text:
Plasmopara viticola
Plasmopara viticola es un pseudomycota de la familha de las Peronosporaceae de la classa dels Oomycetas. Existís jos la forma d'espòras liuras o de micèli podent créisser pas que dedins lo teissuis de la vinha que parasita. Es l'agent patogèn del mildió de la vinha. Apareguèt en França en 1878, importat del continent american.
Somari
- 1 Etimologia e istòria de la nomenclatura
- 2 Lo mildió en viticultura
- 3 Biologia dels cicles de reproduccion sexuada e non sexuada
- 4 Proteccion contra lo mildió de la vinha
- 5 Ligams extèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Notas
- 8 Referéncias
Etimologia e istòria de la nomenclatura[modificar | modificar la font]
Etimologia: lo tèrme Plasmopara se decompausa[1] en plasmo- (representant plasmode « estructura de mai d'un nuclèus », del latin plasma- « forma, figura » + sufixe -ode « semblable ») e -para forma femenina en latin scientific de -pare. Lo tèrme viticola empruntat al latin viticola « vinharon ».
Abans 1845, las vinhas europèas (Vitis vinifera) coneissavan ni oïdium, ni filloxèra e tampauc lo mildió. En unas decennias pasmens, aquela malautiás vengudas d'America del Nòrd destruson lo vinhal europèu: l'oïdium arribèt en 1845, le filloxèra en 1861-1863 e lo mildió de la vinha seguèt en 1878[2]. Jules Émile Planchon foguèt lo primièr qu'o detectèt en Occitània e tanben se trapèt dins la region de Lion, en Itàlia e en Soïssa.
L'agent del mildió de la vinha aviá estat descriu jol nom de Botrytis viticola per Berkeley e Curtis en 1848. Mas la resolucion del biais d'accion d'aquel patogèn o realizèt un microbiologista Alemand, Anton de Bary en 1863. Aquel grand davancièr de l'estudi dels mycotas aviá entre autre descobèrt lo cicle de desvelopament sexual de l'oomycèta Phytophyhora infestans provocant le mildió de la trufa. De Bary descriguèt tanben los cicles sexual e asexual del mildió de la vinha[3] e plaça lo patogèn responsable jol genre Peronospora o amb le nom d'espècia Peronospora viticola (De Bary 1863).
Vint e cinc ans mai tard, Berlese e De Toni (1888) tornèron plaçar l'agent del mildió de la vinha dins lo genre Plasmopara. Aquel darrièr produit dels sporocystas (o esporangs) ont las zoospòras diploïdas son produchas, alara que los Peronospora germenan per de tubes de germinacion.
Fin finala, lo darrièr grand remanejament ven dels estudis de filogenetica[4] qu'an sortit los oomycètas del regne dels Fungi pels plaçar dins los Bikonta, division dels Estramenopilas (o eterocontas).
Lo mildió en viticultura[modificar | modificar la font]
Plasmopara viticola es un endoparasita obligatòri que se desvolopa pas que dins los teissuts verds de la vinha e subretot dins lo parenquima de las fuèlhas[5]. Viu als depens dels teissuts que parasita e qu'acaba per los destruire. Sèm pas encara capable de lo cultivar dins un mitan sintetic[6]. Pendent son cicle de desvelopament, Plasmopara viticola demora subretot jos la forma diploïd. S'es plan capable de fecondacion crosada entre filaments micelians de tipe genetic diferents[7], las gametas (aploïdas) demoran totjorn a l'interior de las formacions micelianas, nomenadas gametocistas.
P. viticola se caracteriza tanben pel fach que los filaments de son micèli an pas de parets, qu'es pas que cellulosica (a la diferéncia dels Eumicètas que contienon de quitina) e que las zoospòras son biflagelladas. Lo passatge per l'estat filamentós de son micèli e son eterotrofia l'apròchan d'unes mycotas vertadièras (Eumycètas) mas es lol resultat d'une convergéncia evolutiva. Sa classificacion filogenetica lo plaça dins los Oomycèta, mai pròche de las algas brunas e de las diatomèas que de las « mycotas vertadièras » Eumycètas[4].
P. viticola es una espècia endemica sus las espècias fèras de Vitis d'America del Nòrd[3]. Tanben la diferentas espècias nordamericanas venguèron mai o mens resistantas: Vitis rupestris es mejanament resistanta e Vitis rotundifolia (o muscadina) es resistanta[8]. Al contrari, la vinha europèa (Vitis vinifera cultivada) que longtemps evoluèt fòra de tot contacte amb aquel patogèn, es fòrça sensible.
Cicles de desvelopament de P. viticola[modificar | modificar la font]
Lo pseudomycota P. viticola se manifesta jos tres formas diferentas pendent son cicle de desvelopament. Passa pels estadis oospòras, zoospòras e micèli e lors fructificacions respectivas (o esporocistas). Las espòras possedisson la lor sèrva energetica intèrna. L'oospòra es un uòu, obtengut per crosament "sexuat" entre dos talles (crosament eterotallic). La zoospòra es una espòra dotada de dos flagèls li servisson per se mòure dins lo prim film d'aiga a la superfícia dels teissuts vegetals. Los dos tipes d'espòras posan dons la lor sèrva energetica per créisser o se desplaçar. Al contrari, lo micèli se desvolopa obligatoriament a l'interior dels teissuis de la vinha. Se noirís pas qu'al depens de las cellulas vegetalas de la vinha amb per consequéncia de damatges istologics podent provocar possiblament de pèrdas de culhidas importantas.
Lo developament de Plasmopara viticola se fa seguent dos cicles imbricats[3]:
- un cicle sexuat, long, passant per la forma oospòra estadissa, resistanta al fred, pèi a la prima, la germinacion donant des zoospòras, anant infectar los teissus de la vinha per un micèli parasitari responsable de l'infeccion primària, per s'acabar a la davalda per la formacion d'un uòu novèl, plan aparat per de parets espessa e capable de subrevire l'ivèrn en l'abséncia de vegetacion
- un cicle cort e rapid, passant directament del micèli a las zoospòras, capablas d'espandir d'infeccions secondàrias pendent lo periòde vegetatiu, per multiplicacion clonala.
Dins una seccion endejós, cada estapa d'ambedos cicles de reproduccion son detalhats.
Cicle de P. viticola e simptòmas del mildió[modificar | modificar la font]
Las oospòras son d'uòus formadas al dedins dels teissuts de la vinha pendent la davalada. Après la casuda de las fuèlhas, subrevivon dins la jaç del sol.
A la prima, quand la temperatura passa 12 °C, las oospòras germinan e fan naisser a fòrça zoospòras. Amb las pluèjas de la prima, las zoospòras son projectadas pels regiscles d'aiga suls organs aerians de la vinha mai pròches del sol[6]. Las zoospòras migran alara cap als estomats, perdon lors flagèls e donan un promicèli que penètra lo limbe. Aquel produsís fòrça ifas micelians que s'infiltran entre las cellulas, envasissent completament une zona de teissuts e provòcan una lesion locala.
Sus las fuèlhas, apareisson doas formas de lesions: a) de tascas mai o mens circulàrias, translucidas fins a oliosas, nomenadas « tascas d'òli » que pro rapidament venon jaune puèi se necrosan. Mejans la fuèlha, un fulham blanquinós se realiza rapidament. Correspond a las fructificacions (o esporocistofòras) dona a l'exterior pel micèli infectant. Fòrça zoospòras son liberadas e van espandirl'infeccion b) de tascas d'espandiment limitadas, de forma poligonala car limitadas per las nervuraduras, mai o mens cloroticas a necroticas[6]. Apareisson subretot a la davalada sus las fuèlhas vielhas.
Suls rams joves, apareisson de lesions superficialas longitudinalas, de color bruna, podent provocar una desformacion de la tija. De fructificacions de P. viticola pòdon tanben sortir del ram.
Las inflorescéncias e los rasims son tanben sensibles al mildió. D'esporocistofòras pòdon tanben s'i desvelopar. Los rasims tocats mai tardierament presentan de tascas brunas fins negrencas, deprimits non fructifèrs.
Atal a la prima, una oospòra de l'an passat, germina e dona de fòrça zoospòras que van contaminar los teissuts de la vinha. Pendent aquela infeccion primària, lo micèli dens que se desvolopa dedins los teissuts, produsís de suçadors (o hausterium) que voidan las cellulas de l'òste de lors nutriments e de lor aida. Lo mildió se desvelopa totjorn dempuèi aqueles fogals primaris d'infeccion. Aqueles fogals primaris apareisson gaireben totjorn als meteis luòcs dins un vinhal e an un espandiment limitat[9].
D'aquelas lesions naisson de fructificacions exterioras, nomenada d'esporocistofòras (o esporangiofòras, apareisson jos forma de feutratge blanc) que quand madur, libèran fòrça zoospòras. Aquelas pels meteis procediment de dispersion-penetracion envasissent de las zonas sanitosas dels teissuts e realizan d'infeccions secondàrias.
La temperatura e l'umiditat tòcan lo desvelopament de P. viticola. Dempuèi de temps, los viticultors observèron que se desvolopava pendent los periòds pluvencs e las temperaturas doças.
Biologia dels cicles de reproduccion sexuada e non sexuada[modificar | modificar la font]
Mai precisament, lo cicle de desvelopament de P. viticola. Se descompausa en: i) una reproduccion sexuada[10] (per crosament eterotallic), a la davalada al moment de la senescéncia de las fuèlhas e destinada a contunhae l'espècia pendent la sason freda fins al retorn de la vegetacion de la vinha ii) una reproduccion asexuada (o clonala) pendent la sason vegetativa, destinada a espandir rapidament l'epidemia.
A aquela estapa, doas vias de reproduccion comançan alara:
- 6a) una reproduccion asexuada que contribuís a espandir l'infeccion: dels esporocistofòras arborescents son formats e sortisson pels estomats. Van liberar a l'exterior de zoospòras que son a l'origina d'infeccions secondàrias.
- 6b) o a la davalada, al moment de la senescéncia de las fuèlhas, una reproduccion sexuada per realizar la continuacion de l'espècia.
Las òbras de Gobbin et als[15] (2008) mostrèton que las contaminacions secondàrias per aque cicle asexuat son mens importantas que ce que se pensava.
Proteccion contra lo mildió de la vinha[modificar | modificar la font]
La luta contra lo mildió s'organiza subretot amb de mesuras preventivas. Car s'es possible d'arrestar una ataca, los damatges un còp causats sus las inflorescéncias e rasims, son par contre irremediables.
De precaucions son indispensablas per evitar l'installacion de fogals primaris podent venir d'oospòras avent passats l'ivèrna l nivèl del sol e qu'aprèe germinacion dona de zoospòras contaminantas[9]:
- evitar l'accumulacion d'aiga dins los clòt o al tèrme de reng; aquò supausa d'assecar lo terren abans la plantacion e far mai facil cada an, l'escorriment de las aigas de regòlament
- eliminar los rebrots al pè de la soca
- realizar de relevatges precòces
La pulverizacion de fongicids antimildió se fa d'en primièr de biais preventiu suls organs sans per evitar lor infeccion. Per decidir del moment que cal e evitar de tractaments inutils, lo viticultor pòt s'ajudar de sistèmas d'ajuda a la decision o se far conselhar près dels tenicians. Empiricament, se sap que lo risc d'una germinacion precòça de las oospòras correspond a un periòde davalada-ivèrn-prima doç e pluvenx. Una autre règla empirica[16] dichas dels "3-10" indica qu'una infeccion primària es importanta se 1) la temperatura passa los 10 °C 2) los joves rebrots fan mai de 10 cm de long e 3) casèt al mens 10 mm de pluèja en 24-48 oras.
Pendent lo periòde de creissença de la vinha, cal enseguida realizar de pulverizacions regulara de fongicids segon la velocitat de creissença de la vegetacion, de la frequéncia de las pluèjas, de la temperatura e de la pression parasitària[11]. Dempuèi un vetenat d'ans, fòrça modèls d'ajuda a la decision son prepausat. Lo modèl de Caffi et al[16] (2009) es un modèl sistemic qu'intègra l'influéncia de la pluviometria, de l'umiditat relativa, de la temperatura sus la maduracion d'un cohòrt d'uòus d'ivèrn, lor germinacion, lor produccion d'esporocistas, e la liberacion e l'espandiment de las zoospòras. Lo modèl "Potentiel Systèmes" calcula, en foncion de las donadas meteorologicas presas sus diferents sectors del vinhal, de variablas representant subretot la maduretat dels uòus d'ivèrn, la pression realizada per diversas malautiás e las datas de contaminacion.
Lo tractament fongicid tradicional realizat dempuèi la fin del sègle XIX èra la borida bordalesa. Foguèt lo sol produch utilizat fins a la mitat del sègle XX mas foguèt remplaçat rapidament remplançat pels fongicids de sintèsi. Ara, una pletòra de fongicids antimildió son prepausat. Se los pòt classificar en tres grandas classas: los produchs de contactes, los produchs penetrants e los sistemics.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Référence Index Fungorum : Plasmopara viticola (en) (+ MycoBank)
- Référence Catalogue of Life : Plasmopara viticola (Berk.& M.A. Curtis) Berl.& De Toni 1888 (en)
- Referéncia NCBI : Plasmopara viticola (en)
- Index Fungorum
- USDA ARS Fungal Database
- [1]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ le terme anglais de sporangium correspond au français sporange pour les embryophytes et à sporocyste pour les fungi et pseudofungi
- ↑ pour simplifier, nous emploierons les termes de mâle et femelle, là où il faudrait parler de type de croisement P1 et P2, en raison de l'hétérothallisme, voir Wong et al. 2001
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ cnrtl
- ↑ Farlow, American Grape Mildew in Europe, Botanical Gazette, (legir en linha)
- ↑ 3,0, 3,1, 3,2, 3,3 et 3,4 Cesare GESSLER, Ilaria PERTOT, Michele PERAZZOLI, « Plasmopara viticola: a review of knowledge on downy mildew of grapevine and effective disease management », Phytopathol. Mediterr., vol. 50, , p. 3-44
- ↑ 4,0 et 4,1 Lutzoni, « Assembling the fungal tree of life: progress, classification, and evolution of subcellular traits », American Journal of Botany, vol. 91, no 10, , p. 1446-1480 (ISSN 0002-9122 e 1537-2197, DOI 10.3732/ajb.91.10.1446, legir en linha)
- ↑ 5,0 et 5,1 Sébastien Bellow, Étude des composés phénoliques impliqués dans la réponse des feuilles de vigne au mildiou, Thèse, Université de Paris-sud, UFR des Sciences,
- ↑ 6,0, 6,1, 6,2 et 6,3 INRA
- ↑ 7,0 et 7,1 Wong, « Heterothallism in Plasmopara viticola », Plant Pathology, vol. 50, no 4, , p. 427–432 (ISSN 1365-3059, DOI 10.1046/j.1365-3059.2001.00573.x, legir en linha)
- ↑ Dai, « Histochemical studies on the interaction between three species of grapevine, Vitis vinifera, V. rupestris and V. rotundifolia and the downy mildew fungus, Plasmopara viticola », Physiological and Molecular Plant Pathology, vol. 46, no 3, , p. 177-188 (ISSN 0885-5765, DOI 10.1006/pmpp.1995.1014, legir en linha)
- ↑ 9,0 et 9,1 Reynier, Manuel de viticulture: guide technique du viticulteur, Paris, Éd. Tec & doc, (ISBN 9782743013479)
- ↑ 10,0 et 10,1 Burruano, « The life-cycle of Plasmopara viticola, cause of downy mildew of vine », Mycologist, vol. 14, no 4, , p. 179-182 (ISSN 0269-915X, DOI 10.1016/S0269-915X(00)80040-3, legir en linha)
- ↑ 11,0 et 11,1 V. Rossi, S. Giosuè and T. Caffi, « MODELLING THE DYNAMICS OF INFECTIONS CAUSED BY SEXUAL AND ASEXUAL SPORES DURING PLASMOPARA VITICOLA EPIDEMIC », Journal of Plant Pathology, vol. 91, no 3, , p. 615-627
- ↑ Vercesi, « A cytological and ultrastructural study on the maturation and germination of oospores of Plasmopara viticola from overwintering vine leaves », Mycological Research, vol. 103, no 2, , p. 193-202 (ISSN 0953-7562, DOI 10.1017/S095375629800700X, legir en linha)
- ↑ Vercesi, « A new approach to modelling the dynamics of oospore germination in Plasmopara viticola », European Journal of Plant Pathology, vol. 128, no 1, , p. 113-126 (ISSN 0929-1873 e 1573-8469, DOI 10.1007/s10658-010-9635-8, legir en linha)
- ↑ Tito Caffi, V. Rossi, M. Lusitani, « Long-term survival of Plasmopara viticola oospores », OBC/WPRS Bulletin, , p. 111-114
- ↑ 15,0 et 15,1 D. Gobbin, M. Jermini, B. Loskill, I. Pertot, M. Raynal et C. Gessler, « Contaminations primaires de Plasmopara viticola : un rôle sous-estimé », Le Progrès agricole et viticole, Actualités phytosanitaires, vol. 125, no 20, , p. 545-548 (legir en linha)
- ↑ 16,0 et 16,1 T. Caffi, V. Rossi, R. Bugiani, F. Spanna, L. Flamini, A. Cossu and C. Nigro, « A MODEL PREDICTING PRIMARY INFECTIONS OF PLASMOPARA VITICOLA IN DIFFERENT GRAPEVINE-GROWING AREAS OF ITALY », Journal of Plant Pathology, vol. 91, no 3, , p. 535-548 (legir en linha)


