar ; lo pan azim s'utiliza totjorn per celebrar la Pasca e commemorar la fugida d'Egipte.
Elisèu, Jèsus faguèron lo miracle de la multiplicacion dels pans.
Lo pan es lo centre de l'eucaristia crestiana ; es lo « Pan sacramental » pus conegut uèi coma ostia.
Lo pan dins las arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Joan Bodon : « Paire, dins l'Albigés, manjan de pan de froment. Nautres aicí nos cal contentar de pan de segal per que manca cauç dins las nòstras tèrras. »[8]
Pintura e escultura[modificar | modificar la font]
- La Cena
- Brueghel lo Vièlh : Lo banquet de las nòças
- Baltus : La bagueta al Passatge del Comèrci Sant Andrèu
- Salvador Dalí : utilizacion del pan dins fòrça de sas òbras
Cinèma[modificar | modificar la font]
- Marcèu Panhol : La Femna del Fornièr
Lo pan dins l'istòria[modificar | modificar la font]
- « De pan e de jòcs » (Panem et circenses), expression de Juvenal que resumís çò que lo pòble de Roma demandava a sos dirigents. Aqueles que distribuissián regularament graciosament de pan dins la vila[9].
- Pendent la Revolucion Francesa, la molonada atalentada anèt al castèl de Versalhas cercar lo « Fornièr » (Loís XVI), la « Fornièra » (Maria Antonieta) e lo « fornairon » (Loís XVII)[10]. Aquelas expressions mòstran l'importància del pan dins la consomacion quotidiana dins lo Regim Ancian.
- Dins los golags de l'URSS, los prisonièrs se raubavan entre eles[11]. Lo raubament pus grandament sancionat èra lo raubament de pan, amb de sancions anant fins a la mòrt. La règla tacita, valabla de pertot, èra doncas de raubar pas lo pan dels autres.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [(fr) http://www.cndp.fr/RevueTDC/862-66061.htm Istòria del pan]
- [(fr) http://www.snv.jussieu.fr/bmedia/blepain/index.htm Michèle Mosiniak, Roger Prat et Jean-Claude Roland, Du blé au pain, Université Pierre et Marie Curie]
- Bibliotèca de la Gormandisa (Belgica): [(fr) http://www.gastronomica.be/fr/pg/pg-005_3_21.html Article de fons]
- [(fr) http://chrysalide.lautre.net/spip.php?article15 Fabricar de pan]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Nicolaï, Tractatus singularis de panis natura, usu, affectionibus, operationibus, divisionibus et varietalibus, Dantzig, 1651
- (fr)Parmentier, Rapport sur le pain des troupes, 1778
- (fr)Fautier, De la fabrication du pain dans la classe agricole et de ses rapports avec l'économie politique, Paris, 1845
- (fr)Roland, Appareils de panification, pétrin mécanique, four à air chaud et à sole tournante, Paris 1855
- (fr)André Garnier, Pains et viennoiseries, recettes et techniques, édit. Dormonval , Lucerne, 1992 (ISBN 2-7372-2272-9)
- (fr)Child, Julia, et Simone Beck. Mastering the Art of French Cooking, Volume 2. New York, Alfred A. Knopf, 1970.
- (fr)Reinhart, Peter, Crust and Crumb. Berkeley, Ten Speed Press, 1998, ISBN 1-58008-802-3.
- (fr)Robertson, Laurel, et al., The Laurel's Kitchen Bread Book, éd. 2ème. New York, Random House, 2003, ISBN 978-0-8129-6967-2.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ (fr) http://www.boulangerie.org/journal/cont_articles.php?id_page=4648 La sal dins lo pan : una vertadièra question Gérard Brochoire
- ↑ (ca) Article "Pa" dins la GEC
- ↑ Tablèu de l'indèx glicemic
- ↑ http://www.tabledescalories.com/calories-aliments-boissons/pains-baguettes/baguette-unite-61.html Table de las calorias : bague.
- ↑ id
- ↑ id
- ↑ id
- ↑ Lo pan de froment dins Contes del meu ostal
- ↑ [(fr) http://www.wetterenoise.be/fr/pain/histoire/jeux.html wetterenoise.be, « De pan e de jòcs ! »]
- ↑ (fr) André Garnier, Pains et viennoiseries, recettes et techniques, ed. Dormonval , Lucerne, 1992 ISBN|2-7372-2272-9, p.9
- ↑ (en) Oleg Azarov, « Kedrovyi Šor : La vida quotidiana dins un camp del Golag a l'epòca staliniana », Sciences Po University Press, numèro 43, julhet - setembre de 1994, p.69-87


