c: text/html

text:
Viana (Angòla)
Viana es una comuna d'Angòla, situada dins lo centre del país, a 17 km de la capitala Luanda.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'Angòla, Viana es situada dins la província de Luanda, a una latitud de 8° 54' 9" S e una longitud de 13° 22' 20" E. Sa superficia es de 1344 km². Sa populacion es vesina de 106 000 abitants. Es limitada al Nòrd per la comuna de Cacuaco, a l'Èst per la comuna d'Ícolo e Bengo, al Sud per la comuna de Quiçama e a l'Oèst per l'Ocean Atlantic e las comunas de Samba, Kilamba Kiaxi e Rangel.
Sa proximitat de la capitala angolesa li dona un dinamisme demografic important (exòde rural, mas tanben recampament de refugiats de la Republica Democratica de Còngo[1]).
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna de Viana foguèt creada a l'epòca coloniala portuguesa. Lo 13 de decembre de 1963 foguèt constituida per la fusion de las ancianas comunas de Viana, Calumbo e Barra do Kuanza[2].
En 2007, venguèt tanben lo sèti d'una diocèsi catolica, dependenta de l'archidiocèsi de Luanda. L'evesque n'es Joaquim Ferreira Lopes[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Lo cònsol de Viana d'Angòla es Julio de Carvalho dempuèi 2004[4].
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Fotbòl : Santos F. C.
- Hoquèi : Juventude de Viana [5]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Francés (Sao Francisco)
- Estadi de Santos (utilizat pel club Santos F. C.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bruce Lee
Bruce Lee (27 de novembre de 1940 - 20 de julhet de 1973) èra un actor d'arts marcialas sinoamerican qu'es considerat coma un dels mai grands dels artistas marcials mai importants del sègle XX. Los escasses filmes de Lee, particularament son ròtle dins Dintra lo Dragon produch a Hollywood, enaucèt los tradicionals filmes d'arts marcialas de Hong Kong fins qu'atenguèron un novèl nivèl de popularitat, preparant lo camin pels futurs artistas marcials e actors d'arts marcialas coma Jackie Chan, Jet Li, Chow Yun Fat, e Chuck Norris.
Noms[modificar | modificar la font]
Noms de naissença[modificar | modificar la font]
- Lee se sonava Lee Admirador de Junh en Cantonés (李振藩; Mandarin Pinyin: Lǐ Zhènfán; literalament vòl dire enfortís San Francisco, en omenatge al nom chinés de son luòc de naissença, 三藩市).
- Quand nasquèt, las infirmièras de l'espital li balhèron a Lee lo nom anglés Bruce , nom que servèt.
- La maire de Lee a la debuta li donèt un nom (李炫金; en Mandarin Pinyin: Lǐ Xuànjīn), vist qu'en aquel temps, lo paire de Lee èra de virada per sas opèras. Quand lo paire de Lee tornèt aprèp qualques meses, foguèt abandonat a causa d'un conflicte amb lo nom del grand de Lee; dins la cultura chinesa, se considèra un tabó de donar un nom qu'es lo meteis qu'un aujòl a un enfant. Lee foguèt rebatejat alara Jun Fan (Admirador de Juny en anglés).
- Lee aguèt tanben un nom femenin dins sa primièra enfança, Sai Feng (細鳳, literalament Prim fenix, un nom femenin tipic).
Nom artistic[modificar | modificar la font]
Lee Siu Lung en cantonés o Li Xiao Long en mandarin (李小龍; en cantonés pengyam: Ley5 Siw2 Long4; en Mandarin Pinyin: Lǐ Xiǎolóng), literalament Lee dragonet, primièr nomenat pel director 袁步雲 dins lo filme cantonés de 1950, 細路祥).
Biografia[modificar | modificar la font]
Bruce Lee nasquèt a l'espital chinés de San Francisco (Estats Units d'America d'un paire chinés, Lee Hoi Chuen (李海泉), e d'una maire sinoalemanda Grace Lee (何金棠). Recebèt sa primièra educacion e formacion en Kung Fu a Hong Kong. Per encausa de la fama de son paire coma actor d'Opèra chinesa, Lee va aguèt l'escasença d'aparéisser dins qualques filmes chineses quand èra pichonèl. Estudièt qualques annadas l'art marciala coneguda coma Ala Chun e, a una edat plan jove, dominava plan l'anglés, lo cantonés, e lo mandarin.
En 1959, Lee anèt a Seattle, per tal d'acabar sos estudis d'educacion segondària. Recebèt son diplòma de l'Edison Technical School (Escòla Universitària de la Comunitat de Seattle) e s'inscriguèt en Filosofia a l'Universitat de Washington. Foguèt a l'Universitat de Washington que coneguèt sa futura femna, Linda Emery, que se maridèt amb ela en 1964 aprèp l'obtencion de sos diplòmas Licéncia de Letras e en Filosofia a l'Universitat de Washington. Lee aguèt dos enfants, una filha e un filh Brandon Lee, que moriguèt tragicament quand una bala lo tuèt pendent lo rodatge del filme Lo gòrb. Qualques personas chinesas creson qu'aqueste drama es estat la resulta d'una mena de malediccion.
Filosofia[modificar | modificar la font]
A mai s'es mai conegut coma artista marcial e actor, Bruce Lee èra diplomat en Filosofia de l'Universitat de Washington. Sa filosofia sovent èra semblanta a sas opinions sus la lucha. Pasmens faguèt remarcar sulpic que sas arts marcialas èran sonque una metafòra per aqueles ensenhaments. Sas influéncias èran en part bèla lo Taoisme, lo Bodisme, e una barreja de filosòfs hippie contemporanèus, potser el més visible d'això sián sos escriches de filosofia de Jiddu Krishnamurti, un de sos autors contemporanèus preferits.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Cronologia de la vida de Bruce Lee (en)
- Fondacion Bruce Lee (en)
- Informacion suls metòdes d'entrenament de Bruce Lee (en)
- PMF sus las arts marcialas de Bruce Lee (en)
- Article de TIME 100 sus Bruce Lee (en)
- Ensages de Gung Fu sus Bruce Lee (en)
- Mini-Bruce Lee flash vidèo (en)
- Caricatura de Bruce Lee (Chinese-Tools.com)
- Vidèos de Bruce Lee


text:
Diwan
Diwan ("grelh" en breton) es un grop d'escòlas associativas, laïcas, gratuïtas e dobèrtas a totes, creadas en 1977, que fan son ensenhament amb un sistèma d'immersion lingüistica en breton.
Las escòlas Diwan forman, amassa amb la Calandreta, la Bressola, las Seaska e las escòlas ABCM-Zweisprachigkeit, una confederacion d'escòlas bilingas dins l'estat francés.
Somari
Origina e reconeissença[modificar | modificar la font]
En 1977 se dobriguèron las doas primièras escòlas Diwan a Kemper e Bro Leon, amb sèt enfants, en s'inspirar de las ikastolak bascas e de las ysgolion meithrin galesas, amb l'ensenhament totalment en breton e de caire alternatiu. L'abril del 1979 ja hi havia 11 escolas amb 100 infants, i el 1980 s'obriren les primeres escoles primàries; la primera escola pública es va obrir a Saint Rivoal el 1982 i la primera catòlica a Gwened el 1990. D'aquesta manera, el 1983 Diwan dispausava de 19 escòla mairalas, de 4 escòlas primàrias, amb mai de 300 escolans. Se calculava que 21 centres de mai èran bloquejades a tota Bretanha amb d'excusas de caire administratiu e economic. En 1991 èran ja 822 escolans dins 22 escòlas.
En 1988 foguèt creat a Brest un institut trilingue de bachelierat. Puèi cap a 1983 las diwan foguèron reconegudas pel Ministeri d'Educacion francés e integradas tre 1985 dins lo sistèma educatiu public, e a l'encòp recebèron qualques subvencions oficialas dels organismes regionals. Pr'aquò, lo 5 de mai de 1990 los professors de Diwan faguèron una manifestacion a Roazhon perquè sonque una quarta part d'eles èra pagada pel ministèri. En julh del meteis an capitèron que els alara 51 mèstres diwan foguèssen remunerats per l'Estat francés, però no els considera foncionaris ni se pren en carga la formacion.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Cap a 1994 Diwan, dirigit en aquel temps per J.P. Couteller, dispausava dins totes cinc departaments bretons de 24 centres que tenián 175 ensenhaires e 1.100 escolans. D'aquestes centres 23 son d'escòlas mairalas e primària e sonque un es una escòla segondària (d'11 a 15 ans) a Brest. Se forman entre 7 e 8 ensenhaires cada an, e se'ls requereix la titulació oficial de magisteri e mai doas annadas de formacion en breton. Son d'escòlas laïcas e dobèrtas a totes. S'i emplega lo sistèma quebequés d'immersion lingüistica e existisson de contactes amb d'autras entitats educativas del País de Galas, del País Basc, de Quebèc e de Catalonha.
Diwan e las lengas[modificar | modificar la font]
Quand los enfants arriban als sèt ans se fa l'introduccion del francés coma lenga segonda, e als 11 apareis l'anglés coma tresena lenga e finalament quand fan 13 ans s'intègra una quatrena lenga, generalament l'(alemand o l'espanhòl). Las escòlas recebon qualques subvencions dels departaments, del Conselh Regional de Bretanha, e mai de la Comission Europèa. Se calcula que cada an lo nombre d'inscriches aumenta d'entre 15 e 16 %, e doncas en 1997 i aviá 26 centres que comptavan 752 escolans en mairala, 651 en primària, 268 en collègi e 56 en licèu, valent a dire un total de 1753 escolans.
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Las escòlas Diwan èran situadas dins las localitats seguentas:
- Bro Leon, a Brest (2), Porzhall, Lanniliz (2), Lesneven, Ar Releg, Kastell-Paol;
- Bro Dreger, a Lannuon, Gwengamp e Pempoull;
- Bro Kernev, a Kemper (2), a Bannaleg, Tregon;
- Bro Gwened, An Oriant e Gwened (2);
- Bro Sant Brieg, a Sant Brieg;
- Bro-Roazhon: una a Roazhon e una autra a Dinan
- Bro-Naoned: a Naoned, Sant-Nazer (Saint Nazaire) i Gwenrann (Guérande).


text:
Magma
Lo magma es un materiau rocassós en fusion e non cristalizat que sa consisténcia es fluida o viscosa. Contèn tanben de gas volcanics en solucion e qu'es formada a partir de la fusion totala o parciala dau mantèu terrèstre. Es a l'origina dau volcanisme a la superficia terrèstre. D'efèct, lo magma remonta generalament vèrs la superficia en causa de sa densitat pus febla. Forma alora de sèrvas dins la litosfèra onte va subir una cristalizacion parciala o totala e un començament de desagatge. Se la pression o la coesion dei jaç geologics a l'entorn de la sèrva son pas sufisentas per lo contenir, lo magma va contuniar de remontar de lòng d'una chaminèia volcanica fins au volcan. Quand lo magma aganta la superficia, forma de produchs volcanics solids coma la lava o lei tefras.
La proprietat principala d'un magma es sa concentracion de silici que va influénciar la velocitat de remontada e la liberacion dei gas :
- un magma ultramafic a una concentracion de SiO2 inferiora a 45%. Aqueu tipe de magma es fòrça rar e fòrça fluid.
- un magma mafic a una concentracion de SiO2 inferiora a 52%. Aqueu tipe de magma es frequent dins lei zonas de dorsalas e de ponch cauds.
- un magma intermediari a una concentracion de SiO2 entre 52 e 64%.
- un magma felsic a una concentracion de SiO2 superiora a 64%. Aqueu tipe de magma es frequent dins lei zonas de subduccion.


