text:
Ala
Una ala es una superfícia que s'emplega per produire una fòrça aerodinamica normala a la direccion de movement per desplaçament dins l'atmosfèra de la Tèrra, l'aire o un autre mitan gasós, que facilita lo vòl. L'emplec primièr del mot se fasiá pels membres anteriors dels aucèls, mas son emplec es estat espandit per inclure las alas dels insèctes, las ratapenadas e los pterosaures e puèi las mecanicas fachas per l'òme.
Una ala es una mecanica extrèmament eficaça per generar una fòrça ascensionala.


c: text/html

text:
741
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 741 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt lo 18 de junh de l'emperaire Leon III ò Leon l'Isaurian considerat coma un emperaire major de l'istòria bizantina en causa de son ròtle decisiu dins lo mantement d'un Empèri menaçat per leis Arabis, lei Bulgars e lei Lombards. Son fiu Constantin V li succediguèt. Pasmens tre julhet, aquela succession foguèt refusada per lo generau Artabasde, oficièr fidèu de Leon, que se proclamèt tanben emperaire. Una batalha s'acabèt per la desfacha de Constantin V. Artabasde intrèt dins Constantinòple e i anoncièt la mòrt de son rivau. Prononcièt la restauracion dau culte deis icònas. Pasmens, Constantin capitèt de se retirar a Amorium ont obtenguèt lo sostèn de divèrsei tropas, compres sei partisans de la capitala que refusèron d'acceptar sa mòrt.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion de cinc estèlas novèlas a Calakmul per un rèi desconegut.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Refraccion
La refraccion, en fisica deis ondas - especialament en optica, acostica e sismologia - es un fenomèn de desviacion d'una onda au moment que sa vitessa cambiá entre doas environas. Generalament la refraccion subrevèn a l'interfàcia entre doas environas, o au moment d'un cambiament de densitat o d'impedància de l'environa.
Si pòu representar una tala onda per doas caracteristicas :
- per son frònt d'onda : es la linha que descriu una auça dins l'aiga (optica ondulatòria e sismologia) ;
- per un rai : es l'endrechiera de propagacion de l'onda, perpendiculara au frònt d'onda (optica geometrica).
Lei dos modèls son equivalents dins lo cas de la refraccion, pasmens si preferirà lo premier per explicar lo fenomèn, e lo segond per lo quantificar.


text:
Wikipèdia:Anoncis
Benvenguda sus la pagina d'anoncis de Wikipèdia.
Aquesta pagina es destinada a collectar las informacions importantas en cors concernent la comunautat wikipediana alargada, e mai a reportar tota informacion suls desvolopaments recents de l'actualitat wikipediana occitana. Es una mena de pagina d'anonci destinada a la comunautat puslèu qu'al grand public.
L'actualitat concernent la fondacion Wikimedia se tròba a l'adreça m:Wikipedia News.
Çò que se deu inscriure sus aquesta pagina (lista exaustiva) :
- las candidaturas als estatuts particulars (administrator, burocrata, bòt, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- los cambiaments d'estatut (accessions a un estatut, demissions, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de decision,
- la dobertura d'un debat precedent una presa de decision amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- la dobertura d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- la clavadura d'una presa de decision e son resultat amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- lo començament d'un arbitratge (quand una demanda d'arbitratge es estada jutjada receptibla) amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge,
- lo resultat d'un arbitratge amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge.
Çò que se pòt inscriure sus aquesta pagina : tot anonci concernent la comunautat dins son ensemble. Per exemple (lista non exaustiva) :
- Dobertura de portals ;
- Creacion de projèctes ;
- Estatisticas remirablas ;
- Informacions importantas de nivèls internacionals diches Meta e Commons (fòrtament recomandat) ;
- Recomandacions qu'an recebut un consensus larg.
/* Lo fial de l'informacion */ == Lo fial de l'informacion ==
Somari
- 1 Aost de 2014
- 2 Julhet de 2014
- 3 Novembre de 2009
- 4 Octobre de 2009
- 5 Setembre de 2009
- 6 Decembre de 2008
- 7 Novembre de 2008
- 8 Junh de 2008
- 9 Mai de 2008
- 10 Abril de 2008
- 11 Febrièr de 2008
- 12 Novembre de 2007
- 13 Agost de 2007
- 14 Julh de 2007
- 15 Junh de 2007
- 16 Mai de 2007
- 17 Abril de 2007
- 18 Març de 2007
- 19 Febrièr de 2007
- 20 Genièr de 2007
- 21 Vejatz tanben
- 22 Las listas de discussions
Aost de 2014[modificar | modificar la font]
Julhet de 2014[modificar | modificar la font]
Novembre de 2009[modificar | modificar la font]
Octobre de 2009[modificar | modificar la font]
Setembre de 2009[modificar | modificar la font]
Decembre de 2008[modificar | modificar la font]
Novembre de 2008[modificar | modificar la font]
Junh de 2008[modificar | modificar la font]
Mai de 2008[modificar | modificar la font]
Abril de 2008[modificar | modificar la font]
Febrièr de 2008[modificar | modificar la font]
Novembre de 2007[modificar | modificar la font]
Agost de 2007[modificar | modificar la font]
Julh de 2007[modificar | modificar la font]
Junh de 2007[modificar | modificar la font]
Mai de 2007[modificar | modificar la font]
Abril de 2007[modificar | modificar la font]
. Un consensus pro larg s'es desgatjat per demandar lo tractament de la question punt per punt.
La proposion retenguda es l'abséncia de bendèl dins l'article, mas una mencion del dialècte utilizat visibla al moment de l'edicion.
Març de 2007[modificar | modificar la font]
Febrièr de 2007[modificar | modificar la font]
Genièr de 2007[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Archius annals : 2007
Las listas de discussions[modificar | modificar la font]
Wikipedia-l, Wikoc-l, Wikitech-l, MediaWiki-CVS, wikimediaoc-l e foundation-l


