text:
Bernat Etxepare
Bernat Etxepare (?Sarrasqueta, Reiaume de Navarra, c. 1480-?) qu'ei l'autor deu purmèr libe coneishut de la literatura basca. Que viscó ua epòca hèra complèxa deu reiaume de Navarra, peus afrontaments enter l'Ostau de Labrit e Carles Quint. Que pareish Bernat que sostiengó Carles e ad arron hèit empresoar per Joan II de Labrit.
Qu'escrivó Linguae Vasconum Primitiae (Primícias de la lenga deus vascons), tirada a Bordèu en 1545, ua recopilacion de quinze composicions en vèrs, precedida d'un prefaci en pròsa. Qu'ei escriuta en dialècte baish-navarrés. Duas de las soas composicions que son de tèma religiós, dètz de tèma amorós, un poèma autobiografic e dus poèmas d'elògi a la lenga basca. L'autor relata, dens lo poèma autobiografic, lo son empresoament en Bearn per ua acusacion faussa de traïson. Etxepare que causí tèmas innovadors qui non s'èran pas jamei emplegats dens la lirica populara basca. Qu'utilizè la tecnica deu bertsolarisme, per'mor que non coneishèva pas la metrica de la poesia culta. Per aquò, qu'ei considerat com un poèta popular, lo libe deu quau èra probablament escriut entad estar cantat. Lo tèma de l'amor qu'ei tractat frescament (sembla aqueth de las cantigas d'Anfós X de Castelha e deu Libe de bon amor de Juan Ruiz, l'archiprèire de Hita). L'autor que's situa luenh de la lirica cortesana ideau de l'Edat Mejana europèa, per'mor que tracta d'ua manièra naturau lo tèma de las relacions amorosas, shens platonisme, mes arron lo Concili de Trent aquò vadó inacceptable. Las errors qui, segon la navèra poesia de la Renaishença, avèvan los mètres, las mesuras e las rimas popularas causidas per Etxepare, qu'estón durament criticadas per Oihenart.
A diferéncia de Joan Leizarraga, Etxepare non se preocupè pas de crear ua lenga basca unificada, per'mor lo son but qu'èra de hèr conéisher la lenga basca. Per aquò, qu'escrivó dens lo dialècte qui coneishèva, lo baish-navarrés de l'èst. L'ortografia d'Etxepare qu'ei irregulara, per'mor qu'ei basada sus l'oralitat e per'mor que mancava de modèus escriuts.


c: text/html

text:
Saint-Bernard (Isèra)
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Bernard en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Bernard a situat sul scenari de las Pichonas-Ròcas, un balcon natural en bordure oriental del massís de la Chartreuse, dominat per la Dent de Crolles.
Sant-Bernard es una municipalitat del Parc natural regional de la Chartreuse.
La commune de Saint-Bernard est située sur le plateau des Petites-Roches, un balcon naturel en bordure orientale du massif de la Chartreuse, dominé par la Dent de Crolles.
Saint-Bernard est une commune du Parc naturel régional de la Chartreuse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia romaine (a completar)
Présence romaine (à compléter)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paul Valéry
Ambroise Paul Toussaint Jules Valéry es un escrivan d'expression francesa, poèta, filosòf e epistemològ, nascut a Seta le 30 d'octobre de 1871 e mòrt a París lo 20 de julhet de 1945.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut de paire d'origina corsega e de maire genoesa, Paul Valéry comencèt sos estudis a Seta amb los dominicans, puèi al collègi de Seta e al licèu de Montpelhièr. Comencèt en 1889 d'estudis de drech. Aquel meteis an, publiquèt sos primièrs vèrses dins la Revue maritime de Marseille. Sa poesia d'aquela epòca se plaça dins lo movement simbolista.
Nuèch de Gènoa[modificar | modificar la font]
Dins la nuèch del 4 al 5 d'octobre de 1892, coneguèt a Gènoa çò que descriu coma una grava crisi existenciala. Ne sortís resolgut a repudiar las idolas de la literatura, de l'amor, de l'imprecision, per consacrar l'essencial de son existéncia a çò que nomena la vida de l'esperit. Ne testimònian los Quasèrns ont s'esfòrça de notar totas sas reflexions de bon matin. Aprèp que, apond en mena de galejada, avent consacrat aquelas oras a la vida de l'esperit, me senti lo drech d'èsser nèci lo rèsta de la jornada.
La poesia es exclusa d'aquel biais de sa vida? Non, perque de vertat, segon Valéry, tot poèma avent pas la precision exacta de la pròsa val pas res. Pel mai al subjècte d'aquela a la meteissa distància que Malherbe afirmant seriosament qu'un bon poèta es pas pus util a l'Estat qu'un bon jogaire de quilhas.
De tot biais, Paul Valéry indica mai d'un còp que considèra aquela nuèch passada a Gènoa coma sa vertadièra origina, lo començament de sa vida mentala.
En 1894, s'installèt a París, e comencèt de trabalhar coma redactor al Ministèri de la Guèrra, e se liguèt amb Paul Léautaud. Demorèt alunhat de l'escritura poetica per se consacrar a la coneissença del ieu e del monde. Dempuèi 1900 fins a 1922, secretari particular d'Édouard Lebey, administrator de l'agéncia Havas, se consacrava cada matin a las primièras oras a la redaccion de sos Quasèrns, jornal intellectual e psicologic qu'una granda partida foguèt publicada pas qu'aprèp sa mòrt.
En 1900, se maridèt amb Jeannie Gobillard, una primièra cosina de Julie Manet (tanben filha de Berthe Morisot e d'Eugène Manet, lo fraire d'Edouard Manet) que se maridèt lo meteis jorn amb Ernest Rouart. Lo doble maridatge foguèt celebrat a la glèisa de Saint-Honoré-d'Eylau, dins lo quartièr de Passy a París. Lo coble Valéry-Gobillard aguèt tres enfants e demorèt ligat al coble Rouart-Manet (qu'aguèt tres filhs), e las doas familhas partejavan lors vacanças dins l'ostal « Le Mesnil », comprada per Berthe Morisot e Eugène Manet sus las ribas de Sèina[1].
Paul Valéry segava los « mardis » de Stéphane Mallarmé, carrièra de Roma a París, a l'ostal del poèta que ne demorèt un fidèl discipòl.
La poesia[modificar | modificar la font]
En 1917, jos l'influéncia de Gide entre autres, tornèt a la poesia amb La Jeune Parque, publicada per Gallimard. Escriguèt un poèma de 500 vèrses que i consacrèt quatre ans. En principi, auriá degut escriure - a la demanda de son editor Gallimard e de son amic André Gide - un prefaci poetic d'una trentena de linhas per acompanhar una novèla edicion de sos premièrs poèmas. Mas fin finala escriguèt çò qu'es consedrarà coma son cap d'òbra: lo monològ interior d'una jove femna en presa a un combat entre lo còs e l'esperit, escrit dins un formalisme digne de son mèstre Mallarmé.
Un autre grand poèma seguèt qualques ans mai tard: Le Cimetière marin (1920), puèi un recuèlh, Charmes (1922).
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, Paul Valéry venguèt coma un « poèta oficial », plan fòrça celèbre — pas candid, se n'amusa — e fòrça onorat. En 1924, venguèt president del Pen Club français, puèi foguèt elegit membre de l'Acadèmia francesa l'an seguent. Dins lo discors de recepcion que prononcièt lo 23 de junh de 1927, Paul Valéry faguèt l’elògi d'Anatole France, son davancièr, sens prononciar son nom un sol còp[2]. En efècte perdonava pas qu'Anatole France se foguèsse opausat a la publicacion dels poèmas de Mallarmé.
En 1932, venguèt conselhièr dels musèus nacionals; en 1933, foguèt nomenat administrator del Centre Universitari Mediterranèu de Niça; en 1936, foguèt nomenat president de la Comission de sintèsi de la cooperacion culturala per l'exposicion universala; en 1937, foguèt creada per el la cadièra de poetica al Collègi de França; en 1939, fin finala, venguèt president d'onor de la SACEM.
Son òbra vertadièra, dins lo meteis temps, contunhava totjorn dins l'escur. La prigondor de las reflexions que foguèt donada dins sas òbras exigentas (Introduccion al metòde de Leonardo da Vinci, La serada amb monsieur Teste), sas reflexions sus l'avenidor de la civilizacion (Regards sul monde actual) e sa viva curiositat intellectuala ne faguèt un interlocutor de Raymond Poincaré, Louis de Broglie, Henri Bergson e Albert Einstein.
Ocupacion alemanda[modificar | modificar la font]
Jos l'ocupacion alemanda, Paul Valéry, refusant de collaborar, prononcièt coma secretari de l'Acadèmia francesa l'elògi funèbre del josieu Henri Bergson. Aquò li faguèt pèrdre aquel pòste, coma aquel d’administrator del Centre Universitari de Niça. Moriguèt lo 20 de julhet de 1945, qualques setmanas aprèp la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. Aprèp de funeralhas nacionalas comandada per Charles de Gaulle, es inumat à Seta, al cementèri marin qu'aviá celebrat dins son poèma.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Los ensags de Valéry mòstran sos inquietuds sus la perennitat de la civilizacion (« Nosautres, civilizacions, sabèm ara que sèm mortalas »), l'avenidor dels « dreches de l'esperit », lo ròtle de la literatura dins la formacion, e la retroaccion del progrès sus l'Òme.
Sa seria « Variété » (I, II, III, IV, V) se compausa d'un autre tipe d'escriches: aqueles que li foguèron comandats e si non sens dobte, d'esperel, auriá jamai escrit. Pasmens es una analisi prigonda impressionanta se tròba dins la seria de corts ensags sus divèrses subjèctes d'actualitat del sègle XX publicada jol titre: Regards sur le monde actuel.
Sa correspondéncia amb André Gide foguèt publicada en 2009.
Tanben publiquèt L'Idée fixe.
Filosofia[modificar | modificar la font]
La portada filosofica e epistemologica de l'òbra de Valéry es pauc coneguda es un dels pensadors del constructivisme[3].
Lo rapòrt que Valéry a amb la filosofia es particular. Dins sos Quasèrns escriguèt : « Legissi mal e amb languiment los filosòfs, que son tròp longs e que lor lenga m'es antipatica. » (T1 p197) En efècte, se s'inspira liurament de Descartes d'una mena de son metòde de « pensar », es pasmens fòrça critic sul discors filosofic d'esperel. Per Valéry, lo filosòf es mai un sofista biaissut, manejaire de concèptes, qu'un artesan al servici del Saber coma lo scientific es.
Pasmens, son desir de comprendre lo monde dins sa generalitat e fins al procèssus de la pensada ela meteissa — caracteristica del filosòf — orienta fortament son trabalh, çò que se manifèsta en particular dins:
- La Crise de l’esprit (Variété I) (« Nosautres, civilizacions, sabèm ara que sèm mortalas »)
- Petite Lettre sur les mythes (Variété II)
- La Politique de l’esprit, Le bilan de l'intelligence (Variété III) (« Dintram dins l'avenidor enrèire »)
- Discours de réception à l’Académie française
- Discours de l’histoire (Variété IV)
- Discours aux chirurgiens, L’Homme et la coquille (Variété V)
- Notre destin et les lettres (Regards sur le monde actuel)
e tot lo long de sos Quasèrns.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Introduction à la méthode de Léonard de Vinci (1895) (introduccion al metòde de Leonardo da Vinci)
- La Soirée avec monsieur Teste (1896) (La serada amb monsieur Teste)
- Essai d'une conquête méthodique (1897) (Ensag d'una conquesta metodica)
- La Jeune Parque (1918) (La Jove Parca)
- La Crise de l’esprit (1919) (La Crisi de l'esperit)
- Le Cimetière marin (1920) (Lo Cementèri marin)
- Album de vers anciens (1920) (Album de vèrses ancians)
- Charmes (1922) (Embelinament)
- Eupalinos ou l'Architecte (1923) (Eupalinòs o l'Arquitècte)
- L'Âme et la danse (1923) (L'arma e la dança)
- Variété I (1924) (Varietat I)
- Propos sur l'intelligence (1925) (Convèrsa sus l'intelligéncia)
- Monsieur Teste (1926)
- Variété II (1930) (Varietat II)
- Regards sur le monde actuel (1931) (Regards sul monde actual)
- Amphion (1931)
- Pièces sur l'art (1931) (Pèças sus l'art)
- L'idée fixe ou Deux Hommes à la mer (1932) (L'idèa fixa)
- Discours en l'honneur de Goethe (1932) (Discors en onor de Goethe)
- Sémiramis (1934) (Semiramis)
- Notion générale de l’art (1935) (Nocion generala de l'art)
- Variété III (1936) (Varietat III)
- Degas, danse, dessin (1938) (Degas, dança, dessenh)
- Discours aux chirurgiens (1938) (Discors als cirurgians)
- Variété IV (1938) (Varietat IV)
- Mauvaises pensées et autres (1942) (Ideassas e autras)
- Tel quel (1941, puis 1943) (Cossí es)
- Dialogue de l'arbre (1943) (Dialòg de l'arbre)
- Variété V (1944) (Varietat V)
Postums :
- Mon Faust (1946) (Lo meu Faust)
- L'Ange (1947) (L'Àngel)
- Histoires brisées (1950) (Istòrias copadas)
- Vues (1948) (Vistas)
- Œuvres I (1957) (Òbras I)
- Les Principes d'anarchie pure et appliquée (1984) (Los principis d'anarquia pura e aplicada)
- Corona et Coronilla (2008) (Corona e Coronilha)
Estudis sus Paul Valéry (fr)[modificar | modificar la font]
- Frédéric Lefèvre, Entretiens avec Paul Valéry, Le Livre, Chamontin et chez Flammarion, 1926.
- Marcel Doisy, Paul Valéry. Intelligence et Poésie, Les Univers de la Littérature IV, Paris, Le Cercle du Livre/ Édition Paul Mourousy, 1952.
- Octave Nadal, La Jeune Parque, manuscrit, présentation, étude critique, Le Club du Meilleur Livre, 1957.
- Jacques Derrida, « Qual Quelle. Les sources de Valéry », 1971, repris dans Marges – de la philosophie, Minuit, 1972.
- Michel Philippon, Paul Valéry, une Poétique en poèmes, Presses Universitaires de Bordeaux, 1993
- Sylvie Ballestra-Puech, Lecture de la Jeune Parque, Klincksieck, 1993.
- Denis Bertholet, Paul Valéry, 1871-1945, Plon, 1995.
- Michel Philippon, Un Souvenir d'enfance de Paul Valéry, Éditions InterUniversitaires, 1996
- Fabien Vasseur commente La Jeune Parque, Poésies, Foliothèque, Gallimard, 2006.
- Emil Cioran, Valéry face à ses idoles, L'Herne, Essais Et Philosophie, 2007.
- Michel Jarrety, Paul Valéry, Fayard, 2008.
- Anna de Noailles, En relisant les Cahiers de Paul Valéry, 3 tomes
- Philippe Baudry, Valéry trouveur: métaphysique et littérature, Kindle, 2010; CreateSpace, 2011. Valéry Finder: Metaphysics and Literature, Kindle, 2011; CreateSpace, 2011.
- Aimé Lafont, Paul Valéry, l'homme et l'oeuvre, Jean Vigneau, 1943
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Œuvres de Paul Valéry (domaine public au Canada)
- (fr)Paul Valery - les harpes secrètes du Cimetière marin à la Jeune Parque (Françoise Manodritta)
- (fr)« L’aventure éditoriale des cahiers Paul Valéry : vingt ans après » par Julia Peslier sur le site Fabula, La recherche en littérature
- (fr)"Paul Valéry" (Michel Jarrety)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jornal de Julie Manet, ed: Scala
- ↑ (fr)Paul VALÉRY
- ↑ (fr)Jean-Louis Le Moigne, Les épistémologies constructivistes, 1995, PUF, « Que sais-je ? ».


