text:
Divendres, 1 de setembre de 2017, 03h00 Societat,Politica
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Se presentèt dimècres a Vielha (Castièro) lo Manifèst de Les, que reclama que las institucions aranesas s’engatgen mai pel referendum d’independéncia del 1r d’octòbre venent e la sobeiranetat plena d’Aran.
La presentacion la menèron a bon tèrme dins la sala Era Audiovisuau de la capitala aranesa plusors elegits araneses, dont la deputada Mireia Boya, lo cònsol màger de Les Emílio Medan, l’èx-cònsol de Vielha Àlex Moga, l’èx-cònsol de Salardú Jaume Geli, e de membres d’Esquèrra Republicana e de Podèm. L’eveniment tenguèt la preséncia e lo sosten del conselhièr de la presidéncia de la Generalitat de Catalonha, Jordi Turull, qu’assegurèt dins son parladís que i auriá d’urnas dins totas las comunas d’Aran e que totes los araneses poirián votar.
Lo Manifèst, escrich a Les (Quate Lòcs) lo 14 d’agost passat, reclama a las institucions d’Aran que s’engatgen pel referendum, e als elegits e representants de Catalonha qu’escoten e accèpten las decisions dels araneses. En mai d’aquò, recòrdan qu’Aran es un subjècte politic reconegut per la lei, saludan lo procès catalan e lo drech de totes los pòbles del Mond de decidir lor avenidor, e planhon la manca de volontat politica de las institucions espanhòlas.
Lo manifèst a recebut ara mai de 120 adesions, que seràn lèu publicadas sus Internet.
Aué TV
Jordi Turull, portavotz de @gencat : "Estigueu tranquils, a l'Aran es podrà votar a qualsevol lloc" pic.twitter.com/sEPm9gDMxn— CatInfo Aran (@cati_aran) 30 d’agost de 2017
Jaume Geli, militant de UA: "Votar non ei un crim" pic.twitter.com/bc7bh3nSmZ— CatInfo Aran (@cati_aran) 30 d’agost de 2017
Ara parlant Hug de la Rosa, d'ERC. "Eth dia 1 d'octubre seram cridats a votar" pic.twitter.com/T8eQxUNQVJ— CatInfo Aran (@cati_aran) 30 d’agost de 2017
Dejà a començat er acte sus eth Manifèst de Les. @Cati_Lleida @Cati_Politica pic.twitter.com/8WVtDep5i1— CatInfo Aran (@cati_aran) 30 d’agost de 2017
Mercés amics dau Manifèst de Les. Tornatz donar d'espèr per que viugue amb un camin de vida -e non se mòre- la lenga occitana.
Sensa Aran, l'Occitània costat francés a pauc de draias d'espèr encuei...


c: text/html

text:
La Tombe
La Tombe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 26 de jamai 1418, aprés dos mes de malaisidas negociacions jos la ègida del pape Martin V a signat lo tractat del Cavòt entre lo rei de França Charles VII e lo pòrti de Bourgogne Jean sens Paur. Lo Tractat, #qu'e li auriá calgut mètre un tèrme als dissensions entre Armagnacs e Bourguignons, se rapidament caduc doncas que lo 28 de jamai lo insurreccion de París arruïna las esperanças de pases.
Le 26 mai 1418, après deux mois de difficiles négociations sous l'égide du pape Martin V est signé le traité de La Tombe entre le roi de France Charles VII et le duc de Bourgogne Jean sans Peur. Le traité, qui aurait dû mettre un terme aux dissensions entre Armagnacs et Bourguignons, est rapidement caduc puisque le 28 mai l'insurrection de Paris ruine les espoirs de paix.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Coneissètz totes l’infèrn de Dante, un dels poèmas que compausan « La divina comèdia » escricha pel grand autor italian del sègle XIV. / Vous connaissez tous l’enfer de Dante, un des poèmes qui compose « la divine comédie » écrite par le grand auteur italien du XIVème siècle.
Avèm tanben nòstre « infèrn » dins Tarn. Es un dels quatre poèmas que compausan lo libre de Joan Calvèl « Las quatre fis de l’homé ». Las autras son : « La mort », « Lou jutjoment », « Lou paradís ».« L’infer » es una òda, un poèma liric, que compta 390 vèrses en occitan e 4 vèrses en latin. / Nous avons aussi notre «enfer» dans le Tarn. C’est un des quatre poèmes qui composent le livre de Jean Calvel « Les quatre fins de l’homme ». Les autres sont « La mort », « Le jugement », « Le paradis ». « L’enfer » est une ode, un poème lyrique, qui compte 390 vers en occitan et 4 vers en latin.
Mas qual es Joan Calvèl ? Es un curat de Busca, pas luènh de Graulhet, al començament del sègle XVIII. A escrich des cançons de nadal, des « nadalets », e un libre religiós, « Las quatre fins de l’òme » / Mais qui est Jean Calvel ? C’est un curé de Busque, près de Graulhet, au début du XVIIIème siècle. Il écrit des chants de Noël, des « nadalets », et un livre religieux « Les quatre fins de l’homme »
Cossí Calvèl vei l’infèrn ? Per el, l’infèrn es lo monde del dejós, un monde que se tròba sos tèrra. / Comment Calvel voit-il l’enfer ? Pour lui, l’enfer est le monde du dessous, un monde qui se trouve sous terre.
Lo tèxte presentat aicí es revirat en grafia modèrna per Gilbert Roumec.
Tant nos sèm elevats,
e que, duscas al cèl, sèm anats,
tant e mai, nos cal descendre,
en aval, duscas als infèrns,
que jos nòstres pès, son dobèrts.
E de que i a dins aquel infèrn ?
Et qu’est-ce qu’il y a dans cet enfer ?
Non veiretz donc dins aquel luòc,
que pluèja, que rajòls de fuòc,
solpre alucat, pega brusenta,
romecs, ortics, cardons ponchuts,
mostres, sèrps, Dragons arputs.
L’infèrn es abans tot lo país del fuòc !
L’enfer est avant tout le pays du feu !
Getats dins un fuòc alucat,
que los Diables tenon bufat,
lo solpre, lo trebol, l’auratge,
tempèstas, grèlas, autres flèus
tronaires, fodres e carrèus,
tot aquò serà lor partatge,
tant que restaràn dins l’Infèrn,
L’infèrn es tanben una preson.
L’enfer est aussi une prison
… los maluroses damnats
sofrisson coma d’enrabiats,
dins los fèrs e dins las cadenas,
que los tenon dins lors prisons
…
Aquò’s fach, aqueles perduts,
se dins l’infèrn son descenduts,
non trobaràn pas una pòrta
per laquala pòscan sortir.
Calvèl fa pas una descripcion precisa des luòcs, coma Dante. Son poèma es bastit al torn de la sofrença dels damnats . / Calvel ne fait pas une description précise des lieux, comme Dante. Son poème est construit autour de la souffrance des damnés.
Per Calvèl, i a doas menas de sofrenças, el ditz dos torments : las sofrenças moralas, las sofrenças de l’anma, e las sofrenças fisicas, las sofrenças del còrs. /
Pour Calvel, il y a deux sortes de souffrances, il dit deux tourments : les souffrances morales, les souffrances de l’âme, et les souffrances physiques, les souffrances du corps.
Calvèl comença per las sofrença moralas . E en primièr lo remòrs, aquel vèrm que rosega los damnats. / Calvel commence par les souffrances morales. En premier le remord, ce ver qui ronge les damnés.
totjorn rosegats d’aquel vèrm,
qu’incessament, sans resisténcia,
se noirirà de lor subsisténcia.
Aquel vèrm que los picarà,
e que jamai non morirà,
lor ten getats dins la memòria,
davant los uèlhs, dins lor esperit,
sens que jamai aja finit,
de lor vida, tota l’istòria.
Aquel importun enemic
que lor fa sentir, pic sus pic,
que de tot costat, los redòla,
los desespèra e los desòla.
La segonda sofrença morala es l’abséncia de Dieu, en infèrn. / La seconde souffrance morale est l’absence de Dieu
Nani, jamai pus, los damnats
al fuòc eternal condemnats,
pòdon pas esperar veire
ni lor Dieu, ni lor creatur,
e çò qu’augmenta lor malur,
es qu’es inutil de creire,
qu’un jorn vendrà, que lo veiràn
e, qu’alara, li prometràn
de far tota la peniténcia
que demandarà sa venjança.
Lo segond torment son las sofrenças fisicas. Los damnats sofrisson per lors cinc senses. L’infèrn es lo país del fuòc. E lo tocar es lo sens lo primièr tocat, se l’òm pòt dire. / Le second tourment, ce sont les souffrances physiques. Les damnés souffrent à travers leurs cinq sens. L’enfer est le pays du feu. Et le toucher est le sens premier touché, si l’on peut dire,
Aquelas mans, a l’avenir,
per elas non veiràn venir,
que de tisons totes empreses
d’aquel grand fuòc qu’es dins l’infèrn.
E quant elas serián de fèrre,
per los carbons qu’i seràn meses,
coma d’estopas brutlaràn,
tant que, dins aquel fuòc, seràn.
Aquí son totas las pomadas
qu’a n’aquelas mans son donadas.
Lo gost es tanben tocat : lo fuòc balha set. / Le goût est également touché : le feu donne soif.
Aquel pòble qu’es reprovat,
d’absinta serà assadolat ;
aquò serà sa noiridura
e, de la font qu’el cercarà
una aiga de fèl sortirà,
a gròssas ondas, sens mesura.
D’aquí tendràn totjorn posat,
per téner de tira asagat,
lor gòrja, lor boca, lor lenga,
tanlèu que la set lor venga.
E l’odorat es mes a l’espròva. L’infèrn sentís pas bon ! / Et l’odorat est mis à l’épreuve. L’enfer ne sent pas bon !
Al luènh de las doças sentors,
el n’aurà que de pudentors.
Sos perfums, coma sas pomadas,
non sèrvon res que d’infeccions,
que d’eternalas corrupcions,
que de pudesinas formadas
per las negras exalacions,
que los Demònis, dins lors prisons,
de lor gola, tenon getadas
sus totas las anmas damnadas.
E ara, l’ausida. / Et maintenant, l’ouie.
A ! quand seretz dins los Infèrns,
entendretz ben d’autres concèrts.
Aquí n’ausiretz que blasfèmes,
que planhes,que malediccions,
que malurs, qu’abominacions
contra l’òme, contra Dieu el mèmes.
Aquí tot non restontirà
que del grand mal que sortirà
d’el fons d’una boca infectada
d’una anma que serà damnada.
Per acabar, la vista. / Pour finir, la vue.
Aqueles uèlhs, dins un abisme,
ont que n’i a que cruissiment de dents,
redoblaràn vòstres torments
e, s’avètz vist, lasses de veire,
sofriretz mai qu’òm non pòt creire.
Calvèl a definit un damnat tipe, un damnat modèle. Lo sona lo «maubes riche», lo marrit ric o lo maissant ric. / Calvel a defini un damné type, un damné modèle. Il l’appele le «maubés riche», le mauvais riche ou le méchant riche
Lo marrit ric, aquel maudit
qu’es, dins l’infèrn, ensebelit,
aquel crudèl, aquel barbare,
enemic de la caritat,
se’l es damnat, el es damnat
per n’aver pas fach a Lazare
una almòina, qu’a son portal,
li demandava coma cal,
e que tant solament esperava
las bricas qu’un gos solfinava.
E cossí Calvèl clava son poèma ? / Et comment Calvel conclu-t-il son poème ?
Après tot aquò qu’avèm dich
e, qu’aicí vesèm per escrich,
que qualqu’un ara sosque
s’un jorn, el poirà demorar
dins un fuòc que devorarà,
sans qu’aquel fuòc jamai n’acabe
de devorar dins sas vapors,
dins sas eternalas ardors,
lo, qu’en blasfèmes, s’evapora
contra lo fuòc que lo devòra.
Lo manescrich de Joan Calvèl « Las quatre fis de l’home mésas daban sous els per lou conberti a Diu » se tròba a la mediatèca d’Albi. Es estat numerisat pel CIRDOC e se pòt telecargar sul site Occitanica, Mediatèca enciclopedica occitana http://www.occitanica.eu/index.php/fr/


