text:
Article paregut en linha sul Jornalet, dijòus 29 de Genièr passat
Sèm e sèm pas Charlie
Aprèp lo chaple a cò de Charlie Hebdo e de Super Casher, puèi la seria d’eveniments, totjorn doberta, que se seguisson un aprèp l’autre – los milions de caminaires « Soi Charlie », la publicacion del numerò novel de Charlie, las grandas manifestacions de Musulmans çò ditz contra « la blasfèmia » d’aquesta publicacion dins una tièra de païses… – es pas aisit de prendre de se retirar un pauc e de rasonar un a testa freja.
Sus totis aquestes eveniments, se pòt evidentament pas rasonar d’en defòra, del punt de vist de Saturni, qu’aquò auriá de tot biais cap de sens : an de sens, perqué i sèm, d’un biais o d’un autre implicats. Se pòt rasonar solament en partent de la situacion del rasonaire, es a dire, aquí ièu, non pas tant coma individú – sèm totis unics e singulars – mas coma membre d’un nos informal, d’un grop amb lo qual partajam de tròces comuns d’una mèma istòria e d’una mèma cultura. Dins aquesta situacion, çò me sembla, sèm preses dins una tension, si que non de contradiccion, entre una identitat faita de tot çò que nos pòrta sens relambi dempuèi l’enfància la cultura nacionala – de causas fòrças diferentas : tant Charlie Hebdo coma las cadenas de television ; tant çò qu’avèm pres de la cultura çò ditz alternativa coma çò que nos ensenhèt l’escòla – e una identitat minoritaria, la de l’occitan e de l’occitanisme, ela tanben diversificada mas forçadament mens evidenta, mens visibla, transmesa per la familia e/o per l’escòla, e quasiment totjorn en contrabanda (dins la talvera !), mas de tot biais totjorn contrariada e portada en avant per una volontat personala. Evidentament existisson d’autras sorgas de cultura e de materias per rasonar e viure nòstra vida que nos venon d’un pauc pertot dins lo grand monde, mai que mai d’America, mas pas solament, e lo mai sovent filtrat per la cultura nacionala. Mas podèm, se volèm, ficar lo nas en defòra solets, e zo fasèm jamai pron, perqué aquò nos balha mai de fòrça per defugir lo facia a facia mortal del lop e de l’anhel e desplaçar, senon jusmontar la tension identitaria entre èsser franceses de fait e occitans de còr (e a mai benlèu, occitans de fait e franceses de còr).
Alara bon, zo podèm dire, d’un punt de vist occitan, Charlie èra pas lo « must » :
totjorn centrat sus son embonil parisenc e franchimand, fièr d’èsser ont cal èsser e de costejar lo bel monde que criticavan, a mai, finalament, de’n faire part e d’aderir a una identitat benlèu constestatària mas d’una contestacion al cent del cent franchimanda, sens cap d’escart, de critica o de dobte de se. Al contrari, lo mespres manifestat pel pèterroses de « provincia » èra gaire escondut, e encara mai fòrt en cò de los que venian de provincia. Es pas aisit de doblidar la dobla ironia de Bernard Maris (lo paure puta, coma sabèm, assassinat amb los autres) qu’escampèt en 1998 sos sarcasmes a l’encòp sus l’Estat jacobin (qu’aprèp aver tuat los pateses se disiá prèp a signar la Charta europenca de las lengas regionalas e minoritarias) e suls patejaires, qu’avian la piòta pretencion de faire reconeisser lor pateses coma lengas[1]. Aital los contestaris oficials podian èsser e son estats mai d’un còp del costat del margue e sovent, çò me sembla, sens mèma zo saber, d’un biais espontanèu (çò qu’es encara pièjer). Aquò èra plan lo cas dins lo biais de tractar (o de tractar pas, e lo mai sovent de faire coma se existissiá pas) la « provincia » (mai que mai los Còrses, los Bretons e los Bascs). Fasian pr’aquò fòrça mai atencion al biais de parlar dels imigrats, en se volent d’anti-racistes sens concession ; aquò los empachava pas – ne cal parlar que dintrèm dins lo còr d’aquesta actualitat tragica – de tombar dreit dins la trapèla dels estereotipes grafics ereditats del colonialisme : mas cossí, en effiech, i escapar en manejant de figuras que tornan prene los traches de las vielhas caricaturas que confondan en un sol imatge l’araba e lo musulmans ? S’es vertat, coma zo ditz Bergson, qu’un se rise totjorn amb los de sa parròquia, se pòt almens comprene perqué los interessats rison gaire de se véser aital tractats.
Mas dins nòstra parròquia, vertat, èra plan diferent. Charlie e, abans Charlie, Hara-Kiri, foguèron per nos autres l’expression festiva, gaujosa, « bestia e missanta » de tota una cultura alternativa e rebella que se reconeissiá dins l’antimilitarisme, l’anticlericalisme, la critica e la satira de la França reaccionaria e racista, tant la dels cuòls benesets que la dels sindicalistas chovinistas (lo primièr Bof de Cabu e amai lo segond foguèron, vertat, plan trobats !). Èra un buf, un grand buf d’insoléncia e de libertat. La cultura Charlie participèt dins la annadas 70 e 80, sens cap de dobte, a nos fargar pas solament una ideologia mas subretot una relacion critica al monde social e politic. Es per aquò qu’avèm pogut legitimament sentir qu’una part de nosautres foguèt assassinada lo 7 de genièr passat. Evidentament parli pas aquí de totis los que se son ditz Charlie mas que l’avian pas mai legit. Se son ditz Charlie per identificacion emotiva a las victimas del terrorisme islamic e tanben benlèu per mimetisme, per faire coma los autres ; de còps que i a d’alhors, en ficant lo nas dins lo numerò de dimercès passat, los dels subreviscuts (lo 1178), an deja cambiada lor idea.
Vaquí, la tension que disiái, e formulada aital me sembla pas forçadament una contradiccion. Se podriá aisidament imatginar un Charlie occitan, e es plan domatge que n’i aguèsse pas un. Diriái mai : dempuèi las annadas 70, i a una part de l’esperit Charlie, per lo melhor e amai pel pièger, dins lo quite occitanisme.
Vist que Charlie nos aimava gaire, e que grand part dels militants de la libra pensada, encartats o pas, fan encara e totjorn l’amalgama entre curats e patejaires e confondon la separacion de la Gleisa e de l’Estat – es a dire la laïcitat – amb lo dògme de la lenga unenca, e ben, en reaccion, o per conviccion, de militants de las lengas e culturas de França an uèi la tentacion, dins l’aprèp 7 de genièr, d’associar la defensa de la diversitat linguïstica a la condamnacion de la satira antireligiosa, e d’apelar tot aquò defensa de la diversitat culturala, es a dire an la tentacion de se botan del costat de totis los que volon restrénher encara mai la libertat d’expression, deja de fait plan limitada (e subretot fòrça autòlimitada).
N’ai trobat un exemple espectaclós dins un article del Breton Jean-Pierre Le Mat (Le Blasphème un impératif laïque ?) que cal legir per se rendre compte, çò me sembla, del dangièr. Le Mat se’n pren a l’arrogància dels libres pensaires, lor manca de respecte escandalos per la religion e utiliza sens trantalhar lo mòt de « blasfèmia » a prepaus de las caricaturas de Charlie. Per el benlèu que i a blasfèmia mas non pas per ièu, perqué, coma zo diguèt Rushdie, ont i a pas de credença i a pas de blasfèmia : la blasfèmia existís pas de per se, la blasfèmia es çò que ven denonciat per aqueste mot. Es plan per aquò que los que defendon « lo dreit de blasfèmia » (dins un país puèi, ont lo dreit justament desconéis lo mot de blasfèmia !) balhan lo baston per se faire bastre. Agachatz per exemple la una de Charlie que fa tant d’escandal dins lo monde musulman : lo profèt se plore en disent, el tanben, « Je suis Charlie ». Ont es aquí l’orribla insulta ? Vist que plore sul chaple de Charlie, lo profèt, es un òme bon, vòl pas que la sang siá versada en son nom. Pr’aquò es una blasfèmia, perque es estat decidit aital, al nom de l’interdit de representacion de Mahomet, del fait qu’es una caricatura, que lo dessenhaire es un « infidel », considerat a priori coma un blasfemaire que que faga, etc. Ièu, la blasfèmia, la vesi pas, perqué reconeissi pas la legitimitat, coma soi pas un cresent musulman, de l’interdit de representacion del profèt, de l’interdit de se trufar d’el, de lo critica, a mai de l’insultar. E vòli poder continuar a zo dire, que soi pas cresent e me rire de la triada dels tres vielhs impostors, sens èsser, ièu tanben, acusat de blasfèmia !
Mas es deja tròp tard, amai la lei siá pas cambiada : tròp de monde coma Le Mat zo dison e aquò a deja un efeit desastros sus la libertat d’expression, perqué aquò fòrça lo monde a l’autocensura. S’aviai lo temps poiriái demostrar cossí Charlie en testa pratica de fait, cap a l’islam, e dempuèi un briu, l’autocensura, per exemple en fasent plan atencion de dire e tornar dire que vira pas en derision los musulmans moderats mas solament los extremistes, distinccion jamai faita pels catolics (perqué demora encara possible e espèri per longtemps, de desparlar dels catolics e del catolicisme sens faire la tria entre los bons moderats e los missants extremistes). Geti pas la peira sus Charlie, l’istòria a mostrat cossí aquesta paur foguèsse justificada e aquesta estrategia prudenciala insufisenta. La limitacion de la libertat d’expression, de fait, es deja activa ; un jorn la lei aura pas qu’a venir ratificar la situacion sociala en parlant – non pas de blasfèmia qu’aquò seriá un retorn en darrèr, a « l’atge mejan », çò dison – mas de « discors d’òdi » o de nafradura del « sentiment religios ». Es aquò que volèm ? Ièu, enfant de l’esperit Charlie, clarament non, me pensi que lo dreit a la satira e a la critica de las religions es quicòm de fondamental e voli pas i renonciar perqué los Libres Pensaires encartats son piòts o de mala fé, o puslèu defendon un’autra fé, tant intoleranta que l’autra. Perqué sus aqueste punt son d’accòrdi amb le Meut : la lei antiblasfèmia, l’avèm en França, amb la benediccion dels çò ditz Libres Pensaires : es la lei que defend la sacralitat del drapel e de l’imne nacional. D’un biais, lo dògme d’unitat e indivisibilitat de la republica es tanben un quicòm de prigondament religios, tant coma l’unicitat sanctificada de la lenga francesa… Dins l’ideologia de la nacion inscrita dins la lei, en França, coma endacomai, de religion ne’n manca pas, vertat. Mas aquò es pas una rason per reclamar, en mai d’aquò, una lei per limitar la libertat de critica e de satira de la religion. Deuriá èsser possible de se mocar de tot e de criticar publicament tot : las religions, la Gleisa e la Mosquea, la Bibla e lo Coran, amai la Republica, evidentament totas las ideologias amai la nòstra ! Bernard Maris se fotiá de la gula dels patejaires, mas demandava pas brica de los tuar o de los botar en prison ! Los jorn ont aurèm una lei per defendre a degun de mancar de respecte per las lengas e culturas minoritarias es pas encara vengut, mas se foguesse lo cas, seriá de marcar, el tanben, d’una peira nègra.
Joan-Pèire Cavalièr
[1] « Les aborigènes vont pouvoir parler leur patois, pardon, leur langue, sans se faire rire au nez. Et peut-être même garder leur accent c'est-à-dire leur béret et leurs sabots. [...] Lou Jospinou a raison. Maintenant que le bulldozer jacobin a laminé et éradiqué les pagnolades et les bécassinades, on peut élever les trois douzaines de couillons qui parlent encore leur pataquès (pardon : langue) au rang de patrimoine national et leur apposer un label fermier. »


c: text/html

text:
Silvanés
Silvanés[1][2],[3],[4] (Sylvanès en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Silvanés es situat dins lo sud de Roergue a 432 mètres d'altitud dins los contrafòrts dels Monts de La Cauna a la broa del rèc dels Prats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Camarés, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
{{Commons|Sylvanès}

