text:
Bauç
Un bauç (var. balç) es un escarpament rocós que consistís en una paret ribassuda. S'encòntran lei bauç dins leis endrechs onte l'erosion es importanta, au lòng d'una còsta, a la riba dei rius o en montanha. Se pòt distinguir lei bauç bas (autor inferiora a 2 m), lei bauç mejans (entre 2 e 10 m) e lei bauç auts (mai de 10 m). Lei bauç pus auts dau mond, lei Kahiwa Falls, d'aperaquí 610 m, se situan en Hawaii, subre l'illa de Molokai.
Lo tèrme es atestat en toponimia occitana: citem, entre autrei, Lei Bauç de Provença (comuna eponima de la baucita) e Lo Baucet.


c: text/html

text:
Fluvi de las Pèrlas
Zhujiang (珠江 Pinyin: Zhūjiāng) o lo fluvi de las Pèrlas es lo tresen de China per la longor (2 200 km), après Yangzijiang (lo fluvi Blau) e Huanghe (lo fluvi Jaune), e lo segond pel volum, après Yangzijiang. Situat dins lo sud, se geta dins la Mar de China Meridionala entre Hong Kong e Macau. Forma pus bas lo dèlta del fluvi de las Pèrlas.
Lo fluvi de las Pèrlas es tanben conegut coma Yuejiang (« ribièra Guangdong »). Es nomenat d'après una illa del mitan de la ribièra apelada Pèrla de Mar (海珠). Amb lo cambiament del cors del riu, aquela illa se tròba uèi sus la riba.
Lo fluvi de las Pèrlas es eissit del rescontre de Xijiang (« llo fluvi de l'Oèst »), Beijiang (« lo fluvi del Nòrd »), e de Dongjiang (« lo fluvi de l'Èst »). Lo fluvi travèrsa las províncias de Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou e en partida las d'Hunan e Jiangxi, per formar un bacin de 409 480 km², lo bacin del fluvi de las Pèrlas (珠江流域).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Calixte III
Calixte III (31 de decembre de 1378 - 6 d'aost de 1458), nascut Alfons de Borja i Llançol, foguèt lo 207en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 8 d'abriu de 1455 au 6 d'aost de 1458. Succediguèt a Nicolau V (1447-1455) e foguèt remplaçat per Piu II (1458-1464).
Èra lo fiu de Domingo de Borja e de Francina Llançol. Estudièt lo drech canonic a l'universitat de Lhèida onte venguèt professor. En 1429, foguèt nomat evesque de Valéncia. Gràcias a son abiletat diplomatica, intrèt au servici dau rèi Anfós V (1416-1458). I participèt a la conquista de Nàpols en 1442. En 1444, lo papa Eugèni IV (1431 1447) lo nomèt cardinau e son nom foguèt latinizat en Borgia.
Son eleccion aguèt luòc après un conclave de tres jorns. En causa dau blocatge entre leis ostaus Colonna e Orsini, la chausida s'orientèt vèrs un candidat neutre e vièlh. L'axe principau de la politica de son pontificat foguèt de luchar còntra leis Otomans qu'avançavan dins la region dei Balcans après la conquista de Constantinòple en 1453. Per aquò, decidiguèt d'adoptar una politica concilianta ambé lei rèis occidentaus per crear un vam favorable a l'organizacion d'una crosada novèla. Ansin, confirmèt l'autorizacion de Portugal a asservir leis infidèus capturats, favorizèt la revision dau procès de Joana d'Arc e financèt l'armada ongresa de János Hunyadi que luchava dirèctament còntra leis armadas otomanas dins lei Balcans. Pasmens, aquò mau capitèt a son apèu a la crosada foguèt una revirada. En revènge, leis Ongrés dirigits per Hunyadi capitèron d'empachar la conquista de Belgrad per lo sultan Mehmet II.
En fòra de sa politica estrangiera, son pontificat foguèt tanben marcat per l'ascension de sa familha au sen deis institucions de la Glèisa. D'efèct, son fiu naturau venguèt cardenau e arquevesque de Cosenza e evesque de Teano e de Chieti e dos de sei nebòts, compres Rodrigo lo futur papa Alexandre VI (1492-1503), venguèron cardenau a son iniciativa.
Una legenda postuma pretend qu'una bulla pontificala d'excomunicacion de la cometa de Halley — considerada coma un signe negatiu per lei Crestians luchant còntra leis Otomans a l'entorn de Belgrad — foguèsse publicada per Calixte III dins lo corrent dau passatge de la cometa en 1456. Pasmens, existís ges de document per lo confirmar.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) L. Collison-Morley, Histoire des Borgia, Payot, (1934).
- (en) Hibbert, Christopher, The Borgias and their enemies: 1431–1519, Houghton Mifflin Harcourt (2008).


text:
Lezardrev
Lezardrev en breton ( Lézardrieux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lézardrieux se situa al nòrd de las Còstas-de Armor en la presqu'isla sauvatja del Trégor. La vila es nichée al bòrd la estuaire del Trieux, sul marge esquèrre, e a qualques quilomètres solament del luòc ont se tira en la Manja. Es a Lézardrieux #que se situa, dempuèi 1840, lo sol pont en traversant lo Trieux sus divèrsas desenas de quilomètres. N'efièch, abans, per poder afranquir lo fleuve, caliá anar fins a Pontrieux a 15 quilomètres al dedins de las tèrras. Cela fa doncas de Lézardrieux un ponch de passatge important pel tràfec viari de la region. De quitament Lézardrieux presenta la basa pas négligeable de possedir lo sol pòrt n'aiga de la region, protegits vents e de las tempèstas recebudas que se tròba en la conca fluviala del Trieux e totun a pauc de quilomètres de la mar (e sustot del magnific archipel de Bréhat e del estuaire sauvatge del Trieux). Las còstas de Lézardrieux desvolòpan una multitude d'islas o illòts, çò de mès de grand en essent l'isla a Bòsc (15 a), #que #èsser una plaça alemanda avançada pendent la Segonda Guèrra mondiala (fins en 1943) a la amplària de Kermouster. De nombroses vestigis d'aquela aucupacion (blockhaus èca.) son encara visiblas. L'isla es una proprietat privada.
Lézardrieux se situe au nord des Côtes-d'Armor dans la presqu'île sauvage du Trégor. La ville est nichée au bord l'estuaire du Trieux, sur la rive gauche, et à quelques kilomètres seulement du lieu où il se jette dans la Manche. C'est à Lézardrieux que se situe, depuis 1840, le seul pont traversant le Trieux sur plusieurs dizaines de kilomètres. En effet, avant, pour pouvoir franchir le fleuve, il fallait aller jusqu'à Pontrieux à 15 kilomètres à l'intérieur des terres. Cela fait donc de Lézardrieux un point de passage important pour le trafic routier de la région. De même Lézardrieux présente l'atout non négligeable de posséder le seul port en eau de la région, protégé des vents et des tempêtes étant donné qu'il se trouve dans le bassin fluvial du Trieux et néanmoins à peu de kilomètres de la mer (et notamment du magnifique archipel de Bréhat et de l'estuaire sauvage du Trieux). Les côtes de Lézardrieux développent une multitude d'îles ou îlots, le plus grand étant l'île à Bois (15 ha), qui fut un poste allemand avancé pendant la Seconde Guerre mondiale (jusqu'en 1943) au large de Kermouster. De nombreux vestiges de cette occupation (blockhaus etc.) sont encore visibles. L'île est une propriété privée.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del bastiment del pont de Lézardrieux es un eveniment important de l'istòria de Lézardrieux[1].
L'histoire de la construction du pont de Lézardrieux est un événement important de l'histoire de Lézardrieux[2].


text:
Espaci tipografic
L'espaci es la partida blanca entre los mots, utilizada per facilitar la lectura separada d'aqueles. L'espaci s'utiliza ara dins la majoritat de las lengas que fan l'usatge d'un alfabet mas foguèt pas atal de totes temps; per exemple en latin foguèt incorporat sonque a la fin del sègle VI, abans s'escrivian totes los mots junts o amb un punt entre eles se caliá legir mai aviat o un tèxte long. L'usatge de l'espaci entre los mots se generalizèt sonque al la fin del sègle VIII.
Entre los mots se plaça un espaci mas de convencions tipograficas pòdon utilisar aquel signe de pontuacion per d'autres usatges. Per exemple, aprèp una virgula o un punt, en mecanografia, es usual de daissar un espaci (dos espacis per d'uns). L'espaci se deu pas confondre amb l'indentacion, l'espaci mai grand al començament del paragraf o entre blots de tèxte.


text:
631
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 631 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Reconquista e pilhatge de Naranja per lei fòrças de Calakmul. Son rèi foguèt siá torturat siá manjat après la presa de la vila.


text:
Intelligéncia
L'Intelligéncia es una capacitat de l'esperit que comprén maites abilitats mentalas ligadas, coma per exemple las capacitats de rasonar, de far de plans, lo fach de resòlvre de problèmas, de pensar d'un biais abstracte, de comprendre las idèas e lo lengatge e tanben d'aprendre.
A mai se fòrça gents consideran que lo concepte d'intelligéncia a una extension plan mai ampla, per exemple dins la sciéncia cognitiva e en informatica, dins cèrtas escòlas de psicologia, l'estudi de l'intelligéncia considera generalament aquesta aptitud coma diferenta de la creativitat, la personalitat, l'estructura del caractèr, o la saviesa. L'intelligéncia, es sovent mesurada amb de tèsts de Quocient Intellectual (o sonat mai frequentament QI) a mai d'autres tèsts d'aptitud. Aqueles tèsts son cada còp mai emplegats dins la vida escolara, professionala e tanben militara que se pensa qu'es un biais eficaç de determinar e/o predire lo comportament. Stephen Jay Gould foguèt un critic popular important popular de la teoria d'intelligéncia. Publiquèt un libre The Mismeasure of Man (La desmesura de l'Òme), que i faguèt las remarcas seguentas a prepaus de l'intelligéncia:
- L'intelligéncia se pòt pas mesurar.
- L'intelligéncia es pas innada.
- L'intelligéncia es sonque parcialament eiretabla e çò eiretas es mutadís.
- L'intelligéncia se pòt pas capturar dins un nombre unic.


text:
1033
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1033 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Formacion d'una aliança ofensiva entre lo rèi de França e l'emperaire germanic. Aquò entraïnèt una generalizacion de la guèrra civila començada en 1031 ambé la revòuta dau còmte Audoïn II de Bles que formèt una coalicion larga còntra Enric.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Restauracion de la Mosqueta al-Aqsa endomatjat per un tèrratrem.


text:
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Lo Tractat instituissent la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) foguèt signat a París lo 18 d'abril de 1951 per Belgica, França, Itàlia, la Republica Federala d'Alemanha, Luxemborg e los Païses Basses. Iniciat per Jean Monnet, aviá una validitat de 50 ans; entrèt en vigor lo 23 de julhet de 1952.
La proposicion de sa creacion, anonciada per Robert Schuman (a l'ocasion de son discors lo 9 de mai de 1950 : jornada d'Euròpa), alara ministre francés dels Afars Estrangièrs, foguèt fòrça lèu acceptada per totes los païses que ratifiquèron lo Tractat en mens d'un an.
Constituissent la riquesa principala dels païses occidentals, l'acièr aviá jogat un ròtle important dins la Segonda Guèrra Mondiala (fabricacion d'armas). Lo projècte consistissiá a metre en comun la produccion e lo consum de l'acièr e del carbon entre França e Alemanha per crear puèi una organizacion europèa dobèrta als autres païses d'Euròpa. Aqueste projècte aviá en particular una tòca politica, signant aquesta aliança alara qu'èrem pas qu'a la sortida de la guèrra, los dos païses fasián alara pròva de lor cooperacion e doncas de lor reconciliacion almens economica.
Darrièr l'aspècte purament economic s'amaga una volontat d'acampar los enemics ancians encara macats per las orrors de la Segonda Guèrra Mondiala, en contrarotlant las produccions de carbon e d'acièr que son a la basa de l'industria de guèrra.
Lo Tractat instaura un mercat comun del carbon e de l'acièr, suprimís los dreches de doanas e las restriccions quantitativas entravant la liura circulacion d'aquestas merças; suprimís tanben totas las mesuras discriminatòrias, ajudas o subvencions, que serián acordadas pels estats signataris a lor produccion nacionala.
Lo principi de liura concurréncia, tot en permetent als Estats de gardar un contraròtle sus lor aprovisionament, permetent lo manten dels prèses al nivèl mai bas possible, es adoptat.
La mesa en plaça del Tractat s'es facha en mai d'una etapa. Las doas principalas son:
- la creacion de la Nauta Autoritat presidida inicialament per Jean Monnet, que son sèti èra a Luxemborg ;
- la mesa en plaça d'un periòde d'adaptacion per las industrias nacionalas.
La CECA èra ja anonciatritz de l'Union Europèa e de sas institucions :
- La Nauta Autoritat (compausada de 9 membres), organ supranacional cargat d'elaborar las politicas relativas al carbon e a l'acièr, es l'ancèstre de la Comission Europèa. La Nauta autoritat serà fusionada en 1965 amb las comissions de la CEE e de l'EURATOM en 1967 en una comission unica, pel biais del Tractat de fusion dels executius.
- Un Conselh dels Ministres que recampava los representants dels sièis païses.
- Una Assemblada compausada de membres designats pels Parlaments nacionals. Aquesta serà puèi comuna a la CEE e l'EURATOM per aprèp donar naissença al Parlament Europèu
- Una Cort de Justícia encargada de reglar los litigis eventuals.
Totes aquestes organs an evoluit e se tornan trobar dins l'estructura de las institucions europèas actualas.
Lo mercat foguèt finalament entièrament dobèrt lo 18 de febrièr de 1953 pel carbon e la minièra de fèrre e lo 1èr de mai de 1953 per l'acièr. Pel primièr còp dins la longa istòria d'Euròpa, los govèrns deleguèron una part de lor sobeiranetat a una Nauta Autoritat independenta de tot Estat membre. Jean Monnet vesiá dins las institucions supranacionalas la solucion als conflictes en Euròpa, segon el, las nacions ne trobèron pas d'entenda dins lo quadre de lor sobeiranetat nacionala e respectiva.
Aqueste Tractat es uèi escach. Foguèt lo precursor del Tractat de Roma, fondator de la Comunautat Economica Europèa que venguèt l'Union Europèa en 1992.