text:
Marxelin
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 789
Localisacion : Lengadòc
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli plan, fau sonque de pichòtas dècas
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estanguet
Date d'inscription : 18/07/2008
Quand vegèri lo programa de la serada del 24 d'octòbre a Carcassona, me soi dit lo nòstre Danís se lança dins la musica. E non. Quina decepcion.
Urosament perqué per ieu la resulta es pas famosa. Mas es pas qu'un vejaire personal, benlèu agradarà a d'unes.
http://www.myspace.com/daniipadpe


text:
Curdistan
Curdistan es a dire lo país dels curds[1] [2].[3] ; en curd : Kurdewarî o simplament curdistan (aqueste darrièr es pus usitat), ancianament transcrit Gordiène o Kardochi, es une region geografica e culturala d'Asia occidentala, majoritariament poblada pels curds. Aquesta region s'estend dins lo sud-èst de Turquia, dins lo nòrd-èst d'Iraq, dins lo nòrd-oèst d'Iran e sus doas pichonas regions a nòrd-èst e al nòrd-oèst de Siria[3]. Entre aqueles quatre païses , sols dos reconeisson oficialament una region nomenada "Curdistan" : Iran amb la província de Curdistan e Iraq amb la region autonòma de Curdistan[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Rotland Pecot, Portulan, itinerari en Orient, Vent terral, 1978.
- ↑ Alan Ward, La Còrda roja, Tolosa : Institut d'Estudis Occitans, 1964.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 (en) Encyclopædia Britannica - Article « Kurdistan ». Consultat lo 22 d'octobre de 2008


text:
Bossac (Roergue)
Bossac[1] es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Marc Vaissière, De Roèrgue a Avairon, 2005
}}


text:
Sainte-Foy-lès-Lyon
Sainte Foy-lès-Lyon en arpitan (Sainte Foy-lès-Lyon en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Foy-lès-Lion surplombe Lion per l'oèst, just al sud de la basilique La nòstra-Madama de Fourvière, a lo-dessus del confluisson del Rhône e de la Saône a l'èst e de la vallée de la Yzeron a l'oèst e al sud, en limit de las municipalitats de Francheville e Oullins.
Se distinguís per lo sieu marc de vida agréable, fòrça verd, quitament champêtre, e lo centri-vila de Santa-Foy es a 15 minutas en veitura de la presqu'isla lionesa. La vila es mitoyenne, al Nòrd, del 5e arrondissement de Lion, a l'Èst, de La Mulatière, a l'Oèst, de Francheville, al Sud de Oullins, de Sants-Gènis-Laval e de Chaponost.
Sainte-Foy-lès-Lyon surplombe Lyon par l'ouest, juste au sud de la basilique Notre-Dame de Fourvière, au-dessus du confluent du Rhône et de la Saône à l'est et de la vallée de l'Yzeron à l'ouest et au sud, en limite des communes de Francheville et Oullins.
Elle se distingue par son cadre de vie agréable, très vert, voire champêtre, et le centre-ville de Sainte-Foy est à 15 minutes en voiture de la presqu'île lyonnaise. La ville est mitoyenne, au Nord, du 5e arrondissement de Lyon, à l'Est, de La Mulatière, à l'Ouest, de Francheville, au Sud d'Oullins, de Saint-Genis-Laval et de Chaponost.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 29/09/2008.


