text:
Estivada 2009
2009 marca lo recoide d’una espòca per l’Estivada : aprèp un cambiament de municipalitat a Rodés, es Crestian Grenet, l’arquitècte de l’Estivada e de son succès fins ara, que s’en va fin 2008. Lo novèl director, Patric Roux, comencèt d’entamenar de cambiaments : lo festenal se dobrís plan mai a las ribas de la Mediterranèa, entamena de procediments ecò-ciutadans… D’una veirina, l’Estivada se muda en caireforc, aquí ont las diversitats se tòrnan trobar. De notar, aquest’an l’Estivada bat un recòrd de frequentacion tres lo primièr ser, amb Nadau, qu’emplenarà lo Jardin del Fieiral. Un recòrd que serà en seguida batut cada an.
Programa
Goulamas’K / Sonoloco / Brick à Drac / Moussu T e lei Jovents / Natacha Atlas / Miquel Gil et l’Orchestre de Barcelone / Eric Fraj / Nadine Rossello / Peio Serbielle / Nadau / Lo Drac / Xavier Vidal / Joan-Francés Tisnèr / Tres per DoS / Cie des Souffleurs / Grail’Oli / Sòmi de Granadas / Cie Rassegna / Mosaïca / Claudi Marti / Eric Fraj / Jihad Darwiche / Alem Surre-Garcia / Marcèu Esquieu / Terèsa Duverger / Rosina de Peira / Brice Duisit / Trigomigo / Enza Pagliara / Roland Pécout / Sergi Javaloyès / Claudi Molinier / Eric Astié / Joan Saubrement / Aurélia Lassaque / Marie-Jeanne Verny / Estève Salendres / Aubin Bonnet
Galaria
Picatz per l’aver mai grand.
Avètz de fòtos de l’Estivada en 2009 ? Mandatz-nos las a communication@estivada-rodez.eu en disent se volètz èstre creditat o pas, e las apondrem a la galaria !


c: text/html

text:
Divendres abans la tradicionala commemoracion dels dreits comunals de Tolosa, es France 3 Tolosa-Viure al País que presentava un tròç del futur programa geografic e istoric, CÒP d’ALA. La presentacion se faguèt a l’Ostal d’Occitània, çò que sembla normal per èstre lo luòc idòni per aiçò presentar ; mas sèm pas estats pron nombroses, vist la qualitat de la presentacion.
I soi estat, convidat al darrièr moment (lo servici tolzan de comunicacion de France 3 es lent), la velha a 21h00, mas me semblava important d’anar veire lo trabalh enòrme amotlonat per l’en Amic Bedel, Piget Produccion, e la causida de Benoit Roux d’o fabricar ambe Piget. Son mai de 20 documents audiovisuals cortets (tròp cortets, me sembla), mas pron cortets per dintrar dins Viure-Al-País de France 3. France 3 prepausa un fenestron programatic en lenga occitana cada setmana, 2 setmanas sus 3 es en lenga occitana. Es malastrosament pauc sufisent per explicar que l’occitan es present a l’antena de las televisions (ne sèm ara a quasiment 20 sobre la TNT en lenga francesa) ditas regionalas.
O podèm dire encara e encara, la television en occitan a encara mestièr d’ajuda, aqueles documentaris o documentals son estats ajudats per las collectivitats territorialas ; o cal sotalinhar perqué encara recentament Jean-Luc Melénchon (Front de Gauche) a encara afortit qu’aquelas collectivitats èran pas utilas per la republica ! (pel pòble occitan sabèm pas, vist que per Jean-Luc Mélenchon existissèm pas); Es evident que fabricar de l’audiovisual en occitan dèu pas agradar als amics e a las amigas mélenchonesques… de Montpelhièr o d’endacòm mai !
Ens Amic Bedel e Benaset Roux presentèron a l’Ostal d’Occitània lo programa CÒP d’ALA.
Es un trabalh fòl, tot i es plan organizat, es un programa amistós e grand, un “còp d’ala” bèl, mas çò que mai impressionarà son plan las presas aerianas e lo temps qu’aurà calgut per trobar lo bon moment per filmar. Aprèp los tèxtes son plan causits e rics de pedagogia e precisions. Es un programa que devendrà segur culte. Es un programa qu’ameritarà una promocion en DVD, e una venda a granda escala, per dintrar dins las bibliotècas occitanas.
Es un programa que podrà ajudar a las escòlas occitanas (en lenga occitana o ajudadas per emplegar la lenga occitana) ; cal esperar que los sobtítols franceses ajudaràn tanben una difusion en defòra del programa Viure-Al-País ; cal esperar tanben que pel DVD i aurà los sobtítols en alemand, anglés, rus, neerlandés, portugués, ongarés, etc. per una venda als toristas d’Occitània.
Occitània segur que ne sortirà un pauc mai digna, e que lo pòble occitan ne serà content de los aver en referéncia, en bibliotècas publicas e privadas.
Primièra difusion TNT a partir del 20 de genièr 2013 dedins Vuire-Al-País lo programa de France 3.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mobilizacion entà sauvar lo lac d'Òssagòr (40)
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Mobilizacion sociau, dab ua peticion qui vien d’arribar en linha. Qu’ei l’associacion Noutous qui la perpausa, entà premunir lo lac d’Òssagòr de l’agression deu curatge intensiu qui miaça l’environament locau, tanplan com l’economia. Oficiaument, l’operacion que deu perméter de har batèu de vela dab l’aiga baisha o enqüèra de facilitar lo passatge deus ostreicultors. « Non ! », que respon l’associacion, segon qui lo projècte e seré sustot un desastre ecologic.


text:
Lo non renovelament dels contractes ajudats met en perilh mantunas escòlas Calandreta de la region Occitània. D’escòlas poirián barrar a la fin de l’annada. La colèra monta.
Dempuèi l’anóncia de la supression dels contractes ajudats, 15 pòstes son pas remplaçats dins las 8 escòlas e lo collègi Calandreta del país tolosan. Dins los autres departaments d’Occitània, dins los Pirenèus Nauts o Aude, la situacion es semblabla. Dificila. Son sovent los parents que, cadun a son torn, se relèvan per assegurar un servici minimum, a la cantina o pendent las recreanças.
« Çò qu’es possible en Bretanha o deu èsser en Occitania »
A la fin de l’annada escolara, son mai de 30 pòstes que serián suprimits pel sol departament de Garona Nauta, amb una consequéncia probabla : la barradura de mantuns establiments. Pertot las associacions gestionàrias de las escòlas Calandreta ensajan de trapar de solucions amb los poders publics.
D’aprèp l’article Toulouse7.com del 27 septembre 2017. https://www.toulouse7.com/2017/09/27/calandreta-occitanie-toulouse/


text:
Pèire Solatges fa lo pintre. Cal anar a Rodés, al museu Solatges, per s’avisar de l’efèit provocat pas sas telas. Unifòrmament negras, expausadas sus de pareds escuras o coma i a unas annadas al moment de la mòstra “otra negre en Euròpa”, “fòra de las pareds”, penjadas sus cable : son traversadas d’estrias, de regas, de plats…
Ai escrit “unifòrmament negras”. Son tot levat unifòrmas, perque, òc-ben, primièra revelacion, aquel negre torna la lutz. L’avalís pas tota, la torna balhar. E lo visitaire se’n troba banhat, aquela onda l’enaiga. Un pas de costat, o una braça, es una autra ondada que desforrela, parièra dins sa fòrma, diferenta dins sas colors. Tan d’aparenta simplicitat, es una enigma, es pivelant…
Joan Dieuzaide fasià lo fotograf. Consacrat coma lo mai grand fotograf tolosenc del sègle 20, es tanben lo fondator d’una estructura unica en França, dedicada a la fotografia, lo Castel d’Aiga. Sera estat de totes los eveniments de la region, en començant per la liberacion de Tolosa e la visita del general De Gaulle en 1944, puèi totas menas de reportatges, l’aventura de l’aerospaciala o un celèbre retrach de Dali.
Pèire Solatges es nascut a Rodés en 1919 e Joan Dieuzaide a Granada de Garona en 1921. En mai de lors edats sarradas e lors naissenças occitanas, qual rapòrt entre aquels dos artistas ?
Unes jorns aprèp ma darrièra visita al museu Solatges m’es tornada en memòria la seria de Dieuzaide sus la brea (Mon aventure avec le brai)… Qu’es aquò (en lenga nòstra dins lo texte… ;o) ? Vaquí çò que ne ditz wikipedia : “Lo brea es una substància pastósa et pegósa. Existís d’una part la brea vegetala, tirada de rusca d’arbres, e d’autra part de breas mineralas, eissidas de la destillacion d’idrocarburs.” Es al moment d’un reportatge a las minas de Carmauç que Dieuzaide se troba pivelat per aquel jos produch del carbon e decidís de l’explorar.
Alavetz, solide, l’itòria de l’art analisa pas la pintura de Solatges jos l’influéncia de Dieuzaide o invèrsament (Dieuzaide publiquèt aquelas fotos abans que Solatges se lançèt dins l’otra negre), mas aprèp tot es ièu qu’escriu l’article , l’imagini coma lo desiri e aquel ligam m’es aparegut, personalament, plan vertadièr. Es a dire que, avent coneissança de las doas òbras, aquela relacion s’es naturalament creada dins mon esperit. Es precisament çò que fach que la percepcion d’una òbra es unica per cadun. Solatges ditz pas quicòm mai dins la video que illustra l’article, a saber que l’art organiza un rapòrt entre l’artista, l’objècte que fabrica e lo que lo gaita.
“Pierre Soulages: Outrenoir” de Barbara Anastacio
Se nos tornam a la brea, es un pauc coma se Dieuzaide aviá fotografiat lo pòt de pintura de Solatges, aviá presa aquela meteissa matèria e aviá cercat a ne tirar tota la lutz ambe son pròpi esplech, l’aparelh foto. De segur, me sembla, la fotografia es pro impotenta a reprodusir l’efeit sasissent de las telas de Solatges : la pintura a l’avantatge del relèu. De mai, ai pogut constatar ieu coma es dificil de fotografiar l’otra negre.
Se butam l’idèa un pauc mai, i a d’autres imatges de Dieuzaide que podon far pensar a son ainat, coma la de Nòva Iòrc o encara, perque pas, la de l’estanh de Mesa. Arresti lo jòc aicí !
Segur que Dieuzaide coneissiá lo trabalh de son collèga avaironenc. Se l’a fotografiat el o sas òbras ? O sabi pas. Se tal èra lo cas, aquò seriá fòrça interessant de veire la resulta. Apondèm que Miquel Dieuzaide, lo filh de Joan, fotograf e realizator, li a consacrat un filme en 1988.
PS : los imatges de Dieuzaide utilizats dins aquel article son tirats del libre « Jean Dieuzaide. Yan, l’authenticité d’un regard » de J.C. Gautrand, Marval, 1994. Aquel libre es, per malastre, pas pus disponible e atenh un pretz important. La biblioteca de Tolosa lo possedís, mas n’anetz pas lo quèrre uèi, es ençò mieu …
Vist e de veire :
– Paul Menville es a l’aficha de la mòstra del mes al Cactus.
– Per acabar, vaquí una video d’un concert d’Avishai Cohen. L’album « Into the silence », es una evocacion de sa dolor al moment de la mòrt de son paire e de l’apasiment que seguiguèt… Coma sortir del negre per anar cap a la lutz.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Ah, los japonés… òc-ben, sabi çò qu’anatz me dire : « Atencion Tristan, te vas encara far d’amics amb tas galejadas que jògan suls estereòtipes… » D’acòrdi, dirai pas res. Mas bon, quand mema, cal ben reconéisser qu’en matèria de videojòcs i a d’escòlas, de grandas escòlas e demest aquelas, i a l’escòla japonesa, una de las mai importantas, e es ben alai que foguèt inventat lo videòludisme grand public ! Explicar totes los fondamentals del jòc a la japonesa seria un pauc longàs, parlarai doncas aqui pas que d’un element : es l’importància balhada als personatges.
I a pas sistematicament de protagonistas dins los jòcs eissits del Japon, que foguèron capables de far tanben de causas completament dessenadas sens personatges, sens objectius, veire completament abstrachas. Mas quora decidisson de s’i botar, ben fan pas las causas a mitat. Mario, Link son d’exemples d’eròis plan trabalhats, talament carismatics qu’arribon a existir aprèp 25 ans. E lo suenh portat a la bastison dels personatges es encara mai fòrt dins los jòcs de ròtle, que son en general de jòcs longs ont lo succès naisserà del fach que lo jogaire s’identificarà al personatge principal, o al mens ressentirà un bricon d’empatia per el. Sortit i a ara qualques meses, Fire Emblem : Awakening n’es un bon exemple.
Es lo darrièr sortit d’una seria longassa de Tactical RPG, es a dire de jòcs de ròtle tactics, ont mai qu’un personatge o una pichona còla, diritjarem una armadeta al torn per torn. Se ditz qu’es quitament Fire Emblem que creèt lo genre Tactic. E la fòrça de Fire Emblem, qu’es per alhors un pauc regde dins lo jòc, malaisat, es de capitar a crear un ligam entre los personatges e lo jogaire. Dins cada episòdi es parièr : partissèm amb un parelh d’eròis, carismatics, en general filhs e filhas de reis, qu’an de poders desconeguts e qu’una vaga profecia anoncièt èstre los sols en mesura d’empachar l’Apocalipsi. Aquò’s un esquemà classic, mai benlèu tròp classic de jòc de ròtle japonés.
Çò que i a es que Fire Emblem foncciona coma una bola de nèu a partir d’aqueles dos primièrs personatges. N’encontraràn d’autres, que podràn, en lor parlant, convéncer de rejonher l’armada e, quora i seràn, podràn eles tanben anar parlar a d’autres que los rejonharàn benlèu s’arriban a emplegar la bona paraula al bon endrech. Aital es pas rare d’arribar a la fin del jòc amb 25-30 personatges diferents. Enfin, PODRIAM arribar a la fin del jòc amb tantes pions s’èra pas possible de morir. Ben òc, dins Fire Emblem se pòt morir, mas pas morir coma dins los autres jòcs, ont un Game Over farà tornar a la darrièra sauvagarda, vertadièrament morir, en fasent qu’un personatge tuat dins una batèsta siá definitivament perdut. E es plan aquò que fa la dificultat e lo challenge e que buta lo jogaire a aver d’empatia pels seus personatges. Los podrà pas salvar totes, i caldrà far de causidas, soscadas, e pensar lo jòc dins sa globalitat en ne preveire la fin tre la debuta. Un bon jogaire serà aquel que capitarà de far s’entendre totes los elements de son armada e son totes plan diferents amb un caractèr, una istòria, de valors, una mentalitat diferenta. E plan mai de conversacion qu’un Pokemon. N’i a de risolièrs, n’i a d’estranhs, n’i a de simpatics e n’i a d’insuportablament colhons e totes podràn se parlar, interagir, e, logicament, del mai se parlaràn, del mai auràn d’afinitats e se podràn sostenir en temps de guèrra. Dins lo darrièr es quitament possible de ne far se maridar entre eles, aver de dròlles, prene los dròlles dins l’armada per arribar a una granda legion…completament consanguina. Mas al mens, serà fòrta.
Aquò’s lo jòc a la japonesa : prene suenh del detalh, far mèfi de daissar pas degun en arrièr, soscar a cossi far per transformar pas sos sodards en carn a pastís fresca e sagnosa, e, podriam dire en anant mai luènh, desvolopar l’esperit de còla e la solidaritat. Mas benlèu m’avanci, coma sovent dins aquela mena de jòc, i a mai d’un gra de lectura e s’en pòt far d’interpretacions personalas… ma fe un pauc coma totas las òbras qu’accionan un sentit d’empatia chas nos, non ?
Bon, vos daissi, ensagi a tota fòrça de far se maridar dos cavalièrs per pegar a l’actualitat mas i arribi pas. Las novèlas son benlèu pas arribadas fins al Japon…


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 30 de març de 2012
Deman a la manif
dimarts, 20 de març de 2012
Ozar HaTorah
Que i a un hòu murtrèr qui's passeja per las carrèras de Tolosa e de la region.
Un psicopata, irresponsable au sens psiciatric deu tèrme, probable...
Totun un psicopata antisemita, capable de matar petitons shens trantalhar.
Un tipe qui sap manejar las armas "com cau", un tipe ben entraïnat.
Qu'ei plan malauta, la nòsta umanitat. Qu'a mostrat mes d'un còp que pòrta en si medisha los gèrmes de la sua pròpia destruccion.
Dolor e recuelhiment.
E inquietud, tanben.
L'assassin que corr enqüèra, e arren no'ns deisha créder que la seria ei acabada.
dissabte, 17 de març de 2012
"Com" e "com a", totun non "com que".
Qu'èi retienguts los exemples qui segueishen, tirats deu Lespy:
Ardoun coum la pistole (X de Navarrot)
Cum pot esser asso?
Cum at pensatz.
Totun:
Augerot, de Garlii e Senaprener, cum a comissaris, los ac mandan (Libe d'Òr de Baiona, sègle 13)
Far ma voluntad cum a dauna (Libe d'Òr de Baiona, sègle 13)
dizo que luy, cum a bayle de Pau, mandare e exequtare (tèxte biarnés, sègle 15)
Accusade cum a posoere (Biarn, sègle 15)
Fe au senhor devers...cum a questau (Biarn, sègle 16).
La conjoncion causau com que deu catalan non s'emplega pas en gascon qui utiliza mes simplament com (dab l'enonciatiu e quan e s'escad). Comparatz aquera frasa catalana dab la soa arrevirada gascona:
Com que els joves han sortit a les sis de casa, han arribats d'hora a la feina.
Com los joens e son sortits a las sheis òras de casa, que son arribats de d'òra au tribalh.
Lo catalan qu'emplega sistematicament com que e non pas com tà exprimir la causa de quauquarren, mentre qu'ei com qui ei emplegat en aqueth cas en gascon.
dimarts, 13 de març de 2012
Quauques escotishas alemanicas.
Adara, la parentèsi culturau. L'escotisha que seré originària de Boèmia (Chequia). Abans de s'aperar escotisha, que s'aperava shotish, puish shotish qu'estó cambiat en scottish, aquera denominacion pseudo-"anglesa" qu'ei ua invencion francesa d'inspiracion germanofòba qui remonta a la prumèra guèrra mondiau. En realitat, non, l'escotisha n'a pas arren a véder dab Escòcia. D'aulhors, en anglés, la dança que s'i ditz plan schottische , e non pas scottish. Enquèra abans, lo shotish que's disèva polka alemanda.
Dejà, de petiton, que volèvi hèr d'acordeonaire soïs com a profession. Mès, ailàs, que m'avisèi lèu qu'èra quauquarren de tròp complicat, lo mestièr d'acordeonaire soïs. Los metòdes d'alemanic soïs qu'èran impossibles de trobar a París per un drollet com jo. Alavetz, en seguir l'avís de la conselhèra d'orientacion deu collègi, que'm cambièi d'idèa.
Aumens, l'occitan, aquò n'ei pas briga complicat. As pas besonh de seguir cors tà't demerdar en occitan. N'èi pas jamès prengut de cors d'occitan, jo. Qu'assagèi plan de seguir lo metòde Assimil d'occitan, mès ne poish pas diser que m'a convençut e motivat, aqueth. Quina orror de metòde, l'Assimil d'occitan! Urosament, qu'agoi la revelacion en me passejar deu costat de Lorda. E la motivacion que'm tornè. Un miracle, que'vs disi. E dab un chic de motivacion, quitament un parisenc que s'i pòt escàder! La pròva...
D'acòrd, blogaire occitan, aquò non hè pas tan "chic" com acordeonaire soïs, mès bon...Que't cau saber acontentà't de las toas limitacions.
Brave monde, plaça a la musica!
diumenge, 11 de març de 2012
Un pensaire pas guaire pensador!
En catalan peninsular, influenciat per l'espanhòu, lo sufixe generaument emplegat qu'ei -ador: caçador, pescador, cantador. L'aute, en - aire, que s'ei especializat, drin mes qu'en gascon, en significar meslèu professionau de: per exemple, drapaire o afeccionat a: per exemple, dansaire. Aquestas duas significacions que son tanben associadas au medish sufixe -aire en gascon, totun non pas tant exclusivament. Que cau notar qu'en catalan septentrionau (lo rosselhonés e lo de transicion), e's contunha de diser caçaire e pescaire, que non caçador e pescador com en los tres grans estandards regionaus deu catalan. E pertot, lo bernat pescaire que s'i ditz enqüèra bernat pescaire, en catalan com en gascon.
En aragonés, lo sufixe -aire de l'occitan que i estó adoptat. A vegadas, lo derivat deu vèrbe que sembla un manlhèu gascon: per exemple cantaire (per cantador). Lo sufixe que i ei tanben directement utilizat tà formar mots segon un biaish pròpiament aragonés, com per exemple, cazataire e pescataire, sinonimes respectius de cazador e pescador. Cazataire y pescataire, rico no guaire, com ac afirma ua dita aragonesa.
En gascon, qu'avem aumens un cas on lo derivat format dab - aire n'a pas briga lo sens deu dab -ador. Qu'ei lo cas de pensaire versus pensador. Aquò vien deu doble sens qu'a lo mot pensar en occitan, eretat deu vèrbe latin pensare. Lo vèrbe intransitiu pensar (seguit de a o de que) qu'a lo sens intellectuau deu latin pensare: imaginar, concéber idèas, saunejar.. Pensà's qu'a lo sens prumèr de créder. Lo vèrbe transitiu pensar, en cambi, qu'a lo sens de suenhar. Lo qui pensa quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensaire (consultatz los diccionaris de Lespy/Raymond e de Palay). Aqueth mot qu'ei un sinonime, pròpiament gascon, deu gallicisme infirmièr (o sia infermèr en gascon classic) . Donc, lo pensaire n'ei pas (o pas necessàriament) un intellectuau ni un saunejaire. Lo qui pensa a quauquarren o quauquarrés qu'ei un pensador e non pas un pensaire. La confusion semantica qui consisteish a prestar lo sens de pensador au mot pensaire qu'ei unha error hèra frequenta, indusida peu mot francés penseur e per l'usatge generaument equivalent de -aire e -ador en gascon, o dilhèu qu'ei un onguesisme occitanista. Lo diccionari de Per Noste qu' a transmés l'error, represa per d'autes diccionaris mes recents, e qu'ei pecat.
Lo francés que resolvó a miejas lo problèma deu doble sens de penser en cambiar la grafia deu vèrbe transitiu au sègle 17: atau penser e panser que's tròban diferenciats au mens hens la lengua escriuta.
Lo catalan qu'ac hasó en reservar lo sens de suenhar tà un aute vèrbe: cuidar, deu latin cogitare, sinonime de pensare (cogito, ergo sum com ac escrigó Descartes). Aqueth vèrbe cuidar, com buscar, qu'apartien a la seria deus mot ibero-romanics presents hens lo lexic catalan e qui non trobam pas en la rèsta de l'occitan. En catalan contemporanèu, pensar qu'a sonque la significacion intellectuau. Totun, pensar en catalan classic qu'avè plan los dus sens com en la rèsta de l' occitan (véder l'Alcover-Moll).
Lo gascon, lengua tanben d'ua gran precision, non coneish pas aqueth mot cuidar, qu'agó donc de resólver lo problèma d'un biaish diferent deu catalan. Que s'inventè lo mot perpensar, un mot qui a eretat sonque lo sens intellectuau de pensar, n'a pas lo sens de suenhar. Un pensaire n'ei pas necessàriament un perpensaire o un pensador, mentre qu'un pensador b'ei un perpensaire!
dijous, 8 de març de 2012
Fray, may, pay, Pey: gasconismes en las lenguas d'Espanha
En catalan, lo gasconisme fray, forma supausadament abreviada de fraile, que i ei estat calcat en fra, forma abreviada de frare (sègle 14).
En galician, lo frair religiós que s'i ditz o freire mentre que los portugués e disen o frade (forma portuguesa deu latin frater). Totun, los portugués qu'emplegan plan frei (de freire e de frai) davant lo nom deu frair.
En catalan, que cau soslinhar lo gascon que i a deishadas traças de las bèras.
Per exemple, lo mot frai que i ei conegut e emplegat. Qu’ei un gasconisme colloquiau qui deu remontar au gran vagat de l'immigracion gascona en Catalonha deus sègles 14 e 15. L'Alcover-Moll que'ns balha un beròi exemple de frasa qui testimonia d'ua lengua ibrida gascono-catalana qui devèva èster la de las familhas gasconas emigradas au Principat: Ha vingut el meu frai per ha vingut el meu germà (D.C.V.B, véder a frai). Los gasconismes pai e mai per “pare, mare” que i son tanben presents, que son considerats com formas dialectaus o colloquiaus (cf. las entradas mai e pai hens l'Alcover-Moll D.C.V.B.). Qu’apartienen au vocabulari reservat taus nins, çò qui a permetut la convivéncia d’aqueths gasconismes dab los mots pare e mare de la lengua formau.
L’aragonés, de manèra completa e generau (cf. Francho Nagorre Laín: los occitanismos en aragonés), e l’espanhòu, de manèra dialectau o colloquiau, qu’an adoptat lo gasconisme compay per compadre, popularizat peu chafre deu cantaire cuban Compay Segundo.
Notatz que los noms e son compausats deu petit nom (aquiu Pèir dus còps) seguit deu nom deu lòc de l'ostau, com a l'acostumat. Senahuja, uei lo dia Senaüja, qu'ei ua comuna de la comarca de Segarra (Lhèida). Caralt qu'ei Queralt.
Llin. per llinatge, que vòu diser linhatge.
Los gasconismes en las lenguas espanhòlas que demoran sovent non detectats pr'amor de la pòca coneishença deu gascon qu'an los nòstes vesins deus Pirenèus enlà. B'espèri qu'aqueth blòg e poderà ajudar a despertà'i l'interés e la consideracion entà la lengua nòsta!
diumenge, 4 de març de 2012
Ua lengua particularment vulgar.
EDIT: Un legedor saberut e occitanista que m'escriu tà s'estonar de l'estructura de la frasa:
1- Jan Lafita (lo Gran) que pensa las formas femeninas *particulara, *militara, *escolara etc que son barbarismes qui caleré espudir e remplaçar per particular, militar, escolar (m/f) etc.
E que'm demanda : on ei passat lo "que" de pensa? E que'm corregeish en bèth me prepausar duas possibilitats:
2- Jan Lafita (lo Gran) que pensa que las formas femeninas *particulara, *militara, *escolara etc e son barbarismes qui caleré espudir e remplaçar per particular, militar, escolar (m/f) etc.
Bon, que't me cau raperar en gascon, que podem evitar de botar lo "que" coordinaire quan ei seguit per lo "que" enonciatiu o per "non...pas" o "ne...pas".
Ueratz uns exemples tirats de la pèça de teatre Lou Bartè de Cesari Daugé qui soi a tornar de liéger. Daugé qu'èra un escrivan gascon (1858-1945), hilh d'Aire de Tursan, majorau deu felibrige. Qu'estó l'autor d'ua gramatica gascona (1905) reeditada per l'Eric Chaplain (grammaire élémentaire de la langue gasconne, 2010). Las citacions que son en la grafia emplegada per C. Daugé (o sia la grafia elaborada per Edouard Bourciez tà l'Escòla Gaston Febus):
A- m'estona ne sabis pas aquò (sabis: present deu subjontiu deu vèrbe saber, forma occidentau en -i)
B- e qu'a bèra pausa n'é pas mei nòvia entà damorar òras e òras devant lo miralh (é: forma locau de ei / es)
C- que cau totun díser quauque còp mama qu'a paciença (paciéncia) com un gat quan s'escauda.
D- jo que sèi lo Bartèr que cromperà...
Tà tornar tà las nòstas frasas, las solucions 1 e 2 que son egaument corrèctas, mentre la solucion 3, per corrècta que posca èster suu papèr, qu'ei pesugassa e d'evitar.
divendres, 2 de març de 2012
De l'utilitat deu neologisme "ongués".
Un legedor irascible que'm demanda perqué emplegui aqueth mot "ongués" entà designar l'occitan non-gascon.
La responsa qu'ei simpla: lo mot que mancava, que l'èi inventat pr'amor que l'avem de besonh.
Que vse'n horni ua illustracion clara dab l'exemple qui segueish, basat sus ua citacion de Domergue Sumien (sonque la frasa A qu'ei deu Domergue, las autas duas que son de jo).
Frasa A : "Forestièra" en occitan significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : Totun, "forestièra" en gascon non significa pas foreign en anglés o étrangère en francés.
Frasa C : Doncas, lo gascon n’ei pas occitan.
Si las frasas A e B e son totas duas vertat, alavetz la frasa C qu'ei vertat tanben.
Qu’ei logica pura, aquò. Totun, la veracitat de las frasas A e C non hè pas unanimitat. Sonque los qui consideran lo gascon com a lengua distinta de l'occitan que las tròban exactas. A mens de considerar que Domergue s'aja convertit a l'auta religion, la frasa A non correspón pas a çò qui professa. En realitat, aquera benaleja ven deu hèit que lo Domergue non coneish pas lo mot "ongués" (per "occitan non-gascon") qu'emplegui precisament tà evitar aquera sòrta d'error.
Frasa A: En ongués, "forestièra" significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : "Forestièra" en gascon non significa pas "foreign" en anglés ni "étrangère" en francés.
Frasa C: Doncas, lo gascon n'ei pas ongués.
Aquiu, la logica n'ei pas violentada e lo consens que pòt èster totau, tant peus qui consideran lo gascon com occitan com peus autes .
Sus l'etimologia deu mot ongués, que deriva de las prumèras letras deus mots de l'expression "occitan non-gascon": ong, plan simplament. L'expression "occitan non-gascon" qu'ei pesuga e gramaticaument pòc comòda, d'aquiu la creacion de "ongués-onguesa".


text:
Derby Museum and Art Gallery
Lo Derby Museum and Art Gallery es un musèu istoric de bères arts de la ciutat de Derby (Anglatèrra). S'establiguèt, amassa amb la Bibliotèca Centrala de Derby («Derby Central Library»), l'an 1879 dins una bastissa nòva dessenhada per Richard Knill Freeman e donada a Derby per Michael Thomas Bass. Lo musèu expausa de pèças de geologia, art decoratiu, pintura, istòria militar e naturala. Se destacan las porcellanes dels sègles XVIII e XIX, faches per la Royal Crown Derby, e per las pinturas de Joseph Wright, que se distinguís per èsser «lo primièr pintor professional a representar l'esperit de la Revolucion Industriala».[1] La galariá d'art dobriguèt las siás pòrtas lo 1882.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ F. D. Klingender; citat en Ellis Waterhouse, Painting in Britain 1530 to 1790,Quatrena edicion, Naua Yòrk, Viking Penguin, 1978; p. 285.


text:
Pterosaures
Los pterosaures son un grop d'animals fossils, descendents dels Ornithodira. Aquestes animals abitèron la Tèrra entre 250 m. e 65 m. d'annadas a. Foguèron los "reis" del cèl abans los aucèls.
Eran de reptils de sang cauda, cosins dels dinosaures (mas pas de dinosaures) amb una capacitat de volar excellenta, subretot melhora que la dels aucèls modèrnes, amb un cervèl fòrça grand per l'epòca; completament adaptats al vòl, èran ovipar. Totes los pterosaures coneguts uèi èran piscivòrs, trobats dins de luòcs qu'èran d'ancianas mars, oceans, rius, lacs, sanhas, etc.


text:
Lo fótbol es una cauna de finança publica, fons perduts (sempre!), per una granda minoritat de fostalistas, e una casta fosca de truands en èrba, e lo sistèma politic francés li agrada de pagar per aiçò, perqué ? La responsa es simpla, un forbalista e son administracion aquò pensa pas ; pan e jòc, lo principi roman es classic e sampitèrne.
Un site de Bordèu dona la soma, al jorn lo jorn, del còst del passatge de l'Euroe2016 a Bordèu ; podèm pensar que la soma serà similara per Tolosa, Niça, Montpelhièr, Marselha.... e donc se adicionèm tot en Occitània podiam aver una reala politica lingüistica per l'occitan, per una politica sociala, per una vida reala dins los clubs associatius (paure en finança publica), etc. Lo ligam.
Personalament, e coma l'ai sempre far, aquelas espròvas mediaticas annadièras o bi-annadièras, me fan cagar, e soi sempre a boicotar, per protestar coma un sistèma politic que se vòl representatiu e que desgalha l'argent public, en pensar a una casta de riscs que jòga a la peloteta.
«Sèm en guèrra», «sèm endeutats», «sèma en crisi», «tota la societat a dificultats», lo «sindicalisme nos fa cagar», donc.... l'Estat e lo sistèma nacionalista del fótbol francés desgalha l'argent public ambe la granda complicitat del personal politic jacobin. E aiçò seriá normal sense protestacion, sense manifestacion, per la dignitat del pòble manténer ?
De mai a Tolosa, avèm una mena d'institucionalizacion de las amistats, que fan pauc de cas de la lei republicana :
Detalh tecnic, aquel jornal La Dépêche du Midi, que sempre es critic ambe lo sistèma politic d'en Jean-Luc Moudenc, publica aquel article aprèp aver legit Le Canard Enchaîné...
Es evident que l'espòrt fótbol es un instrument per aver client tanben per els, la DDM ... e donc cal pas tròp tocar al tresaur manipulat per las federacions nacionalistas francesas dels espòrts. Es plan conegut l'espòrt es una activitat sanitosa ... coma l'a segurament dit un jorn Jean-Pierre Rives !


text:
Alces alces
Alces alces
(Linnaeus, 1758)[1]
244px
LC : Preocupacion menora
Reparticion geografica
/
Alces alces, tanben conegut jol nom d'alces o orinhal[2] en America del Nòrd es una espècia de mamifèrs de la familha dels Cervidae. Son d'animals bèls que pòdon aténher 2 mètres de naut al nivèl de las omoplatas e pesar entrò 700kg. Los mascles se distinguisson per de banas en forma de palmas. Abitan tipicament los bòsques boreals e las regions de clima subartic de l'emisfèri nòrd. Son regim alimentari consistís a l'encòp en plantas terrèstras e aquaticas. Lo predator pus comun de l'orinhal es lo lop gris amb los orses e los umans. A la diferéncia d'autras espècias de cervids, son solitaris e forman pas de manadas. E mai que generalament sedentari e lent, l'orinhal se pòt desplaçar rapidament e venir agressiu s'es destorbat. La sason de la reproducion es l'auton ont i pòt i aver de combats energetics per las femes.
Lista de las sosespècias[modificar | modificar la font]
Segon paramètre « CatalogueofLife espècia » pas reconegut :
- sosespècia Alces alces alces (Linnaeus, 1758)
- sosespècia Alces alces caucasicus Vereshchagin, 1955
Segon Mammal Species of the World (11 de genièr de 2015)[3] :
- sosespècia Alces alces alces
- sosespècia Alces alces caucasicus
Segon NCBI (11 de genièr de 2015)[4] :
- sosespècia Alces alces alces
- sosespècia Alces alces cameloides
- sosespècia Alces alces gigas
- sosespècia Alces alces pfitzmayeri
- sosespècia Alces alces shirasi
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Animal Diversity Web : Alces alces (en)
- Referéncia Catalogue of Life : Alces alces (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Alces alces (en)
- Referéncia ITIS : Alces alces (Linnaeus, 1758) (fr) (+ version anglesa (en))
- Alces alces dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia NCBI : Alces alces (en)
- Referéncia Tree of Life Web Project : Alces alces (en)
- Referéncia Fossilworks Paleobiology Database : Alces alces Linnaeus 1758 (en)
- Referéncia uBio : Alces alces Linnaeus 1758 (en)
- Referéncia UICN : espècia Alces alces (Linnaeus, 1758) (en)


text:
Grepiac
Grepiac[1],[2],[3] (oficialament en francés: Grépiac) es una comuna occitana de Gasconha, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 15 km al Sud-Èst de Murèth e a 25 km de Tolosa.
Accès pel nòrd-oèst de la comuna (1,5 km) per l'A64 per un camin que passa per la comuna de Vernet.
Comuna traversada per Arièja, important afluent de Garona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia d'un "talhièr paleolitic" sus las ribas d'Aisa (-5000 a - 1800 ab. C.).
Rèstas de preséncia romana.
La vila visquèt un sègle d'aur al sègle XV, coma l'agricultura de Lauragués amb la cultura del pastèl.
Lo 9 d'abril de 1944, passèron a Grepiac la tropas alemandas que de signes se veson encara sul balcon del campanar.
Arièja foguèt longtemps utilizada coma via de navegacion, servissent al transpòrt de merças.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Zona verda naturala aparada: "L'illòt" o "Lo Ramièr" – Site de lesir.
- Glèisa de Sant Martin, de la fin del sègle XIX (1872) amb de vitratge remarcables, d'un relòtge mecanic monumental (1893) e campanar original.
- En 1727, lo senhor Estève de Polastron de Lailhièra faguèt construire un molin sus un canal de derivat alimentat per Arièja.
- Rèstas de 3 pilars d'un ancian pont de bricas de peatge (Epòca de Loís Felipe I), emportat per l'ariejada del 23 de junh de 1875.
- Construccion d'un mercat en 1906 (Actuala sala de las fèstas).
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Familha de Polastron
- Joan de Mansencal
- Germièr de Tolosa (Sant Germièr)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Saint-Sulpice (Puèi Domat)
Sant Sulpici (Saint-Sulpice en francés) z-es 'na comuna auvernhata d'Occitània, del departament del Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom exacte de la comuna es pas coneissut, mas s'agís del nom d'un avesque de Borges, o dos segon los autors, als sègles VI e VII[1],[2]. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés.
Istòria[modificar | modificar la font]
- La comuna se creèt en 1872, a partir de Bourg-Lastic (nom francés) e de Messeix (nom francés)[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bourg-Lastic (nom francés); es ara del canton de Saint-Ours (nom francés).
- L'intercomunalitat es la Communauté de communes Sioulet-Chavanon (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 90; 2013 : 90 abitants (4,9 ab/km²)
- Comuna creada en 1872. Per faire foncionar lo grafic, a chaugut apondre una populacion fictiva d'1 abitant a las datas d'abans la creacion de la comuna.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34748
- ↑ http://www.info-mag-annonce.com/journal/blog/puy-de-dome/on-peut-etre-maire-a-tout-age/185240


text:
Victor II
Victor II (1018 - 28 de julhet de 1057) foguèt lo 153en papa de la Glèisa Catolica Romana de 1055 a sa mòrt. Succediguèt a Leon IX (1049-1054) e foguèt remplaçat per Estève IX (1057-1058).
Èra originari d'Alemanha e venguèt evesque d'Eichstatt. Sostenguèt la politica de l'emperaire germanic Enric III e ne'n venguèt un dei conselhiers principaus. Après son eleccion, contunièt d'èstre un aliat de l'emperaire. Puei, aguèt un ròtle decisiu dins l'eleccion de son fiu Enric IV e participèt a la mesa en plaça de la regéncia d'Agnès d'Aquitània.


text:
Economia de França
Amb un PIB de 2 113 miliards de èuros, França es la 9ena economia del mond, cossent a la mesura del PIB en tèrmes de la paritat de poder adquisitiu, e presenta la taxa mai bassa de praubesa del mond (6%)[1]. Segon lo Fons Monetari Internacional, es la segonda economia d'Euròpa, après Alemanha. Conten d'abondius recorses agricòlas, un fondament industrial solid, una fòrça laborala fòrça capacitada. Lo sector dels servicis representa 72% de l'economia del país. Comparat amb d'autras economias desvolopadas, la creissença del PIB francés es robusta, mas pas tan accelerat coma lo dels Estats Units] (2% entre 1994-1998). La taxa de caumatge es establa, mas lo deficit comercial en compte corrent a caracterizat lo comèrci francés dels darrièrs ans. Coma estat de l'Union Europèa s'es aculhit a l'èuro coma moneda (qu'a remplaçat lo franc).
França passa per una transicion, d'una economia modèrna e desvolopada ont la preséncia del govèrn en l'economia èra fòrça importanta, cap a una economia ont lo mercat es liure. Lo govèrn a privatizat fòrça grandas entrepresas, bancas e entrepresas de segur, e a concedit de parts d'entrepresas caps coma Air France, France Télécom, Renault, e Thales. Manten encara una fòrta preséncia en qualques sectors, particularament l'energia, lo transpòrt public, la defensa e l'industria[1].
Amb 75 milions de visitants estrangièrs, França es lo país pus visitat e a la tresena pus granda renda originària del torisme del mond[1].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Istme de Panamà
L’istme de Panamà es una faissa de tèrra estrecha que se tròba entre la mar Cariba e l'ocean Pacific, religant l'America del Sud e l'America del Nòrd. Se formèt fa 3 milions d'annadas pendent lo Pliocèn. Constituís l'essencial del territòri de la Republica de Panamà, e es copat en dos pel canal de Panamà. Coma fòrça d'istmes, es un luòc de granda importància estrategica. La Ciutat de Panamà foguèt fondada vèrs 1519.
Geologia[modificar | modificar la font]
L'istme comencèt de se formar fa 15 milions d'annadas per lo tust de la placa pacifica e de la placa cariba e l'aparicion d'un volcanisme de subduccion. L'istme se formèt en seguida tancat amb apòrt de sediment venant de l'America del Nòrd e de l'America del Sud fa 4,1 Ma pendent lo Pliocèn. Sa tancadura provoquèt un cambiament dins la circulacion dels oceans menant a la creacion del Corrent del Golf. Per qualques scientifics, la tancadura definitiva de l'istme de Panamà, en modificant las circulacions oceanicas, provoquèt un cambiament climatic responsable de las glaciacions del Quaternari. Pasmens, aquela ipotèsi demòra encara fòrça discutida.
Los nombroses cambiaments geologics qu'arribèron dins la region faguèron de l'istme de Panamà una mescla de geotipes marins, sedimentaris e magmatic que faguèron malaisida la bastison del canal de Panamà.
Biosfèra[modificar | modificar la font]
La biosfèra panamenca se compausa de fauna e de flòra venent tan d'America del Nòrd coma del Sud. Per exemple, i a mai de 500 espècias d'aucèls sus l'istme. Lo clima tropical encoratja tanben la proliferacion d'espècias coloradas : insèctes, sèrps, peisses e reptils. Devesit dins sa longor par una cadena de montanhas, lo clima de l'istme es generalament umid sus son costat Atlantic mas mòstra una neta division entre sason seca e sason de las pluèjas sul costat Pacific.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
John Birks "Dizzy" Gillespie (1917-1993) foguèt un trompetista, cantaire e compositor nòrd-american de jazz. Gillespie, Amb Charlie Parker, foguèt una de las figuras mai considerablas en lo desvolopament del bebop, jazz latin e del jazz modèrne. En los sieus primièrs ans coma instrumentista trabalhèt amb las grandas bandas de Cab Calloway e Earl Fatha Hines, del temps que lo 1945 collaborèt amb lo saxofonista Charlie Parker, amb qual grauèt qualqu'uns dels mai revolucionaris tèmas de l'istòria del jazz.


text:
Lum vèrda as estatuts entà crear era Acadèmia der Institut d’Estudis Aranesi
Eth plen ratifique era propòsta entà segregar Naut Aran dera Resèrva Nacionau de Caça
Eth Conselh Generau d’Aran a dat lum vèrda ara prepausa d’estatuts entara creacion dera acadèmia der Institut d’Estudis Aranesi e lheuar ath Departament de Justícia dera Generalitat aguesta prepausa entà tramitar-la avientament, pr’amor qu’aguesta competéncia depen deth govèrn catalan. Mentre non se cree era acadèmia, er Institut se dòte d’un nau reglament, que tanben a aprovat eth Plen. Andús acòrds an compdat damb eth vòt favorable des grops d’Unitat d’Aran e PRAG e era abstencion de CDA. Quauqui representants der Institut an assistit coma convidats ara session plenària.
Eth sindic d’Aran, Francés Boya, a assegurat qu’er inici deth tràmit entà crear ua acadèmia supòse ua “hita istorica” pr’amor qu’era autoritat der aranés “requè en Institut d’Estudis Aranesi, que deven un organisme autonòm, e es representants legitims deth pòble aranés”. Totun, eth sindic, qu’a demanat ara Generalitat que respècte aguesta iniciativa, a regretat qu’es acòrds non s’agen podut préner per unanimitat: “Auem perdut ua oportunitat entà hèr manifèsta era unitat politica ar entorn dera lengua”. Eth madeish Institut d’Estudis Aranesi e es sues Seccions de trabalh an amiat a tèrme tant eth desvolopament d’aguest procès coma era elaboracion des estatuts e eth reglament.
Entà Francés Boya, era iniciativa “da solidesa ar Institut e reflectís ath còp era ambicion dera Val d’Aran per deféner e hèr a respectar era sua lengua pròpria”. Aguesta prepausa se prebotge d’acòrd damb eth mandat dera Lei der occitan, aranés en Aran, qu’afirme qu’era Generalitat e eth Conselh Generau d’Aran, en termini d’un an a compdar dera entrada en vigor dera lei, “an d’adoptar es mesures de besonh entà complir çò qu’establís er article 4.3.”. Aguest dispause que “er Institut d’Estudis Aranesi a d’èster independent des administracions publiques, a d’arténher pleaments eth caractèr academic que li correspon e a d’auer era autoritat lingüistica entà fixar es convencionalismes d’usatge der aranés d’acòrd damb era consideracion de varietat lingüistica deth tronc occitan comun”. Atau madeish, “a d’auer era autoritat entar assessorament que, en matèria de lengua, li sigue sollicitat”.


text:
Wikipèdia:Principis fondadors
Wikipèdia es una enciclopèdia liura que son contengut es reütilizable segon las condicions de la Licéncia de documentacion liura GNU. Participar a Wikipèdia es aisit e dobèrt a totes. Sos principis repausan sus cinc pilars e tres règlas.
Los cinc pilars son:
- Wikipèdia es una Enciclopèdia: Donam una granda importància a la neutralitat del punt de vista e a la pertinéncia del contengut. Per aquesta rason, los trabalhs inedits an pas lor plaça dins Wikipèdia.
- S’accèpta una flexibilitat per la reütilizacion de son contengut: utilizam la Licéncia de documentacion liura GNU. Aquesta licéncia autoriza cadun a copiar, modificar una copia e distribuïr lo contengut de Wikipèdia, en acòrdi amb los tèrmes de la Licéncia de documentacion liura GNU. Las obligacions son de conservar la meteissa licéncia per las còpias conformas e las còpias modificadas, e mai de creditar Wikipèdia e los autors dels contenguts coma font.
- Es Dobertura a totes: cadun pòt participar al melhorament de son contengut. Sufís de dos clics de mirga. Un sul ligam modificar e lo segond sus salvagardar aprèp aver picat vòstre tèxt. Podètz escriure d’articles sul subjècte que volètz, que siá la quimia, la geografia d’un país, la biografia d'un cantaire, etc. Per lo verificar e lo testar, lo Nauc de sabla es un bon terren d'ensag.
- Es Aisit d’enriquir e corregir: lo format WikiWiki utilizat sus aqueste sit facilita la creacion e la modificacion d'articles. Aprene las basas d’aqueste lengatge es fòrça aisit. Per exemple, sufís d'enquadrar un mot de parentèsis carradas [[...]] per crear un ligam, e d'apostròfs dobles per lo metre en italica.
Wikipèdia es un projècte collaboratiu qu’a besonh de règlas. Tres règlas fondamentalas son estadas fixadas:
- Neutralitat de punt de vista. La subjectivitat e l'expression d'opinions personalas son de proscriure, coma las informacions messorguièras.
- Respècte del drech d'autor. Es imperatiu de prestar una atencion particulara a inserir pas de tèxtes o d'imatges protegits per un copyright.
- Respècte dels autres e de lor trabalh. Los participants venon de divèrses païses e de divèrsas culturas e an de punts de vista fòrça diferents. En tractant los autres e lors avises amb respècte, poirem collaborar amb mai d'eficacitat dins la construccion de l'enciclopèdia.


text:
Dissabte embromat, dimenge un shinhau mens.
Vents doci de compausant sud pendent eth maitin e sud-èst a compdar de meddia.
Temperatures agradables (0°/10° en hons de val), (-4°/-1° en còta 2.000).
Eth dimenge seguiram damb bromes nautes que entelaràn eth solei e que seràn un shinhau mens densi qu'era jornada anterior. Vents de sud-èst moderadi tamb quauques bohades fòrtes, sustot en zònes nautes.
Temperatures minimes sense cambis e maximales en notable ascens (1°/14° en hons de val), (-2°/1° en còta 2.000).
Eth deluns seguiram damb bromes nautes pendent eth maitin; a compdar de meddia aumentarà era nivolositat e pera tarde e net se produsiràn quauques precipitacions fèbles, moderades en vessant sud, damb còta de nhèu ath torn des 2.000 m. Vents moderadi damb bohades fòrtes de sud pendent eth maitin.
Temperatures quasi primaveraus (6°/13° en hons de val), (0°/2° en còta 2.000).


text:
Payis-Bâs
Los Payis-Bâs, en fôrma longe lo Reyômo des Payis-Bâs, (en nêrlandês Nederland et Koninkrijk der Nederlanden) sont un payis d’Eropa du Cuchient, frontaliér avouéc la Bèlg·ica u mié-jorn et les Alemagnes u levant. Sont govèrnâs per na monarch·ie constitucionâla et comptont prés de diéx-et-sèpt milyons d’habitents. La capitâla des Payis-Bâs est Amstèrdame[1], ben que lo govèrnament et lo Parlement[3] seyont a L’Hage. Administrâ en doze provinces, lo payis at asse-ben siéx tèrritouèros d’outre-mar que sè trôvont dedens les Carâibes. L’hôtior moyena des Payis-Bâs est brâvament fêbla : un quârt du tèrritouèro est desot lo nivél de la mar de la Bise, que lo bâgne u cuchient et a la bise[4]. Los payisâjos nêrlandês tipicos sont per alyor constituâs de « lârges reviéres que colont tranquilament a travèrs de les planes sen fin », d’aprés lo poèto Hendrik Marsman. Portant, les tèrres litorâles sont por la plepârt protègiêes per de digues construites u fil de l’histouère du payis a côsa de tot plen de catastrofes naturèles liyêes a l’égoua recensâyes. Cél diton cognu ux Payis-Bâs pôt rèsumar la situacion du payis : « Diô at crèâ lo Mondo et los Nêrlandês ant fêt los Payis-Bâs ». Lo nom Holanda est sovent empleyê dens lo lengâjo corent, et de façon que convint pas, por dèsignér los Payis-Bâs dens lor ensemblo. Cel’apelacion dèsigne na partia du cuchient du payis.
Somèro
- 1 G·eografia
- 2 Toponimia
- 3 Histouère
- 4 Politica et administracion
- 5 Populacion et sociètât
- 6 Èconomia
- 7 Cultura et patrimouèno
- 8 Nêrlandês ben cognus
- 9 Codes payis
- 10 Galeria d’émâges
- 11 Vêre avouéc
- 12 Notes et rèferences
G·eografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Localisacion et frontiéres[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
G·eologia et relièf[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cllimat[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Payisâjos et enveronance[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Toponimia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Politica et administracion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Populacion et sociètât[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Dèmografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lengoues[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Religions[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Èducacion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Santât[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Mèdiâs[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Vôgues et jorns de féta[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Èconomia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cultura et patrimouèno[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Arch·itèctura[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Pintura[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Litèratura[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Musica[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cinèmâ[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Sciences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bôna-chiéra[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Sports[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Nêrlandês ben cognus[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Codes payis[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Galeria d’émâges[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Vêre avouéc[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bibliografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lims de defôr[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Notes et rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Notes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- (fr) Articllo 32 de la lê fondamentâla.
- (en) Main indicators of the Netherlands, CBS.
- Erreur Lua dans Module:Biblio/Comon à la ligne 270 : attempt to index global 'Commun' (a nil value).
- Erreur Lua dans Module:Biblio/Comon à la ligne 270 : attempt to index global 'Commun' (a nil value).


text:
1
Aquesta pagina concernís l'an 1 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Tèrra : Populacion d'aperaquí 252 milions d'individús.
- Cristianisme : l'annada 1 es l'anno Domini, marca lo començament de l'èra crestiana. La causida d'aquesta annada de referéncia es estada efectuada en 523 pel monge Dionysius Exiguus que calculèt la data de la naissença de Jèsus Crist. Aqueste resultat es subjècte a de nombrosas polemicas, e un estudi aprofondit dels Evangèlis daissa pensar que sa naissença seriá anteriora de 3 a 5 annadas.
- Cristianisme : Evangèli segon Matieu : massacre dels innocents.
- Bodisme : Introduccion en China.
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Roma : Eleccion dels consuls Gaius Caesar e Lucius Aemilius Paullus.
Mond[modificar | modificar la font]
- Armenia : Coronament de l'emperaire roman August coma rei Ariobazano II.
- China : Començament del renhe de l'emperaire Pingdi de la dinastia Han e començament de l'èra Yuanshi.
- China : Don a títol postum per Confucius del títol de senhor Baochengxun Ni.
- Etiopia : Creacion (data aproximativa).
Arts[modificar | modificar la font]
- Literatura : Ovidi escriu Las Metamorfòsis.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Roma : Arribada de la seda.
- Roma : Utilizacion de vitras de veire despolit.
- Empèri Roman : Construccion de l'aqüeducte Aqua Alsienta.
- Construccion d’un pòrt artificial a Portus, prèp d’Ostia.
- Israèl/Aifa : Construccion del primièr grand pòrt artificial en mar dobèrta a la demanda d'Eròde lo Grand.


text:
Nòtas sul tèxte occitan:
S1:
vèrs
. Lo sens intentat aicí presenta fòrça ambigüitats. Se pòt que se tracta d'un "vèrs" dins lo sens mai o mens transparent de la paraula. Mas i a d'autras possibilitats, talas coma lo sens de "mesura" o de "ritme" o encar "tèxte verbal d'un cant."
s'aisinar
- Las incertitudes que presenta aqueste tèrme son quasiment espantosas. Lo contèxt nos ajuda pas gaire. Lo sens de "gausir," lo de "trobar patz" e lo de "arrapar, panar" figuran dins l'esphèra semantica de la paraula.
S3
se traire adenant
- aquesta expression deurià aver de nuàncias militaras, subretot en un contèxt ont la simbologia e los imatges cavalièrs, e lo caràcter generalment guerrièr de nombrosas passatges, pòdon pas èsser ignorats.
S5:
Gabar, pèça
— De costuma los commentaires an pres lo vèrbe gabar
dins lo sens commun de "se vantar." Aquò es completament credible. Mas se pòt que lo sens mai literal de "se dobrir la boca" siá tanben relevant. Es a dire que d'autres van gabant de l'amor, se dobrissent la boca precisament perqu'an fam — al nivèl quasi literal — de ço que realament possedisson pas. Encara una autra possibilitat seriá de prendre pèça
dins un sens mai obscèn. Se pòt que siá pas que mon imaginacion que me guilha, mas quand un òme que ven de cantar los elògis de sas proesas sexualas menciona sa "pèça" e un cotèl o d'autres objèctes fallics, ço'm par, i a pas gaire de grands mistèris a descobrir subre l'idèa generala.


text:
Charmant
Charmant es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Camin Boisné, anciana via romaine de Santas a Périgueux, passa al pè del vilatge en la vallée. Es a pauc près de l'actuala rota de Villebois-Lavalette. Cèrts istorians an longtemps soupçonné en Encantant coma una localizacion possibla per Sarrum de la Taula de Peutinger[1],[2].
Le chemin Boisné, ancienne voie romaine de Saintes à Périgueux, passe au pied du village dans la vallée. C'est à peu près l'actuelle route de Villebois-Lavalette. Certains historiens ont longtemps soupçonné Charmant comme une localisation possible pour Sarrum de la Table de Peutinger[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Ref-Michon-Charanta
- ↑ Localizacion de Sarrum
- ↑ Modèl:Ref-Michon-Charente
- ↑ Localisation de Sarrum


text:
Cresi qu'i a pas mai nacionalista
francés qu'un taxista, cresi qu'i a pas mai lòbi dangierós que los
taxis, dangierós = violent, benlèu la FNSEA dins mantunes
parçans... Mas o pòdi provar, per experiéncias, personalament, los taxistas son pas sonque violents contra Uber.
Lo Gorafi explica -amb umor- qu'es una
problèma d'amabilitat … La causa sembla clara que non, i a pas
sonque l'amabilitat que fauta dins lo lòbi dels taxistas, i a tanben
la convivialitat dins la collectivitat.
Podèm çaquelà notar que per la
jornada de cauma d'anuèch se son revelat coma bon manifestants modèl
FNSEA o Coordination Rurale...
Quand se parla de desvolopar transpòrts
collectius pels aeropòrts, son los primièrs a far la guèrra a
l'iniciativa, en directe dedins las CRCI... Lo lòbi dels taxistas e
autanplan fòrt que lo lòbi dels «exploitants agricoles» de la
FNSEA-FDSEA.
Perqué ? Perqué son sancierament
ligats al sistèma de las subvencions publicas e amai devon pagar per
i aver dreit d'accès. Las subvencions publicas qu'emplegan los
taxistas son aquelas que fan las rotas, e donc las rotas bonas, e tanben las entradas de garas e aeropòrts ;
quora las rotas son pas bonas, la pression del lòbi arriba.
Es parier per tota la logistica
qu'arriba o s'en va dels nogals logitics per las ciutats grandas, i a pas
sonque París dins la vida dels taxistas.
Lo monopòl o privilègi que l'Estat a
establit aprèp la guèrra de 14/18, a donat aital un monopòl
qu'assegura que l'amabilitat es pas la necessitat pel comèrci aquel.
De mai, quora cap aeropòrt de
«province» èra religat a un sistèma collectiu de transpòrt
eficaç coma lo RER, lo lòbi dels taxistas trabalhava per non pas
l'aver, e servar lo monopòl sul transpòrt pels «privilegiats» que
se pòdon pagar un servici rapid.
Car lo monopòl dels taxistas a
fabricat un prètz pels taxis que fan qu'una pichona casta economica
se pòt pagar lo taxi, dedins l'Estat francés. E dins l'idèa dels clients, un taxi dedins
l'Estat francés es car, donc, un sistèma que dins la nòrma podriá
èstre pro utile al collectiu, es devengut un sistèma per las
elitas, una pichona minoritat.
Lo taxi es un sistèma de transpòrt
pro eficaç per eliminar l'automobil particular, mas quora es car, es
non emplegat ; l'exemple es arribat per la companhiá publica TISSEO qu'emplega pas los servicis dels taxistas als caps de las linhas de mètros o busses, mas qu'a fabricat un sistèma pròpri qu'ajuda plan los ciutadans d'anar luènh dins los ostals particulars elonhats de l'estacion. Cal èstre pel sistèma dels taxis, mas pas pel
sistèma de monopòl installat per l'Estat jacobin francés.
Uber arriba sus aquel mercat, e es plan
evident que lo lòbi vòl servar los seus privilègis, e sobretot la
moneda qu'an degut donar a l'Estat per poder exercir dins la
corporacion. E l'Estat -aquel argent- lo vòl gardar...
La culpabilitat del problèma d'anuèch
es la gestion d'Estat d'aquel sistèma de transpòrts, una gestion
nacionalista dels transpòrts, sul modèl de l'ideologia de mantunes taxistas. Uber arriba per petar lo tot, es donc
una bona novèla.
-°-


text:
Vulmont
Vulmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vulmont A situat a unitat|8|km}} de Nomeny, a unitat|9|km {{}} de Delme, a unitat|18|km {{}} de Verny e a unitat|28|km {{}} de Mètz.
Vulmont A situat a unitat|14|km}} del aeropòrt Mètz-Nancy-Lorraine. La parca de Rémilly es Modèl:A unitat, la parca de Lorraine TGV, a unitat|18|km {{}} e la parca de Pont-a-Monsó a unitat|24|km {{}}.
L'accès al A 31 en direccion de Nancy es Modèl:A unitat, aquel als A 315 e A 314 (en donant d'accèsses al A 4 e al A 31 cap a Luxemborg) a unitat|26|km {{}}.
Vulmont est situé à 8 km de Nomeny, à 9 km de Delme, à 18 km de Verny et à 28 km de Metz.
Vulmont est située à 14 km de l'aéroport Metz-Nancy-Lorraine. La gare de Rémilly est à 15 km, la gare de Lorraine TGV, à 18 km et la gare de Pont-à-Mousson à 24 km.
L'accès à l'A 31 en direction de Nancy est à 18 km, celui aux A 315 et A 314 (donnant accès à l'A 4 et à l'A 31 vers Luxembourg) à 26 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província del Barrois, en lo Saulnois.
- Dépendait de l'ancienne province du Barrois, dans le Saulnois.


text:
Fisiologia
La fisiologia (del grèc φύσn, phusè, la natura, e λόYoς, logos, l'estudi, la sciéncia) estúdia lo foncionament mecanic, fisic e bioquimic dels organismes vius, animal o vegetal, dels seus organs e de lors organizacions, estructuras e teissuts. La fisiologia estúdia tanben las interaccions d'un organisme e de son environament. Dins l'ensems de las disciplinas biologicas, en definir esquematicament de nivèls d'organizacion, la fisiologia es una disciplina vesina de l'istologia e de l'anatomia.
La fisiologia amassa los procèssus qu'estúdia en grandas foncions que son :
- las foncions de nutricion,
- la foncion de reproduccion,
- las foncions de relacion : la locomocion e las foncions sensorialas.


text:
La Reunion
La Reunion [larrey'ɲuŋ][1] (oficialament en francés La Réunion) es ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- La Reunion es lo sol nom de comuna en Òut e Garona que sia en francés. Lo causiguèn benlèu quan la comuna se creè per evitar d'impausar lo nom d'ua de las parròpias (Lo Sendat, Coturas, son annèxa, Beyrac, annèxa d'Anzèth, de tot o partida de Lupiac, annèxa de Veyries, borg actuau de La Bastida de Castèthamorós) a las autas [2].
- Lo Sendat (près deu castèth deu medish nom) es qualificat de parròpia per Bénédicte Boyrie-Fénié, mès pareish com un simple lòc sus la mapa de Cassini. En mèi d'aquò, la glèisa deu borg, « Mirande » es qualificada de « glèisa deu Sendat ». La solucion sembla que Lo Sendat, nom de castèth, sia utilizat parallèlament a Mirande/Saint Martin de Mirannes, pendent l' Ancian Regime per designar la medisha parròpia. Lo canonge Durengues supausa que la glèisa de Saint-Martin de Myrannes èra la glèisa primitiva de la parròpia, remplaçada dens la seguida deus temps per la capèra deu castèth; mès aquera condicion es pas necessària : designar una parròpia o una quita comuna per lo nom deu castèth deus senhors es quauquarren de banal. Lo nom es atestat en 1383, 1407, Lo Sendat [3]. De la medisha familha que Sendèts ?
- Mirande (nom actuau) o Saint Martin de Mirannes (mapa de Cassini). Lo nom es atestat en 1326 Miranis (capella de ~). Adara, Mirande es remplaçat dens l'usatge per La Reunion. L'evolucion normala de miranda, mot que se tròba en latin dab lo sens de « estonant, espectaclós », pui que prengó en occitan lo sens de « tor de gaita » [4] es mirana, que deu estar la fòrma primitiva, au plurau. Sent Martin, avesque de Tors, es un evangelizator de las Gàllias au sègle IV [5] e las parròpias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta Edat Mejana.
- Coturas (au sud de la comuna) es atestat en 1197, Culturis (Ecclesia Sancte Marie de ~). Lo nom ven deu latin cultura e designa tèrras cultivadas, bonas culturas[6],[7].
- Beyrac es atestat au sègle XIII, Bayrac (Parrochia de ~). Com lo gascon es betacista a data anciana, es probablament un Vairac, com Vairac (Carcin), deu nom latin d'òme Varius dab lo sufixe -acum [8], latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Vairac èra donc probablament una anciana grana propietat antica qu'avè per mèste Varius.
- Lupiac (nom francés), lòc situat a 2 km a l'èst de Castèlgelós, en direccion de Vilafranca deu Cairan, pui sus un camin a esquèrra. Sembla qu'aqueth nom sia citat tanben devath la fòrma Lopiac, s'es pas un aute lòc. Dens los dus cas, lo nom ven de Lŭppius ( o eventualament Loppius per Lopiac), nom latin d'òme, dab lo sufixe acum [9], latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Lupiac èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qu'avèva per mèste Luppius. Lo -p- intervocalic se consèrva com -p- sonque quan es geminat (doble).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Castèlgelós; es adara deu canton de Les Forêts de Gascogne (en francés), donc Los Bòsques (las Ahorèsts ? las Seuvas ?) de Gasconha.
Demografia[modificar | modificar la font]
- En 1793, la municipalitat èra Casteljaloux, Saint Martin de Mirannes et Lupiac, Castèlgelós, Sent Martin de Miranas ? (anèit Mirande en francés) e Lupiac
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 216
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 215-216
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 215-216
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 458
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 614
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 100-101
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 458
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 693, a Vairé
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 407, a Llupia e p. 416, a Luchapt, per d'autes Lopiac e Lupiac
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-la-reunion.html


text:
Anuèch, en matinada, s’acaba una ceremonia de commemoracion del primièr genocidi del sègle XXen. Se debanava en 1915, a la debuta del sègle, mas aquel sègle ne veiràs pro d’autres nombroses.
E quand plòu leugièr a Erevan, l’Estat armenian pensa a sa memòria, canoniza los 1,5 milions de mòrt, matat per un Estat que se cercava una rason dins la violéncia, e qu’a trapat dins la violéncia de mantunes pòble turc o kurde, la man per una matança generalizada del pòble cristian armenian ; aquela matança sembla talament a las matanças dels djiadistas d’anuèch. Mas la matança generalizada es un arma sempre emplegada pels Estats novèls, o per un sistèma castica que vòl assetar un poder jove ; ne sabèm quicòm en Occitània, nosauts l’avèm suportat tres vagadas (contra los bons cristians, contra los protestants –2 vagadas- e contra los jasenistas), e sempre l’Estat francés e l’integrisme catolic a pas recebut cap idèa de perdon donat al pòble occitan.
La matança d’una partida de l’umanitat es sempre degut a la cultura de l’ignorança.
De memòria istorica a Tolosa n’avèm fòrça pels autres, gaire per nosautres occitans. E l’ignorança occitana es cultivada pel sistèma francés d’ensenhament, pel sistèma politic, per la societat sindicala, per la pensada de dreita o d’esquèrra francesa, pel regionalisme de la decentrlaizacion, que sempre faidiva la sapiença occitana.
O cal remembrar a Tolosa, a Tolosa solelha mas lo sistèma politic –encara- refusa la memòria de las matanças generalizadas dels Occitans pels poders parisencs e vaticanesc.
Alara la commemoracion armeniana sona per me, coma un rapèl que la violéncia dels poders (Estat, o religioses) son la clau que fan que Occitània es endormida, mas quora se despertarà –evident- que sonarà mal del costat de París.
E son pas las flors portadas a Erevan que faràn que Tolosa portarà sa memòria al nivèl que Erevan pòrta la seuna.


text:
dijous, 22 de novembre de 2012
Concèpte ivernal
Tot coma existís lo SAMU Social (lo 115!), deuriam metre en plaça un Samu sexual per las personas dins un autre besonh (lo 6969!).
Teni un concèpte.
O alara un chivre de plastic que caufa?
1 comentari:
-
-
Lo concèpte es ja estat utilizat après la primièra guèrra mondiala. Pels soldats bleçats, mutilats, etc. avián creat lo servici 14-18.L'afar marchèt pas que pels coronèls e generals, que als paures sordats qu'avián subreviscut al chaple, lor i demorava pas los uèlhs (e encar pas totjorn) per plorar…
(se vòl d'umor colorat (que dire "negre" seriá racista, non ?)
- 22/11/12 16:27


text:
Gàmbia
Gàmbia es un país d'Africa situat dins l'oèst del continent. Confronta al nòrd, a l'èst e al sud amb Senegal. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa capitala es Banjul.
Lo gentilici es gambian -ana.
Somari
GeografiaModificar
IstòriaModificar
Periòde precoloniauModificar
L'istòria precoloniau de Gàmbia es mau coneguda per leis istorians. De principats e de reiaumes pichons existián lòng dau riu Gàmbia. Foguèron vassalitats per lei grandeis empèris d'Africa de l'Oèst (Empèri de Ghana, Empèri de Mali e Empèri Songhai) e Gàmbia venguèt un axe dau comèrci d'aur permetent son encaminament vèrs l'Ocean Atlantic. Per aquela rason, lo litorau interessèt rapidament lei premiers navegaires europèus a partir dau sègle XV.
Periòde coloniauModificar
A partir dau sègle XV, Gàmbia foguèt explorada per lei Portugués, lei Francés e leis Anglés. I installèron dei comptadors e l'aur (fins au sègle XVII) e leis esclaus (sègles XVII-XVIII) estimulèron lo comèrci regionau.
En 1783, Anglatèrra obtenguèt lo contraròtle exclusiu de Gàmbia que foguèt plaçada sota l'autoritat de Sierra Leone en 1821 puei venguèt una colonia de la Corona en 1843. Pasmens, lo territòri interessèt gaire lei Britanics que laissèron lei Francés conquistar lei regions vesinas que formèron Senegau. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, Londres assaièt sensa succès d'escambiar Gàmbia còntra d'autrei territòris. En 1889, un acòrd entre França e lo Reiaume Unit definiguèt lei frontieras actualas de Gàmbia e cinc ans pus tard, Londres someteguèt totei lei tribüs de la region a son autoritat.
Franc dei comptadors britanics, lo territòri foguèt administrat segon lei principis de l’Indirect Rule. Leis institucions e lei caps tradicionaus foguèron donc mantenguts per lo poder coloniau e cargats de la gestion deis afaires indigèns. En 1913, una constitucion confirmèt aquela autonòmia e lo govèrn britanic se preocupèt gaire de Gàmbia fins a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.
Entre 1946 e 1951, de reformas politicas introduguèron de deputats elegits au sen dau Conseu legislatiu de la colonia e de partits politics locaus se formèron. En 1960, lo sufragi universau foguèt adoptat. En parallèl, Londres assaièt de modernizar l'economia de la regionmai sei reformas aguèron ges de resultat concrèt. A la fin deis annadas 1960, lo govèrn britanic sostenguèt un projècte d'union ambé Senegau mai lei negociacions mau capitèron car lei Gambians crenhavan d'èsser marginalizats dins lo futur estat. Lo Reialme Unit se decidèt alora a donar l'independéncia a Gàmbia, çò que foguèt decidit en 1963 e venguèt efectiu lo 18 de febrier de 1965.
La Gàmbia independentaModificar
Lo periòde Dawda JawaraModificar
Fondator dau Partit Popular Progressista (PPP), Dawda Jawara ganhèt leis eleccions de 1962 e venguèt Premier Ministre. En 1967, signèt un acòrd de cooperacion ambé Senegau e transformèt lo país en republica en 1970. Regularament tornat elegir gràcias au sostèn dei populacions ruralas, deguèt faciar una situacion economica fòrça degradada, de divisions au sen de son partit e lo desvolopament de la corrupcion. En 1981, una temptativa de còp d'estat sostenguda per una partida de l'armada necessitèt de demandar l'ajuda militara de Senegau per restablir l'òrdre legau (500 a 800 mòrts).
Pasmens, lo conflicte illustrèt lo besonh de reformas e de progrès economics. En 1982, un projècte d'union, dich Senegàmbia, ambé lo vesin senegalés intrèt en vigor per assaiar de dinamizar l'economia gambiana. Pasmens, l'entenduda entre lei dos país foguèt malaisada e Dakar decidèt en 1989 de dissòudre la confederacion. Finalament, en 1994, foguèt reversat e exilat per un còp d'estat militar menat per lo luòctenent Yahya Jammeh.
Lo periòde Yahya JammehModificar
Dempuei 1994, Gàmbia es dirigida per Yahya Jammeh. Dictatoriau e repressiu, lo regime novèu adoptèt una constitucion novèla en 1996 e enebiguèt plusors partits politics. Pasmens, mau capita de redreiçar l'economia nacionala que s'enfonsa dins una crisi quasi permanenta. D'eleccions trucadas asseguran la reeleccion regulara dau president qu'a desjoga mai d'un còp d'estat dempuei sa presa dau poder.
EconomiaModificar
- De veire: Economia de Gàmbia


text:
Dono, coumo s’endraïa dins lou mestié de proufessouro de prouvençau ?
Gersando Grasset : Pèr estre professour de prouvençau, fau faire forço anado d’estùdi - tres anado, mai premié fau passa lou bac pièi la licencio émé forço matéri de lengo e istori. Enfin, presenta lou capes, un councous pèr veni proufessour.
Dins lou miéjour i’a mai o mens un centenau de professour de prouvençau . Mai que d’un cop son d’afouga de lengo. Dono Grasset parlo ou coumpren sièis lengo : Espagnòu , Catalan, Italian , Portuguès , Anglais , Latin
Moussu Neumuller, coumo veni journalisto ?
Pèr faire journalisto fau faire quatre anado d’estùdi : après lou bacheleira, es recoumenda de faire tres an a l’Istitut d’Estudi Pouliti, pièi uno escolo de journalismo. Iéu ai vougu èstre journalisto perqué manquavon de journalisto à Gardano, ounte moun premié jornau m’a embaucha. Ero la maire d’uno amigo que m’avié demanda s’aco m’interessavo, èro un asar, a la debuto.
Ai coumença au journau La Marseillaise. Fai trento dous anado.


text:
Lo Jaume èra un dels creators del PNO ambe Fontan e un pauc Ben. Es un òme que fasquèt de preson per aver ajudat de monde per que non fasquèsson la guèrra en Argeria. Jaume Ressaire participèt a l'espelida d'un occitanisme politic. "D'occitanistas de tria" d'aquel temps (Lafont per exemple ...) rebutavan l'idèa que posquèsse existir un occitanisme politic. Lo Comitat Occitan d'Estudis e d'Accions (COEA) nasquèt mercés a Lafont pr'amor que lo PNO sostenguèt los carbonièrs de la Sala l'ivèrn de 1961. Lo PNO tarrabustava l'occitanisme cultural d'aquel temps. Pel primièr còp e pr'amor de la luta dels carbonièrs de la Sala, l'occitanisme s'interessèt a quicòm mai qu'als trobadors o a la literatura contemporanèa.
Lo Jaume Ressaire èra estat librari occitan (me pensi a Banhòu) e acabèt coma abelhaire.
Jo tanpauc, èri pas tostemps d'acòrdi ambe son vejaire, èra qualqu'un de pro dobèrt pr'aquò. M'aviá balhat de numèros dels ancians del Lugarn (ont lo quite Claudi Sicre signava qualques articles!), qualques libre de tria e autras revistas o jornal que parlavan del PNO. Èra un òme plan brave. RIP a tu.
Dernière édition par Godolin le Mer 9 Juin - 7:19, édité 1 fois


text:
Vielha, 13 de hereuer de 2018.- En relacion ara senténcia deth TC contra era Lei 35/2010 d’1 d’octobre der Occitan Aranés en Aran, cau rebrembar qu’eth Conselh de Ministres deth Govèrn der Estat Espanhòl de data 22 de junhsèga de 2011 sollicitèc ath President deth Govèrn era interposicion d’un recors d’inconstitucionalitat contra diuèrsi articles dera lei 35/2010 d’1 d’octobre d’Occitan Aranes en Aran. Basicament referit ar us preferent der aranés.
Cau tanben rebrembar qu’en aquera epòca eth Govèrn ère socialiste (PSOE) e presidit peth Sr. Jose Luis Rodriguez Zapatero.
Non dèishe d’èster sorprenent que 7 ans dempús e en miei dera crisis politica, Govèrn der Estat – Generalitat de Catalunya, s’age dictat aguesta senténcia d’inconstitucionalitat sus diuèrsi articles dera Lei der Occitan Aranés en Aran, aprovada en Parlament de Catalunya eth 22 de seteme deth 2010.
Eth 4 d’agost deth 2011 eth Plen deth Conselh Generau d’Aran presentèc ua mocion de rehús ath recurs d’inconstitucionalitat presentat peth Conselh de Ministres.
Posteriorament eth 5 de hereuèr deth 2015 s’aprovèc era Lei d’Aran. En son article 8 Lengua pròpria a) referint-se ar aranés “ei era lengua d’usatge normau e preferent des administracions publiques en Aran”. Per tant, era afectacion que poderie auer aguesta senténcia respecte ara nòsta Lei de Regim Especiau serie qu’en aguest punt quedèsse sense us era paraula “Preferent”.
Per çò que hè ara sua afectacion damb relacion ara Lei der Occitan Aranés en Aran, a un impacte fòrça mès relheuant en quant a que redusís era importància que li autrege ar usatge dera nòsta lengua era paraula “Preferent”.
Non deishe d’èster decepcionant qu’un Govèrn d’un estat coma Espanha, ric en cultures e llengües, penalise ua lengua minoritària coma era nòsta argumentant que cau garantir per igual er us deth Castelhan. En tot obviar era realitat qu’en aguesti moments er us sociau der aranés ei ath torn deth 30% e qu’eth castelhan eri era lengua de parla majoritària en Aran.
Un còp mes patim era manca de sensibilitat e de compromís per part deth Govèrn Centrau entà garantir era pervivénça dera pluralitat lingüística e sustot des lengües minoritaries.


text:
Gualada
Gualada (oficialament en francés : Goualade) qu'es una comuna occitana de Vasadés [1], en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La Cronica de Vasats que mentau per l'an 1111, « parrochiæ Aquælatæ vulgo de Goelade »[2]. Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish mèi d'atestacions : Goalade (Bertrandus de ~), en occitan peu nom, en 1110 (Cronica de Vasadés), Gaulade (inter terram hospitalis de ~), en 1273, Galada (par. de Sancto Severino de ~), en occitan peu nom, en 1274, Aqualatu (Capellanus de ~), en latin, shens data. La prononciacion qu'es [gwa'laðə]. Lo nom ven pas deu latin vadum qui dona gua en gascon, mès deu latin aqua lata : aiga lada, dens lo sens d'arriu larg. Aqua, en latin, que dona aiga en gascon (sovent aigua en catalan), quan lo purmèir a- pòrta l'accent, mès quan lo mot es seguit d'un adjectiu, com dens aqualata, l'accent se desplaça sus l'avant-darrèra sillaba e i a pas de diftongason en ai-. Aqualata que dona *Agualada, pui a- iniciau qu'es con-honut a epòca anciana dab la preposicion e lo nom que ven Gualada [3] Que seré devut a las aigas deu Siron qui aiguejavan las baishas de la comuna[4]. Lo nom, hargat suu latin aqua e non pas suu gascon aiga, muisha ua formacion hòrt anciana (tanbenh com l'arriu 'Guanèira', atestat aqua nigra au sègle XIIIau)[5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Dinc au primtemps de 2015, la comuna qu'èra deu canton de Capsiuts.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Capsiuts; qu'es adara deu canton de Le Sud-Gironde (en francés), donc deu Sud Gironda.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f72.item.zoom p. 124
- ↑ Publicada in Archives historiques du département de la Gironde, Tome XV, Bordèu, 1874, p.25.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 159
- ↑ Patrice-John O’Reilly, Essai sur l’histoire de la ville et l’arrondissement de Bazas, Vasats, 1840, p.457.
- ↑ Recogniciones feodorum in Aquitania ; Bémont, n°137, p.49; 1273 o 1274.


text:
Raspberry Pi
Lo Raspberry Pi es un nanoordinador monocarta de processador ARM. Foguèt concebut pel creador de vidèojòcs David Braben, dins l'encastre de sa fondacion Raspberry Pi.
L'ordinador, qu'a la talha d'una carta de crèdit, permet l'execucion de mantuna varianta del sistèma d'explotacion liure GNU/Linux e dels logicials compatibles. Es vendut nus (sonque la carta maire, sens caisseton, alimentacion, clavièr, mirga ni mai ecran) amb la tòca de reduire los còstes e de permetre l'utilizacion de material de recuperacion.
A l'encòp se vòl encoratjar los utilizaires a aprendre la programacion informatica. Es pasmens pro dobèrt (pòrts USB e mai ret) e potent (ARM 700 MHz, 256 Mo de memòria viva dins lo modèl d'origina, 512 Mo dins las darrièras versions) per permetre una granda varietat d'utilizacions. Son circuit grafic BMC Videocore 4 particularament permet de descodificar los fluxes Blu-Ray full HD (1080p 30 imatges per segonda), d'emular d'ancianas consòlas e d'i far foncionar de vidèojòcs pro recents.
Son prètz de venda èra estimat a 25 $, valent a dire 19,09 €, a la debuta de mai de 2011. Se vendèron los primièrs exemplars tre lo 29 de febrièr de 2012 per aperaquí 25 €. Al començament de 2013, èran ja estat crompats mai d'un milion de Raspberry Pi.


text:
Diluns, 23 d'abril de 2018, 03h00 Politica,Societat
Daufinat > Aut Daufinat > Briançonés
De militants ultradrechistas del grop Generacion Identitària an grimpat lo còl de l’Eschala (Briançonés) amb la toca de “barrar la rota” als migrants. Ara son a contrarotlar la frontièra politica que travèrsa Occitània entre Daufinat e las Valadas. Atal, lo grop afirma qu’un centenat de sos membres “an pres posicion” sus la frontièra francoitaliana, çò rapòrta France Info.
Amb una bandeiròla giganta que ditz “No way” (ges de passatge), e de filats iranges de seguretat, los ultradrechistas an aviat lor dicha “Mission Alps”. Segon son comunicat, Generacion Identitària “exigís l’arrèst de l’immigracion massissa e lo blocatge definitiu del passatge del còl de l’Eschala”, e demanda l’aumentacion del budget de la polícia a las frontièras.
Passivitat de la sosprefectura
Contactada per France Info, la sosprefectura de Briançon confirma “èsser al corrent” e “seguir l’afar”, mas refusa de “comentar” l’operacion.
De son costat, la pòrtavotz de l’associacion Totes Migrants, Anne Chavanne, planhiá que “los còps que [fan] d’achamps pacifistas amb un discors d’aculhença, las fòrças de l’òrdre son aquí per verificar los papiers”. Quitament “i aviá un barratge de polícia que filtrava las veituras. Uei sembla pas èsser lo cas”.
Una situacion inquietanta
En mai d’aquò, Chavanne denoncia a France Info que la situacion es inquietanta. D’un caire, se demanda: “Coma lo prefècte pòt laissar far aquel achamp? Eles an un discors d’òdi.”
E apond: “Meton en perilh de gents. Al còl de l’Eschala i a una rota. I passam pas totjorn en veitura, es barraa perque i a encara fòrça nèu. I a una temperatura bruscament doça e i a un risc d’avalancha”.
En mai de tot aquò, la militanta s’inquieta tanben per “d’eventualas accions sus los refugiats e los luecs ont los joves son aculhits”.
Los emigrants,refugiats que fugen de la guerra, es una problematica que ven de long. La guerra de Libia, de Siria, d'Extrem Orient qu' han organitzat los eeuu e los angleses, s'atura pas, e los paísos europeus son los que pagan las consequèncias, amb una man d'obra barata que pot perjudicar sos trabalhador. Lo primier que s'ha d'acabar es amb las guerras al nord d'Africa qu' organiza la pentagona per sos afars. Las messorgas de las armas de destruccion massiva deian a l'ONU e a la premsa i... Legir mai
Generacion Identitaria ? Los fraires grands, los inspirators, los models remirats e enviejats dels bons amics de la Joinessa Mondina, lo Couleitieu Provença e la Ligue du Midi ! Cantava lo trobador "lo mond es giblat uei..". Quina vergonha !
#2 Me fasètz dire çò qu'ai pas dich. Tornatz legir lo comentari aprèp vos traire las clucas de vòstres prejutjats.
Fau pas de morala e disi pas que cal aculhir totòm. Disi qu'amb la misèria creada per la nauta finança e la màfia, o doblidem pas, que van cotria, nos va tombar sus l'esquina, lo volgam o non, una molonada de gents que vòlon pas que subreviure. E i a pas de barrièra nimai de fòrças de l'òrdre qu'o pòscan empachar. Quand se parla tant de cambiar de logiciel, es lo lo... Legir mai
#2 Paubre egoïsta, qu'es sovent los mai paubres chas nos qu'acuelhen daus migrants dau temps dich que los mai riches vòlen totjorn poder contunhar de profiechar de lor pitit confòrt borgés sens jamai voler partejar las richesas. Quand la gent fugissen la miséria, que voletz far? Los far nejar dins la Mediterranea? Podretz totjotn eissaiar de luchar contra l'arribada de la gent, vese pas coma faretz si 'riban en nombre (aura son pas tan nombrós, franchament, un estat tan riche coma França... Legir mai
#1 Alara bèl esperit que sètz, quora los 140 000 000 van voler dintrar sul nòstre continent, que farètz ?
Ieu vos prepausi dejà d'aculhir dus o tres migrants al vostre ostal per èsser coërent. Balhar de lessons de morala còsta pas car.
Profiechatz pas, vos, del confòrt occidental bastit sus la pauretat de l'Africa.
Ipocrita e moralista que sètz !!!
Paures! Quina còla de caps sens cervèla!
I a 140 milions de personas que vòlon s'enanar de l'infèrn african (France inter, fa qualques jorns) perque lo mond tecnocratic de la finança lor a facha la vida impossibla, al sens pròpri. E aqueles se pensan que los van poder arrestar? Las grandas migracions fan pas que començar.
Los qu'arriban son de mond que demandan pas mai qu'una vida corrècta en cò seu mentre que los plotocratas i organizan la famina. Perque pòscan demorar, cal un cam... Legir mai


text:
Entre los pòbles primitius los conflictes s’esclatavan sus l’accés a certanas regions ricas en noiridura. Mas l’arribada de ciutats-estats, evolucionadas d’unitats territorialas mai primitivas, a lor torn e evolucionadas amb l’agricultura e l’esclavatge dels autres animals (la primièra proprietat), la guèrra devenguèt una causa absoludament novèla e mortala. La montada de Roma en Euròpa foguèt un truc mortal pels cèltas, los pòbles d’aquel continent.
Las societats mai grandas – las ciutats-estats e lors conglomeracions, los empèris del mond ancian, rivalizavan entre elas per lo contraròtle de las tèrras, las rotas, lo comèrci e los minerals, e menavan vèrs un sistèma novèl en tot aver besonh d’esclaus e d’armadas; causas necessàrias amb l’objectiu de realizar l’ambicion d’una novèla classa, que podem apelar aristocracia.
L’arribada dels grand empèris
En Asia Menora montavan los empèris de Pèrsia, Babilònia, e Mesopotamia. En Índia montavan una colleccion de principats, units per l’emperaire bodista Ashoka. En China, dins los païses del nòrd, los caps tribals avián unit lors territòris afin de crear los reiaumes, mai tard units a lor torn jos un emperaire. Als Balcans los grècs establissián las ciutat-estats fièras de lor “democracia”, mas èran establits sus l’esclavatge. Un estat, Esparta, èra absoludament dependent sus lors esclaus: per l’agricultura, la medecina, la produccion de tèxtil, l’arquitectura, l’educacion, eca.
L’esclavatge – chattle, en anglés, ven del mot cattle, valent a dire las vacas – ont es establit lo ligam entre l’esclavatge dels animals per lor trabalh, lor lach e lor pèl, e l’esclavatge dels òmes e de las femnas per lor trabalh e lor posteritat. A l’origina de l’esclavatge primitiu èran las guèrras d’ont eran sortits los captius. Entre los cèltas e las autras societats tribalas , los esclaus èran pauc en nombre, e aprèp un temps un esclau devendriá membre de la tribú, o clan. Mas en Esparta e las autras ciutat-estats, l’esclavatge devenguèt la fondacion de l’economia.
En China una societat d’esclavatge se desvolopava pas. Al luòc d’aquò, los paisans liures èran pauc a cha pauc someses a un sistèma feodal, mas parlarem d’aquò mai tard.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Karl Richard Lepsius
Karl Richard Lepsius (23 de deceme de 1810 – 10 de julhet de 1884) que ho un egiptològ e linguista alemand deu sègle XIX.
Que vadó a Naumburg an der Saale, en Saxònia (uei Alemanha), tresau hilh de Karl Peter Lepsius e de Friedericke Glaser. Qu'estudiè las antiquitats grègas e romanas dens las universitats de Leipzig (1829–1830), Göttingen (1830–1832), e Berlin (1832–1833). Après aver dehenuda la soa tèsi de doctorat, De tabulis Eugubinis en 1833, que viatgè entà París.
Que comencè alavetz a interessà's aus ieroglifs e, que viatgè en Itàlia on rescontrè Ippolito Rosellini. Que tribalhè sus la gramatica ieroglifica de l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion en discutir l'idea que'us ieroglifs e notavan las vocalas. En 1847, lo rei de Prússia que'u dè lo parat de gavidar ua expedicion en Egipte e Nubia. Que miè las soas recèrcas a Giza, Abosir, Saqqara, Dashor. En 1843, a El-Fayom, que descrobí lo Laberint d'Egipte decrivut per Erodòt. Arron que viatgè en Nubia on he estudis filologics abans de tornar en Egipte a Karnak e puish en Sinai e a Tanis.
Tornat en Euròpa, enter 1849 e 1858, que publiquè, dab los sons collaborators, Denkmaler aves Aegypten und Aethiopien en 12 volums (cinc de tèxtes e la rèsta d'illustracions).
En 1846 que vadè professor de l'Universitat de Berlin e, en 1865, director deu Departament de las Antiquitats Egipcianas deu Musèu de Berlin.
Que tornè en Egipte en 1866 per i descrobir lo Decret de Canòpus, e ua tresau vegada a l'escadença de l'inauguracion deu Canau de Suèz.
Que's morí a Berlin en 1884.


text:
Sarcopterygii
Lo tèrme de sarcopterigians (del grèc, sarx, carnut e pteryx, nadarèla, ala) designa la classa dels peisses ossoses comprenent los celacants e los dipneustes (peisses de palmons). Los sarcopterigians presentan los primièrs elements anatomics marcant l'evolucion vèrs los tetrapòdes.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
En classificacion filogenetica, lo clad Sarcopterygii compren en otra la sosclassa dels tetrapòdes.
Sinapomorfias del grop[modificar | modificar la font]
- Nadarèlas lobadas e articulacion monobasala. Cada lòbe es sostengut per una esqueleta intèrna d'òsses que s'articulan entre eles puèi amb una cintura pectorala o pelviana robusta.
- Junt intracranial : fissura devesissent lo cran en doas mitats, anteriora e posteriora.
- Muscles podent mòure los rais ossoses de la nadarèla independentament los uns dels autres.
- esmalt vertadièr sus las dents.
- Cinquen e darrièr arc branquial s'estacant ventralament sus l'abans-darrièr.
Òrdres[modificar | modificar la font]
classa Sarcopterygii
- sosclassa Coelacanthimorpha (Celacant)
- òrdre Coelacanthiformes (Celacant)
- sosclassa Dipnoi (Dipneustes)
- superòrdre Ceratodontimorpha (Dipneuste)
- òrdre Ceratodontiformes (Dipneuste d'Austràlia)
- òrdre Lepidosireniformes (Dipneuste Sud American)
- superòrdre Ceratodontimorpha (Dipneuste)
Istòria evolutiva del grop[modificar | modificar la font]
- Lo grop ereta dels peisses superiors una maissa articulada (maxillara), e las dents se cobrisson d'esmalt.
- Las nadarèlas paras evoluisson vèrs una forma de membre: l'estaca basala se redutz a un sol element (femur, omoplata e umèrus), e de muscles permetent l'articulacion independenta dels rains (dets).
- Lo palmon (vessia natatòria / sac d'aire) deven foncional e provesit d'alveòlas.
La darrièra evolucion del tipe es la naissença del còl: l'estaca del membre anterior (cintura escapulara) se destaca del cap, e las primièras vertèbras cervicalas s'especializan per permetre una articulacion del còl.
Plaça del grop dins lo règne animal[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Sarcopterygii (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Sarcopterygii (en)
- Referéncia NCBI : Sarcopterygii (en)


text: Interessanta e contundenta frasa deth coneishut lingüista e agitador sociau Noam Chomsky, que, as sòns lèu 90 ans, acabe de respóner en ua entrevista: “Era gent ja non cre enes hèts”. Sancera ditz atau: “Era desillusion damb es estructures institucionaus a amiat entà un punt en qué era gent ja non cre enes hèts. Se non confides ena gent, per qué as de confidar enes hèts”. Chomsky establís ua relacion de confidança e fe damb es hèts. Mos credem era realitat o non, e, segontes eth pensador, semblarie qu’ua màger part des mortaus a optat per non créder-se-la. Esvitaram es comparances, segurament funèstes, damb era actuau situacion politica mès propèra, qu’a passat deth realisme gris des “hèts, non paraules” ar idealisme frivòl damb era invencion de sonque “parole, parole”, bloquejada e estordida atau pera manca deth sens de realitat. Totun, tanpòc suspren era opinion deth lingüista, pr’amor qu’aguesta epòca de postmodernitat s’a caracterizat sustot non tant pera sua manca de fe ena realitat, senon pera deliberada abséncia dera madeisha enes sòns discorsi. Aciu, ja non existien es hèts, senon sonque es interpretacions, segontes era proposicion nihilista de Nietzsche. Era uedor ei ramplida de volentat. E, se n’i a de “realitat”, ei bastida peth subjècte. Atau èm: desconfidadi d’aquera “realitat”, pr’amor que non auem sabut reconéisher qu’eth món a es sues leis e que les cau respectar, qu’ua causa ei çò qu’i a, d’ençà qu’eth món ei món, e ua auta ei eth coneishement sus çò qu’i a, d’ençà deth subjècte finit; en fin, que i a causes, objèctes, que, òc, depenen dera nòsta volentat, des nòsti esquèmes conceptuaus, e d’autes, simplament, non.


text:
Conteville (Sèina Maritima)
Conteville es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Un dels ponches culminantes del departament de Seine Maritim (246 m d'altitud), al Camp esquina e al Molin del Roy.
Un des points culminants du département de Seine Maritime (246 m d'altitude), au Camp dOs et au Moulin du Roy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fossé del Roy
Situada sustot sul territòri de Conteville, l'anciana linha de defensa édifiée al cors del XIIe sègle als confins del Duché de Normandie e del reialme de França, lo Fossé del Roy se tròba ne retrai de Aumale, entre Gaillefontaine e lo bas bòsc d'Agut. Aquel fossé d'una longitud totala de 12 km a l'origina, jalonné antany de mottes féodales e vorejat d'arbres a endroits ont pòt arribar a 7 a 8 mètres de prigondor.
Traces Encara plan visibles sus la rota en connectant la Neuville Gouvion a Ronchois. Luòc mes a jorn per las accions de l'associacion Détours en Bresle portadas entre los ans 2005 e 2008.
Le fossé du Roy
Située notamment sur le territoire de Conteville, l'ancienne ligne de défense édifiée au cours du XIIe siècle aux confins du Duché de Normandie et du royaume de France, le Fossé du Roy se trouve en retrait d'Aumale, entre Gaillefontaine et la basse forêt d'Eu. Ce fossé d'une longueur totale de 12 km à l'origine, jalonné jadis de mottes féodales et bordé d'arbres à des endroits où il peut atteindre 7 à 8 mètres de profondeur.
Traces encore bien visibles sur la route reliant la Neuville Gouvion à Ronchois. Site remis à jour par les actions de l'association Détours en Bresle menées entre les années 2005 et 2008.


text:
900 124 124
18/07/2017
Coma hè cada an dempús deth 2008, eth sindic de grèuges de Catalonha, Rafael Ribó, s’a desplaçat tà Vielha entà atier es queishes des vesins. Eth sindic, cargue qu’en Aran exercís damb eth nòm de Proòm, a pogut veir aguest dimars 18 de junhsèga quines son es problematiques que mès preocupen es aranesi.
En totau, a atengut 11 visites, que s’an tradusit en 11 queishes e 2 consultes. Bères exposauen problèmes de convivéncia a causa dera contaminacion acostica e tanben s’an tractat es conflictes urbanistics, es males practiques de procediment administratiu, es tèmes de consum e era memòria istorica.
Pendent tot eth 2016, eth pròom recebec 12 queishes e 3 consultes procedentes d’Aran, coma recuelh er informe annau dedicat a l’Aran en vertut d’un acòrd der an 2008. Er acòrd establie eth compromís deth Proòm d’emplegar er aranés en es sues comunicacions e materiau de difusion, e d'elaborar un informe sus es actuacions amiades a tèrme en Aran. Aguest acòrd se reforcèc damb era signatura er an 2012 d'un convèni de supervision singularizada.


text:
Lo problèma màger que se pausa a l’occitan es lo de l’estructura e de la definicion precisa dels mots. Cap de diccionari contemporanèu non nos dona una vision clara dins aqueste domeni e mai sovent se semblan acapriciar a porgir, amb un sens agut del « respècte de la diversitat », lo mai de confusion possible. Una confusion qu’es çaquelà plan mai deguda a l’incompeténcia dels autors qu’a la realitat de la lenga. I s’ajusta, malaja, l’influéncia maligna dels farlabicaires que la vòlon caravirar. Lo nòstre prètzfait es de desmesclar la madaissa e de denonciar l’impostura.
tragedia (s. XIV), comedia (s. XIV.), academia (s. XVI.). Son tres mots intrats tardivament dins la lenga, d’origina sabenta e que devon èsser tractats coma tals dins lo sistèma linguistic occitan, amb l’accent tonic sus la « i ». Mas de linguistas prestits d’ideologia ninòia veson aquí l’influéncia perfida del francés e la vòlon neutralizar amb l’ajuda del castelhan. Aital preconizan *tragèdia, *comèdia e *acadèmia, coma dins la meteissa logica *enciclopèdia, *palinòdia, *paròdia, *perfídia, *prosòdia, *sèria, *anèmia, *anoxèmia, *azotèmia, *calcèmia, *leucèmia, *pandèmia, *septicèmia, *pàtria, *bíblia... e *Novempopulània, *Septimània, *Nèustria, *Autràsia… Per aquò tròban benlèu d’arguments (falses) a çò de Mistral que pòrta « tragèdi(o) », « comèdi(o) » rimats amb « remèdi » e « acadèmi(o) » rimat amb « vendèmi(o) », mas que senhala tanben las fòrmas condreitas, amb per subrepés una expression provençala (II, p. 1021) : « faire de tragedia ». De diccionaris que i a pòrtan lo prenom « *Enímia », mas lo poèma medieval dedicat a la santa d’aquel nom confirma de desenats de còps « Enimia », en tres sillabas. E quand Loís Alibèrt escriu « Occitania » dins l’edicion originala de sa gramatica, las reedicions que li son atribuïdas sense resèrva pòrtan totas lo miserable e fals « *Occitània » qu’a enganat tota una generacion.
tancar / estancar / tapar / tampar / tamponar / tampanar.
tancar es un sinonime de « barrar », mas pren sovent per error lo sens de « estancar » e de « tapar ».
estancar vòl dire « arrestar » e « s’arrestar » o encara « piejar » : se pòt arrestar la tèrra que davala, l’aiga del riu, piejar un arbre que tomba.
tapar vòl dire metre un « tap » a un recipient que caup de liquide o autre, e tanben, logicament, « borrar » quicòm. Mas pren sovent per error lo sens de « tancar ».
tampar, alteracion expressiva de « tapar », pren segon los diccionaris totes los senses de « tapar », de « tancar », de « estancar » e de « tampanar ». Poiriá èsser considerat coma un sinonime de « tancar ».
tamponar, vòl dire utilizar un « tampon » e, per extension, se far un « tampon » de noiridura, s’afartar. Prend sovent per error lo sens de « tampanar ».
tampanar vòl dire menar grand bruch.
tras / tres / trans.
tras / tres (« qu’es aprèp », « qu’es darrièr », « que passa a travèrs », « que despassa »…) : son de prefixes de formacion populara qu’an servit a formar de mots tanben de formacion populara e ara lexicalizats. Aqueles prefixes non son pas mai productius despuèi de sègles. Qualques exemples : « trasmetre », « trasgetar », « trassègre », « trescolar », « trescondre », « tresfolir »…
trans (« que travèrsa » ; « que transcendís » ; « qu’es al delà o en defòra »…) : es un prefixe sabent tan productiu pels mots de formacion populara coma pels mots sabents. Plan segur, dins « trans » coma dins totes los mots sabents, la « n » non es amudida. Qualques exemples : « transalpin », « transmetre », « transbordar », « transcriure », « transferir », « transnacional », « transcodar »…
E encara :
taulièr. Un taulièr es un mòble, per trabalhar (artisan), per recebre los clients (botiga), per téner la caissa per pagar. Dins l’argòt parisenc, plan inspirat d’occitan, lo patron qu’èra darrièr lo mòble a pres per confusion lo nom d’aqueste, e la cambra de l’hotèl, puèi la cellula de preison an pres lo de « taula ».
torpilhièr. Los noms de batèls son « cabotièr », « vinatièr », « petrolièr », « velièr », « canonièra », « crosièr », « langostièr », « patrolhièr »… Per imitacion del francés lor donan sovent de noms en -aire, coma s’èran de personas.
J. P.