text:
Pòl Nòrd
Lo pòl Nòrd geografic terrèstre, o simplament pòl Nòrd, es lo punt pus septentrional de la planeta Tèrra. Es definit coma lo punt d’interseccion de l'axe de rotacion de la Tèrra amb la superfícia terrèstra dins l'Emisfèri Nòrd, ont totes los meridians e los fusèls oraris se jonhon. Es pas un punt fixe a la superfícia de la Tèrra, son periòde d'oscillacion es de catòrze meses e sa posicion vària de qualques mètres al moment de las pus fòrtas oscillacions. Cal pas confondre lo pòl Nòrd geografic amb lo pòl Nòrd magnetic, punt central del camp magnetic terrèstre cap ont las bossòlas puntan.
Lo pòl Nòrd se situa al plen mièg de l'ocean Artic prigond de 4 261 m[1] e cobèrt en permanéncia per la banquisa, al contrari del pòl Sud qu'es sul continent Antartica. La tèrra emergida pus prèpa es l'illa Kaffeklubben, situada à 707 km del pòl[2].
La primièra exploracion del pòl Nòrd es atribuida a l'American Frederick Cook qu'auriá atengut lo pòl lo 21 d'abril de 1908, mas auriá maquilhat son trajècte real[3]. Lo Congrès dels Estats Units d'America atribuiguèt puslèu la primièra exploracion a l'American Robert Peary que pretendiá d'aver atengut lo pòl Nòrd lo 6 d'abril de 1909, mas los istorians contèstan aquò dempuèi la descobèrta d'una còpia del jornal de Peary, que se seriá enganat dins sas estimacions[4]. La primièra exploracion confirmada del pòl Nòrd ven doncas al Norvegian Roald Amundsen e a l'Italian Umberto Nobile, que lo subrevolèt a bord d'un balon dirigible lo 12 de mai de 1926.
La temperatura del pòl Nòrd pòt variar entre -43 °C e 0 °C, çò que favoriza la permanéncia del glaç de mar que son espessor vària entre dos e quatre mètres. La banquisa es pr'aquò menaçada e l'ocean Artic poiriá èsser libre de glaç l'estiu 2014, en partida per causa del rescalfament climatic e de la diminucion de l'efècte albedo[5]. Aquela situacion novèla farà pus facil l'accès a las ressorsas del sossòl Artic e una disputa territoriala se fa jorn entre los cinc païses limitròfs de l'Artic : Canadà, Russia, Norvègia, Danemarc e los Estats Units d'America.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
L'axe de rotacion de la Tèrra es enclinat de 23° 27′ a respièch del plan de l'orbita terrèstra, l'ecliptica. Lo pòl Nòrd definís las geodesicas de latitud 90° Nòrd (Φ = + π / 2), e mai la direccion del Nòrd Vertadièr, e sa longitud se pòt definir coma una valor λ (-π ≤ λ ≤ + π) quina que siá[6]. L'axe de rotacion — e doncas la posicion del pòl Nòrd — foguèt longtemps considerat coma fixe a respièch de la superfícia de la Tèrra, mas al sègle XVIII, lo matematician Leonhard Euler prediguèt que l'axe poiriá oscillar[7]. Al començament del sègle XX, los astronòms remarquèron una pichona variacion de la latitud. D'una portada de qualques mètres per de pus fòrtas oscillacions, l'errança del pòl a la superfícia de la Tèrra, semblabla al movement d'una baudufa, amb de periòdes e irregularitats. Lo compausant periodic de 433 jorns es nomenat oscillacion de Chandler[8]. Lo punt exacte de l'axe de la Tèrra, en un moment donat, es nomenat pòl instantanèu, mas en rason de l'oscillacion dels pòls, se pòt pas utilizar coma definicion d'un pòl fixe quand s'exigís una mesura precisa a l'escala del mètre[9].
Un sistèma fixe de coordenadas terrèstras (latitud, longitud e altitud, o l'orografia) seriá util, mas amb la deriva dels continents, l'auça e la baissa de la Tèrra en rason dels volcans, la precession dels equinòccis, l'erosion, entre autres, i a pas de sistèma ont totas las caracteristicas geograficas se pòdon fixar. L’International Earth Rotation and Reference Systems Service}} e l'Union Astronomica Internacionala an doncas definit un cadre nomenat lo Sistèma Internacional de Referéncia Terrèstra ». Lo pòl Nòrd d'aquel sistèma definís a uèi lo Nòrd geografic pel trabalh de precision, mas coïncidís pas exactament amb l'axe de rotacion terrèstre[10].
Per qu'i a pas de preséncia umana permanenta al pòl Nòrd, i a pas d'ora e de fusèl orari oficialament atribuits a aquela region del glòbe, mas en practica lo pòl compòrta totes los fusèls en un sol punt [11]. Coma totas las linhas de longitud aquí s'encontran, se pòt marchar per totes los fusèls oraris en una segonda en virant a l'entorn del pòl..
Las expedicions polaras pòdon utilizar lo fusèl orari que vòlon, generalament lo fusèl orari de lors basas d'avitalhament, o encara quin que siá unitat dem Temps Mejan de Greenwich (GMT), del Temps Universal Coordenat (UTC), o lo fusèl orari d'un país quin que siá. Mas, la convencion es d'utilizar lo fusèl UTC+0[12], contràriament al pòl Sud ont s'utilza lo UTC+12 (fusèl orari de Nòva Zelanda pendent l'estiu austral)
Clima[modificar | modificar la font]
Lo pòl Nòrd es ben pus caud que lo pòl Sud, car es al nivèl de la mar al mitan d'un ocean que fa coma una restança de calor, puslèu qu'en altitud sus una massa continentala. D'ivèrn (genièr), la temperatura al pòl Nòrd pòt variar entre -43 °C e -26 °C, per una mejana de -34 °C. La temperatura mejana d'estiu (julhet) se situa a l'entorn del punt de conglaç (0 °C)[13].
Lo glaç de mar del pòl Nòrd es d'environ dos o tres mètres d'espessor, mas existís de variacions fòrtas, e de còps que i a a la circulacion de las banquisas expausa la superfícia maritima. Un nòu estudi finançat per l'Union Europèa e publicat dins la revista Geophysical Research Letters a mostrat que l'espessor mejana del glaç a demenit dins lo corrent de las darrièras annadas[14]. Segon los cercaires del Centre for Polar Observation and Modelling (CPOM) de l'University College de Londres (UCL) al Reialme Unit, la demesida de la banquisa es atribuida al rescalfament climatic e a l'ocean Artic de mai en mai expausat al dardalh solar[15]. L'acceleracion drastica de la fusion dels glaces de mar en Artic foguèt pas prevista per los modèls climatics, per que comptèron pas l'efèit albedo ; pus l'ocean Artic se libèra de sas glaçs, pus la calor dels rais solars es absorbida per l'aiga, accelerant la fusion de la calòta polara[16],[17].
Al pòl Nòrd, lo Solelh es en permanéncia en dessús de l'orizont pendent los meses d'estiu e en permanéncia en dejós de l'orizont pendent les meses d'ivèrn. La sortida del solelh se fa just abans l'equinòcci vernal (vèrs lo 19 de març). Lo Solelh pren dempuèi tres meses per aténher son punt culminant, gaireben 23,5° d'elevacion, al solstici d'estiu (vèrs lo 21 de junh). Puèi, comença torna descendre per aténher lo falit del solelh just aprèp l'equinòcci d'autona (vèrs lo 24 de setembre). Quand lo Solelh es visible dins lo cèl polar, sembla de se desplaçar dins un cercle en dessús de l'orizont. Aquel cercle passa pauc a pauc pus prèp de l'orizont, just aprèp l'equinòcci vernal a son maximum d'elevacion (en gras) en dessús de l'orizont al solstici d'estiu e torna descendre cap a l'orizont abans de passar a l'equinòcci d'automne[18],[19].
Fauna e flòra[modificar | modificar la font]
-
thumb|Lo copepòde se noirís del fitoplancton jos la calòta glacièra
-
thumb|left|Ors polar (Pargue Nacional d'Ukkusiksalik, Nunavut, Canadà)
Geopolitica[modificar | modificar la font]
L'ocean Artic es identificat dempuèi de desenas d'annadas coma ric en petròli e en gas natural. Dins una publicacion de julhet de 2008, de United States Geological Survey dins lo sossòl artic i auriá 90 miliards de barril de petròli, 1 670 miliards de pès cubics de gas natural e 44 milions de barrils de gas natural liquid[20]. Aquò rend lo pòl Nòrd e l'Artic son fòrça cobejats per los païses limitròfs[21].
En vertut del drech internacional, pas cap de país possedís actualament lo pòl Nòrd o la region de l'ocean Artic. Los cinc Estats limitròfs de l'Artic, Russia, Canadà, Norvègia, Danemarc (per Groenlàndia), e los Estats Units (per Alaska), son limitats a una zòna economica exclusiva de 200 milas marinas (prèp de 370 km) a l'entorn de lors còstas. Al delà d'aquelas ZEE, la zòna restant, mai d'un milion de quilomètres carrats, es pas atribuida es l'Autoritat Internacionala dels Fons Marins qu'administra aquel territòri[22].
Lors de la signatura de la Convencion de las Nacions Unidas sul Drech de la Mar, un país a un periòde de dètz ans per far valer legalament sa zòna dels 200 milas marinas[23]. Per aquò, Norvègia, Russia, Canadà e Danemarc lancèron de projèctes per afirmar que de sectors de l'Artic deurián apartenir a lor territòri[24].
En 1948, una expedicion russa faguèt la descobèrta de la dorsala de Lomonossov, una estructura geologica que s'estend sus 1 800 km dempuèi las illas de Nòva Siberia fins a l'illa d'Ellesmere[25]. Es solament al començament de las annadas 2000 que la dorsala oceanica atira l'atencion de la comunautat internacionala, a causa de la demanda oficiala de la Federacion de Russia davant la Comission de las Nacions Unidas sus lo limit del plan continental. Lo document prepausa d'establir un nòu limit periferic pel plan continental rus, en delà de la zòna de las 200 milas.
Danemarc, Canadà e Russia se disputan l'estructura geologica e afirman que la dorsala es una extension de lors plans continentals respectius.
Exploracion[modificar | modificar la font]
-
Gravadura de 1598 illustrant la nau de Willem Barentsz presa dins los glaces artics.
-
Robert Peary e son equipa prèp del pòl Nòrd, lo 6 d'abril de 1909.
-
-
Representacions culturalas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) site aninat del CNRS/sagascience
- (fr) Le pôle Nord (L'enciclopèdia canadiana)
- (fr) Dossier « Découverte » de la SRC
- (fr) Annada Polar Internacionala
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Prisonniers des glaces : les expéditions de Willem Barentsz (1594-1597) Gerrit de Veer et Xavier de Castro Ed. Unesco ISBN 978-2-906462-22-9
- (fr) Tragédies polaires, Pierre Vernay ed. Arthaud ISBN 978-2-7003-9674-4
- (fr) Le grand défi des pôles, Bertrand Imbert e Claude Lorius ed. Gallimard col. Découvertes ISBN 9782070763320
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Russia planta son drapèl al fons de l'ocean Artic - Radio France internationale
- ↑ (en) Kaffeklubben Island - Absolute astronomy
- ↑ (en) True north : Peary, Cook, and the race to the Pole ed: W.W. Norton & Company Bruce Henderson 2005 ISBN 978-0-393-05791-1}}
- ↑ (en) Cook & Peary : the polar controversy, resolved ed: Stackpole Books Robert M. Bryce ISBN 978-0-8117-0317-8
- ↑ (fr) L'Arctique en pleine mutation : mesurer les changements - Découverte à la Télévision de Radio-Canada, 22 mars 2009
- ↑ (fr) La Terre - L’Université du Maine, Le Mans
- ↑ (fr) Euler, Leonhard (1707-1783) - Service Commun de la Documentation de l'Université de Strasbourg
- ↑ (fr) Frissons de la Terre sur son axe - European Space Agency
- ↑ (en) Global rotation of the nonrotating origin - The astronomical journal, Guinot, B. 1979, in IAU Symp. 82, Time and the Earth's Rotation
- ↑ (fr) Amélioration du Système terrestre conventionnel - Système canadien de référence spatiale
- ↑ (en) Time zones at the poles - USA Today
- ↑ (fr) Fuseaux horaires : seriez-vous déboussolé ? - L'Internaute
- ↑ (en) Science, question of the week - Goddard Space Center
- ↑ (fr) L'épaisseur de la banquise arctique en diminution - Année Polaire Internationale
- ↑ (fr) L'épaisseur de la banquise arctique en diminution - Année Polaire Internationale
- ↑ (fr) L'Arctique réchauffé par des remontées d'air chaud et humide vers le Nord Institut polaire français
- ↑ (fr) Développement durable - tout connaitre sur le développement durable
- ↑ (fr) Lo solelh de mièja nuèit - Encyclopédie française
- ↑ (en) Measuring the sky - Université de l'Illinois
- ↑ (fr) L'Arctique renfermerait 90 milliards de barils - Agence France-Presse
- ↑ (fr) Un trésor noir sous l'Arctique ? - Le Figaro
- ↑ (fr) A qui aparten l'Artic ? - Centre d'Estudis de las Politics Estrangièras e de Securitat
- ↑ (fr) Drech de la mar : Comission dels Limits del Plan Continental - ONU
- ↑ (en) The Battle for the Next Energy Frontier [pdf] - Oxford Institute for Energy Studies
- ↑ (en) Broken ship halts Russian expedition to claim Arctic seabed - CBC News, lo 25 de julhet de 2007.


