text:
Helen Keller
Helen Adams Keller (Tuscumbia, Alabama, 27 de junh de 1880 - Easton, Connecticut, 1 de junh de 1968) foguèt una escrivana, ensenhaira e activista civica americana. Venguèt la primièra persona sorda e òrba a obtenir una licéncia universitària als Estats Units e faguèt aital progressar l'integracion del sords e òrbs dins la societat americana. Foguèt una autora prolifica, e coma militanta socialista s'engatgèt dins mantas campanhas contra la guèrra, a favor del drech de vòte de las femnas, dels dreches dels trabalhadors.
Son autobiografia, The Story of My Life, publicada en 1902, foguèt portada al cinèma pel realizador Arthur Penn jol títol The Miracle Worker en 1962.


c: text/html

text:
Imhetep
Imhetep, arquitècte deu faraon Djòser qui dessenhè los plans de la Piramida de Djòser, la piramida graduada de Saqqara. Que ho divinizat e lo son nom que demorè famós tot au long de l’istòria egipciana, com ac amuisha, per exemple, l’Estela de la Hami, document hèra posterior qui conta ua legenda qui l’arquitècte e lo son faraon be’n son los protagonistas.
Qu'èra un prèste de Iono[1] (Eliopòlis), la ciutat deu dius só Ra (çò qui poderé estar un testimoniatge de la pujança de la devocion per aqueth diu qui vadore lo màger diu egipcian).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jaromir Mayer, "The Old Kingdom", paja 86, in Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford : Oxford University Press, 2001.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vicereiautat de l'Arriu de la Plata
La Vicereiautat de l'arriu de la Plata (en castelhan Virreinato del Río de la Plata e, en castelhan de l'epòca, Virreynato del Río de la Plata) qu'èra ua anciana division administrativa creada en 1776 peu rei d'Espanha Carles III dens lo sud de las soas colonias americanas en bèth i amassar Buenos Aires, Paraguai, Tucumán, Potosí, Santa Cruz de la Sierra, Charcas (Haut Peró) e Cuyo (un vast territòri partatjat uei lo dia peus estats d'Argentina, Brasil, Bolívia, Paraguai, Chile e Uruguai. La soa existéncia que s'acabè dab l'independència de las colonias qui èran sosmesas a la soa autoritat.


text:
Generacion de 27
La generación de 27 (en espanhòl: Generación del 27) es lo nom que designa un grop de poètas espanhòls de la debuta del sègle XX. Aqueles autors, que se faguèron conéisser a l'entorn de 1927, s'amassèron a l'entorn de l'omenatge a l'escrivan Luis de Góngora per celebrar lo tresen centenari de sa mòrt aquel an dins l'Ateneo de Sevilla. La composicion abituala del grop es generalament limitada a dètz autors: Jorge Guillén, Pedro Salinas, Rafael Alberti, Federico García Lorca, Dámaso Alonso, Gerardo Diego, Luis Cernuda, Vicente Aleixandre, Manuel Altolaguirre e Emilio Prados.


text:
Sirenia (grop)
Sirenia es un grop de gothic metal d'Stavanger, en Norvègia que fa una mescla de gothic metal e de symphonic metal, amb d'elements de black metal e de death metal. Lei votz consistisson en renadissas sornas, en un cant femenin pròche de l'opèra e en un cant masculin net. Lei paraulas, escrichas per Morten Veland, parlan d'una istòria conceptuala que remonta au començament dau grop e que quicha subre l'existéncia umana, l'emocion e leis estats mentaus.
Lo grop utiliza de sequéncias instrumentalas melodicas, de sintetizadors e de guitarras distorçudas amb lei votz diversificadas ja evocadas, un còr e de violons.
Lo primier album, At Sixes and Sevens, es de notar per sa conclusion amb la melodia lenta e doça "In Sumerian Haze", ont Fabienne Gondamin canta en se fasent acompanhar d'un violon; si qu'es una cançon que contrasta fòrt amb lei votz mortuàrias de la rèsta de l'album.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Sirenia apareguèt au començament de 2001, quand Morten quitèt son ancian grop Tristania a causa de desacòrdis musicaus e personaus. Lo grop arribèt pas de trobar una cantaira satisfasenta avans de regitrar en França. Aquí faguèron d'audicions e trobèron Fabienne Gondamin per la cançon At Sixes and Sevens. Après aver registrat un album amb Sirenia ("At Sixes and Sevens"); Fabienne Gondamin foguèt remplaçada per Henriette Bordvik que lo grop registrèt amb ela dos albums ("An Elixir For Existence" e lo cort "Sirenian Shores"). Liurèron puei un tresen album, "Nine Destinies and a Downfall", amb una cantaira novèla, Monika Pedersen, de Danemarc, en seguida dau despart d'Henriette Bordvik. Bjørnar Landa (dau grop Artifact) leis rejonguèt mentre que registravan "Nine Destinies and a Downfall".
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums[modificar | modificar la font]
- At Sixes and Sevens (2002)
- An Elixir for Existence (2004)
- Sirenian Shores (cort) (2004)
- Nine Destinies and a Downfall (2007)
Simples[modificar | modificar la font]
Sòcis[modificar | modificar la font]
Sòcis actuaus[modificar | modificar la font]
- Morten Veland - programacion, renadissas / votz masculina neta, guitarra, bassa, claviers
- Monika Pedersen - votz femenina
- Jonathan A. Perez - batariá
- Bjørnar Landa - guitarra
Sòcis ancians[modificar | modificar la font]
- Henriette Bordvik - votz femenina (2002-2005)
- Kristian Gundersen - votz masculina neta, guitarra (2001-2004)
Sòcis de sessions[modificar | modificar la font]
- Fabienne Gondamin - votz femenina (2001)
- Jan Kenneth Barkved - votz masculina neta
- Pete Johansen - violon
- Hans Henrik Varland - claviers
- Anne Verdot - violon
- Roland Navratil - batariá
Grops pròches[modificar | modificar la font]
- Tristania
- Tiamat
- The Gathering
- Theatre of Tragedy
- Leaves' Eyes
- The Sins of Thy Beloved
- Artifact
- Echoes Of Eternity
- Xandria


text:
Bucéels
Bucéels es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bucéels Es una municipalitat del Bessin situada a dos quilomètres de Tilly-sus-Seulles e a dètz quilomètres de Bayeux, sus la Seulles.
Bucéels est une commune du Bessin située à deux kilomètres de Tilly-sur-Seulles et à dix kilomètres de Bayeux, sur la Seulles.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven del latin buxeltus, buis.
Le nom de la commune vient du latin buxeltus, buis.


text:
Barret sus Meüja
Barret sus Meüja[1] (oficialament en francés Barret-sur-Méouge) es una comuna d'Occitània en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Capèl-sus-Méouge a situat a 25 km de Sisteron e 72 km de Gap.
Barret sus Meüja est situé à 25 km de Sisteron et 72 km de Gap.
Istòria[modificar | modificar la font]
Del Modèl:Xe al Sègle XII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon requectava las intradas de 6 glèisas de la municipalitat[2]. La municipalitat a fusionat amb aquela de Capèl-la-Nautor en 1944. Aquela darrièra es ara un pichon masatge situat dins la montanha de Chabre.
Abans lo decrèt del 1er Modèl:En febrièr 2001, la municipalitat se trucava Capèl-lo-Bas.
Du Modèl:Xe au Sègle XII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon percevait les revenus de 6 églises de la commune[3]. La commune a fusionné avec celle de Barret-le-Haut en 1944. Cette dernière est maintenant un petit hameau situé dans la montagne de Chabre.
Avant le décret du Modèl:1er février 2001, la commune s'appelait Barret-le-Bas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsc, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », inGuy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », inGuy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215


text:
1646
Aquesta pagina concernís l'an 1646 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dei dificultats financieras e de la Guèrra de Trenta Ans. Après lei victòrias parcialas de l'annada precedenta, lei Francés e lei Suedès contunièron d'avançar en Itàlia e en Alemanha. En particular, lei Francés conquistèron Mardyck (4-25 d'aost), Dunquèrca (7 de setembre - 11 d'octòbre) e causèron de degalhs importants a la flòta espanhòla a Ortebello. Pasmens, aquelei succès entraïnèron la maufisança dei Províncias Unidas, gaire desirosas de tenir una frontiera comuna ambé lo Reiaume de França, que signèron una trèva amb Espanha. Sus lo teatre espanhòu, leis operacions s'acabèron en revènge a l'avantatge d'Espanha que capitèt de desblocar Lhèida lo 22 de novembre.


text:
Bòmas
Bòmas[1] o Bomas[2] (en francés: Bommes) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ????
- ↑ Sit Toponimia occitana
[[categoria:Comuna de Gasconha]


text:
Nippon Music Foundation
La Nippon Music Foundation (en japonés 日本音楽財団) qu'ei ua organizacion dependenta deu ministèri japonés de l'educacion e qui a per objectiu de mecenat e d'ajuda de cap au monde musicau. Qu'ei proprietari d'un gran nombre d'instruments de musica prestigiós d'Antonio Stradivari e de Giuseppe Guarneri que n'i a qui son prestata a certes musicians.
Instruments[modificar | modificar la font]
La Nippon Music Foundation que possedeish la màger colleccion d'instruments d'Antonio Stradivari e de Giuseppe Guarneri.
- 1680 Paganini; Desaint
- 1702 Lord Newlands
- 1706 Dragonetti
- 1708 Huggins
- 1709 Engleman
- 1710 Duc de Camposelice
- 1714 Daufin ; Delfino
- 1715 Joachim-Aranyi
- 1716 Otto Booth
- 1717 Sasserno
- 1722 Jupiter; ex-Goding
- 1725 Wilhelmj
- 1727 Paganini; Comte Cozio di Salabue
- 1736 Muntz


text:
Nos faudriá jamai ren dire...
Auèi ai tornat legir lo tèxte dau Colomines. Quò es totjorn le mesme prep-suposat, lo monde es etero(normat), laidonc l'omosexuau que balha una parladissa (o posta un bilhet) sus un siti gai es forçament un dangeros comunautari (o b'etot un partosor de prumièr ordre).
De la vetz, dise que per saber se un perpaus es una conaria, fau botar "juif" ne'n remplacament dau mot que posa problema, per exemple :
Queu daus negres es fòrça gros balha emb ma mètoda queu daus "juifs" es fòrça gros, lo tipe compren vite qu'eu es tombat dins la caricatura raçista.
Mon exemple vau per los etablissements gais que fan palhat mens chèr per los jòunes "beur" perqué son segur que queus jòunes van far 'ribar d'autre monde (emb lo prejutjat que los jòunes de las ciutats son un sèxe sus jambas sens cervela).
Dernière édition par clafotis le Mar 19 Fév - 21:23, édité 1 fois


text:
Beaucroissant
Beaucroissant en arpitan ( Beaucroissant en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es celèbra per la siá fièra annala existenta dempuèi 1219, a causa del pelegrinatge de La nòstra-Madama de Parménie[1].
La commune est célèbre pour sa foire annuelle existant depuis 1219, due au pèlerinage de Notre-Dame de Parménie[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Pages with unresolved properties
- Pages with script errors
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Daufinat/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Comuna arpitana dau Daufinat
- Comuna d'Isèra


