text:
-36
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -36 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Revirada de l'expedicion dau generau roman e amant de Cleopatra VII Marc Antòni còntra lei Parts. Marc Antòni se retirèt ambé lei subrevivents de sei fòrças en Siria e en Egipte.


c: text/html

text:
Catarisme
Lo catarisme foguèt un movement religiós dualista dissident que nasquèt e se desvolopèt en Lengadòc al sègle XII . Lo nom, tardiu, foguèt balhat pels enemics d'aqueste movement, jutjat erètge per la Glèisa Catolica.
Los adèptes d'aqueste movement se nomenavan eles meteisses « bons òmes », « bonas femnas » o « bons crestians », mas èran apelats « perfièches » per l’Inquisicion, que designava atal los "perfièches erètges", es a dire los qu'èran ordenats e fasián la predicacion, per oposicion als simples fidèls erètges. Èran tanben sonats de còps per la populacion « patarins » o « teisseires ».
Fondamentalament crestians, los catars avián una lectura dualista del Novèl Testament, e destriavan doncas doas creacions: la vertadièra, es a dire la de las causas que son realament, aquela de Dieu, de l'esperit blos; la segonda èra la de las causas qu'an pas d'existéncia vertadièra, que i èra inclús lo monde vesedor, apariat al nonrés. Per eles lo monde fisic èra doncas vodat al patiment, a la violéncia e al mal. Aital, las armas dels cresents èran consideradas presonièras dels seus còsses, dins una mena de "preson de carn" e sol lo consolament, batejament per imposicion de las mans, las podián desliurar. Los catars se definissián coma membres de la Glèisa de Dieu, la sola vertadièra Glèisa qu'opausavan a la falsa Glèisa Apostolica Romana. Organizada e estructurada, la Glèisa catara èra formada per un còs clerical mixte: los bons òmes e bonas femnas qu'avián recebut lo consolament, e per un còs de fisèls o cresents. Al cap de cada avescat, se trapava un avesque e sos dos coajudors: lo filh major e lo filh menor.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Catarisme e catars en Lengadòc per Jean-Louis Biget, Professor emerit d'istòria de l'Edat Mejana a l'Escòla Normala Superiora de Fontenay-Saint-Cloud.
- (fr)L'istòria simplificada del catarisme e de la Crosada Albigesa en Lengadòc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bóstia de velocitats
La bóstia de velocitats es dins un veïcul motorizat l'element encargat de desmultiplicar la velocitat de rotacion del motor aplicant a las ròdas lo parelh motor sufisent per impuslar lo moviment del vehïcul dempuèi la situacion de repaus, e un còp en marcha obtenir un parelh sufisent per poder véncer las resisténcias a l'avançada (las resisténcias aerodinamicas, de rodament e de penjal).
Somari
- 1 Fondament
- 2 Constitucion de la bóstia de velocitats
- 3 Classificacion de las bóstias de velocitats
- 4 La bóstia de velocitats dessenhada per Leonardo da Vinci
- 5 Vejatz tanben
- 6 Bibliografia
- 7 Ligams extèrnes
Fondament[modificar | modificar la font]
Lo Motor de combustion, al contrari de çò que se passa amb la maquina de vapor o lo motor electric, necessita un regim de rotacion sufisent (entre 30% e 40% de las rpm maximalas) per fornir un parelh motor capable d'iniciar lo movement del veïcul e lo mantenir. Alara, cal reduire las revolucions del motor dins una mesura sufisenta per aver lo parelh sufisent, es a dire se lo parelh requerit per las ròdas es de 10 còps d'aquel que fornís lo motor, se deu reduire 10 còps lo regim. Aquò se fa mejans los diferents rapòrts de desmultiplicacion obtenguts en cambiant, mai aquela del grop de sortida del diferencial. Lo sistèma de transmission fornís los diferents rapòrts d'engranatges, de biais que la meteissa velocitat de rotacion del virabiquí se pòt convertir en diferentas velocitats de rotacion a las ròdas. Lo resultat sus las ròdas de traccion es la diminucion de la velocitat del motor, e l'aument en la meteissa mesura del parelh motor aplicat, aquò s'entend melhor amb l'expression de la poténcia P dins un axe motor:
que:
- es la poténcia (en W)
- es lo parelh motor (a N · m)
- es la velocitat angulara (en rad/s)
En foncion d'aquò, se la velocitat de rotacion (velocitat angulara) del motor transmesa a las ròdas es mendre, lo parelh motor aumenta, supausant que lo motor liura una poténcia constanta.
La bóstia de velocitats a doncas la mission de reduire lo nombre de revolucions del motor, segon lo parelh necessari en cada instant. E mai invèrsa lo sens de rotacion de las ròdas, quand la marcha enrè es requerida. Es apariat al volant d'inercia del motor, que recep lo movement per mejan de l'embragatge, en transmissions manualas; o per mejan del convertidor de parelh, en transmissions automaticas. Lo rèsta del sistèma de transmission es apariat a la bóstia de velocitats.
Constitucion de la bóstia de velocitats[modificar | modificar la font]
La bóstia de velocitats es constituida per una seria de ròdas dentadas dispausadas en tres arbres.
- Arbre primari. Recep lo movement a la meteissa velocitat de rotacion que lo motor. Abitualament pòrta un unic pinhon conductor dins las bóstias longitudinalas de traccion en rèire o en avans. Per las transversalas i a mai d'uns. Vira dins lo meteis sens que lo motor.
- Arbre intermediari. Es l'arbre opausat o contraaxe. Permet de plaçar los arbres primaris e segondaris en linha. Es alara possible de los apariar dirèctament per obtenir çò que se nomena una presa dirècta per beneficiar d’un rendement de transmission superior. Vira al sens opausat al motor.
Per las bóstias transversalas aquel axe existís pas.
- Arbre segondari. Pòrta respectivament divèrses pinhons e de dispositius accionats pel palfèr de velocitats podent colissar sus las caneladuras de l’arbre. Vira dins lo meteis sens que lo motor per las bóstias longitudinalas, e dins lo sens contrari per las bóstias transversalas. Dins d'autres tipes de cambiament de velocitats, subretot motocicletas, automobilas e camions ancians, los pinhons se desplaçan totes sus l'axe.
La posicion axiala de cada ròda es contrarotlada per de forquetas accionadas dempuèi lo palfèr de cambiaments e determina quin parelh de pinhons engranan entre lo segondari e l'intermediari. , O entre lo primari e lo segondari segon que siá de cambiament longitudinal o transversal. Quand s'utilizan de sincronizadors, lo ligam tangencial se pòt liberar en foncion de la posicion axiala d'aqueles e las ròdas dentadas an pas de libertat de movement axial.
- Axe de marcha enrè. Pòrta un pinhon que s'interpausa entre los arbres intermediari e segondari (longitudinal) o primari e segondari (transversal) per cambiar lo sens de rotacion abitual de l'arbre segondari. Dins l'engranatge de marcha enrè, normalament s'utiliza un pinhon de dents rectas, al luòc d'un pinhon de dents elicoïdal, mai simple de fabricar (d'aquí lo bruch especial quand es fa una marcha enrè).
Totes los arbres sostenon, per mejan de coissinets, axials, al cartèr de la bóstia de velocitats, que d'abitud es de fonda, alumini o magnèsi e servís de lotjament als engranatges, dispositius d'accionament e dins qualques cases lo diferencial, tanben de recipient per l'òli de graissatge.
Dins de veïculs coma de camions, veïculs agricòlas o automobilas totes terrens, i a doas bóstias de velocitats apariadas en seria.
La lubricacion pòt se far per mejan d'un dels seguents sistèmas:
- Per barbotatge.
- Mixte.
- De pression.
- De pression totala.
- Per cartèr sèc.
Classificacion de las bóstias de velocitats[modificar | modificar la font]
I a divèrses tipes de bóstias de velocitats e divèrses biaisses de las classificar. Fins que se desvolopèron lo sistèma de contraròtle electronic la distincion èra fòrça mai simpla perque descriguèt la construccion e lo foncionament. Amb lo contraròtle electronic per las bóstias de velocitats se faguèt de bóstias manualas amb possibilitat d'automatizacion (per exemple l'Alfa Romeo) e de bóstias automaticas amb possibilitat d'intervencion manuala.
Manualas, mecanicas o sincronizada[modificar | modificar la font]
Tradicionalament son nomenadas bóstias mecanicas aquelas que se compausan d'elements estructurals (e foncionals), rodaments, eca. de tipe mecanic. Per aquel tipe de bóstias de velocitats, la seleccion de las diferentas velocitats se fa per mejan de comandas mecanicas, encara que se pòt automatizar.
Los elements someses a friccion: axes, engranatges, sincronizadors, o selectors son lubrificats per mejan d'un banh d'òli especific del cartèr isoats de l'exterior mejans de junts que garantisson l'estanqueïtat .
Los ligams a l'interior se realizan per mejan de mecanismes compausats de basculas e axes guidats per coissinets. L'entraïnament dels mecanismes intèrnes dempuèi l'exterior de la bóstia (que deu accionar un eventual conductor) se realizan amb un palfèr dirècte sul cambiament de velocitats o pels motors tranversals per mejan de cables flexibles o tijas rigidas.
Las diferentas velocitats que compta la bóstia son sincronizadas. Vòl dire que dispausan de mecanismes de sincronizacion que permeton de far correspondre las velocitats dels diferents axes que compta la bóstia pendent lo cambiament d'una a una l'autra.
La connexion cinematica entre lo motor e la bóstia de velocitats se realiza per mejan de l'embragatge.
Dins aquel grop i a la bóstia de velocitats manuala automatizada de doble embragatge DSG - en alemand direkt Schaltgetriebe - del Grop Volkswagen e la bóstia de velocitats automatica de doble embragatge a sec DDCT-a anglés Dual Dry Cluth Transmission - de Fiat Grop, que permeton lo foncionament de biais manual o automatic.
Automaticas o idromaticas[modificar | modificar la font]
La bóstia automatica es un sistèma que, de biais autonòm, determina la melhora relacion entre los diferents elements, coma la poténcia del motor, la velocitat del veïcul, la pression sus l'accelerador e la resisténcia a la marcha, entre autres. Es un dispositiu electroidraulic que determina los velocitats de velocitat, dins lo cas de las bóstias de darrièra generacion, lo contraròtle se fa per un calculador electronic.
Alara que la bóstia de velocitats manuala se compausa de parelhs d'engranatges cilindrics, la bóstia automatica fonciona amb de trins epicicloïdals en seria o parallèl qu'ajustan las diferentas relacions de transmission.
Comparason entre sistèmas[modificar | modificar la font]
La bóstia de velocitats dessenhada per Leonardo da Vinci[modificar | modificar la font]
Leonardo da Vinci dessenhèt en son temps una davancièra bóstia de velocitats d'aquelas de las veituras modèrnas. Abitat per la fèbre del desvolopament industrial que promoviá Ludovico Sforza, Leonardo da Vinci dessenhèt una bóstia de velocitats formada per doas pèças, una cilindrica e una autra conica que per mejan d'una seriá d'engranatges convertissiá lo mecanisme en un cambiament de velocitats.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca)Manual de la tècnica de l'automòbil (BOSCH) ISBN 3-934584-82-9