c: text/html

text:
LGBT
LGBT es lo sigle de « Lesbian, Gay, Bisexual and Transgendered people » que s'adaptariá en occitan per « Lesbianas, gais, bisexuals e transgenres ». Es avegada completat per la letra I per intersexuats, e/o, encara mai rarament, par la letra Q per queer .
Permet per un tèrme mai inclusiu qu'omosexual, de designar un gropa mai larg d'institucions, d'organizacions e d'individus fòrça divèrses, obrant dins lo meteis sens.
Somari
Significacion de cada tèrme[modificar | modificar la font]
Cada letra del sigle es emplegada per se raportar a un grop e a la comunautat culturala qui l'entorna. Cal pas comprendre « comunautat » dins lo sens de « grop avent una vida sociala semblabla », mas simplament dins le sens de « grop d'individus subissent une pression sociala similara ».
Lesbianisme[modificar | modificar la font]
Lo lesbianisme se referís a des femnas afectivament e sexualament atiradas per de femnas.
Gai[modificar | modificar la font]
Gai se referís als òmes exclusivament atirats afectivament e sexualament per d'autres òmes, e doncas mai generalament a la comunautat omosexuala masculina.
Dins l'utilizacion corenta del tèrme, pòt tanben qualificar las femnas atiradas afectivament e sexualament per d'autras femas.
Bisexual[modificar | modificar la font]
Bisexual se referís a las personas que son atiradas afectivament e/o sexualament per las femnas e pels òmes.
Transgenre[modificar | modificar la font]
Lo préfixe Trans- es generalament emplegat coma tèrme generic per designar las « gents qu'estiman que lo genre que foguèron assignats (abitualament a la naissença) es una descripcion falsa o inacabada d'eles meteisses ».
Dins aquela definicion se tròban nombra de soscategorias coma los transsexual(a)s, los transgenres e a vegada los genderqueers (veire tanben travestiment).
Tanben, quitament se l'identitat de nombre de personas intersexuadas correspond pas als estereotipes tradicionals en matèria de sèxe e de genre, fòrça personas intersexuadas rebutan fòrça tota assimilacion de lor forma d'identitat a la forma « trans »..
Istòria[modificar | modificar la font]
fins a que se debane la revolucion sexuala dels ans 1960, i aviá cap tèrme largt conegut per descriure las personas d'aqueles grops mai que los tèrmes derogatòris emplegats per la comunautat eterosexuala.
Alara que los movements començavan a s'organizar per los dreches dels omosexuals, lo besonh se faguet sentir d'encontrar un tèrme mai positiu e d'autodesignacion per se liberar de las normas eterosexualas.
Alara que las femnas omosexulas se fabreguèron lor pròpia identitat a l'entorn del tèrme « lesbianas », los omosexuals masculins volgavan se destacar d'aquela apellacion que l'imatge èra negativa e medicala e lo remplacèron doncas per « gai » (subretot dins los païses anglosaxons e dins lo rèsta d'Euròpa pendent la segonda mitat dels ans 1990).
Los tèrmes « gais » e « lesbianas » avent agut alara una influéncia per la reconeissença d'aquelas categorias, volguèronne profeitat los transsexuals e los bisexuals. Mas fòrça omosexuals (òmes e femnas) rebutèron los transexuals e bisexuals, accusant los primièrs de desjogar los estereotips e los segonds d'èsser d'omosexuals tròp espaurits per far lor sortida.
Se parlèt de « comunautat Lesbiana, Gai, Bi e Trans » unificada sonque dins los an 1990, un còp trobada lo respècte mutual entre las comunautats.
Lo tèrme « LGBT » venguèt alara mai en mai comun e foguèt adoptat per la majoritat dels grops lesbiens, gais, bisexuals, e transexuals, mas tanben pels mejans de comunicacion e qualquess institucions.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Randolejada organizada per l’A.D.Oc. se debanèt lo dissabte 28 de mai de 2016 suls camins alentorn de Sant Gal, Marjarida.
Suls camins espelissèron cants , musicas, lecture de tèxtes occitans , de discutidas, d’escambis , rencontras amb los estatjants dels vilatges pichòts travèrsats.
D’ explicas sul patrimòni foguèron balhadas al fial de las pesadas.
qualques punts interests presentats:
- Masatges de Grenaldès e de Choisinès
- laca de Ganivet
- talhièr d’estam a Sant-Gal
- la bòria Velay
Mercé a las personas qu’an permès qu’aquèsta randolejada foguèsse una capitada!
A.D.Oc.
Espace Jean Jaurès
1, Rue Charles Morel
48000 MENDE
Téléphone : 04.66.49.12.03
Mail: 48adoc@gmail.com
Si vous désirez adhérer à l'A.D.Oc, téléchargez le bulletin d'adhésion ici
Retrouvez toute l'actualité de l'A.D.Oc.
Rejoignez nous sur Facebook!


text:
Amnistia
L'amnistia (del grèc amnestia, « oblit ») es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.


text:
Dimars, 3 de junh de 2014, 03h00 Espòrt
Renat Segura, talonaire de l'ASC XIII, es lo tresen dreit en partiguent d'esquèrra
Dedicarem aquesta cronica a Renat “Pancho” Segura, lo talonaire de l’AS Carcassona XIII e de l’esquipa de França de las annadas 60 que ven de partir pel Grand Prat eternal. Èra de la raça dels avants que recuòlan jamai, volontari dins la vida coma sus la pelena; adieu, Pancho!
Los Dracs capitan de dintrar (enfins!) dins la lista dels 8 primièrs de la Superliga (dins la lista dels possibles qualificats per las pelhòfas). Mas, un còp de mai, a Widnes, tot virèt pas en redond coma un cagaròt sus una grasilha de cargolada! Los Dracs prenguèron l’avantatge amb dos ensages (Mylard e Duport) en debuta de partida, 10-0, e a la pausa èran menats 16-10! A la represa, tornèron marcar tres còps en 7 minutas (Escarré, Pryce e Oldfield) per menar 26-16.
Los Vikings redusiguèron la marca a l’ora de jòc e egalizèron sus una pauma perduda a 26-26 a tres minutas de la fin. Tomas Bòsc s’ensagèt als tombats: lo primièr contrat, lo segond a costat! Egalitat finala, mas lo punt pres permet als Dracs de daissar darrèr elis l’esquipa d’Hull KR batuda a Castleford.
Lo president Guasch va veire los jogaires e la còlha d’entraïnaires dins la setmana per parlar de la fin de la sason e, tanben, de la sason venenta. Una sason que veirà los Dracs metre sus pè una formacion de Juniors Academy que disputarà lo campionat amb las formacions anglesas. Una jornada de deteccion se tendrà a Brutus lo dimècres 11 de junh. De notar que Saint Helens, venceires de Saldford 32-12, prenon lo cap del classament aprèp la desfaita de Leeds a Warrington 24-6.
E justament es aqueste cap de fila tot fresc que serà a Brutus lo 14 de junh! Aquesta setmana, plaça als quarts de la Cup: Widnes-Keigley, dijòus; Leeds-Leigh, divendres; Wigan-Castleford, dissabte; Bradford-Warrington, dimenge.
En Austràlia, la primièra partida dels Estats d’Origina a Brisbane (dimècres 28 de mai) s’acabèt amb la victòria de la Nòva Galas del Sud sus la Tèrra de la Reina (Queensland): 12-8. Aquò promet per la segonda partida a Sydney, lo dimècres 18 de junh: los organizaires son a rajustar sètis dins l’estadi!
Al país, en cabdèths, la mièja finala del Campionat foguèt de tria entre Sant Estève e MJ Carcassona XIII e los Catalans acabèron per se dobrir lo camin de la finala 36-31.
Alan Roch


text:
Mercuer
Mercuer (Mercuer en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom ven del diu Mercŭrĭus, « Mercuri », o d'un òme d'aquel nom [1]. ŭ brèu ven o, mas lo iòd passa a a la sillaba precedenta (anteposicion) e provòca la formacion d'un triftongue en posicion tonica, que se simplifica en uè, d'aquí Mercuèr (o eventualament Mercuer).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- La baissa de populacion en 1836 s'explica per la creacion de la comuna de La Beguda.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica Sant Lop de Mercuer
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 434
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=22045
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
L’astaxantina, ela, es un pigment, poissant anti-odixant, qu’empacha cataracta e cecitat. Ne’n trobam ‘mé lo saumon e d’augas
fèras.
La zeaxantina, de son costat, l’aurem ‘mé leis espinarcs e brocòlis, que retarda la degenerescéncia maculària.
La Macula es una taca jauna de la retina, qu’am’ela vesèm mai lei detalhs. D’un biais generau lei lieumes de color arange aurián aquela capacitat d’espongar lei raions blus que fatigan la macula.
Pebrons aranges, jauna deis uous, o caqui, o encara simplament d’aranges, serián adonc de manjar sovent. Es dins lei ginofladas
d’India que se’n tròba lo mai. Cocanha ! sei flors pòdon èstre manjadas, o begudas en tisana per exemple.
Amé la zeaxantina, la màger part deis aliments que ne’n contenon vos donaràn tanben la luteina, encara un pigment essenciau per aparar l’uelh.
Una recèrca internet sus lei sites para-medicaus nos ditz qu’amé 6 mg cada jorn (se vende en capsulas) l’uelh seriá ben aparat.