text:
Justícia
La justícia es un concèpte moral que significa tractar cada persona e afar d'una manièra imparciala. Dins las societats actualas, la vision culturalament acceptada de çò qu'es just es exprimida dins lo Drech local. Son simbòl es una femna amb los uelhs bendats que sosten una balança.
Teorias sus la justícia[modificar | modificar la font]
Platon considerava que la justícia èra que cadun recebesse çò que li pertocava segon son estat social. Per aquò, los luòcs de responsabilitat per justícia an d'èsser reservats als mai savis, los filosòfs. Cada persona es justa se respècta l'ordre natural e cerca la coneissença en frenant las passions. Tomàs d'Aquin defendèt l'idèa que cada persona a de dreches pel fach de nàisser e èsser d'uman e que lo Drech natural es la basa de tot sistèma de reglamentacions posterioras. Segon Tomàs d'Aquin, aquestes drechs emanavan de Dieu. Aquesta concepcion es ara l'origina de l'idèa dels Dreches de l'Òme actuals. L'utilitarisme liga la justícia e la felicitat, per qu'es just d'ensajar que cadun obtenga la maxima parcèlla de jòia sense perjudiciar als autres. Pels ancians, la justícia es una de las vertuts cardinalas, per aquò un trach de caractèr que se pòt educar e que fa qu'una persona siá imparciala e benvolenta amb los autres.


text:
Acòrdi de Schengen
Los Acòrdis de Schengen foguèron signats en 1985 e 1990 a Schengen per divèrses païses de la Union Europèa per suprimir de forma progressiva los contrarotles frontalièrs. L'objectiu es garantir la liura circulacion dels bens, dels servicis, dels capitals, dels trabalhadors e dels viatjaires.
L'espaci Schengen dintrèt en vigor en març de 1995 en Alemanha, Belgica, Espanha, França, Itàlia, Luxemborg, Los Païses Basses e Portugal. Mai tard s'i apondèron d'autres estats europèus, la majoritat de la Union Europèa (totes levat lo Reialme Unit e la Republica d'Irlanda, que sonque i participan parcialament), e mai d'Islàndia, Liechtenstein, Norvègia e Soïssa.
Estats membres[modificar | modificar la font]
aS'aplica pas que las nòrmas de cooperacion policiara e judiciara.
bL'Alemanha Orientala se reunifiquèt amb l'Alemanha de l'oèst, e dintrèt dins l'espaci Schengen, lo 3 d'octobre de 1990.
cEstat associat amb las activitats Schengen de l'Union Europèa qu'es pas membre d'aquela, e onte s'aplican las normas Schengen.


text:
Placa tectonica
Una placa tectonica o litosferica es una de las parts mobilas que forman lo segond jaç pus superficial de la Tèrra (la litosfèra). Aquelas placas forman un mosaïc en forma de copacap e son en movement de contunh a causa dels corrents convectius del mantèl superior. Las placas litosfericas subrenadan sus una capa pastosa nomenada astenosfèra que s'estend fins una prigondor de 250 quilomètres.
La tectonica de las placas es la teoria qu'explica l'estructura e dinamica de la superfícia de la Tèrra. Establís que la litosfèra, la porcion superiora pus freda e rigida de la Tèrra, es fragmentada en una seria de placas que se desplaçan sul mantèl terrèstre. Aquela teoria descriu tanben lo movement de las placas, las siás direccions e interaccions. La litosfèra terrèstra es dividida en 12 grandas placas e en divèrsas placas mendres o microplacas. A la broa de las placas se concentra activitat sismica, volcanica e tectanica. Aquò dona luòc a la formacion de grandas cadenas e concas.


text:
Juan José Castelli
Juan José Castelli (Buenos Aires, lo 19 de julhet de 1764 - Buenos Aires, lo 12 d'octobre de 1812) que ho un revolucionari argentin qui participè a la Revolucion de Mai de 1810, e ho membre de la Purmèra Junta e ho representant d'aquesta dehens l'Armada deu Nòrd. Qu'ei a còps mentavut com l'Oradtor de Mai (El Orador de Mayo).
Que comptè enter los revolucionaris mei determinats a mia la Revolucion de cap a l'independéncia e que he fesilhar l'ancian vicerei Jacques de Liniers qui s'èra hicat au cap de la Contrarevolucion.
Après la derrota de la batalha de Huaquí, lo Purmèr Triumvirat qu'empleguè aqueth pretèxte enta'u har un procès qui non hore pas miat au son cap per'mor de la mort prematurada de Castelli devuda a un cancer de la lenga qui se l'emportè abans qui podosse véder lo ofiauciaument independent lo país qu'avèva contribuit a liberar.


text:
Bombo legüero
Lo bombo legüero (deu castelha legua qui vòu díser "lèga", donc literaument "tambor qui's pòt audir a mei d'ua lèga) qu'ei ua mena de tambor tradicionau de gran edom e de son prave e potent deu sud de la cordilhèra deus Andes.
Qu'ei hèit dab cuèr de craba e un tronc de ceibo vuèitat e traucat d'un petit horat entà har sortir lo son. Que's pòt tiéner dab bendas de cuèr a la mòda deus tambor enropencs e qu'ei provesit a sengles caps d'ua pèth de craba dab los pèus.
Aquestas duas membranas que permeten de jogar l'instrument sia penuts sus l'espatle com ua biàça sia pausat sus los jolh (lo musician sedut alavetz).
Lo bombo legüero qu'ei mei que mei jogar en Argentina sustot per interpretar los ritems de zamba e de chacarera ; qu'ei tanben emplegat dens la musica pop.


text:
Partit Socialista (França)
Lo Partit Socialista (en francés Parti socialiste) es un partit politic francés generalament classat a l'esquèrra. Es dels partits politics francés màgers amb l'Union per un Movement Popular. Lo PS aviá mai de 230 000 membres en genièr de 2007. Le PS es membre del Partit Socialista Europèu e de l'Internacionala Socialista.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Partit Socialista foguèt fondat en 1905 jol nom de Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra (Section française de l'Internationale ouvrière en francés). La SFIO foguèt lo resultat de l'unificacion dels divèrses partits, en particular lo Partit Socialista de França de Jules Guesde e Édouard Vaillant, e lo Partit Socialista Francés, dirigit per Joan Jaurés. Aquela nòva organization aviá una doctrina marxista. En 1914, lo reformista Joan Jaurés es assassinat.
La Revolucion Russa provòca la scission del partit al Congrès de Tors en 1920 amb la creacion del Partit Comunista Francés. En 1936, lo SFIO s'aliga amb los radicals e los comunistas per formar lo Front Popular menat per Léon Blum. En 1940, la majoritat dels deputats socialistas vòtan los plens poders al marescal Pétain. Aprèp la fin de la Guèrra, lo partit coneis una crisi longa. En 1969, al Congrès d'Epinay, van fusionar la SFIO amb divèrs gropes socialistas. François Mitterrand deven lo primièr secretari del Partit Socialista renovat. A las eleccions presidencialas de 1974, François Mitterrand obten 49% dels votas. En 1981, François Mitterrand deven lo primièr socialista President de la Republica. Es President pendent 14 ans.
En 1995, los socialistas pèrdon las eleccions presidencialas, mas en 1997 ganhan los eleccions legislativas e Lionel Jospin deven Primièr Ministre. En 2002, Jospin pèrd al primièr torn de las eleccions presidencialas. Dempuèi las eleccions legislativas de 2002, lo Partit Socialista es dins l'oposicion al nivèl nacional.
A l'eleccion presidenciala de 2007, Ségolène Royal designada candidata del Partit Socialista a l'eleccion presidenciala de 2007, obtenguèt 46,94 % de las voses al segond torn.
Las eleccions legislativas de 2007 foguèron una autra desfacha del Partit Socialista.
En 2008, se ganhèt las eleccions municipalas e dels conselhs generals, e renforcèt sa predominància, en particular dins los departaments occitans.
Las grandas personalitats[modificar | modificar la font]
- Léon Blum
- Gaston Defferre
- Jules Guesde
- Joan Jaurés
- Paul Lafargue
- Léo Lagrange
- François Mitterrand
- Daniel Mayer
- Guy Mollet
- Alain Savary
- Jean-Pierre Chevènement
- Michel Rocard


text:
Sailly-Achâtel
Sailly-Achâtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine en la distincion de Viviers.
Lo celèbre castèl de Sailly i aguèt rasat l'an 1944 per un bombardement american. Aiçò èra una bastissa compausada d'una sola bastissa. Al contrari dels castèls fòrts bastís qualques sègles mai d'ora la longitud de la Moselle, lo castèl de Sailly èra un sojorn de plaisance e pas un bastion militar.
En 1962, Las municipalitats de Sailly e de Achâtel an #èsser fusionadas jol nom de Sailly-Achâtel.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine dans la seigneurie de Viviers.
Le célèbre château de Sailly fut rasé en 1944 par un bombardement américain. C'était un édifice composé d'un seul bâtiment. À l'inverse des châteaux forts bâtis quelques siècles plus tôt le long de la Moselle, le château de Sailly était une demeure de plaisance et non un bastion militaire.
En 1962, Les communes de Sailly et de Achâtel ont été fusionnées sous le nom de Sailly-Achâtel.


text:
Tourig
Tourig en breton ( Thourie en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Thourie Ven sembla del latin turricula (pichon torn).
Thourie A citat en un acte escrich dempuèi 845. Un cèrt Raginbaldus fa donation al Abbaye Sant-Salvador de Redon del domeni de Munera, la Minèra. La parròquia de Thourie dépendait antany de la ancià évêché de Roazhon.
De la Modèl:S- fins a la fin de la Modèl:S-, la distincion de Thourie levava de la châtellenie de Rougé (uèi en Loire-Atlantica). Per succession, la distincion de Thourie échoit a François de Laval, baron de Châteaubriant, de contunh en 1539 a Anne de Montmorency, oncle del amiral de Coligny, e fin finala als princes de Condé fins a la Revolucion.
Thourie vient semble-t-il du latin turricula (petite tour).
Thourie est cité dans un acte écrit dès 845. Un certain Raginbaldus fait donation à l'Abbaye Saint-Sauveur de Redon du domaine de Munera, la Minière. La paroisse de Thourie dépendait autrefois de l'ancien évêché de Rennes.
Du Modèl:S- jusqu’à la fin du Modèl:S-, la seigneurie de Thourie relevait de la châtellenie de Rougé (aujourd'hui en Loire-Atlantique). Par succession, la seigneurie de Thourie échoit à François de Laval, baron de Châteaubriant, puis en 1539 à Anne de Montmorency, oncle de l'amiral de Coligny, et enfin aux princes de Condé jusqu’à la Révolution.


text:
-1595
Eveniments[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra contra leis Ititas de Mursili Ièr amb una desfacha totala dei Babilonians. Mòrt probabla dau rèi Samsu-Ditana, pilhatge de la vila per lei venceires e fin de la dinastia. Una dinastia cassita la remplacèt rapidament.
Ititas[modificar | modificar la font]
Incursion devastatritz dirigida per lo rèi Mursili còntra lei reiaumes de Yamkhad (Alèp) e de Babilònia. Lei capitalas d'aqueleis estats foguèron conquistadas e lei doas dinastias localas, qu'èran d'actors majors de la region dempuei unei sègles, dispareguèron. Pasmens, dins lo corrent d'aquela campanha, una revolucion de palais se debanèt dins la capitala ittita e Mursili i foguèt assassinat a son retorn. Son conhat Hantili lo remplacèt.


