text:
ISBN : 9782859105198
220 pages
13,5 x 18 cm
14.00 €
et peut-être un peu plus...
48 mots choisis pour, du néophyte curieux au militant, avoir plus qu’un aperçu des différents aspects de la langue et de la culture occitanes, qui font ce socle commun sans lequel il n’y a point de débat.
48 mots, comme autant d’entrées dans la pensée et les enjeux de la langue et de la culture occitanes. Pour mieux (se) comprendre et se connaître. Pour tous. 48 mots.
Savant ou léger, sérieux, ironique ou caustique, Hervé Terral dresse, sans en avoir l’air, un état des lieux de la culture occitane, de ses aspirations et de ses contradictions, qu’il nous fait partager avec talent.
Hervé Terral est né en 1950 à Versailles, d’un père biterrois et d’une mère nîmoise. Il est aujourd’hui professeur de sociologie à l’université Toulouse-le-Mirail. Il a auparavant exercé comme professeur de psychopédagogie et de philosophie en école normale et en IUFM. Ses travaux de recherche portent sur l’enseignement professionnel, la formation des maîtres, la citoyenneté - ce dernier champ ouvrant sur la question des "langues de France". Ouvrages parus aux PUF, L’Harmattan, CNDP, INRP...
En escriguent aqueste libre Arvèi Terral sembla de s’èsser plan amusat. Mas a nautres, lo legir nos amusèt? Se voliái jogar a son jòc diriái: “A plan dire, un còp la darrièra pagina tampada, es malaisit d’èsser categoric. Tanplan se poiriá, tanplan se poiriá pas….”
Arvèi Terral es d’una bèla erudicion. Es un òme eclectic qu’a fòrça legit. Res de çò qu’es occitan li es pas estrangièr e aquò dins totes los domenis de las arts e de las sciéncias. Doblidèssem pas tanpauc que, coma es estat dich çai abans, l’autor a una formacion de filosòf. Ecriguèri pus naut que res de çò qu’èra occitan li èra pas estrangièr, mas auriái melhor fach d’escriure que tot çò qu’es uman lo pertòca e se’n noirís per o nos tornar. Per o tornar a sos contemporanèus e avèm l’astre d’èsser d’aquestes (encara que los escriches demòran e que las generacion futuras n’aprofiecharàn). L’autor es de longa dins l’escambi sens comptar çò que balha e çò que li es tornat. Es un altruista, un filantròp inveterat.
Tornem z-o dire, aqueste libre es un condensat d’erudicion. Arvèi Terral es de la raça dels Robèrt Lafont, sembla de tot conéisser de la granda e de la pichona istòria. De fach, prenguèri plaser a descobrir la pichona istòria qu’es aquí per resumir la granda. Vos n’escalcissi una demest plan maitas: Josèp Deltelh, cada cap d’an, marcava sus l’armanac de Las Pòstas la data de la mòrt de Simon de Montfòrt per la poder festejar. Ne faguèri qualques unas dins ma vida, mas devi avoar qu’an aquela i aviái pas pensat. Montfòrt-lo-misogin èra escandalizat per la plaça de la femna dins la societat occitana. Aborrissiá la femna liura. Las tolosanas faguèron justícia. Per contunhar dins lo sens de Josèp Deltelh e butar lo lec un pauc mai luènh, prepausi de far del 25 de junh lo jorn de Fèsta Nacionala Occitana. Res de mai, res de mens.
Dins aqueste obratge, condrechament çò me sembla, Arvèi Terral planh, coma Josiana Ubaud e Robèrt Mesuret en son temps (1908-1972), que l’engèni artistic occitan siague pas jamai estat vertadièrament inventoriat e estudiat. Balha en exemple “la preséncia a Roma d’un Rivals e d’autres tolosans, mesa en sordina o simplament desbrembada. Lo filtre francés opèra, captant o raubant çò que li agrada, vendent a l’enquant lo demai”. Çò qu’es dich es pas mai a dire!
Cal ça que la dire a Arvèi Terral que se, coma o escalcís dins son libre, fòrces artistas an fach d’art occitan sens o saber, el, malgrat creire pas a un avenidor nacional per Occitània; amb sos trabalhs contribuís a l’afirmacion, e doncas un bocinèl, a la liberacion d’Occtània. Autrament dich fa de nacionalisme sens o saber o sens o voler reconéisser. Benlèu qu’un jorn, el coma plan maites, serà pro madur per far son coming out nacionalista. Josèp Deltelh, sens tamborinatge, lo faguèt ben ! Se me permeti de dire aquò es per çò qu’Arvèi Terral, un moment donat — demest plan maites — se maina de deplorar l’extrèma aculturacion dels suportaires de rugbi que, per respondre als magnifics cants populars galeses, tròban res mai que de cantar l’òrra Marselhesa. Podem èsser d’acòrdi amb el per dire qu’es un espectacle afligent.
Tal coma mencionat en debuta de volum, lo libre se pòt legir autrament que d’un biais lineari. Se pòt causir d’articles a l’azard o segon los centres d’interès de cadun. Per rendre la causa ausida, coma se deu, lo titol dels articles se tròba dins lo somari en fin d’obratge.
Aqueste trabalh d’erudicion conten un fum de citacions. Contribuisson a la riquesa del libre. A prepaus dels trobadors, me pòdi pas empachar de vos balhar la de Nietzsche: “L’amor-passion, la nòstra especialitat europèa (…) es l’invencion dels chivalièrs-poètas provençals, d’aquestes òmes magnifics e engenhoses del Gai Saber als quals Euròpa deu talament de causas e, benlèu, sa quita existéncia”. Arvèi Terral cita talament de monde dins aquesta Occitània en 48 mots que n’acabariam pas mai.
En tota fin del volum (al quaranta noven mot) apreni que Josèp Deltelh anava passar los calimasses d’estiu a La Galauba, al còr de la Montanha Negra. Ne soi esmogut. Ieu tanben, quand demoravi a La Bruguièra, anavi passar mas jornadas d’estiu a La Galauba. Es d’en d’aquí que la rigòla de la Montanha Negra va alimentar las restancas del Lampin e de Sant Ferreòl, puèi las enclusas del canal de Riquet. La Galauba es un trauc de verdum, de frescura, de poesia e de patz. La Galauba es un endrech perdut e mannat ont s’ausís polsar la natura. Es un airal femenin que flaira bon la vida. O auriái degut endevinar: Josèp Deltelh podiá pas i èsser pas anat.


c: text/html

text:
2 novembre 2015
Lo cantaire William Perez, escapat dels Estats Units, poiriá èsser mes en examèn per trafic internacional.
Rampèl dels faits : lo cantaire conegut William Perez es estat interpelat a Atlanta, en possession de doas valisas de CD de Du Bartas, tre la davalada de son avion en provenéncia de China. Per l’intermediari de son avocat, aviá pretendut que lo contengut de las valisas li èra desconegut, e que qualqu’un aviá segurament plaçats los CD a son insú.
(suite…)
5 octobre 2015
Tanlèu lo recuèlh de novèlas paregut, Piget Pr0n a decidit de ne faire l’adaptacion televisuala.
Realizator, productor, fondador de Piget Pr0n, Anick Vedèl es un personatge exigent, perseverant, e que porgís un trabalh de qualitat. En collaboracion amb Sèrgi Viaule, ven de lançar lo filmatge de l’adaptacion tele de son darrièr recuèlh de novèlas eroticas en occitan : « Fotrairòl ». Aquò ven a la seguida de la darrièra realizacion de Piget Pr0n, « Còp de Quica », difusada sus França 3, que conta en vint episòdis la fornicacion en Occitania entre los sègles IXen e XIIIen.
(suite…)
19 septembre 2015
En descobrent las dificultats d’organizacion rencontradas per l’equipa navèra, lo Comitat deu Carnaval de Limós qu’a decidit, per solidaritat, d’arcuélher augan dens la soa vila lo Carnaval de Pau.
Com lo Carnaval de Limós ei lo mei long deu monde, la decision qu’estó viste presa : augmentar de quate dias la durada deu Carnaval 2016 entà arcuélher lo son omològue paulin, e aquò tant que las dificultats sus plaça ne seràn pas resolvudas.
(suite…)
9 septembre 2015
A la seguida de las dificultats pertocant las doas associacions, lors responsables an anonciat davant la premsa la fusion de las estructuras.
L’associacion novèla se dirà «l’Estivada d’Estiu ». Vaqui la presentacion del projècte que foguèt faita :
« La fusion es venguda necita vist que nos sèm trachat que de mai en mai de mond frequentavan a l’encòp l’Escòla e l’Estivada. Pensam doncas, per reduire tant los còstes coma l’emprenta energetica, de faire pas qu’un eveniment que regroparà los dos.
(suite…)
26 juillet 2015
E òc, l’Estivada s’acaba. Mas tornarà lèu-lèu, que las datas de l’edicion de 2016 son ja anonciadas
Es ara oficial. L’an que ven, l’Estivada se tendrà a Rodés del 30 al 31 de febrièr. Manaset i serà !
25 juillet 2015
Tot çò que cal saber de la jornada de divendres a l’Estivada de Rodés en qualques linhas.
Aquesta jornada foguèt marcada per lo malcontentament general del public. Avèm reculhit unas doléncias.
(suite…)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ager dimars era dusau tinent d’alcalde, Maria Vergés, s’amassaue ena sedença der Ajuntament de Vielha e Mijaran damb es representants dera Fondacion deth Musèu Etnologic dera Val d’Aran entà presentar-les formaument eth projècte Interreg-POCTEFA “Reiaume der Aneto” de cooperacion transfronterèra. Laguens des ahèrs tractadi s’avalorèren es possibilitats de relacion e cooperacion damb diuèrsi agents culturaus de Benasque e Luchon, coma ei era “Fundación Hospital de Benasque”, que tanben trabalhe en airaus fòrça similars as que desvolope era Fondacion Musèu Etnologic.
Entà Maria Vergés “un des objectius importants d’aguest projècte transfronterèr ei eth de capitalizar es relacions damb es agents estrategics deth territòri, e en Vielha e Mijaran ei evident qu’era Fondacion deth Musèu Etnologic n’ei un referent en matèria culturau e patrimoniau”.
Enes pròplèu setmanes s’amiarà a tèrme ua trobada entre es representants des tres municipis en encastre dera cultura, entà establir dejà es accions concrètes a amiar a tèrme.
Hònt: Ajuntament de Vielha e Mijaran


text:
Tartuf o l'Impostor
Tartuf o l'Impostor (en francés Tartuffe ou l'Imposteur) qu'ei ua comedia en 5 actes e en vers alexandrins de Molière estreada lo 12 de mai de 1664 au teatre deu castèth de Versalhas. Que critica los faus devòts.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Madame Pernelle : mair d'Orgon.
- Orgon : marit d'Elmire e hilh de Madame Pernelle.
- Elmire : molher d'Orgon.
- Damis : hilh d'Orgon e hrair de Mariane.
- Mariane : hilha d'Orgon, sòr de Damis e aimadora de Valère.
- Valère : amador de Mariane.
- Cléante : conhat d'Orgon.
- Tartuf : faus devòt.
- Dorine : serviciala de Mariane.
- Monsieur Loyal : sargent reiau.
- Un exempt.
- Flipote : serviciala de Madame Pernelle.
Resumit[modificar | modificar la font]
Orgon qu'ei un òmi ric e important cadut devath l'influéncia d'un impostor aperat Tartuf e qui l'impressiona per la soa devocion aparenta, au punt de váder lo son director de conciéncia. La mair d'Orgon tanben qu'ei impressionada per Tartuf, au contra deu autes membres de la familha qui s'adonan de que Tartuf qu'ei un impostor. Aqueste que se las vira entà véde's perpausar Marianne, la hilha d'Orgon en maridatge, au medish temps qu'ensaja de sedusir la soa molher, Elmire, mei joena que lo son òmi. Fin finau Tartuf que cad dens un tracanard d'Elmire e Orgon que s'adona eth tanben de la vertat, mes qu'ei tròp tard per'mor qu'a ja impradament hèita ua donacion deus son bens a Tartuf. En mei d'aquò, aqueste que'u va denonciar au rei au mejan de papèrs comprometent. Lo rei, totun, que'u conserva la soa amistat e qu'arresta Tartuf.


