text:
Tunisia
Tunisia es un país del nòrd d'Africa. Confronta Libia al sud-èst e al sud, e Argeria a l'oèst.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la Tunisia modèrna foguèt administrat gaireben en la siá totalitat jol nom de la província romana d'Africa, e venguèt un dels granièrs de Roma. Al sègle V, los vandals jol comandament de Genseric, ocupèron la region. Al sègle VI, Belisari recuperèt la region per l'Empèri Bizantin. Al sègle VII venguèt una partida de la dinastia omeia e dels abbassidas, jol nom de Ifriqiya; a aquela epòca se fondèt la vila de Cairoan. Posteriorament los berbèrs natius arribèron al poder amb l'aprovacion del Califat Fatimita, e la dinastia aglabida foguèt remplaçada per la dinastia dels Ziris. En 1045, los ziris renoncièron al shi'isme, e los fatimidas mandèron a Banu Hilal, una confederacion de bedoïns, per acabar amb los ziris. D'aqueste biais, la region foguèt devastada e la prospèra industria agrària foguèt arroïnada.
En 1159, los Almoravidas dominèron la region, e foguèron expulsats al sègle XIII pels hafsis, que governèron Ifriqiya. Se refugièt ailà e i moriguèt Loís IX de França, quand anava pel camin de las crosadas. A la debuta del sègle XVI, Espanha capitèt de contrarotlar qualques vilas litoralas, que foguèron lèu perdudas davant l'Empèri Otoman, que governèt Ifriqiya dempuèi 1574. Los governants turcs, los Begs, obtenguèron un gra d'independéncia per çò qu'es de Turquia.
Al sègle XIX los Begs sollicitèron lo prèst de gròssas somas d'argent a França, que comencèt de contemplar la colonizacion de Tunisia. Lo 12 de mai de 1881, França declarèt Tunisia coma protectorat, après un acòrdi ont permetèt l'ocupacion britanica de Chipre; malgrat aiçò, fòrça abans d'aquela data lo govèrn beg tunisian aviá perdut la siá autonomia.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, Tunisia foguèt una de las colonias francesas leialas al regim proalemand de Vichèi, e las tropas alemandas ocupèron lo sieu territòri, en essent atrapadas. Tunisia contunhariá jol contraròtle colonial de França après la guèrra e arribariá a la siá independéncia en 1956.
Lo president Zine El Abidine Ben Ali foguèt reelegit per un tresen mandat en 1999, e lo sieu partit, l'Agropacion Constitucionala Democratica (RCD), obtenguèt 148 dels 182 sètis del Parlament. Mohamed Ghannouchi foguèt nomenat primièr ministre. Tunisia comencèt un periòde de mai de dubertura cap a l'exterior. Los IVen Encontres Patronals Centromediterranèa se debanèron pel primièr còp en Tunisia, ont lo país prepausèt la creacion d'una zona de liure comèrci, que se concretizèt en 2001 entre Marròc, Egipte, Tunisia e Jordania. S'aumentèt la cooperacion amb los païses de Magrèb ras de la menaça islamica, amb entrevistas amb los Presidents d'Argeria e Libia, e lo Rei de Marròc.
En 2001 l'Union Europèa signèt d'acòrdis amb Tunisia pel contraròtle de l'emigracion clandestina, que se concretizarián pel Grop 5+5 en 2002 (Portugal, Espanha, França, Itàlia, Malta e Mauritània, Marròc, Argeria, Tunisia e Libia). Un grop terrorista ligat a Al-Qaida cometèt un atemptat l'11 d'abril de 2002 en una sinagòga a l'illa de Jerba, ont moriguèron 15 personas.
En 2002, l'Assemblada Nacionala aprovèt una reforma de la Constitucion que preconizava la creacion d'una segonda cambra legislativa (Cambra de Conselhièrs), màger proteccion dels dreches e libertats publicas aital coma l'eliminacion del limit de mandats d'un president.
En 2011, a la seguida de manifestacions, lo president Ben Ali fugís en Arabia Saudita. Foued Mebazaa ven president per interim.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Tunisia a un litoral de 1148 km d'extension en la Mar Mediterranèa. Lo sieu clima es temperat al nòrd, e desertic al sud. Lo terren al nòrd es montanhós e al sud es plan e caud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Tunisia
Tunisia a una economia divèrsa, ont los sectors de màger importància son l'agricultura, mineracion, energia torisme, petròli e manufacturas. Del temps que demòra lo pes del contraròtle governamental suls tèmas economics, s'es anat redusint pauc a pauc amb la creissença de la privatizacion, una simplificacion de l'estructura en los impòstes, e un tractament mai adaptat sul deute. La creissença reala èra de 5,0% dins lo decenni de 1990, e l'inflacion seguiguèt en casuda fins a 2006. L'aument dins lo comèrci e lo torisme son estats los elements clau per la creissença economica establa.
L'associacion entre Tunisia e l'Union Europèa, la primièra entre l'UE e un país mediterranèu, dintrèt en vigor lo 1èr de març de 1998. Jos aquel acòrdi, Tunisia acceptèt de facilitar lo comèrci amb los Estats Units dins lo decenni de 2000. Màger privatizacion, e desliurança del còde dels investiments per atraire d'investiments estrangièrs, e desvolopament en l'eficiéncia del govèrn son los rèptes pel futur de Tunisia. Segon lo British Philip's university atlas del 2000, Tunisia possedís una resèrva de fosfat dins la part centrala del país.


c: text/html

text:
Cicne
Lo Cicne es un genre d'ucèls de la familha dels Anatidae, grands aucèls aquatics.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Son coneguts per lor còl corbat e per lors bèlas plumas blancas, en nombre de 25 000 pel cicne adulte[1]. Pasmens, qualques espècias an un plumatge negre. Lors dos pès son palmats. Los cicnes son los pus grands membres de la familha dels guits (anatidae), e d'entre los mai gròsses aucèls volants, pesant fins a 15 kg e mesurant 1,50 m. A respècte de las aucas, son a l'encòp pus grands en talha e an de pès e un còl proporcionalament mai grands[2]. An tanben una pèça de pèl desplumada entre los uèlhs e sul bèc pels adultes. Los plumatges de cada sèxe son similars, mas los mascles son generalament mai grands e mai pesucs que las femèlas.
Lo cicne es l'aucèl dedicat a Apollon dins la mitologia grèga.
Just abans de morir, lo cicne cantariá encara mai e amb mai de fòrça. Aquela caracteristica donèt l'expression que ven de l’Antiquitat grèga (en referéncia al darrièr discors de Socrates condamnat a mòrt per impietat)[3].
Distribucion e migracion[modificar | modificar la font]
Los cicnes son generalament situats dins de mejans temperats, rarament jols tropics. Quatre a cinc espècias se tròban dins l'emisfèri Nòrd, una espècia se trapa en Austràlia e en Nòva Zelanda e una darrièra espècia se trapa dins lo sud de Sud-Africa. Los cicnes son absents de l'Asia tropicala, d'America Centrala, del nòrd de l'America del Sud e de l'ensems d'Africa. Una espècia, lo cicne mut, foguèt introdusida en America del Nòrd, en Austràlia e en Nòva Zelanda[4].
Mai d'una espècias an un comportament migratòri, en partida o en totalitat. Lo Cicne mut es une espècia migratritz parciala, demorant dins de regions de l'Euròpa Occidentala, mas migrant en Euròpa de l'Èst e en Asia. [5].
Comportament[modificar | modificar la font]
Los cicnes se noirisson dins l'aiga e sus tèrra. Son gaireben exclusivament erbivòrs, pasmens se un pichon nombre d'animals aquatics pòdon èsser manjats. Lor regim alimentari es compausat de racinas, de tuberculs, de tijas e de fuèlhas de las plantas aquaticas [6].
Los cicnes s'acoplan per parelhas monogamas e vivon ensems d'annadas. Sovent, los coples pòdon durar per la vida, mas la separacion pòt arribar[7]. Aquelas parelhas demòran quitament dins las espècias migratriças gregàrias que s'amasson dins los airals d'ivernatge[8]. Lo nis se trapa a tèrra, prèp de l'aiga e mesura prèp d'un mètre de diamètre. Al contrari de fòrça d'autres guits e aucas, lo mascle contribuís a la construccion del nis. La talha mejana dels uòus es de 113 x 74 mm, amb un pes de 340 g, una mejana de clocada de 4 a 7 uòus e un periòde de coason de 34 - 45 jorns[9]. Amb los Dendrocygninae, los cicnes son los sols anatidèus que los mascles ajudan la coason dels uòus.
De comportaments omosexuals e transsexuals son observats pels cicnes muts[10].
Color[modificar | modificar la font]
Las espècias de cicnes de l'emisfèri nòrd an lo plumatge d'un blanc pur, mas aqueles de l'emisfèri sud mesclan negre e blanc. L'espècia australiana del cicne negre (Cygnus atratus) es negra en totalitat, levat lo blanc de sas plumas en vòl. Los pichons dels cicnes negres son de color gris clar. Los cicnes del còl negre, vivent en America del Sud, son blancs mas an lo còl negre.
Los membres inferiors dels cicnes son de color gris negrenc, levat per las doas espècias d'America del Sud, qu'an de membres inferieurs rosas. La color del bèc varia: las quatre espècias subarticas an de bècs negres amb de tintas de jaune, alara que totas las autras espècias an de bècs amb motius roge e negre.
Malautiás, causas de mortalitat[modificar | modificar la font]
Aspècte cultural[modificar | modificar la font]
L'aspècte cultural del cicne es fòrça ric en Euròpa. Benlèu l'istòria d'un cicne mai coneguda es aquela de la fable Lo guiton lag. L'istòria es centrada sus un guit lag qu'es maltractat fins a qu'encontra de cicnes. Aqueles l'acculhisson e lo guit se transforma en un cicne blanc magnific. Los cicnes son sovent un simbòl de l'amor o de la fidelitat perque mantenon de relacions monogamas de longa durada. Fòrça òbras metan en scèna de cicnes, coma Lohengrin o Parsifal.
En Anglatèrra e País de Galas (mas pas en Escòcia o en Irlanda), la possession de cicnes muts (en anglés, mute swans) es reglamentada per una lei, l'Act of Swans, adoptada pel Parlament anglés en 1482.[11].
Los cicnes son fòrça presents dins la mitologia. Dins la mitologia grèga, l'istòria de Leda e lo cicne conta qu'Elena de Tròia foguèt concebuda per una union de Zèus desguisat en cicne e de Leda, reina d'Esparta.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Un cicne negre
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Le règne animal; Bernard de Wetter; ed:Éditions Caramel
- ↑ "Ducks"(en) Ducks, Geese and Swans; Kear, Janet; ed:Oxford University; Oxford; 2005
- ↑ (fr)TV5 - Quiz
- ↑ id:"Ducks"
- ↑ (en)Effects of El Nino Southern Oscillation on Numbers of Black-Necked Swans at Rio Cruces Sanctuary, Chile; Roberto Schlatter, Rene Navarro, Paulo Corti; jornal:Waterbirds: The International Journal of Waterbird Biology, 2002 [1].
- ↑ id = "Ducks"
- ↑ (fr)Partnerships in birds, Eileen Rees; ed: Oxford University Press
- ↑ (en) Functional aspects of the pair bond in winter in Bewick's swans (Cygnus columbianus bewickii); D.K. Scott jornal:Behavioral Ecology and Sociobiology; 1980
- ↑ BTO (en) British Trust for Ornithology Mute Swan
- ↑ Bagemihl (en)Bruce Bagemihl, 1999, Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity, St. Martin's Press, Modèl:Isbn, pages 487-491
- ↑ http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/SwanUpping/SwanUpping.aspx

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bois-l'Évêque
Bois-l'Évêque es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion l'an 1200 del prieuré augustinien de Beaulieu per Texans de Préaux. L'establiment i aviá dotat d'una importanta espleitacion agricòla en dispausant de vinhas e de vegadas de fedas. Lo monastèri #èsser canoniquement suprimit l'an 1772. Subsisteix Vestigis interessantes #que testifiquen de la qualitat de l'arquitectura.
Fondation en 1200 du prieuré augustinien de Beaulieu par Jean de Préaux. L’établissement était doté d’une importante exploitation agricole disposant de vignes et de troupeaux de moutons. Le monastère fut canoniquement supprimé en 1772. Il subsiste des vestiges intéressants qui témoignent de la qualité de l’architecture.