text:
Iaute partit suspenut; auem eth terren de jòc plen de nhèu. Era federacion a deishat es dimenjades deth 14-15, 21-22,28-29 deth mes de març entà recuperar es partits pendents. Nosati tamb aguest auem dos partits de Liga (es dus partits en casa dauant eth Aurignac e Encausse) e quede pendent es 1/8 de Finau dera Copa de Comminges contra eth Landorthe que se jogarà eth dimenge 8 de març tàs 15:00 en Landorthe.
Eth pròplèu partit ei eth dissabte 28 d'hereuèr en Salies du Salat contra eth SaliesMane.


text:
Cultura
Deman, dimenge 29 de Junhsèga, se celèbre era XXVau edicion dera corsa d'Aran per sa Lengua
Es corredors e caminaires tornaràn a gésser des de Montgarri, Tredòs, eth Pòrt de Vielha e Les, entà arribar ath torn des 20:15 ores ena plaça dera glèisa de Vielha.
Es participaires arribaràn en Vielha en tot cargar es terçons, que permeteràn diboishar eth mapa d’Aran ena plaça dera glèisa, e es bandères qu’era adornaràn. Pendent er acte, que compdarà damb era preséncia deth sindic d’Aran, Carlos Barrera, se liegerà eth manifèst deth collectiu Lengua Viua, e se liurarà eth prèmi Lengua Viua, creat entà laudar eth trabalh de persones, collectius o institucions en defensa der aranés. Tanben se liurarà eth prèmi ath dessenh dera samarreta qu’enguan deth 25au aniversari a estat realizada per Aleix Filloy Cavero.
Era hèsta d’Aran per sa Lengua finalizarà damb eth concèrt deth grop Nadau.
Aguesti son es oraris d'Aran per sa Lengua:
- 12h00 Gessuda des de Les (en tot caminar)
- 12h00 Gessuda des de Montgarri (en tot caminar)
- 12h50 Parada en Bossòst, plaça dera glèisa
- 14h30 Gessuda des de Tredòs (en tot caminar)
- 15h00 Es Bòrdes, minjar toti amassa, cadun morralet pròpri
- 15h00 Unha, minjar toti amassa, cadun morralet pròpri
- 17h00 Gessuda d’Es Bòrdes
- 17h00 Gessuda d’Unha
- 17h00 Gessuda des de Montgarri (en tot córrer)
- 18h30 Gessuda d’Arties, plaça Urtau
- 20h15 Arribada ena plaça dera glèisa de Vielha. Parlaments. Liurament deth Prèmi Lengua Viua
- 20h30 Concèrt deth grop Nadau


text:
Modèl:Referéncia necessària
Podètz crear aquesta sospagina per fin de documentar aqueste modèl adeqüatament.
Somari
En brèu[modificar la font]
- Tòca
- Senhalar una informacion dobtosa qu'es pas acompanhada de fonts ; mai de detalhs dins la pagina d'explicacion.
- Sintaxi
- {{Referéncia necessària}}
{{Referéncia necessària|passatge necessitant de fonts|data=data}} (se pòt utilizar en particular {{Referéncia necessària|''passatge necessitant de fonts''|data={{subst:uèi}}}})
{{Referéncia necessària/Blòt|paragrafes necessitant de fonts}}
Exemples[modificar la font]
Senhalament d'una informacion mancant de fonts[modificar la font]
Modèl:Reaccion a una informacion mancant de fonts
Vejatz tanben[modificar la font]
Modèls indicant la manca de referéncias e de fonts[modificar la font]
- {{Referéncia necessària/Blòt}} per marcar tot un capítol sens que cada linha siá soslinhada
- {{Citacion necessària}} per las informacions fisablas mancant de referéncia
- {{Fonts de ligar}} quand la màger part de las afirmacions de l'article son pas ligadas a las fonts
- {{De fontar}} quand l'article possedís pas de fonts
- {{Passatge non neutre}} quand las informacions son presentadas amb un partit pres evident
- {{Referéncia desirada}}
Paginas Wikipèdia[modificar la font]


text:
I èri anada un parelh de còps a Pau e n'aviái pas servat lo sovenir d'una vila polida de veire... e compreni pas perqué!
Prenguèrem una mapa a l'ofici de torisme e nos empeguèrem tot lo circuit marcat de las causas de veire. E ben, aquò's plan polit Pau !
Puèi, i a un molon de librariás independentas !
E lo dimenge de matin (o lo dissabte, me soveni pas mai!), i a un mercat païsan plan bon e plan bon mercat que me fariá regretar de pas viure a Pau. Non, galegi, cal pas desconar, òu.
O vos tòrni dire : anatz a Hestiv'òc l'an que ven ! Aquò serà del 23 al 25 d'agost.


text:
Canadà : Regèt de la lei sul bilingüisme dels jutges
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Lo 25 d'octòbre, los deputats a la Cambra de las comunas votèron per un projècte de lei que mira a render obligatòri lo bilingüisme en cò dels futurs jutges a la Cort màger de Canadà, sens cap de besonh de l'ajuda d'un interprèt.
Lo projècte de lei sul bilingüisme dels jutges es estat depausat pel deputat neodemocrata François Choquette, e foguèt regetat amb la majoritat dels membres del Partit Liberal. Pas que 17 deputats liberals an apiejat lo projècte de lei.
Questionat per Ràdio Canadà, Marc Serré, deputat de Nickel Belt expliquèt que la validacion d'aquel projècte auriá entraïntat una modificacion de la Constitucion del Canadà, çò que lo govèrn de Justin Trudeau considèra pas pel moment.
Pasmens, lo Primièr ministre s'èra engatjat i a qualques meses a seleccionar de jutges bilingües a la Cort màger.
Es lo quatren còp que lo projècte de lei es depausat.
Un grop d'universitaris a recentament produsit un tèxte collectiu pertocant al regèt del projècte de lei pels liberals. Tornan metre en question l'engatjament dels liberals envèrs la defensa de las lengas oficialas, « Quales son los defensors de las lengas oficialas dins lo govèrn federal ? » Los 9 signataris son Linda Cardinal, Guillaume Deschênes-Thériault, Martin Normand e François Rocher, de l'Universitat d’Ottawa, Michel Doucet de l’Universitat de Moncton, Stéphanie Chouinard del Collègi militar reial del Canadà, Rémi Léger de l’Universitat Simon Fraser, Valérie Lapointe Gagnon e Claude Couture de l’Universitat de l’Alberta.
« Lo regèt del projècte de lei privat sul bilingüisme dels jutges de la Cort màger pels liberals es encara mai estonant e decebent que pendent la darrièra campanha electorala lo Primièr ministre presentava lo Partit Liberal del Canadà com lo del bilingüisme ».
Legir la letra aicí.
François Choquette cèrca un autre biais de tornar prepausar un emendament a la lei sus las lengas oficialas.
Fòto : Cort màger Canadà ©Wladyslaw


text:
A la mòstra
dau Mucem « Nous sommes foot », que prepausa a l’ora d’ara lo musèu marselhès d’etnografia, l’actualitat catalana se convida
.
Una bandièra que demanda au monde de votar « Sí » au referendom per la Republica dau 1er
d’octòbre l’i es expausat, a costat d’autreis òbras consacradas ais afogats
e ultras amators de football. Sembla a sa justa plaça, au mitan d’aquelei que batalhan per faire ausir sa votz.
Lo visitaire atentiu sotalinharà que dins una autra sala, consacrada ais Hooligans, lei comissàris de la mòstra
an chausit de far vèire un camisòt
de la Falanja (franquista) a costat d’una cherpa
dau Real Madrid, lo concurent dau Barça.
Sembla tot un simbòle.


text:
Vicomtes de Castelbon
Le titre de vicomte de Castelbon est vieux de près de mille ans et trouve son origine dans la vallée de Castellbò, au sud d'Andorre. Vicomtes d'Urgel En 988, Guillaume (Guillermo )[1] , vicomte d'Urgel, reçoit du comte Borrell II de Barcelone la ...
Ermessende de Castelbon
Ermessende, vicomtesse de Castelbon, (en catalan Ermessinda de Castellbò ) est la fille aînée d'Arnaud, vicomte de Castelbon, et d'Arnaude de Caboet. Elle hérite par son père les droits sur la vallée de Castellbò, par sa mère les vallées de San Juan, de...


