text:
‘Tenci’ chap d’òbra, ‘tenci’ chap d’òbra. Aquí tot quò que fau ne’n dire per vos la far tirar entau lonja de pas ne’n’ver jà fach la legida.
Veiquí la persentaci’ daus libres, dins l’òrdre daus limeròs, emai ‘quò n’aguesse gaire de sens perque l’istòria es sensa estre la mesma.
Tsubaki – lu nom de la flor daus cameliàs : dins ‘na letra laissada per sa filha, de legir apres sa mòrt, Yukiko, ‘na surviuvanta de la bomba atomica, parla de quauques bocins de quante l’eriá p’ita puei goiata chas sos pairs, de’n prumier dins Tōkyō, puei a Nagasaki.
‘La torna boirar los afars de la vita d’una familha trabalhada per las mentidas dau pair, ‘quò que la menet a far un murtre.
Hamaguri – cauquilhatge : dos eifants apres jugar dins un jardin de Tōkyō, Yukio mai Yukiko, se fan ‘na promessa de fidelitat e per aquò marcan lurs noms au dedins d’un cauquilhatge. ‘Riba l’adolescença, se tornan trobats a Nagasaki, sens se tornar coneitre ; los sentiments qu’ilhs an l’un per l’autra, quò que los manha, lur seriá bandit ?
Tsubame – ironda : Quante i aguet lu tremolament de terra ne’n 1923, lu qu’esbolhet lu canton dau Kanto ne’n fasent mai de 140 000 mòrts, la goiata de Corea, KIM Yonhi, devenguet per subreviure, KANAZAWA Mariko, coma se l’eriá eissida dau Japon. A la fin de sa vita, veusa, mair d’un filh que fai lu chimiste, grand mair de très pitits eifants, lu misteri de sa naissança li es balhat.
Wasurenagusa – miosotis : apres un prumier maridatge mancat, TAKAHASHI Kenji descruba qu’eu es sterile. Aclapat, eu daissa la meijon de la familha. N’i en a pus que per sa nuriça, Sono. Un jorn eu fai la coneissança de Mariko, que viu sola mai son filh Yukio. Ne’n tomba amorós, la marida contre l’eivis de sos pairs.
Quarante six ans apres, retraitat e aflacat, eu charcha las traças de la Sono. Quante eu troba sa tomba sus laquala es marcat lu nom de la flor de la Senta Vierja, Wasurenagusa, entau fasent, eu compren las originas de sa naissança e lu malur de sos pairs.
ven d’aqueu siti (>fr) consacrat a la legida d’òbras japonesa, lu liam ubra la paja de l’autrizt.
Hotaru – luchachambra : a la sason daus verms lusents, las luchachambras, Tsubaki passa veire sa granda TAKAHASHI Mariko. ‘La es luenh de pensar que ‘quela-quí vai i balhar lu secret que minja sa vita desempuei cinquanta ans alora que ‘la poguet jamai ò dire a son òme. Estudianta, Tsubaki apren tras ‘quela confeci’las leis cruelas de la vita : l’einuscença e la simplessa de las jòunas filhas son mai d’una vetz abusadas per daus òmes de poder e d’eisperiença, entau fasent, lur destinat se’n troba per jamai desboirada.
SHIMAZAKI Aki es nascuda au Japon mas ‘la viu a Montreal desempuei ‘na desena d’ans. ‘La ganhet daus pretz per doas pertidas d’aquela pentalogia.
« Lu pes daus secrets » es un raconte que nos pòrta dins lu Japon imperiau, lu de las annadas 1920 d’aici lu Japon moderne, lu de las annadas 2000. Es l’istòria de gent faça a la destinat, de la gent que fan beucòp per viuvre faça a la vita, maugrat que las istòrias non barradas, non eisplicadas, sus laqualas es pausat un barradon lord, aquelas istòrias semblan tornar eissir, d’una generaci’ l’autra.
- La paja chas Actes Sud (>fr)


c: text/html

text:
- RECHERCHER
- Vous recherchez un commerce, un service, un restaurant .....
Bienvenue sur le portail de la ville de Dompierre sur besbre. Dompierre-sur-Besbre est une ville de France, située dans le département Allier (région Auvergne). Dompierre appartient à la Communauté de Communes VAL DE BESBRE – SOLOGNE BOURBONNAISE regroupant aussi ( Diou, Dompierre-sur-Besbre, Monétay-sur-Loire, Pierrefitte-sur-Loire, Saligny-sur-Roudon, Saint-Pourçain-sur-Besbre et Vaumas, Châtelperron, Chavroches, Jaligny-sur-Besbre, Liernolles, Saint-Léon et Thionne, Mercy et Saint-Voir et Beaulon.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ames (Pas de Calais)
Ames (Pas de Calais) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ames Se'n situa a 5 km de lo sieu costat Lillers, 20 km de Béthune,35 km de la siá prefectura Arras. Lo vilatge a situat suls primièrs contreforts de l'Artés. La majoritat de las abitacions del vilatge an situat en la vallée de la Nave #qu'es un afluent de la Clarence, ela-meteis afluent de la Lys. Lo masatge caseriu de la Bellerie a situat sus la amont del riu, lo centre agropat a l'entorn de la glèisa Santa-Pierre a situat mai en aval. Mai a la separacion, près de Ferfay se tròba lo caseriu communément trucada N°3 del nom de la "fosse" #que testifica de l'espleitacion del carbon en la municipalitat al començament del XIXe sègle. Un ancià terril plan demòra d'en un autre luòc en luòc al caseriu dicha de N°3 (del nom del potz N°3 de la companhiá de las minas de Ferfay o de potzes Druon espetat de 1865 a 1929). Un autre terril se situava sus las nautors de la municipalitat en direccion de Auchy al Bòsc aital coma un trauc béant en correspondent a l'ancian potz de mina. Ledit terril I aguèt "rasat" en los ans 1980 e lo potz comblé. La Bellerie es vesina del pòble de Amettes #que n'a separat per la cauçada Brunehaut (anciana via romaine en connectant Arras a Thérouanne).Lo centre del pòble es contigu amb lo caseriu de Liérettes #qu'aperten a la municipalitat de Lieres. Lo pòble i aviá sustot una activitat agricòla: ramaderia bovina en pradas bocagères al fons de la vallée e de culturas céréalières sus las nautors. La populacion a l'entorn en los ans 1950-70 i aviá constituit essencialament d'agricultors e de minèrs. Après un èxode rural important pendent los ans 1960-90, lo pòble a tendéncia d'ara endavant as repeupler per l'arribada de joves cobles désireux de demorar en la campanha e acquéreurs de terrens a bastir de mendre còst. Ames Servís doncas de pòble dortoir pels trabalhadors de pichonas vilas alentour talas #que Lillers, Auchel o d'Arcas (cristalleria). Lo pòble se situa tanben meme a 20 km de Béthune, 42 km de Lens, 72 km de Calava e a 82 km de Lille.
Ames se situe à 5 km de son canton Lillers, 20 km de Béthune,35 km de sa préfecture Arras. Le village est situé sur les premiers contreforts de l'Artois. La majorité des habitations du village sont situées dans la vallée de la Nave qui est un affluent de la Clarence, elle-même affluent de la Lys. Le hameau de la Bellerie est situé sur l'amont de la rivière, le centre groupé autour de l'église Saint-Pierre est situé plus en aval. Plus à l'écart, à proximité de Ferfay se trouve le hameau communément appelé N°3 du nom de la "fosse" qui témoigne de l'exploitation du charbon dans la commune au début du XIXe siècle. Un ancien terril plat demeure d'ailleurs en place au hameau dit de N°3 (du nom du puits N°3 de la compagnie des mines de Ferfay ou puits Druon exploité de 1865 à 1929). Un autre terril se situait sur les hauteurs de la commune en direction de Auchy au Bois ainsi qu'un trou béant correspondant à l'ancien puits de mine. Ledit terril fut "rasé" dans les années 1980 et le puits comblé. La Bellerie est voisine du village d'Amettes dont elle est séparée par la chaussée Brunehaut (ancienne voie romaine reliant Arras à Thérouanne).Le centre du village est contigu avec le hameau de Liérettes qui appartient à la commune de Lieres. Le village avait surtout une activité agricole: élevage bovin dans des prairies bocagères au fond de la vallée et cultures céréalières sur les hauteurs. La population autour dans les années 1950-70 était constitué essentiellement d'agriculteurs et de mineurs. Après un exode rural important pendant les années 1960-90, le village a tendance désormais à se repeupler par l'arrivée de jeunes couples désireux d'habiter à la campagne et acquéreurs de terrains à construire de moindre coût. Ames sert donc de village dortoir pour les travailleurs de petites villes alentour tels que Lillers, Auchel ou Arques (cristallerie). Le village se situe aussi meme à 20 km de Béthune, 42 km de Lens, 72 km de Calais et à 82 km de Lille.


text:
Chocolat
Lo chocolat o chicolate[ref. necessària] es un aliment sucrat produch a partir de la fava de cacau. Aquesta es fermentada, torrada, trissada, fins a formar una pasta de cacau liquid que se'n trai la matèria grassa dicha burre de cacau. Lo chocolat es constituit de la mescla, dins de proporcions cambiadissas, de la pasta de cacau, del burre de cacau e de sucre ; s'i pòt apondre tanben d'espècias, coma la vanilha.
Istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat dels pòbles mesoamericans coma los astècas e los maias, l'utilizavan dins una beguda dicha xocolātl, mot nahuatl que significa «aiga amarganta». Las granas de cacau tenon un gost amargant fòrça prononciat, e an d'èsser fermentadas per tal de desvolopar son aròma.
Lo chocolat s'espandiguèt fòrça mai tard en Euròpa amb la revolucion industriala. Al sègle XXI, es consomat solid (chocolat negre) o liquid amb de lach (chocolat caud) e es present dins nombroses dessèrts, còcas, pastissariás e preparacions culinàrias. Es fòrça presat a l'ocasion de las fèstas de Nadal e de Pascas mai que mai.
Lo chocolat conten d'alcaloïdes coma la teobromina e la fenetilamina, qu'an d'efièches fisiologics sul còs. Existís un ligam entre sa consomacion e los nivèls de serotonina dins lo cervèl.


text:
Guèrra de las Doas Ròsas
La Guèrra dei Doas Ròsas foguèt una guèrra dinastica per lo tròne d'Anglatèrra que se debanèt de 1455 a 1485. Opausèt doas brancas rivalas de l'Ostau de Plantagênet que tenián una ròsa coma emblèma — blanca per l'Ostau de York e roja per l'Ostau de Lancastre — e que donèt son nom au conflicte. La guèrra foguèt devesida entre periòdes de combat e de trèva. S'acabèt per la presa dau poder per Enric Tudor (1485-1509), membre alunchat de l'Ostau de Lancastre, e per l'afebliment dei dos Ostaus.


text:
Rollainville
Rollainville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se legís en una nòta escricha pel Paire Lebonnetier, darrièr curé de Scarpone, #qu'una pèira destinada als apariaments de la glèisa portava una inscripcion latina #que se pòt tradusir per « Rufus Agricola a consagrat aquel temple a la deessa Junon ». Lo toponyme de Rollainville (Rohelendis villa) a testificat dempuèi abans 1124. Rollainville Aperteniá al bailliage de Neufchâteau. Lo costat #que Rollainville n'a fach partida de 1790 a l'an SÒRT #aver per cap de-luòc Removille fins al 25 de decembre de 1792, de contunh Vouxey. Lo pichon costat #èsser alavetz partejat entre aqueles de Neufchâteau e de Châtenois. Un decrèt del 21 de julhet de 1905 a amassat a Rollainville lo territòri de la municipalitat suprimida de Lo Étanche.
- On lit dans une notice écrite par le Père Lebonnetier, dernier curé de Scarpone, qu'une pierre destinée aux réparations de l'église portait une inscription latine qu'on peut traduire par « Rufus Agricola a consacré ce temple à la déesse Junon ».
- Le toponyme de Rollainville (Rohelendis villa) est attesté dès avant 1124. Rollainville appartenait au bailliage de Neufchâteau.
- Le canton dont Rollainville a fait partie de 1790 à l'an IX eut pour chef-lieu Removille jusqu'au 25 décembre 1792, puis Vouxey. Le petit canton fut alors partagé entre ceux de Neufchâteau et de Châtenois.
- Un décret du 21 juillet 1905 a réuni à Rollainville le territoire de la commune supprimée de L'Étanche.


text:
Vocala mejana anteriora non arredondida
La vocala mejana anteriora non arredondida es una vocala que se tròba dins qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨e̞⟩ o ⟨ɛ̝⟩. Son equivalent X-SAMPA es e_o. La màger part das lengas que coneis aqueste sòn, l'emplega sonque coma allofòn de la [e] o de la [ɛ].
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es mejan, valent a dire que la lenga es plaçada entre una vocala barrada e una vocala dobèrta.
- Son punt d'articulacion es anterior, valent a dire que la lenga es tan luònh en avant coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, valent a dire que las labras son pas arredondidas
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, la [e̞] existís sonque coma allofòn de la e.
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
Existís generalament coma allofòn de la [e].


