text:
Plaid Cymru
Lo Plaid Cymru (que significa en galés: Partit Galés), es un partit politic nacionalista galés fondat en 1925 jol nom Plaid Glendlathol Cymru (Partit Nacionalista Galés), dirigit entre d'autres per Leanne Wood (lider) e Helen Mary Jones (presidenta). A la debuta sonque reclamava l'autonomia e la reconeissença de la lenga galesa coma cooficiala al País de Galas. Uèi reclama l'independéncia, e tanben la reconeissença de la diferéncia del País de Galas a nivèl internacional (representacion separada a l'Union Europèa), que lo galés siá la sola lenga oficiala dins lo principat e un modèl economic e social de tipe socialdemocrata, semblable al del Partit Nacionalista Escocés.
Es fòrça present dins tot lo país gràcias a sa division efectiva en cangen (seccions) e pwylgor ethnovaeth (comitats de circonscripcion). Pendent lo periòde d'entreguèrras se mostrèt fòrtament pacifista e dispausa d'un supòrt electoral gaireben incondicional dins las partidas nòrd e èst del país.
Origina[modificar | modificar la font]
Se formèt en 1925 jol nom de Plaid Glendlathol Cymru de la convergéncia d'autres grops coma Y Mudiad Cymraeg (Movement Galés) d'Ambrose Bebb, Saunders Lewis, E. T. John, la Cymdeithas Werin Cymraeg (Societat Nacional Galesa) e la Welsh Autonomy Army (Armada de l'Autonomia galesa) de H.R. Jones. Sos fondaires foguèron Lewis Valentine, H. R. Jones, Moses Gruffydd, D. E. Williams, Saunders Lewis e Fred Jones. A la debuta sonque i aviá sièis membres; foguèt presidit per Lewis Valentine (1925-1926) amb J.E. Jones coma secretari general, Saunders Lewis (1926-1939) e J. Daniel, e voliá reculhir la tradicion del radicalisme non conformista amb lo catolicisme; sas reivindicacions principalas foguèron d'obtenir un Parlament Autonòm pel País de Galas, que los galeses obtenguèssen una representacion a la Societat de Nacions e que lo galés foguèsse la sola lenga oficiala del país.
Fins a 1932 la reivindicacion principala foguèt bastida suls dreches lingüistics, pasmens tre aquel moment se reclamèt amb veeméncia l’autogovèrn dins l’Empèri e aprèp dins lo Commonwealth, aital coma la pertinença a la SDN (un primer europeisme). En 1929 se presentèron a las eleccions del comtat de Caernafon, mas obtenguèron pas que 609 vòtes, çò que metèt en evidéncia sa flaquesa politica.
Cap a 1929 lo partit ja teniá 500 membres. Inicialament, sas activitats se limitavan a organizar de conferéncias annadièras, a crear una escòla d'estiu e a editar dos organs de premsa mesadièrs. Aquela meteissa annada decidiguèron de se presentar per primièr còp a las eleccions generalas en anonciar que se obtenián lo sèti l'ocuparián pas, coma o fasiá lo Sinn Féin; Foguèron ganhadas pel partit laborista (s'emportèron 25 dels 35 sètis galeses), dirigit pels galeses James Griffiths e Aneurin Bevan. Lewis Valentine obtenguèt lo '1,1 % a Caernafon, e 0,05 % de pertot dins lo País de Galas. Aprèp aqueste fracàs, anoncièron qu'ocuparián los sètis se per cas n'obtenián, çò que lor permetèt de melhorar las resultas, vist que per las eleccions de 1931 obtenguèron 0,3 % dins tota Galas, amb de parcialas de 2,2 % a Caernafon e 17,9 % dins lo districte University of Wales.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Plaid Cymru — Pagina oficiala
- Donadas del Plaid Cymru
- Plaid Cymru — Pagina preelectoral 2007


c: text/html

text:
Toury-Lurcy
Toury-Lurcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo Sègle XII, lo vilatge de Toury-Lurcy (ancià Thoriacum' o Toriaco) èra un dels fiefs dels comtes de Thoury (d'ont lo sieu nom).
En 1161, l'avesque de Nivèrns, Bernard de Sant-Saulge, reconeis per cartas enviadas a la abbé de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, qu'aquela glèisa de lo sieu diocèse es la proprietat de la abbaye[1]. Confirmada, en 1164, per una bulle del pape Alexandre III, alavetz refugiat a França[2].
La municipalitat i aguèt creat en 1823 de la fusion de Toury e de Lurcy-sus-Abron.
Dès le Sègle XII, le village de Toury-Lurcy (ancien Thoriacum' ou Toriaco) était un des fiefs des comtes de Thoury (d'où son nom).
En 1161, l'évêque de Nevers, Bernard de Saint-Saulge, reconnaît par des lettres envoyées à l'abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, que cette église de son diocèse est la propriété de l'abbaye[3]. Confirmée, en 1164, par une bulle du pape Alexandre III, alors réfugié en France[4].
La commune fut créée en 1823 de la fusion de Toury et de Lurcy-sur-Abron.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N° XVII.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N° XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N° XVII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N° XVIII.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Palma (Malhòrca)
Palma (forma corta e oficiala, manlevada dirèctament al latin) o Ciutat de Malhòrca (forma pus tradicionala) (en catalan Palma, Ciutat de Mallorca o Ciutat) es una comuna e una vila, capitala de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas, dins los Païses Catalans (e en Espanha). Es tanben coneguda internacionalament coma Palma de Mallorca.Sa populacion foguèt estimada a 405 318 abitants, en 2011. La superficia totala de la comuna es de 213,55 km².
Etimologia[modificar | modificar la font]
Quand Quint Cecili Metèl, procònsol d'Hispania, fondèt la ciutat, la nomenèt Palma. Pendent lo periòde islamic, nomenèron la vila Madina Mayurqa (Ciutat de Malhòrca), e l'illa Mayurqa. Ambe'l rei Jacme Ièr se tradusiguèt lo sistèma de nominacion arabe, e Mallorca foguèt lo nom tant de la ciutat coma de l'illa; per las diferenciar òm s'acostumava a precedir Mallorca de las paraulas ciutat, illa o regne, segon l'intencion, çò que faguèt que del sègle XIII fins al XVIII, sempre las referéncias a Palma se formulavan ambe'l tèrme Ciutat de Mallorca.
Ambe'l Decret de Nòva Planta (1715) se recuperèt oficialament lo nom roman (dejà ressuscitat per d'erudits e d'istorians del sègle XVII), que, tanben oficialament, al segle XIX, ambe la division provinciala de l'Espanha, se cambièt en Palma de Mallorca.


text:
Muxika
Muxika (AFI: [muˈʃika]) (basco), Múgica (AFI: [ˈmuxika]) (espanhòu), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia, situada dens la comarca de Busturialde.
Lo gentilici qu'ei muxikar.
Las comunas tòcatocantas que son Morga, Errigoiti e Guernica au nòrd, Iurreta e Berriz au sud, Ajangiz, Mendata e Munitibar-Arbatzegi Gerrikaitz a l'èst e Amorebieta-Etxano a l'oèst.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna actuau que ho creada en 1966 per la fusion de las comunas de Gorozika, Ibarruri e Muxika.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Balendin e Onintza Enbeita, bertsolaris.


text:
Categoria:Categorias amagadas
Aquesta categoria recensa totas las categorias qu'an lo mot magic
__HIDDENCAT__, que servís per amagar aquestes categorias en bas dels articles (tipicament per las categorias d'esbòs o de mantenença). Es possible pels utilizaires enregistrats de totjorn afichar aquestas categorias dins las preferéncias (onglet Preferéncias divèrsas).
Las categorias amagadas, quitament dins lo cas que son inclusas per l'intermediari d'un modèl, son de tot biais reveladas a l'utilizaire en bas de l'onglet "modificar" de cada pagina que l'inclutz (mas l'onglet "modificar" de la suscategoria que l'inclutz demòra mut).
Nòta : Cal pas categorizar de categoria dirèctament aicí, solament per l'intermediari del mot magic
__HIDDENCAT__ !
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 23 soscategorias, sus un total de 23.


text:
Adam
Adam (en ebrieu: אָדָם, e en arabi: آدم) foguèt lo primièr òme, segon la Genèsi, e venerat atal dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.
Segon la narracion biblica, foguèt creat per Dieu al sieu imatge e semblança, de polvera de tèrra e de l'alen de Dieu, e pausat al Jardin de l'Edèn coma mèstre absolut, amb l'unica condicion que mange pas lo fruch de l'arbre del ben.
Adam viviá astruc al paradís, ont dominava totes los animals (als que donèt un nom) e li mancava pas lo manjar. Mas lèu s'avisèt que totes los animals avián parelh e se sentiguèt sol. Dieu lo faguèt dormir, li tirèt una costèla e ne faguèt una femna, qu'Adam nomenèt Èva.
La sèrp [1] enganèt Èva e convenquèt Adam de manjar lo fruch de l'arbre proïbit.
En consequéncia foguèron expulsats del Jardin de l'Edèn e condemnats a sofrir malautiás, dolors, sofriment per se ganhar lo manjar e a vielhir e morir.
Segon la Genèsi, amb Èva es lo paire de:
Lo Libre dels Jubilèus (sègle II aC) dona los noms de doas filhas d'Adam e Èva:
Adam aguèt son filh Sèt a l'edat de 130 ans e visquèt aprèp uèit cents ans de mai e engendrèt filhs e filhas.
Adam dins lo judaïsme[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion josieva, la primièra esposa d'Adam se nomenava Lilit e Èva foguèt en realitat la segonda femna. Dins tota la Bíblia es solament citada dins un passatge: « Los animals fèrs se trapavan amb las iènas, e lo satir cridarà son companhon. Tanben s'i repausarà lo demòni Lilit, serà son luòc de repaus. » (Isaïes, 34:14)
Aquela cresença josieva tan vièlha es deguda al fach que la Genèsi explica dos biais per la creacion de l'òme e la femna: La primièra: « E Dieu creèt l'òme a son imatge, a la semblança de Dieu lo va crèt; creèt l'òme e la femna. » (Gen, 1:27) La segonda: {{cita|E de la costèla que aviá tirat de l'òme, lo Dieu Eternal ne fasent una femna e l'aduguèt a l'òme. (Gen, 2:22)
Segon lo Genèsi Rabba, midrach[2] del sègle V sus lo libre de la Genèsi, Adam aviá vint ans e Èva encara èra pas estada creada, quand Yahweh demandèt a l'òme que nomena totas las bèstias, aucèls e los autres èssers vivents. Quand defilavan davant el en parelhs, mascle e femèla, Adam esprovèt la gelosiá en mai que aviá copulat amb cada femèla animal a son torn, jamai trobèt satisfaccion a o far. Alara s'exclamèt: « Totas las creaturas an lo parelh apropriat, levat ièu! », e preguèt Yahweh que remedièsse a aquela injustícia.
Atal, Dieu li creèt una femèla amb qui poiriá anar. E vivián astrucs e abonats al plaser que se donavan mutualament. Alara, Yahweh faguèt dormir Adam e de la sa costèla ne creèt una autra femmna, Èva, qu'èra fòrça mai rasonable e mens luxuriosa. Dempuèi Lilit foguèt repudiada e segon qualques versions josievas abandonèt l'Edèn. Pasmens, una sèrp (representacion del demòni) se presentèt a Èva e la convenquèt de manjar de l'arbre proïbit. Atal foguèt perque los primièrs òmes deguèron abandonar l'Edèn.
Aprèp que s'installèt sus la Tèrra, Adam repudièt Èva pel pecat comés e pendent 130 ans dormiguèt las nuèits tot sol. Pendent aquel temps, Lilit sollicitava periodicament Adam, e, captivat per sa belesa, mantenguèt de relacions amb ela de quines nasquèt los demònis e esperits coneguts com plagas de la umanitat o lilim.
Fin finala, Adam se raprochèt d'Èva, lo perdonèt e construguèron una familha fòrça nombrosa. Aprèp fòrça ans, una jove descendenta de Caín, progenitura d'Adam, nomenada Naamà tornèt a çò d'Adam e aguèt de relacions luxuriosas amb el. Ne nasquèron Asmodèu e autres demònis.
Segon l'istorian josieu del sègle I Flavi Josèp, quand èra ja fòrça vièlh, Adam prediguèt de cataclismes mondials a basa de fuòc e d'aiga. Alara, de descendents comencèron la construccion de doas colomnas gigantas -una de brica e una de pèira- amb l'objectiu d'i notar tota la saviesa (sciéncia e invencions) concebuda per que, aprèp los cataclismes, las generacions futuras pòscan lèu tornar aprendre las coneissença ja aquerida. Aquela colomnas se nomenèron Pilars dels filhs de Sèt.
Adam dins l'islam[modificar | modificar la font]
Segon l'islam, Adam construguèt lo primièr altar a Dieu. Dos mil ans aprèp, lo seu descendent Abraam, ajudat pel seu filh Ismaèl, bastiguèt aquel temple, que uèi es conegut coma la Kaaba (situada a la Mèca), la mosqueta mai important d'islam.
Las escrituras islamicas detalhan pas lo ròtle d'Èva coma temptatriz, solament lo diable apareis coma instigator de la parelha per desobesir a Dieu.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot Adam ven de l'ebrieu adamah, que significa "tèrra", "sòl". Lo derivat Adam, aprèp, prenguèt la significacion d'"umanitat".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Per la majoritat dels cresents la sèrp seriá Satan, un àngel expulsat del cèl per Dieu
- ↑ Comentari rabbinic


text:
Pont de Rialto
Lo pont de Rialto (en italian ponte di Rialto) a Venècia es un dels tres ponts - amassa amb lo Pont de l'Acadèmia (Ponte dell'Accademia) e lo Pont dels Descauces (Ponte degli Scalzi) - que traversan lo Canal Grande (Grand canal). Un quatren pont, pas luènh de Piazzale Roma, projècte de l'arquitècte valencian Santiago Calatrava, es actualament en construccion. Lo pont de Rialto demòra lo pont mai ancian e sens dobte lo mai famós.
Lo primièr passatge sul Canal Grande foguèt un pont de barcas construït en 1181 per Nicolò Barattieri, que eresse, tra l'altro, a mai las doas colomnas a la Plaça Sant Marc. Foguèt sonat Pont de la Moneda (ponte della Moneta), aparentament per encausa de la Zecca que figurava al costa de la dintrada orientala.
L'importància creissenta del mercat de Rialto sus la riba orientala del canal faguèt aumentar lo trafic sul pont flotaire. A l'entorn de 1250 foguèt remplaçat per un pont de fusta. L'estructura èra constituida de doas rampas inclinadas que se reünissián dins una seccion centrala mobila, que podiá èsser levada per permetre lo passatge de las naus mai nautas. Per encausa de l'associacion estrecha amb lo mercat, lo pont cambièt son nom e venguèt lo Pont de Rialto. Pendent la primièra mitat del sègle XV long dels costats del pont foguèron bastits dos rengs de negòcis. Las talhas que provenián de l'activitat comerciala, e anavan a la tresorariá d'estat, contribuissián a la manutencion del pont.
La manutencion èra essenciala per l'estructura de fusta. En 1310 lo pont foguèt parcialament cremat pendent la revòlta menada per Bajamonte Tiepolo. En 1444 se destrantalhèt jol pes de las gents reünidas per assistir a una desfilada de barcas. Una autra esbudelada se faguèt en 1524.
En 1503 foguèt prepausada per primièr còp la construccion d'un pont de pèira. Pendent los decennis seguents foguèron estudiats de projèctes divèrses. En 1551 las autoritats venecianas demandèron de proposicions per la refeccion del Pont de Rialto. D'arquitèctes famoses coma Jacopo Sansovino, Andrea Palladio e il Vignola, presentèron de projèctes de perspectiva classica, amb divèrsas arcadas, que foguèron pas jutjats adaptat a la situacion.
Lo pont de pèira actual d'arcada unica, dessenhat per Antonio da Ponte, foguèt acabat en 1591. Son estructura es plan semblanta a la del pont de fusta precedent. Doas rampas inclinadas, amb de botigas dels dos costats, pòrtan a una seccion centrala. Lo pont tot es cobèrt d'un portic. Lo projècte foguèt considerat per d'unes tròp audaciós del ponch de vista de l'engenhariá, fins al ponch que segon l'arquitècte Vincenzo Scamozzi lo pont se deviá esbrigalhar. Lo pont malgrat tot resistís encara uèi, e es vengut un dels simbòls arquitectonics de Venécia.


text:
Maurice Maeterlinck
Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (n. en29 d'agost de 1862 a Gant, Belgica, e m. 6 de mai de 1949 a Niça) foguèt un escrivan bèlga. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1911.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 29 d'agost de 1862 dins la vila de Gant, situada dins la Flandra Orientala. Inicièt los sieus estudis en un collègi Jesuïta e estudièt Drech a l'Universitat de Gant. L'an 1885 publiquèt los sieus primièrs poèmas d'inspiracion parnassiana en la revista literària e artistica: Jeune Belgique. Lo 1886, abandonèt la siá profession e se transportèt a París ont va entaular relacion amb los escrivans qu'après mai li influiràn: Stéphane Mallarmé e Villiers de l'Isle-Adam. Aquel darrièr l'introdusiguèt en la prigondor de la idealisme alemand mercés a las lecturas de Hegel e Schopenhauer.
En aquela meteissa epòca Maeterlinck estúdia a Ruysbroeck la Admirable, un mistic flamenc del sègle XIV del que tradusiguèt lo 1891, "Ornement des noces spirituelles", lo que lo portèt a descobrir las riquesas intuitivas del mond germanic fòrça aluenhadas del racionalisme predominant en la literatura francesa. Amb aquel esperit, e notablament influit per Novalis, dintrèt en contacte amb lo romantisme de Jena (Alemanha 1787-1831), a l'entorn de August e Friedrich Schlegel e de la revista "la Atthenäum", precursor, en linha dirècta, del simbolisme. En las òbras que Maeterlinck publiquèt entre 1889 e 1896, se rebat aquela influéncia germànica. Lo 1920 foguèt escuelhut membre de l'Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique e al meteis an escriu "Monna Vanna," òbra teatrala qu'interpretarà Georgette Leblanc, actritz a quala coneguèt l'an 1895 e que serà la siá companha fins al 1919, an que contracta matrimòni amb la jove Renée Dahon.


text:
Maurice Utrillo
Maurice Utrillo, nascut Maurice Valadon a París lo 25 de decembre de 1883 e mòrt a París lo 5 de novembre de 1955, filh de l'artista Suzanne Valadon, foguèt un pintor francés especializat dins los païsatges urbans. Nascut dins lo quartièr parisenc de Montmartre, n'es un dels pintors mai famoses.
Per sa tendéncia preocupanta a l'alcolisme tombèt malaut dels nèrvis a 21 ans, donc sa maire l'encoratgèt per que comencèsse de pintar. De mercé son talent artistic grand e los sols ensenhaments de sa maire, Suzanne Valadon, diboissèt e pintèt çò que vesiá a Montmartre. Tre 1910 son òbra atreiguèt l'atencion dels critics, e ja en 1920 èra una figura legendària e sas òbras s'èran internacionalament difusadas. En 1928, lo govèrn francés l'onorèt amb la crotz de la Legion d'Onor.
Per causa de sos tresviraments mentals, foguèt mai d'un còp internat dins d'asils psiquiatrics. A mitat de sa vida, Utrillo venguèt religiós fervent e en 1935, a l'edat de 52 ans, se maridèt amb Lucie Valore e se mudèt a Le Vesinet, dins las banlègas de París. Èra alavetz tròp malaut per pintar a l'aire liure e, per aquò, pintava los païsatges que vesiá dempuèi las fenèstras de l'ostal, o de memòria. Malgrat son alcolisme, superèt los setanta ans. Moriguèt lo 5 de novembre de 1955 e foguèt enterrat al cementèri de Sant Vincenç de Montmartre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Utrillo, sa vie, son oeuvre, Jean Fabris, Claude Wiart, Alain Buquet, Jean-Pierre Thiollet, Jacques Birr, Catherine
Banlin-Lacroix et Joseph Foret, Editions Frédéric Birr (Paris), 1982


text:
Les Salelles
Les Salelles (Les Salelles en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge a vocacion rurala, anciennement dotat de nombrosas ramaderias de vèrses a seda (magnaneries), uèi, la municipalitat s'es virada cap al torisme.
Celèbra de l'amistat, lo 15 d'agost.
Village à vocation rurale, anciennement doté de nombreux élevages de vers à soie (magnaneries), aujourd’hui, la commune s’est tournée vers le tourisme.
Fête de l'amitié, le 15 août.


text:
Djer
Djer que ho lo tresau o lo dusau faraon de la Ièra dinastia egiciana. Aquesta posicion qu'ei controversada per'mor no's sap pas se los dus reis precedents (Meni e Her-Aha) b'èran vertaderament duas personas diferentas.
Que seré estat lo hilh de Her-Aha e lo son regnta qu'auré començat de cap a -3100. Qu'èra un rei deu periòde tinita e Tinis que ho justament la soa capitala. Com lo autes rei de la soa dinastia que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (a Umm el-Qa'ab).
Nicolas Grimal que considera que lo son regnat e sembla estar estat ua tempsada de prosperitat e que los sons cortesans que's hen sepelir au ras de son tombèu çò qui balharé un purmèr testimoniatge de la tradicion de continuitat de l'autoritat deu faraon dens l'aute monde suus sons subjèctes.
Her-Djer qu'èra lo son nom de Her, e lo son nom de Sa-Ra b'èra Iti (e qu'apareish atau dens la Lista Reiau d'Abidòs).
En ieroglifs Iti que s'escriu :
Her-Aha
Djer
Oadji
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Saxofòn
Lo saxofòn (de Sax, nom de son creador e phonos, "son" en grèc), es un instrument de vent amb enche.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo saxofòn foguèt fabricat per Adolphe Sax, celèbre fabricant d'instruments nascut a Brussèlas, en 1814. Sax s'installèt a París per tal de poder vendre melhor son invencion. I moriguèt ruïnat en 1894.
A la debuta aviá pas que 18 claus. Sa gamma cromatica anava dempuèi lo Si natural grèu (B) fins al re natural agut (D). Actualament los saxofòns tenon una gamma cromatica que va del Si bemòl grèu (B♭) al Fa sostengut agut (F#). Existisson d'unes modèls recents qu'arriban ja al Sòl agut (G).
L'emplec preferit del saxofòn es dins las orquèstras e mai que mai dins lo mond del Jazz, ont es un instrument indefugible.


text:
Vermandovillers
Vermandovillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vermandovillers Es un vilatge rural picard del Santerre situat a 15 km al sud-es de Péronne, facilament accessible pels autoroutes A1 e A29, aital coma per la anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029)
Vermandovillers est un village rural picard du Santerre situé à 15 km au sud-est de Péronne, aisément accessible par les autoroutes A1 et A29, ainsi que par l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las traces d'una villa gallo-romaine an #èsser d'amassadas en la municipalitat[1]
Des traces d'une villa gallo-romaine ont été retrouvées dans la commune[2]


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Nouvè es en camin.
Sara uno fèsto marcado pèr la criso ecounoumico que s’empuro, emé de fabrico que barron, de mounde sènso travai, de gènt que dormon sus lou quitran di carriero!
Vous souvetan, pamens, de bòni fèsto de Nouvè, amigo e ami que legissès Li Nouvello.
Nouvè (dóu latin Nouellus Sol), Nadau (dóu latin Natalis) e Calèndo (periodo de quinge jour avans lou premié jour de chasque mes, en latin Kalendae) volon dire la memo causo : saludon, aquéli tres mot, la reneissènço dóu soulèu au soulstice d’ivèr, fenoumène que li diferènti religioun an agrega dins sa mitoulougìo.
Fau nouta, eici, que la celebracioun dóu soulstice d’ivèr n’a de significacioun que dins la partido temperado e nourdico de l’emisfèri nord de la Terro. Dins l’emisfèri sud, lou mounde intron, éli, lou 21 de desèmbre, dins... l’estiéu austrau, alor que nautre intran dins l’ivèr.
D’un autre las, n’a de significacioun que dins la partido de la Terro ounte lou climat es marca pèr de sesoun. N’a ges dins li regioun mounte passo l’equatour, bord qu’an qu’uno souleto sesoun caudo. Counèisson pas l’ivèr e nimai la nèu, franc de cop, pèr éli, s’an de mountagno proun auturouso.
Mai, au nostre, en Prouvènço e dins lou Miejour di Gaulo, l’ivèr, lou dur ivèr coumenço de faire vèire sa figo dóu nas. Alor, alestissen li fèsto dóu bout de l’an. Li Judiéu, éli, van celebra Hanouccah, sa Fèsto di Lumiero, dóu 21 au 29 de desèmbre. Li pople persan, qu’uno grando partido dis Iranian n’en soun, festejaran Shab-e-Yalda, en l’ounour de la reneissènço de Mitra, diéu de la lus, vincèire di tenèbro. Yalda se fai, en Iran, meme souto la joto dis ayatollah. I’a, eilabas, de marcat de Yalda coume avèn, eici, de marcat de Nouvè. La tradicioun dis qu’aquesto fèsto dóu soulstice d’ivèr es couneigudo despièi 10.000 an.
En païs berbère, tambèn, lou mounde aculiran lou soulstice d’ivèr que ié dison ennayer e tabburt ussegwass la proumiero di porto de l’annado.
Aiours, dins d’ùnis endré d’Éuropo, ounte subre-vivon de soubro d’anciàni religioun, li fiò dóu soulstice aluminaran la niue.
Pièi, dins lou mounde vengu crestian, sara Nouvè, li 24 e 25 de desèmbre, que counmemourara la neissènço d’un enfant vengu, coume Mitra, pèr sauva lou Mounde.
Enfin, d’ùni, dins si tèmple, festejaran lou 27 de desèmbre la Sant-Jan d’ivèr.
En Prouvènço, lou disié Mistral, Nouvè es la maje fèsto bord que, pèr lis ancian Prouvençau, l’annado anavo de soulèu en soulèu.
2009 que s’avanço sara, proubable, forço marrit. Aqueste Nouvè 2008, faudra bèn mignouta nòsti famiho, e bèn segur li mai pichot. Mai sara lou moumen, tambèn, de pensa de nousa de mai en mai de soulidarita nouvello, qu’auren besoun de tóuti pèr manteni lou Païs, soun Ecounoumìo, nosto Lengo e nosto Culturo Prouvençalo.
Bòni Fèsto de Nouvè, gènt de Prouvènço, di Païs d’Oc e di Païs Catalan! Bono e bello annado 2009! Que l’an nouvèu siegue un brave ome pèr vous e pèr li vostre!!
1121824


text:
Baruj Benacerraf
Baruj Benacerraf (n. 29 d'octobre de 1920 - m. 2 d'agost de 2011[1]) foguèt un mètge veneçolan-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1980.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 29 d'octòbre de 1920 dins la vila de Caracas, en una familha d'origina josieva sefardita marroquina - argeriana. L'an 1925 se transportèt amb la siá familha a París, e lo 1940 als Estats Units, ont lo 1943 foguèt naturalizat nòrd-american. Estudièt medecina a la Universitat de Columbia e a l'escòla Medica de Virgina, situada dins la vila de Richmond.
Après participar a la Segonda Guèrra Mondiala coma mètge foguèt nomenat membre investigador de la Universitat de Columbia entre 1948 e 1950, de l'Espital Broussais de París entre aquel an e lo 1956, de l'Universitat de Nòva York fins lo 1968 e l'Universitat de Harvard entre 1970 e 1991, d'ont foguèt tanben professor de patologia. Entre 1968 e 1970 foguèt membre de l'Institut Nacional de Salut dels Estats Units. Dempuèi 1972 es membre de l'Academia nòrd-americana d'Arts e Sciéncias e del 1973 de l'Academia de Sciéncias dels Estats Units.
Moriguèt lo 2 d'agost de 2011 als Estats Units.


text:
Fallencourt
Fallencourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en lo costat de Blangy-sus-Bresle, Fallencourt a traversat pel Yères.
Située dans le canton de Blangy-sur-Bresle, Fallencourt est traversée par l'Yères.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fallencourt Es un vilatge #que possedissiá la siá activitat economica : carnisseria, scierie, #forn# de pan. Mas ara, demòra pas mai #qu'una escòla.
Fallencourt est un village qui possédait son activité économique : boucherie, scierie, boulangerie. Mais maintenant, il ne reste plus qu'une école.


text:
Cáceres
Cáceres es la capitala de la província espanhòla dau meteis nom. Sa populacion èra estimada a 95 802 abitants, en 2007. Sa superficia totala es 1 768 km².
L’Ensemble monumental[modificar | modificar la font]
La vila vièlha de Cáceres es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Aquel quartièr gropa, dins los barris arabis aparats per de torres, un ensemble d'ostals de las senhoriás goticas e de la Renaissença, unic en Espanha per son omogeneïtat. Los ostals nòbles bastits als sègles XV e XVI, amb de faciadas lissas e òcras, sens decoracion abondanta, a l'imatge de lors proprietaris, aqueles cavalièrs rudes e ufans, los Ulloa, Ovando o Saavedra, que ganhèron a lutar contra l'infidèl - Moro o Indian d'America - mai de prestigi que de riquesa. Sol un blason ufanós, una nervadura fina enquadrant una fenèstra, una cornissa escultada venon esgaiar aquelas demoranças que lors torres fortificadas, qu'afirmavan la poténcia de lors abitants, foguèron troncadas en 1477 sus òrdre d'Isabèla la Catolica.
Se pòt notar
- La Plaça de Santa Maria o Plaza Mayor.
- La glèisa de Santa Maria.
- Lo Palais Carvajal
- Lo Palais dels Golfins d'en Bas
- La Plaça de San Jòrge.
- La glèisa de San Mateo.
- La glèisa de Santiago
E encara : la glèisa de San Juan, los palais de Moctezuma, dels Golfins d'en Naut, l'Ostal del Solelh, de Carvajal, los arcs de l'Estela e del Crist, las torres de Sande, de Bujaco, des Cigonhas, lo Quartièr Josieu o la Cistèrna Aràbia, situada dins lo palais dels Alètas.
- Los barris, en partida restaurats, possedisson de fondamentas romanas, de partidas moras e de seccions pus modèrnas que datan del sègle XV. Doas torres susplomban las doas pòrtas principalas de la vila vièlha, una essent pausada sus una fondamenta romana e l'autra essent un obratge moro datant del sègle XII.


text:
Gant (Bearn)
Gantref>Sit Toponimia occitana  qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Que ho fondada en 1335 com ua bastida per Gaston II de Fois-Bearn qui'u dé lo nom de la vila bèlga de Gant en sovièr de la soa campanha en Flandra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portau de Bearn
-
{Comunas deus Pirenèus Atlantics}}


text:
Jaca
Jaca (nom occitan classic) (en aragonés SLA Jaca, en aragonés GO Chaca, en castelhan Jaca) qu'ei ua vila deu nòrd d'Aragon situada dens la província d'Òsca e mei precisament dens la vath d'Aragon au pè deus Pirenèus e deu pic d'Uruel.
Qu'ei la capitala de la soa comarca, Jacetània (en aragonés GO: a Chazetania; en aragonés SLA: a Jacetánia; en castelhan: la Jacetania) qui ei un lòc destacat de practica deus espòrsts d'ivèrn.
Enter los sons monuments mei destacats que cau mentàver la catedrau Seu de Sant Pietro de Chaca, exemple de l'estil romanic aragonés.
La soa populacion qu'ei de 12 736 abitants.


text:
Jurassic
Lo Jurassic es un periòde geologic que s'esten entre aperaquí -201 e -145 million d'ans; es a dire, entre la fin del Triassic e lo començament del Cretacèu. Lo Jurassic constituís lo periòde mejan de l'èra mesozoïca, tanben dicha Edat dels Reptils. Lo començament d'aqueste periòde es marcat per l'estenhement del Triassic-Jurassic. Lo Jurassic foguèt nomenat en referéncia a las montanhas de Jura, que de jaciments calcaris d'aqueste periòde i foguèron d'en primièr identificats.
Al començament del Jurassic, lo supercontinent Pangèa comencèt de se separar en doas massas de tèrras, Laurasia al nòrd e Gondwana al sud. Aquò creèt mai de còstas e faguèt cambiar lo clima continental de sec a umid, e maites dels desèrts arids del Triassic foguèron remplaçats per d'espessas selvas pluvialas. Sus tèrra, la fauna evolucionèt de la fauna del Triassic, dominada pels dinosaures e crocodilians archosaurians, cap als sols dinosaurs. Los primièrs aucèls apareguèron tanben durant lo Jurassic, après aver evolucionat d'una branca dels dinosaures teropòdes.


text:
1744
Aquesta pagina concernís l'an 1744 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion dei resultats de la mission scientifica dau Francés Charles Marie de La Condamine (1701-1774). I depintèt per lo premier còp lei proprietats elasticas de cauchó. Aquò marquèt lo començament de l'estudi dei matèrias plasticas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Gaspar Melchor de Jovellanos, escrivan e òme politic espanhòl (m. 1811)
- 1 d'agost - Jean-Baptiste de Lamarck, biològ francés (m. 1829)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 d'abril - Anders Celsius, fisician suedés (n. 1701)
- 29 de junh - Andrieu Camprat, compositor occitan (n. 1660)
- 17 d'octobre - Bartolomeo Giuseppe Guarneri, laütièr cremonés (n. 1698)


text:
Acetilcolina
L'acetilcolina es un neurotransmeteire present dins d'unas sinapsis del sistèma nerviós central e de las glandolas del sistèma nerviós autonòm. Quimicament es un estèr de l'acid acetic e de la colina de formula CH3COOCH2CH2N+(CH3)3.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'acetylcholine (ACh) foguèt descobèrta en 1914 per Henry Hallett Dale per sas accions sul teissut del còr. Foguèt identificada coma neurotransmeteire per Otto Loewi que li balhèt inicialament lo nom de vagusstoff perque èra desliurada pel nèrvi vague. Ambedós recebèron en 1936 lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sos trabalhs. L'acetilcolina foguèt tanben lo primièr neurotransmeteire d'èsser identificat.
Efièches[modificar | modificar la font]
Los efièches experimentals de l'acetilcolina son despartits en doas categorias en foncion de las dòsis, las condicions e mode d'administracion:
- Efièches muscarinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom,
, a de dòsis feblas e par la via generala; aquestes efièches son:
-
- ipotension
- bradicardia
- estimulacion del tractus digestiu e de las secrecions
Totes aquestes son enebits per l'atropina.
- Efièches nicotinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom, après administracion d'atropina, a de dòsis fòrtas per via generala o injeccion arteriala pròcha de la zona interessada:
-
- Ipertension
- taquicardia
- enebicion del tractus digestiu e de las secrecions


text:
Justinian Ier
Justinian Ièr (30 de mai de 483 - 25 de novembre de 565), o Justinian lo Grand, èra un emperaire bizantin que reinèt de 527 a 565. Foguèt un dei caps politics e militars pus importants de l'Antiquitat finala e sus lei plans legislatiu, militar e religiós, realizèt una òbra immensa durant sa vida.
Son rèine foguèt marcat per lo projècte ambiciós de « restauracion de l'Empèri » que foguèt parcialament cumplit ambé lei conquistas d'Itàlia (Guèrra dei Gòts), dau nòrd d'Africa e dau sud d'Espanha. Son rèine aguèt de consequéncias pus importantas per l'uniformizacion dau drech roman. Enfin, marquèt un periòde d'activitat artistica excepcionau que veguèt lo començament de la bastida de la basilicia Santa Sofia que venguèt lo centre de l'Ortodoxia pendent de sègles. Per aquelei rasons, lo periòde de Justinian es considerat coma l'apogèu de l'Empèri Bizantin.
Es un sant de la Glèisa Orientala.


text:
Eugène Boudin
Louis-Eugène Boudin, pus conegut coma Eugène Boudin (Honfleur, Normandia, 12 de julhet de 1824 - 8 d'agost de 1898) foguèt un dels primièrs païsagistas franceses a pintar a l'aire liure (a plen air). La majoritat de la siá òbra son païsatges marins que ganhèron los elògis de Charles Baudelaire e Corot.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt a Honfleur, Normandia e èra filh d'un pilòt de vaissèls. Trabalhèt coma assistent de bòrd en los viatges entre Le Havre e Honfleur, per l'estuari del riu Sèina. Quand lo sieu paire abandonèt aquel trabalh, Eugène tanpauc contunhèt pas qu'aviá pas una autentica vocacion.
Lo 1835 la siá familha se transportèt a Le Havre. El comencèt a trabalhar coma assistent dins un negòci similar abans de dobrir lo sieu. Dintrèt ailà en contacte amb artistas que trabalhavan dins la zòna e exibissián las siás òbras en lo negòci, entre eles Constant Troyon e Jean-François Millet, qui amassa amb Eugène Isabey e Thomas Couture encoratgèron lo jove Boudin a seguir una carrièra artistica.
A l'edat de 22 ans Eugène abandonèt lo mond del comèrci e comencèt a pintar coma activitat principala. L'an seguent viatgèt a París e après a Flandra. En 1850 ganhèt una borsa que li permetèt de s'installar a París, e mai se retornava en Normandia regularament per i pintar e, tre 1855, faguèt de viatges regulars cap a Bretanha.
Los mèstres olandeses del sègle XVII l'influencèron prigondament, e en reünions amb lo pintor olandés Johan Jongkind, qu'èra ja conegut dins los cercles artistics franceses, Boudin foguèt aconselhat pel sieu nòu amic que pintèsse a l'aire liure, ("a plein air"). Trabalhèt tanben amb Troyon e Isabey, e en 1859 coneguèt Gustave Courbet, que li presentèt Charles Baudelaire, lo primièr critic en atraire l'atencion del public cap al talent de Boudin, quand l'artista faguèt lo sieu debut dins lo Salon de París en 1859.
Lo 1857 Boudin coneguèt Claude Monet e trabalhèron amassa pendent divèrses meses dins l'estudi de Boudin. Los dos foguèron d'amics de per vida, e après Monet va retre aumenatge a l'influéncia primairenca de Boudin. Boudin Amassa amb Monet e los sieus amics s'amassèron per far la primièra mòstra impressionista lo 1874, mas se considerèt pas jamai a se meteis coma un innovador.


text:
Actor italian per excelléncia, segurament lo pus celèbre del mond del cinèma internacional de las tres decennias que seguisson la Segonda Guèrra Mondiala, conquista la siá notorietat sens objectius clares, al contrari d'autres actors de la siá generacion. De 1938 a 1943, obten de papièrs d'en figurant o «d'utilitat» en qualques pelliculas, après, en basa a l'oposicion familiala al fascisme, se vei obligat a s'amagar fins a la fin de las ostilitats de la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuèi 1945, s'inscriu al Centre universitari de teatre (Centro Universitario Teatrale ) ont coneis Luchino Visconti que li procura un ròtle en una òbra teatrala que dirigís, Un tramvia nomenat desir. En las siás interpretacions al teatre, aurà escasença de trabalhar amb Giulietta Masina e aital conéisser lo sieu marit, Federico Fellini; aquela amassada a una influéncia considerabla a la siá carrièra.
Dins lo cinèma, va de ròtles mendres e fòrça segondaris fins lo 1955 ont obten lo sieu primièr prèmi, un Nastro d'Argento per lo sieu ròtle de Pasquale a *Giorni de amore dirigida lo 1954 per Giuseppe De Santis e Leopoldo Savona.


text:
Saint-Aubin-sur-Mer
Saint-Aubin-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Comuna formada en 1822 de la fusion de las doas ancianes comunas de St-Aubin-sus-Mar e de Epineville, mencionadas respectivament al Sègle XIII e al Sègle XII. En 1207, St-Aubin aperteniá al abbaye de Sant-Wandrille. Lo castèl #aperténer al Sègle XVII al marques de Pomponne, ministre de Louis XIV, de contunh, al Sègle XVIII, als Choiseul-Gouffier. Fief Independent a partir de 1662, en dependent per endavant de la baronnie de Ferrières.
Commune formée en 1822 par la fusion des deux anciennes communes de St-Aubin-sur-Mer et d’Epineville, mentionnées respectivement au Sègle XIII et au Sègle XII. En 1207, St-Aubin appartenait à l’abbaye de Saint-Wandrille. Le château appartint au Sègle XVII au marquis de Pomponne, ministre de Louis XIV, puis, au Sègle XVIII, aux Choiseul-Gouffier. Fief indépendant à partir de 1662, dépendant auparavant de la baronnie de Ferrières.


text:
857
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 857 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Incursion fòrça importanta dei Bizantins (50 000 òmes) còntra l'emir de Melitèn.


text:
Catalão
Catalão es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a 75 623 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 3777,8 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra referéncia istorica remonta a l'an 1722, dins lo tèxt "História de Goiás em Documentos", del religiós e istorian espanhòl-brasilièr Luís Palacín Rodriguez, que parla d'un luòc ont s'establiguèt supausadament un clèrgue d'origina catalana, lo que, fòrça probablament en companhiá d'autras personas, produsissiá gach pels explorators qu'anavan cap a las minas d'aur de la Capitania de Goiás.
En 1810 un proprietari nomenat Antônio Manoel cediguèt una part de las siás tèrras per la construccion d'una glèisa consacrada a la Maire de Dieu, per tal d'aténher atraire de poblants dins la region e valorizar las siás tèrras. Serà a l'entorn de la glèisa ont s'establiràn de magazins e de botigas que donaràn luòc a un vilatge, qu'en 1824 aviá 18 ostals.
En 1859 foguèt elevada a la categoria de vila e a la fin del sègle XIX aviá a l'entorn de 200 ostals e un pauc mai de 1000 abitants. Mercé a l'arribada del camin de fèrre dins la region experimentèt una importanta creissença dins lo decènni de 1920, en arribant a èsser la vila pus poblada de l'estat (38 514 abitants). Actualament es la 16ena de l'estat per la populacion.


text:
Cefalèa
La cefalèa qu'es un mau de cap, la podem trobar hens mantuas malaudias, neuròlogica com autas. Aquera dolor se pòt definircom cada dolor, qu'es a dìser per lo lòc (quin costat, darrèr...), lo tipe (en casco, cremada, agulha..), la durada (quauquas segondas, mantuas òras....), lo ritme (puja chic a chic, demora tostemps medish, anartornar...), l'apareishuda (d'un còp,pujada léser...), factor favorisent.
cefalèa neruòlogica[modificar | modificar la font]
- migrana: mei de tres òras, d'un costat deu cap mes que pòt cambiar a cada crisi.
- emmoragia meninjada: cefalèa en casca, d'un còp, que's pòt dìser a ua segonda près
- tumor cerebrala: dolor que veng de mei en mei sus mantuns jorns, setmanas.
- algia vasculara de la cara: hòrta dolor de quauques minutas. Que's pòt estancar après mantuas setmanas e tornar pendent quauques jorns
- neuralgia deu tribesson: quauques segondas, com electricitat, mantuns còps en ua òra. Lo tocar de la jauga pòt balhar la dolor, qu'es ua zòna destenta
- accident vascular cerebrau: qu'arriba d'un còp mes lo tablèu clinic bota la dolor endarrèr.
- ipertension intracraniana: mei en mei de dolor de jorn en jorn. La dolor qu'es la mei hòrta lo matin e que's pòt estancar hens la jornada.
cefalèa non neuròlogica[modificar | modificar la font]
- frèbe
- raumàs (auta infeccion ORL)
- ipertension
- iperglicemia
- cuentas ionicas (natremia, caliemia, calcemia)
- ipercapnia
- ipoxia
- traumatica
- imunologica
- oftalmologica
- iatrogèna
- intoxicacions


text:
Taxa Tobin
La Taxa Tobin o ITF (Impost sus las Transaccions Financièras)[1] es una prepausa d'impòst sul flux de capitals dins lo monde facha per l'economista estatsunian James Tobin en 1971, que recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1981, l'instauracion al nivèl internacional foguèt promoguda pel moviment ATTAC [2].
Tobin el meteis considerava que s'abusèt de son nom e de son idèa.[3] En 2011 tornèt demandar la creacion d'un impòst a las transaccions financièras, coma d'autors politics e monetaris -Union Europèa- e d'ONG coma Oxfam.[4][5]
Los moviments per un movement antiglobalizacion penson que los revenguts qu'aquel impòst poirián venir una importanta font de finançament per combatre la pauretat del monde, per d'autres, sobretot los liberals de l'escòla austriaca la considèran coma una mesura intervencionista pro perniciosa per far obstacle al liure escambi, causant prejudici segon eles als païses mai paures e presentent d'enòrmas dificultats de recobrament, gestion e utilizacion dels fons.[6]
Tecnicament la Taxa Tobin seriá un impòst, puslèu qu'una taxa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 15 d'agost de 1971, per òrdre del president Richard Nixon, lo Dolar american daissèt d'èsser convertible en lingots d'aur tanben pels govèrns e bancas centralas estrangièras. Atal èra la fin del sistema de Bretton Woods, e lo còp de gracia de l'escandalh aur. Amb l'adopcion d'un sistema de taus d'escambi flautants e la fin dels contraròtles suls moviments de capitals, Tobin suggeriguèt un nòu sistema per l'estabilitat monetària mondial e prepausèt qu'aquel sistema incluiguèsse una taxa que tocariá las transaccions comercialas internacionalas.
La idèa demorèt en sòm mai de 20 ans, rebutada per Tobin el meteis, que pretendava qu'èra estat malinterpretada. Mas, en 1997, Ignacio Ramonet, editor de Le Monde Diplomatique, revelhèt lo debat sus la creacion de la Taxa Tobin e creèt una associacion per la promòure: ATTAC (Associacion per la Taxacion de las Transaccions e per l'Ajuda als Ciutadans). La taxa venguèt un subjècte defendut pels grops altermundistas e venguèt al debat politic per qualques parlamants o coma per l'expresident francés Jaume Chirac.[7] D'altra banda, la Banca del Sud recentament creada, iniciativa del president Hugo Chávez de Veneçuèla e l'expresident Néstor Kirchner, prevei, per mantenir son autonomia al respècte amb organismes financièrs internacionals (Banca Mondiala, FMI, BID, CAF, e mai); sa capitalizacion amb los revenguts d'una taxa Tobin introdusida a escala regionala.[8]
La taxa[modificar | modificar la font]
La Taxa Tobin consistís a pagar un impòst cada còp que se produtz una operacion de cambi entre devisas, per frenar lo passatge d'una moneda a una autra e per, segon los dichs de Tobin, « escampar de sabla dins los engranatges tròp plan graissats » dels mercats monetaris e financièrs internacionals. La taxa deuriá èsser baissa, a l'entorn de 0,1%, per penalizar pas que las operacions purament especulativas d'anar e tornar a fòrça cort tèrme entre monedas, e pas los investiments.
La Conferéncia de las Nacions Unidas sul Comèrçi e lo Desvolopament (UNCTAD) concluguèt que la taxa Tobin permetriá de reculhir 720 000 000 000 dolars anals, de distribuir en partidas inegalas entre los govèrns collectors e los païses mai paures. Lo PNUD (progama de las Nacions Unidas pel Desvolopament), el, afirma qu'amb 10% de la soma collectada seriá possible d'ofrir de suènhs a totes los abitants de la planeta, suprimir las formas gravas de malnutricion e de fornir d'aiga potable al monde entièr, e qu'amb 3%, se poiriá reduire de mitat lo taus d'analfabetisme present dins la poblacion adulta, universalizant d'aquel biais l'ensenhament primari.
Alara que la taxa Tobin seriá orientada a totas las transaccions comercialas internacionalas, si se pensa reduire l'espèctre de son aplicacion, a causa de l'amplor del comèrçi, de l'economia reala, al camp exclusiu de las transaccions financièras de caràcter especulatiu, se fara un important diferéncia. Qualques son en acòrdi que la taxa Tobin vendriá atal dins un instrument del contraròlte de l'activitat especulativa basada en instruments financièrs complexes, de naut risc e nauta volatilitat. La crisi economica de 2008-2010, provocada pels inverstiments de naut risc de long tèrme, financiats amb deute de cort tèrme, mòstran que la taxa Tobin poirà venir un instrument estabilizador que poiriá evitar las crisis economicas.[9][10]
Criticas[modificar | modificar la font]
Los liberals, eles, rebutan l'idèa perque afirman que damatjaran sobretot los païses paures. Avançan los seguents seguents:
- Aqueles moviments ja son taxats dins fòrça païses. Impausar una taxa suplementària supausa acceptar que los govèrns son incapables de contrarotlar l'evasion fiscala amb impòstes, de biais qu'una nòva taxa es pas qu'una autra confiscacion arbitrària.
- Una ipotèsi es que la pauretat jamai poirá se resòlvre amb de transferiments, perque la pauretat es pas un problèma de distribucion mas de manca de produccion. Es pas eveident que los obstacles financièrs de la taxa Tobin, al final benefician als paures. Pel mens, l'injeccion de las quantitats de capital inducha per la taxa, provocariá una inflacion catastrofica.
- I a fòrça problèmas tecnics per collectar aquel impòst, tanben per gerir e repartir lo produch, activitats que demandan una enòrma (e presumida ineficienta) maquinariá burocratica.
- Lo mercat de las transaccions en devisas produtz de servicis grands a las institucions financièras e individús qu'i participan. La taxa Tobin ataca aqueles moviments de capital, fasent obstacle al liure comèrci e provòcant un isolament, cosa presisement an pas besonh los païses paubres del monde.
- Fòrça païses del Tèrç Monde an ligats los monedas flacas al dolar, de biais que se un ciutadan d'aqueles païses vend sos productes, per exemple, a la Union Europèa deuria cambiar, d'en primièr, los èuros en dòlars (pagant un còp la Taxa Tobin) e, aprèp, los dolars en moneda locala (pagant atal dos còps la Taxa Tobin).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Conoce el ITF
- ↑ (es)Resucita la Tasa Tobin, 29/8/2009
- ↑ Lo movimiento antimondializacion abusa de mon nom, entrevista de James Tobin per Der Spiegel, 3 de setembre de 2001.
- ↑ (es)Susana Ruíz, Oxfam, retorn de la 'taxa Tobin', en version 2.0, 21/201/2010 - El País
- ↑ (es)En mai de la taxa Tobin 2.0?, José Antonio García Saez, 1èr de julhet de 2011 - Attac
- ↑ (es)Pobreza a todo gas
- ↑ (es)Los líderes mundiales buscan en Davos soluciones al subdesarrollo
- ↑ (es)El Banco del Sur
- ↑ id"publico"
- ↑ "elpais"


text:
Escòcia
Escòcia (Scotland en anglés, Alba en gaelic escocés) es una nacion del nòrd-oèst d'Euròpa, al nòrd de l'illa de Grand Bretanha. Es reconeguda coma una de las « nacions » que constituisson oficialament lo Reialme Unit: constituís una region autonòma segon lo sistèma de la « devolucion ». Un referendum sus l'independéncia es previst lo 18 de setembre de 2014.
Sa capitala es Edimborg.
Lo gentilici es escocés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí 10 000 ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la Glaciacion de Würm. De vestigis nombroses de las Edats del Bronze e del Fèrre son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en Grand Bretanha (Britània). Ocupan e administran los territòris d'Anglatèrra e del País de Galas actuals jol nom de Província de Britània. Los romans nomenan Caledònia la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los Pictes.
La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per Juli Agricòla dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las Orcadas. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del Mons Graupius. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire Adrian ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra Tyne a Solway Firth e sonada la Paret d'Adrian.
Geografia[modificar | modificar la font]
Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa.
Edimborg, la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'Euròpa. La ciutat pus importanta del país es Glasgow qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de 78 772 km², çò que fa a pauc près 30 % del Reialme Unit tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911 km.
La geomorfologia d'Escòcia se formèt per l'accion de las placas tectonicas, puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la linha de falha dels Highlands que separa las Tèrras Nautas o Highlands al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o Lowlands al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo Great Glen entre los Monts Grampian al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los Southern Uplands, una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la Central Belt e de l'èst d'Escòcia.
Politica[modificar | modificar la font]
Descopatge administratiu[modificar | modificar la font]
Actual (dempuèi 1996)[modificar | modificar la font]
Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Escòcia
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Mostèla
La mostèla (Mustela nivalis) es lo mamifèr mai pichon de la familha dels mustelids e constituís tanben lo mamifèr carnassièr mai pichon d'Euròpa amb una talha d'environ 20 cm per un centenat de gramas solament.
Populacions[modificar | modificar la font]
Segon l'UICN, la mostèla es classada en Preocupacion menora (LR/Lc LOWER RISK/Least Concern) [1], es estada introducha en Nòva Zelanda ont es considerada coma invasiva[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Mustela nivalis dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Mustela nivalis (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180554 Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Mustela nivalis (en)
- Referéncia NCBI : Mustela nivalis (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Mustela nivalis dins brainmuseum.org (en)
- Referéncia IUCN : espècia Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (en)
- Referéncia CITES : espècia Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Mustela nivalis Linnaeus, 1766 (fr+en)
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Mustela nivalis (en)
- Referéncia GISD : espèce Mustela nivalis (en)


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 19/07/2012
BARCELONA, 19 Jul. (EUROPA PRESS) -
Es dètz bisbats damb sedença a Catalonha an creat era marca toristica 'Catalonha Sacra' per apropar eth sòn patrimòni culturau e istoric damb visites e activitats assequibles organizades entà toti es publics a més de 300 bastisses religioses --catedrals, basíliques, monestirs, glèises e ermites-.
Segons a explicat aguest dijaus eth bisbe de Girona, Francesc Pardo, aguest projècte de dinamització culturau preten potenciar eth torisme religiós "en tot dar a conéisher a totòm eth resultat dera vinculació durant més de 2.000 ans entre eth cristianisme e era cultura".
Eth programa culturau includís tres tipes de visites guidades de liura eleccion: a bastisses concrètes, ath conjunt deth patrimòni de cada diòcesi e a lòcs de tota Catalonha, un tipe de rota que permet ua vision globau deth patrimòni religiós.


text:
Lista dels comtes de Barcelona
Aquesta article fa la lista dels comtes de Barcelona.
Somari
Comtes beneficiaris[modificar | modificar la font]
- 801-820 : Berà
- 820-826 : Rampon de Barcelona
- 826-832 : Bernat de Septimania, primièr passatge, tanben comte de Tolosa, de Narbona e de Rosselhon
- 832-835 : Berenguièr de Tolosa, tanben comte e duc de Tolosa
- 836-844 : Bernat de Septimania, segond passatge
- 844-848 : Sunifred Ièr, tanben marqués d'Espanha
- 848-850 : Guilhèm, filh de Bernat de Septimania
- 850-852 : Aleran de Tròias, tanben comte de Narbona, de Rosselhon e d'Empúries
- 852-858 ; Odalric Ièr, tanben comte de Girona, d'Empúries e de Rosselhon
- 858-864 : Unifred Ièr, tanben comte de Girona, de Narbona, de Rosselhon e d'Empúries
- 865-878 : Bernat de Gotia, tanben marqués de Gotia e comte de Narbona e de Rosselhon
- 878-897 : Guifred lo Pelut, filh de Sunifred Ièr, tanben marqués d'Espanha e comte de Besalú, de Cerdanha, de Girona, d'Ausòna e d'Urgèl a partir de Guifred Ièr los comtats de Girona e d'Ausòna son considerats annexats al comtat de Barcelona e son pas pus rapelats dins las titulaturas
Comtes ereditaris[modificar | modificar la font]
- 897-911 : Guifred II Borrell, dich tanben Borrell Ièr
- 911-948 : Sunyer Ièr, fraire del precedent, tanben comte de Besalú
- 948-992 : Borrell II, tanben comte d'Urgèl, venguèt comte de Barcelona e se considerèt pas mai coma lo vassal dels reis de França dempuèi l'aveniment de la dinastia capeciana. Los reis de França renoncièron per autant a lors dreches sul territòri.
- 992-1017 : Raimon Borrell
- 1018-1035 : Berenguièr Ramon Ièr lo Còrb
- 1035-1076 : Ramon Berenguièr Ièr lo Vièlh
- 1076-1082 : Ramon Berenguièr II Cap d'Estopa, regnèt conjuntament amb son fraire besson Berenguièr Raimon II qu'acabèt per l'assassinar. Perdèt la batalha contra lo Cid.
- 1076-1097 : Berenguièr Ramon II lo Fratricida, regnèt conjuntament amb son fraire besson Raimon Berenguièr II, puèi amb son nebot Raimon Berenguièr III
- 1082-1131 : Ramon Berenguièr III lo Grand, tanben comte de Besalú en 1111 e de Cerdanha en 1117 a partir de Raimon Berenguièr III lo comtat de Besalú es considerat coma annexat al comtat de Barcelona e es pas mai rapelat dins las titulaturas
- 1131-1162 : Ramon Berenguièr IV lo Sant, venguèt prince d'Aragon per son maridatge amb Peironela d'Aragon en 1137 e comte de Cerdanha
Reis d'Aragon de l'Ostal de Barcelona[modificar | modificar la font]
- 1162-1196 : Anfós Ièr lo Cast, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós II, comte de Cerdanha e de comtat de Rosselhon en 1172
- 1196-1213 : Pèire Ièr lo Catolic, tanben rei d'Aragon (jol nom de Pèire II). Naissença de la lenga catalana. A la Crosada dels Albigeses, als costats dels occitans, perdèt la batalha contra Simon de Montfòrt.
- 1213-1276 : Jacme Ièr lo Conquistaire, tanben rei d'Aragon, conquistaire de Valéncia, de Malhòrca e d'Eivissa e comte de Rosselhon e de Cerdanha e senhor de Montpelhièr
- 1276-1285 : Pèire II lo Grand, tanben rei d'Aragon reialme d'Aragon (jol nom de Pèire III) e de Valéncia (jol nom de Pèire Ièr), conquistaire de Sicília (jol nom de Pèire Ièr)
- 1285-1291 : Anfós II lo Liberal, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós III) e de Valéncia (jol nom d'Anfós Ièr), conquistaire de Menòrca
- 1291-1329 : Jacme II lo Juste, fraire del precedent, tanben rei d'Aragon e de Valéncia, comte d'Empúries, conquistaire de Sardenha (jol nom de Jacme Ièr), de per abans rei de Sicília (jol nom de Jacme Ièr)
- 1327-1336 : Anfós III lo Benin, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós IV), de Valéncia (jol nom d'Anfós II) e de Sardenha (jol nom d'Anfós Ièr)
- 1336-1387 : Pèire III lo Ceremoniós, tanben rei d'Aragon (jol nom de Pèire IV), de Valéncia (jol nom de Pèire II) e de Malhòrca (jol nom de Pèire Ièr), comte de Rosselhon (jol nom de Pèire Ièr), de Cerdanha (jol nom de Pèire Ièr) e d'Urgèl (jol nom de Pèire Ièr). Creacion de la Generalitat de Catalonha.
- 1387-1396 : Joan Ièr l'Amator de la gentilhomariá, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Sardenha e de Malhòrca, e comte de Rosselhon e de Cerdanha.
- 1396-1410 : Martin Ièr l'Humain, fraire del precedent, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Sicília (jol nom de Martin II), de Sardenha e de Malhòrca, e comte de Rosselhon e de Cerdanha. Foguèt lo darrièr comte-rei vertadièrament catalan.
Reis d'Aragon de l'Ostal de Trastamara[modificar | modificar la font]
- 1412 - 1416 : Ferrand Ièr, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha e de Sicília, e comte de Rosselhon e de Cerdanha.
- 1416 - 1458 : Anfós IV, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós V), de Valéncia (jol nom d'Anfós III), de Malhòrca (jol nom d'Anfós Ièr), de Sardenha (jol nom d'Anfós II), de Sicília (jol nom d'Anfós Ièr) e dels Doas Sicílias (jol nom d'Anfós Ièr) e comte de Rosselhon (jol nom d'Anfós II) e de Cerdanha (jol nom d'Anfós II)
- 1458 - 1479 : Joan II, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha e de Sicília, e comte de Rosselhon e de Cerdanha
- 1479 - 1516 : Ferrand II, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha, de Sicília e de las Doas Sicílias (jol nom de Ferrand Ièr), e comte de Rosselhon e de Cerdanha
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Istòria de Catalonha[modificar | modificar la font]
- Catalonha a l'Edat Mejana Nauta
Istòria d'Espanha[modificar | modificar la font]
reis d'Espanha | emperaires d'Espanha | reis de Portugal