text:
Toti es partits de totes es categories dera dimenjada suspenudi peth mau temps.
divendres, 27 de febrer de 2015
dissabte, 21 de febrer de 2015
Partit suspenut
Eth partit des 1/8 de finau dera Copa d'Amitié que s'auie de jogar aué en Bossòst entre era U.E. Bossòst e eth F.C. Lussan s'ha suspenut peth mau estat deth terren de joc.
Eth plòplèu partit jogam partit de liga en Clarac dissabte 28 de hereuèr tàs 20 :00 ores contra er equip deth Pyrenées Sud.
Eth plòplèu partit jogam partit de liga en Clarac dissabte 28 de hereuèr tàs 20 :00 ores contra er equip deth Pyrenées Sud.
Publicat per U.E.B. a 19:54 Cap comentari:
dilluns, 16 de febrer de 2015
Victòria pera minima, mès fòrça important
Ent. Bla.Ca.La. 0 - U.E. Bossòst 1
Dempús de lèu un mes, repreníem era competicion en un partit pla important. Mos enfrentàuem ath quatau classificat deth campionat e ath delà en sòn camp. Sabíem que non serie bric fàcil, mès çò de milhor deth partit siguec eth resultat. En tot començar, Paba auie ua bona ocasion e se quedaue dauant deth portèr mès eth sòn shut gessie dehòra per molt pòc. Eth Cazaril responie damb un shut de luenh que gessie desviat entà dehòra dera porteria aranesa. Lèu dera mieja ora de jòc, Miguel controlaue era pilota laguens der àrea e eth defensa deth Cazaril le daue un clar cop de pè ara sua cama qu’er arbitre fiulaue eth penalty que Felipe s’encarregaue de shutar e enganhar ath portèr francés en tot mercar eth 0-1. Damb aguest resultat s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, eth jòc lord der equip francés perjudic eth poder jogar a fotbòl. Non mos saberem adaptar as circunstàncies e er arbitre non treiguec es tarjetes entà frenar es entrades violentes dera defensa francesa. Sonque auérem ua clara ocasion que Cabezas ath bord der àrea shutaue ras entà dehòra dera porteria. Er Ent.Bla.Ca. sonque creèc perilh a pilota arturada damb ua fauta indirecta laguens der àrea que shutauen entà dehòra dera porteria aranesa.
Ath finau, victòria damb patiment dauant un des candidats entà pujar de categoria. Non les sentèc guaire ben es nòsti càntics pera victòria laguens deth nòste vestuari pr’amor que mos vengueren a cridar ( e bèra causa mès: i auie fòrça violéncia ena sua guardada) dauant dera nòsta porta. Açò demostre era sua poca esportivitat entà encaishar era derròta.
Damb aguest partit començam eth dusau tour deth campionat. Era classificacion ei: U.E. Bossòst 41, Cardeilhac 41, F.C. Mabroc 40, Ent. Bla.Ca.La. 34.
Eth plòplèu partit jogam Copa de l’Amitié en Bossòst dissabte 21 de hereuèr tàs 20 :00 ores contra er equip deth Lussan.
Ent. Bla.Ca.La. : Brune, Beffeyte, Duran, Beze, Difagio, Fitte, Lacaze, Murillo, St Raymond, Mascarad, Perisse. Remplaçants : Jerome, Messeguet, Ferran.
Tarjetes auriòles : Duran, Murillo, Jerome.
Trainer: Solles Patrick.
U.E. Bossòst: Yago, Abraham, Salva, Àlex, Felipe, Iván, Ignasi, David, Paba, Kike e Miguel. Remplaçants: Cabezas, Camilo e Javi.
Tarjetes auriòles : Miguel e Paba.
Trainer: Xavi.
Gols : 0-1 Felipe (p.30’)
Arbitre: Cunha Philippe.
Publicat per U.E.B. a 10:48 Cap comentari:
divendres, 6 de febrer de 2015
Toti es partits suspenudi
Agèr pera tarde eth Districte de Comminges decidic de suspene toti es partits de totes es categories que s'auien de jogar aguesta dimenjada 7-8 d'hereuèr.
En Bossòst auem eth camp damb fòrça nheu e tardaram dies en poguer jogar.
En Bossòst auem eth camp damb fòrça nheu e tardaram dies en poguer jogar.
Publicat per U.E.B. a 8:22 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Adishatz a tots ! La Chancada que s’i torna tà ua dusau edicion, au mes d’aost de 2015. Mercés au sostien e a la generositat deus sons òstes e partenaris numerós, los chancaires qu’an l’estrambòrd e lo corau tà tornar partir : 280 quilomètres entà deféner la lenga nosta, a la descobèrta deu territòri gascon, a l’encontre deus qui hèn aqueth territòri viu.
De Baiona tiò Marmanda
Aquera dusau passejada capvath Gasconha que juntarà mar grana e Garona, de Baiona entiò Marmanda : passant peu Baish Ador, l’oest deu Biarn, Shalòssa, lo país morcenés, la lana grana, las lanas girondinas, lo Vasadés, lo Marmandés. Au briu deu percors, los chancaires e ciclistas que seran arcuelhuts peus actors locaus partenaris, municipalitats e associacions actius peu territòri, en ligam dab la cultura e la lenga nostas.
280 qm, 12 estancs, deu 13 au 24 d’aost
Que’vs balham rendetz-vos suu camin entaus pica-nhacas e seradas-estancs : concèrts, bals, conferéncias, aperòs en musica, iniciacion a las chancas, contes, projeccions de filmes… eca. A viéner lèu lo programa e l’itinerari d’aquera edicion 2015 ! Siitz los planvienuts en la passejada a chancas o a bicicleta !
A bèthlèu suus camins de la Chancada !
24/08/2014 – arribada a Sanguinet, arcuelh peu Vent de l’Estey
La Chancada qu’es convidada a las Escalas Gasconas, encontre organizadas peu Conselh Generau de las Lanas, qui aurà per tèma las praticas hertius de las Lanas.
La taula redonda titolada « Hami d’aviéner : espòrt, identitat, marketing culturau » de 14h a 15h30 que convidarà tanben : Nicolas Vergonzeanne, Jean-Luc Lagrave per Adishatz, Joan-Briçi Branà de l’InÒc Aquitània, l’Inspecteur Cluzo dab Mathieu Jourdain e Laurent Lacrouts, e los amics chancaires de la Federacion deus Grops Folclorics Lanusquets.
Entà aventurà’s peu territòri gascon pendent dètz dias, Faní, Carò, Mauriçòt e Denís e tots los chancaires-bicicletaires que’us van seguir, qu’an besonh de la vòsta ajuda ! La Chancada que’s lança lo projècte ulule, site internet de crowfunding (finançament participatiu), tà amassar sòus auprès deus internautes.
« E hèm ua massa ? »
Aqueth budget a amassar qu’ei lo pòt comun tàtots los qui participan a aquera purmèra Chancada. Que correspon a las despensas servideras tà la preparacion de la virada (bricolatge de chancas, comunicacion, mapas IGN, eca.) e tau son debanament (crèma solara e biafina, pan, cafè, fruts, torna deus despens quilometrics taus musicaires e tecnicians benevòles qui van viéner balhar la man a las seradas-estancs, eca.)
Las contrapartidas
En escambi de las contribucions vòstas (a comptar de 10 €), los Chancaires que’vs perpausan contrapartidas de las originaus : convit a l’aperitiu-repaish tà l’arribada a Bordèu, seleccion de las fòtos e vidèos mei bonas de la virada en hauta qualitat, quessòts deu noste partenari Adishatz edicion limitada Chancada 2014, chancas miniaturas decò hèitas a la man, entradas tau hestenau deu Primtemps de l’Arribèra… e ua quita iniciacion personalizada a las chancas (dab LA par de chancas) !
Tres estructuras partenarias de la Chancada que passan en cosina, tau hestau Nas de Guit aqueth cap de setmana. Que son tres associacions de pairs d’escolans de classas bilingüas occitan-francés : las Hontinas de Morcens, l’Esquiròt de Sent Martin de Senhans, e Òc-Bi Aquitània. Aqueths pairs e mairs d’escolans que ns’arcuelheràn suu camin chancadèr. Passatz donc a Bocau Vielh saludà’us, aqueste dissabte lo 5 de julhet, e grasitz d’un bon repaish gascon en tot sosténer la lor accion.


text:
L’ora es a tornar pensar l’organizacion territoriala de l’espaci occitan. Presentam aquí nòstre vejaire, dictat per la volontat d’associar las condicions del desvolopament economic a la promocion de nòstra cultura al dintre de regions de « talha europèa ».
Prepausam una Occitania agropada altorn de tres regions al lòc de sieis.
Una region Aquitània-Lengadòc (Bordèu, Pau, Tolosa).
Pensam que cal reünir las regions Aquitània e Miègjorn-Pirenèus e lor associar d’un costat los departaments d’Auda e dels Pirenèus-Orientals, de l’autre la region Peitau-Charanta. Lo restacament d’Auda es evident. Lo dels Pirenèus-Orientals seriá un atot de pes per dinamizar nòstra accion en ligason amb Catalonha. Lo de la region Peitau-Charanta seriá necessari : 1) per far intrar la Charanta lemosina dins una region activa sul plan occitanista ; 2) per defugir una associacion Peitau-Charanta / Lemosin qu’auriá per consequéncia de far passar Auvernhe en Ròse-Alps ; 3) per de rasons istoricas e simbolicas, car se tracta d’una anciana region occitana que donèt lo jorn al primièr trobador, Guilhèm de Peitieus ; 4) perque aquela region es jos l’influéncia de Bordèu. Dins aquel ensemble, la Gasconha retrobariá son unitat perduda…
Una region Provença-Lengadòc (Montpelhièr, Marselha, Niça).
Seriam d’acòrdi pel restacament a la region Provença-Alps-Còsta-d’Azur dels departaments de Gard e d’Eraut coma ja prepausat per de responsables politics e economics. Caldriá tanben qu’aquela region gardèsse los Alps-Nauts (Hautes-Alpes) e se podiá préner Droma e Ardècha a la region Ròse-Alps, seriá perfèit (mas non cal tròp somiar).
Una region Auvernhe-Lemosin (Lemòtges, Clarmont).
Seriam d’acòrdi per una unificacion de las regions Auvernhe e Lemosin amb lo restacament del departament de Losera. Lo restacament de Losera (lo Gavaldan amb son « lengadocian en -cha » segon L. Alibèrt) permetriá als Occitans del nòrd de s’ancorar al sud cap a Aquitània-Lengadòc e Provença-Lengadòc. Los departaments de Léger-Naut e Losera se pòdon dire istoricament de Lengadòc. Los estatjants ne son conscients.
Las tres regions prepausadas - aquí dessenhadas esquematicament e que demandarián d’adobaments sus sos limits - aurián en comun de possedir una part del Lengadòc istoric : lo còr de las tèrras « de lenga d’òc » annexat a la França e uèi ligam indefugible entre elas. Al nosèl de las tres regions, Trèves, caplòc de canton del Gard amb 120 estatjants...
J. P.


text:
Dolomia
La dolomia es una ròca sedimentària d'origina quimica facha basicament de dolomita, la composicion quimica de la qual es carbonat de calci e magnesi [CaMg(CO3)2]. Foguèt desseparada de la calcaria pel geològ arpitan D. Dolomieu pendent lo sègle XVIIIn. La dolomia ha d'aver mai de 50% de dolomita; si n'a mens es una calcaria dolomitica.Se ditz qu'es pura quand aqueste percentatge es mai grand de 90%.
Es una ròca grisa e porosa, fòrça comuna. Se tròba en lièches denses de centenats de mètres e pòt formar tanben sèrras sanceras, coma los Alps Dolomitics (Tiròl). Normalament es la resulta del reemplaçament metasomatic de calcitas non cimentadas en d'aigas pauc prigondas. Totun, l'apelada dolomia primaria s'es formada per precipitacion directa de la dolomita. Tanben a coma origina la sedimentacion de conquilhas d'organismes marins de plancton marin en los oceans. La dolomia apareis en venas minerals idrotermals.
Las dolomias son utilizadas coma materia primièra en divèrsas indústrias, basicament coma alternativa a la magnesita en l'indústria metallurgica e en la produccion de ciments especials.


text:
16 novembre 2010
En pana
07 juillet 2010
panoccitan.org
Mandat a la Setmana lo 7 de julhet : Dins la Setmana del 17 de junh, fasetz resson a l’article « Orrors lexicalas » de Josiana Ubaud, que visa subretot lo site panoccitan.org d’Arve Cassinhac. Dins l’edicion que seguís, Jacme Taupiac a plan rason de parlar de « patologia lingüistica » a prepaus d’aquel site. Pasmens es una patologia fòrça mai prigonda que non pas solament çò que Josiana Ubaud dís « lo concèpte de distanciacion maximala », es a dire l’obsession d’una distancia mai granda al francés. D’efièch, aquò’s donar a... [Lire la suite]
29 avril 2010
Identitat o raices ?
Mentre que lo debat sus l’identitat nacionala s’empedegava dins la burqà, los comentators an pas mancat per denonciar una manipulacion aisable. Pasmens, un aspècte de la colhonada es pas estat pro més en evidéncia : l’identitat es un concepte foirós en se. Coma de costuma foguèron opausadas doas concepcions de l’identitat : l’anglò-saxòna e la francesa. Quand los americans definisson cadun partent de criteris de raça o d’etnia, lo « gèni francés » refusa aquel determinisme al profiech d’una identitat a l’encòp nacionala e... [Lire la suite]
07 mars 2010
Estela
Aquò's per nòstra filha, qu'èra tant pichòta quand nasquèt que cabissia quitament dins las doas mans... L'avèm dicha Estela. Estela, esteloneta,Flamboneta dins ma man,La lutz teuna es tan teuneta,Atun-te fins a doman. Estela, beluga freula,Brasa del nòstre fogal,Bufarem sus ta parpèlaA l’ora del cant del gal. Una estela parpelejaE puèi una autra s’empren,Lo cèl fronzís e flambeja,Ton front lusís doçament. Lo calabrun fa las telas,La nuech carga lo mantèl Vielh e tot traucat d’estelas :Cada estraç es un joièl. Bocin... [Lire la suite]
08 novembre 2009
Donar la man
Vaquí una bafolha qu'ai mandada a la Setmana e qu'an publicada dins lo numerò del 12 de novembre : Dins l’edicion de l’endeman del passacarrièra de Carcassona, demandavetz : « Quinas accions pensatz que serián necessàrias ara ? ». La question çaquela la podèm pas destacar d’una autra : « De qué volèm ? ». Lo triste debat sus l’identitat nacionala francesa nos rapèla la clarvesença de Robert Lafont quant escrivia qu’avia paur « que la fin de França – totei lei Nacions-Estats son mortals - se faguèsse pas sens una recession de çò... [Lire la suite]
05 juillet 2009
Apprends l'occitan !
Dins una letra qu'es estada publicada dins La Setmana, Jaume Còsta plaideja per una vision mai dinamica de l'aprentissatge de l'occitan. Desvolopa son vejaire aicí : "Lo jorn que podrem prepausar un racònte federator, que done enveja au monde de se dire 'tè, ieu tanben vòli faire partida d'aqueu moviment, perqué me parla, perqué es cool, perqué ai enveja d'estre identificat coma membre d'aquela comunautat' e non pas 'voli aprene l'occitan perqué es la lenga de meis aujous, perqué es important que si perde pas', aurem ganhat... [Lire la suite]
12 juin 2009
Sicre encara !
Ai mandat un messatge a la Setmana fa quinze jorns e, quina suspresa, me l'an publicat e mai m'an coregidas las fautas ! Lo vos balhi, es encara sus Sicre (li vau benlèu dubrir una seccion especiala...) : Dins la Setmana del 28 de mai, Claudi Sicre nos balhava de qué soscar en citar lo paure Meschonnic : « Son las òbras que son mairalas e non pas las lengas » o encara melhor : « Son las òbras que fan las lengas e non pas las lengas que fan las òbras ». Atal, los escrivans poirián quitament crear lo mond a despart de ren. Benlèu... [Lire la suite]
08 avril 2009
Ardecha, Ardecha...
Los ardechés an la lor chançon, sus l'aire dau "Se canta", que se dis "Ardecha". Aquela chançon es un pauc ninèta, una mena d'imne a la glòria de las especialitats culinàrias dau despartament. Rai d'aquò ! La magèr part daus ardechés la sabon, lor agrada de la chantar que, sovent, es la sola escasença que lor resta de parlar la lenga. Dins la annadas setanta, quauqu'un ne faguèt una varianta mai combativa. Vaqui las doas versions : (Refran) Ardecha, Ardecha, Marvelhós païs S’as pas vist Ardecha ... [Lire la suite]
10 mars 2009
Lenga, poder e libertat
« Lo ròtle de l’escòla es de balhar de poder lingüistic al maximum de mainatges ; valent a dire dins la lenga del poder : lo francès. » [1] Aquela senténcia d’Alain Bentolila, lingüista oficial de l’Estat francés, teorician de l’illetrisme, condamna tot ensag d’ensenhament per immersion. Es interessanta pr’amor es un bon resumit de la pensadassa jacobina prigonda. Lo monoligüisme salvarà l’ascensor social ! Lenga e poder… D’unas lengas son estadas privadas de poder per l’istòria. Per Bentolila, es mai qu’una manca de visibilitat... [Lire la suite]
04 février 2009
La sang
Fa pas gaire, un dissabte de vèspre, la television publica (laïca e obligatòria) nos passèt la pèça "Fanny" de Pagnol, sanctificada per la Comedie Française, amb un detalh que ne faguèt la publicitat : los comedians jogavan sens accent, o puslèu amb l'accent francés official. Una panholada despanholizada ! Lo Nouvel observateur nos explicava que la meteira en scèna Irène Bonnaud avia vòlgut "desencombrar la pèça de son excès d'alh" per dire de ne metre en valor "l'universalitat". "La mission de la... [Lire la suite]