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
20/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 22
La chambreta drueba sus un pitit corredor que mena ad’un eschalier que davala au second niveu. Mon lampissot me montra nonmàs pòrtas barradas. Pas de bruch, i a degun. Au prumier niveu, l’experiença montra que i a totjorn dau monde. ‘Fectivament, tras una pòrta a man mança, me ven un roflament podent, e si escote un pauc mai finament, un autre, mai doç. Son dos quí dedins, l’òme e la femna. Pas la pena de los esvelhar. D’autras pòrtas silenciosas, prudentament drubertas, un còp de lampissot, degun. Lo ras de chaussada es d’una bela banalitat, cosina que sent enquera au minjar de de ser, sala de minjar, salon borgès daus muebles tortilhonats que te donen gaire énvia de te sietar, beu al carrelat, triste e glaciau. Quo es generalament aqui que dins-t-un cuenh, i a una pòrta que drueba sus l’enbas. Veila-quí. Sabe pas si vos setz desjà estats una nuech dins-t-una maison ente deuriatz pas estre, ente i a dau monde que duermen, ente la policiá seriá tròp urosa de vos tombar dessus, ente auriatz plan dau mau a donar una explicacion a vòstra presença. Io quò m’es ‘ribat mai d’un còp e pòde vos dire que dins entau ‘na situacion, un es preste a tot, a veire la lum lopiar d’un còp e vos trobar nas per nas coma un proprietari esmalit emb un pistolet a la man, a auvir lo megafòne de la policiá vos credar que setz cerclat, que avetz pus nonmàs levar los braç e surtir en plena clardat per vos far culhir gentament per vòstras vielhas coneissénças dau comissariat vesin. Òc, setz preste a tot, manca a çò que me rieba quela nuech lai. Una man. Pas una man que vos tuca l’espanla, au nom de la lei, seguetz me, pas una man que vos trapa lo còl, ses fait coma un rat, quò-qui, sei ‘bituat, non, una man que ven doçament prener la vòstra e la sarra gentament. Una lonja frijolada dins l’eschina, los piaus que se pinquen. Una man fina, pita. Una man de mainatge.( de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
04/11/2017
Lo diable de La Fortoniá
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « Le diable de la Fourtonie », collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Quò fai una centena d’annadas – dau temps de mon grand-pair – lo diable demorava au chasteu de la Fortoniá, en delai de la Ribairiá, en Perigòrd.
Quò era un diable trabalhaire. Empleiava sas nuechs a tota sòrta de pretzfachs(1). Entau, chasque matin, lo bordier(2) trobava las béstias sonhadas, lo palhat tornat far e pro de pastura dins la minjadoira(3). Que se levesse a doas oras o bentot a cinc oras, l’òbra era ‘chabada.
Per contra, lo diable ne’n fasiá un pauc tròp e quò era daus uns còps desplasent, perque quò tucava a la meschantisa. Entau, chasque matin, un tornava trobar sus lo balcon chabranlant de las gròssas peiras que riscavan de tombar e de tuar quauque passant.
I aviá ren de far : las gitar per terra o bentot las menar a l’autra riba dau país, totjorn lo diable las tornava montar en naut dins la nuech.
Contat a Senta Aulàia (Dordonha).
(1) labeurs, projets (2) métayer(3)mangeoire
Les commentaires sont fermés.


text:
Baghchal : 4 tigres, 20 chabras. Per la debuta, los quatre tigres son posats sus de las flors, cap de chabras sus lo plateu.
Dins en primier temps, solament los tigres se mòvon d’una posicion en seguiant una lihna (pòdon ‘nar pertot, sus las crosadas liuras, sus la tauvera, o ‘b’etot minjar una chabra) .
Quant es son torn, lo segond jugaire pausa sas chabras una aprep l’autre, en se mefiant de pas las se far minjar. Las chabras botjan pas tant que las 20 autres an pas estadas pausadas (e benleu per quauqu’unas minjadas) sus lo plateu. ‘Quí, lo tigre deu mingar la chabra per pas èsser blocar.
La prisa :
La ganha :
Quò depent daus tigres blocats o non, dau nombre de chabras minjadas. E puei, coma lu ditz lo professor Jacquard, ganhar, èsser un ganhant quò es fabricar un perdant.


text:
L’Academia occitana reconeis la realitat d’un occitan comun, transcendent totas las varietats eretadas de la lenga. Contribuís a sa codificacion en tot seguir la rega dels reformators modèrnes.
Reconeis e defend tanben las varietats eretadas de l’occitan. Socializadas localament, d’una legitimitat indenegabla, son la sorga primièra d’enriquiment de la lenga comuna. Se pòdon en retorn apiejar sus aquesta per lor desvolopament (mots sabents, neologismes, adaptacions divèrsas).
Preconiza l’ensenhament de la fòrma comuna de la lenga, parallèlament a sa fòrma eretada locala (segon de modalitats d’adaptar puntualament : coma basa d’aprendissatge de la fòrma eretada o al contrari coma abotiment de son estudi).
Considèra desirabla l’utilizacion de las varietats eretadas de la lenga dins la creacion literària e per tota communicacion intèrna a lor espaci linguistic, mas preconiza l’emplec unic de l’occitan comun dins los domenis scientifics e tecnics, coma per tota communicacion inter-occitana.
Considèra que la toponimia locala (vilatges, lòc-dits, carrièras…) deu totjorn èsser respectada (o restituïda) dins sos caractèrs especifics e istorics. Cada còp que se pausa lo problèma pels noms de vilatges, preconiza que la distincion de las omonimias se faga per l’apondon del nom tradicional del país (Roergue, Carcin, Lomanha…) e non del riu. Per amor que, dins l’espandi d’Occitania, totes aqueles noms se deurián destriar.
Considèra que los païses catalans, e mai se sián fargada una lenga pròpria, e los païses occitans fan partida despuèi l’origina d’una meteissa communitat culturala. Dins aquela amira, Occitans e Catalans devon aviar las condicions de subrevida de lor paraula comuna millenària cap al mond de deman.
Considèra tanben que, per sas causidas lexicalas tocant a la lenga modèrna e mai que mai sos neologismes, l’occitan deu demorar en armonia totala amb l’ensemble de las lengas romanicas.
L’Academia occitana, al servici de la cultura occitana, solidària de la defensa de totas las culturas del mond, se vòl partidària de la construccion europèa.


text:
Lo « Boèci » : l’emergéncia de l’occitan literari
Lo « Boèci » es la version occitana de la Lo « Boèci » : l’emergéncia de l’occitan literari
Lo « Boèci » es la version occitana de la Consolatio philosophiae, òbra morala del filosòf e òme politic latin Boèci (480?-524). Aquel tèxte es estat compausat per un clergue lemosin pròche de l’abadiá Sant Marçal de Lemòtges, un dels brèces de la « scripta » occitana qu’espelís a l’entorn de l’An Mil. Es uèi considerat coma lo mai ancian monument literari de la lenga d’òc.
Es conegut per un unenc manuscrit de 258 vèrses decasillabs contengut al dintre d’un recuèlh de manuscrits religioses del fons ancian de la Bibliothèque d’Orléans (manuscrit 444). Son passatge del Lemosin cap a Orleans data de la Revolucion Francesa ont, coma mai de 210 manuscrits de l’abadiá Sant Marçal de Lemòtges, es estat confiscat. Vengut proprietat de l’Estat es estat fisat a la vila d’Orleans que n’assegura uèi la conservacion.
Lo tèxte conegut uèi es pas qu’un fragment de l’òbra originala, debuta a la pagina 269 del manuscrit e s’arrèsta a la pagina 275 sus un mot troncat. Evòca l’empresonament de Boèci per lo rei Teodoric lo Grand (455-526) a la debuta de la « Consolatio Philisophae » e constituís probable lo començament d’una òbra mai voluminosa que son ambicion literària despassava lo quadre de la simpla traduccion del latin cap a l’occitan. La version occitana del tèxte compren per exemple de notacions que venon de las legendas popularas de la vida del sant. L’autor se permet tanben de libertats literàrias coma dins son biais de descriure los vestits de Dòna filosofia al moment de son rescontre amb Boèci.
Boèce et Philosophie / Besançon
BM – ms. 0434 f. 314
Annèxe : Lo tèxte occitan mai ancian conegut… mas probablament pas lo primièr de l’istòria
Los divèrs elements aponduts per l’autor del « Boèci » rapòrt a l’òbra originala e l’atencion portada a la forma del recit dins aquela nòva lenga escricha daissa tanben pensar que s’agís pas d’una òbra lingüisticament isolada mas que pren plenament sa plaça dins una produccion literària occitana rica.
L’autor emplega tròp finament las subtilitats permesas per la literatura per èsser considerat sonque coma un simple clergue qu’emplenariá una simpla tasca de traduccion, es mai segurament un poèta de mestièr ancorat dins una literatura occitana ja vivaça. L’occitan s’impausa aital tre son aparicion coma una lenga d’innovacion literària que prefigura l’aparicion gaireben un sègle mai tard dels primièrs trobadors, Guilhèm IX d’abans.
Per anar mai luènh :
Una presentacion en francés dels manuscrits de la bibliotèca d’Orleans
http://aurelia.orleans.fr/archives-et-manuscrit (presentacion del fons d’archius e manuscrits)
Accedir a la reproduccion numerica del document


text:
Los alinhaments megalitics de Karnag que’s tròban en Bretanha, enter Gwened e An Oriant, dens la baia de Kiberen, gòlfe de Mor-bihan.
Lo site de Karnag que seré aucupat dempuish lo Vau millenari abans Jèsus Crist.
Lo pujolet de Sant Mikael qu’estó bastit a l’èra neolitica, enter 5 000 e 3 400 ans ab. JC. Qu’es un tombèu entau sòcis d’ua eleit, que i cabón objèctes funeraris de tot ordi, qui la màger part e son muishats au musèu de la Preïstòria.
Los alinhaments megalitics que serén estat apitats au Neolitic mejan o finau enter 4 000 e 2 000 ans ab. JC. Totun non sabem tostemps pas quin grop etnic e s’apitè aqueths alinhaments.


text:
V2
Lo V2 (de l'alemand Vergeltungswaffe 2, « arma de represalhas 2 » en occitan) èra un missil balistic desvolopat per Alemanha dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Considerat coma lo premier missil balistic, èra destinat a l'ataca dei vilas aliadas, principalament Londres e Anvèrs, en represalhas ai bombardaments aliats. Aquò mau capitèt car lo morau dei populacions visadas foguèt pas tocat. En revènge, la destruccion dei posicions de tir dei V2 mobilizèt de fòrças importantas dins lo camp aliat.
Après la guèrra, lei V2 foguèron fòrça estudiats per lei venceires. Venguèron la basa dei missils balistics modèrnes utilizats dins l'encastre de la dissuasion nucleara e dei fusadas espacialas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- V1.


