text:
Paraguai
Paraguai (escrich tanben Paragüai) (en lenga guaraní Paraguái, en espanhòl Paraguay) es un país e un estat d'America del Sud qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Bolívia al nòrd, Brasil a l'èst e Argentina al sud e a l'oèst.
Sa capitala es Asunción.
Lo gentilici es paraguaian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La colonizacion espanhòla
- 1.2 Lo periòde jesuista
- 1.3 Lo Paraguai independent
- 1.3.1 L'independéncia
- 1.3.2 Lo periòde de José Gaspar Rodríguez de Francia
- 1.3.3 Lo periòde de Carlos Antonio Lopez
- 1.3.4 La guèrra de la Tripla Aliança
- 1.3.5 « L'entre doas guèrras » paraguaian
- 1.3.6 La guèrra de Chaco
- 1.3.7 Lo regime militar
- 1.3.8 La dictatura d'Alfredo Stroessner
- 1.3.9 Paraguai dempuei 1989
- 2 Politica
Istòria[modificar | modificar la font]
La colonizacion espanhòla[modificar | modificar la font]
L'istòria de Paraguai avans l'arribada deis Espanhòus es quasi desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. Au començament dau sègle XVI, èra poblat per divèrsei tribús semi-nomadas. En 1537, una expedicion espanhòla en cèrca d'El Dorado i establiguèt un camp fortificat lòng dau riu Paraguai. Una aliança foguèt rapidament concluda ambé lei Guaraní per luchar còntra un ensems de tribús ostilas installadas dins lo nòrd dau Paraguai actuau.
Lei relacions entre Espanhòus e Guaraní demorèron relativament equilabradas e un mestissatge important aguèt luòc entre lei dos pòbles. Au contrari dau rèsta de l'Empèri Espanhòu, aquelei mestís foguèron reconeguts coma legitims e integrats a la societat coloniala. Pasmens, a partir de 1556, lei relacions adoptèron lo modèl coloniau classic e lo sistèma de l'encomienda foguèt introduch en Paraguai. Leis Amerindians foguèron batejats per fòrça e deguèron pagar d'impòsts ò trabalhar au profiech dau poder espanhòu. Aquò entraïnèt de revòutas fòrça importantas e leis autoritats perdiguèron lo contraròtle dau país.
Espanha menèt una repression saunosa mai preferiguèt pas restablir l'òrdre coloniau tradicionau. En plaça, fisèt la gestion de Paraguai a d'òrdres religiós. Après un periòde franciscan que durèt fins a 1585, chausiguèt lei jesuistas que gropèron leis Amerindians dins d'ensems de vilatges dich « reduccions ».
Lo periòde jesuista[modificar | modificar la font]
Lo periòde jesuista permetèt de restablir la patz dins la region e de redreiçar son economia. Dins lei reduccions, leis Amerindians vivián dins de vilatges fortificats organizats segon lo modèl sociau dei Guaraní. Cada familha aviá un tenement personau per subvenir a sei besonhs mai deviá un certan nombre de jorns de tèrras comunas. Aqueu sector communautari èra destinat a assegurar l'alimentacion dei personas que trabalhavan pas (clergat, malauts, ancians... etc.) e a produrre de bens agricòlas exportables (generalament coton ò mate). Dins aqueu sistèma, lei Guaraní gardèron una libertat importanta car èran pas dirèctament dependents deis autoritats espanhòlas e car i aviá pauc d'Europèus en Paraguai. De mai, desvolopèron un sentiment d'unitat qu'explica la vigor de la resisténcia paraguaiana durant la guèrra de 1865-1870.
Relativament prospèra, la Republica Jesuista recebèt una autonòmia fòrça importanta au sen de l'Empèri Espanhòu en cambi dau pagament regular d'un impòst a la corona. En 1639, lei jesuistas obtenguèron lo drech de tenir d'armas de fuòc per se protegir còntra leis incursions des cercaires d'aur e dei caçaires d'esclaus. Son existéncia permetèt tanben de blocar l'avançada portuguesa e de limitar lo poder de l'aristocracia dei regions vesinas. Per exemple, leis armadas guaraní dei jesuistas participèron a la repression de mai d'una insureccion amerindiana dins lei colonias espanhòlas.
Pasmens, a partir deis annadas 1730, quand Espanha assaièt de tornar prendre lo contraròtle dirècte de sei colonias, l'autonòmia dei jesuistas foguèt considerada coma una menaça importanta. En 1750, Espanha donèt plusors regions de Paraguai ai Portugués en cambi de la colonia de Sacramento (en Uruguai). Aquò entraïnèt una insureccion dei Guaraní e dei jesuistas que foguèron definitivament vencuts en 1767 (Guèrra dei Sèt Reduccions[1]). Lei reduccions foguèron alora donats a de colons espanhòus e leis Amerindians perdiguèron lei drechs aquistats durant lo periòde jesuista.
Lo Paraguai independent[modificar | modificar la font]
L'independéncia[modificar | modificar la font]
Paraguai aprofichèt lei trèbols tocant l'Empèri Espanhòu per declarar son independéncia en 1811. Una junta se formèt rapidament per defendre lo país e arrestar una expedicion argentina que voliá lo « liberar » un segond còp. En mai, José Gaspar Rodríguez de Francia proclamèt oficialament l'independéncia de Paraguai a respèct d'Espanha e dau Rio de la Plata.
Lo periòde de José Gaspar Rodríguez de Francia[modificar | modificar la font]
José Gaspar Rodríguez de Francia gardèt lo poder fins a sa mòrt en març de 1840. Avocat austèr admirator dei revolucionaris francés e de Napoleon Bonaparte, Francia creèt un regime fòrça autoritari destinat a la construccion d'un estat-nacion independent. Proprietaris dei tèrras que fasián aperavans partida dei domenis de la Corona, de la Glèisa ò de partisans d'una insureccion liberala esquichada en 1820, l'Estat arrendèt de tenements ai païsans en cambi de loguiers simbolics, mantenguèt la patz civila, exportèt la quasi totalitat de la produccion de mate e limitèt leis importacions au minimom. Aquò permetèt de favorizar lo desvolopament d'una importanta classa de païsans favorables au regime e relativament ben educats gràcias a un ret d'escòlas elementàrias.
Lo periòde de Carlos Antonio Lopez[modificar | modificar la font]
Après lo decès de José Gaspar Rodríguez de Francia, son nebòt Carlos Antonio Lopez li succediguèt. Coma son oncle, gardèt lo poder fins a sa mòrt (en 1862). Gardèt lo modèl autoritari en plaça mai acomencèt una modernizacion de l'economia dau país e liberalizèt lo mond intellectuau (creacion de jornaus... etc.). Dins lo corrent deis annadas 1850, la dubertura de Parana a la navigacion permetèt de rompre l'isolament geografic de Paraguai. Aquò permetèt la creacion d'industrias modèrnas coma un centre siderurgic, un arsenau ò un talhièr navau.
La guèrra de la Tripla Aliança[modificar | modificar la font]
En 1862, Francisco Solano Lopez succediguèt a son paire. Sei relacions ambé Brasil se desgradèron rapidament a prepaus de la definicion dei frontieras — mau definidas — entre lei dos país. En 1865, chausiguèt d'utilizar la fòrça per impausar sei revendicacions e ataquèt lo sud de Brasil. En parallèl, demandèt l'autorizacion d'Argentina d'utilizar son territòri per de transferiments de tropas vèrs lo teatre d'operacions. Après un refús de Buenos Aires, que preferiguèt gardar de relacions bònas ambé son vesin septentrionau, Lopez ataquèt tanben Argentina per i ocupar la vila d'Uruguaina.
Aqueleis atacas entraïnèron la formacion d'una aliança entre Argentina, Brasil e Uruguai. Foguèron sostenguts per lo Reiaume Unit que voliá eliminar la poissança economica de Paraguai que son independéncia geinava leis interès britanics en America dau Sud. La guèrra durèt cinc ans e foguèt una catastròfa per lei Paraguains.
D'efèct, entre 1865 e 1867, leis Argentins e lei Brasilièrs capitèron de tornar conquistar lei territòris perduts au començament de la guèrra. Puei, bloquèron Parana per asfixiar l'economia de son adversari. Pasmens, l'invasion dau territòri paraguaian foguèt fòrça malaisada car la populacion e lei soudats paraguaians resistiguèron. En 1868, de combats fòrça violents entraïnèron la conquista d'Asunción per leis Argentins e leis Uruguaians. Pasmens, en fàcia de l'importància de sei pèrdas, aquelei país abandonèron la lucha. En revènge, Brasil contunièt e, gràcias a sa superioritat numerica, poguèt pauc a pauc ocupar lo país. Aquò entraïnèt lo chaple de la màger part de la populacion. Fin finala, la guèrra s'acabèt en 1870 ambé la mòrt de Francisco Solano Lopez. Aperaquí 300 000 Paraguains èran estats tuats (sus una populacion estimada entre 550 000 e 800 000 abitants en 1865) còntra 100 000 soudats de la Tripla Aliança).
Paraguai foguèt ocupat per Brasil fins a 1876. Perdiguèt la mitat de son territòri, deguèt pagar d'indemnitats de guèrra fòrça importantas a Brasil e foguèt obligat d'abandonar son sistèma proteccionista. Aquò afebliguèt grèvament l'economia nacionala e Paraguai venguèt de facto una colonia economica anglobrasilièra.
« L'entre doas guèrras » paraguaian[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, la vida politica paraguaiana acomencèt de semblar a aquela deis estats vesins. Una constitucion d'inspiracion liberala foguèt adoptada e dos partits politics dominats per lei grands proprietaris dirigiguèron lo país. Leis « azules » gropèron l'oligarquia liberala e anticlericala e lei « colorados » l'oligarquia conservatritz e catolica. En mai d'aquò, de còps d'estat recurrent se debanèron e Paraguai conoguèt un periòde de trèbols intèrnes que durèt fins a 1923.
Lei presidéncias d'Eligio Ayala (1923-1928) permetèron de tornar estabilizar lo país gràcias a una tiera de reformas. Lei finanças e l'economia foguèron redreiçadas, lei relacions foguèron melhoradas ambé Brasil e d'armaments foguèron crompadas en prevision dau reglament militar de la question de Chaco.
La guèrra de Chaco[modificar | modificar la font]
Chaco es una region situada entre lei rius Paraguai e Picolmayo. Gaire poblada, èra partejada entre Paraguai e Bolívia. La frontiera i èra mau definida e d'incidents frequents i aguèron luòc dins lo corrent deis annadas 1920. Pasmens, de negociacions permetián de reglar aquelei problemas. Aquò cambièt en 1930 ambé lo president bolivian Daniel Salamanca Urey.
Per de rasons de politica interiora, chausiguèt una politica pus dura e rompèt lei relacions diplomaticas ambé Paraguai en 1931. Un an pus tard, de combats frontaliers opausèron d'importantei fòrças. Se transformèron en guèrra vertadiera en 1932. Bolívia organizèt una ataca generala en Chaco entraïnant la mobilizacion generala en Paraguai. Fòrça murtriera ambé mai de 100 000 tuats[2], la guèrra conoguèt un periòde de guèrra de posicions que s'acabèt en 1934. Lei Paraguaians capitèron alora de rompre lo frònt advèrs. Agantèron leis Andes avans d'èsser a son torn batuts e obligats de se retirar. Una alta-au-fuòc foguèt signada en 1935. Dins aquò, lei soudats paraguaians gardèron lo contraròtle de Chaco que foguèt reconegut coma territòri paraguaian per lei dos camps en 1938. La conclusion de la Guèrra de Chaco donèt sei limits actuaus au país.
Lo regime militar[modificar | modificar la font]
De 1936 a 1951, Paraguai conoguèt tornarmai un periòde trebolat dominat per lei militars. Acomencèt en 1936 amb un còp d'estat dau coronèu Rafael Franco còntra lo govèrn liberau. Tres ans pus tard, d'eleccions veguèron la victòria dau generau José Félix Estigarribia. Adoptèt una constitucion fòrça autoritària mai moriguèt après mens d'un an au poder en causa d'un accident d'avion. Foguèt remplaçat per lo generau Higinio Morínigo qu'instaurèt una dictatura militara e policièra fòrça dura.
Pasmens, Morínigo se turtèt a una oposicion generalizada de la societat paraguaiana, compres d'una partida de l'elèit economic liberau. Aquò entraïnèt una multiplicacion dei grèvas. En 1947, una aliança entre lo Partit Liberau, lei Febreristas (un partit sociau-democrata), lo Partit Comunista e certaneis oficiers entraïnèt una insureccion populara que se transformèt en guèrra civila. Gràcias au sostèn de la màger part de l'armada e dei colorados, Morínigo capitèt de vencre leis insurgents mai l'oligarquia lo remplacèt en 1948. De 1949 a 1954, lo colorado Federico Chaves dirigiguèt lo país e amaisèt la situacion amb una politica sociala que s'inspirava en partir d'aquela de l'Argentin Juan Peron. Dins aquò, foguèt reversat per lo generau Alfredo Stoessner.
La dictatura d'Alfredo Stroessner[modificar | modificar la font]
Alfredo Stroessner gardèt lo poder de 1954 a 1989 gràcias au sostèn deis Estats Units d'America e a una politica de division deis oposicions interioras. D'efèct, capitèt pauc a pauc d'eliminar lei caps dau partit colorado que venguèt lo sieu partit. Puei, prenguèt lo contraròtle indirècte de la màger part deis organizacions politicas dau país (sindicats, organizacions estudiantas... etc.). Enfin, neutralizèt leis oficiers superiors de l'armada gràcias a l'atribucion de monopòlis comerciaus lucratius (cigaretas, alcòl, dròga... etc.). Sovent illegaus, aquelei monopòlis faguèron de Paraguai un dei centres de la còntrabanda internacionala mai permetèron de limitar lo ròtle dei militars dins la vida politica.
Aquò permetèt un redreiçament economic mai seis efècts foguèron en partida annulats per la corrupcion generalizada dau sistèma Stroessner. De temptativas de crear una guerilha foguèron sostengudas per Cuba mai mau capitèron en causa de l'abséncia d'organizacions localas capablas d'enquadrar la lucha. En plaça, 1,8 milion de Paraguaians s'exilèron (siá un tèrç de la populacion). Stroessner sostenguèt tanben activament l'Operacion Condòr que permetiá ai dictators sud-americans d'eliminar seis opausants pus perilhós.
A partir deis annadas 1980, ambé lo restabliment de la democracia en Argentina e en Brasil, la posicion de la dictatura venguèt pus fragila e Stroessner deguèt adoptar de mesuras de liberalizacion. En 1988, lo papa Joan Pau II, en viatge dins lo país, reclamèt una evolucion dau regime vèrs la democracia. Pasmens, Stroessner assaièt de transmetre lo poder a son fiu. Se turtèt a l'oposicion dau generau Andrés Rodríguez Pedotti qu'èra lo cap dei fòrças armadas. Mes a la retirada, Pedotti refusèt d'abandonar son pòste e prenguèt lo poder amb un còp d'estat en 1989.
Paraguai dempuei 1989[modificar | modificar la font]
Dempuei 1989, Paraguai conoís una lenta democratizacion. D'efèct, lo generau Pedotti organizèt e ganhèt d'eleccions trucadas lo 1èr de mai de 1989. Gardèt lo poder fins a 1993 e foguèt a l'origina de l'adopcion d'una constitucion democratica en 1992. Après son retirament de la vida politica, Juan Carlos Wasmosy (colorado) foguèt elegit a l'eissida dei premiereis eleccions democraticas organizadas en Paraguai dempuei 1811.
La politica liberala de Wasmosy e la nominacion d'èx-collaborators de Stroessner au govèrn venguèron fòrça impopulars. En 1996, lo generau Lino Oviedo assaièt sensa succès de menar un còp d'estat. En 1998-1999, lo país foguèt dirigit per lo president Raúl Cubas Grau (colorado) que deguèt demissionar après l'assassinat de son vice-president Luis María Argaña qu'aviá demandat sa destitucion. Pasmens, lei colorados gardèron lo poder ambé leis eleccions successivas de Luis Ángel González Macchi (1999-2003) e de Nicanor Duarte Frutos (2003-2008). Lo premier assaièt de luchar còntra la corupcion mai obtenguèt ges de resultat. En revènge, lo segond obtenguèt quauquei resultats.
Dins aquò, lo partit colorado perdiguèt leis eleccions de 2008 e un ancian evesque, Fernando Lugo (Aliança patriotica per lo cambiament), venguèt president. Lo nacionalisme economic, la lucha còntra la corupcion e la reforma agrària foguèron sei prioritats mai perdiguèt sa majoritat parlamentària tre 2009. Puei, foguèt destituit en 2012 a l'iniciativa de son vice-president, Federico Franco (Partit Liberau Radicau Autentic) que venguèt president, e dei colorados. En despiech d'aqueu succès, Federico Franco mau capitèt de s'impausar e se presentèt pas ais eleccions de 2013 ganhadas per lo colorado Horacio Cartes.
Politica[modificar | modificar la font]
Paraguai es una republica presidenciala. Lo president es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn. Es elegit per la populacion per un periòde de cinc ans.
Lo Poder legislatiu se compausa de doas cambras: la Cambra dels Deputats (Cámara de Diputados) amb 80 membres elegits per un periòde de cinc ans, e lo Senat (Cámara de Senadores) amb 45 membres tanben elegits per un periòde de cinc ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Paraguai.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Gobierno del Paraguay en castelhan.