text:
Ervrezhell
Ervrezhell en breton ( Arbrissel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La region a viscut dempuèi divèrses millenaris, coma lo pròva lo albereda tampa de "detla ròca a las fées" en datant del neolític, situada a Unitat|10|km {{}}. De la comuna. Divèrses luòcs archéologiques an #èsser repérés d'avion pel archéologue Gilles Leroux en lo moment de la secada de 1989. Qualqu'uns poirián èsser atribuits a la Tène e/o al periòde gallo-romaine, continuament a prospections sul terren o en los en comparant amb los luòcs enregistrats per Jean-Claude Meuret sus la municipalitat de Visseiche. La municipalitat de Arbrissel poiriá èsser traversada per una via anciana en prenent l'autra via en fasent limit amb las municipalitats de Rannée, aquela de Roazhon-Angieus (Condate-Juliomagus).
La région est habitée depuis plusieurs millénaires, comme le prouve l'allée couverte de "la roche aux fées" datant du néolithique, située à 10 km. de la commune. Plusieurs sites archéologiques ont été repérés d'avion par l'archéologue Gilles Leroux lors de la sécheresse de 1989. Certains pourraient être attribués à la Tène et/ou à la période gallo-romaine, suite à des prospections sur le terrain ou en les comparant avec les sites fouillés par Jean-Claude Meuret sur la commune de Visseiche. La commune d'Arbrissel pourrait être traversée par une voie antique rejoignant l'autre voie faisant limite avec la communes de Rannée, celle de Rennes-Angers (Condate-Juliomagus).


text:
Marbre
Lo marbre (var. maubre, marme) es una ròca metamorfica, calcària, amb textura compacta, un aspècte cristallizat e cristallina, compausada per de grans microscopics de calcita. Lo marbre es la ròca ornamentala pus utilizada dins l'Istòria. Ara, s'utiliza per far retalhs de malonatge e revestiments, tauletas de mòbles, etc. Dempuèi l'utilizacion privilegiada coma material per l'escultura a l'apocòpa classica lo marbre es considerat coma un signe d'elegància. Lo melhor marbre es lo de Carrara. Miquèl Àngel, lo grand escultor de la Renaissença italiana, anèt dins las peirièras de Carrara per causir personalament los marbres per las seunas esculturas.
Peirièras de marbre en Occitània[modificar | modificar la font]
Lengadòc[modificar | modificar la font]
- marbre de Caunas de Menerbés
marbre roge [1]
Gasconha[modificar | modificar la font]
- marbre de Sent Biat
marbre blanc
- marbre d'Ilhet
Provença[modificar | modificar la font]
- marbre d'Ais de Provença
- marbre de Marselha


text:
adiu!
e oc me tamben, en qualitat de grand animador radiofonic occitan ai reçaugut i'a dos jorns lu CD dau Massilia...
Bon fau dire qu'a la basa sei completament fada d'aqueu grope e de sos membres (Cedric pas besunh de me tornar prener, chas n'autres disem "membres" pas solament per la quiqueta nimai lu bras e las chambas...
)
Coma disia donc l'esperave emb beucop de maupaciencia 'queu disque e ma fe sei pas deçaugut...
efectivament 'qu'es diferent d'Occitanista, vesem ben que lu grope s'es tornat massar mas que los Oai Star, Papet J e lo Solelh FX e Moussu T e lei Jovents son tots ben presents dins 'queu noveu album... 'qu'es vertadierament un boiradis de las tres formacions...
alora per far redde veiqui ço que ne'n pense:
-las paraulas son pas ben originalas mas de segur tots los fans dau Massilia aimaran totparier...
-lu son es plan plan plan bon...impossible de pas dançar lai-dessus!!!
Coma zo disia i'a vertadierament los trers stiles: lu ragga dau Papet J dins de titrescoma "A l'agonie", daus Oai Star dins de titres coma "Lo micro es romput" e dau Moussu T dins de baladas occitanas coma "ton balanlè"... 'qu'es d'alhors lu Moussu T que chanta lu mai en oc (coma sovent), l'auvem pas beucop parlar françès dins 'queu disque...
bon per los qu'an pas la chança d'aver tochat lu disque avant sa surtida esperatz, 'quo 'riba dins quauques jorns...
vos faretz vostr'edeia e ne'n tornarem segurament bargassar...
personaument veiqui mon jutjament:


text:
George Berkeley
George Berkeley (Thomastown, Kilkenny, 12 de març de 1685 - 14 de genièr de 1753) tanben conegut coma l'evesque Berkeley foguèt un filosòf irlandés de parents angleses. Son apòrt filosofic mai important es la teoria nomenada "immaterialisme".[1] Per son apòrt a la teologia, es venerat coma sant per qualques glèisas anglicanas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sos estudis universitaris los faguèt al Trinity College de Dublin. A la fin de son parcors obtenguèt un gra que li permetèt d'èsser professor de filosofia. En 1710 foguèt ordenat prèire anglican, e en 1734 foguèt nomenat evesque. Fa partida del movement filosofic de l'Empirisme, ensems amb d'autres filosòfs famoses coma John Locke o David Hume[2].
Afirma que l'existéncia consistís en percebre o èsser percebut, « èsser es èsser percebut » e alara, sonque podèm assegurar l'existéncia de las idèas (Idealisme), perque l'ésser se rend pel fach d'èsser percebut. Mas, qu'arriba de tot çò que degun pòt pas percebre? Existís pas? Berkeley afirma que, òc, existís perque Dieu, òc, cap tot. Atal doncas, Dieu es la clau de l'existéncia dels objèctes, atal quand vesèm un objècte, lo vesèm pas simplament perque existís, mas perque Dieu fa que siá possible de lo veire. Aquò nos pòt portar a la ment que totes sèm de personatges de ficcion de l'esperit de Dieu. Aquela pensada es font d'inspiracion per Jostein Gaarder per realizar son best-seller, Lo Monde de Sofia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Philosophical Commentaries, (Comentaris filosofics), 1707–08
- An Essay towards a New Theory of Vision, (Ensag sus una nòva teoria de la vision), 1709
- A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge, Part I, (Tractat suls principis de la coneissença umana, Part I), 1710
- Three Dialogues between Hylas and Philonous, (Tres dialògs entre Ilas e Filonus) 1713.
- De motu, (Del moviment)1721
- Alciphron: or the Minute Philosopher, (Alifron: o lo filosòf Minuta) 1732
- The Theory of Vision or Visual Language … Vindicated and Explained, (La teoria de la vision o Lengatge visual … Rasonat e explicat1733
- The Analyst, (L'Analista) 1734
- The Querist, (Lo demandaire) 1735–37
- Siris, 1744
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (es) "Historia de la filosofia" Miguel Merín, José Manuel Arribas, Antonio Roura. Historia de la filosofía 2 bachillerato. Ed. Santillana. ISBN 84-294-8297-0 p.162
- ↑ id "Historia de la filosofia"
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (es)Bermudo, JM. El Empirismo. Ed. Montesinos. Barcelona, 1983.
- (es)Bermudo, JM. La Filosofía Moderna y su proyección contemporánea, Ed. Barcanova. Barcelona 1983.
- Gaarder, Sofies verden. (Lo monde de Sofia)


text:
Lodenvièla
Lodenvièla (oficiaument en francés Loudenvielle) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuish 1806 era comuna que compren las ancianas comunas de Lodenvièla e Aranvièla.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Michel Pélieu ancian cònsou e president deth Conselh departamentau deus Hauts Pirenèus.