text:
Teofil de Bordèu
Teofil de Bordèu (en francés Theophile de Bordeu, Isesta, lo 22 de heurèr de 1722 - Banhèras de Bigòrra, 1776), lo que ho un mètge e un escrivan bearnés de lengas francesa e occitana.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Qu'èra hilh d'un aute famós mètge bearnés, Antòni de Bordèu e qu'estudiè la medecina a Montpelhièr, que ho lo mètge deu rei Loís XV e un amic de Denis Diderot ; per aquesta rason que participè a la redaccion de L'Enciclopedia e Diderot que'u mentau dens los son Saunei de Dalembert. Qu'ei conegut per aver encoratjat au desvolopament deu termalisme.
Composicions en occitan[modificar | modificar la font]
Hèra estacat a la soa Vath d'Aussau nadau, que compausè en bearnés ua dedicaça hornida en cap deu son libe : Recherches sur les maladies chroniques. Miquèu de Camelat qu'ac editore au sègle XX.
Son poema Aumatgee qu'ei tanben inclús dehens l'antologia de poesia bearnersa de Vignancour
Recherches sur les maladies chroniques[modificar | modificar la font]
Pro longtemps i a (benaja Diu !) qu'aqueras hautas montinas ombratjan noste val e la brava gen qui l'abita... Crestians non èran aqueths antics montanhars e de la Geantaria bèth drin, si no'm trompi, tienèn : raça vienguda, en quauques sauts, de las planas de Sennaar.
Las ribèras en aqueth temps e las planas, qui ara tan braguen, non èran que mars, pesquèrs e gaves.
Mès quan las mars se hon retiradas e las planas eishucadas, los Ossalés, seguint lo cors de l'aiga a los debrís de las montanhas, descendón abitar lo plat país e mèstes que'n hon junqu'au pont long, qui engüèra tienen.
Atau vivèn de lèit e de bròja de milh nostes pairbons. Las loas molhèr que'us hielavan lan e que'us sabén téisher capas e dehauts e davaths e bragas e porpoèns e berrets. Tela de lin non se'n i caneja que longtemps après...
Aumatge[modificar | modificar la font]
Aumatge[modificar | modificar la font]
Pro b'an cantat, shens dobte, e pro canteran
Lo tendre amor, la guerra e tot çòque de gran
Per lo monde se hè, despuish que, d'ua alenada
Drin de probe en Adam per Diu estó cambiada.
Los membres be 'u me possen, deu cap dinc aus talons,
Com aus arbes se hèn, e brancas e botons;
E son sang que cola, peu miei de sas artèras,
Com l'aigueta qui court capvath las arribèras;
E com los rais deu só se'n van tot escauhant,
La calor que s'esten, hens sas carns en baran.
Que's devèilhe, que's lhève e sons membres qu'agite ;
Sons uelhs e son plantats, cadun dens sa guerita ;
Son nas se'n va sentir; sa man que sap tastar;
Sa lenga dens son clòt, que s'apresta a gostar;
Per l'aurelha qu'enten, quan non l'a pas tròp dura :
Aqueths utís que son los cinc sens de natura.
E malaia la sèrp, dont lo beròi accent,
A l'òmi he sentir qu'avè un aute sens !
Tot lo monde be sap, qu'Eve la vesiada,
Be pergó son aunor dens aquèra vagada,
E que tròp malament he créder a son marit,
Çò qui la sèrp, cap a cap, tantòst l'avè dit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Claver, Pau. Prosateurs Béarnais. Pau : Per Noste - Marrimpoei, 1980.
- Clavé, Paul. Littérature gasconne: prosateurs béarnais. Orthez : Per Noste, 1980.(edicion sus google book).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vignancour, 1860, pagina VI.
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


c: text/html

text:
Bidart
Bidart (Bidart en francés e Bidarte en basco) qu'ei ua comuna situada suber la còsta deu golf de Gasconha, au Bascoat, dens la província tradicionau de Labord e lo canton de Sent Joan de Lus.
L'arriu d'Uhabia que travèrsa la comuna.
Las comunas tòcatocantas que son Biàrritz au nòrd, Sent Joan de Lus a l'oèst, Guetaria au sud e Arbona e Ahetze a l'èst. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
= 64125

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taula Redonda
La Taula Redonda (var. Taula Redona) es, dins la legenda del rei Artús, la taula legendària qu'a l'entorn d'ela se reünissian lo rei Artús e sos cavalièrs, dits « Cavalièrs de la Taula Redonda ».
Lo primièr autor que la mencionèt foguèt Wace, autor normand, que dins son Roman de Brut (1155) parla d'una taula construita sus l'ordre d’Artús per reünir sos melhors cavalièrs. Es un simbòl de patz e d'egalitat, per que se pòt pas aver precedéncia a l'entorn d'una taula redonda
Aquela taula es benlèu l’adaptacion de la taula dels festins dels mites celtics. Segon los autors, lo nom e lo nombre dels cavalièrs podent sèire a l'entorn de la taula vària; Chrétien de Troyes parla d'aperaquí trenta, Layamon de 1600 !
Segon Robert de Boron, la Taula Redonda seriá una creacion de Merlin per Uther Pendragon, en sovenir de la Taula de la Cena e d'aquela fondada per Josèp d'Arimatèa quand arribèt en Grand Bretanha. A la mòrt d’Uther, Bretanha plonja dins le caòs e la taula es balhada al rei Leodagan. Quand Artús arriba sul tròne e se marida amb Guenièvre, filha de Léodagan, la taula es balhada coma dòt al novèl rei qu'installa aquela taula a sa cort. Dins aquela version, la taula aculhís 50 cavalièrs.
Los diferents cavalièrs apelats a s'installar a l'entorn d'aquela taula lor nom es inscrich sul sèti. Sol un sèti pòrta pas cap d'inscripcion e demòra vacant en sovenir de Judas. Es lo « sèti perilhós » ont sol poiriá se sèire lo melhor cavalièr, aquel que trobarà lo Graal e aurà lo còr mai pur. Aqueles que temptan lor cança mas que complisson pas aquelas condicions son englotits dins la tèrra.
Perque una taula redonda ?[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, las taulas èran carradas. Lo senhor se sesiá al mitan de la taula en nautor e las plaças d’onor èran situadas a la drecha e a l'esquèrra. La forma redonda, simbolizant la fraternitat, empacha tota precedéncia entre aqueles que se sèson. Atal los cavalièrs d'Artús forman un ordre cavalierenc « Los Cavalièrs de la Taula Redonda » e representant alara un ideal de la cavalariá.
Al delà d'aquel ideal de cavalariá, la Taula Redonda es tanben a l’imatge del monde. « Ja verroiz la Table Ronde Qui tournoie comme le monde. » (Tristan dans Tristan et Iseult de Béroul).[1]


text:
Tom Hardy
Tom Hardy es un actor britanic de cinèma e de teatre que naissèt lo 15 de setembre de 1977.
Hardy comencèt sa carriera dins la seria Frères d'armes en 2001.
Son premier ròtle au cinèma foguèt dins La Chute du faucon noir de Ridley Scott.
En 2009 Tom Hardy obtenguèt lo ròtle de Michael Gordon Peterson (escaissat Charles Bronson), per lo quau prenguèt 20 kg de massa musculara puei faguèt partida dau « casting » de Inception ambé Leonardo di Caprio e Marion Cotillard.
En 2011 joguèt dins lo filme Warrior au costat de Joël Edgerton.
En 2012 foguèt causit per jogar lo ròtle de Bane dins lo filme The dark night rises la 11ena adaptacion de Batman au cinèma.
Per lo filme Mad Max :Fury road que sortirà en 2013, jogarà lo ròtle de Max Rockatansky lo celèbre policier australian.


text:
Achal Prabhala
Achal Prabhala es un escrivan, activista e cercaire indian que viu actualament a Bangalòre, Karnataka.[1] Es conegut mai que mai per son trabalh suls dreches de proprietat intellectuala dins los domenis de la medecina e del saber. A mai es membre del conselh d'administracion del Centre per Internet e la Societat (en anglés: Centre for Internet and Society)[2] e de l' Advisory board de la Fondacion Wikimedia.[3][4][5]
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala, escrivan e cercaire[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala es un escrivan indian que demòra actualament a Bangalòre. Demest sas divèrsas publicacions, a escrich un ensag "Yeoville confidential" [6] que foguèt publicat dins Johannesburg: Elusive Metropolis, una òbra collectiva famosa, entre divèrses escrivans e artistas coneguts d'Africa del Sud o d'autres païses, coma per exemple Achille Mbembe. Tanben a publicat mantun article dins Outlook [7], una de las revistas mai popularas en Índia [8]. En 2010, foguèt coautor del libre Access to knowledge in Africa ("Accès a la coneissença en Africa") amb divèrses expèrts d'aquest domeni [9]
A mai Achal Prabhala trabalha coma cercaire critic sus la proprietat intellectual dins los domenis de la medecina e de la coneissença. Entre 2004 e 2006 foguèt lo coordenador d'una campanha per tal d'ofrir l'accès a de material educatiu en Africa del Sud. Fa tanben de recerca sus la question de l'IPR amassa amb lo Forum de Lei Alternativa en Índia.[10]
En 2007, Prabhala e d'autres activistas faguèron public lo rapòrt del Comitat Mashelkar[11] que donava supòrt a l'indústria internacionala pharma amb sas recomandacions.[12] Afirmèron alara que, pr'amor de complaire a aquela indústria internacionala, lo comitat aviá copiat mot aprèp mot una part d'un rapòrt qu'èra estat elaborat per Shamnad Basheer, qu'aviá rebut son finançament d'un consòrci de firmas multinacionalas.[13] En seguida d'aquesta divulgacion e de l'acusacion de plagiat, Raghunath Anant Mashelkar, lo Director General en aquel temps del Conselh de Recerca Scientifica e Industriala (CSIR), demandèt al govèrn de suprimir aquel rapòrt qu'èra estat redigit per un grop qu'el meteis aviá dirigit [14][15][16]
L'implicacion de Prabhala a l'endedins del movement wikipedian[modificar | modificar la font]
A mai de sas activitats d'escrivan e de cercaire, Prabhala es conegut encara mai al sen del movement wikipedian per son ròtle dins lo Conselh d'Administracion de la Fondacion Wikimèdia[17][18] d'ençà el 2005. Amb Priya Sen e Zen Marie, Prabhala realizèt recentament lo film People are Knowledge[4]. Aqueste film, que foguèt finançat en granda part gràcias a una ajuda de 20.000 dolars de la Fondacion Wikimçdia, se faguèt dins l'encastre d'un projècte de recerca que voliá trobar de metòdes novèls per far de citacions dins la Wikipèdia.[19]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [ http://books.google.com/books?id=izEEAAAAMBAJ&pg=PT41&dq=%22Achal+Prabhala%22+Outlook&hl=ca&ei=rg7ETv6oIsnChAfP7LmCDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false]
- ↑ [3].
- ↑ (2007) Digital decision making: back to the future. Springer, 288. ISBN 9781846286728.
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
Òbras[modificar | modificar la font]
- Access to knowledge in Africa (2010) écrit avec C. Armstrong, J. De Beer, D. Kawooya and T. Schonwetter.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Road To Wellville d'Achal Prabhala
- Outlook India: Achal Prabhala
- The Times of India : Patent Wrong
- Battling HIV/AIDS – A Decision Maker's Guide to the Procurement of Medicines and Related Supplies
- Intellectual Property, Education and Access to Knowledge dans Southern Africa, Response to Indian Copyright Law Amendment
- "Reconsidering the Pirate Nation: Notes from South Africa and India" Per Lawrence Liang e Achal Prabhala]
- Tehelka: Indian Patents: Doing Just Fine : In the wake of the Madras High Court’s landmark ruling on Novartis, CHAN PARK and ACHAL PRABHALA disentangle some key myths around patent law


text:
Primièra Visión
En la teologia del Movement dels Santos dels Darrièrs Jorns, la Primièra Vision foguèt una teofanía experimentada per Joseph Smith, Jr, pendent lo decenni de 1820 en un luòc prèp dins lo sieu ostal, cridat uèi jorn l'arboleda sagrada, a l'oèst de Naua Yòrk. Smith diguèt qu'en orar per saber coma glèisa èra la vertadièra, coma responsa, messatgièrs celestials li diguèron que totas las glèisas existentas en l'epòca èran falsas e s'avián corromput.
« Vegèri una colomna de lum, mai brilhant que lo sol, dirèctament naut de lo mieu cap; e aquela lutz gradualment descenèt fins a pausar sus mi [...] En reposar sus mi la lutz, vegèri en l'aire naut de ieu a dos Personatges, lo fulgor qu'e glòria n'admeton pas descripcion. Un d'eles me parlèt, en me cridant per lo mieu nom, e diguèt, en soslinhant a l'autre: Aquel es lo mieu Filh Aimat: Escota-o! »


text:
Vath deus Reis
La Vath deus Reis (en arabi : وادي الملوك Wādī al-Mulūk) qu'ei ua anciana necropòli faraonica de l'Empèri Navèth de l'Egipte Antica (enter las 18au e 20au dinastia qui regnèn enter los sègles -XVI e -XI). Qu'ei situada sus l'arribèra occidentadua deu fluvi Nil au ras de l'antica ciutat de Oaset (Tèbas entaus grècs) e dens ua depression de la Cadena Libica.
Qu'ei un deus principaus lòc arqueologics e toristic d'Egipte e qu'ei famosa per acessa las tombas de Ramses II e de Totankhamon. Los tombèus que son deu tipe ipogèu, qu'ei a díser que son curats dehens l'arròca. Gaireben tots que son estats profanats e panats (com ac ho tanben lo famós tombèu de Totankhamon a maugrat de conservar ua bèra mòstra de tresaurs).
Los tombèus que son classificats dab un nombre KV (per King Valley en anglés).


text:
1295
Aquesta pagina concernís l'an 1295 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine de Senfa Ared IV (1294-1295). Hezba Asgad (1295-1296), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.


text:
Azalaís d'Altièr
Azalaís d'Altièr es una trobairitz que visquèt al sègle XIII.
Es eissida de la nòbla familha dels senhors d'Altièr[1] en Gavaudan. Èra contemporanèa del trobador Uc de Sant Circ[2] que li dediquèt una cançon epistolara[3]. Es la sola femna coneguda qu'aja escrich un Salut d’amor[3].
De còps, es confonduda amb Almucs de Castèlnòu, una autra trobairitz eissida de la noblesa gavaudanesa.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Informacion sul sit del canton de Vilafòrt e Bulletin de la Société des lettres, sciences et arts du département de la Lozère, 1899.
- ↑ Eva Martin Sartori e Dorothy Wynne Zimmerman, French Women Writers, p. 499
- ↑ 3,0 3,1 Universitat d'Ottawa.


text:
-648
Aquesta pagina concernís l'an -648 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Babilònia ambé la presa de la vila e son pilhatge per leis Assirians. Shamash-shum-ukin, qu'aviá organizat lo complòt a l'origina de la guèrra en 652 avC moriguèt dins l'incendi de son palais. Pasmens, aquela victòria marquèt la fin de la guèrra car lo conflicte contunièt còntra leis Elamitas.


text:
Reiaume de Navarra
Lo Reiaume de Navarra (var. Reialme de Navarra) qu'ei ua entitat politica situada suus dus costats deus Pirenèus qui existí a partir deu sègle IX. La soa capitau istorica que ho Pampalona puish Pau.
A maugrat qu'ua importanta partida de lo son pòble e hosse de lenga e de cultura basca, qu'utilizè l'occitan dens la soa canceleria.
Lo Reiaume de Navarra que s'uní au sègle XV dab la principautat de Fois-Bearn alavetz tanhenta deu poder politic francés rivau deu reiaume deus Reis Catolics d'Espanha. Qu'ei per aquesta rason que Ferrand II d'Aragon e l'invadí en tot ocupar definitivament la Hauta Navarra en deishant au rei de Navarra (Enric II de Labrit) pas sonque la Baisha Navarra.
Lo son arrèr hilh, Noste Enric, que vadó tanben rei de França e lo son hilh Loís XIII qu'estaquè lo reiaume de Navarra (la Baisha Navarra) a França mentre qui la Hauta Navarra be demorava ua possession deu Reiaume d'Espanha.
Uei lo dia Navarra qu'ei administrada per la Comunautat Forala de Navarra (en Espanha) e lo departament deus Pirenèus Atlantics.


text:
1074
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1074 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Annexion d'una partida de Vexin per Felipe Ièr après un conflicte ambé Simon de Valois.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Assassinat de Nasir ad-Dawla. Nominacion de Badr al-Jamali coma visir que lo demorèt fins a sa mòrt en 1094. Son autonòmia fòrta minèt l'autoritat dei califas fatimidas que perdèron pauc a pauc son contraròtle sus la politica de sei visirs. Pasmens, la politica de Badr al-Jamali permetèt de restaurar l'òrdre e d'adoptar una politica de desvolopament urban marcat per la bastida d'uneis infrastructuras importantas.
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Conquista de Sogdiana per lei Seldjokides.


text:
Guèto
Un guèto (var. guetò, gueto, guèt, ghetto per lo tèrme generau e judariá, juteria per lo tèrme especific ai comunautats josievas) designava inicialament un quartier reservat ò impausat ai Josieus. I avián generalament lo drech de viure segon sei lèis e costumas.
Per extension, lo tèrme designa tanben a l'ora d'ara de quartiers onte son concentrats una minoritat etnica, culturala ò religiosa. Aquela minoritat es generalament desfavorizada mai lo tèrme comença d'èstre utilizat per designar de quartier onte certanei minoritats de populacions richas se concentran. Dins totei lei cas, lo mòt a generalament una conotacion pejorativa.


text:
Obelisc de Buenos Aires
L' Obelisc de Buenos Aires qu'ei lo monument lo mei emblematic d'aquesta ciutat. Apitat a la crotzada de las famosas aviengudas Corrientes (coneguda com l'"avienguda qui non drom pas jamei") e 9 de Julio (chafrada com l'"avienguda la mei larja deu monde) qu'ei haut de 67,5 m.
Que ho edificat devath la presidéncia de Agustín Pedro Justo entà celebrar los 400 ans de la fondacion de Buenos Aires.
Òbra de l'arquitècte Alberto Prebisch a soa bastida que debutè lo 20 de març de 1936 e lo monument (bastit en sonque dus mes) que ho estreat lo 23 de mai. En 1939, Roberto Marcelino Ortiz, lo successor deu president Agustín Pedro Justo, que voló l'avalir en arguant rasons esteticas, practicas e de seguretat shens s'i escàder. Durant las annadas 80, ua cleda que ho hornit entà estancar las degradacions qui pativa, e mei que mei, los grafitis.
Per'mor de la soa valor simbolica e de s'estar a la crotzada de dus eish màgers de la ciutat, qu'ei un lòc on los abitants de Buenos Aires e s'amassan per hestejar victòrias esportivas (e mei que mei a l'escadença deus campeonats de fotbòl) o politicas.
La diada mondiau de luta contra lo SIDA que dè lo parat de'u caperar d'un preservatiu gigant de tela. Deu medish biais, a l'escadença deus trenta ans de la Nueit deus Gredons (quan la Dictatura Militara de las fin de las annadas setanta e sequestrè, torturè e aucidó un grop d'adolescents) que ho desguisat en gredon gigant.


text:
Gauta
Las gautas (en latin: buccae) constituisson la partida de la cara situada jols uèlhs e entre lo nas e l'aurelha esquèrra o drecha.
Es carnosa pels umans e autres mamifèrs. La pèl es suportada pel menton e las maissas, formant la paret laterala de la boca umana, e tocant de biais visible l'òs zigomatic jols uèlhs.
Pels umans, aquela region es inervada pel nèrvi bucal.
L'interior de la gauta (qu'es una partida de la cavitat bocala) es cobèrta amb una membrana mucosica. Es lo luòc mai comun que s'extreu una mòstra d'ADN mejan una brosseta de coton.


text:
1467
Aquesta pagina concernís l'an 1467 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Conquista de la Mesopotamia Auta e annexion dei territòris ocupats per la federacion tribala dau Moton Negre.
Turcomans dau Moton Negre[modificar | modificar la font]
Destruccion de la federacion tribala dau Moton Negre e annexion per aquela dau Moton Blanc.


text:
1798
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1798 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Au començament de l'annada, lo negus Yonas foguèt obligat d'abdicar e de rendre lo poder a Tekle Giyorgis Ièr qu'èra sostengut per la màger part dei senhors importants de l'aristocracia. Dins aquò, lei conflictes entre senhors contunièron.
Kaffa[modificar | modificar la font]
Acomençament dau rèine de Hoti Gaocho (1798-1821).
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Fin dau rèine dau sultan Badi VI (1791-1798) que son poder èra subretot nominau. Foguèt remplaçat per Ranfi (1798-1804) qu'aguèt un poder identic e lo declin dau Reiaume Funj contunièt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta per lo fisician francés de la lèi de Charles depintant un liame entre la pression d'un volum constant de gas e l'aumentacion de sa temperatura.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de la nocion de vector per lo geomètre danés Caspar Wesel dins un estudi sus lei nombres complèxes
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de març - Jansemin, escrivan occitan (m. 1864)
- 26 d'abril - Eugène Delacroix, pintor francés (m. 1863)
- 12 d'octobre - Pèire I de Brasil e IV de Portugal, Emperaire de Brasil e Rei de Portugal (m. 1834)


text:
Escòrça terrèstra
L'escòrça terrèstra, tanben apelada crospa o crosta, es la part solida e mai extèrna de la Tèrra. Ne representa lo 1%. Es constituida per de minerals que s'agropan e forman de ròcas. Es discontinua pr'amor qu'es formada de placas tectonicas que se mòvon. Es fòrça dinamica amb una granda activitat geologica. A una espessor de 5 a 40 km.
A l'interior del mantèl superior i a una importanta discontinuitat que se tròba a una prigondor fòrça variabla. La part pus extèrna del mantèl superior es fermament unida amb l'escòrça, formant un ensemble compacte que recep lo nom de litosfèra.
I a dos tipes de litosfèra:
- Litosfèra continentala: Formada per l'escòrça continentala e una part del mantèl superior. Arriba a aver una espessor de gairereben 300 km jos las cadenas montanhosas, mentre que per las zònas planas continentalas l'espessor es d'aperaquí 100 km.
- Litosfèra oceanica: Constituida per l'escòrça oceanica e una part del mantèl superior. A una espessor de mens de 100 km per las zònas mai ancianas dels oceans, e de mens de 20 km per las zònas mai joves dels oceans.


text:
Sant Gervais
Sant Gervais ( Saint-Gervais-sur-Mare en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau dins los Monts d'Òrb, entre los monts d'Espinosa e d'Escandòrgue.
Es integrada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Masatges e bòrias[1][modificar | modificar la font]
- Castanet lo bas
- Las nièras
- Mescle
- Rongas
- Las salas
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent l'ancian regim la comuna se disiá Sant Gervais Vila, per la desapariar de Sant Gervais tèrra feiraira (uèi Ròsis).
La comuna èra estacada al departament de Tarn tre la constitucion dels departaments.
La comuna foguèt restacada a Erau amb la lèi del 28 pluviôse de l'an V qu'escambièt lo canton d'Angles e lo canton de Sant Gervais.
Prenguèt son nom actual amb lo decrèt del 8 octobre de 1958.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa parroquiala de Sant Gervais e Sant Pròtais
- La capèla dels penedents blancs (retaule del sègle 17)
- La capèla de Nòstra Dòna de Loreta
- La capèla de Sant Bertomieu
- Lo site de Neiran (sXI-XX)
- L'anciana bastida dels campanièrs Granier a Castanet lo bas. Uèi a Erépia
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jaume Roergas de Serviez (1679-1727) istorian.
- Emanuel de Serviez (1755-1804) general e òme politic.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquesta seccion, los noms autentics dels masatges son pas completament assegurats; demandan d'informacions complementàrias, e eventualament de correccions.


text:
Terondèls
Terondèls[1][2][3] (Thérondels en francés) es una comuna occitana de Carladés (Auvèrnhe ) dins lo departament francés d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a aperaquí 950 mètres d'altitud, Thérondels es la municipalitat la mai septentrionala del Aveyron. Situada en contrebas del Plomb del Cantal, a traversat pel Siniq. Lo Hirondelle e la Truyère - Lac del barrage de Sarrans - la limitan cap a l'èst.
En mai de Thérondels la municipalité dispausa de divèrses d'autres pòbles e caserius: Lo Bousquet, Campheyt, Casternac, Douzalbats, Faliès, Fieux, Frons, Gorse, Jo, Ladignac, Laussac, Longvieux, Mandilhac, lo Meyniel, Nigresserre e Pervilhergues.
Laussac Se tròba sus una péninsule en lo Lac de Sarrans.
Al sud de Douzalbats, i a una pista de atterrissage per aviam ultra-leugièr motorisés, ULM. La municipalitat acuèlh tanben un sentier de randonnée apertenent a la ret de las "sentiers de l'imaginari" de la Comunitat de municipalitats del Carladez.
Située à environ 950 mètres d'altitude, Terondèls est la commune la plus septentrionale de l'Aveyron. Située en contrebas du Plomb du Cantal, elle est traversée par le Siniq. L'Hirondelle et la Truyère - Lac du barrage de Sarrans - la limitent vers l'est.
Outre Terondèls la municipalité dispose de plusieurs autres villages et hameaux: Le Bousquet, Campheyt, Casternac, Douzalbats, Faliès, Fieux, Frons, Gorse, Jou, Ladignac, Laussac, Longvieux, Mandilhac, le Meyniel, Nigresserre et Pervilhergues.
Laussac se trouve sur une péninsule dans le Lac de Sarrans.
Au sud de Douzalbats, il y a une piste d'atterrissage pour avions ultra-léger motorisés, ULM. La commune accueille aussi un sentier de randonnée appartenant au réseau des "sentiers de l'imaginaire" de la Communauté de communes du Carladez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a l'an 1000, lo vicomte de Carlat, Gilbert, fonda un monastèri de femnas #que ne demòra la glèisa. Lo vilatge se desvolopèt a l'entorn. Après 1185, lo monastèri ven un prieuré en dependent del abbaye Sant-Pierre de Blesle.
Vers l'an 1000, le vicomte de Carlat, Gilbert, fonde un monastère de femmes dont il reste l'église. Le village va se développer autour. Après 1185, le monastère devient un prieuré dépendant de l'abbaye Saint-Pierre de Blesle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mur-de-Barrez, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1996
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
1259
Aquesta pagina concernís l'an 1259 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de negociacions acomençadas en 1257, signatura dau Tractat de París ambé lo rèi d'Anglatèrra Enric III (1216-1272). Aquò permetèt de restaurar la patz entre lei dos reiaumes qu'èran en guèrra dempuei mai d'un sègle. Lo rèi anglés gardèt ò reprenguèt possession de Lemosin, de Perigòrd, de Guiana, de Carcin, d'Agenés e dau sud de Charanta. Pasmens, deguèt i acceptar la senhoriá superiora dau rèi de França. De mai, Loís IX (1226-1270) gardèt Normandia, Torena, Anjau, Peitau e Maine qu'èran estats conquistats per Felip August (1180-1223).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de París après doas annadas de negociacions ambé França. Permetèt de restaurar la patz entre lei dos reiaumes qu'èran en guèrra dempuei mai d'un sègle. Lo rèi anglés gardèt ò reprenguèt possession de Lemosin, de Perigòrd, de Guiana, de Carcin, d'Agenés e dau sud de Charanta. Pasmens, deguèt i acceptar la senhoriá superiora dau rèi de França. De mai, Loís IX (1226-1270) gardèt Normandia, Torena, Anjau, Peitau e Maine qu'èran estats conquistats per Felip August (1180-1223).
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Nymphaeon ambé l'Empèri de Nicèa que restaurèt l'Empèri Bizantin dos ans pus tard. Donèt d'avantatges comerciaus fòrça importants ai marchands de la Republica au sen de l'Empèri Bizantin e un quartier de sa capitala per s'installar.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls dau khan Mongke qu'èran a atacar la region de Sichuan. Afeblida per una epidemia de colerà, l'armada mongòla aguèt de dificultats per conquistar lei fortificacions bastidas per lei Song dins la region dempuei la fin deis annadas 1230. Mongke menèt personalament lo sètge de Hochwan e fisèt aqueu de Wuchang a Kubilai e aqueu de Kwangsi a Uryankhadai. Pasmens, lo clima agravèt leis epidemias que tocavan lei Mongòls ambé l'aparicion d'autrei malautiás grèvas (diarrèas... etc.) e lei pèrdas se multipliquèron. Lo 11 d'aost, foguèt lo torn de Mongke de morir de malautiá (probablament lo colerà). Son fiu conoguèt un destin similar un mes pus tard. Aquò entraïnèt la retirada deis envasseïres e una guèrra civila (1260-1264) a prepaus de la succession.
L'Empèri Song obtenguèt ansin quauqueis annadas de patz mai sa situacion demorèt malaisada en causa de la destruccion de plusors regions agricòlas dau nòrd. De mai, la Cort acomencèt de se devesir entre faccions rivalas qu'anavan minar lo potenciau militar de l'armada e suscitar un maucontentament grèu entre lei paisans.


text:
M1 Abrams
Lo carri M1 Abrams es un carri de combat principau estatsunidenc de tresena generacion. Desvolopat dins leis annadas 1970, intrèt en servici en 1980 per remplaçar lo carri M60 Patton. Tres versions principalas existisson dichas M1, M1A1 e M1A2. Equipa leis Estats Units d'America e certanei aliats de Washington (Egipte, Arabia Saudita, Austràlia, Iraq o Kowait). Mai de 9 000 unitats son estadas produchas e la produccion es totjorn en cors ambé lo desvolopament d'una version novèla dicha M1A3.
Participèt ai doas guèrras estatsunidencas en Iraq e foguèt utilizat per lei fòrças estatsunidencas en Bosnia e au Kosovo. I obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei carris advèrs sus lo prat batalhier mai conoguèt de dificultats durant lei combats urbans còntra lei guerilhas iraquianas.


text:
Amiga 500
L'Amiga 500 es un ordinator personau de la familha deis Amiga.
Fuguèt, e de luenh, lo mai popular de totei leis ordinators d'aquela familha, talament que son arquitectura, facha en 1985 servissiá de basa per lei juecs vidèos que sortián en 1995.
D'efiech, l'Amiga OS presentava, avans lei MacIntosh d'Apple e leis IBM PC, un sistèma multitasca, e tres coprocessors (Agnus, Paula e Denise) que fasián que lo processor principau (un Motorola 68000) li demorava que de gestionar lei calculs de basa.


text:
Anizy-le-Château
Anizy-le-Château es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Donat per Clovis a sant Remi, #que lududes-quitament lo #donar al évêché de Laon. Comtat erigit l'an 1397 per Charles VI en favor de Texans de Roucy, avesque de Laon. Aqueles avesques i avián un poderós castèl, reconstruit a Modèl:La s- pel cardinal de Borbó, remanié a Modèl:La s- per Mgr|de Modèl:Rochechouart, #que #far egalament paver tota la vila.
Donné par Clovis à saint Remi, qui lui-même le donna à l'évêché de Laon. Comté érigé en 1397 par Charles VI en faveur de Jean de Roucy, évêque de Laon. Ces évêques y avaient un puissant château, reconstruit au Modèl:S- par le cardinal de Bourbon, remanié au Modèl:S- par Modèl:Mgr, qui fit également paver toute la ville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Arrondiment de Laon


text:
Felip Douste-Blazy
Felip Douste-Blazy, nascut lo 1 de genièr de 1953 a Lorda, es un òme politic francés, membre de l'UDF puèi de l'UMP.
Cardiològ, foguèt deputat cònsol màger de Lorda puèi de Tolosa. E aprèp Ministre de la Cultura, de la Santat e dels Afars Estrangièrs, es uèi Conselhièr especial del Secretari General de las Nacions Unidas, encargat de las fonts innovadoras de finançament del desvolopament.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Natiu de Lorda, Filip Douste-Blazy seguèt d'estudis de medecina a Tolosa onte faguèt son internat en 1976, e sostenguèt sa tèsi en 1982. Foguèt cardiològ a Lorda e a Tolosa, a l'espital de Purpanh a partir de 1986. Venguèt professor de medecina en 1988 a la Facultat de Sciéncias de Tolosa, en epidemiologia, economia de la santat e de prevencion.
Començaments politics[modificar | modificar la font]
Dintrèt en politica en març de 1989 coma cònsol màger de Lorda[1].
Foguèt elegit deputat europèu, sus la lista Centre per Euròpa, en junh del meteis an pel Partit Popular Europèu.
Son ascencion foguèt aviada: elegit deputat dins la segonda circonscripcion dels Nauts Pirenèus a la fin de març de 1993, qu'abandonèt aprèp sa nominacion coma ministre delegat a la Santat, foncion que cumulèt amb aquela de pòrtaparaula del govèrn a partir de 1995.
A Lorda, Filip Douste-Blazy axèt son accion sul torisme. La RN 21, l'aeropòrt Tarbes-Aussun-Lorda e la novèla gara SNCF, lo novèl ofici del torisme e de de luòc d'acuelh pels malauts. Mas la Cambra Regionala dels Comptes constatèt en 1997 un aument dels còstes de foncionament de la vila. Los impòsts locals aumentèron de 77,8 % entre 1988 e 1994[2], per baissar a partir de 1998[3], lo deute de la vila èra de 206 milions de francs o 13 885 F per capita en 2000[4].
Ministre de la Cultura[modificar | modificar la font]
Sostenguèt de Jacques Chirac per venir president, foguèt nomenat ministre de la Cultura lo 18 de mai de 1995 aprèp la victòria.
En junh, tornèt èsser cònsol màger de Lorda.
Coma ministre de la cultura dirigiguèt sa politica cap als territòris urbans e rurals desfortunats, en associant los actors de l'agençament del territòri e de l'Educacion Nacionala[5].
En mai de 1997, foguèt escotelat a Lorda per un fòl[6].
Deputat e cònsol màger de Tolosa[modificar | modificar la font]
En junh, aprèp l'escac a las eleccions legislativas, tornèt a son sèti de deputat dels Nauts Pirenèus, venent president de l'UDF-Alliance a l'Assemblada Nacionala.
En març de 2001 se faguèt elegir dins la primièra circonscripcion de Nauta Garona. Ganhèt las eleccions municipalas de Tolosa, succedissent a Gui Hersant.
A la fin de 2001, s'associèt a la candidatura de Jaume Chirac per un segond mandat.
Elegit deputat de Nauta Garona en junh de 2002, venguèt secretari general de l'UMP, refusèt de dintrar al govèrn per demorar a Tolosa.
Es tanben mèstre de conferéncia a l'Universitat París VII - Diderot onte ensenha cada an la santat publica.
Ministre de la Santat[modificar | modificar la font]
Lo 31 de març de 2004, foguèt nomenat ministre de la Santat e de la Proteccion sociala, e abandonèt son mandat de cònsol màger de Tolosa, que lo remplacèt Joan-Luc Moudenc.
Ministre dels Afars Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Preferiguèt lo Ministèri dels Afars Estrangièrs a un Ministèri dels Afars Socials elargit dins lo govèrn Dominique de Villepin[7].
Se distinguiguèt per de porradas, quand confondèt Taiwan e Tailàndia o Croàcia e Kosova, e de declaracions embarrassantas, qualificant de « militar » lo programa nuclear, eca. Son manca de mestresa dels còdis diplomatics e dels afars, coma son gost per la comunicacion, encanhava los foncionaris del ministèri.
Coma ministre, defendiguèt una diplomacia umanitària, desvolopant lo fons Unitaid, finançament innovadís de compras de medicaments per una taxa de solidaritat suls bilhets d'avion, iniciada pels presidents Chirac e Lula.
Dempuèi 2007[modificar | modificar la font]
Demissionari aprèp la victòria de Nicolas Sarkozy coma president, renoncièt a se presentar a las legislativas dins la 1a circonscripcion de Tolosa.
Lo 3 de març de 2007, foguèt elegit president del conselh d'administracion d'Unitaid[8].
En junh de 2007, foguèt nomenat conselhièr, encargat de mission prèp del President de la Republica.
En febrièr de 2008, venguèt Conselhièr especial per las fonts innovadoras de finançament del desvolopament, prèp del Secretari General de las Nacions Unidas[9][10]. Dins aquel encastre, creèt MassiveGood, un programa umanitari per que los viatjaires pòscan far de microcontribucions a Unitaid quand resèrvan un bilhet d'avion o d'autres mejans de transpòrts sus Internet.
Aquel programa, que dirigís, es un escac, tecnic— retard dins la finalizacion del logicial — e public, malgrat los contactes establits amb Bill Clinton o Ban Ki-moon. La fondacion Unitaid s'arrestèt en 2010 amb de còstes 1000 còps superiors a las dintradas realas[11].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)lourdes Pascal Jalabert, « A Lourdes, le bilan controversé des années Douste », La Dépêche du Midi, 15 février 2000
- ↑ id=lourdes
- ↑ sanspitie Gilbert Laval, « Lourdes, sans pitié », Libération, 7 mars 2001
- ↑ id=lourdes
- ↑ Ministres, site del ministèri de la Cultura
- ↑ (fr)« Suite attentat Douste Blazy », site de l'INA, 2 de mai de 1997.
- ↑ (fr)« Philippe Douste-Blazy, Catherine Colonna à la diplomatie : le mariage du médiatique et de l'experte », Le Monde, 4 de junh de 2005
- ↑ Composicion de las instàncias d'Unitaid sul site oficial
- ↑ (en)[1], List of UN Senior Officials, June 27, 2011, p. 19
- ↑ (en)[2] Biographical Note - Secretary-General appoints Philippe Douste-Blazy of France as special adviser on innovative financing for development, 19 février 2008
- ↑ (fr)L'incroyable M. Douste-Blazy, per Sophie Coignard dans Le Point, lo 21 d'octobre de 2010.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Pour sauver nos retraites, éditions Plon, collection Demain, 1998
- Le profit partagé, éd. Plon, collection Demain, 2000
- La ville à bout de souffle, éd. Plon, collection Demain, 2000
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)site oficial
- (fr)ficha sul site de l'Assemblada Nacionala
- (fr)ficha sul site del Parlament Europèu


text:
Mauprévoir
Mauprévoir es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat a traversat pel Clain. La vallée del Clain aboca lo étang de Combourg (28 ectaras) e d'un complèxe de étangs secondaires (Pressac, Charroux) en definint una zòna considerabla per lo sieu avifaune.
Le territoire de la commune est traversé par le Clain. La vallée du Clain débouche sur l'étang de Combourg (28 hectares) et d'un complexe d'étangs secondaires (Pressac, Charroux) définissant une zone remarquable pour son avifaune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap de document istoric porg pas de precision en lo cas de la naissença del pòble. Vertat es, totun, que la distincion de Mauprévoir existissiá en 1179, perque a aquela epòca, un nomenat Audebert, viguier e la siá femna Flandrine, fan don d'un préhenbier de blat dins la siá tèrra de Mauprévoir, a la abbaye de Montazai (comuna de Savigné).
Coma la rèsta de la França, Mauprévoir acuèlh favorablament las avançadas de la Revolucion francesa. Planta aital lo sieu arbre de la libertat, simbòl de la Revolucion. Ven lo luòc d'adesion de totas las fèstas e dels principals eveniments revolucionaris, coma lo brûlement dels títols féodaux lo 24 de novembre de 1793[1].
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la linha de démarcation traversava la comuna[2], del 22 de junh de 1940 al 1er Modèl:En març 1943, en daissant çò cap de-luòc en zòna liura amb la màger part del territòri de la comuna. A la fin de la guèrra, un planeur Airspeed Horsa de la Royal Aire Força (RAF), tracté per un bombardier Short Stirling en rota cap a Istres per participar a l'operacion Molten, a Itàlia, trinca lo sieu élingue. Lo sieu pilòt li cal procedir a un atterrissage d'urgéncia, al cors #que sola la extremitat de l'ala drecha n'es leugièrament deteriorada en tustarrant un roure[3]. Dels personals de la RAF desembarquen fin en octòbre a Biard, de contunh se reten a Mauprévoir. L'ala es retoilée, e una élingue nòva fixada al planeur. Lo extremitat del cable, en forma d'ampla sivella, a fixat a l'extrèm de grands portamantèls levadas cap al cèl. Un C-47 Dakòta ven de contunh lentament, en plen panatòri, enganchar aquela sivella, e fa décoller lo planeur, operacion rarissime de récupération pendent la Segonda Guèrra mondiala[4].
Aucun document historique ne fournit de précision à propos de la naissance du village. Il est certain, toutefois, que la seigneurie de Mauprévoir existait en 1179, car à cette époque, un nommé Audebert, viguier et sa femme Flandrine, font don d'un préhenbier de froment dans leur terre de Mauprévoir, à l’abbaye de Montazai (commune de Savigné).
Comme le reste de la France, Mauprévoir accueille favorablement les avancées de la Révolution française. Elle plante ainsi son arbre de la liberté, symbole de la Révolution. Il devient le lieu de ralliement de toutes les fêtes et des principaux événements révolutionnaires, comme le brûlement des titres féodaux le 24 novembre 1793[5].
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la ligne de démarcation traversait la commune[6], du 22 juin 1940 au Modèl:1er mars 1943, laissant le chef-lieu en zone libre avec la majeure partie du territoire de la commune. À la fin de la guerre, un planeur Airspeed Horsa de la Royal Air Force (RAF), tracté par un bombardier Short Stirling en route vers Istres pour participer à l’opération Molten, en Italie, rompt son élingue. Son pilote doit procéder à un atterrissage d’urgence, au cours duquel seule l’extrémité de l’aile droite est légèrement endommagée en heurtant un chêne[7]. Des personnels de la RAF débarquent fin octobre à Biard, puis se rendent à Mauprévoir. L’aile est retoilée, et une élingue neuve fixée au planeur. L’extrémité du cable, en forme de large boucle, est fixée au bout de grandes perches dressées vers le ciel. Un C-47 Dakota vient ensuite lentement, en plein vol, accrocher cette boucle, et fait décoller le planeur, opération rarissime de récupération durant la Seconde Guerre mondiale[8].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Pichon, Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena, Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, pàg. 107
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, mapa p 5
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, pàg. 309-310
- ↑ Christian Richard, op. cit., pàg. 311
- ↑ Robert Petit, Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne, Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 107
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, carte p 5
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, p. 309-310
- ↑ Christian Richard, op. cit., p. 311


text:
Enigma (maquina)
L'Enigma èra una maquina portabla creada per encriptar e desencriptar de messatges. Mai precisament, l'Enigma èra una familha de maquinas electromecanicas de rotòr, que la primièra foguèt creada per Arthur Scherbius, e que se ne faguèt puèi mantun modèl. L'Enigma foguèt emplegada comercialament dempuèi las annadas vint. Las armadas e los servicis governamentals alemands tanben l'utilizèron. La version mai famosa d'aquesta maquina es la que fasiá servir la Wehrmacht abans e durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat que los alemands pensavan que son còdi èra inviolable, los aliats capitèron de ne trobar la clau e aital poguèron deschifar maites messatges.


text:
Ricard Ièr d'Anglatèrra
Ricard Còr de Leon (var. Richard Còr de Leon e Lo Rei Richart d'Anglaterra dins la koiné arcaïca dels trobadors), tanben conegut coma Ricard I d'Anglatèrra (var. Richard I d'Anglatèrra), filh d'Enric II d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània, foguèt rei d'Anglatèrra al sègle XII. Éra escaissat Òc e non amor de son umor cambiadissa.[1] Èra tanben trobador e compausava sas cançons en occitan, ja que visquèt pro longtemps en Occitània, dins lo ducat d'Aquitània. Ricard participèt a la Tresena Crosada. Es mòrt a Chasluç lo 6 d'abril de 1199.
D'el conservam aumens un tèxte en occitan (Ja nuls hom pres non dira sa rason) e en vers escriut durant sa captivitat qu'es una mena de messatge a sos vassals per dire que seriá una vergonha se demorèsse mai de dos ivèrns en preson. Coma una version existís en francés, demòran qualques dobtes sobre lo fach que lo rei d'Anglatèrra siá l'autor dels dos tèxtes. Segon Martín de Riquer, las diferéncias entre los dos mòstran que lo tèxte francés es anterior mas tanben que i a d'especificitats dins lo tèxte occitan que fan pensar de qu'es plan original e de la man del rei d'Anglatèrra.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Riquer, Martín de. Los trovadores, historia lietaria y textos. Planeta : Barcelona, 1975.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Flori, Richard Cœur de Lion - Le roi chevalier, 1999, p. 49
ÈÒ
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Monarca d'Anglatèrra
- Plantagenèsts
- Comte d'Anjau
- Comte de Maine
- Comte de Peitieus
- Duc de Normandia
- Duc d'Aquitània
- Mòrt a la guèrra
- Istòria de Peitau
- Òme crosat
- Omosexualitat dins l'istòria
- Naissença en 1157
- Trobador
- Decès en 1199


text:
Brenthonne
Brentena en arpitan (Brenthonne en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brenthonne A environat per las municipalitats de Bones-en-Chablais a l'oèst, Fessy a l'èst e Saxel al sud. Brenthonne A situat a 13 km al sud-oèst de Thonon-los-Bains
Brenthonne est entouré par les communes de Bons-en-Chablais à l'ouest, Fessy à l'est et Saxel au sud. Brenthonne est situé à 13 km au sud-ouest de Thonon-les-Bains
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat possedís un monument en l'onor de la Brigada de Savoie[1].
La commune possède un monument en l'honneur de la Brigade de Savoie[2].


text:
Grafia classica
La grafia classica es lo sistèma d'escritura de l'occitan qu'es lo mai ancian, lo mai tradicional e lo mai utilizat dins l'ensems d'Occitània, uèi lo jorn. La grafia classica, qu'a mai de mila ans, servís de basa a la nòrma classica apareguda en 1935.
Somari
Tèrmes[modificar | modificar la font]
La nocion de grafia classica se distinguís d'autras "grafias" concurrentas que tanben servisson a notar l'occitan, coma la grafia mistralenca, la grafia de l'Escòla dau Pò e la grafia bonaudiana. Las autras grafias reprenon sovent las règlas graficas del francés, mentre que la grafia classica es autonòma e autoctòna.
La grafia classica englòba un ensems de practicas d'escritura que son relativament convergentas dins lo temps. Dins aquela nebulosa dels usatges de la grafia classica, i cal distinguir:
- La grafia istorica, tradicionala e autoctòna de l'occitan, dempuèi los primièrs escriches de la lenga (vèrs l'an Mila) e abans la codificacion de 1935.
- La forma codificada de la grafia, o ortografia, apareguda dempuèi 1935 amb la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt, puèi gerida per l'Institut d'Estudis Occitans (de 1945 enlà) e enfin pel Conselh de la Lenga Occitana (dempuèi 1996-1997).
- Remarca - Aquela ortografia classica es una partida de la nòrma classica (l'autra partida de es la nòrma orala).
- Divèrsas formas non codificadas, o cacografias, distintas de l'ortografia. Las cacografias pòdon venir siá de las errors involontàrias dels usatgièrs (terrenh* en luòc de terren), siá de certanas practicas en rompedura volontària amb l'ortografia (càntan* o cànton* en luòc de cantan), siá de formas ortograficas abandonadas (realizar, passat a realisar* puèi tornarmai a realizar, consí* passat uèi a cossí).
Per designar la grafia classica, s'es prepausat d'autres sinonims, que son mens exactes ça que la:
- Grafia alibertina se referís a l'òbra de codificacion d'Alibèrt, mas la grafia classica existissiá longtemps abans Alibèrt.
- Grafia occitana implica que la grafia classica seriá mai "occitana" que d'autras grafias de l'occitan, pasmens las autras grafias tanben servisson per notar l'occitan e doncas son tanben, en absolut, de "grafias occitanas".
- Grafia normalizada es un tèrme plan inadeqüat, ja que la grafia classica, a costat de l'usança normalizada (l'ortografia), coneis tanben d'usanças non normalizadas (non codificadas). En mai d'aquò, las grafias concurrentas (mistralenca, bonaudiana, de l'Escòla dau Pò) totparièr coneisson d'usanças normalizadas e non normalizadas.
A l'origina, la grafia de l'edat mejana[modificar | modificar la font]
Los primièrs ensages: Onorat e Ros[modificar | modificar la font]
La grafia Perbòsc/ Estieu[modificar | modificar la font]
Antonin Perbòsc e Prospèr Estiu prepausèron de restaurar la grafia trobarenca e comencèron un trabalh d'epuracion de la lenga.
Alibèrt e l'espandiment de la grafia classica[modificar | modificar la font]
Lo lingüista Loís Alibèrt contunhèt lo trabalh de normalizacion que se concretizèt per la publicacion en 1935-1937 de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. L'Institut d'Estudis Occitans, fondat a Tolosa en 1945 perseguís son òbra aprèp sa mòrt.
Debat e practicas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Occitan
- Lingüistica


text:
Lutècia
Lutècia (deu nom latin Lutetia o Lutecia parisiorum) qu'ei lo nom de la vila galloromana bastida suber l'isla de la Ciutat e qui vadore París.
Que ho en purmèr pas sonque un vilatge de pescadors deu pòble gallés aperat los parisii durant lo periòde protoistoric (pirògas que hon descobèrtas a l'escadença de cavas arqueologicas). En 52 av J.C., aqueth vilatge que ho conquestat per las legions romanas de Juli Cesar arron de la batalha de Lutècia.
Dab lo temps, la vila que pravè de cap a l'arribèra esquèrra de la Sena qui ei uei aperada lo quartièr latin de París.
Lo palais deu governador e lo purmèr temple que's trobavan sus l'isla de Ciutat (lo temple on uei e's quilha la catedrau de Nosta Dauna de París). D'aqueth temps be demòran, enter autes las tèrmas de Clunhic, las arenas de Lutècia (tornadas descobertas au sègle XIX e parciaument destrusidas abans qu'ua intervencion de l'escrivan Victor Hugo non las sauvèsse) e lo pialar deus Nautas (colomna en onor deu diu Jupiter descobèrta au sègle XVIII devath Nosta Dauna de París).
Segon la legenda, Sant Danís, purmèr bisbe de Lutècia, que seré estat decapitat peus pagans de cap a 250 a Montmartres abans d'arrecaptar lo son cap e de caminar dinca au lòc on lo deishè e on hore bastida ua basilica en aunor d'eth.
De cap a 300 lo nom de la vila que cambiè per París, abreviacion de Civitas Parisiorum o Urbs Parisiorum (ciutat deus Parisii)


text:
Dafnís e Alcimadura
Dafnís e Alcimadura, opèra en occitan escrivuda e compausada per Joan Josèp Cassanea de Mondonvila e interpretada peu purmèr còp davant la cort de Loís XV de França a Fontainebleau lo 24 d'octòbre de 1754.
Somari
Istòria, interpretacions e criticas[modificar | modificar la font]
Mondonvila qu'estampè Dafnís e Alcimadura dab la mencion: "Pastorale languedocienne". Que ho un projècte panoccitan per au mens duas rasons ; en purmèr, per'mor lo prològ de l'autor que conda ua istòria de la lenga en explicant que lo latin que balhè ua lenga comuna (Mondonvila que l'apèra l'ancienne langue provençale) qui la lenga de Tolosa e la soa (lo lengadocian de Narbona) e'n demòran pròches. La dusau rason qu'ei que los interprèts e vienevan de diferents parçans d'Occitània : Jeliòt de Bearn, Mla Fèl e La Tor de Gasconha e Antòni Trial de Provença.
A la fin deu sègle XX, Dafnís e Alcimadira que ho interpretat davant una delegacion chinesa a l'escadença de l'embessoatge de Montpelhièr dab ua vila de China. Ua orquèstra barròca enregistrè dus aires e ua aria dens un CD suber la musica deus Estats deu Lengadòc.
Dafnís e Alcimadura que ho ua escaduda de las granas, interpretat durant mantuas annadas en un sarròt de vilas, de París a Montpelhièr en passant per Versalhas. Que ho tradusit, imitat, parodiat e criticat, çò qui balhè a l'occitan lo parat d'estar valorizat e laudat (per Grimm, per exemple e peu Mercure de France ).
Se Dafnís e Alcimadura qu'ei de segur l'opèra occitan mes important deu sègle, ne ho pas lo sol ni tanpauc lo purmèr, e que cau ací mentàver qu'abans Mondonvila, un aute compositor occitan, Joan-Josèp Moret, que botè en musica lo libret de La Font de Las Fèstas de Talia (Les Festes de Thalie) dab ua entrada en provençau.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Acte purmèr[modificar | modificar la font]
Dafnís qu'ei un ric pastor amorós d'Alcimadura, mes era, que s'arrefusa ad eth per'mor de non pas créder a la soa sinceritat. Janet, lo son hrair, que's perpausa de provar a la soa sòr aquesta quita sinceritat de Dafnís.
Acte dusau[modificar | modificar la font]
Janet que's deguisa en sordat e que se'n va trobar Dafnís qui'u conda qu'ei malurós per'mor deu son amor. Entà impressionar lo pastor, que's vanta d'aver hèit mantuas guerras ; que'u conda tanben que's va maridar dab Alcimadura après aver aucit un pastor qui la corteja. Dafnís no's muisha pas brica pauruc e que ditz que non cambiarà pas d'amor. Alavetz, que s'enten Alcimadura a cridar per'mor qu'ei perseguida per un lop. Dafnís que la sauva en tuant la bèstia. Qu'ei reconeishenta, mes non pòt tostemps pas l'aimar.
Acte tresau[modificar | modificar la font]
Janet qu'essaja de convéncer Alcimadura d'esposar Dafnís après qu'agi muishat la soa valor. Era que s'arrefusa totjorn per'mor que non vòu pas estar encadenada a l'amor. Per'mor deu son refús, Dafnís que la deisha en miaçant de's tuar. Janet que la vien condar la mort deu pastor. Còp sec, Alcimadura que desira la pròpia soa mort, muishant atau lo son amor per Dafnís. Urosament, la mort de Dafnís be èra pas qu'ua farça de Janet, e Alcimadura non pòt pas mei denegar ni arrefusar lo son amor.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Per lo libret :
- Fize, Micolau e Mondovila, Joan Josèp Cassanea de. Dafnís e Alcimadura e l'Operà de Frontinhan. Montpelhièr : A Tots - IEO, 1981.
- Enregistrament :
- Musique aux Etats du Languedoc.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Escotatz Dafnís e Alcimadura
- Lo libret sus Gallica.bnf.fr
- Cronica critica e contemporanèa deu Mercure de France
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Auvers-sous-Montfaucon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Auvers-Jos-Montfaucon es un vilatge sarthois del costat de Logat situat a 20 km a l'oèst del Mans.
Auvers-sous-Montfaucon est un village sarthois du canton de Loué situé à 20 km à l'ouest du Mans.
Auvers-sous-Montfaucon
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Remake
Remake en anglés significa literalament "refar", "tornar far", valent a dire qu'una nòva version d'un filme ancian es estada filmada mai. D'un biais se poiriá parlar del refilmatge d'un filme ja estrenat. En occitan lo tèrme anglés s'es socializat mai que mai dins los domenis cinematografic, audiovisual e multimèdia.
Cinèma[modificar | modificar la font]
En cinèma un remake es una nòva version d'un filme vièlh. Per exemple, lo filme de 2001 Ocean's Eleven es un remake del filme de 1960 del meteis nom.
Television[modificar | modificar la font]
En television se ditz remake de la nòva version d'un programa vièlh, o a una version locala d'una seria estrangièra.
Jòcs vidèo[modificar | modificar la font]
Dins lo domeni dels jòcs vidèo se ditz de la nòva version d'un jòc vidèo vièlh.


text:
Alcaloïde
Los alcaloïdes son de substàncias naturalas en màger part sintetizadas pels vegetals e qu'an de proprietats farmacologicas importantas e una toxicitat enauçada, sovent a de dòsis feblas. Mai rarament se pòdon encontrar tanben d'alcaloïdes d'origina bacteriana, fongica o animala. Son de compausats basics que se pòdon traire per una reaccion acid-basa.
Estructura quimica[modificar | modificar la font]
Quimicament se caracterizan per la preséncia d'un o mai d'un atòm d'azòt inserit dins un cicle. Los nuclèus de basa principals son:
- Pirolidina: per exemple l'igrina de la còca
- Pridina: per exemple la nicotina del tabat
- Piperidina: per exemple conina de la ciguda.
- Pirolizidina: per exemple retronecina dels saniçons.
- Lupiana: per exemple sparteïna de las ginèstas.
- Tropana: per exemple atropina de la beladòna, cocaïna de la còca.
- Quinoleïna: per exemple quinina del Quinquina.
- Isoquinoleïna: per exemple boldina de la boldo, emetina de l'ipecacuana, morfina de l'òpi.
- Indola: per exemple ergotamina de Claviceps purpurea, eserina de la fava de Calabar, vincamina de la Pichona Pervenca.
- Imidazòl: pilocarpina del Jaborandi.


text:
Laridae
Dins la classificacion de Sibley e Monroe, la familha de larids (o Laridae) compren 27 genres e 129 espècias, repartits en 2 sosfamilhas que una es devesida en 4 tribús, correspondent a 5 familhas distintas, dins las classificacions tradicionalas.
Lista de las sosfamilhas e tribús[modificar | modificar la font]
- Larinae 15 genres & 105 espècias
- Stercorariini 1 genre & 8 espècias
- Rynchopini 1 genre & 3 espècias
- Larini 6 genres & 50 espècias
- Sternini 7 genres & 44 espècias
- Alcinae 12 genres & 24 espècias
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Laridae dins Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Laridae dins www.oiseaux.net (fr)
- Referéncia Fauna Europaea : Laridae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 176802 Laridae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Laridae (en)
- Referéncia NCBI : Laridae (en)
- Referéncia CITES : familha Laridae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)


text:
Domeni de primièr nivèl
Sus Internet, un domeni de primièr nivèl correspond a la darrièra part d'un nom de domeni, la mai a drecha del nom. Per exemple, dins oc.wikipedia.org, lo domeni de primièr nivèl es .org. Los domenis de primièr nivèl son de tres tipes:
- ligats a un territòri, estat o dependéncia, qu'es generalament present dins la lista dels còdes de doás letras de la nòrma ISO 3166-1 - per exemple .eu per l’Union Europèa
- generics (correspondent a una activitat, una vila, un espaci cultural...) - per exemple .cat per la cultura catalana
- d'assag (que servisson per de verificacions) - per exemple .test
Dempuèi 2010, i a tanben de noms de domenis nacionals dins lor grafia pròpria (aràbia, chinesa...). Per exemple .ykp per Ucraïna.
En 2013 se generalizan los domenis generics (d'una lista limitada a 22 a mai de 1000) e apareisson d'unes dels caractèrs non latins atanben (per exemple .游戏, jòcs, en chinés).


text:
Bretanha (istorica)
Bretanha (en breton Breizh o Ledav, en galò Bertaèyn) es lo país de la cultura bretona e del pòble breton, a l'oèst d'Euròpa, dins una peninsula que s'espandís sus 240 km e que penètra dins l'Ocean Atlantic entre la Marga al nòrd e lo golf de Gasconha al sud.
Lo gentilici es breton -a.
- Formèt lo Ducat de Bretanha, a passat temps independent, considerat coma lo brèç de la nacion bretona, puèi vengut una província del reialme de França.
- Uèi una de las 22 regions de França se nomena "Bretanha". Aquela Bretanha administrativa, creada pel govèrn de Pétain pendent la Segonda Guèrra Mondiala, compren los 80% de l'ancian Ducat de Bretanha (departaments de Mor-Bihan, Ille et Vilaine, Còstas d'Arvòr e Finistèrra). Los 20% que demòran apertenon a l'ora d'ara al departament del Léger Atlantic que forma una partida de la region dels Païses de Léger amb per prefectura Nantas, qu'èra la capitala istorica del Ducat de Bretanha.


text:
Katowice
Katowice es la desena vila de Polonha per òrdre d'importància e tanben lo capluòc del voivodat de Silèsia. La vila es un dels principals centres industrials de Polonha e mai la vila pus importanta de la Zona Industriala de Nauta Silèsia, una megalopòli comptant 3 487 000 abitants (2001).
Situada sus Klodnica e Rawa, la vila foguèt ancianament coneguda jol nom de Kątowicze ("Kattowitz" en alemand) e puèi brèvament aprèp la mòrt de Josèp Stalin, Stalinogród (1953-1956).
Istòria e economia[modificar | modificar la font]
Katowice, capitala de la Nauta Silèsia, obtenguèt l'estatut de vila fòrça tard, a pena en 1865, mas una creissença sens precedent dins l'istòria de Polonha seguiguèt. Aquela creissença de la vila foguèt deguda a l'industria d'esplecha dels minerals, sustot del carbon que comencèt durant la Revolucion Industriala. La fòrta creissença de populacion foguèt tanben ligada a l'industria de l'acièr, a la transformacion dels minerals e a la dobertura de mantuna usina dins la vila.
Arquevescat[modificar | modificar la font]
Comunicacions[modificar | modificar la font]
Aeropòrt pus pròche : Katowice International KTW
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Colonha ( Alemanha )
- Groningue ( Païses Basses )
- Miskolc ( Ongria )
- Mobile ( Estats Units )
- Odense ( Danemarc )
- Ostrava ( Republica Chèca )
- Saint-Etienne ( França )
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal de Katowice
- Katowice virtuala
- Katowice, Silesia
- Ràdio Katowice
- Plan de la vila
- Murcki.net - Sit web del quartièr Murcki del sud de Katowice
- Tram a Katowice


text:
Lakarra
Lakarra en basco o Lacarre en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei lakartar.
L'arrivet d'Arzubi que passa per la comuna.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Aniça-Montgelós au nòrd
- Gamarte a l'èst
- Buztintze-Hiriberri a l'oèst
- Bussunarits-Sarrasqueta au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Lo castèth deu Mariscau Harizpe, aperat tanben casthèth de Lakarra, qu'ei classat de monument.


text:
Caillouël-Crépigny
Caillouël-Crépigny es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/


text:
Mongolia
Mongolia (en mongòl Mongol Uls) es un país d'Asia, pàtria del pòble mongòl e de la lenga mongòla, que dona son nom a un estat del meteis nom. A pas cap de frontièra maritima. Confronta China al sud e Russia al nòrd.
Sa capitala es Ulaan Baatar (que sa populacion èra estimada a 942 705 abitants en 2005).
Lo gentilici es mongòl -a.
La Mongolia istorica e culturala es plan mai granda que l'estat actual de Mongolia (compren per exemple la província de la Mongolia Interiora en China).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mongolia


text:
Hertzing
Hertzing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Origina gallo-romaine.
- Dépendait Dels avesques de Mètz al Mejan Age, i aguèt donat en fief als Lichtenberg e als sires de Réchicourt a Modèl:La s e Sègle XVII
- Origine gallo-romaine.
- Dépendait des évêques de Metz au Moyen Age, fut donné en fief aux Lichtenberg et aux sires de Réchicourt aux Sègle XVI et Sègle XVII


text:
Sopela
Sopela (basco), Sopelana (espanhòu), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia, situada dens la comarca d'Uribe Kosta.
Lo gentilici qu'ei sopeloztar.
Plajas[modificar | modificar la font]
- Barinatxe: grana plaja shens urbanizar, formada de sable daurat fin. Qu'ei ua plaja ventosa, d'ondadas hòrtas, embraçada d'un bauç naut cobèrt de vegetacion, arrondada de prats e d'òrts.
- Arriatera-Atxabiribil: grana plaja formada de sable daurat fin. Qu'ei ua plaja ventosa, perfècta entà la practica del surf, embraçada d'un bauç. Que s'i arremarcan los bèths colcars de só. Aquesta plaja que possedeish la certificacion ISO 9001-14001.
- Meñakoz: plaja mejana, non urbanizada, formada de grava e de pèira. Qu'ei ua plaja ventosa, d'ondadas hòrtas, ideau entaus surfèrs expèrts peu son hons d'arròca, arrondada d'un bauç naut cobèrt de vegetacion, prats e d'òrts.


text:
Ieroglif
Los ieroglifs pòdon èsser
- de letras d'un logograf o un sistèma d'escritura en part logografic, coma
- los ieroglifs egipcians
- los ieroglifs anatolians (coneguts tanben coma ieroglifs lovics)
- los ieroglifs creteses
- los ieroglifs maias (los mai coneguts demest mièja dotzena de sistèmas d'escritura d'America Centrala)
- l'escritura ieroglifica Mí'kmaq
- d'un biais popular, se pòt designar tota mena d'escritura de mal legir o deschifrar.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot ieroglif deriva dels mots grècs: ἱepός (hierós 'sacrat') e Yλύφeιv (glúphein 'escalprar' o 'escriure', veire glif), e foguèt emplegat per primièr còp per tal de descriure los ieroglifs egipcians. Los grècs que venguèron en Egipte abans e pendent lo periòde ptolemaïc (305 abans Crist - 30 aprèp Crist) remarquèron que mentre que l'escritura demotica s'emplegava dins los documents seculars, lo simbòls dessenhats se podián trobar frequentament dins un contèxt religiós - escalprat suls murs dels temples e las estructuras funeràrias, coma tanben suls monuments oficials.


text:
Hatshepsot
Hatshepsot que ho ua regina de la XVIIIau dinastia d'Egipte qui, a maugrat de la tradicion qui dava lo poder sonque aus eretèrs mascles, prengó lo poder suu "país de las duas tèrras". Lo son regnat qu'ei brembat com un temps de poténcia per Egipte qui preparè lo temps deu son eretèr Djehotimes III (Totmosis III) qui ho lo temps de poténcia màger dens l'istòria egipciana. Hatshepsot qu'ei considerada com la purmèra importanta hemna cap d'Estat coneguda de l'Istòria.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Vita[modificar | modificar la font]
Hatshepsot qu'èra la hilha de Djehotimes I (Totmosis I). A la mort d'aqueth lo tròne qu'escadó a son miei hrair Djehotimes II (totmosis II) e espós de Hatshepsot. Djehotimes II que's morí en deishar un mainatge, lo futur Djehotimes III, qu'avó dab ua auta esposa nomada Isis. Hatshepsot que's hasó alavetz coronar faraon en bèth vestí's com ua faraon òmi. A la soa mort, Djehotimes III qu'avèva 22 ans que vadó au son torn faraon.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Armada deu Nòrd
L'Armada deu Nòrd que ho un còs militar mandat per Buenos Aires contre las òsts leiaus a l'autoritat coloniau espanhòla dens lo Haut Peró (haut o baish lo territòri de la Bolívia presenta).
Aquesta armada que miè operacion ofensivas dab lo pretzhèit de liberar lo Haut Peró abans de renonciar e de hidar aquesta mission a l'Armada deus Andes (en bèth liberar Chile puish de mudà's de cap a Peró per mar) e de virà's de cap a un objetiu defensif en bèth empachar l'armada coloniau de penetrar dehens lo territòri de l'actuau Argentina.
l'Armada deu Nòrd qu'interviengó tanben dens l'Expedicion Liberatriz de Paraguay.
Lo comandant mei famós de l'Armada deu Nòrd que ho Manuel Belgrano.
L'Armada deu Nòrd que pelejè suu front deu Haute Peró enter 1810 e 1817 ; après que ho mobilizada entà interviéner dens la debuta de las purmèras guèrras civilas argentinas, causa qui non he pas per'mor de susmauta de Arequito en 1820.


text:
Chambray
Chambray en normand (Chambray en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en 1018 #qu'una charte de Richard II de Normandie dona coma nom dins aquel vilatge Cammeragus, #qu'es una déformation del latin Cammarus en significant cranc[1].
C'est en 1018 qu'une charte de Richard II de Normandie donne comme nom à ce village Cammeragus, qui est une déformation du latin Cammarus signifiant écrevisse[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Decker, (ISBN 2-85480-035-4)


text:
Equus caballus
Lo caval (var. chaval, chavau, cavau, cavath) o lo chival (var. chivau)[1] (Equus caballus, Equus ferus caballus, Equus przewalskii forma caballus), qu'es sovent definit coma una sosespècia del caval salvatge (Equus ferus caballus) es un mamifèr ongulat. Es estat un dels animals domestics mai importants per l'ostalada fins a l'epòca de la mecanizacion. Las femèlas an lo nom d'èga o cavala (var. chavala), los pichons son los polins.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "A caval donat, li gaites pas las dents".
- "A caval jove, cavalièr vièlh; a cavalièr jove, caval vièlh".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es fòrça frequenta dins las varietats occitanas una forma palatalizada pro anciana en chi- d'origina francoprovençala (segon la gramatica de Juli Ronjat): chival (var. chivau, shivau). Cèrts lingüistas pensan que la cal defugir, d'autres pensan que la cal admetre.


text:
Sant Martin de Tors
Sant Martin de Tors qu'ei un sant vadut en Panònia qui ei famós, segon la legenda, per aver partit lo son mantèu de sordat imperiau roman entà dar la meitat qui èra soa (l'auta meitat qu'èra de l'armada romana) a un praube a Amians au cors de l'ivèrn de 337.
En 370 ue ho nomat bisbe de Tors.
Qu'ei lo Sant patron deus sartors e teishedors, deus sordats e de França, Ongria e Buenos Aires (causida hèita per ua loteria enter los noms de tots los sants deu dia a l'escadença de la fondacion de la ciutat e on los espanhòus, maucontents d'aver tirat un sant francés, e s'i tornèn har dab cada còp la medisha resulta).


text:
Telefòn
Lo telefòn es un instrument que permet de tenir de convèrsas a de distàncias lòngas. Avans lei telefòns èran sempre ligats a de cables per lei quaus circulava lo sòn convertit en impulsions electricas. Lei darriers modèls foncionan per ondas hertzianas, de tau biais que son sovent portatils dins l'usatge domestic (telefòn sens fiu) o dins quin endrech que siá (vejatz telefòn mobil). Tanben n'i a que ja permeton de transmetre d'imatges.
Originas[modificar | modificar la font]
En 1854, l'inventor francés Charles Bourseul pausèt la possibilitat d'utilizar lei vibracions causadas per la votz subre un disc flexible o diafragma, per fin d'activar e desactivar un circuit electric e produire de vibracions similaras a un diafragma situat dins un luòc alunhat, que reproduiriá lo sòn originau.
D'annadas puei, lo fisician alemand Johann Philip Reis inventèt un instrument qu'èra capable de transmetre de nòtas musicalas, mai pas de reproduire la votz umana.
Tradicionalament, s'atribuís l'invencion dau telefòn a Alexander Graham Bell, fisician e inventor estatsunidenc d'origina escocesa. Mentre que trabalhava subre la transmission de sòns per sords, descobriguèt qu'en modificant un corrent electric continú, se podiá imitar lei vibracions que la votz umana produtz.
En 1876 brevetèt un aparelh que podiá transmetre la votz a travèrs d'un cable e lo bategèt amb lo nom de telefòn. E mai se siam ben segurs que foguèt lo primier a brevetar l'invencion e que se'n ganha donc la reconoissença, recentament an descobèrt que possiblament auriá copiat lo brevet d'Elisha Gray, que trabalhava independentament a la còsta Oèst. En mai d'aquò, se sap amb seguretat qu'un italian que viviá a Cuba, Antonio Meucci, inventèt lo telefòn quauqueis ans avans Bell e Gray.


text:
Papièr
Lo papièr (var. papier, papèr, papèir) es constituit per una trama tridimensionala de fibras de cellulòsa e d'autras substàncias (minerals, còlas, colorants, etc.) que permeton de melhorar sas proprietats e de lo far apte per l'emplec que se ne vòl far.
La cellulòsa per la fabricacion del papièr s'obten mai que mai de la fusta (55%), d'autras fibras vegetalas (9%) e del papièr recuperat (16%).
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Papièrs parlan, barbas calan".
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
El Temps
El Temps es un setmanièr d'actualitat en catalan editat a Valéncia per las Edicions del País Valencià dempuèi 1985 e distribuit dins totes los Païses Catalans. L'editor e creator n'es Eliseu Climent. La redaccion a de burèus a Barcelona, Valéncia e Palma.
Es vengut una publicacion de referéncia dins los Païses Catalans, ont a un grand prestigi; en 2001 atenguèt un tiratge de 25 000 exemplars. Al mitan dels ans 1990, e sus l'empencha de Vicent Partal, foguèt un dels primièrs mejans de comunicacion en catalan presents sus Internet.


text:
Java
Java (en indonesian, javanés e sondanés Jawa) es una illa d'Indonesia. Amb una populacion de 135 million de personas (levat los 3.6 million de l'illa de Madura qu'es administrada coma una part de las províncias de Java), Java es l'illa pus poblada al mond, e un dels endreches qu'a la densitat de populacion pus imortanta. Java assosta 60 del cent de la populacion indonesiana. La capitala de l'estat, Jakarta es situada a l'oèst de l'illa. Una granda part de l'istòria indonesiana se debanèt a Java. Foguèt lo centre d'un poderós empèri indo-bodist, de sultanats islamics, e lo còr de la colonia de las Índias Orientalas Neerlandesas. Java foguèt tanben lo luòc de la revolucion nacionala indonesiana pendent los ans 1930 e 40. Java domina Indonesia politicament, economicament e culturalament.


text:
Territòris Britanics d'Otramar
Lei Territòris Britanics d'otramar son un ensems de 14 territòris sota la sobeiranetat britanica que fan partida deis illas britanicas. Son lei vestigis de l'empèri coloniau britanic. Aquelei territòris an generalament una autonòmia importanta, una talha limitada e una populacion febla. Certanei son revendicats per d'autreis estats.
Aquelei territòris son :
- Anguilla.
- Bermudas.
- Illas Caimans.
- Gibraltar.
- Illas Verges Britanicas.
- Illas Malvinas.
- Montserrat.
- Territòri Britanic de l'Ocean Indian.
- Illas Pitcairn.
- Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
- Illas Turcas e Caïcas.
- Akrotiri e Dhekelia.
- Georgia dau Sud e leis illas Sandwich dau Sud.
- Territòri Britanic de l'Antartida.


text:
1887
Aquesta pagina concernís l'an 1887 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Lo mètge Joseph Grancher defend lo tractament creat per Louis Pasteur contra la ràbia a l'Acadèmia Nacionala de Medecina de França.
- 27 de genièr - París (França): començan las òbras de la Torre Eiffel.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 4 de març - Gottlieb Daimler presenta la sieuna primièra automobila.
- 21 de junh - Celebracion del Jubilèu d'Aur del reinatge de Victoria del Reialme Unit.
- 26 de julhet - L. L. Zamenhof publica lo primièr libre en esperanto: Unua Libro
Mond[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Començament d'una expedicion en Africa per Stanley e Stairs destinada a portar d'ajuda a Mehmed Emin Pasha.
- Abril - Partença de Bamako de l'expedicion de Binger en naut Nigèr e en Còsta d'Evòri (1887-1889).
- 6 de junh - Depaus de la marca Coca-cola als Estats Units.
- 1 d'octobre - Lo Reialme Unit ocupa Balochistan.
- 11 de novembre - Estats Units: a Chicago executan 4 obrièrs anarquistas que lutavan per la jornada de 8 oras.
- 31 de decembre - Lo govèrn de Colómbia signa un concordat amb la Glèisa Catolica Romana. Aquela signatura revèla l'orientacion nòva e conservadora de Colómbia : lo liberalisme e lo federalisme son pauc a pauc abandonats del temps que s’aumentan los poders presidencials.
- Iemèn - Adèn ven un protectorat anglés.
- Se crèa l'Union Indochina.
- Japon annèxa Iwo Jima.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En genier, tiera de combats lòng dei frontieras nòrd e orientala. Au nòrd, leis Etiopians deguèron protegir lo Plan Etiopian e Tigre còntra una invasion italiana. Lei combats se concentrèron a l'entorn dau fòrt de Saati onte leis Italians se fortifiquèron e rebutèron aisament leis atacas de l'armada imperiala que teniá pas d'artilhariá capabla de destrurre lei defensas adversas. Lo 25 de genier, un assaut s'acabèt per de centenaus de victimes dins lei rengs etiopians. En revènge, l'endemans, una colona italiana suspresa foguèt anientada a Dogali.
Après aquelei combats, de negociacions acomencèron mai mau capitèron en causa deis exigéncias italianas. Dins lei fachs, leis operacions s'arrestèron. Leis Italians renforcèron la garnison de Saati e lo negus Yohannes IV reüniguèt una gròssa armada (80 000 òmes) mai foguèt obligat de la dirigir vèrs la frontiera occidentala menaçada per lei Sodanés. Maugrat lo retirament dei fòrças imperialas, leis Italians quitèron pas sei fortificacions car èran encara en inferiotat numerica.
Enterin, a l'èst, lo senhor Menelik de Choa ganhèt l'importanta batalha de Chelengo que li permetèt de conquistar la vila de Harrar, enemic ancian d'Etiopia. Dins lo corrent deis annadas seguentas, s'ocupèt de pacificar lo rèsta de l'Emirat de Harrar.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Venguda deis aigas catastrofica dau Fluvi Jaune que rompèt sei levadas lo 28 de setembre après plusors jorns de precipitacions fòrça importantas. La premiera rompedura se debanèt probablament dins la region de Huayankou e entraïnèt l'afondrament dau sistèma de levadas locau. Aquò causèt finalament una inondacion giganta dau nòrd de China (aperaquí 130 000 km² tocats) que tuèt entre 900 000 e 2 000 000 d'abitants.
Arts[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Primièra presentacion de l'opèra Otelo, de Giuseppe Verdi, a Milan, Itàlia.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descobèrta de l'electromagnetisme per Heinrich Hertz
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet per una turbina idraulica novèla creada per l'inventor estatsunidenc Leston Allen Pelton (1829-1908). Èra un melhorament de la turbina Francis ben adaptat per lei cascadas de mai de 200 mètres d'autor.
Regardant lo desvolopament de maquinas industrialas electricas, la descubèrta dei camps magnetics viradís per Galileo Ferraris (1885) trobèt una aplicacion importanta ambé lo premier depaus d'un brevet pertocant una maquina asincròna per l'engenhaire serbo-estatunidenc Nikola Tesla (1856-1943).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier enregistrament d'un electrocardiograma uman per lo Britanic Augustus Désisé Walter (1856-1922).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Arthur Rubinstein, pianista polonés (m.1987)
- 10 de febrièr - John Franklin Enders, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1985)
- 12 de febrièr - Edelmiro Julián Farrell, president d'Argentina (m. 1980)
- 5 de març - Heitor Villa-Lobos, compositor brasilièr (m.1959)
- 23 de març - Juan Gris, pintor espanhòl (m.1927)
- 10 d'abril - Bernardo Houssay, fisiologista argentin, Prèmi Nobel (m.1971)
- 31 de mai - Saint-John Perse, escrivan e diplomata francés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1975)
- 7 de julhet - Marc Chagall, pintor rus (m.1985)
- 22 de julhet - Gustav Hertz, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1975)
- 28 de julhet - Marcel Duchamp, artista francés (Dadaisme) (m.1968)
- 8 d'agost - Shmuel Yosef Agnon, escrivan israelian, Prèmi Nobel (m. 1970)
- 12 d'agost - Erwin Schrödinger, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1961)
- 22 d'agost - Lutz Graf Schwerin von Krosigk, primièr ministre d'Alemanha (m. 1977)
- 1 de setembre - Blaise Cendrars, escrivan soís (m.1961)
- 13 de setembre - Lavoslav Ružička, quimista croat, Prèmi Nobel (m.1976)
- 5 d'octobre - René Cassin, jutge francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1975)
- 24 d'octobre - Victoria Eugenia de Battenberg, princessa britanica (m.1969)
- 31 d'octobre - Chiang Kai-shek, president de Taiwan (m.1975)
- 19 de novembre - James Batcheller Sumner, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (m.1955)
- 23 de novembre - Boris Karloff, actor britanic (m.1967)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de febrièr - Aleksandr Borodin, compositor e quimista rus (n.1833)
- 8 de mai - Lorenzo Batlle y Grau, president d'Uruguai (n. 1810)
- 29 de julhet - Agostino Depretis, primièr ministre d'Itàlia (n. 1813)
- 17 d'octobre - Gustav Kirchhoff, fisician alemand (n.1824)
- Armand Duportal - fondator del jornal l'Emancipation (1848) (n. 1814)


text:
Alexander Gode
Alexander Gottfried Friedrich Gode-von-Aesch, Ph.D. (30 d'octòbre 1906 - 10 d'agost 1970), lo principal realizador de Interlingua, èra d'origina alemanda per lo sieu paire, dempuèi la vila hanseática de Bremen, e soís per la maire, venienda d'una anciana familha burgès Von Aesch, dempuèi un llogaret en la proximitat de Bern.
El ensenhava lengas romanços e alemanda a las universitats Columbia e Chicago e èra actiu para interlingua dempuèi 1934.
El redigissiá de libres referencials 1943-1946 e publicava amb I. Clark Stillman La sèria Spanish at Sight, French at Sight e Portuguese at Sight. Tradusissiá cienes d'articulos e qualques libres dempuèi divèrsas lengas en anglesa. Editava en 1941 300 paginas sus Naturala Science in German Romanticism. Fondava en 1946 l'ostal editorial Storm Publishers, qu'el dirigissiá. Darrièr director de recèrca de la IALA dempuèi 1946, redactor del Interlingua-English Dictionary (1951) e coautor de la Gramatica d'Interlingua (amb Hugh E. Blair, 1951). Après a la carga de Interlingua Division de Science Service (1953-1967).
Autor de nombrosas publicacions en Interlingua e alemand. Cofondator e primièr president de l'Association Americana de Traductors. Pendent los sieus darrièrs ans el tradusissiá de tèxtes scientifics via la siá signatura Interlingua Translations. Coautor de Interlingua a prime vista, basat sus la sèria ...at Sight. Premiat amb entre autres Harald Swanberg Distinguished Service Award de la American Medical Writers' Association per contribucions excellentas a revistas medicas e per summarios en interlingua; tanben premiat per la Fédération Internationale des Traducteurs pel trabalh de tradusir de publicacions scientificas e lo trabalh per la profession de traductors.
Alexander Gode morió lo 10 d'agost 1970 a l'edat de 63 ans.


text:
Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles
Aquestes critèris d'admissibilitat d’articles, fòrça incomplets, balhan qualques critèris utilizats per determinar s'un article a sa plaça dins Wikipèdia. Un cèrt nombre de cases son ja prevists dins Çò que Wikipèdia es pas. Son prevists per èsser citats dins las decisions se prenent dins la lista de las paginas de suprimir.
Somari
- 1 Admission d’articles
- 2 Critèris generals
- 3 Critèris especifics
- 3.1 Biografias
- 3.2 Entrepresas, societats e produches
- 3.3 Òbras de ficcion e lors compausantas
- 3.4 Sites Web, webmèstres, forums e autres membres d'una comunitat sus Internet
- 3.5 Logicial
- 3.6 Articles qu'an per títol un neologisme o un concèpte novèl
- 3.7 Articles suls nombres
- 3.8 Establiment d'ensenhament
- 3.9 Recèpta de cosina
- 4 Qué far fàcia a un article que respond pas als critèris
Admission d’articles[modificar | modificar la font]
Existís pas cap de procedura d'admission a priori : cada visitor pòt crear quora que siá un article sus un subjècte quin que siá. Es çaquelà desirable d'èsser entre-senhat sus las convencions en vigor dins Wikipèdia abans de crear un article, en particular las convencions suls títols e la neutralitat de punt de vista.
Un còp l'article creat, apareis automaticament dins Paginas novèlas e Darrièrs cambiaments. Aquestas paginas son de longa susvelhadas per de Wikipedians per procedir al contraròtle a posteriori sul qual Wikipèdia es basat. Un article novèl pòt èsser considerat de tres biaisses :
- Benefícia clarament a Wikipèdia, res de senhalar.
- Abusa clarament de Wikipèdia, es blanquit e escafat sens procès.
- Tomba dins la zona grisa d’articles de la valor discutibla, lo bendèl {{supression}} es ajustat al naut e una procedura de supression es entamenada dins la lista de las paginas de suprimir.
La procedura de supression consistís a reculhir un consensus per suprimir o conservar l'article. La durada d'aquesta procedura es generalament d'una setmana. En cas de debat, la procedura pòt durar fins a doas setmanas.
Critèris generals[modificar | modificar la font]
Los articles consistent en una simpla definicion d'un mot del lengatge corrent, sens contengut enciclopedic vertadièr, son d’evitar. La melhora solucion fàcia a aqueste tipe d'article consistís... tot simplament a l'enriquir. Lo problèma principal risca d'èsser rencontrat quand un editor insistís per produire un grand nombre d'articles d’aqueste tipe. Vejatz tanben Wikipèdia:Wikipèdia es pas un diccionari.
Una règla, que pareis evidenta mas i a quitament d’articles que la respèctan pas, es que l'article siá escrich en lenga occitana.
Critèris especifics[modificar | modificar la font]
Biografias[modificar | modificar la font]
Per evitar que Wikipèdia devenga un mejan d'autopromocion per de personas encara desconegudas dins lor domeni, se conselha de consagrar d’articles solament a las personas respondent almens a un dels critèris seguents :
Artistas[modificar | modificar la font]
Un artista o un grop d'artistas es considerat coma notòri tre qu'a produch doas òbras d'art. Per un pintre, aquò significa d'aver realizat dos vernissatges, per un grop dos disques a compte d'editor, etc.
Mas los artistas qu'an accedit a la notorietat sens complir aquesta condicion pòdon plan segur far l'objècte d'un article. Especialament per lor influéncia e lor succès suls plans artistic, istoric o comercial. Çaquelà, la notorietat pòt èsser en partida demostrabla (perque s’agís pas d'una veritat absoluda) per una brèva recèrca dins un motor coma Google.
Musicians e ensembles[modificar | modificar la font]
- correspondre a un dels critèris enonciats dins la pagina Wikipèdia:Notorietat (musica).
Pintres e autras arts visualas :[modificar | modificar la font]
- èsser representat dins las colleccions d'un musèu reconegut
- aver realizat almens doas exposicions personalas, criticadas o presentadas per de medias nacionals (television, ràdio, premsa, …).
Escrivans e autres autors de l'escrich[modificar | modificar la font]
- aver publicat almens dos libres a compte d'editor,
- èsser citat dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.).
- aver recebut un prèmi reconegut (Pulitzer, Nobel, etc.)
artista del teatre[modificar | modificar la font]
- Meteire en scèna d'una peça jogada dins un teatre nacional
- Actor principal dins una peça notòria
- Actor segondari dins 3 peças notòrias
artista del cinèma[modificar | modificar la font]
- Realizator d'un filme notòri
- Actor principal dins un filme notòri
- Actor segondari dins 3 filmes notòris
artista de la television[modificar | modificar la font]
- Actor principal d'una seria o telefilme important (cadena ertziana, prime time sul cable o editat en dvd) (1 sason completa, 5 telefilmes)
- Animator principal d'una emission TV notòria
- Venceire d'un jòc televisat fòrt notòri (prime, presse people, longa durada)
Scientifics, universitaris[modificar | modificar la font]
- aver recebut un prèmi scientific reconegut nacionalament o internacionalament (per exemple : Prèmi Nobel, medalha del CNRS...),
- èsser considerat coma un autor de referéncia dins lo domeni considerat,
- èsser considerat coma l'autor d'una teoria largament difusada,
- èsser citat dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.),
- èsser una personalitat regularament expausada dins de medias d'audiéncia nacionala o internacionala.
NB : lo trabalh d'un universitari passant per la publicacion d'articles, lo simple fach d'aver publicat d’articles dins de revistas o autras publicacions amb un comitat de lectura es pas un critèri sufisent.
Esportius[modificar | modificar la font]
- aver ganhat una competicion o un torneg internacional important ont son arribats a las primièras plaças ;
- aver jogat dins una liga professionala o una competicion d'estatut equivalent dins un espòrt professional individual o encara al pus naut nivèl d'un espòrt amator, comprés las competicions universitàrias als Estats Units ; los articles suls membres d'equipas primièras qu'encara an pas jogat una partida completa amb l'equipa pòdon tanben èsser apropriats tre que son ja dintrats sul terren al cors d'una partida d'una competicion europèa de campionat o de copa ;
- aver atirat per d'autras rasons que lors performàncias esportivas l'atencion dels mediàs (per ex. l'escandal del dopatge) ;
- èsser estats seleccionats en equipa nacionala ;
- èsser estats los campions d'una federacion esportiva nacionala oficiala.
Personalitats politicas[modificar | modificar la font]
- membre d'un govèrn nacional, o dins un estat federal membre del govèrn d'una entitat federada ;
- apartenéncia a un Parlament nacional, o a un còrs legislatiu al nivèl regional dins los estats federals (cantons soïsses, províncias canadianas, entitats federalas belgas, etc...) e mai dins las regions amb autonomia marcada d'estats non federals (Escòcia, Catalonha, etc...) ;
- participacion a l'aparelh dirigent d'un partit important, o direccion d'un partit non marginal ;
- animacion d'un grop de reflexion politica notòri ("thinktank") :
- notorietat nacionala, regionala, provinciala o cantonala. Una notorietat purament locala es insufisenta per l'inclusion -los cònsols de vilas importantas justificant de lor inclusion per lor notorietat a un nivèl almens regional.
Aquestes critèris son evidentament d'interpretar amb soplesa, coma de suggestions consensualas e non de règlas rigidas. Se velharà d'argumentar escrupulosament las excepcions eventualas.
Entrepresas, societats e produches[modificar | modificar la font]
Las entrepresas, societats e lors produches pòdon far l'objècte d'articles sus wikipèdia. Veire l'article especializat Wikipèdia:Notorietat (entrepresas, societats e produches).
Òbras de ficcion e lors compausantas[modificar | modificar la font]
Las òbras de ficcion (libres, filmes, jòcs vidèo, etc.) pòdon far l'objècte d'articles de wikipèdia, tot coma lors compausantas (personatges, concèptes, creaturas, luòcs).
Vejatz l'article especializat Wikipèdia: Notorietat (ficcion).
Sites Web, webmèstres, forums e autres membres d'una comunitat sus Internet[modificar | modificar la font]
Per que Wikipèdia venga pas un espaci d'autopromocion per de sites Internet, se recomanda de crear un article pas que per los que complisson una de las condicions seguentas :
- que son coneguts d'un maximum de personas.
- que pertòcan mai o mens dirèctament Wikipèdia o sos projèctes (Wikifont, Wikiespècias, etc.) Lo critèri dels « sites foncionant amb lo logicial de wiki Wikimedia » es pas sufisent per èsser admissible.
Los articles suls webmèstres o administrators, los membres de forums, los membres de gropes de discussion e los qu’apartenon a d'autras comunitats son en general pas admeses a mens que la persona aja contribuit a un projècte realament significatiu o siá notòriament coneguda dins d'autres domenis segon los critèris definits sus aquesta pagina. Un article sul moderator « titi » d'un forum consacrat al jòc « XYZW12 » serà fòrça probablament suprimit.
Vejatz l'article especializat : Wikipèdia:Notorietat (web)
Logicial[modificar | modificar la font]
Se lo logicial es estat citat mantun còp dins la premsa o es una referéncia dins son domeni alara la notorietat es a priori aquerida. Aver un projècte sus SourceForge per exemple es pas sufisent. Los « mods » de jòcs son admissibles se son largament difusats e coneguts (per exemple Counter-Strike). Los « mods » que lor notorietat es limitada devon de preferéncia èsser citats dins un article pus general.
Articles qu'an per títol un neologisme o un concèpte novèl[modificar | modificar la font]
Se recomanda qu'un neologisme o un concèpte novèl pòsca constituir un títol d'article solament se complís almens un dels dos critèris çai-jos :
- far l'objècte d'una dintrada dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.),
- far l'objècte d'un article dins almens doas revistas reconegudas.
Evidentament, demòra de definir çò qu'es una revista reconeguda. D'aitant mai que dins de sectors extrèmament ponchuts, la terminologia evoluís fòrça rapidament, e es pas fòrçament accessibla en linha per verificacion per un neofit.
Aquestes critèris resultan de la necessitat de dispausar de publicacions que tractan del concèpte en question. D'allusions dins la premsa o un usatge anecdotic bastan pas per redigir un article que poiriá dins aqueste cas pas despassar la definicion triviala sens tombar dins l'analisi personala. Vejatz l'article especializat Wikipèdia:Defugissètz los neologismes e Wikipèdia:Trabalhs inedits.
Articles suls nombres[modificar | modificar la font]
Es pas necessari d'aver un article sus cada nombre entièr dins Wikipèdia. Aquò es tanben valable per las annadas (inutil de far un article sus l'an -391 058 239)
Pels critèris aplicables, vejatz l'article especializat Wikipèdia: Notorietat (nombre).
Establiment d'ensenhament[modificar | modificar la font]
Aquesta partida concernís las universitats, las grandas escòlas, e mai los licèus en França o collègis/gimnasis en Soïssa.
Aquestes articles son admissibles dins la mesura que contenon una informacion enciclopedica que las diferéncia d'autres establiments similars. Per exemple, l'informacion "Lo licèu Geneviève de Fontenay a un CDI" es pas pertinenta per un tal article car es lo cas de totes los licèus. Per limitar l'abondància d'articles pichons amb d'informacions limitadas e redondantas, es preferible de recampar las informacions jos la forma de listas o de tablèus dins un article principal (per exemple, al nivèl del departament o canton).
Recèpta de cosina[modificar | modificar la font]
De recèptas o elements de recèptas son admissiblas dins la mesura que contenon una informacion enciclopedica. Atal, se dins lo quadre d'un article se descriu un plat tipic d'un país, d'elements de la recèpta s'inserisson dins la presentacion culturala del plat. La recèpta pòt servir alara, coma los imatges, per illustrar un prepaus, çò que significa en principi que l'article deu pas comprendre la totalitat de la recèpta, mas los elements d'aquesta indispensables a l'objècte illustratiu e enciclopedic. Per exemple, se descriurà los ingredients, mas pas la totalitat de la preparacion coma la temperatura del forn. Los detalhs tecnics de la preparacion qu'an pas d'interès enciclopedic se devon transferir dins lo libre de Cosina. Dins Wikipèdia, se farà doncas referéncia al libre de Cosina ont la totalitat de la recèpta serà donada. Una referéncia vèrs una recèpta del Libre de cosina s'escriu: [[b:nom article]] coma b:Cosina:Moleta Angevina per exemple.
Qué far fàcia a un article que respond pas als critèris[modificar | modificar la font]
Un article que respond pas a un d’aquestes critèris es pas forçadament de suprimir.
Dins totes los cases, la cortesiá serà de rigor, e mai per defaut, la presompcion segon la quala l'editor cèrca de far de son melhor. Vejatz tanben Esperit de non violéncia.