text:
Cometa
En astronomia, una cometa (ancianament estela comada) es un pichon astre brilhant constituit de glaç e de posca del Sistèma Solar, que son orbita a generalament la forma d'una ellipsa fòrça alongada, e sovent acompanhada d'una longa traïnada luminosa deguda a l'interaccion de velocitat elevada entre la cometa prèp del Solelh e de divèrsas fòrças venent del Solelh : vent solar, pression de radiacion e gravitacion.
Le mot cometa ven del grèc Kouήtnς (komêtês) que significa « cabelut », en rason de l'immensa coa facha de gas e de poscas de 30 a 80 milions de quilomètres.
Somari
- 1 Lo nom d'una cometa
- 2 Denombrament
- 3 Descripcion
- 4 Orbitas
- 5 Istòria
- 6 Las experiéncias espacialas
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Lo nom d'una cometa[modificar | modificar la font]
Levadas la cometa de Halley, o d'Encke, lo nom d'una cometa es atribuit oficialament per una comission de l'Union Astronomica Internacionala (UAI, IAU en anglés), que son sèti es à Washington. Certanas cometas istoricas an pas de nom : per exemple la granda cometa de 1843.
Primièr biais de far[modificar | modificar la font]
Los noms del o dels dos primièrs observators d'una novèla cometa li son atribuits oficialament ; atal se parla de la cometa Hale-Bopp, descobèrta en julhet de 1995 per Allan Hale et Thomas Bopp.
Aquel biais de far a de desavantatges, notablament dempuèi la descobèrta de fòrça cometas per de sondas espacialas : lo programa LINEAR ne descobriguèt plusors desenas, e la sonda SoHO plusors centenas.
Biais de far intermediari[modificar | modificar la font]
Abans 1995, una novèla cometa possedissiá sovent una dobla dominacion. La primièra, provisòria. Dos ans aprèp sa descobèrta, lo nom definitiu li èra atribuit segon los critèris seguents : l'annada del passatge al perièli, seguit d'un numèro d'òrdre notat en chifras romanas indicant sa plaça dins l'annada en question (exemple : 1994 IV). I aviá tanben fòrça desavantatges (en particular per las cometas de periòde cort). Per aquelas, se balhava un numèro d'òrdre davant lo P/ : comète 19P/Borrelly.
Novèl biais de far[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 1995, lo nom oficial d'una novèla cometa compòrta d'autras indicacions.
Atal lo nom oficial de la cometa Hale-Bopp es C/1995 O1 :
- C/ indica que se tracta d'una cometa de long periòde long (eventualament non periodica) ; i auriá P/ per una cometa de cort periòde, o D/ per una cometa dispareguda ;
- 1995 indica que la cometa foguèt descobèrta en 1995 ;
- O indica que foguèt descobèrta pendent la segonda quinzena de julhet (cada letra de l'alfabet, levat I e Z, correspond a un mièg mes) ;
- 1 indica que s'agís de la primièra cometa descobèrta pendent aquel periòde.
Denombrament[modificar | modificar la font]
Se coneis a l'ora d'ara mai de 2000 cometas que foguèron repertoriadas.
Una de las pus celèbras es la cometa de Halley, que torna paréisser cada 75 o 76 ans.
Autras cometas celèbras :
- cometa McNaught (C/2006 P1) La tota darrièra fòrça brilhanta
- cometa Hale-Bopp (C/1995 O1)
- cometa Hyakutake (C/1996 B2)
- cometa Shoemaker-Levy 9 (D/1993 F2), destruida per trucada amb Jupitèr en julhet de 1994
- cometa 109P/Swift-Tuttle
- cometa 55P/Tempel-Tuttle
- cometa 19P/Borrelly, visitada per la sonda Deep Space 1
- cometa 9P/Tempel, trucada e fotografiada per la sonda Deep Impact
- cometa Wild 2, susvolada per la sonda Stardust
cometas susvoladas per de sondas espacialas :
- cometa 67P/Choriómov-Herassymenko, per la sonda Rosetta
- Hartley 2 per la sonda Deep Impact
Descripcion[modificar | modificar la font]
Una cometa se compausa subretot de tres partidas : lo nuclèu, la cabeladura e las coas. Lo nuclèu e la cabeladura constituisson la tèsta de la cometa.
Al moment del darrièr passatge de la cometa de Halley en 1986, sièis sondas espacialas (ICE, Vega-1, Vega-2, Sakigake, Suisei e Giotto) freguèron la cometa e enregistrèron de donadas e imatges precioses per nòstra coneissença de las cometas.
Lo nuclèu[modificar | modificar la font]
L'ipotèsi de constitucion del nuclèu pus comunament admesa e confirmada per las experiéncias espacialas recentas, es que seriá un còrs solide constituit de glaces (aiga, monoxid de carbòni, dioxid de carbòni) e de matèrias meteoriticas aglomeradas (modèl dich de la « bola de nèu bruta » prepausat per Fred Whipple). Aqueles glaces se subliman jos l'accion de l'irradiacion solara e fan nàisser la cabeladura, puèi a las coas.
Lo diamètre del nuclèu (qu'es pas esferic) es estimat entre qualques centenas de mètres e qualques desenas de quilomètres.
La pus granda dimension del nuclèu de la cometa de Halley, de forma oblonga, es de gaireben 15 km ; lo volum de son nuclèu foguèt estimat a 500 km3, per una massa de 1014 kg, çò que correspond a una massa volumica mejana de 200 kg/m3.
La cabeladura[modificar | modificar la font]
La cabeladura, o coma, es constituida d'atòms, de gas e de poscas eissits del nuclèu de la cometa e liberats jos forma de gisclas de gas. Fòrça rapidament la radiacion ultravioleta venent del Solelh romp los atòms e las moleculas (per ionizacion). La brilhança de la cabeladura es pus fòrta prèp del nuclèu.
Son diamètre es generalament comprés entre 50 000 e 250 000 km, amb de limits extrèms de 15 000 e 1 800 000 km. La cabeladura s'identifica sovent amb la tèsta de la cometa, donat lo pichon diamètre relatiu del nuclèu.
Las analisis del gas de la cabeladura de la cometa de Halley indican qu'aquela conten 80 % d'aiga, 10 % de monoxid de carbòni, 3 % de dioxid de carbòni, 2 % de metan, mens de 1,5 % d'amoniac e 0,1 % d'acid cianidric.
Las coas[modificar | modificar la font]
Una cometa importanta possedís en general doas coas vesiblas :
- Una coa constituida per un plasma, rectilinèu e se a l'opausat del Solelh (coma una ombra), espoussada a nauta velocitat (de l'ordre de 500 km/s) per lo vent solar ; los cambiaments de polaritat del vent solar produson de rompeduras dins la coa de plasma que se reconstituisson dins las oras seguentas.
- Una coa pus larga constituida de poscas espoussadas per la pression de radiacion solara, e corbada dins lo plan de l'orbita. Gràcias als trabalhs de Michael Finson e Ronald Probstein (1968), qu'avancèron las ipotèsis de Fiodor Bredikhine (1885) qu'aquelas meteissas foguèron la seguida d'aquesta de Bessel, se pòt modelizar la coa de poscas. Las trajectòrias (keplerianas) dels grans se poguèron atal analisar en foncion de la durada d'emission (sincrònas) o en foncion de lor grandor (sindinas).
- Una tresena envelopa, invesibla amb d'instruments optics, mas descobèrta gràcias a la radioastronomia, es la coa d'idrogèn que s'estend sus de dimensions considerablas.
De cometas (Arend-Roland, en abril de 1957) presentavan una « contracoa » que se pòt explicar. Se tracta d'una partida de la coa de poscas (prèp del nuclèu) constituida de gròsses grans que, amb efièit de perspectiva quand la Tèrra travèrsa lo plan de l'orbita cometara, sembla de puntar cap al Solelh.
Lors dimensions son immensas : de longors de 30 a 80 gigamètres (miliards de mètres) son frequentas.
Orbitas[modificar | modificar la font]
Las orbitas de las cometas son definidas amb sièis paramètres (elements orbitals) : T (lo periòde), w (argument de latitud del perièli), Ω (longitud del nos ascendent), i (enclinason), q (distància perielica), e (excentricitat). Quand se descobrís una novèla cometa, aprèp almens tres observacions diferentas, se modeliza una primièra orbita en prenent e = 1 (se supausa l'orbita parabolica). Puèi, quand las observacions se precisan, se cèrca la melhora orbita osculatòria en precisant la valor de l'excentricitat e.
La majoritat de las cometas repertoriadas an una orbita elliptica, e gravitan a l'entorn del Solelh : son las cometas periodicas.
Las cometas son dichas convencionalament de cort periòde quand lor periòde es inferior a 200 ans. Aurián per origina la cencha de Kuiper.
Las cometas que lor periòde es superior a 200 ans son supausadas de venir del Sistèma Solar extèrne (Cencha intermediària, Nívol de Hills o Nívol d'Oort).
Las cometas atacadas al Sistèma Solar an una orbita que son excentricitat es inferiora a 1 (orbitas ellipticas, doncas cometas periodicas). Existís de rars cas de cometas que lor excentricitat es superiora a 1 (orbitas iperbolicas, doncas cometas non periodicas) : o s'agís de cometas venent de l'exterior del Sistèma Solar, o s'agís de cometas que lor orbita subiguèt de perturbacions al punt que sortiguèron del Sistèma Solar.
Modificacion dels elements orbitals[modificar | modificar la font]
Quand una cometa passa prèp de gròssas planetas (subretot Jupitèr), subís de perturbacions gravitacionalas que pòdon modificar certans de sos elements orbitals. Es atal que la cometa Shoemaker-Levy truquèt Jupitèr en 1994 perque a son passatge precedent, aquela cometa passèt sufisentament prèp d'aquela planeta per que al meteis còp son orbita foguèsse modificada e son nuclèu descompausat en una multitud d'elements repartits lo long de l'orbita.
Los elements orbitals d'una cometa pòdon tanben èsser modificats d'un biais non previsible per l'activitat del nuclèu (perturbacions non gravitacionalas).
Per aquelas rasons los elements orbitals d'una cometa son jamai definitius e se devon tornar calcular a cadun de sos passatges (per de cometas de cort periòde).
Paramètres de qualques cometas[modificar | modificar la font]
Vaquí de paramètres de qualques cometas conegudas.
Cometas e estelas limpairas[modificar | modificar la font]
Los eissams d'estelas limpairas (par exemple : Perseidas, Orionidas, Geminidas) son associadas a de cometas. Las poscas perdudas per una cometa lors d'un passatge se repartisson lo long de l'orbita d'aquela en formant coma un vast nívol. S'arriba que la Tèrra, dins son movement orbital annal, travèrse un tal nívol, se vei alara una pluèja d'estelas limpairas mai o mens densa seguent l'activitat e la natura de la cometa. Aquelas « estelas limpairas », que vertadièrament ne son pas, semblan de venir d'una meteissa direccion del cèl (lo radiant), un pauc coma quand sèm dins un tunèl rectilinèu e qu'avèm l'impression que los bòrds d'aquel convergisson cap a un meteis punt. Lo radiant pòrta lo nom de la constellacion d'ont semblan de venir las estelas limpairas.
Las poscas cometairas, quand penètran dins la nauta atmosfèra de la Tèrra, s'escalfan e s'ionizan, e produson la traïnada luminosa qu'òm coneis.
Se pòt associar los eissams d'estelas limpairas a de cometas (que pòdon tornar ensemenar en poscas al moment d'un passatge) o a d'ancianas cometas. Atal, lo celèbre eissam de las Perseideas (maximum d'intensitat lo 12 d'agost) es associat a la cometa Swift-Tuttle.
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièras observacions[modificar | modificar la font]
Se trobèt de traças d'observacions de cometas dins d'annals chineses, mas tanben sus de tabletas babilonianas. Lor natura vertadièra, o lor periodicitat foguèron pas trobadas abans los trabalhs efectuats per Edmond Halley en 1682. Tycho Brahe mostrèt que las cometas èran pas un fenomèn sublunar coma se pensava a son epòca. Puèi Edmond Halley donèt en 1705 l'ipotèsi que las aparicions cometàrias de 1531, 1607 e 1682, èron en realitat una sola e unica cometa, que ne prediguèt l'aparicion seguenta en 1758 (vejatz cometa de Halley).
John Flamsteed prepausa en 1680 una relacion d'atraccion repulsion entre cometas e lo Solelh.
Aprèp aver d'en primièr refutat aquela teoria, Isaac Newton pròva dins son òbra majora, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, que las cometas obesisson a las meteissas leis que las planetas, e possedisson una massa.
Coneissenças actualas[modificar | modificar la font]
Una cometa es un asteroïde de forma irregulara podent aténher una desena de quilomètres de diamètre; es constituida de glaç e de posca. Las cometas foguèron vistas a l'origina coma un alò luminós qu'apareissiá episodicament dins lo cèl, e que foguèt interpretat, segon son aspècte e lo periòde istoric, coma bon o mal astre. En fach, venon vesiblas sol quand s'apròchan del Solelh, l'accion d'aquel provòca emissions de gas e de poscas que reflectisson la lutz solara.
Los primièrs resultats obtenguts per la mission Stardust modifiquèron fòrça las ipotèsis concernent la formacion de las cometas. En efèit las grans prelevats dins la coma de la cometa Wild 2 contenon d'olivina, material que sol pòt èsser sintetizat per de temperaturas fòrça nautas (1 300 K). Fa pensar que los nuclèus de las cometas se formèron prèp del Solelh e foguèron apuèi lançats cap al Nívol d'Oort.
La recuperacion in situ est pas l'unic biais de recuperar de matèria cometària. La Tèrra travèrsa de longa divèrs nívols de poscas estellaras e notablament de matèria cometària quand l'orbita de la Tèrra coïncidís amb lo selhatge d'una cometa. Atal dempuèi 1982, la NASA recupèra amb d'avions volant a granda nautor de poscas cometàrias[1].
Las experiéncias espacialas[modificar | modificar la font]
Las coneissenças sus las cometas, subretot aquelas de lors nuclèus, an fòrt progressat dempuèi l'aveniment de las experiéncias espacialas. En tot, actualament prèp de dètz missions espacialas contribuisson a far conéisser melhor los nuclèus cometaris.
- La sonda europèa Giotto, lançada lo 2 de julhet de 1985 per una fusada Ariane 1 per apròchar lo nuclèu de la cometa de Halley a mens de 500 km ;
- La sonda japonesa Sakigate, cap a Halley ;
- La sonda japonesa Suisei, cap a Halley ;
- Las doas sondas sovieticas Vega 1 e Vega 2, que, aprèp aver destacat un modul cap a Vènus prenguèt de fotografias de la cometa de Halley ;
- La sonda americana Deep Space 1, lançada en 2001, qu'estudièt lo nuclèu de la cometa 19P/Borrelly ;
- La sonda americana Deep Impact, lançada en 2005, amb objectiu de cavar un cratèr artificial en trucant lo nuclèu de la cometa Tempel 1 ;
- La sonda americana Stardust, lançada en 2004, foguèt destinada a recoltar e a tornar menar sua Tèrra de posca cometària venent de la cometa Wild 2 ;
- La sonda europèa Rosetta lançada en 2005 cap a la cometa 67P/Choriómov-Herassymenko que l'atenherà en novembre de 2014.
- La sonda europèa SoHO destinada a estudiar lo Solelh en contunh e que permetèt de descobrir de cometas qu'acaban lor vida en « tombant » dins lo Solelh, nomenadas cometas rasantas ;
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/astronomie/d/le-brownleeite-un-mineral-inconnu-decouvert-la-poussiere-dune-comete_15890/ Lo brownleeite, un mineral inconegut dins la posca d'una cometa, per Jean Étienne lo 16 de junh de 2008 in Futura-Science


c: text/html

text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Corbigny, Job Canton de Corbigny
Les offres d'emploi populaires en Canton de Corbigny
administratif Canton de Corbigny
agent administratif Canton de Corbigny
agent de production Canton de Corbigny
agent recouvrement Canton de Corbigny
aide domicile Canton de Corbigny
association Canton de Corbigny
baby sitter Canton de Corbigny
banque alternance Canton de Corbigny
chef projet Canton de Corbigny
comptable unique Canton de Corbigny
contrat alternance Canton de Corbigny
développement Canton de Corbigny
economiste construction Canton de Corbigny
employé administratif Canton de Corbigny
environnement Canton de Corbigny
garde d'enfant Canton de Corbigny
gestion patrimoine Canton de Corbigny
independant Canton de Corbigny
libre service Canton de Corbigny
maintenance Canton de Corbigny
manutentionnaire Canton de Corbigny
preparateur Canton de Corbigny
recouvrement Canton de Corbigny
responsable Canton de Corbigny
ressources humaines Canton de Corbigny
tourneur fraiseur Canton de Corbigny
Recherche d'emploi par ville Canton de Corbigny
emploi Chitry-les-Mines, 58800

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Categoria:Istòria de las sciéncias
L'istòria de las sciéncias es una disciplina qu'estudís las relacions passadas entre sciéncias e societats, sciéncias e tecnicas, sciéncia e religions, e mai lo desvolopament de la sciéncia per ela-meteissa.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
*
C
- ► Controvèrsia scientifica (1 P)
F
- Istòria de la fisica (2 C, 5 P)
M
- Istòria dei matematicas (1 C)
- Istòria de la medecina (4 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Istòria de las sciéncias »
Aquesta categoria conten los 5 articles seguents.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sevilha es la capitala de la Comunautat Autonòma d'Andalosia, en Espanha. Sa populacion èra estimada a 724 414 abitants, en 2006. Sa superficia totala es de 141,3 km².
Lo gentilici es sevilhan -a.
L'escrivan Gutierre de Cetina n'èra originari.
Sevilha possedís un patrimòni arcquitectural considerable. Es per aquò una de las mai ricas ciutats europèas. Fòrça monuments son sus las listas del Patrimòni Mondial de l'Umanitat
D'entre los mai espectacloses edificis civils de la vila se distinguisson lo palais :
D'autres bastiments civils :
Sevilha consèrvas qualques rèstes de sa cencha fortificada :
- los barris de la Macarena ;
- la Torre de l'Aur
- la Torre de l'Argent
-
Faciada del palais mudejar de l'Alcazar
-
Faciada del Palai archavescal
-
-
- Portau de l'Espanha
-


text:
Monestièr (Lengadòc)
Monestièr [1][2] (Monestiés en francés) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Monestièr es situat a qualques quilomètres de Carmauç prèp d'Albi dins lo departament de Tarn. Èra la capitala de la val de Ceron. Lo vilatge es cenchat per de liças – passejadas entres los valats e los ancians barris – los ostals son massats a l'entorn de la glèisa de Sant Pèire, dins una bocla del riu, sul Camin de Sant Jaume.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins la primièra mitat del sègle X, lo luòc de culte e los alentorns son balhats a Deodat, abat de Sant Salvi, collegiada d’Albi, per Loís IV. Lo vilatge amb lo nom de Monasterio apareis pel primièr còp dins los escriches. Remembra son apartenéncia monastica, e benlèu l’existéncia d’un pichon monastèri que seriá estat bastit per òrdre de l'abat per abrigar qualques monges encargats del culte.
L’ocupacion del site es encara mai anciana: a 600 mètres del village, un oppidum establit al jonhent de Ceron e de Ceret mòstra qu'a l'Edat del Fèrre, los Òmes ja vivián dins la val. Qualques sègles mai tard, daissèron lo naut per s'installar sul site, prèp de la via romana anant de Rodés a Tolosa.
En 1229, a la fin de la Crosada dels Albigeses, lo site venguèt fieu dels evesques d'Albi. Un cosenhor èra encargat de sa proteccion. Al contrari de las bastidas caracteristicas d'aquela epòca, lo vilatge se bastiguèt d'un biais concentric a l'entorn de la glèisa.
Al sègle XIII un espital foguèt bastit fòra dels barris per abrigar los romieus del Camin de Sant Jaume, que una via segondària passava per la vila. La glèisa tornèt èsser bastida en 1550 amb un dessenh gotic, suls fondaments de l'anciana glèisa romanica.
Lo vam economic regional del sègle XVIII pòrta lo desvolopament al vilatge. Los escriches indican que comptava fins a 23 mercants e 13 mercats per an. Lo vilatge se desvolopèt subretot mercé al teissatge del cambe e al comèrci dels ases. Es a aquela epòca que los valats foguèron comolats e las muralhas destruidas per que lo vilatge s'espandiguèsse.
Al sègle XIX l'arribada dels teissuts de coton importats e lo desvolopament de la produccion de carbon dins lo bacin de Carmauç ont se precipitèron los teissièrs locals menèron lo vilatge al declin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire: bastida en 1550, es sul dessenh dels edificis gotics meridionals, amb un cabeç de 5 pams, 3 travadas e 5 capèlas lateralas entre los contrafòrts. Foguèt edificada suls fondaments d’una glèisa romanica que seriá estada destrucha pendent las Guèrras de religions. Amb una torrèla sul costat, lo campanar abrigant una campana de 1599, 20 mètres de naut.
- Lo musèu Bajen-Vega : aquel ancian ostal senhoral, sèti de l'Ofici de Torisme, abriga las òbras d'un cople de pintres espanhòls que fugiguèron lo franquisme.
- La Capèla de Sant Jaume: aquela anciana capèla de l'espital; abriga una mesa al Tombèl de pèira escultada realizada pels evesques d'Albi al sègle XV, e mai los mòbles qu'ornavan la capèla del Castèl de Combafan.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francisco Bajen
- Martine Vega
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Monestiés, plan de la cité médiévale, Ofici de Torisme


text:
Renat Jurie : Dins la votz dels sègles
03-03-2016
Un film de Marc Oriol
Entre occitan e francés, Renat Jurié, cantaire tradicional e mainat d'un monde rural peri-urban desaparegut, nos trasmet part de la memòria collectiva que n'es portaire engatjat. Las scènas viradas al fial de las sasons dins sa bòria de Roergue e los concèrts amb son companh de totjorn lo musician Joan-Pèire Lafitte, nos pausan amb Renat dins un temps retengut que fa d'aquel país, sa lenga e son biais de pensar.
Lo 03/03/16 sus ÒCtele.
Agendà
18-01-2017 e-Anem 03 : Renat Nelli
19-01-2017 Lo Clapat 02 : Doman lo prumier de mai
23-01-2017 Trotet 2