text:
Ispània
Ispània èra lo nom donat, al temps l'Empèri Roman, a la Peninsula Iberica. Englobant las províncias Hispania Tarraconensis, Hispania Baetica (la futura Espanha) e Lusitania (Portugal e Extremadura), alara que dins una primièra division las doas darrièras formavan una unica província (Hispania Ulterior) en contrapés a l'Hispania Citerior.
Somari
- 1 Lo nom
- 2 Descripcions anticas
- 3 Istòria
- 4 Visigòts e àrabs
- 5 Ispània e los seus abitants
- 6 Las províncias romanas d'Ispània
- 7 Geografia
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Bibliografia
- 10 Ligams extèrnes
Lo nom[modificar | modificar la font]
Lo nom apareis pel primièr còp en 200 AbC e ven dels fenicians. Sembla que voldriá dire "ocult" o "tèrra de conilhs" (un animal abondant dins la peninsula e desconegut en Africa alara). Lo mot fenician per "èbra pels conilhs" èra tsapan e la primièra vocala s'eliminava dins lo dialècte parlat al sud de la península, que vengava alara "span". Sus una medalha d'Adrian, Ispània es personificada per un conilh.
Los tèxtes de l'epòca fan la confusion amb lo tèrme Ibèria, manlevat pels grècs, e que sembla derivar del riu Iberus (Èbre). Espèria èra lo nom grèc utilitzat pels poètas, equivalent en Occident a la division del monde en quatre partidas (Libia al sud, Asia a l'èst; Euròpa al nord e Espèria a l'oèst)
Celtica èra lo nom donat a las regions occidentalas e e sobretot per Ispània poblada pels cèltas. Ephorus nomenava Celtica l'oèst de la península e Ibèria l'èst. Fin finala tanben se disiá Tartessos per la partida sud de l'Estrech, alara qu'Ibèria èra lo rèste.
Dins los tèxtes de l'Edat Metjana, s'utilizava a vegadas de biais erronèu lo nom d'Ispània per indicar lo comtat d'Hesbania, es lo nom llatinizat del comtat merovingian d'Haspengouw.
Descripcions anticas[modificar | modificar la font]
Segon las descripcions miègmiticas d'Esiòde, seguit per Karon de Lampsac (dins un periple per las còstas de las Colomnas d'Ercules que foguèt perdut), Ecatèu (vers 500 AvC) a qui cal atribuir la mencion de las ciutats de Tartessii, Elibyrge, Iliberris, Illiturgis, Mastia e los mastiani, Suel o Suyalis, Maenoba o Mainobra, Sixos o Saxetanum, Molybdana e Calathe, recolhidas per Festus Avienus, o los de Sicane, Crabasia e Hyops, los pòbles dels ilaraugatae (benlèu los ilergetas), los Melesses e los misgetas, e las illas de Cromyusa e Melussa.
Erodòt parla de l'Euròpa occidentala plan vagament e menciona los cynesii o cinetas coma lo pòble mai occidental, al pròp de la granda nacion dels cèltas, que se situa sus la riba del riu Ister e dins una ciutat nomenada Pirene. Erodòt menciona lo rei Argantoni de Tartessos coma amic dels grècs focèus.
Segon Erodòt la península foguèt descricha per Eudòx de Cnidos (vers 380-360 aC). Efòr espandissiá los confins d'Ibèria fins a Cadis.[1] Escilax de Carianda ne parla vagament al seu Periplos, e menciona lo riu Iber e doas illas: Cadis e Emporion. Erodor parla dels cinsetas[2] coma lo pòble mai occidental e al seu nòrd èran los glètas e iglètas, que los ibèrs ne serián una branca; al costat los tartessis, los elbysinii, los mastiani e los capiani.
Eratostèn milhòra l'informacion mercés a Timostèn (amiral del rei d'Egipte Ptolomèu Filadelf) mas encara plan alunhat de la realitat; descriu tres penínsulas, aquela de Grècia, aquela d'Itàlia e aquela de Ligúria qu'Ibèria ne formava partida; menciona la ciutat de Tarraco e parla dels Pirenèus coma frontièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
La conquista cartaginesa[modificar | modificar la font]
Los colons de Tir estbliguèron lor domèni sus una partida del territòri adjacent a lor colònia de Cadis, partida coneguda coma Tarsis (Isaïas XXIII 10) o Tartessis pels grecs. Los establiments fenicians se limitavan pas limita a Cadis mas èran nombroses per tota la còsta sud de la region de l'Estrech.
Aprèp la Primièra Guèrra Punica en 241 AbC Cartago aviá agotat las seunas ressorças econòmicas, e en 236 AbC la revòlta dels seus mercenaris profeitèt a Roma per dominar Sardenha e Corsega. Amilcar Barca dirigiguèt alara los seus espèrs dins la dominacion d'Ispània (237 AbC). Foguèt aisit e amb una política de fèrre e de cooperacion que donèt fòrça maridatges mixtes, capitèt a establir lo domèni cartaginés sus una brava partida de la península (237-229 AbC). Edifiquèt Cartago Nova. Amilcar Barca moriguèt en 229 AbC e daissèt lo poder al seu gendre Asdrubal que seguèt los passes del seu sògre fins a 221 AbC data del seu assassinat; Succediguèt Annibal Barca quand ja los romans s'èran liurats de la menaça dels galleses que fins alara deviam ocupar. Asdrubal e Roma establiguèron lo tractat de l'Èbre, establissent que lo riu Èbre seriá la limita de la zòna d'influéncia de cada partida (228 AbC). Lo tractat acabèt amb la primièra guèrra punica en mai qu'establissiá que los aliats de cada partida poirián pas èsser destorbar per l'autra, e segon Tit Livius la meteissa garantia foguèt aponduda al tractat en 228 AbC per la preséncia mai al sud de l'Èbre de la ciutat d'Arse (Sagunt), coma ciutat liura,[3] mas Polibi es pas mencionada. En tot cas Annibal faguèt lo sètge a Sagunt e los romans invoquèron aquel pretèxte per començar la guèrra que permetèt als romans de conquerir una partida de la península.
La conquista romana[modificar | modificar la font]
Aprèp 205 AbC quand los cartagineses ja avián estat expulsats d'Ispània los romans perseguiguèron lor conquista. D'en primièr foguèt formada una unica província (Ispània) governada per de pretors, per un temps un e per autre dos; doas legions estacionavan en permanéncia dins la província; los legionaris prenguèron esposas del luòc e quad las legions foguèron dissolgudas demorèron en Ispània. Mai tard venguèron doas províncias (Citerior e Ulterior) e amb l'empèri tardier tres, quatre, cinc e sièis.
Los celtibèrs èran lo pòble principal de l'Ispània centrala e conservava lo seu govèrn pròpri, en fòrma de republica e teoricament aliats dels romans; al nòrd e a l'oèst i aviá de pòbles independents. La guèrra amb los celtibèrs durèt d'ans pendent lo sègle seguent, e amb fòrça episòdes e protagonistas, acabèron per triomfar los romans. Los pòbles mai ostils als romans foguèron los vaccèus e los lusitanians.
En 171 AbC quand comencèt la Tresena Guerra Macedoniana, la península èra per l'ora somesa levat qualques tribús montanhòlas del nòrd e qualques regions particularas dins la península. La revòlta celtibèra de 153 AbC faguèt tornar la guèrra que durèt fins a 149 AbC e foguèt conegegut coma la primièra guèrra celtiberica. En 149 AbC los romans faguèron la Tresena Guèrra Punica e aprèp comencèt la guèrra amb los lusitanians dirigits per Viriato, que s'acabèt an 138 AbC, alara tornèt la guèrra (la segonda guèrra celtiberica o guèrra de Numáncia). En 143 AbC Quint Cecili Metel Macedonian comencèt la guèrra dubèrta contra los celtibèrs, que seguèt d'astres variats, fins a la conquèsta de Numáncia en 133 AbC que s'esagliguèt definitivament lo poder roman. En 137 AbC Junius Brutus conquerigièt Gallaecia de biais precari mas lo domèni se consolidèt en seguida.
En 105 AbC els cimbris obtenguèron una granda victòria suls romans e passèron en Ispània, partida que devastèron en 104 aC e 103 aC, mas la resisténcia de la populacion locala e lo perilh roman los obliguèron a la retirada.
Las tèrras ispànicas èran utilizadas per emplir los magazins romans de lana, òli e vin. Èra una de las encausas de lutas entre Juli Cesar e Pompèu, qu'acabèt en guèrra civila.
La conquista dels cantabres e asturs fogut òbra d'August e s'acabèt en 19 AbC.
La romanizacion foguèt gareben aviada. Los latifundis s'imposèron al camp e profeitèron de las ciutats ja existentas per crear un malhun urban estable, complemtat per de nòus centres. Jos August foguèt fondada qualques colonias coma Cesaragusta (Saragossa), Emerita Augusta (Mérida), Pax Julia (Beja), Pax Augusta (Badajoz), Legió VII Gemina (Leon), e mai. Bastiguèron fòrça vias (la primièra en 124 AbC). Al sègle I los turdetans èran tant romanizats qu'avien oblidat la lor pròpia lenga; fòrça obtenguèron la ciutadanetat latina e d'uns la romana. Qualques ispans se distinguèron per des competéncias divèrsas coma lo poèta Lucan, los dos Senèca, Columella, Pomponi Mela, Quintilian, Marc Valeri Marcial, e lai.
Introduccion del cristianisme[modificar | modificar la font]
Lo cristianisme s'espandiguètt a partir del sègle I. La cristianizacion d'Ispània foguèt l'òbra dels romans o dels romanizats, se limitant al las ciutats. Lo camp (pagus) mantenguava las seunas cresenças ancestralas o, dins qualques zònas, l'anciana religion politeista romana (es perque los nomenavan pagans , del latin pagus = camp).
Segon la tradicion, l'apòstol Sant Jacme prediquèt dins la Val de l'Èbre, mas aquò a pas cap de supòrt istoric,mas, al contrari, de fachs fan creire qu'es totalament erronèu.
Pasmens, se poiriá estat facha, mas tocant mai rapidament la Betica e la zòna costièra de Tarraconesa, per las predicacions de Sant Pau, sus que tanben existarián de dobtes fundats.
En 65 se será fondat de glèisas a Acci (Cadis), Urci (prop d'Almeria), Bergium (Berja), Illiturgi (Andújar), Illiberis (prop de Granada), Carteya (Algeciras) a Abula (Ávila), governadas respectivament pels evesques Torcuat (Guadix)), Ctesifont (Berja) ), Secundus (Ávila) ), Indaleci (Urci)), Cecili (Iliberis), Hesiqui (Algeciras)) e Eufrasi (Andújar)). Pauc après apareguèron d'evescats a Sevilha (amb Sant Girons), Tortosa (amb Sant Ruf de Tortosa, evesque inexistent), Braga (amb Sant Peire) e Evora (amb Sant Manci) e progressivament (Sègle II) apareghèron en d'autras ciutats de la Tarraconensa.
Onte se fondava una glèisa s'organizava lo "Presbyterium" (l'evesque e lo clergat) e aquela organizacion eclesiastica aviá un caracter municipal-ciutadan e espandissiá pas dins las vilòtas e dins las expleitacions del camp, levat qualques casses isolats. Quitament dins las ciutats l'existéncia èra pas majoritária. Èran al pus mai un culte suplementàri, sovent clandestin, que tocava en un pichon percentatge de la populacion. Las persecucions e martirs dels crestians aguèron l'efècte contrari tipic d'aumentar lo nombre d'adèptes mas tojorn minoritaris.
L'organizacion de la Glèisa se fasiá mejans un òrdre ierarquic (evesques, prèires, diagues e ministres), e entre los adèptes se destinguissián los batejats e los catecumens.
En 300 o 301 lo Concili d' Illiberis enregistrèt la preséncia de l'evèsque de Cesaraugusta, e sens dubte l'existéncia d'evescat a Calagurris, Tarraco, Barcino, Gerunda e Dertosa.
En 311 la religion crestiana dintrèt dins la legalitat e en 313 venguèt la religion cooficiala de l'Estat, e mai tard en religion oficiala, ço que faguèt possible l'extension.
Las invasions mauritanianas[modificar | modificar la font]
La Legion VII Gemina faguèt front a doas expedicions mauritanianas, la primièra entre 171 e 173 e la segonda entre 175 e 178.
Los visigòts[modificar | modificar la font]
Los visigòts dintrèron dins la Península en 415 mas seunas costumas ja èran pro romanizats e mai van respectar la majoritat de las tradicions localas (Levat per la religion qu'imposèron las cresenças arrianas). La província de Galícia demorèt pels sueus, mas las autres (levat una partida de la Tarraconensa) demorèron províncias de l'Empèri al mens fins a l'abolicion d'aquel en 476 e de fach encara aprèp. Los visigòts establiguèron un sistèma de dos nacions amb un territòri e los ancians ciutadans romanizats demoravan subjèctes a las leis romanas e los gòts èran subjèctes de la lei germanica. Expulsats de la Gàllia aprép la Batalha de Vouillé en 507, la capitala s'establiguèt a Barcino e aprèp a Toledo e lo reialme visigòt foguèt conegut coma Reialme de Toledo.
Los bizantins[modificar | modificar la font]
Amb la guèrra promoguda per Atanagild, a l'Empèri Bizantin s'apondèt Septen[4] e traversèron la mar, de Sardenha, Corsega e las Balearas, desbarquèron e en seguida prenguèt la franja litorala del sud-èst de la península.
Visigòts e àrabs[modificar | modificar la font]
Amb lo temps, comencèt a èsser utilitzat una fòrma secundària d'Ispània: Spania e d'aquela ven lo nom que coneissem ara: Espanha. Segon l'explicacion de Sant Isidor, amb la dominacion dels visigòts comencèt a puntejar l'idèa de l'unitat peninsulara e se parla pel primièr còp de la mar Espanha. Fins alara s'utilizava Ispània per designar totes los territòris de la península. En la seuna òbra Història Gothorum, Suintila apareguèt coma lo primièr rei de totius Spaníae, lo prològ d'Història Gothorum es lo conegut De laude Spaniae (su la lausenja d'Espanha) e dins lo tracta sus Espanha coma nacion gòta.
Amb l'invasion musulmana, lo nom de Spania o Espanha se transformèt en اسبانيا, Isbāniyā. Al començament del processús de la reconquèsta pendent lo l'Edat Metjana nauta, èra pas rar de designar amb aquel nom (Espanha o Spania) lo territòri dominat pels musulmans, alara qu'ocupava la majoritat de l'espaci de la Spania romano-gòta. Atal, Alfons I el Batallador (1104-1134) dich dis los seus documents que "el regna a Pamplona, Aragon, Sobrarbe n Ribagorça", e quan en 1126 faguèt una expedicion fins a Màlaga nos dich que "èran las tèrras d'Espanha". Pr’aquò, existís l'identificacion aboriva d'Espanha dins lo patrinòni precedent l'invasió musulmana, coma se passa per exemple amb la lamentacion per la pèrda d'Espanha que se pòt trobar dins la Cronica Mossaraba o Cronica de 754 (en latin, Continuatio Hispanica), que mòstra la continuïtat de l'idèa d'Espanha anterior a 711.