text:
Província de Namur
Es una dei cinc províncias valonas de Belgica, situada al sud. La província de Namur cobrís 3666 km2 e sa poblacion s'enauça a 450 000 abitants. Son chapluòc es Namur (Nameur en valon), e sei vilas importantas son Ciney, Dinant, Gembloux e Philippeville.
Somari
Lista de las comunas de la província de Namur[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La província s'articula a l’entorn del jonhent Sambra‑Mòsa en quatre zònas, que tres s'estiran de cada part de la valada de Mòsa: l'Ardena, nalta planesa seuvatièra, de cada part de la Mòsa francesa, culmina a l'èst d’aquesta a 505 m a la Crotz Scalha ; la Fanha Famena (la Fanha a l'oèst e la Famena a l'èst), larja depression scistrosa ambé de pradas e de seuvas amb una benda calcària, o Calestiana, al contacte de l'Ardena e richa en fenomenes karstics (baumas a Nismes, Han‑sur‑Lesse e Ròchafòrt) ; lo Condròz, una planesa faita d'una seguida de còlas gresosas (« tiges ») sovent ocupadas per de bòscs o de culturas e de depressions calcàrias (« chavées ») cobèrtas de champs e estiradas d'èst en oèst; la Hesbaye, una planesa cobèrta de sòus limonós propicis a la cultura del froment, de la bledaraba sucrièra, e del colzà.
Torisme e curiositats[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una activitat sostenguda dins la valada de Mòsa e dins l’airau entremieg Sambra e Mòsa (lacs de l'Eau d'Heure, abadiás de Floreffa, Leffa e Maredsous...), las activitats industrialas son localizadas mai que mai de cada part dei valadas industrialas de Sambra e de Mòsa (metallurgia, construccions mecanicas, industria quimica, veirariá), e dins la quita region de Gembloux (construccions mecanicas).
La província de Namur abrica un di sètis pus importants del paleolitic, la bauma de Spy, descobèrta en 1886. I a quauquas glèisas romanicas remarcablas (Celles, Hastière), de fortalesas impausantas (Corroy‑le‑Château, Poilvache, Montaigle, Vêves) e divèrs chastèls agradimentats de jardins a la francesa (Annevoie, Freyr). La província s'enaltura tanbé d’avedre la sola Facultat dei Sciéncias Agronomicas de Belgica (Gembloux).
Istòria[modificar | modificar la font]
La província de Namur es una de las nòu províncias creadas per la Constitucion bèlga de 1831, una de las dètz existentas despuèi 1960 (quand compartiguèron la província de Brabant en Vlaamse Brabant e Brabant Valon). Mai granda que lo reire-departament francés de Sambra e Mòsa, s'es crescuda, al Sud, de territòris venent del departament deis Ardenas (Tractat de París de novembre de 1815). Sei rasas correspondon pas a las del reire-comtat de Namur nimai a las de l'avescat creat sota Felipe II (1559).
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
Mòsa dintra en Belgica coma fa ‘na vesina, acompanhada longament per doas ribas francesas que cavan en tèrra belga l’entalha de Givet, sol endrèit de França que parla enquèra valon. Mas en província namuresa Mòsa sarà libra e urosa. Sarà ‘na rèina orlada de casaus e de chastèls, animada de batèus de plasença e de pescaires a la linha, florida, copada per lo rambalh gaujós dei restancas.
Laissa a man esquèrra la Francha Seuva e Oignies, lo vilatge dei veusas, que lors òmes morisson vers quaranta ans de la silicòsi di paumons, agantada dins leis ardesièras de Fumay.
La seuva ressontís de la destrau di boscatiers. Lis esclopaires de Cerfontaines e de Nismes lai venon quèrre la fusta per fabricar lis esclòps valons, « les socques wallones », descoletadas coma d’escarpins, tengudas d’una benda de cuèr tachada de cobre.
L’Aiga Blancha, al nòrd, l’Aiga Negra al sud, se rejonhon al nòrd-èst, un pauc al nòrd de Nisme, per formar lo Vihoin, que contunha vers l’èst, per rejónher la Mòsa.
Li senhors de Couvin, arran de l’aiga negra, aimavan chaçar pels gaspalhats poblats de lèbres e de chabròus, puèi ofrir dins lor chastèl ajocat is òrles de l’Aiga Negra de taulejadas qu’an laissat grand remembre. I a pas mai de senhor, i a pas mai de chastèl, mas demòra la « dukasse », la vòta de Couvin, vers la Sant Joan, que s’i minja aitant de pompas coma se’n vèi dins lei kermessas de Breughel : pompas al sucre, a la crèma, is agrassons, is agrimols, cuèita dins la forniau après la fornada de la setmana, e que lis enfants tòrnan de la bocha del forn en se cramant a las platinas inquèra chaudas.
Nismes atira li campaires, a l’entorn de la gisclada de l’Aiga Negra, di gorgs dis Abannets e del Matricòlo. Li mai gausards se riscan dins lei baumas de l’Adugeoir.
Mariemborg pòrta lo nom de Maria d’Ongria, la sòrre de Carles Quint, que l’aviá fait bastir al nòrd del jonhent de l’Aiga Blancha ambé l’Aiga Negra. Aviá pas qu’una pòrta e la cresián inexpugnabla, mas li Francés d’Enric lo Segond la prenguèron d’assalt e la rasèron.
Sèm pas qu’a la dintrada de la província e n’avèm ja toti lis aspets : païsatges de ribèiras e de bòsces, un mostier d’aquí d’alai, de fortalesas destruchas e de baumas misteriosas, d’aigas bojolantas que la ròcha engolís o fai gisclar de las prigondors.
Al mieg de tot aquò, la Mòsa, pigra e mairenala, reculhís dins son sen prigond lei ribèiras que s’i escampan, rendudas. Banha lo Prat dis Avocats d’Hastièra, qu’es lo verdier mai bèl de Belgica, s’espestilòga al pè del maine dels comtes de Florennas, cascalha puèi dins la robina que la mena a Waulsòrt.
Après Houyet, la vau s’estrechís e li rochàs se butassan. Aquò’s aquí que Belgica tòca seis originas : ossamentas preïstoricas a Furfòòz e Chaleux, e tot pròche, leis ossamentas paleoliticas de Spy. L’Istòria contunha dins la mèma region. A Gomrieux, la pèira-fita de la « Pèira que vira » nos fai imaginar de druides acampats. Rognées e Védrin an de cementèris galloromans. En Andena regnava una familha pepinida, ambé lors filhas qu’avián li noms dei santas verges del país: Santa Begga, Santa Gudula, Santa Amelbèrga. D’aquessas dròllas nasquèron puèi Pepin lo Brèu, Pepin de Herstal, Carles Martèl.
Tota la valada mosana e lei seuvas vesinas restontisson del galaup di quatre fraires Aymon perseguits per la rancura de l’Imperador Karle Mayne. Puèi, quò sarà Felipe de Borgonha que vendrà chastigar lei ciutats rebelladas, e qu’escamparà a la Mòsa li cendres e li còrs de lors aparadors. Puèi lo Francés envasís l’Ardena, d’Enric IV a Loís Catòrze, puèi ambé li soldats de la Revolucion e li granadiers de l’Empèri. La Mòsa lis arrestèt pas gaire, coma arrestarà pas longtemp tanpauc li regiments alemands de 1914 e lors tancs de 1940.
Pasmens, de vilas a bèl esprèssi per la guèrra gardavan Mòsa : Mariemborg, Felipevila onde Napoleon passèt la nueit amara que seguèt la Batalha de Waterloo. Sobre lis dos òrles se seguissián las torres mèstras, li nalts barris merletats, lei ciutadèlas.
La de Dinant veguèt mai de sang que totas leis autras : dos cents assalts e detz-e-sèt sètis. Li Dinantés èron valents e batalhiers.
D’uèi Bouvignes es pas qu’una de sei borgadas, mas las doas localitats foguèron longtemps rivalas. Bouvignes èra del comtat de Namur, quand Dinant èra del principat de Lieja, sovent en garrolha ambé li Borguinhons.En 1466, Dinant resistèt gloriosament al duc Philippe, e pengèt en efigia son filh, lo comte de Charolais. Aqueste s’embufèt e venguèt assetjar la vila ambé 30 000 òmes d’aquel còp. La prenguèt e la pilhèt durant tres jorns « de tala sòrta que semblava qu’i aguèssa cent ans que la vila estava roïnada ». Li Borguinhons faguèron lhigar uèit cents Dinantés dos a dos per l’esquina, e lis escampèron pel flume.
Après aquela atrocitat la vila se relevèt pasmens, mas li Francés venguèron l’atacar. Enric lo Segond faguèt destoscar e chaplar lis abitadors dins lei quitas glèisias onde s’èron refugiats. Loís XIV esparnhèt la vila. I faguèt demorar Madame de Maintenon, que l’acompanhava dins sas campanhas militaras ; veniá prendre près de guela un moment de solaç quand lei lassièras del sèti de Namur li’n laissavan lo léser.
Dinant patiguèt plan tanben de la guèrra de Catòrze, mas se rescombeliguèt. Èra tot escàs relevada que la guèrra de 1940 la prenguèt coma champ batalhier.
Pasmens, jaguda en riba de Mòsa, la vila es una dei mai embelinairas de tota la valada, ambé sei charrèiras de bricas, sei botigas que dardalhan de cobres jaunes e rotges, lo miralh lise del flume que desdobla la siloeta de la glèisia de Nòsta Dòmna e son campanal a bulbe que Victor Hugo comparava a una gigantesca pichèrra. Pasibla es sa passejada long de l’aiga, a l’ombra de la falesa escalabèrta, fins la Ròcha de Bayard. S’aquò’s ben lo corsier di Quatre Filhs Aymon que copèt lo rochàs d’un còp de bata per lor dobrir lo passatge ? S’aquò’s lo glasi de Renaud que fendèt la muralha de pèira coma un romegàs ? Maudespièit li poetas, lis istorians fan li realistas e l’i veson puslèu l’òbra dis artilhiers de Loís Catòrze, fasent petar la ròcha a la polvera, per elargir la rota e faire passar li canons.
Dinant es una vila gauda qu’aima pas remembrar si malurs. Sap aculir li toristas, ambé sei braçariás nombrosas, si restaurants de las toalhas blanchas, e sas pastissariás onde vendon de « couques ». Lei « cocas » de Dinant son pas lei cocas d’Auvernha, mas de pastissons de pan d’espécia plan sucrats, de la pasta un pauc pesuga e cachada, mas ambé de fòrmas variadas que fan de còps coma de bas releus adornats de flors, de fruchs, de personatges o de païsatges. Li mòlles de « couques » son d’uèi de fusta de perier o de noguier. Dins lo temps èran de cobre.
Puèi Mòsa se fai larja e mondana per arribar a Namur. Vaquí leis isclas e la primièra restanca. E lo pont vièlh de Jambes. Namur a sa ciutadèla sobre lo rochàs, al dessús del jonhent ambé la Sambra que ven de l’oèst, de la província d'Enaut. Aquí demoravan li Gallés Aduatiques que se revoltèron en 57 abans Nòstre Sénher contra Juli Cesar e guel ne vendèt 53 000 coma esclaus.
En 1692, Namur patiguèt un long sèti, bailejat per Vauban. Loís XIV seguiá tot, de lònh, establit a la « Roja Censa » pròche Flawina, ambé Racine e Boileau, qu’i compausèt una òda per celebrar la presa de la vila.
Mai tard, lis Olandés mudèron en ciutadèla lo vièlh « chastial » dels comtes (D’uèi se ditz « le tchestiâ » en valon). La severitat massissa di barris chaucha pas la vila vièlha, mas si-ben la corona coma un gròs joièl simple dins lei còimas sornas de la Marlanha, l’antiga seuva sagrada.
Namur a una crana glèisia-catedrala barròca : Sant Aubin. Conté un tablèu de Van Dyck e un de Jordaens, e darrier lo mèstre autar un bojau de maubre negre chabís lo còr de Dòm Joan d’Àustria, lo jove e gloriós vencedor di Turcs a Lepante.
Aquel bastard, que Carles Quint confessèt a Felipe II sobre son lèit de mòrt, moriguèt efectivament a las pòrtas de Namur, al camp de Bojas, a l’atge de trenta ans. Sopçonèron Felipe II d’avedre provocat aquela mòrt, per gelosiá di succès de son fraire, e lo perigòrd Brantòme afortís que lo jove eròi europèu foguèt empoisonat per de « botinas prefumadas ».
Demòra pas grand causa de la vila de l’Edat Mejana, mas sa cara se retròba inquèra per moments dins lei charrèiras estreitas del barri de la Marcèla, dins sas pèiras d’ensinha escalpradas, e sobretot dins sei viergetas coronadas de flors artificialas dins lors bojaus. Asseguran que la que se tròba a la cantonada de la charrèira Sant Lop data del sègle XV.
Al temps de Carnavau, li gigants de Namur èran li mai vièlhs de Belgica, mas an disparegut en mai de 1940, quand lis Alemands faguèron cramar l’Ostau comunau.
I a pas mai que li vièlhs que se remembran que Namur aviá de tiancaires, de gents que se passejavan ajocats sobre aquessi tiancs, coma li pastres dei Landas. D’uni dison que la Mòsa desbondava sovent e que laissava de nitas, e que sis òrles gaulhavan, e que lis abitadors devián donc s’ajocar sobre li tiancs per s’enfangar pas. Quau sap ? D’autri còntan una brava legenda. Lo comte Jehan aviá assetjat la vila que morissia de fam. Aquela mandèt d’emissaris per demandar mercé. Mas lo comte embufat respondèt : « Pas cap de perdon ! que me lo venguessiatz demandar de pè, a chaval, en barca o en charri ! »
L’endeman, lo comte vesiá s’aturar de son camp li notables de la vila, ajocats sobre de tiancs, « ni de pè, nimai a chaval, nimai en barca, ni en charri. » Riguèt, e la bona umor li essent venguda, faguèt la patz ambé la vila. Desenant, i aguèt pus cap de regausissença a Namur que remembrèssa pas l’incident. Li Namurencs se faguèron tant biaissuts dins l’art de chaminar tiancats qu’inventèron de quitas danças e de jòcs, que fasián sobre lo feirau Sant Romieg, e iquaus assistèron Carles Quint e sis archiducs.
Li darriers tiancaires que podretz veire son pas que de figurants pro pietres venguts per animar lei fèiras. Lo vièlh Namur passa a las trèvas.
Urosament, Namur garda ben son encant un pauc dormissent, dins sei charrèiras orladas d’ostaus de brica plan roja, sei finèstras gentament adornadas, sa passejada a la ciutadèla, seis ombrinas frescas durant li jorns d’estiu, son Teatre de verdura, e son casinò en riba de Mòsa.
Garda tanben sa cusina, bensai la pus fina de Belgica, ambé seis especialitats : leis « avisanças » que son de friands folhetats e claufits de charn, la « jôte » o pureia de caulet, l’ensalada de « crêtons » (de lard gras fondut dins lo vinagre e versat sobre la mai tendra lachuga), la pompa de ris e sobretot lo peis a l’escavesca, anguila o luci, peis de Mòsa, coma que saia, prefumat de bon vinagre, de ferigola, d’escalòta, de cibola, de jolverd, de giròfla, d’estragon e de pebre de Caiena, sens delembrar lo chuc de mai d’un citron. Bevon pas mai la « keute », la bièra d’òrdi de Namur, mai blonda e amara que deguna autra, mas qu’es estada destronada per lei bièras industrialas, liurada a camionats dins lei braçariás de la charrèira de Fèrre.
La província de Namur a la tradicion dei « marchas », que tòcan lei fibras mai prigondas de la sensibilitat populara, per lor mescladissa de caractèr religiós e militar. Lei mai famosas son las de Walcourt, Foy Notre-Dame, Fòssas o Gerpinas.
Se semblan totas pels profanes. Se tracha de passejar sobre un chamin mai o mens long lei relíquias d’un sant o una estatua venerada, dins un cortègi de bandièras e de fanfaras, sota la proteccion d’una escòrta petaradanta e colorada de soldats del dimèrgue.
Aquel biais de faire ven d’una necessitat repetida. Leis armadas d’invasion foguèron nombrosas a passar per la valada mosana. Se compausavan de mercenaris, que rebalavan sovent ambé guessi concubina o ben femna e efants. Chaliá noirir tot aquel monde, e la sòlda veniá pas regularament. Li soldats minjavan lei bèstias di païsans e lor panavan tot çò que pareissiá de valor. Per se gandir d’aquessas rapinas, li vilatges avián degut formar de milícias, assabentadas a la lèsta del manejament de las armas, onde metián toti lis òmes que podián portar la pica o lo mosquet. Aquessas milícias avián de bailes, lo baile del vilatge o l’aubanèl de l’endrèit. Charjats de l’autoritat, volián n’avedre lei marcas exterioras, e se carrèron lèu de quèpis, espanletas, galons. Lis òmes volguèron s’equipar tanben, a lors despens o li de la comuna ; e coma chaliá ben qu’aquela despensa serviguèssa tanben en periòde de patz, coma li valents gardas civics, qu’èran sovent a la pena, meritavan plan tanben d’èsser a l’onor, la costuma s’establiguèt soleta de faire participar la milícia en granda tenguda e en formacion de combat ai regausidas comunalas. La mai brilhanta, qu’atrasiá lo mai de monde, èra la vòta, la fèsta parroquiala, ambé sa procession.
Aquessas processions sortissián de còps de l’auta man del barri protector de la glèisia, – coma a Fòssa, Walcourt, Gerpinas e Foy – ambé lors relíquias preciosas, que podián afiscar la cobeitat di soudards, o la furor dis iconoclastas calvinistas quand lei guèrras religiosas li faguèron venir di País Bas. Alèra li milicians prenguèron lo fusilh per acompanhar Nòsta Dama o lo sant patron de la parròquia, e puèi que rebalavan lo mosquet, ne’n faguèron usatge per espaurugar li possibles panaires e agressors, e per se faire ausir. Res enebrís pas tant coma lo crepitament e l’odor de la polvera, li Chinés o sabián ja. La fola picava dei mans, lis enfants trepinhavan d’estrambòrd, e la procession n’èra dos còps mai genta.
Las encausas an disparegut, mas lis efets demòran. Li soldats dei marchas de uèi son pasmens pas de simples figurants engatjats per l’escasença, son de gents del país. N’i a de totas las edats, e coma s’equipan a lors despens e a l’aflat de lor fantasiá, lis unifòrmas son variats. Li granadiers d’empèri an gardat la favor gràcias al shakò e lo gente dolman de sotachas. Mas quand li Francés fasián la guèrra d’Argeria, li Turcs de fantasiá e li zoaus faguèron d’amators. Lei foncions d’oficier se vendon a l’enquant e l’òsca es pro nalta. Se tracha pas solament de pagar son grade, chau amai n’èsser digne, e la màger part dis oficiers de marchas venon regularament a Namur prendre quauquas leiçons alprès d’un sergent de mestier per poder ambé l’autoritat convenenta faire portar las armas e formar li rengs. Li rites son ancians e li respèctan menimosament. A Walcourt, lis òmes del vilatge de Daussois chaminan primiers per que son estats li sols qu’an pas jamai mancat la procession. La quita annada 1815, a la vilha de Waterloo, quand leis armadas francesas, anglesas, alemandas, enfetavan la region, Daussois mandèt per gardar Nòsta Dama un caporau e quatre òmes en jargau, que portavan pas qu’un brautgi en mena de fusilh. A Fòssas, li Malonés an dreit a la darrièra salva, e permeton pas que se traiguèssa après guessi, la mendra desparada.
La Glèisia es pas totjorn plan contenta d’aquela intrusion de l’armada, ambé sa desplegada rambalhosa e encombranta d’unifòrmas, d’òrdres bramats e sas petadas de mosquetariá. La procession i ganha en pintoresc çò qu’i pèrd en reculhiment e fervor. Mas li « marchadors » se laissan pas menar per lo bot del nas. La fola d’alhors aima plan si soldats. Se passiona tanben per lors manòbras, e guessi las tòrnan faire complasentament, pas solament lo jorn de la fèsta e l’endeman, mas tanben divèrs dimenges a l’avança, coma entrinament. Tot aquò, de segur, s’asaiga abondosament de bièra e de genibre. Mai d’un anticlericau feron, e que minja de curat tot lo sant clame de l’annada, mancariá pasmens pas, lo jorn de la procession, de venir presentar leis armas davant la glèisia e de traire de petadas de fusilh en onor de la vierge e dels sants.
I a una medalha especiala que decernisson i vièlhs qu’an marchat sèt còps a Fòssas. Coma aquela procession se fai pas que cada sèt ans, sèt preséncias representan quand mèma mieg sègle de fidelitat. Amai li medalhats espèran ben que tala constància lor sarà comptada al cèu. Un còp un capelan demandava a un òme, crestian mas pechador, çò que fasiá pel Bon Dieu, e l’òme respondet amb innocéncia e sens galejar : « Marchi cada annada a Walcourt ! »
De segur, lei glèisas de marcha son sovent plan ancianas. La de Fòssa a coma aquò una collegiada del sègle XI, amb un còr remarcable, barrat per una pòrta de cobre ajorat, cap d’òbra di dauradiers de Dinant.
Walcourt es sota lo signe de la Verge. Sa glèisia anciana a lo campanal en bulbe, d’ardesa negra, tan caracteristic de la valada mosana. La verge miraclosa d’argent ciselat es la reproduccion d’una estatua primitiva faita per sant Matèrne. La legenda afortís que la portèron al cau d’un pibol durant un encendi, mas que daprès l’estatua refusèt de quitar son abric tant qu’una abadiá sariá pas faita an aquel endreit precís. Se bastiguèt l’Abadiá del Jardinet, que s’es espatarrada desempuèi. L’aure tanben es mòrt. Mas cada annada l’estatua d’argent quita sa chapèla e s’arrèsta un moment près d’un rolh argentiu de pibol, mentre que li cantics s’enauçan, mieg-cobèrts per lo fuòc rodelant di fusilhs, e que lo l’odor de la polvera s’apària i fums blus que montan dis encensòris.
La procession de Fòssas prevista per 1914 se faguèt pas qu’en decembre de 1918, tanlèu la vila deliurada. Dos generaus anglés e belcòp d’oficiers aligats i assistiguèron. Aquò foguèt probablament unic d’i veire de soldats vertadiers, mas podián pas èsser tant marciaus, ni plens de tant d’estrambòrd coma li « turcs » e li gronhards di vint e dos vilatges que cada sèt ans se recampan a Fòssas.