text:
Vercel-Villedieu-le-Camp
Vercel-Villedieu-le-Camp es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitats limitrophes : Chevigney-lès-Vercel, Valdahon, Adam-lès-Vercel
Communes limitrophes : Chevigney-lès-Vercel, Valdahon, Adam-lès-Vercel
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat aiçò èra una commanderie de la Òrdre de Malta, d'en un autre luòc es pas jamai facha mencion de la glèisa mas del temple de la Villedieu. Aquel nom serà encara portat per la glèisa en 1850. Se comportava coma una distincion ordinària e possedissiá de tèrras dins los pòbles dels environs[1]. Mai tard farà partida del fief dels comtes de Neuchâtel. En 1282 Regnaudin e Rolin de Vercel participan a una expedicion a provence amb divèrses membres de las familhas nòblas del comtat de Bourgogne. En 1349 e 1353 Hugues de Vercel a citat cossí bailli de Amont. Pendent las guèrras de la fin de la XVensègle lo vilatge i auriá #èsser incendiada. dins aquel meteis sègle Pierre, senhor de Vercel e de Goux, a #èsser recebut en la confrérie de St-Georges en 1449 aital coma Huguenin de Vercel en 1451 e Louis de Vercel en 1512[2]. En 1475 Jean de Rupt, sens mainats, chevalier, sire de Rupt e de Autricour, conselhièr e chambellan del pòrti de Bourgogne, bailli de Amont, instituait eretièrs Texans de Goux, lo sieu neveu, de la totalitat de los sieus bens e lududes legaue las armas de Rupt[3].
Au Moyen Âge c'était une commanderie de l'Ordre de Malte, d'ailleurs il n'est jamais fait mention de l'église mais du temple de La Villedieu. Ce nom sera encore porté par l'église en 1850. Elle se comportait comme une seigneurie ordinaire et possédait des terres dans les villages des environs[4]. Plus tard elle fera partie du fief des comtes de Neuchâtel. En 1282 Regnaudin et Rolin de Vercel participent à une expédition en provence avec plusieurs membres des familles noble du comté de Bourgogne. En 1349 et 1353 Hugues de Vercel est cité comme bailli d'Amont. Pendant les guerres de la fin du XVensiècle le village aurait été incendiée. Dans ce même siècle Pierre, seigneur de Vercel et de Goux, a été reçu dans la confrérie de St-Georges en 1449 ainsi qu'Huguenin de Vercel en 1451 et Louis de Vercel en 1512[5]. En 1475 Jean de Rupt, sans enfants, chevalier, sire de Rupt et d'Autricour, conseiller et chambellan du duc de Bourgogne, bailli d'Amont, instituait héritier Jean de Goux, son neveu, de la totalité de ses biens et lui léguait les armes de Rupt[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vida e mòrt del paysan
- ↑ Diccionari universal de la noblesa de france
- ↑ 3,0 et 3,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
MEMO1.
- ↑ Vie et mort du paysan
- ↑ Dictionnaire universel de la noblesse de france


text:
Política
Unitat d'Aran-PSC se pronóncie contra eth referendum der 1 d'octobre
Era formacion socialista non vò renonciar ne a Catalonha ne ara rèsta d'Espanha
Unitat d’Aran a emetut un comunicat en qu’afirme qu’era Assemblada de Militants dera formacion politica se mòstre contrari ara celebracion deth referendum catalan deth pròplèu 1 d’octobre. Era formacion socialista argumente que non vòlen renonciar a èster damb Catalonha ne damb Espanha, pr’amor qu’ei çò que vòlen era màger part des aranesi.
Unitat d’Aran vò que se respecte era veu pròpia des aranesi e eth hèt de qu’era Val d’Aran ei considerada coma ua realitat nacionau diferenciada laguens de Catalonha.
Atau madeish, laguens dera formacion i a veus discordants coma era deth baile de Les, Emilio Medan, que se manten en ua linha nacionalista e qu’òc qu’apòste pera celebracion deth referendum.
Unitat d’Aran en generau se mòstre dispausat a deféner er status quo existent, en tot reclamar ara Generalitat de Catalonha que i age ua milhora deth finançament dera Val d’Aran entar exercici des sues competéncies.


