text:
21/05/2016
Raibe negre 22 per Gilbert Borgés
Centre de readaptacion cardiaca. M'an botat dins una chambra dobla. Quò vòu pas dire que es dos còps mai granda. Som dos dedins. Sei coma monsur Gautier. Es eslonjat sus son liech, espadrilhas rojas aus pés, anòraque barrat, capucha sus la testa. A los braç crosats sus lo pitre, las mans enquilhadas jos las aisselas. De temps en temps, las suert per se trapar son I-phone e espiar l'escran d'un aer concentrat. Sabe pas qual atge a monsur Gautier. Es magre. Quò inspira pas confiança, quauqu'un entau magre. Sas jarras son pas mai gròssas que mos ponhets.
M'explica perque es aquí. Dos AVC. Triple pontatge. Es desjá vengut una setmana mas a pas suportat le centre. Puei me parla de sa mòrt. Pendent doas oras. Se 'resta de parlar. Espiá l'I-phone. Se pren lo pol.
- Seissanta-dotze, çò-ditz. Quo es normau ?
Lo rassegure. Tòrna començar. Seissanta-dietz. Espiá un moment l'escran de l'I-phone e sòna l'infirmiera. Li explica que quò li sarra lo parpalh. L'infirmiera li fai un electrocadiograme e li manda lo medecin.
Lo medecin l'ausculta, li pausa tot plen de questions, l'escolta, se calcula, li anonça que quo es de l'angoissa, que vai li donar quauquaren per l'aidar, nos saluda e se'n vai.
Monsur Gautier laissa passar un moment. Se tuca lo còu.
- Quò es tot dure, aquí, çò-ditz en se careçar lo talhon d'adam.
Tòrna sonar l'infirmiera. Li explica qu'a lo còu tot dur e que quò l'estofa. L'infirmiera ditz ren, suert, se'n tòrna e li balha un pitit cachet. Monsur Gautier l'engola emb la meitat d'un gòt d'aiga. L'infirmiera se'n vai.
Monsur Gautier vira la testa devers me.
- Veses : sei malaude e me balhan de las potingas ! çò-ditz d'un aer degostat.
Gilbert Borgés
09:05 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Per ma fe, de Jan-Peire Reidi
Me rapele que, dins las annadas 1960, faguí entrar un Sovietic dins Nòstra-Dama la Granda a Peitieus au moment que la messa ’chabava. « Onà rabòtaiet ! », çò-ditz nòstre òme, plan estonat. « L’egleisa trabalha ! » I aviá un brave moment que, dins son país, las egleisas, manca benleu quauqu’unas, « trabalhavan » pus ! Ne’n avian fait daus garatges, daus ’taliers, sabe iò, o ben las avian esbolhadas. Aüei, las egleisas russas emb lurs pitits clochiers que semblen daus onhons, las vielhas mai las nuòvas, « foncionen » mai que jamai ; passen pas fauta de pòpes mai de cresents.
Quo es pas coma nòstras pitas egleisas dau país que son dubertas nonmas de temps en temps per un entarrament. Si i a pas dins lo borg quauqua femna que las drueba tots los jorns, las quitas egleisas romanicas classadas « monuments istorics » demòren barradas. Los toristas o la gent que vòlen prejar e far bruslar un cierge saben pas ente damandar la clau.
Sabem tots que la practica religiosa se perd en França, enquera mai que dins lo temps, quante la Republica e l’Egleisa se fasian la guerra. Los vielhs curets que se’n van son pas remplaçats. Mas chausa estonanta, ’quelas egleisas sens pestre, ente la gent venen pus gaire prejar ensemble, que òm podriá creire abandonadas, òm las veu pas sovent s’abolir. Se’n tròba plan, de la gent, cresents o pas, per s’esmòure de lur estat e cherchar daus sòus quante la teulada pren l’aiga, que los murs comencen de flurir o de se fendre. Dins las grandas vilas, pas de que migrar : un curet d’una vila mejana administrada per la mança me disiá que, per’dobar l’egleisa, aviá quitament pas mestier de damandar.
S’es vut, au segle passat, que los clochiers de quauquas pitas chapelas « florons de l’art romanic » clinavan dau costat que volian tombar, que los traus e los chabrons eran purits, que l’aiga entrava de pertot, quitament per las fenestras sens vitraus. E ben, aüei, ne’n tròben daus sòus per las ’dobar. Veiquí, dau jorn a lendeman, una associacion per « la sauvagarda de la chapela », daus donators, me lo prumier, que suerten lur carnet de checs, de las subvencions que ’rieben de la region e de l’Euròpa aprep quauquas annadas, dau concerts en estiu. Un quite deputat comunista pren sus son indemnitat parlamentària per restaurar una orguena. Pertant, quo es pas ren, ’quelas reparacions ! Quo es dau trabalh d’especialistas de tornar far chantar las colors daus vitraus, de desvelar aus plafons los imatges biblics de las frescas e de far surtir de las peiras daus chapiteus de las figuras fantasticas que ne’n comprenem pas totjorn lo sense. Fan pus aisat per decidar la gent de sauvar « lo patrimòni bastit » que non pas « lo patrimòni naturau » dau país o ben « lo patrimòni immateriau » de nòstra linga occitana. Anatz far la questa per sauvar d’autres « bastiments istorics », daus chasteus o daus molins per exemple, veiretz la diferença !
Dins Li Rouge dóu Miejour (Lei Roges dau Miegjorn), lo « felibre roge » dau segle dietz-e-nòu Felix Gras descris la festa e la ceremonia organizadas en 1791 per la reünion d’Avinhon a la França, aprep los cinc segles que lo Comtat fuguet una terra de la papautat. Los tres « administrators » venguts de París avian enginhat de far despendre la pita clòcha dau « pichot clouchié sus lo mitan dau Palais di Papo » « per bèn marca que li Papo avien plus rèn a vèire dins la Ciéutat Avignounenco ». La fola sus la plaça dançava la farandòla e credava « Viva la França, a bas lo Legat ! ». Mas, quante la gent vegueren los obriers l’atacar au pau-fer, ’quela « pichoto campano d’argent que sounavo rèn que pèr li Papo », e la davalar estachada emb una còrda, fugueren coma sumsits, sentiren « uno empressioun tristo, uno angouisso que pesavo sus lou cor » e crederen pus « Viva la Nacion ! ». Los administrators parisians cresian que la clòcha representava lo poder dau papa, e ren de mai, mas era un signe sacrat e identitari lotjat dins l’arma e lo còr daus abitants de la vila, revolucionaris o pas, crestians o pas. ’Quela violéncia facha a la pita clòcha daus papas era mai que una insulta a la vila, era un sacrilegi que faudriá benleu paiar un jorn. D’autres imperialistas dietz-uech segles en arreir, los Romans, avian compres que faliá laissar tranquillas las divinitats e las chausas religiosas localas.
Me damande si nautres, aüei, fasem pas de nòstras egleisas voidas parier coma lo Avinhonencs de lur pita clòcha. Nos som benleu eslunhats de la religion, mas nòstras egleisas fan totjorn partida de nòstre univers. Mai si la gent van pus gaire dedins, las egleisas demòren totjorn mai o mens daus signes que portem au trasfons de nautres.
Beucòp de chapelas dau segle dotze fugueren paiadas en partida emb los sòus de senhors que torneren pas de la Crosada. Fugueren levada per prejar. D’alhors, lo bastiment era una pregiera a se tot sol, virat vers Jerusalèm, emb son clochier que voliá tucar lo ceu. Los mestres bastisseires seguian las proporcions dau nombre d’aur e las mesuras daus mestres maçons presas sus lo còrs uman (lo poce, lo pè, la cobdada) servian per crear, a lur idéia, un imatge de la perfeccion divina. Lo trabalh, lo temps e los sòus que la gent donavan per las bastir eran una pregiera. E nautres ?
A Javerlhac, lo 14 dau mes de mai de 2016
Jan-Peire Reidi
13/05/2016
Dau quitran e enquèra dau quitran! per Tomas Irondèla
Un noveu cronicaire per La Vita en òc!
°°
Fai bric de temps que sei en Dordonha mas vese de chausas que me pòrtan pensament.
Particularament çò qu'ai legit dins 'quèu jornau la setmana passada. 'Laidonc los politics charjats de l'amenajament vòlan espandir mai e mai quitran de pertot onte vòstres uèlhs se pòden pausar.
Pas una tèrra planièra sens sa zona d'activitat, son merchant de burgers e son vendeire de bac a flors. Jos lo pretèxte que fau téner la concurrencia au dintre la novèla region e patati e patatà, chaudriá que lo gris remplace lo vert tot lo long de l'Eila... Soschatz un pauc si vos plai, cranes Mossurs e Damas que prenetz de las decisions per lo ben de la comunautat, es que cresetz que los que venen visitar, e frotinar de sòuses dins nòstra brava region, e maitot los que venen 'bitar apr'aquí, ne fau partida, an enveja de veire 'quò ? Crese pas...
Los que venen 'quí per las vacanças venen perqué vòlan, per segur, minjar de las bonas chausas mas tanben per veire daus paisatges autentics e preservats. Quau plaser de poder se pèrdre a raibar sus un chamin de forest que se 'chaba pas sus un lotiment de maisons novèlas. E soschatz que tot 'quèu monde venen de la vila, d'un environament urban. Cresetz que contunharan de venir si enladissèm coma es previst los paisatges ?
En mai de 'quò, lo problèma es qu'en fasent entau, farèm pas dins l'originalitat, farèm çò que los autres an fach e aura regretan... Òm se fa pas remarcar si l'òm fa coma los autres ! Diable, un pauc d'originalitat e de consciéncia ecologica a l'ora de la COP 21 !
En fin, per clavar lo prepaus, quand auretz b astit totas las terras a l'entorn dau ranvers, es que nos estonarem enquera que los comercis daus centre-vila creben ?
Tomàs Irondèla
Per legir aisidament :Lo quitran : le goudron. Bric : peu. Laidonc : ainsi, alors. Espandir : étendre, répandre. Mai : plus. Chaudriá : il faudrait. Cranes : fiers, élégants. 'bitar : habiter. Soschatz : songez
se 'chaba : se termine. clavar : ici conclure.
17:20 Publié dans Cronicas d'autor, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (1)
Raibe negre 21 per Gilbert Borgés
M'an tornat incarcerat. Sei condamnat a tres setmanas fermas. A La Landa, queste còp. Centre de readaptacion. Coma si era inadaptat. Un golag. Un banhe. Essaian de me'n far far totjorn mai. Mas me coneissen mau. Fau bona figura per davant mas resiste. Coma disiá l'Arve : « Ses restiu a tota forma d'autoritat, tu. » Quo es vrai. Mas de lai a m'envoiar en centre de readaptacion !..
Ai constatat que la resistença s'organisava. Los cardiacs trafican de la maionesa, dau quetchuep et de la sau a la cantina. Se clachan darier los plais per pipar. Los diabetics s'eschamjan de las plenas ponhadas de sucre. Sei pas lo sole a luchar.
An parlat de me balhar una permicion, questa diumenchada. 'Laidonc fau tot çò que me damandan. Per davant.
Urosament, los survelhants son pas tròp meschants. Manca una que me fisset de las gulhas dins los braç, eimatin. Sabe pas çò que li faguí mas voliá pas me laschar. Me prenguet dau sang. Me voidet presque un braç. Me retenguí mas dissí ren. Tene a ma permicion.
Ai fai lo torn dau centre. Ai remarcat la p'ita rota que passa a rasis. Apreste ma fugida. Vòlen me far far de l'exercici. E ben vau ne'n far. Vau chavar un tunel jos lo plais per surtir rasis la p'ita rota. En contunhar mon torn, me sei aperçaubut que lo portau era pas barrat a l'intrada. Sembla i aver degun per lo gardar. Fin finala, quo es aquí que vau passar. En marchar en arrier, per far mina de rentrar. Quò me ditz ren de bon, queu portau drubert. Deu i aver una trapela mas van veire que sei pas aisat de readaptar !
Gilbert Borgés
