text:
Guèrra de Paraguai
La Guèrra de la Tripla Aligança, tanben coneguda com la Guèrra de Paraguai, que s'escadó enter 1864 e 1870 e que ho ua de las mei sanhosas dens l’istòria deu continent american. Que ho pelejada enter Paraguai e las nacions aligadas, qu’ei a díser Argentina, l’Empèri de Brasil e Uruguai.
Lo començament de la guèrra qu’ei estat atribuit ad encausas autants variadas com un sos ehèit deu colonialisme en America Latina, la luta peu contraròtle estrategic suber la region de l’arriu de la Plata, las intervencions brasilianas e argentina dens la politica intèrna d’Uruguai, los interès britanics dens la region e las ambicions expansionistas deu president paraguaian Francisco Solano López.
La resulta de la guèrra que ho la des.hèita de Paraguai. Arron que la Triple Aligança b'aja vençut Paraguai deu punt de vista de la guèrra convencionau, lo conflicte que cabussè dens ua guerrilla de resisténcia qui desbaratore la populacion paraguaiana, ambz civius e militar. Ua estimacion qu’evalua un totau de las pèrtas paraguaianas devudas a la guèrra e a la malautia tant haut com 1,2 milion d’òmis o lo 90 per cent de la soa populacion d’avant la guèrra. Ua auta estimacion que ditz que d’ua populacion hòrta de 1 337 437 d’abitants Paraguai que cadó a 221 709 abitants (28 746 òmis, 106 254 hemnas, 86 079 mainatges) a la fin de la guèrra[1]. Ua estimacion dilhèu mei pròcha de la realitat qui hica las pèrtas paraguaianas de cap a 300 000 òmis dens ua populacion d’avant guèrra de 500 000 a 525 000 abitants[2].
Que caló annadas a Paraguai entà remete’s d’aqueth caòs e deu desequilibri demografic on b’èra cadut ; çò qui èra estat nominaument la purmèra republica d’America deu Sud qu’avó lo parat de causí’s lo son purmèr president elejut pas sonque en 1993. En Brasil, la guèrra qu’ajudè a acabar dab l’esclavatge, que he pujar l’armada dinc a ocupar un ròtle clau dens l’esfèra publica e que causè ua pujada rueinosa deus deutes publics, qui demandèn annadas entaus tornar pagar e mermant atau la creishença economica deu país. La guèrra que miore Argentina de cap a ua modernizacion. Après de la guèrra, aqueth país que vadó lèu la nacion latinoamericana la mei rica, ua posicion qui perdore quauques decennis arron. Per Uruguai, que ho lo darrèr còp que Brasil e Argentina be joguessin un tau ròtle d’intervencionisme dens la soa politica interiora.


c: text/html

text:
Sevinhac
Sevinhac (Sévignacq en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas que son : Sevinhac (1101, Cartulari de Lescar, citat per Marca, Histoire de Béarn), Seviniacum (1115, Cartulari de Lescar, citat per Marca, Histoire de Béarn), Sevinhacum (1270, Cartulari deu castèth de Pau, n° 1), Sebinhac (sègle XIII, Fòrs de Bearn), Sevinhac-Darrer (1385, Recensament), Sevignacq (fin deu sègle XVIII, Mapa de Cassini), Sévignacq-Thèze (dinc au decret deu 18 d'agost 1989).
Lo nom de Sevinhac que deriva deu nom latin Sabinius dab lo sufixe d'origina celtica -acos, latinizat en -acum; que's tracta deu domèni de Sabinius[1]. L'origina qu'es semblabla a la deus nombrós Sevinhac (noms biarnés), Savinhac (autres noms occitans), Savigneux (noms arpitans), Savigny, Savigné, Sévigny o Sévigné (noms francés)[2]. L'ancian nom oficiau Sévignacq-Thèze que s'explica per la volontat d'evitar la confusion dab Sévignacq-Meyracq, en òc Sevinhac e Meirac, au ras d'Arudi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des Communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-546
Aquesta pagina concernís l'an -546 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Installacion de la capitala de l'Empèri a Pasargades.
Focea[modificar | modificar la font]
Conquista de la ciutat per leis Aquemenidas après un sètge. Pasmens, una partida de la populacion — principalament l'aristocracia e l'elèit — refusèt de se sometre e capitèt de s'enfugir gràcias a la flòta de la vila. Anèron s'installar dins sei colonias, principalament Marselha, que conoguèron alora un desvolopament important. Coma leis autrei ciutats-estats d'Ionia, Focea gardèt una autonòmia importanta au sen de l'Empèri Aquemenida e un prestigi certan au sen dau mond grèc antic mai sa poissança declinèt rapidament.


text:
-42
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -42 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[1][modificar | modificar la font]
Participacion d'un còrs de 2 000 soudats espartencs a la guèrra còntra leis assassins de Cesar.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Recòlta marrida en Egipte. Coma l'annada precedenta, Cleopatra VII deguèt se concentrar sus l'avitalhament d'Alexàndria.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 16 de novembre - Tibèri segond Emperaire Roman
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ↑ Ciutat-estat teoricament independenta. En realitat, èra puslèu una vila de l'Empèri Roman amb una autonòmia fòrça larga.


text:
1888
Aquesta pagina concernís l'an 1888 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 d'octobre - Inauguracion de l'Universitat de Sòfia
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Lòng de la frontiera occidentala, desfacha etiopiana de Sar Weha (18 de genier) còntra lei Madistas que pilhèron Gondar avans d'èsser rebutats a la batalha de Gute Dili (14 d'octòbre). Lo negus Yohannes IV reüniguèt alora una armada fòrça importanta per menar una ofensiva d'amplor en direccion de Sodan.
Oyo[modificar | modificar la font]
Oyo deguèt acceptar un protectorat britanic. Lo reiaume se fragmentèt alora rapidament e sei darriers vestigis dispareguèron definitivament en 1896.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Assais dei premiers prototips de sosmarins militars per lei marinas espanhòla (sosmarin de Peral, 8 de setembre) e francesa (Gymnote, 24 de setembre). En revènge, leis autoritats militaras dei dos país adoptèron de ponchs de vista diferents. En Espanha, lo sosmarin concebut per Isaac Peral (1851-1895) se turtèt a una oposicion viva e foguèt finalament abandonat. Au contrari, en França, leis assais foguèron jutjats satisfasents e lo Gymnote venguèt lo precursor dei sosmarins d'ataca que foguèron desvolopats per divèrsei flòtas europèas a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la preséncia deis ondas electromagneticas diferentas de la lutz per Heinrich Hertz (1857-1894).
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei cristaus liquides per lo quimista austrian Friedrich Reinitzer (1857-1927).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de febrièr - Otto Stern, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (m.1969)
- 13 de junh - Fernando Pessoa, escrivan portugués (m.1935)
- 5 de julhet - Herbert Spencer Gasser, fisiologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1963)
- 10 de julhet - Giorgio de Chirico, pintor grèc (m.1978)
- 16 de julhet - Frits Zernike, fisician neerlandés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1966)
- 17 de julhet - Shmuel Yosef Agnon, escrivan israelian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1970)
- 17 de julhet - Milán Füst, escrivan ongrés (m.1967)
- 22 de julhet - Selman Waksman, bioquimista ucraïnian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1973)
- 23 de julhet – Raymond Chandler, escrivan american (m.1959)
- 3 de setembre - Nereu Ramos, president del Senat brasilièr e president de Brasil entre 11 de novembre de 1955 e 31 de genièr de 1956 (m.1958)
- 5 de setembre - Sarvepalli Radhakrishnan, president d'Índia (m.1975)
- 16 de setembre - Frans Eemil Sillanpää, escrivan finés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1964)
- 26 de setembre - T. S. Eliot, escrivan britanic, Prèmi Nobel de Literatura (m.1965)
- 16 d'octobre - Eugene O'Neill, escrivan american, Prèmi Nobel de Literatura (m.1953)
- 7 de novembre - Chandrasekhara Venkata Raman, fisician indian, Prèmi Nobel de Fisica (m.1980)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Joan Bosco, sant catolic (n.1815)
- 29 de març - Charles-Valentin Alkan, compositor francés (n.1813)
- 11 de setembre - Domingo Faustino Sarmiento, president d'Argentina (n.1811)


text:
Saint-Vincent-la-Commanderie
Saint-Vincent-la-Commanderie (Saint-Vincent-la-Commanderie en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Vincent-la-commanderie a situat a 15 km al sud de Romans-sus-Isère e a 26 km a l'èst de Valéncia.
Las municipalitats limitrophes son Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières
Saint-Vincent-la-commanderie est situé à 15 km au sud de Romans-sur-Isère et à 26 km à l'est de Valence.
Les communes limitrophes sont Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières


text:
1539
Aquesta pagina concernís l'an 1539 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Conquista de Daman dins la peninsula indiana.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Publicacion de New Kreütter Büch (« Erbari novèu dei plantas » en occitan) dau prèire e botanista alemand Hieronymus Bock (1498-1554). I depintèt 800 espècias vegetalas e i prepausèt una classificacion novèla basada sus lei categorias d'èrba, d'aubrilhon e d'aubre. Son òbra conoguèt un succès important e foguèt regularament editada dins lo corrent dei sègles XVI e XVII.


text:
La Briga
La Briga[1] (La Brigue en francés) es una comuna d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia, dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1947, la Briga èra una comuna mai vasta, quora dins l'Estat francés (de 1793 a 1815), quora dins l'Estat italian o sos predecessors.
A l'annexion del comtat de Niça per França, en 1793, la Briga venguèt capluòc de canton (lo canton èra de tres comunas, amb Tenda e Saorj - que d'aquel temps caupiá Fontan) del districte de Menton puèi de Fòrt d’Ercules (1794). En 1801 lo districte de Mónegue venguèt arrondiment, lo canton de la Briga perdèt Saorj, vengut canton independent.
En 1805, après l'expansion dels Aups Maritims cap a l'Èst, la Briga passèt dins l'arrondiment de Niça.
Dempuèi l'unificacion italiana, la Briga èra dins la província de Coni. Après lo tractat de París de 1947, la Briga perdèt:
- los vilatges de Piaggia, Carnin e Upega, que fòrman la comuna nòva de la Briga Auta, dins lo Piemont;
- lo vilatge de Reaud, restacat a la comuna de Triuera, en Ligúria.


text:
Aussen (Hauts Pirenèus)
Aussen o Ausseń[1] (Ossen en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Aussen (Hauts Pirenèus)


text:
1263
Aquesta pagina concernís l'an 1263 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Recepcion d'una demanda comuna dau rèi d'Anglatèrra Enric III d'Anglatèrra (1216-1272) e dei caps de la revòuta de sa noblesa d'un arbitratge dau rèi Loís IX (1226-1270) regardant la validitat dei Provisions d'Oxford.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Per reglar lo conflicte entre lo rèi Enric III d'Anglatèrra (1216-1272) e sei nobles insurgents a prepaus de l'annulacion dei Provisions d'Oxford per lei papas Alexandre IV (1254-1261) e Urban IV (1261-1264), lei dos camps s'acordèron en decembre sus una demanda comuna d'arbitratge au rèi de França Loís IX (1226-1270).
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Après la mòrt d'Alexandre Nevski (14 de novembre), la division de son territòri entre seis eiretiers entraïnèt la fondacion dau Principat de Moscòu. Danièl de Moscòu, un enfant de 2 ans, ne'n venguèt lo premier senhor. Pasmens, en causa de sa jovença, lo poder foguèt inicialament tengut per de deputats de l'aristocracia chausits per son oncle Iaroslav III de Vladimir.