text:
CREATIVE COMMONS CORPORATION NON EI UN BURÈU D'AVOCATS E NON PROPORCIONE SERVICIS JURIDICS. ERA DISTRIBUCION D'AGUESTA LICÉNCIA NON CREE CAP DE RELACION AVOCAT-CLIENT. CREATIVE COMMONS BALHE AGUESTA INFORMACION TAU COM EI. CREATIVE COMMONS NON AUFRÍS CAP DE GARANTIA RESPÈCTE ARA INFORMACION FACILITADA, NE ASSUMÍS CAP DE RESPONSABILITAT PES POSSIBLES DAMATGES PRODUSIDI PER USATGE QUE SE'N POGUE HÈR.
Licéncia
ERA ÒBRA O ERA PRESTACION ATAU COM SE DEFINÍS MÈS ENDAUANT, S'AUFRÍS SEGONTES ES TÈRMES D'AGUESTA LICÉNCIA PUBLICA DE CREATIVE COMMONS (D'ARA ENDAUANT CCPL O LICÉNCIA). ERA ÒBRA O ERA PRESTACION EI PROTEGIDA PERA LEI ESPANHÒLA DE PROPRIETAT INTELLECTUAU O QUAUSSEVOLH AUTA NORMA APLICABLA. DEMORE PROÏBIT QUAUSSEVOLH USATGE DERA ÒBRA O DERA PRESTACION DIFERENTA D'AQUERÒ QU'AUTORIZE AGUESTA LICÉNCIA O DISPÒSEN ES LEIS DE PROPRIETAT INTELLECTUAU.
ER EXERCICI DE QUAUSSEVOLH DRET SUS ERA ÒBRA O ERA PRESTACION COMPÒRTE QU'ACCEPTETZ ES LIMITACIONS E OBLIGACIONS D'AGUESTA LICÉNCIA E I CONSENTÍSQUETZ, SENSE PREJUDICI DETH BESONH DE CONSENTIMENT EXPRÈS EN CAS DE VIOLACION PER AUANÇADES SUES CONDICIONS. ETH LICENCIADOR VOS CONCEDÍS ES DRETS CONTENGUTS EN AGUESTA LICÉNCIA, TOSTEMP QUE N'ACCEPTETZ ES CONDICIONS QUE I SON PRESENTES.
1. Definicions.
- Era òbra ei era creacion literària, artistica o scientifica aufrida enes tèrmes d'aguesta licéncia.
- En aguesta licéncia se considère ua prestacion quaussevolh interpretacion, execucion, fonograma, enregistrament audiovisuau, emission o transmission, simpla fotografia o quaussevolh aute objècte protegit pera legislacion de proprietat intellectuau vigenta aplicabla.
- Era aplicacion d'aguesta licéncia a ua colleccion (definida mès endauant) afectarà sonque ara estructura coma forma d'expression dera seleccion o disposicion des contenguts, e non se harà extensiva ad aguesti. En aguest cas era colleccion aurà era consideracion d'òbra a efèctes d'aguesta licéncia.
- Eth titular originari ei:
- En cas d'ua òbra literària, artistica o scientifica, era persona naturau o eth grop de persones que l'a creada.
- En cas d'ua òbra collectiva, era persona que l'edite e la divulgue damb eth sòn nòm, exceptat que i age un pacte contrari.
- En cas d'ua interpretacion o execucion, er actor, cantant, music, o quaussevolh auta persona que represente, cante, liege, recite, interprète o execute de quaussevolh manèra ua òbra.
- En cas d'un fonograma, eth productor fonografic, ei a díder, era persona naturau o juridica jos era iniciativa e responsabilitat dera quau se hè per prumèr viatge ua fixacion exclusivament sonora dera execucion d'ua òbra o d'auti sons.
- En cas d'un enregistrament audiovisuau, eth productor der enregistrament, ei a díder, era persona naturau o juridica qu'age era iniciativa e assumisque era responsabilitat des fixacions d'un plan o ua seqüéncia d'imatges, damb o sense son.
- En cas d'ua emission o ua transmission, era entitat de radiodifusion.
- En cas d'ua simpla fotografia, aquera persona que l'age hèta.
- En cas de d'auti objèctes protegidi pera legislacion dera proprietat intellectuau vigenta, era persona qu'aguesta indique.
- Se consideraràn òbres derivades aqueres òbres creades a compdar der objècte d'aguesta licéncia com, per exemple, es traduccions e adaptacions; es revisions, actualizacions e anotacions; es compendis, resums e extractes; es arranjaments musicaus, e en generau quaussevolh transformacion d'ua òbra literària, artistica o scientifica. Entà aclarir dobtes, s'era òbra consistís en ua composicion musicau o en un enregistrament de sons, era sincronizacion temporau dera òbra damb ua imatge en moviment (synching) serà considerada com ua òbra derivada as efèctes d'aguesta licéncia.
- Auràn era consideracion de colleccions era compilacion d'òbres aliènes, de donades o d'auti elements independents com ara es antologies e es bases de donades que pera seleccion o disposicion des sòns contenguts constituïssen creacions intellectuaus. Era simpla incorporacion d'ua òbra en ua colleccion non darà lòc a ua òbra derivada a efèctes d'aguesta licéncia.
- Eth licenciador ei era persona o era entitat qu'aufrís era òbra o era prestacion subjècta as tèrmes d'aguesta licéncia e que ne concedís es drets d'explotacion conforme ad aquerò que se i dispòse.
- Vos ètz era persona o era entitat qu'exercís es drets concedits mejançant aguesta licéncia e que per auança non a violat es tèrmes d'aguesta licéncia respècte dera òbra o era prestacion, o qu'a recebut un permís exprès deth licenciador entà exercir es drets concedits mejançant aguesta licéncia maugrat ua violacion anteriora.
- Era transformacion d'ua òbra compren era traduccion, era adaptacion e quaussevolh auta modificacion dera quau derive ua òbra diferenta. Era creacion resultanta dera transformacion d'ua òbra aurà era consideracion d'òbra derivada.
- S'enten per reproduccion era fixacion dirècta o indirècta, provisionau o permanenta, per quaussevolh mejan e en quaussevolh forma, de tota era òbra o era prestacion o de part d'era, que ne permete era comunicacion o era obtencion de còpies.
- S'enten per distribucion eth hèt de méter a disposicion deth public er originau o es còpies dera òbra o era prestacion mejançant era venda, eth loguèr, era dèisha o quaussevolh aute sistèma.
- S'enten per comunicacion publica quaussevolh acte mejançant eth quau ua pluralitat de persones, que non apertien ar encastre domestic de qui l'amie a tèrme, pòt auer accès ara òbra o era prestacion sense que se les age hèt ua distribucion per auança d'exemplars. Se considère comunicacion publica eth hèt de méter era òbra o era prestacion a disposicion deth public per procediments electronics damb hiu o sense hiu de manèra que quaussevolh persona pogue accedir-i des d'a on volgue e quan volgue.
- Era explotacion dera òbra o era prestacion compren era reproduccion, era distribucion, era comunicacion publica e, en sòn cas, era transformacion.
- Es elements dera licéncia son es caracteristiques principaus dera licéncia segontes era seleccion hèta peth licenciador e indicades en títol d'aguesta licéncia: Reconeishement, CompartirEgau.
- Ua licéncia equivalenta ei:
- Ua version posteriora d'aguesta licéncia de Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia.
- Era madeisha version o ua version posteriora d'aguesta licéncia de quaussevolh auta jurisdiccion reconeishuda per Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia (per exemple: Reconeishement-CompartirEgau 3.0 Japon).
- Era madeisha version o ua version posteriora dera licéncia de Creative Commons non adaptada a cap jurisdiccion (Unported) damb es madeishi elements dera licéncia.
- Ua des licéncies compatibles qu'apareish en https://creativecommons.org/compatiblelicenses e qu'a estat aprovada per Creative Commons coma essenciaument equivalenta d'aguesta licéncia perque, coma minim:
- Conten tèrmes damb eth madeish prepaus, eth madeish significat e eth madeish efècte qu'es elements d'aguesta licéncia.
- Permet explicitament qu’es òbres derivades d’òbres subjèctes ad aquera poguen èster distribuïdes mejançant aguesta licéncia, era licéncia de Creative Commons non adaptada a cap jurisdiccion (Unported) o ua licéncia de quaussevolh auta jurisdiccion reconeishuda per Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia.
2. Limits des drets. Non i a arren en aguesta licéncia que pretene redusir o restringir quaussevolh des limits legaus des drets exclusius deth titular des drets de proprietat intellectuau cossent damb era Lei de proprietat intellectuau o quinsevolh auta normativa aplicabla, ja siguen drets derivadi d'usatges legitims —com ara era còpia privada o era citacion— ja siguen d'autes limitacions —com era que resulte dera prumèra venda d'exemplars (acabament).
3. Concession de licéncia. Conforme as condicions d'aguesta licéncia, eth licenciador concedís, peth tèrme de proteccion des drets de proprietat intellectuau e a títol gratuït, ua licéncia d'encastre mondiau non exclusiva qu'includís es drets següents:
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament era òbra o era prestacion.
- Dret d'incorporar era òbra o era prestacion en ua o mès colleccions.
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament era òbra o era prestacion licitament incorporada en ua colleccion.
- Dret de transformar era òbra tà crear-ne ua òbra derivada tostemp que se i includisque ua indicacion dera transformacion o modificacion efectuada.
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament es òbres derivades creades a compdar dera òbra subjècta ara licéncia.
- Dret d'extrèir e reutilizar era òbra o era prestacion d'ua basa de donades.
- Entà aclarir quaussevolh dobte, eth titular originari:
- Consèrve eth dret de percéber es remuneracions o compensacions previstes per actes d'explotacion dera òbra o era prestacion, qualificades pera lei coma irrenonciables e inalienables e subjèctes a gestion collectiva obligatòria.
- Renóncie ath dret exclusiu de percéber, autant individuaument com mejançant ua entitat de gestion collectiva de drets, quaussevolh remuneracion derivada d'actes d'explotacion dera òbra o era prestacion que hetz.
Aguesti drets se pòden exercir en toti es mejans e formats, tangibles o intangibles, coneishudi en moment de concession d'aguesta licéncia. Es drets nomentadi includissen eth dret a efectuar es modificacions que siguen tecnicament de besonh tà exercir es drets en d'auti mejans e formats. Toti aqueri drets non concedits exprèssament peth licenciador demoren reservadi, includint-i, a títol enonciatiu mès non limitatiu, es drets moraus reconeishudi pera lei aplicabla. Ena mesura qu'eth licenciador age drets exclusius previsti pera lei nacionau vigenta qu'implemente era directiva europèa en matèria de dret sui generis sus bases de donades, renóncie exprèssament ad aguesti drets exclusius.
4. Restriccions. Era concession de drets qu'implique aguesta licéncia ei subjècta e limitada as restriccions següentes:
- Podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra o era prestacion sonque enes tèrmes d'aguesta licéncia e n'auetz d'includir ua còpia, o er identificador uniforme de recorsi (URI) corresponent. Non podetz aufrir o imposar cap de condicion sus era òbra o era prestacion que modifique o restringisque es tèrmes d'aguesta licéncia o er exercici des drets per part des sòns concessionaris. Non podetz soslicenciar era òbra o era prestacion. Auetz de mantier intactes toti es avisi referents ad aguesta licéncia e ara abséncia de garanties. Non podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra o era prestacion damb mesures tecnologiques que non contròlen er accès o er us d'ua manèra contrària as tèrmes d'aguesta licéncia. Aguesta seccion 4.a tanben afècte ara òbra o ara prestacion incorporada en ua colleccion, mès non implique qu'era colleccion en conjunt automaticament demore o age de demorar subjècta as madeishi tèrmes. En cas que vos sigue requerit, mejançant ua comunicacion preliminara deth licenciador, s'incorporatz era òbra o era prestacion en ua colleccion o ne creatz ua òbra derivada, auratz d'eliminar quaussevolh des crèdits requerits en apartat 4.c, enquia a on sigue possible.
- Podetz distribuïr o comunicar publicament ua òbra derivada, en sens d'aguesta licéncia, sonque enes sòns tèrmes o mejançant ua licéncia equivalenta. Se vos servitz d'aguesta madeisha licéncia n'auetz d'includir ua còpia o ben er URI, damb cada òbra derivada que distribuísquetz o comuniquetz publicament. Non podetz aufrir o imposar cap de condicion respècte dera òbra derivada que modifique o restringisque es tèrmes d'aguesta licéncia o er exercici des drets per part des sòns concessionaris. Quan distribuísquetz o comuniquetz publicament era òbra derivada, auetz de mantier intactes toti es avisi referents ad aguesta licéncia e ara abséncia de garanties. Non podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra derivada damb mesures tecnologiques que ne contròlen er accès o er usatge d'ua manèra contrària as tèrmes d'aguesta licéncia. Se vos servitz d'ua licéncia equivalenta auratz de complir-ne es requisits establidi quan distribuísquetz o comuniquetz publicament era òbra derivada. Totes es condicions d'aguesta seccion 4.b tanben afècten ara òbra derivada incorporada en ua colleccion, mès non implique qu'era colleccion en conjunt automaticament ne demore o n'age de demorar subjècta.
- Se reprodusitz, distribuïtz o comunicatz publicament era òbra o era prestacion, ua colleccion que la incorpòre o quaussevolh òbra derivada, auetz de mantier intactes toti es avisi sus era proprietat intellectuau e indicar, de manèra rasonabla conforme ath mejan o as mejans qu'usetz:
- Eth nòm der autor originau, o eth pseudonim s'ei eth cas, atau com eth deth titular originari, se s'a facilitat.
- Eth nòm d'aqueres parts (per exemple: institucion, publicacion, revista) qu'eth titular originari o eth licenciador designen entà que siguen reconeishudes en avís legau, es condicions d'usatge, o de quaussevolh auta manèra rasonabla.
- Eth títol dera òbra o era prestacion se s'a facilitat.
- Er URI, se n'i a, qu'eth licenciador especifique tà que sigue vinculat ara òbra o era prestacion, exceptat qu'aguest URI non se referisque ar avís legau o ara informacion sus era licéncia dera òbra o era prestacion.
- En cas d'ua òbra derivada, un avís qu'identifique era transformacion dera òbra ena òbra derivada (p. ex., «traduccion catalana dera òbra der autor originau», o «guion basat ena òbra originau der autor originau»).
- Entà aclarir quaussevolh dobte, s'a de hèr a notar qu'es restriccions anteriores (paragrafs 4.a, 4.b e 4.c) non s'aplicaràn as parts dera òbra o ara prestacion subjècta ad aguesta licéncia que sonque poguen èster protegides mejançant eth dret sui generis sus bases de donades recuelhut pera lei nacionau vigenta qu'implemente era directiva europèa de bases de donades.
5. Exoneracion de responsabilitat. EXCEPTAT QUE S'ACÒRDE MUTUAUMENT ENTRE ES PARTS, ETH LICENCIADOR AUFRÍS ERA ÒBRA O ERA PRESTACION ATAU COM EI (ON AN AS-IS BASIS) E NON CONFERÍS GARANTIA DE CAP DE CLASSE RESPÈCTE DERA ÒBRA O DERA PRESTACION O DERA PRESÉNCIA O DERA ABSÉNCIA D'ERRORS QUE SE POGUEN DETECTAR O NON. QUAUQUES JURISDICCIONS NON PERMETEN ERA EXCLUSION D'AGUESTES GARANTIES, DE MANÈRA QU'AGUESTA EXCLUSION PÒT NON ÈSTER APLICABLA EN VÒSTE CAS.
6. Limitacion de responsabilitat. EXCEPTAT QU'ERA LEI APLICABLA AC DISPÒSE EXPRÈSSAMENT E IMPERATIVAMENT, EN CAP DE CAS ETH LICENCIADOR SERÀ RESPONSABLE DAUANT DE VOSTÉ PER QUAUSSEVOLH DAMATGE QUE NE POGUE RESULTAR, TANT S'EI GENERAU COM ESPECIAU (INCLUDITS ETH DAMATGE EMERGENT E ETH LUCRE CESSANT), FORTUÏT O CAUSAU, DIRÈCTE O INDIRÈCTE, PRODUSIT PER US DERA ÒBRA O ERA PRESTACION PENDENT ETH PERIÒDE EN QUAU S'ESTEN AGUESTA LICÉNCIA, ENCARA QU'ETH LICENCIADOR AGUESSE ESTAT INFORMAT DERA POSSIBILITAT D'AGUESTI DAMATGES.
7. Finalizacion dera licéncia.
- Aquesta licéncia e era concession des drets que conten acabaràn automaticament en cas que se n'incomplisque quaussevolh des tèrmes. Maugrat açò, non s'anullarà era licéncia d'aqueres persones o entitats qu'agen recebut òbres derivades o colleccions vòstes damb aguesta licéncia, tostemp qu'aguestes persones o entitats se mantenguen en compliment intègre d'aguesta licéncia. Es seccions 1, 2, 5, 6, 7 e 8 continuaràn vigentes maugrat qu'acabe aguesta licéncia.
- Conforme as condicions anteriores, era concession de drets d'aguesta licéncia ei vigenta entà tot eth tèrme de proteccion des drets de proprietat intellectuau segontes era lei aplicabla. Maugrat açò, eth licenciador se resèrve eth dret a divulgar o publicar era òbra o era prestacion en condicions diferentes as presentes, o a retirar-la en quaussevolh moment. Totun, açò non suposarà dar per concludida aguesta licéncia (o quaussevolh auta licéncia qu'age estat concedida, o calgue concedir, enes tèrmes d'aguesta licéncia), senon que continuarà vigenta e damb efèctes complèts, a mens que non age finalizat conforme aquerò establit anteriorament, sense prejudici deth dret morau de penediment enes tèrmes reconeishudi pera lei de proprietat intellectuau aplicabla.
8. Miscellanèa.
- Cada viatge qu'explotetz de bèra manèra era òbra o era prestacion, o ua colleccion que la incorpòre, eth licenciador aufrís as tresaus e successius licenciataris era concession de drets sus era òbra o era prestacion, enes madeishes condicions qu'era licéncia que vos a estat concedida.
- Cada viatge qu'explotetz de bèra manèra ua òbra derivada, eth licenciador originau aufrís as tresaus e successius licenciataris era concession de drets sus era òbra subjècta ad aguesta licéncia, enes madeishes condicions qu'era licéncia que vos a estat concedida.
- Se bèra disposicion d'aguesta licéncia resulte invalida o inaplicabla segontes era lei vigenta, açò non afectarà ara validesa o ara aplicabilitat dera rèsta des tèrmes d'aguesta licéncia e, sense cap d'accion addicionau entà quaussevolh des parts d'aguest acòrd, aguesta disposicion s'entenerà reformada en aquerò estrictament de besonh entà qu'aguesta disposicion sigue valedera e executiva.
- Non s'entenerà que i a renóncia per çò que hè a bèth tèrme o disposicion d'aguesta licéncia, ne que se'n consentís cap de violacion, exceptat qu'era renóncia o eth consentiment figure per escrit e sigue firmat pera part que renóncie o que consentís.
- Aguesta licéncia constituís er acòrd plen entre es parts respècte dera òbra o era prestacion objècte d'aguesta licéncia. Non i a interpretacions, acòrds o condicions respècte dera òbra o dera prestacion que non s'especifiquen exprèssament en aguesta licéncia. Eth licenciador non serà obligat per cap de disposicion complementària que pogue aparéisher en quaussevolh comunicacion vòsta. Aguesta licéncia non se pòt modificar sense qu'ac acordetz per escrit damb eth licenciador.
Avís de Creative Commons
Creative Commons non ei part d'aguesta licéncia, e non aufrís cap de garantia en relacion damb era òbra o era prestacion. Creative Commons non serà responsabla dauant vòste —o dauant cap de part—, ne per cap damatge de cap tipe, tant s'ei generau o especiau (includint-i eth damatge emergent e eth lucre cessant), com s'ei fortuït o causau, que sigue relacionat damb aguesta licéncia. Maugrat es dues afirmacions anteriores, se Creative Commons s'identifique exprèssament coma licenciador, aurà toti es drets e es obligacions deth licenciador.
A excepcion deth prepaus limitat d'indicar ath public qu'era òbra o era prestacion ei subjècta a ua licéncia CCPL, cap de part usarà era marca registrada Creative Commons ne cap auta marca registrada o insígnia relacionada damb Creative Commons sense eth sòn consentiment per escrit. Quaussevolh us permetut se harà conforme as règles vigentes en cada moment sus er us dera marca registrada per Creative Commons, publicades en sòn web o proporcionades damb demana per auança. Tà aclarir quaussevolh dobte, es restriccions en us dera marca non formen part d'aguesta licéncia.
Podetz contactar damb Creative Commons a: https://creativecommons.org/.


