text:
1006
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1006 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Robèrt II apondiguèt son sostèn a l'emperaire germanic Enric II per reprimir una revòuta dau còmte de Flandra. Pasmens, un sètge de Valencianas s'acabèt per una revirada dei dos aliats.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Incursion escocesa dirigida per lo rèi novèu Malcolm II còntra Bernícia. Lei rasons de l'expedicion son mau conegudas — belèu una tradicion per demostrar lei capacitats militars dau senhor au començament de son rèine — mai s'acabèt per una revirada après l'arribada de renfòrç venguts dau Reiaume de Northúmbria.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Explosion de la supernova SN 1006 que foguèt probablament la pus lusenta de l'Istòria umana. Lo fenomèn foguèt descrich per uneis astronòms coma l'Arabi Ali ibn Ridwan (988-1061).


c: text/html

text:
Nesle
Nèle en picard ( Nesle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nesle Es una pichona vila picarde en la region naturala del Santerre, situada a la Siás del departament de la Soma, al Sud de Péronne, a l'Èst de Amians, a l'oèst de Sant-Quentin e al Nòrd de Compenha.
Nesle est une petite ville picarde dans la région naturelle du Santerre, située à l'Est du département de la Somme, au Sud de Péronne, à l'Est d'Amiens, à l'ouest de Saint-Quentin et au Nord de Compiègne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nesle es una anciana vila gauloise #que s'es illustrat per lo sieu capítol independent, lo sieu marquisat e tanben pels desastres #que la an desolada. La vila a patit pillages, de las saccages e la destruccion de las siás fortificacions[1].
Nesle est une ancienne cité gauloise qui s'est illustrée par son chapitre indépendant, son marquisat et aussi pour les désastres qui l'ont désolée. La cité a subi des pillages, des saccages et la destruction de ses fortifications[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://lepaysneslois.Coma/òme/decouvertes/las-comunas/32-nesle.html
- ↑ http://lepaysneslois.com/home/decouvertes/les-communes/32-nesle.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cailly
Cailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Cailly #èsser un establiment gallo-romain modèst de contunh mai tard #venir un dels pòbles importants del costat. En dispausant n'efièch de divèrses forns a pans, Cailly èra un luòc de vida preponderant del costat al Mièja Edat. Als XVIIIe e Sègle XIXs, la vallée del Cailly èra ocupada per de nombrosas filatures al ponch d'èsser sobrenomenada la pichona Manchester.
Le village de Cailly fut un établissement gallo-romain modeste puis plus tard devint un des villages importants du canton. Disposant en effet de plusieurs fours à pains, Cailly était un lieu de vie prépondérant du canton au Moyen Âge. Aux XVIIIe et Sègle XIXs, la vallée du Cailly était occupée par de nombreuses filatures au point d'être surnommée la petite Manchester.


text:
Sètge de Constantinòple (1453)
Lo sètge de Constantinòple de 1453 designa la presa de Constantinòple per li tropas musulmanis dirigidis per lo sultan Mehmet II. La batalha comencèt lo 6 d'abriu de 1453 e s'acabèt lo 29 de mai de 1453. Aguèt un resclantiment immens : marquèt la fin de l'Empèri Bizantin e la data dau 29 de mai de 1453 es sovent adoptada per definir la fin de l'Edat Mejana.
Per atacar la vila, li Turcs reüniguèron una armada de 80 000 a 100 000 òmes e una flòta de 130 naviris[1]. Dins la vila, lei Bizantins tenián una fòrça de 5 000 soudats ajudats per 2 000 combatents venguts dau rèsta d'Euròpa crestiana e 26 naviris. La vila teniá tanben un sistèma de fortificacions ancian e eficaç : lei Turcs avián ja atacats sensa succès la capitala bizantina en 1391-1392, 1394-1402 e 1422. Pasmens, lo declin continú de l'Empèri Bizantin, lo sieu isolament diplomatic e la poissança restaurada de l'Empèri Otoman après li invasions mongòli dau decenni 1400 entraïnèron l'aparicion de condicions favorabli au redreiçament de la poissança turca. Fàcia lu barris de Constantinòple, lu Turcs poguèron isolar la ciutat bizantina gràcias a d'operacions gigantesci coma lo transpòrt terrèstre d'una flòta per blocar lu pòrts bizantins e alinhar una artilhariá modèrna que va tenir un ròtle decisiu per batre li fortificacions bizantini e i permetre l'intrada dei sieunas tropas. La superiotat numerica permetèt alora ai Turcs d'eliminar lu centres de resisténcia. Lo 29 de vèspre, lo sultan Mehmet poguèt intrar dins la vila que va venir la capitala novèla de l'Empèri Otoman. La màger part dei caps bizantins èran mòrts au combat o capturats marcant la disparicion finala de l'Empèri.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Franz Babinger, Mahomet II le Conquérant et son temps : 1432-1481 ; La grande peur du monde au tournant de l'Histoire, Paris, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1954


text:
Universitat de Bolonha
L' Universitat de Bolonha es l'universitat mai anciana d'Euròpa e del mond occidental; foguèt fondada a Bolonha, Itàlia, en 1088, per Irnerius.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, foguèt famosa dins Euròpa tota per sas escòlas de Sciéncias umanas e Drech, tant Drech canonic amb las figuras de Graciá e lor Concordia Discordántium Cánonum e d'Irnerius, coma en Drech Civil balhant al Drech a una epòca d'esplendor en Euròpa e provocant son independéncia coma sciéncia juridica de la retorica.
Los poètas Dante e Petrarca estudièron dins aquesta universitat. Nomenada oficialament Alma mater studiorum, l'universitat es una institucion pels estudiants dels dos sèxes, mantenguda per l'estat. Porgís de corses d'Arts, Drech, Medecina, Farmacia, Matematicas, Engenhariá, Agronomia, Medecina Veterinària e Pedagogia. Lo semiològ e escrivan italian Umberto Eco es lo titular de la cadièra de Semiotica d'aquesta universitat. Lo primièr ministre d'Itàlia, Romano Prodi, i es professor del departament d'Economia.


text:
Haute-Vigneulles
Haute-Vigneulles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni del évêché.
- Etait Annèxa de Dorvillers a Modèl:La s; la capèla Santa-Crotz i aviá visitat pels fisèles e de pelegrins.
- Ancien domaine de l'évêché.
- Etait annexe de Dorvillers au Sègle XVIII; la chapelle Sainte-Croix était visitée par les fidèles et pèlerins.


text:
Nuclèu (biologia)
Lo nuclèu qu'ei un organet cellular especific de las cellulas eucariòtas (e qui las defineish literaument). Qu'ei lo lòc on ei concentrat lo cabau genetic de la cellula conservat dens la macromolecula d'ADN (a maugrat, totun, que dus autes organets cellulars, las mitocondrias e los cloroplasts que contienen ua quantitat marginau d'ADN). Dens lo nuclèu, l'ADN qu'ei repartit en cromosomas dens los quaus, enrotlat autorn de proteïnas, e forma la cromatina. Lo nuclèu que dessepara lo liquid de la cellula, lo citoplasma, e lo son mitan interior dab ua dobla envolopa lipidica aperada membrana nucleara (o envolopa nucleara) horadada de traucs formats per un complexe de proteïcs aperats pòrs. Aquesta membrana qu'ei en continuitat dab la membrana deu reticulum endoplasmic. Com l'ADN be demora dehens lo nuclèu, la soa informacion genetica qu'ei copiada e transcrivuda au mejan de la sintèsi d'ua molecula aperada acid ribonucleïc messatgèr (abreviat ARNm) qui ei exportat dens lo citoplasma (com sn nomac ditz, que serveish de "messatgèr") on la soa informacion qu'ei arrevirada en proteïnas. Au dehens deu nuclèu que's poden observar un o plusors punts aperats nucleòls e qui son entornejats d'un liquid mei dense e escur que la resta deu mitan interior deu nuclèu aperat nucleoplasma. Qu'ei lo lòc on son sintetizats los ARNr (abreviacion d'acid ribonucleïc ribosomic). Aqueths ARNr que son importats dens lo citoplasma, on, associats dab proteïnas, e forman las sosunitats deu ribosòmas (qui son los organets on los ARNm e son lejuts e arrevirats en proteïnas. Lo nuclèu qu'ei tanben lo lòc de reproduccion de l'ADN. Durant los procès de division cellulara (la mitòsi e la meiòsi), qui la cromatina que pren la forma de cromosòmas compactes e visibles e isolables, lo nuclèu que desapareish en tot deishar los cromosòmas mudà's.


text:
Emirats Arabis Units
Los Emirats Arabis Units son una federacion d'emirats situats dins l'èst de la Peninsula Arabica.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 2 de decembre de 1971, sièis emirats atenguèron l'independéncia del Reialme Unit, en se jonhent per formar los Emirats Arabis Units. Lo darrièr, Ras al-Khaimah, se jonhèt a eles en 1972.
Politica[modificar | modificar la font]
Los Emirats Arabis Units son una republica. Lo cap d'Estat es un emir elegit per los autres per un periòde de cinc ans. Actualament es Khalifa bin Zayed Al Nahyan. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, actualament Mohammed bin Rashid Al Maktoum.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo desèrt d'Arabia (Rub al Khali) cobrís l'oèst e lo sud del país.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia dels Emirats Arabis Units.


text:
Òrus Escorpion
Lo rei Òrus Escorpion o Her Sekhet (o Escorpion, Escorpion II o Sekhet, paraula qui vòu díser escorpion en la lenga egipciana - au mens dens lo son estat mei posterior ad aqueth rei - ) qu'èra un faraon egipcian deu periòde predinastic, e, adonc, de la dinastia 0.
N'avem com document sus eth pas sonque paucas mencions istoricas e, mei que mei, lo cap d'ua maçuga qui representa un òmi victoriós portant la corona de la Hauta Egipte dab un escorpion (probablement un ieroglif qui'u simboliza) e un haucon (ua de las mei vielhas representacions deu diu deus faraons Her (Òrus). Aqueth rei qu'a precedit de pauc temps lo faraon Narmer (tanben conegu com Nemes) de la Ièra dinastia qui juntè la Hauta e la Baisha Egipte, se n'èra pas la medisha perona com auguns ac creden.


text:
Steige
Steige (Bas-Rhin) en alemannisch (Steige en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pòble de Steige a situat a Nombre|6|km}} al nòrd-oèst de Villé e es la darrièra municipalitat de la vallée abans de passar la crête cap a l'anautita vallée de la Bruche. Es al limit dels fonts del Giessen e sul limit del departament dels Vòges. Lo pòble de Steige es fòrça long e dividit dins quatre quartièrs; totes los ostals an situat sus la rota, #que n'a preses lo nom alemand. Lo ban communal (986 a) se dividís en dos domenis plan desparièrs :
Al Sud, la part de la crête de la Honel, en culminant a 668 mètres près de de la Blanca-Noguera, domina lo vallon de Charbes. Mai al oèst, la crête plan individualitzada de la Honel fach luòc a un massís montagneux mai confus, lo Mont #qu'arriba a 822 mètres abans de s'orientar cap al replat e la reünion del Climont. La part bassa d'aqueles vessants, mai empâtée, a fach antany l'objècte d'una disposicion de terrassas de cultura encara plan visiblas de los nòstres jorns. A l'oèst, lo caulet de Steige, pauc elevat (Modèl:Nombre) fa comunicar lo Val de Villé amb l'anautita vallée de la Bruche (Ranrupt e Bourg-Bruche) e permet egalament de passar de la vallée de Steige a la vallée de Urbeis per la Salcée (anciana rota de la sal) e lo masatge caseriu del Climont. Al nòrd, los crêtes s'elèvan progressivament del caulet de Steige (Modèl:Nombre) cap al poderós massís del Camp del fuòc e arriban a 1020 mètres a la Granda-Gota, pas luènh del caulet de la Carbonera. Dominan alavetz los localités de l'anautita vallée de la Bruche (Ranrupt) e del Ban de la Ròca (Bellefosse). Lo pòble (altitud Modèl:Nombre al centre) format a l'origina de divèrses quartièrs plan desparièrs (La Crotz, Beulot, Chênesire, Gasse, Elevat de Steige) se étire la longitud de la rota del Caulet, davant los primièrs lacets. Domina d'una desena de mètres lo fons de la vallée del Giessen. L'influéncia lorraine se tradusís per la preséncia de qualques "granjas" disséminées en la montanha o las vallons.
Lo pòble de Steige llom la rota départementale no 424 sus mai de 3 quilomètres a l'entorn #que ne venon se greffer dels ostals d'abitacion. La cœur istoric de Steige, #que dempuèi s'es alongat, a interromput a l'oèst per un segond ordenat d'ostals e a l'èst per d'unes autres pâtés d'ostals. La part nòrd, darrièr de la glèisa, concentra una autra part d'ostals d'abitacion amb sustot La Gota e la Nautor de Steige.
Le village de Steige est situé à Modèl:Nombre au nord-ouest de Villé et est la dernière commune de la vallée avant de passer la crête vers la haute vallée de la Bruche. Il est à la limite des sources du Giessen et sur la limite du département des Vosges. Le village de Steige est très long et divisé en quatre quartiers; toutes les maisons sont situées sur la route, dont il a pris le nom allemand. Le ban communal (986 ha) se divise en deux domaines bien distincts :
Au Sud, la partie de la crête de la Honel, culminant à 668 mètres près du Blanc-Noyer, domine le vallon de Charbes. Plus à l'ouest, la crête bien individualisée de la Honel fait place à un massif montagneux plus confus, le Mont qui atteint 822 mètres avant de s'orienter vers le replat et le sommet du Climont. La partie basse de ces versants, plus empâtée, a fait jadis l'objet d'un aménagement de terrasses de culture encore bien visibles de nos jours. À l'ouest, le col de Steige, peu élevé (Modèl:Nombre) fait communiquer le Val de Villé avec la haute vallée de la Bruche (Ranrupt et Bourg-Bruche) et permet également de passer de la vallée de Steige à la vallée d'Urbeis par la Salcée (ancienne route du sel) et le hameau du Climont. Au nord, les crêtes s'élèvent progressivement du col de Steige (Modèl:Nombre) vers le puissant massif du Champ du feu et atteignent 1020 mètres à la Grande-Goutte, non loin du col de la Charbonnière. Elles dominent alors les localités de la haute vallée de la Bruche (Ranrupt) et du Ban de la Roche (Bellefosse). Le village (altitude Modèl:Nombre au centre) formé à l'origine de plusieurs quartiers bien distincts (La Croix, Beulot, Chênesire, Gasse, Haut de Steige) s'étire le long de la route du Col, devant les premiers lacets. Il domine d'une dizaine de mètres le fond de la vallée du Giessen. L'influence lorraine se traduit par la présence de quelques "fermes" disséminées dans la montagne ou les vallons.
Le village de Steige longe la [[Route nationale 424|route départementale Modèl:Numéro424]] sur plus de 3 kilomètres autour duquel viennent se greffer des maisons d'habitation. Le cœur historique de Steige, qui depuis s'est allongé, est interrompu à l'ouest par une seconde rangée de maisons et à l'est par d'autres pâtés de maisons. La partie nord, derrière l'église, concentre une autre partie de maisons d'habitation avec notamment La Goutte et le Haut de Steige.


text:
Croisy-sur-Andelle
Croisy-sur-Andelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel Andelle.
La commune est traversée par l'Andelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Croisy a testificat dempuèi 1130. La glèisa bastida en 1261 a destruit e remplaçada per la glèisa La nòstra-Madama a Modèl:La s-.
La tradicion conta que Croisy es un ancià prieuré de Longueville[1].
Croisy E la La Haye-en-Lyons an amassat entre 1790 e 1848 per formar Croisy-la-Haye, abans de se separar.
La paroisse de Croisy est attestée dès 1130. La glèisa construite en 1261 est détruite et remplacée par l'église Notre-Dame au Modèl:S-.
La tradition raconte que Croisy est un ancien prieuré de Longueville[2].
Croisy et la La Haye-en-Lyons sont réunis entre 1790 et 1848 pour former Croisy-la-Haye, avant de se séparer.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Benoît Desirat Cochet, Repertòri archéologique del departament de la Seine-Inferiora, Impremta nacionala, París, 1871. [1]
- ↑ Jean Benoît Désiré Cochet, Répertoire archéologique du département de la Seine-Inférieure, Imprimerie nationale, Paris, 1871. [2]


text:
Invasion de Panamà
L'invasion estatsunidenca de Panamà se debanèt entre lo 20 de decembre de 1989 e lo 31 de genier de 1990. Opausèt leis Estats Units d'America au Panamà e s'acabèt per una victòria estatsunidenca que permetèt de reversar lo president panamenca Manuel Noriega accusat de dirigir divèrseis activitats antiestatsunidencas.
Manuel Noriega èra un agent ancian deis Estats Units dins la region d'America Centrala. Participèt tre la fin deis annadas 1970 a la lucha còntra lo Nicaragua socialista e còntra la guerilha revolucionària dau Salvador. Auriá tanben participat a la lucha còntra lei trafegs de dròga. Pasmens, a partir de 1981, foguèt tanben sospichat d'èstre un agent doble e donar d'informacions a Cuba. Après la mòrt dau generau Omar Torrijos en 1981, venguèt lo cap suprèm dei fòrças armadas panamencas en 1983 e donc lo cap de facto de l'estat panamenc. Pasmens, lei dobtes estatsunidencs se renforcèron e Washington arrestèt de sostenir Noriega en 1987. De'n premier, Ronald Reagan e son administracion assaièron d'obtenir la desmission pacifica de Noriega. D'accusacions de trafeg de dròga foguèron establidas per leis Estatsunidencs e dos còps d'estat foguèron organizats sensa succès en març e en octòbre de 1989. Noriega refusèt de quitar lo poder e, au contrari, reprimèt lei partits d'oposicion durant leis eleccions de mai de 1989. A la fin de l'annada, la mòrt d'un soudat estatsunidenc tuat durant una operacion de contraròtle de l'armada panamenca permetèt au novèu president George H. W. Bush d'organizar l'invasion militara de Panamà.
Comencèt lo 20 de decembre de 1989 e mobilizèt 57 684 soudats estatsunidencs, de milièrs de veïculs leugiers e 300 aeronaus o elicoptèrs còntra lei 16 000 òmes dei fòrças panamencas. L'armada panamenca foguèt rapidement batuda mai d'elements contunièron de combatre dins lo país durant de setmanas. Dins lei dos camps, lei pèrdas militaras foguèron feblas. Leis Estatsunidencs capitèron aisament de conquistar lei ponchs estrategics dau país e d'intrar dins la capitala onte Noriega se refugièt dins l'ambaissada de Vatican. Après negociacions, acceptèt de se rendre lo 3 de genier de 1990 e foguèt mandat ais Estats Units. Guillermo Endara, adversari politic de Noriega ais eleccions de mai de 1989, foguèt nomat president.
La guèrra permetèt ais Estats Units de reprendre lo contraròtle sus la politica de Panamà car de « conselhiers » demorèron dins lo país per restructar certaneis administracions e lei fòrças militaras panamencas oficialament abolidas en 1994. Pasmens, l'invasion causèt una reaccion ostila de la populacion d'aqueu país en causa dei pèrdas civilas importantas, dei degalhs e dei pilhatges après la conquista de la capitala e l'afondrament de l'autoritat centrala panamenca. Una crisi economica importanta comencèt tanben après l'invasion e va durar fins a 1993. Noriega foguèt condamnat ais Estats Units per trafeg de dròga e liberat en 2010.


text:
Karol Borsuk
Karol Borsuk (8 de mai de 1905 - 24 de genièr de 1982). Matematician polonés nascut a Varsòvia. Foguèt diplomat e obtenguèt son doctorat a l'Universitat de Varsòvia en 1927 e 1930, respectivament.
Sòci de l'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias dempuèi 1952. Son domeni d'interès principal èra la topologia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Publicacions[modificar | modificar la font]
- Geometria analityczna w n wymiarach ("Geometria analitica en n dimensions", 1950)
- Podstawy geometrii ("Fondaments de la geometria", 1955)
- Theory of Retracts (1966)
- Theory of Shape (1975)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biografia de Karol Borsuk (en anglés)


text:
Lhomme
Lhomme es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu la Veusa.
La commune est traversée par la rivière la Veuve.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca féodale, los senhors de la Chartre venon i installar lo sieu tribunal. Es lo un d'eles, Gédéon o Widion, #que, en los ans 1000 i auriá donat lo sieu nom a la Gidonnière, en fasent l'anautit luòc de Lhomme. Cal esperar 1404 per veire aparéisser/aparéisser en l'istòria aquel autre nom prestigiós, Jasnières, portat per una jove filha, Guillemette, a l'escasença de lo sieu matrimòni ongan-ailà amb Texans del Breuil. La Gidonnière, #que fa partida del patrimòni dels dos esposes, es lèu atribuida als sieus fils aîné prénommé Jean lududes tanben, #que ven a l'edat de dètz ans chanoine de Sant-Pierre-lo-Tribunal a las Mans. Farà una carrièra eclesiastica considerabla doncas que tretze ans mai tard, es promu doyen del capítol (las vocacions religiosas son précoces a Modèl:La s-). L'invasion anglesa vendrà pas pas contrariar la fortuna del senhor de la Gidonnière, tot al contrari e morirà en 1497 proprietari d'un fòrt polit eiretatge #que se partejaràn las siás neveux e nièces.
Aquel son los mainats de Marguerite del Breuil, sœur del prélat, maridada a Guillaume Fremière, bourgeois d'Angieus, #que recebon la Gidonnière. Los Lhommois veiràn alavetz lo sieu distincion passar Fremière a las Pitard, de contunh a la familha Courtoux l'an 1562. Se se sona #que Lhomme i aviá pas glèisa a la siá origina, n'a plan una Modèl:A la s-, perque Jacques II de Courtoux e la siá esposa s'i fan inhumer sens #que se sàpias tròp òc es al pè del grand autar o jos la camina de l'intrada principala. Mas los Courtoux van lèu redonner a Lhomme la siá vocacion de capital local en crompant en 1631 la baronnie de la Chartre. Los sieus ancêtres possedisson, n'efièch, dempuèi 1456 lo títol de genet aital coma un polit blason « de azur a la cara d'aur dentelée de sable, acompanhat de tres ròsas de caras, doas en cap, una en punta ». La familha farà d'en un autre luòc metre las siás armas sul quadre del rosaire #que i n'aurà dotat la glèisa paroissiale ont se pòt totjorn l'admirar. Lo ascension conjoncha de la familha de Courtoux e aquela de Lhomme en la societat de la Modèl:S- contunha per la gràcia del rei de França #que, en 1667, erigeix la baronnie de la Chartre en marquisat #que la Gidonnière ne ven lo castèl attitré.
De contunh, per matrimòni o succession, lo marquisat passa de la familha de Courtoux a aquelas de las Pellerin de Gauville, e de las Bonnin de la Boninière, #lo que detenon tanben lo marquisat de Beaumont-la-Ronce. Se lo marques Anne Claude Boninière de Beaumont a espantat per la Revolucion e preferís emigrar, los sieus fils André sembla portar la notícia comuna de Lhomme en man de mèstre. Aquel accèpta pas pas facilament lo ascendent que la Chartre, #que ven d'èsser @promouvoir cap de-luòc de costat, voldriá impausar als autres comunas de la circunscripció. Amb lo Primièr Empèri, la Gidonnière abandonèt lo patrimòni ancestral #que ne fasiá partida dempuèi la Modèl:S-. Lo castèl i aurà vendut en 1813 al baron Malouet, ancià Constituent, monarchiste constitucional afirmat, baron de l'Empèri, ministre de la Marina del rei Louis XVIII. En aquela Modèl:S-, una autra familha, egalament coneguda de l'Istòria dintrarà en aquela de Lhomme, la familha Walewski Colonna.
Amb Cécile Rosa Leconte de Nonant Piercourt #que crompa la Gidonnière en 1817, la municipalitat tròba una châtelaine typique de la siá epòca, en se soslinhant als sieus contemporanèus per la siá bienfaisance. Es siá #que se deu l'installacion de doas sœurs de la Providence de Ruillé, cargadas de instruir los mainats del país e de visitar los malauts sens recorses. Per los permetre de complir lo sieu prètzfach, la bona madama los dotarà d'un ostal e de las siás dependéncias, #que vendràn, en 1905, l'escòla laica de Lhomme. La siá filha Simplicie, la marquise del Prat, conservarà totun la Gidonnière #que serà fin finala transmesa a la familha de Gramont-Lesparre. Mercés als de Gramont #qu'exerciràn de divèrses mandats successius de conselhièr general del costat de la Chartre, Lhomme trobarà la siá notoriété politica locala. Dempuèi 1817, lo sieur Dufour, recebiá de la Societat centrala d'agricultura séant a París, una condecora de sòus « per i aver conreat en pomas de tèrra, tretze ectaras d'un terren prim ». Mas los Lhommois lor caliá se distinguir lèu, mai qu'en la cultura de las pomas de tèrra, en aquela del vignoble, se en i talhant una reputacion grandissante.
À l’époque féodale, les seigneurs de La Chartre viennent y installer leur cour. C’est l’un d’eux, Gédéon ou Widion, qui, dans les années 1000 aurait donné son nom à la Gidonnière, en faisant le haut lieu de Lhomme. Il faut attendre 1404 pour voir apparaître dans l’histoire cet autre nom prestigieux, Jasnières, porté par une jeune fille, Guillemette, à l’occasion de son mariage cette année-là avec Jean du Breuil. La Gidonnière, qui fait partie du patrimoine des deux époux, est bientôt attribuée à leur fils aîné prénommé Jean lui aussi, qui devient à l’âge de dix ans chanoine de Saint-Pierre-la-Cour au Mans. Il fera une carrière ecclésiastique remarquable puisque treize ans plus tard, il est promu doyen du chapitre (les vocations religieuses sont précoces au Modèl:S-). L’invasion anglaise ne viendra pas contrarier la fortune du seigneur de la Gidonnière, tout au contraire et il mourra en 1497 propriétaire d’un fort bel héritage que se partageront ses neveux et nièces.
Ce sont les enfants de Marguerite du Breuil, sœur du prélat, mariée à Guillaume Fremière, bourgeois d’Angers, qui reçoivent la Gidonnière. Les Lhommois verront alors leur seigneurie passer des Fremière aux Pitard, puis à la famille Courtoux en 1562. Si l’on dit que Lhomme n’avait pas d’église à son origine, elle en a bien une au Modèl:S-, car Jacques II de Courtoux et son épouse s’y font inhumer sans que l’on sache trop si c’est au pied du grand autel ou sous la marche de l’entrée principale. Mais les Courtoux vont bientôt redonner à Lhomme sa vocation de capitale locale en achetant en 1631 la baronnie de La Chartre. Leurs ancêtres possèdent, en effet, depuis 1456 le titre d’écuyer ainsi qu’un beau blason « d’azur à la face d’or dentelée de sable, accompagné de trois roses de gueules, deux en chef, une en pointe ». La famille fera d’ailleurs placer ses armes sur le tableau du rosaire dont sera dotée l’église paroissiale où l’on peut toujours l’admirer. L’ascension conjointe de la famille de Courtoux et celle de Lhomme dans la société du Modèl:S- continue par la grâce du roi de France qui, en 1667, érige la baronnie de La Chartre en marquisat dont la Gidonnière devient le château attitré.
Puis, par mariage ou succession, le marquisat passe de la famille de Courtoux à celles des Pellerin de Gauville, et des Bonnin de la Boninière, lesquels détiennent aussi le marquisat de Beaumont-la-Ronce. Si le marquis Anne Claude Boninière de Beaumont est effrayé par la Révolution et préfère émigrer, son fils André semble mener la nouvelle commune de Lhomme en main de maître. Celui-ci n’accepte pas facilement l’ascendant que La Chartre, qui vient d’être promue chef-lieu de canton, voudrait imposer aux autres communes de la circonscription. Avec le Premier Empire, la Gidonnière va quitter le patrimoine ancestral dont elle faisait partie depuis le Modèl:S-. Le château sera vendu en 1813 au baron Malouet, ancien Constituant, monarchiste constitutionnel affirmé, baron de l'Empire, ministre de la Marine du roi Louis XVIII. En ce Modèl:S-, une autre famille, également connue de l’Histoire entrera dans celle de Lhomme, la famille Walewski Colonna.
Avec Cécile Rose Leconte de Nonant Piercourt qui achète la Gidonnière en 1817, la commune trouve une châtelaine typique de son époque, se signalant à ses contemporains par sa bienfaisance. C’est à elle que l’on doit l’installation de deux sœurs de la Providence de Ruillé, chargées d’instruire les enfants du pays et de visiter les malades sans ressources. Pour leur permettre d’accomplir leur tâche, la bonne dame les dotera d’une maison et de ses dépendances, qui deviendront, en 1905, l’école laïque de Lhomme. Sa fille Simplicie, la marquise du Prat, conservera néanmoins la Gidonnière qui sera finalement transmise à la famille de Gramont-Lesparre. Grâce aux de Gramont qui exerceront plusieurs mandats successifs de conseiller général du canton de La Chartre, Lhomme retrouvera sa notoriété politique locale. Dès 1817, le sieur Dufour, recevait de la Société centrale d’agriculture séant à Paris, une médaille d’argent « pour avoir cultivé en pommes de terre, treize hectares d’un terrain maigre ». Mais les Lhommois devaient se distinguer bientôt, plus que dans la culture des pommes de terre, dans celle du vignoble, s’y taillant une réputation grandissante.


text:
Movement dei Non Alinhats
Lo Movement dei Non Alinhats, tanben dich País Non Alinhats, es una organizacion internacionala que gropava en 2012 120 estats que se definisson coma non alinhats sus una granda poissança mondiala. 17 estats e 9 organizacions internacionalas an tanben l'estatut d'observator d'aquela organizacion. D'efèct, aqueu movement nasquèt durant la Guèrra Freja e son objectiu èra alora de gropar leis estats que se consideravan pas coma alinhats sus l'OTAN o lo Pacte de Varsòvia. Divèrsei país importants a l'escala mondiala coma Índia, Indonesia, Egipte, Paquistan, Cuba, Sud-Africa o Iran ne'n fan partida.


text:
Erupcion freatica
Leis erupcions freaticas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per l'expulsion d'una quantitat importanta d'aiga sota la forma d'explosions que van formar un plumacho volcanica magerament compausat de vapor d'aiga. L'origina de l'aiga es generalament un jaç freatic, un lac o un glacièr. Quand l'aiga es totalament consumada, l'eruption pòu evolucionar vèrs un tipe magmatic classic. L'erupcion de La Sofrièra de 1976 es un exemple d'erupcion freatica.
Lei riscs per lei populacions umanas son generalament limitats car lei consequéncias de l'explosion son concentrats sus lei flancs dau volcan. Pasmens, una erupcion freatica es generalament lo signe d'una remontada de magma que pòu per la seguida entraïnar una erupcion pus importanta coma au Mont St-Helens en 1980.


text:
Gronard
Gronard es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gronard Se situa en Thiérache en una plana anautita, a 37 km al Nòrd-Es de Laon e 6 al sud de Vervins.
Gronard se situe en Thiérache dans une plaine élevée, à 37 km au Nòrd-Est de Laon et 6 au sud de Vervins.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s-, la localizacion de Gronard èra pas #qu'un desèrt ont #venir se retirar Sant Théodulphe, vulgairement trucat Sant Thiou[1]. Lo villatge pas se #formar #que fòrça mai tard, perque sembla resultar d'una charte de Philippe, comte de Flandres e de Vermandois, que # #donar en 1174, a la abbaye de Isle de Sant-Quentin[1], lo sieu molin de Gronard per un cens de 100 muids de blat, mesura d'aquela vila, #que i i aviá pas alavetz en aquel luòc autre causa qu'aquel molin.
Per apressar lo creissement dels mainats, los s'immergissiá en una fontaine qu'aquel sant i auriá fach per el jaillir de tèrra amb lo sieu baston.
Au Modèl:S-, l'emplacement de Gronard n'était qu'un désert où vint se retirer Saint Théodulphe, vulgairement appelé Saint Thiou[1]. Le village ne se forma que beaucoup plus tard, car il semble résulter d'une charte de Philippe, comte de Flandres et de Vermandois, par laquelle il donna en 1174, à l'abbaye d'Isle de Saint-Quentin[1], son moulin de Gronard pour un cens de 100 muids de froment, mesure de cette ville, qu'il n'y avait pas alors en ce lieu autre chose que ce moulin.
Pour hâter la croissance des enfants, on les plongeait dans une fontaine que ce saint aurait fait jaillir de terre avec son bâton.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Diccionari istoric del departament de l'Aisne, Tome E per Maximilien Melleville, 1865, pagina 431


text:
1756
Aquesta pagina concernís l'an 1756 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
*
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Wolfgang Amadeus Mozart, compositor austrian (m. 1791)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 d'abril - Jacques Cassini, astronòm francés (n. 1677)


text:
Region de Biobío
La Region de Biobío es una region administrativa de Chile. Son chapluòc es Concepción. A una superfícia de 37 069 km², amb una populacion totala de 2 036 443 abitants (2010) e una densitat de 55 ab./km².
Somari
Organizacion[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es mediterranèu.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- www.gorebiobio.cl {es}


text:
-605
Aquesta pagina concernís l'an -605 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Entre mai e junh, campanha de Nabucodonosòr en Siria còntra leis Egipcians dau faraon Nekao II que foguèt vencut a Karkemish. La màger part dei fòrças egipcianas i foguèron destruchas e Nabucodonosòr avancèt fins a la frontiera egipciana. Pasmens, la mòrt de son paire Nabopolassar lo 1èr de setembre l'obligiguèt d'arrestar son ofensiva per rintrar dins la capitala assegurar son poder (23 de setembre).
Urartu[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Erimena. Son fiu Rusa III li succediguèt e deguèt rapidament leis atacas e incursions dei Medes e deis Escites.


text:
Ornon
"Ornon" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Ornon reagrupa divèrses pichons pòbles escalonant-se detla longitud de la vallée de la Lignarre, al pè del massís del Taillefer. Fa istoricament partida de la Oisans, que çò caulet de Ornon connècta al sud al Valbonnais.
La commune d'Ornon regroupe plusieurs petits villages s'étageant le long de la vallée de la Lignarre, au pied du massif du Taillefer. Elle fait historiquement partie de l'Oisans, que le col d'Ornon relie au sud au Valbonnais.


text:
Concèrt deu Navèth An de l'Orquèstra Filarmonica de Viena
Lo Concèrt deu Navèth An de l'Orquèstra Filarmonica de Viena (en alemand : Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) qu'ei interpretat cada annada lo 1 de genèr dens lo Musikverein de Viena e difusat dens lo monde sancèr. Lo purmèr concèrt que ho dat en 1939 e per sola vegada lo 31 de deceme.
La màger part de las òbras interpretadas que son signada de la familha Strauss. Lo concèrt que s'acana dab 3 bis :
- Ua polka.
- La valsa deu Danubi Blau de Johann Strauss hilh (aplaudit còp sec peu public).
- la Marcha de Radetzky marcada ritmicament peu public (lo cap d'orquèstra que's vira alavetz de quan en quan entau gavida).


text:
Lenga internacionala
Una lenga internacionala es una lenga utilizada e reconeguda dins las institucions internacionalas per sos locutors e per de personas que l'utilizan coma segonda o tèrça lenga.
Es de destriar del concèpte de lenga veïculara.
Lista de las 6 lengas oficialas de l'ONU[modificar | modificar la font]
Aquela definicion es restrictiva. Sonque qualques lengas pòdon èsser consideradas coma internacionalas:
- l'anglés (amb una preeminencia sus totas als autras)
- lo francés ( en regression mas que se manten çaquelà)
- l'espanhòl (relativament flac s'òm considera lo nombre de sos locutors natius)
- lo rus (amb la restriccion qu'es practicament pas utilizat per de ciutadans de païses qu'èran pas dins l'URSS)
- l'arabi (que possédís un vertadièr potencial mas qu'es encara a un estadi d'internacionalizacion minora. Se tròba tanben en competicion amb l'anglés e lo francés sus son pròpri territòri)
- lo chinés ( qu'ensaja de desvolopar sas posicions mas que demòra encara ben pauc internacionalizat)
Discussion[modificar | modificar la font]
Qualques autras lengas pòdon pretendre a aquel estatut.
- lo portugués qu'es una lenga majora del mond.
- l'hindi (indi) qu'ensaja de s'internacionalizar (lo govèrn indian ensajèt de ne far la setena lenga oficiala de l'ONU) mas qu'es empedegat per la concurrencia de l'anglés.
- lo malés
- lo swahili


text:
Bauma de la Tripariá
La bauma sosmarina de la Tripariá se tròba dins la calanca dau mesme nom, a Marselha, en Provença, près dau Cap Morgiu.[1]
Ambé mantuna autra cavitat dau mesme sector, ansin lei baumas Cosquer, dau Rainard e de la Figuiera, venguèt « monument istoric » lo 2 de setembre de 1992.[2]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Joan Josèp Blanc. "Lei baumas dau Massís dei Calancas (Marselhaveire, Puget, Archipèla de Rion). Canabàs tectonic, evolucion e emplenatges" Jean-Joseph Blanc. "Les grottes du Massif des Calanques (Marseilleveyre, Puget, Archipel de Riou). Canevas tectonique, évolution et remplissages". In: Quaternaire, volum 11, numèro 1, 2000, paginas 3-19.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°PA00081518, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Modèl:Wikiccionari
Somari
Sintaxi[modificar | modificar la font]
Dos paramètres[modificar | modificar la font]
- {{Wiktionary|Nom sus Wiktionary|Tèxte afichat}} : fa un ligam vèrs lo primièr paramètre en afichant lo segond.
exemple : {{Wiktionary|estèla|Estèla}}
Un paramètre[modificar | modificar la font]
- {{Wiktionary|Nom sul Wiktionary}} : fa un ligam vèrs lo primièr paramètre e aficha aqueste meteis paramètre.
exemple : {{Wiktionary|estèla}}
Cap de paramètre[modificar | modificar la font]
- {{Wiktionary}} : fa un ligam vèrs lo títol de la pagina (amb la primièra letra en minuscula) e aficha lo títol de la pagina.
exemple : {{Wiktionary}}
Opcional : article de qualitat[modificar | modificar la font]
- {{Wiktionary|adq=òc}} : ajusta una estela permetent de mostrar que l'article ligat es un article de qualitat de Wiktionary. Aqueste paramètre deu totjorn èsser plaçat aprèp los autres.
exemple : {{Wiktionary|esperanto|esperanto|adq=òc}}
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Modèl:Wiktionary lenga
- Modèl:Wiktionary-oc-lenga
- Modèl:Per Wiktionary
- e Modèl:Redirect Wiktionary se se tracta d’una pagina de desplaçar.


text:
Alcòl
Un alcòl es un compausat quimic que conten un grop foncional -OH. En quimia s'apèlan alcòls los idrocarburs saturats (o alcans) que contenon un grop idroxil (-OH) en substitucion d'un atòm d'idrogèn ligat de manièra covalenta. Ça que la, se parla generalament d'alcòl per se referir a l'etanòl, CH3CH2OH o l'alcòl que se trapa dins las bevendas alcolicas, coma la cervesa, lo vin... Los alcòls pòdon èsser primaris, segondaris o terciaris, en foncion del nombre d'atòms d'idrogèn remplaçats per un atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
D'exemples d'alcòls son:
alcòls primaris;
alcòls segondaris;
- (CH2OH)2CH-OH (propantriòl, gliceròl o glicerina)
alcòls terciaris;
- (CH2OH)3C-OH
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
- Correnta (pas sistematica): Antepausant lo mot d'alcòl e en remplaçant lo sufixe -an de l'alcan correspondent per -ilic. Atal, per exemple: alcòl metilic, etilic, propilic...
- IUPAC: Se remplaça lo sufixe -an per -òl dins lo nom de l'alcan original e s'identifica la posicion de l'atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
Formulacion[modificar | modificar la font]
Los alcòls alifatics respondon a la formula generala: CnH2n+1OH. I a, ça que la, fòrça tipes d'alcòls, que contenon de ligams dobles e triples, anèls aromatics o d'autres grops foncionals, e que respondon pas a aquesta formula generala.
Proprietats generalas[modificar | modificar la font]
Los alcòls primaris e segondaris son liquids, incolors e d'odor agradiva. Son solubles dins l'aiga en tota proporcion e son mens denses qu'aquesta. Los terciaris, al contrari, son totes solids.


text:
Cricqueville-en-Bessin
Cricqueville-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale de la Mange, Cricqueville-en-Bessin a situat a dètz quilomètres de Isigny-sus-Mar e a vint-cinc quilomètres de Bayeux, en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Commune littorale de la Manche, Cricqueville-en-Bessin est située à dix kilomètres d'Isigny-sur-Mer et à vingt-cinq kilomètres de Bayeux, dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom a la siá crique n'aiga prigonda #que forma un pòrt natural, de Crycavilla, lo nom a evolucionat en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville ven Cricqueville-en-Bessin [3].
La commune doit son nom à sa crique en eau profonde qui forme un port naturel, de Crycavilla, le nom a évolué en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville devient Cricqueville-en-Bessin [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 de febrièr 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Cricqueville-en-Bessin », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 février 2010


text:
Tournai
Tournai (Doornik en neerlandés, Tornacum en latin) es una vila de Belgica de la region valona de la província d'Hainaut, situada a 85 quilomètres al sud-oèst de Brussèlas a una altitud de 22m.[1] Al començament de 2008 comptava 68.200 abitants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1146 es lo sèti del Evescat de Tournai.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Escalda navegabla borda la vila e la connecta al pòrt d'Anvèrs, e mai en aval al nòrd via la Spierekanaal amb lo malhum dels canals de França via lo canal de Roubaix e pel Canal Kortrijk-Bossuit amb lo riu Leie.


text:
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto (en ordo : بینظیر بھٹو) foguèt una femna politica paquistanesa nascuda a Karachi lo 21 de junh de 1953 e assassinada a Rawalpindi lo 27 de decembre de 2007. Foguèt la primièra femna a dirigir un país musulman. Ocupèt la foncion de primièr ministre de 1988 a 1990 puèi foguèt demesa per lo President de Paquistan Ghulam Ishaq Khan jos l'acusacion de corrupcion. Tornèt èsser elegida en 1993 e demesa tornarmai en 1996 per Ghulam Ishaq Khan.
Per tal d'escapar a la justícia, Benazir Bhutto s'exilièt a Dubai en 1998. Tornèt en Paquistan lo 18 d'octobre de 2007 après que foguèsse amnistiada per lo president Pervez Musharraf e qu'aguèsse conclús un acòrd amb aqueste darrièr sul partatge del poder a l'eissida de las eleccions de genièr 2008[1]. Escapèt aqueste jorn a un atemptat que faguèt de nombrosas victimas.
Mai de dos meses pus tard, Benazir Bhutto es tuada lo 27 de decembre 2007 per un atemptat suicida, alara que participava a una amassada politica del Partit del Pòble de Paquistan a Rawalpindi [2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Benazir Bhutto aculhida per la fola a Karachi, Le Nouvel Observateur, 18 d'octobre de 2007.
- ↑ [1]


text:
Flavinh
Flavinh[1][2][3] (Flavin en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Flavinh Se tròba a las pòrtas sud de la prefectura d'Avairon, Rodés. Es tanben a las pòrtas de la val de Viaur sul plan entre Segalar e Leveson. Se denombra, sus aquela granda municipalitat nombroses masatges coma Cairac, Lo Terral, Los Bastris, La Capèla Viaur, La Vaissièra, Espessergues, Junèla, Ferrieu, Vaissac, Caumèls, Briana, Comps, Mas Marcon, La Tremolièra...
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria economica de Flavinh se caracteriza principalament per la preséncia pendent de nombroses ans de la "Leitaria", a saber una importanta fromagerie ligada al fromage de Roquefort. En foncionant pas que qualques meses per ans, la leitaria a barrada en los ans 90 e es uèi remplaçada per un laboratòri d'analisas medicas. Lo immence batisse modèrn es totjorn visible a la sortida de Flavinh, en direccion del Monastèri.
En un tot autre domeni, l'estatua en bronze de St Pierre, situada sul luòc del meteis nom, es l'objècte d'una plan coriosa legenda: d'après ela, la desgràcia s'abatrà sus quiconque desplaçarà l'estatua!
L'histoire économique de Flavinh se caractérise principalement par la présence durant de nombreuses années de la "Laiterie", à savoir une importante fromagerie liée au fromage de Roquefort. Ne fonctionnant que quelques mois par ans, la laiterie a fermée dans les années 90 et est aujourd'hui remplacée par un laboratoire d'analyses médicales. L'immence batisse moderne est toujours visible à la sortie de Flavinh, en direction du Monastère.
Dans un tout autre domaine, la statue en bronze de St Pierre, située sur la place du même nom, est l'objet d'une bien curieuse légende: d'après elle, le malheur s'abattra sur quiconque déplacera la statue!
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pont-de-Salars, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1995
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
{{Roergue}


text:
- John Greaves, Sophia Domancich e Vincent Courtois The trouble with happiness In the real world
- Musica entaus aeropòrts de Brian Eno
- Chi Nana Pon Au cabanon La java des bombes atomiques de Boris Vian
- Battle Mirrored Race in
- Radioactivity de Kraftwerk
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.
Hadiu
22/10/2014
En Ondas setm. 43 Stéphane Lhomme Observatoire du Nucléaire
E n'ètz d'avís 64 Portatge 3
Jòclong 1 Jan Dau Melhau Bernat Combi Lo diable es jos la pòrta
En difusion podcàst lo prumèr numèro de seteme de 2013 de Jòclong consacrat a l'oratorio de Jan Dau Melhau Lo diable es jos la pòrta.
14/10/2014
En Ondas setm. 42 Joan Ives Casanòva l'Enfugida
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.
13/10/2014
Jòclong 40 C. Vieussens B. Manciet Esquiç seguit d'Auròst
Us public contactar domenja@gmail.com
Estimulacion artistica : musica e òbra picturau entermescladas dens Esquiç seguit d'Auròst de C. Vieussens (Prèmi Carles Cròs 2010) : unic !
E n'ètz d'avís ? 63 Portatge 2
Us public demandar d'abòrd a domenja@gmail.com
Dusau episòdi deu portar a la hauta e deus ben.hèits tau nenè e taus adultes.
Messatge
Adishatz
si coneishetz ua fòto d'un pòrta-nenè gascon (Lanas), semblant aus deus indians presentat ací, mercés de'm díser on la poish trobar ! potons aus portaires ;-) e amistats aus autes !
11/10/2014
FRONTIBERIA: LA FRONTERA version gasconne octobre 2014 by Front...
07/10/2014
En Ondas setmana 41 D. Lekuona Quate blòcs dont Paraulinas de Sèrgi Javaloyès
Us public contactar d'abòrd domenja@gmail.com
Jòclong 39 JF Tisnèr S Javaloyès Sorrom Borrom
Us public contactar d'abòrd domenja@gmail.com


text:
Illa de Man
L’Illa de Man (en manx: Ellan Vannin) o Man (Manx: Mannin), es una illa situada dins la Mar d'Irlanda al centre geografic de las illas Britanicas. Encara que siá pas part del Reialme Unit, es una dependéncia de la corona britanica.
Geografia[modificar | modificar la font]
L’Illa de Man forma part de las illas Britanicas, un archipèla de la còsta nòrd-oèst de l'Euròpa continentala. Se tròba dins la mar d'Irlanda, essent aproximativament equidistanta entre Anglatèrra, Escòcia e Irlanda.
L’illa, que se sarra dels 48 km de long e mesura entre 13 e 24 km de larg, ten un territòri d’aperaquí 572 km².


text:
Mary Cassatt
Mary Stevenson Cassatt, dita Mary Cassatt, nasquèt lo 22 de mai de 1844 a Allegheny City (actualament part de Pittsburgh) en Pensilvània e moriguèt lo 14 de junh de 1926 al Mesnil-Théribus (França), ont es enterrada,. Foguèt una pintre americana.
Amiga de Degas, foguèt ligada a l'impressionisme, qu'aguèt una gròssa influéncia dins son òbra precòça. Sas pinturas e sos dessenhs de maduretat seràn benlèu comparats al postimpressionisme : Tolosa-Lautrèc o los Nabis, amb los quals portèt un grand interès per los pintres de l'Ukiyo-e, periòde del japonisme.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Petite fille dans un fauteuil bleu, 1878, National Gallery of Art, Washington D.C.
-
La Toilette vers 1891-1892, Art Institute of Chicago.


text:
Pòl celèst
En astronomia, los dos pòls celèstes tenon los punts de l'esfèra celèsta vèrs que puntan l'axe de rotacion de la Tèrra e a l'entorn de que lo cèl semble doncas virar. Aqueles pòls celèstes son de punts de referéncia importants pels astronòms e los geografs e la determinacion de lor posicion sus la copòla celèsta es fondamentala. L'axe de rotacion de la Tèrra es pas fixe amb lo temps, atal la posicion dels dos pòls celèstes vària al cors del temps. Par exemple, fa gaireben 14 000 ans, foguèt l'estela Vega que determinèt lo pòl nòrd celèst, e serà coma aquò dins gaireben 12 000 ans.
Pòl nòrd celèst[modificar | modificar la font]
L'estela polara se tròba èsser una estela brilhanta actualament prèp del pòl nòrd celèst. Sa declinason es actualament de 89° 15'. Doncas se situa a mens d'un gra (un còp e mièg lo diamètre aparent de la Luna) del pòl nòrd celèst. A causa de la precession dels equinòccis va correspondre de mai en mai al pòl nòrd celèst al cors del sègle XXI.
Pòl sud celèst[modificar | modificar la font]
I a pas d'estela brilhanta marcant lo pòl sud celèst. Sigma Octantis es l'estela pus prèpa, mas es pas especialament remirabla (sa magnitud aparenta es de 5,5). Es pus practic d'utilizar la Crotz del Sud que las estelas Acrux e Gacrux (respectivament basa e somet de la crotz) forman una linha que prolongada dins lo sens Gacrux Acrux de 4,5 còps la distància los separant permet d'aténher un punt prèp del pòl sud celèst.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Granda Orsa
- a Ursae Minoris (estela polara)
- Crotz del Sud


text:
Thiancourt
Thiancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al sud del riu lo Allaine, tot prèp de Joncherey, un pauc a la separacion de la rota nacionala 19 #que connècta Belfòrt a Delle de contunh a la Soïssa tota prèpa. Lo territòri del vilatge es de 265 ectaras e la populacion èra de 224 abitants al recensement de 1999. De 1803 a 1836, aquel nombre es passat de 85 a 148, en acompanhant lo desvolopament industrial dels localités vesinas (Delle, Grandvillars...). Lo nombre d'abitants a de contunh stagné fins en los ans 1970, ont es l'utilizacion de l'automobila #qu'a permeses a las personas en trabalhant en las indústrias e servicis de la region de venir bastir un ostal e viure en aquel endroit plàcid (veire fòto). Lo pòble es a 3 km de Delle e a 21 km de Belfòrt.
Le village est situé au sud de la rivière l'Allaine, tout proche de Joncherey, un peu à l'écart de la route nationale 19 qui relie Belfort à Delle puis à la Suisse toute proche. Le territoire du village est de 265 hectares et la population était de 224 habitants au recensement de 1999. De 1803 à 1836, ce nombre est passé de 85 à 148, accompagnant le développement industriel des localités voisines (Delle, Grandvillars...). Le nombre d'habitants a ensuite stagné jusque dans les années 1970, où c'est l'utilisation de l'automobile qui a permis aux personnes travaillant dans les industries et services de la région de venir construire une maison et vivre dans cet endroit paisible (voir photo). Le village est à 3 km de Delle et à 21 km de Belfort.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del nom de Thecort en l'archiu data de 1303 mas lo luòc èra ja ocupat dempuèi longtemps doncas que s'i es mes a jorn una nécropole mérovingienne del Modèl:VIIe sègle. La via romaine #que connectava Mandeure (Doubs) a Augst e Kembs en Alsace en traversant Delle, li caliá pas pas passar fòrça luènh del pòble. Al Sègle XIII existissiá a Thiancourt un roure sens dobte fòrça grand e ancian doncas que servissiá de ponch de repère e de hita per marcar lo limit entre los territòris del comte de Montbéliard e d'aquel del évêché de Bâle. Lo bòsc de Thiancourt èra alavetz un terren de caça priviliegiada de l'avesque. Lo pòble fasiá partida del fief de Grandvillars e a possedit un castèl #que i aguèt destruit après 1830. Aquel castèl possedissiá una capèla #que dépendait de la parròquia de Grandvillars. En 1751, lo pòble protegissiá una soixantaine de personas. Un molin i existissiá ja al començament del Sègle XIX.
La première mention du nom de Thecort dans les archives date de 1303 mais le site était déjà occupé depuis très longtemps puisqu'on y a mis au jour une nécropole mérovingienne du Modèl:VIIe siècle. La voie romaine qui reliait Mandeure (Doubs) à Augst et Kembs en Alsace en traversant Delle, ne devait pas passer très loin du village. Au Sègle XIII existait à Thiancourt un chêne sans doute très grand et ancien puisqu'il servait de point de repère et de borne pour marquer la limite entre les territoires du comte de Montbéliard et de celui de l'évêché de Bâle. La forêt de Thiancourt était alors un terrain de chasse privilégié de l'évêque. Le village faisait partie du fief de Grandvillars et a possédé un château qui fut détruit après 1830. Ce château possédait une chapelle qui dépendait de la paroisse de Grandvillars. En 1751, le village abritait une soixantaine de personnes. Un moulin y existait déjà au début du Sègle XIX.


text:
Mississipí (riu)
Lo riu Mississippí[1] es lo segond flume dels Estats Units, amb una longor de 2340 km[2] de sa font al lac Itasca en Minnesòta fins a sa desbocadura pel Golf de Mexic. Lo riu pus long dels Estats Units es un afluent de Mississippí, lo riu Missorí, que mesura 2540 km.[3]
Lo riu Mississippí fa partida del sistèma fluvial Jefferson-Missorí-Mississippí qu'es lo mai grand sistèma fluvial d'America del Nòrd e entre los pus grands al mond: de per sa longor (3900 km), es lo quatren, e de per son debit (16 200 m³/s),es lo desen.
Lo nom de Mississippí ven del mot de la lenga ojibwa misi-ziibi (« grand riu »).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 08-09-01-00- Lower Mississippi-New Orleans Watershed
- ↑ USGS Mississippi River
- ↑ USGS Missouri River


text:
Tolosa
Segonda vila d'Occitània (e quatrena vila de França), traversada per Garona e le Canal de las Doas Mars, Tolosa (Toulouse en francés) es la prefectura de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus. Son escais es la Vila Ròsa a causa de la color del principal material de construccion tradicional local : la brica de tèrra cuècha. Dins le passat se disiá tanben La Ciutat Mondina, per referéncia a la dinastia dels comtes de la vila que se son sovent sonats Raimon.
Le gentilici es tolosenc -a (e tanben: tolosan -a, tolzan -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Administracion
- 3 Demografia
- 4 Istòria
- 5 Lengas
- 6 Administracion
- 7 Ensenhament superior e recèrca
- 8 Economia
- 9 Cultura
- 10 Monuments e luòcs toristics
- 11 Tolosa, vila d'Espòrt
- 12 Personas celèbras nascudas a Tolosa
- 13 Embessonatges e acòrdis de cooperacion
- 14 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
L'altitud mejana es de 141 m.
La vila es situada sus un coide de Garona que proven dels Pirenèus, s'orienta al nòrd-èst vèrs la Mediterranèa, càmbia de direccion a Tolosa e se dirigís al nòrd-oèst vèrs l'Atlantic .
Le relèu es marcat per la convergéncia de las valadas d’afluents de Garona :
-Arièja al sud dominat pels versants penjaluts del Lauragués de Tolosa Vièlha que venon dominar la vila sul Puèg Dàvid .
- l'Ers Mòrt que se geta al nòrd de Tolosa en una plana vasta dicha de « Lalande » separat a l’èst del sit de la vila per una linha feblament accidentada, amb particularament les puèges de Montaudran e de Jolimont .
- A l'oèst de la vila, a bèla distància del centre urban (6 a 7 km en mejana), tres terrassas s'estajan per aténher les travèrses de Gasconha. Sus la riba esquèrra entre le riu de Toish que s'escampa al nòrd de Purpan e l’actuala diga del Bazacle ga natural agençat, la corba del flume a evoluit forçant l’implantacion urbana antica de la vila sus la riba drecha platèu mai naut al recès de las inondacions .
Le canal del Miègjorn que repren una corsa artificiala de la Garona vèrs la Mediterranèa remana al sud-èst la valada de l’Hers mòrt .
La comuna de Tolosa fa 11 830 ha de superfícia, es a dire un pauc mai que París : 10 539 ha.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Al recensament de 2004, Tolosa es la quatrena vila de França amb 426 700 abitants (populacion intra muros - cf. tablèu çai contra), le cinquen airal urban de França amb 1 130 000 abitants (recensament de 2007) e la seisena aglomeracion de l'estat amb 940 000 abitants (recensament de 2010) (aprèp París, Lion, Marselha, Lilla-Roubaix-Tourcoing e Niça-Canas). Es tanben le pus grand centre universitari en defòra de la region parisenca amb mai de 120 000 estudiants.
La populacion de la vila aumenta principalament gràcias a un saldo migratòri largament positiu, degut a una posicion geografica interessanta (clima, situacion estrategica entre mai d'un bacin toristic - Pirenèus, mar Mediterranèa, còstas basca e lanesa, terradors miègjorn-pirenencs) e a un imatge fòrtament positiu (qualitat de vida, varietat de las filièras de formacion, posicionament socioeconomic sus d'industrias e de servicis de fòrta valor ajustada aeronautica, espaci, biotecnologias, sistèmas embarcats, electronica...).
font : INSEE
Clima[modificar | modificar la font]
La vila benefícia, de per sa posicion a l'interseccion de las influéncias oceanicas e mediterranèas, d'un clima temperat doç de davalada a la prima e pro caud e sec d'estiu. Les vents dominants son, per òrdre d'importància, le vent d'oèst (que mena generalament l'umiditat de l'ocean Atlantic), le vent de sud-èst (tanben apelat vent d'autan, puslèu caud e sec) e le vent del nòrd, netament mens frequent e generalament freg e sec (que mena l'aire de las massas anticiclonicas frejas plaçadas sul nòrd d'Euròpa).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
La vila es organizada en mantuna zòna mai o mens concentrica :
- la vila romana de las carrièras estrechas e tòrtas, que garda mai o mens le plan de la ciutat romana;
- S'i ajusta la ciutat de l'Edat Mejana (lo borg de Sent Sarnin);
- les quartièrs del sègle XVIII al sègle XIX ;
- la banlèga contemporanèa, bastida a l'entorn d'ancians vilatges (Sent Simon, La Landa) o de residéncias nòblas (Le Miralh) annexats a la comuna ;
La ciutat se desvolopèc primièr le long de la riba drecha de Garona, al nivèl del ga del Basacle, le sol mejan natural per passar Garona. Atanben la riba drecha es plan mai elevada a respècte del flume que non pas la riba esquèrra e se tròba naturalament aparada de las aigadas. La posicion privilegiada d'aquel punt d'inflexion del flume (que ven del sud e que vira cap al nòrd-oèst), al contacte de la val d'Ers, perlongament de la via naturala cap a la mar Mediterranèa, fasquèc de Tolosa un caireforc comercial.
A las vias de comunicacions que constituisson les rius naturals se son ajustadas le long dels sègles de vias que ligan la ciutat a sas vesinas : via romana, de la Mediterranèa fins a Aquitània, le Canal del Miègjorn e le Canal lateral, ligasons rotièras e ferroviàrias cap al nòrd (rota de Montalban), cap al sud (rota de Fois), sud-oèst (Murèth puèi Tarba), oèst (cap a Aush) e èst (cap a Albi, Rodés). Aquelas vias son totjorn presentas dins le teissut urban e fòrman le rastèl d'esquina dels Barris, avengudas mercadièras dels ancians quartièrs populars (Avenguda de Murèth, dels Minimes, del barri Bonafé...).
Al centre urban, vironat dels Baloards qu'emplacèron las muralhas ancianas, s'ajustèron al sègle XVIII les grands jardins (de las plantas, Reial e le Redond Grand) estructurats per una tièra d'andanas largas e plantadas (Jules Guesde, Pau Feuga, Frederic Mistral).
Le sègle XIX fosquèc le del traucament de tres grandas avengudas Haussmanianas : la carrièra de Metz, l'avenguda d'Alsàcia Lorena/del Lengadòc e la carrièra Ozenne. Aquel traucament destrusiguèc de carrièras e d'ostals dels pus vièlhs de la ciutat. Se dobriguèron al meteis moment les grands axes cap al canal puèi la gara (Joan Jaurés, Matabuòu, Raimon IV).
Un element emblematic del bastit, un còp èra reservat als ortalans de la periferia, es representat per las tolosencas "tolosencas", ostalets amb un òrt, sens estatge ne cava mès provesit d'un trast.
L'espandiment urban de Tolosa es de còps qualificat d'extrèm, amb una densitat de populacion flaca per una ciutat tan granda. Ça que la la crisi de creissença actuala de la ciutat buta a una densificacion del bastit amb la realizacion de mantun programa d'urbanisme.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Le rastèl d'esquina de la ret de transpòrts en comun de la ciutat son las doas linhas de mètro inauguradas en junh de 1993, un VAL e una linha SNCF cadenciada. En setembre de 2003 la linha C fosquèc completada per quatre estacions intermediàrias en mai de las tres inicialas. En decembre de 2003, la linha A fosquèc alongada de Jolimont a Balma de tres estacions mai, per un nombre de 18 estacions per 12 km de linhas. Una segonda linha de mètro, la B que corrirà segon un ais nòrd-sud serà normalament mesa en servici al començament de 2007, amb 20 estacions per 15 km.
Un malhum de 64 linhas de busses en estèla permet de religar les quartièrs periferics tan coma las comunas de la corona al centre, mai que mai mercé a de plataformas multimodalas (Mètro-Busses-Parcatges) coma Arenas, Bassacamba o Belmont. D'autras linhas de transpòrts en sit pròpri son previstas o son a s'acabar per asondar les bacins d'emplecs de las comunas perifericas (Blanhac, Colomièrs, Labeja e limitar la congestion automobila suls grands axes (per exemple las linhas E e E' que desserviràn respectivament Blanhac centre e aeroconstellacion e l'aeropòrt internacional de Blanhac o la linha F cap a Murèth).
Les projèctes d'urbanisme començan atanben d'estudiar les mejans de demesir l'empresa automobila pel profièch dels transpòrts en comun o de la bicicleta que Tolosa es una de las ciutats mens avançada sus aquel sicut de l'estat francés a causa de son urbanisme pauc densificat e plan espandit.
Istòria[modificar | modificar la font]
Article principal: Istòria de Tolosa.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Abans l'installacion romana, la region de Tolosa èra ocupada per una tribú celtica, les Vòlcas Tectosages qu'arribèron al sègle III abans Crist en dominar d'auctotòns de mal definir, benlèu d'ibèrs o d'aquitans. Les cèltas s'èran installats non pas sul sit actual mès sus las sèrras al sud de la ciutat, mai que mai a Vièlha Tolosa ont les arqueològs trobèron mantun potz que contenon d'objèctes preromans e romans.
Le territòri dels Vòlcas Tectosages fosquèc integrat a l'Empèri Roman en 118 abans Crist e èra le punt mai a l'oèst de la novèla Provincia de Narbonesa. Les romans fondèron Tolosa sus son sit actual e la vila s'espandissiá del Capitòli als Salins. Le forum se situava a l'entorn de la plaça Esquiròl sul Cardio Maximus (l'ais actual carrièra Sent Roman/ carrièra dels filatièrs). Tolosa èra un centre administratiu e intellectual màger de la Provincia.
En 413, les visigòts envasisson la vila e la causisson per capitala, aquò serà le reialme de Tolosa. En 507 les francs de Clodovèu vencisson les visigòts d'Alaric II a la batalha de Vouillée van ocupar Aquitània tota e prene Tolosa en 508.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la vila fosquèc longtemps independenta. Les comtes de Tolosa espandiguèron lor domeni sus la mai granda partida del Miègjorn de França constituissent atal la província de Lengadòc. Aprèp la Crosada contra les Albigeses, Lengadòc es restacat al reialme de França en 1271. Testimoniatge de la preséncia dels comtes de Tolosa, las rèstas de las fondacions del castèl comtal son estadas recentament mesas a jorn prèp de la pòrta sud de la vila medievala a l'emplaçament de la plaça del salin.
A la Renaissença[modificar | modificar la font]
A la Renaissença (fin del sègle XV, XVI, Tolosa conesquèc un periòde de granda prosperitat, gràcias a l'industria del pastèl. Dos simbòls de la vila, le Pont Nòu e le Canal del Miègjorn, son realizats respectivament en 1632 e en 1682.
A l'Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
Le Capitòli es construch, el, al sègle XVIII. En 1762 se debana l'afar dels Calàs : le cas d'un protestant injustament condemnat provòca una intervencion celèbra de Voltaire.
En 1814, la batalha de Tolosa opausa les angloespanhòls de Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que mentre qu'aguèsson capitat a resistir son constrenchs de se retirar.
Dins las annadas 1920, Tolosa fosquèc la vila dels pionièrs de l'aviacion, jos l'impulsion de Pierre-Georges Latécoère, qu'instaurèc de ligasons ambe Casablanca e Dakar. En 1927, l'Aeropostala fosquèc creada, ambe de figuras coma Antoine de Saint-Exupéry e Jean Mermoz.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila fosquèc estalviada pels combats, mès la Resisténcia s'i desvolopèc fòrtament. Forquèc abandonada per las tropas d'ocupacion alemandas pauc aprèp le desbarcament de Normandia.
Aprèp la victòria de Franco en 1939 de nombroses refugiats republicans espanhòls venguèron a Tolosa, e al començament de las annadas 1960, fòrça rapatriats d'Argeria venguèron tanben s'installar, çò que modifiquèc sensiblament le païsatge demografic de la vila. Tolosa venguèc prefectura de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Le nombre d'abitants de la comuna aumenta fòrça rapidament, de 269 000 abitants en 1954 a 380 000 en 1968 puèi 390 350 en 1999 per aténher 426 700 abitants en 2004.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga istorica de Tolosa es l'occitan. La particularitat de la ciutat es qu'es situada sus la termièra entre les parlars lengadocians e les gascons. Mai se la legenda vòl que se parle gascon a Sant Çubran (riba esquèrra de Garona) e lengadocian al centre de la ciutat, les primièrs vilatges gascons son, dins la comuna de Tolosa, Sent Martin de Toish e Sent Simon. Le parlar lengadocian de Tolosa, le tolosan, de còps sonat mondin (de "Raimondin", referéncia a la dinastia comtala), es un parlar sud-lengadocian. Fosquèc mai que mai illustrat per Pèire Godolin. L'occitan quitèc d'èstre regularament ausit per carrièras dins las annadas 1920 fòra cèrts quartièrs populars coma la Landa, Sant Çubran o Bonafé ont se podiá ausir fins a las annadas 1960.
Le francés penetrèc las classas nautas de la ciutat a la fin de l'Edat Mejana e le cambiament de lenga (almens a l'escrich e dins les registres formals) per l'eleit se passèc entre 1500 e 1530. Le francés parlat a Tolosa aguèc longtemps una marca occitana, que siá dins la pronóncia (l'accent caracteristic), dins la sintaxi o dins le vocabulari. Aquel francés regional (francitan) es tanben a se pèrdre.
Cal notar l'importància qu'aguèron las comunautats castelhanofòna e catalanofòna dins las annadas 1950 e 60 a causa de l'immigracion massissa, politica (la retirada) o economica. Tolosa fosquèc un centre de creacion teatrala, mai que mai antifranquista, en castelhan e catalan dins aquel periòde.
Administracion[modificar | modificar la font]
Vejatz la lista dels cònsols de Tolosa.
Les cònsols precedents èran :
- 30 de març de 2014:Joan-Luc Moudenc
- 2008-2014 : Pèire Cohen
- 2004-2008 : Joan-Luc Moudenc
- 2001-2004 : Felip Douste-Blazy (UMP), demissionari le 30 d'abril, aprèp son accession al Govèrn, coma Ministre de la Santat
- 1983-2001 : Domenge Baudis (UDF)
- 1971-1983 : Pèire Baudis
- 1958-1971 : Loís Bazerque
- 1944-1958 : Ramon Badiou
Tolosa es devesida en 15 ; veire tanben cantons de la Nauta Garona :
- Le Canton de Tolosa-1 es format d’una partida de Tolosa (26 342 abitants)
- Le Canton de Tolosa-2 es format d’una partida de Tolosa (26 890 abitants)
- Le Canton de Tolosa-3 es format d’una partida de Tolosa (36 207 abitants)
- Le Canton de Tolosa-4 es format d’una partida de Tolosa (31 016 abitants)
- Le Canton de Tolosa-5 es format d’una partida de Tolosa (26 686 abitants)
- Le Canton de Tolosa-6 es format d’una partida de Tolosa (18 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-7 es format d’una partida de Tolosa (28 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-8 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Balmar, Bèlpuèg, Dremil e La Faja, Florenç, Montdosilh, Monts, Monrabe, Pin Balmar e Quint e Fontsagrivas (46 383 abitants)
- Le Canton de Tolosa-9 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Ramonvila e Sant Anha (42 467 abitants)
- Le Canton de Tolosa-10 es format d’una partida de Tolosa (37 298 abitants)
- Le Canton de Tolosa-11 es format d’una partida de Tolosa (29 456 abitants)
- Le Canton de Tolosa-12 es format d’una partida de Tolosa (42 892 abitants)
- Le Canton de Tolosa-13 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Colomièrs (37 809 abitants)
- Le Canton de Tolosa-14 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas d'Aucamvila, Castèlginèst, Fenolhet, Fontboscat, Ganhac de Garona, Launaguet e Sant Alban (41 093 abitants)
- Le Canton de Tolosa-15 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Castèlmauron, Montberon, Puègbonieu, Rofiac Tolosan, Sant Ginèst, Sant Joan le Vièlh, Sent Lop e L'Union (51 774 abitants)
Ensenhament superior e recèrca[modificar | modificar la font]
Les tres pòls universitaris son :
- L'Universitat Tolosa I - Sciéncias Socialas (UT1 - Tolosa-I) : sciéncias socialas, particularament amb l'Institut d'Estudis Politics de Tolosa, le drech e l'economia.
- L'Universitat de Tolosa-Joan Jaurés (UTM - Tolosa-II) : sciéncias umanas, disciplinas artisticas e literàrias.
- L'Universitat Pau Sabatièr (UPS - Tolosa-III) : medecina, farmacia e sciéncias duras.
L'importància de la vida universitària a Tolosa se manifèsta tanben per la riquessa e la diversitat dels laboratòris de recèrca presents suls campus universitaris e dels centres ospitalo-universitaris.
Las grandas escòlas principalas :
- L'Institut d'Estudis Politics de Tolosa (IEP Tolosa)
- L'Escòla Superiora de Comèrci de Tolosa (ESC Tolosa)
- L'Escòla nacionala veterinària de Tolosa
- L'Escòla Superiora d'Agricultura de Purpan
- L'Escòla d'Arquitectura de Tolosa
- Supaéro (ENSAE)
- L'ENAC
- L'ENSIACET
- L'ENSEEIHT
- L'ICAM
- L'INPT
- L'INSA
- L'IPSA
- L'ENSICA
- L'ENSAT.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura, cultura ortalana[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las grandas vilas situadas en plana alluviala, Tolosa a desvolopat una cultura ortalana que li permet un aprovesiment regular de produits frescs. Atal, le sud-èst e le nòrd de la vila son de zònas tradicionalament dedicadas a aquel tipe de culturas. Çaquelà, aquesta practica es a desparéisser, las superfícias disponiblas se demesisson a causa de la pression fonzièra.
Tolosa es tanben coneguda per la cultura de la violeta, per sas flors e son perfum.
Le domeni de Candie es una bòria de mai 300 ectaras qu'aparten a la comuna e qu'es expleitada en regia agricòla municipala.
Aeronautica e espaci[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Primièra Guèrra Mondiala, Tolosa entreten una relacion particulara amb l'aviacion. Per aquel periòde las industrias aeronauticas mudèron a Tolosa, pr'amor la vila èra considerada coma pro aluenhada de las zònas de combat. Las usinas Latécoère dispausan aital d'obradors en plena vila.
D'autras entrepresas o centre de recercas seguiguèron, que siá dins le domeni de l'aviacion e de le de l'espaci: le CNES, MATRA, ALCATEL, la SNPE (carburant de fusèa), e AIRBUS. Tolosa possedís las cadenas d'assemblatge dels avions de l'entrepresa europèa (amb Amborg) mès tanben de centres de recèrcas e d'ensages. Las usinas del grop se situan a l'oèst de l'aglomeracion sus las comunas de Tolosa (Sent Martin de Toish), Blanhac e Bausèla. Las usinas son una de las destinacions màgers dels viatges de caps d'Estat o de govèrn: Joan Carles I d'Espanha, Elisabèt II del Reialme Unit, le primièr ministre de la Republica Populara de China.
Quimia[modificar | modificar la font]
Situat principalament dins la zòna sud de la vila, le pòl quimic compren d'entrepresas dels sectors de la quimia pesuga (AZF : fertilizant azotats), de carburants, explosius e fuòcs d'artifici (SNPE, Ets Lacroix), de la quimia farmaceutica, de la pintura (pigments)...
Le pòl quimic tolosenc a conegut una importanta activitat fins a la catastròfa del 21 de setembre de 2001 : l'explosion de l'usina AZF a fait 30 mòrts e environ 2500 ferits, e mai de degalhs materials considerables (Universitat de Tolosa-Le Miralh, quartièr Empalòt, La Reinariá, Ranguèlh e l'espital psiquiatric Marchand en particular).
Aquesta activitat tend dempuèi a se reorientar vèrs la quimia fina e la quimia farmaceutica, jutjadas mens polluentas e mens menaçantas per la populacion.
Informatica[modificar | modificar la font]
De nombrosas entrepresas del sector son implantadas a Tolosa, beneficiant de la qualitat de la formacion universitària e de las grandas escòlas localas. Especialament las SSII Atos Origin, Capgemini, Unilog, CS, Coframi e IBM.
La comunautat d'aglomeracion de la Grand Tolosa s'es dotada dempuèi la fin de 2001 d'una excellenta infrastructura metropolitana de telecomunicacions (IMT). Compausada de cinc boclas totalizant 77 km de fibra optica l'IMT s'espandís sus la Grand Tolosa del nòrd al sud e d'èst en oèst altorn de Tolosa, de Blanhac a Labeja e de L'Union a Tornafuèlha. Passant principalament pel mètro tolosenc, le Periferic e le Canal del Miègjorn. Cada cable se compausa de 144 fibras opticas negras, cada parelh de fibra ofrís una capacitat de 2,5 Gbit/s dins les dos senses.
Vejatz le sit oficial de l'IMT dins les ligams.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Le Centre Nacional de Calcul de Météo-France es installat dempuèi 1982 a Tolosa. Es en particular dins aquel centre que son efectuadas las previsions meteorologicas per França tota.
Le "Météopôle" de Tolosa regropa en mai le Centre Nacional de Recèrcas Meteorologicas (CNRM).
Mèdias[modificar | modificar la font]
- Unas televisions son installadas a Tolosa :
- TLT es la television locala de Tolosa. Es installada dins la novèla Médiathèque José Cabanis, a Marengo (a l'origina son sèti èra a Compans-Cafarelli).
- Tv Bruits son de televisions associativas qu'emeton tanben a Tolosa.
- OC-TV es una télévision sus Internet
- France 3 Sud es la television regionala del Sud, sos estudios son situats a la Cepièra.
- M6 a tanben un decrocatge local a Tolosa.
- Tolosa abrita les estudios de las radios :
- Ràdio Occitània
- Sud Radio
- lo Mouv'
- Canal sud
- FMR, Radio-Radio (partejan la meteissa frequéncia)
- Booster Fm, Radio Plus (partejan la meteissa frequéncia)
- Radio Présence
- Per la premsa escrita jornalièra, se trapa essencialament le sèti social del quotidian regional La Dépêche del Miègjorn.
- Per la premsa escrita setmanièra, se trapa Le Journal des Toulousains.
- Per la premsa satirica, se trapa Satiricon [1]
- Sèti de las Edicions Hubert (Murèth)
Cultura[modificar | modificar la font]
La vida culturala tolosenca es rica :
- d'apòrts particulars ligats a divèrsas ondas d'immigracion (espanhòla pendent la Guèrra Civila, pè-negre dins las annadas 1960, maugrabina dins las annadas 1970) ;
- de la diversitat e de la joinesa de la populacion dels estudiants;
- dels movements culturals alternatius ;
Teatre[modificar | modificar la font]
Tolosa fosquèc le brèç de companhiás de teatre de carrièra coma Royal de Luxe e de tot un movement d'artistas ligats a la scèna urbana.
Divèrsas scènas coma le Teatre de la ciutat, le Granier-Teatre - Teatre Daniel Sorano o le Teatre de la Levada aculhisson de pèças cada annada.
La vida teatrala amatora coneis tanben una activitat importanta.
Cinèma[modificar | modificar la font]
N'es Tolosa una de las vilas exagonalas melhor dotada (franc París de segur!!!) per aquò tot que de cinèma de qualitat se tracha amb, bèla primièra:
- la Cinematèca de Tolosa , carrièra del Taur... fondada per en Raimond Bòrdas (1920-2004) devèrs las annadas 1950 e qu'a un fons unic al mond...
Se ne salvèc per exemple tot un tròç de L'Edat d'aur d'en Luis Buñuel o ne ten una version mai complèta qu'enlòc mai del filme subrecultissim qu'es Freaks.
Tanben se ne possedís le negatiu original de La màger illusion d'en Joan Rainoard.
N'a tanben una bibliotèca pro rica de libres e revistas (e totes autres documents...) subre le 7en art.
Tot parièr se ne pòt notar un malhum de cinèmas d'art e ensag pro ric amb
- l' ABC, carrièra de Sant Bernat... que se ne formèc un santfum de generacions de cinefils dempuèi ara mai de 50 ans d'existéncia... (n'a tanben una bibliotèca plan rica... )
- Utopia... (e sas salas multiplas bèlas o pichonas que perméton la projeccion d'òbras de qualitat quitament se le lor public es d'a vegadas un chic redusit...)
Tot parièr se n'organiza ara a la Cinematèca e dins tota la vila dempuèi mai de 20 ans les festenals Cinèma d'America Latina e Cinespaña que pro succès ne rescontran alprèp del public tolosan.
Un molon d'autras manifestacions mai puntualas a l'entorn del cinèma se debanan cada an en per tota la ciutat.
Musica[modificar | modificar la font]
Las opèras son prepausadas per le Teatre del Capitòli de Tolosa dins l'Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa que s'es fait una reputacion internacionala dins le domeni de la musica classica, jos la direccion de Michel Plasson. Entre autres, la "Halle aux grains", sala prestigiosa reputada per son acostica, e qu'abritava un mercat. Tolosa a tanben une reputacion de vila dinamica dins le domeni de la musica de las annadas 1980 e 1990.
Dins un autre domeni, mantun artistas e grops tolosencs se son fait una reputacion nacionala en chanson française coma :
- Claudi Nogaròu amb entre autras sa cançon intitulada Tolosa ;
- Emile e Images ;
- Zebda ;
- KDD
- Projet Factor X
- Dadoo
- Sang-Mêlé
- Fabulous Trobadors
- Les Capitoligams
- "Les beautés vulgaires"
Doblidem pas subretot la celèbra « Tolosenca » del compositor Louis Deffès. (cantata aicí per Benjamin Auriol).
Espectacles[modificar | modificar la font]
Salas :
- Le Bikini, pichona sala mitica de Tolosa, ont de nombroses artistas renomenats se son produits. La sala es estada bufada per l'explosion d'AZF. Sa reconstruccion al bòrd del Canal del Miègjorn es prevista, dins una configuracion un pauc mai granda (1200 personas) ; dins l'espèra, la sala de las fèstas de Ramonvila acuelhís la programmacion.
- Le Zénith de Tolosa, la sala cobèrta mai granda de França (9000 pers.) aprèp Bercy (15 000 pers.) ;
- Le Palais dels Espòrts de Tolosa. Tornèc èstre bastit entièrament, sas estructuras portairas an sofèrt tanben de la catastròfa d'AZF ;
- La glèisa de Sant Pèire de las Cosinas es estada recentament dobèrta coma auditorium e sala d'espectacle.
Festivals :
- Piano aux Jacobins
- Prima de Setembre
- Houfastival
- Ça bouge encore
- Festival del cinèma d'America Latina
- Rio Loco
- Aiguill'ART
- Tolosa les Orgues
- Convivencia
- Le Forum de l'Imatge
- Festival N7
- Printemps de l'INP
Fotografia[modificar | modificar la font]
La Galariá del Castèl d'Aiga met en scèna regularament d'exposicions fotograficas. Jean Dieuzaide ne fosquèc un actor renomenat e sovent expausat. D'eveniments a l'entorn de la fotografia coma la « prima de setembre » o « le Forum de l'Imatge » son parièirament organizats jos forma de festivals.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Al còr del Sud-Oèst, Tolosa ocupa una plaça estrategica a proximitat de Gasconha. Les restaurants de la vila servisson donc fòrça especialitats a basa d'anet gras. Çaquelà le plat mai conegut es sens dobte le caçolet, a basa de salsissa de Tolosa e de mongetas, qu'apaissa atal una brega ancestrala entre les partisans del caçolet de Castèlnòu d'Arri e les del caçolet de Tolosa sus sas originas. De remarcar tanben le Cachou Lajaunie, inventat en 1880 a Tolosa per Léon Lajaunie, farmacian.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Tolosa es classificada vila d'art e d'istòria. Les baloards de cintura determinan le sector salvagardat mai grand de França (220 ha). Fòrça luòcs tolosencs son de descobrir en landrejant. Le patrimòni de bastiments religioses es particularament ric, amb qualques curiositats coma la glèisa dels Jacobins (qu'a una nau amb de corondas centralas en palmièrs). Tolosa es la vila francesa que compta le pus grand nombre d'ostals particulars de la Renaissença, aquò es degut a l'edat d'aur del pastèl.
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- le Capitòli qu'es l'ostal de comuna, sus la plaça del meteis nom ;
- le Donjon del Capitòli (Ofici del Torisme) ;
- les cais e las ribas de Garona ;
- le Bazacle ;
- le Jardin de las Plantas, le Grand Redond e le Jardin Reial ;
- le Pont Nòu ;
- l'espital de la Grava e son dòma de coire ;
- le castèl d'aiga ;
- le Canal del Miègjorn ;
- le pont de Sant Pèire ;
- la plaça Wilson ;
- la Gara Matabuòu ;
- l'ostal del Vièlh Rasim.
- la preson de Sant Miquèl (Fotografias)
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- la basilica de Sant Sarnin ;
- la glèisa de Nòstra Dòna del Taur amb son campanal-mur ;
- la glèisa dels Jacobins e sas clastras ;
- la catedrala de Sant Estève ;
- la basilica de la Daurada ;
- la torrèla de las Ursulinas.
- la glèisa de Sant Aubin
- la Sinagòga de Palaprat
Musèus[modificar | modificar la font]
Les nombroses musèus de la vila presentan un patrimòni istoric important. Demest elis, podèm citar :
- le Musèu Georges Labit ;
- le Musèu dels Agustins ;
- le Museum d'Istòria Naturala ;
- le Musèu d'Art Modèrne als vièlhs tuadors de Sant Subran ;
- la Ciutat de l'espaci ;
- l'Ostal d'Assezat (Fondacion Bemberg) ;
- Goethe-Institut ;
- le Musèu del Vièlh Tolosa ;
- le Musèu de l'Aficha ;
- le Musèu Despartamental de la Resisténcia e de la Deportacion ;
- le Musèu dels Antics de Tolosa (Musèu de Sant Ramon) ;
- le Musèu Paul Dupuy (Arts aplicadas de l'Edat Mejana a uèi).
Tolosa, vila d'Espòrt[modificar | modificar la font]
- Fotbòl : amb le Tolosa Fotbòl Club
- Rugbi de XV : amb l'Estadi Tolosenc
- Rugbi de XIII : amb la Tolosa Olimpica XIII
- Beisbòl : amb l'Estadi Tolosenc BaseBall
- Voleibòl : amb l'Spacer's de Tolosa Volley-Ball
Personas celèbras nascudas a Tolosa[modificar | modificar la font]
- Sylvain Augier (1955- ), animator de ràdio
- Laetitia Barlerin (1974-), doctor veterinari
- Georges de Caunes (1919-2004), jornalista (paire d'Antoine de Caunes e grand paire d'Emma de Caunes)
- Jean Dausset (1916- ), metge
- Jean-Louis Debré (1944- ), òme politic francés, president de l'Assemblada Nacionala dempuèi le 25 de junh 2002
- Louis Deffès (1819 - 1900) Compositor (especialament de l'Imne tolosenc :O Mon País)
- Marine Delterme (1970-), actritz
- Filippe Druillet (1944- ), dessenhaire e scenarista
- Joan Estève Esquiròl ( 1772-1840), psiquiatre
- Pèire Godolin (1580-1649) poèta
- Ticky Holgado (1944-2004), actor
- Gabriel Koenigs (1858-1931), matematician
- Marguerite Marin (1951- ), dançaira e coregrafa
- Art Mengo (1962- ), cantaire
- Frédéric Michalak (1982- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Moos (1974- ), cantaire
- Claudi Nogaròu (1929-2004), cantaire, compositor
- Fabien Pelous (1973- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Jacques Polieri (1928- ), meteire en scèna
- Jean-Luc Reichmann (1960- ), animator de television
- Antoine Rivalz (1667-1735), pintor
- Sébastien Roch (1972- ), cantaire, actor (Elena e les dròlles)
- Claudi Sicre (1947), cantaire
- Laurent Terzieff (1935- ), comedian
- Jacques de Tourreil en 1656 membre de l'Acadèmia Francesa
- Jean Antoine Verdier (1767-1839) general de Napoleon
- Bernard Werber (1961- ), escrivan
- Pierre Gamarra
Embessonatges e acòrdis de cooperacion[modificar | modificar la font]
La vila de Tolosa es bessonada amb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :
- Tel Aviv ( Israèl) dempuèi 1962,
- Atlanta ( Estats Units) dempuèi 1975,
- Kyiv ( Ucraïna) dempuèi 1975,
- Bolonha ( Itàlia) dempuèi 1981,
- Elx ( Espanha) dempuèi 1981,
- Chongqing ( China) dempuèi 1981.
Nosèt d'acòrdis de cooperacion amb :
Tolosa a tanben una vila d'adopcion : Câmpia Turzii ( Romania).
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Metòde Suzuki
Lo metòde Suzuki qu'ei ua tecnica pedagogica desvolopada peu violonista japonés Shinichi Suzuki basada sus l'environament de l'aprenent qui permet d'apréner naturalament atau com òm apren la soa lenga mairau. Que ho desvolopat en purmèr entau vriulon.
Per aqueth instrument, aquò que signifiquè un aprentissatge hèra dorèc (mes shens obligacion) implicant los parents (envitats a assitir aus cors entà, shens necessariament saber jogar deu vriulon, poder perlongar a casa un environament virat de cap a l'instrument) ; autes pialars pedagogics deu metòde Suzuki que son tanben la consolidacion d'un repertòri (òbras tornadas jogar regularament e atau mestresada e permetent d'apregondir la tecnica d'interpretacion) e l'ensenhament en grop.
Aqueth metòde basat sus l'apretissatge naturau e l'environament qu'ei generalizable aus autes instruments e tanben a d'autes ensenhaments.
Lo metòde Suzuki qu'ei estat criticat totun. Un deus arguments en contre qu'ei que los mainatges e aqueseishen ua mestresa tecnica mei pregonda que non pas la loa capacitat d'interpretar dab sentiment. Maugrat tot, aqueste metòde que s'i ei escadut a formar generacions de virtuòses.
La precocitat d'aqueste ensenhament (puish que l'instrument qu'ei, com ua lenga mairau, popat au brèç) qu'encoratgè la fabricacion de vriulons entaus chins (e quitament de nenets, dinc au 1/32au de vriulon).
Enter los violonistas mei famós iniciats peu metòde Suzuki que podem mentàver : Hilary Hahn.


text:
Isla deus Judius
L'Isla deus Judius (var. Illa dels/dei/daus Josieus ; aperada tanben posteriorment Isla deus Templèrs) qu'èra ua isleta situada au ras de la punta Oest de l'Isla de la Ciutat a Paris.
Que devèva lo son sinistre nom a las execucions de judius e, après, de templèrs. Qu'ei lo lòc on Jacques de Molay, lo cap deus templèrs, e ho executat acabant atau dab aqueth òrdi religiós deus Cavaèrs deu Temple.
Au ras d'aquesta isleta e de l'Isla de la ciutats que's trobavan tres autas isletas : l'Isla deu Bueus, l'Isla de la Gourdaine, l'Isla deu Patriarca.
Que hon totas juntadas a l'Isla de la ciutat durant lo regnat deu Noste Enric en bèth formar çò qui ei uei lo Jardin deu Verd-Galant.


text:
-343
Aquesta pagina concernís l'an -343 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Deditio de Capoá menaçada per lei Samnitas. En cambi de la proteccion romana, la ciutat acceptèt la dominacion totala de Roma sus son territòri. Son aristocracia recebèt la ciutadanetat romana. Aquò marquèt lo començament vertadier de la conquista d'Itàlia per lei Romans.
Regardant lo combat còntra lei Samnitas, lei Romans aprofichèron la manca d'organizacion de seis adversaris e divèrseis errors de comandament per averar tres batalhas dins lo corrent de l'annada. Après aquelei succès, lei Faliscs de Falerii signèron una trèva de quaranta annadas ambé lei Romans. Dos trionfs foguèron organizats per lei cònsols Valerius Corvus e Cornelius Cossus.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una ambaissada a Roma per felicitar lei Romans de sei victòrias còntra lei Samnitas.


text:
Portal:Brasil
La Republica Federativa de Brasil es lo país mai poblat d'America Latina e lo cinquen del mond per la superfícia. Sa superfícia es de 8 514 876 km², environ 15 còps mai que França. Es situat dins la part centreorientala de l'America del Sud. Confronta al nòrd Veneçuèla, Guyana, Surinam e lo departament d'otramar francés de Guaiana. Es bordat al nòrd-èst, a l'èst e al sud-èst per l'Ocean Atlantic, sus mai de 7360 km. Confronta al sud Uruguai, al sud-oèst Argentina e Paraguai, a l'oèst Bolívia e Peró, e al nòrd-oèst Colómbia. Los sols païses d'America del Sud que Brasil a pas de frontièra amb eles son Chile e l'Eqüator. En defòra del continent, Brasil possedís qualques pichòtas illas de l'ocean Atlantic: las Ròcas de Sant Pèire e Sant Pau, Fernando de Noronha, Trindade e Martim Vaz e las illas coralianas pichòtas sonadas Atol das Rocas.
Brasília es la capitala de Brasil. Es famosa per sos plans d'urbanisme e son arquitectura modèrna. Es situada dins lo Districte Federal, creat dins l'estat de Goiás a l'oèst del país. Es localizada 950 km al nòrd-oèst de Rio de Janeiro.
Brasília es una vila planificada, que foguèt bastida en 41 meses, de 1956 al 21 d'abril de 1960. La construccion de la vila foguèt ordenada pel president Juscelino Kubitschek. Lo dessenhaire màger foguèt Lúcio Costa, l'arquitècte màger foguèt Oscar Niemeyer e lo dessenhaire dels païsatges e jardins foguèt Roberto Burle Marx.
Originalament se prevesiá 500 000 abitants, mas uèi l'airal metropolitan n'a pus de 2 milions, çò que provoquèt de cambiaments dins los plans e dessenhs originals. En 1987 l'Unesco declarèt la vila Patrimòni Cultural de l'Umanitat, es mla sola vila bastida al sègle XX qu'a recebut aquel onor.
La guèrra dels Farrapos o la revolucion Farroupilha son los noms per que se coneguèt lo conflicte separatista que se debanèt entre 1835 e 1845 dins la província de Rio Grande do Sul, en atenhent la region de Santa Catarina (Republica Juliana) al sud de Brasil. Durant aquel periòde lo Rio Grande do Sul se constituiguèt en una republica independenta (Republica Riograndense) los presidents que ne foguèron Bento Gonçalves da Silva e Gomes Jardim. Lo conflicte durèt del 20 de setembre de 1835 fins al 1 de març de 1845.
La revolucion, de caractèr separatista, influencièt de movements dins d'autras províncias brasilièras, coma la Revolucion Liberala a São Paulo en 1842 e la revòlta nomenada Sabinada a la província de Bahia en 1837, las doas d'ideologia liberala. S'inspirèt en la guèrra d'independéncia d'Uruguai, en mantenent de connexions amb la nòva republica del Riu de la Plata, en mai de províncias independentas argentinas, coma Corrientes e Santa Fe.
A l'epòca del periòde de la regéncia en Brasil, lo mot "farrapo" (esperrecat) èra depreciatiu, imputat als liberals pels conservators (chimangos) e amb lo temps aqueriguèt un sens elogiós, en essent adoptat amb orguèlh pels revolucionaris, un pauc coma los sans culottes a l'epòca de la Revolucion Francesa.
Caatinga (del Tupi-Guarani: caa (bòsc) + tinga (blanc) = bòsc blanc) es un bioma que se tròba solament al Brasil.
La caatinga ocupa una superfícia d'unes 734 478 km², gairenben 8,6% del territòri, en englobant de forma contunha part dels estats brasilièrs de Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe, Bahia e part del nòrd de Minas Gerais, en la region Sud-èst de Brasil.
Presenta una vegetacion tipica de regions semiàridas. Las plantas pèrdon las fuèlhas durant la sason seca. Anteriorament se cresiá que la caatinga èra lo resultat de la degradacion de formacions vegetalas mai exuberantas coma son la dels bòscs amazonics. En aquel bioma a enregistradas unas 1.000 espècias de flòra e se crei que n'i a lo doble o lo triple pas encara enregistradas. Unes 15 milions de personas vivon dins la region, e la populacion se considèra qu'es de las pus pauras de Brasil. L'agricultura en la sason seca es fòrça limitada e i a solament qualques paucas zonas de irrigacion coma la de la val del riu São Francisco.
Porto de Galinhas es una coneguda plaja de la Region Nòrd-èst de Brasil. La siá reputacion ven, principalament, de las beutats naturalas, piscinas naturalas d'aigas claras formadas entre corals, estuaris, la sabla blanca, amb manglars e cocoters. Localizada dins la vila Ipojuca, a 70 quilomètres de Recife, es una de las plajas del litoral del Nòrd-èst pus visitadas per toristas europèus, principalament portugueses, espanhòls e italians.
Heitor Villa-Lobos (5 de març de 1887 - 17 de novembre de 1959) es lo compositor modernista brasilièr pus conegut. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions.
A l'excepcion dels trabalhs perduts, la siá musica es estada fòrça difonduda dins lo mond per las gravaduras existentas, e pels concèrts. Quitament las sinfonias son disponiblas en una gravadura integrala - veire http://www.rdpl.org/villa/stuttgart.html.
Entre las òbras mai popularas de Villa-Lobos podèm mencionar las Bachianas Brasilianas, en essent lo Numèro 5 una de la mai conegudas, escricha per votz e uèch violoncèls, mas interpretadas en fòrça autras combinacions instrumentalas. En seguint amb las siás òbras podèm citar la musica per guitarra coma los Preludis, Estudis e los Choros (lo Choro Numèro 1 es fòrça popular). Es tanben important mencionar la sèria de Quatrins de còrda.
Los escrivans José Saramago, Carlos Fuentes, Susan Sontag e Harold Bloom son de grands admiradors de sas òbras.
Embraer, l'Empresa Brasileira de Aeronáutica S.A. ("Entrepresa Brasilièra d'Aeronautica") es una fabrica aeronautica brasilièra. La companhiá produsís d'avions comercials, militars e d'afars. Foguèt lo pus grand exportador del país entre 1999 e 2001, en ocupant totjorn qualqu'un dels tres primièrs luòcs en Brasil. Demèst las entrepresas aeronauticas es la tresena pel nombre d'emplegats après Boeing e Airbus. Tanben es la tresena en quantitat de liurasons annadièras d'avions (après de Boeing e Airbus).
La companhiá a son sèti a São José dos Campos, São Paulo, amassa amb la fabrica principala e lo centre de concepcion e engenhariá. Embraer a una autra fabrica a Gavião Peixoto, tanben dins l'estat de São Paulo, ont se fabrican los compausants mai importants e se desbanan los assages en vòl. Cal notar qu'aquela installacion a amb una pista de 5000 mètres de longor, la tresena pista pus longa dins lo mond.
Segon la Constitucion de 1988, Brasil es una republica federativa presidencialista. La constitucion de 1988 dona d'amples poders al govèrn federal, e lo president e lo vicepresident son elegits amassa per vòte popular per un periòde de quatre ans. Lo president a un poder executiu important qu'es a l'encòp cap d'Estat e cap de govèrn, e a la facultat de designar lo govèrn. Lo sistèma es inspirat pel modèl nòrd-american. Malgrat aiçò, lo sistèma legal brasilièr seguís la tradicion romana-germanica. Actualament Brasil es governat per Dilma Rousseff, la primièra femna president del país. Lo vicepresident es Michel Temer.
De manièra simultanèa a las eleccions presidencialas, son elegits los membres del Congrès Nacional de Brasil, sèti del poder legislatiu, dividit en doas cambras parlamentàrias: la Cambra dels Deputats, que sos membres an un mandat de quatre ans, e lo Senat Federal, que sos membres an de mandats de uèch ans e son renovats en un tèrç e dos tèrces alternativament cada quatre ans.
Finalament, i a lo poder judiciari, que son instància màger es lo Tribunal Federal Suprèm, responsable d'interpretar la Constitucion Federala, e integrat per onze ministres a vida designats pel president, amb aprobacion del Senat. Lo poder judicial compren tanben lo Tribunal Superior de Justícia, lo Tribunal Superior del Trabalh, lo Tribunal Superior Electoral e lo Tribunal Superior Militar. Totes jutjan en darrièra instància las matèrias de las siás qualificacions.