text:
Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia
Aguest article tracte sus eth suslhèuament de 1943 deth Gueto de Varsòvia. Entath suslhèuament de Varsòvia de 1944, vedetz-vos Suslhèuament de Varsòvia e Istòria des josivi en Polònia.
Eth Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia (var. Soslevament del (dau) gueto de Varsòvia) siguèc la revòlta des josieus deth Gueto de Varsovia, quan es tropes alemandes comencèren era dusau deportacion massiva cap as camps de concentracion e extermini, pendent era Dusau Guèrra Mondiau. Arribèc entre eth 19 d'abriu e eth 16 de mai de 1943, en tot èster fin finau esclafada pes tropes des SS, jos eth comandament de Jürgen Stroop. Anterioraments s'auie lançat un atac contra es ocupants alemands eth 18 de gèr, a on es josivi polonesi gesseren plan paradi.
Antecedents[modificar | modificar la font]
Un còp qu'Alemanha aucupèc Polonha, era poblacion josiva eth tot eth país comencèc a sofrir atacs jornalièraments. Eth 1940, era poblacion josiva polonesa, uns 3 milions, comencèren a èster reubicados en petiti sectors des ciutats poloneses, nomentadi guetos. En gueto de Varsovia, eth mès de gran de toti, demorauen amuntegats uns 380 mil josivi. Quitament abans qu'es nazis comencèssen a transportar a milèrs de josivi ath camp de concentracion de Treblinka, es josivi auien ja començat a morir en massa, a causa des epidèmies e dera hame. En un periòde de 52 dies, que culminèc eth 12 de seteme de 1942, uns 300 mil residents deth gueto de Varsòvia sigueren enviadi a camps de concentracion a on sigueren assassinadi. Ath començament d'aguesta deportacion, es caps dera resisténcia josiva ordenèren non lutar, donques que credien qu'es josivi èren enviadi a un camp de trabalh, en lòc d'un camp d'extermini. Ara fin der an, era abséncia de notícies des deportats e es brusors que se filtraven entre es soldats alemands convenceren as josivi restants dera realitat crua, e quan escotèren que deportacions naues viegen en camin, decidiren lutar. Maugrat açò, des quasi 60 mil josivi que demorauen en gueto, mens de mil auien experiéncia de combat e era immensa majoria dera poblacion non participèc ena resisténcia armada. Eth 9 de gèr de 1943, quan eth cap des SS, Heinrich Himmler ordene era reprenuda des deportacions deth gueto, es josivi s'assabenten d'aguesta orde e comencen a préner mesures ath respecte.
Començament deth Suslhèuament[modificar | modificar la font]
Eth 18 de gèr, es autoritats alemandes deth gueto sagèren deportar era poblacion josiva restanta, mès es organizacions josives clandestines Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) e Żydowski Związek Wojskowy (ŻZW) expulsèren es opresores e preneren eth contraròtle deth gueto. S'installèren lòcs de vigilància en cada cantoada e tot josieu acusat d'auer collaborat damb es alemands siguec executat, en tot includir as membres dera Gestapo josiva [1]. Es revoltadi non disposauen de fòrça armes, era majoria cargaue pistolets e revolveres, e dispausavan ues dotzenes de rifles vielhs, atau coma ua ametralladora. Auien fòrça explosius casolans, atau coma miugranes proporcionades peth Armia Krajowa, era Armada Territoriau Polonesa. Quate dies dempús d'iniciar-se era luta, es alemands se retiren deth gueto, e immediataments inicièren era sollicitud de renfortiments entà recuperar eth contraròtle deth madeish. Pera sua banda es josivi comencèren a cavar centenats de búnkers, en tot includir 618 refugis antiaeriani. Aguesti refugis subterraneos sigueren camuflats, e se comunicauen uns damb uns auti a trauès deth desguàs, ath delà dispausavan d'electricitat e d'aigua. Pera sua banda, es alemands amassèren aperaquí 2054 soldats e 36 oficiaus ath torn deth gueto, en tot includir 821 panzergranaderos des Waffen-SS. Ath delà se les ordenèc a uns 363 membres dera Policia Blu polonesa collaboracionista qu'entornegèssen ath gueto. Se junheren tancs, veïculs armadi, armes de gas, lança-ahlamas e artilleria entad eventuau assaut. Era resisténcia polonesa vedec ua oportunitat d'actuar en suslhèuament, e comencèc a sajar passar armes laguens deth gueto. Entre eth 19 e eth 23 d'abriu era Armada Territoriau e era Guardia deth Pòble comunista sagèren entrar ath gueto dempús de parts desparières, sense succès. Ua brigada polonesa, ath comandament de Henryk Iwański, quitament entrèc ath gueto e artenhec establir un enllaci damb era resisténcia josiva, en tot ajudar a uns pòqui a escapar. Era resisténcia polonesa tanben transmetec messatges de ràdio en tot informar as poténcies aliades dera situacion desesperada laguens deth gueto de Varsòvia. Maugrat açò, maugrat es esfòrci polonesi e josivi entà mantier era resisténcia, ère de mès en mès evident que quan es alemands ataquèssen damb tota era sua fòrça, eth gueto queirie.
Eth contraatac alemand[modificar | modificar la font]
Era net deth Pésaj, eth 19 d'abriu de 1943, insurgentes josivi lancèren pompes molotov e miugranes de man, quan es soldats alemands comencèren a auançar cap ath gueto. Dus tancs francesi, capturadi per Alemanha, sigueren destruïdi pes òmes der OB e era ZZW. Es soldats des SS comencèren alavetz a cremar casa per casa, a desbastir sosterranhs e desguassos, e a assassinar a tot josieu que capturauen. Quate dies dempús, era luta organizada acabèc. Dempús d'alavetz es josivi s'amaguen enes refugis qu'auien bastit, encara que centenats son capturadi. Fòrça se suiciden, e bères hemnes detonen miugranes qu'auien amagades jos era sua ròba quan son arrestades. En tot conéisher qu'era fin deth suslhèuament s'apropaue, era poblacion civiu se concentrèc enes pòrtes deth gueto, sustot per curiositat, pr'amor qu'er antisemitisme e era paur as nazis auien estofat tota simpatia cap ara causa josiva. Eth gueto contunhe d'èster arrasat jornalièraments, eth generau Jürgen Stroop relate en sòn jornau que "familhes entières se lancen pes hièstres des bastiments incendiats". Eth 6 de mai apunte qu'an capturat mil cinc cents josivi e an assassinat 365 combatents, que Stroop qualifique de bandits. A causa des tactiques d'escamot que ne hèn usatge es josivi, es alemands quiten d'atacar ara net. Es insurgentes josivi e polonesi profiten entà sajar trincar era beta ath torn deth gueto, mès fracassen. Entath 8 de mai se totalizan 20 dies de combats continus; en aguest punt es bastiments deth gueto son ues ruïnes humantes, e enes lors sosterranhs se tròben amagadi es subreviventi, que compartissen eth refugi damb es cadavres des queigudi, qu'a eth sòn torn son devorats pes arrats. Aguest madeish dia es alemands capturen era casèrna generau deth ZOB, en tot èster executadi immediataments toti es quaus se trobauen aquiu. Mordechai Anielewicz e era sua nòvia se suiciden abans dera arribada des alemands, tanben ac hèn era majoria des caps. Un aute dirigent, Marek Edelman, artenh escapar mercés a un camion dera Armia Krajowa, que demore camuflat en un embornal as entorns deth gueto. Es alemands decidissen que ja ei ora d'acabar damb era luta e comencen a cremar eth gueto, e es sobrevivientes s'amaguen enes embornals, en tot patir ua hame e sigatz atroces. Sense municions, non pòden suicidar-se, doncas que demanen as sòns companhs que les aucisquen. Entà evitar qu'er incendi passe es limits deth gueto, es pompièrs de Varsòvia son desplegadi dehòra. Entath 16 de mai, Stroop declare qu'era batalha a acabat, e era sinagòga deth carrèr Tlomacka ei desbastida coma simbèu dera fin dera existéncia josiva a Varsòvia. Es collaboracionistas polonesi inícien era persecucion des subreviventi deth gueto, e li meten un nòm ara madeisha: era caça deth josieu. Maugrat açò, fòrça artenhen escapar, en tot víuer amagadi enquiath suslhèuament de 1944, a on es fòrces alemandes tanben trionfèren.
Legat[modificar | modificar la font]
En totau, uns 7000 josivi moriren en atac alemand. Auti 6000 addicionaus se cremèren o s'estofèren enes búnkeres qu'eri bastiren. Era rèsta, uns 50 000, sigueren enviadi a camps d'extermini, principauments ath de Treblinka. En rapòrt deth 13 mai de 1943, Jürgen Stroop didie: 180 josivi, bandits e sosumans an estat destruïdi. Eth sector josieu de Varsòvia ja non existís. Es operacions d'escala grana finalizèren as 2015 ores en hèr esclatar era sinagoga de Varsòvia. Eth nombre totau de josivi que'n se procedic siguec: 56.065, en tot includir josivi capturadi e josivi qu'era sua exterminación pòt èster provada. Era majoria des bastisses deth gueto sigueren escampadi ran deth solèr. En lòc s'establic eth camp de concentracion de Varsòvia, oficiauments Konzentrationslager Warschau, que s'utilizèc entà barrar polonesi e foncionèc tanben coma camp d'execucion. Era data exacta dera sua creacion ei disputada, donques que mercés a ua carta de Heinrich Himmler, se coneish qu'un camp d'aguest tipe foncionaue en gueto o enes sòns voltants abans deth suslhèuament josieu. Pendent eth suslhèuament de Varsòvia, era Armia Krajowa liberèc uns 380 josivi deth gueto, qu'èren ena preson alemanda plaçada en carrèr Gęsigue, aué dia renomentada Anielewicz, en aunor ath comandant deth ZOB. Fòrça d'aguesti josivi se junheren immediatament ara Armia Krajowa, atau coma uns pòqui josivi qu'auien estat subsistint enes embornals de Varsòvia dempús der an anterior. Es caps d'eth ŻOB, Icchak Cukierman e Zivia Lubetkin suberviueren ar extermini deth gueto e ans dempús testificaron en jutjament contra Adolf Eichmann en Israèl. Ambdús moriren en aguest país. Eth suslhèuament deth gueto ei recreat ena pellicula Eth Pianista, a on eth protagonista Władysław Szpilman, interpretat per actor Adrien Brody, escape deth gueto pendent eth començament deth madeish, e pòt observar dempús d'ua casa pròplèu era execucion de sòns companhs.