text:
Sent Fèliç (Carcin)
Sent Fèliç[1][2] (oficialament en francés Saint-Félix) es una comuna de Carcin (Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sent Fèliç es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304 [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Sent Fèliç annexèt Sent Joan Mirabèl en 1834, que tornèt venir comuna en 1939 [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Fijac-Èst; es ara del canton de Fijac-2.
Demografia[modificar | modificar la font]
- annexion de Sent Joan Mirabèl (319 abitants al recensament de 1831) en 1834, que torna venir comuna en 1939 (233 abitants en 1946)
- 2013 : 494 abitants (64 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=31734


text:
Sistèma locomotor
L'estudi de l'aparelh locomotor conteng, l'estudi de l'esquelet, de las articulacions e çò qui los liga: que sia passiu (ligaments), o actiu (muscles)[1].
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
los òs[modificar | modificar la font]
las articulacions[modificar | modificar la font]
los ligaments[modificar | modificar la font]
los muscles[modificar | modificar la font]
los canèrs[modificar | modificar la font]
- las artèrias: menhan la sang cap aus tishuts deu còs, despuish los ventricules cardiacs. Dens los membres, som mei muscularas qu'elasticas
- las veas: tòrnan menhar la sang cap au còr, trovam de las honsudas e de las superficaus, ende arrebòcar pas, las honsudas usan la contraccion musculara, mentre que las superficaus an valvulas
- los capilars: son la zòna d'escambi entre la sang e los tishuts
- los limfatics: amassan lo liquide extra-capilar que n'es pas passat dens la vea
los nervis[modificar | modificar la font]
Lo sistèma axiau[modificar | modificar la font]
- lo raquis
Lo membre toracic[modificar | modificar la font]
- Lo braç
- lo cobde
- lo punhet
- la man
Lo membre inferior[modificar | modificar la font]
- la cuèissa
- lo jolh
- la cama
- la cavilha
- lo pè
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean-Marc Chevallier, Appareil locomoteur, Médecine-science Flammarion, juillet 1993


text:
Poilausic
Poilausic [1] (Puylausic en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens lo Comenge en Savés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa parroquiau, especimen interessant de l'arquitectura rurau, mes damb aparelh amagat peu son crespit ; crotz de procession d'argent sus arma de husta fin deu sègle XVIII, depausada au tresaur de Lombèrs.


text:
Auppegard
Auppegard es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Bacqueville-en-Caux.
Commune du Pays de Caux située dans le canton de Bacqueville-en-Caux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo data|16|de
, un V1 queigut dins lo vilatge espeta, en fasent 14 victimasError de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
Saint-Félix (Charanta Maritima)
Saint-Félix es una comuna francesa administrada per lo departament de Charanta Maritima de la region de Novèla Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Saint-Félix es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304 [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
41
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 41 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Assassinat de l'emperaire Caligula durant una revòuta de sa garda personala lo 24 de genier. Divèrsei membres de la familha julioclaudiana foguèron tanben tuats e l'unic subrevivent, Claudi, venguèt emperaire.
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
En Vietnam, perseguida de la guèrra còntra l'insureccion dirigida per lei Sòrres Trung. L'emperaire Guang Wudi (25-57) ordonèt lo mandadís d'una importanta armada per restablir l'òrdre chinés dins la region.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Victòria de Vardanès Ièr còntra son rivau principau Gotarzès II qu'èra belèu son fraire. Aqueu succès li permetèt pas de l'eliminar mai lo vencut deguèt en partida se sometre e se retirar en Hircània. Aquò foguèt completat per la seguida per la reconquista de la vila de Selèucia de Tigre e la somission dei províncias orientalas. Ansin, foguèt restaurada la màger part dau poder centrau part.


text:
Mérélessart
Mérélessart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mérélessart A situat entre Hallencourt (al Nòrd) e Wiry-a lo-Mont (al Sud) sus la rota départementale "RD 21" e al Nòrd de l'ais Es-Oèst de Airaines a Oisemont (la "RD 936").
Mérélessart est situé entre Hallencourt (au Nord) et Wiry-au-Mont (au Sud) sur la route départementale "RD 21" et au Nord de l'axe Est-Ouest d'Airaines à Oisemont (la "RD 936").


text:
Martagny
Martagny en normand (Martagny en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Levrière en prenent la siá font a Bézu-lo-Bòsc, flueix en bas de la municipalitat de Martagny. Los ostals del vilatge s'alinhan la longitud d'una granda carrièra. Caduna possedís una sòla granda parcelle contigua, sovent perpendiculaire dins la carrièra. La municipalitat a dividit dins quartièrs: la Vièlha Verrerie près de la Levrière, la Près del Bòsc, lo Gròs Bouleau e los Deniers la longitud del bòsc de Lyons, lo grand masatge caseriu de la Roja Maire, las Simons entre las Flambantas e Mesnil-jos-Viena... I i aviá un potz communal encara n'activitat l'an 1960, situat a la cœur de la Roja Maire. Un autre mai archaïque se trobava sul camin dels Deniers. Se pòt encara veire traces d'aqueles dos potzes mercés a una plaque pel primièr e als vestigis de l'autre. Un castèl d'aiga se trobava a las Flambantas. #Èsser démoli en setembre 2009.
La Levrière prenant sa source à Bézu-la-Forêt, coule en bas de la commune de Martagny. Les maisons du village s’alignent le long d’une grande rue. Chacune possède une seule grande parcelle attenante, souvent perpendiculaire à la rue. La commune est divisée en quartiers: la Vieille Verrerie près de la Levrière, le Bord du Bois, le Gros Bouleau et les Deniers le long de la forêt de Lyons, le grand hameau de la Rouge Mare, les Simons entre les Flamants et Mesnil-sous-Vienne... Il y avait un puits communal encore en activité en 1960, situé au cœur de la Rouge Mare. Un autre plus archaïque se trouvait sur le chemin des Deniers. On peut encore voir des traces de ces deux puits grâce à une plaque pour le premier et aux vestiges de l'autre. Un château d'eau se trouvait aux Flamants. Il fut démoli en septembre 2009.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge seriá nascut desforestacions successivas. Lo país de Lyons èra essencialament forestal abans la sédentarisation neolític e amb l'usatge del brûlis aparegut, d'après los estudis recents, cap a 8000 ans abans lo nòstre ère #començar la granda desforestació #que pas #cessar practicament pas. La venguda de las Cèltas de contunh la essartage per las ermitas e los fraires agronomes, sovent de tradicion colombanienne cap a la VIIen sègle, an contribuit a la naissença d'espleitacions paysannes. Aqueles pichons ostals o « mansioniles », lotjament de laboureurs situats al mièg d'un camp serián nascuts d'aqueles défrichements. Los Gaulois an possedit aqueles territòris pendent cinc sègles.
Le village serait né des déforestations successives. Le pays de Lyons était essentiellement forestier avant la sédentarisation néolithique et avec l'usage du brûlis apparu, d'après des études récentes, vers 8000 ans avant notre ère commença la grande déforestation qui ne cessa pratiquement pas. La venue des Celtes puis l'essartage par les ermites et les moines agronomes, souvent de tradition colombanienne vers le VIIen siècle, ont contribué à la naissance d'exploitations paysannes. Ces petites maisons ou « mansioniles », logement de laboureurs situés au milieu d'un champ seraient nés de ces défrichements. Les Gaulois ont possédé ces territoires pendant cinq siècles.


text:
Normalament, en bon "frances" que sei, m'interesse pas a çò que se passa dins los pais non-europeans o paubres...
Non, en fach qu'es pas vrai...
Mas 'qui, quo es interessant per çò que vesem una situacion jamai visda.
En efiech, sabetz que los monges (bodistes) de Birmania se son botats en greva (si òm pòt 'pelar 'quò entau), e comencem d'esser seguits per la populacion. Fau dire que los monges dins quilhs pais an una consideracion fòrta de la populacion.
Bon, enfin, çò que disen pas tròp los mediás, quo es lo perqué de 'quela manifestacion ?
Lo sabetz vosautres ?
Pareis que defenden la populacion contra la montada daus pretz...
E òc, per çò que la filosofia Bodista (casi una religion dins quilhs pais) a coma principi lo Dama, lo "servici minimòm" de bonur per tot lo monde.
E los monges pensen que aqui, lo regime (dictatoriau, tot parier) son anats tròp luenh.
Io, quò me fai raivar, un pais ente los monges (çò qu'era en França a una espòca la populacion la mens activa de totas) defenden la populacion contre un regime dictatoriau, e au pretz de lur vida !
Pense que me vau 'nar far daus "bonzes amics"...


text:
IPod nano
L'iPod nano es lo quatren legidor numeric de musica d'Apple. S'estrenèt lo 7 de decembre de 2005. Remplacèt l'iPod mini, que foguèt arrestat lo meteis jorn. Lo remplaçament de l'iPod mini prenguèt la premsa e los sites vodats a Apple per suspresa, ja que res o daissava supausar.
Frairat a un emetor e un receptor concebuts en collaboracion amb Nike, liPod nano pòt èsser utilizat per combinar un legidor de musica amb un sistèma que sèrva en memòria las donadas d'una correguda. Aquel produch es comercializat jol nom de Nike+iPod.


text:
Empèri Sassanida
L'Empèri Sassanida (en persan: ساسانیان) es lo periòde de govèrn del segond Empèri Pèrsa (226-651) de la part de la dinastia sassanida (quatrena dinastia iraniana). La dinastia foguèt fondada per Ardashir E après traire del tròn al darrièr rei arsàcida, Artaban V de Pàrtia, e s'acabèt quand lo darrièr Rei dels reis (Shahanshah) sassanida Yazdgard III (632-651) perdèt una longa guèrra de 14 ans contra lo primièr dels califats islamics (lo califat Omeia). Lo territòri de l'Empèri Pèrsa sassanida compreniá dins los actuals estats d'Iran, Iraq, Armenia, Afganistan, de parts de l'èst de Turquia e Siria, de Paquistan, Caucàs, Asia Centrala e Arabia. Pendent lo govèrn de Cosroes II (590-628), s'annexèron a l'Empèri los territòris que revendrián als actuales Egipte, Jordania, Palestina e Liban, e establiguèt quitament un protectorat sus de territòris a l'ora d'ara correspondents a Oman e Iemèn, en atenhent aital la maximala expansion de l'Empèri. Los sassanidas nomenavan lo sieu empèri Erānshahr ايرانشهر (Iranshæhr) o Domeni dels Iranians[1].
Lo periòde sassanida (que compren tot lo periòde final de l'Antiquitat classica) se considèra un dels periòdes istorics pus importants e influents de l'istòria d'Iran. En fòrça aspèctes, arribèt dins los succèsses mai importants de la cultura pèrsa, e foguèt lo darrièr grand empèri iranian abans la conquista musulmana de Pèrsia e la conversion consecutiva a l'Islam coma religion de tot lo territòri. L'Empèri Sassanida aguèt una influéncia importanta sus la anciana Roma[2] Aquela influéncia culturala s'estendèt mai enlà dels territòris termierèrs d'ambedós empèris, en arribant fins en Euròpa Occidentala[3], Africa[4], China e Índia[5], e aguèt un ròtle fondamental dins la formacion de l'art medieval europèu e asiatic, doncas qu'influissiá en los dos continents[6]. Aquela influéncia arribèt tanben fins l'alavetz recent mond islamic. La societat aristocratica e exclusivitat de la dinastia sassanida transformèt la conquista islamica d'Iran en una « renaissença » pèrsa[7]. La cultura islamica adoptèt, en fòrça aspèctes (arquitectura, escritura, eca) de caracteristicas dels pèrsas sassanidas[8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
La dinastia sassanida s'originèt a la Perside (Fars), ont governava alavetz una dinastia teocratica vassala de las parts, amb capitala a Ishtaqr (l'anciana Persepòlis). Dels sobeirans d'aquela dinastia rèstan de monedas ont apareisson qualques Ardakhshahr (Artaxèrxes), Daryev (Darios), Manushihr e Peroz (Firuz). Èran de prèires de la deessa Anahita. Entre 205 e 212, segon las fonts, lo nòble Pabag (Papak o Pahhagh), filh de Sassan, governador d'un vilatjòt nomenat Kheir, depausèt lo darrièr rei dels Bazrangi, Gocihr (un governador local qu'agissiá coma vassal dels arsacidas) e fondèt una nòva dinastia. La femna de Pabag se sonava Rodhagh e èra la filha del governador provincial de Persis. Lo fondator eponim de la dinastia foguèt lo paire de Pabag, nomenat Sassan[9], grand prèire del temple d'Anahita.
Los esfòrces de Pabag per aténher lo poder de la província s'escapèron de l'atencion de l'emperaire arsacida Artaban V de Pàrtia, qu'en aqueles jorns èra afrontat amb lo sieu fraire Vologès VI de Pàrtia per una question dinastica en Mesopotamia[10]. En aprofechant l'oportunitat qu'aquelas circonstàncias li ofrissián, Pabag e lo sieu ainat Sapor E tractèron d'espandir lo sieu poder sus tota Pèrsia e Pabag ajudèt a Artaban en la conquista de Caramània. Los eveniments que seguiguèron son d'origina dobtosa.
Una version de l'istòria ditz qu'en 222 moriguèt Pabag e li succediguèt lo sieu filh Sapor. Aquel, mas, seriá mòrt en un accident e alavetz lo sieu fraire Ardashir auriá atengut lo poder. L'autra version ditz qu'Ardashir, governador de Darabgid, trionfèt sus lo sieu paire e faguèt executar son fraire. Es probable que Sapor moriguèsse l'an 222 en s'estartalhar la bastissa ont anava s'amassar amb lo sieu fraire.[11]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Garthwaite, Gene R., The Persians, P. 2 ISBN 1-55786-860-3
- ↑ J. B. Bury, P. 109.
- ↑ Durant.
- ↑ Transoxiana 04: Los sassanidas en Africa
- ↑ Sarfaraz, pp. 329–330
- ↑ Iransaga: L'art dels sassànides
- ↑ Durant.
- ↑ Zarinkoob, P. 305.
- ↑ D'aicí lo nom de la dinastia
- ↑ Èran afrontats a causa de que los dos reclamavan la siá legitimitat al tròn part
- ↑ Zarinkoob, P. 194-198.


text:
Pau Arena
Pau Arena (en francés Paul Arène, Sisteron, 26 de junh de 1843 - Antíbol, 17 de decembre de 1896) foguèt un escrivan occitan de Provença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pau Arena nasquèt a Sisteron en 1843 dins una familha modèsta que son paire èra relotgier e sa maire modista. Faguèt seis estudis au collègi dei Fraires de Sisteron amb un bòn nivèu. Après aver preparat una licéncia de filosofia, Pau Arena trabalhèt coma mèstre d'estudis ai licèus de Marselha e puei de Vanves. En 1865 abandonèt l'universitat per s'orientar devèrs lo jornalisme. A París, ont soliá anar ai cafès literaris, coneguèt divèrseis escrivans coma Anfós Daudet, François Coppée e Catulle Mendès e s'amistancèt amb elei.
En 1871, capitèt que Mistral faguèsse l'intermediari per demandar la man de Naïs, la filha de la familha Romieu de Bèucaire. Pasmens Naïs qu'aviá conegut quauqueis ans avans li foguèt refusada. L'an seguent se moriguèt sa maire. En 1879 participèt a la fondacion de la Societat Felibrenca de París, qu'i foguèt un dei membres mai actius. Foguèt a son iniciativa que se creèt lo Jardin dei Felibres. Escriguèt amb Albèrt Tornièr Des Alpes aux Pyrénées en 1884.
Foguèt trobat mòrt dins sa cambra, la tèsta apiejada sur un cònte qu'aviá pas acabat, lo vèspre dau 17 de decembre de 1896.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Jean-des-Figues (1868)
- Au bon Soleil (1880)
- Paris ingénu (1882)
- La Vraie tentation du grand Saint-Antoine (1880)
- Des Alpes aux Pyrénées (1884)
- Vingt jours en Tunisie (1884)
- Contes de Paris et de Provence. L'Âne de Nazaire. La Mule (1887)
- La Chèvre d'or (1889)
- Nouveaux contes de Noël (1891)
- Le Midi bouge (1891)
- Les Ogresses (1895)
- Domnine (1894)
- Friquette et Friquets (1896)
- Août de provence


text:
Les Valls de Valira
Les Valls de Valira es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha). Es la segonda municipalitat de l'Aut Urgèl per la superfícia e la pus septentrionala, constituida en 1970 amb la fusion dels tèrmes d'Anserall, Ars, Bescaran e Civís. Lo caplòc de la municipalitat es a Anserall. Compren sèt entitats municipalas descentralizadas: Arcavell e la Farga de Moles, Ars, Asnurri, Bescaran, Civís, Os de Civís e Sant Joan Fumat.
Lo tèrme tradicional d'Anserall aviá una estenduda de 21,2 km², fins que en 1970 li foguèsson annexadas las municipalitats d'Ars (35,3 km²), Civís (63,5 km²), Arcavell (17,5 km²) e Bescaran (33,76 km²). Recebèt lo nom oficial de les Valls de Valira, nom que se reven a la morfologia del nòu tèrme, a l'excepcion de per çò qu'es de las tèrras de Bescaran, qu'apertenon pas a la conca de la Valira mas a la del Segre.
Dins la zòna qu'òm nomena los Basses de Calbinyà se son formats d'influéncia e proximitat de la Seu d'Urgèl unas nòvas barriades, qu'apertenon en partida al Sieu e en partida a Anserall: lo raval del Poble-sec, lo quartièr de Sant Pere e l'urbanizacion de Sant Antoni e los Basses de Calbinyà, que en 2001 avián 116 abitants, 44 abitants, 46 abitants e 92 abitants respectivament.
Demografia[modificar | modificar la font]
Los cens anteriors a 1970 son la soma de las ancianas municipalitats d'Anserall, Arcavell, Ars, Bescaran e Civís.


text:
Calhac
Calhac (Caillac en francés) es una comuna de Carcin (Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Calhac ven del nom d'òme latin Callius ambe'l sufixe latinizat, d'origina celtica, -acum[1], [2]. Se tractariá donc de la propietat, la villa de Callius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
2013 : 600
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Gaston Bazalgues, À la découverte des noms de lieux du Quercy, Toponymie lotoise, Éditions de la Bouriane et du Quercy, Gordon, junh 2002


text:
Bahasa Indonesia
Lenga oficiala d'Indonesia, lo bahasa indonesia (literalament lenga d'Indonesia o Indonesian) es una varietat del malai. L'intercompreneson amb lo malai de Malàisia (Bahasa malaysia) es completa. Lo grop indonesian-malaisian comptariá atal mai de 250 000 000 de locutors çò que ne fa, demograficament, una lenga comparabla al francés o al portugués e la tèrça (o quarta) lenga mai parlada d'Asia.
Estatut[modificar | modificar la font]
Lo bahasa indonesia es la sola lenga oficiala d'Indonesia (245 000 000 d'estatjants en 2013). Tot ben que i a mai de 726 lengas en Indonesia[1], sol lo bahasa indonesia es reconegut per las autoritats. Es tanben una lenga oficiala auxilària de Timor.
Locutors[modificar | modificar la font]
Gaireben 10% de la populacion lo parla coma lenga mairala e 88,5% lo parla coma lenga segonda[2]. Lo nombre de sos locutors es gaireben de 220 000 000 en 2013 mas amb la particularitat d'èsser mai que mai de locutors que parlan lo bahasa indonesia coma lenga segonda. 54% de la populacion[3] de Timor pòt tanben parlar lo bahasa indonesia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ID
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2010
- ↑ Direcção Nacional de Estatística: Population Distribution by Administrative Areas Volume 3 English


text:
Var (riu)
Var es un riu d'Occitània que s'escola dins lo departament deis Aups Maritims.
Sa font raja a Estenc, masatge de la comuna d'Entraunes, a 1 790 mètres, au sud dau còl de la Calhòla (2 326 m). Son escorreguda es de 114 km abans de se getar dins la mar Mediterranèa a l'oèst de Niça. Son cors inferior fa lo limit tradicionau entre la Comtat de Niça e la rèsta de Provença, mentre que son cors mejan e superior es dins la Comtat de Niça. A donat son nom au departament de Var perque a passat temps, lo riu de Var èra lo limit orientau d'aqueu departament.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Le Var reçaup 5 afluents principaus :
- riba senèstra :
- Chans (25 km) au luec-dich dau Pònt de Chans, avau dau Puget Tenier
- Tiniá (75 km) dins lei gòrjas de la Mescla e
- Vesubiá (48 km) au nivèu de Plan de Var ;
- riba drecha :
- Colomp (20 km) au pònt de Guèidan, amont d'Entrevaus,
- Esteron (66,7 km) au nivèu de Sant Martin de Var.
Reçaup en mai nombroses afluents secondaris : Tuebi (a Guilherme), Chalvanha (a Entrevaus), la Rodola (au Puget Tenier).
Lo nivèu dau riu es abitualament bas, 50 a 100 m³/s en regla generala, mai es reputat per seis aigats subtes e importants, son debit puja alara en quauques oras a 1 000 m³/s, atenh 3 500 m³/s en aigat centenau e entrò 5 000 m³/s en aigat millenau . Son darrièr aigat important se debanèt lo 5 de novembre de 1994.


text:
Paleozoïc
L'èra Paleozoïca, Paleozoïc o èra Primària es una etapa de l'Istòria de la Tèrra de mai de 290 milions d'ans (m.A.) de durada, que s'esten de i a 542 milions d'ans fins i a 251 milions d'ans. Seguís lo Precambrian e precedís lo Mesozoïc. Son nom ven del grèc palaio/πaλaιo (vièlh) e zoe/Zwn (vida), significant "vida anciana".
Lo Paleozoïc comença pauc après la desintegracion del supercontinent Pannotia e s'acaba amb la formacion del supercontinent Pangèa. Pendent la màger part de l'èra, la superfícia de la Tèrra se dividís en un nombre relativament pichon de continents.
Lo Paleozoïc inclutz sièis periòdes geologics; del pus ancian al pus recent: lo Cambrian, l'Ordovician, lo Silurian, lo Devonian, lo Carbonifèr e lo Permian.
Lo Paleozoïc va del temps de la primièra aparicion en abondància de fossils de clòsca fins al temps que los continents començavan d'èsser dominats per reptils grands e relativament sofisticats, e pels vegetals relativament modèrns.


text:
Angelina Jolie
Angelina Jolie Voight (n. en 1975) es una famosa actritz americana de cinèma. Es tanben la femna de Brad Pitt. An 6 enfants.
Biografia[modificar | modificar la font]
La siá vena cinematografica ven dempuèi la mainadesa doncas qu'es filha de Jon Voight, ganhant del Oscar al melhor actor de 1978 per Coming Òme e de Marcheline Bertrand -americana d'origina franco-canadiana e mòrta lo 2007 per un càncer- que foguèt tanben actritz. Angelina foguèt apadrinada en lo sieu bateg per dos grands actors Maximilian Schell e Jacqueline Bisset. Los sieus parents se separèron quand ela aviá a pena dos ans.
La siá primièra incursion dins lo cinèma foguèt lo 1983, amb a pena 7 ans, a la pellicula Lookin ton Get Out, al bòrd de lo sieu paire. Lo sieu primièr ròtle protagonista lo realizi d'ans après, lo 1993, a la pellicula Cyborg 2: L'ombra de cristall. Après qualqu'uns de cuertes e qualque pellicula pichona, lo 1995 realizèt la siá primièra pellicula importanta, Hackers. En aquela pellicula coneguèt lo qu'anèsse lo sieu marit Johnny Lee Miller.
Lo 1998 va coprotagonizar la pellicula Playing by heart (en Jogant amb lo còr) amb un ample elenc d'estelas, coma Sean Connery, la veterana Gena Rowlands, l'actritz Gillian Anderson, la jove promesa Ryan Phillippe o lo famós presentador de la television americana Jon Stewart, que presentèt la gala dels prèmis Oscar lo 2006.
Lo 1999 interpretèt un de los sieus melhors ròtles dins lo cinèma. Foguèt a la pellicula Innocéncia interrompuda, en donant vida a una pacienta d'un espital psiquiatric. La protagonista del film èra Winona Ryder, mas amb la siá interpretacion en impausant e convincent daissèt eclipsada critica e public. Amb aquel ròtle atenguèt lo sieu primièr Oscar coma melhor actritz segondària, e lo sieu tresen Glòb d'Aur, tanben en aquela categoria, entre fòrça autres prèmis. En mai de lo sieu ròtle en Innocéncia interrompuda protagonizèt amb Denzel Washington la pellicula Lo colleccionaire d'uasses en qui interpretava una agent del FBI.
Als 21 ans d'edat se maridèt amb l'actor anglés Johnny Lee Miller, a qual coneguèt en lo rodatge d'una de las siás primièras pelliculas intitulada "Hackers". Mai tard se maridèt en segondas nupcias amb lo tanben actor Billy Bob Thornton, del que se va tanben divorciar.


text:
Dialòg
Lo dialòg es una comunicacion entre mai d'una persona o mai d'un grop de personas. Lo dialòg comprend al minim un emetedor e un receptor. La donada emesa se nomena lo messatge, e lo còdi que n'es est la lenga. La tòca del messatge pòrta lo nom d'objectiu, e se transmet, se fa per de senhals auditius o visuals. L'origina etimologica grega del mòt se referís a un concèpte que sonariá coma "seguir una pensada" (διάλoYoς : de διά- mejans e -λoYoς la paraula). Los modèls de l'intelligéncia sociala estructuran l'organizacion del dialòg dins un còs social.
Literatura[modificar | modificar la font]
Los istorians de la literatura supausan que Platon introduguèt la nocion de dialòg dins sos tèxtes, tecnica d'escritura que conservèt de sa primièra carrièra d'autor dramatic. Tanben s'inspirèt per aquó dels poètas sicilians Sofron e Epicarme, que l'avián praticticat un mièg sègle de per abans. Los escrichs de Platon contribuèron al succès del dialòg coma genre literari.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Los dialògs son escrichs per un dialoguista que melhora, complèta, arenjar los dialògs del scenario. La foncion pòt èsser complida pel scenarista, mas es tanben possible que los dialògs sián escrichs per una autra persona qu'el.
Filosofia/Teologia[modificar | modificar la font]
Martin Buber plaça lo dialòg coma un element predominant de sa filosofia: vei lo dialòg coma un majan de dintrar en comunicacion puslèu qu'un ensag de cercar una concluson o d'exprimir de punts de vista. En filosofia, dialogar es pensar a dos. Lo dialòg interreligiós permet d'alaborar un punt de vista religiós comun.
Çò que lo dialòg es pas[modificar | modificar la font]
Fòrça cedisson dins l'art d'oposar arguments contre arguments. Creson dialogar alara qu'o fa pas, prenon pas lo temps d'examinar los subjètes que se parla i distriant los diferents arguments e las categorias que s'i ligan. Van a la cassa a la contradiccion dins los mots emplegats: es una brega plan mai qu'un dialòg que fan entre eles.
Lo dialòg es pas un discors: un discors es l'enonciat d'una demonstracion, veire d'un avís sus quin que siá subjècte.
Lo dialòg es pas una conversa: una conversaa es una cadena de discors copats e non ligays entre eles per produire un rasonament comun entre los participants.


text:
Lorleau
Lorleau en normand (Lorleau en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La proprietat de Lorleau s'es partejat al fil dels ans entre las familhas de Caqueray (familha nòbla verrière), Maignard, Tilly e Folleville.
En 1924, dels enregistres an permeses de descobrir las traces d'un cementèri franc en una marnière[1].
La propriété de Lorleau s'est partagé au fil des ans entre les familles de Caqueray (famille noble verrière), Maignard, Tilly et Folleville.
En 1924, des fouilles ont permis de découvrir les traces d'un cimetière franc dans une marnière[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Societat normande d'estudis préhistoriques e istorics, Bulletin de la Societat normande d'estudis préhistoriques, Societat normande de arqueologia préhistorique e istorica, Roan, 1893-1968. Gallica.bnf.fr
- ↑ Société normande d'études préhistoriques et historiques, Bulletin de la Société normande d'études préhistoriques, Société normande d'archéologie préhistorique et historique, Rouen, 1893-1968. Gallica.bnf.fr


text:
Günter Blobel
Günter Blobel (n. en 1936) es un biologista, oncologista e professor universitari nòrd-american, d'origina alemanda, premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1999.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 21 de mai de 1936 dins la vila de Waltersdorf, situada dins aqueles moments a Alemanha mas qu'uèi jorn fa partida de la Silèsia polonesa e recep lo nom de Niegosławice. Estudièt medecina a l'Universitat de Tübingen, ont se graduèt lo 1960, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat l'an 1967 a la Universitat de Wisconsin-Madison, ont s'especializèt en oncologia. A desvolopat tota la siá de recèrca e ensenhaira a l'Universitat Rockefeller de Nòva York, ont trabalha al laboratòri de biologia cellular. L'an 1987 atenguèt la nacionalitat nòrd-americana.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Pendent la decènni del 1970 s'interessèt per las proteïnas e atenguèt descobrir qu'aquelas an de senhals intrínsecs que governan lo sieu transpòrt e situacion en la cellula, e qu'el nomenèt ipotèsi del senhal. Per aqueles trabalhs l'an 1999 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina.


text:
Desencusa'm Danis, mes totun ne cau pas diser connerias ataus !
Un forum e la vita vitanta qu'es totaument desparrièr... e qu'es totun hort mei important de militar que de moderar un forum...
Quitament qu'es de plan d'aver un loc ont devisar... ne pensi que sia quauqu'arren que hara bolegar l'Occitania o que que sia... e har de las listas qu'es plan beroi mes ensajar de har bolegar vertaderament las causas que'n es ua auta !
Alavetz, de segur que non i a pas sonqu'anaram au patac entà engatjar's mès qu'es lo biais qu'a causit mateu e qu'es lo qui defen b'es plan lo son dret !
E suu cop de beure o pas... qu'aimarei plan que'm balhas un cop ont un militant d'aap qu'era hart pendant ua accion, o quite ua amassada o que que sia de serios ???
Apres qu'avem plan lo dret de s'amusar com tot lo mond... mes n'a pas arren de veder dab la politice AAP...
Si que non : planvengut Gige ! Que héplaser de veder mond tan joen s'interessar e devisar la lenga nosta !


text:
Lo Cerro Chaltén, sonat tanben Cerro Fitz Roy, es una montanha ('cerro') situada prèp del vilatge d'El Chaltén, dins los camps de glaç, situats al sud de Patagònia, sus la termièra entre Argentina e Chile. Foguèt decidit per ambedós païses que la frontièra passa pel som principal[1], mas una partida de la frontièra al sud del som, cap al Cerro Murallón demora non definida [2].
Lo nom Chaltén ven d'un mot tehuelche (Aonikenk) que significa "montanha fumanta" degut als nivols que de longa forman un teulat sus la montanha. La montanha es sagrada pels tehuelche e es tanben lo simbòl de la província argentina de Santa Cruz, que inclutz sa representacion sus sa bandièra.
E mai que siá d'un altitud mejana comparat als gigants d'imalaia, la montanha ten la reputacion d'èsser extrèma , a causa de sas parets de barena ribassudas que presentan de longors malaisidas d'escalada tecnica.En mai d'aquò las condicions climaticas i son lo mai sovent fòrça marridas. La region que foguèt longtemps de mal aténher, o es al jorn de uèi un pauc mens dempuèi lo devolopament recent del vilatge d'El Chalten e de l'aeropòrt internacional d'El Calafate.
L'escalada, pasmens, es extremament dificila e demora reservada als escaladors fòrça experimentats. Uèi, quora cent personas atenhon lo som del Mont Everest en un jorn, de còps que i a sonque una persona l'an capita de pujar lo Cerro Chaltén.


text:
Wikipèdia:Presa de decision
Aquesta pagina es facha per que cadun pòsca exprimir sas causidas a prepaus de las decisions presas sus la Wikipèdia occitana.
Lo sistèma de presa de decision essent consensual, sètz convidats a far de proposicions novèlas per far avançar las causas e a modificar vòstre vòte segon que de proposicions novèlas vos convenon o pas.
Mòde d'emplec d'aquesta pagina e de sas jos-paginas : Ajuda:Presa de decision.
Per qu'una presa de decision siá valida, cal que sián anonciats sus la pagina Wikipèdia:Anoncis*:
- la dobertura d'una discussion en vista d'una presa de decision;
- la dobertura d'un vòte per l'aprovacion d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte);
- lo resultat d'aquesta presa de decision.
Veire tanben :
Somari
- 1 Vòtes en cors
- 2 Discussions en cors
- 3 Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)
- 3.1 Aparéncia
- 3.2 Vida de la comunautat
- 3.3 Convencions
- 3.4 Divèrs
- 4 Archius
Vòtes en cors[modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes que son dobèrts actualament. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de vòte|Nom de la presa de decision]].
Discussions en cors[modificar la font]
Çai jos son listadas las discussions actualas qu'an per tòca de metre en plaça un vòte. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de discussion|Nom de la presa de decision]].
Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)[modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes clauses; un vòte claus pòt çaquelà èsser tornat dobèrt (ajustar
[[Categoria:Presa de decision clausa|Nom de la presa de decision]]). Se tròba tanben los vòtes interromputs, blocats, etc. (ajustar
[[Categoria:Presa de decision interrompuda|Nom de la presa de decision]]).
Las proposicions son listadas per òrdre anticronologic.
Las icònas destrian las presas de decision:
- acabadas (vòte o consensus, una règla clara s'es desgatjada).
- acabadas mas refusadas (proposicion qu'a pas capitat).
- anulladas (en seguida de la discussion, remplaçament per un arbitratge).
- sens consens clar e / o de decision.
- obsolèts (en rason d'una presa de decision ulteriora)
Aparéncia[modificar la font]
Acuèlh[modificar la font]
Carta grafica[modificar la font]
Bibliografia, citacions, referéncias[modificar la font]
Vida de la comunautat[modificar la font]
Estatuts dels wikipedians[modificar la font]
Sistèmas de vòte e de decision[modificar la font]
Gestion dels conflictes / comitat d'arbitratge[modificar la font]
A prepaus d'un utilizaire precís[modificar la font]
Convencions[modificar la font]
Nom dels articles[modificar la font]
Categorias e ligams interlenga[modificar la font]
Contengut, critèris[modificar la font]
Terminologia[modificar la font]
Lengas estrangièras[modificar la font]
Divèrs[modificar la font]
Imatges[modificar la font]
Foncions tecnicas[modificar la font]
Autres[modificar la font]
Archius[modificar la font]
Veire :
- /Archius: archiu principal d'aquesta pagina. Los ligams vèrs las ancianas presas de decisions son tanben incluses aicí.


text:
Albert Einstein
Albert Einstein (Ulm, Alemanha, 14 de març de 1879 - Princeton, Estats Units, 18 d'abril de 1955) foguèt lo fisician alemand mai important del sègle XX, famós per sa Teoria de la Relativitat e son guerdon del Prèmi Nobel de Fisica en 1921. Realizèt una avançada enòrma dins lo domeni de la fisica en formular sa teoria de la relativitat generala. Sas contribucions foguèron pus importantas tanben, faguèt far de progrèsses significatius amb la teoria dels quanta e la mecanica estatistica. Sa formula mai coneguda es aquela emplegada dins la Teoria de la Relativitat: E=mc2). Li decerniguèron lo Prèmi Nobel de Fisica en 1921 per son explicacion de l'efièch fotoelectric de 1905 e "per sos servicis a la Fisica Teorica". Dins la cultura populara, lo nom d'Einstein es vengut sinonim d'una intelligéncia e geni excepcionals.
Demest sas nombrosas recèrcas cal citar: l'accion capillara, sa teoria especiala de la relativitat qu'espeliguèt d'un ensag de reconciliar las leis de la mecanica amb las leis del camp electromagnetic, sa teoria de la relativitat qu'espandiguèt lo principi de relativitat per tal d'inclure la gravitacion, la cosmologia relativista, l'opalescéncia critica, los problèmas classics de la mecanica estatistica e de problèmas ligats amb la teoria dels quanta, comprenent una explicacion del movement brownian; la probabilitat de transicion atomica, l'interpretacion probabilista de la teoria dels quanta, la teoria dels quanta d'un gas monoatomic, las proprietats termicas de la lutz amb una radiacion de densitat bassa que bastiguèt las fondamentas de la teoria fotonica de la lutz, la teoria de la radiacion, que compren l'emission estimulada; la construccion d'una teoria del camp unificat, e la geometrizacion de la fisica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Albert Einstein nasquèt en 1879 dins la ciutat d'Ulm, qu'en aquel temps èra dins lo reiaume de Württemberg, una porcion de l'Empèri alemand dins una familha d'intellectuals. Son paire èra Hermann Einstein, engenheire e vendeire e sa maire Pauline Einstein (nascuda Koch). En 1880, la familha se mudèt a Munic, e lai lo paire e l'oncle d'Albert fondèron una companhiá sonada Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie, que fabricava de material electric basat sul corrent dirècte.
Los Einsteins èran de tradicion jusieva mas practicavan pas e aladoncas Albert anèt a una escòla primària catolica dempuèi l'edat de cinc ans e durant tres ans. Quand faguèt uèit ans, siaguèt enviat al Luitpold Gymnasium ont estudièt entrò que partiguèt d'Alemanha sèt ans pus tard.
- 1000 articles fondamentals
- Fisician alemand
- Naissença en 1879
- Decès en 1955
- Albert Einstein
- Fisician american
- Fisician soís
- Cosmologista
- Laureat del Prèmi Nobel de Fisica
- Escrivan scientific
- Personalitat de la Republica de Weimar
- Istòria del nuclear
- Sionisme
- Personalitat pacifista
- Vegetarian
- Recipiendari de la Medalha Copley