text:
Papir de Westcar
Lo Papir de Westcar qu'ei un document aquesit per ua certa Na Westcar qui l'auherí en 1838 a l'egiptològ aleman Karl Richard Lepsius. A la mort d'aqueth, lo papir que vadó proprietat deu Musèu Egiptologic de Berlin dab lo numèro 3033. La soa narracion que s'escad dens la cort deu faraon Khofo (Keòps en grèc) on lo son hilhs (enter o quaus lo futur faraon Khafrà) que'u condan hèitas d'autes còps. Ua partida importanta deu document que manca e que seré en vertat datat deu temps de l'invasion Icsòs (deu temps deu dusau periòde intermediari). Lo document non sembla pas gaire favorable au faraon Khofo pintrat com crudèu e legitimant la caduda de la soa dinastia (remplaçada per la Vau dinastia).
Las hèitas contadas que son:
- « Un prodigi deu temps deu faraon Djòser » ; non demora pas sonque la formula finau.
- « Un prodigi deu temps deu faraon Nebka o Lo conte de l'espós enganat » (qu'ei un conde deu princi e futur faraon Khafra) : L'esposa d'Obaoné qu'aima un òmi e que se'n va trobar lo son aimador dens lo jardin deu son espós. Lo jardinier que'n parla au marit qui he har un crocodil d'argela qui, un còp dens l'aiga que prenerà vita entà gahar l'aimador quan e's banhi. Atau qu'ac he, e, mes a hiu de l'istoèra, lo faraon Nekba que decida de cremar la hemna infidèu per la castigar.
- « Un prodigi deu temps deu faraon Seneferó , Condat peu princi Baofré : un còp èra qui la barca deu rei èra miada a la rama per beròias gojatas dont ua e he càder ua jòia. Qu'ei retrobat mercès au magician deu rei que he aubrí's las aigas (aquiu qu'avem un antecedent de l'istòria biblica de Moïses.
- Djedefhor, en lòc de condar quauque istoèra que hè viéner un magician qui tornar hicar lo cap a uns guits escapsats (a maugrat qui Khofo perpausosse en purmèr, d'escapsar, per l'experiència un presoèr) e que predit la vaduda d'un hilh de la prestessa de Ra (donc hilh de Ra) qui aubrirà ua navèra dinastia.


text:
Felibritge
Lo Felibritge es un movement dedicat a la lenga e la cultura occitanas, amb de connexions fins dins lei País Catalans. Son accion se situa especialament dins lo domeni literari.
Sa vocacion es de favorizar e d'organizar la sauvagarda e la promocion de la lenga occitana e de tot çò que constituís la cultura especifica dei país de lenga d'òc.
Lei membres d'aqueu movement son lei felibres e lei felibressas. Çò relatiu o pertanhent au Felibritge receu l'adjectiu felibrenc -a.
Somari
La creacion dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Lo Felibritge se fondèt lo 21 de mai de 1854, jorn de Santa Estela, au castèu de Fòntsegunha, proprietat de Giera a Castèunòu de Gadanha (Provença). Sei sèt fondadors (lei primadiers), segon la version oficiala, son Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Joan Brunet, Ansèume Matieu, Pau Giera e Anfós Tavan.
Santa Estela es la patrona dau Felibritge e lo congrès annuau de l'associacion se fa cada an a una data pròcha de la fèsta de santa Estela.
Lo desvolopament[modificar | modificar la font]
Estructura dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Lo Felibritge a una estructura ben particulara. Es devesit en sèt mantenenças (seccions regionalas) de Provença, d'Auvèrnha, de Guiana-Peiregòrd, de Lemosin, de Lengadòc, de Gasconha e de Catalonha, qu'an caduna a son cap un sindic e un vicesindic. Au cap dau movement se tròba lo consistòri compausat de cinquanta majoraus qu'elegisson lo capolier (president), que serà ajudat per lo clavaire e lo baile.
L'associacion se recampa un còp l'an, a cada còp dins una vila diferenta, a una data pròcha de Santa Estela, a l'encòp per festejar e per definir la politica de l'organizacion per l'annada. La reünion se ditz Santa Estèla.
Felibritge e occitanisme[modificar | modificar la font]
Lei principis fondadors dau Felibritge, dempuei 1854, an totjorn defendut l'ensems de la lenga occitana e dau país d'Occitània. Lo Felibritge es donc una part integranta e istorica de l'"occitanisme" dins son sens larg e originau (l'occitanisme es tot çò que fa la promocion deis interès d'Occitània, segon Jòrdi Kremnitz[1]).
Lo Felibritge, dins sei tèxts istorics, nomena la lenga occitana en utilizant lei tèrmes de "lenga d'òc", "provençau", "lenga provençala" e tanben "occitan", "lenga occitana". Per Occitània utiliza lei tèrmes de "País d'Òc", "Miegjorn" e tanben "Occitània". En particular, leis estatuts dau Felibritge de 1911 utilizan lei tèrmes d'"occitan" e d'"Occitània": Lou Felibrige es establi pèr garda longo-mai à la nacioun óucitano sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coustituïs soun eime naciounau.
Règlas Felibrencas de 1862[modificar | modificar la font]
Una lenga es un clapàs; es una antica fondamenta onte chasque passant a trach sa pèça d’òr ò d’argent ò de coire; es un monument immènse onte chasca familha a carrejat sa pèira, onte chasca ciutat a bastit son pialon, onte un pòple entier a trabalhat de còrs e d’arma pendent de cents e de mila ans. Una lenga, en un mòt, es la revelacion de la vida vidanta, la manifestacion de la pensada umana, l’estrument subresant dei civilizacion e lo testament parlant dei societats mòrtas ò vivas.
(En grafia originala: Uno lengo es un clapas; es uno antico foundamento ounte chasque passant a tra sa pèço d’or o d’argènt o de couire; es un mounumen inmènse ounte chasco famiho a carreja sa pèiro, ounte chasco ciéuta a basti soun pieloun, ounte uno pople entiero a travaia de cors e d’amo pendènt de cènt e de milo an. Uno lengo, en un mot, es la revelacioun de la vido vidanto, la manifestacioun de la pensado umano, l’estrumen subre-sant di civilisacioun e lou testamen parlant di soucieta morto o vivo.)
Lei capoliers[modificar | modificar la font]
- Frederic Mistral de 1876 a 1888
- Josèp Romanilha de 1888 au 24 de mai de 1891
- Fèlix Gras de 1891 a 1901
- Pèire Devoluy del 21 de mai de 1901 a 1909
- Valèri Bernard de 1909 a 1919
- Josèp Fallen de 1919 a 1922
- Mari Jouveau de 1922 a 1941
- Frederic Mistral (nebot) de 1941 a 1956
- Carles Rostaing de 1956 a 1963
- Elias Bachas de 1962 a 1971
- Rainier Jouveau de 1971 a 1982
- Pau Roux de 1982 a 1989
- Pau Pons de 1989 a 1992
- Pèire Fabre de 1992 a 2006.
- Jaume Mouttet dempuèi 2006
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ KREMNITZ Jòrdi (1974) = KREMNITZ Georg, Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jh. und ihre Annahme durch die Sprecher, coll. Tübinger Beiträge zur Linguistik, Tübingen: Narr


text:
Seol
Seol (en corean hangeul: 서울, amb la transcripcion actuala: Seoul, en transcripcion anciana: Sŏul) es la capitala de Corèa dau Sud. A 10 297 004 estatjants (2005) e son aglomeracion a 22 770 000 estatjants.
La ciutat es situada aperaquí 50 km au sud de la termiera de la Corèa dau Nòrd, tanben coneguda coma Zona Desmilitarizada Coreana. Seol es una vila vielha, que foguèt la capitala istorica de la dinastia Baekje (18 abC – 660 apC) e de la dinastia Joseon (1392-1910). La ciutat venguèt la capitala de Corèa en 1394, dos ans après l'instauracion de la dinastia Joseon [1]. Designada per l'estatut de ciutat especiala, Seol es administrada directament per lo govèrn nacionau.
Sèti de las pus grandas entrepresas coreanas (las chaebol), coma Samsung, LG e Hyundai, Seol es considerada coma una vila globala. Son nivèl de vida fòrça enauçat e son PIB - lo quatren del mond per una aira urbana après Tòquio, Nòva York e Los Angeles - ne fan un dels principals centres economics del mond. Lo quartièr de Gangnam e la Digital Media City concentran d'entrepresas de novèlas technologias. La vila compta nombroses bastiments d'arquitectura futurista, coma lo Dongdaemun Design Plaza e la futura Lotte Super Tower 123, que deu aténher 555 mètres de naut en 2016 e despassarà la N Seoul Tower.
Importanta destinacion toristica, Seol compta tres monuments classats al patrimòni mondial de l'UNESCO : lo palais de Changdeokgung, lo santuari de Jongmyo e mai d'una tombas reialas de la dinastia Joseon. En rason de sa fòrta densitat de populacion, mai de tres milions de veïculs i son comptabilizats, çò qu'entraina d'encombraments quotidians.


text:
-219
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -219 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Còp d'estat reialista que s'entraïnèt la restauracion de la monarquia espartenca amb Agesipolis III e Licurg coma rèis. La ciutat s'engatjèt rapidament dins la Guèrra deis Aliats qu'opausava la Liga Aquèa e Macedònia a la Liga Etoliana. Lacedemònia chausiguèt lo camp etolian que gropava plusors de seis aliats ancians. Son armada ataquèt lo sud de la Liga Aquèa. Dins aquò, a partir de l'estiu, una tiera de desfachas etolianas l'exposèt a d'incursions macedonianas.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Sètge e conquista de la vila de Sagonta — un aliat de Roma — per una armada cartagenesa dirigida per Annibal Barca. Aquò entraïnèt l'annada seguenta la Segonda Guèrra Punica entre Roma e Cartage car lei Romans accusavan lei Cartaginés d'aver atacar un de seis aliats e car lei Cartaginés accusavan de sostenir una vila situada dins sa zòna d'influéncia iberica reconeguda en 226 avC.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Segond viatge d'inspeccion de l'emperaire Qin Shi Huang dins lei províncias de l'Empèri.


text:
1306
Aquesta pagina concernís l'an 1306 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una importanta ambaissada en Euròpa per lo negus Wedem Arad (1299-1314). Son objectiu es desconegut mai èra probablament liat a l'establiment de relacions militaras per se defendre còntra leis estats musulmans dau sud-èst de la Mar Mediterranèa. La mission anèt au mens en Roma e en Avinhon mai sei resultats son pas coneguts. Foguèt belèu a l'origina de la legenda europèa dau Prèire Joan.


