text:
« La Dintrada » : l’occitanisme politique invitait au débat / L’occitanisme qu’a debatut tota la dimenjada
Beau succès pour la première « Dintrada » de l’occitanisme politique ces 5 et 6 septembre. A Port-Leucate les débats ont eu lieu avec près de 150 personnes venues de toutes les régions d’Occitanie mais aussi avec des invités de Catalogne,de Bretagne et d’ailleurs.
Le monde change et les changements vont avoir des conséquences parfois sévères sur le territoire occitan. le changement climatique par exemple qui appelle des mesures concrètes et des changements dans la politique économique, touristique, agricole. Comment gérer les questions démographiques avec l’arrivée de nouvelles populations ?
Des débats aussi ont eu lieu sur des sujets divers comme ce qui va advenir des régions avec la nouvelle réforme territoriale, sur le fédéralisme, sur l’Europe, sur la Charte européenne des langues, sur les nouvelles formes d’organisation citoyenne…
Parmi les invités Gérard Onesta le candidat aux régionales pour la région qui verra fusionner Languedoc-Roussillon et Midi-Pyrénées. Les convergences de vue sont évidentes entre les occitanistes et les écologistes dit Gérard Onesta en parlant de « valeurs inséparables » et de « pot commun » qui nous vient des batailles passées.
Paco Boya, sénateur espagnol représentant le Val d’Aran ( vallée occitane de l’État espagnol qui se trouve sur le territoire de Catalogne ) était aussi parmi les invités. Les représentants de l’Union Démocratique Bretonne ainsi que l’un des conseillers du maire de Grenoble étaient venus participer aux discussions sans oublier Jordi Solé, député européen de l’ALE (Alliance Libre Européenne ) qui venait parler de la situation catalane a quelques semaines des élections catalanes qui se jouent sur le thème de l’indépendance.
Les médias et le centralisme furent aussi un des thèmes de discussion en présence de Jean-François Téaldi, ancien journaliste du service public de télévision et responsable des médias au Parti Communiste.
Fédéralisme, respect de la diversité des langues et des cultures, comment dans un territoire comme l’Occitanie qui a toujours vu passer des populations de toute l’Europe et du sud de la Méditerranée réagir de façon intelligente et généreuse pour répondre à ceux qui demandent asile en Europe ?
Prochain rendez-vous important la manifestation de Montpellier le 24 octobre en faveur de la langue occitane et aussi le débat sur la ratification de la Charte européenne des langues. Il faut aller convaincre les députés et les sénateurs de la nécessité de ratifier la Charte tout en l’accompagnant d’une loi qui sera un vrai statut pour les langues.
Rendez-vous a été pris enfin pour l’an prochain pour une nouvelle « dintrada» .
Perqué aquesta « dintrada » ?
Perqué pensar que l’occitanisme a besonh d’apregondir la soa reflexion ?
Tot simplament pr’amor lo monde càmbia.
E se lo monde càmbia que càmbia tanben a noste, en territòri occitan.
Quauques exemples de cambiament ?
— Lo cambiament climatic qui serà a noste tanben hòrt important e qui obligarà a cambiaments de comportaments au dia lo dia. L’agricultura que serà tocada , lo biais de consumir l’aiga e de la gerir, l’economia totistica ( la nèu, l’esquí).
— Lo cambiament politic : lo comportament electorau deus occitans ( enténer los qui viven en Occitania qu’a cambiat) dab la creishença de l’extrèma dreta. Perqué aquera creishença ? E i a a noste un terrenh favorable ? ( Maurras e autes). Ei devut aus cambiaments demografics ( envielhiment de la populacion e eliotropisme qui pòrta ua populacion qui se’n ved entà acceptar las influéncias viengudas deu sud, comportament de populacions viengudas deu dehòra e radicalizacion de quauques uns ).
— Cambiament demografic ( eliotropisme, Occitania pòrta de l’Euròpa deu sud qui ei pressionada per ua imigracion navèra) . Quin vam respóner a aqueras questions ?
— Cambiament economic : lo territòri occitan, n’ei pas mei lo qui descrivèva l’occitanisme de las annadas 70. Se lo procèssus de desertificacion contunha e quauques endrets la situacion economica qu’ei diferenta dab lòcs de desvolopament de nivèu mondiau mes dab enqüèra nivèus de caumatge superiors a la mejana exagonala e dab nivèus de revienguts qui son en deveth de la mejana.
L’envielhiment de la populacion que contunha
Lo torisme qu’a cambiat mes ei per aquò vadut ua activitat qui profieita au territòri ?
— La situacion lingüistica e culturau qu’ei en degradacion permanenta e regulara. Quinas responsas son estadas portadas ? Qui las pòrta o essaja de las portar ?
— La refòrma territoriau ? Que nos portarà ? Que vòu díser federalisme au dia de uei ?
— Lo centralisme politic segur que contunha d’existir mes n’averem pas totun deishat de costat lo centralisme mediatic ?
— Quina Euròpa e pòt perméter au territòri occitan d’aver ua existéncia ? Quau dèu estar la plaça deus Estats e de las regions, de las comunas e autas collectivitats ? E quan parlam d’Estats de quins Estats e parlam ? Deus Estats de ger o deus Estats qui vòlen néisher ( Escòcia, Catalonha Euskal Herria….) E d’aulhors ei plan utile de véder a espelir navèths Estats ? Quina posicion e pòt aver lo territòri occitan en aqueth contèxte, quin estatut ?
Quina Euròpa e volem ?
Que i a causas qui an cambiat mes que n’i a qui demoran o qui an cambiat sonque en apréncia.
Qu’ei lo cas de la question deus transpòrts. Lo hialat deus trins que coneish ua navèra fasa de centralizacion. Las ligasons Èst-Oèst ( transoccitanas) que demoran complicadas.
Quau ei la plaça deus espacis montanhòus ? ( Pirenèus, Aups e Massís dit centrau ).
Las questions non mancan pas e solide l’objectiu n’ei pas de respóner a totas e d’aver ua recepta entà resòlver totas las questions mes qu’ei d’aver au mensh lo coratge de las pausar com questions qui pertòca l’occitanisme.
Qu’avem solide ua partida de las responsas e, en aqueste periòde de crisi, qu’avem lo dever de pausar las questions en saber que las responsas son complèxas. Que cau lutar contra la resignacion e contra lo simplisme de las responsas populistas.
A nosautes occitanistas de portar quauques començaments de solucion entà un monde mei juste, un desvolopament equilibrat qui prenga en compte los imperatius ecologics, la preservacion e lo desvolopament de la diversitat culturau e lingüistica com element de desvolopament sociau e com empara contra lo totalitarisme.


c: text/html

text:
Sabi pas jamai dins quina vila me vau despertar deman, mas çaquelà, vòli practicar totas mas lengas. Amb aquela aplicacion, pòdi practicar la lenga que vòli en clicant sus un boton!
Benny Lewis, fluent en 3 meses
Cresi qu'Amikumu es una aplicacion plan plan utila per la comunautat d'aprendissatge de lengas !
Judith Meyer, fondatritz de Polyglot Gathering
L'aplicacion pòt melhorar la comunicacion demèst locutors de lengas en dangièr e los que s'emplegan a reviscolar de beutats endormidas coma lo Barngarla, lenga aborigèna d'Australia.
Professor Ghil'ad Zuckermann, D.Phil.
Amikumu nos inspira per son ambicion de nos unir mercé a las lengas que parlam, o nos agradariá de parlar !
Langfest Innovation Award 2017 (Montreal)
Amikumu apond una tota novèla dimension a l'aprendissatge de las lengas e càmbia lo biais que lo monde se rencontran e practican las lengas.
Aplicacion de la setmana del govèrnament galés

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Evangèli segon Luc
L'Evangèli segon Luc es lo tresen dels evangèlis canonics e sinòptics (acceptats per la Glèisa crestiana e se referissent als actes acceptats per consens sus Jèsus de Nazaret). Foguèt escrich a l'entorn de l'an 80. Es l'evangèli mai pastoral, destinat a las comunautats crestianas. Mòstra la bontat de Jèsus. Se basèt sus l'evangèli de Marc, la nomenada Font Q e autras recèrcas personalas, coma o proclama lo manuscrit.
Somari
- 1 Autor
- 2 Data
- 3 Destnataris
- 4 Fonts
- 5 Faches de la narracion
- 6 Teologia
- 7 Los manuscrits
- 8 Relacion amb l'Evangèli de Marc
- 9 Possibla Origina Aramèa
- 10 Referéncias
Autor[modificar | modificar la font]
L'evangèli es anonim, doncas qu'es pas signat. S'es atribuit tradicionalament a Luc, lo «mètge aimat» coma Pau de Tars ne fa mencion dins sa Epestòla als Colossians.
L'autor de l'evangèli es tanben autor dels Actes dels Apòstols. Las doas òbras son consacradas a un Teofil desconegut coma personatge real, seriá un nom simbolic (Teofil vòl dire «amic de Dieu») o un pseudonim.
De la lectura de las doas òbras, se pòt deduire aisidament que l'autor es un companh de Pau (una partida dels Actes dels Apòstols son redigits en primièra persona del plural) e que coneissiá pas Jèsus, fins a que, segon lo sieu pròpri testimòni, son òbra foguèt escricha après aver «mes en examen amb sonh tot dempuèi sas originas» escochats los «testimònis oculars e de servidors de la paraula».
Data[modificar | modificar la font]
La datacion majoritària situa aquel evangèli dins los ans 80, pel fach que Luc 21 descriu en detalh la destruccion del Temple de Jerusalem de l'an 70 e que seriá doncas una istòria viscuda per l'autor en persona. Un autre argument per lo situar a aquela data es que segon los defensors de la Font Q, l'Evangèli segon Marc seriá mai ancian quaquel de Luc, doncas se l'evangèli de Marc foguèt escrich entre los ans 65 e 75 Brot deuriá èsser posterior.[1]
Las datacions mai tardardièras son limitadas per la descoberta del Papir 75 (vèrs l'an 200) e la mencion de l'evangèli de Luc que fan Ireneu de Lion e lo Fragment Muratorian vèrs l'an 180.
Destnataris[modificar | modificar la font]
Se crei que coma Marc (mas a diferéncia de Matèu), lo public destinatari es majoritàriament gentius, e assegura als lectors que lo cristianisme es una religion internacionala, pas exclusiva coma lo judaisme.[2] Luc interprèta son tèma amb lutz positiva al respècte de las autoritats romanas. Per exemple, a sublècte de la responsabilitat de la mòrt de Jèsus, Ponç Pilat n'es escartat.
L'Evangèli es dedicat a Teofil, qu'en grèc significa simplament «amic de Dieu», «aimat per Dieu» o «amant Dieu», e pòt pas èsser un nom mas un tèrme generic per un crestian.[3][4] L'Evangèli es clarament dirigit als crestians, o a aqueles que sabián ja dels primièrs crestians, en luòc d'un public general, doncas que lo desligament contunha afirmant que l'Evangèli foguèt escrich "perque se conesca plan la vertat de las causas que se los es ensenhada ".
Fonts[modificar | modificar la font]
L'opinion tradicionala es que Luc, qu'èra pas un testimòni ocular del ministèri de Jèsus, escriguèt son evangèli après amassar las melhoras fonts d'informacion a sa portada (Luc 1:1-4). Mas los erudits criticas soslinhan coma ipotèsi mai probabla, segon l'ipotetic documentari de las doas fonts, que l'autor utiliza l'Evangèli segon Marc, e la Font Q en mai del material unic, coma fonts primàrias per escriure son evangèli.
Faches de la narracion[modificar | modificar la font]
Luc conta la vida de Jèsus de Nazaret, seguissent per l'essenciala l'esquèma geografic de l'Evangèli de Marc: d'en primièr sa naissença miraculosa, unes capítols consacrats a la preparacion del ministèri de Jèsus, après la predicacion de Jèsus a Galilea, lo camin cap a Jerusalem, que pertot s'inserís de parabòlas e miracles, per acabar amb lo recit de la passion, mòrt e resurreccion, que seguís l'ascension al cèl. Luc es l'evangelista que dona mai d'importança als primièrs ans de vida de Jèsus, unes escrivans, dison, alara, que l'autor podava conéisser en persona a la Verge Maria, que menciona de detalhs unics coma l'Anunciacion, la Visitacion e los episòdis del temple. Pasmens los estudis mai recents mòstran lo recit de l'enfança de Jèsus benlèu mai una intencion teologica, puslèu qu'istorica. Es tanben aquel que compren, mai de parabòlas per explicar lo messatge crestian als fidèls.[5] Dona mai de detalhs suls personatges femenins qu'en los autres evangèlis: la maire de Jèsus (2,19.51), Marta e Maria (10,38-42), la femna pecadora (7,36-50).
Introduccion[modificar | modificar la font]
Dedicacion a Teofil (1:1-4)
Naissença e enfança de Jèsus[modificar | modificar la font]
Coma Matèu, Luc conta la genealogia reiala e una naissença virginal de Jèsus. Mas a diferéncia de Matèu, que seguís la natalitat segon la linhada de David a Abraham que parla al public josieu, Luc traça lo linhatge de Jèsus fins a Adam, çò qu'indica un sens universal de la salvacion. A diferéncia de Matèu, Luc conta la naissença après que Maria e Josep viatjèron a Betelèm per motiu d'un cens, ont lo menon Jèsus es mes en una menjadora (o grèpia). Exclusiva de Luc es l'istòria de la naissença de Joan Baptista e tres cantics (amb lo Magnificat), e tanben l'unica istòria de l'enfança de Jèsus (Jèsus ensenhant dins lo Temple).
- Aparicion de l'angel a Zacarias (1:5-25)
- Anunciacion a Maria (1:26–45)
- Magnificat de Maria (1:46–56)
- Naissença de Joan Baptista (1:57–80; 3:1–20; 7:18-35; 9:7–9)
- Profecia de Zacarias (1:68-79)
- Cens de Quirin (2:1-5)
- Nativitat de Jèsus (2:6–7)
- Adoracion (2:8–20)
- Circumcision de Jèsus dins lo Temple (2:21–40)
- Jèsus ensenhant dins lo Temple (2:41-52)
Baptisme e de temptacions de Jèsus[modificar | modificar la font]
- Baptisme de Jèsus (3:21–22)
- Genealogia de Jèsus (3:23–38)
- Temptacions de Jèsus (4:1–13)
Ministèri en Galilea[modificar | modificar la font]
- Evangèli (4:14–15)
- Predicacion a Nazaret (4:16–30)
- Cafarnaom (4:31-41)
- Pesca miraculosa en lo Lac de Guenesaret o Tiberiàs (5:1–11)
- Miracles de Jèsus leprosos e paralitics (5:12-26)
- Matèu Leví (5:27–32)
- Question sul june 5:33–39)
- Observacion del Sebat (6:1–11)
- Los dotze Apòstols (6:12–16; 9:1–6)
- Beatituds (6:20)
- Miracles de Jèsus (7:1-17)
- La pecadora que sèca los pès de Jèsus (7:36–50)
- Femnas discípols de Jèsus (8:1–3)
- Parabòla del Semenaire (8:4-8,11–17)
- Familha de Jèsus (8:19-21)
- Caça lo demònis (8:26–39)
- Resurreccion le la filha de Jaire (8:40-56)
- De pan per 5000 (9:10–17)
- Filh de l'òme (9:21–25, 44–45, 57-58; 18:31–34)
- Retorn del filh de l'òme (9:26-27)
- Transfiguracion de Jèsus (9:28–36)
- Percaça de demònis (9:37-43)
Jèsus predica pel camin a Jerusalem[modificar | modificar la font]
- Envia a setanta (10:1-24)
- Informe dels setanta (10:17-22)
- Paràbola del bon Samaritan (10:29–37)
- Visita dins l'ostal de Marta e Maria (10:38-42)
- Pegaira del Paire nòstre (11:1–4)
- L'amic (11:5–13)
- Jèsus e Beelzebub (11:14–22,8:19–21)
- Lo Retorn de l'esperit impur (11:24–26)
- Lo senhal de Jonàs (11:29–32)
- Paràbola de la figuièra (13:6-9)
- Garison de la femna gibla (13:10-17)
- Parabòla del gra de mostasa (13:18–21)
- Garir lo dissabte (14:1-6)
- La feda perduda (15:4-6)
- Lo filh prodig (15:11-32)
- L'òme ric e Lazar (16:19-31)
- Dètz leprosos garits (17:11-19)
- La segonda venguda del filh de l'òme (17:20-37)
- Zaquèu, collecot d'impòstes (19:1-10)
- Paràbola Dels Talents (19:11–27)
Jerusalèm, crucifixion e resurreccion[modificar | modificar la font]
- Intrada a Jerusalèm (19:28–44)
- Jèsus e los canbistas (19:45–20:8)
- Pagar Cesar (20:20–26)
- Los Saducèus e la resurreccion (20:27–40)
- Los darrièrs jorns (21:5–38)
- Judàs Escariòt vend Jèsus (22:7–23)
- La Pasca (22:24-27)
- Arrèst de Jèsus (22:39–53)
- Sanedrin (22:63–71)
- Davant Ponç Pilat (23:1–5, 13–25)
- Davant Eròdes Antipas (23:6–12)
- Mòrt e resurreccion de Jèsus (23:26–49)
- Josèp d'Arimatèa (23:50–56)
- Tomba vuèja (24:1–12)
- Aparicions de Jèsus (24:13–43)
- Ascension de Jèsus (24:50–53)
Teologia[modificar | modificar la font]
Del punt de vista literari, Luc es un escrivan ellenista qu'escriu a de comunitats d’origina grèga. Emplega tan l'istoriografia de l’epòca coma la version grèga de l’Ancian Testament.
Lo fach de bastir una òbra en doas partidas permet a Luc de distinguir doas estapas d’una meteissa istòria: d’un costat, los eveniments que fan referéncia a Jèsus (l’evangèli) e, de l’autre, lo periòde de la mission apostolica (lo libre dels Actes dels Apòstols). Aquela division de l’òbra li permet de situar l’evangelizacion dels pagans al periòde apostolic e d’ometre, doncas, los itineraris de Jèsus fòra del territòri josieu (vejatz, per contra, Mt 15,21-28; Mc 7,24-30). De la futura mission als pagans, l’Evangèli segon Luc ne garda d'anóncias (2,32; 13,29; 14,16-24) o alara d'elements que la suggerisson (8,39; 10,1), mas la difusion de l’evangèli comença per el amb lo don de l’Esperit Sant (24,49). Luc conta las fasas d’aquela istòria amb coeréncia. Es convencut que «es pas dins un canton de mond qu'aqueles faches succediguèron» (Ac 26,26) e liga alara son recit a de personatges e episòdis concrèts del moment istoric ont viu (1,2; 2,1-2; 3,1-2).
Insistís sus l’aspècte salvador de Jèsus. Luc divisa l'istòria de la salvacion en tres estapas:[6]
- Lo periòde d’Israèl, l’Ancian Testament es lo temps de la promesa.
- Lo periòde del ministèri de Jèsus, amb l’evangèli comença lo temps del compliment. Jèsus es la figura centrala de l'istòria de la salvacion dins lo tresen evangèli. Jèsus es Lo Salvador, lo Messias, lo Senhor. D'una costat, Luc soslinha lo desenh salvador de Dieu (1,47; 3,6). D'autre, qu'en Jèsus se trapa la salvacion (Lc 1,69.71.77; 2,30; 19,9).
- Lo periòde de la Glèisa, lo compliment que s'inicièt amb Jèsus contunha amb los sieus discípols. La mission de la Glèisa es guidada per l'Esperit, es lo temps de la salvacion presenta ara e aicí.
Dins d’aquel encastre teologic la vila de Jerusalèm a un ròtle fòrça especial. L’Evangèli de Luc comença amb una perspectiva plan clara: lo camin cap a Jerusalèm (9,51—19,44), ont se debana la passion de Jèsus, las aparicion del ressuscitat e l’Ascensió. E al libre dels Faches dels Apostòls s’inícia la mission dels discipols dempuèi Jerusalem cap a totas las nacions. L'importància de Jerusalem s'evidenta al cors de tota l’Evangèli: l’anóncia a Zacaries en lo temple de Jerusalem (Lc 1,5-25), los parents pòrtan Jèsus al temple per lo presentar al Senhor (2,22-24), Jèsus va al temple amb dotze ans (Lc 2,41-52), cap de profèta li caliá morir defòra de Jerusalem (Lc 13,33), passion, mòrt, resurrecció, aparicions e ascensió a Jerusalem (Lc 19,45-24,53).
Sortisson de tèmas dins d'aquel evangèli: la misericòrdia (6,27-36), daissar tot per seguir Jèsus (5,11.28; 9,23.62; 12,33; 14,33), la pauretat (4,18; 6,20; 7,22; 12,13-21; 16,9.14.19-31; 18,22; 21,4), la jòia (15,7.10.32; 19,6; 24,41.52) e la pregària (3,21; 5,16; 6,12; 9,18.28-29; 11,1; 18,1; 21,36; 22,46).
Los manuscrits[modificar | modificar la font]
Los manuscrits mai ancians de l'Evangèli de Luc son tres fragments de papir que datan del sègle segond a la fin o començament del sègle III.
- Papir 4 es benlèu lo mai ancian e data de la fin del sègle II, Luc 1:58-59, 62-2:1,6-7; 3:8-4:2,29-32,34-35, 5:3-8; 5:30-06:16.
- Papir 75 data de la fin del sègle II e començament del III conten Luc 3:18-04:02 +; 4:34-5. 10; 5:37-18:18 +; 22:4-24:53 e Joan 1:01-11:45, 48-57, 12:03-13:10, 14: 8-15:10.
- Papir 45 datat de la mitat del sègle III, conten una granda partida dels quatre Evangèlis.
- Papir 69, sègle III, conten lo recit de Jèsus don lo jardin de Getsemani e las negacions de Pèire.
- Papir 3
- Papir 7
- Papir 42
- Papir 82
- Papir 97
Lo Codèx Sinaiticus e Codèx Vaticanus, son de codèxs del sègle VI e los mai ancians manuscrits que contenon lo tèxt complet de Luc. Lo Codèx de Beza manuscrit del sègle V o VI, conten tanben Luc al complet.
Relacion amb l'Evangèli de Marc[modificar | modificar la font]
Las similituds entre l'Evangèli de Marc e l'Evangèli de Luc faguèron sorgir doas teorias per explicar los ligams entre aqueles dos libres.
La primièra teoria, expausada pels Paires de la Glèisa e fòrça savents modèrns, afirma que l'evangèli de Marc es una còpia mutilada de l'evangèli de Luc. Marc auriá eliminat tot çò qu'èra pas en acòrdi amb sas cresenças gnosticisme.
La segonda teoria, totalament contrària, afirma qu'es Luc que copièt de Marc son evangèli, lo modificant e en l'adobant per l'adaptar als sieus critèris. Aquela teoria es defenduda per Charles B. Wait, que compara los dos evangèlis e arriba a la conclusion que l'autor de Luc quand escriguèt son òbra, aviá amb el, entre autres documents, l'evangèli de Marc.[7] Lo teològ e escrivan Bart Ehrman defendon tanben aquela ipotèsi.
Possibla Origina Aramèa[modificar | modificar la font]
Se defend qu'es possible que la letra seriá dirigida a Teofil ben Anas, Grand Prèire, saducèu e conhat de Caifas entre 37 e 42. Es a dire, se lo Teofil de Luc es Teofil ben Anás, la letra serià dirigida als josieus saducèus, e pas als gentius, coma ditz la tradicion populara.[8]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Joseph Fitzmyer
- ↑ Evangelios Sinópicos y Hechos de los Apóstoles
- ↑ Strongs=G2321&Version=KJV Strong G2321]
- ↑ Bauer Lexical
- ↑ L'aportacion de l'òbra de Brot (Evangèli e Actes)», en Quatre comunitats davant Jèsus (X. Gaujós, A. Puig, S. Pié E J. O. Tuñí), 90.
- ↑ Quatre comunitats davant Jèsus
- ↑ Pp.287-303
- ↑ Anderson


text:
Una jornalista de La Presse de Montreal nos faguèt l’onor de visitar Tolosa, aquela vila tan pintorèsca. E son article, una passejada gourmande, èra tan polit que lo Courrier International lo reprodutz dins son numèro del 31 de mai. Mas aquela exploracion èra tanben lingüistica e aprenèm que lo nom de l’Autan, lo vent del país tolzan, es provençal. E quitament, l’enquèsta s’aprigondís quand l’exploratritz buta la pòrta del Père Louis, un pauc la cantina de l’Acadèmia, carrièra dels Tornejaires. Aquí, tasta del famós quinquina que cal « hurluper » quand lo veire es a ras. E la patrona se n’explica : « Chez Péreu Louis, on rammplit bieng les verreus, parceu queu dang la vie, le plésir, y a queu ça deu vré ! ». Comentari : « Ah, ces Toulousaings ».
J.P.


text:
Dins La Setmana 28/02/2017
Inaugurada oficialament uèi pel president de la Republica, la linha a granda velocitat religant Bordèu a Tours serà mesa en servici pel mes de julhet.
Fa vint-e-cinc ans qu’aquel projècte es dins totes los esperits. Calrà esperar 2012 per que las òbras comencen e cinc meses per que los viatjaires la pòscan utilizar. François Hollande s’es desplaçat a Villognon (Charanta maritima) per inaugurar aquel tròç que met la metropòli bordalesa a doas oras de la capitala francesa. Se poiràn far 33,5 anars-tornars dont 18,5 sens arrèst. Estimadas a 6,2 miliards d’euros, las òbras foguèron titanèscas compte tengut del grand nombre de comunas traversadas (117) e dels obratges d’art (415) dont lo viaducte passant Dordonha.
Demòra la question de son esperlongament en delà de Bordèu. Deu normalament davalar duscas a Espanha e tanben religar Bordèu a Tolosa. Lo 30 de setembre de 2016, de senators se son interrogats, pel biais d’un rapòrt, sus l’interès del finançaments de las linhas a granda velocitat. I aguèron quitament d’incertituds tocant al finançament de la quita linha entre Bordèu e Tours a qualques meses de la fin de las òbras. Per çò qu’es de las doas brancas meridionalas de la linha, los senators an estimat que lo finançament de projèctes de ligason entre Bordèu, Tolosa, Dacs, Peitieus, Lemòtges e Montpelhièr son « excessius ».
Demandèron lo repòrt de lor bastison pendent al mens una quinzena d’annadas. Prepausèron en contra d’investir massissament dins lo renovèlament del malhum ferroviari existent a nautor de 2 miliards d’euros per an. Levat que l’Estat e la SNCF i consacran ja 2,5 miliards e que lo govèrn promet de passar a 3 miliards d’aicí 2020.
Ce bulletin a été publié le dimanche 5 mars 2017 19:48 et est classé dans Déplacements, En òc, Europe, Méditerranée, Transports Vous pouvez suivre les réponses à ce bulletin avec le fil RSS 2.0. Vous pouvez répondre, ou faire un rétro-lien depuis votre site.


text:
Un article de Robèrt Lafont dins la revista Lo Lugarn numèro 69 (automne de 1999). L'autor aicí torna sus un article d'Ives Gorgaud publicat dins la revista precedenta, Lo Lugarn numèro 68. Li sembla important de clarificar qualques punts sus l'istòria de l'occitanisme, sul Felibrige, e l'accion de sos membres.
De 1926 à 1999 : rampèu a la rason occitana
Pòde pas laissar passar sens precisar d’unei ponchs, aquelei que son de ma coneissença, l’article un pauc fantasmatic (que m’escuse !) d’Ives Gorgaud. O fau d’aitan mieus que siau d’acòrdi amb toteis aquelei que pensan que l’aventura occitana ven d’intrar dins una fasi nòva, qu’apelère lo Temps Tres, amb un pauc de quicha dins l’avança (1991), ont l’apesason es l’establiment d’una veritat sus lo passat. Es d’alhors per aquò que vène de publicar Pecics de Sègle, ont dise tot justament de causas que sabe e que lei pus joves ignòran generalament.
La veritat istorica es totjorn pus mesclada e pas tan categorica qu’òm pènsa. Donc siám rasonables e pas tan dramatics ! Alibèrt foguèt pas condemnat a mòrt, mai a l’indignitat nacionala, per de motius fòrça locaus, e non pas per sei presas de posicions maurrassianas signadas. Aquelei posicions li èran comunas amb la màger part deis occitanistas de sa generacion, e mai de seis amics catalans (cf l’article de Pèire Grau, Las relacions occitanò-catalanas dins las annadas trenta, dins la Revista occitana n° 7). Lei partejava naturalament lo cap d’orquèstra Ismaël Girard, o saupère tre 1951, quand m’expliquère amb eu, abans una « presa de foncions », sus son « balon d’ensag » de 1926 e la seguida maurrassiana dau temps de la guèrra. Aquò dona ges de realitat concrèta a un « primier IEO », que foguèt jamai declarat, que se compausava simplament dei correspondents, felibres per la màger part, de Girard (felibre eu-meteis e collaborator dirècte de Mistral Nebot e Bernat de Montaut-Manse dins la Ligue de la Patrie Méridionale). Es la S.E.O., declarada ela, que prenguèt la plaça, fins a se dissòuver per laissar la plaça a l’I.E.O.
D’autre costat, sus la creacion de l’I.E.O. e una pacha pretenduda amb lo Partit Comunista, cau pas ni mai fantasmar : ai legit sus aquò dins Lo Lugarn de reconstruccions que tènon dau sòmi. La veritat es pus banala : Girard, passat a la Resisténcia dins l’ivèrn 43-44, i trobèt lo biais de preparar l’I.E.O. concrèt amb Tristan Tzara e Joan Cassou d’un costat, communistas eles, e Max Roqueta e Renat Nelli (qu’èra estat membre de la « Delegacion » municipala de Carcassona nommada per Petain, digam tot). Es una carrièra fin finala pas mai ni mens escandalosa que la d’un Mitterrand. I a pas aquí de tractacion secrèta. Sus lo biais que Girard faguèt puèi pesar la tirannia dau PC (sens jamai n’èstre membre !) sus l’I.E.O., remande a Pecics de Sègle. Apondrai lei très viradas puèi :
- la de 1953 qu’assòcia lo fondator de l’I.E.O., vengut ara anti-comunista, au maurrassian-gaullista-deportat P.L. Berthaud,
- la de 1955, ont remonta lo nacionalisme felibrenc e qu’aprofecha F. Fontan (qu’aviá agut eu tanbèn son moment maurrassian),
- e la data de 1964 ont, contra lo C.O.E.A. (que Girard n’èra estat un dei fondators), se nosa l’aliança Girard-Castan-Manciet, que descadenèt una famosa crisi.
Se n’i a per trobar aquò un pauc complicat e politicament immorau, serai pas còntra, mai lei remande a l’epòca, qu’an perdut l’idèa de çò qu’èra. Lei prègue de pas oblidar que Girard foguèt sota sei mudas d’una devocion sens cap d’exemple a l’occitanisme, e tanbèn a l’I.E.O. fins au moment que ne poguèt plus tenir l’empeta. Es per aquò que tre 1945 me l’ère definit coma un « machiavel naïf », en estent la « naïveté » son entestardiment occitanista.
D’òmes d’aqueu biais se’n trobarà dins lo Felibritge e dins tota la temporada francesa. E acabem-ne amb lei legendas ! Meis archius son duberts, s’aquò pòt ajudar. Se i trobarà pas de traça d’un pacte secrèt !
Aquò’s fòrça luenh ara. Ai l’idèa qu’aquesta istòria es arqueologica, ò paleontologica. Lei gènts que portèron l’I.E.O. a partir de ma demission de 1980, n’an quitament pas ausit parlar. Adonc voudriau ara traire la lutz sus un rebomb actuau que se’n fai grand cas dins Lo Lugarn : l’aligança nòva Felibritge-IEO en Provença. Me sembla que se duerp la via a una nòva interpretacion fantasmatica se se ditz pas clarament coma es estada possibla.
Sus una durada longa, ne veirai l’encausa dins lo progrès sus cinquanta annadas de l’occitanisme provençau : pedagocic, scientific, literari, musicau, teatrau, politic, sociau. En 1951, i aviá d’occitanista en Provença un desenau de personas a l’entorn de Pèire Roqueta (Jòrgi Rebol n’èra pas !). Vos laisse faire lo compte de çò que s’amolonèt desempuèi. Ne pas faire lo còmpte sus la riba felibrenca, seriá foliá pura. Mai, dins lo meteis temps, lo provençalisme de tradicion mistralenca moriguèt pas, es ara responsable d’una preséncia d’ensenhament e s’es renovat dins seis idèas (un movement coma Parlaren es naturalament de citar). Coma ne pas tenir còmpte tanben ? La collaboracion de dos realismes a començat dins leis ans passats.
Duradas cortas : amb lei darrierei eleccions regionalas, nais l’espèr d’un engatjament fòrt de la région PACA sus la cultura provençala (espèr qu’es encara de concretizar). Es nommada una comission de preparacion d’un repòrt, presidida per F. Langevin, Langevin recampa lei dos camps. Se fai un trabalh facil, prometeire, sens jamai un mescòrdi. Sus aquò quauquei provençalistas irresponsables, amars e verinós, quatre personas benlèu, començan a reviudar lei vièlhs prejutjats, espandisson d’enormitats lingüisticas, e ordisson una conspiracion contra la rason e l’interés comun, en demandant, a prepaus de la Carta Europèa, au poder francés de tirar lo provençau de la familha occitana.La Comission Langevin, davant lo perilh, se cimenta e los Capolier dau Felibritge amb lo Président de l’IEO, escrivon au President Vauzelle la letre que se sap.
Siám donc davant una situacion nòva, ont lei dos camps en respechant sei fòrças recipròcas, ressarrats dins un fòrabandiment dei fantaumas e dins un sentiment comun de responsabilitat sociala e istorica, entamenan tot simpletament un coexisténcia dinamica e corala au servici d’una causa unenca. Aquò es clarament dich ara. De provençaus coma ieu qu’ensenhèron quaranta ans lo provençau, qu’an format de centenaus de provençalistas occitanistas, qu’an escrich e publicat de milierats de paginas en provençau sota vestit occitan, se pòdon que sentir d’aise. Es amòr d’aquò qu’escriguère un Rampèu a la resoun prouvençala, çò que vòu pas dire qu’ai convencut leis atissats.
Mai leis irresponsables desrasonables son pas totei d’un bòrd. E me cau adreiçar ara en tota clartat, maugrat l’amistat entretenguda, a J.C. Bouvier e Ives Gorgaud. Un lingüista, que siáu, coneis l’arbitraritat de la question grafica : ai fargat per l’occitan tres ò quatre grafias (dont, de bòn entendre, a pauc près la de J.C. Bouvier) qu’ai gardadas per ieu, en trobant pus economic de me fisar a una nòrma collectivizada. Lo psicolingüista desconeis pas lei satisfaccions e leis atissaments que tòcan au poder sus la letra (l’escrivan ne faguèt una galejada, Lo Sant Pelau). Lo sociolingüista mesura lo còst, gasanh ò perda, dei reformas. L’ensenhaire a esprovat sus de centenaus de testimònis la relativitat dei dificultats e dei facilitats dei sistèmas.
Lei quatre ensems concluisson qu’au moment ont dos partits capitalizan en Provença (e en Provença solament, la rèsta d’Occitània es sus un sol sistèma) dins una competicion pacifica, amb darrier elei de milierats d’utilizators, escolars ò non, cinquanta ans d’òbra pacienta, doas bibliotècas abondosas e dos usatges practics socialament espandits, introduire un sistèma dich conciliator, tant a la gròssa coma lo definisson, es una diversion majora qu’en mai de pas aver lei mejans de sa capitada, pòt que desvariar e descoratjar la socializacion de la lenga. Es un retorn, sus lo lindau d’un Temps tres, a l’individualisme desbardanat, a l’irresponsabilitat, a l’irracionalitat, au pastolh dei periòdes anteriors.
Pòde naturalament pas empachar la patologia grafomana de rosegar l’aventura occitana. Mai es de mon dever, encara e totjorn, de mandar de rampeladas a la rason. Apelatz aquò sectarisme se vos agrada !
Robèrt Lafont


text:
18/09/2017
Donar per far plaser
Divendres passat, aviá rendetz-vos a la fiera espausicion de Perigüers e ai viscut un bon moment de pas creire. Coneissetz benleu lo Piaron Folharet e lo Nadau Ribeiròu de Las Belutas dau Canton de Moissidan. Eran quí, tots dos, Piaron 89 ans mai Nadau 86, l'acordeonista emb son pitit diatonic Mengascini e lo chantaire e dançaire coma sa femna Joana, eran quí per far dançar lo monde de la fiera sur l'estand dau Bornat dau Perigòrd.
Podriam pensar qu'a lor atge, aurián benleu agut quauquaren mai de far, mas pas dau tot, eran venguts plan bien 'bilhats. Piaron aviá portat son chareton plan ben calculat per botar son instrument e se sietar "e botar 'na roquilha en estiu", emb daus pegasolets "occitan". Me parlet de son molin, de sa familha, era sejaire de mestier. L'aviá vist un còp far daus sketches coma sa femna sur scena. Parlet de son "mentor" Marcel Piaud, de son plaser de jugar de las danças tradicionalas, daus instruments... A format daus jòunes come Nicolau Puech. Nadau, se, era maçon de mestier. Es membre actiu dau talhier de lenga de Sent-Laurent-daus-Urmes. Escriu e ditz daus textes en occitan, chanta plan ben e es un dançaire de prumièra bora. Son cosins, quilhs dos òmes. E son daus vertadiers passaires de lenga e de cultura, d'un biais simple, pròpche. Dins un monde de mai en mai complicat, barrat, egoista, son la pròba viventa que podem viure d'un autre biais, una novela pròba que la musica, lo chant, la dança fan lo monde melhor e fan venir vielh d'un bon e brave biais.
Damandatz a Piaron de jugar una pita borrèia ? Zo fará, còp-sec : los dets enquera lertes corren sur los botons. Damandatz "La gerba bauda" a Nadau ? Entau fara. Una pita chançon a dos ? Pas de problema ! E totjorn aimables, disponibles, modestes...Uros e que nos fan uros. Fan ço que fau. Son « Los de qui cau », coma ditz en gascon lo grope Nadau. Crese qu'an totjorn estat entau, semblan aver quinze ans: l'espiada maliciosa, lo rison a la pòta, totjorn lo mot per rire. Son virats devers los autres, pas devers se-mesme. Te fan viure un bon moment. An de las chausas interessantas a dire. Sabe que son mai d'un, los que son entau en Perigòrd, que se son jamai plantats de parlar occitan e pasmens parlan plan ben francés, qu' an jamai renegat ço que son e zo vòlen partajar. Donan per far plaser e se far plaser. E ben continuatz entau, jugatz, chantatz, dançatz, parlatz, si 'os plai ! Setz daus exemples per n'autres, jòunes mai vielhs. Vos saludem ben bas, Piaron e Nadau !
Denis Gilabert.
Les commentaires sont fermés.


text:
Un Hat Trick d’Ignasi mos dar era classificacion ena Copa de Midi. Ena prumèra mietat podia aué quedat sentenciada era eliminatòria. As 6 menutes ja portauem 2-0 en marcador. Eth 1-0 en un error deth portèr deth Luchon e qu’Ignasi aprofitaue entà marcar. Eth 2-0 siguèc eth gol més polit deth partit en ua bona jogada damb un centro de Miguel qu’Ignasi shutaue creuant era pilota en garròt contrari. Dempús auèrem bones ocasios entà encara marcar més gols més Ruben non estèr acertat ena rematada finau. Tamben eth portèr deth Luchon parèc fòrça ben. Eth Luchon reduie distàncies en marcador as 35 menutes en ua bona jogada de Julia que Maud marcaue sense que Marcos podèsse e arren per arturar era pilota. Tamb eth 2 a 1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat eth partit s’aluguéc un sinhau; prumèr un “pique” de Viló tamb et numero 9 deth Luchon le costèc era vermelha ath jogador aranés dempús d’ua forta entrada. Era U.E. Bossòst se quedaue tamb 10 jogados e quedaue 30 menutes enquia eth finau. Cau díder qu’eth Luchon non aprofitèc era superioridad d’estèr un jogador més, es jogados dera U.E. Bossòst joguèren fòrça ben e pressionèren fòrça as jogados francesis. D’aguesta pression ara pilota s’aprofitèc Ignasi ua cesion ath portèr entà marcar eth 3-1. Quedaue un quart d’ora enquia eth finau;eth partit entrèc ena “fase” més desagradable tamb entrades fortes e discusios entres es jogadors enquia eth finau deth partit, inclús laguens des vestiaris.
Bona victòria dauant un equip dera nòsta categoria, auíem fòrça baishes, mès er equip a jogat fòrça ben. Çò de negatiu era lesion de Jaime ath començament deth partit e era tarjeta vermelha a Viló que le costarà us quantos partit sense podèr jogar.
Eth plòplèu partit torne eth campionat, desplaçament difícil entà jogar contra er equip de SaliesMane dissabte 25 de seteme tàs 20 :00 en Salies du Salat.
U.E. Bossòst: Marcos, Dani, Jaime (5’ Juanka), Viló, Felipe, Aritz, Adrian Garcia (80’ Juanmi), Alex, Miguel, Ignasi e Ruben (65’ Madrid).
Tarjetes auriòles: Ignasi (35’), Alex (80’).
Tarjeta vermelha: Viló (60’).
Trainer: Adrian.
B. Luchon: Cazes, Abella, Coutinho, De Abreu II, Lansalot, Baup, Boy, Van Mo, Sales, Maud, Dargassies. Remplaçants: De Abreu I, Fort, Julia.
Tarjetes auriòles: Van Mo, De Abreu I.
Trainer: Julia René.
Gols: 1-0 Ignasi (2’), 2-0 Ignasi (6’), 2-1 Maud (35’), 3-1 Ignasi (75’).
Arbitre: Bouchaib Karim.


text:
Wikiccionari:Wikiacademicians
Aquesta pagina a per tòca de recensar los participants e participantas : inscrivissetz-vos !
Tanben podètz veire los utilizaires per las lengas que mestrejan : Wikiacademicians per lengas.
O alara consultar la lista complèta dels utilizaires enregistras : Totes los utilizaires.
Somari
Wikiacademicians per nom[modificar]
Wikiacademicians per localizacion[modificar]
Alemanha[modificar]
Belgica[modificar]
Brasil[modificar]
Catalonha[modificar]
- Capsot 1 de març 2008 a 14:50 (UTC)


text:
Los licaons o cans sauvatges africans son estats pendent milièrs d’annadas ua imatge restacada amb la santat environamentala d’aquel continent. La casuda de la populacion d’aquesta espècia poiriá, totun, arribar lèu a una situacion critica. Totun, divèrses laboratòris scientifics mondials an trobat una solucion genetica que poiriá sauvar, encara, aquela espècia.
Aquò arriba après la desaparicion de la majoritat de grops d’aqueles predators de son abitat original de l’Africa subsahariana. Las causas ne son la destruccion environamentala, la persecucion umana e plusors malautiás caninas actualas. Açò a daissat una populacion de licaons africans, uèi lo jorn, de solament 6.600 animals sauvatges. Una situacion genetica critica que lèu poiriá aver pas retorn.
Per cambiar aquò, divèrses scientifics e estudioses de l’environament de la planeta tota an començat una campanha de reproduccion d’aqueste mamifèr après una descobèrta que pòt, benlèu, sauvar l’espècia de la sieuna extincion en pauc temps. E o an fach a travèrs una nòva tecnica de congelacion de l’espèrma de l’espècia Lycacion pictus.
Una còla totalament internacionala
Maugrat que la nòva tecnica es estada desvolopada per Damien Paris e Femke Van den Berghe, del laboratòri GAME de l’Universitat James Cook, la campanha serà coordinada amb mai d’un expèrt canin de tota la planeta: l’Institut per l’Alimentacion de Mamifèrs Africans en Perilh d’Extincion, l’Organizacion de Recèrca de Conservacion de Predators Africans e l’Universitat Noruega de Sciéncias de la Vida, entre d’autres.
Fins fa pauc, e en tot ensajar l’introduccion de licaons en divèrses grops per melhorar la populacion genetica totjorn i aviá un problèma ; “ Pr’amor de sa ierarquia, los nòus animals introdusits en grops ja formats finissiá amb d’atacs e la quita mòrt del nòu especimèn “. Çò confirmèt Paris – Èra una tòca del programa d’ajuda a la diversitat genetica pr’amor la desseparacion entre los divèrses grops que i a per la destruccion de l’abitat”.
Atal, la nòva tecnica de congelacion de l’espèrma dels licaons poirà èsser combinada amb l’inseminacion artificiala sens crear de problèmas en la ierarquia dels grops d’aqueles predators. E ja es estat amassat seme de 24 mascles de 5 grops desparièrs. Aquò arribèt après descobrir que l’espèrma qu’avián contunhava viu après 8 oras sens pèrta de qualitat.
“Es un espèrma amb una plan bona qualitat – çò diguèt Van den Berghe-. Pòt èsser plan utilizat per l’inseminacion artificiala dels cans sauvatges africans”. La descobèrta serà compartida amb los zòos e centres de conservacion per poder aital desvolopar un banc d’espèrma global de l’espècia.
La tecnica, publicada al jornal Cryobiology e qu’a lo supòrt de la Fondacion Animal Morris es ara un bon espèr per ajudar subreviure l’espècia dels licaons en Africa del Sud. Puèi arribarà atanben a Bostwana e d’autres païses africans. Aital, l’espècia dels licaons africans poiriá èsser salvada de l’extincion en aqueste sègle. Èra ora.
La Redaccion


text:
Fin d'ivern austrau, una mar d'esposcs que s'encanha sota lo ciele ennivolit. Una bolhaca amara, un trantalh de finimond per l'Arnaud. Degun a jamai pogut sacher quand s'estavaniguèt, cu va podiá n'aguer vent d'aquesta nuech sorna sensa ges d'estèlas, sensa ges de luna ? Jonh que lampava (a pres aquesta abituda cada jorn desempuèi mai d'una mesada, lo footing en gosta solet) lo trobèt au pichòt matin. Era agromelit sota la crotz que regarda la mar. L'entreveguèt qu'era encara enneblat, tot trempe. Un cadabre trempe d'esposcs e de blins, pecaire. Belèu de lagremas...Li corrèt leu après. Per un còp que correr podiá servar en quauqua ren, li fretèt amb lo trelhis sa codena de peu de galina. Fretava coma un caluc a flor de peu. Freta e fas lusir ! Lo porta a sa chambra, lo porta a la cabra morta, lo metge. Tant leu, un metge de l'arquipèu pròche que leis ivernants an poscut jonher lei conselha. Ansin, capitan de lo raviscolar pauc a chac pauc. An rescaçat l'escomessa. Ara, commençan de tremolar, bolega un pauc lei bregas, Arnaud endolentit...Pasmens es gaire galhardet e d'unei flipan de se saber ara sensa metge. Après sa mieja de penequet, lo cap de district lo ven visitar, una pichòta visita amistadosa... pas vertadierament. Juega son ròtle de baile, ditz que tornarà au sieu de vespre, lo vendrà querre qu'an de parlar toei dos. E quand pica a sa pòrta, Arnaud es totjorn fatigat mai saup ben qu'es lo picar de la dalha. S'es quilhat, s'es raviscolat, s'es dochat emai viestit per lo recebre meme que se tirassa encara coma un vielh. L'aranha desarticulada coma ditz Gracchus abans de venir s'es empassat una gròssa vertebra, s'es morfiat coma un salòp. Aqueu pebron, lo gras li envisquèt fin qu'au menton, s'es eissuch lo morre subran. S'es un pauc ennervassat que lo tap de son tube de dentifriça a resquilhat dins lo trauc dau lavabò que l'a totjorn pas agantat, man de pati qu'es. A begut un oisqui per anar a n'aquesta batalha. Arnaud quand piquèt a la pòrta espinchava tristament lei capochinas enfloridas dau defòra, espinchava de la fenèstra. Son rotge vermilhon, una color un pauc passida quand lo soleu fai fauta. E l'autre s'alestis que deu faire lo requisitòri sensa compassion. Arnaud comprendrà leu leu que lo paratge entre elei dos a fach son temps qu'es dejà ben ablasigat desempuèi un moment de tot biais.
-Anam pas demorar dins aquesta chambra, vieu que pòs venir dins mon bureu.
Calhats sota la peu, lei muscles de son front tiravan sus seis sorcieus en formant de regas tant dolorosas que lo cap ne'n aguer un giscle de tristum amusat. Sensa lo regardar, la tèsta sota, Arnaud lo vai seguir fin qu'a son apartament.
Aqui dedins, que pudentor qu'es pas possible ! Una gròssa mosca vanega dins lo salon, d'aquelei que li dien merdassieras, d'un beu verd que tant podriá lusir li ague un ralh de lutz...D'aquela sentida, Arnaud es a mand de racar e pasmens meme se la garganta e lei narras li patisson, capita de se tenir, quand fau figurar, figuram...Tot es ben aliscat dins aquest merdier levat dins un recanton dau salon que se li rebala sus la taula un puzzle entraucat. Vaqui son passa temps au cap... De tròç de puzzle escampilhats fin qu'au sòu, vaqui l'obratge. Arnaud es convidat secament de passar dins lo bureu. Solenne sarà l' escambi meme s'es a mand de petar un ceucle, l'aranha destimborlada, se deu pas coneisser...A de demorar marciau, son prètzfach aqui es de tenir l'empenta. S'es ben calat lo cuòu dins lo fautuèlh, au fons dau grand fautuelh de cuer ben asatat a la foncion de baile.
-Pòu pus anar ansin e pòdi pus tapar aquest afaire- li ditz en lo fusilhant sensa pietat de seis uelhs de fuec, passa au vovejar.
- Ai escrich aier a l'autoritat sobeirana, ai tot contat que siáu escandalizat de vòstre comportament. Au Ministeri, es montat au ministre se meme qu'es estat espavantat. Voliau pas escondre l'afaire meme s'a la començança s'eriam ben endevenguts, desempuèi quauquei mesadas, vòstre ennanar nos fai vergonha...Podem toei comprendre encò de cu que siegue que venga la depression, aquò es la fatalitat de la malautiá mai vòstre malaise es pieger...
Li planta mai seis uelhs au beu mitan de sei vistons. Contunha :
- Quora òm a idèa d'ivernar, lo test psi, drech anar, deuria permetre de destriar lo mond Aqui a fach chic de segur que vòstrei tests sus la penicha avián ren revelat o alòrs, avètz trichat. Aqueleis espròvas un còp capitadas e subretot per lo metge, avètz lo dever de demorar digne meme dins la brefoniá de l'eime...
Aussa la vòtz : -Una vergonha per un oficier !
Arnaud baissa la cabeça e bretoneja ensucat de tristum emai de psicò-tròpes qu'es : -Non, non... l'aguèssi sachut, ne'n voliáu pas de tot aquò, d'aquest ivernatge, ne'n voliáu ren... mai es ansin, la vidassa. Ren mai qu' una maganha, destin desvariat, la vidassa... Puèi sei mòts sòrton pas manco, a pus d'alenada. Que dire mai ? Que tot li virèt l'esquina. Estransinat qu'es...
-Aviatz la mission especiala de nos assegurar lo seguir de santat emai d'equilibri psicologic... L'aleiçona en se trufant coma s'era un mainat agantat a faire un blat de luna. Son rire puei s'amorca, seis uelhs venon coma d'uelhs de sepia. Sarra lei dents e duerb lei labras per apondre pus severament : -avetz gastat vostre sens de l'onor...
Li respònd ren qu'un murmure de plors, un giscle de lamentacions davant l'umiliacion A pas la fòrça de demandar que que siegue pas meme un perdon, es testa clina de contunh Se ditz au dedins : -Siáu degun, siáu tombat dins la leca, la leca de l'ivernatge.
E l'autre que contunha de l'enfonsar, de l'umiliar, manda una carga de mai.
-Ièu cresi que vòstre naufratge es pas solament depressiu, avètz tot abandonat, per dire lo verai, avètz tot quitat, pus ges de voler, de coratge, de dignitat. L'onor vos fa fauta e venètz de passar l'òsca en vos ponhant coma avetz fach, un aflaquiment de toxicomana...- apond en guinhant dau det d'un er terrible sa macadura de l'abans-bras, sa nhòca a flor de peu. Ieu m'an dejà encargat de missions pus dificilas en Africa, ai desmesclat d'afaires tilhos, ai pas crenta mai la diplomacia entre n'autrei dos a fa chic, vau seguir la prepausicion de l'autoritat sobeirana, ai d'òrdres ara, anam afretar un bateu a bel espressi per vos rapatriar dins gaire, es ce que voliáu vos significar. Ai d'òrdres, se devem de demorar umans pasmens ai apelat un bastiment de la marina nacionala a bel esprèssi e dins gaire vos farem nòstrei adiu-siatz...
Arnaud es nec, a pas d'autrei lengas qu'aquela dau silenci ara que lo freg lo ganha. Pòu pas manco plorar que lo sorgent dei lagremas s'es aturat Son pegin s'es dessecat. Es vengut una preda, la preda sacrificada, l'òme tombat, d'agenolhons davant lo cap de mission, espaurugat davans la treva de la comunautat tota. A cabuçat e tròba ren de paraulable, ren de dire mai per se faire perdonar d'aquesta decisa. A lo maucòr, aqueu que li donèt l'enveja de tot quitar. Se pensa coma se plora. Dins gaire se ditz adièu la mission...Dins mai d'una mesada, leis laissarà toei, sarà pus qu'un marrit sovenir per elei. Lo medecin qu'a falhit. Es ce que treva dins la clòsca dau paure Arnaud que sarà benlèu faidit.


text:
Drecha (politica)
En politica, lo tèrme de "drecha" o "dreita" designa generalament l'ensems dei corrents politics qu'an una doctrina, una tradicion o una ideologia pron conservatritz, economicament liberala o non. La drecha manifèsta una estaca certana per l'òrdre, que lo considèran coma juste o coma lo mendre mau, e repròva lei cambiaments brusques quant ai questions de societat e lei questions eticas. Si pòu partejar quant ai questions economicas (drecha conservatritz, per oposicion a la drecha liberala).
D'après Michel Winock, si deuriá pas parlar de "drecha" au singulier, mai de mai dei "drechas", que, tre l'origina, divergissèron e s'opausèron. La diversitat dei drechas comença per la diversitat dei democracias liberalas : la drecha espanhòla es pas la drecha francesa. Puei vènon d'autrei distincions.
La drecha inclutz de familhas de pensada de tipe reaccionari, mai, istoricament, decèssa pas despuei son aparicion de pèrdre lei valors mai conservatritz : lo fenomène es d'unir ambé lo sinistrisme.
L'apelacion de "drecha" vèn de l'usatge en politica que consistís en devesir lei partits politics en categorias generalas que formalizan una division bipartisana : la drecha e la senèstra, ai qualas si pòu apondre lo centre e leis extrèmes (extrèma drecha e extrèma senèstra).
Leis apelacions correspòndon, a l'origina, a l'endrech qu'ocupèt cada grope politic, en França, dins l'emicicle de l'Assemblada Nacionala, vist de la plaça dau president.
En occitan l'apelacion populara de la gent de drecha es los blancs per encausa de la bandieira blanca dels reis o los cagolards (< la cagola o masca).


text:
« Camina que caminaràs… »
Qualques problèmas de santat mai tard, coma se ditz, e l’atge per capelar lo tot e ne soi arribat que soi pas pus a córrer d’un bòrd a l’autre coma i èri acostumat. Empacha pas que Internet ajuda a se téner al fial dels eveniments e que pòdi seguir poètas, escrivans, cantaires… en anant consultar los malhums, filats e autres rets socials. Los temps son pas tant aisits qu’aquò pels aparaires de nòstra lenga e de nòstra cultura e cal saludar los que luchan sens relambi, amb l’energia del desespèr a còps. Son pas nombroses sul planeta los exemples de seguir que nos permeton de dire o de pensar qu’un pas es mai qu’un pas e qu’es una avançada per melhorar las causas – e daissi de caire la gent politica ! Joan Baez es, per ieu, un d’aqueles. Al moment que va entamenar sa darrièra virada professionala, pòt èsser ufanosa de son percors en sa qualitat de cantaira. Aquela femna es estada pendent mai de cinquanta ans de totas las luchas en favor de l’egalitat raciala en los Estats Units, de l’emancipacion del « sèxe fèble », contra las guèrras triomfantas… e colonialas ! etc.
Per aquela lucha, a pas agut besonh ni de fusilh ni de bombas… Qualques paraulas – mas qualas paraulas ! – amb l’ajuda d’una guitarra, e una votz encantarèla çaquelà, li an permés de joslevar las folas e de las far comuniar dins un meteis espèr per un avenidor melhor. Foguèt amb Martin Luther King al mai fòrt de las luchas contra l’apartheid de fach que subissián los Negres – excusatz : los Afro-Estatsunidencs –, foguèt en Vietnam jos las bombas estatsunidencas e, de segur, las luchas per l’egalitat òme-femna — o femna-òme, causissètz – li son pas jamai estadas estrangièras. Lèu lèu es venguda l’icòna presada pels mèdia mas a pas jamai, que sàpii, donat dins lo people per se far de publicitat. Desempuèi mai de cinquanta ans, de quora en quora, podèm seguir son caminament e l’enténer, totjorn autan resolguda, sens se far d’illusions mas amb una certitud empruntada benlèu al filosòf Lao-zi que diguèt : « Un viatge de mila lègas comença per un primièr pas. »
Andriu de Gavaudan
Fòto : ©Nadia Clabassi
- Publicat dens Éditos


text:
1854
Aquesta pagina concernís l'an 1854 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril: Comença de se publicar a París "Le Figaro", primièr coma setmanièr e dempuèi 1866 coma quotidian.
- 4 d'abril: Nòças, a Viena, de l'emperaire Francés Josèp Ièr d'Àustria d'Àustria amb l'emperairitz Sissi.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la Guèrra de Crimèa que dominèt l'annada dins l'Empèri. En genier, lei Francobritanics intrèron dins la Mar Negra. En febrier, demandèron ai Rus de se retirar de Moldavia e de Valaquia e, en fàcia de l'abséncia de respònsa russa, declarèron la guèrra lo 25 de març. Un còrs expedicionari foguèt mandat en direccion de Crimèa. Lo 20 de setembre, averèt la batalha de l'Alma puei aquela de Balaklava que li permetèron de començar lo sètge de Sebastòple.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sei succès de l'annada precedenta, Kassa Hailu se raprochèt de l'abuna Selama e l'ajudèt de reglar la crisi teologica que tocava la Glèisa Etiopiana dempuei de decennis. La doctrina sost lidet foguèt condamnada e la teoria tewahedo foguèt oficialament adoptada per la totalitat de la Glèisa. Aquò permetèt a Kassa de ganhar lo sostèn de l'abuna dins sei projèctes de coronament.
America[modificar | modificar la font]
Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Abolicion de l'esclavatge.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Contuniacion dei combats còntra la Revòuta Taiping que foguèt blocada per lei tropas imperialas. D'efècte, sus lo frònt de Pequin, l'armada taiping arribada a Tianjin en octòbre de 1853 foguèt batuda per lei fòrças Qing e obligadas de se retirar dins de condicions malaisadas. Dins la region de Hunan, lei Qing averèron una autra batalha importanta lo 24 de julhet au lac Dongting que permetèt de protegir Changsha. Enfin, lòng dau fluvi Yangzi, la vila de Wuhan, foguèt ocupada per lei dos camps dins lo corrent de l'annada. Demorèt finalament sota lo contraròtle Qing.
Japon[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, retorn de l'expedicion Perry qu'èra estada renfòrçada per de naviris mandats per lei poissanças europèas. Lo 31 de març, lei Japonés deguèron signar la Convencion de Kanagawa que durbiguèt lei pòrts de Shimoda e de Hakodate ais Estatsunidencs. França, lo Reiaume Unit, Russia e lei País Bas impausèron rapidament de tractats similars. Aquò marquèt la fin de l'isolacionisme japonés. L'efèct sus lo prestigi dau Shogunat foguèt catastrofica e aquela umiliacion aguèt un ròtle important sus la restauracion dau poder de l'emperaire (→ 1867). De mai, entraïnèt de debats sus la politica dau país, çò que causèt l'aparicion d'una oposicion au govèrn.
D'autra part, a la fin de l'annada, un tèrratrem e plusors tsunamis destruguèron la region de Tokai entraïnant la mòrt d'au mens 10 000 personas. 30 000 bastiments foguèron tanben destruchs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion deis observacions dau mètge escocés James Young Simpson (1811-1870) regardant lo tetanòs. Per lo premier còp, establiguèron un liame entre la malautiá e una plaga (→ 1884).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Paul Ehrlich, scientific alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1915)
- 15 de març - Emil Adolf von Behring, mètge alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1917)
- 22 d'abril - Henri La Fontaine, avocat e activista francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1943)
- 29 d'abril - Henri Poincaré, matematician, fisician e filosòf francés de las sciéncias (m.1912)
- 15 de mai - Joan Psycharis, lingüista grèc-occitan (m. 1929)
- 16 d'octobre - Oscar Wilde, escrivan irlandés (m.1900)
- 18 d'octobre - Karl Kautsky, teorician marxista (m.1938)
- 20 d'octobre - Arthur Rimbaud, poèta francés (m.1891)
- 5 de novembre - Pau Sabatièr, quimista occitan, Prèmi Nobel de Quimia (m.1941)
- 21 de novembre - Papa Beneset XV (m. 1922)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de julhet - Georg Simon Ohm, fisician alemand (n.1789)
- 9 de decembre - Almeida Garret, escrivan portugués (n. 1799)
- 15 de decembre - Kamehameha III, rei d'Hawaii (n. 1814)?


text:
Guam
Guam (Guåhån en chamorro) es una illa situada dins l'Ocean Pacific qu'es un territòri dels Estats Units.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Guam es localizada a las coordenadas seguentas: 13,5° N 144,5° E e a una superfícia totala de 544 km². Es l'illa mai al sud de las illas Marianas e es l'illa pus granda de Micronesia. Aquesta cadena d'illas foguèt creada per la collision de las placas Pacifica e Filipina. La fòssa de las Marianas passa a l'èst de la cadena d'illas. Challenger Deep, lo punt mai profond de la Tèrra es situat al sud-oèst de Guam a 10 911 m de prigondor. Lo punt mai naut de Guam es lo Mont Lamlam, qu'es a 406 m sobre lo nivèl de la mar. L'illa de Guam mesura 48 km de long e de 6 km a 12 km. L'illa experimenta ocasionalament de tèrratrems provocats per la zòna de laspanada a l'oèst entre la placa Pacifica e la placa Filipina. Actualament, a agut de tèrratrems amb epicentre prèp en Guam amb de magnituds dels 5.0 als 8.7. Al contrari del volcan d'Anatåan dins lo nòrd de las Marianas, Guam a pas d'activitat volcanica. En quinsevolhe, cas a causa de la proximitat amb Anatahan, lo povàs volcanic afècta de còps en Guam.
La part nòrd de l'illa es una plana corallina mentre lo sud conten de pics volcanics cobèrts amb bòsc e prat. La populacion de l'illa es pus densa dins las regions nòrd e centralas.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es tropical marin. Sòl èsser caud e fòrça umid amb de variacions pichonas entre las sasons. La temperatura sòl oscillar entre 30 ºC e 24 °C amb una mejana annala de pluèja de 2180 mm. La sason shuta dura de decembre fins a junh. Los autres meses constituisson la sason de las pluèjas. Los meses de genièr e febrièr son considerats los meses mai freds de l'an amb de temperaturas nocturnas de gaireben 20 °C e generalament amb de nivèls d'umiditat bassa. Lo màger risc de tifons generalament es entre octòbre e novembre. Mas pòdon arribar durant tot l'an.
Una mejana de tres tempèstas tropicalas e un tifon passan a mens de 330 km (180 milas nauticas) de Guam cada an. Lo tifon pus fòrt qu'es passat per Guam foguèt recentament lo Pongsona, amb de vents sostenguts de 230 km/h. Tustèt Guam lo 8 de decembre de 2002, e i daissèt una destruccion massissa.
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz l'article: Economia de Guam.


text:
Es una caracteristica de l’occitan provençal de reduire las consonantas geminadas, que sián etimologicas o per assimilacion : palla es prononciat coma pala, captar coma catar e an cambiat femna en frema per destriar sos derivats dels de fen. La dificultat es quand aquela prononciacion se concretiza dins l’ortografia comuna (a pretencion « englobanta ») e que s’impausa aital a l’ensemble de l’occitan.
Qualques exemples :
autom.
Lo TDF presenta en grafia siá, autoun, autouna, autounado, autounage, autounau, autouneja, autonen, autouniè. Dins lor vestit classic, aqueles mots correspondon a autom, automnar, automnada, automnatge, automnau / automnal, automnejar, automnenc e automnièr.
Mas d’un autre costat, pels non provençals, la tièra mistralenca correspondiá als derivats possibles del francisme « *autona ». L. Alibèrt pensèt curiosament trobar una solucion adaptada (en contradiccion amb sos principis) amb un artificial « *auton » - aquí ont s’esperava autom - que sol podiá justificar la paura seguida dels *autonada, *autonar, *autonejar, *autonenc e *autonièr. Mas non podiá per aquò contradire del tot Rainoard e, dins una intrada diferenta, amb l’argument d’una oposicion mots populars / mots sabents, prepausèt dins sa rega los irrepropchables automne e automnal. Serà seguit dins aquela dobla causida per totes los diccionaris e escrits posteriors.
Rodric.
Lo fenomèn tòca tanben los prenoms, dins una confusion mai bèla encara. Lo TDF pòrta Roubaud, Roubert, Roudòu, Roudolfe, Rougié e Rouland / Roulland que podèm ortografiar sense problèma Rodbald / Rodbaud, Rodbèrt, Rodòl / Rodòu, Rodgièr e Rodland (del germanic Hrod-bald, Hrod-bert, Hrod-Wulf, Hrod-Gari e Hrod-Land). Mas los diccionaris contemporanèus, que consèrvan de segur la « d » etimologica davant vocala - mas aquò non los sembla trebolar -, nos regalan de *Robaud, *Robèrt, *Rodòlf / *Rodòlfe, *Rogièr e - anatz saber ! - *Rotland /*Rolland. Sol C. Laus pòrta lo corrècte Rodric a costat dels *Rodrigo, *Rodrigue e autre *Roderic de sos collègas.
Etc.
J. P.


