text:
que soi lo capbreton de Bordeu. Que soi vengut sus aquesth forum per har plaser a Danis.
Que parli mau l'occitan. Mes que vau ensejar de participar a la vita vitanta deu forum.
Que i a hort de tematicas que vau har ua presentacion dab aquo:
-la literatura occitana: n'ai pas encuera lejit los "contes de Felix Arnaudin en bendas dessenhadas" . La Faust m'a prestat lo libe mes n'ai pas avut encuera lo temps de començar,
-Jo qu'escoti los Goulams'k e Mauresc, mes la musica occitana n'ei pas vertaderament la mia passion. que preferi escotar Kortatu, Sutagar, Inadaptats, Obrint Nas, Mallacan, . Que serei important d'aver groups com aquo en Occitania,
-lo darrer film qu'ei vist a la TV s'apera "la 7eme compagnie. NO COMMENT,
-que m'interessi hort aus medias e a l'actualitat, que leji Har Far, a huec, Gara, Avui tots los dias. N'aimi pas Reporter shens frontèra. que son botiflers de la CIA,
-Qu'aimi plan minjar mes ne sabi pas trop har la cosina. E ne soi pas vegetarian,
-que soi fan de rugbi e sustot deu Football Club Aulorones e de l'Aviron Bayonnais. En football que soi hooligan au club de football de Caudrot FC. Los autes clubs occitans que son meishants: Tolosa FC, Olympique de marselha, Pau FC,
- Qu'aimi har deu torisme dens las nacions oprimidas: Occitania, Euskal Herri, Aragon , Catalunya
-Que soi en vrac a cad cop que vau a las hestas de Lesaka e de Parentis de Born,
-que soi militant politica de esquerra occitana a AAP. N'aimi pas Jean Lassalle,Alain Juppé, etc,
qu'aimarei estar actor dens un film de Danis dab tot lo mond de Bordeu mes pensi qu'es ua ficcion,
Que soi poeta quan canti lo vino griego,
lo men proverbis preferit: "Allez Caudrot Fc tes supporters sont là".
Per un purmer contacte que soi content.
ah non qu'ei desbrombat qu'ai autes passions dens la vita vitanta:
1 las Lanas,
2 las montanhas pirenencas,
3 Pottoka.
a leu
Occitania e Libertat


c: text/html

text:
Quand n’ai pron, que tot m’engarça,
Quora la vida fai la sieuna garça,
Quand lei cònòs vòlon m’enganar
Que lo monde me sembla destorbat,
Quand la pression es tròp fòrta,
Que i a de fachòs de totas sòrtas,
Quand la terror es au governament
E que lo pòple me sembla absent…
Mèti ma vida dins mei cauçaduras,
Seguissi lei sentas d’aventura,
Ieu m’en vau sus leis auturas
Per caçar embolhs e macaduras.
Per la montanha m’en vau,
M’en vau sus leis auturas,
Per la montanha m’en vau,
Portulan dins lei cauçaduras.
De matin, lo ser o au calabrun
M’en vau sovent onte i a degun,
En campanha, en còla, en montanha,
Fugissi l’estress e la marrana,
Sota la pluèia o lo canhàs
De lònga siau dins lei bartàs
Cerqui lo còl, lo passatge, lo pas,
Per caminar sas siáu jamai las,
En vila, en vilatge, en riba de mar,
La mapa a la man o ben a l’asard,
Lo pus bèu dei viatge es davant la pòrta
Se dins l’esperit, siás totjorn per òrta.
Per la montanha m’en vau,
M’en vau sus leis auturas,
Per la montanha m’en vau,
Portulan dins lei cauçaduras.
Per las cimas, los sèrres e l’ermàs,
Per las dralhas, las pistas e lo combàs,
Per los sentièrs, las crèstas e lo rancàs,
Siái falibustièr, pirata dau bartàs.
Marcher pour voyager
Marcher pour résister
Pour sortir des sentiers
Pour enfin s’évader
Marcher pour pantailler
Marcher pour bartasser
Pour toujours tracer
Ne jamais se retourner
Marcher contre le vent
Souvent à contre courant
Ensembles et devant
Dans l’exil des résistants
Cheminer sûrement
Contre la fuite du temps
Drapeau rouge sang
Avec les manifestants.
Per la montanha m’en vau,
M’en vau sus leis auturas,
Per la montanha m’en vau,
Portulan dins lei cauçaduras.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rescontre : un festenau de sosten ai corts metratges vidèo occitans
RESCONTRE – Qu’es aquò ?
Lo festenau de vidèo amators Rescontre nasquèt en 2009 a Sant Gervasi (30) a l’iniciativa de Miquèu Gravier, sòci de l’associacion Raions d’Òc e tanben de Tè Vé Òc tre sa creacion en 2012. Èra organizat en partenariat amb TV Mistral, Tè Vé Òc e la comuna de St Gervasi. Aculhiguèt per un temps fòrt lo realizator e productor Jean Fléchet (L’orsalhèr, primièr long metratge en occitan).
Se debanèt sèt còps au fogau dau vilatge sus dos jorns, la primièra dimenjada de febrièr, e menèt cada annada mai d’espectators. I èran projectats de corts metratges vidèo de 15 mn maximum, en occitan (part màger) e francés, e rodats en Occitània granda tota.
L’amira de RESCONTRE
L’idèa deis organizators èra mai que mai de faire ausir la lenga occitana e de valorizar la creacion vidèo en occitan, en alargant la coneissença de la cultura d’Òc. Èra tanben la necessitat de faire prene consciéncia d’una intercompreneson entre lei diferents parlars. Coneissètz ben la remarca : « O ! Parlatz pas coma ieu ! Compreni pas ! » Aquí, amb lo sosten de l’imatge, la compreneson èra facilitada. La presa de consciéncia de nòstra riquesa èra vertadièira. Sovent d’espectators venguèron demandar, après la serada, onte se podiá, ara, aprene la lenga. Èra un temps de convivialitat agradiva e d’escambis entre lo public e leis realizators dei filmòts que presentavan seis òbras.
RESCONTRE de 2018 càmbia de luòc !
Es a la Mediatèca Simone Veil de Marguerittes (30320) tot pròche Nimes, que se tendrà lo 8en Festenau RESCONTRE, organizat ara per Tè Vé Òc en partenariat amb Raions d’Òc e TV Mistral. La mediatèca aculhirà un public nombrós, lo dissabte 10 de febrièr, a 13 oras 45 e lei films seràn projetats juscas a 18 oras amb un entracte de 15 mn. La comuna de Marguerittes que reçaupèt fòrça favorablament nòstra demanda, ofrirà un aperitiu après lei projeccions.
Au programa, pas encara clavat (e sota resèrva d’apondon o cambiament) :
Shens papèrs (Philippe Espinasse e Eva Cassagnet. Art’Oc) ; La louange du cyprès (CREDDO) ; Abelhas negras (Ass L’arbre aux abeilles) ; Pèira romana : Nimes (Amy Cros) ; La vinha (P Laurent) ; La Diada a Barcelona 2017 (Miquèu Gravier), Dynamogène (Marc Carteyrade); Reinié Raybaud, poèta vinhairon (Philippe Reig de TV Mistral) ; Anglas, una torre, una civilizacion (Olivier Callerizza) ; Au pays des ânes heureux (Alain Boyer); A la vòta d’Aigas Mòrtas (Lisa Gròs) ; E la Romèca sortiguèt de son potz e Estivada sul Losera per D Lemaître. Ne podètz encara mandar d’autrei ! Veire site http://teveoc.com
SORTIR DAU BOCAL !
Organizar un festenau occitan de corts metratges es una bona iniciativa, e fasèm tanben « de pichòts » aquest’an, que siam demandats per n’animar d’autrei, coma a Gajan (30) lo 18 /11. Mas nos sembla que seriá necite de « sortir dau bocal », de pas demorar entre occitanistas e de veire programats de filmòts occitans dins lei festenaus nombroses sostenguts per la Region Occitània. Aimariam d’i veire programats de corts metratges occitans, dau mème nivèu que leis estrangièrs qu’i vesèm.
Rendètz-vos a Marguerittes lo 10 de febrièr de 2018 brave monde !


text:
The New Catalan Ensemble, o NewCat pels intimes, tend cap a l'universal, de la tèrra, lo terrador catalan, amb los instruments e las sonoritats tradicionals d'aqueste parçan de Mediterranèa. Aqueste « son catalan », lo trason, li donan gràcia, color e teissura en passant per d'autres lenatges musicals per l'adreiçar a l'emocion de publics de totas provenenças e tradicions culturalas.
A geografia cambiadissa, mas totjorn enmenat pel multi-instrumentista e compausitor Manu Sabaté, lo NewCat avança, aprèp un primièr trabalh plan jazz, un projèct aparentament etnic que daissa liures lo talent e la creativitat de sas compausantas musicianas aquí fusionadas. Una votz femenina calorosa, de còs donat a las percussions e de buf a las ancas que passan magnifican un repertòri fach de tròces tradicionals, mas sens renonciar jamai a las compausicions mai personalas.
Al delai de l'experiéncia musicala, lo NewCat demòra tanben un projècte social e uman, desirós d'integrar lo siu public, d'acompanhar a la coneissença de tradicions musicalas, de mostrar cossí un son e un lengatge pòdon fusionar de biais organic, d'incitar a la creativitat, en cambiant, al passatge, d'eventuals a priori.
Coordenadas de l'artista
Rut Martínez / THE NEW CATALAN ENSEMBLE
Av. del Parc, 15 - 08370 - Calella (Barcelona)


text:
Soyans
Soyans (oficialament en francés Soyans) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Soyans es situat près del riu del Roubion, a 14 km al sud de Crest (cap de-luòc del costat) e a 28 km a l'èst de Montélimar.
Las municipalitats limitrophes son Pont-de-Capèl, Saou e Puy-Sant-Martin.
Soyans est situé près de la rivière du Roubion, à 14 km au sud de Crest (chef-lieu du canton) et à 28 km à l'est de Montélimar.
Les communes limitrophes sont Pont-de-Barret, Saou et Puy-Saint-Martin.


text:
Umpeau
Umpeau es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a anotar que las bastissas en protegint los ancians luòcs de vida de la municipalitat demòran uèi existentas. Aital, lo Cafè St Eloi e las doas escòlas primàrias son respectivament, de las abitacions e la Comuna.
Il est à noter que les bâtiments abritant les anciens lieux de vie de la commune restent aujourd'hui existants. Ainsi, le Café St Eloi et les deux écoles primaires sont respectivement, des habitations et la Mairie.


text:
skip to main |
skip to sidebar
Robèrt Lafont, un dels mai grands pensadors occitanistas modèrns, moriguèt ièr a ochanta-sièis anys. Intellectual de longa trajectòria, son influéncia es venguda decisiva en la renovacion del pensament occitanista, e quitament catalanista, sustot dins lo nòrd. Escrivan (dramaturg, ensagista, poèta...), istorian, linguista e sociolinguista, fondèt tanplan lo Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion e foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans (IEO). Per tant que Lafont acabèt divergint de l'IEO, e mai lo quitèt, laissèt pas mai, çaquelà, de pensar e trabalhar per aprigondir e consolidar lo nacionalisme occitan dins una vision europeista conciliable amb l'identitat de las nacions. En 1974 se presentèt candidat a la presidéncia de la republica francesa, mas sa candidatura foguèt pas autorizada.
Mantunas de sas òbras, plan influentas dins Occitània e França, son estadas reviradas al catalan.
Font: Vilaweb


text:
Lo nuclear francés es una santetat republicana, que cal pas tocat ; i a un concènsus dins la tecnocracia politica e scientifica francesa sul tèma e la populacion es tenguda dins l’ignorança ; ITER es lo futur d’aquela santetat republicana, donc l’Estat francés a organizat l’esclavgisme sus la zòna de construccion d’ITER, e l’omertà mediatica sul tèma. Per astre un programa de fRANCE CULture ne parlèt dissabte passat, ne cal aprofieichar per ne fargar una bona promocion.
La polícia francesa es sul document d’illustracion aquí per prevenir l’intervencion pacifica de Greenpeace. I a mens de policièr quora los obrièrs de ITER son menats dins los ostals de dormir la nuèit, las pressions politicas e economicas son pro fòrtas per garadar lo silenci d’aquelas populacions d’esclaus republicans franceses que fan las construccions d’ITER. I a mai de guarda privat per frenar las visitas dels jornalistas… Es un sistèma que los PS, PRG, UMP, UDI, e FN, etc., an la costuma d’acceptar se vòlon arribar al poder. Es l’omertà republicana, lo tèma es caut… cada còp que se tòca al subjecte.
ITER es una maquina nucleara qu’agrada a la societat scientifica francesa de dezsvolopar, còsta la pèl del cuol ; serà lo govèrn francés UMP qu’acceptarà de non pas l’integrar dins lo sistèma de las òbras grandas de la republican santa francesa ; es una obratge en Provença (Occitània de l’Èst).
La consequéncia de la causida politica, es que la zòna es privada de mèdia coma tot site nuclear francés, cal pas que lo pòble ne sapieguèsse quicòm, o los cal far calar (e totes los mejans son bons), pels obrièr d’ITER es parièr, levat que per far de ciments son pas plan plaçat per repotegar quora devon pagar tot sul revengut pichonet que ITER e la sostractança paga.
Es pas ITER que pagar e lo dreit del trabalh es pas respectat. Las entrepresas sostractantas son tot levat francesas ; ITER es un organisme d’Estat qu’ajuda a un sistèma eclavagista e al modèl turc d’existir en França.
ITER es l’Estat francés, la sostrantança es manada per l’Estat francés qu’a pas l’estatut d’entrepresa e donc que dèu pagar las cotisa que las entrepresas sostractanta pagan pas. Lo modèl francés e republican d’entrepresas es aquel que respecta pas lo dreit de las cotisas dels organismes paritaris de l’Estat francés, l’Estat francés a ITER es fòra lei, dins las causidas de la sostractança que fabrica.
I a encara republican franceses que creson a la santetat de l’Estat francés ; sense Estat francés son perdut, alara qu’en realitat, lo dangièr es l’Estat francés.
Se lo dreit del trabalh es pas respectat a ITER, es benlèu sonque per rasons budgectàrias, mas imaginatz que las mesmas rasons devon existir per la qualitat del bastiment fabricat; e l’usança d’aquel bastiment serà pas per produsir carròtas, o patanas, o saladas (encara que ne fan fan fòrça dins los servicis de l’Estat per vendre la salada republicana francesa, «una santetat»).
Amai de nos panar l’argent (impòst), l’Estat francés, ambe lo nuclear e lo seu «futur» ITER, prepara la mòrt de las populacions que vívon en Occitània.
-°-


text:
dera seccion DE LIN E DE LAN (diari Segre, 22 de noveme de 2008)
S’auance era nhèu e damb era, era sason d’esquí enes nòstes montanhes. En tot demorar qu’aguestes s’abrigalhen plan damb eth teishut ludent dera nhèu, era damaisèla de blanc mos rebrembe qu’Aran i a volut formar damb era ua sòrta de parelha de hèt, que per rasons òbvies reclame mès compromés per part deth país.
Aran ei ua destinacion toristica de referéncia depenenta sustot deth monocultiu blanc, ua destinacion qu’ei de besonh d’apontelar damb apòstes innovadores entà cercar naues oportunitats qu’incentiven era diversificacion economica. Totun, viuem uns moments de reconversion deth sector, accentudada pera crisi economica d’origen globau.
En aguest contèxte, semblen convenientes iniciatives coma era deth Conselh Generau entà auançar en camin dera desestacionalizacion deth torisme entà balhar-li un nau reviscolament. En compliment d’un convèni pionèr damb era agéncia Turespaña, que per prumèr còp s’ocupe deth torisme de montanha, eth torisme aranés poirà dar un pas entà dauant fòrça remercable damb es accions de promocion exteriora en aeropòrts internacionaus coma eth de París e damb ua estratègia de diferenciacion deth producte que mos pòden convertir tanben en ua prumèra destinacion de montanha ath long der an.
De ben segur qu’aguesta non serà era solucion magica entara melhora dera competitivitat dera economia aranesa, pr’amor que tanben mos calen melhors infraestructures e era aplicacion d’ua clara politica autonomica entàs estacions d’esquí. Mès, per prumèr viatge, Aran gesserà ena mapa mondi. Pòt èster un bon començament.


text:
Dugny-sur-Meuse
Dugny-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Dugny li caliá se trobar una villa carolingienne. Lo 10 d'agost de 843, l'avesque de Freising, en Bavière, #que li caliá acompanhar Louis lo Germanique per las discussions del tractat de Verdun, i signi un acte[1]
À Dugny devait se trouver une villa carolingienne. Le 10 août 843, l'évêque de Freising, en Bavière, qui devait accompagner Louis le Germanique pour les discussions du traité de Verdun, y signe un acte[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Persée - Revista d'istòria de la Glèisa de França,1932 pagina 114
- ↑ Persée - Revue d'histoire de l'Église de France,1932 page 114


text:
Dins aqueste article nos anam interessar al vòl dels ausèls e veire cossint un òme poiriá volar.
La prumièra causa que nos ven a l’esperit quand parlam de volar, son las alas, mas cossint ajudan per volar las alas ? Tot es una question de fisica : las alas son pas planièras, al nivèl del muscle an una forma arredondida que lor permet de volar. Çò mai important es que lo dessús de l’ala es mai arredondit que lo dejós. Aquí doas copas transversalas de l’ala per explicar aqueste fenomèn.
La majoritat dels ausèls bat de las alas, çò que lor permet d’anar mai lèu e mai o mens naut. En conclusion, per volar cal aver d’alas amb la bona forma, mas tanben de muscles potents per batre de las alas o just per las manténer dreitas.
Per volar, los ausèls an una massa febla per rapòrt a lor talha, çò qu’es permés gràcias a d’òsses voides mas resistents amb de « pilars » a l’interior que los empachan de se copar. Coma avèm vist, an d’alas que lor permeton de volar en compensant la fòrça de gravitat ; de mès, al cap de las alas an de grandas plumas qu’aumentan la resisténcia sens tròp aumentar la massa. E per acabar, los ausèls an de muscles plan fòrts per volar, que representan 20% de la massa e que son estacats a un òs fait exprès : la forcèla o paleta (estèrnum).
La nocion que permet de saber se un ausèl pòt volar, es la carga alara : es a dire la massa per rapòrt a la superficia alara : aquesta grandor s’exprimís en g/cm2 o en kg/m2.
Se volèm far volar un uman cal saber quina envergadura li cal per poder joslevar sa massa enòrma. Anam préner l’exemple d’un òme de 60 kg ; per volar li cal de muscles : 20 % de sa massa finala. Doncas pesariá 75 kg : 75 – 20% de 75 = 60. Ara cal reussir a far volar 75 kg e pas 60 ! Coma vesèm dins lo tablèu, la carga alara mai granda per un ausèl es de 2g/cm2. Anam préner aquesta carga alara coma maximum admissible per poder volar sens problèma. Aqueste ausèl es l’auca del Canadà que pesa 5,6 kg per 1,8 m d’envergadura.
Amb un producte en crotz podèm trobar la responsa a nòstra question : (1,8 x 75) / 5,6 = 24,5
Doncas per poder volar, un uman deuriá aver una envergadura de 24, 5 m o un pauc mens amb d’alas mai largas, 15 kg de muscles en mai e un novèl òs…
Mas amb tot aquel equipament poiriá just volar a bassa altitud ! Per anar naut, los ausèls an de sacas aerianas que son de pòchas que s’emplenan d’aire e que permeton als ausèls d’aver mai d’oxigèn quand son nauts e que l’aire a un taus d’oxigèn mai bas.


text:
Dissabte, 4 d'abril de 2015, 03h00
Guiana > Carcin > Causse de Limonha
Danielle Mary Teyssèdre es una artista occitana originària de Normandia, installada dempuèi 1986 a Sant Circ la Pòpia (Causse de Limonha) amb sa familha. En acabar ela sos estudis ... +
Dijòus, 12 de febrièr de 2015, 03h00
Guiana > Carcin > Causse de Limonha
Darrièr moment pel mercat de la rabassa de Limonha (Causse de Limonha), que se debana de decembre fins al començament de març. Se ten cada divendres a partir de 10h30 sus la Plaça ... +


text:
Nicolae Ceauşescu
Nicolae Ceaușescu (Scornicești, Pitești, 1918 - Târgoviște, 1989) foguèt un òme politic romanés, President de Romania entre 1967 e 1989 e secretari general del Partit Comunista Romanés entre 1965 e 1989.
Après la mòrt de Gheorghe Gheorghiu-Dej, en 1965, accediguèt al cap del país en venent secretari general del Partit comunista romanés (PCR). Es elegit president de la Republica socialista de Romania per la Granda Amassada nacionala de Romania en 1974 (reelegit en 1980 e 1985) e desvolopa lo cult de la personalitat pròpri d'aquel regim totalitari, que ne serà lo darrièr dirigent e que la polícia politica nomenada Securitate ne forma l'armadura. S'autodecernís los títols de « Conducător », « gèni dels Carpats » e « Danubi de la pensada », e pratica lo nepotisme.
Le regim comunista més en plaça lo 6 de març de 1945, e que Ceaușescu ne foguèt l'ultim dirigent, s'afondrèt lo 22 de decembre de 1989, durant la Revolucion romanesa debutada a Timișoara. Tres jorns pus tard, lo 25 de decembre de 1989, Nicolae Ceaușescu e sa molher Elena son jutjats, condemnats e executats a l'eissida d'une procedura expeditiva semblabla a las que lo regim utilizava contre los opausants e dissidents.


text:
Buironfosse
Buironfosse es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Buironfosse Se tròba a una pichona desena de quilomètres a l'oèst-sud-oèst de La Capelle, sus la rota N 29 / D 1029 / E 44, en direccion de Guise.
Buironfosse se trouve à une petite dizaine de kilomètres à l'ouest-sud-ouest de La Capelle, sur la route N 29 / D 1029 / E 44, en direction de Guise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Buironfosse Es un toponyme #que l'origina ne poiriá provenir de la paraula germanique « bur » o « burg » en significant castèl fòrt. Situada sul territòri de la tribu gauloise de las Éburons, la paraula latina fòssa en designant un luòc fortificat ; la vila significariá "la fortalesa de las Éburons". La paraula celtique eburos designa la if del temps que la paraula germanique ebura designa lo senglar. Se pòt doncas prepausar una traduccion de la vila per la fortalesa de la if (o del senglar. Los Éburons, peuplade venguts bòrds de la Meuse trabalhavan lo bòsc de if de manièra considerabla, #çò qu'explicariá l'origina del nom e sustot la continuitat a travèrs de las edats del trabalh del bòsc.
Aquel luòc i aguèt mencionat successivament jos las formas Buironfossa a la XIIen, Birenfosse en 1223, Buronfosse en 1339 e Buyronfosse en 1541.
Los princes-avesques de Suro n'èran los Senhors e se tròba en 1187 un vassal, Gilles de Ròchafòrt, #qu'a autoritat sus la vila.
Lo luòc li a calgut èsser ocupat dempuèi longtemps per l'òme doncas que s'i es descobèrt d'esturments préhistoriques en silex aital coma dels vestigis gallo-romains. Cap a laModèl:X e sègle, Buironfosse, equipat d'un fòrt bastit en bòsc sus una motte féodale e environat d'un fossé, èra un fief seigneurial #que las proprietats se n'estendián al nòrd de la Thiérache, de Ribemont a Avesnes.
Lo castèl fòrt initialement en bòsc, refortilhat en pèira a la XIen e XIIen de sègles, i aguèt rasat l'an 1423 per Texans de Luxemborg, aliat dels Bourguignons. Una glèisa o #remplaçar, #que #èsser a lo sieu torn divèrs fes saquejada, incendiada, fortificada e reconstruite. En 1868, la motte quitament-#èsser arasée per permetre l'edificacion de l'actuala glèisa d'inspiracion romane.
A la XIIen Sègle, Buironfosse i aviá una cèrta importància, al ponch #qu'en 1175, Jacques de Avesnes lududes #concedir una charte, en donant als sieus abitants la libertat d'administrar los bens de la municipalitat, d'elegir un cònsol e los sieus échevins. Los recorses produsits pel bòsc communale telefonada Los Usatges #permetre a la populacion de subsistir e de se desvolopar.
Una anecdote locala informa #qu'en 1339 una lèbe, aparegut sul camp de batalha ont se afanyaven a s'afrontar Francés e Anglés, #ocasionar un parrabastatge tal que lo combat i i aguèt pas pas luòc.
Buironfosse est un toponyme dont l'origine pourrait provenir du mot germanique « bur » ou « burg » signifiant château fort. située sur le territoire de la tribu gauloise des Éburons, le mot latin fossa désignant une place fortifiée ; la ville signifierait "la forteresse des Éburons". Le mot celtique eburos désigne l'if tandis que le mot germanique ebura désigne le sanglier. On peut donc proposer une traduction de la ville par la forteresse de l'if (ou du sanglier. Les Éburons, peuplade venue des bords de la Meuse travaillaient le bois d'if de façon remarquable, ce qui expliquerait l'origine du nom et surtout la continuité à travers les âges du travail du bois.
Ce lieu fut mentionné successivement sous les formes Buironfossa au XIIen, Birenfosse en 1223, Buronfosse en 1339 et Buyronfosse en 1541.
Les princes-évêques de Liège en étaient les Seigneurs et on retrouve en 1187 un vassal, Gilles de Rochefort, qui a autorité sur la ville.
Le site a dû être occupé depuis longtemps par l'homme puisqu'on y a découvert des outils préhistoriques en silex ainsi que des vestiges gallo-romains. Vers le Xen siècle, Buironfosse, équipé d'un fort construit en bois sur une motte féodale et entouré d'un fossé, était un fief seigneurial dont les propriétés s'étendaient au nord de la Thiérache, de Ribemont à Avesnes.
Le château fort initialement en bois, renforcé en pierre au XIen et XIIen siècles, fut rasé en 1423 par Jean de Luxembourg, allié des Bourguignons. Une église le remplaça, qui fut à son tour plusieurs fois pillée, incendiée, fortifiée et reconstruite. En 1868, la motte elle-même fut arasée pour permettre l'édification de l'actuelle église d'inspiration romane.
Au XIIen Siècle, Buironfosse avait une certaine importance, au point qu'en 1175, Jacques d'Avesnes lui accorda une charte, donnant à ses habitants la liberté d'administrer les biens de la commune, d'élire un maire et ses échevins. Les ressources produites par la forêt communale appelée Les Usages permirent à la population de subsister et de se développer.
Une anecdote locale rapporte qu'en 1339 un lièvre, apparu sur le champ de bataille où s'apprêtaient à s'affronter Français et Anglais, occasionna un désordre tel que le combat n'y eut pas lieu.


text:
Es malaisit de dire quina escrivana m'agrada lo mielhs.
Pasmens me sovene que descobriguère amb un plaser dei grands, una mena de delectacion Li desiranço de l'Aubanelenco, (Marcelle Drutel) ;çò que m'estonèt fuguèt sa foga, son vam, la fòrça d'una escritura que disiá sensa faussa vergònha lo desir e lo plaser de l'amor.
Contunhère puèi a l'azard de mei trobalhas en cò dei merchands de vielhs libres e aguère lo plaser de legir Li mount-Joio, totjorn de l'Aubanelenco.
Una autra escrivana dau sègle XIX m'agrada , e mai aguèsse una òbra pichòta es Lazarino Negre dicha Lazarino de Manosco.
Tota son istòria, sa vida plena de fòrça, de vam e de tendresa me toquèt prigondament.
Sa frescor de còr, son naturau quora escriviá a son "bouen mestre" es a dire lo grand Mistral, son coratge de femna e d'escrivana me la faguèron aimar coma una sòrre d'a passat temps.
Dins leis escrivanas de uei, amigas de pluma, amigas de lenga, amigas de còr, amigas de luenh ò de pròche, saupriáu pas causir, tant me fach gaug l'escritura viva e trufarèla de Magali Bizot-Dargent, aquela prigonda e fòrta de Adelina Ysac e lei poèmas dei doas chatas : Aurelia Lassaque e Maelle Dupon e lo teatre d'Anna Clement e mai mai…
En pratique, se rendre à la conférence


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 22 de maig de 2011
Susumu Kudo, professor de francés e de gascon, autor d'un metòde japonés de gascon modèrn.
E coneishetz lo professor Susumu Kudo? Aqueth lingüista japonés qu'ensenha lo francés e lo gascon a l'Universitat Meiji-Gakuin de Tòquio. Qu'ei l'autor d'un metòde de gascon modèrn en japonés.
Que m'a interessat de constatar la nòrma gascona emplegada per Susumu Kudo dens lo son metòde n'ei pas la de Miquèu Grosclaude, represa e adaptada de manèras divergentas per Romieu-Bianchi e per Domergue Sumien, senon plan la de Pèir Bèc. Per fin, qu'èi trobat quauqu'un qui sec las causidas normativas de Bèc!!!! Dens lo gascon de S. Kudo, que s'i arretròban totas las signaturas linguisticas qui caracterizan lo gascon composicionau inventat per Pèir Bèc. L'explicacion que n'ei simpla: Susumu Kudo que seguí, perdon, que seguiscoc los cors, perdon, corses de gascon de l'Universitat de Peitius, dab Pèir Bèc com a professor. Que cadó amorós de la lengua gascona...e deus Pirenèus. Lo parèr de Susumu Kudo qu'ei lo gascon ei ua lengua vertadèra e non pas un dialècte. Susumo Kudo qu'ei tanben un gran admirador de l'òbra de Loís Alibèrt (véd. aquiu).
Que mantién un blòg de linguistica en lengua francesa, a on e parla plan soent deu gascon e lo legedor que i trobarà bèras frasas en gascon.


text:
En 1645, Joan-Guiraud Dastròs publicava La scòla deu crestian idiòt, pel profieit dels crestians de campanha demorats autentics dins lor simplicitat naturala. Los voliá preservar d’influéncias perniciosas e los tornar aviar cap a la fe vertadièra. Mas se compren que per nosautres non es question aquí que de lexicografia, e particularament de la prononciacion o non de la « n » finala aprèp vocala.
Se sap qu’en occitan central, aprèp a, e, i, o, u, la « n » s’amudís, mas solament per de mots de formacion populara o semisabenta. Per èsser mai clar encara, podèm dire que (contràriament al catalan), aquel fenomèn cessèt de fonccionar tre l’Edat Mejana. Per de rasons de bon compréner, gardan la « n » prononciada los mots monosillabics començats per una vocala an, en e un (levat en Bearn per un), lors derivats (levat per un), e tanben los vèrbes conjugats.
Plan lèu doncas, trobam las fòrmas longas que se generalizaràn pels mots sabents o d’origina estrangièra. Seriá una error d’atribuïr lo fenomèn - las fòrmas cortas son quasi desconegudas en defòra del Lengadòc linguistic e del Bearn - a l’influéncia francesa, quitament s’aqueles mots internacionals, posats primièr dins lo latin, vendràn al cors dels sègles de mai en mai pel francés.
Dins lo primièr grop (sense la « n » finala prononciada), trobam :
afin, alun, autan, plan, bacin, baston, ben, alen, fen, ren, sen, Seren, bocin, boisson, bon, broton, brun, cadun, camin, candelon, cançon, canton, capelan, carbon, cofin, comparason, comun, crestian, dalfin, devin, degun, dejun, diluns, deman, encens, esperon, faiçon, fogairon, fredon, garison, guingasson, jardin, lairon, languison, leiçon, lobaton, maison, matin, mantun, maçon, mondin, moton, non, pairin, pelegrin, perdon, poton, prison, rançon, rason, sabon, sason, satin, sedon, segason, Amilhan, Julian, Jordan, Sadornin, Montalban, Saverdun, Tolzan…
Dins lo segon grop (amb la « n » finala prononciada), trobam :
alcion (s. XIV ; cat. alció), ancian (s. XIV ; cat. ancià), apellacion (s. XIV ; cat. apellació) ; aurin (s. XIV ; cat. aurí), benediccion (s. XIV ; cat. benedicció)… addicion, constellacion, freudian, jurassian, gregorian, informatician, acostician, magician, platonician, aquitan, tolosan, occitan, artisan, païsan, Domician, Adrian, Dioclecian, ciceronian, endocrinian, bigoden, turbotren, fren, Agen, suggestion, connexion, Absalon, Aaron, colon, Odilon, Partenon, Platon, pantalon, Tolon, acordeon, orfeon, patron, parangon, vagon, camion, Pigmalion, campion, concubin, divin, uterin, leonin, porcin, viperin, sibillin, vaccin, rabin, caolin, Estalin, felin, zeppelin, Kremlin, neuroendocrin, benedictin, consanguin, Tarquin…
Aital : crestia(n) e Cristian ; tolza(n) [del país] e tolosan [de la vila] ; catala(n) [s. XII] e occitan [s. XIX]. Mas se disètz occita(n), non anaretz en priso(n)…
Tanben, e per de rasons melhoras, en tenent compte de las varietats vivas, se pòt dire (Lengadòc, Bearn…), sense aquela « n », benediccio(n), apellacio(n) o operacio(n), mas non es possible de dire *mecanicia(n), *informaticia(n), *ciberneticia(n), *bacteria(n), *bigode(n), *capri(n), *neuroendocri(n), *intraüteri(n), *androgi(n), *Plato(n), *orfeo(n), *importu(n), *tribu(n)…. Seriá de segur una eretgiá.
J.P.


text:
-71
Aquesta pagina concernís l'an -71 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Descripcion grèga pus anciana d'un molin d'aiga. Pasmens, coma son autor Apolloni de Perge indica una utilizacion ja frequenta d'aquela tecnologia en Mediterranèa Orientala, la data d'invencion d'aqueu tipe de molin es plaçada entre lo sègie III av. JC e lo sègle I av. JC per leis istorians.


text: Tanplan qu’es presents que mès desiram, e auem demanat as Magues d’Orient (per cèrt, er Evangèli de Matèu, er unic qu’en parle, non hè mencion a cap de rei, senon a uns magues o sapients, qu’an virat dempús en reis damb era tradicion) prenen forma, sustot, de salut e prosperitat, d’estima compartida, en nau an encetat. Ei a díder, es presents mès valurosi son es que lèu lèu non vedem, senon que sentem e trapam de mens quan ja non i son. En aguesta estonanta sason d’enguan, mès provisòris son es talents de lum e solei, ena plana, e nhèu generosa entàs pistes d’esquí, ena montanha, quan aguesti manquen enes respectius encastres, justament entara prosperitat e eth benèster collectius. Tanben es desirs de beresa poderien formar part des nòstes inquietuds mès pregones, en tant que, de ben segur, ja les includim coma suposit entara felicitat sajada. E ací, ena nòsta val, n’auem un bon tast, en prumèr lòc, damb era beresa culturau, creada per uman, de vilatges, glèises e campanaus, de mès de 900 ans d’istòria; mès tanben mos acuelh ua beresa naturau de ribères e montanhes, “de milions d’ans”, coma me rebrembe un geològ, tanplan sensible damb eth patrimòni artistic, mentre admiram era monumentalitat deth campanau dera glèisa romanica de Bossòst, ara susvelhat entara sua bona conservacion, e darrèr se lhèue era sèrra baisha deth Montlude, sostengut pes tucs des Neres e des Crambes. Quan era natura e era cultura se dan era man, semble qu’eth món ei hèt “coma òbra d’art”, segontes eth fisic Frank Wilczek, tanben Prèmi Nobel e autor d’un exitós trabalh sus aguesta “recèrca deth dessènh pregon dera natura” dauant, en paraules de Galilèu, “ua grandesa e ua glòria que luden en toti es trabalhs” dera divinitat, ja que “se pòden liéger en libre dubèrt des cèus” e, higem nosati, des nòstes montanhes.


text:
1940
Aquesta pagina concernís l'an 1940 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 18 de mai - Philippe Pétain es nomenat viceprimièr ministre de França.
- 26 de mai - Evacuacion de Dunquèrca per las tropas britanicas.
- 6 de junh - Primièr bombardament de París per la Luftwaffe.
- 17 de junh - Philippe Pétain es nomenat primièr ministre francés e comença de negociacions amb los alemands.
- 21 de junh - Lo regim de Pétain signa a Compenha la patz amb los alemands.
- 24 de junh - Lo regim de Pétain signa la patz amb Itàlia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Segonda Guèrra Mondiala: rendicion de las tropas neerlandesas.
- 17 de mai - Las tropas alemandas ocupan Brussèlas.
- 17 de junh - L'Union Sovietica ocupa los estats baltics d'Estònia e de Letònia.
- 30 de junh - Las tropas alemandas ocupan Guernesey.
- 3 d'agost - Letònia, Estònia e Lituània son incorporadas a l'Union Sovietica.
- 14 de novembre - Bombardament de Coventry, Anglatèrra pels avions alemands.
- 16 de novembre - En responsa al bombardament de Coventry, comença lo bombardament d'Amborg, en Alemanha (lo resultat a la fin de la guèrra foguèt 50 000 mòrts dins aquesta vila).
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la Guèrra d'Ivèrn còntra Finlàndia. Aprofichant la fin de l'ivèrn, lei Sovietics engatjèron de mejans fòrça importants per conquistar lei regions frontalieras de Leningrad qu'èran son objectiu. Pasmens, l'importància dei pèrdas obliguèt lo govèrn sovietic de negociar la fin de la guèrra sus la basa d'aquelei conquistas. Ansin, lo 13 de març, la guèrra s'acabèt ambé l'annexion d'unei regions au nòrd de Leningrad. Pasmens, la vila èra totjorn situada a una distància febla de la frontiera e lo bilanç uman de la guèrra èra catastrofic per l'Armada Roja ambé mai de 125 000 mòrts e de 260 000 bleçats. L'unica consequéncia positiva per lei fòrças sovieticas foguèt lo començament d'una modernizacion activa deis armaments e de l'entraïnament deis oficièrs per redreiçar sei capacitats militaras afeblidas per lei purgas de 1936-1938.
Puei, dins lo corrent de junh, Stalin decidèt d'aprofichar la desfacha francobritanica e la mobilizacion de l'armada alemanda a l'oèst per ocupar Estònia, Letònia e Lituània. L'operacion se debanèt sensa dificultat vertadiera e leis administracions localas foguèron aisament liquidadas au profiech de govèrns provisòris comunistas que demandèron lèu l'adesion de sei país a l'Union Sovietica dins lo corrent de julhet e d'aost. 170 000 abitants, generalament eissits de l'administracion auta, de l'armada, de la borgesiá ò dau clergat foguèron arrestats, desportats ò dirèctament executats.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias defensivas de l'annada precedenta (→ 1939), lei Chinés enregistrèron un succès novèu a la batalha dau sud de Guangxi (15 de novembre de 1939 - 30 de novembre de 1940). D'efèct, desirós de completar l'isolament de la Republica de China, lei Japonés assaièron de conquistar aquela region. Pasmens, s'i turtèron a de còntra-ofensivas acarnadas e, après l'ocupacion de l'Indochina Francesa, preferiguèron finalament limitar sa preséncia dins lo sector ai pòrts pus importants.
Dins lo rèsta dau país, la situacion demorèt similara an aquela de 1939. Lei Japonés organizèron plusors ofensivas que mau capitèron en causa dei limits de sa logistica e d'una viva resisténcia : sud Henan (30 de genier - 1èr de març) e Zaoyang-Yichang (1èr-18 de junh). Puei, a partir de l'estiu, foguèt lo torn dei comunistas chinés de menar lo combat ambé l'ofensiva dei Cent Regiments (20 d'aost - 5 de decembre) qu'entraïnèt de destruccions importantas dins lei centres industriaus e miniers esplechats en China per lei Japonés. Pasmens, lei comunistas perdiguèron de miliers d'òmes dins l'operacion e decidèron tornarmai de donar la prioritat a la guerilha. Per l'armada imperiala, aquò justifiquèt una multiplicacion novèla deis atrocitats còntra lei civius.
Enfin, dins lei vilas, la campanha de bombardaments japonés contunièt, especialament còntra Chongqing.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta deis elements transuranics per Edwin McMillan (1907-1991).
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau factor rhesus per l'Austrian Karl Landsteiner (1868-1943) e leis Estatsunidencs Alexander Solomon Wiener (1907-1976) e Philip Levine (1900-1987. Aquò permetèt d'explicar certaneis accidents de transfusion sanguina non liada au sistèma ABO e de melhorar la tecnica e la seguritat dei transfusions.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Brian David Josephson, fisician galés, Prèmi Nobel
- 4 de genièr - Gao Xingjian, escrivan chinés, Prèmi Nobel de Literatura
- 8 de genièr - Miguel Ángel Rodríguez, president de Còsta Rica
- 17 de genièr - Tabaré Ramón Vázquez Rosas, president d'Uruguai
- 20 de genièr - Mandé Sidibé, primièr ministre de Mali (m. 2009)
- 24 de genièr - Joachim Gauck, president d'Alemanha
- 27 de genièr - Graham Chapman, actor britanic (m. 1989)
- 7 de febrièr - Toshihide Maskawa, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 9 de febrièr - John Maxwell Coetzee, escrivan sudafrican, Prèmi Nobel de Literatura
- 17 de febrièr - Gene Pitney, cantaire american (m. 2006)
- 18 de febrièr - Fabrizio De André, cantaire italian (m. 1999)
- 19 de febrièr - Smokey Robinson, cantaire american
- 23 de febrièr - Peter Fonda, actor american
- 28 de febrièr - Mario Andretti, pilòt american de Formula 1
- 2 de març - Mamnoon Hussain, president de Bangladèsh
- 9 de març - Raúl Juliá, actor de Puerto Rico (m. 1994)
- 10 de març - Chuck Norris, actor american
- 12 de març - Al Jarreau, cantaire american
- 16 de març - Bernardo Bertolucci, escrivan e director de cinèma italian
- 21 de març - Solomon Burke, cantaire e musician american (m. 2010)
- 26 de març - James Caan, actor american
- 30 de març - Astrud Gilberto, cantaira brasilièra
- 1 d'abril - Wangari Maathai, ambientalista de Kenya, Prèmi Nobel de la Patz
- 12 d'abril - Herbie Hancock, musician american
- 13 d'abril - Jean-Marie Gustave Le Clézio, escrivan francés, Prèmi Nobel
- 16 d'abril - Reina Margarida II de Danemarc
- 18 d'abril - Joseph L. Goldstein, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 25 d'abril - Al Pacino, actor american
- 26 d'abril - Giorgio Moroder, compositor e disc-jòquei italian
- 29 d'abril - Peter Arthur Diamond, economista american, Prèmi Nobel
- 2 de mai - Manuel Esquivel, primièr ministre de Belize
- 8 de mai - Ricky Nelson, cantaire american (m. 1985)
- 24 de mai - Joseph Brodsky, poèta rus, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1996)
- 29 de mai - Farooq Leghari, president de Paquistan
- 7 de junh - Tom Jones, cantaire galés
- 8 de junh - Nancy Sinatra, cantaira americana
- 17 de junh - George Akerlof, economista american, Prèmi Nobel d'Economia
- 22 de junh - Abbas Kiarostami, director iranian de cinèma
- 3 de julhet - Jerzy Buzek, primièr ministre de Polonha
- 6 de julhet - Nursultan Nazarbayev, president de Cazacstan
- 7 de julhet - Ringo Starr, musician britanic (The Beatles)
- 22 de julhet - George Clinton, musician american
- 3 d'agost - Martin Sheen, actor american
- 7 d'agost - Jean-Luc Dehaene, primièr ministre de Belgica
- 23 d'agost - Thomas Steitz, quimista american, Prèmi Nobel
- 3 de setembre - Eduardo Galeano, escrivan e jornalista uruguaian (m. 2015)
- 5 de setembre - Raquel Welch, actritz americana
- 7 de setembre - Abdurrahman Wahid, president d'Indonesia (m. 2009)
- 13 de setembre - Óscar Arias, president de Còsta Rica, Prèmi Nobel de la Patz
- 20 de setembre - Taro Aso, primièr ministre de Japon
- 9 d'octobre - John Lennon, cantaire e compositor britanic, membre de The Beatles (m. 1980)
- 15 d'octobre - Peter Doherty, immunologista australian, Prèmi Nobel
- 23 d'octobre - Pelé (nascut Edson Arantes do Nascimento), fotbolaire brasilièr
- 5 de novembre - Jaime Roldós Aguilera, president d'Eqüator (m. 1981)
- 18 de novembre - Qaboos bin Said Al Said, sultan d'Oman
- 22 de novembre - Terry Gilliam, realizator de cinèma e actor american
- 25 de novembre - Percy Sledge, cantaire american (m. 2015)
- 27 de novembre - Bruce Lee, actor american (m. 1973)
- 29 de novembre - Denny Doherty, cantaire american (The Mamas & the Papas) (m. 2007)
- 1 de decembre - Richard Pryor, actor american de comèdias (m. 2005)
- 1 de decembre - Elena Mandroux, metgessa e politiciana occitana
- 2 de decembre - Raimon, cantaire valencian
- 10 de decembre - Fríða Áslaug Sigurðardóttir, escrivan islandés (m. 2011)
- 12 de decembre - Dionne Warwick, cantaira americana
- 21 de decembre - Frank Zappa, compositor e musician american (m. 1993)
- Robert Franklin Gish, escrivan amerindian (cherokee)
- Ali Saïbou, president de Nigèr (m. 2011)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Michael Hainisch, president d'Àustria (n. 1858)
- 2 de març - Ricardo Miró, escrivan e poèta de Panamà (n. 1883)
- 10 de març - Mikhail Bulgakov, escrivan rus-sovietic (n. 1891)
- 16 de març - Selma Lagerlöf, escrivan suedesa, Prèmi Nobel (n. 1858)
- 26 de març - Spyridon Louis, atlèta grèc (n. 1873)
- 26 d'abril - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 20 de mai - Verner von Heidenstam, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1859)
- 1 de junh - Alfred Loisy, teologian francés (n. 1857)
- 17 de junh - Arthur Harden, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1865)
- 29 de junh - Paul Klee, artista soís (m. 1879)
- 21 d'agost - Leon Trotsky, revolucionari rus (m. 1879)
- 29 d'agost - Arthur De Greef, compositor bèlga (n. 1862)
- 30 d'agost - Joseph John Thomson, fisician anglés, Prèmi Nobel (n. 1856)
- 5 de setembre - Charles de Broqueville, primièr ministre de Belgica (n. 1860)
- 11 de setembre - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1869)
- 27 de setembre - Julius Wagner-Jauregg, neuroscientific austriac, Prèmi Nobel (n. 1857])
- 27 de setembre - Walter Benjamin, filosòf marxista alemand (n. 1892)
- 16 d'octobre - Tom Mix, actor american (n. 1880)
- 3 de novembre - Manuel Azaña, president d'Espanha (n. 1880)
- 9 de novembre - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1869)
- 18 de novembre - Ion Inculeț, president de Moldova (n. 1884)
- 27 de novembre - Nicolae Iorga, primièr ministre de Romania (n. 1871)
- 19 de decembre - Kyösti Kallio, president de Finlàndia (n. 1873)
- 21 de decembre - F. Scott Fitzgerald, escrivan american (n. 1896)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : non atribuit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Blog de langue d'oc. Pour l'Occitanie. Occitan central Dans toutes ses variantes. La talvera est le lieu necessaire en marge d'un champ, mais ce lieu est improductif car il ne peut être cultivé. Nous sommes nous occitans dans cette terre marginale que le pouvoir veut anéantir sans savoir que c'est impossible. Cathare croisade massacres. Mensonge historique.La France? Une creation de la papaute.
jeudi 20 mars 2008
Joan Bodon e la santa estèla
Coma 2008 es l'annada de las lengas e qu'es plan entamenada , nos la cal festejar coma cal. Per que pas en legissent un autor major coma Joan Bodon?
Clemenç de Briana lo quèc rei de la pròsa occitana amb Roqueta , Lafont, Manciet , Calèlhon, Mistral, Besson ...
Mas de destrigar entre los mestres es aisit, de rescondon darrièr un ordenator, un clavier, una mirga, e lo lum neblos alentorn. Sem a n'aquèla passa de l'annada ont los jorns son tant longs que las nuèches. E que las nuèches reverton pas mai las de l'enfancia...
Dins la Santa Estèla , Joan Bodon alisa un raisve falord, del sabant caluc , qu'amagina de construsir de monacas d'aram per sauvar la lenga. Un òme mitat nhafrat per la guèrra torna a la vida merce del miracle d'una paraula d'Oc, dicha per astre; coma un sinhe divenc?. L'òme argentat; crompa tot un vilatge abandonat , Sant Ferreòl, bastis una centrala electrica, quilha una estatua de ferre dins una gleisa abandonada, statua de fèrre plena de fusta rosigada pels verms. Aquel òme es atissat de salvar la lenga d'OC . Mas qual es? de Bodon o de Molin?
Non sabi . L'èroi n'es un jove qu'escriu patoès, puèi occitan , que gausa pas d'escriure françès per vergonha que creis pas d'o poder far . Manca de fisança . Tot al long de l'escrich , i a la rescontra dels temonhs de Jehovah , dels felibres , e d'un vielh que va lo trapar dins sa tendèla, coma ten prèsta Joseta tala una alauseta al niu. Lo vièlh buta son idèa majora: la guèrra atomica es a mand d'arrivar. Cal sauvar la lenga d'Oc que sera sola sus tèrra après lo saquejadis.
L'òme d'Oc subreviura al pet atomica e trobarà l'amor entre que los autres crebaràn. Al cap de l'istòria i aura pas son que la lenga d'Oc de parlada sus aquela tèrra arroinada . Mas i a un prètz de pagar. Lo prètz es de quitar la vièlha pèl per una d'aram. De venir d'aram?
La lenga d'Oc es malauta . D'irradiacions atomicas. Una guèrra sens pietat. Que cal se vestir d'aram? Mas al cap es que sem pas a mand de viure la fin d'un monde malaut. Es que l'escrich de Bodon trona pas dins l'agonia d'un païs escartairat per son orgulh universaliste , sa toca de mestrejar, de mespresar totas las autras civilisacions? Oc que pèta sec , la Santa Estela, a mieg camin de la revòlta , e de la dansa de guèrra. Que la quita monaca vestida d'aram ambe sos sens coma des "baicinas" contunha d'aimar e totis dos , al fins fons d'un trauc perdut de la valòia d'Olt de far l'amor, nus dins lor armuras , fèrre contra fèrre, sus la mosca, o lo rogièr, afogats que son l'un de l'autre, çò que sembla dire que l'òme occitan moris pas de s'èstre vestit de fèrre, ten encara son arma, las sentidas de sa pèl, mème se plora en descubrissant lo malastre , dels lagremas de posca blanca coma Joseta . Plora , aima e crid lo cap en re contra la destinada. Joan Bodon espiga lo monde felibréenc e se coneis plan que rescontra pas aquel univèrs , que renega de dintrar dins sa vestida , lo capèl de l'alalarga, que trobrara pas que las amudèt la question e la responsa de Mistral , las de son entrevista ambe Clemenceau a la vèlha de la guèrra de 1914, alara que los vinharons del miètjorn enfuocat , son saquejats , mespresats e venduts jà, totjorn e encara. E l'istòria s'acaba pas , qu'al mercat , a la fièra e saique en fasent l'amor , l'òme d'oc semble d'aver perdut son arma.
Joan Bodon trespassa l'absurditat de " L'Estrangièr" de Camus. S'agis pas d'un òme estabosit jos un canhard de miètjorn e qu' enlucernaria d'un còp lo geste criminal d'un Willaume per exemple , lo criminal en seria , que semenèt la mòrt a l'astre de sas passejadas . Non Bodon descriu l'absurditat , d'un estrifament , d'un escartairament , d'un estripatge o puslèu d'un retornament , coma òm fa ambe d'un pofre, sul cai . L'arma revirada al revèrs entre que lo còr contunha de polsar.
Qual es lo savant? Molin?
Qual es lo vièlh lhabros del temonh de Jehovah? Bodon ?
Qual es la Joseta?
Ont es Sant Ferreòl?
La Santa Estela del Felibritge dins Avinhon, e la lutja feruna qu'opausa los felibres e los temonhs de Jehovah , aprèp una taulejada ont un catalan se perd dins una poèsia descomprèsa, seria pas qu'una batèsta de nècis? D'unes cresent a la fin del monde, a la venguda d'un Dieu crusèl pel jutjament darrièr e los autres del meteis biais , fixats dins sa postura passseista, temonhs d'un rite e d'una lengaque los joves e lo monde comprenon pas mai?
La cabuçada es totala. Lo manuscrich de la Santa Estèla es pas que l'escrich d'un vièlh falord , que lo donèt(a la debuta del roman) dins un cafè a un òme rescontrat a Avinhon, a la ...Santa Estèla , un vièlh falord rescontrat una vesprada ambe d'autres falords passejats per un susvelhent de l'ospital psiatric de Rodés.
Mas qual se dormis a l'espital? Qual trapèt lo libre? Lo legidor es donc convidat de comprendre lo somia fòl d'un savant, o d'un òme que tuèt Joseta per qu' èra venguda quicòm d'autre? La bocla se boclara pas .
Lo cabord d'aram tuara l'aimada de fèrre per amor. Sera internat e escriura lo libre ....
A la fin , Demorarà pas que Joan l'Apòstol per contunhar son raisve de fin de monde , de jutjament ambe solament lo françès , per lenga viva per lo menar al cap de son falorditge.
Que ne sem pas nosautres de longa a tornar totjorn coma dins una cort de preson? E d'escriure la meteissa istòria que degun non vòl?
Mas que l'acabem pas en françès....
1 commentaire:
- Joan deu Peiroton a dit…
-
La lenga occitana es mòrta (o quasi)...
Visca la lenga gascona!!!
Ba...es tant occitana coma l'auta, finaument...
en tot cas, òsca peu blòg!!!
- 21 mars 2008 à 08:55


text:
1699
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1699 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- mort de l'escrivan tragic Jean Racine.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Signatura dau tractat de Karlowitz lo 28 de genier que marquèt la fin de la Granda Guèrra Turca. L'Empèri Otoman perdiguèt :
- Podília annexada per Polonha-Lituània.
- la màger part d'Ongria e d'Eslavonia e sei drechs de successions sus Transilvània a Àustria.
- divèrsei territòris de Dalmàcia, la vila de Ragusa, l'illa de Sassos e Morèa a la Republica de Venècia.
Aqueu tractat representèt lo començament dau declin de l'Empèri Otoman.
Africa[modificar | modificar la font]
Oman[modificar | modificar la font]
Après la victòria de l'annada passada (presa de Mombasa), contuniacion deis atacas còntra lei possessions portuguesas d'Africa Orientala e presa de Zanzibar.


text:
Política
Naut Aran apròve entà 2018 un pressupòst de lèu 6 milions
Eth Plen der Ajuntament de Naut Aran ja a aprovat es pressupòsti de 2018, qu’enguan ascendissen a lèu 6 milions d’euròs e se centren, especiauments en 3 ambits: eth sociau, damb ua partida entà tornar eth còst des licéncies d’òbres as vesins, 50.000 euròs d’ajudes as estudiants e 25.000 as Associacions de Mairs e Pairs. Eth naturau e ecologic, damb 170.000 euròs d’inversion entà netejar arrius, camins e pistes forestaus. E er ambit locau, damb ua partida importanta destinada as entitats municipaus descentralizades (EMD).
Era oposicion sonque votèc en còntra d’un des punts d’aguest pressupòst, e siguec eth dera partida entà pagar es sòus des còssi der Ajuntament.
Uns pressupòsti laguens des quaus s'includís tanben eth canon anuau que pague Baqueira ath consistòri, qu’enguan supère eth milion 200.000 euròs, era meitat des quaus se destinarà a milhores e d’autes inversions en Salardú.


text:
Asia
Asia es lo continent pus grand e pus poblat del mond. Ocupa 8,6% de la superfícia totala de la Tèrra (o 29,4% de las tèrras) e, amb aperaquí 4 miliards de personas, conten mai de 60% de la populacion mondiala actuala.
Mai que mai situada dins los emisfèris nòrd e èst, Asia es tradicionalament definida coma una partida d'Eurasia – amb l'extrèm oèst confrontat per Euròpa – mai a l'èst per lo Canal de Suèz, los monts d'Orals, e al sud per las montanhas de Caucàs, la Mar Caspiana e la Mar Negra. Es bordada a l'èst per l'Ocean Pacific, al sud per l'Ocean Indian, e al nòrd per l'Ocean Artic.
De per sa talha e diversitat, Asia – un toponim datat de l'Antiquitat – es mai un concèpte cultural incorporant un grand nombre de regions e pòbles qu'una entitat fisica omogenèa[1][2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Asia". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "Asia". McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology. 2006. New York: McGraw-Hill Inc.


text:
Maria-Joanna me mandèri un mail per me dire de far una tièra dels libres que serián utils a la Bibliotèca que, joncha a la dels autres professors del departament, serà mandada a Cedric Bergay, lo librari de Sauramps cargat de l’occitan, per los que lo coneisson. Doncas, recampèri vòstres vejaires, mai que mai los qu’èran eschriches dins lo quasernet dels utilisators de la bibòc e coma aquò aquel quasernet tròba plenament son utilitat. De mon costat, aviái ja reperat al moment del catalogatge los libres qu’èran de manca o tot simplament los que serián pas de tròp. Amb tot aquò, farguèri la lista seguenta, classada per òrdre de prioritat. Deuriái normalament la mandar deman a MJV, s’avètz d’idèas o de suggestions de crompas qualas que sián (libres, CD, etc.), es lo moment o jamai :
1- ROQUETA Max, Verd Paradis, I (1 o 2 exemplari)
2- MISTRAL Frederic, Memori e Raconte (1 o 2)
3- Dictionnaire Provençal-Français, CREO, Edisud, 2003 (grafia classica) (1)
4- ROURRET Robert, Dictionnaire Français-Occitan provençal, Lacour (1) – per Jennifer, es lo sol diccionari francés-provençau classic que trobèri
5- LAUX Christian, Dictionnaire Occitan-Français (1 o 2)
6- LAUX Christian, Dictionnaire Français-Occitan (1)
7- REY Alain, Dictionnaire historique de la Langue française, 2010 (1) – es una suggestion de Danís
8- VERNET Florian, Que dalle !, IEO, 2007 (1)
9- Livre Oc-Bèn, Primièra annada (1)
10- BODON Joan, Lo Libre del grands jorns (1)
11– RAPIN Christian, Diccionari francés-occitan (Soncament los tòmas II, IV e V !), (1)


text:
Eveniments
Occitània
França
Euròpa
Tiera de reformas economicas e administrativas que permetèron d'aumentar lei revenguts dau govèrn. Limitèron tanben la corupcion e legitimèron mai la dinastia Qing.
Arts
Sciéncias e tecnicas
Fondacion de la
micologia modèrna per lo botanista pisan
Pier Antonio Micheli (1679-1737). D'efèct, dins son òbra Nova plantarum genera, donèt la descripcion de 900 bolets e liquèns e depintèt per lo premier còp l'existéncia deis
espòras. Se sei conclusions se turtèron au scepticisme de sei contemporanèus, entraïnèron lo començament d'un important trabalh a l'origina de la classificacion modèrna dei Mycota.
Acabament d'una tièra d'experiéncias menadas per Stephen Gray (1670-1736) sus lei proprietats electricas de divèrsei materiaus. Descurbiguèt lei proprietats de conductors, especialament aquelei dei metaus, e d'isolants (tèrmes inventats per
Jean Desaguliers).
Economia


text:
33 torns
Per Doctors de Trobar
Escota lo son que fasèm a l’ostau
33 torns a l’entorn de la vila
Escota lo son que fasèm a l’ostau
33 torns a l’entorn de la vida
Escota lo son que fasèm a l’ostau
33 torns a l’entorn dei polidas
Escota lo son que fasèm a l’ostau
33 torns a l’entorn de la vida
Primièr dedicaci a n aquelei que sostenon
Doctors de trobar, lo son e la scena
Aquelei que seguisson e que fan la massa,
Aquelei que bolègan que craman la plaça,
Mauresca, Tatou, Maniveta e lo jef
Detz TV, Kalou, la valor e lo pretz !
Sabetz coma siam, una banda mesclada
Hip Hop artesans, a cada ora sa fasa,
Sabetz coma siam, doctors improbables,
De lònga amolant lo sens dins la frasa
Puèi dedicaci a n aquelei que meritan
Lo titol de valables e que fan avans
Sabetz que la cultura aqui non s’erita
Mai que plan plan se farga au quotidian
Fius d’una epopèia occitana moderna
Empastats de rap dempuèi lo babau
Aqui pas de gun, de fremas, de sirena
Pas de bang bang, bling bling, bau bau
Es lo son segur talhat per ta platina
Per lei minòts, leis ancians, lei polidas
Es lo son segur talhat per ta platina
33 torns a l’entorn de la vida.
Repic
Bocla cremada, aquèla l'as trobada dau primier còp
Siáu en slip dins l'appart
Fau virar lo beat, lo temps de mi far la tubeta
lo fum pren la pèça, lo flow pren la testa
Va farèm pas solets maugrat l'ambient dau segle
Gramarci ai soscriptors, lei que pagan sus lo web
La tiera es longa, tantei gents de gramercejar
D'abòrd ma frèma, qu'ela m'a dich sa fiertat
Puèi gramarci a Tatou, lo poton a Mongeta
Marge Galvez, au Baron de la Baraqueta
Gramaci a Mauresca, Aqueles, KRN
Coma Chab de jorn en jorn s'affina mon trobar
Lei baflas sus la mixeta ò dins la platina
AA manda-mi ce qu'as sortit de la machina
Estilò vuejat lei fuelhas son sanhadas
Preni lo MIC, e lei figas son banhadas.
Repic
As donat de moneda per que se pòsque far
A jamai dins lo silhon per tu es dedicat
As cregut au projècte qu'ara avem clavat
Lo primièr opus de Doctors de Trobar
Only hip hop ! Nos agrada a nosautres
Valiá ben un tròç sonque fargat per vosautres
Primièr assag motivat per la familha
Esperat coma un strike dins un jòc de quilhas
Es per la chorma ! totas las seccions
Bolegantas bolegants los ancians e los nenons
Paisans, obrièrs, coisinièrs, professors
Jornalistes, musicians professionals amators
Esportius de la mar, abelhaire en avairon
Las radios occitanas e la Dètz television
Piget prod, Ox'ivent, lo conquering Leon
Fabrejaires a l'ostau d'una occitana revolucion.
Repic
Entramos a la cancha el equipo doctoral
No buscamos ni revancha ni combate final
Totas lei lenguas dins una partida amicala
Represent la familia internacionala
Molon de fraires molon de cousin
De La paz jusqu'a la cariera dau vesin
Una vuelta al mundo en rimas dedicada
Tal cual la letra ital del fadat
Una pensada per lo son dau bartas
Lei anadas a cantar ambe Dipok the bass
Per la voz de blues del panchi en sopocachi
Adversaris la pirata lo Xavi
Alessi de la plana lo manu Teroni
Tatouille e lo Ramade fan montar l'aioli
Treinta y tres vueltas de la casita
Alrededor de nuestra vida !
Repic
5 cançons del meteis grop :


text:
Era l’annada terribla, 1271, l’annexion de las tèrras dels comte de Tolosa al domeni reial. Abans, aquel vast territòri non èra qu’una part luènha d’un empèri virtual. Ara, èra estreitament associat a son quite còr. E per son espandi, èra plan mai bèl qu’aqueste. Sa lenga tanben èra mai elaborada e prestigiosa. Non mancava de juristas e d’administrators que foguèron sollicitats a la capitala novèla. Es aital que la lenga illustrada per Conon de Betuna, lo castelan de Coucy o encara Teubald de Champanha, lo qu’èra tanben rei de Navarra, foguèt tocada al prigond per una invasion lingüistica dont se sentissiá de longa l’influéncia insidiosa. Es aital qu’en mens d’un sègle, la lenga de Simon de Monfòrt, de Gaucher de Châtillon, de Guillaume de Contres, de Lambert de Crecy o encara del rei Philippe, dit August, aquela lenga que disián subrebèla se caravirèt. Venguèt una mena de mescla estranha, una sintèsi diràn d’unes, un creòl diràn d’autres… L’Occitania conquista (un tròç sonque !) conquerissiá son ferotge venceire ! Ja tres sègles abans, a l’ocasion del maridatge tan de plànher entre Constança de Provença e lo rei Rodbèrt, Raol Glabèr aviá mes en garda sos compatriòtas sul perilh que i aviá de se far amb aquel mond « nefast », vodat « per leugieriá d’esperit a totas las vanitats ». Mas lo mal èra fait. Fin finala èra cap a l’an mil que tot aviá començat. La profecia terribla del bon Raol se realizava contra « lo pòble dels Francs onorable fins aquí mai que cap d’autre ». Non solament non foguèt escotat mas un autre rei de França, Loís IX, aliàs « lo sant », cometèt la meteissa error que son aujòl en esposar una autra provençala, Margarida, filha del comte Raimond Berenguièr, e la venguda d’aquesta provoquèt un flux novèl d’occitans a la cort de França. Aqueste còp, l’òsca èra passada e la catastròfa inevitabla. En defòra d’un cambiament de mots, un fenomèn caravirèt del tot e definitivament lo parlar aversenc : es aquí que se plaça l’afar dels sufixes -ade manlevats a las finalas femininas dels participis passats occitans. En un virat d’uèlh, vegèron acolie venir acolade, vegèron balée venir balade emai, sordeis, croisée venir croisade… (1). E sense se’n mainar son passats aital, coma se ditz pudicament, del « francés ancian » al « francés mejan ». Puèi i aguèt las èrsas successivas, la dels Armanhacs mèstres de París, puèi l’autra amb lo brave Malhèrbe que temptèt de desgasconizar la cort en tornar préner la mission del cap pelat medieval, e qui li passèron sul còrs, e totes los autres dins un torrent que non s’arrèsta jamai. E tot aquò sense comptar la perversitat dels Montanha, Brantòsme, Montluc e plan d’autres, o encara la duplicitat de Rabelais dont los escrits enganadors, claufits d’occitanismes, an pervertida per totjorn la lenga francesa. Imaginatz que Racine, Voltaire, Chateaubriand, Proust, Marc Levy e ne passi an emplegat e emplegan inocentament aqueles mots forastièrs (2).
Mas quand pensi que, d’aquela situacion desastrosa, los francofòns ne son contents e que non ne coneissi un sol que vòlga tornar a la lenga de Conon de Betuna ! Emai que considèran al som de la preciositat literària de mots (un pauc escarraunhats) tant ordinaris per nosautres coma « cavale », « castel », « malotru », « jouvence »… (cavala, castèl, malastruc, jovença) ! Cal creire que son mens estafinhoses que d’unes d’en çò nòstre que vòlon tornar bastir l’occitan sus de basas mai autenticas, per delà Pèir de Garròs, Pèire Godelin, e Frederic Mistral.
J.P.
(1). Per un universitari de Lille que vei las causas de naut, « l’hypothèse (…) sur -ade est que son sens garde la trace de son origine indo-européenne puis latine et travaille la notion d’accompli ». Pas mai. Si. L’autor voldriá « montrer qu’avec -ade on n’a pas affaire à n’importe quel type d’action : les « noms d’action » en -ade se caractérisent-ils par le fait qu’ils renvoient toujours à l’idée d’événement et à la notion d’accompli et qu’ils se situent dans l’ordre du discret ». Es per discrecion que non parla d’occitan.
(2). Vernet (Florian), Petit guide insolent des mots occitans, passagers (clandestins) du français, IEO Languedoc, 2014.


text:
Estela
Una estela (var. estiala) es una bola de plasma que genèra d'energia gràcias a la fusion nucleara. Leis estelas (manca lo Soleu) apareisson coma de ponchs luminós dins lo cèu de nuech, e beluguejan per encausa de l'atmosfèra terrèstra.
Somari
- 1 Formacion e evolucion
- 2 Caracteristicas
- 3 Tipes d'estela
- 4 Catalòg d'estelas
- 5 Nòtas
- 6 Referéncias
- 7 Bibliografia
Formacion e evolucion[modificar | modificar la font]
Leis estelas son formadas dins lei regions qu'an una densitat de matèria pus auta qu'aquela dau mitan interestellar. Aquela matèria es principalament facha d'idrogèn e d'èli. Tènon egalament un percentatge d'elements quimics pus pesants. Dins aquò, la pression d'aquelei zonas, dichas nívols moleculars, es inferiora ai vueges obtenguts dins lei laboratòris terrèstres. Un exemple fòrça celèbre d'una region d'aqueu tipe es la Nebulosa d'Orion (M42)[1]. D'efècte, quand leis estèlas en formacion s'illuminan, esclairan de regions dei nívols moleculars autorizant lor observacion dempuei la Tèrra.
Formacion dei protoestelas[modificar | modificar la font]
La formacion d'una estela acomença amb una instabilitat gravitacionala dins un nívol molecular, generalament causada per leis ondas de tuert d'una supernova o per la collision entre doas galaxias. La durada de l'afondrament gravitacionau d'un nívol molecular es estimada entre 10 e 15 milions d'annadas. Durant l'afondrament dau nívol, de conglomerats pus dens e fachs de gas e de poussa se forman dins lo nívol. Aquelei conglomerats son dichs globuls de Bok. Pendent l'afondrament d'aquelei globuls, la temperatura e la pression aumentan. Puei, quand l'equilibri idrostatic es agantat, una protoestèla se forma au còr dau globul[2]. Aquelei protoestèlas son sovent enviroutadas per un disc protoplanetari.
Leis astres novèus amb una massa inferiora a doas massas solaras forman la classa deis estèlas variablas dau tipe T Tauri. Lei reaccions de fusion de l'idrogèn son pas encara començadas e l'energia provèn solament de la contraccion gravitacionala. De mai, leis estèlas d'aqueu tipe tènon un disc d'acrecion e una velocitat de rotacion importanta. Enfin, de giscles de matèria an generalament luòc de lòng de l'axe de rotacion de l'estela. Aquelei giscles son nomats objèctes Herbig-Haro[3] [4]. Ansin, lei rèstas dau nívol son finalament dispersats en causa dei giscles e dei radiacions deis estèlas novèlas[5].
Sequéncia principala[modificar | modificar la font]
La sequéncia principala es una fasa que representa 90% de l'existéncia deis estelas. Pendent aqueu periòde, l'estela produtz d'èli a partir d'idrogèn per de reaccions de fusion nuclearas. Aqueleis estèlas son dichas estèlas nanetas. Lor concentracion d'èli aumenta donc progressivament. En consequéncia, per mantenir lei reaccions de fusion dins lo nuclèu, la temperatura e la luminositat aumentan tanben pauc a pauc[6]. Per exemple, la luminositat dau Soleu auriá aumentat d'environ 40% dempuei 4,6 miliards d'annadas[7].
Cada estela de la sequéncia principala emet un vent estellar fach de particulas que constituisson un flux gasós continú vèrs l'Espaci. Per la màger part deis estèlas, la pèrda de massa causada per lo vent estellar es negligibla. Per exemple, lo Soleu pèrd 10-14 de sa massa cada an en causa dau vent solar, siá 0,01% de sa massa durant son existéncia complèta[8]. Dins aquò, una estèla supermassissa pòu pèrdre entre 10-7 e 10-5 de sa massa cada an, modificant fortament son evolucion[9]. Ansin, una estela de 50 massas solaras pòu pèrdre la mitat de sa massa iniciala pendent son passatge sus la sequéncia principala[10].
La durada passada dins la sequéncia principala varia principalament en foncion de la quantitat iniciala d'idrogèn e de la velocitat de reaccions de fusion dau nuclèu. Valent a dire que lei dos paramètres importants son la massa e la luminositat inicialas. Per lo Soleu, aqueu periòde es estimat a 1010 annadas. Leis estèlas massissas comborisson fòrça rapidament sei resèrvas de carburant e an donc una existéncia corta. En revenge, leis estelas pus pichonas, dichas nanetas rojas, comborisson lentament sei resèrvas d'idrogèn e pòdon foncionar durant de desenaus o de centenaus de miliards d'annadas[11].
Enfin, après la massa, un autre paramètre important es la quantitat d'elements pus pesants que l'èli. D'efècte, per leis astronòms, leis elements quimics pus pesants que l'èli son dichs metaus e sa concentracion es dicha metallicitat. Aquela metallicitat influéncia la durada dei reaccions de fusion, contraròtla la formacion dau camp magnetic de l'estela e modifica l'intensitat dau vent estellar[12] [13].
Evolucion après la sequéncia principala[modificar | modificar la font]
Quand leis estelas amb una massa superiora a 0,4 massa solara agotan lei resèrvas d'idrogèn dau nuclèu, sei jaç exteriors se dilatan per formar una estela giganta roja. Per exemple, lo rai dau Soleu serà d'environ 150 milions de quilomètres dins cinc miliards d'annadas còntra 70 000 a l'ora d'ara. Enterin, auriá perdut 30% de sa massa actuala en causa dei reaccions de fusion[7] [14] [15].
Aquela dilatacion es entraïnada per dos fenomèns que son l'extension dei reaccions de fusion de l'idrogèn dins lei jaç exteriors de l'estela e la contraccion dau nuclèu ont acomençan lei reaccions de fusion de l'èli[16]. Dins aquò, aquelei fenomèns son pas necessariament simultanèus. D'efècte, per leis estelas gigantas rojas amb una massa inferiora a 2,25 massas solaras, aquela transicion comença per l'aumentacion dau rai en causa de la fusion de l'idrogèn dins lei jaç exteriors. Puei, aquela dilatacion aumenta la pression dins lo nuclèu, permetent adonc lo començament dei reaccions implicant l'èli[16]. En revenge, una massa superiora a 2,25 massas solaras es sufisenta per entraïnar la fusion de l'èli[16]. La fusion de l'èli causa generalament una aumentacion brusca de la luminositat e de la temperatura de superficia. Enfin, après la consumacion dei resèrvas d'èli dau nuclèu, lei reaccions de fusion s'estendon ai jaç superiors.
Durant la fasa de fusion de l'èli, leis estelas d'una massa superiora a nòu massas solaras pòdon formar d'estèlas supergigantas. Après l'agotament dei resèrvas d'èli, aqueleis estèlas pòdon entraïnar la fusion d'elements pus pesants que l'èli. D'efècte, lo nuclèu se contracta e la fusion dau carbòni pòu començar. Puei, lei reaccions de fusion se propagan au neon, a l'oxigèn e au silici per pervenir a la produccion de fèrre qu'es lo darrier element produch. Ansin, certaneis estèlas ancianas aurián un nuclèu de fèrre mai leis elements pesants pòdon egalament agantar la superficia. Lo vent solar es adonc relativament dens.
Fin deis estelas[modificar | modificar la font]
Leis estelas ancianas dau tipe solar finisson per embandir au luench sei jaç exteriors e formar una nebulosa planetària. Se lei rèstas de l'estela an una massa mens importanta que 1,4 massas solaras, se pòdon contractar per formar un objècte amb una talha similara a la Tèrra dich naneta blanca[17]. Puei, après un periòde probablament fòrça lòng de refrejament, lei nanetas blancas vendrián de nanetas negras.
Per leis estelas pus massissas, lei reaccions de fusion contunian fins que la massa dau nuclèu de fèrre vèngue tròp importanta (environ 1,4 massas solaras). Lo nuclèu s'afondra adonc rapidament en causa de sa gravitat, causant una onda de tuert. Aquela onda entraïna l'explosion dei rèstas de l'estèla. Una explosion, dicha supernova, pòu èsser brevament tant lusenta coma una galaxia. Ansin, lei supernovas de la Via Lactèa foguèron descrichas coma d'estèlas novèlas per leis astronòms ancians[18]. La màger part de l'estela es ejectada au luench per l'explosion creant un tipe particular de nebulosa dich rèstas de supernova. Un exemple fòrça conegut es la Nebulosa dau Cranc (M1)[18]. De son caire, lo nuclèu vèn un pulsar o per leis estèlas pus massissas, un trauc negre[19].
Lei jaç exteriors deis estelas expulsats dins l'Univèrs tènon un ròtle important car se pòdon reciclar dins la formacion d'estèlas novèlas e de planetas. Ansin, la bofada dei supernovas e lo vent estellar an una importància capitala dins la formacion dau mitan interestellar[18].
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Massa[modificar | modificar la font]
La massa es la caracteristica fisica pus importanta d'una estela car permet la determinacion de sei paramètres d'evolucion essenciaus. Pòu montar a 100 o 150 massas solaras coma per Eta Carinae o benlèu 265 massas solaras per RMC 136a[20]. Dins aquò, la massa d'una estèla pòu tanben èsser fòrça febla coma per AB Doradus C amb una massa egala a 93 còps la massa de Jupitèr[21]. Lo limit inferior per la massa deis estèlas seriá situat entre 75 e 87 massas jovianas e variariá en foncion dau taus de metaus[22] [23]. Lei còrs pus pichons son de nanetas brunas. Lo limit superior es mau conegut. Fins a la descubèrta de RMC 136a, leis astrònoms supausavan l'existéncia d'un maximum entre 100 e 150 massas solaras.
Temps[modificar | modificar la font]
Lo temps deis estelas conegudas a l'ora d'ora varia generalament entre un miliard e dètz miliards d'annadas. L'estela pus anciana coneguda es HE 1523-0901 amb un temps egau a 13,2 miliards d'annadas[24] [25]. La durada d'existéncia d'una estèla depend quasi unicament de sa massa. Es corta, quauquei milions d'annadas, per leis estelas pus massissas que comborisson rapidament sei resèrvas de carburant. En revenge, leis estelas pus pichonas pòdon existir durant de desenaus o de centenaus de miliards d'annadas[26].
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La composicion massica mejana deis estèlas de la Via Lactèa es environ 71% d'idrogèn e 27% d'èli amb un percentatge feble d'elements pus pesants[27]. Generalament, la porcion d'elements pesants es recampada au taus de fèrre dins l'atmosfèra estellara car son espèctre d'absorcion se mesura facilament. Ansin, la quantitat de fèrre dins una estèla pòu permetre l'identificacion d'un sistèma de planetas l'enviroutant[28].
L'estela amb lo taus pus feble de fèrre es l'estèla naneta HE1327-2326 que tèn 5.10-6 de la concentracion solara. En revenge, existisson d'estèlas, coma u Leonis o 14 Herculis, amb dos o tres còps lo taus de fèrre dau Soleu[29]. Enfin, certaneis estèlas an un espèctre enriquit amb un element especial[30].
Diamètre[modificar | modificar la font]
Lo diamètre reau d'una estela varia de 20-40 quilomètres per un pulsar a environ 900 milions de quilomètres per una estèla supergiganta coma Betelgeuse. Dins aquò, en causa dei distàncias fòrça importantas ambé la Tèrra, leis estèlas son vistas coma de ponchs pichons que beluguejan dau fach deis efèctes atmosferics. Ansin, a l'excepcion dau Soleu, l'estèla ambé la talha aparenta pus granda es R Doradus, amb un diamètre visible egau a 0,057 segondas d'arc.
Lei discs visibles deis estèlas son donc tròp pichons per d'observacions ambé de telescòpis optics. Aquelei mesuras necessitan generalament l'utilizacion dei telescòpis interferomètres per obtenir d'imatges o l'estudi per ocultacion. Per exemple, se la luminositat d'una estèla es coneguda precisament pendent son ocultacion per la Luna, lo diamètre vesedor pòu èsser estimat[31].
Velocitats e movements deis estelas[modificar | modificar la font]
Lo movement d'una estela a respècte dau Soleu pòu permetre d'obtenir d'informacions quant a son origina, son temps, son estructura e son evolucion dins la Via Lactèa. Aqueu movement es devesit en doas compausantas que son la velocitat radiala, se l'estèla s'aluencha o non dau Soleu, e sa velocitat angulara, transversala, dicha movement pròpri. La velocitat radiala es mesurada per efècte Doppler a partir dei espèctres de linhas deis estèlas. Lo movement pròpri es mesurat per d'observacions astronomicas precisas per obtenir sa parallaxi. Generalament, leis estèlas pròchas dau Soleu an un movement pròpri important. Puei, aquelei compausantas permeton de calcular la velocitat de l'estèla a respècte dau Soleu o de la Via Lactèa. Leis estèlas de populacion II, pus ancianas, an generalament una velocitat superiora ais estèlas pus jovas de populacion I. De mai, de comparasons entre lei movements d'estelas diferentas permeton l'identificacion d'associacions mostrant una origina comuna probabla[32].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Lo camp magnetic deis estèlas es entraïnat en causa de l'efècte dinamo creat per de movements de conveccion. L'intensitat dau camp magnetic varia en foncion de la massa, de la composicion e de la rotacion a l'entorn de l'axe de l'estela. Son activitat entraïna la formacion dei tacas sornas de la superficia que son de regions amb un camp magnetic fòrça important. De mai, l'activitat magnetica influéncia lei movements dau plasma dins l'atmosfèra estellara e lei projeccions de matèria[33].
D'autra part, leis estelas jovas an generalament una superficia pus activa e una rotacion pus auta en causa de lor camp magnetic. Aqueu camp a donc un ròtle de fren per alentir la rotacion de l'estèla a l'entorn de son axe. Ansin, leis estelas pus ancianas, coma lo Soleu, an una velocitat de rotacion pus febla e una activitat de superficia relativament bassa. Dins aquò, l'activitat deis estèlas es egalament ciclica ambé de maximums e de minimums[34].
Velocitat de rotacion[modificar | modificar la font]
La velocitat de rotacion d'una estèla se pòu mesurar aproximativament per espectroscòpia o pus exactament per observacion dau movement dei tacas sornas de la superficia. Leis estelas jovas an una velocitat de rotacion auta ambé de valors eqüatorialas superioras a 100 km/s. Ansin, per exemple, Achernar tèn una velocitat de rotacion de 225 km/s qu'entraïna un aplatiment important de l'estèla. Per contrast, la velocitat de rotacion dau Soleu es 1,994 km/s a l'eqüator. Ansin, la velocitat de rotacion, que depend de l'intensitat dau camp magnetic, es signe de l'evolucion de l'estèla[35]. Enfin, lei rèstas d'estèlas, especialament lei pulsars, tènon de velocitats de rotacion fòrça importantas. Per exemple, lo pulsar de la Nebulosa dau Cranc fa trenta torns cada segonda[36].
Temperatura de superfícia[modificar | modificar la font]
La temperatura de superficia d'una estela de la sequéncia principala es determinat per lo repòrt entre la produccion d'energia dau nuclèu e lo rai estellar[37]. Pus generalament, la classificacion actuala deis estèlas es basada sus la color, e donc la temperatura de superficia. Utiliza 7 categorias principalas, de la classa A a la classa Q, e divèrsei classas especialas per destriar leis estelas diferentas. De mai, uei, la classificacion es estenduda ai nanetas brunas. Cada categoria es devesida en dètz grops pus pichons, egalament en foncion de la temperatura de superficia [38] :
- la classa O amb una temperatura superiora a 33 000 K e una color blava prononciada. Es lo cas de Zeta Ophiuchi.
- la classa B que tèn una temperatura de superficia entre 10 500 e 33 000 K amb una color blava. Un exemple es l'estela Rigel de la constellacion d'Orion.
- la classa A, coma Altair, amb una color blanca qu'indica una temperatura de superficia entre 7 500 e 10 500 K.
- la classa F que tèn una temperatura entre 6 000 e 7 500 K e una color jauna palla. Per exemple, es lo cas de Procyon A.
- la classa G qu'es lo tipe dau Soleu. Aqueleis estelas an una color jauna per una temperatura de superficia entre 5 500 e 6 000 K.
- la classa K amb una temperatura de superficia entre 4 000 e 5 500 K e una color aranjada. Un exemple es Epsilon Indi.
- la classa M, coma Proxima Centauri, es la classa deis estelas pus frejas, amb una temperatura entre 2 600 e 4 000 K, e una color roja. Aquela classa regropa lei nanetas rojas.
Tipes d'estela[modificar | modificar la font]
Diagrama de Hertzsprung-Russell[modificar | modificar la font]
Lo diagrama de Hertzsprung-Russell es un graf mostrant la luminositat deis estèlas en foncion de la temperatura de superficia. Aqueu diagrama mòstra l'existéncia d'una diagonala dau canton aut a senèstra (estèlas brilhantas e caudas) au canton bas a drecha (estèlas gaire lusentas e frejas) onte se situa la majoritat deis estèlas. Aquela diagonala es dicha sequéncia principala. La region auta a drecha tèn leis estelas gigantas amb un esclat important e una temperatura de superficia febla. Au dessús, lo canton aut a drecha es poplat per leis estelas supergigantas. Enfin, dins la partida bas a senèstra, i a una diagonala isolada dau rèsta dau diagrama amb lei nanetas blancas que tènon una temperatura de superficia granda amb una magnitud febla.
Naneta bruna[modificar | modificar la font]
Lei nanetas brunas son pas d'estelas, o puslèu, son d'estèlas mancadas. Lor massa se situa entre aquela d'una estèla pichona e aquelei dei planetas gròssas. D'efècte, fau environ 0,08 massa solara per entraïnar lei reaccions de fusion dins lo nuclèu d'una protoestela e crear adonc una estèla vertadiera. Òr, lei nanetas brunas an una massa inferiora e pòdon solament emetre un raionament feble per contraccion gravitacionala.
Naneta roja[modificar | modificar la font]
Lei nanetas rojas son d'estelas rojas e pus pichonas car lei nanetas o lei pulsars an plus de reaccions nuclearas. Lor massa se situa entre 0,08 e 0,8 massa solara e lor temperatura de superficia es entre 2 500 e 5 000 K. La color roja es causada per aquelei temperaturas. Lei nanetas rojas mens massissas (amb una massa inferiora a 0,35 massa solara) son entierament convectivas. Aqueleis estelas consuman lentament sei sèrvas d'idrogèn e an donc una existéncia lònga. 80% deis estèlas de la Via Lactèa son de nanetas rojas que son lo tipe pus frequent d'estèla. Per exemple, l'estèla pus pròcha dau Soleu es una naneta roja dicha Proxima Centauri. Lo segond sistèma estellar en proximitat es tanben una naneta roja dicha estèla de Barnard.
Naneta jauna[modificar | modificar la font]
Lei nanetas jaunas son d'estèlas amb una talha mejana e una temperatura de superficia d'environ 6 000 K. An una superficia amb una color jauna, quasi blanca. Lo periòde d'existéncia d'aqueleis estèlas es estimat a 10 miliards d'annadas. Environ 10% d'estèlas de la Via Lactèa son de nanetas jaunas coma lo Soleu, Alfa Centauri, Tau Ceti e 51 Pegasi.
Giganta roja[modificar | modificar la font]
Lei gigantas rojas son de nanetas jaunas qu'an agotat sei resèrvas d'idrogèn. Lei reaccions de fusion de l'èli acomençan adonc e entraïnan un gonflament fòrça important de l'estèla. Ansin, lo nuclèu se contracta e lei jaç exteriors se dilatan, se refrejan e rogisson. Quand lei resèrvas de l'èli son consumadas, l'estela s'amòrça. Lei jaç exteriors son expulsats au luench per formar una nebulosa planetària e lo centre se contracta per venir una naneta blanca.
Giganta blava e supergiganta roja[modificar | modificar la font]
Leis estelas pus caudas e amb una massa superiora a 10 massas solaras son dichas gigantas blavas. Consuman rapidament sei resèrvas d'idrogèn. Puei, lei reaccions de fusion de l'èli començan enterin que l'estela se dilata e sa superficia se refreja per venir roja. Es adonc una supergiganta roja. Lei reaccions de fusion dau nuclèu pòdon produrre d'elements pesants coma lo fèrre, lo niquèl, lo cròme, lo cobalt, lo titani... Pasmens, l'estèla vèn instabla e finís de realizar sei reaccions termonuclearas. Peta adonc en supernova e forma segon sa massa un pulsar o un trauc negre.
Naneta blanca[modificar | modificar la font]
Lei nanetas blancas son lei rèstas d'estelas amb una massa situada entre 0,8 e 5 a 8 massas solaras coma lo Soleu[39]. Lor talha es pichona, similara a la Tèrra[40]. Inicialament, son d'astres fòrça cauds amb una color blanca. Puei, se refrejan per raionament. 97% d'estelas de la Via Lactèa formaràn de nanetas blancas dau fach dau nombre limitat d'estèlas fòrça massissas.
La densitat dei nanetas blanca es fòrça auta ambé de valors mejanas egalas a environ 109 kg.mm-3[41]. Ansin, la matèria compausant lei nanetas blancas es dicha degenerada car l'expression dei fòrças de pression es adonc basada sus lo principi d'exclusion de Pauli.
Naneta negra[modificar | modificar la font]
Lei nanetas negras son d'objèctes ipotetics. Serián de nanetas blancas pron refrejadas per emetre mai de lutz[42]. Dins aquò, a l'ora d'ara, l'Univèrs es tròp jove per tenir de nanetas negras.
Pulsar e trauc negre[modificar | modificar la font]
Lei pulsars son d'astres fòrça pichons mai massís. Per exemple, un pulsar fa 1,5 massas solaras amb un diamètre d'environ 10 quilomètres. Son lei vestigis d'estelas fòrça massissas, superioras a 10 massas solaras, que son nuclèu s'es contractat après una supernova. La densitat d'un pulsar es fòrça auta. De mai, aqueleis objèctes an un camp magnetic e una velocitat de rotacion fòrça importants. Dins aquò, certaneis estèlas an una massa talament auta que la contraccion dau nuclèu entraïnèt la formacion d'un objècte pus massís qu'un pulsar dich trauc negre.
Catalòg d'estelas[modificar | modificar la font]
Divèrsei catalògs d'estelas foguèron creats per listar leis estèlas. Lei pus celèbres son lei catalògs HD (Henry Draper) e BD (Bonner Durchmusterung). Leis estelas son classadas ambé sei coordenadas e recebon un numèro de classament coma, per exemple, HD 122653 coneguda per son percentatge fòrça feble d'elements metallics.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Woodward, P. R. (1978). "Theoretical models of star formation". Annual review of astronomy and astrophysics 16: 555–584. doi:10.1146/annurev.aa.16.090178.003011
- ↑ Courtney Seligman, Slow Contraction of Protostellar Cloud, [1]
- ↑ Bally, J.; Morse, J.; Reipurth, B. (1996). "The Birth of Stars: Herbig-Haro Jets, Accretion and Proto-Planetary Disks". In Piero Benvenuti, F.D. Macchetto, and Ethan J. Schreier. Science with the Hubble Space Telescope - II. Proceedings of a workshop held in Paris, France, December 4–8, 1995. Space Telescope Science Institute. p. 491. http://adsabs.harvard.edu/abs/1996swhs.conf..491B.
- ↑ Smith, Michael David (2004). The origin of stars. Imperial College Press. p. 176. ISBN 1-86094-501-5.
- ↑ Megeath, Tom (May 11, 2010). "Herschel finds a hole in space". ESA. [2]
- ↑ Mengel, J. G.; Demarque, P.; Sweigart, A. V.; Gross, P. G. (1979). "Stellar evolution from the zero-age main sequence". Astrophysical Journal Supplement Series 40: 733–791. doi:10.1086/190603.
- ↑ 7,0 et 7,1 Sackmann, I. J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (1993). "Our Sun. III. Present and Future". Astrophysical Journal 418: 457. doi:10.1086/173407.
- ↑ Wood, B. E.; Müller, H.-R.; Zank, G. P.; Linsky, J. L. (2002). "Measured Mass-Loss Rates of Solar-like Stars as a Function of Age and Activity". The Astrophysical Journal 574 (1): 412–425. doi:10.1086/340797.
- ↑ de Loore, C.; de Greve, J. P.; Lamers, H. J. G. L. M. (1977). "Evolution of massive stars with mass loss by stellar wind". Astronomy and Astrophysics 61 (2): 251–259. [3]
- ↑ "The evolution of stars between 50 and 100 times the mass of the Sun". Royal Greenwich Observatory. [4]
- ↑ Richmond, Michael. "Late stages of evolution for low-mass stars". Rochester Institute of Technology. [5]
- ↑ Pizzolato, N.; Ventura, P.; D'Antona, F.; Maggio, A.; Micela, G.; Sciortino, S. (2001). "Subphotospheric convection and magnetic activity dependence on metallicity and age: Models and tests". Astronomy & Astrophysics 373: 597–607. doi:10.1051/0004-6361:20010626.
- ↑ "Mass loss and Evolution". UCL Astrophysics Group. [6]
- ↑ Schröder, K.-P.; Smith, Robert Connon (2008). "Distant future of the Sun and Earth revisited". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386: 155. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x
- ↑ Palmer, Jason (2008-02-22). "Hope dims that Earth will survive Sun's death". NewScientist.com news service. [7]
- ↑ 16,0, 16,1 et 16,2 ben, Icko, Jr. (1991). "Single and binary star evolution". Astrophysical Journal Supplement Series 76: 55–114. doi:10.1086/191565.
- ↑ Liebert, J. (1980). "White dwarf stars". Annual review of astronomy and astrophysics 18 (2): 363–398. doi:10.1146/annurev.aa.18.090180.002051.
- ↑ 18,0, 18,1 et 18,2 "Introduction to Supernova Remnants". Goddard Space Flight Center.
- ↑ Fryer, C. L. (2003). "Black-hole formation from stellar collapse". Classical and Quantum Gravity 20: S73–S80. doi:10.1088/0264-9381/20/10/309.
- ↑ Smith, Nathan (1998). "The Behemoth Eta Carinae: A Repeat Offender". Mercury Magazine (Astronomical Society of the Pacific) 27: 20. [8]
- ↑ Weighing the Smallest Stars, ESO, 19 de genier de 2005, [9]
- ↑ Boss, Alan (2001-04-03). "Are They Planets or What?". Carnegie Institution of Washington.
- ↑ Shiga, David (2006-08-17). "Mass cut-off between stars and brown dwarfs revealed". New Scientist.
- ↑ Frebel, A.; Norris, J. E.; Christlieb, N.; Thom, C.; Beers, T. C.; Rhee, J (2007-05-11). "Nearby Star Is A Galactic Fossil". Science Daily. [10]
- ↑ Frebel, Anna, et al (May, 2007). "Discovery of HE 1523-0901, a Strongly r-Process-enhanced Metal-poor Star with Detected Uranium". Astrophysical Journal Letters 660 (2): L117–L120. doi:10.1086/518122.
- ↑ Laughlin, G.; Bodenheimer, P.; Adams, F. C. (1997). "The End of the Main Sequence". The Astrophysical Journal 482: 420–432. doi:10.1086/304125.
- ↑ Irwin, Judith A. (2007). Astrophysics: Decoding the Cosmos. John Wiley and Sons. p. 78. ISBN 0-470-01306-0.
- ↑ Fischer, D. A.; Valenti, J. (2005). "The Planet-Metallicity Correlation". The Astrophysical Journal 622 (2): 1102–1117. doi:10.1086/428383
- ↑ Feltzing, S.; Gonzalez, G. (2000). "The nature of super-metal-rich stars: Detailed abundance analysis of 8 super-metal-rich star candidates". Astronomy & Astrophysics 367: 253–265. doi:10.1051/0004-6361:20000477.
- ↑ Gray, David F. (1992). The Observation and Analysis of Stellar Photospheres. Cambridge University Press. pp. 413–414. ISBN 0-521-40868-7.
- ↑ Ragland, S.; Chandrasekhar, T.; Ashok, N. M. (1995). "Angular Diameter of Carbon Star Tx-Piscium from Lunar Occultation Observations in the Near Infrared". Journal of Astrophysics and Astronomy 16: 332. [11].
- ↑ Elmegreen, B.; Efremov, Y. N. (1999). "The Formation of Star Clusters". American Scientist 86 (3): 264. doi:10.1511/1998.3.264.
- ↑ Brainerd, Jerome James (7 de junh de 2005). X-rays from Stellar Coronas. The Astrophysics Spectator. [12].
- ↑ erdyugina, Svetlana V. (2005). "Starspots: A Key to the Stellar Dynamo". Living Reviews. [13]
- ↑ Fitzpatrick, Richard (2006-02-13). "Introduction to Plasma Physics: A graduate course". The University of Texas at Austin. [14]
- ↑ Hubble site, Hubble Astronomers Unveil "Crab Nebula - The Movie", 30 de mai de 1996, [15]
- ↑ Strobel, Nick (2007-08-20). Properties of Stars: Color and Temperature. Astronomy Notes. Primis/McGraw-Hill, Inc.
- ↑ Smith, Gene (1999-04-16). "Stellar Spectra". University of California, San Diego. [16]
- ↑ Falk Herwig, Evolution of Asymptotic Giant Branch Stars, Annual Review of Astronomy & Astrophysics, 43, 435-479.
- ↑ H. L. Shipman, « Masses and radii of white-dwarf stars. III - Results for 110 hydrogen-rich and 28 helium-rich stars », dans The Astrophysical Journal, vol. 228, février 1979, p. 240–256.
- ↑ Jennifer Johnson, Extreme Stars: White Dwarfs and Neutron Stars: Lecture notes, Astronomy 162, Ohio State University, Columbus, Ohio, (E.-U.)
- ↑ Jean-Pierre Luminet, Les trous noirs, Seuil, coll. « Points Sciences », 1992 (ISBN 978-2-02-015948-7) , chap. « L'âge de cristal », p.107-108.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Cliff Pickover, The Stars of Heaven, Oxford University Press, (ISBN 0-19-514874-6)
- (en) John Gribbin, Mary Gribbin, Stardust: Supernovae and Life—The Cosmic Connection, Yale University Press, (ISBN 0-300-09097-8)
- (en) Stephen Hawking, A Brief History of Time, Bantam Books, (ISBN 0-553-17521-1)


text:
Dimitris Christoulas
Dimitris Christoulas (nascut en 1935) èra un farmacian retirat grèc que se suicidèt sus la plaça del parlament d'Atenas lo 4 d'abril de 2012 per protestar contra l'apauriment del sieu pòble organizat pel govèrn grèc e l'Union europèa.
Christoulas èra un farmacian retirat qu'èra malaut d'un cancer. Èra maridat e aviá una filha. Aviá venduda la farmacia en 1994 per prene la retirada qu'aviá pagada sens ajuda de l'estat. Lo 4 d'abril de 2012 se suicidèt sus la plaça Syntagma, en fàcia del parlament, en daissar una letra que compara lo govèrn grèc a lo del collaborator Tsolakoglou e apèla a l'insurreccion.
Sa mòrt foguèt seguida d'un reviscòl de las protèstas en Grècia.


text:
Punk/metal
Una musica axada sus d'aires tradicionals e de composicions personalas. De paraulas inspiradas dels cants occitans, per faire tornar viure aqueles cançons qu'evòcan la màger part del temps las complanchas vièlhas, los mites, las recèptas de sorcellum, los racontes de velhadas, las trasfiguracions de la vida quotidiana...
Hantaoma mescla instruments electrics e acostics. Los manlèus al metal se jonhan als aires tradicionals, als passatges acostics, del mai energic al mai tradicional.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Charenton-le-Pont
Charenton-le-Pont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Charenton-lo-Pont a situat sul marge drech de la Seine, just abans la siá intrada en París e a la confluence de la Seine e de la Marna. A vorejat al nòrd pel Bòsc de Vincennes.
La vila s'estend sus unitat|1.85|km|2}} (una de las mai pichonas municipalitats del Val-de-Marna, sòlas cinc autras en essent mens estendudas) e es totalament urbanisée (15 349 hab/km2, la una de las densitats los mai anautitas del departament e entre los mai elevadas de la pichona corona parisienne). Es egalament longée per una autoroute la longitud de la Seine e traversada de part en partida per una tranchée en contenent de vias de camin de fèrre en provenent de la parca de Lion aital coma, sus la siá part oèst, per l'estacion de triage de las TGV de Bercy-Conflans. A totun atengut a conservar un centre architecturalement coerent a l'entorn de la siá comuna e de la siá glèisa principala.
Charenton-le-Pont est située sur la rive droite de la Seine, juste avant son entrée dans Paris et à la confluence de la Seine et de la Marne. Elle est bordée au nord par le Bois de Vincennes.
La ville s’étend sur 1,85 km2 (une des plus petites communes du Val-de-Marne, seules cinq autres étant moins étendues) et est entièrement urbanisée (15 349 hab/km2, l’une des densités les plus élevées du département et parmi les plus hautes de la petite couronne parisienne). Elle est également longée par une autoroute le long de la Seine et traversée de part en part par une tranchée contenant des voies de chemin de fer provenant de la gare de Lyon ainsi que, sur sa partie ouest, par la gare de triage des TGV de Bercy-Conflans. Elle a cependant réussi à conserver un centre architecturalement cohérent autour de sa mairie et de son église principale.