text:
La Celestina
La Celestina qu'ei ua de las òbras màgers de la literatura espanhòla escrita per Fernando de Rojas. Enter las soas originiralitats lo son genre qu'ei l'encausa de disputas per'mor que's tracta d'un dialòg mes tròp long per estar considerat com ua pèça de teatre çò qui hè que's parla sovent d'era com d'ua roman a maugrat qui la soa accion e avançi dab dialògs e indicacions scenicas.
Qu'ei ua òbra escrita en 1499, durant lo regnat deus Reis Catolics, tempsada de transicion enter l'Etat Mejana e los Temps modèrnes. En vertat qu'exiteishen duas versions : la purmèra de 1499, dab lo títol de Comedia de Calisto y Melibea (divisada en 16 actes) e la segonda de 1502 dab lo títol de Tragicomedia de Calisto y Melibea (divisada en 21 actes).
Intriga[modificar | modificar la font]
Calisto, un gentiu, que vad amorós pec de Melibea en la vedent. Com aquesta non vòu pas d'eth, Calisto que'n ei hèra malurós e, alavetz, Sempronio, un son vailet, que'u recomanda de s'anar demandar ajuda ua anciana prostituïda ara retirada e vielha : Celestina. Celestina que gavida un ostau de prostitucion dab duas gojatas : Elicia (l'amorosa de Sempronio) e Areúsa. Sempronio e Celestina que's perpausan de tirar lo mei de diners de Calisto que s'ac poderàn. Pármeno, un aute vailet, qu'ensaja de prevenir Calisto de non pas tractar dab Celestina mes la reaccion deu son mèste qu'ei violenta. Celestina qu'ensaja de convéncer Pármeno de la rejónher dab Sempronio dens lo lor projècte en lo brembant que tribalhè dab la soa molhèr e en tot eth prométer l'amor d'Areúsa. Celestina que s'amaneja, dab un sòrt entà, que Melibea e aimi Calisto qui la merceja en la balhant ua cadena d'òr. Celestina qu'ei assessinada per Sempronio e Pármeno per'mor de non pas voler partatjar lo benefici, e los dus assessins que son executats per aqueste crime. Elicia e Areúsa, eras, qu'ensajan de har assessinar Calisto quan aqueste e's va véder Melibea. Quan enten a cridar Socia e Tristan, dus autes vailets qui l'acompanhan, que devara entà'us ajudar mes que cad e que's moreish e Melibea que's suicida per aquesta rason.


text:
Thil (Meurthe e Mosèla)
Thil es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Thil a fach partida de la anciana província del Barrois.
Le village de Thil a fait partie de l'ancienne province du Barrois.


text:
Auvilliers
Auvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Dintre-Bray-e-Picardie situada en lo costat de Neufchâtel-en-Bray.
Commune de l'Entre-Bray-et-Picardie située dans le canton de Neufchâtel-en-Bray.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Epòca anciana : preséncia romaine testificada per la descobèrta de briques e poteries romaines a Modèl:La s- a Auvilliers e de tuiles a rebords sus la Còsta dicha del Mont-a-Caillot #que bassa de Auvilliers a Mortemer.
Epòca incerta : tumulus o motte féodale testificat a Modèl:La s-. La preséncia d'una léproserie a citat en cèrtas labors istoricas.
Époque antique : présence romaine attestée par la découverte de briques et poteries romaines au Modèl:S- à Auvilliers et de tuiles à rebords sur la Côte dite du Mont-à-Caillot qui descend d'Auvilliers à Mortemer.
Époque incertaine : tumulus ou motte féodale attesté au Modèl:S-. La présence d'une léproserie est citée dans certains ouvrages historiques.


text:
Toxicologia
La toxicologia (del grèc toxicon, poison que cobrissiá las sagetas, e logos, estudi, sciéncia) es la sciéncia qu'estúdia las substàncias toxicas (o poisons), lor etiologia (origina), las circonstàncias de lor contacte amb l'organisme, los efièches sus aquel darrièr (organs ciblas) e sus l'environament (ecotoxicoloca), los mejans d'o descobrir e combatre (vias d'eliminacion, antidòts).
Tracta dels efièches de l'exposicion a de toxics, quina que siá la via d'intrada dins l'organisme (inalacion, contacte, ingestion...), e qu'aicesta siá sonque potenciala e asimptomatica (se parla alara de toxinas), o responsabla de signes clinics associats (sindròm) que desvelan una intoxicacion vertadièra.
L'intoxicacion es un processus dinamic e la toxicologia espitalièra es sovent una procedura d'urgéncia, dins una tòca a l'encòp de diagnostic (etiologia toxica o autre), d'analisi (interpretacion dels resultats de la biologia) e terapeutica (tractament simptomatic, reanimacion).
L'etiologia de las intoxicacions e intoxinacions es fòrça cambiadissa : pollucion atmosferica, exposicion professionala, intoxicacion alimentària, intoxicacion medicamentosa, enverinacion o empoisonament. Las ciblas son tanben variablas : los neurotoxics afèctan lo cervèl o lo sistèma nerviós, d'autres produches afèctan puslèu unes organs (glandas, paumons, fetge, ren..)
Las toxinas pòdon èsser d'origina animala (veren d'enverimacion ofidiana per la vipèra aspic, per exemple), vegetala (empoisonament per la Belladona o Atropis belladonna), fongica (campairòls verenós, coma l'amanita falloïda, per exemple) o quimica (intoxicacion per los metals pesucs, per exemple). Dins sa partida experimentala e reglamentària, la toxicologia estúdia e analisa experimentalament la toxicitat dels produches (medicaments umans o veterinaris, produches fitosanitaris...) abans lor comercializacion.
L'intoxicacion depend sovent d'efièches de lindals, e la toxicologia fa doncas sovent referéncia a de nocions de dòsis :
- la " Dòsi Jornadièra Admissibla " (DJA) (pels residús de pesticidas)
- la " Dòsi Jornadièra Tolerabla " (DJT), o DSTP (dòsi setmanièra tolerabla provisòria) o (pels metals pesucs)
- la " Dòsi Limit Annala " (DLA) (pels radionucleïds).


text:
Corèa
Corèa (en corean Hanguk o Joseon) es lo país istoric dau pòble corean e de la lenga coreana. Se tròba a l'èst d'Asia. Forma una peninsula entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst (que son totei doas d'annèxes de l'ocean Pacific) a la quala cau apondre de territòris culturalament coreans au nòrd d'aquela peninsula e divèrseis illas vesinas coma Jeju-do. Dempuei leis ans 1945-1951, la Corèa istorica e lingüistica es dividida entre tres estats majoraus, la Corèa dau Sud (capitala: Seol), la Corèa dau Nòrd (capitala: Pyeongyang) e la Republica Populara de China (que compren l'extrèm nòrd dau país corean).
Lo gentilici es corean -a.


text:
Banka
Banka en basco o Banca en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo nom gentilici qu'ei bankar.
L'arriu d'Aldude que trauca la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Estève de Baigòrri au nòrd, Anhauze e Lasa au nòrd-èst, Aldudas e Urepele au sud-oèst, Baztan dens la Comunautat Forala de Navarra a l'oèst, Luzaide dens la Comunautat Forala de Navarra a l'èst e Erroibar dens la Comunautat Forala de Navarra au sud.
Que s'i parla lo dialecte haut-navarrés de la lenga basca.
.


text:
Purina
La purina es un compausat organic biciclic (format de dos anèls jonches entre els). Se nomenan purinas los compausats derivats de la purina. Doas de las basas azotadas dels acids nucleïcs, adenina e guanina son de purinas. Dins l'ADN aquelas basas, a travèrs de ligams idrogèn se jonhon amb sas complementàrias las pirimidinas; la timina e la citosina. Dins l'ARN, la complementària de l'adenina es l'uracil e pas la timina.
Quand las purinas son metabolizadas produsisson d'acid uric que se cristalliza dins las articulacions, pòt provocar la gota. La pèrda de guanina o d'adenina per l'eliminacion del ligam glucosidic entre la basa e la desoxiribòsa, es una lesion de l'ADN nomenada despurinizacion.


text:
Ramir II d'Aragon
Ramir II d'Aragon, chafrat lo Monge, que ho rei d'Aragon enter 1134 e 1137.
Despuish la soa joena edat que's virè de cap a la glèisa, en purmèr com monge puish com evesque de Roda-Barbastre. Que ho arreconegut rei d'Aragon a Jaca a la mort deu son hrair Anfós I (a maugrat qu'aqueth b'avosse legat los sons reiaumes aus òrdis militars).
Qu'esposè Agnès de Peitieus lo 13 de noveme de 1135 hens la catedrau de Jaca dab qui avore, 11 d'agost de 1136, Peironèla d'Aragon. Aquesta que ho promesa, en 1337, au comte de Barcelona Raimon Berenguièr IV, a maugrat de l'immensa deferéncia d'etat enter eths.


text:
480
Aquesta pagina concernís l'an 480 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Los Aups Maritims son estacats al reialme visigòt d'Aquitània.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Odoacre ocupa la Dalmacia a la mòrt de l'emperaire destituit Julius Nepos que la contrarotlava.
Mond[modificar | modificar la font]
- Lo nestorianisme atenh Índia.
- Intensificacion del monaquisme en Etiòpia.
- En Índia, a la mòrt de Prithivisena II, rei de Vakataka lo poder passa a una branca cabdeta, governada per Harishena (règne de 475 a 510).


text:
-88
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -88 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Vengut fòrça impopular, especialament dempuei son pilhatge dau tombèu d'Alexandre lo Grand, lo faraon Ptolemèu IX foguèt reversat e executat per la populacion d'Alexàndria. Son fraire rebèl Ptolemèu IX — que dispausava dau sostèn dei Romans — li succediguèt.