text:
Ent. Boulogne III 0 - U.E.
Bossòst 2
Prumèr partit der an eth jogat
aguest dimenge en Peguilhan contra er equip deth Boulogne III. Era prumèra mietat siguec dominada
per equip aranés que poguec arténher ua diferéncia mès grana en mercador. Auérem
fòrça bones ocasions enes botes de Salva, Paba e Héctor, mès non artenherím eth
gol enquiara darrera menuta dera prumèra mietat ena que un bon shut de Héctor
des de dehòra der àrea anaue a dà-mos eth 0-1, resultat damb eth que s’arribaue
ath descans.
Ena dusaua mietat ja non auérem tantes ocasions: as 10
menutes, en jogada d’Abraham, Marcos remataue a lèu dera porteria e mercaue eth
0-2. Eth Boulogne sajèc de reduir distàncies en mercador mès tant era defensa
coma eth portèr aranés non ac deishèren.
Ath finau, victòria cuerta. Mos cau profitar es ocasions
entà èster mès tranquils en quant ath mercador. Continuam líders, era
classificacion ei: U.E. Bossòst 35, Cardeilhac 33, Ent.Bla.Ca.La 32, F.C. Mabroc 28.
Eth plòplèu partit jogam en
Bossòst dissabte 17 de gèr tàs 20 :00 contra er equip deth Pointis Inard.
Ent. Boulogne III :
Roumeguere, Sicre, Barrere, Didier, Suzane, Louge, Benac, Pelon, Touzanne,
Derviche, Bathion. Remplaçants : Archetti, Latge, Laguens.
Trainer : Lassus Philippe.
U.E. Bossòst: Yago, Abraham,
Miquel, Àlex, Felipe, Iván, David, Santi, Salva, Ruben e Héctor. Remplaçants: Marcos,
Xavi, Ignasi.
Trainer: Xavi.
Gols : 0-1 Héctor (44’), 0-2 Marcos (55’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Remoncourt (Meurthe e Mosèla)
Remoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 950.
- En 1125, lo territòri communal i aguèt cedit pels senhors de Réchicourt als abitants.
- Annexat A l'Alemanda de 1870 a 1918.
- Première mention en 950.
- En 1125, le territoire communal fut cédé par les seigneurs de Réchicourt aux habitants.
- Annexé à l'Allemagne de 1870 à 1918.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Un article de Claudi Martí dins La Dépêche après la manifestacion de Montpelhièr (octobre de 2015).
S'i cal téner, e ferme ! Après l'Edit de Villiers-Cotterêts (1539) que i denegava tota expression oficiala, la lenga d'òc s'èra refugiada a flor de tèrra per contunhar a dire l'aiga, lo cèl, lo vent, lo trabalh, l'espèr e la dolor.
Lo Forum d'òc, organiza lo 12 de mars de 2016 a Marselhas al Conselh departamental de las Bocas de Ròse lo congrès : Langue et territoires vivants : l’occitan-langue d’oc dans un territoire mondialisé. Las discussions seràn moderadas per Eliane Tourtet de FR3 Méditerranée.
20/02/16 - Ven de sortir lo filme Païsans de Roergue
Mercés a d'imatges en 8 millimètres obtengudas per Paulette e André Andrieu dins las annadas 60 e 70 pel campèstre roergàs, la societat Piget Prod ven de realizar un documentari de 2h20 sus la vida rurala de l'epòca.
20/02/16 - País Nòstre e lo collectiu Sèm organizan lo 20 de febrièr de 2016 a l'Ostal Occitan de Narbona un debat sul nom e lo drapèl de la nòva region Lengadòc-Rosselhon-Miègjorn-Pirenèus [ligam País Nòstre]
09/02/16 - Josiana Ubaud autora del Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan (Trabucaire 2011) publica una tièra de correccions a son trabalh [aquí]
Lo sieu site es [aquí]
02/2016 - Christian Philibert, realizator, prepara un filme sul grop de musica provençal Massilia Sound System.
Un micromecenatge es organizat sus KissKissBankBank. Los particulièrs que vòlan ajudar financièrament lo projècte an fins al 20 del mes de mars. L'objectiu es de recampar 20 000 èuros per poder pagar lo montatge de l'imatge e del son.
2015/2016 - Cada mes a Tolosa se ten a l'Ostal d'Occitània (11 carrièra Malcosinat, 18h30) un seminari Lengas e Poders. Aquí çai jos la presentacion que ne fan los organizators :
Qué pòdon los poders sus las lengas ? Qué pòdon las lengas suls poders ? Qu’es aquò e que pòt una lenga de poder ? Qu’es aquò e qué pòt una lenga despoderada ? O melhor, cossí las lengas pòdon èsser a l’encòp espleches de dominacion e aisinas de lucha contra la dominacion ? Un autre biais de prene aqueste subjècte de reflexion seriá de se demandar perqué la question de la democracia lingüistica es aital pauc e mal pausada, perqué demòra un punt sec dins la filosofia politica contemporanèa ?
Francés Courtray ven de presentar a l'universitat Paul Valéry a Montpelhièr lo sieu memòri : La dualitat grafica en Provença. Es dedicat a las originas e consequéncias d'aquel bigrafisme.
Las siás recèrcas son estadas menadas sos la direccion d'Arvèi Lieutard. Annada universitària 2014-2015
De notar qu'en fin de memòri (tresena partida), l'autor presenta una analisa plan detalhada de las transcripcions que son a se far actualament ; transcripcion de la grafia emplegada per Mistral al sègle XIX vèrs la grafia modèrna.
02/2016 - A Sant Ceren en Carcin es en projècte sota la direccion de l'associacion Aquí l'òc la dubèrtura d'un Espaci Occitan Carcinòl. Cadun pòt ajudar lo projècte via la plataforma Ulule [aquí]
Çò que ne dison : "Aqueste luòc s'apelarà Espaci Occitan Carcinòl. Aculhirà, assabentarà tot public e prepausarà la seguida dels corses per adultes (nivèls començants e confirmits) mas tanben de mòstras, de conferéncias, de lecturas publicas, de cant e de musica, una botiga de libres e de produches culturals occitan."
02/2011- Catalòg del teatre occitan. Lo CIRDÒC comunica :
Demest lo sieu trabalh d’informatizacion del catalòg dels fons e manuscrits, lo CIRDÒC a començat lo classament dels archius de teatre qu’apara. Totes los documents, tèxtes e imatges que concernisson l’espectacle viu, lo CIRDÒC los amassèt dins un grand fons del teatre contemporanèu occitan. Atal, la granda mediatèca publica occitana vòl ofrir als lectors un accès plan mai simple per trapar de ressorsas a prepaus de l’istòria e de la diversitat de la creacion en país d’òc.
12/2015 - L'institut occitan d'Avairon (servici associat del Conselh departamental d'Avairon en carga de la conservacion e de la valorizacion del fons Al canton), l'associacion ADOC 12 (sensibilizacion dins las escòlas), e l'Ostal Joan Bodon (Crespinh) son aüroses de vos anonciar la creacion del Pòl Avairon Occitan.
Çai jos dos articles sus Léon Géry.
I - Un article del jornal Lo Diari numèro 26, estiu de 2015.
Léon Géry, estela del teatre popular occitan tolosenc a la Bèla epòca
En 1933, lo jornal L'Express du Midi consacra qualques linhas necrologicas a un cèrt Léon Géry, « qui, sous le nom de Garrélou, se fit autrefois une petite notoriété dans les faubourgs toulousains, où il jouait des farces de sa composition en dialecte populaire... Son nom et son oeuvre n’étaient-ils plus qu’un lointain souvenir ». D’aquí comença una longa enquèsta menada pels bibliotecaris del CIRDÒC en cèrca d’aquel personatge mesconegut de l’istòria teatrala occitana, autor de mai de vint pèças e que coneguèt un succès popular incredible a la fin del sègle XIX.
Sus Just François Marie Raynouard, segon Andrieu Jaubert, Armana Prouvençau de 1937.
Un grand romanista : J. F. M. Raynouard (1761-1836)
Lo 18 de setembre de 1761, naissiá a Brinhòla, dins un ostal de la plaça Sant Pèire — qu'es ara la plaça Sadi Carnot — aquel que se deviá marcar dins los òmes illustres de son país.
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.
Al rescontre del Josselin Gruvèl
Longtemps la lenga d'òc, dins sa plena expression populara, tenguèt tot son ample dins la declamacion orala. Les exemples son nombroses d'aqueles trobaires acampesits, cantaires de fèstas, clamaires de fièras, orators improvisats, menestrèls passejaires e poètas de carrièras, locutors e vectors d'una cultura ont lo vèrbe e la personalitat tenián pro sovent luòc d'engèni e de sapiénça. Pensi aquí mai que mai al brave Charloun Rieu del Paradou. Auguste Fourés ne recampèt en son temps una tièra que mancava pas de pintoresc. Gaston Jourdanne tanben. Se'n pòt encara destriar la traça dins revistas e jornals uèi completament debrembats e gaire pas inventoriats. Vos convidam al rescontre d'un d'aqueles portaires de paraulas, vertadièr parangon d'una cèrta tradicion, per dire pas d'una raça uèi despareguda, esperit libertari estacat a son individualisme fonse e que mudèt son expression occitana en una mena d'art.
La revista Lo vira solelh (ivèrn de 2016) publica la traduccion en occitan de la brocadura de l'Ofici de torisme de la vila de Cèus dedicada als luòcs de la vila consacrats a la cultura nòstra : jardin dels Felibres, plaça Frederic Mistral, institut Florian...
L'ocasion de ne saupre un pauc mai sus aquestes luòcs e suls òmes que lai visquèron.
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige genièr/febrièr de 2007.
Un umanista occitan, Pèire Bayle
A la debuta de l’estiu passat, la Pòsta francesa emetèt un timbre en l’onor de l’escrivan e filosòf Pèire Bayle per marcar lo tresen centenari de la despartida d’aquel grand umanista que siaguèt un dels esperits màgers de son temps e un saberut d’espandi universal dins la linhada d’un Leonard de Vinci, d’un Galilèu, d’un Peiresc, d’un Pascal, d’un Gassendi, d’un Descartes o d’un Erasme. Articles biò-bibliografics i siaguèran consacrats dins de revistas istoricas. Aquò dit e escrit, d’unes se van demandar perqué charrar d’aquel personatge, uèi gaireben desconegut e desbrembat, dins la revista del Felibrige. Tot simplament perqué Bayle – e son patronima ne pòrta bèlament testimòni – èra un enfant del miègjorn, un bon occitan, que parlava correntament la lenga de son brèç e que demòra una de las glòrias d’en çò nòstre.
07/05/15 - Lo dijòus 7 de mai de 2015 foguèt inaugurat a Montpelhièr lo cursus bilingüe occitan de l'escòla mairala Francis Garnier que dubriguèt a la dintrada de 2014.
Comunicacion de la FELCO per la siá dubertura en2014 :
"Bèla capitada ! 10 ans que l'esperàvem, aquel sit bilingüe public a Montpelhièr.
Calendreta sul sieu site presenta lo programa Familhas de Lengas de l'Institut Latinitas
Extrach : "Las escòlas occitanas Calandreta existisson dempuèi 30 ans. Pensan l’aprendissatge de l’occitan coma una dobertura sul mond, e an experimentat pro d’ora l’aprendissatge de mantunas lengas.
Alan Roch en collaboracion amb lo Pargue natural regional de la Narbonesa en Mediterranèa propausa un Glossari occitan dels insèctes.
Presentacion : "L’occitan mena un complement d’informacion suls insèctes que s’apièja sus l’agach dels umans sus aqueles pòbles pichonets e misterioses. La lenga d’òc es atal portaira de dimensions poeticas, de sabers e de paraulas populars (provèrbis, cresenças, medecina...). Las afirmacions contengudas dins los enquadrats del quasernet Insèctes o dins las paginas del site internet son pas de prendre sistematicament al pè de la letra d’un punt de vista scientific o entomologic, mas rendon compte d’una percepcion del monde dels insèctes e de l’imaginari que fa espelir. Anatz trapar aicí qualquas informacions suplementàrias a l’edicion-papièr e tanben la revirada en francés per aqueles que coneisson pas e/o mestrejan pas (encara) la lenga del país."
De legir [aquí]
Un article del Grelh Roergàs - Decembre de 1997 - Pagina 23
Çò que Pèire-Celestin Delrieu disiá d'Enric Mouly
P.-C. Delrieu, elegit Majoral en 1982, reculhiguèt la Cigala de Gasconha, veusa d'Enric Mouly. Es donc el que faguèt lo laus de Mouly a la Santa Estèla d'Espaliu per Pentacosta de 1983. Aquí cossí s'acabava lo sieu laus :
I auriá cent còps mai a dire de l'òbra d'Enric Mouly, del roman sobretot. E ieu ai plan consciéncia d'aver pas tot dich, d'aver pas tot aprés del "Mèstre Roergàs". Es clar qu'aqueste, dins sa longa vida, a tot escrich de çò que sèm, de çò que devèm faire, nosautres, òmes d'òc. Devèm donc pas quitar de legir e de tornar legir sos libres, per n'aprigondir la significacion.
Page 10 of 22


text:
2 coiffeuses à domicile qui se déplacent dans les maison de retraite de auzouville auberbosc.
Autres villes proches de AUZOUVILLE AUBERBOSC : Bolbec, Gruchet le valasse, Fauville en caux, Yébleron, Nointot, Valliquerville, Allouville bellefosse, Lanquetot, La trinité du mont, Beuzevillette, Grand camp, Hattenville, Bernières, Trouville, Normanville, Rouville, Vattetot sous beaumont, Bolleville, Saint aubin de crétot, Ypreville biville, Alvimare, Saint maclou la brière, Raffetot, Bermonville, Lintot, Écretteville lès baons, Saint nicolas de la haie, Daubeuf serville, Foucart, Saint gilles de crétot, Limpiville, Envronville, Rocquefort, Mirville, Gonfreville caillot, Ricarville, Tocqueville les murs, Hautot le vatois, Thiouville, Cliponville, Sainte marguerite sur fauville, Bénarville, Ancourteville sur héricourt, Angerville bailleul, Bennetot, Beuzeville la guérard, Saint pierre lavis, Sorquainville, Cléville, Trémauville,


text:
686
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 686 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Wessex[modificar | modificar la font]
Après la revirada de l'annada precedenta (→ 685), lo rèi Caedwalla (685-688) menèt una campanha novèla còntra Sussex. Capitèt d'ocupar tornarmai lo país mai au contrari de l'expedicion de 685, capturèt plusors senhors locaus d'importància e leis executèt per empedir una novèla revòuta. Conquistèt tanben l'Illa de Wight e exterminèt sa populacion per la remplaçar per de subjèctes fidèus. Enfin, ataquèt lo Reiaume de Kent e i placèt son fraire, Mul, coma rèi (→ 687).
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Mòrt de Yunoom lo Grand que foguèt remplaçat per Yuknoom Yich'aak K'ak lo 3 d'abriu[1].


text:
Alèp
Alèp (arabi: حلب; transliterat Ḥalab), es la vila pus granda de Siria[1] e la capitala del Governorat d'Alèp, lo pus poblat de Siria. Amb una populacion oficiala de 2 301 570 abitants (estimacion de 2005), espandida a mai de 2,5 milions dins l'airal metropolitan, es tanben una de las vilas pus grandas de Levant[2][3]. Pendent de sègles, Alèp foguèt la pus granda vila de la Granda Siria e la tresena de l'Empèri Otoman, après Constantinòble e Lo Caire[4][5][6]. E mai que relativament pròcha de Damasc en distància, Alèp es desparièra de per son identitat, arquitectura e cultura, fargada per una istòria e una geografia diferentas.
Alèp es una de las vilas pus vièlhas del mond, benlèu abitada dempuèi lo millenni VI abC[7]. D'excavacions a Tell as-Sawda e Tell al-Ansari, just al sud de la vila vièlha d'Alèp, mostrèron que l'airal es ocupat dempuèi al mens la fin del millenni III abC[8]; e Alèp es tanben mencionada dins las tauletas cuneïformas descobèrtas a Ebla e en Mesopotamia, que la ciutat i es citada per sas capacitats comercialas e militaras[9]. Una tan longa istòria es probablament deguda a sa situacion de punt estrategic dins lo negòci a mièg camin entre la Mar Mediterranèa e Mesopotamia.
L'importància istorica de la vila es tanben deguda a sa situacion geografica a la fin de la Rota de la Seda, que passava per l'Asia Centrala e Mesopotamia. Quora s'inaugurèt lo Canal de Suèz en 1869, lo comèrci venguèt maritim e Alèp comencèt de declinar dapasset. A la casuda de l'Empèri Otoman après la Primièra Guèrra Mondiala, Alèp daissèt son rèirepaís al nòrd a la Turquia modèrna, e un important camin de fèrre que la religava a Mossol. Puèi en 1940 perdèt son principal accès a la mar, Antiòquia e Alexandreta (Iskenderun), tanben en Turquia.
Pendent la Batalha d'Alèp la vila patiguèt de destruccions massisas,[10] e foguèt la vila pus tustada per la Guèrra civila siriana. En decembre de 2016, après un ofensiva victoriosa, lo governament sirian acabèt de prene lo contraròtle total de la vila.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ UN Data, Syrian Arab republic
- ↑ « UN Demographic Yearbook 2009 » (consultat lo 21 abril 2010)
- ↑ Expatify.com Navigating the Major Cities of Syria
- ↑ Encyclopedia of the Ottoman Empire
- ↑ Russell, Alexander (1794), The natural history of Aleppo, 2nd Edition, Vol. I, pp. 1-2
- ↑ Gaskin, James J. (1846), Geography and sacred history of Syria, pp. 33-34
- ↑ Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (2010)
- ↑ The Oxford encyclopedia of archaeology in the Near East (1997)
- ↑ Britannica Concise Encyclopedia (2010)
- ↑ « Collections – Aga Khan Collection – Aga Khan Historic Cities Programme – Aleppo Citadel Restoration », Archnet


text:
Escotèri amb atencion l’intervencion deNicolas Sarkozy après sa garda-a-vista. Copable ? Innocenta victima ? O sabi pas ; mas çò que sabi es que la credibilitat dels òmes pol itics es plan mal en punt . Après Cahuzac e Bygmalion (farai pas de lista mai longa) los presumits innocents pòdon totjorn repotegar ! I a pas degun per los creire.
Totes de poirits que vòlon la plaça pr’amor es bona ! La màger part dels ciutadans pensan atal. Es l’ambient poirit que denonciavi fa ja qualques meses. La classa politica n’a sa part de responsabilitat ; es granda. Mas es pas sola a èstre responsabla. Los ciutadans devon comprendre qu’an lor part dins tot aquò. Sens anar duscas a dire qu’an la democracia que s’ameritan, pasmens o pensi un pauc. Lo sistèma s’es mes en plaça amb l’acòrd de la majoritat. Lo desinterès per la politica, l’embarrament dins la logica de la societat de consum, a pas ajudat a far viure l’idèa que la democracia es pas de delegar e sonque ; es subretot pas d’esperar l’òme (o la femna) que nos enviar à la providénc ia. Quand ausissi de monde dire que vòtan sonque per l’eleccion presidenciala qu’es la sola qu’a un interès, ai enveja de plorar. De qué pòt servir d’èstre en Republica se aquesta tòrna inventar la monarquia ? Es una monarquia que cada cinc ans menaça de passar simbolicament lo rei a la guilhotina electorala, mas es una monarquia.
Sèm totes de pr esumi ts innocents ! Pr’aquò, e logicament, sèm totes de presumits copables de pas veire çò que nos arriba. La montada de las idèas de l’extrèma dreta : fòrça monde l’an pas voluda veire, e ara per se disculpar semblan de dire qu’es pas tan dramatic que d’unes o disián ! Presumits innocents o presumits copables dins lo refús de veire los immenses problèmas ecologics que se pausan ? Presumits copables o presumits innocents de veire pas la menaça de la politica de Putin ? Innocents de tirar pas las leçons de Chernobil, Fukushima, e ai pas encara lo nom de la seguenta mas tardarà pas.
Copables de comprendre pas que l’Euròpa dèu èstre federala se volèm equi librar lo monde ?
Innocents de comprendre pas que la creissença tornarà pas jamai coma abans e que cal ara partatjar lo trabalh, las riquesas ? Innocents de veire pas que la luta contra la misèria es pas solament un objectiu moral o una fòrma de compassion mas qu’es tanben una imperiosa necessitat per la nòstra securitat, en tant qu’umans ?
Nos demorarà, dins vint o trenta ans, fàcia a las questions que nos pausarà la generacion seguenta, de respondre, sens ges de vergonha, que sèm innocents, que sabiam pas, que podiam pas saber, que nos caliá reglar las questions ur gentas, qu’ èram vict imas d’una conjontura desfavorabla… O benlèu sens ges de vergonha jurarem, coma un responsable politic de uèi fàcia a l’opinion, que tot aquò son de messorgas inventadas per de jutges militants. Mas se los jutges son nòstres mainatges, poirem pas far mai que nos revirar contra los que los auràn educats.
Vesètz que me pòdi pas empachar d’èstre optimista, talament que segurament d’unes pensaràn que soi… un pauc innocent.


text:
La taula de Letras d'òc a Mirapeis en 1999 (panat a "la dormeuse")
Cossí editar los « classics » occitans ?
Dins mon post precedent, ai rendut compte de la primièra publicacion – lo remirable Libre dels ausèls d’Antonin Perbòsc –, d’una colleccion novèla dirigida per Joan Thomas : « Classics occitans », per las edicions de l'Institut d'Estudis Occitans. La tòca de l’editor, expausada sus la coberta, es de publicar de tèxtes « classics » (se podriá evidentament questionar aquesta categoria, mas zo farèm pas aquí) occitans que son venguts de mal trobar : « Es gaireben impossible de se poder carrar amb las poesias de Jean-Henri Fabre, de Clovis Hugues o los romans de Valère Bernard ». Poder aisidament, per un vintenat d’euròs, accedir als tèxtes, plan segur, es important, amai essencial, perque una letteratura qu’es pas mai accessibla es una literatura mòrta.
E aquí, cal saludar e mercejar la ponhadada d’editors corajoses que zo fan : Joan Eygun, amb Lètras d’òc, aquí, en Lemosin, Jan dau Melhau amb Lo Chamin de Sent Jaume, Atlantica, amb sa colleccion Occitanas/Occitanes, mas pensi tanben a Per Noste, al Trabucaire, a Vent Terral e enfin a las edicions universitarias (PULM, etc.), que fan o an fach tanben aquel trabalh de reedicion de classics occitans vièlhs o modernes.
Sus la coberta del libre de Perbòsc, Joan Thomas avisa lo legeire qu’a pas entre las mans una « edicion scientifica ». Pr’aquò lo tèxte es plan adobat d’un polit prefaci de Felip Gardy (en òc), d’una corta biografia de Perbòsc faita per Josiane Bru (en francés), d’una tièra dels ausèls cantats pel poèta e d’una bibliografia. S’es pas exactament çò que se sona una edicion critica, balha pr’aquò d’ajudas importantas a la lectura.
Mas, generalament, aquestas edicions presentan los tèxtes nuses e devèm reconeitre que sens explicacions, nòtas e lexic, aquesta literatura es sovent fòrça malaisida de legir. Mai los tèxtes son vielhs, mai ven complicat de los apreciar sens aparelh critic.
Aquí volriái far una remarca generala sus l’avenir de l’edicion d’òbras occitanas. Evidentament, cal integrar dins la refleccion l’edicion electronica. Trobarèm de mai en mai de tèxtes en linha, dins lors edicions originalas : lo Cirdoc de Besièrs amb Occitanica fa sul sicut un trabalh remirable, e aquí tanben, la Bibliothèque numérique du Limousin, a començat a botar en linha d’òbras coma Lingamiau d’Henri Cholet o lo Virgilo Limouzi de Jean-Baptiste Roby. Se pòt tanben trobar de causas sus Google books : las Faulas de Foucault per exemple dins l’edicion de Ruben, e d’autras causas. Sens comptar lo sit de la Bibliotèca Nacionala, Gallica, ont la lenga d’òc es plan presenta (per « occitan », i a al jorn d’uèi pas mens de 500 items de libres e documents, pr’aquò, evidentament, pas totis en occitan). E anavi doblidar lo sit clafit de tèxtes del Cield'òc. Segurament lo papièr a totjorn sa plaça e reconeissi qu’es fòrça mai agradiu de legir un tèxte sus papièr, que non pas en linha. Mas lo desvolopament e migliorament de las « legidoiras » (lo mot es pas brevetat !) e dels ecrans d’ordinador mòstra que pòt tanben venir agradiu de legir lo numeric (vesi d'aquí los partejants del tot papièr que bufan e bracejan, mas lor indignacion cambarià pas res a la realtat del cambiament de las praticas e dels gosts).
Mas alara, çò que dins l’avenir nos farà de mai en mai mestièr, son d’edicions, papièrs e/o numericas, non pas dels tèxtes despolhats mas d’òbras que presentan una valor apondida, es a dire acompanhadas de tèxtes de presentacion, de nòtas istoricas e filologicas, de bibliografia e d’index, d’images e – quora es possible – de cd o fichièrs son, per far entendre la lenga. Mas sens anar dusca al produch « multimedia », qu’es pas totjorn necessari ni mai interessant – pòt èsser mai attractiu per lo legeire de demorar conhat dins un monde de tèxte blos – aurèm totjorn mai besohn d’edicions criticas (se volèm pas utilisar l’adjectiu « scientific », un pauc reguèrgue en efièt).
D’edicions aital existisson, pensi per exemple a la que Sylvan Chabaud faguèt de las òbras de Louis Bellaud de la Bellaudière (2011), o encara lo remirable libre collectiu (Gardy, Courouau, Lieutard, Martel, Toreilles, Verny) sus las autobiografias occitanas en verses (Mémoires de pauvres, Garae Hesiode, 2009).
Mas aquí se pausa un autre problema. Aquestas edicions son sovent, se non totjorn surdeterminadas per la revirada en francés qu’acompanha los tèxtes e, de fach, l’aparelh critic es totjorn, inexorablament, en francés. Evidentament existisson fòrça bonas rasons per aquò far (se dubrir al public francofòn tot, recebre per son trabalh la reconeissença academica meritada, etc.), mas valdriá alara la pena almens de far l’esfòrç de s’explicar e de se justifiar (coma zo fasiá encara en son temps Robert Lafont, per exemple dins sa presentacion de son essenciala antologia dels baròcs occitans), perqué aquesta costuma es clarament lo coronament d’un usatge diglossic de la lenga.
Quora legissi aquels libres aital plan adobats, ont la lenga de Molière sembla tota al servici de la lenga nòstra, alara qu’al contrari es venguda la quite condicion de la lectura del tèxte occitan, me disi que sèm deja, amb lo consent tacit de totis, dins l’aprèp còp de la mòrt de la lenga. Dispausam, òc, de totis los elements de contextualisacion e de bon comprene, mas lo tèxte en lenga es vengut una mèna d’objècte sacrat, una relica o un fetiche, darrèr una veirina e botat jos la lutz, amb totas las explicacions que pòt aver – en bon francés evidentament –, es a dire un objècte d’una civilisacion avalida expausat dins lo musèu de la cultura nacionala.
Alara, òc, dins aquesta situacion, fin finala, en contradiccion amb çò dich aquí dessus, m’agrada mai una edicion tota en òc, amai sens nòtas ni res, perqué me balha un contacte direct amb la lenga sens la mediacion del francés. E se i a quicòm que compreni pas, de mots, de biaisses de dire, d’allusions ; tant pièg, almens pòdi imaginar de responsas en òc. Compreni alara tot l’interés de las edicions dins la lenga e totas en lenga, que pòrtan lo legeire a soscar e pantasseijar en òc. Aquò deuriá pas nos empachar, al contrari, de publicar de tèxtes d’analisis leteraria, de contextualisacion istorica o de filosofia dins la lenga, a prepaus d’obras classicas occitanas, o sus tot autre subjècte.
Dire qu’aquò es pas possible, que i a pas mai de public per aquò (mas n’i ajèt jamai un jorn ?), encara un còp, es nos embarrar dins la diglossia e subretot, dins la situacion ont sèm, aquò nos fa tornar a la question lancejanta que cadun es forçat de se pausar dins una situacion de quincanela imminenta : quant de temps poirèm encara tener abans d’èsser obligats de plegar botica ?
Joan Peire Cavalièr


text:
Guèrra dels Òsses
La Guèrra dels Òsses (var. Guèrra des Uassi, Guerra daus Òs) foguèt un periòde d'intensa especulacion e descobèrtas de fossils pendent la Gilded Age (Edat Daurada) de l'istòria dels Estats Units, marcat per una granda rivalitat entre Edward Drinker Cope (de l'Academia de Sciéncias Naturalas de Filadelfia) e Othniel Charles Marsh (del Musèu Peabody d'Istòria Naturala de Yale). Los dos paleontólogos utilizèron de metòdes deshonestos per se superar en la siá disciplina, en recorrent a sobornos, de panatòris e destruccion d'uasses. Los scientifics s'ataquèron tanben mutuamente en d'òbras scientificas, en ensajant arruinar la credibilitat de l'autre e o daissar sens finançament.
Inicialament Cope e Marsh èran de collègas que se tractavan de manièra educada, mas après divèrsas disputas personalas se convertiguèron en d'enemics acérrimos. La siá recèrca d'uasses los amièc a l'oèst, als rics jaciments paleontológicos de Colorado, Nebraska e Wyoming. Entre 1877 e 1892, ambedós utilizèron lo sieu patrimòni e la siá influéncia per finançar las siás pròprias expedicions e obténer de servicis e d'uasses de dinosaurios de caçaires de fossils. A la fin de la Guèrra dels Uasses, ambedós avián agotat lo sieu patrimòni en cèrca de la supremacía paleontológica.
Cope E Marsh demorèron economica e socialament arruinados per los sieus esfòrces per desonrar al contrari, mas las siás contribucions a la sciéncia e a la disciplina de la paleontología foguèron immensas, en daissant al morir de tonas de fossils gardats en de caissas sens dobrir. La disputa entre los dos amièc a la descobèrta e la descripcion de mai de 142 espècias nòvas de dinosaurios. Las consequéncias de la Guèrra dels Uasses se plasmaron en una melhora coneissença de la vida preistorica e desvelhèt l'interès del public pels dinosaurios, en amiant a contunhar l'investigacion de fossils en America del Nòrd pendent los decènnis seguents. Se son publicats tanben de divèrses libres istorics e d'adaptacions de ficcion sobratz aqueste periòde d'intensa activitat paleontológica.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Contèxt[modificar | modificar la font]
Pendent un cèrt temps, Cope e Marsh foguèron d'amics. S'èra conegut en Berlin en 1864 e passèron unes cuantos de jorns amassa coma de collègas. Nomenèron quitament d'espècias en aunor mutuau. Malgrat aiçò, las siás relacions empejorèron a mesura que passava lo temps, degut en partida al caractèr temperamental d'ambedós. Cope Èra conegut per èsser beligerante e aviá un temperament irascible; Marsh èra mai lent, mai metódico e introvertit. Ambedós èran pendencieros e desconfiados. Las siás diferéncias arribèron tanben al plano scientific: Cope èra un fèrm defensor del neolamarckismo, del temps que Marsh apiejava la teoria de Charles Darwin d'evolucion per seleccion naturala.[1] Quitament quand èran d'amics, avián una tendéncia a despreciarse sutilmente. Coma explicava un observaire: "Lo patricio Edward poiriá aver considerat que Marsh èra pas exactament un cavalièr. L'academic Othniel considerava probablament a Cope coma pas fòrça professional".[2]
Cope E Marsh avián d'originas fòrça desparièras. Cope Nasquèt en lo seno d'una familha cuáquera, rica e influyente, de Filadelfia. E mai se lo sieu paire aimava que Cope trabalhès de granjero, aqueste se distinguiguèt coma naturalista.[2] En 1864, Cope se convertiguèt en professor de zoologia en lo Haverford College e se jonhèt a Ferdinand Hayden en las siás expedicions en l'oèst. Marsh, Filh d'una familha de paucs mejans de Lockport, Naua Yòrk, auriá creishut en la praubesa d'èsser pas estat per l'ajuda de lo sieu oncle, lo filántropo George Peabody. Marsh Convenquèt a lo sieu oncle per que bastiguèsse lo Musèu Peabody d'Istòria Naturala, e atenguèt lo cargue de director del musèu. Aiçò, amassa amb l'eiretatge que recebèt de Peabody quand aqueste moric en 1869, faguèt possible que Marsh gaudiguèsse d'una comòda posicion financièra e mai se, degut en partida a la vision estricta qu'aviá lo sieu oncle del matrimòni, Marsh demorèt celibatari tota la vida.
En una escasença, los dos scientifics s'èra partit a una expedicion de recolección de fossils en los potzes de marga de Cope en Nòva Jersey, a on William Parker Foulke aviá descobèrt lo holotipo del dinosaurio Hadrosaurus foulkii, descrich pel paleontólogo Joseph Leidy; èst foguèt òm de las primièras descobèrtas de dinosaurios en Estats Units e los potzes èran encara rics en de fossils. E mai se los dos foguèron amigablemente, Marsh sobornó en secrèt als operadors dels potzes per que li amièssen los fossils que descobrissián a el en luòc d'a Cope. Los dos comencèron a s'atacar mutuamente en de documents e de publicacions e la siá relacion personala empejorèt. Marsh Umilièt a Cope en indicant que la siá reconstruccion del plesiosaurio Elasmosaurus èra defectuosa, amb la cap plaçada a on li caldriá anar la coa. Cope, A lo sieu còp, comencèt a cercar en çò que Marsh considerava lo sieu terren privat de caça d'uasses (Kansas e Wyoming), en empejorant la siá relacion.[3]
1872-1877: de primièras expedicions[modificar | modificar la font]
En lo decènni de 1870, l'atencion professionala de Cope e Marsh se vegèt atracha per l'oèst nòrd-american a causa de de notícias de grandas descobèrtas de fossils. En utilizant la siá influéncia en Washington, Cope atenguèt un luòc en lo Servici Geologic dels Estats Units a las òrdres de Ferdinand Hayden. E mai se lo luòc èra pas remunerado, ofrissiá a Cope una granda oportunitat per apletar de fossils en l'oèst e publicar las siás trobalhas. Lo talent de Cope per escriure de manièra dramatica complacía a Hayden, qu'aviá de besonh causar una impression populara amb los informes oficiales del Servici. En junh de 1872, Cope partiguèt en lo sieu primièr viatge, planeando observar las capas fosilíferas del Eoceno de Wyoming per se meteis. Aiçò provoquèt una distanciacion entre Cope, Hayden e Leidy. Èra Leidy qui aviá recebut granda part dels fossils de las colleccions de Hayden fins que Cope entrèt dins lo Servici e ara Cope se trobava en cercant de fossils en lo territòri marcat per Leidy a l'encòp que lo pròpri Leidy. Hayden ensagèt aliviar la tension amb Leidy mejançant una carta:
Cope S'amièc a la siá familha atenhi fins a Denver, mentre Hayden ensajava evitar que Cope e Leidy faguèsson prospecciones dins la meteissa zòna. En seguint una pista donada pel geólogo Fielding Bradford Meek, Cope pensava tanben investigar d'informes d'uasses que Meek aviá trobat près de l'estacion de Black Buttes e la linha férrea. Cope Trobèt lo luòc e los rèstes esqueléticos d'un dinosaurio que cridèt Agathaumas sylvestris. En cresent que comptava amb lo plen supòrt de Hayden e lo Servici, Cope viatgèt en Fort Bridger en junh, en descobrint qu'èran pas los òmes, los vagons, los cavals e l'equipament qu'esperava trobar ailà. Cope Amassèt una equipa de la siá pròpria pòcha, que consistissiá de doas carreteros, un cosinièr e una guida, amassa amb tres òmes de Chicago qu'èran interessats en estudiar amb el. Fin finala, resultèt que dos dels òmes de Cope èran emplegats de Marsh. Quand lo paleontólogo rival descobriguèt que los sieus òmes acceptavan de sòus de Cope, enforisquèt. E mai se aquestes ensagèron assegurar a Marsh qu'èran encara los sieus òmes (òm d'eles suggeriguèt qu'acceptèt lo trabalh per aluenhar a Cope dels fossils bones), la guitèra de Marsh a l'ora de demandar d'acòrds en fèrm e de far de pagaments poiriá los aver incitats a cercar d'autre trabalh. Lo viatge de Cope amièc a l'expedicion per de païsatges agrestes que sonque Hayden aviá reconegut e descobriguèt de desenas de nòvas espècias. Mentretant, òm dels òmes de Marsh envièc una partida de lo sieu material a Cope per equivocación. Quand recebèt los fossils, Cope los retornèt a Marsh, mas aqueste incident dañó encara mai la siá relacion.
En 1872 s'abandonèt quina pretension que siá de cordialidad entre los dos e en la prima de 1873 comencèron las hostilidades dubèrtas. Al meteis temps, Leidy, Cope e Marsh fasián de grandas descobèrtas de reptiles e de mamifèrs preistorics en las capas fosilíferas de l'oèst. Los paleontólogos avián la costum d'enviar telegramas als Aquestes escrits apresuradamente per descriure las siás trobalhas e publicavan pas que de descripcions mai complètas quand tornavan del viatge. Entre los nòus exemplars descriches se trobavan Uintatherium, Loxolophodon, Eobasileus, Dinoceras e Tinoceras. Lo problèma es que fòrça d'aquestas trobalhas èran pas desparièras dels autres; en fach, Cope e Marsh sabián que qualqu'uns dels fossils qu'apletavan èran ja estats descobèrts pels autres. Fin finala, se vegèt que fòrça dels noms de Marsh èran valids, del temps que cap dels de Cope çò èra. Marsh Placèt tanben las nòvas espècias dins un nòu òrdre de mamifèrs, Cinocerea. Cope Demorèt umiliat e emplàstic de deténer los cambiaments de lo sieu rival. Per contra, publiquèt un estudi analítico de granda portada a on prepausava un nòu modèl de classament pels mamifèrs del Eoceno, a on escartava los genres de Marsh en favor dels sieus. Marsh Cediguèt pas en absolut e contunhèt d'afirmar que totes los noms que Cope prepausèt pels dinoceratos èran incorrèctes.
Mentre los scientifics discutissián sobre lo classament e la nomenclatura, tornèron tanben a l'oèst en cèrca de mai fossils. Marsh Faguèt lo sieu darrièr viatge patrocinat per Yale en 1873, amb un grand grop de tretze estudiants e protegit per un grop de soldats que volián far una demostracion de fòrça a la tribu dels siux. A causa de las preocupacions sobratz las siás expedicions mai lujosas e de caras d'ans anteriors, Marsh faguèt que los estudiants se paguèsson las siás pròprias despensas e lo viatge li costèt sonque a Yale 1857,50 $, una chifra fòrça inferiora als 15 000 $ (mai de 200 000 $ en la valor actuala) que Marsh aviá demandat per l'expedicion anteriora. Aquesta expedicion seriá la darrièra de Marsh; pendent lo rèste de la Guèrra dels Uasses, Marsh preferiguèt contractar recolectores locales. E mai se aviá bastantes d'uasses coma per èsser d'ans en los estudiant, lo apetito del scientific per mai uasses creisherie. La recolección d'uasses de la part de Cope foguèt quitament mai prolífica que la de 1872, e mai se la tendéncia de Marsh de contractar recolectores pròpris significava que la siá rivala èra persona non grata en Bridger. Cansat de trabalhar a las òrdres de Hayden, Cope atenguèt un trabalh pagat amb lo Còs d'Enginhèrs, mas vegèt las siás accions limitadas per aquesta entitat federala; del temps que Cope li caliá seguir amb las prospecciones, Marsh podiá cercar ailà a on volguèsse.
A intervengudi del decènni de 1870, l'atencion dels dos scientifics se dirigiguèt cap a Dakòta del Sud, a on la descobèrta d'aur en las Black Hills aumentèt las tensions entre los nativos americanes e los Estats Units. Marsh, Que desirava los fossils que se trobavan en aquela region, se vegèt endrabat en la politica armada-indios. Amb l'objectiu de se ganhar lo supòrt del cap Bromalh Roge dels siux per poder far prospecciones, Marsh prometèt pagar a Bromalh Roge pels fossils trobats e tornar en Washington a far pression ailà en lo sieu favor en çò referent al tracte inadequat que recebián. Fin finala, Marsh se escabulló del campament e, segontes lo sieu pròpri relat (possiblament embellecido), acumulèt de vagons plens de fossils e se retirèt just abans de que arribès un grop ostil de miniconjous. Se que intercediguèt en nom de Bromalh Roge davant del Departament de l'Interior e l'administracion, mas la siá intencion poiriá èsser estat se ganhar una reputacion front a l'administracion impopular de Ulysses S. Grant. En 1875, tant Cope coma Marsh faguèron una pausa en las siás recolecciones, doncas que sentián la pression financièra e lo besonh de catalogar las siás trobalhas acumuladas, mas de nòvas descobèrtas los farián tornar a l'oèst abans de la fin del decènni.
1877-1892: las descobèrtas en Coma Bluff[modificar | modificar la font]
En 1877, Marsh recebèt una carta d'Arthur Lakes, un professor d'escòla de Golden (Colorado), que li informava en el d'una descobèrta. Lakes, En fasent senderisme dins unas montanhas prèpas a Morrison (Colorado) amb un amic, H. C. Beckwith, Aviá descobèrt unes uasses enòrmes incrustados en las ròcas. Lakes Descriguèt en la siá carta que los uasses èran "aparentament una vértebra e un húmero de qualque saurio gigantesc". Mentre esperava la responsa de Marsh, Lakes desenterró mai d'uasses "colossales" e los envièc a New Haven. Coma Marsh trigava en respondre, Lakes envièc tanben una remesa d'uasses a Cope.
Quand Marsh respondèt a Lakes, paguèt 100 dolars al prospector, en o sollicitant a gardar secrèta envolopa las trobalhas. Après s'assabentar que Lakes aviá agut correspondéncia amb Cope, envièc a Morrison a Benjamin Mudge, la siá colector de camp, per obténer los servicis de Lakes. Al meteis temps, Marsh publiquèt una descripcion de las descobèrtas de Lakes en lo American Journal of Science del 1 de julhet e abans de que Cope poguèsse publicar la siá pròpria interpretacion de las trobalhas, Lakes li escriguèt per li dire que los uasses serián liurats a Marsh, qualquarren que resultava un grèu insult per Cope.
Una segonda carta arribèt de l'oèst, aqueste còp dirigit a Cope. O. W. Lucas èra un naturalista que se trobava en apletant de plantas près de Cañon City (Colorado), quand descobriguèt un conjonch d'uasses de fossils. Après recebre mai de mòstras de Lucas, Cope concluguèt que los dinosaurios èran herbívoros grandes, en remarcant alegremente que l'especimèn èra màger que quin autre que siá descrich fins a alavetz, en inclusent la descobèrta de Lakes. Marsh S'assabentèt de las descobèrtas de Lucas e ordenèt a Mudge e a un ancian estudiant, Samuel Wendell Williston, qu'establiguèsson una peirièra près de Cañon City de la siá part. Malastrosament per Marsh, s'assabentèt mejançant Williston que Lucas trobava los melhors uasses e aviá refusat abandonar a Cope amb tal de trabalhar per el. Marsh Faguèt tornar a Williston cap a Morrison, a on la pichona peirièra de Marsh s'enfonsèt e auciguèt gaireben a las siás ajudants. Aqueste obstacle auriá ponut fin al porgiment d'uasses procedentes de l'oèst per Marsh se foguèsse pas estat per una tresena carta, dirigida a el.
En l'epòca de las descobèrtas de Lakes, se bastissiá lo Camin de fèrre Transcontinental dins una zòna remota de Wyoming. La carta de Marsh èra de dos òmes que s'identificavan coma Harlow e Edwards (los sieus noms reales èran Carlin e Reed), de trabalhadors de la Union Pacific Railroad. Los dos d'òmes afirmavan aver descobèrt de grandas quantitats de fossils en Coma Bluff e li avertissián qu'aviá d'autras personas dins la zòna "que cercavan aquestas causas", qualquarren que Marsh interpretèt coma una referéncia a Cope. Marsh Envièc a Williston, qui veniá d'arribar exhausto a Kansas après l'ensorrament de la peirièra de Morrison, a Coma Bluff. Lo sieu ancian estudiant li envièc un messatge, en li confirmant la veracidad tant de las grandas quantitats d'uasses coma de la preséncia d'òmes de Cope per la zòna. En tement repetir los meteisses errors qu'aviá comés amb Lakes, Marsh envièc rapidament de sòus als dos de nòus caçaires d'uasses e lor sollicitèt a li enviar de fossils addicionales. Williston Atenguèt un acòrd preliminar amb Carlin e Reed, qu'avián pas pogut crubar lo chèc de Marsh doncas qu'èra escrich a nom de los sieus pseudonims, mas Carlin decidiguèt anar a New Haven per tractar dirèctament amb Marsh. Aqueste darrièr redigiguèt un contracte qu'inclusiá un pagament mensual fix, amb la possibilitat de cosinas addicionalas per Carlin e Reed, segontes l'importància de las descobèrtas. Marsh Se reservèt tanben lo drech d'enviar als sieus pròpris "superintendentes" per supervisar las catacions, s'èra de besonh, e aconselhèt als òmes qu'ensagèsson manténer a Cope fòra de la region. Malgrat que mantenguèron una reünion cara a cara, Carlin atenguèt pas obténer de melhoras condicions de Marsh. Lo paleontólogo atenguèt que Carlin e Reed trabalhèsson jols tèrmes fixats, mas demorèron de semiadas granas de discòrdia e rencor en l'ànim dels caçaires d'uasses, doncas que sentián que Marsh lor aviá coaccionado per acceptar lo tracte. L'inversion de Marsh en la region de Coma Bluff donèt lèu de bones resultats. Del temps que los recolectores de Marsh tornèron a l'Èst per passar l'ivèrn, Reed envièc de vagons de fossils per via férrea a Marsh pendent tot 1877. En l'edicion de decembre de 1877 de la revista American Journal of Science, Marsh descriguèt e donèt nom a dinosaurios coma Stegosaurus, Allosaurus o Diplodocus.
Malgrat las precauciones de Marsh per evitar que la siá rivala sabès dels rics jaciments de Coma Bluff, s'estendèron lèu las brusors sobratz las descobèrtas. Carlin E Reed foguèron implicats en l'expansion d'aquestas brusors, filtrando informacion al Laramie Daily Sentinel, que publiquèt un article sobratz las trobalhas en abril de 1878. L'article exagerèt lo prètz que Marsh aviá pagat pels uasses enviadi a l'Èst, possiblament per aumentar lo prètz e la demanda de mai uasses. Marsh, En ensajant encobrir la filtración, s'assabentèt per mediacion de Williston que Carlin e Reed avián mantengut de contactes amb un òme, que trabalhava para Cope, amb lo nom de "Haines". Cope Aviá agut notícia de las descobèrtas de Coma Bluff e aviá enviat "de lairons de dinosaurios" dins la zòna, en un assag de panar discretamente de fossils dins la zòna de Marsh. En genièr de 1878, lo malcontentament per la infrecuencia dels pagaments de la part de Marsh aumentèt e Carlin comencèt a trabalhar per Cope.
Cope E Marsh utilizavan lo sieu pròpri patrimòni per finançar d'expedicions cada estiu, per çò que passavan l'ivèrn en publicant las siás descobèrtas. Lèu, de pichonas armadas de caçaires de fossils en de vagons lançats per mulas o en de trens se trobavan en enviant de tonas de fossils cap a l'èst. Las equipas de Marsh èran los mai extravagantes; aviá una equipa de coma minim cinc trabalhadors qu'o assistissián en las escasenças en que se desplaçava el meteis a l'oèst. Cope, Per d'autra part, aviá pro amb dos companhs, un cosinièr e una guida. Las catacions paleontológicas durèron quinze ans, de 1877 a 1892. Tant los trabalhadors de Cope coma los de Marsh sofriguèron de dificultats ligadas al temps, aital coma de sabotatges e d'obstacles provocats pels asalariados del rival. Reed Vegèt coma lo sieu accès a l'estacion de tren de Coma demorava bloquejat per Carlin e li calguèt transportar los uasses risco aval e plaçar los especimèns en lo cai jos un intens fred. Cope Ordenèt a Carlin que bastiguèsse la siá pròpria peirièra en Coma Bluff, del temps que Marsh envièc a Reed a espiar a lo sieu ancian amic. Quand la peirièra n.º 4 de Reed s'agotèt, Marsh ordenèt a Reed que retirès los fragments d'uasses del rèste de peirièras. Reed Informèt qu'aviá destruit totes los uasses restants per evitar que queiguessen en de mans de Cope. Preocupat per la possibilitat qu'estrangièrs foguèsson penetrando dins los limits de las peirièras de Reed, Marsh envièc a Lakes a Coma per que prestès ajuda en las catacions e en junh de 1879 el meteis visitèt Coma. Cope Faguèt tanben una virada per las siás peirièras en agost. E mai se los òmes de Marsh contunhavan de dobrir de nòvas peirièras e en descobrint mai de fossils, las relacions entre Lakes e Reed empejorèron e ambedós demissionèron en agost. Marsh Ensagèt los calmar en los enviant als extrèmes opausats de las peirièras, mas après se veire obligat a abandonar una peirièra al mitan d'una ventisca glacial, Lakes presentèt la siá dimission e tornèt a lo sieu luòc en l'ensenhament en 1880. La marcha de Lakes pas alivió las tensions entre los òmes de Marsh; lo substitut de Lakes, un òme del mond del camin de fèrre cridat Kennedy, cresiá que li caliá pas rénder de comptes a Reed e las disputas entre ambedós faguèron que lo rèste de trabalhadors de Marsh abandonèsson. Marsh Ensagèt separar a Kennedy e a Reed, e envièc a Coma al frair de Samuel Williston, Frank, en un assag de manténer la patz. Frank Williston acabèt en daissant lo trabalh de Marsh e s'anèt viure amb Carlin. Las catacions de Cope en Coma comencèron a decaer e los substituts de Carlin abandonèron lèu lo trabalh.
A mesura que progresaba lo decènni de 1880, los òmes de Cope e Marsh aguèron de s'afrontar a una dura competéncia de la part de l'autre partit aital coma de tresens tanben interessats en los uasses. Lo professor Alexander Emanuel Agassiz de Harvard envièc als sieus pròpris representants a l'oèst, del temps que Carlin e Frank fondèron una entrepresa de venta d'uasses per vendre los fossils al melhor postor. Reed Se partiguèt e comencèt a trabalhar coma pastor de fedas en 1884 e las peirièras de Marsh en Coma produsiguèron pauc materiala après la siá marcha. Malgrat aquestes obstacles, en aquel moment Marsh aviá mai de peirièras en foncionament que Cope; Cope, qu'a la debuta del decènni de 1880 aviá mai d'uasses que ne podiá ficar dins un ostal, èra demorat rezagado en la carrièra pels dinosaurios.
Las descobèrtas de Cope e Marsh se vegèron acompanhats per d'acusacions provocadoras d'espionatge, sobornos e panatòri de trabalhadors e fossils. Ambedós èran tan protectors amb los sieus jaciments que destruissián de fossils pichones o dañados per evitar que queiguessen en de mans de la siá rivala, o aumplissián las catacions amb tèrra e ròca. En una escasença, quand supervisaba las siás peirièras de Coma en 1879, Marsh examinèt de trobalhas recentas e marquèt qualqu'uns per destruir. Aital meteis, en una escasença las equipas rivalas dels scientifics se pelegèron a pedradas.
Disputas personals e de darrièrs ans[modificar | modificar la font]
Al meteis temps que Cope e Marsh concorrián per de fossils en l'oèst american, fasián tanben tot çò de possible per arruinar la credibilitat professionala del contrari. Umiliat per lo sieu error a l'ora de rebastir lo plesiosauro Elasmosaurus, Cope ensagèt encobrir lo sieu equivocación en crompant cada còpia que podiá de la revista en que foguèt publicada la reconstruccion. Marsh, Lo primièr en soslinhar l'error, s'assegurèt de far publica l'istòria. La rapida e prodigiosa produccion de Cope d'articles scientifics significava que Marsh aviá pas cap dificultat en trobar d'errors ocasionales qu'atacar a Cope.[3] Marsh Èra pas en absolut infalible; ponèt un cran confonut en un esqueleto de Apatosaurus e o descriguèt coma un nòu genre, Brontosaurus.
A de fins del decènni de 1880, l'atencion publica per la competicion entre Cope e Marsh se desvaneció, mai atracha pels afars internacionales que per lo "Sauvatge Oèst". Mercés a John Wesley Powell, cap del Servici Geologic dels Estats Units, e als contactes de Marsh amb los rics e poderoses de Washington, Marsh foguèt ponut davant d'un servici governamental assolidat e se mostrèt satisfach per sortir del centre d'atencion sensacionalista. Cope Se trobava amb el en una situacion pro pejor, en avent gastada granda part de los sieus sòus en crompant The American Naturalist e aviá de dificultats per trobar trabalh, degut en partida a lo sieu temperament, aital coma als aliadi de Marsh en lo contorn de l'educacion superiora. Cope Comencèt a invertir en prospecciones d'aur e argent en l'oèst, en s'afrontant als mosquitos de la malària e a un climat dur amb l'objectiu de cercar de fossils el meteis. A causa de problèmas en la minería e una fauta de supòrt de la part del govèrn federal, la situacion financièra de Cope se foguèt deteriorando sens cesar, fins al ponch que la siá colleccion de fossils se convertiguèt en la siá unica possession significativa.[3] Marsh, Mentretant, se ganhèt la antipatía quitament de las siás ajudants leialas, en inclusent a Williston, amb lo sieu refús a partejar las conclusions qu'aviá obtengut de las siás trobalhas e los sieus constants retards en los pagaments.
L'oportunitat de Cope de s'aprofiechar de la vulnerabilidad de Marsh venguèt en 1884, quand lo Congrès dels Estats Units comencèt a investigar lo foncionament del servici geologic. Cope S'èra fach amic de Henry Fairfield Osborn, per aquel alavetz professor de anatomía en l'Universitat de Princeton. Osborn Èra coma Marsh en fòrça aspèctes, lent e metódico, mas demostrariá aver una influéncia perjudiciala envolopa Marsh. Cope Cerquèt de trabalhadors malcontentaments qu'aucèsson la votz contra Powell e lo Servici. Pel moment, Powell e Marsh serián capaces de refutar amb capitada las acusacions de Cope e las siás allegacions arribèron pas a d'audidas de la premsa de massas. Osborn Semblava indeciso a l'ora de endurecer la siá campanha contra Marsh, de sòrta que Cope anèt a d'autre aliat qu'aviá mencionat a Osborn, un "òme de la premsa de Naua Yòrk" cridat William Hosea Ballou. Malgrat los obstacles interpausats als assages d'expulsar a Marsh de la siá presidéncia de l'Academia Nacionala de Sciéncias, Cope recebèt una granda ajuda financièra après que l'Universitat de Pensilvania li ofriguèsse un luòc coma professor.[3] Pauc après apareguèt l'oportunitat de Cope per donar un còp critic a Marsh.
Al cors dels ans, Cope aviá mantengut un diari elaborat amb los errors e maldades qu'avián comés Marsh e Powell; los errors e equivocaciones d'ambedós serián apuntats e gardats en lo tirador inferior del escritorio de Cope. Ballou planeó La primièra seria d'articles, que se convertirián una seria de debats en la premsa entre Marsh, Powell e Cope. E mai se la comunitat scientifica coneissiá la rivalitat de Marsh e Cope dempuèi fasiá temps, lo public s'avisèt de la conducha vergonzosa dels dos d'òmes quand lo New York Herald publiquèt una istòria amb lo titular "Scientists Wage Bitter Warfare" ("Scientifics liuran una guèrra amara"). Segontes l'autora Elizabeth Nòbla Shor, la comunitat scientifica se vegèt galvanizada:
En los articles de premsa, Cope ataquèt a Marsh per plagio e dolenta gestion financièra, e ataquèt a Powell per los sieus errors de classament geologic e per malversar los sòus autrejats pel govèrn. Marsh E Powell poguèren publicar la siá vision de l'afar, en lançant las siás pròprias acusacions contra Cope. Los articles de Ballou èran pauc estudiats, d'escrits e liejudi, e lo pròpri Cope escalabrèt après un article de The Philadelphia Inquirer que suggerissiá que los mandataris de l'Universitat de Pensilvania demandarián la dimission de Cope levat que presentès de pròvas per las siás acusacions contra Marsh e Powell. Lo meteis Marsh mantenguèt visca l'istòria del Herald amb una ferotja replica, mas a de fins de genièr l'istòria despareguèt dels diaris e aviá cambiat pauc entre los acérrimos rivales.
Se celebrèt pas cap jutjament del congrès per investigar la mauversacion de fons de Powell e ni Cope ni Marsh aguèron de respondre sobratz la siá responsabilitat en los errors, mas part de las calomnias de Ballou contra Marsh demorèron associadas amb lo Servici. Davant un sentiment antiservicio enardecido per la secada en l'oèst e la preocupacion sobratz l'apropriacion de las granjas abandonadas dins la meteissa zòna, Powell se trobèt jos una estrecha vigilància de la part del House Appropriations Committee. Amiat a agir pel supausat malbarat de Marsh en çò que tanh als fons del Servici, lo Appropriations Committee exigiguèt que lo pressupòst del Servici foguèsse detalhat. Quand se ponèt fin a la siá apropriacion en 1892, Powell envièc un lacónico telegrama a Marsh en li indicant qu'esperava la siá dimission, òm afronta personal en mai de financièra. Al meteis temps, fòrça dels aliadi de Marsh se retiravan o avián mòrt, en redusint lo sieu crèdit scientific. Just quand lo extravagante estil de vida de Marsh començava a li passar factura, Cope atenguèt un cargue en lo Servici Geologic de Tèxas, e mai se, encara tambaleándose pels atacs personals qu'aviá recebut pendent l'afar del Herald, contunhèt pas amb los sieus. La sòrt de Cope melhorèt pendent la primièra part del decènni de 1890, quand foguèt promogut en lo luòc de Leidy coma professor de zoologia e foguèt escuelhut president de la American Association for the Advancement of Science lo meteis an que Marsh daissèt lo sieu cargue davant de l'Academia de Sciéncias. Malgrat aiçò, a de fins del decènni la siá sòrt tornèt a empejorar, a mesura que Marsh recuperava part de lo sieu prestigi, en atenhent la Medalha Cuvier, lo guerdon paleontológico mai important.
La rivalitat entre Cope e Marsh durèt fins a la mòrt de Cope en 1897, quand ambedós s'avián ja arruinado. Cope Sofriguèt una malautiá debilitante als sieus darrièrs ans e li calguèt vendre part de la siá colleccion de fossils e logar una de los sieus ostals per aténher arribar a fin de mes. Marsh Li calguèt hipotecar la siá residéncia e demandar un sòu a Yale per poder subsistir.[3] Malgrat aiçò, la rivalitat entre los dos demorèt intensa, mas cansada. Cope Lancèt una darrièra provocacion abans de morir. Donó Lo sieu cran a la sciéncia per que se poguèsse mesurar lo sieu cervèl, amb l'esperança que foguèsse màger que lo de lo sieu adversari; en aquel temps, se cresiá que la mesura del cervèl èra l'autentica mesura de l'intelligéncia. Marsh Acceptèt pas la provocacion, e supausadament lo cran de Cope se conserva encara en l'Universitat de Pensilvania. Se discutís se lo cran almacenado en l'Universitat es lo de Cope; l'Universitat a afirmat que crei que lo cran autentic se perdèt al decènni de 1970, e mai se Robert Bakker a dich que de fracturas superficialas del cran e los informes del forense verifican la autenticidad del meteis.[4]
Legat[modificar | modificar la font]
En se basant purament en las chifras, Marsh "ganhèt" la Guèrra dels Uasses. Ambedós scientifics faguèron de descobèrtas d'una valor scientifica incresibla, mas del temps que Marsh descriguèt un total de 80 espècias nòvas de dinosaurio, Cope descriguèt sonque 56. En la darrièra part de la Guèrra dels Uasses, Marsh aviá simplament mai d'òmes e mai de sòus a la siá disposicion que Cope. Cope Aviá tanben un ventalh d'interèsses paleontológicos mai ample, del temps que Marsh practicament sonque cercava reptiles e de mamifères fossils.
Qualqu'uns de las descobèrtas de Cope e Marsh se tròban entre los dinosaurios mai coneguts, en inclusent de genres coma Triceratops, Allosaurus, Diplodocus, Stegosaurus, Camarasaurus e Coelophysis. Las siás descobèrtas acumuladas definiguèron l'alavetz naciente camp de la paleontología; abans de las descobèrtas de Cope e Marsh, s'èran descriches pas que nòu espècias de dinosaurio en America del Nòrd. En mai, qualques de las siás idèas, coma aquela de Marsh qu'afirmava que los ausèls descenon dels dinosaurios, son estats confirmadas; del temps que d'autras, en inclusent la "Lei de Cope", que postula que las espècias tendon a se far mai grandas amb lo temps, son consideradas de pauc o cap merit scientific. La Guèrra dels Uasses amièc tanben a la descobèrta dels primièrs esqueletos complèts e l'aumentacion de la popularitat dels dinosaurios entre lo public. Coma diguèt lo paleontólogo Robert Bakker, "los dinosaurios provenentes de Coma Bluff pas sonque aumpliguèron de musèus, aumpliguèron tanben d'articles de revistas, de libres de tèxt e l'esperit de las gents".
La Guèrra dels Uasses aguèt un impacte negatiu pas sola envolopa los dos scientifics mas tanben sobratz los sieus companhs e l'equipa entièra. L'aversion publica entre Cope e Marsh dañó la reputacion de la paleontología nòrd-americana en Euròpa pendent de decènnis. En mai, lo supausat emplec de dinamita e del sabotatge de la part dels trabalhadors d'ambedós scientifics destruiguèt o enterrèt de centenats de rèstes de fossils potencialament critics. Joseph Leidy abandonèt las siás catacions, mai metódicas, en l'oèst, doncas que vesiá que podiá pas manténer lo ritme de l'investigacion temerària d'uasses de Cope e Marsh.[1] Leidy Se cansèt tanben de las disputas constants entre los autres dos scientifics, çò que provoquèt que la siá retirada del camp marginalizès lo sieu pròpri legat; après la siá mòrt, Osborn trobèt pas ni una sola mencion de Leidy a las òbras de las siás doas rivales. En la siá prèssa per se superar mutuamente, Cope e Marsh montèron a l'azard los uasses de las siás pròprias descobèrtas. Las siás descripcions d'espècias nòvas, basadas en aquestas reconstruccions, amièren a una confusion e cresenças confonudas que perdurarián pendent de decènnis après la siá mòrt.
Una catacion realizada entre 2007 e 2008 en de divèrsas peirièras de Cope e Marsh suggerís que los damatges causats pels dos paleontólogos foguèron mendres de çò que s'èra afirmat. En utilizant los diboishes de camp de Lakes, d'investigadors del Musèu d'Istòria Naturala de Morrison descobriguèron qu'en realitat Lakes aviá pas dinamitado las peirièras mai productivas de Colorado; mas que çò qu'aviá fach èra las ramplir. Lo director del Musèu, Matthew Mossbrucker, teorizó que Lakes estendèt la messorga "pr'amor qu'aimava pas que la competéncia en la peirièra joguèsse a de jòcs mentales amb la banda de Cope".
Adaptacions[modificar | modificar la font]
En mai d'èsser lo tèma de libres istorics e paleontológicos, la Guèrra dels Uasses es estada lo tèma d'un roman grafic, Bone Sharps, Cowboys, and Thunder Lizards, de Jim Ottaviani. Es una òbra de ficcion istorica, doncas que Ottaviani presenta al personatge de Charles Robert Knight a Cope per de rasons de la trama e autres eveniments son estats reestructurats.[5] La Guèrra dels Uasses foguèt tractada de manièra mai fantastica, en lo libre Bone Wars de Brett Davis, qu'i a en el tanben d'extraterrèstres interessats en los uasses.[6] Es tanben la basa del jòc de cartas Bone Wars: The Game of Ruthless Paleontology, produsit per Zygote Games e creat per l'escrivan de sciéncia ficcion James Càmbias e la professora de biologia Diane Kelly.[7] En lo jòc, los jogaires concorron per rebastir los esqueletos de dinosaurio.
En abril de 2013, se confirmèt que los actors James Gandolfini e Steve Carell produsirián e protagonizaràn una adaptacion en clau de comèdia per la television sobratz la disputa entre Cope e Marsh (interpretats per Carell e Gandolfini respectivament), jos detla tutèla de la HBO e cuyo títol serà Bone Wars. Lo projècte seguís estancado, malgrat aiçò, inicialament per d'autres projèctes cinematografics d'ambedós actors, e posteriorament pel fallecimiento de Gandolfini, e mai se cercan ja un scenarista pel telefilm.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Academy of Natural Sciences, http://www.ansp.org/museum/leidy/paleo/bone_wars.php modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant Academy of Natural Sciences, http://www.ansp.org/museum/leidy/paleo/bone_wars.php modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- Baalke, Ron (13-10-1994). "Edward Cope'S Skull". Escarrabilhada de corrièr lepomis.psych.upenn.edu. Consultat lo 15 d'agost de 2008.
- Brown, Trudi e White, Kathi (de directoras) (1992). The Dinosaurs! Episòdi 1: "The Monsters Emerge" (Seria de television). PBS Video, WHYY-TV.
- Bryson, Bill (2003). «Science Ret in Tooth and Claw». A Short History of Nearly Everything. Estats Units: Random House. ISBN 0-7679-0818-X.
- Buffalo Bill Historical Center (1982). The American West. American West Publishing Company: Western History Association, Universitat de Virginia.
- Colbert, Edwin (1984). The Great Dinosaur Hunters and Their Discoveries. Courier Dover Publications. ISBN 0-486-24701-5.
- Farlow, James; Brett-Surman, M.K., E Walters, Robert (1999). The Completatz Dinosaur. Estats Units: Indiana University Press. ISBN 0-253-21313-4. La referéncia utiliza de paramètres obsolets (ajuda) Categoría:Wikipedia:Páginas con referencias con parámetros obsoletos
- Jaffe, Mark (2000). The Gilded Dinosaur: The Fossil War Between E. D. Cope and O. C. Marsh and the Rise of American Science. Nòva York: Crown Publishing Group. ISBN 0-517-70760-8.
- Levins, Hoag (2004). Levins, Hoag, http://www.levins.com/bwars.shtml modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- Limerick, Patrick; Puska, Claudia (2003). Making the Most of Science in the American West (PDF). Boulder (Colorado): Center of the American West. La referéncia utiliza de paramètres obsolets (ajuda) Categoría:Wikipedia:Páginas con referencias con parámetros obsoletos
- Mondor, Colleen (1 de genièr de 2006). Mondor, Colleen, http://www.bookslut.com/features/2006_01_007441.php modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- Norell, Mark A.; Gaffney, Eric S.; i Dingus, Lowell (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. Nova York: Alfred Knopf Publishing. ISBN 0-679-43386-4. La referéncia utiliza de paramètres obsolets (ajuda) Categoría:Wikipedia:Páginas con referencias con parámetros obsoletos
- Norman, David (1991). Dinosaur!. Nòva York: Prentice Hill. ISBN 0-13-218140-1.
- Osborn, Henry Fairfield (1978). Cope: Mastèr Naturalist : Life and Letters of Edward Drinker Cope, With a Bibliography of His Writings. Manchester (Nòu Hampshire): Ièr Company Publishing. ISBN 0-405-10735-8.
- Penick, James (agost de 1971). «Professor Cope vs.[1]Professor Marsh». American Heritage 22 (5). La referéncia utiliza de paramètres obsolets (ajuda) Categoría:Wikipedia:Páginas con referencias con parámetros obsoletos
- Preston, Douglas (1993). Dinosaurs in the Attic: An Excursion Into The American Museum of Natural History. Estats Units: Macmillan Publishers. ISBN 0-312-10456-1.
- Rajewski, Genevieve (Mai de 2008). «Where Dinosaurs Roamed». Smithsonian 39 (2): 20-26. La referéncia utiliza de paramètres obsolets (ajuda) Categoría:Wikipedia:Páginas con referencias con parámetros obsoletos
- Shor, Elizabeth (1974). The Fossil Feud Between E. D. Cope and O. C. Marsh. Detroit (Míchigan): Exposition Press. ISBN 0-682-47941-1.
- Sterling, Keir (1997). Biographical Dictionary of American and Canadian Naturalists and Environmentalists. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-23047-1.
- Thomson, Keith Stewart (2008). The Legacy of the Mastodon: The Golden Age of Fossils in America. Yale University Press. ISBN 0300117043.
- Trefil, James S (2003). The Nature of Science: An A-Z Guide to the Laws and Principles Governing Our Universe. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-618-31938-7.
- Waggoner, Ben (22 d'octòbre de 1999). Waggoner, Ben, http://palaeo-electronica.org/1999_2/books/bone_wars.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- Wallace, David Rains (1999). The Bonehunters' Revenge: Dinosaurs, Greed, and the Greatest Scientific Feud of the Gilded Age. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-618-08240-9.
- Wilford, John Nòble (1985). The Riddle of the Dinosaur. Nova York: Knopf Publishing. ISBN 0-394-74392-X.


text:
61-Plumalhon
29 avril 2004 07:39 0 messages
BD Jep e Fidel
un robòt
- lo robòt de LC
Los insèctes
diversitat e nombre
transpòrt deu pollen e fecondacion
questionari : nombres d’espècias, data d’aparicion, velocitat deu criquet migrator, gran pavon de nuèit, purnaishas, ròtle de las antenas, entomologia
Los gorillas de montanha
guidas e pistaires dens la seuva deu Bwindi dab lo GPS (Ouganda)
jaç, palhat de hèuç, lheit vegetau, neuritura vegetau,
hemsadas, dejeccions : çò que minja ? en bona santat ?
prelhevaments : miaçats de desaparéisher.
lo sol predator, l’òmi.
jòcs
punts a religar
mots mesclats
Calamity Jane
Marthy Cannary, 1852 a Princeton
cavalhèra de las genças capable de masedar lo chivau lo mei viciós e capborrut
1865, cap au Montana : Conquèsta de l’Oèst
18 ans, armada americana com davantalèra deu Generau Custer (Little Big Horn en 1876 contra Crazy Horse)
batiada Calamity Jane per lo capitani Egan
1876, corrièr
1882, cap au Wyoming
1885, maridada au texan Clinton Burke, una mainada
l’ariçon
una bòla vestida de bròcs, nas puntagut, urpas ahieladas
sos enemics : cans, vops, rapaces
defensa : s’arromèra
ivernacion : provision de grèish, d’octobre a la prima, temperatura baisha, ritme de respiracion ralenteish
reproduccion : s’acoplan en mai, petits en estiu
construccions trogloditicas
en país berber, ostaus cavats dens la pèira, suus candaus de las sèrrras
ostaus, alimentacion, economia
jòcs
punts a religar
las 13 diferéncias
mots mistèris
jòc d’ombras
laberint
conte de la piga panaira
BD - manifestacion
eslogans, peticion
laargor e hautor
per o contre los ghettòs
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Aladèrn de fuèlha larga
L'Aladèrn de fuèlha larga es un arbrilhon mediterranèu anemofil de la familha de las oleacèas. Aparten al genre Phillyrea que compta tres espècias, las autras essent Phillyrea angustifolia e Phillyrea media.
Es una espècia pro pròche de l'olivièr.
Somari
Abitats e espandiement[modificar | modificar la font]
L'espècia espèce es presenta dins lo bacin mediterranèu e Occitània tota en mescla amb l'euse.
Espècias pròches[modificar | modificar la font]
- Phillyrea angustifolia - Aladèrn de fuèlh estrecha
- Phillyrea media
- Olea europaea
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Liens externes[modificar | modificar la font]
- Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda es benvenguda !
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda es benvenguda !
Notas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Phillyrea latifolia (fr)
- Referéncia NCBI : Phillyrea latifolia (en)
- Referéncia GRIN : genre Phillyrea latifolia L. (en)


text:
03/10/2018
Flors d'autòmna
Dempuei lo 23 de setembre, çò-ditz lo calendier, sem oficialament entrats dins la Darrièra, l'autòmna, si aimatz mielhs. Quò era l'equinòxa d'autòmna, la debuta de la darriera sason viventa avant l'ivern. Pareis que du punt de vista de la meteò, dins l'emisfèri nòrd, sem desjà en autòmna dempuei lo 1er de setembre... Ai fach ma vendenha, que me sembla bona e que comença de bulhir. Ai chabat las darrieras prunas Senta Catarina, ai ben minjat quauquas fijas, quauquas nosilhas, ai començat de massar mos cacaus, mas ai totjorn pas trobat de botareus. E totjorn pas d'aiga. E gaire de vent. Quò es « L'estiu indian » chantet Jò Dassin, l'estiu de la Sent-Martin chantet Brassens dins « Saturne ».
Flors d'autòmna
Passat-ier , ai agut una surpresa : mon cirier tòrna flurir ! E mai, de las fuehas novelas venen d'espelir ! De segur, son pas bravas coma a la prima e faran benleu pas de fruchas, mas bon quò es lo prumier còp que zo vese. Mon paubre vielh aubre es un pauc coma io, completament perdut dins la sasons. " Son pas òrras, las flors d'autòmna ; E tots los poetas l'an dich ; Si te viese, coifa que gona ; T'assegure qu'an pas mentit ", entau reviret Jan dau Melhau la chançon de Brassens dins son espectacle e son libre. Si de pensar aus braves piaus pebre e sau de mon aimada, quò me fai plaser, sei pas segur que quelas flors sur mon cirier son de bon astruc per l'avenir de mon aubre que manquet d'aiga tot l'estiu durant. Aviam desjà l'ametlier "que fai de flors blanchas au mes de genier " dins "Se canta", mais coma ditz Micheu Chapduelh dins son libre "Des mois et des jours", sei segur que mas flors « niran pas au panier ». E quand vese mos paubres chastanhs, sens fuelhas, emb los pelons voides, me dise que òc, lo climat chamja e que son benleu pus adaptats a la terra onte son nascuts.
Saturna
E dire que i a totjorn dau monde per pensar que l'eschaurament climatic es una neçaria...Questa sason, octòbre, quò es ben lo mes de Saturna, quitament quora lo temps sembla brave. "Es mornaros, borrinos, sorne ; Governa los afars dau temps ; Amai d'un brave nom s'adorne ; Saturna, es dieu migregent".
Brave temps au meschant moment es benleu pas totjorn una bona novela per l'avenir.
Denis Gilabert
Les commentaires sont fermés.


text:
Dimècres, 3 de decembre de 2014, 03h00 Politica,Lenga,Cosina,Cinèma
Amb la volontat de venir una fenèstra d’ont se pòsca aver una vision panoramica de la lenga e la cultura occitanas, per mejan de creacions audiovisualas, la Mòstra de Cinèma Occitan clavèt ièr sa tornada après passar dins un trentenat d’endreches. La clavadura oficiala se debanèt ièr a Barcelona amb las intervencions de la directritz generala de la politica lingüistica de la Generalitat de Catalonha, Ester Franquesa, e del director adjonch de la Filmotèca de Catalonha, Octavi Martí. Dins l’eveniment se projectèt lo filme Frederic Mistral, un documentari de ficcion realizat per Alain Glasblerg en 2004, qu’ongan es estat projectat dins 24 localitats de la Mòstra en s’apondent als actes de commemoracion del centenari de la mòrt de l’escrivan provençal. L’acte s’acabèt amb un brèu acte musical del grop Fononèsia, ont la soprano Mireia Latorre, acompanhada a la viòla de camba per Peter Kriba, interpretèron de composicions a partir de tèxtes mistralencs.
La Direccion Generala de la Politica Lingüistica del Departament de la Cultura de la Generalitat de Catalonha organiza la Mòstra de Cinèma Occitan amb la collaboracion d’institucions e d’entrepresas catalanas e occitanas que ne garentisson la preséncia en territòri occitan e catalan. La tòca es de promòure la coneissença e la realitat de la lenga occitana en Catalonha, e d’impulsar la creacion cinematografica dins la lenga nòstra. Dins aquesta edicion 2014, s’es programat 8 filmes sus un total de 51 sessions.
Exposicion
En escasença d’aquel acte, la Filmotèca de Catalonha aculhiguèt l’exposicion entitolada Frederic Mistral, la tèrra e los sons, qu’an coproducha la Generalitat de Catalonha, la deputacion de Lhèida e l’Universitat de Lhèida, qu’a tanplan collaborat al sostitolatge dels filmes en catalan.
Sigueu benvinguts a Catalunya, tant de bò us poguesiu quedar mès.


text:
Dimars, 9 de mai de 2017, 03h00 Espòrt
Aqueste dissabte, los Dragons recebián Leeds
© Dragons Catalans
Paures Dragons!
Aqueste dissabte, los Dragons recebián Leeds. E la cordelada dels malastres s’alonguèt: Grèg Bird demorèt tres minutas sus la pelena (fractura al nivèl de la pometa), Anderson al cap d’un quart d’ora (cavilha) e Williame una ora (tocat al genolh). Ajustatz un arbitre que daissèt jogar los angleses als limits del fòrajòc e los Dracs tenguèron còp 75 minutas abans de plegar 30-24.
Aqueste divendres, un viatge malaisit s’anóncia del costat d’Hull FC per una partida eliminatòria de la Cup.
Decepcion tanben per Tolosa en Championship: desfaita a Swinton 27-20.
Lo cangoró sauta totjorn mai naut
Una tièra de partidas internacionalas, tastets per la Copa del Mond de la tardor, se debanava aquesta fin de setmana en Austràlia. Dins l’ANZAC-Test, a Canberra, Austràlia marquèt son territòri fàcia als neozelandeses: 24-0 a la pausa e 30-12 al final. A Campeltown, Anglatèrra anèt batre Samoa: 30-10 e Liban dominèt Malta: 24-4. Un ensag a la darrièra minuta permet a Tonga de batre Fidji: 26-24. Paposia capita de batre las Isclas Cook 32-22.
Los Canaris menan la farandòla
Solelh e vent al Pargue dels Espòrts d’Avinhon aqueste dimenge de vèspre. Dins un primièr temps, en egalizant a la darnièra minuta 36-36, aprèp èsser estat menats tota la partida per Tolosa, l’esquipa junior d’Avinhon ganha la Copa Nitard al nombre d’ensages.
Per la Copa Lòrd-Derby, majoritàriament se pensava que l’Ògre lesinhanés se chapariá lèu-fait una asteta de 17 Canaris. E de fait, aprèp una penalitat ensacada, los Verd e Blanc, en doas passas e 80 mètres de corsa, puntavan l’ensag (8a). Tornavan marcar mas l’arbitratge vidèo refusava l’ensag dels Molinièrs. Carcassona resistissiá; Gressèque passava una penalitat (19a), destillava una passa al pè per son capitani Bastian Escamilla que marcava (25a) e ajustava la transformacion del recanton. L’arrièr Miloudi recuperava una palma sus sos 10 mètres e, butat pel vent, l’anava pausar entre los pals verd e blanc, 90 mètres mai luènh. Per faire bon pes, Gressèque ajustava un tombat: 15-8 per Carcassona a la pausa.
Lesinhan marcava per son gigant Papali tre la represa. Amb la transformacion de Marginet, l’avança dels Canaris èra pas mai que d’un punt; Papali cresiá de tornar marcar mas lo cap de son pichon artelh s’èra pausat sus la linha de tòca! L’ASC se trufava d’una inferioritat numerica (en rason d’un carton jaune) e marcava: Baile lançava Vincenç Albèrt que se jogava de tres defensors (50a), Milodi trapava una òsca dins la defensa verda (53a) abans de destillar una passa al pè millimetrada per Vincenç Albèrt (62 ena); Gressèque ajustava una penalitat e Milodi un tombat. Los uèlhs escarrabilhats dels sostens de Ciutat vesián lo planchòt marcar un avantatge bèl: 30-14. Coma la lèbre de la faula, Lesinhan se ronzava enfin a l’ataca. Marcava dos còps (Tisseire a la 77a e Papali a la 79a), Marginet transformava lo primièr. Mas èra tròp tard: la Copa Lord-Derby preniá pel quatorzèn còp la rota de Carcassona. Marca finala: 30-24! La generositat, la volontat, la valentisa e la generositat an agut rason de la fòrça: lo vam d’una joinesa menada pels gronhards Gressèque e Saddaoui.
Plaça al campionat
La rota de las doas formacions se poiriá tornar crosar a la fin del mes per la mièja finala del campionat se Carcassona bat en barratge Avinhon aqueste dimenge 14 de mai a Domèc. L’autra partida Dragonets-Albi (a Sant Estève) determinarà l’adversari de Limós per l’autra mièja finala.
NRL: la jornada dels Indigènis
En Austràlia, la jornada venenta del campionat NRL se ditz la Jornada dels Indigènis per reconèisser l’apòrt bèl dels pòbles autoctòns al rugbi de XIII e en solidaritat amb eles. Ongan, se celebrarà los 50 ans del referendum que marquèt lor reconeissença. Totas las esquipas portaràn un malhòt especial per aquesta jornada: cadun aurà d’elements grafics dels pòbles autoctòns.
Alan Roch


text:
Eth maitin d'Aran 20/06/18
Aué, en "Eth maitin d'Aran", auem parlat deth prumèr hestau qu'amasse gastronomia, senderisme e visites ath nòste patrimòni culturau, eth Val d'Aran Walking Festival, que s'hè deth 2 ath 8 de junhsèga damb era responsable de Camins, Patricia Sala, eth guida de montanha Iván Díaz de Heredia e era tecnica de Foment Torisme Val d'Aran, Marisol Ariño. Coma tostemp, eth "Mot horaviat", es espòrts e era agenda. Avui, a "Eth maitin d'Aran" hem parlat del primer festival que agrupa gastronomia, senderisme i visites al nostre patrimoni cultural, el Val d'Aran Walking Festival, que es fa del 2 al 8 de juliol, amb la responsable de Camins, Patricia Sala, el guia de muntanya Iván Díaz de Heredia i la tècnica de Foment Torisme Val d'Aran, Marisol Ariño. Com sempre, el "Mot horaviat", els esports i l'agenda.


text:
Dins l’entrelaç dei bornèus
e dei escampadors de climatisacien de sa teulissa, l’Ostau de Regien assosta desenant una desena de bruscs
. E lo mèu es chanut ! Pusleu fòrt en gost. Fai tres mes que lei quauquei 200 000 butinairitz « regionalas » voletan dei flors dei balcons an’aquelei dei falabreguiers
, a tres quilomètres a l’entorn.
Per Enric Clement, lo president de l’Unien Nacionala de l’Apicultura Francesa, « es un paradòxe mai en vila, onte fai fa un pauc mai caud qu’a la campanha, e onte trobam pas toteis aquelei pesticides, lei floresons s’encadenan d’un biais continú. Resultat, leis abelhas vivon mai ben aquí que dins lei tèrras ».
Lo Consèu Regionau Provença Aups Còsta d’Azur vèn de signar la charta de partenariat d’aquela Unaf, per « Lo programme Abelha sentinèla de l’environament ». Vaquí la rason d’aquela installacien de bruscs au mitan de Marselha.
Amé lo Consèu Regionau, trobaram ren que l’Ostau Mediterranèa (30), e la Vila de Vitròlas (13). Ce qu’empacha pas d’autreis entitats de demandar a l’abelhaire de plantar cavilha
: lo Tecnopòle de l’Arbois, pròche d’Ais, o l’Ostau de Vila dau Martegue l’an dejà fach, fòra de l’Unaf.


text:
Era Generalitat de Catalunya, en un acte celebrat en Pont de Suert, reconeishec as esportistes der Alt Pirineu e Aran, qu’an destacat ene sues respectiues disciplines pendent er an 2017, enes sues corresponentes disciplines.
Entre es guardonadi i trobam as esportistes aranesi:
- Tòn Cónsul, premiat coma er esportiste destacat en espòrts d’iuèrs e coma melhor esportiste joena promessa masculina.
- Club Curling Val d’Aran, integrat per: Jesús Manero, Héctor Manero, Adrián Manero, Marc Barés, Magdalena Vicente e Paula Escobar, que rebéren eth reconeishement per ascens der equip ara prumèra Categoria Nacionau e peth Campionat de Catalunya de Curling.
- Anna Esteve, esquiadora deth CEVA coma melhor promesa femenina en esquí aupín.
- Atau coma ara rèsta d’esportistes : Lydia Iglesias, Maria Iglesias, Júlia Bargalló, Marta Cester, Pol Salvat, Marta Moreno, Àlex París, Ares Capdevila, Martí Alonso, Aina Masip, Eugènia Brotons, Lisa Vallcorba e Andreu Perdices.
Des 75 guardons individuaus, 39 corresponen a esportistes masculins e 36 a femenines, de 20 clubs e entitats (CEGVA, ANEC, CAEI, FCB, CEVA, AISC, Club Voleibòl Sant Pera i Sant Pau), 16 des quaus deth madeish territòri der Alt Pirineu e Aran.
Er acte presidit peth Secretari Generau der Espòrt dera Generalitat, Gerard Figueras, compdèc tanben damb era presencia dera conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic deth Conselh Generau d’Aran, Anna Díaz, ath delà dera delegada deth Govèrn, Rosa Amorós, er alcalde de Pònt de Suert, Josep Antoni Troquet, eth representant territoriau d’Espòrts, Joan Segura, eth President deth Consell Comarcal de l’Alta Ribagorça, Josep Lluis Farrero e eth director generau de Politiques de Muntanya i del Litoral, Albert Alins, entre d’autes autoritats


text:
Dijòus, 21.9.2017 03h00
Despuèi l’anonci del referendum de Catalonha e Aran sus l’independéncia lo 1r d’octòbre, tot s’accelèra tan lèu qu’a l’ora d’escriure aquestas linhas, cada jorn soi incapable de dire çò que se passarà l’endeman. Senti que m’empòrta lo revolum de l’Istòria.
Pasmens, voldriái defendre, net e clar, non solament Catalonha e Aran, mas tanben e subretot la democracia. Qu’es a se passar jos nòstres uèlhs? Nonmàs lo conflicte entre doas nacions, entre un estat establit e un autre a mand d’espelir? Es mai qu’aquò.
Çò que vesèm en realitat jos nòstres uèlhs esbalausits es l’engana de la Transicion pòstfranquista, del regim espanhòl de 1978. Lo govèrn de l’oximoricament nomenat "Partit Popular" viòla sens vergonha totes los principis democratics. D'en primièr, la separacion dels poders, que la presava tant nòstre compatriòta bordalés Montesquieu, es escarnida de longa. Lo govèrn ordena, los jutges, constitucionals o non, executan sens discutir. E ansin tot es criminalizat: debatre d'una lei, far votar los ciutadans, far la publicitat del referendum, collaborar coma cònsol màger al 1r d'octòbre. Se manda la polícia per barrar de sits web, quichar de jornalistas, confiscar de bulletins de vòte e d'afichas, corsejar d'urnas devengudas subran mai perilhosas que de bombas jihadistas. Tanben se cèrca d'asfixiar l'economia catalana e de suspendre son autonomia, e puèja la temptacion d'encarcerar los dirigents del govèrn de Catalonha, coma se demostrèt ièr amb lo còp d'estat institucional espanhòl contra las autoritats catalanas. Coma se foguèssem tornats en 1939, a la victòria dels falangistas e nacionalcatolics.
Non, Sénhers e Dònas del regim espanhòl de 1978, de votar e de far votar non son pas de crimes! Es nieus la condicion sine qua non de la democracia. De qué avètz paur?
Disi "del regim espanhòl de 1978", e pas solament del PP o de son clòne Ciutadans, perque lo PSÒE, que ja aviá pas pus res de socialista ni d'obrièr, sosten aquela politica sens nat problèma de consciéncia. Sabiam qu'aviá renonciat al retorn a la Republica, ara renóncia nieus a la democracia! Ben isolats semblan los progressistas de Podèm e de Senèstra Unida, los sols que se dessolidarizan d'aquela deriva antidemocratica.
Que òc, "antidemocratica", malgrat la nòvlenga del PP, de Ciutadans e del PSÒE, que, coma dins lo roman d'Orwell, fan servir los mots antonimicament. Quitan pas de dire que "defendon la democracia espanhòla", e fan coma s'aquesta foguèsse una dictatura!
E del temps que los democratas, eles los fan passar per de criminals, tot va fòrt plan pels dirigents del regim. A Valéncia se crèma dins un tribunal de documents importants suls afars de corrupcion del PP dins un incendi sul qual degun enquista pas. Coma s'enquista pas tanpauc sus las mòrts suspèctas de personas implicadas dins aqueles afars de corrupcion.
Per ansin fau una crida solemna a la defensa de la democracia en Catalonha e Aran. Mas fau tanben aquel apèl en Espanha perque los espanhòls patisson totes aquelas mancanças democraticas grèvas. E tanben en Euròpa perque los europèus nos fasèm glòria de garentir la democracia.
#14 "La societat d'òc", coma o-disètz polidament, fa bèl temps qu'es venguda afrancesada e qu'es tombada amb delici dins l'illusion parisenca.
E per ce qu'es de "La Dintrada" narbonesa, quau ne'n sap mai ?
#12 Mossur Barceló.
Crese que se fai l'ora, per nautres occitans, d'èstre oportunistas dinc lo bòn sens e de profichar de la butada catalana per entrincar una dinamica de desrevelh de las conscienças (ce qu'es pas estat fach despièi las annadas 80). Un vrai desrevelh que tòque LA SOCIETAT. Es a dire de milhons d'abitants qu'an pas jamai agut quauqua relacion que siágue emb de l'occitanisme.
Escrivètz : "... eissaio de definir las basas d'un programa que tot l'occitanisme poiriá far si... Legir la seguida
Capitère una frequença sus la ràdio lo còp passat e crese ben qu'èra "France Inter" o quicòm d'aquesta mena. E ben discutiguèron de Catalonha, de la situacion actuala. L'entrevistaire faguèt parlar una universitària, especialista de la societat e de la politica espanhòla. Pòde pas dire qu'un o l'autre prenguèron partit.
Per còntra, las atrapère fonsadetas las questions dau jornalista, puslèu "catalanosensiblas" e gromandas de compréner mai la situacion dins lo detalh.
Malerosame... Legir la seguida
#11 Mercés de vòstre interés. Deman trobaretz dins un article de Jornalet mai d'informacions sus aquesta peticion que cal signar e difusar, d'efièch! Bona nuèch :-)
#7 Adishatz, Qu'ei en tot lhegir eth article vòste e despus damb era curiositat de veir çò que s'en comenta d'aqueth costat deras montanhas, que soi caijut sus er'anoncia dera PETICION.
Que non en sabiài arren auants. Qu'ac èi signada e comentada !!!!
En guèitant quin i auià laguens, qu'èi trobat noms coneishudis, e tambès que i mancaua bèth pialer de gent que soi mès que segur que l'auerien signada tambès..... s'ac pòden trobar !
Un anonci que comença per "A prepaus" en eths come... Legir la seguida
Tot es un tic falangista del segle XXI, tot el que fan es anti-demòcrata, com ésser falangista ara, doncs apoderant-se dels tribunals, escudant-se amb lleis, fent actuar al policia i la g. civil, sota ordres de jutges i tribunals de dubtosa procedència, seguint les ordres del pp i ciutadans i del psoe, que tres quarts del mateix, totalment polítiques, els jutges no fan política.
Interpretan, la llei tal com ells volen, i com que dit queda be...doncs ala, contra el Català.
Això els cos po... Legir la seguida
#8 Escrivètz lo catalan coma un galapian de la planèta Pluton ? Qu'es aqueste sabir de grafia fantasista e pintorèsca ?
No heyá à Europa NI UN país més tolerant ni an més llibertads que España. Axò ha permês que Cataluña sigui sa regió de Europa que té més autonomía. Cataluña no se merex à tots aquets polítichs catalanistes que lo únich qu'han fet ês transformá sa democraci catalana emb una oclocraci.
#6 A prepaus, i a dempuèi ièr una peticion de change.org adreiçada al president de la Comission Europèa: https://www.change.org/p/la-catalogne-doit-voter


text:
Edmond Edmont
Edmond Edmont (Saint-Pol, 8 de genièr de 1849 - Saint Pol, 22 de genièr de 1926) foguèt un lingüista francés. Se faguèt famós per sa participacion a l'Atlas Linguistique de la France dirigit pel lingüista soís Jules Gilliéron.
Biografia[modificar | modificar la font]
Edmond Edmont nasquèt en 1849 a Saint-Pol, un vilatge del Pas de Calais, dins una familha de classa mejana. A l'origina deviá trabalhar coma son paire, de pastissièr, mas lèu s'interessèt a la lenga, a l'istòria e a l'arqueologia de son país. Aital escriguèt una legenda del país de Saint-Pol dins lo parlar local que foguèt coronada en 1879 per l'Acadèmia d'Arras coma tanben en 1883 per son diccionari sul parlar de Saint-Pol. Tre 1887 foguèt inscrich a la Societat dels Parlars de França quand foguèt fondada pel filològ parisenc Gaston Paris. Mai tard, foguèt cargat per Jules Gilliéron de far las enquèstas dins totas las localitats de l'Atlas Linguistique de la France.


text:
Aperats a las urnas, los Catalans que sostienón los independentistas
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Dus mes arron lo referéndum d'autodeterminacion, eleccions au Parlament de Catalonha que's debanèn ger. 135 Deputats que son estats elegits per un mandat de 4 ans.
Los tres partits independentistas (ERC-CatSi, Ensemble per la Catalonha e CUP) qu'obtienón la majoritat deus siètis au Parlament regionau, sia 70 suus 135.
Lo Partit Socialista Catalan (PSC), lo Partit Popular (PP) e Ciutadanos n'obtienón pas que 43,3 % deus vòtes, sia 57 siètis. En Comú-Podem, coalicion politica de Catalonha que qu'obienó 8 siètis. De notar la participacion istorica ad aqueth escrutin de 82 %.
De Brussèlas enlà, Carles Puigdemont que saludè ger la « victòria de la Republica catalana sus l'Estat espanhòu », davant ua hora de militants independentistas catalans e simpatizants. Lo gavidaire separatista que's regaudeish que lo son pòble aja dat ua leçon de « civisme » e de « democracia ».
Despuish lo començar de la crisi catalana, l'Union europèa que's guarda de reagir e de reconéisher o pas l'independéncia de Catalonha. Lo pòrtavotz de la Comission europèa, Alexandre Winterstein, qu'indiquè au jornau Le Monde : « La nosta posicion sus la question de la Catalonha qu'ei plan coneishuda e qu'ei estada reiterada regularament e a tots los nivèus. Ne cambiarà pas. Que s'ageish d'ua eleccion regionau, n'avem pas nat comentari a har ».
Articles en relacion
- 31au Pujada au Pòrt de Salau, encontre enter Occitans e Catalans
- Mexic : Andrés Manuel Obrador, un President anti-sistèma
- Eleccions europèas 2019 : lo manifèste de l'Aliança Libra Europèa es disponible en linha
- La Sant Jòrdi festejada lo 23 d'abril a Perpinhan
- La justícia alemanda que libèra Carles Puigdemont