text:
Perugino
Pietro di Cristoforo Vannucci dich lo Perugino (Il Perugino) (nascut v. 1448 a Città della Pieve, prèp de Perosa, en Ómbria — mòrt en 1523 a Fontignano frazione de Perosa) es un pintre italian de la Renaissença qu'apartenguèt a l'escòla ombriana, que foguèt un dels mèstres de Rafèl. Pintèt subretot de quadres religioses, multiplicant madònas elegantas e àngels melancolics sens fòrça varietat, « trabalhant dins la religion per s’enriquir » (Élie Faure).
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo Perugino se formèt en estudiant las òbras de Piero della Francesca e de Verrocchio, que foguèt probablament son disciple a Florença entre 1470 e 1472, en companhiá de Leonardo da Vinci[1]. Trabalhèt principalament en Ómbria, a Florença e a Roma, tanben a Luca, Bolonha, Venècia, Cremona, Ferrara e Milan.
Dins sas òbras de jovença òm destaca las Scènas de la vida de Sant Bernat (1473), L'Adoracion dels Magues (1476) e Verges variadas dispersadas dins de nombroses musèus d'Euròpa que foguèron longtemps atribuidas a Verrocchio. Dins totas aquelas òbras se pòt veire una mescla de las influéncias de sos dos mèstres.
Trabalhèt a Roma a partir de 1478. Entre 1480 e 1482, contribuiguèt a las frescas de la Capèla Sixtina amb d'autres grands mèstres de l'epòca. Lo Perugino i pintèt tres scènas, que doas en collaboracion amb Pinturicchio (lo Baptisme del Crist e Moisès viatjant en Egipte). Se desliurèt pauc a pauc de l'exemple de Piero della Francesca, privilegièt dins sos composicions la clartat, l'equilibri e lo classicisme de las formas.
Dins las òbras del Perugino, coma dins las del Pinturicchio o del jove Rafèl, lo païsatge es pas considerat coma un simple element decoratiu al fons del quadre. Un dialòg se deviá establir entre lo païsatge e las figuras del primièr plan, visant a inscriure aquelas dins un espaci vast, segon de rapòrts armonioses. Aquela interpretacion aguèt per efèit de permetre al pintre de trobar dins son quadre un equilibri perfèit entre evocacion del real e construccion mentala.
En 1485, Pietro Vanucci foguèt nomenat ciutadan d'onor de Perosa, d'ont lo subrenom de Perugino.
Quand sa reputacion foguèt facha, son activitat venguèt versanta. Dubriguèt dos talhièrs, un a Perosa, l'autre a Florença. A aquel moment son òbra atenguèt la pus granda maduretat, amb fòrça composicions inseridas dins d'amples espacis dobèrts. Sas produccions se multipliquèron, mas de còp que i a perdèron en qualitat, quand aguèt pas temps d’assegurar tota la realizacion. Demòra pasmens lo melhor pintre de l'Itàlia de son temps coma o nòta Agostino Chigi, en 1500 : « Perugino [...] è il meglio mastro d’Italia ».
- Entre 1494 e 1495 realizèt una Pietà e la fresca de la Crucifixion de la glèisa de Santa Maria Magdalena de Pazzi.
- Entre la fin de 1495 e 1496, sus comanda dels Decemvirs de Perosa, realizèt per la capèla de l’Ostal Public, un retaule (uèi dissociat, una partida conservada a Perosa, l'autra al Vatican, representant la Verge amb sus los genolhs l'Enfant Jèsus, entornats de Sant Laurenç, Sant Ludovic de Tolosa, puèi Sant Erculan e Sant Constanç, protectors de la vila.
- De 1496 a 1499, realizèt, sus comanda dels monges benedictins, un poliptic pel mèstre altar de la glèisa de Sant Pèire a Perosa, que foguèt desmontat a la fin del sègle XVI, quand se renovèt la glèisa. Lo panèl central representava l'Ascencion amb los dotze Apòstols, la Verge e angèls ; en dejós, Dieu en majestat. Sus la predèla figurèron : l'Adoracion dels Magues, lo Baptisme del Crist, la Resurreccion e dos panèls mostrant los Sants protectors de Perosa. Enfin, dins l'enbàs de las colomnas, de cada costat de l'Ascencion, sièis panèls representant Sants benedictins.
- Entre 1500 e 1504 realizèt la Nòça de la Verge e la Resurreccion. D'aqueles ans data son amistat amb lo jove pintre Rafèl, que venguèt fins a el per se formar a la tecnica picturala.
- En 1502, Lo Perugino recebèt una comanda d'un retaule pel capitol dels Agustins de Perosa, mas la realizacion foguèt retardada fins a 1512 e l’òbra demorèt inacabada a la mòrt de l’artista. Lo retaule foguèt desmembrat en 1683. Un fragment representant Sant Joan l'Evangelista e Sant Agustin se tròba al Musèu dels Agustins de Tolosa. Los autres fragments son a Perosa, lo Lovre, l’Alabama, Lion, e Grenòble.
Dins las darrièras annadas de sa vida trabalhèt intensament per las principalas glèisas d’Ómbria e de Toscana. Isabèla d'Este li comandèt en 1503 Lo Combat de l'Amor e de la Caritat (Lotta tra Amore e Castità), per son studiolo del palais ducal de Màntoa (uèi al Musèu del Lovre). En 1508, lo papaJuli II li fisèt la decoracion de la copòla de la cambra de l'encendi del Borg (Stanza dell'Incendio del Borgo) al Vatican. A partir d'aquela data, trabalhèt a Perosa e a l'entorn, mas se nòta un certan apauriment de l'estil e una repeticion de sas pus grandas composicions.
A Assisi, dins la Basilica de Santa Maria dels Àngels (Santa Maria degli Angeli), bastida al sègle XVI sus la capèla de la Portioncule (una capèla pichona, ja en plaça al sègle VI, ont en 1208, Sant Francés fondèt son ordre) una novèla òbra fins a uèi foguèt descobèrta. Es una fresca representant una Crucifixion, atribuida al Perugino.
Lo Perugino influencèt fòrtament Fiorenzo di Lorenzo coma a son començament Rafèl.
Òbras[modificar | modificar la font]
Città della Pieve[modificar | modificar la font]
- Adoracion dels magues (1504) dins l’oratòri de Santa Maria dei Bianchi, Città della Pieve
- Baptisme del Crist dins la catedrala dels Santi Gervasio e Protasio
- Madonna in Gloria e Santi Gervasio, Protasio, Pietro et Paolo dins la catedrala dels Santi Gervasio e Protasio
- Deposicion de la Crotz dins la glèisa de Santa Maria dei Servi
- S.Antonio Abate tra i SS. Marcello e Paolo Eremita dins la glèisa de Sant Pèire
Perosa[modificar | modificar la font]
- Òbras a la Galariá Nacionala d'Ómbria :
(Adoracion dels magues), 1470-173 o 1476 (amb son autoretrait)
- Madonna della confraternità della Consolazione (1496-1498 env.),
- Madonna della Cucina (1515 env.)
- San Giovanni Battista tra i santi Francesco, Gerolamo, Sebastiano e Antonio di Padova (1500-1510 env.),
- San Girolamo penitente (après 1512),
- Adorazione dei pastori (1502 env.),
- Pala opistografa di Monteripido (1502-1504 env.),
- Polittico di Sant'Agostino (1502-1523 env.),
- Cimasa della pala dei Decemviri (1495-1496 env.),
- Pala Tezi (1496-98 env.),
- Gonfalone della Giustizia (1496).
Roma[modificar | modificar la font]
- Pinacotèca dels Musèus del Vatican :
- Verge amb l'enfant e Sant Laurenç, sants Ludovic de Tolosa, Herculanus e Constant (Retaule dels Decemviri), (1495-1496), Pintura grassa a tempera sus fusta, 193 x 165 cm,
- Remesa de las claus a Sant Pèire
Florença[modificar | modificar la font]
- Pietà (1495) al Palais Pitti
- Triptic a fresc de la Crucifixion (1496) dins la Glèisa de Santa Maria Maddalena dei Pazzi
París[modificar | modificar la font]
- Lo Combat de l'Amor e de la Castetat
- Apollon e Marsias
- Sant Sebastian
Can[modificar | modificar la font]
Al Musèu de las Bèlas Arts de Can
- Sant Jeròni dins lo desèrt
- La Nòça de la Verge
Nancí[modificar | modificar la font]
Al Musèu de las Bèlas Arts de Nancí
- La Verge, l'Enfant Jèsus e Sant Joan
Tolosa[modificar | modificar la font]
Al Musèu dels Agustins de Tolosa
- Lo retaule Sant Joan l'Evangelista e Sant Agustin foguèt desmembrat en 1683. Un fragment representant se tròba al Musèu dels Agustins de Tolosa, Los autres fragments son a Perosa, al Lovre, en Alabama, a Lion e Grenòble).
Lion[modificar | modificar la font]
Al Musèu de las Bèlas Arts de Lion
- Lo Paire eternal en glòria
- L'Ascencion del Crist
- Sant Herculan e Sant Jacme
Chicago[modificar | modificar la font]
- Lamentacion au pè de la Crotz, òli sus fusta, (v. 1500).
- L'Adoracion de l'Enfant Jèsus (Scènas de la vida del Crist), tempera sus fusta (entre 1500 e 1505)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis de Jaucourt, dins lo paragraf del Perugino dins l’[[Encyclopedie|enciclopèdia editada per Denis Diderot e Jean d’Alembert]] escriguèt: « Lo Perugino, aprèp qu'estudièt lo dessenh, anèt a Florença ont prenguèt de leiçons amb Leonardo da Vinci, d'Andrèu Verrochio, que prosperèron alara dins aquela vila. »
Font[modificar | modificar la font]
- (it) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en italian intitolat « Il Perugino ».
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- « Le Pérugin » 5:329 in Encyclopédie, ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts et des Métiers de Diderot et D'Alembert
- Charles Paul Landon, Le Pérugin in les Annales du musée et de l'école moderne des beaux-arts, p. 115, 1805
- Abbé Broussolle, La jeunesse du Pérugin et les origines de l'Ecole Ombrienne, Paris, Oudin, 1901
- Fiorenzo Canuti, Il Perugino, Editrice d'arte La Diana, Siena / Editoriale Umbra Foligno, Perugia 1983.
- Anna Forlani Tempesti, La renaissance italienne. Léonard de Vinci - Le Pérugin - Lucas Signorelli - Michel-Ange - Raphaël, Paris Editions Princesse, 1976
- Jean Alazard, Pérugin - Biographie Critique, Henry Laurens, Paris,1927
- Quattrocento, Italie 1530-1523, Peintures et sculptures du musée des Beaux-Arts de Lyon, catalogue d’exposition, Lyon, musée des Beaux-Arts, 1987-1988, (reconstitution du polyptyque Sant'Agostino).


text:
Haulias
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Haulias[1][2][3][4] (Haulies en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la airal urban de Auch sus la Arçon
Commune de Gascogne située dans l'aire urbaine d'Auch sur l'Arçon
Istòria[modificar | modificar la font]
EN 1821 i aguèt ligat a la municipalitat de HAULIES la anciana comuna de ARCAGNAC
EN 1821 fut rattaché à la commune d'HAULIES l'ancienne commune d'ARCAGNAC
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Haulias
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Segonda Guèrra Messeniana
La Segonda Guèrra de Messenia se debanèt durant l'Antiquitat Grèga pendent la premiera mitat dau sègle VII avC. Foguèt la consequéncia de la Premiera Guèrra de Messenia que s'èra acabada per l'instauracion de la dominacion espartenca sus la region. Pasmens, aquela dominacion èra solament parciala e una revòuta aguèt luòc au començament dau sègle VII avC. Inicialament en dificultat còntra la falange messeniana, leis Espartens capitèron finalament de reprendre lo contraròtle de la region.


text:
-406
Aquesta pagina concernís l'an -406 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès amb una ofensiva navala importanta deis Atenencs còntra la flòta espartenca que foguèt esquichada ais illas Arginusas. 75 dei 120 naviris de Lacedemònia foguèron perduts còntra solament 25 (sus 150) per Atenas. Pasmens, en causa d'una tempèsta, lei còrs dei mòrts poguèron pas èsser recuperats e lei radicaus atenencs obtenguèron l'execucion deis uechs estrateges venceires de la batalha. Puei, consequéncia dau caòs politic de la ciutat, lei radicaus foguèron tanben executats. Dins aquò, lo comandament de la flòta foguèt afeblit mentre qu'Esparta obtenguèt una ajuda financiera novèla deis Aquemenidas per rebastir sa flòta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès amb una ofensiva navala importanta deis Atenencs còntra la flòta espartenca situada dins la region deis Estrechs. Leis Espartencs foguèron durament desfachs ambé la pèrda de 75 naviris sus lei 120 alinhats au començament dau combat. Pasmens, Atenas aprofichèt pas sa victòria car lei còrs dei mòrts atenencs poguèron pas èsser recuperats en causa d'una tempèsta, çò qu'entraïnèt la fin de la campanha e l'execucion deis uechs estrateges venceires. Aquò afebliguèt finalament mai Atenas mentre qu'Esparta èra a rebastir sa flòta gràcias au sostèn financier aquemenida.
Roma[modificar | modificar la font]
Presa de la vila d'Anxur dins lo territòri dei Volscs per Roma e la Liga Latina. Començament d'una guèrra novèla còntra la vila etrusca de Veïes. Entraïnat per lei tensions persistentas entre Roma e la ciutat etrusca, aqueu conflicte foguèt dirèctament causada per una respònsa provocaira ai demandas romanas de contuniar la trèva entre lei doas vilas rivalas.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Per contrar la rebastida d'Agrigenta per Siracusa, lei Cartaginés menats per Annibal de Giscon acomencèron lo sètge de la vila novèla. Pasmens, après solament doas setmanas de sètge, deguèron faciar una epidemia de pèsta que tuèt unei soudats, compres Annibal, e la batalha foguèt fòrça malaisada per Cartage.


text:
Chantelouve
"Chantelouve" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Chantelouve a situat a approximativement 70 km al sud de Grenòble. Se situa en lo massís del Oisans, a qualques quilomètres de Bourg-de Oisans. Per i accedir, en venent de Grenòble per la rota de Bourg-de Oisans, cal prene la rota #que pòrta al caulet de Ornon per la Paute. En venent per La Mure, cal prene la rota de Valbonnais.
La municipalitat es en bordure del parc dels Écrins.
La commune de Chantelouve est située à approximativement 70 km au sud de Grenoble. Elle se situe dans le massif de l'Oisans, à quelques kilomètres de Bourg-d'Oisans. Pour y accéder, en venant de Grenoble par la route de Bourg-d'Oisans, il faut prendre la route qui mène au col d'Ornon par La Paute. En venant par La Mure, il faut prendre la route de Valbonnais.
La commune est en bordure du parc des Écrins.


text:
La Boissière
Boissière es la abreviatura científica del botánico J.C. Boissière fl. 1980
La Boissière puede aludir a[editar]
- La Boissière, comuna francesa situada en Calvados.
- La Boissière, comuna francesa situada en Eure.
- La Boissière, comuna francesa situada en el Hérault.
- La Boissière, comuna francesa situada en Jura.
- La Boissière, comuna francesa situada en Mayenne.
- La Boissière-d'Ans, comuna francesa situada en la Dordoña.
- La Boissière-de-Montaigu, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-des-Landes, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-du-Doré, comuna francesa situada en Loira Atlántico.
- La Boissière-École, comuna francesa situada en Yvelines.
- La Boissière-en-Gâtine, comuna francesa situada en Deux-Sèvres.
- La Boissière-sur-Èvre, comuna francesa situada en Maine y Loira.


text:
Titulatura deus faraons
Los faraons d'Egipte qu'arrecebèn generaument cinc noms qui compausavan la loa titulatura. Aqueth noms qu'èran lo nom d'Òrus, lo nom de Nebtí (nom de las duas divessas), lo nom d'Òrus d'aur, lo nom de Nisot-Bití e lo nom de Sa-Ra.
- Lo nom d'Òrus que ligava lo faraon au aqueh diu deu cap de haucon qui la soa legenda e hasèva lo purmèr deus faraons (véder l'article Òrus). Qu'èra escriut dens un Serekh
susmontat per un haucon (animau representant lo diu Òrus)
- Lo nom de Nebtí que hicava lo faraon devath l'empara de duas divessas qui èran la sèrp Oadjet e lo vutre Nekbet, repectivament divessas de Baisha e Hauta Egipte. Lo ieroglif per aquestas duas divessas qu'ei :
- Lo nom de Nisot-Bití (nom de "Rei de las duas tèrras) que brembava que lo faraon qu'èra rei d'un país duau (compausat de la Hauta e de la Baisha Egipte). Qu'èra precedit de la mencion Nisot-Bití, en ieroglif :
- Fin finala, lo nom de Sa-Ra ("hilh de Ra" puish que Sa, representat peu hieroglif en forma de guit, que vòu díser "hilh"), que brembava la divinitat deu faraon e la soa parentat dab lo màger deus dius: Ra. Qu'èra precedit per la mecion :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Durença
Durença es un riu d'Occitània que nais dins leis Auts Aups au mont Chenalhet e raja sus 305 km a travèrs de Provença.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo riu travèrsa lei departaments deis Auts Aups, deis Aups d'Auta Provença, dei Bocas de Ròse e de Vauclusa, e lei vilas de Briançon, Ambrun, Sisteron, Castèu-Arnòs e Sant Auban, Lei Meas, e a ras de Manòsca, Pertús, Cavalhon e Castèurainard avans de se traire dins Ròse.
Font[modificar | modificar la font]
Durença a sa font a 2 390 mètres d'altitud, au prat de Gondran, dins lo circ format per lo som deis Àngels[1], lo Janus e lo Mont Chenalhet La font se tròba a proximitat de l’ancian Fòrt dau Gondran, subre la comuna de Montginebre[2],[3] dins leis Auts Aups. Se geta dins Ròse a quauques km au sud oèst d'Avinhon, entre Vauclusa e Bocas de Ròse.
Son afluent màger, Clarèia, a sa font subre lo mont Tabor (3 178 m), a 2 450 m d’altitud . S'escola dins la vau de Nevascha e, après una escorreguda de 28 km, rejonh Durença.


text:
Roz-an-Arvor
Roz-an-Arvor en breton ( Roz-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al nòrd del Ille e Vilaine, a la cœur de la baia del Mont-Sant-Michel, aquel vilatge ne pòrta lo nom de roz #que significa Tertre o Tuc.
Lo Couesnon passa pas mai pel pòble, la poldérisation a #aver efièch de canaliser lo fleuve cap al mont St Michel.
Situé au nord de l'Ille et Vilaine, au cœur de la baie du Mont-Saint-Michel, ce village porte le nom de roz qui signifie Tertre ou Colline.
Le Couesnon ne passe plus par le village, la poldérisation a eu effet de canaliser le fleuve vers le mont St Michel.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Roz-sus-Couesnon fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sants Martin. En 1500 lo solar de Montortou aperteniá a la familha catolica Jehan. Pierre Jehan, sieur de Montortou, èra l'espós de Alienette de la Camina, los sieus descendents vivon encara a Sant-Broladre - comuna limitrophe de Roz-sus-Couesnon - a Trans-lo-Bòsc, Roazhon, Pontorson, Estrasburg, Mülhausen, Plena - Fougères , Sant Brice en Coglés , Sant Thibault de las Vinhas , Montreuil jos bòsques . Una descendent de Pèira Jehan de la Camina de Montortou i aguèt maridat a un Pè-negre nascut a Oran e i aviá emparentat a la maire del ministre Yvon Borges ; la familha Jehan i aguèt tanben lo sieu lòt de mòrts a la Primièra Guèrra mondiala #que Célestin (1890-1916) mòrt a la batalha de Douaumont a 26 ans #que #servir jols òrdres de #çò que #venir lo general de Gaulle. La familha de Pèira Jehan de la ne Camina de Montortou possedís un blason.
La paroisse de Roz-sur-Couesnon faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin. En 1500 le manoir de Montortou appartenait à la famille catholique Jehan. Pierre Jehan, sieur de Montortou, était l'époux d'Alienette de La Marche, leurs descendants vivent encore à Saint-Broladre - commune limitrophe de Roz-sur-Couesnon - à Trans-la-Forêt, Rennes, Pontorson, Strasbourg, Mulhouse, Pleine - Fougères , Saint Brice en Coglés , Saint Thibault des Vignes , Montreuil sous bois . Une descendante de Pierre Jehan de La Marche de Montortou fut mariée à un Pied-noir né à Oran et était apparentée à la mère du ministre Yvon Bourges ; la famille Jehan eut aussi son lot de morts à la Première Guerre mondiale dont Célestin (1890-1916) mort à la bataille de Douaumont à 26 ans qui servit sous les ordres de celui qui devint le général de Gaulle. La famille de Pierre Jehan de La Marche de Montortou possède un blason.


text:
Benin
Benin es un país de l'oèst d'Africa que confronta Burkina Faso e Nigèr al nòrd, Nigèria a l'èst, e Tògo a l'oèst. Al sud es bordat per l'Ocean Atlantic.
La capitala es Porto Novo.
Lo gentilici es beninés -esa.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Liames extèrnes
- 7 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Coma lo rèsta deis estats maritims d'Africa de l'Oèst, l'istòria de Benin es mau coneguda avans la fin de l'Edat Mejana. Lo poblament complèx de la region permet de supausar l'existéncia de braçatges importants dins lo corrent dau millenari I ap. JC avans la formacion dei premiereis estats vertadiers a partir dau sègle XII. Una partida dau territòri beninés faguèt alora de la zòna d'influéncia dei ciutats-estats de l'oèst dau Nigèria actuau (Oyo, Benin... etc.).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lei reiaumes de Porto Novo e de Dahomey[modificar | modificar la font]
Lei Portugués agantèron lo litorau beninés en 1472. Dins lo corrent dau sègle XVII, lo desvolopament de la tracha negriera favorizèt la formacion d'estats dins lo Gof de Guinèa. En Benin, lei dos pus tards foguèron lei reiaumes de Porto Novo e de Dahomey. Lo premier venguèt rapidament una crosiera marchanda majora e establiguèt de relacions fruchosas ambé lei negriers europèus. Durant la segonda mitat dau sègle XIX, se raprochèt de França e acceptèt de venir un protectorat en 1883.
Dahomey, centrat sus la fortalesa d'Abomey, venguèt de son caire una poissança militara regionala sota la direccion dau rèi Agadja (1708-1732) que someteguèt plusors clans vesins de son territòri e annexèt l'important pòrt negrier d'Ouidah. Pendent lo rèine de Ghezo (1818-1858), lo reiaume capitèt de transformar son economia, principalament basada sus la tracha, e desvolopèt lei palmaredas destinadas a la produccion d'òli. Melhorèt tanben l'eficacitat de l'administracion e estendèt son reiaume vèrs lo nòrd e l'èst. En 1851, signèt un tractat d'amistat ambé França. Pasmens, de tensions apareguèron rapidament quand França acomencèt de multiplicar lo nombre de sei comptadors dins la region per contornejar Ouidah e sei taxas portuàrias.
La conquista francesa[modificar | modificar la font]
A la fin deis annadas 1880, lei tensions entre França e Dahomey s'agravèron. Lo rèi Behanzin decidèt en 1890 de reglar militarament lo problema e ataquèt Porto-Novo qu'èra vengut la posicion principala dei Francés dins la region. Pasmens, foguèt batut e deguèt reconóisser la preséncia francesa dins la region e se plaçar sota lo protectorat de París. Dins aquò, aquel acòrd intrèt jamai en vigor e França preparèt a son torn una ataca qu'aguèt luòc en 1892. Lei vilas principalas de Dahomey foguèron aisament conquistadas per lei Francés e Behanzin foguèt finalament obligat de capitular en 1894.
Dahomey foguèt annexat per França e sa disparicion eliminèt l'obstacle qu'empachava la penetracion europèa dins lei regions interioras. Ansin, lei Francés agantèron Gordo en 1894 e Gorma en 1895. En 1897 e 1898, un tractat francoalemand e una conferéncia coloniala francobritanica permetèron d'establir lei limits dei diferentei colonias de la region. Pasmens, dins la zòna francesa, de resisténcias persistiguèron fins a la fin deis annadas 1910.
L'administracion francesa[modificar | modificar la font]
França creèt leis Establiments Francés dau Gof de Benin en 1883 per administrar sei conquistas e sei protectorats dau futur Benin. En 1894, formèron la colonia de Dahomey que foguèt restacada dètz ans pus tard a l'Africa Occidentala Francesa. I adoptèt una politica d'administracion dirècta e eliminèt la màger part dei reiaumes tradicionaus. Lo sud dau territòri conoguèt alora un desvolopament relativament important e venguèt un centre de recrutament de foncionaris africans e de soudats de l'armada coloniala (tiralhaires senegalés). De mai, Dahomey recebèt d'investiments non negligibles dins lo sector de la produccion d'òli. Pasmens, aqueu sector conoguèt una crisi dins lo corrent deis annadas 1930. En revènge, lo nòrd de la colonia interessèt gaire lei Francés.
La Premiera Guèrra Mondiala favorizèt l'emergéncia d'una vida politica beninesa e la colonia venguèt un centre de la politica africana après la Segonda Guèrra Mondiala. Sourou Migan Apithy (originari dau sud-èst), Hubert Maga (dau nòrd) e Justin Ahomadegbé (sud-oèst) ne'n foguèron lei figuras principalas. Participèron en particular a la vida politica de la IVa Republica Francesa e ai negociacions regardant l'evolucion institucionala de l'Empèri Francés.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
En 1956, la lèi Defferre donèt una autonòmia intèrna ai colonias francesas ambé la creacion de conseus legislatius. Puei, dos ans pus tard, Dahomey acceptèt de venir membre de la Comunautat Francesa. Pasmens, aquel ensems foncionèt pas e Dahomey demandèt e obtenguèt son independéncia lo 1èr d'aost de 1960.
Lo Benin independent[modificar | modificar la font]
La Republica de Dahomey[modificar | modificar la font]
Hubert Maga venguèt lo premier president de Dahomey en 1960. Deguèt rapidament faciar una situacion malaisada en causa de la desgradacion de l'economia e dau retorn dei foncionaris beninés licenciats deis administracions colonialas de l'AOF e de l'AEF. Aquò entraïnèt de tensions politicas. En 1963, lo coronèu Christophe Soglo e l'armada impausèron lo principi d'un govèrn tripartita gropant Apithy, Maga e Ahomadegbé. Un an pus tard, una constitucion novèla foguèt adoptada mai lo projècte mau capitèt. En 1965, Soglo prenguèt dirèctament lo poder mai foguèt reversat per un còp d'estat en 1967. Lo país s'afonsèt alora dins un periòde d'instabilitat fins a la creacion d'un conseu presidenciau (Apithy, Maga e Ahomadegbé) en 1970. Pasmens, aquò permetèt pas de resòuvre lei problemas dau país.
La Republica Populara de Benin[modificar | modificar la font]
En 1972, un còp d'estat organizat per lo coronèu Mathieu Kérékou reversèt lo conseu presidenciau. Lo remplacèt per un Conseu Nacionau de la Revolucion que decidèt d'aplicar lei principis dau marxisme-leninisme en 1974. Un an pus tard, lo nom dau país foguèt cambiat e la Republica de Dahomey venguèt la Republica Populara de Benin. En 1977, una consitucion instaurèt un regime d'assemblada amb un partit unic (Partit de la Revolucion Populara de Benin, PRPB). Pasmens, lo cambiament de politica economica eliminèt pas lo maucontentament popular e d'esmogudas grèvas se debanèron en 1989 a Porto Novo e a Cotonou. Afeblit, lo poder acceptèt de negociar l'abandon dau comunisme.
Benin dempuei 1990[modificar | modificar la font]
Après lei manifestacions de 1989, una conferéncia nacionala decidèt de l'abandon dau marxisme e l'instauracion d'un regime democratic multipartita. Dempuei aqueu periòde, Benin a d'institucions democraticas que son bòn foncionament foguèt simbolizat per d'alternàncias politicas en 1991 (eleccion de Nicéphore Soglo, un administrator de la Banca Mondiala), en 1996 (retorn au poder de Mathieu Kérékou) e en 2006 (eleccion de Thomas Yaqi Boni, un ancian banquier). Aquò dona un imatge positiu au país que pòu ansin obtenir lo sostèn dei balhaires de fons internacionaus (França, Estats Units... etc.). Dins aquò, la situacion economica es totjorn relativament marrida.


text:
Midori Gotō
Midori Gotō (en japonés 五嶋みどり, Osaka, lo 25 d'octobre de 1971) qu'ei ua violonista classica japonesa.
Que ho admesa en 1982 (aus 11 ans) a la Juilliard School e en 1986 qu'obtiengó la consecracion com violonista en interpretant en public los 24 Capricis de Niccolò Paganini.
Arron que deishè la Juilliard School e bèth perseguir la soa carrièra.
A partir de 2000, qu'estudiè tanben la psicologia a l'Universitat de Nava York en bèth completà'i lo son Master.
Desempuish, a despart de la soa carrièra com musician, que s'i ei tanben escaduda academicament e qu'ei estada membre e cap de departament de musica la University of Southern California.


text:
Montanèr
Montanèr qu'ei ua vila deu nòrd de Bearn. Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Montanèr que possedeish un castèth bastit per Gaston Fèbus entà emparar aquesta termièra de Bearn. La soa tor qu'ei de teulas (com la tor tanben bastida per Fèbus au castèth de Pau). Aqueth castèth, un còp perduda la soa foncion protectora, que vadó preson, qui per un temps e ho proprietat de d'Artagnan. La glèisa de Montanèr qu'ei interessanta per las soas pintruras muraus dab tèxte en occitan bearnés.
A Montanèr que s'i neureish tanben estrucis.


text:
Ornithomimus
Ornithomimus ("imitador d'aves ") es un genre conegut per doas espècias de dinosaures teropòdes ornitomimids, que visquèron a la fin del periòde Cretacèu, fa aperaquí entre 70 e 65 milions d'ans, al Maastrichtian, en çò qu'es uèi America del Nòrd. Ornithomimus velox, l'espècia tipe, foguèt nomenada en basa a un pè e una man provenenta de la Formacion Denver, mas lo melhor materiala es estat trobat en Canadà, en inclusent Ornithomimus edmontonicus un excellent especimèn articulat del Pargue Provincial del Dinosaure, dins la Formacion de Horseshoe Canyon. D'autres especimèns assignats a Ornithomimus son estats trobats sus la còsta èst dels Estats Units. Lo primièr fossil d'Ornithomimus foguèt trobat en 1889 e nomenat pel paleontològ norteamerican Othniel C. Marsh En 1890.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Unterallgäu (778)
Liste des communes
Mindelheim
Ville de Mindelheim, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Mindelheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Wörishofen
Ville de Bad Wörishofen, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Bad Wörishofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Ottobeuren
Ville d'Ottobeuren, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie d'Ottobeuren a une adresse e-mail et un site Internet.
Türkheim
Ville de Türkheim, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Türkheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Grönenbach
Ville de Bad Grönenbach, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Bad Grönenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Babenhausen
Ville de Babenhausen, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie de Babenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Markt Rettenbach
Ville de Markt Rettenbach, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Markt Rettenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Ettringen
Ville d'Ettringen, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie d'Ettringen a une adresse e-mail et un site Internet.
Legau
Ville de Legau, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Legau a une adresse e-mail et un site Internet.
Buxheim
Ville de Buxheim, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Buxheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Tussenhausen
Ville de Tussenhausen, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Tussenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Erkheim
Ville d'Erkheim, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie d'Erkheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Memmingerberg
Ville de Memmingerberg, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Memmingerberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Sontheim
Ville de Sontheim, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Sontheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Kirchheim in Schwaben
Ville de Kirchheim in Schwaben, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Kirchheim in Schwaben a une adresse e-mail et un site Internet.
Pfaffenhausen
Ville de Pfaffenhausen, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Pfaffenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Markt Wald
Ville de Markt Wald, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Markt Wald a une adresse e-mail et un site Internet.
Breitenbrunn
Ville de Breitenbrunn, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Breitenbrunn a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Gres
Lo gres es una ròca detritica, eissida de l'agregacion e la cimentacion (o diagenèsi) de grans de sabla. S'agís doncas d'una ròca coerenta e dura. Aqueles grans son sovent compausats de silici, mas podon aver d'autras composicions. Se parla alavetz puslèu d'arenita, en particular se los grans son carbonatats.
Taffoni e nises d'abelha[modificar | modificar la font]
Los noduls d'oxids de fèrre de mantun gres, en se desintegrar daissan de cavitats sonadas taffoni e d'estructuras d'erosion sonadas "nises d'abelha". D'en primièr, los noduls se produsisson per la precipitacion del fèrre present dins lo gres a l'entorn d'un nuclèu, en se formar de jaç concentrics d'aquel mineral. Aquelas estructuras, expausadas a l'activitat de l'atmosfèra e a l'aiga, subisson una meteorizacion rapida e despareisson, en i daissar de cavitats o taffoni, qu'agrandisson progressivament lor talha. En mai d'aquò, las particulas portadas pel vent trucan los gres en produsir un tipe d'erosion alveolara, que s'i forman de cavitats pichonas tanhentas, en guisa de cellulas, nommadas "nises d'abelha".


text:
824
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 824 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, una tèrratrem endomatjèt lei fortificacions dei darrierei vilas tengudas per lei rebèls que capitulèron. En mai, Miquèu II Psellos celebrèt son trionf dins la capitala ont executèt lei volontaris arabis e eslaus de l'armada de Tòmas l'Eslau. En revènge, foguèt indulgent ambé lei Bizantins car l'Empèri èra afeblida, especialament lei flòtas dei themas qu'avián subidas de pèrdas importantas còntra lei naviris de Constantinòple.
En Creta, lei darrierei fòrças bizantinas foguèron obligadas de se rendre ò d'abandonar l'illa que demorèt sota lo contraròtle arabi fins a 961.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après la revirada de 820 e la desfacha de 822, temptativa novèla dei fòrças abbassidas de reprimir l'insureccion acomençada en 816 en Azerbaitjan per Babak Khorramdin.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Data probabla de l'inauguracion dau temple bodista de Borobudur. Bastit sus una còla, es un stupa que forma un carrat de 113 mètres de costat. Es format de quatre galariás successivas de forma geometrica. Lei tres darrierei forman una representacion de la cosmologia bodista que son cubèrtas de bas-relèus. Lo monument foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO en 1991.


text:
Charles Lucien Bonaparte
Charles Lucien (Carlo) Jules Laurent Bonaparte, nasquèt lo 24 de mai de 1803 a París e moriguèt lo 29 d'abril de 1857 dins aquela meteissa vila. Es lo filh de Lucien Bonaparte, e en aquel títol un dels nebots de Napoleon Bonaparte.
Prince francés en 1815, venguèt lo segond prince (roman) de Canino, de Musignano e Bonaparte en 1840, a la mòrt de son paire Lucien, e prince Bonaparte (estatut de la familha imperiala adoptat per Napoleon III). Es sustot conegut per sos trabalhs de zoologia.


text:
Lengatge
Lo lengatge es la capacitat d’aquesir e de far servir un sistèma complèx de comunicacion. S’emplega per exèmple per lo lengatge uman. L’estudi scientific del lengatge se ditz linguistica.
Las questions subre la filosofia del lengatge (coma "que representan los mots ?") existisson dempuèi Gorgiàs e Platon dins la Grècia antica. De pensaires coma Rousseau se son pensats que lo lengatge uman veniá de las emocions, mentre que Kant teniá que procedissiá de la pensada logica e racionala. De filosòfs del s. XXen coma Wittgenstein pretendon que la filosofia es en realitat l’estudi del lengatge. Demèsts los linguistas mai coneguts se pòt citar Ferdinand de Saussure, Robèrt Lafont e Noam Chomsky.


text:
Clima mediterranèu
Lo clima mediterranèu es un clima de transicion entre lo clima temperat e lo clima subtropical e tropical. Aqueles dos airals an una vegetacion netament diferenciada que seguís los parallèls 35° N e S de la Tèrra. L'airal temperat se caracteriza per tenir una pluviositat abondanta e regulara pendent tot l'an (mens de 800 mm), amb de temperaturas doças l'estiu e un periòde mai o mens long de geladas l'ivèrn. Aquò balha una vegetacion abondanta, de caractèr caducifolat, amb d'estatges erbacèus nemoral, d'estatges d'arbrilhons en esclairòl e un estatge d'arbres nauts e ben desvolopats. Los sòls son d'abitud prigonds e rics en nutriments e aiga.
Lo clima mediterranèu se caracteriza especialament per un regim amb un deficit idric pendent lo periòde caud de l'an. Lo clima mediterranèu es un clima amb pluèjas sasonièras, mas son inversadas a respècte del clima tropical. Plòu pas l'estiu. E mai, los meses d'ivèrn (l'estiu austral) pòt arribar que gèle. Las precipitacions annalas son intermediàrias entre aquelas dels climas temperats e tropical e aquela del clima subtropical (varian entre 250 e 800 mm generalament). Atal, lo clima mediterranèu es una mescla de clima temperat amb de caracteristicas tropicalas, causa que lo fa s'enriquir d'elements de la flòra d'ambedoas latituds. A un estatge d'arbrilhons e de lianoïdes fòrça desvolopat, d'eretge tropical, qu'enriquisson lo bòsc e lo rendon compacte e a vegadas fins a impenetrable. Lo fulham dels arbres e arbrilhon demòra tot l'an, estalviant atal una produccion excessiva de material vegetal, fòrça costós de crear e per constituir sas defensas. Aquelas defensas pòdon èsser fisicas (fuèlhas esclerofilas, es a dire, duras e resistentas a la desidratacion, garna, pels...), quimicas (fuèlhas aromaticas, pudentas o verinosas) o biologicas (secretant de substàncias per alimentar los pichons insèctes predators qu'aparan la planta de las plagas). Son d'estrategias desconegudas dins lo monde temperat e que mesclan aquelas del monde tropical umid (fuèlhas persistentas) e sec (fuèlhas xeromòrfas, espinosas, aromaticas, atrasent formigas).
Somari
Localizacion[modificar | modificar la font]
D'entre los climas del monde, lo clima mediterranèu ocupa relativament pauc de superfícia e totjorn del costat occidental dels continents entre los 30 e 45 grases de latitud nòrd i sud de l'Equator, ont la benda orientala de las pluèjas d'estiu son fòrça importantas.
En mai de tot lo Bacin Mediterranèu (e airals vesins) i a tanben lo clima mediterranèu a l'extrèm sud d'Africa, a l'oèst d'Austràlia, de Chile, de Califòrnia e Oregon.
Las illas macaronesianas son consideradas plenament mediterranèas a causa del regim de las precipitacions encara que lo regim de temperaturas siá ja subtropical.
L'influéncia pluviometrica mediterranèa arriba fins en Afganistan, mas ja dins un clima d'estèpa o subdesertic.
Lo total annal de pluèja varia entre un minimum de 200 litres (Almeria) a despassar 1000 litres coma a Gènoa o Algesiras. En totes los cases las precipitacions d'estiu son pas sufisentas per cobrir l'evapotranspiracion de las plantas.
Causas del clima mediterranèu[modificar | modificar la font]
Dins lo Bacin Mediterranèu i aguèt un cambi important fa prèp de 3,2 milions d’ans amb l’aparicion del ritme climatic mediterranèu (secada estivala) que causèt la singularitat dels elements florals mediterranèus modèrnes. Las variacions climaticas mediterranèas del Quaternari comencèron fa prèp de 2,3 milions d’ans causant lo cambi de clima e l’organizacion de la vegetacion de tipe mediterranèu.[1]
La localizacion intermediària entre la zòna subtropicala e la temperada fa que pendent l'estiu las nautas pressions dominan e las pluèjas o son absentas o alara ocasionalas. Lo rèsta de l'an i pòdon penetrar los fronts de pluèja de la zòna temperada occidentala.
Precipitacions[modificar | modificar la font]
En general las precipitacions totalas aumentan del sud al nòrd dins l'emisfèri nòrd e l'invèrs dins lo sud. Tanben aumentan amb l'altitud per exemple a la serrada andalosa de Grazalema las pluèjas annalas despassan 2000 litres tot en mancant l'estiu.
L'irregularitat pluviometrica annala es fòrça marcada e varia entre 20 e 50% en contrast amb los climas oceanics ont son d'abitud inferior a 15%.
Temperaturas[modificar | modificar la font]
Los ivèrns pro doces son tanben caracteristics. La classificacion abituala americana considèra que la temperatura mejana del mes mai fred es superiora a 7 °C. Dins la classificacion agroclimatologica de Papadakis, pendent los ivèrns mediterranèus se pòt gelar leugièrament, çò que permet la cultura de l'olivièr e dins los cases de clima pus doç los agrums.
La temperatura mejana d'estiu se situa entre 20 °C e 26 °C.
En general, la temperatura mejana dins los luòcs de clima mediterranèu varia entre 12 °C e 18 °C.
Los diferents ecosistèmas mediterranèus[modificar | modificar la font]
Las zònas mediterranèas del monde son pas totas egalas. De fach, l'influéncia dels oceans e de las ventadas que li son associadas fa que la pluèja tombe en diferentas epòcas de l'an, malgrat qu'aquò coïncidisca pas totjorn amb los meses mai cauds. Generalament, los maximums de pluèjas son associats al solstici d'ivèrn, quand las ventadas de las latituds fredas arriban cap a l'eqüator e que se son retirats los anticiclons subtropicals poderoses.
Al contrari, dins los luòcs alunhats de l'influéncia oceanica, coma dins la partida occidentala del Bacin Mediterranèu, las ventadas arriban aflaquidas e las pluèjas ivernalas i son escassas. Alara, las pluèjas pus importantas de fan als equinòccis de prima e de automne, ligadas a l'arribada d'aire fred en altitud. Son las pluèjas derivadas de las massas d'aire instablas e son pas de pluèjas provocadas pels fronts associats a las ventadas. Aquò fa que l'intensitat e la durada d'aquèlas pluèjas son fòrça diferentas. Las pluèjas frontalas son de granda intensitat, sinó mas aviat doces e continuas. Alara que, las pluèjas equinoccialas son d'una granda violéncia, localizadas, e pòdon èsser acompanhadas d'Eslhauces, tròns e auratges.
Dins los climas mediterranèus d'oltramar, es a dire, la còsta de Califòrnia, la còsta del Chile central, los airals de Sidney e Canberra, e la franja costièra sudafricana prèp de la vila del Cap, l'influéncia oceanica dona luòc a de pluèjas concentradas l'ivèrn subretot. E mai, Sudafrica e Austràlia son influenciadas pels ciclons tropicals; aquò fa que l'estiu se pòdon produire qualques precipitacions.
Fòrça eveniments istorics, geologics e climatics determinèron la distribucion e riquesa actuala de la flòra mediterranèa. Cada airal dels diferents climas mediterranèus del monde aguèt son passat particular, mas se pòt constatar que l'evolucion de la flòra, es tre lo començament que separa en dos grands airals: las tèrras de l'emisfèri sud e las tèrras de l'emisfèri nòrd.
Atal, Austràlia, Sudafrica e Sudamerica presentan fòrça plantas pròprias, que derivan d'una flòra preexistenta unica que poblava Gondwana. Aquò es degut a l'isolament relatiu que visquèron aquelas tèrras un còp separadas fa de milions d'ans, provoquèt una fòrta especiacion e ancianetat de la flòra.
En America del Nòrd, Euròpa e Asia es prigondament diferents. De fach, las causas qu'an en comun son mai degudas a l'abséncia qu'a la preséncia de gropes similars (abséncia de las familhas tropicalas e australas). Asia concentra los representants pus arcaïcs de la flòra boreala. Es tanben ont i a la diversitat maximala de fòrça genres a familhas repartits dins l'emisfèri nòrd .
L'America del Nòrd e Euròpa aguèron una istòria recenta que marquèt prigondament la vegetacion actuala. La flòra terciària, de selva abondanta, sucombiguèt a las glaçacions, daissant la plaça als elements pus septentrionals de la flòra, adaptats al fred e a la nèu. Mas alara que la duresa e la preséncia del temps marrit foguèron comparablas sus ambedós continents, lo sòrt que subiguèron las sieunas plantas foguèt discordant.
- l'Amèrica del Nòrd, en rason del movement orizontal de sas placas tectonicas, que se faguèt dins lo sens vertical, seguèt lo meridian de la Tèrra. Aquò permetèt lo desplaçament de sa flòra segon la latitud dins d'airals refugis que es trobèron mai o mens alçada, e preservèt de l'extincion fòrça espècias.
- Euròpa, en rason del movement vertical de sas placas tectonicas, que se faguèt dins lo sens orizontal, seguèt lo parallèl de la Tèrra. Aquò interrompèt lo desplaçament de sa flora segon la latitud, l'isolant de minusculs redusits donant luòc a l'extincion de fòrça espècias.
Un exemple de la consequéncia finala de es qu'existís quasi lo doble d'espècias dels genres Quercus e Pinus dins lo pichon airal californian mediterranèu (aperaquí 150 000 km2) que dins Euròpa tota (aperaquí 6 000 000 km2), ont se mesclèron de climas tan diferents coma lo mediterranèu, temperat, o boreal.
Adaptacions morfologicas e fisiologicas de las plantas mediterranèas[modificar | modificar la font]
Dins lo clima mediterranèu lo manca de precipitacions apondut amb las nautas temperaturas produson de condicions de granda demanda d'aiga per las plantas.
Lo potencial d'evaporacion que presenta l'atmosfèra es fòrça elevat. Una planta quina que siá qu'a pas cap de mecanisme per retenir l'aiga que las venas conductoras de la planta venent de las racinas de sòrta que demorarián dessecadas. Es per aquò que totas las plantas, pas solament las mediterranèas, an de sistèmas d'obturacion que se dubrisson e se tancan, nomenats estòmas, e que se trapan sus totas las fuèlhas. Son las bocas per ont la planta transpira, fa la fotosintèsi lo jorn, e respira de nuèch (per manca de lutz).
Aqueles sistèmas dins lo cas de las plantas d'aquel clima, son fòrça ben reguladas, e aparadas d'una calor excessiva e del dessecament pel pels e cavitats. Alara durant las oras pus caudas e los jorns pus secs, los estòmas demòran tancats, e atal evitan las pèrdas d'aiga excessivas que las fuèlhas e las racinas que poirián pèrdre sens aquelas.
L'aiga es importanta per que se dometge pas las parets vegetalas de la fuèlha, las plantas desvolopèron d'estrategias variadas. Per exemple, enfortiguèron e impermeabilizèron las fuèlhas amb un teissut fòrça resistent, qu'empacha la pèrda d'aiga endacòm mai que pels estòmas. O encara, per evitar un escalfament excessiu del teissut vegetal dins las oras que la planta transpira pas, la fuèlha redusís sa superfícia absoluda e tanben redusís la relacion qu'a amb lo volum de la fuèlha. Dona de fuèlhas pichonas e aplanas o ben longas e cilindricas (o ben recorbadas coma pel roman).
Una autra adaptacion a l'excès de temperatura es lo recobriment per un jaç dens de pels blancs e lanuts qu'isolan la planta de las temperaturas extrèmas e reflectisson los rais solars, evitant atal al maximum l'absorcion de calor.
Una adaptacion extrèma qu'an las plantas dels climas arids es la suculéncia. Es un fenomèn que presentan fòrça familhas diferentas de plantas crassas (cactacèas, agavacèas, crassulacèas, asclepiadacèas, bromeliacèas, liliacèas, etc.). Totas aquelas an per caracteristica de presentar una granda resèrva d'aiga que confla las tijas e las fuèlhas, al tocar son enfladas e turgescentas.
Aquela resèrva d'aiga provesís a la planta una autosufiséncia relativa e l'apara per de longas epòcas de secada. Mai que mai, aquelas espaçan las doas fasas de la fotosintèsi (captacion del CO2 e captacion de la lutz). Aquò lor permet de tenir tancats los estòmas de jorn e de los obrir de nuèch per emmagazinar lo CO2 que l'endeman servirà per complir la fotosintèsi. L'avantatge de dubrir los estòmas de nuèch es que la temperatura es pus freda e alara que la transpiracion demenís, evitant atal las pèrdas excessivas d'aiga.


text:
Urtica
Lo nom d'ortiga (var. ortija, ortia) designa de plantas de las fuèlhas peludas del genre Urtica e de la familha Urticacaes que compren un trentenat d'espècias que se trapan en Euròpa.
Los pels de las fuèlhas contenon d'acid formic, d'istamina, d'acetilcolina e de serotonina qu'irritan la pèl a son contacte. Aquestes pels tenon a sos extremitats una punta de silici que dintra dins la pèl de las bèstias que ne s'en sarran tròp.
Las espècias pus comunas son l'Ortiga Granda (Urtica Dioica, 50 cm a 1 m), l'Ortiga Brutlanta (Urtica Urens, mens de 50 cm), e l'Ortiga Romana (Urtica Pilulifera) .
S'encontran sus de terrens fòrça azotats coma per exemple las devesas o las broas de camins, supòrtan plan lo fred e son de mal eliminar amb d'erbicidas.
Las nomenadas ortigas mòrtas apertenon a la familha de labiaceaes dels genres Lamium e Stachys e malgrat lor aspècte fòrça semblant a las ortigas vertadièras, an pas de pels urticants.
Espècias[modificar | modificar la font]
Lo genre compren 35 espècias dins las regions de clima temperat del mond. Totas se caracterizan per aver de pels que a lor contacte desliuran una substància irritanta per la pèl.
- Urtica dioica: èrba dioïca, de fuèlhas ovatolanceoladas, sarradas. De 0,5 a 1,5 m de nautor. Florís d'abril a setembre e viu dins de luòcs sempre umids entre lo nivèl de la mar e 2500 m.
- Urtica urens: èrba annala de 0,1 a 1,2 m, viu entre lo nivèl de la mar e 800 m.
- Urtica atrovirens: èrba monoïca.
- Urtica pilulifera: Annala o biennala monoïca viu entre lo nivèl de la mar e 1000 m.
- Urtica membranaceae: viu sul litoral.
- Urtica angustifolia. China, Japon, Corèa.
- Urtica cannabina. Siberia fins Iran.
- Urtica dubia Canadà.
- Urtica ferox: arbre ortiga Nòva Zelanda
- Urtica hyperborea. Imalaia
- Urtica incisa:arbrilhon Austràlia.
- Urtica laetivirens. Japon
- Urtica parviflora. Imalaia
- Urtica platyphylla. China, Japon.
- Urtica thunbergiana. Japon.
Usatges[modificar | modificar la font]
Las ortigas son utilizadas per lors fibras textilas e coma aliment pramor que un còp cuèchas pèrdon lor poder urticant e an un gost agradable. Se manjan coma ensaladas o sopas, cal preferir las brotas tendras e las culhir amb gants.
Popularament, las ortigas s'utilizan per remèdi contra l'artròsi; aquesta activitat es deguda a la preséncia de silici.
En agricultura biologica las decoccions d'ortigas s'emplegan coma engrais azotat e coma insecticida.
Folclòre[modificar | modificar la font]
Se tracta d'una planta cosmopolita e l'unica amb la caracteristica urticanta; a generadas de legendas e costumas nombrosas pertot dins lo mond.
Las plantas de fuèlhas grandas que brotan entre las ortigas coma l'agrelha, del genre Rumex, o la lhapassa o bardana Arctium minus son consideradas popularament per curar l'inflamacion provocada per las ortigas (malgrat que un còp qu'es dintrat l'acid dins lo còs, an solament un efièch emollient leugièr).


text:
Òli
Òli es un tèrme generic per designar un grand nombre de liquids d'originas divèrsas e idròfobs (que se dissòlvon pas dins l'aiga).
Los òlis comestibles son de lipids generalament d'origina vegetala o animala o minerala.
Òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
L'òli mai comun istoricament dins lo regim mediterranèu es l'òli d'oliva e, dins la gastronomia mediterranèa, se se precisa pas lo tipe d'òli dins una recèpta o un plat, comprenèm generalament òli d'oliva.
La majoritat dels autres òlis vegetals utilizats en alimentacion son d'òlis de granas, coma l'òli de virasolelh.
Lista d'òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
Òlis combustibles[modificar | modificar la font]
Los òlis combustibles son una varietat de mesclas liquida de color jaune a marron clar eissits del petròli brut, o de substàncias vegetalas (biodiesel e biocombustibles).
Son produsits amb diferents procediments de rafinatge, segon los usatges que s'i destinan. Pòdon servir de combustibles per motors, lampas, radiators e tanben de solvents.
Òlis minerals[modificar | modificar la font]
Los òlis minerals son eissits per destillacion del carbon, del petròli brut o d'unes sistres bituminals. Servisson essencialament per oliar las pèças mecanicas e pendent longtemps foguèron utilizats per far de lutz (amb lampas).
Una taca d'òli mineral sus de papièr pòt partir si calfam pro, es pas la meteissa causa per una taca d'òli vegetal o d'òli animal.


text: L'Invasion de Goa se debanèt lei 18 e 19 de decembre de 1961 quand l'armada indiana conquistèt lo territòri portugués de la vila de Goa. Foguèt entraïnada per la revirada dei negociacions per la cession de Goa entre lei govèrns dei dos país. En causa de la diferéncia deis efectius engatjats dins l'operacion, lei soudats portugués preferiguèron rapidament capitular. La victòria indiana permetèt au país d'annexar Goa. Foguèt reconeguda per lo govèrn portugués après lo còp d'estat republican de 1974.


text:
Sosten a Alain Dorange, dalhaire volontari d'OGM
Non a la criminalizacion de las accions militantas
Daus dalhaires volontaris d’OGM dont
l’accion non violenta fuguet declarada legitima au temps dau proces
d’Orleans dau 27 d’octòbre 2005, fugueren declarats copables au temps
dau proces en apelada mai en cassacion. Aüei son convocats per daus
prelevaments d’ADN per los inscriure sus lo fichier de la delinquéncia
que aura regarda tots los crimes... o belament perque, curiosament, la
delinquéncia financiera es dispensada d’inscripcion a ’queu fichier.
Los que refusan de soplar a ’quilhs prelevaments passan
au tribunau correcionau e encorren de las penas de 1500€ d’esmenda mai
6 mes de preison.
Qu’es lo cas de l’Alain Dorange convocat lo 6 de mai 2008 au tribunau correcionau de Limòtges, plaça d’Aine,
per refus de prelevament d’ADN. Emai, sus un planh de la societat
Monsanto, òm lo persec per participar a ’na “associacion de maufactor”.
Los signataris de ’quela peticion denoncian la
temptativa de criminalizacion de las accions militantas mai sindicalas
que se desvelopa actualament en botar sus lo mesme plan los crimes a
caractari sexuau, los actes de terrorisme mai las accions legitimas de
contestacion. Apelan a jùnher lo comitat de sosten de l’Alain Dorange a
l’enchaison de sa comparucion davant lo tribunau de Limòtges per refus
de prelevament d’ADN.
Per signar la peticion : http://adn-dorange.net/spip.php?article1
Dernière édition par maime le Lun 21 Avr - 13:54, édité 2 fois


text:
Lindal de pauretat
Se compren per lindal de pauretat lo nivèl de revengut al dejós del qual es impossible de satisfaire las necessitats vitalas.
Existisson fòrça biaisses de definir la pauretat e de decidir ont situar lo lindal de pauretat. Dins lo cas de comparasons internacionalas es important d'utilizar las donadas actualizadas a paritat de poder adquisitiu (o PPP, en anglés). Se conselha d'eliminar las diferéncias que i poiriá aver dins los preses entre las divèrsas economias.
Qualques uns dels biaisses pus utilizats per delimitar un lindal de pauretat son los seguents :
- En foncion de las prestacions socialas. Se l'estat garantís los revenguts minimals (salari minimum, pension minimala, etc.) se pòt considerar aquò coma un indicator de pauretat.
- Coma un percentatge de la renda per capita.
- Coma una quantitat fixa (corregida per l'inflacion). Ex: la Banca Mondiala utliliza sovent 1 dolar al jorn coma lindal de pauretat.
Pauretat relativa[modificar | modificar la font]
Se definís coma pauretat relativa la situacion dins la quala subrevenir als besonhs basics cobèrts, lo nivèl de revenguts es substancialament mai pichon que lo de la màger part de la populacion. Lo concèpte de pauretat relativa es sovent ligat al gra d'inegalitat d'una economia.
La Banca Mondiala per comparasons internacionalas utiliza per indicator de pauretat relativa la quantitat de 2 dolars al jorn. Dins lo contèxte de païses desvolopats, mas, sovent se pren coma referéncia 50% de la renda per capita d'una economia. L'INE, per exemple, utiliza 60% de la mejana dels revenguts per unitat de consomacion.
Pauretat absoluda[modificar | modificar la font]
Se definís coma pauretat absoluda lo nivèl de revenguts al dejós del qual es pas possible de satisfaire los besonhs basics. Aqueste nivèl depend pas de la distribucion de la renda e deu èsser lo meteis dins totes los païses. La Banca Mondiala utiliza coma indicator de pauretat absoluda la quantitat de $1 dolar al jorn. Sovent dins los païses desvolopats, se considèra tanben coma pauretat absoluda 50% del nivèl de pauretat relativa. Aquò vòl dire 25% de la renda per capita d'una economia.


text:
Arrondiment francés
L'arrondiment es una subdivision territoriala e una anciana circonscripcion electorala dels departaments francés.
Somari
Ròtle e administracion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment departamental es una circonscripcion territoriala, subdivision del departament ; el meteis es subdevesit en cantons e en comunas. L'administracion d'un arrondiment es fisada a un sosprefècte qu'assistís lo prefècte del departament.
Contràriament a las regions, als departaments e a las comunas, los arrondiments departamentals an pas l'estatut de persona morala de drech public. Son pas tanpauc administrats per de personas elegidas, mas per de personas designadas per la presidéncia de la Republica Francesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi dels arrondiments foguèt prepausat dins mantun projècte de reforma jos lo Regim Ancian, especialament per l'intendent de Bretanha Caze de La Bove dins son Memòria concernent los subdelegats de l'intendéncia de Bretanha en 1775.
Los arrondiments departamentals foguèron efectivament creats per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800) e se substituiguèron als districtes. Cada arrondiment aviá un conselh d'arrondiment que sas atribucions se redusián a examinar la situacion fiscala e a emetre de vòts que lo sosprefècte transmetiá al Conselh general. Los arrondiments an servit a d'unes periòdes de circonscripcion legislativa, en particular pendent la Tresena Republica. E mai, lo decret del 10 de setembre de 1926, que suprimiguèt 106 arrondiments jos pretèxt d'economias dins l'administracion, foguèt considerat coma una manipulacion electorala.
En 1940, la lei del 12 d'octobre « suspend » los conselhs d'arrondiments, que seràn pas jamai remeses en activitat[1].
En 2007, existís 342 arrondiments. La màger part dels departaments ne possedisson tres o quatre. Los departaments del territòri de Belfòrt e de París n'an pas qu'un sol, mentre que Mosèla n'a nòu. Lo departament de Sèina e Oise, en 1966 e 1967, just abans sa supression, aviá onze arrondiments, çò que constituissiá lo maximum pas jamai atenhut.
Los tres arrondiments de Metz Campanha, Estrasborg Campanha e Thionville Oèst an per capluòc una comuna qu'aparten pas a l'arrondiment. L'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope) aviá pas de capluòc, segon lo còde oficial geografic de l'INSEE (mas aqueste arrondiment existís pas mai en 2007 dempuèi que Sant Bartomieu e Sant Martin son estadas erigidas en collectivitats territorialas e fan pas pus partida de Guadalope).
Dempuèi qualques decennis, lo nombre d'arrondiments a tendéncia a aumentar, pus particularament en Illa de França e dins los departaments d'otramar. Atal, aquestas cinquanta darrièras annadas, los eveniments seguents se son produches :
- 2007 : desaparicion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 2006 : creacion de l'arrondiment d'Arcaishon (Gironda)
- 2000 : l'arrondiment de Montmorency deven l'arrondiment de Sarcelles (Val d'Oise)
- 1995 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Martinica)
- 1994 : l'arrondiment de Noisiel deven l'arrondiment de Torcy (Sèina e Marna)
- 1993 : creacion dels arrondiments de Noisiel (Sèina e Marna) e de Saint Denis (Sèina Saint Denis)
- 1988 : creacion de l'arrondiment de Fontainebleau (Sèina e Marna)
- 1984 : creacion de l'arrondiment de Vierzon (Char)
- 1981 : creacion de l'arrondiment d'Istre (Bòcas de Ròse)
- 1974 : creacion dels arrondiments de Brinhòla (Var) e del Marin (Martinica), fusion dels arrondiments de Selestat e d'Erstein (Ren Bas)
- 1972 : creacion dels arrondiments de Boulogne Billancourt (Nauts de Sèina) e de L'Haÿ les Roses (Val de Marna)
- 1969 : creacion dels arrondiments de Sant Paul (Reünion) e de Sant Laurenç del Maroni (Guiana), supression de l'arrondiment de l'Inini (arrondiment amb estatut particular, Guiana)
- 1968 : creacion de l'arrondiment de Sant Beneset (Reünion)
- 1966 : creacion dels arrondiments d'Antony (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina), de Nogent sus Marna (Sèina, en vista de la formacion del Val de Marna), d'Étampes (Sèina e Oise, en vista de la formacion d'Essonne) e d'Argenteuil (Sèina e Oise, en vista de la formacion del Val d'Oise)
- 1965 : creacion dels arrondiments de La Trinitat (Martinica), de Nantèrra, de Bobigny e de Créteil (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina, de la Sèina Saint Denis e del Val de Marna, aquestes 3 arrondiments essent creats implicitament per la designacion dels capluòcs dels futurs departaments)
- 1964 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Reünion)
- 1963 : creacion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 1962 : creacion dels arrondiments de Montmorency, de Palaiseau, del Raincy, de Sant Germain en Laye (Sèina e Oise), de Calais e de Lens (Pas de Calais)
E mai, los arrondiments de Saint Denis e de Sceaux (departament de Sèina), qu'an daissat d'èsser administrats per un sosprefècte en 1880 per passar jos l'autoritat dirècta del prefècte de Sèina, son pas jamai formalament estats suprimits coma divisions administrativas, e son doncas implicitament estats suprimits pel decopatge de Sèina en quatre departaments novèls en 1964.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ André de Laubadère, Jean Claude Vénézia, Yves Gaudemet, Traité de droit administratif, 12en éd., LGDJ, 1992, tome 1, nos 168 169.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion territoriala de França
- Lista dels arrondiments franceses
- Per Belgica, vejatz los Arrondiments administratius.


text:
Organyà
Organyà es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha).
Omelias d'Organyà[modificar | modificar la font]
L'an 1904 se trobèt a la rectoria de la vila un dels tèxtes en pròsa mai ancians escrichs en catalan. Lo responsable d'aquela trobalha foguèt l'istorian Joaquim Miret i Sans. Lo tèxt, conegut coma las Omelias d'Organyà (les Homilies d'Organyà en catalan), correspond a sièis sermons amb comentaris de divèrses evangèlis e epistòlas. La siá datacion cal la situar entre la fin del sègle XII e lo començament del XIII. A l'ora d'ara lo manuscrit se tròba a la Bibliotèca de Catalonha de Barcelona.


text:
Mòrtamar
Mòrtamar (oficialament en francés Mortemart) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Mòrtamar (atestacion Mortemar en 1105), coma son omonime de Perigòrd, pòt venir dau nom de la Mar Mòrta, sovenir de las crosadas, o representar de sanhas (lo resultat dau latin mare pòt prener lo sens de « gana ») [1],[2],[3]; Mòrtamar es dins una depression pauc marcada, d'ancianas sanhas son possiblas; i a d'estanhs (naturaus ?) un pauc pertot dins la comuna e a l'entorn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Masères; es aura dau canton de Belac.
- Mòrtamar es de la Communauté de communes du Haut Limousin (en francés), donc de la Comunautat de comunas dau Naut Lemosin.
Demografia[modificar | modificar la font]
- en 1800, la comuna fasiá partida de Monsteiròu e Mòrtamar [4]
- 2013 : 114 abitants (32 ab/km²)
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/le-bugue/SAINT-FELIX-DE-REILLAC-ET-MORTEMART.htm, per Mòrtamar (Perigòrd)
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, per Mòrtamar (Perigòrd), p. 317
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 482
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23347


text: Park Jae-sang (en corean: 박재상, 朴載相; Gangnam, Seol, 31 de decembre de 1977), mai conegut coma PSY (en corean: 싸이) es un cantaire e compositor de Corèa del Sud, especializat en rap. Aquesta artista, qu'es tanben productor, se faguèt conéisser internacionalament en julh de 2012 gràcias al succès de sa cançon umoristica "Gangnam Style". Lo 6 de novembre de 2012 lo cantaire capitèt que mai de 20.000 personas participèssen a la dança de sa cançon a París, al pè de la torre Eiffel. Lo 21 de decembre de 2012 la vidèo de sa cançon arribèt al recòrd de 1.000 milions de visitas sus Youtube, çò que faguèt d'ela la vidèo mai vista sus aqueste canal d'Internet.


text:
Laridae
Dins la classificacion de Sibley e Monroe, la familha de larids (o Laridae) compren 27 genres e 129 espècias, repartits en 2 sosfamilhas que una es devesida en 4 tribús, correspondent a 5 familhas distintas, dins las classificacions tradicionalas.
Lista de las sosfamilhas e tribús[modificar | modificar la font]
- Larinae 15 genres & 105 espècias
- Stercorariini 1 genre & 8 espècias
- Rynchopini 1 genre & 3 espècias
- Larini 6 genres & 50 espècias
- Sternini 7 genres & 44 espècias
- Alcinae 12 genres & 24 espècias
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Laridae dins Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Laridae dins www.oiseaux.net (fr)
- Referéncia Fauna Europaea : Laridae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 176802 Laridae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Laridae (en)
- Referéncia NCBI : Laridae (en)
- Referéncia CITES : familha Laridae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)


text:
Genghis Khan
Gengis Khan (en mongòl : ЧиHrиc XaaH [Cinggis qan]), (1155-1227) nascut Temujin e ocasionalament sonat per son nom de temple Taizu (太祖), èra lo fondador e primièr Grand Khan (emperaire) de l'Empèri mongòl, que venguèt après sa mòrt l'empèri contigú pus grand de l'istòria.
Venguèt al poder en unificar mantunas tribús nomadas del nòrd èst d'Asia. Après aver fondat l'Empèri mongòl foguèt proclamat "Genghis Khan", comencèt las invasions mongolas que ne resultèt la conquista d'una granda part d'Eurasia. Abans de morir designèt Ogodei coma son successor e repartiguèt lo sieu empèri entre sos filhs e felens, en unitats territorialas nomenadas khanats. Morguèt en 1227 après aver vençut los tangots e foguèt rebondut en un luòc desconegut de Mongòlia. Sos descendents enlarguèron l'empèri per una granda part d'Eurasia, conquistant e creant d'estats vassals dins çò que seriá las actualas China, Corèa, lo Caucàs, los païses asiatics centrals, e de porcions substancialas de l'Euròpa orientala e l'Orient Mejan. Lo sieu felen, Khublai Khan, foguèt lo primièr emperaire de la dinastia Yuan en China. .


text:
Petros Màrkaris
Petros Màrkaris (en grèc: Πέtpoς Mάpkapnς; Istambol, 1 de genièr de 1937) es un escrivan e scenarista grèc. Venguèt famós internacionalament gràcias a sos romans que narran las aventuras del comissari Kostas Charitos, designat per divèrses critics coma lo "fraire grèc de Maigret" o "lo Montalbano d'Atena" en referéncia al personatge de l'escrivan italian Andrea Camilleri. A realizat tanben mantuna traduccion d'òbras alemandas en grèc, mai que mai de Goethe o de Brecht.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Nuxtepιvό δeλtίo (1995)
- Άuuva Zώvnς (1998)
- O Tσe autoktόvnσe (2003)
- Baσιkός Mέtoxoς (2006)
- Πaλιά, Πoλύ Πaλιά (2008)
- AnEιπpόθeσua Aάveιa (2010)
- Πepaίwσn (2011)
- Ψwuί, Πaιδeίa, Eλeuθepίa (2012)


text:
Lo departament tira son nom dau riu de Var, perque avans 1860, aqueu riu n'èra lo limit orientau, e mai s'ara lo riu es completament dins lo departament deis Aups Maritims. Quand lo Comtat de Niça intrèt dins l'estat francés en 1860, trobèron que fariá pas un departament pron gròs doncas li ajonhèron la part orientala dau departament de Var (region de Grassa, Canas e Antíbol) per ne far, amb lo Comtat de Niça, lo departament novèu deis Aups Maritims. Lo departament de Var ansin perdèt sa frontiera amb lo riu de Var, pasmens n'a gardat lo nom.
Var es un departament forestier: 56% (341 000 ha) de la superficia es boscós. Var possedis un relèu variat amb doas parts geologicament diferentas: la part calcària sus tot l'Oèst d'un axe Tolon-Draguinhan, e una part cristallina a l'Èst: lei massís ancians dei Mauras e de l'Esterèu.
Lei principaus massís costiers son:
lei Mauras (bèla cima 771 m) e l’Esterèu (bèla cima 618 m) a l'Èst dau departament, que son de sòl cristallin.
Lei plans au Nòrd dau departament coma lo Plan de Canjuers s'auçan gradualament de 500 a 1000 m. Au Sud e a l’Oèst d'autrei plans coma lo plan dau Siu Blanc au Nòrd de Tolon, son a una mejana de 400 a 700 m d'altitud.


text:
1894
Aquesta pagina concernís l'an 1894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una moneda novèla e perseguida dei campanhas militaras dins lo sud e l'èst destinadas a annexar lei territòris vesins d'Etiopia (principalament Harrar, Ogaden, Kaffa e Wollamo) dins l'encastre de la politica expansionista dau negus Menelik II.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Totalament abandonadat, lo Reiaume Merina deguèt faciar a la fin de l'annada una invasion francesa novèla per impausar lo protectorat de París sus l'illa. Pasmens, au contrari de 1883, França poguèt mobilizar de fòrças importantas e organizar l'ataca d'Antananarivo. La guèrra acomencèt lo 12 de decembre amb un desbarcament dins lo pòrt de Tamatave. Puei, se preparèt l'avançada sus la capitala (→ 1895).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de l'argon per William Ramsay (1852-1916) e John William Rayleigh (1842-1919).


text:
Augusto Roa Bastos
Augusto Roa Bastos (Asunción, lo 13 de junh de 1917 e lo 26 d'abriu de 2005) que ho un deus escrivan màgers de Paraguai. En 1989 qu'arrecebè lo Prèmi Cervantes.
Vadut a Asunción, la capitala, que passè ua bona partida deu son temps de mainatge a Iturbe dens un contèxte bilingue castelhan e guaraní. Qu'arrecebó ua bona educacion intellectuau dens lo son mitan de classa mejana e auprès d'un onco bisbe.
A 15 ans, que serví com infirmièr durant la Guèrra deu Chaco, coneguent atau ua mena violenta de batejament deu huec.
Qu'entrè dens la vita activa com emplegat de banca puish com jornalista dens El País. Atau, que viatgè a Euròpa en bèth entervistar Charles De Gaulle e tanben en tot assistir au Procès de Nurembèrg.
En 1947 que s'exilè en Argentina per'mor de la oposicion a la dictatura de Stroessner. Lo còp d'estat qui marquè la debuta de la Dictatura Militara Argentina que l'obliguè ad exilhà's ua segonda vegada, aqueth còp entà França on e ho jornalista e professor de castelhan e de guaraní a l'Universitat de Tolosa.
L'òbra de Roa Bastos qu'ei de segur ua de las màgers dehens lo corpus literari latinoamerican e paraguaian deu sègle XX. Ua de las soas originalitats, qu'ei la plaça qu'autreja (com ac hèi tanben Paraguai com nacion) a la cultura e a la lenga guaraní. En 1974 que publiquè Yo el supremo, un roman considerat com lo son cap d'òbra e ua de las òbras màgers de la literatura latinoamericana ; qu'ei basat sus un monològ imaginari d'un cap d'Estat emblematic e autoritari de Paraguai : José Gaspar Rodríguez de Francia.


text:
Analgesic
Un analgesic o antalgic es un medicament que permet d'obténer l'analgesia, es a dire d'avalir las sensacions dolorosas sens entraïnar una pèrda de consciéncia. Las drògas analgesicas agisson de diferents biais sul sistèma nerviós periferic o central; incluson lo paracetamòl (paraacetilaminofenòl, conegut als EUA jol nom d'acetaminophen), los antiinflamatòris non esteroïdians coma los salicilats, e los opioïdes coma la morfina e l'òpi. Son de substàncias diferentas dels anestesics, qu'avalisson reversiblament las sensacions.


text:
Saint-Hippolyte (Haut Ren)
Sankt Pilt en alsacian (Saint-Hippolyte en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Hippolyte es situat al pè dels Vòges, al sud-oèst de Sélestat, entre Rodern e Orschwiller. La sortida dirècta, n°18, dempuèi l'Autorota francesa A35 dona accès dins la vila que domina lo castèl del Naut Koenigsbourg quilhat sus un puèg. A costat se tròba de rics vinhals que faguèron la fama del vilatge. Sant-Hippolyte es una aglomeracion anciana estrecha en una encencha rectangulara pro plan conservada e traversada per tres carrièras parallelas recopant una carrièra transversala e presentant un bastit densa que los ostals de corondatge i son separat per de venèlas[1]. Lo glèisa bastida sus una terrassa de forma ovale ocupa lo centre d'aquel pòble. A costat se tròba la comuna, e en contrabas l'escòla datant de la fin del sègle XIXen. Sant Hippolyte se tròba tanben al pè del majestuós castèl del Naut Koenigsbourg que se percep dempuèi la dintrada del vilatge. En abandonant lo borg vièlh, en prenent la rota que mena al Naut Koenigsbourg se dintra pel ric vinhal environat de tucs. Sus l' esquèrra de la rota se percep de luènh lo vilatge de Rodern. De cada costat d'aquela rota que puja cap a la montanha e cap a la plana, Sant-Hippolyte a environat de vinhas que los produches ne foguèron sempre presats dels coneisseires e en particular dels ducs de Lorena.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Venelle = Pichona carrièra


text:
Viana (Tarn)
Viana (oficialament en francés Viane) es una comuna occitana de Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'Albigés, es situada dins los Monts de La Cauna e sus Gijon. Es de còps sonada Viana-Pèira Segada, que l'ostal de la comuna es dins lo vilatge de Pèira Segada.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comunautat puèi comuna de Viana creada a la revolucion compreniá las parròquias de Pèira Segada, del Fraisse e de Gijàs[1]. En 1790, èra caplòc de canton. L'an X, èra dins lo canton de La Cauna. En 1818, una partida de la comuna passa a la comuna de La Casa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Viana sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- Viana sul sit de l'Insee
- Viana sul sit del Quid
- Localizacion de Viana sus una carta de França ambe las comunas vesinas
- Plan de Viana sus Mapquest


text:
Bèlpuèg (Tarn e Garona)
Bèlpuèg[1][2] (oficialament en francés Beaupuy) es una comuna de Gasconha, situada dins lo departament de Tarn e Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada entre Tolosa e Montalban, sus las laissas en dessus de la val de Garona al tèrme de la Lomanha.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, Bèlpuèg ven de l'adjectiu «beau» (sic, comprene de l'occitan bèl) e del derivat del latin podium[3], dont los resultats toponimics van delà la rara de la lenga d'òc, d'aquí a Léger.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La màger part de las donadas anterioras a 1851 empachan pel moment lo grafic de foncionar. Son donc fornidas dins la lista seguenta :
- 1806 : 518
- 1821 : 619
- 1831 : 545
- 1836 : 547
- 1841 e 1846 : 508.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Sentelie
Sentelie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sentelie dépendait De la châtellenie de Conty.
La distincion èra partejada en doas fiefs #qu'un i n'aviá lo meteis senhor que Brassy.
Sentelie dépendait de la châtellenie de Conty.
La seigneurie était partagée en deux fiefs dont un avait le même seigneur que Brassy.