text:
Letra d’informacion n° 9 - Genièr de 2011
Aquesta letra presenta los darrièrs articles pareissuts dempuèi un mes sul site internet de l’IEO. S’apondon las nòvas ligadas a la lenga occitana e a la vida federativa de l’IEO. Bona annada a totes !
Lo diplòma de Competéncia en lenga (DCL) en occitan. Existissiá ja per las lengas estrangièras, puèi pel breton. Ara es dubèrt a l’occitan. Aquel diplòma d’Estat balha una reconeissénça vertadièra del nivèl de lenga, especificament sul plan professional. L’IEO a participat a l’elaboracion del DCL occitan. La primièra session experimentala se debana lo 5 de febrièr avans la session oficiala lo 21 de mai de 2011 dins las acadèmias de Bordèu, Tolosa, Montpelhièr. Marcatz vos tre ara. Per ne saupre mai sul DCL e veire l’article.
Aurelhan, engatjada per l’occitan. Lo 16 de decembre, la comuna d’Aurelhan, pròche de Tarba, s’es engatjada a metre en plaça cinc accions per la lenga occitana. Aquò li permetrà de recebre lo labèl Òc per l’occitan de las collectivitats un còp lo tot en plaça, d’aquí a cinc ans maximum. Las tòcas venentas a l’ora d’ara son collectivitats mai grandas coma per exemple la vila de Tolosa, Tarba o la Region Miègjorn Pirenèas. Lor engatjament per la lenga perpermetriá una dinamica fòrta alprèp d’autras collectivitats. Veire l’article
Volontariat per l’occitan : lançament de l’operacion. Lo 3 de genièr, los participants inscrits al Volontariat per l’occitan van poder començar de se rescontrar per charrar en occitan e se desirar la bona annada. Se trantalhatz encara per vos inscriure en tant qu’aprenent es encara possible sus unas regions d’Occitània. En efièit, lo programa Volontariat per l’occitan a sedusit mai de Volontaris que d’aprenents. Es doncas encara possible de profitar de la bona volontat de personas amb una lenga de qualitat.S’inscriure coma Aprenent. veire mai en detalh lo programa.
Parucion dels actes del congrès toponimia de 2007 a Aush. En 2007, l’Institut d’Estudis Occitans organizèt un congrès a Aush (32) titolat Toponimia occitana e senhalizacion bilingua. Los actes son ara accessibles a la lectura per cadun. S’i trapan los elements juridics, tecnics e financièrs per poder metre en plaça una senhalizacion bilingüa dins sa comuna o sus las rotas. Per consultar los actes complets. Legir l’article
Lexics terminologics. Es totjorn moment de comandar los lexics publicats per l’IEO amb una l’ajuda d’una còla de lingüistas representants de l’ensèm dels dialèctes occitans sus tematicas divèrsas. Matematicas, biologia, informatica, son mai de 400 mots per libròt que permeton d’emplegar una lenga modèrna, tant dins l’ensenhament coma dins la vida publica e professionala. Descargar lo bon de comanda. Enmai : Lexic de telefonia mobila : gratuit. Disponible aicí o de demandar per mail.
Bonna annada a totes. L’Institut d’Estudis Occitans vos desira una bona annada, plan granada e plan acompanhada !


text:
Citizendium
Citizendium (acorcha de l'anglés Citizens' Compendium, "manuau daus ciutadans") es una enciclopèdia creado en 2006 coma alternativa a Wikipèdia, per Larry Sanger, un èx-dirigent de Wikipèdia. Se basa atanben sobre un wiki, la contribucion volontària daus internautas e de convencions similaras mas ten quauques diferéncias fondamentalas:
- Se distinguís entre autors (chascun qu'o vòu lai pòt contribuir) e editors (expèrts en la matèria qu'asseguran la fisabilitat de las informacions).
- Son restrictius sobre lo tipe d'articles que i chabon, fòrça pròches d'aqueles de l'enciclopèdia tradicionala.
- Los utilizaires an de signar amb lo sieu nom reau e ofrir una biografia brèva per participar.
- Los articles se devesisson en airas tematicas, supervisadas per de grops de trabalh mandats per d'expèrts.
Ara per ara Citizendium fonciona mas en anglés mas estúdian la possibilitat de faire de versions dins d'autras lengas.
Los sieus defensors afirman qu'a la lonja serà una font pus consultada que las versions wikipedianas, perque los expèrts lai asseguran la validitat de las informacions e quò lai lor autreja de rigor. Mai que mai, lo vandalisme es practicament inexistent e la redaccion pus sonhada.
Per contra, los detractors afirman qu'es un projècte eleitista, que valoriza pas la coneissença de la comunautat e que sorgiguèt per la rivalitat creissenta entre dos responsables de Wikipèdia, Larry Sanger e Jimbo Wales.


text:
diumenge, 8 d’abril de 2007
Retra de Catalan
Li vacanço de Pasco s'anouncion pèr dins uno semano. Dequé faire? Pèr iéu que siéu acoustuma i viage, i a de causo que me dison bèn: lis art e la culturo. Pas besoun d'ana dins un pais eisouti quouro vas vèire uno mostro de pinturo, d'art vo quouro te perdes au musèu... L'Art es un viage en se.Perpignan anouncio uno mostro poulido de retra de catalan famous... Perpignan es à coustat e es uno vilo que prese forço. Soun soulèu, soun micro-climat, soun èime catalan.
Note aqui l'enfourmacioun prèso aquèste matin sus lou journau:
Lou marque aqui pèr lou pas oublida... Antoine Giacomoni, Les Catalans à Travers le Miroir. Cade jour de 3 o fins à 7 o. 04 68 34 14 35.
Publié par Tam à l'adresse 7:14:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Cellula (biologia)
Era cellula qu'ei era unitat biologica minimau dotada d'un metabolisme qui era permet de créisher e se reprodúser mercés aus elements exteriors qu'ingereish en tot eliminar eras deishas e eths produts toxics.
Eth nom de cellula que's refereish au hèit qu'ua cellula biologica que dessepara un mitan intracellular (eth citoplasma, on e banhan eths organets dera cellula) e un mitan extracellular mercés a ua membrana lipidica (qui regula eths escambis enter eths dus mitans). Dehens la cellula, reaccions metabolicas que's realizan mercés aths sons pròpis enzims.
Cada cellula que possedeish un cabau genetic marcat suber eth son d'ADN. Aqueth ADN qu'ei era hont der'informacion qui permet de sintetizar eras proteïnas (e, enter eras, los enzims) d'era cellula.
Be i a de duas classas de cellulas : eras cellulas procariòtas (qui, com los bactèris, an eth lor ADN libre dens eth citoplasma) e eras cellulas eucariòtas (er'ADN deras quaus ei embarrat dens un nuclèu).
Somari
Transcripcion e arrevirada[modificar | modificar la font]
Dens eths dus cas, l'ADN que contien (enter autas causas) era informacion per sintetizar eras proteïnas. Aquesta informacion (qui ei en hèit eth òrdi d'encadenament deths aminoacids) qu'ei marcada sus eth ADN au mejan deras quate basas deths nucleotids qui jogan eth ròtle de letras en tot utilizar eth còde genetic. Era informacion marcada sus eth ADN qu'ei transcrivuda suber ua molecula d'ARNm (aperada per'mor d'aquò ARN messatgèr). Organets aperats ribosòmas que's fixan sus eth ARNm e qu'eth juntan dab eths ARNt qui carrejan eths diferents aminoacids en tot reconéisher eth còde marcat sus eth ARNm. Era ligason, chic a chic, deths aminoacids enter eth dinc ath darrèr, qu'acaba era sintèsi dera proteïna qui s'apera er'arrevirada.
Dens eras cellulas procariòtas, transcripcion e arrevirada que s'escaden dens eth citoplasma. Dens eras cellulas eucariòtas, era transcripcion qe's hè dens eth nuclèu, puish l'ARNm qu'ei exportat de cap au citoplasma, lòc der'arrevirada.
Maturacion deras proteïnas[modificar | modificar la font]
Aqueth procès qu'ei especific de las cellulas eucariòtas. En çò deras cellulas eucariòtas certa proteïnas que son arreviradas dens eth citoplasma e d'autas qu'ac son dens eth reticulum endoplasmic granulós (qui sembla apareish granulós per'mor qu'ei entornejat de mantuns ribosòmas). Dens aqueth organet, eras proteïnas que segueishen eth procès de maturacion (qui pòt implicar de'n copar un tròç o de las plegar d'un certe biais en establir ligasons dehens l'estructura de la proteïna). L'objectiu de la maturacion qu'ei de dar a la proteïna las proprietats (mei que mei geometricas) qui era permeterán de plear era soas foncion. Au long d'aqueth procès eras proteïnas que passan deth reticulum endoplasmic granulós au reticulum endoplasmic lis, puis dens eth aparelh de Golgi e, fin finala, dens vesiculas qui gessida d'aqueth organet. Dens eths cas qui era proteïna qu'a ua mission de secrecion (com, per exemple, las cellulas endocrinas qui sintetizan ormonas), aquestas vesiculas que migran de cap a la membrana cellulara e que fusionan dab era (mercés au hèit que membrana cellulara e membrana deras vesiculas be som ambs compausadas de lipids triglicerids) entà vueità dens lo mitan exterior.
Teoria endosimbiotica[modificar | modificar la font]
Segon era teoria endosimbiotica, eras cellulas eucariòtas que serén era resulta der'associacion de cellulas procariòtas. Enter eths arguments qui ahorteishen aquesta teoria que's pòt destacar era dobla membrana deth nuclèu d'eras cellulas eucariòtas (com se eth nuclèu e hose estat lo produt de l'injestion d'un èste procariòta tres la membrana d'un aute eucariòta) e er'existéncia d'ADN mitocondrian e cloropastic (com se eras mitocondrias e eths cloroplasts e hossen endosimbiòts, qu'ei a díser, a er'origina, cellulas qui's serén associadas dab ua auta, e au son dehens, après estar estadas absorbidas).
La sciéncia qui estúdia las cellulas qu'ei la citologia.
Mots clau[modificar | modificar la font]
membrana cellulara, paret cellulara, organet, nuclèu, ADN, ARN, ARNm, cromosòma, centrosòma, citoplasma, procariòta, eucariòta, teoria endosimbiotica, enzim, mitocondria, cloroplast, ribosòma, aparelh de Golgi, reticulum endoplamic granulòs, reticulum endoplamic lis, vesicula, vacuòla, cil (citologia), microtubul, centriòl, citologia, mitòsi, meiòsi.


text:
Cavilha (montatge)
Una cavilha es un sistèma de montatge e de ligam utilizat dins diferents domènis. Pòt consistir en un element util per fixar solidament una vitz dins un element que pòt èsser una paret. Tanben pòt èsser una tija de fusta que ven en complement d'un montatge de fusta per assegurar lo ligal entre dos elements.
Existís mai d'un tipe de cavilhas, qu'an cadun una utilizacion especifica.
Somari
Tipes[modificar | modificar la font]
Cavilha mecanica[modificar | modificar la font]
La cavilha mecanica pòt èsser de plastic o de metal. Las cavilhas modèrnas de plastic son adaptadas de materials coma la brica, los cairons e los materials clòts en general. Un traucatge del material es necessari abans lor mesa en òbra. Lor principi repausa sus una desformacion mecanica. Seguent los modèls, se bomban a l'interior del material o s'escartan contra las parets a l'interior del trauc. Las cavilhas de tipe Molly son de cavilhas metallicas adaptadas per las fixacions dins lo placoplastre. son inseridas amb lor vitz dins lo supòrt per percussion. Una pinça especiala permet la mesa en plaça definitiva e tirant la vitz vissada dins la cavilha. Amb aquestra traccion, la cavilha se sarra dedins lo material e pren una forma estelada. Puèi, la vitz se pòt vissat corrèctament a l'interior.
Existís un autre tipe de cavilha metallica adaptat a de materials fòrça denses coma lo beton. L'insercion se fa après un primièr perçatge. Es ascalada en dos, e la vitz inserida a l'interior comprima las parets de la cavilha per escartament a l'interior del trauc.
Cavilha quimica[modificar | modificar la font]
Per unes usatges dins de materials clòts, pòt èsser necessari d'utilizar una cavilha quimica. Après perçatge e levada totala de las poscas per buf pneumatica se possible, s'inserís dins lo trauc un produch bicompausant se trobant dins una dobla seringa amb la dòsi que cal. La mescla obtenguda emplís l'espaci e durcís en unas oras.
Domènis[modificar | modificar la font]
Fustariá[modificar | modificar la font]
En menusariá, s'utiliza de cavilhas per ligar doas pèças de fusta. Ambedos elements d'assemblar son perforats, puèi la cavilha es introducha e fixada dins los dos traucs, mejans una pega o una claveta. Aquesta mena de fixacion es subretot utilizat dins las fusteriás, las pòrtas e los armaris. Permeton un montatge desmontable tenon-mortaisa.