c: text/html

text:
Sannerville
Sannerville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sannerville Es una municipalitat del Calvados situada a dètz quilomètres a l'èst de Can e a dètz quilomètres del littoral de la Mange, a l'amassada de la plana de Can e dels primièrs vallons del país de Auge.
Sannerville est une commune du Calvados située à dix kilomètres à l’est de Caen et à dix kilomètres du littoral de la Manche, à la rencontre de la plaine de Caen et des premiers vallons du pays d'Auge.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dempuèi lo Modèl:Ier sègle de lo nòstre ère, l'espleitacion de la sal fixa los òmes sul luòc[1].
- Es en 1059, en la charte de fondacion de la abbaye Sant-Martin de Troarn, #que se tròba la primièra mencion escrich de Sannerville. La charte a signat de Roger II de Montgomery, amb l'acòrdi del Pòrti Guillaume.
- La Mois invalide (de junh)M, la plana al nòrd-es del masatge caseriu de Lirose a investit pels paracaigudistes e vei l'avançada dels primièrs artilleurs Escocesses. Lo 18 de julhet, lo operacion Goodwood a desencadenat. La municipalitat, dévastée per 1200 tonas de pompas, a transformat en païsatge lunar. Mas suls tucs del Maizeret, los combats contunhan. L'enemic pas lâchera paissièra definitivament davant la 4th Special Servici Brigada que lo 17 d'agost de 1944.
- Dès le Modèl:Ier siècle de notre ère, l’exploitation du sel fixe les hommes sur le site[2].
- C’est en 1059, dans la charte de fondation de l’abbaye Saint-Martin de Troarn, que l’on trouve la première mention écrite de Sannerville. La charte est signée de Roger II de Montgomery, avec l’accord du Duc Guillaume.
- Le Mois invalide (juin)M, la plaine au nord-est du hameau de Lirose est investie par les parachutistes et voit l’avancée des premiers artilleurs Écossais. Le 18 juillet, l’opération Goodwood est déclenchée. La commune, dévastée par 1200 tonnes de bombes, est transformée en paysage lunaire. Mais sur les collines du Maizeret, les combats continuent. L’ennemi ne lâchera prise définitivement devant la 4th Special Service Brigade que le 17 août 1944.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [pdf] {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de genièr de 2011
- ↑ [pdf] Nature, terroir et patrimoine - Sannerville. Consultat lo 2 janvier 2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Vallée-Mulâtre
La Vallée-Mulâtre es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de la Vallée-Mulâtre i aguèt creat l'an 1864 a partir d'un caseriu de la municipalitat de Sant-Martin-Riu.
La glèisa dédiée a Sant-Pierre e Sant-Paul a #èsser édifiée l'an 1859 e consagrada l'an 1860.
La comuna i aguèt bastit l'an 1881.
La commune de La Vallée-Mulâtre fut créée en 1864 à partir d’un hameau de la commune de Saint-Martin-Rivière.
L’église dédiée à Saint-Pierre et Saint-Paul a été édifiée en 1859 et consacrée en 1860.
La mairie fut construite en 1881.


