text:
Nabatèus
Los Nabatèus (en arab: الأنباط al-Anbɑːṭ) son un peuple comerçant de l'Antiquitat vivent al sud de la Jordania e de Canaan, e al nòrd de l'Arabia actuala. Après la casuda de l'Empèri seleucid, espandiguèron lor territòri cap al nòrd, fins a la region de Damasc. Los autors greco-latins mencionan lor reialme jol nom d'Arabia, alara que Flavi Josèp utiliza tanben atal de Nabatèa. Lor territòri es frontalièr de Siria, de la peninsula Arabica, de l'Eufrates e del nòrd de la mar Roja. Après l'intervencion de Pompèu (64 av. J.-C.), lo reialme nabatèu ven un reialme client de Roma, mas conserva una larga autonomia. Sa capitala èta la ciutat trogloditica de Petra, situada uèi en territòri jordanian.
Lor comèrci se debana subretot entre los oasis, ont pratican l'agricultura de biais intensiu. Aqueles oasis son ligats per de rotas comerçantas. Las frontièras d'aquel. Fasián comerci entre entre los produchs de l'Arabia felix cap a de l'Empèri roman, mas tanben cap als païses situats a l'èst de l'Eufrates.
En 106, l'emperaire roman Trajan anèxia directament aquel reialme a l'Empèri creant la província romana d'Arabia, ont lor culture s'avaliguèt.
Somari
Cultura[modificar | modificar la font]
La cultura nabatèa es coneguda mercé al milièrs d'inscripcions trobada que mòsctra d'un bon gra d'alfabetizacion, pas que demora pas de rèstes d'una literatura[1] e que sols los prèires e los escribs foguèron letrats. D'analisis onomasticas indica que la cultura nabatèa poiriá aver inclusit fòrça etnias.
De tèxtes antics suls Nabatèus suggerisson que lors rotas comercialas e la provenéncia de lors produchs son considerats coma de secrets comercials. Diodòr de Sicília[2] los descrui coma una tribú poderosa de gaireben 100000 guerrièrs, preeminent entre las tribús nomadas d'Arabia, evitant l'agricultura, las abitacions fixas e l'usatge del vin. Mai de lor activitat pastorala, fasián comèrci amb los pòrts. Las merças transportadas son subretot l'encens, la mirra e d'espècias de l'Arabia felix (es a dire de l'actual Iemèn), e tanben amb Egipte (betum venent de la mar Roja).
Lor païs arid es lor melhora proteccion contra los envaïdors. En efièch, capitan a amagar las cistèrnas collectriças d'aiga de pluièja, en forma de botelhas, escavadas dins la pèira o dons l'argila.
Los dieus principals venerats a Petra son Dushara e Al ʿUzzā. De pèiras sagradas nomenadas betils signalan los oèds, installacions idraulicas (cistèrnas), caireforcs, gòrjas e sucs importants[3].
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga de las inscripcions nabatèas, qu'espelisson pendent lo sègle VI AbC, mòstra que s'agís d'una modificacion locala de la lenga aramèa, que l'usatge es fòrça espandit en Orient Mejan, e que l'importança supraregionala merma après la fin de l'empèri aquemenida en -330. L'alfabet nabatèu ven de l'alfabet aramèu. Lo nabatèu se considèra coma l'aujòl de la lenga araba. Evoluèt cap al sègle II AbC per far espelir l'arab, çò qu'explica las similitudas entre la dos lengas.
Societat[modificar | modificar la font]
Las femnas dins la societat nabatèa[modificar | modificar la font]
Las femnas beneficiavan d'un estatut favorable dins la societat nabatèa. En efièt, las inscripcions funeràrias mòstran un drech a la proprietat egal pels òmes e las femnas. Alara, una femna podava èsser proprietària d'una tèrra (un tombèl, un jardin, eca.). E en matèria d'eritatge a los meteisses drechs qu'un òme e jogavan un ròtle dins las activitats economicas de la ciutat[4].
De reinas e regentas exerciguèron una influéncia de premièr plan dins la vida politica al sègle I AbC. Shaqylat, esposa de Malecus II (40-70 AbC), èra la regenta del tròn nabatèu pendent la minoritat de son filh Rabbel II (darrièr rei nabatèu)[5].
Segon N. Glueck, las femnas nabatèas avián coma los òmes lo drech de frequentar lo temple, e i ofrissián de sacrificis[6].
Las esculturas mòstran de femnas nabatèas musicianas[7].
"Pauc d'esclaus" ?[modificar | modificar la font]
Segon lo testimòni del geograf grèc Estrabon, la societat nabatèa auriá pas estat fondamentalament esclavagista: "Coma [los Nabatèu] an pauc d'esclaus, son servits abitualament per de parents, de retorn esperat de segur; plan sovent pòdon tanben se servir d'espereles, e aquela necessitat s'espandissá fins als reis[8]".
Regim politic[modificar | modificar la font]
Estrabon evòca una monarquia qu'est pas absolutista: "Lo rei, aicí [dins las taulejadas], es tan mesclat a la vida comuna, que, en mai de se servir sovent d'eperel, servís a vegadas los autres de las sieunas mans. a vegadas tanben deu rendre de comptes a son pòble e veire alara tota sa conducha somesa a una mena d'examèn public[8]".
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Las originas dels Nabatèus demoran escuras. Lo debat es encara obèrt per saber se cal reconéisser los Nabatèus dins los annals assirians e dins la Bíblia, çò que condicionariá tanben lor origina geografica[9]. Se basant sus la similaritat de lor nom, sant Jeròni prepausa un ligam amb la tribú Nebaioth (de l'aïnat dels dotze filhs d'Ismaèl) mencionada dins la Genèsi, mas los istorians modèrnes son prudents al subjècte d'aquela interpretacion e l'origina dels primièrs Nabatèus delora mal coneguda[10]. Una autra ipotèsi rapròcha lor nom del mot ebrieu nabata. A l'epòca de Teglath-Phalasar III, los Ebrieus nomenan atal los Aramèus, puèi le mot designa las tribús arabas nomadas pagant lo tribut a Assurbanipal.
S'estima que los Edomitas venon ocupar lo site de Petra a partir del milèni I. Ocupant e adoban los nauts d'Umm el-Biyara, ont se trbèt de rèstes d'ostals e de cistèrnas datadas del sègle VII AbC. Fabrican de textils e ceramicas de qualitat e possedisson una mestreja dins lo trabalh dels metals.
Amb la captivitat a Babilònia (a partir de 586 AbC.), comença en Judèa una epòca sens poder francament establit. Los Edomitas prenon lo sud de Judèa e los Nabatèus ocupant benlèu sans trucaments lo territòri abandonat per aqueles darrièrs e contunhant lor comerci. Es a d'aquela epòca que datan las primièras inscripcions nabatèas sul territòri edomita. Aquela migracion, que la demora desconeguda, los fa mèstres de las còstas del golf d'Aqaba e de l'important pòrt d'Elath.
Erodòt menciona un rei dels Arabs, aliat dels Perses, qu'aurián ajudat Cambyse II dins la conquista d'Egipte. Ja paoiriá èsser de Nabatèus. Segon Agatharquidés, al sègle III AbC, los Nabatèus se compòrtan coma de piratas e sacramands per las carrièras comercialas ligant Egipte e Orient, fins a que los Ptolemèus acaban amb los atacas. Perfiechament nomads, an alar ni culturas ni ostals, mas possedisson ja de sanctuaris fixes e lo refugi inaccessible de la ròca d'Umm el-Biyara que domina lo site de Petra. Los parallèls conceptuals e las similituds estilisticas entre los tombèls de Petra e los monuments funeraris de comunautats que s'èra sedentarizadas dins l’Arabia centrala Qaryat al-Fau e a Mleiha dins la region dels Emirats arabs units fa suggerir a l'arqueològ du CNRS Michel Mouton que los Nabatèus an coma origina la peninsula arabica[11].
Los Nabatèus prenon d'ora d'influéncias culturlas forastièras, per exemple aramèas. L'aramèu contunha èsser la lenga utilizada per lors monedas e les inscripcions, quand la tribú ven reialme, e fa profièt de l'aflaquiment dels Seleucids per espandre lor territòris cap al nòrd sus las tèrras fertilas a l'èst de Jordania. Es en caractèrs siriacs (dialècte de l'aramèu) que los Nabatèus escrivon una letra a Antigòn II Mattathiah (mort v. 37 AbC)
Vèrs lo sègle IV AbC, los Nabatèus suplantan los Idumèus, e Petra remplaça Bosra, la capitala dels Idumèus (Bseira, entre Tafileh e Chobak). Quand vèrs 312 AbC., Antigòn le Bòrni comença contra eles una expedicion, son descrichs coma una poblada nomada d'unes 100000 membres. Pauc a pauc los Nabatèus s'espandisson dins lo país de Moab e fins a la Damascèna.
Per aparar Antiocus Epifan, Aretas Ier refusa l'asili al grand preire Jason, e l'arrèsta quand deu quitar Jerusalèm (169 AbC.).
Los Nabatèus encoratjan los Macabèus dempuèi qu'aqueles capitèron a venir independents. Pasmens, las avançadas dels Nabatèus dins l'Èst del Jordan fa que dintran en conflicte amb los Josieus.
Quand Alexandre Jannèu isola Gaza (96 AbC), Aretas II vòl ajudar la vila, mas cai après un an de sètge, sens que los nabatèus vertadierament faguron movement. Alexandre Jannèu se torna alara cap a Transjordania, fa desmolir Amatont, e somet la Galaaditida. Mas Aretas II, o son successor Obodas I, li fa una emboscada al moment ont ataca lo plan del Golan. Moab e Galaad passan jol contraròtle dels Nabatèus (93 AbC)
Ocupan la region de l'Auran, e vèrs 85 AbC, lor rei Aretas III ven senor de Damasc e Celesiria. « Nabatèus » ven lo nom arab per Aramèus, a l'encòp en Siria e en Iraq. Aquel fach es a tòrt utilizat per probar que los Nabatèus son d'imigrants aramèus venent de Babilònia. De noms apropriats sus lors inscripcions suggerisson que son d'Arabs passats jos influéncias aramèa. Segon Starcky, los Nabatu del sud d'Arabia son lors aujòls. Pasmens, diferents grops coma los Nabatèus escrivon lors noms de biais significativament diferent. Per aquò, los arqueològs aman pas dire que son totes de la meteissa tribú, o qu'un dels grops constituís los Nabatèus primièrs.
Lo periòde grecoroman[modificar | modificar la font]
Petra se bastís rapidament al sègle I AbC, als temps de l'esplendor ellenica, tocant son apogèu amb près de 20000 abitants[12]. A l'epòca, los Nabatèus son aliats als primièrs Asmoneans dins leur luta contra los monarcs Seleucides. Enseguida venon rivals de las dinastias judèas. Aquelas friccions son una de las causas màger dels desòrdres que menan a l'intervencion de Pompèu en Judèa. Fòrça Nabatèus son convertits de fòrça al judaïsme pel roi asmonean Alexandre Jannèu[13], qu'envasís Moab e Gilead. Lo roi Obodas sabiá qu'Alexandre Jannèu anava l'atacar, e pòt donc téner sas fòrças près de Gaualne, destruisent atal l'armada israelita[14].
L'intervencion romana obten de resultats complicats e lo rei Aretas III pòt gardar, coma vassal dels Romans, la mai granda partida de son territòri, Damasc comprés. En -62 Marc Aemili Scaur accèpta un dejós de man de 300 talents per levar lo sètge de Perta, en partida a causa del terren dificil e en partida que lo manjar aviá mermat fòrça. Ican, amic del rei Aretas III, es enviat per Scaur per obtenir la patz. Aretas accèpta e garda son territòri, apondent Damasc, e ven vassal de Roma[15].
jos Malikho, en -32, Eròdes lo grand declara la guèrra als Nabatèus amb l'ajuda de Cleopatra VII. Sacatja e pilha la Nabatèa amb sa cavaleriá e ocupa Tell al-Ashari. Los Nabatèus fan retirada fins a Qanawat (uèi en Siria). Atenio, lo general de Cleopatra, envia los abitants d'aquela vila atacar las fòrças d'Eròdes, que fugís cap a Ormiza. Un an mai tard, aquelas fòrças baton los Nabatèus[16].
Après un trèrratrem en Judèa, los Nabatèus se soslèvan e envasisson la Judèa, mas Eròdes passa lo Jordan a Filadelfia. Ambedos camps se retiran. Los Nabatèus, jos Eltèm, refusan de començar la batalha, Eròdes decidís alara d'atacar lor camp. Los Nabatèus, desorientats, lutan e son batuts. Los subrevivents fan retirada, Eròdes los percaça, los asètja e unes se rendon. Los subrevivents ofrisson a la fòrça d'Eròdes 500 talents, mas refusa. Mai tard, los Nabatèus son forçats de sortir de lor posicion aparada, per cercar d'aiga, son batuts pendent aquela darrièra batalha[17].
Jos l'Empèri roman, los Nabatèus contunhon de prosperarr pendent lo sègle I. Lor poder s'espandís sus una granda partia de l'Arabia, de la Mer Roja fins al Iemèn. Malgrat un declin degut a l'emergéncia de la rota comerciala entre Myos Hormos (Myoshormus) e Coptos sul Nil, Petra demora un centre de comerci cosmopolita. Somés a la Pax Romana, los Nabatèus perdon lors abituds guerrièras e pastoralas e venon un pòble pacific vodat al comerci e a l'agricultura.
En 36, lo rei Aretas IV, furiós que sa filha Fasaelis èra estat repudiada per Eròdes Antipas per esposar la celèbra Erodiada, provòca una batalha suls territòri disputats de l'anciana tetrarquia de Felip[18] e entre autre Gamla. Segon Flavi Josèp, l'armada d'Eròdes Antipas es « abocinat a causa de la traïson de transfugs que, tot apartenent a la tetrarquia de Felip (Eròdes Felip que ven de morir (en 34)), èran al servici d'Eròdes (Antipas) ». Aquela traïson se debanèt « en justa venjança de Joan chafrat Batista (Joan Batista)[19] » que veniá d'èsser executat per Eròdes Antipas.
Jos Trajan, l'influéncia de Petra merma e los Nabatèus perdon lor independéncia a l'escasença de la reduccion de lor reialme en província romana d'Arabia Petrèa.
Al sègle IV, se convertisson al cristianisme. Los nòus envasissors arabs, que pojavan dins la peninsula, trobèron los darrièrs Nabatèus venguts Fellahun, o païsans. Rebutan un temps de se convertir a l'Islam pretextant que son les descendents de Jèsus.
Reis nabatèus[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Se ne fa pas mencion dins l'Antiquitat e los temples ne comportan apas cap d'inscripcion.
- ↑ Diodòr, Libre XIX.
- ↑ (en) Jenny Walker, Matthew D. Firestone, Jordanie, Place Des Editeurs, , p. 119
- ↑ "WOMAN IN THE NABATAEAN SOCIETY", Mahdi Alzoubi, Eyad al Masri and Fardous al Ajlouny, janvier 2014, Mediterranean Archaeology and Archaeometry. http://www.eis.hu.edu.jo/deanshipfiles/pub102423624.pdf
- ↑ Abbas, E. (1987) Al Hadharah al-Nabtayyah.
- ↑ Glueck, N., The Story of the Nabataeans, Deities and Dolphins.
- ↑ Vejatz illustracion pagina 14 de l'article >"WOMAN IN THE NABATAEAN SOCIETY", Mahdi Alzoubi, Eyad al Masri and Fardous al Ajlouny, janvier 2014, Mediterranean Archaeology and Archaeometry. http://www.eis.hu.edu.jo/deanshipfiles/pub102423624.pdf .
- ↑ 8,0 et 8,1 Estrabon, Geografia, XVI (libre conscarat a l'Arabia), 26. http://www.mediterranees.net/geographie/strabon/XVI-4.html
- ↑ Maurice Sartre, D'Alexandre à Zénobie, Histoire du Levant antique, IVe siècle av.
- ↑ (en) Nabataea.net
- ↑ Topoi orient-occident, Maison de l'Orient Méditerranéen, Volume 14, 2006, p. 80
- ↑ (en) « City of Stone », Petra: Lost City of Stone, American Museum of Natural History
- ↑ (en) Johnson, Paul, A History of the Jews, George Weidenfeld & Nicolson Limited, London, 1987
- ↑ (en) Flavius Josèphe ; The Jewish War ; 1:87 page 40, traduit par G.A. Williamson à l'anglais en 1959, édité en 1981
- ↑ Josephus 1:61, page 48
- ↑ Josephus 1:363-377, pages 75-77
- ↑ Josephus 1:377-391 pages 78-79
- ↑ Mort en 34.
- ↑ Flavi Josèp, Antiquitats judaïcas, Livre XVIII, V, 1.
- ↑ 20,0 et 20,1 Christian-Georges Schwentzel, Juifs et Nabatéens, Les monarchies ethniques du Proche-Orient hellénistique et romain, Presses Universitaires de Rennes, 2013, p. 242.
- ↑ Christian Augé et Jean-Marie Dentzer, Pétra, la cité des caravanes, Gallimard, 1999.
Annèxas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Pétra, la cité des caravanes, Christian Augé e Jean-Marie, Gallimard Découvertes Gallimard Archéologie, avril 1999 (2001, 2004, 2006) París, 96 pages isbn=2-07-053428-6
- (en) Stephan G. Schmid, The Nabataeans. Travellers between Lifestyles in : B. MacDonald - R. Adams - P. Bienkowski (éds.), The Archaeology of Jordan (Sheffield 2001) 367-426. (ISBN 1841271365)
- (en) Negev, Avraham ; Nabataean Archaeology Today ; New York University Press ; 1986
- (en) David Graf, Rome and the Arabian Frontier: from the Nabataeans to the Saracens
- « Nabat », Encyclopedia of Islam, volume VII.
- (en) Stephan G. Schmid ; « The Nabataeans. Travellers between Lifestyles », dans B. MacDonald - R. Adams - P. Bienkowski (éd.), The Archaeology of Jordan ; Sheffield, 2001 ; pages 367-426. (ISBN 1841271365)
- Henri Stierlin, Pétra. Capitale du royaume nabatéen : IIIe siècle avant - IIe siècle après JC, Imprimerie nationale, 2009
- Christian-Georges Schwentzel, Juifs et Nabatéens, les monarchies ethniques du Proche-Orient hellénistique et romain, PUR, 2013.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Les Nabatéens, l'histoire, la civilisation etc...
- (fr) Les Nabatéens, caravaniers et bâtisseurs
- (en) Bulletin of Nabataean Studies
- (fr) Pétra
- (en) Petra
- (fr) Langue et écriture nabatéennes
- (en) Nabataea
- (en) Nabatean Kings