text:
Luis Aragonés
José Luis Aragonés Suárez Martínez (Hortaleza, Madrid, 28 de julh de 1938 - Madrid, 1 de febrièr de 2014) foguèt un fotbolaire e entrainador espanhòl. Jogava mai que mai coma centre de terrenh e subretot al Club Atlético de Madrid, que s'i faguèt remarcar durant las annadas 1960 e 1970. Disputèt en total 360 partidas dins la Primera Division d'Espanha e marquèt 160 buts.[1] Entrainèt la seleccion nacionala espanhòla de 2004 a 2008 abans de se trachar de l'equipa turca del Fenerbahçe. Se moriguèt a la Clinica Cemtro de Madrid l'1 de febrièr de 2014 al cap d'una malautiá longa.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Aifa
Aifa (ebrieu חֵיפָה Hefà) es una vila del nòrd-èst d'Israèl, la tresena del país pel nombre d'abitants (prèp de 264 900 dins la vila e 1 039 000 l'airal metropolitan, en 2007). Se situa sus la riba orientala de la Mediterranèa e ocupa 63 666 km².
Al Mont Carmel se tròba lo centre administratiu de la Fe bahà'í e lo Santuari del Bab. Es un luòc de pelegrinatge amb un important atrach toristic.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aifa èra gaire mencionada fins al sègle XI; anbans èra un luòc sens importància. Al segle XI èra poblada de josieus qu'i vivian dins la concession del califa fatimita pagant un tribut, e i aviá de talhèrs navals que al final del sègle foguèron gaitats pels croats; conqueriguèron la vila l'agost de 1100 aprèp d'un sètge d'un mes, amb l'ajuda de la flòta de Venècia. La guarnison, de josieus e musulmans, foguèt massacrada. Seguent alara l'astre d'Acre.
En 1187, casuda Acre, Aifa foguèt ocupada per Saladin. En 1191 Saladin destruïguèt los barris e l'abandonèt als croats. Sant Loís de França reforcèt las fortificacions en 1250. En 1256, davant l'avança de Baybars I, foguèt abandonada per la poblacion; lo sultan mameloc l'ocupèt e saquejèt mas los croats la recuperèron pauc aprèp e la gardèron fins 1291 quand foguèt ocupada pel sultan Al-Aixraf Khalil, aprèp que conqueriguèt Acre.
La ciutat demorèt un temps en roïnas doncas los mamelocs temián lo retorn dels croats. Aprèp l’establiment del poder otoman en 1517, Aifa èra pas mencionat dins los registres cadastrals. En 1611 i aviá un pichon estaliment comercial ont i aviá de mercands franceses seriá estat la possession de la familha Tarabay. En 1623 foguèt assetjar per Fakhr al Din II qu'exigiguèt a Ahmad ibn Tarabay un pacte per atacar pas la region de Safad, mas Ahmad preferiguèt la destruccion de la ciutat. Se tornèt bastir laboriosament amb un pichon pòrt comercial al sègle XVIII e XVIII.
Vèrs 1750 passèt jos la possession de Zahir al-Umar, un cap local bedoin rebèl que governava Acre e Safad fins a 1775. En 1761 la Pòrta autorizèt l'incorporacion d'Aifa disn la província de Damasc e lo governador Othman Pasha e envièt 30 soldats dins una nau, mas Zahir al-Umar, informat per d'espions, l'esperava e rebutèt la nau; la vila existenta fogut desmolida e reconstroïda a 2 kms al nòrd-èst dins un luòc aparat; la nòva vila se sonava al-imara al-djadida (La Nòva Construccion) aprèp venguèt Haifa al-Djadida (Aifa la Nòva). A la casuda de Zahir Haifa foguèt governada per Djazzar Ahmad Pasha (enviat pel governador de Damasc Uthman Pasha) que governèt com un quasi sobeiran pendent 29 ans (1775-1804). En 1799 foguèt ocupada pels franceses mas aprèp la casuda Acre l'abandonèron.
En 1837 passèt dins las mans d'Ibrahim Pasha d'Egipte. En 1840 foguèt bombardejada per de naus otomanas, anglesas e austriacas en pression contra Ibrahim. En aquest temps les males condicions del port d'Acre havien provocat que el tràfic anés cap a Haifa. S'i establiguèron nombrosos josieus del Marròc, l'Empèri Otoman e qualques punts d'Euròpa e en 1868 de protestants alemans de Wuttemberg. Tanben van venir molt baha'ins (Baha Allah moriguèt a Acre en 1892 e las tombas del Bab e del seu filh Abd al-Baha son al Mont Carmel, prèp d'Aifa).
Los britanics dintrèon a Aifa lo 23 de setembre de 1918. Èra una partida del mandat de Palestina pendent que se desenvolupèt e creissèt fòrça. Les vias ferradas cap a Edjaz, Damasc e Auran e aprèp cap al sud de Palestina e Egipte, donèt un vam nòu a la vila. Lo pòrt foguèt melhorat en 1921 e 1933 an en qu'i arribèt un oleoducte dempuèi Iraq. Entre 1930 e 1940 s'i establiguèron fòrça josieus de l'Euròpa centrala e orientala. En 1948 la vila comptava prèp de 120 000 abitants, amb dos terces de josieus (6 230 e 1920, de 25 000 abitants, 15 923 en 1931 sus 50 000 abitants).
Lo 21 d'abril de 1948 los britanics retirèron las tropas e aprép una corta lucha la vila demorèt dins las mans de la milícia josièva. La populacion arabia foguèt expulsada. La mesquita de Djarayna foguèt dametjada mas foguèt restaurada (1949). La sècta dels Ahmadiyya vi a Kababir, un districte de la vila al pè del mont Carmel.
Ara, Aifa es una vila multiculturala e multiconfessionala, que convivon de ciutadans israalians Josieus, Musulmans, Crestians e Druzes. Abriga lo Centre mondial baha'in (amb lo mausolèu del Bab, los jardins en laissas e los bastiments administratius sul flanc nòrd del mont Carmel), qu'es un site administratiu e de pelerinatge important pels adèptes del baha'isme, e un atractiu toristic visitat[1]. D'autres luòcs sants del baha'isme se trapan a Acre.
Economia[modificar | modificar la font]
E mai de son pòrt industrial, la vila d'Aifa se tròba lo terminal de l’oleoducte d’Eilat (menant cada an 9 millions de tonas de petròli brut dins las rafinariás) es tanben un element essencial de l’economia israeliana pel Technion que las òbra de recerca alimentan las start-up e los pargues tecnologics repartits dans la periferia de Tel Aviv-Jaffa fins a Galilèa. Es un centre de comunicacion regionala e internacionala sul plan del transpòrt aerian (Eilat), rotièr, ferroviari (Tel Aviv-Jaffa) e maritim (Chipre).
La vila aculhís lo sèti social de fòrça d'entrepresas industrialas, coma Israel Electric Corporation (Recèpta : 17 600 000 000 $) que fornís una granda partida de l’electricitat en Israèl, Intel Israèl lo primièr exportator privat del país, o encara ZIM, la companhiá israeliana de transpòrt maritim.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
e
- Danemarc; Aalborg
- Belgica; Anvèrs
- Estats Units; Boston
- Alemanha; Brèma
- Sud-Africa; Lo Cap
- Alemanha; Düsseldorf
- Alemanha; Erfurt
- Estats Units; Fort Lauderdale
- Reialme Unit; Hackney
- Chipre; Limassol
- Filipinas; Manila
- Alemanha; Mannheim
- Alemanha; Mayence
- Reialme Unit; Newcastle upon Tyne
- Ucraïna; Odessa
- Reialme Unit; Portsmouth
- Argentina; Rosario
- Estats Units; San Francisco
- China; Shanghai
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Hossein Amanat, « Haifa », dans Encyclopædia Iranica, Costa Mesa, Mazda, vol. 11, 2002 texte integral


text:
Avinhonet de Lauragués
Avinhonet de Lauragués[1][2] ( Avignonet-Lauragais en francés) es une comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada enLauragués entre Tolosa e Castèlnòu d'Arri sus la rota RD813 (ex RN 113) prèp de l'Autorota de las Doas Mars. Lo vilatge se reconeis dempuèi la rota per la preséncia de las eolianas mogudas pel vent d'autan. Lo canal de las Doas Mars li passa al pè. Lo Pòrt Lauragués es una alta autorotièra e portuària situada sus la comuna.
Lo vilatge es situat a l'extrèm Nòrd-Èst del departament de la Nauta Garona al tèrme del departament francés d'Aude prèp del pas de Naurosa, aigavèrs entre Mediterranèa e Atlantic. La comuna es la pus granda del canton de Vilafranca de Lauragués. Al nòrd i a la Montanha Negra e fòrça puèges d'ont s'espandisson de rius cap a l'Èrs Mòrt e lo Fresquel. Al sud se trapa la plana de Lauragués e al luènh la sèrra dels Pirenèus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo blat es la cultura principala de la plana de Lauragués dempuèi l'epòca galloromana. Mas es al sègle XV que lo pastèl rend la region rica. Mas l'indigòt venent d'America concurréncia lo pastèl e lo blat tornèt èsser la ressorsa principala del país a partir del sègle XVI.
Lo vilatge es conegut per lo masèl dels inquisitors del catarisme. Lo 28 de mai de 1242, lo tribunal d'Inquisicion, dirigit per Guilhèm Arnaut e Estève de Sant Tibèri se teniá dins la ciutat. Los òmes dirigits per Pèire Rogièr de Mirapeis e ajudats pels abitants d'Avinhonet, massacrèron al dormir los inquisitors e sas gents, amb de pigassas, ne tuant onze. Foguèt un dels darrièrs actes de resisténcia abans lo sètge de Montsegur.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Nòstra Dòna dels miracles, començada en 1385 a un cloquièr octogonal amb una eleganta torreta de grassas e coronada per una flècha gotica. Dedins, un quadre de 1631 remembra lo masèl del 28 de mai de 1242.
- Le crosat d'Avinhonet e la Torre pebrièra de 1352.
- Ancians molins de vent.
- Centrala eoliana de dètz eolianas N50 (de 800 kW e de 50 m de diamètre), per una poténcia globala de 8 MW e doas novèlas eolianas installadas en febrièr de 2008.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lista de las comunas de la Nauta Garona


text:
Pè
Lo pè (plural pès a mai se sovent se pòt ausir *pèses) es una estructura del còs que se pòt trapar en çò d'una part granda de las espécias animalas que servís essencialament per la locomocion.
Costumas[modificar | modificar la font]
Las costumas de se cobrir lo pè dins los ostals es fòrça variabla en foncion dels endreches e depend sovent del clima e del temps, sens comptar los factors d'òrdre cultural o religiós. Per exemple, dins una part importanta d'Euròpa (mai que mai lo nòrd e l'èst) e de Canadà, e dins fòrça ostals de Nòva Zelanda e d'Austràlia, es abitual de se tirar las sabatas o las bòtas en dintrar, mentre qu'es als Estats Units es pas gaire abitual dins la part màger del país. En Japon, aquela costuma es talament espandida que los sòls sovent son faches de materials que son tròp fragils per poder suportar lo passatge frequent dels pès cauçats. Dins qualques culturas, los pès descauces se pòdon considerar coma pas convenables o ofensants. Dins los païses del mond arabi e en Tailàndia, se considèra fòrça ofensant de mostrar a qualqu'un la sòla del pè, a mai se l'abitud de portar pas de sabatas es pro espandida, per encausa de divèrsas rasons coma lo clima caud e la tradicion. Un dels efièches mai frequent del fach de portar de cauçadura es l'odor dels pès.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
한국어, 조선어 Hangugeo, Chosŏnŏ
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Parlat en
Corèa del Nòrd, Corèa del Sud, nòrd-èst de la Republica Populara de China, e comunautats dels Estats Units, Japon, Brasil, Canadà e autres païses
Regions
Asia (principalament)
Parlat per 78 milions de personas
Classament pel nombre de locutors
14
ena
Tipologia
SOV
Familha lingüistica grop
lengas oraloaltaïcas (?)
Corean
Grop
lengas oraloaltaïcas
Estatut oficial
Lenga oficiala de
Corèa del Nòrd, Corèa del Sud, regions de la Republica Populara de China
Acadèmia
Gungnip-gugeowon (en la
Corèa del Sud); Sahoe Kwahagwŏn Ŏhak Yŏnguso (en la Corèa del Nòrd)
ISO 639-1
ko ( en)
ISO 639-2
kor ( en)
ISO 639-3
kor ( en)
ISO 639-6
kor ( en)
Parent
krja ( en)
Mòstra
한반도 등지에서 주로 사용하는 언어를 대한민국에서는 한국어(韓國語), 한국말, 국어(國語)라고 부른다. 조선민주주의인민공화국을 비롯한 등지에서는 조선말, 조선어(朝鮮語)로, 카자흐스탄을 비롯한 중앙아시아의 고려인들 사이에서는 고려말(高麗말)로 불린다.
Lo
corean es la lenga de Corèa e del pòble corean. Es una lenga de la familha corèonipoaino, e sovent la classan tanben dins la familha de las lengas altaïcas. Aquela classificacion es sempre debatuda. Es la lenga oficiala de la Corèa del Nòrd e de la Corèa del Sud. Es tanben una de las doas lengas oficialas de la Prefectura coreana autonòma de Yanbian en China. I a aperaquí 78 milions de parlaires del corean.
S'escriu amb un alfabet, l'
hangeul, que foguèt desvolopat al sègle XV per Sejong lo Grand. En Corèa del Sud es possible d'escriure lo corean amb l'hangeul (alfabet) mas en i inserir certans ideogramas que son comuns amb lo chinés e lo japonés. Es una lenga aglutinanta dins sa morfologia, amb una sintaxi de tipe SOV.


