text:
Solidaritat
La solidaritat es un ligam d'engatjament e de dependéncia recipròcs entre de personas caduna tenguda a l'autres, sovent de membres d’un meteis grope ligats per una comunautat de destin (familha, vilatge, profession, entrepresa, nacion, etc.).
En drech, la solidaritat dels debitors significa que lo creditor pòt demandar de pagar a qui que siá de la societat dels debitors.
Somari
Nocion juridica[modificar | modificar la font]
En drech, se fa referéncia a la solidaritat quand un ensems de personas an una obligacion en comun, que siá d'un deute eissit d'un contracte, d'un delicte, quasidelicte o ligada a la possession comuna d'una causa o d'un drech (per exemple pels membres d'una indivision). La nocion de solidaritat es donca ligada a aquela de societat, que siá de drech o de fach.
Sens larg[modificar | modificar la font]
Dins lo sens larg, la solidaritat caracteriza de personas que causisson o se senton una moralitat per assistir una autra persona e lo contrari. La solidaritat se distinguís de l'altruisme: l'altruista pòt pas desirar d'ajudar autrú sens se sentir tocat per çò que viu, e al contrari se pòt venir solidari d'autrú simplament per interès plan comprés (escambi de reciprocitat) e non per altruisme.
Plan sovent, se torna d'un biais positiu de formas de solidaritat mai ambiguas:
- una mena d'escambi mutual, ont un membre del grop es solidari dels autres perque los autres vengan solidari d'el. Es doncas un calcul (economic) e non una intervencion generosa (vejatz ajuda mutuala) ;
- una mena de solidaritat impausada, ont cada membre es obligat d'aderir al grope per que pèrda pas un nombre de beneficis (còsts de coproprietat,...), quitament jos la menaça de sancions (partida socializada du salari, impòsts, conscripcion).
Expression de la solidaritat[modificar | modificar la font]
La solidaritat al dintre d'una societat s'exprimís en particular cap als mai paures. Pòt consistir en una ajuda financièra, un sosten moral, o una ajuda en natura (provisions).
Utilizacion politica del tèrme[modificar | modificar la font]
L’Estat organiza una redistribucion obligatòria dels revenguts e de las riquesas que los politics elegits justifican, segon lor tendéncia politica, per un « dever de solidaritat » entre los membres d'una meteissa societat, perque una aumentacion de las inegalitats socialas menaçant la coesion sociala, o per una espoliacion de las riquessas produchas pel trabalh al profèit del capital, obligant a una redistribucion de las riquesas. Segon los pus liberals, economicament, aquela practica mena cap a l'assisténcia e l'espoliacion etatica.
Qualques organizacions se revendican de la valor positiva de solidaritat, fins a se considerar coma en practica l'incarnation de la solidaritat:
- las organizacions non governamentalas (que se vòlon associacions independentas dels govèrns) coma Mètges Sens Frontièras ;
- fòrça Associations sens tòca lucrativa
- de sindicats de salariats.


c: text/html

text:
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell (n. en 1847, m. en 1922) foguèt un scientific e inventor escocés. Es considerat l'inventor del telefòn a mai aquesta atribucion siá discutida.
Biografia[modificar | modificar la font]
Alexander Graham Bell, fisician e inventor, nasquèt lo 3 de març de 1847 a Edimborg (Escòcia) e estudièt a las Universitats d'Edimborg e de Londres. Emigrèt a Canadà en 1870. Arribèt puèi als Estats Units en 1872.[1]
Als Estats Units comencèt per donar de corses als sords-muts en divulgar lo sistèma nomenat lengatge visible. Aqueste sistèma èra estat desvolopat per son paire, l'educador escocés Alexander Melville Bell. En 1872, A.G.Bell fondèt una escòla per sords-muts a Boston (Massachusetts), que s'integrèt puèi dins l'Universitat de Boston ont Bell venguèt professor de Fisiologia Vocala.[1] En 1882 obtenguèt la nacionalitat nòrd-americana.
Tre sos 18 ans, Bell trabalhava l'idèa de la transmission de la paraula. En 1874, mentre que trabalhava sus un telegraf multiple, desvolopèt las idèas basicas de çò que vendriá lo telefòn. Sas experiéncias amb son ajudaire Thomas Watson capitèron son foncionar lo 10 de març de 1876.[1]
Una demostracion aquel meteis an pendent l'Exposicion del Centenari a Filadelfia (Pennsilvània), lancèt son invencion dins tot lo mond e lo menèt a metre en pès en 1877 La Companhiá de Telefòns Bell. En 1880, França li concediguèt lo prèmi Volta, amb una recompensa de 50 000 francs, per son invencion.
Bastiguèt d'autras invencions coma: lo fotofòn, l'audiomètre e la balança d'induccion e pausèt las basas del gramofòn modèrne.
Foguèt a mai un dels cofondaires de la National Geographic que ne foguèt president entre 1896 e 1904. Tanben fondèt la revista Science.
Se moriguèt lo 2 d'agost de 1922 a Cape Breton Island (Canadà) ont estivava. Lo govèrn canadian sèrva un musèu que encabís fòrça de sas invencions originalas.
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sargon d'Akkad
Sargon foguèt lo fondator e rei del primièr empèri conegut, l'Empèri Akkadian, que sa capitala èra Agadé. De mercé Sargon, las tribús semitas akkadianas, fòrça estendudas al nòrd de Mesopotamia (amb una colonia granda a Kish), contrarotlèron lo país impausant lor lenga.
Las cronologias de sa naissença diferisson. Son origina e son nom real son pas coneguts. La legenda mitologica ne fa lo filh adoptiu d'un talhador de palmièrs que lo trapèt a l'aurièra del riu onte l'aviá daissat la maire, una vestala (Cf. Moïses getat dins Nil, Ròmul dins Tibre...). Visquèt son enfança a Azupiranu ('ciutat del safran' en akkadian), vila non localizabla situada en riba d'Eufrates. Son paire èra originari de « La Montanha », una region ocupada per de tribús semitas, situada entre lo desèrt e lo riu d'Eufrates pròcha de l'embocadura de Khabur-Balikh. Comencèt sa carrièra coma copièr del rei Urzababa de Kish e, benlèu per una derrota d'aquel rei, prenguèt lo poder. Vèrs 2340 aC venguèt rei de la ciutat d'Agadé. Ocupèt pus tard Umma (qu'èra benlèu jol poder de Lugalzagesi) e Uruk. Son primièr títol èra lo de rei d'Agadé, puèi lo de Kish pel prestigi de la capitala anciana. Dins aquesta campanha sembla qu'ocupèt tanben Tuttul, sul riu d'Eufrates e sus la via vèrs Mari. Après dominar Kish, tot lo nòrd de Sumèr foguèt somés (vèrs 2338 aC o 2337 aC), après 34 batalhas: Uruk foguèt per tres còps atacada e fin finala ocupada e Lugalzagesi empresonat e enviat cargat de cadenas a Nippur, al temple del dieu Enlil. Sargon venguèt alavetz propietari d'Umma, Uruk, Lagash e Eninmar, los estats principals de Lugalzagesi, e se titolèt "rei del país" (vèrs 2229 aC). A l'èst, los reialmes elamitas d'Awan e Warakshe o Warakhshe formèron una coalicion per s'opausar a la menaça de Sargon, mas foguèron derrotats, benlèu dins una campanha dobla. Al nòrd-èst conquistèt lo país de Subartu (qu'inclutz benlèu la nauta Mesopotamia dempuèi las montanhas Zagros a Khabur-Balikh o inclutz benlèu de zonas pus a l'oèst). Las inscripcions mencionan tanben una campanha en Simurrum, zona de las montanhas Zagros.
Son Empèri compreniá 65 païses que semblavan de correspondre a 65 estats o reialmes jos la dependéncia dirècta o indirècta de Sargon. Las listas reialas li atribuisson una durada dins lo tròn de 56 ans mas se supausa qu'aquò inclutz lo periòde coma copièr del rei de Kish. Fondèt probablament Agadé (tanben apelada Akkad) quand aviá mai de 30 ans e moriguèt a mai de 70 ans, vèrs 2284 aC. Li succediguèt son filh Rimush.
D'après la legenda, traversèt la mar Mediterranèa e arribèt al país de l'estam (Chipre) e en Creta e arribèt tanben al reialme de Burushkhanda al sud del Lac de la Sal (Lac de Tuz) en Anatolia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Autretot
Autretot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Yvetot.
Commune du Pays de Caux située dans le canton d'Yvetot.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, la municipalitat es un centre del tissage e del protestantisme.
Du Modèl:S mini- au Modèl:S-, la commune est un centre du tissage et du protestantisme.


text:
James Stamp
James Stamp (1904 - 1985) que ho un trompetista academic classic e de jazz american e mei que mei un pedagòg d'aqueste instrument.
Que comencè a estudiar la trompeta a 16 ans. Per 17 annadas que ho purmèr trompeta dens l'Orquèstra Sinfonica de Mineapolis. En 1944 que's mudè a Hollywood entà i jogar entaus estudios de cinema. Arron ua ataca cardiaca en 1954 que's virè de cap a l'ensenhament e, en 1978, que publiquè Warm-ups + Studies, ua referencia dens l'apretissatge de la trompeta entà entà jogar net dab poder, claretat e nanças.


text:
Karol Borsuk
Karol Borsuk (8 de mai de 1905 - 24 de genièr de 1982). Matematician polonés nascut a Varsòvia. Foguèt diplomat e obtenguèt son doctorat a l'Universitat de Varsòvia en 1927 e 1930, respectivament.
Sòci de l'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias dempuèi 1952. Son domeni d'interès principal èra la topologia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Publicacions[modificar | modificar la font]
- Geometria analityczna w n wymiarach ("Geometria analitica en n dimensions", 1950)
- Podstawy geometrii ("Fondaments de la geometria", 1955)
- Theory of Retracts (1966)
- Theory of Shape (1975)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biografia de Karol Borsuk (en anglés)


text:
Benasqués
Lo benasqués, aperat en benasqués "patués", es l'idiòma de la Vath de Benás o Vath de Benasc, dens los Pirenèus e dens la comunautat autonòma d'Aragon. Qu'es un grop de parlars de transicion enter lo catalan e l'aragonés, tienent tanben quauques elements de l'occitan gascon. Los parlars benasqués s'aplegan en duas varietats : la varietat septentrionau qu'ei parlada en cinc vilatges mes amont: Saunc (oficiau: Sahún), Benàs, Grist (oficiau: Eriste), Ansils (oficiau: Ancilles) e Sarllé (oficiau: Cerler) mentre que la varietat meridionau qu'aplega los parlars de Solana, Castejón e deus autes vilatges dinca Bissagori (oficiau: Basauri) de parlar quasi catalan[1]. En la varietat septentrionau deu benasqués, en continuacion dab los parlars gascons vesins de Luishon e d'Aran [2] las a deus pluraus e de bèras formas verbaus que vaden e, com en catalan e en asturian centrau (Benasqués septentrionau: Les franseses se'n tornen ta París, Benasqués meridionau: Las francesas se'n tornan ta París). Lo vèrbe cantar (cantà) que's conjuga atau au present de l'indicatiu:
Benasqués septentrionau: canto, cantes, cante, cantem, cantetz, canten
Benasqués meridionau: canto, cantas, canta, cantam, cantatz, cantan
En luishonés e aranés: canti, cantes, cante, cantam, cantatz, canten.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los lingüistas non son pas completament d'acòrd per saber se cau classificar lo benasqués dens la lenga aragonesa o dens la lenga catalana [3]. Quauques lingüistas ne hèn ua microlengua (1000 a 2000 locutors) ni aragonesa ni catalana[4].
La populacion benasquesa, ara per ara, que’s sent plan aragonesa e pas briga catalana. Lo combat deus Benasqués tà poder parlar e escríver en patués que s’a hèit aragonés e non pas catalan. Escrivans d’expression benasquesa coma Chusé Maria Ferrer e la professora d'aragonés Carmen Castán que son membres deu Consello d’a fabla aragonesa (Conselh de la Lenga Aragonesa) e los Benasqués son plan representats a l’Academia de l’Aragonés(Acadèmia de l'Aragonés) dont lo son president lo filològ Manuel Castán ei benasqués. Las sesilhas publicas de l’Acadèmia de l'Aragonés que son tostemps conhidas de mond a Benàs com enlòc mes. E qu’ei plan en contèxte de l’arrenavida de l’aragonés que la literatura en benasqués an podut desvolopà’s.
Literatura benasquesa[modificar | modificar la font]
Lo prumèr libe en aragonés benasqués contemporanèu que parescó en 1985. Que s’ageish d’un recuelh de poèmas escriut per Chusé Maria Ferrer e qu’estó publicat per O consello d’a fabla aragonesa a Òsca. Dens lo son poèma titolat Son palabras d’aquel Aragon d’allá galto, l’autor i escriu:
Palabras d’Aragon, ta charrá de montañas, de mainadas y d’ausensias
Palabras, fillas de pay y may latins
Primas del catalán, del castellano, del fransés
Y que queren cantà ta Aragón
(Paraulas d'Aragon tà parlar de montanhas, de mainadalhas e d'abséncias / Paraulas, hilhas de pair e mair latins / Cosias deu catalan, deu castelhan, deu francés, E qui vòlen cantar tà Aragon)
Aqueth obratge qu’estó seguit per pèças de teatre. Las prumèras La Roqueta, de Rafael Solana, e Pequeño teatro, d' Ángel Subirá que parescón en 1987 dens un recuelh titolat “Teyatro en aragonés benasqués”. Tanben en 1987 que’s comencè la publicacion de libes tà mainats: La tornada de Diana (1987), La selba encantada (1993), La singardalla sabia (1997). L'Associacion Guayén publiquè Resetas antiguas de la Ball de Benás (1993). Carmen Castán, guanhadora de prèmis Guayén e Lo Grau per las soas novèlas cortas en benasqués, qu’obtiengó lo prèmi Arnal Cavero de 1997 per la soa novèla Cuan l´odio esbatega pe´l aire (Quan l’òdi e’s debat per l’aire) e un aute prèmi Arnal Cavero en 2002 per la soa auta novela "La descordada bida de Sinforosa Sastre" (La vita desbrombada de Sinforosa Sastre). D'autes autors en patués que son lo filològ e president de la Sociedat de Lingüística Aragonesa Xusé Antonio Saura, e d'autes coma María Mur, María Luisa Arnal, Chusé Manuel Carrera, Manuela Fernández Mora, Xonás Pallás Gabás, Antonio Merino, Josefa Corne, María Paz Estop etc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es) Diccionari en linha
- (es)"Benasqués" dens la Gran Enciclopedia Aragonesa.
- (ca)"Benasqués" dens la Gran Enciclopèdia Catalana
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Babia, Antoni (1997). La Franja de la Franja : la parla de la Vall de Benasc, on el català és patuès. Barcelona: Empúries (387 p.) [ISBN 84-7596-551-2]
- Ballarín Cornel, Ángel (1978). Diccionario del benasqués. Saragossa: Talleres gráficas La Editorial. (523 p.) [ISBN 84-85-077-08-3]
- Ballarín Cornel, Ángel (1976). Elementos de gramática benasquesa. Saragossa: Talleres Gráficos La Editorial. (88 p.) [ISBN 84-8507711-3]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lo professor Xosé Antonio Saura, vej. aquiu
- ↑ SAURA A.J. 2003 Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas, (Zaragoza, Gara d'Edizions-Institución Fernando el Católico.)
- ↑ Los tanhents de la catalanitat deu benasqués, com lo lingüista Joan Coromines, que son tots catalans, totun que cau senhalar d'autes lingüistas catalans com Antoni M. Badia Margarit, au contra, que son partidaris de considerar lo benasqués com aragonés
- ↑ Que lo benasqués sia ua lenga autonòma qu'ei l’avís, en particular, de la Sociedat de Lingüística Aragonesa (SLA) e deu son president, lo filològ (benasqués) Xosé Antonio Saura, professor a l’Universitat de Saragòssa. La SLA qu’ei ua societat scientifica, fondada lo 20 de març de 2004 a Graus, (Òsca). Qu’ei compausada d’ un vintenat de personas, originaris en la soa majoritat de las zonas aragonesofònas. “Que son filològs e filològas, escrivans e escrivanas, qui comparteishen ua vision en comun e un interès entà l’estudi scientific e la dignificacion deus dialèctes qui constitueishen l'aragonés, e entau benasqués. Las lengas de tribalh de la revista de la Societat, titolada De lingua aragonensis, que son “l’aragonés, lo benasqués, lo catalan, l’occitan, lo castelhan e lo francés.” segon çò que i podem léger suu pròpi site web de la SLA


text:
Golf d'Adèn
Lo golf d'Aden (en arabi خليج عدن Khalij 'Adan, en somali Badyarada 'Admēd) es un braç de mar de l'Ocean Indian situat entre la còsta meridionala de la Peninsula Aràbia (Iemèn), e Africa (Jiboti e Somalia). Al nòrd-oèst comunica amb la mar Roja a travèrs de l'estrech de Bab al Mandab.
Es una via maritima essenciala pel transport del petròli del golf Persic, d'importància màger per l'economia mondiala. Es l'abitat natural de nombrosas espècias de peisses e coralhs. Los pòrts principals son Adèn (en Iemèn), Berbera e Bosaso (en Somalia).


text:
Blattaria
Las babaròtas constituisson l'òrdre dels blattoptèrs (Blattaria — tanben Blattodea —).
La babaròta es un insècte de l'òrdre dels blattoptèrs que qualques espècias vivon en comensals amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, rebuts e provisions.
N'i a environ 4000 espècias repartidas altorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas.
En França, existisson quatre espècias introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs:
- la babaròta germanica (Blattella germanica),
- la babaròta raiada (Supella longipalpa),
- la babaròta orientala (Blatta orientalis),
- la babaròta americana (Periplaneta americana).
Somari
- 1 Classificacion
- 2 L'animal el meteis
- 3 Santat
- 4 Lucha contra las babaròtas
- 5 Ligam extèrne
Classificacion[modificar | modificar la font]
Òrdre: dictioptèrs Familha: blattidats
L'animal el meteis[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament.
Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras.
Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 ootècas (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns.
Vida[modificar | modificar la font]
A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla.
Particularitats[modificar | modificar la font]
Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una feromòna d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna.
Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm.
Santat[modificar | modificar la font]
Medicaments[modificar | modificar la font]
Las babaròtas èran utilizadas dins la Grècia e la China anticas, coma medicaments.
Agents patogèns retrobats dins las babaròtas[modificar | modificar la font]
d'aprèp N.R.H. Burgess (1984)
Lucha contra las babaròtas[modificar | modificar la font]
Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles.
Modificacion de l'abitat[modificar | modificar la font]
Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins.
Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions)[modificar | modificar la font]
Los produches fito-sanitaris regulators de creissença (RCI) e los insecticidas remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo metoprèn (Dianex) e l'idroprèn (Gencor) son correntament utilizats uèi.
Los atraches quimics son utils.
La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al propoxur (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'acid boric (MRF 2.000 Blue Diamond).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr) Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius
- (en) Lo sit de las babaròtas


text:
720
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 720 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lo sètge arabi de 717-718 e la guèrra civila de 719, Leon III decidiguèt d'adoptar una politica de redreiçament de l'Empèri. Per renfòrçar lo poder centrau, nomèt son fiu Constantin (nascut en julhet de 718) coma coemperaire. Puei, per restaurar l'economia, decidiguèt de tornar poblar Constantinòple. Pasmens, lei combats acomencèron tornarmai còntra leis Arabis que s'opausèron ai temptativas de reconquista bizantina en Anatolia.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt de K'inich K'an Joy Chitam II.


text:
Taoiseach
Lo Taoiseach (prononciacion: /ti:ʃɒx/ ; al plural Taoisigh, prononciacion /ti:ʃi:/ ) es lo cap de govèrn de la Republica d'Irlanda e lo cap del cabinet irlandés, foncion equivalenta al primièr ministre de las democracias parlamentàrias.
Lo Taoiseach es nomenat pel president d'Irlanda après d'èsser elegit pel Dáil Éireann (la cambra bassa del Parlament). Lo Taoiseach actual es Bertie Ahern, teachta dála (delegat de l'assemblada, equivalent a deputat) del partit Fianna Fáil. Lo Taoiseach designa lo Tánaiste (deputat primièr ministre) que aprèp es nomenat pel president. La foncion de Tánaiste es similara, mas pas equivalenta, a aquela del vicepresident del govèrn. Lo Taoiseach tanben nomena los autres ministres del cabinet e onze membres del Senat irlandés.
La foncion modèrna del Taoiseach foguèt establida dins la constitucion d'Irlanda de 1937, remplaçant la foncion de "President del Conselh Executiu" de l'Estat Liure d'Irlanda de 1922-1937. Ça que la, las foncions del Taoiseach e del President del Conselh Executiu diferisson en qualques aspèctes fondamentals. Per exemple, lo president del Conselh Executiu aviá pas la capacitat de relevar un dels ministres del govèrn. Lo cabinet de l'Estat Liure d'Irlanda, nomenat Conselh Executiu, deviá èsser reformat completament se voliá renovelar una foncion. Lo president del Conselh Executiu tanpauc podiá pas dissòlvre lo Dáil Éireann; aquò èra una decision collectiva del Conselh Executiu. Lo Taoiseach, per contra, ten un ròtle mai important amb mai de poder executiu e la capacitat de relevar un ministre e de dissòlvre lo Parlament.


text:
Turcomans dau Moton Blanc
Lei Turcomans dau Moton Blanc fuguèron una federacion tribala qu'existiguèt de 1378 a 1508. Se formèt en Anatolia après la disparicion de l'Ilkhanat en 1336. En 1402, Tamburlan li donèt la region de Diyarbakır dins lo sud-èst anatolian. En 1467, lo Moton Blanc capitèt de destrurre la federacion rivala dei Turcomans dau Moton Negre e ocupèt la Mesopotamia Auta. Puei, en 1469, ocupèron Bagdad e s'avancèron vèrs Korasan. Fuguèron vencuts entre 1502 e 1508 per lei Safavidas.


text:
Val
Una val (var. vau, vath)[1] es una depression alongada de la superfícia terrèstra percorreguda generalament per un cors d'aiga. Las vals se forman per l'accion de l'erosion del riu al fons de la clusa e per la meteorizacion mecanica que li dònan la forma caracteristica en V o triangulara. Una val glaciària, per contra, es pus redonda e sembla una U. Las vals son estadas de luòcs privilegiats pels poblaments umans, pr'amor qu'an d'aiga accessibla e son protegidas per las montanhas que las enròdan. Per aquò lo mot val es present dins fòrça toponims actuals: Vals; Vaubòna, Valclara, Vauclusa, Valescura, Vaufreja, Vathmala, etc.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo mot es generalament femenin.


text:
Résultats des élections législatives 2012 Moselle (57)
Liste des circonscriptions :
- 1ère circonscriptionles cantons de Maizières-lès-Metz, Marange-Silvange, Metz III (partie non comprise dans la 3ème circonscription), Rombas, Woippy.
- 2ème circonscriptionles cantons de Ars-sur-Moselle, Metz IV, Montigny-lès-Metz (moins les communes de Chieulles, Mey, Saint-Julien-lès-Metz, Vantoux, Vany), Verny.
- 3ème circonscriptionles cantons de Metz I, Metz II, Metz III (moins la partie située à l'ouest de la voie ferrée de Nancy à Thionville), Pange, Vigy, les communes de Chieulles, Mey, Saint-Julien-lès-Metz, Vantoux, Vany.
- 4ème circonscriptionles cantons de Albestroff, Château-Salins, Delme, Dieuze, Fénétrange, Grostenquin, Lorquin, Phalsbourg, Réchicourt-le-Château, Sarrebourg, Vic-sur-Seille.
- 5ème circonscriptionles cantons de Bitche, Rohrbach-lès-Bitche, Sarralbe, Sarreguemines, Sarreguemines-Campagne, Volmunster.
- 6ème circonscriptionles cantons de Behren-lès-Forbach, Forbach, Freyming-Merlebach, Stiring-Wendel.
- 7ème circonscriptionles cantons de Boulay-Moselle, Bouzonville, Faulquemont, Saint-Avold I, Saint-Avold II.
- 8ème circonscriptionles cantons de Algrange, Fameck, Florange, Fontoy, Hayange, Moyeuvre-Grande, la commune de Terville.
- 9ème circonscriptionles cantons de Cattenom, Metzervisse, Sierck-les-Bains, Thionville Est, Thionville Ouest, Yutz (moins la commune de Terville).


text:
-590
Aquesta pagina concernís l'an -590 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Urartu[modificar | modificar la font]
Destruccion de Rushahinili, capitala d'Urartu, per lei Medes e mòrt dei rèis Rusa III e Rusa IV que succediguèt a son paire dins lo corrent de l'annada. Aquò marquèt la disparicion d'Urartu coma poissança importanta d'Orient Mejan e belèu sa disparicion finala. D'efèct, la fin precisa dau reiaume es desconeguda mai lei vestigis de sei vilas mostran de destruccions importantas entraïnadas per d'invasions deis Escites e dei Medes entre 590 e 585 avC. Dins totei lei cas, 590 av JC marca la fin dei documents escrichs regardant Urartu.


text:
Camplong
Camplong (Camplong en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada al nord de Bedarius dins los cantons nauts d'Erau , entre las comunas de La Torre d'Òrb, Lo Bosquet d'Òrb, Avèna e Graisseçac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla Sant Salvador del puòg del sègle XII
- Crotz del sègle XII o XIII
- Crotz dels sègles XVII e XVIII
- Potz Durand que fasiá partit dels dètz poses de carbon de pèira de Graisseçac
- Monument dels mòrts en pèiras del país.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Ferdinand Fabre que passèt la seuna enfantesa en çò del seu oncle, curat de la parròquia.
- Denis Bosquet dich Boqueto, escalpraire a bastit lo monument dels mòrts après la granda guèrra.


text:
Village People
Los Village People es un grop de musica estatsunians de disco produch per dos Franceses: Jacques Morali e Henri Belolo.
Le nom del grop es una referéncia dirècta a Greenwich Village, luòc que lo grop foguèt fondat, e que compòrta tanben una granda comunautat gai. Los tèmas de las cançons e l'estil, subretot vestimentari, del grop faguèt dels Village People un simbòl du movement gai. Vendèron mai de 65 milions de discs.
Somari
Membres del grop[modificar | modificar la font]
- Victor Willis puèi Ray Simpson e Pablo Vidal (en 2008) : lo motard de la polícia
- Felipe Rose : l'indian
- Alex Briley : lo soldat
- Randy Jones puèi Jeff Olson : lo cowboy
- David Hodo : l'obrièr del bastiment
- Glenn Hughes puèi Eric Anzalone (en 1995) e Chris K. (en 2007) : lo "cuèr", puèi lo motard
Biografia[modificar | modificar la font]
L'idèa de fondar lo grop ven de Jacques Morali, un Francés qu'encontra a Greenwich Village (Nòva York) Felipe Rose en 1977, un dançaire de carrièra dins un costum d'Indian. Felipe aguèt l'idèa de montar un grop reünissent los clichés del macho fòça apreciats dins lo mond gai e s'inspirant de l'òbra de Tom of Finland, una fòrta icòna gai de l'epòca.
Peu après, Morali rencontre Victor Willis à Broadway, qui ramène Alex Briley. Avec son associé Henri Belolo, Morali engage des auditions pour compléter le groupe.
Los Village People faguèron fòrça succeses pendent lo periòde disco: YMCA, Macho Man, Go West, Can't Stop the Music, San Francisco, In the Navy…
L'US Navy utilizèt la cançon In the Navy coma aisina de promocion. E permetèt al grop d'utilizar un destroyer, d'avions e des centanas de Marines sus una nau pel filmatge de la video a San Diego. A la sortida d'aquela, pariada a una campanha publicitària de l'US Navy, fòrça journals americans protestèron contra l'utilizacion dels fons publics e la mobilizacion dels mejans per la realizacion d'una video. L'escandal aumentèt la popularitat de la cançon.
Los Village People faguèron lo lor film en 1980: Can't Stop the Music, un escas que lp grop es curiosament censat èsser credible sens cap de referéncia a la comunautat gai.
Lo grop faguèt una pausa en 1986, avant de fondar son pròpria ostal de produccion per realizar de viradas.
Glenn Hughes — lo motard de la primièra ora—, de 1977 a 1995) moriguèt lo 15 de març de 2001, a l'edat de 50 ans. En mai d'èsser un dels cantaires del grop, Glenn Hugues èra al cap de la Company Village People que vitjava per America amb un espectacle disco de la nautor dels espectacles de Broadway. Malaut dempuèi d'ans, lo cantaire aviá quitat lo grop en 1995, e foguèt remplaçat sus scèna per Éric Anzalone.
En 1981, Randy Jones — lo cowboy — quitèt lo grop per se consacrar a sa carrièra en solo daissant atal la plaça a Jeff Olson, entre autres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- YMCA (1977)
- Macho Man (1978)
- Cruisin' (1978)
- Go West (1979)
- Live and Sleazy (1979)
- In the Navy (1979)
- Can't Stop The Music (1980)
- Renaissance (1981)
- Fox On The Box (1982) / In The Street (1983)
- Sex Over The Phone (1985)
- Greatest Hits (1988)
- Greatest Hits '89 Remixes (1989)
- The Best Of Village People (1994)
- The Very Best Of (1998)
- 20th Century Masters, The Millennium Collection...The Best Of Village People (2001)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Site oficial
- (fr) Entrevista de Jacques Morali sus un site dedicat als Village People
- (fr) FHM de genièr de 2001 (PDF)


text:
Comte-duc d'Olivares
Gaspar de Guzmán y Pimentel (Roma, lo 6 de genièr de 1587 - Toro, lo 22 de julhet de 1645), nòble e òme politic espanhòl, pus conegut coma lo Comte-duc d'Olivares, èra lo favorit (valido en castelhan) del rei Felip IV d'Espanha.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo Comte-duc d'Olivares que vadó a Roma on lo son pair, Pedro Pérez de Guzmán y Zúñiga, purmèr Comte d'Olivares (l'Ostau d'Olivares qu'èra un arram capdet gessit de l'Ostau de Medina-Sidonia) b'èra embaishador d'Espanha. Qu'èra lo tresau hilh e, per aquesta rason, que ho vodat a la religion e, a l'etat de 14 ans, que'u mandèn estudiar lo dret canonic a l'Universitat de Salamanca. Totun, la mort deus sons hrairs que hen d'eth l'eretèr e que cambiè lo son hat ; qu'avó atau de s'anar víver hens la Cort d'Espanha. Las intrigas de la cort que'u mièn a aquesir la hidança deu rei Felip IV d'Espanha e de vàder lo son valido. Aquesta foncion especifica a Espanha que correspond au còp a ua mena de favorit personau e de purmèr ministre deu rei. Lo son temps de valido que ho marcat per la guèrra dab las Províncias Unidas, l'oposicion diplomatica e politica dab lo son omològ francés : lo Cardinau de Richelieu, e la temptativa d'unificar lo Reiaume d'Espanha devath lo poder deu rei. Aquesta segonda enterpresa que culminè dab la reforma coneguda com l'Union de las armas qui miè a la susmauta de Catalonha e, après, a la caduda en disgràcia deu Comte-duc e au son exili dens los sons domenis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- El conde-duque de Olivares, de John H. Elliott. ISBN 84-397-0248-5
- El Conde-Duque de Olivares. La pasión de mandar. Gregorio Marañón, (1936), reed. Espasa, Madrid, 2006. ISBN 84-670-2285-X
- Yo, conde-Duque de Olivares. El arte de lo imposible. Eduardo Chamorro, (1989), ed. Planeta DeAgostini, 1992. ISBN 84-395-5407-9


text:
Regiment de Västerbotten
Lo Regiment de Västerbotten (en suedés: Västerbottens regemente) foguèt una unitat d'infantariá de l'armada suedesa situada a Umeå. Las originas d'aqueste còs militar, que foguèt dissolvut en 2000, remontan almens al sègle XVI. Inicialament los soldats del regiment èran recrutats dins la província de Västerbotten e per aquesta rason mai tard establiguèron sa garnison dins son airal de provenença.
Aprèp la dissolucion de la companhiá, l'endrech qu'ocupava foguèt crompat per la comuna d'Umeå e transformat en un parc d'entrepresas sonat Umestan.
Campanhas ont participèt lo Regiment[modificar | modificar la font]
- La Segonda Guèrra Polonesa (1600-1629)
- La Guèrra de Trenta Ans (1630-1648)
- Las Guèrras del Nòrd (1655-1661)
- La Guèrra d'Escània (1674-1679)
- La Granda Guèrra del Nòrd (1700-1721)
- La Guèrra Russo-Suedesa (1741-1743)
- La Guèrra dels Sèt Ans (1757-1762)
- La Guèrra Russo-Suedesa de Gustau III (1788-1790)
- La Guèrra Finlandesa (1808-1809)
- La Campanha Suedesa contra Norvègia (1814)


text:
L'Avare o l'Escòla de la Mentida
L'Avare o l'Escòla de la Mentida qu'ei ua comedia en pròsa e en 5 hèitas de Molière estreada au Teatre deu Palais Reiau lo 9 de seteme de 1668. Com lo títol ac ditz, que tracta lo tèma de l'avaridèr a truvèrs deu personatge principau : Harpagon.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Harpagon : pair de Cléante e d'Élise, avare e amorós de Mariane.
- Cléante : hilh d'Harpagon, amorós de Mariane.
- Elise : hilha d'Harpagon, amorosa de Valère.
- Valère : hilh d'Anselme, amorós d'Élise.
- Mariane : hilha d'Anselme, amorosa de Cléante mes aimada d'Haragon.
- Anselme : pair de Mariane e de Valère.
- Frosine : intriganta.
- Mèste Simon : cortièr.
- Mèste Jacques : cosinèr e cochèr d'Harpagon.
- La Flêche : vailet de Cléante.
- Dauna Claude : serviciala d'Harpagon.
- Brindavoine e Lamerluche : lacais d'Harpagon.
- Un comissari e lo son clèrc.
Resumit[modificar | modificar la font]
Hèita I[modificar | modificar la font]
Harpagon, pair d'Élise e de Cléante, qu'ei un avare. Que s'a enterrat au jardin un cròfo dab pistòlas e qu'a tostemps paur que l'ac panen. Per aquesta rason, qu'acaça Laflêche. Élise qu'ei amorosa de Valère, un napolitan qui tribalha peu son pair mentre que Cléante ei amorós de Mariana, ua gojata desprovesida de fortuna. Harpagon tanben que la vòu esposar en tot maridar Élise dab Anselme (un òmi vielh qui l'accèpta shens cap de dòt) e Cléante dab ua veusa. Élise que refusa e Harpagon que demanda a Valère de la convéncer.
Hèita II[modificar | modificar la font]
Cléante, en besonh de moneda, que se'n va véder un usurèr qui fin finala ei Harpagon. Pair e hilh que's disputan. Arron, Frosine qu'ensaja de'u convéncer que Mariana e l'aimarà per'mor qu'ei vielh, shens que pòrte cap fortuna totun, mes tanben shens que sàpia çò qu'ei la despensa. A maugrat de la satisfaccion produsida en çò d'Harpagon, aqueste non paga pas un ardit a Frosine.
Hèita III[modificar | modificar la font]
Harpagon que deu organizar un sopar a l'escadença de la signatura deu contracte de maridatge, mes las despensas que deu har mèste Jacques entad aquò que l'esmaleishen. Valère qu'entervien alavetz entà estar au gost d'Harpagon (dab la frasa famosa "que minjar entà víver e non pas víver entà minjar") e fin finala Jacques qu'ei trucat a còps de barròt. Que's vòu venjar.
Frosine qu'arriba dab Mariane. Era e Cléante que's reconeishen e que s'escambian paraulas d'amor veladas. Cléante que s'ac vira entà obligar son pair a auherir ua de las soas bagas a la gojata.
Hèita IV[modificar | modificar la font]
Harpagon que sospècta los sentiments de Cléante per Mariana e que'u ditz qu'a renonciat au maridatge entà véder la soa reaccion. Adara au hiu de la vertat pair e hilh que's pelejan un aute còp e mèste Jacques qu'ensaja d'adobar l'ahar en disent a cadun que l'aute e s'ei plegat a la soa volontat. A despart d'aquò, las pistòlas deu cròfo que son estadas panadas.
Hèita V[modificar | modificar la font]
Harpagon qu'apèra un comissari ; entà's venjar, mèste Jacques que denóncia Valère. Qu'ei con•honut per'mor que's cred a con•hessar lo son amor. Alavetz Anselme qu'arriba e que reconeish Valère e Mariane com los sons hilh e hilha que credèva aver perdut durant un naufratge. Fin finala Harpagon qu'accèpta que's mariden dab los sons hilhs dab la condicion qu'Anselme pague sol.


text:
L'economia de Micronesia consistís principalament en agricultura e pesca de subsisténcia[1]. Las illas an pas gaire de ressorsas mineralas explechablas, a l'excepcion del fosfat. Existís un potencial pel torisme, mas la localizacion alunhada, la manca d'installacions apropriadas e las paucas linhas aerianas que servisson l'archipèla entrepachan son desvolopament[1]. Segon los tèrmes originals del Pacte de Liura Associacion, los Estats Units paguèron 1,3 miliard de dolars en ajuda durant lo periòde 1986-2001; mai tard lo nivèl d'ajuda foguèt redusit[1]. Las perspectivas a terme mejan de l'economia del país semblan fragilas a causa de la reduccion de l'ajuda dels Estats Units e tanben de la reduccion actuala de la creissença del sector privat[1].
Los Estats Federats de Micronèsia an pas de leis suls brevets[2].


text:
Illas Britanicas
Las illas Britanicas (en anglés British Isles, en galés Ynysoedd Prydain, en irlandés Oileáin Iarthair Eorpa[1], en manx Ellanyn Goaldagh, en escocés Eileanan Breatannach) son un archipèla important del nòrd-oèst d'Euròpa que compren las illas seguentas:
- l'illa d'Irlanda, la segonda de l'archipèla, dividida entre l'estat d'Irlanda e l'estat del Reialme Unit (Irlanda del Nòrd).
- l'illa de Grand Bretanha, la mai granda de l'archipèla, possedida tota per l'estat del Reialme Unit. Aquela illa compren en particular las nacions istoricas d'Anglatèrra, Cornoalha, Escòcia e del País de Galas.
- l'illa de Man, possession del Reialme Unit
- divèrsas illas pichonas e estrechament religadas a l'illa de Grand Bretanha e apertenent tanben al Reialme Unit, coma
- Wight (en Anglatèrra);
- las illas Ebridas, las illas Shetland e las illas Orcadas (en Escòcia);
- Anglesey (al País de Galas);
- las illas Scilly (en Cornoalha), etc.
Las illas Normandas, pròchas de França, s'intègran pas gaire, geograficament, a las illas Britanicas, pasmens son una possession del Reialme Unit e de còps d'unes que i a las considèran coma una part de las illas Britanicas.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "illas d'Euròpa Occidentala".


text:
Vescheim
Vescheim es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana dependéncia del comtat de la Pichona-Pèira #que lo fief #passar al senhor de Fénétrange, e a la França amb Phalsbourg.
- Anciana parròquia de la évêché d'Estrasburg.
- Ancienne dépendance du comté de la Petite-Pierre dont le fief passa au seigneur de Fénétrange, et à la France avec Phalsbourg.
- Ancienne paroisse de l'évêché de Strasbourg.


text:
Dieudonné
Dieudonné, nom de scena de Dieudonné M'Bala M'Bala, es un umorista, actor e militant politic francés que naissèt l'11 de febrier de 1966 a Fontenay-aux-Roses (Auts de Sèina).
Dieudonné si faguèt conéisser coma umorista dins leis ans 1990. Dins la segonda mitat d'aqueu decenni, s'engatgèt totjorn mai en politica en participant especialament a mai d'un escrutinh electorau.
Particularament controversiat en rason de mai d'una de sei presas de posicion, Dieudonné veguèt son imatge public si modificar progressivament au cors deis ans 2000 : au moment que lo classavan a senèstra dins leis ans 1990, desenant d'associacions antiracistas nombrosas lo condamnan e de formacions e movements politics nombrós lo considèran coma una personalitat d'extrèma drecha, ensin qu'una gròssa part de la pressa nacionala que l'acusan especialament d'antisemitisme. Eu contèsta aqueleis acusacions e si presenta coma un republican antisionista anticomunautarista e afièrma que representa la "senèstra veritabla".


text:
Temps
Lo temps qu'es la quatau dimension d'aqueste monde. Qu'es destriat diferentament segon las culturas.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Lo grec Crònos que vau lo roman Saturne. Diu deu temps qu'es lo pair de Zeus/Jupitèr. Avant que'u hilh prengoc lo poder qu`èra lo mei poderós deus dius e que minjava los sons mainatges.
Annada[modificar | modificar la font]
Qu'es lo temps ende har tota ua virada au torn deu sorelh. Ua annada civila qu'a 365 jorns, mes ua annada siderala que n'a 365,256363051. Lavetz cada quate ans, ua jornada qu'es ajustada ende pas que las datas sian tròp bolegadas.
Sason[modificar | modificar la font]
Ua sason qu'es l'interval de tres mes entre cada equinòcci e solstici. La prima que's passa de l'equinòcci de març dinc au solstici d'estiu. L'estiu que's passa deu solstici d'estiu dinc a l'equinòcci de septeme. La gòrra que va de l'equinòcci de septeme dinc au solstici d'ivèrn. L'ivèrn que va deu solstici d'ivèrn dinc a l'equinòcci de març.
Mes[modificar | modificar la font]
L'annada qu'es destriada en 12 mes.
Mes lunar[modificar | modificar la font]
Qu'es lo temps d'ua navèra lua dinc a la que veng. Que hè 28 jorns. Qu'es destriat en quate setmanas, de la navèra lua dinc au prumèr quart de lua, deu prumèr quart dinc a la lua plea, de la lua plea dinc au darrèr quart e deu darrèr quart dinc a la navèra lua. Qu'es l'unitat qu'utilizan los calendrièrs chinés e arabs.
Setmana[modificar | modificar la font]
En Euròpa, la setmana que hè 7 jorns. Aquera destriada que's hasoc a Babilònia on copèn lo mes lunar en quate partidas ; deu còp lo mes lunar estoc destriat en quate setmanas de set jorns.
Jorn[modificar | modificar la font]
Lo jorn o jornada qu'es lo temps ende que la Terra hasse ua virolejada sus era. Ua jornada civila que hè 24 òras.


text:
Bahasa Indonesia
Lenga oficiala d'Indonesia, lo bahasa indonesia (literalament lenga d'Indonesia o Indonesian) es una varietat del malai. L'intercompreneson amb lo malai de Malàisia (Bahasa malaysia) es completa. Lo grop indonesian-malaisian comptariá atal mai de 250 000 000 de locutors çò que ne fa, demograficament, una lenga comparabla al francés o al portugués e la tèrça (o quarta) lenga mai parlada d'Asia.
Estatut[modificar | modificar la font]
Lo bahasa indonesia es la sola lenga oficiala d'Indonesia (245 000 000 d'estatjants en 2013). Tot ben que i a mai de 726 lengas en Indonesia[1], sol lo bahasa indonesia es reconegut per las autoritats. Es tanben una lenga oficiala auxilària de Timor.
Locutors[modificar | modificar la font]
Gaireben 10% de la populacion lo parla coma lenga mairala e 88,5% lo parla coma lenga segonda[2]. Lo nombre de sos locutors es gaireben de 220 000 000 en 2013 mas amb la particularitat d'èsser mai que mai de locutors que parlan lo bahasa indonesia coma lenga segonda. 54% de la populacion[3] de Timor pòt tanben parlar lo bahasa indonesia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ID
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2010
- ↑ Direcção Nacional de Estatística: Population Distribution by Administrative Areas Volume 3 English


text:
Fort-Mahon-Plage
Fort-Mahon-Plage en picard ( Fort-Mahon-Plage en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fòrça-Mahon-Plaja es la una de las municipalitats los mai septentrionales de la region Picardie. Se situa a aperaquí 60 km de Boulogne-sus-Mar, 90 km de Calava, 130 km de Dunquèrca, 80 km de Amians, 45 km de Abbeville, 150 km de Lille e 230 km de París.
Fort-Mahon-Plage est l'une des communes les plus septentrionales de la région Picardie. Elle se situe à environ 60 km de Boulogne-sur-Mer, 90 km de Calais, 130 km de Dunkerque, 80 km d'Amiens, 45 km d'Abbeville, 150 km de Lille et 230 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
vignette|Esquèrra|La plaja #èsser desservie per un tramvia de 1903 a 1931UNIQ7ce4cdeae5bffb1b-nowiki-00000019-QINU1UNIQ7ce4cdeae5bffb1b-nowiki-0000001A-QINU Fòrça-Mahon-Plaja es una municipalitat #que l'existéncia n'es pas pas fòrça anciana. Sembla establit que res i existissiá pas abans la Modèl:S-, a despart plan segur de supèrbas montilhas de sable e la mar tota prèpa. Alavetz jutjada puslèu freda e sauvatja, la còsta i auriá pas aculhit mai que de pescadors e ramasseurs de coquillages occasionnels.
En fach, la primièra aglomeracion a #èsser levada i a solament un pauc mai de dos sègles, amb las primièras e de simples pichons ostals de bergers levadas l'an 1790. Fòrça-Mahon-Plaja es pas una municipalitat a despart entièra que dempuèi mens de #cent ans, doncas qu'aquela se distinguirà pas oficialament de la siá vesina Quend #qu'en 1923. La siá urbanizacion serà alavetz regular sustot en los ans cinquanta, l'immensa plaja de sable defunta, contràriament a las plajas de galets normandes, en fasent fòrça per lo sieu attractivité, aital coma una mar en pendent doç fòrça agréable l'estiu.
La municipalitat serà de contunh reputacion per las siás activitats nàutiques, sustot la vela e lo carri a vel, e per la siá immensa plaja de sable defunta.
La municipalitat a tanben fòrça investit sus la siá fòrça longa artèria principala, dicha « Avenguda de la plaja », sustot per un tractament urban de qualitat #que refortilha la attractivité de la station.
Fort-Mahon-Plage est une commune dont l'existence n'est pas très ancienne. Il semble établi que rien n'y existait avant le Modèl:S-, à part bien sûr de superbes dunes de sable et la mer toute proche. Alors jugée plutôt froide et sauvage, la côte n'aurait accueilli que des pêcheurs et ramasseurs de coquillages occasionnels.
En fait, la première agglomération a été relevée il y a seulement un peu plus de deux siècles, avec les premières et simples petites maisons de bergers relevées en 1790. Fort-Mahon-Plage n'est une commune à part entière que depuis moins de cent ans, puisque celle-ci ne se distinguera officiellement de sa voisine Quend qu'en 1923. Son urbanisation sera alors régulière notamment dans les années cinquante, l'immense plage de sable fin, contrairement aux plages de galets normandes, faisant beaucoup pour son attractivité, ainsi qu'une mer en pente douce très agréable l'été.
La commune sera ensuite renommée pour ses activités nautiques, notamment la voile et le char à voile, et pour son immense plage de sable fin.
La commune a aussi beaucoup investi sur sa très longue artère principale, dite « Avenue de la plage », notamment par un traitement urbain de qualité qui renforce l'attractivité de la station.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 5 de junh de 2011
- ↑ FACS, « Les Chemins de Fer Secondaires de France : Département de la Somme », 2008, http://www.trains-fr.org. Consultat lo 5 juin 2011


text:
Païses Arabis
Los Païses Arabis (var. los País Arabis), nommats atanben lo Mond Arabi, son l'ensems dels païses ont l'arabi es la lenga dominanta. Se situan en Africa e en Asia. Resultan de l'espandiment de la lenga aràbia e del pòble arabi que son originaris d'Arabia.
Lo gentilici es arabi aràbia.
Los estats ont l'arabi es la lenga dominanta o majoritària son, de l'oèst a l'èst: Mauritània, lo Sahara Occidental, Marròc, Argeria, Tunisia, Libia, Egipte, Sodan, Palestina, Jordania, Liban, Siria, Iraq, Kowait, l'Arabia Saudita, Bahrayn, Qatar, los Emirats Arabis Units, Oman e Iemèn.
En Israèl, l'arabi es cooficial amb l'ebrieu.
Qualques estats an adoptat l'arabi coma lenga oficiala o cooficiala, e mai se l'arabi i es pas la lenga tradicionala de la majoritat de la populacion: son Chad, Eritrèa, Jiboti, Somalia e las Comòras.
A Malta se parla lo maltés, qu'es una lenga per elaboracion venent de l'arabi.


text:
1893
Aquesta pagina concernís l'an 1893 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Refusant de venir un protectorat italian, lo govèrn dau negus Menelik II denoncièt lo tractat de Wuchale signat en 1889. Aquò foguèt a l'origina de la represa de la guèrra còntra Itàlia en 1895-1896. Regardant la politica d'expansion vèrs lo sud, annexion oficiala de la region de Kambata qu'èra ocupada dempuei 1890.
Mond[modificar | modificar la font]
- 19 de setembre - En Nòva Zelanda las femnas ganhan lo drech de votar
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Per contrar lo desvolopament e la multiplicacion dei torpilhaires, aparicion dau concèpte de còntra-torpilhaire ò de destroièrs destinat a la creacion de naviris leugiers d'escòrta. Fòrça eficaç, se generalizèron rapidament e son totjorn utilizats au començament dau sègle XXI.
En matèria d'armament terrèstre :
- depaus d'un brevet per una mitralhièra utilizant un emprunt de gas per l'oficièr austro-ongrés Adolf Odkolek von Ujezd. Cedèt rapidament sei drechs sus l'invencion a la companhiá francesa Hotchkiss que desvolopèt per la seguida divèrsei modèls adoptats per plusors armadas d'Euròpa (especialament la Hotchkiss modèl 1914).
- depaus d'un brevet per l'engenhaire alemand Hugo Borchardt (1844-1924) depintant lo premier pistolet semi-automatic vertadier.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr - Hermann Göring, oficial nazi (m. 1946)
- 12 de genièr - Alfred Rosenberg, oficial nazi (m. 1946)
- 21 de febrièr - Andrés Segovia, guitarrista espanhòl (m. 1987)
- 26 de març - Palmiro Togliatti, comunista italian (m. 1964)
- 20 d'abril - Harold Clayton Lloyd, actor american (m. 1971)
- 20 d'abril - Joan Miró, pintor catalan (m. 1983)
- 29 d'abril - Harold Clayton Urey, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1981)
- 5 de mai - Agustín Farabundo Martí, comunista de Lo Salvador (m. 1932)
- 8 de junh - Oscar Torp, primièr ministre de Norvègia (m. 1958)
- 8 de julhet - Vladimir Maiakovskii, poèta rus-sovietic (m. 1930)
- 15 d'agost - Pierre Dac, umorista francés (m. 1975)
- 17 d'agost - Mae West, actritz americana (m. 1980)
- 22 d'agost - Dorothy Parker, contaira, autora dramatica, critica e umorista americana (m. 1967)
- 16 de setembre - Albert Szent-Györgyi, fisiologista ongrés, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 9 d'octobre - Mário de Andrade, escrivan brasilièr (m. 1945)
- 3 de novembre - Edward Adelbert Doisy, bioquimista american, Prèmi Nobel por fiziologio o medicino (m. 1986)
- 26 de decembre - Mao Zedong, líder de la Republica Populara de China (m. 1976)
- Josèp Maffre - escrivan e folclorista occitan (m. 1975)
- Juan Guraya Urrutia escultor biscaïn (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Rutherford Birchard Hayes, president dels Estats Units (n. 1822)
- 4 de febrièr - Concepción Arenal, escrivana galega (n. 1820)
- 21 de febrièr - Rei George Tupou I de Tònga (n. 1797)
- 20 de març - François Jourde, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1843)
- 8 de mai - Manuel del Refugio González, president de Mexic (n. 1833)
- 6 de julhet - Guy de Maupassant, escrivan francés (n. 1850)
- 8 d'octobre - Patrice de Mac-Mahon, president de la França (n. 1808)
- 18 d'octobre - Charles Gounod, compositor francés (n. 1818)
- 6 de novembre - Piotr Ilich Chaikovskii, compositor rus (n. 1840)
- 18 de novembre - Emili Jamai, òme politic francés (n. 1856)
- 8 de decembre - Vincent Cordoan, pintor tolonenc (n. 1810)


text:
Batalha de Niniva
La batalha de Niniva foguèt la batalha decisiva de la guèrra qu'opausèt l'Empèri Bizantin a l'Empèri Sassanida entre 602 e 628. La victòria dels bizantins foguèt lo signe de la decadéncia de la dinastia sassanida e restaurèt per un temps las ancianas frontièras de lor empèri. Aquel reviscòl del prestigi sonque durèt qualques decenias perque los primièrs califats musulmans sorgiguèron dins aqueles temps dins lo desèrt d'Arabia e menarà l'Empèri Bizantin al bòrd de la destruccion.
Somari
Preludi[modificar | modificar la font]
Quand l'emperaire bizantin Maurici foguèt assassinat per l'usurpator Focas, Khosro II declarèt la guèrra a l'Empèri Bizantin, amb pretèxte de venjar la mòrt de son benfactor. Los persans foguèron victorioses pendent totes los primièrs ans de la guèrra e conqueriguèron l'Orient Mejan, l'Egipte e fins a una partida d'Anatolia mas l'arribada al poder d'Eraclius cambièt la situacion. En 622, Eraclius lancèt una granda campanha contra los persans, los forçant a se metre sus la defensiva. Aliats als avars, los persans temptèron de prendre Constantinòble mas foguèron vencits.
De son costat, Eraclius se liguèt als khazars del khagan Tong Yabghu, s'atirant sas favors amb de meravilhoses presents e la promessa d'un maridatge amb sa filha, Eudoxia Epifania. Atal, en 626, los Köktürks envièron 40 000 òmes devastar Transcaucàsia e assetjar Tiflis (Tbilissi) amb l'ajuda de l'armada bizantina.
L'invasion de Mesopotamia[modificar | modificar la font]
A mièg de setembre de 627, Eraclius daissèt los khazars contunhar lo sètge de Tiflis e envasir lo còr de l'empèri sassanida amb una armada de 25 000 a 50 000 òmes e mai 40 000 köktürks. Pasmens, los köktürks se retirèron lèu per de causas escassas condicions climaticas ivernalas, e una armada pèrsa de 12 000 òmes dirigida pel general Rhahzadh seguèron l'armada d'Eraclius. Pasmens, aquela viviá de las provisions del país e ne daissava gaireben res a l'armada de Rhahzadh que començava d'èsser en dificultats.
Lo 1er de decembre, l'armada d'Eraclius passèt lo Grand Zab e faguèt campament prèp de Niniva alara que los persans tanben aprochavan de la vila mas per un autre camin. Eraclius foguèt informat que 3000 persans arribavan en renfòrts de l'armada de Rhazhadh, çò que motivèt son accion. Faguèt semblant de se retirar fasent passar Tigre a son armada mas en realitat trobèt un plan à l'oèst del Grand Zab que seriá un bon camp de batalha, lo terren permetiá als bizantins de jogar al melhor lo avantatge de lor superioritat pel combat al còs.
La batalha[modificar | modificar la font]
Lo jorn de la batalha, las tubas reduguèron l'eficacitat de tir de las tropas pèrsas, evitant als bizantins d'aver de patir de pèrdas grandas quand cargavan. Rhahzadh despleguèt sas tropas en tres gropes e passèt a l'ofensiva. Eraclius fengiguèt alara la retirada, ne menant los persans cap al plan qu'aviá trobat, e, arribant alà, faguèt virar las tropas a la granda surpresa dels persans. Aprèp uèit oras de combat, la mitat de lor armada tombèt sul camp de batalha, los persans se retirèron suls puèges a l'entorn.
Dins sos escriches, Nicefòr Ier de Constantinòble menciona que Rhazhadh defièt Eraclius en duèl e foguèt tuat per el. Que siá vertadièr o una legenda, tot es que Rhahzadh moriguèt dins la batailha. Los 3000 òmes enviats en renfòrts arribèron quant tròp tard e se jonhèron a çò que demorava de l'armada sassanida.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Pasmens que la victòria de Niniva siá pas plan totala pels bizantins, es sufisenta per trencar la resisténcia pèrsa. Dempuèi pas mai d'armada sassanida s'opausarà a ela, l'armada d'Eraclius pilhèt un palais de Khosro II e aquereguèt atal fòrça riquessas tot en recuperant 300 estandards bizantins. Khosro fugiguèt dins las montanhas de Susiana e ensagèt de jónher las tropas per defendre Ctesifon. Mas, Eraclius poguèt pas atacar Ctesifon per causa de l'esfondrament d'un pont que li permetèt pas de passar.
L'armada sassanida se revoltèt e reversèt Khosro II e placèt al poder son filh, Kavadh II, que faguèt embarrar son paire abans de lo far metre a mòrt. Kavadh envièt apuèi d'emissaris de patz a Eraclius, que ne li impausèt pas de condicions tròp duras, sabent que son pròpri empèri èran plan agotat. Per un tractat de patz, los bizantins tornèron prene lo contraròtle de totes los territòris qu'avián perduts enrè, lors presonièrs de guèrra capturats e una indemnitat de guèrra lor foguèt ofèrta. Mas, encara mai important per eles, la Crotz Vertadièra, e mai que d'autres rèstas perduts pendent la presa de Jerusalèm pels persans en 614, lor foguèron tornats.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Walter Aemil Kaegi, Heraclius: emperor of Byzantium, Cambridge University Press, 2003
- (en)John Julius Norwich, A Short History of Byzantium, Viking Press, 1998


text:
Poesia
La poesia (dau grèc: πoίnσις poiesis 'creacion' < πoιeῖv poiein 'crear') es un genre literari que lo sieu poder es enòrme, pr'amor que çò qu'es escrich contribuís a que la veritat regne dins lo mond. La poesia e l'art an un luòc dins la societat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existisson de testimoniatges de lengatge escrich jos una forma poetica dins qualques ieroglifs egipcians que datan de 25 sègles abans la naissença de Crist. S'agís de cants de trabalh e religioses. Lo Poèma de Guilgamesh, una òbra epica dels sumerians, foguèt escrich amb de caractèrs cuneïformes sus de taulas en argila aperaquí 2000 ans abans Crist. En Grècia los cants de L'Iliada e de L'Odissèa, composicions atribuïdas a Omèr, son de uèch sègles abans l'èra crestiana. Las Vedas, los libres sagrats de l'indoïsme, contenon tanben d'imnes e se supausa que sa darrièra version foguèt redigida al sègle III AbC. Per aquestes e d'autres tèxtes ancians se suposa justificadament que los pòbles compausavan cants que eren transmesos oralment. Alguns acompanyaven las fasendas, mentre que d'autres èran per invocar divinitats o celebracions, e finalament d'autres per narrar los faches eroics de la comunitat. Los cants omerics contan d'episòdis plan anteriors a Omèr e son estructura permet de deduire que circulavan de boca en boca e qu'èran cantats amb acompanhament d'instruments musicals. Omèr mençona dins son òbra la figura del Aedo (cantaire), que narrava d'eveniments en vèrses al ritme de la lira. Lo ritme dels tèxtes aviá pas sonque la tòca de procurar plaser als senses, mas a l'encòp permetiá de se remembrar los cants amb mai de facilitat.
La poesia lírica va tenir d'expressions destacades dins la Grècia antica. Lo primièr poèta que causiguèt son inspiracion dins la vida vidanta, dins lo periòde posterior a la vida d'Omèr, foguèt Esiòde, amb son òbra Los trabalhs e los jorns. A uns 600 anys abans de Crist es remunta la poesia de Safo, poetessa nascuda sus l'isla de Lesbos, autora d'òdas celebradores e de cançons nupcialas (epitalamis), que ne son estadas servadas qualques fragments. Anacreont, nascut un segle després, va escriure breus peces, en general dedicades a celebrar lo vin e la joventut, de les que van sobreviure unes poques. Calli d'Efès e Arquiloc de Paros varen crear el gènere elegiac, per cantar als difunts. Aquíloc va ser el primer a utilitzar el vers iàmbic (construït amb «pès» d'una sillaba corta e una autra longa). Escriguèt a mai de satiras. Al segle V AbC va assolir el seu cim la lirica corala, amb Pindar. Es tractava de cançons destinadas als vencedors dels Jòcs Olimpics.
Roma creèt sa poesia en s'inspirar dels grècs. L'Eneïda , de Virgili, es considerada coma la primièra òbra de pes de la literatura latina, e foguèt escricha qualques ans abans l'èra crestiana, a la manera dels cants epics grècs, per contar las peripecias d'Enees, sobrevivent de la guèrra de Tròia, fins a son arribada en Itàlia. L'edat d'aur de la poesia latina foguèt la de Lucrèci e Catul, qu'èran nascuts en el segle I AbC, e d'Oraci (mèstre de l'òda ), Properci e Ovidi. Catul va dedicar tota sa poesia a una estimada a la qual deia Lesbian. Sos poèmas d'amor, dirèctes, simples e intenses, foguèron admirats pels poètas de totas las epòcas.
Durant l'Edat Mejana se dividiguèt en una tradicion populara, orala, que recitavan per vilas e castèls de gents coma los trobadors, e a l'encòp una poesia culta escricha qu'èra plan ligada a la religion, a mai se totas doas tradicions emplegavan de recorses retorics semblants. Foguèt aquesta segonda branca la que s'impausèt coma modèl e durant la Renaissença, l'epòca barròca e lo Neoclassicisme s'imitèron los modèls grecolatins amb los particularismes de las lengas d'estat europèas, que impausavan una metrica diferenciada.
Lo genre qu'acabèt per trionfar foguèt lo de la poesia lirica, qu'es plan ligat a l'expression dels sentiments, durant lo sègle XIX, o mai a la critica sociala (una part dels autors del sègle XX), mentre que la poesia epica èra a venir absorbida per la narrativa en pròsa. Destaca l'emplec del vèrs dins la cançon, una utilizacion que contunha d'èsser abituala actualament.


text:
Volodýmyr Klychkò
Volodýmyr Volodýmyrovych Klychkò, tanben escrich a partir de l'alemand e internacionalament Wladimir Klitschko e d'escais Dr. Steel Hammer (en ucraïnian: BoлoдиMиp BoлoдиMиpoBич Kличko; 25 de març de 1976) es un boxaire professional ucraïnian. Es campion mondial de pes pesant de la Federacion Internacionala de Bòxa, l'Organizacion Mondiala de Bòxa, l'Organizacion Internacionala de Bòxa, l'Associacion Mondiala de Bòxa. Son fraire ainat, Vitali Klychkò, es campion del Conselh Mondial de Bòxa. Forma un parelh amb l'actritz americana Hayden Panettiere dempuèi 2011.


text:
Ascon
Ascon[1][2] (Ascou en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La glèsia parroquiala amb son estatua «La Verge e l'Enfant». Aquèla esculptura es estada classada per arrestat dempuèi le 31 de Març de 1956 puèi foguèt marcada als monuments istorics en 1992.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Michel Naudy : jornalista e òme politic (nascùt a Auloron (Bearn))
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Rosa Russo Iervolino
Rosa Russo Iervolino (Nàpols, 17 de setembre de 1936) es una femna politica italiana. Foguèt consolessa de la vila de Nàpols de 2001 a 2011. Es sòcia del Partito Democratico.
- Personalitat politica femenina
- Ministre italian
- Ministre italian de l'Interior
- Ministre italian del Trabalh (o dels Afars socials)
- Ancian deputat italian
- Cònsol de Nàpols
- Personalitat de la Democracia Crestiana (Itàlia)
- Personalitat de la Margherita
- Naissença en 1936
- Personalitat politica italiana
- Naissença a Nàpols


text:
Mesvres
Mesvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los avesques de Autun recebon de Charles lo Chauve lo banc d'un prieuré sièis a Mesvres. Aquel prieuré i aguèt cedit l'an 994 al abbaye de Clunhic. Pierre de Beaufort, prieur de Mesvres en 1357, #èsser lo darrièr pape francés (Grégoire XI) a Avignon. Lo Abbaye Sant-Ostal de Sant-Jean-çò de-Grand de Autun, possedissiá las tèrras de Runchy[1]
Les évêques d'Autun reçoivent de Charles le Chauve le siège d'un prieuré sis à Mesvres. Ce prieuré fut cédé en 994 à l'abbaye de Cluny. Pierre de Beaufort, prieur de Mesvres en 1357, fut le dernier pape français (Grégoire XI) à Avignon. L'Abbaye Sainte-Marie de Saint-Jean-le-Grand d'Autun, possédait les terres de Runchy[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nathalie Verpeaux:" Sant-Andoche e de Sants-Texans-lo-Grand de Autun a la Mièja Edat ", pàg.214.
- ↑ Nathalie Verpeaux:" Saint-Andoche et Saint-Jean-le-Grand d'Autun au Moyen Âge ", p.214.


text:
Landean
Landean en breton ( Landéan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd de Fougères : lo centre-bourg se situa a aperaquí 7 quilomètres del centratz-vila de Fougères.
Lo bourg a situat en limit de la bòsc de Fougères #qu'ocupa la part sud del territòri communal.
La rota départementale nModèl:O 177, #que connècta Fougères a Sant-Hilaire-de detlo-Harcouët, travèrsa la municipalitat en un sentit nòrd-sud e talha lo bourg en dos. Ne fau un omenatge al sojorn de Victor Hugo en la municipalitat, a #èsser cristianada del nom de l'escrivan.
La commune est située au nord de Felger : le centre-bourg se situe à environ 7 kilomètres du centre-ville de Fougères.
Le bourg est situé en limite de la Felger qui occupe la partie sud du territoire communal.
La route départementale nModèl:O 177, qui relie Fougères à Saint-Hilaire-du-Harcouët, traverse la commune dans un sens nord-sud et coupe le bourg en deux. En hommage au séjour de Victor Hugo dans la commune, elle a été baptisée du nom de l'écrivain.


text:
Veaunes
Veaunes (Veaunes en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Veaunes es situat a 8 km a l'èst de Tain-lo Hermitage (cap de-luòc de costat), a 8 km al sud-oèst de Sant-Donat-sus-lo Herbasse e 17 km a l'oèst de Romans-sus-Isère.
Las municipalitats limitrophes son Chavannes, Chanos-Curson, Mercurol, Chantemerle-los-Blats e Clérieux.
Veaunes est situé à 8 km à l'est de Tain-l'Hermitage (chef-lieu de canton), à 8 km au sud-ouest de Saint-Donat-sur-l'Herbasse et 17 km à l'ouest de Romans-sur-Isère.
Les communes limitrophes sont Chavannes, Chanos-Curson, Mercurol, Chantemerle-les-Blés et Clérieux.


text:
Saint-Glen
Sant-Glenn en breton ( Saint Glen en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant Glen, enclavée en lo évêché de Sant-Brieuc fasiá partida del doyenné de Coëtmieux en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Étienne.
- 1790 : erigida en comuna
- 1793 : la trève de Penguily lududes i aguèt ligat a l'esperital
- 1847 : la trève de Penguily lududes i aguèt desligat a l'esperital perque erigida en parròquia
- 1er en abril 1973 : la municipalitat de Penguily lududes a amassat e Sant Glen pren lo nom de Sant Glen-Penguily
- 5 de julhet 1984 : la municipalitat de Penguily redevient autonòm e Sant Glen repren lo sieu ancian nom
Al 1er sègle de lo nòstre ère, un vilatge gaulois ocupa la localizacion actuala del bourg de Sant Glen. En vivent de l'agricultura, de la ramaderia e del trabalh del metal, aquela comunitat desvolòpa un artisanat en avent de besonh la disposicion de salas sosterranhas descobèrtas l'an 1896 amb lo sieu mobilier. Enterratz desolada, gaireben ingrate, abandonada al Mejan-Age, lo territòri de Sant Glen vei pas aparéisser/aparéisser cap de nòva comunitat abans la fin de las incursiós normandes. Los senhors de Léon reivindican alavetz aquel domeni, ont elèvan una barralha poderosament fortificada.
La mesa en marcha d'una agricultura e d'una ramaderia de bon informe genèra de nòvas activitats artesanalas e economicas. Sant Glen possedís la particularité d'èsser una enclave de la évêché de Dòl, lududes-en dependent quitament d'aquel de Sant-Brieuc, del temps que lo Gouessant lo liga a la châtellerie de Lamballe. La distincion, ont jamai anautita justícia a pas #èsser retuda, aperten, als XVI e XVII sègles, a la familha Urvoy e Quemper de Lanascol. La revolucion permet l'eleccion en aquela parròquia de la primièra municipalité l'an 1790. Mas après la Restauracion, la municipalitat dètz a nòu esperar 1848 per èsser distinguida d'aquela de Penguily. Sus aquela banda de tèrra estrecha, qualques paysans arriban a elaborar de granjas als aspèctes de solares del temps que de nombroses molins s'installan sul cors del Gouessant, #que servisson tanben plan a moldre lo gra #qu'a trabalhar lo texil. Una temptativa d'associacion amb Penguily, prononciada l'an 1973, fracassa en 1985.
La paroisse de Saint Glen, enclavée dans l'évêché de Saint-Brieuc faisait partie du doyenné de Coëtmieux relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Étienne.
- 1790 : érigée en commune
- 1793 : la trève de Penguily lui fut rattachée au spirituel
- 1847 : la trève de Penguily lui fut détachée au spirituel car érigée en paroisse
- 1er avril 1973 : la commune de Penguily lui est réunie et Saint Glen prend le nom de Saint Glen-Penguily
- 5 juillet 1984 : la commune de Penguily redevient autonome et Saint Glen reprend son ancien nom
Au 1er siècle de notre ère, un village gaulois occupe l'emplacement actuel du bourg de Saint Glen. Vivant de l'agriculture, de l'élevage et du travail du métal, cette communauté développe un artisanat nécessitant l'aménagement de salles souterraines découvertes en 1896 avec leur mobilier. Terre désolée, presque ingrate, abandonnée au Moyen-Age, le territoire de Saint Glen ne voit apparaître aucune nouvelle communauté avant la fin des incursions normandes. Les seigneurs de Léon revendiquent alors ce domaine, où ils élèvent une ferme puissamment fortifiée.
La mise en place d'une agriculture et d'un élevage de bon rapport génère de nouvelles activités artisanales et économiques. Saint Glen possède la particularité d'être une enclave de l'évêché de Dol, lui-même dépendant de celui de Saint-Brieuc, tandis que le Gouessant le rattache à la châtellerie de Lamballe. La seigneurie, où jamais haute justice n'a été rendue, appartient, aux XVIème et XVIIème siècles, aux famille Urvoy et Quemper de Lanascol. La révolution permet l'élection dans cette paroisse de la première municipalité en 1790. Mais après la Restauration, la commune doit à nouveau attendre 1848 pour être distinguée de celle de Penguily. Sur cette bande de terre étroite, quelques paysans parviennent à élaborer des fermes aux allures de manoirs tandis que de nombreux moulins s'installent sur le cours du Gouessant, qui servent aussi bien à moudre le grain qu'à travailler le textile. Une tentative d'association avec Penguily, prononcée en 1973, échoue en 1985.


text:
Republica de Novgorod
La Republica de Novgorod èra un estat medievau qu'existiguèt de 1136 a 1478 dins lo nòrd de la Russia actuala. Inicialament vassala e tributària de Kiev, l'aristocracia de Novgorod aprofichèt la distància, lo sostèn de sa populacion urbana e lo declin dei senhors de Kiev per venir independenta en 1136. L'estat novèu formèt una republica aristocratica e lei vilas de Staraia Russa, Staraia Ladoga, Torjok ò Orechek reconoguèron sa senhoriá. En revènge, au sègle XIII, la vila de Pskov obtenguèt son independéncia e formèt la sieuna republica en 1348. Pasmens, maugrat aquela pèrda, Novgorod capitèt de s'estendre a l'èst e au nòrd-èst e d'explorar lei regions litoralas dei mars de Barents e de Kara e la vau d'Ob. Lei ressorsas d'aquelei territòris (sau, pelissa) renforcèron l'importància economica de Novgorod.
Leis invasions mongòlas negligiguèron la vila probablament en causa dei condicions climaticas dau desgèu rus qu'èran desfavorablas a l'utilizacion de la cavalariá. Novgorod negocièt alora lo pagament d'un tribut e capitèt de gardar leis armadas mongòlas a distància. Au sègle XIV, la Republica resistiguèt ai temptativas d'invasions de Tver, de Moscòu e de Lituània. Pasmens, a partir de la fin d'aqueu sègle, Moscòu demorèt la menaça principala, ço qu'encoratjèt una partida de l'aristocracia de Novgorod d'encoratjar un raprochament ambé Tver e Lituània. Lo govèrn de la republica foguèt alora fisat a un prince lituanian e una aliança foguèt pereu dirèctament concluda ambé lo prince dau Grand Ducat de Lituània. Dins aquò, la màger part populacion refusèt aquel acòrd e de trèbols aguèron d'ara endavant regularament luòc. Aquò afebliguèt la republica que foguèt finalament vencuda per Ivan III en 1471 e annexada en 1478.


text:
Pèire Godolin
Pèire Godolin nascut a Tolosa en 1580, mòrt dins aquesta meteissa ciutat le 16 de setembre de 1649 fosquèc un dels poètas occitans mai importants del sègle XVII. Son òbra màger, le Ramelet mondin, aguèc una influéncia prigonda dins le demai de Lengadòc e mai luènh encara.
Vida[modificar | modificar la font]
Filh d'un çurgent catolic, Godolin estudièc en cò dels Jesuistas abans d'estudiar le dret dins sa vila nativa. Sas poesias èran atal presentas dins las ceremònias publicas.
Fosquèc premiat pels Jòcs Florals en 1609. Èra amic del poèta gascon Bertrand Larada e tanben d'Adrian de Montluc e del Duc de Montmorency.
Ja qu'èra vengut plan paure cap a la fin de sa vida, los capitols de Tolosa li votèron una pension per tal de l'ajudar a subsistir. Son òbra mestressa es le Ramelet Moundi (es a dire le ramet tolosan), que sa publicacion s'es espandida de 1617 a 1648 e devesida en Floretas, e que consistís en un recuèlh eclectic, redigit en occitan, d'òdas, d'estanças (dont A l'hurouso memorio d'Henric le Gran, compausada en onor del rei Enric IV), de sonets, quatrens e autras (pròsas carnavalescas, cançons de beure, etc.). L'òbra de Godolin conesquèc fòrça edicions successivas fins a la fin del sègle XIX que la mès completa d'aquestas fosquèc elaborada pel Doctor Joan-Batista Nolet en 1887.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Las òbras de Pèire Godolin, edicion de 1647 a Gallica.fr
- La floreta novèla del Ramelet mondin, edicion de 1647 a Gallica.fr
- Edicion de 1811 de Las òbras completas de Godolin a Gallica.fr
- Edicion de 1843 de Las òbras completas de Godolin a Gallica.fr
- Estanças de Godolin, 1856 a Gallica.fr
Extrach[modificar | modificar la font]
Le Ramelet Moundi, Prumiero floureto. 1617
A TOUTS
damb un trinfle d'abertissomen
Siôn quitis dan les que dounon del nas à la lengo moundino, tant per nou se poude pas enprigoudi dedins la couneissenço de sa gracio, coumo per nous fa creire qu'elis an troubat la fao à la coco de la sufisenço. Acampen le mesprèts dan le mesprèts, et de toutos lours paraulos uflados et trufandièros fazan autant de mobles de boudouflo, RE. [...]
Sonet de la Segonda Floreta[modificar | modificar la font]
Bèlas de qui le Cèl manlèva le visatge
Quand vòl brodar de lums son grand abilhament,
E dont la galhardiá fòrça tan doçament
Que tot còr va bocar jos l'arquet d'un mainatge;
Guinholet e Lirís, perleta del vilatge
Vos desiran far part de lor contentament,
Quand pifres e clarins, d'un gai resonament,
Cercan de gratilhons les pès e le coratge;
Sense nos mespresar per n'èstre que Pastors
Venètz tastar le gaug de vòstres servitors,
E guimbar bravament sur l'erbeta florida.
Un Decembre d'afars non nos tòrra jamai,
A l'An de nòstra umor non se tròba que Mai
Que de mila plasers nos corona la vida.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Godolin, Pèire. Le Ramelet Mondin & autres œuvres. Édition établie par Philippe Gardy. Edisud: Ais de Provença, 1984[1].
- Anatole, Christian. Lafont, Robèrt. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París: P.U.F, 1970.
- Gardy, Philippe. Histoire et Anthologie de la littérature occitane, l'âge du baroque - 1520 - 1789. Barcelona: Presses du Languedoc, 1997.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Edicion en nòrma classica.
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Soledad Pastorutti
Soledad Pastoruti (Arequito, Província de Santa Fe, lo 12 d’octòbre de 1980) (chafrada la “Sole” o l’’Hurancán d’Arequito”) qu’ei ua cantaira folclorica e de varietat argentina revelada a la hestejada de Cosquín de 1995. Qu’a perseguida ua carrièra dens tota America latina e contribuit dab un son navèth e un acompanhament particular deus sons musicians a l’evolucion de la musica folclorica argentina.
Qu’a enregistrat mantuns discs dab quauques duòs dab la soa sòr Natalia Pastorutti.


text:
Juraments d'Estrasborg
Los juraments d'Estrasborg (en latin Sacramenta Argentariae), son de manuscrits que foguèron redigit per oficializar una aliança signada lo 14 de febrièr de 842, entre dos felens de Carlesmanhe, Carles lo Calvet e Loís lo Germanic, contra las ambicions de son fraire ainat, Lotari Ièr.
Los juraments son redigits dins las doas lengas dels sobeirans: lenga alemanda (germanica) per Loís lo Germanic e lenga romanica per Carles lo Calvet.
La lenga romanica del manuscrit es uèi generalament considerada coma una lenga d'oïl, primièra atestacion d'un protofrancés[1]. Pasmens, d'autres cercaires supausan que los Juraments d'Estrasborg son redigits en occitan. En particular, lo lingüista italian Arrigo Castellani a publicat d'articles nombroses per demostrar l'occitanitat del tèxt[2]: lo situa dins un ancian dialècte occitan de Peitieus, ja que Peitieus èra dins una zòna occitanofòna abans lo sègle XIII. Tanben, segon una ipotèsi d'Hans Stroh, professor d'occitan a l'universitat de Munic, aquesta lenga romanica seriá per part d'occitan, pus precisament un ancian dialècte auvernhat del sud, region qu'èra una possession de Carles lo Calvet. [3] Lo tèxt contendriá tanben un fons lexical comun francés-occitan.
Extrach del jurament en lenga romanica[modificar | modificar la font]
"Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit."
Per l'amor de Dieu e pel pòble crestian e nòstre salvament comun, a partir d'uèi, e tant que Dieu me donarà saber e poder, salvarai mon fraire Carles per mon ajuda e en tota causa, coma òm deu salvar son fraire, segon drechura, a condicion que el faga parièr per ieu, e tendrai pas jamai amb Lotari cap plaid que, de ma volontat, pòsca èsser daumatjós a mon fraire Carles.
Extrach del jurament en lenga tudesca[modificar | modificar la font]
Lo meteis extrach dins çò qu'es probablament una forma de francic:
"In Godes minna ind in thes christianes folches ind unser bedhero gealtnissi, fon thesemo dage frammordes, so fram so mir Got geuuizci indi mahd furgibit, so haldih tesan minan bruodher, soso man mit rehtu sinan bruodher scal, in thiu, thaz er mig sosoma duo ; indi mit Ludheren in nohheiniu thing ne gegango, zhe minan uuillon imo ce scadhen uuerhen."
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Cerquiglini : La naissance du français, París, Presses universitaires de France, 1991 (Que-sais-je ?) ; 3ena ed. mesa a jorn, 2007.
- ↑ Vejatz per exemple: CASTELLANI Arrigo (1967) “L’ancien poitevin et le problème linguistique des Serments de Strasbourg” [1969, Cultura neolatina, 29] [reed. in CASTELLANI Arrigo (1980) Saggi di linguistica e filologia italiana e romanza (1946-76), Roma, vol. 3]; CASTELLANI Arrigo (1978) “Nouvelles remarques au sujet de la langue des Serments de Strasbourg”, Travaux de littérature et de linguistique, 16; CASTELLANI Arrigo (1986) “Precisazioni sulla lingua dei Giuramenti di Strasburgo”, Actes du XVIIe Congrès international de linguistique et philologie romanes, vol. 9: Critique et édition des textes, Ais de Provença: Université de Provence.
- ↑ [1] Hans Stroh e lo jurament d'Estrasborg Blog de l'IEO 12, seccion departamentala d'Avairon


text:
Mont Perdut
Lo Mont Perdut (en francés Mont Perdu, en aragonés Mont Perdito, en espanhòl Monte perdido) es a l'encòp lo nom del massís calcari pus naut dels Pirenèus e d'Euròpa, e del sieu trescòl (lo Mont Perdut) a 3355 m amb lo glacièr aval.
Somari
Lo pic[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut, conegut per Las Tres Sòrres (en aragonés As Tres Serols), que se compausan dels sucs de: Mont Perdut (3355 m), Cilindre (mont) (3328 m), e Aniscle (3263 m) nomenat tanben Som de Ramon. Dins aquel sector i a 22 cimas de mai de 3000 m
Lo Mont Perdut amb sos 3355 m, es la tresena cima dels Pirenèus aprèp lo Pic d'Aneto (3403,5 m), los Pocets (3375 m) e a egalitat amb la Punta Astorg (3355 m).
Pujada[modificar | modificar la font]
La via normala de pujada s'efectua pel refugi de Gòriz (2100 m), ont es abitual de bivacar, e la via de "l'escopidora", un dels punts negres dels Pirenèus ont moriguèron fòrça gents temptant d'aténher la cima.
Lo glacièr[modificar | modificar la font]
Per la fàcia nòrd del Mont Perdut se tròba un dels escasses glacièrs que encara i a dins los Pirenèus, encara que sián en diminucion lenta mas contunha. Es una lenga d'un front d'aperaquí 750 m e que va de 2700 a 3250 m d'altitud.
Lo massís[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut fa partida del Pargue Nacional d'Ordesa e Mont Perdut, aqueste darrièr es constituit de quatre vals d'extraordinària beutat: Ordesa al sud-oèst, Aniscle al sud, Escuain al sud-èst e Pineta a l'èst. Una part del massís se situa al nòrd dins lo territòri del Pargue Nacional francés dels Pirenèus Occidentals, amb la Val e lo Circ de Gavarnia, un impressionant circ glaciari ont se pòt veire lo rajal pus naut d'Euròpa, amb mai de 400 m de casuda verticala.
Patrimòni de l'Umanitat[modificar | modificar la font]
Pirenèus-Mont Perdut[1] designa un grand ensemble montanhós transfrontalièr, entre França e Espanha, inscrich dempuèi 1997 sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO per sos païsatges naturals e sos païsatges culturals.
L'ensemble de Pirenèus-Mont Perdut coma Patrimòni Mondial conten:
- Una partida Pargue Nacional dels Pirenèus: los circs de Gavarnia, Estaube, Tromosa e Barroda e qualques territòris situats en zona tocant lo pargue sus las comunas d'Aranhoet, Gavarnia e Gèdre.
- Lo Pargue Nacional Ordesa i Monte Perdut (Comunautat autonoma d'Aragon) e qualques zonas tocant suls territòris de Bielsa, Fanlo, Puertolas, Tella-Sin e Torla.
En França, dins los Nauts Pirenèus, los circs de Gavarnia, d'Estaube e de Tromosa e mai la muralha de Barroda donan aspèctes particulars d'aquel site de nauta montanha. Son de circs d'origina glaciària, amb de nautas parets ribassudas. L'agençament de pasturatges de mejana montanha, de granjas d'altitud es lo testimòni d'una activitat agricòla e pastorala encara existissenta.
En Espanha, dins la Comunautat autonoma d'Aragon, las clusas d'Ordesa, de Niscle e de Pineta son d'entre las pus prigondas d'Euròpa. Los païsatges d'altitud mejana d'aquel versant, faiçonats dempuèi de sègles per l'agricultura de laissa e la vida pastorala, son las marcas encara viventas d'una adaptacion remarcabla dels bergièrs al mitan.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)UNESCO : La Liste du Patrimoine mondial,


text:
Charles Lucien Bonaparte
Charles Lucien (Carlo) Jules Laurent Bonaparte, nasquèt lo 24 de mai de 1803 a París e moriguèt lo 29 d'abril de 1857 dins aquela meteissa vila. Es lo filh de Lucien Bonaparte, e en aquel títol un dels nebots de Napoleon Bonaparte.
Prince francés en 1815, venguèt lo segond prince (roman) de Canino, de Musignano e Bonaparte en 1840, a la mòrt de son paire Lucien, e prince Bonaparte (estatut de la familha imperiala adoptat per Napoleon III). Es sustot conegut per sos trabalhs de zoologia.


text:
Stephen Edwin King (n. 21 de setembre de 1947) es un escrivan nòrd-american conegut per los sieus romans de terror. Los sieus libres sòlen èsser a la lista de best-sellers.
Las istòrias de Stephen King an coma protagonistas personatges de classa mejana, un mainat, o la majoritat de còps, un escrivan. Los personatges vivon la siá vida normala, mas los faches sobrenaturals e de circonstàncias estranhas càmbian lo cors de l'istòria. King Manifèsta una coneissença ambiciosa del genre de la terror, tala e coma mòstra en lo sieu libre de pas ficcion nomenada Danse Macabre, qu'enregistra un òrdre cronologic de nombroses decènnis de trabalhs notables sus literatura e cine. Escriu de mai de libres que poirián pas èsser catalogats en lo genre de la terror, coma los romans The Body e Rita Hayworth and Shawshank Redemption (adaptadas posteriorament a la pantalha granda coma Stand By Me e The Shawshank Redemption respectivament), aital coma The Green Mile.
Stephen King escriguèt jol nom de Richard Bachman en fòrça de los sieus libres ont l'istòria èra basada en una terror mai mentala que fisic. The Long Walk N'es un exemple.
Es un dels autors mai tradusits, segon lo "Index Translationum".


text:
Sahara Occidental
Lo Sahara Occidental (var. -au) (en arabi الصحراء الغربية = As Sahra Al Gharbiyya) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit:
- D'un latz es revendicat pel Front Polisario coma un estat que son nom oficial es Republica Aràbia Saharauí Democratica (RASD) [ˈrrast] (en arabi الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية = Al Jumhuriyya al Arabiyya as Saharawiyya ad Dimuqratiyya).
- D'autre latz, tanben, es ocupat per l'estat de Marròc que lo considèra coma una partida integranta del sieu territòri.
Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara.
Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst.
La vila principala es Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) que ten lo tèrç de la populacion del territòri.
Lo gentilici es saharauí.[3]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire Economia del Sahara Occidental
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Background Note: Morocco, Departament d'Estat american, julhet de 2006, de legir en linha
- ↑ Ficha Western Sahara, CIA World Factbook, de legir en linha
- ↑ masculin & femenin...


text:
Osteichthyes
Lo sens del tèrme Osteictians es diferent segon qu'òm se situa en classificacion classica o filogenetica.
En classificacion filogenetica, lo clad dels Osteictians compren los peisses ossoses mas tanben los batracians, los reptils e los mamifèrs.
En classificacion classica, la superclassa dels Osteictians (del grèc osteon, os e ichthys, peis), o peisses ossoses, recampa los peisses qu'an una esqueleta ossosa.
Somari
Lista de las classas[modificar | modificar la font]
superclassa Osteichthyes
- classa Actinopterygii
- sosclassa Chondrostei (Esturjons..)
- sosclassa Neopterygii
- infraclassa Teleostei (la granda majoritat dels peisses)
- classa Sarcopterygii
- sosclassa Coelacanthimorpha (Celacant)
- sosclassa Dipnoi (Dipnòus)
Los Osteictians contenon la classa dels Actinopterigians, que recampa l'immensa majoritat de las espècias de peisses, e conten en particular totes los peisses qu'an un interès economic per l'òme (pesca, aqüacultura, aqüariofilia).
Filogenia[modificar | modificar la font]
Per rapòrt al grop parent, l'innovacion pus notabla es l'ossificacion amb la preséncia de dos tipes d'òs d'originas diferentas :
- l'òs encondral que remplaça al cors del desvolopament las pèças cartilaginosas de l'esquelet intèrne.
- l'òs dermic que dona los òsses de la boita craniana e las cinturas escapularas.
S'obsèrva tanben la preséncia de sacs aerians religats al tube digestiu que donaràn los palmons dels vertebrats terrèstres e las vessias natatòrias dels Actinopterigians. Aquestes sacs aerians son sopechats dins cèrts Gnatostòmes fossils. Las temptativas d'emancipacion del mitan aqüatic serián alara aparegudas dins aqueste clad.
Plaça dels peisses ossoses[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161030 Osteichthyes (en)


text:
Nucleasa
Las fosfodiesterasas o nucleasas son d'enzims idrolasas que catalizan la ruptura dels ligams fosfodiestèr, coma per exemple los que s'establisson dins los acids nucleïcs entre la pentòsa d'un nucleotid e lo grop fosfat d'un autre. Son accion regula la concentracion dins las cellulas de l'AMP ciclic e de l'GMP ciclic.
Se classifican segon lo tipe d'acid nucleïc e lo tipe de ligam qu'idrolizan.
- Ribonucleasas. Son especificas de l'ARN.
- Desoxiribonucleasa. Son especificas de l'ADN..
- Exonucleasas. Talhan lo darrièr nucleotid de l'extrèm 5' o 3' d'un polinucleotid. Pòdon degradar tot un acid nucleïc linear.
- Endonucleasas. Talhan los ligams fosfodiestèr plaçats dedins dels polinucleotids. Aquestes enzims requerisson pas un extrèm liure, per çò que pòdon talhar d'acids nucleïcs circulars. Qualques endonucleasas, coma la DNasa I e la DNasa II, son pauc especificas per çò que se fa referéncia a la sequéncia de nucleotids qu'idrolizan. Las Endonucleasas de restriccion son d'endonucleasas que reconeisson e talhan de sequéncias de nucleotids fòrça especificas; aqueste tipe d'enzim s'utiliza fòrça en las tecnicas d'ADN recombinant.


text:
Franz Xaver Wolfgang Mozart
Franz Xaver Wolfgang Mozart (Viena, lo 26 de julhet de 1791 - Kartlsbad, uèi Karlovy Vary en Boèmia, lo 29 de julhet de 1844) que ho un compositor de la debuta de l'èra romantica, pianista e cap d'orquètre austriac, hilh deu famós compositor Wolfgang Amadeus Mozart. Que conegó chic de temps lo son pair qui's morí quan èra enqüèra pas sonque un chin.
Qu'arrecebó ua excellenta educacion musicau auprès deus famós compositors Antonio Salieri e Johann Nepomuk Hummel mes, a maugrat de la soa carrièra seriosa de musician, que viscó tota la soa vita dab lo pes de la fama deu son pair.
Que ho un deus 50 compositors qui contribuin a las 50 variacions suber un tema de Diabelli.


text:
Commòde
Commòde (31 d'aost de 161, Lanuvium - 31 de decembre de 192, Roma) foguèt un emperaire roman de la dinastia antonina dau 18 de març de 180 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Marc Aurèli e foguèt remplaçat per Pertinax. Coma Caligula, Neron o Domician, tèn l'imatge d'un tiran sanguinari e foguèt parcialament condamnat au damnatio memoriae.
Son rèine foguèt marcat per la fin dei guèrras còntra lo pòble dei Marcomans que deguèron pagar un tribut regular ai Romans e per una politica de despensas importantas au profiech de la plèba. Aital, demorèt fòrça popular fins a sa mòrt dins l'armada o lei classas popularas de Roma. En revènge, sa maufisança e sa crenhença dei complòts entraïnèron una politica de repression de l'aristocràcia, dei captaus de l'Empèri e dau Senat. De 185 a 192, una tièra de temptativas d'assassinats mancadas agravèron aquela situacion fins a l'assassinat de l'emperaire per un de seis esclaus.


text:
Plan clinat
Un plan clinat es una paritida plana de sol que forma un angle amb l'oritzontala sens arribar a èsser vertical, es a dir, un l'angle tan que 0º < a < 90º.
Lo plan clinat permet de reduire la fòrça que se deu fornir per levar una carga mens que s'aquel èra vertical.
Imaginam que volèm trainar lo pes P d'una nautor 1 cap a 2; las posicions 1 e 2 èssent aquelas del centre de gravetat de cada blòc representat sus la figura.
Lo pes del blòc, considerat es una grandor vectoriala (vertical e cap avant), pòt se descompausar en doas compausentas, H e V, parallela e perpendiculara al plan clinat respectivament:
- H = P·sin(a)
- V = P·cos(a)
E mai, quand lo blòc se desplaça per la superfícia del plan clinat, existirà en general una fòrça de frotament FR del blòc contra la superfícia que tanben aurèm de véncer per poder lo desplaçar. Aquesta força és:
- FR = µ·V = µ·P·cos(a)
amb µ lo coeficient de frotament.
De l'observacion de la figura, es imediat que per capitar a desplaçar lo blòc, la fòrça F qu'aurèm de fornir, serà:
- F = H + FR = P·sin(a) + µ·P·cos(a) = [sin(a) + µ·cos(a)]·P
Resulta evident que, se consideram lo plan clinat, ensagèm de levar lo blòc sens mai d'ajuda que los nòstres pròpi múscules, la fòrça G que seurèm fornir seriá simplament aquela del pes del blòc a causa de l'acion de la gravetat, es a dire
- G = P
La qüestion es: en que condicions serà avantajòsa la utilizacion del plan clinat?


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mapa de las comarcas de Catalonha
Las comarcas de Catalonha son una division territoriala de Catalonha qu'es per dessús las municipalitats e per jos las províncias. L'actuala division de la Comunitat Autonòma de Catalonha en comarcas a la siá origina en un decrèt de la Generalitat de Catalonha de l'an 1936 (division comarcala de 1936), que foguèt en vigor fins a 1939, quand foguèt suprimida pel franquisme. Posteriorament, en 1987, la Generalitat adoptèt de nòu aquela division territoriala, se plan en 1988 s'i apondèron tres nòvas comarcas: lo Plan de l'Estanh, lo Plan d'Urgèl e l'Auta Ribagòrça, e en 1990 se modifiquèt qualque limit territorial. A l'ora d'ara Catalonha es dividida en 41 comarcas.
L'an 2000, dins l'Informatz Roca, una equipa formada de Miquel Roca i Junyent e Jèsus Burgueño, entre autras, prepausèron de crear qualque comarca mai: lo Moianès (capitala: Moià), la Vall de Camprodon (capitala: Camprodon), la Selva Marítima (o Marina) (capitala: Blanes), l'Auta Segarra (capitala: Calaf) e lo Segre Mitjà (capitala: Ponts), en mai de dividir lo Bas Llobregat en dos (la part nòrd, lo Bas Llobregat Nòrd, amb capital a Martorell). Totes los cases son d'ancianas reivindicacions comarcalas.
Encara J. Burgueño, L'an 2003, prepausava de crear tanben lo Lluçanès (capitala: Prats de Lluçanès), la Vall de Ribes (capitala: Ribes de Freser), la Ribera de Sió (capitala: Agramunt), la Bassa Segarra (capitala: Sant Coloma de Queralt) e lo Bas Montseny (capitala: Sant Celoni), en mai de cambiaments de limits (las Garrigues, lo Ripollès, eca.).