17:04 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
07/05/2016
A còps de barrancon (Doçor de viure en Perigòrd verd) de Jan-Peire Reidi
Mesfiatz-vos que nautres, au país de Nontron, som gaire mofles. Avetz benleu auvit parlar dau crimi d’Autafàia, lo 16 dau mes d’aust de 1871, quante, un jorn de feira, una tropa de gent venguts fòus pesteleren a mòrt un jòune monsur d’un chasteu vesin e ’chaberen per lo far cramar sus un pilòt de fagòts. Quatre menaires fugueren guilhotinats dins lo vilatge quauques mes pus tard e mai d’una dietzena condamnats au banhe o desportats. Per lo còp, Brassens auriá pogut chantar :
« C’est pas seulement à Paris
Que le crime fleurit,
Nous au village aussi l’on a
De beaux assassinats. »
O ben, la mesma chançon revirada en occitan per Jan dau Melhau : « ’Quo es pas nonmas lai a Paris/Que lo crimi floris/Au vilatge maitot veiriatz/Gentes assassinats. »
Torní pensar a tot quò-’quí darnierament en fodinar dins los vielhs papiers de la maison, quante portí los uelhs sus una letra que un òme de ma familha escrivet de la maison de retirada de Nontron en 1969. Coma vautres vatz veire, quauquas femnas d’emperaquí, que an pas freg aus uelhs, an pas paur de prener lo barrancon per fretar l’eschina e lo cagoelh de lur quite pair !
Nontron le 30 juillet
Cher frère
… j’ai payé l’impo du transitor quand Roger viendra a Nontron il poura me l’aporté j’ai le droit de lavoir ici depui que je sui ici il n y a pa eu beaucou de changemen rien qu un vieu de la Coquille que sa fille na pa pu finir de tué a cou de barancou qu’on na amener lundi et qu’on na mi a ma table moi la santée est comme je t’ai quité dimanche j’ai vu le 25 aniversère de la libérassion de Nontron le sou prèfé aporté le drapeau deven les musissien et les anciens de la résitanse les musissiens on jouez a la porte de l’église Je termine en t’embrassan
Coma totjorn quante legisse una de ’quelas letras escrichas en francitan nontronés, lo lingüista que ieu voldriá estre comença per prener sa moudura de remarcas lingüisticas : escorcieras sintaxicas plan correntas en occitan, ligasons que se fan pas en occitan nontronés (« je sui ici », « il n y a pa eu »), tombada de l’s davant t (« transitor », « resitanse »)… Nòstre parlar es mai que mai una linga de sillabas dubertas. Sabiatz pas que las « fautas » dins las letras de la gent que an gaire d’instruccion eran çò que interessa lo mai los lingüistas ?
Bon d’acòrd. Quo es pas las « fautas » que vos chuequen lo mai dins ’quela letra – d’alhors nòstres pitits-filhs sus Faça de Boc fan gaire mielhs ! – quo es la temptativa d’assassinat e la maniera que l’òme conta las chausas. Dau biais que ne’n parla, òm creiriá que ’quela genta femna poguet pas ’chabar de tuar son pair a còps de barrancon perque s’i prenguet mau, o ben aguet pas lo temps, e que fugueren oblijats de menar lo vielh a la maison de retirada per que de la gent qualifiats ’chabessan pròpament lo trabalh mau estamnat !
Pus seriosament, si coneissetz la gent dau país, pensatz coma me que l’escrivaire era un pauc chucat totparier. Agués-t-eu contat la mesma chausa a quauqu’un dins la conversacion au luòc de z’escrir, fugués demorat un moment aprep sens ren dire per laissar a l’autra persona lo temps de se calcular. E l’autre agués secodut la testa d’un aer de plànher ’queu paubre vielh pas enquera decidat de morir, puei aurian benleu parlat d’autra chausa. Chas nos, l’emocion e la critica son sovent ’bilhats d’una indiferença de pareissença que sembla minimizar la fauta. En francés, aurian benleu dich : « Sa fille s’est acharnée sur lui avec un gourdin ». Trobatz que quo es mielhs ?
A part quò, lo que escris ’quela letra es coma un jòune goiat que rapòrta tot a se-mesma, que met tot sus lo mesma plan, que veu las chausas superficialament e las tòrna dire sens pareitre las comprener e sens se rendre compte de l’efiech que quò fai. Es benleu un pauc impressionat per la sauvatjariá de la filha, mas pas tròp. Quò li es pas vengut d’escrir, per exemple : « un povre vieu ». Lo vieilh cuget morir, mas per se, urosament, quò vai pas tròp mau ! La ceremonia daus resistents, emb los drapeus e la fanfara, li platz beucòp ! E quò nos fai plan rire, ’quela espiada neutra d’einnocent egoïsta, benleu pas tan colhon que quò ! Uelhs e aurelhas grand duberts coma un mainatge, consciéncia endurmida. Fuguet-quò de la gent entau que ’viseren far sens ren dire los sauvatges a Autafàia ?
De mon costat, ai compres d’ente veniá ma « technica narrativa », mon biais de contar, dins Vilajalet. Avem desjà ’gut un cronicaire dins la familha !
A Marennes, lo 5 dau mes de mai de 2016
Jan-Peire Reidi
29/04/2016
Au vilatge, de Jan-Peire Reidi
Auvem pus chantar lo jau l’enmatin dabora ; i a pus gaire de polas au vilatge dempuei que lo rainard las tuet una nuech que obluderen de las barrar. Los vilauds que venen dins lo gitre rurau quauques còps se pòden pas plànher que lo jau los empaicha de durmir. Mas auven benleu las galhaudas que s’escraunen tota la nuech au mes d’abriu dins la darniera mara pas enquera olhada (los pompiers vòlen pas) e pas enquera tuada per los eisserbants.
Quo es de las penduletas electronicas que esvelhen los tres o quatre dròlles e dròllas que van au collègi o ben au liceu. Benleu pas per lur telefonet, perque lo malhum crueba pas tot lo vilatge. Faudrá mai de tres-quarts d’ora au car de l’amassatge escolar per far dietz-set quilometres. Las veituras de la gent que van trabalhar en vila ’resten pas de passar. Van redde sus ’quela pita rota sovent obludada per la DDE.
Dins benleu una ora de temps, veiram de la fumada montar de doas o tres chaminéias : los vielhs siran levats. Perque se levar dabora quante fai fresche, que òm es benaise dins son liech e que òm a ren de preissat a far ? Per pissar, benleu. Lo vargier pòt esperar. Quand auran begut lo cafet, ’niran veire si ’quela jalussada de prima a pas fait de mau a las pompiras que comencen de surtir de terra. La vita siriá doça per los vielhs si eran pas malaudes e si se dolian pas de pertot. Prendran lur veitureta per anar au medecin e au farmacian, levar daus sòus a la pòsta e per ’chaptar lo pauc de besunha que lur fai mestier a l’espiçariá de servici libre dau borg.
Lo bolengier passa enquera au vilatge dos còps per setmana, pus l’espicier. Vesem enquera la veitura rossa dau factor los jorns obrants. Pòrta mai que mai de la reclama e fai viste-viste per aumentar la productivitat de l’entrepresa. Un autre eveniment programat dau vilatge, quo es lo passatge dau camion de retrum tots los dijuòus. Un òme tot sol pilòta lo camion mai lo braç idraulic que voida las pobelas de plastic totas parieras marcadas « Conseil Général de la Dordogne ».
Las vachas ’resten pas de s’esbramelar. Los vesins an benleu vendut lurs vedeus. Quò ’resta de monar quante lur pòrten una bala de fen picada au bot de la forcha dau tractor. Fau ’visar que ne’n i aïe pas de malaudas, que se fasan pas de mau e que los vedeus nascuts ’questa nuech aïan tots lur piuse d’identitat. Aura que quò suert tot pacatjar, faudrá zo chamjar de prat pro sovent. Nautres, d’ente som, sentiam plan quand lur fasian minjar de l’ensilatge ’queste ivern, mai quand tiravan lo femier. Me’n an menat un pilòt, de lur femier de vachas. L’espandrai dins lo vargier endueinan, quand aurá ’chabat de se descompausar dins mos silòs de compòst.
Los autres vesins agricultors fan venir de las junjas lemosinas de vianda label roge que sirá servida dins daus restaurants parisians. Las vendran gaire pus char que las béstias de las bòrias de mila vachas, manca la sola junja que faran tuar per un bochier e que gardaran per ilhs. Ne’n faran profitar quauquas personas coma nautres que auram la chança de lur ’chaptar un lòt de dietz quilòs de vianda plan jauventa mai saborosa.
Quò fai mai d’un mes que auvem chantar lo cocut e que la gent an ’restat las còpas dins los bòscs. Lo país es brave en ’questa sason. Dins quauques jorns, siram nejats dins la mar plan verda dau Perigòrd Verd. Per lo moment, las tronçoneurzas an ’chabat de s’esmarraunar e las sejas circularas de sislar. Daus fagòts de buschas d’un metre (un estere), liats emb de las redòrtas de plastic, son apilats au bòrd de las rotas en esperar d’estre charjats sus los camions per estre venduts sai pas ente. O ben òm veu daus pilòts de piquets de chastenhs que ’niran dins las vinhas de Charanta e dau Bordalés.
Fai desjà quauques jorns lo solelh ràia e que an començat de semnar lo bigarroelh. Aprep miegjorn, atalaran darreir lo tractor una sulfataira que despleja sos grands braç per tractar los blats. Los tecnicians agricòlas disen que fau tractar.
La cooperativa pàia pas bien char lo blat e lo bigarroelh, pareis, e las vachas se venden mau. Mas ’quelas jòunas femnas d’agricultors plan valhentas e entreprenentas demòren pas sens ren far. Van liurar lor vianda preparada e plejada coma fau a Engolesme e a Perigús dins de las boticas que despenden pas de la granda distribucion. Quo es benleu elas, ’quelas femnas, que an agut l’idéia de far far daus angards cuberts de paneus fotovoltaïcs. Lur faudrá enquera de la fòrça e de l’imaginacion per trobar lur plaça e tener lo còp dins un monde ente l’agricultura es somesa a la finança, a l’industria e aus subremerchats. Mai enquera si lur foten pas en travers de las chambas una crisi sanitària, coma an fait per los elevaires de canards. Auran mestier de beucòp de gent coma nautres per los sostener en lur ’chaptar lur bona besunha. Contunharan benleu de chamjar lurs metòdas e se creuran benleu pus oblijats de s’empoisonar e de nos empoisonar emb daus produchs chimics que lur còsten char, mai que parciriam plan.
I a mai de vielhs que de jòunes au vilatge. Daus vielhs que ’visen a la television, que an vut los mila de refugiats sirians, las femnas veladas dins las vilas, mai benleu daus musulmans que bomben lo cuu en far lur pregiera dins las ruas. Mai los atemptats. De que estre espaurits. Mas se plànhen pas daus quatre Romanés que lòtgen au vilatge e que fan un trabalh malaisat, dangieros e mau paiat dins los bòscs tota l’annada. Daus òmes jòunes, pròpes, fòrts, valhents, mainatgiers, e tot, e tot. Lo Front Nacionau a fait vint-e-uech dau cent dins nòstra comuna.
Ujan, Diu mercés, avem menat degun de nòstres vielhs au cementèri. Antan, pauc de temps aprep que sa granda-mair fuguet mòrta, una jòuna femna se trobet gròssa, mas demoret sai pas quantben de temps sens ne’n parlar a degun, quitament pas a son òme. Lo dòu, pesant coma una fauta, fai maleviar la jòia de viure que vòu espelir. O ben l’idéia que lo bonur es perdut, que tot vai s’avalir e que podem pus ren far a desjà rosjat l’eime e la volontat daus darniers que demòren au país. Ausen pus ren esperar. L’amor siriá presque una fauta contra la normalitat. Es plan benvenguda au vilatge ’quela pita dròlla nonmas nascuda !
A Javerlhac, lo 27 d’abriu de 2016
Jan-Peire Reidi