c: text/html

text:
Ceiba speciosa
Ceiba speciosa, tanben conegut en castelhan dab lo nom de palo borracho ("barròt o pau briac") qu'ei un arbo sud-american hicat a bèth còps dehens la familha de la bombaceas (e atau dab lo nom de Chorisia) mes totun tanhent de la familha de la Malvaceas d'un punt de vista filogenetic ; aquò que hè d'eth un tanhent deus baobabs.
Qu'ei originari d'Argentina, Paraguai, Bolívia, Brasil e Uruguai ; a maugrat que los exemplaris joen e cranhin lo hred e mei que mei lo tor, qu'ei present en Mediterranèa e en particular a Niça sus la còsta de Provença.
Que deu lo son nom castelhan a la soa forma de botelha, siant mei estret aus sons dos caps per'mor l'endom deu son tronc que l'ajuda a amassa aiga ; qu'ei tanben vert çò que'n hè en exemplaris joens un lòc de fotosintèsi que pòt compemsar la caduda de huelhas. Las soas hlors que pòden estar de color jaune o ròsa e ua hont de fibra que pòt plea un coissin per exemple. Los sons arrams e lo troncs joen que son caperats d'espinas que pòden emparar nids d'aucèus com per exemple l'ausèth hornèr. Qu'ei egaument aisit de'n har vàder bonsais.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, es format pels nervis e glandas situats fòra del cervèl e de la mesolha espinala. La foncion principala del SNP es de connectar lo sistèma nerviós central (SNC) amb los membres e organs. A la diferéncia del SNC, lo SNP es pas protegit pels òsses de la mesolha espinala e del cran, o per la barrièra ematoencefalica, çò que lo daissa expausat a las toxinas e a las agressions mecanicas. Lo sistèma nerviós periferic es divisit en sistèma nerviós somatic e sistèma nerviós autonòm; d'unas font i incluson tanben lo sistèma sensorial[1].
Los nèrvis cranians apertenon al SNP.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall, 132–144. ISBN 0-13-981176-1.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Santa Aulàlia [1](Sainte-Eulalie en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Una de las fonts d'un afluent de Léger, se tròba a Santa Eulàlia, pas luenh de la font oficiala situada al pè del Jarbièr de Jòu.
Santa Eulàlia
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
- ↑ [1] Vidèo IEO 07 A 05:44 min


text:
Cohet (dab ua h aspirada) qu’ei lo nom qui los gascons e balhan tau demòni.
La prumèra qu'ei la prepausada per Gerhard Rohlf.
Lo demòni que's ditz cohet pr'amor de las cornetas qui'u cohan lo cap.
La segonda ipotèsi que hica en relacion lo mot cohet dab lo mot coha, variant de coga, coa e coda, allusion a l’apendici caudau deu quau lo diable e seré provedit segon la tradicion populara. Palay que ns’ensenha coha o coga qu’ei meilèu lo mot landés e baionés, coa qu’ei meilèu deu gascon orientau, coda qu’ei un mot meilèu bearnés. La co(h)eta, var. codeta etc, qu'ei lo diminutiu de co(h)a, lo mot qu'existeish au masculin dab lo medish sens : co(h)et, codet etc. Doncas, en gascon, lo diable que’s diré Cohet pr’amor qu'a ua coa. En realitat, dab aqueth sens, lo mot cohet que deu proviéner de la « gasconizacion » deu mot francés coé , per confusion dab lo mot gascon co(h)et qui, com a substantiu, e significa "qui a ua coa corteta o amputada". Totun, la coa deu diable n'ei ni corta ni amputada. Qu'ei pr'amor d'aquò que pensi lo nom gascon deu diable que seré ua gasconizacion deu mot francés coé - deu latin caudat(um)- qui significava mes simplament qui a ua coa. En francés ancian, un coé o coéi, o coué, quoué o quouvé segon las modalitats o grafias de la lengua d'òil qu’èra un personatge provedit d'ua coa, exactament com lo nòste Cohet. Lo diccionari Godefroy deu francés ancian que nse’n balha ua lista d’exemples deus interessants. Qu'aprenem qu'au demiei deus personatges qui avèvan la reputacion d’estar “coés”, a mei deu dimòni, que s'i trobavan los “satiras” d’India, e non pas eths solets, que i èran tanben los enemics ereditaris deus francés: los anglés.
En tot cas, cohet qu'ei lo nom gascon deu demòni, quina que'n sia l'etimologia deu mot.
La dita innovacion semantica que deu proviéner de la tradicion deus "balls de diables" (danças de cohets), plan viva per tots los País Catalans. Aquera tradicion, tipicament catalana, qu'ei anciana, que tròba las soas originas dens representacions escenicas de caractèr religiós en la Catalonha deu sègle XI. L'introduccion de l'art pirotecnic dens l'execucion de las danças de diables que deu remontar aumens au sègle XV com ac testimònian las mencions de crompas de polvora qui trobam associadas ad aqueras hestivitats hens archius catalans de l'epòca (vej. l'article ball de diables a la wikipedia catalana). Lo mot cohet en catalan que seré un eretatge de la lengua deus sautataulèrs gascons encargats de realizar las danças de diables en la Catalonha deu sègle XV. Que's pòt aisidament imaginar qu'au sègle XV, l'ofici de "diable" e devèva èster considerat com "vilanesc" (vilan, indigne) peus catalans, doncas reservat taus immigrants gascons. Aqueths que hasèvan de " cohets" e los catalans qu'interpretèn lo mot com "huec d'artifici". Las duas videonetas qui segueishen que vs'amuishan de qué èm a parlar exactament, atau que compreneratz miélher.
Lo mot que passè deu catalan tau castelhan jos la forma cohete, dab la medisha significacion de huec d'artifici.
Puish, hèra mei recentament, los mots coet (en catalan) e cohete (en castelhan) qu'acabèn per designar ua auta invencion modèrna: la fusada


text:
Maria Antonieta d'Àustria
Maria Antonieta d'Àustria, reina de França, (Viena, 1755 - París, 1793). Archiduquessa d'Àustria, e princessa d'Ongria e de Boèmia amb lo doble títol d'altessa reiala e imperiala. Aperteniá a la dinastia dels Habsborg e venguèt reina de França.
Nascuda a Viena lo 23 d'agost de 1755 essent filha de l'emperaire Francés I e de l'archiduquessa Maria Terèsa I d'Àustria. Maria Antonieta èra felena per via pairala del duc Leopold III de Lorena e de la princessa Elisabet Carlòta d'Orleans; mentre que per via mairala o èra de l'emperaire Carles VI e de la princessa Elisabet Cristina de Brunsvic-Wolfenbüttel.
Maridada en 1770 amb qui seriá quatre ans mai tard Loís XVI de França, filh de Loís de França e de la princessa Maria Josepa de Saxònia. Lo parelh aguèt quatre mainatges:
- SAR la princessa Maria Terèsa de França, nascuda a Versalhas en 1778 e mòrta al Castèl de Frohsdorf en 1851. En 1799 se maridèt amb lo duc d'Engoleime.
- SM lo rei Loís XVII de França, rei titular (1793-1795), nascut a Versalhas en 1785 e mòrt a París en 1795.