text:
Vielha, 14 de mai de 2018.- Deth 14 ath 20 de mai damb eth lèma “Museus hiperconnectats: nous enfocaments, nous públics”, eth Hilat de musèus des Tèrres de Lhèida e Aran celèbre es activitats deth Dia Internacionau des Musèus (DIM), que se celèbre annauments eth 18 de mai, damb eth plantejament d’ua enigma virtuau que, en tot seguir eth hashtag #DIMisteri2018, se dirigirà as usatgèrs des hilats sociaus. En aguest jòc ludic cada musèu publicarà ues imatges enes hilats “en tot informar” sus un hèt misteriós restacat damb es respectives colleccions. A compdar d’ací, es usatgèrs les calerà endonviar qué passe en cada musèu e quina connexion s’a establit entre es musèus deth hilat.
Eth plantejament deth DIM d’enguan arrespon a qu’es naues tecnologies permeten as musèus arribar mès ath delà deth sòn public abituau, en tot presentar es sues colleccions d’ua forma diuèrsa e totauments innovadora. Entà promòir es connexions entre musèus e es naues formes de comunicacion damb es usatgèrs, es musèus deth hilat promoiràn un jòc virtuau.
Eth dimars, dia 15 de mai entàs 12:00 ores aurà lòc ena glèisa de Vilac ua arròda de premsa entà presentar es activitats que s’amiaràn a tèrme en Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran entà celebrar eth dia Internacionau des Musèus e era Net des Musèus, que i participaràn Carmen Bergés, presidenta deth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran, e Carla del Valle, directora deth Musèu dera Val d’Aran.
Eth DIM ei un eveniment organizat peth Comitat Internacionau des Musèus (ICOM) des der an 1977, qu’a coma objectiu concienciar as ciutadans sus eth papèr des musèus en desvolopament des societats.
Hèn part deth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran, er Ecomusèu des Valls d’Àneu (Esterri d’Àneu), eth Musèu Comarcau de Cervera (Cervera), eth Musèu Comarcau der Urgelh (Tàrrega), eth Musèu d’Isona e era Conca Dellà (Isona e Conca Dellà), eth Musèu d’Art Jaume Morera (Lhèida), eth Musèu dera Noguera (Balaguer), eth Musèu de Lhèida: Diocesan e Comarcau (Lhèida), eth Musèu dera Val d’Aran (Vielha e Mijaran), eth Musèu Diocesan d’Urgelh (Era Seu d’Urgelh), eth Musèu Diocesan e Comarcau de Solsona (Solsona) e eth Musèu de Guissona (Guissona).
Hònt: Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran


text:
Situation géographique
La commune est située en Sarthe sur l'axe Le Mans/Saumur à 31 Km au sud du Mans, à 7 km de Mayet, à 12 km d'Écommoy, à 13 km du Lude, à 22 km de La Suze-sur-Sarthe, à 25 km de La Flèche et de Malicorne-sur-Sarthe .
Elle est desservie par la gare de Mayet située à 6 km.
Coordonnées GPS : 47° 45′ 03″ Nord
0° 11′ 32″ Est
Pontvallain est le chef lieu du canton qui regroupe les communes de Cérans-Foulletourte, Château-l'Hermitage, La Fontaine-Saint-Martin, Mansigné, Oizé, Pontvallain, Requeil, Saint-Jean-de-la-Motte, Yvré-le-Pôlin
Les 1797 habitants de Pontvallain s'appellent les Vallipontains.
Sa superficie est de 3488 ha fortement boisés.


text: La maison Deutz a été fondée en 1838 par William Deutz et Pierre-Hubert Geldermann. Son vignoble de 40 ha se situe à 3 km d’Epernay, entre les rives de Marne et les pentes de la Montagne de Reims. 10 ha sont sur la commune d’Aÿ, la plus anciennement célèbre de la Champagne viticole comme l’atteste encore l’existence de vignes et de pressoirs ayant appartenu au Pape Léon X, Charles Quint, François 1er et Henri IV Sire d’Aÿ. Deutz est aujourd'hui propriété de la prestigieuse maison de champagne Roederer.


text:
Copa del Mond del XIII: la granda fèsta del rugbi de movement
Quand Tònga pluma lo Kiwi…
Una partida plan dobèrta se joguèt aqueste dissabte de matin a Hamilton entre Tònga e la Nòva Zelanda. A la pausa, amb un ensag sus la darrièra accion, los Negres tornèron al vestiari amb un brave avantatge de 16-2. Aquò demoralizèt pas la formacion tongana que foguèt mèstra de la pelena long del segond temps a ne faire pèrdre lo babaròt als locals: los Roges metèron a profièit las aproximacions dels Negres e marquèron sus un còp de pè a seguir, sus intercepcion… per finalament s’impausar 28-22. Los tongans, fòrts d’aquesta primièra victòria dins los rescontres entre las doas seleccions, acaban atal primièrs de la pola B e pòdon somiar a un destin bèl.
Dins aqueste grop, la tresena plaça qualificativa se joguèt a Cairns entre Escòcia (que deviá ganhar) e Samoa (que deviá pas pèrdre). Dins las darrièras cinc minutas, lo dobertura europèu manquèt una penalitat e dos tombats. A la còrna, lo planchòt indicava 14-14. Una egalitat que qualifica Samoa per rescontrar Austràlia en quarts.
Quequerequet, pas pus gròs que mon punhet
Dins la pola A, dissabte, Austràlia dominèt logicament Liban: 34-0. Dimenge, los angleses dintrèron determinats sus la pelena de Perth: al cap de 8 minutas, avián marcat tres ensages e menavan 18-0 fàcia als Pols que redoblèron de valentisa per evitar una catastròfa. Benjamin Garcia capitèt a marcar un ensag que Lucàs Albèrt transformèt: 26-6 a la pausa e 36-6 a la fin pels angleses. E un brave talhièr per la Federacion per bastir una esquipa competitiva d’aicí a l’edicion de 2021 de la Copa del Mond.
Papós e fijians fan bona impression
Los Fidjians sortisson del primièr torn amb tres victòrias: la darrièra contra los italians 38-10. Passejada de santat e tresena victòria tanben pels papós fàcia als Tomahawks americans qu’èran pas plan agusats: 64-0, amb 11 ensages a la clau.
Irlanda termina sus una bona nòta amb una victòria sus Galas 34-6.
Los quarts
Aquesta fin de setmana, los quarts de finala opausaràn Austràlia a Samoa, Anglatèrra a Papoa, la Nòva Zelanda a Fidji e Tònga al Liban.
Temps de represa
Gaire de mond a la represa de l’entraïnament dels Dragons Catalans: solament 7 jogaires! Cal dire que, jos mai d’una color, un quinzenat de portaires del malhòt sang e aur son a jogar la Copa del Mond.
En Elèit 1, las dètz esquipas se traparàn aqueste dimenge 19 de novembre a Avinhon per un torneg de rugbi de 9, una mesa en condicions per la represa del campionat la primièra dimenjada de decembre.
Alan Roch


text:
Revolucion de Mai
La Revolucion de Mai qu'ei un processus politic qui's debanè a Buenos Aires (alavetz capitala de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata) en 1810 e qui desboquè sus lo remplaçament deu darrèr vicerei espanhòu, Baltasar Hidalgo de Cisneros, per la Purmèra Junta.
Se de facto, aquò e signifiquè la debuta de la Guèrra d'Independéncia, oficiaument, los revolucionaris que declarèn préner lo contraròlle deus lors ahars politics au nom deu rei d'Espanha (qui lo son reiuame b'èra alavetz ocupat per Napoleon e per l'armada francesa).
L'independéncia que hore obertament declarada pas sonque lo 9 de julhet de 1816 a l'escadença deu Congrès de Tucumán.


text:
Southampton
Southampton es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.
Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma Bargate, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.
Si tròba en ribas de la River Itchen.
Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.
La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au Civic Centre.


text:
dilluns, 18 de març de 2013
Manjar al país : lo chuc del matin (non, es pas sexual!)
Chuc d'iranges d'Espanha. Qu'es mens luènh que Florida o Israèl.
Mas dempuèi doas setmanas, ai remplaçat lo chuc d'irange en brica per un cubi de chuc de pomas audencas.
Ai lo cubi dins lo refregidor e fai tirar!
Lo chuc es tras que bon, pas subresucrat coma es sovent lo cas amb lo chuc de poma, es mai car que lo chuc d'irange marca blanca 100% pur chuc, mas es ben melhor, e i tròbi pas d'aliens dedins.
Lo prètz : 2,56€ lo litre.
E beure de chuc de poma al cubi, n'es un de concèpte!
1 comentari:
- Mirelha ha dit...
-
Es d'Aude, es normal que te regales ! En tota modestia...
- 19/3/13 13:49


text:
Sesam
Lo sesam (Sesamum indicum) es una planta de la familha de las Pedaliacèas e un produch agricòla cultivat en granda partida per sas granas.
Lo sesam es en fòrt desvolopament dins los païses subsaharians perque es de bon cultivar e amb un còst mendre. La produccion de varietats de color blanca e blanc crèma conéis un fòrt taus de creissença a causa de lor emplec tradicional en Asia e de la creissença de la populacion dins aqueles païses, en mai de l'utilizacion totjorn mai importanta en Euròpa en pastissariá e pels pans especials.
En Índia, las granas de sesam sont consideradas coma un simbòl d'immortalitat.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La pichona grana de color blanca, blanc crèma cap a bruna o negra (Vietnam, China, Corèa) es utilizada en cosina per sa sabor doça que sembla a aquela de las avelanas aprèp torrefaccion. Las granas de sesam permeton la produccion de l'òli de sesam qu'es subretot utilizada dins las saladas o plats freds, coma per exemple al centre de China o en Corèa, mas tanben dins de sopas, fondudas o d'autres plats cauds. Son tanben utilizadas dins de pastissariás en Vietnam, mena de nogats mols mesclant sucre, cacauètas e granas de sesams.
Son tanben utilizadas aprèp espelofatge en pastissariá (pan e crocants de sesam) e per la fabricacion de la pasta de sesam. Aquela pasta, nomenada tahine en Sirian e libanés o zhima jiang (芝麻酱, « Sauça sesam ») en China, se fa per trissatge amb la mòla e utilizada en Asia, del Mejan, a l'Extrèm Orient. Aquela pasta dintra dins la recèta dels tradicionals tehina (crèma salgada de sesam amb òli d'oliva) e halva, pastissariá compacta de sesam e de sucre. Es tanben utilizada dins de fondudas de Sichuan o dans los reganmian (热干面 pastas caudas e secas)d'Hubei.
Proprietats alimentàrias[modificar | modificar la font]
La grana de sesam es subretot rica en calci, amb un taus podent aténher 1 gram per 100 grams de granas[1].


text:
Presidencialas de 2017 : un risc de replegament nacionat e de regèt de la diversitat
Lo Malhum europèu per l’egalitat de las Lengas (ELEN-France) senhala lo risc de replegament nacional e de regèt de la diversitat al moment de las Presidencialas de 2017.
Las organisacions representativas del Malhum europèu per l’egalitat de las Lengas (ELEN) en França an interpeladt los candidats a las eleccions presidencialas, a despart de dòna Le Pen, sus los lors objectius comparat al respect dels dreches lingüistics e culturals de las divèrsas compausantas de la Republica francesa dins los diferents territòris de metropòli e d’otramar.
Globalament, deploran una campanha qu’exprimís un replegament sus se, sus un nacionalisme que va al davant de las valors de reconeissença e de respècte de la diversitat culturala que defendon e que deurián resultar dels engatjaments internacionals de França.
Formalament, tres candidats an respondut, Felip POUTOU del NPA, Beneset HAMON (PS, EELV) e Amanieu MACRON (En Marche). A l’analisi de las responsas, dels programas e de las declaracions, las organisacions constaton :
- Felip POUTOU es lo que respond lo mai plan als objectius fixats en remembrant lo dreit dels diferents pòbles del punt de vista internacional a preservar e desvolopar las lors lengas democraticament, que la lenga es un esplech important per bastir la comunautat d’astrada que le pòble a besonh, enclaus per las escòlas associativas laïcas e gratuitas que devon esser sostengudas. Afirma lo dreit dels pòbles e dels trabalhadors de las diferentas regions de França a se dotar d’institucions dins d’encastres que determinan eles-memes, per exemple quant a la reünificacion de la Bretanha.
- Beneset HAMON, coma Amanieu MACRON, s’engatjan a far ratificat per França la Carta europèa de las lengas regionalas o minoritarias. Aqueste que precisa que los mejans d’expression de las identitats regionalas seran acrescudas e que l’aprendissatge de la lenga e de la cultura locala tre l’escòla serà facilitat.
- Considerant que los principals autres candidats an pas respondut, las organisacions signatàrias pòdon pas mai que condemnar prepaus tals coma los de monsen Fillon que considera que la França a portat sa cultura als pòbles colonizats sens parlar dels crimes de la colonizacion, ni de las lengas, ni de las culturas e tanpòc de las istòrias d’aquestes pòbles.
Lo Malhum europèu per l’egalitat de las lengas avertís contra la sortida de l’Euròpa significada per Marina Le Pen e Joan Luc Melenchon e lo risc de revision de la construccion européa fondada sus los objectius de democracia, de dreits de l’òme e d’Estat de dreit e mai de plurilingüisme, de dialòg e de diversitat de las lengas e de culturas, devon esser defendudas. Remembra lo vòte dels dos candidats, dòna Le Pen e monsen Melenchon, al Parlament europèu per s’opausar en 2013, amb l’extrèma drecha francesa e europèa, a la resolucion Alfonsi per la salvagarda de las lengas europèas en perilh e la lor oposicion constanta a la reconeissença oficiala de las lengas regionalas de França.
Cossí que siá, los moviments lingüistics e culturals dels diferents territòris, membres del Malhum europèu per l’egalitat de las lengas, afirman la lor determinacion a se batre per un mond que siá pas partejat entre qualques poders dominants mas fondat sus la reconeissença e la participacion effectiva de tots los pòbles e de totas las culturas segon los principis dels dreits umans fondamentals.
Contact : T Louarn : 06 60 88 97 78
Signataris :
Occitanie : Institut d’Estudis Occitans – Alsace : Culture et Bilinguisme d’Alsace et de Moselle - René Schiller Gesellschaft ; Initiative Citoyenne Alsacienne - Bretagne : Kevre Breizh, Coordination des associations culturelles de Bretagne ; Bertègn Galèzz – Catalogne : écoles la Bressola – Pays Basque : Euskal Konfederazioa – Corse : Parlemu Corsu – Pays d’Oïl : Défense et Promotion des Langues d’Oïl – Guyane : Mama Bobi ; Réseau de langue Mawinatongo Makandi Makandra.


