text:
Plaça Roja
La plaça Roja (en rus KpacHaя плoщaдb Krasnaïa plochad) es une plaça de Moscòu, que n'es lo centre. Es bordada a l'oèst pèl Kremlin, a l'èst par Kitaï-gorod; la Catedrala de Sant Basili lo benaürós es situada al sud de la plaça.
Somari
Origina del nom[modificar | modificar la font]
Lo nom de la plaça ven pas de la color de las bricas rojas a l'entorn, nimai del ligam entre aquela color e lo comunisme. Una traduccion mai exacta dels seu nom rus seriá la « Bèla Plaça »: en rus ancian krasny (kpacHый/-aя) significa a l'encòp roja e bèl, e deu aquí èsser compres dins aquel darrièr sens, ara arcaíc (bèl ven krasivy (kpacиBый/-aя) en rus modèrne)[1]. L'adjectiu foguèt d'en primièr aplicat a la basilica de Basili lo benaürós, la quita plaça essent alara nomenda Pojar (en rus de l'encendi) fins al sègle XVII, en referéncia al fach que sa creacion resulta de l'encendi que ravatjèt Moscóu en 1493, Ivan III decidiguent alara aparar la vila tot novèl encendi de far destruire fòrça bastits de fusta situadas sus çò que venguèt la plaça Roja. D'autras ancians vilas russas coma Souzdal, Ielets, o Pereslavl-Zalesski an tanben lor « plaça Roja ».
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una vasta esplanada rectangulara bordada al sud pel Kremlin, al nòrd pel magasin Gom. A al tèrmes èst e oèst (pichos costas del rectangle) se trapan respectivament la catedrala de l'Intercession de la Verge (vèrs la Moskova) e lo musèu d'Istòria amb la pòrta de la Resurreccion (destruida jos Stalin e bastida de nòu).
Al mitan, contra la muralha del Kremlin, se trapa lo mausolèu de Lenin, embaumat aprèp sa mòrt.
Al centre de la plaça se trapa la plaça dels Cranis (ЛoбHoe MecTo), mencionada pel primièr còp en 1549, quand Ivan IV lo Terrible, qu'aviá alara 20 ans, i aviá arangat lo pòble, apelant los boïards a arrestat las lutas fratricidas. ЛoбHoe MecTo es una traduccion rusa del mòt ebrieu Golgotha. La legenda conta d'un biais fals que la plaça, considerada coma sacrada, que servissiá per las execussions. Los boïards felons, los streltsy rebèls e Stepan Razine fuguèron executats prèp d'aquí. La plaça dels Cranis servissiá a la proclamacion dels decrets.
Se pòt passejar sus la plaça Roja quand servís pas de decòrs als grands desfilats militars, patriotics o ideologics qu'èran fòrça pendent l'epòca sovietica.
Compòrta tanben un monument en l'onor de Kouzma Minine e Dmitri Pojarski, que en 1612 liberèron Moscóu de las armadas polonesas pendent l'Interrègne rus[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'emplaçament de la plaça Roja èra ocupat pels barris de la forterela del Kremlin. Aprèp lo grand encendi de 1493, las demoranças se tornèron pas bastidas e la plaça Roja venguèt un luòc de comèrci. Lo luòc venguèt lo teatre de las grandas manifestacions coma que lo couronament dels tsars.
Foguèt agrandida en 1936 per la destruccion de la Catedrala Nòstre Dama de Kazan e de la Pòrta de la Resurreccion, ordonada per Stalin. Aqueles monuments foguèron bastits de nòu a la plaça d'origina. Segon la legenda, èra tanben previst de destruire la basilica de Basili lo Benaürós, mas quand l'arquitecte Lasar Kaganovitch presentèt a Stalin una maquèta de la plaça sens la basilica, aquel li repondiguèt « Lasar, torna la metre! »[3]. Vertadièrament, se sap pas las rasons de sa conservacion[4].
Lo 27 de mai de 1987, lo pilòt alemand Mathias Rust, partir d’Helsinki, capitèt a tornar la defensa aeriana sovietica e a aterrir sur la plaça Roja amb un Cessna 172. En plena Guèrra Freja, aquel esplech coneguèt fòrça consequéncias politicas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 12
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 12
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 15
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 15'
Bibliografia[modificar | modificar la font]
{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Pierre Lorrain,  Moscou et la naissance d'une nation, Éditions Bartillat, Paris, 2010 (ISBN 978-2-84100-450-8)


c: text/html

text:
Basalt
Lo Basalt es una ròca magmatica extrusiva comuna, eissida del refrejament de la lava basaltica al contacte de l'aire o de l'aiga a la superfícia de la planeta. Per definicion, basalt es una ròca magmatica afanitica amb mens de 20% de qüars e mens de 10% de feldspar en volum, e ont al mens 65% del feldspar es jos forma de plagioclasa. (En comparason, lo granit conten mai de 20% de qüars en volum) Basalt es generalament de color gris a negre, mas ven lèu lèu maron o roge rovilh pr'amor de l'oxidacion dels mafic (ric en fèrre) que conten en rovilh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vocala dobèrta centrala non arredondida
La vocala dobèrta centrala non arredondida es una vocala emplegada per mantunas lengas parladas. L'alfabet fonetic internacionau a pas de letra oficiala per escriure aqueste sòn. Se representa generalament par "a" qu'es lo simbòu de la vocala dobèrta anteriora non arredondida. Pasmens, s'iè a de besonh de diferenciar la vocala dobèrta anteriora non arredondida de la vocala dobèrta centrala non arredondida, aquesta darrièra pòt èsser escricha ä. Son equivalent X-SAMPA es a_- o ben a_" o ben A_" o ben 6_o (los quatres son possibles).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es dobèrta, valent a dire que la lenga es plaçada tan luònh dau paladar coma possible
- Son ponch d'articulacion es cantrala, valent a dire que la lenga es au mitan de la boca, a miègcamin entre una vocala anteriora e una vocala posteriora
- Son caractèr de redondetat es arredondit, çò que significa que las labras son pas arredondidas
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan existís dins totes los dialèctes. Es representada per una "a". Pasmens, la a finala atòna se pronóncia [ɔ] (mas tanplan [ə], [a], [u], o se pronóncia pas). En auvernhat e lemosin la a atòna non finala se pronóncia [ɒ] (levat "as" finala o avant una vocala). Dins mantuns dialèctes "au" atòna fa [ɔw]. La [a] se pòt escriure d'autres biais dins cèrts dialèctes dins un drigrama.
Segon los dialèctes, se fa siá [a] (anteriora) siá [ä] (centrala).
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
Exemple:


text:
Modèl:Data de naissença
- Utilizacion
Lo modèl {{Data de naissença}} permet d'indicar la data de naissença d'una persona e opcionalament son edat.
Emplegatz aqueste modèl puslèu que simplament inserir la data dins d'articles ten compte de l'inclusion de las metadonadas amagadas al subjècte de la data. Aquesta metadonada pòt èsser emplegada per de navegadors web e d'autres espleches de logicial per extraire los detalhs, e los mostrar en emplegant un autre sit web o en traçant l'esplech, los classar o los recercar.
- Sintaxi
-
{{Data de naissença|annada de naissença|mes de naissença|jorn de naissença|qualificacion}}
o
-
{{Data de naissença|annada de naissença|mes de naissença|jorn de naissença|qualificacion|edat=òc}}
- Exemples
{{Data de naissença|1993|2|24}}renvia Jour invalide (1993)
{{Data de naissença|1993|2|24|edat=òc}}renvia febrièr 24 de 1993
{{Data de naissença|1993|2|24|a Quebèc}}renvia Jour invalide (1993)
{{Data de naissença|1993|2|24|en fotbòl|edat=òc}}renvia Jour invalide (1993)
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Amnistia
L'amnistia (del grèc amnestia, « oblit ») es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.


text:
Confederacion Nacionala del Trabalh
La Confederacion Nacionala del Trabalh (CNT) es una organizacion qu'a eiretat d'una istòria rica, enrasigada dins lo movement obrièr, mas que se bastís mai que tot dins lo present, dins las luchas que i participa e que, de còps que i a, buta. Es una organizacion encara fòrça pròcha del gropeton dins lo camp sindical, plan marginala fàcia a las grandas confederacions representativas, mas qu'alarga son audiéncia, son influéncia, e qu'encontra sul terren de practicas comunas a d'autres sindicalistas d'autras organizacions. Es una organizacion que refusa las etiquetas ideologicas, los dogmatismes despoderants, tota somession a un partit politic, mas qu'enclaus dins son camp d'accion de luchas eminentament politicas, revelatritz d'un projècte de societat, d'una forma autra d'organizacion sociala. La pichòta CNT a una ambicion de las grandas, l'emancipacion dels trabalhaires, l'abolicion de las classas, l'egalitat e la justícia sociala, la gestion de la societat per los que produson, una societat de pòbles liures sens cap d'Estat ni frontièra.
Confédération Nationale du Travail


text:
Landibarre
Landibarre en basco o Lantabat en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei landibartar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Veiria e Meharin au nòrd
- Armendaritze e Ihòut au nòrd-oèst
- Ostankoa e Òstavath-Asme a l'èst
- Suhescun a l'oèst
- Aniça-Montgelós au sud-oèst
- Larzabale-Arroze-Zibitze au sud
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La baronia de Landibarre que dependèva deu reiaume de Navarra.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Mantun site hortificat protoistoric
- Ostau Elizeiria, deu sègle XIV.
- Ostau hortificat Donozteia, deu sègle XIV.
- Bòrda d'Elizeiriko e ostau d'Iturburua, deu sègle XVII.
- Capèra de Sant Ciprian, deu sègle XII, qu'a ua polida crotz processionau.
- Capèra de Sant Pèire, originària deu sègle XII.
- Capèra de Sant Estève, deu sègle XII, cambiada aus sègles XV, XVI e XVIII.
- Glèisa de Sant Martin, deus sègles XVIII e XIX.


text:
Guèrra de Biafra
La Guèrra de Biafra foguèt un conflicte african major que se debanèt de 1967 a 1970. Opausèt Nigèria a la region secessionista de Biafra. S'acabèt per la desfacha de Biafra e de pèrdas umanas fòrça importantas en causa d'una tièra de faminas dins lo corrent de la guèrra.
Lo conflicte comencèt en 1967 après lo refús de la region de Biafra de reconóisser lo còp d'estat menat per Yakubu Gowon en julhet de 1966. Divèrsei temptativas de mediacion mau capitèron, en particular en causa de la question dau partiment dei jaciments de petròli dau sud-èst de Nigèria situats dins la region de Biafra. En 1967, Biafra se proclamèt independent, formèt la Republica de Biafra e organizèt una armada de 100 000 òmes. Aguèt lo sostèn de França e de seis aliats africans durant la guèrra. De son caire, Nigèria foguèt sostengut per lo Reiaume Unit e per l'Union Sovietica.
De'n premier, Biafra capitèt d'ocupar lei jaciments de petròli en fòra de Biafra e d'organizar d'incursions fins au relarg de la capitala Lagos. Pasmens, a partir de mai de 1967, lei tropas nigerianas avancèron lòng de la costat. Lo 24 de mai de 1968, la presa de Port Harcourt entraïnèt la pèrda de l'accès de Biafra a l'Ocean Atlantic e l'isolament de la region secessionista. Aquò causèt de dificultats d'avitalhament per son armada e subretot de faminas grèvas au sen de la populacion que causèron de milions de mòrts. Ansin, de 1968 a 1970, l'armada nigeriana s'ocupèt de redurre lei zònas de resisténcia interioras de Biafra que deguèt finalament capitular en genier de 1970.


text:
Sent Laurenç deu Bòsc
Sent Laurenç deu Bòsc[1] (en francés: Saint-Laurent-du-Bois) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/


text:
País Nòstre
País Nòstre es una associacion segon la lei de 1901, que sa tòca es de desvolopar una pensada politica en Occitània; son president e fondador n'es Joan Pèire Laval.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2009, l'associacion se questiona per poder separar sas doas activitats, d'un latz l'activitat ciutadana e de l'autre l'activitat de preséncia politica a las eleccions.
Aquel meteis an, País Nòstre a començat un trabalh politic ciutadan sus Tolosa, aprèp lo Bas Lengadòc.
País Nòstre se presentèt a las eleccions mantes còps en Lengadòc (a Narbona e a Besièrs), e tanben a las eleccions regionalas de 2002.


text:
La Poterie-Cap-d'Antifer
La Poterie-Cap-d'Antifer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 28 de febrièr 1942, en lo marc del operacion Biting, dels paracaigudistes britanics an destruit un important radar, amb l'ajuda de membres normands de la Resisténcia, e an rembarqué dempuèi la plaja de Bruneval.
Le 28 février 1942, dans le cadre de l'opération Biting, des parachutistes britanniques ont détruit un important radar, avec l'aide de membres normands de la Résistance, et ont rembarqué depuis la plage de Bruneval.


text:
Upolu
Upolu es la mai pichona de las doas illas principalas de las Samoa, al larg d'Austràlia dins l'Ocean Pacific.
Lo punt culminant de l'illa, lo Mont Fito, constituís lo suc del volcan que forma l'illa.
Robert Louis Stevenson[modificar | modificar la font]
Robert Louis Stevenson, l'autor del celèbre roman l'illa del tresaur, s'i installèt en 1889. Prenguèt la defensa dels autoctòns, espoliats per las accions dels colonizators occidentals. I moriguèt de tuberculòsi, lo 3 de decembre de 1894. Venerat pels indigènas, que l'escaissavan "Tusitala" (lo contaire d'istòrias) foguèt enterrat en granda ceremonia, al suc del Mont Vaea, que domina sa proprietat.


text:
Stephen (Étienne Henri) de Blois, Adeliza (Alice) de Blois (born of Normandy)
Siblings:
Emma FitzGodwyn of Cornwall (born of Blois), Guillaume (William) "the Simple" de Champagne of Chartres, Thibaut (Theobald) "the Great" de Blois of Champagne, Lithuise de Blois, Stephen (Étienne) de Blois of England, Henry de Blois, Eléonore de Vermandois (born de Blois), Humbert de Blois, Alix de Blois, Lucia-Mahaut d'Avranches (born de Blois), Agnes de Blois
Étienne Henri (Stephen II) de Blois, Adela de Blois, Countess of Blois (born de Normandie)
Siblings:
Guillaume de Blois, Thibaut IV "the Great" Thibaud de Blois, Stephen of Blois of England, Alix de Blois, Henri de Blois, Lucia-Mahaut d'Avranches (born de Blois), Lithuise de Blois, Agnès de Blois, Eléonore de Vermandois (born de Blois)
Étienne Henri de Blois, Adela de Blois (nata de Normandie)
Siblings:
Thibaut de Blois, Agnès de Blois, Guillaume de Blois, Étienne de Blois, Henri de Blois, Eléonore de Blois, Gilette de Blois, Emma of Winchester (nata de Blois), Mahaut d'Avranches (nata de Blois), Humbert de Blois, Alice de Joigny Joinville (nata de Blois)


text:
Karenni
Los Karenni (Karens roges) son una de las principalas etnias minoritàrias de Birmania. Los se coneis sovent coma Kayah, mas aquel es sonque un dels grops de la nacion. Es un pòble originari de l'Asia Centrala e Mongolia que se desplacèt al sud e s'establiguèt dins la region de la plana de Deemawso (Nywedaung) vèrs 739 aC, ont visquèt independent fins a 1948.
Se devesisson en quatre grops principals: Kayah, Kayan o Kayin (Padaung), Kayaw (Payai) e Paku (Gaikho). De grops mendres son los Kawyawmo (Manumanaw), los Zayim, los Gaitha, los Yintalai e los Yinbaw.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Principats Karenni[modificar | modificar la font]
Las primièras noticias son d'un principat del país Karenni dirigit per un "Sawphya" (just), que foguèt somés a un prince Shan, mas lo sègle XVIII s'emancipèt. Lo país Karenni se devesiguèt al sègle XIX en 5 principats (sawphyas). Tres d'eles, Namekan, Naung Paule e Bawlake, foguèron reconeguts independents (jos proteccion) per la Grand Bretanha lo 21 de junh de 1875. L'estat de Kantarawadi aguèt pas cap de relacion amb los britanics e èra totalament independent. Lo cinquen e darrièr estat, Wuntho, restèt independent un temps mas en 1891 foguèt ocupat e annexionat pel principat shan de Mong Pai. En aquel meteis an sorgiguèt un nòu principat, Kyebogi (Kyephogyi), que poguèt pas èsser ocupat pels britanics fins a plan dintrat lo sègle XX. Kantarawadi ocupèt lo país Shan en 1886, après que los britanics avián mes los principats jos protectorat lo 1èr de genièr de 1886. Los britanics rebutèron l'atac e ocupèron Sawlon, la capitala, e lo 8 de genièr de 1889 s'establiguèt lo protectorat.
Domeni britanic e japonés[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 1892 los quatre estats karenni jos protectorat britanic foguèron incorporats dins lo govèrn de l'Índia Britanica a mai i demorèt tard incorporat lo de Kyebogi. Lo 1937 demorèron jonhuts dins lo govèrn de la Birmania Britanica. Ocupada Birmania pels japoneses en març de 1942, l'independéncia de Birmania foguèt proclamada lo 1èr d'agost de 1943 e los estats karenni foguèron dissolguts. Los Karenni foguèron ostils als japoneses e se revoltèron en 1944. Lo 1èr de decembre de 1945 se restabliguèt l'autonomia dels estats Karenni. Se creèt l'Organizacion Nacionala Karenni en febrièr de 1947 e a la Conferencia de Panglong (o Pang Long) de las nacionalitats de Birmania, ont se metèron en plaça las basas de la futura Union Birmana, se reconeguèt a la nacion karenni lo drech d'autodeterminacion que poiriá exercir al cap de dètz ans. Totun los princes karenni refusèron d'anar a aquesta Conferéncia e de dintrar dins l'Union.
Ocupacion birmana[modificar | modificar la font]
Lo 4 de junh de 1948 Birmania declarèt constituit un estat federat Karenni e envièt de tropas que dintrèron dins los principats lo 9 d'agost de 1948. Lo meteis jorn, lo prince Karenni de Kyephogyi Sawbwa (prince) Saw Shwe Kyai Hpo Gyi e lo representant de la region de Baw Lakhai, U Bee Htoo, proclamèron l'independéncia de l'Estat Karenni, en tot formant un govèrn nacional. Lo 17 d'agost de 1948 los karenni formèron l'armada nacionala karenni, e lo 24 de setembre de 1948 los cinc principats se jonhèron dins un sol estat amb capital a Loikaw. En 1949 lo país karenni èra gaireben del tot ocupat pels soldats birmans. Lo 5 d'octòbre de 1951 las autoritats birmanas donèron a l'estat lo nom d'Estat Kayah.
Los karenni triguèron a reorganizar la resisténcia armada; en junh de 1956 las fòrças karenni (Kayah principalament) s'alièron als Kayin e als Mon, tanben revoltats, e se creèt la Tèsta Nacionala Democratica de la Solidaritat. Mens d'un an après, en abril de 1957 se formèt lo Partit Nacional Progressista Kayinni (Karenni), conegut per las siás siglas anglesas KNPP) amb un braç armat nomenat Conselh Revolucionari Nacional Karenni, jos la direccion de Saw Palo (Htaw Hplo), cap de la rebellion nacionala, recampant totes los Karennis. En 1972 s'establiguèt lo Congrès Karenni que faguèt una crida al restabliment de l'estat independent Karenni. Lo grop patiguèt una scission procomunista en 1977 amb un tèrç dels efectius (100 de 300 combatents) en se formant lo 26 de junh de 1978 lo grop Tèsta de Desliurança de totes los Karenni (All Kayinni People's Liberation Tèsta, AKPLF), aliat del Partit Comunista de Birmania, qu'en mai de 1980 venguèt la Tèsta Nacionala de Desliurança Populara Karenni (KNPLF) que participèt activament a la lucha dins l'Estat Kayah, e aviá las siás basas a Jamai Sai, Nant Pinle e Hoya amai arribèt fins aver mai de mila cinc cents soldats. Lo 18 de julhet de 1986 lo KNPP, liderat per Saw Maw Reh, decidiguèt la supression del Conselh Revolucionari e formèt lo Govèrn de l'Estat de Karenni (Karenni State Government, KSG). En 1987 Saw Maw Reh s'alièt a una autra organizacion del país, lo Partit de la Nòva tèrra Kayan (Kayan New Land Party) e a l'Organizacion de Desliurança populara Nacionala de la tèrra Shan (Shan Land National People's Liberation Organization) e formèron la Tèsta Nacionala Democratica Jonhuda (National Democratic United Tèsta) qu'existiguèt fins a 1991, e del qu'el meteis foguèt lo president. Totun en 1989 lo KNPP s'integrèt a l' Aliança Democratica de Birmania (Democratic Alliance of Burma, DAB). En 1992 lo Partit Progressista Nacional Karenni organizèt lo govèrn en exili, en reclamant jurisdiccion sus 3 districtes e 17 municipalitats en que demorava devesit lo país.
Lo 14 de junh de 1993 lo KNPP e lo KSG emetèron una declaracion de patz e faguèron una consulta entre lo pòble dins la zòna de Loikaw, zòna qu'avián jos lo sieu contraròtle, e se decidiguèt la patz. Las negociacions comencèron lo 21 de novembre de 1993, e se repetiguèron lo 28 de decembre de 1993, a Mae Hongsohn (Tailàndia), dirigidas pel president del KNPP, U Aung Than Lay. Dempuèi lo 10 de decembre de 1993 s'incorporèt a las negociacions l'avesque catolic Monsenhor Sayadaw Sotero Phamo, coma mitjancer. Las convèrsas formalas amb lo Tatmadaw (l'Amassa militara) comencèron lo 12 de genièr de 1994. Lo 4 de febrièr de 1994 s'inicièron tanben de convèrsas entre l'amassa militara e lo grop comunista KNPLF, e s'arribèt lèu dins un acòrd que convertiguèt a aquel darrièr grop en organizacion legala qu'auriá lo contraròtle de la zòna de Hoya (Biya) ont recebriá assisténcia economica e sociala del govèrn. Lo 8 de mai de 1994 las de fòrças del KNPLF formadas de 1619 òmes, jos detla direccion del president del movement U Sandar e lo vicepresident U Htu Kyaw, autregèron las armas. Las convèrsas amb lo KNPP anèron per bon camin e lo 25 de març de 1994 lo president del KNPP faguèt publica l'opcion per la patz e lo 13 d'octòbre de 1994 lo KNPP demandèt un referendum entre los karenni; seguiguèron de convèrsas a Loikaw del 10 al 13 de novembre de 1994 dirigidas pel representant del KNPP, Aung Myat. Març de 1995 lo representant de l'Amassa militara Brigadier Generala Kyi Maung e los representants del KNPP, Htai Bu Phe e Ye Mann Htoo arribèron dins un acòrd que lo KNPP foguèt per el convertit en organizacion legala e se donariá assisténcia economica a la region amb capital a Hiptoe Kaloe que demorava jos lo sieu contraròtle. Las fòrças Karenni dirigida paur Aung Than Lay e Khu The Phu Phe, amb 7790 òmes, autregèron las armas en una ceremònia a Loikaw lo 21 de març de 1995, mas l'acòrd se rompèt un an après e recuperèron las armas, e la guèrra contunhèt. Las tropas de Myanmar cometèron pro d'atrocitats dins l'Estat Karenni e de milièrs de personas foguèron desplaçadas. En genièr de 1997 lo KNPP s'alièt a 13 autres partits de las nacionalitats. En junh de 1997 una ofensiva de l'amassada militara (ara nomenada SLORC) obliguèt a fugir maitas personas. En 1999 tres unitats Karenni se rendèron dins lo govèrn. Los combats contunhèron e en 2005 tornèron començar las convèrsas de patz.
Las luchas del grop Kayan o Padaung[modificar | modificar la font]
Los Padaung o Kayan, un dels grops Karenni, abitan la region de Loikaw y Demoso dins l'estat Kayah (Karenni), la region de Pe Khone e Moe Bye dins l'Estat Shan, e la region de Lewe dins la província de Mandalay. Las femnas Padaung son las famosas femnas girafas que s'alongan lo còl amb de grands anèls. La rebellion dels Padaung de l'estat Shan comencèt en 1939 jos la direccion de Thaing Ba An, dirigida contra los Saofas (de princes) Shan qu'impausavan als Padaung de tributs fòrça nauts. De 1942 a 1945 luchèron tanben contra los Japoneses. La lucha s'acabèt en 1945, mas dempuèi 1948 l'opression contunhèt e dempuèi 1959 foguèt facha pels birmans. En 1962 un estudiant Padaung de l'Universitat de Rangoon, Ngaing Kayan Htan alias Shwe Aye, organizèt un grop de 40 joves Padaung e passèt a la clandestinitat. Lo 4 de junh de 1964 se formèron d'aquel nuclèu inicial lo Kayan New Land Army (KNLA) e lo Kayan New Land Party (KNLP), que pauc après se van fusionar al grop insurgent padaung de l'estat Shan, ara dirigit per Bon Pyan, mas jol nom de Kayan New Land Party, amb un centenat d'òmes en d'armas. Po Pyan Assumiguèt la presidéncia e Shwe Aye la secretaria generala. Mai tard Shwe Aye assumiguèt la presidéncia, e agrandiguèt las activitats de militaras e politics dins la zòna de Mandalay. Del grop de 40 joves fondators dequ'unes èran favorables al Partit Comunista de Birmania e influiguèron a la fin dels ans setanta per que lo partit participe a d'operacions conjonchas amb lo PCB en escambi de cèrta ajuda. Dempuèi lo començament dels ans ochanta lo PCB amendriguèt la siá capacitat per manca d'ajuda chinesa. En setembre de 1988 un grop de 80 òmes de la region de Moe Bye, dirigits per U Gabriel Pyan, s'integrèron al KNLP; U Gabriel Byan, aviá pres part a las protèstas nacionalas de 1988 dins la vila de Mobye e Phekhon, e li calguèt passar a la clandestinitat amb 80 companhs qu'après un temps se jonhèron al Kayan New Land Party qu'èra actiu a la region, e que restava encara aliat al PCB qu'U Gabriel li èra netament ostil; a causa d'aiçò aguèt lèu de problèmas dins lo grop e en 1991 foguèt mes jos arrèst quand se descobriguèt qu'ensajava un acòrd de patz amb lo govèrn sens coneissença de l'organizacion. En 1989, la KNLA, amb pauques recorses, collaborèt amb d'autres grops en d'armas. En febrièr de 1992 los partidaris d'U Gabriel convoquèron una manifestacion de supòrt que se celebrèt près de Mobye e de Phekhon, dins lo vilatjon de Bala Palo, lo 9 d'octòbre de 1991, en acampant 800 personas dels entorns (58 vilatjons); a la reünion se faguèt una crida a la patz e en favor d'U Gabriel Byan. Après aiçò U Gabriel (ja liberat) e los sieus partidaris trenquèron amb lo Kayan New Land Party e establiguèron la Kayan National Organization e lo sieu braç armat la Kayan National Guards, qu'operèt a Mobye e Phekhon mas qu'establiguèt immediatament de negociacions de patz amb l'Amassada Militara (decembre de 1991). Après una reünion a Mobye lo 12 de febrièr de 1992 se pactèt que lo grop seriá legalizat e tornariá, aqutrejariá las armas. L'autrejament se faguèt lo 27 de febrièr de 1992 a Loikaw, dins l'Estat Kayah. 80 membres de la KNG autregèron las siás armas que seguidament los li foguèron tornadas amb la comanda de manténer la patz e la seguritat a la region, e li donèron de sòus e d'autras causas necessàrias per iniciar una nòva vida (d'ostals e de tèrras) Lo General Khin Nyunt, membre del Conselh, que visitèt l'Estat Kayah lo 17 e 18 de febrièr de 1993, comencèt de negociacions amb d'autres grops, que lo Kayan New Land Party (KNLP). Las Negociacions las dirigiguèt entre el lo vicepresident del KNLP, U Than Soe Naing, e dempuèi lo febrièr de 1994 prenguèron un camin decidit cap a la patz. La primièra reünion de naut nivèl aguèt luòc lo 26 de febrièr de 1994 a Loikaw, e la segonda lo 22 d'abril de 1994. Seguiguèron après d'autras reünions (28 d'abril e 5 de mai) e fin finala lo 22-23 de junh de 1994 s'acordèt l'alt al fuòc, la legalizacion pel KNLP, cèrts melhoraments socials, e l'intercomunicacion entre los tres airals abitats per Kayan o Padaung. Lo 25 de junh de 1994 los 1496 combatents de la KNLA autregèron las armas. La region Kayan foguèt designada coma Airal especial nº 3 per èsser provesida d'assisténcia economica, en avent la siá sedença a Pyin Saung.


text:
452
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 452 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Per sostenir l'Empèri d'Occident menaçat per una invasion d'amplor dei Huns en Itàlia, Constantinòple ordonèt la mobilizacion de fòrças importantas au nòrd-oèst de son territòris per atacar dirèctament lo territòri d'Atila laissat sensa tropa importanta. Aquò entraïnèt l'aplant de la campanha dei Huns mai Atila decidèt de preparar una ataca còntra l'Empèri d'Orient per l'annada seguenta.


text:
1518
Aquesta pagina concernís l'an 1518 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Arribada dau protestantisme dins lo reiaume. Obtenguèt de succès rapides au sen dei populacions germanicas onte lei conversions foguèron nombrosas, compres dins l'aristocracia.
Republica de Venècia[modificar | modificar la font]
Famina grèva dins la vila.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Après lei victòrias maias de 1517, leis Espanhòus organizèron una expedicion novèla dins la region de Yucatan sota la direccion de Juan de Grijalva. Conquistèt sensa combat la vila de Cozumel abandonada per seis abitants lo 3 de mai. Puei, se dirigiguèron vèrs Chakán Putum onte l'expedicion precedenta èra estada desfacha e capitèt de conquistar la vila après una batalha rapida que causèt la mòrt dau sobeiran locau. Pasmens, lei venceires demorèron pas dins la vila e preferiguèron contuniar en direccion dei territòris astècs. En 1519, l'expedicion dau conquistador Hernán Cortés arribèt a son torn dins la region.