text:
Piégros-la-Clastre
Piégros-la-Clastre (Piégros-la-Clastre en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Piégros-La-Clastre a situat a 11 km a l'èst de Crest (cap de-luòc del costat).
Las municipalitats los mai prèps son Mirabel-e-Blacons, Aouste-sus-Sye e Aubenasson.
Piégros-la-Clastre est situé à 11 km à l'est de Crest (chef-lieu du canton).
Les communes les plus proches sont Mirabel-et-Blacons, Aouste-sur-Sye et Aubenasson.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge pren lo nom de Piegros-la-Clastre l'an 1872, de l'union dels dos pòbles de Piegros ont se situa lo castèl e de la Clastre en Bas ont vivián los fraires.
Le village prend le nom de Piegros-la-Clastre en 1872, de l'union des deux villages de Piegros où se situe le château et de La Clastre en Bas où vivaient les moines.


text:
Black metal
Lo black metal qu'ei un estil musicau. Qu'ei un sotagenre deu metal.
Origina deu nom[modificar | modificar la font]
Lo segond album de Venom, pareishut en 1982, que s'aperava Black Metal. Literalament : "metal negre", en referéncia a la magia negra. La musica de Venom qu'èra un heavy metal hèra simple e brutau (au mensh per l'epòca; que cau saber que los grops de metal que volón sovent estar LO grop mei brutau o LO mei rapide, a partir dels ans 80) dab ua votz pas guaire melodica e las loas paraulas que parlavan de la religion crestiana d'un punt de vista revendicat com satanista.
Ja que l'estil musicau de Venom a l'epòca estosse hèra diferent de çò qui aperam black metal uei lo dia e ja qu'eths ne's prenossen pas au seriós en parlant de Satan e de satanisme, que'us podem parièr considerar com los ajòus espirituaus deu black metal.
Istorica[modificar | modificar la font]
Dens los ans 80, d'autes grops que practiquèn ua musica influenciada per Venom : Bathory, Hellhammer, Celtic Frost, etc... Quauques uns (mes pas tots) que's revendicavan deu black metal. Mes los ans 80 que son l'epòca on lo death metal e lo thrash metal se fòrman tanben e se destrejan l'un de l'aute. Death, thrash e black metal, a l'epòca, ne son pas tostemps de bon diferenciar, vist que los tres estils recèrcan la rapiditat e la brutalitat de la musica e que las paraulas parlan haut o baish deus medish tèmas : mort, satanisme, agressivitat... Au començament dels ans 90, navèths grops que començan de's har enténer, mei que mei dens los país escandinaus : Burzum, Mayhem, Dark Funeral, Darkthrone, etc... Aqueths grops navèths qu'an ua navèra faiçon d'abordar la musica ... mes tanben la vita! Mantuns d'aqueths musicians que s'arretrobaràn en preson, que seràn tuats o que's suicidaràn.
Musica[modificar | modificar la font]
Aquera segonda generacion de grops (cf paragraf precedint) que codificarà e qu'estabilizarà l'estil musicau e estetic deu black metal. Los estandards impausats per eths que demoran respectats peus gops de uei lo dia e que podem díser, donc, que lo black metal n'a pas guaire evoluat despuish ençà.
Caracteristicas màgers de la musica :
- Brutalitat, dab ua utilizacion frequenta deu blastbeat
- Nada recèrca de la proessa tecnica, au contra d'ua bona part deus grops de death metal. Los soli de guitarra que son reales ; las melodias e los acompanhamenrts que son sovent deus simples. Lo grop VON qu'anarà dinc a limità's a tres o quate nòtas repetidas en bocla per cada de las soas cançons.
- Recèrca d'ua cèrta "magestat" dens las melodias, sovent sus ritmes ternaris. Que i a a còps, per'mor d'aquò, un contrasta enter la bateria hèra rapida (blastbeat) e la lentor de la melodia, qui hè que non sabem pas mei si lo rapide o lent.
- Crits (o vocaus) mei que mei aguts...
- Produccion sonòra de baisha qualitat : los grops de uei qu'an tendéncia a pensar qu'un rendut sonòre tròp "net" ne convien pas au black metal. Quauques uns que decideishen donc d'enregistrar la loa musica dab materiau vielh o de maishanta qualitat, quan ac poderén har dab mei de miejans. Qu'ei tanben ua faiçon de's pausar dens la filiacion deus grops dels ans 80 e 90 qui s'enregistravan ... com ac podèn! Tots los grops ne huegeishen pas los estudiòs professionaus, totun e que cau saber que si los enregistraments de grops ancians an sovent un son de maishanta qualitat, qu'ei per'mor ne's podèn pas enregistrar autadament. Quauques uns, com Blut Aus Nord, que hèn ua recèrca sus la sonoritat qui's poderé apariar, deu punt de vista de l'auditor, a musica experimentau.
Ideologia(s)[modificar | modificar la font]
- Oposicion au cristianisme
La segonda generacion de grops de black metal (cf paragraf "istorica") que's destrejava tanben deus autes estils musicaus dens la faiçon qui los sons musicians avèn de pensar e de víver. Si los musicians e los fans de death metal s'interessavan a las tematicas de la religion e de la mort d'un punt de vista artistic, la màger part que demoravan atèus e, per aver lo peu long, qu'èran persona "normaus". Au contra, los musicians de black metal escandinaus deu debut dels ans 1990 qu'avèn conviccions religiosas de las pregondas, satanistas per la màger part, neopaganas a còps mes en tot cas opausadas au cristianisme e a las valors de la societat dens la quau vivèn. Aquò que'n possè quauques uns a formar ua mena d'organizacion criminau, los "satanic terrorists" (los "terroristas satanics"), gavidats per un petit grop de musicians, l'Inner Circle dont hasèn partida Varg Vikernes de Burzum e Euronymous de Mayhem. Que cometón quauques crimes, en particular incendis de glèisas en Norvègia.
La majoritat deus grops que's revendican satanistas mes las loas paraulas, luenh de las ideologias d'Aleister Crowley o d'Anton Szandor La Vey, que glorifican Cohet com ua entitat reau. Quauques uns, dens las loas entervistas, qu'afirman que Diu e Cohet existeishen e qu'eths son en luta contra lo purmèr e en aligança dab lo segond (Enochian Crescent, per exemple). Per d'autes, la musica n'ei pas un simple art mes tanben un instrument de magia negra (Dissection o Blut Aus Nord)
Si las referéncias mei o mensh explicitas aus crimes cometuts peus soldats alemands pendent la Segonda Guèrra Mondiau son viste vadudas banalitats dens las paraulas de metal extrèm, ua infima minoritat de grops de black metal que's revendican neonazis; que fòrman un sotaestil, lo national socialist black metal o NSBM, hòrt marginau. D'autes, mei finòts, que s'ac viran per har passar idèas d'extrèma dreta dens albums de black metal "classics" per virà's la censura. Atau , lo grop Impaled Nazarene qu'a hèit mantuas cançons anticomunistas e omofòbas hòrt violentas. Mes atencion de non pas generalizar : mantuns autes grops qu'estón (o que son enquüèra) acusats a tòrt d'estar neonazis.
- Shens opinion
Lo black metal qu'ei donc un art extrèm qui ei estat creat per monde dab conviccions e personalitats extrèmas. Mes dab la popularitat qui's ganhè aquera musica, monde mei ordinaris que s'i interessèn e que comencèn de la practicar. Atau, grops com los Paulins de Nauar que revendican de har black metal shens ideologia.
Estetica[modificar | modificar la font]
- "Mòda"
Los grops escandinaus dels ans 90 que's volón tanben diferenciar deus grops de metal "normaus" per la loa aparéncia. Atau sus l'empont e sus las fòtos promocionaus, qu'avèn tostemps la cara pintrada de negre e blanc a la manièra (presumida?) deus chivalièrs teutonics (e tanben deus grops Kiss e Merciful Fate). Grops com Mayhem o Dark Funeral qu'an ua mesa en scèna hèra morbida dab animaus morts vertadèrs (caps de pòrcs empalats sus crotz, caps de boc pelats, etc...) o un cantaire qui s'escarifica tà de bonas (Dead e Maniac de Mayhem). Shens n'arribar aquiu, d'autes que's mulhan de faussa sang o de sang d'animaus abans de pujar sus l'empont. D'autes enqüèra, qui s'interèssan meilèu a l'heroic fantasy o l'edat miejana, qu'aiman de's har véder dab armas blancas com espadas, destraus o massas dab puntas. Enfin la màger part qu'an lo peu long e que son los mei grans consumaires de braçaus de cuèr dab claus qui coneishem. N'evocam pas de mòda femenina dens aqueste paragraf per'mor l'immensa majoritat deus musicians de black metal que son òmis.
- Discs, afichas, T shirts, etc...
Sus las publicacions de black metal, que vedèm sovent simbèus satanics com la crotz de la part envèrsa o lo pentagrama dab la punta tau baish. La màger part deus grops qu'an un lògo qui hè que lo lor nom ei de mau deschifrar. Las tematicas de la mort, deu subernaturau crestian (broishas, demònis, Satan...) o popular (èlfs, dracs...), de la guèrra (medievau o modèrna), de las mitologias nordicas o anticas (grècolatinas, assirianas, babilonianas, etc...) que son tanben utilizadas.