c: text/html

text:
EgipcianoEgipciano tiene 9 letras
Definición de egipciano aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: egipciano
Nube de palabras :
- egipciano wgipciano sgipciano dgipciano rgipciano 4gipciano 3gipciano efipciano evipciano ebipciano ehipciano eyipciano etipciano egupciano egjpciano egkpciano egopciano eg9pciano eg8pciano egiociano egilciano egi-ciano egi0ciano egipxiano egipviano egipfiano egipdiano egipcuano egipcjano egipckano egipcoano egipc9ano egipc8ano egipcizno egipcisno egipciwno egipciqno egipciabo egipciamo egipciajo egipciaho egipciani egipciank egipcianl egipcianp egipcian0 egipcian9

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimenge, 10 de junh de 2018, 03h00 Istòria
L’art de la falsificacion es tant ancian coma l’escritura. S’es totjorn realizat de falsificacions documentàrias per l’argent, per l’ego, o simplament pel desir d’influenciar o alterar l’istòria, e se son practicadas dins totes los païses ont se realizavan de documents, especialament dins los qu’avián de relacions amb las transaccions financièras.
Las leis contra aquel tipe de practicas remontan a 80 a.C., quand los romans enebiguèron la falsificacion de documents que transferissián de tèrras a lors eiretièrs. En Euròpa durant l’Edat Mejana, las falsificacions èran pro frequentas, rason per la quala se promulguèt mai d’una lei destinadas a enebir aquela costuma. Per exemple, Anfós X establís un protocòl per evitar que se produga de falsificacions documentàrias.
Una de las falsificacions medievalas mai famosas es la “Donacion de Constantin” (Donatio Constantini), un decret imperial apocrif atribuit a Constantin Ir, segon lo qual se reconeissiá coma sobeiran lo pape Silvèstre Ir, que se li donava la vila de Roma, las províncias d’Itàlia e tota la rèsta de l’Empèri Roman d’Occident. L’autenticitat del document foguèt mesa en dobte pendent l’Edat Mejana, mas foguèt sonque en 1440 que l’umanista Lorenzo Valla, per mejan de l’analisi lingüistica del tèxt, s’avisèt qu’aqueste s’èra pas pogut escriure a l’epòca del papa Silvèstre Ir, demostrant qu’en realitat aquel document èra solament una frauda de la curia romana.
Pasmens, la practica de la falsificacion documentària foguèt pas exclusiva de la Glèisa, ni de Edat Mejana, puèi qu’als sègles posteriors contunhèt de se practicar amb lo consentiment o puslèu la recomandacion dels responsables de cada govèrn segon l’interès dins un o l’autre sens. Los garents de l’integritat dels archius subissián de pressions, ben talament que s’accedissián pas a las demandas èran destituits de lors pòstes. Aquel tipe de practicas se realizavan amb totala impunitat durant lo sègle XIX. E d’aquelas practicas rèsta encara de pròvas dins los archius de referéncia, ont se pòt observar cossí s’es alterat l’istòria amb de còpias de supausadament manuscrits originals en marrit estat.
Aquelas falsificacions èran de còp tan reüssidas que se son solament pogudas descobrir gràcias a la trobalha fortuita de documents crosats de l’epòca ont existís de referéncias de contenguts amb d’anotacions originalas que coïncidisson pas amb de còpias que se son realizadas als sègles posteriors. Mas quitament de còps apareis la paradòxa qu’un meteis document es estat falsificat mai d’una vegada long de l’istòria, situacion que se complica encara mai quand la falsificacion s’entraïna a far partida d’un manual de referéncia pels istorians.
La propagacion de falsificacions de manuscrits de l’Edat Mejana es frequentament estada un procès d’alteracion e recontextualizacion de tèxtes qu’èran demorats als archius durant de sègles. Aquela manipòla documentària a sonque contribuit a falsar de concèptes, a crear de confusions e de conflictes innecesaris, en mai de far pèrdre de temps e fòrça oras de trabalh als cercaires qu’an basat lors estudis sus de falses documents.
Totun, a l’ora d’ara aquelas falsificacions son de mai mal realizar, mas malgrat aquò encara se practica la manipòla istorica. Es possible qu’ara se crème pas pus los tèxtes e que siá mai dificil de remplaçar los originals per de nòus autres modificats. Saique, en aquestes temps, l’istòria se pòt modificar a l’instant e adreiçar a la societat vèrs un objectiu determinat o lo contrari. De la mateissa faiçon qu’alavetz, la manipòla de l’istòria se deu a d’interèsses, especialament dels que son plenament conscients de l’importància e dels avantatges que pòrta la corrupcion de la vertat.
Griselda Lozano
Al finit govern de Racoi se l'hauria de far una AUDITORIA per saber coma han gastats nostres diners durant los set ans. Espanha abans d'entrar lo govern de Racoi tenia un deficit dun 50% e ara és de mai del 100%. Entre las grans sifras hi ha los diners que daissaren als bancs 71.000.000.000 euros que han pas tornat.


text:
Coma chascun va saup, aquela istòria de venjança se debana en Corsega. Ne’n coneissèm una bèla adaptacion que fa sa plaça a la lenga còrsa, amb lo filme de TV de Laurent Jaoui (Colomba
, 2005). Veirem se l’òbra lirica a Marselha farà sa una plaça a una lenga qu’es pron compresa e parlada au nòstre per una diaspòra nombrosa.
De saupre que l’òbra serà dirigida per la capoliera Claire Gibault, una lionesa que mai d’un ancian niston se’n rementa per qu’aviá dirigit en 1992 una Petite Flûte Enchantée
d’après Mozart, que foguèt popularizada per la TV.
De saupre tanben que la Colomba
serà cantada per Beatrice Uria Monzon, que mai que d’un còp a trionfat dins de ròtles valents coma Carmen
, ai Coregias d’Aurenja.
La retrobarem dins Le Roi d’Ys
, d’Edouard Lalo, que serà donat au mes de mai 2014. Per lo rèsta de la sason, direm que l’i aurà Aïda
de Verdi, e Orphée aux Enfers
d’Offenbach, entre uech autreis òbras.
Serà la premiera sason oficiala de Maurice Xiberras, director de l’Opèra
despuei lo 1er
de febrier, mai que v’èra en interim despuei la despartida de l’anciana directritz, Renée Auphan, en 2008.


text:
Arromanches-les-Bains
Arromanches-les-Bains es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Arromanches Es demorat celèbre coma luòc istoric del débarquement, sustot pel pòrt artificial #que i i aguèt installat. Aquel pòrt #permetre de desembarcar 9 000 tonas de material per jorn.
Es sus la plaja de Arromanches que, en lo moment del débarquement de Normandie, immediatament après lo jorn J, los Aliats #establir un pòrt artificial provisòri amb la fin de permetre lo débarquement de material pesat, sens esperar la conquista de pòrts n'aigas prigondas, talas que lo Havre o Cherbourg. Lo pòrt i aguèt mes en servici lo 14 de junh.
Aquel luòc #èsser n'efièch escuelhut amb la fin d'i establir las estructuras portuaires imprescindiblas al déchargement de las quantitats de ravitaillement necessàrias a las tropas d'invasion en lo moment del débarquement de junh 1944. Los Britanics #bastir d'enòrmes caissons flotants en béton, los "Phoenix" #qu'après i aver #èsser remolcats de Angleterre lor caliá èsser ensamblats en los fluint amb la fin de formar quais e de tiradas en formant e délimitant un pòrt artificial, lo Pòrt Mulberry, en comprenent pontons connectats dins la tèrra per d'autenticas cauçadas flotants. Un d'aqueles pòrts i aguèt ensamblat a Arromanches e, uèi encara, qualques caissons "Phoenix" visibles sus l' image testifiquen de la siá tiença.
Qualques chifras : la , mai de 300 000 òmes, 54 000 veïculs, 104 000 tonas de ravitaillement avián #èsser desembarcats. Pendent los 100 jorns de foncionament del pòrt, an #èsser desembarcats : 2,5 milions d'òmes, 500 000 veïculs, 4 milions de tonas de material. La melhor performance del pòrt se situa en la darrièra setmana de julhet 1944, al cors d'aqueles sèt jorns, lo tràfec de Arromanches #ressortir 136 000 tonas, siatz 20 000 tonas per jorn.
Arromanches est resté célèbre comme lieu historique du débarquement, notamment pour le port artificiel qui y fut installé. Ce port permit de débarquer 9 000 tonnes de matériel par jour.
C'est sur la plage d'Arromanches que, lors du débarquement de Normandie, immédiatement après le jour J, les Alliés établirent un port artificiel provisoire afin de permettre le débarquement de matériel lourd, sans attendre la conquête de ports en eaux profondes, tels que le Havre ou Cherbourg. Le port fut mis en service le 14 juin.
Ce lieu fut en effet choisi afin d’y établir les structures portuaires indispensables au déchargement des quantités de ravitaillement nécessaires aux troupes d'invasion lors du débarquement de juin 1944. Les Britanniques construisirent d'énormes caissons flottants en béton, les "Phoenix" qui après avoir été remorqués d'Angleterre devaient être assemblés en les coulant afin de former des quais et jetées formant et délimitant un port artificiel, le Port Mulberry, comprenant des pontons reliés à la terre par de véritables chaussées flottantes. Un de ces ports fut assemblé à Arromanches et, aujourd'hui encore, quelques caissons "Phoenix" visibles sur l’image témoignent de sa solidité.
Quelques chiffres : le Mes invalid (juin), plus de 300 000 hommes, 54 000 véhicules, 104 000 tonnes de ravitaillement avaient été débarqués. Pendant les 100 jours de fonctionnement du port, ont été débarqués : 2,5 millions d'hommes, 500 000 véhicules, 4 millions de tonnes de matériel. La meilleure performance du port se situe dans la dernière semaine de juillet 1944, au cours de ces sept jours, le trafic d'Arromanches dépassa 136 000 tonnes, soit 20 000 tonnes par jour.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Wikipèdia:Verificator d'adreças IP
Aquesta pagina presenta lo ròtle e las foncions dels contributors de Wikipèdia qu'an l'estatut « verificator d'adreças IP » e qu'an accès a la foncion checkuser de MediaWiki.
Somari
Presentacion[modificar la font]
L'estatut de verificator d'adreças IP permet a son titular de far las requèstas que permeton de metre en rapòrt un compte d'utilizaire e l'adreça IP de cada ordenador utilizat amb aqueste compte.
Los tèrmes de « checkuser » e « CU » s'utilizan correntament per descriure siá una requèsta de verificacion (« demandar un CU »), siá un utilizaire que dispausa de l'estatut de verificator (« X es checkuser »).
Una verificacion d'adreça permet de determinar s'un utilizaire es un fals-nas d'un autre sus la Wikipèdia en occitan (la verificacion pòrta pas que sus aqueste wiki). Una recèrca pòt èsser facha dempuèi un compte d'utilizaire, una adreça IP, o una plaja de rotatge CIDR. Atal se pòt :
- determinar amb quinas adreças IP un utilizaire a contribuit sul wiki,
- determinar las contribucions fachas sul wiki dempuèi una adreça IP donada (inclusas las contribucions d'utilizaires enregistrats).
Las donadas estocadas comprenon : las adreças IP utilizadas per un compte donat, los utilizaires qu'an utilizat una adreça o una plaja IP donada, totas las modificacions fachas dempuèi una adreça o una plaja IP, e las entèstas « User-agent » e « X-Forwarded-For » transmeses pels navegadors web.
Aquestas donadas son enregistradas solament dins lo cas de modificacions, pas per una simpla lectura de l'enciclopèdia (principalament en rason de la carga acreissida dels servidors qu'aquò necessitariá). Las donadas son conservadas per una durada de temps variabla, qu'es actualament de tres meses sus la Wikipèdia en occitan. Las donadas pus ancianas son perdudas per totjorn.
Condicions d'utilizacion[modificar la font]
Las condicions d'utilizacion, comunas a totes los projèctes de Wikimedia Foundation, son descrichas sus meta:CheckUser policy e traduchas a títol indicatiu sus meta:CheckUser policy/oc.
Aqueste esplech s'utiliza normalament per desjogar los utilizaires que crean de falses-nases per contornar de règlas o de decisions de la comunautat (per exemple, per contornar un blocatge, o per votar fraudulosament).
Notatz qu'aqueste tipe de requèsta es excepcional en rason especialament de la politica de confidentialitat de Wikimedia Foundation, l'albergaire dels projèctes.
Los participants a Wikipèdia devon çaquelà demorar conscients qu'una tala requèsta es possibla. Doncas podèm pas garantir que s'utilize pas un jorn en cas de mesa en dangièr dels projèctes Wikimèdia o de l'equilibri de la comunautat. E mai la situacion del drech sus Internet permet pas tanpauc de garantir que l'usatge d’aqueste dispositiu s'impause pas un jorn a la Fondacion coma una obligacion legala.
Desvelament d'entresenhas
Quitament se l'utilizaire a violat d'unas règlas, val mai de revelar pas d'entresenhas personalas s'es possible.
- D'un biais general, reveletz pas las adreças IP. Balhetz pas que d'entresenhas coma "meteissa ret" / "pas la meteissa ret" o similar. Se d'entresenhas detalhadas son balhadas, asseguratz-vos que la persona a qui las balhatz es digna de fisança e que las va pas revelar ela meteissa.
- Se l'utilizaire ditz provenir d'un endrech e que l'IP o confirma, es possible d'o confirmar sens violar las règlas de confidencialitat.
- S'utiliza un grand provesidor d'accès (coma Wanadoo per exemple), es pas personalament identificable.
- Revelar lo país d'origina es en general pas personal (exemple : Utilizaire:Daquòs ven de Belgica, alara Utilizaire:Truc ven de Soïssa).
- Dins lo dobte, balhetz pas cap de detalh.
Sus la Wikipèdia es d'usatge qu'un verificator qu'a tanben l'estatut d'administrator blòque pas el meteis un compte (o una adreça) qu'a identificat.
En cas d'abús, es possible de se plànher a la comission dels mediators, a l'adreça indicada sus la pagina meta:Ombudsman commission. Cèrts mediators dispausan de l'estatut de verificator sus la Wikipèdia en occitan per poder enquestar suls abuses eventuals.
Foncionament de l'esplech[modificar la font]
La pagina d'ajuda meta:Help:CheckUser descriu l'interfàcia d'utilizaire, e las entresenhas disponiblas amb aqueste esplech.
Demandar una verificacion[modificar la font]
Podètz demandar una verificacion d'adreça IP per l'intermediari de la foncion checkuser en fasent una requèsta.
Jornal de las verificacions[modificar la font]
Tota verificacion d'una adreça IP es enregistrada automaticament sus Special:CheckUser/Jornal, mas aqueste jornal pòt pas èsser consultat que pels verificators eles meteissess. (Los membres de la comission de mediacion an l'estatut de verificator per poder legir aqueste jornal.)
Las verificacions devon èsser motivadas, per exemple en recopiant lo títol de la requèsta (« Demanda pertocant : XXX e YYY - 21 d'abril de 2008 »).
Abans la mesa en plaça d’aqueste jornal, las verificacions ancianas èran inscrichas manualament sul jornal de las consultacions.
Accès a l'estatut[modificar la font]
Sols qualques utilizaires son autorizats a aver l'estatut de verificator d'adreças IP sus la Wikipèdia en occitan. En cas d'urgéncia o de vandalisme sus mantun wiki, un Steward tanben se pòt acordar temporàriament los dreches de verificator, e deu alara prevenir los autres verificators.
Conformadament a la resolucion concernent l'accès a las donadas non-publicas del Board of Trustees de Wikimedia Foundation, totes los verificators devon imperativament aver mai de 18 ans e èsser màger dins lor país de residéncia. Devon tanben mandar a la Wikimedia Foundation una pròva de lor identitat (fòto de carta d'identitat nacionala, passapòrt o permés de conduire).
Conformadament a la politica d'utilizacion comuna a totes los projèctes, sols los participants aprovats pels comitats d'arbitrage pòdon aver l'estatut de verificator d'adreças IP. Los arbitres organizan regularament un renovelament dins la sospagina /Renovelament.
Wikimedia Foundation impausa un minimum de dos verificators sus la Wikipèdia en occitan. En practica, lo comitat d'arbitratge determina lo nombre de verificators (environ 5).
Retirament de l'estatut[modificar la font]
Conformadament a la politica d'utilizacion definida sus meta, un utilizaire inactiu pendent mai d'un an veirà son estatut de verificator d'adreças IP levat.
Dins le cas d'un abús d'utilizacion d’aqueste esplech (en particular se de verificacions repetidas son efectuadas sens motiu real), l'utilizaire poirà se veire immediatament levar l'accès a l'esplech de verificacion. Lo comitat d'arbitrage pòt decidir lo retirament de l'estatut ; la comission dels mediators, descricha sus la pagina meta:Ombudsman commission, tanben pòt enquestar suls abuses.
L'operacion de retirament pòt pas èsser efectuada que per un steward (mas pas de sa pròpria iniciativa).
Lista dels verificators d'adreças IP[modificar la font]
La lista dels verificators actuals d'adreças IP sus la Wikipèdia occitanofòna es generida automaticament (pagina especiala).