text:
1950
Aquesta pagina concernís l'an 1950 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Haití[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas. Pasmens, aquò foguèt aplicat avans 1957.
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - lo Reialme Unit reconeis la Republica Populara de China.
- 26 de genièr - Índia promulga la sieuna constitucion qu'establís la republica coma forma de govèrn. Rajendra Prasad Se tòrna lo primièr president del país.
- 28 de genièr - Somaliland se tòrna un mandat italian.
- 25 de junh - Guèrra de Corèa: de tropas de la Corèa del Nòrd travèrsan lo Parallèl 38 e ocupan la Corèa del Sud.
- 27 de junh - Guèrra de Corèa: lo president dels Estats Units Harry Truman determina que de tropas del país ajuden la defensa de la Corèa del Sud.
- 14 de decembre - Se crèa lo ACNUR per una resolucion de l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Informatica[modificar | modificar la font]
Invencion de la disqueta per l'inventor japonés Yoshiro Nakamatsu (nascut en 1928). Cedèt lei drechs d'esplecha dau concèpte a la companhiá estatsunidenca IBM.
Economia[modificar | modificar la font]
- 9 de mai - Robert Schuman presenta la Declaracion Schuman, escricha e preparada amb Jean Monnet, precursora de çò que seriá la Comunautat Europèa, e pus tard l'actuala Union Europèa.
- 28 de novembre - Creacion del Plan Colombo, per lo desvolopament del sud d'Àsia.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Victoria Principal, actritz americana
- 20 de genièr - Mahamane Ousmane, president de Nigèr
- 21 de genièr - Billy Ocean, cantaire e compositor britanic
- 21 de genièr - Sèrgi Carles, pedagòg e escrivan occitan
- 25 de genièr - Jean-Marc Ayrault, òme politic francés
- 3 de febrièr - Morgan Fairchild, actritz americana
- 6 de febrièr - Natalie Cole, cantaira americana
- 10 de febrièr - Mark Spitz, campion de natacion american
- 13 de febrièr - Peter Gabriel, musician e cantaire britanic
- 22 de febrièr - Awn Shawkat Al-Khasawneh, primièr ministre de Jordania
- 25 de febrièr - Néstor Kirchner, ex-president d'Argentina (m. 2010)
- 26 de febrièr - Helen Clark, primièr ministre de Nòva Zelanda
- 2 de març - Karen Carpenter, cantaira americana (m. 1983)
- 20 de març - Pierre Cohen, òme politic francés
- 26 de març - Teddy Pendergrass, cantaire american
- 5 d'abril - Agnetha Fältskog, cantaira suedesa del grop ABBA
- 12 d'abril - Joyce Banda, presidenta de Malawi
- 13 de mai - Stevie Wonder, cantaire american, pianista, bassista, bateire
- 15 de mai - Janez Drnovšek, president d'Eslovènia (m. 2008)
- 8 de junh - Sônia Braga, actritz brasilièra
- 22 de junh - Adrian Năstase, primièr ministre de Romania
- 2 de julhet - Jorge del Castillo, primièr ministre de Peró
- 9 de julhet - Viktor Ianukovych, primièr ministre d'Ucraïna
- 13 de julhet - Ma Ying-jeou, president de Taiwan
- 3 d'agost - Ernesto Samper Pizano, president de Colómbia
- 8 d'agost - Martine Aubry, femna politica francesa
- 9 d'agost - Anémone, actritz francesa
- 11 d'agost - Steve Wozniak, entrepreneire american, fondator d'Apple Computers
- 15 d'agost - Jorma Ollila, ex director general de Nokia
- 16 d'agost - Mirko Cvetković, president de Serbia
- 19 d'agost - Muhammad Mian Soomro, president de Paquistan
- 1 de setembre - Mikhaïl Fradkov, primièr ministre de Russia
- 13 de setembre - Włodzimierz Cimoszewicz, primièr ministre de Polonha
- 12 d'octobre - Chen Shui-bian, president de Taiwan
- 29 d'octobre - Abdullah Gül, president de Turquia
- 1 de novembre - Robert B. Laughlin, fisician american, prèmi Nobel en 1998
- 5 de novembre - Thorbjørn Jagland, primièr ministre de Norvègia
- 28 de novembre - Russell Alan Hulse, fisician american, prèmi Nobel
- decembre - Carles Barrera, òme politic aranés
- Sèrgi Viaule, escrivan occitan
- Pasteur Bizimungu, president de Rwanda
- Biel Majoral, cantaire e musician malhorquin
- Xavier Lamuela, lingüista catalan e occitan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Eric Arthur Blair, conegut coma George Orwell, escrivan anglés (n.1903)
- 2 de març - Josèp d'Arbaud, poèta provençau (n. 1884)
- 5 de març - Edgar Lee Masters, escrivan american (n. 1868)
- 6 de març - Albert François Lebrun, president de la Republica Francesa (n. 1871)
- 19 de març - Egdar Rice Burroughs, escrivan anglés, autor de Tarzan (n. 1875)
- 19 de març - Walter Norman Haworth, quimista britanic, prèmi Nobel (n. 1883)
- 30 de març - Léon Blum, primièr ministre de França (n. 1872)
- 3 d'abril - Kurt Weill, compositor germanoamerican (n. 1900)
- 4 de junh - Kazys Grinius, president de Lituània (n. 1866)
- 24 d'agost - Arturo Alessandri Palma, president de Chile (n. 1868)
- 11 de setembre - Jan Christiaan Smuts, primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1870)
- 23 d'octobre - Al Jolson, cantaire american (n. 1886)
- 29 d'octobre - Rei Gustau V de Suècia (n. 1858)
- 2 de novembre - George Bernard Shaw, escrivan irlandés, prèmi Nobel (n. 1852)
- 25 de novembre - Johannes Vilhelm Jensen, escrivan danés, prèmi Nobel (n. 1873)
- Andriu Gojàs, industriau, òme politic, bibliofile, poèta, cronicaire e filològue occitan (n. 1883)


text:
Georgia (Caucàs)
Georgia (en georgian საქართველო Sak'art'velo) es un país dau sud-èst d'Euròpa, au sud-oèst de Caucàs e ai confinhas d'Asia. Es la pàtria dau pòble georgian. Forma un estat qu'es limitròf amb Turquia e Armenia au sud, Azerbaitjan a l'èst, Russia au nòrd e qu'es en riba de la mar Negra a l'oèst. Sa superfícia es de 69 700 km2 e sa populacion es de 4 677 401 estatjants (2005). Sa capitala es Tbilissi (ò Tiflis).
Lo gentilici es georgian -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Georgia es magerament situada dins la region montanhosa de Caucàs. Dins lo nòrd dau país, si troba la cadena dau Caucàs Grand que sèrve de frontiera entre Georgia e Russia. De cimas l’i passan 5 000 mètres d’altitud coma lo mont Chkhara (5058 m) e lo mont Kazbek (5047 m). Dins lo sud dau territòri georgian, si situa la cadena de Caucàs Pichon que certanei cimas pòdon passar 3000 mètres coma lo mont Abouli (3300 m). Un nombre non negligible de vilatges ò de pichonei vilas son donc d’accès malaisats d’ivèrn.
L’i a un nombre important de rius sus lo territòri georgian. Lei pus importants son lo fluvi Mtkvari (longor : 1515 km), lo fluvi Rioni (327 km) e lo riu Alazni (351 km). Traversan la vau entre lei doas cadenas de Caucàs. Mtkvari vèn de Turquia, passa per la capitala Tbilissi e intra en Azerbaitjan fins a sa boca dins la Mar Caspiana. Alazni es un riu dau centre de Georgia que jonh Mtkvari. Rioni passa dins l’oèst de Georgia fins a sa boca dins la Mar Negra.
Clima[modificar | modificar la font]
Tres zònas climaticas principalas existisson en Georgia. La premiera es de tipe subtropicau e si situa dins l’oèst dau país. La segonda es de tipe mediterranèu e si situa dins l’èst. Dos paramètres (altitud, distància de la mar) entraïnan dei variacions climaticas au sen d’aquelei zònas. La tresena si situa dins lei regions d’altitud que lo clima es de tipe alpin a partir de 2100 m. Dins la mitat occidentala, lei precipitacions anualas son importantas entre 1000 e 2500 mm. Son pus feblas dins la mitat orientala ambé 500-800 mm. Aumentan ambé l’altitud. La temperatura anuala varia entre 2-4°C d’ivèrn e 20-24°C d’estiu.
Demografia e vilas principalas[modificar | modificar la font]
En 2011, la populacion de Georgia, levat d’Abcazia (240 000 abitants en 2011) e de l’Ossetia dau Sud (70 000 en 2007), èra de 4,585 milions d’abitants. En causa dei guèrras, de l’emigracion de certanei minoritats e de la crisi economica, es en demenicion regulara dempuei son maximom de 1992 après l’independéncia (5,5 milions). Lei Georgians representan la màger part d’aquela populacion (83,7% en 2002). Lei principalei minoritats etnicas son d’Azèris (6,5%), d’Armenians (5,7%) e de Rus (1,5%).
En Abcazia, lei populacions son fòrça mescladas e leis Abcazs representavan en 2003 solament 44% de la populacion. Tres grops l’i representavan de minoritats de remarca : Georgians (21,3%), Armenians (20,8%) e Rus (10,9%). Lei donadas en Ossetia dau Sud son fòrça ancianas e datan de 1989. Dempuei la guèrra de 2008, s’estima una reparticion entre aperaquí 75% d’Ossetians e 25% de Georgians.
La vila pus importanta de Georgia es la capitala Tbilissi amb una populacion egala a 1,172 milions d’abitants en 2012. Tres autrei vilas passavan 100 000 abitants en 2012 : Kutaisi (197 000), Batom (126 000) e Rustavi (122 500). D’autrei vilas de remarca son Zugdidi (76 000), Gori (55 000) e Poti (48 000).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Georgia es lo georgian qu’es la lenga principala de 71% de la populacion. Leis autrei lengas importantas son lo rus (9% de la populacion), l’armenian (7%) e l’azèri (6%). Dins la republica de facto independenta d’Abcazia, l’abcaz es tanben reconeguda coma lenga oficiala.
Religions[modificar | modificar la font]
En 2002, la màger part de la populacion de Georgia èra crestiana ortodòxa (83,9%). D’efècte, la Glèisa Ortodòxa de Georgia si formèt a partir dau sègle IV e aguèt un ròtle important dins l’unificacion dau reiaume d’Ibèria a l’origina de l’estat modèrne de Georgia. Abolida après l’annexion per l’Empèri Rus, foguèt restaurada en 1917. Lo Concordat de 2002 reconoisse aqueu ròtle dins l’istòria dau país e sa posicion au sen de la societat georgiana es reconeguda oficialament per la constitucion.
Tres minoritats religiosas de remarca existission en Georgia. La pus importanta es constituida per lei musulmans sunitas (9,9% en 2002). Leis autrei son compausadas d’autrei cultes crestians, magerament armenian (3,8% en 2002) e catolic (0,8% en 2002). Existiá una minoritat josieva importanta durant lo periòde sovietic qu’a emigrat en direccion d’Israèl dempuei la fin de l’Union Sovietica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Perïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo pòblament preistoric de Georgia es mau conegut. Lei vestigis umans (Homo erectus) pus ancians descubèrt sus son territòri datan de 1,8 milion d’annadas. Lo Paleolitic s’acabèt entre 10000 e 8000 avC. Lei signes premiers d’aparicion d’una cultura neolitica e d’una transicion entre una societat basada sus la caça e una societat basada sus l’agricultura datan de 3000 avC. Aquela cultura es dicha cultura Kura-Araxes ò premiera cultura transcaucasiana.
Dins lo corrent dau milleni I avC, la region de Caucàs foguèt conquistada e ocupada per unei pòbles nomadas (Escites, Medes…). Lo territòri de la Georgia actuala èra alora en marge deis estats mesopotamians coma l’Urartu e l’Empèri Assirian. Après la disparicion de l’estat assirian en 609 avC, la region passèt sota la dominacion dei Medes e rapidament sota aquela de l’Empèri Aquemenida unificat per Cir II après lo reversament d’Astíages. L’i demorèt fins a son afondrament en fàcia de l’invasion grèga d’Alexandre lo Grand. Pasmens, au contrari de la màger part dei possessions pèrsas, la region de Caucàs passèt pas sota l’autoritat dei Macedonians e venguèt independenta.
L’unitat de la region èra febla e si formèt rapidament unei reiaumes independents. Dins la mitat occidentala dau territòri georgian actuau, apareguèt lo reiaume de Còlchida tre lo sègle VI a partir dei vestigis d’un estat locau (format probablement au milleni II avC) annexat per lei Medes. Conoguèt una influéncia grèga fòrça importanta. Dins la mitat orientala, si formèt pauc a pauc lo reiaume d’Ibèria a partir de 300 avC. Vassalizèt lo reiaume de Còlchida e d’autrei reiaumes vesins gràcias a una tièra de campanhas militaras victoriosas durant lo rèine de Parnabaz Ièr (302-237 avC).
A sa mòrt, Ibèria èra un reiaume poderós de la region. Pasmens, sei successors abandèron pauc a pauc lei conquistas dau sud per si concentrar sus la region dei Portaus de Caucàs. Aquò afebliquèt la dinastia que foguèt reversada en 189 avC per una dinastia armeniana. Au sègle I avC, aquela relacion amb Armenia entraïnèt una invasion romana en 65 avC. Còlchida venguèt una província romana e Ibèria un protectorat fins au sègle III.
La fondacion de l’Empèri Sassanida en 224 entraïnèt un cambiament politic important per Ibèria que venguèt un enjòc de la rivalitat entre Roma e Ctesifont. Passèt sota l’influéncia sassanida fins a 298. Puei, la conversion dau país au crestianisme vèrs 317 dau rèi Mirian III renforcèt lo liame ambé lei Bizantins fins a 363 que Constantinòple reconoguèt l’influéncia sassanida sus la mitat orientala de la Georgia actuala. Fins a l’abolicion de la monarquia en 580 per lei Sassanidas, Ibèria alternèt de periòdes d’independéncia e de vassalitat. Lei Bizantins foguèron pas capables de lo reconquistar totalament mai ocupèron pauc a pauc la província anciana de Còlchida. Dins lo corrent d’aqueu periòde, la vila de Tiflis foguèt fondada e la Glèisa georgiana estendèt son influéncia au sen de la populacion maugrat lo sostèn pèrsa a la religion zoroastriana.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Au començament de l’Edat Mejana, la region de Caucàs foguèt l’objectiu d’una invasion aràbia menada dins l’encastre de la conquista de l’Empèri Sassanida. Tiflis foguèt conquistada en 645 e mai que d’un senhor locau acceptèt la senhoriá maugrat de revòutas localas. Tiflis venguèt lo sèti d’un emirat que dominava dirèctament ò indirèctament la màger part de Caucàs.
La dominacion aràbia comencèt de declinar a partir de la mitat dau sègle IX. L’emirat de Tiflis foguèt reduch a la region a l’entorn de la vila e la màger part de Caucàs foguèt devesit entre de principats locaus. En particular, la dinastia Bagratida formèt una tièra de principats centrats sus Armenia. A la fin dau sègle X, un senhor d’aquel ostau, Achot Ièr, capitèt d’unificar Georgia (levat de la region de Tiflis) sota sa direccion. Pasmens, lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp dins lo corrent dau sègle XI per de pòbles turcs (en particular, lei Seldjokides) ò turcomans.
Lo rèine de David IV (1089-1125) marquèt la restauracion dau reiaume. Per començar, capitèt d’impausar son autoritat a la noblesa e a la Glèisa. Puei, creèt una administracion e una armada permanentas que li permetèron de conquistar Tiflis en 1122 e la region de Chirvan. Sei successors contunièron sa politica e dominèron tota la Transcaucàsia dins lo corrent dau sègle XII. Resistèron tanben ai temptativas d’invasion dei Seldjokides de Rüm.
Pasmens, au sègle seguent, lo reiaume de Georgia foguèt conquistat e pilhat per lei Mongòls. Georgia perdèt unei territòris e deguèt acceptar la dominacion mongòla a partir de 1238. Venguèt una region periferica de l’Ilkhanat e, au sègle XIV, poguèt aprofichar lo declin rapide dau poder mongòl per restaurar son independéncia durant lo rèine de Jòrge V (1314-1346).
Dins aquò, sei successors conoguèron de dificultats importantas, en particular la Pèsta Negra en 1347-1348. Puei, a partir de 1387, lo reiaume foguèt atacat per leis armadas de Tamburlan puei per aquelei dei Turcomans dau Moton Negre. Refusant de si sometre (maugrat lo pagament fòrça irregular de tribúts), lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp durant la fin dau sègle XIV e la premiera mitat dau sègle XV.
A partir d’aqueu periòde, una tièra de problemas de succession entraïnèt la division dau reiaume que perdèt son unitat dins leis annadas 1460. Foguèt remplaçat per 3 reiaumes e 8 principats totalement enceucladas per d’estats musulmans après la disparicion dei darriers estats bizantins d’Anatolia entre 1453 e 1461.
Lo partiment entre leis Empèris Otoman e Pèrsa[modificar | modificar la font]
La feblessa e la division deis estats eissits de la scission dau reiaume de Georgia foguèron rapidament aprofichadas per leis Empèris Otoman e Safavida qu’èran lei doas poissanças majoras de la region. Maugrat una resisténcia feròça, lei caps georgians deguèron reconóisser la senhoriá otomana ò safavida e lo partiment de Georgia (e pus generalament de Caucàs), venguèt un enjòc de la rivalitat entre lei dos empèris.
Un premier partiment foguèt conclut en 1555 (tractat d’Amasya) laissant la mitat occidentala de Georgia sota la dominacion otomana e la mitat orientala sota la dominacion safavida. Pasmens, a partir de 1578, una guèrra novèla si debanèt entre lei dos empèris. La totalitat de Georgia foguèt conquistada per leis Otomans fins a un retorn ofensiu dei Pèrsas en 1603. Puei, de 1614 a 1616, una repression saunosa permetèt au govèrn safavida de restaurar son autoritat sus lo país. Aquò causèt un declin economic important dins lo corrent dau sègle. Pasmens, lei Safavidas deguèron acceptar de fisar sa direccion a un vicerèi georgian (e musulman).
Au començament dau sègle XVIII, la revòuta afgana entraïnèt l’afondrament de la dinastia safavida. Leis Otomans aprofichèron lei guèrras civilas intèrnas de Pèrsia per atacar unei regions frontalieras, compres la Georgia safavida en 1723. Pasmens, Nadir Chah, qu’unifiquèt tornarmai Pèrsia fins a son assassinat en 1747, capitèt de lei repossar dins leis annadas 1730 ambé l’ajuda dei Georgians. Dins aquò, la region foguèt destrucha per la guèrra. Per assaiar de reglar lo problema de l’agitacion regulara dei populacions georgianas, Nadir Chah ne restaurèt la monarquia e la fisèt a un Bagratida que venguèt Heraclius II.
La Georgia russa e l’emergéncia dau nacionalisme georgian[modificar | modificar la font]
En causa dei dificultats intèrnas de Pèrsia dins lo corrent dau sègle XVIII, l’autonòmia de Heraclius II aumentèt e lo rèi georgian poguèt desvolopar una politica estrangiera diferenta de Pèrsia. En particular, si raprochèt de l’Empèri Rus e un protectorat foguèt signat en 1783.
Agha Mohammad Chah, fondator de la dinastia Qajara e cap novèu de Pèrsia après sa victòria de 1796 còntra sei rivaus, decidèt de tornar contraròtlar Georgia. Ordonèt l’abandon de l’aliança russa e la reconaissança de son autoritat. Pasmens, en causa de sei metòdes fòrça violents dins lo corrent dei guèrras civilas pèrsas, aquela decision entraïnèt au contrari un renovelament de la demanda de proteccion de Heraclius II au govèrn rus, renfòrçada per la destruccion de Tiflis en 1795.
Dins aquò, lei projèctes rus èran diferents deis esperanças georgianas. D’efècte, après la mòrt de Heraclius II en 1798 e de son successor en 1800, lei tsars Paul Ièr e Alexandre Ièr annexèron Georgia, desportèron leis eiretiers potenciaus e placèron la Glèisa Georgiana sota l’autoritat de la Glèisa Russa. De 1800 a 1830, tres guèrras victoriosas còntra lei Pèrsas (1804-1813 e 1826-1828) e leis Otomans (1828-1829) permetèron de conquistar la quasi totalitat de Georgia. D’aqueu temps, una tièra de campanhas intèrnas someteguèron lo país (levat de Svanètia que resistèt fins a 1858) au govèrn dau tsar.
Après aquelei conflictes, Georgia conoguèt un periòde de desvolopament economic important. L’aristocràcia georgiana foguèt integrada a l’elèit de l’Empèri Rus. Mai d’un estudiant georgian poguèt tanben estudiar dins leis universitats russas. Pasmens, a la fin dau sègle XIX, l’autoritarisme dau govèrn rus causèt l’emergéncia d’un sentiment nacionalista en Georgia. Prenguèt la forma d’un sostèn politic fòrça important au menchevisme, tendància reformista dei sociaus democrats rus, que venguèt majoritari.
La Guèrra Civila Russa e la Republica Democratica de Georgia[modificar | modificar la font]
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Georgia demorèt alunchada dau prat batalhier de Caucàs entre l’Empèri Rus e l’Empèri Otoman mai la majoritat politica dei Menchevics dins la region l’i causèt una agitacion revolucionària importanta. Tre març de 1917 e lo començament de la Revolucion Russa, un Comitat Especiau per Transcaucàsia foguèt format a Tiflis. Gropèt lei revolucionaris de Caucàs e venguèt rapidament autonòm en causa dei luchas intèrnas per lo contraròtle de l’autoritat centrala de Russia. En novembre, refusèt d’acceptar la presa dau poder centrau per lei Bolchevics e acampèt la sieuna assemblada constituenta en febrier a Tiflis.
Una tièra de negociacions comencèt entre lei poissanças centralas e d’un caire, lo govèrn sovietic, e d’autre caire, l’assemblada constituenta de Transcaucàsia. Lo tractat de Brèst-Litovsk (3 de març de 1918) signat per lei Bolcheviks acceptèt la pèrda de Batom, Ardahan e Kars au profiech de l’Empèri Otoman. En Transcaucàsia, lei deputats si devesiguèron entre partisans de la patz (Georgians) e de la contuniacion de la guèrra (Armenians). Aquò causèt la revirada e la separacion de l’assemblada lo 26 de mai de 1918. Georgia signèt un alta-au-fuec ambé leis Otomans, proclamèt son independéncia e si placèt sota la proteccion de l’Empèri Alemand.
Après la desfacha alemanda en novembre de 1918, de tropas britanicas arribèron dins la region. Sostenguèron lei revendicacions territòrialas georgianas còntra l’Empèri Otoman. Lo país obtenguèron lei vilas de Batom, Ardahan e Akhatsikhe. Pasmens, un conflicte si debanèt amb Armenia per la possession d’Akhatsikhe. S’acabèt per una mediacion britanica mai portèt tòrt ai relacions entre Armenians e Georgians.
Lei fòrças britanicas quitèron Tiflis en setembre de 1919. Dins lo corrent de la guèrra civila, Georgia foguèt dirigida per un govèrn menchevic estable que capitèt de redreiçar l’economia dau país. Dins aquò, la revirada de l’ofensiva de l’armada blanca de Denikine a la fin de 1919 permetèt ai Bolchevics d’intrar dins la region de Caucàs e de conquistar Bako en abriu de 1920. Maugrat la reconoissança de l’independéncia de Georgia per leis Aliats, lo país poguèt pas resistir a la pression militara simultanèa dei Turcs e dei Bolchevics. Començada lo 16 de genier, l’ataca còntra Georgia s’acabèt per una victòria rapida.
La Georgia sovietica[modificar | modificar la font]
Après la desfacha en fàcia de l’invasion turcobolchevica, Georgia foguèt partejada entre lei venceires lo 13 d’octòbre de 1921. Kars tornèt venir turca e un estatut autonòm foguèt previst (au sen de l’URSS en formacion) per la region musulmana de Batom. La partida sovietica formèt una republica de l’Union Sovietica. La presa de contraròtle sovietica foguèt per Grigol Orjonikidze. En 1924, reprimèt una insureccion, dicha Insureccion d’Aost, e formèt l’aparelh sovietica dins la region. En 1931, foguèt remplaçat per Lavrenti Beria que dirigiguèt uneis operacions de repression dins lo país, especialament còntra leis elèits georgianas, dins l’encastre de la politica generala de Stalin.
Après la fin de l’èra estaliniana, una revòuta si debanèt a Tiflis lo 9 de març de 1956. Foguèt aisament reprimida per l’Armada Roja La restauracion de l’òrdre sovietic foguèt fisada a Vassil Mjavanadze que deguèt, per calmar l’agitacion, demenir la pression dau contraròtle dau govèrn sus l’economia. Aquò capitèt mai entraïnèt tanben lo desvolopament rapide d’una corrupcion endemica fòrça importanta. En 1972, causèt lo remplaçament de Mjavanadze per Edoard Shevardnadze que venguèt popular après lo succès de son oposicion a un projècte que son objectiu èra de suprimir l’estatut oficiau de la lenga georgiana. En 1985, foguèt nomat ministre deis afaires estrangiers de l’Union Sovietica.
Dins aquò, la politica de Shevardnadze poguèt pas evitar l’emergéncia novèla dau nacionalisme dau pòble georgian e dei minoritats etnicas de la republica. Après sa partença, leis autoritats perdèron pauc a pauc lo contraròtle de la situacion e unei manifestacions nacionalistas (subretot georgianas e abcazas) si debanèron. En abriu de 1989, leis autoritats localas demandèron l’intervencion de l’Armada Roja per reprimir una grèva majora que paralizava Tiflis. Pasmens, Shevardnadze sostenguèt lei caps de la grèva e demetèt lei responsables sovietics locaus entraïnant lo començament dau procediment d’independéncia.
L’independéncia e la Republica de Georgia[modificar | modificar la font]
Après l’eliminacion dei caps sovietics georgians sostenguda per Edoard Shevardnadze, lo parlament georgian votèt l’illegalitat dei tractats signats durant la Guèrra Civila Russa que fondava l’integracion de Georgia au sen de l’URSS. En aost, lo multipartisme foguèt autorizat e d’eleccions organizadas a la fin de l’annada. Foguèron averadas per lei nacionalistas e un referendum proclamèt l’independéncia de Georgia lo 9 d’abriu de 1991.
En mai de 1991, Zviad Gamsakhórdia foguèt elegit president de la republica. Establiguèt rapidament un regime fòrça autoritari que causèt una guèrra civila entre sei partisans e seis adversaris a la fin de l’annada. Deguèt finalament quitar lo país en genier de 1992 e Shevardnadze prenguèt lo poder en març.
D’aqueu temps, l’afebliment dau govèrn de Tiflis permetèt ai republicas autonòmas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud de si proclamar independentas a la fin de 1990. Aquò foguèt refusat per Georgia e lo parlament agravèt la situacion en votant la supression de l'autonòmias locala d’Ossetia. Aquò entraïnèt lo començament de doas guèrras e l’armada georgiana ataquèt Abcazia e l’Ossetia dau Sud. Pasmens, sostenguda per Russia, lei doas republicas resistèron fins a la signatura d’ acòrds d’alta-au-fuec en 1992 e en 1993. Reglèt pas la situacion e permetèt ai territòris secessionistas de venir de facto independents. Au sud-oèst, la region d’Adjaria venguèt tanben de facto independenta en 1991 sensa combat. Lo demorèt fins a 2004 e l’afondrament dau govèrn locau en fàcia dau maucontentament de la populacion.
Après aquelei reviradas militaras, lo govèrn de Shevardnadze deguèt faciar una crisi economica lònga que va far tòrt a sa popularitat. Assaièt sensa succès de dubrir Georgia a l’influéncia occidentala e foguèt finalament reversat per una revòuta populara en novembre de 2003. Foguèt remplaçat per lo nacionalista pro-occidentau Mikheil Saakashvili. Demandèt son intrada au sen de l’OTAN e signèt divèrseis acòrds ambé de país europèus e arabis per redreiçar la situacion economica de Georgia. Pasmens, venguèt rapidament impopular e foguèt accusat d’autoritarisme. En 2008, assaièt de reglar per fòrça la question dei doas republicas separatistas. Pasmens, l’ataca georgiana dei fòrças russas e sud-ossetianas lo 7 d’aost de 2008 entraïnèt una repòsta rapida de Moscòu. Lo 16 d’aost, l’armada georgiana èra destrucha e lei vilas de Gori, de Poti e de Senaki conquistadas per lei tropas russas. En parallèl, lei tropas georgianas foguèron totalament expulsadas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud que l’independéncia foguèt reconeguda per Russia.
Après aquela guèrra, lei tensions demorèron importantas ambé Moscòu e lei projèctes d’adesion a l’OTAN totalament arrestats. Lo govèrn venguèt fòrça impopular e, en 2012, Saakachvili perdèt leis eleccions legislativas. Reconoguèt sa desfacha que venguèt la premiera transicion democratica dau país dempuei son independéncia.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu georgian actuau foguèt adoptat après la Revolucion de 2004 per remplaçar lo drapèu de la Republica Democratica de Georgia (1918-1921) tornat adoptat en 1991. Es inspirat dau drapèu supausat dau reiaume d’Ibèria. L’armoriau dau país foguèt tanben adoptat en 2004. Es inspirat per lei legendas de l’istòria georgiana, especialament dau ròtle de proteccion ocupat per Sant Jòrge. L’imne nacionau es dich « Tavisoupleba » (en occitan : La Libertat) e la devisa es « La fòrça es dins l’unitat ».
-
-
-
-
-
Blason ancian de la Dinastia Bagratida.
-
-
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Georgia es una republica semipresidenciala multipartista. Lo poder executiu es dirigit per lo govèrn. Lo poder legislatiu es assegurat per lo Parlament e tanben per lo govèrn. Lo poder judiciari es independent es dirigit per una Cort Suprèma. Pasmens, aqueleis institucions foguèron sovent dominadas per lo poder executiu permetent l’installacion d’un regime autoritari. Lei dos premiers presidents, Zviad Gamsakhórdia e Edoard Shevardnadze, foguèron ansin reversats per de revolucions e lo tresen, Mikheil Saakachvili, es regularament accusat d’autoritarisme. La democracia s’installa lentament dempuei lo començament dau sègle XXI e si debanèt en 2012 la premiera transicion democratica dau poder de l’istòria georgiana.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es dirigit per lo president de la Republica e per lo cap dau govèrn. Lo president es elegit au sufragi universau per un mandat de cinc annadas. Pasmens, en fòra de la nominacion dau Premier Ministre, lei poders presidenciaus son limitats e lo cap dau govèrn es donc lo cap vertadier de l’executiu.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per lo govèrn e per lo Parlament format d’una assemblada unica de 150 deputats elegits per quatre annadas segon un sistèma proporcionau. En 2011, s’installèt dins la vila de Kutaisi.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es independent e dirigit per una Cort Suprèma que sei jutges son elegits per lo Parlament. Es cargat deis affaires regardant l’aplicacion de la lei. Per lei questions de drech constitucionau, existisse una Cort Constitucionala especializada.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L’organizacion territòriala actuala de Georgia, adoptada entre 1994 e 1996, es considerada provisòria en causa dei crisis d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud. Es compausada de doas regions autonòmas (Abcazia e Adjaria), de nòu regions e dau territòri de la capitala. Pasmens, si fau nòtar l’independéncia de facto d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud dempuei leis annadas 1990. Lo sistèma es fòrça centralizada e lei regions son dirigidas per un comissari nomats per lo president de la republica.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Questions territòrialas[modificar | modificar la font]
Georgia es lo centre d’unei questions territòrialas internacionalas majoras eissidas de l’afondrament de l’Union Sovietica entre 1988 e 1991. D’efècte, doas regions (Abcazia e Ossetia dau Sud) son desirosas de venir independentas dempuei lo començament deis annadas 1990. Après doas guèrras còntra Georgia entre 1991 e 1993, lei doas regions capitèron de venir de facto independentas gràcias a un sostèn rus. En 2008, après sa desfacha consecutiva a la Segonda guèrra d'Ossetia, Tbilissi perdèt la possession dei darrierei zònas dei regions separatistas encara sota lo contraròtle de son armada. Aqueu còp, l’independéncia d’Abcazia e de l’Ossetia dau Sud foguèt recogenuda per Russia (e sièis autrei país internacionalament reconeguts en 2013) mai Georgia revendica totjorn aquelei regions e lei tensions militaras l’i son totjorn importantas.
Existisse un conflicte frontalier d’importància mendra entre Georgia e Azerbaitjan a prepaus de la zòna dau monastèri de David Garedja qu’es revendicat per Bakó. Enfin, una partida de la minoritat armeniana dau sud dau país (Samtskhe-Djavakheti) es tanben desirosas d’obtenir un estatut d’autonòmia.
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Georgia fa partida deis organizacions internacionalas ò europèas principalas coma l’ONU, lo Conseu d’Euròpa ò l’OSCE. En causa de sa posicion estrategica a l’èst de la Mar Negra entre Turquia e Russia e sus lo passatge d’un oleoducte important, fa partida dei zònas d’influéncia estatsunidenca e russa. Dempuei son independéncia, Georgia es desirosa de si durbir ai país occidentaus (temptativa d’adesion a l’OTAN, acòrds ambé l’UE…). En particular, Tbilissi si presenta coma un aliat e un sostèn deis Estats Units d’America e participèt a la guèrra d’Iraq ò a la Segonda Guèrra d'Afganistan. Pasmens, dèu totjorn prendre en còmpte leis interès rus dins la region, especialament per assaiar de contenter sei revendicacions sus Abcazia ò l’Ossetia dau Sud. Dempuei 2008, Georgia refusèt de mantenir de relacions dirèctas ambé lei país aguent acceptat de reconóisser l’independéncia dei doas regions seccessionistas.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Dempuei l’independéncia, l’armada georgiana participèt a unei conflictes amb un succès fòrça limitat. De 1991 a 1993, foguèt pas capabla de tornar conquistar lei regions d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud maugrat una superioritat numerica. Puei, en 2008, ataquèt lei fòrças ossetianas e russas de Tskhinvali. Pasmens, maugrat quauquei succès iniciaus, foguèt esquichada per lei Rus après solament cinc jorns de guèrra.
En 2013, lei fòrças armadas georgianas son devesidas entre una armada terrèstra e una armada aeriana. Dempuei 2011, la marina militara es plaçada sota l’autoritat dau Ministèri de l’Interior e integrada au sen dei gardacòstas. En 2013, gropavan 37000 militars amb un budget representant 1,2% dau PIB. Dempuei sa quasi destruccion còntra lei fòrças russas en 2008, l’armada s’equipa d’armas modernizadas magerament compradas a Ucraïna, Israèl ò Turquia. Leis Estats Units asseguran una partida importanta de l’entraïnament dei tropas.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Georgia
L’economia de Georgia es una economia en transicion vèrs un modèl liberau amb una demenicion fòrça importanta dei formalitats administrativas e de l’importància dau contraròtle de l’Estat. Per exemple, 1800 companhiás foguèron privatizadas de 2004 a 2008. En 2012, son PIB èra de 27,2 miliards de dolars amb una creissança mejana de 6% entre 2010 e 2012.
Lei ressorsas naturalas dau país son fòrça feblas e limitats a l’agricultura que representava 7,8% dau PIB en 2012 e 55% deis emplechs. L’industria representava 23% dau PIB e 8,9% de la populacion activa. Enfin, lei services representavan 69,2% dau PIB e 35,5% deis emplechs.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial del governement de Georgia
- (en) Parlament georgian
- Full information about (country) Georgia (anglés, alemand, rus, georgian)
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
La Marca (Gironda)
La Marca[1] (en francés: Lamarque) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada prau departament de Gironda de la region d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Aquesta comuna es situada en Medòc, en país rebeiron.
Somari
Istòria[2][modificar | modificar la font]
Lo castèth de la Marca[modificar | modificar la font]
La senhoria de la Marca existís aumens dempuèi lo sègle XIII. Lo castèth auré servit a empachar los navius enemics o piratas de remontar Gironda, coma lo castèth de Castilhon, a Sent Cristòli. La senhoria apartingut successivament aus senhors de Castilhon, au duc de Glocester apuèi a la familha de Candale. Passèt aus Foish-Candale e a la familha de Brassier. Lo castèth estut vendut coma ben nacionau pendent la Revolucion, e fenit per estar crompat prau comte de Fumèl en 1841.
Lo castèth que veden actualaments estut bastit au sègle XIV per Ponç de Castilhon saus rèstes d'una fortalesa dau sègle XI. Possedís un donjon circular a l'exterior, octogonau a l'interior. A costat, una tor emb d'una capèra dobla (hauta e bassa) dont las vòutas esturen rehèitas au sègle XVIII.
Lo castèth estut remaniat au sègle XVIII, apuèi au XIX.
Lo pòrt de La Marca[modificar | modificar la font]
La posicion en bòrn de Gironda de la comuna es importanta: maugrat una febla activitat maritima a la diferéncia de Paulhac, lo pòrt a totjorn permés d'assegurar un trafec entre Blaia, las islas de l'estuari apuèi la riba medoquina. Dempuèi totjorn, das gabarras e das iòlas hèden passar marchandisas (bòsc apuèi vin de Medòc, cerealas de Charantas)) e passatgèirs anant a las hèiras de Blaia (Senta Caterina) e de La Marca (Sent Bertomiu). Aquith trafec hadè viure das boèirs. Tanben, das puscaires alimentavan lo marcat locau.
En 1902, un servici ja existent entre Bordèu, Blaia apuèi Paulhac, reservat aus passatgèirs, consentit de har escala a La Marca ; l'escala estut egau suprimida en 1915. En 1912, per das rasons de desvolopament economic, lo maire de Cussac avièt l'idèa de méter en plaça un bac de vapor entre Blaia e La Marca. Lo projècte estut retardat a causa de la guèrra, mès estut adoptat en definitiva en 1932; la permèira traversada dau bac se hadut lo 15 de març de 1934.
La glèisa Sent Saurin de La Marca[3][modificar | modificar la font]
La glèisa, bastida entre 1836 e 1838, apuèi dinc a 1870 en mantun talh, es extraordinària per son dòma. Es tanben originala dens sa superposicion particulara d'elements: faciada planèira, clochèir de basa carrada mès dòma octogonau. La glèisa compòrta tres naus; las capèras lateralas, daus murs ornats de frescas, son dedicadas a la Verge e a sent Joan Batista. Lo novèth dòma data de 2005, l'ancian, tròp vielh, agent discut estar despausat en 1968.
La glèisa precedenta, dont ne damòra ren, èra estuda bastida en 1674, la pes vielha estent jutjada incomòda.
Petit patrimòni[modificar | modificar la font]
- Hont de Perlau (en fàcia de la maison comuna)
- Lavaduir de Cinc Sòus
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://www.lamarque-gironde.fr/histoire-de-lamarque
- ↑ http://www.lamarque-gironde.fr/leglise-dome-panoramique


text:
Verlush
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Verlush [1] (Verlus en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers et la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verlush qu'ei una comuna situada dens lo departament de Gers (region de Mieidia-Pirenèus).
Les habitants de Verlush s'appellent les Verlushiens. La superficie est de 6.2 km².
Elle se situe géographiquement à ua altitude de 140 mètres environ. Les terres de la comuna sont arrosées par le Larcis, affluent deu Léez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Verlush sus lo sit de l'Offica de Torisme Ador Gasconha


text:
Paleoantropologia
La Paleoantropologia (del grèc, πaλaιός paleos 'ancian'; άvθpwπoς anthropos 'èsser uman'; e λoYoς logos 'coneissença') es la branca de l'antropologia fisica qu'estúdia l'evolucion umana. L'evolucion umana designa las diferentas fasas qu'an permés d'abotir a l'òme modèrne, Homo sapiens, a partir de sos ancèstres primats. Se limita pas a l'estudi del genre Homo mas inclutz pus generalament totes los membres de la familha dels ominides (i comprés, doncas, los australopitecus).
Trabalha essencialament a partir de l'estudi dels fossils, mas tanben recorrís a d'autres apròches, coma la primatologia.
Cal notar qu'aquesta sciéncia dispausa solament d'un material fossil fragmentari e pauc abondant, e que los trabalhs dels cercaires condusissent a emetre de nombrosas e divèrsas ipotèsis que fan pas sempre l'unanimitat de la comunautat dels paleoantropològs.


text:
Herbsheim
Herbsheim en alemannisch (Herbsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
« Herbsheim a mencionat per las primièras fes l'an 1136 jol nom de Nerbolsheim en l'archiu de 1'abhave de Shuttern (País de Bade) #que i possedissiá de bens. Malgrat aiçò, sembla que lo luòc, traveïsé pel camin celte Ettenheim - Andlau, i aja ja #èsser ocupat i a longtemps. Los nombroses tumuli - al nombre de 62 éparpillés suls bans de Herbsheim e de Obenheim - semblan confirmar aquela ipotèsi.
Qualqu'uns d'aqueles tumuli an #èsser enregistrats dins lo sègle darrièr, sustot en 1864 per N. Nickles, apothicaire De Benfeld - e mai recentament, en 1987, pels investigadors ligats al musèu de Arqueologia d'Estrasburg (enregistra de sauvetage al luòc dich "Vier Tagen" abans lo remembrement). Un esquelet en datant d'aperaquí 500 ans abans Jesucrist, a #èsser descobèrt en aquel tumulus #que servissiá de luòc funéraire a una peuplade celte #que viviá en aquela region a l'epòca de la Tène-Halstatt. S'i a egalament de trobats objèctes abituals (bracelet en metal, estèlas de poterie) e una fibule en ambre. Aquela descobèrta provariá qu'aqueles peuplades comerciaven amb las regions maritimas del nòrd de l'Euròpa, doncas que lo ambre es una resina fossil dur en provenent de mammifères marines, coma lo cachalot.
Al Mejan Age, Herbsheim aperteniá a. 1'avesque d'Estrasburg. Un castèl s'elevava al sud-es del pòble. A aquel endroit se pòt encara observar los vestigis d'un fossé #qu'environava probablament la bastissa. En lo mur exterior de la nef de la glèisa paroissiale a incrustat una pèça en grés #que provendriá ruïnes del castèl e #que representa lo blason del pòble. Aquel darrièr, fief dels landgraves von Werd, #tornar a l'avesque d'Estrasburg en 1359. Lo nom del vilatge a cambiat al cors dels sègles. De Nerbosheim o Herbonsheim en 1136, Herbotesheim en 1244, es vengut Herbsheim, segurament en rason de lo sieu diminutif Herbse.
La populacion, principalament paysanne fins en 1945, es passat de 362 abitants l'an 1851, 580 abitants l'an 1900, 635 abitants l'an 1982 a aperaquí 750 de los nòstres jorns. En mai de las culturas tradicionalas, s'espetava plantacions de houblon fins vèrses 1930. Un séchoir existissiá fins en 1945. Se plantava egalament del lli (Flachs) e del canabàs (Hanf). Lo ruisseau Hanfgraben, #que llom lo bòsc del Mayli e lo pòble, a segurament #èsser nomenat aital per l'utilizacion #que se'n fasiá : remullar las tijas per enlletgir-ne las fibres #que donavan la filasse (rouissage). Herbsheim Possedissiá egalament lo sieu molin a òli. S'i fa ja allusion en l'archiu communales cap a 1736. Lo enginy i aviá accionat per un caval #qu'entrenava la gròssa meule fins vèrs 1920. Pel continuament un motor electric a preses lo relèu. Los cultivateurs del vilatge e dels environs venián i far broyer lo sieu récolte de colza e de nòu. Lo preciós òli obtengut servissiá d'òli de taula per la familha per tot l'an.
Lo pòble a fòrça sofèrt pendent la segonda guèrra mondiala. A #èsser destruit a 80 % en lo moment de l'ofensiva dels aliats en novembre 1944 e de la contra - ofensiva alemanda en genièr 1945. La populacion a agut dempuèi exiler de l'autre costat de 1'Ill pendent divèrsas setmanas.
Reconstruites A l'ajuda dels damatges de guèrra, las abitacions recentas donan dins lo pòble un caractèr jove, s'es perdut quitament lo sieu cachet typiquement alsacien, la majoritat dels ostals a colombages en avent desaparegut. La localité a evolucionat aqueles darrièrs ans. Las espleitacions agricòlas se comptan suls dits d'una man e los actius trabalhan en las indústrias e servicis del costat, a Alemanha, e un grand nombre fach lo desplaçament fins a l'aglomeracion strasbourgeoise. Fòrça joves contunhan as instalIer dins lo pòble e i fondan la siá familha, pròva #que Herbsheim es un pòble ont fa bon viure.
Per Sittler.F »
« Herbsheim est mentionné pour la première fois en 1136 sous le nom de Nerbolsheim dans les archives de 1'abhave de Shuttern (Pays de Bade) qui y possédait des biens. Cependant, il semble que le site, traveïsé par le chemin celte Ettenheim - Andlau, ait déjà été occupé il y a fort longtemps. Les nombreux tumuli - au nombre de 62 éparpillés sur les bans de Herbsheim et de Obenheim - semblent confirmer cette hypothèse.
Certains de ces tumuli ont été fouillés au siècle dernier, notamment en 1864 par N. Nickles, apothicaire de Benfeld - et plus récemment, en 1987, par les chercheurs rattachés au musée d'Archéologie de Strasbourg (fouille de sauvetage au lieu dit "Vier Tagen" avant le remembrement). Un squelette datant d'environ 500 ans avant Jésus-Christ, a été découvert dans ce tumulus qui servait de site funéraire à une peuplade celte qui vivait dans cette région à l'époque de la Tène-Halstatt. On y a également trouvé des objets habituels (bracelet en métal, fragments de poterie) et une fibule en ambre. Cette découverte prouverait que ces peuplades commerçaient avec les régions maritimes du nord de l'Europe, puisque l'ambre est une résine fossile dure provenant de mammifères marins, comme le cachalot.
Au Moyen Age, Herbsheim appartenait à. 1'évêque de Strasbourg. Un château s'élevait au sud-est du village. À cet endroit on peut encore observer les vestiges d'un fossé qui entourait probablement l'édifice. Dans le mur extérieur de la nef de l'église paroissiale est incrusté une pièce en grés qui proviendrait des ruines du château et qui représente le blason du village. Ce dernier, fief des landgraves von Werd, revint à l'évêque de Strasbourg en 1359. Le nom du village a changé au cours des siècles. De Nerbosheim ou Herbonsheim en 1136, Herbotesheim en 1244, il est devenu Herbsheim, certainement en raison de son diminutif Herbse.
La population, principalement paysanne jusqu'en 1945, est passée de 362 habitants en 1851, 580 habitants en 1900, 635 habitants en 1982 à environ 750 de nos jours. En plus des cultures traditionnelles, on exploitait des plantations de houblon jusque vers 1930. Un séchoir existait jusqu'en 1945. On plantait également du lin (Flachs) et du chanvre (Hanf). Le ruisseau Hanfgraben, qui longe la forêt du Mayli et le village, a certainement été nommé ainsi pour l'utilisation qu'on en faisait : tremper les tiges pour en déparer les fibres qui donnaient la filasse (rouissage). Herbsheim possédait également son moulin à huile. On y fait déjà allusion dans les archives communales vers 1736. L'engin était actionné par un cheval qui entraînait la grosse meule jusque vers 1920. Par la suite un moteur électrique a pris le relais. Les cultivateurs du village et des environs venaient y faire broyer leur récolte de colza et de noix. La précieuse huile obtenue servait d'huile de table pour la famille pour toute l'année.
Le village a beaucoup souffert pendant la deuxième guerre mondiale. Il a été détruit à 80 % lors de l'offensive des alliés en novembre 1944 et de la contre - offensive allemande en janvier 1945. La population a dû s'exiler de l'autre côté de 1'Ill pendant plusieurs semaines.
Reconstruites à l'aide des dommages de guerre, les habitations récentes donnent au village un caractère jeune, même s'il a perdu son cachet typiquement alsacien, la plupart des maisons à colombages ayant disparu. La localité a évolué ces dernières années. Les exploitations agricoles se comptent sur les doigts d'une main et les actifs travaillent dans les industries et services du canton, en Allemagne, et un grand nombre fait le déplacement jusqu'à l'agglomération strasbourgeoise. Beaucoup de jeunes continuent à s'instalIer dans le village et y fondent leur famille, preuve que Herbsheim est un village où il fait bon vivre.
Par Sittler.F »


text:
Tennessee
Tennessee es un estat american. Confronta al nòrd amb Kentucky e Virgínia, a l'èst amb la Carolina del Nòrd, al sud amb Georgia, Alabama e Mississipí, e a l'oèst amb Arkansas e Missorí.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'airal conegut actualament coma Tennessee foguèt abitat pel primièr còp pels paleoindians fa aperaquí 11 000 ans. Quand los exploradors espanhòls dirigits per Hernando de Soto visitèron la region en 1500, èra abitada per de tribús cherokee, creek e chickasaw. A mesura que los colons europèus s'establissián dins l'airal la populacion nativa foguèt forçada de se desplaçar cap a l'oèst. En 1838–1839 prèp de 17 000 cherokees foguèron forçats de se desplaçar de l'èst de Tennessee cap al territòri indian a l'oèst d'Arkansas. Aqueste fach es conegut coma «lo camin de las lagremas» (Trail of Tears), que prèp de 4000 cherokees i moriguèron pendent la marcha cap a l'oèst.
Tennessee foguèt admés dins l'Union en 1796 coma lo 16en estat, e foguèt creat en se basant sus las frontièras nòrd e sud de l'estat de Carolina del Nòrd, en las estendent cap al riu Mississipí, a la frontièra oèst de Tennessee. Foguèt lo darrièr estat confederat que se separèt de l'Union, causa que se faguèt lo 8 de junh de 1861. Après la Guèrra Civila, Tennessee adoptèt una nòva constitucion qu'abolissiá l'esclavatge (lo 22 de febrièr de 1865), ratifiquèt la 14ena esmena de la constitucion dels Estats Units lo 18 de julhet de 1866, e foguèt lo primièr estat que tornèt dins l'Union, lo 24 de julhet del meteis an.
Tennessee foguèt l'unic estat que se separèt de l'Union e qu'aguèt pas un governador militar après la Guèrra Civila Americana, gràcias en granda part a l'influéncia del president Andrew Johnson, natiu de l'estat, que foguèt lo vicepresident d'Abraham Lincoln e que li succediguèt coma president après lo sieu assassinat.
Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo governador de Tennessee assumís sa carga pendent un periòde de quatre ans, en avent pas limit pel nombre de legislaturas, e mai se pòdon pas èsser mai de doas de seguida. Lo pòrtaparaula del Senat a lo títol de vicegovernador.
L'Assemblada generala (lo poder legislatiu estatal) se compausa de 33 membres del Senat e 99 de l'Ostal dels Representants. La carga de senador dura quatre ans, e la dels membres de l'Ostal dels Representants dura dos ans.
La Cort Suprèma es l'instància judiciària pus nauta en Tennessee. A un tribunal principal e quatre associats. La Cort d'apellacions es formada de 12 jutges del temps que la Cort Criminala d'Apellacions a 9 jutges.
La constitucion actuala de Tennessee foguèt adoptada en 1870. L'Estat aguèt doas constitucions prealablas. La primièra foguèt adoptada en 1796, l'an que Tennessee entrèt dins l'Union, e la segonda foguèt adoptada en 1834.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'estat de es tradicionalament dividit per los sieus abitants en tres grandas partidas: Èst, Centre e Oèst. Se considèra generalament que lo riu Tennessee es la frontièra entre l'oèst e lo centre de l'estat, del temps que la plana de Cumberland es considerada coma la linha de division entre l'èst e lo centre. Lo punt culminant de l'estat es lo mont Clingmans Dome, amb 2025 m d'altitud.
Lo clima de l'estat es subtropical umid, exceptat dins las nautas montanhas.
Tennessee es l'estat qu'a lo mai de balmas als Estats Units: fins a uèi ja ne foguèron enregistradas 8350.
Economia[modificar | modificar la font]
Segond l'U.S. Bureau of Economic Analysis, en l'an 2003 lo PIB de Tennessee atenguèt los 199 786 000 000 dolars, en representant 1,8% del total dels Estats Units.
Los principals produchs de l'estat son los textils, coton, l'elevatge e la produccion d'electricitat. L'estat a mai de 82 000 proprietats ruralas, e l'elevatge es present en aperaquí 59% de las bòrias de l'estat[1]. Malgrat que lo coton siá una cultura anciana dins l'estat, la cultura a granda escala comencèt pas que pendent lo decènni de 1820, amb la dubertura de las tèrras entre los rius Tennessee e Mississipí. La part nauta del dèlta de Mississipí s'estend per lo sud-oèst de l'estat, e foguèt dins aquesta region fertila que foguèt plantat lo coton. A l'ora d'ara se cultiva soia a granda escala a l'oèst de l'estat, principalament al nòrd-oèst.[2]


text:
Joan Lassala
Joan Lassala (Lordiós Ishèra, Bearn, eth 3 de mai, 1955) qu'ei un deputat occitan de Bearn. Elejut ar'Assemblada Nacionau francesa dejus era banera der'UDF, eth occitan bearnés qu'ei era soa lenga maiau. Pròche de Francés Vairon, qu'a mantun còp hèit parlar d'eth, notament per aver cantat Aqueras montanhas ena crampa deths deputats entà protestar contre era non afectacion de policièrs ath Sompòrt entà qu'eras soas molhers non s'avejessin pas ; qu'a tanben miat ua grèva dera hami quasi dinc a darrèr punt entà obligar ua usia japonesa, Toyal Euròpa, a demorar ena Vath d'Aspa. Qu'ei president der'Istitucion Patrimoniau deth Haut Bearn.


text:
632
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 632 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Peninsula Aràbia[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la definicion dei rites islamics per Maomet que faguèt son romavatge a La Mèca. Quauquei setmanas après son retorn a Medina, moriguèt de malautiá lo 8 de junh. Sei companhons designèron Abu Bakr per li succedir coma cap dei musulmans.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin dau periòde de crisi de succession aparegut après la mòrt de [Cosrau II]] en 628 e la revirada de la guèrra còntra l'Empèri Roman d'Orient ambé la presa dau poder per Yazdgart III.


text:
Michael Crichton
John Michael Crichton (Chicago, 23 d'octobre de 1942 - Los Angeles, 4 de novembre de 2008) foguèt un escrivan american, especialista de sciéncia ficcion que trabalhèt tanben coma scenarista e productor de films. Es considerat coma l'inventor del tecnoroman de suspens. Venguèt famós mondialament gràcias a l'adaptacion cinematografica de Jurassic Park.
Biografia[modificar | modificar la font]
John Michael Crichton nasquèt a Chicago en 1942 dins una familha de classa mejana, filh de John Henderson Crichton, un jornalista, e de Zula Miller Crichton. Foguèt abalit a Long Island, Roslyn e mai Nòva York. Tre qu'èra pichonet manifestèt un interès bèl per l'escritura e tre l'edat de 14 ans teniá una colomna ligada als viatges qu'èra publicada dins The New York Times. Aviá totjorn somiat de venir un escrivan e aital comencèt a far d'estudis de literatura a l'Universitat de Harvard en 1960. Pasmens aguèt de problèmas amb un professor que lo josnotava sistematicament e aguèt doncas d'abandonar aquela via per s'endralhar cap a l'antropologia. Aprèp l'obtencion de son diplòma magistralament, Crichton s'inscriguèt a l'Escòla Medicala d'Harvard. Moriguèt lo 5 de novembre de 2008 per encausa d'un cancèr de garganta qu'èra estat diagnosticat a la debuta d'aquel an.


text:
Geranium
S'apèla geraniums dos gropes de plantas de la familha dels Geraniacèas :
- Los Geraniums (botanica), espècias del genre Geranium, que son de plantas de las regions temperadas dont qualques unas son cultivadas coma plantas vivaças de jardin. Çaquelà, la majoritat dels geraniums d'ornament son pas realament de geraniums mas :
- Los Geraniums (dels floristas), que designan de varietats cultivadas del genre Pelargonium, originari d'Africa Australa, fòrt popularas dins las regions temperadas ont s'utilizan especialament coma plantas de balcon, vivaças dins los païses freges.
Los extraches de geranium d'unes produches o d'unes medicaments provenon pas dels geraniums dels floristas o Pelargonium. Tanben, las proprietats e interèsses medicinals del Geranium son pas los del Pelargonium e vice versa.
Lo plural tanben se pòt escriure gerania.