text:
Japon
Se de caractèrs d’aqueste article s’afichan mal (carrats voids, punts d’interrogacion, etc.), consultatz la pagina d’ajuda Unicode o testatz vòstre navegador.
Lo Japon (日本, Nihon o Nippon, escotar), formalament l'Estat del Japon (日本国, Nihon-koku o Nippon-koku), qu'ei un archipèla e un país a l'èst deu continent asiatic. Situat dens l'Ocean Pacific, a l'èst de China, Corèa e Russia, que s'espandeish, dens ua direccion nòrd-èst / sud-oèst, de la Mar d'Okhotsk a la Mar de China Orientau.
N'a pas nada capitala oficiau, mes lo sièti deu govèrn qu'ei a la comuna de Chiyoda, dens la metropòli de Tòquio.
Lo gentilici qu'ei japonés -a, o nipon -a.
Dab mei de tres mila islas[1] (dont las quate màgers, qui representan lo 97 % de la superficia terrèstra deu país, e son Hokkaidō, Honshū, Shikoku e Kyūshū), lo Japon que s'esten, deu nòrd au sud, aproximativament deu 45au parallèle nòrd (latitud de Bordèu) au 26au (latitud deu Sahara Occidentau). Bèras uas d'aqueras islas que son montanhosas, e de que n'i a que son volcanicas; per exemple, lo som mei haut de Japon, lo Mont Fuji, qu'ei un volcan.
Somari
- 1 Nom deu país
- 2 Geografia fisica
- 3 Demografia e societat
- 4 Istòria
- 4.1 Lo Japon antic
- 4.2 L'Edat Mejana japonesa
- 4.3 L'Estat modèrne
- 4.4 Lo Japon contemporanèu
- 5 Politica
- 6 Economia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Bibliografia generau
- 9 Documents audiovisuaus
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Nòtas & referéncias
Nom deu país[modificar | modificar la font]
En occitan, lo mot “Japon” qu'ei un exonime qui n'existeish pas dens la lenga japonesa. Los noms japonés deu país que son Nippon (にっぽん) e Nihon (にほん), entrams que s'escriven de la medisha faiçon en kanji o caractèrs chinés: 日本.
Lo caractèr 日 que representa lo sorelh, e lo sens deu caractèr 本 qu'ei “arraditz d'arbe” e per extension “origina”. Donc, tant Nippon com Nihon que vòlen díser “l'origina deu sorelh” e per'mor d'aquò qu'apèran còps que i a lo Japon lo “País deu sorelh lhevant”. Aquesta faiçon de nomar lo país qu'apareishó dens la correspondéncia de la cort imperiau dab la dinastia chinesa Sui e que's refereish a la posicion orientau de Japon per rapòrt a la China.
La forma Nippon que s'utiliza dens los tèxtes oficiaus e suus bilhets de banca. Nihon qu'ei la forma mei correnta, e la de la lenga de tot dia.
Peu nom occitan de Japon, qu'arribè en Occident de China enlà, per las rotas comerciaus dab l'Orient Extrème[2].
En chinés, los caractèrs chinés 日本 que's prononciavan aproximativament [njitbə̌n], prononciacion qui adaptada a la lor fonetica peus japonés e balhè las fòrmas actuaus Nippon e Nihon. Mes dens lo dialècte de Shangai, aqueths sinogramas au dia de uei que's pronóncian Zeppen; qu'ei ad aquera prononciacion, o a ua prononciacion pròcha, qui cau restacar lo nom de Japon en malai: Jepang (en ortografia modèrna Jepun). Los mercadèrs portugués qu'aprenón aqueth nom a Malaca au sègle XVIau e que's pensa que serén estats los prumèrs a aportà'u tà Euròpa.
Mes mercés au viatge de Marco Polo, l'Euròpa qu'avè dejà entenut a parlar de Japon devath lo nom de Cipango. Aquera forma que correspond au chinés 日本国, prononciats au dia de uei en chinés rìběnguó (“país de l'arraditz deu dia”), e en japonés nihonkoku o nipponkoku. Qu'ei donc lo medish nom.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
L'archipèla japonés: un país montanhós e volcanic[modificar | modificar la font]
Lo Japon qu'ei un país insular constituit de mei de 3000 islas deu Pacific Nòrd, a l'èst deu continent asiatic. Las quate islas principaus, deu nòrd au sud, que son Hokkaidō (aperada d'autes còps Eso), Honshū (la mei grana), Shikoku e Kyūshū. Las islas Ryūkyū, dont hè partida l'isla d'Okinawa, que son ua cadena d'islas au sud de Kyūshū. Qu'apèran archipèla japonés l'ensemble de las islas qui fòrman lo territòri deu país.
Deu 70 au 80 % deu terrenh, haut o baish, qu'ei horastèr e montanhós e ne pòt pas cotivà's ni arcuélher industrias per'mor deu relhèu accidentat e deus riscs d'eslits terrèras causadas peus tèrratrems e las plojas constantas. Sonque drin mei deu cinquau deu territòri japonés (80 500 km²) qu'ei abitader e la poblacion que's concentra mei que mei suus territòris costèrs, qui an ua densitat de poblacion hèra hauta.
Lo punt culminant de Japon qu'ei lo mont Fuji[3].
Los volcans que son sovent actius, mes pòc miaçants.
L'expleitada deus costalats e de las montanhas dab lo sistèma de cultura en platèus (los penents que son cobèrts de concas successivas de talha descreishenta segon l'altitud, çò qui permet la cultura deu ris, de la sòja, etc. Las còstas de Japon qu'atenhen ua longor (33 000 km) e ua varietat de las granas, mes los arrius que son corts, hèra en penent e violents, e non favorizan guaire la navigacion[4]. Vista la soa localizacion dens la Cinta de huec deu Pacific, au punt de contacte de tres placas tectonicas, lo Japon qu'ei victima de tèrratrems febles mes frequents e d'activitat volcanica. Los tèrratrems que sòlen estar acompanhats de tsunamis.
Lo Japon que da la mustra d'ua societat de 127 000 000 abitants, hautament desvolopada, dens un environament hèra mauaisit qui n'auhereish aus sons abitants qu'ua superficia cotivabla inferiora a 78 000 km² (mensh deu 24 % de la superficia totau).
Un clima qui varia hèra de l'ua region a l'auta.[modificar | modificar la font]
Lo clima de Japon qu'ei temperat, mes que varia hèra deu nòrd au sud. Que's pòden distinguir sheis airaus climatics principaus:
- Hokkaidō: clima temperat dab ivèrns hreds e longs e estius frescs. Las precipitacions que son realas, totasvetz l'ivèrn qu'a de grans concentracions de nèu.
- a proximitat de la mar de Japon: sus la còsta oèst de Honshū, lo vent deu nòrd-oèst que pòrta pendent l'ivèrn precipitacions importantas en fòrma de nèu. L'estiu, la region qu'ei mei fresca que la zòna deu Pacific, mes a moments que coneish temperaturas eslhevadas qui's deven au fenomèn deu foehn.
- Tōkyō, Nagoya, Kyōto, Ōsaka e Kōbe, au centre e a l'oèst de Honshū, qu'an un clima de tipe subtropicau umide caracterizat per ivèrns pro doç, pòc o briga ennevats, e estius calorents e umides,
- lo Japon centrau o eslhevat: qu'a un clima continentau dab variacions de temperaturas significativas enter l'ivèrn e l'estiu, la nueit e lo dia, e precipitacions feblas.
- Mar interiora de Seto: las montanhas de las regions de Chūgoku e Shikoku que las protegeishen de las tempèstas, e que'us asseguran temperaturas de las doças tota l'annada.
- las illas Ryūkyū: que gaudeishen d'un clima subtropicau dab ivèrns calorents. Las precipitacions que i son intensas e los tifons corrents.
Demografia e societat[modificar | modificar la font]
En 2006, la poblacion de Japon qu'èra de 127 300 000 abitants, sia ua densitat de 337,3 ab./km². Lo Japon qu'ei lo 10au país deu monde per la soa poblacion, dab haut o baish 128 000 000 personas.
De consultar tanben: demografia de Japon.
Composicion etnica[modificar | modificar la font]
Los japonés[modificar | modificar la font]
Lo pòble japonés que fòrma l'immensa majoritat de l'isclada. Aquesta qu'estó pòc a pòc poblada, au gusmeth de la Preïstòria, per divèrsas andadas de migracions d'originas geograficas diferentas. Totun, aqueras migracions que's honón viste en un navèth pòble, puishqu'a comptar de l'epòca Yayoi (IIau sègle abc) non i avó nada migracion de massa. Lo desvolopament demografic deu Japon (600 000 abitants a l'epòca Yayoi, 6 000 000 au XIau sègle) que's deu donc a causas mèrrament endogènas[5].
Los burakumin[modificar | modificar la font]
Au sen deus japonés, los burakumin (部落民) que constitueishen un grop sociau minoritari discriminat sociaument e economicament. Que son los descendents deus hinin (非人) e deus eta (穢多) e en despieit de l'abolicion deu lor estatut en 1871, qu'encontran dificultats dens tots los maines de la vita vitanta per'mor de la lor origina. Que serén dus o tres milions.
Los ainos[modificar | modificar la font]
Que son la poblacion autoctòna de l'isla de Hokkaidō (e lhèu mei ancianament de tota l'isclada japonesa). La lor origina qu'ei diferenta de la deus japonés e que presentan un aspècte fisic diferent: que son generaument mei grans, la lor pèth qu'ei mei clara e n'an pas los uelhs estirats. La lenga aino qu'ei tipologicament pròcha de las lengas paleosiberianas (d'autes lingüistas que parlan d'un grop corean-nipon-aino).
Los ainos que son a l'òra d'ara uns 150 000. Que son assimilats de longa man a la cultura japonesa, mes la comunitat aino qu'a totun desvolopat ua reïvindicacion de dret a la soa identitat, qui a miat las autoritats japonesas a har passar en 2007 ua lei entà la promocion de la cultura aino. Totasvetz, aquera reconeishença oficiau que demora en gran part teorica e en practica, los ainos que continuan de patir discriminacions.
Los pòbles de las islas Ryūkyū[modificar | modificar la font]
La formacion de la poblacion de las Ryūkyū que seguí probable lo medish procèssus que la deu pòble japonés stricto sensu. Las lors lengas que son aparentadas au japonés (dab lo quau e fòrman lo grop de las lengas japonicas), mes suu plan genetic que's tròba ua parentat dab los ainos.
Religions[modificar | modificar la font]
Evolucion demografica[modificar | modificar la font]
La poblacion de Japon que coneish a l'òra d'ara ua baisha deu son taus de natalitat (1,3 mainatges per hemna) devuda, enter autas rasons, au còst eslhevat de l'educacion deus mainatges. D'auta part, qu'ei au tresau reng mondiau per l'esperança de vita de la soa poblacion (82,4 ans en 2006[6]). Aqueths dus factors que pausan a tèrmi lo problèma de la viabilitat deu son sistèma de retiradas e lo de dispausar de man d'òbra en nombre sufisent. Despuish 2005, lo nombre de japonés que baisha. Dab los paramètres de uei lo dia, la poblacion de Japon que baisharé a 100 000 000 abitants en 2050 e a 64 000 000 en 2100.
Lo govèrn qu'a reagit en aviar ua legislacion qui permétia a las hemnas de tribalhar e de neurir los lors mainatges en medish temps. L'obertura deu país a la man d'òbra estrangèra qu'ei demandada peu monde economic, mes qu'ei criticada dens ua partida de la societat.
Ua poblacion numerosa mes inegaument repartida suu territòri[modificar | modificar la font]
Dab ua densitat mejana de 337 ab./km², lo Japon qu'ei màgerment un país urbanizat qui s'ac a dab los problèmas coneishuts aulhors: hauats densitats umanas, problèmas de circulacion, pollucion de l'aire, e ua delinquéncia qui aumenta, mes qui demora totun hèra en devath de çò qui's tròba dens los demieis similars deus Estats Units o d'Euròpa.
La reparticion de la poblacion japonesa qu'ei hèra eterogenèa e la gran majoritat de la poblacion japonesa que's concentra suu litorau sud deu país.
L'airau deu Gran Tòquio, qui includeish la capitala e mantua prefectura a l'entorn, qu'ei lo mei gran airau metropolitan deu monde. Estenut de la capitala a Yokohama, que compta 35 000 000 abitants, sia ua densitat superiora a 2500 ab./km², e qu'amassa ueit vilas de mei de 500 000 abitants. Que constitueish l'ipercentre e lo limit nòrd-orientau de la megapòli japonesa, qui s'alarga sus 1200 km sus tota la còsta sud de Honshū dinc a Fukuoka au nòrd de Kyūshū.
Per venciva, Hokkaidō e las zònas interioras de las autas islas qu'an densitats de poblacion hèra baishas, comparablas a la de dauvuns país europèus e còps que i a mei baishas (68 ab./km² entà Hokkaidō).
La societat japonesa[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Japon qu'entra dens l'istòria au sègle VIIau au parat de las tresviradas devudas a la soa entrada en contacte dab China, au prumèr reng de las quaus e figura la conquista militara peus chinés de principats coreans aliats aus japonés.
La miaça militara e la descobèrta de la superioritat chinesa dens un hèish de maines que mian los principats japonés, dont lo mei important èra lo de Yamato, a encetar refòrmas radicaus.
Qu'ei ad aquera epòca qui's causeish lo mot Japon (日本) entà designar lo país, e Tennō (天皇) entà designar l'emperaire. Aqueths dus tèrmis que remplaçan respectivament los mei ancians país deus was e ō-kimi (大君), entà har, entrams los dus, la contracarra a la pretension de China de considerar lo Japon com un país tributari, e afirmar l'egalitat de Japon dab la China.
Lo poder politic que favoriza la difusion de la pensada confucianista e deu bodisme, au detriment de la religion indigèna shintō, per'mor que'us considèra com factors d'unificacion ideologica e religiosa de l'archipèla.
Sus aqueras basas que's constitueish l'Estat antic japonés.
Lo Japon antic[modificar | modificar la font]
Yamato[modificar | modificar la font]
L'Estat japonés qui's hica en plaça ad aquera epòca qu'ei centrat suu parçan de Yamato qui exerceish la soa dominacion sus la rèsta de l'isclada: en aqueth parçan que's tròban las capitalas (kyō, 京) successivas, dont las mei duradissas estón Heijō-kyō (au dia de uei Nara), fondada en 710, e Heian-kyô (au dia de uei Kyōto), fondada en 794. D'aquiu que's mia la conquista sistematica deu territòri e au sègle Xau, tot l'arquipèla, a l'excepcion d'Eso, que reconeish l'autoritat de l'emperaire.
Poders concurrents[modificar | modificar la font]
Aquesta qu'ei subertot morau e simbolica. L'emperaire, simbèu de l'unitat de Japon, qu'a ua activitat ceremoniau dens ua Cort reglada per un formalisme estricte, au sen de la quau ua elei de 5000 a 10 000 foncionaris, qui son los descendents de la noblessa militara deu sègle VIIau, administran lo país segon un sistèma juridic qui estableish teoricament lo contaròtle absolut de l'Estat e de la societat[7]. En practica, aqueth contaròtle qu'ei limitat per:
- la poténcia territoriau, puish tanben militara, deus monastèris bodistas. Atau, los cambiaments de capitala que s'explican sovent per la volontat de la Cort de s'aluenhar de l'influéncia deus monastèris.
- l'establiment d'aristocratas dens províncias aluenhadas com la deu Kantō on se hargan progressivament ua poténcia territoriau e ua clientèla de mau contarotlar per la Cort.
- enfin, l'apareishuda au sègle XIau d'ua navèra classa de guerrièrs, los bushi ((武士) (e mei tard los samorais), qui luenh de la capitala e s'organizan entà defénder, non l'autoritat d'aquesta, mes los lors bens o la lor autoritat vis-a-vis de l'insecuritat qui règnan per las campanhas.
Economia e cultura[modificar | modificar la font]
Dens l'encastre deu Japon antic, l'economia que coneish ua expansion lenta, mes continua[8] e la literatura japonesa que produseish caps d'òbra deus grans: en 720, qu'ei compilat lo Nihon Shoki (日本書紀, Annalas o Cronicas de Japon), ua istòria mitica de Japon, e lo sègle XIau que ved a espelir lo Díser deu Genji (源氏物語, Genji Monogatari), considerat com lo prumèr roman jamei escriut au monde.
L'Edat Mejana japonesa[modificar | modificar la font]
Com l'Edat Mejana de l'Euròpa occidentau, que's caracteriza per la frequéncia de las guèrras interioras e l'estrocejada deus poders[9]. Que's divideish en dus grans periòdes, lo periòde Kamakura (1185-1333) e lo periòde Muromachi (1392-1441), separats per la Guèrra de las Duas Corts (1336-1392) devuda a ua rivalitat dinastica. L'Edat Mejana japonesa que's feneish peu periòde dit de “las Províncias en guèrra” (Sengoku jidai, 戦国時代) (1467-1560), au cors de la quau l'inestabilitat e l'estrocejada politica atenhen lo lor punt maxímum.
La luta peu poder: Kamakura, Go-Daigo e Muromachi[modificar | modificar la font]
Lo punt d'aviada de l'Edat Mejana japonesa que's situa en 1185, quan Minamoto no Yoritomo e receu de l'emperaire lo títol de shōgun e s'installa a Kamakura. Qu'ei lo començament deu bakufu (幕府), un govèrn militar (qu'ei lo sens deu tèrmi) qui en fèit se constitueish deu començament enlà com un segond poder politic, au ras deu poder (simbolic e decoratiu) de l'emperaire. Lo bakufu que durarà dinc a 1868.
Ua interrupcion de tres ans que's produsí totun enter 1333 e 1336, dab la restauracion efemèra de l'emperaire Go-Daigo, qui assumí tots los poders, au contra de la practica tradicionau.
Que hiquè fin ad aquera temptativa Ashikaga Takauji, dab la presa de Kyōto en 1336, e lo son segond successor, Yoshimitsu, qu'installè lo bakufu a Muromachi, un quartièr de Kyōto.
“Feudalitat” e unitat de la nacion[modificar | modificar la font]
- Lo bakufu qu'estaquè un caractèr quasi public au poder deus sons vassalhs, los gokenin (御家人), causits entermiei los capdaus de clans guerrièrs (bushidan) e on se recrutavan los governadors de província (shugo, 守護) e de districtes deu territòri rurau public (jitō, 地頭). Au darrèr de la restauracion de Go-Daigo, los principaus encastres politics e sociaus de Japon que'us fòrman uns poders politics locaus, dirigits (reaument o nominaument) per un daimyō (大名) qui a aus sons ordis ua armada formada peus sons pròpris vassalhs. A la fin deu sègle XVau, que's basteishen casteràs e que s'i hèn a esténer lo territòri de las senhorias qui contaròtlan dirèctament, entamenant atau la constitucion de principats regionaus.
- En despieit de l'estrocejada politica e militara deu país, l'unitat de la nacion que s'ahorteish per'mor deu desvolopament rapide d'un bodisme popular e deus contactes dab l'Orient Extrème. Los japonés qu'aqueseishen au sègle XIIIau un ròtle decisiu dens lo comèrci maritime de la region, remplaçat per la pirateria arron l'installacion deus mongòls a Pequin (1264). En 1274 e 1281, lo bakufu que hòrageta las invasions d'aquestes, mes suu moment la victòria qu'ei costiva e que l'afebleish.
Las islas Ryūkyū[modificar | modificar la font]
Au sud de Japon, lo reiaume de las islas Ryūkyū que serveish de gran mercat enter Japon, China, Corèa, Java e Siam.
L'Estat modèrne[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Au sègle XVIau, que's produseish ua arreconstruccion deu poder centrau, miada successivament per tres caps de guèrra, Oda Nabunaga (1534-1582), Toyotomi Hideyoshi (1536-1598) e Tokugawa Ieyasu (1536-1508). En 1603, Ieyasu, qui vien de recéber lo títol de shōgun, qu'installa lo bakufu a Edo (au dia de uei Tòquio) e que distribueish las tèrras a la soa familha e aus sons aliats.
Lo sègle XVIau qu'ei mercat tanben per l'encontre deus japonés dab los occidentaus, portugués, espanhòus, neerlandés e anglés, qui favoriza l'espandiment deu comèrci maritim. Qu'apòrtan dab eths mejans superiors de transpòrt maritim, las armas de huec e lo cristianisme. En prumèras, la lor influéncia qu'ei considerada com benefica peu bakufu, qui a com tesic màger, a la fin deu sègle XVIau, d'anientir lo poder rivau e desestabilizador de las sèctas bodistas. Mes en segondas, un còp aqueth perilh estremat, lo bakufu que's chepica de la difusion deu cristianisme: qu'ei jutjada incompatibla dab lo mantien deu fragile equilibri intèrne establit dens lo país, entau quau la ruptura de las relacions exterioras e l'isolament de Japon e semblan necessaris. La barradura de Japon que's torna definitiva en 1641 dab l'installacion deus neerlandés sus l'isclet artificiau de Dejima, dens la baia de Nagasaki e l'interdiccion de tot aute comèrci aulhors en Japon, qui segueish de pòc l'interdiccion aus japonés de viatjar en dehòra de l'archipèla.
L'epòca d'Edo (1651-1853): barradura, patz e desvolopament economic e culturau[modificar | modificar la font]
Aquesta barradura deu país qu'ei ua caracteristica màger de l'epòca d'Edo, dont lo començament ei mercat convencionaument a 1615, quan Ieyasu elimina lo son concurrent Hideyori Toyotomi (lo hilh de Hideyoshi) en s'apoderant deu casteràs d'Osaka.
L'epòca d'Edo qu'ei lo segond long periòde de patz interiora dens l'istòria de Japon. Dens aqueth periòde, lo Japon qu'aqueseish lo sons limuts definitius. La patz qu'estó assegurada com ua “patz armada” dens ua estructura politica e militara federau. Lo poder deu shōgun qu'ei ahortit per la legitimacion qui deriva de la soa nominacion per l'emperaire e los daimyō qui regnan suus principats, qu'an a residir a Edo la mieitat de l'an e que son associats a l'administracion deu bakufu en tribalhant dens la soa burocracia.
Edo, arrefondada com casteràs per Ieyasu, qu'ei en efèit la capitala administrativa e ceremoniau deu gran maine territoriau deus shōgun Tokugawa, e lo milion d'abitants qui i viven que hèn d'era la prumèra capitala deu monde au sègle XVIIIau; los grans principats que son obligats de i véner ua partida de la lor produccion, çò qui hè a mei anar mei de Japon un mercat nacionau.
L'epòca d'Edo qu'ei ua epòca de prosperitat economica e d'aviada demografica. Se la poblacion de Japon e s'estima a uns 12 000 000 abitants au sègle XVau, lo prumèr recensament, en (1721), qu'amuisha 26 000 000 abitants dens lo país. La produccion agricòla que creish dab l'aumentacion deus rendements e de la superficia agricòla (+ 50 %). Vilatges navèths que son creats, lo desvolopament deu comèrci que permet l'aviada de las culturas industriaus (amorèr, terièr, arbo de laca, arbo de papèr, lin, plantas tinctoriaus). Ōsaka, dab 500 000 abitants, qu'ei ua placa viradissa deus escambis e de la finança, e Kyōto (400 000 abitants) que jòga, com a las epòcas precedentas, lo ròtle de centre artisanau de luxe entà l'eleit de tot lo país.