text:
Umar
Umar (vèrs 582-591, La Mèca - 7 de novembre de 644, Medina) foguèt lo segond califa musulman entre 634 e 644 après lo rèine d'Abu Bakr as-Siddiq. Son successor foguèt Uthman.
Companhon de Maomet a partir de 616-617 après un periòde d'oposicion iniciau a l'islam, venguèt rapidament un dei caps principaus de la comunautat musulmana e participèt ai conflictes entre La Mèca e Medina. Après la mòrt de Maomet en 632, venguèt un dei conselhiers dau premier califa durant la revòuta de certanei tribús aràbias còntra lei musulmans e per acomençar lo trabalh de compilacion de l'Alcoran e dei tèxtes juridics islamics. En 634, foguèt designat coma successor per Abu Bakr. Sota sa direccion, lo Califat musulman veguèt lo renfòrçament dei poders dau govèrn gràcias a una tièra de reformas administrativas e la contuniacion de l'expansion militara còntra leis Empèris Bizantin e Sassanidas.
Somari
- 1 L'origina e la jovença d'Umar
- 2 Umar durant la vida de Maomet
- 3 Umar durant lo califat d'Abu Bakr
- 4 Lo califat d'Umar
- 5 Assassinat e succession
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
L'origina e la jovença d'Umar[modificar | modificar la font]
Omar nasquèt a La Mèca dins lo clan dei Banu Adi qu'èra cargat d'arbitrar lei problemas entre lei diferentei tribús de la region. Sa data de naissença es fòrça mau coneguda per leis istorians. Se situa entre 582 e 591 segon leis estudis o lei declaracions de l'imam An-Nawari (vèrs 582-583), de l'istorian pèrs Tabari (entre 582 e 591[1]) o d'Omar espereu (584[2]).
Son paire èra dich Al-Khattab ibn Nufayl e sa maire Hintimmah. Fasián partida de la classa mejana de la societat e Umar recebiguèt una educacion avançada per son epòca basada sus l'escritura, leis arts marciaus, la lucha e l'equitacion[3]. Descurbiguèt tanben la literatura e la poesia[4]. Gràcias a aquela instruccion, Umar poguèt succedir a son paire e participar ais arbitratges entre lei tribús[5]. Venguèt tanben marchand e realizèt divèrsei viatges en Euròpa e en Pèrsia. I poguèt estudiar lei societats localas mai seis afaires comerciaus prosperèron gaire e Umar foguèt jamai un marchand riche.
Umar durant la vida de Maomet[modificar | modificar la font]
Lo periòde de son oposicion a l'Islam[modificar | modificar la font]
En 610, quand Maomet acomencèt sa predicacion en favor de l'islam, Umar èra un defensor de la religion politeïsta tradicionala de la populacion de La Mèca. De mai, coma la màger part deis abitants de la tribú Quraych au començament dau sègle VII, aviá per abitud de beure de vin ambé sei companhons e, per eu, l'islam èra una menaça còntra l'unitat de la tribú[6]. Ansin, participèt ai premierei persecucions còntra lei musulmans e faguèt partida deis advèrsaris pus acarnats de la religion novèla. Assaièt tanben d'organizar un complòt per assassinar Maomet[7].
La conversion d'Umar e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
La conversion d'Umar a l'islam se debanèt en 616 o en 617, tres jorns après aquela de Hamza ibn Abd al-Muttalib. Foguèt influenciada per lei conversions de sa sòrre, de son bèufraire e de certanei de seis amics. Aguèt una influéncia importanta car Umar teniá de proteccions poderosas dins la societat de La Mèca. Ansin, lei premiers musulmans poguèron abandonar lo secrèt e pregar publicament dins l'encencha de la Ka'ba[8]. Après aqueu succès, Maomet lo carguèt d'arbitrar lei conflictes de la comunautat musulmana[9].
L'exil a Medina[modificar | modificar la font]
Maugrat lei progrès liats a la conversion d'Umar, la situacion dei musulmans dins La Mèca demorèt precària en causa dei persecucions puei de la pèrda de la màger part dei sostèns politics e financiers de Maomet au començament deis annadas 620. En 622, lo Profèta decidiguèt donc de s'exilar ambé sa comunautat dins la vila de Medina onte l'islam èra vengut popular après lo succès d'una mediacion qu'aviá menada entre doas tribús dau relarg de la ciutat en 621. Umar quitèt donc La Mèca e s'installèt a Medina.
A partir de 624, quand la guèrra acomencèt entre La Mèca e Medina, Umar venguèt un deis oficiers principaus de l'armada musulmana e participèt ai combats principaus dau conflicte : batalha de Badr (624), batalha d'Uhud (625), campanha còntra la tribú jusieva dei Banu Nadir (625), batalha dau Fossat (627), campanha còntra lei Banu Qurayza (627) e enfin expedicion de Hudaybiya (628). A la fin de la guèrra, foguèt un dei testimònis de la signatura dau tractat entre lei doas vilas.
Après la patz ambé La Mèca, contunièt una carriera militara e Maomet lo mandèt còntra la tribú jusieva dei Bani Nadir de l'oasís de Khaïbar en 628. L'annada seguenta, participèt amb Abu Bakr ai guèrras menadas per Amr ibn al-As, un aliat de Maomet. Puei, en 630, quand la guèrra acomencèt tornarmai entre Medina e La Mèca, participèt a l'expedicion que conquistèt la vila après negociacions. Totjorn en 630, èra present durant lei batalhas de Hunayn e au sètge de Taif que marquèron lo succès definitiu de Maomet dins la mitat occidentala de la Peninsula Aràbia. Segon la tradicion, auriá pagat una partida gròssa dei despens engendrats per leis operacions còntra Taif.
Umar durant lo califat d'Abu Bakr[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Maomet en 632, Abu Bakr as-Siddiq venguèt lo premier califat musulman fins a 634. Son rèine sus la comunautat musulmana veguèt la repression d'una insureccion organizada per certanei tribús aràbias desirosas de tornar venir independentas e per la fin de la conquista de la Peninsula Aràbia.
Durant aqueu periòde, Umar foguèt un dei conselhiers principaus d'Abu Bakr pendent la lucha còntra la revòuta ambé Khalid ibn al-Walid. Aquela guèrra s'acabèt en 634 per una victòria dei musulmans que poguèron unificar la Peninsula Aràbia sota lo contraròtle d'Abu Bakr. Pasmens, foguèt tanben la fònt d'una garrolha grèva entre Umar e lo generau Khalid ibn al-Walid a prepaus de la mòrt d'un cap rebèl dich Malik ibn Nuwayrah. Aital, après son accession au califat, l'exclusion de Khalid ibn al-Walid dau comandament de l'armada foguèt una dei premierei decisions d'Umar.
En fòra de son ròtle dins la resolucion dau conflicte, Umar s'ocupèt tanben de defendre auprès d'Abu Bakr son projècte de compilacion dei tèxtes sacrats de l'islam per formar l'Alcoran. D'efèct, aquelei tèxtes èran alora memorizats per de personas qu'èran tanben de combatents. Òr, la multiplicacion dei conflictes per espandre la religion novèla aviá entraïnat de pèrdas importantas, especialament durant la batalha d'Aqraba en decembre de 632. Un sistèma rigorós foguèt creat per assegurar l'enregistrament exact dei paraulas de Maomet que va contuniar fins a 647.
Lo califat d'Umar[modificar | modificar la font]
L'accession au califat[modificar | modificar la font]
L'accession d'Umar au califat foguèt l'òbra d'Abu Bakr e dei captaus de Medina. D'efèct, a la fin de son rèine, Abu Bakr, fatigat, decidiguèt d'organizar sa succession e chausiguèt Umar coma successor. Per Abu Bakr, la dificultat pus importanta èra la manca de popularitat d'Umar entre lei caps musulmans. Pasmens, aquela chausida foguèt aprovat per lei captaus e un testament foguèt redigit per la legalizar. La mòrt d'Abu Bakr se debanèt lo 22 d'aost de 634. La succession aguèt luòc sensa dificultat e Umar prenguèt rapidament divèrsei mesuras per aumentar sa popularitat (liberacion de presoniers de la revòuta de 632-634, arbitratges territoriaus...).
Lei reformas administrativas[modificar | modificar la font]
Durant son rèine, Umar creèt una administracion novèla per organizar e dirigir lo Califa. Aquela òbra venguèt rapidament fòrça importanta en causa de l'agrandiment regular de son territòri e va permetre d'assegurar son unitat e la contuniacion dei conquistas militaras. Per aquò, Umar adoptèt un sistèma de division dau territòri en províncas e en districtes e contrarotlèt lei caps de l'administracion e lei foncionaris gràcias a un ensems de lèis e de còdes de conducha. S'ocupèt tanben de melhorar lo foncionament dau govèrn centrau e lo mantenement de l'òrdre public.
Ansin, au nivèu territòriau, lo Califa foguèt devesit en un centenau de districtes e tretze províncias. Lei caps d'aquelei territòris èran generalament lei caps regionaus dei fòrças militaras e de l'administracion. Pasmens, de còps, lei doas foncions èran ocupadas per de personas diferentas. Dins lei districtes, exisitiá un ensems de foncionaris superiors cargats de conselhar lo governador per leis afaires militars, financiers, judiciaris e lo mantenement de la seguritat. Cada cap regionau deviá reconóisser l'autoritat centrala dau califat. Lo pensament d'empachar una revòuta locala èra una caracteristica majora de la politica administrativa d'Umar e lo califa s'ocupava dirèctament de la seleccion dei caps de son administracion e de son armada.
En fòra dei ligams de fidelitat e d'obeïssença entre lo califat e sei governadors, Umar contrarotlèt son administracion superiora gràcias a un ensems de còdes de conduchas. La regla principala d'aquelei còdes èra de venir cada annada durant lo romavatge de La Mèca per escotar lei planhs dei populacions. Un servici especiau d'enquistas existiá tanben per luchar còntra la corrupcion dei foncionaris. Per completar aqueu sistèma repressiu, Umar velhèt de pagar lei salaris dins lei temps e lei governadors tenián lo drech d'aver de parts suplementàrias durant lo partiment dau butin dei pilhatges.
Enfin, au nivèu dau govèrn centrau, Umar renforcèt l'eficacitat gràcias au desvolopament de l'enregistrament escrich deis actes e dei decisions. De ministèris novèus foguèron organizats segon lei besonhs, especialament per s'ocupar dei fòrças armadas e dei finanças de l'Estat. De fòrças de policiá foguèron organizadas. Diferentas dei fòrças armadas, èran cargadas dau mantenement de l'òrdre public. Aquela creacion foguèt acompanhada per lo renfòrçament de la centralizacion de la justiciá e lo començament de la compilacion escricha dei lèis islamicas. Enfin, Umar ordonèt de recensar la populacion de l'empèri.
L'expansion militara dau Califat Islamic[modificar | modificar la font]
L'expansion militara dau Califat aguèt mens d'importància per Umar que lo renfòrçament de son autoritat e dau govèrn centrau. Dins aquò, poguèt aprofichar l'envam militar dei periòdes de Maomet e d'Abu Bakr e d'estructuras militaras fòrça eficaça per espandre son territòri ambé succès. Ansin, lo rèine d'Umar foguèt marcat per de victòrias importantas còntra l'Empèri Bizantin que perdèt lo contraròtle d'Orient Pròche e d'Egipte e còntra l'Empèri Sassanida que perdèt la màger part dau plan iranian e foguèt finalament conquist en 651 quauqueis annadas après la mòrt d'Umar.
D'efèct, sus lo frònt bizantin, lei fòrças musulmanas poguèron aprofichar lo resultat favorable de la batalha de Yarmok per atacar lo sud de Siria e conquistar Damas (634). Puei, après una pausa en causa d'una campanha còntra lei Sassanidas, lo rèsta de Siria foguèt conquist en 636. Après aquelei reviradas, l'armada bizantina cargada de protegir Jerusalèm preferiguèt se replegar vèrs lo sud entraïnant la presa de la vila santa en genier de 637. De 638 a 639, lei combats se debanèron tornarmai en Siria onte lei musulmans deguèron resistir còntra un retorn ofensiu dei Bizantins que mau capitèron de reconquistar Homs e abandonèron la region en 639. Aquela annada, lei musulmans ataquèron Egipte. Lei Bizantins assaièron de resistir a Alexàndria que foguèt finalament conquista en 641. Una còntra ofensiva bizantina entraïnèt la pèrda de la vila que foguèt tornarmai ocupada en 643. Aquò entraïnèt la rompedura dei defensas bizantinas dins lo nòrd d'Africa mai Umar ordonèt a sei generaus de s'arrestar après l'ocupacion de Cirenaïca.
Sus lo frònt sassanida, de combats importants se debanèron a partir de 634. Inicialament venceires a Namariq, lei musulmans foguèron batuts sus l'Eufrates. Pasmens, aquela revirada marquèt pas l'aplant de la progression e lei Sassanidas foguèron tornarmai vencuts a Bowayb e à Bagdad. Pasmens, la batalha decisiva se debanèt en novembre de 636 a al-Qadisiyya. Causèt l'afondrament de l'armada sassanida e la conquista de la capitala de l'empèri, Ctesifont, en 637. L'annada seguenta, lei musulmans ocupèron lo nòrd d'Iraq e acomencèron la conquista progressiva dau plan iranian.
Assassinat e succession[modificar | modificar la font]
Umar foguèt assassinat en novembre de 644 per un complòt dirigit per de Pèrs desirós de venjar la conquista de Pèrsia per lei tropas dau Califat. Lo 3 de novembre, lo califa foguèt bleçats per de coteladas donats per un esclau zoroastrian. Moriguèt finalament en causa de sei bleçaduras lo 7. Lo còrs d'Umar foguèt enterrat dins la mosqueta d'Al-Masjid an-Nabawi ambé Maomet e Abu Bakr. Durant son agonia, Umar mau capitèt de designar un successor. En plaça, creèt un consèu de sièis personas cargadas d'elegir un successor que foguèt Uthman ibn Affan.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Tabari (trad. Hermann Zotenberg), La Chronique, Edicions Actes-Sud / Sindbad, coll. « THESAURUS », « Omar, fils de Khattâb », p. 260.
- ↑ (fr) Hassan Amdouni, Les quatre califes, p. 121. Edicions al Qalam (2005).
- ↑ (en) Muhammad ibn Jarir al-Tabari, History of the Prophets and Kings.
- ↑ (fr) Muhammad Husayn Haykal, Al Faroûq, Omar, cap. I.
- ↑ (fr) Muhammad Husayn Haykal, Al Faroûq, Omar, cap. I, pp. 40-41.
- ↑ (fr) Muhammad Husayn Haykal, Al Faroûq, Omar, cap. I, p. 51.
- ↑ (fr) Muhammad Husayn Haykal, Al Faroûq, Omar, cap. I, p. 53.
- ↑ (fr) Les quatre califes, Hassan Amdouni, p. 136. Ed. al Qalam (2005).
- ↑ (fr) Les quatre califes, Hassan Amdouni, p. 135. Ed. al Qalam (2005).


text:
En 1989 li donèron l'oportunitat d'aver la siá pròpria comèdia dins un canal. Amb lo sieu companh Larry David (que foguèt usat coma modèl pel neuròtic George Costanza) presentèron l'idèa d'un programa sus res en consacrant cada mièja ora del programa a eveniments trivials. Lo programa foguèt acceptat e al principi se sonava Seinfeld Chronicles, mas s'arribèt après a cridar simplament Seinfeld.
Seinfeld Es conegut per la siá umor d'observacion, generalament sus las relacions entre personas e l'incomòde amb las obligacions socialas. Lo Comedy Central o considerèt un dels 12 mai importants comediants stand-up de l'istòria en lo sieu especial The 100 Greatest Standups Of All Times.[2]


text:
Amazonas (fluvi)
Lo fluvi d'Amazonas, en portugués Rio Amazonas, en espanhòl Río Amazonas, es un cors d'aiga d'America del Sud que nais dins la Cordilhièra dels Andes, travèrsa Peró e Brasil e se geta dins l'Atlantic al nivèl de l'eqüator. Es un dels dos flumes pus longs del mond, l'autre essent Nil. Sa longor es de 6448 km, mas vària de 6259 km a 6800 km segon las diferentas definicions de la font d'una ribièra.
Lo sieu bacin, de 6 915 000 km² es tanben lo mai grand del mond, abraçant los 40% d'Amèrica del Sud e compren Brasil (62,4%), Peró (16,3%), Bolívia (12,0%), Colómbia (6,3%) e l'Eqüator (2,1%). Emai que nasca a 5597 m, lo fluvi se caracteriza durant una bona part de son escorreguda per un pendís feble, davalant sonque de 60 m als darrièrs 3000 km de son recorregut. Una bona part de son bacin es cobèrt per la selva amazoniana.
Origina del flume[modificar | modificar la font]
La font primièra d'Amazonas foguèt establida segurament fa pauc de temps. Es un riu situat sus un som de 5507 m d’altitud, lo Nevado Mismi dins los Andes perovians, aproximativament a 160 km a l'oèst del lac Titicaca e aperaquí 650 km al sud-èst de Lima. Aquesta montanha foguèt suggerida pel primièr còp coma vertadièra font en 1971 mas foguèt pas confirmada abans 2001.


text:
Malbuisson
Malbuisson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1790-1794, Malbuisson absorbeix Lo Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbeix amb Montperreux l'ancian vilatge de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a #èsser una vila estapa del Torn de França.
- 1790-1794, Malbuisson absorbe Le Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbe avec Montperreux l'ancien village de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a été une ville étape du Tour de France.


text:
Economia de Russia
Russia, l'8ena economia del mond en tamanh, sufriguèt importantas transformacions dempuèi la fin de l'Union Sovietica, en sortissent d'una economia isolada e planejada centralment, per un'economia de mercat globalament integrada. Las reformas economicas dels ans 1990 privatizèron granda part de l'industria, amb la notabla excepcion dels sectors d'energia e militara[1]. L'an 2006 foguèt lo 8en seguit de creissença, dempuèi la crisi de 1998. Lo petròli es un dels principals produches d'exportacion rus.
Malgrat aiçò, lo rapid procès de privatizacion, en comprenent un sistèma de prèst per la crompa d'accions, permetèt la formacion d'oligarquias economicas amb fòrtas relacions politicas, que daissèron la proprietat de las entrepresas privatizadas extrèmament concentrada en paucas mans. La proteccion als dreches de proprietat es pichona e lo sector privat es subjècte a intervencions de l'Estat[1]. Russia contunha de dependre fòrtament de las exportacions de matèrias, en particulara del petròli, gas natural, metals, e fusta, que comptan amb mai de 80% de las exportacions, en daissant lo país vulnerable a las oscillacions dels prèses mondiales.
Lo país signèt un contracte bilateral amb los Estats Units coma un preludi a una adesion a l'Union Europèa.


text:
Saint-Gervais (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Gervais en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La fonderie de canons de marina
Alimentée per las minas de fèrre de la region de Allevard en provenent sul luòc pel riu (Isère) dempuèi lo pòrt de Goncelin, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais a creat l'an 1679 per la presidenta de Sant-André, marquise de Virieu e madama de Sant-Gervais, sus una iniciativa del ministre Jean-Baptiste Colbert aconselhat per Samuel Dalliès del Torn, receveur e trésorier general del Dauphiné, procedent de Montauban e presentador de la Companhiá de las Indes. Aquel darrièr i aviá conegut de nombrós échecs en las siás temptativas per crear una fonderie pels canons de la marina reiala (Bourgogne - Franca-Comtat - Nivernais). Sant-Gervais serà lo sieu succès : "Prossegueix la siá quête del luòc #perfièch #que, per la natura del minaré de fèrre e la performance de las infrastructuras procurariá matériaux de irreprotxable qualitat. O trobarà fin finala dins la siá província d'eleccion : la bourgade de Sant-Gervais a quatre llegües de Grenòble. Ailà lo sieu testarditge paga fin finala. Sant-Gervais #que met en marcha serà un dels fleurons de la métallurgie francesa[1]" L'interès per la marina de Louis XIV èra de poder beneficiar d'un armement mens doncas que que los canons tradicionales de marina en bronze e mai fisable. Fòrça rapidament un autentic consortium se met en marcha reagrupant qualques familhas dauphinoises "illuminadas", sovent aliadas : los Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin e de Herculais. Lo bòsc necessari al carbon i aurà porgit pels bòsques prèps, #que lo bòsc dels Ecouges, domenis apertenentes al capítol de Grenòble - protecteur de Daliès l'avesque de Grenòble, lo futur cardinal Etienne Lo Camus n'èra un cosin de Colbert - e a la familha de Sassenage. La primièra pèira de la fonderie a mes lo 14 de genièr de 1679. De 1680 a 1690 la produccion annala es de près de 200 pèças en mejana per an. Lo pic es arribat a l'an 1683, an de la mòrt de Colbert, lo protecteur de Daliès, amb 272 canons porgits a la Marina, la majoritat en portant lo celèbre lèma : "Ultima ratio regum" ("la darrièra rason dels reis"). Los canons fluïts a Sant-Gervais an encaminat cap al pòrt e lo Tolon per via fluviale. La siá qualitat es considerabla e la siá reputacion a a aquela de la fonte "las fontes grisas e truitées fabricadas amb lo minaré spathique dels Alpes - aquel de las fòssas minaires de Pinsot, près de Allevard - avián dotat n'efièch d'una resisténcia considerabla a la ruptura" (Ernest Chabrand). Ligada a las comandas de l'Estat, somesa a de fòrça nombroses cambiaments d'entrepreneires, la produccion es fòrça irregulara perque sovent frenada per las penúries de carbons de bòsques. Lo redémarrage de la fonderie de Sant-Gervais se farà al primièr temps de l'Empèri amb la mesa a fuòc progressiu dels foguets. En 1862, l'establiment recebrà una comanda de 250 canons de 30 en se cargant per la culasse, de contunh, dos ans mai tard, d'una darrièra comanda de 200 canons[2].
La fonderie de canons de marine
Alimentée par les mines de fer de la région d'Allevard provenant sur le site par la rivière (Isère) depuis le port de Goncelin, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais est créée en 1679 par la présidente de Saint-André, marquise de Virieu et dame de Saint-Gervais, sur une initiative du ministre Jean-Baptiste Colbert conseillé par Samuel Dalliès de La Tour, receveur et trésorier général du Dauphiné, originaire de Montauban et animateur de la Compagnie des Indes. Ce dernier avait connu de nombreux échecs dans ses tentatives pour créer une fonderie pour les canons de la marine royale (Bourgogne - Franche-Comté - Nivernais). Saint-Gervais sera sa réussite : "Il poursuit sa quête du site parfait qui, par la nature du minerai de fer et la performance des infrastructures procurerait des matériaux d'irréprochable qualité. Il le trouvera enfin dans sa province d'élection : la bourgade de Saint-Gervais à quatre lieues de Grenoble. Là son entêtement paie enfin. Saint-Gervais qu'il met en oeuvre sera un des fleurons de la métallurgie française[3]" L'intérêt pour la marine de Louis XIV était de pouvoir bénéficier d'un armement moins cher que les canons traditionnels de marine en bronze et plus fiable. Très rapidement un véritable consortium se met en place regroupant quelques familles dauphinoises "éclairées", souvent alliées : les Virieu, Prunier, Sautereau, Barral, Tencin et d'Herculais. Le bois nécessaire au charbon sera fourni par les forêts proches, dont la forêt des Ecouges, domaines appartenant au chapitre de Grenoble - protecteur de Daliès l'évêque de Grenoble, le futur cardinal Etienne Le Camus était un cousin de Colbert - et à la famille de Sassenage. La première pierre de la fonderie est posée le 14 janvier 1679. De 1680 à 1690 la production annuelle est de près de 200 pièces en moyenne par an. Le pic est atteint en 1683, année de la mort de Colbert, le protecteur de Daliès, avec 272 canons fournis à la Marine, la plupart portant la célèbre devise : "Ultima ratio regum" ("la dernière raison des rois"). Les canons coulés à Saint-Gervais sont acheminés vers le port et l'Tolon par voie fluviale. Leur qualité est remarquable et leur réputation tient à celle de la fonte "les fontes grises et truitées fabriquées avec le minerai spathique des Alpes - celui des fosses minières de Pinsot, près d'Allevard - étaient douées en effet d'une résistance considérable à la rupture" (Ernest Chabrand). Liée aux commandes de l'État, soumise à de très nombreux changements d'entrepreneurs, la production est très irrégulière car souvent freinée par les pénuries de charbons de bois. Le redémarrage de la fonderie de Saint-Gervais se fera au premier temps de l'Empire avec la remise à feu progressive des fourneaux. En 1862, l'établissement recevra une commande de 250 canons de 30 se chargeant par la culasse, puis, deux ans plus tard, d'une dernière commande de 200 canons[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Dessert :"Los Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Una granda entrepresa dins lo XVII° sègle, la fonderie reiala de canons de marina de Sant-Gervais" in Quasèrns del Peuil n° 5 - 2003 -
- ↑ Daniel Dessert :"Les Daliès de Montauban" Perrin 2005
- ↑ Alain Blaise : "Une grande entreprise au XVII° siècle, la fonderie royale de canons de marine de Saint-Gervais" in Cahiers du Peuil n° 5 - 2003 -


text:
Jèsus hilh d'Ananias
Jèsus hilh d'Ananias qu'èra un bordèr plebeian qui apareish brèvament dens la Guèrra deus judius de Flavi Josèp com un deus presagis de la caduda de Jerusalèm. Quauques annadas abans la Purmèra Guèrra Judèoromana, qu'anava per Jerusalèm anonciant de contunh la destruccion de la ciutat e deu Temple. Puishque Jèsus e emplegava lo son temps a maladíser Jerusalèm, las autoritats judivas que'u liurèn au procurador roman qui'u hasó flagelar. Qu'estore tuat per ua catapulta pendent lo sièti de Jerusalèm (70).
- « Mes ací lo mei terrible de tots los presagis: un Jèsus, hilh d'Ananias, de condicion umbla e estatjant deu campèstre que s'enanè quate ans abans la guèrra, quan la vila e gaudiva d'ua patz e d'ua prosperitat hèra granas, a la hèsta on tots usan de quilhar tendas en l'aunor de Diu e que's metó subte a cridar dens lo Temple: "Votz de l'orient, votz de l'occident, votz deus quate vents, votz contra Jerusalèm e contra lo Temple, votz contra los nòvis e las nòvias, votz contra tot lo pòble!" E qu'anava cridant nueit e dia aqueras paraulas, dens totas las carrèras. Quauques ciutadans notables, furiós per aqueths dísers de mau auguri, que'u gahèn e que'u truquèn sevèrament. Mes eth, shens nat mot de defensa, shens ua suplicacion adreçada ad aqueths qui'u trucavan, que contunhava de har los medish crits qu'au davant. Los magistrats, credent a bon dret que l'agitacion d'aqueth òmi avèva quauquarren de subernaturau, que'u mièn davant lo governador roman. Aciu, esquiçat a còps de hoet dinc aus òs, non suplicava pas, non plorava pas mes qu'arrespondèva a cada còp, de la votz mei lamentabla qui podèva modular: "Praube de Jerusalèm!" Lo governador Aubin que'u demandè quin s'aperava, d'on èra, perqué prononciava aqueras paraulas; l'òmi non responè pas arren mes non deishè de díser aqueth planh sus la vila, doncas Aubin, en jutjà'u hòu, que'u liberè. Dinc au començament de la guèrra, n'avó pas nada relacion dab los sons conciutadans; òm non lo vedó pas jamei parlar a nat d'eths, mes cada dia, com ua pregària apresa, que tornava díser son planh: "Praube de Jerusalèm!". Non maladisèva pas aqueths qui'u trucavan quotidianament ni arremerciava pas aqueths qui'u balhavan quauque neuritud. La soa responsa a tots qu'èra aqueth presagi funèst. Mei que tot, que cridava atau au moment de las hèstas. Durant sèt ans e cinc mes, que perserverè dens lo son díser, e la soa votz non vadó pas enraucada ni cansada; fin finala, pendent lo sièti, vedent confirmà's lo son presagi, que's carè. E mentre qui dava lo torn au barri, que cridè hòrtament: "De nau, praubes de la vila, deu pòble e deu Temple", en ajustant fin finala: "Praube de jo", e autanlèu ua pèira de catapulta que'u tustè mortaument. E que rendó l'amna en repetent los medish mots »
- — Flavi Josèp, Guèrra deus judius


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bermont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Lo vilatge se situa sus un altiplà a l'ais de comunicacion Montbéliard-Belfòrt, a 7 quilomètres d'aquela darrièra.
El poble se situa sobre un altiplà a l'eix de comunicació Montbéliard-Belfort, a 7 kilòmetres d'aquesta última.


text:
Félix Loustau
Félix Loustau (nom occitanizat eventuau: Fèlix Lostau), Avellaneda, província de Buenos Aires, (25 de deceme de 1922 - 5 de genèr de 2003), jogador de fotbòl argentin d'origina occitana qui joguè dens la famosa ataca de River Plate coneguda com La Máquina.
Que joguè en las divisions inferioras deu Racing Club dinc au dia qui, aus 17 ans, un recrutaire e'u prepausè de signar per River Plate. Qu'i debutè en 1942, en bèth bastir la Máquina, dab Juan Carlos Muñoz, José Manuel Moreno, Adolfo Pedernera e Ángel Labruna.
Qu'ei atau que comencè ua de las temporas mei bonas de River Plate, qui portè 8 títols deu Campionat argentin dens la veirina deu club (1942, 1945, 1947, 1952, 1953, 1955, 1956 e 1957). Per'mor deu son fisic e deus sons movements, que ho chafrat Chaplin.
Que portè la camiseta de la seleccion argentina de fotbòl en 28 partidas, e dab era que ganhè tres edicions de la Copa América (1945, 1946 e 1947). En 1958, après aver jogat 365 partidas dab River Plate (on e marquè 101 gòls), que passè a Estudiantes de La Plata, on acabè la soa carrièra aqueth quite an.
Arron, que ho entraïnaire e professor dens l'escòla d'entraïnaires de la Federacion Argentina de Fotbòl.
Estadi : Lo Monumentau - La Maquina - Superclassic - Jogadors
- Jogadors famós : Carlos Peucelle - Bernabé Ferreyra - Adolfo Pedernera - Félix Loustau - Ángel Labruna - Juan Carlos Muñoz - José Manuel Moreno - Ubaldo Fillol - Norberto Alonso - Sergio Goycochea - Enzo Francescoli


text:
Bucéels
Bucéels es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bucéels Es una municipalitat del Bessin situada a dos quilomètres de Tilly-sus-Seulles e a dètz quilomètres de Bayeux, sus la Seulles.
Bucéels est une commune du Bessin située à deux kilomètres de Tilly-sur-Seulles et à dix kilomètres de Bayeux, sur la Seulles.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven del latin buxeltus, buis.
Le nom de la commune vient du latin buxeltus, buis.


text:
Joseph Smith, Jr
Joseph Smith, Jr (23 de decembre de 1805 – 27 de junh de 1844), foguèt un cap religiós nòrd-american, conegut per se proclamar coma lo primièr profèta vident e revelador de la darrièra dispensació e per èsser lo fondator del Movement des Sants des Darrèri Dies a Palmyra, Naua Yòrk, Estats Units çò 1830.
Josep Smith liderèt un movement nomenat Restauracionisme tanben conegut cossí Mormonisme. Smith es considerat per los sieus seguidors coma profèta, vident e revelador, e lo situan al meteis nivèl que Moisès, Isaïes e d'autras profètas biblics. Las siás supausadas revelacions afirman lo besonh de restaurar la glèisa crestiana originala, en s'avent aquela perdut pauc après mòrt dels 12 apostòls a causa de la granda apostasia. E mai se los primièrs ensenhaments restauracionistes crestians de Smith èran similars a autres movements de lo sieu temps, Smith foguèt, e contunha d'èsser, una figura controvertida, malgrat aumentar sostingudament la quantitat de fisèlas de lo sieu culte.


text:
169
Gabriéu Brun.
Etudes Comtadines.
Lou mestié de glòri.
Couvivènço Msicalo.
Jan-Pèire Monier.
Lou tourna de Cesar...
Pèire Mazodier.
ForrOccitània.
L’Astrado.
169
Dicho e raconte en terro de bouvino.
Etudes Comtadines.
Ensignadou Nòstis emissioun Prouvèrbi.
L'endeman d’eleicioun.
Editouriau Lou dèute.
L’atualita en image.
L’Evenamen.
Aveni di Lengo de Franço?
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Carreto ramado, Carreto, Cavaucado
36en Festenau Prouvençau
Massugo
Gardian de sant Jòrgi
Sivèstre Clap.
Vièsti coumtadin
Santo-Estello.
Estage
Jouine de Prouvènço.
Lou mestié de glòri.
Nouvèu disque de Counvivènço Musicalo.
La Brigo en fèsto
Paumarés de la Mirèio d’Or e di Jouine de Prouvènço.
Lou municipe de Pamparigousto.
Prouvèrbi toucant lou bestiàri (fin).
Emilo Bonnel un pouèto de noste tèms.
Lis Esperita dóu Mount-Tabor.
Lou tourna de Cesar...
Tradicioun de la Sant-Bàqui.
Lis espacejado dóu barrulaire à velò. E la primo s’acampè!
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
Paroles d’ici.
ForrOccitània.
L’Astrado.
Quete aveni pèr li Lengo de Franço?
I’a de tèms, bràvis amigo e ami, que butan à la rodo pèr sauva lou prouvençau (o lengo prouvençalo) e óuteni que l’Educacioun dicho Naciounalo ensigne la lengo nostro, d’un biais sistemati, is enfant de Prouvènço autambèn que l’istòri e l’ecounoumìo de nosto Regioun.
N’en sian pancaro aqui.
Un quinquenat presidenciau vèn de s’acaba.
Demié li proumesso facho pèr aquéli qu’an quita lou poudé i’avié, d’un las, uno revisioun de la coustitucioun fin de ié faire intra li lengo regiounalo de Franço. Acò ’s esta fa temidamen bord qu’un article 75.1 forço courtet dis desenant : «Les langues régionales appartiennent au patrimoine de la France».
D’un autre las, uno lèi pèr l’ensignamen e lou sauvamen di lengo de Franço aurié degu èstre voutado. I’aguè bèn de parladuro entre lis assemblado, la darniero en dato dóu 30 de Jun de 2011 au senat estènt estado uno mascarado.
Un vuege juridi
L’art. 75.1 douno ges de dre à nòsti lengo. D’efèt, lou counsèu coustituciounau coustatè lou 20 de Mai de 2011 que : «cet article n’institue pas un droit ou une liberté que la constitution garantit». Adounc sian davans un vuege juridi, d’autant que l’art. 2 de la coustitucioun dis : «La langue de la République est le français».
Noutarés, segur, que lou mot «République» s’aplico à-n-un sistèmo pouliti urousamen presènt dins forço païs dóu mounde, e que lou mot «France» interèsso un territòri qu’a couneigu bèn de regime pouliti (empèri caroulengian, mounarchìo, empèri, republico etc).
Aquest art. 2 sièr de referènci quouro lou counsèu coustituciounau es sesi d’un avejaire à respèt di lengo parlado en Franço autro que lou francés. La coustitucioun franceso fai dounc empache, pèr aro, à-n-un evoulun pousitiéu pèr ço qu’èi de nòsti lengo regiounalo.
Aquest evoulun poudrié s’endeveni, un cop la coustitucioun refourmado, emé la ratificacioun de la Carto éuroupenco di lengo regiounalo e minouritàri de 1992, Carto signado pèr Franço, à Budapèst, lou 7 de Mai de 1999, pèr Pèire Moscovici, menistre en cargo à l’epoco dis afaire éuroupen. Aquesto ratificacioun aurié degu èstre facho en 2000 pèr lis assemblado franceso. L’es toujour pas, en referènci à l’article 2 de la coustitucioun.
Lou raport Cerquiglini
Es aqui que fau se ramenta que lou gouvèr Jospin avié demanda un raport sus aquésti lengo. Fuguè fisa à Bernat Cerquiglini, direitour de l’Istitut naciounau de la lengo franceso au CNRS, e remés en Abriéu de 1999 au menistre de la culturo e de la coumunicacioun.
Bernat Cerquiglini a trouba 75 lengo parlado dins la Republico Franceso en mai dóu francés. Demié ‘quéli, a recouneigu l’estatut de lengo au basco, bretoun, catalan, corse, flamèn, francou- prouvençau, en tóuti li lengo d’Oi (n’i’a 8, qu’uno se parlo pus) e à-n-uno souleto lengo pèr li Païs d’O, l’óucitan, emé 5 dialèite óucitan prouvençau coumprés.
Partènt d’aqui uno bastèsto s’engagè pèr faire recounèisse au prouvençau (lengo d’un ensèn de territòri li mai poupla dóu Miejour), e is àutri dialèite d’O, l’estatut de lengo. Mai acò faguè chi bord que lou gouvèr Jospin, en Nouvèmbre de 2001, creè la Delegacioun Generalo à la Lengo Franceso e i Lengo de Franço (DGLLF) e óuficialisè lou raport Cerquiglini, devengu ansin la dóutrino lenguistico de tóuti li gouvèr.
Li gènt di Païs d’O que voulien faire recounèisse si lengo à despart de l’óucitan an, despièi, simplamen óutengu que la mencioun «occitan (gascon, languedocien, provençal, auvergnat-limousin, alpin-dauphinois)» devengue : «parlers d’oc ou occitan (gascon, languedocien, provençal, auvergnat, limousin, vivaro-alpin)».
Vers uno revisioun de la coustitucioun?
Vuei, Francés Hollande, nouvèu presidènt de la Republico, a proumés dins sa proupousicioun n° 56 que : «Je ferai ratifier la Charte européenne des langues régionales ou minoritaires», sachènt qu’acò necessitara uno moudificacioun de l’art. 2 de la coustitucioun.
Queto sara ‘qui l’estrategìo di Prouvençau?
* Siegue s’encagna dins la voulounta de vèire recounèisse la noucioun de «lengo prouvençalo » e de «lengo d’O» au plurau, sachènt que i’a d’óupousicioun (Felibrige, mouvemen óucitan), d’aqui lou risque de tout faire cabussa?
* Siegue sousteni dins soun principe la ratificacioun de la la Carto éuroupenco di lengo regiounalo e minouritàri e se reserva, un cop fa, pèr la batèsto legislativo?
La decisioun vous apartèn en tóuti.
26594


text:
Amanita phalloides
Amanita phalloides es un campairòl toxic de la familha deis Amanitaceae e dau genre Amanita. Fòrça frequent sus lo continent europèu, se troba generalament en associacion ambé d'espècias de conifèrs e de fulhós. Aquela espècia a de capacitats d'adaptacion importantas e s'es transportada sus d'autrei continents e país. Generalament dotada d'un capèu vèrd, de lamelas e d'un pe blanc, presenta de variacions importantas de color. En causa d'aquelei capacitats d'adaptacion e d'aquelei variacions, entraïna de confusion frequenta e es responsable de la màger part dei decès causats per de campairòls.


text:
Avançon (Auts Aups)
Avançon[1] (Avançon en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Avançon es situat a 8 km de La Bastida-Nòva, a 13 km de Chorges, a 16 km de Tallard e a 20 km de Gap.
La vallée de la Avança separa lo vilatge del masatge dels Santons.
Avançon est située à 8 km de La Bâtie-Neuve, à 13 km de Chorges, à 16 km de Tallard et à 20 km de Gap.
La vallée de l'Avance sépare le village du hameau des Santons.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Donald James Cram (n. 22 de mai de 1919 - m. 19 de decembre de 2007) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1987.
Nasquèt lo 22 d'abril de 1919 dins la vila de Chester, situada a l'estat nòrd-american de Vermont. Estudièt quimia a l'universitat de Nebraska, ont se licencièt lo 1942, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat en quimia organica a l'universitat de Harvard lo 1947. L'an 1956 obtenguèt la cadièra de quimia a l'universitat de Los Angeles.


text:
Odissèa
L’Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) es una epopèia atribuida a l’aède Omèr, comptant 12 109 examètres dactilics, repartits en 24 cants. Se pensa que foguèt redigida après l'Iliada, cap a la fin del sègle VIII abans J.-C.
Resumit deu raconte[modificar | modificar la font]
Que conta la fin de Tròia e lo retorn d'Ulisses, rei d'Itaca, après la guèrra (dont ua partida ei contada per L'Iliada. Lo títol Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) qu'ei format suu nom grèc d'Ulisses Ὀδuσσeύς / (Odysseús). Lo subjècte qu'ei resumit dens los prumèrs vints vèrs (18 e miei) deu poèma, dens la quau lo poèta, segon la Tradicion, invòca la Musa entà que'u balhe l'inspiracion:
Ἄvδpa uoι ἔvveπe, Moῦσa, πoλύtpoπov, ὃς uάλa πoλλὰ
πλάYxθn, ἐπeὶ Tpoΐnς ἱepὸv πtoλίeθpov ἔπepσe·
πoλλῶv δ’ ἀvθpώπwv ἴδev ἄσtea kaὶ vόov ἔYvw,
πoλλὰ δ’ ὅ Y’ ἐv πόvtῳ πάθev ἄλYea ὃv katὰ θuuόv,
ἀpvύuevoς ἥv te ψuxὴv kaὶ vόσtov ἑtaίpwv.
Traduccion: Conta'm Musa, l'òmi suber-rusat, qui, arron de pilhar
la senta vila de Tròia, errè tant e tant,
lo qui deus òmis e vedó un sarròt de vilas, e conegó lo lor esperit,
lo qui sus la mar patí mila maus au son còr,
en s'i hant a subervíver e entornar los sons companhons.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'Odissèa que's compausa de 24 cantas amassadas en tres partidas:
- la Telemaquia (cantas Ièra a IVau : Telemac que parteish demandar novèlas de son pair tà Pilos, on interròga a Nestor, e tà Esparta, on interròga a Menelau. D'aqueth temps, los pretendents, a Itaca, qu'atenden que Penelòpa e causesca un d'eths en har la vita bèra, e que complòtan contra Telemac.
- los racontes d'Ulisses en çò d'Alcinòu (cantas Vau a XIIau): arrecaptat peu rei Alcinòu au darrèr deu son naufragi, Ulisses qu'entend un aède a contar l'episòdi deu chivau de Tròia (canta VIIIau), puish que conta eth medish las soas benalèjas.
- la venjança d'Ulisses (cantas XIIIau a XXIVau) : un còp tornat tà Itaca, Ulisses que's hè reconéisher peus sons servidors e tanhents, que massacra los pretendents e que restableish la patz dens l'illa.
Ua traduccion parciau en occitan[modificar | modificar la font]
Joan Baptista Fabre faguèt qualques traduccions de partidas de l'Odissèa e L'Eneïda (L'Odissèa travestida e L'Eneïda de Celanòva). La partida centrau de l'Odissèa (3300 vèrs) qu'ei estada arrevirada en provençau per Robèrt Lafont e publicada devath lo títol Lo viatge grand de l'Ulisses d'Itaca.


text:
Alemands de Romania
Los Alemands de Romania constituisson un grop etnic amenaçat d'Euròpa. Los Alemands son presents en Romania dempuèi 800 ans mas fa dos milenis que de populacions germanicas se son installadas o an traversat aqueles territòris. An jogat un ròtle plan important dins l'istòria e dins la cultura romanesas. A l'ora d'ara son sonque 36 884[1] ( de comparar amb 786 000 en 1939).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Lengas
- 3 Religions
- 4 Los diferents grops
- 5 Demografia
- 6 Situacion actuala e perspectivas
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania parlan gaireben tots romanés coma lenga primièra o segonda. D'unes que i a sabon tanben l'ongrés.
En 2002,[2] sus 59 764 Alemands, 42 014 avián l'alemand (tots dialèctes) coma lenga mairala (70,3%), 11 094 lo romanés (18,6%), 6 413 l'ongrés (10,7%) e 243 d'autras lengas (0,4%).
Dins Romania tota, 44 888 personas avián l'alemand coma lenga mairala (42 014 Alemands (93,6%), 1655 Romaneses, 497 Ongreses e 722 d'autras originas).
Cada grop alemand parla un dialècte o un parlar diferent. D'unes que i a sabon pas l'alemand estandard, subretot demest los ancians. Aqueles parlars son a se morir.
L'alemand estandard es ensenhat dins las escòlas etnicas alemandas e es la tresena lenga estrangièra mai estudiada en Romania ( après l'anglés e lo francés).
Religions[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania son en general catolics o protestants, coma los Ongreses de Romania. Los Romaneses son, eles, ortodòxes a mai de 90%.
En 2002,[3], 36 040 èran catolics romans (60,3%), 1542 grecocatolics (2,6%), 16 127 protestants (27%), 5246 ortodòxes (8,8%) e 809 (1,3%) d'autras religions o sensa religion.
Los diferents grops[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania constituisson pas un grop unitar. Son devesits en mai d'un grop per de causas istoricas e d'etnogenèsi.
Los Saxons[modificar | modificar la font]
Los Saxons de Transilvania consituisson lo grop per excelléncia dels Alemands de Romania. Es a aqueles que se pensa quand òm se referís als Alemands de Romania.
Se son installats dins la region al sègle 12 e an participat activament a la vida locala en fondant de ciutats e en desvolopant l'economia. De consultar: lista de las ciutats e dels vilatges fondats pels Saxons de Transilvania.
En 1900, representavan encara la majoritat de la populacion de Sibiu. Ara i representan una minoritat pauca[4] nombrosa (2011, 1%).
De consultar tanben: Saxons de Transilvania.
Los Soabes[modificar | modificar la font]
Los Soabes de Banat son a l'ora d'ara estimats a mens de 10 000. S'installèron dins la region a partir de 1718, data de la conquista pels Austriacs.
Per mai de detalhs: Soabes de Banat
Los Soabes de Satu Mare[modificar | modificar la font]
Los Alemands de las montanhas de Banat[modificar | modificar la font]
Los Landlers[modificar | modificar la font]
Los Landlers son una minoritat plan reducha en nombre que demòra a Sibiu , Apoldu de Sus e Cristian. Parlan un dialècte diferent dels Saxons de Transilvania. La majoritat dels Landlers a emigrat en Alemanha après 1989. La minoritat, en Romania, comptariá mens de 200 membres en 2013. En 2002, i aviá encara 66 Alemands a Cristian e 74 a Apoldu de Sus. Es una minoritat en via de disparicion.
Los Zipsers[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja èran una minoritat alemanda vivent en Dobrogea. Amb la Segonda Guèrra mondiala an gaireben desaparagut coma minoritat locala en 1945.
De consultar: Alemands de Dobrogea.
Los Alemands de Bucovina[modificar | modificar la font]
Installada a partir de 1815, la minoritat alemanda de Bucovina a desaparegut en 1945 amb lo rapatriament dels darrièrs membres de la communautat. En 1910, representèron duscas 21% de la populacion de Bucovina.
Los Alemands de Bessarabia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Los Alemands representèron fins a la Segonda Guèrra mondiala, mai o mens 4% de la populacion romanesa. Amb la desfacha de 1945, l'arribada dels comunistas e lor casuda en 1989, mai de 90% dels Alemands abandonèron aquelas regions que i vivián de còps que i a dempuèi de sègles.
Situacion actuala e perspectivas[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'Allemands a l'ora d'ara (36 884) ne fa una pichona communuatat sensa comparason amb l'importància istorica de la preséncia alemanda dins aquelas regions.
Pasmens, se constata una revalorizacion de l'eiretatge alemand en Romania e un image globalament positiu d'Alemanha. Se concretiza per exemple per la frequentacion de las escòlas alemandas per de Romaneses que pensan que la conoissença de l'alemand pòt ajudar sos enfants dins l'avenidor[6]. Per aquesta rason, los Alemands que representan 3% del total de las minoritats, representavan gaireben 10% dels escolans en lenga minoritària (de fach la majoritat dels escolans son pas d'Alemands).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2011
- ↑ http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t3.pdf
- ↑ recensament http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t5.pdf
- ↑ Recensament de 2011
- ↑ Hannelore Baier, Martin Bottesch, u.a.: Geschichte und Traditionen der deutschen Minderheit in Rumänien (Lehrbuch für die 6. und 7. Klasse der Schulen mit deutscher Unterrichtssprache). Mediaș 2007
- ↑ http://www.old.edu.ro/minoritati_4.html


text:
Faro
Faro es una vila du Portugal, e cap luòc d'Algarve, la region toristica situada al tèrme sud de Portugal.
Faro abriga un aeropòrt internacional qu'aculhís cada an semper mai toristas (subretot Nòrdeuropèus) mas i demòron totjorn, preferissent Portimão (segonda vila d'Algarve), e las vila balneárias de la còsta. Pasmens la longa plaja de sabla amenatjada sus una illa atira fòrça toristas. Faro es limitat al nòrd e a l'Oèst per la municipalitat de São Brás de Alportel, a l'èst per Olhão, e a l'oèst per Loulé e al sud per l'Atlantic. La vila constituís, amb l'aeropòrt de Faro, la segonda mai granda dintrada del país.
Faro es la capitala d'Algarve, amb prèp de 65 000 abitants. Ocupa lo morre mai miègjornal de Portugal.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Faro, d'en primièr nomenada Ossonoba, es coneguda dempuèi lo sègle VIII AbC, pendent la colonizacion feniciana. Èra un establiment comercial, basat sus l'escambi de productes agricòlas, peis e minerals.
Al sègle III ABC, alara que Cartage e Roma lutava per la dominacion de la Mediterranèa, Roma envasiguèt la Peninsula Iberica, que ne demorèt al cap fins al sègle V ApC
Amb los romans la ciutat perd lo caractèr d'establiment comercial e venguèt ciutat amb un desvolpament mercé al seu pòrt.
A partir dels ans 50 ApC, se formèt dins la ciutat una importanta comunautat crestiana.
Los visigòts prenguèron la palça dels romans a partir del sègle V.
L'invasion araba de la Peninsula Iberica comencèt en 711 quand Tarik travessèt l'Estrech de Gibartar e venquèt las tropas del rei visigòt Roderic a Guadalete, conquereguèt en seguida la capitala visigòta - Toledo. L'an seguent, Mussa Ben Nossair comandant la segonda invasion, conqueriguèt [[Sevilha}} e Ossónoba e laregio foguèt occupada. La ciutat patiguèt de grandas destruccions a que s'apondèron de los effèctes de tèrratrems. Se nomenava alara Ukhshunuba (o Ukhsnuba) derivat d'Ossonoba.
La ciutat comptava una fòrta comunautat de crestians e mossarabs, descendents dels romans e visigòts. Los primèrs arabs èran los yahsubi. Derrotats mai d'un còp per Abd al-Rahman I, aquel tuèt lo cheic Abu l-Sabbah al-Yamani (773/774) e lo grop emigrèt a Niebla e Silves. En 870 esclatèron la revòltas mossarabs en l'Occident d'[[Al Andalús]. Lo partit Muladin, compausat d'ancian crestians islamizats, los Mossarabs (de l'arab Nuss-Arabi - mièg arab), amb l'ajuda de la comunautat crestiana, prenguè lo poder, tornant independent de l'Emirat de Còrdoa, per mai de 50 ans. La revòlta muladin foguèt arrestada pel Califa Abd-Al-Rahman III.
Al sègle IX (vèrs 880) e X tombèt dins las mans de la familha mawallad dels Banu Bakr bn Zadlafe, que de fach dominavan un pichon estat autonòma a la fin del sègle IX è lo primièr terç del sègle X (fins a 929). Alara la vila perdèt lo rang de primièra ciutat d'al-Gharb en favor de Silves, mas demorèt lo sèti d'un cadi. A sègle X prenguèt lo nom de Shantamariyyat al-Gharb (Santa Maria d'Algarve).
La dinastia omeia de Còrdoa caiguèt en 1016, separant Al andalús en principats independents coneguts coma los Reialmes dels Taifas. Lo Taifa de Santa Maria (l'actual Faro) èra governat per Abu Othman Said Ibn Harun (1016/1026-1041) e lo seu filh Muhammad ibn Saïd (1041-1052). La ciutat se nomenava Santa Maria Ibn Harun o simplament al-Harun, per la distinguir de Shantamriyyat al-Razin o al-Shark (Albarrasin). D'Harun los crestians faguèron Faaron o Faaram qu'acabèt en Faro. En 1051/1052 passèt als abbaditas de Sevilha fins a 1091 que passèt als almoravits quand Yusuf Ibn Tasfin comandava l'invasion almoravit, vinquèt las tropas crestianas e conqueriguèt tots los reialme dels Taifas, los unificant de nòu e lo sometent al Marròc. Aprèp la victòria en 1144 d'Alfons Enric a la batalha d'Ourique; puèi venguèron loss segons Reialmes dels Taifas, amb lo govèrn de la familha Banu Mozaíne a Santa Maria Ibn Harun, la faguent independenda e establintguent una dinastia sofia e succediguèt en 1151 Ibn al-Múndhir (1151). Los almoads ocupèron Algarve en 1151/1156 unificant de nòu la peninsula e butèron la frontièra fins a la Val del Tage. A la caisuda dels almohads venguè los tresens reialmes dels Taifas e Faro en 1229 passèt al reialme de Múrcia, mas los almoads la recuperèron en 1238, per la perdre un temps mai tard al profèit dels portugueses (1249); foguèt una de las darrièras ciutat d'Algarve a passar a Alfons III de Portugal. En 1252 la vila se metèt jos la proteccion d'Alfons X de Castelha (protector del rei musulman Ibn Mahfuz) e tornèt a Portugal en 1266.
Alfons III, balhèt a la vila doas cartas Foralas, la primièra, en 1266 e la segonda, destinada als moros residents, en 1269.
Fòra barri, se creèron los quartièrs de la Moreria e de la Jueria. Dins la Jueria aviá encara al sègle XIX doas sinagògas.
De la mitat del sègle XV a la fin del sègle XVII, Faro coneguèt un periòde d'astre urban, amb a una expansion granda de l'airal bastit t amb la construccion d'importants edificis religioses. Las descobèrtas provoquèron un augment de l'activitat.
L'any 1540, D. Joan III elevèt Faro en ciutat e en 1577 en sèti evescal.
En 1596, pendent lo periòde d'ocupacion de Portugal per Castelha, las tropas del comte d'Essex desbarquèron prèp de la ciutat de Faro, que sacatjèron e encendièron. Las gents fugiguèron a Loulé e los anglesos damatjèron los principals edificis, subreto glèisas e convents.
Demografia[modificar | modificar la font]
Subdivisions[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Faro compta 6 freguesias :
- Conceição de Faro
- Estoi (abans Estói)
- Montenegro
- Santa Bárbara de Nexe
- São Pedro (vila de Faro)
- Sé (vila de Faro)
Faro, una vila culturala[modificar | modificar la font]
Faro possedís de rèstes moros e romans datant del sègle XIII , mas los mais bèls bastits datan de la segonda partida del sègle XVIII, aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755 que a devastèt tota la vila. En mai de sa beutat arquitecturala Faro ofrís fórça de restaurants e cafés, de granda plages, de bèls teatres. Aquela region es tanben un paradís pels golfaires amb 19 camps sur la còsta fins a Albufeira.
La partida mai bèla de la vila es encara sencha d'una barri roman. A l'interior i a una plaça dubèrta espaciosa qu'èra la plaça d'un forum roman, se vei tanben una catedrala del sègle XIII en fácia del palais episcopal. Un autre monument interessant es lo couvent del sègle XVI transformat en musèu arqueologic.
A Faro se situa lo celèbre lagon de Ria Formosa, una resèrva naturala de mai de 17 000 ectars e un arrèst per de centenats d'espècias d'aucèls pendent los periòdes de migracion de prima o d'automne.
La plaja es 7 km de la vila coma una plan large faissa de sabla que se pòt anar per un pont e que se situa prèp de l'Aeropòrt internacional.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
La gastronomia d'Algarve es plan rica de tradicions que venon de l'epòca de la preséncia dels Romans e dels Moros accompanhanats d'ingredinents encontratts dins los viatges que faguèron los portugueses pel monde.
Vaqui qualques plats tipics:
- Cataplana (un plat fach a basa de coquilhum e de legums dins una caçairòla unica en Algarve.
- Perdiz com ameijoas na cataplana (plat fach de clauvissas, perdrices e legums)
- Carapaus alimados (chinchards vinaigrés)
- perna de carneiro no tacho (gigòt d'anhèl al forn)
- Carne de porco com ameijoas (carn de pòrc amb clauvissas)
- Ervilhas com ovos à Algarvia (peses amb uòus)
- Perdiz estufada (perdritz estubada)
- Coelho frito (conilh cuèch e sautat)
- Lulas recheadas à Algarvia (calmarinas farcida)
- Polvo no forno com entrecosto (pofre al forn amb entrecòstas)
- Bifes de atum com tomatada (bistècs de ton amb una salça tomata)
- Favas à moda do Algarve (favas a la mòda d'Algarve)
- Canja com conquilhas (sopa de coquilhum)
- Gaspacho estrémadurien (gaspacho amb alh)
- Arroz de marisco (ris amb coquilhum)
- Arroz de lingueirão (ris amb cotèls (coquilha))
- Arroz de tamboril (ris amb baudròia)
- Caldeirada (sopa de peisses)
- Feijoada de búzios (plat fach amb mongetass e escargòl de mar)
- Feijoada de marisco (plat fach amb mongetass e coquilhum)
- Caracóis à Algarvia (escargòls a la mòda d'Algarve)
De sucrerias:
- Dom Rodrigos (sucreria amb rossats)
- Colchão de Noiva (pastèl sofisticat fach amb d'amètlas e rossats))
- "Queijos" de Figo e amendoa (pasyèls pichons fachs d'amètlas, figas, e rossats)
- Figos Recheados (figas farcidas)
- Folares (pastèl de Pascas)
- Bolo de chila (pastèl de coja de Siam)
- Pundin de laranja (puding a l'irange)
- Torta de laranja (pastèl amb rossats, e chuc d'iranges).
- Morgado de amendoas (pstèl amb d'amètlats, rossats, coja de Siam)
- Morgado de figos (pastèl fach amb figas sècas, amètlas, chocolat e citron)
Ingredients e produchs del terrador[modificar | modificar la font]
Algarve es plan celèbra per sa riquessa culturela e la qualitat d'un patrimòni natural. Algarve a un climat a l'encòp mediterranèu, temperat (a l'oèst) e tanben subtropical.
L'Algarve es lo mai grand productor d'agrums du Portugal e tanben d'amètlas e de figas, produch tanben d'òli d'oliva, des carobas (subretot pel bestial), possedís tanben fòrça fruchs e legums gaireben totes biologics (venent de la Serra de Monchique) Pels produchs de la mer, l'Algarve ten una plaça plan privilgiada a causa d'una grande diversitat de peissses venent d'Atlantic, mas tanben una granda riquessa en coquilhum (crancs, Tortèls, cambaròtas, escaravissas, clauvissas, escaròls de mar e d'autres bivalvas e crustaceus) dins la Ria Formosa.
Curiositats[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Nossa Senhora do Carmo a Faro, possedís de capèlas celèbras per lor colleccion d'òsses de mai de 1200 monges.
- Faro es una de las solas vilas d'Euròpa faisant tocant una resèrva naturela.
Economia[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt internacional de Faro constituís lo segund aeropòrt de Portugal pel nombre de passatgièrs.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
L’Aeropòrt de Faro es un aeropòrt mejan se trapant a 7 km de Faro. Las companhias aerienas de pretz bas utilizan l'aeropòrt de Faro pels vòls domestics, internacionals e transcontinentals (e.g. Air Berlin, Aer Lingus, Arkefly, Air Transat, Condor). I a fòrça veiculs per loar (e.g. Auto Jardim, AVIS, Budget, Europcar, SIXT, National). Las installacions de l'aeropòrt son modèrneas. Los transpòrts en comun depuèi/cap a l'aeropòrt se fzn per de buses (L´Aeropòrt Faro - EVA Bus Terminal) e pels trens (CP Railway trains)[1].
Conservacion de la natura[modificar | modificar la font]
Lo Pargue natural de Ria Formosa es a mens de 10 km a l'oèst de Faro, e la resèrva naturala de Castro Marim a prèp de 40 km a l'èst, al tèrme d'Andalosia[2].
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Estadi d'Algarve, estadi de fotbal.
- Sporting Clube Farense, l'equipa de fotbal mai importanta en Algarve.
- Rui Machado, jogador de tennis professional.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ l'Aéroport Faro (Code IATA : FAO)
- ↑ "TSportugal"(fr)Portugal, au royaume des ornithos. Per Jean-Jacques Fresko, in Terre Sauvage n° 281, abril de 2012, pp. 66-73.


text:
Íngrid Betancourt
Íngrid Betancourt (Bogotà, 25 de decembre de 1956) es una femna politica colombiana e francesa, èx-senatritz e activista anticorrupcion. Betancourt venguèt mondialament famosa a la seguida del seu long sequèstre per la guerrilha de las FARC que la retenguèron entre lo 23 de febrièr de 2002 e lo 2 de julhet de 2008, quand foguèt desliurada per l'armada colombiana amb 14 autres ostatges. Lo seu sequèstre comencèt pendent la campanha per las eleccions presidencialas de 2002 que se i presentava coma candidata pel partit verd. Malgrat las recomandacions del govèrn, Íngrid volguèt far campanha en una zona de granda activitat guerrilhièra. L'informacion del seu sequèstre de 2321 jorns foguèt largament difusada dins lo mond entièr, en part a causa de sa nacionalitat francesa.


text:
Govèrn de Gibartar
Lo Govèrn de Sa Majestat de Gibartar es lo govèrn democraticament elegit del territòri britanic d'otramar de Gibartar. Lo govèrn a la reina Elisabeta II (representada per un governador - actualament, Sir Adrian Johns) coma la siá cap d'Estat. Las eleccions se celèbran cada quatre ans, amb un Parlament unicameral de 18 membres (17 membres elegits per vòt popular e un membre, lo «Speaker», nomenat pel Parlament). Los mandats son tanben de quatre ans.[1]
L'Executiu[modificar | modificar la font]
Lo cap del partit majoritari (o de la coalicion majoritària) es nomenat pel governador coma lo ministre principal (Cap de govèrn).[1]
Lo Legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo Gabinet (Consell de ministres) se forma generalament de 9 de les 17 membres elegits del Parlament, a travèrs d'eleccion facha pel ministre en cap amb l'aprobacion del governador.[2] Los sèt membres restants constituisson l'oposicion (Gabinet a l'ombra).[1]
Las darrièras eleccions se celebrèron lo 8 de decembre de 2011. La prèpa debanarà lo 8 de decembre de 2015.[1]
Conselh de Ministres[modificar | modificar la font]
Lo Gabinet escuelhut lo 2011:[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Gibraltar (The World Factbook), Central Intelligence Agency. Consultat lo 14-09-2012
- ↑ Gibraltar Parliament, Isolas Gibraltar Lawyers. Consultat lo 14-09-2012
- ↑ Picardo Announces New Govt. Ministerial Portfolios, 13-12-2011, Gibraltar Chronicle. Consultat lo 14-09-2012