text:
Dimenge, 15 d'abril de 2018, 03h00
Divendres passat, l'emission informativa del ser de Catalonha Ràdio faguèt un programa especial d’Aran estant per Catalonha tota. La ràdio publica de la Generalitat de Catalonha volguèt atal festejar los 30 ans d’emissions en occitan aranés. E mai se, qualques ans abans, Ràdio Vaquèira fasiá ja d’emissions en lenga del país, las emissions de la ràdio publica en lenga d’òc comencèron en Aran lo 26 de març de 1988. A respècte de lo país, caldriá mençonar Ràdio País, nascuda en Bearn fa 35 ans.
Per festejar l’eveniment, l’informatiu nomenat "Catalunya vespre" (Catalonha ser), faguèt un programa especial, que suls rets socials se poguèt tanben seguir en vidèo. L’emission —que combinava d’un biais fòrça normal e equitable las lengas catalana e occitana— foguèt pas solament una celebracion de l’occitan dins la ràdio publica mas tanben un cors magistral de lenga, cultura, societat e politica aranesas per totes los catalans. Abans las informacions generalas, lo presentaire se passegèt per Vielha acompanhat de la musiciana Alidé Sans, que pus tard animariá l’emission, e tanben de l’èx-sindica Amparo Serrano. Puèi un debat amb los principals actors politics e culturals del país tractèt los afars d’Aran. Aquí descobriguèrem las inquietuds dels araneses, saupèrem que lo debat independentista èra pas present al país, e mai los esperits se sián a dobrir de mai en mai devèrs la Republica, e descobriguèrem los vejaires de totas las autoritats politicas e culturalas davant las darrièras atacas del Tribunal Constitucional contra l’occitan coma lenga preferenciala en Aran.
Dins aqueste editorial, volèm saludar l’enòrme trabalh que l'a fach la Generalitat de Catalonha per l’occitan. Del temps que los catalans se son batuts per normalizar e dignificar lor lenga minorizada, an tostemps mostrat una sensibilitat remirabla envèrs l’occitan, e an reconegut que per salvar una lenga los mèdias son imprescindibles.
Per quant a Jornalet, es necite de soslinhar que l’ofici de la politica lingüistica de la Generalitat a sostengut lo projècte tre lo primièr moment. Al començament amb de publicitats institucionalas, pr'amor que podián pas far autrament, e puèi, dempuèi l’an passat, per mejan de sa nòva seccion de subvencions especifica per l’occitan. E mai las ressorsas sián escassas, la volontat la cal reconéisser e mercejar.
"Catalunya vespre" (Catalonha ser) : m'agrada plan aquela mena de traduccion, aboludament especiosa qu'inutila. Lo vèspre s'emplega tant en occitan coma en catalan e adven al meteis moment de la jornada.
Lo que far la generalitat de catalonha pel occitá no es paga en res. Un traball de formiga pro efectiu.


text:
Dorygnathu
Dorygnathus
Es trobalhes de pterosaure deth continent europeu deth prumèr Liassic consisteishen en uassi ailhadi e trossi de dentadura, proches a Banz, en Baviera e son de 1830.
Andreas Wagne, professor de Paleontologia en Munic, establiguèc qu'aquestes trobalhes apartenhien a un nau genre, qu'aperèc Dorygnathus (dentadura de lança) pera sua dentadura sens dents e en forma de lança. Mès uassi e esqueletes de Dorygnathus sigueren trapades en Alemanha mès tard , basicaments en Württenberg mès tamben en d'autes perières de Holzmaden, Ohmden e en diuersi airaus de Zell.
Es trobalhes de reptil de Holzmaden que son famoses e se poden vèder en plan de museus de tot eth mond. Es ichthyosaures que i son plan abundants mès tamben plesiosaures, cocodrils marins e tamben diuerses trobalhes de dinosaure. Que i a tamben quauques peishi, ammonites, bivalves e crancs. Plan d'aguesti que son en ua excellenta condicion. Eth gran expert en fossils de Holzmaden siguec eth doctor Berhard Hauff. Comencec eth sòn trabalh en 1890 e en 1897 dubriguèc un petit museu de sòns trobalhes en Holzmaden que siguec modernizat e hèt mès gran dempús e qu'encara a un plan gran nombre de visitants.
Es prumères trobalhes fossils de Württenberg sigueren descrites en 1856 mès se traparen pas mès esqueletes en tot eth segle XIX. Numerosi trobalhes de pterosaure des peirières de Holzmaden e Omden son plan conegudes aué e representen dus genres, Dorygnathus e Campylognathoides.
Er airau siguec declarat coma protegit tà hèr escauacions estataus en 1979 e se considera qu'ei eth principau airau pes sues trobalhes de pterosaure deth Liassic.
D'autes lòcs on s'an trapat sonque quauques trossi d'uassi de pterosaure se trapen en eth airau de Bayreuth, en Baviera e en Braunshweig, ena Baisha Saxonia.
Dorygnathus que siguec un pterosaure de longa coa dab ues ales d'aperaquí un metre. Eth sòn cran qu'ére plan long. Es horats des uelhs que son es mès grani de tot eth cran. Es dents de dauant, naut e baish son longi , poderosi e en forma de corva, e encaishauen alternatiuaments quan eth bec ére barrat. Es dents posteriori eren, totun, plan petiti.
Aguestes dents eren un organ plan efectiu tà capturar e prèner preses petiti , en d'autes paraules, peishi. Dorygnathus auia un sternum triangular relatiuaments petit. Açò qu'ère tà estacra es musculs tà volar.
Es dets tà volar e es ales tamben eren relatiuaments curti. Eth cinquau det deth pè ère plan long e en un angle lateral. Era sua foncion qu'encara ei pas clara. Possiblements era tà hèr un petit malhat que permetia er animau enlairar-se d'ua manèra mès aisida s'auia de baishar ena mar. Es braci eren mès longi.
Se pensa que Dorygnathus ère plan abundant pendent er inici deth Jurassic, particularments en eth airau de Holzmaden.
Hònt : The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Castèlnòu de Lèvis
Castèlnòu de Lèvis[1],[2],[3] (ancianament Castèlnòu de Bonafós, e oficialament en francés Castelnau-de-Lévis) es una comuna occitana de Lengadòc en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban d'Albi sul Tarn Accès pels transpòrts en comun Albibus linha A1 Albibus
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Castèlnòu. Las fòrmas ancianas son Castronovo, en 1256, Castrum novum de Bonafos, en 1279. Ambe castèl, mot vengut del latin castellum (e abans de castrum), nòu, de novum, e sas fòrmas pus evolucionadas nau e nuèu, es l'adjectiu que se tròba mai sovent en toponimia [4],[5]. En mai del sens literal, lo nom de castèlnòu/castèlnau designava de pichonas aglomeracions apiejadas sus una fortalesa que las aparava, de borgs castrals medievals (sègles XI a XIII) [6] que per exemple Benoît Cursente estudièt[7].
- Lèvis. Ven del nom d'una familha qu'eretèt del castèl. La familha Lèvis ven de Gui de Lévis, marescal de Simon de Montfòrt, sortit de Lévis-Saint-Nom (Yvelines, França) [8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Castèlnòu de Bonafós foguèt fondat en 1234 per Sicard Alaman.
En 1480, la senhoriá ven la possession d'Uc d'Amboise, baron d'Aubijoux. Aquela senhoriá demorèt dins la familha d'Amboise fins al sègle XVII. Lo pichon filh d'Uc, Loís d'Amboise d'Aubijoux, comte d'Aubijoux e baron de Castèlnòu de Bonafós, restaurèt e demorèt regularament al castèl, fòrça particular, amb sa torre de 40 mètres de naut.
La sala d'armas del castèl foguèt decorada per el de pinturas, que se i trapava lo retrach del comte d'Aubijoux e aquel del rei.
En 1950, la comuna de Senta Crotz se creèt a partir de la de Castèlnòu de Levís.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Albi-nòrd-oèst; es ara del canton d'Albi-3.
Demografia[modificar | modificar la font]
- en 1950, pèrda de Senta Crotz que venguèt comuna a partir de Castèlnòu.
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La fortalesa de Castèlnòu de Bonafós foguèt bastida en 1235 per Sicard Alaman, poderós vassal del comte de Tolosa Ramon VII; èra un bastion avançat de las possessions tolosanas (nòrd del riu de Tarn) fàcia a la reialtat (sud du Tarn). Sus un puèg rocassut nomenat « puèg de Bonafós», lo castèl longtemps se nomenèt Castèlnòu de Bonafós , abans que la familha de Levís ne foguèsse l'eretièra e li balhèsse son nom. Un vilatge foguèt bastit al pè de las muralhas a la meteissa epòca. De l'ancian castèl, demòra pas que qualques roïnas que una torre de gaita dominant la val de Tarn e la vila d'Albi. Deu son estat de roïna al fach que foguèt utilizat coma peirièra pendent los sègles XIX e XX.
Una restauracion parciala dempuèi lo començament dels ans 1980 permet de situar las muralhas del naut e aquelas de la basa, que ne demòra pas qu'una pòrta fortificada. La torre, nauta de 35 mètres, se compausa d'una torre en semicercle que se jonh a una torre carrada. I a tres estatges en vòltas. Cadun mòstra de rèstas d'un ancian plonde que doblava lo nombre dels estatges.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean Roques : Castelnau-de-Lévis, Éditions de la Revue du Tarn, 1981.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 94
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/81tarn.htm
- ↑ http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 93
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 154
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 226
- ↑ http://www.persee.fr/doc/ccmed_0007-9731_1984_num_27_105_2261_t1_0166_0000_3
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 108