L'instruccion que s'espandeish: los temples en campanha, escòlas privadas dens las vilas, qu'ensenhan a léger, escríver e comptar. Cada principat màger qu'a la soa escòla on se forman los futurs administrators. L'edicion comerciau que s'amplifica, e au miei deu sègle XIXau, lo 40 % deus òmis e lo 15 % de las hemnas que saben léger.
D'auta part, l'epòca d'Edo qu'ei mercada per ua vigorosa reflexion intellectuau. En prumèras, que continua la tradicion deu confucianisme japonés (dab Nakae Tōju, Kumazawa Banzan e Ogyū Sorai); mei tard, a comptar de la mieitat deu sègle XVIIIau que s'espandeish lo Kokugaku (literaument Estudis nacionaus) qui s'estaca a arredescobrir los tèxtes japonés ancoans e la lor sensibilitat amagada peus manlhèus culturaus a la China.
L'epòca d'Edo que coneish tanben, solide, crisis. Au sègle XVIIIau, la creishença demografica qu'ei ua de las encausas de hamièras qui tornan regularament e las dificultats economicas que provòcan revòltas popularas.
L'irrupcion deus occidentaus e la fin de l'epòca d'Edo[modificar | modificar la font]
En 1853, peu prumèr còp despuish mei de dus sègles, los japonés que son acarats a l'estrangèr, quan pareish dens la baia de Tòquio lo commodòre american Perry, qui a recebut mission deu son govèrn d'aubrir rotas comerciaus de cap tà l'achipèla japonés. Impressionats peu son armament desconegut d'eths, los japonés fin finala que cedeishen e l'annada seguenta, un tractat comerciau, la Convencion de Kanagawa, qu'aubreish lo país au comèrci dab l'Occident, mes atau com en China ne i aurà pas nada vertadèra colonizacion: en dehòra de quauques punts de la còsta lo Japon que demora barrat aus occidentaus.
Lo Bakufu que s'èra ahortit en se barrant a l'estrangèr. Aquesta ubertura impausada peus occidentaus que mia los japonés a decidir de modernizar lo país. Mes la soa division politica que va provocar ua longa crisi qui s'acabarà per la caduda deu Bakufu e l'emergéncia deu Japon contemporanèu.
- Desvolopament economic: que i avó prumèr ua reorganizacion militara qui per'mor d'estar costosa impliquè un projècte hèra larg de desvolopament industriau: tractament de la seda com principau produit d'exportacion e modernizacion de las minas sia ancianas (entà l'aur e lo cueire) sia navèras (hèr e carbon) dab per tòca de limitar las importacions.
- Mutacion sociau: l'ordi deus bushis, pletoric e incompetent dens aquesta navèra tempsada, qu'estó reformat radicaument dab la transformacion deus fius territoriaus deus vassalhs deu Bakufu en fius-renta, puish ua diminucion drastica de las rentas: los ganhs obtienguts que permetón l'emergéncia d'un personau eficaç recrutat entermiei los bushis de reng mejan o inferior. Aquera promocion deu talent au detriment de la neishença que constituiva ua nautat màger dens l'organizacion sociau japonesa.
- Mutacion politica: la miaça occidentau qu'amuishè que lo Bakufu ne podè pas mei preténder au ròtle d'un poder nacionau, per'mor que n'avè pas los mejans d'assegurar eth sol la defensa deu país. Que i avè mantua solucion possibla: un alarguiment deu Bakufu entà har d'eth un vertadèr poder nacionau, la destruccion deu Bakufu (mes per qué remplaçà'u?), o ua centralizacion radicau miada per un Bakufu arrenavit. Aquesta opcion qu'estó la qui causí lo darrèr shōgun, Yoshinobu, en 1867.
-
- L'annada precedenta, principats que causín l'opcion de la destruccion deu Bakufu com mejan de modernizar politicament lo país, en vistas de hicar en plaça un sistèma federalista. Ua coalicion que's formè, facilitada per la mort de l'emperaire Kōmei, lhèu emposoat, qui permetó aus grans nobles de la Cort favorables a la destruccion deu Bakufu, davantejats per Iwakura Tomomi, de har vàler aquera solucion deu costat deu poder imperiau tanben.
Lo Japon contemporanèu[modificar | modificar la font]
Ua guèrra qu'opausa en 1868-1869 los partisans deu shōgun e los de l'emperaire. Que s'acaba per la victòria deu camp “imperialista” e lo començament d'un navèth periòde on l'emperador, simbèu de l'unitat nacionau, exerceish la realitat deu poder.
L'epòca Meiji[modificar | modificar la font]
Lo govèrn imperiau que mia ua seria de refòrmas. La capitala qu'ei transferida de Kyōto a Edo, qui pren lo nom de Tòquio. Lo sistèma feudau qu'ei abolit : la proprietat de las tèrras ne revien pas mei a l'aristocratica, e lo Japon qu'ei dividit en prefecturas. Que s'encoratja la practica deu shintoïsme, qui devien ua mena de religion d'Estat, e un sistèma de servici militar obligatòri qu'ei establit.
Lo govèrn que moderniza tanben lo país : construction d'un hialat telegrafic, de vias de camins de hèr, d'obradors navaus, de fabricas de municions, e d'usinas textilas. Lo Japon que devien lo prumèr país asiatic industrializat.
Dab la poténcia qui a aquesit, lo Japon que's lança dens ua politica expansionista e que mia ua guèrra contra la China (1895) e contra la Russia (1905), au tèrmi de las quaus annexè la Corèa, Taiwan e d'autes territòris.
L'imperialisme japonés e lo Japon dens la segonda Guèrra mondiau (1931-1945)[modificar | modificar la font]
Aquò que hè deu Japon ua poténcia d'endom mondiau e la sola poténcia d'Asia. Au sortit de la prumèra Guèrra mondiau, lo Japon qu'ocupa ua posicion solida en Orient Extrème, dab l'armada mei poderosa de la zòna. Qu'exerceish ua grana influéncia en China e qu'a beneficiat de la guèrra deu punt de vista economic. Dens lo decenni de las annadas 20, la societat japonesa qu'estó acarada a problèmas qui la democracia non podó pas resòlver. La corrupcion a l'interior deu govèrn qu'èra insuportabla e las acusacions contra los membres de la Crampa baisha que provocavan susmautas a continuar, e mentretant, los grops sociaus mei conservadors qui tienèn la Crampa hauta e lo Conselh que criticavan la democracia en per'mor de la soa feblessa. La prosperitat comerciau atenhuda au darrèr de la prumèra Guèrra mondiau que comencè de s'amendrir quan, en 1921, l'Euròpa e comencè la soa recuperacion. Las consequéncias de la Grana Depression qui s'aviè en 1929 qu'estón nefastas entau Japon per'mor de l'aumentacion de las tarifas doanèras de las parts deus país qui crompavan produits japonés, e que's desvolopè dens lo país ua grana praubèra. Aqueths problèmas e l'actitud de la China qui ensajava de descaçar lo comèrci japonés, qu'explican l'invasion peu Japon de la Manchoria en 1931.
Mes aquera invasion que s'èra hèita shens l'autorizacion deu govèrn e lo prumèr menistre Inukai que condemnè aquera accion. La soa actitud que miè tau son assasinat per un grop d'oficiaus de la Marina (15 de mai 1932). Lo son successor que considerè qu'avè a aprovar las accions de l'Armada e atau que's passè durant los 13 ans qui seguín. Lo govèrn que miè tà tèrmi ua ahortida de l'arsenal de guèrra e ua politica exteriora agressiva e expansionista. Lo coronament d'aqueth procèssus qu'estó ua navèra invasion de Manchoria (1937), qui provoquè la Segonda Guèrra sinojaponesa.
Lo Japon qu'ataquè la basa americana de Pearl Harbor en deceme de 1941, çò qui miè los Estats Units a declarar la guèrra au Japon. Aqueth conflicte qu'estó ua part de la segonda Guèrra mondiau, e lo Japon que deviengó la tresau poténcia de l'Èish dejà format per l'Alemanha e l'Italia. Arron ua longa campanha aeronavau dens lo Pacific, lo Japon que pergó totas las conquistas efemèras qui avè hèit dens la soa avançada, puish, en junh de 1945, los americans que s'apoderavan d'Okinawa, obligant las fòrças japonesas a's replegar sus las quate islas màgers. Las bombas atomicas lançadas peus Estats Units sus Hiroshima (6 d'agost 1945) e Nagasaki (9 d'agost 1945) que forcèn fin finala lo Japon a capitular shens condicions lo 15 d'agost 1945.
Lo Japon despuish 1945[modificar | modificar la font]
L'armada americana qu'ocupè lo país dinc a 1952 e que hasó jutjar dirigents politics e militars deus qui avèn miat la politica d'imperialisme, mes non l'emperaire ni los responsables de la recèrca d'armaments bacteriologics. Los Estats Units qu'impausèn tanben (1947) ua navèra constitucion mei democratica e pacifista dens l'encastre d'ua monarquia parlamentària. Mes Okinawa que demorè devath ocupacion dinc a 1972 e los Estats Units qu'an sauvat dinc a uei lo dia un centenat de basas militaras capvath lo país. L'economia japonesa que conegó a comptar de las annadas 1950 un miracle economic qui hasó deu Japon la segonda poténcia economica mondiau dab ua creishença mejana d'un 10 % l'an 40 ans de temps. Aqueste periòde que's fení dab l'esclatament de la boishòrla especulativa japonesa au principi de las annadas 1990, e que s'enseguí ua grèu recession de la quau lo país e s'arrehè progressivament. Durant aquesta tempsada, lo Japon qu'a patit catastròfas com l'atemptat terrorista la sècta Aum Shinrikyō (オウム真理教, Vertat Suprèma) (atemptat dab gas sarin dens lo mètro de Tòquio, 12 morts, mei de 100 nafrats) o lo tèrratrem de Kōbe en 1995 (quasi 6500 morts) e lo tsunami. Lo 11 de març 2011, un tèrratrem de magnitud 8,9 sus l'escala de Richter, seguit d'un tsunami devastador dab andadas de 10 m de hautor, que toquè lo parçan de Sendai on, en mei de provocar milierats de morts e domaus hèra grèus, estó l'encausa de l'accident nuclear de Fukushima.
Politica[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1947 que hica en plaça ua monarquia parlamentària e qu'afirma la renonciacion deu país a la guèrra e lo caractèr democratic e pacific deu Japon. Lo cap de l'Estat qu'ei l'emperaire, “simbèu de l'Estat e de l'unitat deu pòble”, qui a un ròtle mèrrament ceremoniau, e la sobiranetat que resideish dens lo pòble japonés. A l'òra d'ara, l'emperaire deu Japon qu'ei Akihito, e lo prince deu japon Naruhito qu'ei a la prumèra plaça dens la linha successorau.
Lo poder legislatiu qu'ei hidat a la Dièta, un Parlament bicamerau compausat de la Crampa deus Representants (480 membres) e de la Crampa deus Conselhèrs (242 membres), entrams elejudas au sufragi universau per cinc ans. La Dièta qu'elei lo Prumèr ministre, qui ei puish nomat per l'Emperaire ; aqueste qu'ei lo cap deu govèrn, qui exerceish lo poder executiu. Qu'a a conservar l'ahida de la Dièta entà mantiene's au poder. A l'òra d'ara, Yoshihiko Noda qu'ocupa lo pòste de Prumèr ministre.
Màgers partits politics[modificar | modificar la font]
Lo principau partit japonés de governament qu'ei lo Partit liberau democrata (PLD), d'ideologia conservadora e liberau, de qui los Prumèrs ministres e son gessits de 1955 a 1993 e de 1996 a 2009. Lo segond partit qu'estó dinc a las annadas 1990 lo Partit socialista japonés (PSJ), mes que perdó lo son electorat tradicionau au darrèr de la soa participacion a ua grana coalicion governamentau dab lo PLD enter 1994 e 1998 e a la soa transformacion en Partit sociau democrata (PSD) en 1996. Per'mor d'aquò, despuish la fin de las annadas 1990, lo màger partit d'oposicion qu'ei lo Partit democrata deu Japon (PDJ) fondat per ancians membres autant deu PSD com deu PLD, e qui's posiciona au centre. Lo PDJ qu'arribè au poder au parat de las eleccions de 2009 e qu'a exercit lo poder despuish ençà, sol o en coalicion dab lo Navèth Partit deu Pòble (PPP, centre dret).
Organizacion administrativa[modificar | modificar la font]
Japon qu'ei dividit en 47 prefecturas (都道府県 todofuken) o departaments, de quate tipes:
- ua prefectura metropolitana (都 tò) : Tōkyō.
- ua prefectura insulara (道 dō) : Hokkaidō.
- duas prefecturas governamentaus (府 fo) per las duas vilas mei grandas après Tōkyō: Ōsaka e Kyōto.
- 43 prefecturas (県 quen).
Economia[modificar | modificar la font]
Lo Japon qu'ei la tresau poténcia economica mondiau dab 4 332 miliards de dolars de PIB en 2010, segon las chifras de la Banca mondiau[10]. Que's situa darrèr los Estats Units e la China, mes davant l'Índia e l'Alemanha. Los immenses grops industriaus japonés (Toyota, Nissan, Honda, Mitsubishi, Canon, Panasonic, Sony, Nintendo...) que hèn deu país ua de las granas nacions industriaus per çò qui ei de l'automobila, l'electronica e la construccion navau, mes l'economia japonesa qu'ei tanben ua economia de servicis hèra diversificada e hèra competitiva, mei que mei dens los sectors de punta.
Deu “miracle economic japonés” a la crisi[modificar | modificar la font]
Au darrèr de la Segonda Guèrra mondiau, durant la quau lo Japon e patí pèrdas umanas e materiaus de las granas, lo país que progressè a un ritme suberrapide (dinc a 10 % de creishença annau dens las [[annadas 1950]|annadas 50] e 60: qu'an aperat aquera recuperacion impressionanta de l'economia japonesa lo miracle economic japonés. Segon los observators, las encausas deu miracle economic japonés qu'estón la cooperacion enter l'Estat (peu biaish deu MITI, puish METI) e las enterpresas, ua produccion virada tà l'exterior (importantas exportacion tà l'Asia e l'America, ua hòrta etica deu tribalh, la mestresa de las tecnicas de punta mercés a la recèrca, e las despensas militaras baishas (1 % deu produit interior brut). Dens las annadas 70 e 80, la creishença que baishè, mes que's mantiengó per aquò a un bon ritme: uns 5 % l'an dens las annadas 70, uns 4 % l'an dens las annadas 80.
Lo taus de creishença que conegó ua baisha de compte har dens las annadas 90, principaument a causa de l'investiment excessiu deu decenni precedent e de politicas nacionaus qui avèn per tòca d'eliminar los excès deus mercats de valors e de bens immobiliari. Los esfòrç deu govèrn entà avivar l'economia qu'avón pòc de succès e qu'estón afectats per la crisi asiatica de 1997, mondiau de 2001. Lo caumatge que pugè dinc au 5 %, hèra de sòst-tractants que barrèn e la precaritat qu'aumentè.
Totasvetz, l'economia qu'amuishè signes de s'arrehar a comptar de 2005 puishque la creishença deu PIB estó de 2,8 % aqueth an.
Agricultura e pesca[modificar | modificar la font]
A maugrat de la hrèita de superficia cotivadera (pas mei deu 15 % deu territòri), lo país qu'a un deus mei hòrts rendements mondiaus mercés a ua tecnologia agricòla avançada. Lo Japon qu'ei autosusisent en ris, mes qu'impòrta la mieitat de la soa consomacion d'autas cerealas, e la soa autosufiséncia alimentària n'ei pas que deu 40 %.
Per'mor deus acòrds signats dab l'Organizacion mondiau deu comèrci, lo Japon qu'a redusit las subvencions aus agricultors, çò qui a miat a l'entrada suu mercat nacionau de ris american o vietnamian.
La flòta de pesca japonesa qu'ei ua de las mei importantas deu monde, qu'ei presenta sus totas las mars e que realiza batlèu lo 15 % de las presas totaus.
Las enterpresas japonesas[modificar | modificar la font]
Qu'ei lo principau sector de l'economia: que representa lo 39 % deu PIB e qu'amassa lo 33 % de la poblacion activa (25 % en França). L'industria japonesa qu'ei hèra dependenta de las importacions de mestiors prumèras e d'energia.
Que presenta caractèrs pròpris: - ligams estrets enter industriaus, sòsttractants e distributors au sen de grops aperats keiretsu; - sindicats d'enterpresa potents dab pòc de conflictes e ua cultura deu dialògue, e un movement de reïvindicacions salariaus tot primtemps; - de hòrts investiments dens la recèrca e lo desvolopament. - dens las granas enterpresas, l'emplec deus salariats qu'ei guarantit a vita. Las màgers enterpresas japonesas que's tròban dens lo sector financèr, lo de las asseguranças, lo sector immobiliari e los deu transpòrt e de las telecomunicacions. Lo Japon que gaudeish d'ua capacitat industriau de las granas e que produseish ua hauta tecnologia de las avançadas dens lo sector automobile, de l'equipament electronic, de la maquina-apèr, e dens lo sector quimic. La Borsa de Tòquio, dab ua capitalizacion de mei de 550 miliards de iens en 2006, que's presenta com la segonda deu monde en importància.
Los escambis[modificar | modificar la font]
Lo Japon qu'expòrta los sons produits en prioritat de cap taus Estats Units (22,8 %), l'Union Europèa (14,5 %), la China (14,3 %), la Corèa deu Sud (7,8 %), Taiwan (6,8 %) e Hong Kong (5,6 %), segon las dadas de 2006. Qu'expòrta principaument veïcules, equipament electronic, maquineria electrica e produits quimics.
Per'mor de la soa hrèita de ressorças naturaus, lo Japon qu'ei hèra dependent d'autes país entà's provedir en mestiors prumèras. En 2006, las soas importacions que vienèn de China (20,5 %), deus Estats Units (12 %), de l'Union Europèa (10,3 %), d'Arabia Saudí, deus Emirats Arabes Units (6,4 %), d'Australia (4,8 %), de Corèa deu Sud (4,7 %) e d'Indonesia (4,2 %).
Despuish lo 1èr de seteme 2009, un acòrd de libre escambi e de partenariat economica que liga lo Japon e la Soïssa.
Perspectivas[modificar | modificar la font]
L'evolucion de la demografia (poblacion a mei anar mei vielha) que pausa un problèma màger a tèrmi long. Los japonés qu'arrefusan de recórrer a l'immigracion entà i rampèu. Aquesta, d'aulhors, que pausaré tanben problèmas puishque las zònas abitablas deu país e son suberpobladas. Per'mor d'aquò, lo Japon qu'a desvolopat la robotica qui ei destinada a deviéner ua de las granas fòrças de la soa economia. Au dia de uei, dab 410 000 maquinas, lo Japon que possedeish lo 57 % deus robòts industriaus deu monde. L'emplec que demora ua preocupacion màger deu país.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generau[modificar | modificar la font]
en anglés[modificar | modificar la font]
- George Samson: A History of Japan: 1334-1615, Stanford, 1961
- Robert C. Christopher: The Japanese Mind: the Goliath explained, Linden Press/Simon & Schuster, 1983
- Delmer M. Brown: The Cambridge History of Japan, obratge collectiu engulhat per en D.M. Brown, Cambridge University Press 1993
- Roland H. Worth, Jr.: No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific, McFerland 1995
- Bill Kelly: The Worlds of Japanese Popular Culture: Gender, Shifting Boundaries and Global Culture, Cambridge University Press 1998
- William Gerard Beasley: The Japanese Experience: A Short History of Japan, University of California Press, 1999
- Paul H. Varley: Japanese Culture, Honolulu, 2000
- Herbert Bix: Hirohito and the Making of Modern Japan, Harper & Collins, Nòva York, 2001
- Stephen Turnbull: Samurai Invasion: Japan's Korea War, 2002
- Conrad Totman: History of Japan, Blackwell, 2002
en francés[modificar | modificar la font]
- Robert Guillain: Japon, troisième grand, colleccion Points Politique, Seuil, París, 1972
- Edwin O. Reischauer: Histoire du Japon et des Japonais:
- tòme I: Des origines à 1945
- tòme II: De 1945 à 1970, coll. Points Histoire id id 1973... (traduccion de l'òbra originala Japan, The Story of a Nation, Alfred A. Knopf, Inc., Nòva York 1970)
- Robert Guillain: La guerre au Japon: De Pearl Harbour à Hiroshima, colleccion Points Politique, edicions Stock id 1979
- Jacquyes Gravereau: Le Japon, l'ère de Hirohito, colleccion Notre siècle, edicions La Documentation française id 1988 (525 p.)
- Danielle Elisseeff & Vadime Elisseeff: La civilisation japonaise, colleccion Les grandes civilisations, edicions Arthaud id 1994 (670 p.)
- Dorothée de Boisséson: Le Grand Guide du Japon, colleccion Bibliothèque du voyageur, cò en Gallimard id 1994 (423 p.)
- Louis Frédéric: Le Japon: Dictionnaire et civilisation, colleccion Bouquins, edicions Robert Laffont id 1996 (1418 p.)
- Collectiu: Dictionnaire historique du Japon, colleccion Monde Asiatique, edicions Maisonneuve & Larose id 2002 (2993 p.)
- Jean-François Sabouret: Japon, peuple et civilisation, La Découverte id 2004
- Jean-François Sabouret: La dynamique du Japon, obratge collectiu engulhat per en J.F. S., Saint-Simon id 2005 (432 p.)
Documents audiovisuaus[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Organismes oficiaus[modificar | modificar la font]
- (en) (ja) Site oficiau de la Maison Imperiau de Japon
- (en) (ja) Site oficiau Cabinet deu Prumèr Ministre de Japon
- (en) (ja) Site oficiau Crampa deus Conselhèrs
- (en) (ja) Site Bibliotèca Dièta nacionau
Torisme[modificar | modificar la font]
Mèdias[modificar | modificar la font]
- (fr) Site NHK Ràdio Nihon internacionala
- (en) Sit Kyodo News...
- (en) Site Asahi Shinbun, primièr quotidian japonés
- (en) Site The Japan Times
- (en) Site Yomiuri Shinbun
Autes[modificar | modificar la font]
- (en) Portau Internet suu Japon... en 9 lengas possiblas...
- (it) (ja) Sit Institut japonés de cultura a Roma
- (es) ... Arts de la scèna e de l'empont a Japon
- (ca) (ja) Sit Centre Català de Kansai
- (pt) Sit Fundaçāo Japāo do Brasil
- (pt) Sit Associaçāo Amizade Portugal-Japāo
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Nihon Rettō », Daijirin / Yahoo Japan dictionary (consultat lo 7 mai 2007)
- ↑ Mei precisament, lo nom occitan qu'ei emprontat au francés Japon, e aqueste a l'anglés Japan, o au portugués Japão.
- ↑ Lo nom de Fujiyama utilizat peus occidentaus qu'ei erronèu, lo nom japonés qu'ei Fujisan. L'error que's deu au fèit que yama e san e son duas lecturas du medish kanji, 山, qui vòu díser montanha.
- ↑ Cf. Augustin Berque, in Japon, peuple et civilisation, devath la direccion de Jean-François Sabouret, La Découverte, 2004
- ↑ Michel Vié, Histoire du Japon, P.U.F., Que sais-je, 7au edicion 2009, p.9.
- ↑ « cf. las estatisticas de l'OCDE »
- ↑ per exemple, la tèrra, lo tribalh e la produccion que son sancerament contarotlats per l'Estat
- ↑ au mensh dinc au sègle Xau en tot cas
- ↑ çò qui justifica lo nom balhat en Occident ad aqueste periòde de l'istòria de Japon
- ↑ (en) PIB PPA 2010, World Development Indicators database, Banque mondiale, juillet 2011 [PDF].