c: text/html

text:
Billet d’humeur #11 | 01/03/2018
(VF plus bas) Au mes de heurèr, au parat de tres jorns de concèrts e bals au Teatre Auditorium de Peitieus, l’UPCP Métive que m’a sollicitada entà participar a ua taula redonda, tà questionà’ns sus la nosta practica de musicaire-as de bal. Vertat qu’ei, dab Cocanha, quan horrucam peu repertòri a dançar, alecadas preus ritmes e per l’eficacitat suu còs d’aquesta musica, la perspectiva de har mudar lo monde que ns’ahueca. Mei anar mei, que ns’avisam deu hialat de dançaires e programators de musica tradicionau o neòtradicionau a dançar, per Euròpa tota. Que ns’ac avèn dit, amics musicaires crotzats preus … Lire la suite

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aurèlh
Aurèlh (oficialament en francés Aureil) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [lɔ], los [luː], las [la]
- Prononciacion : Ch /ʧ/ en posicion interna e /ʃ/ en posicion iniciala.


text:
Dijòus, 19 de julhet de 2012, 03h00 Cultura
> Comtat de Niça > Val de Ròia e Tèrra Brigasca
Auriveta (Val de Ròia)
© Davide Papalini
Dissabte que ven, lo 21 de julhet, Auriveta [Olivetta San Michele] (Val de Ròia), ofrirà al public una granda serada consagrada a la cultura d’òc a travèrs de la musica, del divertiment e de la gastronomia. Serà l’ochena edicion de la famosa Fèsta Occitana qu’a aquerit, d’ara enlà, un polit prestigi.
Auriveta se tròba a l’extrèm sud de las Valadas Occitanas, al limit dels Alps e près de la Mediterranèa. Depend de l’estat italian. Es la sola comuna situada dins la region de Ligúria que fa aplicar, per la totalitat de son territòri, la lei italiana 482/1999 sus la proteccion de las minoritats lingüisticas. Aital Auriveta s’es definida coma una comuna de lenga occitana. Una autra comuna de la region de Ligúria, Triueira [Triora], fa aplicar aquela lei per los masatges de Reaud [Realdo] e Verdeja [Verdeggia].
Las associacions culturalas localas organizaràn l’aspècte gastronomic de la serada. La dimension musicala se celebrarà amb los grops Marasma Folk, Lo Truc e l’Ensemble Irish Occitano, que jogaràn dins las divèrsas borgadas compausant la comuna. Ja que las edicions precedentas aguèron de succès, se conselha d’arribar d’ora: los repaisses començaràn a 20h e los concèrts a 22h.
Informacions e contactes: 0184 222333 - 349 8625227 - 329 1512290
Informacions extrachas mai que mai del sit web San Remo News.


text:
763
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 763 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la presa dau poder dins lo Khanat Bulgar per leis enemics de la trèva signada en 760, Constantin V organizèt tornarmai una ataca terrèstra e navala de Bulgaria. Acomencèt a la prima e la flòta capitèt sensa dificultat vertadiera de pilhar la region de Danubi. Lei fòrças terrèstras passèron lòng dau litorau. Lo 16 de junh, averèron la batalha d'Anchialos que causèt de pèrdas importantas dins lei doas armadas.
A son retorn dins la capitala, Constantin celebrèt un trionf e arrestèt dins lo corrent de l'estiu l'ermita Estève lo Jove que refusava de signar la declaracion de Hiereia e èra a l'origina de divèrsei movements d'agitacion au sen dau clergat a prepaus de l'iconoclasme. Aquò anava menar a la radicalizacion dau rèine a partir de 766-767.


text:
L'òme de television e de teatre, es decedit de las seguidas d'un cancer a 78 ans lo dimarç 15 de novembre.
Figura de la cultura occitana e de la television regionala, de 1981 a 1998, presentèt Viure el Pais, l'emission en occitan de França 3 Sud.
Ancian metge anestesista, daissa tot a 39 ans per venir un òme de teatre... sa passion!
Sas obsèquias auràn luòc lo divendres a 10H a la Glèisa Nòstra Dòna de l'Assompcion, barri Bonafé a Tolosa
L'inumacion es prevista a 15H30 a Brandonnet dins l'Avairon.


text:
Electro/experimental - Nantes (44)
De Dupain a Gacha Empega, Sam Karpiena se farguèt, en 20 ans, una votz rauquilhosa d'un poder evocator incomparable portat a son paroxisme, coma lo cant pertocant dels desrasigats.
Conta amb fòrça los patiments qu'emergisson d'una existéncia critica en quista d'absolut, que s'agisca de l'amor e de sa fragilitat permanenta, o de la justícia sociala coma ideal del viure melhor ensem.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Totun, e pr’amor des notícies publicades enes mieis de comunicacion e des declaracions realizades per part de diuèrsi collectius e persones, e des contunhes mòstres de confusion sus era oficialitat dera lengua, d’ençà era aprobacion der Estatut d’Autontomia de Catalonha de 2006 es signants d’aguest manifèst volem, de manèra unanima, fixar es punts que seguissen:
• Aran reconeish era sua occitanitat culturau e lingüistica. Er aranés ei era varietat der occitan pròpria d’Aran e de Catalonha.
• Aran defen era unitat dera lengua occitana.
• Era lengua occitana non dispause actuaument de cap “occitan estandard o referenciau”, acceptat peth conjunt deth territòri lingüistic occitan ne pes institucions corresponentes, e per tant son aguest territòri e aguestes institucions es que determinaràn d’amiar entà dauant eth procès de convergéncia.
• Eth Parlament de Catalonha a de preservar es drets des ciutadans e ciutadanes de Catalonha, en aguest cas, des ciutadans e ciutadanes deth sòn territòri que parlen aranés.
• Correspon ath conjunt d ’Occitània crear era autoritat lingüistica de referéncia.
• Era varianta der occitan qu’ei oficiau en Catalonha ei er aranés.
• Es recorsi de tot tipe e mieis economics qu’era Generalitat de Catalonha, o d’auti poders publics de Catalonha, acòrden méter a disposicion dera recuperacion, promocion, normalizacion e trabalhs sus era unitat o unificacion dera normativa dera lengua occitana en generau, o aqueri adreçadi a arténher un occitan “estandar o referenciau” an d’èster liuradi o canalizadi a trauès, o en estreta collaboracion, damb eth Conselh Generau d’Aran e es Institucions academiques araneses. Atau donc, damb aguesta lei era Generalitat de Catalonha a d’ajudar a convertir a Aran, a trauès des sues institucions publiques en caplòc dera labor que se volgue amiar a tèrme ena Occitània de dehòra de Catalonha.
Aran demore qu’es representants deth Parlament de Catalonha sàpien escotar era demana des ciutadanes e ciutadans d’Aran, que tanben ne son de Catalonha, en tot hèr a prevàler era responsabilitat e era coeréncia, e confie que saberàn amiar entà deuant ua lei tant importanta entath futur dera lengua pròpria d’Aran.