text:
Taxa Tobin
La Taxa Tobin o ITF (Impost sus las Transaccions Financièras)[1] es una prepausa d'impòst sul flux de capitals dins lo monde facha per l'economista estatsunian James Tobin en 1971, que recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1981, l'instauracion al nivèl internacional foguèt promoguda pel moviment ATTAC [2].
Tobin el meteis considerava que s'abusèt de son nom e de son idèa.[3] En 2011 tornèt demandar la creacion d'un impòst a las transaccions financièras, coma d'autors politics e monetaris -Union Europèa- e d'ONG coma Oxfam.[4][5]
Los moviments per un movement antiglobalizacion penson que los revenguts qu'aquel impòst poirián venir una importanta font de finançament per combatre la pauretat del monde, per d'autres, sobretot los liberals de l'escòla austriaca la considèran coma una mesura intervencionista pro perniciosa per far obstacle al liure escambi, causant prejudici segon eles als païses mai paures e presentent d'enòrmas dificultats de recobrament, gestion e utilizacion dels fons.[6]
Tecnicament la Taxa Tobin seriá un impòst, puslèu qu'una taxa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 15 d'agost de 1971, per òrdre del president Richard Nixon, lo Dolar american daissèt d'èsser convertible en lingots d'aur tanben pels govèrns e bancas centralas estrangièras. Atal èra la fin del sistema de Bretton Woods, e lo còp de gracia de l'escandalh aur. Amb l'adopcion d'un sistema de taus d'escambi flautants e la fin dels contraròtles suls moviments de capitals, Tobin suggeriguèt un nòu sistema per l'estabilitat monetària mondial e prepausèt qu'aquel sistema incluiguèsse una taxa que tocariá las transaccions comercialas internacionalas.
La idèa demorèt en sòm mai de 20 ans, rebutada per Tobin el meteis, que pretendava qu'èra estat malinterpretada. Mas, en 1997, Ignacio Ramonet, editor de Le Monde Diplomatique, revelhèt lo debat sus la creacion de la Taxa Tobin e creèt una associacion per la promòure: ATTAC (Associacion per la Taxacion de las Transaccions e per l'Ajuda als Ciutadans). La taxa venguèt un subjècte defendut pels grops altermundistas e venguèt al debat politic per qualques parlamants o coma per l'expresident francés Jaume Chirac.[7] D'altra banda, la Banca del Sud recentament creada, iniciativa del president Hugo Chávez de Veneçuèla e l'expresident Néstor Kirchner, prevei, per mantenir son autonomia al respècte amb organismes financièrs internacionals (Banca Mondiala, FMI, BID, CAF, e mai); sa capitalizacion amb los revenguts d'una taxa Tobin introdusida a escala regionala.[8]
La taxa[modificar | modificar la font]
La Taxa Tobin consistís a pagar un impòst cada còp que se produtz una operacion de cambi entre devisas, per frenar lo passatge d'una moneda a una autra e per, segon los dichs de Tobin, « escampar de sabla dins los engranatges tròp plan graissats » dels mercats monetaris e financièrs internacionals. La taxa deuriá èsser baissa, a l'entorn de 0,1%, per penalizar pas que las operacions purament especulativas d'anar e tornar a fòrça cort tèrme entre monedas, e pas los investiments.
La Conferéncia de las Nacions Unidas sul Comèrçi e lo Desvolopament (UNCTAD) concluguèt que la taxa Tobin permetriá de reculhir 720 000 000 000 dolars anals, de distribuir en partidas inegalas entre los govèrns collectors e los païses mai paures. Lo PNUD (progama de las Nacions Unidas pel Desvolopament), el, afirma qu'amb 10% de la soma collectada seriá possible d'ofrir de suènhs a totes los abitants de la planeta, suprimir las formas gravas de malnutricion e de fornir d'aiga potable al monde entièr, e qu'amb 3%, se poiriá reduire de mitat lo taus d'analfabetisme present dins la poblacion adulta, universalizant d'aquel biais l'ensenhament primari.
Alara que la taxa Tobin seriá orientada a totas las transaccions comercialas internacionalas, si se pensa reduire l'espèctre de son aplicacion, a causa de l'amplor del comèrçi, de l'economia reala, al camp exclusiu de las transaccions financièras de caràcter especulatiu, se fara un important diferéncia. Qualques son en acòrdi que la taxa Tobin vendriá atal dins un instrument del contraròlte de l'activitat especulativa basada en instruments financièrs complexes, de naut risc e nauta volatilitat. La crisi economica de 2008-2010, provocada pels inverstiments de naut risc de long tèrme, financiats amb deute de cort tèrme, mòstran que la taxa Tobin poirà venir un instrument estabilizador que poiriá evitar las crisis economicas.[9][10]
Criticas[modificar | modificar la font]
Los liberals, eles, rebutan l'idèa perque afirman que damatjaran sobretot los païses paures. Avançan los seguents seguents:
- Aqueles moviments ja son taxats dins fòrça païses. Impausar una taxa suplementària supausa acceptar que los govèrns son incapables de contrarotlar l'evasion fiscala amb impòstes, de biais qu'una nòva taxa es pas qu'una autra confiscacion arbitrària.
- Una ipotèsi es que la pauretat jamai poirá se resòlvre amb de transferiments, perque la pauretat es pas un problèma de distribucion mas de manca de produccion. Es pas eveident que los obstacles financièrs de la taxa Tobin, al final benefician als paures. Pel mens, l'injeccion de las quantitats de capital inducha per la taxa, provocariá una inflacion catastrofica.
- I a fòrça problèmas tecnics per collectar aquel impòst, tanben per gerir e repartir lo produch, activitats que demandan una enòrma (e presumida ineficienta) maquinariá burocratica.
- Lo mercat de las transaccions en devisas produtz de servicis grands a las institucions financièras e individús qu'i participan. La taxa Tobin ataca aqueles moviments de capital, fasent obstacle al liure comèrci e provòcant un isolament, cosa presisement an pas besonh los païses paubres del monde.
- Fòrça païses del Tèrç Monde an ligats los monedas flacas al dolar, de biais que se un ciutadan d'aqueles païses vend sos productes, per exemple, a la Union Europèa deuria cambiar, d'en primièr, los èuros en dòlars (pagant un còp la Taxa Tobin) e, aprèp, los dolars en moneda locala (pagant atal dos còps la Taxa Tobin).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Conoce el ITF
- ↑ (es)Resucita la Tasa Tobin, 29/8/2009
- ↑ Lo movimiento antimondializacion abusa de mon nom, entrevista de James Tobin per Der Spiegel, 3 de setembre de 2001.
- ↑ (es)Susana Ruíz, Oxfam, retorn de la 'taxa Tobin', en version 2.0, 21/201/2010 - El País
- ↑ (es)En mai de la taxa Tobin 2.0?, José Antonio García Saez, 1èr de julhet de 2011 - Attac
- ↑ (es)Pobreza a todo gas
- ↑ (es)Los líderes mundiales buscan en Davos soluciones al subdesarrollo
- ↑ (es)El Banco del Sur
- ↑ id"publico"
- ↑ "elpais"


text:
-49
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -49 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Rompedura entre Cleopatra VII e son fraire Ptolemèu XIII e acomençament d'una guèrra civila per lo poder. En dificultat, Cleopatra VII deguèt s'enfugir en Egipte onte capitèt de reünir una armada e de repòstar.


text:
Carlo Bergonzi
Carlo Bergonzi (Cremona, 1683 – 1747) que o un laütièr de Cremona, contemporanèu d'Antonio Stradivari e aprenedís de Girolamo Amati II, puish collaborator de Joseph Guarneri.
Lo son instrument mei famós qu'ei un vriulon conegut com lo Kreisler Bergonzi, aperat atau per 'mor d'estar estat proprietat deu violonista Fritz Kreisler, jogat arron per Itzhak Perlman.
Michelangelo Bergonzi (1722 - 1770), lo son hilh, puish lo sons autes decendents, que prengón la seguida en tot signar Bergonzi.


text:
Luminància
Dins lo domeni de la fotometria, la luminància es la densitat angulara e superficiala del flux luminós que incidís, travèrsa o emergís d'una superficia seguent una direccion determinada. Se pòt tanben definir coma la densitat superficiala d'intensitat luminosa en una direccion donada.
La definicion anteriora se formalizava amb l'expression seguenta:
ont:
- LV es la luminància, mesurada en candelas per mètre carrat (cd/m2).
- F es lo flux luminós, en lumens.
- dS es l'element de superficia considerat, en mètres carrats.
- dΩ es l'element d'angle solid, en estereoradiants.
- θ es l'angle entre la normala de la superficia e la direccion considerada.
La luminància se definís a partir de la magnitud radiometrica de la radiància sens mai que ponderar cada longor d'onda per la corba de sensibilitat de l'uèlh. Atal, se LV es la luminància, Lλ representa la radiància espectrala e V(λ) simboliza la corba de sensibilitat de l'uèlh:
Luminància e brilhantor (TV)[modificar | modificar la font]
D'un biais non rigorós, se pòt considerar que l'equivalent psicologic de la luminància es la "brilhantor". Per exemple, considerant lo cas de l'emission o reflexion de lutz per partida de superficias planas e difusas, la luminància indicariá la quantitat de flux luminós que l'uèlh percebriá per a un punt de vista particular. En aquel cas, l'angle solid que interèssa es lo sostengut per la pupilla de l'uèlh.
En una transmission de senhal de vidèo, la luminància es lo compausant que codifica l'informacion de luminositat de l'imatge. En tèrmes generals, es fòrça similara a la version en blanc e negre de l'imatge original. Luminància e crominància son las partidas de la codificacion de vidèo dels estandards de TV NTSC e PAL, entre autres.
La luminància s'utiliza dins l'industria de la vidèo coma mesura de la brilhantor dels ecrans de television o d'ordinator. Un ecran classic d'ordinator emet entre 50 e 300 cd/m². Lo solelh a una luminància de prèp de 1,6·109 cd/m² a miègjorn.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [url=http://www.nfsa.gov.au/preservation/audiovisual_terms/audiovisual_item.php?term=Luminance] Luminénce


text:
António de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar (Vimieiro, Santa Comba Dão, Portugal, lo 28 d'abril de 1889 - Lisbona, Portugal, lo 27 de julhet de 1970), professor universitari, òme politic e dictator portugués. Ministre de las finanças entre 1928 e 1932, dempuèi 1968 dirigiguèt los destins del país coma dictator, amb lo títol de President del Conselh. En 1951, aprèp la mòrt del manescal Carmona, exercís tanben per interim la carga de President de la Republica.
Empachat per un accident incapacitant (emoragia cerebrala), foguèt escartat del govèrn en 1968, en essent remplaçat per Marcello Caetano. Fins a sa mòrt en 1970, los que tractavan jornalièrament amb li fasián creire que governava encara lo país, après aver exercit dins lo govèrn de Marcello Caetano.
Lo regim militar non li subrevisquèt pas fòrça annadas: la Revolucion dels ulhets foguèt un soslèvament militar que lo 25 d'abril de 1974 provoquèt la casuda de la dictatura salazarista que dominava lo país dempuèi 1933. La fin d'aquel regim, conegut coma Estat Nòu, permetèt que las darrièras colonias portuguesas atenguèsson la seuna independéncia aprèp una longa guèrra coloniala contra la metròpoli.


text:
Missil
Un missil es un projectil militar autopropulsat e guidat. Se compausa de quatre elements: un propulsor (motor, reactor...), un sistèma de vòl, un sistèma de guidatge extèrne o intèrne e d'una carga utila (explosiva, electronica...). Los missils pòdon èsser classificats en diferents tipes: sòl-sòl e aire-sòl (missil balistic, missil de crosièra, missil antinau, missil antitanc, etc.), missil sòl-aire (missil antiaerian e missil antibalistic), missil aire-aire, e missil antisatellits. Totes los missils existents son concebuts per èsser propusats en vòl per reaccion quimica dintre un motor de fusada, motor de reaccion, o autre tipe de motor. Los engenhs volants explosius non autopropulsats son generalament diches obuses e an una portada pus corta que los missils.


text:
Lac Nasser
Lo Lac Nasser (aperat tanben Lac de Nubia en Sodan) qu'ei ua immensa superfícia d'aiga creada per la bastida deu barratge d'Assoan) suu Nil enter 1958 e 1970. Que deu lo son nom au president egipcian Gamal Abdel Nasser qui gavidè lo projècte de bastida deu barratge.
La creacion deu lac Nasser que miè a desplaçaments de populacion de gran endom en bèth negar manruns vilatge e tanben qu'ei famosa per la necessitat que creè de desplaçar temples monumentaus enter los mei famós d'Egipte (e mei que mei lo Temple de Filae -desplaçat sus ua auta isla creada per la pujada de l'aiga - e lo Temple d'Abo Simbel).


text:
Minimes (Òrdre religiós)
Los Minimes, que vòl dire « los tot petits », forman un òrdre religiós creat en 1493 per sant Francés de Paula (1416 † 1507), ermita d'esperel e recercant l'escòrgament absolut, una umilitat radicala.
Son tanben nomenats Los Bons Òmes.
Istòria[modificar | modificar la font]
Retirat per una vida d'ermita, sant Francés de Paula (1436 en Calàbria † 1507) atira de disciples que regropa en lor donant en 1493 lo nom mai modèst possible, los Minimes, que la règla es d’una austeritat extrèma.
Los religioses Minimes portavan una tunica de drap negre de largas margas, un cort escapulari amb una capucha redonda. La tunica e l'escapulari son serrats par un cordon de lana negras de cinc noses.
S'espandiguèron dins la Calàbria e dins la Sicília. S'impausavan una vida amb mai de rigor en apondent als tres vòts franciscans de caritat, obesissença e pauretat aquel del june contunh en s'interdisián de manjar tot produch animal, lach e uòus inclusits.
L'Òrdre foguèt aprovat pel papa Sixt IV en 1474, amb totes los « privilègis » dels òrdres mendicants. S'espandiguèron en França e en Espanha.
Al sègle XVII, l'Òrdre comptava 457 convents, dont 156 en France[1]. Dins los ans 1990, èran prèp de 200. En 2006, 178.


text:
Grosrouvres
Grosrouvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge lorrain typique en avent conservat las siás marides començament XIXen sègle, tampas en tuiles romaines e bastidas de part e d'autra d'un ruisseau #que pòrta lo sieu nom.
Village lorrain typique ayant conservé ses maisons début XIXen siècle, couvertes en tuiles romaines et construites de part et d'autre d'un ruisseau qui porte son nom.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 4.61
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 3 de Junh de 2005, una tornade d'intensitat F-1 tecla Grosrouvres[1].
Le 3 Juin 2005, une tornade d'intensité F-1 touche Grosrouvres[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 54240