text:
Economia d'Argentina
L'Argentina a una granda quantitat de ressorsas naturalas , una populacion amb un bon nivèl cultural, una economia dirigida vèrs las exportacions, e una basa industriala diversificada.
L'economia d'Argentina se beneficia de rics ressorsas naturalas (gas natural, petròli, minièras, una fòrta agricultura), d'un naut percentatge d'alfabetizacion, d'un sector agricòla orientat a las exportacions, e d'una basa industriala diversificada. Es principalament un productor mondial de granatges e de carn. Istoricament, mas, l'acompliment economic es estat fòrça desiguala.
A fins del sègle XIX èra una de las nacions pus ricas del mond, riquesa basada en l'agricultura e l'inversion estrangièra. Malgrat aiçò, l'Argentina atenheriá pas jamai un plen desvolopament economic lo sègle XX. Après la Segonda Guèrra Mondiala lo país experimentèt de crisis economicas e de politicas successivas, aumentèt considerablament lo sieu deute extèrne, e l'iperinflacion arribèt a 200% mesadièr los ans ochanta. Mejançant un plan de convertibilitat, lo país se va estabilizar durant lo decènni de 1990.
Los aspèctes negatius del plan, mas, faguèron mai desigual la distribucion de la riquesa. Dempuèi una grèva crisi de cambi en 2001 e una fòrta reduccion del Produch Interior Brut en 2002 (an de la fin de la paritat fixa 1 peso = 1 dolar american), l'economia s'es recuperada dempuèi 2003. Argentina s'enfonsèt en la pièger crisi economica de la siá istòria, en portant en mai de 50% de la populacion jol nivèl de la praubesa. La recuperacion es estada rapida, e lo PIB tenguèt una creissença mejana de 9% per an entre 2003 e 2005. Malgrat aiçò, cossent a divèrses analistas economics, l'Argentina li cal resòlvre la situacion energetica per tala d'aténher de taxas de creissença del 3-5% los prèps ans. A pesar de la crisi, l'Argentina es una poténcia economica d'America Latina, amb la quatrena posicion en la renda per capita, la tresena en PIB, la primièra en PIB per capita segon lo metòde del PPP, conserva encara un naut indèx de desvolopament uman en comparason amb la rèsta de la region.
Lo cambi de l'èuro en pesos argentins lo 1 de novembre de 2006 èra: 1 € = 3,94 pesos argentins.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 23 de junh de 2013
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Vesinh
Vesinh[1][2] (Vézins-de-Lévézou en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo sieu territòri s'estend en la part nòrd del Pargue Natural Regional dels Grands Causses entre la cadena de las Falanja al nòrd e la cadena de Leveson al sud. La comunat de Vesinh es compausda dels vilatges de La Clau, Glèisanòva.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing[3], l'etimologia de Vesinh es lo latin vicinium, qu'aviá lo sens de masatge, vilatge; cal pas confondre amb vicinum, qu'auriá donat vesi(n).
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vézins es sortida de la reünion de las ancianas comunitats de Vézins, La Clau e Lo Ram. Jos l'Ancian Regim e dempuèi lo Mièja Edat, la comunitat e lo vilatge de Vézins levavan de la familha de Lévézou de Vézins, la una de las mai ancianas de França. Lo castèl, totjorn viscut per la familha, pòt èsser visitat l'estiu. Lo Clau èra lo banc d'una commanderie dels espitalaris de Sants-Texans-de-Jerusalem e la comunitat del Ram aperteniá al domeni reial eretat dels Comtes de Rodez. Divèrsas parròquias se partejavan lo territòri de la municipalitat actuala, de còps a caval dessús unas autras comunitats. Los cabes-de luòcs paroissiaux èran Vézins, Sant-Amans-de detlo-Ram, #que la glèisa n'es champêtre, tot coma La nòstra-Madama-de-La Vaysse, e Gleysenove.
Es en 1919, per rasons d'identitat postala que la municipalitat de Vézins a completat lo sieu nomentament en rajoutant de-Lévézou.
La commune de Vézins est issue de la réunion des anciennes communautés de Vézins, La Clau et Le Ram. Sous l'Ancien Régime et depuis le Moyen Âge, la communauté et le village de Vézins relevaient de la famille de Lévézou de Vézins, l'une des plus anciennes de France. Le château, toujours habité par la famille, peut être visité l'été. La Clau était le siège d'une commanderie des hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem et la communauté du Ram appartenait au domaine royal hérité des Comtes de Rodez. Plusieurs paroisses se partageaient le territoire de la commune actuelle, parfois à cheval sur d'autres communautés. les chefs-lieux paroissiaux étaient Vézins, Saint-Amans-du-Ram, dont l'église est champêtre, tout comme Notre-Dame-de-La Vaysse, et Gleysenove.
C'est en 1919, pour des raisons d'identité postale que la commune de Vézins a complété sa nomination en rajoutant de-Lévézou.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
São Miguel
São Miguel peut désigner :
Toponymes[modifier | modifier le code]
Brésil[modifier | modifier le code]
- São Miguel, municipalité située dans l'État du Rio Grande do Norte
- São Miguel dos Campos, municipalité située dans l'État de l'Alagoas
- São Miguel dos Milagres, municipalité située dans l'État de l'Alagoas
- São Miguel das Matas, municipalité située dans l'État de Bahia
- São Miguel do Araguaia, municipalité située dans l'État du Goiás
- São Miguel do Passa Quatro, municipalité située dans l'État du Goiás
- São Miguel do Anta, municipalité située dans l'État du Minas Gerais
- São Miguel do Guamá, municipalité située dans l'État du Pará
- São Miguel de Taipu, municipalité située dans l'État de la Paraíba
- São Miguel do Iguaçu, municipalité située dans l'État du Paraná
- São Miguel da Baixa Grande, municipalité située dans l'État du Piauí
- São Miguel do Fidalgo, municipalité située dans l'État du Piauí
- São Miguel do Tapuio, municipalité située dans l'État du Piauí
- São Miguel do Gostoso, municipalité située dans l'État du Rio Grande do Norte
- São Miguel das Missões, municipalité située dans l'État du Rio Grande do Sul
- São Miguel do Guaporé, municipalité située dans l'État du Rondônia
- São Miguel da Boa Vista, municipalité située dans l'État de Santa Catarina
- São Miguel do Oeste, municipalité située dans l'État de Santa Catarina
- São Miguel Arcanjo, municipalité située dans l'São Paulo
- São Miguel do Aleixo, municipalité située dans l'État du Sergipe
- São Miguel do Tocantins, municipalité située dans l'État du Tocantins
- São Miguel da Terra Firme, localité et ancien siège de la municipalité de Biguaçu, située dans l'État de Santa Catarina
Cap-Vert[modifier | modifier le code]
- São Miguel, municipalité située sur l'île de Santiago.
Portugal[modifier | modifier le code]
- São Miguel, une des îles de l'archipel et région autonome des Açores
- São Miguel, une des paroisses civiles de la municipalité de Lisbonne, située dans le district de Lisbonne et la région de Lisbonne
- São Miguel, une des paroisses civiles de la municipalité de Penela, située dans le district de Coimbra
- São Miguel, une des paroisses civiles de la municipalité de Vila Franca do Campo, située dans l'île de São Miguel et la région autonome des Açores
- "São Miguel", désignation alternative de Vilar de Perdizes, une des paroisses civiles de la municipalité de Montalegre, située dans le district de Vila Real
- Sobral de São Miguel, une des paroisses civiles de la municipalité de Covilhã, située dans le district de Castelo Branco


text:
1350
Aquesta pagina concernís l'an 1350 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Somission de Tessalonica qu'aviá jonhat lo camp deis adversaris dau coemperaire Joan VI Cantacuzèn en 1342 e refusava d'acceptar la patz de 1347. Aquò permetèt a l'Empèri de reconquistar la segonda vila de l'Empèri mai lo rèsta de la region demorèt entre lei mans dei Sèrbes.
America[modificar | modificar la font]
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, mòrt dau sobeiran Taríacuri qu'èra a l'origina dau Reiaume Tarasc fondat vèrs 1325. Sei successors contunièron sa politica de renfòrçament de l'estat e d'expansion militara en direccion dau lac Cuitzeo.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Tribhuwana Wijayatunggadewi que foguèt remplaçada per son fiu Rajasanagara. Lo sobeiran novèu gardèt Gajah Mada coma premier ministre e contunièt la politica de sa maire.


text:
Schalbach
Schalbach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de Lorraine en la distincion de Fénétrange.
- Reforma en 1563.
- Diane de Dommartin #bastir una nòva glèisa l'an 1604.
- Village de Lorraine dans la seigneurie de Fénétrange.
- Réforme en 1563.
- Diane de Dommartin construisit une nouvelle église en 1604.


text:
Publicado 23/07/2012 10:47:43CET
BARCELONA, 23 Jul. (EUROPA PRESS) -
Un òme de 64 ans e nacionalitat francesa s'a convertit ena quatau victima mortal des incendis der Empordà, dempús morir en Espitau Val de Hebron de Barcelona, a on se trapaue ingressat en estat "plan critic" damb eth 80% deth sòn còs cremat.
En declaracions as mejans a Figueres (Girona) des deth centre de comandament des pompièrs, eth conselhèr d'Interior dera Generalitat, Felip Puig, a precisat qu'er òme a estat trapat ena carretera der Agullana, com a conseqüència deth huec que s'a declarat a La Jonquera.
Segons a senhalat era Conselleria de Salut dera Generalitat, ara mateix contunhen ingressats ueit pacients, quate d'eri ena Vall d'Hebron e quate en Espitau Trueta de Girona.


text:
1559
Aquesta pagina concernís l'an 1559 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Gelawdewos (1540-1559) que foguèt remplaçat per son fraire Menas. Lo negus novèu capitèt d'empachar lei Turcs installats a Massaua d'avançar en direccion dau sud.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Introduccion dau tabac en França per lo diplomata Joan Nicot (1530-1604).
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat d'anatomia escrich per lo cirurgian italian Realdo Colombo (1510-1559). Basat sus seis observacions e son experiéncia, permetèt de melhorar la comprenença dau foncionament dei paumons.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Realdo Colombo, cirurgian italian.


text:
Schopperten
Schopperten en alemannisch (Schopperten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana proprietat de las comtes de Sarrewerden, la localité #que #passar a la reforma protestante a partir de 1557 i aguèt ligat l'an 1745 al bailliage de Nassau-Weilbourg. Lo sieu cap de-luòc èra alavetz Neusaarwerden, l'actuala Vila-Nòva de Sarre-Union. Ligada dempuèi 1801 al costat de Sarre-Union, fasiá partida de 1793 a 1801 del costat de Harskirchen.
De 1697 (tractat de Ryswick) a 1869 (bastiment de la capèla catolica), l'unica glèisa del vilatge servissiá als protestants e als catòlicos (glèisa mixte). Un document de 1628 evoca la preséncia d'una léproserie (Gutleuthaus) a Schopperten.
- Ancienne propriété des comtes de Sarrewerden, la localité qui passa à la réforme protestante à partir de 1557 fut rattachée en 1745 au bailliage de Nassau-Weilbourg. Son chef-lieu était alors Neusaarwerden, l’actuelle Ville-Neuve de Sarre-Union.
- Rattachée depuis 1801 au canton de Sarre-Union, faisait partie de 1793 à 1801 du canton de Harskirchen.
De 1697 (traité de Ryswick) à 1869 (construction de la chapelle catholique), l’unique église du village servait aux protestants et aux catholiques (église mixte). Un document de 1628 évoque la présence d’une léproserie (Gutleuthaus) à Schopperten.


text:
Lingulata
Los Lingulata son una classa de braquiopòdes, demest los mai ancians braquiopòdes qu'aguèssen existit ja abans lo Cambrian (mai de 550 MA). Las formas actualas son longtemps estadas consideradas coma de fossils vivents, e o son de còps encara pels paleontològs, perque sola lor cauquilhas èra estudiadas. Gràcias a de descripcions recentas de lor anatomia tant çò las formas actualas coma fossilas, lor evolucion morfologica es estada mesa en evidéncia e los concèptes ancians - considerats encara coma tradicionals - son pauc a pauc abandonats. Çaquelà, los Lingulata presentan de formas de cauquilhas fòrça variadas, quitament çò las espècias actualas. Aquestas apartenon a las doas superfamilhas dels Linguloidea (familha dels Lingulidae : genre Lingula e Glottidia) e dels Discinoidea (familha dels Discinidae : genres Pelagodiscus, Discina, Discinisca, Discradisca).
Taxons de reng inferior[modificar | modificar la font]
S'agís dels òrdres seguents :
- Acrotretida (atudat)
- Lingulida
- Siphonotretida (atudat)
Lo genre Lingula[modificar | modificar la font]
Lo genre Lingula Bruguière, 1791 foguèt longtemps considerat - a tòrt - coma lo genre animal conegut mai ancian. Aqueste genre a l'origina indopacifica es recoltat per la consomacion umana de Japon fins a Austràlia. Son extension geologica va del començament del Terciari, benlèu del Cretacèu, fins a nòstres jorns.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Introduccion als Lingulata
- Proof that Lingula (Brachiopoda) is not a living-fossil, and emended diagnoses of the Family Lingulidae by Christian C. Emig.


