text:
Menèrba (Lengadòc)
Menèrba (Minerve en francés) es una comuna situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Capitala istorica de Menerbés, es uèi situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.Fa partida dels "Vilatges mai polits de França"[1]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge medieval es quilhat subre un puèg rocós isolat per doas ribièras, Cessa al sud e Brian al nòrd. L'aiga a cavat lo calcari e atal, a format de canhòns estreches. Lo vilatge es quilhat sus un esperon a la confluéncia del dos rius. Abans d'arribar al pè del vilatge, Cessa travèrsa dos ponts naturals, lo pont grand (long de 228m e naut de 6 m a 28 m) , e lo pont pichon ( long de 126 e naut de 15 m)[2]. A l'entorn de Menèrba s'espandisson los causses, replanats calcaris traucats de baumas, d'avencs, de galariás e asclats de falhas e de diaclasas.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat-Mejana , la ciutat de Menèrba es potenta. Mas, al mes de junh de 1210, los crosats arriban per combatre l'eretgia catara. La plaça es jutjada inconquistabla, Simon de Montfort installa quatre catapultas ( la mai coneguda se sona "la Malvesina") e comença de bombardar intensivament la vila. A la fin del mes de julhet, al mièg de las roïnas, los estajans se rendon, vencits per la calor, la sèt, las malautiás. Cent quaranta perfièches que vòlon pas abjurar lor fe, son cremats [3]. Per ne saber mai se pòt agachar la vidèo del CRDP de Tolosa (en occitan). Aquela istòria inspirèt Leon Cordas, nascut a Menèrba, qu'escriguèt en 1984 un drama sonat Menèrba 1210 . En 1984 foguèt jogat sul sit[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La candela : pan de muralha del castèl del sègle XIIIen
La glèisa Sant Esteve : sègles XIen e XIIen. S'i trapa un autar de marbre blanc, un dels mai ancians en França, datat de 456
La pòrta dels templièrs, carrièra dels martirs
La barbacana
La colomba : escultura de Jean-Luc Séverac, monument per la patz en remembrança dels catars victims del lenhièr de 1210
La Malvesina : còpia del trabuc mai potent del sètge de 1210,
Lo musèu Hurepel : prepausa de dioramas (figurinas d'argila mesas en scena) que contan l'epopèa catara.
Lo musèu d'arqueologia e de paleontologia : s'i trapan las pèças trobadas dins Brian coma de trilobits de 500 milions d'annadas que son los fossils los mai vièlhs de França. Son tanben expausats d'òsses de dinausaures.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Leon Còrdas
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.les-plus-beaux-villages-de-france.org/fr/minerve-0
- ↑ http://www.herault-tourisme.com/articles/minerve-cite-cathare-site-touristique-587-1.html
- ↑ L'épopée cathare Tome 1 de Michel Roquebert Editeur Privat P355-358


c: text/html

text:
Divendres, 2.2.2018 03h00
The Legend of Korra (Nickelodeon, 2012–): ua fantasia d’accion damb ua protagonista fòrta qu’a tendéncies bisexuaus e que non ei bric caracacteritzada ultrafemenina
Ua auta eroïna ei Star Butterfly de Star vs. The Forces of Evil (Disney XD, 2015-), ua princessa que non contraròtle es sòns poders magiqui, hòla e pastosa
Cloe ei era protagonista femenina des diboishi espanhòus de fotbòl fantastic Sendokai Desafío Champions (RTVE, 2013— ), un cosin de Galactik Football (France 2, 2006-2011) orientat entath public de 6 a 10 ans
Quan manque dus ans entà barrar eth decènni des 2010, podèm guardar entà darrèr entà veir es ambicions e es valors qu’a prenut eth divertiment entàs enfants en audiovisuau d’animacion enes Estats Units.
Es diboishi son vengudi quauquarren de transnacionau, çò que vò èster tanben er objectiu des naues produccions d’animacion de granes plataformes de television per Internet coma Netflix o HBO. Aqueri agents deth mercat son conscienti qu’Internet a hèt eth trabalh lord d’amiar programes de qualitat d’un costat ar aute deth Mond a on non i a distribucion. Un exemple ei quan era television catalana quitèc d’envestir en Anime japonés deth temps qu’auien acostumat ath public pendent vint ans.
Era preséncia d’un Internet que met ara posita un mond sense termières a hèt escàder es diboishi de culte qu’an bases de fans clares que se tròben en hilat, en espacis coma Tumblr o Deviantart. Es artistes an tanben de mès en mès influéncies e mès variades en sòn trabalh, e eth sòn talent joen normalize es valors deth nau sègle.
Podem parlar de The Legend of Korra (Nickelodeon, 2012–), ua fantasia d’accion damb ua protagonista fòrta qu’a tendéncies bisexuaus e que non ei bric caracacteritzada ultrafemenina coma ac poderie èster estada ua eroïna mès classica coma Sailor Moon. Ua auta eroïna ei Star Butterfly de Star vs. The Forces of Evil (Disney XD, 2015-), ua princessa que non contraròtle es sòns poders magiqui, hòla e pastosa ath mès pur estil de Dennis the Menace.
Eth dusau protagonista dera sèria ei un adolescent mexican que sap karate, çò que mòstre eth sosten de Disney devèrs es nomentadi “latinos”, un des grops sociaus mens representadi des Estats Units, en tot hèr de Star vs. The Forces of Evil, amassa damb eth filme Coco (Pixar, 2017), dus grani suportaires deth movement Dreamer, des joeni de familhes enmigrades ispanes que vòlen integrar-se ena societat estatsunidenca damb ua actitud exemplara ena escòla, mès que non ac poderàn hèr a causa dera abolicion des leis DACA qu’a amiat a tèrme Donald Trump.
Se parlam de diboishi militants, podriem mencionar a Steven Universe (Cartoon Network, 2013–) a on tres eroïnes, es “gemmes de cristalh” eduquen a un gojat de 13 ans deth temps que protegissen era tèrra d’ua invasion extraterrèstra, en tot desbastir er esquèma dera familha tradicionau e trincar çò qu’es activistes LGBT avertissen negativaments coma eteronòrma. En tant qu’èssers inorganics, es gemmes de cristalh non an cap de genre per çò que pòden auer relacions platoniques entre eres, totun se son caracterizades indistintaments coma hemnes.
Eth succès LGBT damb mès pompa der an ena matèria des diboishi animadi poderie èster, totun, eth cuert-metratge omosexuau In a Heartbeat (2017) sus dus mainatges amorosi. Non ei malaisit de hèr un cuert-metratge atau, mès que mès se l’amien a bon tèrme dus estudiants d’ua acadèmia d’arts entà portar-lo as hestivaus, mès si qu’ei aisit qu’es granes productores dirigides pera tòca comerciau arrefusen aquera sòrta d’idèes. In A Heartbeat ei, sense massa merit, era prumèra pampolha qu’arribe ara susfàcia de çò que semble ua naua generacion d’artistes.
Es joeni dera cunhèra dera animacion estatsunidenca modèrna, dera Acadèmia d’Arts de Califòrnia fondada peth quite Walt Disney, saben ua causa o dues sus eth hèt d’anar contra un corrent que les demane èster doctors e comerciaus, ath delà, s’agís de joeni damb ua grana sensibilitat, passionadi pera banda diboishada e peth manga. Es estudiants d’arts son ara a un aute nivèu de consciéncia, e ven superades aqueres lutes sociaus qu’as neishudi enes annades 1980 e abans los cau hèr un esfòrs mès gran entà prener-ne consciéncia. D’eri aprenem qu’era melhora transgression ei era aplicacion diadèra des valors pròpries, qu’òm projècte ena sua òbra çò que li aurie agradat de veir. Eri hèn der includiment sociau ua causa organica, deth temps que tanti d’auti conconrrents ac hèn a semblar ua quòta de representacion que cau complir entà auer mès public. Vaicí er estat der art enes Estats Units.
Dilhèu en Espanha òm n’a aprenut quauquarren. D’aquera indústria fòrça prauba, n’a gessut —dera societat de produccion Kotoc— era protagonista femenina des diboishi de fotbòl fantastic Sendokai Desafío Champions (RTVE, 2013— ), un cosin de Galactik Football (France 2, 2006-2011) orientat entath public de 6 a 10 ans. O dilhèu non a aprenut cap arren, en tot tier en compde qu’era següenta escomesa dera madeisha societat de produccion ei ua sòrta de legos que hèn umor escatologic. S’ei ua causa o ua auta, solament eth temps ac diderà.
Mercés per l'escritura d'aqueste article :D
Mercés per l'escritura d'aqueste article :D
Siái estat emportat enjusca la fin de l'article. Bien analizat. Enteressant. Òi.
Mès se los novèls dessinhs animats, que s'acàmpon dinc lo mercat de l'animacion audiovisuala, son de mai en mai a l'image de la societat tala coma es e non pas tala coma la voldriá conçaupre encara "l'Ancian Monde", me sembla essenciau que súson de valors universalas a travèrs d'aqueles escenaris.
En mai d'aquò, vejaire personau, fariá bòn que saguèsson mes en valor la relacion a tot aquò viu aiçav... Legir la seguida

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Panda gigant
Panda gigant a Ocean Park Hong Kong.
Lo panda gigant (Ailuropoda melanoleuca) es una espècia de mamifèr de l'òrdre Carnivora e de la familha dels orses (Ursidae), coma o mòstran los darrièrs estudis del sieu ADN. Lo panda roge el, aperten a una familha pròpria e independenta, la dels Ailuridaes. Nadiu de China centrala, lo panda gigant abita en de regions montanhudas coma Sichuan o Tibet, fins a una altitud de 3.500 mètres. Es en perilh critic d'escantiment; l'espècia es fòrça localizada. La principala noiridura del panda gigant es lo bambó. L'ors panda es lo simbòl de WWF (Fons mondial per la proteccion de la natura) dempuèi 1961.


text:
Valença d'Agen
Valença o Valença d'Agen (nom oficial en francés Valence) es una comuna de la Guiana lengadociana, situada dins lo departament francés de Tarn e Garona (82) e la region francesa Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1806, la comuna èra dobla[1]:
- Valença Colcant (Valence Couchant)
- Valença Levant (Valence Levant)
En 1808, Valença e son canton son tirats d'Òlt e Garona e integrats al novèl departament de Tarn e Garona.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Claude Motte, Isabelle Séguy, Christine Théré, Communes d'hier, communes d'aujourd'hui: les communes de la France métropolitaine, 1801-2001 : dictionnaire d'histoire administrative, INED, 2003


text:
Conéisher, compréner la lenga
VIAS, CAMINS E CARRÈRAS…
Dinc adara, dens aquesta cronica, qu’avem parlat sustot de questions de morfologia o de sintaxi. Uei, que’ns vam interessar au vocabulari, mei precisament a l’estudi d’un camp lexicau : lo de las vias de desplaçament e açò dab referéncias istoricas e geograficas (en comparason dab quauques autas lengas romanicas, qu’ei a díser lengas gessidas deu latin, com l’occitan, lo francés…)
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue


text:
Sent Antòni d'Aubaròcha
Sent Antòni d'Aubaròcha (oficialament en francés Saint-Antoine-d'Auberoche) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuei lo 1er de genier 2017, es comuna delegada de la comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha, emb Bassilhac, En Bòrn, Lo Chamnhe, Eilhac e Milhac d'Aubaròcha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat tard, a la fin dau segle XIV, Sanctus Antonius, en latin, mas coma l'egleisa es dau segle XII, Sent Antòni es pus ancian. Se i aviá agut una comandariá de Sent Antòni, òm seriá solide que lo Sent Antòni dedicatari de l'egleisa es Sent Antòni Abat (o Lo Grand); mas sembla que n'i aviá pas. Es l'opinion de l'abat Carles totparier [1],[2],[3],[4],[5] Lo determinant es lo nom d'una anciana chastelaniá que s'espandiá sus 15 paròfias. Es una formacion occitana, de auba, « blanca », dau latin albus, alba, e ròcha, d'un preceltic *rocca passat en occitan, que finiguèt per préner lo sens de « chasteu », a causa de l'emplaçament daus chasteus fòrts.[6]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Peir de Chinhac; es aura dau canton du Haut-Périgord noir (en francés), donc dau Naut Perigòrd Negre.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 221
- ↑ Abbé Carles, Dictionnaire des paroisses du Périgord, éditions du Roc de Bourzac, Bayac, 2004, (reedicion a l'identic de la de 1884 : Les titulaires et patrons du diocèse de Périgueux et de Sarlat), (ISBN 2-87624-125-0), p. 59
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 457
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-pierre-de-chignac/SAINT-ANTOINE-D-AUBEROCHE.htm
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/446/Saint-Antoine-le-Grand.html
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 33
- ↑ conselh municipau dissòugut


text:
Mentre Catalonha seguís ena incertesa governamentau dempús des eleccions de seteme, pr’amor qu’encara non ei clara n’era investidura presidenciau n’eth programa de govèrn que n’a de gésser ne per quant de temps, er ensem d’Espanha afronte ues eleccions tà Còrts Generaus que pòden cambiar era dinamica abituau des darrères decades ena politica espanhòla, non sonque pera concurréncia de d’autes fòrces que pòden arténher representacion, senon tanben pera exigéncia de reformes que s’en pòt derivar. Er unic que semble vò mantier-se ath marge d’aguest corrent de hons ei er actuau president e candidat ara reeleccion, incapable de dar compdes en un debat televisiu damb es auti contendents damb opcions de governar er Estat. Un escandal tà quinsevolh país democratic. Totun, ad aguesta nautada dera campanha, ei de saludar que ja arrés non barre era opcion ara reforma constitucionau, es valedors dera quau n’an estat tostemp es socialistes. Cambiar era Constitucion entà cambiar Espanha. Aumens, n’a d’èster era sua condicion de possibilitat. Eth reformisme ei garantia des cambis pregons. Mès, tad aquerò cau estacar un gran pacte que pogue apuntelar eth nau país ena Euròpa deth sègle XXI, a despièch que dilhèu non toti le desiren. Mentretant, era governabilitat cooperatiua, non isolada e, per tant, integrada en projècte europèu, demane un lideratge pera recuperacion economica justa, era garantia d’un Estat de benèster questionat, un nau acòrd territoriau e era decéncia enes institucions de toti. Ath president entrant li auram de desirar tota era sòrt e tot eth coratge en aguest prètzhèt.
(DIARI SEGRE, 12-12-2015)


text:
I vos podètz encara marcar demoran encara de plaças !!!!
Estagi Parlar a Besièrs (34)
los 24-25-26 d’octòbre de 2017
Tèma : LA POMA
A l’entorn de la poma, escambiarem en ronda, d’una mena prigonda…
D’estagis de formacion continua permeton d’aprene mai rapidament, d’un biais sople e adaptat a l’adulte. Cada estagi, compausat al maximum de 25 estagiaris, es gerit per dos a tres formators. Lo metòde es centrat sus l’oralitat. Los estagiaris, en immersion linguistica tot lo long de l’estagi, son a cada moment sollicitats, amb de jòcs, de talhièrs de cosina, descobèrta de la region e de son patrimòni, creacion de contes, de scenetas, pèças de teatre, talhièr cants… Un metòde ludic e dinamic. D’estagis de formacion continua per parlar sens estrès ne complèxes, tre las primièras oras.
Inscripcions abans lo 13/10/2017 al 04 67 28 75 36 o per corriel cfpo@cfpoccitan.org


text:
Joan Francés Tisnèr
Joan Francés Tisnèr vadut a Salias de Bearn en 1954 qu'ei un autor-compositor, especialista de musica electroacostica, creator per la dança, cantaire e musician occitan.
Qu'ei per alhors un deus membres fondators deu grop Verd e Blu.
Un aspècte important deu tribalh qu'ei la relacion de la musica, deu son e deu movement. Qu'ei especialista per la musica electroacostica.
Qu'ei enfin un ciutadan engajat dens los movements per l'occitan.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Joan Francés Tisnèr que practica la musica tradicionau despuish 1974.
Qu'a estudiat l'armonia, la direccion de corau e la musica electroacostica au departament de musica de la Facultat de las Letras de Pau dab Guy Maneveau[1] de 1976 tà 1979.
De 1976 à 1987, qu'estó membre de Canicula (grop de musica occitana gascona).
Puish de 1982 tà 1989 qu'estó lo cantaire-autor-compositor de Subèr Albèrt (folk-rock-umor),
de 1985 tà 1987 musician de Landeridà [grop de dança gascon]
e despuish 1987 de Verd e Blu (musica tradicionau gascona), membre fondator.
Membre deu grope vocau Manufacture Verbale de 1997 enlà.
Los espectacles de las ultimas annadas que son Tralhaires, sur les pas de Fèlix Arnaudin en 2016, Ny'Òc Trobadors en 2013, Amontanhada en 2023, Transpòrts Tisnèr S.A. en 2012, Sorrom Borrom apeat sus extrèits de l'òbra epica de Sèrgi Javaloyès en 2010 (edicions Reclams), lo Bal Batahòri en 2008 e l'atemptat coregrafic peu dançaire solo Lionel Dubertrand, Rugbi, en 2007. Que canta a la Manufacture Verbale (cinq votz d'òmis gavidadas per Jakes Aymonino) e que tòca e canta dab Verd e Blu.
Qu'a produsit quate disques compactes en nom pròpi, tres dab Manufactures Verbales e sheis dab Verd e Blu.
Qu'a gavidat un trentenat de disques com director artistic. Tanben autor, compositor e adobaire. Qu'a tribalhat enter autes dab Alain Savouret[2] Groupe de recherche musicale, Perlinpinpin Fòlc[3], Pagalhós[4], Nadau[5], Jakes Aymonino e La manufacture verbale[6], (Familha) Artús[7], André Dion[8].
Qu'ei un deus representants de la creacion occitana de uei e qu'ei especialista de musica electroacoustica.
Creator dens ua lenga minorizada en situacion de diglossia : l'occitan, que s'exprimeish en gascon.
Lo tribalh son qu'ei reconeishut en Occitània, en França e en Euròpa deu sud : Catalonha, Aragó, Euskadi.
Un deus trenta portrèits deu libe Musique et chant en Occitanie (2008) de Frank Tenaille[9] que l'ei consacrat.
Qu'a hèit l'objecte d'emissions sus France culture (Nas Françoise Degeorges[10], Jeanne-Martine Vacher[11], ...),
a las televisions (BBC, TF1, F3, ...), d'articles dens lo jornau Le Monde (notaument per la discografia soa per Frank Tenaille[9])e en lo quite quotidien tà Quate e choès Dominique Fretard[12] que questiona se Quate e Choès e seré :
"Mieux que la notion d'aléatoire chez Merce Cunningham ?"
Articles dens L'Express o la revista especializada Trad Magazine e la revista britanica fRoots[13].
Lo libe Musiques Occitanes[14] de Jordan Saisset e Camille Martel que compren mantuas referéncias suu son tribalh e que presenta tres criticas deus disques qui a produsit.
Qu'ei tanben cofondator e copresident, de las prumèras annadas, de la Confederacion de las escòlas en immersion Calandretas[15] e president de 2005 tà 2010 deu Collègi Calandreta de Gasconha[16].
Creacion espectacles e espectacles efemèrs[modificar | modificar la font]
- Tralhaires, sur les pas de Felix Arnaudin (2016)[17]
- Amontanhada (2013)
- Ny'Òc Trobadors (2013)
- Transpòrts Tisnèr S.A. quinze cantas a dançar de creacion (2012)
- Sorrom Borrom o lo saunei deu Gave sus extrèits deu poèma epic de Sèrgi Javaloyès (2010)
- Rugbi, atentat coregrafic entau dançaire Lionel Dubertrand (2007)
- 12 recèptas de J-A Lespatlut, Planètes Musiques, Estivada (2006)
- Sauts en òbras, Hèsta de la dança a La Seuva (2002)
- Quate e choès concèrt de dança per ua dançaira, un cantaire e dus quilhaires de nau. Montpelhèr (2001)
- 12 recèptas de J-A Lespatlut Opus 99 hestenau de Bouche à Oreille dab Jakes Aymonino, Franci Lassus, Régis Huby, Sonia Onckelinx, Domenja Lalaurie, Crestiana Mosquès, Didier Larradet (1999)
- Quate e choès Opus 98, concèrt de dança Cultures d’Automne (1998)
- Sauteria vaquèra Opus 96, Hèsta de la Dança (1996)
- Hèita de las claus, Carnaval biarnés de Pau (1996)
- Sonò immobila, Fêtes Capèra de Rossa (1995)
- Reconstitucion preïstorica, Hèsta deu Rondèu Castelnau-Barbarens (1995)
Discografia[modificar | modificar la font]
- 2018 : Joan Francés Tisnèr Tralhaires, sur les pas de Fèlix Arnaudin
- 2012 : Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA
- 2011 : Joan Francés Tisnèr Sorrom Borrom
- 2004 : Joan Francés Tisnèr 12 recèptas de J. A. Lespatlut
- 1995 : Joan Francés Tisnèr Camelicà
−−−−−−−−−−−−−−−−−
- 2010 : Verd e Blu Jòcs de dança
- 2005 : Verd e Blu Baladas e danças
- 2001 : Verd e Blu Musicas a dançar dus
- 1996 : Verd e Blu Ompra o só ?
- 1993 : Verd e Blu Musicas a dançar
- 1991 : Verd e Blu Musica de Gasconha
−−−−−−−−−−−−−−−−−
- 2017 : Alen & la manufacture verbale Lo cant de la lana gran d'après Félix Arnaudin
- 2011 : Manufactures Verbales Voix de Traverse - Poètas improvisators Haidous e musicians berbèrs d'El Hajeb (unicament hòra comèrci, dens los centres de documentacion aquitans)
- 2010 : Rasims de Luna de L. Audemard e J. Aymonino suus poèmas de Max Roqueta
- 2006 : Manufactures Verbales Sonets Bernat Manciet
- 2002 : Manufactures Verbales Voix du quotidien et de l’unique
- 1998 : Manufactures Verbales Catalogue des Manufactures Verbales
−−−−−−−−−−−−−−−−−
- 2009 : Subèr Albèrt Biarnés cap e tot
- 2009 : Denís Frossard Vrenhadas
- 2009 : André Dion Le dernier sonnailleur - lo darrèr esquirèr, Laurent Cavalié, Beñat Achiary, Christian Coulon
- 2002 : Prames Pirineos-Perinés-Pirenèus-Pyrénées : músicas de Aragón y Occitania
- 1987 : Subèr Albèrt Biarnés cap e tot
- 1986 : Canicula Musica gascona de paréisher tornar au label Pagans
- 1983 : Canicula Cantas e danças de Gasconha de paréisher tornar au label Pagans
Direccions artisticas[modificar | modificar la font]
- 2017 : Tralhaires, sur les pas de Fèlix Arnaudin
- 2011 : Compagnie Maître Guillaume Un Bal, six voix, douze pieds (co direction artistica dab Sophie Rousseau)
- 2010 : Verd e Blu Jòcs de dança
- 2009 : Subèr Albèrt Biarnés cap e tot
- 2007 : Viatge en lenga dab Roman Baudoin per las escòlas en immersion Calandreta e la hialèra a paritat orària Oc-bi
- 2004 : Vath d’Aspa Montanha sacrata
- 2003 : Menestrèrs Gascons Aubestin Cauhapè, cantador aussalés
- 2003 : Familha Artús Òmi
- 2002 : Pescalua Vent Castanhèr
- 2002 : Menestrèrs Gascons Condes : Ua, miduna, mitrèna 4
- 2001 : Menestrèrs Gascons Instruments de la musica gascona
- 1998 : Menestrèrs Gascons Rondèus e congòs de las Lanas = rondeaux et congos des Landes de Gascogne
- 1997 : Menestrèrs Gascons Ua, miduna, mitrèna 3
- 1994 : Generalitat de Catalunya Anem lèu dançar (Val d’Aran)
- 1992 : Nahas mahas / EDB Xiberoko dantza jausiak 2
- 1991 : Eths Corbilhuèrs de Les Cantan Aran
- 1991 : Menestrèrs Gascons Ua, miduna, mitrèna 2
- 1989 : Menestrèrs Gascons Carnaval en Bearn e Gasconha
- 1987 : Menestrèrs Gascons Tà dançar la Gasconha (ed. tornar 2005)
- 1987 : Subèr Albèrt Biarnés cap e tot
- 1985 : Menestrèrs Gascons Ua, miduna, mitrèna 1
- 1985 : Los de Nadau Qu’èm çò qui èm
- 1984 : Los Pagalhós ...que cantan lo Biarn
- 1984 : Menestrèrs Gascons Sauts biarnés de l’Arribèra
Disques per viéner[modificar | modificar la font]
Probable que los obratges seguents que seràn devath format dematerializat
- Viatge poetic occitan eBook
- Camelicà edicion navèra aumentada, mesclada de navèth, masterizada de nau
- Musica per la dança
Creator per la dança[modificar | modificar la font]
Joan Francés Tisnèr qu'ei creator per la dança :
- Reconstitucion preïstorica 1995
- Sonò immobila 1996
- Sauteria vaquèra 1997
- Quate e choès 1998
- Sauts en òbras 2002
- Rugbi 2007.
Lo bal e lo public deu bal que son tostemps un lòc e un temps qui l'inspiran.
Au long de la soa vita artistica jamei n'a deishat, au truvèrs deu bal, d'entertiéner aquera relacion dab los dançaires qui hè qu'au cap de tot canta-dança, cantaire-dançaire e son un.
Que crotza los univèrs de Jakes Aymonino, de Roman Baudoin o de Francés Jumeaux tà un bal on inventivitat, interpretacion e son au servici deus dançaires.
Votz solide e tanben percussions, guitarra, maquinas, sonsaina e acordeon per ua musica a dançar excepcionau.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Los Instruments de la musica gascona. Pau : Menestrèrs Gascons, 2001. (ISBN 2951488300 978-2-95148830-4). 36p., 1 disc de 46'24''.
- Rondèus e congos de las Lanas. Mèste d'òbra de l'obratge redigit per M. Berdot dab la collaboracion de M.-C. Hourdebaigt. Pau : Menestrèrs Gascons, 1998. 53 p.. 1 disc de 50'
- Harri, harri chivalòt : le répertoire enfantin. Arthez de Béarn : AACVCAB, 1990.
- Ua, miduna, mitrena 2. Pau : Menestrèrs gascons, 1991.
- Carnaval Participacion a l'obratge collectiu, co-escriut suu Carnaval Biarnés per Jacques Abadie, Domenge Bidot-Germa e Joan Francés Tisnèr. Pau : La Civada & Menestrèrs Gascons : Orthez : Per Noste, 1987
- Tà dançar la Gasconha. En collaboracion. Pau : Menestrèrs gascons, 1987. Casseta d'acompanhament.
- Ua, miduna, mitrena. Pau : Menestrèrs gascons, 1985. Casseta d'acompanhament.
- Sauts biarnés de l'arribèra. En collaboracion. Pau : Menestrèrs gascons, 1984. Casseta d'acompanhament, puish disc dab los Sauts au Tranlai e mandes.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Guy Maneveau que l'intègra dens lo departament de musica qui gavida a l'Universitat de Pau e deus País de l'Ador. Passèn dens los cors de Guy Maneveau e Marie-Françoise Lacaze per exemple Christian Zanési e Bertrand Dubedout.
- ↑ Alain Savouret qu'ei un compositor de l'experimentacion e de l'"auralitat" (de l'aurelha), vadut au Mans en 1942.
- ↑ Perlinpinpin fòlc que son lo grope emblematic de l'arreviscolada de la musica occitana.
- ↑ Los Pagalhós que son un grop de cantaires biarnés de las navèras generacions de musica occitana.
- ↑ Nadau un deus prumèrs gropes de cantaires occitans. Site oficiau
- ↑ Jakes Aymonino qu'ei lo director artistic de la Manufacture Verbale grope vadut en 1993 e composat de cinc cantaires. Ravi Prasad, Fouad Achkir, Henri Marliangeas, Joan Francés Tisnèr e Jakes Aymonino que'n fòrman part.
- ↑ Artús qu'ei un rock band de la musica occitana recenta despuish los ans 1990.
- ↑ André Dion qu'ei un compositor de musica electroacostica e gavidaire deu hestenau SonMiRé.
- ↑ 9,0 et 9,1 Frank Tenaille qu'ei jornalista especializat dens las musicas deu monde, redactor au jornau Le Monde e au defunt jornau d'arts César, autor, director artistic e per viéner (estiu de 2017) deu hestenau de las Joutes Musicales de Correns. Qu'ei l'autor de Musiques et chants en Occitanie, création et tradition en pays d'Oc (éditions du Layeur/ Le Chantier). Un deus trenta portrèits qu'ei consacrat a Joan Francés Tisnèr.
- ↑ Françoise Degeorges qu'ei productora ràdio a Radio France, especializada en musica e musica deu monde.
- ↑ Jeanne-Marie Vacher qu'ei productora ràdio a Radio France.
- ↑ Dominique Frétard qu'ei critica per la dança au jornau Le Monde.
- ↑ http://www.frootsmag.com/
- ↑ Musiques Occitanes (ISBN 978-2-36054225-3) en çò de l'editor Le Mot et le Reste, seteme 2016, 240 p. Jordan saisset e Camille Martel que son jornalistas e musicians.
- ↑ https://wikimonde.com/article/Calandretas
- ↑ http://archives-lepost.huffingtonpost.fr/article/2008/02/11/1097338_un-college-dans-les-cartons.html
- ↑ "Aver l'idea e saber realizar Brave monde de Tralhaires... Que'ns atz hèit véser, escotar, enténer e compréner beròis país sonorizats..., hòra de tota fòrma parasitària universitària e sustot hòra de tot poder academic o politic. Quina leçon! après lo Jaumes Boisgontièr!.. A Onessa qu'èi podut enténer de viva votz - aiga viva *- la votz deu men vesin, las votz de vertadèras hemnas de la Lana tabei... las votz deus òmes petits, petitons... Çò de qui conda : ...las (soas) realizacions artisanaus, obrèras. Òmi de mestièr, mestierau o mestieròt, n'èi pas jamés podut acceptar la diferenciacion entre artisan e artista. Los dus qu'an l'idea e eths que saben realizar..." Jean-Louis Fossat, universitari, lo 5/11/2016 a Onessa e Laharí, en Occitan. * l'associacion organizatora qu'ei Aiga Viva.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sonaus, site personau de creacion de musica electroacostica
- Tralhaires de Joan Francés Tisnèr en residéncia artistica http://www.le-chantier.com/
- Cadena de videos de Joan Francés Tisnèr
- Camille Martel e Jordan Saisset, Musiques occitanes, Edicions Le Mot et le Reste, 2016 [1]. Escriut peus jornalistas Camille Martel e Jordan Saïsset, Musiques Occitanes (ISBN 978-2-36054225-3) pareish en 2016 en çò de l'editor Le Mot et le Reste, seteme 2016, 240 p. Aqueth obratge que's refèra mantuns còps au tribalh de Joan Francés Tisnèr. Criticas de tres deus sons disques que i figuran : Biarnés cap e Tot de Suber Albert, Jòcs de dança de Verd e Blu e Transpòrts Tisnèr S.A. Consultar pp. 21, 25, 102-103, 174-175, 188, 233, 237
- Frank Tenaille, Musiques et chants en Occitanie, création et tradition en Pays d'Òc, Le Chantier & éd. du Layeur, 3 de julh de 2008, 296 p. (ISBN 978-2-91511850-6). Un deus trenta portrèits de l'obratge qu'ei consacrat a Joan Francés Tisnèr.
- Verd e Blu http://www.verdeblu.org


text:
Los tèxtes escrits en occitan de l’Atge Mejan dinc’ara pausan çò prumièr la question de lor relacion a lor pròpria lenga mas tanben, d’un biais fòrça pus larg, la de lor rapòrt a las lengas al plural. Aquel desplegament millenari d’escritura dins un flòc de modalitats linguisticas d’òc vai d’efièit al sens contra de tota entrepresa de reduccion linguistica e culturala e jòga dempuèi lo començament - ambe fòrça tensions e pensaments de tota mena, rai, mas tanben dins una dimension fonsala de dubertura - sus una pluralitat de lenga e de voses, al fièl de multiples ressons, ressonàncias, contrastes, jòcs de masca e de vertat, debats mas tanben combats, -pluralitat ont ne vira fin finala del quite sens del prètzfait literari occitan.
Conferéncia enregistrada a Tolosa per Yves Fromonot, lo 23 de setembre de 2009, dins l’encastre del 10en festenal "Occitania".


text:
Er hèt de voler recuperar era politica qu’ei un des darrèri succèssi que mèrquen eth devier d’aguest cambi d’epòca, caracterizat, ath temps, per tota ua sòrta de cambis que van mès enlà dera soma agregada. Semblarie qu’era consolidacion democratica amiarie ara exigéncia de mès democràcia, era reaccion contra era quau se postule en forma d’involucion contrareformista. En aguesta dialectica se placen es transformacions vigentes, e damb eres tanben, aumens, ua reestructuracion deth panorama politic atau com l’auíem coneishut enquia ara, cants de sirèna includidi. Damb era perspectiva qu’apòrte eth pensament dauant dera accion espontanèa des òmes que viuen cada hèt com se siguesse nau e unic, era filosòfa d’origina judiua Hannah Arendt escriu dejà, enes ans 50 deth sègle passat (ara calor dera convulsion des guèrres e es totalitarismes), que “era pregunta peth sens dera politica e era desconfidança de cap a era son fòrça antigues”, aumens d’ençà dera epòca de Platon (s. V aC). Totun, eth sòn ei un pensament sus era accion, per mor dera quau mos èm presents damb es auti. Coma diderie Arendt, non sonque èm en món, senon que tanben i prenem part. Era responsa depenerà dera pluralitat que fonamente era madeisha politica, pr’amor qu’aguesta “tracte der hèt d’èster amassa e es uns damb es auti des diuèrsi”. Era politica non ei d’un òme, senon que brotoe en er “entre” es òmes (e hemnes) e, per tant, s’establís coma relacion. Mès ei tanben ambivaléncia, ja que “o ei dominacion o ei suenh dera existéncia”; en tot cas “començaue a on acabaue era preocupacion pera vida”, a on eth tracte damb es auti ei coma iguals “ena pluralitat dera agora”, ena “isegoria” d’Erodòt, coma “autentic contengut der èster-liure”, pr’amor qu’era libertat ei poder (re)començar, méter-mos, un còp mès, en marcha.
(DIARI SEGRE, 7 de març de 2015)


text:
Wikipèdia:Projècte/Interwiki
Hello,
I have studied Occitan and I can read it, but cannot write it well.
I shall be very thankful if you would be able to translate this page into your language and correct my spelling mistakes.
Be bold!
Thanks in advance. --Amir E. Aharoni 11 d'agost 2008 a 13:59 (UTC)
Goal[modificar la font]
Aqueth projècte que debutè sus la Wikipèdia en ebrieu. Que'u podètz léger la soa istòria sancera e lo projècte dinc au son cap aquiu :
Aquesta paja sus la Wikipèdia en occitan qu'ei ua aviada entà fin finau completar aqueth projècte aquiu.
Que podètz trobar aquiu:
- Ua lista on son estruçats tots los artice qui n'an pas cap interwiki ligam de cap a la wikpèdia en anglés.:
- Ua lista de la categorias, pajas d'omonimia e ligams shens cap ligam interwiki.
- Mantuas listas de pajas dab coentas dab los ligams interwik exitint ja :
- Links to one foreign article from several Occitan articles - Aquò que vòu díser sovent que i deu aver erros en qauque lòc. Dilhèu l'article occitan e deuré estar trencat, juntat o tornat adobar. O dilhéu que l'article occitan qu'ei plan atau com ei, mes que son los articles en autas lengas qui deurén estar adobats. O dilhèu los ligams que son simplament faus.*:Links to several foreign articles from one Occitan article
- Links with character encoding problems
- Links with capitalization problems - Per exemple, o ligam de cap a l'article "Can" e deuré estar escrivut "Can" e non pas "can".
Esgranhar aquestas listas en bèth melhorar los ligams interwki qu'ei ua activitat agradiva - e que melhora hèra Wikipedia.
FAQ[modificar la font]
- Per qué aquesté projècte e mentau pas sonque pajas shens nat ligam de ap a la Wikipèdia en anglés ? Qu'ei çò que i a dab l'anglés ? E las autas lengas alavetz ?
- Lo tèxt Perl qui adoba la lista qu'ei limitat dens lo temps. Dens chic de temps otas las lengas que seran tractadas deu medish biais. La lista presenta qu'ei totun utila entà melhora la Wikipèdia en occitan.
- E poderí véder quauques estatisticas, per exemple - quant i a de pajas shens pas nat ligam intewiki ?
- Estatiticas exaustivas que seran publicadas au cas d'uas tempsadas.
- Esititz pas a deishar mei de quetions aquiu.
The code[modificar la font]
The Perl code for the program that searches for pages without interlanguage links is available at SourceForge:
It resides in SVN, under trunk/no-interwiki. There's no convenient installation script, makefile or test suite. It is all in the planning stage. If you want to try it out, check out the SVN tree:
svn co https://perlwikibot.svn.sourceforge.net/svnroot/perlwikibot perlwikibot
And read the perldoc:
cd trunk/no-interwiki
perldoc prepare_noiw_list.pl
Feel free to contact the developer, Amir E. Aharoni, for any assistance.


text:
Categoria:Borbons de França
Aquesta categoria recampa los descendents en linha masculina d'Enric IV de França, a l'excepcion dels descendents de Felip de França (1640-1701), que son classats dins la Categoria:Ostal d'Orleans, e dels descendents de Felip V d'Espanha, que son classats dins la Categoria:Borbons d'Espanha. Pels ascendents d'Enric IV, vejaz Categoria:Ostal de Borbon-Vendôme, Categoria:Ostal de Borbon-La Marcha e Categoria:Ostal capecian de Borbon.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
E
- ► Borbons d'Espanha (1 C, 10 P)
Articles dins la categoria « Borbons de França »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.


text:
Renaissença
La Renaissença es un movement intellectuau e artistic europèu que se debanèt ai sègles XV e XVI. Aprofichant la fin dei crisis de la fin de l'Edat Mejana e lo redreiçament generau deis estats europèus, l'esfòrç culturau de la Renaissença èra liat au movement intellectuau umanista. Lo periòde veguèt una produccion intellectuala e artistica conscienta e fòrça sostenguda marcada per doas caracteristicas centralas : l'exaltacion de l'èstre uman e la certitud de rompre ambé de temps barbars per restaurar una societat antica considerada coma un modèl. Au nivèu artistic, lo movement entraïnèt la formacion d'un ensems de referéncias esteticas que van venir la nòrma principala deis arts europèus fins a l'aparicion de l'art contemporanèu au començament dau sègle XX. Lo movement apareguèt dins lei centres europèus artistics principaus, Itàlia e Províncias Unidas, e va pauc a pauc s'estendre dins lo rèsta d'Euròpa avans d'agantar de territòris en fòra dau continent coma certanei colonias espanhòulas (Mexic, Peró) o portuguesas (Goa).
Dins aquò, maugrat l'estrambord de mai d'un artista o d'un pensaire e un renovelament culturau prefond, la rompedura ambé l'Edat Mejana es limitat e progressiva. Lei basas economicas de la societat demorèron aquelei de la feodalitat e la màger part deis actors de la Renaissença revolucionèron gaire leis estructuras socialas de l'epòca. Aqueu quadre va donc permetre e favorizar d'un caire l'essor e lo desvolopament dau movement e d'autre caire va impausar sei limits.
Somari
- 1 Lei causas e lo quadre de la Renaissença
- 1.1 Lo redreiçament europèu de la fin dau sègle XV
- 1.2 Lo contèxte economic dau sègle XVI
- 1.3 Lo contèxte politic de la Renaissença
- 1.4 Lo contèxte intellectuau de l'Umanisme
- 2 Lo debanament de la Renaissença
- 3 Ligams intèrns
- 4 Ligams
- 5 Nòtas a referéncias
- 6 Bibliografia
Lei causas e lo quadre de la Renaissença[modificar | modificar la font]
Lo redreiçament europèu de la fin dau sègle XV[modificar | modificar la font]
La fin dau sègle XV foguèt caracterizat per lo redreiçament d'un continent europèu afeblit per lei crisis de la fin de l'Edat Mejana. Foguèt caracterizat per la restauracion de la patz e deis afaires economics, lo renfòrçament de l'autoritat e dau ròtle deis estats e un començament de renovelament intellectuau liat au contèxte de l'exploracion dau monde per leis Europèus, a divèrsei progrès tecnologics e la descubèrta d'autrei civilizacions. Divèrsei datas foguèron prepausadas per marcar aquela rompedura coma la presa de Constantinòple per leis Otomans en 1453, la descubèrta d'America per Cristòl Colomb en 1492 o l'intrada dei tropas francesa en Itàlia en 1494. Pasmens, la rompedura vertadiera foguèt fòrça progressiva e una partida deis institucions feodalas va subreviure fins au sègle XIX[1]. En revènge, se fau notar que, tre la fin dau sègle XV, la situacion e leis elements, especialament l'autoritat novèla dei sobeirans, que van permetre l'essor de la Renaissença èran en plaça.
La fin dei crisis de la fin de l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
L'element primordiau permetent lo redreiçament europèu a la fin dau sègle XV foguèt lo reglament o la disparicion dei crisis pus grèvas de la fin de l'Edat Mejana. D'en premier, au nivèu politic, la segonda mitat dau sègle veguèt l'acabament de divèrsei conflictes. Lo pus important èra la Guèrra de Cent Ans entre França e Anglatèrra que s'acabèt en 1453 au nivèu militar e foguèt finalament reglat politicament en 1475 a Picquigny. Lei dos reiaumes poguèron alora se concentrar sus seis afaires intèrns e reglar la question feodala de l'indepedéncia de Borgonha en 1477 per Loís XI e aquela de la succession anglesa per Enric Tudor en 1485. Durant aqueu periòde, lei ciutats-estats d'Itàlia acceptèron la patz de Lodi e la guèrra civila de Castilha s'acabèt en 1474. La rivalitat entre Castilha e Aragon trobèt tanben una solucion ambé lo maridatge de sei sobeirans entre l'union dei dos reiaumes. Vèrs 1490, la patz èra quasi generala en Euròpa.
Aquela patz aguèt de consequéncias positivas per l'economia e la demografia. De mai, après lei pèrdas deis epidemias de pèsta dau sègle XIV, lo nombre d'epidemias majoras demeniguèt. Ansin, la fin dau sègle XV e lo començament dau sègle XVI foguèron caracterizats per la reaparicion de vilatges abandonats durant lei crisis e per una aumentacion generala de la populacion. L'economia aprofichèt aquelei condicions per se restaurar e tre lo periòde 1480-1500, la produccion agricòla agantèt tornarmai son nivèu dau començament dau sègle XIII. L'artesanat e lo comèrci conoguèron tanben un dinamisme similar que van permetre de donar de mejans novèus a l'accion deis estats.
L'afirmacion de l'autoritat deis estats[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XV, Euròpa presentava divèrsei formas de regimes politics. Leis Estats Pontificaus e lo Sant Empèri Roman Germanic èran de monarquiás electivas vestigis de l'afondrament de l'Empèri Roman. Polonha aviá tanben adoptat un sistèma electiu per sa succession reiala. Anglatèrra, Castilha, Aragon e França èran d'estats feodaus dirigits per un poder reiau limitat per leis ambicions de vassaus poderós e lo respèct dei privilègis. Pasmens, l'autoritat dei sobeirans anglés e francés èra sortida renfòrçada de la Guèrra de Cent Ans. Enfin, en Itàlia, de formas variadas existián segon lei ciutats-estats e una fraccion importanta dei senhors èran de caps novèus (capitanis militars[2], banquièrs[3]...) eissits d'una usurpacion victoriosa dau poder.
Dins aquò, maugrat aquelei diferéncias, totei lei estats dau periòde assaièron de renfòrçar l'autoritat dau govèrn centrau. Aquela politica gropèt generalament la necessitat de redurre lo poder deis institucions e elements capables de limitar aquela autoritat e aquela de crear de mejans novèus per assegurar lo mantenement de l'òrdre novèu. La reduccion dei poders rivaus de l'autoritat centrala foguèt caracterizada per la lucha còntra leis ambicions dei vassaus tròp poderòs : Armanhac, Borgonha, Anjòu e Bretanha[4] en França, Pazzi per la Republica de Florença, Colonna e Orsini dins leis Estats Pontificaus... etc. Foguèt tanben marcada per lei temptativas de limitar lo poder deis institucions representativas (Estats Generaus francés, Parlament anglés...). Aquela politica capitèt en Euròpa Occidentala mai leis institucions d'Euròpa Centrala e Orientala (Sant Empèri, Polonha, Escandinàvia...) resistiguèron. Enfin, lei sobeirans assaièron d'aumentar dirèctament lo contraròtle sus la societat gràcias a la limitacion dei privilègis de l'aristocràcia, dei vilas e de la Glèisa. Dins lo cas d'aquela darriera, mai d'un sobeiran assaièt tanben de limitar lo poder papau sus sa glèisa nacionala.
De son caire, la creacion de mejans novèus per assegurar lo poder de l'autoritat centrala veguèt lo renfòrçament dau govèrn centrau. Lo ròtle dei senhors pus poderós es limitat ais afaires judiciaris e lo nombre de foncionaris foguèt aumentat per melhorar l'influéncia de l'administracion dau sobeiran dins cada província. Lei ressorsas dau govèrn foguèron tanben aumentadas e de sistèmas foguèron creats per permetre un pagament pus regular de l'impòst. Enfin, lo periòde de la fin dau sègle XV veguèt l'aparicion e la formacion d'armadas permanentas equipadas d'armaments novèus. L'utilizacion de l'ost feodau venguèt pus rara e, en fàcia de l'entraïnament de soudats professionaus, la valor militara dei chivaliers de l'Edat Mejana demeniguèt. Lei progrès deis estats per aplicar aquelei politicas foguèron inegaus. Foguèron fòrça importants en França onte la Guèrra de Cent Ans aviá ja renfòrçat lo poder reiau e l'idèa d'un impòst permanent. Foguèron pus limitats dins lo Sant Empèri onte l'aristocràcia èra opausada a l'idèa de reformar una organizacion politica inicialament creada per protegir sei drechs e son autonòmia.
Ansin, a la fin dau sègle XV, totei lei caps de govèrn europèus dispausavan de mejans novèus, mai o mens importants segon la poissança dei resisténcias localas de l'òrdre feodau. Aqueleis otís venguèron de mejans importants de la propagacion deis idèas de la Renaissença gràcias ais òbras de prestigis que van comandar e realizar certanei sobeirans. Per exemple, au sègle XVI, lei rèis de França e d'Espanha van contuniar lor rivalitat militara dins lo domeni culturau entraïnant un essor important de la Renaissença dins aquelei país.
Lo començament de l'exploracion dau monde per leis Europèus e lei progrès tecnologics dau periòde[modificar | modificar la font]
Lo darrier element que permetèt lo redreiçament europèu e lo desvolopament d'un corrent intellectuau novèu foguèt la descubèrta de tecnologias novèlas coma l'estampariá (vèrs 1430-1450) completadas per lei progrès liats au començament de l'exploracion dau monde per leis explorators europèus. Se lei motivacions d'aqueleis evolucions foguèron magerament politicas e economicas, van permetre de faire mai d'un progrès dins lo domeni tecnic. Pus important, aquò va suscitar un movement de curiositat per lei culturas estrangieras ja conegudas dempuei de sègles coma lei Bizantins o leis Arabis o quasi desconegudas coma lei civilizacions d'Asia Orientala. Ansin, après la casuda finala deis estats bizantins entre 1453 e 1461 e la multiplicacion dei contactes ambé lei principats musulmans dau sud d'Espanha, leis òbras anticas gardadas dins aquelei país e leis estudis originaus de sei sabents poguèron pauc a pauc se difusar en Euròpa. Van venir una fònt important dau renovelament intellectuau europèu e d'inspiracion per leis artistas de la Renaissença.
Lo contèxte economic dau sègle XVI[modificar | modificar la font]
Lo contèxte economic dau sègle XVI conoguèt de mutacions limitadas e un melhorament generau qu'empachèt divèrsei crisis coma l'aumentacion regulara dei prètz. Aquela economia veguèt l'emergéncia progressiva de sectors economics novèus basats sus lo progrès tecnologic e de pensadas novèlas coma la legitimacion dau profiech. Pasmens, l'estructura de basa de l'economia de la Renaissença èra totjorn de tipe feodau e la contuniacion d'aqueu modèl explica que lo quadre generau de la societat evolucionèt pauc : l'aristocràcia e lo clergat demorèron lei classas dominantas e lei produccions agricòlas lo centre de l'economia.
Dins lo contèxte de redreiçament generau dau continent europèu, la fin dau sègle XV foguèt un periòde d'expansion economica e de creacions o de restauracions de circuits economics. Pasmens, l'aumentacion demografica e lei dificultats tecnicas per aumentar l'ofèrta va entraïnar pauc a pauc una aumentacion de prètz e una demenicion dau nivèu de vida de la màger par deis abitants. Aqueu movement apareguèt ai Províncias Unidas vèrs 1515 e se generalizèt fins a 1550. Aquò empachèt l'aparicion e lo desvolopament de mutacions importantas e lei revenguts feodaus demorèron la nòrma e l'objectiu d'agantar per leis elèits eissidas de la borgesiá novèlas. Ansin, lo quadre economic e lei desiranças socialas de la populacion de la Renaissença èran fòrça similars a aquelei dau periòde precedent.
Lei caracteristicas qu'aqueu quadre economic foguèron l'importància primordiala de l'agricultura e de l'artesanat de subsistància. En causa dei dificultats logisticas, aquelei produchs èran transportats sus de distàncias generalament feblas en direccion dei zonas urbanas pus importantas. Ansin, una vila importanta e sa region formava de circuits comerciaus regionaus que representavan la màger part de l'economia medievala o de la Renaissença. Per lei produchs de luxe o lei matèrias premieras utilizadas per lei servicis de l'estat, d'indústrias e de circuits especifics existián, mai representavan una partida febla dei cambis economics. De mai, la màger part d'aquelei relacions economicas (per exemple, per lo circuit mediterranèu deis espècias) èran ja en plaça durant l'Edat Mejana.
L'agricultura conoguèt gaire de progrès durant lo periòde de la Renaissença. Lei cerealas representavan la màger part de la produccion e, levat de quauquei regions fòrça favorabla (bacin parisenc...), lei rendiments son febles e generalament entre 2,5 e 3,5 per 1. Dins certanei regions, certanei culturas (olivièr, vinha...) permetián d'aumentar lei revenguts dei païsans gràcias a la venda de la produccion. Lo norrigatge es donc fòrça malaisat car necessita de quantitats grandas de manjar e de prat.
Coma l'agricultura, lei basas de l'indústria e de l'artesanat demorèron aquelei de l'Edat Mejana : la produccion dei païsans durant l'ivèrn, lo textil e la metallurgia. Pasmens, aquela darriar va conóisser a partir dau sègle XVI un periòde de progrès tecnic e una demanda importanta per lei besonhs novèus coma aquelei de la produccion d'armas de fuòc. Lo rèsta de l'indústria es plus limitat mai assosta la màger part deis innovacions de l'epòca coma l'estampariá que permetèt tanben de desvolopar l'indústria de la produccion de papièr.
L'aumentacion dei cambis economics foguèt permesa per l'aumentacion dau nombre de pèças de moneda en circulacion e au desvolopament dau credit. La descubèrta e l'esplecha dau continent american i aguèt un ròtle decisiu car permetèt d'importar una quantitat granda de metaus preciós en Euròpa. Pasmens, conjugadas a l'aumentacion de la demanda e ai limits de l'ofèrta, aquò participèt a l'inflacion. La fònt de revenguts pus importantas demorèt donc lei drechs senhoriaus qu'èran magerament basats sus un sistèma d'impòsts en natura. L'accession a la classa aristocrata demorèt donc per aquela rason la desirança de la màger part de la populacion e un factor poderós dau mantenement de l'estructura feodala de la societat.
Lo contèxte politic de la Renaissença[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XV, lo continent europèu veguèt tornarmai lo començament de questions politicas grèvas entraïnant mai d'una guèrra. Lei doas principalas foguèron lei guèrras d'Itàlia e l'aparicion de la Reforma. La premiera foguèt un conflicte lòng entraïnat per lei rivalitats dei ciutats italianas que van permetre l'intervencion dirècta de França e d'Espanha desirosas d'ocupar una partida de la peninsula. Fòrça lòngas, aquelei guèrras s'acabèron per una victòria espanhòula e un afebliment politic deis estats italians. Espanha venguèt la poissança dominanta d'Itàlia. Pasmens, aquelei conflictes foguèron un factor de difusion deis arts de la Renaissença, especialament vèrs França.
La question religiosa foguèt la segonda crisi dau periòde. Apareguèt a partir deis annadas 1520 ambé la creacion dau protestantisme e l'adopcion d'aquela religion per la màger part deis estats dau nòrd d'Euròpa. Afeblida, la Glèisa de Roma poguèt pas reprimir lo movement e lei problemas religiós venguèron una fònt de conflictes e de tensions diplomaticas entre leis estats dau Sant Empèri Roman Germanic.
Lo contèxte intellectuau de l'Umanisme[modificar | modificar la font]
L'Umanisme foguèt un movement intellectuau dei sègles XV e XVI qu'apareguèt en Itàlia e va se difusar en Euròpa. Basat sus l'eiretatge filosofic medievau e la redescubèrta de la filosofia antica, va encoratjar lo desvolopament d'una estetica novèla basada sus l'observacion de l'òbra divina, d'una etica novèla centrada sus l'èstre uman e de recèrcas teologicas novèlas. Aqueu movement va generalament precedir la revolucion artistica de la Renaissença e pausar una partida dei basas que van permetre son debanament.
Lei basas de l'Umanisme[modificar | modificar la font]
Lei basas intellectuaus de l'Umanisme tènon tres ensems literaris mai o mens diferents. Lo premier es l'eiretatge de la filosofia medievala. D'efèct, inicialament liada a la recèrca teologica, la filosofia d'aqueu periòde èra venguda independenta, especialament dins lei domenis que la Bíblia tractava gaire. Leis òbra principalas èran aquelei de Tomàs d'Aquin au sègle XIII e de Guilhèm d'Occam au sègle XV. Lo segond foguèt la redescubèrta deis autors antics acomençat a partir dau sègle XIV gràcias au contacte ambé leis estats musulmans d'Espanha o l'arribada d'intellectuaus bizantins causadas per l'avançada dei Turcs. Aquò permetèt ai sabents d'Euròpa Occidentala d'estudiar per lo premier còp de tèxtes de Platon, de Pitagòras, d'Euclid o encara de Ptolemèu. Enfin, lo tresen foguèt compausat per leis òbras deis umanistas elei que formèron divèrsei rets de reflexions e de cambis intellectuaus gràcias a l'estampariá e a una correspondéncia importanta.
La difusion e lei consequéncias de l'Umanisme[modificar | modificar la font]
L'Umanisme conoguèt una difusion importanta dempuei lo nòrd e lo centre d'Itàlia vèrs lo rèsta d'Euròpa. Tres elements permetèron aqueu fenomèn. Lo premier foguèt l'aparicion e lo desvolopament de l'estampariá que permet de difusar leis òbras umanistas entre leis elèits. Lo segond foguèt la correspondéncia quasi permanenta qu'existiá entre certaneis autors umanistas. Va formar pauc a pauc un ret fòrça importanta gràcias ai contactes entre leis intellectuaus principaus e d'umanistas locaus en relacion ambé leis elèits localas permetent donc de difusar rapidament certaneis idèas.
Una dei consequéncias principalas dau desvolopament de l'Umanisme foguèt l'aparicion e la formacion d'una estetica novèla basat sus lo principi que la contemplacion de l'òbra divina (tanben dicha la beutat) èra un mejan de conóissança de la realitat. Creatura viventa pus pròcha de Dieu, l'èsser uman a la capacitat per leis umanistes de crear de causas bèlas gràcias a l'imitacion e l'idealizacion de la natura. Dins aqueu quadre, l'art vèn alora un acte de creacion permetent a l'artista de participar a l'òbra divina e de mostrar un monde ideau ais espectators. Aquò va venir una concepcion centrala per leis artistas de la Renaissença e va entraïnar l'aparicion de definicions e d'objectius novèus per leis arts de l'epòca. Per exemple, d'ara endavant, l'arquitectura foguèt cargada de tradurre l'òrdre naturau gràcias a l'armonia dei formas e l'equilibri dei massas.
Una segonda consequéncia dau movement umanista foguèt lo renovèu de la recèrca tecnologica e scientifica que van permetre certanei progrès dins lei matematicas, l'astronomia (Copernic) o la biologia. Va tanben entraïnar la publicacion d'unei trabalhs teologics marcant l'aspèct prefondament religiós dau movement. Enfin, element important, l'Umanisme va desvolopar una reflexion etica sus l'èstre uman. Considerada coma una creatura privilegiada e naturalament bòna, la rason umana permet de replegar lo desòrdre de la naturau per se concentrar sus l'armonia e lo respèct de la volontat divina. Aquela evolucion es desliura e la libertat e lo respèct d'aquela van venir d'elements centraus dins la reflexion deis intellectuaus e deis artistas dau periòde.
Lo debanament de la Renaissença[modificar | modificar la font]
Lo debanament de la Renaissença pòu se devesir en tres etapas principalas. La premiera foguèt lo periòde iniciau d'aparicion en Itàlia fins en 1490. Lo segond foguèt lo desvolopament dau classicisme italian fins a 1560. Enfin, la tresena etapa foguèt la difusion dau movement dins lo rèsta d'Euròpa onte va conóisser d'evolucions e de mutacions importantas e donar naissança a d'estils novèus e diferents d'Itàlia segon lei regions.
L'iniciacion italiana de la Renaissença[modificar | modificar la font]
La premiera etapa de la Renaissança se debanèt en Itàlia fins a 1490, probablament a partir de l'òbra umanista e de l'eiretatge antic dau país. Lei premiers artistas pertocats per aqueu movement foguèron Brunelleschi (1377-1446), Mesacio (1401-1428) e Donatello (1386-1466). Rapidament, la rompedura ambé l'estil medievau gotic foguèt importanta. Per exemple, lo premier inventèt un vocabulari novèu per definir una arquitectura novèla basada sus l'estil antic. Sa Chapèla dei Pazzi, que sa bastida se debanèt de 1441 a 1478, foguèt una dei premiereis òbras marcadas per l'introduccion d'una estructura « racionala » e matematica.
Lo centre principau dau periòde foguèt Florença gràcias au sostèn dei familhas dominant la vida politica de la ciutat coma lei Pazzi o lei Medicis. Lei principis artisticas novèus foguèron teorizats per Alberti (1404-1472) e lei successors de Brunelleschi, de Mesacio e de Donatello contunièron l'òbra de lor mèstre. Ansin, lei teorias novèlas aguèron rapidement una forma sistèmatica e vulgarizada que van permetre una difusion aisada. L'influéncia de Boticelli (1445-1510) e de Leonardo da Vinci (1452-1519), artistas florentins majors pròches de la familha Medicis, van desvolopar de tecnicas novèlas, acabar l'instauracion de l'estil de la Renaissença coma la nòrma artistica novèla e acomençar sa difusion vèrs lo rèsta d'Euròpa (installacion de Vinci en França).
A la fin dau sègle XV, l'art florentin s'èra ja difusat dins leis autrei centres urbans d'Itàlia coma Pàdoa, Roma, Venècia o encara Milan. Sota l'influéncia deis arts bizantins, Venècia venguèt un centre artistic relativament originau caracterizats per lei trabalhs de Mantegna (1431-1506) e de sei fius sus lei nocions d'espaci e de color.
Lo classicisme italian[modificar | modificar la font]
La començament dei guèrras d'Itàlia a partir de la fin dau sègle XV entraïnèt la rompedura deis equilibris politicas entre leis estats italians. Au nivèu artistic, aquò va se tradurre per un desplaçament deis artistas e un transferiment de la primautat artistica de Florença vèrs Roma. Fins au pilhatge de la ciutat papala per lei mercenaris alemands de Carles Quint en 1527, la vila va conóisser un periòde lòng de trabalhs e l'aparicion de valors artisticas novèlas dicha classicisme italian.
Aqueu darrier èra basat sus la contuniacion de l'idèa de sacralizacion de la Beutat caracterizant lo movement umanista. D'efèct, a l'epòca, aquela nocion èra fortàment definidi per de critèris racionaus e objectius coma l'armonia dei formas o l'armonia matematica. Lo classicisme va donc chausir dirèctament e idealizar lei formas pus pròchas de l'òbra divina per ne'n exprimir l'òrdre, l'armonia e la fòrça. Será donc basat sus de principis matematics coma la simetria.
Aquela evolucion se debanèt magerament a Roma onte lei papas capitèron de faire venir una partida gròssa deis artistas florentins. D'efèct, lo declin d'aquela darriera après sei reviradas militaras entraïnèt la partença d'uneis artistas importants a partir dau decenni 1500-1510. En particular, Michelangelo decidiguèt d'anar a Roma en 1508 après una formacion au contacte de la Cors dei Medicis. Son òbra principala, la Capèla Sixtina, fa partida totjorn partida deis òbras pus famós de l'istòria umana e va revolucionar la pintura, l'escultura e l'arquitectura.
Leis autrei capitalas italianas conoguèron tanben una evolucion similara vèrs lo classicisme. Venècia contunièt d'èstre un centre artistic relativament independent a respèct dau rèsta de la peninsula. L'arquitectura gotica i resistiguèt fins a la fin deis annadas 1520 e l'arribada d'artistas dempuei Roma. En revènge, la pintura conoguèt una tièra d'evolucions sota l'influéncia de Tician (1488-1576) que foguèt capable d'assimilar divèrsei tendàncias e venguèt un autor famós de retrachs. L'infuéncia de Venècia s'espandiguèt pauc a pauc fins a Pàdoa, Verona e Màntoa. A Milan, lo mitan artistic foguèt dominat per lei successors de Leonardo da Vinci e Parma foguèt un centre independent pichon marcat per l'influéncia d'Antonio da Correggio (1489-1534).
A partir deis annadas 1520, la màger part d'aquelei centres adoptèron pauc a pauc un estil novèu dich manierisme en reaccion a l'apogèu dau classicisme. D'efèct, après lo succès deis òbras premieras de la Renaissença, l'estil de seis autors venguèt la nòrma e limitèt l'iniciativa generala. Per exemple, la representacion d'Adam per Michelangelo èra d'ara endavant l'exemple d'imitar per cada pintura d'Adam. Mai d'un artista decidiguèt donc de s'opausar a aquelei tendàncias academicas. Lei caps d'òbras dau premier periòde de la Renaissença demorèron de referéncias importantas que lo manierisme va assaiar d'enriquir, especialament gràcias a una mèscla d'estils diferents. A partir de 1560, lo manierisme èra vengut l'estil dominant en Itàlia mai la mòrt de Michelangelo e de Tician va entraïnar lo declin dau movement e la fin de la Renaissença italiana a partir deis annadas 1580 e l'aparicion dau barròc.
La difusion de la Renaissença e l'aparicion de corrents novèus[modificar | modificar la font]
A partir dau començament dau sègle XVI, lo nivèu de mestreja agantat per leis artistas italians venguèt lo modèl d'Euròpa. Mai d'un artistas europèus assaièron de viatjar en Itàlia e certanei sobeirans invitèron d'artistas italians dins lor reiaume. Lo cas pus conegut es aqueu de Leonardo da Vinci que moriguèt en França mai son exemple foguèt pas un cas isolat. Ansin, la Renaissença italiana se difusèt rapidament e va entraïnar l'aparicion d'escòlas novèlas dins certanei regions europèas.
La Renaissença francesa[modificar | modificar la font]
En fòra d'Itàlia, França foguèt lo centre europèu de la Renaissença amb un interés important de sei rèis per leis arts novèus. Aquò va permetre la formacion d'un classicisme francés que va agantar durant lo sègle XVI un nivèu estetic quasi similar ai mèstres italians e va fortàment influénciar l'art francés dau sègle XVII.
Tres etapas principalas marquèron aqueu desvolopament. La premiera se debanèt sota lei rèines de Carles VIII e de Loís XII. L'art gotic demorèt dominant mai la Renaissença acomencèt d'influénciar certaneis elements arquitecturaus o decoratius. A partir dau rèine de Francés Ièr e deis annadas 1520, aquela tendància se renforcèt e un nombre important d'artistas italians foguèron invitats en França. I desvolopèron leis estils eissits dau classicisme e dau manierisme que se mesclèron ambé l'art locau per formar l'estil caracterizant lei castèus reiaus dau periòde (Fontainebleau, Léger...). Fontainebleau venguèt un centre d'innovacions permanentas e un modèl per lo rèsta dau país. A partir de 1540-1550, aquò va entraïnar l'emergéncia d'un classicisme francés independent fusionant d'influéncias frances, italianas e anticas. Aquel estil conoguèt un desvolopament important, especialament dins lei palais reiaus de París, mai l'entraïnament dei guèrras de religion causèt sa disparicion a partir dau decenni 1570.
La Renaissença olandesa[modificar | modificar la font]
Lei Províncias Unidas conoguèron una activitat artistica fòrça important durant lo periòde de la Renaissença. Sa caracteristica principala es sa basa locala e son independéncia fòrça granda a respèct de la Renaissença italiana. D'efèct, aqueu territòri èra lo sèti d'una tradicion umanista majora diferenta d'aquela Itàlia. Ansin, se l'arquitectura e l'escultura conoguèron gaire d'evolucions au sègle XV, la pintura veguèt l'aparicion d'estils novèus tre la fin dau sègle XV sota la direccion de pintors coma dei fraires Van Eyck o de Memling.
L'influéncia italiana arribèt a partir de 1510 mai demorèt limitada a certanei vilas o ceucles d'artistas. Lo classicisme s'i desvolopèt gaire mai lo manierisme conoguèt quauquei succès, especialament a Brussèlas. Pasmens, leis artistas olandés principaus de la fin de la Renaissença èran largament independent de l'influéncia italiana coma Pèire Brueghel (1525-1569).
La Renaissença dins lo Sant Empèri Germanic[modificar | modificar la font]
A partir de 1520, leis estats alemands foguèron magerament regardats per leis afaires religiós e lei populacions protestantas venguèron generalament ostilas a un art vengut d'Itàlia e basat sus una Antiquitat de còps considerada coma pagana. La Renaissença foguèt donc relativament limitada en Alemanha e l'art medievau s'i mantenguèt. Dos centres urbans, Nuremberg e Augsborg, solament foguèron vertadierament marcats per la Renaissença e tanben solament dos artistas majors de l'epòca, Dürer (1471-1528) foguèron influénciat per l'art italian. Vengut protestant, Dürer desvolopèt un art pron independent d'Itàlia basat sus l'art de la gravadura e dau retrach. Lo segond foguèt Hans Holbein lo Jove que s'installèt finalament en Anglatèrra. Sa partença e la mòrt de Dürer marquèron la fin de la Renaissença alemanda.
La Renaissença dins lo rèsta dau continent[modificar | modificar la font]
Dins lo rèsta d'Euròpa, la Renaissença demorèt relativament limitada maugrat d'influéncias umanistas localas importantas dins certanei regions :
- en Anglatèrra, sa propagacion acomencèt solament sota lo rèine d'Enric VIII. Pasmens, maugrat lo sostèn e la proteccion reiau per leis arts, l'estil de la Renaissença i foguèt limitat a la decoracion interiora e a la musica.
- en Espanha, lo movement de la Renaissença deguèt faciar leis influéncias variadas presentas dins l'Empèri Espanhòu. L'arquitectura flamanda demorèt dominanta fins au rèine de Felipe II (1556-1598). Lo corrent italian veguèt donc son influéncia èstre tardiva e limitada a certanei centres reiaus e ai regions en relacions ambé lo reiaume de Napòli.
- en Portugal - Torre de Belém, Lisbona
- en Polonha, l'influéncia de la Renaissença foguèt inicialament tardiva e limitada au palais reiau de Wavel. Pasmens, a partir de 1550, se desvolopèt un corrent nacionau independent d'Itàlia que va marcar certanei monuments de Cracòvia.
- en Pomerània - castèl de Szczecin (Pomerània Occidentala)
- en Ongria - castèl de Buda (Budapèst) e Bibliotheca Corviniana
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Fra Angelico.
- Giotto.
- Hieronymus Bosch.
- Pieter Brueghel lo Vièlh.
- Pieter Brueghel lo Jove.
- Jan Brueghel lo Vièlh.
- Jan Brueghel lo Jove.
- Filippo Brunelleschi.
- Donatello.
- Sandro Botticelli.
- Albrecht Dürer.
- Miquèl Angel.
- Rafèu.
- Leonardo da Vinci.
- Jan van Eyck.
- Rogier van der Weyden.
- Palestrina, compositor e musician italian.
- Tomás Luis de Victoria, compositor e musician castelhan.
- Ginés Pérez de la Parra, compositor e musician valencian.
Ligams[modificar | modificar la font]
Nòtas a referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple, dins l'Empèri Rus, lo servatge foguèt abolit solament en 1861.
- ↑ Per exemple, es lo cas de la familha Sforza dins lo Ducat de Milan.
- ↑ Per exemple, es lo cas de la familha Medicis que prenguèt lo poder a Florença.
- ↑ Se fau notar la complexitat de l'estatut dau Ducat de Bretanha : teoricament independent, èra fortàment implicat dins leis afaires intèrns francés en causa de sa posicion geografica e lo Reiaume de França assaièt mai d'un còp de l'annexar fins a l'union definitiva dei dos estats en 1547.


text:
1480
Aquesta pagina concernís l'an 1480 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Modernizacion de l'armada francesa per lo rèi Loís XI que decidèt de remplaçar la milicía deis arquiers francs per una infantariá permanenta.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada de l'ataca de la garnison de l'Òrdre deis Espitaliers sus l'illa de Ròdes per una importanta flòta otomana. L'illa anava demorar una basa per la piratariá crestiana fins a 1522.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una ambaissada en Egipte per lo regent. La mission obtenguèt divèrsei concessions dei Mamelocs, compres la nominacion d'un metropolita novèu a la tèsta de la Glèisa Etiopiana. Regardant lo conflicte ambé leis estats musulmans d'Africa Orientala, l'armada etiopiana menèt una campanha victoriosa còntra lo Sultanat d'Adel. La capitala enemiga foguèt conquistada e pilhada. Pasmens, aqueu succès foguèt efemèr car lei soudats etiopians foguèron grèvament desfachs dins lo corrent dau retorn vèrs Etiopia. D'efèct, una emboscada organizada per divèrseis armadas musulmanas anientèron una gròssa partida dei fòrças etiopianas entraïnant de pèrdas importantas que foguèron mau compensadas dins l'armada imperiala. En consequéncia, Etiopia perdiguèt pauc a pauc sa supremàcia militara dins lo corrent de la fin dau sègle XV.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt de Tlacaelel, fiu de Huitzilihuitl e fraire de Chimalpopoca e de Moctezuma Ièr. Dempuei 1428, aviá un ròtle important au sen dau govèrn e dau clergat de Tenochtitlan e èra estat a l'origina d'una reforma importanta de la religion astèca, especialament ambé l'integracion de divinitats novèlas eissidas dei pòbles vencuts, e de la redaccion d'una mitologia novèla regardant leis originas deis Astècs permetent de legitimar lo poder e lei conquistas de son paire e de sei fraires.
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Après lei combats de 1473-1478, acomençament d'incursions novèlas deis Astècs còntra lo territòri tarasc. Aqueleis atacas foguèron replegadas mai entraïnèron l'aplant de l'expansionisme militar dei Tarascs fins a la fin deis annadas 1510.
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Revirada d'una expedicion militara dirigida còntra Moscòu.


text:
Chavanod
Chavanôd en arpitan (Chavanod en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Chavanod #qu'a #èsser fondada l'an 1838 la congrégation missioner dels Sœurs de la Crotz de Chavanod per Claudine Echernier e Pierre-Marida Mermier. Aquela congrégation se tròba uèi a Euròpa, a Africa, a America e a Asia.
C'est à Chavanod qu'a été fondée en 1838 la congrégation missionnaire des Sœurs de la Croix de Chavanod par Claudine Echernier et Pierre-Marie Mermier. Cette congrégation se trouve aujourd'hui en Europe, en Afrique, en Amérique et en Asie.


text:
Ibigny
Ibigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Domeni episcopal agut en fief pel sire de Blamont, lo comte de Léning, lo senhor de Cirey.
- #Passar en 1720 al senhor de Réchicourt.
- Domaine épiscopal tenu en fief par le sire de Blamont, le comte de Léning, le seigneur de Cirey.
- Passa en 1720 au seigneur de Réchicourt.


text:
Verlush
Verlush[1] (oficialament en francés Verlus) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers et la region de Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Verlush.
Verlush qu'ei una comuna situada dens lo departament de Gers (region de Mieidia-Pirenèus).
Les habitants de Verlush s'appellent les Verlushiens. La superficie est de 6.2 km².
Elle se situe géographiquement à ua altitude de 140 mètres environ. Les terres de la comuna sont arrosées par le Larcis, affluent deu Léez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Verlush sus lo sit de l'Offica de Torisme Ador Gasconha


text:
Mastaba
Un mastaba qu'ei ua mena de tombèu de l'Egipte antica a l'origina bastits entaus rei, puish per la familha reieu, los nòbles e los dignitaris. La paraula que vien de l'arabi per banc (çò qui ei ua referéncia a la soa forma). Lo "banc" qu'acessa la capera on e's s'aumora lo defutn e, en davath, demòras lo còs e lo tombèu sosterranhs e barrats.
Lo tombèu, desempuish las tempsadas mei ancianas de la civilizacion egipciana, que devèva semblar a l'ostau que lo defunt avèva abitat e provesir çò qu'avèva consomit e emplegat durant la soa vita. Lo mastaba qu'ei donc ua mena de casa o de palais.
La piramida qu'ei ua mena posteriora de tombèu e que sembla estar ua evolucion (la piramida graduada caperant un mastaba originau). La piramida mei anciana coneguda (la piramida de Djòser) que's tròba au miei d'ua mena de vilatjòt dab autas tombas, temples, un epaci entà celebrar la hesta Sed (lo jubilèu) com se hosse lo âlais deu faraon.


text:
Lo parquet de Niça que va convocar davant lo tribunau taus enfants un gojat de 14 ans qui a postat suu la soa paret facebook l’estatut « Que soi Andriu ».
Andriu M., un gojat de 14 ans, que postè dissabte suu hialat sociau facebook la frasa « Que soi Andriu ». Qu’estó interpellat e plaçat en garda a vista au matin. Que serà convocat per « delictes per paraula, imatge escriut o biais de comunicacion per via electronica ».
« Aqueth estatut, publicat après l’atemptat a Charlie Hebdo, qu’ei ua denegacion de l’arsec de solidaritat au quau cada ciutadan francés de qui cau ei a consacrà’s », çò digó lo procuror tà explicar aquera arrestacion. « Que cau a tota fòrça deféner la libertat d’expression ».
Lo joen que risca dinc a 75 000 euros d’esmenda e 7 ans de preson.


text:
10 d’abr. 2013
Antoine Cottereau paisan-vagamond
Dimars ser lo 9 d'abriu, Antoine Cottereau, 26 ans, que devisa a L'Entropie, la libraria-licéncia 4 de l'arrua Bernadòta a Pau.
Moment de gràcia de trabucar lo paisan-vagamond, un d'aqueths encontres qui comptan.
Que partatja, tranquille, la soa experiéncia illustrada per diaporamas entercalhats de filmòts. Un camin de la seda on v'embarca dab umor, gaujor, sensibilitat e luciditat dinc a en Papoasia en passar peu Maramurès de Romania, peu Curdistan turc, per l'Iran (e i apréner lo farsí), lo Rajasthan, los Imalaias, l'Índia... dinc a la dusau mei grana isla deu monde : la Papoasia. Que's presenta tot purmèr au noste micro : entervista en francés de trobar ací.
Qu'ei sus Pau quauques dias enqüèra Antoine Cottereau : aqueste dijaus 11 d'abriu a 7 òras deu ser a la bòrda de la MJC Berlioz. Encontre organizat per laMaison de la montagne que's perlongarà dab un repaish turc ; e divés lo 12 d'abriu qu'averatz lo parat de l'encontrar au restaurant de l'arrua Tran La Magie de la casserole, tostemps a Pau tostemps a 7h lo ser.
Entervista sancèra cuelhuda per Domenja Lekuona dens En Ondas deu 1èr de mai. En aténer bon encontre dab Antoine Cottereau paisan-vagamond !
Envità'u ? 0761480791. Ne saber mei ? http://paysanvagabond.wordpress.com/
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 10.4.13
Libellats : 11/04/2013, 12/04/2013, 9/4/2013, Antoine Cottereau, L'Entropie, Paisan-vagamond, Pau
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Commedia dell'arte
La commedia dell'arte es un genre de teatre popular italian, nascut al sègle XVI, ont d'actors masquetats improvisan de comèdias marcadas par la naïvetat, l'engana e la candor. Aqueste genre apareguèt amb las primièras tropas de comèdia amb masquetas, en 1528.
Significant literalament « teatre interpretat per de gents de l’art », es a dire d'actors professionals, lo tèrme es, ara, utilizat atal dins fòrça lengas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La commedia dell'arte apareguèt al sègle XV: sas raïces son las fèstas dels rire que son a la basa dels grands carnavals. Puèi dins la primièra comèdia en pròsa d’Angelo Beolco, dich lo Ruzzante, ont cada personatge parlava dins un dialècte diferent[1],[2]. A partir d'alara, cada localitat volgava aver lo sieu caractèr. Las representacions se debanèron sus d'emponts. Lo comic èra subretot realizat amb de gèstes (pitreriás). Dins la comèdia improvizada, lo discors es de contunh novèl, los actors s’inspirant de la situacion dramatica, de las escasenças de temps et de luòc, fasent de la pèça que representan una òbra cambiadissa, renovelada de contunh. Los tipes comics, son los meteisses qu'aqueles de la comèdia italiana: sas masquetas e sos bofons i son presents. I a d’en primièr los quatre tipes màger: Pantalone, Il Dottore, Il Capitan, e los zannis o vailets, amb lors varietats d'enganaires o de nècis, d’intrigaires o de coards; puèi los amoroses; puèi las servicialas qu'apareisson coma de joventas de bona familha, mas sovent coma coquina a prostituida.
Representacion[modificar | modificar la font]
Cada actor adòptant e gardant un personatge al respècte de sas aptituds, s’incarnavan dins son ròtle e, per enriquir son discors, se fasent un fons de trachs conformes a son caractèr. « Los comedians, dich Niccolò Barbieri, estudian fòrça e se munisson la memòria d’una granda provision de causas: senténcias, concetti, declaracions d’amor, repròchs, desespers e deliris, per los aver tot prèsts per l'empont, e lors estudis se fan al respècte de las mors e los abituds dels personatges que representan. » Atal, Andreini faguèt estampar las fanfaronadas que donavan los ròtles de Il Capitan. Mai, la paraula va amb l’accion, e aquela es tenguda per l'abondança dels jòcs de scèna.
Fòrça actors èran de gimnastes de tria capables de donar una bofa amb lo pé, o realizar dins una sala d'espectacle de pujadas perilhosas. Fòrça initiativa lor èra daissat e la verva de paraula de l’actor, sos lazzi, son talent mimic fasián mai granda partida del succès de la commedia dell'arte. A vegadas los actors improvizaires utilizan, coma d’un canevàs, de tala pèça escricha, per exemple los Meneachmi de Plaute. O faguèron sovent amb Emilia de Luigi Groto, brodant sul plan del poèta comic, un dialòg d'eles. D’un autre costat, una tala commedia dell'arte, après que demorèt longtemps al repertòri coma simple canevàs, foguèt escricha o per aquel qu'aviá fach lo scenari, o per un autre autor dramatic.
Originas[modificar | modificar la font]
Se dona a la comèdia all’improvisa una origina anteriora a aquesta de la comèdia regulara, que comencèt, en Itàlia, sonque al sègle XV per de reppresentazioni. La comèdia atellana, en fach, apareguèt als primièrs sègles de nòtra èra, es sovent donada coma davancièra de la commedia dell'arte. Amb l'improvizacion e la masqueta, e subretot la masqueta de Maccus, que sembla fòça a Policinella. Al sègle XV, ven un art sabent e, dempuèi alara, populariza, los fasent mai fòrts, de tipes comics que la diffusion que la Renaissença servirà poderosament. Los « Ingannati » son una comèdia italiana escricha de biais anonim benlèu per un grop de teatre universitari e ven la font de fòrça canevàs, que circulèron dins l'Euròpa tota.
Dins lo discors per la recepcion del Prèmi Nobel de literatura que prononcièt a Estocòlme en 1997, Dario Fo, fa un omenatge a un dramaturg venecian del sègle XVI, Angelo Beolco, dich Ruzzante, « un extraordinari òme de teatre de ma tèrra, pauc congut… quitament en Itàlia. Mas qu'es de segur l'autor de teatre mai grand qu'Euròpa aja conegut pendent la Renaissença abans l’arribada de Shakespeare[3]. » Insistís sur la qualitat del teatre de Ruzzante, que considèra coma « lo paire vertadièr de la commedia dell’arte, qu'inventèt un lengatge original, un lengatge de e per lo teatre, basat sus una varietat de lengas: los dialèctes de la Val de Pò, d'expressions en latin, en espanhòl, quitament en alemand, lo tot mesclat amb d'onomatopèias de la sieuna invencion. »
Amb lo vam del genre, la reputacion d'unas tropas passèt los monts. Enric III faguèt venir en França, en 1576, per se far favorables als Estats de Blois, aqueles dels Gelosi (geloses de plaire), dirigits per Flaminio Scala dich Flavio, autor de fòrça scenaris, tropa que comptava dins sos societaris Francesco Andreini e sa femna, la celèbra Isabella, autora tanben. Creèt la situacion de "despièch amorós". Aquesta situacion tornèt mai tard per Molière dins "Lo Despièit Amorós" e dins "Tartuf o l'Impostor".
Enric III de Navarra abans de venir rei de França, aviá concentit a d'actors italians dirigits per Zan Ganassa de son nom verai Alberto Naseli lo primièr contrate de subvencions conegut en França e en Navarra. Aqueste Zan Ganassa interpretèt un dels primièrs Arlequins, mas un Arlequin puslèu palòt, fesent rire de sas bestiessas. Pasmens Arlequin ven de Hellequin (Hell, l'enfèrn, e quin, diminutiu en Nòrd de França). Es donc un diablet de carnaval, que l'existéncia es atestada dins de tèxtes del sègle XV. Per una estranha magia, venguèt un dels mai celèbres Zanni. La commedia dell'arte de contunh se situa dins una caminda teatrala interculturala[4].
Als Gelosi succediguèron, vèrs 1614, los Comici Fedeli, que s'anèron a París sus l’invitacion de Maria de Medici. I tornèron en 1621 e en 1624. Puèi un dels lors, Niccolò Barbieri dich Beltrame, forma una novèla tropa que demorèt a París, e que Molière enfant seguèt las representacions. L'Arlequin Domenico Biancolelli foguèt recebut per Loís XIV.
Las tropas[modificar | modificar la font]
Las companhiás teatralas, subretot dins las províncias, avián pas d'empont fixe e viatjavan de país en país se lo transportant, devián saber atirar lo public e lo convéner d’assistir a las representacions. Los canevàs, en consequéncia, permetavan a una companhiá teatrala expèrta de metre en scèna de situacions de l’actualitat locala en unas oras.
De tèxtes escrichs èran a vegada en vèrs e d'autres mesclavan improvizacion, vèrs e pròsa. En Itàlia, s'utilizava subretot de canevàs, Gozzi comencèt a escriure una partida de sas òbras, mas una autra partida èra facha de lazzi de gèstes, coma lo celèbre lazzo de la mosca[5]. Carlo Goldoni prepausèt una reforma del teatre italian, qu'implicava mai de realisme, e una escritura en pròsa sovent en dialèctes. Son servitore di due padroni l'inscrich dins l'istòria de la Commedia dell'arte, genre teatral que rebuta endacòm mai[6]. Las comèdias se basavan sus de personatges plan reconeissables e de caractèrs estereotipats, amb una gestuela rica, a vegadas emfatica, de dialògs èra mai sovent improvizats, mas que podavan contenir de tiradas apresas per còr, fasent la satira de diferentas condicions socialas e culturalas. Totes los actors, levat lo parelh d'amoroses e las servicialas, portavan la masqueta. Amb las meteis masquetas fòrça tipadas, cada companhiá bastissiá de centenas de situacions diferentas.
Evaristo Gherardi, successor de Domenico Biancolelli dins lo ròtle d'Arlequin dich: « Que dich bon actor italian dich un òme qu'a du fons, que jòga mai d'imaginacion que de memòria, que compausa jogant tot çò que dich, que sap segondar aquel amb que se trapa sul teatre, es a dire que marida tan plan sas accions e sas paraulas a aquelas de son companh, que sap dintrar sul pic e plen dins lo jòc e dins totes los movements que l'autre li demanda. »[7].
Al contrari de las companhiás de teare barròc, aquelas de la commedia dell’arte emplegavan d'actrices professionalas, puslèu que de far jogar los ròtle femnes per d'òmes, coma es lo cas de Shakespeare, per exemple, que pasmens s'inspirèt de la Commedia dins Twelfth Night e dins The Comedy of Errors. Las tropas de commedia dell’arte èran mai sovent compausadas de tres femnas e set òmes, las mai ricas avent lo lor poèta.
Evolucion[modificar | modificar la font]
La popularitat de la commedia dell’arte, en Itàlia coma fòra, foguèt extraordinària. Al sègle XVII ont la commedia dell’arte èra mai al la lutz que jamai en Itàlia, los govèrns d’Espanha e de França cercavan a censurar e a reglamentar aqueste tipe de teatre. En Anglatèrra, l’influéncia de la commedia dell’arte fabreguèt los caractèrs de las mariòtas de Punch, mescla d’Arlequin autoritari e de Pulcinella, e sa femna Judy.
La commedia dell’arte inspirèt los mai grands dramaturgs franceses, coma Pierre Corneille, l'Illusion comique, lo personatge de Matamore, Molière, que partagèt una sala pendent un temps amb los « Comedians Italians del Rei »
Al sègle XVIII, en Itàlia, Carlo Goldoni dona un vam novèl a la commedia dell’arte. Goldoni obliga sos actors a se referir al tèxte escrich, a abandonar las pitrariás aisidas, daissant pauc a pauc las masquetas, donant als personatges una individualitat sempre mai personala, dins lo gost de la borgesia de son temps. Transformèt la commedia dell’arte en comèdia de caractèr, alara que Carlo Gozzi, el demora dins la tradicion del conte, utilizant d'arguments de reson patetics e satirics, se referissent a de personalitats e costumas contemporanèas.
Al sègle XX, quand Dario Fo encontra Franca Rame, filha d’una familha de comedians itinerants qu'encara tenián los canevàs ancestrals, adaptèt al mond modèrne aquestes testimoniatges d’una cultura anciana ara atudada, per exemple dins la pèça Mistero buffo (1969).
Markus Kupferblum, un meteire en scèna austriac, introduch las règles de jòc e la ierarquia dels caractèrs de la commedia a las istòrias contemporanèas, que siá al teatre o a l’opèra.
Personatges[modificar | modificar la font]
- los zannis (vailets del bas pòble) : Arlequin (persona gaujosa, un bon vivent), Scaramuccia (lo penjal en mal d’Arlequin, e a vegadas un pichon capitan batalhaire, Mezzetin (arpalhand, intrigaire, mèstre en enganas), Brighella (l’aubergista), Pagliaccio (lo patiràs)…
- los vièlhs (ciutadans mai extrèmas): Pantalone (vielhàs enamorat d’una joventa), Cassandro, Il Dottore Balanzone…
- los soldats (vantòrlas e a vegadas coards): Il Capitano o Matamore (Spaviento), Coviello...
- los amoroses (ingenús, mas tanben engenhoses a enganar los vièlhs) : Isabella, Lelio, Colombina (qu'a vegada fa partit dels zannis)…
Los personatges de la Commedia dell'arte son fòrça al vam e tornan dins totas la pèças. De personatges de la commedia dell’arte demorèron fòrça celèbres e passèron dins d'autras culturas teatralas. Policinella es a l’origina del Punch anglés, del Chinelle de Binche (Wallonia), lo Capitan se trapa dins lo Tengu japonés, Pedrolino es lo besson del Pierrot francés.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maurice Sand, Masques et bouffons (comédie italienne), Paris, Michel Lévy frères, 1860, p. 35-6.
- ↑ Pierre-Louis Duchartre, La Comédie italienne, Paris, Librarie de France, 1924, p. 3.
- ↑ Texte complet (en anglais) du discours de Dario Fo sur le site de la Fondation Nobel
- ↑ Source : Fausto Nicolini, Vita di Arlecchino, Riccardo Riccardi, editeur Milan. Naples .
- ↑ Mémoires de Gozzi.
- ↑ Mémoires de Goldooni
- ↑ Evaristo Gherardi, « Avertissement », Le Théâtre italien ou le recueil de toutes les scènes françoises qui ont esté jouées sur le théâtre italien de l'Hostel de Bourgogne, G. de Luyne, 1694 disponible sus Gallica
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-Augustin-Julien Desboulmiers, Histoire du théâtre italien, 1769, 7 vol. in-12
- Jean-François Cailhava de L'Estandoux, Traité de la comédie, Paris, 1786, réimp. Genève, Slatkine Reprints, 1970
- Louis Moland, Molière et la comédie italienne, Paris, Paris, Didier, 1867
- Gustave Attinger, L’Esprit de la commedia dell'arte dans le théâtre français, Paris, Librairie théâtrale, 1950
- Claude Bourqui, Gabriel Conesa, La Commedia dell'arte : introduction au théâtre professionnel italien entre le Modèl:Sp-, Paris, SEDES, 1999 (ISBN 978-2-7181-9295-6)
- Michèle Clavilier, Danielle Duchefdelaville, Commedia dell’arte : le jeu masqué, Grenoble, Presses universitaires de Grenoble, 1994 (ISBN 978-2-7061-0552-4)
- Pierre-Louis Duchartre, La Comédie italienne ; l'improvisation, les canevas, vies, caractères, portraits, masques des illustres personnages de la commedia dell’arte Paris, Librairie de France, 1924
- Bernard Jolibert, La Commedia dell’arte et son influence en France du Modèl:Sp-, Paris, L’Harmattan, 1999 (ISBN 978-2-7384-8707-0)
- Norbert Jonard, La Commedia dell’arte, Lyon, L’Hermès, 1982 (ISBN 978-2-85934-101-5)
- Charles Mazouer, Pierre-François Biancolelli, Le Théâtre d’Arlequin : comédies et comédiens italiens en France au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Paris : Presses de l’Université de Paris-Sorbonne, 2002 (ISBN 978-2-84050-246-3)
- Louis Riccoboni, Histoire de l’ancien théâtre italien, publiée par les frères Parfaict, 1753, réimp. New York, AMS Press, 1978
- Maurice Sand, Masques et bouffons (comédie italienne), Paris, Michel Lévy frères, 1860, Texte en ligne
- Donato Sartori, Martine Guglielmi, Bruno Lanata, L’Art du masque dans la commedia dell'arte, Malakoff, Solin, 1987 (ISBN 978-2-85376-056-0)
- Siro Ferrone, Arlequin, éditions L' Entretemps, 2008. (ISBN 978-2-912877-00-0)
- Serge Martin, Patrick Pezin, Le Fou roi des théâtres suivi de Voyage en Commedia dell'arte, éditions L' Entretemps, 2003. (ISBN 978-2-912877-11-6)


text:
(J.-C. Coudouy, G. Sanchette)
Aulhèrs de totas las contradas,
Ça-vietz audir nostas dolors !
Qu’ei fenit a jamei de véder tan d’aulhadas
Sus los nostes camins tot pingorlats de flors.
Au bèth miei deu primtemps, vriuleta berogina,
Que leishavas lo lòc tau banèth savorós.
Tu, qu’i seràs tostemps çò qui’m va mancar hèra
Qu’ei lo son tan plasent deus charmants tringuerons.
Auprès de tu, ma mia, que plori de tristessa.
Sovién-te d’aqueth temps, un còp secat l’arrós,
Qu’enviavam lo Pigon guardar las aulheretas
E tots dus, suu gason, cantavam ua cançon.
Adara, tot solet capsús de la montanha,
Çò qui’m turmenta mei que las nostas amors
Qu’ei de saber que lèu, sus d’aquera pelosa,
Non cherirèi pas mei los petits anherons.
Fermer


text:
Dijòus, 26 d'abril de 2018, 03h00
Jogadas dins sa version occitana au Cafè Òc de Somèire, leis istòrias presentadas se debanan mai particularament dins Gard Fabian Bages e Arvèi Robert, respectivament contaire e musicaire, se metèron puèi de fargar "Fantastics contes d'òc", a la demanda de Fabian Bages. Aqueste, acostumat de contar en francés, aguèt l'enveja de crear un espectacle tot en occitan, que la musica ne'n sariá pas solament intermèdi, mai actritz. Ara, laissatz-vos menar per aqueu duò dins lei peripecias desmesuradas de sei personatges e dins una entrevista que vos raconta sa colaboracion. Un reportatge d'Amada Cròs.


text:
Fau ben veire que dins l’eleccien primària que deu partejar lei sièis candidats socialistas
ai municipalas de Marselha, n’i a qu’un que sembla s’occupar de la lenga occitana. Es adonc en militant occitanista que siáu anat dimècres passat a l’Ostau dau País marselhés, qu’aviá convidat Patrick Mennucci.
Deputat de Marselha, sa circonscripcien es aquela de l’Ostau, es la rason donada per aquel acamp, onte son pasmens venguts quaranta personas. Ges d'enganas , lo candidat es estat clar aquí, i èra per alestir sa candidatura.
Pasmens me fau dire qu’ai trobat un òme politique au mens assabentat de la causa occitana. Es pas una messòrga quand a dich « siáu lo solet candidat a m’interessar ai condicions necessàrias per desvelopar la preséncia de la lenga d’òc a Marselha ».
Per dire leu, dins leis idèias qu’a messas dins son programa, trobam premier un projèct de Calandreta – e èra pres pron au seriós per atrivar fins qu’a Marselha Jan-Loís Blenet, lo president de la Federacien dei Calandretas que nos vèn de Montpelhier – puei de la messa en plaça d’una mena de « fondacien » que podriá afortir la preséncia de la lenga e de la cultura d’òc, dins un luec que seriá l’Ostau dau País marselhés, o puslèu de novèus locaus que podriá investir.
Pasmens, es vengut, tanben, per nos escotar. Es ansin qu'a pres de nòtas per completar son programa "minimau". D'exemples, ne'n vaquí : sensibilisacion dei nistons dins leis escòlas sota administracion de la ciutat, panèus d'intrada, anóncias dins lei transpòrts, pression -se o fau- sus leis instàncias de l'Educacion Nacionala.
Aquò me rementa çò que, belèu, es estat lo començament de "la pensada" occitanista d’aquel òme. Li seriá pas venguda l’idèia fa tres ans.
Fau se rementar la bèla dimenjada de junh 2011, quand la Regien Provença Aups Còsta d’Azur acampèt una vintena de grops de musica occitana davant lo Palau Longchamp per una « Assemblade ».
I aviá tot lo temps aperaquí dos mila personas. Patrick Mennucci qu’èra alòr lo delegat de Michel Vauzelle a la Cultura, li èra vengut per dire la dicha alestida per lo servici dau protocòle de la Regien. O fan totei, leis elegits…
Pasmens, aqueu jorn, mai que d’un testimòni me l’a dich, s’es trobat espantat de veire que l’idèia occitana, son biais de festejar, son nivèu de creacien, atrivavan mai que mai de monde. Pauc après, foguèt conquistat per l’idèia d’una calandreta. Era lo començament d’un procèssus.
Alòr, quand deman prepausarà, s’es lo candidat PS de Marselha, de panèus de carrieras en lenga nòstra, o que pesarà per far ausir d’anóncias en provençau de Marselha dins lei bus, degun s’en planherà dins lo regionalisme marselhés.
Ieu, s’èri Marselhés, per acompanhar l’idèia que l’occitan deu far partida de tot programa politique, seriáu anat votar a aquelei primàrias, per lo Mennucci.


text:
Quilomètre
Lo quilomètre (simbòl: km, amb k minuscula) es una unitat de longor dau Sistèma Internacionau, equivalenta a 1000 mètres.
Es lo multiple dau mètre que s'utiliza generalament per mesurar lei distàncias terrèstras, tre que passan quauquei centenaus de mètres, per exemple d'una vila an una autra: de Marselha a Montpelhier, i a 170 km.
Son usatge es universau, en particular dins la senhalizacion rotiera, a l'excepcion dau Reiaume Unit e deis Estats Units d'America onte s'utiliza la mila (terrèstra), mile en anglés, equivalenta a 1609,344 m. Emai lo Reiaume Unit ague adoptat legalament l'SI, leis unitats de mesuras anglosaxonas (imperial weights and measures) i son encara d'usança correnta, e l'Union Europèa a renonciat a ne demandar l'abandon[1].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En setembre de 2007, lo comissari europèu Günter Verheugen declarèt: There is not now and never will be any requirement to drop imperial measurements.


text:
Almucs de Castelnòu
Almucs de Castelnòu, o Almoïs de Châteauneuf, es una trobairitz nascuda cap a 1190.
Almucs de Castelnòu èra una nòbla de Gavaudan, versemblablament eissida de la familha de Castèlnòu Randon. Es coneguda per sos escriches e principalament sos escambis amb Iseut de Capio.
Òm estima qu'èra la femna de Guigue de Castèlnòu Randon e doncas la maire de Guilhèm de Castèlnòu, nascut en 1219.
De còps, es confondida amb Azalaís d'Altièr, una autra trobairitz eissida de la noblesa gavaldanesa.