text:
Bandièra basca
L'ikurrinha (o ikurrina en basc, amb una prononciacion coma o indica la grafia occitana) es la bandièra de la Comunautat Autonòma Basca (Espanha) e tanben la que es estat adoptada pel País Basc.
Foguèt creada en 1894 pels fraires Luis e Sabino Arana (lo fondaire del Partit Nacionalista Basc), e a la debuta correspondiá, dins tota la tièra de bandièras que dessenhèron, a la que identificava lo territòri de Biscaia. Mai tard passèt a representar la totalitat del País Basc, o coma se disiá en aquel moment, Euzkadi (las sèt províncias, valent a dire, Alaba, Biscaia, Guipuscoa, Navarra, la Bassa Navarra, Sola e Labord). A partir de la constitucion de la Comunautat Autonòma Basca, o Euskadi, s'adoptèt coma bandièra oficiala d'aquesta entitat.
Coma o explicava Arana (per exemple, en 1895, dich per un personatge biscaïn a La bandera fenicia), en dessenhar la bandièra s'inspirèt de l'escut de Biscaia: A un fons roge, color de la senhoriá de Biscaia e, segon Arana, color de l'ancian fons de l'escut. Sus aqueste fons, se superpausa una aspa verda, simbòl de l'apòstol Sant Andreu, sant patron de Biscaia en aquel temps, presa de las sèt croses de la bordura de l'escut. Se ditz que simboliza l'independéncia biscaïna per èsser arribada lo jorn de Sant Andrieu la victòria d'Arrigoriaga contra los espanhòls.
A la crotz de Sant Andrieu es superpausada una crotz blanca, simbòl de la religion catolica, coma la qu'apareis inserida al roure de l'escut. Aqueste òrdre dins la situacion de las croses significava que la legislacion biscaïna se deviá "supeditar en un tot a las leis religiosas e moralas".
Aqueste ensems ramenta la bandièra britanica, e benlèu aquesta semblança es pas una coïncidéncia vist qu'Arana teniá una admiracion granda cap a Escòcia, que la bandièra d'aqueste país es tanben un aspa de Sant Andrieu, blanca sus un fons blau. Una autra interpretacion afirma que l'aspa verda representa l'Arbre de Guernica e la conjoncion de las linhas orizontalas, verticalas e diagonalas sul fons roge, l'escut de Navarra.
Lo mot ikur'ina es tanben una creacion d'Arana, un neologisme que proven d'ikur (simbòl en basc) que voliá traduire al basc lo mot espanhòl bandera (comparable a mai amb la votz catalana senyera). Dins la practica s'usava només, tant en espanhòl coma en basc, per se referir a aquesta ensenya en concret. Actualament la grafia mai comuna es ikurrin(a) en basc.
Arana dessenhèt d'esbòsses de bandièras per d'autres territòris basques, mas se capitèt pas de las difusar. L'ikurrinha, inicialament lo simbòl de Biscaia per l'entorn jeltzale, venguèt en qualques annadas lo simbòl del País Basc, en fòrabandir de simbòls mai ancians coma lo lauburu o l'arrano beltza (agla negra) del Reialme de Navarra.
S'adoptèt coma ensenya oficiala del País Basc en 1934, pasmens foguèt illegalizada pel govèrn militar sortit del còp d'Estat contra la legalitat republicana en 1936. Pendent la dictatura de Francisco Franco son exibicion èra durament reprimida en Espanha, çò que la faguèt venir un simbòl antifranquista. En part per aquesta rason, anèt en se popularizar mai e mai dins lo País Basc francés.
Pendent lo començament de la transicion espanhòla aprèp la mòrt de Franco, son exibicion contunhava d'èsser castigada en qualques ocasions, mas la pression tombava pauc a cha pauc. Per exemple, lo 5 de decembre de 1976, a la debuta d'una partida de fotbòl entre la Real Sociedad de Sant Sebastian e l'Athletic Club de Bilbao, los capitanis d'ambedoas equipas sortiguèron sul terren en auborar una ikurrinha, sens se far embarrar. Lo 19 de genièr de 1977 se tornèt permetre son emplèc en Espanha, e en 1979 l'estatut de la Comunitat Autonòma Basca la reconeguèt coma bandièra oficiala.
Las proporcions de la bandièra d'Euskadi foguèron reguladas pels Decrets de 19-10-36 modificat per Decret de 24-10-36, qu'establiguèt la proporcion 28:50, essent confirmada per l'acòrd del Conselh general basc de 18-12-78 publicat lo 15-1-79. Dins lo Bulletin Oficial del Pais Basc del 26-10-99 foguèt publicada la nòrma qu'establís las colors e proporcions:
- Roge Pantone 485C
- Verd Pantone 347C
La proporcion definís la nautor de la bandièra coma lo 56% de la seva llargada. La crotz e l'aspa seràn d'una amplada equivalent al 8,6% de la longor.
Es emplegada tanben pels nacionalistas basques en Navarra e al País Basc francés, a mai siá pas oficiala.
[modificar | modificar la font]
Dins la Comunitat Forala Navarra, principalament dins l'airal bascofòn, maitas comunas ensenhavan la ikurrinha sus sas façadas: la de Leiza, per exemple, o fasiá dempuèi la legalizacion de la bandièra en 1977. Aquesta situacion cambièt aprèp de que en 2003 lo Parlament de Navarra aprovèsse la Lei Forala de Simbòls de Navarra. Aquela lei obliga totas las entitats de l'Administracion locala de Navarra a ensenhar la bandièra de Navarra a l'exterior de totas sas seus e edificis de servicis publics, e tanben dins los burèus e salons de plens corporatius e enebís qu' ondegen cap autra bandièra que l'oficiala de cada entitat locala, la bandièra oficiala de Navarra, la d'Espanha, e la de l'Union Europèa, franc per de rasons de protocòl pendent d'actes d'afrairament o de visitas oficialas d'autoritats d'un autre país, comunitat autonòma o entitat locala. En s'apiejar sus aquesta lei, las autoritats foralas denoncièron e demandèron l'inabilitacion d'alcaldes que permetián de metre d'ikurrinhas suls edificis municipals.
Es per aquesta rason que qualques ajuntaments navarreses ne recorrisson a convidar de conselhièrs de la comunitat autonòma del País Basc pendent sas fèstas localas, e aital se pòt penjar d'un biais legal l'ikurrinha sus las façadas de las casas consistorialas. D'autres ajuntaments navarreses plaçan lo drapèl en un luòc public destacat estrangièr al consistòri, coma se fa en divèrses municipis de la Comunitat Autònoma Basca, on si-ben es legal que l'ikurrinha ondege sus la façada, mas sonque quand es situada la bandièra espanhòla a un endrech privilegiat. Fòrça autras comunas navarresas se limitan a far airejar las bandièras oficialas.
L'ikurrinha es tanben un dels elements qu'apareisson sus la bandièra de Sant Pèire e Miquelon (Saint-Pierre-et-Miquelon), collectivitat francesa d'America del Nòrd, representant son eiretatge cultural basc.
La bandièra de l' arrano beltza representa pas los basques mas al contrari la soma dels territòris basques. Se pensa que l'agla negra o arrano beltza foguèt lo simbòl de la dinastia vascona coneguda per Ximena que va governar lo reialme de Navarra e los territòris èuscars durant de sègles fins a l'arribada de la dinastia champanesa. Foguèt prepausada en 1977 coma bandièra per Navarra, en luòga de la bandièra roja de cadenas, mas foguèt pas acceptada.Mas sul pic foguèt prepausada coma bandièra de Navarra (Nauta e Bassa), la Comunautat Autonòma Basca e los territòris de Labord e Sola.


text:
Província de Coni
La província de Coni (en piemontés provincia ëd Coni, en italian provincia di Cuneo) es una província de Piemont en Itàlia ; son capluòc es Coni. Es limitròfa amb los Aups Maritims e la província d'Impèria al sud. Una part occidentala e aupenca d'aquela província se tròba en Occitània, dins las Valadas Occitanas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La es creaa pel Decreto Rattazzi (Regio Decreto 3702 delh 23 d'octobre de 1859), e la es pas estaa modificaa manca per la cession a França de Tenda, la Briga e qualques parçans de Vinai e Valdieri (patz de París delh 10 de febrièr de 1947).
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lista de las comunas de la província de Coni


text:
Odontoceti
Los odontocèts (Odontoceti), o cetacèus de dents (balenas de dents) constituisson un dels dos sosòrdres dels cetacèus amb los misticèts (o balenas de fanons).
Los cetacèus d'aqueste grop d'espècias an de dents, mentre que los misticèts son de cetacèus de fanons. Los odontocèts son los sols animals amb las ratapenadas e cèrtas musaranhas capables d'ecolocacion al mejan d'ultrasons : localizan lors predas e s'orientan en analizant los ressons dels sons qu'emeton. Una foncion que s'aparenta al sistèma del sonar. Lo sosòrdre dels odontocèts compren las diferentas espècias de belugas, de cachalots, d'òrcas, de dalfins, de marsoins, de narvals e de globicefals.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo sosòrdre conten 6 familhas :
- Delfinids (delphinidae) -- dalfins oceanics e òrcas
- Monodontids (Monodontidae) -- beluga e narval
- Foconids (Phocoenidae) -- marsoins
- Fiseterids (Physeteridae) -- cachalots
- Platanistids (Platanistidae) -- dalfins d'aiga doça
- Zifiids (Ziphiidae) -- balenas de bèc e Iperodon
Mai 4 familhas opcionalas:
- Iniids (Iniidae) -- (dalfin d'aiga doça)
- Cogids (Kogiidae)
- Lipotids (Lipotidae)
- Pontoporids (Pontoporiidae)
Anatomia[modificar | modificar la font]
Los odoncèts son carnivòrs. Lors dents lor servisson pas a mastegar mas a atrapar lors predas, que se compausan de peisses, de calamars, de molluscas e de còps d'autres cetacèus pels grands predators odontocèts coma los òrcas. Cèrtas espècias coma las balenas de bècs o encara los cachalòts an de dents pas que sus la maissa inferiora.
Coma totes los mamifèrs marins, los odoncèts an de polmons e devon periodicament alenar a la superfícia. Los odontocèts an pas qu'un sol event çò que los distinguís de las balenas de fanons.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180404 Odontoceti Flower, 1867 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Odontoceti (en)
- Referéncia NCBI : Odontoceti (en)