text:
Atletisme
L' atletisme, d'al grèc aθλoς (çò es lucha) es un espòrt multiple e variat amai universal que se ne pòt devesir en 4 categorias màgers, a saber:
- corsas (d'als 100 m fins al maraton...)
- concorses (sauts e lançaments)
- espròvas combinadas (eptatlon & decatlon)
- marcha atletica... [1]
Se ne tracha tot parièr d'un espòrt de las originas enraiçadas fòrça en rèire dins l'Istòria de l'Umanitat amai quitament dins las siás legendas mai anticas e fondamentalas, çò es las que se ne fondamentan la quita esséncia dels èssers umans, la lor quinta...esséncia dins la lor umanitat pus prigonda, essenciala...
Gerit internacionalament per la Federacion Internacionala d'Atletisme / IAAF, id est International Association of Athletics Federations, creada en 1912,[2] las siás competicions planetàrias màgers son los Jòcs Olimpics que, dempuèi 1896, n'es l'espòrt pus important e universal, mai lo Campionat del Mond d'atletisme, creat en 1983.
Fòrça temps reservat als sols atlètas masculins amai als païses mai desenvolopats e los lors empèris colonials, se ne mudèt a partir de las annadas 1960 en espòrt del tot universal e que las atlètas femeninas, a dich de capuditge e volontat, malgrat tantas empachas e escarnis culturals, economics, ideologics, politics, religioses o socials, s'abastèron devèrs la fin de las annadas 1980 en lai a una gaireben totala egalitat dins las espròvas e lo programa atletics.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Atletisme e Civilizacion
- 3 Espròvas
- 4 Legislacion & reglamentacion
- 5 Estadis e installacions esportivas
- 6 Equipament e material
- 7 Entraïnament & tecnicas
- 8 Organizacion
- 9 Problematicas essencialas
- 10 Espròvas màgers del calendièr internacional
- 11 Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal
- 12 Recòrds
- 13 Estatisticas generalas
- 14 Bibliografia
- 15 Filmografia
- 16 Documents audiovisuals
- 17 Vejatz tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Ligams videografics
- 20 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas legendàrias...[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
D'a l'Edat Mejana fins al sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Atletisme e Civilizacion[modificar | modificar la font]
Atletisme & Filosofia[modificar | modificar la font]
Atletisme & Literatura[modificar | modificar la font]
Atletisme & Art[modificar | modificar la font]
Atletisme... etc[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Espròvas[modificar | modificar la font]
olimpicas[modificar | modificar la font]
Las espròvas dichas olimpicas actualas son al nombre de 47:
- 24 pels òmes
&
Corsas[modificar | modificar la font]
Las 14 corsas (12 comunas & 2 diferenciadas...) se ne pòdon devesir en 6 categorias màgers [4] :
Maraton (42,195 km)
- corsas d'obstacles:
Concorses[modificar | modificar la font]
Los 8 concorses se ne pòdon devesir en 2 categorias [5]:
Sauts[modificar | modificar la font]
Lançaments[modificar | modificar la font]
Espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
Marcha atletica[modificar | modificar la font]
non olimpicas[modificar | modificar la font]
Garatz-aicí las autras espròvas, non olimpicas, mas amb recòrds omologats per la Federacion Internacionala d'Atletisme:
corsas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
especificament de sala[modificar | modificar la font]
Franc las que ja citadas e comunas amb lo programa olimpic... [6]
corsas[modificar | modificar la font]
espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
Legislacion & reglamentacion[modificar | modificar la font]
Estadis e installacions esportivas[modificar | modificar la font]
Atletisme d'estadi[modificar | modificar la font]
Atletisme en sala[modificar | modificar la font]
Atletisme sus rota[modificar | modificar la font]
Autras menas d'atletisme[modificar | modificar la font]
Equipament e material[modificar | modificar la font]
Entraïnament & tecnicas[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Planetària[modificar | modificar la font]
Continentala[modificar | modificar la font]
Nacionala[modificar | modificar la font]
Problematicas essencialas[modificar | modificar la font]
Espròvas màgers del calendièr internacional[modificar | modificar la font]
Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal[modificar | modificar la font]
Recòrds[modificar | modificar la font]
Estatisticas generalas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Istòria generala[modificar | modificar la font]
- istòria de l'atletisme
- Robert Parienté & Alain Billouin: La fabuleuse histoire de l'athlétisme, París, edicions Minerva, 2003 (en francés)
- istòria de l'espòrt
- Jean-Paul Massicotte & Claude Lessard: Histoire du sport, de l'antiquité au XIXème siècle, id PUQ, 1984 (id)
- Thierry Terret: Histoire des sports, id L'Harmattan, 1996 (id)
- Wojcieh Liponski: L'Encyclopédie des sports, id Grund & UNESCO, 2005... (edicion francesa de l'edicion polonesa de 2003, Poznan, ed. Atena...)
- istòria de l'olimpisme
- B. Grandi: Grande enciclopedia dei giochi olimpici, Milan, ed. Ermes, 1992 (en italian)
- Robert Parienté & Guy Lagorce: La fabuleuse histoire des Jeux olympiques, París, ed. Minerva, 2004 (en francés)
e ca
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Tecnica[modificar | modificar la font]
varia[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Federacion Internacionala d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Istòria de l'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme en sala
- Campionat del Mond d'atletisme junior
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Campionat del Mond de cross-country
- Cross de las Nacions
- Campionat del Mond de mièg maraton
- Recòrds del mond d'atletisme
- Estatisticas generalas de l'atletisme
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins las siás modalitats olimpicas actualas...
- ↑ Amb 17 païses aderents... qu'a l'ora d'ara son 213 los sius sòcis afiliats...
- ↑ Id est al programa dels Jòcs Olimpics & dels Campionats del Mond d'atletisme...
- ↑ En italics, las espròvas comunas estadi & sala (al programa dels actuals Campionats del Mond d'atletisme en sala...)
- ↑ idem
- ↑ veire nòta 4 çai-sus...


text:
741
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 741 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 3 de decembre - Zacàrias deven papa.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
- 18 de junh - Mòrt de l'emperaire Leon III ò Leon l'Isaurian considerat coma un emperaire major de l'istòria bizantina en causa de son ròtle decisiu dins lo mantement d'un Empèri menaçat per leis Arabis, lei Bulgars e lei Lombards. Son fiu Constantin V li succediguèt. Pasmens tre julhet, aquela succession foguèt refusada per lo generau Artabasde, oficièr fidèu de Leon, que se proclamèt tanben emperaire. Una batalha s'acabèt per la desfacha de Constantin V. Artabasde intrèt dins Constantinòple e i anoncièt la mòrt de son rivau. Prononcièt la restauracion dau culte deis icònas. Pasmens, Constantin capitèt de se retirar a Amorium ont obtenguèt lo sostèn de divèrsei tropas, compres sei partisans de la capitala que refusèron d'acceptar sa mòrt.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion de cinc estèlas novèlas a Calakmul per un rèi desconegut.


text:
Non, es pas de la propaganda per lu François Hollande (►fr), es màs per dire que dins la revuda « les croqueurs de pommes » (►fr), la revuda de l’associacion nacionala dau amators « que trabalhan per res » per servar las varietas de fruchas regionalas que mancarian ne pus eisistar, que son pitit nom es : los craunhors de pomas, beleu mai las craunhitz.
Lu limerò 131 dau gente mes de març de 2011 es consacrat au chastanh dins lu lemosin :
Au temp de la Gaula, lu país daus Lemovices s’espand sus tot lu Lemosin. Après la conquesta romana la capitala daus Lemovices chamja d’endreit per estre bastida sus las broás de Viena e l’apelarán dau nom dau Auguste : Augustoritum.
Las construccions de peiras prendrán la plaça de las chabanas de buesc. Quante l’Empire dau Romans s’esbolha vers l’an 400, Augustoritum fai pertida dau govern de l’Aquitana… Dès lu sègle X, los comtes de Peitius… Aquitana granda… Pausar la coròna a Lemòtges… Trobadors… Born, Ventadorn… Chasluç…
Prene ‘n’escorchiera dins lu raconta perquè per un libreton sus las pomas, l’istoric, dau Michel Gauthier, es digne d’un bilhet sus la pompompompedià.
‘Laidonc, una revuda sus las pomas, un bilhet sus lu chastenh dau lemosin, tu ses pas après far un dever de 20 linhas per la Melia © (►òc) que tarda un pauc per s’entornar de sa pausa ? De las vetz ? Daus uns còps (coma fau dire per pas far purar las verjas linguisticairas) ?
Be non ! Tant sus las pomas dau Lemosin que sus las chastanhas dau Lemosin, jamai lu tipe diguet « patois » per parlar de la linga, coma que, podem viure sens quauques mòts, emai eu diguesse pas « linga lemosina »o b’etot « occitan » ; es ‘na linga sens chafre. Segur, lu libre es per los frances, ‘donc ne’n frances, fòra un passatge sus la diferença demest lu clafotís e la flaunharda que se ‘chaba entau balhat dins la revuda :
Per la Sent Jan passada
Partiguei de Glanjas
Per nar a la Valade
Culhir las cirejas
Trobei la Maridion
Sur son bassueih de porta
Me plantei un mament
Per li far compliment
E quo-es parrier dins la partida chastanha dau libreton, per eisemple :
Malâbre : châtaigne assez commune dans le Haut-Limousin. Couleur brune, amande assez farineuse… Cette châtaigne et la Bourrue sont les plus recherchées pour faire les « boursées » ou « boursades » ou « peluches », châtaignes bouillies dont sont friands les enfants.
Sa’e be que n’i a de las rasons mai grandas d’estre fiar, mas bon, aquò fai plaser un pitit pauc.
- Lu sit daus craunhors pomafruchas (►fr).
- sus ‘n autre sit, trobí ‘quel eimatge :


text:
Aquesta pòrta dels Suds es tota Occitània que la vòl ; i a segurament rasons que podèm classificar de nacionalas.
Vesètz aquí la pancarda a Montpelhièr, pancarda per explicar la vida d’un fotografe american dins son país, un Sud colonizat e paure (cal ben èstre social de còps e pensar als autres, vist que nos fasèm la glòria d’èstre una referéncia planetària).
Aital lo concepte de Sud es emplegat en miralh del Sud dels Estats-Units-d’America del Nòrd a Montpelhièr ; se sap pas gaire se lo pantais dels esclaus ajuda a verificar que los ciutadans occitans e las ciutadanas occitanss son un pauc coma los esclaus pel poder jacobin ?
L’exposicion es estada presentada per Joan-Francés Laffont, dins la pichona sala de l’Ostal d’Occitània.
Mas concretament sèm pus sul territòri de la decentralizacion, Alem Surre-Garcia a prepausat una exposicion sul tèma de l’art mudejar, al delai de las frontièras dels Estats, de totes tempses.
L’exposicion e sobretot la presentacion d’Alem Surre-Garcia es estada un grand moment de la vida occitana de Tolosa.
Cada panèu es una pòrta duberta cap a la coneisséncia dels sabers ; avèm passejat per Occitània, traversar, ostalar, puèi remandar pel planèta dinca l’America del Sud.
Aiçò èra pas simplament, una mòda politica per aucupar lo terrenh de la politica culturala de la comuna coma a Montpelhièr, èra una vertadièra jòia de la pensada occitana, umana. Una jòia e una simplicitat.
L’exposicion es simpla, emplenada de documents que son totes una pròva de l’extrèma dubertura arquitecturala occitana, mais tanben civilizacionala. Èrem bravament mai luènh de las inocentassasòtas semanticas ‘langues régionales’, ‘province’, ‘régionalisme’, ‘patois’, ‘localisme’, etc. etiquetas que nos son sempre plaçadas dempuèi París o dempuèi la pensada parisenca, dins las redaccions de premsa en lenga francesa o en pensada francesa, desvolopadas sovent –tròp sovent- a las aurelhas de las ràdios e televisions dichas localas.
E coma es de costuma, quora i a quicòm per desvolopar la cultura –al sense de l’Èstre cultural- i aviá pas cap jornalista de La Dépêche du Midi, la polemiquejaira premsa locala, nimai cap elegit (aucupat per la campanha cantonala). Car per èstre al ‘Midi’ l’exposicion es pas del ‘Midi’, plaça pron ben lo patrimòni occitan a diverses escalons de la cultura universala, d ela cultura occitana : – la creacion viventa e dinamica, – l’enriquiment per l’alteritat e dinamisme de l’alteritat per fabricar una cultura e una lenga occitana digna, – una vision de l’autre coma element de l’ensemble de fabriquèm, – un modèl per oblidar las frontièras dels Estats centralistas ambe las ‘frontières naturelles’ que nos faguèran tantas guèrras, etc. L’exposicion amerita un luòc cultural de mai grand establiment, e perqué pas unes libres e instruments pedagogics per mostrar e dignificar la lenga occitana ?
Avèm poscut veire e reconéisser totes los percorreguts d’Alem Surre-Garcia e nos sèm reconeguts dins las arquitècturas que nos envirónan. Es una exposicion occitana que daissa una plaça pedagogica al francés, e al espanhòl. La tolerança, nosauts tanben la podèm practicar ; e la podèm practicar, car l’occitan es vivent, contrariament a çò que podrà pensar un editor parisenc de diccionaris.
De manca pas.
Lo concèrt es per los que cercan transversalitat per la lenga occitana.