text:
Vistedit qu'apèra l'Ofici Public de la Lenga Occitana a tornar sus la soa decision de non pas acordà'u nada ajuda en 2018
Vint-tres ans a, qu'estó creada per la societat Vistedit La Setmana,lo purmèr setmanèr en lenga occitana. A l'epòca, n'èra pas ua jòga aisida. Har un setmanèr papèr qu'èra dejà mauaisit ; mes hà'u en occitan, qu'èra enqüèra mei riscat. Totun, que calèva qu'existisse un organe d'informacion dens la lenga.
Au medish temps, Vistedit qu'avè creat duas revistas mensuaus taus mainatges. Despuish 1995, la premsa qu'a cambiat e las dificultats que son vadudas mei granas. La Setmana, Plumalhon e Papagai que son estadas confrontadas aus problèmas generaus de la premsa escriuta aus quaus cau ajustar las dificultats ligadas au hèit de tribalhar dens ua lenga en perilh e mautractada. Pendent annadas, Vistedit qu'a hèit esfòrç deus importants. Los lectors de La Setmana tanben que son estat sollicitats a mantuas represas entà ajudar lo jornau. Los salariats de Vistedit qu'an hèit sacrificis deus grans tanben. La societat qu'a tot hèit entà adaptà's a las mutacions tecnologicas. Mes entà lutar, que cau aver mejans.
Despuish la soa origina, las publicacions de Vistedit que suberviven. La societat n'ei pas sostienuda per nat grop financèr. De mei, qu'a calut batalhar regularament tà que las nostas publicacions obtiengan los medishs drets que las publicacions en francés. Uei, Vistedit que risca de desaparéisher e las soas publicacions tanben. Cadun mesura lo traumatisme que poderé representar la desapareishuda deu jornau en lenga occitana qui ei tan sovent estat citat en exemple, lo qui a amuishat que's podèva har informacion en occitan, sus tots los subjèctes. Qu'ei tanben lo qui a espandit nombrós combats a favor de la lenga occitana.
Qu'aprenem que l'Ofici Public de la Lenga Occitana non balharà pas nada ajuda a Vistedit augan entà sostiéner las nostas duas revistas taus mainatges. Que son donc condemnadas. Mes com s'ageish de la medisha societat qui edita aqueras revistas e La Setmana, lo periodic qu'ei tanben condemnat. Qu'èm efectivament ua societat de petita talha : dus salariats e miei. Autes còps, que i a avut dinc a quate salariats e miei tà har lo quite tribalh. Ne podem pas har mei d'esfòrç !
Que cau ajustar que despuish mantuns mes, que hèm aperet a benevòles entà compensar la manca de redactors. Daubuns que ns'ajudan benevòlament despuish mantuas annadas. Que'n sian arremerciats. Qu'avem despuish quauques mes decidit de collaborar dab « Lo Jornalet », site d'informacion en occitan publicat de Catalonha enlà.
Dens un país on la premsa ei sostienuda de faiçon importanta, non pas recéber nada ajuda d'un organisme dont l'objectiu ei de donar mei de visibilitat a la lenga occitana, que'ns questiona. L'organisme cargat de méter en plaça ua politica tà l'occitan imagina qu'aquò se harà shens nat jornau e revista ? Ne demandam pas nat tractament de favor mes sonque que sian pres en compte los esfòrç que son estats hèits pendent 23 ans. Que desiram que sia presa en compte l'especificitat de las dificultats d'ua premsa en occitan. Que son las de la premsa en generau mei las de tota enterpresa en lenga occitana. Que desiram que sia debatut, de faiçon clara, quin podem véder que la lenga occitana dispause d'un jornau d'informacion, e perqué pas mantuns. Quant de temps calerà tà que renasca un projècte de jornau en occitan si La Setmana desapareish ? Ei possible que's posca desvolopar ua politica lingüistica shens nada revista taus mainatges ? Que desiram dens un purmèr temps que l'OPLO torne sus la soa decision entà evitar la desapareishuda de publicacions mei que simbolicas. Dens un dusau temps, que desiram que sia discutit enter l'OPLO e los actors de la promocion de l'occitan un plan globau mirant a desvolopar los apèrs necessaris ad aqueth objectiu.
Condemnar a la desapareishuda enterpresas de desvolopament de l'occitan en rason de dificultats qu'encontran, torna a renonciar a la definicion d'un plan d'ensemble e torna de descoratjar tota iniciativa o associativa a favor de l'occitan.
L'OPLO que deu estar tà tots un partenari, ua ajuda a la concertacion e pas sonque un arbitre financèr sancciona situacions vadudas d'inegalitats creadas per ua discriminacion injusta.
L'equipa de Vistedit
Version PDF


text:
29
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 29 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Livia Drusilla, maire de l'emperaire Tibèri, e conselhiera importanta de son fiu. L'emperaire foguèt fòrça tocat per aquela disparicion e quitèt plus gaire l'illa de Capri laissant durant doas annadas mai e mai de poder a son prefècte dau pretòri Sejan. Aprofichant la mòrt de Livia que son caractèr autoritari li donava una influéncia sus lo govèrn, Sejan poguèt ordir un complòt còntra Nero Iulius Caesar qu'èra un dei dos eiretiers oficiaus de l'Empèri. Denoncièt a Tibèri un complòt preparat per Nero — qu'èra probablament una realitat — e obtenguèt son arrestacion. Nero Iulius Caesar foguèt desportat sus l'illa de Ponza onte moriguèt dins lo corrent de l'annada. Drusus Iulius Caesar demorèt l'unic eiretier de l'Empèri fins a l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Somission provisòria dei senhors Wei Xiao e Dou Rong qu'èran tributaris de l'emperaire de Guang Wudi (25-57) dempuei quatre ans mai avián mantengut una autonòmia fòrça larga. Aquò permetèt a Guang Wudi d'establir son autoritat sus la màger part de la Vau dau Fluvi Jaune. En mai d'aquò, Liu Yong — emperaire proclamat en 25 que teniá la mitat orientala de Henan e lo nòrd de Jiangsu — foguèt tuat per lei fòrças Han entraïnant l'afondrament de son estat e la somission dau prince Zhang Bu qu'assaiava de formar un principat independent centrat sus la Peninsula de Shamdong. Aquela tiera de victòrias permetèt de limitar a tres lo nombre d'estats chinés encara independents e rivaus de l'Empèri Han restaurat per Guang Wudi.


text:
Modèl:D'ara enlà sus Commons
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.
Podètz crear aquesta sospagina per fin de documentar aqueste modèl adeqüatament.
- Utilizacion
- Aqueste modèl indica qu'un mèdia es estat transferit sus Commons. Lo mèdia es automaticament plaçat dins la categoria D'ara enlà sus Commons.
- Sintaxi
{{d'ara enlà sus Commons |NomImatgeCommons }}
- Paramètres
- NomImatgeCommons : nom de l'imatge correspondent sus Commons, sens lo prefixe (facultatiu : nom de l'imatge corrent s'es omés).
- Exemples
- Se Imatge:toto.jpg es estat transferit amb lo meteis nom sus Commons, utilizatz simplament
{{d'ara enlà sus Commons}};
- Se Image:titi.jpg es estat transferit sus Commons jol nom Image:tutu.jpg, utilizatz simplament
{{d'ara enlà sus Commons|tutu.jpg}}.
- Vejatz tanben
- {{Per Commons}} : imatges pas encara transferits,
- {{ShadowsCommons}} : imatges diferents jol meteis nom sus Commons.