text:
L'espectacle « Òmes e femnas dau Landés » a Bordèu (33)
La companhia Nordack que presentarà un espectacle bilingüe « Òmes e femnas dau Landés » au musèu d'etnografia de l'Universitat de Bordèu, lo 7 de març a 17 ò 45 (pendent 1 ò). Que haràn descobrir la vita deu monde de la region emboscada situada au sud-oèst deu departament de Dordonha. Lo comedian Michel Feynie que contarà l'istòria deus òmis e de las hemnas d'aqueth parçan arbohit dens la memòria collectiva deu Peiregòrd.
En s'ajudar de tradicions musicaus, de contes tradicionaus e de momentòts de vita, l'espectacle que hè un ligam subtiu enter ger e uèi.
Encontre dab l'actor a la fin de l'espectacle.
Inf. : Musèu d'Etnologia de Bordèu, 3 ter, Plaça de la Victòria a Bordèu — Entrada a gratis sus reservacion au près deu MEB : 05 57 57 31 61 — Mèl : Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Aprenguèi qu’era un daus quauques logiciaus disponibles en occitan, mas sabiá pas de qué servissia. A la debuta me diguèren « SPIP ? Qu’es per far daus sites internet… »
Un pauc cortèt per aprenèr quauqu-ren. Practicave já lo HTML dempuèi 1997. M’ere tornat mes en testa lo sistème de balisas en 2004, Dreamweaver e lo WYSIWYG me convenciá pas. Ere ’mas en cercha d’un editor de texte qu’auria pas apondut dau còde intrusiu.
Començave de manipular lo PHP. Ma competença se limitava aus
, que ne’n avia vust l’interest per repetir pas un trocin de còde com’un menut que deu èsser identic sus totas la paginas d’un project e apreciable de modifiar ’mas un còp. Tafurèi pas beucòp mai luenh dempuèi, e per ’na bona rason : descubriguèi lo monde daus gestionaris de contengut.


text:
Çai jos, tèxt de la Conferéncia de Joan Saubrement balhada a l’Universitat Occitana d’Estiu de Nimes lo 6 de julhet de 2004 (sorsa IEO 06).
Aquela conferéncia se parteja en quatre tèmas : lo succès de Mirèio e son influéncia sus Mistral ; Mistral e la lenga, sa causida ortografica ; l’ambiguïtat de Mistral fàcia a la politica ; e enfin la conclusion.
Dins l'encastre de Total Festum lo dimenge 28 de mai de 2017 de 14h a 18h l'abadiá de Flaran dubrís las siás pòrtas. L'intrada es a gratis.
L'eveniment es organizat per la region Occitània, lo departament de Gers, lo CIRDÒC e las associacions occitanas localas.
Lo programa del festenal Total Festum de 2017 es disponible.
Aquel festenal de las culturas occitanas e catalanas es organizat ongan per la region Occitània. De detzenats d'eveniments : concèrts, conferéncias, espectacles, balètis, contes... son prevists dins tota la region.
Lo 5 de mai de 2017 al CIRDÒC se debanava una jornada d'estudi sus Félix Castan. Aquí çai jos la presentacion e lo programa.
Los ensenhaires-cercaires del departament d'occitan de l'Universitat Paul-Valéry (Montpelhièr) e del laboratòri Recherche en domaine occitan (RedOC-LLACS) an consacrat dempuèi d'annadas de collòquis o de jornadas d'estudis a un fum d'autors màgers de la renaissença d'òc dempuèi lo sègle XIX, que s'agisca de Frederic Mistral, Max Roqueta, Leon Còrdas, Loisa Paulin, Sergí Bec, d'autres encara, en particulièr dins lo quadre d'un projècte de cèrca sus la poesia d'òc de 1930 a 1960. En parallèl, an iniciat lo projècte Vidas - Per un diccionari biografic de la renaissença d'òc dels sègles XIX-XXI en partenariat amb lo CIRDÒC.
Lo dimenge 21 de mai de 2017 se debanarà a Masamet la caminada : Lo camin de la Ceba.
Entre spòrt e cultura, un eveniment original, ont la lenga occitana es presa en compta.
Lo jornal numeric Jornalet festeja los sieus cinc ans. Una serada es prevista a l'Ostal Occitan de Narbona lo 18 de mai de 2017.
Lo Jornalet comunica : « L’Ostal Occitan de Narbona aculhirà dijòus que ven la quatrena “assemblada dels legeires de Jornalet” d’ongan dins l’encastre de la celebracion dels cinc ans d’aqueste mèdia, nascut lo 31 de març de 2012.
Del mes de mai de 2017, a la prima de 2018 lo CIRDÒC de Besièrs propausa animacions, espectacles e conferéncias al torn de las culturas popularas.
Lo CIRDÒC-Mediatèca occitana – establiment public francés en carga de la salvagarda, de la transmission e de la promocion de la cultura occitana –, la Fira Mediterrània de Manresa – mercat d'espectacles que recampa las novèlas creacions artisticas inspiradas de las especificats culturalas de Catalonha e de Mediterranèa –, e la Fira de Teatre Infantil I Juvenil de las Illas Balears – granda veirina del teatre jove public de las Balears e d'endacòm mai –, vos propausaràn aital un cicle de rendètz-vos, moments d'escambis dobèrts al dialòg a l'emergéncia d'iniciativas ciutadanas, que lo contengut e los rencontres vendràn noirir lo Forum euroregional final, de la prima de 2018.
Lo 18 de mai de 2017 a La Topina, bar a tapas tolosan, se debanarà un concèrt amb Courtial X Kogane e Dolàn Xakò. Es oraganizat per Convergéncia Occitana e La Topina.
Courtial X Kogane es un power duo rock occitan portat per Paulin Courtial (cant, guitarra electrica) e Dimitri Kogane (batariá). Tèxtes de creacion o cançons tradicionalas en salça stoner californian, per una musica poderosament enrasigada e ardidament modèrna. Lo partit pres de la formula rock en duo buta les dos musicaires a balhar una energia particulara que fa d’aqueste espectacle un show indomdable.
Lo Prèmi Ostana per sa novena edicion se tendrà a Ostana del 1 al 4 de junh de 2017.
L’iniciativa nais del desir de conóisser e de far conóisser d’escrivans, de cineastas, de compositors provenent de divèrs cantons del mond, e que emplegan lor lenga mairala.
La lengas que son representadas al Prèmi Ostana an la caracteristica comuna d’èsser malgrat elas minorizadas respèct a la lenga dominanta de lors Estats de referéncia.
Josiana Ubaud propausa sul sieu site internet lo document Mai ont a passat la nòstra lenga ? Dreça aquí un inventari del massacre cultural menat pels actors de l'accion culturala en Occitània. Massacre que se complís en tota innocéncia, la boca en còr, e degun per se plànher. La desoccitanizacion es a s'acabar e Josiana Ubaud justament s'indigna.
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.
Agait sus Joan-Ives Casanòva
A la fin de 2009 las edicions Jorn publiquèran un recuelh de tèxtes poetics de Joan-Ives Casanòva atal nomenat ... enfra lei trèus... (limbs). N'avèm parlat dins aquesta revista. Le solaç estivenc me balhèt l'ocasion d'anar mai al rescontre d'aquel autor a travèrs doas autras de sas òbras paregudas en decembre de 2007 : A l'esperduda dau silenci e Trèns per d'aubres mòrts. Una descobèrta que daissa pas de vos far perpensar e de solicitar tan l'intelligéncia que la sensibilitat prigonda de l'arma umana.
Aquí çai jos l'editorial de Patrici Roques publicat dins La beluga (jornal del Club Occitan de Noisy le Grand) de març de 2017.
Occitània, filha d’Euròpa
Qual(a) poiriá pretendre que la cultura occitana, dempuèi l’epòca dels Trobadors, seriá pas ligada d’un biais intim a la cultura comuna dels autres paises d’Euròpa ? Lo sosten fisèl dels organismes culturals de la Comunautat Europenca a las culturas « regionalas » e/o minoritàrias n’es una pròva de mai.
Cécile Collardey, formada al Conservatòri de Rueil-Malmaison (Nauts de Seina), a desvolopat un repertòri tirat dels tresaurs culturals d'Occitània e de las tradicions italianas o sefaradas, amb de compausicions personalas dins divèrsas lengas, de l'occitan al japonés.
Sortiguèt en 2016 lo disc Cylsée. Aquí canta de poèmas de Max Roqueta : Venezia en sos miralhs, l'Ombra messatgièra, Sòm sòm dau mainadet blanc, De monts de sòm, Lo fraisse. Son tirats del recuèlh Lo maucòr de l'unicòrn (ed. Domens, 2007).
Del dissabte 1 d'abrial al dimenge 16 d'abrial de 2017 se debanarà en Òlt e Garona la Quinzena Occitana [site]
Mòstras, concèrts, balètis, passejadas...
Lo dimècres 19 d'abrial de 2017, a 18h00, a l’Ostal de las associacions, Avenguda Tarayre a Rodés, sala 108, se debanarà l'encontre « a la descobèrta d’una òbra » al torn de la traduccion occitana del libre de Michel Tournier Divendres o la vida salvatja.
Sul tren "lo canari" que circula dins los pirenèus catalans, un article de la revista del conselh regionala d'Occitània del mes de novembre de 2016.
Un "canari" centenari
Desempuèi mai de cent ans, lo tren jaune desservís los planastèls nauts catalans e fa partida del païsatge. La Region investís per sa reabilitacion.
Vincenzo Perez de l'Università degli Studi di Ferrara trabalhèt de 2015 a 2016 sul libre de Joan Bodon, L'òme que èri ieu. Occitanica presenta lo sieu memòri.
Dins aquel trabalh l'autor presenta la literatura occitana, lo sieu ròtle al còr de las letras europèas, balha qualques elements biografics sus Joan Bodon, analisa lo sieu rapòrt a l'escrich, torna sus la nocion de talvera.
La region Occitània dins son magazine del mes de genièr de 2017 comunica sus la politica propausada per l'executiu en matèria de torisme. Los elegits an per ambicion de menar la region dins lo tòp 10 europèu de las destinacions europèas.
Un article de Robèrt Lafont publicat dins los Cahiers pédagogiques de l'Institut d'études occitanes, numèro 45, 3en trimestre de 1969, paginas 1-3. Reedicion Lenga e país d'òc, numèro 50, pagina 53 (04/2011). Ortografia modernizada.
Probable que i a dins totei leis esfòrç que fasèm dempuèi d'annadas per que l'occitan aga sa plaça justa dins l'Escòla, una languison de normalitat. Normau seriá un ensenhament coma leis autres, que se deguèsse pas conquistar a l'intrada de cada an e totei leis oras puèi, a la poncha d'una lucha còntra l'ostilitat, la mesfisança ò lo desinterès de l'Administracion, la concurréncia dei "matèrias assetadas", la pigresa escolara costumiera e l'immènsa inhorança entretenguda. Un ensenhament integrat ais emplecs dau temps, ai servicis, pagat dignament, sanccionat per d'espròvas d'examens. Integrat, òc ! Per aquò siam lèsts encara a d'annadas de paciéncia, de batèstas, d'amabilitats.
Març de 2017. Lo CIRDÒC comunica.
Lo compte es bon
21 000 ! Es lo nombre de participants o de beneficiaris de l'ensemble de l'ofèrta del CIRDÒC en 2016 : usatgièrs de la mediatèca, publics de la programacion sus plaça e en defòra del CIRDÒC, visitors de mòstras, professionals o benevòls que benefícian de l'ofèrta d'estagis e talhièrs, cercaires e estudiants recebuts, etc.
Page 6 of 22


text:
Sains-en-Gohelle
Sains-en-Gohelle es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en Gohelle. Se tròba al pè dels tucs del artois.
Commune située en Gohelle. Elle se trouve au pied des collines de l'artois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Sans en Gohelle es fòrtament estampada de lo sieu passat minaire.
L'histoire de Sains en Gohelle est fortement empreinte de son passé minier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Neuwiller-lès-Saverne
Neuweiler bei Zabern en alemannisch (Neuwiller-lès-Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichona vila del Bas-Rhin, del costat de Bouxwiller e del arrondiment de Saverne situada en una contrée pittoresque al pè del massís dels Vòges, e environada de vinhas, de pradas e de bòsques.
Petite ville du Bas-Rhin, du canton de Bouxwiller et de l'arrondissement de Saverne située dans une contrée pittoresque au pied du massif des Vosges, et entourée de vignes, de prairies et de forêts.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text: Com ac avetz podut constatar, aqueste blog que s'ei carat durant nau mes. Nau mes de silenci propici a la reflexion sus l'anar deu mónd e sus jo medish. Ua bèra pausa, cèrtas, totun necessària e revitalizaira. A l'origina d'aqueste silenci que s'i està lo traumatisme d'un procès. Òc, un procès, un atac juridic shens nada rason valedera, de part deu sinistre Sr Domergue Sumien, que lo diable se'us empòrte ad eth e a tots aqueths mediòcres incultes dont la vocacion sembla estar d'emposoar la vita deus qui voleren que la sciéncia progressèsse! Aqueste ensenhaire non s'acontenta pas dab escríver contravertats e conerias shens fonament scientific quin que sia, qu'assaja autanplan de har carar los qui'u gausan contradíser. Ua persona normau qu'assajaré d'ac har en debàter e aportar contradiccions argumentadas; totun, lo Sr Sumien, non, n'ac pòt pas har atau, debàter qu'ei inutile per eth, pr'amor que sap hòrt plan los mens arguments que son corrèctes, qu'èi rason de fèit. Alavetz, tà ensajar d'eliminar la contradiccion, que s'estima mei seguir la mei maishanta via, la juridica, aprofitant deu mestièr de la soa hemna qui ei avocada. Atau que's hè plaser en tot balhar tribalh au cabinet on i oficia la dauna. Magnific, non? Totun, lo Sr Sumien ne s'amuisha pas mei avisat en dret qu'en sciéncia lingüistica. E qu'estó debotat, plan segur. Nada carga qu'estó retienguda contra jo. L'unica causa a la quau s'ei escadut lo Sr Sumien qu'ei demostrar que conerias, eth non s'acontenta pas de n' escríver, que las hè autanplan.


text:
La batejada de la còla de 2017, en formacion en occitan pels futurs regents de las Calandretas se debanarà lo : dijòus 7 de decembre de 2017 a 19:00 – Ostalariá ASSÉZATS – Plan Assézat – a tolosa I vos esperam nombroses per la capitada d’aquel eveniment
I vos podètz encara marcar demoran encara de plaças !!!! Estagi Parlar a Besièrs (34) los 24-25-26 d’octòbre de 2017 Tèma : LA POMA A l’entorn de la poma, escambiarem en ronda, d’una mena prigonda… D’estagis de formacion continua permeton d’aprene mai rapidament, d’un biais sople e adaptat a l’adulte. Cada estagi, compausat al maximum… Read more »
Venètz descobrir o tornar descobrir la cultura e la lenga occitanas ! Parlatz pas la lenga e desiratz : Aprene l’occitan ? Aprene a lo legir e a l’escriure ? Seguir l’escolaritat de vòstre enfant ? Parlatz ja la lenga e volètz : Discutir e escambiar en occitan ? Partejar vòstra lenga mairala o descobrir… Read more »
LOS ESTAGIS PARLAR d’estagis en lenga, de lenga e per la lenga ! L’occitan a mon ritme e segon mos bensonhs ! Una escasença en aur de practicar la lenga ! Publics començaires et iniciats Datas dels estagis PARLAR per 2017-2018 : 24-25 e 26 d’octòbre de 2017 12-13 e 14 de decembre de 2017… Read more »
Lo CFPO Lengadòc organiza los 30-31 de mai e 1èr de junh à Besièrs, un estagi en lenga e cultura occitanas sul tèma “un còp èra… Besièrs”. Aquesta formacion s’adreça a un public debutant mas tanben mai avançat – cada estagi compren dos grops de nivèl. Aital lo… Read more »
Immersion totala en occitan una garantida d’eficacitat ! Lo Centre de Formacion Professionala Occitan de lengadòc prepausèt los 07, 08 e 09 de febrièr de 2017 un estagi PARLAR sul tèma de « L’amor Cortés ». 26 personas i èran presentas. Mescladís entre corses de lenga, talhièr de visita del patrimòni de la Region, talhièr… Read more »
Immersion totale en occitan une garantie efficacité ! Le Centre de Formacion Professionala Occitan Languedoc a proposé les 07, 08 et 09 février 2017 un stage PARLAR sur le thème de «L’Amour Courtois». 26 personnes y étaient présentes. Mélange entre cours de langue, atelier visite du patrimoine de la Région, atelier de dance et autre atelier… Read more »
Immersion totala en occitan una garantida d’eficacitat ! Lo Centre de Formacion Professionala Occitan de Lengadòc prepausèt los 07, 08 e 09 de febrièr de 2017 un estagi PARLAR sul tèma de « L’amor Cortés ». 26 personas i èran presentas. Mescladís entre corses de lenga, talhièr de visita del patrimòni de la Region, talhièr… Read more »
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc prepausa una formacion en alternància de 10 meses. Associada a la preparacion d’un Títol Professional certificat (de nivèl Bac mai 2) “Formator Professional d’Adultes”, aquela formacion vos permetrà d’aprigondir vòstras competéncias en lenga e cultura occitanas o catalanas e de mestrejar las competéncias a la practica del mestièr… Read more »


text:
Mukden
Mukden (manchó), Shenyang 沈阳 (chinés), es la capitala de la província de Liaoning, dins la Republica Populara de China. A un estatut administratiu de vila josprovinciala.
Situada sus la plana alluviala de Hun, las zonas al ran del riu s'enaigan sovent.
Lo districte compta mai de 8 100 000 ab.[1] mas Shenyang es tanben al mièg d'un malhum urban de vilas satellitas coma Anshan o Fushun. Amassa acampan mai de 15 000 000 ab. çò que constituís un dels dètz centres urbans pus importants de China. La granda companhia de Clarmont, Michelin, i possedís una usina plan importanta.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas oficialas 2011 (recensament)


text:
Era dusaua mietat estèc fòrça mès igualada. Era U.E. Bossòst gesquèc entà empatar eth partit. Ena minuta 10 dera represa en ua fauta xutada per Adrian H., Felipe conectaue un bon remate de cap entà igualar eth partit. Quedaue fòrça temps; intentèrem sustot a pilota parada es dus equips de guanhar eth partit; eth nòste portèr Monchi lèu non auèc de participar guaire en jòc; eth portèr det SaliesMane, Marrot auèc de desviar entà cornèr ua falta xutada per Adrian H. Ena minuta 88 en ua fauta, Ferran controlèc era pilota tamb eth bras e poguèc xutar entà marcar eth 2-1. Gol en accion incorrecta. Maugrat des multiples protestes, er arbitre dèc validesa ath gol e era U.E. Bossòst encajaue ua derròta injusta e ilegal.
En resum partit qu’ena prumèra mietat estèc fòrça ben jogat e ena dusaua mieta i auèc més igualtat e ath finau ena aquèra jogada ilegal encajèrem era derròta. Ara, èm en setau lòc dera classificacion tamb 30 punts.
Eth pròplèu partit jogam eliminatòria de Copa de Comminges es 1/8 de finau en Estancarbon contra eth Landorthe. Partit : dimenge 8 de març tàs 15:00 ores.
Huelha deth partit:
U.S. SaliesMane 2 – U.E. Bossòst 1
U.S. SaliesMane :Marrot, Lemoel, Ertlen, Vinsonneau, Ferran, Cazanave, Roca, Couzinet, Sarradet, Catarino Dacosta. Remplaçants : Perez, Fuentes
Trainer : Cazenave Jacques
Tarjetes auriòles : Lemoel (60’), Catarino (70’)
U.E. BOSSÒST: Monchi, Marc, Jaime, Viló, Felipe, Jorge, Adrian H., Eduardo (85’ Ruben) , Ignasi, Ariel, Pèir. Non joguèc: Javi.
Trainer: Jordi
Tarjetes auriòles : Jorge (26’)
Gols : 1-0 Catarino (35’), 1-1 Felipe (55’), 2-1 Ferran (88’).
Arbitre : Duprat Christophe


text:
Dimars, 24 de març de 2015, 03h00 Espòrt
Hull es mai luènh que Talteüll
Aprèp lo carpan pres contra Hull KR (50-20), los Dracs èran demorats en Anglatèrra per tornar veire lor sistèma defensiu. Mas cinc jorns de revisions sufiguèron pas per contrastar l’autra formacion locala. De mai, s’i ajustèron las nafraduras de l’alièr Oldfield (sens dobte, sason acabada: ligaments del genolh tocats) e tornar de Todd Carney tocat aqueste còp a la cuèissa, sens parlar de Morgan Escarré que se faguèt brandir las pelhas sus un placatge assassin. A la sortida, 33-22 per Hull FC.
La Superliga presenta un classament ressarrat ont los Dracs son ara seisens amb 9 esquipas que se tenon e se peltiran en dos punts. Darrièr St. Helens qu’a pas encara perdut (12 punts), seguisson Leeds (10 punts) e Warrington (8 punts) puèi una esquipa a 6 punts, 4 a 5 punts (coma los Dracs) e quatre esquipas a 4 punts.
La sason serà pas brica la partida de plaser que ne somiavan e cresián de viure los catalans amb lo recrutament efectuat e dins l’aviada de la sason passada. Un novèla espròva bèla s’anóncia per aqueste dissabte a Brutus al còp de 6 oras del vèspre amb la venguda dels Rinocèros de Leeds.
Qualques belugas d’espèr espelisson amb la primièra victòria dels juniors (U19 coma se ditz ara) catalans cò d’Hull FC: 46-20 . Una formacion que se poirà véser jogar dissabte en dobertura (15h30) contra los joves de Leeds.
La pluèja interven dins la fin
Dissabte, la pluèja tombava a ferratats sul ribieral e la comuna de Sant Estève prenguèt un arrestat per interdire l’utilizacion de l’estadi. Es doncas a priori dimenge que ven que se sauprà qual de l’AE Carcassona o dels Dragonets prendrà la segonda plaça qualificativa dirècta per las mièjas finalas.
Al Molin, dins una partida agradiva mas sens enjòc, Tolosa s’impausèt fàcia al CF Lesinhan 32-8.
En pola B, Limós ganha a Albi 44-12, mentre que la partida Palau-Vilafranca es remesa.
En pola C, Avinhon bat Baó 52-12 e acaba primièr del grop. Vilanuèva a de mal de ganhar a L’Escura 28-20.
Doncas, aquesta dimenjada, se n’acabarà amb la segonda fasa del campionat amb los rescontres Dragonets-AE Carcassona e Palau-Vilafranca (los oraris ne son pas fixats a l’ora ont escrivèm aquestas regas).
Dragonets-ASCarcassona, aqueste dimenge 29 de març a 15h30 a Sant-Estève.


text:
Annada bissextila
Una annada bissextila es una annada comportant 366 jorns e non pas 365 jorns per una annada non bissextila. Lo jorn suplementari, lo 29 de febrièr, es plaçat après lo darrièr jorn d'aquel mes que compta abitualament 28 jorns dins lo calendièr gregorian. Levat escasenças particularas precisadas çai jós, los annadas son bissextilas cada quatre ans. Exemple d'annadas bissextilas : 2016, 2020, 2024, 2028 o 2032.
Somari
Règla actuala[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'ajustament del calendièr gregorian, l'annada serà bissextila (aurá 366 jorns)[1]:
- se l'annada es divisibla per 4 e non divisibla per 100, o
- se l'annada es divisibla per 400.
Senon, l'annada es pas bissextila (a 365 jorns).
Atal, 2017 es pa bissextila. L'an 2008 èra bissextil segent la primièra règla (divisibla per 4 e non divisibla per 100). L'an 1900 èra pas bissextil car divisible per 4 mas tanben per 100 e non divisibla par 400. L'an 2000 èra bissextil car divisibla per 400.
Lo calendièr julian, qu'èran de cors abant lo calendièr actual, destriava pas las fins de siègles (annadas divisiblas per 100). Una annada èra bissextila totes los 4 ans, sens autre excepcion. Lo calendrièr julian aviá atal una annada mejana de 365,25 jorns, puslèu que 365,2422 jorns necessaris al cicle terrèstre. Çò que donèt un comol d'una desena de jorns de retard en quinze sègles.
L'instauracion del calendièr gregorian permetèt d'un costat de ratrapar lo retard suprimissent de jorns, e d'un autre costat d'alentir lo ritme suprimissent 3 annadas bissextilas cada 400 ans. Aquel calendrièr gregorian ofrís segon las règlas enoniadas una annada mejana de 365,2425 jorns, çò qu'es encara un pauc tròp long, mas provocara qu'una avançada de 3 jorns en 10 000 ans.
Istòria de las annadas bissextilas[modificar | modificar la font]
Los meses intercalars de l'annada de Numa[modificar | modificar la font]
L'abitud d'apondre una jornada intercalària per ratrapar los retards pres par l'annada civila sus l'an solar ven dels Romans. Aqueles, abant lo calendièr julian, utilizavan l'annada dicha « de Numa » de 355 jorns, sus dotze meses lunars. Lo retard amb lo calendièr solar èra compensat per de meses intercalars d'una durada variabla fixada pel grand pontife. Aquel sistèma s'èra pasmens cependant desreglat al moment de las guèrras civilas.
Los Calendrièrs lunisolar (s) de tipe chinés, encara utilizats dins fòrça païses de l'Asia del Sud-Èst e de l'Èst per fixar las fèstas tradicionalas, adoptan tanben aquel principi: apond d'un mes intercalar 7 còps en 19 ans.
Lo jorn intercalar de Juli Cesar[modificar | modificar la font]
En 45, abant l'èra crestiana, Juli Cesar, alara dictator (al sens latin del tèrme) e grand pontife de la Republica romana, crida l'astronòm grèg Sosigèn d'Alexandria, per reglar la diferéncia tròp importanta que se constatava entre las annadas solaras e civilas dempuèi las guèrras civilas. Sosigèn d'Alexandria deguèt cercar dins lo calendièr egipcian e se remembrar lo decret de Canòpe per prepausar una solucion. Atal, Juli Cesar fixa la nòstra annada de 365 jorns, mai una jornada intercalara cada quatre ans
Aquel jorn « addicional » se plaçava justa abant lo 24 de febrièr. S'agissiá donc d'un « 23 febrièr bis ». Se nomenava lo 24 de febrièr a. d. VI Kal. Mart., es a dire ante diem sextum Kalendas Martias, que vòl « lo seisen jorn abant las calendas de març » (los Romans comptavan los jorns a rebors, bornas inclusidas, a partir de tres datas de referéncias presentas dins cada mes, a saber las calendas, lo 1èr del mes, las idas, lo 13 o lo 15 segon los meses, e las nonas, nòus jorns bornas inclusidas abant las idas, coma lor nom l'indica, es a dire lo 5 o lo 7); lo « 23 de febrièr bis » se disiá donc tot naturalament a. d. bis VI Kal. Mart., o ante diem bis sextum Kalendas Martias : « lo siesen jorn bis abant las calendas (lo primièr jorn) de març». Una annada bissextila compren dos còps lo siesen jorn abant lo primièr de març; « dos còps [lo] siesen » se dich bis sextus en latin; per l'apond del suffixe -ilis, ven l'adjectiu bissextilis, d'ont « bissextil ».
Mai tard, lo jorn intercalar fuguèt plaçat lo 29 del mes de ferièr, a partir del moment ont lo metòde latin de comptar los jorns foguèt remplaçat per aquel qu'utilizam fins ara.
29 de febrièr[modificar | modificar la font]
Las personas nascuda un 29 de febrièr festejan abitualament lor anniversari lo 28 de febrièr los ans non bissextils. Dins unes païses, per exemple a Taïwan, una persona nascuda un 29 de febrièr o es legalament lo 28. Per exemple, una persona nasuda lo 29 de febrièr de 1980 faguèt los 18 ans lo 28 de febrièr de 1998.
30 de febrièr[modificar | modificar la font]
En 1700, la Suècia ensejava d'utilizar un calendièr julian modificat per passar gradualament del calendièr julian al gregorian. Lo procediment deviá reduire gradualament un jorn cada an, pendent 11 ans. Sola l'annada 1700 foguèt atal modificada e en 1712 per ratrapar lo calendièr julian calguèt apondre un jorn suplementari en febrièr que ven doblament bissextil e possedava un 30 de febrièr. En 1929, l'Union sovietica introduguèt un calendrièr revolucionari que cada mes auriá 30 jorns, e los cinc o sièis jorns de mai èran de jorns de conjat fasent partida de pas cap autre mes. Los ans 1930 e 1931 auguèron donc un 30 de febrièr, mas en 1932 aquel calendièr foguèt parcialament abandonat e los meses tornèron a lor longor precedenta.
Diferéncias actualas[modificar | modificar la font]
La diferéncia minima observada entre lo calendièr Gregorian 365,2425 jorns e la realitat 365,2422 jorns pòt èsser supprimida contunhant las règlas d'excepcions als ans bissextils.
La formula actuala permet de gerir l'escart de 0.2425 jorns sus un cicle de 400 ans :
Una formula mai precisa permetriá de gerir l'escart de 0.2422 jorns sus un cicle de 20000 ans :
Atal los ans multiples de 2000 deurián pas èsser bissextils, aqueles 4000 o deurián, e aqueles de 20000 o deurián pas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant


text:
Colonialisme
Lo Colonialisme es una doctrina d'extension de la sobeiranetat d'un Estat sus de territòris en defòra de sei frontieras e implicant l'explecha economica e la dominacion politica d'aquelei territòris. Conegut tre l'Antiquitat, aqueu sistèma se desvolopèt fòrtament a partir de la descubèrta dau continent american per leis Europèus e l'expansion dau comèrci. Conoguèt son apogèu au començament de la Segonda Guèrra Mondiala quand lo monde èra devesit entre leis empèris coloniaus dei poissanças europèas, principalament França e Reiaume Unit. Après 1945, l'afebliment d'Euròpa entraïnèt l'independéncia de la màger part dei colonias e lo colonialisme es d'ara endavant vengut fòrça rar.
Somari
La situacion coloniala[modificar | modificar la font]
Causas[modificar | modificar la font]
Tres causas principalas, que son generalament mai o mens conjugadas, pòdon participar a l'establiment d'una politica e d'un ligam de colonizacion. Lo premier es l'ensems deis accions dirigidas militaras o administrativas còntra un territòri per assegurar son contraròtle. Lo segond es l'ensems de mesuras economicas que son presas per assegurar l'explecha d'un territòri. Enfin, lo tresen es l'ensems de missions mandadas amb un objectiu religiós per convertir de populacions.
D'efèct, lei dimensions militara e administrativa permeton d'unificar e de pacificar de territòris. Son generalament motivadas per d'aspècts estrategics coma lo contraròtle de ponchs militars o d'avitalhament importants. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion francesa en America dau Nòrd que son objectiu foguèt de blocar l'expansion anglesa vèrs lo centre dau continent. Pòdon èsser tanben causadas per de motivacions economicas car la pacificacion d'un territòri es generalament una condicion necessària per l'explechar economicament per la seguida. La politica d'expansion economica venguèt generalament l'objectiu major de la colonizacion e permetèt sa justificacion. Ansin, foguèt una fònt de ressorsas, especialament minieras (aur dins lei territòris aztecs per exemple) o umanas (trafic d'esclaus), o un desbocament per lei produccions economicas de la metropòli. Enfin, la dimension religiosa es fòrtament ligada ambé lei doas autrei causas de la colonizacion. D'efèct, foguèt un objectiu important per de societats fòrça religiosa e permetèt d'assegurar la dominacion coloniala per l'eliminacion d'una partida dei tradicions dei populacions colonizadas. Per exemple, la propagacion dau crestianisme aguèt un ròtle decisiu dins l'expansion espanhòula en America dau Nòrd ambé lo mandadís de centenaus de missionaris catolics.
Tipes de colonizacion[modificar | modificar la font]
De tipes diferents de colonizacion existisson. Lo premier tipe principau es la colonizacion de pòblament. Entraïnèt la migracion d'un grop de populacion dempuei la metropòli vèrs lo territòri colonizat. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion britanica en America dau Nòrd au sègle XVII o de la colonizacion francesa en Argièra. Lo segond tipe principau es la colonizacion d'explecha. Necessita un nombre pus feble de personnas car se concentra solament sus lo desvolopament de produccion de ressorsas que son generalament exportadas vèrs la metropòli. Foguèt lo cas de la màger part dei formas de colonizacion coma aquela dei conquistadors espanhòus en America.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Durant l'Antiquitat, una politica de colonizacion foguèt desvolopada per divèrsei civilizacions, especialament per aquelei situadas a l'entorn de la Mar Mediterranèa. Lei principalas foguèron lei ciutats-estats punicas e grègas puei l'Empèri Roman. Lei formas e lei rasons de la colonizacion foguèron variadas. Lei Fenicians aprofichèron l'ocasion per crear de ponchs d'avitalhament per sei marchands e son comèrci. De lor caire, lei Grècs creèron de colonias de pòblament que podián dispausar d'una autonomia fòrça importanta coma Marselha a respèct de sa metropòli Focèa. La colonizacion romana èra generalament de pòblament mai son ròtle èra diferent. D'efèct, deviá permetre l'installacion de Romans dins lei territòris conquists per assegurar lor contraròtle. De mai, permetián l'assimilacion dei populacions conquistas que podián generalament participar a la vida politica d'aquelei ciutats.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
L'Edat Mejana veguèt lo desvolopament coma un biais d'assegurar la conquista de territòris gràcias au poblament. Foguèt lo cas deis estats musulmans e crestians durant lei luchas entre país de religions diferentas durant lei conquistas aràbias dau sègle VII o, ulteriorament, pendent lo periòde dei Crosadas. En Euròpa, un movement similar aguèt luòc a l'iniciativa dei senhors de l'Empèri Roman Germanic que colonizèron de regions d'Euròpa Orientala, especialament en Polonha.
L'expansion mercantilista[modificar | modificar la font]
La Descubèrta per leis Europèus dau continent american en 1492 foguèt l'element decisiu au desvolopament de la colonizacion sus totei lei continents per lei país d'Euròpa. Lei dos premiers foguèron Espanha e Portugal que conquistèron la màger part d'America e divèrsei posicions de lòng de la costat africana e en Asia per assegurar lo contraròtle dau comèrci dei metaus preciós e d'espécias. A partir dau sègle XVII, Anglatèrra, França e Províncias Unidas acomencèron tanben de participar au movement de colonizacion en America dau Nòrd, en Africa e en Índia. L'empèri francés, fòrça important vèrs la mitat dau sègle XVIII, foguèt conquist per leis Anglés en 1763 a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans. Pasmens, leis Anglés perdeguèron una partida de sei colonias après la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1776-1783). Enfin, la Revolucion Francesa amb sei guèrras entraïnèron un afebliment important d'Espanha que sei colonias se revoutèron e obtenguèron seis independéncias entre 1811 e 1825.
L'expansion de la Revolucion Industriala[modificar | modificar la font]
La Revolucion Industriala donèt una impulsion novèla a la colonizacion, especialament sus lo continent african. D'efèct, se lo movement de la colonizacion conoguèt una pausa provisòria après l'independéncia deis Estats Units e de l'Empèri Espanhòu, recomencèt après la mitat dau sègle XIX. Principalament dirigida per França e Anglatèrra, la colonizacion se partejèt lo continent african e una partida d'Asia. Ansin, en 1914, l'Empèri Francés contrarotlava 13 000 000 km² enterin que l'Empèri Britanic aviá una superficia d'aperaquí 34 000 000 km².
La colonizacion conoguèt son apogèu entre lei doas guèrras mondialas. Itàlia conquistèt Etiopia entre 1935 e 1936 e Japon comencèt de colonizar de territòris sus lo continent asiatic. Pasmens, lo periòde veguèt tanben la formacion dei premiers movements independentistas dins lei colonias e quauqueis insurreccions aguèron luòc coma au Marròc espanhòu entre 1921 e 1926.
La descolonizacion dau sègle XX[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala portèt un còp decisiu a la poissança deis empèris coloniaus e va entraïnar la descolonizacion a partir deis annadas 1950. De mai, lo còst de l'ocupacion dei colonias èra vengut tròp important per lei país europèus que seis economias èran fòrças feblas après lei destruccions deis annadas 1940. Enfin, lei dos poissanças majoras de l'après-guèrra, Estats Units e subretòt URSS, èran opausadas au colonialisme. Ansin, lei dos empèris coloniaus pus poderós, francés e britanic, foguèron rapidament destruchs per de moments d'insurreccion coma durant la Guèrra d'Indochina (1946-1954) o per de politicas d'autonomia que permetèron pauc a pauc ai territòris colonizats de venir independents coma lei dominions britanics. Puei, dins leis annadas 1970 e 1980, lei darrierei colonias importantas, coma aquelei de Portugal, obtenguèron seis independéncias causant la fin deis empèris coloniaus europèus.
Lo neocolonialisme[modificar | modificar la font]
APrès la fin deis empèris coloniaus, lo tèrme neocolonialisme designa lei politicas realizadas per leis ancians país coloniaus per conservar lor influéncia dins sei colonias ancianas. Aquò es generalament caracterizada per una preséncia economica fòrça importanta e, de còps, per la preséncia de basas militaras. Es magerament lo cas de França que tèn tojorn un ròtle major en Africa dempuei un ensems de basas militaras e que foguèt capabla de rebutar unei govèrns africans durant leis annadas 1970 e 1980.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Sidi Mohammed Barkat, Le Corps d'exception - Les artifices du pouvoir colonial et la destruction de la vie, Paris, Editions Amsterdam, 2005 (sur l'indigénat et les massacres coloniaux).
- (fr) Yves Benot, Massacres coloniaux : 1944-1950 : la IVe République et la mise au pas des colonies françaises, La Découverte, 1995.
- (fr) Carmen Bernand e Serge Gruzinski, Histoire du Nouveau Monde, Fayard, 1991.
- (fr) Aimé Césaire, Discours sur le colonialisme, 1950.
- (fr) Félicien Challaye, Souvenirs sur la colonisation, Les nuits rouges (rééd.), 1935.
- (fr) Marc Ferro, Le Livre noir du colonialisme, Hachette, 2004.
- (fr) Claude Liauzu (dir.), Colonisation:droit d'inventaire, Armand Colin, 2004.
- (fr) Claude Liauzu, Violence et colonisation, Syllepse, 2003.
- (fr) Gilles Manceron, Marianne et les colonies : une introduction à l'histoire coloniale de la France, La Découverte, 2003
- (fr) Albert Memmi, Portrait du colonisé précédé du portrait du colonisateur, 1957.
- (fr) Arnaud Raffard de Brienne, La Désinformation autour de la colonisation, Éditions Fol Fer, 2007.
- (fr) Ruggiero Romano, Les Conquistadores, les mécanismes de la conquête coloniale, Flammarion, 1972.
- (fr) Pierre Singaravélou, L'École française d'Extrême-Orient ou l'institution des marges. Essai d'histoire sociale et politique de la science coloniale (1898-1956), Paris, L'Harmattan, 1999, 382 paginas.
- (fr) Olivier Le Cour Grandmaison, Coloniser, exterminer, Fayard, 2005.
- (fr) Robert Louzon, Cent ans de capitalisme, Algérie 1830-1930 Acratie.


text:
Política
Luis Carlos Medina dimitís deth sòn cargue coma Vicesindic d'Aran
A pògui mesi de finalizar era actuau legislatura, eth qui auie estat enquiara Vicesindic deth govèrn aranés, Luis Carlos Medina, a anonciat en Plen deth Conselh Generau d’Aran era sua decision de dimitir deth sòn cargue public per motius personaus.
Des deth Conselh s’a volgut remarcar era importància qu’a agut pendent toti aguesti ans era figura de Medina e era sua totau dedicacion ath cargue.
Tanben era oposicion a agut fòrça bones paraules entath dejà ex Vicesindic, atau coma es milhors des desirs ena sua naua etapa.


text:
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Lei cancèrs son donc l'objècte de recèrcas importantas car son venguts la segonda causa de mortalitat après lei malautiás cardiacas dins lei país desvolopats. Aquò permet d'i melhorar lo tractat de la malautiá mai pas d'enraiar son desvolopament. Dins lei país en desvolopament, lei cancèrs son tanben en progression e sovent mortaus en causa de la manca d'estructuras adaptadas. Ansin, en 2008, lei cancèrs tuèron 7,8 milions de personas dins lo mond còntra 5,8 milions en 1990.


text:
Lenga d'òc : La Sartan, Sason 1 per lei liceans d'Aurenja / Tè Vé Òc [émission audiovisuelle]
Emission dau 14 de junh de 2018
Cada an, au licèu de l'Arc en Aurenja, d'escolans de 1èra de l'opcion occitan participan a un projècte pedagogic. Bailejats per lei professors de lenga e dança Matieu Poitavin e Elena Berti, presentèron La Sartan, sason 1 en Mai passat. Aquela corta pèça es una adaptacion contemporanèa d'una òbra de l'autor locau Pau Marquion. Descubrètz lei tròç de la comèdia revisitada, entrecopats d'entrevistas dei professors e de liceans. Un reportatge d'Amada Cròs.