text:
La cabra a manjat lo lop...
... e puèi se’n es tornada en çò de Monsur Seguin per li fotre un còp de bana. Nos a daissat aquel blog malficat, clafit de fautas e d’idèias pas acabadas.
I podretz legir d’analisas finòtas sus l’actualitat locala e nacionala e atal saupretz çò qu’es exactament una lei per la lengas regionalas, auretz la pròva que Mariana a las cambas peludas, comprendretz que lo gas de sistre aquò’s espofidant, aprendretz que lo president del conselh regional de Septimània es un can e coneisseretz enfin las cosinas de provinça de París Hilton. Çò qu’avetz mancat : perqué Pau lo pofre subrevisquèt pas que dos jorns a George Frêche.
I trobaretz tamben d’analisas ponchudas sus l’ors (que vira de longa dins la gàbia), l'orang-otang (sa responsabilitat dins la cagada de 1870), lo lemming (e son comunautarisme suicidari), l’ornitorinc (animal de las tendéncias antisocialas, omosexualas emai patesejantas) e lo cagairòl (la nòstra mascòta nacionala). Çò qu’avetz mancat : la lebre de Pesenàs e lo papà pandà.
Tombaretz tanplan sus de revelacions istoricas a prepaus de la cagada del desbarcament de la baia d’Arcaishon e comprendretz perqué Robert Lafont foguèt pas président de la Republica. Çò qu’avetz mancat : lo rotle del mitan occitanista mondin dins l’explosion d’AZF e l’infiltracion dels servicis secrets libians dins lo colectiu Prouvenço.
I trobaretz encara lo palmares 2009-2010 del famós Prèmi bel de la castanha ©, ont Mélenchon dona la man a Claudi Sicre e ont la Carrièra d’En Causse fa lo poton a Chirac. Los que se’n prenguèron pas una pòdan plan gingolar, la distribucion es acabada ! (PS : Monsur Charassa, arestatz de me secutar si que non sòni la poliça).
E encara un fum d'autras causas : basta clicar a dreita.
Aquel blog es dedicat a Estela e al nenon qu’esperam, l’òme que ven…
Nadal en julhet
Fa pas gaire, lo senat a debatut d'una proposicion de lei per las lengas regionalas. En plaça d'una avançada, es estat la granda regression ! Enfin, cal servar la fe...
Star Trufa, l'integrala
Per aqueles qu'an mancat un espisòdi e que son encara a se demandar qual es lo sens de l'univèrs, vaquí l'integrala_de_las_Aventuras_del_Star_Trufa. L'estiu es plan lo temps de las redifusions, non ? Anem, i aurà d'autres episòdis a la dintrada (o benlèu pas, veirem ben).
La candela
Entrevistat sus la securitat del nuclear en França, lo ministre Besson quita lo platèl de M6...
Strip occitan 29
Lo govern francés es d'acòrdi per faire de "stress tests" sus las nòstras centralas nuclaras. Enfin... Cal pas butar : pas tròp pesucs los tests, se vos plau !
N'avèm demandat mai al besson del ministre de l'industria e del nuclear :
Strip occitan 28
Catastròfa !
Mentre que Fukushima es a cremar, EDF va faire de tests de resistança suls sèus reactors. Enfin, una nòva qu'es bòna ! Mas quina mena de tests, exactament ?
La candidatura escanada - Darrièra partida
Anèm, pro de suspens ! Jamai Lafont es estat elegit President, aquò se'n remebrariam...
4ena partida – A lo compte !
« Tre doman, un comunicat desvelarà a França mon sosten a vòstra candidatura » çò aviá dich lo Pompidor…
Aquesta nuèch, sol dins sa cambra, Lafont passa d’una cachavièlha l’autra. Sos un cèl gris e pesuc coma lo cadavre d’un ase, corrís entre de blòcs de pèira gigantasses per escapar a un monstre de la cara de Na Picadur, sa regenta de la comunala. « Lafont ! » çò brama lo monstre d’una votz de bauma, « avetz pas qu’una ora per me tornar montar lo Pont de Gard. E en Si-len-ci ! » Lo monstre ten de mostachas que rebalan per tèrra. Desalenat, Lafont s’esplafa. Lo monstre se sarra… Sas mostachas son las de Clemenceau ! Lo monstre rondina : « La Revolucion, Lafont, aquò’s un blòc… »
Lo Robèrt se desrevelha en susor. Darrièr los ventals de la cambra, lo jorn es a puntejar. Pas que doas minutas aprèp, aquí que davala l’escalièr de l’ostalariá. Al caire de la carrièra i a un kiosque à journaux. Lafont se triga per legir los titols :
Le President Pompidou est mort cette nuit… Une maladie foudroyante… La France est en deuil…
« Òu puta de puta de puta de puta !... »
E los parisencs que passan se demandan qual es aquel espanhòl que brama, a mitat bralhat amb la camisa que pendoleja.
* * *
Lo 14 d’abrièu, lo Conselh Constitucional s’acampa per comptar se cada candidat a plan recampadas las cents signaturas necitas. L’atge metjan d’aquela nòbla institucion sarra nonanta, l’atencion es un pauc flotanta. Lo president, un jovenòt de setanta cinq ans, dubrís la sessilha :
« Dabans que comencem, mecejam d’èstre presents lo Senher Edoard Balladur, secretari general del paure nòstre president, e la dòna Maria-França Garaud son adjunta. »
Lo Balladur clina lo cap (lo coneisseriatz pas, an aquela epòca a encara los pels sul cap e pas encara lo menton triple). Garaud rafit los pòts. Un conselher se desrevelha : « me damne ! Una femna ! E polideta en mai d’aquò ! » Puèi se tòrna dormir.
« Bon… Anèm, zo : Giscard d’Estanh Valeri…
- A lo compte.
- Mitterrand Francés…
- A lo compte.
- Chaban Del Mas Jacme…
- A lo compte.
Contunhan un brièu, duscas a…
- Lafont Robèrt.
- A lo compte.
- Candidat secessionista ! » La dòna Garaud tusta la taula amb lo punh, sos braçalets fan un rambalh de ferratalha. Très conselhèrs dubrisson los uèlhs.
- Calma-te Maria-França. » Balladur finta lo président del conselh : « benlèu qu’avetz mal comptat...
- Aquò non ! 112 signaturas, n’a pro !
- Aquel Lafont lo cal escartar, vos disí.
- M’enfin, e la legalitat ? »
Balladur toca lo còl de sa vèsta, a l’endrech ont es cosut lo ruban roge de la legion d’onor. Lo president del conselh l’agacha fixament. Balladur dís :
- « Vos manca pas quicòm, aicí ?
- Chivalièr ? çò demanda lo president en plegant una parpela.
- Oficièr, còpsec.
- Me damne ! 99 signaturas, aviam mal comptat !
- E ? E ? Es l’ora de manjar ? » çò cridan los autres conselhièrs.
* * *
- Adiu Francés.
- Adiu Valeri.
Giscard e Mitterrand se tòcan la man, puèi se tancan cadun dins son cadieràs del salon V.I.P d’en çò de Maxim’s. Giscard crosa las cambas, Mitterrand trempa los pòts dins un veire d’Armanhac.
- Alara, diga-me, cossí o sentisses aqueste còp ? çò dis Giscard.
- Plan mon Valí, plan planet.
- E pel debat a la telé ?
- Te vau metre la tanada, tè.
- A òc ? E pasmens siái ieu que vau ganhar, mon françonet…
- Aquò me fariá una pena, sas...
- As pas lo monopòli del còr : dins set annadas, serà tu.
- Aquò marcha. E cossì va la femna ?
Strip occitan 27
Strip occitan 26
Strip occitan 25
Aniversari del 23-F
Lo 23 de febrièr 2011 se festéjan los trenta ans del còp d'Estat de 1981 en Espanha, dich "lo 23-F". Benlèu que vos recordatz d'aqueles imatges a la telé : lo colonel de la garda civila Antonio Tejero, amb lo pistolet, sol a la tribuna del congrès dels deputats de Madrid.
De legir sens falta, en francés o en castelhan : anatomía de un instante
Strip occitan 24
Poèt poèt !
Pendent d'annadas l'atòl de Mururoa es estat lo teatre de centenats d'ensags nuclearis. Ara, a cada moment l'isla se pòt esfondrar e provocar una èrsa giganta. L'atòl vesin de Turea amb sos estajants seriá escobat.
Un astre que lo principi de precaucion siá marcat dins la nòstra constitucion ! Tot lo monde i an drech, emai los mai endarrierats. Per çò qu'es dels estajants de Turea, lor an mès de sirènas.
De legir : http://www.lefigaro.fr/sciences/2011/02/11/01008-20110211ARTFIG00715-un-atoll-voisin-de-mururoa-sous-la-menace-d-un-tsunami.php
Enjoy lo gas de sistre !
Amb lo gas de sistre, an trobada una energia canda e durabla. Lo desvolopament economic per Occitània, sens geina per l'environament ! Enfin, a cada còp qu'òm vòl lo bonur de la populaça, i a de paisanòts que fan lo morre...
http://www.montpellier-journal.fr/2011/01/gaz-de-schiste-total-montre-son-grand-interet-et-sa-determination-pour-la-region.html
La candidatura escanada - 3ena partida
Aquel rescontre entre Pompidor e Lafont, i erem pas çaquela podèm dire sens cap de dobte que se debanèt coma aquò :
3ena partida – La Republica en dangièr
Un brave moment, Pompidor demòra los uèilhs tancats sul plafond, perdut dins sas pensadas. Detz ans a, aquò èra el plaçat sus una cadièra, mentre que la persona jaguda dins lo liech era sa maire. La cambra era plan autra, non pas una cambrassa de palais parisenc, mas una cambreta tota simpla, amb un cricific sus la paret coma sol ornament. La mèma cambra ont eran nascuts tots los Pompidors, el, son paire, lo grand tamben emai lo grand de son paire e d'autres encara, e ont tots eran mòrts.
"Fanton, me fas lagui. Siás a prendre un marrit camin, o te disi. Los que frequentas dempuèi d'annadas son pas de brave mond, aquò non, e subretot lo grandàs, tant fals coma una èga aquel...
- Mamà ! Òm parla pas atal del General De Gaulle...
- Aaaa cala-te ! T'en vau fotra una ! Totjorn ai dich çò que me pensavi, vau pas cambiar a l’ora de morrir." La maire avia baissada la votz sens s'apasimar pasmens. "Parlas d'una galinièra, tè : lècaplats, manjapaures, falsamonedas.... De polits aucèls... Ton general que fa lo gal, e tu qu'espèras ton torn..."
Los uèilhs cutats, la vielha contunhava. "E aqui la tèrra que creba. Los vielhs passan, tanlèu enterrats los jovents cagan sul margue e se'n partisson a la vila. Detz ans de mai e lo país serà pas pus qu'un desert. E tu, de qué vas faire ? D'autorotas per faire venir lo parisenc ? De centralassas nuclearas per nos faire tot cremar ? De camps militars ? Vergonha aquò, vergonha..."
Lo Jòrdi disia pas mot. "Fanton, cal gardar la tèrra ! Las causas pòdon encara cambiar, las pòs cambiar. Amont, ton paure paire t'agacha. Ieu serai lèu a son costat..."
L'imatge de la maire ven fòsca. Pompidor sembla se desrevelhar. Vira los uèlhs cap a Lafont.
"Monsur Lafont, vos ai legit. Crèsi qu'aviatz rason, me soi colhonat... Me resta gaire de temps, pasmens vos vau ajudar. I aurà lèu d'eleccions presidencialas. La gacha es bòna, se van batre. Amb mon ajuda, emai postuma, podetz ganhar. Doman, un comunicat desvelarà a França mon estat e mon sosten a vòstra candidatura. Anèm, Lafont, i cal anar ! Es temps de la faire aquela revolucion regionalista !"
Un estatge mai naut, lo secretari general de l’Elisèu e son adjunta pausan sos escotaires e s'agachan, la mina longa.
"A completament virat lo sens !" s'empòrta Maria-França Garaud ! "La patria es en dangièr macarèl ! Una chança que li aguèssem levat lo boton nucleari...
- D'efièch, la sitacion es grèva," çò respond Edoard Balladur. "Cal faire quicòm...
- Òc ben ! L'anem revocar, aviar l'article 16, sonar la tropa !
- Calma-te Maria-França, calma-te. E tòrna-me aquel boton..."
Balladur chifra un brieu.
"Basta montar la dòsi un bon còp..."
La candidatura escanada - 2nda partida
La tension creis... Ont n'erèm ? A òc ! La porta se dubrís...
2nda partida - "Traïguèri la mèuna mamà..."
Al fons d’una cambra granda gaireben tota escura, una lampa que calelheja feblament dessenha la siloèta d’una infirmèra, clinada sus un liech. La pòrta claca darrièr Lafont. L’infirmièra se bota drecha puèi l'escurina l’avalís. Lentamenton, Robert Lafont s’avança cap al lum.
Un vièlh es jagut dins lo liech. La pèl de sa cara, tibada coma un pergamin, sembla tant blanca coma lo lencòl. Sens bolegar lo cap, agacha Lafont que se sarra. "Assetatz-vos, Monsur Lafont", ditz en tirant una man magra de jols lencòls. La man guinha una cadièra.
Assucat, Lafont s'acuola. L'òme a força cambiat rapòrt als imatges oficials, çò pensa. Manca un detalh : las ussas, sempre negras e espèsas.
"Bonser, Monsur Pompidor...
- Vos merceji d'èstre vengut, Lafont, emai aguèssetz brica agut la causida. Cossí o podetz observar, soi pas flame. E òc, lo secret es estat plan gardat. Enfin... Vau pas tardar de passar, e aquò se poirà pas amagar."
La votz es febla. Alena amb pena abans de contunhar :
"S'ai demandat que venguèssetz, es que vòli reparar una fauta, la mèuna fauta qu'es la de tota una vida. Soi estat un ambiciós, un arribista que montèt dins l'Estat per èstre servil e despietadós. Serviguèri l'aparelh francimand fins que siá el que me serva... Per dublidar qu'èri pas qu'un enfant de paisans. Soi estat un traïdor. Traïguèri lo mèu pais, mos ancians, l'ostal qu'i nasquèri..."
Sos uèlh se viran. Sembla qu'agache quicòm, amont, endacòm que degun mai pòt pas veire. Bufa, gaireben inausible :
"Traïguèri la mèuna mamà..."
La candidatura escanada - 1èra partida
Francament, las avetz legidas las « revelacions » de Wikileaks ? La prostata de Fidèl, las preferéncias sexualas de Kadafi, l’estat mental de Sarkozy o la talha de barba de Ben Laden… Aquò s’en fotèm nosautres ! Volèm quicòm autre, de revelacions que trucan, e non pas d’entresenhetas pels retirats abonats a « Le Monde ».
Alavetz contunham amb las nòstras revelacions sus l’istòria amagada (emai estrictament vertadièra) d’Occitània. Còsta aquò, çò revelat per Wikileaks es una galejada.
Ara que sabetz perdequé Occitània foguèt pas liberada per l’armada estatsunisenca en 1961 (çò mai conegut coma Lo_fiascò_del_non_debarcament_de_la_baia_d'Arcaishon), setz prestes per conéisser la vertat sul sabotatge de la candidatura de Robert Lafont a l’eleccion presidenciala de 1974 :
La candidatura escanada
1èra partida : Una DS nègra dins la nuèch
París lo 31 de mars 1974, mièjanuèch gaire passada. La vila-lutz atudada sembla pas mai qu’una ciutat de provincia, borgesa e endromida. Las entradas de metrò son barradas, las veituras son aparcadas suls trepadors, los indigènas roncan dins lors lieches e los toristas coma d’estocafichas se quichan dins las cavas de Sant-German-de-las-Pradas. Pasmens, lo long de las carrièras desertas e silensiosas, s’ausís coma un bruch sord, un resson, una mena de bronzinament : es lo son de la rumor.
La rumor ! Fòla rumor que confla coma un aigat de Seina a la prima ! Rumor terribla, que porqueja tant las reputacions mai onorablas coma las estrategias de comunicacion mai verolhadas ! Aqueste còp, se mormolha dins tot París que lo President de la Republica Pompidor malauteja gravament e que serà lèu plegat… Ni los communicats de l’Elisèu, ni los buletins de santat oficials, ni lo jornal televisat de l’ORTF, ren i fa pas ren, la rumor es en camin.
Mèjanuèch, donca. Una DS nègra tira camin lo long dels baloards. Dedins, cinq òmes : quatre tipes enlunetats e encapelats de nègre, e, quichat al mitan de la banqueta de darrièr, o anatz pas creire (el-meteis o pòt pas creire) : lo sènher Robert Lafont. Fa pas detz minutas s’entornava a son ostalariá aprèp una intervencion remarcada al collòqui del PSU « Autogestion e pensada mistralenca » quand subran, sens qu’aguèsse temps de protestar, s’es retrobat dins la veitura. Ara, quichat entre doas barbosas mentre que las platanas traçan darrièr la fenestra, Lafont n’es a se demandar s’aquò va pas acabar coma amb Ben Barkà.
La DS ralentís, vira e dintra dins la cort d’un hôtel particulier. I a un monde aquí dedins ! Policiers en civil, gardas mobils, ambulancièrs… Un balès t’agafa lo Roberton e los vaquí que montan un escalièr monumental. Dabans una pòrta, de gardas puntan lors mitralhètas. Un agach puèi baissan las armas. La pòrta se dubrís.