text:
Pablo Sarasate
Pablo Sarate, batejat Martín Melitón Pablo de Sarasate y Navascués (Pampalona, lo 10 de març de 1844 - Biàrritz, lo 20 de seteme de 1908) que ho un compositor e un violonista virtuòse navarrés deu sègle XIX.
Qu'estudiè lo vriulon a Sant Jacme de Compostèla puish au Conservatòri de París. Que ho sostiengut e emparat per la reina Isabèl II d'Espanha qui'u crompè auprès deu laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume un vriulon d'Antonio Stradivari.
Las soas composicions que son mercadas per lo folclòre espanhòu, hèra popular en Euròpa a la soa epòca.


text:
Categoria:Fisica teorica
La fisica teorica es la branca de la fisica qu'estudia l’aspècte teoric de las leis fisicas e ne desvolopa lo formalisme matematic. Se pòt destriar mantun tipe de teorias: las teorias estandard (coma la relativitat generala, lo modèl estandard de la fisica de las particulas o encara la teoria del condensat de Bose-Einstein) que sas fondacions son estadas verificadas sus la basa d'experiéncias, e las teorias candidatas que se prepausan de resòlvre un cèrt nombre de dificultats conceptualas (coma la teoria de las còrdas e la gravitacion quantica e boclas concernent lo problèma de la gravitat quantica o encara la supersimetria concernent lo problèma de la constanta cosmologica) mas qu'an pas encara passat l'estadi de la verificacion experimentala.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
C
- ► Cosmologia (1 C, 6 P)
Q
- ► Fisica quantica (3 C, 3 P)


text:
Diane-Capelle
Diane-Capelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany trucat Capelle, lo vilatge i aguèt destruit e reconstruit per Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy e baronne de Fénétrange, futura marquise de Havré e nomenat aital en remerciement[1]. Lo vilatge serà de nòu dévasté pendent la Guèrra de Trenta Ans.
Kerprich-A los-Bòsques a #èsser desligat de Diane-e-Kerprich en 1984.
Jadis appelé Capelle, le village fut détruit et reconstruit par Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy et baronne de Fénétrange, future marquise d'Havré et nommé ainsi en remerciement[2]. Le village sera de nouveau dévasté pendant la Guerre de Trente Ans.
Kerprich-aux-Bois a été détaché de Diane-et-Kerprich en 1984.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari topographique del departament de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Impremta Imperial, París, 1862
- ↑ Dictionnaire topographique du département de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Imprimerie Impériale, Paris, 1862


text:
Sant Laurenç de Muret
Sant Laurenç de Muret (pron. [son law'rens] oficialament, en francés Saint-Laurent-de-Muret) es una comuna occitana situada dins lo departament de Losera e la region administrativea d’Occitània. Lo masatge de Topinet, a l'oèst de la comuna, es al centre geografic d’Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La monografia de 1862[1] indica "St Laurans Son Laourens". Demèst los vilatges e masatges i a "lou Mas de Muret" e "Toupinet".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Monographie communale. St Laurent de Muret. Delmas, instituteur, 29 juin 1862, 1 T 682-165, Archius departamentaus de Losèra.


text:
Partiment
Lo partiment o jòc partit, es un debat o dialòg en forma de poèma. Segon Guilhèm Molinièr, autor de Las leys d'amors, un tractat del sègle XIII subre cossí escriure de la poesia dins l'estil trobadorenc, existís una diferéncia clara entre partiment e tenso: dins un partiment lo primièr parlaire presenta un problèma amb doas solucions possiblas, daissant a son contradictor la causida de quina solucion defendre mentre que el pren sus el la defensa de l'autre vejaire. Pasmens, cada participant defend una teoria non pas per conviccion mas per l'interès de la discussion. Lo teorician admetèt que los dos tèrmes èran sovent emplegats d'un marrit biais.


text:
Aprèp lo succès dels tres concèrts a Pau, dins un teatre de la vila, lo grope militant Los Pagalhós prepausarà un DVD de l’espectacle.
Los Pagalhós es un grope especial per la dinamica politica occitana ; es lo sol grope qu’a bastit las seunas intervencions d’enpont, sobre la canta polifonica occitana e la polifonia politica, un real plaser, sempre. Perqué ? Es talament simpla de si’i reconéisser…
Los Pagalhós sortirà un DVD per Pasca ; O podètz trobar en confirmacion sobre la vídeo de la webtelevision de l’aglomeracion de Pau. Picatz aquí.
S’espèra las autras produccions audiovualas suls concèrts aqueles…
Lo grope es militant ; lo grope se desplaçarà per sosténer las escòlas que s’i ensenha l’occitan, mas tanben lo grope es valorós per tot concèrt public que portarà un public per èstre mai sensible a la lenga occitana (una preséncia publica), entre Coni e lo Fòrt-Medòc, o entre Baiona e Niça, entre Guarat e Leucata, o entre Vielha e Anonai. Los Pagalhós es tanben prèste a prendre las maletas per un viatge, coma zo faguèron pel Quebèc, un còp èra.
Sul FB del grope, e òc es un grope modèrne !, podrètz trapar un vièlh article de Claude Hagège sobre lo multilingüisme plublicat dins L’Express, unas annadas farà … e qu’es encara d’actualitat per los qu’an mancat lo tren de la modernitat del plurilingüisme a basa de las dicha “langue régionale’
Caldrà çaquelà explicar a Claude Hagège e a d’autres, quicòm coma : la semantica de ‘lenga regionala’ es benlèu utile pels mèdias qu’an un ment parisenc, mas es de cap manièra una semantica qu’es la bona per l’occitan ; l’ai jà escrich sobre aquel blòg.
Re = poder, region = espaci de poder – per los que creson que la decentralizacion es lo poder en region, lor caldrà revisitar la capacitat d’autonomia dels poders installats per París en regions (occitanas), e que lor pòt tirar quand París voldrà (pauc impòrta la color del poder a París). Non, París s’es descargat de problèmas, per los donar a d’autres, que, per astre, lo sábon manejar melhor que París ; es estat una susprèsa franchimanda, vist l’arrogança del poder centralista e bonapartista que se pensa melhor far las causas politicas, melhor que los autres !
De mai la region es pas un espaci per l’occitan ; es plan la sola lenga dicha regionala qu’es installada per una populacion de locutor, installada istoricament, sobre mai de 4 zònas politicas europèas : Itàlia ambe la Valada alpenca a costat de Coni (Cuneo, Sampeire, etc.), Espanha ambe la Val d’Aran (Vielha, Baqueira, Les, etc.), Mónegue (ambe l’Estat independent dich de Monaco), e mantunas regions administrativas de l’Estat centralista francés (Aquitània (de Baiona a Ribeirac), Peitieu-Charanta (Charanta lemosina), Lemosin, Miègdia-Pirinèus, Lengadòc (al torn de Montpelhoièr e Carcassona), Auvernhe (istorica), Ròse-Alps (Dalfinat e Ardècha), Provènça-País-Gavòt-Niça-Còsta-d’Azul) ; de mai es parlada a la Guardia Piemontesa en Calàbria, e a Pigüe es lenga d’identitat istorica (Aregentina). E ai pas comptar aquí totes los locutors e totas las locutriças que fan de resisténcia en la parlar pertot al monde, en solidaritat contra la repression francesa que subissèm aquí. La geografia s’ensenha pas pron en lenga occitana.
Justament, ambe Los Pagalhós avèm la geografia politica que trapa una lutz.


text:
Airal de Broca
L'airal de Broca es una de las doas principalas zònas del cervèl uman responsables del tractament del lengatge. Descobèrt pel mètge francés Paul Broca en 1861, se situa dins lo cortex cerebral al nivèl de la partida inferiora (o « pè ») de la tresena circonvolucion frontala de l'emisfèri dominant (esquerra per un dreitièr).
L'airal de Broca es la zòna de produccion dels mots diches alara qu'una zòna diferenta del cervèl, l'airial de Wernicke, es responsable de la compreneson d'aqueles mots[1].
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Es en 1861 que Broca publiquèt los resultats de l'autopsia de Leborgne, un pacient afasic que subreviviá dempuèi fòrça ans, descrivent amb precision lo sèti de la ferida cerebrala responsable.
Paul Broca pensava aver trobat lo centre unic del lengatge, mas aquò foguèt lèu nuançat per la descobèrta d'autras zònas implicadas dins lo lengatge, subretot pel neurològ polonés Carl Wernicke, que descriguèt l'airial de Wernicke una decennia pus tard.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr) La zòna de Broca, tèxtes en linha e comentaris sul site BibNum.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)A las originas de las lengas e del lengatge, Librairie Arthème Fayard 2005, Jean-Jacques Hublin, p. 105


text:
Sus (genre)
Sus es lo genre dels suids qu'acampa los pòrcs e singlars.
Compren las espècias seguentas :
- Sus barbatus - singlar de mostachas
- Sus bucculentus † - singlar de Vietnam (atudat)
- Sus cebifrons - singlar de las Visasyas
- Sus celebensis - singlar de Celèbes
- Sus heureni - singlar de l'illa de Flores
- Sus oliveri - singlar de Mindoro (Filipinas)
- Sus philippensis - singlar de las Filipinas
- Sus salvanius - singlar nan
- Sus scrofa - singlar, pòrc
- Sus timoriensis - singlar de Timor
- Sus verrucosus - singlar de Java
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Sus (en)
- Referéncia ITIS : Sus Linnaeus, 1758 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Sus (en)
- Referéncia NCBI : Sus (en)
- PIGTrop lo sit del CIRAD dedicat a l'elevatge porcin e als suids salvatges en zona tropicala


text:
Crimes de drech penal internacional
Los principis de Nurembèrg de 1950, sens valor positiva, formulan tres categorias de crimes de
drech penal internacional:
1. Crime de guèrra
2.
Crime contra la patz
3.
Crime contra l'umanitat
Lo
crime d'agression es una novèla categoria de crime de drech internacional. Pasmens, sa definicion precisa foguèt pas encara formulada per l'
Estatut de Roma de 1998. Alara, aquel tipe de crime demora en suspens.
La Cort penala internacionala (CPI) es un organ màger de l'Organizacion de las Nacions unidas e sola competenta, dempuèi 2002, per jutjar los crimes de drech internacional comeses per d'individús ciutadans d'un Estat membre. Alara que de convencions internacionalas foguèron adoptadas per diferents païses, coma la
Convencion per la prevecion e la repression del crime de genocidi, d'organismes foguèron installats per la comunautat internacionala per prevenir los crimes d'envergura mondiala, doma per exemple l'
Ofici de las Nacions unidas contra la dròga e lo crime, l'
Organ internacional de contraròtle dels estupefiants e Interpol.


text:
F. Bernissan
F. Martel
G. Dalgalian
Los mots claus deus perpaus de las tres personas encontradas au Congrès per la transmission familhau cò organizat per l'IEO los 19 & 20 de noveme de 2009 a Tarba (IUFM) :
Introspeccion lingüistica tà Fabrici Bernissan de Nosautes de Bigòrra
E i ei ua vita après la mort lingüistica ? dab l'istorian Felip Martel de la Felco
Enfin lo concèpte de glossòdiversitat explicat per Gilbert Dalgalian l'autor de "Enfances plurilingues"
Domenja Lekuona que'vs convida a encontrar aquesta tres intervenents au congrès dens ua edicion especiaument batalaira e passionanta.
Musicas VERD E BLU
Sonaus J. F. Tisnèr