text:
Neufchef
Neufchef es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Neufchef se situa en lo departament de la Moselle. La vila a #èsser bastida sul scenari entre la vallée de la Fensch e lo vallon del Conroy a una altitud mièja d'unitat|310|m {{}}. En observant la mapa géologique s'obsèrva que la rega que # s'es installada correspond a la manque géologique de Hayange. E es la longitud de la rota #que repren aquel ais natural de comunicacion, que la vila s'es establida.
Jol scenari, ont se tròba la vila, las galariás de la mina de Hayange engendrent de las zònas de effondrements coma en de nombrosas municipalitats d'aquela region.
Lo ponch culminant de la municipalitat es de 354m, se situa près de la 'rota Blanca' , anciana rota en connectant antany Neufchef a Fontoy.
Dempuèi pauc, los qualques unas ostals de la vila artesanala e los sieus abitants #qu'èran sus la municipalitat de Hayange, an #èsser ligats administrativement al ban communal de Neufchef.
Los bòsques alentours an traversat sustot pel Çò sentier de grand randonnée 5 (GR5), #que partís País-Bas fins a la Mediterrani.
La ville de Neufchef se situe dans le département de la Moselle. La ville a été construite sur le plateau entre la vallée de la Fensch et le vallon du Conroy à une altitude moyenne de 310 m. En observant la carte géologique on remarque que le sillon dans lequel elle s’est installée correspond à la faille géologique de Hayange. Et c’est le long de la route qui reprend cet axe naturel de communication, que la ville s’est établie.
Sous le plateau, où se trouve la ville, les galeries de la mine d’Hayange engendrent des zones d’effondrements comme dans de nombreuses communes de cette région.
Le point culminant de la commune est de 354m, il se situe à proximité de la 'route Blanche' , ancienne route reliant autrefois Neufchef à Fontoy.
Depuis peu, les quelques maisons de la cité artisanale et ses habitants qui étaient sur la commune de Hayange, ont été rattachés administrativement au ban communal de Neufchef.
Les forêts alentours sont traversées notamment par le Le sentier de grande randonnée 5 (GR5), qui part des Pays-Bas jusqu'à la Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Neufchef remonta a l'epòca gallo-romaine. En la vallée del Pérotin, se situava un pichon masatge caseriu @dénommer Tondar; sembla que las condicions climaticas en la vallée del pérotin an empenchas los abitants de Tondar a s'installar sul scenari actual, a las condicions plmus clémentes , d'aquel fach, l'origina del nom de Neufchef rèsta controvertida: Tondar i auriá possedit nòu ostals ont pòt èsser de nòus caps de familhas i aurián viscuts d'ont l'origina de Neufchef (de familhas),l'autra version constanta pel Diccionari étymologique dels noms e luòcs de França, supausa que lo nom de Neufchef proven simplament del latin Nòu (nòva) e #Plaçar (ostal), nom obtengut en lo moment de l'implantacion del vilatge sul scenari. Demòra que la data approximative de la migracion de la vallée del Pérotin a la siá localizacion actuala rèsta desconeguda . Lo vilatge dépendait de l'anciana província del Barrois, en la distincion de Sancy.
La mapa archéologique, conservada al Servici Regional de Arqueologia de Mètz, apren que dels elements de colomna an #èsser trobats en lo luòc del pérotin, en datant del periòde Franque. Mas çò de mès d'interessant es la descobèrta de nombrosas rèstas de basses-foguets. Neufchef Se tròba en la conca ferrifère lorrain, e l'espleitacion de minaré e lo sieu tractament sembla doncas remontar a aquela epòca.
Lo pòble de Neufchef, a pròpiament parlat, a pas mencionat #qu'en 1183. Se vei doncas un desplaçament de la populacion del Vallon del Conroy cap al scenari amb la fin de poder estendre las zònas de cultura. En defòra de las donadas iconographiques de la Modèl:S-, coma la mapa de Naudin o aquela de Cassini, la primièra autentica image de Neufchef que possedissèm remonta al cadastre « napoléonien » de 1826. Lo pòble s'estend alavetz la longitud de la carrièra principala #que connècta la vallée de la Fensch al vallon del Conroy. En 1817, Neufchef pòble de l'anciana província del Barrois aviá per annèxas la granja de Homesweiller e lo molin del Pérotin #çò que representa 434 abitants repartits dins 100 ostals. Los grands cambiaments en l'urbanisme de Neufchef se participèron en una manifestacion a partir d'ans 1950. L'economia a nòu florissante e la creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr transformen aquela region de Lorraine n'autentica Lo Dorado. Las entrepresas De Wendel, proprietàrias de la mina de Hayange, ajudan al bastiment de las primièras vilas. La vila artesanala l'an 1951, de contunh la vila Pinay, Castors, CECA, e Cherez sòrton rapidament de tèrra. La vila contunhèt la siá avançada pendent los ans 1960 e 70.
A partir d'ans 1970, la sidérurgie lorraine comença la siá reconversion. Usinor-Sacilor #Qu'a federat una granda part de la sidérurgie Lorraine comencèt a barrar las minas. Neufchef Marca doncas un temps d'estancada en lo sieu creissement.
A partir d'ans 1980, lo desvolopament s'opèra pas mai pel bastiment de lotissements amb una unitat architecturale. Es l'explosion del pavillonnaire.
Prèp de la vila de Luxemborg, de nombroses trabalhadors transfronterers venon s'establir en aquela part de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Mètz e Luxemborg vei de mai en mai lo bastiment de lotissements. La constitucion d'aquel tipe d'abitat met de problèmas en tèrmes de gestion de l'espaci, de relacion amb lo païsatge, d'entorn urban e de collectivitat. Arriba sovent de veire qualques lotissements formar d'autenticas separacions amb la vila. Aquel genre d'intervencion met doncas lo problèma fòrça actual, de la vida al se d'una municipalitat e d'una comunitat.
L’origine de Neufchef remonte à l’époque gallo-romaine. Dans la vallée du Pérotin, se situait un petit hameau dénommé Tondar; il semble que les conditions climatiques dans la vallée du pérotin ont poussées les habitants de Tondar à s'installer sur la plateau actuel, aux conditions plmus clémentes , de ce fait, l'origine du nom de Neufchef reste controversée: Tondar aurait possédé neuf maisons où peut être neuf chefs de familles y auraient vécus d’où l’origine de Neufchef (de familles),l' autre version soutenue par le Dictionnaire étymologique des noms et lieux de France, suppose que le nom de Neufchef provient simplement du latin Nova (nouvelle) et Casa (maison), nom obtenu lors de l'implantation du village sur le plateau. Reste que la date approximative de la migration de la vallée du Pérotin à son emplacement actuel reste inconnue . Le village dépendait de l’ancienne province du Barrois, dans la seigneurie de Sancy.
La carte archéologique, conservée au Service Régional d’Archéologie de Metz, nous apprend que des éléments de colonne ont été retrouvés dans le site du pérotin, datant de la période Franque. Mais le plus intéressant est la découverte de nombreux restes de bas-fourneaux. Neufchef se trouve dans le bassin ferrifère lorrain, et l’exploitation de minerai et son traitement semble donc remonter à cette époque.
Le village de Neufchef, à proprement parlé, n’est mentionné qu’en 1183. On voit donc un déplacement de la population du Vallon du Conroy vers le plateau afin de pouvoir étendre les zones de culture. En dehors des données iconographiques du Modèl:S-, comme la carte de Naudin ou celle de Cassini, la première véritable image de Neufchef que nous possédons remonte au cadastre « napoléonien » de 1826. Le village s’étend alors le long de la rue principale qui relie la vallée de la Fensch au vallon du Conroy. En 1817, Neufchef village de l’ancienne province du Barrois avait pour annexes la ferme de Homesweiller et le moulin du Pérotin ce qui représente 434 habitants répartis dans 100 maisons. Les grands changements dans l’urbanisme de Neufchef vont se manifester à partir des années 1950. L’économie à nouveau florissante et la création de la Communauté européenne du charbon et de l’acier transforment cette région de Lorraine en véritable El Dorado. Les entreprises De Wendel, propriétaires de la mine d’Hayange, aident à la construction des premières cités. La cité artisanale en 1951, puis les cité Pinay, Castors, CECA, et Cherez sortent rapidement de terre. La ville va continuer sa progression durant les années 1960 et 70.
À partir des années 1970, la sidérurgie lorraine entame sa reconversion. Usinor-Sacilor qui a fédéré une grande partie de la sidérurgie Lorraine va commencer à fermer les mines. Neufchef marque donc un temps d’arrêt dans sa croissance.
À partir des années 1980, le développement ne s’opère plus par la construction de lotissements avec une unité architecturale. C’est l’explosion du pavillonnaire.
Proche de la ville de Luxembourg, de nombreux travailleurs transfrontaliers viennent s’établir dans cette partie de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Metz et Luxembourg voit de plus en plus la construction de lotissements. La constitution de ce type d’habitat pose des problèmes en termes de gestion de l’espace, de relation avec le paysage, d’environnement urbain et de collectivité. Il arrive souvent de voir certains lotissements former de véritables écarts avec la ville. Ce genre d’intervention pose donc le problème très actuel, de la vie au sein d’une commune et d’une communauté.


text:
Crustacèu
Los crustacèus (Crustacea) son un grop important d'artropòdes, normalament considerats coma un sosembrancament, amb gaireben 68 000 espècias actualas e sens dobte fòrça mai que mancan encara de descriure[1].
Inclutz fòrça animals marins ben coneguts coma la langosta, lo cambaròt, lo cranc, lo bernat ermita e los siblets. I a tanben d'animals d'aiga doça coma la piuse d'aiga o de crustacèus terrèstres, coma lo pòrc de Sant Antòni.
La disciplina scientifica qu'estúdia los crustacèus es la carcinologia amb los sinonims de malacostrologia o crustaceologia.
Estructura dels crustacèus[modificar | modificar la font]
- Còs devesit en cap, torax e abdomèn mas dins d'unas espècias i pòt aver union dels dos primièrs en un cefalotorax.
- Dos parelhs d'antenas
- Uèlhs compausats
- Respiracion per difusion dins lo còs o branquias
- Còs amb cuirassa de quitina e autras proteïnas
- Necessitat de far de mudas de l'esqueleta extèrna.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Brusca, R. C. & Brusca, G. J., 2005. Invertebrados, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid (etc.), XXVI+1005 pp. ISBN 0-87893-097-3.


text:
Ajuda:Espaci MediaWiki
Cada messatge del tablèu
$wgAllMessagesEn correspond ara a una pagina dins l'espaci MediaWiki. Per exemple lo tèrme « Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura » (en anglés "From Wikipedia, the free encyclopedia") se pòt modificar via Modèl:Fromwikipedia.
Los wikiligams vèrs totas las paginas de l'espaci mediawiki e mai lor version en anglés son disponibles a :
e tanben dins l'indèx de totas las paginas.
Modificacions[modificar | modificar la font]
Se volètz aportar de modificacions, demandatz l'ajuda d'un administrator o utilizatz la foncion rapòrt d'errors que se trapa dins la barra de navigacion.
Los darrièrs cambiaments aportats a de messatges sistèma son disponibles dins los darrièrs cambiaments.
Per mai d'entresenhas sus l'utilizacion d'aqueste espaci de trabalh, mercé de consultar m:Meta-Wikimedia:MediaWiki namespace.


text:
Ansèume Matieu
Ansèume Matieu (en francés Anselme Mathieu, Castèunòu de Papa, lo 21 d'abriu de 1828 - lo 8 de febrier de 1895) foguèt un escrivan romantic provençau, un dei sèt fondators dau Felibritge (lei Primadiers o Sèt de Fòntsegunha) e un vinhairon.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ansèume Matieu nasquèt dins una familha rurala que teniá pron de vinhas e d'olivièrs per abalir sei sièis enfants que n'èra lo mai jove [1]. Sermion -l'escais que li avián donat sei parents- estudiava pas gaire dins lo vilatge e foguèt mandat doncas a Avinhon dins lo pensionat Dupuy onte Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis (susvelhant) e Frederic Mistral un escolan pus jove. Mistral faguèt una descripcion de son encontre amb Matieu dins Memòrias e racòntes: "intrèt e s'avancèt de nòstre rodelet un novèu pensionari, finament pecolhat, lo nas a l'Enric IV, lo capèu sus l'aurelha, l'èr un pauc vielhanchon, em' un bot de cigarro amossat dins la boca; e lei mans dins lei pòchas de sa vèsta redonda, sènsa mai de façon que s'èra estat dei nòstres."
Après lo pensionat, tornat en çò sieu, mai qu'a la poesia Matieu s'interessèt subretot a la caça e ai fremas e menèt una vida centrada mai sus lo plaser que lo trabalh. En aquel temps venguèt mai pròche de Marius Calvet, un autre camarada de collègi, grand aficionat d'activitats semblantas. En seguida d'una pena d'amor, en 1850 partiguèt a Avinhon per trabalhar per un avocat. Pr'aquò i demorèt pas gaire, l'an seguent s'installèt a Ais ont Mistral acabava seis estudis de drech. Ailà tornèt a viure una vida de plasers gràcias a l'ajuda financièra d'una barona que coneissiá intimament. Foguèt mai tard eu tanben coma sei parents un grand vinhairon. Malastrosament roïnat per la filloxèra, acabèt sa vida dins la pauretat.
Son òbra poetica foguèt transmesa (e modificada) per son amic Frederic Mistral.


text:
Crisi (filme 1946)
Crisi(del siu títol original Kris) es lo primièr filme realizat pel cineasta suedés Ingmar Bergman en 1946.
Se tracha de l'adaptacion del roman danés de Lack Fischer La Bestia maire (Moderhjertet) que li n'impausèt la Svensk Filmindustri mas d'aquò que ne virava lo cineasta que çò diguèt: Me ne seriái quitament trach un filme d'a l'annuari del telefon.
Ja podem trobar pr'aquò dins aiceste primièr filme d'unes tèmas recurrents de son òbra coma ne son las relacions entre maire e filha o lo desespèr existencial de l'èsser uman dins las grandas vilas modèrnas.
Se conta que lo rodatge ne foguèt pro complicat pel jove (28 ans) aprentís cineasta amb un director de la fotografia que daissèt lo filme en cors de filmatge amai la casuda d'un aparelh que provoquèt un ferit dins la còla o de causidas pro costosas de Bergman per d'unes resultats ges evidents.
E se pòt dire que foguèt un fiasco lo filme a sa sortida publica.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme nos conta l'istòria de Nelly, una joventa de 18 ans que viu una vida tranquilla dins un vilatge de la còsta amb la siá maire adoptiva Ingeborg e ensenhaira de piano.La s'abariguèt dempuèi tota pichona malgrat la siá santat pro fragila.
Al vilatge arriba la vertadièra maire Jenny, que pro lèu es considerada coma portaira d'escàndol amb los sius biaisses de viure e lo sieu comportament.
N'es pivelada Nelly que la seguís fins a Estocòlme, atracha per la vida excitanta e audaciosa que li ofrís la granda ciutat.
Mas pro lèu li ne van tornar recòrds vièlhs... Se ne va mainar d'ailò tant escur de l'umanitat e de sas junglas urbanas. N'acabarà aprèp moltas peripecias a s'esposar Ulf, un jove veterinari, lo gojat que dempuèi totjorn èra enamorat d'ela, quitament s'ela ne parteja ges los sieus sentiments.
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Dagny Lind: Ingeborg
- Marianne Löfgren: Jenny
- Inga Landgré: Nelly
- Stig Olin: Jack
- Allan Bohlin: Ulf
- Ernst Eklund: oncle Edvard
- Signe Wirff: tanta Jessie
- Svea Holst: Malin
- Viktor Andersson: un musician
- Anna-Lisa Baude: una clienta
- Julia Cæsar: la molhèr del cònsol màger
- Gus Dahlström: un musician
- Sture Ericson: un musician
- Karl Erik Flens: l'acompanhator de Nelly
- Holger Höglund: musician
- Ulf Johansson: un musician
- Arne Lindblad: lo cònsol màger
- John Melin: un musician
- Dagmar Olsson: una cantaira
Analisi[modificar | modificar la font]
N'apareis dins aiceste filme un dels tèmas que puèi se senhorejaràn tota la siá òbra futura, valent a dire lo del conflicte entre las generacions e las relacions entre femnas que, coma çò n'escriguèt n'Alfonso Moscato, representa un rescontre que, equilibrat en periòde de normalitat, n'es çai agusat pel materialisme dominant dins la societat d'aprèp-guèrra.
Un conflicte que lai ne son centralas sonque Nelly e Ingebor... Los autres personatges ne son sonque satellits que s'enriquesisson l'òbra de valor umana.
Per exemple lo personatge de Jack n'es tras qu'interessant, una mena de colcavestit de l'arma modèrne, ric de sòmis e paure de realitat mas totun segondari dins l'anament general del filme.
Sols solets los remòrses, l'inexperiéncia e la dolça ingenuitat de Nelly pòdon èsser considerats coma leitmotiv d'aiceste primièr opus bergmanian.


text:
Estrech d'Ormuz
L'estrech d'Ormuz (en persan تنگه هرمز, Tangeh-ye Hormoz; en arabi مضيق هرمز, Madiq Hurmuz), es un braç de mar fòrça estrech (d'una largor entre 60 e 100 km) entre lo golf d'Oman, situat al sud-èst, e lo golf Persic, al sud-oèst. Sus la còsta nòrd i a Iran e sus la còsta sud los Emirats Arabis Units e una enclava d'Oman (Musandam). Foguèt un refugi de piratas dempuèi lo sègle VII abC fins al sègle XIX e l'economia tradicionala de las tèrras de las ribas èra basada sus la pesca e lo comèrci de las pèrlas. Uèi a pres una granda importància estrategica perque se tròba a la sortida del golf Persic, ric en petròli. Compta las illas d'Ormuz, Laraq, Qeshm, Tonb e Abu Musa, totas jos sobeiranetat iraniana; que las doas darrièras, ne se disputan la sobeiranitat Iran e los Emirats Arabis Units. La vila principala de l'estrech es lo pòrt iranian de Bandar Abbas.
Trafic maritim[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'acòrdi del 1èr de genièr de 1975, Oman e l'Iran asseguran, ensems, la vigilància del liure transit. En realitat, tot lo passatge se fa dins la partida omanesa de l'estrech, ont se tròba la zona mai prigonda e lo dispositiu de separacion del trafic. Las naus que travèrsan l'estrech seguent de corridors de circulacion largs de 3 km (un dins lo sens èst-ouèst, e l'autre dans le sens oèst-èst), separadas per un espaci enebit per la navigacion de 3 km. Aquelas disposicions foguèron presas segon la Convencion de las Nacions Unidas sul Drech de la Mar; e mai, Oman dispausa d'una estacion radar situada a la punta de la Musandam per contrarotlar lo trafic maritim.
Segon lo Departament American de l'Energia, prèp de 17 millions de barils i transitan cada jorn, o 2400 petrolièrs cada an.


text:
Bauma de Las Caus
La Bauma de Las Caus embarra un daus ensembles picturaus pus importants de la Preïstòria europèa. Sas pinturas e gravaduras paleoliticas s'associeren longtemps au Magdalenian ancian, mas las darrieras recerchas mòstran que podrián datar dau Solutrean que lo precedís.
Se dubrís a Montinhac, en Perigòrd, en riba mança de Vesera, dins un còu calcari au niveu de l'estança coniaciana (Cretaceu Superior). Contràriament a de nombrosas autras baumas de la vau de Vesera, Las Caus es relativament "secha". En fach, un jaç de marla impermeabla l'isola de tota infiltracion d'aiga, empachant tota novela formacion de concrecion de calcita.
Somari
Descuberta[modificar | modificar la font]
Fuguet descuberta lo 12 de setembre de 1940 per quatre adolescents a la recercha dau chen d'un d'entre eus desparegut dins un trauc estrech revelat per la chasuda d'un pin fulminat (per un esluci): Marcèl Ravidat, Jacme Marsal, Jòrdi Agniel e Simon Coencas avertigueren rapidament lor ancian professor, Leon La Val. Lo preïstorian Henri Breuil, refugiat dins la region per fugir l'ocupacion nazi, fuguet lo prumier especialista a visitar Las Caus, lo 21 de setembre de 1940, en companhiá de Jean Bouyssonnie e d'André Cheynier, seguits leu de Denis Peironin e de Henri Begouën. H. Breuil fuguet tanben lo prumier a l'autentificar, la descriure e l'estudiar. Entreprenguet los prumiers relevats dempuei la fin de 1940 e i passet mantuna setmana per estudiar las òbras qu'atribuís au Perigordian.
Aprep menar de las recerchas en Espanha, en Portugal e en Sud-Africa, tornet en 1949 e entreprenguet daus registres emb Severin Blanc e Maurice Bourgon au pè de la scena dau potz ente esperava trobar 'na sepultura. I descubriguet de puntas de sageta de bana de rangier decoradas.
Proteccion[modificar | modificar la font]
La bauma venguet « monument istoric » lo 27 de decembre de 1940, la mesma annada de sa descuberta. Dempuei octòbre de 1979, fai partida dau Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en associacion emb d'autres sites e baumas ornadas de Perigòrd sos lo nom de « Sites preïstorics e baumas ornadas de la vau de Vesera ».
Esplecha toristica e problemas de conservacion[modificar | modificar la font]
Daus trabalhs importants d'excavacion modificant lo niveu e la natura daus sòus i fugueren fachs e un esclairatge electric, un eschalier per accedir aisadament a la Sala daus Taures e 'na pesuga pòrta de bronze a l'entrada i fugueren installats. La bauma fuguet duberta a las visitas toristicas lo 14 de julhet de 1948, mas 'quilhas se multipliqueren rapidament e meteren en perilh la conservacion de las pinturas parietalas.
Descripcion de la bauma[modificar | modificar la font]
La Bauma de Las Caus es relativament pichona: l'ensemble de las galariás excedís pas 250 m de long per 'na desnivelacion d'aperaquí 30 m. La partida decorada correspond a un malhum superior, lo malhum inferior essent de mau accedir amor de la preséncia de dioxid de carbòni.
L'entrada actuala correspond a l'entrada preïstorica, e mai s'es estada equipada d'un sistema de sedaç.
Los noms de las salas e daus corredors son deguts en part a H. Breuil e fan sovent referéncia a l'arquitectura religiosa:
- la prumiera es la « Sala daus Taures » o « Rotonda », lonja de 17 m, larja de 6 m e nauta de 7 m;
- se prolonja per lo « Diverticul axiau », 'na galariá pus estrecha d'aperaquí la mesma longor;
- dempuei la Sala daus Taures, a drecha dau Diverticul axiau, s'accedís au « Passatge », 'na galariá de 'na quinzena de metres;
- dins lo prolonjament dau Passatge se dubrís la « Nau », un corredor pus elevat de 'na vintena de metres;
- la Nau se contunha per 'na part non decorada, las parets s'i prestant pas, puei per lo « Diverticul daus Felins » (o « Cabinet daus Felins »), un corredor estrech de 'na vintena de metres;
- l'« Absida » es 'na sala redonda que se dubrís vers l'oest a la joncion entre lo Passatge e la Nau;
- lo « Potz » se dubrís au fons de l'Absida. Son accès supausa 'na davalada d'aperaquí 4 a 5 m juscant'au començament dau malhum inferior.
Las descubertas arqueologicas[modificar | modificar la font]
La majoritat daus vestigis arqueologics a Las Caus fugueren reculhits per A. Glory (...)


text:
Principi de subsidiaritat
Lo principi de subsidiaritat es una senténcia politica e sociala segon que la responsabilitat d'una accion publica, quand es necessària, deu èsser atribuida a la mai pichona entitat capable de resòlvre lo problèma d'esperela. Va en parelh amb lo principi de supléncia, que vòl que quand los problèmas despassant las capacitats d'una pichona entitat, l'escalon superior a alara lo dever de la sostenir, dins las limitas del principi de subsidiaritat.
Es doncas dins lo desir de vigilar a far pas a un nivèl mai naut çò que pòt l'èsser amb mai eficacitat e l'ecalon mai bas, es a dire la recerca del nivèl pertinent de l'accion publica.
La significacion del mòt latin d'origina (subsidiarii : tropa de resèrva, subsidium : resèrva / recors / sosten) rebat plan aquel doble movement, a l'encòp de nonintervencion (subsidiaritat) e de capacitat d'intervencion (supléncia).
Somari
Formas e domènis[modificar | modificar la font]
La subsidiaritat pòt èsser:
- descendenta: delegacion o atribucion de poders cap a un escalon mai pichon, se dich alara devolucion o decentralizacion. Concretament, dins una subsidiaritat descendenta, es l'escalon superior que decida lo que deu coneisser quina question.
- ascendenta: atribucion de poders cap a una entitat mai vasta, se parla alara de federacion o, entre païses, de supranacionalitat. Concretament, quand una subsidiaritat es ascendenta, es l'escalon inferior que decidís lo que deu coneisser quina question.
Trapant la seuna origina dins la doctrina sociala de la Glèisa catolica, la nocion de subsidiaritat venguèt lo lèma de l'Union Europèa.
Aquel principi de subsidiaritat es clarament inscrich dins lo drech e dins lo discors europèu. La mesa en aplicacion e lo contraròtle de la mesa en òbra d'aquel principi de subsidiaritat son de questions legitimas, e dobèrtas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Apareison de l'idèa[modificar | modificar la font]
Se pòt considerar lo filosòf Johannes Althusius coma a l'origina del principi de subsidiaritat[1]. Dins son obratge de 1603, Politica. Methodice digesta et exemplis sacris et profanis illustrata, cui in fine adjuncta est oratio panecyrica soslinha la necessitat d'autonomia de las collectivitats de basa, al respècte dels poders centrals. De fe reformada e "maïeur" d'Emden, posèt lo principi dins las deliberacions del Sinòde reformat d'Emden (1571)[2].
Qualques experiéncias de l'epòca modèrne coma per exemple las Províncias de l'Union en Occitània del temps de las guèrras de religion pòdon èsser qualificadas de tentativa d'aplicacion del principi de subsidiaritat.
Dins lo drech canon[modificar | modificar la font]
Lo principi de subsidiaritat tornèt èsser pres pel drech canon. Se trapa ja aquela nocion dins la pensada de Tomàs d'Aquin mas foguèt formulat pel primièr còp pel papa Leon XIII, dins l'enciclica Rerum novarum, primièra formalizacion de la doctrina sociala de la Glèisa catolica. Venguèt necessària pels abuses de la revolucion industriala e las consequéncias sus la societat civila.
Aquel principi, dich tanben « principi d'ajuda », enoncia qu'es una error morala e de caritat que de daissar far per un nivèl social tròp elevat çò que pòt èsser fach pel nivèl social mai bas, perque se lo privariá de tot çò que pòt far. A aquel títol, e en consequéncia d'aquò, lo trabalh de cadun a drech al meteis respècte quin que siá lo seu nivèl social, perqu'es lo sol a lo poder far.
Autras influéncias[modificar | modificar la font]
Lo principi de subsidiaritat tanben foguèt defendut per de pensaires socialistas coma Proudhon, de militants del movement cooperatiu e d'autors liberals coma John Locke e John Stuart Mill[3].
Dins l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Lo principi de subsidiaritat foguèt introduch dins la legislacion comunautària per l'article 3 B del Tractat de Maastricht, a per objectiu que las decisions presas dins l'Union Europèa lo sián al nivèl mai pertinent e mai pròche possible dels ciutadans.
Principi[modificar | modificar la font]
Lo principi de subsidiaritat al sens europèu èra definit als paragrafes 1 e 2 de l'article 5 del Tractat instituent la Comunautat Europèa: « La Comunautat agís dins las limitas de las competéncias que li son conferidas e dels objectius que li son atribuits pel present tractat. Dins los domènis que ne relèvont pas de la seuna competéncia exclusiva, la Comunautat interven, conformament al principi de subsidiaritat, sonque se e dins la mesura que los objectius de l'accion envisatjada pòdon pas èsser realizats de biais sufisent pels Estats membres e pòdon doncas, en rason de las dimensions o dels efèctes de l'accion envisatjada, èsser realizats melhor al nivèl comunautari ».
Dins l'encastre de las competéncias concurrentas entre l'Union Europèa e los Estats Membres de l'Union Europèa, l'Union Europèa es competenta quand es incontestable que l'accion de la Comunautat apareis coma mai eficaça qu'une accion menada per una instància mai locala.
S'agís alara de definir sus que critèris se declarerá quicòm d'incontestable.
Lo principi de subsidiaritat se trapa ara al paragrafe 3 de l'article 5 del Traitat sus l'Union Europèa : « En vertut del principi de subsidiaritat, dins los domènis que relèvan pas de la seuna competéncia exclusiva, l'Union interven solament se, e dins la mesura que, los objectius de l'accion envisatjada pòdon pas èsser atengut de biais sufisane pels Estats membres, tant al nivèl central qu'al nivèl regional e local, mas pòdon l'èsser melhor, en rason de las dimensions o dels efèctes de l'accion envisatjada, al nivèl de l'Union ».
Mesa en òbra[modificar | modificar la font]
L'un dels objectius implicita èra de mermar l'espandiement del camp de l'accion burocratica al sen de l'Union.
Pasmens, la mesa en òbra es complèxa e subjectiva. Es perque, en realitat, las causidas politicas pesan tant coma la reparticion optimala de las competéncias.
Fonts[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean-Sylvestre Mongrenier, Johannes Althusius et l’Europe subsidiaire, institut-thomas-more.org, lo 25 de mai de 2009.
- ↑ (fr)Marc Luyckx, "Histoire philosophique du principe de subsidiarité", Comission europèa, Cellula de prospectiva, ML(92) 64/92, lo 20 de genièr de 1992.
- ↑ (fr)La subsidiarité, principe de la démocratie délibérative, et la décentralisation Jean-Claude Boual e Philippe Brachet 2005
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Encyclica (fr)"Rerum Novarum", pel Papa Leon XIII
- (fr)Nouvelles de Synergies européennes, N°17, janvier 1996, p. 21, 22, 23, Entre autorité et libertés: le principe de subsidiarité, per Stéphane Gaudin.
- (fr)Chantal Delsol, Principe de subsidiarité, PUF, 1993.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Qu’est-ce que le principe de subsidiarité ? (site vie-publique.fr)
- (fr)La subsidiarité sul site de l'Union Europèa
- (fr)Rapòrt d'informacion de l'Assemblada nacionala sul principi de subsidiaritat (site assemblee-nationale.fr)
- (fr)Lo principi de subsidiaritat dins l’Union Europèa