text:
Vèn tout bèu just de s’acaba la campagno d’acampamen de sapin. Deborah Cecarelli, la bailèsso dóu Servici de Proupreta de la Vilo, aro espèro l’estatistico, que dira qu’en 2016, fuguèron rebaia mai d’aubre qu’en 2014. « Aurai l’infourmacien a la fin dóu mes »
que nous dis la jouino respounsablo.
Mai penso qu’après lou 14 de janvié, fin de la sasoun de coulèito, la platafourmo de trissage de Veolia poudra reciéucla mai de tres touno de bos de serento
de Nouvè. Chascun saup bèn qu’en veritat lou « sapin » n’es pas un…
Per li arriba, soun servici a mes en plaço un dispousitieu renfourça. En 2014, tre l’endeman de Nouvè, la duberturo de quatre poun d’aport voulountari avié acoustuma lei Seinen a pus abandouna soun sapin dins lei bac dei bordiho
coumuno.
En 2015 pamens, lou mounde fuguè counvida a mena sei sereno dins sièis poun d’apouart, esto còup, pèr lei 65 000 abitan de la vilo, mai dins un temps mai courtet, entre lou premié de l’an e lou sege de janvié. « La bèlo nouveuta es que son leis enfant que n’en faguèron la coumunicacien, d’aquelo iniciativo ! »
qu’ajusto Deborah Cecarelli, « bord que son ana pèr classo dins lei plaço de La Seino ount’èron acampa lei sereno, pèr decoura chascuno soun « sapin ».
Es bèn counéissu aco, quand vouastei nistoun vous dison de recieucla lei residu, pus degun parent auso jita que que siegue ounte que siegue…


text:
Jornalet a sièis ans !
Lo Jornalet festeja son seisen aniversari ongan. La gaseta d'informacions en linha que coneis una capitada creissenta, prepausa dempuèi 2012 de bracas e d'articles sus l'actualitat occitana e internacionala cada jorn. « Pendent aqueles sièis ans son passats per las paginas de Jornalet mai d'un milion e mièg de vesitaires qu'an dobèrt gaireben quatre milions de paginas. Dins la darrièra annada son arribats a las paginas de Jornalet mai de 75 000 legeires nòus en mantenent la mejana del milièr de legeires per jorn. Aquò es pas marrit per un mèdia en lenga minorizada ! », se regaudís la còla del Jornalet. Sus l'ensemble dels legidors, 49 % venon de França e 37 % d'Espanha. Tres personas sus quatre que vesitan lo sit internet i tornan, aquò es una donada fòrça importanta pels creators.
Jornalet merceja los que fan lo mèdia en linha, es a dire los legidors, los collaborators, los redactors, los opinants, la còla del conselh lingüistic, lo corrector e los qu'ajudan a far avançar lo projècte, los anonciaires qu'ajudan a finançar e las institucions.
Merceja los que sostenon cada annada lo Jornalet com la Generalitat de Catalonha e Convergéncia Occitana sense oblidar plan segur las contribucions individualas (los dons), los sòcis de l'Associacion de Drech Catalan (ADÒC) e l'associacion Los Amics de Jornalet. Se volètz ajudar al Jornalet, es aicí : jornalet.com/socis
Dempuèi junh de 2017, lo capredactor del Jornalet, Ferriòl Macip, trabalha amb La Setmana a cada novèl numerò.


text:
En partit disputat aguest dissabte, er equip dera U.E. Bossòst, joguèc aguesta eliminatòria de Copa de França dauant er equip de Cazeres de Division Honneur Regional, 3 categories mès que nosatis. Era U.E.B. hèc un bon partit e estèc jogant de tu a tu un equip fòrça superior. Eth nòste portèr Carrasco siguèc un des destacats der equip, mès cau díder que tot er equip estèc a u nau niveu. Ena prumèra part, joc sense guaire oportunitats; nosati reclamarem ua queijuda d'Ignasi; tamben patirem era lesion de Polilla, e quan casi arrivauem tant eth 0-0 ath descans, ena darrera minuta eth jogador deth Cazeres Milan, realitzèc un bon control e xutèc entà marcar eth 0-1. Açò non anèc ben ath equip. Ena dusaua part, sabíem que serie dificil auantar era derrota minima, mès eth equip se repleguèc fòrça ben. Aurem ua bona jogada entà empatar mès eth xut d'Adrian anèc entà dehòra per ben poc. Tambén en ua jogada iauèc ua clara posada a Ignasi laguens der area que se quedèc sense fiular arren. Ena darrera minuta deth partit Couzinet d'un fort xut marcaue eth 0-2. Ath finau clasificacion merescuda deth Cazeres més nosati quederem fòrça contents ja que estèrem aquieu tot eth partit.
Era plòplèu dimenjada comence eth campionat, jogam eth dimenge 7 de seteme en Bossòst dauant Labarthe-Inard.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst 0 . U.S. Cazeres 2
U.E. Bossòst: Carrasco, Eric, Marc, Viló, Felipe, Filloy, Alex (60' Adrian), Ignasi, Polilla (35' Ariel), Tito.
Trainer: Jordi
U.S. Cazeres: Mepor, Gareau, Dega, Latapie, Garcia, Fonbonne, Sansus (47' Fabre), Couzinet, Milan, Grispan, Campo (80' Chauvet).
Trainer: Brun Gregory
Arbitre: Desprats Serge.
Liniers: Magne Bertrand, Tintelin Laurent.
Tarjeta auriòla: Adrian (75').
Tarjeta vermelha:


text:
Dimars, 21 de junh de 2016, 03h00 Espòrt
A 39 ans, Tyrone Pau daissa la pelena aprèp una darrièra partida amicala a Carcassona, aqueste dissabte 18 de junh
Aquí una polida setmana de XIII que s’anóncia amb lo segond Estats d’Origina en Austràlia aqueste dimècres e los quarts de finala de la Cup per la dimenjada. Mas, en primièr, dedicarem aquesta cronica a la memòria de Jo Cox, la deputada anglesa assassinada del costat de Leeds e que fasiá partida del grop d’elegits que sostenon la Liga de Rugbi a Westminster.
En esperant los quarts de Cup
Los Dragons èran partits a Warrington amb una esquipa jove e unes jogaires qu’èran pas a lor plaça costumièra: Casty en segonda linha, Richards al centre. La partida se joguèt sus unes detalhs e la victòria causiguèt lo camp anglés: 20-18. Es pecat pels dos punts de la victòria, mas es la confirmacion de la dinamica catalana.
Dijòus, Wigan ganhèt una partida tristoneta (aquò arriba!) a Widnes: 7-0. Divendres, Leeds anèt ganhar 32-6 a Wakefield, Saint Helens dominèt Hull KR, 48-16, e un tombat de Brough balhèt la victòria a Huddersfield cò de Salford, 31-30 http://www.rugby-league.com/superleague/match_report/12307 . Dimenge, manquèron de tustaires a Castleford per batre lo cap de fila Hull FC, 22-24, amb quatre transformacions mancadas!
E ara, plaça als quarts de Cup! Los Dracs devon afrontar un talhon: Hull FC e sus la pelena dels caps de fila, aqueste dissabte en debuta de vèspre (14h30, ora occitana).
Son tanben al programa: Huddersfield-Wakefield, dijòus; Warrington-Widnes, divendres; Wigan-Castleford, dissabte en fin de vèspre. De notar que Be In Sports retransmetrà las quatre partidas en dirècte.
Tolosa cartona
En Liga Una, novèla victòria bèla del Tolosa Olimpic aqueste dissabte a Blanhac: 84-6 fàcia a Keighley e la perseguida de l’espròva en cap de fila a quatre jornadas de la fin de la primièra fasa.
Un dimècres a Brisbane
Aqueste dimècres a Brisbane se debanarà lo segond afrontament dels Estats d’Origina, amb doas esquipas qu’an solament una modificacion dins la composicion. Queensland voldrà confirmar sa victòria (6-4) de fa tres setmanas e ganhar la tièra 2016, mas cal pas comptar amb la Nòva Galas del Sud per se daissar faire (a miègjorn, sus Be In Sport 3).
En campionat, unas esquipas an un torn de pausa e d’autras jògan sens los seleccionats pel rescontre de Brisbane. Atal, lo cap de fila Melbourne pèrd cò dels Dragons de Sant Jòrdi 20-10. Los Lapinons coneisson una novèla desfaita fàcia a Paramatta, 12-30, e los NZ-Combatents baton los Poletons, 12-10, mercé a tres penalitats d’Isaac Luke.
D’aquel temps...
D’aquel temps, a Carcassona, dissabte de vèspre, una partida amicala ramosèt totes los amics del pilar Tyrone Pau que plega lo malhòt a 39 ans, aprèp aver portat las colors de Limós e de Carcassona. Un grand moment festiu e esportiu, jol signe de l’amistat.
La campanha electorala bat son plen abans las eleccions del 2 de julh a la direccion de la Federacion. La lista alternativa XIII-Units de Marc Palanques multiplica los acamps informatius al prèp dels comitats per presentar sos projèctes novators. Coneis un bon acuèlh, mas i a pas de sondatges per balhar d’indicas sus un vòte important pel devenir del XIII en cò nòstre.
Alan Roch


text:
Mikhaïl Gorbachov
Mikhaïl Serguéievitx Gorbatxov (en rus: Mиxaи́л CepréeBич ГopбaчëB, AFI: [gərbəˈtɕof]) (Privólnoie, Russia, URSS, 2 de març de 1931 - ) es un òme politic sovietic qu' exercèt coma secretari general del Partit Comunista de l'Union Sovietica entre 1985 e 1989, e coma president executiu de l'Union Sovietica entre 1989 e 1991.
Resolgudament reformator, Gorbachov inicièt las reformas del modèl comunista sovietic conegudas coma glasnost e perestroika, cap a una liberalizacion economica, culturala e politica. Sa politica exteriora menèt a la fin de la guèrra Freja e per aquò, en 1990 foguèt guerdonat per lo Prèmi Nobel de la Patz.


text:
Cellula dab un Centre Organizator deus Microtubuls (13) e lo son diplosòm de centriols en forma de barricas
Los centriòls que son duas estructuras cellularas en forma de barrica e qui's troban au mitan deu Center Organizator deus Microtubuls o C.O.M. Lo Centre Organizator deus Microtubuls qu'ei un organet cellular d'on vaden (o, meilèu, e's forman e gessen) los microtubuls (formadas dab 13 protofilaments de proteïnas aperadas tubulinas), estructuras deu citoesqueleta (l'esqueleta de la cellula) e qui son implicat dens los procès cellulars qui domandan movements (com la division cellulara o lo carrejament de vesiculas). Cada "barrica" de centriòl qu'ei formada per 9 triplets de microtubuls qui forman un ceucle.
Migracion deus cromosòmas
durant l'anafasa de la mitòsi
(la division cellulara) mercès aus microtubuls
gessits deus centriòls deus centrosòms
Los microtubuls de cada triplet que son designat com A, B e C. Sol lo A (lo mei pròche deu dehens deu centriòl, qui ei compausat de 13 protofilaments) qu'ei sancer mentre qui lo B (qui partaja 3 protofilament dab A) e lo C (lo mei externe, qui partage 3 protofilament dab B) e son imcomplets. Los triplets que's ligan enter eth mercés a ua proteïna aperada nectina.
Lo Centre Organizator deus Mircotubuls que's presenta compausat d'un diplosoma (un pareu de centriòls) e entornejat peu materiau pericentriolar.


text:
La Bourdinière-Saint-Loup
La Bourdinière-Saint-Loup es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 24 de novembre 1972 : Boisvillette absorbeix Sant-Lop e pren lo nom de la Bourdinière-Sant-Lop. Sant-Lop i aviá totun una populacion mai importanta #qu'aquela de la municipalitat de Boisvillette.
- 24 novembre 1972 : Boisvillette absorbe Saint-Loup et prend le nom de La Bourdinière-Saint-Loup. Saint-Loup avait pourtant une population plus importante que celle de la commune de Boisvillette.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Flavina adenina dinucleotid
La flavina adenina dinucleotid o FAD es una molecula compausada per una unitat de riboflavina (vitamina B2), joncha a un pirofosfat (P-P), aqueste jonch a una ribòsa e aquesta joncha a una adenina. En fach, la molecula es en realitat de l'ADP jonch a la riboflavina; o tanben AMP jonch al coenzim FMN.
Bioquimicament, es un coenzim qu'interven coma donaire o acceptaire d'electrons e protons (poder reductor) dins de reaccions metabolicas redox; son estat oxidat s'apela FAD, e dins estat redusit FADH2, doncas qu'a acceptat dos atòms d'idrogèn (cadun format d'un electron e un proton).