text:
diumenge, 31 de juliol de 2011
Ne somiavi, l'an fach!
Vos ai ja dich que las vacas e los prats aquò m'agrada. Los que me coneisson dins la vida vertadièra, la vida vertadièra ont soi mai espessa que ton ecran planièr, sabon que disi sovent que "serai urosa quand serai installada amb un païsan". Es un fantasma de pichonèla aquò, que me maridarai amb un païsan. A ben o sabètz ben, fau pas coma los autres. Normalament, las dròllas sòmian d'un prince, d'un pompièr, d'uun fotbalaire, d'un cantaire de ròc, ieu sòmii d'un païsan.
Aquò ven de ma magdalena estivala.
Vos expliqui? Aquò m'estalviarà 75€ de sesilha psicologica.
La bòria ont passava mas vacanças, e ben avián un dròlle. Avián doas dròllas e un dròlle que l'apelarem Daidièr. E ben ieu, lo Daidièr, quand èri pichona, e ben n'èri amorosa. Era intelligent, me fasiá rire, jogava amb ieu, sabiá far lo rubikub, l'òme ideal qué. Faguèt d'estudis, èra brilhant, puèi trabalhèt e contunhava sens femna. E ieu qu'aviái 15 ans, me disiái que s'aviá pas encara de femnas, l'auriái quand auriái l'atge. Tu parles Charles. Un cap d'an, te rescontrèt una conassa que venguèt sa femna e la maire de sos tres dròlles. Conassa! E conassa de vida!
Çò pièger dins l'istòria es que la pòdi pas criticar la femna, perque, dins la vida vertadièra ont soi mai espessa que ton ecran planièr, es pas una conassa.
Enfin, es un pauc Disney's spirit mon "non compliment de destin". Astrada mancada. E doncas, ai totjorn aquel sentiment que me maridarai amb un païsan.
Mas lo païsan, ma paura Luceta, lo vas pas trobar dins lo tram blau de Montpelhièr, nani!
Lo tròbas al campèstre.
Alara, i vau al campèstre.
E l'an passat, quand dormiguèri pels monts de Lacauna, un polit païsan jovenòt passèt amb sas vacas... mas qu'una hippie dormiguèsse dins son prat, aquò lo trebolèt pas tant coma per lo far tornar veire cossí èra l'interior de mon tibanèl... Rai.
E vaquí que dins mon desèrt sentimentalo-rural, los joves païsans d'Avairon me venon sauvar.
(De tot biais, o sabèm totes que l'avenidor serà roergàs o serà pas.)
Los joves païsans d'Avairon an organizat un speed dating païsan. O an fach per ieu aquò, es l'Agri-dating, es lo 3 de setembre (tres jorns abans mon aniversari, es un signe!). Es per rescontrar un jove païsan celibatari. òp òp òp, vau poder realizar totes mos fantasmas sexuals : l'amor sus un tractor, bicar dins la palha, gardar las bòtas plenas de fanga pendent la lebreta. La vida qué.
Ai estampat lo butletin d'inscripcion.
Per te marcar a l'agrirendetzvos, te cal causir las activitats que vòles faire.
Mèfi siás pas tu que las causisses las activitats ont marcariás "penequet dins la fenial", "molzuda intensiva", "aligòt gigant" o autres regaudiments campèstres. Non. I a una tièra e te cal numerotar las activitats de 1 a 10 segon tas preferéncias.
Anem, zo, anam causir las activitats.
- "ballade en canoe", a NON! Lo canoé es lo mal. Es pas en faire de canoé que trobarai l'òme de ma vida, aquò ne soi segura.
- "cors de cosina avaironesa", a, aquò m'agrada grèu! Mas bon, lo tipe aurà pas besonh de me veire a un cors de cosina avaironesa per saber qu'aquò m'agrada. Mas podriam passar la tantossada a tastar d'aligòt, e aquò's lo tòp del tòp del romantisme.
- "corsa d'orientacion", aquí i a 2 mots de tròp : corsa e orientacion. Me vau perdre dins un valat e me trobaràn 4 jorns mai tard. Falsa bona idèa.
- Jòc d'aiga en canoé. Avèm dich que PAS DE CANOÉ. Tot aquò per se fotre a mitan tot nus. Nota Bene: prene rendètz vos a l'esteticiana lo 2 de setembre.
- Paint ball : yeeeeeeeeeeeees, ai pas jamai fach de paint ball, es l'escasença!!! Lo paint ball es se tirar dessús amb de pintura dins lo pistolet. Es pas gaire romantic mas soi segura que m'agradarà! Lo vau metre en number one aquò.
- pilotatge de Tractor. Enòrme. Ai totjorn somiat de menar un tractor. Aquò en number one. Lo pilotatge de tractor es la sola activitat ont an marcat "precisar se sètz debutant o confirmat", a ben oè, anam pas mesclar las mongolianas del volant amb lo cencha negra 4en Dan del Massey Ferguson, òu
- Virada en Quad. A non, aquò's dangierós. E puèi fa de bruch e es pas ecologic.
- Escorreguda VTT. Vai Te Tuar solet. Ieu i vau pas.
- Caminada : ok. Mas aimi melhor lo tractor.
- "Descente en rappel" : jamaaaaai de la vida. Per que la còrda pete e m'esclafisca pel sòl coma una bosa???
- jòc de Quilhas, aquò òc! Coma ai pas jamai fach al bowling, aquò farà!
Alara, recapitulam :
number one : tractor
numèro dos : paintball
numèro tres : quilhas
numèro quatre : cosina
numèro cinc : passejada.
E las autras activitats, las numeròti pas que las vòli pas faire, ai pas enveja de me trobar a far de canoé, perduda au mitan de l'aiga. Dirai que sabi pas nadar. Puèi ai lo vertigi. e mon VTT? E ben dintrava pas dins l'autò!
Zo, aquò, un chèc de 40€ per pagar las merguez e vai te far mólzer!
6 comentaris
dissabte, 30 de juliol de 2011
Maniqueisme a l'ostalariá
1 comentaris
divendres, 29 de juliol de 2011
escacalàs castrés
1 comentaris
dijous, 28 de juliol de 2011
Restaurant mezòi
3 comentaris
dimecres, 27 de juliol de 2011
Ben e Chéri
Quand l'AmorósEstival2011 te va comprar una topina de Ben e Jerry per te far plaser, que te pren lo modèl XXL (una liura de glaça!) e qu'as pas de culhièr, cossí fas per la manjar?
Primièr, rosigas :
Primièr, rosigas :
E aprèp?
E ben aprèp...
Sortisses lo Laguiòla, pardina!
2 comentaris
dimarts, 26 de juliol de 2011
Magdalena estivala
I a de mond que per eles, las vacanças, aquò's la plaja, lo canhard, la mar, lo mond, lo parasòl, las raquetas de plaja (qual es lo con qu'inventèt las raquetas de plaja??? Qu'òm li cope los alibòfis!!!), la crema solària, lo chouchoubeignetglace, lo campatge les flots bleus. Per d'autres, es l'exotisme de las piramidas, de las paluns e putas tailandesas o del trekking cap a de cims nevats.
Ben ieu, las vacanças, i soi quand seguissi un tractor de fen.
Quand èri pichona, mos parents logavan un ostalet al país roergàs, mon paire, aquel salvatge, s'èra amigat amb lo mond de la bòria vesina, los ajudava, e, dau còp, ieu èri de longa per la bòria a descubrir un autre mond.
E finala, las vacanças, per ieu, aquò's aquò, aquò's èsser pel milh, aquò's fenar, aquò's s'ocupar de las vacas, aquò's se passejar per l'estable, aquò's anar veire los vedelons, lor metre la man dabans lo morre e esperar que te la chuquen per sentir sa lenga rasposa, sos còps de cap e per acabar la man plena de bava.
Sentir l'odor de las vacas, veire lo milh, sentir lo fen, seguir un tractor. Aquò me fa sentir dins lo melhor dels mondes.
Cal pas grand causa per me far urosa fin finala.
10 comentaris
dilluns, 25 de juliol de 2011
Quina injustícia!
2 comentaris
Reclama
Mond qu'anatz a l'Estivada a Rodés, vos cal pas mancar la creacion sus l'òbra de Bodon L'Èrba d'Agram, lo dijòus, a 3 oras a la MJC de Rodés.
Veguèri la primièra a Balaruc e vos pòdi dire que serà un moment de granda qualitat musicala!!!
2 comentaris
diumenge, 24 de juliol de 2011
Emocion
M'agrada fòrça la masurca compausada per Luiz Gonzaga que cantan La Talvera e Silverio Pessoa dins Forroccitania. l'ai filmada, aquí l'avètz :
Aquò m'esmòu quand cantan totes dos :)
Aquò m'esmòu quand cantan totes dos :)
0 comentaris
dimarts, 19 de juliol de 2011
per la fenèstra de las vacanças : l'exotisme
1 comentaris
dilluns, 18 de juliol de 2011
Mirapeis
3 comentaris
diumenge, 17 de juliol de 2011
Destinacion
1 comentaris
divendres, 15 de juliol de 2011
Las espardelhas
L'autre jorn qu'èri a far las crompas a Intermercat, tombèri sus d'espardelhas. "Ten, d'espardelhas!".
Las primièras que veguèri èran als pès del Papet Colom.
De sabatas de papet. Blavas, poscosas e traucadas al det gròs.
Dins mos sovenirs, a pas res mai als pès, estiu coma ivèrn.
Vòstras responsas al sondatge sus las espardelhas :
Las primièras que veguèri èran als pès del Papet Colom.
De sabatas de papet. Blavas, poscosas e traucadas al det gròs.
Dins mos sovenirs, a pas res mai als pès, estiu coma ivèrn.
Te dintrèri dins un grand questionament metafisic sus la plaça de l'espardelha dins la societat occitana d'uèi : es-ti una cauçadura identitària? Es-ti una grola del passat? E las femnas, ne pòdon cargar d'espardelhas? Perque las cagòlas cargan pas d'espardelhas en plaça d'aquelas balarinas laidas, pas confortablas que t'embocanan a 50 mètras a la ronda. A si, la balarina embocana! Question als mascles: trobatz aquò sexy las balarinas? Vos fa pas desquilhar, la pudor de la cagòla que se descauça?
Vòstras responsas al sondatge sus las espardelhas :
Aqueste estiu, vau de las tòngs a mas sabatas laidas o a las que pudisson.
Dau còp, l'autre jorn, a Intermercat, quand te veguèri las espardelhas a 5,90€, e ben me'n crompèri un parelh.
Rai, per ara, las ai pas gaire cargadas que sabi pas quora o amb qué las cargar, puèi me son un pauc pichonas. Vai-te'n, tu, ensajar de cauçaduras entre lo carreton e las bóstias de sardas a l'òli.
Mas quand las vesi rabalar dins ma cambra, e ben soi ufanosa. Ai d'espardelhas. Aver d'espardelhas es un pauc coma aver un pegasolet macarel al cuol de l'auto. "ieu tanben ne soi". Ara, fau coma los motards, quand vesi quauqu'un qu'a d'espardelhas e ben lo saludi.
Espardelhats del mond entièr, uniscam-nos !
3 comentaris
dijous, 14 de juliol de 2011
los vièlhs
Sul sit internet del Monde, i a un webdocumentari plan fach e esmovent sul vielhum, d'entrevistas de vièlhs que parlan de sa vidassa, de sas misèrias, de sas amors. D'un que cèrca una femna per partatjar sa vida e son lièch, d'una autra que tròba qu'es arribada tròp d'ora a l'ostal de retirada, d'un que voldriá plan mas que pòt pas mai, dels optimistas, dels resignats, dels immigrats que los enfants fan la revirada, la mòrt, l'amor, la malautiá, internet ; d'entrevistas audio ilustradas per de fòtos plan polidas. Lo tèma me pertòca, qu'aquelas questions me las pausi, me las pausi en general perque me pausi totjorn de questions, puèi me las pausi per mos grands e per ma maire (rai, anticipi, es que m'agrada d'anticipar a ieu). En mai del tèma, m'agrada la presentacion. Supòrti pas los documentaris a la television que te fan plorinejar, que te fan de suspens bon mercat, que tomban dins la telerealitat. Aquí, l'internauta causís, se passeja d'un tèma a un retrach, pòt arrestar, pòt tornar. M'agrada.
Es un biais de far de reportatges que me dona enveja de far parièr.
0 comentaris
dimecres, 13 de juliol de 2011
Mar e Montanha
E non, soi pas en vacanças! Mas ai milantas causas de faire... e soi a la borra sul blòg...
Dins las milantas causas que fau, i a l'autbòi (lo pròf ditz que fau de progresses... blanqueta!).
Mar e Montanha jogarem :
- lo dissabte 23 de Julhet, lo matin serem a Revel e de vèspre a Soresa (Tarn), dins l'encastre de Camin de Crabas
- lo divendres 5 d'Agost de vèspre, serem a Sijan (Africa audenca)
Dins las milantas causas que fau, i a l'autbòi (lo pròf ditz que fau de progresses... blanqueta!).
Mar e Montanha jogarem :
- lo dissabte 23 de Julhet, lo matin serem a Revel e de vèspre a Soresa (Tarn), dins l'encastre de Camin de Crabas
- lo divendres 5 d'Agost de vèspre, serem a Sijan (Africa audenca)
3 comentaris
dijous, 7 de juliol de 2011
Del pantais escobilhaire
Cada divendres, a 5h del matin, coma dormissi pas, ausissi lo camion de las pobèlas.
E me demandi qué pensan los pobelaires quand son a vuejar las pobèlas del mond que son a dormir.
E ben ieu, foguèsse pobelaira, fariái d'analisis sociologics a la "Diga-me çò qu'escampas e te dirai qual siás".
De fach, es una causa que me làguia quand escampi las causas : "e se lo tipe que tria las escobilhas tomba dessús, qué pensarà?"
Primièra question : i a un tipe que tria las escobilhas? (Oè, o sabi, soi pas gaire al tòp en ecologia) Mas dins lo contenedor "reciclable" ont metèm lo carton, lo papièr, las botelhas d'aiga e las boitas metalicas de cocacòla, cossí se fa la tria, aprèp, pel reciclatge? I a ben quauqu'un aprèp que distribuís aquò, non? Perque ma logica ditz qu'aquò se recicla pas parièr una caneta de Fanta e lo Miègjorn Liure. Aital, me disi que òc, i a un mestièr qu'es "triaire d'escobilhas" que dins un lengatge eufemismofil se ditz "tecnician de reciclatge".
Segonda question : mon triaire d'escobilhas (aqueste blòg es pas eufemismofil), quand a mas escobilhas reciclablas dins las mans e que las tria entre papièr, carton, fèrre, plastic, "sabi pas", qué ne pensa? Qué se ditz? Los agacha los papièrs? Se fai-ti de films sus un embalatge de carton? Se monta-ti de scenàrios a partir d'un bocin de letra estrifada?
E ben ieu aquò m'agradariá d'aver de bocins de vida entre las mans e de m'inventar una istòria. Soi una pantaissaira.
Triaire d'escobilhas, es un mestièr pels pantaissaires. Mas las entrepresas ne vòlon pas dels pantaissaires. Soi segura que lo triaire d'escobilhas deu triar un minimum de 15 quilos d'escobilhas a la minuta se se vòl pas faire escampar ; e, pecaire, a pas lo temps de pensar, de soscar, ni de pantaissar. E mai dison qu'a la dintrada de l'entrepresa de reciclatge d'escobilhas, i a un panèu bèl de 4x3m amb marcat dessús "sèm pas aquí per far de rasonaments". Òu, pagan pas lo mond per far de films e se montar d'istòrias improbablas per saber se lo carton es estat mastegat pel chin, lo nenon o la mameta.
E ieu qu'ai pas gaire enveja que mos pobelaires fantasmen sus ma pichòta vida e que, de còps que i a, soi un pauc puta, e ben sul cabucèl de mon contenedor del reciclable, e ben, i ai pegat lo pegasolet, cal pas desconar.
4 comentaris
dimarts, 5 de juliol de 2011
sudoku setòri
1 comentaris
dilluns, 4 de juliol de 2011
Man setòria
0 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
1468
Aquesta pagina concernís l'an 1468 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Kwestantinos Ièr (1434-1468) que foguèt remplaçat per son fiu Baede Maryam (1468-1478). Aprofichant la patz ambé leis estats musulmans d'Africa Orientala e la poissança militara legada per son paire, lo negus novèu ordonèt una campanha còntra lei pòbles de la region de Semien e còntra lei pilhards que menaçavan lo comèrci caravanièr en Tigre.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra civila entre lo rèi Singhawikramawardhana e un prince usurpator dich Kertabhumi. En dificultat, Singhawikramawardhana foguèt obligat de laissar lo còr dau reiaume a son rivau mai capitèt de gardar lo contraròtle de la màger part de l'ancian reiaume de Kediri. I installèt sa capitala, çò qu'entraïnèt la scission de Majapahit. Divèrsei revòutas acomencèron dins lei rèstas dau reiaume de part de pòbles desirós de retrobar son independéncia.