text:
Diluns, 16 d'abril de 2012, 07h00 Societat,Economia
Lengadòc
> Tolosan
Tornarmei la cauma aus transpòrts urbans de Tolosa
La cauma deus emplegats de Tisséo, trencada dempuish dissabte passat, es anonciada tornarmei a partir deu diluns 23 d'abriu.
Aquera anoncia seguís la mauescaduda de la negociacion miada lo diluns 9 d'abriu dab la direccion de Tisséo (establiment public deus transpòrts de Tolosa). Lo director, Olivier Poitrenaud, expliquèt que tornarén pas sus la limitacion de las revalorizacions salarialas a 2% cada an -hèit que causèt la ràbia deus emplegats que e ne motivèt la cauma- en tot acceptar l'idèa que si "l'inflacion passa los 2%, [seré] possible de completar, d'un biais concret e dens un budgèt balhat".
Frent ad aquera pausicion que jutjan tròp pauc clara e shens nada assegurança, l'intersendicala manten son quasèrn revendicatiu. Set punts i son expausats, pertocant l'augmentacion anuala deu salari, una revalorizacion de las primas de vacanças e de dimenjada, la presa en compte de la penibilitat e l'organizacion deu tribalh, e la milhoracion deu dialòg sociau demiei l'enterpresa.
Lo preavís de cauma per diluns 23 es mantingut, atau, en esperar que lo conflicte se poirà resòlver lèu.
Pèir-Joan Masdiset
Comentaris
16 d'abril 18.54h
Es mai complicat qu'un acarament sindicats / cap d'entrepresa.
Valoriza aqueste comentari:
0
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Le Locheur
Le Locheur es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Odon travèrsa lo sud del territòri communal.
L'Odon traverse le sud du territoire communal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1832, Lo Locheur (292 abitants l'an 1831) absorbeix la municipalitat de Arry (81 abitants)[3], Al nòrd-es de lo sieu territòri.
En 1832, Le Locheur (292 habitants en 1831) absorbe la commune d'Arry (81 habitants)[4], au nord-est de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 de decembre 2008 e claua ligada (Arry).
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Le Locheur », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 15 décembre 2008 et fiche liée (Arry).


text:
Airal de Broca
L'airal de Broca es una de las doas principalas zònas del cervèl uman responsables del tractament del lengatge. Descobèrt pel mètge francés Paul Broca en 1861, se situa dins lo cortex cerebral al nivèl de la partida inferiora (o « pè ») de la tresena circonvolucion frontala de l'emisfèri dominant (esquerra per un dreitièr).
L'airal de Broca es la zòna de produccion dels mots diches alara qu'una zòna diferenta del cervèl, l'airial de Wernicke, es responsable de la compreneson d'aqueles mots[1].
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Es en 1861 que Broca publiquèt los resultats de l'autopsia de Leborgne, un pacient afasic que subreviviá dempuèi fòrça ans, descrivent amb precision lo sèti de la ferida cerebrala responsable.
Paul Broca pensava aver trobat lo centre unic del lengatge, mas aquò foguèt lèu nuançat per la descobèrta d'autras zònas implicadas dins lo lengatge, subretot pel neurològ polonés Carl Wernicke, que descriguèt l'airial de Wernicke una decennia pus tard.


text:
Didier Burkhalter
Didier Eric Burkhalter (Neuchâtel, 17 d'abril de 1960) es un politician soís, membre del Partit Liberal Radical Soís. Es membre del Conselh Federal de Soïssa dempuèi l'1 de novembre de 2009 e es actualament, e dempuèi l'1 de genièr de 2014, lo President de la Confederacion Elvetica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Didier Burkhalter nasquèt en 1960 a Neuchâtel. Passèt son enfança a Auvernier, un vilatge a ras del Lac de Neuchâtel. Obtenguèt sa licéncia en sciéncias economicas a l'Universitat de Neuchâtel en 1982. Exerciguèt puèi divèrsas foncions academicas e dins l'economia privada. Tres ans aprèp de s'èsser coneguts a Londres del temps d'un viatge lingüistic, se maridèt amb Frierun Sabine Schuchter, originària de la region de Voralrberg en Àustria, en 1986, e an tres filhs amassa: Loïc (nascut en 1988), Nathaniel (nascut en 1990) e Adrien (en 1992).
En 1985, se faguèt membre del Partit Radical Democratic (PRD), qu'es actualament lo Partit Liberal Radical (PLR). Aprèp ocupèt la foncion de secretari del PRD del canton de Neuchâtel e, en temps plen, lo de secretari romand al sen del secretariat general del PRD. En 1991, foguèt elegit al Conselh comunal de la vila de Neuchâtel, e ne demorèt membre fins a 2005. Durant aquel temps presidiguèt l'entitat tres còps, de 1994 a 1995, de 1998 a 1999 e finalament de 2001 a 2002.
Au cours de sa carrière politique, Didier Burkhalter a été parlementaire communal a Hauterive, NE, cantonal (Grand Conseil neuchâtelois) e federal.
Foguèt elegit al Conselh nacional en 2003, puèi al Conselh dels Estats en 2007. Del temps de sos mandats al Parlament federal, il a siégé dins mantuna commission. Didier Burkhalter a également été membre de la delegacion soïssa auprès de l'Assemblada parlementaire de l’Organizacion per la Seguretat e la Cooperacion en Euròpa (OSCE).
Lo 16 de setembre 2009, l’Assemblée fédérale a élu Didier Burkhalter al Conselh federal. En 2010 e 2011, il dirigeait le Département fédéral de l’intérieur (DFI). Le 1er genièr de 2012, il a pris la tête del Departament federal dels afars estrangièrs.
Lo 4 de decembre de 2013, l'Assemblada federala elegiguèt Didier Burkhalter president de la Confederacion per l'annada 2014.


text:
Alfred Loisy
Alfred Loisy (1857-1940) foguèt un teologian modernista francés.
Nasquèt a Ambrières dins lo departament de Marna. Estudièt al Collègi Episcopal de Saint-Dizier ont decidiguèt d'entrar al seminari.
S'especializèt dins la lenga ebrieva a l'Institut Catolic de París, que son rector, Maurice Le Sage d'Hauteroche d'Hulst, li fisèt lèu un cors; mas en 1893 foguèt revocat per sas idèas modernistas e foguèt nommat almoinièr d'un convent, encargat de l'educacion d'unas mainadas. Continuèt sas recèrcas, en publicant utilizant un escais e en manifestant son desacòrd amb los dògmas de la Glèisa.
En 1902 faguèt aparéisser L'Evangèli e la Glèisa per refutar L'Esséncia del Cristianisme del teologian protestant Harnack ; son libre foguèt condemnat per mantuna diocèsi.
Après la publicacion de « Simplas reflexions sul decrèt del Sant Ofici Lamentabili sane exitu e sus l'enciclica Pascendi dominici gregis », ont refusava de soscriure dita enciclica, Piu X l'escomengèt (1907) vitandus doncas qu'èra interdich a tot catolic de li adreçar la paraula. Ensenhèt fins a 1932 al Collègi de França.


text:
Mercuri (planeta)
Mercuri es la planeta del Sistèma Solar pus pròcha del Solelh e la pus pichona (que Pluton es pas mai considerada coma una planeta). Fa partida de las planetas terrèstras o telluricas. A practicament pas d'atmosfèra e sa superficia es claufida de cratèrs. A pas cap de satellits naturals nimai d'anèls. Ja qu'es talament a ras del Solelh, la temperatura a la superficia pòt arribar fins a 450 °C.
Probablament per encausa de son movement, aparentament rapid, a travèrs lo cèl crepuscular, los Romans la bategèron del nom del dieu del comèrci, dels viatges e messatgièr dels dieus de la mitologia romana, Mercuri, que se podiá desplaçar a una velocitat granda gràcias a sas sandalas e son casc qu'avián d'alas.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Observacion
- 5 Recèrca e exploracion
- 6 Cultura
- 7 Reféréncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Mercuri fa partida dei quatre planetas rocassosas ambé Vènus, la Tèrra e Mart. Sa densitat egala a 5,427 es d'alhors la segonda dau Sistèma Solar après la Tèrra. Sa massa representa 5,5% de la massa terrèstra e son diamètre, environ 4 880 km, 38%. Es donc la pus pichona planeta dau Sistèma Solar. Ansin, certanei satellits son pus gròs que Mercuri, coma Ganimèdes qu'orbita a l'entorn de Jupitèr. De mai, coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, Mercuri a pas d'atmosfèra.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Mercuri sembla de se compausar de 70% d'elements metallics e de 30% de silicats[1]. Sa densitat pòu adurre d'informacions sus son estructura intèrna. D'efèct, per que Mercuri ague una densitat tant auta, lo nuclèu es supausat de contenir de quantitats importantas de fèrre[2]. De mai, lo volum dau nuclèu es estimat a 42% dau volum totau de la planeta contra 17% per la Tèrra. Ansin, de recèrcas recentas suggerisson que Mercuri se compausa d'un important nuclèu en fusion[3] [4] enviroutat per un mantèu de silicats d'una espessor de 500 a 700 quilomètres[5] [6]. Enfin, l'interior de la planeta es recubèrt per una crosta d'una autor estimada entre 100 e 300 quilomètres[7].
Divèrseis ipotèsis existisson per explicar lo taus de fèrre dins la composicion de Mercuri, largament superior a respèct d'autrei planetas dau Sistèma Solar. La premiera e la principala a l'ora d'ara es que Mercuri èra inicialament un còrs amb un repòrt metaus/silicats similar a un meteorit de tipe condrita amb una massa quasi egala a 2,25 còps sa massa actuala[8]. Au començament dau Sistèma Solar, Mercuri podriá èsser estat picat per un còrs d'unei centenaus de quilomètres[8]. L'impacte auriá adonc projectat au luench la màger part dau mantèu e de la crosta[8].
Una segonda ipotèsi es que Mercuri aviá originalament una massa dobla de sa massa actuala enterin que l'energia emesa per lo Soleu èra pas encara estabilizada. Lo mecanisme de contraccion dau proto-Soleu auriá entraïnat de temperaturas a l'entorn de Mercuri compresas entre 2 200 °C e 3 200 °C, ambé de maximums fins a 10 000 °C[9]. Fàcia a aquelei temperaturas, la màger part de la superficia de la planeta se seriá evaporada per formar una atmosfèra de materiaus rocassós que foguèron puei dispersats per lo vent solar[9]. Enfin, la darriera ipotèsi supausa que lei materiaus leugiers dei regions pròchas dau Soleu serián estats entraïnats au luench per lo vent solar durant la formacion de Mercuri[10].
Cada ipotèsi preditz una composicion diferenta per la superficia de Mercuri. Doas missions espacialas, MESSENGER e BepiColombo, podrián donc donar una respònsa quand arribaràn a l'entorn de la planeta[11].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
L'istòria geologica de la planeta es devesida en 5 èras. Son dichas pre-Tolstojan, Tolstojan, Calorian, Mansurian e Kuiperian. Lei limitats entre leis èras son solament relativas[12]mai la superficia foguèt largament bombardada per d'asteroïdes e de cometas entre -4,6 e -3,8 miliards d'annadas[13]. Durant aqueu periòde, la planeta foguèt tanben volcanicament activa[14]. Ansin, la superficia e l'aparéncia de Mercuri son pron similaras a la Luna ambé de cratèrs d'impacte fòrça nombrós, de plans de lava e una abséncia d'activitat geologica dempuei tres miliards d'annadas. Lei relèus observables son donc relativament identics e son dichs [15] [16]:
- trach albedo per lei zonas amb un albedo particular.
- dorsa per lei crestas.
- montes per lei montanhas.
- planitiae per lei plans.
- rupes per lei desbauç.
- valles per lei vaus.
Bacins e cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
Dau fach de l'abséncia d'atmosfèra espessa, lei cratèrs de Mercuri presentan de diamètres variant de cavitats pichonas fins a de bacins d'impacte d'unei centenaus de quilomètres. Quinze bacins d'impacte importants son estats identicats a la superficia de Mercuri. A l'ora d'ara, lo pus grand conegut es lo bacin Caloris amb un diamètre de 1 550 km[17]. Pareisson dins totei leis estats de descomposicion possibles, de cratèrs relativament recents a de vestigis fòrça escafats. Coma per la Luna, lei cratèrs pus recents de la superficia de Mercuri mòstran un sistèma de rais. Ansin, la diferéncia principala ambé lei cratèrs lunars es la quantitat pus pichona de materiaus ejectats per leis impactes en causa de la gravitat superiora de Mercuri[12].
Cratèrs ambé cavitat d'afondrament[modificar | modificar la font]
Certanei cratèrs de Mercuri an una forma irregulara o de depressions dins sei fons. Son generalament pas associats ambé de depaus volcanics mai lor colar es sovent diferenta dau rèsta de la superficia. Per exemple, lo cratèr Praxiteles es arange. L'ipotèsi principala per explicar aqueu fenomèn supausa una origina volcanica. D'efèct, podrián èsser lo resultat d'afondraments causats per l'afondrament de chambras magmaticas pròchas de la superficia.
Plans[modificar | modificar la font]
Dos tipes de plan son presents sus Mercuri[12] [18]. Lo premier tipe es dich plan inter-cratèrs. Es lo plan situat entre lei regions de cratèrs. Es la superficia visibla pus anciana mai seis originas (impactes o volcanisme) son totjorn desconegudas[19]. La distribucion d'aqueu tipe de plan es unifòrma per tota la superficia de la planeta. Lo segond tipe de plan es dich plan lisc. Es probablament d'origina volcanica e similar ai mars lunaras. Enfin, un tresen tipe podriá existir dins lo fons dau cratèr Caloris mai son origina es egalament desconeguda. Lei scientifics esitan entre una origina volcanica o una origina liada ai materiaus en fusion après l'impacte[12].
Plecs de la superficia[modificar | modificar la font]
Una caracteristica excepcionala de Mercuri es lo nombre important de plecs cisalhant lei plans. Se supausa que pendent son refrejament la planeta se contractèt entraïnant l'aparicion de deformacions de la superficia. Aquelei plecs pòdon tanben s'observer sus d'autrei relèus coma de cratèrs o de plans liscs. En consequéncia, sei formacions aguèron luòc après lo bombardament de la planeta e lo refrejament de plans volcanics.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superficia de Mercuri es devesida en quinze quadrangles. Certanei son encara mau o pas cartografiats :
Atmosfèra e condicions de superficia[modificar | modificar la font]
Mercuri es tròp pichon per retenir una atmosfèra permanenta. Pasmens, podriá aver una exosfèra tèuna[20] facha d'idrogèn, d'èli, d'oxigèn, de calci, de sòdi, de potassi e de magnèsi[21]. Aquela exosfèra seriá pas establa : seis atòms serián de lònga perduts e ganhats a partir de divèrsei fònts. Leis atòms d'idrogèn e d'èli vendrián de la difusion dei particulas dau vent solar dins la magnetosfèra de Mercuri. La desintegracion deis elements radioactius de la crosta de la planeta podrián explicar la preséncia d'èli, de sòdi e de potassi. Dins aquò, la sonda MESSENGER mostrèt que leis emissions de sòdi son localizadas vèrs lei pòls magnetics. Podrián donc èsser lo resultat d'una interaccion particulara entre la crosta e la magnetosfèra[22].
La temperatura mejana de la superficia es 169,5 °C. Pasmens, varia de -170 °C a 430 °C[23] ambé l'exposicion au Soleu e l'excentricitat de l'orbita de Mercuri en causa de l'abséncia d'atmosfèra. Ansin, podriá montar a 430 °C au perièli mai solament 280 °C a l'afèli per la fàcia esclairada[24]. De l'autre caire de la planeta, la temperatura mejana es aperaquí -170 °C mai podriá descendre a -180 °C dins lo fons dei cratèrs jamai esclairats per la lutz solara a l'entorn dei pòls[25] [26].
Camp magnetic e magnetosfèra[modificar | modificar la font]
Maugrat sa talha pichona e sa rotacion lenta, Mercuri a un camp magnetic significatiu e estable descubèrt en 1974 per la sonda Mariner 10. Son intensitat mejana representa 1,1% dau camp magnetic terrèstre amb una valor mesurada a 300 nT a l'eqüator[27] [28]. Lei pòls de Mercuri son quasi alinhats ambé leis axes dau camp magnetic. Son origina es probablament un efèct dinamo entraïnat per la circulacion de fèrre liquid dins lo nuclèu de la planeta[29] [30]. L'intensitat dau camp magnetic es sufisenta per desviar lo vent solar e crear una magnetosfèra d'una talha inferiora au diamètre de la Tèrra[22]. Dins aquò, la mission MESSENGER observèt en 2008 d'interaccions entre lo camp magnetic de Mercuri e aqueu dei particulas dau vent solar. La consequéncia es la formacion de vortèx magnetic laissant passar de particulas dirèctament vèrs la superficia[31].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
L'orbita de Mercuri a una excentricitat auta egala a 0,22. Sa distància a respèct dau Soleu vària donc entre 46 e 70 milions de quilomètres e lo periòde orbitau es environ 88 jorns. De mai, Mercuri a una resonància 3:2. Es a dire que la planeta realiza dos orbitas a l'entorn dau Soleu enterin que fa tres rotacions a l'entorn de son axe. Aquel axe es solament clinat de 0,027°. L'enclinasion de son orbita a respèct dau plan ecliptic es egala a 7°.
Satellits[modificar | modificar la font]
Mercuri a ges de satellits naturaus.
Observacion[modificar | modificar la font]
Mercuri a una magnitud variant entre -2,3 (pus brilhanta que Sirius) e 5,7. L'uelh uman pòu donc facilament veire Mercuri mai l'observacion es complicada per la proximitat dau Soleu. Lei periòdes d'observacions son donc solament situats au començament o a la fin de la nuech. Ansin, lo telescòpi espacial Hubble pòu pas observar Mercuri en causa dei règlas de seguretat per evitar un contacte dirècte ambé lo Soleu[32]. Generalarament, lei condicions d'observacion son melhoras dins l'emisfèri sud car l'elongacion de Mercuri se debana d'ivèrn quand la nuech se lèva d'ora[33].
Coma la Luna, Mercuri presenta de fasas. Pasmens, lei fasas « novèla » e « plena » son generalament invisiblas dempuei la Tèrra en causa dau Soleu. Pasmens, la planeta se pòu veire durant leis eclipsis solars[34]. Mercuri mòstra tanben un movement aparent retrograd variant de 8 a 15 jorns segon lei posicions dei doas planetas[1].
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Astronòms ancians[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions conegudas sus Mercuri foguèron fachas per leis Assirians durant lo sègle XIV avC[35]. Lei Babilonians acomencèron seis observacions pendent lo Millenni I avC. Lo nom de Mercuri èra adonc Nabu segon lo nom dau dieu messatgier de la religion babiloniana[36].
En Euròpa, lei Grècs ancians nomèron la planeta EtίλBwv (Stilbon) e Ἑpuάwv (Hermaon)[37]. Puei, lo nom vèn Apollo quand la planeta foguèt visibla de matin e sobretot Hermes quand foguèt visibla de sera. Dins aquò, vèrs lo sègle IV avC, leis astronòms comprenguèron que lei dos astres èran identics. Après lei Grècs, lei Romans nominèron la planeta Mercuri, l'equivalent dau dieu messatgier Hermes, en causa de son movement rapid dins lo cèu[38]. L'astronòm Ptolemèu evoquèt la possibilitat dei transits solars de Mercuri[39].
Vèrs lo sègle XI, l'astronòm andalós Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī depintèt una orbita geocentrica ovala per la planeta. D'autreis astronòms arabis observèron e imaginèron l'existéncia dei transits de Mercuri e Vènus entre lei sègles XII e XIII[40]. Enfin, durant lei sègles XV e XVI, leis astronòms indian Nilakantha Somayaji e europèu Tycho Brahe creèron de sistèmas geocentrics ambé Mercuri orbitant a l'entorn dau Soleu[41].
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions amb un telescòpi dempuei la Tèrra foguèron realizadas per Galileo Galilei durant lo començament dau sègle XVII mai sa luneta aviá pas la poissença per veire lei fasas de la planeta. Puei, en 1631, Pierre Gassendi veguèt un transit solar de Mercuri predich per Johannes Kepler. Enfin, en 1639, Giovanni Battista Zupi, amb un telescòpi pus poderós que Galilei, descubriguèt lei fasas de Mercuri demostrant son orbita a l'entorn dau Soleu[1].
Dins aquò, lei dificultats per observar Mercuri entraïnèron un interès mendre per son estudi. En 1800, Johann Schröter imaginèt de montanhas autas de 20 quilomètres. A partir d'aqueu trabalh, Friedrich Bessel estimèt lo periòde de rotacion a 24 oras e l'enclinason de l'axe de rotacion egala a 70°[42]. Pendent lei annadas 1880, Giovanni Schiaparelli cartografièt la planeta e prepausèt una rotacion sincròna coma per la Tèrra e la Luna[43]. Enfin, la cartografia foguèt melhorada per Eugenios Antoniadi en 1934.
En 1962, lei Sovietics de la còla de Vladimir Kotelnikov acomencèron d'observacions radar de la planeta[44] [45] [46]. Lo periòde de rotacion foguèt calculat tornarmai en 1965 per Gordon Pettengill. Trobèt una valor egala a 59 jorns[47]. Aqueu resultat foguèt una sospressa per lei scientifics car l'ipotèsi de la rotacion sincròna èra fòrça escampada. l'explicacion foguèt atrobada per l'Italian Giuseppe Colombo que prepausèt l'existéncia d'una resonància 3:2[48].
Lei telescòpis actuaus son tornarmai capables d'observar la superficia de Mercuri e d'obtenir de detalhs novèus. Ansin, un bacin d'impacte dich Bacin Skinakas, pus grand que lo Bacin Caloris, foguèt probablament descubèrt dins una zona desconeguda de la planeta[49]. Enfin, una cartografia novèla foguèt facha per lo telescòpi radar d'Arrecibo amb una resolucion de 5 km[50].
Exploracion ambé de missions espacialas[modificar | modificar la font]
Coma la planeta es pròcha dau Soleu e a pas d'atmosfèra per alentir lo movement dei sondas, lei manòbras per la mesa en orbita necessitan d'aver una quantitat de carburant pus importanta que per s'escapar dau Sistèma Solar. Ansin, solament doas sondas espacialas son estadas mandadas vèrs Mercuri. Lei doas foguèron estatsunidencas :
- Mariner 10 (1974-1975).
- MESSENGER (2008-encuei).
Misssion Mariner 10[modificar | modificar la font]
La sonda Mariner 10 realizèt tres susvoladas de Mercuri en 1974 e 1975. Transmetèt lei premiers imatges de la planeta, especialament son aspèct craterizat[51]. La sonda descurbiguèt egalament lei plecs de la superficia e la preséncia dau camp magnetic de Mercuri e sa semblança amb aqueu de la Tèrra. Pasmens, durant lei susvoladas, la sonda observèt malurosament tres còps la mema fàcia. Ansin, la sonda poguèt just cartografiar 45% de la superficia avans d'agotar son carburant lo 24 de març de 1975.
Mission MESSENGER[modificar | modificar la font]
La mission MESSENGER (per MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) foguèt mandada dempuei la Tèrra en 2004 per la NASA. Après unei correccions de trajectòria a l'entorn de la Tèrra e de Vènus, la sonda realizèt tres susvoladas de Mercuri en 2008 e 2009[52] [53]. Pendent sei susvoladas, la sonda capitèt de cartografiar una partida de l'emisfèri non observat per Mariner 10. La mesa en orbita definitiva deuriá aver luòc en març de 2011. La sonda auriá sièis objectius d'estudiar : la densitat auta de Mercuri, son istòria geologica, la natura dau camp magnetic, l'estructura de l'interior de la planeta, la preséncia d'aiga ai pòls e l'origina de l'atmosfèra tèuna.
Cultura[modificar | modificar la font]
Mitologias ancianas[modificar | modificar la font]
Per leis Assirians, Mercuri èra nomada « Udu-idim-gu-ud » (la planeta bombant) segon lei tauletas Mul.Apin. Enterin, lei Babilonians la nomarián Nabu segon lor dieu messatgier. Lei Grècs e lei Romans nominèron tanben la planeta segon lo nom dau dieu messatgier de lor religion, respectivament Ermès e Mercuri. Puei, lei Vikings li associèron lor dieu Odin e lo dimècres. En China, Mercuri foguèt associada ambé lo nòrd e l'aiga[54]. Dins l'Indoïsme, Mercuri es dich Boda[55]. Enfin, la civilizacion maia considerèt Mercuri coma un chòt messatgier dau monde sosterranh[56].
Reféréncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Strom, Robert G.; Sprague, Ann L. (2003). Exploring Mercury: the iron planet. Springer.
- ↑ Lyttleton, R. A. (1969). "On the Internal Structures of Mercury and Venus". Astrophysics and Space Science 5 (1): 18.
- ↑ Gold, Lauren (3 de mai de 2007). "Mercury has molten core, Cornell researcher shows". Chronicle Online (Cornell University). [1].
- ↑ Finley, Dave (3 de mai de 2007). "Mercury's Core Molten, Radar Study Shows". National Radio Astronomy Observatory. [2].
- ↑ Spohn, Tilman; Sohl, Frank; Wieczerkowski, Karin; Conzelmann, Vera (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science 49 (14–15): 1561–1570.
- ↑ Gallant, R. 1986. The National Geographic Picture Atlas of Our Universe. National Geographic Society, 2nd edition.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (July 10, 1996). "Shape and Orientation of Mercury from Radar Ranging Data". Icarus (Academic press) 124: 690–697
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Benz, W.; Slattery, W. L.; Cameron, A. G. W. (1988). "Collisional stripping of Mercury’s mantle". Icarus 74 (3): 516–528.
- ↑ 9,0 9,1 Cameron, A. G. W. (1985). "The partial volatilization of Mercury". Icarus 64 (2): 285–294.
- ↑ Weidenschilling, S. J. (1987). "Iron/silicate fractionation and the origin of Mercury". Icarus 35 (1): 99–111.
- ↑ "BepiColombo". ESA Science & Technology. European Space Agency. [3]
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 P. D. Spudis (2001). "The Geological History of Mercury". Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior, Chicago: 100. [4]
- ↑ Strom, Robert (September 1979). "Mercury: a post-Mariner assessment". Space Science Reviews 24: 3–70.
- ↑ Head, James W.; Solomon, Sean C. (1981). "Tectonic Evolution of the Terrestrial Planets". Science 213 (4503): 62–76.
- ↑ Blue, Jennifer (April 11, 2008). "Gazetteer of Planetary Nomenclature". US Geological Survey. [5]
- ↑ Grayzeck, Ed. "MESSENGER Web Site". Johns Hopkins University. [6]
- ↑ Shiga, David (January 30, 2008). "Bizarre spider scar found on Mercury's surface". NewScientist.com news service. [7]
- ↑ Wagner, R. J.; Wolf, U.; Ivanov, B. A.; Neukum, G. (October 4–5, 2001). "Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury' s Time-Stratigraphic System". Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior. Proceedings of a workshop held at The Field Museum.. Chicago, IL: Lunar and Planetary Science Institute. p. 106.
- ↑ R.J. Wagner et al., « Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury's Time-Stratigraphic System », dans Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior, Chicago, 2001, p. 106
- ↑ Domingue, Deborah L. et al. (August 2009). "Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere". Space Science Reviews 131 (1–4): 161–186.
- ↑ McClintock, William E.; Vervack Jr., Ronald J.; Bradley, E. Todd et al. (2009). "MESSENGER Observations of Mercury’s Exosphere: Detection of Magnesium and Distribution of Constituents". Science 324 (5927): 610–613.
- ↑ 22,0 22,1 Beatty, J. Kelly; Petersen, Carolyn Collins; Chaikin, Andrew (1999). The New Solar System. Cambridge University Press.
- ↑ Prockter, Louise (2005). Ice in the Solar System. Volume 26. Johns Hopkins APL Technical Digest. http://www.jhuapl.edu/techdigest/td2602/Prockter.pdf.
- ↑ Lewis, John S. (2004). Physics and Chemistry of the Solar System (2nd ed.). Academic Press. p. 463.
- ↑ Murdock, T. L.; Ney, E. P. (1970). "Mercury: The Dark-Side Temperature". Science 170 (3957): 535–537.
- ↑ Ingersoll, Andrew P.; Svitek, Tomas; Murray, Bruce C. (November 1992). "Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the moon, Mercury, and Mars". Icarus 100 (1): 40–47.
- ↑ Seeds, Michael A. (2004). Astronomy: The Solar System and Beyond (4th ed.). Brooks Cole.
- ↑ Williams, David R. (January 6, 2005). "Planetary Fact Sheets". NASA National Space Science Data Center. http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html.
- ↑ Christensen, Ulrich R. (2006). "A deep dynamo generating Mercury's magnetic field". Nature 444 (7122): 1056–1058.
- ↑ Spohn, T.; Sohl, F.; Wieczerkowski, K.; Conzelmann, V. (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science 49 (14–15): 1561–1570.
- ↑ Steigerwald, Bill (June 2, 2009). "Magnetic Tornadoes Could Liberate Mercury's Tenuous Atmosphere". NASA Goddard Space Flight Center. [8]
- ↑ Baumgardner, Jeffrey; Mendillo, Michael; Wilson, Jody K. (2000). "A Digital High-Definition Imaging System for Spectral Studies of Extended Planetary Atmospheres. I. Initial Results in White Light Showing Features on the Hemisphere of Mercury Unimaged by Mariner 10". The Astronomical Journal 119: 2458–2464.
- ↑ Patrick Kelly, ed. (2007). Observer's Handbook 2007.
- ↑ Tunç Tezel (January 22, 2003). "Total Solar Eclipse of 2006 March 29". Department of Physics at Fizik Bolumu in Turkey. [9]
- ↑ chaefer, Bradley E. (May 2007). "The Latitude and Epoch for the Origin of the Astronomical Lore in Mul.Apin". American Astronomical Society Meeting 210, #42.05 (American Astronomical Society). http://cdsads.u-strasbg.fr/abs/2007AAS...210.4205S.
- ↑ Staff (2008). "MESSENGER: Mercury and Ancient Cultures". NASA JPL. [10]
- ↑ H.G. Liddell and R. Scott; rev. H.S. Jones and R. McKenzie (1996). Greek–English Lexicon, with a Revised Supplement (9th ed.). Oxford: Clarendon Press. pp. 690 and 1646.
- ↑ Antoniadi, Eugène Michel; Translated from French by Moore, Patrick (1974). The Planet Mercury. Shaldon, Devon: Keith Reid Ltd. pp. 9–11.
- ↑ Goldstein, Bernard R. (February 1996), "The Pre-telescopic Treatment of the Phases and Apparent Size of Venus", Journal for the History of Astronomy: 1
- ↑ Ansari, S. M. Razaullah (2002). "History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997". Springer. p. 137.
- ↑ amasubramanian, K.; Srinivas, M. S.; Sriram, M. S. (1994). "Modification of the Earlier Indian Planetary Theory by the Kerala Astronomers (c. 1500 AD) and the Implied Heliocentric Picture of Planetary Motion". Current Science 66: 784–790. [11]
- ↑ Colombo, G.; Shapiro, I. I.. "The Rotation of the Planet Mercury". SAO Special Report #188R. [12]
- ↑ Holden, E. S. (1890). "Announcement of the Discovery of the Rotation Period of Mercury [by Professor Schiaparelli"]. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 2 (7): 79.
- ↑ Evans, J. V.; Brockelman, R. A.; Henry, J. C.; Hyde, G. M.; Kraft, L. G.; Reid, W. A.; Smith, W. W. (1965). "Radio Echo Observations of Venus and Mercury at 23 cm Wavelength". Astronomical Journal 70: 487–500.
- ↑ Moore, Patrick (2000). The Data Book of Astronomy. New York: CRC Press. p. 483.
- ↑ Butrica, Andrew J. (1996). "Chapter 5". To See the Unseen: A History of Planetary Radar Astronomy. NASA History Office, Washington D.C.. [13]
- ↑ Pettengill, G. H.; Dyce, R. B. (1965). "A Radar Determination of the Rotation of the Planet Mercury". Nature 206 (1240): 451–2.
- ↑ Colombo, G. (1965). "Rotational Period of the Planet Mercury". Nature 208: 575.
- ↑ L. V. Ksanfomality (2006). "Earth-based optical imaging of Mercury". Advances in Space Research 38: 594.
- ↑ Harmon, J. K. et al. (2007). "Mercury: Radar images of the equatorial and midlatitude zones". Icarus 187: 374.
- ↑ Phillips, Tony (October 1976). "NASA 2006 Transit of Mercury". SP-423 Atlas of Mercury. NASA. [14]
- ↑ "Countdown to MESSENGER's Closest Approach with Mercury". Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. January 14, 2008. [15]
- ↑ "MESSENGER Gains Critical Gravity Assist for Mercury Orbital Observations". MESSENGER Mission News. September 30, 2009. [16]
- ↑ Kelley, David H.; Milone, E. F.; Aveni, Anthony F. (2004). Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy. Birkhäuser.
- ↑ Pujari, R.M.; Kolhe, Pradeep; Kumar, N. R. (2006). Pride of India: A Glimpse Into India's Scientific Heritage. Samskrita Bharati.
- ↑ Milbrath, Susan (1999). Star Gods of the Maya: Astronomy in Art, Folklore and Calendars. University of Texas Press.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Études Comtadines
Es quaucarèn de forço agradiéu que la revisto semestralo Etudes Comtadines. Soun numerò 9 es coumoul de countribucioun saberudo e bèn doucumentado. I’avèn releva de rubrico toucant li mounumen e lou patrimòni basti coumtadin : Lou coulège di Jesuisto à Carpentras - La capello di Penitènt Negre de Carpentras - La capello de Nosto-Damo de Misericòrdi à Vièlo. Tambèn, d’estùdi coume : La Faro, vilage endustriau e La resclauso dóu Pàti à Caroun.
Pièi soun evouca de persounage coumtadin, o qu’an de racino coumtadino :
1117937