text:
Sètge de Montsegur (1243-1244)
Lo sètge de Montsegur (var. sièti de Montsegur) se debanèt de la prima de 1243 au 2 de març de 1244 durant leis annadas consecutivas a la Crosada deis Albigés (1209-1229) e la repression dau catarisme. D'efèct, lo castèu de Montsegur assostava un nombre important de caps de la Glèisa catara e èra estat ja la buta de tres sètges de 1212 a 1241 per lei Crosats de Simon de Montffòrt o per lo còmte de Tolosa Ramon VII. Aqueu quatren sètge foguèt decidit per l'execucion de dos inquisitors per una tropa formada d'òmes de la garnison dau castèu en 1241 a Avinhonet. Una tropa importanta foguèt donc mandada per lo rèi de França sota lo comandament d'Hugues d'Arcis per prendre lo contraròtle dau castèu e arrestar l'activitat catara dins la region que Montsegur èra sa basa principala.
Menat dins de condicions malaisidas en causa de la posicion defensiva fòrta dau castèu, dei dificultats dau relèu de la region e de l'ostilitat d'una partida de seis abitants, lo sètge s'acabèt lo 2 de març de 1244 per la capitulacion de la garnison. Un nombre grand de membres de la Glèisa catara, compres de membres importants de la ierarquia, foguèron alora capturats. La màger part refusèt d'abjurar e mai de 200 personas foguèron cremadas a l'eissida dau sètge. Aqueu darrier foguèt donc una desfacha importanta per la Glèisa Catara que conoguèt per la seguida de dificultats permanentas d'organizacion que van menar a sa disparicion.
Somari
- 1 Lo contèxte dau sètge
- 2 Lei fòrças en preséncia
- 3 Lo debanament dau sètge
- 4 La rediccion de la garnison e l'execucion dei catars
- 5 Consequéncias dau sètge
- 6 Ligams intèrns
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Bibliografia
Lo contèxte dau sètge[modificar | modificar la font]
La Crosada deis Albigés e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
La Crosada deis Albigés se debanèt de 1209 a 1229 a l'iniciativa de la Glèisa Catolica per anientar lo catarisme considerada coma una eresia. Tre lo començament, la guèrra religiosa se transformèt en guèrra de conquista quand Simon de Montfòrt acceptèt de venir lo senhor de Carcassona que son cap legitim, Ramon Rogièr Trencavel, èra estat capturat e condamnat coma complici deis eretics. Pasmens, en 1223, lei Montfort e seis armadas foguèron replegats per lei senhors occitans. La papautat decidiguèt alora d'encoratjar l'intervencion dirècte dau rèi de França que capitèt en 1229 d'impausar sa dominacion sus lo Comtat de Tolosa e l'imposicion d'un tractat permetent ai Capetians de prendre possession d'aqueu comtat a la mòrt de son senhor Ramon VII de Tolosa.
De son caire, la Glèisa decidiguèt d'adoptar de metòdes novèus per luchar còntra l'eresia e creèt l'Inquisicion per enquistar sus lei populacions e condamnar leis eretics. Leis autoritats localas deguèron l'ajudar. D'efèct, aprofichant lo conflicte e la resisténcia fòrta dei principats occitanas a la conquista francesa, la Glèisa catara èra paradoxalament mai poderosa en 1229 qu'en 1209 demostrant lo caractèr politic e non religiós de la guèrra. Pasmens, lei metòdes deis inquisitors e la manca d'ajuda de certaneis autoritats localas, i comprés certaneis evesques locaus, creèron un maucontentament fòrt dins la populacion. De mai, Ramon VII èra decidit d'obtenir la revision dau tracat marcant sa desfacha de 1229. Per aquò, deviá eliminar l'Inquisicion o, au mens, limitar son poder e fisar la repression de l'eresia ais autoritats eclesiasticas localas qu'èran egalament ostilas ais inquisitors. Deviá tanben obtenir la revision dei clausas de successions donant a sa mòrt son comtat au fraire dau rèi de França.
La revòuta de 1242 e sa revirada[modificar | modificar la font]
En 1242, Ramon VII decidiguèt donc de s'aliar ambé lo rèi d'Anglatèrra e d'autrei vassaus majors de França per afeblir la corona francesa. Assaièt de suscitar un eveniment capable d'entraïnar l'afebliment de seis advèrsaris e l'insureccion dei províncias dirèctament ocupadas per lei Francés dins la region de Carcassona. Ordonèt lo 1en de mai de 1242 a l'evesque d'Agen de s'ocupar dirèctament de la repression de l'eresia dins son diocèsi e ajudèt la garnison de Montsegur d'eliminar dos inquisitors a Avinhonet.
La novèla de l'assassinat dei dos inquisitors entraïnèt l'insureccion prevista. Pasmens, lo 21 de julhèt de 1242, leis Anglés foguèron esquichats a Taillebourg e una trèva de cinc ans foguèt signada entre França e Anglatèrra lo 1en d'aost seguent. Ramon VII prefiriguèt alora acceptar sa desfacha avans l'arribada dei tropas francesas e obtenguèt una patz relativament clementa e confirmant solament lei clausas de 1229. En revènge, un concili reünit a Besiers decidiguèt de prendre lo castèu de Montsegur qu'èra la basa principala dei catars de la region e aviá participat dirèctament a l'execucion deis inquisitors.
Lo chaple d'Avinhonet[modificar | modificar la font]
Lo chaple d'Avinhonet se debanèt dins la nuech dau 28 au 29 de mai de 1242. Ambé l'ajuda e lo sostèn dau comtat de Tolosa, d'una partida deis autoritats localas e deis abitants dau vilatge, un grop de soudats de Montsegur massacrèt leis inquisitors Guillaume Arnaud e Etienne de Saint-Thibéry. Lor seguida de nòu autrei personas foguèt tanben tuada e lei documents e registres de l'Inquisicion destruchs. Èra pas lo premier còp que de membres dau clergat assaiant de luchar còntra l'eresia catara èran tuats per la populacion. Pasmens, l'afaire d'Avinhonet entraïnèt una insureccion generalizada còntra leis autoritats reialas e leis inquisitors èran de personas importantas de la Glèisa Catolica. Lo resclatiment de l'assissat foguèt donc considerable.
Lo concili de Besièrs[modificar | modificar la font]
La decision de mandar una armada francesa per conquistar lo castèu de Montsegur foguèt probablament adoptada per lo concili de Besiers que se reuniguèt en abriu de 1243. Aqueu darrier concili deviá estudiar leis accions necessàrias per contuniar la lucha còntra lo catarisme après la revòuta de 1242 e reglar lei dissensions entre lei poders dau còmte, de l'Inquisicion e dau clergat locau. L'objectiu de l'operacion èra d'eliminar un centre major de la resisténcia a la repression religiosa e a la conquista reiala. Per aquò, certaneis autoritats catolicas dau sud de França, coma l'evesque d'Albi o l'archevesque de Narbona, van mobilizar de còrs d'unei centenaus d'òmes per renfòrçar l'armada reiala dau senescau de Carcassona Hugues d'Arcis. De mai, meme lo sètge se podiá ja justificar per l'aplicacion de la lèi feodala entre un sobeiran e de vassaus rebèls, lo sostèn dei caps catolics de la region li donèt una legitimitat suplementària.
Lo ròtle de Montsegur dins la resisténcia au catolicisme e a l'òrdre reiau[modificar | modificar la font]
Lo castèu de Montsegur èra estat bastit a partir deis annadas 1204-1206 per Raimon de Perelha sus lei vestigis d'un sèti fortificat ancian. L'objectiu èra alora de crear una sosta provisòria per lei Catars. Pendent la Crosada deis Albigés, lo luòc venguèt la residéncia principala de Raimon de Perelha. En 1232, aqueu darrier acceptèt d'acuelhir d'un biais permanent unei membres importants de la ierarquia catara coma l'evesque Guilhabèrt de Castra. De 1232 a 1244, Montsegur venguèt donc lo centre principau de la resisténcia religiosa. D'efèct, situat dins un país isolat que sei rotas d'accès èran fòrça malaisadas, lo castèu permetèt de mandar de predicators dins lei regions vesinas ambé, s'èra necessari, de soudats per lei protegir. Ansin, vèrs 1240, la communautat catara representava au mens 200 personas que tenián divèrseis obradors permetent d'entretenir de ligams comerciaus ambé lo rèsta de la region. Aquò permetiá d'avitalhar lo castèu car Montsegur teniá pas d'activitat agricòla vertadiera. La durada dau sètge mostrarà l'importància dei resèrvas acampadas dins lo castèu durant d'annadas gràcias a aquela organizacion.
De lor caire, lei senhors de Montsegur e sei chivaliers representavan un grop important de chivaliers faidits e partisans dau catarisme. Èran capables de protegir lei predicators catars, de realizar d'operacions de guerilha coma lo chaple d'Avinhonet e de sostenir leis insureccions localas còntra lei Francés. Per exemple, Pèire Rogièr de Mirapeis partiguèt en 1240 jónher l'armada de Raimon Trencavel pendent la revòuta de la Senescauciá de Carcassona.
Ansin, se la decision oficiala d'atacar foguèt adoptada en causa de la mòrt deis inquisitors a Avinhonet, se fau constarar que la conquista de Montsegur èra venguda una necessitat tant per la Glèisa Catolica que per lo rèi de França per fin d'eliminar un centre de resisténcia a la repression dau catarisme e a l'instauracion de l'òrdre feodau francés. Es la rason perqué lei doas institucions decidiguèron de mobilizar de fòrças importantas per s'assegurar de l'eissida de la batalha.
Lei fòrças en preséncia[modificar | modificar la font]
L'armada francesa[modificar | modificar la font]
A respèct de la garnison dau castèu, lei fòrças assailhidoiras son relativament mau conegudas car la màger part dei testimònis pertocant lo sètge son aquelei dei subrevisquents de la populacion de Montsegur. De mai, en causa de la caracteristica provisòria dau servici d'ost dei combatents que formavan l'armada francesa, seis efectius evolucionèron regularament. L'estimacion dau nombre de sei combatents es donc fòrça malaisada. Pasmens, deviá pas despassar quauquei milièrs d'òmes car lei dificultats logisticas per mantenir un còrs gròs dins una region montanhosa èran fòrça importantas au sègle XIII.
Lo comandament generau d'aquela armada èra exercit per lo senescau de Carcassona Hugues d'Arcis. Tres categorias d'òmes la compausèron durant lo sètge. Lo premier foguèt lei soudats francés formant lo còr de l'armada reiala. Lo segond foguèt lei contingents de volontaris occitans formats per leis evesques locaus coma Durand de Bèucaire, evesque d'Albi, o a l'iniciativa dei predicators de la Crosada còntra Montsegur coma lei Gascons de Lomanha. Enfin, lo darrier foguèt compausat per lei tropas dei senhors de la region enviroutant Montsegur. Gaire decidits, aquelei soudats foguèron generalament pauc combatius e certanei ajudèron mai o mens la garnison e permetèron de còps lo passatge de messatgiers e meme d'avitalhaments.
La garnison e la populacion de Montsegur[modificar | modificar la font]
Au començament dau sètge de Montsegur, au mens 361 personas vivián a Montsegur[4]. La garnison ne'n teniá un centenau. Son còr èra lo clan Mirapeis-Perelha dirigit per Pèire Rogièr de Mirapeis, cap militar de la garnison, e Raimon de Perelha, senhor oficiau dau castèu. Èra compausat de quinze combatents, dix domestics e tretzes fremas. En fòra d'aqueu clan, Montsegur assostava uech chivaliers que sept èran faidits. Enfin, i aviá 65 autrei combatents qu'èran sergents, aubarestiers o òmes d'arma, 10 messatgiers e un engenhaire per lei maquinas de guèrra.
De son caire, la populacion civila èra compausat d'un mens 250 personas qu'un cinquantenau solament èran de laïcs. Lo rèsta formava la communautat religiosa catara dau castèu dirigida per Bertran Marti qu'èra dempuei 1240 l'evesque de la region de Tolosa. L'evesque de Rasès, Raimon Agulhes, èra tanben present. Unei caps catars de l'evescat tolosenc èran egalament a Montsegur au començament dau sètge. Pasmens, la màger part dei cresents vivent dins la fortalesa son pas coneguts per leis archius e lei fònts istorics. Coma lei catars aguent receput lo consolament èran defenduts de combatre, s'ocupavan de tenir d'obradors que sei produccions permetián de comprar l'avitalhament dau castèu.
Configuracion dau castèu de Montsegur e de sei defensas[modificar | modificar la font]
Lo castèu modèrn de Montsegur es pas la fortalesa que resistiguèt au sètge dei Crosats en 1243-1244. D'efèct, segon la lèi canonica, lo castèu bastit per lei faidits foguèt destruch coma assosta d'eretics avans d'èstre rebastit per Guy II de Lévis. La representacion dau castèu dich cstar es donc malaisada. Lei descripcions dei cronicaires contemporanèus parlavan d'un castèu e d'un vilatge fortificats protegits per un barri, un fossat e una barbacana. Aquel ensems èra situat a la cima èst (vèrs 1 200 m d'altitud) de la crèsta d'una montanha enviroutada de bauç rocassós. Un agachon èra bastit per susvelhar la partida orientala de la crèsta (vèrs 800 m d'altitud). Lo castèu teniá donc una posicion defensiva fòrça favorabla car un assaut dirèct èra impossible e lei maquinas de sètge de l'epòca èran pas capablas de tirar còntra lei fortificacions dempuei lo plan en dessota de la montanha.
Lo debanament dau sètge[modificar | modificar la font]
La data precisa dau començament dau sètge es pas coneguda. Se situa durant la prima de 1243. En causa dau relèu malaisat de la region a l'entorn de Montsegur, l'enceuclament totau dau castèu foguèt pas realizat immediatament. De mai, meme durant lei darriereis operacions dau sètge, èra possible per de grops de soudats o de messatgiers de la garnison d'intrar o de sortir de Montsegur gràcias a de complicitats ambé lei combatents mobilizats per Hugues d'Arcis dins leis environs dau castèu.
Lei combats dei sièis premiers mes son fòrça mau coneguts. Pasmens, quauquei membres de la garnison i foguèron tuats o bleçats. Lei possibilitats estrategicas dei Francés èran malaisadas car un assaut dirèct èra pas impossible en causa de la posicion defensiva fòrça favorabla de Montsegur. Pasmens, coma l'enceuclament e l'isolament dau castèu èran tanben complicats, la chausida dau blocus entraïnava una batalha lònga. De son caire, gràcias a de reservas de manjar fòrça importantas, Pèire Rogièr de Mirapeis podiá assaiar de resistir fins a l'ivèrn per descoratjar leis assalhidors. De mai, una intervencion dau còmte de Tolosa èra possibla coma durant lo sètge de Montreal d'octòbre de 1240 onte Raimon VII aviá permés de negociar l'evacuacion dei faidits enceuclats dins la vila. Semblèt que Raimon VII acceptèsse d'ajudar Montsegur mai deviá avans faire un viatge en Itàlia per reglar d'afaires ambé lo papa e l'emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic[5]. Dins aquò, coma l'ivèrn de l'annada 1243-1244 foguèt pas fòrça freg, la segonda possibilitat venguèt l'esperança principala de la garnison.
L'avantatge foguèt prés per leis assalhidors en decembre de 1242 quand un grop pichon de soudats capitèron d'escalar lo bauç orientau de la montanha, de sosprendre lei gardas e d'i ocupar l'agachon. Après aqueu succès, lei Francés deguèron consolidar aquela posicion e avançar vèrs l'èst de lòng de la crèsta per agantar lei premierei defensas dau castèu espereu. Pasmens, coma la penda èra encara sobda, la progression foguèt lenta. Se lo detalh dei combats es pas conegut, leis arqueologs an descubèrt un nombre grand de vestigis de sagitas d'arc, de carrèus d'aubarestas e de pèiras d'armas de sètges mostrant que lei defensors assaièron mai d'un còp d'alentir o de replegar l'avançada francesa. Pasmens, lei Francés èran pus nombrós e l'agachon foguèt pas reconquistat per la garnison. Per Nadau, la situacion èra venguda tant marrida que l'evesque Marti decidiguèt d'evacuar lo tesaur de la communautat catara de Montsegur. Aqueu tesaur es totjorn a l'ora d'ara lo subjècte de divèrsei legendas mai sa composicion pus probabla es un nombre important de pèças de moneda que permetián au castèu de comprar lei bens necessaris per sa vida quotidiana. Vengut inutil, l'argent podiá encaura èstre utilizat per d'autrei communautats cataras, especialament dins lo nòrd d'Itàlia.
Au començament de 1244, lei Francés agantèron lei defensas dirèctas de Montsegur e un premier assaut foguèt replegat. De mai, en genier e febrier, la garnison recebiguèt de renfòrç d'òmes e d'armas. Lei principaus foguèron un engenhaire d'armas de sètge mandat per lo còmte de Tolosa e un grop de quatre combatents venguts amb un messatgier rintrant au castèu. Pasmens, a partir de febrier, lei Francés foguèron capables d'alinhar uneis armas de sètge sus la crèsta per bombardar dirèctament lei defensas e lo vilatge de Montsegur. Lei pèrdas de la garnison aumentèron fòrtament durant aqueu periòde e Raimon VII èra totjorn pas rintrat de son viatge. Ansin, lo 2 de març, Pèire Rogièr de Mirapeis acceptèt de negociar la rediccion dau castèu.
La rediccion de la garnison e l'execucion dei catars[modificar | modificar la font]
La durada lònga dau sètge aviá escagassat lei dos camps. Lei condicions d'Hugues d'Arcis foguèron donc relativament excepcionalas se se considera que Montsegur èra per la Glèisa Catolica e lo rèi de França un nís d'eretics e de nobles rebèls copables de l'assassinat de dos inquisitors. Una trèva de quinze jorns foguèt acordada avans l'intrada dei Francés dins lo castèu. A la fin d'aqueu periòde, lei catars serán liurats ai representants de la Glèisa ambé la possibilitat d'abjurar. Leis autreis abitants serán interrogats per leis inquisitors mai ges de mesura especiala foguèt adoptada còntra elei. Au contrari, una amnistia foguèt meme obtenguda per lei membres de la tropa qu'aviá assassinat leis inquisitors a Avinhonet.
Leis abitants e lei soudats non catars aprofichèron aquelei condicions per quitar Montsegur vivent. En revènge, lei Catars refusèron d'abjurar e la mòrt venenta encoratjèt 21 personas suplementàrias de demander, e d'obtenir, lo consolament ais evesques Marti e Agulher. Lo 16, quand Hugues d'Arcis prenguèt oficialament lo contraròtle dau castèu, lei Catars foguèron reünits per l'archevesque catolic Pierre Amiel. Après la formulacion dau refús d'abjurar per cada catar, un lenhier gigant foguèt bastit e 224 personas foguèron cremadas per eresia. Maugrat la preséncia d'inquisitors a Montsegur, l'execucion se debanèt sensa procès ni senténcias oficialas. Un ponhada de catars foguèt pas cremats immediatament coma Alazaïs Raseire que foguèt cremada dins son vilatge natau.
Consequéncias dau sètge[modificar | modificar la font]
La consequéncia principala dau sètge de Montsegur foguèt l'anientament de la ierarquia catara que dirigiguèt la resisténcia religiosa còntra la Glèisa Catolica dins lei regions de Tolosa e de Fois e lo declin rapid de l'eresia. Una autra consequéncia foguèt la destruccion d'un centre important de la resisténcia dei faidits còntra la conquista. Aquò será una etapa decisiva vèrs la fin de la conquista francesa. D'efèct, s'après lo sètge, quauquei zonas demorèron sota lo contraròtle de nobles faidits coma Niòrt o Querbús, la guerilha dei faidits foguèt plus capabla de menaçar dirèctament lo còrs dei conquistas francesas mai solament la frontiera entre França e Aragon. Vèrs 1255, de tensions entre lei dos reiaumes van entaïnar lo sètge e la conquista d'aquelei posicions per lei tropas dau rèi Loís IX de França. La guerilha s'acabèt definitivament quauqueis annadas après la presa d'aquelei castèus.
Per la Glèisa Catara, lei consequéncias foguèron tanben grèvas car la pèrda de Montsegur entraïnèt la disparicion d'una sosta segura e dei mejans militaras utilizadas per la proteccion dei catars en mission de predicacion. De mai, l'Inquisicion èra d'ara endavant d'enquistar dins de regions novèlas o còntra de personas novèlas. Entre 1245 e 1246, una tièra d'enquistas dins la region de Tolosa entraïnèt la destruccion d'unei rets eretics dins la noblesa locala, sostèn principau dau catarisme. Lo Catarisme declinèt donc fòrça rapidàment dins lo país tolosenc. Dins lo Comtat de Fois, lo nombre de fidèus pus important permetèt de nomar un evesque novèu. Pasmens, la repression entraïnèt pauc a pauc l'arrestacion o l'exil dei caps catars locaus e tre leis annadas 1250, l'eresia èra fòrtament afeblida e son clergat aviá quasi disparegut. Lo catarisme i demorèt quauquei generacions coma tradicion familiala.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Se fau notar qu'aquelei vestigis foguèron bastits après la presa dau castèu per lei tropas d'Hugues d'Arcis. Lo castèu de la batalha de 1243-1244 foguèt destruch après lo sètge segon la lèi canonica catolica car aviá assostat de populacions ereticas.
- ↑ Lei condicions de rediccion de Montsegur acordèron una trèva de quinze jorns entre la fin dei combats e l'intrada oficiala dei Francés dins lo castèu. La presa de contraròtle se debanèt donc lo 16 de març de 1244.
- ↑ Un nombre situat entre 2 000 e 10 000 es generalament donat. Pasmens, per leis estimacions pus importantas, se fau notar lo caractèr variable de la talha d'una armada feodala basada sus lo servici d'ost e lei dificultats d'avitalhament dins una zona montanhosa. De mai, per certanei cronicaires medievaus, donar un nombre important de soudats permet solament de dire que l'armada reünida foguèsse granda. Ansin, lo mantenement d'una fòrça importanta d'assalhidors durant tot lo sètge es donc relativament ipotetic.
- ↑ Michel Roquebert, Histoire des Cathares, Edicion Perrin, p. 376.
- ↑ Excommunicat per son sostèn non demostrat au chaple d'Avinhonet, Raimon voliá obtenir son absolucion, luchar còntra l'influéncia de l'Inquisicion en donant l'iniciativa de la lucha còntra lo Catarisme au clergat occitan e reprendre lo contraròtle dau Marquesa de Provença.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Michel Roquebert, L'Epopée Cathare, Tomes I à IV, Privat.
- Michel Roquebert, Les Cathares - de la chute de Montségur aux derniers bûchers : 1244-1329, Perrin, 1998.
- Michel Roquebert, Histoire des Cathares, Perrin, 2002.
- Jean Duvernoy, Le Registre d'Inquisition de Jacques Fournier, Mouton, 1978.