Ispània e los seus abitants[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Hispania en latin, lo tèrme Ibèria es solament grèc. Dire espanhòl per iber o per hispanus es cometre una dèca de causalitat, doncas pòrta amb el de diferéncias d'epòca e de mitant. Dins los tèxtes que nos venon dels romans aqueles utilizan tojorn lo nom d'Ispania (citada pel primièr còp en 200 AbC pel poèta Quint Enni), alara que dins los tèxtos conservats dels grècs aquesles usan sempre lo nom d'Ibèria.
Una granda partida del conflicte entre cartagineses (Fenicia) e romans se passèt sus las tèrras d'Ibèria, la Península Iberica. Lo conflicte se realisèt dins çò que se nomena Guèrras Punicas e que s'acabèt amb lo triomf de Roma. Alara los romans prenguèron contacte amb Ibèria, mas per la denominar van causir lo nom que lor veniá dels cartagineses, Ispania, al que apondèron l'H, coma tanben apondèron l'H a Hibèria. En mai de l'H utilitzèt al plural, Hispanias, plural foguèt tanben utilzat per Gàllias. Foguèt la primièra província onte los romans dintrèron e la darrièra qu'acabèron de dominar amb August.
Los romans divisèron al començament las Ispània en doas províncias (197 aC), regidas per dos pretors, la Citerior a la Ulterior . Las longas guèrras de conquèsta durèron dos sègles, aquò es conegut coma la romanizacion. La conquèsta arrestèt l'evolucion de la civilizacion indigena que foguèt substituïda per l'ellnollatina. Pendent aqueles dos sègles aguèt fòrça conflictes:
- Guèrras d'independéncia que los ibèrs e d'autres pòbles (pòbles primièrs de la península) foguèron pauc a pauc vencuts e dominats malgrat las grandas accions menadas per la ciutat de Numancia o pel cap tribú Viriato e d'autres.
- Guèrra dirigida per Sertori, pretor de la Hispania Citerior, depuèi que desafièt amb succès lo poder de Roma.
- Guèrra civila entre Juli Cesar e Pompèu, que se faguèt en granda partida en territòri d'Ispania.
- Campanhas de Cesar e d'August per sometre los galaics, asturs e cantabres.
- Fin finala arribèt la pax augusta. Ispània èra dividida en tres províncias a la fin del sègle I. dins aquels temps apareguèron dos escrivan influancian l'òbra dels istorians de totes los sègles: lo geograf Estrabon l'istorian universal Pompèu Troge. Totes dos dediquèron edins la seunas òbras de capitols particulars a Ispània.
Estrabon parla d'Ibèria dins lo seu libre III de Geografia e comenta: « D'unes dison que las designacions d'Ibèria e d'Ispània son sinonims, que los romans designèron l'ensems de la region (la península) indiferentament amb los noms d'Ibèria e Ispània, e las seuna partidas las nomenèron ulterior e citerior »
Pompèu Troge bastiguèt tota una imatge suls seus abitants afirmant que los ispans avián preparat lo còs per l'abstinéncia e la fatiga, e l'encoratjament a la mòrt: dura e austera sobrietat en tot.[5]
Valeri Maxim la nomenava fides celtiberica.[6] Segons aquesla fides, l'ibèr consagrava l'anma al seu cap de trubú e considerava coma ilicit d'i sobreviure dins la batalla. Es la coneguda devotio o l'abnegacion ibera dels començaments de l'empèri roman. (A l'Edat Mejana èra importanta aquela fidelitat dels celtibèrs que nomenava entre eles leialtat ispana).
A la seuna epòca sortiguèt una òbra l'Expositio totius mundi que descriu Ispània coma Spania, terra llauna et màxima, et dives viris doctis (Spania, tèrra larga e vasta, e amb abondoses òmes savis). Dins aqueles temps lo nom d'Hispania e Spania ja èra concurrents.
Amb lo temps lo toponim derivèt en Espanha, que designava l'unitat geografica de la península, mai las conquèstas de Balearas a Canàrias. A partir dels darrièrs ans del sègle XII designava a tota la península, que siá dels musulmans o dels crestians, amb lo nom geografic d'Espanha. Atal se parla dels cinc reialmes d'Espanha: Leon, Castelha, Navarra, Portugal e Aragon (crestians), amb lo territòri jos la dominacion musulmana coma lo territòri d'Espanha devent torner èsser reconquerit.
Las províncias romanas d'Ispània[modificar | modificar la font]
Pauc asprèp que derrotèt los cartagineses fòra de la península, Roma decidiguèt d'incorporar als seus domènis los territòris alara jol contraròtle militar, qu'a l'epòca enclusiá tot lo levant dempuèi Empúries fins a Carthago Nova e la quasi totalitat d'Andalosia, amb la val del Guadalquivir e la zòna de las sèrras beticas e Sèrra Bruna al nòrd. Aquel territòri foguèt dividit en doas províncias separadas per una frontièra que passava de l'oèst de Cartago Nova cap al nòrd, abans de repartir los territòris conquerits dempuèi entre anbedoas províncias. L'una foguèt nomenada Ulterior (la mai alunhada de Roma) e l'autra Citerior (la mai prèp de Roma). lo territòri que caduna d'aquelas englobava varièt amb lo temps, a mesura que Roma conquerissiá de nòus territòris iberics.
Atal pendent los primièrs seissenta ans de la dominacion republicana sus las províncias ispanas, dempuèi la division de 197 AbC fins a la fin de las guèrras lusitanas e celtibericas vèrs 137 AbC-133 AbC, las províncias se mantenguèron mas o mens establas englobant caduna:
- Hispania Ulterior: Actuala Andalosia en totalitat, partidas del sud de l'actuala província de Badajoz e de la Mancha, e tanben lo sud-oèst de l'actuala Region de Múrcia. Benlèu tanben englobava las zònas portuguesas a l'èst del Guadiana (Moura, Serpa, etc.) e l'Algarve. La capitala se fixèt a Còrdoa.
- Hispania Citerior: Nòrd e èst de Múrcia, granda partia de Castelha-La Mancha, incorporada lo long d'aquel periòde, lo País Valencian, Catalonha, l'Èbre e los Pirenèus aragoneses, tamben incorporats dins aqueles ans. La capitala èra Tarraco.
A la fin de las guèrras celtibericas e lusitanas, lo domèni roman sus Ispània s'espendiguèt: Extremadura e la majòra partida de Portugal (al sud del Douro) foguèron incorporats a l'Ulterior, çò que constituïràn los territòris de las doas Ispànias ulterioras que foguèron creats a l'epòca d'August, Betica dins los territòris mai ancians e romanizats d'Andalosia e Lusitània dins los territòris recentament incorporats d'Extremadura e Portugal al sud del Douro, e a la Citerior foguèt incorporat una bona partida de la submeseta nòrd.
Los cent ans segents de la dominacion romana, fins a la guèrra d'August contra los asturs, la frontièra foguèt expendiada de biais plan limitat, s'apondèt al domèni roman sonque los territoris al sud de la sèrra cantabrica.
En 27 ApC lo general e politician Agripa faguèt un cambi. Divisèt Ispània en trés partidas, apondent la província de Lusitània que compreniá gaireben tot çò qu'es ara lo Portugal (levat la faissa al nòrd del riu Douro) e gaireben tota l'Extremadura e la província de Salamanca actualas.
L'emperaire August tornèt a far lo meteis an una nòva division:
- Província Ispània Ulterior Betica, mai coneguda simplament coma Betica, la capitala èra Còrdoa, l'anciana capitala de l'Ulterior. Existissiá una substanciala continuïtat entre los territòris turdetans e d'interaccion amb los fenicis-punics, la primièra ulterior e la Baetica, centrant totes aqueles territòris a l'entorn de la val de Baetis (val del Guadalquivir) e las doas zònas que la delimitan, Sèrra Morena e los sistèmas betics, es a dire, l'actuala Andalosia. De fach, per d'autors coma Estrabon los dos concèptes Turdetània e Baetica sont egals e se nomenava los abitants de la Baetica coma turdetans (e turduls). La província englobava al començament l'actuala Andalosia e la zòna sud de l'actuala Badajoz. Qualques ans aprèp, a 4 AbC August decidiguèt de rectificar la frontièra entre la Baetica e la tarragonina, apondent l'èst de Jaén, al nòrd de la província de Granada e la zona d'Almeria levat lo ponent, a la província Tarraconense. Lo riu Anas o Annes (Guadiana, de Wadi-Anas) separava la Betica de la Lusitània en qualques porcions, alara que en d'autres la frontièra Baetica passa plan alunhada de la riba esquèrra de l'Anas.
- Província Ispània Citerior Tarraconensis, o simplament Tarraconensa, la capitala èra Tarraco (Tarragona). Los territòris incorporats dins les guèrras conta los cantabres e asturs foguèron agregats a aquela província.
Al segle III de la nòstra èra, l'emperaire Caracalla faguèt una nòva division que durèt pauc de temps. Divisèt la Citerior un autre còp en dos creant la nova Província Ispania Nòva Citerior de Gallaecia (a pauc près Galícia e nòrd de Portugal) e Astúries (a pauc près las províncias de Leon, Zamora e Astúries). Aquela nòva província, que la creacion es en relacion amb l'intensificacion de l'expleitacion de las minas d'aur del nord-oèst peninsulari, durèt pauc temps e en 238 foguèt restablida la Citerior Tarraconensis coma èra.
Amb la reforma administrativa de l'Empèri Roman qu'entrepreguèt Dioclecian (284-305), l'anciana Tarraconesa foguèt divdida en tres províncias: Gallaecia, Cartaginensis a Tarraconensis, las limitas exactas son desconessidas perque existìs pas mai de documents. L'innovacion mai importanta foguèt la creacion dels diòcesis. Un d'eles èra Ispània, la capitala ne seriá estat Emerita Augusta. Las cinc províncias precedentament citadas (Lusitània, Betica e las tres eissidas de la Tarraconena) foguèron integradas al diòcesi, ensems amb la Mauritània Tingitana, de l'autre costat de l'estrech. A la final del sègle IV las Illas Balearas contituiguèron una província independenta (Balearica), separada de la Tarraconensa entre 365 e 385.
Geografia[modificar | modificar la font]
Còsta d'Ispània[modificar | modificar la font]
Los principals accidents geografics de la còsta, dempuèi los Pireneus cap al sud, son:
- Veneris Promontorium (Cap de Creus)
- Cervaria Sinus o Portus Veneris, entre Rodes e Empúries (Badia de Roses)
- Sucronensis Sinus (golf de Valéncia)
- Dianum Promontorium (Cap de Sant Martin)
- Illicitanis Sinus (Badia d'Alacant)
- Saturni Promontorium (Cap de Palos)
- Charidemi Promontorium (Cap de Gata) que preceda lo Massienus Sinus.
- Urcitanis Sinus (Golf d'Almeria)
- Gaditanum Fretum (Estrech de Gibartar) e Herculis Columnae (Gibartar)
- Cuneus Promontorium (Cap de Santa Maria)
- Sacrum Promontorium (Cap de São Vicente)
- Barbarium Promontorium (Cap Espichel)
- Magnum Promontorium (Cap de la Roca)
- Lunarium Promontorium (Cap Carvoeiro)
- Celticum o Nerium Promontorium (Cap de Finistèrrè)
- Coru o Trileucum Promontorium (Cap Ortegal)
- Oeaso promontorium (Cap del Figuièr)
Rius principals[modificar | modificar la font]
Los rius principals èran:
Comarcas a montanhas[modificar | modificar la font]
La partida centrala es nomenava Idubeda al nòrd i Orospeda al sud. La region de Sièrra Morena se nomenava Marianus Mons e la Sierra Nevada Ilipula. Las muntanhas del nòrd èran lo Vasconum Saltus e aquelas del sud Castulonensis Saltus e Argentarius Mons
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ =WS> (en)Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Geography. William Smith, 1854 [1]
- ↑ WS/
- ↑ Livi, Tit; Roberts (trad) (en), Canon. The History of Rome, Book 21. E. P. Dutton and Co., 1912.[2]
- ↑ Rovira i Virgili, Antoni. Història Nacional de Catalunya, volum II. Edicions Pàtria, 1920, p. 264.
- ↑ (en)Adler, Eric. Valorizing the Barbarians: Enemy Speeches in Roman Historiography, 2011, p.39. ISBN 0292726287. «Dura omnibus et adstricta parsimònia»
- ↑ (la)Maxim, Valeri. Valerii Maximi Libri novem factorum dictorumque memorabilium . apud Samuelem Luchtmans, 1726, p.978.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)España y los españoles hace dos mil años (según la Geografía de Estrabón), de Antonio Gª y Bellido (arqueólogo y catedrático de la Universidad de Madrid). Colección Austral de Espasa Calpe S.A., Madrid, 1945 (primera edición: 8-XI-1945)
- (es)Las artes y los pueblos de la España primitiva, de José Camón Aznar (catedrático de la Universidad de Madrid. Editorial Espasa Calpe, S.A. Madrid, 1954
- (es)Diccionario Espasa Íberos, de José R. Pellón. Espasa Calpe S.A., Madrid, 2001
- Geografía histórica española, de Amando Melón, de la Real Sociedad Geográfica de Madrid y catedrático de Geografía de la Universidad de Valladolid y de Madrid. Editorial Voluntad, S.A., Tomo primero, Vol. I-Serie E. Madrid, 1928
- (es)Historia de España y de la civilización española, de Rafael Altamira y Crevea, catedrático de la Universidad de Oviedo, de la R.A. de la Historia, de la Sociedad Geográfica de Lisboa y del Instituto de Coimbra. Tomo I. Barcelona, 1900
- (es)Historia ilustrada de España, de Antonio Urbieto Arteta. Volumen II. Editorial Debate, Madrid, 1994
- (es)Historia de España. España romana, I, de Bosch Gimpera, Aguado Bleye, José Ferrandis. Obra dirigida por Ramón Menéndez Pidal. Editorial Espasa-Calpe S.A., Madrid, 1935
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- HISPANIA Mapa de l'Iispània romana.
- Ispània Romana pagina web actualizada
- Mapa dels Pòbles Preromans d'Ibèria ( 200 AC)
- Economia d'Ispània pendent la Republica romana
- Memòria d'Ispània, un produch de Roma (documental de RTVE).