text:
Bearn
Bearn o Biarn qu'ei un país occitan[1], un vescomtat situat au pè deus Pirenèus. Ligat successivament a Aragon puish a Gasconha, que deviengó, enter los regnes de Gaston Fèbus e d'Enric de Borbon, un país sobeiran puish cap deu Reiaume de Navarra (dab sonque la Baisha Navarra après 1512). Bearn qu'ei tanben ua anciana província istorica francesa integrada a França en 1620 ; abans aquesta data, l'occitan de Bearn (lo bearnés) qu'èra la sola lenga administrativa deu Reiaume de Navarra e que partatgè aqueste estatut dab lo francés dinc a la Revolucion.
Uei lo dia, la soa capitala qu'ei Pau (las autas capitalas istoricas que hon, successivament Morlans puish Ortès).
Lo gentilici qu'ei bearnés -esa o biarnés -esa.
Bearn que forma, dab la Baisha Navarra, Labord e Sola (compausant lo Bascoat francés) e un tròç de Gasconha deu Baish Ador, lo departament deus Pirenèus Atlantics (64), que n'aucupa los 3/5 deu territòri.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Populacion
- 4 Transpòrts
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bearnés celèbres
- 8 Ligams intèrnes
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Limits[modificar | modificar la font]
Bearn qu'ei limitat a l'oèst per Sola e la Baisha Navarra, au nòrd per las Lanas e Armanhac, a l'èst per Bigòrra e au sud per Aragon (Espanha).
Fisionomia[modificar | modificar la font]
En entrant en Bearn peu nòrd-èst, que s'i tròba :
- Ua seria de sèrras orientats nòrd-sud : los pueis de Montanerés, deu Vic Vilh e de Sovèstre adaigats per petits afluents d'Ador : Gabàs, Lui de França e Lui de Bearn.
- la vath deu Gave de Pau (Ortès, Artics, Pau, Nai) zòna la mei poblada.
- los travèrs de l'Entre Dus Gaves (Juranson).
- la vath deu Gave d'Auloron (Auloron, Navarrencs, Sauvatèrra de Bearn).
- 3 vaths deus Pirenèus bearnés (Bearn Haut) :
- la Vath d'Aussau (Portalet, 1794 m) dominada peu Pic de Mieidia d'Aussau.
- la Vath d'Aspa (Sompòrt, 1632 m) que s'obreish de cap au Haut Aragon.
- la Vath de Varetons s'obreish de cap tà la vath navarresa de Roncal.
- Que s'i pòt ajustar la vath de l'Ozom desbocant de cap a Bigòrra, via Ferrièras, Arbeòst e lo còth deu Solòr.
Los Pirenèus bearnés que van, d'oèst en èst, deu Pic d'Ania (2504 m) au Pic de Palas (2974 m) qui ei lo punt culminant deu departament.
Clima[modificar | modificar la font]
Dab ua diferéncia de nivèu de 3000 m enter la montanha e la plana, Bearn que coneish mantun clima desparièr. Dens la plana, lo clima qu'ei doç mes en montanha que pòt nevar en ivèrn e un medish dia que pòt estar brumós dens la plana e assorelhat au som.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Formacion, antiquitat e hauta Edat Mejana
Abans la conquista romana, la tèrra de Bearn qu'èra part d'Aquitània. Qu'estó conquistada a l'escadença de la Guèrra de las Gàllias (gavidada per Juli Cesar) per Publius Crassus en 56 abans l'èra crestiana, a maugrat de la resisténcia de la ciutat aquitana de Sos - poblada peus Sotiats. Lo sud-oèst pirenenc que resistí enqüèra mantuas annadas. Roma que desvelopè mei que mei duas vilas: Iluro (uei Auloron) e Benearnum (uei Lescar); uei, enqüèra, aqueras duas vilas que son los dus avescats bearnés, jus l'autoritat de l'avesque de Baiona. Au sègle III lo territòri bearnés que pertanhèva a la província nomada Novempopulània (lo "país deus nau pòbles"). Au sègle V, diferents pòbles germanics qu'envadín Novempopulània, purmèr los Vandals, puish los Visigòts qui establín a Tolosa la capitala deu lor reiaume suus dus costats deus Pirenèus. Qu'estón acaçats entà Espanha peus Francs. Au sègle IX, los Vikings que destrusín Benearnum e Iluro.
- Lo vescomtat
Los vescomtes de Bearn que conquistèn Montanèr e Ortès au sègle XI. Las abadias de Luc de Bearn e de Seuvalada que's fondèn. Dejus Gaston IV lo crotzat, Morlans que vadó capitala e los purmèrs fòrs de Bearn que's redigín en començant ua tradicion constitucionala e de libertat qui impausère dreits e devers au pòble e aus vescomtes. La Cort Major, amassada de nòbles, que conselhava lo vescomte. Gaston IV qu'ei conegut per aver combatut en Palestina (en empachant personaument que los civils musulmans estossen massacrats) e en Espanha; mei que mei qu'ajudè a conquerir Saragossa. Durant l'Etat Mejana, Bearn que vedó a passar un hèish de romius qui anavan entà Sant Jacme de Compostèla.
A l'epòca qui Gasconha e deviengó vassalha d'Anglatèrra, Bearn que's virè enqüèra mei de cap a Aragon. Signe d'aquera aligança, la dinastia deus Montcadas, d'origina aragonesa, que renhè sus Bearn.
Durant las crotzadas albigesas, Bearn e Aragon que's hiquèn au costat de Tolosa ; totun, après la des·hèita, lo rei d'Aragon qu'abandonè la soas pretencions politicas capvath deus Pirenèus e Bearn que cadó devath vassalitat anglogascona. Totun, mercés au subtiu jòc diplomatic deu vescomte Gaston Fèbus, que tornè crubar la soa independéncia (declarad dab l'Acte d'Independéncia de Bearn) e Fèbus que vadó senhor sobeiran, en bèth tiéner, segon eth, la soa tèrra, sonque de Diu e de la soa espada. Un temps de prosperitat que s'obrí a l'acès de la Guèrra de Cents Ans e jus la gestion economica e politica ambiciosa deu vescomte. Ortès qu'èra la soa capitau. A maugrat d'aqueras escadudas, la creishença deus poders espanhòus e francés que miaçava l'independéncia bearnesa.
- Lo Reiaume de Navarra e l'integracion au Reiaume de França
Bearn que juntè la soa dinastia dab la de Navarra e los vescomtes de Bearn que vadon reis de Navarra. A la debuta deu sègle XVI, lo senhor sobeiran de Bearn e rei de Navarra, Enric de Labrit, que s'apropièt de França en se maridant dab Margalida d'Engoleime (la sòr de Francés I de França, qui vadó Margarida de Navarra, autora de l'Eptameron). En 1512, lo rei d'Aragon (regent de Castelha ad aquera epòca), qui non podèva pas acceptar l'aligança dab França, qu'invadí la Baisha Navarra.
La hilha d'Enric de Labrit, Joana de Labrit, qu'esposè Antòni de Borbon e que's convertí au calvinisme qui vadó religion d'estat. Un pauc après la version gascona de Pèir de Garròs, Arnaut de Saleta qu'arrevirè los Saumes de Dàvid en bearnés peu culte protestant. Enric, lo hilh de Joana, qu'ei conegut per aver cambiat mantuns còps de religion abans qui vadosse rei de França. Hèra Bearnés, totun, que respectè l'independéncia de la soa purmèra patria e la dignitat de la soa lenga mairala e eth que demorè tota la soa vita sancèra Enric III de Navarra e IV de França ("lo Noste Enric").
Qu'ei lo son hilh, Loís XIII, qui decretè l'integracion de Bearn au reiaume de França a travèrs l'Edicte d'Integracion de 1620. Que s'engatjava, totun, a respectar los Fòrs ; aquò que volèva díser, teoricament, que Bearn e podèva contunhar d'emplegar la soa lenga e de fèit, dinc a la Revolucion, un sarròt de documents que hon redigits en bearnés.
La Revolucion e l'Empèri que cambièn l'anar de víver deu país : creacion deu departament deu Baish Pirenèus (vadut Pirenèus Atlantics a la fin deu sègle XX) desinstitucionalizacion deu dret d'ainessa (conservat a còp dab arrengaments de familha), conscripcion, leis navèras. Lo sègle XIX e la purmèra meitat deu sègle XX que hon marcat per l'emigracion (Califòrnia e Arriu de la Plata mei que mei - véder Occitans d'Argentina e d'Uruguai).
Arron la des•hèita republicana espanhòu, Bearn que vedó a arribar un sarròt de refugiats. Mantun que hon empresoat per la Republica Francesa dens lo camp de Gurs on estón egaument retienguts judius durant la Segonda Guèrra Mondiau. La linha de demarcacion que trauquè Bearn qui estó un important lòc d'accion de grops locaus de Resisténcia com los Corps Franc Pommiès (C.F.P).
Populacion[modificar | modificar la font]
Bearn que compta 350 000 abitants e 387 comunas. Pau sola qu'amassa 82 500 poblants.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Lo hialat rotèr[modificar | modificar la font]
Lo hialat ferroviari[modificar | modificar la font]
Bearn que conta dus camins de hèr principaus:
- Ua linha oèst-èst : Irun-Vintimilha, juntant Espanha dab Itàlia e passant per Baiona, Pau, Tolosa, Montpelhièr, Marselha, Niça.
- Ua linha nòrd-sud : París-Tarbas ; qu'ei la linha utilizada peu TGV qui abandona la grana vitessa enter Bordèu e Tarba per'mor que las vias non son pas adaptadas.
Com en autes endrets, mantua via que hon abandonadas en Bearn. Ua d'aquestas que religava directament Bearn e Aragon en traucant los Pirenèus ; qu'èra la linha Pau-Canfranc. La reubertura d'aquesta linha qu'èra un contra projècte a la traucada deu tunèl deu Sompòrt dens las annadas navanta deu sègle XXau. L'acabament d'aqueth tunèl qui s'ei tradusida per un passatge massiu de camions (a còps carrejant produts dangerós) n'a pas definitivament clavat aquesta revindicacion.
L'avion[modificar | modificar la font]
Se Occitània b'ei considerada a còps com ua de las patrias de l'aviacion mercés, enter autes, aus gascons Clement Adèr, Latecoèra e a la companhia Airbus, Bearn non demora pas en dehòra d'aquesta aventura. Pau que ho de fèit lo lòc causit peus dus hrairs americans Orville e Wilbur Wright per aubrir la purmèra escòla d'aviacion de l'istòria. Ua novèla de l'escrivan bearnés Rogèr Lapassada que rapera aqueth temps paulins deus pionièrs dens lo son libe Sonque un arríder amistós.
Bearn que ho tanben lo nom deu purmèr portavion de l'armada francesa (un vaishèth qui, adobat peus american, e's pelegè deu costat deus aliats dinc a la fin de la Segonda Guèrra Mondiau). Despuish 1964, Pau qu'arcuelh l'Escòla de las Tropas Aeroportadas (en francés « École des Troupes Aéroportées » -E.T.A.P-).
Uei Pau qu'ei tostemps lo sièti d'un regiment de paracadudistas e que possedeish un aeropòrt internacionau.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo bearnés qu'ei una varianta de l'occitan gascon (qu'a servit mantuns còps de punt de referéncia per aqueste dialecte[2]; qu'èra la lenga mairau de totòm autes còps e tanben deu poder (vescomtes de Bearn, comtes de Fois-Bearn, reis de Navarra e Noste Enric que l'empleguè enquèra arron d'estar vadut rei de França e de Navarra) ; qu'ei hòrt espandida enquèra.