text:
Copa Santa
Lo cant de la Copa Santa o pus exactament La Cançon de la Copa (  en grafia mistralenca originala) , escrich per Frederic Mistral sus una musica de Micolau Sabòli, imne dau Felibritge, es considerat per d'unei coma l'imne provençau e tanben coma un imne occitan, a costat de Se canta.
Mistral escriguèt aquel cant en referéncia a una copa d'argent que lei felibres catalans porgiguèron ais felibres provençaus pendent una taulejada que se tenguèt en Avinhon lo 30 de julhet de 1867, per grandmercejar de l’acuelh donat au poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat politic en Provença. Aquela copa es l’òbra de l'escultor Guillaume Fulconis e de l’argentièr Jarry.
En nòrma mistralenca[modificar | modificar la font]
Prouvençau, veici la Coupo
Que nous vèn di Catalan :
A-de-rèng beguen en troupo
Lou vin pur de nostre plan
refrin Coupo Santo
E versanto
Vuejo à plen bord,
Vuejo abord
Lis estrambord
E l'enavans di fort !
D'un vièi pople fièr e libre
Sian bessai la finicioun ;
E, se toumbon li felibre,
Toumbara nostro nacioun
Coupo Santo...
D'uno raço que regreio
Sian bessai li proumié gréu ;
Sian bessai de la patrìo
Li cepoun emai li priéu.
Coupo Santo...
Vuejo-nous lis esperanço
E li raive dóu jouvènt,
Dóu passat la remembranço,
E la fe dins l'an que vèn,
Coupo Santo...
Vuejo-nous la couneissènço
Dóu Verai emai dóu Bèu,
E lis àuti jouïssènço
Que se trufon dóu toumbèu
Coupo Santo...
Vuejo-nous la Pouësìo
Pèr canta tout ço que viéu,
Car es elo l'ambrousìo,
Que tremudo l'ome en diéu
Coupo Santo...
Pèr la glòri dóu terraire
Vautre enfin que sias counsènt.
Catalan, de liuen, o fraire,
Coumunien tóutis ensèn !
Coupo Santo...
En nòrma classica[modificar | modificar la font]
Provençaus, vaicí la copa
Que nos ven dei catalans :
A de rèng beguem en tropa
Lo vin pur de nòstre plant !
repic
Copa santa,
E versanta,
Vueja a plen bòrd,
Vueja abòrd
Leis estrambòrds
E l'enavans dei fòrts !
D'un vièlh pòble fièr e liure
Siam bensai la finicion ;
E se tomban lei felibres,
Tombarà nòstra nacion.
D'una raça que regrelha
Siam bensai lei promiers greus ;
Siam bensai de la patria
Lei cepons e mai lei prieus.
Vueja-nos leis esperanças
E lei raives dau jovent,
Dau passat la remembrança
E la fe dins l'an que ven.
Vueja-nos la coneissença
Dau verai e mai dau bèu,
E leis autei joïssenças
Que se trufan dau tombèu.
Vueja-nos la Poesia
Pèr cantar tot çò que viu,
Car es ela l'ambrosia
Que tremuda l'òme en dieu.
Pèr la glòria dau terraire
Vautres enfin que siatz consents,
Catalans de luenh, ò fraires,
Comuniem toteis ensems !


text:
Louveciennes
Louveciennes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat residenciala del departament dels Yvelines, Louveciennes a situat a unitat|10|km}} de París sul serral de Seine dintre Versailles e Sant-Germain-en-Laye. D'una superficie de 536 a, #que 260 d'espacis « naturales », las siás municipalitats limitrophes ne son Marly-lo-Rei, Pòrt-Marly, Bougival, L'Aquela-Sant-Cloud, Croissy-sus-Seine, e Rocquencourt.
La vila de Louveciennes es, a las fes preservadas de las nuisances ligadas a las vias de comunicacion e al meteis temps, fòrça plan desservie per la ret viària e ferré. Traversada de siás n'oèst per la linha L del Transilien SNCF Apòstes - Sant-Lazare, beneficia egalament de connexions per beguts (#Beure RATP 258 dempuèi la Defensa e St Germain en Laye e linha Véolia n°1 dempuèi Versailles e St Germain en Laye).
Es egalament vorejada d'aqueles viaris d'importància nacionala : lo autoroute A13, la RN 13, la RN 186. La Seine voreja la municipalitat sus la siá part bassa. Lo territòri communal se caracteriza per una fòrta preséncia d'espacis naturales ligats al passat istoric de la vila (divèrses castèls) mas egalament als sieus multiples parcs arborés e massius boisés (bòsques de Louveciennes, bòsc domaniale de Marly, resèrva de caça presidenciala). L'urbanizacion a concentrat la longitud dels aisses de circulacion e sustot la linha de camin de fèrre. La siá evolucion es fòrça obligada per la densitat dels espacis naturales protegits e per la fòrta preséncia en jos-sòl d'ancianas carrièras e champignonnières. Los lotjaments son en majoritat de grandas talhas amb 44 % de 5 pèças e mai. Los proprietaris son majoritaris (62,8 %). La taxa de lotjaments socials es de 12 %.
Una zòna de bureaux e d'activitats (restaurants, garatges, stations servicis) a installat en bordure de Seine la longitud de la RN13. Al extremitat sud de la municipalitat, la longitud de la RN 186,s'estend la plana de Villevert en avent aculhit las bastissas d'un important camp militar del Alliance Atlantic del SHAPE #que #venir lo banc de la CII de contunh de Borís. Aquela importanta zòna de bureaux, inoccupée dempuèi divèrses ans, afrontat la fabrica de tractament de las aigas de Versailles e de Sant-Cloud.
Commune résidentielle du département des Yvelines, Louveciennes est située à 10 km de Paris sur le coteau de Seine entre Versailles et Saint-Germain-en-Laye. D’une superficie de 536 ha, dont 260 d’espaces « naturels », ses communes limitrophes sont Marly-le-Roi, Port-Marly, Bougival, La Celle-Saint-Cloud, Croissy-sur-Seine, et Rocquencourt.
La ville de Louveciennes est, à la fois préservée des nuisances liées aux voies de communication et en même temps, très bien desservie par le réseau routier et ferré. Traversée d’est en ouest par la ligne L du Transilien SNCF Paris - Saint-Lazare, elle bénéficie également de liaisons par bus (Bus RATP 258 depuis La Défense et St Germain en Laye et ligne Véolia n°1 depuis Versailles et St Germain en Laye).
Elle est également bordée d’axes routiers d’importance nationale : l’autoroute A13, la RN 13, la RN 186. La Seine borde la commune sur sa partie basse. Le territoire communal se caractérise par une forte présence d’espaces naturels liés au passé historique de la ville (plusieurs châteaux) mais également à ses multiples parcs arborés et massifs boisés (bois de Louveciennes, forêt domaniale de Marly, réserve de chasse présidentielle). L’urbanisation est concentrée le long des axes de circulation et notamment la ligne de chemin de fer. Son évolution est très contrainte par la densité des espaces naturels protégés et par la forte présence en sous-sol d’anciennes carrières et champignonnières. Les logements sont en majorité de grandes tailles avec 44 % de 5 pièces et plus. Les propriétaires sont majoritaires (62,8 %). Le taux de logements sociaux est de 12 %.
Une zone de bureaux et d’activités (restaurants, garages, stations services) est installée en bordure de Seine le long de la RN13. À l’extrémité sud de la commune, le long de la RN 186,s’étend la plaine de Villevert ayant accueilli les bâtiments d'un important camp militaire de l'Alliance Atlantique du SHAPE qui devinrent le siège de la CII puis de Bull. Cette importante zone de bureaux, inoccupée depuis plusieurs années, fait face à l’usine de traitement des eaux de Versailles et de Saint-Cloud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las municipalitats dels Yvelines, Louveciennes dépendait a Modèl:La s- de la abbaye de Sant-Denis.
Pichon vilatge d'agricultors conreant arbres fruitiers e de vinhas sus las coteaux de la Seine, lo sieu « éveil » se produsís a la s-|XVII|e}} quand Louis XIV installa lo sieu tribunal a Versailles e fa bastir lo castèl de Marly. De 1681 a 1684, lo bastiment de la maquina de Marly trastoca lo jornal del vilatge : las aigas de la Seine, puisées a Bougival, an remontat en canalisations #que travèrsan lo territòri communal fins al aqueduc bastís sus las siás nautors. Nombre de castèls son alavetz bastit sus la municipalitat de Luciennes coma lo pòble se truca encara a l'epòca. Aquel serà a la s-|XVIII|e}} #que prendrà lo nom de Louvetienne.
A Modèl:La s-, lo pòble « ré-endormit » a una nòva reputacion mercés als pintors impressionistes tales Camille Pissarro e Alfred Sisley. Pendent lo banc de París de 1870, las famosas arcades de la aqueduc auràn utilizat coma observatoire. Guillaume 1er i es victima d'un atemptat a la pompa en lo moment de lo sieu passatge jols arcades e se n'astre indemne.
Lo camin de fèrre #que pòrta, en un primièr temps, a Sant-Germain-en-Laye de contunh, en un segond, a Sant-Nom-la-Bretèche via Bougival e Louveciennes, pòrta lo bastiment d'un nombre important de residéncias secondaires bourgeoises, pichons solares e « de campanhas ».
Fins en 1964, Louveciennes fasiá partida de l'ancian departament de Seine-e-Oise.
Comme la majeure partie des communes des Yvelines, Louveciennes dépendait au Modèl:S- de l'abbaye de Saint-Denis.
Petit village d'agriculteurs cultivant arbres fruitiers et vignes sur les coteaux de la Seine, son « éveil » se produit au Modèl:S- lorsque Louis XIV installe sa cour à Versailles et fait construire le château de Marly. De 1681 à 1684, la construction de la machine de Marly bouleverse le quotidien du village : les eaux de la Seine, puisées à Bougival, sont remontées dans des canalisations qui traversent le territoire communal jusqu'à l'aqueduc construit sur ses hauteurs. Nombre de châteaux sont alors bâtis sur la commune de Luciennes comme le village s'appelle encore à l'époque. Ce sera au Modèl:S- qu'il prendra le nom de Louvetienne.
Au Modèl:S-, le village « ré-endormi » a une nouvelle renommée grâce aux peintres impressionnistes tels Camille Pissarro et Alfred Sisley. Pendant le siège de Paris de 1870, les fameuses arcades de l'aqueduc seront utilisées comme observatoire. Guillaume 1er y est victime d'un attentat à la bombe lors de son passage sous les arcades et s'en sort indemne.
Le chemin de fer qui mène, dans un premier temps, à Saint-Germain-en-Laye puis, dans un second, à Saint-Nom-la-Bretèche via Bougival et Louveciennes, amène la construction d'un nombre important de résidences secondaires bourgeoises, petits manoirs et « campagnes ».
Jusqu'en 1964, Louveciennes faisait partie de l'ancien département de Seine-et-Oise.