text:
Sètge de Tolosa (1218)
Lo sètge de Tolosa de 1218 es una operacion de Simon IV de Montfòrt que tentèt de tornar prene la vila de Tolosa que s’èra revoltada contra el. Es pendent aquel sètge que Simon de Montfòrt trapèt la mòrt.
Somari
Las causas[modificar | modificar la font]
Lo sètge de Bèucaire (estiu de 1216) foguèt lo primièr escaç de Simon de Montfòrt e aviá acabat amb la seuna reputacion d’invincibilitat. Aviá tanben mes en evidéncia la lassièra dels seus barons e soldats aprèp set ans de guerilha permanenta. Nombre d’entre eles li conselhèron la moderacion, mas Monfòrt aprenguèt que lo comte Ramon VI de Tolosa marchava cap a Tolosa al cap d’una armada. Simon envièt una avantgardiá que foguèt capturada pels Tolosencs, puèi i menèt la seuna armada de marcha forçada[1] e passèt davant l’armada de Ramon VI.
Los Tolosencs, dins una posicion dificila, perque capturar l’avantgardiá èra un signe de rebellion dubèrta, envièron una delegacion, que Montfòrt capturèt sul còp. En ràbia Simon de Montfòrt parlèt d’impausar una multa pesuga a la vila o de la saquejar. Folquet de Marselha, evesque de Tolosa e amic de Montfòrt faguèt lo mediator e apaisèt la colèra. Alara que l’evesque Folquet parlementava amb la populacion, l’armada de Montfòrt penetrèt dins la vila e encendièt lo quartièr josieu, per desorganizar los seus oposants, mas la vila se cobriguèt de barricadas e deguèt se retirar dins lo Castèl Narbonés. Mas los notables tolosencs saviá que sens lo sosten de l’armada, lor èra impossible de resistir a l’armada francesa. Atal decidiguèron de negociar la rendeson de la vila. Quand los soldats franceses capturats foguèron liberats pels Tolosencs, Simon de Montfòrt se revelèt e exerciguèt una fòrta repression dins la vila: occupacion dels punts estrategics de la vila, arrestacions brutalas, desportacion dels notables, e rescat de trenta mila marcs d’argent. Lo resultat d'aquelas exaccions es de transformar l’animositat de Tolosa contra Montfòrt en rabiá.
Al mes de novembre de 1216, Simon de Montfòrt daissèt la vila e anèt maridar lo seu filh Gui amb Petronilha de Comenge, comtessa de Bigòrra. Puèi tornèt a Tolosa per las fèstas de Nadal de 1216 e instituiguèt un impòt nòu per financiar son armada. Al començament de 1217, s'anèt combatre Ramon Rogièr, comte de Fois, tornèt prene qualques castèls pres per de faidits dins las Corbièras. En junh de 1217, anèt en Provença delotjar Ramon VII que tengava lo marquesat. Prenguèt la vila de Creis a Aimar II de Valentines, comte de Valentinés e lo sometèt, levant a Ramond VII son principal aliat, quand recebèt un messatge de la seuna esposa Aliç de Montmorency, demorada al Castèl Narbonnés de Tolosa, que li aprenguèt que la vila de nòu se revoltava e qu'aviá dubèrt las pòrtas a l'armada de Ramon VI.
Lo sètge[modificar | modificar la font]
En efècte, lo comte Ramon VI, que Simon de Montfòrt pensava esser en Provença, èra en fach en Aragon. Dempuèi la partença de Montfòrt cap a Provença, Ramon assemblava una armada e de cavalièrs faidits e se dirigiguèt capa a Tolosa. Rejonchs pels comtes de Fois e de Comenge, desrotèt una pichona tropa encapitanejada per Joris, un Lengadocian fidèl de Montfòrt. Lo 12 de setembre, arribèt a proximitat de Tolosa e envièt de messatgièrs a d'alliats vivent en vila. Lo 13, avancèt en evitant las garnisons daissadas per Montfòrt e dintrèt dins Tolosa jols aclamacions dels gents. Aliç de Montmorency, demorada al Castèl Narbonés, podèt pas empachar la dintrada de l’armada, mas envièt de messatgièrs a Simon e a Gui de Montfòrt. Pendent aquel temps, los Tolosencs se despachèron d'aranjar la vila en estat de defensa, e de tornar bastir los barris destüits per Simon de Montfòrt.
Gui de Montfòrt arribèt sud plaça lo 22 de setembre, acompanat d’Alan de Roucy, d’Ugues de Lacy, de Gui de Levis e de Foucault de Berzy. Vesent que lo barri a proximitat de la pòrta de Montoliu èra encara en roïnas, i tentèt l'assalt, mas foguèt rebutat pel comte de Fois. Començament d'octobre, Simon de Montfòrt arribèt al seu torn devans la vila e organizèt un assalt, mas benlèu previst per un espia, lo comte de Comenge rebutèt l’assalt e tentèt de ferrir lo seu gendre[2]. Aprèp l’escaç d'aquel segond assalt, Simon de Montfòrt deguèt se resignar a un sètge que prometava de durar longtemps.
L'endeman, envasiguèt lo barri de Sant Çubran, situat sus l’autra riba de Garona e que permetava l'avitalhament de Tolosa. Mas aquel meteis jorn, Tolosa recebèt l'ajuda de contingents catalans e aragoneses. Simon de Montfòrt, el, recebèt sonque qualques renfòrts lengadocians, e los Tolosencs tornèron prene Sant Çubran. De cada cosat se bastiguèt de maquinas de sètge coma de manganèls. L’ivèrn se passèt amb un sol assalt, infructuós. Tolosa èra tròp granda e tròp plan defenduda per èsser presa d’assalt, e los efectius franceses èran tròp flac per assegurar un blocus eficaç.
Lo jorn de Pasca, lo 15 d'avril de 1218, los Tolosencs tentèron una sortida que s'acabèt en batalha sanglanta, sens far evoluir la situacion. Al començament del mes de mai, de contingents de crosats, menats par Miquèl d'Harnes, un senhor artesian, e Gautièr de Langton, un senhor anglés, venguèron se jònher a Simon de Montfòrt. Ne profeitèt per tentar de tornar prene Sant Çubran, mas los Tolosencs avián previst l’ataca e dressèt de barricadas dins lo barri. Fin de mai, un auratge esclatèt provocan una garonada qu'inondèt tot Sant Çubran, desencombrèt las barricadas e emportèt los ponts. Simon de Montfòrt podèt alara ocupar lo barri e empachar l'avitalhament de la vila. Lo 2 de junh, Montfòrt tentèt d’atirar las tropas tolosencas fòra de la vila, mas Ramon Rogièr de Fois capitèt a salvar la situacion. Los crosats recebèon un nòu contingent menat pel comte de Soissons, alara que Ramon VII dintrva dins la vila amb las seunas tropas.
Simon ordonèt la construccion d’una torre de fusta per prene la vila, e los Tolosencs tentèron una sortida lo 25 de junh per la destruire. Un còp de mai la mesclada foguèt sanglanta. Pendent de combats, Simon apercebèt lo seu fraire Gui tombar, son caval tuat. Se portèt al secors quand recebèt sul cap una pèirassa lançada d’un manganèl tolosencs. Foguèt tuat sul còp.
Amalric VI de Montfòrt, lo filh aïnat, prenguèt sul còp la direccion de las operacions, mas lo moral de las tropas crosadas mernèt, e lo contingent del comte de Soissons daissèt lo sètge la quarantena acabada. Tentèt un darrièr assait, lo 1èr julhèt de 1218. De racacòr e sul conselh del seu oncle Gui e dels barons, levèt lo sètge de la vila lo 25 de julhet.
Bilanç[modificar | modificar la font]
L’escaç d'aquel sètge confirma l’arrèst de l’espandiment dels Montfòrt en Occitània, ja començat amb lo sètge de Bèucaire. Fòra de l’intervencion del prince Loís en 1219, Amalric de Montfòrt contunhèt de perdre de terren, abans de daissar totes lo seus drechs sul Lengadòc al prince, vengut Loís VIII rei de França entre temps. Mas aquelas victòrias faguèron pas que retardar l’annexion d’Occitània: las vescomtats de Besièrs, d’Albi e de Carcassona foguèron ligadas als domènis reial dempuèi 1226, pendent la crosada del rei Loís VIII lo Leon, e la comtat de Toloda dintrèt dins l’apanatge del prince capecian Anfós de Peitieus, fraire de Loís IX de França e gendre de Ramon VII, en 1249, abans d’èsser ligat a la Corona en 1271.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Dominique Paladilhe, Simon de Montfort, Librairie Académique Perrin, 1988 (réimpr. 1997), 324 p. (ISBN 2-262-01291-1), p. 280-299
- Georges Bordonove, La Tragédie Cathare, Paris, Pygmalion – Gérard Watelet, coll. « Les Grandes Heures de l’Histoire de France », 1991, 462 p. (ISBN 2-85704-359-7), p. 322-329
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las tropas prenguèron tres jorns per paercorrir los 270 quilomètres separant Bèucaire de Tolosa
- ↑ Avèm ja vist que lo segond filh de Simon de Montfòrt, Gui aviá esposat pauc abans Petronilha de Comenge.


text:
Landibarre
Landibarre en basco o Lantabat en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei landibartar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Veiria e Meharin au nòrd
- Armendaritze e Ihòut au nòrd-oèst
- Ostankoa e Òstavath-Asme a l'èst
- Suhescun a l'oèst
- Aniça-Montgelós au sud-oèst
- Larzabale-Arroze-Zibitze au sud
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La baronia de Landibarre que dependèva deu reiaume de Navarra.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Mantun site hortificat protoistoric
- Ostau Elizeiria, deu sègle XIV.
- Ostau hortificat Donozteia, deu sègle XIV.
- Bòrda d'Elizeiriko e ostau d'Iturburua, deu sègle XVII.
- Capèra de Sant Ciprian, deu sègle XII, qu'a ua polida crotz processionau.
- Capèra de Sant Pèire, originària deu sègle XII.
- Capèra de Sant Estève, deu sègle XII, cambiada aus sègles XV, XVI e XVIII.
- Glèisa de Sant Martin, deus sègles XVIII e XIX.


text:
Celsoy
Celsoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Celsoy a situat al sud del País de Langres, a l'oèst del vilatge de Plesnoy e al nòrd de la municipalitat de Anautita-Amance. Es un en encantant pòble a flanc de serral del Plain de Celsoy, scenari en portant lo sieu nom #que s'estend del pòble del Culmont fins al pòble de Plesnoy.
Le village de Celsoy est situé au sud du Pays de Langres, à l'ouest du village de Plesnoy et au nord de la commune de Haute-Amance. C'est un charmant village à flanc de coteau du Plain de Celsoy, plateau portant son nom qui s'étend du village du Culmont jusqu'au village de Plesnoy.


text:
Pinus halepensis
Pinus halepensisError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
Lo pin blanc o pin d'Alèp, (Pinus halepensis), es un arbre del genre Pinus originari de la region mediterranèa del nòrd e del sud. Lo nom scientific de l'espècia ven de la vila siriana d'Alèp.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Arbre de fins a 20 m de naut, las brancas e la rusca son grisencas (d'aquí li ven lo nom de pin blanc). Fuèlhas de 0,7 a 1 mm de larg e de 3,5 a 7 cm de long d'un verd jaunenc. Florís en abril o en mai. Nombrosas pinhas, de 5 a 12 cm de long, amb un pecol clar e amb escatas amb pochons pauc proeminents.
Es un arbre pro xerofil e eliofil.
Es l'arbre dominant a grandas expansions dins lo domeni de l'euse, que colonizèt a causa de las silviculturas abandonadas, ja que es d'una espècia oportunista. Tanben los encendis favorizan sa propagacion, perque lo fuòc fa esclatar les pinhas se n'escampan las granas e mai las nautas temperaturas favorizan la dubertura de las pinhas: es una espècia pirofita.
Usatges[modificar | modificar la font]
Conservacion del sòl contra l'erosion. La fusta servís per la produccion de cellulòsa o platèu de fusta: coma lo tronc es gaireben jamai drech se'n pòt pas servir per d'autras causas.


text:
Bruville
Bruville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1817, Bruville, vilatge de l'anciana província del barrois aviá per annèxas lo masatge caseriu de Urcourt e la granja de Butricourt. A aquela epòca i i aviá 309 abitants repartits dins 61 ostals.
En 1817, Bruville, village de l'ancienne province du barrois avait pour annexes le hameau de Urcourt et la ferme de Butricourt. À cette époque il y avait 309 habitants répartis dans 61 maisons.