text:
Jeremy Bentham
Jeremy Bentham (1748, Houndsditch-Londres, 1832) es un pensaire anglés, paire de l'utilitarisme.
Biografia[modificar | modificar la font]
Jeremy Bentham nasquèt en febrièr de 1748 a Houndsditch, filh d'una rica e important familha istorica de jutges, e moriguèt a Londres lo 6 de junh de 1832. Es lo paire de l'utilitarisme e dempuèi jove mostrèt un grand interès pels estudis.
A tres ans legissiá de volums de l'istòria d’Anglatèrra, a cinc ans comencèt de jogar aisidament del violin e parlava de lengas mai coma lo francés e lo latin a sièis ans. Vesent sa facilitat per aprendre foguèt enviat a 12 ans a "The Queen's College, Oxford", a 15 ans acabèt la carrièra e a 18 ans obtenguèt lo master que li permetèt d'exercir la profession de jurista. Quand comencèt de trabalhar dins una associacion importanta d'avocats de Londres e d'Anglatèrra, comprenguèt gravas errors de la legislacion d'Anglatèrra dins lo sègle XVIII, e dempuèi alara que dintrèt dins aquela associacion cerquèt una nòva politica legislativa e de reformas socialas que favoririán los plasers de la majoritat e serián mai utils per la populacion. Se pòt considerar que son los començaments de son utilitarisme.


text:
Margaret Mitchell
Margaret Mitchell (8 de novembre de 1900 – 16 d'agost de 1949) foguèt una escrivana estatsuniana, que guanhèt lo Prèmi Pulitzer en 1937 per son roman Amb l'aura envolat (Gone with the Wind). Aquel roman es un dels mai populars de totes los temps avent vendut mai de 30 milions d'exemplars. Se faguèt una adaptacion cinematografica en 1939 amb Clark Gable coma a actor masculin qu'es un dels filmes mas populars de totes los temps.
Margaret Mitchell nasquèt a Atlanta, dins l'Estat de Georgia (Estats Units d'America). Lo seu paire èra avocat e la seuna maire sufragista d'originas catolicas irlandeses que moriguèt en 1918 victima de l'epidèmia de gripa. Dins l'enfança escotava des recits de veterans participants de la guèrra civila nòrdamericana.
Escriviá una cronica dins un jornal The Atlanta Journal-Constitution jol pseudonim de Peggy Mitchell. Entre autres faguèt un entrevista de celèbre actor Rodolfo Valentino e faguèt de biografias de generals de la guèrra civila americana. En 2000 se publiquèt una seleccion dels seus articles.[1]
Se maridèt dos còps en 1922 e 1925.
Moriguèt d'un accident d'automobila, es enterrada al cementèri d'Oakland a Atlanta.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Obituary, NY Times, August 17, 1949 Miss Mitchell, 49, Dead of Injuries
- (en)New Georgia Encyclopedia (biographical entry)
- (en)Margaret Mitchell timeline
- (en)Bio of Margaret Mitchell prepared by the Margaret Mitchell House and Museum
- (en)Biography of Margaret Mitchell - Books & Writers website
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mitchell, Margaret. Margaret Mitchell, Reporter. Edited by Patrick Allen (Athens, GA: Hill Street Press, 2000) [1]


text:
Los lexics occitans qui estón publicats dinc adara qu’avón divèrsas escadudas e que's presentan uei lo dia dab mei d'ua forma : quantitativa dab o shens definicions, publicats devath format papèr o non, en linha o non…
Au temps qui èm, que sabem tres honts màgers per la terminologia occitana :
L'InÒc Aquitània que tribalha de las purmerias de las annadas 2000 enlà dens lo camp terminologic. Que produsí divèrsas realizacions :
L'Institut d'Estudis Occitans que publiquè quate lexicòts dab la fòrma de liberet :
Lo Termcat – centre de terminologia catalana, que publiquè en partenariat dab lo Grop de lingüistica occitana (organe assessor de la Generalitat de Catalonha tà la creacion d'un traductor automatic en linha) un lexic « Societat de l'informacion. Novèlas tecnologias e internet ». Aqueste lexic, qui a un còrpus en francés, castelhan, catalan e anglés, qu'ei accessible en linha.
Totun, que i a un sarròt de lexics hargats per afranquidas o personas e qui estón realizats segon las oportunitats, los centres d'interès o las competèncias deus autors. Malaja aquestes que son esbarrisclats e lo public ne'us coneishen pas guaire.
Per'mor d'aquera eterogeneïtat e de la dispersion de l'informacion, que hasè necèra de valorizar çò qui existiva en hant compte de las caracteristicas tecnicas e politicas que la terminologia occitana e i a trucas d'encontrar tà un aviéner pròche.
Tà amiar tà davant aquest prètzhèit, Lo Congrès permanent de la lenga occitana qu'a aviat ua aliança dab l'InÒc Aquitània dens l'encastre de la mission prioritàrai « socializacion de la lenga occitana en Aquitània » de l'operator regionau aquitan. L'InÒc Aquitània qu'ei d'ara endavant depositari de divèrs lexics, que recèp demandas de collectivitats dont la Region Aquitània e lo Conselh generau deus Pirenèus Atlantics, e que vòu entinoar un aviéner interregionau, e lhèu « panoccitan » d'aquera activitat.
Per'mor de las soas divèrsas alianças (Termcat, Société française de terminologie, Ofis ar Brezhoneg), l'Inòc Aquitània qu'a un nivèu haut d'expertisa en tractament terminologic. L'aliança enter Lo Congrès e l'InÒc Aquitània que's desvolopa sus quate èishs :
Lo tèrm'Òc qu'ei ua coproduccion deu Congrès permanent de la lenga occitana e de l'InÒc Aquitània.
Tots los drets reservats.


text:
Djedefptah
Djedefptah qu'ei un faraon ipotetic de la IVau dinastia qui poderé aver regnat après Shepsekaf. Se hosse atau que seré estat lo darrèr rei de la soa dinastia. Cap hont contemporanèa (tèxte o tombèu) vien pas confirmar la soa existéncia. Qu'ei mentavut dens documents hèra posteriors a la soa epòca : Maneton que l'apèra Tamftis (qui en egipcian e poderé adr Djedefptah) e lo Canon Reiau de Turin que'u mentau ua plaça vueita qui'u poderé acessar.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.