text:
Veni de recebre aquò dau "comitat Anem Ouuaaais !!!", per ara ne'n dio ren que mi limariá lei nervis, emai se li a segurament de monde qu'estimi aquilein...
...Totun per sauper, cu a presa la decision clarament ?
> Manifestacion "Anem Òc ! Per la lenga occitana !" de 2012
La Coordinacion crida a una manifestacion lo 31 de març de 2012 que serà la seguida d’aquelei de 2005, 2007 e 2009 onte sigueriam de miliers per dire "Anem òc ! Per la lenga occitana !".
La Manifestacion se farà a Tolosa.
Aqueu 31 de mars de 2012 serà una granda jornada au nivèu nacionau per totei lei lengas dichas regionalas que vòlon una Lèi.
Ja lei Bretons, Bascos, Catalans e Alsacians son partents e faràn una manifestacion dins sa region lo meteis jorn


text:
Houdan
Houdan es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Escriu antany Hosdench, lo nom « Houdan » correspond a un arquetip germanique probablament franc, frequent en lo nòrd de la França (Hesdin, Hodeng, Hodent, Houdain..) De *Husiding, « ostal sus una nautor ».
Comtat jol Ancian Regim, Houdan #aperténer a la familha dels senhors de Montfort dempuèi lo Sègle X, i aguèt de contunh ligat al duché de Bretanha per matrimòni. La vila #èsser pel continuament disputat pels Angleses e #dintrar en lo domeni reial al continuament del matrimòni de Louis XII e de Anne de Bretanha. I aguèt cedit per Louis XIV a la familha de Luynes en escambi de tèrras prèpas del parc de Versailles e #demorar la proprietat de las Luynes fins a la Revolucion.
En 1065, lo comte Amaury II de Montfort #crear la fièra Santa-Matthieu en benefici dels fraires del abbaye de Coulombs[1].
Écrit autrefois Hosdench, le nom « Houdan » correspond à un archétype germanique probablement franc, fréquent dans le nord de la France (Hesdin, Hodeng, Hodent, Houdain..) de *Husiding, « maison sur une hauteur ».
Comté sous l'Ancien Régime, Houdan appartint à la famille des seigneurs de Montfort depuis le Sègle X, puis fut rattachée au duché de Bretagne par mariage. La ville fut par la suite disputée par les Anglais et entra dans le domaine royal à la suite du mariage de Louis XII et d'Anne de Bretagne. Elle fut cédée par Louis XIV à la famille de Luynes en échange de terres proches du parc de Versailles et resta la propriété des Luynes jusqu'à la Révolution.
En 1065, le comte Amaury II de Montfort créa la foire Saint-Matthieu au profit des moines de l’abbaye de Coulombs[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.cc-payshoudanais.fr/dubertura_houd_fièra_st_matthieu_2010.php modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 14 de junh de 2011).
- ↑ « 941en foire Saint-Matthieu à Houdan les 24, 25 et 26 septembre 2010 » (consultat en 14 juin 2011).
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna d'Yvelines