text:
Cauna de Cuçac
La cauna preïstorica de Cuçac se tròba al Boisson de Cadonh. Embarra pus de 150 gravaduras paleoliticas restacadas al Gravetian, en mai de nombrosas rèstas umanas, sens dobte de sepulturas, ligadas en aparéncia a las figuras parietalas.
Localizacion e istoric[modificar | modificar la font]
Se dobrís dins la val de Dordonha, en Brageiragués, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha. A una longor de 1,7 km.
Las rèstas umanas[modificar | modificar la font]
Amb la cauna de Vilonor en Charanta Occitana, tanben considerada coma gravetiana, la de Cuçac constituís un dels rars testimònis d'associacion d'òbras parietalas e de sepulturas umanas del Paleolitic europèu. Al mens cinc individús -4 adultes e 1 adolescent- foguèron depausats dins de zonas de voludament dels orses.[1]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Zona arredondida cavuda dins lo sòl argilós de las caunas que permet als orses de s'i arrucar dins l'ivèrn per dire de manténer una temperatura equilibrada.


text:
Son las doás lengas estrangièras (a Occitània e al Roergue) per far la promocion de l’AVAIRON, departament francés, per l’ancian Roergue del Ducat d’Aquitània ! Quí me podrà explicar eprqué l’occitan es pas emplegat aquí … E las rasons fautan pas per emplegar l’occitan ; ma primièra rason es : L’Estivada, estivada aquesta que dona la linha del succès, ECONOMIC !
La darrièra enquèsta web de Midi Libre o explica… L’Estivada es l’animacion qu’es valorizada pels Internautas ; l’Aveyron en anglés, non !
Es qu’un jorn los tecnocratas de las CCI (o dels CR, CG, aglomeracions grandas o pichonetas) acceptaràn d’o comprendre ?
Ieu me pausi la question : se es una question d elocutovòres de la planèta, alara perqué pas en chinés mandarin ? Ailà, es plan mai de milions que la párlan, mas milierats de milions !
Lo mercat-Estat-nacion francés nos engana de mantunas faiçons … la darrièra :
Senon avèm un ‘So Toulouse’ plan coma cal tanben…. Tè justament particularament tolzan, particularament sul camin del SISQA quora avèm pas de veïcul automòbil e que sabèm pas ont son las navetas per ajudar a anar a pè e ambe crompas bèlas :
Pareis que serà melhor elonhat del centre vila de Tolosa, pel SISQA del novèl pargue al nòrd-oèst sul camin de fRANÇA.


text:
Lo sagèl del secret de Gui Vialà (IEO, colleccion Crimis, 1995, 75 paginas, 6 €).
Après Par o impar paregut en 1984 Gui Vialà publicava un autra roman policièr Lo sagèl del secret dins la jova collecion Crimis de l'IEO.
Extrach : « ... Agachèt un moment aquel bolegadís puèi profèitet d’un embolh de las autòs per traversar. Çò que lo tirava de l’autre costat èra lo magasin de monsur Marc.
« Aquí se vendiá de timbres de colleccion. Darrièr la vitra èran presentadas de pochetas amb de timbres de gaireben totes los païses : polits images de bèstias, de flors, de monuments, tot aquò plen de colors. I aviá tanben de cartas e d’envolòpas que portavan un sagèl que se disiá del "primièr jorn" d’emission. Res de rar. Se met pas jol nas de tot lo monde, çò que donariá benlèu de marridas idèas a de colleccionaires envejoses. Cada jorn l’òme s’arrestava davant aquelas vinhetas. Semblava prene plaser de las véser, puèi sens agachar las autras botigas e, totjorn dapàs, tornèt trobar la carrièra del Portal Nòu. Èra gaireben nuèit quand dobriguèt la pòrta de l’ostal. »
Dins aquel pichon mond claus de la filatelia, lo legeire tornarà trobar amb plaser l’inspector Tadèu ja present dins Par o Impar.
Pèire Rabasse en 2017 presentava lo libre dins la revista Lo Lugarn. Extrach : « Dins una vila mejana que demòra de temps anonima, mas que l'autor se pòt pas empachar de nomenar Castras en fin de narracion, un òme es ensucat a mòrt.
« D'aquí entr'aquí lo paure inspector Tadèu, sens cap d'indici provant a la debuta, se va lançar sus la pista de criminals potencials. Va córrer de costats e d'autres per s'anar copar lo nas d'aicí e d'ailà. Va sautar de mal en marrit. Mas aquò's lo mestièr de policièr qu'o vòl. Es tanben lo mestièr de l'escrivan de lo far damnar una mica en lo butant dins d'andronas. Es la règla fondamentala del genre e Gui Vialà es luènh de l'aver doblidada. »


text:
Bacin Mediterranèu
Los concèptes de Bacin Mediterranèu e de mond mediterranèu (var. monde mediterranèu) designan las regions se trobant a l'entorn de Mediterranèa. Aquelas regions mediterranèas s'espandisson del sud d'Euròpa, a l'Orient Mejan e l'Africa del Nòrd. Lo limit del bacin o del monde mediterranèu se referís subretot al clima mediterranèu e pus particularament lo limit de la cultura de l'olivièr. D'autres critèris culturals o istorics permeton tanben de delimitar la region mediterranèa. La cultura o la civilizacion mediterranèa es alara definida per un eretatge antic o medieval fòrt, ligat a las civilizacions grècoromana, islamica e de la cristianitat. Aquela cultura se materializa dins l'alimentacion per la predominància dels legums, dels fruches, del peis, del pan, de l'òli d'oliva e del vin.
Lo Bacin Mediterranèu es marcat per d'iniciativas politicas recentas coma lo processús de Barcelona, l'Union Mediterranèa e la Zona Euromediterranèa de Libre Escambi. De Jòcs Mediterranèus existisson dempuèi 1951.
Somari
GeografiaModificar
La partida mediterranèa d'Euròpa compren las tres grandas peninsulas australas: la Peninsula Iberica, la Peninsula Italica e una partida de la Peninsula Balcanica amb per tèrmes los Pirenèus, los Alps, los Alps dinarics, los Balcans e los monts Rodòpes.
La partida mediterranèa d'Asia compren l'oèst e lo sud de la peninsula d'Anatolia, lo Levant, amb per tèrme los monts de l'Anatolia coma lo Taurus e lo desert de Nèguev.
La partida mediterranèa d'Africa comprend la region de Magrèb, la peninsula Cirenaïca, la broa libiana e egipciana e una partida de la val de Nil amb per tèrme principal lo desèrt de Sahara e los monts d'Atlas.
La mar Mediterranèa es, ela, devesida en dos bacins, oriental e occidental, dempuèi l'Estrech de Gibartar fins al Bacin del Levant e aculhís cada an prèp de 200 milions de toristas e 30 % de las naus mercandas del monde, o prèp de 120 000 naus, amb las consequéncias economicas e ecologicas qu'aquò provòca[1].
EnvironamentModificar
Es una de las regions del monde que l'urbanizacion, la periurbanizacion e l'agricultura consoman mai de ressorsas naturalas, amb d'impactes sus l'artificializacion, la fragmentacion de l'abitat, l'erosion e destruccion dels mitans naturals. Las zonas umidas perdèron prèp de la mitat de lor superfícia en un sègle (de 1900 a 2000) segon l' Observatòri de las zonas umidas mediterranèas[2]. Alara que los efèctes de l'escalfament global s'apondon, demòra pas que 18 500 000 d'ectaras per tota la region (o en mejana 2 % de la superfícia totala dels 27 païses del bacin en zonas umidas; estuaris e lagunas saladas inclusits)[3][4]. Los países que n'an lo mens son Espanha (1 % del territòri), Bulgaria (0,9 %), Chipre (1,1 %), Malta (0,1 %). Al Magrèb, l'Argeria abriga quant a ela 0,6 % de las zonas, Marròc (0,7 %), Libia (0,2 %). Alara qu'a l'Orient Mejan, Siria compren sonque 0,8 % de las zonas umidas, Jordània (0,5 %), Liban (0,1 %), Israèl e Palestina (1,3 %). Segon l'observatòri, las superfícias asagadas son ara estabilizadas dins l'UE, en Israèl e en Egipte, mas son fonts d'una granda consomacion d'aiga[5].
Las mesuras de proteccion de la biodiversitat semblan de donar de resultats per qualques aucèls d'espècias protegidas (pelicans, becaruts e gruas) que sos efectius aumentèron dins la zona mediterranèa. Los mamifèrs, anfibians, reptils e peisses al contrari mermèron de prèp de 40 % dempuèi 1970[6]. 30 % dels anfibians, 25 % dels reptils e 15 % dels mamifèrs, contra 5 % "sonque" dels aucèls, son menaçats d'atudament dins la zone mediterranèa segon la Lista roja de l'UICN. Los peisses d'aiga doça merman encara mai aviat dins la zona mediterranèa qu'a l'escala mondiala (39 % son menaçadas d'atudament en Mediterranèa contra 15 % dins lo monde). Las causas son entre autras la destruccion e pollucion dels abitats, coma pels engraisses, pesticidas e l'invasion d'espècias exoticas[7].
IstòriaModificar
Lo Bacin Mediterranèu es lo brèç de la civilizacion occidentala. L’Antiquitat coneguèt un fum de civilizacions divèrsas coma las egipcianas o las mesopotamianas. Puèi, de grands empèris prenguèron lo contraròtle de las broas de la Mare Nostrum. Grècia, Cartage e Roma èra atal conegudas per èsser de talassocracias a causa de lor dominacion del Bacin Mediterranèu per mejan del comèrci maritim e de las guèrras navalas.
EconomiaModificar
Sector primariModificar
L'agricultura mediterranèa es tradicionalament definida a l'entorn de tres culturas (dichas trilogia mediterranèa): del blat, de l'olivièr e de la vinha. La viticultura dins la region remonta a l'antiquitat, coma Grècia antica en Egipte antica e en Fenicia.
Mas la region fan tanben d'importantas produccions de fruches e de legums dins los òrts lo long de las valadas dels flums. L'agricultura mediterranèa es atal caracterizada per fòrça asagatge afin de suportar la secada estivala. La produccion arboricòla es dominada per la produccion de persec, d'albricòts, de melons, de cerièras e de prunas e mai al sud, pels agrums e de dàtils. Los legums son subretot de tomatas, d'auberginas, de carchòfas, de pebrinas e de cauls. D'autras cerealas son tanben fortament presentas coma lo ris (plana de Pò, o encara lo milh o lo milh menut (Africa del Nòrd).
La pesca es tanben un sector important en Mediterranèa. La consomacion de peisses per abitant es plan nauta. Las varietats de peisses pescats tradicionalament son lo ton, la merluça, la sardina e l'anchòia.
Lo sector de la silvicultura a perdut de son importància. Mas de produccions de qualitat son encara presentas dins la region coma en Espanha e Portugal, onte se concentra gaireben tota la produccion mondiala de siure e de surrièr. La region mediterranèa es tanben coneguda per la cultura de rabassa.
Nòtas e referénciasModificar
- ↑ "Linde" (fr)Pablo Linde, « Méditerranée. La mer la plus polluée du monde », in Courrier international del 27 de julh de 2007, en linha
- ↑ Mediterranean Wetlands Observatory !
- ↑ ActuEnv2012 (fr)Actu environnement, Bacin Mediterranèu: pèrda de la mitat de la superfícia de las zonas umidas al respècte de 1900 22 de febrièr de 2012
- ↑ (en)Rapport (2012-02-02) e synthèse (Synthesis for decision makers + Factsheets) (2012-02-02)
- ↑ ActuEnv2012
- ↑ ActuEnv2012
- ↑ ActuEnv2012
Vejatz tanbenModificar
BibliografiaModificar
- (fr)Jacques Bethemont (et aL;), Le monde méditerranéen : thèmes et problèmes géographiques, Sedes, Paris, 2001, 320 p.
- (fr)Maurice Rieutord S.J. e Loïc Tribot La Spière (dir.), Le bassin méditerranéen : un espace en quête de sens ?, Publisud, París, 2000, 85 p. ISBN 2866006143
- (fr)René Teboul, L'intégration économique du bassin méditerranéen, L'Harmattan, Paris, Montréal, 1997, 264 p. ISBN 2738452981


text:
Vicereiautat de l'Arriu de la Plata
La Vicereiautat de l'arriu de la Plata (en castelhan Virreinato del Río de la Plata e, en castelhan de l'epòca, Virreynato del Río de la Plata) qu'èra ua anciana division administrativa creada en 1776 peu rei d'Espanha Carles III dens lo sud de las soas colonias americanas en bèth i amassar Buenos Aires, Paraguai, Tucumán, Potosí, Santa Cruz de la Sierra, Charcas (Haut Peró) e Cuyo (un vast territòri partatjat uei lo dia peus estats d'Argentina, Brasil, Bolívia, Paraguai, Chile e Uruguai. La soa existéncia que s'acabè dab l'independència de las colonias qui èran sosmesas a la soa autoritat.


text:
Bonn
Bonn es una vila alemanda del Land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa superfícia totala es 141,22 km². De 1949 a 1990 foguèt la capitala de la Republica Federala d'Alemanha.
Sa populacion èra estimada a 327 913 abitants en 2011, en essent la 19ena vila d'Alemanha, un pòrt fluvial al Ren e es sieu universitària dempuèi lo 1818, an que s'i fondèt sa universitat, Rheinische Friedrich Willhelms Universität, qu'ocupa lo luòc de l'ancian palai dels electors de Colonha.
Lo musician Ludwig van Beethoven (1770-1827) i nasquèt.
Lo 1949 se creèt un quartièr administratiu al sud de la vila. Las ambaissadas e las residéncias dels foncionaris son a la vesina Bad Godesberg.
Es pòrt fluvial al Ren e a un aeropòrt prèp partejat amb Colonha.
Los sieus monuments mai destacats son lo Münster (una collegiada romanica dels sègles XI-XIII), l'ostal de la vila (sègle XVIII); e la Beethovenhalle (1957-1959). Lo Rheinisches Landesmusum a d'importantas colleccions d'art.


text:
Jutge
Lo jutge (o la jutgessa) es un agent public, lèumens membre d'un còrs judicial, magistrat encargat de trencar los ligòces e doncas de rendre la justícia. Sas foncions, formacion e nomenament pòdon variar segon lo país; per exemple, en Espanha lo jutge d'instruccion dirigís las recèrcas (enquèstas) suls delictes, encara que dins d'autres païses aqueste trabalh correspond als procuradors. Dins los païses regits pel Drech roman, los jutges son generalament d'agents publics de carrièra e dins los païses anglosaxons son de còps causits.


text:
24 août 2015
Un terrorista plan preparat e decidit es estat mestrejat al moment de cometre son atemptat, mercé al coratge de dos estudiants del MEBOC.
Es en plen amfi, al moment d’un cors sus la literatura occitana del sègle 20, que lo terrorista se levèt per perpetrar son malfait. Urosament, dos estudiants del Meboc, desrevelhats per un còp, ausiguèron lo malfactor que repetava a votz baissa « degunalitat degunalitat ». Son intencion èra segurament de getar aquesta panoccitanitat a las aurelhas dels paures estudiants occitans, que la risca de traumatisme es grandarassa, sens parlar dels professors presents dins la sala.
(suite…)
18 février 2015
Lo darrièr film de diget prod, 50 nuàncias de grèu, es a l’aficha dempuèi dimècres. Promet de batre los succès d’audiéncia.
Aquel film es pas per totes los publics. Es l’istòria d’un lingüiste pervèrs, que vòl convertir sas conquistas femininas a son biais de pensar. La darrièra en data, Anna, n’es amorosa e va temptar de lo tornar dins lo camin drèit. Acceptarà d’anar dins la cambra verda, ont Crestian fòrça sas somesas a aprene las reglas de gramatica, de lexicologia e de fonologia. Unas scenas son de mal susportar. La e de sosten trucarà fortadament las personas sensiblas.
(suite…)
28 janvier 2015
Qu’ei un eveniment istoric. L’InÒc que s’i ei escadut a produsir un tèxte qui a hèit l’unanimitat deus lingüistas.
« Tot qu’ei corrècte », qu’an declarat a l’unanimitat los quinze lingüistas qui an tornat léger lo tèxte. « N’i a pas nada peca ». Tau purmèr còp despuish 1875, un organisme occitan que s’i ei escadut a escríver un tèxte qui a hèit l’unanimitat deus correctors.
(suite…)
11 octobre 2014
Après aver descobèrt lo Petit guide insolent des mots occitans, passagers (clandestins) du français de Florian Vernet, l’Acadèmia francesa a decidit de tornar far lo diccionari per tirar çò que considèra coma d’eresias.
« En seguida d’aquelas revelacions orrificantas, prendrem las mesuras que s’impausan per eradicar totas aquelas estigmatas patesantas dins nòstra polida lenga francesa », çò anoncièt lo president de l’Acadèmia francesa tre la darrièra pagina del Petit guide legida.
(suite…)
1 septembre 2014
A la seguida d’un article paregut en cò d’un concurrent nòstre, los descendents de Loïs Alibert, l’autor del diccionari referent de l’occitan estandard, pòrtan lo planh per arcelament sexual e viòl en reünion.
Es un article del lingüiste plan conegut D.S. que lancèt l’afar, o puslèu la frasa de l’article en question : « Tota “acadèmia” que se lança dins una violacion d’Alibèrt e del CLO s’autoexclutz del trabalh seriós. »
(suite…)
10 juin 2014
Un estudiant sòci del Medòc reagís a un article del jornal Sud Ouest que qualifica son parlar de « patés quasi completament desaparegut ».
Aquesta setmana, lo quotidian Sud Ouest publiquèt un article per parlar un còp de mai la vivacitat de la lenga gascona : « Le patois médocain n’est pas mort ». Avèm encontrat un estudiant montpelhierenc que ten a reagir. Militant associatiu puslèu prudent, lo nòstre jove a tengut a conservar son anonimat. Nos explica :
(suite…)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Sarrebourg
Liste des communes
Sarrebourg
Ville de Sarrebourg, commune de France de 12 000 habitants.
Chef-lieu d'arrondissement.
La mairie de Sarrebourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques et de musées, d'activités sur la ville.
Commune rattachée : Hoff.
Phalsbourg
Ville de Phalsbourg, commune de France de 5 000 habitants.
La mairie de Phalsbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Cette ville fait partie du Parc naturel régional des Vosges du Nord.
Présence de monuments historiques et de musées, d'activités sur la ville.
Dabo
Ville de Dabo, commune de France de 2 600 habitants.
La mairie de Dabo a une adresse e-mail et un site Internet.
Réding
Ville de Réding, commune de France de 2 400 habitants.
La mairie de Réding a une adresse e-mail et un site Internet.
Walscheid
Village de Walscheid, commune de France de 1 600 habitants.
La mairie de Walscheid a une adresse e-mail et un site Internet.
Abreschviller
Village d'Abreschviller, commune de France de 1 500 habitants.
La mairie d'Abreschviller a une adresse e-mail et un site Internet.
Troisfontaines
Village de Troisfontaines, commune de France de 1 300 habitants.
La mairie de Troisfontaines a une adresse e-mail.
Commune rattachée : Biberkirch.
Buhl-Lorraine
Village de Buhl-Lorraine, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Buhl-Lorraine a une adresse e-mail et un site Internet.
Niderviller
Village de Niderviller, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Niderviller a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Lorquin
Village de Lorquin, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie de Lorquin a une adresse e-mail et un site Internet.
Brouderdorff
Village de Brouderdorff, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Brouderdorff a une adresse e-mail et un site Internet.
Hartzviller
Village d'Hartzviller, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie d'Hartzviller a une adresse e-mail.
Hommarting
Village d'Hommarting, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie d'Hommarting a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Quirin
Village de Saint-Quirin, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Saint-Quirin a une adresse e-mail.
Présence de monuments historiques sur le village.
Sarraltroff
Village de Sarraltroff, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Sarraltroff a une adresse e-mail.
Saint-Jean-Kourtzerode
Village de Saint-Jean-Kourtzerode, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Saint-Jean-Kourtzerode a une adresse e-mail.
Fénétrange
Village de Fénétrange, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Fénétrange a une adresse e-mail.
Ce village fait partie du Parc naturel régional de Lorraine.
Présence de monuments historiques sur le village.
Imling
Village d'Imling, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie d'Imling a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Er ajuntament de Vielha e Mijaran a començat a elaborar eth Plan Locau de Joenessa (2018-2021) pendent aguesta primauera, e se demore que sigue prèst aguest madeish ostiu. Aguest plan supausarà era huelha de rota entad aguest sector dera societat enquiar an 2021. Ei eth prumèr viatge que Vielha e Mijaran dispausarà d’un Plan d’aguest tipe en municipi.
Eth Plan Locau de Joenessa partís d’un convèni qu’er ajuntament a signat damb eth Conselh Generau d’Aran, en quau compartiràn era figura d’ua tecnica de joenessa entà amiar-lo a tèrme. Era prumèra fasa d’aguest plan consistís en elaborar ua analisi der estat actuau dera joenessa en municipi. En aguest sens, ei important poder conéisher quina ei era aufèrta qu’a eth sector aué dia, quines son es associacions restacades damb es joeni, en tot crear dinamiques de grop (focus groups) entà poder amassar es inquietuds des joeni e trebalhar en tot çò qu’an de besonh.
Ath delà, er ajuntament meterà en foncionament un seguit d’enquèstes damb gent qu’abituauments trebalhe ath tor des joeni (tecnics esportius, mèstres…), pr’amor que coneishen es aspiracions e besonhs reaus des joeni e pòden aportar informacion de gran interès entara elaboracion deth plan. Damb tot açò, se poderàn establir es diuèrses linhes d’actuacion qu’aurà d’auer eth Plan Locau de Joenessa.
Era prumèra fasa d’aguest Plan consistís ena analisi actuau dera joenessa deth municipi, en tot trebalhar damb era aufèrta existenta e es inquietuds des joeni
Eth plan contemplarà tanben es criteris de gestion deth Centre Joen Vielha, que se demore que pogue èster ua realitat a compdar de finaus d’aguest an.
Segontes eth còsso d’Espòrts, Joenessa e Naues Tecnologies, Alberto López: “Aguest Plan Locau de Joenessa ei fòrça important entath municipi de Vielha e Mijaran, entant qu’ei de besonh aufrir as nòsti joeni totes es oportunitats que meriten. Entad açò, mos cau conéisher es sues inquietuds e demandes, e potenciar es accions que melhor concòrden damb çò qu’an de besonh. Ei important que siguen conscienti qu’eri pòden collaborar damb er ajuntament e participar enes ahèrs que les preocupen. Ath delà, ei era milhor forma qu’auem de fomentar valors claus coma era cooperacion e er associacionisme”.
Info e foto: Ajuntament de Vielha e Mijaran


text:
D’aprèp l’òbra de Molière – Monsieur de Pourceaugnac
L’istòria
Es una adaptacion occitana de la pèça de Molière. Dins l’escritura originala Monsur de Pourceaugnac, gentilòme lemosin, ven a París per esposar Julie, la filha d’un gentilòme parisenc. Aquel estima mièlhs un ric provincial au jove Erast que sa filha n’es amorosa. Julie e Erast, ajudats per la serventa, van engimbrar un estratagèma per desvalorar lo provincial e li far paur per lo menar a fugir. Per Molière, aquesta situacion es pretèxte a crear de scènas dramaticas e comicas per denonciar l’arrogància dels medecins, la coquinariá dels avocats mas tanben la pesantor piòta dels provinciaus e la vivacitat intelligenta de las gens de la capitala. Es una pèça escricha per far rire la cort e qu’utiliza las caricaturas e los arquetipes provincials.
L’adaptacion occitana cap vira la situacion. Sèm dins una vila miegjornala d’Occitània e Monsur de Pourceaugnac, ric gentilòme parisenc, arriba per esposar Julie. Aquesta inversion de las geografias pausa un bilingüisme occitan/francés portat pels personatges. Aquò valoriza la mesfisança e la crudelitat fàcia a l’estrangièr, meme se los rires e las trufadas son au servici de l’amor. Afortís la simplesa candida de Monsur de Pourceaugnac que Molière rendeva ridicul. Compausada a la lèsta, aquesta pèça es falsament didactica e dubrís una vejaïre mai complexa de la definicion dels personnatges. Lo rire demòra, es meme essenciau. Mas an aquel cabaret (comedia-balet comandada per Louis XIV) s’apond una dimension sociala e umana qu’interpèla nòstra societat d’uòi.
La causida de Molière
La creacion occitana es rica d’escrituras contemporanèas tant coma de produccions mai ancianas, sortidas de son patrimòni. Per tant, l’adaptacion en occitan de grands autors de l’escritura teatrala mondiala es mai rara. Es çò qu’avèm volgut abordar : tractar un « classic » e i far prèner los vestits de la lenga occitana. Un biais de far fin finala comun per lo teatre ont las companhiás o los meteires en scèna adaptan en totas las lengas Shakespeare, Llorca, Faulkner, Tchekhov…
La causida de montar un Molière es venguda naturalament, dau fach de las viradas en Lengadòc de l’ « Illustre Théâtre ». En mai d’aquò « Monsieur de Pourceaugnac » ten una sequéncia importanta ont un personatge parla l’occitan lengadocian. Èra temptant de trabalhar sus una matèria que portava ja una paraula occitana autentica.
“Monsieur de Pourceaugnac” es tanben una escritura dramaturgica que dona d’espaci au jòc e a la fantasia dels comedians. Escricha e repetida en tres setmanas, Molière pesquèt dins lo « fond de juòc e de repertòri » dels comedians de sa tropa per compausar çò que sonariam uòi un cabaret dramatisat. Avèm fach parrièr en espleitant dins la practica dau teatre occitan d’uòi los elements que permeton d’en esclairar la modernitat.
Ensins, jol pretèxt dau divertiment, aquesta pèça interròga tanben lo pes dels poders sus lo sen, lo rapòrt ParísProvíncia e l’agach sus l’estrangièr.
L’adaptacion occitan/francés e l’inversion geografica los reverta d’un biais espantant. Marceau Esquieu i contribuèt en portant una finesa a la definicion de cada protagonista d’aquela pèça. Fin finala, Monsur de Pourceaugnac anóncia una escritura mai trabalhada del Bourgeois gentilhomme. Porria ne’n permetre un estudi originau. De seguir ?
Distribucion
- Mesa en scèna : Jean-Louis Roqueplan
- Juòc : Jean-Louis Blénet, Gilles Buonomo, Bruno Cécillon, Yves Durand
- Vestits : Sûan Czepczynski
- Masquetas : Jérémie Wagner


text:
Arc de trionf
Un arc de trionf es un obratge d'art celebrant una victòria o una seria de victòrias.
Se compausa d'un o mai d'un passatge dins un massís de maçonariá, subremontats d'un entaulament e d'un atic. Aqueleis obratges foguèron inaugurats dins la Roma antica.
Lista d'arcs de trionf[modificar | modificar la font]
- Pòrta d'Ais - Marselha
- Pòrta dau Peiron - Montpelhièr
- Arc de Trionf da Rua Augusta - Lisbona
- Arc de Trionf d'Aurenja
- Arc de Trionf de Barcelona
- Arc de Constantin - Roma
- Arc de Septimi Sevèr - Roma
- Arc de Titus - Roma
- Glanum près de Sant Romieg de Provença
- Arc de Trionf de l'Étoile - París
- Arc dau Carossèl - París


text:
Burthecourt-aux-Chênes
Burthecourt-aux-Chênes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Descobèrtas a Modèl:La s- : cinc sépultures pas datadas ; bastiment gallo-romaine, sépultures mérovingiennes.
- Découvertes au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle : cinq sépultures non datées ; construction gallo-romaine, sépultures mérovingiennes.


text:
Athée (Mayenne)
Athée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es situada en lo sud-Mayenne
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana de contunh jos lo Regim Ancian, la municipalitat fasiá partida del fief de la baronnie angevine de Craon que dependava de la Senescalciá d'Angieus e del país d'eleccion de Château-Gontier.
Au Moyen Âge puis sous l'Ancien Régime, la commune faisait partie du fief de la baronnie angevine de Craon dépendait de la sénéchaussée principale d'Angers et du pays d'élection de Château-Gontier.


text:
Demografia de Japon
Japon es lo primièr país asiatic que coneguèt un regim demografic modèrn,e que coneis a l'ora d'ara una post-revolucion demografica. Es tanben un dels païs del mond mai amenaçats per una diminucion de sa populacion. L'esperança de vida i es fòrça nauta (83,7 ans en 2013) e l'envielhiment plan accentuat. Etnicament es un país omogonèu amb de minoritats pauc importantas demograficament. Reçaup relativament pauc d'estrangièrs per un país desvolopat (1,8% en 2014). Sa populacion es estimada a 127 000 000 en 2015 après lo maximum de 128 057 352 del recensament de 2010.
Per 2016, la populacion es estimada a 126 700 000[1].
Somari
- 1 Composicion etnica, lingüistica e religiosa
- 2 Demografia Istorica
- 3 Situacion actuala e recenta
- 4 referéncias
Composicion etnica, lingüistica e religiosa[modificar | modificar la font]
Composision etnica[modificar | modificar la font]
Lo Japon foguèt longtemps un païs omogenèu al ponch de vista etnica. L'etnia dominanta, la japonesa, deviá comptar amb una sola minoritat ( los Ainos) qu'èran concentrats dins lo nòrd del païs e qu'èran pauc nombroses.
Los forestièrs an sempre constituit de minoritats pauc importantas. La situacion a cambiat recentament e lo Japon compta ara amb una communautat forestièra significativa.
I a tanben d'autres divisions socialas importantas dins la societat japonesa. Una d'elas donèt naissença a un grop los ''Buraku'', reconeguts tanben coma minoritat en mai dels Ainós e dels Okinawans.
Los Ainos[modificar | modificar la font]
Lor nombre es ben reduch. 25 000 e qualques centenats tanben en Russia. I a de segur un nombre mai grands de japoneses qu'an un rèire ainó. Lor origina es encara discutida. Lor lenga es gaireben mòrta. I aviá 15 personas qu'utilizavan la lenga dins la vida vidanta dins las 1980s. Bensai un centenat pòt entendre o parlar mai o mens l'ainó dins lo nòrd de Japon mas aquò es controversiat. Segon l'UNESCO en 2006, i aviá 304 locutors e 23 782 Ainós a Japon en 2006. Lor lenga es pasmens ensenhada a l'escòla per ensajar de la revitalizar. Es una lenga amenaçada.
Los Ryukyuans[modificar | modificar la font]
Aquela etnia se tròba dins la prefectura de Okinawa. Apertenon a la familha japonesa, lors lengas essent inclusas dins la familha de las lengas japonicas. La provincia comptava 1 391 743 estajants lo primièr d'agost de 2010. Cal pasmens considerar que una partida importanta son pas de Ryukyuans mas son venguts d'autras provincias de Japon. Los dialèctes (amami, okinawan, miyako, yaeyamà, yonaguni) son en grèu dangièr d'escantiment segon lo site l'aménagement linguistique du monde, Universitat de Laval, Canadà. Segon aquest site, cada dialècte ( o lenga segon la classificacion causida), compta mens de 100 locutors[2]. Lo site ethnologue es mai opimista e porgís una estimacion de 980 000[3] per lo sol okinawan en 2015.
Los Oroks[modificar | modificar la font]
I aviá 20 Oroks a Japon en 1989. Es un pòble tongoz. Mai de 300 Oroks vivián tanben en Russia en 2010 (Oblast de Sakhalin).
Communautats immigradas[modificar | modificar la font]
Japon es un país que, istoricament, reçaupèt pauc d'estrangièrs. Pasmens, entre 1990 e 2005, lo nombre d'estrangièrs doblèt abans de s'estabilizar dempuèi 2005. La catastròfa de Fukushima marquèt la fin de l'augmentacion numerica dels estrangièrs e, pel primièr còp dempuèi 1990, una baissa.
Evolucion del nombre d'estrangièrs entre 1990 e 2014.
Los Coreans[modificar | modificar la font]
Los Coreans son venguts a partir de las annadas 1920, per trabalhar a Japon. Lor nombre bomèt fins a ajónher gaireben 2 000 000 en 1945. Se la majoritat foguèt repatriada, una communautat demorèt que aguèt de s'acarar amb de dificultats de las bèlas per s'integrar a una societat istoricament pauc acostumada a recebre de forestièrs. En 2005, mai de 284 840 avián la ciutadanetat japonesa, als quales cal ajustar 598 687 residents. Al total, i aviá aperaquí 885 000 Coreans (0,7% de la populacion totala) en 2005. Aquel nombre es estable e se pòt estimar que son pas mai de 900 000 en 2012.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Pauc nombroses 20 ans fa ( 150 339 en 1990), èran 680 518 en 2009 (China, H.-K., Macau, Taiwan). Los etnics chineses son un pauc mai nombroses ( d'unes que i a venon de Singapor per example). Es una communautat que lo nombre créis rapidament, tot ben que siá una immigracion pauc establa e provisòria. Representavan en 2009, 0,54% de la populacion totala.
Los Filipins[modificar | modificar la font]
Aquela communautat s'es desvolopat dempuèi las annadas 1990. Comptava 211 716 residents en 2009 (1990: 49 092).
Los Brasilians[modificar | modificar la font]
Aqueles Brasilians son mai que mai de Brasilians qu'an un rèire japonés e que venguèron atraches per la prosperitat economica o lo desir de retrobar sos raices. De 56 429 en 1990, lor nombre passèt a 316 967 en 2007, e 267 456 en 2009, signe qu'aquela onda es a s'agotar. Sabon lo portugués e lo japonés.
Autres grops[modificar | modificar la font]
I a tanben 447 936 residents registrats en 2009 mas cap d'autra communautat trespassat los 100 000 membres. Se tracha mai que mai d'Asiatics, de descendents de Japonese des Peró o dels E.-U., d'Americans e de qualques Europèus. Aquela communautats dònan una cara novèla al país que compta amb una communautat anglofòna de mai de 90 000 membres. I a tanben 60 000 ispanofòns (mai que mai Peruvians) e 10 000 francofòns. Coma l'occitan es ensenhat, qualques personas pòdon parlar la lenga blosa. Naoko Sano a publicat un diccionari occitan-japonés.
Religions[modificar | modificar la font]
Japon es un païs tradicionalament shintoista e bodista. Lo govèrn[4] estimava en 2009 que i aviá:
- 106 498 000 shintoïstas
- 76 015 000 bodistas
- 2 122 000 crestians
- 9 010 000 autres (en majoritat de movements contemporanèus)
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo japonés es la lenga mairala ( o una de las lengas mairalas) de mai de 98% de la populacion e la lenga segonda coneguda per gaireben totòm demest las minoritats.
Las autras lengas indigènas son:
1. Las lengas ryukuyanas parladas dins la província d'Okinawa ( 1 100 000 locutors siá 0,9% de la populacion, chifra discutida).
2. L' aino, un desenat de locutors.
3. L'orok, se sap pas se i a encara de locutors natius en 2016
4. Lo nikhv, se sap pas se i a encara de locutors natius en 2016
Las lengas dels estrangièrs son mai que mai: lo chinés (0,6%), lo corean (0,4%), lo tagalòg (0,1%), lo portugués (0,1%), lo vietnamian ( mens de 0,1%), l'anglés (mens de 0,1%).
Las lengas estrangièiras mai estudiadas son l'anglés, lo francés, l'alemand lo portugués, l'espanhòl, lo corean e lo chinés. L'occitan es tanben ensenhat dins una universitat.
Demografia Istorica[modificar | modificar la font]
La populacion japonesa representava 1,2% de la populacion mondiala en l'an 0 de nòstra era après decuplar a la seguida de la sedentarizacion de las populacions. En 1500, gràcias al desvolopament de la risicultura representava 3,1% de la populacion mondiala ( gaireben l'equivalent de la populacion francesa d'alavetz). Mantenguèt aquesta proporcion fins a las annadas 1960, que la casuda de la fertilitat menèt a una reduccion importanta del creis e, dempuèi 2010, a una descreissença.
Evolucion istorica de la populacion japonesa[modificar | modificar la font]
Las previsions de populacion son plan variables mas dònan en general 100 000 000 d'estatjants per 2050 e bensai 80 000 000 per 2100.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Situacion actuala e recenta[modificar | modificar la font]
Tendencias recentas[modificar | modificar la font]
La natalitat japonesa es plan flaca e Japon fa partida de las nacions amb los tausses de natalitat mai baisses del mond. La tendencia es a la baissa e, se la populacion coneis los meteisses fenomènes coma d'autres païses desvolopats, sas perspectivas son ennegresidas per una immigracion reducha que pòt pas porgir de naissenças novèlas en quantitat ( al contrari de païses coma França, E.-U. o R.-U. per exemple).
Recensament de 2010[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, i aviá 128 057 232 abitants.
Fukushima e sas consequencias[modificar | modificar la font]
Lo tsunami e l'accident nuclear de Fukushima an causat 15 844 decesses (als quales cal ajustar 3 451 desapareguts). Çaquelà, las consequéncias demograficas mai importantes foguèron ligadas a l'emigracion d'una partida dels estangièrs, inquiets de la situacion a Fukushima. Segon l'agencia japonesa d'estatisticas[8], la populacion passèt de 127 930 000 en mars a 127 710 000 en abril (siá 220 000 personas de mens en un mes). Dempuèi aquela data la populacion s'es estabilizada ( estimacion oficiala de 127 730 000 per genièr 2012) amb lo retorn o l'arribada d'estrangièrs.
Per març 2013, l'estimacion oficiala es de 126 393 679. Es basada subre l'estimacion d'un salde migratòri nulle.
L'accident de Fukushima marca istoricament la debuta de la baissa de la populacion japonesa après un maximum en 2010.
referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.census.gov/popclock/world
- ↑ L'aménagement linguistique du monde http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/asie/japon.htm
- ↑ Ethnologue edicion 2015
- ↑ http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls
- ↑ [1] table 2-25 Standardized Vital Rates and Reproduction Rates
- ↑ [2] table 2-7 Trends of Life Expectancies by Age
- ↑ http://www.japantoday.com/search?q=japan+fertility+2010
- ↑ Japan statistical agency


text:
1119
Aquesta pagina concernís l'an 1119 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Reünion d'un important concili a Tolosa, presidit dirèctament per lo papa Calixte II, per s'ocupar d'una eresia dualista locala. Après lo lenhier de 1022 e lo concili de 1056, aquò mòstra lo desvolopament continú d'una eresia dualista persistenta — probablament un precursor dau catarisme — dins la region. Au contrari dei mesuras adoptadas au sègle XI, lo concili decidèt de prendre de mesuras repressivas e de demandar l'ajuda militara dei senhors locaus[1].
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençats en 1116 còntra lei fèus continentaus dau rèi d'Anglatèrra. D'efèct, a partir de la prima, Loís VI reüniguèt una armada per menar divèrseis incursions còntra Normandia. Afeblits dempuei sa desfacha de 1118, leis Anglés poguèron inicialament gaire s'i opausar. Pasmens, lo rèi Enric decidèt d'un còp de mobilizar de fòrças importantas còntra lei Francés. Lo 20 d'aost, ganhèt la batalha de Brémule onte 140 chivaliers francés foguèron capturats. Loís VI s'escapèt just just e reüniguèt son ost per una còntra-ofensiva. A la fin de l'estiu, intrèt ansin tornarmai en Normandia puei cremèt Ivry. Pasmens, aquela campanha s'acabèt tornarmai per una revirada e lo rèi dei Francs assaièt sensa succès d'obtenir l'ajuda dau papa Calixte II còntra son adversari (→ 1120).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Una armada turca dirigida per Il Ghazi ibn Ortoq, sostenguda per Alèp, ataquèt lo principat e lo Reiaume de Jerusalèm e lo Comtat de Trípol organizèron un important renfòrç per desblocar lo regent Rogièr de Salèrne. Pasmens, Rogièr preferiguèt atacar avans l'arribada d'aquelei tropas. Sei fòrças foguèron anientadas a la batalha dau Prat dau Sang lo 28 de junh e lo regent espereu foguèt tuat. Foguèt remplaçat per Baudoïn II de Jerusalèm e lei fòrças conjugadas dei Crosats bateguèron Il Ghazi a Hab entraïnant la retirada dei Turcs.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Après l'invasion dau Principat d'Antioquiá e la mòrt dau regent Rogièr de Salèrne durant la desfacha crosada dau Prat dau Sang lo 28 de junh, Baudoïn II e sei fòrças participèron a la còntraofensiva crosada qu'entraïnèt finalament la retirada de l'armada turca. Baudoïn II venguèt tanben regent dau principat.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per una expedicion comuna ambé lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm per sostenir lo Principat d'Antioquiá. Pasmens, Rogièr de Salèrne ataquèt sensa esperar l'arribada d'aquelei renfòrç e foguèt massacrat a la batalha dau Prat dau Sang lo 28 de junh per l'armada turca d'Il Ghazi ibn Ortoq. Après aqueu succès, Il Ghazi ataquèt divèrsei castèus dau Principat mai menacèt pas dirèctament sa capitala permetent l'arribada de Ponç e de Baudoïn II que foguèron venceires de la batalha de Hab entraïnant la retirada dei musulmans.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt maritim[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion de l'utilizacion d'un compàs per de marins dins lo libre de l'escriban chinés Zhu Yu dich Pingzhou Ketan.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Michel Roquebert, L'épopée cathare - I. L'Invasion 1198-1212, Editions Perrin (2006), p. 73.


text:
Annie Lennox
Ann Lennox, mai coneguda coma Annie Lennox (Aberdeen, 25 de decembre de 1954) es una cantautora e activista escocesa. Sa carrièra comencèt dins la decada de 1970 dins una formacion sonada The Tourists. Qualques ans mai tard amb un dels membres d'aquel grop, Dave Stewart, formèron amassa lo duo Eurythmics. Comencèt sa carrièra en solista tre 1992 amb l'album Diva.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Diva (1992)
- Medusa (1995)
- Bare (2003)
- Songs of Mass Destruction (2007)
- The Annie Lennox Collection (2009)


text:
Ambe aquelas
felicitacions politicas raras, podrètz trobar la contentament
personal per la renavida dels Pyrénées-Orientaliens. ENFIN ! e los Pyrénées-Orientaliens van cotria ambe lo voide de programa politic per sortit Perpinyà de la sampitèrna crisi economica.
Dissabte passat, lo
jornal parisenc Le Parisien que se vòl « Aujourd'hui
en France » títol per una novèla classica de panatòri de
vinha (per la sason e l'an 2016), « Occitanie » ;
es lo primièr còp pels tres sègles passat qu'una partida
d'Occitània portarà lo nom d'« Occitanie » dins la lenga
imposada actualament pel poder central. Es una istòria oficiala de
nom d'una region de l'Estat francés, una region administrativa
francesa, de dreit francés ; fau notar que dins las regions
d'administracion italiana e espanhòla (catalana), los noms oficials
mençonan pas lo mot « Occitanie » o « Occitània » ;
fau apondre que al cambiament de nom de la region administrativa de
Bordèu, pas cap movement occitan a gausat participar a l'establiment
d'un nom en ligason a una reflexion de la populacion de lenga
occitana ; e per aquela « Nouvelle Aquitaine » digun a
fait votar « Nòva Aquitània », nimai en lenga basca ! E
çaquelà lo cap de region es vengut portar sas pensadas politicas
per la region de Tolosa-Montpelhièr, tot en oblidar a partir del
cambiament de region de publicar las paginas occitana e basca
costumièra per l'anciana « Aquitaine ».
Fau notar que lo debat
democratic a debutat a l'iniciativa d'un grope d'occitans de Tolosa e
Narbona (Convergéncia Occitana e País Nòstre), un an abans la debuta de l'informacion parisenca sus la
famosa pichoneta reforma de las regions ; l'objectiu èra estat
establit lèu e clar, fau un nom que rebèrta l'identitat lingüistica
de las populacions de las regions de Montpelhièr e Tolosa ;
dins aquel debat los Catalans son estats convidats sistematicament,
malgrat d'èstre simplament una pichoneta partida de la novèla
region ; jamai se parlèt de convidar los roergassistas, o los
gasconistas ; o fau pas oblidar tanpauc. Estranh, lo
desvolopament de l'argument es partit de Gasconha …
La debuta del debat se
faguèt dels tempses d'en Martin Malvy, l'ancian cap de region, vengut del costat de Fijac e qu'aguèt lo temps clar per saber sa region coma occitana, el l'ancian jacobin ;
e jà pendent la campanha electorala se ne parlèt, gaire en
Catalonha del nòrd. Arribada al cap de la region, malgrat las
promessas, lo cap de lista de l'UMP-Les-Républicains sortit
per rasons constitucionalas, damorètz una lista de dreita
ideologicament contra « Occitanie », e ambe las promessas similaras
Carole Delga tenguèt la linha, farà una campanha de promocion
dedins la populacion per escolhir un nom que posquèsse agradar a
totes/as. O faguèt, la fau felicitar !
Dins un sistèma politic
d'aligança politica, es Gérard Onesta que prenguèt la direccion de
la campanha per determinar lo nom de la region ; pauc a pauc
çaquelà, e ambe l'interès que la populacion li portava, Carole
Delga s'engatjèt ; dos moments de comission per determinar lo
nom que la populacion aurà d'escolhir se son debanat a Tolosa e
Carcassona ; totes los punt de viste son estats entenduts ;
l'argumentacion catalan o foguèt tanben, malgrat d'estar mal
biaçuda, pauc diplomatica. La resulta serà protestacion pendent una
setmana e al final una causida de noms d'escolhir que tendrà compte
de totes los avejaires ; pel costat catalan, la paradòxa es
qu'es la causida del jornal que los Catalanistas independentistas
díson Le Dépendant, que
serà listat : « Occitanie Pays Catalan » ;
veirèm pus tard qu'aquela causida foguèt tanben aquela d'un fum
d'occitans militants dins aquela futura « Occitanie ».
Fau
notar que sense consultacion e per imposicion administrativa
(dictatura administrativa) lo Conseil Économique et Social
Région imposarà un apondon «
Pyrénées Méditerranée
», aprèp aver amenaçat la presidenta de lançar un referèndum, lo
sindicalista de la CFDT Chauzy
donava lo ton que l'administracion dona a la democracia
participativa... De cap manièra aquel apondon es estat causit pels
catalans, mas per un gropeton d'antidemocratas que refúsan
d'entendre « Occitanie
» per la region.
Çaquelà
« Occitanie » solet,
aguèt un succès que quitament lo movement occitanista a pas capitat
d'aver fins ara, e ambe las dificultats qu'i aguèt per votar per
Internet o per corrièr me fan encara somiar sus la capacitat de
la populacio nd'èstre mai occitanista que lo movement occitan; sabi
d'aqueles militants occitans qu'an esperat lo darrièr moment per
votar (...); èra pas lo cas de la populacion assabentada de
l'interès de la votacion. Aquel succès son 91.000 ciutadans per «
Occitanie », sembla
talament natural, simple, e costumièr ! E se adicionam lo nom «
Occitanie Pays Catalans
» avèm la majoritat dels ciutadans qu'an votat. Fau notar que lo
cap de lista FN de
Perpinyà votèt per « Occitanie Pays Catalans
», malgrat el tanben d'èstre cap de lista, lo FN
sense el donarà una protestacion contra « Occitanie
» aprèp la votacion al Conselh Regional.
Çò
d'incompenedor, es la pausicion d'aqueles letrats d'occitan que
faguèron la mescla entre l'espaci lingüistic d'una populacion de
lenga occitana, e la determinacion legala d'un nom per las mapa de
l'IGN, per l'administracion francesa, una causa politica ; es
clar que la mescla entre la lingüistica e l'administracion (unifòrma
modèl francés dempuèi 1992) d'un espaci politic se sembla a un
etnisme, aquel que determinèt la basa de mantunas guèrras europèas
de tres sègles passats, e pas sonque entre franceses e alemands.
Aprèp
la votacion del Conselh Regional, e per aver pauc participat al debat
democratic, los Catalans de Perpinyà se despertan aprèp aver
considerat que « Occitanie
» val « septimanie
», una vièlha guèrra contra Frêche reviscolada, e sobretot una
asirança contra los gavatxes !
Mas an oblidat qsue Tolosa es pas Montpelhièr … vièlha
mentalitat, vièlha pensada, tòrtas pensadas politicas, a còp de
vomir.
Quand
lo « democrata » Franco, un grand democrata segurament, a nommat lo Principat
de Catalunya, Catalunya,
oblidava Aran ; qui explica als catalans del Sud que fau cambiar
lo nom de la region aquela en Catalunya-Aran,
la CUP … Pas la CDC66 !
Per
me, val melhor res cambiar al Sud de Perpinyà, mas sabi que los
Aranesis son els lo grand ganhant car en situacion de granda
autonomia politica, administrativa e d'identitat fàcia a las fòrta
catalanitat de Barcelona. Fau notar qu'aquel biais de pensar es lo
meteis pels Bascos qu'els, dempuèi annadas demandan la creacion d'un
departament Pays-Basque,
(ai pas notat en lenga basca car la demanda se fabrica en francés,
per rason politica francesa clara), mas al final auràn una
organizacion territoriala particulara e que la negociacion se fabrica
ambe Pau e Bordèu, en preséncia del prefecte (de l'Estat francés).
Ieu, a fòrça d'aver enemics los Catalans del nòrd, de Perpinyà
principalament, se gausan pas gaitar dins un miralh per se dire :
« e ara que fasèm » que fasèm nosautres per melhorar la situacion
catalana a Perpinyà, nivèl politic, economic e lingüistic. E que
la region se nommèsse « Occitanie
» o d'un autre biais, aquò cambiarà res ; son Catalans, o
díson fòrts quitament dins un departament qu'a jamai vist nàisser
los «Pyrénées-Orientaliens»,
mas qu'a un Consell General
qu'a jamai etiquetat los collègis en catalan, nimai los licèus
quand lo Conselh Regional de Montpelhièr èra governat per un
catalan ! An l'accent, mas sábon pas coma se fabrica ;
quand lo Consell General inaugura la pòrta de Salses, la debuta del
« mur pels Gavatxes», la bandièra pagada pel Consell General es …
de Provença !
A
la CDC66, que lo voide
programatic es real, li fau enemic per sobreviure ! E lo jorna
de la publicacion al jornal oficial, la CDC66
trapa los mai jacobins per l'ajudar a pagar los fraisses del planh
politic, enlòc de pensar a bastir una politica pel departament que
sonèsse plan catalan, e ontologicament per la dignitat dels Catalans
de Perpinyà. Donc la CDC66
se trapa dins lo camp dels repotegaire Les-Républicains-UDI
e del FN contra «
Occitanie » coma nom
de la region ; se tracha plan d'un simplèt nom, e res de mai !
Dins
sa recèrca de succès electoral, la Convergence
Démocratique Catalogne 66 se
transformarà en francés Oui au Pays Catalan ;
podèm rire ? Al mens portaràn pas lo títol de democratics car
o son pas, nimai de Conergence
car nimai o son ! E de Catalogne
tanpauc car son Pays Catalan.
Jà
al Sud la CDC de Barcelona
a cambiat de nom … la CDC66
pòt cambiat tanben de nom vist que de democratas o son gaire.
1 /
lo jorn que lo Principat de Catalonha se dirà "Cataluña Aran"
nos faudra pensar parier mas pas coma Lo Dépendant
'occitanie-pays-catalans' faudrà pensar Occitània-Catalonha.
2 / los Bascos auràn un estatut especial (informatz-vos) perqué
mens estupids que los Catalans... 3 / trobar los mai jacobins de
Perpinyà, e los que fan pas una sola politica rasonabla pel catalan
-la lenga- a Perpinyà, per trobar rasons (estupids) contra «
Occitanie » es una ignominia politica dels grands !
Los «
Pyrénées-Orientaliens » sont pas mòrts, enfin tòrnan
viure gràcia a « Occitanie ». Fau positivar.
Las
autras criticas an una responsa : 1 / pels membres de l'IEO-PNO
que fan de las letras l'unica pensada contra lo pòble (91.000 ciutadans), una pensada
lingüicidària contra lo pòble a quí fRança a enlevar la lenga,
es una realitat fosca que farà pas ganhar Occitània granda o/e
administrada per fRança. 2 / los jacobins del FN e de Les
Républicains fan la pròva de solidaritat ambe CDC66, per una
pensada politica lora qu'es alara sotmetuda a la partidocracia
parisenca, una fauta politica contra la populacion occitana
despertada, ela melhor que lo sistèma politic. 3 / los Occitans
vesins (d'Auvernhe, Provença, Niça, Lemosin, Gavotina, e Gasconha
de l'Oèst) an de que pensar, enfin Occitània es sus la mapa, IGN
compatible, sèm dins la situacion positiva dels Catalans dels
Balears, del País Valencian, o de la franja de Ponent, veire tanben
de la pichona vila de l'Alguèr.
Totes
donc faràn lors l'etiqueta aquela, pichoneta etiqueta ; mas ont son las criticas per
una reforma flaca, pichoneta per seguir la pensada d'un grand
politician francés, Michel Rocard. Jà lo comunicat del Partit
Occitan dona la realitat del problèma, lo finançament, car es pas
un problèma d'una pichoneta etiqueta malgrat lo còst de l'afar.
Quand
lo Conselh Regional a votat a Montpelhièr, an votat tanben lo
trilingüisme per la publicacion del nom de la region ; aquò
serà oblidat o pas ; es que las lengas occitanas e catalanas
auràn la visibilitat qu'an jamai agut fins ara ?
Ara
en « Occitanie » podrèm far mantunes repaisses republicans
occitans sense èstre interdit de santa republica parisenca ; mas de
trabalh politic ne damora, e quin partit ne serà capable de portar
un messatge politic digne per tota la populacion d'« Occitanie ».
Felicitèm
Carole Delga en la convidar als repaisses republicans occitans que
fan per popularizar una politica per totes/as dins aquela novèla
region administrativa occitana en fRança ?


