text:
Vielha, 16 de mai de 2018.- Damb motiu deth Dia Internacionau des Musèus, aguest diuendres 18 de mai, eth Musèu dera Val d’Aran presente… TARDE JURASSICA!!
Tres uassi de dinosaure arribèren deluns en Musèu dera Val d’Aran, procedents deth Museu de la Conca Dellà (Isona), ua iniciativa d’intercambi de pèces impulsada peth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida. Aguesti fossils de hè mès de 68 milions d’ans corresponen a tres adrosaures, ua des darrères espècies de dinosaure abans dera sua extincion. Pendent tota aguesta setmana, ena recepcion deth musèu se pòden visitar dues maishères expausades ena veirina e ua tíbia que se pòt tocar!
En tot profitar era preséncia d’aguestes pèces convidades, eth Musèu dera Val d’Aran a organizat entath diuendres 18 de mai ua seria d’activitats, entà toti es publics e gratuïtes, restacades damb es dinosaures.
Entath public familiau, es educadores deth Museu de la Conca Dellà, amiaran a tèrme eth talhèr “Hem de paleontològs” entà qu’es mès petiti se poguen emportar un dent de dinosaure tà casa. Es places son limitades enquia 25 persones.
A continuacion, tàs 20 ores, eth Dr. Àngel Galobart (director deth nomentat musèu) presentarà era charrada: “Es dinosaures deth Pirenèu. Es darrèrs d’Euròpa”, dant a conéisher aguest apassionant passat jurassic.
Es dies 18, 19 e 20 de mai era entrada serà gratuïta en Musèu dera Val d’Aran (Vielha) e en Ecomusèu Çò de Joanchiquet (Vilamòs), iniciativa que se hè cada an damb motiu dera celebracion deth Dia Internacionau des Musèus.


c: text/html

text:
En Ondas de Domenja Lekuona dijaus lo 19 a 8h lo ser e dimenge lo 22 de deceme de 2013 a 11h.
{play}images/stories/dom/an/131219_eo_hemnasmusicas_an.mp3{/play}
En Ondas qu’ondeja quauques libes suu sortir ; un documentari suu nuclear en França http://www.criirad.org. E mercés a Aura Seguier de Paraulas en òc e La Setmana entà la Fimòcque’vs perpausam inedits sonòrs deu bal cuelhuts a la Dauba de Nadau de l’Esquireta e Calandreta Lescar lo 14 de deceme de 2013 a la sala Victòr Hugo de Lescar.
Inedits de hemnas musicas que hèn dançar : d’Espartenhas
: Veronica Dordeins vriulon / votz, Silvia Lajus-Cossou diatonic, Cecila Nuñez flabutas e ton-ton, e Guillaume Casemajor.
e de Monacas
© Aura Seguièr paraulas.net lasetmana.fr
La purmèra de Monacas : tres votz Lucia Longué votz e ton-ton, Sonia Lagoardilha votz e ton-ton e Audrey Ceccato votz e bramatopin, mans.
Musica inedida e gahada suu viu : sono Laurenç Moledós e un enregistrament transmetut per Aura Seguièr.
Las musicas d’En Ondas
* Beck Sea change Lonesome tears
* Daunas de còr Airetèras Borreias
* Doctors de trobar Mon folclòr
* Gotan Projèct Tango 3.0 La gloria
* Espartenhas inedit Mochico Dus Bal
* Monacas inedit Branlo
* Monacas inedit Las hialairas en escotisha
* Monacas inedit Rondèu bis
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària a partatjar per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe
Deus avantatges de har la vaishèra a la man.
Like this:
Like Loading...
Adishatz,
Pendent quauques temps lo men estúdio de produccion que serà mobil. Que’s pòt las mias emissions en siin drin destorbadas.
Aquesta setmana En Ondas qu’ondeja :ua revista de critica artistica Vam,
un erbari en occitan deus Pirenèus Èrbas de Pirenèus,
ua letra de Naoto Kan prumèr menistre japonés quan aparí la catastròfa nucleara e Fukushima tostemps en cors,
un papèr argumentat de Corinne Lepage suu passatge actat peu govèrn francés de la durada de las centralas nuclearas a 60 ans (60 ans qu’avetz plan legit)
Las musicas d’En Ondas
* D’En Haut Crida dab la trompeta
* Nilda Fernandez Castelar 704 New York Oficinas y denuncia Federico García Lorca
* Trio Miazaki Sai-ko Carresse
* Pakopolen Demo 2008 Puç
* La Bottine souriante La Mistrine La Mistrine
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària a partatjar per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe sus Ràdio País
L’escambi, lo tròc entà poder cultivar : legumes, frutas, flors e arbolets d’ondrament.
Like this:
Like Loading...
Jòclong numèro 12 12/12/2013
Òmi de familha Artús
Jòclong numèro 13 19/12/2013
Nadal encara Martina, Rosina e Clara de Pèira & Francesa Daga
Jòclong numèro 14 26/12/2013
La Bèla naissença de Patric Valhant, Danielle Franzin, Renat Sette, Bijan Chemirani…
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...
Mercés a Tawil Prod., Poets House e CityLore que’s tiengó a Nava York un simposium sus l’occitan e que’s joguè l’espectacle performatiu Ny’Òc Trobadors de Joan Francés Tisnèr, Jakes Aymonino, Nicole Peyrafitte, Pierre Joris, Domenja Lekuona.
Ua relacion en imatges e tèxtes en seguir aqueth ligam.
L’espectacle qu’ei ajudat per la DRAC, la Region Aquitània, lo departament deus Pirenèus-Atlantics, la Vila de Pau e produsit per Lo Nau.
fòtos deu document de descargar © C. Fletcher, J. Aymonino, G. Spears, D. Lekuona
Like this:
Like Loading...
Joan Baudoin / Boha, bohassa, flabutas, tamborins, bramatopin, tricanetas e votz
Lucia Longue / Boha, flabutas, besson, acordeon diatonic, baisha e votz
Simon Guillaumin / Sonsaina, baisha, premederas electronicas, guitarra e votz
Josean Martin / Kitarra eta bouzoukia
Juan Ezeiza / Arrabita, alboka, albokote, xirula, txistu eta baxu-pedala
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vint ans d’autogovèrn son ua oportunitat entà préner en consideracion era experiéncia apilerada e començar a traçar un nau diboish dera autonomia que volem, ocasion magnifica entà reconciliar politica e umanisme, bon govèrn e identitat collectiva, sentiments e razons. Dilhèu ei que mos cau mès qualitat en tot: mès democràcia enes nòstes institucions, mès politiques redistributives que prebotgen era equitat e era coesion sociau, mès competitivitat e trabalh productiu, mès participacion dera societat ena susvelhança des podèrs, publics e privats, administratius e empresariaus… Mès, non èm soleti, ja non èm soleti, e serà ora dejà de promòir mecanismes de cooperacion, coordinacion, lideratge concertat. I aurà bèth dia tanben qu’era virtut guidarà eth prètzhèt public, perque, alavetz, volerà díder que s’auràn creat es condicions de besonh entà compartir un madeish marc etic. Era convulsion des tempsi met sus era taula qu’eth simple interès individuau e egoista non contribuís, de cap des manères, ara mèta d’ua societat justa e prospèra. Era hame de podèr e de sòs, er enganh per ua vida facila (cada còp mès improbabla), era irresponsabilitat, era prepoténcia e era imponitat enes gestions publiques e privades, son motius sufisents entà reclamar un refòrç des institucions democratiques e ua regeneracion etica. I a camins, esturments possibles, ara man: un nau sistèma electorau, normes que prebotgen era transparéncia…, mès sustot un impuls etic qu’implique a tota era societat, perque mès important qu’auer sonque ciutadans formadi, ei que siguen educadi en ua vertadèra exigéncia de justícia, de sentiments boni cap aquerò bon (e ath revès), se non, non mo’n gesseram jamès.
(Diari Segre, 2 de junhsèga de 2011)


text:
Julhet de 2006
Vejatz tanben: Junh de 2006 - Agost de 2006
Somari
- 1 Actualitats del mes de julhet de 2006
Actualitats del mes de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Julhet de 2006.
Dimècres, 12 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- Militants de Hezbollah sequestran dos soldats israelians que patrolhavan per la termièra del nòrd d'Israèl amb lo sud de Liban. Autres tres soldats son aucits dins l'incident, e cinc soldats son aucits dins de l'afrontament posterior a l'interior de Liban.
Dimars, 11 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- L'auragan (ciclon tropical) Bud se forma a l'Ocean Pacific Oriental, al sud de la punta de la Peninsula de Bassa Califòrnia.
Diluns, 10 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- Un escapament de clòr gasós dins una fabrica de produchs quimics chinesa provòca l'espitalizacion de 164 personas. Arribat dins la companhia Xing'erte Chemical Products Co.
Divendres, 7 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- Decès de Syd Barret, fondador del grop de rock Pink Floyd
Dijòus, 6 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- La naveta espaciala Discovery s'unís amb succès amb l'Estacion Espaciala Internacionala coma partida de la mission STS-121.
Dimars, 4 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- Corèa del Nòrd lança almens sièis missils que tomban sus la Mar de Japon. Un oficial del Departament d'Estat dels Estats Units crei qu'un dels missils èra un Taepodong 2, que manquèt après 35 segondas del lançament.
Dimenge, 2 de julhet de 2006[modificar | modificar la font]
- Mexic : eleccions presidencialas e legislativas.


text:
Union per la Democracia Francesa
L'Union per la Democracia Francesa (UDF) (en francés Union pour la Démocratie Française, UDF) foguèt un partit politic francés del centre. Lo 30 de novembre de 2007, un congrès extraordinari de l'UDF a votat l'integracion del partit dans lo Movement Democrata (Modèm), lançat per Francés Vairon après l'eleccion presidenciala de 2007. Une partida dels membres que son opausats a aquela integracion an creat lo Novèl Centre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo partit se fondèt en 1978 sus una idèa de Jean Lecanuet e Jean-Jacques Servan-Schreiber per ajudar lo president Valèri Giscard d'Estanh a aver un partit per ganhar las eleccions legislativas. L'UDF foguèt l'aliat del principal partit de dreita, l'RPR.
Amb l'eleccion en 1998 de Francés Vairon coma president de l'UDF, lo partit s'aluènha de l'RPR e aprèp de l'UMP, per devenir un partit centrista autonòm e pas pus un partit de centre esquèrra. Lo 8 de junh de 2005, l'UDF refusèt de votar la fisança al govèrn de Dominique de Villepin dominat per l'UMP.
Vairon arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % de las voses. Dempuèi que projècta de transformar l'UDF en un partit centrista alargat, lo Movement Democrata, independent de la dreita e de l'esquèrra.


text:
Per La Talvera
Vesi sovent tornar
Coma una trèva que sortís de nòstras vèlhas
Aquel desir fòl de cambiar la tèrra entièira
E de fargar un mond nòu
Rapèla-te ma Dulcinèia
Erem sietats davant la chiminèia
Aquí ne cojàvem montar nòstras idèias
Mescladas al fum de nòstres pòts.
Arri arri jès quin auvari !
De que se passa ençaval ?
Lo monde ven reaccionari
Qu’avèm fach de nòstre ideal ?
Vesèm pas mai lo peis que nada
A contra sens dins lo riu grand
E dins lo bòsc dançar las fadas
Al l’entorn d’un fuòc de Sant Joan.
Nautres voliam pas mai d’armada
Ni de fusilhs ni de soldats
Cresiam que l’ora èra arribada
De la patz e de l’amistat
L’objeccion l’avèm pas panada
Avèm menat un dur combat
Avèm remandat nòstras cartas
E nòstres librets militars.
Se sul Larzac èrem cent mila
Aquò los a pas empachats
De contunhar de far de missilas
E de ne vendre de tot costat
Ara an trapada la parada
Voliam pas d’armada d’Estat
An fargat d’armadas privadas
Aital lo torn èra jogat.
Arri arri jès quin auvari !
De que se passa ençaval ?
Lo monde ven reaccionari
Qu’avèm fach de nòstre ideal ?
Ont es passat Maire Coratge
E la comuna los partisans
E l’ase que beviá la luna
En se rient coma un enfant ?
Nautres voliam pas mai de gàbias
Ges de cadenas ges de carcan
I aurà lèu se non prenèm garda
Un policièr per abitant
De cameràs dins cada caire
De bracelets de suretat
De parpalhòls del nais furgaire
Per nos seguir nos espionar.
E sèm ficats tre la mairala
E vèlhan nòstre estat mental
Lo mendre gèste mendra paraula
E nos embarran al golag
I a de miliças plan armadas
A l’escòla al supermercat
Amai per anar al cagacin
Cal mostrar son identitat !
Arri arri jès quin auvari !
De que se passa ençaval ?
Lo monde ven reaccionari
Qu’avèm fach de nòstre ideal ?
Ont es passat l’ausèl vengaire
Don Quichòta amai los crocants
Los brigands que tornavan las paures
Ont son los faidits occitans ?
Ara en passa electorala
Sol compta la tranquilitat
E tanpís se i a de caumatge
Baste foguèssetz plan pagats.
Aquò rai se dins vòstres barris
I a un tropèl de sens abric
S’avètz un ostal secondari
Dins un canton de paradís.
Amai foguèssetz pas racisats
Avètz ausit ambé plaser
Aquel palhassa de ministre
Far son Hitler amb’un kärcher
Dins lo desèrt i a de miratges
Que te fan creire a la vertat
Dins lo miralh i a ton image
Repesca ta realitat.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Per La Talvera
Lo cat se penchena detràs un soquet
Lo vielhard se lèva e i balha un soflet.
Ò ! la la lireta lireta
Ò ! la la lireta lirà.
La filha fachada se met a plorar
Va dire a sa maire : "Lo vòle quitar.
- Està suau ma filha lo vièlh morirà
Tota la richessa te demorarà.
-
Al diable la richessa emai que l’aimarà
N’aimariái mai un òme que me batèssa plan.
Quand m’auriá batuda vendriá me careçar
Me diriá "Joaneta vira-te de ça !" "
I a un planponh
de palha la cal bolegar
Las nièras nos manjan las cal faire sautar.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Lo Pradal
Lo Pradal (oficialament en francés Le Pradal) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Malgrat las aparéncias, lo nom es relativament ancian e es pas impossible que l'article siá pas d'origina. Es citat en 991 : Pradinale. Lo sufixe foguèt sincopat e ne demòra que l'eretier de -ale. La question es de saber se Lo Pradal es un derivat de prat, amb doble sufixe -ina e -ale, çò que sembla d'èsser, o de paret. De fach, d'unes Pradinas serián en realitat, segon André Soutou, d'ancians *parietinas, derivats del latin paries, « paret » [1]. Cossí que siá, que lo nom del Pradal siá passat per *Pradinal, donc d'un derivat de prat (çò qu'es la solucion pus probabla), o per *Pardinal, l'apondi del sufixe -ale (o de son eretièr -al) es necessari per l'explicar.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bedarius; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 545-546, a Prades, puèi a Dérivés, sufixe -ale e sufixe -ina


text:
diumenge, 8 de març de 2015
divendres, 6 de març de 2015
LE FN VIDE SON SAC D'ORDURES
Trobat sus L'Humanité en linha, un dels rares jornals que plega pas l'esquina davant lo fascisme mas qu'es sovent forabandit de las revistas de premsa (soven-te Charlie !).
(http://www.humanite.fr/le-front-national-vide-son-sac-dordures-567139)
dilluns, 2 de març de 2015
LITTÉRATURE ITALIENNE
Me pòdi pas reténer de vos faire tastar un tròç de literatura italiana qu’amb plaser ai revirat en lenga nòstra.
Aquí un extrait de « Marcovaldo » d’Italo Calvino.
La vila ennevada
Aquel matin foguèt lo silenci que lo desrevelhèt. Marcovaldo se quilhèt dins lo lièit amb l’impression que l’aire èra cargat d’un quicòm d’estranh. Compreniá pas quina ora podiá diable èsser, la lutz que filtrava per las persianas èra pas la de totas las oras del jorn e de la nuèit. Dobriguèt la fenèstra : la vila èra pas mai aquí, èra estada remplaçada per una granda pagina blanca. Espièt e destrièt dins tot aquel blanc qualques linhas gaireben escafadas que correspondián a las del cada jorn : las fenèstras e los teules e los reverbères del parçan, mas sebelits jos aquela nèu qu’èra tombada dins la nuèit.
La nèu ! cridèt Marcovaldo a la femna o puslèu o volguèt cridar, mas la votz sortiguèt estofada de la garganta. Coma sus las linhas e las colors e las perspectivas, la nèu èra tanben tombada suls bruts e quitament sus la possibilitat de faire brut : dins aquel espaci encoissinat, los sons vibravan pas pus.
Se n’anèt a pè al trabalh, la nèu empachava los trams de rotlar. Dins la carrièra se dobriguèt un passatge e se sentiguèt liure coma jamai. I aviá pas mai de diferéncia entre lo trepador e la calçada, las veituras podián pas passar. E Marcovaldo, emai se s’entraucava fin a mièja camba e sentissiá la nèu s’infiltrar dins las caucetas, Marcovaldo èra ara mèstre de marchar pel mièg de la carrièra, de prautir las platabandas, de traversar en defòra dels passatges pedonièrs, de faire abans en ziga zaga. Carrièras e baloards se dobrissián interminables e desèrts, coma blancas gòrjas de montanha. Qual sap se la vila sebelida jos aquel mantèl èra totjorn la meteissa o l’aurián pas cambiada dins la nuèit ?
Qual sap se i aviá encara, jols pilòts de nèu, los pòstes de benzina, los kiòsques dels jornals, las estacions del tram, o i aviá pas que de sacas de nèu e de sacas de nèu ? En tot marchar, Marcovaldo somiá que se perdiá dins una autra vila, alara que sos passes lo tornavan menar exactament al trabalh, a la SBAV. Exactament al magazin ont lo manòbra s’estonèt, en passar lo sulhet, de se trobar tornarmai entre las parets totjorn parièras, coma se lo cambiament, qu’aviá anullat lo mond exterior, aviá estalviat solament la SBAV.
Aquí l’esperava una pala mai granda que non pas el.
Lo sénher Viligelmo, lo cap magazinièr, diguèt tot la li porgissent :
- Sèm nautres que devèm netejar davant lo magazin. Nautres o puslèu tu...
Marcovaldo prenguèt la pala jol braç e sortiguèt.
Levar de nèu es pas un jòc pels mainatges e subretot quand as l’estomac quasi voide, mas per Marcovaldo, la nèu èra coma un element qu’abolissiá las parets qu’embarravan sa vida. E comencèt son trabalh amb vam, fasiá volar la nèu a bèlas paladas fin al mièg de la carrièra.
Emai Sigismondo, lo caumaire, èra plen de reconeissença per la nèu, qu’èra engatjat dempuèi lo matin dins la còla dels escobaires comunals e podiá comptar sus qualques jorns de trabalh assegurat. Mas aquel sentiment, puslèu qu’a d’incertesas pantaissadas coma las de Marcovaldo, lo portava a calcular amb fòrça precisions quant de mètres cubes de nèu caldriá bolegar per netejar tant e tant de mètres carrats ; cercava fin finala de far bona impression e (èra aquí son ambicion secreta) voliá faire carrièra.
Sigismondo se revirèt, e de que vegèt ? Un bocin de la calçada netejat de fresc se tornar cobrir de nèu jos las paladas desordenadas d’un gusàs que s’afanava sul trepador. N’agèt gaireben un còp de sang. Se roncèt cap a el, li apiegèt la pala comola de nèu sul pitre :
- Òu tu ! Siás tu que bazardas tota aquela nèu ?
- Qué ? Qué ? diguèt Marcovaldo susprés, mas en reconéisser pasmens :
- A ! Benlèu òc.
- Bon, alara la tornas prene sul pic amb la pala o la te fau manjar fin al darrièr borrilh.
- Mas devi netejar lo trepador...
- E ieu la carrièra, alara !...
- E ont la meti ?
- Trabalhas per la comuna ?
- Non per la SBAV.
Sigismondo li aprenguèt cossí amolonar la nèu en rasa de carrièra, e Marcovaldo tornèt netejar lo talh. Contents un de l’autre, las palas plantadas dins la nèu, agachèron lo trabalh complit.
- Auriás pas una pichona cigareta ? demandèt Sigismondo.
Èran ocupats d’alucar cadun una mièja cigareta, qu’una escobilhaira automatica passèt e levèt doas garbas blancas que tombavan sul costat. Lo mendre brut aquel matin èra pas qu’un brusiment ; quand los dos òmes levèron los uèlhs, lo talh qu’avián netejat èra tornarmai cobèrt de nèu.
- De qué se passa ? Tornèt nevar ?
La veitura netejaira rotlava sus las balajas mecanicas e desaparessiá ja al primièr viratge.
Marcovaldo aprenguèt d’amolonar la nèu per ne faire de pichonas parets sarradas. Se contunhava atal de faire de pichonas parets, podiá bastir de carrièras que lo menarián dins d’endrets qu’èra solet a conéisser, de carrièras ont los autres se serián perduts. Tornar faire la vila, faire de molons de nèu nauts coma d’ostals que degun auriá pas destriats dels vertadièrs ostals. O benlèu, coma totes los ostals èran venguts de nèu tant al dedins coma al defòra, tornar faire tota una vila de nèu amb monuments, cloquièrs, arbres e tot ; una vila que se poiriá desmargar a paladas e tornar bastir d’un autre biais.
A un endret, pròche del trepador, i aviá un pilòt de nèu gigantàs. Marcovaldo s’aprestava de l’aplanar per lo botar a nautor de sas parets, quand se mainèt qu’èra una veitura : la luxuosa veitura tota cobèrta de nèu del commendatore Alboino, lo president del conselh d’administracion de la SBAV. Coma la diferéncia entre una veitura e un pilòt de nèu èra pauc evident, Marcovaldo se botèt a escalprar a paladas una veitura de nèu. Èra plan capitada : tot comptat, se podiá pas destriar la vertadièra veitura de la falsa. Per alindar l’òbra, Marcovaldo empleguèt qualques bordilhas qu’aviá trobat : una bòstia metallica que fariá bèl just un far, e un bocin de robinet per imitar la maneta de la portièra.
I agèt un fum de salutacions dels portièrs, dels uissièrs, dels servicials e lo commandatore Alboino passèt lo sulhet de la SBAV. Tucle e dinamic, s’encaminèt d’un biais lèst e decidit cap a sa veitura, emponhèt lo robinet que despassava, baissèt lo cap e s’entrauquèt dins lo pilòt de nèu fin al còl.
Marcovaldo aviá ja virat al canton de la carrièra e netejava la cort. La cort ont los mainatges avián quilhat un òme de nèu.
- A pas cap de nas, diguèt un.
- De qu’anam botar ?
- Una carròta.
Se roncèron cap a las cosinas familialas. Marcovaldo badava l’òme de nèu.
« Jos la nèu, se fa pas de diferéncia entre çò qu’es nèu e çò que n’es solament cobèrt. Levat per l’òme, perque sabèm que ieu soi ieu e pas aquel òme de nèu ».
Ocupat per sas pensadas, se mainèt pas que, del teulat, dos òmes cridavan :
- Òu sénher ! Escampatz-vos d’aquí !
Èran d’òmes que netejavan los teules e, sul pic, tres cents quilos de nèu li tombèron dessús.
Los mainatges tornèron amb las carròtas.
- Òu ! An bastit un autre òme de nèu.
Al mitan de la cort, n’i aviá ara dos, parièrs e pròches un de l’autre.
- I botam un nas a totes dos !
E los mainatges entrauquèron doas carròtas dins lo cap dels òmes de nèu.
Marcovaldo mai mòrt que viu sentiguèt que li arribava quicòm per manjar. Se botèt a mastegar.
- Bon Dieu ! La carròta s’es avalida !
Los mainatges èran espaurugats.
Lo mai aluserpit perdèt pas coratge. Aviá un nas de recambi : un pebron. Lo botèt a l’òme de nèu. Que se l’empassèt tanben.
Alara ensagèron un tròç de carbon. Marcovaldo l’escupiguèt bruscament.
- Al secors ! Es viu ! Es viu !
E los mainatges de fúger.
Dins un recanton de la cort i aviá una grasilha d’ont s’escapava una nivol de calor. Marcovaldo, del pas pesuc de l’òme de nèu, s’anèt sèire dessús. La nèu se botèt a fondre, rajant en regòlas suls vestits, en faire paréisser un Marcovaldo tot uflat de fred.
Emponhèt la pala, subretot per se rescalfar, e se botèt a netejar la cort. Aviá una brava enveja d’esternudar que s’èra nosada a la cima del nas, demorava aquí e se decidissiá pas d’espetar. Marcovaldo netejava, los uèlhs mièg tampats e l’esternudament demorava totjorn ajocat a la cima del nas. Subte, l’« Aaa... » foguèt gaireben una tronadissa e lo « ... tchom » mai que l’espetament d’una mina. Al desplaçament d’aire Marcovaldo s’anèt espotir contra la paret.
Un desplaçament d’aire qu’èra una vertadièra bomba. Tota la nèu se joslevèt, foguèt aspirada cap en naut e venguèt polsa dins lo cèl.
Quand Marcovaldo, revengut de son estavaniment, tornèt dobrir los uèlhs, la cort èra completament netejada.
E tornèt veire alara la cort vièlha, las parets grisassas, las caissas del magazin, las causas del cada jorn, angulosas e ostilas.
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
La question se pausava per mantunes Internautas, ont cal èstre dissabte, a Kemper o a Karaez ?
A dreita francesa, se pausava la question de saber se cal cantar l'imne breton o La Marseillaise.
Ieu ai causit, cantarai l'imne breton, quitament se o sabi pas en lenga bretona, farai l'esfòrç lingüistic que cal. Vos ai jà explicat que seriái estat a Kemper en cantar l'imne nacion breton, vaquí una rason plan exprimida, mas ai jà explicat sobre lo meu blòg lo perqué o los elements per decidar e per realament far bolegar las causas, son pas dins lo camp de Karaez.
Dementre 10.000 e 30.000 èran a manifestar, e lo messatge pels elegits qu’an pas la capcitat politica de reformar èra clara, èi la dòna Lebranchu o sabiá, mas cap jornalista parisenc li a pausat la question, cap, encara !
Donc caldrà 30.000 personas per cada region perqué l’Estat francés comprenguèsse que la reforma de la decentralizacion, coma díson es indispensabla.
1 / si Alsàcia a mestièr de l’ecotaxa, e l’explicacion es estada donada pel president de la region, que cap mèdia a entrevistat ;
2 / se Bretanha non la vòl ; 30.000 per la Bretanha … lo nombre es de comparar ambe los conservadors de Karaez, que els vòlon gardar lo sistèma e fabricar un Estat qu’exista pas, un estat eficaç, aquò existarà pas ; me far pensar als federalistas de l’Estat espanhòl.
3 / se l’Estat serà jamai capable d’aver una politica economica al nivèl que cal, es de dire adaptat als «territoires» coma se díson ara…. E que ni lo PSf-PRG, ni l’UMP-NC son capable de metre en plaça, èi Lebranchu (?!?), ni en Bretanha, ni en Iparralde, èi Lebranchu (!?!?).
Nos cal una granda politica de «decentralizacion», pel «café per totes», totas las regions, e una politica d’autonomia economica per las regions que se vòlon mai fòrta junta (Bretanha, Alsàcia, federacion de las regions occitanas, Corsega, Savòia, Iparralde, Catalonha del nòrd, Martinica, Goadelopa, Guiana, La réunion, Polinèsia, Kanaki), e veïcalanta amassa.
Car se l’Estat francés capita pas de se reformar, i aurà coma en Catalonha un movement ciuadan per bolegar París…
S’espèra los comunicats dels partits supausadament occitanistas. Al mens per felicitar los Bretons…
-°-
Los editorials en portada de Bretanha son estonents :
Per Ouest-France, Naoned es pas la Bretanha ….


text:
Vielha, 13 de març de 2018.- Es autoritats franceses dera Sous-Préfecture de Saint Gaudens an comunicat ath Conselh Generau d’Aran era redubertura deth tram francés dera N-230 (N-125), ath sòn pas per Saint Béat a compdar de deman dia 14 de març.
Era carretèra RD44 (N-125) ath sòn pas per Saint Béat ère barrada ath trafic de toti es veïculs e persones, en ambdues direccions de trafic, des deth passat 13 de deseme, a causa deth risc d’esvauçament de pèires.
Ua enterpresa especializada, jos era supervision deth Servici de Restauracion de Tèrres de Montanha, amièc a tèrme ua intervencion destinada a assolidar es ròques perilhoses que dominen era carretèra.
Era redubertura dera rota ath trafic ei prevista entath 14 de març de 2018, dempús dera neteja deth lòc e dera carretèra e era eliminacion des senhaus restacades damb es desviacions.
Era redubertura d’aguest tram dera carretèra RD44, signifique ena practica que se restablirà eth pas de quinsevolh tipe de veïcul, includidi es de mès de 8,5m de longitud, qu’enquia ara les calie cercar d’autes rotes alternatives de comunicacion e transpòrt de merces entre Espanha e França. Cau arrebrembar qu’eth trafic de veïculs pesadi pera Val d’Aran s’auie redusit en un 85% des deth mes de deseme, quan se limitèc eth sòn pas per aguesta via.


text:
dilluns, 15 de juny de 2015
Adulta
Sabes que venes adulte quand te trachas que totes los vièlhs de ton enfança son mòrts e que l'enterrament que ven serà lo de tos parents.
Uèi, enterrarem la mameta Pinel, aviá pas 102 ans.
La drolleta de 7 ans es a agachar la mameta Pinel dins sa cosina blanca coma son pel frisat e son camisòt. Es a me servir un gòt de siròp. De majofa.
Se rabala un pauc dins sos esclòps blancs.
Se planhís de las cambas que li dòlon.
Parla de longa.
A una crotz a l'entorn del còl, li tomba en dessús de las popas. A de popas enòrmas la mameta Pinel. E parla sovent de Dieu.
Vau sovent prene lo vespertin a son ostal. Agachi la telé amb sos felens. E jògui a sos jòcs que ieu ai pas.
Es rica la mameta Pinel, son ostal es grand. Pas qu'en bas, i a al mens 3 cambras en mai de la cosina, d'una sala de manjar e d'un salon ont i a la téle. E parli pas de l'estanci, i soi pas jamai montada. I a la cambra de sa filha en naut, la que demòra a Tolosa, qu'es granda e seriosassa e que me fa un pauc paur. Una tanturla, çò ditz ma maire. Me demandi de qué i a mai amont naut.
I a de tapisses al salon, ont los enfants nos escambarlam, e una taula amb de cadièras, jamai i ai pas vist degun s'i assetar. An de causas que fan pas servir, es una pròva de riquessa, que me disi.
E mon paire i trabalha un pauc lo dissabte, l'òrt, podar los arbres, de bricolatge de tota mena. E ieu l'acompanhi per l'ajudar, pichòta mas valenta, rabali las brancas per las anar cramar o charri amb la mameta Pinel.
Pagar un tipe per te podar los arbres, es una pròva de riquessa, que me disi.
M'aima plan. Soi braveta ieu. Soi pas reborsièra. Soi plan educada. Obesissi. Sonrisi quand cal. E escoti. E espinchi. Preni pas de plaça.
E mangi.
Las aurelhetas.
De còps que i a, la vesi a la messa, es sa filha que la i mena. Son de mond que van a la messa en BM. Sabi pas encara qu'es una pròva de riquessa aquò.
Èra veusa la Mameta Pinel. Veusa dempuèi totjorn. I a un òme en fòto, es son marit, es jove lo tipe sus la fòto.
102 ans. Serà estada mai de temps veusa que maridada.
L'autre jorn (i a pas d'asard), pensavi a ela. Me demandavi perque i èri tan sovent a son ostal. N'èri arribada a la conclusion que la Mameta Pinel èra una crestiana de las vertadièras, del mond generós qu'ajudan los autres.
M'ajudèt.
Me sortiguèt de mon ostal e de las arpas de ma maire caborda.
M'expliquèt un molon de causas dins sa cosina amb la fenèstra que donava sus las vinhas.
I a un brave bocin de la Mameta Pinel dins l'adulta frequentabla que soi venguda.
Rejonh lo papet e la mamet Colom dins mon panteon.
Uèi, plori.
3 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Un brave bilhet. Condoleanças!
- 15/6/15 15:38
-
-
Ai !
Vam, e fin finala, e l'avès enregistrada ?
:(
- 17/6/15 11:17
- manjacostel ha dit...
-
Ieu soi vengut adulte tanben , quand vejèri d'amics (amigas ) de la "classa" morir e que los trobèri tròp joves per o far,a l'atge d'èsser pepin pensatz , mai que faga un briu que nos èriam pas vistes ; e que me disi cada còp , qu'aurià degut los sonar, lor parlar e qu'ara es tròp tard... Mas de que far?
- 14/8/15 22:26


text:
Alàs i Cerc
Alàs i Cerc es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), creada en 1970, que se tròba a l'orient de la plana de la Seu. Lo vilatge d'Alàs es lo cap de la municipalitat, mas lo tèrme compren tanben los vilatges de Torres d'Alàs, Cerc, Artedó, la Bastida d'Hortons, el Ges, Vilanova de Banat, lo vilatjòt despoblat de Lletó, lo santuari de les Peces, lo de Sagàs, e divèrses ermitatges e de masadas esparsas de pertot, coma l'ermitatge de Sant Antoni del Tossal, la capèla e mas de Sant Miquel, e la masada de la Molina de Lletó.
Situacion[modificar | modificar la font]
La municipalitat es situada a l'èst de la Seu d'Urgèl, a la riba esquèrra del Segre. Ten som limit al nòrd amb Estamariu, a l'èst amb Arsèguel e Cava, al sud amb la Vansa i Fórnols, a l'oèst amb lo Pla de Sants Tirs e al nòrd-oèst amb la Seu d'Urgèl. Dins lo tèrme d'Alàs i Cerc i a lo pichon enclavament de Bell-lloc, qu'aperten a la municipalitat de la Seu e qu'es situat dins los primièrs contrafòrts de la Sèrra del Cadí.
Lo Segre li fa de limit natural pel nòrd; unicament a la drecha de la ribièra i a un bocinòt de tèrras que correspond a l'ancian tèrme de les Torres, incorporat dempuèi la meitat del sègle XIX al d'Alàs. Lo termenal, per orient, remonta la riba drecha del la ribièra riu de Vilanova en passant pel calhau de la Gralla e lo calhau del Moixol e contunha aiga amont lo cors del torrent de la Molina fins a arribar a la crèsta de la sèrra del Cadí, que fa de limit per miègjorn dempuèi ponent de la Torre de Cadí en passant pel portell de Cadí e lo cap de la Fesa (2391 m).
Las tèrras d'Alàs i Cerc s'estendon al pè de la sèrra del Cadí e los sieus contrafòrts septentrionals; bona part del sud de la municipalitat es dins lo Pargue Natural del Cadí-Moixeró.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo primièr cens es de 1970, après la fusion de las ancianas municipalitats d'Alàs e de Cerc.


text:
Canal de Brienne
Lo canal de Brienne es un canal que religa la Garona e lo Canal del Miègjorn. Lo canal es situat al centre de la vila de Tolosa, Occitània. Long d'1,6 km entre l'amont de la cauçada del Bazacle lo canal jonh lo Canal del Miègjorn als Ponts Bessons.
Istòria[modificar | modificar la font]
La construction del canal de Brienne foguèt decidida pels Estats de Lengadòc en 1760, per tal que lo centre de la vila venga accessible per via navegabla.
L'òbra comencèt en 1765 e foguèron cavats lo canal e un pòrt a la boca dels dos canals (als Ponts Bessons)[1] ; foguèt inaugurat le 14 d'abril de 1776.
Son primièr nom: Canal de Sant Pèire, foguèt cambiat en Canal de Brienne, en onor d'Étienne-Charles de Loménie de Brienne (1727-1794), arquevesque de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Cotte, Canal du Midi, merveille de l'Europe, édition Belin Herscher, 2003, (ISBN 2-7011-2933-8), page 96.


text:
Prémery
Prémery es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de las jornadas del 25 e del 27 de junh 1944, las tropas alemandas de la Escor de Pionièrs de Cosne-sus-Loire, en residint en lo aquartera del 85e regiment de infanterie de linha, se son liurats a desparièras operacions a Thauvenay e a Prémery, a l'ajuda de camions réquisitionnés en la jornada del 24 de junh e #que los xofers e convoyeurs n'avián #èsser internès en lo aquartera.
Lo dimars 27 de junh, a 3 oras del matin, los Alemands #emprene una expedicion contra los maquis, en los bòsques al nòrd de Prémery. Aquela operacion comptava 15 camions a la sortida de Cosne. Cinc unes autres camions, partits de Nivèrns, los #prene suls luòcs. Sus aqueles darrièrs, dos canons antichars. De Cosne èran partits egalament cinc tanks #qu'un T-34 d'origina russa e quatre pichons tanks Renault. L'efectiu n'èra de 350 a 400 òmes. L'operacion pas #donar cap de resultat. A la siá terminaison, la tropa se #trobar dins lo vilatge de Vielmanay, amb un grop d'una dotzena de civilas armats de mitraillettes e las pòchas atapidas de cartouches e de tracts. Los abitants del país #reconéisser en eles dels òmes #que los avián desvelhats al mièg de la nuèch en se fasent passar per Patriotes. Los tracts n'evidéncia al mièg del vilatge avián molzut a la « Nièvre liberada ». L'objectiu d'aqueles manqui patriotes semblava èsser de descobrir la localizacion dels grops de Resisténcia e de far manifestar la populacion en lo sieu favor, en vista de donar motiu a représailles. La sensatesa dels abitants del pòble a déjoué aqueles manœuvres. L'operacion s'es acabada a 16 oras. Los cinc tanks demoravan en panne fauta de carburant. Una pròva facha pels remolcar es demorat va, e dels tracteurs pesats avián demandat a Nivèrns.[1]
Au cours des journées du 25 et du 27 juin 1944, les troupes allemandes de l'École de Pionniers de Cosne-sur-Loire, résidant dans la caserne du 85e régiment d'infanterie de ligne, se sont livrées à différentes opérations à Thauvenay et à Prémery, à l'aide de camions réquisitionnés dans la journée du 24 juin et dont les chauffeurs et convoyeurs avaient été internés dans la caserne.
Le mardi 27 juin, à 3 heures du matin, les Allemands entreprirent une expédition contre le maquis, dans les bois au nord de Prémery. Cette opération comptait 15 camions au départ de Cosne. Cinq autres camions, partis de Nevers, les rejoignirent sur les lieux. Sur ces derniers, deux canons antichars. De Cosne étaient partis également cinq tanks dont un T-34 d'origine russe et quatre petits tanks Renault. L'effectif était de 350 à 400 hommes. L'opération ne donna aucun résultat. A sa terminaison, la troupe se retrouva dans le village de Vielmanay, avec un groupe d'une douzaine de civils armés de mitraillettes et les poches bourrées de cartouches et de tracts. Les habitants du pays reconnurent en eux des hommes qui les avaient réveillés au milieu de la nuit en se faisant passer pour des Patriotes. Les tracts en évidence au milieu du village avaient trait à la « Nièvre libérée ». Le but de ces faux patriotes semblait être de découvrir l'emplacement des groupes de Résistance et de faire manifester la population en leur faveur, en vue de donner motif à des représailles. La sagesse des habitants du village a déjoué ces manœuvres. L'opération s'est terminée à 16 heures. Les cinq tanks restaient en panne faute de carburant. Un essai fait pour les remorquer est resté vain, et des tracteurs lourds étaient demandés à Nevers.[2]


text:
I sem! Uei Ray Bradbury auriá agut 95 ans. Per celebrar quel anniversari, per festar la lectura, vos prepausam de legir tot nòstre catalòg sus lo sit de nòstre partenari Youboox. En auretz ben per tota la jornada! Bona lectura!
Avetz desjà tot legit? En clicant sus lo bendeu çai-jos trobaretz las (...)
I sem! Uei Ray Bradbury auriá agut 95 ans. Per celebrar quel anniversari, per festar la lectura, vos prepausam de legir tot nòstre catalòg sus lo sit de nòstre partenari Youboox. En auretz ben per tota la jornada! Bona lectura!


text:
1718
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1718 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En despiech dau melhorament observat dempuei 1716-1717, lei questions financieras contunièron d'agitar la vida politica francesa. D'efèct, una reforma dau sistèma dei monedas decididas per d'Argenson se turtèt a una viva oposicion dau Parlament de París que refusèt de l'enregistrar (17 de junh). Puei, lei parlamentaris s'ataquèron a la banca de John Law ambé l'adopcion d'un edicte enebissent ais estrangiers de participar a l'administrar dei finanças publicas (12 d'aost). Lo 24 d'aost, lo regent e lo rèi annulèron lei decisions dau Parlament e sostenguèron Law. Pasmens, a la fin de l'annada, la valor deis accions de la banca de Law comencèt d'aumentar fòrtament en causa de l'especulacion.
En Euròpa, França e lo cardenau Dubois contunièron de s'opausar ais ambicions espanhòlas en Itàlia. Anglatèrra mandèt tanben de fòrças en Mediterranèa per i protegir la peninsula e Sicília. Lo 11 d'aost, lei tensions s'agravèron ambé la destruccion d'una flòta espanhòla a Siracusa per leis Anglés. Ansin, après la descubèrta d'un complòt pro-espanhòu còntra lo regent, comencèt la guèrra de la Quadrupla Aliança qu'opausèt una coalicion europèa (França, Anglatèrra, Províncias Unidas, l'Empèri e Savòia) a Espanha.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Signatura dau tractat de Passarowitz lo 21 de julhet. L'Empèri Otoman deguèt donar Banat, lo nòrd de Serbia e divèrsei territòris de Bosnia ò de Valaquia ais Austrians e acceptar la possibilitat per Venècia d'aumentar sei possessions en Dalmàcia e en Albania. En renvènge, obtenguèt la màger part dei territòris venecians de Grècia.


text:
La Religiosa
La Religiosa qu'ei un roman de Denis Diderot qui's presenta com un memòri escrivut per ua religiosa embarrada dens un convent contre son grat e victima de la violéncia produsida per la reclusion collectiu e forçat de totas las autas religiosas. Aqueth memòri qu'ei adreçat au marqués de Croismare.
En vertat, l'istòria d'aquesta òbra que comencè en 1660 com ua peguessa que Diderot e he au marquès entà desvelhar lo son interès e lo har arrecotir de Normandia (on e s'èra estremat) a París.
A partir de 1780 l'autor qu'ac adobè en ua òbra mei grana mes non ho estampat peu purmèr còp pas sonque en 1796, arron la mort de Diderot.
L'intriga qu'ei inspirada d'ua hèita vertadèra, l'istòria de Marguerite Delamarre qui, religiosa be escrivò a la justícia entà estar delivrada deu son convent on èra retienguda contre lo son grat.
Aquesta hèita que dè lo parat a Diderot de criticar lo sistèma de recluson deus convents.


text:
A qualques quilomètres de Vilafranca de Roèrgue, pels travèrses d’Avairon se tròba una anciana mina de plomb argentifèra, abandonada a la debuta del sègle XX. Espòt famós per d’unes geològs amators que i cèrcan de minerals rares, lo site val tanben lo còp d’uèlh per son molon d’estèrles (lo material escampat pendent l’espleitacion de la mina). Ravinats per las aigas, lo molon d’estèrles sens la mendre vegetacion vos pòt far doblidar segon l’angle de vista que sètz dins la ribièira verdejanta d’Avairon mas puslèu dins un decòr de film pòst-apocaliptic italian de las annadas 80.
De segur, los poses son tapats mas las roïnas i son encara nombrosas e l’endrech demòra coma un testimòni del ric passat industrial de Vilafranca de Roèrgue.


text:
Deishèrem er an damb era polemica vegueriau e encetam eth 2010 damb er ahèr encara borint. Totun, eth posicionament deth Departament de Governacion s’ei modulat e eth conselhèr reconeish eth besonh de blindar er autogovèrn aranés en marc dera naua organizacion territoriau. Mès, encara demore camin e s’an de veir es prepauses per escrit. De moment, eth Govèrn dera Generalitat a escotat ath territòri en tot postposar era aprobacion dera norma, e eth Govèrn qu’entèste eth sindic Francés Boya, eth prumèr en lheuar era veu en Catalonha contra aguesta lei eth passat dia 11 de deseme, a hèt es deuers en tot presentar es allegacions corresponentes, que podetz liéger ara seguida, en base ath comunicat de premsa deth Conselh Generau sus aguest ahèr:
ETH CONSELH PRESENTE ALLEGACIONS ENTÀ EXCLUDIR ARAN DES VEGUERIES
Eth Govèrn deth Conselh Generau d’Aran a presentat allegacions ar auantprojècte dera lei de vegueries entà rebutjar era inclusion d’Aran ena division vegueriau plantejada e reconéisher era Val coma ua entitat territoriau e singulara laguens de Catalonha. Eth sindic d’Aran, Francés Boya, a anociat qu’eth Conselh a presentat allegacions en tot recuélher eth sentit dera declaracion institucionau deth Plen, aprovada per unanimitat eth passat dia 22 de deseme, damb era empara der Estatut d’Autonomia de 2006, que reconeish, empare e respècte er autogovèrn e era singularitat dera Val d’Aran.
Eth Sindic a hèt referéncia a qu’eth Departament de Governacion non a compdat damb era participacion deth Conselh Generau ena elaboracion d’aguesta norma, en tot contradíder eth madeish Estatut, en sòn article 94, qu’establís que “Aran, mejançant era sua institucion representativa, a de participar ena elaboracion des iniciatives legislatives qu’afècten ath sòn règim especiau”. Entà Boya, era lei de vegueries afècte dirèctament ara autonomia dera Val, sense qu’aguesta age estat consultada ne tansevolhe s’age reflectit era sua singularitat en redactat.
Eth Conselh a proposat d’incoporar en articulat dera lei eth tèxte que seguís: “En tot atier eth sòn règim especiau e en marc des competéncies transferides ath Conselh Generau d’Aran, era Val d’Aran non poderà èster adscrita o includida en cap division territoriau que non sigue era madeisha en tant qu’aguesta division se constitusisque coma ua unitat administrativa e territoriau de descentralizacion des servicis dera Generalitat de Catalunya, en tot èster considerada era Val d’Aran coma ua entitat territoriau autonòma laguens de Catalonha”.
Istoricament, Aran jamès a demorat includida en cap division territoriau de Catalonha en tot atier eth sòn règim especiau observat enes tractats d’Emparança e dera Querimònia. Ua situacion que s’alongue enquia 1834 e que siguec recuperada e actualizada per mandat der Estatut de 1979 damb eth contengut dera Lei de 13 de junhsèga de 1990 sus eth règim especiau d’Aran e posteriorament per Estatut d’Autonomia de 2006, atau coma des Decrèts de transferéncies de competéncies, servicis e foncions dera Generalitat ath Conselh Generau.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 24 de juny de 2009
Un maine tau domeni
Un aute faus-amic qu'ei lo maine. Un maine gascon no's ditz pas maine en lengadocian mès domeni mentre un domeni en gascon que non vòu díser domeni en lengadocian ni domini en catalan.
Complicat, vertat?
Un maine en lengadocian qu'ei un bordalat en gascon, qu'ei a díser un grop de maisons o, mei sovent, puishqu 'èm en país gascons, de bòrdas, qui constitueishen un vilatjòt o un barri pro isolat. En catalan, que seré un llogaret o una caseria. Un maine en gascon que designa ua propietat, la tèrra e los immobles qui i son. La significacion de maine en gascon b'ei donc plan diferenta! Un maine en gascon que's ditz domeni e domini respectivament en lengadocian e en catalan.
En gascon, lo mot domeni qu'existeish plan mès n'a pas briga lo sens de maine. Un domeni que designa ua persona. Qu'ei un nòble qui ei l'urós propietari d'un maine. Lo maine deu nòble que's ditz lo domèc.
Adara que's pausa la question de quin virar en gascon l'expression domeni lingüistic o, dit en catalan, domini lingüístic. Se non volem pas introdusir nat neologisme o barbarisme, que podem perfeitament díser "maine lingüistic", ça'm sembla.
Los diccionaris gascons de Per Noste e de Chaplain que n'an adoptat un, de neologisme: domèni, dab ua e oberta, tà distingui'u de domeni, lo proprietari deu domèc. E perqué non pas està's dab maine, mes simplament?
2 comentaris:
- Carles Casanovas ha dit...
-
Per molts anys Joan dels Països Occitans, Llengua D'Occians i Catalans, bon Sant Joan !
- 24 de juny de 2009 a les 12:36
- Joana ha dit...
-
Felicitats !! Que tinguis una bona diada de Sant Joan!
Et vaig llegint, uns dies amb silenci...no dono a l'abast!
- 24 de juny de 2009 a les 13:13


text:
Maquina de vapor
Una maquina de vapor es un motor de combustion extèrna que transforma l'energia d'una quantitat de vapor d'aiga en trabalh mecanic.
Somari
Etapas del trabalh d'una maquina de vapor[modificar | modificar la font]
Etapa I[modificar | modificar la font]
Dins una caudièra se genèra la vapor per la cremason de combustible (autres còps lenha o carbon, actualament petròli e gas natural). La vapor es introduita dins lo cilindre arrossegant lo piston .
Etapa II[modificar | modificar la font]
Portant a tèrme un mecanisme de bièla-manivèla, aqueste se pòt convertir en un movement de rotacion de, per exemple, lo rotor d'un generador electric.
Etapa III[modificar | modificar la font]
A la fin de las doas etapas, lo piston torna a la sieuna posicion iniciala, expulsant la vapor d'aiga. Lo cicle es contrarotlat per una seria de valvulas d'entrada e de sortida, que regulan la modificacion de la carga, es a dire, los fluxes de la vapor cap al e dempuèi lo cilindre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es pas coneguda la data exacta de la creacion de la maquina de vapor, e del meteis biais la podèm pas tanpauc associar amb un sol creator, per que l'evolucion istorica de la maquina de vapor es fòrça longa, e s'es pas creat un prototipe d'un còp, mas s'es fach lentament en passar per las mans de fòrça inventors, que pauc a pauc l'an melhorada, e l'an adaptat a las circonstàncias socialas, economicas e politicas de cada periòde istoric. La Revolucion industriala, los sègles XVII e XVIII son de periòdes istorics que l'evolucion de la maquina de vapor foguèt fòrça accelerada. E aquesta invencion a començat d'èsser utilizada dins l'industria, e lo transpòrt, en se substituent als tradicionals motors de l'epòca: la traccion animala , lo molin d'aiga o de vent o la pròpria fòrça de l'òme.
Traças istoricas[modificar | modificar la font]
Demest los vestigis de la civilizacion grèga, trobam la primièra traça coneguda de la maquina de vapor dins lo manuscrit d'Eron d'Alexàndria titulat Spiritalia seu Pseuneumàtica.
Mai tard, en 1825 foguèt descobèrta una publicacion de 1695 que relatava qu'en 1543 Blasco de Garay, oficièr de la marina espanhòla jol comandament de Carles V, assagèt d'impulsar un vaissèl amb de ròdas de palas mogudas per una maquina de vapor.
En 1601, Giovanni Battista della Porta descriu un aparelh per elevar l'aiga pel mejan del fuòc, similar a aquel descrit per Eron mas emplegant la vapor per impulsar lo liquid e en 1615 Salomon de Caus descriu un aparelh fòrça semblant per far foncionar una font.
La primièra maquina foguèt inventada per Eduard Somerset en 1663, e de per sa descripcion, èra fòrça similara a la font de Claus. Malgrat aquò, Somerset dispausava pas del capital sufisent per produire e vendre sa maquina, e moriguèt dins la pauretat. La maquina de Somerset foguèt "patentada" per Thomas Savery en 1698.
A partir del sègle XVII totes los elements necessaris de la maquina de vapor ja èran estats inventats e mes en practica. Ara sonque mancava l'engenhaire que combinèsse las coneissenças practicas e teoricas disponiblas per crear una maquina capabla d'aprofechar lo poder de la vapor d'un biais economic e aquò en defòra de Thomas Newcomen, que, amb son assistent John Calley inventèt una nòva maquina en 1705 que sonèt maquina de vapor atmosferica. James Watt prepausèt de melhorar la maquina de Newcomen, en descobrir al long de sas experimentacions que la vapor èra una resèrva de calor fòrça pus elevada que l'aiga e comprenguèt qu'èra necessari de limitar totas las pèrdas de calor que se produsián dins la maquina de Newcomen, per demesir la consomacion de combustible, qu'èra un dels principals problèmas d'aquestas maquinas. De sos trabalhs sortiguèron una tièra de conclusions, que lo faguèron realizar una patent en 1769.
Inicialament los dreches de patent èran de James Watt, e de John Roebuck, la persona que finançava las sieunas experimentacions. Mas après fòrça dificultats economicas, Roebuck decidiguèt de transmetre sos dreches de patent a Matthew Boulton, que pus tard bastirà la firma “Boulton & Watt”, que metèt en practica las invencions de Watt. La primièra maquina amb condensador foguèt construida en 1774 a Kinneil, pròche de Boroughstoness. Aquesta data es presa per fòrça istorians coma l'an de l'invencion de la maquina de vapor.


text:
Per Patric
Siam mond del viatge fasem de cançons
La plueja e l’auratge son bons companhons
Fasem de musica de dansas tamben
E sabem plan faire bolegar los pés
Sabem faire rire e tamben plorar
E çò que cal dire lo sabem cridar
Defendem lo paure contra lo borgès
Coma nostre reire contra lo marquès
Vesem sus las rotas los fraires bomians
Cercam dins las vilas d’autres musicians
Contra l’injusticia fasem carnaval
E passa carrièra per cantar nadal
A l’enfant ploraire fasem risolet
Al repotegaire fasem martelet
Amb la joinessa sabem festejar
E siam de premièra per potonejar
Dins l’auberga vielha del brave Leon
Chucam la botelha per cantar melhor
Levam nostre veire al paire Bacus
E mandam al diable tot nòstre malur
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Categoria:Projècte Wikipèdia
Trobaretz dins aquesta categoria totes los projèctes tematics en cors sus Wikipèdia. Per ne saber mai suls projèctes, (o Wikiprojèctes), visitatz la pagina Projècte.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 7 soscategorias, sus un total de 7.
*
- ► Espaci de discussion d'un projècte (3 P)
- ► Projècte de mantenença Wikipèdia (2 C)
1
- ► 1000 articles fondamentals (1 C, 1360 P)
C
- ► Carta grafica (4 C)
G
- ► Projècte:Geografia (3 C, 1 P)
P
- ► Projècte Comunas d'Occitània (20 P)
Articles dins la categoria « Projècte Wikipèdia »
Aquesta categoria conten los 6 articles seguents.


text:
Lo site occitanica.eu presenta una nòta d'estudi sul libre de Prospèr Estieu Lo Fablièr occitan. Estampat en 1930 aquel libre recampa de fablas del mond entièr, traduchas en occitan. Segon occitanica, emai siá pas estat pensat aital, apareis coma una emanacion originala de l’idèa de « convivéncia » dins la literatura occitana de la debuta del sègle XX.
La nòta presenta lo libre e rapela la definicion que fa Alem Surre-Garcia de la nocion de convinvéncia :
« L'art de viure ensems dins lo respècte de las diferéncias en tèrmes d'egalitat »
Prospèr Estieu (1860-1939) es una de las personalitats màgers de la renaissença occitana del sègle XX. Son activitat literària coma politica e militanta es ara considerada coma una de las primièras emanacions de l’occitanisme contemporanèu.


text:
Estat
L'estat es una dei formas d'organizacion politica e juridica d'una societat (coma comunautat de ciutadans o de subjèctes) o d'un país. Foguèt precedit per la Polis grèga, la res publica romana, lo Sant Empèri Roman Germanic... Es delimitat per de frontieras territorialas qu'a l'interior sei leis s'aplican e es constituit d'institucions per exercir autoritat e poder; la legitimitat d'aquela autoritat repausa sus la sobeiranetat (dau pòble o de la nacion per exemple).
Lo concèpte d'Estat varia segon leis autors; d'unei lo definisson coma un ensems d'institucions que tenon autoritat e poder per establir lei nòrmas que regulan una societat avent sobeiranetat intèrna e extèrna sus un territòri determinat. Max Weber, en 1919, definís l'Estat coma una organizacion que reclama per se meteissa, amb succès, lo "monopòli de la violéncia legitima"; segon eu, dintre de l'Estat s'incluson d'institucions coma lei fòrças armadas, l'administracion publica, lei tribunaus e la polícia; assumís tanben l'estat lei foncions de defensa, govèrn, justícia, securitat, e lei relacions exterioras.
L'evolucion dau concèpte menèt au desvolopament de « l'Estat de drech » que s'articula a l'entorn dau règne de la lei, de la division dei poders (executiu, legislatiu, judiciari) e d'autrei foncions mai subtilas coma l'emission de sa moneda pròpria.
Lei elements constitutius de l'Estat entendut al sens de país[modificar | modificar la font]
N'i a tres :
- Territòri ;
- Populacion ;
- Govèrn.


text:
Fomerey
Fomerey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'Ancian Regim, Fomerey dépendait del ban de Bocquegney en lo bailliage de Darney.
A la Revolucion, la municipalitat es incluse en lo costat de Domèvre abans de prene en 1801 aquel de Épinal.
Sous l'Ancien Régime, Fomerey dépendait du ban de Bocquegney dans le bailliage de Darney.
À la Révolution, la commune est incluse dans le canton de Domèvre avant de rejoindre en 1801 celui d'Épinal.


text:
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc prepausa una formacion en alternància de 10 meses.
Associada a la preparacion d’un Títol Professional certificat (de nivèl Bac mai 2) “Formator Professional d’Adultes”, aquela formacion vos permetrà d’aprigondir vòstras competéncias en lenga e cultura occitanas o catalanas e de mestrejar las competéncias a la practica del mestièr de formator.
Lo CFPO prepausa un acompanhament individualizat de vòstre percors d’aprendissatge de las compenténcias del mestièr, d’optimizar vòstras mesas en situacion professsionalas e de mobilizar sas rets a la vista de favorizar vòstra insercion.
Publics concernits :
– Demandaires d’emplec,- Beneficiaires del RSA o de l’ASS
– Publics en reconversion professionala
Obligatòriament marcats al Pòl Emplec e orientats per l’un dels prescriptors del Conselh Regional Occitania / Pirenèus – Mediterranèa.
Etapas de seleccion :
– Pre-seleccion pendent los acamps collectius d’informacion en foncion de vòstre nivèl en lenga occitana o catalana e de la fachabilitat de la formacion.
– Entreten de motivacion amb los associatius del CFPO.
Aquela accion es finançada dins l’encastre del Programa Regional Qualificant del Conselh Regional Occitania / Pirenèus – Mediterranèa per un efectiu de 8 percorses.
Per mai d’entresenhas o per se marcar a la formacion : d’acamps collectius d’informacions seràn organizats cada dimècres a 14h00 a partir del 08 de mars de 2017, dins los locals d’APRENE, Ostal de la Vida Associativa, 15 carrièra General Margueritte, 34500 BESIÈRS – 2nd estatge escalièr C.
Contacte :
Per corrièl : cfpo@cfpoccitan.org o per telefòn 04 67 28 75 36
Per mai d’entresenhas : site internet de la Region Occitania / Pirenèus – Mediterranèa : http://www.meformerenregion.fr/trouver-une-formation/fiche-formation/?formation=432965&session=852418


text:
Pronóncia de l'occitan
Per conóisser la lista completa de las letras e dels signes diacritics, vejatz: alfabet occitan.
La pronóncia (o prononciacion) de l'occitan, dins la nòrma classica, se fa segon de règlas de lectura pro constantas e pro regularas, amb plan pauc d'excepcions.
Per de rasons de clartat pedagogica e d'economia, aqueste article presenta las règlas de pronóncia mai generalas, en foncion de las mai grandas modalitats regionalas de l'occitan larg, sens poder intrar dins totes los detalhs locals. Dins los tablèus, la "pronóncia per defaut", dins la colomna centrala, es la del lengadocian, qu'es tanben sovent la pronóncia mejana de la majoritat dels dialèctes; s'indica la "pronóncia regionala diferenciada", dins la colomna de drecha, solament quand es diferenta del lengadocian.
- Remarca — Pel vivaroalpenc, s'indica aicí subretot las tendéncias foneticas del vivaroalpenc de l'èst (alpenc). Cal saber que lo vivaroalpenc de l'oèst (vivarodaufinenc) a una pronóncia pro similara a la de l'auvernhat.
Somari
Lo principi de las grafias englobantas[modificar | modificar la font]
L'ortografia de l'occitan (dins la nòrma classica) ten de règlas de pronóncia variablas segon los dialèctes. Un principi majoral es de privilegiar de grafias englobantas o grafias suport: una meteissa manièra d'escriure accèpta de règlas de pronóncia diferentas segon los dialèctes. Aquel principi intra dins lo principi mai general de la diasistematicitat, çò es, se met en valor las correspondéncias regularas entre los diferents dialèctes, que son units dins lo meteis diasistèma (lo sistèma de las correspondéncias interdialectalas que fan la coesion de la lenga occitana).
Vocalas[modificar | modificar la font]
Vocala + s en lemosin e en auvernhat[modificar | modificar la font]
- En lemosin, una s en fin de sillaba sovent es muda, mas alonga la pronóncia de la vocala precedenta:
- as, às, ás [aː]
- es, és [ej]
- ès [e] en fin de mot
- is, ís [iː]
- òs [ɔː]
- os, ós [uː]
- us, ús [yː]
- s se pronóncia totjorn dins los mots internacionals.
- En auvernhat, una s en fin de sillaba sovent es muda, e alonga pas la vocala precedenta.
- as, às, ás [a]
- es, és [ɪj]
- ès [e] en fin de mot
- is, ís [i]
- òs [ɔ]
- os, ós [u]
- us, ús [y]
- Per contra s se pronóncia davant c/qu, p, t, ch (almens en sud-auvernhat).
- s se pronóncia totjorn dins los mots internacionals.
Consonantas[modificar | modificar la font]
Particularitats lengadocianas[modificar | modificar la font]
Tanben cal notar que lo lengadocian:
- A uniformizat las sequéncias [ps], [ts] e [ks] amb la pronóncia unenca [ts]: los còps [lus ˈkɔts], los baobabs [luz BauˈBats], la sinòpsi [la siˈnɔtsi], los amics [luz aˈmits], occitan [utsiˈta], bòxa [ˈbɔtsɔ], fax [ˈfats].
- Fa sovent una assimilacion dins un grop de doas consonantas: la primièra consonanta pren lo son de la segonda consonanta: captar [katˈta], acte [ˈatte], subjècte [sydˈdʒɛtte], fotbòl [fubˈbɔl].
Qualques excepcions[modificar | modificar la font]
Los mots amb una pronóncia irregulara son pauc nombroses.
- Amb (emb, dab) es una ortografia unificada que recampa de pronóncias fòrça divèrsas segon los parlars:
- lengadocian: amb [amb] davant vocala, [am] davant p, b, m, [an] davant las autras consonantas (pronóncias mai localas: [ambe, ame, abe, ɔmb, ɔn, ɔmbe, ɔnd, ɔnde...]).
- provençal: amb [am] davant vocala, [ame] davant consonanta (pronóncias mai localas: [em, eme, me...])
- niçard: emb [emb] davant vocala, [embe] davant consonanta (pronóncias mai localas: [em, eme, me...])
- vivaroalpenc: amb [amb] davant vocala, [ambe] davant consonanta (pronóncias mai localas: [ɔw, abu, bu...])
- auvernhat: amb [ɒmb] davant vocala, [ɒⁿ] davant consonanta (pronóncias mai localas: [bej...])
- lemosin: emb (rarament amb) [emb (ɒmb)] davant vocala, [eⁿ (ɒⁿ)] davant consonanta
- gascon: dab [dap] (pronóncias mai localas: [tamb...])
- Paur se pronóncia en general [ˈpɔw]. Ça que la se pòt prononciar [ˈpaw] en auvernhat e en niçard.
- Dins benlèu e bensai (gascon bensè), la n de l'element ben- se pronóncia pas.
- Dins tanben e tanplan, la doas n se pronóncian pas en general. Pasmens se pronóncian en provençal, niçard e vivaroalpenc.
Signes diacritics[modificar | modificar la font]
Qualques signes diacritics servisson per modificar o precisar la pronóncia de las letras de l'alfabet occitan.
- L'accent grèu (_̀) se pòt trobar sus à, è, ò. Dins certanas condicions, indica que las vocalas pòrtan l'accent tonic e qu'an un son dobèrt:
- L'accent agut (_́) se pòt trobar sus á, é, ó, í, ú. Dins certanas condicions, indica que las vocalas pòrtan l'accent tonic e qu'an un son barrat:
- Lo trèma (¨) se pòt trobar sus ï, ü.
- Indica qu'aquelas letras forman una sillaba diferenta (un iat) d'aquela de la vocala precedenta. Per exemple aü [a.y] fa doas sillabas distintas (o un iat), mentre que au [aw] fa una sola sillaba (o un diftong). Exemples: aï (arcaïc, païsatge), eï (Preïstòria), iï (en niçard diïi per disiái), oï (Soïssa, oïstití), aü (aürós, ataüc), eü (reünir), oü (groüm).
- Remarca 1 - L'accent grafic, plaçat après una vocala, indica que i a un iat e mai que i a un accent tonic irregular: país (mas païses, païsatge), Loís (mas Loïsa, Loïson), soís (mas soïssa, Soïssa), e en niçard aí (= òc).
- Remarca 2 - La sequéncia oï/oí se legís coma un iat [u.i] mas tanben se pòt legir coma un diftong [wi]: Loís, Loïsa, Loïson, soís, soïssa, Soïssa. Es diferenta de la sequéncia oi/ói que se legís [uj]: conoissi, conóisser; en gascon batoi, digoi.
- Remarca 3 - Lo CLO a abandonat lo trèma sus ë en 1997: poesia, coerent (e pas pus poësia*, coërent*).
- Tanben lo trèma s'utiliza, facultativament, per indicar que dins los grops gü [gw] e qü [kw] cal prononciar la ü: lingüistica, igüana, bilingüe bilingüa, eqüacion, aqüifèr, ubiqüitat. Lo trèma es facultatiu en aquel cas, doncas tanben s'admet: linguistica, iguana, bilingue bilingua, equacion, aquifèr, ubiquitat. Dins la practica correnta del gascon, los mots fòrça usuals s'escrivon puslèu sens trèma: guardar, quan, quate (eventualament güardar, qüan, qüate).
- Indica qu'aquelas letras forman una sillaba diferenta (un iat) d'aquela de la vocala precedenta. Per exemple aü [a.y] fa doas sillabas distintas (o un iat), mentre que au [aw] fa una sola sillaba (o un diftong). Exemples: aï (arcaïc, païsatge), eï (Preïstòria), iï (en niçard diïi per disiái), oï (Soïssa, oïstití), aü (aürós, ataüc), eü (reünir), oü (groüm).
- La cedilha (¸) se pòt trobar sota ç. Indica que ç se pronóncia [s] davant a, o, u e en fin de mot: balançar, çò, dançum, brèç. Sens la cedilha, la letra c se prononciariá [k] dins aquelas posicions.
- Lo ponch interior o en gascon punt interior (·) se pòt trobar entre las consonantas seguentas: n·h e s·h. S'utiliza en gascon. Indica que las letras separadas pel ponch se pronóncian distintament:
- n·h [n]+[h] es distint de nh [ɲ] Per exemple: lo mot gascon in·hèrn (dins d'autras varietats d'occitan: infèrn).
- s·h [s]+[h] es distint de sh [ʃ]. Per exemple: lo mot gascon des·har (dins d'autras varietats d'occitan: desfar).
Cal ben notar que los signes diacritics son obligatòris subre las majusculas tant coma subre las minusculas. Aquela règla ajuda a precisar la lectura: Índia, Àustria, Sant Çubran, FÒRÇA, SOÏSSA, IN·HÈRN (e non pas India*, Austria*, Sant Cubran*, FORCA*, SOISSA*, INHERN*).
Règlas d'accentuacion[modificar | modificar la font]
En occitan, l'accent tonic pòt tombar siá:
- sus la darrièra sillaba: mots oxitòns (o mots aguts).
- sus l'avantdarrièra sillaba: mots paroxitòns (o mots plans).
- sus l'avant-avantdarrièra sillaba: mots proparoxitòns (o mots esdrúchols): aquò es possible solament en niçard e en cisalpenc (mas pas dins las autras varietats d'occitan).
Dins certans cases, l'accent tonic (prononciat) es indicat amb un accent grafic (escrich).
- a. L’accent tonic tomba sus la darrièra sillaba dins los mots que s'acaban:
- per una consonanta: revelh, occitan, magnific.
- per un diftong (vocala + -u o vocala + -i): progressiu, verai.
- b. L’accent tonic tomba sus l’avantdarrièra sillaba dins los mots que s'acaban:
- c. Atanben, l’accent tonic tomba sus l’avantdarrièra sillaba dins los mots que s'acaban per doas vocalas, quand forman doas sillabas ben distintas (l’accent tonic tòca l’avantdarrièra vocala): Tanzania (accent tonic sus i), filosofia (accent sus tonic i), energia (accent sus tonic i), assidua (accent tonic sus u), estatua (accent tonic sus u), avoï (avoe, avoo) (accent tonic sus l'avantdarrièra o).
- d. Dins los mots que seguisson las règlas precedentas, las vocalas tonicas dobèrtas è e ò s’escrivon amb un accent grèu per fin de las distinguir de las vocalas tonicas barradas e e o: tèsta ~ cresta; còrsa ~ corsa.
- Remarca — En aquel cas, lo lemosin distinguís pas è e e en general: testa, cresta.
- e. Accentuacion irregulara — Los mots que respèctan pas las règlas (a), (b) e (c) an lor accent tonic a una plaça irregulara. Donc l’accent tonic i es indicat sistematicament amb un accent grafic. Las vocalas tonicas dobèrtas pòrtan alavetz un accent grèu (è, ò, à) e las vocalas tonicas barradas un accent agut (é, ó, á, í, ú).
- Mots irregulars, acabats per una vocala o per una vocala + -s: parlarà, parlaràs, teniá, teniás, cafè, cafès, casinò, casinòs, perqué, aquí, aquò, cangoró, precís.
- Mots irregulars, acabats per una consonanta: crèdit, cóser, ténher, èsser, Fèlix, àngel, títol, cònsol.
- Mots irregulars, vèrbs acabats per -n de la 3a persona del plural: parlaràn, parlarián, gascon parlarén, gascon vengón.
- Mots irregulars, acabats per doas vocalas, amb l'accent tonic abans: comèdia, gràcia, tendéncia, Varsòvia, lópia.
- Segon lo meteis principi, en niçard e en cisalpenc, los mots accentuats sus l'avant-avantdarrièra sillaba (proparoxitòns) sempre recebon un accent grafic: pàgina, ànima, síngaro, Mónegue.


text:
Prefectura de Chiba
La prefectura de Chiba (千葉県, Chiba-ken per oposicion a 千葉市, Chiba-shi) es una prefectura de Japon situada dins la region de Kantō.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La prefectura de Chiba se situa al centre-èst de l'illa de Honshū dins l'Ocean Pacific. Sa populacion es de 6 006 185 estatjants (en 2000). La prefectura es devesida en vilas (市 shi) e districtes (郡 gun). La capitala de la prefectura de Chiba es la vila de Chiba, qu'es subdevesida en sièis arrondiments. La prefectura de Chiba es vesina de las prefecturas de Ibaraki al nòrd, Tōkyō e Saitama a l'èst. La màger part de la prefectura de Chiba se tròba sus la peninsula de Boso, una region montanhòla e importanta per la cultura del ris. Lo nòrd-oèst, mai poblat, fa part de la plana de Kantō, que s'espandís fins a la zona urbana de Tōkyō e Saitama.
Vilas (市 shi)[modificar | modificar la font]
Lista de las vilas (市 shi) de la prefectura de Chiba, mai lors arrondiments (区, ku).
Districtes (郡 gun)[modificar | modificar la font]
Lista dels districtes (郡 gun) de la prefectura de Chiba, mai lors borgs (町, cho ou machi) et vilatges (村, son o mura).
Economia[modificar | modificar la font]
Aquesta prefectura fa part del 'Tōkyō Megalopolite, la zona industriala pus granda de Japon. I se tròba l'aeropòrt internacional de Tōkyō, Narita.
Torisme[modificar | modificar la font]
A la talvera de la vila de Tōkyō, en riba de la baia eponima se tròban los pargues de Tokyo Disneyland e Tokyo DisneySea (complèxe de Tokyo Disney Resort). Es la primièra destinacion toristica del país e lo pargue Tokyo Disneyland es una de las primièras del mond amb 17 milions de visitors cada an. Solas las vilas de Las Vegas e París tant coma Walt Disney World Resort la passan.
Istòria[modificar | modificar la font]
La prefectura de Chiba foguèt fondada lo 15 de junh de 1873 après la fusion de las prefecturas de Kisarazu et Inba. Istoricament la prefectura cobrís províncias feudalas de Kazusa (上総), Simousa (下総) e Awa (安房). Lo regropament d'aquelas tres províncias s'apelava, d'aquel temps, Boso (房総).


text:
Vaunaveys-la-Rochette
Vaunavèis la Rocheta?? (Vaunaveys-la-Rochette en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vaunaveys-La-Rochette a situat a Nombre|7|km}} al nòrd de Crest (cap de-luòc del costat), a Nombre|27|km {{}} al sud-es de Valéncia e a Nombre|16|km {{}} al sud de Chabeuil.
Las municipalitats limitrophes son Ourches, Crest, Eurre e Upie.
Vaunaveys-la-Rochette est situé à Modèl:Nombre au nord de Crest (chef-lieu du canton), à Modèl:Nombre au sud-est de Valence et à Modèl:Nombre au sud de Chabeuil.
Les communes limitrophes sont Ourches, Crest, Eurre et Upie.


text:
Fasiá trenta ans que los defenseires d’aquesta copa se batián per far valer lor excepcion capilària. L’UNESCO e los estats francés e espanhòls an finalament decidit de classar la zòna, per protegir çò qu’alhors a quasiment desaparegut.
La copa mulet, o mullet en inglés, tanben sonada « nuca longa » o « Cambrona » (daissam lo suènh als nòstre legeires de devinhar perque), es un quicòm que dirà pas res a aqueles que son nascuts après 1990, manca se, per astre o malastre, se son passejats d’estiu dins las fèstas de Pampalona o autra localitat bascofòna ont la pratica es encara viva.
Es aquesta excepcion, que gausaram pas dire « culturala », que menèt una associacion, Euskal Ileak, a se constituir per defendre lo mulet.
« Al mitan de las annadas 80, avèm vist que la copa èra en trin de passar de mòda. Nos sèm dich qu’èra domatge que desapareguèsse completament, es tot una partida de la nòstra cultura, de la nòstra fiertat de bascs qu’auriá desaparegut. Puèi es un simbòl tanben que representa plan la raça basca : pas res cap avant, tot en arrièr » nos contèt un responsable de l’associacion, Marko Gaiberri.
A partir d’aquel moment, l’associacion menèt de campanhas per la salvagarda del mulet, mai que mai dins la jova populacion basca, amb succès. Mas es lo classament de la gastronomia francesa al patrimòni cultural immaterial de l’Umanitat que balhèt l’idèia a Euskal Ileak de passar al nivèl superior :
« Vegèrem que tot èra possible, un fum d’associacions de defensa e salvagarda de causas disparièras s’enfurguèron dins la dralha del classament al patrimòni cultural immaterial. Nosautres, coma sèm bascs e que, per principi, fasèm pas res coma los autres, avèm decidit de pusèlu presentar una requista per far classar Euskal Herria en resèrva naturala » çò ditz M. Gaiberri.
Aquò botèt quatre ans, entre la constitucion del dossièr e sa validacion per un comitat compausat de l’UNESCO e de representents dels dos estats concernits per la mesa en plaça de la resèrva. Lo comitat retenguèt dins sa decision finala « lo fach indenegable que lo País Basc ofrissiá a l’ora d’ara la mai bèla concentracion de copas mulets sus son territòri » e qu’èra « de responsabilitat comuna que de servar per l’exemple e la memòria aqueste aspècte istoricò-capilò-cultural, del meteis biais que se servèt Orador-de-Glana per mostrar a las generacions futuras de qualas orrors l’òme èra capable. »
Es de notar que Catalonha contestèt ja aquesta decision en disent que la concentracion de copas mulets al País Basc èra plan largament inferiora a aquela del sèu pròpri territòri.


text:
Vèrbe
En sintaxi, un vèrbe (var. vèrb) es un mot que pòt exprimir :
- L'accion del subjècte ;
- L'accion endurada (suportada) pel subjècte ;
- L'existéncia del subjècte ;
- L'estat del subjècte ;
- Lo ligam entre lo subjècte e l'atribut.
Dins las lengas indoeuropèas lo vèrbe es lo màger nuclèu d'una frasa, mas existís de frasas sens vèrbe. Un vèrbe amb sos complements e sos atributs forma un grop verbal.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- verb'Òc, conjugador automatic en occitan lengadocian, en linha sul site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.


text:
Aici qu'a Mureth que se'n passan de belas.
Blog de langue d'oc. Pour l'Occitanie. Occitan central Dans toutes ses variantes. La talvera est le lieu necessaire en marge d'un champ, mais ce lieu est improductif car il ne peut être cultivé. Nous sommes nous occitans dans cette terre marginale que le pouvoir veut anéantir sans savoir que c'est impossible. Cathare croisade massacres. Mensonge historique.La France? Une creation de la papaute.
samedi 25 juillet 2009
Tròp es tròp a Mureth
Aici qu'a Mureth que se'n passan de belas.
vendredi 24 juillet 2009
Occitania
Occitania!.
.
Gént d' Òc, familha occitana,.
Òmes e femnas , qu'al nòstre,.
e de pel mond,.
portatz los grelhs de la Raça!.
Ausissetz lo crid de la Tèrra,.
los ressons tindants de la Lenga!.
D'en pertot l'esperit dardalha, mas l'eime d'un Pòble.
a l'eime universal adus sa fòrça..
Vos a macats l'Istòria,.
mas , de la vida vòstra,.
la memòria dels vièlhs.
e la volha dels joves.
fargan la bastison que mòrga lo passat..
Es l'escomesa qu'agarris , d'aquest present ,.
lo Mostre..
Non es mòrta la Bèstia que rosiga çò nòstre,.
mas, vius ara, nos autres.
tornam del sòm al Lum..
Tenèm las fondamentas e trepam los acrins. .
Es brava l'espet de la sava.
als borrons qu'enfloriràn la plana ..
Los Fòcs de Sant Joan abrasaràn las anmas,.
la Tèrra serà nòstra, e nòstres cants
.
esbleugiràn lo Cèl..
jeudi 23 juillet 2009
Senat.
Al cap que i a?
Ren , mas un quicòm pichon que s'amerita pas de ne parlar benlèu.
La patria dels dreches de l'òme e de la femna qualques còps
Ren o pauc se'n manca...
Se non lo capuditge dels franceses de nos tuar?
mercredi 22 juillet 2009
SUM CIVIS ROMANUS
Tot lo mau que ven deu sègle darrèr. Sègle d'inventaris : Buffon; Littre, Flore des Dames...
mardi 21 juillet 2009
Felip Gardy
AU DINTRE.
Defòra la lutz.
jogava d'abelhas.
mai ieu.
vesiàu pertot un pastre sol.
entremitan li roures desfulhats.
assolaçats d'autre soleu.
.
Defòra la vila.
doberta i nivols.
mai ieu.
plorave lis estelas.
.
Defòra lis aucèus.
amolonovan li bruchs.
en cançons.
voliàu pas jogar au jòc dis aucèus.
Lo clarebrun nevava.
cant d'auton.
au cèu de dintre.
La jòia pesa a mis espatlas.
.
lundi 20 juillet 2009
De l'Antic.
S'i a de solaç per l'òme , un còp que se rementa,
d'aver viscut sens far de malordits
Sens renegar sa fe, sens jamais que sa lenga,
aguès per engana atestit los dieus ,
Quante solaç, Catul , dins ton vièlhum t'espèra,
e quantas gaugs d'aquel trassa d'amor!
Que tot çò que podiàs dire e faire per ela
s'èras d'un òme o faguères totjorn...
Mas la grana peris que dins l'ermàs semenas .
D'aquesta ora perqué mai rebolir?
Sai que non pòs, caitiu , de ton còr que te greva
traire un amor qu'en volon pas los dieus ?
Fai patir de crosar un vièlh amor d'ausida.
De segur fau patir mas cau vencir :
aquò lo salvament e la sola salida ,
te cau vencir ne deguèsses morir.
O dieus , s'es vòstra la pietat , s'un còp agudis,
avètz prestat d'ajuda als pecadors,
agachatz me pecaire ! e, s'ai fach ma batuda,
venètz curar tot aquel poison,
aquel mau que tresfusa al tresfons de ma vida
e qu'a cochat de mon còr la baudor.
Vos venètz pus pregar que virètz sa sentidas
ni, non se pòt , que venga casta un jorn.
Vòle pus que sanhar dau mau que me rosiga.
Dieus , per pietat , sauvatz un malauròs!
Max Allier
dimanche 19 juillet 2009
Carcassona jos l'aiga
Ara que ton abséncia
m'a netejat los pòts
melhor que tos potons
que sol demòra dins ma boca
lo fuòc amar de ton passatge
esquici d'aigas careçadas
los jorns que m'as bailats
elo perfum del temps.
Es acabat lo temps passat
dels peregrins dels romavatges
ai pas trobat la ròca linda
onte amaguèrem nòstre amor
ambe los mots que disiàm
nimai los uòlhs cansats dels òmes
que nos agachèron passar.
de las oras passadas
entre vèspre e matin.
que moris sul camin
Ivas Roqueta
trach de la revista "OC"


text: Eth president Obama a recebut ua fòrta patacada enes darrères eleccions legislatives d’Estats Units. Un moviment analfabèt e ultraconservador, plaçat ara dreta dera dreta, emmarcat en Partit Republican, a contribusit ad aguesta derròta, a miei mandat dera presidéncia, maugrat qu’es democrates an podut mantier ua precària majoria en Senat. Aguest moviment format per politics populistes s’apère Tea Party e un des sòns principaus reclams pendent era campanha a estat eth de “recuperar America”. Recuperar-la des mans diaboliques d’un president “socialista” e “musulman”, que met en risc era prosperitat e era seguretat dera nacion. Eth Tea Party non s’entenerie, totun, sense eth supòrt desacomplexat de poderosi mejans de comunicacion. De hèt, es expressions caricaturizantes d’Obama procedissen des “informacions” qu’es periodistes d’aguesti mejans balhen as ciutadans sense cap vergonha. Es pulsions nacionalistes entà “recuperar” un país en mans d’un tipe qu’a venut era pàtria non son pas exclusives deth Tea Party. D’ençà qu’en Catalonha govèrnen es esquèrres a existit ua opinion publica e, sustot, publicada contrària ath govèrn perque “mos an panat eth país”, damb expressions semblantes d’aunorables hemnes d’expresidents. Amplis sectors deth nacionalisme catalan conservador jamès toleraràn qu’eth sòn president sigue un tal “José” Montilla, e non pas Josep. “José” ei, evidentament, un “botifler”, un espanholista rematat, un “quinqui” deth Baix Llobregat. Mès, coma escriuie er aute dia Jordi Soler, aguesti non an entenut arren, perque Catalonha, dubèrta ath món, ja a cambiat. Dilhèu mos calerà suenhar nosati des sauvapàtries de tostemp.


text:
Dimenge, 6 de julhet de 2014, 03h00 Espòrt
O a declarat dijòus lo vicepresident Vadim Vasilyev: “aviam agut de contactes amb Víctor Valdés, mas coma sabètz es nafrat e nos rejonherà pas. Avèm parlat amb Leonardo Jardim —lo nòu entraïnare del club monegasc— e mantendrem nòstra fisança a Danijel Subasic qu’a fach una excelleta sason”.
Istòria d’una fatalitat
17 de genièr de 2013. Víctor Valdés fa publica sa decision de renovelar pas lo contracte amb lo Club de Fotbòl de Barcelona, qu’arribava a son tèrme en junh de 2014. Lo gardian declarèt que cercava un novèl fotbòl”
19 de mai de 2013. Valdés atenh los 500 matches oficials amb l’FCB.
26 de març de 2014. La nafra: rompedura del ligament crosat anterior del genolh drech. Lo gardian se nafrèt tot sol, en una accion fortuita, en tombar pel sol puèi d’aver arrestat en dos tempses un còp franc d’un jogaire del Celta de Vigo.
Víctor Valdés èra estat somés dimècres 2 de julhet a un examen medical a Mónegue. Valdés e lo club avián signat un preacòrdi que deviá èsser confirmat lo 1r de julhet. Valdés a passat aquel examen, e aquò’s pas estada una granda suspresa. Los mètges de l’FCB avián ja dich que Valdés poiriá pas jogar abans octòbre de 2014.
Lo palmarés
Coma jogaire Valdés a ganhat:


text:
CONVERSACION 2 / CONVERSATION 2
Lo divendres de 5 a 6 oras de ser / Le vendredi de 17 à 18h Niveau 2…. Pour les tous débutants, il y a un niveau 1… pour se jeter à l’eau avec confiance et avec André… Un lieu d’usage de l’Occitan, un rendetz-vous affectif / Un luòc d’usage de l’Occitan, un rendetz-vos affectiu…
Una lenga que se parla pas pus es una lenga que se morís. Dins nòstre talhièr de conversacion, fasèm viure l’occitan de cada jorn. Sabètz un pauc lo parlar ? L’avètz ausit quand èretz joves ? Voletz vos far plaser ? / Venètz escambiar amb nosautres, aquí, tornaretz trobar cada còp lo plaser e mai lo chuc e lo muc de la lenga nòstra que siague del Roèrgue, de l’Albigés, del Lauragués coma d’endacòm mai. Une langue qu’on ne parle plus est une langue qui meurt. Dans notre atelier de conversation, nous faisons vivre l’occitan de chaque jour. Vous savez le parler un peu ? Vous l’avez entendu quand vous étiez jeune ? Vous voulez vous faire plaisir ? Venez échanger avec nous, vous y retrouverez chaque fois le plaisir et et aussi le goût et la sève de notre langue, qu’elle soit celle du Rouergue, de l’Albigeois, du Lauragais ou d’ailleurs.
Los abans-gost de l’ambient « Talhièr…… » / Des « avant goût », juste pour aimer, de la « conversation….. »
amb Pauleta / avec Paulette / , Abrial de 2018
Pauleta canta, coma l’aucèl sus la branca… dempuèi qu’es nascuda… fa qualquas annadas. Canta lo tradicional…. e escriu atanben sas cançons. Escotatz lo repic!
« Aqueste jorn, va plan / E aquò pòt anar
Mas se doman va mal / Nos caldrà faire aital
Soris a ton vesin / Dona ie lo bonjorn
E canta amb ièu / E cantarem totjorn. »
Aqueste divendres d’abrial a la parladissa del divendres, èrem un vintenat a escotar «Paulette Oulés» venguda animar nòstre talhièr en venent nos presentar qualques unas de sas cançons e mai que mai una tota novèla que se ditz «Va plan», Un cançon que balha de vam.
Tot aquò s’acabèt amb lo partatge de la tradicionala naveta Albigesa que nos portèt la menaira del talhièr Eimonda Golesca / Edmonde Goulesque.
Un bon moment d’occitan per totes.
Mas per la Naveta
Es tròp tard….
ø
avec Thérèse / amb Terèsa… cliquatz sus ligams blus per « La cobèrta » o « Lo Ramonur ».
LA COBÈRTA
LO RAMONUR
Aquí dos exemples d’autres bons moments preses dins la memòria del talhièr….
SOVENIR de 2012 : lo jorn qu’Ives Roqueta venguèt… es pas cada còp… / Le jour où l’écrivain Yves Rouquette est venu à l’atelier de conversation e ara qu’es mòrt, aquèla fotò nos va al còr.
Lo monde del talhièr s’amusan e vòlan metre en linha, de temps en temps, e per escrit, çò que los faguèt parlar….
2015, los panièrs….
ø
ø
ø
ø
ø
ø
Fin de 2013, lo Carri de Médèu, n’avètz la maqueta aquì dejos. / Pour commencer, la charrette d’Amédée, posée au milieu de l’atelier. / Médéu es vinhairon, atanben son de compòrts que i son jucadas dessus.
Al talhièr an estudiat lo vocabulari de cada pèça, gracia al trabalh de G.Imbert (Novembre 1983).
En particulièr lo de las ròdas
An utilisat los sovenirs d’un rodièr, Felipe Mouisset de Naucèla.
las taulas: les jantes
lo bandatge: le bandage
lo boton: le moyeu
los rajats: les rayons
D’un rodièr a l’autre, lo rodièr de Rabastens (81), lo connèissètz? Se ditz Augièr Galhard, 1540-1592, rodièr, iganau (protestant) e escrivan…. / Il vit les guerres de religion. Ses vers ont aujourd’hui un son en harmonie avec les malheurs d’Afrique, de Syrie….. « Amb la guèrra òm derauba e òm usa de fòc (feu), Los capelans s’en van qu’òm los troba enlòc òm mespresa las lèis sagradas e divinas Al pagès (paysan) sens pagar l’òm manja las galinas (poules) E mai sovent el cal que quite son labor. Las filhas d’autra part òm met en desonor E la patz que l’òm fa valon pas grand soma…. La vida d’Augièr Galhard, vista de Provença Cliquatz aquì


text:
Vielha, 16 de mai de 2018.- Eth Grop de Rescat de Montanha des Pompièrs d’Aran (GRM) rescatèc eth passat dissabte ena zòna de Còth deth Hòro a dues persones qu’auien demorat atrapades en ua canau de nhèu.
Es advèrses condicions meteorologiques dera dimenjada ena Val d’Aran, damb bruma, heired, nhèu e ploja, heren qu’es dus excursionistes esguitlèren e demorèssen atrapadi ena canau de nhèu.
Es dues persones, que non auien sofrit herides, sigueren rescatades sanes e sauves e sigueren trasladades entà Vielha.


text:
Cercar :
Darrièras companhiás ajustadas
Darrièrs espectacles ajustats
Darrièrs enregistraments d'espectacles ajustats
Los espectacles
9 espectacles correspondon a vòstra recèrca
-
Batsarra sus l'Acropòli, jogat per
Los comelodians, escrit per M. Jò Hustaix-Etcheverry d'après Aristophane, mes en scèna per Alan Muñoz
Pèça de teatre
-
Calèna , jogat per
Théâtre niçois de Francis Gag, escrit per Francis Gag e Victor Sayac
Pèça de teatre - 105min
-
La pignata d'or, jogat per
Théâtre niçois de Francis Gag, escrit per Francis Gag, mes en scèna per Francis Gag
Pèça de teatre - 135min
-
Las engarçadas de Frosina, jogat per
Los comelodians, escrit per Maria-Jò Hustaix-Etcheverry d'après Molière, mes en scèna per Alan Muñoz
Pèça de teatre
-
Lo viatge de Mossur Perrichon, jogat per
Los comelodians, escrit per Marie-Jo Hustaix Etcheverry, mes en scèna per Alan Muñoz
Pèça de teatre
-
Ma grand la masca, jogat per
Gargamela, escrit per Ana Clément, mes en scèna per Ana Clément
Pèça de teatre - 75min
-
Relucadas, jogat per
Clamenç
One man show
-
Suchessioun, jogat per
Théâtre niçois de Francis Gag, escrit per Jean-Luc Gag, mes en scèna per Jean-Luc Gag
Pèça de teatre - 105min
-
Ventòla a las brancas de Sassafras, jogat per
Los comelodians, escrit per Marie-Jò Hustaix-Etcheverry d'après René de Obaldia, mes en scèna per Alan Muñoz
Pèça de teatre
1
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Corona d'Aragon
La Corona d'Aragon, (en aragonés: Corona d'Aragón, en catalan Corona d'Aragó) foguèt un ensemble de territòris qu'èran jos la jurisdiccion del rei d'Aragon entre 1164 e 1715. Aqueste ensemble territorial èra format inicialament pel reialme d'Aragon e lo comtat de Barcelona. Sa naissença foguèt lo fruch de l'union dinastica del maridatge entre lo comte Ramon Berenguièr IV de Barcelona e la reina Peironela d'Aragon en 1137, que donèron en eiretatge sos territòris e títols al seu filh e successor comun, Anfós lo Cast, primièr rei d'Aragon e comte de Barcelona (1164). L'estructuracion politica de l'ensemble territorial transcendèt l'union dinastica iniciala e s'organizèt coma una federacion d'estats medievals, respectant las singularitats de cada territòri e i desvolopant d'estructuras politicas equivalentas e similaras entre elas: Corts, Generalitats e Constitucions. Menavan una politica exteriora comuna e la diversitat dels estats convergissiá en la figura unitària dels sobeirans de l'Ostal d'Aragon[1]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ferran Soldevila: Història de Catalunya, Volum 1, cap. VII, pàg. 161 « L'Ostal de Barcelona foguèt designat, e mai pels quites catalans, amb lo nom d'Ostal d'Aragon »


text:
Dijòus, 11 de decembre de 2014, 03h00 Internacional,Politica
Un rapòrt exaustiu del Senat demòstra que la CIA mentiguèt al Parlament e que practiquèt de torturas fòrça duras que serviguèron per pas res
Als Estats Units esperavan lo rapòrt que lo Senat elaborava dempuèi cinc ans sus las activitats de la CIA après aquel fatidic 11 de setembre. Foguèt publicat dimars passat e descadenèt un autentic escandal que poiriá aver de consequéncias de tota sòrta. Lo document demòstra que l’agéncia torturèt plan mai que çò qu’aviá reconegut e amb fòrça mai de duretat que çò qu’aviá jamai reconegut. E demòstra tanben que mentiguèt repetidament al Parlament estatsunidenc. Ça que la, la conclusion mai importanta de totas es que la tortura serviguèt per pas res en cap de cas.
La CIA aviá totjorn afirmat que la tortura èra estada utila per trobar las pistas qu’avián menat fin finala a Bin Ladin. Mas lo rapòrt o desmentís entièrament.
Las principalas conclusions de l’estudi (que se pòt legir en anglés aquí) son:
— que la CIA torturèt d’un biais fòrça mai brutal que çò qu’aviá explicat e o faguèt a fòrça mai de personas que çò qu’aviá dich;
— que i aguèt pas cap d’investigacion corrècta sus las activitats de la CIA, tocant la tortura dels detenguts;
— que la CIA exagerèt e enganèt lo Congrès e lo president sus las pistas obtengudas amb aquelas torturas, per poder contunhar de torturar;
— que los dirigents de la CIA foguèron totjorn durs e estrictes contra qualques unes de lors subordenats que metián en question l’eficacitat de l’informacion obtenguda mejançant las torturas;
— que s’amaguèt e se rebaissèt lo nombre de detenguts e de torturats;
— qu’almens 26 personas foguèron pas jamai detengudas ni subjèctas a de torturas e d’ans de preson;
— que la CIA manipulèt de jornalistas en lor mandant d’informacions falsas que metián en relèu la presumida eficacitat de las torturas.
Lo tèxt a mai de sièis mila paginas e es fruch d’una investigacion sens precedents de la part del Parlament estatsunidenc. De las sièis mila paginas, solament n’an fach public lo resumit, que ne fa aperaquí cinc cents. Fòrça acusacions que se fan ara oficialament sus las activitats de la CIA s’èran ja fachas per mejan d’informacions jornalisticas o d’ONG, mas ara l’impacte politic pòt èsser fòrça important.
Comentaris
14 de decembre 13.14h
#2 Los prèmis nobèl son donats per d'amics de la governança financiarista (segon l'american way of peoples exploitation), alavètz, non se'n cal estomcar tròp.
Valoriza aqueste comentari:
0
0
14 de decembre 13.12h
#1 La patz, es quand lo mai fòrt, lo venon pas mai far cagar…
Als crimis de la CIA, podèm ajustar totas las mòrts exepeditiva administradas o ajudadas logiticament dins los territòris sud americans per i remplaçar los movements progressistas de la fin del sègle XX per de republicas bananièras que defendiá, lo modèl autoritari ultraliberal qu'es a mand de se botar en plaça en Euròpa tota al mesprètz mai qu'evident de sas populacions…
Valoriza aqueste comentari:
0
0
11 de decembre 09.28h
E Barack Obama prèmi Nobel dera Patz! Moria!
Valoriza aqueste comentari: 1
2
11 de decembre 08.12h
Snowden l'òmi de l'annada !
Valoriza aqueste comentari: 5
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Dissabte, 21 de decembre de 2013, 03h00 Libres,Espòrt
En octobre-novembre de 2013 èra, tornar, la Copa del Monde del rugbi de XIII. Se debanèt per partida en Anglatèrra, al País de Galas, en Occitània e en Catalonha. Malurosament los mèdias francofòns ne parlèron gaire. La federacion del XIII, pr’aquò una de las pus importantas federacions esportivas d’Exagonia amb mai d’un centenat de clubs, demòra victima d’un ostracisme escandalós e injustificat. Cap de cadena de television hertziana difusèt pas cap de partida, quitament pas las que joguèt l’esquipa de “França”. Visiblament los responsables occitans d’aquela federacion la vòlon encara “francesa”, en esperant probablament tirar qualques sòuses del Ministèri dels Espòrts. Rai! Benlèu ne tiran encara quatre francs espanhòls, mas ges de consideracion. Los bailes d’aquel espòrt ne deurián tirar las consequéncias. Se l’identificacion nacionala èra pro fòrta, perqué pas se declarar “federacion occitana”? Benlèu qu’entre totes, los quitis conselhs regionals poirián balhar tanta moneda coma ne balha París pel moment. Subretot poirián prene en melhora consideracion lo rugbi de XIII. Mas aquí sièm a far de politica-ficcion...
Cada còp que lo mondial del rugbi de XIII se debana, pauc o pro en Occitània, Alan Roch ensaja de far quicòm per religar son espòrt favorit a la literatura nòstra. En l’an 2000 un recuèlh de racontes que foguèt publicat. Aqueste a (al present per çò que se pòt encara crompar e legir) per títol XIII coma rugbi. Dins aqueste volum, demest un bon desenat d’autres, i aviá ja un raconte de Frederic Vouland que portava lo títol de La Partida Clandestina.
Per l’escasença del mondial 2013, lo meteis raconte es estat mai trabalhat per balhar una ficcion pus longa. Se tracha d’un romanòt que partís d’aquesta famosa e istorica partida de rugbi clandestina jogada pendent la darrièra guèrra mondiala endacòm dins la Val de Ròse, del costat de Cavalhon. Doblidèssem pas que lo rugbi de XIII foguèt enebit de jogar pel regim faissita de Pétain. D’alhors, Frederic Vauland o precisa dins son obratge. Jogar al XIII an aquesta epòca èra far un brave palm de nas a l’Estat Francés (ai conegut de pèças de monedas marcadas “Estat Francés” que datavan d’aquelas annadas escuras). Malgrat las riscas, a qualques joves provençals lor prusissián de contunhar de jocar al XIII. Dins l’inconsciéncia de lor joventut s’i faguèron. D’unes manquèron d’o pagar plan car.
Es a partir d’una d’aquestas partidas clandestinas que l’escrivan Frederic Vouland agença son roman novèl. La partida es interrompuda per una patrolha alemanda e d’aquí començan las aventuras de l’eròi. Me fa pas mestièr de vos desvelar aicí lo contengut sancèr de l’istòria, mas vos pòdi afortir que la narracion va de rebombida en rebombida. Talament que n’es un plaser. Lo jovent, partit per una partida de rugbi, se retròba lèu en cauças cortas de rugbiaire, dins la clandestinitat. Rebala un moment suls camins d’Occitània ont l’azard de sos barrutlatges lo va menar de ciutat del XIII en fèu del XIII. Dins aquestas vilas farà de rescontres inesperats ont la solidaritat que li serà porgida li permetrà de contunhar son escorreguda. Abans de rejúnher Gibartar e Anglatèrra traversarà tanben lo Nòrd catalan, aquel autre mitic parçan del rugbi de XIII. Es l’escasença per l’autor per tornar suls tretzistas emblematics que marquèron la pontannada de l’Avantguèrra. D’aquel punt de vista, Max Rosièr sembla lo que presa lo mai.
Me sembla que la presentacion del libre es un pauc confusa entre çò qu’es de blosa ficcion e qualquas “notícias” sul rugbi de XIII intercaladas entre los capitols ficcionals. Es damatge que i age pas mai de fluiditat dins lo debanar narratiu. Lo fach que d’unes passatges siaguen en italic ajuda gaire lo legeire a s’i retrobar. Almens ieu, agèri de mal a m’i retrobar.
L’autor, qualques còps, manca de vocabulari. Per exemple emplega lo mot ibrida de “rugbimen” en plaça de “rugbiaire”, e mai s’en fin de libre li arriba d’emplegar condreitament lo mot occitan. Li arriba tanplan de far d’autres francismes que gastan un pauc lo plaser de legir en lenga nòstra. Al final la lenga sembla plan pauc trabalhada. Come se lo libre èra estat escrich dins la precipitacion, o pièger encara, se la version occitana que nos es balhada èra pas qu’una traduccion del tèxte en francés. Per çò que la question se pòt pausar, e mai se pausa, cada còp qu’un libre es publicat en version bilingüa. Quin es lo tèxte qu’es la traduccion de l’autre? Se tractariá de dos tèxtes originals, cadun dins sa lenga, compte tengut que l’autor es perfièchament bilingüe? Desempuèi los trabalhs del lingüista catalan Lluís Aracil, en situacion de diglossia sabèm la quasi-impossibilitat d’“èsser perfièchament bilingüe”. Aqueste libre es presentat amb lo tèxte en occitan, puèi, en seguida, lo tèxte en francés. Çò que, tot comptat e rebatut, es un pichon progrès per rapòrt al tèxtes bilingües ont las versions son de longa cara a cara. Pasmens, contunhi de trapar deplorable de publicar de libres farlabicats de la sòrta. Coma se la lenga nòstra aviá besonh de la lenga francesa per se virar las moscas! Soi pas contra las traduccions, n’ai fachas, ne fau e ne farai. Soi contra las edicions bilingüas que son lo revelador d’una mentalitat de colonizat. Per dire pas de colhonizat quand òm accèpta de passar pel bilingüisme impausat per poder tocar la subvencion. Me sembla que la lenga e la literatura nòstras s’ameritan mai de dignitat.
Mercés un còp de mai a l’Alan Roch de nos téner regularament al corrent de l’actualitat tretzista. Aquel libre i contribuís bravament.
Sèrgi Viaule
_____
VOULAND, Frederic. La Partida Clandestina. Edicions IEO - Vendémias, 2013. 160 paginas.
13 partidas de XIII pera cabar 20-XIII :
https://www.sportchoc.tv/sport/breve/rugby-xiii/7309-13-grands-matchs-de-lannée-2013-rediffusés-sur-bein-du-23-au-29-décembre