text:
794
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 794 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
En guèrra còntra lei Francs de Carlesmanhe (768-814) que voliá li impausar lo crestianisme, leis Avars comencèron de se devesir après una tiera de reviradas. Aquò afebliguèt lo poder centrau e favorizèt leis asalhidors (→ 796).
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après 788, insureccion novèla d'Egipte totjorn entraïnada per l'importància deis impòsts e per l'administracion marrida de la província. Lo movement durèt e s'acabèt en 795 solament illustrant lei dificultats deis Abbassidas sus lo continent african.


text:
Categoria:Desvolopament durable
Lo desvolopament durable es una estrategia de desvelopament social e economic destinada a conciliar progrès economic e social sens metre en perilh l'equilibri natural de la planeta per un desvolopament respondent als besonhs actuals sens comprometre la capacitat de las generacions futuras a respondre als lors. Lo desvolopament durable insistís suls principis de biodiversitat, de participacion e lo principi de precaucion.
La categoria Desvolopament durable es una soscategoria de la categoria:environament e de la categoria:Economia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
E
- ► Espècia en perilh (2 C, 2 P)
U
Articles dins la categoria « Desvolopament durable »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
La Ciutat
La Ciutat (oficialament en francés La Ciotat) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo gentilici es ciutadenc -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A partir de 1622, de construccions navalas s'installèron sus lo pòrt de La Ciutat, que prenguèron una forma industriala en 1836. Foguèron lo paumon economic de la vila, fins ais annadas 1980, quand sarrèron. En 2006, la construccion d'un pòl de l'auta plasença va far reviure lo pòrt.
La Ciutat es lo luòc d'un dei premiers filmes animats, realizat per lei fraires Lumière e nomenat L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat.
Se i tròba tanbèn lo pus vièlh cinèma dau mond e totjorn existent: l'Eden.
En 1907, Jules Lenoir inventèt lo jòc de la petanca a La Ciutat. L'istòria dau jòc es documentada au Musèu Ciutadenc.
Demografia[modificar | modificar la font]
.