text:
Réchicourt-le-Château
Réchicourt-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri communal es al nòrd-es de la vila de Toul o Civitas Leucorum. Réchicourt O Ruxinga en latin medieval es ja mencionat l'an 770[1]. Après aver-i apertengut a desparièrs senhors, ven un comtat[2]. Aquel fief de Empèri independent del duché de Lorraine aperten a partir del Sègle XIII, a la familha alemanda de Linange (Leiningen).
En 930, i i aviá una glèisa a l'"Anautit-Mont", vilatge desaparegut (pòrta de glèisa millésimée 930, trobada l'an 1806). Lo territòri fa partida de l'ancian país Chaumontois happé jos la férule de l'avesque de Mètz a l'epòca ottonienne. Cap a l'an 1000 la frontièra linguistique romande e germanique seguissiá una linha Audun-lo-Tiche, Moyeuvre, Vigy, Mainvillers, Mulcey, Réchicourt-lo-Castèl, Turquestein-Blancrupt abans de longer la crête de las Vòges fins al sud del Alsace. En 1255, lo comte de Réchicourt #far aumenatge a l'avesque de Mètz pel castèl de Réchicourt.
A Modèl:La s , la distincion levava del comte Linange-Dabo. Pillage E dévastation en 1628 e 1630. En 1681, lo comte Frédéric de Ahlefeldt #far aumenatge al rei de França pel comtat de Réchicourt. La distincion #demorar tèrra de Empèri après lo rattachement de la Lorraine a la França en 1766, i aguèt de contunh annexat per la Republica francesa a la Revolucion[3]. De 1751 a 1789 lo comtat #aperténer a la familha del pòrti de Fronsac-Richelieu. Destruccions l'an 1939-1945.
Le territoire communal est au nord-est de la cité de Toul ou Civitas Leucorum. Réchicourt ou Ruxinga en latin médiéval est déjà mentionné en 770[4]. Après avoir appartenu à différents seigneurs, il devient un comté[5]. Ce fief d'Empire indépendant du duché de Lorraine appartient à partir du Sègle XIII, à la famille allemande de Linange (Leiningen).
En 930, il y avait une église au "Haut-Mont", village disparu (porte d'église millésimée 930, trouvée en 1806). Le territoire fait partie de l'ancien pays Chaumontois happé sous la férule de l'évêque de Metz à l'époque ottonienne. Vers l'an 1000 la frontière linguistique romande et germanique suivait une ligne Audun-le-Tiche, Moyeuvre, Vigy, Mainvillers, Mulcey, Réchicourt-le-Château, Turquestein-Blancrupt avant de longer la crête des Vosges jusqu'au sud de l'Alsace. En 1255, le comte de Réchicourt fit hommage à l'évêque de Metz pour le château de Réchicourt.
Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle , la seigneurie relevait du comte Linange-Dabo. Pillage et dévastation en 1628 et 1630. En 1681, le comte Frédéric d'Ahlefeldt fit hommage au roi de France pour le comté de Réchicourt. La seigneurie resta terre d'Empire après le rattachement de la Lorraine à la France en 1766, puis fut annexée par la République française à la Révolution[6]. De 1751 à 1789 le comté appartint à la famille du duc de Fronsac-Richelieu. Destructions en 1939-1945.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor, « Taula de las formas ancianas », PAN200&lpg=PAN200&dq=ruxinga&font=web&ots=yvo1JC5ydR&sig=cudByOUNo74WdvtO4elr3bZO-yY&hl=fr&la siá=X&vertat=book_result&resnum=1&ct=result Modèl:Pàg. 200.
- ↑ Martin Waldseemüller, Mapa de la Lorraine, cap a 1508.
- ↑ Sus las condicions d'aquel rattachement, veire de Princes possessionnés.
- ↑ Lepage, Dictionnaire topographique du département de la Meurthe, Paris, Imprimerie impériale, , « Table des formes anciennes », p. 200.
- ↑ Martin Waldseemüller, Carte de la Lorraine, vers 1508.
- ↑ Sur les conditions de ce rattachement, voir Princes possessionnés.


text:
Gavarret (Lanas)
Gavarret[1] (oficialament en francés Gabarret) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas que son : Gavarred, au sègle XI o XII, Gavarretum, en latin, au sègle XI o XII, Gavarettum (juxta ~), en latin (Gallia Christiana), gaverad (de ~), en 1242, Gaveret, en 1243, Gaverettum, en latin, en 1243, Gavaretto, en latin, en 1285, Gavaretto (Castellanie de ~), en latin, en 1305, Gavaretto, en latin, au sègle XIV, Gabarret, en francés (mapa de 1651). La prononciacion qu'ei [gawa'rret] [2]. Lo nom que vien probablament deu gascon gavarra, « toja », e per extension « lana plea de bruishòcs », dab lo sufixe -et, deu latin -etu(m). Lo basco gap(h)ar/kaparr « bruishòc, o bruishagar, (pleishagar, brocassar) » que deu aver la medisha origina [3],[4]. Cf. catalan gavarrera, « garrabèr, garrabelhèr », Gavarra, toponimes catalans.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Gavarret (caplòc); qu'ei ara deu canton de Haute Lande Armagnac (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 100
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 100
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 308
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-gabarret.html


text:
Institut d'Estudis Occitans
L'Institut d'Estudis Occitans (IEO) es una associacion culturala segon la lei de 1901, creada en 1945. Faguèt seguida a la Societat d'Estudis Occitans, que foguèt dissolguda en 1946. A per tòca lo manten e lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas per la direccion, l'armonizacion e la normalizacion de totes los trabalhs que pertòcan la cultura occitana dins son ensemble. L'IEO es sòci del Congrès permanent de la lenga occitana.
L'IEO es organizat en seccions regionalas, seccions departamentalas o cercles locals que s'espandisson dins l'ensemble de l'espaci occitan.
En mai d'aquò, diferents sectors o associacions afiliadas o membres de l'IEO s'ocupan d'activitats especificas.
L'IEO es una associacion segon la lei de 1901, reconeguda d'utilitat publica (1949) e joinessa e educacion populara (1986).
Somari
Presidents de l'IEO[modificar | modificar la font]
- 1945 - 1952 : Joan Casso
- 1952 - 1957 : Max Roqueta
- 1957 - 1959 : Pèire Azéma
- 1959 - 1962 : Robèrt Lafont
- 1962 - 1980 : Pèire Bèc
- 1980 - 1981 : Patric Choffrut
- 1981 - 1986 : Bernat Giacomo
- 1986 - 1997 : Robèrt Martí
- 1997 - 2001 : Felip Carbona
- 2001 - 2010 : Dàvid Grosclaude
- 2010 - : Pèire Brechet
Las seccions regionalas[modificar | modificar la font]
Sectors e associacions afiliadas[modificar | modificar la font]
IEO-IDECO sector edicion-difusion de l'IEO[modificar | modificar la font]
L'IDECO es lo sector edicion e difusion de l'Institut d'Estudis Occitans.
Basat a Puèglaurenç, l'IDECO assegura d'un costat l'edicion de libres en occitan o sus la lenga e la cultura occitanas – çò que representa a l'entorn de 80 % dels libres publicats en occitan – e, d'un autre costat, la difusion de la màger part de la produccion culturala occitana.
EOE[modificar | modificar la font]
Escòla Occitana d'Estiu de Vilanuèva d'Òlt (EOE)
L'Escòla Occitana d'Estiu es una associacion afiliada a l'IEO qu'organiza dempuèi 1975 una setmana d'estagi sus la lenga e la cultura occitanas al mes d'agost, a Vilanuèva d'Òlt (departament d'Òlt e Garona). Organiza en mai d'aquò un estagi d'ivèrn entre Nadal e lo Cap d'An a Germ, dins los Pirenèus, a costat de l'estacion d'esquí de Pèiraguda. L'EOE publica tanben una revista, Camins d'estiu.
UOE[modificar | modificar la font]
Universitat Occitana d'Estiu de Nimes (UOE)
L'Universitat Occitana d'Estiu (UOE) es organizada cada an per la MARPOC e la seccion de Gard de l'IEO. Aquò es una setmana dedicada a la coneissença de la cultura occitana que se debana a Nimes pendent l'estiu. UOE
Ofici per l'Occitan[modificar | modificar la font]
Tot en òc[modificar | modificar la font]
Associacion creada en 2010, que la tòca es, sus totes los territòris ont se parla la lenga occitana, en particular, e endacòm mai per via electronica, de provesir d'espleches e de traduire d'interfàcias per tot mèdia electronic e informatic en lenga occitana.
Controvèrsias[modificar | modificar la font]
L'IEO patiguèt qualques crisis long de son istòria. La pus aguda se passèt a la fin dels ans 1970 e a l'inici dels ans 1980, quand s'afrontèron doas tendéncias: una qualificada de "populista", menada per Ives Roqueta e qu'aviá accedit al poder, e una qualificada d'"universitària" menada per Robèrt Lafont. En 1981, la tendéncia "universitària", amb Robèrt Lafont en tèsta, foguèt obligada de quitar l'IEO. Aquò faguèt desaparéisser gaireben completament las activitats de recèrca scientifica a l'IEO, que migrèron cap a d'organismes distints coma las universitats e l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans e, especialament en lingüistica, cap al Gidilòc e al Conselh de la Lenga Occitana. Totun, l'IEO a conservat fins a uèi un ròtle essencial dins lo domeni de l'animacion culturala e dins l'aculhença per defaut d'un grand nombre dels militants de la cultura occitana.
Coordenadas[modificar | modificar la font]
Ostal d'Occitània
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Ligam[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Sit oficial de l'IEO
- Las Paginas Occitanas, l'art del bon trobar Annuari Internet dels actors de la cultura occitana


text:
Comunautat Europèa de l'Energia Atomica
La Comunitat Europèa de l'Energia Atomica (CEEA), coneguda popularment coma Euratom, es una organizacion europèa que s'ocupa de l'establiment d'un mercat comun dels productes nuclears e dins lo desvolopament d'aquela industria nucleara amb de fins pacificas.
Sa composicion e son organizacion es plenament integrada dins los organs de foncionament de l'Union Europèa pasmens que siá una entitat complatament independenta. Son sèti es dins la vila bèlga de Brussèlas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo resultat de la signatura dels Tractats de Roma lo 25 de març de 1957 foguèt la creacion de la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (Euratom), organizacions amb d'objectius mai economics que politics.
Incialament creada coma una entitat amb sa pròpia direccion e sa presidéncia, a partir de la signatura del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas en 1965 fusionant sas institucions amb aquelas de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) e la Comaunitat Economica Europèa (CEE).
Objectius[modificar | modificar la font]
La tòca de l'Euratom foguèt la creacion d'un mercat comun e especializat dins los productes èissits de l'energia atomica, asegura lor distribucion dins los estats membres de la Comunautat, e la venta dels demais als estats no comunautaris e la recerca al l'entorn d'aquela energia per d'usatges pacifics.
Membres[modificar | modificar la font]
Los membres de l'Euratom son los meteisses qu'aqueles de l'Union Europèa, perque aquel organisme partatge sus organs amb la precedenta. L'Euratom foguèt fondat per sièis estats: França, Alemanha, Itàlia e los tres païses del Benelux: Belgica, Païses Basses e Luxemborg. Aprèp totes los estats membres de las succesivas Comunautats Europèas venguèron far partida d'aquel organisme.
Institucions[modificar | modificar la font]
Creada d'en primièr coma una organizacion plenament independenta e amb sa pròpias institucions, amb tres presdients. En 1967, amb la dintrada en vigor del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas, aquelas institucions fusionèron amb aquelas de la CECA e la CEE, creant una unica Comission Europèa.
Controvèrsia[modificar | modificar la font]
Son entitat autonoma dins la Union Europèa fa controvèrsia pro importanta a causa de la disparicion iniciala de la CECA en 2002 e la desaparicion prevista de la CEE en 2009 en virtut del Tractat de Lisbona de 2007. Dins la signatura d'aquel darrièr tractat, seguent lo fracàs de Constitucion Europèa, se prepausèt exclure l'Euratom de la personalitat juridica de la nòva Union Europea a causa del sentiment antinuclear qualques estats membres de la UE.


text:
Lengas japonicas
Lo japonic o lei lengas japonicas son una familha de lengas que compren lo japonés, parlat dins la màger part de Japon, e lo ryukyuan, parlat dins leis illas Ryukyu.
Lei lengas japonicas fan partida de la familha mai larga dei lengas corèonipoainos segon Joseph Greenberg. Segon d'autrei lingüistas fan partida de la familha dei lengas altaïcas. Pereu existís l'ipotèsi d'una origina austronesiana, mai a recebut ben pauc d'audiéncia entre leis especialistas.
Se supausa que la familha japonica auriá inclús tanben de lengas ancianas que se serián parladas dins certanei reiaumes ancians dau sud Corèa, e que foguèron substituidas puei per lo corean actuau (qu'es pas una lenga japonica).


text:
La granda de 4 filhs, nasquèt en una familha d'artistas italo-irlandeses en Nòva York. La siá maire, Dinna, barava en lo grop Rockettes del Radio City Music Hall abans de sortir en fulhetons de television. Lo sieu paire, Michael, se faguèt conéisser al fulheton As The World Turns. A dos fraires Michael e Dakòta, e una sòr, Ali Lohan.
Lindsay Lohan comencèt la siá carrièra fòrça en rodant lèu spots publicitaris a comptar de 3 ans.
Forma alavetz part del quadre familial de la Walt Disney Pictures en pelliculas coma The Parent Trap, Freaky Friday o mai recentament Herbie: Fully Loaded . A rodat egalament una satira sus la joenessa americana, Mean Girls, qu'a agut succès als Estats Units. Lança alavetz lo sieu primièr album Speak a fins del 2004 e vend mai d'un milion d'exemplars als Estats Units. Trai un nòu single en octòbre del 2005Confessions of a Broken Heart consacrat a lo sieu paire. Lo sieu segond album, A Little More Personal (raw) sòrt lo 6 de decembre de 2005 als Estats Units, se vend mens plan que lo sieu primièr album e es pas mai present en lo "Top 40" doas setmanas après la siá sortida. Lo sieu retorn dins lo cinèma, en mai del 2006, a la pellicula Just My Luck, es loisha, amb solament un pauc mai de 38 milions de dolars de recobrament dins lo mond entièr.[1]


text:
Planèta
Una planèta est dèfinia coment un côrp cèlèsto qu’il orbite u tôrn d’una èthêla (mas qu’il produit pas ènèrg.ia avouéc fujon nucléèra, donc ben il seye/sêt pas lui-mêmo una èthêla) la quinta massa seye/sêt sufisenta à lui balyér una fôrma sféroidala et la quinta zona orbitala seye/sêt sensa èventuels côrps de dimencion paragonablos ou supèriors.
Tella dèfinicion est entrâye oficièlament dens la nomenclatera astronomica lo 24 oût 2006, avouéc sa promulgacion oficièla de part de l'Union Astronomica Entèrnacionàl. Il ègzistéve pas prècèdament una dèfinicion prècisa, mas un'ancièna indicacion (dèrivanta de l'ancièna astronomia grèca) per la quinta on considèrave planèta qui sé volye côrp cèlèsto, dotâ de massa significativa, qu’il bugiésse sur orbite fixes.


text:
Corporacion
Una corporacion es una agropacion de personas que fan lo meteis mestièr. Se coneisson de corporacions dempuèi l'epòca de Babilònia (apareisson citadas dins lo Còde d'Hammurabi), mas solament se generalizèron après fòrça sègles. A l'Edat Mejana, los membres d'una corporacion vivián normalament dins la meteissa carrièra, e en fòrça ciutats de carrièras consèrvan lo nom de la corporacion que i trabalhava. Cada corporacion aviá un sant patron. Las corporacions cresquèron o grandiguèron en importància fins a contrarotlar una granda part de l'economia de las ciutats (las aglomeracions que non ne dependián se nomenavan significativament "liuras"). Èra fòrça costós d'entrar e de gaudir dels privilègis associats. Comencèron de descaire o deperir cap al sègle XVIII, ça que la encara se mantenon, especialament dins qualques professions (coma los actors).


text:
Sciéncias socialas
Las Sciéncias socialas estúdian los òmes a travèrs de lors relacions. Fan apèl a un ensemble de disciplinas apertenent a las sciéncias umanas: sociologia, antropologia, etnologia, istòria, geografia, economia, drech, politologia, psicologia sociala, sciéncias de las religions e lingüistica (especialament sociolingüistica).
La critica literària e la filosofia ne son exclusas: revendican una portada mai universala, e rapòrtan pas lors conclusions al contèxt (politic, social, economic...) de la societat estudiada.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'estanh de Leucata (en catalan: estany de Salses; en francés: étang de Salses-Leucate) es un estanh litoral de las còstas lengadociana e catalana. Es situat dins la region de Lengadòc-Rosselhon entre los departaments d'Aude e dels Pirenèus Orientals. Sus las comunas de Leucata e de Fitor en Lengadòc, e las comunas del Barcarés, de Sant Laurenç de la Salanca, de Sant Ipolit e de Salses en Catalonha.
Se constituís de doas concas, una del costat de Leucata e l'autra del costat de Salses. Es alimentat per las aigas de las Corbièras e dobèrt dins la mar per tres graus amb pòrtas.
Activitats:
- pesca
- aqüacultura
- ustras
- torisme: planca de vela, estacion balneària
Estanh de Leucata, vista sus Canigó


text:
La rua trista, aigada e grisa porriá far montar la malensonha. Las veituras sos l’aiga an daus fuòcs qu’escliarán paubrament, la lum sembla espodita per la plueia.
Daus bocins de meijons, daus brijons d’imòbles sautan entau ad aquela limita farjada per lu fauborg Borgonha, un rond-punt, la desbuta de la rua de Borgonha. Sos la plueia, las limitas son pauc clara dintra las fòrmas daus gents, las veituras, lu bus, los ciaus e lu bitum.
Quò fai subretost fred e quò balha enveia de se sarrar, leu-leu.
Traucar un virondeu. Traucar ‘queu virondeu. Traucar sens s’esvedelar es malaisat de far.
Lu goiat davant Jania poviá pas ne pas tapar dins lu còrs d’una boitia mòrta que durmissiá tranquiladament dins lu riu de l’esgost. Lu còp de pè la desvelhet dins un ulhau franc e blanc quante ‘la manhet lu topinot ente eriá quilhat un aubre indeterminat. S’eschapet un quauquares de viu, un margaud, beleu ‘na rata, marchatz saber.
Una odor de purit se trainava dins la rua.
La Jania tiret la pòrta de la brassaria e la brassaria l’engolet a l’ora dau mieijorn.
Apres ‘ver comandat una biera, ela se sietava per legir los messatges sus son ordinator que, de vieisar la rua, ’la viguet passar la Sonia sus sa becana iranja. Ela li faguet una gesta de la man. La jornalista se ‘restet, charchet un aneu per atachar sa montura.
« Adiu goiata, coma quò vai. Tu te ses motorisada ?
— Per entau dire. Anetem queu mandin la ‘chaptar. Ela es brava, Mandarineta, es quò pas ?
— Mandarineta ? Li a balhat un chafre ? E tu ses sola ».
Per lu chafre que’eriá un biais de far se la chausa, un pauc coma fan los qu’an ‘na veitura.
Apres l’obrador, avant de conviar la Jania, granda blogosa militanta dins la ciutat, lu Piarron deviá passat chas lu cofador e la Sonia chas lu farmacian. Emai i aguesse pauc de comercís dins la rua, tant valia mielhs los far viure.
Sonia eispliquet que ela ‘via mestier d’informacions « militantas », sus lu monde politique d’Orleans, e maitot de las p’itas istòrias daus uns daus autres. E per aquò, la blogosa aviá la reputacion de ne’n saber mai que las archivas de la comuna.
Qu’eriá pas fau, mas ne’n parlar entau ‘nava estre coma desvirar un sac de gruns sus ‘na taula. Afe, i a pas lu fuòc non pus.
Lu mèra actuau es au MIB – lu Movament Identitarí de Bauça – que decidet de regentar la vila coma los dau PS – lu Perti Solonhòt – autorn de la persona dau Dupuis, que se eriá dau MOLUSC – Movament Orleans Leire Units Segond lu Comun. ‘Na vetz elegit, lu Dupuis descidet de passar la man, çò qu’eriá pas colhon que son bilanç aviá estat aimat per lu monde. Lu ganhant fuguet lu MIB e desempui, lu fluví pura sa vita sus la vila.
Emai siguessen dins la mesma esquipa, los dau PS son totjorn de criticar quò-quí, quò-laï. Breu, daus amics entau son pas de bon aver.
Au mitan drech, i aviá los Fauscialistes, fòrts bon per criticar dins l’opausicion mas una vetz au poder, fan pieger. Lu temps de la darnieras votacions, qu’eriá una certana Conia que surtiguet dau chapeu. Coma degun la coneissiá, degun votet per ela. Son chafre desempui es Jospineta, ‘la que passa pas lu prumier torn maugrat sos sostiens
Dins los opossants de gaucha, i aviá màs los comunistes. ‘Tencion, i a de tot boirar dins ‘quela esquipa, tant que son contra la productivitat per la productivitat, que fan passar l’uman de’n prumier, que tant que disen benvengut aus preissons comsumeristas, aus merchands de mòrt o de non-cultura.
L’OCU – Orleans Comunautat Urbana – eriá majoritarament de drecha per pas dire de la drecha-drecha. Istoricament la comunautat aviá estat toschada per los fauxcialistes, que lu chap d’aqueu temps eriá santificat per una armada de vielhs professors retirats. Tant pieg se, per eisemple, quante ilhs le laschan a la meijon de retirada, eu pausa sa veitura coma un chin ‘na marda, que monsur es un Monsur e patin-cofin.
Los de la becana l’aimavan gaire queu-quí, que qu’es se mai sa fina esquipa « qu’obludeten » las becanas lu long de la premièra linha dau tramway.
« Coma quò damandet la jornalista, sa fina esquipa ?
— Quante tu prens autorn de te un energitician per eisemple, qu’es un pauc coma esperar veire tornar frutjar un braç copat per la pregiera, diguet la Jania avant de voler continuar.
— Avieise que ses totas doas apres far un grand jornau.
— Quò i es, tos piaus son copats. Venam de ne’n ‘chabat per lu domení politique de la ciutat. Vem parlar p’itas istòrias aura. D’alhor, coma v’autres fuguetetz menats de trabalhar de bana ?»
E vei-la-quí, la nòstra Jania, que jamai rencuvava de parlar d’ela, tornada per ne’n contar d’enquera mai.
Lu prumier còp que nos encontretem, i a dos ans, ton Piarron e me, qu’eriá per la goiata mòrta rua dau Bordon Blanc. Una istòria òrra. La goiata surtiá de l’escòla CAPTO – lu Cercle daus Amators de la Plata Terra d’Orleans – se’n gaitar a drecha o gaucha, veiquí pas qu’una maire de familha li rotlet dessus. Lu pieg, qu’es que degun dins aquela secta puret o faguet quauquares per desnonciar lu fach. Non. La frasa de dire segond ilhs e elas, qu’eriá « l’Angle Drech fai la lei universala aus quatre cuenhs de la Plata Terra sacrada, eu balha los eifants, que son daus dons dau Diau, eu pòt los tornar prener ». Piarron eriá juste arribat au centre daus rensenhaments, dins lu despartament de la creianças, e deguet trabalhar sus los pus creisants de tots, los platistes qu’an per credòt « la terra es plata, lu o la que dit, professa autra chausa es un ateu que fau chastiar ».
Afe, me tene un quasernet locau, mas l’afar m’interesset, mai que tot que jamai, aquilhs son per criticar un livre vielhs.
« Mesfia te, ela s’entorna de chas l’apoticarí ente ela deguet ‘chaptar mantas potingas d’omeopatia.
— Non, tu creses qu’un bocin de sucre pòt te garir de quauquares ?
— Mas, aquò march…
— Per lu laboratorí. Coma la vejança, las legidritz de cartas, los tenants de la vibromassoidariá e totas las autras conarias, aquò marcha màs per los vendors de magia. »
Un margaud passet
Silencí a la taula
Beleu un angeu
Un pauc manhada de comprener que la Sonia eriá un pauc necia, la Jania contunhet per parlar de l’afar de la « gost-bike » coma disen los anglès, la « tòrna biciclaritz » per ben parlar. Un jorn, los rensenhaments agueten una damanda d’un tipe que credet veire una tòrna. Dins ‘queu cas, lu servicí creiança es de menar l’enquesta. Res ne’n surtiguet en defòra d’article dins la Respublica. Pensas ben que un afar de tòrna faguet vendre, mai que tot quante lu jornaliste ò liguet a la sola vila comunista de la comunautat, la de per la soá meressa, Marivenka Redlight, opausada a l’OCU, e que adonc, beleu la tòrna eriá la democratia mespresada per lu regent. Mesma l’esquipa de Saran, la vila comunista, sonjava que l’erplicacion eriá una possibla. Daus materialistes pertant.
Fin finalament, resmai qu’una paraleidolia.
Un autre afar coneiguet una fin uròsa que de las gents avián fach correr lu bruch que lu pont Jordí V ‘nava estre destrusit per daus terroristes. Los milicians dau MIB desfilavan dins la vila mai daus brandons, prests a botar lu fuòc. Mas, discretament, l’afar se tuet d’ela mesma, merces lu Piarron.
« Bon, dins tot aquò, parle, parle, mas, sabes tu coma menar l’enquesta. Ses fòrta dins lu domení de las becanas, as mestiier d’aida ?
— Per dire verai, lu tipe de l’obrador me parlet d’autors de legir coma lu Héran, lu Razemon o b’etot lu Pressicaud. Sabe grán per ente començar ne’n defòra de passar a la bibliotèca. Ne’n mai d’aquò, vòle questionar un pauc los comerçants que, questa rua de Borgonha, per eisemple, i aguet daus comercís autravetz, coma e quand lu fenomena daus rideus baissats començet. Es quò mas perque los ancians comerçants an ‘chaptar e desiran viure ente visqueten ? I a quò quauqu’un a la meraria per escotar la gent ? Piarron me diguet que ne’n una annada lu regima de la rua changet tres còp, que quò passet de gratis a paiant puei zona bluïa dietz minutas. Totjorn dins ‘quela rua, sem ne’n zona trente, que lu paneu d’entrada es aquí, mas i a pas de paneu fin… Veiquí, sabe pas d’enquera coma far, mas de las pistas, ne’n ai ».
WordPress:
J'aime chargement…


text:
Peu Corguinista
La rocalha qu’èra en maishant estat e trempat com un guit, pr’amor d’aquera lheiteria d’erba fresca. N’avèva pas sonque la sang qui riulava, deu cap dinc au punhet, tà’u balhar l’escalorida. Arnaut que jasèva au mei d’un silenci d’aunors. Las quaus n’èran pas sonque cuics e cὸp d’ala. Nocientament, qu’empunhava tarròcs tà’s tirar aulhors. Qu’avèva lo cap qu’arregava dinc a sentir lo vueit devath la soa gauta. Que cadó, en rotlar, en escletar brancas e las sombras deus arms sons. Que marronè la soa pena, un cὸp aterrit sus ua mossariguèra. Ni la doçor deu pertèrra, ni la proteccion deus cassos qui l’espiavan, n’estofèn pas lo grailet deu pastor. L’eishuguèr deus testimònis qu’èra implacable. Bèth temps har que los arbos ne parlavan pas sonque aus senhors de las seuvas. Aqueths peluts deus pès granàs, los Basajauns. Tad eth shens qu’ua alet amistosa, un cant de huelha, n’avèva pas arren. Sonque lo son prὸpi reclam qui tustava los cὸs deus centenaris eishucs. Totun, au cors deu planh son, que quilhè l’aurelha au luenh. Qu’èra segur de la soa audida, qu‘i avèva umans acerà. Boscatèrs precisament e qui avè gran obrador a çὸ que semblava. N’avèva pas mei nat nèrvi, lo pastor qu’ac podèva sentir au mei pregond d’eth medish, que s’avancè totun. Au paroxisme deu son espèr que’s quilhè a garrapas, en tastejar, per’ci per’quiu, la frescor deu bὸsc.
Arnaut que volèva cridar la lançada soa, tad arbarotar ua ajuda, quina qu’estosse. Ailàs ne n’avèva pas mei la fὸrça, cada ensajada que s’ortè a la garganta. Lo son darrèr salut qu’èra d’aténher los bruts d’espicassadas. Qu’i serpegè a malaise, en possar dab las soas camas dinc a, fin finau, arribà’i. Qu’avèva los uelhs embrumats per ua mescla de sang, de la tèrra e de sudor. Que vedèva a dançar monacas. Qu’apercebó quauques auburis totun, mainats segurament, pr’amor de la talha e de la corpuléncia. Raquitics e espatlacaduts. Que semblavan tustar, amassa e a pàrias, los cὸs enradigats deus arbos. Sengles barrὸts a la man, que toquèn cὸp per cὸp lo medish ritme. Frenetic, estranhament metallic. Qu’èra entercopat d’arríders velats e de velhas comptinas.
« Cὸrda ! Cὸrda ! Viahὸra ! »
Ce cridè Arnaut dab totas las soas navèras fòrças. En copar suu cὸp los tabardèrs qui l’espiavan lavetz. Que s’apressèn au ras d’eth, tostemps amassa, shens díser arren. Lo pastor qu’aparè ua man febla de cap ad eths. Los mainats que hasón arrèrpè a tot doç, shens nada paur, hidançós. Puish que demorèn, atau, quan los lors sorríders e s’intensificavan e los lors uelhs qu’èran entelats. Arnaut ne comprenèva pas arren. Qu’avèva hrèita assisténcia e pas briga de vededors. Que repregè adonc dab mei de vigor.
« Quauquarrés ! Peus Dius ! »
Aqueste cὸp, shens saber perqué, l’efèit qu’estó immediat. Los drὸlles qu’adjurèn en cὸr, d’un ton curiosament ataisador, la lor mair. Arnaut, a maugrat de l’estranh deus caitius, que’u hasèva solaç fin finau. Qu’estó avalit, qu’avèva los braç petrificats peu flaquèr. Qu’avèva la boca seca e l’espiada fanida de cap aus mainats qui corrèvan enter los arbos espés. Qu’arridèvan amassa, pitnavan en har l’arrodeta e d’autas acrobacias. Ne s’avisavan pas mei d’eth. Que partin en cantar cantas inconegudas d’Arnaut peu sens com peus mots. Eth, jumpat per las votz reculadas, que s’ahonè suu cὸp.
Imatge : Adele Lorienne


text:
Daufin (Aups d'Auta Provença)
Daufin (Dauphin en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Le vilatge es quilhat a 445 m d’altitud[1]. La comuna es traversada per dos rius : Larga e Laia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La Torre.


text:
Es un pauc coma la creacion de classas bilingüas dins l’Éducation Nationale, la barradura de las classas aquestas es programada per l’administracion al moment de l’obertura, o quitament a la signatura del contracte ambe l’Estat e las ‘Régions’ ; de moment qu’a calgut mai o mans 4 annadas per las dubrir una classa, se vei aital lo desgalh de temps, moneda e enèrgia militanta que cal per aiçò, d elas classas bilingüas, en Bearn o endacòm mai. E tant que l’enèrgia es donada per aiçò facilitèm lo trabalh de l’administracion colonialista francesa, per organizacion la mòrt de l’occitan : 1 / 4 annadas per dubrir las classas, 2 / 2 annadas de foncionament (lo temps que cal per Calandreta per obtenir de l’Estat lo finançament d’un pòste), 3 / barradura al cap de tres setmanas de las classas bilingüas (ambe l’alibí que ne van dubrir una autra ont i a de demanda, mas digun prospecta seriosament per saber aiçò; e quitament se i a, lo personal sindical e administratiu velha a la neteja lingüistica), 4 / mediatizacion qu’i a pas de demanda. 5 / entretemps lo servici public politic aurà desgalhat l’argent que cal estauviar, l’aurà desgalhat per l’administracion colonialista francesa ; la decentralizacion servís sonque a-n aquò !
Ara arriba France 3 e las re-organizacions.
Ai manifestat per un fenetron en lenga occitana per FR3 ; e me sembla ara qu’èra de temps perdut.
Lo programa es devengut un getò per locutors occitans (durant 60 minutas al mes !), pas de la fauta dels productors, que son valents e sovent meritent autanplan que los professors de las classas bilingüas de l’Estat francés ; mas coma del meteis temps, quora la persona dins l’actualitat parlava occitan, èra alara remandada pels programas en lenga francesa al programa occitana ; dins una ipotèsi d’una television en occitan, lo locutor francés podriá parlar sense sobtítols, e se la television èra realament per la promocion de l’occitan, auriá potencialitat coma Euronews de dire en occitan çò que se dís en francés ; pauc a pauc la neteja lingüistica se faguèt dins los progtramas en francés, e pauc a pauc lo francés es la sola lenga que l’INA Atlantica traparà dins lo programa regional.
Cal tanben veire que la RTVE e l’antena en lenga catalana aguèt similars problèmas ambe Madrid ; dinc cal plan dire, els an TV3… es un modèl per nosautres en Occitània, quitament se los Catalans e las Catalanas meteisses i pòdon far criticas.
La lenga e los jornalistas de France 3
Dins las redaccions localas de France 3, coneissi sonque un jornalista capable de parlar e entrevistar en occitan, solament un en vint annadas de potencialitat de recrutament…
La majoritat dels jornalistas que vòlon damorar per trabalhar aquí – en Occitània, son de lenga francesa (es una causida politica dels DRH parisencs), malgrat una demanda politica locala del bilingüyisme per la formacion basica dels jornalistas. Los frens institucionals de las escòlas de jornalisme son pron important, privat o public ; es lo sistèma bonapartista que fabrica clònas de l’informacion, per assegurar –quitament localament- d’aver la paraula del dieu republican persegit.
Per donar un exemple, dins lo archius de l’INA regional, la lenga occitana es presenta qu’a la talvera ; e sobre aquesta talvera, un caval berrichon auriá de dificultat per vitrar lo brabant.
En Corsega, ont i potencialitat de bombas, i a pas cap refòrma prevista… mas i a tanben un programa de servici public en lenga còrsa…
Un pauc de memòria ; Perigüers e Pau son estada creada aprèp demandas politicas (d’esquèrra que creson al dich ‘servici public’, es de dire lo panatòri d’Estat de l’informacion en país occitan, tot en aguent lo formatatge que cal), acompanhat de subvencions importantas (de l’òrdre del centenars de milas d’€) ; dins lo present monetari aquel, las subvencions regionalistas, i aviá lo fait que lo jornalista deviá parlar occitan (e aital la subvencion es estada dintrada dins la politica per l’occitan, tot es estent pas per l’occitan directament) e francés (perqué ‘sèm en republica’) ; i aguèt sul pic un comunicat de premsa de la CGT Journalistes –sindicat productiovista endacòm mai- per indicar e recordar que la sola lenga francesa èra la rason, e que caliá pas far de discriminacion ; e lo sistèma politic de la decentralizacion, aguent mestièr de las antenas, s’es colcada sus l’exigéncia sindicala, -cal parlar francés per èstre jornalista, e sonque- , la protestacion acceptada, an pagat la subvencion ; fasent aital una perda de moneda per un projecte audiovisual autonòme e regular per Occitània qu’auriá plan mai valorizat la subvencion autrejada al dit ‘servici public’ ; la subvencion obtenguda èra de l’òrdre d’un budgecte d’una estacion locala de ràdio a 100 % de son budgecte (foncionamanment e investiment) per una annada, e los potencials d’informacion de granda mesura per anar al pus prigonds dels problèmas e en libertat redaccionala reala, e per pensar ara al cap de dètz annadas a una vertadièra television en lenga occitana ambe la novèla faiçon de difusir en numeric dita TNT : avèm mestièr d’informacion mas pas dins un pichon,aet fenestron, una tolerança informativa, un apartheid localista, avèm mestièr d'una television en Occitània. France Télévision es ontologicament incapabla de respondre a-n aquò.
Atencion aquò vòl pas dire que la FIMOC, associacion que regropa las ràdios associativas occitanas, fosquèsse capable de portar un projecte.
Uèi necessitèm un projecte modèrne e finançat, cal coma per l’escòlas dita publica (de l’Estat francés, sistèma que signa contracte e que los respecta pas – Bigòrra es la darrièra informacion sul tèma mas n’avèm un cada quinze jorns), cal pensar en autonomia per las televisions e ràdios en Occitània ambe los mejans collectius amassats pels Conselhs Regionals occitans (de Bordèu a Niça), e per tot çò que pòt semblar a un nommat servici public, etiqueta qu’amaga un sistèma de colonialisme de la pensada parisenca, un servici d’Estat, un servici d’enganaires.
Dins aquel contèxte, s’espèra una reaccion politica, sembla que lo vice-president de la region Miègdia-Pirinèus, Gérard Onesta aguèsse una idèa ; mas caldrà regretar qu’es sempre 20 annadas en retard, per aver cresegut a la propaganda de l’esquerrisme en occitanisme politic a prepaus de coma s’adobar ambe l’Estat francés per bastir en Occitània, causa que sabèm, per istòria, qu’es sistematicament impossible, e un camin de las enganas politicas e socialas per Occitània.
Sabi pas, mas se i a una causa que farà l’independéncia de Catalonha, es plan de nos mostrar lo camin : nos devèm demerdar solet sense l’Estat francés. Alara, devèm aver personal occitanista dins totes los caires de l’escàs de las professions, e pas sonque en letras !
Se los Occitans vòlon far parier… cap organizacion s’es montada fins ara per Occitània.


text:
Malgrat las pressions internacionalas, los actors franceses de la guèrra etnica del Ruánda son jamai estats tocats per la justícia internacionala ; l’actualitat explica que los arquius franceses son estats meses a disposicion… Tant de temps per amagar las errors de la diplomacia francesa e dels actes armats dins un conflicte etnic, supausa un nivèl de complicitat granda que pòrta al vomitòri.
Es donc politicament leugièr d’explicar que l’Estat republican francés es «la patrie des droits de l’homme», alara que concretament al Ruánda es estada l’actors armats del conflicte etnic, armat e diplomatas. E aquí o sabèm perqué, sul conflicte los autres actors an poscut explicar un pauc l’implicacion francesa, mas quantes conflictes que l’omertà francesa fonciona al pus naut nivèl administratiu e diplomatic e dins los mèdias parisencs ? Quantes autres conflictes per la fin del sègle XXen ?
Herodote, setmanièr Internet e nacionalista francés, explica clarament l’istoric d’aquel conflicte etnic que l’Estat francés (armada, diplomacia e partidocracia) i son estats un grand actor e benlèu que sense els, lo genocidi ruandés seriá pas estat.
-°-


text:
Dáil Éireann
La Dáil Éireann es la cambra bassa de l’Oireachtas qu'es lo Parlament de la Republica d'Irlanda. Es elegit cada cinc ans per sufragi dirècte, per un sistèma de representacion proporcionala nomenat vote unic transferible (Single Transferable Vote, o STV). Los sieus poders son similars al de las autras cambras bassas de la majoritat dels sistèmas parlamentaris bicamerals e es en granda partida la branca dominanta de l’Oireachtas. Ten la capacitat de nomenar e destituir lo Taoiseach qu'es lo cap de govèrn e d'aprovar las leis. Dempuèi 1922 s'amassa a Leinster House, a Dublin. La 29ª Dáil es compausada de 166 membres, que devon èsser ciutadans màgers de 21 ans. Cada membre o deputat se nomena Teachta Dála o TD.


text:
11/06/2016
Una bèstia a vapor, per Micheu Chapduelh
Vos vòle uei parlar d’una bèstia dispareguda. Une sorte de dinosaure, quoi. Mais un dinosaure moderne. Quela bèstia era mostruosa ! Aviá mestier de dos tipes per li donar minjar a la pala. Beviá a ne’n eissurir un plen chasteu d’aiga . E bufava a vos far paur ! Son bufar era negre coma la suja. D’alhors quo era un bufar de suja. Onte se pausava, salopava tot, tot çò que tucava, z’auriatz dich passat au ciratge. E quo es ben normau perque quela bèstia se nurrissiá de charbon.
Son nom ? A òc, l’apelavan la locomotivavapor. Fau precisar « a vapor », perque de las locomotivas n’i a enquera, mas son vengudas netas, clean disen uei. E mudas malurosament.
E òc, quo es que la vielha locomotiva, maugrat son biais de diplodocus, sabiá parlar. Ò ! quo era pas variat. Tot lo long dau chamin, quand vos menava en permenada, vos disiá : « Trempa sopa, trempa sopa, trempa sopa… » Quo es per quò que lo monde marendavan totjorn dins lo tren : quò lur donava fam.
Au moment de se ’restar disiá, en francés queste còp : « Faut que je pisse, piss piss psss. » E estiflava un bon còp. Boirava sovent entau lo francés e l’occitan.
Au sodard que preniá lo tren per tornar en permission chas se, disiá : « Polet rostit, salsifis frits, polet rostit, salsifis frits… » E quand lo tornava a la caserna : « Rutabagas, rutabagas. »
N’i a un qu’era artilhur a Metz. Quand tornava chas eu a Dacs, la locomotiva, de Metz a Bordeu li parlava francés : « J’te ramène, j’te ramène… » De Bordeu a Dacs, la linha era electrifiada e disiá : « Cap a casa, cap a casa… » Quò, quo es de l’occitan gascon e quò vòu dire : tot drech a la maison.
Micheu Chapduelh
10:46 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
04/06/2016
Una bèstia estranha, per Micheu Chapduelh
Devinez donc cet animal étrange et pourtant familier. Que quo es ? Qu’es aquò ?
Quela bèstia a dos pès, mas quo es pas un uman.
Quela bèstia a dos braç que vos tend, mas quo es pas per vos embraçar.
Sos dos pès son pas faits per marchar, que marcha sus la testa. Sos dos pès son faits per se pausar ela, e sos dos braç per vos far trabalhar, vos. E sa testa li vira quand marcha.
A un grand ventre qu’es sovent voide e una granda fam. Es pas dificila e emplís son ventre de tot çò que pòt conhar dedins : de l’erba, daus chauls, de la frucha, e mai de las quitas peiras. E mai de la merda, dau fems. Quò a pas d’importància : tota faiçon, tòrna tot regolar.
E beu de l’òli. Quand a pas pro d’òli, es malauda e se planh.
Avetz pas trobat ? E ben, quo es la rodilha ! Enfin, chas io disen la rodilha, mas d’autres disen la bariòta, la boreta, lo carriòl…la brouette en français.
E sabiatz pas çò que ditz quand se planh ?
Un òme, una nuech, aviá pres sa rodilha per anar l’emplir de las legumas de son vesin. Quo era un gròs fenhant que fasiá res e son vesin teniá un plan brave vergier. Coma era eisanhe, sarrat de la borsa, caga-menut, aviá pas donat a sa rodilha pro d’òli per beure. E tot lo long dau chamin, la rodilha janglava : « Te veirán ! Te veirán ! » Quò esvelhet lo vesin que, per sa fenestra, a l’azard, dins la nuech, tiret dos còps de fusilh : Pin ! Pau ! Lo raubaire aguet paur e s’enfugiguet en butir sa rodilha voida. E queste còp, la ròda mau graissada disiá : « Zo t’aviá ben dich ! Zo t’aviá ben dich ! »
Quo es dempuei que disen d’un fin raubaire (quo es dire d’un que se fai pas prener) que sap plan bien graissar la ròda de sa rodilha.
Micheu Chapduelh
09:45 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
28/05/2016
Deux nouveautés de Jan-Peire Reidi
Les lecteurs de notre blog connaissent bien le nontronnais Jan-Peire Reidi, fidèle contributeur, ainsi que ses chroniques affûtées. Ils connaissent également « Vilajalet », « Lo chamin de la font », « Chaucidas dins los blats » et ses écrits dans « Paraulas de Novelum ». Voici a présent deux de ses nouvelles parutions qui marquent par leur intérêt et leur originalité.
La première, « Rejas de mots », sillons de mots, est un recueil de mots croisés et de mots mélangés, idéal pour réviser ou apprendre le vocabulaire occitan. En 26 exercices, le lecteur passe en revue les métiers, les arbres, la cuisine, les insectes, les cris d'animaux, la maison, les fruits, les oiseaux, les troubadours, les villes d'Occitanie etc... Un bon moment pour se détendre ou pour les cours de langue.
La deuxième parution est une seconde édition du lexique occitan français anglais. La première édition de 2013, qui contenait 2000 entrées est désormais épuisée. Jean-Pierre Reydy l'a augmentée et rebaptisée "Tot per tres", tout par trois. Ce sont dorénavant 3000 mots d'occitan limousin qui sont traduits en français et en anglais. Professeur d'anglais à l'université, linguiste, écrivain et parfait locuteur occitan limousin, l'auteur nous fait découvrir des mots usuels ou plus rares. « Certains mots occitans qui trouvent difficilement leur équivalent en occitan le trouvent aisément en anglais », dit l'auteur. Il est curieux de constater que parfois une même idée peut s'exprimer différemment dans les trois langues. Parfois l'imaginaire est le même, avec des mots différents. Un travail précis, recherché, utile qui convient aussi bien aux francophones qu'aux anglophones désireux d'apprendre « la linga dau pais » et cela dans la graphie des dictionnaires d' Yves Lavalade.
Les deux ouvrages, à prix accessibles, sont en vente dans certaines librairies.
« Rejas de mots », 58 pages, 6€ et « Tot per tres », lexic trilingüe occitan, français english, 90 pages, 8€.
Voir également son cours d'occitan en ligne sur : http://jpreydy.canalblog.com/
Guilhem Francés
08:48 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
21/05/2016
Cluc, cloc, fai lo grapaud, per Micheu Chapduelh
Si je vous parle en français de l’alyte accoucheur, vous vous demanderez certainement de quoi il s’agit, alors que si je vous en parle en occitan, vous saurez tout de suite de quoi il est question. Alors n’hésitons pas !
Una nòta de musica ven de surtir de terra. Un SI. Un pauc mai luenh una autra, un MON. Me diretz que i a pas de MON dins la gama. Mas si ! Pas en gama umana, mas en gama grapaudina. Qué ? Sabiatz pas que i a daus grapauds musicaires ? Ò segur, lo gròs grapaud ventrut que los uns disen « mercier » e d’autres « sabatier » (mas que vend pas de merçariá e fabrica pas de sabatas) chanta gaire. Sap nonmàs rotar coma un que a tròp minjat. Mas si gratatz aquí d’onte lo SI o lo MON venen de surtir, trobaretz un gente grapaudon, lo Simon, que, aurá au primtemps, pòrta sos uòus sus son eschina. Acordat en « CLUC », quo es un Clucaron, en « CLOC », quo es un clocareu. E quand n’i a una vintena, pas besonh de pianò. Quo es tota una melodia plan engrunada que suert de terra. E chascun fai sa nòta a son torn : son solidaris e se respectan los uns los autres. E zo disen dins lor chançon :
« Cluc, cloc !Ai pus d’òli dins mon bujon.
Cluc ! cloc ! Io n’ai ben per dos.
Partatgem tots dos, cloc, cloc ! »
S’uflan pas coma los gròs grapauds pretenciós que daus meschants colhons autres còps fasián fumar per los far esclatar. Lo clocareu fuma pas e zo ditz :
« Cluc, cloc ! As tu dau tabat ?
Non, non ! non !
Ni me, ni te, cloc, cloc ! »
Una bestiòla simpatica que zo seriá enquera mai si esperava pas la nuech per chantar. Totjorn començan lor simfonia au moment que voletz durmir ! Si sabetz lo reglar sus lo jorn, escrivetz-me. Mercés.
Micheu Chapduelh
09:12 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
13/05/2016
Dau quitran e enquèra dau quitran! per Tomas Irondèla
Un noveu cronicaire per La Vita en òc!
°°
Fai bric de temps que sei en Dordonha mas vese de chausas que me pòrtan pensament.
Particularament çò qu'ai legit dins 'quèu jornau la setmana passada. 'Laidonc los politics charjats de l'amenajament vòlan espandir mai e mai quitran de pertot onte vòstres uèlhs se pòden pausar.
Pas una tèrra planièra sens sa zona d'activitat, son merchant de burgers e son vendeire de bac a flors. Jos lo pretèxte que fau téner la concurrencia au dintre la novèla region e patati e patatà, chaudriá que lo gris remplace lo vert tot lo long de l'Eila... Soschatz un pauc si vos plai, cranes Mossurs e Damas que prenetz de las decisions per lo ben de la comunautat, es que cresetz que los que venen visitar, e frotinar de sòuses dins nòstra brava region, e maitot los que venen 'bitar apr'aquí, ne fau partida, an enveja de veire 'quò ? Crese pas...
Los que venen 'quí per las vacanças venen perqué vòlan, per segur, minjar de las bonas chausas mas tanben per veire daus paisatges autentics e preservats. Quau plaser de poder se pèrdre a raibar sus un chamin de forest que se 'chaba pas sus un lotiment de maisons novèlas. E soschatz que tot 'quèu monde venen de la vila, d'un environament urban. Cresetz que contunharan de venir si enladissèm coma es previst los paisatges ?
En mai de 'quò, lo problèma es qu'en fasent entau, farèm pas dins l'originalitat, farèm çò que los autres an fach e aura regretan... Òm se fa pas remarcar si l'òm fa coma los autres ! Diable, un pauc d'originalitat e de consciéncia ecologica a l'ora de la COP 21 !
En fin, per clavar lo prepaus, quand auretz b astit totas las terras a l'entorn dau ranvers, es que nos estonarem enquera que los comercis daus centre-vila creben ?
Tomàs Irondèla
Per legir aisidament :Lo quitran : le goudron. Bric : peu. Laidonc : ainsi, alors. Espandir : étendre, répandre. Mai : plus. Chaudriá : il faudrait. Cranes : fiers, élégants. 'bitar : habiter. Soschatz : songez
se 'chaba : se termine. clavar : ici conclure.
17:20 Publié dans Cronicas d'autor, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (1)
07/05/2016
Noms de famille Barrière et Cédat
Deux nouveaux noms étudiés par Jean-Louis Lévêque.
BARRIERA
Formes francisées : Barrière
Prononciation : [bɒ’rjerɒ]
Etymologie : Désigne à l’origine une personne habitant près d’une barrière de péage ou d’octroi (occitan barriera) ou qui avait la charge de celle-ci. Installées à l’entrée des villes ou des ponts, ou bien à la limite d’une juridiction, les barrières constituaient des endroits sensibles où étaient notamment perçus les droits fiscaux frappant les marchandises qui entraient dans la cité ou dans la seigneurie.
La forme diminutive Barrairon < [bɒrej’ru], toujours présente en Languedoc, apparaît historiquement dans certains registres paroissiaux sous les francisations Barreyrou et Bareyrou, mais elle ne semble plus attestée en Périgord.
SEDAT
Formes francisées : Cédat, Sédat
Prononciation : [ʂe’da]
Etymologie : Représente probablement un ancien nom de baptême donné en l’honneur de saint Sedat, moine de l’abbaye de Lérins qui devint évêque de Nîmes au début du VIe siècle. Cette hypothèse est renforcée par l’origine géographique de ce patronyme (Cévennes et Vivarais), qui n’apparaît pas en Périgord, à notre connaissance, avant le premier quart du XIXe siècle.
Jean-Louis Lévêque
09:44 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
La cantaira aima tanben los mots. Seguís, a costat de sas activitats musicalas, d’estudis literaris e linguistics (Licéncia Letras e Arts, Capes d’Occitan). Es aquí que doás passions seunas se van encontrar per la descobèrta del repertòri dels Trobadors, poetas-musicians màgers de lenga d’Oc (sègles 12 e 13). Crea l’ensemble Avinens amb Jodel Grasset e grava un disc « Cants de Trobadors », consacrat a aquela poesia lirica.
Sa curiositat pels repertòris desconeguts la mena a crear tanben l’ensemble Hypocras dirigit per Jean-Christophe Maillard, musicològue, ensenhaire, cercaire e especialista de la museta barròca. Se consacran en concèrt a revelar particions ineditas del Sud (s. 17 e 18).
En 2002, encontra l’organista Christiane van Gorp e crea amb ela lo duo Organicanto en prepausar repertòris variats de l’Edat Mejana al Contemporanèu.
Participa tanben, coma solista convidada, a formacions divèrsas dins mai d’un repertòri o a creacions amb compositors, autors, realizators, fotografes, nacionals e internacionals (J.Michel Maury, Gilles Arcens, Gilbert Isbin, Scott Walton, Lakhdar Hanou, Enric Hernaez, Jean Perissé, Michèle Teysseyre, Esther Granek, Olivier de Robert, Georges Souche, Laurent Audemard, Joan-Francés Tisnèr, Claude Roubichou, Tormod Dalen...).
En 2011, sortís un CD de cants a capella, mesclant melodias ancianas e contemporanèas en 9 lengas diferentas. Puèi en 2013 un single 3 títols, Ars Intima, que s'i acompanha al pianò. Es aquesta meteissa annada que recep lo Prèmi màger (Ròsa d'Argent) de la cançon poetica de creacion decernit per l'Acadèmia dels Jòcs Florals.


text:
Quate DVDs navèths tà Nadau !
Conta’m que vien d’editar quate DVDs navèths: Heidi Ficcion : 110 minutas Realizat per Alain Gsponer Studiocanal Heidi, una jove orfanèla, s’en va viure a l’ostal de son paire-grand dins los Alps soïsses. S’en primièr es espaurugada pel vièlh solitàri, lèu se met a l’aimar, e amb son novèl amic Peter, descobrís cossí polits son.. read more →
Sénher Ram en DVD
Retrobatz Sénher Ram en DVD a comptar deu 04 de deceme 2017: Causida de la version occitana: gascona, lengadociana, limosina. Opcion sostítols en francés. Son estereo e surround 5.1. Bonus. read more →
Estivada 2017, Projeccions lo Hussard e Paddington
Dens l’encastre deu l’Estivada 2017: Lo hussard sus lo teit, projeccion gratuita au cinèma Cap’Cinéma de Rodez, lo 21 de julhet a 10h30. Version occitana – sostítols francés. Véder lo cinèma Cap’ Cinéma tà Lo Hussard Paddington, projeccion gratuita au cinèma Cap’Cinéma de Rodez, lo 22 de julhet a 10h30. Version occitana – sostítols francés… read more →
Paddington, projeccion en plen aire lo 17 d’agost a Pau !
Paddington, projeccion en plen aire e gratuita: Lo 17 d’agost a Pau (64000) dens l’encastre de “Un été au ciné” en esperar d’Hestiv’Òc, en partenariat dab lo cinèma Le Méliès. (21h30 quartièr Hédas). Véder la banda anóncia. read more →
Trotet enfin en DVD!
Retrobatz Trotet en 4 DVD, a comptar deu 18 de abriu. Partida 1 en lengadocian. Partida 2 en Gascon. Partida 3 en provençau. Partida 4 en limosin. read more →
Formacion 2017 au doblatge en lenga occitana
Organizada per Pixel Òc e Conta’m, aquesta navèra formacion d’iniciacion au doblatge que s’adrèça aus comedians, que’s debanarà deu 25 dinc au 28 de mai de 2017. Véder lo programa de la formacion-doblatge-2017 Véder lo siti de Pixel Òc informacions e inscripcions: Compagnie Lilo tél: 05 53 03 52 17 mail: compagnie.lilo@gmail.com.. read more →
Conta’m que vien de signar dab Studiocanal tà lo doblatge de Heidi.
Après lo succès d’Ernèst e Celestina, Conta’m que vien de signar un còp de mei dab Studiocanal, tà lo doblatge de Heidi en 2017. Entà esperar, la banda anóncia. read more →
Conta’m que vien d’acabar lo doblatge deu filme Paddington
Conta’m que vien d’acabar lo doblatge deu filme Paddington de Paul King (Studiocanal). La sortida qu’ei prevista tà la fin de l’annada de 2016, en DVD et au cinèma. La banda anóncia qu’ei en linha! read more →
DVD navèths
Conta’m que vien d’editar tres DVD navèths, que son jà disponibles! read more →
Lo Hussard sus lo teit sus Òc Tele, a comptar deu 16 de abriu
Difusion deu 16 au 30 de abriu sus Òc Tele: http://www.octele.com/video-oc/cornilh-e-bernat.html Lo Hussard sus lo teit Ficcion : 135 minutes Realizat per Jean-Paul Rappeneau Hachette Première et Cie – France 2 Cinéma – Centre Européen Cinématographique Rhône-Alpes – Lagardère Studios Estiu de 1832. Angelo, joen carbonari, que huei los agents autrians, galopant shens cès ni pausa capvath.. read more →


text:
Fusta
La fusta (var. husta) es lo material lenhós de la tija d'una planta, especialament dels arbres e arbrilhons que se caracterizan per aver de troncs; mas aquela definicion es solament una approximativa, dins un sens mai larg, la fusta pòt far referéncias a d'autres materials e teissits amb de proprietats comparables. La fusta es un material eterogèni, igroscopic, cellular e anisotropic. La fusta es compausada de fibras de cellulòsa (40 a 50 %) e emicellulòsa (15 a 25) mantengudas unidas per linhina (15 a 30 %).
La substància linhosa se caracteriza per de sisas de fibras separadas entre elas per un malhum medullars dins un sens radial.
Las plantas produson e utilizan la fusta a de fins estructuralas, es la causa d'aquelas caracteristicas que, essent un material d'estructura solida, es fòrça utilitat pels umans.
Un còp talhada e seca, la fusta s'utiliza per fòrça aplicacions diferentas. Una d'aquelas es la fabricacion de mesola o pasta, matèria primièra per far de papièr. Artistas e fustièrs talhan e unisson de tròces de fusta amb espleches especials, per de fins practicas o artisticas. La fusta es tanben un material de construccion fòrça important dempuèi los començaments de las construccions umanas e o demòra fins a uèi.
Somari
Estructura intèrna de la fusta[modificar | modificar la font]
La mesola es la partida mai fèrma e compacta, al centre del tronc, se forma per secatge e resinificacion.
Duramen es la partida seguent la mesola, mas dura e consistenta, impregnada de linhina e tanin.
Albenca es la partida exteriora e pus jove de la fusta, amb mai de seva, que amb el temps va conéisser un cambiament en amidon, pel tanin se transforma en duramen, que se fixa en la membrana cellulara.
Cambium es la sisa que permet la creissença en espessor de l'arbre
libèr es una sisa formada per de cellulas conductrises que transpòrtan la saba elaborada que noirís l'arbre
Rusca es la pèl o cobertura exteriora del tronc e de las brancas de qualques plantas productrises de fusta.
Proprietats[modificar | modificar la font]
E mai la fusta possedisca pas de proprietats precisas, podèm establir qualques unas generalas:
- Densitat - Es la relacion entre la massa e lo volum dels còsses. Las fustas an sovent una densitat inferiora a aquela de l'aiga, e es per aquò que flòtan. Qualques fustas d'origina tropicala de granda duretat an de densitats superioras a aquela de l'aiga
- Duretat - Es l'oposicion que presenta un material a èsser raiat o penetrat per un autre qu'es pus dur.
- Resisténcia mecanica - La fusta es un material isotròp. Endura plan los esfòrces que seguisson la direccion parallèla a las fibras, mas es pas lo cas dins lo sens perpendicular a elas. De fach son ideals per endurar los esfòrces de flexion, coma o fa un arbre a l'accion del vent.
- Durabilitat – I a de fustas fòrça durablas e resistentas als parasits e fungi, coma lo noguièr, e d'autres i son pas tan coma lo pin.
Procèssus d'obtencion de la fusta[modificar | modificar la font]
- talh: En aquel procèssus intervenon los boscatièrs o l'equipa de trabalhadors que pujan los monts e amb destrals o abocinadoras electricas o d'esséncia talhan l'arbre e li tiran las brancas e racinas e comencan a li sortir la rusca perque comence a secar. Sovent se recomanda que los arbres se talhen en ivèrn o tardor. Se cal tornar plantar mai arbres qu'aqueles se talhèt.
- Transpòrt: Es la segonda fasa e en aquela la fusta es transportada dempuèi lo luòc de talha cap a la rèssa e dins aquela fasa jògan un fum de causas coma l'orografia e l'infrastructura. Normalament la tiran d'animals o de maquinas mas dins qualques cases s'aprofiècha un riu, s'i a un bon corrent d'aiga se daissa anar los troncs, s'i a pauc de corrent se ligan fasent de barcassas que se pòscan guidar.
- Ressatge: Dins aquela fasa la fusta es portada a la rèssa. La rèssa solament dividir en tròces la fusta segon l'usatge que se li va donar posteriorament. S'utiliza diferents tipes de rèssa coma per exemple, la rèssa alternativa, la rèssa de cencha, rèssa tornissa o amb rèssa de còdols. Qualques rèssas combinan qualques unas d'aquelas tecnicas per melhorar la produccion.
- Secatge: Es lo procèssus mai important per la fusta perque dona la qualitat.
- Secatge natural: Se reünís las fustas en pilas separadas del sòl e amb de cròses perque baralhe l'aire entre elas e aparat de l'aiga. Lo problèma d'aquel sistèma es que demanda fòrça temps e per aquò es gaire rendable per l rèssa que vòl qu'aquò ane aviat.
- Secatge artificial:
- Secatge per immersion: dins aquel procèssus lo tronc o un tròç es banhat, e l'aiga buta la saba per un dels costats del tròç e aquela, expulsada de la fusta, se poirís pas mai; aquò lèva a la fusta d'un pauc de duretat e consisténcia mas ganha en durabilitat. Aquel procèssus dura qualques meses, aprèp que la fusta secarà mas aviat perque conten pas mai de saba.
- Secatge jol vueit: dins aquel procèssus la fusta es plaçada dins una maquina de vueit. Es lo pus segur e permet de conciliar temps fòrça brèus de secatge amb mai:
- Bassas temperaturas de secatge la fusta.
- Gradient d'umitat limitat entre l'exterior e la superfícia.
- L'eliminacion del risc de fissaduras, enfonzament o alteracion de la color.
- Utilizacion aisida.
- Mantenement reduch de l'installacion.
- Secatge per vaporizacion: aquel procèssus es fòrça costós mas de qualitat. Las fustas son plaçadas dins un claus tancat a una certana nautor del sol ont corrís un nívol de vapor de 80 a 100 °C; amb aquel procèssus la fusta pèrd 25% de son pes en aiga e mai tard per terminar lo procèssus se fa circular un corrent de vapor d'òli de quitran que l'impermeabilizarà e favorirà la conservacion.
- Secatge mixte: Dins aquel procèssus s'utilizan lo natural e l'artificial: de comença amb un secatge natural que sortís l'umitat de 20-25% per seguir amb lo secatge artificial fins arribar al punt de secat o d'eliminacion de l'umitat desirada.
- Secatge per pompa de calor: Aquel procèssus es una autra aplicacion del sistèma de secatge per vaporizacion
Derivats de la fusta[modificar | modificar la font]
De la fusta natural s'obtenon autres productius, com los pòstes de fusta aglomerada, lo papièr e lo carton.
pòstes de fusta aglomerada:
En general, los mòbles qu'utilizam son pas fabricats de fusta massissa. L'interior dels mòbles es de fustas aglomeradas e solament s'utiliza la fusta naturala sus la partida exteriora en forma de placatge.
An las caracteristicas seguentas:
- Son mai economics que la fusta natural.
- Se pòt obtenir de dimensions fòrça mai grandas.
- Se desforman gaire, sens se poirir o s'usar.
Lo papièr:
Lo papièr es una fina sisa de fibras vegetalas entrelaçadas entre elas formant un ensemble qu'a la proprietat d'èsser resistent, durable dins lo temps, leugièr, isolant de la calor e de l'electricitat e igroscopic (absorbís l'aiga).
Lo carton:
S'obten a partir de fuèlhas espessas de pasta de papièr o pel jonent de divèrsas sisas. La forma comerciala mai comuna es lo carton ondulat, que se compausa d'un fuèlh de papièr a l'interior de forma d'ondas, renfortida per doas a l'exterior plana que se pegan.
La fusta dins l'industria e la construccion[modificar | modificar la font]
Per evitar lo degalhatge se la somet a un tractament de conservacion, que consistís a injectar a fred e jos pression, o ben a caud, una substància capabla de la rendre imputrescibla (creosòta, sulfat de coire...) e de l'aparar de l'accion de l'aiga, de certans insèctes e de la mosidura.
Dins la construccion, la fusta s'utiliza per d'elements d'estructura, coma tancadura, pasiment o decoratiu.
- Elements d'estructura: pilars, bigas, o trelís.
- Tancadura: rampas, pòrtas o elements de menusariá (fenèstras)
- Pasiments: fuèlhas de postam, massissas o laminat
- Decoracion: s'utiliza en elements per l'escultura o ebenistariá,
- Elements auxiliars: coma material de construccion s'utiliza pels emponts, cofratges o plataformas.
Dins l'industria quimica s'emplega per la produccion d'esséncia de terebentina e d'acid acetic per destillacion seca.
La fusta coma font d'energia[modificar | modificar la font]
La fusta que es tanben biomassa es la font d'energia mai vièlha que coneis l'umanitat.
Uèi, per prèp de la mitat de la populacion mondiala, la fusta representa l'origina de 50% de l'energia consumida mas per Euròpa e los Estats Units d'America solament 4%.
La fusta es compausada de cellulòsa e linhina, coma l'amidon, oleoresinas, alcoòl metilic, canfre, colorants, tanins, perfums e resinas. Conten de carbòni e d'idrogèn. Lo contengut energetic depend de l'espècia vegetala mas totjorn es inferior al aquel del carbon e los autres combustibles fossils.
Per produire de calor pendent la combustion de la fusta cal d'oxigèn, coma comburent, e se libèra de dioxid de carbòni.
Agents nocius per la fusta[modificar | modificar la font]
La degradacion de la fusta es un procèssus qu'altèra las caracteristicas d'aquela. En tèrmes largs, se pòt atribuir doas causas primàrias:
- Agents biotics (que vivon)
- Agents fisics (que vivon pas).
Tecnica[modificar | modificar la font]
Las personas que trabalhan la fusta son los fustièrs. Tradicionalament las bigas dins fòrça culturas se fan de fusta. Tanben s'utiliza per far, per exemple, mòbles, encastres de fenèstras e pòrtas, instruments de musica, pasiment (postam), etc. Qualques espleches o partida d'espleches, subretot los margues, son sovent de fusta. Qualques aisinas per modificar e trabalhar la fusta son, per exemple, lo rabòt, lo cisèl, la rèssa.... La fusta se pòt vernissar o pintar.


text:
Aquel sindicalisme es nacional-conservatisme (es un nacionalisme expansionista, anti-decentralizacion, sense rapòrt ambe las necessitats de las regions), es aquel de França, aquel qu’Occitània supòrta e sembla èstre una question de longs tèrmis istorics :
Aprèp la CGT (bilhet recent), vesèm arribar un autre tipe de sindicalisme, lo coorporatisme e nacionalisme sindical. Aqueles an jamai capitat de donar un bon servici d’orientacion per las escòlas dins l’Estat francés, nimai a las populacions, mas o vòlon conservar dins l’estat ! Se podrà pas dire qu’es pas simplament pels avantatges que baila lo sistèma centralista francés, ara. Es un sistèma fait de privilegiats e de fait sense gaire de competéncias per aquela profession de l’Éducation Nationale.
Coma podèm determinar lo conservatisme, cal legir simplament aiçò :
Podèm veire que lo sistèma francés es conservador e lo sindicalisme ajuda al centralisme, al conservatisme e al republicanisme jacobin, malgrat d’aver probat de la non eficacetat permanenta dempuèi annadas e annadas ! Los que son passats pels CIO podràn comprendre aviat aiçò ; i soi passat ; I soi passat mantunas annadas, e ai jamai poscut aver una informacion coërenta, e clara, dins aqueles endreits.
La refòrma de l’ensemble del sistèma es donc una urgéncia al mens dempuèi 20 annadas ! L’argument sindical CGTista es alara gaire comprenedor al moment qu’i a pus gaire adeqüacion entre las formacions multiplas (e sovent sobre-abondantas) e las necessitats d’emplec de las entrepresas, donc una vida remunerada e respectuosa de las ciutadanetats ; los CIO centralistas franceses son un endreit que fabrica de caumatge tot en crear emplec inutile e administrat per amont naut e elonhat del sistèma economic local.
Perqué la decentralizacion es la solucion ; perqué la decentralizacion a probat durant 20 annadas l’eficacetat de l’emplec de l’argent public (la lista es longa), contrariament a l’Estat que daissa contunhar sistèma de privilegiats sindicalistas qu’an res d’eficaçes pel servici general als publics, als pòbles de França.
Cal felicitar l’ARF de prendre en man aquesta refòrma radicala del sistèma ineficaç aquel.


text:
Lo multiculturalisme del Canadà es un instrument politic d’expansion anglesa al Canadà bilingüe per destrusir la politica lingüistica del francés al Quebèc ; lo multiculturalisme de superficia comunautarista es emplegat aquí en Occitània, dins las banlègas pels socialistas e Jean-Christophe Sellin, per destrusir la politica de la pichona politica per l’occitan a Tolosa, e per emplegar los «immigrats» coma instrument d’aquel nacionalisme ; devenon aital nacionalista expansionista francés sense saber çò qu’es.
La politica de Jean-Christophe Sellin a Tolosa, dins las associacions que lo sistèma socialista subvenciona, fabrica aquel tipe de programa politic nacionalista francés (superficial e de bandièras tricolorada), aquel de Robin des Bois en matièra de nacionalisme francés e l’equipe de fótbol francés en competicion :
Caldrà tornar dire que Catalonha ambe la politica lingüistica qu’an los ciutadans catalan subjecte del rei d’Espanha, refusada per Jean-Christophe Sellin, perqué es pas lo «meteis sistèma» (vertat en Espanha son subjectes del rei), an integrat (e non pas assimilat), mai de 1 milions d’immigrats del periòde de creissença, sense aver un element politic coma lo FN o la Ligue du Sud que faràn mai de 15 % dels vòts a totas las eleccions de la république française.
La falhida d’aquesta politica en Occitània, lo multiculturalisme o cosmopolitisme cultural, se mesura pas al nivèl dels vòts del FN, mas al nivèl de l’abstencion a las eleccions. mai es gròs, mai la politica dels representativismes franceses pòrta una falhida politica republicana e francesa.
Lo Parti Québécois assaja de se defendre d’aquesta politica assimilacionista anglesa per la populacion francesa. Es un modèl que cal associacion ambe las politicas aplicadas en Catalonha per integrar las populacions recentament vengudas : los nous venguts.
Autre exemple, Flandra que pòt integrar tanben e en lenga neerlandesa, en Flandra de l’Estat francés :
E al Quebèc los catalans que fan ? Aquí una idèa :
-°-
( la vídeo es sul blòg de France 3, picatz sobre lo document. Se fan aiçò l’Estat francés, regime socialista, aurà avançat grandament sul tèma)


text:
A meitat chamin entre Nantas e Renas, dins lo país de la Mée e totjorn dins la Bretanha istorica, se ten la pita vila de Châteaubriant.
S’es plan larjament desvelopada a l’entorn de son chasteu, lo Castro Brienti, chasteu de Brient, dau nom daus senhors dempuei lo segle 11 que chafret entau tota la vila, compres l’ancian quartier e borg de Béré, ente se tenia una granda fieira.
Châteaubriant es leu integrat au reiaume de Bretanha, e una fortalessa se ven pausar en dessus de la Chera (lo riu que passa) e d’un sanctuari qu’era aquí per avant. Châteaubriant ven donc una de las Marchas de Bretanha, la zòna-tampon que serviá autres còps a defendre la Bretanha contra lo Reiaume de França. D’aquò fau comprener que veirà passar tots los sietis, pendent a pauc pres 400 ans. La reputacion de fòrt imprenable tomba lo 15 d’abriau de 1488, quora lo frances Loís II de la Tremolha arrieba a lo prener, en se servissent de las avançadas de las tecnologias guerrieras, aurá capablas de trauchar las espessas muralhas medievalas.
Mas fau dire que la situacion de Châteaubriant era desjà fragilizada, que en 1486 un tractat sinhat notadament per la senhora dau luec, Francesa de Dinan, contestava l’autoritat de Frances II, Duc de Bretanha, un tractat qu’amelioret pas las relacions entre lo Rei de França e los Ducs de Bretanha. Per queu tractat, Francesa de Dinan permetet a las armadas francesas de passar liurament per venir reglar los pitits problemes de succession que l’embestiaven, ela e sos amics ligaires. Tant vau dire que quora los frances vòugueren venir s’ocupar definitivament dau cas breton en 1488, coneissián desjà lo chamin !
Los istorians consideren que la presa de Châteaubriant, coma ‘quelas d’autras marchas coma Ancenis o Clisson, marquet la debuta de la fin de la campanha militària e de l’independencia (relativa) de la Bretanha, que se chabet per de bon lo 28 de julhet de 1488 a Saint-Aubin-du-Cormier, emb la desfacha de Frances II, totjorn per lo mesme Loís de la Tremolha. Lo sòrt de la Bretanha serà definitivament clavat quora la duchessa Anna, filha de Frances II se maridarà emb lo Rei de França Charles VIII, segon lo tractat signat a la desfacha.
Demòra uei coma vestige dau prumier chasteu dau segle 11 un domnon, carrat, d’estile roman que, coma sovent, fuguet trauchat de fenestras nonmàs mai tard. Una gròssa partida dau demai ‘riebet au segle XIII, coma la chapela o lo chastelet que sierv d’entrada a la nauta-cor, e los « logis », au segle 14. De notar, una especificitat de la chapela : es copada en dos, que la part en arrier serviá de lòtja (richa, semblariá) au chapelan. Un paret, mas emb doá oberturas amenatjadas per de las rasons pas enquera esclarsidas, dessepara lo fons e lo davant dau bastiment.
Apres la batalha de 1488 e, fin finala, la patz retrobada, quò fuguet lo moment per los senhors de melhorar bravament tot lo chasteu, notadament los ostaus e los pavalhons de la bassa-cor, dins los estiles de la Renaissença. Joan de Laval, pitit-filh de Francesa de Dinan e governur de Bretanha, s’inspira de çò que se fai en Italia au meme moment, notadament per una galariá meitat-cuberta que rejunh los pavalhons, per los escaliers, per las chambras.
Una darriera òbra notabla e que se pòt enquera veire serà facha pus tard, emb los Condé, noveus proprietaris au segle 17 : una « chambra daurada ».
La Revolucion chamnha tot au chasteu : passa progressivament a la vila e au departament, que l’i installen un tribunau, una caserna, una preison. Coma Châteaubriant ven prefectura, quo es tot naturalament que lo sieti de la jos-prefectura (e la maison dau jos-prefect) s’i fan.
Coma darrier fach notable, quo es a Châteaubriant que fugueren executats (e transiteren per lo chasteu) lo 27 ostatges, en represalhas de l’execucion d’un oficier alemand en 1941. Au demiei, lo jòune Guy Môquet.
La vielha vila de Châteaubriant, en defòra dau chasteu, a tanben quauques afars de far veire, daus barris o daus vielhs ostaus :


text:
Lengas germanicas
Las lengas germanicas son de lengas indoeuropèas. D'en primièr, foguèron parladas pels pòbles germanics, que vivián inicialament a las frontièras nòrd-èst de l'Empèri Roman. Aquelas lengas partejan d'unes traches unics, demest los quals d'importantas mutacions consonanticas descrichas per las leis de Grimm e de Verner (a las qualas se pòt apondre la segonda mutacion consonantica pel naut alemand vièlh), e mai un important lexic compausat de radicals non indoeuropèus.
Lengas germanicas
- Grop oriental (desparegut)
- gotic (desparegut)...
- Lengas escandinavas o grop nordic (venent del noroèc)
- Grop occidental
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- mapa geografica clicabla de las lengas germanicas
- Cartografia dels "dialèctes germanoneerlandeses" (e dels parlars frisons)