text:
Siti arqueologic en Occitan
A 4 kms de Galhac, lo vilatge de Montans es conegut per sa produccion de ceramica de Gàllia romana, coma lo mostran un molon de tròces arqueologics descuberts dempuèi lo sègle XIX. L'"Archeosite", espaci d'expausicion que fa partida de la comunitat de comunas "Tarn et Dadou", prepausa un viatje dins lo temps per descubrir la vida cotidiana dels oliers gallò-romans amb objectes arqueologics e reconstruccions de talha reala.
Actividats per los de 4-6 ans, 7-12 ans, adultes e gojats, se prepausan pendent tota l'annada, amb reservacion (informacion 05 63 57 59 16 o archeosite@ted.fr (ligam que manda « e-mail »)). L'"Archeosite" participa tamben dins d'eveniments nacionals: Jornadas Europencas del Patrimòni, Festival de la Ciéncia, Jorns de l'Arqueología ... (Entrada liura e eveniments específics) e organiza una setmana de reconstruccions romanas en abrial.
Oraris de dubertura :
Estiu (del 1er d'abril duscas al 31 d'octobre), orari : del diluns al divendres de 9 oras a 12 e de 14 a 18, mès fins de setmana e festius de 14 a 18 Ivern (del 1er de novembre duscas al 31 de març), orari: del diluns al divendres 9-12 e 13-17, mès tampat per las fines de setmana, e dubert de 14 a 18 pendent los jorns de festas. Tampat lo 1er de mai e una setmana pendent las vacanças de Nadal.
TARIFAS
Entrada generala : 4,00 €
Tarifa redusida (<25 ans, caumaires, beneficiaris de la renta mínima, invalids, agropament libre de 10 personas en visita): 2,80 €
Entrada a gratis: mens de 6 ans, los jornalistas amb la presentacion d’una carta de premsa, estudiants d’istòria, istòria del art e arqueología amb la presentacion de la carta d’estudiant, personals d’oficinas del torísme, mestres o acompanhants qu’an reservat dins una virada de su grop dins l’annada.


text:
Bijeccion
En matematicas, una bijeccion o aplicacion bijectiva es una aplicacion qu'es au còp injectiva e subrejectiva.
En lengatge informau, una bijeccion d'un ensemble vèrs un autre es una correspondéncia a cha dos entre leis elements dau premier ensemble e aquelei dau segond, sens omission ni repeticion. Per exemple, lo pastre que fasiá una òsca sus un baston per cada bèstia de son aver establissiá (segon lo lengatge modèrne) una bijeccion entre l'ensemble deis òscas e l'ensemble de sei bèstias. Se vei donc que quand lei dos ensembles son finits, l'existéncia d'una bijeccion d'un vèrs l'autre equivau a l'egalitat dei nombres d'elements dei dos ensembles. En teoria deis ensembles, se generaliza ansin la nocion de nombre cardinau : se ditz que dos ensembles (finits o non) an lo meteis cardinau s'existís una bijeccion d'un vèrs l'autre (vejatz equipoténcia).
Somari
Definicions e premierei proprietats[modificar | modificar la font]
Nocion de bijeccion[modificar | modificar la font]
Estent dos ensembles X e Y, una aplicacion f : X → Y es dicha bijectiva se e solament se :
(l'unicitat de x per tot element y exprimís l'injectivitat de f, e l'existéncia de x exprimís la subrejectivitat)
Bijeccion recipròca[modificar | modificar la font]
Estent una bijeccion f : X → Y, l'aplicacion de Y vèrs X qu'en tot element y de Y associa l'element unic x de X tau que f(x) = y es sonada (aplicacion) recipròca de la bijeccion f ; es notada .
Per definicion de l'aplicacion recipròca, per tot pareu (x, y) constituit d'un element x de X e d'un element y de Y :
Se'n dedutz aisadament que :
- l'aplicacion recipròca es una bijeccion ; es sonada bijeccion recipròca de f ;
- la recipròca de es f ; autrament dich : ;
Illustracion elementària[modificar | modificar la font]
Una ostalariá deu aculhir un grop de toristas. A priori, i a mai d'un biais de repartir lei toristas dins lei cambras ; se pòt representar cada reparticion per una aplicacion de l'ensemble dei toristas vèrs l'ensemble dei cambras (en cada torista es associada una cambra).
- Lei toristas desiran d'aver cadun una cambra individuala, çò qu'equivau a l'injectivitat de l'aplicacion. Es possible que se lo nombre de toristas passa pas lo nombre de cambras.
- L'ostalier desira que cada cambra siá ocupada, çò qu'equivau a la subrejectivitat de l'aplicacion. Es possible que se lo nombre de cambras passa pas lo nombre de toristas.
- Aquelei desiderata son compatibles unicament se lo nombre de toristas es egau au nombre de cambras. En aqueu cas, serà possible de repartir lei toristas de tau biais que n'i ague un (e pas mai) dins cada cambra : l'aplicacion serà alora au còp injectiva e subrejectiva, çò es bijectiva.
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- Per tot ensemble X, l'aplicacion identica de X es bijectiva, e es sa recipròca pròpria :
- L'aplicacion definida per f(x) = 2x + 1 es bijectiva. D'efècte, per tot nombre reau y, existís una solucion reala unica x de l’eqüacion y = 2 x + 1, es a saber x = (y − 1) / 2 ; per ansin, la recipròca es :
- .
- L'aplicacion definida per g(x) = x2 es pas bijectiva, per doas rasons diferentas (que caduna d'elei sufís):
- La premiera es que (per exemple) g(1) = 1 = g(−1), donc g es pas injectiva;
- La segonda es que (per exemple) existís ges de reau x tau que x2 = −1, donc g es pas subrejectiva ni mai.
- L'aplicacion definida per h(x) = x2 es bijectiva : per tot reau positiu y, se pòt trobar exactament una solucion reala positiva x de l’eqüacion y = x2, es a saber ; la recipròca es :
- .
- La foncion exponenciala es bijectiva ; sa recipròca es la foncion logaritme neperian .
Proprietats[modificar | modificar la font]
Caracterizacion dei bijeccions[modificar | modificar la font]
Una aplicacion f : X → Y es bijectiva se e solament s’existís una aplicacion g : Y → X tala que siá l’aplicacion identica de X e siá l’aplicacion identica de Y. En aqueu cas, l'aplicacion g es unica : es la recipròca de f.
Compausada de doas bijeccions[modificar | modificar la font]
Se f : X → Y e g : Y → Z son d'aplicacions bijectivas, alora l'aplicacion compausada g o f : X → Z es bijectiva. De mai :
Bijeccions e cardinaus[modificar | modificar la font]
- S'existís una aplicacion bijectiva f : X → Y, alora X e Y an aitant d'elements, au sens dei nombres cardinaus.
- S'existís una aplicacion injectiva i : X → Y, e una aplicacion injectiva j : Y → X, alora existís una aplicacion bijectiva f : X → Y. Es lo teorèma de Cantor-Bernstein.
- Se X e Y son d'ensembles finits qu'an lo meteis nombre d'elements, alora per tota aplicacion f : X → Y, lei proposicions seguentas son equivalentas :
- f es bijectiva
- f es injectiva
- f es subrejectiva
Grop simetric d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Se X es un ensemble, se sòna permutacion de X tota bijeccion X → X. L'ensemble dei permutacions de X se nòta . La composicion deis aplicacions () es una lèi de composicion intèrna subre l'ensemble ; provesit d'aquela operacion intèrna, es un grop dich grop simetric de X.
- Son element neutre es l'aplicacion identica de X
- Tot element f de a per simetric la bijeccion recipròca


text:
Dissabte, 9.9.2017 03h00
Es un fenomèn pron constatat, coma la familha Bolomier anats en Lorrena per desvelopar lo comèrci de las aigas de Vittel, la familha Polenc a París dins la quimia.
Mas es un fenomèn que, d’un biais susprenent, i serà totjorn ligat una occitanitat d’un biais o de l’autre.
A l’origina los Riòm son de ferblanquiers originaris d’Alba Pèira e Bredòm, en Alvèrnhe. La familha se’n anèt viure en Espanha. Après un temps, se’n anèron en Bretanha, a Nantas.
Es alora qu’un membre de la familha, Joseph Benoit Santiago s’illustra en 1839. Amb lo paire crean la societat “Riòm paire e filh [Riom père et fils]” que fabrica de bóstias de conservacion alimentària per los conservaires nanteses. Se marièt a Liverpol e aguèron un enfant, Alfrèd Riòm, que repilhèt la seguia dals afars comercials. Es tanben un òme politic, en 1892 es elegit cònsol de Nantas e fach cavalier de la Legion d’onor.
La municipalitat de Riòm aguèt una gestion non repressiva dal temps de manifestacions obrieras e mai, a favorizat la creacion de la Borsa dal travalh. Pi, lancèt de grands projècts urbanistics e sanitaris.
A la creacion de la nòva usina Riòm entorn de 1870, lo ligam entre la familha Riòm e lor país d’origina es encara viu. Al país, en Cantal, se parla d’aquels qu’an capitat (autra part per malastre). Es alora que de cantalons van trabalhar dins las sieus usinas. Entre elos, un va devenir celèbre. Arsèni Saupiquet naissut en 1849 e originari de Jussac, parte a Nantas amb la familha e al final va ocupar lo pòste de Director de la nòva usina. A emparat (aprés) lo mestier e va decidir de devenir independent.
En 1877, Arsèni Saupiquet va crear la sieu pròpria conservaria especializaia dins la sardina. Fonciona talament ben qu’en 1891 deven la societat anonima de conservas amb la marca “Saupiquet” que conoissèm sempre aüra.
Per malastre, entre 1987 e 2010, l’entrepresa passèt de 10 a un solet site de produccion, a Kemper en Bretanha.
Un salpiquet seria un produch que foguèt salpicat? Per anecdòta, en occitan, salpicar o saupicar, que segurament lo patronim Saupiquet n’es deribat, desinha lo fach de metre de sal sus un aliment (per lo conservar o lo condir).
Contrariament a la marca Riòm, la marca Saupiquet existe sempre, e lo percors d’aquesta familha es testimòni d’entrepreneires occitans, a la conquista economica de França e dal monde.
#2 A pas d'amma l'argent. Es bòn sirvent mès michant mèstre. Una part dals umans fonciona coma aquò : sus l'enterès, non pas la sobrevida, mès l'enterès, lo profièch. La desmesura de l'ego (per mai d'una rason sicologica trovent lur origina dinc lo passat de la persona) e lo voide esperituau ne'n son las encausas majas. Poguèsson aumens préner consciença un jorn d'aquel desviament...
#2 A pas d'amma l'argent. Es bòn sirvent mès michant mèstre. Una part dals umans fonciona coma aquò : sus l'enterès, non pas la sobrevida, mès l'enterès, lo profièch. La desmesura de l'ego (per mai d'una rason sicologica trovent lur origina dinc lo passat de la persona) e lo voide esperituau ne'n son las encausas majas. Poguèsson aumens préner consciença un jorn d'aquel desviament...
#1 "La borgesia cerca l'espaci lo pus larg possible per far d'afars e capitar, e adòpta la lenga adaptada"
Vesèm lo mèsma procès amb l'englès qu'es vengut la lenga de las classas dirigentas. Totis los enfants de las elèitas son mandats far d'estudis dins d'universitats prestigiosas d'Englatèrra o d'America. Emai a HEC o Dauphine los corses d'economia son ara en englès ! Ièr lo latin o lo francès, uèi l'englès, tot fa ventre per las classas nautas qu'an lo poder. E vos o-fan saupre... Legir la seguida
Occitans e economia, d'articles illustratius de la mobilitat dels capitalistas occitans en França.
Lo francés, lenga veïcular a format un espaci economic pus larg que l'espaci occitanofòne dels parlars vernaculars.
La borgesia cerca l'espaci lo pus larg possible per far d'afars e capitar, e adòpta la lenga adaptada.
Aquò val tanben per la borgesia occitana qu'e s'es dissoluda dins la França e lo francés.
La borgesia es sempre imitada per las autras siscas socialas.
Perqué los occitans... Legir la seguida


text:
AutoIt
Presentacion[modificar | modificar la font]
Autoit es un lengatge de script permetent una automatizacion sota lo sistèma operatiu Microsoft Windows gràcias a l'ajuda de simulacions de mandadís de claus, de movements de rata e de contraròtle d'interfàcia grafica (GUI).
Aquel lengatge foguèt creat per Jonathan Bennet e èra destinat principalament dins sei versions precedentas a la 3 a dei macros; pasmens ambé la version actuala (3+) la creacion d'un environament grafic es possibla, sens oblidar leis accions ambé d'autrei lengatges de programacion coma lo VBScript o encara dei Component Object Model, dei foncions DLL.
Exemple de script[modificar | modificar la font]
; Afichatge de plusors boitas de dialòg MsgBox(4096,"Titól", "Messatge") MsgBox(0 + 32, "Titól 2", "Messatge 2") ; senhau d'aise e boton OK sus la boita de dialòg MsgBox(4 + 64, "Titól 3", "Messatge 3") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg MsgBox(68, "Titól 4", "Messatge 4") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg
Liames[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficiau


text:
06/03/2013
Questa setmana sur "Meitat chen, Meitat pòrc"...
Joan-Pau Verdier nos informa que lo convidat de l'emission dau diumenc 10 de març sera
Philippe Corbière ,
de la novela botica Adishatz que ven nonmas de drubir a Perigüers ...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
18:59 Publié dans Actualitats, Musica e chançon, Promòven la lenga occitana | Tags : joan-pau verdier, martial peyrouny, meitat-chen meitat-pòrc, adishatz périgueux | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
98
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 98 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Nerva. Trajan i succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Rediccion negociada dau cap qitang Mitang qu'èra en revòuta dempuei 92 au mens. Aquò permetèt de pacificar lei Qiangs d'un biais provisòri (car Mitang se revoutèt tornarmai dos ans pus tard).


text:
Tópac Amaro
Tópac Amaro (? - Cusco, 24 de setembre de 1572) foguèt lo darrièr sobeiran indigèna modèrne de l'Empèri Inca de Peró. Lo filh de Manco Inca Iopanqui (conegut tanben coma Manco Capac II), venguèt prèire e gardacòs de son paire.
Somari
Aquesicion[modificar | modificar la font]
Après que son frairastre, l'Emperaire inca (Titu_Cusi_Iopanqui), moriguèsse en 1570, Tópac Amaro assumiguèt lo títol imperial. Los incas cresián que los capelans espanhòls que son frairastre se vegèsse forçat a admetre en Vilcabamba l'avián enverinat. Foguèron capturats e executats e las frontièras que los espanhòls avián ocupat de Peró èran tampadas. En aqueles temps los espanhòls encara sabián pas la mòrt de l'anterior Sapa Inca e avián mandat de rotina dos ambaissadors per tal de contunhar las negociacions en cors. Foguèron tuats totes dos a la frontièra per un capitani inca.
En usar la justificacion que los incas avián "roto la inviolable ley de todas las naciones del mundo: respeto a los embajadores" lo vicerei novèl, Francisco de Toledo, decidiguèt d'atacar e conquistar Vilcabamba. Declarèt la guèrra lo 14 d'abril de 1572 e en doas setmanas doas pichòtas partidas de soldats espanhòls avián capturat un pont estrategic a la frontièra e dempuèi aquel ponch Toledo poguèt porgir d'armas a son armada.
La guèrra finala amb Espanha[modificar | modificar la font]
Lo primièr de junh lo primièr anfrontament guerrièr comencèt dins la val de Vilcabamba. Los incas ataquèron los primièrs amb fòrça volontat malgrat que foguèssen armats leugièrament. Mai d'un còp ensagèron de levar lo sèti mantengut pels espanhòls e sos aliats nadius pasmens cada còp èran obligats de se retirar. Lo 23 de junh lo fòrt de Huayna Pucará se rendèt victima de l'artilharíá espanhòla. L'armada inca, que se retirava, decidiguèt d'abandonar sa darrièra vila e de se dirigir cap a la selva per se regropar. Lo 24 de junh los espanhòls dintrèron dins Vilcabamba, la trobèron desèrta e lo Sapa Inca èra partit. La vila foguèt desbastida del tot.
Tópac Amaro se n'èra anat lo jorn abans amb un grop d'aperaquí 100 personas e se dirigiguèt a l'oèst, dins los bosques de las tèrras bassas. Lo grop, que compreniá sos generals e los membres de sa familha, s'èra devesit en còlas pichonetas per tal d'evitar d'èsser capturats.
Tres grops de soldats espanhòls los secutèron. Un d'eles capturèt l'esposa e lo filh de Tuti Cusi. Lo segond tornèt amb de presonièrs militars e amb d'aur, d'argent e d'autras gemmas preciosas. Lo tresen tornèt amb los dos fraires de Tópac Amaro, d'autres parents e sos generals. Lo Sapa Inca e son comandant contunhèron d'èsser liures.
La fugida de Vilcabamba[modificar | modificar la font]
Puèi un grop de quaranta soldats causits personalament sortiguèron en persecución de estos. Seguiguèron lo riu de Masahuay pendent 170 milas, on trapèron un depaus Inca amb fòrça aur e vaissèla. Los espanhòls capturèron un grop d'indians chonco e los obliguèron de dire çò qu'avián vist, e s'avián vist lo Sapa Inca. Aqueles informèron qu'èra anat riu aval, en bote, cap a un endrech sonat Momorí. Los espanhòls construiguèron aprèp cinc balsas e continuèron la persecucion.
A Momorí descobriguèron que Tópac Amaro s'èra escapat per la tèrra. Contunhèron amb l'ajuda dels Indians Mamarí, que informèron del camin qu'avián pres los Incas e indiquèron que Tópac èra alentit per encausa de sa femna qu'èra a mand de far nàisser son filh. Aprèp una caminada de 50 milas vegèron una fogal a l'entorn de nòu oras de la nuèch. Trobèron lo Sapa Inca Tópac Amaro e sa femna que se caufavan l'un l'autre. Los assegurèron que pas cap de mal lor seriá fait e securizèron sa reddicion. Tópac Amaro foguèt arrestat.
Los captius foguèron menats puèi a las roinas de Vilcabamba e amassa dintrèron dins Cuzco lo 21 de setembre. Los venceires desclapèron tanben los restes momificats de Manco Cápac e Titu Cusí e una estatua d'aur de Punchao, una representacion del linhatge Inca que conteniá los restes mortals dels còrs dels Incas defuntats. Aqueles objèctes sacrats foguèron puèi destruches.
Execucion[modificar | modificar la font]
Se faguèt mai d'un ensag per convertir Tópac Amaro al cristianisme pasmens, se pensa que, aqueles ensages foguèron rechazados per un òme qu'èra preparat per acceptar sa fe. Los cinc incas capturats recebèron un jutjament somari ont res foguèt pas dit per sa defensa e foguèron condemnats a la pendeson . D'unes que moriguèron de las severas torturas que recebèron foguèron pasmens tanben penjats.
Lo jutjament del Sapa Inca comencèt un parelh de jorns mai tard. Tópac Amaro foguèt condamnat per l'assasinat dels prèires a Vilcabamba, del qual èra probablament innocent. Foguèt condemnat a la decapitacion. Foguèt reportat per mai d'una fonts que de nombroses clèrgues, convençuts de l'innocéncia de Tópac Amaro, supliquèron de genolhons que l'Inca foguèsse mandat cap a Espanha per un jutjament en luòga d'èsser executat.
Un testimòni ocular del jorn lo remembrava montant una muòla amb las mans ligadas dins son esquina e una còrda a l'entorn de son còl. D'autres testimònis diguèron que i aviá de grandas massas de personas e que lo Sapa Inca èra enrodat de centenats de gardas armats amb de lanças. De cara a la catedrala principala sus la plaça centrala de Cuzco una poténcia èra estat erigit. Se reportèron entre 10 000 e 15 000 testimònis presents.
Tópac Amaro montèt sus la poténcia acompanhat pel avesque de Cusco. Mentre qu'èra a montar, se ditz per los quites testimònis qu'"una multitud d'indians, qu'emplenavan completament lo plan, vegèron lo lamentable espectacle [e sabián] que son senhor e Inca anava morir, eissordèron lo cèl, lo fasent ressondir amb sos plors e lamentacions." (Murúa 271)
Coma es reportat per Baltasar de Ocampa e Friar Gabriel de Oviedo, Prior dels dominicans a Cuzco, amb testimònis oculars, lo Sapa Inca auborèt sa man per far taisar la multitud, e sas darrièras paraulas foguèron;
"Ccollanan Pachacamac ricuy auccacunac yahuarniy hichascancuta."
"Maire Tèrra, testimònia coma mos enemics escampan ma sang."
Descendents[modificar | modificar la font]
Cerca de quaranta ans aprèp que la conquista de Peró comencèsse a partir de l'execucion d'Atahualpa, aquò s'acabèt amb l'execucion de son nebot. Lo vice rei d'Espanha amassèt los descendents reials. Mantunas dosenas de personas, incluent lo filh de tres ans de Tópac Amaro, foguèron fòrabandidas a Mexic, Chile, Panamà e d'autres endreches. A d'unes foguèt permés de tornar en cò sieu e lo reirefelen de Tópac, Tópac Amaro II, capitanegèt una rebellion indigèna en 1780 contra la preséncia espanhòla continua en Peró.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tupac Amaru, la vida, los tiempos, y la ejecución del último inca (en anglés)
- Historia del Perú Colonial
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- James Q. Jacobs, Tupac Amaru, The Life, Times, and Execution of the Last Inca
- Cobo, Bernabe, Historia del Nuevo Mundo, bk 12.
- Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y organización de las antiguas posesiones españolas de Ultramar, ed. Angel de Altolaguirre y Duvale and Adolfo Bonilla y San Martin, 25 vols., Madrid, 1885-1932, vol.15. In Hemming.
- García de Castro, Lope, Despatch, Lima, Mar. 6, 1565, Gobernantes del Perú, cartas y papeles, Siglo xvi, Documentos del Archivo de Indias, Colección de Publicaciones Históricas de la Biblioteca del Congreso Argentino, ed. Roberto Levillier, 14 vols., Madrid, 1921-6. In Hemming.
- Guillen Guillen, Edmundo, La Guerra de Reconquista Inka, Histórica épica de como Los Incas lucharon en Defensa de la Soberanía del Perú ó Tawantinsuyu entre 1536 y 1572, Primera edición, impreso en Lima, Perú.
- Hemming, John, The Conquest of the Incas, Harcourt, Brace, Jovanovich, Inc., Nueva York, 1970.
- Markham, Sir Clements, The Incas of Peru, Segunda edición, John Murray, Londres, 1912.
- Métraux, Alfred, The History of the Incas, Traducido del francés por George Ordish, Pantheon Books, Nueva York, 1969.
- Mura, Martín de, Historia General del Perú, Origen y descendencia de los Incas (1590 - 1611), ed. Manuel Ballesteros-Gaibrois, 2 vols., Madrid, 1962, 1964. In Hemming.
- Ocampa, Baltasar de, Descripción de la Provincia de Sant Francisco de la Vitoria de Vilcapampa (1610). Trad, C. R. Markham, The Hakluyt Society, Second Series, vol. 22, 1907. In Hemming.
- Sender, Ramón J. Túpac Amaru
- Salazar, Antonio Bautista de, Relación sobre el periodo del gobierno de los Virreyes Don Francisco de Toledo y Don García Hurtado de Mendoza (1596), Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y colonización de las posesiones españolas en América y Oceanía sacadas en su mayor parte de Real Archivo de Indias, 42 vols., Madrid, 1864-84. In Hemming.
- Titu Cusi Yupanqui, Inca Diego del Castro, Relación de la conquista del Perú y hechos del Inca Manco II; Colección de libros y documentos referentes a la historia del Perú, ed. Carlos A. Romero and Horacio H. Urteaga, dos series, 22 vols., Lima, 1916-35. In Hemming.
- Valladolid, 29 April 1549, Colección de documentos para la historia de la formación social de Hispano-América, ed. Richard Konetzke, 4 vols., Madrid, 1953. In Hemming.
- Vargas Ugarte, Ruben, Historia del Perú, Virreinato (1551-1600), Lima, 1949, p. 258.


text:
Walery Wroblewski
Walery Wroblewski (Zoludek (Polonha), 1836 – Ouarville, 1908) foguèt una personalitat de l'insurreccion polonesa de 1863 e de la Comuna de París de 1871.
Oficier de l'insurreccion polonesa de 1863, Walery Wroblewski se batèt vèrs Lubelski fins au mes d'abriu de 1864. Bleçat, s'exilièt adonc en França. Durant lo sètge de París per lei Prussians (1870-1871), prepausèt vanament de crear una legion de combatents polonés. En revenge, après l'insurreccion de Paris lo 18 de març de 1871, venguèt generau de la Comuna. Comandant dei fortificacions entre Ivry e Arcueil, participèt ai batalhas dei fòrts d'Ivry e de Vanves. Pendent la Setmana Saunosa, assaièt de defendre lo quartier de la Butte-aux-Cailles (24-25 de mai de 1871) puei la plaça de la Bastille. S'exilièt a Londres après lei combats e venguèt membre dau Conseu generau de l'Internacionala. Tornèt en França en 1880.
Es enterrat dins lo cementèri dau Père-Lachaise près de la muralha dei Federats.