text:
Art romanic
L'art romanic se desvolopèt en l'Euròpa Occidentala del sègle X al sègle XIII, aprèp la dislocacion de l'Empèri Carolingian.
En mai de las influéncias evidentas romanas apareisson de novèlas tendéncias lombardas que s'exprimiguèron per de novèlas formas e estructuras inspiradas pels edificis encara subsistissent, tanben i a una assimilacion clara dels modes orientals.
L'estil novèl lèu s'espandiguèt per totas las culturas europèas mediterranèas, traversant los Alps cap als païses de Ren e tanben los Pirenèus per tota la Peninsula Iberica.
Al començament l'estil èra especialament foncional e austèr, utilizant subretot pèira de talha. Per la nau s'aplicava la volta de brèç, sens decoracions o duberturas. Plan sovent la pòrta de dintrada es situada del costat del miègjorn e sola dubertura, amb d'escasses fenèstras de doble arcas. E mai a l'exterior de las absidas e dels murs ressortissiá de lesenas (o faciada lombarda) e d'arcs cècs. Las naus podián èsser divididas amb de pilastres units per arcs de plen cindra.
A la fin del sègle XI se produguèron de cambis importants com las primièras realizacions amb de pèiras polidas, de decoracions esculturalas de las fenèstras, portals, capitèls, veirals e objèctes de culta, ... E foguèt, al sègle XII, qu'esclatèt la construccion de las grandas òbras romanicas, amb pinturas muralas, enlairament de grands campanars, clastras... Mai totjorn limitats pels recorses arquitectonics que melhorèron basicament l'estil gotic.
Somari
Los elements de l'arquitectura romanica[modificar | modificar la font]
S'agís d'un art subretot religiós que las construccions seguisson de dessenhs centrats o -es la moritat- de dessenhs diches de basilicas. Se trapa dins aqueles darrièrs los elements seguents :
- a la dintrada, lo timpan; fòrça simple suls primièrs edificis romanics, aquel element venguèt totjorn mai decorat a l'encòp per magnificar l'ostal de Dieu e participar a l'instruccion religiosa en prepausant de scènas de libres liturgics; que de tèmas representats, i a per exemple aquel del Tetramòrf (los quatre animals de l'Apocalipsi, simbòls dels quatre Evangelistas), aquel del jutjament darrièr, ...
- la nau d'una o mai travadas, amb vòuta dicha plen cindra (vòuta tunèl o amb arcs doblats), en brèç brisat, en vòuta d'arestas, en fila de copòlas.
- un crosièr en general simple o amb de capèlas escalonadas; se pòt pasmens trobar de glèisas sens crosièr per las construccions mai umilas o amb dos crosièrs, en particular en Alemanha ont se desvolopèt l'arquitectura otoniana.
- un còr
- una absida amb o sens absidiòlas
A l'exterior del bastiment, figuran d'elements decoratius al començament fòrça simples coma la paret lombarda, puèi mai rics amb de fòrça esculturas. Lo bastiment es orientat cap a l'Èst
A la fin del primièr art romanic apareisson los deambulatòris que lor desvolopament s'explica pel vam del culte de las relíquias e dels pelegrinatges.
L'estructura del dessenh, fòrça simpla al començament venguèt pus complèxa a l'apogèu (Clunhic) subretot dins l'organizacion de la partida Èst de las construccions (crosièr, còr, absida) ; en reaccion a aquela riquesa arquitecturala ostentatòria, l'art cistercenc pretend de tornar a la simplicitat.
Los autres domenis de l'art romanic[modificar | modificar la font]
L'enluminadura dels manuscrits[modificar | modificar la font]
Fòrças escòlas regionalas convergiguèron per produire los primièrs manuscrits enluminats: l'escòla d'Anglatèrra e del nòrd de França "channel school" influénciada fòrça par l'art Anglosaxon tardiu, alara que Occitània l'estil es d'influéncia iberica, e en Alemanha e en dejós l'art otonian perseguèt e los estils Bizantins influiguèron Itàlia. A la fin del sègle XII, las influéncias recipròcas de totes aqueles estils se mesclèron, tot en gardant de diferéncias regionalas.
Lo subjècte tipic de l'enluminadura romanica es la Bíblia, ont cada libre pòt èsser prefaciat per una granda Iniciala illustrada, e los Salmièrs, ont de majusculas inicialas èran enluminada tanben. De cicles de scènas podián èsser representadas sus de paginas entièrament enluminadas, de cop qu'i a mai d'una pagina per scèna, dins de compartiments. Las Bíblias avián en particular de paginas de dimensions grandas e podián èsser religats en mai d'un volum. Per exemple, lo Salmièr de Sant Alban, aquel d'Hunter, la Bíblia de Winchester, aquela de Fécamp, de Stavelot e de Parc Abbey. A la fin d'aquel periòde, de talhièrs comercials d'escribas e d'artistas venguèron importants, e l'enluminadura, e los libres en general, venguèron totjorn mai disponibles pel clerjat coma pels laïcs.
Pintura romanica[modificar | modificar la font]
De largas superfícias de parets e de vòutas del periòde romanic son aisidament disponibles per la decoracion murala. Malurosament, fòrça d'aquelas pinturas foguèron destruidas per de restauracions, o perque las parets tornèron èsser engeissadas o pintadas..
La pintura d'una glèisa seguis un esquèma classic, derivat d'exemples precedents de mosaïcas. Lo punt focal es dins la vòuta de nau, amb un Crist en Majestat o un Crist redemptor sus son tròn e una mandòrla enquadrada per quatre elements alats, simbòls dels Quatre Evangelistas, en comparason dirècta amb los exemples de las coberturas ornadas o las enluminaduras dels evangeliaris de l'epòca. Se la Verge Maria es la dedicacion de la glèisa, pòt remplaçar Crist. Sus las parets de l'absida, en dejós, son representats los sants e apòstols. Sus las arcas del santuari èran de figuras dels apòstols, profètas, o los 24 aujòls gaujoses de l'Apocalipsi, regardant lo Crist, o son simbòl jos forma d'anhèl, a la cima de l'arca. La paret nòrd de la nau pòt presentar de scènas narrativas de l'Ancian Testament, e la paret sud lo Novèl Testament. Sul mur oèst de darrièr i a lo Jutjament darrièr, amb un Crist sus un tròn que jutja a la cima [1].
Las Frescas son aisidas de realizar, mas cal trabalhar lèu perque sus un enduit fresc. Aquela tecnica pauc costosa explica que de glèisas modèstas avián de decoracions pintadas. Las colors son vivas.
-
-
-
Crist en majestat dins la glèisa de Jaleirac Auvèrnha, Occitània
-
-
Veirals[modificar | modificar la font]
Los fragments mai ancians coneguts de veirals pintats medievals serián del sègle X. Los personatges mai ancians pintats intactes son los cinc profètas del veiral d'Augsborg, (fin del sègle XI). Dins las catedralas de Le Mans, Canterbury e Chartres, e la Basilica de Sant Denis de París, fòrça panèls del sègle XII son encara presents. Los artesans del veiral foguèron pus lents que los arquitèctes per cambiar lors estils, e fòrça veirals de la primièra partida del sègle XIII se pòdon considerar coma romanics. Entre las bèlas òbras conegudas, i a lo veiral de l'an 1200 de la catedrala d'Estrasborg (en partida dins lo musèu) e aquel de l'an 1220 de la glèisa de Sant Kunibert a Colonha.
Elements de l'escultura romanica[modificar | modificar la font]
En primièr decòra los capitèls dins las cròtas, las clastras e las glèisas. A la fin del sègle XI, sortisson sus las faciadas de las glèisas, del biais dels antics Arcs de trionfs[2]. L'escultura ven « monumentala ». A de fins pedagogicas, aquelas d'ensenhar la vida dels apòstols e dels sants, d'illustrar de passatges de l'Ancian Testament. S'inspira dels bas relèus e dels capitèls romanics mas subretot dels imatges plaçats dins los manuscrits enluminats e suls objèctes d'orfebreriá.
- L'escultura sus capitèls: s'espand a partir de l'an mil, alara que los començaments èran timids: dins las glèisas italianas de la primièra mitat del sègle XI se repetís lo modèl corintian, mai o mens estilizat. Endacòm mai (Borgonha, Catalonha) s'ensagèt de capitèls d'entrelaces e de fuèlhas d'acant. Mas, lèu, los animals e las figuras antropomorficas apareisson, pasmens demòran raras abans 1050. La Basilica de Sant Sarnin de Tolosa (segonda mitat del sègle XI) consèrva 260 capitèls romanics[3].
Los principals escultors coneguts de l'epòca romanica son: lo Mèstre de Cabestanh, Bernard Gilduin, Gislebert, Unbertus, Wiligelmo, Niccolo e Antelami
Esculturas e ensembles romanics remarcables :
- La faciada de la glèisa de Nòstra Dama la Granda de Peitieus.
- Lo lindal de l'abadiá de Sant Genís de Fontanes (Rosselhon), mai anciana escultura romanica datada.
- Abadiá de Saint-Benoît-sur-Loire (Loiret), la torre pòrge.
- Abadiá de Sant Pèire de Moissac (Carcin, Occitània), portal sud, vèrs 1120.
- Catedrala de Saint-Lazare d'Autun (Sòna e Léger), portal occidental, vèrs 1135.
- Catedrala de Santa Maria d'Auloron (Bearn), portal oèst, vèrs 1130.
- Abadiá de Mosac (Auvèrnhe),
- Abadiá de Bel Luec (Lemosin), timpan.
Las ivòris[modificar | modificar la font]
Se trapa de bèls cofrets d’ivòri, que un de l'epòca carolingiana al musèu de Clunhic; es de marquetariá de fusta colorada e ivòria, amb d'entrelaces e quadres bordant d'animals fantastics[4].
Los olifants, que lor nom deriva etimologicament d'elefant, essent talhats dins l'extremitat de lors defensas. Lors usatges, a l'Edat Mejana, èran variats: instruments de musica, banas per beure o caissa de relíquias.
L'apogèu de l'orfevreria[modificar | modificar la font]
En relacion amb lo desvolopament del culte de las relíquias, los orfèbres produson de reliquiaris e de caissas de granda qualitat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)El Portal del arte románico
- (ca)Romànic a Catalunya
- (fr) (en) (it) (es)Monuments romanics e escultura per region sul site Romanes.com
- (fr) Portal sus l'art romanic
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)James Hall, A History of Ideas and Images in Italian Art, p154, 1983, John Murray, London, ISBN 0-7195-3971-4
- ↑ (fr)Georges Duby, Jean-Luc Daval, La sculpture, ..., page 266
- ↑ (fr)Georges Duby, Jean-Luc Daval, La sculpture, ..., page 276
- ↑ (fr)Danièle Gaborit-Chopin, in Byzance, l'art byzantin dans les collections publiques françaises, Paris, 1993, no 20, p. 63-65 ;


text:
La batalha de Jutlàndia se debanèt lei 31 de mai e 1er de junh de 1916 entre lei flòtas britanica e alemanda pendent la Premiera Guèrra Mondiala. Es la batalha navala pus granda d'aquela guèrra. Foguèt un succès malaisat e important per leis Anglés qu'aguèron de pèrdas pus importantas mai capitèron d'empachar la rompedura dau blocatge d'Alemanha e d'Empèris centraus per leis Alemands.
Après aquela batalha, leis Alemands decidiguèron de privilegiar la guèrra sota-marina per assaiar d'asfixiar lo comèrci e l'avitalhament deis Aliats.


text:
1599
Aquesta pagina concernís l'an 1599 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Revirada dei negociacions entre França e Savòia a prepaus dau traçat de la frontiera entre lei dos estats. Lo subjècte venguèt una fònt de tensions e una guèrra acomencèt tre l'annada seguenta. D'autra part, Enric IV prenguèt divèrsei mesuras regardant l'organizacion dau comèrci francés sus lo continent american. Permetèron d'assegurar lo desvolopament dei comptadors francés locaus a partir dau decenni seguent. A la Cort, mòrt de Gabriela d'Estrées qu'èra la mestressa principala dau rèi dempuei 1591. Aquò permetèt a Enric IV de se preocupar de sa succession car aviá encara ges d'eiretier legitim. Ansin, capitèt d'obtenir l'annulacion de son maridatge ambé Margarida de França e negocièt un maridatge novèu ambé Maria de Medici.


text:
Bourg-le-Comte
Bourg-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg-Lo-Comte fa partida del Brionnais.
Bourg-le-Comte fait partie du Brionnais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement los noms de Bassas-Caminas-de detlo-Bourbonnais e de Bourg-lo-Mont[1].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement les noms de Basses-Marches-du-Bourbonnais et de Bourg-le-Mont[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 7 d'agost 2012


text:
Azy-sur-Marne
Azy-sur-Marne es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vallée De la Marna. Situat dins la zòna de appellation « Champagne de l'Aisne ».
Vallée de la Marne. Situé dans la zone d'appellation « Champagne de l'Aisne ».
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Villatge fòrça deteriorat per las batalhas de la Marna en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala.
Village très endommagé par les batailles de la Marne lors de la Première Guerre mondiale.