text:
Lo Molin Màger
Lo Molin Màger[1][2] ( Moulin-Mage en francés) es una comuna lengadociana en Caunés, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dins la punta èst del departament de Tarn, la comuna del Molin Màger es vesina del departament d'Avairon. Lo vilatge es bastit sus los Monts de La Cauna. Cal pas confondre la comuna del Molin Màger amb lo masatge de Molin Màger qu'es dins la comuna de Murat. Ambedós son separats pel riu de Viau, limit comunal.
Masatges[modificar | modificar la font]
- Lo Molin Màger
- La Trivala
- La Comba
- Las Cabanas
- Riuvièlh
Clima[modificar | modificar la font]
Lo Molin Màger es al limit de las influéncias oceanicas e mediterranèas. E mai, son altitud infléncia las temperaturas e las precipitacions. Lo clima es fred e umid en ivèrn. L'estiu es caud, fins a sec, quand l'influéncia mediterranèa es preponderanta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Regim Ancian, la comuna èra dins l'ancian diocèsi de Castras. La parrròquia d'origina èra la parròquia de Sant Alari de Las Cabanas. La parròquia de Nòstra Dòna del Molin Màger foguèt creada lo 9 d'octobre de 1843.
Las Cabanas e Barre èran doas comunas en 1790, lèu reünidas fins en 1900. Lo 16 de febrièr de 1900 se creèt doas comunas: Barre e Lo Molin Màger.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Menir del Vacant de Riuvièlh.
- Glèisa de Nòstra Dòna del Molin Màger.
- Glèisa de Sant Alari de Cabanas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Crosada
Lei Crosadas son un ensems d'expedicions militaras realizadas entre lei sègles XI e XIII a l'apèu de la papautat per prendre tornarmai lei Luòcs Sants conquistats o menaçats per lei Musulmans. Per extension, lo mot designa tanben leis expedicions dirigidas còntra lei crestians o lei musulmans dins d'autrei regions d'Euròpa, principalament en Occitània e en Espanha, còntra lei populacions jutjadas ereticas.
Somari
- 1 Crosadas d'Orient
- 1.1 Causas generalas
- 1.2 Organizacion dei Crosadas
- 1.3 Debanament dei Crosadas
- 1.3.1 Premiera Crosada (1095-1099)
- 1.3.2 Segonda Crosada (1145-1149)
- 1.3.3 Tresena Crosada (1189-1192)
- 1.3.4 Quatrena Crosada (1202-1204)
- 1.3.5 Cinquena Crosada (1217-1221)
- 1.3.6 Seisena Crosada (1228-1229)
- 1.3.7 Crosada de 1239-1241
- 1.3.8 Setena Crosada (1248-1254)
- 1.3.9 Uechena Crosada (1270)
- 1.3.10 Novena Crosada (1271-1272)
- 2 Autrei Crosadas
- 3 Vejatz tanben
- 4 Referéncias
- 5 Bibliografia
Crosadas d'Orient[modificar | modificar la font]
Causas generalas[modificar | modificar la font]
Lei causas religiosas[modificar | modificar la font]
L'accès ai Luòcs Sants[modificar | modificar la font]
Dins una societat prefondament cresenta, lei Luòcs Sants de Jerusalèm èran un element fòrça important per lei Crestians qu'i realizavan de romavatges nombrós. La conquista de la region per lei Musulmans en 638 cambièt pas tròp la situacion. D'efèct, maugrat quauquei friccions, leis Arabis èran relativament tolerants envèrs lei Crestians e lei Josieus. Pasmens, a partir dau sègle X, l'aumentacion de la seguritat dau transpòrt dins lei zonas orientalas de la Mar Mediterranèa, e donc dau viatge vèrs Jerusalèm, entraïnèt l'aparicion de romavatges gropats, e de còp armats, enterin que lo nombre de romieus èra mai e mai important. Lei relacions ambé leis autoritats musulmanas de la vila de Jerusalèm venguèron donc pauc a pauc delicatas. De rumors de chaples de romieus apaguèron, especialament en causa dau testimoniatge de monges coma Pèire l'Ermita, après una expedicion quasi exterminada en 1064 per lei Bedoïns e lei populacions turcas. Aquelei chaples èran generalament lo fach de tropas de bandits que l'activitat èra variabla. Per exemple, entre 1085 e 1092, unei romavatges aguèron luòc sensa problema particular. Pasmens, lei chaples creèron pauc a pauc l'idèa en Occident que la via vèrs lei Luòcs Sants èra menaçada. D'autra part, la preséncia dei musulmans dins la region èra tanben considerada coma una ocupacion de tèrras crestianas presas durant leis invasions aràbias dau sègle VII.
La « guèrra justa » dei Crestians[modificar | modificar la font]
En fòra dei menaças eventualas sus l'accès ai Luòcs Sants dau Crestianisme, lei Crosadas son una consequéncia deis idèas desvolopadas per la Glèisa per defendre lei territòris e la religion crestians. Ansin, la Glèisa de Roma aviá creada pauc a pauc dins lo corrent dei sègles precedents una nocion de « guèrra legitima » còntra leis enemics dau Crestianisme. Aquela nocion permetriá ais autoritats papalas de mobilizar d'esfòrç importants de la societat, tant au nivèu militar qu'economic.
D'efèct, a partir dau sègle IV, la Glèisa acomencèt de teorizar l'idèa que la guèrra còntra leis enemics dau Crestianisme èra justa e legitima. Aquò permetèt de mobilizar de combatents durant lo periòde trebolat de la fin de l'Empèri Roman e deis invasions barbaras. Lo cristianisme foguèt l'element federatiu de la classa dei chivaliers que se formèt progressivament au començament de l'Atge Mejan. Au sègle XI, l'ideau dau chivalier gropava donc talents guerrièrs e fe crestiana. Ansin, un combat còntra lei musulmans o leis eretics èra per lei combatents crestians de l'epòca l'ocasion privilegiada d'exercir son activitat de soudat e d'obtenir lo salut de son arma. Per exemple, es lo cas de Godofred de Bouillon que desirava d'obtenir lo perdon de sa participacion ais operacions militaras de l'Emperaire germanic còntra lo Papa Gregòri VII.
Lei condicions economicas[modificar | modificar la font]
Lei condicions economicas durant lei Crosadas demorèron un factor segondari a respèct dei motius religiós. Pasmens, divèrsei factors economics europèus encoratgèron l'aflux de volontaris. Premier, la populacion aumentèt, permetent d'obtenir un nombre sufisent de personas capablas de partir vèrs l'Orient. De 48 milions d'abitants en 1100, la populacion d'Euròpa passèt a 61 milions en 1200 puei a 73 milions en 1300. D'autra part, lei règlas de succession feodala poguèron permetre la partença de fius cadets de l'aristocràcia desirós d'obtenir de fèus. Pasmens, aquela observacion se deu nuançar per lo fach qu'un nombre important de caps d'ostaus poderós (Tolosa, Normàndia...) participèron tanben ais expedicions. Enfin, lei diferentei Crosadas permetèron la dubèrtura de vias comercialas novèlas que van obtenir un interès major au sen deis estats marchands europèus coma lei ciutats italianas de Venècia o de Genòa. Ansin, certaneis expedicions foguèron largament sostengudas per aquelei vilas, especialament per la mobilizacion dei flòtas de transpòrt e d'avitalhament.
Organizacion dei Crosadas[modificar | modificar la font]
L'iniciativa de la Crosada[modificar | modificar la font]
L'iniciativa de la Crosada es generalament lo fach de l'autoritat papala relevada sus lo terran per la ierarquia de la Glèisa. Lo contraròtle de la Crosada per lo papa se melhorèt a mesura que d'expedicions foguèron mandadas. La presentacion oficiala deis expedicions evolucinèt tanben pauc a pauc.
Ansin, la proclamacion d'una Crosada es generalament una iniciativa papala. Una bofiga papala, o la decision d'un concili, fixava la data, leis objectius, lei rasons, lei privilègis donats ai membres de l'expedicion e, de còps, lei luòcs de passatge o de recampament dei tropas. Pasmens, levat de la Premiera Crosada, lo papa predicava rarament dirèctament la Crosada. Aqueu ròtle èra fisat a de legats o de clercs. Puei, durant la Premiera e la Segonda Crosada, l'apèu foguèt tanben retransmes per monges, d'ermitans o d'illuminats. Lei tèmas desvolopats per aquelei predicators son mau coneguts mai entraïnèron d'excès importants, especialament còntra lei comunautats josievas.
A partir dei Crosadas seguentas, lo papa aumentèt donc son contraròtle sus la predicacion. Lei legats la fisèron ais òrdres cistercians puei mendicants. Enterin, la presentacion oficiala evolucionèt e perdèt pauc a pauc son aspèct espirituala. Per exemple, dins lo corrent de la preparacion de la Premiera Crosada, l'expedicion es presentada coma una via de sauvament per lo fidèu. Pasmens, a partir de la Quatrena Crosada, lo mandadís d'una expedicion es tanben l'occasion per lo papa de vendre d'indulgéncias e l'expedicion perdèt progressivament una partida de son espiritualitat.
Lo finançament de la Crosada[modificar | modificar la font]
Lo finançament de la Crosada varia en foncion dau periòde e de l'estatut dei membres de l'expedicion. A respèct dei premierei crosadas organizats per de senhors, lei fònts de sòus evolucionèron ambé la partença dei rèis catolics principaus vèrs d'otís mai e mai organizats e institucionaus. Enterin, la papautat assaièt tanben d'ajudar lo finançament deis operacions per la creacion d'impòsts visant lo clergat aumentats puei d'expedients divèrs.
Ansin, lei senhors participant a la Premiera Crosada deguèron generalament engatjar o vendre una partida de sei fèus. Per exemple, es lo cas de Godofred de Bouillon. L'excepcion principala èra Ramon IV de Tolosa que capitèt de reünir de finanças importantas gràcias a la dòt de sa frema, per una desvaluacion de la moneda dau comtat de Tolosa e per lo pilhatge dei regions conquistas. Pasmens, aqueu finançament privat foguèt rapidàment abandonant o completat per d'autrei mesuras.
Pasmens, tre lo començament dau sègle XII, lo sistèma venguèt pus oficiau e organizat. Lei senhors acomencèron de levar una contribucion excepcionala entre lei vassaus que venián pas en Crosada. Lo rèi Loís VII de França utilizèt un mejan similar per la Crosada de 1147, visant magerament lo clergat dau domeni reiau. Puei, a partir de la segonda mitat dau sègle XII, una taxacion pus regulara foguèt adoptat per lei sobeirans europèus. Per exemple, en 1183, un sistèma d'impòst proporcionau ai bens possedits foguèt adoptat en França puei en Anglatèrra. Enfin, a partir de 1187, lo papa autorizèt l'existéncia d'impòsts de crosada levats entre lei personas que restavan en Euròpa.
Enterin, lo papa assaièt tanben d'aumentar sei finanças e de crear un tesaur important capable de finançar una partida de la Crosada. L'encaminament foguèt similar a aquelei dei rèis e deis estats. Ansin, lei premierei fònts de finançament, principalament lei dons dei fidèus, foguèron rapidament insufisents e un sistèma pus organizat foguèt mes en plaça. D'efèct, a partir de 1200, lo papa creèt un impòst especiau per lo clergat. Lo taus d'aquela imposicion evolucionèt durant lo sègle XIII mai venguèt tanben insufisent. La Glèisa deguèt donc utlizar d'expedients coma lei legats, lei rescats de vòts o la venda d'indulgéncias. Lei sòus èran generalament donats directament au cap de la Crosada mai certanei papas, coma Gregòri IX, utilizèron aquelei còmptes per d'autrei fins que l'expedicion en Tèrra Santa.
Debanament dei Crosadas[modificar | modificar la font]
Premiera Crosada (1095-1099)[modificar | modificar la font]
De veire : Premiera Crosada.
Vèrs 1074, tres ans après lo desastre bizantin de la batalha de Manzikert, lo papa Gregòri VII assaièt de mobilizar l'ensems dei Crestians d'Occident per ajudar lei Crestians d'Orient, menaçats per lei progrès turcs. Pasmens, son projècte desboquèt pas e foguèt tornarmai prepausat en 1095 per Urban II au concili de Clarmont d'Auvèrnhe. Suscitèt un estrambòrd un a fòga immens en Euròpa.
Una premiera Crosoda se dirigiguèt rapidàment vèrs l'Orient, compausada de romieus simples e mau armats. Foguèron aisament desfachs e anientats per lei turcs en 1096. Après aquela revirada, una segonda Crosada, organizada per la noblesa europèa, arribèt a Constantinòple. Sei caps principaus èran Godofred de Bouillon, Estève de Bles, Robert Ier de Normandia, Boemond de Tarent e Raimon IV de Tolosa.
Ajudats per lei bizantins, lei crosats prenguèron Nicèa en junh de 1097 puei ataquèron Antiòquia. Dos sètges foguèron necessaris per assegurar la presa de la vila en junh de 1098. Lo premier se debanèt dau 21 d'octòbre de 1097 au 2 de junh de 1098 e permetèt la presa de la ciutat per lei crosats. Lo segond se debanèt dau 7 au 28 de junh de 1098 e opausèt lei crosats a una còntra-ataca turca. Maugrat de condicions malaisadas, lei crosats foguèron venceires e consolidèron sei posicions a l'entorn d'Antiòquia. En revenge, de dissensions esclatèron entre Crosats e Bizantins entraïnant la rompedura de l'aliança entre l'Empèri e la Crosada. Ansin, lo territòri d'Antiòquia foguèt conservat per lei crosats e la region venguèt lo fèu de Boemond de Tarent. En genier de 1099, lo rèsta de l'expedicion se dirigiguèt vèrs Jerusalèm. La vila es presa lo 15 de julhet de 1099 e una partida de la garnison musulmana foguèt massacrada maugrat l'intervencion de Raimond de Tolosa.
Après aqueu succès, leis operacions militaras contunièron car lei caps crosats assaièron de conquistar de fèus a l'entorn dei territòris capturats. Aquelei campanhas permetèron la formacion d'estats latins cargats de defendre lei Luòcs Sants còntra un retorn dei fòrças turcas. Ansin, lei Crosats fondèron lo Comtat d'Edessa, lo Comtat de Trípol, lo Reiaume de Jerusalèm e la Principat d'Antiòquia.
Segonda Crosada (1145-1149)[modificar | modificar la font]
De veire : Segonda Crosada.
Lei succès de la Premiera Crosada permetèron ais Estats latins de tenir la region durant lei premiereis annadas dau sègle XII. Pasmens, tre 1128, lo governador Zengi capitèt d'unificar leis estats musulmans de Mossol e d'Alèp. Puei, capitèt de prendre Edessa ai Crosats en 1144. La destruccion d'un estat latin entraïnèt la formacion d'una Crosada novèla dirigida per lo rèi Loís VII de França e l'emperaire germanic Conrad III. Pasmens, l'expedicion foguèt una revirada car lei dos sobeirans preferiguèron venir a Jerusalèm en romavatge puslèu que d'assaiar de reprendre Edessa.
Tresena Crosada (1189-1192)[modificar | modificar la font]
De veire : Tresena Crosada.
La Tresena Crosada foguèt entraïnada per lo desastre crestian de la batalha de Hattin lo 4 de julhet de 1187 e per la presa de Jerusalèm per Saladin lo 2 d'octòbre. En reaccion, lei rèis de França, de Reiaume Unit e de l'Empèri Roman Germanic reüniguèron seis armadas per reprendre la vila santa. Pasmens, l'emperaire germanic se neguèt per accident durant la traversada d'Anatòlia e la màger part de sei fòrças rintrèron en Euròpa. Ansin, lei tropas francesas e anglesas deguèron contuniar soletas la campanha. En 1190, desbarquèron vèrs Acre que foguèt enceuclada e presa en 1192 après un sètge de dos ans.
Après la presa d'Acre, lei Francés rintrèron egalament en Euròpa. Leis Anglés contunièron la guèrra còntra Saladin. Venceires de la batalha d'Arsof, capitèron de conquistar lo litorau de Palestina fins a Ascalon. Construguèron tornarmai lei forticacions de la region e assaièron de mandar doas ofensivas vèrs Jerusalèm en decembre de 1191 e junh de 1192. Dins aquò, Saladin aprofichèt l'alunchament entre leis Anglés e la còsta per menaçar lor linha d'avitalhament. Ansin, lei Crosats mau capitèron de conquistar tornarmai Jerusalèm.
Una trèva foguèt donc signada entre lei dos camps lo 3 de setembre de 1192 per tres ans. Lei Crestians conservèron lo litorau de Tir a Ascalon. De mai, la libertat de romavatge foguèt reconeguda per lei Crestians a Jerusalèm e per lei Musulmans a La Mèca.
Quatrena Crosada (1202-1204)[modificar | modificar la font]
De veire : Quatrena Crosada.
La Quatrena Crosada acomencèt en 1202 per l'apèu d'Innocenci III. Son objectiu militar èra la presa d'Egipte, region pron rica per norrir una armada importanta. Lo transpòrt deguèt èsser realizat per la flòta de Venècia. Pasmens, la manca de sòus dei Crosats per pagar lei naviris venecians e lei manòbras politicas dau dòge Enrico Dandolo entraïnèron lo desvirament de la Crosada vèrs Constantinople. Ailà, lei Crosats participèron inicialament ai luchas de succession de l'Empèri Bizantin puei prenguèron e pilhèron la ciutat en 1204. Creèron un estat latin que subrevisquèt fins a 1261 e la restauracion de l'Empèri.
Cinquena Crosada (1217-1221)[modificar | modificar la font]
De veire : Cinquena Crosada.
La Cinquena Crosada foguèt tanben decidida per Innocenci III, totjorn còntra Egipte. Foguèt una revirada, principalament en causa dau fanatisme dau legat dau papa, Enrico Pelage. D'efèct, après quauqueis assais infructuós en Palestina, lei Crosats desbarquèron en Egipte e prenguèron Damieta en 1219. Lo sultan al-Malik al-Kamil prepausèt adonc d'escambiar lo pòrt egiptian còntra Jerusalèm. L'ofèrta foguèt pas acceptada per lei Crosats en causa de divergéncias entre lei contingents diferents : lei Francés e lo rèi de Jerusalèm èran per acceptar, leis Italians èran còntra per poder crear una basa comerciala en Egipte e lo legat dau papa i èra tanben opausat car vouguèt establir l'autoritat papala sus la region. Ansin, la guèrra contunièt e lei Crosats assaièron d'atacar vèrs lo sud en direccion dau Caire sota la direccion de Pelage. Pasmens, lor ofensiva, mau organizada, trobèt una resisténcia ben preparada e lei Crosats foguèron lèu enceuclats per la venguda deis aigas dau Nil e la flòta aiúbida. Lei Crestians deguèron capitular e cambièron lor libertat còntra la vila de Damieta.
Seisena Crosada (1228-1229)[modificar | modificar la font]
De veire : Seisena Crosada.
La Seisena Crosada foguèt entraïnada per la promessa facha en 1215 per l'Emperaire Frederic II de se crosar e per la desirança dau papa d'alunchar l'armada germanica de seis estats italians. Ansin, quand en 1227, Frederic èra totjorn pas partit per l'Orient en causa dei dificultats intèrnas de l'Empèri, foguèt excomunicat. Deguèt donc partir en 1228 enterin que lei princes de la dinastia Aiúubida èran en plena guèrra civila. Ansin, Frederic II capitèt de prendre tornarmai Jerusalèm, que venguèt rèi, per la negociacion diplomatica ambé lo sultan al-Malik al-Kamil d'Egipte. Pasmens, la vila aviá plus de fortificacions e, après la partença de l'Emperaire, una guèrra civila acomencèt entre Crosats partisans e adversaris de Frederic.
Crosada de 1239-1241[modificar | modificar la font]
De veire : Crosada de 1239-1241.
La Crosada de 1239-1241 es pas numerotada, benlèu car foguèt solament compausada de nòbles francés. L'expedicion, relativament ben preparada au nivèu militar, foguèt un succès. De negociacions ambé lei senhors musulmans permetèron la restitucion au reiaume de Jerusalèm de la màger part dei territòris perduts après la batalha de Hattin.
Setena Crosada (1248-1254)[modificar | modificar la font]
De veire : Setena Crosada.
En 1244, Jerusalèm, sensa fortificacions dempuei la Seisena Crosada, foguèt presa per lei Corasmis. Puei, lei 17 e 18 d'octòbre, una aliança dei senhors crosats e de l'emir Al-Mansor foguèron esquichadas durant la batalha de la Forbie. Aquò marquèt l'afondrament militar quasi definitiu deis estats latins e entraïnèt lo mandadís d'una Crosada novèla en 1248.
Dirigida per Loís IX de França e per l'Òrdre dau Temple, la Crosada ataquèt tornarmai lo pòrt de Damieta que foguèt aisament conquist lo 6 de junh de 1249. Blocats per la venguda deis aigas dau Nil, lei Crosats se dirigiguèron vèrs Lo Cairo en novembre de 1249. Pasmens, en causa de l'indisciplina de l'avans-gàrdia de l'expedicion, foguèron desfachs a Mansorah (8-11 de febrier de 1250) e lo rèi francés es capturat durant la retirada. Obtenguèt sa liberacion còntra l'evacuacion de la ciutat de Damieta e anèt en Palestina fins a 1254. Organizèt lei defensas dau reiaume de Jerusalèm.
Uechena Crosada (1270)[modificar | modificar la font]
De veire : Uechena Crosada.
La Uechena Crosada foguèt entraïnada per Loís IX per luchar còntra lo sultan d'Egipte. Son objectiu èra Tunis que la rumor disiá que l'emir desirava de venir crestian. Lo desbarcament aguèt luòc en 1270 mai l'emir se convertiguèt pas. Au contrari, s'estremèt dins Tunis que lei Crosats acomencèron lo sètge. Pasmens, en causa dau manca d'aiga, lo camp crosat foguèt rapidament victima de malautiá e lo rèi Loís IX moriguèt lo 25 d'aost. Lo rèsta de l'armada signèt un tractat de patz avantatjós (indemnitats de guèrra... etc) ambé l'emir de Tunis e tornèt en França.
Novena Crosada (1271-1272)[modificar | modificar la font]
De veire : Novena Crosada.
Inicialament prevista per ajudar la Crosada de Tunis, l'expedicion dau prince Edoard arribèt après la mòrt de Loís IX e participèt donc pas ai combats dau sètge de la ciutat. Decidiguèt donc d'anar en Orient e formèt la Novena Crosada. Leis estats musulmans èran tanben menaçats per lei Mongòls. Edoard s'alièt donc amb aquelei darriers per atacar simltaneament. Pasmens, en causa d'una guèrra civila intèrna a l'Empèri Mongòl, l'ajuda esperada per leis Anglés foguèt limitada e la Crosada s'acabèt en 1272 sensa resultat.
Autrei Crosadas[modificar | modificar la font]
D'autreis expedicions sonadas Crosadas foguèron mandadas en Euròpa. Ai sègle XII e XIII, foguèron generalament dirigidas còntra lei territòris musulmans per de contingents limitats, sovent d'un país unic, en Orient Pròche a l'iniciativa d'un rèi, d'un grop d'aristocratas o amb un objectiu pus politic que religiós. Ulteriorament, après la presa de Constantinòple per lei Turcs, quauquei Crosadas assaièron de luchar còntra lei Turcs dins lei Balcans per sostenir lei reaiumes crestians de la region fins au sègle XV. En fòra dei territòris musulmans, unei Crosadas foguèron mandadas còntra lei regions europèas non crestianas, magerament en Euròpa Orientala, o consideradas ereticas per la Glèisa.
Una partida importanta d'aqueleis expedicions aguèron d'objectius principalament politics. Certanei, coma la Crosada deis Albigés (1209-1229), van opausar de crestians entre elei dins de conflictes saunós e acarnats. Ansin, aqueleis expedicions, que seis eissidas foguéron de còps desastrosas per lei Crestians, van pauc a pauc fòrtament descredibilizar l'ideau e l'esperit de la Crosada. Lei principalas Crosadas d'aqueu tipe foguèron :
- la Crosada de 1101.
- la Crosada norvegiana (1107-1100).
- la Crosada dei Wends (1147).
- la Crosada deis Enfants (1212).
- lei Crosadas nordicas dirigidas per Suècia o per l'Òrdre Teutonic còntra lei populacions d'Euròpa Orientala non crestianas o fidèlas de la Glèisa Ortodòxa.
- la Crosada deis Albigés (1209-1229).
- la Crosada dei Stedingers (1232-1234) mandada còntra una populacion catolica en revòuta còntra son arquevèsque.
- lei Crosadas còntra lei Tatars.
- la Crosada aragonesa (1284-1285) dirigida còntra lo rèi d'Aragon.
- la Crosada d'Alexàndria (1365) que foguèt una operacion navala limitada còntra lo pòrt egiptian.
- la Crosada de l'arquevesque de Norwich durant leis annadas 1380.
- la Crosada de Mahdia (1390) còntra lei piratas d'Africa dau Nòrd.
- lei Crosadas balcanicas entre 1396 e 1456 per luchar còntra lei Turcs.
- la Crosada Hussita entre 1420 e 1434.
La Crosada de 1101[modificar | modificar la font]
De veire : Crosada de 1101.
La Crosada de 1101 foguèt la segonda expedicion crestiana en direccion de l'Orient Pròche. Partida de Constantinòple, l'expedicion capitèt de s'emparar d'Ankara lo 23 de junh avans d'èsser esquichada lo 31 de julhet dins Eraclèa.
La Crosada norvegiana (1107-1100)[modificar | modificar la font]
De veire : Crosada norvegiana.
La Crosada norvegiana se debanèt de 1107 a 1110. Principalament navala, la campanha obtenguèt divèrsei succès en Mediterranèa entre 1107 e 1109 avans d'ajudar lei Crosats francs au sètge de Sidon en 1110.
La Crosada dei Wends (1147)[modificar | modificar la font]
De veire : Crosada dei Wends.
Aquela crosada se debanèt durant la Segonda Crosada. Foguèt una expedicion danesa e saxona còntra leis Eslaus polabians non crestians. Lei Crosats capitèron quauquei succès mai foguèron finalament pas capables d'obtenir la conversion au catolicisme de la populacion. Pus tard, d'autrei campanhas aguèron luòc dins la region.
Lei Crosadas nòrdicas[modificar | modificar la font]
Lei Crosadas nòrdicas son un ensems de crosadas dirigidas per Suècia e l'Òrdre Teutonic còntra lei populacions d'Euròpa Orientala qu'èran pas catolicas. Permetèron la creacion de dos estats poderós durant la fin de l'Edat Mejana gràcias a la conquista de territòris au nòrd de Polonha per l'Òrdre Teutonic e de territòris en direccion de Russia per Suècia.
Tre lo començament dau sègle XIII, l'Òrdre Teutonic, creat durant la Tresena Crosada foguèt mandat en Euròpa Orientala. En 1198, acomencèron una premiera campanha còntra Livònia. Aquò foguèt la premiera etapa d'un ensems d'operacions militaras que van permetre a l'Òrdre Teutonic de conquistar lei regions baltas e lo nòrd de Polonha. Assaièron egalament de s'emparar dei territòris, sensa succès, fidèus a la Glèisa Ortodòxa en Russia, especialament còntra Novgorod.
De son caire, Suècia mandèt tres tièras de campanhas que foguèron dichas Crosada per leis istorians suedés dau sègle XIX. Permetèron au país de faire la conquista de Finlàndia. Pasmens, aquelei territòris èran ja majoritariament crestians e aqueleis expedicions, qu'obtenguèron pas totjorn la benediccion de la papautat, son donc puslèu de campanhas militaras de conquista ordinàrias.
Crosada deis Albigés (1209-1229)[modificar | modificar la font]
De veire: Crosada deis Albigés
La crosada deis albigés foguèt declarada 1209 per lo papa Innocenci III per anequelir l'eresia catara en Occitània.[1] Foguèt executada principalament per lei nòbles e barons francés interessats per lei tèrras occitanas expausadas en presa. Aquò foguèt una lucha de vint ans que s'acabèt per la presa dau contraròtle dau comtat de Tolosa per lo Reiaume de França e l'exterminacion dei catars.[2].
La Crosada aragonesa (1284-1285)[modificar | modificar la font]
De veire : Crosada Aragonesa.
La Crosada aragonesa foguèt entraïnada per leis inquietuds de la papautat en fàcia dei progrès aragonés en Mediterranèa occidentala que menaçavan Sicília. Sostengut per França, lo papa mandèt donc una Crosada còntra lo reiaume d'Aragon. Pasmens, après doas annadas de combats saunós, lo reiaume d'Aragon capitèt de replegar França que son rèi moriguèt de malautiá. Lo tractat d'Agnani marquèt la fin oficiala de la Crosada en 1295.
La Crosada d'Alexàndria (1365)[modificar | modificar la font]
La Crosada d'Alexàndria foguèt una expedicion navala mandada en 1365 per lo reiaume de Chipre. Capitèt de s'emparar dau pòrt d'Alexàndria que foguèt pilhat. Après aqueu succès, lei Crosats se retirèron.
La Crosada de Mahdia (1390)[modificar | modificar la font]
La Crosada de Mahdia foguèt una expedicion navala de França e de la Republica de Gènoa còntra lei piratas d'aquela vila. Aquela darriera capitèt de resistir mai lei musulmans foguèron pas capables de rompre lo sètge dirigit per lei Crosats. Lei dos camps deguèron negociar la retirada de l'expedicion còntra lo pagament d'un tribut per lei piratas.
Lei Crosadas balcanicas[modificar | modificar la font]
Destinadas au sostèn deis estats crestians balcanics, aquelei Crosadas deguèron faciar lei Turcs Otomans a la fin dau sègle XIV e durant lo sègle XV. S'acabèron generalament per de reviradas majoras dau camp crestian, culminant ambé lei victòrias turcas de Nicopolis en 1396 o de Varna en 1444, que foguèt pas capable d'empachar lei progrès turcs dins la region fins au sètge de Viena en 1529.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Massacre of the Pure." Time. 28 April 1961.
- ↑ Crusades of the 13th century. Britannica Onlince Encyclopedia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Abulafia, David. Frederick II: A Medieval Emperor (1988)
- (en) Andrea, Alfred J. Encyclopedia of the Crusades. (2003).
- (en) Asbridge, Thomas. The First Crusade: A New History: The Roots of Conflict between Christianity and Islam (2005).
- (en) Asbridge, Thomas. The Crusades: The Authoritative History of the War for the Holy Land (2011).
- (en) France, John. Western Warfare in the Age of the Crusades, 1000-1300 (1999).
- (en) Hillenbrand, Carole. The Crusades, Islamic Perspectives. (2000).
- (en) Holt, P.M. The Age of the Crusades: The Near East from the Eleventh Century to 1517. (1986).
- (en) Madden, Thomas F. The New Concise History of the Crusades. (2005).
- (en) Phillips, Jonathan. Holy Warriors: A Modern History of the Crusades (2010).
- (en) Riley-Smith, Jonathan. The Crusades: A History (2005).
- (en) Riley-Smith, Jonathan, ed. The Oxford History of the Crusades. (1995).
- (en) Riley-Smith, Jonathan, ed. The Atlas of the Crusades (1991).
- (en) Runciman, Steven. A History of the Crusades, Volume I: The First Crusade and the Foundations of the Kingdom of Jerusalem.; Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East 1100-1187. and Volume III: The Kingdom of Acre and the Later Crusades (1951–53), the classic narrative history; hostile toward the crusaders.
- (en) Tyerman, Christopher. God's War: A New History of the Crusades (2006).
- (en) Baldin, M. W., ed. The first hundred years (A History of the Crusades, volume, I) 1969.
- (en) Boas, Adrian J. Jerusalem in the Time of the Crusades: Society, Landscape, and Art in the Holy City under Frankish Rule (2001).
- (en) Bréhier, Louis. "Crusades," Catholic Encyclopedia (1908) vol 4.
- (en) Bréhier, Louis. "Latin Kingdom of Jerusalem (1099-1291)," Catholic Encyclopedia (1910) vol 8.
- (en) Bull, Marcus, and Norman Housley, eds. The Experience of Crusading Volume 1, Western Approaches. (2003) 323pp).
- (en) Butler, R. Urban. "Urban II," Catholic Encyclopedia (1911).
- (en) Constable, Giles. "The Historiography of the Crusades" in Angeliki E. Laiou, ed. The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World (2001).
- (en) Edbury, Peter, and Jonathan Phillips, eds. The Experience of Crusading Volume 2, Defining the Crusader Kingdom. (2003) 326 paginas.
- (en) Edgington, Susan B., and Sarah Lambert, eds. Gendering the Crusades. (2002) 232 paginas.
- (en) Florean, Dana. "East Meets West: Cultural Confrontation and Exchange after the First Crusade." Language & Intercultural Communication, 2007, Vol. 7 Issue 2, pp144–151 in EBSCO.
- (en) Folda, Jaroslav. Crusader Art in the Holy Land, From the Third Crusade to the Fall of Acre (2005).
- (en) France, John. Victory in the East: A Military History of the First Crusade (1996).
- (en) Harris, Jonathan. Byzantium and the Crusades. (2003).
- (en) Hillenbrand, Car. The Crusades: Islamic Perspectives (1999).
- (en) Housley, Norman. The Later Crusades, 1274-1580: From Lyons to Alcazar (1992).
- (en) James, Douglas. "Christians and the First Crusade." History Review (Dec 2005), Issue 53.
- (en) Kagay, Donald J., and L. J. Andrew Villalon, eds. Crusaders, Condottieri, and Cannon: Medieval Warfare in Societies around the Mediterranean. (2003).
- (en) Lane-Poole, Stanley. Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem (1898).
- (en) Maalouf, Amin. Crusades Through Arab Eyes (1989).
- (en) Madden, Thomas F. ed. The Crusades: The Essential Readings (2002), ISBN 0-631-23023-8.
- (en) Madden, Thomas F. et al., eds. Crusades Medieval Worlds in Conflict (2010).
- (en) Munro, Dana Carleton. "War and History,' American Historical Review 32:2 (January 1927): 219–31. On medieval histories of the crusades.
- (en) Munro, Dana Carleton. The Kingdom of the Crusaders (1936).
- (en) Peters, Edward. Christian Society and the Crusades, 1198-1229 (1971).
- (en) Powell, James M. Anatomy of a Crusade, 1213-1221, (1986).
- (en) Queller, Donald E., and Thomas F. Madden. The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople (2nd ed. 1999).
- (en) Richard, Jean. Saint Louis: Crusader King of France (1992).
- (en) Riley-Smith, Jonathan.The First Crusade and the Idea of Crusading, (1986).
- (en) Runciman, Steven. A History of the Crusades, Volume I: The First Crusade and the Foundations of the Kingdom of Jerusalem.; Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East 1100-1187. and Volume III: The Kingdom of Acre and the Later Crusades (1951-53).
- (en) Setton, Kenneth ed., A History of the Crusades. (1969-1989).
- (en) Smail, R. C. "Crusaders' Castles of the Twelfth Century" Cambridge Historical Journal Vol. 10, No. 2. (1951), pp. 133–149.
- (en) Stark, Rodney. God's Battalions: The Case for the Crusades (2010).
- (en) Tyerman, Christopher. England and the Crusades, 1095-1588. (1988).


text:
Louvigneg-Baez
Louvigneg-Baez en breton ( Louvigné-de-Bais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Louvigné-De-Bais se situa a 35 km a l'èst de Roazhon.
Louvigné-de-Bais se situe à 35 km à l'est de Rennes.
Istòria[modificar | modificar la font]
La populacion de la municipalitat èra, engalanava, favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[1].
La population de la commune était, parait-il, favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399


text:
Sent Helitz e Teus
Sent Helitz e Teus[1] (Saint-Élix-Theux en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèra romanica dédiée à Sent Pèr, surplombée par un chêne de plus de trois cents ans.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Sent Helitz e Teus sus lo sit de l'Insee


text:
Bacin Mediterranèu
Los concèptes de Bacin Mediterranèu e de mond mediterranèu (var. monde mediterranèu) designan las regions se trobant a l'entorn de Mediterranèa. Aquelas regions mediterranèas s'espandisson del sud d'Euròpa, a l'Orient Mejan e l'Africa del Nòrd. Lo limit del bacin o del monde mediterranèu se referís subretot al clima mediterranèu e pus particularament lo limit de la cultura de l'olivièr. D'autres critèris culturals o istorics permeton tanben de delimitar la region mediterranèa. La cultura o la civilizacion mediterranèa es alara definida per un eretatge antic o medieval fòrt, ligat a las civilizacions grècoromana, islamica e de la cristianitat. Aquela cultura se materializa dins l'alimentacion per la predominància dels legums, dels fruches, del peis, del pan, de l'òli d'oliva e del vin.
Lo Bacin Mediterranèu es marcat per d'iniciativas politicas recentas coma lo procèssus de Barcelona, l'Union Mediterranèa e la Zona Euromediterranèa de Libre Escambi. De Jòcs Mediterranèus existisson dempuèi 1951.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La partida mediterranèa d'Euròpa compren las tres grandas peninsulas australas: la Peninsula Iberica, la Peninsula Italica e una partida de la Peninsula Balcanica amb per tèrmes los Pirenèus, los Alps, los Alps dinarics, los Balcans e los monts Rodòpes.
La partida mediterranèa d'Asia compren l'oèst e lo sud de la peninsula d'Anatolia, lo Levant, amb per tèrme los monts de l'Anatolia coma lo Taurus e lo desert de Neguèv.
La partida mediterranèa d'Africa comprend la region de Magrèb, la peninsula Cirenaïca, la broa libiana e egipciana e una partida de la val de Nil amb per tèrme principal lo desèrt de Sahara e los monts d'Atlas.
La mar Mediterranèa es, ela, devesida en dos bacins, oriental e occidental, dempuèi l'Estrech de Gibartar fins al Bacin del Levant e aculhís cada an prèp de 200 milions de toristas e 30 % de las naus mercandas del monde, o prèp de 120 000 naus, amb las consequéncias economicas e ecologicas qu'aquò provòca[1].
Environament[modificar | modificar la font]
Es una de las regions del monde que l'urbanizacion, la periurbanizacion e l'agricultura consoman mai de ressorsas naturalas, amb d'impactes sus l'artificializacion, la fragmentacion de l'abitat, l'erosion e destruccion dels mitans naturals. Las zonas umidas perdèron prèp de la mitat de lor superfícia en un sègle (de 1900 a 2000) segon l' Observatòri de las zonas umidas mediterranèas[2]. Alara que los efèctes de l'escalfament global s'apondon, demòra pas que 18 500 000 d'ectaras per tota la region (o en mejana 2 % de la superfícia totala dels 27 païses del bacin en zonas umidas; estuaris e lagunas saladas inclusits)[3][4]. Los países que n'an lo mens son Espanha (1 % del territòri), Bulgaria (0,9 %), Chipre (1,1 %), Malta (0,1 %). Al Magrèb, l'Argeria abriga quant a ela 0,6 % de las zonas, Marròc (0,7 %), Libia (0,2 %). Alara qu'a l'Orient Mejan, Siria compren sonque 0,8 % de las zonas umidas, Jordània (0,5 %), Liban (0,1 %), Israèl e Palestina (1,3 %). Segon l'observatòri, las superfícias asagadas son ara estabilizadas dins l'UE, en Israèl e en Egipte, mas son fonts d'una granda consomacion d'aiga[5].
Las mesuras de proteccion de la biodiversitat semblan de donar de resultats per qualques aucèls d'espècias protegidas (pelicans, becaruts e gruas) que sos efectius aumentèton dins la zona mediterranèa. Los mamifèrs, anfibians, reptils e peisses an al contrari mermèron de prèp de 40 % dempuèi 1970[6]. 30 % dels amfibians, 25 % dels reptils e 15 % dels mamifèrs, contra 5 % "soque" dels aucèls, son menaçats d'atudament dins la zone mediterranèa segon la Lista roja de l'UICN. Los peisses d'aiga doça merman encara mai aviat dins la zona mediterranèa qu'a l'escala mondiala (39 % son menaçada d'atudament en Mediterranèa contra 15 % dins lo monde). Las causas son entre autras la destruccion e pollucion dels abitats, coma pels engraisses, pesticidas e l'invasion d'espècias exoticas[7].
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Bacin Mediterranèu es lo brèç de la civilizacion occidentala. L’Antiquitat coneguèt un fum de civilizacions divèrsas coma las egipcianas o las mesopotamianas. Puèi, de grands empèris prenguèron lo contraròtle de las broas de la Mare Nostrum. Grècia, Cartage e Roma èra atal conegudas per èsser de talassocracias a causa de lor dominacion del Bacin Mediterranèu per mejan del comèrci maritim e de las guèrras navalas.
Economia[modificar | modificar la font]
Sector primari[modificar | modificar la font]
L'agricultura mediterranèa es tradicionalament definida a l'entorn de tres culturas (dichas trilogia mediterranèa): del blat, de l'olivièr e de la vinha. La viticultura dins la region remonta a l'antiquitat, coma Grècia antica en Egipte antica e en Fenicia.
Mas la region fan tanben d'importantas produccions de fruches e de legums dins los òrts lo long de las valadas dels flums. L'agricultura mediterranèa es atal caracterizada per fòrça asagatge afin de suportar la secada estivala. La produccion arboricòla es dominada per la produccion de persec, d'albricòts, de melons, de cerièras e de prunas e mai al sud, pels agrums e de dàtils. Los legums son subretot de tomatas, d'auberginas, de carchòfas, de pebrinas e de cauls. D'autras cerealas son tanben fortament presentas coma lo ris (plana de Pò, o encara lo milh o lo milh menut (Africa del Nòrd).
La pesca es tanben un sector important en Mediterranèa. La consomacion de peisses per abitant es plan nauta. Las varietats de peisses pescats tradicionalament son lo ton, la merluça, la sardina e l'anchòia.
Lo sector de la silvicultura a perdut de son importància. Mas de produccions de qualitat son encara presentas dins la region coma en Espanha e Portugal, onte se concentra gaireben tota la produccion mondiala de siure e de surrièr. La region mediterranèa es tanben coneguda per la cultura de rabassa.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Linde" (fr)Pablo Linde, « Méditerranée. La mer la plus polluée du monde », in Courrier international del 27 de julh de 2007, en linha
- ↑ Mediterranean Wetlands Observatory !
- ↑ ActuEnv2012 (fr)Actu environnement, Bacin Mediterranèu: pèrda de la mitat de la superfícia de las zonas umidas al respècte de 1900 22 de febrièr de 2012
- ↑ (en)Rapport (2012-02-02) e synthèse (Synthesis for decision makers + Factsheets) (2012-02-02)
- ↑ ActuEnv2012
- ↑ ActuEnv2012
- ↑ ActuEnv2012
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jacques Bethemont (et aL;), Le monde méditerranéen : thèmes et problèmes géographiques, Sedes, Paris, 2001, 320 p.
- (fr)Maurice Rieutord S.J. e Loïc Tribot La Spière (dir.), Le bassin méditerranéen : un espace en quête de sens ?, Publisud, París, 2000, 85 p. ISBN 2866006143
- (fr)René Teboul, L'intégration économique du bassin méditerranéen, L'Harmattan, Paris, Montréal, 1997, 264 p. ISBN 2738452981


text:
Caussòus
Caussòus[1] (Caussols en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Caussòus es una comuna dau Grassés situada a 23km de la Mediterranèa a vòl d'aussèl (40 km per la rota). Lo sieu nom ven dau latin "calx - cauces", la cauç, que ne ven tanben lo mot "causse".
Lo centre dau vilatge se tròba a 1130 metres d'altitud. Se situa subre lo plan carstic cavat de nombroses avencs e tutas (lo plan de Caussòus). Aqueu plan es susplombat au sud per la còla dei Maçons (1417 metres) e l'Aut Montet (1335 metres). Au nòrd se situa lo causse de Calern (1458 metres au Senhau de Calern) ont se tròba l'observatòri de Calern e a l'oèst lo valon de Nans ont se situa lo ponch pus bas de la comuna (895 metres).
Lo plan de Caussòus es constituit per una plana de ròcs au sud (los Claps) e una plana de pradas e de culturas au centre, traversada per una ret de rius que se getan dins l'embut de Caussòus. Las aigas desaparegudas dins leis avencs o "embuts" reapareisson per lei gòrjas dau Lop o lei fònts e concas que pòdon arribar a 450 metres de prefondor.
Caussòus es environat per las municipalitats de Gordon, lo Bar de Lop, Sant Valier, Andon (masatge de Canaus) e Cipieras.
Lo clima es contrastat : l'estiu es en caud e sec, l'ivèrn freg, sec mas regularament ennevat;, la prima umida e l'auton umid mercé a qualques jorns de precipitacions mediterranèas fòrça intensas que balhan un cumul annadièr de 1200|mm de precipitacions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr poblament de Caussòus datariá de la preïstòria. Se compta una desena d'encenchas de pèira seca que la tradicion locala considèra coma d'oppidums e fa remontar a l'edat dau Bronze : lei còlas dei Maçons, dei Gleiretas, dei Ruscas, de Vila-Vielha, de l'Adrech, de Bastiard, de Trobada, de Pèira-auta. Malurosament, aqueus vestigis son malaisits de datar precisament. Se tròban de traças d'ocupacion d'epòca romana dins d'unei d'aquelas encenchas, coma lo camp dei Ruscas, au còl de l' Adrech. Leis acampatges a l'entorn e dins lo vilatge medievau de Vila Vielha an donat de ceramicas remontant a l'edat dau Bronze e a l'epòca romana en mai d'aquelas de l'Edat Mejana e de l'epòca modèrna[2].
Lei primièrs escrits en mencionant Caussòus remontan au sègle XII, epòca que lo vilatge dependiá dei Comtes de Provença. Lo vilatge foguèt restacat a la comuna de Cipieras a partir dau sègle XIV, tornèt puèi independent en 1790.
Lo vilatge es sempre demorat reagropat a l'entorn de la glèisa fins en 1640, epòca que foguèt incendiat. L'abitat s'es de contunh esparpalhat sul plan en pichonas espleitacions agricòlas. Aqueu abitat escampilhat es encara present uèi; lei sols regropaments d'abitacions se situan dins lo pichon centre dau vilatge a l'entorn de la glèisa, l'escòla, la comuna e l'auberja e lo masatge dei Claps a l'Oèst dau vilatge.
L'agricultura e l'elevatge, largament presents fins en 1950 an fòrtament mermat dempuèi, e demòra pas mai que qualques tropèus d'ovins e de caprins, que limitan la recolonizacion dau plan per lei pins.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Enceintes e d'abitats perchés dels Alpes -Maritims / jos la dire. De Michiel Gazenbeek. - Antibes : APDCA, 2004. - 149 pàg.


text:
Festenal de Canas
Lo Festenal de Canas idem Festival (francés : Festival de Cannes) es un festenal de cinèma de la vila de Canas fondat en 1946.Lo nom primièr ne foguèt Festenal internacional del filme (francés : Festival international du film) de 1946 fins a 2002.
Es un festenal fòrça popular e mediatic amb la preséncia d'unes 4000 jornalistas venguts d'al mond entièr a cada session[1], que còsta a l'entorn de 20 milions d’èuros finançats a nautor de 10 milions pel govèrn francés[2].
Se pòt considerar coma un dels tres eveniments màgers del cinèma mondial amb la Mòstra de Venècia e l' Oscar.
Somari
- 1 Las Recompensas
- 2 Lo Festenal
- 3 Lo palmarès
- 4 A l'entorn del palmarès
- 5 Premiats famoses
- 6 Non premiats famoses
- 7 A l'entorn del Festenal
- 8 Istòria del Festenal
- 9 Impacte mediatic
- 10 Canas, Venècia e Hollywood
- 11 Bilanç e perspectivas
- 12 Citacions
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas & referéncias
Las Recompensas[modificar | modificar la font]
- Palma d'Aur
- Grand Prèmi
- Prèmi de la Jurada
- Palma d'Aur del filme cort
- Melhora actritz
- Melhora actritz dins un segond ròtle
- Melhor actor
- Melhor actor dins un segond ròtle
Lo Festenal[modificar | modificar la font]
La seleccion[modificar | modificar la font]
Lo programa[modificar | modificar la font]
La jurada[modificar | modificar la font]
Lo palmarès[modificar | modificar la font]
la Palma d'Aur[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras recompensas & guerdons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del palmarès[modificar | modificar la font]
Premiats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Non premiats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del Festenal[modificar | modificar la font]
la Quinzena dels realizators[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Un cert agachar[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Istòria del Festenal[modificar | modificar la font]
Genèsi[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Afortiment[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Canas uèi[modificar | modificar la font]
Impacte mediatic[modificar | modificar la font]
Resson en França[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Canas, Venècia e Hollywood[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bilanç e perspectivas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Istòria del festenal[modificar | modificar la font]
Quinzena dels realizators[modificar | modificar la font]
- Pierre-Henri Deleau: La Quinzaine des réalisateurs à Cannes Cinéma en liberté 1969-1993 ..., obratge collectiu, edicion de grand luxe, tèxtes e fotografias recampats per l'autor, prefaci de na Jeanne Moreau, 426 pp (+ 6, amb iconografia abondosa e de pro bèla qualitat), concepcion grafica e realizacion Rampazzo & Associés, Éditions de la Martinière, París, França (sic), 1993 (depaus legal: 3en trimestre idem)... (estampat en Itàlia per Milanstampa, Farigliano...)
- una òbra excepcionala... gaireben exaustiva sul periòde estudiat...
Istòria generala del cinèma[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand Chronique du cinéma, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ... una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an del Festenal de Canas e dels sius eveniments màgers... Indefugible e essencial...
-
- Philippe d'Hugues Almanach du cinéma :
- Tome I - Des origines à 1945 ;
- Tome II - De 1946 à nos jours , edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
- sus YouTube... mai de 15600 documents subre lo Festenal de Canas en picar coma clau Festival de Cannes
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [ http://www.festival-cannes.fr/fr/about.html/ Sit oficial]
- ↑ idem