text:
Astrologia
L'astrologia (del grèc aσtpoλoYίa = άσtpov, astron, “astre, estela” + λόYoς, logos, “mot”) es la doctrina e l'estudi especulatiu de las influéncias dels astres sul mond soslunar, particularament sul destin dels òmes e suls fenomèns meteorologics segon los concèptes predominants abans la naissença de la sciéncia modèrna; es un dels nombroses sistèmas o tradicions que se fa servir la coneissença de las posicions aparentas dels astres per comprendre, interpretar e organizar la coneissença sus la realitat e l'existéncia umana sus la Tèrra.
Totas las tradicions astrologicas se fondamentan sus las posicions relativas e los movements de diferents còsses celèstes vertadièrs o sortits de l'imaginacion umana, tal com se veson al moment e al lòc de naissença o d'autres faches que son estudiats. Se prenon en compte subretot lo Solelh, la Luna e las planetas.
D'autres elements importants son l'ascendent (gra del signe que apareis al levant a un moment donat), lo descendent (ponch opausat a l'anterior), lo Medium Coeli o Mièg Cèl (ponch que l'ecliptica e lo meridian del lòc de naissença se copan); l'Imum Coeli (lo ponch opausat al Mièg Cèl); e los nòdes lunars.
Tipes d'astrologia[modificar | modificar la font]
Existisson divèrsas astrologias plan ligadas a la cultura que las a desvolopadas:
- Astrologia occidentala
- Astrologia chinesa
- Astrologia vedica
- Astrologia d'America Centrala
- Astrologia cabalistica
Istòria de l'astrologia[modificar | modificar la font]
Los primièrs escriches coneguts que se referisson als astres an mai de 5000 ans. Son de tabletas d'argila que consignan totes los movements planetaris observats pels religioses erudits de Mesopotamia. Lo movement dels astres èra interpretat coma una volontat divina e los religioses o los astrològs servissián de traductors. Se considèra que se ten aquí l'origina de l'astronomia.
A partir de Caldèa, aquesta astronomia e astrologia s'espandiguèt per Grècia tot bèl just aprèp las conquestas d'Alexandre lo Grand. Se propaguèt puèi dins tot l'empèri grèc, en Índia, en Egipte fins qu'arribèt a la Roma antica en venir a flor e mesura mai e mai estructurada, mens religiosa e doncas mai populara. La division del cèl en dotze signes zodiacals e lo primièr oroscòp conegut datan del Vn sègle AbC. En Grècia, Ipocrates e Galen (en seguir probable l'exemple dels prèstres egipcians) faguèron de l'astrologia una de las fondamentas de la medecina, ligada a la teoria dels quatre elements.
Parallèlament a aquesta astrologia, de sistèmas diferents se formèron en China, dins l'America precolombina e sens dobte dins d'autras civilizacions. Pasmens l'astrologia chinesa e l'astrologia caldèa son los sols sistèmas qu'an subreviscut d'un biais continu fins a uèi. Totes los sistèmas que se coneisson actualament coneguts d'astrologia derivan d'un d'aqueles dos sistèmas (o dels dos, coma dins lo cas de l'astrologia tibetana). L'astrologia caldèa es pr'aquò la qu'a agut la difusion mai importanta e l'influéncia mai bèla.
La primièra sintèsi magistrala de l'astrologia, lo Tetrabiblos, foguèt escricha per Ptolemèu d'Alexàndria en 140, en pausar aital l'ossamenta e los principis de çò que vendriá mai tard l'astrologia occidentala.
Los signes del zodiac[modificar | modificar la font]
Dins l'astrologia occidentala, una de les aisinas mai emplegadas e conegudas son los signes del zodiac que son dotze:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Astrologia


text:
Republica de Karelia
Li Republica de Karelia es un parte de Russia e es situat in li nord-west de Russia. Li republica es parte del region administrativ Districte Nordwest de Russia. It es li major parte del region historic de Karelia.
It have 684.212 habitantes (in li annu 2010).
Li cité capital del Republica de Karelia es Petrozavodsk.
Li grand majorité del habitantes es russes (76 %) e solmen 9 % es karelianes.
Li president del Republica de Karelia es Andrei Nelidov
- Wikimedia Commons alberga contenido multimedia sobre Republica de Karelia.


text:
Delphinidae
Los Delphinidae son de mamifèrs marins odontocèts nomenats dalfins e òrcas.
Coma totes los mamifèrs, son d'animals omeotèrmes (de sang caud) (35 a 36 °C). Son carnivòrs e manjan de peisses costièrs, de sardinas e d'arengs, de sépias, de gabaròts, de pofres e de còps, quitament, d'autres mamifèrs marins (òrcas).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin a una pel lissa e sopla. Amb son fuselage idrodinamic, es un animal dotat per la velocitat que pòt aténher 45 km/h. Sa longor es d'environ 1,7 m a 4 m per un pes que varia de 70 a 400 kg. Son ròstre (lo bèc del dalfin), pro long, es provesit de dents nombrosas, pichonas e ponchudas, que servisson a agafar sas predas, mas non pas a las mastegar.
A la diferéncia dels peisses, sa coa propulsa lo dalfin en bolegant de naut en bas. L'esqueleta del dalfin mòstra que las nadarèlas son los vestigis de mans e de patas de quadrupède.
Los uèlhs del dalfin, espaçats, li permeton de veire tant plan suls costats coma en naut, en bas o en arrièr, e aquò, tant plan jos l'aiga coma al dessús, gràcias a sa capacitat de deformar sa cornèa. En revenge, sa vision de fàcia es marrida, e utiliza alara l'ecolocacion per se localizar. Es lo melon, la partida grassosa sul front de l'animal, que li permet d'emetre e de recebre los ultrasons que permeton al dalfin de localizar la posicion de sa preda e sa velocitat.
Lo « nas » del dalfin, apelat event, es situat al som del rostre e li servís a alenar e se dobrís pas que quand l'animal es al dessús de l'aiga. Amb una respiracion, lo dalfin renovèla 90 % d'aire de sos polmons. Los dalfins pòdon cabussar fins a 260 m de pregondor e demorar atal sens alenar pendent prèp d'un quart d'ora mas demòran pas en general jos l'aiga que pendent qualques minutas abans de reprendre lor respiracion. La respiracion del dalfin es un acte volontari.
Coma a pas de glandas sudoriparas, lo dalfin evacua la calor a travèrs sas nadarèlas, largament irrigadas de sang.
Quand dormís, lo dalfin demòra a 50 centimètres al dejós de la superfícia e, automaticament, tòrna pujar cada mièjorada per prendre d'aire. Se vei de còps flotar prèp de la superfícia amb una nadarèla que despassa de l'aiga. Coma la màger part dels mamifèrs, lo dalfin somia pendent son sòmi.
Lo dalfin, que siá en absolut o en comparason amb sa maissa, a un cervèl plan mai gròs que lo de l'òme. Se poiriá doncas pensar que lo dalfin es lo mai intelligent dels animals. Çaquelà, aquesta conclusion es fòrt rapida e simplista. La question de l'intelligéncia dels dalfins es encara subjècta a de debats.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mamifèrs coma lo dalfin pòrtan de mamèlas (dins de silhons sul costat del ventre) e son vivipars. Lo jove dalfin atenh sa maturetat vèrs l'atge d'1 o 2 ans. Lo coble de dalfin es permanent
La gestacion es de 52 setmanas environ, al tèrme de laquala un sol pichon es mes al mond.
Lo pichon sortís per la coa (per evitar de nadar immediatament) e sap nadar sul pic.
La maire e sas « tantas » menan alara immediatament lo pichon alenar a la superfícia. Serà alachat pendent 2 a 8 meses, mas a partir d'1 setmana s'anirà aventurar ja solet.
Corologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin pòt viure fins a 50 ans.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Lo dalfin es un animal que viu dins las aigas saladas de totas las mars temperadas del glòbe, a l'entorn de las còstas, e que migra per seguir los gropes de peisses.
Es un animal social que viu en tropèls de centenats d'individús ont coabitan los joves, las femèlas e los mascles, mas sens estructura ierarquica. Lo dalfin coopèra amb los autres membres del tropèl a travèrs de sas activitats de caça e de jòc en comunicant amb eles per ultrasons. Abandonan pas lors ferits e luchan pas entre eles.
Predators[modificar | modificar la font]
Lo sol predator natural del dalfin es l'òrca, qu'es tanben un delfinid mas fòrça mai grand e poderós que lo dalfin.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Denominacion e taxonomia[modificar | modificar la font]
Lo nom del dalfin ven del grèc delphis que significa esperit de la mar e es ligat al nom de Delphes, quitament s'èra l'emblèma de Corinta. Ja, dins l'Antiquitat, los pòbles marins lor prestavan de valentitges multiples coma de guidar los vaissèls perduts dins la tempèsta o salvar los naufragièrs...
Lo mot cetacèu significa mòstre marin en grèc e lo mot odontocèt significa cetacèu de dents.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los delfinids comptan 32 espècias diferentas. Los noms vernaculars indicats çaijós son los noms pus sovent utilizats mas çaquelà, existisson de variacions nombrosas.
- Sosfamilha Cephalorhynchinae (o Cephalorhynchidae) — Cefalorinquids
- Genre Cephalorhynchus
- Genre Sotalia
- Genre Sousa
- Sosfamilha Delphininae — Delfinins
- Genre Delphinus
- Genre Lagenodelphis
- Genre Lagenorhynchus
- Lagenorhynchus albirostris — Lagenorinc del bèc blanc
- Lagenorhynchus acutus — Lagenorinc dels costats blancs de l'Atlantic
- Lagenorhynchus obliquidens — Lagenorinc dels costats blancs del Pacific
- Lagenorhynchus obscurus — Lagenorinc escur
- Lagenorhynchus australis — Lagenorinc de Peale
- Lagenorhynchus cruciger — Lagenorinc sablièr
- Genre Lissodelphis
- Genre Stenella
- Genre Steno
- Genre Tursiops
- Tursiops aduncus (Ehrenberg, 1833) -- Grand dalfin de l'ocean Indian
- Tursiops truncatus — Grand dalfin
- Sosfamilha Globicephalinae — Globicefalins
- Sosfamilha Orcaellinae — Orcellins
- Sosfamilha Orcininae — Orcinins
- Genre Orcinus
- Genre Pseudorca
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180415 Delphinidae Gray, 1821 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Delphinidae (en)
- Referéncia NCBI : Delphinidae (en)
- Referéncia CITES : familha Delphinidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Delphinidae dins Systema Naturae 2000 (en)
- Un sit per la proteccion e la conneissença dels dalfins marins (fr)
- Un sit qu'explica l'anatomia e la fisiologia dels delfinids (fr)


text:
Segonda Republica Espanhòla
.
La Segonda Republica Espanhòla (var.Dusau Republica Espanhòla) foguèt lo primièr estat totalament democratic qu'existiguèt en Espanha pendent lo periòde entre lo 14 d'abril de 1931, data de sa proclamacion e de la fugida d'Espanha del rei Anfós XIII, e lo 1 d'abril de 1939, data de la victòria franquista dins la Guèrra Civila Espanhòla que seguèt lo còp d'estat del 18 de julhet de 1936. Lo primièr president ne foguèt Niceto Alcalá-Zamora entre 1931 e 1936 e lo segond Manuel Azaña Díaz entre 1936 e 1939.