text:
Estrée-Cauchy
Estrée-Cauchy es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Estrée-Cauchy A situat en lo arrondissement de Béthune, aperten al costat de Houdin e se situa a mens de 20 km de Lens, Béthune e Arras. La municipalitat es limitrophe de nombrosas unas autras municipalitats ruralas : Fresnicourt-lo-Dolmen, Servins, Camblain-lo Abbé, Cambligneul, Caucourt e Gauchin-lo-Gal. La superficie del vilatge es d'un pauc mens de 400 ectaras. Per comparason, la talha mièja de las municipalitats a l'escalièr nacional es de 1500 ectaras e a l'escalièr départementale de 745 ectaras.
Estrée-Cauchy Es una municipalitat rurala de mai de 300 abitantas situadas al se del territòri del Artés. Mai justament, lo vilatge fa partida de la comunitat d'aglomeracion ArtoisComm, #que lo banc n'a situat a Béthune e #qu'a presidit per senhor Alain WACHEUX. La municipalitat a administrat per madame Colette BUIRETTE dempuèi las eleccions municipalas de 2008.
Estrée-Cauchy est située dans l’arrondissement de Béthune, appartient au canton de Houdin et se situe à moins de 20 km de Lens, Béthune et Arras. La commune est limitrophe de nombreuses autres communes rurales : Fresnicourt-le-Dolmen, Servins, Camblain-l'Abbé, Cambligneul, Caucourt et Gauchin-le-Gal. La superficie du village est d’un peu moins de 400 hectares. Pour comparaison, la taille moyenne des communes à l’échelle nationale est de 1500 hectares et à l’échelle départementale de 745 hectares.
Estrée-Cauchy est une commune rurale de plus de 300 abitants située au sein du territoire de l’Artois. Plus précisément, le village fait partie de la communauté d’agglomération ArtoisComm, dont le siège est situé à Béthune et qui est présidée par monsieur Alain WACHEUX. La commune est administrée par madame Colette BUIRETTE depuis les élections municipales de 2008.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom Estrées es un tèrme de ancià francés, issu del latin strata (via), #que designava una « via cobèrta de pèiras planas », per oposicion a rupta (via) > rota. S'es conservat dins la majoritat de las lengas romanas (cf. Lo italian e lo romanés strada) e a #èsser manlevat pel germanique (cf. Lo anglés street, lo alemand Straße e lo néerlandais straat[1]). La paraula estrée a desaparegut del francés a la fin del Mièja Edat, mas demòra en un grand nombre de toponymes, particularament en lo nòrd de la França, en soslinhant la proximitat d'una via romaine[2]. Aicí, s'agís de la via romaine, dicha Cauçada Brunehaut, en connectant Arras a Thérouanne, telefonada uèi en aqueles environs expedís départementale 341.
L'actuala rota Départementale D341 seguís l'ancestrala cauçada Brunehaut. Vejatz romaine seguent un traçat de manièra versemblant neolític e/o gaulois, la cauçada Brunehaut connècta a l'epòca las vilas de Arras e de Thérouanne (grand centre estrategic a l'epòca romaine). Aquela cauçada, estampada encara de los nòstres jorns de nombrosas legendas, vertèbra encara particularament las vias de circulacion artésiennes.
Las primièras traces archéologiques son d'origina romaine amb sustot la descobèrta de mai de 20 000 pèças d'aur romaines en datant de la Modèl:S- apr. J.-C. En 1878. Convidan d'anotar #qu'una aucupacion neolític, de contunh gauloise (tribus gauloise de las Atrébates) de la region, a provat sens #que las traces se legisson pas a Estrée-Cauchy. L'aucupacion franque de la zòna es avérée per la descobèrta de cavòts mérovingiennes. Las guèrras de religion oponent sustot França e Espanha a Modèl:La s2- an fach estralls al se de la municipalitat, la glèisa Santa Pierre #èsser sustot destruida a divèrsas recuperacions pels Franceses (l'Artés en essent alavetz espanhòl).
En lo moment de la Revolucion, lo senhor Louis Ignace Josef de Baillencourt #èsser guillotiné. Lo sieu castèl #èsser pel continuament destruit per daissar luòc dins l'actuala comuna. En tèrmes d'equipa agricòla, cal se remembrar de la preséncia de tres molins a vent #qu'un n'èra la possession de la abbaye del Mont-Sant-Eloi a Modèl:La s-. Anotam egalament l'importància istorica e religiosa de la crotz en grès en bordure de la cauçada Brunehaut #que datariá de la Modèl:S mini- egalament. Lo Crist en bronze d'aquela èra abans 1883 en bòsc.
Le nom Estrées est un terme d'ancien français, issu du latin strata (via), qui désignait une « voie couverte de pierres plates », par opposition à rupta (via) > route. Il s'est conservé dans la plupart des langues romanes (cf. l'italien et le roumain strada) et a été emprunté par le germanique (cf. l'anglais street, l'allemand Straße et le néerlandais straat[3]). Le mot estrée a disparu du français à la fin du Moyen Âge, mais il demeure dans un grand nombre de toponymes, particulièrement dans le nord de la France, signalant la proximité d'une voie romaine[4]. Ici, il s'agit de la voie romaine, dite Chaussée Brunehaut, reliant Arras à Thérouanne, appelée aujourd'hui dans ces environs route départementale 341.
L’actuelle route Départementale D341 suit l’ancestrale chaussée Brunehaut. Voie romaine suivant un tracé vraisemblablement néolithique et/ou gaulois, la chaussée Brunehaut relie à l’époque les villes d’Arras et de Thérouanne (grand centre stratégique à l’époque romaine). Cette chaussée, empreinte encore de nos jours de nombreuses légendes, structure encore particulièrement les voies de circulation artésiennes.
Les premières traces archéologiques sont d’origine romaine avec notamment la découverte de plus de 20 000 pièces d’or romaines datant du Modèl:S- apr. J.-C. en 1878. Il convient de noter qu’une occupation néolithique, puis gauloise (tribus gauloise des Atrébates) de la région, est prouvée sans que les traces ne se lisent à Estrée-Cauchy. L’occupation franque de la zone est avérée par la découverte de tombes mérovingiennes. Les guerres de religion opposant notamment France et Espagne aux Modèl:S2- ont fait des ravages au sein de la commune, l’église Saint Pierre fut notamment détruite à plusieurs reprises par les Français (l’Artois étant alors espagnol).
Lors de la Révolution, le seigneur Louis Ignace Josef de Baillencourt fut guillotiné. Son château fut par la suite détruit pour laisser place à l’actuelle mairie. En termes d’équipement agricole, il faut se souvenir de la présence de trois moulins à vent dont un était la possession de l’abbaye du Mont-Saint-Eloi au Modèl:S-. Notons également l’importance historique et religieuse de la croix en grès en bordure de la chaussée Brunehaut qui daterait du Modèl:S mini- également. Le Christ en bronze de celle-ci était avant 1883 en bois.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ John Ayto, Dictionary of Word Origins, Arcade Publishing, Naua Yòrk, 1990, 584 paginas, pg 506
- ↑ Stéphane Gendron, La Toponymie de las vias romaines e medievalas, edicions errance, París, 2006, 200 paginas, pg 32
- ↑ John Ayto, Dictionary of Word Origins, Arcade Publishing, New York, 1990, 584 pages, pg 506
- ↑ Stéphane Gendron, La Toponymie des voies romaines et médiévales, éditions errance, Paris, 2006, 200 pages, pg 32


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Tony Curtis amb sa primièra esposa, Janet Leigh, a l'entorn de 1960
Tony Curtis, nascut Bernard Schwartz (Nòva York, 3 de junh de 1925 - Henderson, Nevada, 29 de setembre de 2010) foguèt un actor american. Actor demest los mai prestigioses e populars dels Estats Units sa carrièra durèt sièis decadas, e mai se son periòde mai gloriós se situèt puslèu durant las annadas 1950 e 1960 gràcias a de films coma Houdini, Some Like It Hot amb Marilyn Monroe o Spartacus amb Kirk Douglas. Durant son temps d'activitat joguèt dins mai de 100 films amb una granda diversitat de ròtles qu'anavan de la comèdia a de d'interpretacions dramaticas.
Èra lo paire de l'actritz Jamie Lee Curtis, qu'aguèt amb sa primièra esposa, l'actritz Janet Leigh.


text:
Calómnia
La calómnia (o calomnia)[1] es lo fach e portar d'acusacions falsas contra una persona.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los parlars occitans pauc influenciats per lo francés, coma lo niçard, lo cisalpenc e l'aranés, accentuan calómnia coma dins lo mot latin d'origina calúmnia e coma dins la màger part de las lengas romanicas (calómnia es atestat dins: CASTELANA Jòrdi = CASTELLANA Georges (1947) Dictionnaire niçois-français, reed. 2001, Niça: Serre). La forma calomnia s'alinha sus l'accentuacion del mot francés calomnie. La nòrma classica de l'occitan es pas explicita sus aqueste ponch.


text:
Ocean Indian
L'ocean Indian es la tresena massa d'aiga del mond per òrdre d'importància e cobrís a pauc près 20% de la superficia de la tèrra.
Es limitat al nòrd per Asia, a l'oèst per la peninsula Arabica e Africa, a l'èst per la peninsula de Malacca, las Illas de la Sonda e Austràlia, e al sud per l'Antartica. Es separat de l'ocean Atlantic pel meridian 20° èst, al sud d'Africa e de l'ocean Pacific pel meridian 147° èst. Lo punt mai septentrional de l'ocean Indian es situat aproximativament a 30° nòrd de latitud dins lo golf Persic. L'ocean Indian fa a pauc près 10 000 km de long entre Africa e Austràlia; la seuna aira es de 73 556 000 km² en inclusent la mar Roja e lo golf Persic. Lo seu volum d'aiga es estimat a 292 131 000 km3. D'illetas n'en puntilhan las ribas continentalas.
Los estats independents de l'ocean Indian son las Seichèlas, las Maldivas, Maurici, Sri Lanka. Indonesia lo bòrda. L'importància de l'ocean Indian coma rota de transit entre Asia e Africa n'a fach un luòc de conflictes. Encausa de la seuna extension, cap de nacion l'a pas dominat amb succès fins al començament del sègle XIX, quand Anglatèrra contrarotlava la màger part de las tèrras a l'entorn.


text:
Planques
Planques es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Luòc d'origina del nom de familha Planque, #que data de la mièja edat e compt divèrsas variations talas #que LaPlante, Plant, Plantat, DuPlante, èca.
Lieu d'origine du nom de famille Planque, qui date du moyen âge et compt plusieurs variations telles que LaPlante, Plant, Planté, DuPlante, etc.


text:
Velociraptor
Velociraptor (lat. "Lairon veloz"), es un genre de dinosaures teropòde dromeosaurids que visquèron pendent lo Campanian, cap a de fins del periòde cretacèu, fa unes 70 a 65 milions d'ans. S'i a plan sonque una espècia reconeguda, V. mongoliensis, D'autras son estats nomenadas en lo passat. S'es trobat de fossils d'aquesta espècia en Asia Centrala, en Mongolia e China.
A diferéncia d'unes autres dromeosaurids lo Velociraptor possedissiá un cran bas e alongat, e un hocico chato, dirigit cap amont. Possedissiá d'anedas traseras de granda longor, çò qu'exprimís (coma tanben son nom) sa granda velocitat.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Offendorf en alemannisch (Offendorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Offendorf Es un vilatge situat al bòrd del Rhin, a una vintena de quilomètres al nòrd de Estrasburg.
Offendorf est un village situé au bord du Rhin, à une vingtaine de kilomètres au nord de Strasbourg.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Campionat del Mond d'atletisme
Lo Campionat del Mond d'atletisme es una competicion esportiva de caractèr internacional organizada per la Federacion Internacionala d'Atletisme / IAAF (International Association of Athletics Federations) dempuèi 1983.[1]
Los primièrs se debanèron a Helsinki, Finlàndia.
Se celebravan a la debuta (las tres primièras edicions) cada 4 ans, per ne venir puèi, davant lo succès màger que rescontrèron, tan mediatic e economic coma popular, esportiu e planetari, competicion biennala a partir de 1993.
Fins ara, se tenguèron 13 edicions, sus tres continents: Euròpa... 9 vegadas, Asia... 3 vegadas e America del Nòrd... 1 vegada .
La que ven es prevista a Moscòu, Russia, en 2013.
Somari
- 1 Universalitat absoluda de l'atletisme
- 2 Edicions dels campionats
- 3 Medalhièr general istoric 1983 - 2011
- 4 Figuras màgers dels campionats
- 5 Recòrds dels campionats
- 6 Estatisticas generalas
- 7 Bibliografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Vejatz tanben
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Nòtas & referéncias
Universalitat absoluda de l'atletisme[modificar | modificar la font]
Campionats del Mond & Jòcs Olimpics[modificar | modificar la font]
Aprèp los de Daegu 2011, 59 païses se n'èran almens gasanhat l' aur 1 còp.
89 n'èran estats guerdonats (amb aur, argent o bronze...) idem.
Als Jòcs Olimpics, un total de 57 païses se ne gasanhèron l'aur mas amb 13 especifics e 83 tot parièr ne foguèron onorats mas amb 10 diferents...
En total, fin finala, entre Campionats del Mond d'atletisme e Jòcs Olimpics, son 72 païses que foguèron medalhats d'aur e 100 guerdonats... ( e 75 daurats amb lo Campionat del Mond d'atletisme en sala - creat en 1985 -, mai 105 premiats...)
Autres campionats del mond...[modificar | modificar la font]
Se n'ajustam los resultats del Campionat del Mond d'atletisme junior - creat en 1986 -, n'abastam a 85 païses amb medalhas d'aur e 116 recompensats...
Enfins, se consideram lo palmarès del Campionat del Mond d'atletisme de la joventut - creat en 1999 - e reservat als atlètas de mens de 17 ans..., n'arribam a un total de 89 amb aur e 121 emmedalhats.
Per èsser del tot exaustiu amb las medalhas d'aur, cal apondre la d' Eritrèa al Campionat del Mond de cross-country - creat en 1973 - (e successor de l'ancian per non pas dire antic Cross de las Nacions, 1903-1972...).
Bilanç general & perspectivas de mai d'una centuria atletica...[modificar | modificar la font]
Per un total general, alavetz, dins las 6 espròvas planetàrias d'atletisme que màgers... de 90 païses daurats e doncas 121 guerdonats.[2]
Un màger Pòdi universal...
Existisson tanben d'espròvas globalas mai especificas per la marcha e lo mièg maraton o la corsa sus rota... (e ca etc.)
Amai en tot nos esperar e espepissar tanben los flamenòus e tras que prometeires Jòcs Olimpics de la Joventut que los primièrs ja se debanèron amb pro succès a Singapor (14-26 d'agost de 2010) e los venidors se celebraran en 2014 a Nanjing China...[3]
conclusion[modificar | modificar la font]
Es un recòrd mondial absolut per l'atletisme, totes espòrts e disciplinas esportivas mesclats e confonduts, en sonque 28 ans d'existéncia dels divèrses campionats mondials (quand los Jòcs Olimpics çò que d'eles ja ne festegèron los sius 112 ans a Pequin en 2008 e se manjaràn los 116 a Londres en 2012...) que ne mòstra amai demòstra aital la vertadièra universalitat del sol vertadièr espòrt Rei. [4]
Edicions dels campionats[modificar | modificar la font]
Medalhièr general istoric 1983 - 2011[modificar | modificar la font]
Figuras màgers dels campionats[modificar | modificar la font]
Recòrds dels campionats[modificar | modificar la font]
Estatisticas generalas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
-
- TF1: Les géants du stade, revue mondiale de l'athlétisme 1993, caisseta VHS (Color, 104'), edicion & distribucion TF1 ENTREPRISES, 1993 (en francés)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Atletisme
- Istòria de l'atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Atletisme als Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Federacion Internacionala d'Atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme en sala
- Campionat del Mond d'atletisme junior
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Campionat del Mond de cross-country
- Cross de las Nacions
- Campionat del Mond de mièg maraton
- Recòrds del mond d'atletisme
- Estatisticas generalas de l'atletisme
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) (en) Sit oficial XIIens Campionats del Mond d'atletisme Berlin 2009
- (en) (corean) Sit oficial XIIIens Campionats del Mond d'atletisme Daegu 2011
- (en) Sit britanic d'estatisticas generalas e resultats istorics de l'atletisme universal... + ligam revista Athletics Weekly...
- (tr) (en) Atletizm Portali (n' Abdil Ceylan...)...: Sit turc , de tria, d'estatisticas e resultats istorics detalhats dels XI primièrs Campionats del Mond d'atletisme 1983-2007...
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Que ne cabís de 6 confederacions o associacions continentalas e 213 federacions afiliadas... maitas encara que non pas las Nacions Unidas - 192 estats membres... -, o lo quite fotbòl - 208 federacions sòcias... ( e d'encara aiceste a 4 federacions pel sol Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda del Nòrd... - que son las d' Anglatèrra, Escòcia, Galas e Irlanda del Nòrd - , contra 1 sola per tot l'atletisme britanic...) - ...
- ↑ Çò mai estranh e curiós es qu'aicesta chifra es gaireben la dels païses medalhats dempuèi la debuta dels Jòcs Olimpics en 47 edicions dempuèi 1896 entrò 2010 (id est 26 d'estiu & 21 d'ivèrn...), a saber: 89 païses medalhats d'aur mai 126 en total... (amb dins aiceste total las medalhas obtengudas per d' equipas mixtas, çò es a saber d'equipas formadas per d'atlètas o esportius divèrses representant mantun país... e doncas 125 païses amb comitat olimpic nacional afiliat al Comitat Internacional Olimpic... qu'a l'ora d'ara ne son 205 reconeguts per el, segon sos critèris actuals...)... Mas aquò dins mai de 50 espòrts diferents (actuals o suprimits...) e d'unas 70 disciplinas (idem)...
- ↑ E çai çò ne mencionèrem ges de las Universiadas (biennalas) per exemple, autre eveniment planetari, que d 'encara plan maites païses novèls se serián pogut apondre al nòstre total ja remirable e espectaclós de païses daurats o emmedalhats inedits en atletisme, atal l'aur per Azerbaitjan o Honduras (mèrs exemples...) a la XXVena Universiada de Belgrad, Serbia, en 2009 e ca etc.
- ↑ En tot çò ne considerar tostemps dels estats e païses dins la lor configuracion actuala internacionalament reconeguda e acceptada, amb totes los resultats de l' Union Sovietica per exemple o de la Comunitat dels Estats Independents / CEI ramosats jos la bandièra de l'actuala Russia... Idem per Republica Democratica Alemanda e Republica Federala Alemanda o Alemanha de l'Oèst e quitament Empèri Alemand per l'unificada Alemanha actuala... Idem per la Republica Chèca eiretièra lèime per l'IAAF de l'anciana Checoslovaquia e ca etc.


text:
Forcés
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Forcés[1][2][3][4] (Fourcès en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sus la riu Auzoue, lo vilatge de Fourcès es extrèmament pittoresque coma ne testifica lo sieu appartenance a l'associacion de las mai polits pòbles de França. En avent en principi #èsser un Castelnau, Fourcès a la particularité d'èsser la sola bastide al plànol circular del Gers.
Situé sur la rivière Auzoue, le village de Forcés est extrêmement pittoresque comme en atteste son appartenance à l'association des plus beaux villages de France. Ayant d'abord été un Castelnau, Forcés a la particularité d'être la seule bastide au plan circulaire du Gers.
Situat suu riu Auzoa, lo vilatge de Forcés qu'es l'un deus mei bèths vilatges de França. En prumèr un castèthnau, Forcés qu'ei l'unica bastida de plan circular de Gers .
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de Fourcès a mencionat en una charte de 1068. Aquel luòc fòrt es alavetz una dels distincions las mai importantas de Gascogne.#Èsser fòrça disputada per la França e la Angleterre fins al XVe sègle.
L'existence de Forcés est mentionnée dans une charte de 1068. Cette place forte est alors une des seigneuries les plus importantes de Gascogne.Elle fut très disputée par la France et l'Angleterre jusqu'au XVe siècle.
Forcés qu'es nommat dens ua carta de 1068. Aquera place fòrta qu'estava ua de las senhoriás mei importantas de Gasconha .
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La tor de l'Horloge (Sègle XIII), monument classé.
- Lo castèth (Sègle XV).
- Lo pont d'entrée ({{Sègle XV}).
- La glèisa de Sent Laurenç. Edat Mejana, partialament refaite à la fin deu Sègle XIX.
- La glèisa de Senta Quitèira. Datant vraisemblablement deu periòde preromanic.
- La plaça ronda.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Forcés
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- www.fources.fr
- Forcés sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Forcés, vilatge engatge dens l'accion Soho Solo Gers


text:
Matèria
En fisica, la matèria es tota causa que possedís una massa, ocupa un espaci e es subjècte a inèrcia.
Après la descubèrta de l'identitat onda-particula per Louis-Victor de Broglie, e de l'equacion E = mc2, se pòt pas far una distincion clara entre matèria e energia. Maugrat aquò se considèra generalament que la matèria es tot fermion, doncas leptons, o quarks. Lei leptons se caracterizan per complir lo principi d'exclusion de Pauli que fa que dos fermions identics pòdon pas ocupar un meteis estat quantic au meteis temps. Mentre que lei bosons, que transmeton lei fòrças entre lei fermions, e complisson pas l'exclusion de Pauli, doncas fòrça bosons pòdon èsser au meteis estat quantic a un temps, se considèran energia.


text:
Bioquimia
La bioquimia qu'ei la disciplina que estúdia las reaccions quimicas qui s'encadenan au dehens de las cellulas vivas. Aquesta disciplina que's divideish en sosdisciplinas com l'energetica, l'enzimologia e lo metabolisme. L'energetica qu'estúdia los escambis energetics ; l'enzimologia qu'estúdia los enzimes, qui son proteïnas catalizairas (mercés a la loas formas) qui facilitan e acceleran l'anar d'ua reaccion quimica. A despart deu hèit que las coneishenças generalas en quimia (mei que mei de la quimia organica, mes tanben de la quimia generala o minerala) que son emplegadas en bioquimia, las moleculas deu monde viu qui interèssan mei que lo bioquimista que son : los acids nucleïcs, las proteïnas, los glucids (sucres) e los lipids (com la grèisha). De solide, l'estudi de la bioquimia e lo de la citologia (estudi de la cellula viva) que son directament ligats puish que la bioquimia ; totun, enter aquestas duas disciplinas la bioquimia supramoleculara qu'estúdia los organites cellulars formats per amassada (aperadas polimèrs) de moleculas estudiadas per la bioquimia.


text:
Betacisme
Lo betacisme (mot creat a partir del grèc Bῆta, ancian nom de [b]) es un fenomèn que fa qu'existisca pas mai d'oposicion fonologica dins la prononciacion de las grafias v e b que se realizan parièrament [b] (o sa varianta [B] en foncion del contèxt). Aquesta prononciacion es pro espandida dins las lengas romanicas. Aital lo fenomèn es general en espanhòl e actualament majoritari en catalan. Se retròba tanben en aragonés, en galèc, dins de parlars portugueses septentrionals e mai en sard. Afècta tanben una part de l'occitan, subretot dins sa porcion occidentala (gascon e lengadocian).
Somari
Originas del betacisme[modificar | modificar la font]
De mòstras de betacisme en latin:
- CRESCENTINA BIRGINIO per Virginio
- QUI BIXIT per vixit
- GRAVITATIS BENI BOLENTIAE per benevolentiae
- ROMULO BETERANO per Veterano
- SINE BILE per vile
- SECUNDUM BOCIS per vocis, "voces"
- SEPULCHRUM BENDERE per vendere
- SUPRA DICTUM DIEM BEL per vel
- PRO SALUT EORU BOTU POSUIT per votu
- DISCESIT BICTORIA per victoria
- ET BOLUNTATEM per voluntatem
- PLUS MINUS BIGINTI per viginti
- MAXIMIANUS BOTUM SOLBIT per votum solvit
- DOMINOS BEL SCINDERE per vel scindere
Lo betacisme en occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, lo betacisme es general dins la part occidentala del domeni, valent a dire dins la màger part del gascon e dins mai de dos tèrces del lengadocian. A l'èst lo betacisme s'arrèsta just aprèp Montpelhièr e marca un dels traches diferenciats del montpelhierenc oriental. Generalament e tradicionalament s'es pensat que lo betacisme aviá progressat d'oèst en èst. Lo fenomèn es clarament e ancianament atestat en gascon que dins los tèxtes medievals la confusion entre totas doas grafias i es plan espandida. Una de las remarcas mai ancianas a prepaus del fenomèn es la del gramatician tolosan del sègle XIV, Guilhèm Molinièr, que l'indicava coma gasconisme dins sas Leis d'Amor.[1]
Lo betacisme en catalan[modificar | modificar la font]
Aqueste fenomèn es plan important en catalan actualament e jos la pression de la fonologia espanhòla tend a progressar dins los territòris ont se fasiá la distincion entre [v] e [b] abans. Aital la confusion entre totes dos fonèmas es a mand de s'apoderar del sud de Catalonha e s'espandís al País Valencian a partir de sa capitala e tanben actualament per encausa de la pression de l'espanhòl, lenga dominanta e mai prestigiosa que lo catalan local. Per contra las islas Balearas presèrvan encara plan la distincion.
La pèrdia de la distincion s'explica, a mai de la pression espanhòla, d'un autre costat, intèrn aqueste còp, per l'estigmatizacion d'aquesta realizacion en Catalonha coma dins la frasa seguenta emplegada dins lo país de Tarragona en supausar que lo fenomèn de permutacion afècta totas las [b] (coma dins barat(o) e bo): "A Valls, venen vi, vo i varato"
Lo betacisme en aragonés[modificar | modificar la font]
Lo fenomèn es general en aragonés, çò que portèt los conceptors de la grafia de Uesca en 1987 a uniformizar sistematicament la grafia en b independentament de l'etimologia. Aprèp 2000 las grafias ulterioras (de la Societat de Lingüistica Aragonesa (SLA), o de l'Académia de l'Aragonés) tornèron introduire la grafia -v- amb, pasmens, qualques divergéncias menoras entre elas.
Lo betacisme en portugués[modificar | modificar la font]
Actualament lo betacisme es encara present dins la part septentrionala del portugués. Popularament se'n ditz trocar os "v" pelos "b", valent a dire bescambiar las "v" per las "b".
Las atestacions mai ancianas d'aquesta realizacion datan del sègle XVI. Aital lo gramatician João de Barros comentèt:
"Não somente o que achamos per escripturas antigas, mas muitos que se usão em Antre Douro e Minho, conservador da semente Portugueza: Os Quaes alguns idoutos despresão por não saberem a raiz d'onde nascem".
Un autre erudit, Duarte Nunes de Leão escriguèt dins son Orthogaphia da Lingoa Portuguesa:
"...pronunciação de ão que succede em lugar da antiga terminação dos Portugueses de om... a qual ainda agora guardarão alguns homens de Antre Douro e Minho, e os galegos que dizem, fizerom, amarom, capitom, cidadom, taballiom, appellaçom"; "... o que muito se vê [a mudança do V e B] nos Gallegos, e em alguns Portugueses d'Antre Douro e Minho, que, por vós e vosso, dizem bós e bosso, e que por vida dizem bida.»
Indicis de betacisme dins d'autras lengas latinas[modificar | modificar la font]
Se pòdon trobar qualques realizacions betacistas isoladas dins divèrsas lengas latinas. Es lo cas per exemple en francés dins lo mot brebis sortit del latin VERVEX (tanben dins corbeau o courbe) o en romanés dins bătrîn vengut del latin VETERANUS.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las flors del gay saber estier dichas Las leys d'Amors, vol. 2, p. 194


text:
Instrument de còrdas hregadas
Los instruments de còrdas hregadas (var. instruments de còrdas fretadas) que hèn vibrar las loas còrdas sian au mejan d'un arquet, sia dab ua arròda (com dens lo cas de la sonsaina).
A despart d'estar mavudas per la hregada de l'arquet o de l'arròda, la còrdas que poden totun estar puntejadas (com las còrdas de la guitarra, e aquò que s'apera alavetz lo pizzicato, hèra emplegat au vriulon e a la contrabassa) o vibrar per simpatia (com ac hèn las còrdas simpaticas de la sonsaina e de la viòla d'amor).
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Émancé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Lo vilatge a situat a unitat|13|km}} al sud-oèst de Rambouillet e a unitat|4|km {{}} a l'Èst de Épernon.
Le village est situé à 13 km au sud-ouest de Rambouillet et à 4 km à l'Est d'Épernon.
Émancé
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara
L’Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara, mai coneguda jos l'acorcha CERN (per Centre Europèu de Recèrca Nucleara, denominacion utilizada fins a l'inauguracion del laboratòri en 1954) es un laboratòri europèu de recèrca en fisica de las particulas creat en 1952. Son sèti es a Meyrin, en Soïssa, mas las installacions son a cavalons sus la frontièra amb França.
Es al CERN que foguèt inventat lo concèpt de World Wide Web.
Dempuèi agost de 2014, lo CERN a son domeni d'Internet, .cern[1].


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'arabi (var. arab) (en arabi: عربية = al-arabiyya) es una lenga del grop de las lengas semiticas, parlada en particular pel pòble arabi e dins los Païses Arabis, valent a dire en Arabia, a l'Orient Mejan e dins lo nòrd d'Africa. Los estats ont l'arabi es la lenga dominanta o majoritària son, de l'oèst a l'èst: Mauritània, lo Sahara Occidental, Marròc, Argeria, Tunisia, Libia, Egipte, Sodan, Palestina, Jordania, Liban, Siria, Iraq, Kowait, l'Arabia Saudita, Bahrayn, Qatar, los Emirats Arabis Units, Oman e Iemèn.
En Israèl, l'arabi es cooficial amb l'ebrieu.
Qualques estats an adoptat l'arabi coma lenga oficiala o cooficiala, e mai se l'arabi i es pas la lenga tradicionala de la majoritat de la populacion: son Chad, Eritrèa, Jiboti, Somalia e las Comòras.
A Malta se parla lo maltés, qu'es una lenga per elaboracion venent de l'arabi.


text:
Bòrmas
Bòrmas ( Bormes-les-Mimosas en francés) es una comuna de Provença , administrada per lo departament francés de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Seis abitants si dién bormeans, bormeanas en occitan.
Somari
Descripcion e environament[modificar | modificar la font]
Bòrmas si compara sovent, gràcias a son vilatge vièlh, a un belem provençau : ostaus vièlhs cubèrts de teules ròses, carreirons florits, barris e roïnas de castèu. Lo vilatge medievau vièlh somonde una vista panoramica sus la plana e leis Illas d'Òr.
Lo quartier de la Faviera es agradiu, lo pòrt e lo Carrat d'Onor son de descurbir.
Mai luenh, après lei pinedas e lei còstas de vinhas dins una natura fèra e aparada, s'estendon lei plaias de Cabasson, de l'Estanhòu, de Pelegrin e de la Faviera.
Sus lo masatge de Cabasson, vilatge de pescadors ancian, s'atròba lo celèbre Fòrt de Bregançon (sus una pichona peninsula), residéncia d'estiu dei Presidents de la Republica Francesa.
Bòrmas es una vila florida ambé quatre flors, medalha d'òr 2003 dau Concors europèu dei vilatges florits.
Istòria[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Fòrt de Bregançon, residéncia de vacanças oficiala dei Presidents de la Republica Francesa.
- En plaça Sant Francés s'atròba l'estatua de Sant Francés de Paula, monge calabrés qu'auriá desliurat lo vilatge de la pèsta en 1481.
Personalitats liadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Ipolit de Bocard, marin e corsari que participèt activament a l'independéncia d'Argentina e de Peró.
- Lo pintre Alfred Courmes (Aufrèd Cormas) nasquèt a Bòrmas lo 21 de mai de 1898.
- Hermann Sabran, avocat e filantròpe.
- Bòrmas siguèt lo quadre de la màger part dei romans de Joan Aicard. L'escrivan i celebrèt sa província meridionala dins son Maurin des Maures (Maurin dei Mauras) sei Poèmes de Provençe (Poèmas de Provença).
- Portau de Provença
-
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Landroff
Landroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Morhange, de contunh de Créhange.
- Dévasté E desertat a la fin Sègle XVII
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Morhange, puis de Créhange.
- Dévasté et déserté à la fin Sègle XVII


text:
Casa Batlló
La Casa Batlló es un edifici dessenhat per l'arquitècte Antoni Gaudí, major representant del modernisme català, e es situat al numèro 43 del passeig de Gràcia de Barcelona, la larga avenguda que travèrsa lo quartièr modernista de l'Eixample.[1]
La Casa Batlló es lo resultat de la restructuracion totala d'un ancian ostal convencional construit en 1877 per Emili Sala Cortés. Josep Batlló i Casanovas, un industrial dins lo textile, comandèt a Gaudí una renovacion totala de l'immòble e Gaudí comencèt per en una restructuracion de la faciada, e fin finala se la faguèt a l'ensemble dels espacis, amb mai aerajarment e esclairatge natural; apondèt dos estatges en granièr e los caracteristics balcons dessenhats amb de formes corbas entrelaçadas.
Lo projècte d'Antoni Gaudí, fòrtament disputat per las autoritats municipalas de l'epòca (en 1904) se bastiguèt entre 1905 e 1907. colaborèron amb Gaudí: per la realizacion de la faciada los arquitèctes Josep Maria Jujol e Joan Rubió i Bellver, los metallugistas Germans Badia, los fustièrs Casas i Bardés, lo ceramista Sebastià Ribó e los talhièrs Pelegrí pels veirals.
Lo mai remarcable es, sens dobte, la faciada, considerada una de las mai espectaclosas e brilhantas del monde; combina la pèira, el fèrre obrat e la ceramica policroma.
La partida centrala de l'edifici, de ceramica policroma, fa pensar a la superfícia d'un lac amb nimfèia e sa ondadas e rebat produch pels veires e ceramica en trencadís. La partida superior de l'edifici remembra l'esquina corbejada d'un drac o un camaleon, ont las teulas de ceramicas ne son las escatas.
Lo costat esquèrre es clinat cap als darrièrs estatges, creant una asimetria comparat amb lo costat drech, fòrça mai carrat. Sembla que Gaudí volguèt atal respectar l'aparéncia de la Casa Amatller (al seu costat), que termina en forma triangular.
Jos aquel teulat tan especial, se bastiguèt de grans granièrs semblants a aqueles construits a la Casa Bellesguard. Gaudí perfeccionèt per aquel edifici la tecnica, que tanben utilizèt per la Pedrera, amb un resultat espectaclós. Lo teulat a una torre amb crotz de quatre braces tipica de Gaudí.
A l'interior se tròba un pati cobèrt de ceramica totjorn mai clar quand se baissa dels teulat fins al planpè, per permetre atal un escairatge lo mai unifòrme possible.
Lo primièr estatge es diferent, e Gaudí faguèt una atencion especiala amb una interessant agençament dels plafons e una decoracion fòrça elaborada, jogant amb las luses e ombras dins diferents espacis e amb de pèças d'un dessenh fòrça atentiu. La faciada aquí es de pèira, amb una galariá ont las fenestràs an de formes ondadas e totalament diferentas e los pilars prenon de formas d'òsses amb articulacions.
Foguèt seleccionat com una de las melhoras òbras de l'an 1906 per l'Ajuntament de Barcelona.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
En primièr, al planpè s'establiguèt la botiga de fotografia Lumière; qualques ans mai tard, la societat de produccion cinematografica Pathé Frères e, la Galariá Syra, agençada per l'arquitècte Pere Ricart Biot e decorada per Alexandre Circi.
La familha Batlló vendèt l'immòble en 1954 a la societat Iberia de Seguros, que entre 1960 e 1970 va començar una restauracion de las chemenèias e en 1992 se tornèt far las pòrtas exterioras del planpè. Aquesta societat d'asseguranças, contrarotlada majoritàriament per la familha Bernat,[2] vendèt l'edifici en 1994 als membres d'aquela familha, que aqueles proprietaris de l'empresa Chupa Chups son totjorn uèi proprietaris de la Casa Batlló.
La Casa Batlló acabèt d'èsser restaurada dins los ans 1990, en primièr per l'equipa d'arquitectura de Josep Maria Botey, que foguèt escartada de l'òbra en 1993 per causa de desacòrd amb las proposicions dels proprietaris, la familha Bernat,[3][4] e succediguèt Joan Bassegoda i Nonell. En 1995 comencèt la restructuracion que convertís 1830 m2 (sosterranh, planpè e primièr) en un espaci mai disponible per a actes socials.
Aparada pel Catalòg Patrimonial de Barcelona dempuèi 1962, la Casa Batlló foguèt declarada Monument istoricoartistic d'Interès Nacional en 1969 e tanben sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO en julhet de 2005.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) AADD, Museus i Centres de Patrimoni Cultural a Catalunya, 2010, ed: Departament de Cultura de la Generalitat de Catalunya, Barcelona, p. 19, ISBN 84-393-5437-1
- ↑ (es)El Pais, 4/06/1992, Bernat pone fin a la crisis de Iberia de Seguros al adquirir un 22,5% más
- ↑ La Vanguardia, 21 de setembre de 1995, El Ayuntamiento dice que la casa Batlló carece de licencia
- ↑ (es)BOTEY, Josep Mª y ESTUDIO DOBLE ESPACIO."Rehabilitación de la terraza y fachada posterior de la casa Batlló". ON CERÁMICA, SET. 1991, P. 88 – 93


text:
Saint-Pierre-d'Entremont (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-d'Entremont en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a la cœur del massís de la Chartreuse a 25 quilomètres a panatòri d'ausèl al nòrd-es de Grenòble, a 17 quilomètres al sud-oèst de Chambéry e a 20 quilomètres a l'èst de Voiron. Se tròba en la Vallée de las Entremonts #que compren tanben los pòbles seguents : Corbel, Entremont-lo-Vièlh e Sant-Pierre-de Entremont (Savoie). Aquela vallée #èsser pendenta longtemps isolada perque malaisida d'accès e las infrastructuras viaires #metre del temps a se desvolopar.
Lo territòri de Sant-Pierre-de Entremont ocupa una vasta superficie al se del PNR de Chartreuse (32,31 km²) #çò que lududes permet d'ofrir als visitants un païsatge contrastat. Aquel païsatge se llaura sus un vallon orientat nòrd/sud al fons #que se flueix lo ruisseau del Herbetant. De part e d'autra del cors d'aiga d'importants sectors de bòsques voregen sectors de pradas.
D'un punt d'enguarda altimétrique lo vilatge ne possedís una amplitude d'unitat|1449|mètres {{}} ; lo ponch mai elevat sus la municipalitat se situa a 2047 mètres al nivèl dels Lanças de Malissard. Los autres reliefs considerables de la municipalitat son los Rochers dels Eparres (1 639 mètres), del Pas Dinay (1 402 mètres), los Crêtes dels Aures (1 658 mètres), los Ròcas Rousses (1 704 mètres) e la Dent de l'Ors (1 820 mètres). La majoritat de las pendentas d'aquelas reliefs an recobert de bòsques.
Al sud l'arribada sus la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont se fa pel caulet del Cucheron (1 139 mètres), #que separa aital la municipalitat de la siá vesina, Sant-Pierre-de-Chartreuse. Al nòrd, la municipalitat se llaura sus la cluse del Guiers Viu #que fa foncion de limit départementale entre lo Isère e la Savoie. Lo Guiers Viu, #qu'es aquí dejós la forma d'un torrent, pren naissença 5 quilomètres en amont al nivèl del Circ de Sant-Meteis.
Al nivèl idrografic, divèrses unes autres ruisseaux solquen lo territòri communal de Sant-Pierre-de Entremont. Los dos mai importants son lo Malissard e lo Iveron #que se prenon al nivèl del masatge caseriu de Sant-Philibert per donar naissença al Herbetant. D'unes autres pichons ruisseaux coma lo Nant e la Grenaz vendràn de contunh conflar los rengs. Fòrça d'ora aquelas aigas #èsser exploitéees amb la fin de ne tirar una energia hydraulique sustot per la indústria meunière.
L'abitat a repartit en pichons caserius. An implantat principalament en lo vallon e sus los sieus pourtours, dins zònas descobèrtas. Çò Cap de-luòc per çò qu'es de lududes se situa sul limit nòrd de la municipalitat a la encreuament de la cluse del Guiers Viu e del vallon del Cozon.
La commune se situe au cœur du massif de la Chartreuse à 25 kilomètres à vol d'oiseau au nord-est de Grenoble, à 17 kilomètres au sud-ouest de Chambéry et à 20 kilomètres à l'est de Voiron. Elle se trouve dans la Vallée des Entremonts qui comprend aussi les villages suivants : Corbel, Entremont-le-Vieux et Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie). Cette vallée fut pendant longtemps isolée car difficile d'accès et les infrastructures viaires mirent du temps à se développer.
Le territoire de Saint-Pierre-d'Entremont occupe une vaste superficie au sein du PNR de Chartreuse (32,31 km²) ce qui lui permet d'offrir aux visiteurs un paysage contrasté. Ce paysage s'ouvre sur un vallon orienté nord/sud au fond duquel s'écoule le ruisseau de l'Herbetant. De part et d'autre du cours d'eau d’importants secteurs de forêts côtoient des secteurs de prairies.
D'un point de vue altimétrique le village possède une amplitude de 1 449 mètres ; le point le plus haut sur la commune se situe à 2047 mètres au niveau des Lances de Malissard. Les autres reliefs remarquables de la commune sont les Rochers des Eparres (1 639 mètres), du Pas Dinay (1 402 mètres), les Crêtes des Aures (1 658 mètres), les Roches Rousses (1 704 mètres) et la Dent de l'Ours (1 820 mètres). La plupart des pentes de ces reliefs sont recouvertes de forêts.
Au sud l'arrivée sur la commune de Saint-Pierre-d'Entremont se fait par le col du Cucheron (1 139 mètres), qui sépare ainsi la commune de sa voisine, Saint-Pierre-de-Chartreuse. Au nord, la commune s'ouvre sur la cluse du Guiers Vif qui fait fonction de limite départementale entre l'Isère et la Savoie. Le Guiers Vif, qui est ici sous la forme d'un torrent, prend naissance 5 kilomètres en amont au niveau du Cirque de Saint-Même.
Au niveau hydrographique, plusieurs autres ruisseaux sillonnent le territoire communal de Saint-Pierre-d'Entremont. Les deux plus importants sont le Malissard et l'Iveron qui se rejoignent au niveau du hameau de Saint-Philibert pour donner naissance à l'Herbetant. D'autres petits ruisseaux comme le Nant et la Grenaz viendront ensuite gonfler les rangs. Très tôt ces eaux furent exploitéees afin d'en tirer une énergie hydraulique notamment pour l'industrie meunière.
L’habitat est réparti en petits hameaux. Ils sont implantés principalement dans le vallon et sur ses pourtours, dans des zones découvertes. Le chef-lieu quant à lui se situe sur la limite nord de la commune au carrefour de la cluse du Guiers Vif et du vallon du Cozon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia umana sul territòri de la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont remonta al neolític. Es lo archéologue Hippolyte Müller #que #descobrir en 1908 las pròvas d'aquela aucupacion umana en metent a jorn dels silex al nivèl del caulet de Bovinant. #Realizar pel continuament de nombroses sondatges sul terren e #metre a jorn, en mai d'aqueles esturments lithiques, de nombroses tessons de ceramicas gallo-romaines aital coma dels claus e dels carbons de bòsques. Segon lo archéologue, aquel luòc de Bovinant i auriá pogudas èsser un talhièr de talha neolític e un larèr temporaire protohistorique e gallo-romain en lo moment de las polidas estacions[1].
Al començament de Modèl:S- un sol castèl i auriá #èsser erigit en la vallée de las Entremonts. S'agissiá del castèl dels Teppaz[2] detengut per Guillaume de Entremont. Al fil de las guèrras delphino-savoyardes, los proprietaris d'aquel castèl #èsser après los vassaux dels dauphins, après aqueles dels comtes de Savoie. Qualques ans mai tard, en 1314, Amédée V de Savoie #ratificar lo banc del castèl pel tractat de Villard-Benoît. Pendent lo meteis periòde i aguèt decidit lo bastiment del castèl del Govèrn entre 1306 e 1339. Aquel darrièr a situat dins tèrra dauphinoise amb la fin de melhor controtlar la frontièra delphino-savoyarde. De contunh en 1345 Guillaume de Entremont testifica de lo sieu respècte e de la siá admiracion al dauphin Humbert II en lududes retent aumenatge.
A la Mièja Edat Santa-Pierre-de Entremont forma una granda parròquia #que compta las actualas municipalitats iséroise e savoyarde de Sant-Pierre-de Entremont. La parròquia comptava aperaquí 70 fuòcs l'an 1399, 110 l'an 1497 e 160 l'an 1561[3]. Cela #durar fins en 1825 o la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont (Savoie) #èsser erigida al reng de parròquia en dependent de la archevêché de Savoie.
Los conflictes delphino-savoyards pendent aquel periòde de l'istòria èran totjorn vivaces e portavan sustot sus las frontièras dels dos territòris. Aquel pas #èsser #qu'en 1355 e al continuament del tractat de París que lo conflicte #prene final. Aquel #fixar lo Guiers coma limit entre las doas províncias. Mas pas #èsser agut de besonh de quin cors del Guiers s'agissiá, Guiers Mòrt o Guiers Viu, #çò que #daissar lo flou encara qualques ans.
Aquel pas #èsser #qu'en 1760, al continuament del tractat de Turin, que lo limit i aguèt fixat al nivèl del Guiers Viu en separant aital la Savoie, part intégrante del Reialme de Sardenha, del Dauphiné. Lo vilatge de Sant-Pierre-de Entremont es aital a aquela epòca sus la frontièra de la França e es scindé en doas. Lo procès-verbal del 4 d'abril de 1761 met en marcha un bornage amb la fin de representar la frontièra. Aquel serà obsolète l'an 1792 al continuament de la annexion de la Savoie a la França. De contunh al començament de la Modèl:S-, en 1815, la Savoie es de nòu ligada al Piémont e las hitas mesas l'an 1761 an restablit l'an 1825 al continuament del procès-verbal de Lion e per decision comuna dels govèrns de París e de Turin. Lo pòble #èsser aital a divèrsas recuperacions una frontièra entre la França e lo reialme de Sardenha. A l'epòca aquela posicion termierèra #contribuir grandement al desvolopament de la contrebande en la region. N'efièch, malgrat de nombrosas plaças de doana lo Guiers Viu es un torrent facilament franchissable, en permetent d'evitar aital los contraròtles.
En 1860, la Savoie a ligat a la França. Aquel eveniment désenclavera la vallée de las Entremonts. N'efièch a partir d'aquela data las infrastructuras viàrias se desvolòpan. Venon de contunh a la dintre-doas-guèrras l'arribada dels primièrs transpòrts en comun amb la fin de respondre a una demanda touristique de mai en mai importanta. La vallée viu arribar de divèrsas linhas #que Sant-Pierre-de Entremont ↔ los Echelles l'an 1921, Sant-Pierre-de Entremont ↔ Entremont-lo-Vièlh l'an 1930 e Sant-Pierre-de Entremont ↔ Chambéry en 1934[4].
La présence humaine sur le territoire de la commune de Saint-Pierre-d'Entremont remonte au néolithique. C'est l'archéologue Hippolyte Müller qui décela en 1908 les preuves de cette occupation humaine en mettant à jour des silex au niveau du col de Bovinant. Il réalisa par la suite de nombreux sondages sur le terrain et mit à jour, outre ces outils lithiques, de nombreux tessons de céramiques gallo-romaines ainsi que des clous et des charbons de bois. Selon l'archéologue, ce site de Bovinant aurait pu être un atelier de taille néolithique et un foyer temporaire protohistorique et gallo-romain lors des belles saisons[5].
Au début de Modèl:S- un seul château aurait été érigé dans la vallée des Entremonts. Il s'agissait du château des Teppaz[6] détenu par Guillaume d’Entremont. Au fil des guerres delphino-savoyardes, les propriétaires de ce château furent tantôt les vassaux des dauphins, tantôt ceux des comtes de Savoie. Quelques années plus tard, en 1314, Amédée V de Savoie ratifia le siège du château par le traité de Villard-Benoît. Durant la même période fut décidée la construction du château du Gouvernement entre 1306 et 1339. Ce dernier est situé en terre dauphinoise afin de mieux contrôler la frontière delphino-savoyarde. Puis en 1345 Guillaume d'Entremont témoigne de son respect et de son admiration au dauphin Humbert II en lui rendant hommage.
Au Moyen Âge Saint-Pierre-d'Entremont forme une grande paroisse qui compte les actuelles communes iséroise et savoyarde de Saint-Pierre-d'Entremont. La paroisse comptait environ 70 feux en 1399, 110 en 1497 et 160 en 1561[7]. Cela dura jusqu'en 1825 ou la commune de Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie) fut érigée au rang de paroisse dépendant de l’archevêché de Savoie.
Les conflits delphino-savoyards durant cette période de l'histoire étaient toujours vivaces et portaient notamment sur les frontières des deux territoires. Ce ne fut qu'en 1355 et à la suite du traité de Paris que le conflit prit fin. Celui-ci fixa le Guiers comme limite entre les deux provinces. Mais il ne fut pas précisé de quel cours du Guiers il s’agissait, Guiers Mort ou Guiers Vif, ce qui laissa le flou encore quelques années.
Ce ne fut qu'en 1760, à la suite du traité de Turin, que la limite fut fixée au niveau du Guiers Vif séparant ainsi la Savoie, partie intégrante du Royaume de Sardaigne, du Dauphiné. Le village de Saint-Pierre-d'Entremont est ainsi à cette époque sur la frontière de la France et est scindé en deux. Le procès-verbal du 4 avril 1761 met en place un bornage afin de représenter la frontière. Celui-ci sera obsolète en 1792 à la suite de l'annexion de la Savoie à la France. Puis au début du Modèl:S-, en 1815, la Savoie est de nouveau rattachée au Piémont et les bornes posées en 1761 sont rétablies en 1825 à la suite du procès-verbal de Lyon et par décision commune des gouvernements de Paris et de Turin. Le village fut ainsi à plusieurs reprises une frontière entre la France et le royaume de Sardaigne. À l'époque cette position frontalière contribua grandement au développement de la contrebande dans la région. En effet, malgré de nombreux postes de douane le Guiers Vif est un torrent facilement franchissable, permettant d'éviter ainsi les contrôles.
En 1860, la Savoie est rattachée à la France. Cet événement désenclavera la vallée des Entremonts. En effet à partir de cette date les infrastructures routières se développent. Puis viennent à l'entre-deux-guerres l'arrivée des premiers transports en commun afin de répondre à une demande touristique de plus en plus importante. La vallée vit arriver plusieurs lignes dont Saint-Pierre-d’Entremont ↔ les Echelles en 1921, Saint-Pierre-d’Entremont ↔ Entremont-le-Vieux en 1930 et Saint-Pierre-d’Entremont ↔ Chambéry en 1934[8].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ MÜLLER Hippolyte, Una station estival préhistorique e gallo-romaine al Caulet de Bovinant. pp. 641-644. Grenòble : Revista de Geografia Aupina t. 9, 1921
- ↑ A l'ora d'ara sus la municipalitat de Sant-Pierre-de Entremont (Savoie)
- ↑ PILÒT DE THOREY E., Los prieurés del ancià diocèse de Grenòble compreses en los limits del Dauphiné, Bulletin de la Societat Estatistica de las Sciéncias Naturalas e dels Arts Industriales del Departament del Isère, 3ème sèria, t. 12, Grenòble, 1883, pàg.340.
- ↑ PI-BRANCAZ Gaëlle, País dels Entremonts o la Chartreuse savoyarde. pp. 146-150. Montmélian : La Fontaine De Siloe, 2000. ISBN 2-84206-156-X
- ↑ MÜLLER Hippolyte, Une station estivale préhistorique et gallo-romaine au Col de Bovinant. pp. 641-644. Grenoble : Revue de Géographie Alpine t. 9, 1921
- ↑ Actuellement sur la commune de Saint-Pierre-d'Entremont (Savoie)
- ↑ PILOT DE THOREY E., Les prieurés de l’ancien diocèse de Grenoble compris dans les limites du Dauphiné, Bulletin de la Société Statistique des Sciences Naturelles et des Arts Industriels du Département de l’Isère, 3ème série, t. 12, Grenoble, 1883, p.340.
- ↑ PIN-BRANCAZ Gaëlle, Pays des Entremonts ou la Chartreuse savoyarde. pp. 146-150. Montmélian : La Fontaine De Siloe, 2000. ISBN 2-84206-156-X