text:
Via Tolosana
La via Tolosana qu'ei un deus quate camins d'Occitània deu Camin de Sant Jacme e lo mei meridionau deus quate.
Que passa per Tolosa (com ac dit lo son nom) mes en bèth partir d'Arle entà avià's de cap au Sompòrt per passar en Aragon peu Camin aragonés dinc au Pont de la Reina on e s'amassa dab los autes camins occitans, bascos e francés dens lo Camin navarrés e amassa que forman lo Camin francés dinc a Sant Jacme de Compostèla.
Somari
Lo camin principau[modificar | modificar la font]
Bocas de Ròse [modificar | modificar la font]
Gard [modificar | modificar la font]
Erau [modificar | modificar la font]
- Lunèl
- Castras
- Montpelhièr
- Aniana
- Sant Guilhem le Desert
- Sant Joan de la Blaquièra.
- Usclas del Bòsc
- La Salvetat-sur-Agout
- Saint-Privat, le prieuré de Grandmont.
- Lodeva
- Fraisse d'Agot
- Joncels
- Lunas, son château-fort
- Le Bousquet d'Orb, l'église de Saint Martin.
- Saint Gervais sur -Mare
- Bédarieux, L’Eglise Saint Alexandre, l’Eglise Saint Louis.
- Le Poujol-sur-Orb
- Olargues ; autre Pont du Diable
Tarn [modificar | modificar la font]
- Tarn
- Angles
- Braçac
- Burlats, l’anciana colegiada de Sant Pèire
- Castras, e sos ostals sus Agot.
- Soal
- Dornha, e sas abadiás.
- Sorese, l’ancian espital de Sant Jaume.
Nauta Garona [modificar | modificar la font]
- Revel, ses halles,
- Mont Maur (Aude) (Aude)
- Saint Felix de Lauragués, l’église Saint-Félix
- Cassès, et ses stèles.
- Seuil de Naurouze
- Montferrand (Aude)
- Vilafranca de Lauragués, bastide du XIIen siècle
- Basièja, l’église Saint-Étienne.
- Escalquens
- Labeja.
- Tolosa, la basilique Saint-Sernin, la cathédrale Saint-Étienne, l’église Notre-Dame du Taur, la basilique de la Daurade, l'église des Jacobins et son cloître , le Couvent des Augustins, l’église Saint-Pierre-des-Cuisines, l'église Saint-Aubin, l'église Saint-Nicolas, l'église Notre-Dame de la Dalbade, la place du Capitole, la salle des Illustres, et l’Hôpital Saint Jacques.
- Legavin
Gers [modificar | modificar la font]
- L'Isla de Baish, l'ancien Hospice Saint-Jacques
- Gimont, l’abbaye de Planselve, l'église Notre Dame de Gimont.
- Aubiet
- L'Isleta e Arnès
- Aush, la Cathédrale Sainte-Marie
- Barran, l'église Saint Jean-Baptiste
- L'Isla,
- Montesquiu, l'Hôpital Saint-Blaise
- Bassoas
- Marciac
Nauts Pirenèus [modificar | modificar la font]
Pirenèus Atlantics [modificar | modificar la font]
- Anoja
- Morlans, l'église Sainte-Foy.
- Lescar
- La Comanda, l'église Saint Blaise
- Auloron, la cathédrale Sainte-Marie, l'église Sainte-Croix
- Lurbe e Sent Cristau.
- Escòt.
- Sarrança, Notre-Dame de Sarrance
- Acós
- Lescun
- Eth Sompòrt
Varianta per Carcassona[modificar | modificar la font]
- Pesenàs
- Sant Tibèri
- Besièrs
- Narbona
- L'Abbaye Sainte-Marie de Fontfroide
- Lezinhan de Corbieras
- Trebas
- Carcassona, l’église Saint-Nazaire et ses fortifications
- Pezens, la chapelle Sainte-Madeleine
- Villesèquelande, sa maison presbytérale du Sègle XII
- Sainte-Eulalie
- Bram
- Sant Pàpol, l’anciana abadiá
- Castèlnòu d'Arri, la collégiale Saint-Michel
- Montferrand et le site d’Elusiodonum
- Avinhonet de Lauragués


text:
Lengas papós
Lo tèrme lengas papós —o pus exactament lengas indopacificas segon certans lingüistas— designa las lengas del Pacific occidental que son pas ni austronesianas ni australianas. Aquesta definicion negativa deu soslinhar que s'agís de qualificar l'extension geografica e benlèu pas d'una familha linguistica pròpriament dicha (o ben pas sufisentament demostrada).
Las lengas[modificar | modificar la font]
La màger part de las lengas papós son parladas sus l'illa de Nòva Guinèa (que es dividida entre la Papoa-Nòva Guinèa e la províncias indonesiana de Papoa e de l'Irian Jaya Occidental), amb d'unas parladas dins l'archipèla Bismarck,l'illa de Bougainville, e las illas Salamon a l'èst, e a Halmahera, en Timòr, l'archipèla d'Alor e l'oèst. Una lenga papó, lo Meriam Mir, se parla dintre las frontièras nacionalas d'Austràlia, a l'èst de l'estrech de Torres. Las solas lengas papós que benefícien d'una reconeissença officiala son las del Timòr Èst.
Nòva Guinèa es benlèu la region del mond mai divèrsa d'un punt de vista linguistic. Sens comptar las lengas austronesianas i auriá mai de 800 lengas divididas en ipoteticament 800 familhas de lengas qu'aurián benlèu pas cap de relacion entre elas o amb quina autra lenga que siá, plus un nombre larg de lengas isoladas. E mai i agèsse relativament pauc d'estudis de las lengas papós en comparason amb las lengas austronesianas, i aguèt tres ensages preliminars, d'escala larga, de classificacion genealogica per Joseph Greenberg, Stephen Wurm, e Malcolm Ross. La familha mai larga per la region papó es la de las lengas transneoguineanas que constituís la màger part de las lengas papós. Ja que benlèu un quart sonque de las lengas papós foguèron estudiadas menimosament, la compreneson qu'an los linguistas de las relacions d'aquelas lengas entre elas demòra limitida e necessitarà d'esclarziments futurs.
Mai d'una lenga de Flores e de las illas vesinas, e mai precisament la lenga de l'illa de Savu (tanben nomenadas Sabu o Sawu) son abitualament consideradas coma austronesianas, mas contenon un cèrt nombre de mots non-austronesians dins lor vocabulari de basa. D'unes prepausèron qu'aquelas poirián èsser de lengas originalament austronesianas qu'aurián dempuèi manlevat gaireben l'ensemble de lor vocabulari a las lengas austronesianas vesinas, mas cap de connexion amb las lengas papós de Timòr o d'Halmahera es pas estada trobada.
Las lengas de las illas Andaman poirián èsser religadas a d'unas lengas papós occidentalas, mas son pas cobèrtas pel tèrme papó.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion prepausada pel lingüista Joseph Greenberg, çò que se sona las "lengas papós" intrariá en realitat dins la superfamilha de las lengas indopacificas, inclusent divèrsas familhas que se tròban en partida dins lo domeni dich "papó" en Nòva Guinèa, d'autras fòra Nòva Guinèa[1]:
- Indopacific, superfamilha anciana que va d'Índia a Tasmania en passant pel domeni "papó" de Nòva Guinèa.
- (Kusunda, fòra Nòva Guinèa, en Índia)
- (Tasmanian, ara estench, fòra Nòva Guinèa, en Tasmania)
- (Andamanés, fòra Nòva Guinèa, a las illas Andaman)
- Transneoguinean: aquela familha recampa la majoritat de las lengas dichas "papós", en Nòva Guinèa.
- Papó occidental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- East Bird's Head, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Geelvink Bay, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sko, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Kwomtari-baibai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Arai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Amto-musan, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Torricelli, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sepik-Ramu, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Papó oriental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ RUHLEN Merritt (1991) A guide to the World’s languages. Volume 1: Classification, with a postscript on recent developments, Stanford: Stanford University Press [1a ed. 1987].


text:
Heleta
Heleta en basco o Hélette en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei heletar.
Los quartièrs que son Antxarteta, Garreta, Gibelherri, Habia, Heguagaraia, Heraitze, Hozkaitzeta, Madarieta, Plaza, Urbeltzeta, Ur-zabaleta, Xistela, Zihorri e Zuharritze.
L'arriu de Harana que sorgenta dens lo quartièr de Heraitze; lo son afluent Garraldako e los arrivets d'Arberoa (afluent de Lihurri) e de Lakako (afluent de Niva) que i passan tanben.
Qu'ei un punt de partença de cap a la montanha de Baigura.
Enter Heleta e Mendiondo en Labord que i a ua hortificacion protoistorica.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Aiherra au nòrd
- Mendiondo en Labord au nòrd-oèst
- Armendaritze e Sent Estève a l'èst
- Ihòut au sud-èst
- Irisarri au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la principau activitat economica de la comuna. Ua cooperativa que produtz hormatge. Cada an, en novème, que s'i celèbra ua hèra d'ègas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Hèstas[modificar | modificar la font]
Las hèstas de Heleta que's celèbran lo 15 d'agost.


text:
Edat de la Pèira
L'Edat de la Pèira es un periòde de la Preïstòria ont l'òme crea d'aisinas de pèira. Se devesís en Paleolitic (que significa « pèira anciana »), Mesolitic (del grèc ueσoς mesos 'mejan' e λίθoς lithos 'pèira', literalament « edat mejana de la pèira ») e Neolitic (« pèira novèla »).
Comencèt amb los primièrs ominids del genre Homo que talhèron la pèira (Homo habilis...) fa entre 1,9 e 1,6 milions d'ans. Foguèt remplaçada per l'Edat del Bronze, qu'aguèt luòc entre 6000 abC e 2500 abC. Lo Paleolitic es l'epòca dels caçaires e culheires de fruches, tijas e canas, dels umans nomadas e de l'empleg d'ustensilhas de pèira o d'òs.


text:
Ivèrn demografic
Lo nom d'Ivèrn demografic es la denominacion, consacrada pels scientifics socials, per designar lo vielhiment de la populacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquesta designacion ivèrn demografic foguèt emplegada pel primièr còp per Michel Schooyans, professor emerit de l'Universitat Catolica de Lovaina (dempuèi 1968). En Euròpa, los òmes politics de divèrsas tendéncias parlavan de «suicidi demografic». Michel Rocard, pendent la session de clausura de la conferéncia dicha «de las familhas», del 20 de genièr de 1989, afirmèt: « La màger part dels Estats de l'Euròpa Occidentala son sul camin de se suicidar, de se suicidar per la demografia... ».
Un país a de besonh de manténer un taus de natalitat de 2,1 enfants per femna per remplaçar la seuna populacion actuala. Malgrat aquò, sonque en Euròpa lo taus de natalitat es de 1,3 e vèrs l'an 2030, Euròpa aurà un deficit de 20 milions de trabalhaires.
La cadena britanica BBC reconeguèt qu'Euròpa traversava un ivèrn demografic. Dins una recenta transmission, la jornalista indiquèt que los « nivèls de poblament dins diferenta partidas del monde desvolopat declinan, e qu'aquò es particularament mai notòri dins los païses occidentals », mai que mai en Euròpa. Aumenta l'esperança de vida mas disminuís la natalitat. Fòrça nacions mancan d'un nombre sufisent de joves per rejovenir las seunas populacions.
Existís "una fòrta correlación negativa entre natalitat e la participacion femenina al trabalh".
L'ivèrn demografic a pas que de consequéncias d'òrdre economic, mas tanben d'òrdre identitari. En aquel sens, Duran i Lleida afirmèt pendent la campanha electorala per las eleccions dins lo Parlament de Catalonha de 2010: « La majora part de las paucas mainats que naisson a Catalonha son de maire imigranda... Benvenguts sián totas elas [los mainats], mas devèm èsser conscients qu'avèm aquí un problèma... [E l'identitat autoctòna pòrta camin de\] “se desnaturalizar” ».


text:
Gara de Narbona
La Gara de Narbona es una gara ferroviària situada dins la comuna de Narbona.
Somari
Situacion ferroviària[modificar | modificar la font]
Gara caireforc, es situada al punt quilometric 406,117[1] de la linha Bordèu Sant Joan - Seta Vila. Es tanben l'origina de la linha Narbona - Portbou e de la Linha Narbona - Bisa unicament pel servici de merças.
Son altitud es de 11 m[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Las òbras de construccion de la gara de Narbona remontan a l'annada 1856[3] e foguèt inaugurada e dubèrta lo 22 d'abril de 1857.
Lèu foguèt electrificada en 1935[4].
La gara[modificar | modificar la font]
Es la gara ferroviara mai granda del departament d'Aude.
Per rapòrt a la vila, es excentrada de prèp d'un quilomètre per rapòrt al centre vila ancian (Canal de la Robina, Catedrala de Sant Just, Via Domícia).
Caractéristiques techniques[modificar | modificar la font]
Narbona possedís 6 vias e 3 cais e de vias de servici. À noter que la via H es una via terminala situada a l'oèst de la gara, e servissent solament als trens anant e venent de Tolosa o de Perpinhan.
Servici dels viatjaires[modificar | modificar la font]
Perpinhan-Lilla/Brussèlas Miègjorn arribant en gara.
- TGV
- Ligason París Gara de Lion – Gara de Figueres Vilafant
- Ligason Gara de Lilla Euròpa - Gara de Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Brussèlas-Miègjorn - Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Dijon Vila - Gara de Bordèu Sant Joan
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Marselha Sant Carles - Gara de Niça vila
- Tren iDTGV
- Ligason París - Gara de Perpinhan (qualques trens fan pas arrèst a Narbona)
- Tren Corail Téoz
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Tolosa - Marselha - Niça
- Ligason París - Cervera de la Marenda
- Tren Corail Lunéa
- Ligason Gara de París Austerlitz - Cervera de la Marenda /Portbou
- Ligason Luxemborg - Mètz - Nancí - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- Ligason Estrasborg - Besançon - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- TER
- Ligason Marselha - Montpelhièr - Tolosa
- Ligason Avinhon / Nimes - Montpelhièr - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Tolosa - Narbona - Perpinhan - Cervera de la Marenda
- Ligason Montpelhièr - Besièrs - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Narbona - Carcassonna - Tolosa
- Tren Talgo
- Ligason Montpelhièr-Barcelona / Cartagena / Madrid
Servici de merças[modificar | modificar la font]
Aquela gara es dubèrta al trafec de merças[5].
Nòtas e Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Livre : Nouvelle géographie ferroviaire de la France, par Gérard Blier, tome 2, planche n° 51
- ↑ Fiche IGN.
- ↑ Estatua descobèrta pendent la construccion de la gara segon l'Ifremer
- ↑ Linha de Tolosa a Narbona
- ↑ (fr)Site Fret SNCF :en gara de Narbona.


text:
Diplodòcus
Lo Diplodòcus "Dobla biga") es un genre de dinosaures sauropòdes diplodocids, que visquèron a la fin del periòde Jurassic, fa aperaquí 150 a 147 milions d'ans, als Kimeridgian e Titonian, en çò qu'es uèi America del Nòrd.
Lo Diplodòcus es un dels dinosaures pus comuns de la part superiora de la Formacion Morrison, una sequéncia de sediments marins e alluvionaris depausats a l'entorn de 150 a 147 milions d'ans enrè.
Lo Diplodòcus es entre los dinosaures mai facilament identificables, amb la siá forma classica, còl e coa longa e quatre patas robustas. Pendent fòrça ans, èra lo dinosaure mai long conegut. Sa talha granda pòt aver constituit un empachament als predadors Allosaurus e Ceratosaurus que de rèstes se son trobats dins las meteisses estratas, çò que suggerís que coexistiguèron amb lo Diplodòcus.


text:
Milh
Lo milh o lo milhòc (tanben apelat blat turc, lo turquet, blat de Turquia, l'indon, lo blat d'Espanha, lo blat de Barbaria, lo blat roge, lo gròs blat, lo bigarran, lo bigarroelh segon las regions), o atanben Zea mays (nom scientific), es una planta de la familha de las graminèas (bauca) que pòt aver sièis mètres d'altitud, mas normalament atenh dos mètres. Las fuèlhas, pus grandas que la majoritat de las graminèas, enròdan la cana. Fa de flors masculinas e femeninas, e de grans dins de cariopsi dispausats en linha. Cada fila pòt variar entre uèch e trenta grans. Lo milhòc es originari d'America, e foguèt la basa alimentària de las civilizacions precolombinas de clima tropical o subtropical.


text:
1141
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1141 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat Karakitai[modificar | modificar la font]
Victòria majora a Katwan lo 9 de setembre còntra una coalicion dei Seldjokides e dei Karakanidas occidentaus. S'acabèt per la destruccion quasi totala de l'armada enemiga e la reconóissança de la senhoriá dei venceires per la region de Khwarezm.
Sultanat Seldjokide de Hamadan[modificar | modificar la font]
Batalha de Katwan lo 9 de setembre onte l'armada seldjokida, sostenguda per lei Karakanidas occidentaus, foguèt anientada per lei Karakitais de Yelu Dashi. Aquela desfacha entraïnèt la pèrda de Khwarezm, que reconoguèt la senhoriá dei venceires, e lo declin definitiu dau Sultanat Seldjokide ja fòrça afeblit per lei divisions intèrnas aparegudas en 1118.


text:
Amt de Danemarc
L'amt o lo comtat, en occitan, foguèt una division administrativa danesa entre 1970 e 2006. Dempuèi lo primièr de genièr de 2007, la division administrativa principala de Danemarc es la region.
- Comuna de Copenaga
- Comuna de Frederiksberg
- Amt de Copenaga
- Amt de Frederiksborg
- Amt de Roskilde
- Amt de Sjælland occidental (Vestsjælland)
- Amt de Storstrøm
- Amt de Fiònia (Fyn)
- comtat de Jutlàndia Meridionala (Sønderjylland)
- Amt de Ribe
- Amt de Vejle
- Amt de Ringkjøbing
- Amt de Viborg
- comtat del Jutlàndia Septentrionala (Nordjylland)
- Amt de Aarhus (Århus)
- comuna regionala de Bornholm


text:
Guèrra dau Mèu
La Guèrra dau Mèu foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dins leis annadas 1830 e 1840 entre Iowa e Missóri que son enjòc èra la possession d'una faissa territòriala entre lei dos estats estatsunidencs. Lei dos camps mobilizèron de miliciás mai ges de combat se debanèt. Un arbitratge per leis autoritats federalas foguèt finalament acceptat en 1849. Pasmens, quauquei tensions existisson totjorn a l'ora d'ara entre lei dos estats. Per exemple, en 2005, Missóri decidiguèt tornarmai de susvelhar sa frontiera amb Iowa après quauquei garrolhas novèlas sus sa definicion.


text:
Accident nuclear de Fukushima 1
L' Accident nuclear de Fukushima 1 es una seria de damatges subrevenguts a la centrala nucleara de Fukushima 1 en Japon en seguida dels tèrratrem e tsunami de Sendai del 11 de març de 2011.
Los reactors 1, 2 e 3 s'aturèron amb lo tèrratrem, mentre que los autres tres èran ja aturats per mantenença. Lo tsunami inondèt los quatre reactors situats al ras de la mar, en degalhant los sistèmas de refrejament, çò que creèt divèrsas explosions, incendis e fugidas de radioactivitat. Se considèra coma un accident de nivèl 6 subre l'escala internacionala d'accidents nuclears, solament superat per l'accident de Chornobyl, de nivèl 7.
Lo govèrn japonés declarèt l'estat d'urgéncia nuclear[1] en Japon, e mai de 215 000 personas foguèron evacuadas.


text:
Mesnil-Panneville
Mesnil-Panneville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat actuala de Mesnil-Panneville #nàisser de l'union, en 1822 e 1823, de quatre pichonas municipalitats e parròquias antany independentas : Mesnil-Durécu, Panneville, Hardouville e Cidetot, d'ont la preséncia a l'ora d'ara de nombroses vestigis publics e privats. Abans la Revolucion, Panneville se trobava en lo bailliage e l'eleccion de Caudebec, las tres unas autras parròquias levavan del bailliage de Roan. En 1823, Mesnil Durécu #venir lo banc natural de Mesnil-Paneville.Se #conservar la siá glèisa, las autras glèisas e presbytères auràn vendut o démolis. Los tres unes autres centres de pòbles #venir caserius. Jacques-Joseph Dubosc, cultivateur cònsol de Mesnil-Durécu, #venir lo primièr cònsol de Mesnil-Panneville.
La commune actuelle de Mesnil-Panneville naquit de l'union, en 1822 et 1823, de quatre petites communes et paroisses jadis indépendantes : Mesnil-Durécu, Panneville, Hardouville et Cidetot, d'où la présence actuellement de nombreux vestiges publics et privés. Avant la Révolution, Panneville se trouvait dans le bailliage et l'élection de Caudebec, les trois autres paroisses relevaient du bailliage de Rouen. En 1823, Mesnil Durécu devint le siège naturel de Mesnil-Paneville.On conserva son église, les autres églises et presbytères seront vendus ou démolis. Les trois autres centres de villages devinrent des hameaux. Jacques-Joseph Dubosc, cultivateur maire de Mesnil-Durécu, devint le premier maire de Mesnil-Panneville.


text:
Tifus
Lo tifus designa un ensemble de malautiás infecciosas provocadas per divèrsas espècias de bactèri del genre Rickettsia, transmesas a l'òme per la fissada de diferents artropòds coma los pesolhs, las nièras, las arnas e los pats que pòrtan diferents aucèls e mamifèrs. Lo tifus se caracteriza per una fèbre nauta recurrenta, un raumás, de cefalèas e un exantèma. La cal pas confondre amb la fèbre tifoïda, causada per de bactèris del genre Salmonella.
La fissada del pesolh es pas sufisenta per provocar l'infeccion: son las femsas que los pesolhs daissan sus la pèl que contenon los bactèris Rickettsia. Quand los umans se gratan las fissadas, espandisson la femsa per la ferida, facilitant l'accès dels bactèris a l'interior del còs. Es doncas possible de reduire lo risc d'infeccion pel tifus en seguissent de reglas d'igièna simplas e en practicant una desinfeccion corrècta de las fissadas.
La primièra vacccinacion efectiva contra lo tifus, la faguèt lo parasitològ polonés Rudolf Weigl, mercés a la creacion d'una soca de pesolhs especiala nomenada Pediculus vestimenti, qu'èra aisida d'alimentar. Aquela soca foguèt lo resultat del crosament d'espècias de pesolhs caucasians e africans. Weigl tamben inventèt un metòde que permitiá d'abalir de pesolhs per fin d'aténher de quantitat sufisenta de bactèris Rickettsia per produire lo vacccin.


text:
Progestagèn
Los progestagèns o gestagèns son d'ormonas amb un efècte similar a la progesterona qu'es l'unic progestagèn natural. Totes los autres progestagèns son sintetics e se noman comunament progestinas. Dins los progestagèns sintetics trobam lo levonorgestrèl (pilula del jorn seguent). Totes los progestagèns an de proprietats antiestrogenicas, es a dire que revèrtan los efèctes dels estrogèns del còrs; e antigonadotropicas (inibisson la produccion d'esteroïdes sexuals per las gonadas). Los progestagèns diferisson en lor poténcia segon lor afinitat pels receptors de progesterona e mai segon lor efèctes collaterals. Aquels efèctes collaterals pòdon èsser androgènics (medroxiprogesterona e la majoritat dels progestagèns C19), antiandrogènics (acetat de ciproterona), estrogènics, glucocorticoïdes (qualques progestagèns C21) o antimineralcorticoïdes (progesterona). La majoritat dels progestagèns s'utilizan per lors proprietats antiestrogenicas coma contraceptius orals per evitar la sus-estimulacion de l'endometri, çò que poiriá provocar d'endometriosis. L'acetat de medroxiprogesterona (marca comerciala Depo Provera) s'utiliza en contraròtle de natalitat. La ciproterona s'utiliza principalament coma antiandrogèn.


text:
Querèla deis Investiduras
La Querèla deis Investiduras foguèt un conflicte politic e diplomatic entre la Glèisa e lo Sant Empèri que se debanèt a la fin dau sègle XI e au començament dau sègle XII principalament vèrs 1075-1122. Regardèt la lucha menada per lo papa per prendre ò tornar prendre lo drech d'investir lei membres dau clergat superior (evesques e abats) qu'èra realizat per l'emperaire germanic au sen dau Sant Empèri. Per extension, lo conflicte regardèt tanben d'autreis estats onte lei sobeirans avián egalament l'abitud de nomar dirèctament lo clergat aut, especialament en Anglatèrra e en França. S'acabèt per un afebliment de l'autoritat de l'emperaire germanic que perdèt una partida importanta de son contraròtle sus lo clergat imperiau.
L'origina de la question apareguèt a la fin dau sègle IX quand lei senhors prenguèron l'abitud de nomar d'evesques e d'abats e de li donar l'investidura temporala sus un fèu e tanben l'investidura espirituala necessària per assegurar la mission religiosa dau clergat. Fòrça afeblida e relativament somesa ai volontats politicas deis emperaires e rèis francs (durant d'annadas l'emperaire germanic èra pron poderós per s'atribuir lo drech de validar l'eleccion dau papa), la Glèisa poguèt pas s'i opausar. De mai, coma l'emperaire germanic avián de fèus personaus pron importants per desgatjar dei revenguts sufisents per finançar aquela politica, aqueu drech li permetiá de nomar d'òmes fidèus permetent au tesaur imperiau d'obtenir una partida deis impòsts levats dins lei fèus dau clergat.
Aquò cambièt après l'eleccion de Gregòri VII (1073-1085) que desirava restaurar l'autoritat pontificala e la plaçar au-dessús dei sobeirans. Ansin, refusèt de reconóisser leis investiments prononciats per Enric IV. Excomunicat en 1076 maugrat l'oposicion d'una partida dau clegat germanic, l'emperaire deguèt se sometre oficialament après una peninténcia publica a Canossa. Dins aquò, refusèt de modificar sa politica religiosa. Excomunicat tornarmai en 1080, reüniguèt una armada per conquistar Roma en 1084. Après una premiera captura, Gregòri VII foguèt liberat per lei Normands de Sicília mai seis aliats pilhèron la vila. Descreditat, lo papa deguèt abandonar Roma e s'exilar a Salèrne onte moriguèt en 1085.
Lo succès d'Enric IV foguèt contestat per divèrsei papas seguents que capitèron de suscitar d'insureccions de l'aristocracia còntra lo poder imperiau. Ansin, en 1105, Enric IV foguèt vencut e capturat per son fiu que lo forcèt d'abdicar. Vengut emperaire sota lo nom d'Enric V, assaièt de reglar la question gràcias a de negociacions. En 1111, un premier acòrd foguèt signat. L'emperaire i acceptèt de renonciar ais investiduras (temporalas e espiritualas) en cambi de l'abandon per lo clergat germanic de totei sei fèus e sei drechs feodaus (vilas, ducats, drech de batre moneda...) franc dei possessions dirèctas dei glèisas ò dei monastèris. Pasmens, leis evesques alemands lo refusèron. Lo papa Pascal II (1099-1118) foguèt capturat e obligit de signar un acòrd novèu donant lo drech a l'emperaire de realizar leis investiduras de son clergat segon la sieuna volontat.
Tre 1112, lo papa liberat faguèt condamnar l'acòrd per lo concili de Latran. En 1116, un concili novèu reünit a Latran annulèt lei nominacions realizats per l'emperaire. D'aqueu temps, Enric V, excomunicat en 1114, devián faciar de revòutas intèrnas majoras, especialament en Saxònia. De son caire, la Glèisa èra tròp febla per contestar la superiotat militara de l'emperaire. De negociacions novèlas acomencèron donc e s'acabèron en 1122 per la signatura dau concordat de Worms.
L'emperaire germanic deguèt acceptar l'eleccion liure dei membres dau clergat superior per lei capítols canonicaus. Gardèt solament un drech d'arbitratge dins lo cas de conflicte au sen deis electors. Puei, deviá donar l'investidura temporala a la persona elegit que deviá en cambi cumplir leis obligacions feodalas liadas ai fèus concedits. L'emperaire perdiguèt donc la màger part de son influéncia sus la nominacion dau clergat superior, en particular en Borgonha e en Itàlia. Òr, lo clergat d'aquelei regions li èra fòrça fidèu e representa una fònt importanta per lei finanças imperialas. Ansin, l'emperaire perdiguèt una partida majora de sei revenguts e donc de son poder.
Dins lo corrent dau sègle XII, leis emperaires germanics assaièron de tornar venir sus lei concessions realizadas en 1122. Pasmens, la temptativa mau capitèt e, dins lo corrent dau sègle XIII, leis emperaires renoncièron totalament a sei drechs donats per lo concordat.


text:
Mashkan-shapir
Mashkan-shapir es una vila de Mesopotamia antica. Foguèt dirigida per una dinastia amorita locala conquistada per Kudur-Mabuk vèrs 1835 aC. Pendent lo rèine de Sin-iddinam (1849-1843 aC), la vila venguèt la capitala segondària dau reiaume de Larsa per còntrarotlar sei regions setentrionalas. En 1764 aC, leis armadas de Mari e Babilònia faguèron lo sètge de Mashkan-shapir pendent sièis mes e la vila tombèt. Annexada per lo reiaume de Babilònia, foguèt abandonada quasi quaranta ans après la conquista.


text:
Crosville-sur-Scie
Crosville-sur-Scie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) {{{Títol}}}. Consultat lo 30 de julhet de 2010.
- ↑ (fr) Tout sur la commune, www.annuaire-mairie.fr. Consultat lo 30 juillet 2010.


text:
Subduccion
En geologia, la subduccion es lo fenomèm que se debana al limit de doas placas tectonicas convergentas e segon lo qual una placa cabussa jos una autra e s'enfonza dins lo mantèl terrèstre. Aquestes airals del mantèl terrèstre se dison "zonas de subduccion". La velocitat del fenomèn es de 2 a 8cm l'an, es a dire a pauc près la velocitat de buta de las onglas .
Las placas pòdon èsser formada per la litosfèra oceanica o la litosfèra continentala. Una placa oceanica pòt limpar jos una placa continentala o jos una autra placa oceanica. Las zonas de subduccion son generalament de zonas terrèstras amb un taus enauçat de volcanisme, tèrratrems e ereccion de montanhas.


text:
De architectura
De architectura (sus l'arquitectura) es lo tractat en latin de Vitruvi, escrit vèrs -25[1], e dedicat a l’emperaire August.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Lo tractat a travèrs los sègles
- 3 Argument
- 4 Estructura del tractat
- 5 Ensenhador
- 6 Estil
- 7 Lo manlèu a Vitruvi del classicisme
- 8 Primièras e principalas traduccions en Euròpa
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Ligams extèrnes
Descripcion[modificar | modificar la font]
S’agís d’une mai importantas fonts de la coneissença modèrna dels metòdes e de las tecnicas de construccion dels Romans, de lor concepcion de las òbras d’una part, aqüeductes, palais, banhs, pòrts, eca., coma de las maquinas, espleches e mai instruments de mesura. Es tanben la font principala de la famosa istòria d’Arquimèdes e sa banhadoira.
Lo tractat seriá estat acompanhat d’illustrations, a l’origina. Se presenta coma una enciclopèdia de las tecnicas de l’Antiquitat romana, e fa l’elògi a son dedicatari de la foncion d’architectus, intermediari entre aquela de l’arquitècte grèc e de l’engenhaire militar roman — elògi plan necessari, perque sembla qu’a Roma, lo trabalh èra pas ben mai considerat qu'aquel de simple artisan. Mas, segon Vitruvi, l’arquitectura es « sciéncia que se capita per la practica e la teoria ». L’arquitècte deu aver fòrça coneissenças en geometria, en dessenh, en istòria, en matematicas, en optica.
Unic tèxte sus l’arquitectura que nos siá arribat de l’Antiquitat, ten una plaça preeminenta dins lo fondament teoric de l’arquitectura occidentala, dempuèi la Renaissença e fins a la fin del sègle XIX. Atal los arquitèctes de la Renaissença coma los italians Sebastiano Serlio e Palladio se n'inspirèron fòrça. Contunha d’aver una influéncia majora fins a l’arribada de l’arquitectura classica e barròca, que Claude Perrault (1613-1688) comencèt de discutir l’interpretacion d'aqueles principis.
L'Edat Mejana coneguèt Vitruvi mas sovent d'un biais indirècte, malgrat l’existéncia de qualques manuscrits: atal l'episòdi d’Arquimèdes e la corona del rei Ieron II nos son transmeses per Vitruvi[2]. Es a l'erudit Leone Battista Alberti que se deu lo reviscòl del De architectura, dins los ans 1420. Per establir lo tèxte de la primièra edicion imprimida [3], Sulpizio da Veroli deguèt reünir mai d'uns manuscrits perque pas cap de tèxte èra complèt, mas utilizèt subretot sur lo manuscrit de l’Escurial (datat del sègle XI).
Vitruvi es conegut per son estudi de las proporcions anatomicas de l’òme, qu'utilizèt Leonardo da Vinci dins l’« Òme de Vitruvi » representant un òme de 4 braces e 4 cambas inscrich dins un cercle e un carrat.
Lo tractat a travèrs los sègles[modificar | modificar la font]
Lo tractat foguèt probablament escrit vèrs -25 pendent los ans de l’emperaire August, a qui es dedicat, amb per tòca una renovacion generala dels edificis e dels abeliments publics. L’influéncia de Vitruvi sus son epòca pasmens seriá estada pas que limitada[4] a respècte de las òbras realizadas par el — el meteis sonque s'atribuís, dins lo tractat, que la paternitat de la basilica de Fano.
Lo tractat nos es arribat mercé a una sola copia, amb cap d’illustracion venent de las illas britanicas e raportada per Alcuin a la cort de Carlesmanhe ont interessèt sonque per l'aspècte filologic. Reprodusit en fòrça exemplars dempuèi la copia originala uèi perduda, influencièt gaire sus l’arquitectura pendent tot l'Edat Mejana, pasmens se un manuscrit del De architectura a Oxford foguèt anotat de la man de Petrarca e que Boccace n'aviá una copia. D’autras copias foguèron atestadas, tanben en Itàlia, a la fin del sègle XIV.
Al sègle XV, la coneissença e l’interés per Vitruvi cresquèron, mercé a Lorenzo Ghiberti, Leon Battista Alberti, Francesco di Giorgio Martini autor de la primièra traduccion, parciala, en lenga vulgara (manuscrita)[5], Rafèl (que lo faguèt traduire a Fabio Calvo per poder l’estudiar directament)[6].
Del sègle XV al XVI, lo tractat foguèt mai d'un còp publicat, amb subretot l’edicion « reina » revista per Sulpicio da Veroli dita sulpiciana (1490). La qualitat excepcionala d'aquela edicion, en mai de l'apòrt filologic e tecnic que sol Giocondo, literari e tecnician a l'encòp, n'èra capable, se deu a l’ensem iconografic que ne venguèt la clau de lectura principala de l’òbra vitruviana.
L’edicion de fra Giovanni Giocondo, publicada en 1511 a Venècia, amb de caractèrs de Giovanni Tacuino, a una importància majora perque constituís la primièra edicion illustrada del tractat. Fra' Giocondo apondèt 136 dessenhs reprodusits per xilografia per redonar las illustracions que deurián renforçar l’òbra originala, e que son utilas a la compreneson dins fòrça passatges.
L’edicion corregida de Cesare Cesariano es la primièra pareguda en lenga vulgara italiana (1521)[7]. Une autra edition majora es aquela de 1556, revista per Daniele Barbaro e illustrada per Andrea Palladio. Lo sègle XVI compta quatre edicions en latin e nòu en italian.
Argument[modificar | modificar la font]
Dans aquel tractat, Vitruvi dona a l’arquitectura un reng de sciéncia primièra perque se limita pas a un domeni restrench: en efècte conten gaireben totas las autras formas de coneissença. Nella fattispecie, l’arquitècte deu aver de nocions de:
- geometria: deu conéisser las formas amb que trabalha;
- matematica: l’edifici deu demorar estable, per aquò de calculs especifics son necessaris;
- anatomia e medecina: bastir de luòcs per la vida de l’òme, per atal deu conéisser las proporcions umanas, deu èsser attentiu a l’eclairament, a l’aeracion e a la salubritat de las vilas e dels edificis ;
- optica e acostica: cal pensar als teatres ;
- drech: evidentament la construccion deu seguir de règlas precisas
- teologia: dins lo cas de la construccion dels temples, aqueles devon èsser agradables als dieus;
- astronomia: de bastiments, coma lo luòcs de culte, devon prendre en compte de la posicion de las estelas;
- meteorologia: lo clima del luòc de construccion de l’edifici es fondamental per las seunas caracteristicas.
L’arquitectura es imitacion de la natura, l’edifici se deu fondre armoniosament dins lo mitan natural. L’arquitècte deu possedir una vasta cultura generala, tanben filosofica — lo modèl del De oratore de Ciceron es present dins los dichs de Vitruvi, e mai la coneissença de l’acostica per la construccion dels teatres e dels edificis semblables, de l’optica per l’esclarament natural dels edificis, de la medecina per l’igièna dels airals constructibles.
-
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
- Atal los arquitèctes que, sens far cas de la teoria, son pas liurats qu’a la practica, capitèron pas a una reputacion proporcionada a lors esfòrces. Quant a aqueles que creguèron aver pro de rasonament e de la sciéncia literària, es l’ombra e non la realitat que perseguèron. Sol aquel, que, parièr al guerrièr armat de totas pèças, sap jónher la teoria amb la practica, capita amb tant de succès coma de promptitud. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[8]
- « L’arquitectura es une sciéncia qu'entrepren una granda varietat d’estudis e de coneissenças; coneis e jutja de totas las produccions de las autras arts. Es lo fruch de la practica e de la teoria. La practica es la concepcion meteissa, contunhada e trabalha per l’exercici, que se realiza per l’acte donant a la matèria destinada a un obratge quin que siá, la forma que presenta un dessenh. La teoria, al contrari, consistís a demostrar, a explicar la justessa, la convenéncia de las proporcions dels objèctes trabalhats.
Vitruvi, dins lo prefaci, a per tòca de conferir a l’arquitècte un prestigi cultural e social fòrça ancorat dins las tecnicas ancianas.
Estructura del tractat[modificar | modificar la font]
L’obratge es devesit en dètz libres que cadun es precedit d’un preambul:
- Libre I: organizacion urbana, arquitectura en general, formacion e competéncias de l'arquitècte
- Libre II: tecnicas d’edificacions e materials, origina de l’arquitectura
- Livres III e IV: temples e òrdres arquitecturals
- Livre V: edificis publics amb une referéncia particulara al forum, a la basilica e als teatres
- Livre VI: edificis privats (luòcs, tipes, plastres, malonatges)
- Livre VII: ornaments e decoracion
- Livre VIII: idrolic
- Livre IX: mòstras solaras, digressions astronomicas e astrologicas
- Livre X: mecanica (construccion de las gruas, maquinas idrolicas e de guèrra
Los dessenhs qu'accompanhavan lo tractat son perduts.
Ensenhador[modificar | modificar la font]
LIBRE I[modificar | modificar la font]
- De l’arquitectura; qualitat de l’arquitècte
- En que consistís l’arquitectura
- De las partidas que se compausa l’arquitectura
- Sus la causida d'un luòc quins que sián
- De fondaments de las parets e de las torres
- De la distribucion dels bastiments, e de la plaça que devon ocupar dins la cencha dels barris
- De la causida dels luòcs destinats als usatges de totes los ciutadans
LIBRE II[modificar | modificar la font]
- Del biais de viure dels primièrs òmes; dels començaments de la societat umana; de las primièras construccions e de lors desvolopaments
- Dels principis de las causas, segon l’opinion dels filosòfs
- De las bricas
- De la sabla
- De la cauç
- De la pozzolana
- De las peirièras
- De las diferentas espècias de maçonariá
- De las fustas
- Del sapin supernas e de l'infernas, amb la descripcion de l'Apennin
LIBRE III[modificar | modificar la font]
- Segon quin modèl s'establiguèt las proporcions dels temples
- Dessenh e proporcions dels temples
- De las cinc espècias de temples
- Dels fondaments de far, o dins de terrens solides, o dins de tèrras apondidas
- De las colomnas ionicas e de lors ornaments
LIBRE IV[modificar | modificar la font]
- Dels tres òrdres de colomnas, de lor origina e de la proporcion del capitèl corintian
- Dels ornaments de las colomnas
- De l’òrdre doric
- De l’interior dels cella[9], e de la distribucion del pronaos[10]
- De l'orientacion dels temples
- Pòrtas e enquastres dels temples; lors proporcions
- De l’òrdre toscan
- Dels temples redonds e d'aqueles que presentan d'autras disposicions
- De la disposicion dels altars dels dieus
LIBRE V[modificar | modificar la font]
- Del forum e de las basilicas
- De la disposicion del tresaur public, de la preson e de l’ostal de vila
- Dels teatres e de la causida d'un luòc san per los i plaçar
- De la musica armonica
- Dels vases de teatre
- De la forma de donar als teatres
- Del plafon del portic dels teatres
- Dels teatres dels Grècs
- Dels portics que son enrè de la scèna, e de las passetjadas
- Los banhs; lor disposicion e lors diferentas partidas
- De la construccion dels palestras[11]; dels xistas[12]
- Dels pòrts, e de las construccions que devon se far dins l’aiga
LIBRE VI[modificar | modificar la font]
- De la disposicion dels ostals apropriadas als luòcs
- De las proporcions e de las mesuras que devon aver los edificis dels particulars, seguent la natura dels luòcs
- Dels cavaedium, o atris, e de lors alas; del cabinet d'estudi e del peristíl; de las salas de manjar, dels salons, de las exèdras; de las galariás dels quadres, e de lors dimensions; dels salons al biais dels Grècs
- Cap a quina partida del cèl deu èsser virada cada espècia d'edificis, per que sián comòdes e sans
- Dels edificis considerats jol rapòrt de lor disposicion particulara, relativament a la qualitat de las personas que i devon demorar
- De la disposicion dels ostals al camp
- De la disposition dels edificis grècs, e de las partidas que los compausan
- De la soliditat e deis fondaments dels edificis
LIBRE VII[modificar | modificar la font]
- De la ruderacion[13]
- De la preparacion de la cauç per far l'estuc
- De la disposicion dels pòsts en forma de vòlta; de l'estuc e del rebocatge
- Dels rebatedises que cal far dins los luòcs umids
- Del biais de pénher las muralhas
- Del biais d'aparar lo marbre per ne far d'estuc
- De las colors naturalas
- Del cinabre e de l'argent viu[14]
- De la preparacion del cinabre
- De las colors artificialas
- Del blau d'azur e de l'òcra brutlada
- De la cerusa, del verdet e del mini[15]
- De la porpra
- De las colors qu'imitan la porpra
LIBRE VIII[modificar | modificar la font]
- Del biais de trobar l'aiga
- De l’aiga de pluèja
- De las aigas caudas, e de la natura de fonts, flums e lacs
- De las qualitats particularas de qualques luòcs e de qualques fonts
- Mejans de conéisser la qualitat de las aigas
- Del biais de nivelar las aigas, e dels instruments que se deu emplegar
- Del biais de menar las aigas, de cavar los poses, de far las sèrvas, e autres obratges maçonats de cauç e de ciment
LIBRE IX[modificar | modificar la font]
- Dels dotze signes del zodiac, e dels sèt astres qu'an un movement contrari a aquel d'aqueles signes
- Del creissent e del descreis de la luna
- Cossí lo solelh, percorrent los dotze signes del zodiac, alonga o demenís los jorns e las oras
- De las constellacions que son plaçadas a la drecha de l’orient, entre lo zodiac e lo septentrion
- De las constellacions que son plaçadas a l'esquèrra de l’orient, entre lo zodiac e lo miègjorn
- De l’astronomia emplegada per predire los cambis de temps, e çò que deu arribar als òmes, segon l’aspècte dels astres al moment de lor naissença
- Biais de far una analema
- De l’invencion dels relòtges d'estiu o mòstras solaras; de las clepsidras e dels relòtges d'ivèrn o anaforics
LIBRE X[modificar | modificar la font]
- De las maquinas; en que diferisson dels organs
- De las maquinas que servisson par tirar
- De la linha drecha e de la linha corba, principis de tot movement
- De las diferentas espècias de maquinas destinadas a levar l'aiga
- De las ròdas que l'aiga met en jòc, e de las moulinas
- Del caragòl que dona una granda quantitat d'aiga sens la levar plan naut
- De la maquina de Ctesibius que lèva l'aiga fòrt naut
- De las orgas idrolicas
- Del mejan de conéisser quant se caminèt, dins una veitura o sus una nau
- De las proporcions de las catapultas e dels scorpions
- De las proporcions de las balistas
- Del biais de tibar juste las catapultas e las balistas
Estil[modificar | modificar la font]
Dins lo prefaci, Vitruvi es un escrivan elegant e retoric. Dins las partidas seguentas, es una lenga didactica, sens floriduras, eficaça, e utilizant de tecnicas d’origina grèga. Aquel libre es lo primièr exemple de tractament sistematic de la materia giuntaci.
Lo manlèu a Vitruvi del classicisme[modificar | modificar la font]
-
- « Dins totas aquelas diferentas òbras, se deu far atencion a la soliditat, a l’utilitat, a l’agradament: a la soliditat, en cavant los fondaments fins a las partidas mai fèrmas del terren, e causissent amb suènh e sens res epargnar, los melhors materials; a l’utilitat, en dispausant los luòcs de biais que poiràn se ne servir aisidament, sens entravadís, e en destriant cada causa d’un biais convenable e comòde; a l’agradament, donant a l’obratge una forma agradabla e eleganta que plaga a l’uèlh per la justessa e la beutat de las proporcions. »
- Vitruvi, De l’arquitectura[16]
Del libre I del tractat, Claude Perrault (traductor en francés) tirèt al sègle XVII, aquel passatge celèbre a partir de que formula la triada vitruviana que l’arquitectura deu capitar:
- firmitas (soliditat, o robustesa)
- utilitas (comoditat, o utilitat)
- venustas (beutat, o voluptat).
Aquela triada condensa amb eloquéncia lo tractat de Vitruvi, mas aquel conten una vision teorica pus complèxa e es pas tanben estrictament coerent.
Primièras e principalas traduccions en Euròpa[modificar | modificar la font]
En italian[modificar | modificar la font]
- 1521 : Còme, Cesare Cesariano, ed.Gottardo da Ponte [1].
- 1524 : Venècia, ed. Durantino [2].
- 1536 : Perosa, ed. Caporali [3].
- 1556 : Venècia, éd. Daniel Barbaro [4].
En alemand[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- 1547 : París, Jean Martin, (ill. de Jean Goujon). Texte, figuras.
- 1572 : París, Jean Martin, Marnef & Cavellat. [6]
- 1673 : París, trad. Claude Perrault, ed. J.-B. Coignard. [7]
- 1816 : Brussèlas, De Bioul
- 1837 : París, trad. Claude Perrault, ed. E. Tardieu & A. Coussin Fils (avec toutes les notes de Perrault). [8]
- 1847 : París, trad. Ch.-L. de Maufras, ed. Panckoucke (amb tèxtes en latin t en frances en fàcia). [9]
Autres edicions, vejatz lo site Architectura del CESR (fr) [10]
En castelhan[modificar | modificar la font]
- 1582 : Alcalá de Henares, Urrea Miguel, ed. Juan Graciàn.
- 1787 : Madrid, D. /. Ortiz et Sanz.
En anglés[modificar | modificar la font]
- 1624 : Venècia, Henry Wotton, Inigo Jones.
- 1730 : Londras, Robert Castell.
- 1771 e 1791 : Londras, James Newton, éd J. Taylor.
- 1812 e 1817 : Londras, Williams Wilkins.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)/(de) Art Directory GmbH
- ↑ Vitruvi, De architectura, libre IX, cap. 3.
- ↑ Roma, 1486, impr. G. Herolt, 2 volums in-folio)
- ↑ Kruft (it) H.-W. Kruft, Storie delle teorie architettoniche da Vitruvio al Settecento, 1988
- ↑ Cesariano (it) A. A. V. V.,Cesare Cesariano e il classicismo di primo cinquecento, 1996
- ↑ La traduccion de Fabio Calvo, una de las primièras coneguda, qu'existisson dos manucrits, demorèt pas editada: F. di Todaro, « Vitruvio, Raffaello, Piero della Francesca », in Annali di Architettura n°14, 2002.
- ↑ id: Cesariano
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, I. De l’arquitectura; qualitats de l’arquitècte, (fr) (sus Gallica, sus Google Books).
- ↑ Pèça santuari dels temples romans
- ↑ vestibul o dintrada d'un temple roman
- ↑ luòc ont se practicava la luta e los autres exercicis fisics
- ↑ galaria cobèrta ont s’entraïnavan los atlètas
- ↑ Biais d'aplicar un rebatedís grossièr sus una paret
- ↑ Mercuri
- ↑ tetraoxid de plomb
- ↑ Vitruvi, De l’arquitectura, libre I, III. De las partidas que se compausan l’arquitectura