text:
Senegal
Senegal (var. Senegau) es un país de l'oèst d'Africa que confronta al nòrd Mauritània, a l'èst Mali e al sud Guinèa e Guinèa Bissau. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic. Gàmbia forma un enclavament de 300 km d'extension dins lo territòri de Senegal.
La capitala es Dakar.
Lo gentilici es senegalés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lo periòde precoloniau
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 Lo Senegau independent
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Preïstòria e originas[modificar | modificar la font]
Lo territòri dau Senegau actuau es una zòna de poblament ancian coma lo mostran divèrsei descubèrtas arqueologicas datant deis epòcas paleolitica e neolitica (tombas, megalits, mòtas artificialas... etc.). Fa partida de la region senegambiana qu'es connectada ais autrei regions d'Africa de l'Oèst, çò que favorizèt una mescla importanta de populacions d'origina variada. Pasmens, en causa de la manca de documents escrichs, l'istòria dau periòde es quasi desconeguda fins a la formacion dei premiereis estats de la region a partir dau sègle VIII.
L'Empèri de Ghana[modificar | modificar la font]
Lo premier estat conegut qu'aguèt una influéncia sus lo territòri senegalés foguèt lo premier dei tres empèris oèst-africans que dominèron lo periòde precoloniau. Dich Empèri de Ghana, se situava entre la vau mejana dau riu Senegau e la bloca de Nigèr. Dominèt la region dau sègle VIII fins au sègle XII e venguèt una poissança economica gràcias a l'esplecha de jaciments d'aur e au comèrci transsaharian. Conoguèt son apogèu dins lo corrent dau sègle XI mai se trocejèt lentament après la destruccion de sa capitala per leis Almoravids.
L'Empèri de Mali[modificar | modificar la font]
A partir dau sègle XIII, lo ròtle de l'Empèri de Ghana foguèt représ per l'Empèri de Mali que capitèt d'unificar lo país entre l'Ocean Atlantic e la bloca de Nigèr durant lo rèine de Uali (vèrs 1255-1270). Lo comèrci transsaharian e la produccion d'aur demorèron la basa de la prosperitat regionala. Pasmens, lo còr de l'Empèri demorèt la vau de Nigèr e l'autoritat imperiala dins lei territòris atlantics foguèt sovent precària.
Ansin, dins lei regions malianas, lo rèi èra pron poderós per fisar lo poder a de governadors mai dins lei regions perifericas deguèt mantenir lei caps tradicionaus en cambi dau pagament d'un tribut annuau. Dins aquel encastre, Senegau, region periferica, foguèt dirigit per lo reiaume vassau de Jolof fondat entre lei sègles XII e XIII per de Wolòfs. Dins aquò, a partir deis annadas 1360, l'Empèri de Mali conoguèt una tiera de crisis de succession que l'afebliguèron. Perdiguèt donc pauc a pauc lo contraròtle de sei vassaus e de sei governadors que formèron d'estats independents ò fòrça autonòms fins a l'emergéncia de l'Empèri Songai.
L'Empèri Songai[modificar | modificar la font]
Inicialament vassau de l'Empèri de Mali, l'Empèri Songhai aquistèt l'egemonia regionala dins lo corrent dau sègle XV e reformèt rapidament a son profiech la zòna de dominacion e d'influéncia de son predecessor. En Senegau, lo reiaume de Jolof deguèt ansin tornarmai acceptar la senhoriá deis emperaires oèst-africans. Pasmens, en causa de son alunchament a respèct dau centre de l'Empèri, gardèt una autonòmia fòrta. Dins lo corrent d'aqueu periòde, d'autreis estats, egalament vassaus dei Songais, se formèron en Senegau coma Futa Toro.
Dins lo corrent dau sègle XVI, lo desvolopament dau comèrci negrier atlantic destabilizèt prefondament la region. En particular, en 1591, una colona de soudats marroquins destruguèt la capitala de l'Empèri Songai que perdiguèt son importància. Lòng dau litorau, de conflictes intèrnes, motivats per lo besonh d'esclaus ò l'accès ai comptadors europèus, entraïnèron la disparicion deis estats medievaus coma Jolof que s'afondrèt en 1550 (mai subrevisquèt sota una forma reducha).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XIX, la colonizacion de Senegau — e dau rèsta de l'Africa de l'Oèst — se limitèt a certanei regions litoralas onte leis Europèus installèron de comptadors comerciaus. Senegau foguèt frequentat per leis Olandés, que construguèron un fòrt a Gorée en 1617, per lei Francés, que fondèron son premier comptador en 1639 e Saint-Louis en 1659, e per leis Anglés. Leis Europèus crompavan d'esclaus e de goma en cambi d'armas, de teissuts e de pacotilhas.
En 1677-1678, lei Francés prenguèron lo contraròtle de Gorée e lo litorau senegalés venguèt sa basa d'operacion principala en Africa Occidentala. Maugrat la pression deis Anglés, que conquistèron brèvament certanei comptadors francés durant lo sègle XVIII, França capitèt d'estendre son domeni coloniau gràcias a la fondacion de plusors comptadors e fòrts lòng dau litorau e dau riu Senegau.
Après l'abolicion de la tracha en 1817, lei marchands desvolopèron lo comèrci de produchs novèus, especialament l'arachida, que permetèron de mantenir de beneficis e un trafeg comerciau dins la region. En 1848, ambé la proclamacion de la IIa Republica, l'esclavatge foguèt abolit dins lei possessions francesas. Lei comunas de Saint-Louis e de Gorée foguèt alora dirèctament integradas a la Republica e obtenguèron un deputat a l'Assemblada Nacionala.
La conquista francesa[modificar | modificar la font]
A partir de la fin deis annadas 1840, França adoptèt una politica coloniala expansionista en Africa per cercar de matèrias premieras, trobar de mercats novèus e assegurar son prestigi internacionau. En causa de l'ancianetat de la preséncia francesa dins la region, Senegau venguèt una basa d'aquela expansion. Pasmens, foguèt un procès lòng que durèt fins a la fin dau sègle XIX.
En Senegau, lo governador Louis Faidherbe fondèt Dakar en 1857, placèt sota protectorat divèrsei pichoneis estats de la vau de Senegal e ocupèt la totalitat dau litorau. L'Empèri Tocolor — estat poderós situat dins lo Mali actuau — assaièt de s'i opausar mai foguèt batut en 1857. A partir de 1876, la conquista francesa s'accelerèt e leis expedicions venguèron sistematicas. Sine acceptèt un protectorat en 1877 mai leis autreis estats senegalés refusèron e foguèron destruchs : Futa Toro en 1885, Baol en 1894 e Jolof en 1895. Aquela meteissa annada, París creèt l'Africa Occidentala Francesa per administrar sei colonias d'Africa de l'Oèst. Dakar ne'n venguèt la capitala.
Lo periòde francés[modificar | modificar la font]
En causa de sa colonizacion precòça, Senegau gardèt una plaça privilegiada au sen de l'Empèri Francés. Entre 1872 e 1887, Saint-Louis, Dakar, Gorée e Rufisque venguèron de comunas francesas e seis abitants aquistèron pauc a pauc lo ciutadanatge francés[1]. Elegiguèron tanben un deputat a l'Assemblada Nacionala. Aquò permetèt l'integracion dei populacions indigènas a la vida politica francesa e un African, Blaise Diagne, foguèt elegit deputat en 1914 avans d'intrar au govèrn en 1917.
En revènge, franc de quauquei comunas « mixtas », la màger part de Senegau foguèt administrat segon lo regime de l'indigenat e somés au trabalh fòrçat, especialament dins lei culturas d'arachidas. En mai d'aquò, durant lei dos conflictes mondiaus, Senegau aguèt un ròtle major dins lo recrutament dei tiralhaires senegalés que formavan l'òssa dei tropas colonialas francesas[2]. Pasmens, gràcias ai progrès sanitaris, la colonia conoguèt un desvolopament important illustrat per la creissença dei vilas e per la formacion d'una elèit africana, generalament relegada ais emplechs subaltèrns.
Vèrs l'independéncia[modificar | modificar la font]
L'assimilacion, objectiu oficiala de França, demorèt un mite fins a 1946 car, en fòra dei quatre comunas istoricas, lei condicions d'accès au ciutadanatge francés èran fòrça restrictivas e reservadas ai caps tradicionaus, ais ancians combatents, ai foncionaris e ai diplomats. Au contrari, lei caps tradicionaus foguèron mantenguts en plaça e cargats per l'autoritat coloniala de la gestion deis indigèns (requisicions, mobilizacion, impòst... etc.). En mai d'aquò, lo regime de l'indigenat permetiá de condamnar leis abitants sensa procès ò d'impausar de corvadas.
Dins aquò, après la desfacha de 1940, França foguèt obligada de faire de concessions e l'AOF obtenguèt dètz deputats a l'assemblada constituenta de 1946 (cinc per lei ciutadans, cinc per lei « non-ciutadans »[3]). La constitucion novèla aboliguèt l'indigenat, assopliguèt lei condicons d'accès au ciutadanatge e assegurèt una representacion parlamentària ai colonias. Leis elegits africans s'organizèron tanben per defendre l'africanizacion progressiva dei servicis publics e formèron lo Rassemblament Democratic African (RDA).
En 1956, la lèi Deffere organizèt la decentralizacion de l'Empèri Francés ambé la creacion d'assembladas localas elegidas au sufragi universau e de conseus de govèrn. Pasmens, lei limits d'aquela lèi apareguèron rapidament e lo generau de Gaulle preparèt en 1958 un projècte novèu dich Comunautat Francesa. Dins aquel encastre, lei colonias venguèron d'estats associats a França. Dins aquò, la Comunautat mau foncionèt e la màger part de sei membres demandèron, e obtenguèron, l'independéncia totala ò « l'independéncia au sen de la Comunautat » en 1960.
Senegau assaièt sensa succès de formar una Federacion de Mali ambé Mali avans de venir un estat independent au sen de la Comunautat Francesa lo 20 d'aost de 1960. Pasmens, la Comunautat arrestèt de foncionar en 1960-1961. L'independéncia senegalesa venguèt donc rapidament totala e reconeguda per la comunautat internacionala e per París[4].
Lo Senegau independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde Senghor[modificar | modificar la font]
Léopold Sédar Senghor, figura majora dau RDA e de l'Union Progressista Senegalesa (UPS), venguèt president de Senegau en 1960 e lo demorèt fins a 1980. Mantenguèt lo país sota l'influéncia de França — que garda una importanta basa a Dakar — e dirigiguèt lo país d'un biais autoritari. En particular, arrestèt lo Premier Ministre Mamadou Dia en 1962, l'UPS venguèt partit unic en 1966 e mantenguèt una administracion basada sus la reconóissença de l'autoritat dei caps locaus.
Après de trèbols a la fin deis annadas 1960, lo clima se destendèt dins lo corrent de la decennia seguenta ambé la nominacion d'Abdou Diouf coma cap dau govèrn. Mamadou Dia foguèt liberat en 1974 e tres autrei partits, especialament lo Partit Democratic Senegalés (Partit Democratic Senegalés d'Abdoulaye Wade[5], foguèron autorizats. En 1976, l'UPS cambièt son nom per venir lo Partit Socialista.
De Diouf a Wade[modificar | modificar la font]
Fatigat, Senghor laissèt lo poder a Abdou Diouf. Son periòde foguèt marcat per una crisi entraïnada per la demanda dei confrariás religiosas, gropant la màger dei caps tradicionaus, d'introdurre l'ensenhament religiós dins l'ensenhament public. De problemas economics e l'adopcion de politicas d'austeritat compliquèron la situacion e de manifestacions importantas demandèron la demission dau president en 1989. Fins a 2000, d'eleccions fòrça contestadas permetèron a Wade de gardar lo poder. Pasmens, foguèt finalament obligat de laissar lo poder a Abdoulaye Wade a l'eissida dau segond torn de l'eleccion presidenciala de 2000.
En parallèl, lo país deguèt faciar la question de Casamança, region situada au sud de Gàmbia, que demandèt son independéncia a partir de 1980. Après la revirada de manifestacions organizadas per lo Movement dei Fòrças Democraticas de Casamança, una guerilha se formèt en 1990 entraïnant una guèrra civila ambé de combats esporadics (5 000 mòrts, generalament de civius tuats per de minas) e, dempuei 2004, de temptativas malaisadas de negociar un acòrd de patz.
Lo periòde Wade durèt fins a 2012. Adoptèt una constitucion novèla en 2001 e ordonèt divèrsei grands trabalhs per redreiçar l'economia. Pasmens, lei dificultats economics e leis escandòls politics (naufragi dau Joola) persistiguèron entraïnant grèvas, esmogudas e boicòts deis eleccions. Ansin, en 2012, après de manifestacions violentas, Abdoulaye Wade deguèt a son torn acceptar sa desfacha e laissar lo poder a Macky Sall.
Senegau dempuei 2012[modificar | modificar la font]
Senegau es dirigit per Macky Sall dempuei 2012. Son partit, l'Aliança per la Republica, ganhèt tanben largament leis eleccions legislativas amb un programa de reduccion deis inegalitats entre leis òmes e lei fremas, de lucha còntra lo caumatge e de lucha còntra la corrupcion. Pasmens, lo país continua de faciar de dificultats importantas illustradas per l'instabilitat governamentalas (tres Premiers Ministres en 2012-2015).
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Senegal.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Aqueu procès s'acabèt en 1916 en cambi de l'instauracion de la conscripcion dins lei quatre vilas.
- ↑ Pasmens, en despiech de son nom, lei tiralhaires senegalés èran pas necessariament originaris de Senegau car lo tèrme designava tanben leis autrei soudats recrutats en Africa Orientala Francesa.
- ↑ Divèrsei restriccions permetèron de limitar lei « non-ciutadans » ais elèits de la societat indigèna (500 000 electors sus una populacion de 16 milions de personas.
- ↑ La Comunautat Francesa (reducha en 1961 a Senegau, a Madagascar e ais estats eissits de l'AEF) existiguèt legalament fins a sa dissolucion definitiva durant la revision constitucionala francesa de 1995. Pasmens, seis institucions arrestèron de se reünir a la fin de 1960.
- ↑ Lei dos autrei partits autorizats foguèron lo Partit African de l'Independéncia (d'obediéncia comunista, 1974) e lo Movement Republica Senegalés (de tendància liberala, 1978).


text:
Vincenç de Pau
Vincenç de Pau (Poi - ara Sent Vincenç de Pau, lo 24 d'abriu de 1581 – París, lo 27 de seteme de 1660) que ho un prèste gascon venerat com un sant per la Glèisa Catolica.
Que ho aumonièr au près deus galerians, deus mainatges trobats e deus paisans. Que ho tanben aumonièr de la regina Margarida de Medici, esposa deu rei Enric III de Navarra e IV de França.
Que fondè dus òrdres : la Congregacion de la Mission e la Companhia de las Hilhas de la Caritat (uei las Sòrs de Sent Vincenç de Pau)


text:
Movement Democrata
Lo Movement Democrata (Modèm) (en francés Mouvement Démocrate, Modem, MoDem) es un partit politic francés, d'orientacion centrista, independent de la drecha e de la senèstra, qu'es en via de formacion dempuei mai de 2007.
Sa fondacion se fai en seguida de la candidatura de Francés Vairon, qu'arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % dei votz.
Lo Movement Democrata se basariá subre dos partits ja existents, l'UDF dirigida per Francés Vairon e benlèu Cap 21, partit ecologista de Corinne Lepage qu'a sostengut la candidatura de Vairon. Tanben lo Movement Democrata se basa sus una campanha de preadesions.