c: text/html

text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Cansounié prouvençau
Vaqui la 7enco edicioun dóu Cansounié prouvençau
I’a d’óutis, coume acò, que sèmblon de rèn e pamens! Sian esta óubliga, vèio de Calèndo, de demanda à noste estampaire de faire uno nouvello edicioun dóu cansounié Pèr canta tóutis ensèn. Es dounc la 7enco d’edicioun que vèn d’espeli. Aquest cansounié recampo 80 cansoun prouvençalo, emé li musico pèr galoubet. La chausido fuguè facho pèr noste regreta ami Marcèu Bòsqui. Es lou tambourinaire de Tuleto, Jan-Marìo Vuitteney, qu’a fa li dessin e li rego de musico, emé l’ajudo d’Eleno Roux pèr la bello cuberto que vesès. Anen zóu! criso vo pas criso fau pas balança!! Avès de coumanda tre aro voste cansounié se n’avès pas un o se lou vostre es trop estrassa, en recoupiant lou pichot buletin seguènt :
Coumande 1 eisemplàri dóu cansounié
Pèr canta tóutis ensèn
e pague 10 € + 2€ de mandadis pèr CCB/CCP à l’ordre di
Nouvello de Prouvènço,
42 bd Sixte-Isnard,
84000 Avignoun.
Lou cansounié vous sara adreissa tre recepcioun de vosto coumando e de voste pagamen.
1119069

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gondar
Gondar (ge'ez : ጎንደር), de còups escrich Gonder, es una vila e un woreda d'Etiopia que si situa au nòrd-oèst dau lac Tana, dins la província anciana de Begemder, o província de Gondar.
Après lo transferiment de la capitala a Magdala per l'emperaire Tewodros II en 1885, Gondar siguèt pilhada per lei mahdistas sodanés en 1887, ocupada per leis Italians de 1935 o 1936 a 1941, puei bombardada per lei Britanics en 1941. Gondar comptava 112 000 abitants en 1994. Si l'i tròba encara fòrça roïnas dei palais emperiaus, glèias, ensin que de bastiments d'arquitectura faissista eiretats de l'ocupacion italiana.


text:
Olympus Mons
Olympus Mons (latin per Mont Olimp) es un grand volcan bloquièr de la planèta Mart. S'enauça a aperaquí 22 km d'altitud,[1] çò que ne fa la segonda pus nauta montanha del Sistèma Solar, darrièr lo pic central de Rheasilvia, un cratèr d'impacte situat sus l'asteroïde Vesta, que s'enauça leugièrament pus naut. Olympus Mons atenh tres còps la nautor del Mont Everest per dessús del nivèl de la mar. Olympus Mons es lo pus jove dels grands volcans de Mart, que s'es format durant lo periòde amazonian. Olympus Mons es conegut dels astronòms dempuèi la fin del sègle XIX coma la formacion albedo Nix Olympica (latin "Nèu de l'Olimp"). Sa natura montanhosa èra suspectada ben abans que de sondas espacialas o confirman.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Plescia, J. B. (2004). Morphometric Properties of Martian Volcanoes. J. Geophys. Res., 109(E03003), (DOI:10.1029/2002JE002031).
- ↑ Patrick Moore 1977, Guide to Mars, London (UK), Cutterworth Press, p.96


text:
Aschelminthe
A la manièra dels acelomats, los aschelmints son un acampament de phylum basat sus de critèris morfologics mas que s'es revelat artificial pels estudis genetics recents. Aqueste grop es tanben apelat pseudocelomat o nematelmints. Lor principala caracteristica es la preséncia d'una cavitat intèrna, autra que lo tube digestiu, mas que pòt èsser assimilada a un celòm vertadièr, perque es pas cavada dins l'espessor del mesodèrma coma es lo cas pels animals celomats.
Aquestes animals son fòrt diversificats, l'embrancament dels nematòdes constituissent lo segond grop aprèp los artropòdes per òrdre d'importància. Recampan divèrses embrancaments constituits d'animals de talha pichona :
- los acantocefals
- los chaetognats
- los cicliofòrs
- los gastrotriches
- los quinorinches
- los loricifèrs
- los nematòdes
- los nematomòrfs
- los priapulids
- los rotifèrs


text:
Michel Sapin
Michel Sapin, nascut lo 9 d'abril de 1952 a Boulogne-Billancourt, es un òme politic francés, nomenat lo 16 de mai de 2012 coma ministre del Trabalh, de l'Emplec e del Dialòg social dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Membre del Partit socialista, Foguèt deputat de l'Indre e dels Nauts de Sèina, ministre delegat prèp del ministre de la Justícia (mai de 1991 - abril de 1992, govèrn d'Édith Cresson), ministre de l'Economia e de las Finanças (avril de 1992 - març de 1993, govèrn Pierre Bérégovoy) e ministre de la Foncion publica e de la Reforma de l'Estat (govèrn Lionel Jospin). Tanben èra president del Conselh Regional del Centre de 1998 a 2000 puèi de 2004 a 2007. Foguèt reelegit en 2007 deputat de l'Indre e cònsol màger d'Argenton-sur-Creuse.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas, formacion[modificar | modificar la font]
Filh de Claude Sapin, executiu superior, e de Claude Garteiser, Michel Sapin Dintrèt a Escòla Normala Superiora en 1974, dins la seccion letras, puèi a l'ENA en 1978, annada de François Hollande, Ségolène Royal e Dominique de Villepin.
A sa sortida de l'ENA, causiguèt per afectacion lo tribunal administratiu de París.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Michel Sapin aderiguèt al PS en 1975. Membre del burèl nacional del PS, foguèt
- secretari nacional a las questions economicas (1997 - 1998)[1] ;
- secretari nacional a l'emplec (decembre 1998 - març 2000) ;
- responsable nacional a la Tresauraria prèp del Primièr secretari (mai 2003) ;
- secretari nacional a l'economia e a la fiscalitat (15 de febrièr de 2007}}).
Sostenguèt la candidatura de Ségolène Royal a l'investitura del PS per l'eleccion presidenciala de 2007. Lo 15 de febrièr de 2007, aprèp la demission d'Éric Besson, que contestava la campanha de Ségolène Royal, li succediguèt al pòste de secretari nacional del PS encargat de l'economia.
En novembre de 2011, François Hollande, candidat PS a l'election presidenciala, ne faguèt un membre clau de son equipa de campanha lo nomenant encargat del projècte presidencial.
Mandats electius[modificar | modificar la font]
Conselhs municipals[modificar | modificar la font]
- 1989 - 1994 : conselhièr municipal de Nanterre.
- Cònsol màger d'Argenton-sur-Creuse en 1995-2001 e en 2002-2004. Primièr adjunt al cònsol d'Argenton-sur-Creuse en 2001-2002 e de 2004 a 2007. En 2007 foguèt reelegit màger pel conselh municipal.
- President de la Comunautaut de Comunas del País d'Argenton-sur-Creuse (1988).
Conselhs generals[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh General d’Indre de març de 1998 a març de 2004 (non candidat apuèi)
Conselhs regionals[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh Regional d'Illa de França de 1992 a 1994.
- Membre del Conselh Regional del Centre, foguèt president d'abril de 1998 a abril de 2000 e tornarmaia dels 2 d'abril de 2004 a agost de 2007. Demissionèt de la presidéncia per causa de cumul de mandats.
Deputat a l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
- Deputat d'Indre (1981-1986), foguèt secretari (1983 - 1984), puèi vicepresident de l’Assemblada Nacionala (1984-1985)
- Deputat dels Nauts de Sèina (1986 e 1988 - 1991), foguèt president de la Comission de las Leis Constitucionalas, de la Legislacion e de l'Administracion Generala de la Republica (1988)
- Deputat d'Indre (17 de junh de 2007)
Foncions ministerialas[modificar | modificar la font]
- Ministre delegat prèp del ministre de la Justícia (mai de 1991 - abril de 1992) dins lo govèrn Edith Cresson
- Ministre de l’Economia e de las Finanças (abril 1992 - març de 1993) dins lo govèrn de Pierre Bérégovoy, deguèt afrontar las doas crisis provocadas pel succès relatiu de l'« òc » al tractat de Maastricht
- Ministre de la Foncion Publica e de la Reforma de l’Estat (març de 2000 - mai de 2002) dins lo govèrn de Lionel Jospin
- 16 de mai de 2012: ministre del Trabalh, de l'Emplec e del Dialòg social dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault
Posteritat[modificar | modificar la font]
Daissèt una lei dicha « lei Sapin », promulguada en genièr de 1993, lutant contra la corrupcion. La lei Sapin transformèt las règlas economicas del mercat publicitari.
Autras Foncions[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh de la politica monetària de la Banca de França (genièr de 1994 - junh de 1995).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ temptèt alara, en van, de defendre l'idèa, eterodòxa a l'esquèrra, de promocion de l'accionariat salariat.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Ficha de Michel Sapin, sul site del MINEFE
- (fr)La lei Sapin, sul site Legifrance
- (fr)Ficha sul site de l'Assemblada nacionala


text:
La Comunautat de l'anèl
La Comunautat de l’anèl (en anglés The Fellowship of the Ring) es la primièra partida del Senhor dels anèls, roman en tres volums de l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien, paregut lo 29 de julhet de 1954 al Reialme Unit.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Libre I[modificar | modificar la font]
Lo Libre I comença amb la descripcion del rambalh provocat dins la Comtat amb l'anoncia de la fèsta que se debanará en onor del 111n aniversari de Bilbon Sacquet, un Hobbit, e del 33n aniversari de Frodon, pichon cosin que Bilbon adoptèt. Las aventuras de Bilbon, inabitualas pel pòble casanièr e suau dels Hobbits, fan corrir totas menas de rumors, e n'i a que penson que amaga a çò del un fabulós tresaur. En mai que Bilbon es estonablament conservat per un aujòl centenari. Cadun espèra la fèsta amb tresfoliment, perque manjar, beure e recebre de presents son las activitats preferidas dels Hobbits. Gandalf, masc e vièlh amic de Bilbon, arriba a la Comtat, per se jònher al festenal coma artificièr.
La fèsta es un succès fins a que Bilbon subte desaparesca pendent lo seu discors, qu'utilizèt un anèl magic que fa invisible quin qu'o pòrta pr'amor tornar a çò d'el. Gandalf lo rejònh e Bilbon, que se sentís vièlh, alassat e estranhament estirat, torna partir a l'aventura, com l'aviá decidit abans la fèsta. L'Hobbit daissa enarrièr, amb dificultas l'anèl magic e lèga tot çò que posseda à a Frodon. Frodon, pauc aprèp, s'abriva a çò de Bilbon mas lo seu oncle èra ja partit, Gandalf l’informa de la situacion e li dich de metre l’anèl a l'abric. Gandalf, que s'interrogava sus l'origina vertadièra de l'anèl, e perplèx fàcia a la resisténcia de Bilbon a lo daissar, tanben se n'anèt de la Comtat, mai d'ora que previst, per reglar d'afars.
Avià l'abituda Gandalf de torna discrètament dins la Comtat de temps en temps. Puèi torna pas mai pendent d'ans e Frodon pensa lo veire pas pus. Alara, un jorn, 17 ans aprèp tornèt Gandalf per visitar Frodon e l'informar que fin finala aviá descobert d'ont veniá l'anèl. Verifica çò que descobriguèt traient l'anèl al fuòc, çò que revèla una inscripcion en escritura elfica e en una lenga del Mordor: de segur s'agís l’Anèl Unic, fabregat dins lo Mont del Destin, e apartenent a Sauron, lo mèstre de las tenèbras, qu'i aviá instillat una partida de la seuna poténcia. L'anèl aviá estat pres a Sauron per Isildur, puèi tombat al riu venguèt a Smeagol, membre d'un pòble benleu parent dels Hobbits; Smeagol, demorét plen de remòrs a causa del murtre qu'aviá fach per prene l'anèl e amb la poténcia d'aquel qu'èra vengut una creatura òrra fugissent la lutz, e aviá pres per nom Gollum. Es en encontrant aquel darrièr que Bilbon aviá trapat l'anèl, e que, segon Gandalf, Bilbon èra destinat a lo trobar malgrat la volontat pròpia de l'anèl que cercava a tornar al seu mèstre.
Alara Sauron, aflaquit dempuei la perduda del seu anèl, èra per l'ora sortit de la Selva Negra e reviscolava las seuna fòrças. Mercé a la captura de Gollum e a las torturas qu'aquel sofriguèt per li desarancar d'informacions, Sauron realisèt l'exiténcia dels Hobbits e, subretot, de l'existéncia de Bilbon. De creatures estranhas barutlan a l'entorn de la Comtat, e d'Elfs e de Nans fugisson cap a l'Oèst. Frodon, ara conscient del dangièr que la menaça de l'anèl pesant la Comtat, deu partir per Bree: Gandalf sospecha que los Cavalièrs Negres, servissent l’Anèl, lèu vendrán a los perseguir. Aprèp uns messes de preparatius, per rendre la despartida mai anodina possibla, Frodon vend Androna, lo domèni del seu oncle. Frodon es accompanhat de tres Hobbits: Samsagace Gamegie (dich Sam), Meriadoc Brandeboc (dich Merry) e Peregrin Toc (dich Pippin). Pendent lo percors, lo grop fa de viradas, coma dins la Selva Vièlha, los Nauts dels Galgals, l'encontra amb Tom Bombadil. Tom Bombadil ofrís una espasa a cadun abans de los daissar. Los quatre Hobbits arriban a Bree ont encontran un barutlaire, Grands-passes (Aragorn), que fin finala es un amic de Bilbon e Gandalf, e tanben l’eretièr del tròn del Gondor. Aquel los mena a Fonscomba aprèp fòrça viradas.
Libre II[modificar | modificar la font]
Arribats a Fonscomba, tornan trobar Gandalf e Bilbon. Se debana alara lo conselh d'Elrond, qu’Elrond (lo mèstre de Fonscomba) presidís; Gandalf i revèla la traïson del cap del seu òrdre: Saroman lo Blanc (que s'éra tornat cap al mau). Decidiguèt en seguida que calguèt anar cap a Mordor, fins al Mont del Destin, ont l'Anèl foguèt fabregat, sol luòc que se podava destruire e l'Anél e Sauron per jamai. Frodon se prepausa de capitanejar aquela quista, foguèt acompanhat per uèit companhs: Sam Gamegie, lo seu amic per totjorn, Merry, Pippin (lo mai jove), Aragorn, Gandalf, Boromir lo filh de l'intendent del Gondor, qu'es un Òme, Legolas, lo representant dels Elfs, e Gimli (filh de Glóin), aquel dels Nans. S'anèron en espedicion per destruire l’Anèl Unic, e aprèp que capitèron pas a passar lo Pòrt de Caradhras decidiguèron de passar per las minas de la Moria, luòcs dels Nans.
Per dintrar dins las minas, cal resòlvre l'enigma inscricha sus la pòrta: « Parlatz, amic, e dintratz. » Gandalf acabèt per trobar la solucion : dire « amic », dins la lenga dels elfs (Mellon); la pòrta de las minas se dubrisson just al moment que lo monstre del lac se desevelhe e ataque los companhs. Dedins las minas a un caireforc deguèron causir entre tres camins. Alara avancèron dins lo corredor e arribèron dins lo tombèl de Balin, lo mèstre de la Moria que foguèt tuat pels Orcs. Se debanét una batalha entre la companhiá e los èssers del mau. Pendent la batalha un Folet arribèt e manquèt tuar Frodon. Los eròis deguèron fugir mas tombèron sus un Balrog. Gandalf lo combatèt mas aprèp que lo faguèt tombar, la bèstia de fuòc faguèt tornejar lo seu foet e lo trapèt: ambedos son precipitats dins las fonsors. La companhiá compta alara pas mai que uèit membres.
Contunhèron lo camin e arribèron dins lo domèni dels Elfs ont encontrèron Galadriel, que mòstra a Frodon cossí seriá lo monde se capitián pas. Abans que la companhiá parta, fa un present a cada membre de la comunautat, e a Frodon una fiòla magica, que l'esclairarán dins los moments mai escurs. La companhiá aborda una riba (prèp de las casudas de Rauros), e Boromir, jos l'enfuéncia de l’anèl, ensag de lo prene a Frodon. Frodon decidís alara de fugir sol cap al Mordor per destruire l’Anèl per jamai. La companhiá lo cerca, mas sol Samsagace lo trobèt, perque aviá compres qu'iriá sol al Mordor, en mancant de se negar pel rejònher dins la barca. Abedos avançan cap al Mordor e lors destin.
Atala s'acaba lo libre de la comunautat de l'anèl.
Publicacion[modificar | modificar la font]
A causa de la longor de l'òbra, l'ostal d'edition Allen & Unwin decidiguèt de la publicar en tres tòmes. Foguèt demandat a Tolkien de cercar de sostítols. Tolkien esitèt, pensèt a Lo Retorn de l'ombre, abans de causir La Comunautat de l'anèl (en anglés The Fellowship of the Ring).
La Comunautat de l'anèl pareguèt en Gran Bretanha lo 29 de julhet de 1954.
Acuèlh de la critica[modificar | modificar la font]
Las criticas foguèron mai favorablas que l'autor esperava.
W. H. Auden ne faguèt una critica positva dins The New York Times[1].
Adaptatcion cinematografica[modificar | modificar la font]
Sortiguèt fin de 2001 en Euròpa lo film, Lo Senhor dels anèls: La comunautat de l'anèl primièra partida de la trilogia cinematografica Lo Senhor dels anèls realizat per Peter Jackson.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ W.H. Auden The Hero Is a Hobbit The New York Times; 31 d'octobre de 1954}}
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Vincent Ferré; Tolkien, trente ans après (1973 - 2003); Christian Bourgois; 2004; ISBN 2267017385


text:
Saozon-Sevigneg
Saozon-Sevigneg en breton ( Cesson-Sévigné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat acuèlh favorablament, coma la rèsta del país, la Revolucion e las siás avançadas. L'organizacion de las fèstas revolucionàrias testifica del maintien d'un sentiment favorable al nòu regim, coma aquela en celebrant la victòria de las armadas republicanas e la patz amb l'Àustria, principal enemic de la França, en brumaire an VI[1].
Sévigné Es un ancià fief situat sus la Vilaine, en amont de Cesson, cap a l'èst, just al limit de la municipalitat de Noyal-sus-Vilaine. Aquel fief es lo berceau de la famosa familha de Sévigné, #que Ostal de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné n'es la mai coneguda.
La commune accueille favorablement, comme le reste du pays, la Révolution et ses avancées. L’organisation des fêtes révolutionnaires témoigne du maintien d’un sentiment favorable au nouveau régime, comme celle célébrant la victoire des armées républicaines et la paix avec l’Autriche, principal ennemi de la France, en brumaire an VI[1].
Sévigné est un ancien fief situé sur la Vilaine, en amont de Cesson, vers l'est, juste à la limite de la commune de Noyal-sur-Vilaine. Ce fief est le berceau de la fameuse famille de Sévigné, dont Marie de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné est la plus connue.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 397.