text:
Esperanto
L'esperanto es la lenga construcha mai parlada dins lo monde. Las basas ne foguèron creadas per Ludwik Lejzer Zamenhof que faguèt publicar la primièra brocadura en 1887 jol títol MeждyHapoдHый языk (en rus) valent a dire de lenga internacionala[1]. Lo nom definitiu d'esperanto li foguèt balhat segon lo pseudonim Doktoro Esperanto (« Doctor qu'espèra ») que causiguèt son autor. La tòca de Zamenhof èra de crear una lenga de bon aprene e politicament neutra per facilitar la comunicacion e l'entenduda entre personas de lengas diferentas a travèrs lo monde entièr.
Malgrat que cap d'estat reconega pas oficialament l'esperanto, la lenga es utilizada per una comunitat de locutors espandida dins la màger part dels païses del monde. Segon las estimacions (que varian fòrça) i auriá entre cent mila e dos milions de personas capables de l'utilizar d'un biais actiu.
Lo lexic de l'esperanto es manlevat principalament a las lengas d'Euròpa occidentala, mas sa gramatica regulara l'aparenta puslèu a las lengas aglutinantas tal coma lo turc, lo swahili o lo japonés.
Somari
- 1 Istòria de l'esperanto
- 2 Estat actual de la lenga
- 3 Caracteristicas lingüisticas
- 4 Movement
- 5 Cultura
- 6 Criticas
- 7 Reformas
- 8 Bibliografia
- 9 Ligams
- 10 Referéncias
Istòria de l'esperanto[modificar | modificar la font]
La genèsi de l’esperanto ven de l'istòria personala de Zamenhof. Aquel se passèt l'enfança a Białystok, ara en Polonha, mas d'aquel temps part de la província de Lituània de l'Empèri Rus, ont convivián divèrses grops etnics. Aquelas divisions etnicas e culturalas portavan una violéncia dolorosa per l'enfant qu'èra. Venguèt segur que caliá una lenga comuna per ajudar la comunicacion, e qu'aquela lenga podiá pas èsser la d'una de las comunitats[2]. Zamenhof coneissiá tanben las dificultats d'aprendissatge d'autras lengas, que fasiá servir quotidianament lo rus e lo polonés. Coneissiá l'ebrieu que son paire ensenhava, e estudièt lo latin, lo francés, l'alemand, lo grèc emai l'anglés. Après mai d'un ensag (ne demòra pas gaire de fonts, que pòrtan lo nom generic de protoesperanto), arribèt a la forma actuala de la lenga internacionala que publiquèt en 1887.
La primièra brocadura foguèt publicada d'abòrd en rus, e lèu en polonés, francés, aleman, anglés e ebrèu. Pendant las annadas que seguèron, la lenga s'espandiguèt mai que mai dins l'Empèri Rus e Euròpa Orientala. Dins mantun endrech, prenguèt la plaça qu'aviá perduda lo volapük, una autra lenga construcha que Zamemhof meteis aviá apres.
A partir de 1900, l'esperanto coneguèt un impuls fòrt, en particular en França ont foguèt organizat lo primièr congrès mondial d'esperanto a Bolònha de Mar en 1905. Aquel congrès recampèt de participants de mai de 20 païses que debatèron sonque en esperanto. L'espandiment de la lenga despassèt los limits d'Euròpa, e ganhèt las Amèricas, la China e lo Japon.
La Primièra Guèrra Mondiala arrestèt brutalament aquela progression, que reprenguèt ça que là dins las annadas 20 amb las esperanças degudas a la creacion de la Societat de las Nacions. Aquel periòde foguèt egalament marcat per un espandiment important de l'esperanto dins lo movement obrièr. Pr'aquò, la pujada dels regims totalitaris pendant las annadas 30, qu'èron ostils a l'esperanto, puèi la Segonda Guèrra Mondiala n'arrestèron tornamai la progression.
A partir de las annadas 50, l'esperanto coneis un interés novèl, e torna prene vida. Foguèt reconegut en 1954 per l'UNESCO (que tanben lo recomandèt als estats membres en 1984). Aquel periòde de la Guèrra Freja es marcat per la separacion entre las organizacions esperantistas dels blòcs de l'oèst e de l'èst.
L'arribada e la generaliziacon d'Internet dins las annadas 90 marca una jovença novèla per l'esperanto. Dempuèi las annadas 2000, mercés als sitis que prepausan un aprendissatge en linha e gratüit, als rets sociales, d'usanças novèlas son apparegudas e se desvolopan. En octòbre 2011, la Wikipèdia en esperanto aviá lo 27en reng segon lo nombre total d'articles.
Estat actual de la lenga[modificar | modificar la font]
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Las estimacions del nombre d'esperantofòns varian fòrça en rason de la manca d'estudi fisable. Se considera qu'entre 100.000 e 2.000.000 de personas son capables d'utilizar la lenga d'un biais actiu. L'esperanto es parlat dins environ 115 païses, e sos locutors son presents en particular en Euròpa, Asia orientala e America del Sud.
Estant una lenga construcha, l'esperanto es generalement aprés coma lenga segonda. Existís pasmens un pichon nombre d'esperantofòns de naissença, nascuts de parents que l'esperanto n'èra la sola lenga comuna. Segon lo site Etnològ entre 200 e 2000 personas aurián l'esperanto coma lenga mairala.
Utilizacions de l'esperanto[modificar | modificar la font]
Reconneisença oficiala[modificar | modificar la font]
L'esperanto foguèt pas jamai reconegut per un estat mas es lenga de trabalh de mantuna associacion, que la mai importanta es l'Associacion Univèrsala d'Esperanto. Aquela associacion es en partenariat consultatiu amb las Nacions Unidas e l'UNESCO. Cal notar que l'UNESCO a adoptat doas rezolucions favorables a l'esperanto en 1954 e en 1984.
L'esperanto es la lenga de trabalh de l'Acadèmia Internacionala dels Sciéncias de Sant Marin.
En 2007, l'esperanto foguèt la 32ena lenga qu'aderiguèt al « Quadre Comun Europèu per las lengas » del Conselh d'Euròpa.
A l'ora d'ara, l'esperanto es encara enebit dins un estat: la Corèa del Nòrd.
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Evolucion de la lenga[modificar | modificar la font]
La primièra brocadura que presentèt l'esperanto en 1887 conteniá una tièra de 900 raiçes que se podián combinar en mantun desenat de milieirats de mots. A l'ora d'ara, la darrièra ediccion del Plena Ilustrita Vortaro (diccionari sovent considerat per los esperantofòns coma la referéncia) conten mai de 45000 raiçes.
Caracteristicas lingüisticas[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Coma lenga construcha, l'esperanto se restaca pas genealogicament a cap de familha de lengas. Pr'aquò, una part de sa gramatica e l'essencial de son vocabulari l'aparenta puslèu a las lengas indoeuròpeas. Aquel grop linguistic constituiguèt lo repertòri basic de qual Ludwik Zamenhof tirèt la matèria de la lenga.
Ça que la, d'un punt de vist morfologic l'esperanto se distinguís clarament de las lengas indoeuròpeas que son de tipe flexional. Parteja amb las lengas aglutinantas una tendéncia a acumular los morfèmas que pòrtan un trach gramatical. D'un autre costat, parteja amb las lengas isolantas una rigorosa invariabilitat de sos elements que se pòdon combinar amb una granda libertat.
Fonologia e alfabet[modificar | modificar la font]
L'esperanto possedís cinc vocalas e vint-e-tres consonantas. L'accent tonic es totjorn sus l'avantdarrièra sillaba. Es permés en poesia d'elidir la darrièra vocala d'un mot, mas quitament en aquel cas l'accent tonic demòra sus la meteissa sillaba.
L'alfabet de l'esperanto se basa sus l'alfabet latin, mas es estrictament fonetic: a cada son correspond una letra unica, e a cada letra un son unic. Inclutz sièis letras amb de signes diacritics: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (amb un circonflèxe) e ŭ (amb un brèu). Al contrari, l'alfabet inclutz pas las letras q, w, x e y que son utilizadas sonque dins los noms pròpris o en sciéncia.
Las 28 letras de l'alfabet de l'esperanto son:
Gramatica[modificar | modificar la font]
La gramatica de l'esperanto se basa sus setze principis enonciats dins lo Fundamento de Esperanto, qu'es considerat coma lo sòcle intangible de la lenga dempuèi lo primièr congrés mondial d'esperanto en 1905. Aqueles principis ne foguèron pas qu'un quadre ont s'establiguèron progresivament de règlas mai detalhadas.
Los mots se constituisson en butant a una raiç un morfèma que n'indica lo trach gramatical:
- -o pels substantius (exemple: domo, ostal)
- -a pels adjectius (exemple: bela, bèl o bèla)
- -e pels adverbis derivats (exemple: vere, vertadièrament)
- -j pel plural (exemple: belaj domoj)
- -n pel cas regim (exemples: belan domon o belajn domojn)
A aquela tièra, cal apondre d'autras terminasons que caracterisan los vèrbs:
- -i per l'infinitiu
- -as pel present
- -is pel passat
- -os pel futur
- -us pel condicional
- -u pel volitiu (valent a dire l'imperatiu e lo subjonctiu)
Las terminasons verbalas varian pas segon la persona o lo nombre: sufís d'apondre lo pronom.
De notar, lo pronom de la segonda persona vi que s'emplega al singular coma al plural, e lo pronom neutre de la tresena persona ĝi que s'emplega pas que per las bèstias o las causas. Los adjectius possesius se fargan en butant la terminason caracteristica dels adjectius -a als pronoms: mia (mon/ma), via (ton/ta/vòstre/vòstra), etc…
Coma aquela del rus o del latin, la sintaxi de l'esperanto es relativament liura. Encara que l'ordre dominant siá subjècte-vèrb-objècte (SVO), pòt èsser modificat de quin biais que siá mercés a l'existéncia de la terminason del cas regim.
L'article definit unic es la. I a pas d'article indefinit nimai d'article partitiu.
Lexic[modificar | modificar la font]
La màger part de las raiçes que constituisson lo vocabulari de l'esperanto es tirada de las lengas indoeuropèanas. Las raiçes foguèron causidas, generalament, segon un critèri d'intercionalitat: foguèron afavoridas aquelas que se passèron dins mantuna lenga d'Euròpa.
S'una part granda del lexic es degut a Zamenhof meteis, força raiçes foguèron (e continuan d'èsser) introdusidas per de simples locutors de la lenga. Las règlas permeton a cada locutor de prepausar de mots novèls, a condicion que respectèren d'unes critèris. Totes los mots prepausats dintran pas dins l'usatge general, mas mantun o son, sustot dins los domenis scientific e tecnic.
Las fonts principalas son, per importància descresenta:
- las lengas romanas (en particular lo latin, lo francès e l'italian)
- las lengas germanas (en particular l'aleman e l'inglès)
- lo grèc ancian (sustot pel lexic scientific)
- las lengas eslavas (en particular lo rus e lo polonès)
Ça que la, l'esperanto a una tendéncia a limitar los manlevaments e afavorís la formacion de mots a partir de raiçes ja existentas, de prefixes e de sufixes. Per exemple lo mot komputilo (ordenador) es format amb la raiç del vèrb komputi (calcular, tractar de donadas) e lo sufix -il (aisina, instrument).
Frasas utilas[modificar | modificar la font]
Movement[modificar | modificar la font]
Finalitats[modificar | modificar la font]
Organizacions[modificar | modificar la font]
L'esperanto es sostengut per un ret d'associacions localas, nacionalas e internacionalas. La mai importanta d'aquelas organizacions es l'Associacion Universala d'Esperanto (UEA) creada en 1908 e presenta dins mai de 120 païses. L'UEA se vòl neutra d'un punt de vist religiós e politic. A recebut de l'UNESCO l'estatut official de "partenari en relacions consultativas".
Simbòls e drapèu[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Musica[modificar | modificar la font]
Teatre e cinèma[modificar | modificar la font]
Periodics[modificar | modificar la font]
Ràdio e television[modificar | modificar la font]
Internet[modificar | modificar la font]
L'Esperanto es fòrça mai espandit a l'internet que autris lengas ambe tant de locutors. Aquò se compren aisidament per l'espandiment mondial del pòble esperantista e son besonh de comunicacion. La Wikipèdia en Esperanto es una de las 15 mai grandes. En 2012 Google dubriguèt son servici de revirada a l'Esperanto.
Sciéncia[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Religion[modificar | modificar la font]
Criticas[modificar | modificar la font]
Reformas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ligams[modificar | modificar la font]
- Subre l'esperanto en occitan
- Esperanto - Prezento de la lingvo
- Esperanto - Konciza Gramatiko
- Esperanto - Cursos gratuitos
- L'esperanto - qu'es aquò ?
- Grop de discussion "Esperant'Òc"
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ДokTop ЭcпepaHTo, MeждyHapoдHый языk. ПpeдиcлoBиe и пoлHый yчeбHиk, Varsovia, 1887
- ↑ Carlo Minnaja, Ebraismo ed esperanto nell'Europa dell'Est : http://www.math.unipd.it/~minnaja/RICERCA/Slavia/EBRAISMOedESPERANTO.pdf


text:
Longues-sur-Mer
Longues-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa sul littoral de la mar de la Manja, la còsta es hérissée de falaises de seissanta cinc mètres de nautor. Longas-sus-Mar se tròba en lo Bessin, a 6,5 quilomètres de Bayeux. En cobrint 1 229 ectaras, lo sieu territòri es çò de mès d'estendut del costat de Ryes.
La commune se situe sur le littoral de la mer de la Manche, la côte est hérissée de falaises de soixante-cinq mètres de hauteur. Longues-sur-Mer se trouve dans le Bessin, à 6,5 kilomètres de Bayeux. Couvrant 1 229 hectares, son territoire est le plus étendu du canton de Ryes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1861, Longas (403 abitants l'an 1856) absorbeix Fontenailles (177 abitants, a l'èst del territòri) e Marigny (287 abitants, a l'oèst)[3]. La municipalitat pren lo nom de Longas-sus-Mar 1924[3].
Al nòrd del pòble, a 500 mètres del littoral, los Alemands avián bastit dempuèi 1943, una batariá litorala. Aquela protegissiá quatre canons de marina plan protegida d'una portada de près de 20 km #qu'indigne las naus a la amplària, podián tanben arribar a las plajas del débarquement de Omaha Beach a l'oèst e de Gold Beach a l'èst. Los Aliats #far doncas de la ponduda defòra de combat d'aquela batariá un objectiu prioritaire del jorn J. Indignatz bombardements aerianes la setmana precedenta, la batariá patís un pilonnage dempuèi dos croiseurs anglés e del croiseur francés Georges Leygues en empedint los canons de longa portada alemands d'exercir una reala menaça. L'endeman, lo Data|7|de
en fin de matinada, après un segond bombardement aerian de la RAF, e amb los sieus canons defòra de combat, los soldats alemands se #retre als soldats britanics del regiment del Devonshire.
Longas-sus-Mar, situada al limit dels sectors americanes e anglo-canadien, patís de gròsses dégâts pendent los jorns del débarquement.
-
Eglise-P012448.jpg
La glèisa dévastée de Marigny.
-
Batariá-longa-sus-mar.jpg
Batariá de Longas-sus-Mar, canon de 152 mm.
En 1861, Longues (403 habitants en 1856) absorbe Fontenailles (177 habitants, à l'est du territoire) et Marigny (287 habitants, à l'ouest)[3]. La commune prend le nom de Longues-sur-Mer 1924[3].
Au nord du village, à 500 mètres du littoral, les Allemands avaient construit dès 1943, une batterie côtière. Celle-ci abritait quatre canons de marine bien protégés d'une portée de près de 20 km qui outre les navires au large, pouvaient aussi atteindre les plages du débarquement d'Omaha Beach à l'ouest et de Gold Beach à l'est. Les Alliés firent donc de la mise hors de combat de cette batterie un objectif prioritaire du jour J. Outre des bombardements aériens la semaine précédente, la batterie subit un pilonnage depuis deux croiseurs anglais et du croiseur français Georges Leygues empêchant les canons de longue portée allemands d'exercer une réelle menace. Le lendemain, le Mes invalid (juin) en fin de matinée, après un second bombardement aérien de la RAF, et avec leurs canons hors de combat, les soldats allemands se rendirent aux soldats britanniques du régiment du Devonshire.
Longues-sur-Mer, située à la limite des secteurs américain et anglo-canadien, subit de gros dégâts pendant les jours du débarquement.
-
-
Batterie de Longues-sur-Mer, canon de 152 mm.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ 3,0, 3,1, 3,2 et 3,3 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 27 d'abril 2010) e fichas ligadas. Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EHESS » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Paginas amb d'errors de referéncia
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Ortografia de verificar
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Normandia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Normandia
- Comuna de Calvadòs