text:
Écretteville-sur-Mer
Écretteville-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La pellicula Devil story i a #èsser virat l'an 1986[1].
Le film Devil story y a été tourné en 1986[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ detla-pellicula-d-epouvante-devil-story-a-ecretteville.fr.html Rodatge de la pellicula d'espanta Devil story a Ecretteville sul luòc del INA
- ↑ Tournage du film d'épouvante Devil story à Ecretteville sur le site de l'INA


text:
Sant Joan de Cap Ferrat
Sant Joan de Cap Ferrat o Sant Joan dau Cau[1] (oficialament en francés Saint-Jean-Cap-Ferrat) es una comuna d'Occitània en Provença, situada dins lo departament francés dei Aups Maritims e la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Jean-Cap de-Ferrat es situat sobre la Còsta d'Azur, entre Niça e Mónegue, a la broa de la mar Mediterranèa. Lo territòri de la municipalitat se situa entre Vilafranca de Mar e Bèuluec de Mar ; compren la totalitat de la presqu'isla dau cap de Ferrat e tanben, sobre la còsta èst d'aqueu darrièr, la poncha de Sant Ospici siá a pauc près de 250 ectaras. Es ocupat per 500 villas, la majoritat fòrça luxuosas, estofadas sota lei flors, lei palmeras, lei pins d'Alèp, leis oliviers. Entre leis villas celèbres, se compta la villa Ephrussi-Rothschild donada a l'Estat en l'an 1934. Lo luec es classat e lei bastiments nòus son fòrça susvelhats[2]. Aquò empacha pas, dempuèi lo començament deis ans 2000, lei rics proprietaris d'efectuar de multiples trabalhs amb o sens autorizacion e de còps au mespretz de la lei dau litorau. Leis associacions localas de defensa de l'environament multiplican lei recorses dau temps que lo cònsol sosten lei bastiments que respèctan lei nòrmas d'urbanisme per rasons economicas[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancianament Anao, lo site de Sant Joan de Cap Ferrat foguèt inicialament ocupat peus ligurs, puèi peus lombards vèrs 575. Au començament de l'Edat Mejana, lo reclus sant Ospici i ocupa una tor sus la part èst de la presqu’isla. Au sègle VIII, los sarrasins conquistèron lo luec; ne seràn pas delotjat qu'au sègle XI.
En 1388, au moment de la dedicion dau comtat de Niça, lo masatge de Sant Joan, que fasiá partida de la comuna de Vilafranca, tornèt au ducat de Savòia. Lo site foguèt fortificat sota protectorat savoiard ; en 1561, sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo fòrt Sant Ospici foguèt bastit. Serà puèi destruit en 1706 per lo duc de Berwick, a l'escasença de la presa de Niça per França.
Sant Joan passèt mai d'un còp sota ocupacion francesa entre 1720 e 1820 ; foguèt definitivament restacat a França en 1860 amb l'ensems dau Comtat de Niça.
En 1904, lo masatge de Sant Joan se separa de Vilafranca de Mar e ven una comuna a part entièra. D'en premier nomenada Sant Joan de Mar, la comuna prendrà lo nom de Sant Joan de Cap Ferrat en 1907.
Uèi, Sant Joan de Cap Ferrat es lo un dei principaus luecs residenciaus de la Còsta d'Azur, amb de nombrosas e luxuosas proprietats.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Laurenç Revest
- ↑ 2,0 2,1 Isabelle Rey-Lefebvre, « Sant-Jean-Cap de-Ferrat : un luòc béton », Lo Mond, 29 de decembre 2008.


text:
Aqueth poèma qu'èra tà t'explicar, mic,
Perqué, de gascons, non n'i demoran pas bric.
Aqueth petit poèma pedagogic n'èra pas sonque tà raperar que tostemps e tostem e son omonims en la màger partida deus parlars gascons, com en biarnés e en aranés.
tostadera : tostader, tòstapan
agrilh: costuma
escantilh: sòrta, traca
traca: espècia, genre
güèra! = espia! Aquiu que l'as! Jo que'm pensi que lo mot uèra qu'ei ua traça fossilizada deu vèrbe extint *u(e)lhar - lat. oculare (cf. gasc. uelhada, ulhada, cat. ullar, esp. ojear), bèth drin deformada en se crotzar dab l'aute mot qui'u va remplaçar: guardar/güèrdar (francic wardan). Que s'emplega sonque a l'imperatiu o com a interjeccion: Güèra!/ uèra! e güèr!/uèr! (< *uelha! e uelh! cf. cat. ull! esp. ojo!), nham (<*ulham x vejam), güeratz ueratz o güatz, uatz (<*uelhatz;*ulhatz). L'influéncia deu vèrbe güèrdar hens l'evolucion d'aqueras formas d'oculare, lhevada nham, qu'ei evidenta. Nyam! qu'ei tanben catalan (valencian), dilhèu ua relica deu parlar gasconocatalan de las comunautas gasconas en país catalans.


text:
Vielha e Mijaran
Vielha, oficiaument Vielha e Mijaran, ei un municipi dera Val d'Aran e eth caplòc dera Vath.
Eth municipi, qu'aucupe era part centrau dera comarca, se constituïc eth 1970 damb era fusion des tèrmes d'Arròs e Vila, Betlan, Vilac (terçon de Marcatosa), Escunhau, Gausac e Vielha (terçon de Castièro). Eth caplòc deth municipi ei era vila de Vielha.
Eth 2015 auie ua poblacion de 5450 abitants distribuïdi en 13 entitats de poblacion.
Somari
Politica[modificar | modificar la font]
Eleccions de 2015:
Après es eleccions municipaus de 2007, CDA e Unitat d'Aran an cadua 6 regidors. CDA pren eth contaròtle deth municipi en s'aligant damb eth 13enau regidor, deth Partit Popular.
Eleccions de 2011:
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Carles Barrera (1950), Sindic dera Val d'Aran.
- Alidé Sans (1993), cantautora aranesa de lengua occitana.


text:
Shepsekaf
Shepsekaf que ho un faraon de la IVau dinastia. Qu'èra lo hilh deu faraon Menkaora. Que ho dilhèu lo darrèr faraon de la soa dinastia (au mens - mes aquò b'ei pas provat - qu'un Djedefptah aja regnat après eth).
Grimal perpausa qu'aja esposada Khentkaós I, hilha de Djedefher mes shens cap eretèr dab era ; totun, com aquesta e sembla estar la fondatora de la Vau dinastia egipciana, com tanben Djedefher qu'a aquesit dab las generacions seguentas ua reputacion de gran sabent e com sembla estar estat en conflicte entà la succecion au tròne, que poderé estar lo magician de la ficcion deu Papirus de Westcar. Que cau mentàver totun qu'aqueth raconte qu'ei hèra posterior a l'epòca e que'n crontradiccion dab aquesta teoria, la soa narracion que hè deu magician un simple testimòni de la fin de la dinastia e pas l'ajòu de la seguenta.
De tot biais l'ascendència de Khentkaós b'ei pas clara (qu'ei dilhèus hilha de Menkaora e donc sòr de Sehpsekaf.
Shepsekaf que's destaca per aver acabada la piramida deu son pair mes de s'aver causit com sepultura un mastaba bastit a Saqqara a maugrat que lo son pair, lo son ajòu e lo pair deu son ajòu e siin hèit bastir las tres piramidas de Giza. Que ved dens aqueth hèit e dens d'autes signes ua divergència religiosa dab los sons predecessors.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Lo son nom de Her qu'èra :
- Lo son nom de Nisot-Biti (mentavust dehens la Lista Reiau d'Abidòs) :
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Menkaora
Shepsekaf
Oserkaf
o
Djedefptah
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Madame de Maintenon
Françoise d’Aubigné, marquesa de Maintenon e mei coneguda com Madame de Maintenon (preson de Niòrt, lo 27 de noveme de 1635 - Saint-Cyr-l'École, 15 d'abriu de 1719), que ho secretament la darrèra esposa deu rei de França e de Navarra Loís XIV.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar vaduda catolica, qu'èra l'arrèra hillha de l'escrivan protestant Agrippa d’Aubigné. Mainatge que ho educada per la soa tanta uganauta Mme de Vilette e que viscó en Guadalope on lo son pair èra governador. Orfanina, que tornè en França a la mort deu son pair e miada en çò de las Ursulinas per la soa mairina Mme de Neuillant.
Dauna Scarron[modificar | modificar la font]
Aus 16 ans (en 1652) qu'esposè l'escrivan Paul Scarron de 25 ans lo son ainat e qui morere 8 ans arron (en 1660). Vaduda Madame Scarron, qu'avó lo parat de conéisher plan de monde deu mitan literari e de la noblessa e tanben de brilhar dab lo son esperit. Qu'ei atau que conegó la marquesa de Montespan qui la hidè los sons mainatges bastards qu'avèva avut dab lo rei Loís XIV.
Lo rei[modificar | modificar la font]
La veusa Scarron que s'installè a Vaugirard on viscó dab los hilhs de la Marquesa de Montespan e deu rei que conegó atau. En 1675 lo rei que la he marquesa. La caduda en desgràcia de la marquesa de Montespan per'mor de l'ahar deus posons e la mort de la regina Maria Terèsa d'Àustria que den lo parat au rei d'esposar en secret (secret de façada) la marquesa de qui èra vadut amorós la nueit deu 9 au 10 d'octobre de 1683. Qu'avó ua grana influéncia sus las decisions deu rei e mei que mei suu plan de la morau.
A la mort de Loís XIV que s'estremè dens la soa Escòla de Saint-Cyr qu'avèva hèita per las hilhas praubas.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1998
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1998 (Jòcs de la 20ena Olimpiada) se debanèron a Nagano Japon ( 7 - 22 de febrièr ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
2176 atlètas representant 72 païses (doble recòrd) prenguèron part a aicestes segonds jòcs ivernencs nipons.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Curling[modificar | modificar la font]
Esqui acrobatic[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic (Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patinatge de pista corta[modificar | modificar la font]
Surf de nèu[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 679 documents subre Nagano 1998 en picar coma clau Winter Olympic Games 1998
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
XVI Dictada Occitana a Barcelona
Dissabte 26 de genièr de 2013 faguèrem a Barcelona la XVI DICTADA OCCITANA, a la sala de conferéncias del Departament de la Cultura de la Generalitat de Catalonha (Rambla de Santa Mònica, 8).
Aprèp comencèt lo concors, amb doas lecturas del tèxt de la Dictada, lecturas faitas pels professors catalans d’occitan Raquel Olivella e Jaume Figueras.
Un còp acabada la Dictada, una jurada compausada pels professors e pels ensenhaires d’occitan faguèt la correccion dels trabalhs dels participants. Après la Dictada, los participants poguèron gaudir d’un vespralh. A la seguida, i aguèt l’intervencion del grop de musica tradicionala occitana Fonèsia amb la soprano Mireia Latorre e lo musician Peter Krivda.
Fin finala, arribèt lo moment de conéisser los ganhants d’ongan. Doas representantas de la jurada, Raquel Olivella e Meritxell Pueyo, legiguèron los noms dels diferents premiats, dins las categorias de joves e d’adultes, que son:
JOVES
Primièr prèmi: JORDI CASTELLS
Segond prèmi: ROGER FERRAN
ADULTES
Primièr prèmi: AGUSTÍ FARRAN
Segond prèmi: JOSEP ESTRUCH
Los primièrs ganhants de cada categoria ganhèron, en mai dels prèmis balhats a aquel moment, una borsa per assistir a l’EOE ongan, e los 10 primièrs classificats del concors aguèron de prèmis especials.
An collaborat los Departaments d’Ensenhament e de Politica Lingüistica de la Generalitat de Catalonha, Pagès Editors, Diari Ara, La Vanguardia, Gran Enciclopèdia Catalana, Publicacions de l’Abadia de Montserrat, Ara Llibres, Sàpiens, La Setmana, Plataforma per la Llengua, Associació Conèixer Catalunya (ACCAT), Teleòc, La Caixa e BTV.
[mudslide:picasa,0,caoc.cat,5839369226280976673]