text:
Antigua e Barbuda
Antiga e Barbuda es un reialme del Commonwealth format per doas illas principalas, dins la Mar de las Caribas: Antiga (de 280 km²) e Barbuda (de 161 km²).
Lo gentilici es antigués -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Antigua e Barbuda es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es la reina d'Anglatèrra, Elisabeta II, representada per un governador general.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Antigua e Barbuda


text:
La granda de 4 filhs, nasquèt en una familha d'artistas italo-irlandeses en Nòva York. La siá maire, Dinna, barava en lo grop Rockettes del Radio City Music Hall abans de sortir en fulhetons de television. Lo sieu paire, Michael, se faguèt conéisser al fulheton As The World Turns. A dos fraires Michael e Dakòta, e una sòr, Ali Lohan.
Lindsay Lohan comencèt la siá carrièra fòrça en rodant lèu spots publicitaris a comptar de 3 ans.
Forma alavetz part del quadre familial de la Walt Disney Pictures en pelliculas coma The Parent Trap, Freaky Friday o mai recentament Herbie: Fully Loaded . A rodat egalament una satira sus la joenessa americana, Mean Girls, qu'a agut succès als Estats Units. Lança alavetz lo sieu primièr album Speak a fins del 2004 e vend mai d'un milion d'exemplars als Estats Units. Trai un nòu single en octòbre del 2005Confessions of a Broken Heart consacrat a lo sieu paire. Lo sieu segond album, A Little More Personal (raw) sòrt lo 6 de decembre de 2005 als Estats Units, se vend mens plan que lo sieu primièr album e es pas mai present en lo "Top 40" doas setmanas après la siá sortida. Lo sieu retorn dins lo cinèma, en mai del 2006, a la pellicula Just My Luck, es loisha, amb solament un pauc mai de 38 milions de dolars de recobrament dins lo mond entièr.[1]


text:
Sant Chafrei
Sant Chafrei[1] (Saint-Chaffrey en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Chaffrey es de compausats pòbles de Sant-Chaffrey, Chantemerle, Villard-Laté e d'aquel de la Gérarde #que tòca la vila de Briançon. Sant-Chaffrey se situa 1365 m d'altitud en la vallée de la Guisane a cinc quilomètres al nòrd-oèst de Briançon en direccion del caulet del Lautaret.
La commune de Sant Chafrei est composée des villages de Sant Chafrei, Chantemerle, Villard-Laté et de celui de La Gérarde qui touche la ville de Briançon. Sant Chafrei se situe 1365 m d'altitude dans la vallée de la Guisane à cinq kilomètres au nord-ouest de Briançon en direction du col du Lautaret.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es répertorié en l'inventari de la comunitat del Briançonnais de la Charte de 1343 coma Sanctus Theofredus.
Le village est répertorié dans l'inventaire des communauté du Briançonnais de la Charte de 1343 comme Sanctus Theofredus.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Ahmes I
Ahmes I (o Amòsis en grèc) qu'èra lo hrair de Khames, lo darrèr faraon de XVIIau dinastia egipciana qui governava a Tebas durant la fin deu segond periòde intermediari, un temps qui Egipte èra devesida e que la region deu dèlta deu Nil (en Baisha Egipte) èra gavidada per ua dinastia de reis icsòs. Arron la mort deu son pair e deu son hrair, que pugè hèra juen suu tròn, que regnè, de cap a -1525/-1550, e que fondè la XVIIIau dinastia en bèth acabar la reconquesta d'Egipte suus envasidors icsòs. Qu'avó de reorganizar lo país en tot utilizar las estructuras politicas e oligarquicas deishadas peus ancians daunejaires. Que tornè a Egipte la soa unitat politica en tornant bastir monument de gran endom, com ac he lo país deu temps deu Ancian e Mejan empèris. A la soa mort la soa regina Ahmes-Nefertari que joguè un ròtle deus grans tant deu punt de vista religiós que politic.


text:
Nigèr (fluvi)
Nigèr es un flume d'Africa occidentala, lo tresen del continent per sa longor aprèp Nil e Còngo.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
L'etimologia del nom del flume es incertana. Sus las ancianas mapas europèas, lo nom se balhèt al braç mejan del flume al Mali actual. Sus la mapa olandesa de 1660, a costat, Nigèr apareis coma identic al flume de Senegal (rio senega) que lo prolonga aprèp Tomboctó prenent alara lo nom de fluvius niger. Aquela mapa mòstra que los Europèus coneissián l'existéncia d'un grand flume a l'interior de las tèrras, mas ne coneissián pas clarament la font (sus la mapa, d'aperaquí dins la region dels Grands Lacs) e tanpauc lo dèlta (confondut amb aquel del flume de Senegal). Dins lo golf de Benin, lo flume que s'escampa es pas identificat pel cartograf.
Es temptant, amb un pauc d'eurocentrisme, de far del mot latin niger (« negre ») l'etimon del flume. Mas los Portugueses, primièrs explorators e colonizators de las còstas africanas, daissèron, sens aver recors al latin, un Rio Negro (coma o faguèron alhors, en Brasil, per exemple) en utilizant la lor lenga sus las mapas. E mai, las aigas del flume son pas negras (çò qu'explica pus sovent lo nom de rio negro). Una temptativa d'explicacion seriá de dire que lo flume foguèt nomenat atal per lo designar coma lo « flume dels Negres ». Mai pas cap d'autre riu african, asiatic[1] o americana que prenguèt lo nom de la color del pòble qu'abitan las ribas.
L'explicacion plus probabla es que los Portugueses, coma o faguèron per Senegal, adoptèron lo nom local del flume e l'etimologia pus probabla, amb aquela ipotèsi, es lo toarèg gher n gheren (« flume dels flumes ») abreujat en ngher e en usatge lo long de las ribas a Tomboctó[2].
En sosten de l'etimon d'origina berbèr, la taula de Peutinger menciona un flume african, le flumen Girin e la legenda : Hoc flumen quidam Grin vocant, alii Nilum appellant, dicitur enim sub terra Etyopium in Nylum ire Lacum, « Aquel flume se nomena Grin, d'autres l'apelan Nil. Se ditz que corrís al sud de (« jos ») Etiopia (« Africa ») e s'escampa dins lo lac de Nil. » Se nòta, pasmens d'aquela explicacions, Girin e Nil son pas, topograficament parlant, religats pel cartograf.
Nigèr a plusors noms locals: Jeliba o Joliba o Dhioliba en mandingue , Isa Ber en songhai .
Geografia[modificar | modificar la font]
L'enigma de Nigèr[modificar | modificar la font]
Nigèr demorèt longtemps un enigma per los geografs. Las caravanas sahelianas que comerçavan amb l'Africa del Nòrd dempuèi Tomboctó raportèron qu'aquela vila es irrigada per un grand flume mas foguèt la sola informacion de que dispausan los geografs europèus que, d'un biais mai o mens seriós, mai o mens documentat, rempliguèron los blancs. Las ipotèsis pus fantasierosas foguèron avançadas.
Qualques lo confondèron amb Senegal o amb Còngo, d'autres ne faguèron una branca de Nil e per d'autres encara, foguèt un riu tributari d'un lac interior.
Dins lo libre V de L'Istòria naturala, Plini lo Vièlh menciona mai d'un còp aquel flume [3] : « lo flume Nigris separa Africa e Etiopia ». « Dins l'interior d'Africa, del costat de miègjorn, en dessús dels Getules, e aprèp aver traversat de desèrts, se tròba primièr los Libiegipcians, puèi los Leucetiopians; pus lèu, de nacions etiopianas: los Nigritas, atal nomenats d'un flume qu'avèm parlat. » Aquela mencion corrobòra l'ipotèsi sus l'etimologia del nom: lo pòble african pren, per l'autor latin son nom del flume e non l'invèrs. « Nigris a la meteissa natura que Nil; produsís de canavèra, de papirus e los meteisses animals ; l'aigat se fa a la meteissa epòca; a sa font entre los Etiopians Tareleans e los Oecalics. » Ailàs pels geografs futurs, Plini ensenha pas suls dos pòbles. La font de Nigèr demorava doncas un mistèri imprecís. Pus lèu, Plini supausa que Nil e Nigèr son religats: « [Nil] se fugís encara un còp dins los desèrts de vint jornadas de marcha, fins al confinh d'Etiopia; e quand reconeis derecap la preséncia de l'Òme, se lança, sens dobte gisclant d'aquela font que nomenèron Nigris. Aquí, separant Africa d'Etiopia, las ribas ne son pobladas, sinon d'Òmes, almens de bèstias e de mostres : creant de forèsts dins son cors, travèrsa per la mitat Etiopia, jos lo nom d'Astapus, mot que, dins la lenga d'aqueles pòbles, significa una aiga sortissent de las tenèbras. »
Al mitan del sègle XIV, lo viatjaire e geograf arabi, Ibn Battuta, traversèt lo Sahara, longa Nigèr que crei, el meteis, èsser Nil, per aténher Gao, e l'emperaire de Mali. Remonta lo flume fins a Tomboctó que daissa en traversant lo desèrt vèrs son Marròc nadal — tempta pas, ailàs per la precision geografica, de lo remontar fins a Egipte.
Un sègle pus tard, los explorators portugueses son los primièrs a explorar sistematicament e a colonizar las còstas africanas per securizar la rota maritima cap a Índia. Nigèr es tojorn mencionat sus lors mapas mas, gaireben tot temps, coma cap amont de Senegal. Es a dire que l'Africa interiora los interèssa pauc.
Aquò demòra vertadièr per las poténcias colonialas successivas que prenon la man nauta en mar : Olandeses, Franceses, Angleses, totas dessenhan de mapas e totas s'enganan al subjècte d'aquel flume.
A la fin del sègle XVIII, venguèt clar que Nigèr es pas Nil tanpauc Senegal e Tomboctó es una vila mitica dins l'imaginari europèu aprèp las descripcions daissadas per Leon l'African sus sa riquesa en aur, estòfas e esclaus, que provòca desir de coneissenças (en mai d'aur) dels Europèus. Los Angleses fondan, en 1788, l'Associacion Africana per la Promocion e la Descobèrta de las Partidas Interioras d'Africa (Association for Promoting the Discovery of the Interior Parts of Africa), pus coneguda jos lo nom abreujat d'Associacion Africana. Lo seu but es la localizacion precisa de Tomboctó e la definicion del traçat de Nigèr. S'organizèt plusors expedicions.
Lo major Daniel Houghton (1740-1791) esatbliguèt que lo cors del flume orientat oèst-èst empacha que siá lo prolongament del flume Senegal. Moriguèt pendent una expedicion. Son successor, Mungo Park, pendent una expedicion en 1805, seguèt lo flume sus 1 600 km de Bamako a Bossa per trobar son camin exacte cap a l'ocean Atlantic. Demorava de ne trobar la font.
Alexander Gordon Laing, militar britanic en pòste en Sierra Leone, es lo primièr explorator que, al començament de las annadas 1820 estimèt amb precision las coordenadas geograficas de la font del flume (malgrat que poguèt aténher, la region essent dins las mans dels indigènas). Moriguèt, el meteis, a Tomboctó en 1826 pendent una mission geografica sul cors de Nigèr. En 1828, René Caillé foguèt lo primièr Europèu a tornar viu de Tomboctó, per aquò recebèt un prèmi de la Societat de Geografia. Racontèt sas descobèrtas dins Voyage à Temboctou et à Djenné dans l'intérieur de l'Afrique, publicat en 1830.
Bacin idrografic[modificar | modificar la font]
A sa font prèp dels monts de Loma, a la frontièra de Sierra Leone e de Guinèa. Pren una direccion nòrd-èst, traversant Guinèa e lo sud de Mali, passa a Bamako, Tomboctó e Gao.
Entre KéMacina e Tomboctó s'espand dins una vasta planura inondada de prèp de 40 000 km2 al maximum de l'aigada, dins çò que se nomena lo dèlta interior, ont son debit es redusit. Pèrd entre 25 e 50% de sas aigas, principalament per evaporacion.
Vira apuèi capa al sud-èst, travèrsa l'oèst de Nigèr que la capitala Niamey, longa la frontièra Nigèr Benin, puèi Nigèria ont vira encara mai cap al sud, cap a un dèlta palunós. Abans de s'escampar dins l'Atlantic a Port Harcourt aprèp un viatge de 4 184 km, recep a Lokoja sus sa riba esquèrra son principal afluent, Benoe, venent de Cameron, que dobla son debit abans lo dèlta maritim.
Malgrat sa flaca antropizacion, lo flume de Nigèr fa partida d'aqueles flumes (amb Senegal) que foguèron fòrça agençats dempuèi las annadas 1980 a causa de l'accentuacion de la secada. Per l'Autoritat del Bacin de Nigèr (ABN), organisme de cooperacion internacionala entre nòu païses traversats e la creacion de l'Ofici de Nigèr (1932), lo flume constituís un vertadièr enjòc agricòla mas tanben electric. L'agençament de barratges (lo barratge idroelectric de Selingue e aquel de Kainji]]) a uèi la vocacion de sortir los païses africans de la dependéncia energetica (idroelectricitat) e cerealiara (rizicultura).
Los païses membres de l’Autoritat del Bacin de Nigèr signèron a Niamey lo 30 d'abril de 2008} la carta de l’aiga del bacin de Nigèr. Aquel instrument juridic concernís l’ensemble de las « activitat consagradas a la coneissença, lo govèrn, la preservacion, la proteccion, la mobilizacion e l’utilizacion del potencial en aiga del bacin » e s’aplica al flume de Nigèr, a sos afluents, sosafluents e defluents[4].
Afluents[modificar | modificar la font]
Lo cors del flume se pòt dividir en quatre seccions:
- Lo dèlta central de Niger es asagat per Bani.
- Lo Nigèr mejan a l'apòrt dels afluents Goroòl, Dargol, Sirba, Tapoa, Gorobi, Diamango, Mekro, Alibori e Sota. L'Azawagh es un afluent fossil.
Principalas vilas ribejairas[modificar | modificar la font]
D'amont cap al aval:
- Bamako capitala de Mali
- Koulikoro
- Sego
- Djené
- Mopti
- Tomboctó
- Gao
- Tillaberi
- Niamey
- Onitsha
- Port Harcourt.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo fluvi Jaune deu son nom a las alluvions que carreja e non als Chineses qu'abitan las ribas.
- ↑ Font : version anglesa d'aquel article sus Wikipedia.
- ↑ [1]
- ↑ Comunicat del Conselh dels Ministres de Mali del 13 de mai de 2009 [2]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (nl)L'aiga e lo drech internacional : bibliografia selectiva, Bibliotèca del Palais de la Patz
- (nl)Fabio Spadi, « The ICJ Judgment in the Benin-Niger Border Dispute: the interplay of titles and ‘effectivités' under the uti possidetis juris principle », 2005 Leiden Journal of International Law18: 777-794
- (en) T. C. Boyle, Water Music, 1981 : un roman sus l'explorator escocés Mungo Park.


text:
Economia de Swaziland
Swaziland es un pichon país ont l'agricultura de subsisténcia es la font de trabalh de mai de 70% de la populacion. Lo sector industrial s'i es diversificat après lo decenni de 1980, en essent LO sucre e la polpa de fusta importants produchs d'exportacion. En 2007 s'ensagèt de modernizar e diversificar l'indústria, coma responsa a una casuda dels prèses del sucre dins l'Union Europèa. En ans recents l'extraccion minerala perdèt importància, solament l'extraccion de carbon e las peirièras de pèira demòran importantas[1].
Barrat pel territòri de Africa del Sud, en avent solament una pichona frontièra terrèstra amb Moçambic, Swaziland depend gaireben totalament de l'economia sud-africana, origina de mai de 90% de las siás importacions e destinacion de mai de 60% de las siás exportacions. La taxa de cambiament de sa moneda, lo lilangeni, es fixa per rapòrt al rand, e la siá politica monetària es somesa a la d'Africa del Sud[1].


text:
Empèri Carolingian
L'Empèri Carolingian es un estat europèu de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Se formèt a partir dau reiaume franc dirigit per la dinastia dei Merovingians. D'efèct, pendent lo sègle VIII, aquelei darriers perdiguèron pauc a pauc lo poder au profiech de l'aristocràcia, au premier reng dei quaus la familha dei Carolingians que prenguèt pauc a pauc la direccion dau reiaume. A partir de la batalha de Peitius (732), son cap, Carles Martèl, ne'n venguèt lo cap vertadier. Pasmens, èra pas encara pron poderós per se proclamar rèi. Pasmens, son influéncia contunièt d'afeblir lo prestigi reaiu e son fiu Pepin poguèt rebutar lei Merovingians en 751. A sa mòrt, Carlesmanhe aprofichèt la mòrt rapidà de son fraire per unificar lo territòri franc. En 800, foguèt sacrat Emperaire per lo papa. L'Empèri subrevisquèt durant la rèine de son successor Loís Ièr. Pasmens, a sa mòrt en 843, foguèt devesit entre sei tres eiretiers segon la costuma franca per formar la Francia Occidentala que serà a l'origina de França, la Francia Mediana e la Francia Orientala que serà a l'origina dau Sant Empèri Roman Germanic.


text:
Lagomorpha
Los lagomòrfs (Lagomorpha) compausan un òrdre de mamifèrs comportant doas familhas :
Aquestes animals foguèron classats longtemps dins l'òrdre dels rosegaires. Se ne destrian principalament per lor dentura. Aicesta se caracteriza per la preséncia de dos parelhs d'incisivas a la maissa superiora (una, mai pichona, situada darrièr l'autra e amagada per ela) que son, coma las de la mandibula, entièrament recobèrtas d'esmalt.
Los lagomòrfs son d'animals que lor talha pòt variar de 12 a 25 cm de longor. Son recobèrts d'una forradura densa amb de borra espessa e que sa color pòt variar segon las sasons. Lor morre, dotat de vibrissas nombrosas, compòrta çaquelà una zòna de pèl nuda (rhinarium). Aquesta zòna s'estend de las narras fins al pòt superior, qu'es fendut en son mièg.
Los lagomòrfs presentan una adaptacion particulara a la digestion de la cellulòsa. Lor intestin a un gròs cæcum de foncion fermentària ont de bactèris atacan la cellulòsa en produsent d'acides grasses volatils que servisson de nutriments. De mai, a certans moments, los lagomòrfs evacuan d'aqueste cæcum de fensas mòlas e esfericas que tornan engolir. Aquesta matèria rica en vitaminas e en proteïnas bacterianas es redigerida. Es la cæcotrofia, una adaptacion que lor permet, coma la ruminacion pels romiaires, de tirar partit de la cellulòsa e d'aumentar lor racion de proteïnas mentre qu'an un regim vegetarian estricte.


text:
Raville (Mosèla)
Raville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Raville Es un pichon vilatge al bòrd de la rota nacionala 3, entre Bionville-sus-Nied e Fouligny. A traversat per la Nied alemanda ; ela alimentait lo molin #qu'existissiá pas mai.
Raville est un petit village au bord de la route nationale 3, entre Bionville-sur-Nied et Fouligny. Il est traversé par la Nied allemande ; elle alimentait le moulin qui n’existait plus.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la municipalitat a ligat a aquela de la familha luxembourgeoise de Raville #que i aviá un castèl a l'intrada del pòble[1].
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
Vièlh domeni del évêché #que #donar la poderosa familha de Raville ; de contunh #passar als Créhange
L’histoire de la commune est lié à celle de la famille luxembourgeoise de Raville qui avait un château à l’entrée du village[2].
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Vieux domaine de l'évêché qui donna la puissante famille de Raville ; puis il passa aux Créhange
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ PAN67&dq=Biographie+Luxembourgeoise+Raville Auguste Auguste Pasÿen: Biographie luxembourgeoise: Istòria dels òmes distinguits procedentes d'aquel país, considerat a l'epòca de la siá mai granda estenduda o #que s'an retut considerablas pendent lo sojorn #que i an fach, pagina 67 ff, 1860
- ↑ Auguste Auguste Neÿen: Biographie luxembourgeoise: Histoire des hommes distingués originaires de ce pays, considéré à l’époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu’ils y ont fait, page 67 ff, 1860


text:
Terek (fluvi)
Terek qu'ei un deus principaus fluvis de Caucàs, d'ua longor de 623 km.
Geografia[modificar | modificar la font]
Que neish dens un glacèr au sud-oèst deu tuc Kazbek, près deu son bèc, dens lo nòrd de Georgia, a 4 267 m d'altitud, apuish que correish de cap au nòrd. Que trauca suu còp la termièra russa au nivèu de l'Ossetia deu Nòrd, en traversant la capitau Vladikavkaz. Que va autanlèu de cap a l'èst e qu'adaiga Chechenia, puish Daguestan, abans de dividí's en duas brancas qui's getan dens la mar Caspiana. Au hons de la vila de Kizliar que forma un immens dèlta fluviau de haut o baish 100 km de large.


text:
Benvenguda sus Wikispecies ! Un inventari liure del vivent
Wikispecies es un projècte sostengut per la Fondation Wikimedia. Aqueste projècte a un grand potencial : Wikispecies se vòl un repertòri dobert e liure de las espècias d’èssers vivents. Lo projècte deu atal cobrir animalia, plantae, fungi, bacteria, archaea, protista e totas autras formas de vida.
“ Wikispecies es liure. Perque la vida es un domeni public ! ”
S'avètz de questions al subjècte de Wikispecies, inscrivissetz-vos sus la lista de Wikispecies : mailinglist. La banca de donadas conten 408,130 articles.


text:
1591
Aquesta pagina concernís l'an 1591 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de l'òbra principala dau matematician francés François Viète, In Artem Analycitem Isagoge, considerada coma la fondacion de l'algèbra modèrna, especialament regardant lei notacions que Viète generalizèt l'utilizacion de letras per designar lei tèrmes desconeguts.


text:
Isaac Abrabanèl
Don Isaac Abrabanèl (sonat tanben Abravanèl e Abarbanèl) (יצחק בן יהודה אברבנאל Yitzhak ben Yehudà Abravanel en ebrieu) (1437, Lisbona - 1508, Venècia), membre de la celèbra familha Abrabanèl, foguèt un òme d'Estat, filosòf, comentator biblic e financièr josieu.
La familha Abrabanèl, d'ascendéncia davidica, es una de las mai ancianas e distinguidas, demest los josieus e los Grands d'Espanha. S'i son establits abans l'arribada dels sefarditas, e los Reis Catolics usèron de totas las estratagemas per temptar d'empachar don Isaac de seguir sos fraires fòra d'Espanha en 1492 per l'Edicte d'expulsion, anant fins a fomentar lo raubatòri de son felen.
Es enterrat a Pàdoa.


text:
Chordata
Animal amb un axe gelarièr (còrda) esquinièr. Los vertebrats son de cordats. Los cordats son un grop de metazoaris bilaterals deuterostomats caracterizats per la preséncia d'una còrda dorsala, almens en una fasa de sa vida.
Lista de las classas[modificar | modificar la font]
Demest los cordats, se tròba :
- Urocordats o tunicièrs
- Cefalocordats (Amphioxus)
- Vertebrats
En classificacion classica, los cordats se compausan de :
- sosembrancament Tunicata Lamarck, 1816 -- Tunicièrs
- classa Appendicularia -- Tunicièrs pelagics
- classa Ascidiacea -- Ascidias
- classa Thaliacea -- Tunicièrs pelagics
- sosembrancament Cephalochordata
- sosembrancament Vertebrata
- superclassa Agnatha
- classa Cephalaspidomorphi (lampresa)
- classa Myxini (mixina)
- classa Pteraspidomorphi (animals fossils)
- infraembrancament Gnatostomat
- classa Chondrichthyes -- Peis cartilaginós
- superclassa Osteichthyes -- Peis d'esqueleta ossosa
- classa Actinopterygii -- Peis de las nadarèlas raionadas
- classa Sarcopterygii
- superclassa Tetrapoda -- Tetrapòdes
- superclassa Agnatha
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Chordata (en)
- Referéncia ITIS : TSN 158852 Chordata (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chordata (en)
- Referéncia NCBI : Chordata (en)
- Referéncia uBIO : Chordata (en)
- Plan d'organizacion dels cordats (fr)


text:
Heitor Villa-Lobos
Heitor Villa-Lobos (5 de març de 1887 - 17 de novembre de 1959) es lo compositor modernista Brasilièr pus conegut. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions.
A l'excepcion dels trabalhs perduts, la siá musica es estada fòrça difonduda dins lo mond per las gravaduras existentas, e pels concèrts. Quitament las sinfonias son disponiblas en una gravadura integrala - veire http://www.rdpl.org/villa/stuttgart.html.
Entre las òbras mai popularas de Villa-Lobos podèm mencionar las Bachianas Brasilianas, en essent lo Numèro 5 una de la mai conegudas, escricha per votz e uèch violoncèls, mas interpretadas en fòrça autras combinacions instrumentalas. En seguint amb las siás òbras podèm citar la musica per guitarra coma los Preludis, Estudis e los Choros (lo Choro Numèro 1 es fòrça popular). Es tanben important mencionar la sèria de Quatrins de còrda.
Tanben foguèt maèstro e trabalhèt dins d'orquèstras brasilièras, e tanben en Anglatèrra, Argentina, França, Finlàndia, etc.
Bachianas Brasilièras[modificar | modificar la font]
- No. 1 per 8 violoncèls (1932)
- No. 2 per orquèstra de cambra (1933)
- No. 3 per piano e orquèstra (1934)
- No. 4 per piano (1930-40); orquestrada en 1942
- No. 5 per votz e 8 violoncèls (1938)
- No. 6 per flaüta e fagòt (1938)
- No. 7 per orquèstra (1942)
- No. 8 per orquèstra (1944)
- No. 9 per còr o orquèstra de còrda (1944)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Espinosa es una montanha del sud del Massís Central e un parçan d'Occitània[1] situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Bedarius.
Espinosa es una montanha formada de terrens ancians (granits, gnèis, blestas) que lor linha de cresta assegura lo partiment de las aigas entre bacins atlantic e mediterranèu. Lo som d'Espinosa culmina a 1 124 m, son bòrd oriental, Carós culmina a 1 091 m. Espinosa conten de jaciments de carbon que foguèron esplechats a Castanet lo Naut e Sant Ginièis de Varensal.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Ensenhament superior
Las expressions educacion terciària, educacion superiora e ensenhament superior se refieren al proces, los centres e las institucions d'ensenhament que son tras l'educacion secundaria o media.
En general, lo requisit d'ingres es aver completado l'educacion secundaria, e per lo tan tanben candidats basados dins lo rendimient escolar de la secundaria o unos exámens de seleccion. Segon lo país, aquests exámens pòdon èsser d'ámbit estatal, local o universitario. En autres sistemas, mas, pas existe ningún tipe de seleccion.
Cada vez mai institucions d'educacion terciaria animan l'ingres de personas adultas sin que ajan tenut necesariament éxit dins l'educacion secundaria, especialament a las universitats abiertas.
La preparacion que ofrece l'educacion terciaria es de tipe profesional o academica. Se distingue entre estudios de grad (per exemple, Diplomatura e Licenciatura) e postgrau (Màster e Doctorat) segon lo sistema de titulacion profesional e grads academics.
Los bastiments de educacion terciaria son estats tradicionalament las universitats, mas además se consideran otros centres educatius coma instituts, escòlas professionalas o escòlas tecnicas, centres de formacion del professorat, escòlas d'art dramatic, conservatòris, etc.
Autras funcions[modificar | modificar la font]
Una foncion importanta, aparte de l'ensenhament, dins l'educacion terciaria son las activitats d'investigacion (especialament dins las universitats) dins los diferents nivels del conocimient. Atalmismo, autra foncion son las activitats d'extension, dins que se procura la participacion de la poblacion e se le comunican los resultados.


text:
Fantauma
Un fantauma (var. hantauma) (dau grèc φάvtaσua 'aparicion'), dins la mitologia populara de fòrça culturas, es un esperit o una arma que se manifèsta entre lei vius d'una maniera perceptibla (per exemple, en prenent una aparença visibla, en produsent de sons o d'odors o en desplaçant d'objèctes). La cresença en fantaumas es ja documentada dins lei primiers tèxts escrichs sumerians e egipcians. Leis estudis recents indican que fòrça personas creson en lei fantaumas e en la vida après la mòrt. En Occident, lei fantaumas son sovent d'armas en pena que pòdon pas trobar de repaus après sa mòrt e demòran entre lo mond dei vius e dei mòrts. La causa d'aquela impossibilitat respònd a un prètzfach que lo defunt a laissat en suspens o inacabat: antau, se pòt tractar d'una victima que reclama de revenja o d'un criminau. Segon divèrsei confessions crestianas, lei fantaumas demòran dins lo limb, un luòc entre lo cèu e l'infèrn, onte van leis armas dei mainatges sens batejar. Dins lei civilizacions orientalas (coma la chinesa) fòrça gent crei en la reïncarnacion. Dins la majoritat dei culturas, leis aparicions de fantaumas son causa de paur. Quauquei teoricians de l'Èra Novèla racionalizan la cresença tradicionala en afirmant que lei fantaumas son de cumuls d'energia negativa.


text:
Equus caballus
Lo caval (var. chaval, chavau, cavau, cavath) o lo chival (var. chivau)[1] (Equus caballus, Equus ferus caballus, Equus przewalskii forma caballus), qu'es sovent definit coma una sosespècia del caval salvatge (Equus ferus caballus) es un mamifèr ongulat. Es estat un dels animals domestics mai importants per l'ostalada fins a l'epòca de la mecanizacion. Las femèlas an lo nom d'èga o cavala (var. chavala), los pichons son los polins.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "A caval donat, li gaites pas las dents".
- "A caval jove, cavalièr vièlh; a cavalièr jove, caval vièlh".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es fòrça frequenta dins las varietats occitanas una forma palatalizada pro anciana en chi- d'origina francoprovençala (segon la gramatica de Juli Ronjat): chival (var. chivau, shivau). Cèrts lingüistas pensan que la cal defugir, d'autres pensan que la cal admetre.


text:
Ironda
L'ironda comuna (var. auringla, irongleta, dindoleta, randoleta, arendola) (Hirundo rustica) es un ausèl passadís e gregari, aquò vòl dire qu'a una tendéncia a formar de grops grands. Sovent fa tanben lo nis en colonias. Atal, quand vòla per se desplaçar d'un lòc a un autre a l'epòca de las migracions, vòla fòrça amassa, en formant de grops de milièrs d'individús.
Las primièras irondas arriban en Euròpa sud-occidentala vèrs febrièr, mas lo gròs de la populacion arriba normalament en abril o mai, e torna cap a Africa en setembre. Fan lo nis amb de tèrra, redond e pus dubèrt que las randoletas de la coa blanca, e los plaçan en de lòcs parats, sovent dins de bastiments, jos los lausats, dins de pòrches o jos los balcons. Se trapan doncas pus sovent pròche dels vilatges e dels ostals qu'en mitats naturals, mas son rars dins las ciutats grandas, entre autras rasons, per qu'es dificil d'i trapar de tèrra per far lo nis.