Lo bearnés qu'estó l'unica lenga administrativa a l'atge miejancèr, utilizat dens los Fòrs de Bearn. La Reforma que l'empleguè entà accelerar las conversions e que li devem los famós Saumes de David arrevirats per Arnaut de Saleta. Qu'èra la lenga mairau deu Noste Enric qui la he bronir dens tot París deu temps de la soa cort gasconejaira. Au viraplec deus sègles XVIIau e XVIIIau Joan Enric de Fondevila que compausè òbras de teatre bearnesas en alexandrins. Deu sègle XVIIIau que podem mentàver l'òbra burlesca Lo sermon deu curé de Bideren e la poesia de Ciprian Desporrins. Lo sègle XIX que balhè autors com Xavièr Navarròt e erudits com Vastin Lespin qui escrivó ua gramaticas, ua antologia e un diccionari qui amassa la lega deus archius e la lenga de la vita vitanta.
Las calandretas son las escòlas bilingüas occitanas ; la purmèra calandreta que vadó a Pau en 1979.
Istoricament, lo bearnés qu'estó la sola lenga emplegada dens los tèxts oficiaus desempuish los Fòrs (las cartas medievaus deus drets e de las leis qui ligavan los bearnés e lo lor país). Aqueth bearnés de juristas qui avèva vocacion d'estar escrivut qu'ei justament designat dab lo nom de scripta bearnesa ; qu'estó exportat aus país ligats a Bearn : las Sola, la Navarra (ambs tèrras deu bascoat) e Fois. Que cau destacar, que peu son costat, la scripta qu'arrecebèva influéncias (a còps ipercorreccions) legadocianas portadas peus avocats e notaris bearnés qui estudiavan a Tolosa. Lo francés que s'emplegò a mei anar mei arron l'Edicte d'Integracion (1621) mes lo bearnés qu'estó tostemps emplegat peu actes oficiaus (plèits, deutes, contractes de maridatges) en competicion dab lo francés dinc a la Revolucion (vedetz lo bearnés). L'immigracion bearnesa qu'exportè enter autes causas la lenga qui's hasò audir per ua estona dens lo mòn sancer. Alèxi Peiret qu'estampè atau los son "Sovenirs de casa" a Concepcion del Uruguay, Argentina, a la fin deu sègle XIX.
- Lo shiulet
Tradicionaument, pastors bearnés que i a que desvolopèn la capacitat de comunicar en shiulant, çò qui permetèva de comunicar a granas distàncias. Aquesta version shiulada deu bearnés qu'estó emplegada mei que mei dens lo vilatge d'Aas, comuna d'Aigas Bonas, Vath d'Aussau.
- Lo francés :
Lo francés qu'ei l'unica lenga oficiau per la Republica Francesa. Bearn qu'arcuelhó l'escrivana francesa Margarida de Navarra après lo son maridatge dab lo Rei de Navarra Enric de Labrit. La soa simpatia per la Reforma e la conversion de la soa hilha, Joana de Labrit, que hen arrecotir mantuns reformats de lenga francesa entà Bearn. Totun, la Reforma e lo conflicte dab França que favorizen un retorn au bearnés, lenga utilizada per l'evangelizacion. Lo francés que comencè a minjar la plaça administrativa e legau de l'occitan lentement a partir deu sègle XVIIau mes no'u remplacè pas sonque après la Revolucion Francesa.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Bearn qu'ei reputat peus sons cambajons, lo sons ceps, lo sons guits e, de segur, los hitges gras qui produseish. Lo plat nacionau qu'ei la famosa garbura : sopa de caulet, mogetas, poma de tèrra, alh naps (e d'autes causas segond la varianta) e carn (òs de cambajon o còth de guit). Bearn que produseish vin de juranson (a còps sec, mes sustot doç e, peu melhor, de vrenhas tardivas, mei sucrat e d'un grad superior en alcòl) mes tanben rosat e un arroi aperat simplament Bearn. Peu carnaval que's preparan meravilhas. Que cau mencionar que la famosa saussa bearnesa que ho inventada en 1830 en region parisenca (a Saint Germain-en-Laye) e que shens estar directament ligada a la gastronomia bearnesa, que ho batejada per'mor deu nom deu restaurant qui la vedó a nàisher : lo Pavillon d'Henri IV.
Construccion[modificar | modificar la font]
Simbòls[modificar | modificar la font]
- L'imne de Bearn qu'ei de segur la famosa canta Aqueras montanhas atribuida a Gaston Fèbus e coneguda en mantun lòc d'Occitània com lo "Se canta" e interpretada a cada amassada occitana.
- Las vacas portadas peu drapèu e per l'escut de Bearn que son un simbèu deu país com tanben ac ei l'ors, simbèu de la montanha au costat deus pastors. L'escut de Laruntz qu'ostenda simbolicament amassas ua vaca e un ors.
- L'immortèla qu'ei ua es.hlor de montanha emblematica de Bearn.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Naturau : Parc Naturau deus Pirenèus, dab lo Pic de Mieidia d'Aussau e la soa fauna rica (ors, vutres, sarris enter autes).
- Castèths: Moncada, Bètlòc, Montanèr, Pau, Morlana, Aas e Hortalessa deu Portalet.
- Catedralas: d'Auloron (sede deu bisbat d'Iluro) e de Lescar (sede deu bisbat de Benearnum).
- Glèisas: Bètharram, La Comanda, Montanèr, Morlana, Monenh e Sarrança.
- Ecomusèus: L'Arròc deu vutres (Aste Beon), lo zoo d'Asson e los ors a Bòrça.
Bearnés celèbres[modificar | modificar la font]
Personatges[modificar | modificar la font]
- Loís Barto, òme politic e academician.
- Joan Baptista Juli Bernadòta (1763-1844), marescau de Napoleon, puish rei de Suècia dab lo nom de Carles XIV.
- Noste Enric, (1553-1610) rei de Navarra de 1572 a 1610 e de França de 1589 a 1610.
- Gaston Fèbus
- Marqués de Fenoyl, purmèr president deu Parlament de Navarra, a Pau de 1711 a 1724.
- Joana de Labrit, reina de Navarra (1528-1572)
- Loís Armand de Lom d'Arce, baron de Lahontan (1666-1716) explorator de la region deus Grans Lacs en Navèra França e escrivan de lenga francesa.
- Pèir de Lostaunau, Rajah de Shikandra : aventurèr bearnés qui combató las armadas colonialas anglesas en las Índias au sègle XVIIIau en bèth ganhà's lo títou de Rajah.
- Gaston Planté, fisician, inventor de l'acumulader electric, nascut a Ortès en 1834.
- Joan Martin Pueyrredon (1776 - 1850), purmèr cap d'Estat de las Províncias Unidas deu Rio de la Plata (futura Argentina), hilh d'un marcadèr de la vath de Varetons.
Personalitats politicas[modificar | modificar la font]
- David Habib
- Andriu Labarrèra
- Alan Lamassoure
- Joan Lassala
- Joan Jacme Lassèrra
- Joan Saint-Josse
- Francés Vairon
Grops e Cantaires[modificar | modificar la font]
- Arnapi
- Danièl Balavoine
- Bertran Cantat
- Natàlia Cardone
- Pèir de Jeliòt
- Francés Lalana
- Nadau
- Pagalhós
- Los Hardidets de Maseròlas
- Marilís Orionaa
- Joan Francés Tisnèr
- lo grope Ardalh
- Verd e Blu
Sartos[modificar | modificar la font]
Poètas, escrivans[modificar | modificar la font]
- Pèir Bordièu (en francés Pierre Bourdieu), sociològ (1930-2002), nascut a Denguin e escolan au licèu Loís Barto a Pau.
- Joan Boset: filològ, ispanista e bearnista ; qu'ei l'autor d'ua gramatica deu castelhan qui ho pendent annadas ua referéncia en França e que bastí ua gramatica bearnesa suu medish modèl.
- Ciprian Desporrins, poèta deu sègle XVIIIau.
- Joan Enric de Fondevila, autor de teatre occitan deu sègle XVII.
- Eric Gonzales, romancèr escrivent en gascon, nascut en 1964 a Pau.
- Francis Jammes, (lo 2 de deceme de 1868 - lo 1 de noveme de 1938), poèta d'expression francesa.
- Sèrgi Javaloyès: escrivan contemporanèu.
- Rogèr Lapassada: poèta ostesian deu sègle XX.
- Vastin Lespin, filològ e erudit bearnés deu sègle XIX, autor de gramaticas, d'antologias literàrias e deu "Dictionnaire bearnais ancien et moderne", diccionari referenciau e erudit apiejat suber los texts bearnés istorics e literaris.
- Pèir de Marca: istorian de Bearn, President deu Parlament de Navarra e Arquevesque de París.
- Xavièr Navarròt, poèta cançonèr republican (genèr de 1799-deceme de 1862).
- Alèxis Peiret, poèta occitan, agronòm e òmi politic deu sègle XIXau qui emigrè en Argentina.
- Simin Palai, poèta en bearnés, (1874-1965).
- Albèrt Peirotet, escrivan deu sègle XXau.
- Arnaut de Saleta, autor deus Saumes de David mes en rima bearnesa (1583).
- Pèir Tucòu-Chala, istorian medievalista, especialista d'Espanha e deus Pirenèus.
- Alèxis Léger dit Alèxis Sant Léger Léger puish Saint-John Perse, poèta e diplomata d'expression francesa 1887 - 1975, que hasó los sons estudis al licèu Loís Barto a Pau de 1899 a 1904.
- Juli Supervièla, poèta, romancèr e dramaturg (1884-1960), que repausa a Auloron.[1]
- Pau-Joan Toulet, poèta (1867-1920), nascut a Pau.
- Portal de la literatura
-
Atlètas[modificar | modificar la font]
- Basquetbòl : Freddy Hufnagel - Alan Larrouquis
- Canoè-caiac : Tòni Estanguet - Patrici Estanguet
- Ciclisme : Gilbèrt Duclos-Lassalle
- Fotbòl : Edoard Cissé - Julian Escudé - Joan-Francés Larios - Joan-Miquèu Larqué - Julian Tauziède
- Rugbi : Felip Bernat-Salles - Nicolau Brusque - Laurenç Cabannes - Nano Capdouze - Francés Monclar - Robèrt Paparemborde - Joan Piqué - Damian Traille - Pèir Triep-Capdeviela
- Esquí alpenc : Ànnia Famose
- Tennis : Nicolau Escudé
- Nautisme : Titouan Lamazou
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista deus vescomtes de Bearn
- rei de Navarra
- Enric III de Navarra, Enric IV de França, Noste Enric
- Armoriau de Bearn
- Saussa bearnesa : inventada en Isla de França que deu lo son nom au restaurant qui la vedó a nàisher (lo Pavalhon d'Enric IV).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Presentacion de Bearn
- la Vath d'Aussau
- la Vath d'Aspa
- la Vath de Varetons
- Biarnesa
- Ràdio País
- Per Noste Institut d'Estudis Occitans en Bearn
- Reclams edicions e revista
- Menestrers Gascons
- Joan Francés Tisnèr
- Verd e Blu
- L'Ostau Bearnés, La Maison de la Cultura Bearnesa
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bearn que pòt tanben estar considerat com un gran parçan d'Occitània ; qu'ei un parçan segon la classificacion de Frederic Zégierman, mes aqueth que ditz en francés pays per "parçan". Totun lo tèrme occitan de "parçan" que designa tanben un tipe de division administrativa anciana qui espartiva Bearn: atau Bearn qu'estó compausat de diferents parçans autes còps, establits per Enric de Labrit.
- ↑ Montanha dens los sons "Ensais" qu'u loa en l'aperar "gascon deus Pirenèus" (mei mascle segon eth) ; quauques sègles arron lo movement reneishentista de Miquèu de Camelat e de Simin Palai que's centrè suu bearnés


text:
A compdar des 20'00 ores visita guidada ar Archiu Generau d'Aran e projeccion dera pellicula "Aquera Joena de Blanc", rodada en 1965 ena Val d'Aran
Deluns 14 de junh
Jornada de pòrtes dubèrtes ena sedença deth Conselh Generau d'Aran
Dimèrcles 16 de junh
Acte d'autrejament des Prèmis 17 de junh 2010 e des prèmis des concorsi Aran de Literatura e Mn. Condò.
Dijaus 17 de junh
Recepcion deth Sindic d'Aran as autoritats ena sedença deth Conselh e desfilada de pendons
Missa en Santuari de Mijaran
Issada de bandèra
Acte institucionau
Dances araneses
Aperitiu
Actuacion infantil ena plaça deth Conselh
Diuendres 18 de junh
Clausura dera exposicion "Aran clavis Regni. Era defensa d'un país" ena Sala Ciutat der Ajuntament de Barcelona, per part deth Sindic d'Aran e er Alcalde de Barcelona.