text:
1813
Aquesta pagina concernís l'an 1813 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16-18 d'octòbre : batalha de Leipzig e victòria deis Aliats còntra lei Francés que se replegan en fòra d'Alemanha.
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra de conquista de Canadà amb uneis ofensivas estatsunidencas còntra lei defensas britanicas. Après de mes de combats malaisats, leis Estatsunidencs capitèron de reconquistar Detroit en setembre. Puei, lo 5 d'octòbre, ganhèron una batalha importanta sus lo riu Thames qu'entraïnèt la mòrt dau cap indian Tecumseh. Aquò permetèt d'organizar una invasion d'amplor de Canadà, en causa d'una logistica e d'una coordenacion marridas, leis ofensivas mau capitèron en causa de la resisténcia acarnada dei tiralhaires francofòns e catolic a la batalha de Châteauguay (25 d'octòbre). Puei, una retirada malaisada en causa dei condicions climaticas e de còntra-ofensivas britanicas novèlas entraïnèron de pèrdas importantas au sen de l'armada estatsunidenca.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Agostino Depretis, primièr ministre d'Itàlia (m. 1887)
- 19 de març - David Livingstone, explorator e missionàri escocés (m. 1873)
- 5 de mai - Søren Kierkegaard, filosòf danés (m. 1855)
- 22 de mai - Richard Wagner, compositor alemand (m. 1883)
- 10 d'octobre - Giuseppe Verdi, cantaire italian d'opèra (m. 1901)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de setembre - André Grétry, compositor d'opèra bèlga (n. 1741)


text:
806
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 806 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de l'annada precendenta, invasion d'amplor d'Anatolia per leis Arabis (135 000 òmes). Nicèfor Ièr, gràcias a sa politica de restauracion dei finanças imperialas, poguèt negociar sa retirada en cambi dau pagament d'un tribut important e de l'abandon d'unei fortalesas frontalieras. Pasmens, tre la retirada de l'armada abbassida, Nicèfor Ièr reocupèt lei posicions abandonadas aprofichant una revòuta dins lo nòrd-èst dau plan iranian.
En causa de dificultats intèrnas au sen de l'Empèri Bizantin e dau Califat abbassida, aquò foguèt lo començament dau periòde suau d'un vintenau d'annadas en Anatolia.
En Itàlia, rompedura entre lei Francs e lei Bizantins. Venècia, darriera posicion bizantina dins lo nòrd de la peninsula, foguèt l'enjòc principau dau conflicte. Pasmens, en causa de l'alunchament a respèct de Constantinòble, leis autoritats localas acceptèron de venir vassalas de l'Empèri Carolingian.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
1043
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1043 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Rescòntre entre lo rèi de França e l'emperaire germanic. S'acabèt sensa resultat de remarca.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Ligam : https://ec.europa.eu/citizens-initiative/32/public/#/
Sostemgam la diversitat lingüistica e culturala al sen de l’Union Europèa per la signatura d’aquesta iniciativa ciutadana. Demandan a l’UE d’adoptar una seria de mesuras qu’incluson d’accions politicas dins los domènid de las lengas regionalas e minoritàrias, de l’educacion e de la cultura, de la politica regionala, de la participacion, de l’egalitat, del contengut dels mèdias audioviuals e autres, tant coma dels sosten de las regions (ajudas d’Estat).
Per qu’aquesta proposicion de Lei pòsca venir a discussion al Parlament europèu, la procedura requerís l’obtencion del sosten escrich d’al mens un million de ciutadans de l’Union Europèa, amb de quotas per país (ex : 72000 per Alemanha, 40 500 per Espanha, 55 500 per França, eca…).
Uèi, 26 de mars de 2018, França a recampat sonque 5 986 signaturas sus la 55 500 necessàrias, siá SONQUE 10,79% !
Es doncas important que cadun sostenga aquesta iniciativa e ane signar. Mai i aurà de mond que signaràn, mai i aurà lo possibilitat d’èsser ausits !
Mercé de difusar dins vòstras rets e subretot de signar ! Demòran pas que 8 jorns que la data limita es lo 3 d’abril venent !
Preparatz vòstre passapòrt o vòstra carta nacionala d’identitat que vos serà demanda de n’entresenhar lo numèro : de fach, aqueste recuèlh de sosten se fa dins un encastre legal amb de consequéncias legalas (coma per un vòte oficial). Las signaturas an doncas d’èsser identificadas pel comptatge. Se reculhisson un nombre important de signaturas, provocarà la mesa en rota d’un dispositiu legislatiu e d’un debat al parlament europèu.


text:
Conservative Political Action Conference
La Conservative Political Action Conference ( CPAC ) es una granda reünion politica, organizada pels conservadores dels Estats Units, que debana cada an dins la vila de Washington DC. S'amassan fins a 10,000 participants, e s'i tròban las personalitats mai importantas dels desparièrs corrents del movement conservador nòrd-american, tant carrecs elegidas, coma de militantas de basa, o de dirigentas d'organizacions, aital coma divèrsas personalitats dels mejans de comunicacion. CPAC Organiza egalament una votacion pas formala del personatge mai representatiu del movement, que se sòl considerar coma un baromètre per escuélher al candidat republican a las eleccions presidencialas nòrd-americanas. Divèrses prèmis sos autrejats, un d'eles se detlo prèmi Ronald Reagan Award, un autre se detlo Jeane Kirkpatrick Academic Freedom Award, lo Defender of the Constitution Award, lo Charlton Heston Courage Under Fire Award, o quitament lo Blogger of the Year Award.


text:
L'ombra de la maire velha lo filh dins la trencada : "Paciéncia e coratge, per la pensada te quiti pas jamai"
Maudita siá la guèrra. Rolland Berland, Los Jorns Telhoù
Rolland Berland, Los Jorns Telhòu (Les jours Tilleul), Limòtges, La Clau Lemosina, 1996. Se pòt totjorn crompar a la Libraria occitana de Limòtges.
Los jorns dau telhòu – nosautres disèm del tilhòl o del telh –, son passats lèu lèu. Dempuèi qualquas annadas, cada còp que l’arbre davant l’ostal se florís, que ven una « bola de lumiera », que l’air s’emplís del caud perfum de la flor del telh, dins lo bronzinadís de las abelhas, me remembri lo roman de Rolland Berland, e me tòrna l’enveja de vos en parlar.
Los Jorns Telhoù es d’aquels libres que foguèssen escrits en francés, segurament se’n parlariá, perque sens cap de dobte es una obra fòrta e bèla. Publicar en occitan, es mai que mai se condamnar a la malediccion del silenci. Existís, òc, una mena de passa paraula dins lo (pichon) mitan dels legeires de literatura occitana ; mas se trapa ben pauc de causas escritas, en defòra de qualques rares trabalhs universitaris, que demoran mai que mai dins las bibliotècas (memòris de mestrèsa, de doctorat, etc.). Es a dire que manca, coma l’ai deja dit e coma zo tornarai dire, una critica occitana. Es per aquò que parlar d’una obra pareguda en 1996 es gaireben coma recensir un libre novel. Ai picat sus Google : tenètz vos plan, ai pas trobada una sola ocurréncia del quite titre !
Dins son Abans dire, Berland ditz qu’escriu en occitan lemosin per « mostrar qu’aquesta lenga, mai que mai orala, es capabla de portar quicòm mai que de nhòrlas, de balhar d’emocions en partiment . Per pròbar qu’aquesta lenga es una lenga sens cap de restriccion, per mostrar qu’es pas indigna ». Aquò pr’aquò, zo ditz en francés ; e aquò evidentament sembla dire que se la lenga pòt comunicar las emocions, es mai recàpia a exprimir d’idèas, presentar d’analisis e de refleccions. Es aital que lo monde que trabalhan a bolegar l’òrdre diglossic, de còps que i a, lo tòrnan afortir en escrivant…
« Jorns telhòu » es un biais de dire d’un dròlle pichon, es una scèna d’enfància, quora los vesins venián amassar las flors del telh dins l’encantament de la debuta de l’estiu, un d’aquels jorns fugidisses de l’espelida, dins aquel vilatge del Nòrd Lemosin que se ditz Viala-Bassa. Lo dròlle se sonava Charle, o Tià de son chafre d’enfant, un pauc tròp coat per sa maire que l’aviá agut tard. Ela l’apelava son « eschauton » (escauton en lengadocian), qu’es en primièr un pichon cabdèl, o escaut de lana, mas tanben un nenon coconat. Aital li parlava, dins una malautia de mainatge : « Ma senzilha, mon reibeneit… […] Tot aura, te farai ’n autre bon telhoù. Es-quò pas qu’es bon, lo telhòu de ta mair. Mon pitit chaton qu’a tant ’gut de feure… ».
Aquel dròlle, qu’era totjorn dins los cotilhons de sa maire, quauquas annadas aprèp, coma de milierats d’autres, tombèt dins l’infern, la cachavièlha de la guèrra de 14, lo chaple sens fin dels fils de lors maires. « Aura, era preisonier de la guerra, de la paur, de la mòrt que se vesia pertot e que lo guelhava, se, Charle Vernahaudon. Quò lo tenia dins la gòrja e dins lo ventre. Sentia que sa vita se ’nava ’chabar coma ’l’avia ’chabat per tant de quilhs qu’eu avia vuts tombar, se trainar, sufrir o ben aver l’aer de duermir. La ’chabaria dins la prupchena ataca, dins la bruslason de ’na bala o la granda bufada de l’òbus que venia, o que vendria tot aura, deman, o pus tard, mas sigurament, perque quela guerra era ben partida per pas aver de fin. E la soa fin, eu la sentia se ’prueimar. I avia pas d’annadas a venir ; per se coma per quasi tots los autres. Ren, renmas jusc’a la mòrt daus jorns de sufrença, beleu qualquas semmanas, au mielhs quaques mes ? ».
Aquesta citacion de la debuta del roman, benlèu un pauc longuèta, me sembla balhar una plan bona idea de l’estile mestrejat e contengut de Berland, a la nautor de l’òrre negror del temps. Lo Charle es afectat, amb los autres soldats del nòrd Lemosin, al 138en regiment d’infanteria de Manhac-Lavau e Belac ; aital se seguís aqueste regiment lo long de son camin de guèrra, de nafraduras e de mòrt, via crucix dels peluts lemosins (de veire lo site consacrat al 138 dins la granda guèrra). Coma, per exemple, la presa del fòrt de Pompelle en setembre de la primièra annada : « Lo 138 prenguet lo fòrt e lo tenguet. Per dire lo vrai, la meitat dau 138 tenguet lo fòrt. La meitat, renmas la meitat. La MEITAT ! L’autra meitat, l’autra meitat… A, misera… Puratz, femnas ! ».
Aquels soldats, evidentament, parlavan mai que mai la lenga lemosina entre eles, e Berland es plan brave a rendre aquels escambis de la vida vidanta dins las trencadas, marcats per l’amistat d’aqueles que lor cal veser amassa la mòrt en facia, mas tanben trebolats per fòrça garolhas. Aital quora se balhan entre elis de « tap de merda » e de « Paubre pitit tròç de cul de pola ! »… O encara, quora un amic remonta lo Charle accusat de coardisa en li disent : « Fau pas t’esnidar. Som tots coma te : balharian ben lo verd mai lo sec per pas esser aquí. E per çò qu’es de frolhar dins las malinas quand fau l’i nar, i a pas que te, n’i a d’autres, pòdes me creire, e beucòp ! ».
Mas benlèu, la fòrça d’aquel roman sus l’escandal absolut d’aquela guèrra que sangnèt a blanc la joventut de dos païses, es de convidar lo legeire a s’identificar, non pas a un eròi trompa-la-mòrt, ni mai exactament a un tipe coma los autres, mas a un feble. Ofegat per l’amor de la maire, patiràs a l’escòla (li balhèron lo chafre de « Tisana ») ont èra pas un lum (lo regent jutgèt que « lo dròlle era tròp béstia per ’nar au certificat »), venguèt un òme flac, coard, clafit de frustacions e de ressentiments, e donca capable de çò pieger, mas pr’aquò uman, sensible, que coava dins son còr un amor d’enfància maluros. Aquel amor perdut e lo sòrt d’aquela dròlla, la « Delin », que n’aimava un autre, lo rival solar de Charle – un sòrt signat el tanben per la guèrra qu’estalvièt pas digus – son lo fogal de l’istòria que, luènh de la romança a l’aiga de ròsa, pren quicòm coma una valor alegorica, tot en demoran fòrça realista, perque exala tota la tristessa e l’infinita desesperança d’aquelas vidas esquissadas condamnadas al dòl e a l’amarum.
Tota la narracion, fòrça dinamica, es finament adobada dins un vai e veni entre lo temps de la guèrra e lo de l’enfància e de la joventut, e monta en poténcia dramatica, dusca a de situacions gaireben insostenablas, al mitan de la guèrra, dins la sang e la fanga, coma dins aquela vida estranha del soldat en permission, del soldat viu, que pòrta amb el las relicas, la preséncia e lo repròchi dels mòrts : « Tot lo temps de sa permission, descubriguet quantben lo païs era pus lo mesma. Un païs de mainatges, de femnas e de vielhs, un païs sens fòrça, sens òmes jòunes, que portava desjà tant de dòus… Un païs que la guerra sannhava. Un pais que prenia la guerra coma un grand malur sens veire que qu’era daus òmes que la fasian far a d’autres òmes, la prenian coma prenian l’auratge, la greula, la malautia, totas chausas contre las quaus um pòt ren, n’es mas beleu prejar ». Aquò benlèu es pas tant verai qu’aquò : perque, fin finala, sabian plan, totis, femnas, vielhs e dròlles, qu’aquesta situacion èra pas la de la catastròfa naturala, de l’auratge o de la gelada. Mormolhavan ben de malediccions contra los òmes qu’avian lo poder de mandar los autres al chaple e a la bocharia, mas vertat tanben que sentissian coma una mena de fatalitat l’impòtencia de lor condicion. E puèi, òm escriu pas sus un monument « Maudita siá la pesta », « Maudit siá l’auratge o la grèla » ; de Lemosins, a Genciòus, an plan agut lo coratge d’inscriure, un còp la patz tornada, « Maudita siá la guèrra ». Pertot, aquela inscripticon es citada en exemple, e son enjòc politic es encara uèi brutlant, que de prefèctes e d’eligits la voldrián escafar. Aquò tanben es lo messatge universal e l’esperit, prigondament imprimit dins la cultura lemosina, d’aquel libre de Rolland Berland que sens cap de dobte se meritariá d’èsser mai conegut e reconegut.
Joan Peire Cavalièr


text:
23/02/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les toponymes occitans des villages autour de Périgueux.
Aujourd'hui...
Lu Líunet / Le Lyonnet
commune d’Agonac
Coma quò se ditz ?
[lʉ’lewne] > « lu’léouné »
Qué quò vòu dire ?
Ce toponyme représente probablement la ferme de Líunet, nom de famille toujours attesté en Périgord sous les francisations Lyonnet, Lionet et Lionnet (et autrefois Liounet). Il s’agit d’une variante de Lèonet, forme diminutive ou affective de Lèon (Léon). Il n’est d’ailleurs pas impossible que la forme d’origine fût au pluriel, le passage au singulier pouvant s’expliquer par la proximité phonétique entre les articles lo et los en occitan local. La forme orale collectée, quant à elle, correspond à la réalisation locale actuelle [ew] de la diphtongue iu ; cette réalisation n’est pas forcément très ancienne car elle ne se retrouve dans aucune forme historique relative à ce village. Au cours du temps, le nom de ce village est en effet attesté sous les formes au Lionnet (1671), les Lionnets (1672), au liouné (1772), au Liounet (1803) ou encore Lionnais (v. 1870).
Jean-Louis Lévêque
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 26 de feurier 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Joan-Claudi Dugros que parlara de sos talhiers de lenga de Brageirac e de Sent Laurenç daus Urmes mai de las paginas en occitan dau site dau Pais de Brageirac.
De veire sur:http://www.pays-de-bergerac.com/pages/occitan/vu-lu-ecout...
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 2
Los Ombradors son una pro bela maison per que cinc o sieis personas i pueschan viure sens se jamai rencontrar. L’endoman matin, Gaëtan era tornat dins son bureu, nautres a survelhar las cubas. Era estat decidit que disnarián pas ensemble per pas geinar lo trabalh dau professor. Quo es nonmàs en fin de matinada que poguerem entreveire Julia acompanhar lo dròlle dins las aleias, lentament, a pitits pas, que riscava pas galopar, Gaspard. Semblava un grand auseu dau bòrd de mer, levant naut las chambas coma per eschivar quauqua rondre au travers dau chamin. E sos braç, lançats bruscament de costat, semblavan mai li chabar de far perdre lo chabrinle que non pas li far trobar. Los seguerem entau daus uelhs jurcinc’ a çò que desapareissan a l’oriera dau Grand Bòsc. Mas que anen pas se perdre o pas poder tornar… Fuguerem rassegurats quante los veguerem tornar surtir a la riba de quauquas minutas dau cubert daus aubres, marcha suausa de l’infirmiera e saquetada dau paubre dròlle.
Ròsa aviá quauquas novelas. D’en prumier, eimatin, aviá vougut portar lo pitit desjunar aus òstes, mas a la piqueta dau jorn, Julia ‘viá colat a la cosina per preparar lo cafe e quauquas tartinas per lo professor. E per lo dròlle ? aviá demandat Ròsa. Un bocin de pan, quò sera pro, era estada la responsa, per lo moment, minja qua’iment ren d’autre. E l’infirmiera s’eschapet emb sa taça fumanta e sas doas leschas burradas, laissant ‘na Ròsa deçaubuda de pas aver pogut far lo servici se mesma. Mas una ora pus tard, Ròsa la feina aviá pogut passar ‘na testa dins l’entrebalhadís de la pòrta nonmàs per veire si tot anava bien. Aviá vut lo professor d’eschina, un genuelh en terra davant una pita fòrma tota recroquilhada dins –t-un cuenh de la chambra, Gaspard, esvelha te, quo es l’ora, esvelha te… Entau, lo goiat aviá durmit per terra, a pena eschaurat d’una cuberta per lo protegir de la freschor dau pitit jorn. Quò aviá boissat las òrras suposicions que, mau virada coma es, Ròsa aviá enginhat. Un pauc pus tard dins la matinada, ‘la aviá pogut raletar sas dos cent cinquante liuras dins la bela sala a minjar per l’ora chamjada en sala d’estudis. Aviá pogut veire lo dròlle jugar coma daus cubes blancs e negres jos l’uelh atentiu dau Professor que l’encoratjava emb daus mots plens de doçor. Julia, sietada dins-t-un cuenh seguiá lo trabalh en petaçar quauque bilhament. Quo era magre coma recòlta. D’ente venián, qui era queu dròlle d’evidença desvirat, comben de temps demorarián, degun ne’n sabiá ren o ne’n voliá ren dire. Mas, rai, aprep tot nos geinavan gaire, e Franciscò e io eran pas tan minjats de curiosetat coma la Ròsa.( de segre)
Joan Ganhaire
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les toponymes occitans des villages autour de Périgueux.
Aujourd'hui...
Lo Chambon / Le Chambon
commune de Marsac-sur-l’Isle
Coma quò se ditz ?
[luɕɒ̃m’bu] > « lousôm’bou »
Qué quò vòu dire ?
Historiquement, le village et le moulin du Chambon dépendaient de la préceptorie d’Andrivaux. Le moulin est attesté dès 1373 sous la latinisation tardive molendinum de Chambo.
On a souvent interprété le nord-occitan chambon comme un nom commun issu du latin campus bonus = bonne plaine. La plupart de ces lieux, nombreux en Périgord, se trouvent en effet au bord d’une rivière, dans des terres alluviales fertiles. Cette étymologie latine est sans doute une fausse interprétation : ce nom vient plutôt du gaulois °cambo, qui désigne une courbe de terrain, liée tout particulièrement à un méandre de cours d’eau. Par la suite, ce terme a été senti comme exprimant la fertilité du sol, et a pu être donné à de bonnes terres situées à proximité d’un cours d’eau. Ici, l’origine celtique convient parfaitement d’un point de vue géographique, le lieu-dit étant situé dans la partie alluvionnaire d’une courbe de l’Isle.
Jean-Louis Lévêque
11/02/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Aujourd'hui ...
Charcusac / Chercuzac
commune de Chancelade
Coma quò se ditz ?
[ɕærky’ʐa] > « særku’ja »
Qué quò vòu dire ?
Charcusac, qui fut sous l’Ancien Régime un repaire noble relevant de la paroisse de Marsac, a très probablement pour origine un domaine gallo-romain formé sur le nom de personne Carcusius avec le suffixe d’appartenance -acum. La situation du village, dans la plaine alluviale de l’Isle, ainsi que les vestiges archéologiques mis à jour, confortent cette hypothèse.
Carcusius serait un dérivé de Carcus (par latinisation du gaulois Carcos), nom bien attesté et à l’origine de nombreux autres toponymes (Carcans, Carcos, Carcenac,…).
Au cours du temps, le nom de ce village est attesté sous les formes Charcuzac (1458 et 1650), Charcusac (1652 et 1780), Chercuzat (1667) ou Sercuza (1801). La francisation en Cher-, relativement récente, s’explique par l’ouverture fréquente de la syllabe ar en [ær] dans la phonétique occitane locale.
Jean-Louis Lévêque
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 1
Apres « Daus òmes que tomban », veiqui « Gaspard », una novela aventura policiera dau commissari e conte Gaëtan Caüsac daus Ombradors, inspirada per l'istòria de « l'enfant sauvatge » de mesme nom.
°°
D’avesat, los emmerdaments, coma Caüsac, fau nar los querre au diable, quo es totjorn un brave bolegadís que nos empòrta, Franciscò e io, Diu sap ente, a la mer, a la vila, luenh de nòstras pitas ‘bitudas de vita suausa aus Ombradors. Mas queste còp vengueren a nòstra encontra, los emmerdaments. Aguerem pas mestier de nar bien luenh. ‘Riberen queste ser de septembre ente venián de chabar las vendenhas. E òc, aus Ombradors, fam nòstre vin, segur quo es pas coma autres còps ente Mossur lo Comte Richard, lo pair de Gaëtan fasiá venir , a çò que dich lo vielh Antòni mai de cinquante barricas. Aura fau se contentar de dietz las bonas annadas, mas quo es ben pro per tener lo còp, los tres o quatre que som au chasteu la majer part dau temps. E quo es pas los tres que venen de ‘ribar que van far un cròs dins la recòlta. Lo mossur e la dama beven nonmàs de l’aiga e lo dròlle es pas enquera d’age a tiflar dau roge . Nos fugueren presentats au sopar lo Professor Hofnagel, un beu tipe de piau e de mostacha blancs, psiquiatre, psiquanaliste, e sap pas tot que de mai, e un de sos pacients, Gaspard, que tots dos avián mestier de tranquillitat per menar a bona fin lo tratament e la garison dau dròlle. Eran acompanhats per una dicha madomaisela Julia, infirmiera, per tots los pitits suenhs que fasián mestier au dròlle. Franciscò un moment interessat aviá chabat per tornar lo nas dins son assieta, chinhon sarrat sus lo cagoiç e lunetas redondas, quo era pas son genre. Viá pas mestier d’èsser medecin per coneitre que per Gaspard, quelas atencions eran pas sens besuenh. Sietat drech sus sa chadiera, disiá pas fava, son espiada pasla te traucava sens te semblar veire, e de temps en temps, sas mans eran presas de movements que semblavan de las esflacassadas d’alas d’auseu. Ròsa, desesperada tornava plenas las ‘sietas de bona besunha intucada. Per chichinhar, chichinhava, Gaspard, emb son crostet de pan que rosicava e son pauc d’aiga que bevetava coma si quo era quauqua famosa liquossiana. Hofnagel li parlava doçament, mas pas coma ad’un einocent, si vesetz çò que vòle dire, mas las paraulas dau medecin fasián pas mai que aiga a plumas de riton. Julia, de temps en temps li boissava lo babinhon molhat de saliva. La serenada se chabet sens que ne’n sapchan mai sus lo perqué de la presença aus Ombradors de quilhs tres estranhs personatges. Mas ‘vancès de ganhar nòstras chambras, passerem dire bonser a Ròsa que chabava la vaissela a l’ofici. Ròsa ne’n sap totjorn un pauc mai que los autres. Mas lai, podiá gaire nos assabentar. ‘La cresiá simplament que queu certan Hofnagel era un daus medecins que avián sonhat Gaëtan quante era au pus mau e era en partida l’encausa de sa reviscolada e de sa garison. Nos disset tanben que ‘la viá preparat nonmàs doas chambras au prumier, dins l’ala dau miegjorn, una per madomaisela Julia, l’autre per lo professor e Gaspard, e fau que vos dise, un sole liech, çò que aviá fait se levar las mai òrras suposicions sus las relacions entre l’òme e lo dròlle, e pertant, Ròsa es pas de las mai tuòu-cosudas. E quo es un pauc sus nòstra fam que chaberem per ‘nar jaire. ( de segre).
Joan Ganhaire.


text:
Que Planter En Decembre
que planter en decembre on plante quoi en decembre at53.
que planter en decembre by garden design plantation de legumes en decembre do77.
que planter en decembre en plantation haie en decembre de67.
que planter en decembre planter en plantation pour planter en que planter en decembre dans le potager od11.
que planter en decembre a la que planter en novembre decembre rl62.
que planter en decembre planter en jardinage que planter en decembre al33.
que planter en decembre planter en candrier planter en quoi planter en decembre au jardin ol16.
que planter en decembre quoi planter en decembre potager al72.
que planter en decembre suspension plantation en quoi planter en decembre au jardin ie16.
que planter en decembre plantation jardin en decembre li45.
que planter en decembre planter en que planter en decembre sous serre uo12.
que planter en decembre planter en decembre potager ui45.
que planter en decembre en plantation decembre janvier tt61.
que planter en decembre la pacrio plantation a a plantation en decembre au potager iu63.
que planter en decembre planter en quelle plantation en decembre la52.
que planter en decembre planter en que planter en decembre au jardin ad37.
que planter en decembre plantations plante a semer en decembre ae27.
que planter en decembre articles cembre bio que planter en decembre au potager ir12.
que planter en decembre planter en planter en decembre ou37.
que planter en decembre que planter en decembre jardiniere ur11.
que planter en decembre by paintbox garden plantation arbre en decembre il76.
que planter en decembre en la plante a semer en decembre ad76.
que planter en decembre planter en lles aromatis planter en plante a semer en decembre ru52.
que planter en decembre a pas en plantation en decembre au potager to17.


text:
Jornadas del patrimòni : « Pas Jamai Vist » : exposicion / apèl a collècta
Date / Heure
Date(s) - 14 Setembre 2018 - 12 Octobre 2018
10:00 - 18:00
Lieu
Lo CIRDÒC
Catégories
« Pas Jamai Vist » es una exposicion qu’explòra la memòria visuala regionala. Es tanben un apèl a collècta : cadun pòt contribuir en aportant las sieunas fòtos o vidèos.
Contribuissètz a la memòria visuala regionala ! Avètz de fòtos que retraçan la vida quotidiana, los eveniments socials o culturals, las transformacions del païsatge e dels biaisses de vida en pais besierenc e en Occitània? Venètz los faire numerizar gratuitament au CIRDÒC, enriquesiràn una exposicion de documents inedits sus l’istòria contemporanèa de la region !
Cercam particularament de fòtos o vidèos a prepaus dels tèmas seguents :
- Manifestacions e eveniments socials regionals
- Tradicions festivas localas (fèstas patronalas, Carnaval, fòcs de la Sant-Joan…)
- Culturas de la vinha e del vin
- Vida culturala occitana (espectacles en occitan, balèti, etc.)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Maharashtra (महाराष्ट्र, mahārāṣṭra, en marata), es un estat de l'oèst d'Índia. Es lo segond estat pus poblat e lo tresen en superfícia d'Índia. S'estend sus
307,713 km2, es bordat per la Mar d'Arabia a l'oèst e los estats de Karnataka, Telangana, Goa, Gujarat, Chhattisgarh, Madhya Pradesh e lo territòri de Dadra e Nagar Haveli. Sa populacion es de mai de 112 milion d'abitants e la de sa capitala, Bombai, aproximadament 18 milion. Nagpur es la segonda capitala o capitala d'ivèrn[1][2].
- ↑ (mr) Bhushan Kale, « उपराजधानी ते राजधानी ‘शिवनेरी’ची सवारी », Divya Marathi, Nagpur, Maharashtra, India,
- ↑ « HISTORY », sur nagpur.nic.in


text:
Ganges
Ganges (en indi: गंगा, Gaṅgā, AFI: [ˈɡəŋɡaː], tanben dins fòrça lengas d'Índia) es un dels rius màgers del soscontinent indian, que raja cap a l'èst a travèrs la plana gangetica del nòrd d'Índia cap a Bangladèsh.
Lo flume raja a l'oèst d'Imalaia per l'estat indian de Uttarakhand, e drena lo dèlta dels Sunderbans dins la Baia de Bengala. Foguèt longtemps considerat coma un riu sacrat pels indos e venerat coma la diva Ganga dins l'indoïsme. Foguèt tanben important istoricament: fòrça ancianas capitalas provincialas o imperialas (coma Patliputra, Kannauj, Kara, Allahabad, Murshidabad, e Calcuta) èran situadas per sas ribas. Ganges amb sos afuents drenan un bacin fertil de 1 000 000 km2 que conten una de las pus fòrtas densitats umanas del planeta. La prigondor mejana del flume es compresa entre 16 m e 30 m.
Escorreguda[modificar | modificar la font]
Ganges comença al jonhent dels rius Bhagirathi e Alaknanda. Bhagirathi es considerat per èsser l'aiganaissent vertadièr dins la cultura indo e la mitologia. [1] Las aigas de Alakananda venon de la fonda de las nèus dels puèges coma Nanda Devi, Trisul, e Kamet. Bhagirathi raja al pè del glacièr Gangotri, a Gaumukh, a un altitud de 3892 m.[2]
E mai que nombroses rius sián a l'origina de las aigas de Ganges, los sièis pus long e sos cinq jonhents son considerats coma sagrats. Aqueles sièis son Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, e Bhagirathi. Los cincs jonhents, dits Panch Prayag, se tròban al long d'Alaknanda. Aqueles son d'amont cap aval, Vishnuprayag, ont Dhauliganga rejonh Alaknanda; Nandprayag, ont Nandakini rejonh Alaknanda; Karnaprayag, ont Pindar rejonh Alaknanda, Rudraprayag, ont Mandakini rejonh Alaknanda; e finalament, Devprayag, ont Bhagirathi rejonh Alaknanda per formar lo Ganges pròpriament dit.
Après de s'èsser escolat subre 250km a travèrs de las vals imalaianas estrechas, Ganges emergís de las montanhas a Rishikesh, puèi desboca sus la plana gangetica a Haridwar, vila de romavatge. A Haridwar, una paissièra voja una part de sas aigas dins lo canal de Ganges, qu'irriga la region d'Uttar Pradesh, mentre que lo riu, que lo cors es estat mai o mens sud-oèst fins a aqueste punt, comença ara de fluir cap al sud-èst a travèrs de las planas d'Índia del nòrd.
Ganges seguís un trajècte corb de 800km en traversar las vilas de Kannauj, Farukhabad, e Kanpur. Sus lo camin es rejonh per Ramganga, que contribuís amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 500 m3/s.[3] Ganges rejonh Yamuna al Triveni Sangam (jonhent de tres rius) a Allahabad, un jonhent sagrat dins l'indoïsme. A son jonhent, Yamuna es pus larg que Ganges, amb un debit de 2950vm3/s,[3] o aperaquí 58.5% del flux combinat.[4]
Ara s'escorrent cap a l'èst, lo flume encontra lo riu Tamsa (tanben dit Tons), que fluís cap al nòrd dempuèi la cadena de Kaimur amb un debit mejan d'aperaquí 190 m3. Après Tamsa es Gomti que rejonh Ganges, dempuèi lo sud d'Imalaia. Gomti presenta un debit annadièr mejan d'aperaquí 234 m3. Puèi es Ghaghara, venent tanben del sud d'Imalaia, que lo rejonh. Ghaghara, amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 2990 m3, es lo pus grand afluent de Ganges. Après lo jonhent de Ghaghara Ganges es rejonh al sud per lo riu Son, (1000 m3/s). Los rius Gandaki, puèi Kosi, lo rejonhon ambedos pel nòrd, amb respectivament 1654 m3 e 2166 m3 de debit. Kosi es lo tresen pus grand afluent de Ganges, après Tamsa que ven del nòrd, de Ghaghara e Yamuna.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) James R. Penn, Rivers of the world: a social, geographical, and environmental sourcebook, ABC-CLIO, (ISBN 978-1-57607-042-0, legir en linha), p. 88
- ↑ (en) C. R. Krishna Murti, Gaṅgā Pariyojanā Nideśālaya e India Environment Research Committee, The Ganga, a scientific study, Northern Book Centre, (ISBN 978-81-7211-021-5, legir en linha), p. 19
- ↑ 3,0 3,1 et 3,2 (en) Sharad K. Jain, Pushpendra K. Agarwal e Vijay P. Singh, Hydrology and water resources of India, Springer, (ISBN 978-1-4020-5179-1, legir en linha), p. 341
- ↑ (en) Avijit Gupta, Large rivers: geomorphology and management, John Wiley and Sons, (ISBN 978-0-470-84987-3, legir en linha), p. 347


text:
Notícies Veir istoric
Er Ajuntament de Vielha e Mijaran inicie es òbres de melhora en hilat d’aigües deth Carrer Montcorbison de Vielha
S’amie a tèrme era substitucion de fòrça canerades antigues, e tanben s’aparien es trepadèrs deth pròpri carrèr
Er Ajuntament de Vielha e Mijaran a començat es trabalhs de substitucion der hilat d’aigües deth carrèr Montcorbison de Vielha. Aguestes òbres s’amien a tèrme pr’amor que i a diuèrses canerades d’aguest servici que se trapen obsoletes, e ère de besonh cambiar-les. Ath delà, tanben se realizen trabalhs de melhora des trepadèrs ath long deth carrèr, entà facilitar eth pas as ciutadans.
Aguestes òbres èren previstes ena 2au modificiacion deth pressupòst municipau d’enguan, e era partida ei avalorada en 109.069,91€. Es trabalhs s’alongaràn pendent diuèrses setmanes, en tant que s’a començat pera part nauta deth carrèr, e auràn de finalizar ena part baisha, ath cant dera rotonda d’entrada a Vielha.
“Des der Ajuntament volem aufrir eth melhor servici d’aigües as vesins de Vielha, e per açò, deuant dera antiguitat des canerades deth carrèr Montcorbison, trabalham en melhorar aguestes installacions e adaptar-les as tempsi actuaus”, comente eth baile de Vielha e Mijaran, Juan Antonio Serrano. E hig que “era pujada deth canon de sanejament municipau amiada a tèrme per Ajuntament se hèc en gran part entà poder realizar melhores en servici d’aigües, coma era deth carrèr Montcorbison”.


text:
Tres kiloumètre pèr encamba un cresten, à travès ermas, camin clapeirous, bos, esclargiero. À la bello sesoun, èro un encantamen, à pouncho d'aubo perfumado de badasso, de susprendre li lapin dins l'esclargiero, la lebre boumbissento dóu jas, vèire tout lou mounde menudet di bestiouno à l'obro, èstre acoumpagnado pèr lou cant dis aucèu dins la bouissounaio, entre-vèire lou reinard s'endraia de garapachoun demié lis àutis erbo.
Mai tre l'autouno, d'aquest'ouro matiniero, tout èro encaro aprefoundi dins l'escuresino, emai qu'estènt pas forço cregnento, m'atardave pas, courrènt quasimen pèr arriba fin qu'aquelo ribo de la routo. Li niue que la luno alusentié, èron encaro mai esfraianto ; tout prenié un trin fantasti ; la siloueto di grands aubre balancejavo soun oumbro negro sus lou clar dóu camin ; avançave tèsto souto, regardant que mi pèd que fasien redoula li caiau dins la draio.
Un d'aquèli matin, dins la fresquiero de la fin d'autouno, alor que travessave lou bos de roure, ausisse ourla à quàuqui mètre de iéu. La tressusour me pren e buto encaro lou pas pèr escapa à n’aquelo menaço, à n'aquelo creaturo amatado dins quàuqui tousco.
Mai dins lou grand silènci dóu bos, alor que counglaçado de l'esfrai, courre coume uno perdudo, li bram se raprochon ; quàuque èstre invesible e maufasènt , ome o bèsti, me seguis de segur; ause pas me revira, mis iue roudihon de drecho à gaucho ; rèn !...Moun cor pico tant fort dins ma peitrino que pode gès ausi d'autre brut à l'entour.
Mai que d'un cop, m'embrounque dins ma courso esglariado ; toumba aqui sarié ma fin tras que seguro; m'arrape i branco, e courto d'alen, arribe enfin au descubert alor que la creaturo decèsso pas d'ourla à l'óuriero dóu bos.
À vèspre, recampado à l'oustau e encaro souto lou cop de la pòu, conte moun auvàri à moun paire que me respound dins un cacalas: « Michello, veguen, l'as pas recouneissu? Es lou grand-du ! »
A la fes escalustrado que moun paire riguèsse ansin de ma pòu e dóu meme tèms rassegurado, me siéu mestrejado e tout de long di quàuquis annado ai pus tourna parla de ma mau-parado.
Pèr quant à moun paire, amusa, a counta acò à sis ami cassaire, e es coum'acò que quàuqui tèms après, n'i a un d'entr'èli que, desbarcant un sèr à l'imprevisto à l'oustau, vengué m'óufri lou grand-du empaia.
Ai alor pouscu lou regarda sènso branda, moustras esfraiant d'aquest matin d'autouno, e meme sourire d'aquelo grando pòu.
Mié-siècle après, o gaire se n'en manco, es toujour aqui, lis arpo acroucado à la branco ounte lou fusiéu l'a de segur susprès, e souventi-fès, lis iue dins si iue de vèire, ai counta is enfant l'istòri d'aquèu rescontre.
.


text:
Ent. Landorthe 2 - U.E. Bossòst 1
Coma ja suposàuem, partit complicat eth d’aguest dissabte en Landorthe. Arbitre e linier francés dolent-dolent e nosati non saberem suportar es moments difícils deth partit.
Començèc ben eth partit entara U.E. Bossòst donques ath quart d’ora s’auançaue en mercador quan Soufi de cap mercaue dempús d’un lançament de cornèr en ua mala gessuda deth portèr francés. A compdar d’alavetz, eth Landorthe mos dominèc e auec ua bona ocasion en ua rematada de Perroud en garròt dera porteria aranesa. En un auta bona ocasion, Yago arturaue un shut de Lacaze. Damb eth resultat de 0-1 arribàuem ath descans.
Ena dusaua mietat er arbitratge anaue a virar era balança deth costat francés. Eth domini deth Landorthe non ère tant coma era prumèra mietat. Era jogada clau dera eliminatòria s’anaue a produir en minut 70´ quan en un shut des de dehòra der àrea era pilota l’ ac escapaue a Yago, mès la tornaue a agarrar darrèr sòn. Er arbitre a
30 m
dera porteria fiulèc inmediatament un gol que non podie veir e que dempús eth
portèr aranés diguec qu’era pilota non auie entrat. Es protestes der equip
aranés sigueren fortes mès eth gol poguec ath mercador. Entà acabar d’arredonir
era sua actuacion, er arbitre non fiulèc ua clara fauta a Luis que propicièc
eth contraatac der equip francés entà que Bertoletti d’un gran shut merquèsse eth
2-1. Er equip aranés desbordat pes circunstàncies adverses, intentèc igualar
eth partit. Atau Luis en un gran shut que passèc a tocar deth garrot estèc molt
apròp. Era jogada mès clara obliguèc a un jogador francés a trèir era pilota
dera linha de gol.
Ath finau, eliminacion dolorosa en un partit difícil de jogar sustout entàs nosti joeni jogadors e ath delà, acabèrem eth partit damb fòrça jogadors lesionadi.
Encara non sabem se jogam aguesta dimenjada. Pendent era setmana i a eth sorteig deth cadratge dera Copa dera Amitiè.
Ent. Landorthe : Armengaud, Rodriguez, Maurel, Beauzes, Bosc, Ferreira, Perroud, Aouam, Noel, Mirales, Lacaze. Remplaçants : Bertoletti, Nebra, Sanmartino
Tarjetes auriòles : Beauzes.
Trainer : Gouaze Herve.
U.E. Bossòst: Yago, Abraham, Chapo, Felipe, Álex, Luis, Iván, Pipe, Kike, Héctor e Soufi. Remplaçants: David, Ignasi e Paba.
Tarjetes auriòles: Soufi, Luis.
Trainer: Xavi.
Gols: 0-1 Soufi (
20’), 1-1 Mirales ( 70’), 2-1 Bertoletti ( 75’).
Arbitre: Duplan David.


text:
Henri Dunant
Jean Henri Dunant (Genèva, 8 de mai de 1828- Heiden, Soïssa, 30 d'octobre de 1910) foguèt un òme d'afars e activista social soís, fondador de la Crotz Roja. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901 amb l'economista e politician francés Frédéric Passy.
Biografia[modificar | modificar la font]
Henri Dunant nasquèt a Genèva en 1828 dins una familha borgesa de notables del país. Èra lo filh ainat dels cinc enfants de Jean-Jacques Dunant, un comerçant membre del Conselh representatiu de Genèva, e d'Antoinette Dunant-Colladon.


text:
Bandièra roja
La bandièra roja es un emblèma socialista e comunista associat subretot a l'esquèrra revolucionària, e mai se fa partida tanben de la tradicion socialdemocrata e trabalhista, que foguèt un estendard usatilzat pels partits coma lo Partit Trabalhista (Reialme Unit), lo Partit Socialista Francés e de grops similars pel mond entièr. L'usatge pels socialdemocratas mermèt los darrièrs ans, se cal plan notar que fòrça d'eles se son aluenhats de l'esquèrra politica. D'un autre costat, lo sens combatant de la bandièra es fòrça mai ancian que lo socialisme.
Mai sovent se vei las bandièras rojas marcadas dels noms o emblèmas dels partits, movements, organizacions o sindicats. Las bandièras rojas sortisson per las protèstas, manifestacions e desfilats. Lo roge es la color de la provocacion, e tanben un simbòl de la sang de la classa trabalhadora, lo proletariat.
La bandièra roja es fòrtament associada dins la consciéncia collectiva amb lo comunisme; aquela idèa benlèu ven de las bandièras de l'Union Sovietica e de la Republica Populara de la China. D'autres estats socialistas, coma Vietnam, o Corèa del Nòrd an tanben de bandièras de dominanta roge. Pasmens, d'autres estats e territòris de govèrns non socialistas gardan lors bandièras rojas per de rasons istoricas. L'expression bandièra roja foguèt tanben utilizada dins de cançons o desfilats de divèrses partits o movements de penjals socialistas; un exemple marcant es Bandiera rossa, l'imne de l'ancian Partit Comunista d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los ligams entre la color roja e los movements son ancians, coma o mòstra la Chambers Encyclopedia (1727–41) dins sa descripcion de la bandièra utilizada dins lo combat: "La bandièra roja es un signe de desfisança e de combat".[1] Sa genealogia compren lo bonet frigian, un simbòl de la Revolucion Francesa, o son inclusion dins la bandièra tricolora. Lo primièr usatge conegut se seriá fach pendent la Revolta de Merthyr en 1831 en Galas, considerat coma la primièra insurreccion proletariana en Euròpa. Los obrièrs galeses prenguèron lo contraròtle del pòble e dins un cas ont l'armada foguèt vencuda, alara qu'èra enviat contra eles. A Hirwain Common los obrièrs tintèron un lençòl blanc amb de sang de moton, i foguèt utilizat coma bandièra obrièra pendent la revòlta, que fin finala foguèt reprimida. Pendent las Revolucions de 1848 son usatge s'espandiguèt.[2]
Premsa amb aquel nom[modificar | modificar la font]
I aguèt divèrsas publicacions qu'empleguèron lo nom d'aquel simbòl qu'es un emblèma imediat de l'ideologia revolucionària. En alemand, Die Rote Fahne donèt lo nom a doas publicacions, una al sègle XIX fondada per Wilhelm Hasselmann, e una autra fondada per Karl Liebknecht e Rosa Luxemborg.
En China, la revista Hong Qi (Chinés simplificat: 红旗, Chinés tradicional: 紅旗, pinyin: hóngqì) o "Bandièra Roja" foguèt la revista de propaganda del Govèrn de la Republica Populara de la China pendent lo periòde de la Revolucion Culturala. Aquela revista bimensuala, amb lo Jornal del Pòble (Chinés simplificat: 人民日报, Chinés tradicional: 人民日報, pinyin: rénmín rìbào) e lo Jornal de l'Armada de Desliurança Populara (Chinés simplificat: 解放军报, Chinés tradicional: 解放軍報, pinyin: jiěfàngjūn bào), èra la triada de publicacions oficialas del govèrn. La revista daissèt d'èsser publicada en junh de 1988.
Bandièras[modificar | modificar la font]
Nacionalas
Bandièra de la Republica Populara de China
Bandièra del Vietnam
Bandièra de l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas (1980-1991)
Bandièra de la Republica Populara de Campuchea (1979-1989)
Infranacionalas
RSS d'Armenia (URSS)
RSS de l'Azerbaitjan (URSS)
RSS de Bielorussia (URSS)
RSS Carelo-Finlandesa (URSS)
RSS d'Estònia (URSS)
RSS se Georgia (URSS)
RSS del Cazacstan (URSS)
RSS del Quirguizstan (URSS)
RSS de Letònia (URSS)
RSS de Lituània (URSS)
RSS de Moldàvia (URSS)
RSFS de Russia (URSS)
RSS de Tatgiquistan (URSS)
RSS de Turcmenistan (URSS)
RSS d'Ucraïna (URSS)
RSS d'Ozbequistan (URSS)
Partits politics
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Citat a l'article "red flag," de l'Oxford English Dictionary
- ↑ [enllaç sense format] http://www.amazon.com/dp/1402138296


text:
26 septembre 2007
L'Alsacia en Limosin
Vaquí la presentacion deguda a l’amic Claudi Assemat d’un crane libre que conta la « delòcalisacion » forçada d’una escòla normala alsaciana a Solinhac (Solignac en francés) en Limosin pendent la guerra, e parla dels ligams que se sont aital creats, per tota una vida, entre aquels « desplaçats » e una region tant diferenta de lor país natiu. JP C Vista de Solinhac, fòto P. Rivière LE TEMPS D’APPRENDRE A VIVRE Monique Grandjonc Los comentaris e la revirada en occitan son del... [Lire la suite]


text:
A prepaus de Monica Sarrasin,
- La Lison dau Peirat, Lo Chamin de Sent Jaume, 2005.
- La Setmana de la Lison, Lo Chamin de Sent Jaume, 2007.
Qu’es entau, qu’es pas autrament !
Per vos dire la vertat, aviái pas encara legit La Lison dau Peirat. Pr'aquò vesiái plan que lo pichon monde dels legeires d’occitan en Lemosin[1] se podian pas gardar de’n prononciar lo titre sens prene un aire entendut e risolier. Ara, qu’ai devorat o puslèu begut d’un trach La Lison, puèi La Setmana, compreni perfiechament lo perque d’aquèlas minas entendudas e regaudidas : la Monica Sarrasin a un sens innat de la lenga parlada e del raconte, una coneissença prigonda dels biaisses de viure e de soscar dels limosins d’aquela generacion que malurosament es a man de desaparéisser, e enfin te ten un umorisme irresistible.
La Lison es la « tantin » (la tanta) de la Monica, une femna de la campanha retirada al « borg » (çò que nos autres apelèm vilatge), veusa (in)consolabla, fòrça « lechandièra » (golarda), un bocin lenga de pelha, un pauc repotegaire, un chic gemegaire, mas subretot a pas paur d’apelar un cat un cat e, de còps que i a, de te desgrunar un chapelet de paraulas grassas. Coma diguèt un jorn an’ aquèla femna que totjorn repapia al telefòne (sabètz : « Le numéro que vous avez composé…. ») : « Merda, cent còps merda, fai-quò ton compte ? » La Lison, comprenètz, a pas aguda l’educacion d’una dama, es quitament pas arrivada al « santificat » ; ma aquò l’empacha pas de demorar una femna coma cal, que quora la Monica la pòrta a Lorda a crompar de santas vierjas de plastic conflas d’aiga benesida vòl pas anar a l’ostel, qu’aquò es solament per de « femnas qu’an fach las quatre vitas, de las garças, de las traulhas, de las tri-tris ! » La passa sas jornadas, pro plenas, a trafiquejar dins l’òrt e dins la coisina, a legir los mòrts dins lo jornal, a visar la television, a « s’insurtar » al telefòne amb sa sòr, la Sidon, e subretot a « bargassar », « platussar » (charrar, parlòtejar) e « minjar » (fòrça), amb sas copinas, la Loísa, la Teresa e la Melí. Quand se sietan sul banc de la plaça « ’las creden coma auchas bòrlhas. Te responde que si las chambas poden pus ’nar, las lingas viren plan ben ».
Monica Sarrasin sap descriure e faire rire, entremesclant de nhòrlas un raconte que pr’aquò demora fòrça realiste. Es d’aquel biais que son tractats los rapòrts un bricon complicats de la Lison amb la modernitat. Per exemple, amb lo telefòne : « La Lison ne volia pas de queu chause chas ela ; ’la cresia que folia l’i parlar dedins en frances. Mas quand ’la s’aperceguet que l’i podian parlar patois… a, paubre amic, ’la te filet a la Pòsta ad una vistessa… ». O encara amb la docha que sos enfants li faguèron, fòrça pratica, non pas cèrtas per se lavar (qu’una femna coma cal se desnuda quitament pas davant son òme !), mas ben per i « pissar d’en-pès […] quand quò fai tròp meschaent temps defòra ».
Fòrça plan virat tanben lo retrach d’una vielha un pauc cusson : « La Riton es piala-prun coma degun pòt se figurar ! […] ’La ne ’luma jamai la clardat, perque, pensatz, quò còsta ! », sas polas, la paubras, « ’las son tan magras que ’las bruslarian sens pudir ! […] Si ’la podia, ’la minjaria sa merda ».
Quand conta de tròces de la memòria familiala es jamai longanha, ma concisa e sovent comica ; per pròva l’istòria del pichon fraire de la Lison quand li nasquèt una sòr dins una bòria vesina e que s’acaba aital : « s’esmaliguet, venguet pieg qu’un asne roge e se metet de bramar qu’eu volia fòrça forçada se’n tornar maison perque podia pas tan be chiar a l’Escuraudon coma a Estivaus… ».
Me sembla plan agantat tanben lo biais lemosin de veire e de dire las causas amb lo repic un pauquet fataliste que balha la mesura als dos libres : « Qu’es entau, qu’es pas autrament ! » Lo subjècte de la religion e de las supersticions es per exemple sarrat amb finessa e se vei plan que del costat de Meusac son pas tant « minja-curat » que non pas aicí (demòri a Comprenhac) : la Lison es d’una familha « pas talament d’egleisa », mas i va quand i cal anar ; a messa tres còps per an e subretot als enterraments, qu’es benlèu son passa temps preferit, amb l’idea que la practica cultuala seriosa demora una causa pels rics : « Qu’es pas ’na dama, la Lison, e ’la n’a pas suvent ’gut lo temps de se ’nar ’janolhar dins queu pitit cafiron ente l’i fai brun coma jos la coa dau lop. […] La Lison n’es ni richa ni instrucha mas, dau mens, ’la sap que fau pas s’òbludar de se senhar en passant davant la granda crotz daus quatre chamins, que fau pas brochar un diumenc per pas picar los pès dau bon Diu, que fau jamai eitamnar ’na torta o be ’na meslada sens far un signe de crotz dessus, que fau totjorn ’ver chas se un ciergi beneisit e de l’aiga beneita, e chausa autra ». Aquò mostra plan lo prigond d’aquèla fe… Sarrasin rampela que dins un temps encara pròche, lo monde, mai qu'a la geisa, anavon a las bonas fonts, que « garissian tanben lo bestiau coma los crestians ». Mas, çò ditz, « Las lingas de pelha disian que ’las garissian subretot de las malaudias que lo monde n’avian pas ». Aquò me remembrèt lo dire que sul sorcièr que pòt solament far un galeton amb de farina e d’aiga (Marcela delpastre, Sètz-vos sorcier ?).
Dins lo monde de la Lison, pr’aquò, i a una plaça per un polit sòmi simbolic, una version lemosina, e donca (almens un pauc) cristiana del viatge als inferns, ont l’eroina se’n va trobar son òme dins lo purgatòri per li portar un parelh de malinas pròpas.
Lo ton galejaire empacha pas de moments de gravitat plan sentits, per exemple sus la situacion dels vielhs a l’ostal de retirada, que mena de consideracions sus l’usatge dels noms dins la civilisacion paísana : « Çò que lor fai lo mai maliça qu’es que degun lor parla patois. En mai d’aquò, ilhs los ’pelen papy, mamy, o ben per lor pitit nom. Quò los desvira completament e quò ’chaba de los far venir einnocents. Quò se fai pas ! Lo nom, qu’es mas per far los papiòus a la mairaria o be a la pòsta ; fau lo mainatjar e lo far durar tot lo tems de la vita. Qu’es coma lo costume que prenen nonmas per ’nar a nòça e que demòra ben sarrat dins la comòda. Los autres jorns, prenen ’na blauda e un davantau per-dessus. Per lo pitit nom qu’es parier. Quò fai que ’na que se ’pelava Anna, la ’pelavan Gustin ; son nom quera Barget, mas coma ’la demorava a l’Enclauda, quò z-avia totjorn estat la Gustin de l’Enclausa, o ben la Gustin dau Jan de l’Enclausa ». Gravitat umana, qu'es fin finala, lo fons, o puslèu la font d'aqueste biais de galejar, perqué forçadament se parla de mòrt, enparlant dels vielhs, "Qu'es entau" ! Aital, aprèp une visita al cimentari, que o sabon plan, las espera, « avant de se’n tornar, la Lison ditz a la Loísa, o be es-quò la Loisa que ditz a la Lison : 'Nos vam pas punhar l’i venir, aquí, levar las chambas. Saber quau passara prumier'… »
Trapèm tanben un fum de causas sus la vida d’un còp èra, es a dire de quora la Lison èra joina, una mena d’etnògrafia selvatge, amb una granda riquesa de vocabulari, de descripcions de velhadas e de trabalhs dels camps, de preparacions culinarias, de pichonas cançons tanben, coma aquela que se cantava als dròlles e que m’agrada fòrça :
Dau-din, dau-dan,
Los sents se’n van.
Ente van-t-ilhs ?
A Majauran.
Qu’un es mòrt ?
Un pòrc.
Qu’un la tuat ?
’N alimaç.
Qu’un a fach son cròs ?
L’òme gròs.
Mas cal mercejar subretot la Monica Sarrasin de tornar balhar una paraula viva se’n se curar de castigar la lenga. « Castigada, una merda ! » auriá ditz la Lison. La Lison parla coma parla, una lenga verda, florida e espinosa que refusa de se censurar. Me soi pensat qu’aquò es justament una libertat que dona la consciença d’escriure en occitan e que podon pas aver los escrivaires çò dison regionalistas que semenan de formuletas en patoès edulcorat lor francés de composicion d’escòla comunala. Aquí per esser por clar, vòli parlar per exemple dels amics de Fernand Mourguet, que publican cada annada de libres que, elis, son a molons dins totis lo supermercats del Lemosin. Dins aquels libres, de merda, se’n parla pas jamai, e es plan per aquò que son de libres de merda. Mas la causa que me far lo mai enrabiar e desesperar es que se per en cas una femna coma la Lison se cromprasse un libre (qu’es pauc probable, mas i a totjorn de monde per te far de presents empoisonats) seriá un d’aquels, e pas lo de la Monica, que cal anar lo cercar a la libraria occitana de Lemòtges o lo comandar a l’editor, e que, de tot biais, li balhariá benlèu de viraments de cap perqué escrit en grafia classica… Es que l’alienacion culturala e linguistica – lo fait d’èsser separat de sa quite lenga considerada coma un patoès que s’escriu pas – es doblada de l'alienacion ideologica e sociala que separa lo monde de lor quite condicion e fa que se reconeisson dins de representacions flacas, edulcoradas e messorguièras. « Afe… Que voletz-vos far… Qu’es entau, qu’es pas autrament ! ». O alara, varianta : « Entau o be autrament, laissam Paris ente es ! »
J.-P. Cavalièr
[1] Tòrni dire que soi un albigés perdut en país lemosin e gausi pas escambiar mon marrit lengadocian per un lemosin encara mai escarraunhat.


text:
Dimenge, 7 d'octòbre de 2018, 03h00
Rescontram lo mond del collectiu Òc Malhòrca, que fa difusion de la lenga e de la cultura occitanas dins l'illa. Ne podètz saber mai sus la pagina Facebook d’Òc Malhòrca.
#1 #aranésòc vòl dire: aran es ÒC. Aimam pas de nos autolimitar. Los occitans autoctòns de Catalonha son araneses, d'aquí l'allusion a Aran; mas l'amira del programa es occitana.
Didac e Josep que son mics mens e que soi arremiratiu deu lor tribalh. Pr'aquò que soi espantat pr'aqueth programa "aranésòc" shens pas nat brigalhòt d'aranés...


text:
Tajan
Tajan (Tajan en francés) qu'ei ua comuna de Comenge en Gasconha , administrada peth departament deths Hauts Pirenèus d'era region de Occitània . Qu'ei tanhenta de Lanamesa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Jòcs Olimpics d'Ivèrn de 2014
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2014 (Jòcs de la 24ena Olimpiada) se debanèron a Sòchi, Russia ( 7 de febrièr - 23 de febrièr de 2014 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 5.1.1 Biatlon
- 5.1.2 Bobsleigh
- 5.1.3 Curling
- 5.1.4 Esqui acrobatic
- 5.1.5 Esqui alpenc
- 5.1.6 Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )
- 5.1.7 Lièja
- 5.1.8 Oquei gèl
- 5.1.9 Patinatge artistic
- 5.1.10 Patinatge de velocitat
- 5.1.11 Patinatge de pista corta
- 5.1.12 Skeleton
- 5.1.13 Surf de nèu
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Curling[modificar | modificar la font]
Esqui acrobatic[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patinatge de pista corta[modificar | modificar la font]
Skeleton[modificar | modificar la font]
Surf de nèu[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]