text:
Califat de Sokoto
Lo Califat de Sokoto foguèt un estat teocratic musulman dau nòrd de Nigèria qu'existiguèt de 1804 a 1903. Sa capitala èra installada a Sokoto. Foguèt fondat a partir dei ciutats-estats hausàs e foguèt destruch per lei Britanics que colonizèron la region a partir de la fin dau sègle XIX.
Installats dins lo nòrd dau Nigèria modèrne, lei Hausas fondèron durant l'Edat Mejana de ciutats-estats fortificadas dirigidas per un sarki kasa (« cap dau país »). Liadas entre elei per de cambis comerciaus e culturaus, gardèron una omogeneitat culturala que favorizèt la formacion de la lenga hausà. En revènge, lei relacions foguèron pas totjorn pacificas e de guèrras regularas leis opausèron. A partir dau sègle XIV, l’islam apareissèt e venguèt la religion deis elèits dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle seguent. Aqueu sègle, lei ciutats-estats comencèron tanben d’estructurar de rets comerciaus per participar au comèrci d’esclaus e de matèrias premieras ambé leis Europèus[1]. Ai sègles XVII e XVIII, la region hausa èra la pus prospèra de la savana e son influéncia s’estendiá lòng dei rets comerciaus de Sahara e fins ai còstats dau Golf de Guinèa.
Pasmens, a partir deis annadas 1750, lei ciutats declinèron en causa d’una tièra de crisis. Militarament, deguèron faciar leis atacas regularas de Korokofa. Politicament, lei sarki assaièron de si transformar en sobeiran absolut, ço qu’èra contrari ais interès de l’aristocracia. Enfin, regardant leis afaires religiós, apareissèt un islam rigorós apareissèt e s’opausèt a l’islam oficiau dau poder que mesclava fe musulmana e rites tradicionaus africans. En 1804, comencèt una revòuta dirigida per lo cap religiós Osman dan Fodio que proclamèt lo jihad. Fins a 1808, conquistèt lei vilas principalas e obtenguèt lo sostèn de la populacion gràcias a una reforma dei sistèmas d’impòsts e de l'administration. Puei, contunièt son expansion en direccion dau sud-oèst. En revènge, en direccion de l’èst, foguèt blocat per lo reiaume de Kanem Borno.
En 1812, s’organizèt aquelei conquistas que formèron lo Califat de Sokoto. L’islam venguèt la religion de la màger part deis abitants. Pasmens, la cultura hausa dispareguèt pas e integrèt la religion novèla. Après la fin de la guèrra, lo Califat restaurèt rapidament la patz e la region hausa retrobèt rapidament sa prosperitat economica e sa posicion dominanta. Fins ais annadas 1830, contunièt son expansion en direccion dau Golf de Guinèa onte sometèt lo reiaume d'Oyo e lei Yorubàs fins a la batalha d'Oshogbo en 1840 que l'obligèt de se retirar.
A partir deis annadas 1840, lo Califat comencèt de declinar en causa de revòutas e de guèrras frontalieras durant lo rèine d'Ali Bello (1842-1855). Lei ciutats-estats e sei sultans reprenguèron son autonòmia e lo califat gardèt solament un poder nominau sus la region. Quand, en 1902-1903, lei Britanics ataquèron lo Califat, lei diferentei ciutats aguèron donc de politicas diferentas e poguèron pas opausar de resisténcia organizada. Au començament de 1903, la resisténcia de Kano foguèt rompuda gràcias a l'artilhariá e Sokoto tombèt en març. Lo califa e sei darriers partisans assaièt sensa succès de contuniar la lucha mai foguèt rapidament vencut marcant la fin dau Califat.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De rets existisson ja ambé lo monde musulman.


text:
Lengas europèas en dangièr e diversitat linguistica
Debat a l’entorn deu rapòrt presentat per Francés Alfonsi, EP, au Parlament europèu (Brussèlas) sus la situacion de las lengas regionaus en Euròpa, dab intervencions deu NPLD (que l’IEO n’ei membre)
"Lengas europèas en dangièr e diversitat lingüistica dins l’Union Europèa"
L’enregistrament de l’acamp pòt èsser visionat dins aiceste ligam.
L’acamp debuta a 09h17 e las discutidas acaban a 10h56. Que se parla de l’occitan a dos moments (a 09h48 e a 10h42). Lo raportaire que balha la soa concludida a 10h46.


text:
dijous, 3 de març de 2016
La vida es una puta (002)
Son magres coma de chòts e excitats de dormir en cò de la vesina.
Un dins lo lièch dels convidats dins un plumon mofle, l'autra sul sofà amb un parelh de cubèrtas sus sas cambetas magras.
An fach lo torn de l'ostal per se prene totas las pepetas de pelussa que podián trobar.
Una lor legís una istòria, l'autre ne lor inventa una.
Se lèvan discretament per s'anar veire un l'autre.
Anuèch, ai de mirguetas que se passejan per l'ostal.
Lo jòc de se passejar d'amagat.
Lo jòc de se passejar la nuèch.
Fau que los vesi pas, fau que los ausissi pas.
Los daissi s'amusar.
Los daissi profechar encara un bocinon de l'inocéncia de sos nòu ans del temps que a quauques quilomètres, dins una cambra d'espital, la vida es a quitar son paire.
2 comentaris:
-
-
Mèrda !!!
Los tons nebots ???
- 3/3/16 15:33
-
-
Grand cœur!
- 3/3/16 18:29


text:
Baldi e Napoleon, un jorn
La scèna si passa a Bendejun. Li personatges son Garibaldi o « Baldi », Fina e Berto lo maselier. Li personatges de l’istòria pòrtan tots d’estranoms. Èra d’usança de donar d’estranoms d’òmes celèbres en lo vilatge.
Un d’aquei jorns magnifics dont mai que mai la vida tira drech, Fina, marriá[1] redrís, un chícol chautron mas bòna coïnièra, la miu garda norricièra, faiá la siu bugaa[2] de faudil a pitòco[3] coma cad’ an pauc a l’entorn de Pascas. Per li tròces de vuèl que Berto lo bochier talhava tant bèl que sigue, anaviam tot’ als doi a piòta al Moran. Fina faiá siua l’usança d’en coïnar un còup per an doas o tres lescai, sonaas finda elai « lescai a pitòco »[4], per onorar aquel jorn de prevenda netiaira. E si pareisse… que son melhorai que las autrai lescai naturai.
Ce qu’èra bèl aquel jorn èra ren la promessa d’un past pontilhós, pas de mai la passejaa despí maijon dont s’escòntra totplen de mond en camin o dal bochier, èran li propòsts que si diguèron e que faràn nàisser en lo miu teston de sèt ans una grana de bastian-contrari de l’Istòria segura…
« Baldi – Veguessiatz un pauc aiçò, totòira Mossur[5] s’es arrecampat tant vito per lo siu atge que Dandi pas pus que ieu avèm ren porgut faire. Semblaviam a doi manigordos mencionats de veire s’arregolar lur botin. Avèm corrut, corrut, coma doi espaventats sensa poder li passar la còrda al còl.
Berto lo maselier – Pinta gàbia, vai pagar per ne’n faire de sarcissas de trulle e de sarcissons d’ai, brut que siás. E aquel Dandi que si moca ren ‘b’un fus, poiá ren venir aquí ‘mé tu ? Animals ! Avètz ren vergonha de tradir aquel bòn pacti, de faire si languir tota una populacion qu’aspèra lo siu sang, la siu carn per manjar…
Baldi – « Mossur » s’es prefondut en lo valon de Marghier[6] ! Mé totplen de pena, un bèl cotèl e tres sòus de mai, anam ti faire la mitan dal trabalh. Per l’estirassar dal valon, cal de tota maniera lo morcelonar. E bessai per lo còup, li trulles son ja faches e ronhats dals garris en aquest’ora. Qu’en si prefondent, lo paure Mossur a esparpalhat li sius buèls.
Fina – Garibaldi, un mòt de pus e mi senti pas ben. Berto as ren un pauc d’aquel aig’ ardent qu’es tant bòn per l’estómegue rapòrt en aquel masson de rulat que la tiu Dòra li mete dintre ?
Berto lo maselier – Fina, òira lo temps es ren a l’estómegue e l’aigavit l’as finit li a 15 jorns quora siás venguá per li bisteques e qu’as vist Dòra córrer après n-aquel vuèl mé la maçòla per l’estrapassar en lo prat.
Garibaldi, vau ti dire que se mi menatz ren, tu e lo tiu compaire Napoleon[7] lo Dandi, la despuèlha mortala de Mossur -e sens’ un sòu de mai-, serà la revolucion en lo vilatge…
Ieu sus lo camin de maijon, a l’Estar vièlh, mi pantaiavi a tots aquels òmes grandioament conoissuts que fan nòstra glòria, Bendejuniers trompetaires, rolhoses e cresta-pòrcs. Fina romiava lo despiech de n’aver agut de branda. Un còup arribat diguèri tot urós :
Ieu – Papa, mama, pepe, ai rescontrat Garibaldi l’òme a la pistòla, a la cafetièra d’argent[8]. L’ai vist Garibaldi parlava dal siu amic Napoleon, cresiái, pensavi qu’èra un gran soldat Napoleon mas non, es un « dandy ».
Ven a mal per lo fraire dal Rei[10], es mòrt en lo valon. Mas se lo menan pas d’al maselier per ne’n faire de sarcisson serà la revolucion… »
Laurenç REVEST
Nòtas:
[1] Dins aquela zòna dal País Gavòt, á se ditz [oe]
[2] Dins aquela zòna dal País Gavòt, la terminason –aa (particip passat feminin) se ditz [aw] e coma dins tot lo País Alpin, la terminason –at (particip passat mascle) se ditz [a]
[3] Estòfa
[4] Aparéncia de la carn, una miu cara parenta dispareissua en lo 2000 a 97 ans, Marcèla Conrieri-Cristini, da pichina aviá fach siua aquel’ expression per sonar lai lescai panaas
[5] Mossur era lo nom de la vièlha sauma de Dandi
[6] Valon de Marghier : valon de Coarasa en un bèl luec sonat la Sèna, de faça al Moran
[7] Napoleon èra lo siu ver nom de batisme, Dandi era lo siu faus-nom
[8] Aquel’ istòria remembra que al miu, si tròba sempre òira, una cafetièra a l’efigia de Napoleon III e una bèla pistòla de caça a doi cans que Garibaldi aviá regalat als mius vièlhs dal costat de ma maire naissuá al Pòrt de Niça, aisinas que se son transmesas religiosament dins la familha
[9] Dandy : en francés dins lo tèxto
[10] Lo fraire dal Rei èra sonat parier Mossur. La confusion es naissuá d’aiçò, poiái ren saupre que lo Mossur de que parlava Baldi èra una sauma, e dal miu temps, lai mainaas ‘staïan chutos


text:
Aguest ei eth títol dera miscelanèa en aumenatge a Melquíades Calzado que presentèrem ager. Ua òbra magnifica que recuelh un bon numèro d'articles scientifics en diuèrses disciplines (art, istòria, lingüistica, sciéncies naturaus...) escriti per persones plan destacades en toti aguesti àmbits, e ua òbra de referéncia escrita ena nòsta lengua.
Un libre qu'a estat prebotjat per Institut d'Estudis Aranesi e qu'a compdat damb eth supòrt de nombroses institucions, entre eres eth Conselh Generau d'Aran, e que vò èster un aumenatge ara figura deth senhor Calzado, persona de referéncia ena istòria recenta d'Aran, gran coneishedor deth nòste país e qu'a artenhut, damb eth temps, a recopilar ua grana quantitat de documenst sus Aran qu'an dat lòc ar Archiu Calzado, en Les.
Siguec un acte entranhable que compdèc damb fòrça assistents. Jo voleria destacar es paraules dera Mgfca. sra Pilar Busquet, ex sindica d'Aran, que soslinhèc era importància dera istòria, dera cultura e dera lengua (tèma d'actualitat) ena constroccion dera nòsta identitat coma pòble, e sense es quaus era nòsta reivindicacion de país non serie pas possible. Quauquun n'aurie de préner nòta.


text:
U.E. Bossòst 2 – B. Luchon 4
Bon partit damb fòrça gols eth d’aguest darrèr
diuendres en Bossòst . Er equip aranés començèc fòrça ben e auec diuerses
arribades en àrea deth Luchon que non podec concretar, uns viatges per ua
dolenta definicion dauant era porteríía e un aute viatge pes excelents
arturades deth portèr Laumond que evitèc qu’era U.E. Bossòst prenesse auança en
mercador. Eth Luchon anaue a profitar as 30’ un lançament de fauta en qu’era
pilota desviada per Marcos, anaue a quèir enes botes de Farrus que des de
dehora der àrea plaçaue un shut ras a tocar deth garròt. Ère eth 0-1. Er equip aranés responèc damb un gran shut de
Castet qu’anaue entara esquaira mès eth portèr francés hège ua gran arturada
desviant era pilota entà cornèr. Precisament Luchon profitaue un lançament de
cornèr en que Laporte tot solet remataue de cap era pilota laguens dera porteríía.
Ère eth 0-2, resultat damb eth que s’arribaue
ath descans.
Ena
dusaua mietat mès domini aranés sense poder acabar de horadar era porteria francesa.
Coma passe tostemp ena prumèra arribada deth Luchon en àrea aranesa Laporte
shutaue ras a tocar deth garròt e mercaue eth 0-3. Era U.E. Bossòst continuèc
luitant e en 5’ anaue a mercar 2 gols en dues bones rematades de cap d’Ignasi e
Kikon que deishauen eth mercador en un emocionant 2-3 a manca de 10’ entath
finau. Es aranesi auérem 2-3 ocasions entà mercar eth 3-3, mès era bona actuacion
deth portèr Laumond ( milhor jogador deth Luchon) evitèc er empat. Ena darrèra
jogada deth partit Munill anaue a mercar damb un polit shut eth darrèr gol. ÈEre
eth 2-4 resultat ath finau deth partit.
Ath
finau derròta en aguest derby a on encaishèrem massa gols e ath delà mos trapèrem
ua molt bona actuacion deth portèr francés que facilitèc era victòria deth sòn
equip
Eth
pròplèu partit jogam eth diuendres 18 de mai tàs 21 :00 en Encausse contra
er equip locau, campion d’aguest campionat d’Excellence d’aguesta sason dempús
dera sua victòria aguesta dimenjada en Latoue contra er E.F.C. Aurignac II.
U.E.
Bossòst: Marcos, Miquel, Javito, Felipe, Salva, Peiro, Gachi, Marco, Ignasi, Àlex,
Javi C.. Remplaçants: Dani, Alvaro,
Kikon.
Trainer:
Jordi.
B.
Luchon: Laumond, Lansalot, Van Mo, El Mahraoui, Coutinho, Revertegat, Berges,
Boy, Laporte, Munill, Bertin. Remplaçants: Farrus, Sarrato, Arnauduc.
Trainer: Gomez Frederic,
Farrus Eric.
Gols:
0-1 Farrus (30’), 0-2 Laporte (40’), 0-3 Laporte (60’), 1-3 Ignasi (75’), 2-3
Kikon (80’),2-4 Munill (93’).
Arbitre: Darnaud Claude
Liniers : Darnaud Corentin, Lompech Antoine.


text:
Musicas de dançar - Dordonha (24)Lo grop es compausat de Christophe Célérier e Paul Jochmans que fan tanben partida del gropTalabast. Paul canta e jòga de percussions amb un rebolo( instrument brésilien), Chritophe canta e jòga de violon d'acordeon diatonic. Lo repertòri es tradicional de mantun endreit d'Occitània, coma « Las filhas de Marzac », « lo Rondeu Carnaval », « Dessus lo pont de Lion ».
talabast[aro]gmail[punt]com - 0632882992
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Monarquia
La monarquia es la forma politica dins la qu'una persona ten drech, per via ereditària, de regnar coma cap d'un estat sa vida tota. Lo nom amb lo qual se govèrna varia segon los airals e l'estructura juridica del govèrn. Sovent se dison reis mas dins d'autres estats pòdon èsser d'emperaires, de tsars, de kàisers. Long de l'istòria fòrça monarcas an gardat un poder absolut, d'unes còps en se fondamentar sus una mena de divinitat legendària.
Pendent l'Edat Mejana la monarquia s'èra espandida per Euròpa tota, bastida sovent per encausa de la necessitat qu'un dirigent autoritari poguèsse amassar e dirigir las tropas necessàrias per defendre lo territòri.
Aital, rei es un títol abitualament vitalici e ereditari del dirigent investit d'autoritat sus un sol estat, nacion o tribú. Los primièrs reis germanics èran causits; pasmens aquela practica foguèt anequelida amb l'institucion del drech de primogenitura. La primogenitura es lo drech del filh ainat a eiretar de la proprietat d'un ancèstre mòrt, en general lo paire, en priorizar la linha masculina. Per aquò, es tanben lo drech de succession al tròn de l'ainat dins una monarquia.
Jos l'influéncia del cristianisme, los monarcas comencèron a èsser coronats e onches per las autoritats eclesiasticas amb la justificacion del drech divin dels reis.
Actualament la part màger de las monarquias son constitucionalas (amb un poder limitat doncas), essencialament coma simbòls de l'unitat nacionala. En Euròpa an subreviscut, a l'ora d'ara, dètz monarquias, que son las del Reialme Unit (que sa reina es a mai cap d'Estat de Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e d'altres nacions), Espanha, los Païses Basses, Norvègia, Suècia, Danemarc, Belgica, Luxemborg, Monegue e Liechtenstein.
Lo drech de primogenitura dins la succession al tròn d'una monarquia sòl establir la preferéncia del filh en luòga de la filha. Es per aquesta rason que dins la corona espanhòla l'eiretièr del tròn es lo Princi Felipe e non pas l'Infanta Helena, qu'es en realitat l'ainada. Aquò es regit per la Constitucion espanhòla aprovada lo 27 de decembre de 1978, a l'article 57 num. 1. Aquesta situacion es variabla en foncion dels païses (coma per exemple amb la corona britanica qu'es una reina que senhoreja) e podriá cambiar en foncion de l'evolucion de la societat.


text:
Per La Talvera
Ara l’ora s’abança
Es finida la dança
Escota la romança
A de gaire mila ans
I a totjorn pas de saula
Dins aquelas paraulas
E ditz vertat la faula
Del poeta occitan.
Non sabi dins quina ciutat
Un jorn tombèt un plujarat
Que tot òme a pena tocat
Ne demorèt destimborlat.
Totis dessenats manca un
Escapat d’aquel revolum
Que dins son ostal dormissiá
Quand la mala raissa ploviá.
Aqueste d’aver pro dormit
Se levèt salve del resquit,
Venguèt defòra entre las gents
Que fasián fòls experiments :
Un en camisa, l’autre nud
Un escopís coma un perdut
Un tira pèiras a grand crit
E l’autre esquiça son vestit,
Aqueste se pren per un rei
Se quilha, se confla, se crei,
Un menaça, l’autre mal ditz
Quand un renèga l’autre ritz...
Lo que son èime aviá gardat
Ne foguèt esmaravilhat
Ja comprenguèt qu’èran capbords
E agachèt a son entorn.
Agachèt ben d’aval
amont
Mas cap de savi trapèt non
E los autris mai estonats
Eran de lo veire senat.
De l’avisar venir plan suau
Siguèron : "Qu’es aquel colhaud
Que çò que fasèm non pòt faire ?"
Es inocent a lor vejaire.
E li cridan de fòl, de fat
Qui lo carpana, qui lo bat
Qui lo brandís e qui lo buta,
Tant que lo paure en desbaruta
Fugís en grand pena, en grand mal
S’amagar lèu a son ostal
Ont arribèt fangós, mièg mòrt
Mas plan content d’èsser a bon pòrt.
Aquela faula ditz ben
pro
Cossí los òmes ara son,
Lo temps present es la ciutat
Que n’es tot plen de dessenats.
La pluèja que çai es casuda
Aquò’s l’enveja : n’es venguda
Per orgulh la foliá cobesa
Que tota la gent a perpesa.
E se n’i a un de Dieu gardat
Ja lo tenon per desvariat
Li cèrcan brega sens quitar
Pel tropèl li faire sutar.
Mas el vei un pòble caluc
Que lo sen del mond a perdut
E sómia d’una autra ciutat
Ont jamai plòu suls banhats.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Se creses que lo VIH es sortit d’un laboratòri militar nòrd-american, felicitacions: sètz una mariòta dis ancians servicis d’intelligéncia sovietica ! Entre 35 e 43 milions de personas son mòrts dau sindròme de l’immunodeficiència aquerida (SIDA) dempuèi 1981. La comunitat scientifica comencèt a suspectar l’origina simi dau VIH a mejans dis ans 80′. En 2006, … Contunhar la lectura →
Dijòus 21 de setembre lo ministre dis Afars Estrangièras de la Corèa dau Nòrd, Ri Yong-o, del’agéncia de notícias Yonhap de Corèa dau Sud que Kim Jong-Un considerava demandar la pròva d’una bomba de hidrogen dins l’Ocean Pacific en responsa aus declaracions de Donald Trump, que li menaçava Dimars 19 de setembre en destruissent » … Contunhar la lectura →
Toti denoncèron l’usatge de la « fòrça indigna » per lo govèrn de Mariano Rajoy, en perdent « limitat » la votacion que « poiriá pas subreviure ». « Jorn trist per Catalonha, Espanha e Euròpa », comença Jurek Kuczkiewicz. A deplorat l’aventurerisme dei caps catalans qu’organizèron lo referendum sus l’ independéncia de la region – enebida per Madrid – e lamenta que … Contunhar la lectura →
Fins 3 dau matin, lo divendres 21 de abril 2017, deis òmes an precipitat un camion a la fenèstra de l’agéncia de la Poste avenue Pasteur a Vilanòva-leis-Avinhon. O ensagèron, sens succès, a s’emportar lo tronc. Divèrses testimònis diguèron qu’èran quatre. Aquelei quatre òmes encagolats lancèron lo camion a travèrs de la fenèstra dau burèu … Contunhar la lectura →
Lei pichòtas vilas pacificas autorn de Londres, en Ontàrio penjan una istòria que de còps coqueteja amb lo desastre. Aquela part de Canadà es pas alièna aus crims violents. En 1880, lei Black Donnelys (cinc familhas d’origina irlandesa) que demòran en Lucan, en Ontàrio foguèron sauvatgament assassinada per una banda locala quand lei espleitacions se va … Contunhar la lectura →
Sòrre Margalida Rivard passèt lei darrièrs 25 annadas de sa vida a trabalhar coma volontari en lo sistèma penitenciari dau Quebèc. En aquel contèxt, èra capabla de dintrar en quauqu’uns dei endrèch secrèts d’aquela region canadianas francafònas. « Çò que vesèm au dedins? De la misèria, la sofrença, lei personas que son a la pagina de … Contunhar la lectura →
Lo mond es pus polit quand se vei a travèrs leis uèlhs d’un ovoide. Google Street View a l’intencion de nos permetre d’explorar totas lei vias de comunicacion terrèstre amb nòstre ordenador, la fotografia e regularament de nòus airals remotes per far lo viatge mentau a posita de totes. Leis Islas Feròe, una província autonòma … Contunhar la lectura →


text:
Frans Eemil Sillanpää
Frans Eemil Sillanpää (Ylä-Satakunta, Hämeenkyrö, 16 de setembre de 1888 - Helsinki, 3 de junh de 1964) foguèt un escrivan finés. Venguèt celèbre internacionalament a partir de la publicacion de son roman Nuorena nukkunut en 1931, que li valguèt puèi lo Prèmi Nobel de Literatura en 1939. L'asteroïde 1446 Sillanpää, que foguèt descobèrt lo 26 de genièr de 1938 pel famós astronòm e fisician finlandés Yrjö Väisälä, foguèt batejat aital per tal de l'onorar.
Biografia[modificar | modificar la font]
Frans Eemil Sillanpää nasquèt dins una familha paura de pageses dins una masada, Ylä-Satakunta, dins la parròquia de Hämeenkyrö, una vilòta del sud-oèst de Finlàndia, en 1888. Sos parents, Frans Henrik Henriksson e Loviisa Vilhelmiina Iisaksdotter, avián sofèrt una vida dura e perdut gaireben totes sos enfants manca Frans. En se sacrificar capitèron de mandar lo drollet a una escòla de Tampere. En 1908 Frans s'installèt a la capitala del país, Helsinki, per i estudiar la medecina. Foguèt en aquel temps que coneguèt e frequentèt divèrses artistas del país coma los pintors Eero Järnefelt e Pekka Halonen, lo compositor Jean Sibelius e l'escrivan e jornalista Juhani Aho.
En 1913 Sillanpää tornèt a sa tèrra que podiá pas mai manlevar d'argent per contunhar los estudis e s'i maridèt amb una joventa de 17 ans, Sigrid Maria que li deviá balhar puèi uèch enfants. A partir d'aquel temps s'avodèt a l'escritura.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
Structures académiques
Actualitats CREO Auvèrnha
Per informar las familhas
Lo grop de trabalh eissit de la convencion per l’ensenhament de l’occitan dins l’académia a realizat un document per informar las familhas de l’ofèrta d’ensenhament d’occitan. Lo podètz descharjar aicí: Occitan_De_l_école_à_l_université_plaquette_V2. Es mai disponible sobre la pagina de presentacion de … Continuer la lecture
Publié dans Actualitats CREO Auvèrnha Commentaires fermés sur Per informar las familhas
Situation de l’occitan au collège du Puy. Lettre du rectorat de Clermont à la FELCO
NB : nous avions plusieurs fois interpelé le Ministère sur la situation instable de notre collègue affecté au Puy, après création d’un poste, résultat d’une longue mobilisation militante. La situation est maintenant stabilisée et nous nous en réjouissons, pour notre … Continuer la lecture
Publié dans Actualitats CREO Auvèrnha, Contactes Rectorat Auvèrnha, La FELCO e lo Ministèri Commentaires fermés sur Situation de l’occitan au collège du Puy. Lettre du rectorat de Clermont à la FELCO


text:
Visita de Gweltaz Ar Fur a l’IEO
Lo 31 de març de 2012 serà la bèla manifestacion « Anem òc per la lenga occitana !» a Tolosa, mas coma sabètz totes aquela serà tanben una jornada de manifestacions unitàrias per l’ensem de las lengas regionalas. Aital, lo meteis jorn, d’accions variadas son previstas a Baiona, Kemper, Estrasborg, Perpinhan. Per dire de marcar lo punt sus nòstras organizacions respectivas e escambiar sus la metodologia e la comunicacion, lo coordenador de la manifestacion bretona, Gweltaz Ar Fur, faguèt una visita als organizaires al sèti de l’IEO a Tolosa (Gemma Cuni per la Coordinacion e Laurenç Gòsset per l’IEO).
Gweltaz Ar Fur es benlèu pas un desconegut pels militants de las lengas minorizadas. Dins las annadas 70, èra demest Glenmor, Stivell, Servat e Tri Yann per simbolizar lo combat cultural e politic breton, e vendèt prèp d’un milion d’albums. Fòrça implicat dins la creacion del malhum Diwan, que’n foguèt lo primièr president en 1980, creèt una primièra librariá a Kemper, puèi una seconda a Brest – çò que lo menarà a sortir de la scèna en 1984 per se consagrar a-n-aquela ocupacion. Emai Gweltaz Ar Fur organiza cada annada lo Salon Multilingüe del Libre Joinessa de Pluguen (al ras de Kemper, dins lo Finistèrra), qu’a la particularitat de convidar cada annada de representants culturals d’una lenga ou d’un país minorizats – bessai un jorn l’Occitània ?
De tota manièra, aquela visita amicala e calorosa foguèt l’escasença de marcar lo punt sus la manifestacion bretona : conferéncia sul bilingüisme, taula redonda amb d’elegits e de representants (bretons), de candidats a las presidencialas, manifestacion e concèrt, mantun punt comun amb la manifestacion del 31 de març a Tolosa. Pas res es mai normal quand nos remembram que dempuèi la capitada de las manifestacions occitanas passadas (2005, 2007 e subretot 2009) la reivindicacion occitana es considerada seriosa per las autras lengas coma lo basc, lo catalan e lo breton, que fins alara èran a la punta de la reivindicacion culturala. Una bona rason de remembrar que la mobilizacion e l’afar de totes, que sa bona escasuda dependrà del nombre de personas per carrièras, mas pas sonque : la mediatizacion de nòstras reivindicacions e lo nombre de personas engatjadas en linha sus la Crida (anemoc.org) son encara d’elements qui seràn preses en compte pels politics e pels partenaris culturals. A vòstras plumas, a vòstres clavièrs !


text:
1481
Aquesta pagina concernís l'an 1481 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Annexion de Provença al Reialme de França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Axayacatl. Son fraire Tizoc li succediguèt. Son rèine acomencèt d'un biais negatiu ambé la revirada de l'expedicion militara que deviá tradicionalament l'inaugurar.
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat de l'Òrda d'Aur[modificar | modificar la font]
Mòrt dau khan Mahmud bin Küchük lo 6 de genier. Shayk Ahmad li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Invencion d'un modèl de paracasuda per l'Italian Leonardo da Vinci (1452-1519).


text:
Front Nacional (partit francés)
Lo Front Nacional (FN) (en francés Front National) es un partit politic francés d'extrèma dreita, fondat en octobre de 1972 e presidit dusca genièr de 2011 pel Jean-Marie Le Pen. Dempuèi 2011, la presidenta es Marine Le Pen.
Lo Front Nacional es un partit populista, nacionalista, sobeiranista e per certans cercaires un partit faissista. Partit menor dins las annadas 1970, lo FN va devenir un dels principals partits politics francés dins las annadas 1980 e 1990. En 2002, Jean-Marie Le Pen arribèt al segond torn de las eleccions presidencialas. En 2007, Jean-Marie Le Pen aguèt la quatrena plaça a las eleccions presidencialas (10%).


text:
Se, en temps normau, l’ostalariá a Canas còsta 154€ la nuech, en mejana, entre lei 11 e 22 mai, faudrà se vuejar lo pòrtafuèlh per i dormir.
Lo temps dau Festivau de cinèma, la nuech costarà en mejana 390€, segon lo comparatiu d’ostalariás trivago.fr
. Una auça de 153%. Pas la pena d’i anar per un smicard cinefil. Encara es qu’una mejana.
Aqueu que vodriá pausar sei maletas dins una cambra lo dissabte 14 de mai, deurà desborsar 515€, en mejana, per se jaire a Canas.
Son leis Italians, afogats
d’aquela manifestacien, que vendràn lei mai nombrós ais ostalariás canencas, e per i demorar lo mai longtemps : de quatre a cinc jorns.
Mai aquélei que vòlon ben despensar lo mai son encara lei Bèlgas, segon lo meme estudi. Maugrat aquélei cimeus leis ostalariás afíchan complet per lo Festivau.
A l’ora d’ara pas mai de 10% dei cambras son encara a logar per lo festivau internacionau de cinèma lo mai coneissut dau monde.


text:
En fòrça escasenças, s’a analisat la figura d’Alexandre lo Grand dempuèi fòrça punts d’enguarda. Amb aquel article iniciam un pichon cicle consacrat a divèrses aspèctes de la siá vida e personalitat.
Alexandre lo Grand pensèt totjorn qu’èra destinat dempuèi la siá naissença a venir un grand mite. Mas d’ont li podiá venir aquela cresença? Que basava un jove sens experiéncia en l’art de la politica e de la guèrra l’idèa de qué el li caliá cambiar l’istòria? Perqué cresiá vertadièrament qu’atenheriá lo sòn de conquistar tot lo mond conegut en lo jonhent amb una civilizacion comuna? Fòrça personatges istorics de l’Antiquitat cresián en lo destin e en los augures. E Alexandre lo Grand foguèt pas una excepcion.
Qualques istorians asseguran que fòrça probablament la vida religiosa que viviá la siá maire, Olimpia deviá lo marcar considerablament. A la còrt de Macedònia a Pella, la reina Olimpia practicava de cultes en onor d’Orfeu e Dionís, qu’Olimpia dintrava mejançant un transit amb d’èrbas narcoticas e recebiá de prediccions e de messatges dels dieus.
La meteissa reina explicava a Alexandre qu’el èra pas filh del rei Felip, mas que lo sieu paire èra lo meteis Zèus, principal dieu grèc. E que desceniá tanben del meteis Aquilles, lo famós e mitic eròi de la guèrra de Tròia, e del tanben mitic eròi Eracles.
Alexandre pensèt totjorn que vertadièrament el desceniá d’Aquilles, qu’admirava prigondament. En totas las siás campanhas, portava totjorn amb el una còpia de “L’Iliada” d’Omèr, e Alexandre voliá repetir las siás gèstas. Egalament, la relacion amb lo sieu paire Felip foguèt pas gaire bona jamai, benlèu per aquela cresença que n’èra pas vertadièrament lo sieu vertadièr paire.
Las prediccions après las primièras victòrias
Mas Alexandre voliá tanben acomplir de profecias. Un còp atengut la siá primièra victòria a Granic contra l’armada pèrsa de Darios III, las siás tropas se dirigiguèron vèrs Gòrdion, a Frigia. Se trobava ailà lo Temple de Zèus, amb unas còrdas ligadas amb un enòrme nos (d’ont proven aicí l’expression “nos gordian” per se far referéncia a un problèma de malaisida solucion). Segon la tradicion, aquel qu’atenguèsse desfar lo nos, governariá tota Asia. Alexandre observèt las còrdas e lo nos, davant l’atenta agach dels frigis, fins que prenguèt la siá espasa e lo talhèt. Se Asia èra pas sieu, o seriá pas de degun. Lo nos èra estat desfach.
Après d’una autra batalha definitiva a Issos contra los persans, Alexandre conquistèt Fenícia e Egipte, ont foguèt proclamat nòu sobiran e faraon. Amb un pichon grop de soldats, dintrèt dins la zòna del desèrt egipcian, gaireben en tocant territòri de Libia. Lo sieu objectiu èra consultar als savis sacerdòts del Temple d’Ammon, famoses per las siás profecias, per conéisser se la siá entrepresa arribariá a bon tèrme. Egalament, Alexandre considerava que Ammon e Zèus èra lo meteis dieu, e voliá recebre la confirmacion coma filh d’Ammon tanben.
Al mitan d’unas fòrtas tempèstas de sable, los sieus acompanhaires e Alexandre partiguèt vèrs Siwah. Al Temple, los sacerdòts li confirmèron la siá vocacion de conquistador del mond, e segon qualques istorians, amb aquela profecia, vertadièrament Alexandre aguèt la conviccion definitiva de la siá mission, e se decidiguèt a la conquista definitiva de l’Empèri Pèrsa e totas aquelas tèrras que se metèsson a lo sieu davant.
Malastrosament, benlèu aqueles meteisses augures provoquèron un excès de megalomania per part d’Alexandre, que comencèt a demandar èsser tractat coma una sòrta de dieu, fòrça condicionat tanben pels cultes orientales als monarcas.
La rèsta de l’istòria es pro coneguda. Alexandre venguèt de conquistar l’Empèri Pèrsa, arribèt fins la val d’Indus, mas la cansadera de los sieus soldats l’obliguèt a tornar fins a Babilònia, ont moriguèt plan jove e sens temps d’organizar l’empèri gigant qu’aviá conquistat. Los generals successors se repartiguèron los desparièrs reialmes, del temps que lo nom d’Alexandre dintrava en l’istòria amb letras majusculas.
Qualques cronicas posterioras exaltèron las supausadas originas divinas d’Alexandre, li autregèron de poders subrenaturalas, aventuras fantasticas qu’arribava al cèl e coneissiá dirèctament en vida als dieus, o qu’arribava al fons de las mars. Totes aqueles apondis fantastics nos mòstran l’importància qu’avián pels governants de l’Antiquitat les prediccions abans de prene de decisions.
*Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.