c: text/html

text:
La candidatura de Georges Frêche per las regionalas de 2010 es un copa-cap pel PS : amai los de la direccion del partit te l’aguèsson fotut defòra, los socialistas septimanians lo vòlon tornarmai… Cossi faire ?
Abans lo quite Montpellier journal, La Cabra e lo Lop vos fa petar un escóp que va faire un brave rambalh dins lo microcòsmi : segon un acòrd secretàs qu’an passats lo Frêche e Benoît Hamon (pòrtaparaula del partit), lo candidat del PS en Lengadòc-Rosselhon serà finalament… Lo gos de Frêche !
Aquí la declaracion de Hamon dabans lo burèu politic de retorn a París : « Vòlian un Frêche ! Aital n’an un ! Almens, aquel risca pas de dire cap de conariás… »
E aquí la declaracion de Frêche a son gos, tanlèu tornar a l’ostal : « As plan comprés ? Un còp que los cons t’auran elegit, te retiras e ieu tòrni president ! Sias un brave canhòt… »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Banana de còire
Musa × paradisiaca
La banana de còire es una espècia ibrida de planta de la familha de las Musaceae. Coma la banana dessèrt, es un sos grop de l'espècia Musa × paradisiaca eissida a l'origina del crosament entre Musa acuminata e Musa balbisiana.
Aquela banana es mai rica en amidon qu'aquelas abitualament consomida en dessèrt. Es consomida abitualament dins una granda partida de l’Africa, dins las Antilhas, en America centrala e dins de païses d’America del Sud.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
A respècte la banana dessèrt, la banana de còire es mai sovent mai gròssa e mai longa, sa carn es un peu rosada e un pauc mai paura en sucre mas fòrça mai rica amidon, çò que la fa mai fèrma, li balhant una bona tenguda a la coseson. Es alara fòrça mai utlizada coma un legum. Pasmens se son tan saborosas crudas que las primièras, lor carn es mai fèma e es puslèu d'usatge de las consomir après coseson que demoran entièras e servisson de legums per acompanhar de plats de viande, polet, e peisson.
En Africa subsahariana, la banana de còser es puslèu sovent consomida a maturitat, bolhida, totada o fregida. Cosinada abant complèta maturitat, es a aquel estadi mai fèrme e mens sucrada amb una textura pròche dels tuberculs farinoses. Deu èsser esprbolida (passatge a l'aiga bolhissenta salada) per poder èssr pelada puèi fregida o utilizada dins d'olada coma la trufa. Se pòdon servir entièra o en purèa, las fegir dins de l'òli, copadas dins lor longor o en tralhs prims coma de crostilhetas, son enastadas, en pichons cilindres alternats amb de pichons cubes de vianda, etc. Tanben se las pòt fregir dins de l'òli après los aver trissadas e mesclada amb un pauc de farina, dona de claclo. Pòdon tanben se talhar en lamella e los far seca, i apondent un pauc de sal.
Genetica[modificar | modificar la font]
Gaireben las bananas de còser son de grop AAB[1]. D'autras del grop ABB. Un grop de distribucion mai estrech mas tanben economicament important es aquel de las bananas de l'èst african del grop AAA. Geneticament distincte, es designat coma AAA-EA. Botanicament, la planta es pas una espècia diferenta de la banana dessèrt mas sonque un cultigrop.
Produccion[modificar | modificar la font]
Malgrat son adaptacion a d'ecosisrèmas variats e son potencial naut de produccion, la produccion de bananièr de còire demora una cultura marginala entre autre a causa de l’indisponibilitat del material vegetal de bona qualitat e l’utilizacion frequenta de marrit rebrots. Pasmens, existís de tecnicas de produccion intensiva realizada coma las culturas in vitro e lo brot de troces de tija[2].
Galariá[modificar | modificar la font]
Sinonimes[modificar | modificar la font]
- Musa dacca Horan.
- Musa rosacea Jacq.
- Musa ×sapientum L.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Randy C. Ploetz, Angela Kay Kepler, Jeff Daniells e Scot C. Nelson, « Banana and plantain – an overview with emphasis on the Pacific island cultivars », Traditional Tree Initiative, (legir en linha)
- ↑ E. Lionelle Ngo-Samnick, Production améliorée du bananier plantain, Wageningen, Païses Basses, Ingénieurs sans frontières (Cameroun) e Centre technique de coopération agricole et rurale, coll. « PRO-AGRO », , 24 p. (ISBN 978-92-9081-471-9), p. 4
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Analyse de la principale filière d'approvisionnement de la ville de Yaounde en banane plantain
- Internationa Banana Society
- Saba, la banane à tout faire, même du ketchup : Présentation de la Saba, la banane plantain la plus consommée aux Philippines
- Référence Flora of North America : Musa paradisiaca (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Musa paradisiaca (en)
- Référence Flora of Pakistan : Musa paradisiaca (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Musa paradisiaca (en)
- Référence Catalogue of Life : Musa paradisiaca L. (en)Referéncia Catalogue of Life : Musa paradisiaca L. (en)
- Référence GRIN : espèce Musa ×paradisiaca L. (en)Referéncia GRIN : espècia Musa ×paradisiaca L. (en)
- (fr) [[[Portable Document Format|pdf]]]modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant, Revue FruiTrop
- E. Lionelle Ngo-Samnick, Production améliorée du bananier plantain, collection PRO-AGRO, ISF-Cameroun et CTA, Wageningen, Pays-Bas, 2011, 24 p., téléchargeable.


text:
Dimars, 8 de decembre de 2015, 03h00 Espòrt
Un polit present per Nadal: un abonament a la revista XIII Magazine (38 èuros, a l'òrdre de Treize-Rugby-Events, de mandar a: Axe-Sud 49, Grand Carrièra Sant Miquèl, 31400 Tolosa)
Lesinhan capvira la situacion
Dissabte, Vilanuèva opausèt una brava resisténcia als Broncos de Tolosa, mas perdèt un còp de mai: 30-22. A Albi, los locals e Avinhon marquèron cadun dos ensages, mas una transformacion e una penalitat de Decarnin faguèron la diferéncia en favor dels Tigres tarneses: 12-8.
Dimenge, Limós faguèt plegar Palau 38-22. Al Molin, la partida èra importanta per preveire una plaça dins lo trio de cap e doncas la qualificacion pel grop bèl de la segonda fasa. Los lesinhaneses s’èran fait brandir las pelhas aprèp la desfaita contra Palau 23-20. Ça que la, dins lo primièr temps, se faguèron prene de velocitat pels Dragonets que menavan 22-8 a la pausa. L’alièr local Poggi marcava tre la represa, mas Marginet rajustava un ensag pels catalans (28-14).
A la 54a minuta, la saca de carpans se dobriguèt e l’arbitre sortiguèt un roge e un jaune pels catalans e un roge pels audencs. Novèl ensag audenc qu’un pilar catalan preniá mal: e novèl carton roge! Lesinhan va marcar dos còps per menar 30-28, mas l’alièr Sigismeau ziga-zagueja dins la defensa verda per tornar balhar l’avantatge als sang e aur: 34-30. Dins las cinc darrièras minutas, lo centre Cardace torna trapar sas cambas de fuòc (coma quand portava lo malhòt dels Dracs) per escapar a la defensa catalana e atal puntar l’ensag de l’egalitat, puèi l’ensag de la victòria: 40-34. Una darrièra ataca catalana sul còp de pè de remandadís se clavava sus un enabans e sus la còrna. Amb aquela victòria de Lesinhan, tornam trapar las tres formacions audencas en cap del classament.
Al programa de la dotzena jornada
Totas las partidas de la dotzena jornada se jogaràn dimenge de vèspre: un dèrbi catalan Palau-Dragonets; Carcassona recebrà Albi; l’EO Avinhon aculhirà los Broncos de Tolosa sus la pelena sintetica de Sant Ruf e Lesinhan ensajarà de confirmar son reviscòl a Vilanuèva.
Qualificacions per la Copa del Mond
L’ancian jogaire de Carcassona e capitani de la formacion americana, Mark Offerdhal, a marcat lo primièr ensag de la victòria de son esquipa contra Jamaica: 20-14. Canadà pren tanben part a aquel torneg a tres que veirà lo venceire qualificat per la Copa del Mond de 2017.
Alan Roch


text:
Hérault (34)
superficie : 6 101 km² communes : 343 chef lieu : Montpellier
St Guilhem le Désert |Olargues |Minerve |Château de Baulx |Grotte des Demoiselles |Grotte de Clamouse |Grotte de la Devèze |Grotte de Labeil |Lac des Rives |Les Ponts Naturels de Minerve |Canyon du Diable |Chaos de Camp Rouch |Cirque de Mourèze |Gouffre Cerisier et Gorges d’Héric |Grottes de Fauzan |Pic Saint-Loup |Ravin des Arcs |Château d’Agel |Château d’Assas |Château d’Aumelas |Château de Bocaud |Château de Castries |Château de Cazilhac |Château de Dio |Château de l’Engarran |Château de Flaugergues |Château de Fozières |Château de Grézan |Château des Guilhem |Château de Jonquières |Château de Lavagnac |Château de Libouriac |Château de la Mogère |Château de Montferrand |Château des évêques de Montpellier |Château de la Mosson |Château des archevêques de Narbonne |Château d’O |Château de la Piscine |Château Saint-Bauzille |Abbaye de Valmagne |Planet Ocean Montpellier |Montpellier |Musée Fabre |Aqualand Cap D’Agde |Parc zoologique de Montpellier |Aquarium Marin du Cap d’Agde |Le Pont du Diable à Olargues |Pont du Diable (Saint-Jean-de-Fos) |Le Pont Ambroix ou Pont d’Ambrussum |Les Gorges de Colombiéres |Jardin des plantes de Montpellier |Musée international des arts modestes |


text:
Comunicat Oficial · 27.12.2017
Lo president de Provença-Alps-Còsta d’Azur, Renaud Muselier, vòl donar a aquesta region lo nom de “Sud” (o “Sud-Provença-Alps-Còsta d’Azur”). L’a enregistrat a l’INPI coma tèrme de comunicacion mas es pas un nom oficial. Sénher Muselier crei que seriá un bòn mejan d’evitar l’afrosa[...]
Comunicat Oficial · 22.12.2017
Dijaus 21 de decembre que’s tengón en Catalonha las eleccions ditas autonomicas, que lo govèrn espanhòu dirigit per Mariano Rajoy (Partit Popular, dreta autoritària) las avèva convocat après aver destituit lo govèrn e dissolgut lo Parlament de la Generalitat[...]
Comunicat · 07.12.2017
Aqueste auton dau 2017, doi eveniments en doi luecs distints d’Occitània tota nos an fach remembrar que la situacion de l’occitan dins lu mèdias e lo sistèma d’ensenhament de l’Estat francés demòra fòrça precària e li cauas non si melhoran[...]
Comunicat · 02.11.2017
Aquest dijòus 2 de novembre, siá 18 jorns après l'incarceracion dei dos Jordis (Jordi Cuixart, president d'Òmnium, e Jordi Sànchez, president de l'ANC), l'estat espanhòu es anat encara mai luenh dins la repression en decidissent l'arrestacion de 9 membres dau Govèrn Catalan[...]
Comunicat · 10.10.2017
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) sosten lo procès d’independéncia de Catalonha e Aran. La declaracion d’independéncia es legitima segon lo drech internacional, segon las eleccions al Parlament de Catalonha e segon lo referendum del 1r d’octòbre[...]
Comunicat · 20.09.2017
L'Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) sosten la populacion e las autoritats de Catalonha dins lor volontat d'independéncia. Sostenèm l'organizacion del referendum d'autodeterminacion del 1r d'octòbre de 2017[...]
Comunicat · 18.08.2017
Comunicat · 19.04.2017
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) s’exprimís sus l’eleccion presidenciala francesa de 2017 en presentant sa posicion que se resumís en quatre ponchs[...]
Comunicat · 18.04.2017
Dempuèi gaireben dos sègles, lo Mond viu dins una dinamica d’emancipacion dels pòbles dominats, colonizats e minorizats per las poténcias imperialistas. Long del sègle precedent, en acòrdi amb çò qu’aviá descrich e anticipat Francés Fontan [...]
Comunicat · 16.03.2017
La desfacha istorica dau París SG fàcia a l’FC Barcelona a mes en evidéncia un fach essencial: lu suportaires dei esquipas de fotbòl d'Occitània tota èran majoritàriament per Barcelona [...]
Comunicat · 08.03.2017
Lo 8 de març es la Jornada Internacionala dels Dreches de la Femna. L'Assemblada Nacionala Occitana aprofiècha d'aquesta Jornada per manifestar son sosten total a la lucha per los dreches de las femnas dins lo mond e promòure un mond sens masclisme[...]
Comunicat · 14.02.2017
Comunicat · 07.02.2017
L’Assemblada Nacionala Occitana es urosa d'aculhir d'entre los sieus novèls sòcis lo militant sobeiranista cabil Lamara At Cebbi!
Lamara At Cebbi (en grafia coloniala algeriana Lamara Aït Chebib) es lo director d’Amendil Awray (Riban Jaune), una associacion dedicada [...]
Comunicat · 08.01.2017
Es emb granda jòia que constatam que lo Musèu dei Civilizacions d'Euròpa e de la Mediterranèa a Marselha (MUCÈM) presenta ara tanben en occitan l'article 14 de la Declaracion Universala dei Drechs Umans : "Còntra lei persecucions cadun a drech de cercar asil e de beneficiar de l’asil dins d’autrei país"![...]
Comunicat · 01.01.2017
L'Assemblada Nacionala Occitana vos augura una Bona Annada 2017!
2016 a vist la naissença de l'ANÒC e sa bastison!
2017 veirà lo sieu desvolopament!
En 2017, contunharem lo camin de la lucha amb nòstre eslogan:
UNITS PER OCCITÀNIA !
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Loís Alibèrt
(Bram, 1884- Montpelhièr 1959)
A sa plaça aquí, amòr qu'es defuntat a Montpelhièr, lo grand òme que tornèt a la lenga d'òc son unitat grafica... mas un grand desconegut tanben, per de rasons que comença de se saupre...
Soscatz au grand Pompeu Fabra. Qu'establiguèt la grafia modèrna de la lenga catalana. Es un eròi per los que parlan o escrivon sa lenga. Son imitador occitan, a quau devèm la grafia modèrna de la lenga occitana, la que nos permet de nos comprene "dis Aup i Pirenèu" e de legir nòstres tèxtes ancians... es un mistèri.
Tot recentament nòstre simpatic colèga Ives Gorgau a tragut dins lo bachàs un rocàs pesuc, en denonciant amb violéncia las activitats de collaborador d'Alibèrt dau temps de la segonda guèrra mondiala. Faches indiscutibles. Per Gorgau (implicat pareis dins l'elaboracion d'una novèla ortografia de la lenga???) aquò trai una tala vergonha sus lo quite nom d'Alibèrt que tota l'òbra, doctrina, gramatica e diccionaris alibertins deurián èsser oblidats, escampats a las escobilhas, coma òbra facha en collaboracion amb lo nazisme...
Parlatz d'un malaise...
Lafònt o ditz milhor que cap de nautres: "Ai l'impression de metre lo pè dins un chauchum. La veritat es de bòn dire, totjorn. Lo recaucatge es complasença pervèrsa. Sustot quand se mèscla d'intencions de destrantalhament d'un edifici qu'a tant costat a bastir : vòle parlar de la normalizacion sociala de l'occitan. A ieu que me permeteguère jamai de preferir mei causidas personalas, que i aviáu quauque drech scientific, a l'aventura collectiva, me dona l'impression d'aver perdut ma vida dins un occitanisme que pòrta en se lo voler tissós de sa desfacha."
A caugut las respònsas circonstanciadas de quauques vòses occitanas indiscutiblament de senèstra, coma la de Robèrt Lafònt, per amaisar un pauc aquela marrida contèsta... e far que se mascarèsse pas per de rasons ideologicas la valor de l'òbra, òbra qu'acabèt après la de Mistral de tornar a nòstra lenga sa dignitat e sa modernitat.
Lafònt respond en faguent la sàvia distinccion entre l'òme e l'òbra: "S'ai jamai publicat rèn, de cinquanta ans, sus lo cas, es qu'Alibert foguèt per ieu una òbra. Aquò's tanbèn una question d'etica. De qu'auriá caugut faire ? Proclamar, sens que degun o demandèsse, que la persona, autor de l'òbra, aviá resquilhat, dins de condicions escuras, fòra lo camin causit per lei fondators d'un Institut que se reclamava de l'òbra ?"
Ensagem d'i veire clar. Sens esperit polemic.
1884 nais a Bram (Aude) Loís Alibèrt. Politicament, lo trobam d'ausida enemic dels radicaus socialistas emblematics de la tèrra audenca. O escriurà " Dès ma jeunesse, j'ai fait de l'opposition au régime radical- socialiste à Bram où je suis né, et à Montréal où j'exerce ma profession. Ce qui m'a valu beaucoup d'avanies et de pertes d'argent. ". Es sai que la pontannada ont fai de lòngs estudis. Farmacia per se ganhar la vida (a Montreal d'Aude). E estudiarà a l'universitat de Tolosa la lenga e l'istòria dau país. Serà antau diplomat d'estudis superiors meridionals e d'estudis superiors d'istòria...
En 1914 a 30 ans. Partís au frònt. Tòrna de la granda guèrra "Blessé de guerre et médaillé militaire". D'aqueles que, nafrats dins la carn per lo conflit, auràn una veneracion per lo venceire de Verdun, lo marescal Pétain, veneracion que los farà virar mau dins la pontannada 1940-44... De mai, es coma fòrça de felibres partidari de las tèsis de Carles Maurras, que son d'un cèrt biais percebudas en Occitània coma un perlongament politic de la doctrina mistralenca. En 1918 s'abona au jornau - e aderís au movement - de l'Action Française. E fàcia, l'enemic sieu, es los roges, los radicals. Ni que lo grand òme de las letras lengadocianas siá per Alibèrt August Fourès, lo "felibre roge"... O escriurà tanben: "J'ai été candidat aux élections municipales qui ont suivi la guerre de 1914 contre les radicaux-socialistes.".
Donc dins las annadas 20 Alibèrt fai de politica dins lo vilatge ont es farmacian. E tanben se liga amb los catalans que renàisson a bèl èime...
Treslusentas annadas vint que veson renàisser la Catalonha dins tot son ufan, que ne regiscla de rais sus nòstra paura Occitània. Alibèrt es d'a fons dins aquela aventura. Pèire Pessamessa n'escriu: "Per quant a Alibert, sabem lei liames qu'aviá establits amb lei catalans dins leis annadas 1920-1930, subretot amb Jordi Carbonnell que li publiquèt sa gramatica occitana. E ben, aqueu rodelet d'intelectuals catalans de " l'amic de les arts " - que tanben Salvador Dalí ne'n fasiá partida - èran sota l'influéncia dei teorias de Maurràs e de " l'action française " tot en siguent occitanistes e colaborators de l' " OC " d'Ismaël Girard."
Dins aquela pontannada Alibèrt dobrís una oficina de farmacian. Josèp Ricòme (qu'èra politicament de l'autre bòrd, es a dire Radical-Socialista) me disiá: "èra un apoticari. Me mesfise dels apoticaris. T'a transformat la lenga d'òc en potinga." Apoticari donc, lo retrobam establit a Montreal d'Aude. Un pauc luònh dels grands fogaus intellectuals mas assegurat sus lo plan de sos revenguts, se pòt atalar a son grand prètzfach. Encara mau definit mas se sentís a sos escriches d'alavetz que vòl dinamizar la renaissença d'òc en prenguent lo modèl de la respelida catalana... En 1928 s'engatja dins la vida culturala lengadociana. Lo retrobam segretari de la revista "Terro d'Oc". Editor, escriu "Lou lengadoucian literari" (Tolosa 1928); "Sèt elegios de Tibul"; e un article titolat "Poulitico d'abord" dins "Terro d'Oc. Qu'i respond Pèire Azemà dins un tèxt titolat "Poulitica Felibrenca". Se vei qu'Alibèrt en 1928 escriu encara dins la grafia d'August Fourés... Mas pas per gaire de temps.
1929
En 1923 Ismaël Girard aviá fondada una autra revista: "Oc". La grafia preferenciala de "Oc" dins las annadas 20 èra la d'Estieu e Perbòsc, retorn un pauc arcaïzant a la lenga medievala. Alibèrt apareis dins las paginas de "Oc" en Abriu de 1929 amb una rubrica filologica: "Conversas filologicas". La prumièira: que cau defugir "vouès" e escriure "votz" o "via"... Lo numerò seguent es "sonque" contraccion de se non que... etc...
D'ara enlà se pòt seguir lo trabalh contunhós, pinhastre, d'Alibèrt : "la reforma linguistica occitana." Es a dire de conciliacion dels tres sistèmas: lo de Frederic Mistral, basat sus la fonetica de la lenga au sègle XIX e la grafia dau francés, lo d'Estieu e Perbòsc, arcaïzant, e lo dels catalans, codificat per Pompeu Fabra. Sens oblidar los primadièrs, lo canonge Ros e Ròcaferrièr. Qu'avián ja establit una grafia pro semblanta preconisada per la "Revue des Langues Romanes"...
1930: Albèrt es un dels fondadors, e lo segretari, de la "Societat d'Estudis Occitans"...
1931
Alibèrt a 47 ans. Es lo moment central de son òbra occitanista...
"Oc"
quita d'èsser una gaseta. Ven
la revista sabenta de la "Societat d'Estudis Occitans", bailejada per
Lois Alibèrt (5a seria; N° 132-148). De fòrts volums magnificament estampats.
Sèm portats per la dinamica de la renaissença catalana transpirenenca.
1932 vei l'leccion dau 1° Parlament Autonòm de Catalonha. La meteissa annada
1932 Pompeu Fabra (1868-1948) publica son "Diccionari general de la llengua catalana". En 1933 es proclamat l'estatut d'autonomia de la Generalitat de Catalonha. 1934 Lluís Companys proclama l'Estat Catalan
Assenhalem en 1934 que vesèm paréisser un tèxt d'un tot novèl prosator d'Oc: "Secrèt de l'Erba", de Max Roqueta, dins lo "Oc" bailejat per Alibèrt. La meteissa annada los joves occitanistas fondaràn lo jornal "Occitania". Lo jornalet d'accion de Camproux e Barthe... Ont Max Roqueta trai en abonde son inimitable estil satiric...E en 1935 Ch. Camproux publica son "Per lo camp occitan".
Tot aquò abotirà a l'estampatge de la Gramatica d'Alibèrt, libre fondador, en 1935 a Barcelona...
1938-39. Las nívols escuras s'amontairan dins lo cèl. Los catalans son tombats jot l'arpa franquista qu'enebís sa cultura..."Oc" atravèrsa ardidament la guèrra amb sas serias 6 a 9 (numeros 149 a 167)... Maugrat las dificultats materialas e lo papièr de marrida qualitat - ara rosigat per l'acid - aqueles 18 fascicles de la guèrra son pro qualitadoses. I son pas de manca las signaturas prestigiosas: "los joves" d'aquela pontannada. Una generacion excepcionala. Max Roqueta, Max Alhièr, Renat Nelli, Leon Cordas, Robèrt Lafont, Joan Lesaffre...
La guèrra... Alibèrt, ancian nafrat de 1914, maurrassian, es dau costat de Pétain, o proclama. Per el lo marescal vai enfin permetre de far avançar la causa de la lenga. Se legissèm sos tèxtes politics d'alavetz, es simple: lo federalisme petainista, d'inspiracion maurrassiana, es la solucion, en respònsa au deseperant jacobinisme centralista qu'afeccionan los radicals-socialistas... Enfin la cultura d'òc ablasigada per la gaucha vai poder trobar son vam. I crei. N'i a antau que vendon son arma au diable amb las milhoras intencions...
Aquí çò qu'escriu Alibèrt en 1943 dins "les Cahiers du Sud", lo numerò famós titolat "le Génie d'Oc et l'Homme Méditerranéen" prefaciat per Joë Bousquet. Se vei que crei a una respelida jot lo govèrn de Pétain, a l'opausat dau jacobinisme estranglaire dau "Front Populaire"...
(Per legir l'article entièr quichatz sus aquel ligam)
Paure Alibèrt dins sas illusions. D'abòrd que se farà manjar a aquel jòc, dos còps. Acusat primièr d'èsser pas pro petainista, pas pro collaborator. La Societat d'Estudis Occitans es pas escotada per los poders publics que la tròban pas pro vichysta...
"Or je viens d'apprendre d'une source très sûre que ma candidature était écartée pour des raisons politiques . Dans nos sociétés, on ne s'est jamais occupé de questions de cette nature. Cependant dans l'intérêt de la S.E.E. dont je suis le principal fondateur et l'inspirateur, je dois mettre les choses au point. Il ne faudrait pas qu'à la suite d'obscures intrigues dont le mobile intéressé ne peut échapper à personne, notre groupement continue à être l'objet d'un véritable ostracisme et soit tenu en suspicion. Je sais ce qui a été fait contre elle depuis déjà longtemps. On a essayé de l'exclure de toute activité régionaliste officielle et de faire le silence sur son existence, malgré son rôle de premier plan dans le mouvement de la renaissance régionaliste voulu par le Maréchal Pétain. Je ne vous citerai qu'un fait parmi bien d'autres. Dans la Revue des Provinces du 1 er trimestre 1943, un inventaire de " l'activité Régionaliste de la zone Languedoc- Pyrénées-Gascogne " de Mr A.Rariel, notre société et ses publications ont été passées sous silence au profit d'une série d'associations et de publications sans aucune existence réelle."
Antau Alibèrt fai la desfensa de la qualitat scientifica de la SEO " notre société groupe des hommes de haute valeur sociale et scientifique comme Mrs Bourciez, Gavel, Ripert, professeurs de nos facultés méridionales, Mrs Camproux et Guiter, chargés de cours de langues d'oc moderne à la Faculté de Montpellier, Mrs Barthe, Bouget, Mazat , agrégés de l'université, sans compter nombre de docteurs en droit et en médecine, d'hommes éminents dans le mouvement régionaliste qu'il serait fastidieux de citer. Je juge inutile de me présenter au point de vue de ma valeur personnelle ; elle a été reconnue par les hommes qualifiés pour cela et l'Académie des Jeux Floraux m'a décerné un de ses prix. Ma " gramatica occitana " est connue de tous ainsi que mon action." Lo paure Alibèrt se fai colhonar. Coma fòrça autres ancians nafrats de la guèrra de quatòrze, a pas pres la mesura de çò qu'es devengut lo govèrn caucionat per lo marescal venerat. Contunha de lo creire legitim e respectable. S'escalustra de descobrir qu'es pas qu'un fangàs de politicaires corromputs que sos enemics d'enfança los radicals socialistas, a costat, ni per èsser poirits, son pus candes que d'angelons. E encara se sap pas çò que los presonièrs partits enlai detràs Rin devenon...
Per quichar encara sus lo malur, lo filh unenc d'Alibèrt, Enric, "engagé volontaire" (es a dire requisicionat imperativament, se sap ben!) en Alemanha es mòrt enlai en 1943, lo jorn de sos trenta ans.
Alibèrt s'es fach enganar tant e mai per lo govèrn marescalista... e pasmens beurà aquel calici fins a la raca. Car mentre los grands colpables de la collaboracion amb los alemands se seràn totes enfugits enlai, el serà denonciat coma collaborator e condemnat... Que ara lo temps vai virar. A 180° . La populacion que fasiá mina d'èsser "marescalista" es subran gaullista o comunista, ni cort ni costièr. Tot lo mond se pretend resistent. E per s'emblanquir lo "pòble francés" subran reconstituit dins tota sa dignitat somiada a l'aflat d'una estranha transa collectiva, vai condemnar de bòchis emissaris, segon l'usança millenara. E tot d'una en 1944 fai michant s'èsser afichat Vichysta o èsser suspècte d'aver pogut o èsser estat... Los grands colpables estent intocables, la caça als pichons colpables o suspèctes es dobèrta. Se'n fusilharà de centenats, sens gaire de forma de jutjament. E caudrà esperar ... 2001 per que Leroy-Ladurie sortiguèsse aquela pagina trebola d'istòria de sa capa de messòrgas e de silencis...
Urosament, l'elèit dels occitanistas s'èra desempuòi un bòn brieu distanciat de Vichy. Girard, Nelli, Max Roqueta, èran pròches de la resisténcia. Amb los intellectuals engatjats dau temps coma Joë Bousquet, Simona Weil, Aragon... E capitan de far renàisser lo fènis de sas cendres, en fondant l'IEO, perlongament scientific de la SEO discreditada jot Vichy, dins l'ambient de renòu de la Liberacion...
Alibèrt es demorat sus lo camin. S'es tròp engatjat a afirmar sa leiautat marescalista e sas opinions maurrassianas. N'a pas pro fach sai que per èsser fusilhat, mas pro per èsser engabiat.
1944: Lafònt n'escriu: "Aviáu vint-e-un ans a la Liberacion, que me meteguèt au gabinet dau Prefècte de Gard. Es aquí qu'aprenguère qu'Alibèrt èra detengut au camp de Sant-Somplesi. Foguèt per ieu una consternacion. Lo sabiáu òme de drecha d'aprèp çò qu'aviáu legit d'eu, mai plaçave leis occitanistas, dins una vista un pauc ideala, sus lo " bòn bòrd " a la sortida dau drama qu'aviam viscut. Sus lo motiu de sa condemna, sabe solament çò qu'ai aprés deis ainats Carles Camprós e Max Roqueta : un deportat de son vilatge, malastrosament mòrt en camp, acusava Alibert e sa molher de l'aver donat, sabe pas s'es a la Milícia ò ais Alemands ; o reportava un companh tornat. Leis ainats disián qu'èra mai que mai la fauta de la molher, une " lengassa ". Lei testimònis de moralitat, en particular un grand exilhat coma Ventura Gassol, poguèron rèn. Sabe pas se i aguèt mai de pròvas de culpabilitat que çò que dise. Sabe pas ni mai per queta rason Alibert foguèt puèi deslargat, per decision de justícia, en gardant son " indignitat nacionala ". Lo fach es que lo coneguère pas que desliure."
Car en 1945 i aguèt lo procès Bach ont Loís Alibèrt siaguèt denonciat coma collaborator dels alemands. En 1946 Loís Alibèrt condemnat a l'indignitat nacionala e a cinc ans de preson per opinions prò-vichystas e amòr de las activitats de denóncia de sa femna. Farà sa prison e acabarà sa vida a Montpelhièr.
" La Démocratie " dau 11-03-46 porta aquel titol: "A la cour de justice de Montpellier : Les époux Alibert de Montréal sont condamnés aux travaux forcés et à la réclusion". Aqui l'article dins son entièr:
Le procés des époux Adrien Alibert et Marie-Louise Latour, pharmaciens à Montréal, était impatiemment attendu par la population audoise. La pharmacienne et son mari avaient manifesté dès le début de la guerre des sentiments germanophiles et s'étaient par la suite rangés dans le camp de la collaboration. On reprochait notamment à la femme Alibert d'avoir fait arrêter et déporter en Allemagne où il est mort dans des conditions tragiques, l'ingénieur des travaux publics M.Baby, de Montréal, grand blessé de la guerre 1914-18, membre actif de la Résistance. L'espion Bach, condamné à mort et fusillé l'été dernier, avait révélé, au cours de l'instruction de son procès, que les époux Alibert étaient à l'origine de l'arrestation de M.Baby, et ce témoignage n'avait fait que confirmer tous les indices recueillis par ailleurs. Devant la Cour de Justice, la femme Alibert a nié les charges relevées contre elle, mais a admis cependant qu'elle était l'auteur d'une lettre dénonçant plusieurs gaullistes. Quant à son mari -qui n'a dans toutes ces affaires joué que le second rôle-, il a prétendu que les aveux qu'il avait faits à l'instruction lui avaient été arrachés par la violence et qu'il avait au demeurant rendu service à trop de républicains espagnols pour qu'on puisse lui faire grief des peccadilles qu'on lui impute à crime. Le réquisitoire de M. le Commissaire du gouvernement a mis en lumière la responsabilité de la femme Alibert dans l'arrestation de l'ingénieur Baby et a durement stigmatisé la conduite de la pharmacienne et de son mari pendant l'occupation. Le distingué magistrat a toutefois introduit une discrimination entre le cas de la pharmacienne et celui de son mari moins coupable qu'elle. Discrimination très justifiée, la femme Alibert apparaissant comme un véritable génie du mal et comme douée par surcroit d'une redoutable perversité. Après plaidoiries, la Cour a entériné les conclusions de M. le Commissaire du gouvernement en condamnant, pour atteinte à la sûreté de l'Etat, Marie-Louise Latour, femme Alibert, à dix années de travaux forcés, et Adrien Alibert à cinq années de réclusion. Ils seront en outre frappés de l'indignation nationale à vie.
Pèire Pessamessa nos balha una entresenha interessanta sus aquel sojorn en prison:
"S'escapèt a la pena de mòrt, Alibert coneiguèt pasmens la preson a Montpelhier e aguèri dins leis annadas 60 un rendut-compte d'aquest empresonament. En efiech, Enric Roques, l'òme a chivau, lo " primadier " de la randonada equestra de Sant-Romieg de Provença -la Vendée provençale-, félibre mistralenc èra estat incarcerat amb eu, per fachs de colaboracions e aviá agut leser d'aprene de nocions de grafia occitana e soventei fes quora veniá amb sei cavaliers a l'ostalariá ne'n parleriam e evoqueriam lei problèmas dei doas grafias, que totei dos en preson n'avián poscut faire de legor comparason e sintèsi."
En 1948 mentre Alibèrt es encara en càrcer paréisson a Carcassona: "VII troubadours de l'Aude" obratge co-signat per Renat Nelli e Lois Alibèrt... De notar que tre 1949 e fins a 59, Alibèrt (que deu encara èstre en prison) donarà de cronicas a "Oc"... Donc sos amics occitanistas l'an pas renegat. Mai que mai Nelli...
E en 1951 Alibèrt a 68 ans. Sortís de càrcer... Vièlh, cansat. Un paure òme en fin de vida. Es dins aquela pontannada que Robèrt Lafònt lo conoguèt.Es interessant d'escotar son testimoniatge.
"En 1951, venguère secretari generau de l'IEO. Me donère la tasca de " sauvar " lo Diccionari, que son autor riscava de morir abans de l'acabar. Es dins aquela escasença que coneguère e frequentère Alibert. Après la mòrt de sa molher, sei doas conhadas l'avián aculhit a Montpelhièr. Eran d'ensenhairas laïcas tradicionalas, enemigas de l'occitan, ne pòde testimoniar. En mai dau respiech per son immensa sciéncia, aguère de simpatia per aquel òme vièlh, malaut, secrèt e timid, visiblament escrancat per la vida e condemnat a una solesa intellectuala quasi totala. Era de mon etica de jamai li parlar de sa malemparada. Me tenguère simplament de me far veire a son enterrada. Après sa mòrt, ajudats d'una manièira puslèu autoritària per la conhada sobreviscuda, Dla Latour, Chabbèrt e ieu prepareriam l'edicion de l'òbra inacabada."
Uòch ans puòi 1959 Loís Alibèrt morís a Montpelhièr . Renat Nelli ne publica aitanlèu l'elògi: "Eloge de Louis Alibert" (Carcassona 1959).
Lo diccionari postum (700 pp) pareis fin finala pas qu'en 1966. Es una òbra fondatritz per la renaissença occitana. Serà reeditat tre 1977, mai d'un cop. Tant coma la gramatica. Dins l'ensèms, maugrat de revisions de detalh, lo diccionari e la gramatica d'Alibèrt fan d'ara enlà referéncia per l'escritura dau Lengadocian.
E l'introduccion a la gramatica occitana d'Alibèrt.
(Per legir l'article d' Alibèrt en 1943 dins "les Cahiers du Sud", lo numerò titolat "le Génie d'Oc et l'Homme Méditerranéen")
Retorn a l'ensenhador de la literatura montpelhieirenca d'òc
Retorn a l'ensenhador generau


text:
Hèume
Lo hèume (var. l'èlme, l'èume; notar la varianta grafica arcaïca fèume[1] en scripta bearnesa) qu'ei un casque de cavaleria e ua pèça de las armaduras deus chivalièrs de l'Etat Mejana.
Desvolopat a partir deus casques hornits de nasaus de la hauta Etat Mejana, qu'emparava lo cap tot sancèr e qu'èra provesit de horats peus ueis. Los hèumes que hon emplegats mei que mei enter lo sègle XII e lo sègle XV
A l'escadença deus tornaments de chivaleria, qu'èra coroat d'un cimièr qui permetèva d'identificar los chivalièrs (amassa dab lo lor escut).
- ↑ Lo diccionari de Pau Raimond e Vastin Lespin que'u mentau dab la grafia anciana fèume qui notava la h dab ua f.


text:
Phascolarctos cinereus
Coala
Lo coala (Phascolarctos cinereus) es un marsupial arboricòl erbivòr endemic d'Austràlia e lo sol representant encara vivent de la familha Phascolarctidae. Lo coala se tròba per las regions costièras de l'Austràlia meridionala e orientala, d'Adelaïda a la part sud de la peninsula del cap York. Las populacions s'estendon tanben sus de distàncias considerablas dins lo rèire país australian (outback) ont l'umiditat es sufisenta per lo manten dels bòsques. Los coalas d'Austràlia Meridionala foguèron largament exterminats a la debuta del sègle XX, mas aquel Estat federat foguèt tornar poblat mercé a de transferiments dempuèi l'estat de Victòria. Lo coala es pas present ni en Tasmania ni en Austràlia Occidentala. Lo coala es estrechament ligat a l'eucaliptus o gomièr, que ne manja las fuèlhas d'unas espècias. Pòt viure en mejana 15 ans per los mascles e 20 ans per las femes.
Es vengut amb lo cangoro, un dels simbòls principals d'Austràlia. Après d'èsser estat caçat massisament per sa pèl, es uèi principalament amenaçat per la desaparecion de son biotòp.


text:
Dissabte 31.03.2012 06:00
Dos jornalistas catalans sortisson un novèl jornal digital en occitan
Jornalet, un periodic digital en occitan, sortiguèt ièr, a la velha de la manifestacion per la reconeissença de la lenga nòstra que se debana uèi a Tolosa. Lo Jornalet es estat promogut per dos catalans occitanofils, membres de l'Associacion entara Difusion d'Occitània en Catalonha (ADÒC), Jaume Clotet, jornalista, e Ferriòl Macip, responsable dempuèi d'annadas d'Info Occitan de Barcelona Televisió (BTV). Totas las variantas de la lenga occitana i son admesas, mai qu'empleguen la grafia classica.
A l'egard de la lenga, ditz Clotet, l'occitan nos apareis mancat d'un lengatge jornalistic establit: 'Alara, probable que serem sovent los primièrs d'emplegar qualques tèrmes, es atal qu'avèm lo sosten excepcional d'un grop de filològs e de linguistas occitans que nos conselharan totjorn.'
Dins lo Jornalet, contunha de dire Clotet, a mai d'editorial, de nòvas e d'una seccion d'opinion, i a de vinhetas, d'enquèstas e, sustot, una carta del temps: 'Aquò suspren fòrça los occitans, qu'an pas mai visibilisat la carta de lor país. Parièrament, l'aparicion del jornal Avui, amb sa primièra carta del temps dels Païses Catalans, foguèt una sòrta de truc per mantunes catalans.' Ne cal destacar, al delà, las categorias e las etiquetas de las informacions, amb lo País d'Òc devesit en de regions e parçans istorics, e pas segon las divisions oficialas francesas. 'Aquò nos a engatjats a far de recèrcas importantas, perque atals divisions son pas recuelhidas enlòc d'una manièra rigorosa.'
L'idèa del jornal, que lo sèti fisic es a Tolosa e qu'amassa un malhum creissent de collaborators e de correspondents benevòls, virava dempuèi de temps dins lo cap de Jaume Clotet: 'L'Occitània es un país desvertebrat de tot punt de vista. Los occitans sabon quitament pas çò qu'es un espandi de comunicacion nacional, quicòm que nosautres ne discutissèm e i trabalham dempuèi d'annadas. Es atal que pensèri que los occitans avián besonh d'un jornal nacional que contribuisca a los vertebrar, que lor presente l'informacion d'un punt de vista nacional, en lenga d'òc. Ni mai ni mens. Es pas un acte politic, donc, es un acte de normalitat.'
Lo Jornalet se finançarà sonque de publicitat. Per ara es estat plan ben acuelhit de las autoritats, especialament del Conselh Generau d'Aran e de la Direccion Generala de Politica Linguistica de la Generalitat de Catalonha, que ne son venguts anonciaires. I a, en plus d'aquò, de contactes amb la Comuna de Tolosa e la Region Miègjorn-Pirenèus.


text:
Dimars, 26 de mai de 2015, 03h00 Espòrt
Morrelong per Wigan e granda jòia pels Dracs, dissabte a Brutus
© Dragons Catalans
Encara verds, los Sèrbes
L’esquipa de Serbia èra venguda en autobús dempuèi Belgrad per afrontar l’esquipa de França a Sant Estève. Una esquipa dels Blaus compausada unicament de jogaires d’Elèit. Los vesitaires presentèron una còlha de masclasses, nharruts e adreits dins lo manejament de la pauma. A l’energia, tenguèron lo còp dins lo primièr temps: 18-2 pels Blaus. Mas, aprèp la pausa, poguèron pas res contra l’experiéncia e la rapiditat dels Pols, que portèron lor capital a 68 punts; los Roges capitèron de marcar un ensag en tota fin de partida: 68-8 al planchòt. Una simpatica fotografia dels Blaus e dels Roges mesclats clavèt la serada sus la pelena.
Los Dracs en estat de gràcia
Dissabte, la ventòrla senhorejava sus Brutus, mas foguèt un auragan que se desencadenèt sus la pelena catalana.
Aquò comencèt per la victòria dels juniors Dracs sul grop correspondent de Wigan: 28-26, amb una penalitat decisiva dels 50 mètres del Lucàs Albèrt.
Puèi, Wigan dobriguèt la marca per Charnley aprèp un temps de dominacion dels sang e aur! Mas Fouad Yaha replica sul pic, abans que Dureau lancèsse Gigòt, puèi Carney per Taia amb dos novèls ensags a la clau. Los Catalans se fan susprendre sus la remesa en jòc, mas anavan signar tres novèlas realizacions: Taia recupèra un còp de pè a seguir de Dureau jol nas de Cerièras e Blanc; puèi, Gigòt beneficia d’una pauma recentrada a la man per son alièr e, causa novèla, per Fouad Yaha, son los Dracs que marcan just sus la còrna. Coma Dureau ensacava las transformacions coma un metronòm (9 sus 10 dins la serada), los Dracs menavan 34-10 a la pausa.
A la represa, Wigan torna amb unas intencions que concretizan per Burgess. E foguèt tot pels Angleses: Oldfield fa son numèro de volteja per marcar al pè de la bandiereta, Taia i va de son tresen ensag de la vesprada; Escarré tusta a seguir per el, perseguís al pè e punta dins l’en-but; chistèra de Whitehead e tresena realizacion per Gigòt, designat òme de la partida (segonda partida per l’Avinhonenc jol malhòt sang e aur, que l’òm creiriá Drac de tota eternitat!). Lo public (plan nombrós: 10 500 espectators) dreit pica de las mans e ne vei pas los uèlhs: 58-16 al planchòt! Los Dracs se replaçan en seisena posicion al classament. Quand Carney pòt jogar sens problèma de santat... Bon, mas sèm en Super-Liga; cal confirmar sul pic: los Dracs rescontraràn Huddersfield, qu’es just davant eles al classament, aqueste dimenge a Newcastle, ont se ten la Dimenjada magica de la sason.
Per que la fèsta siá completa, senhalarem la victòria en XIII-fautuèlh de l’esquipa Dracs 54-20 sul Leyland Warriors, çò que ne fa los campions d’Euròpa de la disciplina!
Ferrals, campions de França del punt en aur!
Dimenge, se debanavan a Ramonvila las finalas dels campionats de Nacionala-1. En Grop B, l’esquipa locala menava lèu-lèu 20-0 e gardava l’avantatge 36-22 fàcia a Preissan-Lo Lauquet per joslevar lo bloquièr.
En Grop A, dins la finala audenca entre Ferrals de Corbièras e Vigalhenc-Aragon, los jogaires de Cabardés perdián lo menaire de jòc tre la primièra minuta sus nafradura. Ferrals menava a la pausa 12-8, mas una penalitat de Limongi dins la darrièra minuta del temps reglamentari metiá las doas formacions a egalitat: 22-22. Ne caliá passar per las prolongacions. A la 88a minuta, lo mesclanha de Corbièras, Sardà, ensacava la penalitat de la ganha: 24-22. En doas setmanas, la formacion de Corbièras ganha Copa Déjean e campionat, e cada còp al punt en aur: un tombat per la Copa, una penalitat pel campionat!
Lo primièr dels Estats d’Origina de l’an
La primièra de las tres confrontacions entre la Tèrra de la Reina (Queensland) e Nòva Galas del Sud se tendrà aqueste dimècres 27 de mai a l’ANZ Stadium de Sydney. Sus la pelena, se traparà la fina flor del moviment tretzista mondial.
Alan Roch


text:
785
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 785 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Refús de l'emperatritz Irèna de contuniar lo pagament dau tribut impausat en 872 per leis Abbassidas. Aquò entraïnèt una represa de la guèrra còntra leis Arabis.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mahdi siá en causa d'un empoisonament accidentau — manjèt un aliment empoisonat que li èra pas destinat — siá en causa d'un accident de caça. Son rèine aviá permes de desvolopar l'economia, la cultura e la sciéncia. Li aviá tanben permes d'aquistar lo poder de definir l'ortodoxia musulmana. Son fiu ainat Al-Hadi, designat eiretier per son paire dempuei d'annadas e qu'èra alora en campanha au sud de la Mar Caspiana, li succediguèt. Son fraire contestèt aquela chausida e li mandèt la novèla e leis ensenhas dau poder. En revènge, la garnison de Bagdad demandèt una prima excepcionala de doas annadas de sòlda per reconeisser lo califa novèu. De negociacions menadas per lo visir Yahya ibn Khalid permetèron de redurre la sòma a 18 mes de paga e de reglar la situacion.
Lòng de la frontiera ambé l'Empèri Bizantin, represa de la guèrra en causa dau refús bizantin de contuniar lo pagament dau tribut acceptat en 872.


text:
Paquistan
Paquistan (پاکستان en ordo) o la Republica Islamica de Paquistan (ordo: اسلامی جمہوریۂ پاکستان, islāmī jamhūriya i pākistān), es un estat del centre-sud d'Asia. Confronta Índia, Iran, Afganistan, China e la Mar d'Oman al Sud. Amb mai de 160 milions d'abitants, es lo 6en país del mond per l'importància de la populacion. L'islam i es la religion oficiala.
La capitala es Islamabad.
Lo gentilici es paquistanés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Liames intèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins au partiment deis Índias Britanicas, Paquistan fasiá partida de l'ensems indian e son istòria es aquela d'Índia. En 1947, foguèt devesit entre un Paquistan Occidentau que correspond au Paquistan actuau e un Paquistan Orientau que vendriá Bangladèsh après son independéncia en 1971.
Lo problema de l'unitat nacionala[modificar | modificar la font]
Au contrari de l'Union Indiana, Paquistan aviá a sa naissença una legitimitat istorica limitada en despiech de l'existéncia d'una religion comuna, l'islam, a totei leis abitants. D'efèct, devesit entre dos territòris alunchats e poblat de pòbles fòrça diferents, deguèt faciar lei volontats d'autonòmia, e de còps d'independéncia, de certanei regions. Aquò entraïnèt l'adopcion d'una politica autoritària de part dau govèrn centrau per impausar l'unitat nacionala que favorizèt rapidament la formacion de regimes fòrça autoritaris dirigits per lei militars.
Après la mòrt de Muhammad Jinnah, considerat coma lo paire de Paquistan, lo Premier Ministre Liaquat Ali Khan prenguèt la direccion dau país fins a son assassinat en 1951. Durant aqueu periòde, engatjèt Paquistan dins la Premiera Guèrra Indopaquistanesa entraïnada per lei tensions liadas au partiment deis estats indós ó musulmans frontaliers d'Índia e de Paquistan. S'acabèt per lo partiment de la region de Cachemire entre lei dos país que foguèt per la seguida l'objècte de tres guèrras suplementàrias. Liaquat Ali Khan deguèt tanben faciar una scission intèrna de la Liga Musulmana que perdiguèt son ròtle federator. En particular, foguèt remplaçada en Paquistan Orientau per la Liga Awami que s'opausava a la politica dau govèrn.
En 1956, l'adopcion d'una constitucion organizant oficialament Paquistan coma una federacion de doas províncias (Paquistan Occidentau e Paquistan Orientau) agravèt lo maucontament de plusors pòbles minoritaris de la mitat occidentala en causa de la dissolucion deis ancianei províncias istoricas. En fàcia dau desvolopament de l'instabilitat politica, lo president Iskander Mirza decidèt alora de reagir d'un biais autoritari. En octòbre de 1958, prononcièt l'abrogacion de la constitucion, la dissolucion dei partits politics e la proclamacion de la lèi marciala que son aplicacion foguèt fisada au generau Ayyub Khan.
Lo periòde Ayyub Khan[modificar | modificar la font]
Ayyub Khan dirigiguèt Paquistan de 1958 a 1969. Marginalizat, Iskander Mirza perdiguèt rapidament lo contraròtle de l'Estat e deguèt laissar sa plaça de president au generau. Un an pus tard, lo govèrn paquistanés foguèt dirèctament installat dins lei bastiments de l'estat-major de l'armada. Una reforma agrària foguèt organizada au profiech dei païsans mai sensa tocar ais interès dei grands proprietaris terrencs. En 1962, una constitucion novèla instaurèt un regime presidenciau ambé l'eleccion dau President e de l'Assemblada Nacionala per un còrs electorau reduch de 80 000 grands electors designats localament. Permetèt tanben de levar la lèi marciala e d'organizar d'eleccions que s'acabèron per la reeleccion d'Ayyub Khan en 1965.
En parallèl d'aquela òbra d'estabilizacion intèrna, Ayyub Khan menèt una politica diplomatica que li permetèt de se raprochar deis Estats Units d'America e de China que se maufisavan d'Índia, pròcha de l'Union Sovietica. Après lo conflicte sinoindian de 1962, un acòrd entre Paquistan e China permetèt ansin de fixar lo traçat d'una frontiera dins la region de Karakorum. Lo govèrn paquistanés pensèt tanben èsser capable d'afrontar militarament Índia per resòuvre lei nombrós desacòrdis frontaliers entre lei dos país. La guèrra (Segonda Guèrra Indopaquistanesa) se debanèt en 1965. Pasmens, après quauquei victòrias inicialas, l'armada paquistanesa conoguèt una tiera de dificultats e lo statu quo ante bellum foguèt restablit après l'adopcion d'un alta-au-fuòc.
Après aquela guèrra, Ayyub Khan assaièt sensa succès de negociar un tractat de patz definitiu amb Índia mai la mòrt dau Premier Ministre indian Lal Bahadur Shastri e d'oposicions intèrnas fòrtas empachèron la realizacion d'aqueu projècte. Puei, a partir de 1967, lo President deguèt subretot se preocupar dau renfòrçament dei partits d'oposicion ambé la fondacion dau Partit dau Pòble Paquistanés (PPP) per Ali Bhutto e la formulacion de revendicacions d'autonòmia pus importanta per lo Paquistan Orientau per la Liga Awami d'ara endavant dirigit per Mujibur Rahman. En 1969, laissèt sa plaça au generau Yahya Khan que restabliguèt la lèi marciala mai organizèt l'eleccion d'una assemblada constituenta au sufragi universau en decembre de 1970.
L'independéncia de Bangladèsh[modificar | modificar la font]
Dempuei lo partiment de 1947, lo Paquistan Orientau conoissiá de problemas especifics e relativament importants qu'èran mau resòuguts per leis autoritats dau govèrn centrau. Premier, lo remplaçament dei foncionaris qu'avián quitat la region en 1947 — leis indós dominavan largament l'administracion dau Bengala coloniau — èra estat realizat ambé de personaus occidentaus que reprenguèron sovent lo ròtle e l'atitud deis administrators coloniaus. Puei, aqueu ressentiment foguèt agravat en 1952 quand lo govèrn centrau assaièt d'impausar l'ordo coma lenga oficiala de la totalitat de Paquistan. De movements de defensa dau bengali se formèron e alimentèron rapidament lei movements autonomistas. La manca d'investiments dins lei sectors a la basa de la vida economica dau Paquistan Orientau foguèt tanben una fònt de tension. Enfin, la dominacion de la classa politica dau Paquistan Occidentau, mens poblat, favorizèt l'emergéncia de revendicacions d'autonòmia en matèria de finanças, de comèrci exterior ò de politica locala.
La rompedura foguèt entraïnada per leis eleccions de 1970. La Liga Awami i ganhèt 160 deputats sus lei 162 dau Paquistan Orientau. Obtenguèt donc la majoritat absoluda a l'assemblada constituenta car solament 138 deputats èran designats per lo Paquistan Occidentau. Pasmens, lo generau Yahya Khan e Ali Bhutto (81 deputats per lo PPP) refusèron de laissar lo poder a la classa politica orientala. Dins la nuech dau 25 au 26 de març de 1971, l'armada paquistanesa acomencèt de reprimir militarament lei movements secessionistas. Mujibur Rahman foguèt arrestat e transferit a l'Oèst mai aquò empachèt pas l'acomençament de la saunosa Guèrra d'Independéncia de Bangladèsh. Faguèt de centenaus de miliers de victimas e entraïnèt la fugida d'aperaquí 10 milions d'abitants en Índia. A la fin de l'annada, New Delhi aprofichèt la situacion per afeblir son rivau e entraïnèt la Tresena Guèrra Indopaquistanesa que s'acabèt per la capitulacion dei fòrças paquistanesas a l'Èst e l'independéncia de Bangladèsh. En fàcia de l'amplor de la desfacha, Yahya Khan foguèt obligat de laissar lo poder a Ali Bhutto.
Lo periòde Ali Bhutto[modificar | modificar la font]
Ali Bhutto gardèt lo poder de 1973 a 1977. Instaurèt un regime parlamentari e un estat federau. Pasmens, de trèbols grèus se debanèron en Baluchistan e lo govèrn mandèt l'armada per i reprimir de guerilhas secessionistas. Puei, en 1977, leis eleccions s'acabèron per una victòria dau PPP fòrça contestada per leis autrei partits politics. Lei militars intervenguèron per restablir l'òrdre mai, en julhet, organizèron un còp d'estat, dirigit per lo generau Zia, e proclamèron la lèi marciala. Jutjat per l'assassinat d'un adversari politic, Ali Bhutto foguèt condamnat a mòrt e executat en 1979.
Lo periòde Zia[modificar | modificar la font]
Lo generau Zia instaurèt una dictatura militara que durèt fins a 1988. Aprofichèt un contèxte internacionau favorable a seis interès ambé l'invasion sovietica d'Afganistan. Paquistan tornèt venir un aliat fòrça important per leis Estats Units d'America que sostenguèron lo regime. Ansin, fins a 1989, Paquistan participèt activament a la formacion de la resisténcia afgana, desvolopèt largament son influéncia en Afganistan e recebèt una importanta ajuda financiera estatsunidenca.
La politica de Zia foguèt tanben marcada per l'islamizacion de la societat. Tre 1979, l'Alcoran e la Sunna venguèron la lèi suprèma dau país. Puei, d'autrei mesuras foguèron adoptadas per renfòrçar aquela politica que causèt d'afrontaments entre sunitas e chiistas. En 1984, un referendum, boicotat per l'oposicion, permetèt au generau Zia de demorar cap de l'Estat e d'islamizar leis institucions ambé l'eleccion d'un parlament islamic en 1985. Lo caractèr presidenciau e autoritari dau regime foguèron encara renforçats ambé l'adopcion d'un emendament permetent au President de destituir liurament lo Premier Ministre. Pasmens, en aost de 1988, lo generau Zia foguèt tuat dins un accident d'avion que sei causas foguèron jamai clarament elucidadas.
Lo periòde parlamentari deis annadas 1990[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau generau Zia, Paquistan conoguèt un periòde de poder civiu de 1988 a 1999 marcat per la perseguida dau caòs interior e per un mantenement de l'influéncia dei militars. D'efèct, Benazir Bhutto, filha d'Ali Bhutto e cap novèu dau PPP, ganhèt leis eleccions de 1988 e venguèt cap dau govèrn fins a sa destitucion per lo President Ghulam Ishaq Khan en 1990. L'escrutinh seguent foguèt ganhat per la Liga Musulmana de Nawaz Sharif. Pasmens, intrèt rapidament en conflicte ambé lo President. En fàcia dau blocatge de la situacion, l'armada obliguèt lei dos òmes de desmissionar en 1993. Benazir Bhutto ganhèt tornarmai l'eleccion e venguèt Premier Ministre fins a 1996. Pasmens, son mandat foguèt encara trebolat per de manifestacions, d'accusacions de corrupcion e d'afrontaments intèrnes. Foguèt donc tornarmai destituida.
Nawaz Sharif la remplacèt un còp de mai. Son segond mandat veguèt Paquistan venir una poissança nucleara en 1998. De mai a julhet de 1999, autorizèt d'infiltracions de combatents eissits de milícias islamistas, liadas a l'armada paquistanesa, lòng de la frontiera indiana. Aquò entraïnèt la Quatrena Guèrra Indopaquistanesa que s'acabèt per una victòria indiana. D'efèct, sensa sostèn de seis aliats tradicionaus, Islamabad deguèt arrestar de sostenir leis infiltracions permetent ais Indians de tornar conquistar una tiera de posicions ocupadas per leis islamistas. Aquela revirada entraïnèt rapidament lo reversament dau govèrn civiu per un còp d'estat militar organizat per lo generau Pervez Musharraf.
Paquistan dempuei 1999[modificar | modificar la font]
Pervez Musharraf venguèt oficialament president en 2001 e capitèt de renfòrçar son poder gràcias a una tiera d'emendaments votats en 2003. Coma lo generau Zia, aprofichèt tanben lo contèxte internacionau favorable (Segonda Guèrra d'Afganistan) per obtenir un sostèn estatsunidenc. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei dificultats economicas paquistanesas ni d'empachar l'expansion dau conflicte afgan ai zònas tribalas de la frontiera nòrd-oèst. En 2007, deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions ganhadas en 2008 per Asif Ali Zardari, marit de Benazir Bhutto assassinada lo 27 de decembre de 2007. Una reforma constitucionala permetèt au Premier Ministre de tornar prendre la màger part dau poder executiu. Pasmens, la situacion economica se melhorèt pas e leis eleccions de 2013 an permes lo retorn au poder de Nawaz Sharif.
Politica[modificar | modificar la font]
La constitucion actuala del país foguèt adoptada en 1973.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Paquistan.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Instrument de coire
Un Instrument de coire qu'ei un aerofòn on lo son b'ei produsit per la vibracion deus pòts dehens ua embocadura, independement qui l'instrument e sia efectivament hèit de coire o de tot aute materiau ; atau, lo saxofòn, a maugrat d'etsra hèit de coire qu'ei tanhent de la familha de la espiulas simplas mentre qui la trompa deus Aups, hèita de coire, que pertanh a la familha deus coire.
Tot canèr d'ua certa longor minumun qui perlonga aquesta embocadura que selecciona las vibracions d'ua certa seria de nòtas armonicas natraus (dit d'un aute biais, los sons de frequéncias multiplas de la frequéncia d'un son fondamentau).
Entà poder prodúser tots los sons d'ua gama cromatica que cau donc trobar un mejan de modificar la circulacion de l'aire dehens lo canèr de l'instrument. Qu'ei atau qu'òm pòt distiguir enter los coires :
- Los coires naturaus (com ac son las trompetas naturaus - la trompeta barròca e la trompeta de cavaleria - lo claron, la trompa deus Aups) qui son limitats a la produccion d'ua sola seria de nòtas armonicas naturaus.
- Los coires traucat o provesits de claus on lo son b'ei modificat en aubrir horats deus canèr entà deishar l'aire escapà's (qu'ei lo cas de la trompeta de claus, deu cornetto e de la sèrp). Lo problèma qu'ei que lo lor timbre qu'ei deformat e chic estiglant.
- Los coires eslissadís (com lo trombon on lo canèr b'ei alongat o abracat en tot eslissar ua deus son tròç).
- Los coires de pistons o de paletas (com la trompeta classica, lo cornet, lo bugle, lo còrn d'armonia, lo tuba, los saxhorns, l'elicon,lo sousafòn, lo trobon de pistons e la corneta iberica) on, en baishar o lhevar un o mantuns pistons o en har virar las paletas òm obliga l'aire de seguir un camin mei o mens long.
Lo coires que pòden tanben estar dividits en coires de canèr cilindric (com ac son los canèrs de las trompetas o deus trombons) o de canèr conic (com ac son los canèrs deu bugle, deu claron, deu cornet, deu tuba, deus saxhorn, de l'elicon, deu sosafòn). Los purmèrs an un son mei estiglant e lo segond mei doç.
Fin finau, òm pòt tanben destriar coire de canèr sancèr (qui pòden emitir lo son fondamentau de la loa seria armonica) e los coires de miei canèr (qui la loa nòta la mei grava qu'ei la segonda nòta mei grava de la loa seria armonica).


text:
Margairon
Margairon, foneticament [margej'ru], o Margueron <[1],[2], es una comuna d'Occitània, en Agenés, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dins lo borg, la RD 708, anciana RN 708, venguda de Senta Fe la Granda se devesís en RD 708 en direccion de Duràs e en RD 708E3 (en Òut e Garona, RD 19) en direccion de Miramont de Guiana.
Una partida deu borg es sus un luec nommat La Tuqueta (vistas en direccion de l'èst e deu nòrd).
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom poiriá venir d'un nom d'òme gallés *Margaros, de *Margos, emb lo sufixe -onem (e un derivat de Margarita sembla exclús a lor idèa) [3]. Bénédicte Boyrie-Fénié, que cita una atestacion de 1326 (una sola), Marguerone (cappella de ~), evòca, sense certitud, lo latin marga, donc *marga + sufixe d'origina prelatina -ara + sufixe diminutiu latin -one [4].
Los toponimistas coneissián pas la fòrma orala. Lo nom es coneissut a Margairon, a Liguers, a Riucau e a Vilanuèva de Duràs (comunas tocantas) coma [margej'ru], a Landerroat (a 9 km), e a Savinhac de Duràs (a 10 km) coma [margej'rõ] (o [margej'rũn]; çò que de las mapas ancianas verifican [5],[6]. La grafia Marguerone de l'atestacion deu s'explicar, coma sovent, per la dificultat deus escribas medievaus a escriure los diftongues que lo latin coneissiá pas.
Se poiriá conjecturar un etime en *marg-, nom d'òme gallés *Margos o latin marga. I farriá ajustar un doble sufixe *ar-ionem : *Margarione(m > *Margairone. En rason de la natura deus sufixes, marga conven milhor qu'un nom d'òme. Logicament, emb una tala explicacion, la bona grafia seriá Margairon (e pas Margueiron) emb l'evolucion ai- pretonic > ei- generala dins lo lengadocian brageiragués.
Una autra possibilitat es fornida pr'aquò per Xavier Delamarre, que postula un morgo-riton-, de morga, morgia, morgonos, « frontièra » e ritu-, « ga, passatge d'un cors d'aiga, passatge », puèi que Margairon es a la frontièra dels Nitiobroges e dels Vasates (en realitat, dels Petrocores) e lo nom seriá estat reinterpretat sus lo modèle deu latin margarita, « pèrla » [7]. L'evolucion entre l'etime e lo resultat seriá : *Morgo-riton- > *Marga-riton- > *Margaridon- > *Margarion- > *Margairon- > [margej'ru].
Autres luecs dins la comuna[modificar | modificar la font]
- Les Guillebaux (en francés). Prononciacion [lej gijəbaw], grafiat Los Guilhebaus o Les G-, estant que lo parlar confond los e las en les, prononciat [ləs], [ləz] e [lɛj]/[lej] segon lo contèxte)
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Senta Fe la Granda; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc Lo Reulés e las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 209-210
- ↑ [1]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 435, a Margueray
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Guillaume Delisle, Carte du Bourdelois, du Périgord et des provinces voisines / par G. de l'Isle, 1714, http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b59718791/f1.item.r=.zoom
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/1_navigation.php#
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 356 e 201


text:
Comunas d'Erau
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Comunas d'Erau.
Lista de las 343 comunas d'Erau per òrdre alfabetic, amb lor còdi INSEE e lor còdi postal principal, e mai lor apartenéncia a las principalas estructuras intercomunalas en 2004. Vejatz tanben la lista dels cantons e la lista de las ancianas comunas.
(CAM) Comunautat d'aglomeracion Montpelhièr Aglomeracion, creada en 2002.
(CAB) Comunautat d'aglomeracion de Besièrs Mediterranèa, creada en 2002.
(CAS) Comunautat d'aglomeracion del Bacin de Tau, creada en 2003 a l'entorn de Seta.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Erau Mediterranèa, creada en 2003 a l'entorn d'Agde.


text:
Asma
L'asma es una malautiá inflamatòria de l'aparelh respiratòri que provòca de dificultats de respiracion (dispnèa). Aquela malautiá, mai sovent, provòca de damatges dins las bronquis e lo bronquiòls. Aqueles mermant lor talha e fan mai dificil l'intrada de l'aire dins los palmons. Aquel tèrme ven del grèc ἄσθua, ásthma, via lo latin asthma significant « respiracion dificila ».[1][2]
Existís pas una definicion precisa de la malautiá asmatica. L'Estrategia Globala per l'Asma (GINA) la definís atal: "Inflamacion cronica de las vias aerianas que tenon un ròtle destacat cèrtas cellulas e mediadors. Aquel procediment s'associa a una iperresponsa dels bronquis que produsís d'episòdis de siblaments (fiulets), dispnèa (sensacion de manca respiratòri), opression toracica e tos, subretot de nuèch o lo matin. Aqueles episòdis s'acompanhan mai sovent amb un màger o mendre gra de obstruccion al flus aerian sovent reversible de forma espontanèa o jos tractament".
Somari
- 1 Etiologia
- 2 Mecanisme de produccion de l'asma
- 3 Anatomia patologica
- 4 Fisiopatologia
- 5 Formas clinicas de l'asma
- 6 Factors provocants de l'asma
- 7 Asma aucupacionala
- 8 Classificacion de l'asma segon gravetat
- 9 Tractament
- 10 Referéncias
- 11 Ligams extèrnes
Etiologia[modificar | modificar la font]
Se conéis pas la causa exacta de l'asma, mas i a fòrça factors que pòdon desencadenar la malautiá. Los mai importants son:[3]
- Las infeccions respiratòrias viricas (que son lo principal desencadenament pels mainats pichons)
- Los acards, lo pollèn, los animals domestics e los fongs de l'umiditat
- Lo fum del tabac
- Los irritants coma los insecticids, las pinturas, las odors intensas, èca.
- L'exercici fisic
- L'asma aparéis mai sovent pels enfants de femnas fumadoiras pendent la prenhesa, de parents amb asma o de malautiás allergics e tanben pel enfants expausats al fum del tabac.[4]
ven totjorn mai evidenta la relacion entre l'asma e las condicions del mitan ambient, que se recomanda de promòure de mitan sanitoses per minimizar las causas que pòdon desencadenar l'agravacion de la malautiá. Tanben foguèt constata una predisposicion genetica, que fòrça malauts presentan de precedents asmatics, allergics o d'eczemàs dins la familha. I a de malautiás que pòdon causar o agravar l'asma, coma la reflus gastroesofagic e la sinusitis cronica. Un autre aspècte de prene en compte es l'usatge de classas de medicaments coma los betablocants, los antiinflamatòris non esteroïdes e analgesics. Cal pas s'automedicar sens consultar de per abans lo mètge o la mètja.
Mecanisme de produccion de l'asma[modificar | modificar la font]
Quitament se se sap que l'asma es un estat causat per una inflamacion cronica de la via aeriana, los compausants precises d'aquela inflamacion son encara pas coneguts e las causas d'aquela inflamacion son incertanas. Fòrça cellulas inflamatòrias serián implicadas e interaccionarián d'un biais complèxe.
Existís ja una pròva que los mastocits jògan un ròtle important en responsa immediata a l'allergèn e dins l'asma inducha per l'esfòrç e aquela ligada als aliments, mas las cellulas responsablas de l'inflamacion cronica que provòcan l'iperreactivitat bronquiala son los macrofags, los eosinofils e linfocits T. Totes aqueles apareisson activats dins l'asma. Los linfocits T son programats per produire de citocinas (cellulas Th2) que menan a la caracteristica inflamatòria eosinofilica. Aquela programacion implica de cellulas presentant d'antigèns, coma las cellulas dendriticas dins l'epitèli de via aeriana.
Lo procediment d'inflamacion cronica pòt provocar de cambiaments estructurals, coma la fibròsi, lo conflament o l'ipertrofia del muscle lis bronquial e l'angiogenèsi, çò que pòt donar luòc a una obstruccion irreversibla de la via aeriana.
Anatomia patologica[modificar | modificar la font]
Las lesions tipicas de l'asma son:
- Fragilitat de l'epitèli bronquial.
- Infiltrat inflamatòri de l'epitèli e la submucosa.
- Coflament la membrana basala.
Fisiopatologia[modificar | modificar la font]
Dins la fisiopatologia de l'asma existisson tres fenomèns fondamentals:
- Inflamacion: lo procediment inflamatòri intervenon de cellulas e mediadors.
- Allergia.
- Iperreactivitat bronquiala.
Formas clinicas de l'asma[modificar | modificar la font]
Clinicament l'asma se classifica per l'adult en quatre tipes fondamentals:[5]
Factors provocants de l'asma[modificar | modificar la font]
Asma aucupacionala[modificar | modificar la font]
Lo asma aucupacionala se definís coma una escasença d'obstruccion bronquial reversible a causa d'una ipereactivitat bronquiala per l'exposicion a diferents agents dins lo luòc de trabalh. Aqueles agents pòdon èsser: de vapors, gases, fums, eca.[6]
Dins aquel tipe d'asma i a tota una sèria de factors que pòdon provocar l'apareisson d'aquela patologia pels trabalhadors de cèrts domènis. Aqueles factors pòdon èsser: environamental o de factors de risc de reponsa individuala.
Factors de risc environamental[modificar | modificar la font]
- Concentracion: una concentracion d'agents, fa mai possible lo desvolopament la malautiá.
- Temps d'exposicion: amb un temps d'exposicion mai long, se merma lo risc de malautiá, que lo còrs activa los mecanismes immunitaris dels individus.
- Ventilacion del luòc de trabalh: Lo manca dins las condicions de ventilacion e l'estat del luòc de trabalh aumentaràn la sensibilizacion.
Factors de risc de responsa individuala[modificar | modificar la font]
- Tabaquisme: Los fumadors an mai de riscs de desvolopar la malautiá. Lo tabac favorisa la sensibilizacion als agents al que es expausan.
Classificacion de l'asma segon gravetat[modificar | modificar la font]
Segon la siá severitat e frequéncia dels episòdis l'asma se pòt classificar en:
Asma episodic Ocasional[modificar | modificar la font]
Aquela asma es aquel que se diagnostica quand se complisson una sèria de condicions. Aquelas son: mens d'1 episòdi cada 10-12 setmanas, bona tolerància a l'exercici e l'apareisson de 4 o 5 episòdis maxim per an.
Asma episodica Frequent[modificar | modificar la font]
Aquel tipe d'asma se definís quand: se produson mens d'1 episòdi cada 5-6 setmanas, apareisson de siuladisses a l'esfòrc intens se produson entre 6 e 8 episòdis maxim per an de forma esporadica.
Asma persistent moderat[modificar | modificar la font]
Lo asma persistent moderat es aquel que produtz mai d'1 episòdi cada 4-5 setmanas, apareisson siuladisses a l'esfòrc moderats-intenses e apareisson de signes e de simptòmas d'asma nocturna gaireben 2 còps per setmana. Los pacients diagnosticats d'aquel tipe de asma deven recébre un tractament amb inaladors de corta accion minim 3 còps per setmana.
Asma Persistent grèu[modificar | modificar la font]
L'asma persistent grèu es lo tipe d'asma mai sevèr e se presenta minim 1 còp cada 4 setmanas. Los siuladisses apareisson quand la persona realiza d'esfòrces minims e pas tròp intenses. Apareisson de signes e de simptòmas nocturns mai de 2 còps per setmana e an besonh d'inaladors de corta accion per controtlar los simptòmas mai de 3 còps per setmana.
Tractament[modificar | modificar la font]
Lo tractament de l'asma engloba diferents penjals. D'en primièr, i a lo tractament farmacologic e en segond i a l'educacion per la santat. dins lo cas del tractament medical, cal comprene los broncodilatadors e los glucocorticoïdes inalats. Totjorn mai, es plan important de realizar una bona educacion per la santat. Aqueles dos factors garantisson lo succès e l'eficacitat del tractament.[7]
Farmacologicament, I a dos tipe de tractaments per l'asma. D'en primièr, avèm aqueles d'accion rapida a de cort tèrme. Aqueles s'utilizan quand se produsís un ataca d'asma. Per exemple los Agonistas B2 adrenergics de corta durada e los anticolinergics inalats. Mai, avèm aqueles medicaments que s'utilizan dins lo tractament de long tèrme. Aqueles an coma objectiu d'ensajar d'evitar d'episòdis d'atacas asmatics novèls e controtlar los simptòmas de l'asma.[8][9]
Lo tractament de l'asma dependrà del gra e severitat de las atacas asmaticas. Aqueles se pòdon classificar en diferents esglaons. Totun, los medicaments de basai son:
Escalon 1[modificar | modificar la font]
Sonque los agonistas B2 adrenergics de corta durada.
Escalon 2[modificar | modificar la font]
Alternativas:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis bassas.
- Antileucotrians.
Escalon 3[modificar | modificar la font]
Alternativa:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis bassas.
- Agonistas B2 adrenergics d'accion longa.
Autras opcions:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis mejanas.
- Glucocorticoïdes inalats q dòsis bassas + Antileucotriqns.
Escalon 4[modificar | modificar la font]
Alternativa:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis mejanas.
- Agonistas B2 adrenergics d'accion longa.
Autras opcions:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis bassas + Antileucotrians.
Escalon 5[modificar | modificar la font]
Alternativa:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis nautas.
- Agonistas B2 adrenergics d'accion longa.
Autras opcions (en mai d'aquel de l'escalon 4):
- Antileucotrians e/o teofillina e/o omalizumab
Escalon 6[modificar | modificar la font]
Alternativa:
- Glucocorticoïdes inalats a dòsis nautas.
- Agonistas B2 adrenergics d'accion longa.
- Glucocorticoïdes orals.
Autras opcions (en mai d'aquel de l'escalon 4):
- Antileucotrians e/o teofillina e/o omalizumab
Fitoterapia[modificar | modificar la font]
I a de plantas qu'an un efièch antiasmatic coma lo romanin, lo jusquiama e lo Ginkgo biloba.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Asma », Organització Mundial de la Salut ( OMS)
- ↑ « Asma », Societat catalana de medicina familiar i comunitària ( Camfic),
- ↑ Web.
- ↑ « Asma », MedlinePlus,
- ↑ BP, , 17, September {{{annada}}}
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant (ISBN 84-7670-577-8, legir en linha)
- ↑ Institut Català de la Salut, , Octubre {{{annada}}}
- ↑ « Tractaments, asma », Institut Català de la Salut
- ↑ « Asma », Onmeda
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- «Asma». Canal Salut (Informacion a la ciutadania). [Consulta: en 20 mai 2016].Modèl:CanalSalut GenCat Ciutadania
- Associacion Asmatològica Catalana
- Asthma and Allergy foundation of America
- Guia pel maneig del asma (castelhan)


text:
Hendrik Lorentz naissèt a Arnhem, Guèldres, filh de Gerrit Frederik Lorentz (1822-1893), un botiguièr, e Geertruida van Ginkel (1826 - 1861). En 1862, après la mòrt de la siá maire, lo sieu paire se maridèt amb Luberta Hupkes. De 1866 a 1869, assistiguèt a l'escòla segondària de Arnhem e en 1870, capitèt los examens de lengas classicas qu'èran çò requisit fondamental per èsser admés a l'universitat.
Lorentz estudièt la fisica e las matematicas a l'universitat de Lèida. La prigonda influéncia qu'exerciguèt lo sieu professor d'astronomia Frederik Kaises lo portèt a venir fisician. Quand se licencièt, trabalhèt en donant de classas de matematicas a l'escòla segondària de Arnhem, en tot conciliar lo trabalh amb los sieus estudis a Lèida.
En 1875, Lorentz recebèt lo doctorat jos la direccion de Pieter Rijke amb la tèsi: "Sus la teoria de la reflexion e la refraccion de la lutz", que, rafinava la teoria electromagnetica de James Clerk Maxwell.
En 1881, Hendrik se maridèt amb Aletta Catharina Kaiser, neboda de Frederik Kaiser. Ela èra la filha de Johann Wilhelm Kaiser, director de l'escòla de gravadura d'Amsterdam, professor de l'escòla de bèlas arts e dessenhaire del primièr sagèl olandés (1852). Posteriorament Kaiser foguèt lo director de la Galariá Nacionala d'Amsterdam. La filha ainada del matrimòni entre Hendrik Lorentz e Aletta Kaiser, Geerturida Luberta Lorentz, venguèt tanben fisiciana.
En 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisica, amassa amb lo sieu discipol Pieter Zeeman, per la siá investigacion conjoncha sus l' influéncia del magnetisme dins la radiacion, a l'origina de la radiacion electromagnetica.
Lorentz venguèt director d'investigacion a l'Institut Teyler, de Haarlem, entre los ans 1923 e 1928, an de sa mòrt.


text:
Un article de Wikiccionari.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Merce de pertejar vòstras idèas per lo melhorament de las estatisticas sus la pagina de discussion.
- Mercé de senhalar dins la pagina de discussion se manca una lenga (las lengas sens articles son pas presas en compte).
- Sols los articles utilizant las balisas {{=lang=}} son preses en compte !
Estatisticas actualas (Mesa a jorn del 20/09/2018)[modificar]
- Categorias mai grandas ont apareisson las lengas mai importantas. La mesa a jorn d'aquesta lista es diferenta de la de la presenta pagina.
Autras estatisticas[modificar]


text:
La celèbre victòria de Beograd contra los otomans provoquèt pas un reialme interior ongrés mai fòrt. La mòrt sobta de Janos Hunyadi entraïnèt la fin de l’òme mai poderós del país. Las intrigas d’Ulric II de Celje, lo nòble favorit del rei Ladislau V d’Habsburg, èran fachas contra los descendents del nòu eròi popular.
Los filhs d’Hunuadi avián de retornar la majoritat del patrimòni aquerit durant los darrièrs ans, que vendriá una granda umiliacion e al còp una posicion mai fòrta per Ulric. Ambedos fraires reagigèron amb la participacion en l’assassinat d’Ulric, venguda en Beograd en novembre 1456. La pèrda de l’òme mai fisèl destorbèt plan lo rei Ladislau V.
Pr’aquò mandèt arrestar e executar Ladislau Hunyadi per la conspiracion contra Ulric. Lo son fraire pichon, Matias Hunyadi, se salvèt solament pr’amor de son oncle qu’èra un dels nòbles mai rics del país, Mihalyi Szilagyi. Aqueste nòble provoquèt una revòlta en Buda contra lo rei qu’aguèt de se refugiar en Praga. En Boèmia lo jove monarca Habsburg moriguèt pauc aprés, amb solament 17 annadas.
Del temps que Boèmia demorava en las mans del Jiri de Podebrady, escolhit pauc après coma rei, Ongria vegèt coma Szilayi aviá lo supòrt de la nauta noblesa ongresa a travèrs d’argent e diplomacia. Atal venguèt Matias rei en 1457. Lo jove rei dintrariá dins l’istòria coma Matias Corvinus, mercés a son smbòl d’un còrb en son escut.
Malgrat sa origina valaca, èra considerat ja ongrés e pas estrangièr coma totes los reis qu’Ongria aviá tengut lo darrièr sègle e mièg quora finiguèt la dinastia fondatora del reialme, los Arpads. Contra lo nòu monarca i aviá un autre nòble qu’atanben voliá èsser rei – Frederic III d’Habsburg, familha del mòrt Ladislau Postumus.
Un conflicte que demorèt 4 ans
Lo conflicte acomencèt en 1459 entre lo rei austriac e Matias e finiguèt 4 annadas apuèi amb un acòrdi que permetiá l’Habsburg d’accedir al tròn se Matias morissiá. Pr’aquò, totun, aguèron de balhar fòrça argent contra los otomans. La posicion de Corbinus, maugrat aquò, venguèt mai fòrta après se maridar amb Katerina, filha del Jiri de Podebrady, mas l’union dinastica de Boèmia amb Ongria se trinquèt. Totun, per aparar la frontièra contra los otomans, Corbinus aviá de besonh d’introdusir divèrsas refòrmas dins lo reialme.
Caliá far mai flac lo poder de la noblesa nauta del país e menar de nòvas tòcas politicas a travèrs de la baissa noblesa. Foguèt aital coma Corbinus poguèt aver la fisança d’aqueles en tot introduire una nòva talha al país que multipliquèt per dètz los sòus reials.
Corbinus tanplan creèt una armada professionala que foguèt considerada apuèi coma l’armada mai modèrna de l’epòca. Dins aquela foguèt mai utilisat lo fuòc e los carros per s’aparar e far una defensa mobila coma avián ja fach los hussitas. L’argent veniá dels territòris ganhats aprés la mòrt de son sògre Jiri de Podebrady, aprés una guerra amb lo rei polonés Kazimir IV. E retenguèt Silèsia e Moràvia, mas ara sens Boèmia ont venguèt nòu senhor feudal lo filh de Kazimir Vladislav.
Alavetz los otomans cambièron d’estrategia. La desfacha de Beograd en 1456 empachèt pas aqueles de conquistar la rèsta de Sèrbia jos lo Danubi en junh de 1459. Las atacas posterioras venguèron mai e mai dirigidas contra Occident. Volián far una basa d’ataca qu’aviá Itàlia coma tòca e l’atacar dempuèi la mar adriatica.
La politica d’aver d’estat vassals venguèt ara un contraròtle mai fòrt e dirècte de los territòris. Aquel tanben se passèt en Albania pr’amor qu’èra un territòri que veniá un perilh per lo contraròtle dirècte del sud italian. Los venecians, ancians rivals d’Ongria en Dalmàcia e la dinastia catalana de Sicília amplièron la collaboracion amb Corbinus. En 1476 Corbinus se maridèt tornarmai amb Beatriu d’Aragon, filha del rei de Nàpols Ferran I. Aquò atanben èra per la còrt ongresa una dintrada dins una cultura mai rica.
* Michal Čukan
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Carbonat de calci
Lo carbonat de calci (CaCO3) es compausat d'ions carbonat (CO32-) e d'ions calci (Ca2+). Aquesta substéncia blanca a une massa molara de 100,1 g/mol.
Lo carbonat de calci es lo compausat màger dels calcaris coma la greda, mas tanben del marbre. Es tanben lo constituent màger dels clòscs dels animals marins, del coralh e de las cargaraulas.
Lo carbonat de calci cristalliza naturalament amb doas formas cristallinas màger: l'aragonita e la calcita. Las doas autras formas cristallinas son mai rares: la vaterita e un exaidrat, forma intermediari pauc estable qu'evolua cap a la calcita. Se pòt presentar, dins los processes de cristallizacion, jos forma de colloïde contenent de fins cristals de las formas mai estables.
L'ion bicarbonat (tanben nomenat idrogenocarbonat) es a la basa de la formacion del carbonat de calci () qu'es fèblament soluble dins l'aiga e es lo constituent màger dem calcari (lo calcari mineral a l'estat non polverulent es non soluble, lo calcari a l'estat polverulent (de 2 a 20 um) es fèblament soluble) :
( es l'acid carbonic)
Al contrari, en mitan acid, lo carbonat de calci se transforma en bicarbonat de calci ( o , 2 HCO3−), fòrça soluble dins l'aiga.
es donc formalament un sal, d'una basa fèble (Ca(OH)2 - pKa = 12,6) e d'un acid fèble (H2CO3 - pKa = 6,35), capable de reagir amb los acids fòrts per donar de sals de calci, de l'aiga e del dioxid de carboni, qu'es a la pression atmosferica e a temperatura ambianta, gasós e volatil:
A partir de 800 800 °C, se forma una reaccion de decomposicion fortament endotermic:
CaO es la calç viva, que fa l'objècte d'una fòrça granda industria, la segonda après l'afinatge del petròli en tèrmes de quantitats e de tonas de CO2 produchas, o 800 kg de Gas a Efièch de Sèrra (GES) per una tona de ciment, representant 5 % de las emissions de GES al nivèl mondial. E, a causa d'aquesta reaccion que lo carbonat de calci pòrta, dins unas industrias, le nom de carbonat de calç, qu'èra l'ancian nom abans que lo calci siá isolat.
Somari
Quimia de l'estat natural[modificar | modificar la font]
Lo carbonat de calci es fòrça fèblament solubl dins l’aiga pura (de l'òrdre de 15 a 20 mg·L-1 a 25 °C), mas soluble dins l’aiga cargada de dioxid de carboni. E la solubilitat dels gases dins l’aiga aumenta amb la pression e, al contrari d'aquela de gaireben totes los solids, diminuís quand la temperatura aumenta. Aquò explica unes fenomèns naturals.
- Per exemple, lo carbonat de calci se pausa jos forma de tartre dins las caudièras, las maquines de lavar, e sul fons dels bolidors. tanben se pausa a la sortida dels robinets, ont la pression diminuís subte.
- De fonts, nomenada fonts de pèras, d'aigas fòrça ricas en dioxid de carboni, contenon una fòrça granda quantitat de carbonat de calci. Arribant a l’aire liure, pèron lor dioxid de carbon e pausan en partida lo carbonat dissolgut. Los objèctes expausats unes jorns a l’accion d'aquestas aigas son trapat dins una sisa de calcit.
- Un fenomèn analòg explica las concrecions de las balmas. L’aiga, cargada de dioxid de carboni, dissòlv lo calcari de las ròcas per ont passa e, arribant al contacte de l’aire, mai caud, de las cròsas, pausa la calcita transportada. Aquesta s’acumula en estalactitas al luòc ont l’aiga se destaca de plafon o en estalagmitas aquí ont las gotas d’aiga cason sul sol.
La bioquimia de la secrecion de lor clòsc pels molluscs, e de la formacion de l'esquelèt pels animals, es pas encara totalament compresa. Mas es possible que lo contengut dels gases en dissolucion jògue un ròtle màger.
E sus Mart?[modificar | modificar la font]
Lo carbonat de calci es, sus la planèta Tèrra, un marcaire fòrt de la preséncia passada e actuala de la vida. Sus Mart, fa de decenniás que de veïculs automatics, en orbita o en superfícia, ensajan de ne trobar la preséncia. Sens capitar fina a sonda americana Phoenix Mars Lander, que segon un comunicat de la NASA del 29 de setembre de 2008, amb sos instruments TEGA e MECA, auriá descobèrt dins lo sòtsol, la preséncia de carbonat de calci.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Le Carbonate de Chaux, J. Dedek, Librairie Universitaire Louvain, 1966