text:
Sigmund Freud
Sigmund Freud, nascut Sigismund Schlomo Freud (en ebrieu: זיגיסמונד שלמה פרויד) lo 6 de mai de 1856 e mòrt lo 23 de setembre de 1939, foguèt un psiquiatre austriac. Es considerat lo paire de la psicanalisi. Comencèt de s'interessar a l'ipnòsi e a son utilizacion per ajudar los malauts mentals. Pus tard abandonèt l'ipnòsi en favor de l'associacion liura e l'analisi dels sòmis per desvolopar la "terapia del parlar". Aqueles elements foguèron lo ponch de partença de la psicanalisi. Freud s'interessèt especialament a l'isteria (apelada actualament tresvirament de conversion, segon lo DSM-IV) e dins la neuròsi (reclassificada actualament en afeccions psicosomaticas, neuròsi e psicòsi, segon la nosologia psicanalitica).
Las teorias de Freud e lo tractament que donava a sos pacients causèron d'agitacion granda a Viena al sègle XIX e lo debat contunha uèi. Sas idèas son sovent discutidas e de còps criticadas coma de trabalhs de literatura e de cultura generala, al delà del debat sus l'importància scientifica de sos tractaments terapeutics. I a de partisans que lo considerèron un scientific grand de la medecina que descobriguèt de vertats importantas sus la psicologia umana, mentre qu'uns autres lo considèran un filosòf visionari que repausèt la natura umana en l'ajudar a se desliurar dels tabós.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Sigismund Schlomo Freud nasquèt a Freiberg (Příbor), en Moràvia, Chequia. Mainatge, sa familha se desplacèt a Viena per causa dels disturbis antisemitas. En 1877 abreugèt son nom de Sigismund Schlomo Freud a Sigmund Freud. Los primièrs ans de Freud son pauc coneguts pr'amor que destrusiguèt sos escriches personals per dos còps (en 1885 e en 1907). Al delà, sos escriches posteriors foguèron emparats dins los Archius de Sigmund Freud, que solament i avián accès Ernest Jones (son biograf oficial) e mantun membre del cercle prèp de la psicanalisi. Lo trabalh de Jeffrey Moussaieff Masson portèt de lutz sus la natura del material amagat.
En 1938, après l'annexion d'Àustria, partiguèt a Londres (Reialme Unit) ont se refugièt del Nazisme. Aquel exili e las repercusions e la politica de Hitler, afectèron fòrça subre l'estat d'arma e subre sas darrièras òbras e i moriguèt.
Anna Freud, sa filha, foguèt tanben una psicanalista importanta, particularament dins lo camp dels mainatges e del desvolopament psicologic. Sigmund Freud es lo grand del pintor Lucian Freud e de l'actor e escrivan Clement Freud, e rèiregrand de la jornalista Emma Freud, de la dessenhaira de mòda Bella Freud e de "relacions publicas" Matthew Freud.
Innovacions de Freud[modificar | modificar la font]
Freud faguèt d'innovacions sus dos camps: desvolopèt simultanèament una teoria de la ment e la conducha umana, e una tecnica terapeutica per tal d'ajudar los malauts mentals.
Conscient e inconscient[modificar | modificar la font]
Probablament la contribucion pus significativa a la pensada modèrna per Freud es son concèpte de l'inconscient. Al sègle XIX, la pensada predominanta en Occident foguèt lo positivisme, qu'afirmava que las personas podián, a travèrs la rason, se contrarotlar e contrarotlar lo mond. Freud crei qu'aquò èra fals, pr'amor que sèm pas totalament conscients de totas nòstras pensadas, e agissèm sovent per de rasons qu'an pas res de veire amb çò que pensam. Lo concèpte d'inconscient foguèt revolucionari e prepausava que la ment es devesida en jaces o nivèls e que i aviá de pensadas que circulavan «jos la superfícia». Los sòmis, apelats «lo camin a l'inconscient», fornissián l'exemple melhor de nòstra vida inconscienta, e dins lo libre "L'interpretacion dels sòmis" Freud explica l'existéncia de l'inconscient e, tanben, desvolopèt un metòde per tal de i accedir.
Lo preconscient foguèt descrich coma lo jaç entre lo conscient e l'inconscient, que i podèm accedir amb un pauc d'esfòrç. Lo tèrme de subconscient es uèi popularament utilizat, mas fa pas actualament partida de la terminologia psicanalitica.
Los positivistas e racionalistas, inclús fòrça dels que refusavan mantun elements del trabalh de Freud, accèptan que la ment es inconscienta, e que las personas sovent agisson per de de rasons inconscientas.
La repression a una importància granda dins la coneissença de l'inconscient. Segon Freud, las personas experimentan sovent de pensadas o sentiments que son tan doloroses que los pòdon pas sosténer. Aquelas pensadas e sentiments - e lors remembres ligats- pòdon pas, segon Freud, èsser expulsats de la ment, mas pòdon èsser expulsats del conscient. Fan alavetz partida de l'inconscient.
Encara que pus tard Freud ensagèt de trapar de patrons de repression entre sos pacients per tal de far un modèl general de la ment, observèt que divèrses pacients reprimissián de faches diferents. Al delà, Freud observèt que lo procèssus de la repression es un acte non conscient (que arribava pas a travèrs l'intencion de las pensadas o sentiments conscients). Freud supausèt que las repressions de las personas èran determinadas en partida per lor inconscient, doncas l'inconscient èra a l'encòp la causa e l'efièch de la repression.
Freud cerquèt una explicacion de l'accion de l'inconscient e prepausèt qu'aviá una estructura particulara. Prepausèt que l'inconscient èra dividit en tres partidas: l'Aquò, lo Ieu e lo Subre-Ieu.
- L'Aquò representa los procèssus primigènis de la pensada; es la fòrça originària o instintiva destinada a la subrevivença. Pretend d'aténher çò que volèm ara e aquí, e e moguda pel principi de plaser (qu'es de natura libidinosa e agressiva). I a pas de nòrma sul ben e sul mal).
- Lo Ieu es lo principi de realitat, e demòra entre l'Aquò e lo Subre-Ieu en alternant nòstres besonhs primitius e nòstras cresenças eticas e moralas.
- Lo Subre-Ieu es la partida de nòstre psiquisme que contraresta l'Aquò amb de pensadas moralas e eticas, e sorgís de l'interiorizacion de la nòrma (ben - mal).
L'Aquò[modificar | modificar la font]
Segon la concepcion freudiana de l'estructura de la personalitat, l'Aquò es l'element mai primitiu d'aquela. Quand una persona nais, es solament dotada d'Aquò, qu'es totalament inconscient e irracional e qu'es lo luòc ont se trapan nòstras pulsions, una *poussée [fr] pontuala e motritz que *vise [fr] a una satisfaccion e qu'es lo mejan inicial d'aquela satisfaccion. Freud crei qu'aquelas pulsions motivan lo comportament uman, e dins una primèra teoria pulsionala las dividís en doas pulsions:
- Pulsions d'autoconservacion: son las encargadas de preservar la vida individuala. Serián aquelas pulsions que nos impulsan de cercar de noiridura, d'aiga...
- Pulsions sexualas: son aquelas que presèrvan la vida de l'espècia, e tanben las que donan de plaser; l'energia d'aquelas s'apèla libido.
Pus tard Freud fa una modificacion d'aquela teoria, en ajustant sa cresença que cadun a l'idèa inconscienta de morir pr'amor que d'aquela manièra lo còrs es pas de suportar mai de tension. Unifica son primièr classament en una (Eros) e ajusta un tipe novèl de pulsion (Thanatos). La primièra dona la vida, lo besonh d'amar, mentre que la segonda se dirigís cap a la mòrt, la destructivitat.
Lo fach que l'Aquò siá irracional fa qu'aquel vòlga satisfar immediatament sos besonhs e preservar lo principi de plaser, donc, procurar lo plaser e defugir lo desplaser, en redusissent las tensions creadas. Autra caracteristica de l'Aquò es que se trapa defòra la morala, e per aquò sap pas diferenciar entre pulsions acceptablas e inacceeptablas.
Lo Ieu[modificar | modificar la font]
Un element segond es lo Ieu, que sorgís de la modificacion parciala de l'Aquò, jos las influéncias e estimulacions que recep del mond exterior. A mesura que la persona creis, lo Ieu va en s'enriquissent amb las experiéncias e los aprendissatges que va en acumulant, e que li permeton de s'adaptar al mond. lo Ieu es lo responsable de controtlar las pulsions que provenon de l'Aquò, a travèrs lo principi de realitat, que estipula que l'obtencion del plaser serà determinada per las condicions extèrnas, en lo posposant se cal.
Lo Ieu ensaja sempre de satisfar las demandas de l'Aquò, mas se trapa pressionat per las restriccions que l'impausa lo Subre-Ieu. L'Aquò manda una pulsion cap al Ieu, mas aquela es de passar pel filtre del Subre-Ieu. S'aquel la considèra acceptabla, la daissarà passar, mas se non, agirà de barrièra e la deissarà pas passar. Arriba un moment que lo Ieu se trapa tan pressionat, tant per l'Aquò coma pel Subre-Ieu, que s'es de defendre en bèla sorta. Aquò se fa a travèrs los apelats "mecanismes de defensa", que son los mejans qu'utiliza lo Ieu per tal de donar sortida a las pulsions inacceptablas e d'evitar atal l'angoissa. Bloqueja inconscientament aquelas pulsions o las distorsiona per que siagan mens amenaçantas.
Mantun exemples d'aqueles mecanismes de defensa son:
- Sublimacion: consistís a canalizar los desirs (pulsions fachas conscientas) que se considèran inacceptablas cap a activitats que se considèran sublimas, doncas que recebon un reconeissement grand. Per exemple, una persona vòl tuar son fraire, çò que canaliza en escrivent un roman ont lo personatge tua son fraire.
- Racionalizacion: consistís a ensajar de trapar una explicacion racionala e argumentada de nòstres desirs o actes.
- Negacion: consistís a negar d'experiéncias desagradivas o pron dolorosas per tal de poder concórrer amb elas.
Lo Subre-Ieu[modificar | modificar la font]
Lo Subre-Ieu es un element integrant de la personalitat comparable amb lo ròtle desvolopat per la societat subre las personas. Es lo responsable de reprimir e controtlar las pulsions, e es lo fruch de la pression sociala impausada subre las personas. Se forma a travèrs l'educacion de la persona, inclusent l'aquisicion de modèls de conducha, de costumas, de contraròtle individual... Son ròtle fondamental es de decidir çò acceptable e çò inacceptable per tal que l'individú s'adapte a la societat que viu. Lo Subre-Ieu se pòt dividir en doas partidas:
- Consciéncia morala: correspond a la partida qu'internaliza las costumas, los castigs, las restriccions moralas...
- Ideal del Ieu: correspond a un modèl de persona, doncas a la recèrca de la perfeccion. Quand una persona ensaja de seguir aquel ideal es satisfacha amb ela meteissa, mas se fa mantuna causa incompatibla amb el se sent copabla.
Freud cresiá que la gent viu en societat per interès, çò que provòca que las personas ajan de restrénher lors pulsions per que senon la convivéncia seriá impossibla. Per aquò dins son libre Lo malestar dins la cultura ditz que "lo sentiment de culpabilitat es lo prètz de la cultura e lo d'èsser civilizats".
Un Ieu saludable fornís l'abiletat per nòstra adaptacion a la realitat e a l'interaccion amb lo mond exterior d'una manièra confortabla per l'Aquò e lo Subre-Ieu. L'afirmacion que la ment es pas una causa monolitica e omogenèa a generalament una influéncia granda sus la gent d'autres camps scientifics. Malgrat tot aquò, fòrça an questionat o refusat aquela teoria qu'afirma que la ment se devesís en tres componentas. Freud èra especialament interessat al ligam dinamic entre aquelas tres partidas de la ment. Argumentèt qu'aquel ligam es influenciat per de factors o energias innadas, qu'apelèt pulsions. Mas expliquèt tanben lors cambiaments segon lo contèxt social. Mantun cercaires an criticat Freud per donar una importància diferenta a aqueles factors, e fòrça dels partisans de Freud se son solament centrats sus un d'eles.
Los tres estats de la sexualitat infantila[modificar | modificar la font]
- L'estat oral: pendent aquel periòde (la primièra annada), la zòna erogèna privilegiada es la boca, notadament a travèrs l'accion de l'alachament. Lo nenon pren plaser a popar sa maire. Es lo plaser de manjar e d'èsser manjat.
- L'estat anal: l'enfant se focaliza entre 1 e 3 ans sus la region rectala, lo plaser es generat pel fach de reténer las matèrias fecalas (retencion) o de las expulsar (defecacion). Es tanben dins aqueste moment que l'enfant entra en oposicion constanta, çò que de còps a donat a aquel estat lo nom d'estat sadic-anal.
- L'estat fallic : vejatz "complèxe d'Edip" çai-jos.
Complèxe d’Edip[modificar | modificar la font]
Per Freud, l'estructura de nòstra personalitat se cràa a respècte del complèxe d’Edip (o d’Electra) e a la foncion paternala. Lo complèxe d’Edip interven al moment de l'estat fallic. Aquel periòde se termina per lo ligam de la recerca del plaser a una persona exteriora, la maire. Lo paire ven alavetz rival e l’enfant crenh d’èsser punit de son desir de la maire per la castracion pel paire. Lo mainatge reprimís donc sos desirs e complèta son Subre-Ieu amb lo concèpte de pudor entre autres.
Freud vesiá dins l'omosexualitat una fixacion (libido fixat dins un estadi de l'evolucion de l'òme e que provòca de simptòmas e de perversions) en l'Edip.


text:
La Cavalariá
La Cavalariá[1][2][3] (La Cavalerie en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat se situa al centre del scenari del Larzac, çò de mès de meridional de tot los causses del Massís Central.
Lo vilatge es desservie pel A75 (sortida 47, darrièra sortida abans lo Milhau), la rota nacionala 9 travèrsa lo pòble.
A 1 km de la Cavalariá, la airedròm Milhau - Larzac permet una correntilha airenca del vilatge pels avions de torisme o de question.
L'estacion de Milhau es a 20 km e dels beguts asseguran jornalièrament una correntilha del pòble.
Le territoire de la commune se situe au centre du plateau du Larzac, le plus méridional de tout les causses du Massif central.
Le village est desservie par l'A75 (sortie 47, dernière sortie avant le Millau), la route nationale 9 traverse le village.
A 1 km de la Cavalerie, l'aérodrome Millau - Larzac permet un desserte aérienne du village par les avions de tourisme ou d'affaire.
La gare de Millau est à 20 km et des bus assurent quotidiennement une desserte du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nant, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1994
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana