text:
751
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 751 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França (Empèri Franc)[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la dinastia merovingiana a la fin de l'annada durant una assemblada dau pòble franc a Soissons. Foguèt remplaçada per la dinastia carolingiana fondada per Pepin III qu'èra ja lo cap vertadier de l'Empèri dempuei 747. Lo darrier rèi merovingian foguèt exilat dins un monastèri fins a sa mòrt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Divèrsei conflictes marquèron l'annada per l'Empèri Bizantin. Dins la Peninsula Italica, Ravena foguèt finalament conquistada per lei Lombards dau rèi Aistolf. Après aquela desfacha, lei Bizantins gardavan solament lo contraròtle dau sud de la peninsula e — teoricament — deis Estats Pontificaus. La pèrda de Ravena marquèt donc la fin de l'Exarchat de Ravena fondat per defendre lei conquistas de Justinian Ier en 567 o en 578. En Anatolia Orientala, l'Empèri aprofichèt lei dificultats aràbias causadas per la guèrra civila entre Abbassidas e Omeias per sostenir la revòuta d'Armenia e conquistar lei vilas d'Erzurum e de Melitena. Leis abitants crestians foguèron tornarmai, coma en 746, desplaçats vèrs Tràcia per renfòrçar la preséncia crestiana e bizantina dins la region, especialament a Andrinòple onte l'autoritat bizantina foguèt restaurada.
Reiaume Lombard[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per lo succès decisiu de la presa de Ravena per lei fòrças lombardas. Aquò marquèt la fin de l'Exarchat de Ravena e permetèt ai Lombards de venir la poissança dominanta de la Peninsula Italica.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après la victòria decisiva e la mòrt dau califa omeia en 750, l'annada foguèt marcada per lo renfòrçament dau Califat novèu. D'armadas foguèron ansin mandadas dins diferentei províncias. En Asia Centrala, s'opausèron ais avançadas chinesas dins lei regions de Samarcanda e de Tachkent. En julhet, una tropa de 150 000 a 200 000 òmes comandats per Ziyad ibn Salih se dirigiguèt vèrs la region d'Anxi onte foguèron d'una armada turcochinesa de 30 000 combatents. Pasmens, en causa dei dificultats d'avitalhament, la perseguida foguèt limitada e la batalha de Talas marquèt lo limit de l'expansion militara aràbia en Asia Centrala.
China[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per de conflictes desastrós còntra lo Califat Abbassida e còntra lo Reiaume de Nanzhao. D'efèct, après la fin de la guèrra civila còntra leis Omeias en 750, leis Abbassidas decidiguèron de s'opausar ai progrès chinés en Asia Centrala. Dirigida per Ziyad ibn Salih, una tropa de 150 000 a 200 000 òmes se dirigiguèt vèrs la region d'Anxi. En julhet, se turtèt a una armada Tang compausat de 10 000 soudats chinés e 20 000 combatents turcs locaus. Après cinc jorns de batalha, lei Chinés foguèron batuts sus lo riu Talas. La perseguida dei vencuts foguèt limitada per lei dificultats d'avitalhament e l'armada chinesa acomencèt de preparar una repòsta. Pasmens, en causa de la Revòuta d'An Lushan (755-763), aquela repòsta foguèt annulada e lei protectorats chinés d'Anxi abandonats en 763.
La situacion foguèt pas melhora còntra lo Reiaume de Nanzhao car dins la region dau lac de Dali, l'armada chinesa foguèt esquichada per lei fòrças dau rèi Ge Luofeng a Xiaguan. 60 000 soudats chinés sus 80 000 foguèron perduts dins lo corrent de la batalha confirmant ansin l'independéncia dau Reiaume de Nanzhao.
Reiaume de Nanzhao[modificar | modificar la font]
Après la crisi diplomatica de 750 entre la Cort de Nanzhao e la dinastia Tang, una armada Tang foguèt mandada còntra lo reiaume. Lei fòrças de Nanzhao capitèron de l'esquichar dins la region dau lac de Dali. Aqueu succès permetèt de confirmar l'autonòmia novèla dau reiaume.
Arts[modificar | modificar la font]
- Començament de la bastida de la Bauma de Seokguram dins lo Reiaume de Silla[1].
- Fin de l'escritura dau Kaifuso, un recuèlh de poèmas en lenga chinesa realizat per d'autors japonés.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descubèrta dau papier per leis Arabis gràcias a de presoniers chinés capturats dins lo corrent de la batalha de Talas.


c: text/html

text:
Flamenca
Flamenca qu'ei un roman occitan medievau anonim deu sègle XIII qui n'existeish pas sonque dens un sol manescrit (lo de Carcassona) conegut.
Que conda l'istòria d'Archambaut de Borbon, espós gelós, de sa molhèr Flamenca e deu son aimador e liberator, Guilhem de Nivers, qui, deguisat en clerc, non pòt escambiar pas sonque duas sillabas per messa dab Flamenca ; lo roman que caup dens lo genre deu castia gilos.
Dens l'edicion de Renat Nelli, lo tèxte que compta dab 8095 vèrs octosillabs.
Resumit[modificar | modificar la font]
La debuta e la fin deu manescrit que mancan (en mei de quauques huelhets qui mancan tanben) ; l'istòria qu'i comença dab lo comte Gui de Nemors (pair de Flamenca) qui consulta los sons vassaus entà saber se cau maridar la soa hilha Flamenca sia dab lo Rei deus Eslavons o dab Archimbautz de Borbon, un senhor de grana valor. En vertat non vòu pas d'aqueth rei luenhec per'mor de crànher de non pas poder tornar véder a Flamenca. La mair de Flamenca que confirma aquesta causida e la nòças que son celebradas pendent mantuns dias au cap deu quaus Archimbautz e torna a Borbon on e's debanaràn un tornéi que lo Rei de França e aunora dab la soa preséncia. Durant aqueste tornéis, totòm, dauna e sénher, qu'admira la beutat excepcionau de Flamenca.
Tot sobte, la Reina de França que ved la lança deu son espós ondrada d'ua teishut balhat en signe d'amor com aquò e's hè durant lo torneis e ne vad gelosa au punt de sopçonar Flamenca e de'n parlar a Archimbautz qui, au son torn, e comença eth tanben a ne vàder gelós, gelosia aumentada peu hèit que lo Rei e cèrca a l'aunorar en demorant pròche de Flamenca e tanben per la natura excepcionau de la beutat de Flamenca.
A la fin deu torneis, Archimbautz qu'ei vadut tan gelós que cabuça dehens la holia : que voda totas las soas pensadas de cap ad aquesta gelosia, qu'abandona totas las soas activitats aunorablas passadas, que s'arrapa los peus, no's lava pas mei, que vad violent, que sopçona tostemps Flamenca d'estar in.hidèu e fin finau, que l'embarra dehens ua tor dab las soas duas daunas de companhia : Alis e Margarida. La deisha pas sonque sortir per la messa (o e demòra estujada e en contacte pas sonque dab lo caperan au moment de la comunion) e, de quan en quan, antà anar au banh, o e demòra aquiu tanben embarrada dab las soas duas daunas.
Guilhem de Nivers, joen cavaèr fisicament, intellectuaument e moraument perhèit (qu'ei hòrt, mes tanben educat e instruit e sabent en los sèt arts liberaus) qu'ei vesitat en saunei per Amor qui eth destina Flamenca. Que s'avia donc dab los sons escudèrs de cap a Borbon on e que s'ostala en çò de Pèire Gui (òste qui ei tanben lo proprietari deus banhs on Archimbaut e mia Flamenca e sas damisèlas).
Mercés a la soa generositat, Guilhem s'amigalha dab Pèire Gui e, amassas, que van a la messa on e ved quin Flamenca b'ei estujada mes tanben qu'au moment de dar la patz, Nicolàs, lo clerc, que s'apròpia d'era. Amor que hè saunejar Guilhem ad l'idea d'escambiar ua paraula ad aqueste moment e de cavar un sosterranh de enter l'ostau de Pèrie Gui e lo banh.
Guilhem que'u perpausa donc (en pretextant d'ua malaudia qui l'obliga a demorar sol) de logar l'ostau sancer per ua tempsada brèva, e, generós tanben dab lo caperan Justin, que'u demanda de'u deishar har lo clerc en lòc de Nicolàs (que manda estudiar a París en tot pagar peus sons estudis). La formacion intellectuau de Guilhem que'u permet aisidament de préner aquesta plaça e que's hè donc atau tonsurar per amor.
Que pren la plaça deu caperan çò qui'u da lo parat, au moment de dar la patz, d'escambiar pas sonque ua paraula (en vertat duas sillabas) qui au cap de mantuas messas e forman ua conversacion, ua declaracion d'amor e un plan entà se poder rescontrar au banh mercés a un tunèl ; l'escambi qu'ei lo seguent : _ Ailas _Que plans. _Muer mi. _De que ? _D'amor. _Per cui. _Per vos. _Qu'en puesc ? _Garir. _Consi ? _Per gein. _Pren l'i. _Pres l'ai. _E qual ? _Iretz. _Es on ? _Als banz. _Cora ? _Jorn breu e gent. _Plas mi.
Enter cada escambi, ambs intelocutors qu'an lo parat de pensar au contiengut de las loas responsas e Flamenca que'n parla dab Alis e Margarida. Enter temps, Guilhem que hè tribalhar los maçons qui en ua setmana e cavan lo tunèl, un còp lo tribalh acabat, que demanda aus òstes de tornar en çò lor en bèth pretextar que la soa santat qu'ei mièlher e que n'a pas mei besonh de demorar sol dens l'ostau de Pèire Gui. Deu son costat, esmavuda, Flamenca que cad en pasmason e ne prohèita entà pretextar qu'era es òp d'anar au banh.
Qu'ei atau que los dus aimaidors e's coneishen e gauseishen de l'amor a maugrat de la gelosia d'Archimbautz. En pretextant la flaquessa de la soa santat e las vertuts deus banhs, Flamenca la se vira entà multiplicar las rescontas. Deu banh que va cada còp entà la crampa de Guilhem. Au cap d'ua estona, aqueste que la demanda de presentar Alis e Margarida aus sons dus cosins d'escudèrs e tots que vaden amorós (Alis e Margarida que's causeishen respectivament Ot e Clarin) e sengle cople que's tròba cadun sa crampa dens lo banh.
Paradoxaument, qu'ei un còp vadut vertaderament cocut qu'aqueste e's guareish comprenent que per gelosia qu'a abandonat totas las activitats qui l'aunoravan autes còps e qu'a hèit lo malastre de Flamenca. Aquesta que'u perpausa un arrengament o un pacte mes lo huelhet que manca aqui ; au huelhet seguent Archimbaut que torna a la soa vita passada en abandonant la gelosia. Flamenca qui pòt tornar a la soa vita de cort qu'a tanben mens lo parat de trobar Guilhem au banh. Qu'u demanda de s'enanar per tornar. Lo nivernés que's capera de glòria militara en Flandra. Lo pair de Flamenca qui e'na audait a parlar qu'ac conda a Archimbaut qui vòu conéisher Guilhem. Ambs que participan a un torneis organizat a Lovaina peu duc de Brabant e ambs i estiglant (mes Archimbaut just après Guilhem) e bèth pelejar dens lo medish camp. Archimbaut qu'envita Guilhem au torneis qu'organiza e Guilhem que'u promet de's hica un còp mei dens lo son camp.
Los darrèrs vèrs que son pro comics per'mor per admiracion, peguessa e amistat, Archimbauts que tribalha per las amors de Flamenca e de Guilhem. En purmèr que muisha a Flamenca un salut poetic ricament ondrat que Guilhem eth a dat entà l'instrúser en amor. Alis que domanda ironicament s'aqueste chivalièr que lausa tan Archimbaut a un amor ; que respon que quiò e que s'apera la "dauna de Belmont" e lo salut (en vertat escrivut per Flamenca) era ei vodat. A l'escadença deu tornéis, Archimbaut aunora Flamenca e adoba Ot e Claris. Com e deu causir jòias per tres convidats, que domanda a Guilhem, Ot e Claris de'us se causir per eth dab l'ajuda de Flamenca e que'us deisha sols ; qu'ei atau qui los tres coples e pòden gaudir un còp mei.
Durant lo torneis Flamenca que da la soa manga au purmèr chivalièr victoriós : Guilhem ; aquò que'u da lo parat de la mandar los chivalièr vençut en los bèth autrejar de guardas loas armas e dinèr s'accèptan de plegar lo jolh davant era.
Lo manescrit que s'acaba aquiu e la seguida que manca.
Extrèits[modificar | modificar la font]
" [...] Car veramenz sui eu gelos / Plus que null ome ques anc fos; / Los autres n'ai eu vencutz totz, / E per bon dreg serai cogotz, / Mai ja no-m cal dire : serai, / Qu'ades o sui, que ben o sai!" / A si meseis fortmen s'irais, / Tira-s los pels, pela-s lo cais, / Manja-s la boca, las dens lima, / Fremis e frezis, art e rima, / E fai trop mal oils a Flamenca. / A penas si ten que no-il trenca / Sas belas crins luzens e claras; / E dis: "Na Falsa, que-m tens aras / Que no-us aucisse e no-us affole / E vostra penchura non tolle ! / e gens aves levat coaza, / A l'autr'an cuh qu'en fares massa / En sospeisso que la-us arabe; / E ja non cug que-us sía sábe / Quan la-us farai ab forses tondre; / Greu la-us veiría hom rescondre, / Quan venon ist cortejador / Per so que dijan antre lor: / Dieus ! qui vi mais tam bellas cris ! / Plus bella [s] son non es aurs fis. [...]" (1109 - 1134).
" [...] E dis: "S'Amor hui non m'aduz / De mon desir a qualque luz, / Jamai en leis nom fizarai ; / Mas si Dieu plaz, be i avenrai. / Amors non fail ges a la cocha, / Mas a mi par que trop i locha / Pel gran desir que-l cor m'afflama." / Et aitals es totz hom ques ama. / Guillems davan si donz estet; / Quan il lo sauteri baiset, / El li dis suavet: "Hai las!" / Pero ges non o dis tam bas / Ques il fort be non o ausis. / Guillems s'en vai humils e clis / E cuj'aver mout enensat; / S'el agues ara derochat / En un tornei .c. cavalliers / E gasainatz .v.c destriers, / Non agra joia tan perfecha, / Car res el mon tan non delec [...] " (3939 - 3959).
Criticas e edicions[modificar | modificar la font]
Lo sol manescrit conegut qu'ei lo manescrit incomplet de Carcassona. F. Raynouard que'n publiquè extrèits en 1838 puish ua edicion sancera que ho establida per Paul Meyer en 1865, corregida per l'autor en 1901. L'edicion de Renat Lavaud e de Renat Nelli que ho establida en 1960 e Nelli que publiquè tanben criticas de l'òbra.
Dens lo son resumit, Josèp Anglada bremba que Révillout e data los eveniments en 1234 mercés a l'informacion deu tèxte que Pasca que i cad lo 23 d'abriu. De tot biais, l'òbra qu'ei considerada com datant de la meitat deu sègle XIII, ua tempsada marcada per la conquèsta d'Occitània e la soa dominacion repressiva per la Glèisa Catolica. Aquò que pausa la question de la relacion enter lo contiegut morau (adultèri legitimat, seduccion durant la messa en bèth detornar abits de clèrc) e lo contèxte religiós de l'epòca ; la medisha question que's pausar en relacion dab la fin' Amor puish que lo tèxte que mescla intimament amor cortès e carnau. Aquesta epòca qui èra ua tempsada de transicion culturau e de francizacion, çò qui aumenta l'interest de Flamenca, ua narracion dens ua lenga qui cultivè mei l'art liric que non pas la narrativa. Se lo protagonista e segueish l'ideologia cortesa (en combinant las qualitats d'un clèrc, d'un sabent e d'un chivalièr) b'ei totun francés (de Nivers e pas occitan.
La critica (Lavaud e Nelli d'un costat, e tanben Lafont) que botan Flamenca dens la perspectiva deu roman psicologic (com un deus purmèrs, aubrant la via a La Princessa de Clève e quitament a Marcel Proust segon los dus purmèrs).
Dens lo son Art d'aimer occitanien, Nelli qu'insiteish suber l'importància capitau de las longas disgrecions pedagogicas au costat de la narracion deus eveniments. Robèrt Lafont eth que parla d'un "abracat practic de la fin' Amor"[1]. Per la critica tradicionau, l'idea deu dialòg que's seré inspirada de l'òbra de Pèire de Rogièr[2] qui ho quitament perpausat com un possible autor [3](çò qui ei chic probable en acceptant la meitat deu sègle XIII com epòca de redaccion). Nelli e d'autes critics que soslinhèn tanben las relacions deu tèxte dab l' Ars Amatoria d'Ovidi[4] (citat dens lo tèxte), mes tanben dab l'òbra deus trobadors Pèire Cardenal e de Guilhem Montanhagòl e tanben dab lo Roman de la Ròsa (e mei que mei dab debuta de la soa redaccion hèita per Jean de Meug) per'mor de l'utilizacion de figuras allegoricas com Amor, Mercés, Caritat, Prètz. De segur l' amor de lonh shens aver vist l'objècte aimat que 'ns manda de cap a la vida de Jaufre Rudèl. Fin finau, que cau soslinhar que Flamenca e desplega lo topos deu castia gilos com justament lo Castia gilos de Raimon Vidal de Besalú (contemporanèu) e Las novas del papagay d'Arnaut de Carcassés.
Alfred Jeanroy[5] que suggereish un autor roergata e, a maugrat de l'anonimat de l'òbra, aqueste que's mentau dilhèu dens lo tèxte en se bèth presentar devath lo nom de Bernardet (enter los vers 1732 e 1736, dab tots los problèmas pausats per aquesta mena d'identificacion dens un tèxte medievau on Bernardet e poderé estar l'autor, l'escriba, l'interpret orau, un narrator fictiu o tota auta persona).
D'un punt de vista istoric, los senhors de Borbon que's saperavan efectivament e tradicionaument Archimbaut (dens la topografia francesa, la soa vila que s'apera uèi Bourbon-L'Archimbaut) e, segon Paul Olson, que's tractaré dens lo tèxte d'Archimbaut VII de Borbon (Nelli, eth, que suggereish lo VIau) e la causida deu peronatge Guilhem de Nivers e deus lòcs com Flandra e seré tanben istorica e quitament ironica, com ac ei tanben la causida deu senhors qui perden lo tornéis a la fin ; Olson i ved quitament un possible ehèit comic entau public de l'òbra dehens lo contèxte istoric, polititic e religiós de l'epòca. Nelli e Lavaud que bremba lo 30 personatge istorics trobats per Ch. Grimm qui, a despart d'aquò e trobè arguments pro solides per suggerir que lo Nemors deu pair de Flamenca que poderé en vertat estar Namur de Valonia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anglada, Josèp. Le roman de Flamenca. Boccard : París, 1926.
- Lavaud, Renat & Nelli, Renat, Les Troubadours : Jaufré, Flamenca, Barlaam et Josaphat, París, Desclée de Brouwer, 1960.
- L'amour courtois des toubadours a Fébus. Per Noste : Ortès, 1995.
- Luce-Dudemaine, Dominique. Flamenca et les novas à triangle amoureux : contestation et renouveau de la fin'amor. Mont : Etoill, 2007.
- Nelli, Renat, Le Roman de Flamenca, un art d'aimer occitanien au XIIIe siècle. Tolosa : IEO, 1966
- Meyer, Paul. Le roman de Flamenca publié d'après le manuscrit unique de carcassone. París, 1865.
- Olson, Paul A.. Le Roman de Flamenca : History and Literary Convention in Studies in Philology, Vol. 55, No. 1 (Jan., 1958), pp. 7–23, University of North Carolina Press (suber JSTOR).
Filme[modificar | modificar la font]
Flamenca que ho adaptada en 1993 en occitan per Michel Gayraud dab lo títol Flamenca e dab un tèxte modernizat per l'escrivan Ives Roqueta.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In L'amour courtois des troubadours à Fébus
- ↑ Pèire de Rogièr qu'a efectivament compasat ua canso qui comença per Ailas que plangz ?
- ↑ Pietsch, K. "The Authorship of Flamenca." Modern Language Notes, Vol. 10, No. 7. (Nov., 1895), pp 201–202.
- ↑ Per exemple au vers 7555 : So dis Ovidis, qu'en saup pron..
- ↑ Citat per Lavaud e Nelli dens la loa edicion

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Givenchy-en-Gohelle
Givenchy-en-Gohelle es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se tròba en la arrondiment de Arras mas se situa en la banlèga de Liévin (arrondissement de Lens).
La ville se trouve dans l'arrondissement d'Arras mais se situe dans la banlieue de Liévin (arrondissement de Lens).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Givenchy a #èsser entièrament destruit en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, dempuèi 1914.
Le village de Givenchy a été complètement détruit lors de la Première Guerre mondiale, dès 1914.


text:
Miremont (Puèi Domat)
Miremont (Puèi Domat) (Miremont (Puy-de-Dôme) en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Punt d'exclamacion
Lo punt d'exclamacion (var. ponch d'exclamacion; tanben nomenat punt/ponch d'admiracion) es un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Lo punt d'exclamacion s'utiliza
- per marcar l'emocion dins una frasa
- per indicar que se parla dins un ton naut
- per atirar l'atencion del lector sus una demanda (dins aquel sens es fòrça utilizat per la publicitat)
- pòt metre l'accent sus una frasa a l'imperatiu
- indica un clic postalveolar en transcripcion fonetica
- sus un panèl o cartèl indica un avertiment sus un dangièr potencial
- representa la factoriala en matematicas
- dins qualques lengatges de programacion equival a una negacion
Originas[modificar | modificar la font]
Lo simbòl vendriá de l'exclamacion de joia « interjectio » en latin, que foguèt abreujada d'un i en dessús d'un o.


text:
Viana (Òut e Garona)
Viana (en francés, oficiaument, Vianne) ei ua comuna gascona d’Occitània. Administrativament, ei situada dens lo departament d’Òut e Garona e la region francesa d’Nòva Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna deu parçan de Labrit, ei situada sus Baïsa e suu canau laterau a Garona. Compreng lo vilatge de Viana e lo vilatjòt de Calezun.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La bastida de Viana estot fondada lo 21 de seteme de 1284 per un acte de pareatge enter Jordan de l’Illa e lo Senescau de Guiana Jan de Grailly[1], qui representava lo duc d'Aquitània Edoard Ièr d'Anglatèrra[2] Lo nom de la ciutat estot causit per Jordan de l'Illa ende onorar sa tanta Viana de Gontaud Biron, qui lo avèva dat quauques annadas avants sos drets sus la senhoria de Montgalhard, qu’en dependèva lo vilatge de Vilalonga. La bastida remplacèt lo vilatge de Vilalonga, qu'en demòra la glèisa de Nosta Dama (uei Sant Cristòfe). L’istòria de la vila comença damb la construccion de las fortificacions e la Guèrra de Cent Ans (combats de 1342).
Lo 3 de julhet de 1562, aus Arrogets, un combat enter lo cap catolic Blasi de Monluc e lo capitani uganaud Doazan, arribat de Nerac damb 500 òmis, s'acabèt per la victòria deus catolics e mei de 300 mòrts, que las autoritats de Viana e degon enterrar [3].
A la Revolucion, la comuna de Viana regropa las parròquias de Nosta Dama de Viana e Santa Marta (sus la riba dreta de Baïsa).[4]
Lo bulletin de las leis anóncia en 1840[5] la construccion d'un pont penjat[6] sus Baïsa, a la plaça deu bac. Lo pont es acabat en 1842.[7]
Viana recep l'electricitat lo 4 de heurèr de 1879, "mercé a la generositat de M. Latouche, mèra de Viana" [8].
Mei recentament, l'istòria de la vila estot tanben la de la veireria, creada en 1920[9], especializada en sas darrèiras annadas en la veireria d'art. Au mèi hòrt de la soa activitat, avèva mèi de 900 obrèirs. L'implantacion d'aquela fabrica, damb capitaus checoslovacs [10], estot acompanhada d'ua immigracion chèca. Arrond mèi d'ua error de gestion estot definitivament barrada en 2007.
Administracion[modificar | modificar la font]
Arrond annadas de municipalitat d'esquèrra (capvath la direccion d'ua cònsol comunista), las eleccions de 1989 vesèn lo passatge a dreta damb l'arribada au conselh municipau de la lista sancèra miada per Pierre Taulet. Totun, en 2008, aqueth n'estot pas reelejut. Ei ua de sas colistièras, Nicole Perrier, qui vasot cònsol.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo recensament parciau de l'INSEE qui vien ei previst en 2008.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Bastida de Viana, damb la soa glèisa fortificada de Sant Cristòfe (autescòps de Nosta Dama)
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Marcel Prévost (1862-1941), de l'Acadèmia francesa, vasut a París, moriscot a Viana ont passèt ua bèra part de la soa vita.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ende Jan I de Grailly, véser la wikipèdia anglesa: http://en.wikipedia.org/wiki/Jean_I_de_Grailly
- ↑ Bottacin, L. (abbé). La bastide de Vianne, son origine. Son histoire. Nérac, Owen, 1979.
- ↑ Paja d'istòria suu siti deus comerçants e mestieraus de Viana : http://www.vianneartisans.com/histoire.html
- ↑ Bottacin, L. (abbé). La bastide de Vianne, son origine. Son histoire. Nérac, Owen, 1979.
- ↑ Bulletin des lois du Royaume de France, 1840, sus Google Libes http://books.google.com/books?id=ujMUAAAAYAAJ&client=firefox-a&hl=fr
- ↑ Diccionari scientific de Josiana Ubaud, 2014
- ↑ "Pont de Vianne sur la Baïse - 1842", Base d'ouvrages en service ou construits au XIXème siècle en France
- ↑ L'industrie électrique, 1894, extrèit en Google Libes.
- ↑ Hervé-Yves Sanchez-Calzadilla, "La verrerie de Vianne : une entreprise de l'Albret à la conquête du marché mondial" in Revue des amis du Vieux Nérac, n°42, Nérac, 2007, ISSN 0769-2811.
- ↑ Deffontaines, Pierre. Les hommes et leurs travaux dans les pays de la Moyenne Garonne (Agenais, Bas-Quercy). 1932. Reedicion Agen. Quesseveur. 1978.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Viana suu site de l'Institut Geografic Nacionau
- [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=47318
- Vianne suu site Quid
- Localizacion de Viana sus ua carta de França e las comunas vesias
- Plan de Viana sus Mapquest
- Ofici de Torisme de la Val de Labrit
- Associacion deus comerçants e mestieraus de Viana


text:
Lockheed Martin F-22 Raptor
Lo Lockheed Martin F-22 Raptor es un caçaire furtiu estatsunidenc desvolopat a partir de la fin deis annadas 1980 per remplaçar lei F-15 intrat en servici dins leis annadas 1970. Inicialament destinat au combat aerian, lo F-22 es tanben capable d'assegurar de missions de sostèn d'operacions terreèstras, d'ataca electronica o d'ensenhament d'origina electromagnetica. Intrèt en servici en 2005. En causa de son còst fòrça important e de la fin de la Guèrra Freja, lei comandas foguèron fòrça reduchas per lo Congrès e la produccion se limitèt a 195 unitats.


text:
1291
Aquesta pagina concernís l'an 1291 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi dubèrta dins lei Balcans per lei temptativas angevinas de restaurar son anciana poissança dins la region (→ 1289 e 1290). Ajudat per una flòta mandada per Gènoa que pilhèt lo litorau d'Albania, l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) ordonèt a Miquèu Glabas d'atacar leis estats latins dau nòrd-oèst de Grècia. Seis armadas i enregistrèron de succès importants, especialament la presa d'Ioannina e de Durazzo (→ 1293).
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin dau sètge d'Acre que foguèt conquistat lo 28 de mai. Una partida importanta deis abitants capitèt de s'escapar gràcias a la resisténcia acarnada de la fortalesa dei Templiers mai la batalha demorava una victòria majora per lei Mamelocs. D'efèct, Acre èra la darriera vila importanta tenguda per lei Crosats en Palestina. Après aqueu succès, la garnison franca de Tir negocièt sa capitulacion en cambi de sa libertat, Sidon foguèt evacuada per seis abitants e abandonada per lei Templiers, Beirot durbiguèt sei pòrtas sensa combatre — pasmens, leis abitants foguèron reduchs en esclavatge e lei Templiers chaplats — e Tortosa foguèt abandonada per sei defensors. Gibelet e l'illa pichona d'Aruad que son senhor èra un amic personau dau sultan demorèron lei darrierei possessions crestianas dins la region fins a son abandon definitiu en 1302.


text:
1736
Aquesta pagina concernís l'an 1736 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Fin oficiala de la dinastia safavida après lo reversament de son darrier sobeiran per Nabir Chah. Aqueu darrier se proclamèt a son torn chah. Dins lei regions occidentalas de Pèrsia, capitèt d'obligir leis Otomans de se retirar dei zònas frontalieras ocupadas dempuei l'afondrament de l'Empèri Safavida.


text:
Maria-Joanna me mandèri un mail per me dire de far una tièra dels libres que serián utils a la Bibliotèca que, joncha a la dels autres professors del departament, serà mandada a Cedric Bergay, lo librari de Sauramps cargat de l’occitan, per los que lo coneisson. Doncas, recampèri vòstres vejaires, mai que mai los qu’èran eschriches dins lo quasernet dels utilisators de la bibòc e coma aquò aquel quasernet tròba plenament son utilitat. De mon costat, aviái ja reperat al moment del catalogatge los libres qu’èran de manca o tot simplament los que serián pas de tròp. Amb tot aquò, farguèri la lista seguenta, classada per òrdre de prioritat. Deuriái normalament la mandar deman a MJV, s’avètz d’idèas o de suggestions de crompas qualas que sián (libres, CD, etc.), es lo moment o jamai :
1- ROQUETA Max, Verd Paradis, I (1 o 2 exemplari)
2- MISTRAL Frederic, Memori e Raconte (1 o 2)
3- Dictionnaire Provençal-Français, CREO, Edisud, 2003 (grafia classica) (1)
4- ROURRET Robert, Dictionnaire Français-Occitan provençal, Lacour (1) – per Jennifer, es lo sol diccionari francés-provençau classic que trobèri
5- LAUX Christian, Dictionnaire Occitan-Français (1 o 2)
6- LAUX Christian, Dictionnaire Français-Occitan (1)
7- REY Alain, Dictionnaire historique de la Langue française, 2010 (1) – es una suggestion de Danís
8- VERNET Florian, Que dalle !, IEO, 2007 (1)
9- Livre Oc-Bèn, Primièra annada (1)
10- BODON Joan, Lo Libre del grands jorns (1)
11– RAPIN Christian, Diccionari francés-occitan (Soncament los tòmas II, IV e V !), (1)


text:
06/09/2016
Lo feschum, de Jan-Peire Reidi
Crese ben aver auvit Micheu Chapduelh dire que çò que a pas de nom a pas d’existença. E ben, la pròva me’n fuguet donada ’queste estiu per ma familha venguda de l’est de la França. Aviam minjat daus uòus fricassats (un menut dau mes d’aust, emb de la ratatolha e dau chambon) e ’quelas jounas femnas avian fait lavar las sietas sens començar per las passar jos l’aiga freja e sens metre de citron o ben de vinagre blanc dins la machina. Mas i aguet nonmas me, que sei perigòrd, e ma femna sentongesa, per trobar que las sietas pudian au freschum. Los autres, que sabian pas çò que quo era que lo freschum, trobavan que la vaissela era pròpa.
La coneissetz plan ’quela odor fòrta sus las sietas que an ’gut daus uòus, dau peisson, de las tripas. Quò vos fariá gorgetar. Chas nos, quo era mai d’un còp que l’òme a taula sinava sa sieta avant de tirar de la sopa e damandava a la femna de la chamjar. Òme sietat, pas content, femna dempès, un pauc ontosa. Enquera uros si se fasiá pas polhar. Dins ma bela-familha au bòrd de la mar, la vaissela deviá ben sentir le fraechén daus còps, que minjavan dau peisson e de las uistras pus sovent que nautres.
Vòle pas dire de mau de nòstres vesins, mas me damande quauques còps si nautres en Perigòrd e dins las Charantas avem pas lo gost e lo nas pus fins que los autres. En parlar de nas, quò me fai pensar au nas de Picatau, dins Jan Picatau de Sent-Barrancon. Tant loenh que fugués de la maison quante quo era temps de disnar, son nas sens parier « lo preveniá que sa mair fasiá lo torrin e que la moleta friulava dins la paela ».
Seriosament, sabetz coma dire en francés que quauqua ren es « jasbre » ? Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir. Parier coma las pomas pas maduras que los goiats craunhavan e escrupissian jos lo pomier en tornar de l’escòla. Las prumieras fijas dau mes d’aust nos donavan lo fijon (le fijhun de l’autre biais de la frontiera) ; las bochas nos prusian que lo diable ! Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las genzivas. Zo subriatz dire en francés ?
La gent d’aüei se damanden benleu coma nòstres pairs e grands-pairs paisans fasian per estre tan crentius. Lurs sietas eran lavadas dins l’aiga bulhenta sens sablon (l’aiga de vaissela era donada aus pòrcs dins la bacada), mas vos promete que eran pròpas ! De creire que lur nas tan fin sabiá destriar las odors e que obludavan lo femorier rasis la maison e las chiadas de moschas sus la taula. Daus òmes que se curavan pas las onglas, que se lavavan la figura nonmas per se rasar un còp per setmana e que gardavan per durmir la granda chamisa que aviá begut lur suor dins la jornada.
Au contrari, i aviá una odor que podiá far rire quante òm sabiá ne’n parlar sens zo nommar. Per exemple, nòstre Picatau faguet minjar aus mossurs daus perons que avian tombat sus « quauqua ren de mofle que sentiá pas a bon ». Òm se trufava de los que sabian pas eschivar çò que veniá de l’autra riba dau sistema digestiu. « Quauqua ren que fau pas chaupir », çò-ditz Picatau. Quò-’quí, emb lo respect que vos deve, quò a un nom e, segur, quò exista. Mas ne’n avem desjà parlat dins una autra cronica.
A Javerlhac, lo 29 dau mes d’aust de 2016
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
La Bessoniá (de Montredond)
La Bessoniá (de Montredond)[1][2] (oficialament en francés Montredon-Labessonnié) es una comuna lengadociana situada dins lo departament Tarn e la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Nòstra Dama de Ruffis
- Memorial dedicat als soldats mòrt en Africa del Nòrd (1952-1962)
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Pennedepie
Pennedepie en normand (Pennedepie en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:Referéncia necessària/Blòc
Per endavant lo endroit i aviá @dénommer « Blosseville », del nom del solar situat a aquel endroit. S'ignòra la rason d'aquel cambiament de appellation.
Modèl:Référence nécessaire/Bloc
Auparavant l'endroit était dénommé « Blosseville », du nom du manoir situé à cet endroit. On ignore la raison de ce changement d'appellation.


text:
Plasmidi
Un plasmidi designa en microbiologia o en biologia moleculara una molecula d'ADN distinta de l'ADN cromosomic, capabla de replicacion autonòma. Lo terme de plasmidi foguèt introduit pel biologista molecular american Joshua Lederberg en 1952.
Los plasmidis son generalament circulars. Se trapan mai que mai dins los bactèris, levat pel plasmidi 2Mu qu'es albergat pel microorganisme eucariòta Saccharomyces cerevisiae (levadura de fornièr).
Una cellula bacteriana ne'n pòt conténer una copia, pels plasmidis grands, o de centenas pels plasmidis artificials (construits per engèni genetic amb una tòca de clonatge dels gèns). Los bactèris ne'n possedisson generalament 5 a 30 copias, las levaduras entre 50 e 100 exemplars per cellula.
Mantun plasmidi diferent pòdon coexistir dins una meteissa cellula jos condicion de lor compatibilitat mutuala. D'unes plasmidis son capables de s'integrar als cromosòmas; son sonats episòmes.
Los plasmidis participan als transferiments orizontals de gèns entre las populacions bacterianas, e doncas a l'escampilhada dels gèns que conferisson d'avantatges selectius (per exemple de resisténcias als antibiotics o de factors de viruléncia). La mobilitat dels plasmidis (per conjugason) dins las populacions bacterianas fa créisser l'espèctre d’òste dels gèns implicats dins la viruléncia. Aqueles gèns provesisson en contrapartida un avantatge selectiu pel plasmidi e los bactèris òstes.


text:
Lo Marnhès
Lo Marnhès[1][2] (oficialament en francés Le Margnès) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Es una comuna delegada de la comuna novèla de Font-riu (grafia fonologica), dempuèi lo 1èr de genièr 2016.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Les Noms de Lieux du Tarn, d'Ernèst Negre, tracta pas del Marnhès [3].
En general, los noms amb article son del segond millenari. Aicí, i a pas de certitud : la necessitat de destriar lo Marnhès d'Angles e lo Marnhès de Braçac es dejà una rason de metre l'article.
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1789 : comunautat del Marnhès d'Angles, senescalciá de Carcassona, diocèsi de Sant Ponç; comunautat del Marnhès de Braçac, senescalciá de Castras, diocèsi de Castras. La parroquia del Marnhès d'Angles es Santa Magdalena de la Granja.
- 1790 : comuna del Marnhès d'Angles, canton d'Angles, districte de Sant Ponç; comuna del Marnhès de Braçac, canton de Braçac, districte de La Cauna.
- An V : lo Marnhès d'Angles passa al departament de Tarn. Lo canton d'Angles (que passa a Tarn) es escambiat per lo canton de Sant Gervais (que passa a l'Erau). Doncas lo Marnhès d'Angles passa al departament de Tarn.
- An X : comuna del Marnhès d'Angles, canton d'Angles, arrondiment de Castras; comuna del Marnhès de Braçac, canton de Braçac, arrondiment de Castras.
- Lei del 17 de junh 1846 : fusion de las comunas del Marnhès d'Angles e del Marnhès de Braçac. L'ensemble de la comuna es del canton de Braçac [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia Lo Marnhès de Braçac, puèi Lo Marnhès (fusion de las doás comunas)[modificar | modificar la font]
- 2013 : 47 abitants (2,6 ab/km²)
Demografia Lo Marnhès d'Angles, puèi Lo Marnhès (fusion de las doás comunas)[modificar | modificar la font]
- 2013 : 47 abitants
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Ernest Nègre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4na edicion, ed. Vent Terral, Energues, 81350 Andouque
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=19152


text:
Sagrada Familha
La Sagrada Familha (Sagrada Família en catalan) de Barcelona, o d'un biais mai formal, Temple Expiatòri de la Sagrada Familha, òbra inacabada de l’arquitècte catalan Antoni Gaudí, se situa dins lo barri de la Sagrada família, del districte de l’Eixample de Barcelona. Es un dels exemples mai coneguts del modernisme catalan. Segon las donadas de 2004, la Sagrada Familha es lo monument mai visitat de l'estat espanhòl, subrepassadoira de l'Alhambra de Granada e lo Musèu del Prado a Madrid.
Aquesta construccion es una glèisa catolica e malgrat sa talha impressionanta es pas catedrala, la Catedrala de Barcelona es la Catedrala de Santa Eulàlia, un edifici gotic de l'edat mejana.
En 1882 Josep M. Bocabella aviá aquesit de terrenhs per auborar un temple dedicat a la "sagrada familha" del catolicisme. Los desacòrds amb lo primièr arquitècte faguèron que Gaudí se carguèsse de las òbras, amb un projècte flame nòu plan mai ambiciós. Es aquesta òbra encara en via de construccion. La data prevista d'acabament de las òbras, se lo ritme actual ten, seriá en 2065.
Durant las darrièras annadas de sa vida, Gaudí practicament sonque trabalhava e viviá per la Sagrada Familha e, quand moriguèt, laissèt mai d'un plan, projècte e esbòs.
Las òbras que actualament se fan per tal d'acabar la Sagrada Familha, respèctan lo projècte original de Gaudí dins son ensems, pasmens o fan pas dins los detalhs, que son estats adaptats a l'estetica modèrna e a l’estil dels artistas que pòrtan lo projècte.
Actualament son ja bastidas doas de les tres faciadas: la de la Naissença (nòrd-èst, Carrer Marina), que foguèt gaireben completada en vida de Gaudí e la de la Passion (sud-oèst, C/Sicília), amb un ensems escultural de Josep Maria Subirachs. La faciada de la Glòria (sud-èst), se situarà sul carrer Mallorca, que passarà per un tunèl, e per la bastir caldrà desrocar los ostals que son actualament a l'autre costat de la carrièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 31 de decembre de 1881, Josep Maria Bocabella crompèt de terrenhs ont se trobavan divèrses ostals, e èran compreses entre las carrièras de Malhòrca, Marina, Provença e Sardenha. La crompa li costèt 172.000 pessetes, e la soma veniá d'aumòinas. La tòca del projècte èra de bastir un temple dedicat a la Sagrada Familha (valent a dire sant Josèp, la Verge Maria e Jèsus). A mai del temple, lo projècte compreniá la construccion d'escòlas. Lo primièr arquitècte qu'èra estat causit foguèt Francesc de Paula del Villar, que tracèt un projècte neogotic amb una glèisa de tres naus amb un creuer e una absida amb deambulatori; en 1882, lo quite jorn de Sant Josèp, l'avesque Urquinaona i plaçava la primièra pèira,[1], moment que coïncidiguèt amb la proclamacion durant lo Concili Vaticà I de Sant Josèp coma patron de la Glèisa Universala. Francesc de Paula del Villar aviá l'idèa d'un ensems neogotic, e aviá rebutat lo projècte de Bocabella de far una replica del Santuari de Loreto, que se pensa que foguèt l'ostal de Josèp e Maria a Nazaret.[2] Los desacòrdis de Villar amb Bocabella e amb son conselhièr, l'arquitècte Joan Martorell i Montells, faguèron que en 1883 foguèt Gaudí que se vegèt encargar de la construccion –aprèp recomandacion del meteis Martorell, que Gaudí aviá collaborat amb el coma ajudaire– amb un projècte novèl plan mai ambiciós.[3]
Lo projècte presentat per Gaudí, qu'en aquel temps aviá trenta-un ans, cambiava tot de l'ancian projècte de Villar. S'agissiá de bastir lo temple amb son originalitat pròpria de tendéncia naturalista-modernista, amb una granda torre centrala de 170 mètres dedicada al Crist, e en aumentar las dimensions del temple. Las referéncias misticoreligiosas an una importància bèla dins l'òbra de Gaudí, tant dins l'aspecte estrictament iconografic coma tanben dins la simbolica.[4]
Acceptat pel promotor amb un estrambòrd dels grands, l'arquitècte consagrèt lo demai de la sia vida a far créisser aquesta òbra, e mai d'un biais exclusiu durant los quinze darriès ans que precediguèron sa mòrt.
En decembre de 1884, Gaudí signèt lo projècte de la capèla de Sant Josèp a l'absida de la cripta, que foguèt inaugurat lo 19 de març de 1885, e que i intervenguèron tanben sos discipols Llorenç Matamala i Piñol e Carles Mani.[5] Se sap qu'aquel an i trabalhavan una equipa compausat per uèch maçons, dètz picapeirièrs, dotze escultors e un nombre indeterminat de fustièrs i sarralhièrs.[6]
Galariá[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ Bassegoda Nonell, Joan (2002), Gaudí o espacio, luz y equilibrio, Criterio, Madrid.p. 112, ISBN 84-95437-10-4.
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ Joan Bassegoda i Nonell: Antoni Gaudí (1852-1926), pàg. 177.
- ↑ M. Lluïsa Ramos,Catedrals,monestirs i grans edificis religiosos, 2005, Barcelona, Geostel,pàg.21, ISBN 84-96295-15-X.
- ↑ Barral i Altet, Xavier, 1999, Art de Catalunya,arquitectura religiosa moderna i contemporània, Edicions L'isard, pàg.218 ISBN 84-89931-14-3


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
cançoneta
1 cançoneta le Ven 21 Oct - 15:55
Marxelin
Occitan Warrior
2 Re: cançoneta le Mar 25 Oct - 13:41
Alh Òli
Occitan Warrior
3 Re: cançoneta le Mar 25 Oct - 15:45
joan_cavalier
Trobador !!
4 Re: cançoneta le Mar 25 Oct - 20:54
admin
Trobador !!
La Talvèra publiquèt un libe dab una K7 (òc, es pas tot jovent aquò) intitulat Épîtres & préfaces et autre parodies du sacré. Es un recuelh dab causas atau. Èra frequent en Lengadòc, en Peiregòrd e benlèu alhors. Nosautes avem lo Festival Roblès e Cauet per parodiar los tubes, a l'epòca cadun hasèva la soa parodia deu tube a la mòda : la messa.
Lo pair de Danís qu'en coneish una dont las paraulas apèrava lo proprietari a pagar l'aperitiu aus qu'èran vienut l'ajudar a la segada. Segon MC, èra un rituau. Se li avèvan demandat directament, se seré vexat, mes d'aquèth biais passava plan.
[Mòde Frederik Gersal /off]
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 Re: cançoneta Aujourd'hui à 22:22
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Constantina
Constantina (Qacentina en arabi: قسنطينة) es una vila del nòrd èst d'Argeria, cap luòc de la Wilaya de Constantina que compta mai de 840 000 abitants. Es considerada coma la tresena vila mai importanta del país per sa populacion.
De son ancian nom Cirta,[1] Constantina es tanben escaissada la « vila dels ponts penjats »(Madinat Al Jossour) o ben « vila dels aglas ». Sa fondacion remonta a l'an -202. Anciana vila imperiala fortificada, aprofecha d'una posicion estrategica, amb son ròc e sos barris. La vila de Cirta èra tanben une importanta vila feniciana abans de venir capitala de la Numidia pendent lo reialme de Massinissa, aliada de Roma, puèi foguèt destruita en 311 per Maxenci e Domici Alexandre. Pauc aprèp l'emperaire Constantin I lo Grand la tornèt bastir e li donèt lo nom que pòrta dempuèi lo sègle XVII. Constantina, es una del las mai ancianas ciutats del monde, es sbretot coneguda per l'art de viure rafinat del abitants. Constantina es tanben una vila importanta dans l'istòria mediterraneana, simbòl de la cultura araboandalosa. Per son istòria, venguèt l'arbitre de l'elegància de Al Andalús, pels biases de vestir e l'art rafinat de la cosina. Vila del malof, la musica araboandalosa, e dels olemas (savents de l'islam), es la capitala de l'Èst du país e la tresena vila d'Argeria.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
pont de Sidi m'sid sul Rummel
-


text:
Villes et mairies du Comté de Blekinge
Liste des communes
Karlskrona
Ville de Karlskrona, localité de la Suède de 62 000 habitants.
La mairie de Karlskrona a une adresse e-mail et un site Internet.
Karlshamn
Ville de Karlshamn, localité de la Suède de 31 000 habitants.
La mairie de Karlshamn a une adresse e-mail et un site Internet.
Ronneby
Ville de Ronneby, localité de la Suède de 28 000 habitants.
La mairie de Ronneby a une adresse e-mail et un site Internet.
Sölvesborg
Ville de Sölvesborg, localité de la Suède de 16 000 habitants.
La mairie de Sölvesborg a une adresse e-mail et un site Internet.
Olofström
Ville d'Olofström, localité de la Suède de 13 000 habitants.
La mairie d'Olofström a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Buzz Aldrin
Lo colonèl Edwin Eugene Aldrin, Jr. escaissat Buzz Aldrin, (nascut lo 20 de genièr de 1930) es un pilòt d'ensag, astronauta estatsunidenc e lo segond èsser uman que pausèt lo pè e caminèt sus la Luna (aprèp Neil Armstrong) pendent la mission Apollo 11.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Edwin Aldrin nasquèt a Montclair, Nòva Jersey, EUA. Foguèt diplomat de l'Escòla Superiora de Montclair e capitèt a la tresena plaça de promocion de l'Acadèmia Militara de West Point, Nòva York. Aldrin foguèt promogut lòctenent segond e serviguèt coma pilòt de caça a las Fòrças Aerianas estatsunidencas pendent la Guèrra de Corèa, que volèt dins 66 missions de combat amb un F-86 Sabre. Aprèp que daissèt Corèa, Aldrin foguèt instructor d'artilhariá aeriana a la basa Nellis, e assistent del degan de facultat a l'Acadèmia de las Fòrças Aerianas dels Estats Units. Aprèp aquel destin, Aldrin volèt amb F-100 Super Sabres coma comandant de vòl a Bitburg, Alemanha.
Carrièra militara[modificar | modificar la font]
Aldrin daissèt lo servici militar per estudiar a l'Institut de Tecnologia de Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology, MIT) a Cambridge, Massachusetts ont obtenguèt un doctorat en astronautica. Sa tèsi de doctoral foguèt "orientacion per l'apròcha orbitala abitada". Aprèp lo MIT, tornèt a las fòrças aerianas, foguèt enviat al burèu d'objectius Gemini de la division del sistèmas espacials de las fòrças aerianas, a Los Angeles, Califòrnia, e aprèp a l'escòla dels pilòts d'ensag de las fòrças aerianas a la basa Edwards, Califòrnia. En març de 1972, Aldrin se retirèt del servici actiu aprèp 21 ans.
Carrièra d'astronauta[modificar | modificar la font]
Aldrin foguèt seleccionat dins lo tresen grop d'astronautas de la NASA en octobre de 1963. Foguèt fòrça implicat dins lo dessenh de las missions Gemini, mas jamai foguèt pas sus la lista dels equipatges. La mòrt de l'equipatge principal de Gemini 9 promoguèt Aldrin coma equipatge de remplaçament. La principala mission de Gemini 9 foguèt l'apròcha e acoblament de la capsula amb un veïcul objectiu, mas al fracàs d'aquel darrièr Aldrin improvisèt una manòbra eficaça per s'aprochar a de coordenadas determinadas de l'orbita terrèstra. Alara foguèt confirmat coma pilòt de Gemini 12, darrièra mission Gemini e darrièra possibilitat de testar las activitats extraveïcularas o EVA. Aldrin utilizèt de tecnicas revolucionàrias pendent los exercicis d'entraïnament per la mission. Aquelas, encara son utilizadas actualament.
Aldrin aviá fòrça mai exposicion publica que Neil Armstrong, e deviá èsser lo que originalament deviá davalar lo primièr sus la superfícia de la Luna. Aldrin tanben es conegut pel son costat místic, essent francmaçon, e recebèt la comunion per la superfícia lunara.
Retirada[modificar | modificar la font]
Aprèp que daissèt lo servici actiu, Aldrin tornèt a las fòrças aerianas dins un pòst administratiu, mas patiguèt de problèmas personals. Dins son autobiografia "Retorn sus Tèrra", Aldrin relata sos problèmas amb l'alcoolisme e la depression aprèp aver daissat la NASA. Aldrin contunhèt a promòure l'exploracion espaciala e produguèt alara un jòc d'ordinador "Buzz Aldrin's Race into Space" en 1992.


text:
Saint Vaast de Longmont : A visiter absolument ! #1 Parc de la mer de sable
Vous ne pouvez pas venir à Saint Vaast de Longmont sans passer par Ermenonville, à 17,8km du centre de Saint Vaast de Longmont, et venir voir le site le plus visité. Plus de 330 000 visiteurs y sont aller en 2012 contre 330 000 en 2011 ce qui en fait le 29e site en catégorie recreactif le plus visité de France.
#2 Parc Astérix
A Plailly 1 722 000 visiteurs en 2012 contre 1 599 300 en 2011. 3e site le plus visité de France en catégorie recreactif. A 21,9km du centre de Saint Vaast de Longmont.
Château de Pierrefonds (, c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO. Pierrefonds, 18,7km de Saint Vaast de Longmont) A faire durant votre séjour à Saint Vaast de Longmont En plein Air Centre Nautique Intercommunal à Nogent Sur Oise (18,5km du centre de Saint Vaast de Longmont). A découvrir Pontons de pêche La Sautriaute à Duvy (11,4km du centre de Saint Vaast de Longmont). Base de loisirs de St Leu d'Esserent à Saint Leu D'esserent (24,6km du centre de Saint Vaast de Longmont). Mémorial de l'Internement à Compiegne (12,6km du centre de Saint Vaast de Longmont). Villes et villages a visiter non loin de Saint Vaast de Longmont Classée Ville d'Art et d'histoire Chantilly vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (22,3km du centre de Saint Vaast de Longmont).
A parcourir durant votre voyage à Saint Vaast de Longmont Parc De Geresme à Crépy-en-Valois (13,8km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Ecologique à Senlis (13,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Jardin De Théo à Borest (14,1km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Et Jardin De Saint-Vincent à Borest (14,2km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Du Château De Valgenceuse à Senlis (14,6km du centre de Saint Vaast de Longmont). Jardins De L'Evêche à Senlis (14,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Du Palais De Compiègne à Compiègne (14,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Le Jardin D'Elyane à Fontaine-Chaalis (15,0km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Du Château De Versigny à Versigny (15,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Jean-Jacques Rousseau à Ermenonville (19,5km du centre de Saint Vaast de Longmont). Jardin Du Manoir Du Plessis Au Bois à Vauciennes (19,7km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Et Jardins Du Domaine De Chantilly à Chantilly (21,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Le Potager Des Princes à Chantilly (22,0km du centre de Saint Vaast de Longmont). Parc Et Potager Du Château De Breuil-Le-Sec à Breuil-le-Sec (22,1km du centre de Saint Vaast de Longmont). Les Charmettes D'Auguste Castellant à Largny-sur-Automne (22,4km du centre de Saint Vaast de Longmont). Les Jardins De La Muette à Largny-sur-Automne (22,4km du centre de Saint Vaast de Longmont). Jardins De La Commanderie à Neuilly-sous-Clermont (23,8km du centre de Saint Vaast de Longmont). Le Jardin De Chantal à Saint-Witz (25,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Le Jardin De Josiane Et Philippe à Saint-Witz (26,2km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée de l'Archerie et de l'Art Sacré à Crepy-En-Valois (13,0km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée Antoine Vivenel à Compiegne (14,6km du centre de Saint Vaast de Longmont). Abbaye Royale de Chaalis-Musée Jacquemart-André à Fontaine Chaalis (14,7km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée de la Figurine Historique à Compiegne (14,7km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée national de la Voiture et du Tourisme (Annexe du musée National du Château de Compiègne) à Compiegne (14,7km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée du Château de Compiègne à Compiegne (14,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée d'Art et d'Archéologie à Senlis (14,9km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée de la Vénerie à Senlis (15,0km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée de l'Hôtel de Vermandois à Senlis (15,2km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée Gallé-Juillet à Creil (19,4km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée Condé à Chantilly (21,6km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée Alexandre Dumas à Villers Cotterets (26,4km du centre de Saint Vaast de Longmont). Musée Antoine Vivenel - Saint Vaast de Longmont Monuments Historique de Saint Vaast de Longmont Eglise du
et dont les éléments classées sont Eglise : classement par arrêté du 28 mai 1883 Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Vaast de Longmont et dans les environs Cliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes. Logement saisonnier à Saint Vaast de Longmont Sinon en Gîte ?
-
Gite rural La Baronnaise à Baron, Gîte de Mme Corinne Flavigny qui est à 14,2km de Saint Vaast de Longmont. En chambre d'hôte
-
Chambres d'hôtes à JonquiÈres (9,9km de Saint Vaast de Longmont), Chambre d'hôte de M. Yves Franceus. - Chambres d'Hôtes Villa des Roses à Venette (14,2km de Saint Vaast de Longmont), Chambre d'hôte de M. Jean Jacques Moissinac.


text:
Nombre d'aur
En matematicas e dins las arts, lo nombre d'aur es la proporcion definida inicialament en geometria coma l'unic repòrt entre doas longors a, b talas que lo repòrt de la soma de las doas longors (a+b) sus la pus granda (a) siá egal a aquel de la pus granda (a) sus la pus pichona (b), es a dire quand (a+b)/a = a/b. Lo decopatge d'un segment en doas longors verificant aquela proprietat es nomenat per Euclides decopatge en extrèma e mejana rason. Lo nombre d'aur es uèi sovent designat per la letra φ (phi) en onor de l'escultor Fídias qu'auriá utilizat aquela proporcion per concebre lo Partenon.
Aquel nombre es l'unica solucion positiva de l'eqüacion
- x2 = x + 1.
Es lo nombre irracional:
qu'a per valor aproximada 1,618 033 989. Interven dins la construccion del pentagòn regular e del rectangle d'aur. Sas proprietats algebricas lo ligan a la seguida de Fibonacci e permeton de definir una aritmetica del nombre d'aur font de fòrça demostracions.
L'istòria d'aquela proporcion remonta a un periòde ancian de l'Antiquitat grèga. A la Renaissença, Luca Pacioli, un monge franciscan italian, la met a l'onor dins un libre de matematicas e la nomena divina proporcion en l'associant a un ideal mandat del cèl. Aquela vision se desvolopa e s'enriquís d'una dimension estetica, subretot pendent los sègles XIX e XX ont naisson las expressions de seccion daurada e de nombre d'aur.
Segon aquela vision, lo nombre d'aur se trapa de vegadas dins la natura o las òbras umanas, coma las estaminas del virasolelh o certans monuments, per exemple los que concebèt Le Corbusier. Tanben es estudiat coma una clau explicativa del mond, subretot per la belesa; es erigit en teoria estetica e justificat per d'arguments d'òrdre scientific o mistic : omnipreséncia supausada dins las sciéncias de la natura e de la vida, las proporcions del còrs uman o dins las arts coma la pintura, l'arquitectura o la musica.
D'artistas, coma lo compositor Xenakis o lo poèta Paul Valéry, aderiguèron a una partida mai o mens vasta d'aquela vision, sostenguda per de libres fòrt populars. Per lo biais de la medecina, l'arqueologia o las sciéncias de la natura e de la vida, la sciéncia infirma de talas teorias, basadas sus de generalizacions abusivas e d'ipotèsis inexactas.
Somari
- 1 Geometria
- 2 Fragments d'istòria
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Vejatz tanben
Geometria[modificar | modificar la font]
Proporcion[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'aur a una primièra definicion d'origina geometrica, basada sus la nocion de proporcion.
Existís una interpretacion grafica d'aquela definicion, consequéncia de las proprietats dels triangles semblables illustrada per la figura 1. Los segments blaus son de longor a e lo roge de longor b. Dire que la proporcion definida per a e b es d'aur es tanben dire que los triangles OAB e OCA son semblables. Euclides exprimís la proporcion d'aur, que nomena extrèma e mejana rason, del biais seguent : Una drecha es dita copada en extrèma e mejana rason quand la drecha entièra es al pus grand segment coma lo pus grand segment es al pus pichon.
Se a e b son en proporcion d'extrèma e mejana rason, al meteis temps lo repòrt a / b es totjorn lo meteis, aquò balha una novèla definicion del nombre d'aur :
La proporcion (1), que definís la proporcion d'aur, se pòt escriure coma aquò, obtenguda en multiplicant l'egalitat per a / b :
Aquò vòl dire que φ es solucion d'una equacion del segond gra. Aquela proprietat balha una tresena definicion :
L'equacion es equivalenta a aquela qu'indica que l'invèrs de l'inconeguda x es egala a x - 1 o encara que lo desvolopament decimal de 1/x es lo meteis qu'aquel de x, que se n'es sostrach sa partida entièra.
Existís dos biaisses per definir lo nombre d'aur, lo geometric que s'exprimís en tèrmes de proporcion e l'algebric que definís lo nombre coma l'unica rasic positiva d'una equacion. Aquel doble aprochadís permet de resòlvre un problèma d'algèbra, en l'ocurréncia una equacion del segond gra, amb l'ajuda d'un metòde geometric, se ditz algèbra geometrica.
Rectangle e espirala d'aur[modificar | modificar la font]
Los calculs precedents permeton, amb una règla e un compàs, de dessenhar una proporcion d'extrèma e mejana rason. Lo metòde es illustrat sus la figura d'esquèrra. Se dessenha un cercle de centre C e de rai 1 (en irange). Puèi, de l'extremitat del rai, se construtz un segment (en verd) perpendicular al rai, de longor 1/2, e se traça lo cercle de centre C' e de rai 1/2. Lo segment blau qu'a per extremitats C e lo punt del cercle C' dins lo prolongament de C C' es de longor φ.
Aquel metòde permet tanben de construire un rectangle d'aur, es a dire un rectangle que sa longor a e sa largor b son en proporcion d'extrèma e mejana rason. En d'autres tèrmes, un rectangle es dit d'aur se lo repòrt entre la longor e la largor es egal al nombre d'aur.
Per traçar un rectangle d'aur de longor a e de largor b, lo pus simple es de dessenhar un carrat de costat b. En prenent lo mitan de la basa per centre, se traça un cercle passant per los dos vertèxes opausats. L'interseccion de la drecha prolongant la basa del carrat e del cercle determina l'extremitat de la basa del rectangle d'aur. Apareis coma construit per lo rencontre amb un carrat de costat de longor b, d'un rectangle de costats de longor b e a - b, coma o mòstra la figura de drecha. Un calcul rapid pròva qu'aquel rectangle es encara d'aur :
Es possible de recomençar lo procèssus precedent e d'integrar un carrat de costat a - b dins lo rectangle d'aur de costat b, a - b, coma es indicat sus la figura d'esquèrra. Aquel metòde se pòt prolongar sens fin. Se, dins cada carrat se dessenha un quart de cercle d'extremitats dos costats del carrat, coma sus la figura, s'obten una espirala:
Aquela espirala es un cas particular d'espirala logaritmica. Coma tota espirala d'aquela familha, a una proprietat caracteristica: se A es un punt de l'espirala, l'angle entre la drecha passant per lo centre de l'espirala e A fa un angle constant amb la tangenta a l'espirala en A. Una tala espirala es dita equiangla.
D'autres figuras se dessenhan amb lo nombre d'aur coma l'uòu d'aur[1].
Pentagòn e pentagrama[modificar | modificar la font]
Un pentagòn se construtz amb l'ajuda de la proporcion d'extrèma e mejana rason. Siá un cercle de diamètre OP1 e de rai a, illustrat sus la figura d'esquèrra. Se b es lo nombre real pus pichon que a tal que a e b es en proporcion d'aur, e P2, P3, P4 e P5 las interseccions del cercle de diamètre OP1 amb los dos cercles de centre O e de rai a + b e b, alara los cinc punts Pi definisson un pentagòn.
Lo pentagrama associat, çò es la figura compausada de las cinc diagonalas del pentagòn (cf. figura de drecha), conten tanben fòrça proporcions d'extrèmas e mejanas rasons. S'exprimisson simplament amb l'ajuda de triangles isoscèls que las longors de lors costats son en proporcion d'aur. Aqueles triangles son nomenats triangles d'aur. Son de dos tipes diferents, los jaunes an una basa proporcionala a a e dos costats a b e los iranges an una basa proporcionala a b e dos costats a a. Los triangles escurs son semblables als pus clars de meteissa color, la proporcion entre clar e escur es encara d'aur.
Los triangles jaunes an dos angles de 36°, o lo cinquen d'un angle plat e un de 108°, o los tres cinquens d'un angle plat. Un tal triangle se pòt nomenar triangle d'argent. Los triangles iranges an dos angles de 72°, o los dos cinquens d'un angle plat e un angle de 36°. Amb de triangles d'aur e d'argent que lors costats son totjorn a e b, es possible de pavar totalament un plan euclidian d'un biais non periodic. Un tal pavatge se ditz de Penrose.
Trigonometria[modificar | modificar la font]
L'analisi de las mesuras dels triangles d'argent e d'aur permet de determinar las valors trigonometricas associadas al pentagòn. Considerem un triangle d'argent de basa φ e doncas de costats adjacents de longor 1. Aquel triangle, copat en son mitan, coma sus la figura de drecha, es un triangle rectangle d'ipotenusa de longor 1. Sa basa es de longor φ/2 perque correspond a la semibasa del rectangle d'argent. Se conclutz que lo cosinus de 36° es egal a φ/2. Un rasonament analòg s'aplica al triangle d'aur. Los costats an totjorn una longor 1, la basa es en proporcion d'aur doncas de longor φ - 1. Se conclutz que lo cosinus de 72° es egal a (φ - 1)/2.
Un autre biais de determinar las diferentas valors caracteristicas d'un pentagòn consistís a utilizar lo plan complèxe. Los vertèxes son las rasics del polinòmi ciclotomic X5 - 1. Sa resolucion es particularament aisida perque 5 es un nombre primièr de Fermat, es a dire qu'existís un entièr n tal que 5 es egal a 2n + 1. Se p es un nombre primièr, lo polinòmi regular de p costats se pòt construire amb la règla e lo compàs se e solament se, p es un nombre de Fermat. Dins aquel cas, se determina las rasics del polinòmi ciclotomic en resolvent d'equacions del segond gra.
Seguida de Fibonacci[modificar | modificar la font]
Lo calcul dels parelhs de numerators e denominators obtenguts per la fraccion continua balha las valors seguentas (1,1), (2,1), (3,2), (5,3) ...; lo denominator d'una fraccion es lo numerator de la fraccion precedenta. Es tanben egal al nen tèrme de la seguida de Fibonacci (un). Se definís per recurréncia :
Los dos primièrs tèrmes son egals a 1 e cadun dels autres es la soma dels dos que lo precedisson. Per obtenir una bona aproximacion del nombre d'aur, sufís de causir una valor de n sufisentament granda e considerar la fraccion un+1/un. En tèrmes matematics, aquò s'exprimís jos la forma seguenta :
La velocitat de convergéncia es granda, la diferéncia entre un+1/un e φ es, en valor absoluda, inferiora a l'invèrs del carrat de un.
Se la seguida de Fibonacci permet de determinar una aproximacion del nombre d'aur, la recipròca es veraia. Segon la formula seguenta :
coma la valor |1-φ|n va demenissent quand n creis, e tend vèrs 0, es totjorn sufisentament pichona per poder èsser negligida, sufís de prendre l'entièr pus pròche de l'expression precedenta en negligissent lo tèrme en (1 - φ)n, s'obten :
Aquela proprietat se verifica per tota seguida definida per la relacion de recurréncia un+2 = un+1 + un, independentament de las valors dels dos primièrs tèrmes u1 e u2.
Entièrs de Dirichlet[modificar | modificar la font]
Un entièr de Dirichlet se definís coma un nombre real r que se pòt escriure r = a + b φ, ont a e b designan dos nombres entièrs (per exemple, r = 3 - 2 φ); coma es irracionau, una tala escritura de r es unica.
L'ensemble dels entièrs de Dirichlet se nòta ; se r = a + b φ e s = c + d φ ne son dos elements, alara:
- , e
- , car
Autrament dich, la soma e lo produch de dos entièrs de Dirichlet son tanben d'entièrs de Dirichlet; es una consequéncia de la relacion quadratica φ2 = φ +1 verificada pel nombre d'aur. En tèrmes modèrnes, se ditz que l'ensemble , atal provesit d'una addicion e d'una multiplicacion, es un anèl.
En particular, las poténcias de φ son totas de la forma a + b φ (ont a e b son entièrs), e pus precisament:
- φn = un-1 + un.φ, ont (un) designa la seguida de Fibonacci.
L'anèl dels entièrs de Dirichlet es lo quadre natural de l'aritmetica del nombre d'aur. Es commutatiu e intègre (intègre significa que lo produch de dos elements diferents de 0 es tanben diferent de 0). De mai, es un anèl euclidian, valent a dire que se i pòt definir una division euclidiana analòga a la de l'aritmetica dels entièrs « classics ».
Existisson tanben los nombres primièrs de Dirichlet; un element de Z qu'es primièr al sens usual es pas necessàriament primièr al sens de l'aritmetica del nombre d'aur; l'entièr 19, que se pòt escriure coma lo produch de dos entièrs de Dirichlet, n'es un exemple:
Fragments d'istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Los istorians[2] considèran que l'istòria del nombre d'aur comença quand aquela valor es l'objècte d'un estudi especific. Per d'autres, la determinacion d'una figura geometrica que conten almens una proporcion se calculant amb l'ajuda del nombre d'aur sufís. La piramida de Kheops (vèrs 2520 ab.C.) ven, segon aquela convencion, un bon candidat per l'origina[3]. D'autres encara, se contentan de las roïnas d'un monument que sas dimensions permetián de s'aprochar del nombre d'aur. Segon aquel critèri, un montet de pèiras jos la mar de las Bahamas es una origina pus anciana[4]. Aqueles vestigis, que lor origina umana e lor datacion son pas certanas[5] son nomenats temple d'Andròs.
Lo primièr tèxte matematic indiscutible[6] es aquel dels Elements d'Euclides (vèrs 300 av. J.-C.). Lo nombre d'aur se definís coma una proporcion geometrica: « Una drecha es dita copada en extrèma e mejana rason quand, coma es tota entièra relativament al pus grand segment, aisi es lo pus grand relativament al pus pichon[7] ». Sa relacion amb lo pentagòn, l'icosaèdre e lo dodecaèdre es mesa en evidéncia.
Los istorians s'acòrdan totes sus l'existéncia d'una origina pus anciana, mas l'abséncia de documents d'epòca enebís una coneissença indiscutibla de l'origina[8]. Dins aquel quadre, se pòt far l'ipotèsi que lo nombre d'aur a son origina dins los pitagoricians[9] : aurián conegut e construit empiricament lo dodecaèdre. L'istorian de las sciéncias Thomas L. Heath atribuís la paternitat de la descobèrta a Platon : « L'idèa que Platon comença l'estudi (del nombre d'aur) coma subjècte intrinsèc es pas sens consisténcia... »[10].
Heath precisa pasmens dins la meteissa font que los pitagoricians coneisson ja una construccion del pentagòn amb l'ajuda de triangles isoscèls. A aquela epòca, l'estudi del nombre d'aur es subretot geometric, Ipsicles, un matematician grèc del sègle II ab.C., i fasent usatge per la mesura de polièdres regulars[11]. Ven cada còp qu'un pentagòn es present.
L'apròcha aritmetica es inicialament blocada pel prejutjat pitagorician que volriá que tot nombre foguèsse racional — çò qu'es pas lo nombre d'aur. Paul Tannery precisa : « los Pitagoricians son partits de l’idèa, naturala a tot òme non instruit, que tota longor es necessariament mesurabla a l’unitat[12] ». Platon evòca aquela dificultat[13], las primièras pròvas del caractèr irracional de certanas diagonalas de poligòns regulars remontan probablament[14] al sègle V ab. C.}}. Platon cita los trabalhs de son preceptor, Teodòr de Cirèna, que mòstra l'irracionalitat de √5[15] e per via de consequéncia, la del nombre d'aur. Tre aquela epòca, los matematicians grècs descobrisson d'algoritmes d'aproximacion dels nombres diagonals e laterals[16]. Ben pus tard, Eron d'Alexàndria, un matematician del sègle I va pus luènh dins aquel encaminament amb l'ajuda de las taulas trigonometricas de Ptolemèu[17].
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Las matematicas aràbias pòrtan una vision novèla sul nombre, pus tard qualificat d'aur. Son pas tant sas proprietats geometricas que representan per aqueles son interès, mas lo fach que siá solucion d'una equacion del segond gra. Al-Khawarizmi, un matematician pèrsa del sègle VIII, prepausa divèrses problèmas consistissent a dividir una longor de dètz unitats en doas partidas. Un d'aqueles a per solucion la talha primièra dividida per lo nombre d'aur. Abu Kamil prepausa d'autras questions de meteissa natura ont doas son associadas al nombre d'aur. Pasmens, ni per Al-Khawarizmi ni per Abu Kamil, la relacion amb la proporcion d'extrèma e mejana rason es pas mesa en evidéncia. Ven atal dificil de saber se la relacion amb lo nombre d'aur foguèt clara per aqueles[18].
Leonardo Pisano, pus conegut jos lo nom de Fibonacci, introdusís en Euròpa las equacions d'Abu Kamil. Dins son libre Liber Abaci, se tròba pas solament la longor dels dos segments d'una linha de 10 unitats mas tanben, clarament indicada, la relacion entre aqueles nombres e la proporcion d'Euclides[19]. Son libre introdusís la seguida que pòrta uèi son nom, coneguda en Índia dempuèi[20] lo sègle VI. Pasmens la relacion amb lo nombre d'aur es pas percebuda per l'autor. Cada element d'aquela seguida es la soma dels dos precedents.
Lo quine, un sistèma de mesura utilizat pels bastidors de l'Art roman, se fonda sus un principi analòg. Se compausa de cinc unitats de mesura, totas commensurablas : la palma de 34 linhas, la palma de 55, lo palm de 89, lo pè de Carlesmanhe de 144 e la coidada reiala de 233. Aquelas unitats correspondon a de nombres successius de la seguida de Fibonacci. Una palma mai una palma es atal egala a un palm, una palma e un palm a un pè de Carlesmanhe, enfin un palm e un pè de Carlesmanhe a una coidada reiala. Lo repòrt entre dos tèrmes successius verifica mai que mai precisament la proporcion en extrèma e mejana rason[21]. Se a l'Edat Mejana lo nombre d'aur es conegut dels picapeirièrs, lor geometria es considerada coma pro segondària e ven importanta unicament a la Renaissença.
Renaissença[modificar | modificar la font]
Tres sègles pus tard, Luca Pacioli redigís un libre nomenat La divina proporcion[22], illustrat per Leonardo da Vinci. Se l'aspècte matematic es pas nòu, lo tractament de la question del nombre d'aur es enebit. L'interès del nombre demòra dins sos proprietats matematicas e tanben misticas « [...] concòrdan amb los atributs qu'apertenon a Dieu...[22] ». Pacioli cita las dètz rasons que lo convenquèron. L'incommensurabilitat pren, jos la pluma de l'autor, la forma seguenta « Coma Dieu se pòt pas definir en tèrmes porpres e que las paraulas pòdon pas nos lo far comprendre, atal nòstre proporcion se pòt jamai determinar per un nombre que podèm conéisser, tanpauc exprimir per qualque quantitat racionala, mas es totjorn misteriosa e secrèta, e qualificada pels matematicians d'irracionala[22] ».
Pacioli redigís atal la debuta de son libre : « una òbra necessària a totes los esperits avisats e curioses, ont cadun d'aqueles que li agrada d'estudiar la filosofia, la perspectiva, la pintura, l'escultura, l'arquitectura, la musica e las autras disciplinas matematicas, trobarà una doctrina fòrt delicata, subtila e remirabla e se delectarà de divèrsas questions tocant a una sciéncia fòrt secrèta.[22] » Dins son tractat d'arquitectura[23], l'autor se limita a las proporcions[24] de Vitruvi, un arquitècte de la Roma antica. Correspondon a de fraccions d'entièrs, causidas a l'imatge del còrs uman[25]. Se cita coma exemple una estatua del grèc Fídias, es solament per veire lo nombre d'aur dins un dodecaèdre, una figura associada al pentagòn simbòl de la quintesséncia, una representacion del divin[26]. Los arquitèctes de la Renaissença utilizan pas lo nombre d'aur[27][28].
Los especialistas de las equacions polinomialas que son Gerolamo Cardano e Raphaël Bombelli indican lo biais de calcular lo nombre d'aur pel mejan d'equacions de segon gra[29]. Un resultat pus susprenent es anonim. Una nòta manuscrita, del començament del sègle XVI, e escrita dins la traduccion de Pacioli dels elements d'Euclides de 1509, mòstra la coneissença de la relacion entre la seguida de Fibonacci e lo nombre d'aur. Se se dividís un tèrme de la seguida per son precedent, se tròba una aproximacion del nombre d'aur. D'ont mai lo tèrme es elevat, d'ont mai l'aproximacion es bona e pòt venir tan precisa coma desirada[30]. Aquel resultat lo tornèt trobar Johannes Kepler puèi Albert Girard[31]. Kepler es fascinat per lo nombre d'aur, dit sus aquel « La geometria conten dos grands tresaurs : un es lo teorèma de Pitagòras ; l’autre es la division d’una linha en mejana e extrèma rason. Lo primièr se pòt comparar a una règla d’aur ; lo segond a un joièl preciós[32] »
Sègle XIX: naissença d'un mite[modificar | modificar la font]
Sus lo front de las matematicas, l'interès demenís. Jacques Binet torna trobar en 1843 un resultat oblidat, demostrat en primièr per Leonhard Euler en 1765[33]. Se la letra φ designa lo nombre d'aur, lo tèrme de reng n de la seguida de Fibonacci es donat per la formula (φn - (1 - φ)n)/√5. Aquel resultat se coneis uèi jos lo nom de Formula de Binet. Édouard Lucas tròba de proprietats subtilas associadas a aquela seguida, e li dona per lo primièr còp lo nom de Fibonacci[34]. Son resultat pus important pòrta lo nom de Lei d'aparicion dels nombres primièrs dins la seguida de Fibonacci[35]
Es dins aquel sègle que los tèrmes de seccion daurada, puèi nombre d'aur apareisson. Se la pòt trobar dins la segonda edicion d'un libre de matematicas elementàrias escrit per Martin Ohm, dins una nòta en bas de pagina :« D'unes an costuma d'apelar la division en dos de las partidas una seccion d'aur[36] ». Aquela segonda edicion data de 1826 a 1835, mas se coneis pas res sus la primièra.
L'interès resurgís al mitan del sègle, amb los trabalhs del filosòf alemand Adolf Zeising. Lo nombre d'aur ven amb aquel, un vertadièr sistèma, una clau per la compreneson de fòrça domenis, tan artistics coma l'arquitectura, la pintura, la musica, coma scientifics amb la biologia e l'anatomia[37]. Una desena d'annadas pus tard, publica un article[38] sul pentagrama « manifestacion la pus evidenta e la pus exemplara d'aquela proporcion ». Una novèla lectura de la metafisica pitagoriciana li permet de conclure a l'existéncia d'una lei universala fondada sul pentagrama e doncas, lo nombre d'aur. Pasmens una apròcha scientifica dobtosa[39] [40], la teoria de Zeising, obten un franc succès.
De poder codificar d'un biais scientific la belesa es una idèa qu'en França sedusís. Las dimensions del Lovre, de l'Arc de Trionf son mesuradas amb atencion; s'encarga de delegacions de mesurar precisament las piramidas egipcianas, lo Partenon, las catedralas.
Sègle XX : lo paroxisme[modificar | modificar la font]
La popularitat del nombre d'aur creis pendent la primièra partida del sègle.
Lo compositor Iannis Xenakis n'utiliza las proprietats matematicas dins sas composicions[42]. L'arquitècte Le Corbusier utiliza l'idèa consistent a establir las dimensions d'un bastiment en foncion de la morfologia umana e utiliza per aquò lo nombre d'aur. Lo poèta Paul Valéry li consagra de vèrs dins son Cantic de las colomnas. Lo pintre Salvador Dalí fa referéncia al nombre d'aur e sa mitologia dins sa pintura, per exemple dins un quadre nomenat Lo Sacrament de la Darrièra Cena.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) M. Neveux, Nombre d'or - radiographie d'un mythe, Seuil/Points, 1995 ISBN|2020259168
- (fr) M. Ghyka Le nombre d’or Gallimard, 1931, réédité en 1976 ISBN|2070292983
- (fr) Le Corbusier LE MODULOR, essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine applicable universellement à l'Architecture et à la mécanique, Éditions de l'Architecture d'Aujourd'hui, collection ASCORAL, 1949 Réédition 1983 ISBN|2904833013
- (fr) G. Marchand Bach ou la passion selon Jean-Sébastien de Luther au nombre d'or L'Harmattan 2003 ISBN|2747546519
- (fr) R. Herz-Fischler A Mathematical History of the Golden Number Dover Publications 1998 ISBN|0486400077
- (fr) Marius Cleyet-Michaud, Le nombre d'or, P.U.F., coll. Que sais-je ?, 12en édition, 2002 ISBN|2130527736
- (fr) R. Vincent Géométrie du nombre d'or Chalagam Édition 2004 ISBN|2951960700
- (fr) C. Hakenholz Nombre d'or et mathématique Chalagam 2001 ISBN|2950800165
- (rus) Hrant Arakelian. Mathematics and History of the Golden Section. Logos 2014, 404 p. ISBN 978-5-98704-663-0
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Modèl:Commons-inline
- (fr) P. Arnoux Las meravilhes del nombre d'aur
- (fr) K. Drapel C. Jaquier Le nombre d'or : réalité ou interprétations douteuses ?
- (en) G. Markowsky, Misconceptions about the Golden Ratio, in The College Mathematicals Journal (1992, 23-1 p. 2-19)
- (fr) M. Cariou et A. Jatteau Le nombre d'or dans l'architecture grecque : mythe ou réalité ?
- (fr) J.-P. Krivine Lo mite del nombre d’aur
- (fr) M. Gardes La Divina Proporcion de luca Pacioli
- (fr) Louis-Claude de Saint-Martin Los templièrs e lo nombre d'aur
- ↑ Vejatz per exemple lo traçat utilizat per la construccion d'una cuba de vin en forme d'uòu
- ↑ Es la causida, per exemple de : R. Herz-Fischler A Mathematical History of Division in Extreme and Mean Ratio Wilfrid Laurier Univ Pr 1987 (ISBN 0889201528) o encara de T. Heath A History of Greek Mathematics, Vol. 1 Dover Publications retirage 1981 (ISBN 0486240738)
- ↑ L'armonia del nombre d'aur un site amb d'autres indica : Lo nombre d'aur, supausat qu'apareis en plena Grècia antica foguèt, en realitat, ja present dins la granda piramida egipciana : la piramida de Kheops.
- ↑ L. R. Cedric, Quest for Atlantis Manor Books Inc., New York, 1979
- ↑ Valentine, J. Manson, Archaeological Enigmas of Florida and the Western Bahamas Muse News, Miami Museum of Science, Vol. 1, No. 2, June 1969
- ↑ Euclides Elements d'Euclides Libre II teorèma 11
- ↑ Euclides Elements d'Euclides libre VI, 3ena definicion.)
- ↑ Vejatz (fr) The golden ratio par J. J. O'Connor and E. F. Robertson de l'Université de St Andrews
- ↑ Heath, A History of Greek Mathematics, t. I : From Thales to Euclid, Oxford University Press, 1921, p. 160 sq. ; The Thirteen Books of Euclid's Elements, Cambridge University Press, 1926, t. II, p. 97 sq.
- ↑ Euclides The Thirteen Books of Euclid’s Elements Édition de Thomas L. Heath, Dover, New York, 1956, t. II, p. 97 sq.
- ↑ Thomas L. Heath A History of Greek Mathematics, I : From Thales to Euclid, Oxford University Press, 1921.
- ↑ (fr)P. Tannery Mémoires scientifiques. Paris-Toulouse : E. Privat 1912 I p. 268
- ↑ Se pòt trobar de traças dins : Platon La Republica Libre VIII 546c, ont parla de diagonalas racionalas e irracionalas
- ↑ Jean-Luc Périllié (fr)[ http://www.cndp.fr/RevueCPhil/91/00902911.pdf La découverte des incommensurables et le vertige de l'infini] Transcripcion d’una conferéncia del 16 de mai de 2001 a Grenòble p. 18
- ↑ Platon Teetète (Platon) 147d
- ↑ Jean-Luc Périllié La découverte des incommensurables et le vertige de l'infini p. 19
- ↑ R. Herz-Fischler Hero of Alexandria’s Numerical Treatment of Division in Extreme and Mean Ratio and its Implications Phoenix 35 (1981), pp. 129-133
- ↑ Aqueles dos exemples provenon del site The Golden Ratio per J. J. O'Connor e E. F. Robertson de l'Universitat de St Andrew
- ↑ Fibonacci Liber abaci 1202 aquel tèxte es traduch per L. E. Sigler en anglés, editor Springer-Verlag 2002 (ISBN 0387954198)
- ↑ P. Singh The So-called Fibonacci numbers in ancient and medieval India Historia Mathematica 12(3), 229–44, 1985.
- ↑ La mesura del monde dorsièr mensual de Britanica França
- ↑ 22,0 22,1 22,2 22,3 Luca Pacioli De Divina Proportione
- ↑ Luca Pacioli Tractato de l’architectura 1509
- ↑ Vitruvi De Architectura lire
- ↑ M-C. Hellmann L’Architecture Grecque T1 Les manuels d’Art et d’Archéologie Antiques 2002 (ISBN 270840606X)
- ↑ Luca Pacioli Tractato de l’architectura 1509 ch. I 5
- ↑ Es probablament juste de dire que ni Palladio ni cap d'autre arquitècte de la Renaissença usèt pas de proporcions irracionalas Rudolf Wittkower, Les principes de l'architecture à la Renaissance, éditions de la Passion(ISBN 2-906229-30-X)
- ↑ Aquel paragraf s'inspira de l'article : Marcus Frings The Golden Section in Architectural Theory Nexus Network Journal Birkhäuser Basel Vol 4 N°1 2002 pp 9-32 Lire le pdf
- ↑ Aquelas informacions venon del site The Golden Ratio per J. J. O'Connor e E. F. Robertson de l'Universitat de St Andrew
- ↑ (fr) L Curchin and R Herz-Fischler De quand date le premier rapprochement entre la suite de Fibonacci et la division en extrême et moyenne raison? Centaurus 28 (2) 1985 pp. 129-138
- ↑ Aquel resultat es publicat dos ans aprèp la mòrt dins un libre intitulat Les œuvres mathématiques de Simon Stévin, augmentées par Albert Girad 1634
- ↑ A. Ross Extrême et moyenne raison Association mathématique du Québec
- ↑ Aquela informacion ven del site when the counting gets tough, the tough count on mathematics de W. A. McWorter Jr
- ↑ earliest known uses of some of the words of mathematics
- ↑ Édouard Lucas Sur la recherche des grands nombres premiers AFAS Congrès 1876 5 p. 61-68
- ↑ Site de l'Universitat de St Andrew par J. J. O'Connor e E. F. Robertson
- ↑ Vejatz per exemple l'introduccion de : Adolf Zeising Neue Lehre von den Proportionen des menschlichen Körpers Weigel 1854
- ↑ Adolf Zeising Das Pentagramm Weigel, 1865
- ↑ Un exemple es donat per la piramida de Kheops. Aquela idèa ven en primièr d'un libre de John Taylor Why was it built and who built it? Longman, Green, Longman, and Roberts 1859. Se fonda sus una citacion d'Erodòt : « Lo carrat construit sus la nautor verticala egalava exactament la superficia de caduna de las fàcias triangularas ». La citacion es inexacta, pasmens Erodòt parla ben de la piramida de Kheops mas prepausa de dimensions fantasierosas, 238 mètres de larg e lo meteis de naut (cf. édition de la Pléiade, Enquète II (123)).
- ↑ Un autre exemple es aquel de l'Òme de Vitruvi de Leonardo da Vinci: « Dins son obratge sus l'arquitectura, l'arquitècte Vitruvi declara que las dimensions donadas a l'òme per la natura s'agençan coma aquò : quatre dets fan una palma e quatre palmas fan un pè, sièis palmas fan una coidada, quatre coidadas fan una nautor d'òme. E quatre coidadas fan una encambada e vint-e-quatre palmas fan una nautor d'òme ; usa d'aquelas mesuras dins sas construccions. S'escartas las cambas fins a reduire ta nautor d'un catorzen e se dobrisses los braces fins a tocar lo som de ta tèsta amb tas majoras sap que ton monilh serà lo centre d'un cercle format per tos membres estenduts e l'espaci entre tas cambas formarà un triangle equilateral. La nautor d'un òme es egala a l'espaci comprés entre sos dos braces estenduts. De la naissença del pel fins al bas del menton, i a un desen d'una nautor d'òme ; del bas del menton al som de la testa, i a un ochen de sa nautor ; del naut de la peitrina al som de la tèsta, i a un seisen. Del naut de la peitrina a la naissença del pel, i a un seten de nautor d'òme. Dels popèls al som de la testa, i a un quart. La pus larga mesura d'una espatla a l'autre representa un quart de la nautor de l'òme. Del coide a la peitrina del major, i a un cinquen ; e del coide a l'angle de l'espatla, i a un ochen d'una nautor d'òme. La man tota entièra constituís un desen ; la naissença de la vèrga es lo mitan del còr. Lo pè es la setena partida de l'òme. De la planta del pè al punt juste en dejós del genolh, i a un quart d'una nautor d'òme. D'aquel punt a la naissença de la vèrga, i a un quart. La distància entre la debuta del menton e lo nas e entre la naissença del pel e las ussas es la meteissa e, coma l'aurelha, representa un tresen de la fàcia. »Lire
- ↑ En règla generala, l'espirala logaritmica del clòsc dels mollusques es fòrt luènh de la proporcion d'aur, per un nautil es a l'entorn de 1,3 : (fr) Lo clòsc dels mollusques
- ↑ Makis Solomos Las Anastenaria de Xenakis. Université Montpellier 3, Institut Universitaire de France 2003


text:
1979
Aquesta pagina concernís l'an 1979 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Començament de la creacion dei comunautats autonòmas.
Polonha[modificar | modificar la font]
En causa de la crisi financiera dau govèrn e de seis institucions, adopcion d'una politica d'austeritat. Aquò agravèt encara lei condicions de vida de la populacion e son ostilitat au regime.
America[modificar | modificar la font]
Santa Lúcia[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 22 de febrier.
Sant Vincenç e las Grenadinas[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 27 d'octòbre.
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Après de mes de protestacions popularas còntra son regim, Mohammad Reza Pahlavi quitèt Iran lo 16 de genier e l'armada proclamèt sa neutralitat dins lei jorns seguents. Lo 11 de febrier, l'islamista Rouhollah Khomeini declarèt la fin de la monarquia e la formacion d'un govèrn provisori. Gràcias a son organizacion, leis islamistas capitèron d'eliminar rapidament leis autrei faccions revolucionàrias e, lo 1èr d'abriu, poguèron proclamar la Republica Islamica d'Iran.
Oceania[modificar | modificar la font]
Kiribati[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 12 de julhet.
Vanuatu[1][modificar | modificar la font]
Lo govèrn indepentista decidiguèt de fixar l'independéncia en julhet de 1980. Pasmens, aquela decision se turtèt ai partisans dau mantenement de la preséncia francobritanica e, en novembre, doas insureccions dei populacions francofònas prenguèron lo contraròtle d'Espiritu Santo e de Tanna.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera susvolada de Saturne per una sonda espaciala (Pioneer 11). Permetèt de realizar divèrsei mesuras e de fotografiar la planeta, son sistèma d'anèus e sei satellits (pasmens, amb una resolucion bassa). Descurbiguèt un anèu e dos satellits suplementaris.
D'autra part, premier tir de la fusada europèa Ariane.
Informatica[modificar | modificar la font]
Invencion dau CD-ROM per la companhiá neerlandesa Philips, seis aplicacions acomencèron de se multiplicar a partir de 1984-1985 gràcias a sa capacitat gròssa e a la diversitat deis informacions que pòdon i èsser enregistradas.
Invencion dau lengatge de programacion Ada per una còla de CII-Honeywell-Bull (principalament l'informatician francés Jean Ichbiah (1940-2006)). Aqueu lengatge se difusèt rapidament dins leis aplicacions militaras, espacialas ò aeronauticas.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de sang articiala per lo mètge japonés Ryoichi Naito sus un pacient victima d'una emorragia grèva.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Aurore Martin, politiciana basca
- 7 de febrièr - Tawakkul Karman, jornalista iemenita, Prèmi Nobel de la Patz
- 24 de març - Tracy McGrady, basquetbolaire american
- 27 de març - Denis Golovanov, jogaire de tennis rus
- 30 de març - Norah Jones, cantaira americana
- 5 d'abril - Imany, cantaira e compositritz occitana d'origina comoriana
- 10 d'abril - Sophie Ellis-Bextor, cantaira britanica
- 10 d'abril - Rachel Corrie, militanta americana del movement non-violent (m. 2003)
- 19 d'abril - Kate Hudson, actritz americana
- 19 de mai - Diego Forlán, fotbolaire uruguaian
- 19 de mai - Onintza Enbeita, ensenhaira e jornalista basca
- 12 de junh - Amandine Bourgeois, cantaira occitana
- 29 de junh - Marleen Veldhuis, nataira neerlandesa
- 5 de julhet - Amélie Mauresmo, jogaira de tennis francesa
- 25 de julhet - Stefanie Hertel, cantaira alemanda
- 1 d'agost - Stéphane Wagner, jogaire de basquetbòl francés
- 17 d'octobre - Kimi Räikkönen, pilòt finés de Formula 1
- 27 de novembre - Hilary Hahn, violonista americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Charles Mingus, compositor e musician de jazz american (n. 1922)
- 26 de genièr - Nelson Rockefeller, prefècte de Nòva York e vice-president dels Estats Units (n. 1908)
- 2 de febrièr - Sid Vicious, musician britanic (Sex Pistols) (n. 1957)
- 7 de febrièr - Josef Mengele, mètge nacionalsocialista (n. 1911)
- 9 de febrièr - Dennis Gabor, fisician britanic-ongrés, inventor de l'ologram, Prèmi Nobel en 1971 (n. 1900)
- 12 de febrièr - Jean Renoir, realizator francés (n. 1894)
- 22 de març - Isidro Ayora, president d'Equator (n. 1879)
- 30 de març - José María Velasco Ibarra, president d'Equator (n. 1893)
- 4 d'abril - Zulfikar Ali Bhutto, primièr ministre de Paquistan, executat (n. 1928)
- 10 d'abril - Nino Rota, compositor italian (n. 1911)
- 2 de mai - Giulio Natta, quimista italian, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 9 de mai - Gabriel Ramanantsoa, president de Madagascar (n. 1906)
- 29 de mai - Mary Pickford, actor american (n. 1892)
- 1 de junh - Werner Forssmann, mètge alemand, Prèmi Nobel de fisiologia o medecina (n. 1904)
- 11 de junh - John Wayne (nascut Marion Michal Morrison), actor american (n. 1907)
- 8 de julhet - Sin-Itiro Tomonaga, fisician japonés, Prèmi Nobel (n. 1906)
- 8 de julhet - Robert Burns Woodward, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 15 de julhet - Gustavo Díaz Ordaz, president de Mexic (n. 1911)
- 23 de julhet - Joseph Kessel, romancier francés d'origina argentina (n. 1898)
- 29 de julhet - Herbert Marcuse, filosòf e psicològ alemand (n. 1898)
- 3 d'agost - Bertil Ohlin, economista suedés, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 6 d'agost - Feodor Felix Konrad Lynen, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 10 d'agost - José María Pinilla, president di Panamà (n. 1919)
- 12 d'agost - Ernst Boris Chain, scientific britanic, Prèmi Nobel en Fisiologia o Medecina en 1945 (n. 1906)
- 16 d'agost - John George Diefenbaker, primièr ministre de Canadà (n. 1895)
- 26 d'agost - Mika Waltari, escrivan finés (n. 1908)
- 10 de setembre - Agostinho Neto, primièr president d'Angòla (n. 1922)
- 14 de setembre - Nur Muhammad Taraki, president d'Afganistan (n. 1917)
- 20 de setembre - Ludvík Svoboda, president de Checoslovaquia (n. 1895)
- 29 de setembre - Francisco Macías Nguema, president de la Guinèa Eqüatoriala (n. 1924)
- 6 d'octobre - Elizabeth Bishop, poetessa americana (n. 1911)
- 16 d'octobre - Johan Borgen, escrivan norvegian (n. 1902)
- 26 d'octobre - Park Chung Hee, president de la Corèa del Sud (n. 1917)
- 19 de decembre - Francés Fontan, teorician nacionalista occitan (n. 1929)
- 27 de decembre - Hafizullah Amin, president d'Afganistan (n. 1929)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sheldon Lee Glashow, Abdus Salam, Steven Weinberg
- Prèmi Nobel de Quimia : Herbert C. Brown, Georg Wittig
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Allan M. Cormack, Godfrey N. Hounsfield
- Prèmi Nobel de Literatura : Odysseas Elytis
- Prèmi Nobel de la Patz : Maire Terèsa de Calcuta
- Prèmi Nobel d'Economia : Theodore Schultz, Arthur Lewis
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Territòri autonòm sota sobeiranetat francobritanica e en cors d'accession a l'independéncia.


text:
Modèlo:Reçua novèles
Vouiquipèdia est pas un simplo fil de novèles et est pas Vouiquinovèles. Entrebetâd ique ren que les enformacions et novèles que sè prétont a una cuvèrta enciclopèdica et qu’ont entrênâ la crèacion d’un articllo ou nen ont provondament modifiâ yon. Les petiôtes et grantes novèles de tôs los jorns et pués les novèles locales sont a entrebetar dens Vouiquinovèles. Oubliâd pas asse-ben que Vouiquipèdia est una enciclopèdia arpetanofona et qu’una novèla que regârde la solèta France pôt parêtre minora ux uelys de la résta de l’Arpetania. Cen est asse-ben valâblo por los ôtros payis : Étalie et Suisse. Tâchiéd asse-ben de siuvre u maximon les recomandacions siuventes :
- Betâd en grâs lo lim vers l’articllo regardâ per l’enformacion ;
- Velyéd a l’harmonia des câdros de la reçua, tâchiéd de limitar lo nombro d’enformacions a 5 ;
- Endicar entre-mié parentèses una mencion pèrmetent ux liésors de fére/fâre facilament lo lim avouéc l’émâge afichiêe ;
- Balyéd de dâta ren qu’a les enformacions fixes et suprimâd la ples anciana quand vos en rapondéd una novèla ;
- Seyâd côrt dens la dèscripcion de l’enformacion et tâchiéd de la tegnir a jorn en fonccion de les novèles ;
- Souegnéd lo stilo et l’ortografia. Oubliâd pas que l’on comence tojorn les frâses per des grantes lètres. Portant « : » mârque pas lo comencement d’una frâsa donc utilisâd una petiôta lètra aprés.
N.B. : ceti câdro est unicament visiblo dens ceta pâge, il aparêtrat pas sur la pâge de reçua.
Guèrra civila u Darfour • Tôrn de France 2007 : 2nda ètapa
- 7 de julyèt : Live Earth, un concèrt balyê en mémo temps dens plusiors payis por combatre la crise climatica.
- 4 de julyèt : lo CEO dèsigne la stacion balnèâra russa de Sotch·i coment hôto des Juès Olimpicos d’hivèrn que seront organisâs a Krasnaya Poliana en 2014.
- 4 de julyèt : Alan Johnston, un corrèspondant de la BBC qu’avêt étâ enlevâ en mârs dens la benda de Gâza, est libèrâ.
- 3 de julyèt : Alinghi remporte la 32nda Copa de l’Amèrica en batent Emirates Team New Zealand 5-2.
- 30 de jouen : atentat mancâ contre l’aèrogâra de Glasgow un jorn aprés que doves vouètures atrapâs èyant étâ dècuvèrtes a Londro.


text:
Pirenèus Atlantics
Eths Pirenèus Atlantics (64) que son un departament de França. Ua partida deth departament qu’ei en Occitània (Biarn e Baish Ador) e er’auta partida qu’ei eth Bascoat nòrd. En 2013, 420 271 de 664 057 abitants vivèvan dens era partida occitana.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Eth departament nomat iniciaument "Baishs Pirenèus" que'u creèn ara Revolucion Francesa, eth 4 març de 1790 en aplicacion dera lei deth 22 de deceme de 1789, en ajónher Bearn, eras tres províncias bascas (Labord, Baisha Navarra e Sola) e quauques comunas gasconas.
Òm pòt notar era preséncia de duas enclavadas deths Nauts Pirenèus qu'amassan cinc comunas ar èst deth departament.
Eths Baishs Pirenèus que prenón eth nom de Pirenèus Atlantics eth 10 d'octobre de 1969.
Era geografia[modificar | modificar la font]
Eth departament deths Pirenèus Atlantics que hè partida dera region de Nòva Aquitània. Qu'ei ara termièra deths departaments deras Lanas, de Gers e deths Nauts Pirenèus, tant coma d'Espanha. Qu'ei bordat ar oèst per eth golf de Gasconha.
Eth clima[modificar | modificar la font]
Eths Pirenèus Atlantics que coneishen ua variacion d'altitud de près de 3000 mètres entre eth punt mei baish e eth mei haut. Non i a donc pas un sol clima. Era temperatura mejana deth departament que s'abaisha desempuish eras planuras dinc aths soms, on pòt nevar en tota sason.
Era temperatura dita normau qu'ei era deras planuras : qu'ei pro doça. Eth clima qu'a un sarròt de caracteristicas (egalitat deras temperaturas, doçor, mantuas plojas).
Era beutat deth cèu sustot en abòr, qu'ei hòrta ens Pirenèus Atlantics, coma ac ditz era cançon "Bèth Cèu de Pau".
Era demografia[modificar | modificar la font]
Non sembla pas i aver nat nom particular tà aperar eths poblants deths Pirenèus Atlantics. Eths Occitans que pòblan Biarn e lo Baish Ador mentre qu'eths Bascos pòblan eth Bascoat. Desempuish era Revolucion e era creacion deth departament, tots que partatjan eth medish departament. Mès de 1790 a 1969, eths abitants qu'estón enqüèra aperats eths Baish-Pirenencs.
Eras lengas[modificar | modificar la font]
- Er occitan (gascon) que's parla dens la zona orientau deth departament, en Biarn, e tanben en parçan deth Baish Ador (Baiona, Biàrritz, Anglet). Qu'ei ensenhat dès era mairau enas escòlas Calandretas.
- Eth basco (euskara en basco) qu'ei parlat enas vilas e vilatges deth País Basco, ena part occidentau deth departament (e tanben, mès recentament, en parçan deth Baish Ador pr'amor der'immigracion vienent deu País Basco). Era senhalizacion estradèra qu'ei bilingüa, e eth basco qu'ei ensenhat ens collègis, eths licèus e eras Ikastolak.
- Eth francés qu'ei era lenga oficiau, coma ena rèsta deth territòri francés.
Era gastronomia[modificar | modificar la font]
Biarn, eth Baish Ador e eth País Basco que presentan totas eras especialitats gastronomicas deth sud-oèst.


text:
Receptor (bioquimia)
En bioquimia, lo tèrme de receptor designa lei proteïnas que permeton l'interaccion de substàncias determinadas amb lei mecanismes dau metabolisme cellular. Lei receptors son de proteïnas o de glicoproteïnas presentas dins la membrana plasmica, dins la membrana deis organets o dins lo citosòl, que se jonhon especificament en d'autrei substàncias quimicas apeladas moleculas senhalizairitz, coma leis ormonas e lei neurotransmeteires. L'union d'una molecula senhalizairitz a son receptor especific provòca una seria de reaccions au dintre dei cellulas (transduccion de senhau), que lo resultat finau depend pas sonque de l'estimulacion recebuda, mai de fòrça autrei factors, coma l'estadi cellular, la situacion metabolica de la cellula, la preséncia d'agents patogèns etc.