text:
Borax
Lo borax es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc, gris, blau ò verd en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,0-2,5 e una densitat de 1,73. Es format de soroborat de sodi (simbòl quimic : Na2[B4O5(OH)4], 8H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Dins la natura, forma de cristaus prismatics ò tabulars de longor febla ò de massas compactas. Son esclat es veirenc ò resinós.
Se troba coma precipitat quimica dins lei depaus sedimentaris evaporitics de certanei fònts caudas ò, rarament, dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé lei borats e lei sulfats que pòdon se formar dins de condicions similaras. Es utilizat per produrre l'acid bòric utilizat en metallurgia ò per l'industria farmaceutica.


text:
Montclar
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- Montclar, comuna francesa deus Aups d'Auta Provença
- Montclar, comuna francesa d'Aude
- Montclar, comuna francesa d'Avairon
- Montclar, comuna espanhola de Catalonha.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
- Montclar de Comenge, comuna francesa de Nauta Garona.
- Montclar de Lauragués, comuna francesa de Nauta Garona.
- Montclar sur Gervanne, comuna francesa de Droma
- Monclar d'Armanhac, comuna francesa de Gers .
- Monclar, comuna francesa d'Òlt e Garona .
- Monclar de Carcin, comuna francesa de Tarn e Garona
- Monclar d'Òssa, comuna francesa de Gers .
- Sent Jòrgi de Montclar, comuna de Dordonha
- Ralph Monclar; général de l'armée francesa.


text:
1520
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1520 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Selim Ièr que foguèt remplaçat per Soliman lo Magnific.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Arribada d'una ambaissada portuguesa dins lo país. L'objectiu dei Portugués èra d'organizar una ataca còntra La Mèca ambé l'ajuda etiopiana. Pasmens, lo negus Dawit II (1508-1540) èra pas desirós de formar una tala aliança e refusèt de s'engatjar. En revènge, laissèt l'ambaissada reünir divèrseis informacions sus Etiopia fins a sa partença en 1526.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Partença de Cortés de Tenochtitlan ambé la màger part de sei tropas per luchar còntra l'expedicion dau conquistador rivau Panfilo de Narvaez desbarcat amb una armada importanta. Gràcias a la corrupcion, Cortés capitèt d'obtenir lo sosten d'una partida dei soudats de de Narvaez e lo poguèt capturar après una ataca sospressa contra son camp. Poguèt tanben renforçar sei forças amb lei soudats de de Narvaez e tornar a Tenochtitlan.
Pasmens, d'aqueu temps, dins lo corrent d'aquela abséncia, leis Astècs se revoutèron contra la garnison espanhòla que foguèt blocada dins un palais de la capitala. Lei renfòrç dirigits per Cortés intrèron dins Tenochtitlan lo 24 de mai e foguèron tanben pres a la leca dins lo palais d'Axaycatl. Incapables de resistir, leis Espanhòus capitèron de s'enfugir de nuech lo 30 de junh mai sofriguèron de pèrdas importantas. Dins aquò, la còntra-ofensiva astèca foguèt arrestada lo 7 de julhet de 1520 a la batalha d'Otumba. Cuitlahuac venguèt lo cap novèu deis Astècs après la mòrt, dins de circonstàncias mau conegudas, de Moctezuma II. Après aquela batalha, leis Espanhòus poguèron se retirar vèrs Tlaxcala onte formèron una armada novèla ambé seis aliats locaus. De mai, una epidemia de vairòla s'estendèt importada dins la reigon per leis Europèus. Causèt la mòrt de miliers d'abitants e afebliguèt fortament l'Empèri Astèc. Ansin, lo 7 de decembre de 1520, Cuitlahuac moriguèt de la malautiá e son cosin Cuauhtémoc li succediguèt.
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Formacion d'una aliança entre lei Maias Kaqchikels e leis Espanhòus, belèu après un avertiment mandat per Moctezuma II a prepaus dau perilh representat per Espanha per lei pòbles mesoamericans. Aquela aliança permetèt ais Espanhòus d'intervenir dins leis afaires maias a partir de 1523 e d'acomençar la lònga conquista de la peninsula de Yucatan.
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Arribada d'una epidemia de vairòla, malautiá importada per leis Espanhòus, que causèt unei milièrs de victimas dins la populacion. Aquò afebliguèt lei Tarascs avans lo començament de la guèrra còntra Espanha en 1522. D'autra part, mòrt dau cazonci Zuangua que foguèt remplaçat per Tangáxuan II.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Moctezuma II, emperaire astèc.
- Martin Waldseemüller, cartograf alemand.


text:
904
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 904 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantina[modificar | modificar la font]
Presa e pilhatge de Tessalonica per lo pirata grèc, au servici de senhors arabis, Leon de Trípols. I liberèt 4 000 presoniers musulmans e i capturèt 22 000 abitants e 60 naviris.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Expedicion novèla dei Vikings de Dublin (leis Uí Ímair) còntra lo litorau escocés. Dins aquò, au contrari de l'annada precedenta, lo rèi Constantin II e sei tropas capitèron de leis interceptar dins la region de Strathearn. Lo luòc precís de la batalha es desconegut mai la victòria escocesa foguèt totala. Lo rèi viking de Dublin, Ivarr II Uí Ímair, foguèt tuat e lei cronicas escocesas enregistrèron plus d'invasions vikingas fins a la segonda mitat dau sègle X.
Ongria[modificar | modificar la font]
En Itàlia, lei nomadas ongrés aprofichèron lo conflicte entre Loís III de Provença e Berenguer de Friol per pilhar lo nòrd-èst de la peninsula[1]. D'efèct, segon una tactica abituala dei nomadas eurasiatics, prepausèron son ajuda a Berenguer en cambi dau pagament d'un tribut anuau (375 kg d'argent[2]) e dau drech de pilhar lei vilas raliadas a son adversari[1]. Aquò foguèt acceptat e leis Ongrés secutèron lei linhas d'avitalhament de Loís III que deguèt rapidament se retirar.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Succès deis operacions còntra lei Carmatas de Siria ont un cap important de la sècta foguèt tuat. Pasmens, lo problema se desplacèt dins la region de Bagdad onte un cap dich Zikrawayh pilhèt Kufa e ataquèt lo romavatge en direccion de La Mèca. La situacion foguèt pas reglada avans 907. Aquelei combats en Siria permetèron tanben d'establir de liames ambé lo generau egipcian Muhammad Sulayman mandat dins la region per lei Tulunides. Intrèt au servici dau califaAl-Muktafi e organizèt una expedicion per conquistar Egipte qu'èra la presa de trèbols intèrnes grèus dempuei d'annadas.


text:
Breux-Jouy
Breux-Jouy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las traces d'aucupacion umana en la vallée de la Remarde remontan al Paléolithique mièg (80000 a 30000 ans abans J-C). Los Cèltas, de contunh los Gaulois i tròban d'excellentas condicions de vida. Un cap d'òme en marbre blanc testifica de l'installacion d'una colomna romaine a Rimoron. La region es christianisée cap a la Modèl:S- e la parròquia de Breux existís a la s-|XI|e}}. L'activitat agricòla se desvolòpa, los molins se multiplican, qualqu'uns cossí aquel de Breux en 1380 an un vivier. Als Modèl:Sp-s, la succession ininterrompue de guèrras, d'epidèmias e de pillages arruïna aquela prospérité. Manca tot reconstruire : los pichons senhors cercan dintrar en la clientèle dels grands. Aital, François de Grancher, senhor de Breux se met jos la proteccion de Jeanne de Graville, baronne de Sant-Yon. La tèrra e la distincion de Breux passan a la s-|XVI|e}}. La tèrra e la distincion de Breux passan a la s-|XVI|e}} a las mans de los sieus descendents. La una d'elas, Ostal-Charlotte de Balzac de Entragne cedís los sieus bens dins l'Otèl-Dieu de París. Per continuament d'escambis, Breux entre en 1659 en lo marquisat de Baville apertenent a Guillaume de Lamoignon, primièr president del Parlament de París. Breux Viu en l'orbita de Breuillet fins en 1866, an de la creacion de l'escòla de gojats a Jouy -ligat a Breux per pas formar una sòla comuna. Breux A una vocacion exclusivament agricòla : i an practicat la cultura de las céréales e de la vinha, la polyculture maraîchère e sustot la cultura de las plantas a graines destinadas als establiments Vilmorin, Clause o Simon. En los ans 1950 totes aqueles produchs an fluït amb dificultat e las tèrras an cedit a Parisencos en mal de verdure. La via ferrée apòrta pas desvolopament industrial mas aumenta lo nombre de résidents. Breux-Jouy Rèsta uèi una municipalitat rurala. S'agís d'ailà reünion de dos pòbles desparièrs : Breux e Jouy. Breux A situat en la vallée de la Renarde, Jouy en la vallée de l'Òrdi. Breux Possedís la glèisa e lo cementèri, Jouy la comuna e l'escòla primària.
Les traces d'occupation humaine dans la vallée de la Remarde remontent au Paléolithique moyen (80000 à 30000 ans avant J-C). Les Celtes, puis les Gaulois y trouvent d'excellentes conditions de vie. Une tête d'homme en marbre blanc témoigne de l'installation d'une colonne romaine à Rimoron. La région est christianisée vers le Modèl:S- et la paroisse de Breux existe au Modèl:S-. L’activité agricole se développe, les moulins se multiplient, certains comme celui de Breux en 1380 ont un vivier. Aux Modèl:Sp-s, la succession ininterrompue de guerres, d'épidémies et de pillages ruine cette prospérité. Il faut tout reconstruire : les petits seigneurs cherchent à entrer dans la clientèle des grands. Ainsi, François de Grancher, seigneur de Breux se place sous la protection de Jeanne de Graville, baronne de Saint-Yon. La terre et la seigneurie de Breux passent au Modèl:S-. la terre et la seigneurie de Breux passent au Modèl:S- aux mains de ses descendants. L’une d'elles, Marie-Charlotte de Balzac d'Entragne cède ses biens à l'Hôtel-Dieu de Paris. Par suite d'échanges, Breux entre en 1659 dans le marquisat de Baville appartenant à Guillaume de Lamoignon, premier président du Parlement de Paris. Breux vit dans l'orbite de Breuillet jusqu'en 1866, année de la création de l'école de garçons à Jouy -rattaché à Breux pour ne former une seule commune. Breux a une vocation exclusivement agricole : y sont pratiquées la culture des céréales et de la vigne, la polyculture maraîchère et surtout la culture des plantes à graines destinées aux établissements Vilmorin, Clause ou Simon. Dans les années 1950 tous ces produits sont écoulés avec difficulté et les terres sont cédés à des Parisiens en mal de verdure. La voie ferrée n'apporte pas de développement industriel mais accroît le nombre de résidents. Breux-Jouy reste aujourd'hui une commune rurale. Il s'agit de là réunion de deux villages distincts : Breux et Jouy. Breux est situé dans la vallée de la Renarde, Jouy dans la vallée de l'Orge. Breux possède l’église et le cimetière, Jouy la mairie et l'école primaire.


text:
1214
Aquesta pagina concernís l'an 1214 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada l'annada precedenta (→ 1213) còntra Flandra e Anglatèrra que foguèron jonhadas per lo Sant Empèri. En febrier, lo rèi Joan d'Anglatèrra desbarquèt a La Rochèla e acomencèt de recebre la somission dei senhors d'Aquitània, de Peitau e de Lemosin. Pasmens, Felip II — supausat ocupat per leis operacions en Flandra — repostèt rapidament e arribèt dins la region tre lo mes d'abriu. Joan d'Anglatèrra refusèt lo combat e se retirèt vèrs lo sud en direccion de Bordèu.
Òr, lo rèi de França podiá pas perseguir son adversari durant de mes car deviá s'entornar sus la frontiera nòrd. Se dirigiguèt donc vèrs Anjau onte recebèt lei juraments de fidelitat de mai d'un senhor de la region e destruguèt lei castèus de Bressuire, de Toars e de Cholet qu'èran tenguts per de fidèus de la causa anglesa. Puei, fisèt la defensa de la Vau de Léger au duc Pèire de Bretanha, au senescau Guilhem des Roches e au prince Loís. En junh, Joan d'Anglatèrra passèt lo riu a Nantas e assetjèt lo castèu de la La Roche-aux-Moines, basa principala dei Francés dins la region qu'èra defenduda per Guilhem des Roches. Pasmens, lo 2 de julhet, l'arribada de renfòrç dirigits per lo futur Loís VIII entraïnèt la panica de l'armada anglesa qu'abandonèt armas e bagatges sensa combatre. Lo 15, Joan d'Anglatèrra èra rebutat a La Rochèla e lo prince Loís menèt divèrseis expedicions punitivas còntra lei senhors qu'avián abandonat lo camp francés.
En parallèl, l'emperaire germanic Otton IV, aliat d'Anglatèrra, reüniguèt sei fòrças, renfòrçadas d'aquelei dau Comtat de Flandra, dins la region de Valenciennes. Lo 27 de julhet, foguèt vencut per Felip II a la batalha de Bouvines. Lo còmte de Flandra, Ferrand de Portugal, e lo còmte Reinaud de Dammartin foguèron capturats sus lo prat batalhier. Lei fèus dau segond foguèron confiscats per lo rèi de França que lei fisèt a son fiu Felip Hurepel. De mai, après aquela desfacha, Joan d'Anglatèrra s'entornèt en Anglatèrra onte foguèt rapidament ocupat per de trèbols intèrnes (→ 1215). De son caire, Otton IV perdiguèt son títol imperiau e moriguèt isolat quatre ans pus tard.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Còp d'estat militar còntra l'emperaire Wanyan Yongji que foguèt remplaçat per lo nebòt dau Heishilie Hushahu, Wanyang Xun. Heishilie Hushahu negocièt ambé lei Mongòls lo pagament d'un important tribut per arrestar la guèrra. Deguèt tanben amaisar lei partisans d'una perseguida dei combats, especialament lo generau Li Ying, venceire de mai d'una batalha còntra lei Mongòls en 1213, qu'èra a assaiar d'organizar una emboscada còntra Genghis Khan. Pasmens, tre lo començament, aquel acòrdi de patz èra minat per de diferéncias d'interpretacions : lei Mongòls pensavan aver establir una vassalizacion permanenta dei Jin mentre que lei Jurchens penchavan solament aver pagat per la retirada dei nomadas e èsser demorats totalament independents.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra de conquista de l'Empèri Jin. A la prima, lo pilhatge generalizat dau plan dau nòrd de China acomençat l'annada precedenta s'arrestèt e lei Mongòls negocièron l'aplant dei combats ambé l'emperaire novèu de l'Empèri — eissit d'un còp d'estat militar — qu'èra lèst a de concessions importantas. D'efèct, abandonèt lo nòrd de son territòri e acceptèt de venir tributari de Genghis Khan. Pasmens, tre lo començament, aquel acòrdi de patz foguèt minat per de diferéncias d'interpretacions. Lei Mongòls pensavan aver establir una vassalizacion permanenta dei Jin mentre que lei Jurchens penchavan solament aver pagat per la retirada dei nomadas e èsser demorats totalament independents.
Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]
Victòria importanta que permetèt ai Bizantins de Nicèa d'annexar plusors territòris situats lòng de la Mar Negra au detriment de la dinastia bizantina de Trabzon. Aquò permetèt a Teòdor Lascaris de donar una basa territòriala fòrta au sud-èst de Constantinòple a son estat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera observacion dau ròtle dau pus durant una infeccion per lo mètge italian Uc de Luca. Capitèt tanben d'utilizar dau vin coma antiseptic.


text:
Porcelana
La porcelana (de l'italian porcellana , una espècia de mollusc amb clòsc) es un produit ceramic caracterizat per: color blanca; transparéncia; impermeabilitat; vitrificacion; resisténcia (l'acièr la raia pas); abséncia completa de porositat e sonoritat.
La matèria primièra de la porcelana es l'argila, lo qüars, lo caolin (silicats idratats d'alumini) e lo feldspat.
Originas[modificar | modificar la font]
En China, a partir de la dinastia Teng vèrs l'an 618, o benlèu dempuèi la dinastia Sui (581-617), se fasiá d'òbras de granda qualitat amb introduccion de novèls vernisses.
Al sègle XVI, la porcelana se desvolopèt fòrça en Corèa e Japon.
La dinastia Ming (1368 - 1644), establiguèt la fabrica imperiala de porcelana prèp de Nanquin.
Tanben al sègle XVI s'importèt en Euròpa per la Companhiá de las Índias. Al sègle XVIII, l'alemand Johann Bòttger trobèt la formula per fabricar la vertadièra porcelana. E alara se desvolopèron las manufacturas coma las de Limòtges e Sèvres.
Las tecnicas se melhorèron en Anglatèrra, Portugal, Espanha e subretot en Alemanha.
Fabricacion e composicion[modificar | modificar la font]
Per totas las porcelanas la temperatura de coseson es entre 1 200 °C e 1 600 °C.
Composicion mejana de la pasta:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
Porcelana de Limòtges
-
Porcelana d'Alcora (Valéncia) representant Alexandre lo Grand


text:
1299
Aquesta pagina concernís l'an 1299 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Annada de crisi militara per l'Empèri ambé de desfachas còntra Venècia e còntra lei Turcs Otomans. Sus lo premier frònt, la fin de la guèrra entre Venècia e Gènoa permetèt ai Venecians de concentrar tornarmai un nombre important de naviris en Mar Egèa onte plusors illas foguèron pauc a pauc conquistadas (→ 1301 e 1302). Sus lo segond frònt, leis Otomans prenguèron la vila de Mocadena. Aquò permetèt a Osman Ièr de fondar un estat en Anatolia qu'anava venir un perilh major per l'Empèri. L'interpretacion marrida de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) — que considerava pas lei Turcs coma una menaça vertadiera dempuei la disparicion de la menaça seldjokida — agravèt la situacion dins lei províncias asiaticas.
En revènge, dins lei Balcans, la situacion se melhorèt en fàcia dei Sèrbes. D'efèct, incapable de leis arrestar militarament (→ 1297), Andronic II capitèt de negociar un maridatge entre lo rèi sèrbe Stefan Uros II Milutin (1282-1321) e sa filha. En cambi, foguèt concluda la restitucion dei territòris perduts per lei Bizantins dins lo corrent deis annadas precedentas.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Presa de la vila bizantina de Mocadena (Bilecik) per Osman Ièr. Aquò marquèt la fondacion de la dinastia e de l'estat otoman d'Anatolia.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Saba Asgad (1298-1299). Wedem Arad (1299-1314), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Aquò marquèt la fin de la la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — e permetèt d'estabilizar la situacion politica en Etiopia. Lo negus novèu mandèt una ambaissada au Caire per obtenir la nominacion d'un evesque novèu a la tèsta de la Glèisa Etiopiana mai lo senhor musulman refusèt tornarmai maugrat l'abséncia de guèrras entre Etiopia e leis estats musulmans d'Africa.


text:
Sendrius
Sendrius (en francés: Cendrieux) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, l'etime es lo nom d'òme germanic Sinder; per els lo sufixe seriá "peut-être" (= benlèu) -osum[1]; mès lo sufixe prepausat explica pas la prononciacion actuala, malgrat la fòrma anciana que citan, qu'es Sendreos (1276), dont l'e de eos es de tot biais pauc compatibla emb lo sufixe -osum.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Concèrt deu Navèth An de l'Orquèstra Filarmonica de Viena
Lo Concèrt deu Navèth An de l'Orquèstra Filarmonica de Viena (en alemand : Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) qu'ei interpretat cada annada lo 1 de genèr dens lo Musikverein de Viena e difusat dens lo monde sancèr. Lo purmèr concèrt que ho dat en 1939 e per sola vegada lo 31 de deceme.
La màger part de las òbras interpretadas que son signada de la familha Strauss. Lo concèrt que s'acana dab 3 bis :
- Ua polka.
- La valsa deu Danubi Blau de Johann Strauss hilh (aplaudit còp sec peu public).
- la Marcha de Radetzky marcada ritmicament peu public (lo cap d'orquèstra que's vira alavetz de quan en quan entau gavida).


text:
Montigny
Montigny es una derivación de la palabra latina mons o montis a través del sufijo galo -acum (de montis montaniacum y de ahí montigny) que aparece con frecuencia en topónimos de Francia. Durante tiempo se creyó que podría venir del patronímico Montanius o Montinius, pero la frecuencia con que se repite en distintos lugares (unas 60 comunas en toda Francia) lo hacen descartable.
Topónimos[editar]
- Montigny, comuna francesa del departamento de Calvados.
- Montigny, comuna francesa del departamento del Cher.
- Montigny, comuna francesa del departamento del Loiret.
- Montigny, comuna francesa del departamento de Meurthe y Mosela.
- Montigny, comuna francesa del departamento de Sarthe.
- Montigny, comuna francesa del departamento de Sena Marítimo.
Topónimos compuestos[editar]
- Billy-Montigny, comuna francesa del departamento de Pas-de-Calais.
- Maignelay-Montigny, comuna francesa del departamento de Oise.
- Montigny-aux-Amognes, comuna francesa del departamento de Nièvre.
- Montigny-devant-Sassey, comuna francesa del departamento de Mosa.
- Montigny-en-Arrouaise, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-en-Cambrésis, comuna francesa del departamento de Nord.
- Montigny-en-Gohelle, comuna francesa del departamento de Pas-de-Calais.
- Montigny-en-Morvan, comuna francesa del departamento de Nièvre.
- Montigny-en-Ostrevent, comuna francesa del departamento de Nord.
- Montigny-l'Allier, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-la-Resle, comuna francesa del departamento de Yonne.
- Montigny-le-Bretonneux, comuna francesa del departamento de Yvelines.
- Montigny-le-Chartif, comuna francesa del departamento de Eure-et-Loir.
- Montigny-le-Franc, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-le-Gannelon, comuna francesa del departamento de Eure-et-Loir.
- Montigny-le-Guesdier, comuna francesa del departamento de Seine-et-Marne.
- Montigny-Lencoup, comuna francesa del departamento de Seine-et-Marne.
- Montigny-Lengrain, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-lès-Arsures, comuna francesa del departamento de Jura.
- Montigny-lès-Cherlieu, comuna francesa del departamento de Haute-Saône.
- Montigny-lès-Condé, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-lès-Cormeilles, comuna francesa del departamento de Val-d'Oise.
- Montigny-les-Jongleurs, comuna francesa del departamento de Somme.
- Montigny-lès-Metz, comuna francesa del departamento de Mosela.
- Montigny-les-Monts, comuna francesa del departamento de Aube.
- Montigny-lès-Vaucouleurs, comuna francesa del departamento de Mosa.
- Montigny-lès-Vesoul, comuna francesa del departamento de Haute-Saône.
- Montigny-le-Tilleul, comuna belga de la Provincia de Henao.
- Montigny-Montfort, comuna francesa del departamento de Côte-d'Or.
- Montigny-Mornay-Villeneuve-sur-Vingeanne, comuna francesa del departamento de Côte-d'Or.
- Montigny-Saint-Barthélemy, comuna francesa del departamento de Côte-d'Or.
- Montigny-sous-Marle, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-sur-Armançon, comuna francesa del departamento de Côte-d'Or.
- Montigny-sur-Aube, comuna francesa del departamento de Côte-d'Or.
- Montigny-sur-Avre, comuna francesa del departamento de Eure-et-Loir.
- Montigny-sur-Canne, comuna francesa del departamento de Nièvre.
- Montigny-sur-Chiers, comuna francesa del departamento de Meurthe-et-Moselle.
- Montigny-sur-Crécy, comuna francesa del departamento de Aisne.
- Montigny-sur-l'Ain, comuna francesa del departamento de Jura.
- Montigny-sur-l'Hallue, comuna francesa del departamento de Somme.
- Montigny-sur-Loing, comuna francesa del departamento de Seine-et-Marne.
- Montigny-sur-Meuse, comuna francesa del departamento de Ardenas.
- Montigny-sur-Vence, comuna francesa del departamento de Ardenas.
- Montigny-sur-Vesle, comuna francesa del departamento de Marne.
Títulos[editar]
Apellido[editar]
- Charles de Montigny, diplomático (1805-1868)
- Jean de Montigny, poeta y obispo del siglo XVII
- Louis-Adrien Brice de Montigny, general de la Revolución y el Imperio
- Adolphe Lemoine, llamado Montigny, actor (1812-1880)
- Jean Montigny, parlamentario (1892-1970)
- Philippe-Claude Montigny, ebanista (1734-1800)
- Serge Montigny, pseudónimo del periodista y novelista Serge Labrunie (1922-2005)


text:
John Winston Howard
John Winston Howard (Sydney, Nòva Galas del Sud, 26 de julhet de 1939) es un avocat e òme politic australian, primièr ministre d'Austràlia dempuèi lo 1996 fins a 2007, an que quitèt de tanben èsser cap del Partit Liberal d'Australia. Foguèt membre de la Camèra de Representantas d'Australia dempuèi lo 1974 per la circonscripcion de Bennelong, fins a la siá desbranda en las eleccions de 2007, que venquèt la candidata trabalhista Maxine McKew.
Las siás successivas reeleccions en 1998, 2001 e 2004 li an convertit en lo segond Primièr Ministre d'Australia fins a la data que mai temps a ocupat la carga, sonque superat per Sir Robert Menzies.


text:
Economia de Madagascar
L'agricultura, e tanben la pesca e silvicultura, son lo pilar de l'economia de Madagascar, en explicant 25% del Produch interior brut, en emplegant 80% de la populacion[1], e en contribuissent mai de 70% pels ganhs d'exportacion. L'industria presenta la fabricacion de teissuts e lo tractament de produchs agricòlas. La creissença de la produccion entre 1992 e 1997 faguèt una mejana mens que la taxa de creissença de la populacion. Aiçò arribèt a causa de caumas e demostracions contra lo govèrn, una decadéncia en la demanda mondiala de cafè, e lo compromés erratic del govèrn a la reforma economica.
Los obstacles formidables son depès en lo camin de la realizacion de Madagascar de lo sieu potencial de creissença considerable; lo gra de reformas del govèrn, defòra d'ajuda financièra, e investiment estrangièr seràn determinants claus.
Après l'abandon de politicas de caractèr socialista pendent lo decenni de 1990, Madagascar adoptèt las politicas de la Banca Mondiala e del FMI en matèria de privatizacions e liberalizacion.


text:
Anchoiada
L'anchoiada es una especialitat caracteristica del litoral provençau. Pren son nom de son ingredient principal : l'anchòia (present tanben dins la tapenada), un peis plan apreciat long de las ribas de la Mediterranèa.
Ingredients[modificar | modificar la font]
- 200 g d'anchòies salades
- 2 cabeces d'alh
- 1 culherada de vinagre
- 15 cl d'òli d'oliva, pebre
Preparacion[modificar | modificar la font]
Cau lauar es anchòies, esbrigalhar-les e bàter-les damb òli. Er alh, eth vinagre e eth pebre se méten après entà condimentar-lo e va ath gost de cadun.
Era anchoiada pòt èster conservada facilament en tot ahíger-le òli.


text:
1486
Aquesta pagina concernís l'an 1486 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Tizoc que foguèt belèu assassinat. Son fraire Ahuitzotl li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Al-Qalasadi, matematician arabi espanhòu.


text:
Grand Canària
Grand Canària (Gran Canaria en castelhan) es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias, ont ocupa una posicion centrala dins las Illas Canàrias.
La capitala es Las Palmas de Gran Canaria, e tanben capitala de la comunautat autonòma de las Illas Canàrias e de la província de Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria es la vila pus poblada de las Canàrias e es considerada la vila amb lo melhor climat del mond segontes un estudi de l'Universitat de Siracusa (Nòva York). [1]
La segonda vila de l'illa per la populacion es Telde.
L'illa es Reserva der Biosfera dempuèi l'an 2005.


text:
Tom Sharpe
Thomas Ridley Sharpe (Londres, 30 de març de 1928–Llafranc, Catalonha, 6 de junh de 2013) foguèt un romancièr anglés satiric, que se faguèt famós gràcias a son libre Wilt (1976). L'òbra faguèt que se considerèsse qu'èra un dels umoristas angleses mai importants de son epòca. Es tanben conegut per Porterhouse Blue and Blott on the Landscape, e totas doas òbras foguèron adaptadas a la television. Moriguèt en çò sieu de complicacion de diabèti. Leguèt sos manuscriches, sa correspondéncia e sos manuscriches a sa metgèssa, la catalana Montserrat Verdaguer.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Thomas Sharpe nasquèt a Croydon (o benlèu a Holloway ont cresquèt). Lo paire de Sharpe, lo Reverent George Coverdale Sharpe, èra un pastor unitarian, qu'èra ligat a l'extrèma drecha e èra actiu politicament dins las annadas 1930. Èra estat president de la branca d'Acton e Ealing branch de l'organizacion germanofila The Link e èra tanben membre de la Liga Nordica e declarava que odiava los jusieus que "odiava tota mena de corrupcion". A la debuta Thomas seguiguèt las idèas del paire mas s'espantèt quand vegèt de films sus la liberation del camp de concentracion de Bergen-Belsen.
Sharpe anèt a l'escòla Bloxham School e puèi al Lancing College abans de far lo servici nacional dins lo còs dels Royal Marines. Anèt mai tard al Pembroke College a Cambridge ont i estudièt l'istòria e l'antropologia sociala.
Qualques annadas mai tard, en 1961, Sharpe s'installèt en Africa del Sud, ont trabalhèt coma professor e trabalhador social.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Riotous Assembly (1971)
- Indecent Exposure (1973)
- Porterhouse Blue (1974)
- Blott on the Landscape (1975)
- Wilt (1976)
- The Great Pursuit (1977)
- The Throwback (1978)
- The Wilt Alternative (1979)
- Ancestral Vices (1980)
- Vintage Stuff (1983)
- Wilt on High (1985)
- Grantchester Grind (1995)
- The Midden (1996)
- Wilt in Nowhere (2004)
- The Gropes (2009)
- The Wilt inheritance (2010)


text:
Soïssa
Soïssa (en alemand Schweiz, en francés, francomtés e francoprovençal Suisse, en italian Svizzera, en lombard Svizera, en romanch Svizra), oficialament la Confederacion Soïssa (o Confederacion Elvetica), es un estat del centre de l’Euròpa qu’a pas cap de frontièra maritima. Confronta Alemanha a nòrd, Liechtenstein e Àustria a l’èst, Itàlia al sud e França a l’oèst. Se designa sovent Soïssa amb l’abreviacion escricha CH (del latin Confœderatio Helvetica "Confederacion Soïssa").
Sa capitala es Bèrna.
Lo gentilici es soís, soïssa (plural soïsses (o soís), soïssas).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e Antiquitat
- 1.2 Edat Mejana Auta
- 1.3 La formacion de la Confederacion
- 1.4 L'expansion de la Confederacion au sègle XV
- 1.5 La Confederacion dei XIII cantons
- 1.6 La Reforma e lei crisis religiosas
- 1.7 De la Reforma a la Revolucion Francesa
- 1.8 La Republica Elvetica
- 1.9 La Restauracion e la Regeneracion
- 1.10 La Soïssa modèrna
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Soïssa datan d'aperaquí 100 000 ans. L'agricultura i apareguèt dins lo corrent dau millenari VI av. JC e lo periòde situat entre lo Neolitic Mejan e l'Edat dau Bronze foguèt caracterizat per un abitat palunenc. Aquela societat dispareguèt au sègle IX av. JC ambé l'acomençament de l'Edat dau Fèrre e lo desvolopament de la civilizacion de Hallstatt liat a l'installacion de populacions cèltas. Lei tecnologias e lo mòde de vida cèlta transformèron pauc a pauc la cultura locala que passèt de la cultura de Hallstatt a la cultura de La Tène.
A la fin dau sègle II av. JC, lei Cimbres e dei Teutons abandonèron Jutlàndia per venir s'installar sus lo plan elvetic. Ne'n ocupèron la màger part mai tribüs cèltas se mantenguèron dins la region. Pasmens, sota la pression germanica, deguèron pauc a pauc migrar en direccion de la França actuala. Certanei tribüs de Cimbres e de Teutons jonhèron tanben aqueu movement que suscitèt de combats dins lo sud-oèst de Gàllia. Lei tribüs localas demandèron l'ajuda de Roma que sei tropas foguèron desfachas en 107 av. JC sus lei ribas de Garona. Aquò entraïnèt lo mandadís d'una segonda armada comandada per Caius Marius qu'exterminèt lei Germans a la batalha d'Ais en 102 av. JC. Aquò permetèt a Roma de reorganizar lo poblament dei regions elveticas fins a la guèrra dei Gàllias. D'efèct, en 58 av. JC, una temptativa novèla dei Cèltas elvetics en direccion dau territòri dei Santons se turtèt a l'oposicion dei legions de Juli Cesar que lei rebutèt a la batalha de Bibracte. Après aquela desfacha, lei vencuts deguèron s'entornar dins sa region d'origina onte foguèron atacats per de pòbles germans. En 52 av. JC, mandèron de renfòrç a Vercingetorix.
Après Alèsia, lei pòbles elvetics foguèron pauc a pauc integrats dins l'Empèri Roman ambé la fondacion de colonias de veterans coma Augusta Raurica dins la region de Basilèa. Lei darrierei tribüs independentas foguèron somesas en 7 av. JC. Dins lo corrent dau sègle I ap. JC, la region èra una zòna frontaliera estrategica ocupada per un nombre important de garnisons permanentas. L'oppidum d'Aventicum venguèt la vila principala dau país e un ret rotier foguèt bastit per facilitar lei desplaçaments. Aquela situacion cambièt ai sègles II e III ap. JC ambé lo desplaçament de la frontiera vèrs lo nòrd e lo mantenement de la Pax Romana. L'usatge dau latin se generalizèt e la region conoguèt un periòde de prosperitat economica. A partir de 350, lo cristianisme agantèt lo territòri elvetic e de glèisas apareguèron dins lei vilas principalas.
Aqueu periòde de prosperitat s'acabèt a partir de la fin dau sègle III ambé la represa deis incursions barbaras. Una premiera ataca en 260 entraïnèt lo pilhatge de mai d'una vila. Au sègle IV, leis emperaires romans successius ordonèron la construccion de fortificacions e de torre e d'agachons. Pasmens, a partir de 401, l'aumentacion de la pression militara lòng dei frontieras entraïnèt l'acomençament de migracions vèrs lo sud. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident a partir de 406, la region foguèt totalament abandonada per lei Romans e laissada a de pòbles federats (Burgondas e Alamans).
Edat Mejana Auta[modificar | modificar la font]
L'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident permetèt ai Burgondas de s'installar dins l'oèst de la Soïssa actuala. Genèva venguèt una capitala de son reiaume. Se mesclèron pauc a pauc ai populacions galloromanas localas, gardèron l'usatge dau latin e conquistèron la màger part de la vau de Ròse, Valés e plusors còls aupencs estrategics. Pasmens, foguèron vencuts per lei Francs en 534 e son territòri annexat au domeni merovingian. En 550, lo rèsta dau territòri elvetic foguèt a son torn conquistat per lei Francs. Lei venceires favorizèron leis Alamans, installats dins l'èst de Soïssa dempuei 260, que poguèron s'installar dins lo centre dau país.
La region demorèt dins lo domeni merovingian fins a la fin de la dinastia au sègle VIII. Puei, faguèt partida de l'Empèri Carolingian fins a sa dislocacion. Devesida ente lei ducats de Borgonha a l'oèst e de Soabia a l'èst, Soïssa intrèt dins la feodalitat au sègle IX quand plusors dinastias localas prenguèron lo contraròtle dau territòri. Leis ambicions de la pus importanta, lei Habsborg, inquietèron rapidament leis autreis ostaus e la pichona noblesa.
La formacion de la Confederacion[modificar | modificar la font]
L'emergéncia de Soïssa se debanèt dins l'encastre de l'afirmacion dau poder de l'Ostau dei Habsborg au sen dau Sant Empèri Roman Germanic. D'efèct, la poissança de la futura dinastia imperiala entraïnèt la formacion d'alianças quasi permanentas entre diferentei vilas e comunautats montanhardas ostilas ai Habsborg ò solament desirosas de mantenir son autonòmia. A respèct deis autrei coalicions dau Sant Empèri, aquel esquèma es fòrça particular en causa de son aspèct durable e de la reünion d'entitats diferentas (vilas, comunautats de paisans liures... etc.)[1]. Sa formacion foguèt tanben favorizada per lo desplaçament progressiu dau centre de gravitat dau territòri Habsborg en direccion d'Àustria a partir de 1278.
La premiera etapa de la formacion de la Confederacion foguèt la conclusion en 1291 d'un acòrd permanent entre lei comunautats montanhardas (Waldstätten) d'Uri, de Schwytz e d'Unterwald per mantenir l'òrdre public. Pasmens, aqueu pacte formèt pereu la basa d'una aliança defensiva còntra lei pretencions dei Habsborg (batalha de Morganten en 1315). L'ostilitat ai Habsborg entraïnèt per la seguida l'adesion de la vila de Lucerne (1332), de Zurich (1351), dei montanhards de Glaris (1352) e de la vila de Berne (1353). La vila de Zug foguèt tanben obligada d'intrar dins lo sistèma en 1352. Aquel ensems es uei dich Confederacion deis Uech mai èra en realitat encara solament una aliança militara defensiva maugrat l'adopcion de quauqueis elements juridics comuns en 1370.
D'efèct, lei tensions frontalieras èran importantas ambé lei Habsborg e un conflicte d'amplor aguèt luòc de 1386 a 1388. Maugrat la mobilizacion d'una armada importanta, Leopold de Habsborg foguèt batut e tuat a la batalha de Sempach (1386). Puei, dos annadas pus tard, una autra armada Habsborg foguèt durament desfacha a Nafels. Aquelei victòrias faguèron de la Confederacion una poissança regionala e una fòrça militara de remarca.
L'expansion de la Confederacion au sègle XV[modificar | modificar la font]
Lo sègle XV foguèt caracterizat per una expansion importanta de la Confederacion que foguèt l'òbra dei cantons diferents. D'efèct, en despiech de l'aliança comuna, cada canton aviá gardat la sieuna politica e se preocupava principalament dei sieus interès. En particular, Berne èra interessada per una expansion vèrs l'oèst, Zurich e Schwytz vèrs l'èst e Uri vèrs lo sud. Ansin, seis accions, mai ò mens sostengudas per leis autrei cantons, entraïnèron l'expansion de la Confederacion dins diferentei direccions :
- au nòrd, lei Confederats aprofichèron lo fòrabandiment de Frederic de Tiròl per prendre possession de sei fèus d'Argòvia en 1415. Venguèron de bailatges comuns, es a dire de territòris administrats per au mens dos cantons.
- a l'èst, la revòuta dei montanhards d'Appenzell còntra l'abat de Sant Gall au començament dau sègle XV foguèt a l'origina d'una aliança entre leis insurgents e la Confederacion. Fins a 1460, rompre l'isolament d'Appenzell foguèt un axe importanta de la politica dei cantons orientaus. La mòrt sensa eiretier dau còmte de Toggenborg en 1436 entraïnèt una guèrra entre Zurich e Frederic III de Habsborg d'un caire e Schwytz e Glaris d'autre caire que s'acabèt per la desfacha de Zurich en 1446. Zurich deguèt renonciar a son aliança ambé lei Habsborg, çò que renforcèt la coesion dei cantons. Ansin, dins lo corrent dau decenni 1450, poguèron prendre lo contraròtle de l'abadiá de Sant Gall e dei vilas de Sant Gall e de Schaffhouse permetent d'establir lo contacte amb Appenzell. Aquò foguèt completat en 1460 per la conquista de Turgòvia.
- au sud, Uri s'interessèt au Còl de Sant Gotard e assaièt d'estendre son influéncia sus lo pendís sud deis Aups. Pasmens, se turtèt ais ambicions dei ducs de Milan que limitèrons son expansion a la vau auta de Tessin.
- a l'oèst, Bèrna deguèt faciar la poissança dau Ducat de Borgonha mai sa diplomacia li permetèt de trobar d'aliats poderós coma França ò Savòia. En 1475, intervenguèt en Franca Comtat còntra Carles lo Temerari qu'ataquèt dirèctament la Confederacion l'annada seguenta. Batut a Grandson e a Morat, foguèt tuat a la batalha de Nancí en 1477. Pasmens, lei cantons refusèron de sostenir la politica expansionista de Bèrna vèrs l'oèst.
La Confederacion dei XIII cantons[modificar | modificar la font]
La victòria còntra Borgonha entraïnèt l'adesion de Friborg e de Soleure en 1481 en despiech de l'oposicion dei cantons montanhards, inquiets de l'influéncia creissenta dei vilas. De mai, per evitar d'implicar la Confederacion dins un conflicte d'amplor, lei doas vilas deguèron renonciar au mantenement d'una politica estrangiera pròpria. Lei meteissei condicions foguèron aplicadas per l'adesion de Basilèa e de Schaffhouse en 1501. En 1513, Appenzell obtenguèt a son torn l'estatut de canton. Aquò acabèt la formacion de la Confederacion dei XIII cantons.
Enterin, una guèrra còntra l'emperaire Maximilian que voliá impausar d'impòsts e de tribunaus imperiaus sus lo territòri confederat s'acabèt per una victòria novèla. En 1499, l'emperaire deguèt signar lo Tractat de Basilèa que faguèt de la Confederacion una entitat de facto independenta. La poissança militara dei cantons favorizèt lo recrutament de mercenaris elvetics per mai d'una poissança. Participèron en particular ai guèrras d'Itàlia. Aquò foguèt l'occasion de conquistar Tessin e Milan. Pasmens, en 1515, la desfacha de Marinhan permetèt ai Francés d'ocupar lo ducat. L'annada seguenta, França e la Confederacion signèron un acòrd de patz que demorèt en plaça fins a la Revolucion.
La Reforma e lei crisis religiosas[modificar | modificar la font]
La Reforma aguèt d'efècts importants au sen de la Confederacion. Tre 1518, Ulrich Zwingli prediquèt la Reforma dins la vila de Zurich. Dins lo corrent deis annadas 1520, Zurich, Bèrna, Basilèa e Schaffhouse s'èran raliadas a sei tèsis. Au contrari, lei cantons montanhards, Zog, Lucèrna, Soleure e Friborg demorèron fidèus au catolicisme. Dins lei cantons de Glaris e d'Appenzell, lei populacions èran fòrça devesidas e certanei parròquias se convertiguèron au protestantisme.
Aquelei divisions favorizèt un conflicte religiós que foguèt entraïnat per la question de la religion dei bailatges comuns. Lei catolics s'impausèron en 1531. La patz de Kappel definiguèt un partiment religiós estricte de la Confederacion segon lo principi Cujus regio, ejus regio. La màger part dei bailatges comuns venguèron ò demorèron ansin catolics. Leis excepcions unicas foguèron Glaris e Appenzell. Pasmens, aqueu reglament èra provisòri car foguèt completat per un estatut de proteccion donat ai catolics de Glaris, venguts minoritaris dins lo canton, e per lo partiment dau canton d'Appenzell en 1597.
Aquela crisi descoratjèt pas leis esfòrç de Bèrna per estendre son territòri vèrs l'oèst. En 1526, acceptèt de protegir Genèva qu'èra l'objècte de revendicacions de part de Savòia. Dins aquò, aquela decision causèt d'esitacions de part dei Bernés car un conflicte còntra la Savòia catolica podiá venir la causa d'una confrontacion religiosa entre cantons. Après la conversion de Genèva au protestantisme (1536) e la menaça d'una intervencion francesa, Bèrna ocupèt lo país de Vaud, intrèt en Genèva e conquistèt lo país de Gex. Pasmens, deguèron abandonar sei conquistas dins lo corrent deis annadas 1560 sota la pression dei cantons catolics. La question foguèt pas reglada avans 1602-1603 e la revirada d'una ataca de Savòia còntra la ciutat genevesa que venguèt oficialament un aliat de la Confederacion.
De la Reforma a la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
La Confederacion conoguèt un periòde d'estabilitat dau sègle XVI a la Revolucion Francesa que favorizèt l'emergéncia progressiva d'un sentiment culturau comun. Valés e lei Tres Ligas èran aliats dei 13 cantons. Genèva e Mulosa èran aliats ai cantons protestants, lo principat de Neuchâtel e l'evescat de Basilèa avián de liames ambé Bèrna e l'abadiá e la vila de Sant Gall èran d'aliats menors de la Confederacion. Aquela organizacion cambièt franc dau periòde de la Guèrra de Trenta Ans que veguèt de combats acarnats opausar Francés e Espanhòus sus lo territòri dei Tres Ligas. Pasmens, en 1639, lei ligas foguèron restauradas e recupèron sei territòris.
I aviá ges d'autoritat federala que la Dieta èra solament une conferéncia d'ambaissadors que preniá sei decisions a l'unanimitat. Èra subretot cargat de la gestion dei bailatges comuns e sa presidéncia èra assegurat per Zurich. Leis institucions intèrnas de cada canton èran fòrça variablas evolucionannt entre de modèls basats sus una assemblada generala e de sistèmas donant la màger part dei poders a la borgesiá urbana. La maufisança entre catolics e protestants demeniguèt gaire e lei dos camps formèron d'alianças estrangieras dins lo cas d'un novèu conflicte religiós. Pasmens, ges de camp prenguèt l'iniciativa d'una guèrra e la patz demorèt entraïnant a partir de la segonda mitat dau sègle XVIII l'emergéncia d'un particularisme elvetic.
La Republica Elvetica[modificar | modificar la font]
La Confederacion Elvetica se trobèt implicat dins lei guèrras revolucionàrias tre 1795 e venguèt un teatre d'operacions per lei dos camps especialament a la fin dau decenni. França annexèt lo sud de l'evescat de Basilèa en 1797, Mulosa e Genèva l'annada seguenta. Totjorn en 1798, impausèt la creacion d'una Republica Elvetica dotada d'una constitucion unificatritz e centralizatritz. Pasmens, la populacion acceptèt pas aquelei modificacions e lo retirament dei tropas francesas en 1802 entraïnèt lo caòs. En 1803, Napoleon Bonaparte impausèt l'Acte de Mediacion que contentava una partida dei revendicacions elveticas. La Republica venguèt confederala. Lo canton dei Grisons foguèt creat a partir dei Tres Ligas e cinc cantons novèus foguèron fondats a partir dei bailatges comuns. Valés foguèt annexat a l'Empèri Francés. Bonaparte venguèt lo cap de l'Estat ambé lo títol de mediator.
La Restauracion e la Regeneracion[modificar | modificar la font]
En 1815, après la desfacha finala de l'emperaire, un Pacte federau restaurèt una Confederacion basat sus lo modèl d'avans la Revolucion. Pasmens, incluguèt d'ara endavant 22 cantons (lei 13 cantons originaus, lei 6 cantons creats per Bonaparte e Genèva, Valés e Neuchâtel). Bèrna perdiguèt lo País de Vaud mai annexèt l'evescat de Basilèa coma compensacion. França e Savòia deguèron tanben cedir quauquei territòris frontaliers per facilitar lei comunicacions ambé Genèva. Enfin, lo Tractat de París (1815) proclamèt la neutralitat perpetuala de la Confederacion e l'inviolabilitat de son territòri.
Pasmens, la restauracion deis ancianeis institucions maucontentèt una partida importanta de la populacion qu'aviá adoptat leis idèas liberalas de la Revolucion Francesa. En 1830, un movement revolucionari pacific (la Regeneracion) entraïnèt la democratizacion de plusors cantons. En 1833, lo refús de la borgesiá de Basilèa de partejar lo poder ambé leis abitants dei campanhas entraïnèt la secession dei zònas ruralas. Dins aquò, aquelei cambiaments foguèron rapidament a l'origina de tensions importants dins l'encastre dei divisions religiosas (protestants còntra catolics) e politicas (liberaus e radicaus còntra conservadors) dau país. Après una tiera d'incidents, sèt cantons catolics signèron en 1845 un pacte defensiu dich Sonderbund. Dos ans pus tard, lei radicaus, majoritaris a la Dieta, ordonèron la dissolucion d'aquela aliança. Lo refús entraïnèt una brèva guèrra civila (un centenau de tuats) que s'acabèt per la desfacha dau Sonderbund. Lei vencuts deguèron acceptar una revision prefonda dau Pacte federau de 1815.
La Soïssa modèrna[modificar | modificar la font]
La formacion de l'estat federau[modificar | modificar la font]
En 1848, una constitucion novèla foguèt adoptada. Creèt un estat federalista laissant una autonòmia importanta ai cantons. Un Conseu nacionau e un Conseu deis estats foguèron creats per exercir lo poder legislatiu federau e Bèrna venguèt la capitala d'aqueleis institucions. La defensa e la diplomacia venguèron de prerogativas dau govèrn centrau. Modificada en 1874, aquela constitucion es totjorn en vigor.
La segonda mitat dau sègle XIX[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, lei tensions demorèron vivas entre cantons catolics e protestants en causa de la question dau pagament dau deute de guèrra unicament assegurat per lei vencuts fins a 1852, dau sistèma electorau que sa consequéncia èra l'eliminacion dei conservadors e de la separacion constitucionala de la Glèisa e de l'Estat. Pasmens, lei problemas s'amaisèron pauc a pauc, especialament après l'obtencion d'un elegit per lei conservadors au Conseu nacionau en 1891. En parallèl, la democratizacion contunièt ambé l'extension dau drech de referendum a la màger part de la populacion, l'adopcion d'un sistèma de vòte majoritari pus representatiu e lo principi de l'escòla primària obligatòria. L'estat federau foguèt egalament renfòrçat ambé la creacion d'un Tribunau Federau e d'un monopòli sus l'emission de moneda donat au poder centrau (completat en 1907 per la creacion d'una banca nacionala). En 1898, lei drechs civius e penaus venguèron de prerogativas federalas e la durada quotidiana dau trabalhs foguèt fixada a 11 oras en 1877.
Au nivèu diplomatic, de tensions aguèron tanben luòc ambé Prússia e França a prepaus deis afaires de Neuchâtel e de Savòia. D'efèct, en 1856, un còp d'estat reialista prenguèt brèvament lo poder dins lo canton de Neuchâtel — qu'èra juridicament un fèu dau rèi de Prússia — e demandèt sa reintegracion au sen de Prússia. Lei Prussians mobilizèron sei fòrças armadas per conquistar la region mai deguèron se clinar en fàcia deis oposicions britanica e francesa. Lo segond afaire se debanèt ambé l'annexion de Savòia per França en 1866. Un tractat ancian donava lo drech a Soïssa d'ocupar lo nòrd de la region per se protegir d'una menaça militara. Lo Conseu federau considerèt la possibilitat de declarar la guèrra ai Francés per ocupar l'endrech avans de se retractar e de reglar totei lei desacòrdis frontaliers ambé París en 1868.
Lo sègle XX[modificar | modificar la font]
Soïssa adoptèt una politica de neutralitat armada durant lei dos conflictes mondiaus e capitèt de demorar en fòra dei combats. Pasmens, la Premiera Guèrra Mondiala i causèt una tiera de crisis economicas marcadas per de grèvas duras e de problemas d'avitalhament. Dins lo corrent deis annadas 1930, la crisi economica de 1929 favorizèt lei progrès dau comunisme e dau faissisme. Lo 9 de novembre de 1932, l'armada tirèt sus una manifestacion antifaissista tuant 13 personas. Lei tensions demeniguèron vèrs la fin dau decenni e sindicats e patrons signèron la patz dau trabalh en 1937, un acòrd assaiant d'organizar lo reglament negociat dei conflictes obriers.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Soïssa contunièt de renfòrçar son modèl ambé l'introduccion d'una assegurança vielhitge en 1946 e l'egalitat entre sei ciutadans ambé l'adopcion dau sufragi femenin entre 1971 e 1972. Leis annadas 1960-1970 foguèron dominadas per la question jurassiana regardant la separacion dei districtes francofòns dau canton de Bèrna. Après una lònga lucha politica e juridica, un canton de Jura, en majoritat catolic, foguèt fondat en 1979. Au nivèu diplomatic, Soïssa contunièt de defendre sa neutralitat armada e demorèt en fòra de l'ONU fins a 2002. Refusèt tanben d'integrar l'Union Europèa au profiech d'una politica de cooperacion basada sus d'acòrds bilateraus.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
Geografia[modificar | modificar la font]
De veire: Cantons soïsses
- Superfícia: 41 284 km²
- Distància nòrd-sud: 220 km
- Distància oèst-èst: 348 km
- Punt culminant: 4634 m (la punta Dufour dins lo massís del mont Ròse, Valés)
- Luòc mai bas: 193 m (lac Major, Tessin)
Soïssa a tres grandas regions naturalas:
- Los Alps que forman 60% del territòri soís amb tres partidas:
- L'Engadina a l'èst dins lo canton dels Grisons (punt culminant: Piz Bernina - 4049 m)
- Los Alps de l'Oberland Bernés (punt culminant: Finsteraarhorn - 4274 m)
- Los Alps Peninas (punt culminant: Punta Dufour, mont Ròse - 4634 m)
- Entre aquestas doas cadenas de montanhas se tròba lo Platèu Soís que concentra la màger part de la populacion (30% del territòri soís).
Vilas principalas:
2880 comunas soïssas e 26 cantons.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Soïssa
Cultura[modificar | modificar la font]
Soïssa es situada entre de grands païses europèus qu'an influenciat sas lengas e sas culturas. A quatre lengas oficialas : l’alemand (64%) al nòrd e al centre, lo francés (19%) a l’oèst, l’italian (8%) al sud, e lo romanch qu'es una lenga romanica parlada per una minoritat pichona (1%) dins lo sud-èst del canton dels Grisons. L'alemand parlat en Soïssa Alamanica es un dialècte apelat soís alemand o schwyzerdütsch. Fòrça Soïsses parlan mai d'una lenga, e los residents e trabalhaires estranhs son mai de 20% de la populacion activa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Jean-Jacques Bouquet (2005). Edicions PUF: Histoire de la Suisse (en francés).
Edgar Bonjour (1970). Edicions Helbing & Lichtenhahn: Geschichte der schweizerischen Neutralität (en alemand).
Grégoire Nappey (2007). Edicions LEP: Histoire Suisse (en francés).
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'efèct, dins lo rèsta dau Sant Empèri, lei vilas e lei comunautats ruralas avián generalament d'interès fòrça diferents. En particular, mai d'una vila èra a assaiar d'aumentar son poder au detriment dei paisans de son relarg.


text:
Espècia (cosina)
Leis espècias son de plantas aromaticas de sabor fòrta o tanben de preparacions fachas a partir de mesclums d'aquelei plantas. S'utilizan en pichona quantitat dins la cosina coma conservador, condiment o colorant. Fau diferenciar leis espècias d'autrei produchs utilizats per perfumar lei plats, coma leis èrbas aromaticas o la frucha. Son per la majoritat de produchs exotics. Leis espècias èran un dei produchs comerciaus mai cars pendent l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Un grand nombre d'espècias èran utilizadas autrei fes en medecina.


text:
Liars (Gers)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Liars[1][2][3][4] (Lias en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la airal urban de Tolosa situada en Gascogne. La municipalitat es limitrophe amb lo departament de la Anautita-Garonne
Commune de l'Tolosa située en Gascogne. La commune est limitrophe avec le département de la Haute-Garonne
Istòria[modificar | modificar la font]
Una pichona capèla se tròba sus la municipalitat al luòc dich Goudourvielle, un monument en aumenatge als abitants de la municipalitat mòrta pendent lo conflicte 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms an inscrich sus una plaque en metal. A l'esquina un graffitti "l'amor trionfa totjorn".
Une petite chapelle se trouve sur la commune au lieu dit Goudourvielle, un monument en hommage aux habitants de la commune morts durant le conflit 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms sont inscrits sur une plaque en métal. Au dos un graffitti "l'amour triomphe toujours".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: " Liars (Gers)
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Puyi
Puyi que ho lo darrier emperaire de China (dinasticament lo son nom qu'èra Emperaire Xuantong). Qu'èra gessit de la dinastia manchó deus Qing e que pugè suu tròn mainatge a l'edat de 3 ans e qu'èra enqüèra enfant quan, per'mor de l'instauracion de la Republica de China, e ho obligat a abdicar ua purmèra vegada, en tot estant au còp autorizat e obligat a demorar dens ua partida de la Ciutat Vedada. Son poder que ho ua estona restaurat peu generau leiau Zhang Xun mes shens s'i escàder fin finala. Puyi que tanben coroat emperaire de Manchokuò per Japon entà legitimar la creacion d'aqueth estat de façada contrarotlat peus japonés. Après la des·hèita japonesa, que ho arrestat peus sovietics puish atornat a las autoritats de la joena Republica Populara de China. Mandat per Mao Zedong dens un camp de "reeducacion" que ho liberat peu medish Mao, e que s'integrè dens la societat comunista, en purmer com jardinier puish bibliotecari.


text:
-154
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -154 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Sostengut per lei Romans — qu'assaiavan de renfòrçar son influéncia dins leis afaires intèrnes d'Egipte — lo rèi de Cirenaïca Ptolemèu VIII, fraire dau faraon Ptolemèu VI, assaièt de conquistar l'illa de Chipre. Pasmens, lei fòrças egipcianas capitèron de replegar l'ataca e de capturar Ptolemèu VIII. Ptolemèu VI apliquèt tornarmai sa politica d'amnista e liberèt son fraire. Aquò permetèt de restablir la patz entre elei e d'acomençar un periòde brèu (fins a 145 av. J.C.) sensa trèbol intèrne grèu.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Assaiant de melhorar l'eficacitat dau govèrn, l'emperaire Han Jingdi decidèt d'aumentar sa centralizacion e de limitar lo territòri e lei poders dei rèis chinés — generalament eissits de la dinastia imperiala. Aquò entraïnèt una revòuta de sèt rèis, dicha Revòuta dei Sèt Reiaumes, que foguèt aisament reprimida per l'armada. Totei lei rèis rebèls moriguèron sus lo prat batalhier, foguèron executats ò se suicidiguèron. Aquò renforcèt lo poder imperiau e limitèt leis ambicions d'autonòmia dei senhors de l'Empèri.