text:
Las Majofas
Las Majofas (Smultronstället del siu títol original suedés) es un filme del cineasta suèc n'Ingmar Bergman. Se ne recacèt un molon de prèmis e guerdons e se ne pòt afortir que foguèt de verai l'òbra aquela la primièra que se n'abastèt un tal nivèl de fama e renommada del siu autor en pel mond entièr.
N'es, a de mai, un filme pro clar pel siu contengut e pel sieu lengatge, e pas cap austèr, ermetic o dificil, coma ne poiràn èsser estats (ne seràn...) dequ'unes autres que i aguèt dins la filmografia d'en Bergman.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme nos relata l'istòria e los sentiments de n'Isak Borg, un vièlh e egrègi professor mentre ne deu el anar dins la vila de Lund, al sud extrèm del país, per lai recaçar un prestigiós prèmi academic.
Se va trachar dins aicestre filme d'una viatjada tant dins l'espaci coma dins los sòmis, al brivent del siu debanar amai dels rescontres que fa son eròi.
Tot comença per una cachavièlha que lai lo podem veire sol dins una vila inconeguda amb relòtges sens agulhas.Un òme cai per sòl en tot se desconflar coma baudufla e un carri de mòrts ne batega contra un lampadari en tot se ne far tombar aital l'ataüc.
Una man s'agafa lo professor en lo se tirar cap a el que sobte ne reconeis coma èssent lo sieu lo caratge del mòrt.
Al sieu revelh, decidís de far lo viatge en veitura e pas cap en avion coma mai normal ne seriá, vista l'urgéncia amai la distància per far.
Decidís de se far acompanhar per la siá nòra Marianne, que la quita ela se ne prepausèt lo se menar ailaluènh.
Durant la viatjada, Marianna lo se va recastenar per la siá avarécia rapòrt al sieu filh mètge n'Evald.
Un desviament dins l'itinerari los se va menar cap a l'ostal onte l'Isak passèt vint ans amb los sieus nòu fraires e sòrres, que ne va lèu-lèu cabussar lo vielhet dils sieus sòmis.
entremièg sòmi e realitat[modificar | modificar la font]
Se torna veire la cosina Sara, qu'un tempsòt se n'enamorèt, a culir de majofas per l'oncle Aron. A taula doas sorretas bessonas çò ne contan d'aver vist lo cosin Sigfrid se potonejar la Sara que ploricosa se ne va.
Una autostopaira, que se reverta fòrça la Sara (na Bibi Andersson s'interprèta ambedós ròtles...) , li demanda passatge per ela e sos dos amics. O accèpta e se'n tornan partir mas al cap d'una estona, se n'encrosan amb una autra veitura que totun ne sortisson sens cap mal los dos passatgièrs, un parelh. Montan dins la veitura de Marianne mas a dich de tant se carpinhar li ne demandan que davalen lo vièlh professor e sa nòra.
d'encara mai luènh cap en rèire[modificar | modificar la font]
Sul sieu camin, se trapa l'ostal de la maire de n'Isak.
Après aver manjat e fach lo plen de l'auto, que los joves çò ne charrèron de l'existéncia o l'inexisténcia de Dieu, se n'estipulan l'Isak e Marianne d'anar veire la nonagenària.
Que li fa veire joguets e fòtos vièlhas en tot se ne plànher de la siá solesa malgrat lo nombre incresible de felens e rèirefelens qu'ela aguèt,e a.
Passada aquela visita pro brèva, còp e quilha se n' encaminan e l'Isak se ne torna acossomir... per cabussar dins una novèla cachavièlha onte Sara, jovenòta, li ne ditz qu'agache el lo siu caratge ja vièlhàs e que pro d'aviada ne va aver Isak de morir.
Chic après çò li'n ditz que s'esposarà lo Sigfrid.
L'Isak truca a la pòrta mas lo que ven per obrir es un vièlh professoràs que lo mena dins una sala onte lo s'interrèoga en tot contestar las siás responsas e li ne dire d' incompetent.Lo s'acusa puèi d'egoïsme e li n'infligís coma càstig la soletat.
Quand se ne desperta lo vièlh professor, çò li ne ditz a Marianne: Mòrt ne soi quitament se vivi encara.Na Marianne çò li'n torna que sas relacions amb lo marit son plan malaisidas e que ne vòl ges ela li donar lo filh qu'aiceste òc-ben-òc voldriá.
Se n'acaba enfins lo viatge qu'arriban a l'ostal d'Evald.
Es l'ora aprèp de la ceremonia de remesa del prèmi amb trompas e campanas amai un discors en latin...
Mentretant, ne va pensarnt Isak que va escriure l'experiéncia d'aicesta jornada, en tot sentir que quicòm dintre el ne cambièt.
Durant la serada, va ensajar de petaçar la nòra amb son filh.
Plan gentet amb la siá sirventa qu'arribèt a Lund en avion, se va acossomir coma un neninon en tot recordar los moments aüroses de l'enfantesa amb davant los uèlhs l'imatge dels sieus dos parents.
Generic[modificar | modificar la font]
còla tecnica[modificar | modificar la font]
- maquilhatge: Nils Nittel
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Victor Sjöström : professor Isak Borg
- Ingrid Thulin : Marianne Borg
- Bibi Andersson: Sara
- Gunnar Björnstrand: Evald Borg
- Per Sjöstrand: Sigfrid Borg
- Gunnar Sjöberg: Alman
- Max von Sydow: Henrik Åkerman
- Lena Bergman: Kristina Borg, bessona de Birgitta Borg
- Julian Kindahl: Agda
- Folke Sundquist: Anders
- Björn Bjelfvenstam: Viktor
- Naima Wifstrand: la dòna Borg, maire de n'Isak
- Gertrud Fridh: Karin Borg, molhèr de n'Isak
- Sif Ruud: tanta Olga
- Gunnar Sjöberg: Sten Alman, l'examinator
- Åke Fridell: fringaire de Karin
- Yngve Nordwall: oncle Aron
- Gio Petré: Sigbritt Borg
- Gunnel Lindblom: Charlotta Borg
- Maud Hansson: Angelica Borg
- Ann-Marie Woiman: Eva Åkerman
- Eva Norée: Anna Borg
- Monica Ehrling: Brigitta Borg, bessona de Kristina Borg
...
Analisi[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
victòrias[modificar | modificar la font]
- 1958: Os d'aur a la Berlinale
- 1958: Prèmi FIPRESCI a la Berlinale per en Victor Sjöström (carrièra & interpretacion)
- 1958: Prèmi de la critica a la Mòstra de Venècia del melhor filme
- 1959: Prèmi del Festival Internacional de Mar del Plata - Argentina a n' Ingmar Bergman
- 1959: Prèmi del Festival Internacional de Mar del Plata - Argentina al melhor actor per en Victor Sjöström
- 1959: Prèmi National Board of Review - Nòva York del melhor filme estrangièr
- 1959: Prèmi National Board of Review - Nòva York del melhor actor per en Victor Sjöström
- 1959: Prèmi Bodil - Danemarc del melhor filme europèu
- 1960: Riban d'argent del melhor filme estrangièr [1]
- 1963: Prèmi Kinema Jumpo del melhor filme estrangièr
nominacion[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... idem Nastro d'argento del Sindacato Nazionale Critici Cinematografici Italiani...


text:
Fons Europèu d'Investiment
Lo Fons europèun d'investiment (FEI), creat en 1994, es una institucion europèa filiala de la Banca Europèa d'Inverstiment (BEI) espécializada per melhorar la creissença economica e la reduccion del caumatge dins l'Union Europèa. Lo FEI sosten entre autre las pichonas e mejanas entrepresas ne balhant de fons pròpris a de fons de capital risc o per d'acòrdis amb las bancas financiant las PME.
Composicion e foncionament[modificar | modificar la font]
Lo foncionament del FEI es basat sus un partenariat entre la Banca Europèa d'Inverstiment , la Comission Europèa e de las institucions financièras dels diferents Estats membres de l'Union.
Es compausat:
- d'una Assemblada generala dels actionaris
- d'un Comité financièr
- d'un Conselh de susvelhança
Domèni d'intervencion[modificar | modificar la font]
L'accion del FEI s'espandis als Païses Membres de l'Union Europèa e als Estats candidats a l’adesion (Croàcia, Turquia, e los tres païses de l'AELE: Norvègia, Islàndia, Lichtenstein).
Interven principalament per sostenir:
- de projèctes d'infrastructuras coma en matèria de transpòrt, d'energia e de telecomunicacions.
- las entrepresas pichonas e mejanas del sector de l'industria e del comèrci


text:
Conjectura de Poincaré
La conjectura de Poincaré es, en matematicas, una conjectura pertocant la caracterizacion topologica de l’esfèra de tres dimensions (o 3-esfèra) entre lei varietats tridimensionalas. La conjectura foguèt formulada per lo primier còp per Henri Poincaré en 1904, que la formulèt ansin:
-
- « Considerant una varietat compacta V de 3 dimensions, simplament connèxa e sens bòrd, alora V es omeomòrfa a una iperesfèra de dimension 3 »
Autrament dich, s'un «objècte de tres dimensions» a lei meteissei proprietats topologicas qu'una esfèra (en particular, la « simpla connexitat » significa que totei lei blocas se pòdon restrechir en un ponch), es alora una «deformacion» bicontinua d'una esfèra tridimensionala (l'esfèra ordinària, superfícia dins l'espaci euclidian de tres dimensions, a solament doas dimensions).
Notem que ni l'esfèra ni ges d'autre espaci tridimensionau desprovesit de ges d'autra termiera que (l'espaci ordinari) se pòdon pas dessenhar adeqüatament coma d'objèctes dins l'espaci ordinari de tres dimensions. Es un dei motius que còsta visualizar mentalament lo contengut de la conjectura.
Fins a l'anonci de sa resolucion per Grigorii Perelman en 2003, sa demostracion èra un dei grandei problèmas de topologia non resouguts.


text:
-392
Aquesta pagina concernís l'an -392 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'Empèri Aquemenida, dubertura de negociacions entre lei ciutats grègas per reglar lo conflicte acomençat en 395 acC. D'efèct, lei Pèrsas, sostèn financier e navau de l'aliança còntra Esparta, s'inquietavan dei victòrias atenencas e preferiguèron sostenir tornarmai Lacedemònia per empachar la restauracion de l'anciana poissança maritima atenenca. Dirigida per Antalcidas, lei negociacions s'acabèron per una revirada car Esparta prepausèt una patz basada sus lo respèct de l'independéncia dei ciutats grègas, çò qu'èra contrari ais interès d'Atenas (desirosa de restaurar son empèri maritim), de Tebas (desirosa de mantenir son contraròle sus la Liga de Beòcia) e d'Argos (desirosa de fusionar ambé Corint). Ansin, la guèrra contunièt mai leis Aquemenidas sostenguèron d'ara endavant Esparta.
Roma[modificar | modificar la font]
Incursion menada per la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman. Una segonda incursion se debanèt l'annada seguenta.


text:
898
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 898 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei dificultats abbassidas dins lo sud de Caucàs, lo governador locau se proclamèt independent e fondèt la dinastia dei Sajides. Pasmens, acceptèt rapidament de reconeisser l'autoritat nominala dau califa Al-Mutadid après un conflicte malaisat còntra lei princes crestians armènis. Aquò entraïnèt la pèrda definitiva dau sud de Caucàs per leis Abbassidas.
En Pèrsia, Al-Mutadid capitèt d'entraïnar un conflicte entre Saffaridas e Samanidas. Son objectiu èra d'afeblir lei doas poissanças principalas situadas lòng de sa frontiera orientala. Pasmens, aquò mau capitèt car lei Samanidas s'impausèron tre 900.