text:
Joana d'Arc
Joana D'Arc (vèrs 1412, Domrémy - 30 de mai de 1431, Rouen) es una cap militar francesa de la premiera mitat dau sègle XV e una santa de la Glèisa Catolica Romana. Nascuda dins una familha de païsans de Lorena, capitèt de rescontrar Carles VII puei de dirigir l'armada francesa còntra lei fòrças d'Anglatèrra e de Borgonha pendent la Guèrra de Cent Ans. Entre 1429 e 1430, averèt unei batalhas permetent d'arrestar lei progrès anglés en direccion dau centre de França e de sacrar oficialament lo rèi Carles VII a Reims. Après aquelei succès, foguèt capturada e liurada ais Anglés qu'organizèron un procès per mascariá e la condamnèron au lenhier. Foguèt cremada a Rouen en 1431.
Pasmens, maugrat sa mòrt, son accion permetèt lo redreiçament decisiu de la situacion militara francesa durant la Guèrra de Cent Ans que va s'acabar per la victòria finala de Carles VII en 1453. Après lo succès francés, son procès foguèt annulat per lo papa Calixte III en causa d'irregularitats tre 1456 e un jutjament novèu li donèt l'estatut de martir. Dins lo corrent dau desvolopament dau nacionalisme au sègle XIX, Joana d'Arc e son accion dins lo sauvament de l'unitat de França en fàcia d'Anglatèrra venguèt l'objècte de divèrsei mites. A partir de 1869, lei Catolics francés, sostenguts per unei grops politics dau país, demandèron sa canonizacion que foguèt prononciada en 1920.
Somari
- 1 Naissança, jovença e educacion
- 2 Contèxte politic
- 3 Carriera militara
- 4 Procès e execucion
- 5 La revision dau procès e la canonizacion
- 6 Consequéncias de son òbra
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Naissança, jovença e educacion[modificar | modificar la font]
Joana d'Arc es probablament nascuda en 1412 en bastida familhala de son paire a costat de la glèisa de Domrémy, vilatge situat dins lei marchas de Champanha, de Bar e de Lorena. Son paire èra dich Jacques d'Arc e sa maire Isabelle Romée. En fòra Joana, la familha teniá cinc autreis enfants. Durant sa jovença, Joana èra descricha coma fòrça piosa. Lei testimònis de sei vesins durant sei procès raportan que Joana realizava de trabalhs dins l'ostau coma leis activitats domesticas, lo filatge de la lana e dau canebe, l'ajuda per lei meissons e, de còps, per la gàrdia dau bestiau. D'un biais generau, son enfança es pas diferenta d'aquelei deis autrei filhas dau vilatge.
Se fau notar que la preséncia de la particula dins son nom indica ren a prepaus d'una origina nobla car una particula pòu èstre utilizada tant per de roturièrs o de nobles. De mai, dins lei documents contemporanèus, lo nom de la familha es escrich d'unei biais diferents coma Day, Tare o encara Tarc.
Contèxte politic[modificar | modificar la font]
A la naissança de Joana d'Arc, lo reiaume de França èra fòrça afeblit per la foliá dau rèi Carles VI e la guèrra civila entre Armanhac e Borgonha. Aquela situacion permetèt ais Anglés d'Enric V d'atacar dins lo nòrd de França que son armada foguèt esquichada a Azincourt lo 25 d'octòbre de 1415. La presa de París en 1420, la patz de Troyes, tanben signada en 1420, e l'aliança ambé Borgonha decidiguèron de faire dau rèi anglés l'eiretier de Carles VI. En 1422, a la mòrt quasi simultanèa d'aqueu darrier e d'Enric V, lei camps francés e anglés proclamèron donc rèi lor pretendent : Enric VI per leis Anglés e lei Borgonhés e Carles VII, replegat a Borges, per lei Francés.
Carriera militara[modificar | modificar la font]
La carriera militara de Joana d'Arc foguèt relativament brèva de 1429 a 1430. Pasmens, maugrat sa revirada finala e sa captura, ocupèt una plaça importanta dins lo redreiçament francés dei darriereis annadas de la guèrra gràcias au succès decisiu de sa campanha per liberar Orleans, replegar la contra-ofensiva anglesa sus lo Léger e permetre lo sacre de Carles VII a Reims.
« L'Apèu »[modificar | modificar la font]
Vèrs 1425, dins lo contèxte de la revirada francesa de la patz de Troyes, Joana acomencèt d'ausir lei votz d'àngels e de sants li donant l'òrdre d'anar en França per replegar leis Anglés e sacrar lo daufin Carles VII a Reims. Espaurida e persuadida que son sèxe e son temps rendián aquela mission, assaièt de resistir a aquel apèu. Pasmens, lei votz venguèron mai importantas après lo començament dau sètge d'Orleans e Joana finiguèt per fisar son secrèt a son cosin que la conduguèt pròche de Robert de Baudricourt, capitani de Vaucouleurs. Après un premier refús, acceptèt de li donar una espasa e una escòrta per anar a la fortalesa reiala de Chinon.
Presentacion au rèi Carles VII[modificar | modificar la font]
Abilhada de vèstits d'òme sus lo conseu de sei votz, Joana e son escòrta agantèt Chinon lo 23 de febrier de 1429. Lo rèi acceptèt de la recebre en causa d'una profecia annonciant la pèrda dau reiaume en causa de l'accion d'una frema, probablament Elisabeta de Bavièra, e son sauvament per una verge. Escondut entre lei membres de sa Cort, Carles VII foguèt subran reconegut per Joana que capitèt de lo convéncer de sa legitimitat après una entretenança secrèta.
Puei, Joana deguèt faciar una comission de teologians pendent tres setmanas que confirmèron l'autencitat de sa fe e un grop de matronas verifiquèt de son caire sa virginitat per demostrar son abséncia de relacions amb un demòni. Foguèt donc autorizat d'anar a Tors. I recebiguèt una espasa e una armadura e Carles VII la mandèt vèrs Orleans amb un carreg d'avitalhament.
La liberacion d'Orleans e la campanha sus lo Léger[modificar | modificar la font]
Sota la direccion de Joana d'Arc, lei tropas reialas formant lo convòi d'avitalhament arribèron dins la region d'Orleans en abriu de 1429. Lo 29, capitèt d'intrar dins la ciutat onte foguèt aculhit per Jan d'Orleans, futur còmte de Dunois, e una fòga estrambordada. Joana ganhèt pauc a pauc la fisança dei capitanis comandant la garnison e motivèt lei soudats francés constrenhent leis Anglés a la retirada après una tièra d'assauts replegadas lei 7 e 8 de mai. Après aqueu succès, foguèt cargada de la presa dei plaças tengudas per leis Anglés a l'entorn d'Orleans amb una armada dirigida per lo duc d'Alençon. Dins lo corrent dau mes de junh, lei Francés capitèron de conquistar Jargeau lo 12 onte foguèt capturat lo duc de Suffolk, lo pònt de Meung lo 15 e Beaugency lo 17. Lo 18, l'armada de secors anglesa de John Fastolf (5 000 combatents) foguèt anientada per solament 2 000 òmes a Patay. Aquela campanha sus lo Léger marquèt lo començament dau redreiçament francés que perdiguèron unei milièrs de soudats que son còrs d'elèit d'arquiers, la reputacion d'invencibilitat de sei fòrças e foguèron pas capables de mandar de renfòrç per empachar l'avançada de Carles VII vèrs Reims.
La campanha vèrs Reims e lo sacre dau rèi[modificar | modificar la font]
Gràcias au succès de la campanha de la Léger e au sostèn entosiasta d'aquelei qu'èran convencuts per l'aspèct miraculós, Joana capitèt de constrénher lo Conseu reiau d'acceptar l'organizacion d'una expedicion vèrs Reims per sacrar oficialament lo rèi Carles VII. Gràcias a la diplomàcia reiala que capitèt de neutralizar lei fòrças de Borgonha[1], l'armada francesa partiguèt de Gien lo 29 de junh de 1429 e rescontrèt gaire d'oposicion. Troyes capitulèt lo 10 de julhèt, Chalons lo 14 e Reims lo 16. Lo 17, se debanèt lo sacre de Carles VII que demostrèt sa legitimitat e obtenguèt rapidàment lo raliment de divèrsei províncias.
Lo sètge de París e sa captura[modificar | modificar la font]
Après lo succès de Reims, Joana d'Arc e Carles VII se devesiguèron a prepaus de la politica d'adoptar. La premiera desirava contuniar l'ofensiva militara còntra leis Anglés, especialament dins la region de París. Pasmens, lo segond preferiguèt d'en premier negociar la patz ambé Felipe de Borgonha per rompre l'aliança entre lei Borgonhés e leis Anglés. En consequéncia, Joana d'Arc veguèt sei mejans militars demenir après la dispersion de l'armada reiala lei 21 e 22 de setembre de 1429. Son ataca còntra París foguèt donc replegada e Joana i foguèt bleçada per una sagita. Puei, son expedicion còntra La Charité-sur-Loire s'acabèt tanben per una revirada en decembre de 1429 maugrat la conquista de Saint-Pierre-le-Moûtier. Aquelei desfachas afebliguèron un pauc son prestigi mai empachèt pas lo rèi de li donar sei letras de noblesas lo 24 de decembre.
En abriu de 1430, obtenguèt lo drech de participar ais operacions mandadas còntra Melun, Lagny e Senlis. Pasmens, poguèt pas evitar la capitulacion de Soissons. Assaièt donc sauvar Compiègne onte capitèt d'intrar ambé de renfòrç lo 23 de mai. Pendent la serada, decidiguèt de menar un assaut còntra lei Borgonhés que deguèron recular. Dins aquò, l'arribada de tropas anglesas inversèt l'eissida de la batalha. La panica entraïnèt la retirada dei Francés e Joana foguèt capturada per un arquier picard au servici d'un chivalier borgonhés que la donèt tanlèu a Jan de Luxemborg. Aqueu darrier la vendiguèt ais Anglés.
Procès e execucion[modificar | modificar la font]
Après sa captura, leis Anglés decidiguèron d'eliminar d'un biais resclantissant una enemiga jutjada tróp perilhosa. Coma lei populacions de l'epòca èran fòrça religiosas, foguèt donc decidit de demostrar que sei visions èran faussas e inspiradas per lo demòni avans de l'executar. Per aquò, un procès religiós trucat foguèt organizat que s'acabèt per de condamnacions multiplas (mascariá, eresia...) e una condamnacion au lehier.
Lo tribunau[modificar | modificar la font]
Per dirigir lo tribunau cargat de jutjar Joana d'Arc e s'assegurar dau resultat de sei deliberacions, lo duc de Bedford chausiguèt Pierre Cauchon qu'èra un òme de fisança deis Anglés e aviá una legitimitat sufisenta per reünir un tribunau religiós. D'efèct, partisan dei Borgonhés tre l'annada de 1413, venguèt un sostèn fòrça decidit deis Anglés a partir de 1420. Èra tanben un membre famós de l'Universitat de París e l'evesque dau diocèsi de Beauvais onte Joana foguèt capturat. Poguèt donc se declarar competent per menar lo procès e obtenir lo drech de desplaçar lo sèti dau tribunau a Rouen car lei Francés l'avián caçat de sa vila. Per compausar lo rèsta dau tribunau, Cauchon cridèt Jean Lemaître, vice-inquisitor de França, Jean d'Estivet cargat de l'accusacion, Guillaume Manchon e Guillaume Colles, dos notaris cargats de la redaccion dei verbaus e un seissantenau de conselhers chausits entre de clercs o entre seis amics.
L'instruccion[modificar | modificar la font]
L'instruccion dau procès se debanèt dau 9 de genier au 26 de març de 1431 sota la direccion de Jean Beaupère puei de Jean de La Fontaine. Sensa avocat, Joana deguèt respòndre ai questions de l'accusacion. I mostrèt un sen e un esperit critic importants. I afirmèt la realitat de sei votz e se mostrèt convencuda per l'autenticitat de sa mission. De mai, èra diferenta deis eretics qu'èran alora relativament nombrós en causa de la crisi deis institucions religiosas entraïnada per lei combats. Sa virginitat foguèt tanben confirmada per un grop de matronas. Finalament, 70 accusacions foguèron formulada còntra ela. Lei principalas èran l'imaginacion messorguiera d'aparicions e de revelacions divinas, lo pòrt de vèstits masculins e lo refús de reconéisser l'autoritat eclesiastica terrèstra.
La condamnacion e l'execucion[modificar | modificar la font]
Lo procès acomencèt oficialament lo 23 de febrier de 1431 e l'accusasion i foguèt presentada lo 28 de març per Jean d'Estivet. En fàcia dei refutacions de Joana, un resumit de 12 articles, que son contengut li foguèt pas presentat, foguèt finalament adoptat lo 2 d'abriu. Lei jutges decidiguèron donc d'utilizar la tortura per obtenir d'avoacions. Lo 9 de mai, un premier assai mau capitèt car Joana signèt un acte de retractacion anticipada deis elements dichs sota la tortura. En revènge, lo 24, una ceremonia d'exposicion publica lònga, umilianta e escagassanta permetèt a Pierre Cauchon d'obtenir la signatura d'una formula d'abjuracion. Joana i reconoguèt seis errors especialament lo pòrt de vèstits d'òmes. Foguèt adonc condamnada a perpetuitat.
Foguèt donc tornarmai remesa ais Anglés. Dins de circonstàncias mau conegudas (lei soudats anglés li aurián donat solament de vèstits masculins), Joana se retractèt lo 27 de mai e foguèt declarada eretica e relapsa lo 29. Foguèt donc condamnat au lenhier e cremada lo 30 a Rouen. Per s'assegurar que venguèt pas l'objècte d'un culte popular, lo còrs e sei rèstas foguèron brutlats tres còps e lei cendres escampilhadas dins la Sèina.
La revision dau procès e la canonizacion[modificar | modificar la font]
Après la disparicion de Joana d'Arc, son procès se revirèt còntra seis autors. Au contrari, Joana venguèt un mite popular e un martir per la populacion francesa. La realizacion de sei profecias de la desfacha anglesa en 1453 li donèt un prestigi immens e entraïnèron rapidàment la revision de son procès de 1431.
La reabilitacion[modificar | modificar la font]
Après una premiera enquista sensa resultat en 1452, Joana d'Arc va venir l'objècte d'un procès de reabilitacion demandada per sa maire e ordonat per lo papa Calixte III. Un segond procès foguèt donc organizat a Rouen a partir de decembre de 1455. La màger part dei caps dau premier procès èran ja mòrts e la revision s'acabèt donc aisament per una senténcia de reabilitacion lo 7 de julhèt de 1456 prononciada per l'archevèsque de Reims.
Lei mites[modificar | modificar la font]
Durant sa vida e leis annadas seguentas sa mòrt, Joana es venguda l'imatge dau sentiment nacionau francés e l'esperança de la populacion francesa alassada per la guèrra e generalament desirosa de veire la victòria dau rèi Carles VII. Tre 1429, de testimònis li rendiguèron omatge. Après la guèrra, venguèt una eroina e un membre major dau mite fondator de França que sa remembrança foguèt regularament utilizada. Au sègle XVI, venguèt una eroina catolica pendent lei guèrras de religion francesas. Après un declin relatiu ai sègles XVII e XVIII, lo nacionalisme francés dau sègle XIX va la confirmar, magerament pendent lei guèrras còntra Alemanha coma una eroina nacionalista e santa. D'efèct, lei partits d'esquèrra foguèron generalament sensibles a seis originas popularas e lei partits de drecha insistèron mai sus sei costats religiós e salutós per lo país pendent un periòde de crisi.
La canonizacion[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XIX, l'importància dau mite de Joana d'Arc en França entraïnèt la demanda de sa canonizacion per uneis òmes politics francés sostenguts per una partida granda de la populacion. En causa dei crisis diplomaticas entre França e Vatican au començament dau sègle XX (lèi de separacion de l'Estat e de la Glèisa en 1905...), lo procès de canonizacion foguèt lòng. En 1909, Joana foguèt beatificada e finalament canonizada en 1920. Venguèt tanben una Santa Patrona segondària de França. A l'ora d'ara, fa partida dei sants pus populars de la Glèisa Catolica.
Consequéncias de son òbra[modificar | modificar la font]
Lei consequéncias principalas de l'òbra de Joana foguèron militaras e subretot politicas. D'efèct, sa tièra de victòrias permetèt d'arrestar lei progrès anglés vèrs lo sud dau país e permetèt de metre fin au mite de l'invencibilitat dei soudats anglés e de motivar la populacion e lei soudats francés resignadas per l'abséncia de succès importants còntra leis Anglés dempuei la mòrt de Carles V en 1380. Pasmens, lei consequéncias politicas dau sacre de Carles VII foguèron encara mai importantas car permetèron de confirmar la legitimat dau rèi, d'annular lo tractat de Troyes donant lo reiaume de França a la dinastia anglesa e d'acomençar la rompedura de l'aliança entre Anglatèrra e Borgonha. Ansin, a partir d'aquela rompedura en 1436, leis Anglés foguèron obligats de se defendre e foguèron pauc a pauc replegats per una armada francesa ben organizada e dirigida per lei capitanis de Carles VII que la màger part aviá combatut ambé Joana d'Arc.


text:
Panjàs
Panjàs [1] (Panjas en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada dans l'Armanhac .
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sent Laurenç
- Monument aux morts de la Résistance.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Maurice Parisot, commandant deu Bataillon de l'Armanhac durant la libération.
- L'abbé Tales, curé de Panjàs et qui soutint le Bataillon de l'Armanhac durant la seconde guerre mondiale.
- Jeanne de Tignonvila


text:
Gàmbia a pas de ressorsas naturalas o mineralas confirmadas, e a una agricultura pauc desvolopada. Aperaquí 75% de la siá populacion depend de la cultura de la tèrra o de la creacion d'animals per subsisténcia. Las activitats industrialas principalas son lo tractament de cacauèta, de peisses, e de pèls. Lo comèrci de re-exportacion èra una activitat economica importanta, malgrat aiçò l'aumentacion de fiscalizacion del govèrn tre 1999 e l'inestabilitat de la moneda del país, lo dalasi, faguèt amb qu'aquesta activitat sofriguèsse reduccion[2].
Las beutats naturalas del país e la proximitat amb Euròpa ne faguèron una destinacion toristica importanta.[2]


text:
Latin
Lo latin qu'ei ua lenga anciana deu grop indoeuropèu, deu sosgrop italic com l'òsc, l'ombrian... A l'origina, ne's parlava pas qu'au parçan de Laci, a l'entorn de Roma. La conquista romana d'Itàlia, puish de las regions riberesas deu Bacin Mediterranèu e, au nòrd, dinc a Ren e Danubi, qu'estó l'encausa de l'espandiment extraordinari deu latin. S'en Orient, lo grèc conservè la plaça de lenga oficiau e de la cultura aquesida arron las conquistas d'Alexandre, en Occident qu'assumí lo medish ròtle, penetrant Gàllia, Espanha, Illíria, Africa e Dàcia peu biaish de l'administracion imperiau, de la difusion de la cultura dominanta dens los elèits provinciaus, deus camps de legionaris e deu comèrci.
Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en 476, lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça (substrat) o deus invadidors (superestrat), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las lengas romanicas. Aqueth grop de lengas que compren l'occitan, lo catalan, lo francés, lo castelhan o espanhòu, l'aragonés, l'asturian, l'italian, lo portugués, lo galèc, lo sarde, lo romanés, lo romanch, lo ladin, lo friolan e lo francoprovençau o arpitan.


text:
Los sòcis deu Conselh lingüistic que’s desparteishen en quate comissions de tribalhs :
Au demiei de las nòrmas qui estón dejà establidas en l’istòria de la regulacion lingüistica occitana, validar las qui son publicaderas suu site internet deu Congrès.
Joan BARCELÓ, Felip BIU, Aitor CARRERA, Joan FULHET, Sèrgi GRANiÈR, Patric SAUZET, Domergue SUMIEN, Jacme TAUPIAC, Manèl ZABALA.
Dens l’amira de la constitucion d’ua basa de dada terminologica occitana, en partenariat dab los membres deu Congrès (InÒc, IEO...), estat deus lòcs e perspectivas d’alargament e de difusion deus lexics qui existeishen.
Joan Claudi FORÊT, Bernat GIELY, Arvei LIEUTARD.
Joan Breç BRANA (Responsable pòle « lenga e societat » de l'InÒc Aquitània), Benaset DAZEAS (Director deu Congrès).
Constitucion d’un inventari - bibliografia comentada - de las publicacions lingüisticas de referéncia : diccionaris, glossaris, lexics, gramaticas, nòrmas, metòdes d’aprendissatge. Aqueth inventari qu’aurà ua version mei petita entau gran public. Qu’ei la purmèra etapa entà la constitucion d’ua basa lexicau istorica de la lenga occitana. Aqueth inventari qu’ei miat en partenariat dab lo CIRDÒC - mediatèca occitana.
Benjamin ASSIÉ (Director deu CIRDÒC, sòci deu Congrès).
Respóner au besonh màger deu public - mei que mei escolar - d’un diccionari en linha francés-occitan. Aqueth que hè compte deu principi d’accion deu Congrès : la valorizacion de l’unitat de la lenga e lo respècte de la soa diversitat.
Michèu CHAPDUELH, Cécile CHAPDUELH, Sèrgi CARLES, Nicolau REI BÈTHVÉDER, Bernat MOLIN, Patrici POJADA, Joan Claudi RIXTE, Maurici ROMIEU, Joan THOMÀS.
Gilabèrt MERCADIÈR (President deu Congrès), Vincenç RIVIÈRE (encargat de mission de l'Universitat de Tolosa - Lo Miralh), Domenge Château-Anneaud, Cédric VALMARY (CFPÒ Miègjorn Pirenèus), Pascal SEBAT (Professor d'occitan).


text:
Dolar american
Lo dolar american o dolar US ($, unicode U+0024) es la moneda nacionala dels Estats Units, d'Eqüator, de Micronesia, de las Illas Marshall, de Belau, del Salvador, de Timòr Èst, de de Panamà e dels Païses Basses Caribencs.
Lo còde ISO 4217 del dolar US es USD. Lo simbòl usual es $. Es devesit en 100 cents.
Lo dolar US es :
- la principala moneda de resèrva utilizada dins lo mond;
- la devisa mai utilizada dins lo comèrci internacional;
- la principala devisa tractada sus lo mercat dels cambis;
- la devisa qu'a los mercats financièrs mai importants.


text:
Ren (anatomia)
Los rens (var. arnelhs) (tanben sonats ronhons en gastronomia) son d'organs que servisson a divèrsas foncions regulatrises essencialas en çò de la majoritat dels animals, incluent los vertebrats e d'unes invertebrats. Son ròtle es essencials dins lo sistèma urinari que i asseguran de foncions omeostaticas coma lo contraròtle dels electrolits, la mantenença de l'equilibri acid-basa, e lo contraròtle de la pression sanguina (via la mantenença de la sal e de la balança idrica). Jògan lo ròtle de filtre natural de la sang, e tràson los residús que son dirigits cap a la bofiga urinària. En produire l'urina, los rens excretan los residús coma l'urèa e l'amòni, e son tanben responsable de la reabsorpcion de l'aiga, del glucòsa, e dels aminoacids. Los rens produson tanben d'ormonas, en particular lo calcitriol, l'eritropoietina, e l'enzima renina.
Situats al rèire de la cavitat abdominala dins lo retroperitoneum, los rens recebon la sang del parèl d'arterias renalas, e drenan dins lo parèl de venas renalas. Cada ren excreta d'urina dins un uretèr, que los dos se vojan dins la bofiga urinària.


text:
Categoria:Estatut IUCN Preocupacion menora
Aquesta categoria recensa las espècias consideradas coma una Preocupacion menora (LC) per l'IUCN.
Qual emplena aquesta soscategoria?[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria es emplenada automaticament quand dins un article utilizatz {{Taxobox IUCN}} amb lo paramètre LC per Least Concern (en occitan : Preocupacion menora).
Las inicialas de nivèls de dangièr LC son transformadas en tèxt per {{IUCN LC}}).
Tanben podètz referenciar las paginas del sit IUCN dins vòstres articles en utilizant {{IUCN}}.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles dins la categoria « Estatut IUCN Preocupacion menora »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Francés Totsants Gròs
Francés Totsants Gròs (en francés: François Toussaint Gros; Marselha, 1698 - Lion, 1748) foguèt un poèta provençau.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt a Marselha au collègi de l'Oratòri e entrèt gaireben dins leis òrdres sensa fin finala pronociar seis vòts. Amic de la marquesa Pauline de Simiane (felena de la Marquesa de Sévigné que demorava as Ais de Provença), dedicatriz de quauquei vèrs sieus, visquèt fòrça annadas a París onte se maridèt e aguèt d'enfants ; assagèt de faire de vèrs en francés. Puei, restèt a Lion onte aguèt una foncion administrativa de fermier e onte moriguèt.
Extrach dau prològ au public[modificar | modificar la font]
[...] Vau respòndre a vòstra charrada.
Vos mespresatz lo provençau,
E mesme me tractatz fòrt mau
De ce qu'augi ne'n faire usatge,
Sachetz que parli lo lengatge
Qu'au brèç ma maire m'a ensenhat,
Que cada lenga a sa beutat ;
Ne'n tròbi sovent dins la mieuna
Qu'un autre porriá pas exprimar dins la sieuna.
Ansin tau la crètz paura, e la ditz un jargon
Que sa prevencion es ben granda,
E son orguelh sensa rason,
Au rèsta, sabètz ti qu'es la Lenga Romanda
Anciana, respectada e maire en mesme temps
De tots lei diferents lengatges
Deis orientaus europencs:
L'espanhòu, l'italian li devon seis omatges,
Tot de mesme que lo francés.
Aqueu francés, dont la doçor vos flata,
Qu'a fòrça d'escurar fan venir bèu coma es
De ma lenga es una sagata.
Lo provençau se parlava autrei fes,
Ai cors d'Anglatèrra e de França,
En Provença s'es fach la premiera aliança
Dau grèc, dau latin, dau gaulois.
Es aquí que la rima es estada inventada.
Tant i a cu tractarà ma lenga de patois
Ieu li farai la petarrada.[...]
Liames extèrnes vèrs d'edicions en linha[modificar | modificar la font]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Velai : Clet
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Traenheim
Tränheim en alemannisch (Traenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Traenheim Es un vilatge al sud de Wasselonne e de Saverne.
Qualques distàncias de Traenheim :
- Molsheim : 8km
- Obernai : 18km
- Estrasburg : 25km
- París : 468km
Traenheim a situat a 22km de l'aeropòrt de Entzheim e a 8km de l'estacion la mai prèpa (Molsheim)
Traenheim est un village au sud de Wasselonne et de Saverne.
Quelques distances de Traenheim :
- Molsheim : 8km
- Obernai : 18km
- Strasbourg : 25km
- Paris : 468km
Traenheim est situé à 22km de l'aéroport d'Entzheim et à 8km de la gare la plus proche (Molsheim)


text:
Republica de China (Taiwan)
Taiwan (nom corrent) o Formosa (nom tradicional europèu) es una illa e un estat d'Asia e de l'ocean Pacific (entre la Mar de China Orientala e la mar de China Meridionala). Lo nom oficial de l'estat es Republica de China: aquel estat ocupa de fach l'illa de Taiwan e d'illons pròches (illas Penghu o Pescadores, illas Matsu, illa de Jinmen o Quemoy) mas revendica tot lo territòri continental de l'estat chinés. Aital la Republica de China (Taiwan) se pausa coma concurrenta de la Republica Populara de China (continent). Pasmens existisson a Taiwan de fòrças politicas que prepausan d'abandonar aquela revendicacion sus China tota.
La capitala es Taibei (o Taipèi).
Lo gentilici es taiwanés -esa (correntament) o formosan -a (tradicionalament).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la conquista japonesa[modificar | modificar la font]
La preséncia umana en Formosa data d'au mens 30 000 ans (Òme de Zuozhen). Vèrs 4 000 av. JC, de populacions austronesianas s'installèron sus l'illa. Fins au començament dau sègle XVII, desvolopèron una cultura pròpria que demorèt independenta de China.
Lei Portugués descurbiguèron l'illa en 1542. En 1626, leis Espanhòus dei Filipinas mandèron una expedicion qu'explorèt lo litorau. I fondèron la vila de San Salvador e i establiguèron de missions crestianas. Lei Olandés comencèron pereu de colonizar l'illa. Per aquò, sostenguèron l'installacion de populacions chinesas. Pasmens, aquela iniciativa se revirèt còntra seis autors car, en 1662, leis Olandés foguèron expulsats de Formosa per Zheng Chenggong. L'illa foguèt alora integrada au sen de l'Empèri Ming fins a sa conquista per lei Qing en 1683.
Leis autoritats chinesas sostenguèron l'installacion d'òmes chinés que se maridèron ambé de fremas aborigènas. Au començament dau sègle XIX, la populacion agantèt ansin dos milions d'abitants. Pendent la guèrra francochinesa, Formosa foguèt bombardada e somesa au blocus per la marina francesa. Aquò permetèt au govèrn centrau de comprendre l'importància estrategica de l'illa que recebèt l'estatut de província. Pasmens, China perdiguèt Formosa dètz ans pus tard a l'eissida de la guèrra sinojaponesa de 1894-1895.
Lo periòde japonés[modificar | modificar la font]
Japon gardèt lo contraròtle de Formosa de 1895 a 1945. Premiera colonia nipona, deviá venir un modèl de desvolopament economic e recebèt una atencion particulara. Ansin, lei Japonés menèron una importanta reforma agrària que permetèt de crear una classa de païsans proprietaris. Construguèron tanben d'infrastructuras e d'industrias, çò que foguèt a l'origina d'una importanta aumentacion dau nivèu de vida. Enfin, modernizèron lo sistèma educatiu.
Pasmens, l'òrdre japonés demorèt fòrça autoritari e Tòquio limitèt l'accès deis abitants a l'ensenhament superior per empachar la formacion d'un elèit locau tròp important. De mai, lei revòutas foguèron durament reprimidas. Per exemple, en 1930, d'armas quimicas foguèron utilizadas còntra d'insurgents aborigèns (incident de Wushe).
Taiwan dempuei 1945[modificar | modificar la font]
Lo refugi dei nacionalistas chinés[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa foguèt ocupada per lei tropas de la Republica de China. Tractant leis abitants coma de « collaborators », leis espolièron d'una partida de sei bens entraïnant d'esmogudas en febrier de 1947. La repression entraïnèt la mòrt de 10 000 a 30 000 e decimèt l'elèit e lei captaus locaus.
En 1949, lo govèrn nacionalista de Chiang Kai-shek, vencut sus lo continent, se retirèt sus l'illa ambé dos milions de soudats e de refugiats. Formosa, tèrme pauc a pauc remplaçat per « Taiwan » dins lo corrent deis annadas 1960, e quauqueis illas vesinas venguèron alora lo còr de la Republica de China. Dins un contèxte marcat per de tensions vivas entre Taiwanés e Chinés, lo Kuomintang (KMT) mantenguèt son regime dictatoriau e installèt son govèrn a Taibei.
Dempuei aquela data, lei doas China son totjorn oficialament en guèrra. Contunian tanben de se presentar coma l'unic representent legitim dau pòble chinés. Ansin, a l'ora d'ara, l'objectiu oficiau dau govèrn de Taibei es totjorn de tornar conquistar lei territòris revendicats per la Republica en 1949 (que gropan la Republica Populara de China, Mongolia e divèrsei territòris frontaliers dau nòrd d'Índia).
Lo desvolopament economic[modificar | modificar la font]
Darrier bastion deis anticomunistas chinés, Taiwan recebèt rapidament una importanta ajuda de part deis Estats Units. D'efèct, en mai d'un tractat d'assisténcia mutuala signat en 1954, la flòta estatsunidenca assegura dempuei leis annadas 1950 de patrolhas en Mar de China per empedir una ataca chinesa. Dins lo domeni economic, leis Estatsunidencs financèron largament la remesa en marcha de l'industria taiwanesa. Encoratjèron tanben leis investiments japonés, çò que permetèt un desvolopament fòrça important de l'economia taiwanesa.
La democratizacion e lo raprochament ambé la China Populara[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Chiang Kai-shek en 1975, son fiu Chiang Ching-kuo li succediguèt. En 1987, un an avans son decès, metèt fin a la lèi marciala. Foguèt remplaçat per un Taiwanés sòci dau KMT dich Lee Teng-hui. Contunièt de liberalizar la societat e autorizèt lei viatges de Taiwanés sus lo continent. En revènge, refusèt la proposicion de Pequin de tornar integrar China amb un estatut especiau.
En 2000, l'illa conoguèt sa premiera alternància democratica ambé la victòria dau Partit democrata progressista (DPP) de Chen Shui-bian. En despiech d'un discors independentista, lo president novèu contunièt de negociar ambé Pequin. Tre 2004, perdiguèt sa majoritat parlamentària au profiech dau KMT. En mai d'aquò, foguèt afeblit per un viatge de son Premier Ministre en China onte signèt d'acòrds regardant un futur procès de reünificacion.
En 2008, lo KMT reconquistèt la presidéncia ambé Ma Ying-jeou. Aquò permetèt de perseguir una politica prudenta de raprochament ambé la China Populara. Sostenguèt pereu l'aumentacion dei cambis comerciaus entre l'illa e lo continent. Pasmens, un projècte de liure cambi mau definit inquietèt la populacion e lo KMT foguèt finalament batut ais eleccions de 2016. Lo [[Partit democrata progressista[DPP]] reprenguèt lo poder amb un programa de reformas economicas e socialas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Lingulata
Los Lingulata son una classa de braquiopòdes, demest los mai ancians braquiopòdes qu'aguèssen existit ja abans lo Cambrian (mai de 550 MA). Las formas actualas son longtemps estadas consideradas coma de fossils vivents, e o son de còps encara pels paleontològs, perque sola lor cauquilhas èra estudiadas. Gràcias a de descripcions recentas de lor anatomia tant çò las formas actualas coma fossilas, lor evolucion morfologica es estada mesa en evidéncia e los concèptes ancians - considerats encara coma tradicionals - son pauc a pauc abandonats. Çaquelà, los Lingulata presentan de formas de cauquilhas fòrça variadas, quitament çò las espècias actualas. Aquestas apartenon a las doas superfamilhas dels Linguloidea (familha dels Lingulidae : genre Lingula e Glottidia) e dels Discinoidea (familha dels Discinidae : genres Pelagodiscus, Discina, Discinisca, Discradisca).
Taxons de reng inferior[modificar | modificar la font]
S'agís dels òrdres seguents :
- Acrotretida (atudat)
- Lingulida
- Siphonotretida (atudat)
Lo genre Lingula[modificar | modificar la font]
Lo genre Lingula Bruguière, 1791 foguèt longtemps considerat - a tòrt - coma lo genre animal conegut mai ancian. Aqueste genre a l'origina indopacifica es recoltat per la consomacion umana de Japon fins a Austràlia. Son extension geologica va del començament del Terciari, benlèu del Cretacèu, fins a nòstres jorns.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Introduccion als Lingulata
- Proof that Lingula (Brachiopoda) is not a living-fossil, and emended diagnoses of the Family Lingulidae by Christian C. Emig.


text:
925
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 925 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
L'emperaire bizantin Roman Lecapé demandèt ai ciutats aràbias situadas a l'oèst d'Eufrates de pagar un tribut a Constantinòple. Après un refús, ordonèt la preparacion d'una expedicion militara còntra la region.
Croàcia[modificar | modificar la font]
Fondacion dau Reiaume de Croàcia per Tomislav Ièr.
Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion acomençada l'annada precedenta (→ 924). Leis Ongrés contunièron seis operacions en Provença onte prenguèron e pilhèron Nimes. Après aquela victòria, lo rèi Zolta decidèt de marcar una pausa per realizar lo partiment dau butin dei darrierei campanhas.


text:
Geografia de Còsta Rica
Geografia[modificar | modificar la font]
La Còsta Rica es gaire mai bèla que la Soïssa, los País Bas, o la region de Miègjorn-Pirenèus (50 700 km2) e pasmens a doas façadas marinas. Gausís amai d’una granda diversitat de si mitans naturaus. Una cadena volcanica centrala - (3432 m d’auçada a l'Irazú), esperlongada al nòrd-oèst per la cordilhèra de Guanacaste (2028 m d’auçada al Miravalles) e al sud-èst per la de Talamanca (3820 m d’auçada al Chirripo Grande), - forma ambé las planesas centralas l’ossamenta del país. Al nòrd e a l'èst d’aquessi relèus i a una plana alluviala boscada, mentre qu'a l’oèst altèrnan planas costièras e peninsulas (de Nicòya e d'Òsa).
Aquessi relèus e la varietat de l’ensoguilhament bailan una granda diversitat bioclimatica atanben. Lo pendís orientau es sovent asaigat per lis alisèus. Lo clima tropicau fòrça umide favoriza lo desvolopament dei mangròvas[1] sobre la còsta e de la seuva sempervirenta[2] per las planas. Après aquessas tèrras caldas (600-700 m), lo clima es mai temperat, de bèlas seuvas de chassanhs cobrisson li sòus roges fertils. Las tèrras «freidas» son al dessús de 2600 m: an de seuvas de resinós. Sobre las tèrras bassas del penjau pacific, la sason seca es pus marcada, la seuva tropicala dei fuelhas caducas laissa la plaça ai savanas per varachs.
Populacion[modificar | modificar la font]
Es formada a 80 % de creòles, descendents de colons espanhòus, e compòrta 3,5 milions de personas segon lo recensament de 1997. Visca principalament sobre las tèrras naltas del centre que an li sòus li milhors, e onde se situa la capitala San José. La quichada demografica dins lo Valle Central provòca de corrents migratòris vers las tèrras caldas. Chau dire que la mitat de la poblacion del país se concentra sobre mila quilometres carrats, l’equivalent d’un carrat de 31 quilometres e mieg de costat. Lo taus de creissença naturala demòra nalt (2 %), que la natalitat se manten quand la mortalitat es febla. Lo país es urbanizat a 49 %, e la poblacion gausís dins l'ensems d'un bon enquadrament medicau. La distribucion sectoriala de la poblacion evoluís lèu : atau la poblacion emplegada dins l'agricultura es passada de 48 % en 1970 a 28 % en 1993 al profieit di sectors segondari (24 %) e terciari (48 %) de l'economia. Lo nivèl d’alfabetizacion es nalt. Li tres quarts de la poblacion an la seguretat sociala.


text:
Cultura occitana e dinamica economica
- Authors
- Publisher
- Treballs de la Societat Catalana de Geografia
- Publication Date
-
- Source
- legacy-msw
Abstract
Treballs de la Societat Catalana de Geografia, 52, 2001 (363-382) Cultura occitana e dinamica económica' Alain Alcouffe LirhelUniversitéToulouse 1 [email protected] Occitánia, un somii Per Nadalde 1996, la FundacióJaume1publiguet un pichon obratge amb lo títol El somni d'Occitania que se dubrissiá amb una introducción del pro- fessor Robert Lafont, a l'encop lo mai prolific dels escrivans occitans del segle :xx e lo pensador noirit d'istoria, de literatura e de lingüisticaoccitana que gauset agachar l'avenidor per endevinar lo rotle que la cultura occitana e l'en- sems occitano-catalán podrián téner dins l'Europa e lo monde del segle XXI, quepausava 1'alternativa «Somi o possibilitat?». Pr'aquo, nos cal entamenar riostre estudi per las realitats d'un país que ten son quite nom, rnai que mai de la lenga. Seguissem sus aqueste sicut tornar lo Robert Lafont qu' escriviá dins lo prefaci a la granda istoria d'Occitania «Occitania se definís pas autra- ment qu'un espaci de lengatge: lo país que i es d'usatge un delsparlars d'oc». Atal se Occitania es un capel comede per sonar un país o un enserns de paí- ses, vesern deja que lo lengatge que lo, o los, caracteriza es de segur un ensems de parlar. 1. Aquel text torna prene la conferéncia bailada a Barcelona sus una convidacion de la Societat Catalana de Geografia, en el marc de l'Eurocongrés 2000 dels espais occitans i catalans. Coma d'autras interven- cions occitanas son previstas, avem fach de placaa una presentacion generala d'Occitania e dels parlars d'oc e un panorama dels estudis sus l'istoria e l'economia d'Occitania, Lo texte foguet escrich aprep la discutida e las remarcas de MM Rafael Giménez i Capdevila, Enrie Garriga i Trullols que teni a merce- jaro Merceji tamben Jacme Delmas, que corriguet une primiera version. Demori lo sol responsable de ' las opinions e de las decas que podón demorar. 364 Treballs de la SCG, 52, 2001 Alain Alcouffe La referéncia «occitana» dins lo monde francés e mai dins los países occi-


text:
Actes illocucionaris
Un acte illocucionari es un acte de paraula, atal coma lo definiguèt J. L. Austin dins son libre How to Do Things With Words.
Somari
Classificacion e definicion[modificar | modificar la font]
D'unes que i a dison que tot acte de paraula es un acte illocucionari.
Pasmens J. L Austin, distinguís clarament los tipes. Un acte locucionari es l'acte de dire quicòm, mentre que l'acte illocucionari es l'acte realizat en dire quicòm.
Contrasta tanben amb l'acte perlocucionari qu'es l'acte realizat per far cambiar quicòm en cò de l'interlocutor.
Es de notar que J. L. Austin distinguiá los actes illocucionari e perlocucionari amb l'ajuda del tèste "in/by" (en/per). Segon Searle (1975), çaquelà, abandonèt aquest tèste.
Searle e los tipes d'actes illocucionaris[modificar | modificar la font]
Searle, que reprenguèt las òbras de J. L. Austin, definiguèt 5 classas d'actes illocucionaris e propausèt una novèla taxonòmia:
- assertiu: obligacion de vertat del locutor
- directiu: demandas e òrdres
- commissiu: promessas e obligacions avenidoiras
- expressiu: attituds e emocions del locutor (mercejaments, felicitacions...)
- declaratiu: que cambia la realitat per lo simple fach de declarar (batejar, nomejar, condamnar...) (cf. performatiu).
Fòrça illocucionària[modificar | modificar la font]
E mai se la nocion èra pas encara tròp clara en cò de J. L. Austin, foguèt desvolopat per qualques de sos seguidors (David Holdcroft).
La fòrça es de legar amb l'intencion d'exprimir un acte illocucionari.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Austin, John L.: How to Do Things With Words. Oxford: Oxford University Press, 1962.
- Searle, John R.: “A Taxonomy of Illocutionary Acts”, in: Günderson, K. (ed.), Language, Mind, and Knowledge, Minneapolis, vol. 7, 1975.


text:
Allery
Ary en picard ( Allery en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant virtuellement Hallencourt a Métigny e d'Èst-Oèst entre Airaines e Oisemont.
Lo vilatge se étire en una pichona vallée verdoyante a l'oèst de Airaines, #que despunta lo campanal visible dempuèi la rota en portant a Oisemont.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant virtuellement Hallencourt à Métigny et d'Est-Ouest entre Airaines et Oisemont.
Le village s'étire dans une petite vallée verdoyante à l'ouest d'Airaines, de laquelle pointe le clocher visible depuis la route menant à Oisemont.


text:
Fontenay Saint Père : A visiter absolument ! #1 Musée Claude Monet
Vous ne pouvez pas venir à Fontenay Saint Père sans passer par Giverny, à 16,5km du centre de Fontenay Saint Père, et venir voir le site le plus visité. Plus de 570 870 visiteurs y sont aller en 2012 contre 611 007 en 2011 ce qui en fait le 30e site en catégorie touristique le plus visité de France.
Villa Savoye à Poissy (, c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO. Poissy, 23,7km de Fontenay Saint Père) A faire durant votre séjour à Fontenay Saint Père En plein Air Piscine Aquavexin à Trie ChÂteau (28,4km du centre de Fontenay Saint Père). Parc aux Etoiles à Triel Sur Seine (19,4km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Réserve et Château de Thoiry à Thoiry En Yvelines (28,2km du centre de Fontenay Saint Père). ONF - Sentier de l'Etoile de Beaumont à Saint Germain En Laye (29,2km du centre de Fontenay Saint Père). A découvrir Villes et villages a visiter non loin de Fontenay Saint Père Le village de La Roche Guyon, classé parmis les plus beaux de France mérite le voyage (10,2km du centre de Fontenay Saint Père). Classée Ville d'Art et d'histoire Pontoise vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (25,6km du centre de Fontenay Saint Père).
A parcourir durant votre voyage à Fontenay Saint Père Jardin Japonais Du Parc De La Bucaille à Aincourt (5,3km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Du Musée De L'Outil à Wy-dit-Joli-Village (9,9km du centre de Fontenay Saint Père). Domaine De Villarceaux à Chaussy (10,0km du centre de Fontenay Saint Père). Potager Du Château De La Roche-Guyon à La Roche-Guyon (10,3km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Archéologique Du Val D'Oise à Guiry-en-Vexin (11,1km du centre de Fontenay Saint Père). Domaine Berson à Meulan (11,8km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Des Sens à Les Mureaux (13,2km du centre de Fontenay Saint Père). Jardins Du Château D'Ambleville à Ambleville (13,6km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Sauvage Du Collège Roland Vasseur à Vigny (14,0km du centre de Fontenay Saint Père). Le Jardin Du Clos Paradénia Safrané à Rosay (14,0km du centre de Fontenay Saint Père). Château De Rosay à Rosay (14,2km du centre de Fontenay Saint Père). Castello Marochetti (Château De Vaux-Sur-Seine) à Vaux-sur-Seine (15,3km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Du Musée Des Impressionnismes à Giverny (16,7km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin D'Artiste Syllivilla A Coupigny à Heubécourt-Haricourt (17,6km du centre de Fontenay Saint Père). Potager De L'École Et Accueil De Loisirs Des Croizettes à Courdimanche (18,2km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Zen à Courdimanche (18,4km du centre de Fontenay Saint Père). Jardins Familiaux à Courdimanche (18,6km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De Bernard à Boisemont (18,8km du centre de Fontenay Saint Père). Le Petit Quebec à Vauréal (19,3km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Du College Du Moulin A Vent à Cergy (19,6km du centre de Fontenay Saint Père). Belvedere De Vaureal à Vauréal (19,7km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Anglais à Vauréal (19,9km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin D'Eau - Ghanate à Vauréal (20,8km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Du Château De Bizy à Vernon (21,5km du centre de Fontenay Saint Père). Collêge Henri Guillaumet à Jouy-le-Moutier (21,5km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De La Côte Du Jallais à Pontoise (22,2km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De Tourny à Tourny (22,4km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Du Château De Boury-En-Vexin à Boury-en-Vexin (23,0km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Du Château De Grouchy à Osny (23,2km du centre de Fontenay Saint Père). Atelier Sous Le Bouleau à Cergy (23,2km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Du Château De Marcouville à Pontoise (23,5km du centre de Fontenay Saint Père). Potager De Marcouville à Pontoise (24,0km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Du Vieux Château à Guainville (24,1km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De Campagne à Grisy-les-Plâtres (24,4km du centre de Fontenay Saint Père). Marché Aux Fleurs à Poissy (24,4km du centre de Fontenay Saint Père). Vigne De La Commune Libre De Saint-Martin à Pontoise (24,5km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De Sylvi Pasquier à Pontoise (24,6km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Écologique Caue Du Val D'Oise à Pontoise (24,6km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Du Château De Saint-Just à Saint-Just (24,7km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin D'Abeilles à Pontoise (24,7km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Des Lavandières à Pontoise (24,9km du centre de Fontenay Saint Père). Le Jardin Des Peintres Du Musée International D'Art Naïf à Vicq (25,1km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De La Maison Bernardin De Saint-Pierre à Eragny (25,1km du centre de Fontenay Saint Père). Parc Des Larris à Pontoise (25,3km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De La Ville à Pontoise (25,4km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin De La Citadelle à Pontoise (25,4km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Art Insolite à Pontoise (25,5km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Du 10 Impasse Tavet à Pontoise (25,5km du centre de Fontenay Saint Père). Jardin Des Cinq Sens à Pontoise (25,5km du centre de Fontenay Saint Père). Jardinerie Poullain - Serre Aux Papillons à La Queue-les-Yvelines (25,5km du centre de Fontenay Saint Père). Musée de l'Hôtel-Dieu à Mantes-La-Jolie (5,3km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Archéologique du Val d'Oise à Guiry-En-Vexin (11,1km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Victor Aubert à Maule (15,7km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Zola-Dreyfus à Medan (19,9km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Alphonse-Georges Poulain à Vernon (20,5km du centre de Fontenay Saint Père). Musée d'Art et d'Histoire à Poissy (24,0km du centre de Fontenay Saint Père). Musée du Jouet Pierre Pinel à Poissy (24,1km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Camille Pissarro à Pontoise (25,6km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Tavet Delacour à Pontoise (25,6km du centre de Fontenay Saint Père). Musée de la Batellerie à Conflans-Sainte-Honorine (25,6km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Pillon à Chaumont-En-Vexin (27,2km du centre de Fontenay Saint Père). Musée-Maison Maurice Ravel à Montfort-L'amaury (28,9km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Départemental Maurice Denis à Saint-Germain-En-Laye (29,2km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Artisanal et Industriel d'Instruments à Vent à La Couture-Boussey (29,3km du centre de Fontenay Saint Père). Musée d'Archéologie Nationale (des origines à l'an mille) - Château de st-Germain-en-Laye à Saint-Germain-En-Laye (29,4km du centre de Fontenay Saint Père). Musée Municipal à Saint-Germain-En-Laye (29,5km du centre de Fontenay Saint Père). Monuments Historique de Fontenay Saint Père Château du Mesnil du 18e siècle, 19e siècle
et dont les éléments classées sont Château, sauf parties classées : inscription par arrêté du 27 février 1947, Pièces décorées de boiseries du 18s au rez-de-chaussée : classement par arrêté du 10 mai 1948 Eglise du 12e siècle
et dont les éléments classées sont Eglise : inscription par arrêté du 6 juillet 1925 Carte touristique, les principaux sites touristiques à Fontenay Saint Père et dans les environs Cliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes. Logement saisonnier à Fontenay Saint Père Sinon en Gîte ?
-
Gîte de Mr et Me Prêcheur à Courdimanche, Gîte de Mme Prêcheur qui est à 18,4km de Fontenay Saint Père. - Gîte Les Coquelicots à Vernon, Gîte de M. Thibaudat qui est à 20,2km de Fontenay Saint Père. - Gîte du Bailly à Saint Pierre La Garenne, Gîte de M. et Mme Orivel qui est à 28,8km de Fontenay Saint Père. En chambre d'hôte
-
Chambres d'Hôtes La Grenelle à Houlbec Cocherel (28,9km de Fontenay Saint Père), Chambre d'hôte de Mme Christine Bonnichon. Fontenay Saint Père, trouver un Office de tourisme Office de Tourisme des Portes de l'Eure / OTSI Pacy Sur Eure à Pacy Sur Eure (27,0km du centre de Fontenay Saint Père).
Office de Tourisme Amis d'Anet à Anet (30,0km du centre de Fontenay Saint Père).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Beaufort en arpitan ( Beaufort en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Beaufort A situat a 7 km de Beaurepaire e a 10 km de La Còsta-Santa-André.
Beaufort est situé à 7 km de Beaurepaire et à 10 km de La Côte-Saint-André.
Beaufort
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
L'economia de la Republica Dominicana dependèt durant fòrça ans de l'exportacion de sucre, cafècacao e tabac, mas d'entitats darrièras ans lo sector de servicis superèt l'agricultura coma la principala font d'emplecs del país[1]. Lo torisme venguèt una font importanta d'intradas a partir del mitan del ans 1990. L'an 2000 lo torisme representèt mai d'un miliard de dolars en revenguts, del temps qu'o envii de devisas de part dels dominicans residents als Estats Units, Euròpa e Puerto Rico representa mai de dos miliards de dolars.
Lo país es fòrça dependent dels Estats Units: gaireben 40% de las importacions e 60% de las exportacions an coma client aquel país. L'enviament de devisas per de dominicans que residisson a l'estrangièr representa gaireben 1/10 del PIB nacional.


text:
Empèri Carolingian
L'Empèri Carolingian es un estat europèu de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Se formèt a partir dau reiaume franc dirigit per la dinastia dei Merovingians. D'efèct, pendent lo sègle VIII, aquelei darriers perdiguèron pauc a pauc lo poder au profiech de l'aristocràcia, au premier reng dei quaus la familha dei Carolingians que prenguèt pauc a pauc la direccion dau reiaume. A partir de la batalha de Peitius (732), son cap, Carles Martèl, ne'n venguèt lo cap vertadier. Pasmens, èra pas encara pron poderós per se proclamar rèi. Pasmens, son influéncia contunièt d'afeblir lo prestigi reaiu e son fiu Pepin poguèt rebutar lei Merovingians en 751. A sa mòrt, Carlesmanhe aprofichèt la mòrt rapidà de son fraire per unificar lo territòri franc. En 800, foguèt sacrat Emperaire per lo papa. L'Empèri subrevisquèt durant la rèine de son successor Loís Ièr. Pasmens, a sa mòrt en 843, foguèt devesit entre sei tres eiretiers segon la costuma franca per formar la Francia Occidentala que serà a l'origina de França, la Francia Mediana e la Francia Orientala que serà a l'origina dau Sant Empèri Roman Germanic.


text:
Surrain
Surrain en normand ( Surrain en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Surrain Es una municipalitat del Bessin situada a tretze quilomètres a l'oèst de Bayeux, sus la rota nacionala 13.
Surrain est une commune du Bessin située à treize kilomètres à l'ouest de Bayeux, sur la route nationale 13.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia d'aquel vilatge a testificat dempuèi longtemps (Surrehain al Sègle XI, nom de luòc saxon o anglo-scandinave en -ham). Las traces d'una motte testifiquin d'un castèl-fortalesa uèi totalament desaparegut.
En 1824, Surrain (338 abitants l'an 1821) absorbeix Houtteville (83 abitants)[3],[4] a l'èst de lo sieu territòri.
L'existence de ce village est attestée depuis longtemps (Surrehain au Sègle XI, nom de lieu saxon ou anglo-scandinave en -ham). Les traces d'une motte témoignent d'un château-forteresse aujourd'hui totalement disparu.
En 1824, Surrain (338 habitants en 1821) absorbe Houtteville (83 habitants)[5],[6] à l'est de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de setembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de setembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Surrain », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 septembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Houtteville », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 septembre 2011


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
John Cowdery Kendrew (n. en 1917, m.1997) foguèt un bioquimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1962 amb Max Perutz per lors trabalhs sus l’estructura de las proteïnas globularas.
John Kendrew amb un modèl de mioglobina
a lo sieu laboratòri.
Nasquèt lo 24 de març de 1917 dins la vila d'Oxford, situada dins lo comtat de Oxfordshire. Estudièt quimia al Trinity College de l'Universitat de Cambridge, ont se licencièt lo 1939.
Kendrew Moriguèt lo 23 d'agost de 1997 a la siá residéncia de Cambridge.


text:
Liban
Liban es un pichon país asiatic entre Siria al nòrd e a l'èst, e Israèl al sud.
La siá capitala es Beirot.
Lo gentilici es libanés - esa.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 L'instauracion de la region autonòma dau Mont Liban
- 2.2 Lo periòde francés
- 2.3 Lo Liban independent
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Liban es un Estat del Pròche Orient a l'oèst d'Asia, situat al bòrd de la Mar Mediterranèa, que banha las siás còstas occidentalas. Al nòrd e a l'èst, Liban confronta las tèrras semideserticas de Siria, e al sud l'estrecha frontièra del país se tròba amb los limits d'Israèl.
Basicament lo relèu libanés, fòrça montanhós, pòt se dividir en quatre grandas unitats estructuralas, que se succedisson d'oèst a èst:
- la primièra, una franja costièra pro estrecha, ont se concentra la populacion;
- la segonda, la Cordilhièra de Liban, amb de montanhas calcàrias d'altituds superioras a 3000 mètres. Lo punt pus naut del país - Qurnat as Sawda', amb 3088 mètres d'altitud - es situat dins aquesta region;
- La tresena es la depression de la Val de Bekaa;
- La quatrena es la Cordilhièra d'Antiliban, que constituís lo limit natural amb Siria.
Istòria[modificar | modificar la font]
Eiretier de Fenicia situat au ponch de convergéncia entre Mesopotamia, Egipte, Anatolia e Grècia, lo Liban actuau foguèt roman e bizantin avans d'èsser conquistat per leis Arabes durant lo sègle VII. Durant lo periòde dei Crosadas, foguèt lo centre dau Comtat de Trípol — unic reiaume crosat d'origina occitana — fins a la presa de contraròtle de la region per lei Mamelocs d'Egipte a la fin dau sègle XIII. Puei, au començament dau sègle XVI, passèt sota l'autoritat deis Otomans.
Durant aquelei periòdes, son relèu montanhós ne faguèt un refugi per divèrsei minoritats. Ansin, tre la fin de l'Edat Mejana, son poblament èra ja vengut un mosaïc fòrça complèx format de glèisas crestianas d'obediéncia catolics, ortodòxs e armènis e de corrents religiós musulmans ortodòxs (sunisme e divèrsei brancas dau chiisme) ò eterodòxs (Druzes).
L'instauracion de la region autonòma dau Mont Liban[modificar | modificar la font]
En 1831, Mehemet Ali (1805-1831) conquistèt Palestina e Siria. En Liban, la preséncia egipciana entraïnèt d'oposicions entre lei diferentei comunautats. En particular, lei sunitas chausiguèron de sostenir leis Otomans entraïnant una repression dura. En parallèl, leis Europèus aprofichèron la situacion per estendre son influéncia dins la region. Ansin, lei Francés venguèron lei protectors dei Glèisas catolicas, lei Rus deis ortodòxs e lei Britanics dei Druzes. Aquela proteccion se manifestèt en 1860 ambé lo desbarcament d'un còrs expedicionari francés après un chaple de maronites. Se retirèt un an pus tard mai obtenguèt la creacion d'una region autonòma dirigida per un governador crestian per assegurar la proteccion dei crestians. Dicha Mont-Liban, aquela region foguèt a l'origina dau Liban actuau.
Lo periòde francés[modificar | modificar la font]
Après la Premiera Guèrra Mondiala, França recebèt un mandat de la SDN sus Siria e la region dau « Grand Liban » (lo Mont-Liban, Beirot, Trípol e divèrsei territòris vesins). En 1922, l'acte de Londres confiermèt aquela cession e mantenguèt la separacion entre Liban e Siria.
L'aumentacion dau territòri libanés entraïnèt una demenicion de la populacion crestiana. Fòrça majoritari en 1914, representavan 55% de la populacion en 1921 e 51% en 1932 a l'eissida dau darrier recensament organizat dins lo país. En 1926, una constitucion organizèt un sistèma confessionau qu'assegurava una representacion equitabla a cada comunautat. Dins lei fachs, lei maronites dominèron la vida politica e leis abitants de Beirot la vida economica. Dins lei regions interioras, aquò suscitèt d'oposicions ambé leis ortodòxs, lei Druzes e lei sunitas (desirós de jónher Siria). En 1936, un tractat francolibanés — jamai ratificat per Liban — reconoguèt lo principi de l'independéncia e donèt d'importants drechs militars e economics a França per una durada de 25 ans.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei mandats de Siria e de Liban passèron sota lo contraròtle dau regim de Vichèi en 1940. L'annada seguenta, foguèron ocupats per una fòrça francobritanica. Leis autoritats novèlas prometèron l'independéncia per la fin de la guèrra mai leis elèits locaus la demandèron immediatament. Doas crisis opausèron en 1943 e en 1945 leis independentistas au poder francés. Pasmens, ambé lo sostèn dei Britanics, lei premiers obtenguèron la partença dei Francés en 1946.
Lo Liban independent[modificar | modificar la font]
Lo « Pacte Nacionau »[modificar | modificar la font]
En 1943, dins lo corrent de la lucha còntra França, leis elèits libanés avián conclut un acòrd dich « Pacte Nacionau ». Prevesiá un partiment dei pòstes de l'Estat e dau Parlament entre crestians e musulmans segon un rapòrt de sièis a cinc. Fins a 1958, aqueu sistèma foncionèt ben car l'Estat demorèt feble. D'efèct, d'aqueu temps, Liban èra totalament somés a l'iniciativa privada e l'interès de tenir lo poder èra limitat.
La situacion cambièt en causa dei mutacions de la societat libanesa de la fin deis annadas 1950. Premier, una crisi agricòla que causèt l'exòdi de païsans paures vèrs Beirot. I trobèron ges d'ajuda de part dau govèrn e venguèron rapidament una fònt d'agitacion. Puei, la creissença demografica dei chiitas modifiquèt l'equilibri entre crestians e musulmans qu'èra a la basa dau pacte. En 1958, l'oposicion entre lo president crestian Camille Chamoun, favorable ais Occidentaus, e plusors caps arabes se reclamant dau panarabisme entraïnèt una crisi grèva. D'esmogudas entraïnèron un desbarcament estatsunidenc. Puei, lei Libanés capitèron de trobar un acòrd per restablir l'òrdre.
Lo president Fouad Chehab (1958-1964) capitèt de mantenir l'equilibri entre lei comunautats. Pasmens, après son mandat, lei tensions aumentèron pauc a pauc au sen de la societat libanesa. Kamal Joumblatt, cap dei Druzes, e Pierre Gemayel, un maronite cap dei Falanjas Libanesas, foguèron lei doas figuras principalas d'aqueu periòde.
En 1970-1971, aquela situacion foguèt destabilizada per l'arribada de refugiats palestinians dins lo sud dau país. D'efèct, lei Palestinians utilizèron lo territòri libanés per menar d'incursions còntra Israèl. Òr, aquò entraïnèt de repòstas israelianas qu'agravèron lei tensions entre musulmans, solidaris dei Palestinians, e crestians. Ansin, en abriu de 1975, de combats entre de Palestinians, sostenguts per lo Movement Nacionau Libanés de Joumblatt, e lei Falanjas degenerèron rapidament en una guèrra generala entre comunautats qu'anava causar la mòrt de 150 000 personas.
La guèrra civila[modificar | modificar la font]
Après l'estiu de 1975, lei combats venguèron fòrça violents. Au començament de l'annada seguenta, lo president sirian Hafez el-Assad prepausèt de modificar lo Pacte Nacionau per instaurar l'egalitat entre crestians e musulmans. Pasmens, Kamal Joumblatt refusèt e exigiguèt la fin dau confessionalisme. En mai, la perseguida deis afrontaments entraïnèt l'intervencion de l'armada siriana qu'impausèt en octòbre d'altas-au-fuòc au MNL e ai Palestinians.
Pasmens, lei combats de 1975-1976 avián entraïnat l'afondrament de l'Estat que son autoritat foguèt pas restaurada per l'aplant deis operacions. Au contrari, cada comunautat se retirèt sus sei bastions tradicionaus : maronites a Beirot-Èst e au nòrd dau Mont Liban, musulmans a Beirot-Oèst, Druzes au sud dau Mont Liban e Palestinians dins lo sud dau país. En mai d'aquò, l'armada siriana gardèt de fòrças dins lo plan de Bekaa.
L'invasion israeliana[modificar | modificar la font]
En 1978, Israèl ataquèt lo sud de Liban per i establir una « zòna de seguretat » destinada a protegir sa frontiera septentrionala còntra leis infiltracions palestinianas. Agantèron rapidament lo riu Litani e s'alièron ambé lei milícias catolicas dau melkite Saad Haddad. En 1981, lei crestians de Béchir Gemayel — lo fiu de Pierre — après una desfacha còntra lei Sirians, s'alièron ambé leis Israelians.
Aquò permetèt a l'armada israeliana d'organizar una gròssa ofensiva en 1982. L'armada siriana deguèt se retirar vèrs lo nòrd mai lei Palestinians e lei musulmans resistiguèron au sètge de Beirot-Èst. En aost, una fòrça internacionala francoestatsunidenca desbarquèt per supervisar l'evacuacion dei fòrças palestinianas vèrs d'autrei país arabes. Lo mes seguent, Béchir Gemayel, que veniá d'èsser elegit president, foguèt tuat per un atemptat. En represalhas, lei milícias crestianas aliadas d'Israèl chaplèron, ambé l'acòrd de l'armada israeliana, mai de 3 000 civius palestinians dins lei camps de Sabra e Chatila. Puei, Amin Gemayel — lo fraire de Béchir — signèt en 1984 un acòrd de patz amb Israèl.
Aquel acòrd entraïnèt lo retirament deis Israelians vèrs Saïda. Pasmens, Amin Gemayel mau capitèt d'impausar son autoritat sus lo rèsta de Liban. Au contrari, foguèt obligat de se raprochar de Siria e de remandar lo tractat de 1984. Dins aquò, durament condamnat après lei chaples de 1983, Israèl deguèt contuniar son retirament vèrs lo sud onte gardèt fins a 2000 lo contraròtle d'una « zòna de segueretat ».
La fin de la guèrra civila[modificar | modificar la font]
Lo tresen periòde de la guèrra civila foguèt marcat per lo ròtle creissent dei chiitas. D'efèct, ben implantada dins lo sud dau país, son organizacion principala, Amal, se renforcèt gràcias a sa participacion a la resisténcia còntra Israèl. Revendiquèt una reforma deis institucions e lo mantenement de liames estrechs ambé Siria. Pasmens, tre 1982, deguèt faciar la concurréncia d'un segond movement chiita, dich Hezbollah, qu'èra sostengut per Iran e desirós d'establir una republica islamica.
Après lo retirament israelian dins lo sud, lei faccions libanesas tornèron prendre seis afrontaments (Amal còntra lo Hezbollah, Amal còntra lei Druzes...). Lei maronites foguèron pereu victimes de conflictes intèrnes e en 1987, Siria s'impliquèt tornarmai d'un biais actiu dins lo conflicte. En 1988, lo generau Michel Aoun, nomat Premier Ministre per Amin Gemayel, assaièt d'impausar son primat gràcias a un sostèn iraquian. Pasmens, après de combats saunós a Bagdad, son camp subiguèt una desfacha importanta que permetèt de durbir de negociacions. Ansin, en octòbre de 1989, una conferéncia araba organizada a Taëf prepausèt de modificar lo Pacte Nacionau per establir la paritat entre crestians e musulmans.
Michel Aoun assaièt de s'opausar a l'acòrd de Taëf mai la crisi de Kowait de 1990 lo privèt de l'ajuda de Saddam Hussein. Se refugièt a l'ambaissada de França e l'armada siriana, ambé l'acòrd deis Estats Units d'America, intervenguèt per far respectar lo tèxte. En setembre de 1991, lei Sirians avián restaurats l'Estat e l'armada libanés, çò que permetèt de desarmar lei milícias — franc dau Hezbollah e d'Amal que luchavan còntra l'ocupacion israeliana. Aquela estabilizacion permetèt de començar la reconstruccion e un « tractat de fraternitat » venguèt legitimar la tutèla siriana.
La tutèla siriana e la reconstruccion[modificar | modificar la font]
Perdeires principaus de la guèrra, lei crestians s'opausèron a la politica de reconciliacion siriana. Refusèron donc de participar ai legislativas de 1992 que veguèron la victòria de la coalicion menada per lo sunita Rafic Hariri. De 1992 a 1995, aprofichèt un contèxte economic favorable per començar la reconstruccion. Pasmens, a partir de 1995, la situacion financiera dau país venguèt fòrça marrida ambé d'aumentacions dau deute nacionau, de la pauretat e dau caumatge.
Dins lo sud, la situacion èra agravada per lei combats opausant lei movements de resisténcia chiitas a l'armada israeliana e seis aliats locaus. De mai, en 1993 e en 1996, aqueu conflicte se generalizèt a la totalitat dau territòri libanés ambé de bombardaments israelians còntra lo Hezbollah e lei rets d'infrastructuras. Lei tropas israelianas se retirèron finalament dau Sud-Liban en març de 2000. La zòna abandonada foguèt rapidament conquistada per lo Hezbollah qu'eliminèt l'Armada dau Liban-Sud, aliat principau d'Israèl durant l'ocupacion. Pasmens, aqueu retirament permetèt pas d'establir la patz qu'un sector orientau de la frontiera israelolibanesa fa totjorn l'objècte de desacòrds entre Israèl e lo Hezbollah. Ansin, leis escaramochas demorèron frequentas lòng de la frontiera sud.
D'aqueu temps, Liban conoguèt divèrsei crisis politicas en causa dei luchas d'influéncias que menavan Occidentaus (França e Estats Units principalament) e Sirians per lo contraròtle dau país. Ansin, lo govèrn venguèt pauc a pauc pus autoritari ambé, per exemple, l'arrestacion de 200 opausants crestians en 2001. La guèrra d'Iraq de 2003 agravèt encara lei tensions fins a l'adopcion per lei pro-Sirians d'un emendament modificant la constitucion per permetre au president Émile Lahoud de se tornar presentar.
La « Revolucion dau Cèdre »[modificar | modificar la font]
Lo 14 de febrier de 2005, Rafic Hariri foguèt tuat dins un atemptat, çò qu'entraïnèt de manifestacions còntra Siria sospichada d'aver eliminat son èx-aliat. París e Washington aprofichèron la situacion per obtenir dei Nacions Unidas una resolucion demandant lo retirament (acabat lo 26 d'abriu) dei tropas sirianas estacionadas en Liban. En parallèl, lei diferentei faccions libanesas — franc dau Hezbollah — se devesiguèron entre partisans e adversaris de la preséncia siriana. Après un periòde de transicion, d'eleccions organizadas en junh de 2005 veguèron la victòria dei pro-occidentaus (72 sètis sus 128) que formèron un govèrn dirigit per Fouad Siniora, un pròche de Rafic Hariri. Pasmens, aquò amaisèt pas la situacion e de negociacions començadas en març de 2006 s'acabèron sensa resultat.
La Guèrra de Julhet[modificar | modificar la font]
Lo 12 de julhet de 2006, una escaramocha frontaliera entre lo Hezbollah e Israèl s'acabèt per la captura de dos soudats israelians. Tel Aviv reagiguèt en organizant una ofensiva còntra tot lo sud de Liban per destrurre la milícia chiita. Aquò entraïnèt una guèrra d'un mes (12 de julhet - 14 d'aost de 2006) que s'acabèt per una revirada de l'armada israeliana, incapabla de rompre lei defensas de son adversari. En revènge, coma en 1993 e en 1996, una campanha de bombardaments aerians entraïnèt la destruccion d'un nombre fòrça important d'infrastructuras.
Una resolucion de l'ONU permetèt d'acabar la guèrra mai lei tensions demorèron lòng de la frontiera. Una fòrça internacionala i foguèt desplegada per separar lei dos adversaris. Pasmens, en fòra dei destruccions e dei victimas (1 300 mòrts, principalament de civius), la consequéncia principala dau conflicte foguèt de renfòrçar lo prestigi dau Hezbollah vengut un Estat dins l'Estat. Aquò li permetèt de contestar lo govèrn de Fouad Siniora afeblit per sa posicion neutra durant l'ataca israeliana.
Liban dempuei 2006[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, divèrsei país arabes assaièron de trobar una solucion per amaisar lei tensions entre lo govèrn Siniora e l'oposicion menada per lo Hezbollah. Finalament, de combats opausèron divèrsei faccions en mai de 2008 a Beirot, a Trípol e a Halba. S'acabèron per la victòria dau Hezbollah e de seis aliats. Puei, lo 21 de mai, un compromés foguèt trobat per formar un govèrn d'union nacionala dirigit per Fouad Siniora e cargat d'organizar d'eleccions legislativas en junh de 2009.
Aquel escrutinh veguèt la victòria dei pro-occidentaus gropant sunitas, crestians e Druzes de Walid Joumblatt sus l'oposicion gropant lei chiitas (Hezbollah e Amal), lei crestians partisans de Michel Aoun e lei Druzes menats per Talal Arslan. Saad Hariri venguèt Premier Ministre. Pasmens, en 2011, deguèt demissionar après la demission de plusors ministres ostils ai drechs fòrça importants donats a un tribunau internacionau cargats d'enquistar sus l'assassinat de Rafic Hariri. De negociacions e de cambiaments d'aliança entraïnèron alora la formacion d'un govèrn dirigit per Najib Mikati ambé lo sostèn dei partits chiitas.
Pasmens, a partir de 2012-2013, lei preoccupacions principalas de Liban se dirigiguèron vèrs la guèrra civila en Siria. D'efèct, aperaquí 500 000 Sirians se refugièron en Liban e divèrsei movements islamistas utilizan lo territòri libanés per intrar en Siria. En mai d'aquò, lo Hezbollah participa tanben au conflicte dins lo camp de Bachar el-Assad. Ansin, per defugir una destabilizacion novèla de Liban, un govèrn d'union nacionala foguèt tornarmai format en febrier de 2014.


text:
2
Aquesta pagina concernís l'an 2 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
De negociacions entre Gaius Caesar e lo rèi part Fraates V a prepaus d'Armenia s'acabèron per un succès roman e l'Empèri Part acceptèt de reconóisser la senhória romana sus la region. Dins la capitala, Publius Alfenus Varus e Publius Vinicius venguèron cònsols.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Adopcion de mesuras destinadas a renfòrçar la popularitat Wang Mang ambé la creacion d'un sistèma de retirada per certanei foncionaris e per la restauracion de plusors títols ancians per leis eiretiers deis ostaus imperiaus ancians. D'autra part, fin dau recensament acomençat l'annada precedenta que donèt una populacion d'aperaquí 57,6 milions d'abitants.
Lòng dau Fluvi Jaune, de vengudas deis aigas fòrça grèvas comencèron anonciant la catastròfa deis inondacions de l'an 11.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Après de negociacions ambé lei Romans, Fraates V acceptèt de reconóisser la senhória romana sus Armenia.


text:
Ustra
L'ustra es un animal invertebrat del grop dels molluscs, mai presisement lamellibranquis, e son del sosgrop dels bivalvas (qu'a doas valvas). Aquelas son gaireben circularas e inegalas, e de divèrsas formas. I a diferentas espècias, e apartenon al genere Ostrea. Son de molluscs marins. Las ustras vivon aderidas als rocs e son comestiblas e apreciadas.
Qualques sospècias son capablas de produire de pèrlas amb lo temps. Aquelas se forman a partir de particulas que sedimentan dins l'ustra e que amb lo temps donan una pèira preciosa. I a diferents tipes de pèiras segon lo sediment acumulat.


text:
Denotacion
La denotacion es lo sens objectiu d'un mot o expression, aquel que la majoritat dels parlants d'una lengua li autrejan per convencion e que se reculhís en d'òbras normativas coma los diccionaris. Lo contengut denotatiu es pas fixat, per que varia amb lo temps segon l'evolucion naturala de la lenga, mas es pas tan subjècte al cambi que la connotacion o sens subjectiu.
En semantica s'ensaja d'estudiar la denotacion a partir de trachs minims de sens, de camps semantics que meton en relacion de paraulas similaras o dempuèi l'interaccion de la paraula amb los autres d'elements de la frasa ont es inserida. La lingüistica cognitiva rebuta l'existéncia de la denotacion pura, mas admet l'ensems dels traches coma definicion del sens.


text:
Du lundi au vendredi à 7h40 et 8h55
Aureville (31)
Les mots d'oc du vendredi 9 septembre 2016Par Géraud Delbes et Franck Langlois
Ce matin dans les Mots d'Oc sur France Bleu, on vous emmène à 16 km au sud de Toulouse. On est entre Vigoulet Auzil et Clermont le Fort. Soyez tous les bienvenus à Aureville !
Aureville o Aurevila en lenga nòstra. Çò primièr, l'origina del nom Aurevila : d'ont ven ? Perqué aquel nom ? Peut-être s'agit-il de la villa d'Ayros ou Ayro. Et donc le nom Aironvila qui évolue plus tard en Aurevila. Autre origine possible à propos du nom Aureville : Aurevila qui est la villa ou le terroir en or / un terrador que val d'aur. Terroir en or car il s'agit de terres fertiles, d'un domaine qui possède de bonnes terres / d'un espaci que ten de tèrras bonas que bonas.
Autre hypothèse à propos du nom Aureville avec une histoire de vent ?
Et oui Alban ! L'aura, L apostrophe A-U-R-A, c'est le vent en occitan. Auravila (et non AurEvila), c'est la villa, le domaine exposé à tous les vents. Mas bon pauròts, aquela origina sembla un bricon farlabicada … cette théorie semble un peu farfelue.
Et puis ce week-end, il y a une grande fête occitane, avec le Campestral d'Aureville ?
Il s'agit de la 11e édition de cette grande fête champêtre et occitane avec entrée libre et gratuite. Amb un mercat deman e dimenge / avec un marché demain et après-demain, avec des produits du terroir et foire artisanale, fan tanben lo campestral dels pichons avec des jeux traditionnels. Una pèça de teatre en lenga nòstra e en francés / une comédie bilingue jouée par la troupe du Foyer Rural d'Aureville demain à 16h30. A 21h, un brave concèrt amb Lo Dalfin / un excellent groupe qui nous vient des vallées occitanes d'Italie. Dimenge de maitin / dimanche à 10h30, c'est pour vous Alban, une messe chantée en occitan. Una balòcha / bal occitan à 16h00 sur la place du village. Aquí pel programa del Campestral d'Aurevila, plus de 800 habitants, Aurevila : un vilatge que i fa bon de viure. Adieu-siatz à tous les Aurevillois qui écoutent France Bleu sur 90,5.