text:
Èsser un especialista significa estudiar lucha dins ľescòla Font Roja. Totes los especialistas pòrtan un vestit blau e una capa blava escura. Cadun a una quita arma. Aqueles son los especialistas mai coneguts:
- Sky: Es lo nòvi e futur marit de Bloom. Sky es lo prince ďEraklyon e los sieus parents son Erendor e Samara. Es un magnific ponhedor, aital coma la rèsta ďespecialistas. Pendent la sason 1, càmbia ďidentitat amb lo sieu escudièr e melhor amic, Brandon, tanben, se presenta Diaspro, qu’es la promesa ďSky per obligacion; vist ďaquela manièra, obten de problèmas serioses amb Bloom, que s’en essent usada e traïda. A la fin, esclarís lo malentendut e acaba en essent lo romantic nòvi de Bloom, segur que i aguèt doas escasenças (en episòdis de las sasons 2 e 4) en qué totes dos discutiguèron, mas sabèron après coma reconciliar, e a la fin de la pellicula Winx Club I : Lo secrèt del reialme perdut se declara a Bloom en matrimòni. A la primièra pellicula lo fan rei ďEraklyon e ďaquela manièra complir la profecia que relatava que Sky ajudariá a liberar Domino. Lo sieu pel es jaune e un pauc long. La siá arma es una espasa blava brilhanta. En la sason 5, Sky a lo pel mai cuert, e en aquela meteissa sason, el pèrd la memòria en salvant Bloom, e reapareis lo sieu ex-nòvia Diaspro, mas li recupèran après lo sieu pendent per lo liurar a Bloom, ďailà Sky recupèra tanben la memòria.
- Brandon: Es ľescudièr e lo melhor amic de Sky e un especialista amb una granda atraccion en las gojatas. Es divertit e a una umor un pauc ironica, mas es un bon amic: el li ajuda un pauc a Musa amb Riven. Lo perseguisson constantament las femnas, coma la princessa de Tutas Prigondas (a la debuta de la sason 2) o Mitzi, enemiga de totjorn de Bloom (a la sason 4). Malgrat aiçò, el se vòl pas totjorn pèrdre a la gojata qu’estima mai que cap ďautra, Stella. Lo sieu pel es marron e cuert. La siá arma es una espasa verda fosforescenta. Es de la meteissa planeta que Sky.
- Riven: Es un gojat cregut e competitiu. Pendent la sason 1 èra rabiós amb los sieus companhs, mas a la fin madura en comprene que vòl pas mancar als sieus amics. En la sason 1 se convertís en lo nòvi de Darcy, doncas qu’ela ľembaudufa per poder aver informacion sus las Winx, en se convertint en lo sieu espion e de las Trix. Mas après el demòra trist del mal qu’a fach. En la sason 2 càmbia fòrça fins a èsser una persona un pauc mai dubèrta e, de forma estonanta, fòrça preocupat per Musa. Eles dos se fan nòvis, après ďun long temps en qué totes dos atenhon se confiar un a ľautre, doncas qu’el sòl pas creire en las gojatas, causa que la siá maire ľabandonèt quand el èra un mainat. En la sason 4 Musa e el trincan temporàriament per fauta ďen Jason, mas pauc a pauc Musa se n’avisa de ľesfòrç de Riven, que se tòrna a la fin fòrça romantic e comprensiu per la recuperar e o atenh. Lo sieu pel es magenta escur e la pòrta de punta. La siá arma es una espasa sabre color ròsa brilhanta.
- Timmy: Es lo cap general en ofensiva e defensiva de ľequipa. Es çò que sap mai de tecnologia, es intelligent, biaissadiu, tranquil e timid. Timmy aima fòrça Tecna en la sason 1 e se convertís après en lo sieu nòvi, e ela ľajudèt a superar la siá temença. Foguèt lo primièr a acceptar Helia coma un aliat en la sason 2. A mitat de la sason 3, quand Tecna desapareis en la dimension Omega, el pèrd pas ľesperança e tracta de la trobar, e li confessa aital lo sieu amor cap a ela. Lo sieu pel es jaune (ďuna color de pels un pauc mai escur e iranja que lo pel de Sky) e pòrta de lunetas. La siá arma es un pistolet fòrça avançada.
- Helia: Es lo nebot del director Saladin e, après ďabandonar Font Roja, tornèt èsser un especialista. S’enamora de Flora dempuèi que se coneisson. Son a ľora ďara nòvis. Las siás armas son unas còrdas magicas, qu’atrapa amb el als sieus adversièra. Es un gojat sensible, tranquil, expèrt en la poesia e li dona de conselhs a Riven per Musa. En la sason 4 la Flòra e el s’jonhon mai, doncas que la Tèrra li sembla un luòc complèx e polit. Es blanc, e pòrta los pels longs e blaus ligat en una coa e li què per ľesquina, mas en la sason 4 càmbia lo sieu penchenat: regatge sòlt e un pauc mai cuert. En la sason 5 el e Flora s’aluenhan doncas que se retròba amb Krystal, la princessa de Linphea e amiga de ľenfància ďHelia. Totun, el e Flora s’aiman.
- Nabu: En realitat es pas un especialista, doncas qu’estúdia pas a Font Roja, mas decidiguèt se jónher a ľequipa per èsser amb las Winx e, mai que mai, amb Layla. Es lo filh ďun de las familhas mai ricas ďAndros. Volián maridar Layla amb el mas ela voliá pas se maridar encara. Se n’avisa qu’es lo gojat de los sieus sòns quand se coneisson. Alavetz ela s’enamora ďel. A fins de la sason 3 se convertís en lo nòvi de Layla. El faguèt tanben una granda amistat amb los especialistas. A Nabu li còsta fòrça se ganhar la confidança de las Winx, mas fòrça se ganhar mai Layla. A lo pel marron escur e long reculhit en una trena que li què per ľesquina. Es tanben un pauc brun, coma Layla, mas mens qu’ela. Al principi de la siá aparicion se càmbia lo nom per «Ophir» contra conéisser Layla melhor (doncas aital coma ela, se vòl pas maridar amb una desconeguda) e çò qu’atenh es s’enamorar ďela prigondament. En la sason 4, li demanda a Layla se se vòl maridar amb el e ela accèpta. A ľepisòdi 24 (Lo jorn de la justícia) Nabu, per salvar las fadas de la Tèrra dona tota la siá energia, e a causa ďaiçò se sacrifica e Layla s’entristís, mas ela sap que tornarà. I aguèt la rumor que seriá reviscut en la sason 5 mas apareguèt jamai, fòrça creson qu’es mòrt benlèu per totjorn.
- Roy: Es un nòu especialista qu’apareis a la sason 5. El foguèt enviat pel rei Teredor per navegar en lo vaissèl pendent la recèrca de las Winx del Sirenix, ľesplorador de las mars. Sembla aver de sentiments per Layla. Roy a un pauc de magia a se meteis, qu’el nomena “Triton ďaur”. En Roy a lo pel jaune e los uèlhs de color grisa escura.