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de b… Chaspaires de maneta… ? Mas es que per de bon, sètz de chaspaires de maneta ? O de clavièr al mens, o de telefonet, o que que siá que permeta de jogar als videojòcs ?
Benlèu pas, e dempuèi un an que fau aquesta cronica, benlèu que m’adreissi a de monde que l’i coneisson pas res e fau partatjar un passion meuna que tot lo monde s’en freta reialament lo ventre amb una WiiMote. Ai, sic transit gloria mundi, gròssa-gròssa remesa en question. Pertant, per m’ajudar, pòdi dire que, estatisticament, de jogaires n’i auriá mai de la mitat d’entre vosautres. E òc, que 55% dels franceses jògan als videojòcs. Mas de qué parlam ? E ont comença, e ont s’arrèsta lo videojòc ? I a los que jògan sus consòlas, dins lor salon, que se fan de partidas entre amics de temps en temps, los que s’i bòtan cada ser, al fial de tot çò que sortís, los quitament que se fargan eles-meteisses un PC de competicion e que tiran lor léser cap a un nivèl qu’es casiment de trabalh talament i passan de temps. Puèi i a los que se fan un pichon Solitari sul telefonet, o un CandyCrush sus l’IPhone lo matin dins lo bus o lo metrò en anant al trabalh. Los que van jogar un còp l’an amb lor dròlle a la Wii perque es familial, o de temps en quora a la DS, perque lor rapèla la GameBoy, sabètz, l’anciana, la « grisa » coma disián, que tot lo monde i jogava a Tetris dessus. En gròs, i a los gamers, los hardcore gamers e puèi i a los casuals, mai pejorativament los « casús », los jogaires ocasionals. Aquesta desseparacion entre doas categorias de jogaires es en tot cas una idèia plan espandida. Mas a ieu m’agrada pas.
Las causas son jamai tant simplas. E prendrai un exemple, un jòc sol, conegut, Animal Crossing. Es un dels jòcs los mai citats quora se parla de jòc casual a l’ora d’ara. Lo principi es simplàs : viure. Puslèu se daissar anar, en seguent de principis filosoficòs-culturals a l’asiatica (lo jòc es japonés). I a pas de tòca, pas d’objectiu final al jòc. S’i pòt pas morir, s’i podèm pas batre, se podèm pas nafrar. Cal juste far viure e evoluir son personatge, dins un vilatge colorat, plen de personatges mai simpatics los uns que los autres, amb los quals es possible de discutir, escambiar d’objèctes…que en mai vos fan lo morre quora los vesitatz pas pro sovent. E òc, que lo jòc se debana en temps real e quora i jogatz pas, la vila contunha de crèisser e de cambiar. Mas es pas grèu, avètz de tot biais pas res a perdre e pas grand-causa a i ganhar tanpauc. Après, es vertat qu’avètz un ostal, e se lo volètz far polit coma cal, i deurètz trabalhar un pauc, crompar de mubles, de tapisses, comandar d’òbras. Mas prendrà lo temps que prendrà è, sèm pas preissats. En esperant, podèm anar a la pesca, a la caça als parpalhòls, far de sotada per trapar d’orsins, plantar de flors dins l’òrt, cavar per trapar de fossiles, far las botigas per se vestir a la cool. Lo ritme es talament lent, que, s’èra pas evident qu’èra japonés, se creiriam en Soissa. Mas basta de clichés.
En pausant lo decòr d’Animal Crossing, vos vèni d’expausar las basas del jòc ocasional, o casual en franglés : pas de challenge, pas de fin a aténher, apròcha simpla, per totes los publics, sens necessitat d’i passar tròp de temps. Pertant, s’i fasèm pas mèfi, aquel jòc e los autres d’aquela mena, pensi notadament a Candy Crush, vos pòdon far passar del costat del gaming dur. Se volètz tot descobrir d’Animal Crossing, aver l’ostal lo mai polit, anatz encadenar las presas a la pesca per vendre lo peis, i passar d’oras, tornar cada jorn dins vòstre vilatge per far totas las interaccions qu’es possible d’i far, per obténer totjorn mai d’objèctes, çò que vos menarà a una colleccionita aguda, que podrà venir un challenge vertadièr, çò qu’èra pas previst a la debuta. Una competicion se podrà quitament botar en plaça amb d’autres jogaires, la corsa al vilatge o a l’ostal lo mai polit. Es a n’aquel qu’anirà lo mai luènh.
Ieu o disi : mesfisatz-vos dels videojòcs que cresèm que ne son pas e mai que mai basta de barradissas e de trencaduras. Lo videojòc es tanben çò que ne fasèm : es completament possible de jogar a un jòc dificile e pregond ocasionalament e a un jòc dich casual de biais ferotge e asocial. Quitament quora demòra sus l’Iphonet. En tèrmis videòludics, lo supòrt fa pas lo rapòrt !
Sus aquela refleccion vos daissi, ai ma millèna babaròta d’espinglar e d’amics m’espèran per una session de pesca al requin-balena e doncas me dèvi anar crompar un malhòt de banh.


text:
Guillerval
Guillerval es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:Fonts Lo nom de Guillerval a aparegut per las primièras fes en la charte de 635 — a aquela data la localité a mes a la abbaye de Sant-Denis. Mai tard, Guillerval a erigit en « anautita châtellenie ». Mas lo abbaye de Sant-Denis li cal partejar lo sieu territòri e de grands fiefs son alavetz creats. Qualqu'uns lèvan del abbaye de Sant-Denis, d'autras dels comtes de Étampes, d'unas autras encara de desparièras suzerains. Cap als ans 1105, lo territòri es afar a conflictes entre senhors vesins, Jean de Étampes e un chevalier de Pithiviers. Lo abbé Suger fa referéncia a aquel conflicte en cèrts escrits. Al cors de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle Guillerval lèva del poder del bailli de Étampes. En precision Modèl:Necessària, lo bourg patís la guèrra civila e lo pillage. La region coneis la terror pendent 6 setmanas. La peste #que se truca "la contagion" se declara. Suls 300 abitants #que compta lo pòble, 150 son répertoriés de mòrts. Sant Vincent de Paul prodigui los sieus suenhs als desgraciats.
L'economia locala a #èsser sustot dominada per la cultura tot a la longitud dels sègles. Las tèrras agricòlas èran pas pas ricas en la vallée e las coteaux, aiçò èra la "Beauce pouilleuse". Sul scenari, la tèrra èra de melhor qualitat, ja las Romains la conreaven. Uèi, amb la mecanització e las tecnicianas nòvas de cultura, Guillerval compta pas mai que cinc granjas. Qualques activitats nòvas se son desvolopadas sus las doas zònas d'activitats. Al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle Guillerval a tanben vist nàisser e se desvolopar lo aviation a Mondésir. Lo aérodrome de Mondésir #que #èsser militar a uèi una vocacion civila essencialament touristique amb 80 000 movements per an.
Modèl:Sources Le nom de Guillerval est apparu pour la première fois dans la charte de 635 — à cette date la localité est remise à l'abbaye de Saint-Denis. Plus tard, Guillerval est érigée en « haute châtellenie ». Mais l’abbaye de Saint-Denis doit partager son territoire et de grands fiefs sont alors créés. Certains relèvent de l'abbaye de Saint-Denis, d'autres des comtes d'Étampes, d'autres encore de différents suzerains. Vers les années 1105, le territoire est sujet à des conflits entre seigneurs voisins, Jean d'Étampes et un chevalier de Pithiviers. L'abbé Suger fait référence à ce conflit dans certains écrits. Au cours du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle Guillerval relève du pouvoir du bailli d'Étampes. En Modèl:Précision nécessaire, le bourg subit la guerre civile et le pillage. La région connaît la terreur durant 6 semaines. La peste que l'on appelle "la contagion" se déclare. Sur les 300 habitants que compte le village, 150 sont répertoriés morts. Saint Vincent de Paul prodigue ses soins aux malheureux.
L'économie locale a été surtout dominée par la culture tout au long des siècles. Les terres agricoles n'étaient pas riches dans la vallée et les coteaux, c'était la "Beauce pouilleuse". Sur le plateau, la terre était de meilleure qualité, déjà les Romains la cultivaient. Aujourd'hui, avec la mécanisation et les techniques nouvelles de culture, Guillerval ne compte plus que cinq fermes. Des activités nouvelles se sont développées sur les deux zones d'activités. Au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle Guillerval a aussi vu naître et se développer l'aviation à Mondésir. L'aérodrome de Mondésir qui fut militaire a aujourd'hui une vocation civile essentiellement touristique avec 80 000 mouvements par an.


text:
Lo Jòc de l’annada !
LA RAMPE TIO PREPAUSA UN JÒC NOVATOR ONT DEVENES CREATOR DE MOTS !
Daissa parlar ton imaginacion e inventa las teunas expressions occitanas !
Enregistra los teus escais mai risolièrs !
Plens de presents son a ganhar !
Prèst per devenir un creator d’engèni ?
Escòta :
Modalitats del jòc : LA RAMPE Teatre Interegional Occitan prepausa un jòc pedagogic din l’encastre del lançament de sa novèla creacion : « QUESAQUÒ e MASCOMPRÈS ». Lo jòc que començarà lo 26 de Genier es a imaginar d’escais o expressions risolièras, coma din l’annonça radiofonica del espectacle. La durada de l’enregistrament audiò dèu pas passar 1mn30s. Los presents seran mandats directament a la fin del jòc. Los enregistraments mandats aprèp lo 9 Març eran fòra jòc. Los enregistraments dèuran de preferença esser mandats en forma MP3 e pòdran esser difusar sus la Radiò Lenga d’Òc. Entessenhas, mandadis dels enregistraments, contactes : quesaco.mascompres@gmail.com


text:
Lutzelhouse
Lützelhausen en alemannisch (Lutzelhouse| en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge fa partida del costat e del arrondissement de Molsheim al fons de la vallée de la Bruche e limitrophe amb lo departament de la Moselle. Los abitants an trucat los Lutzelhousois.
Le village fait partie du canton et de l'arrondissement de Molsheim au fond de la vallée de la Bruche et limitrophe avec le département de la Moselle. Les habitants sont appelés les Lutzelhousois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Pòble Se en principi situat sus un territòri apertenent als avesques de Estrasburg dempuèi la epòca carolingienpas. Lo sieu Nom apareis en un document del avesque Conrad establit en favor del capítol de Haslach en 1290.Aquel Capítol se collateur e décimateur de la parròquia. La carga de procurador a ocupat pels Geroldseck, de contunh pels Ochsenstein. En 1366, lo avesque Jean III de Luxemborg vend lo vilatge a Jean de Salm, #que lo reven a lo sieu torn.Cap al Sègle XV los avesques d'Estrasburg rachètent lo ancian domeni episcopal. Lutzelhouse Sembla e aver #èsser tanben un ostal de caça o de campanha de qualques de membres de familhas de Dagsbourg o de Lutzelstein, #que lor caliá tot temps de vasts domenis en la vallée de la Bruche. Lo pòble dépendait De Haslach #que #èsser successivament una filiala e una collature.Aprés aver-e amendrit d'un quatren en la segonda mitat del Sègle XVIII, la populacion ne remonta. Lo pòble Se engrandit al sègle XIX, se bastiguèsse de contunh la tresena glèisa, una filature de coton e de carda peignée, un molin e una scierie mecanica. Uèi L'indústria e lo torisme constituissi l'essenciala de l'activitat de la comuna.
Le village est d'abord situé sur un territoire appartenant aux évêques de Strasbourg dès l'époque carolingienne. Son nom apparaît dans un document de l'évêque Conrad établi en faveur du chapitre de Haslach en 1290.Ce chapitre est collateur et décimateur de la paroisse. La charge d'avoué est occupée par les Geroldseck, puis par les Ochsenstein. En 1366, l'évêque Jean III de Luxembourg vend le village à Jean de Salm, qui le revend à son tour.Vers le Sègle XV les évêques de Strasbourg rachètent l'ancien domaine épiscopal. Lutzelhouse semble avoir été aussi une maison de chasse ou de campagne de quelques membres de familles de Dagsbourg ou de Lutzelstein, qui avaient de tout temps de vastes domaines dans la vallée de la Bruche. Le village dépendait de Haslach dont il fut successivement une filiale et une collature.Après avoir diminué d'un quart dans la seconde moitié du Sègle XVIII, la population remonte. Le village s’agrandi au sègle XIX, puis on construit la troisième église, une filature de coton et de laine peignée, un moulin et une scierie mécanique. Aujourd'hui l'industrie et le tourisme constitue l'essentiel de l'activité de la commune.


text:
Felicitam a Lengua Viua
per èxit dera corsa de dimenge en favor dera lengua. Domatge qu’enguan non i è pogut anar. Sajaram de deféner er occitan parlat en Aran dera melhor manèra que sabi: parlant-le, usant-le.
Aguest ei eth sens dera corsa: visualizar e canalizar era reinvindicacion des qui pensam qu’er aranés ei util, igual de valid e omologable a quinsevolh lengua majoritària, e que per minorizada a de besonh dera proteccion e impols surtot des institucions pròpries. Se non ac hèn aguestes, qui ac harà?
Per aquerò ei basic qu’eth Conselh accèpte d’un còp qu’es comunicacions qu’establisque damb es ciutadans d’Aran siguen preferentment en occitan parlat en Aran.
Mès er èxit definitiu der aranés depen surtot de nosati, es parlants, que l’auem de revitalizar, sentér-le tant comunicatiu e literari coma quinsevolh des lengües que compartim e parlam en Aran. Non deishem qu’er aranés s’acornère coma era lengua des pairs-sénhers, deth bestiar e eth camp.
Tanben a d’èster lengua de sciéncia, cultura e arts. Era revirada des clàssics literaris ei ua hita que mercarà eth pas tara normalizacion definitiua. Eth següent aurie d’èster era publicacion d’un assaig escrit ena lengua qu’aué celebram, perqué encara existim es qu’arrazoam, escarnim e aimam en aranés.
Dit açò, non sabi s’erigir un monument de pèira ei eth melhor omenatge ara lengua. Es monuments son tàs mòrts. E er aranés non ei ua entitat pròpria, que camine soleta, encara mens mòrta, sonque (!) ei un esturment e un depòsit de sens de quauqui ciutadans que non se saben reconéisher sense er usatge d’aguest. Non i a drets dera lengua, i a drets des parlants-ciutadans. Simplament. A parlar-la sigue dit…
Like this:
Like Cargament...


text:
Corseul
Corsoeut en galò; Kersaout en breton ( Corseul en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Corseul - En latin Fanum Martis (« temple de Mart ») - èra la capitala gallo-romaine de las Coriosolites, creada cap a 10 av. J.-C. Als Modèl:IIIe s e Modèl:IVe sègles, coma fòrça metròpolis regionalas, Fanum Martis càmbia lo sieu nom e pren aquel del vilatge #que n'es la capitala. Aqueles mutations toponymiques an intervengut a una epòca ont la tiença de la Empèri romain se effondrait. S'obsèrva alavetz, entre unes autres elements significatius, una renaissance de las ancianas divinitats gauloises localas en las esculturas religiosas e las inscripcions dédicatoires. Lo cambiament de noms de vila lèva sens dobte un fenomèn del meteis òrdre, ligat a una résurgence dels vièlhs sentiments de appartenance etnic dels pòbles gaulois.
En 2005, dels registres archéologiques an permeses de metre a jorn la villa ancian dels Alleux a Taden, situada près de la ancià vicus[1] Viari e portuaire de Taden. Aquela aglomeracion èra, pendent lo domeni romaine, lo un dels pòrts del cap de-luòc de la vila de las Coriosolites, Fanum Martis, venguda Corseul[2].
Corseul - en latin Fanum Martis (« temple de Mars ») - était la capitale gallo-romaine des Coriosolites, créée vers 10 av. J.-C. Aux Modèl:IIIe s et Modèl:IVe siècles, comme beaucoup de métropoles régionales, Fanum Martis change son nom et prend celui du peuple dont elle est la capitale. Ces mutations toponymiques sont intervenues à une époque où la solidité de l'Empire romain s'effondrait. On observe alors, entre autres éléments significatifs, une renaissance des antiques divinités gauloises locales dans les sculptures religieuses et les inscriptions dédicatoires. Le changement de noms de cité relève sans doute un phénomène du même ordre, lié à une résurgence des vieux sentiments d'appartenance ethnique des peuples gaulois.
En 2005, des fouilles archéologiques ont permis de mettre à jour la villa antique des Alleux à Taden, située à proximité de l’ancien vicus[3] routier et portuaire de Taden. Cette agglomération était, durant la domination romaine, l’un des ports du chef-lieu de la cité des Coriosolites, Fanum Martis, devenue Corseul[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vicus : nom latin donat a una pichona aglomeracion, sustot en Gaule romaine. Podiá s'agir d'un vilatge gaulois d'abans la conquista.
- ↑ informi d'activitat 2006 de la Inrap pagina 80
- ↑ Vicus : nom latin donné à une petite agglomération, notamment en Gaule romaine. Il pouvait s’agir d’un village gaulois d’avant la conquête.
- ↑ rapport d'activité 2006 de l’Inrap page 80


text: Me cau reconéisher era mia ignorància futbolistica, frut deth desinterès e desapassionament dauant d’aguest entreteniment massiu. Dilhèu è de besonh mès temps entà captar eth sòn jòc. Mès me cau reconéisher tanben er hèt sociau que se’n despren d’un divertiment, d’ua evasion collectiva plan seguida, tanplan de besonh entà ua societat coma formula evasiva, legitimament evasiva, de ben segur. Pro mau de caps auem. Per aquerò, cau felicitar a TV3 pera sua apòsta entà realizar era narracion de quauqui partits de futbòl en aranés dera man de Sílvia Puértolas, dilhèu era unica hemna periodista en aguest encastre. Pionèra coma hemna ena narracion des partits, pionèra ena narracion en aranés. Pòt devier ua forma socializanta der aranés en espaci audiovisuau, pr’amor qu’era normalizacion lingüistica serà mès efectiva per miei dera educacion e es mieis de comunicacion. Sense quèir en topic, deman se mercarà ua hita istorica, talament coma era prumèra retransmission en catalan d’un partit de fotbòl. Non ma’c pogui pèrder (qui ma’c anaue a díder!).


text:
La question se pausa, perqué ? Lo 10 de mai lo jornal parisenc e catolic LaCroix aviá agut la bona idèa de nos recordar las afichas de las campanhas de quatre candidats a las presidencialas, quatre que fosquèron elegits.
Se remarca la color qu’arriba dins las afichas … e los tèmas “LA PAIX ET LA SÉCURITÉ”. Perqué los dos tèmas son jamai estats associats aprèp, e perqué la nocvion de securitat arriba sempre a cada campanha electorala, donc sense efèit real …
Ambe Nicolas Sarkozy avèm agut l’afichatge de la securitat, sense la realitat del terrenh ; ambe Jacques Chirac e Nicolas Sarkozy coma ministre de l’interior, avèm pas agut la patz dins las banlèga de lor Estat centralista. Ambe Jacques Chirac avèm agut confirmacion que la «França per tots» èra una fauçetat politica ; la descendéncia politica passarà pel Fouquet’s puèi dins un batèu Bolloré prèp de Malta lo diluns, alara en 2011 lo candidat putatiu DSK aurà mestièr de bel còp de moneda per reglar un problèma de quequeta a Nòva York, serà la seuna per aver un apartament en susvelhença permanenta e que la factura la pagarà el. Del costat del nacionalisme extrèma se podrà notar que la fortuna de la familha Le Pen es pron aisida per desvolopar campanhas electoralas pertot ambe candidats sortits dos jorns abans las inscripcions en prefectura ; tot es possible.
Se vei de mai en mai, que mai se vòta mai la casta es al poder parisenc. LaCroix a plan agut rason de presentar aquesta portada de premsa.
Se vei, ambe aquela portada, l’efèit de las causidas politicas dels ciutadans e de las ciutadanas de França, tranquillament son ineficacetats sancièras.
La fòrça tranquilla de la partidocracia fabrica los meteisses tèmas dins las campanhas, perqué l’ineficetat politica francesa es reala, reiala e republicana.
Se cal pausar la question del perqué ? Segurament pas per fauta de volontat dels elegits (lor cal donar una bona cara per un còp), nimai del sistèma que pòrta lo projecte politic (cal pensar que los miltiants i creson encara, vist que so nrenovelats sovent), nimai una administracion qu’es recrutada per èstre competenta… en foncion dels diplòmas, de las grandas escòlas, d’un saber governar segur dempuèi sègles (coma per las entrepresas, que, ela, i arriba a èstre competitivas sul mercat mondial, donc un mercat pron mai complicat) Alara perqué ?
La sola rason es benlèu que las decisions politicas, las loras gestions, e las loras aplicacions, son elonhadas de las realitats, tròp ? (la question es jamai pausada dins los mèdias parisencs, nimai dins los mèdias provincialistas) París es lo problèma, lo centralisme republican es lo problèma, fins ara, i a pas agut un sol partit politic qu’a trapat aquesta idèa politica e de la difusar dins las campanhas, perqué.
La causa es simpla : val melhor per aver lo poder, un poder unic, ambe una eleccion presidenciala centralizada qu’un sistèma complèxe per amanar lo poder. Donc, lo centralisme se lo cambiarà pas la partidocracia francesa, seriá se far harakirí.
Pel moment ai mandat a mantunes candidats a las eleccions presidencialas de las questions sul tèma, ai pas recebut cap responsa. Tornarai a mandar.


text:
Maitin de Shasclada damb bromes e quauqua ploja, tarde damb precipitacions.
Vents fèbles damb quauqua bohada moderada deth sud pendent eth maitin, en tot virar ath nòrd pera tarde.
Temperatures diürnes en descenuda respecte ara jornada d'ager (8°/17° en Escunhau; 7°/16° en Arres).
Eth dimenge, auram bromes e bromeres que poderien deishar quauqua fèbla precipitacion, alternades damb quauqui clari, que seràn mès frequents pera tarde. Còta de nhèu entre es 1000 e es 1500 m. Vents moderadi deth nòrd.
Temperatures heiredes entara epòca (2°/12° en Escunhau; 1°/10° en Arres).
Eth deluns, contunharam damb cèus pro corbidi que poderien deishar quauqua precipitacion fèbla e intermitent pendent era tarde. Vents fèbles deth nord-oest.
Es temperatures contunharàn en tot èster baishes entara epòca (4°/9° en Escunhau; 2°/7° en Arres).


text:
Cap a l'òme competitor OGM mas
eternalament bèstia e crusèl...........
SCOOP : Pareis que lo pòrc
de Riad o del Qatar ( me soveni pas mai) es clafit al salmon norvegian, salmon que manjan pas que de
sardas, e sardas que manjan pas que de plancton, que los òmes pescan
amb los debasses negras de femna veladas , fialats tròp estequits,
de las malhas que crèban totas la diversitat .
Mas de pertot avèm la
REVOLUCION de la CHARIA (cara als nòstres jornalistas de la
libertat) festejada pertot pels medias parisencs e provincials de
la democracia franchimanda, una fèsta començada dins Iraq e
contunhada al Qòsòvò , dins Afganistan, dins Libia , dins Egipte,
dins Tunisia , e deman aurem la democracia dels braces copats al
Mali, democracia de l'espeiregada, democracia de l'acide dins los
uèlhs de las joventas , al Nigèr , al Senegal , mas pantaissem pas
, cal esperar encara, .......... que an de tuar un brave paqueton
de democratas vertadièrs, e descarar mantunas femnas .
SCOOP La vaca europenca ganha la vida
ambe un caval romanica que la niqua , e que los sers davant la
tele de la diversitat franchimanda , manjan de lasanhas ambe
d'ensaladas OGM, culhidas dins China, India e deman al Sodan o
endacòm .
Ara tuan las galinas amb la segadoira
(vist a la tele) qu'an pas quitament la fòrça, aquelas volatils de
fugir davant la dalha. Aquò's la mondializacion e la competicion .
I aguèt la vaca falorda deman aurem lo gal caluc. Se ditz de
pertot qu'a la galina li vendrà de pès palmats , que manjan pas
que de farina de peisses, als lapins li vendràn , aprèp d'unas
mudasons geneticas quitament de pinças , coma los crancs e que
començan ja de marchar un pauc de costat , coma los rendièrs de la
Borsa , los traders, los financièrs que cagan
lo caviar roja, fabricat amb la carn dels flamencs ròsas atrapats a
las tendèlas a talha umana , per d'africans competitors , que jamai
serem competitors nosautres coma ditz Parisòt la femna que
partiguèt de ren per arribar al non ren.... e que manja pas que de
iaourts nigerians faches de lach de camèlas e de cabras tigradas ,
mesclats de mèl de telhs groenlandeses.
Enfin dins l'actualitat i a lo libre
d'una jornalista de Libe (sucsube , apericub, se sona
cresi) , que vomís sa filosofia del fric amb l'ajuda del Novèl Obs
, la filha qu'aima pas lo pòrc DSK .............LA COCHONA.
SCOOP : Encara un còp me demandi per
de que i a tant d'asirança ? Que faguèt de mai o de mens lo DSK en
comparason dels Kennedy ( que se tapèt mai de 1500 jovas sul burèu
ovala de l'ostal blanc e de Berlingòni (bunga bunga ) que serà
(scoop?) leu a la placa de Benoist , o d'unes presidents franceses
qu'avian pas las colhas dins la pòcha , o pus democraticament los
soldats de la patz de l'ONU dins Bòsnia , dins Africa , a mai los
soldats de totes paises , dels GI dins Vietnam , dels japoneses
dins China, dels franceses dins las colonias , dels angleses sus tota
la susfàcia de la Tèrra.... UN REPORTAGE D'ARTE QUE TE DAISSA DE
BADA....Femnas, enfants crompats, 1000 dolar per far çò que
vòls , 3000 dolar lo drech de los torturar puèi tuar, e lo
president de l' ONU que se cala , e se d'unas femnas dison la
vertat , son viradas o tuadas....
En comparason ambe los crims dels
soldats de l' ONU, que la persecucion de DSK contunhèsse
encara, e creirai lèu que DSK èra vertadièrament socialista...
SCOOP: Lenga d'òc: la fin d'un raisve
....enfin venem de saupre que lo governament revolucionari senharà pas
jamai la mapa de las lengas , vist qu'es empachat, que cal modificar la
Constitucion , (imparable) e doncas amassar los tres
cinquen de las doas cambras (senat e deputat) , çò que
serà pas possible. Vist que l' UMP se'n chauta e que lo PS es pas
luènh de pensar coma aquò. ...
Darrièr scooP
: França es a mand de
tornar a l'agricultura bio , vist que las entrepresas clavan de mai
en mai , e que cal remborsar los manlèus gigants (1800 miliard) ,
e deman ajudar las bancas que per astre servan justament lo
montant de las nòstras estàlvias (1800 tanben) .....
Visca la republica papala , visca l'
emperi republican , visca la democracia un còp cada 5 ans , (point
trop n'en faut...) visca la patria de l'esquisofrenia e dels dreches de l' ouòme de la femna e del porcelon.....


text:
Ermenonville
Ermenonville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila a viscut dempuèi lo neolític. Al Modèl:VIIe sègle, fa de partits domenis dels senhors de Chantilly, las Bouteiller.
En 987 a l'epòca de Hugues Capet, lo castèl de Ermenonville a bastit sus la villa de Irminon, la avesque de Senlis. En 1351 Robert de Lorris ne fa l'aquesiment. En 1402, Michel de Laillier es senhor de Ermenonville e del Vivier los Aubervilliers.
En 1590, Ermenonville aperten a Dominique de Vic, #que la vendrà a René Hatte, financièr del rei Louis XV, en 1754. Lo sieu gendre René-Louis de Girardin n'ereta en 1763. Condiciona lo parc, #qu'èra pas #qu'un marais[1], en seguent las idèas de Jean-Jacques Rousseau en La Notícia Héloïse #que la lectura la li aviá fòrtament marcat. L'escrivan ne residirà a Ermenonville las darrièras setmanas de la siá vida e serà inhumé en la Isla dels Àlbers en un cavòt diboishat per Hubert Robert. En 1794 un decrèt impausa lo traslat dels cendres de Rousseau al Panthéon. La preséncia de Rousseau a Ermenonville atrairà de toristas talas que la reina Marida-Antoinette, lo rei de Suècia Gustave III, Benjamin Franklin, Robespierre, Mirabeau, Danton, Sant-Just, Camille Desmoulins e fin finala Napoleon Bonaparte, alavetz primièr cònsol. Pendent la Revolucion, la municipalitat de Ermenonville es temporairement reputacion « Jean-Jacques Rousseau »[2].
En 1880, lo prince Radziwill aquerís Ermenonville. Fa desaparéisser/desaparéisser l'ostal de Rousseau aital coma lo torn Gabrielle ont Henri IV e Gabrielle de Estrées avián la costum de se trobar. Una granda part del domeni serà pel continuament crompat per Nélie Jacquemart-André #que ne farà don a la Institut de França l'an 1902. Lo castèl aperten un temps a Bugatti #que i efectua d'investigacions mecanicas.
En 1963, Jean Richard, inaugura lo primièr parc d'atraccions a tèma francés, La mar de sable, en aprofechant d'una zòna ont la tèrra de bruyère retirada per alimenter lo mercat parisenc a daissat luòc a una granda estenduda sablonneuse, #que lududes permet de crear a qualques passatges de París de las decoracions del Far West american.
Una vintena d'abitantas de Ermenonville trabalhan per Aire França (l'aeropòrt de Roissy-Charles de Gaulle es prèp) l'an 2009, e quand sobrevé la desaparicion del panatòri 447 Aire França lo 1er {{}} en junh 2009, tres membres del conselh municipal fasián partida de la équipage e dels passatgièrs de l'aparelh[3].
La ville est habitée depuis le néolithique. Au Modèl:VIIe siècle, elle fait partie des domaines des seigneurs de Chantilly, les Bouteiller.
En 987 à l'époque d’Hugues Capet, le château d'Ermenonville est construit sur la villa d’Irminon, l’évêque de Senlis. En 1351 Robert de Lorris en fait l'acquisition. En 1402, Michel de Laillier est seigneur d’Ermenonville et du Vivier les Aubervilliers.
En 1590, Ermenonville appartient à Dominique de Vic, qui la vendra à René Hatte, financier du roi Louis XV, en 1754. Son gendre René-Louis de Girardin en hérite en 1763. Il aménage le parc, qui n'était qu'un marais[4], en suivant les idées de Jean-Jacques Rousseau dans La Nouvelle Héloïse dont la lecture l'avait fortement marqué. L'écrivain résidera à Ermenonville les dernières semaines de sa vie et sera inhumé dans l'Île des Peupliers dans un tombeau dessiné par Hubert Robert. En 1794 un décret impose le transfert des cendres de Rousseau au Panthéon. La présence de Rousseau à Ermenonville attirera des touristes tels que la reine Marie-Antoinette, le roi de Suède Gustave III, Benjamin Franklin, Robespierre, Mirabeau, Danton, Saint-Just, Camille Desmoulins et enfin Napoléon Bonaparte, alors premier consul. Pendant la Révolution, la commune d'Ermenonville est temporairement renommée « Jean-Jacques Rousseau »[5].
En 1880, le prince Radziwill acquiert Ermenonville. Il fait disparaître la maison de Rousseau ainsi que la tour Gabrielle où Henri IV et Gabrielle d'Estrées avaient l'habitude de se rencontrer. Une grande partie du domaine sera par la suite achetée par Nélie Jacquemart-André qui en fera don à l'Institut de France en 1902. Le château appartient un temps à Bugatti qui y effectue des recherches mécaniques.
En 1963, Jean Richard, inaugure le premier parc d'attractions à thème français, La mer de sable, profitant d'une zone où la terre de bruyère retirée pour alimenter le marché parisien a laissé place à une grande étendue sablonneuse, qui lui permet de créer à quelques pas de Paris des décors du Far West américain.
Une vingtaine d'habitants d'Ermenonville travaillent pour Air France (l'aéroport de Roissy-Charles de Gaulle est proche) en 2009, et lorsque survient la disparition du vol 447 Air France le 1er juin 2009, trois membres du conseil municipal faisaient partie de l'équipage et des passagers de l'appareil[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Viatge pittoresque dels environs de París per M D*** 4e edition 1779
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Lo « vilatge d'Aire França » pèrd tres de los sieus elegits, Lo Parisenc, 3 de junh 2009
- ↑ Voyage pittoresque des environs de Paris par M D*** 4e edition 1779
- ↑ de Figuères, Les noms révolutionnaires des communes de France : listes par départements et liste générale alphabétique, , p. 47
- ↑ Le « village d’Air France » perd trois de ses élus, Le Parisien, 3 juin 2009


text:
En Ondas de Domenja Lekuona dijaus lo 15 a 8h lo ser e dimenge lo 18 de mai a 11h.
Sol e unic subjècte a l’encòp un bal a las votz e las percussions e ua entervista de las de MONACAS : Audrey Ceccato, Lucie Longué e Sonia Lagoardille.
Qu’èm a St Pèr de Lèren au Primtemps de l’Arribèra edicion 2014.
« Monacas Barbarellas » : las bendas d’imatges originaus cultes de Jean-Claude Forest (scenarista e dessinator 1930-1988) que son remarcablas per l’imaginacion shens limit que’n trescola, lo trèit qu’ei afirmat, escarp e sensuau, shens parlar deu sex-appeal de sciéncia-ficcion de las eroïnas.
Jòc : cercatz qui ei, dens Monacas, Marie-Mathématique, Hypocrite, Barbarella o Bebe Cyanure ?
Las musicas d’En Ondas
* Branlo Ua filheta qui I avè en França
* Pòlca Los caulets
* Au ton cuenh
* Valsa Cantem en Allegressa
* Seria de Sauts
* Leon L’ariçon (tube de St Pèr)
* Masurca La Dauna de París Matiu Dufau
* Rondèu de fin de bal
Like this:
Like Loading...


text:
Virat de la persentacion :
A la desbuta eriá Pierre Pairault, eissit ne’n 1922 a París. Faguet lu chirurgian-dentiste de’n prumier. Ne’n 1956 sautet Stefan Wul dins lu monde de las letras francesas, chas los de la tireta « anticipacion ». L’espelida balhet daus chap-d’òbras coma Niourk, Oms en série1, L’Orphelin de Perdide2 o d’enquera Noô.
Eu ‘chabet de paiar son chamin ne’n 2003.
Tant iò dire, aiá jamai res legit dau Wul avant ‘queu Nadau. Quauqu’un m’aviá balhat « la Planeta Sauvatja » e aviá jamai fai ‘tencion a l’òbra d’ente lu filme eriá estat tirat. ‘Quò fuguet un pauc parrier per la bede « Niourk ».
E, i a gaire suritiguet dins las noveutats bedes « Oms », de lu feulhetar me faguet me tornar ‘pelar l’istòria, e lu tipe dau raijon m’eipliquet tots los liams.
Adonc, lu pair Nadau portet lu roman a un de mos nebots. Qu’es un libre per goiats, adonc, lu temps d’un Orleans Lemòtges, la legida fuguet facha. Espera nonmas qu’eu prenguesse tant de plaser que me a la legida… e per son aniversarí, passarai a la bede.
Eimatge tirat d’aqueu site (>fr)
Darnier de cuberta dau roman :
Los òmes davaleten dins l’evolucion ad una primitivitat a la seguida d’un auvarí nuclear. Son dins una mòda de survia, sos la fòrma de tropeladas. Dins una d’aquela tropa, eisiguet un jorn un goiat negre, adonc regietat per los seus e mesma comdamnat a mòrt per « lu » que parla coma los dius.
Lu goiat prenguet la rota per Niourk, la ciutat daus dius, e qu’es son chamin qu’es contat dins lu libre…
_____
1 adaptat ne’n dessenh animat per René Laloux sos lu nom de « La Planète Sauvage »,
2 adaptat per Moebius sos lu nom de « Les Maîtres du temps ».


text:
Irmandades da Fala
Leis Irmandades da Fala (« Frairiás de Lenga » en occitan) foguèron una organizacion nacionalista galèga activa de 1916 a 1936. Foguèt la premiera organizacion politica de Galícia qu'utilizava unicament lo galèc. Foguèt fondada a l'iniciativa d'Aurelio Ribalta, autor d'una crida per protegir lo galèc en 1915, d'Antón Vilar Ponte que menèt una campanha de premsa per organizar una Liga deis Amics de la Lenga Galèga en març de 1916 e d'Antón Losada Diéguez. Son programa èra d'obtenir l'autonòmia totala de Galícia, l'intrada de Galícia dins la Societat dei Nacions e la formacion d'una union ambé Portugal. Au sen de Galícia, voliá establir un parlament elegit per lo pòble, un poder judiciari independent, l'establiment de drechs egaus per leis òmes e lei fremas, la supression dei deputats provínciaus e l'adopcion dau galèc e de l'espanhòu coma lengas oficialas de la region.


text:
Unicode
L’Unicode es un estandard informatic que permet los escambis de tèxtes en lengas diferentas a un nivèl mondial. Es estat desvolopat pel Consòrci Unicode, qu'a per tòca de permetre lo codatge de tèxt escrich en donar a tot caractèr de quin sistèma d'escritura que siá un nom e un identificant numeric, e d'un biais unificat, quina que siá la plataforma informatica o lo logicial. L'estandard es ligat a la nòrma ISO 10646. Sa darrièra version, Unicode 10, o ISO 10646:2017, es estada publicada en junh de 2017.


text:
"Meddia aranés": Er Institut d'Estudis Aranesi se ven d'amassar damb eth president dera Generalitat
Er Institut d'Estudis Aranesi - Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana se ven d'amassar damb eth president dera Generalitat, Carles Puigdemont. Ac concretam aué en "Meddia aranés", a on informam tanben dera naua representacion teatrau deth grop de teatre Era Cabana de Les entath pònt dera Puríssima i dera programacion de cine e es estrees cinematografiques tara dimenjada. L'Institut d'Estudis Aranesi - Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana s'ha reunit amb el president de la Generalitat, Carles Puigdemont. Ho concretem avui al "Meddia aranés", on informem també de la nova representació teatral del grup de teatre La Cabana de Les pel pont de la Puríssima i de la programació de cine i les estrenes cinematogràfiques per al cap de setmana.


text:
La febre de la puhada* en D1 es passada despì un béu moument e aven un poù lou sentimen que lou Gym noun creisse: fen pus de proumiera partida de campiounat de l’autre mounde, si sauven toujour à una o doui journada de la fin…
Li es pus gaire que la coupa de la liga (liga que pouden pas sudurà eme l’autra bambana de Thiriez e li siéu baffi) per nen faire un poù vibrà.
E s’ajougnen à tout acò la dissolucioun de la BSN…
Es ver li es un poù de noù:
-lou president ven de chanjà, bessai que pourrà dounà un poù d’abriva au club. Ma mi maufidi toujour, perque siéu pas tan vielh ma de president n’ai counouissut. Toui lu Sensi, Pastorello que s’en batìon doù gym e que venguèron per s’enriquì un pau mai sus la keute d’azur. Au mancou, Rivere es mai o proun d’aquì. Veiren ben…
-lou GSN. Per una cagada, lou gran estadi n’es una. Capissi toujour pas lou ligam tra l’estadi e lu jugaire. Mi poudès dounà lu soulié de Messi e mi laissà emb’un baloun touta la nuèch en lou Camp Nou, Old Trafford o sabi pas doun que juguerai pas pus ben qu’à l’oli. Quoura lou Ray serà destruch e que lou GSN serà vuèi auren pus que lu uès per si plourà (Ray e basta!).
Que soulucioun aloura per dounà l’envuèia ai gent de venì à l’estadi?
OGCN, mai qu’un club?
Aven un club poupulari que pourrìa estre diferent.
Despì toujou, lou gym es estat supportat dai Nissart. Aquelu que vivon à Nissa ma soubretout aquelu que parlon Nissart, que si senton Nissart, que soun estat alevat en bouoi Nissart.
Un poù couma lou Torino qu’es lou club dei Torinesi aloura que la juve es lou club dei gen doù sud, l’OGCN a pas voucacion à estre un club regiounal: es lou club de la vila e de la Countea.
Tout acò rapresenta tout de meme un cavagnoù de mai de 800 000 persouna (Nissa, couòla, mountagna, riba de mar coustà Vilafranca fin au Cau d’ae…). N’i a proun per emplì un estadi e croumpà de malha.
E se lou gym siguesse propi lou club de Nissa e pas un club de mai en la ligue 1 – pourtegal* à la limita de la franchisa americana?
Perque noun faire l’escoumessa d’un club emb’un’identità fouòrta ?
Perque degun utilisa propi aquela fibra Nissarda, tan au nivéu dei supporter que de la fourmacioun dei jugaire?
Li miéu inspiracioun soun segur lou Barça, lou club que fa la promocioun de la Catalougna, que juèga la champion’s league eme de jugaire catalan e d’estranger que parlon catalan. O encà, l’Athletic Bilbao, foundat dai Ingles e que n’engagia que de jugaire bascou.
http://www.sofoot.com/bilbao-retour-vers-le-futur-144606-article.html
E perque noun regarjà devers lou nemic de toujour, lou SC Bastia, que lou siéu entrenur (qu’es minga corsou) a decidat de metre de cours de corsou au centrou d’entrahinamen (soubretout que lu jugaire pro an lou tems).
Bessai que tout acò pourrà foundà un ver couletiéu e un ligam pu fouòrt tra lou club e lu supportaire.
Seguran (Nissa marìtima)
*puhada=mountada
*pourtegal significa « orange » en Nissart


text:
Zambia
Zambia es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd la Republica Democratica de Còngo, al nòrd-èst Tanzania, a l'èst Malawi, al sud Moçambic, Zimbabwe e Botswana, e a l'òest Angòla.
Lo gentilici es zambian -ana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la colonizacion[modificar | modificar la font]
Lo territòri zambian es restat per d'èssers umans dempuei au mens 200 000 ans coma l'indica la descubèrta de vestigis d’Homo rhodesiensis dins la mina de Broken Hill en 1921. Fins au sègle IV ap. JC e l'arribada dei premierei migracions bantos, foguèt poblat per de populacions de caçaires culheires. Lei Bantos, agricultors aguent lo mestritge de la metallurgia, se sedentarizèron pauc a pauc dins la region e rebutèron lei nomadas vèrs lo sud-oèst (en direccion de la Namibia e dau Botswana actuaus).
Entre lo sègle XVI e lo sègle XIX, lei Bantos fondèron plusors reiaumes dins la region. Lei cinc principaus èran lo reiaume dei Kazembe-Lunda situat au nòrd lòng dau riu Luapula, aqueu dei Bemba au nòrd-èst, aqueu dei Chewas a l'èst, aqueu dei Lozis dins l'oèst e aqueu dei Tonga au sud. A partir dau sègle XVIII, intrèron en contacte ambé lei Portugués e lei marchands arabes dau litorau de l'Ocean Indian e deguèron faciar d'incursions organizadas per d'esclavagistas. Au començament dau sègle XIX, lei Lozis foguèron somes per un clan sotho fins a una revòuta victoriosa en 1864.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lei Britanics s'interessèron ai regions situadas au nòrd de la colonia dau Cap durant la mitat dau sègle XIX. Lo Premier Ministre de la colonia, Cecil Rhodes, obtenguèt la creacion d'una companhiá cargada de prendre lo contraròtle d'aquelei regions e de'n esplechar lei ressorsas. Coma lei caps locaus èran menaçats per d'invasions dei Matabeles, la màger part acceptèt de signar d'acòrds de protectorat. A partir deis annadas 1890, la region passèt ansin sota administracion coloniala britanica maugrat una revòuta bemba, durament reprimida, en 1896.
En 1891, lo poder coloniau devesiguèt la region entre doas entitats que foguèron pauc a pauc dichas Rodèsia dau Nòrd e Rodèsia dau Sud que correspondon respectivament ais estats actuaus de Zambia e de Zimbabwe. Lei frontieras definitivas foguèron fixadas en 1911. Durant aqueu periòde, de missionaris evangelizèron lei populacions indigènas mai gaire de colons venguèron s'installar en Rodèsia dau Nòrd.
En 1924, Londres creèt lo Protectorat de Rodèsia dau Nòrd que donèt una certana autonòmia a la colonia ambé la creacion d'un conseu legislatiu elegit (a partir de 1926) au sufragi censitari[1]. En 1931, comencèt l'esplecha dei jaciments de coire de la Copperbelt qu'assegurèt la prosperitat economica de la colonia. Pauc a pauc, lei populacions negras obtenguèron mai de drechs e d'autonòmia en despiech dei temptativas dei Blancs — sovent originaris de Sud-Africa — d'instaurar un regime segregacionista. En 1938, lo conseu legislatiu foguèt ansin dubèrt a un representent — blanc — de la comunautat africana. Puei, lei sindicats negres menèron una lònga lucha per far abolir lei mesuras segregacionistas impausadas per la legislacion sus lo trabalh. Obtenguèron contentament en 1949.
A partir deis annadas 1950, Londres comencèt lentament de se retirar de la region e assaièt de formar una federacion gropant lei doas Rodèsia e lo protectorat de Nyassaland. Fondat en 1953, aquel ensems se turtèt a l'ostilitat dei colons blancs de Rodèsia dau Sud que crenhavan l'abandon de son sistèma segregacionista e dei Negres Rodèsia dau Nòrd que crenhavan, au contrari, son extension. En 1962, la victòria dei dos partits independentistas de Rodèsia dau Nòrd (l'UNIP de Kenneth Kaunda e l'ANC de Harry Nkumbula) entraïnèt la fin dau projècte e la federacion foguèt oficialament dissòuta lo 31 de decembre de 1963. Puei, la Rodèsia dau Nòrd venguèt independenta lo 24 d'octòbre de 1964 e prenguèt lo nom de Zambia.
La Zambia independenta[modificar | modificar la font]
Leis annadas Kenneth Kaunda[modificar | modificar la font]
Elegit a la presidéncia en 1964, Kenneth Kaunda demorèt a la tèsta de Zambia fins a 1991. Diplomaticament, deguèt faciar una situacion fòrça malaisada en causa d'una situacion regionala instabla. D'efèct, per assegurar lo mantenement deis exportacions de coire, principala ressorsa dau país, foguèt obligat d'adoptar una posicion neutra a respèct dau regime d'apartheid de Rodèsia dau Sud. De mai, Zambia deguèt tanben tenir còmpte dei conflictes que tocavan lei país vesins (Zaire, Angòla e Moçambic). Aquò favorizèt un raprochament ambé Tanzania e un acòrd foguèt trobat en 1966 per bastir un camin de fèrre vèrs Dar es Salaam (acabat en 1975).
Regardant leis afaires interiors, lo president Kaunda acceptèt inicialament de participar a una vida politica democratica. Pasmens, en 1973, l'UNIP venguèt partit unic e l'ANC foguèt obligada de ragantar la formacion presidenciala. Lei consequéncias d'aqueu còp de fòrça foguèron marridas per l'economia zambiana car favorizèt lo desvolopament de la corrupcion. Ansin, maugrat lo melhorament dau contèxte regionau dins leis annadas 1980 (fin dau regime segregacionista de Rodèsia dau Sud), Zambia conoguèt de dificultats economicas, socialas e financieras grèvas. Ansin, a la fin dau decenni, après una intervencion dau FMI qu'agravèt mai la situacion, Kenneth Kaunda deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions liuras ganhadas per lo sindicalista Frederick Chiluba.
Zambia dempuei 1991[modificar | modificar la font]
Dempuei 1991, Zambia conoís una democratizacion malaisada. D'efèct, Frederick Chiluba menèt una politica liberala d'austeritat que maucontentèt la populacion. Tornat elegir gràcias au refús de l'UNIP de participar ais eleccions, son govèrn foguèt tocat per plusors escandòls grèus (corrupcion, trafegue de dròga... etc.) e deguèt faciar una temptativa de còp d'estat militar en 1997. A la fin de son segond mandat, assaièt sensa succès de modificar la constitucion per demorar president.
En 2002, Levy Mwanawasa foguèt elegit a la presidéncia. Eliminèt rapidament son predecessor de la vida politica gràcias a d'accusacions de desviaments de fons publics e capitèt de redreiçar la situacion economica. Foguèt ansin elegit per un segond mandat en 2006. Pasmens, moriguèt en 2008. Son successor, Rupiah Banda, foguèt batut en 2011 (e accusat de corrupcion en 2013) per Michael Sata. Lo president novèu se raprochèt de China mai moriguèt tre 2014. Edgar Lungu li succediguèt.
En parallèl, la situacion economica se melhora a cha pauc dempuei 2006-2007 gràcias a una limitacion de l'inflacion, a d'investiments estrangiers (sustot chinés) relativament importants e a l'aumentacion de la demanda mondiala de coire. Pasmens, l'economia zambiana demòra fragila en causa de la manca d'infrastructuras. Per exemple, en 2014-2015, de secaressas que demeniguèron lo debit dei rius entraïnèron de carestiás d'energia. De mai, autre problema grèu, aperaquí 13,5% de la populacion adulta de 15 a 49 ans èra tocat per la malautiá en 2009[2].


text:
Johann Christian Bach
Johann Christian Bach (en italian Giovanni Christiano Bach - Leipzig, lo 5 de seteme de 1735- Londres, lo 1 de deceme de 1782), 11au hilh deu compositor aleman Johann Sebastian Bach que ho un deus pianistas e compositor aleman màger d'estil classic de las soas tempsadas.
Qu'aprengó la musica en purmèr dab lo son pair puish dab lo son hrair, lo compositor Carl Philipp Emmanuel Bach (lo dusau hilh mei famós de Johann Sebastian Bach). Que perfeccionè la soa formacion e lo son estil a Milan on e italianizè lo son nom (en Giovanni Christiano Bach) en se bèth convertir au catolicisme.
Lo son succès dens la composicion d'operà que'u miè au King's Theatre de Londres on avò ua carrièra de la bèras a maugrat de morì plen de deutes.
A maugrat d'estar un pauc esconut per la glòria deu son pair, Johann Christian Bach que ho un compositor clau dens lo desvolopament de l'estil classic en musica e mei que mei deu concerto per clavièr.
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Compositor alemand
- Compositor classic
- Naissença en 1735
- Decès en 1782
- Familha Bach


text:
Quina vida mès chocanta. Non sonque era Glèisa aplique era dobla morau ar hèt omosexuau. Mentre eth president d’ERC en Aran, antic cargue de confidança des govèrns de Convergéncia e antic e admirat professor mèn, esbauce contra era setmana der esquí gai, qu’era empresa Aran Vacances organize per prumèr còp en Espanha damb era collaboracion de Baqueira-Beret e eth Conselh Generau, mentre açò passe -digui-, eth partit ath quau aperten sage, cada dia que pòt, de capitalizar e enquia de politizar eth moviment gai d’ençà des sòns encastres de responsabilitat, un hèt plan coneishut peth collectiu.
Ei a díder, mentre er ambaishador der independentisme catalan en Aran cargue contra era iniciativa privada d’ua empresa aranesa, eth sòn partit, enes departaments dera Generalitat qu’entèste, prebotge tota sòrta de « accions exclusivistes » (des quaus m’i declari partidari), en contra dera opinion deth sòn representant aranés, coma son era elaboracion dera Guida de Torisme Gai de Catalonha e eth supòrt decidit e sistematic a events coma es Eurogames 2008 (es olimpíades gais per excelléncia, ne mès ne mens!) o ath Circuit Festival (er eveniment ludicofestiu mès « exclusivista » o, se voletz, mès « petardo » e « marica » deth món mondiau!) .
Non sonque açò, senon qu’a descubèrt politicament eth potenciau public e notòri d’un moviment fortunosament mès desacomplexat, que reclame espacis de tolerància e dubertura entath desvolopament naturau dera sexualitat de totes es persones, independentament dera sua condicion sexuau (que non opcion), atau coma demòstre ena participacion e collaboracion en tot tipe d’actes, festivaus e hèstes « exclusivistes », venguen o non a compde.
Ergo, eth representant d’ERC en Aran declare era guèrra a ua politica plan desvolopada e impulsada peth sòn partit ena Generalitat de Catalonha. O ei que çò que vau tà Catalonha, non vau entà Aran? Mès quin rigor! Aguest posicionament òc que n’ei un carnaval! Valerie mès qu’era divergéncia de critèri damb Barcelona se manifestèsse en debat des vegueries…
Like this:
Like Cargament...


text:
Dins lu temps…
Es pas lu temps que compta mas la mesura dau temps. Un, dos, très, beleu mai, milions d’annadas per agusar la peira, afialar coma fau lu talh dau silex, màs, ‘questa vetz, i sem.
Per balhar de las eiscusas a quilhs-quí, au perdequè fugueten tant pauc rapides, fau dire que, arribar de ‘fialar lu talhant sens ‘restar d’adobar la massa daus neurònes apres eissir, ‘ribar de tener de’n-pè sens obludar de contunhar montar los aubres per pas se far minjar, far tot aquò sens tròp tot desboirar, es pas un chause de banturle. Fau prener son temps. E quante atz lu temps, un, dos, très millions d’ans, es quò pauc o pró ? Marchatz saber. Es pas per dire dau mau màs, nòstra granda tanta, e parle pas ‘quí se son quite reir grand oncle, lu paubre Toumaï Sahelanthropus – tchadensis, mas la tantineta, la Lucy Australopithecus – afarensis aviá un pitit peseu dins la testa. Très cent grames dins lu chap, faudriá pas tròp levar lu nas non pus, o ne’n contar una pebrada. Afé, per aquò, cranhem res, per ne’n contar fau parlar, e per lu momint…
Dins ‘quelas annadas dau chaminament evolutiu d’aici los jorns d’aüei, nos ancessors coneissián pas d’escorchièra. Fauguetet ne’n segre de las vias, daus cuòus de sac, fauguet ne’n far daus eissais, daus plans somarís. I aguet de las espròvas, a tots los sens dau mòt per ‘ribar au cerveu naut de gama de chas Sapiens Homo.
Un chap d’òbra que ‘queu chap mai tots los rinjaments, ‘na tireta per la musica, una per la matematica o la geografia. Una cervela sapiensa bona per far de las abstracci’s. Perdon ? L’abstract eriá grán estat util per los Afarensis, fau esperar los Habilis. L’un sens l’autre, es un pauc coma luquau faguet l’autre lu prumier dintra l’uòu e lu dinausor, non ? E d’enquera, quante pensem que Neandertalensis, un Homo s’etot, ne’n aviá una pus granda que Sapiens. V-òc-es, Neandertalensis aviá un pus gròs bocin aflaquit dins la testa que non pas lu Sapiens, e pertant, ‘quò li permetet pas d’inventar la prumièra triologia Star-War©. Es aisat d’estre mocandier, segur, mas, sonjatz que lu tipe, eu ne’n es, daus Homo. ‘Laidonc, eu ‘viá de segur lu sens de l’umor.
Per lu mens, eu nos aprenguet de portar dins terra nos mòrts, Sapiens faguet que copiar. Nos aprenguet a los adobar, metre de las colors e de las flors. Un poëta avant l’òra que los o las de Neandertalensis. Mesma que quò es se lu prumier qu’aguet l’eidèia de pinturar de las peiras, d’aici qu’un jorn, l’un, o l’una, d’aquela tribu sapchesse pas se ‘restar avant de pinturar la meijon, perdon, la chauna.
Desempuei ‘queu jorn que, per far fur un veisin, la peira non pas esbolhar la testa de l’emmardor, la peira s’esbolhet d’ela-mesma ; es un pauc coma la prumièra peira talhada. Sabem res daus veisins fòra que au fiu dau temps s’erián adaptats, que la qualitat daus materiaus, ela, laissa jà de deisirar. La chaminada daus « que van d’a-pè » es granda desempuei ‘quela prumièra peira talhada. Sens la possibilitat de l’abstract, fauguet la geitar un bra’e momint ‘quela peira, concebrer l’eidèia de poder raclar la peu d’un limaud, ‘visar eissir la possibilitat de se raclar la faça avecque… daus milenarís d’activitat neuronala, e mai que mai d’enseinhament. Daurelai, lu cerveu es qua’iment preparat per copiar.
Copiar la natura dau Paleolitic per ‘nar correr lu monde non pas ‘restar suau a saber de què far. Prener ‘na peira es tustar sus sos dets ? V-òc-es, a d’autres dins l’evoluci’.
Quora n’eidèia entau sautet ? V-òc-es, avant de viatjar, fau trobar la meijon que se pòt portar. T ! Trapa ‘quí « lonja lanassa », sa peu pausada sus sos òs, manca de los aranjar autrament, davant darrier, e veiquí ‘na gabia cuberta. Avant de ‘chabar ‘quela tenda fauguet quauques trenta tornadas de sason. Son tos pitits filhs que iò fagueten ? Es totjorn mielhs que tots esbolhar non ? Marcha, un jorn vendrá, quelas meijons de tela seron de buesc, de terra, de peira, d’aiga gialada. Migra pas Lucy, los que ‘riban an ‘na vuda bela per los temps a venir. Sap pas quò qu’es, lu futur ? Mai-ilhs-tot, te iò dise p’ita Lucy. Coma te dire, lu fuòc, v-òc-es eu es pas d’enquera domesticat màs, aviesa, la familha Homo esterá pas dins l’obscuritat, ‘la domesticará lu fuòc daus ciaus. Entau dins tres millions d’annada, tos eifants Homo, Neandertalensis, de mon punt de vuda, Sapiens per los sabants, van pinturar de las chaunas emb las cendras e d’autras colors. ‘Quelas chaunas van durmir quauques 35000 ans, veiquí un prumier repairí. D’autres Sapiens, me, n’autres, los dau petrolitic o dau nuclearitic, coma vo’es, daus Sapiens feran un fuòc dinha daus mesma ciaus, un fuòc que las cendras, degun pòt las manhar d’aici 35000 ans de mai. Veiquí. L’òme, o la femna, que pintret las chaunas viguet luenh e nos faguet un present bra’e mai la cendra jos la fòrma de l’art e de la beutat ; l’autre, lu dau present, sensat aver lu mesma cerveu, dona s’etot coma present per lu futur de las « cendras » empeisonadas per 35000 ans. Veiquí la resulta d’un cerveu adaptat per visar luenh-luenh.
Las cendras chaudas son pas lu perpaus d’aqueu texte, ‘laidonc, tornam a l’obrador cosina sauvatja. L’umor es pas d’enquera inventat, fau pas dire que t’ses ‘na sauvatja e fau dire cuesina ? Beleu be, mas mija pas ‘quelas baias rojas, autrament ‘nam aver enquera ‘na generaci’ de sacrifiada dins lu domení daus sabers fondamentaus.
Far la leiçon de tau o tau canton, coma farjar una cultura, copiar daus còps quante daus mai evoluats ‘ribavan dins lu país, los piaus longs ilhs-tot, las eidèias tot sauv cortas. E mesma dins l’autre biais. Màs per parlar de Sapiens que copiet Neandertalensis, afè las chausas que se passan chas los Homo nos regardan pas, mas, per ne’n parlar, Neandertalensis eriá grand, fòrt, aviá un gròs cerveu, sautet dins una pertida dau monde descubert de glaça, beleu la mai bra’a per lòrs. Vei-lu-quí que porta ‘tenci’ a sos defunts, sap far lu poëta. Vos vese venir, tot aquò balha pas minjar tots los sers, e annadas apres milenarís, eu daissa de las pècas, daus essarts beu d’inteligença aus noveus ‘ribats, a Sapiens. Sapiens, se, en sa qualitat de Magdalenian, un chaçor adonc, eu sap quò qu’eficacitat vòu dire. Laissará pas passar son barreu dins l’eschala de l’evoluci’, afè, pas per aura, quau que siàia lu pretz. Fau iò dire, l’umanitat se caracterisa per la capacitat de se destruire, e coma fau ‘na prumièra vetz, perquè pas aidar ‘quilhs grands colhons de Neandertalensis d’anar d’enquera mai vista dins « ‘queu monde que degun pòt veire », l’invisible.
Sonjar ad aquò fai que après ‘ver pichat dins las tradici’s de la familha granda daus « d’a-pè », ‘près ‘ver copiat los ritís funerarís, Sapiens, Sapiens-sapiens per dire v’rai, se balhet l’invenci’, faguet de se l’inventor de las chaunas pinturadas. ‘Quò-ditz, es aisat, segur. Tornar a son vertadier trobador, o beleu sa vertadièra inventritz, l’invenci’ de l’art, aquò sembla damandar pró d’umilitat. Far creire que ‘quò es ‘queu chap d’òbra de cerveu, lu qu’inventet n’i a p’unas dobtanças, las religions monoteïstas, la bomba atomica e los camps de concentraci’, ‘queu cerveu auriá pinturat Las Caus o La Comba d’Arc, ‘quò es pas de creire. I a ‘na besonha pas clara. La peira talhada, lu fuòc, la meijon, los ritís funerarís, los asards fisicò-chimics de l’encontra d’òmes e de femnas sus daus milions d’annada, per dire, tot aquò per far eissir lu qu’anava s’autò-declarat mielhs adaptat de la familha.
Los que copian coma los que ganhan las guerras escrivan l’istòria. Màs la pre-istòria, justadament, aquò se pòt estre qu’un afar d’interpretaci’s.
Que los e las artistes se metan ne’n òrdre per lu raconte.
Dernière édition par clafotis le Jeu 9 Aoû - 7:30, édité 1 fois