text:
Ajuda:Cossí crear una pagina
Vaquí cossí amodar una pagina Wikipèdia. Podètz tanben legir nòstra pagina sus Ajuda:Cossí modificar una pagina, en general per las foncionalitats mai avançadas, e nòtas sus la contribucion a Wikipèdia per una inspiracion pus generala, una guida, e de bons conselhs.
I a dos biaisses simples per amodar una pagina :
- Pendent que legissètz d’articles Wikipèdia existents, trobatz de ligams clicables en roge o de ligams seguits d'un ?. Podètz clicar sus un d’aquestes ligams, e anatz arribar sus una pagina disent : « Modificacion de ...nom de l'article novèl ». Podètz alara picar lo tèxt de vòstre article. Quand avètz acabat, clicatz sul boton « Salvagardar » en bas de la pagina. (Utilizatz lo boton « Previsualizacion » se volètz d'en primièr veire que sembla la pagina.) — Modificar arbitràriament de paginas en ajustant/wikificant un tèrme novèl puèi ajustar una dintrada plan escricha religant a aquesta pagina es un fòrt bon mejan per ajustar continualament de subjèctes novèls a Wikipèdia.
- Se volètz abordar un subjècte vertadièrament novèl, la primièra causa de far es probable d'utilizar lo dialòg « Recercar » (agachatz a esquèrra d'aquesta pagina, per exemple) e de veire se podètz pas trobar un domeni connèxe (sovent una dintrada generala, coma Filosofia o Biologia), editar aquesta pagina, e (a l'endrech apropriat) ajustar lo títol de l'article que volètz crear entre de parentèsis carradas doblas, [[atal]]. Quand nomenatz las paginas, devètz gardar a l'esperit las suggestions sus las convencions suls títols. Puèi, quichatz lo boton « Salvagardar » en bas de la pagina. Sus la pagina que venètz d'editar, deuriatz veire un ligam clicable en roge; clicatz dessús e començatz de trabalhar sus vòstra pagina novèla ! — Crear de domenis totalament novèls es un biais important d'ajudar Wikipèdia a aumentar son espandida (e sa pregondor).
Abans d'amodar una pagina novèla, fasètz atencion de verificar qu'existís pas ja d’articles sus de subjèctes similars, o un article sul meteis subjècte, mas amb un nom diferent. Es doncas important de verificar l'inexisténcia d’aquestes articles abans de començar de redigir lo vòstre.
Ajuda:Cossí redigir una pagina
Nòta ! Gardatz a l'esperit que Wikipèdia es una enciclopèdia amb contengut dobèrt. Contribuissètz a una banca d'informacions liura e utilizabla per tot public. Aquesta informacion es pas proprietària. Devètz pas copiar vòstre article de cap de font proprietària, e, plan segur, se volètz que vòstre trabalh personal demòre vòstra proprietat intellectuala, alara devètz pas lo far contribuir a Wikipedia.
Qualques remarcas :
- Se volètz, podètz entrar solament una linha o doas per una dintrada. Es un començament. Apelam aquò un esbòs (anglés stub : veire Girgon de Wikipèdia). D’articles complets son pas exigits. Ajustar una informacion quina que siá (precisa, utila) a Wikipèdia es benvengut ! Plan segur, se podètz escriure mai, es encara melhor ; cèrtas personas an pres l'abitud d'escriure un pauc mai que qualques linhas quand començan un article novèl. Senhalaretz als lectors que l'article es incomplet en apausant lo bendèl d'esbòs.
- Vos encoratjam fòrtament a ajustar e adaptar lo trabalh qu'avètz realizat endacòm mai, dins d'autras tòcas, a Wikipèdia. Vos encoratjam tanben a ajustar d'informacions trobadas dins las ressorsas del domeni public e los autres projèctes amb contengut dobèrt. Mas, tornarmai, vos desconselham fòrtament d'utilizar de materials jos drech d'autor ! (veire Wikipèdia:copyright).
- Una primièra version del contengut ric d'una pagina va probable provocar mai de modificacions e de reaccions, e benlèu que lo resultat final serà fòrça plan escrich (Efècte piranha).


text:
Lo Bolin
Lo Bolin[1][2][3][4] (oficialament en francés Leboulin) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la airal urban de Auch sus la Arçon
Commune de Gascogne située dans l'aire urbaine d'Auch sur l'Arçon
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Lo Bolin
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
La Scala
La Scala (en italian: Teatro alla Scala) es un dels bastiments mai celèbres de Milan (Lombardia), ont se fan de representacions d'opèras. Es, amb la Fenice de Venècia e lo Teatro San Carlo de Nàpols demest las tres salas d'opèra pus prestigiosas d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt bastida en dos ans per l'arquitècte Giuseppe Piermarini sur la comanda de Maria Terèsa d'Àustria aprèp l'incendi de l'ancian teatre ducal. S'inaugurèt lo 3 d'agost de 1778 en preséncia de l'arquiduc Ferdinand d'Àustria amb l'opèra l'Europa riconosciuta d'Antonio Salieri. Lo lòc causit foguèt lo de la glèisa de Santa Maria della Scala, destruïda en aquela escasença, daissant lo sieu nom al teatre.
Aquel teatre visquèt l'evolucion de l'opèra italiana amb Domenico Cimarosa, la creacion de plan opèras majoras del repertòri italian coma Il turco in Italia de Rossini, Il Pirata (1827) e subretot Norma (1831) de Vincenzo Bellini. La sala venguèt victima pr'aquò de la concurréncia dels autres endreits coma lo Teatro Carcano situat dins la quita vila que vegèt la creacion de fòrça òbras majoras.
Foguèt Giuseppe Verdi que faguèt las primièras de fòrça grandas òbras e que permetèt a la sala d'aténher lo sieu prestigi actual, e mai s'aqueste abandona l'endreit a partir de 1845. La Scala dona encara de representacions prestigiosas, pasmens i son escassas las creacions majoras. Verdi tornèt alavetz amb Aida en 1872 (mas la siá creacion aguèt luòc en Egipte), amb Otello (1887), enfin amb Fastaff en 1893.
La Scala donèt de representacions nombrosas de las opèras de Richard Wagner e tanben de las dels pòstveristas.
Èra tanben una plaça màger de l'art coregrafic. Nombroses balèts i son representats cada annada. Las estelas pus importantas de la dança classica an ja fait representacions dins aqueste endreit mitic. Se pòt citar Carla Fracci, Sylvie Guillem, Rudolf Noureev, Maya Plisetskaya, Patrick Dupond, Margot Fonteyn, Alessandra Ferri e plan mai autres encara.
Patiguèt bombardaments en 1943 e non poguèt reobrir abans 1946.
Arturo Toscanini ne foguèt lo cap d'orquèstra pus famós. Foguèt seguit puèi per Claudio Abbado en 1972 e Riccardo Muti en 1986.
Foguèt tancat en 2001 per i entamenar una renovacion. La reobertura se debanèt lo 7 de decembre de 2004 e s'i interprèta la meteissa òbra de Salieri qu'a la siá inauguracion, jos la direccion de Riccardo Muti.
L'orquèstra de la Scala aguèt un cèrt nombre de menaires prestigioses que lo mai celèbre foguèt sens cap de dobte Arturo Toscanini que i comencèt la siá carrièra en 1898 amb Los Mèstres Chantaires de Nurembèrg e i seguiguèt carrièra fins a 1929 data que partiguèt cap als Estats Units. Foguèt seguit, entre d'autres per Herbert von Karajan, Lorin Maazel, Claudio Abbado e Riccardo Muti que presentèt sa demission en 2005 en seguida de movements socials.
La cantaira mai coneguda demòra Maria Callas tre 1951.
Menaires principals e directors musicals[modificar | modificar la font]
- Daniel Barenboim (dempuèi 2006) (coma menaire convidat principal)
- Riccardo Muti (1986 - 2005)
- Claudio Abbado (1968 - 1986)
- Pòst vacant entre 1956 e 1968
- Guido Cantelli (1956) (mòrt accidentalament abans la siá presa de foncion)
- Carlo Maria Giulini (1953 - 1956)
- Victor de Sabata (1929 - 1953)
- Arturo Toscanini (1921 - 1929)
- La Scala foguèt tancada de 1918 a 1920
- Tullio Serafin (1917 - 1918)
- Tullio Serafin (1909 - 1914)
- Arturo Toscanini (1898 - 1908)
- Franco Faccio (1871 - 1889)
- Portal de la musica
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Swaziland
Swaziland es un pichon reiaume independent de l'Africa Australa situat entre Sud-Africa e Moçambic. Sa capitala economica e administrativa es Mbabane e sa capitala reiala e politica es Lobamba. Aquel estat si formèt dins lo corrent dei sègles XVIII e XIX quand lei Swaris capitèron de s'installar dins la region e de gardar son autonòmia politica maugrat la colonizacion europèa e l'establiment d'un protectorat britanic sus lo reiaume. Tornarmai independent en 1968, Swaziland formèt una monarquia constitucionala que venguèt rapidament absoluda. Dempuei aqueu periòde, lo país dèu faciar un desvolopament economic feble e una epidemia de SIDA que toca la màger part de la populacion adulta dempuei lo començament dau sègle XXI.
Lo gentilici es swazi.[1]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Territòri[modificar | modificar la font]
Swaziland si situa dins lo sud dau continent african entre Moçambic e Sud-Africa. Sa superficia fa 17 363 km3(159en reng mondiau[2]) e son territòri es montanhós dins sa mitat occidentala e plan dins sa mitat orientala. Sa cima pus auta es lo mont Emlembe (1 862 m) situat au nòrd-oèst dau país sus lo limit ambé Sud-Africa e son ponch pus bas si situa sus lo riu Maputo. Lo clima es puslèu de tipe tropicau mai, en causa de la latitud australa de Swalizand, existisse tanben de regions amb un clima quasi temperat[3]. Lo territòri es organizat en 55 inkhundlas que son gropats en quatre districtes.
Demografia[modificar | modificar la font]
En julhet de 2013, la populacion èra estimada a 1,403 milions d'abitants (154en reng mondiau)[2]. La màger part deis abitants fa partida de l'etnia Swazi. L'urbanizacion èra de 21% mai aumenta de 1,5%/an[2]. En 2010, tres vilas avián una populacion superiora a 10 000 abitants : Manzini (110 537), Mbabane (76 218) e Big Bend (10 342). L'esperança de vida es fòrça febla, inferiora a 50 ans en 2012[2], en causa de l'epidèmia de SIDA au sen de la populacion (50% deis adultas èran malauts en 2009[4]) e dau nivèu feble de desvolopament economic.
Riscs naturaus[modificar | modificar la font]
Swaziland es menaçat per mai d'un risc naturau fòrça perilhós coma la manca d'aiga[2], una erosion importanta causada per l'esplecha intensiva dei zònas agricòlas e per lo risc d'epidèmia de malautiás grèvas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion de la nacion swazi[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians de preséncia umana sus lo territòri de Swaziland datan de 100 000 ans. Èra compausada de populacions nomadas de tipe khoisan. Au sègle IV, de migracions de pòbles bantos originaris de l'Africa centrala comencèron pauc a pauc d'ocupar la region. Au sègle XI, aquelei migracions finiguèron d'eliminar lei Khoisans. Au sègle XVIII, lo rèi Ngwane III dau clan Dlamini s'installèt dins lo sud dau Swaziland modèrn e l'i fondèt la nacion swazi[5]. Lei pòbles locaus, militarament mau organizats, acceptèron la dominacion dei Dlamini e gardèron sei poders locaus[6] [7]. Au sègle XIX, Sobhuza Ièr l'i resistèt ai temptativas d'invasion zolo[8]. Aquò permetèt la formacion d'un estat e d'una identitat fòrça solidas que van resistir ai transformacions impausadas per la colonizacion europèa[9] [10]. Enfin, lo rèi Mswati Ièr capitèt d'empachar la formacion de poder rivau gràcias a una politica d'integracion deis elèits localas (mètges, mascs...) au sen de sa dinastia[11].
A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, lei Swazis intrèron tornarmai en conflicte ambé lei Zolos[12] e tanben ambé lei Boers[13] [14] a l'oèst e ambé lei Portugués a l'èst. En 1877, lo clan Dlamini demandèt donc la proteccion de l'Empèri Britanic que foguèt acceptada per Londres en 1881. Entraïnèt una definicion precisa dei frontieras de Swaziland que perdèt mai d'un territòri en cambi de sa reconoissença[15] [16]. Pasmens, après aquelei pèrdas e, coma Swaziland èra pas una menaça militara e èra ja dominat economicament, ni lei Boers ni lei Britanics assaièron de'n far la conquista oficiala permetent lo mantenement d'una autonòmia per l'estat swazi. En 1887, aquel acòrd foguèt completat per la definicion dei limits entre Swaziland e Moçambic.
Lo Protectorat de Swaziland[modificar | modificar la font]
Après la creacion dau protectorat, de concessions foguèron atribuidas ai colons europèus per lo rèi Mbadzeni renfòrçant la dominacion economica estrangiera[17]. Aquò entraïnèt un afaire juridic complèx e lo protectorat britanic foguèt anullat e donat a la Republica de Transvaal en 1894[18]. Après la Segonda Guèrra dei Boers, la familha reiala demandèt e obtenguèt tornarmai la proteccion britanica en 1906-1907[19]. Aqueu periòde veguèt de transformacions importantas de la societat swazi en causa dau desvolopament de proprietats agricòlas europèas e de l'emigracion d'abitants vèrs lei regions minieras de Sud-Africa. Lei Britanics pensavan alora integrar Swaziland au sen de Sud-Africa.
Lo 22 de decembre de 1921, comencèt lo rèine personau de Sobhuza II que va dirigir Swaziland fins a sa mòrt en 1982. Sa premiera politica foguèt d'estendre la dubertura economica dau protectorat ais investiments britanics e sud-africans, especialament per favorizar l'esplecha dei minas, e d'ordonar ai caps tradicionaus de recrompar lei tenements dei colons blancs. Aquela politica e l'instauracion progressiva de l'apartheid entraïnèt la fin dei projèctes britanics d'intrada de Swaziland dins l'Union Sud-Africana[20]. Au contrari, après la Segonda Guèrra Mondiala, si preparèt l'independéncia dau país[21].
D'efèct, a partir de 1963, un movement anticolonialista dirigit per lo prince Dumisa Dlamini si desvolopèt. Opausat au parlementarisme, Sobhuza II capitèt de formar la sieuna formacion politica e d'obtenir 85% dei sufragis ais eleccions de 1964. Assegurats dau conservatisme dau rèi, la minoritat blanca si ralièt a son poder en 1967, ço qu'encoratjèt lei Britanics d'acceptar l'independéncia de Swaziland proclamada lo 6 de setembre de 1968.
Lo Reiaume de Swaziland[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, lo Reiaume de Swaziland venguèt una monarquia constitucionala. Pasmens, lo rèi capitèt de prendre la màger part dau poder e comencèt d'assaiar de limitar aquelei dau parlament. En 1973, menèt finalament un còp d'estat còntra lo parlament, ordonèt sa dissolucion, proclamèt l'estat d'urgéncia e la suspension de la constitucion. Fins a 1978, Sobhuza II reinèt per decrèt e lei liberaus poguèron pas s'opausar ai negociacions entre Mbabane e Pretoria per participar a la lucha còntra lei movements anti-apartheid[22]. En cambi d'aqueu sostèn, la possibilitat d'una cession de divèrsei territòris sud-africans dins lei bantostans orientaus dau país, permetent un accès a l'Ocean Indian per lei Swazis, foguèt tanben discutida mai lei negociacions mau capitèron[23] [24].
En aost de 1982, la mòrt de Sobhuza II entraïnèt una guèrra de succession entre lei membres de la familha reiala. Lo prince Makhosetive èra l'eiretier designat mai coma èra encara un enfant, una regéncia foguèt organizada sota la direccion de la rèina Dzeliwe. Una premiera crisi s'acabèt per l'eliminacion dau cap dau govèrn sospichat d'organizar un còp d'estat. Puei, lo novèu premier ministre, originari dau camp tradicionalista, assaièt de prendre pauc a pauc lei poders de la regéncia au profiech dau conseu tradicionaus dei caps swazis ostil au mantenement d'eleccions per Dzeliwe. Aqueu projècte capitèt e, en setembre de 1983, en fòra dau sistèma constitucionau, la rèina perdèt donc la regéncia au profiech de la rèina Ntombi. Pasmens, lei crisis intèrnas contunièron e Ntombi deguèt finalament accelerar lo procès de coronament de Makhosetive que venguèt rèi en 1986 sota lo nom de Mswati III per estabilizar la situacion politica.
Lo rèi novèu renforcèt rapidament son poder sus la familha reiala ambé la dissolucion dau conseu tradicionau e amb un cambiament de premier ministre au profiech de faccions pus liberalas. Pasmens, a partir deis annadas 1990, lei revendicacions liberalas venguèron pus importantas. En 1995, una situacion quasi insureccionalas entraïnèt la destruccion de l'Assemblada Nacionala e de l'ostau d'unei ministres. Dins aquò, 1997, lo rèi refusèt de democratizar lo reiaume maugrat lei pressions de Sud-Africa e de Moçambic. Au contrari, dempuei 2000, Swaziland revendica divèrsei territòris segon un tractat de 1982 prepausant lo cambi d'aquelei regions còntra l'ajuda de Mbabane dins la repression de la lucha anti-apartheid[2]. Enfin, en 2005, una constitucion novèla foguèt adoptada. Aplicada a partir de 2006, definisse oficialament Swaziland coma una monarquia absoluda[2].
Dempuei leis annadas 1990, l'epidemia de SIDA faguèt de progrès fòrça importants dins la populacion swazi. En 2009, Swaziland venguèt lo país pus tocat per la malautiá ambé 25,9% de la populacion contaminada[2].
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Swaziland es una monarquia absoluda que son foncionament es definida per la constitucion de 2005. Lo rèi, dich Ngwenyama, n'es lo centre deis institucions. Contraròtla lei poders executius, legislatius e judiciaris e es tanben lo cap suprèm dei fòrças armadas. Es assistit per la rèina principala, dicha Ndlovukati, per lo govèrn, per una assemblada nacionala e per de caps tradicionaus.
La Ndlovukati es generalament la maire dau rèi ò es chausida entre sei fremas pus ancianas. Es cargada dei rites tradicionaus e de la direccion d'una regéncia eventuala. Lo govèrn es generalament cargat deis afaires quotidians. Son cap es nomat per lo rèi. Enfin, lo poder legislatiu es compausat d'una Assemblada Nacionala de 65 deputats e d'un Senat de 30 senators. 55 deputats son elegits per lei 55 inkhundlas e 10 son nomats per lo rèi. Lo Senat es fach de dètz senators elegits entre lei membres de l'Assemblada per lei deputats e de 20 senators dirèctament nomats per lo rèi. Lei partits politics son defenduts[25]. Gràcias a aqueu sistèma, lei resultats deis eleccions son fòrça favorables au rèi. Lo poder legislatiu a lo drech de discutir e de votar una lèi mai lo rèi a un drech de veto sus sei decisions.
La familha reiala es poligama es lo successor dau rèi es chausit entre seis enfants mascles. La designacion de l'eiretier es facha per la familha reiala qu'es cargada de designar la « Granda Esposa » dicha Indlvukazi. Existisse divèrsei critèris de respectar per aquistar aquel estatut. L'esposa dèu aver solament un fiu, aver un bòn caractèr e far partida d'una familha onorabla. Dins totei lei cas, lei doas premiereis esposas dau rèi son chausidas per sei conselhiers dins lei clans Matsebula e Motsa per de rasons ritualas e pòdon pas venir Indlvukazi.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de Swaziland es pauc desvolopada amb un taus de chaumatge de 30-40% e un PIB de 6,2 miliards de dolars en 2012. Es fòrça dependenta de Sud-Africa[26] e lei cambis ambé Pretoria representan 90% deis importacions e 75% deis exportacions. Existisse un esfòrç per diversificar lei partenaris comerciaus e l'Union Europèa representa 14,2% deis exportacions swazis. Pasmens, lo govèrn es regularament obligat de demander de l'ajuda ais institucions internacionalas per completar son budget.
La basa de l'economia es l'agricultura qu'ocupa 70% de la populacion e lo sector minier qu'es en declin dempuei leis annadas 1990. Dins leis annadas 1980, leis autoritats assaièron donc de renfòrçar l'indústria, magerament basada sus la transformacion de produchs agricòlas, e de favorizar l'esplecha dei minas tròp pichonas per interessar lei grandei companhiás per limitar la baissa de la produccion.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Swaziland fa partida deis institucions internacionalas e regionalas principalas coma l'ONU, lo Commonwealth of Nations, l'Union Africana, lo Mercat Comun de l'Africa Orientala e Australa e la Comunautat de Desvolopament d'Africa Australa. Sei relacions pus importantas son establidas ambé leis estats vesins. Una particularitat d'aquelei relacions es lo mantenement de relacions ambé la Republica de China e non ambé la China Populara. Swaziland revendica divèrsei territòris sud-africans dempuei lei negociacions de cession territòriala deis annadas 1980 e l'afaire es fisat ai tribunaus internacionaus.
Lei fòrças armadas de Swaziland son gropadas au sen d'una fòrça terrèstra e d'una fòrça aeriana. Son dichas Umbutfo Swaziland Defense Force e compausadas de 3 000 militaris volontaris. Lo recrutament de soudat tocat per l'epidemia de SIDA es defendut. L'equipament es d'origina sud-africana, occidentala e israeliana. Es subretot fach d'armas d'infantariá, de veïculs blindats leugiers e d'aeronaus de transpòrt. Aquelei fòrças an jamai participadas a una guèrra mai fogèron utilizadas per luchar còntra lei manifestacions intèrnas.
Lengas[modificar | modificar la font]
Swaziland a doas lengas oficialas que lo swazi qu'es la lenga quotidiana de la màger part de la populacion e l'anglés qu'es la lenga deis afaires economics. Lo zolo, lo tsonga e l'afrikaans son parladas per de minoritats indigènas o blancas.
Religion[modificar | modificar la font]
La màger part dei Swazis son crestians. Pasmens, l'influéncia dei rites tradicionaus es encara importanta. 40% deis abitants mesclan religion anciana e crestianisme[27], 25% son catolics e 35% fan partida d'autrei menas de crestianisme ò d'autrei religions (judaïsme, islam...)[2].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Site oficiau de Swaziland : http://www.gov.sz/
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Masculin & femenin.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 CIA World Factbook : Swaziland, junh de 2013, [1]
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 4.
- ↑ Country programme outline for Swaziland, 2006–2010, United Nations Development Program, novembre de 2009.
- ↑ D. Hugh Gillis, The Kingdom of Swaziland: Studies in Political History, Edicions Greenwood Publishing Group, 1999, p. 11.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, pp. 84-86.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 8.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 86.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 87.
- ↑ Jérôme Vialatte, La prérennisation d'un régime monarchique en Afrique : le royaume du Swaziland, dins Le retour des rois: les autorités traditionnelles et l'État en Afrique contemporaine ; [actes du colloque international ... Paris, les 8, 9, 10 novembre 1999, Centre de Recherches Africaines (Université de Paris I)], Edicions KARTHALA, 1999, p. 512.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 92.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 98.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 105.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, pp. 8-9.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 10.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 114.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, pp. 116-119.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 12.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 13.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 14.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 15.
- ↑ Sylvain Guyot, Rivages zoulous : l'environnement au service du politique en Afrique du Sud, Edicions KARTHALA, 2006, p. 159.
- ↑ Sylvain Guyot, Rivages zoulous : l'environnement au service du politique en Afrique du Sud, Edicions KARTHALA, 2006, pp. 157-160.
- ↑ Suzanne Cronje, Marchandage territorial au Swaziland, Le Monde Diplomatique, febrier de 1982.
- ↑ Anne-Cécile Robert, De Conakry à Nairobi, les Africains votent mais ne décident pas, Le Monde Diplomatique, febrier de 2010.
- ↑ Anne-Cécile Robert, Impériale Afrique du Sud, Le Monde Diplomatique, decembre de 2012.
- ↑ David Levinson, Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook, Edicions Greenwood Publishing Group, 1998, p. 172.


text:
Volodýmyr Klychkò
Volodýmyr Volodýmyrovych Klychkò, tanben escrich a partir de l'alemand e internacionalament Wladimir Klitschko e d'escais Dr. Steel Hammer (en ucraïnian: BoлoдиMиp BoлoдиMиpoBич Kличko; 25 de març de 1976) es un boxaire professional ucraïnian. Es campion mondial de pes pesant de la Federacion Internacionala de Bòxa, l'Organizacion Mondiala de Bòxa, l'Organizacion Internacionala de Bòxa, l'Associacion Mondiala de Bòxa.
Son fraire ainat, Vitali Klychkò, es campion del Conselh Mondial de Bòxa e actual cònsol de Kyiv. Forma un parelh amb l'actritz americana Hayden Panettiere dempuèi 2011.


text:
Gran Huec de Chicago
Lo Gran Huec de Chicago qu'abambè aquesta ciutat enter lo dimenge 8 d'octobre dinc au 10 d'octobre de 1871. La màger part deu center de la ciutat ventosa (hèra nava alavetz) qu'èra avalida en bèth deishar centeats de morts. A maugrat d'aquesta larja destruccion, la vila que's tornè bastir hèra lèu entà vàder ua de las mager deus Estats Units e lo brèç de la bastida deu gratacèus.
L'encausa deu huec qu'ei enqüèra mau coneguda.
Lo Gran Huec qu'èra un deus 4 eveniments brembats dab ua estèla suu drapèu de Chicago.


text:
11/06/2016
Una bèstia a vapor, per Micheu Chapduelh
Vos vòle uei parlar d’una bèstia dispareguda. Une sorte de dinosaure, quoi. Mais un dinosaure moderne. Quela bèstia era mostruosa ! Aviá mestier de dos tipes per li donar minjar a la pala. Beviá a ne’n eissurir un plen chasteu d’aiga . E bufava a vos far paur ! Son bufar era negre coma la suja. D’alhors quo era un bufar de suja. Onte se pausava, salopava tot, tot çò que tucava, z’auriatz dich passat au ciratge. E quo es ben normau perque quela bèstia se nurrissiá de charbon.
Son nom ? A òc, l’apelavan la locomotivavapor. Fau precisar « a vapor », perque de las locomotivas n’i a enquera, mas son vengudas netas, clean disen uei. E mudas malurosament.
E òc, quo es que la vielha locomotiva, maugrat son biais de diplodocus, sabiá parlar. Ò ! quo era pas variat. Tot lo long dau chamin, quand vos menava en permenada, vos disiá : « Trempa sopa, trempa sopa, trempa sopa… » Quo es per quò que lo monde marendavan totjorn dins lo tren : quò lur donava fam.
Au moment de se ’restar disiá, en francés queste còp : « Faut que je pisse, piss piss psss. » E estiflava un bon còp. Boirava sovent entau lo francés e l’occitan.
Au sodard que preniá lo tren per tornar en permission chas se, disiá : « Polet rostit, salsifis frits, polet rostit, salsifis frits… » E quand lo tornava a la caserna : « Rutabagas, rutabagas. »
N’i a un qu’era artilhur a Metz. Quand tornava chas eu a Dacs, la locomotiva, de Metz a Bordeu li parlava francés : « J’te ramène, j’te ramène… » De Bordeu a Dacs, la linha era electrifiada e disiá : « Cap a casa, cap a casa… » Quò, quo es de l’occitan gascon e quò vòu dire : tot drech a la maison.
Micheu Chapduelh
10:46 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Bòxa tailandesa
La bòxa tailandesa (o Muay Thai) es un espòrt de combat (art marcial) que se desvolopèt en Tailàndia ont es considerat coma l'espòrt nacional. Es conegut tanben coma "l'art de totas las partidas", perque las mans, los pès, los coides e los genolhs s'utilizan fórça.
Emai que los còps al cap pòscan pareisser mai impressionants dins la competicion, los expèrts d'aqueste espòrt afirman que los còps basses (low kicks), los coides e los genolhs son pus destructors pels competitors.
Pendent la competicion, los participants fan una dança rituala abans lo combat sonada lo Ram Muay. Aquela ceremonia ten una origina religiosa, mas servís tanben per estirar los muscles e coma escalfament.
L'entraïnament per la bòxa tailandesa es conegut per son intensitat e sa fermetat. Es fach per endurcir las uèch partidas del còs, e èsser tustat per la tíbia d'un boxaire tailandés es sovent comparat al còp d'una bata de base ball. Los boxaires tailandés tustan amb la tíbia e de vegadas amb lo pè.
La bòxa tailandesa influencièt fòrça lo desvolopament del kick-boxing que se creèt dempuèi en Japon, en Euròpa e als Estats Units.
Gaireben cada movement de bòxa tailandesa utiliza lo còs entièr, mentre que i a rotacion de las ancas a cada còp de pè o de punh. Aquò fa que las atacas e las defensa dins lo bòxa tailandesa son mai lentas mas mai fòrtas per exemple que las de la bòxa o del karate.
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Lo Muay thai es plen de tecnicianas divèrsas. L'adaptacion contemporanèa coma espòrt o sembla en principi a la bòxa, mas après o veire e o analisar, es un espòrt d'una complexitat divèrsa e una disciplina rigorosa. Cap destacar que s'o considèra actualament coma l'espòrt mai efectiu versus d'autras disciplinas de contacte totjorn e quand se marcaràn de nòrmas depès, o en lo sieu defècte se realize una baralha d'aquesta forma; aquò vòl dire sens sumisiones o baralha de solèr. En aquesta disciplina se pòdon usar totas las extremidades del còs coma la man, lo coide, lo braç, lo pè, la camba e agarrar al contrincante, per realizar una projeccion e aital somar de ponchs, o ensajar la cúspide d'aqueste espòrt, aquò se coneis coma "plum" e es la forma de agarrar al contrincante del copet e ensajar o tustar amb lo genolh en la cara o lo còs en inclusent las cambas, mundialmente aquò se coneis coma "clinch".
Los còps de patadas de la cadera per se sona aval "tebianlan", de la cadera fins al pitrau "tebiancon" o se li sòl tanben cridar "lucky", e del pitrau per amunt "tebianbon". Los còps amb los ponhs son: "Dirècte e Jab" en essent lo Jab lo braç avançat en la nòstra gardia, e lo Dirècte lo braç endarrierat.
Las tecnicianas utilizadas son: de Tecnicianas de Agarre e de Tecnicianas de Projeccion, amb opcion a lançar a l'adversari al solèr, aquò se deu far mejançant de còps als ponchs de supòrt o derribes a còs complèt sens arribar al "tacle" (zancadillas). Cap mencionar qu'aquesta totalament proïbit tustar a l'adversari quand aqueste se tròba queigut o almens amb un genolh clauat en lo solèr.
La indumentaria del Muay thai consistís actualament en de pantalons cuertes e vendaje en de mans, de pès e espinillas coma unica proteccion (aquestas darrièras son per de baralhas amateur), l'emplec de guantes foguèt introdusit en l'an de 1929 per un boxeador filipino e se tornèt obligatòri, aital coma lo protector bucal e la division per de peses tre 1945. Quand los contrincantes entran al ring, se lor vei tradicionalament en utilizant un Mongkon sul cap e un Pong Malai a l'entorn del còth. Lo Mongkon es una banda especiala entretejida cuidadosamente que representa al gimnàs que ne provien. Pong Malai Son collares amb ornamentos florales, liurats per d'amics e de seguidors coma un gèst de supòrt e bona sòrt, similaras al Lei hawaiano. La meteissa intencion an los Papriachat(amuletos de bona sòrt), que son de laces utiliza Muay Thai actualament [editar]Lo Muay Thai se practica actualament coma un espòrt dins fòrça païses del mond. La siá difusion globala li a convertit en òm dels espòrts de contacte mai estenduts e lo sieu nombre de practicantes pas per de créisher. Los melhors nakmuays (de camps d'entrainament) son tailandeses, mas a l'ora d'ara d'autres païses pòdon concórrer en egalitat de condicions, sustot en las categorias de pes mai nautas. Los Païses Basses son brèç de fòrça luchadores famoses coma Ernesto Hoost, Peter Aerts o lo legendari Ramon Dekkers 8 còps campion del mond e fòrça mai que s'afrontèron amb tailandeses dins lo sieu pròpri país e amb de nòrmas complètas de Muay Thai. Tanben Munchai es considerat coma òm dels melhors e a un palmarés envidiable.
Malgrat aiçò es important mencionar qu'en tant espòrt e expression culturala d'una region, existís un organ regulador aperada Federacion Mondiala de Muay Thai (WMF per las siás siglas en anglés), encargat de velhar per la corrècta promocion e difusion de l'art del Muay Thai en lo glòbe.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Bòxa tailandesa
- (en) FeelThailand Muay Thai Muay Boran


text:
Trobades- rencontres : las datas venentas
Dins aquel article, se parla de : #La Rampe-TIO, #Trobades-Rencontres
Un luòc misteriós de blanc e de negre, poblat per lusetas coquinas. Una còla d’amics ligats coma los 5 dets del pè, redola. Son totes d’aquel atge benesit ont las diferéncias se cranhisson pas. Lors afinitats naisson alentorn del jòc e lo jòc mena la dança dins los biaisses e las variacions que permeton de se descobrir.
« fai-me paur ! », « aganta-me !», « tira-te d’aquí ! », « Cèba! »
Los artistas de TROBADES son totes acostumats a la creacion pels pichons. Amb la dança contemporanèa, l’acrobacia, lo teatre d’ombra, lo jòc de palhassa, los 5 actors-dançaires-equilibristes, fargats d’una teatralitat corporala poderosa, estrambòrdan los joves espectators a la confluéncia de las identitas culturalas e linguisticas de l’Euro Region, tot aquò sus de ritmes joioses e de melodias originalas.
Descobrissètz l'espectacle dins los meses venents :
Pesenàs (34)
Data e orari : Dimars 5 d'abril 2016 : 14:30 (escolars) e 19:00 (tot public)
Luòc : Illustre Théâtre (22 avenue de la Gare du Midi)
Tel : 04 67 98 09 91
Sarlat (24)
Data e orari : Diluns 9 de mai 2016 : 10:30 e 14:00 (escolars)
Luòc : Sala Paul Éluard (Rue Gaubert)
Tel : 05 53 31 09 49
Besièrs (34)
Data e orari : Dimars 10 de mai 2016 a 14:30 (escolars)
Luòc : Teatre municipal (Allées Paul Riquet)
Tel : 04 67 36 82 82
Programators ? Tot lo detalh e los contactes son a tornar trobar aquí.


text:
Torismond
Torismond èra un ei dels Visigòts de 451 a 453. Alara que combatava los Huns d'Atila al costat del seu paire lo rei Théodoric Ièr, foguèt elegit rei sul camp de batalha (Camps Catalaunics) a la mort del ascendent, tuat al combat per una lança ostrogota venent de las tropas d'Atila.
Foguèt assassinat pel seu fraire Teodoric II, qu'aprofeitèt que Torismond siá aleitat dins sa cambra, malaut. De mai, un servicial sornarut traguèt al rei las armas, de biais qu'aquel deguèt de defendre del seus assassins amb una cadièra .