text:
Riven es un especialista rebèl e acotaire, e lo sieu interès ďamor es Musa.
Personalitat Edit
Riven tend a èsser un pauc ďun lop solitari. El es fòrça competitiu e pòt aver facilament gelosiá, de còps agressiu e a una aptitud pels espòrts e lo combat fisic. A lo pel cuert, de color magenta e en punta, e los uèlhs de color violeta. Riven met sovent una tèsta freda, e a de problèmas per exprimir las siás emocions. Se crièt sol, aital qu’el viu per se meteis ďacòrdi amb las siás pròprias nòrmas. La siá maire ľabandonèt en nàisser que lo portèt a desconfiar de las femnas en general. Es un excellent ponhedor, amb una espasa magenta. Es tanben expèrt en tot tipe ďespòrts. El es tanben un lairon abil e sanfloraire de blocatge. Aqueste pauc de coneissença li serviguèt quand foguèt atrapat dins la preson de Tor de Nívols per las Trix. A Riven lo veson coma un temerari, intelligent e sensible. Riven es lo melhor amic de Nabu e es mai competitiu amb Sky. E ďautra banda, a causa dels eveniments a la sason 4, Riven se fa mai uman.
Istòria Edit
Sason 1 Edit
Riven se presenta coma un dels especialistas que Stella pòrta amassa amb ela a la Tèrra. Se li mòstra coma distent e mòstra una aversion immediata cap a Sky. Totes dos son competitius en la siá formacion e vòl pas la competéncia. Riven comença a li agradar Musa, e mai se fringa amb Bloom un pauc, solament per far s’esgalissar Sky. Foguèt en sortint amb Darcy, membre de las Trix, e daissèt los sieus amics. Foguèt pas fins que foguèt dich per las pròprias Trix que lo sieu principal objectiu èra s’apoderar de Magix, s’avisèt fin finala del qu’èra estat en fasent e es empresonat. Encara presoèr, Darcy mentalment lo tortura amb clòns ďombra de Riven qu’apareis a la siá preson per se’n trufar, alavetz totes eles se convertisson en un monstre òrre, ont se vegèt obligat a pensar per respondre per çò qu’aviá fach. Se revèla que Riven es fòrça intelligent e fa plan los sieus estudis a Font Roja.
Sason 2 Edit
Apareis que pendent ľestiu Riven e Musa son arribats a qualque tipe de relacion. Pendent un concèrt a Font Roja, Riven pòt quitament èsser vist sorire quand vei Musa a lo scenari. Malgrat aiçò, i a qualques dessasons. En ľepisòdi “ĽEspectacle li cal contunhar”, se revèla qu’Ho-Boe (lo paire de Musa) li què pas tròp plan e ditz que Musa li caliá trobar “un prince coma Sky”. Malgrat aiçò, Stormy decidís menar a tèrme la siá venjança contra Musa per desrocar lo sieu sortilègi per panar lo Codèx ďAlfea (Batalha sus Eraklyon) apareis a ľestadi per atacar lo paire de Musa. Quand Musa s’avisa que pòt pas usar los sieus atacs abituals sus Stormy per ľefièch qu’aurà sus totes los autres, Riven tracta ďanimar lo public per que cante, Riven inspira la multitud en cridant: “Venètz, piròls, fasètz çò que ditz Musa!” E el ajuda Ho-Boe a se metre drech après que Stormy ľataca. Ho-Boe s’avisa que Riven es pas tan dolent coma sembla e se desencusa. En “Cara a cara”, Riven e Musa se donan una abraçada e li ditz qu’ela li cal tornar amb el, pr’amor qu’el sap pas coma viure sens ela. En “Se descobrís al Fènix”. Riven sauta davant Musa per lo salvar de ľatac de Lord Darkar e Musa li fa un poton. Quand totes tòrnan a Alfea comença una fèsta e se’l vei en barant amb Musa.
Sason 3 Edit
Riven s’a convertit en una persona mai amabla dempuèi que comencèt a sortir amb Musa. Malgrat aiçò, definitivament pas a quitat ďaver gelosiá, rabinaire. Es tanpauc capabla de confessar los sieus vertadièrs sentiments a Musa que condusís a problèmas. Helia li ditz a Riven que se daissa pas ďagir coma un piròl Musa trincarà amb el. Quand las Winx viatjan al Reialme de Veire, Flora graua un vidèo a la nau de totes ont Musa parla amb Nabu e el supausa que fasiá un poton a Musa, del temps qu’en realitat ľmetiá las esposas en las siás mans, Riven s’esgalissa e atenh arribar ont son las Winx, Timmy, Sky e Brandon. Après ďusar Glim per ajudar a trobar ont son los autres, Riven s’afronta a Nabu, en ľacusant de far un poton a Musa, a qui nomena la siá nòvia. Se fican en una baralha que Riven ne pèrd. Mas Musa se en essent plan pel fach que Riven se va esgalissar pro coma per la seguir e lutar per la siá relacion.
Sason 4 Edit
Los especialistas e el viatjan a la Tèrra per espiar las Winx, en lo cas que se fiquen en perilh. Riven e los autres obtenon un trabalh de crambèrs al Bar Frutti Music. En aquesta sason, la relacion ďRiven e Musa tusta de divèrses ponches critics al cors de las siás missions dins la Tèrra. Tot comença quand ľAndy suggerís a Musa perseguir los sieus talents musicales coma cantaire al Bar Frutti Music, e Riven s’i nega. Quand Musa a ľoportunitat de trabalhar amb un productor musical que li agrada coma professional, Riven se fa pas solidari, enforiscat amb Musa, çò que la faguèt trincar amb el. Nabu ajuda alavetz a tornar Riven amb Musa, çò que pòrta a resultats força comics. Malgrat tot aqueste drama, Riven ajuda tanben en fòrça baralhas contra los Mascs del Cercle Negre, en mostrant que las siás abiletats an melhorat enòrmament al cors de la sèria, e el comença a usar las siás armas e ďabiletats mai palpatencament. A la fin, Riven comença a mostrar lo sieu supòrt e amaga la siá gelosiá. En un moment donat voliá quitament donar a Musa un pauc de temps per participar a un concors de musica. Decidiguèron a la fin qu’anavan donar una autra oportunitat a la siá relacion.
Sason 5 Edit
A la sason 5, Riven a de paucas aparicions. Riven e ďautras especialistas apareisson dins la Tèrra en observant las Winx mentre fan lo sieu concèrt benefic. En qualques episòdis el apareis amb una autra fada ďAlfea, e la relacion entre Musa e Riven es prèsta de quèir. Mas alavetz Riven canta una cançon per Musa a la desfilada de Stella, e revèla que ľďautra fada ďAlfea li ensenhava vertadièrament a escriure la cançon per Musa.
Sason 6 Edit
A la sason 6, Riven se tròba en rivalitat amb Sky. En una mission, Riven e Sky començan a far concurréncia en lutant contra los piratas zombies. Musa pensa que Riven vòl pas èsser amb ela. A la mission de Fearwood, Riven tracta ďespantar los especialistas amb una badinada, mas participa fin finala a la lucha contra los òmes lop. Helia ensaja atacar Riven per un sortilègi de gèl, e alavetz los Especialistas arturan Riven e Daphne guarís Helia en revelant qu’Icy li aviá congelat lo còr. Riven se desencusa en disent que sabiá pas qu’Helia èra emmascat. Mai tard, Musa pèrd la votz per causa de Rumpelstiltskin e Riven pòt pas la salvar. A la fin, Riven acaba la siá relacion amb Musa, e el s’dona comjat del grop pr’amor que vòl èsser sol, e el e Musa acaban coma amics. Riven se retira e tòrna pas aparéisser als darrièrs episòdis.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 10 de febrer de 2009
Aquò rai (II): pas autant faus-amics e consideracions etimologicas
Aqueth blòg non preten pas detiéner la vertat absoluta e a còps s'i tròban assercions qui son plan fauças. Errare umanum est, perseverare diabolicum. Çò d'important qu'ei de corregí's. La darrèra arrucada (dinc a la seguenta) qu'èra dens lo messatge passat consacrat a rai e aquò rai. Rai, que i torni.
En gascon, lo mot rai qu'existeish devath duas formas: la forma montanhòla e la forma de l'arribèra. La forma montanhòla, emplegada en Pirenèus gascons, qu'ei harai, mentre que l'auta forma, la comuna aus país occitanocatalans e a Haut-Aragon ei mes corta: rai. La semblança de l'adverbe rai dab lo mot occitan rai, catalan raig, gascon arrai o rai, qu'a hèit supausar qu'aqueth advèrbe èra de la medeisha familia que lo vèrbe rajar. Totun, aquera teoria non pòt de nada manièra explicar lo mot harai, dab h aspirada e r simpla, e la cau abandonar coma fauça. L'origina deu mòt qu'ei probablament pre-romana, un eretatge d'ua lengua pirenenca de tipe aquitan o protobasc. Rai n'a pas arren a véder dab lo rai / l'arrai.
Qué vòu díser en gascon l'advèrbe harai / rai? Per virar "harày, ray" (escriut atau en grafia de l'escòla Gaston Febus) , Palay que ns'indica: "peu importe; c'est facile, ça ne fait pas question, s'emploi généralement précédé de acò, ça.
Per ço d'aut, acò rai !Pour le reste, peu importe; lo fray e la so, ray! Le frère et la soeur, il n'y a pas à s'en occuper; soufri, ray! Souffrir, peu importe! Acò harày, cela n'a pas d'importance. "
Aquiu qu'avetz çò qu'escriu Coromines a perpaus de harai (El parlar de la Vall d'Aran) "HARAI interj. = a la cat. rai: harái Cnj, arái Condò (QCRGA 45, i BDC III, s.v.); tu arái qu'as ierles en Plaus" Bt (zona fèrtil del terme)... Rohlfs retroba harai a Arrens (Gc.2 §515) però sembla que la forma rai (ibid.) predomina en gc., també StGaudenç "açò rai: c'est égal, c'est tout un, peu importe" (Dupl.)".
Rai qu'a aqueth medeish sens en catalan e en aragonés.
Ara rai en lengadocian, segon Alibert: C'est facile, c'est tout simple, à la bonne heure. Ex. : ieu rai, moi c'est facile; l'argent rai, l'argent, on l'aura; la fortuna aquò rai; la fortune on l'aura ou on s'en passerà; mai que venga, aquò rai pourvu qu'i vienne tout ira bien; las femnas rai, les femmes s'en tirent toujours ; ara rai maintenant tout ira bien.
I a doncas ua nuança enter la signification prumèra d'harai o rai en gascon, catalan e aragonés (peu importe) e de rai en lengadocian (c'est facile). Totun, dens un comentari qui'm hasó au men messatge passat, Jeròni que'm hasó remarcar quan lo "rai lengadocian" e's tròba precedit d'aquò, que pòt tornar préner la significacion generau de rai, peu importe, coma dens l'exemple dat per Alibert: la fortuna, aquò rai.
L'utilizacion de rai en koinè gascona per virar lo francés tant pis que'ns vien deu diccionari francés-gascon en dus volumes de Guilhemjoan, Grosclaude e Narioo: Tant pis: rai! Tant pis pour lui: rai per eth!
En catalan, tà díser tant pis pour nous, que podem tanben emplegar rai dens expressions com malament rai! ( que podem tanben díser: què hi farem?).
Espèri aver aclarir la question de rai. Senon... rai!!!!
1 comentari:
- Simon ha dit...
-
Te mercegi per aquelas remarcas que mòstran ben las nuancias entre gascon e lengadocian. A benlèu!
- 18 de febrer de 2009 a les 15:13


text:
Avançam sus la dralha e siam dins lo vent,
Vaquí lo país neblat de mèstre Alberada,
Quand mon vèrs varalha cèrca dins lo temps
Los causses pertusats, lo país de las fedas.
Tèrra de auturas, las revolucions,
Vira la ròda sul platèu desplegat,
Cantam amassa e sensa fin la cançon,
Las talvèras dau monde, sorgents destapats.
Los militaris an perdut la batalha,
Lo causse nos parla de la lucha de venir,
E brutlam au solèu, fuòc de palha,
Nau das fòus, bastiment desglesit.
Larzac es una mar, l’ocean dei secaresas,
Atraversat per leis aigas esmarradas,
Larzac es lo silenci, lo cèu, la solesa,
La cançon de la pèira per logèu asclada.
Repic :
Grand causse de totas auras
Larzac dei tempèstas mudas
Grand causse de totas auras
Vaquí ma cançon deis espelugas.
Cardabèlas dei poèmas, toforassas dei ermàs,
Passam coma sus la brasa, dins lo fuèc empurat,
Tèrra roja dei revòutas, dau fem dins lei jaç,
País que solet pou tot embraçar.
Causse deis avencs, dei país dau trefons,
Rius enterrats e flume a jamai escondut,
Relarg dei fachinièras e musica dei ressons,
Au còr dau monde, ai sorgents perduts.
Larzac encuèi : país dei cançons engatjadas,
Lo país dau reggae que pica lo temps,
Laissa mi cantar aquelei rimas assecadas
Que nadan dins lo gaudre de ma ment.
Lai batèstas de deman e lo solelh que nos aclapa,
La set dau fontanièr sus l’espandi crivelat,
Manjaires de paisatges, galavards de mapas,
Bevèm las estèlas dau causse pampalhetat.
REPIC
Larzac
País dau reggae de mon reggae reggae que pica lo temps
Larzac
Cançon de boscatièr, barrutla reggae mon reggae dins lo vent…
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel