text:
Hombleux
Hombleux en picard ( Hombleux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Del Santerre situat a 8 km a l'èst de Nesle, desservi pel anciana rota nacionala 30 (actuala RD 930) e facilament accessibla per la autoroute A1 en transeünt per Roye e près del Canal de la Soma.
Bourg picard du Santerre situé à 8 km à l'est de Nesle, desservi par l'ancienne route nationale 30 (actuelle RD 930) et aisément accessible par l'autoroute A1 en passant par Roye et à proximité du Canal de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bourg a #èsser destruit pendent la Primièra Guèrra mondiala
Le bourg a été détruit pendant la Première Guerre mondiale


c: text/html

text:
Enguinegatte
Enguinegatte es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Una pichona part del territòri de la municipalitat i aviá incorporat en lo perimètre de la concession de Fléchinelle per l'espleitacion de las venas de carbon.
Une petite partie du territoire de la commune était incorporée dans le périmètre de la concession de Fléchinelle pour l'exploitation des veines de charbon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Enguinegatte, #Que se trucava antany Guinegatte, #èsser lo banc d'almens doas batalhas:
- En 1479, los Franceses de Louis XI, comandats per Philippe de Crèvecœur de Fendasclas, an vencut pels Flamencs de Maximilien de Habsbourg (archiduc d'Àustria, e, per lo sieu matrimòni amb Ostal de Bourgogne, pòrti e comte de Bourgogne, comte de Flandre, pòrti de Brabant, èca.);
- l'an 1513, en lo moment de la jornada dels esperons, Maximilien, totjorn lududes, mas vengut dempuèi alavetz emperaire germanique, e aliat aquelas fes a Henri VIII de Angleterre, i venç las tropas de Louis XII.
Enguinegatte, qui s'appelait autrefois Guinegatte, fut le siège d'au moins deux batailles:
- En 1479, les Français de Louis XI, commandés par Philippe de Crèvecœur d'Esquerdes, sont vaincus par les Flamands de Maximilien de Habsbourg (archiduc d'Autriche, et, par son mariage avec Marie de Bourgogne, duc et comte de Bourgogne, comte de Flandre, duc de Brabant, etc.);
- En 1513, lors de la journée des éperons, Maximilien, toujours lui, mais devenu depuis lors empereur germanique, et allié cette fois à Henri VIII d'Angleterre, y vainc les troupes de Louis XII.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taegwondo
Lo taegwondo (hangeul: 태권도; hanja:跆拳道) [1] (transcripcion anciana: taekwondo, t'aekwŏndo) es un art marcial d'origina coreana, pro similar al karate japonés. Se basa sus l'utilizacion de las mans e dels pès per atacar o se defendre d'un adversari. Lo taegwondo es un espòrt nacional en Corèa del Sud , kyeorugi, e un eveniment esportiu als Jòcs Olimpics. En corean, lo mot ven a l'origina de l'alfabet hanja tae (跆) significa tustar amb lo pè; gwon (拳) tustar amb lo punh; e do (道) significa camin o via. taegwondo es doncas sovent traduit per "camin del pè e del punh".
Lo taegwondo s'apièja sus una longa tradicion d'arts marcialas coreanas, mas exixtís dins sa forma actuala sonque dempuèi 50 ans. Uèi lo jorn s'es transformat en un espòrt fòrça tendut. Als Jòcs Olimpics de Barcelona 92 se transformèt en espòrt olimpic d'exibicion e actualament es arribat d'èsser espòrt olimpic de competicion.
Un dels exercicis mai importants es la realizacion de pumses (katas dins terminologia de karate). Los pumses son de seqüéncias de movemients de defensa e ataca que simulan un combat imaginari amb divèrses adversaris, e son relacionats directament amb los diferents gras de cinturons. Se memorizan e se repitisson amb objècte d'aumentar l'equilibri, l'elasticitat, la rapiditat e lo mestritge dels diferents movements.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Federacion Catalana de taegwondo
- American Taekwondo Association (ATA)
- Federacion chilena de taegwondo (WTF)
- Federacion canària de taegwondo
- taegwondo TKD
- Asoc. Escòla Mendocina de taegwondo, Argentina (WTF)
- (fr) WebTKD : Taekwondo - le portail francophone
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la transcripcion oficiala del corean en alfabet latin, en vigor en Corèa del Sud.


text:
Winnipeg
Winnipeg (pronóncia AFI: [ˈwɪnɨpɛg]) es la capitala e pus granda vila de la província canadenca de Manitòba. Se situa prèp del centre longitudinal d'America del Nòrd,[1] al jonhent del riu Roge e del Riu Assiniboine , un endrech ara comunament sonat The Forks.[2] Lo nom de Winnipeg es derivat dels mots Cree de win e nippi que se traduson per «aiga fangosa». Winnipeg es lo còr cultural e lo centre economic de la region, qu'a una populacion de 730 305 personas. La vila de Winnipeg es la setena de Canadà amb una populacion de 633 451 personas.[3]


text:
Esquerdes
Esquerdes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge ancian, Fendasclas se trobava sus la granda via romaine La Leulène #qu'anava de Thérouanne a Sangatte, sus la còsta. Una prospection archéologique de 1984, a permeses de descobrir sus dos luòcs diches Los Tripoux e Lo Paradís de las traces del periòde neolític (silex e d'uasses talhats).
La municipalitat a gardat de lo sieu passat cèrts monuments o luòcs considerables :
- la granja Crèvecoeur près del riu, uèi proprietat privada, a constituit per un ensems de bastissas (#qu'un torn) de la Modèl:S-, en avent apertengut a Jeanne de la Trémoillepuis als sieus fils Philippe de Crèvecoeur (nascut cap a 1418 - mòrt a Arbres lo XXXX 1494). Guerrer, #Servir successivament Charles Lo Téméraire (1433 – 1477), ne Pòrti de Bourgogne, de contunh a la siá mòrt, lo sieu enemic lo rei Louis XI. I aguèt nomenat Maréchal de França en 1483 e #substituir lo sieu patronyme a aquel de Fendasclas ;
- la siá glèisa (situada al centre del pòble, sul luòc) bastida a partir del mièg de la XIIen fins a Modèl:La s- en pèira e en craie, en principi ligat al diocèse de Thérouanne, passa en 1557, jos la dependéncia del diocèse de Boulogne. Amb lo sieu épitaphe de la Modèl:S-, la siá ranqueja de 1518 e la lòsa funéraire de Jeanne de la Trémoill, la glèisa es dempuèi 1919 monument del patrimòni Francés.
L'istòria de Fendasclas a ligat a l'evolucion de doas indústrias, aquela de papièr e aquela de la poudre, #que se son desvolopats de l'epòca de Louis XIV fins a Modèl:La s- e #qu'an permeses un accroissement de la siá populacion. En 1790, la municipalitat èra pro importanta (amb los sieus 500 abitants aperaquí) per èsser nomenada cap de-luòc de costat. Dos #cent ans mai tard, aquela chifra i aviá triplat.
En 1850, lo molin de Confosse de Mr lo Baron De Colbert #èsser racheté per Charles Verschaeve, vendeire de papièr a Lille. L'indústria del papièr se #desvolopar e prospéra en la vallée de la Aa (o divèrses autras papeteries se son egalament installadas suls luòcs de ancians molins a aiga). Lo Ostal del papièr, concebuda amb lo Parc natural regional e inaugurada la Mois invalide (de junh)M, testifica d'aquela activitat, e fa reviure aquela istòria, via exposicions e animacions aital coma un talhièr de creacion artistica sul tèma del papièr.
La Poudrerie nacionala de Fendasclas #èsser creada a la fin de la Modèl:S- per la Regida Reiala de las Poudres e Salpêtres jos Louis XIV, per lo sieu ministre de las questions militaras, Michel Lo Tellier. Dos molins #qu'existissián alavetz sul luòc aguèron transformat en molins a poudre (broyage del salpêtre e del carbon de bòsc produsit a partir de aulne glutineux en la prèpa "carbonnerie" o "carbonnière". La poudrerie #cessar las siás activitats en 1970. Aperaquí 130 bastissas éparpillés en un terren de mai d'unitat|30|a {{}} servissián a protegir o fabricar los explosius, pas sens i aver pollué lo sòl per d'importantas quantitats de nitrates (la nitre es n'efièch lo un dels principals compostos de la poudre). Abandonats pendent aperaquí 40 ans, qualqu'uns d'aquelas bastissas an #èsser "transpercés" per arbres #qu'an recolonisé tota l'aquela friche industriala.
Lo luòc a #èsser crompat per un proprietari anglés. A de contunh #èsser aquerits per mitat pel Conselh general pel dobrir al public (sus la part #que n'es proprietària) après i aver #èsser netejat e condicionat amb l'ajuda de la EPF (Establiment public foncier, organisme #qu'assòcia l'Estat e lo Conselh regional del Nòrd--Calava per far del portage fonzièr e un pré-disposicion) e per l'autra mitat a #èsser crompat per una societat civila immobiliària de chasseurs.
Es épisodiquement tocat per inondacions #que i son pas pas anormalas doncas qu'a #èsser volontàriament bastit en lo lièch minaire e màger del Aa, justament perque se poscatz l'inondar dins lo cas d'incendi per limitar lo risc d'explosion de munitions.
En genièr 1999, lo departament, proprietari del parc, i condicionava un parc arboré, un parking e un camin de descobèrta per aculhir lo public. La municipalitat #prene ne carga lo renauiment de la bastissa principala, vengut d'ara endavant sala de las fèstas, aital coma la caminada, inauguradas lo data Modèl:Respectivament e lo data|9|de
.
Village ancien, Esquerdes se trouvait sur la grande voie romaine La Leulène qui allait de Thérouanne à Sangatte, sur la côte. Une prospection archéologique de 1984, a permis de découvrir sur deux sites dits Les Tripoux et Le Paradis des traces de la période néolithique (silex et os taillés).
La commune a gardé de son passé certains monuments ou sites remarquables :
- la ferme Crèvecoeur près de la rivière, aujourd'hui propriété privée, est constituée par un ensemble de bâtiments (dont une tour) du Modèl:S-, ayant appartenu à Jeanne de la Trémoillepuis à son fils Philippe de Crèvecoeur (né vers 1418 - mort à Arbres le XXXX 1494). Guerrier, il servit successivement Charles Le Téméraire (1433 – 1477), Duc de Bourgogne, puis à sa mort, son ennemi le roi Louis XI. Il fut nommé Maréchal de France en 1483 et substitua son patronyme à celui d'Esquerdes ;
- son église (située au centre du village, sur la place) construite à partir du milieu du XIIen jusqu'au Modèl:S- en pierre et en craie, d'abord rattachée au diocèse de Thérouanne, elle passe en 1557, sous la dépendance du diocèse de Boulogne. Avec son épitaphe du Modèl:S-, sa cloche de 1518 et la dalle funéraire de Jeanne de la Trémoill, l'église est depuis 1919 monument du patrimoine Français.
L'histoire d'Esquerdes est liée à l'évolution de deux industries, celle de papier et celle de la poudre, qui se sont développées de l'époque de Louis XIV jusqu'au Modèl:S- et qui ont permis un accroissement de sa population. En 1790, la commune était assez importante (avec ses 500 habitants environ) pour être nommée capluòc de canton. Deux cents ans plus tard, ce chiffre avait triplé.
En 1850, le moulin de Confosse de Mr le Baron De Colbert fut racheté par Charles Verschaeve, marchand de papier à Lille. L'industrie du papier se développa et prospéra dans la vallée de l'Aa (ou plusieurs autres papeteries se sont également installées sur les sites d'anciens moulins à eau). La Maison du papier, conçue avec le Parc naturel régional et inaugurée le Mois invalide (juin)M, témoigne de cette activité, et fait revivre cette histoire, via des expositions et animations ainsi qu'un atelier de création artistique sur le thème du papier.
La Poudrerie nationale d'Esquerdes fut créée à la fin du Modèl:S- par la Régie Royale des Poudres et Salpêtres sous Louis XIV, par son ministre des affaires militaires, Michel Le Tellier. Deux moulins qui existaient alors sur le site furent transformés en moulins à poudre (broyage du salpêtre et du charbon de bois produit à partir d'aulne glutineux dans la proche "carbonnerie" ou "carbonnière". La poudrerie cessa ses activités en 1970. Environ 130 bâtiments éparpillés dans un terrain de plus de 30 ha servaient à abriter ou fabriquer le explosifs, non sans avoir pollué le sol par d'importantes quantités de nitrates (la nitre est en effet l'un des principaux composés de la poudre). Abandonnés durant environ 40 ans, certains de ces bâtiments ont été "transpercés" par des arbres qui ont recolonisé toute la cette friche industrielle.
Le site a été acheté par un propriétaire anglais. Il a ensuite été acquis pour moitié par le Conseil général pour l'ouvrir au public (sur la partie dont il est propriétaire) après avoir été nettoyé et aménagé avec l'aide de l'EPF (Établissement public foncier, organisme qui associe l'État et le Conseil régional du Nord-Pas-de-Calais pour faire du portage foncier et un pré-aménagement) et pour l'autre moitié a été acheté par une société civile immobilière de chasseurs.
Il est épisodiquement touché par des inondations qui n'y sont pas anormales puisqu'il a été volontairement construit dans le lit mineur et majeur de l'Aa, justement pour qu'on puisse l'inonder en cas d'incendie pour limiter le risque d'explosion de munitions.
En janvier 1999, le département, propriétaire du parc, y aménageait un parc arboré, un parking et un chemin de découverte pour accueillir le public. La commune prit en charge la rénovation du bâtiment principal, devenu désormais salle des fêtes, ainsi que la cheminée, inaugurées respectivement le Mois invalide (avril)M et le Mois invalide (juin)M.


text:
Verzelai
Verzelai (Vézelay en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha, a 15 km d'Avallon e 45 km d'Aussèrra. La vila es un capluòc de canton de l'arrondiment d'Avallon.
Verzelai èra una estapa importanta sul Camin de Sant Jaume pels romieus venent del nòrd e de l’èst (Belgica, Lorena, Champanha-Ardena, Borgonha). La preséncia de las relíquias de Santa Maria Magdalena ne'n fasiá un cap de camin de la Via Lemovicensis.
-
-
-
Detalh del capitèl (Sègle XIX) de la nau


text:
Berstheim
Berstheim en alemannisch (Berstheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat ne nautor entre la vallée de la Zorn e aquela de la Moder a 25 quilomètres al nòrd de Estrasburg. Sus la rota en connectant Berstheim a Wintershouse, se distinguís fòrça clarament la catedrala d'Estrasburg per temps dégagé.
Le village est situé en hauteur entre la vallée de la Zorn et celle de la Moder à 25 kilomètres au nord de Strasbourg. Sur la route reliant Berstheim à Wintershouse, on distingue très nettement la cathédrale de Strasbourg par temps dégagé.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Rotas dau Camin de Sant Jaume en Euròpa
Lo
Camin de Sant Jaume (var. Chamin de Sant Jaume, Camin de Sant Jacme) (en galèc: Caminho de Santiago; en castelhan: Camino de Santiago; en basco: Done Jakue bidea; en aragonés SLA: Camin de Sant Jaime; en aragonés GO: Camín de San Chaime; en francés: Chemin de Saint Jacques) es un ensems de rotas d'Euròpa Occidentala que lei romieus lei percorron (crestians catolics mai que mai) per arribar a la vila de Compostèla, en Galícia. Aquí fan un romavatge en onor de Sant Jaume.
Certaneis estapas dau Camin de Sant Jaume son vengudas de luòcs de raionament religiós e culturau, sustot en
Occitània, en Aragon, au Bascoat, en Espanha e en Galícia.
Mentre que lo percorrián fòrça a l'
Edat Mejana, l'oblidèron un pauc puei mai a l'ora d'ara lei romieus li tornan donar una granda importància.
Segon
Robèrt Lafont, lo Camin es un dei grands ais de circulacion que contribuisson a faire d' Occitània un espaci de relacions coerent dins l'istòria, amb una plaça essenciala entre la Peninsula Iberica e la rèsta d' Euròpa . [1]
Dins la cultura populara, se ditz que de seguir la direccion de la
Via Lactèa, dins lo cèu, de nuech, aquò mena a Compostèla. Aquò explica que la galaxia a recebut tanben lo nom de "Camin de Sant Jaume".
Los Camins de Sant Jaume son sus la
Lista dau Patrimòni Mondiau de l' UNESCO.
Albi, Centre istoric • Bordèu, Pòrt de la Luna • Catedrala de Nòstra Dama d'Amians • Avinhon • Torre de Belgica e de França • Catedrala de Sant Estève de Borges • Canal del Miègjorn • Caps de Girolata e de Porto, Resèrva naturala de Scandola e Calancas de Piana, Corsega • Carcassona • Catedrala de Nòstra Dama de Rems, Basilica de Sant Remesi de Rems e Palais del Tau, Rems • Catedrala de Nòstra Dama de Chartres • Abadiá de Sant Savin sus Gartempe • Abadiá de Fontenay, Còsta d'Aur • Caunas ornadas de la valada de Vesera • Centre vila reconstruch del Havre • Val de Léger • Vièlh Lion • Abadiá del Mont Saint-Michel • Castèl de Fontainebleau e son pargue • Castèl de Versalhas e son pargue • Ribas de Sèina, París • Plaças Estanislau, de la Carrièra, e d'Aligança a Nancí • Pont de Gard • Provins • Mont Perdut, dins los Pirenèus • Monuments romans e romanics d'Arle • Camins de Compostèla • Teatre antic d'Aurenja e Arc de Trionf d'Aurenja • Causse e Cevenas • Salina reiala d'Arc e Senans • Sent Milion • Estrasborg, Granda illa • Verzelai
UNESCO.
Pargue Nacional de Doñana • Pargue Nacional de Garajonay • Pargue Nacional de Teide • Alhambra, Generalife e Albayzín, Granada • Art mudejar, Aragon • Art rupèstre del Bacin Mediterranèu de la Peninsula Iberica • Catedrala de Santa Maria de Burgos • Centre istoric de Còrdoa • Pelegrinatge de Sant Jacme de Compostèla • Glèisas romanicas catalanas de la Val de Boí • Ensemble arqueologic de Mérida • Ensemble arqueologic de Tarragona • Ensembles monumentals de la Renaissença d' Úbeda e de Baeza • Bauma d'Altamira e art rupèstre paleolitic del nòrd d'Espanha • La Catedrala de Nòstra Dama del Sèti, Alcazar e Archius Generals de las Índias de Sevilha • La Lòtja de la Seda de València • Las Médulas, Leon • Monastèri de Poblet • Monastèri e site de l' Escurial ( Madrid) • Monastèri Reial de Santa Maria de Guadalupe • Monastèri de San Millán de la Cogolla, La Rioja • Monuments d’ Oviedo e Glèisas del reialme d'Astúrias • Òbras d' Antoni Gaudí: Pargue Güell, palais Güell, Casa Milà, Casa Batlló, Casa Vicens, cripta e faciada de la nativitat de la Sagrada Familha, Cripta de la Colonia Güell a Barcelona • Palais de la Musica Catalana e espital de Sant Pau, Barcelona • Elx, la Palmièra • Païsatge cultural d' Aranjuez • Pont de Biscaia • Barris romans de Lugo • San Cristóbal de La Laguna • Site arqueologic d' Atapuerca • Sites d'art rupèstre preïstoric de la val de Côa e de Siega Verde (site transfrontalièr amb Portugal) • Torre d'Ercules, a La Coronha • Universitat e quartièr istoric d' Alcalá de Henares • Ávila, centre istoric • Cáceres, centre istoric • Compostèla, centre istoric • Salamanca, centre istoric • Segòvia, centre istoric e son aqüeducte • Toledo, centre istoric • Cuenca, centre istoric • Eivissa, biodiversitat e cultura • Mont Perdut, site transfrontalièr dins los Pirenèus
↑ LAFONT Robèrt (2003) Petita istòria europèa d’Occitània, coll. Istòria, Canet: Trabucaire.


text:
Numeracion aràbia
La numeracion aràbia es la representacion dels nombres mai utilizada a l'ora d'ara. Se nomena "arabia" perque son los arabis que l'introduguèron en Euròpa, mas foguèt en Índia que foguèt inventada.
Concèpte[modificar | modificar la font]
Es un sistèma de numeracion posicional e decimal, es a dire, basat sul nombre 10; compta 10 nombres per representar cadun dels 10 chifras. La valor del chifra varia segon la posicion qu'ocupa dins lo nombre, perque se multiplica d'esperel per la base 10 elevada a la posicion. Atal, lo primièr chifra (començant per la drecha) a la valor que representa lo seu simbòl multiplicat per (=1); lo chifra imediatament seguent a la valor que representa lo seu simbòl multiplicat per (=10); e de meteis en seguida. Se pòt definir una formula matematica per un nombre de n chifras del seguent biais:
, ont es lo chifra situat a la posicion (començant per la drecha).
Exemples:
Variantas[modificar | modificar la font]
Lo sistema arabi actual se representa de biais diferent segon lo sistèma d'escritura.
Dintre los sistèma europèu tanben i a pichons diferéncias. Dempuèi una epòca fòrça recenta, lo zèro en mai s'escriure coma un cercle o una ellipsa se representaa amb una barra, "Ø" (coma una de las letras danesas), per lo diferenciar de la letra "O". En Euròpa, lo chifra sèt (7) s'escriu amb una barra orizontal per lo diferenciar del chifra un (1).
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ipotèsi mai acceptada es que la numeracion arabia a la seuna origina en Índia, entre 400 AbC e 400 ApC. De fach, dins mond islamic aqueles nombres son nomenats de "nombres indians" (أرقام هندية, arqam hindiyya). Encara que poirián èsser nascut en China, a causa de las grandas similituds amb lo sistèma chinés Hua Ma: tanben es posicional e de basa 10.
Los símbols de l'1 al 9 de la numeracion indiana son un pas intermèdi cap al sistèma arabi mai modèrne.
Lo sistèma apareis descrit dins una òbra del matematician persan Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi, escricha a l'entorn de l'an 825, e traducha en latin al sègle XII amb lo títol Algoritmi de numero Indorum (algoritmi, que venguèt lo tèrma algoritme, ven del nom del quita matematician Al Khwarazmi).
Un autre matematician, Al-Kindi, espandiguèt lo sistèma indian de numeracion per l'Orient Mejan amb los seus quatre volums de Kitab fi istimal al-adad al-hindiyya (Libre sus l'usatge de la numeracion endiana), en 830.
La primièra inscripcion reconeguda del zèro, representat per un punch o una boleta, data del sègle IX e se localiza a Gwalior. Un còp adoptat pels arabis recebèt el nom de as-sifr (أَلصِّفْر), que deriva lo mòt Chifra. Mas, l'existéncia del zèro remonta a fòrça sègles avant, e sembla que la seuna origina tanben es d'Índia.
En 952 lo sistèma arabi adoptèt las fraccions, çò que paréis evident amb un tractat del matematician Sirian Abu'l-Hasan al-Uqlidisi.
A través de l'Al Andalús, lo sistèma arabi e l'abac penetrèron en Euròpa, qu'utiliza lo sistèma de numeracion romana. La primièra mencion en Occident apareis dins lo Codex Vigilianus (976). En 984, Gerbèrt d'Orlhac demanèt a l'astronòm barcelonés Sunifred Llobet (lupitus), una traduccion d'un tractat d'astronomia en arabi, lo Sententiae astrolabii, traduccion qu'incluguèt lo sistèma de numeracion.
D'ans aprèp, Fibonacci, matematician italian qu'estudièt a Bugia (actualament en Argèria), contribuguèt a la difusion del sistèma per Euròpa, mercé a la seuna òbra Liber Abaci (publicat en 1202). Foguèt sonque al sègle XV qu'el seu usatge comencèt a se normalizar per tota Euròpa.


text:
1969
Aquesta pagina concernís l'an 1969 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 20 de julhet, capitada de la mission lunara estatsunidenca Apollo 11 Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong) que se pausèt dins la Mar de la Tranquillitat. Permetèt la premiera exploracion umana d'una autra planeta. Lo 14 de novembre, novèla capitada d'una mission Apollo (Apollo 12) que se pausèt dins la region d'Oceanus Procellarum.
-
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 11 (Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong).
-
Fotografia dau tir de la mission Apollo 11.
-
Fotografia de Buzz Aldrin sus la Luna.
-
Fotografia de Buzz Aldrin e dau module lunar d'Apollo 11.
-
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 12.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera implantacion d'un còr artificiau per lo mètge estatsunidenc Denton Cooley. Lo còr implantat èra fòrça pesuc (250 kg per lo compressor) mai permetèt au pacient d'esperar 62h l'ensèrt d'un còr. Pasmens, lo pacient moriguèt 32h après l'ensèrt en causa d'una infeccion dei palmons agravadas per leis immunosupressors.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Verne Troyer, actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 5 de genièr - Marilyn Manson, cantaire american
- 23 de genièr - Ariadna Gil, actritz catalana e espanhòla
- 1 de febrièr - Gabriel Batistuta, fotbolaire argentin
- 11 de febrièr - Jennifer Aniston, actritz americana
- 1 de març - Javier Bardem, actor espanhòl
- 20 de març - Fabian Galtièr, jogaire de rugbi occitan
- 24 de març - Ilir Meta, primièr ministre d'Albania
- 25 d'abril - Renée Zellweger, actritz americana
- 14 de mai - Cate Blanchett, actritz australiana
- 8 de junh - J. P. Manoux, actor american
- 14 de junh - Steffi Graf, jogaira de tennis alemanda
- 15 de junh - Cédric Pioline, jogaire de tennis francés
- 18 d'agost - Edward Norton, actor american
- 28 d'agost - Jack Black, actor american
- 10 de setembre - David Trueba, realizator espanhòl
- 25 de setembre - Catherine Zeta-Jones, actritz britanica
- 1 d'octobre - Marcus Stephen, president de Nauru
- 30 d'octobre - Stanislav Gross, primièr ministre de la Republica Chèca
- 7 de novembre - Ferriol Macip i Bonet, grafista, traductor, musician e jornalista catalan
- 28 de decembre - Linus Torvalds, desvolopaire del sistèma Linux
- Guido Rimonda, violonista italian
- Lu Siqing, violinista chinés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Boris Karloff, actor britanic (n. 1887)
- 26 de febrièr - Levi Eshkol, primièr ministre d'Israèl (n. 1895)
- 26 de febrièr - Karl Jaspers, filosòf alemand (n. 1883)
- 28 de març - Dwight D. Eisenhower, general e president dels Estats Units (n. 1890)
- 5 d'abril - Rómulo Gallegos, president de Veneçuèla (n. 1884)
- 2 de mai - Franz von Papen, cancelièr alemand e primièr ministre de Prussia (n. 1879)
- 22 de junh - Judy Garland, actritz e cantaira americana (n. 1922)
- 2 de julhet - Mikio Naruse, cineasta japonés (n. 1905)
- 3 de julhet - Brian Jones, musicial de la banda The Rolling Stones (n. 1942)
- 6 d'agost - Theodor Adorno, sociològ e filosòf alemand (n. 1903)
- 9 d'agost - Sharon Tate, actritz americana (n. 1943)
- 9 d'agost - Cecil Frank Powell, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 17 d'agost - Otto Stern, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 3 de setembre - Ho Chi Minh, cap del Vietnam del Nòrd (n. 1890)
- 22 de setembre - Adolfo López Mateos, president de Mexic (n. 1910)
- 21 d'octobre - Jack Kerouac, escrivan american (n. 1926)
- 17 de decembre - Arthur da Costa e Silva, president de Brasil (n. 1902)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Murray Gell-Mann
- Prèmi Nobel de Quimia : Derek Harold Richard Barton, Odd Hassel
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Max Delbrück, Alfred D. Hershey, Salvador E. Luria
- Prèmi Nobel de Literatura : Samuel Beckett
- Prèmi Nobel de la Patz : Organizacion Internacionala del Trabalh
- Prèmi Nobel d'Economia : Ragnar Anton Kittil Frisch, Jan Tinbergen


text:
Briançon
Briançon[1] (Briançon en francés) es una comuna occitana dau Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Briançon est située au confluent des vallées de la Durance, de la Guisane et de la Cerveyrette, sur un verrou glaciaire. A 1.326 mètres d'altitud, es la mai anautita vila de França. Es tanben réputée èsser la segonda a Euròpa, après Davos en Soïssa ; totun, la definicion oficiala de « vila » varianta segon los païses, aquela afirmacion pòt dificilament pausar sus critèris objectius. Lo amplària vallée de la Durance lududes llaura cap al nòrd, pel caulet de Montgenèvre, las pòrtas de la Itàlia e, al sud, cap a Gap e la Provence.
Per la rota, Briançon es desservie per la RN 94 en procedéncia de Gap e en direccion de l'Itàlia via lo caulet de Montgenèvre (1 854 m), per la RD 1091 (ex-RN 91) en procedéncia de Grenòble via çò caulet del Lautaret (2 058 m). La vila se situa egalament sus l'ais istoric dels grands caulets dels Alpes (los caulets del Galibier e de Izoard son #tot prèps de la vila), ais viari #que connècta Niça al lac Léman.
Per via ferrée, la parca de Briançon es lo terminus de la linha en procedéncia de Marselha-Sant-Charles. Projectat dempuèi la fin de la XIXen sègle, e regularament extirpé dels cartons, un tunèl ferroviaire jol caulet de Montgenèvre permetriá de prosseguir la linha cap a l'Itàlia (Oulx) e aital metre en connexion dirècta Marselha e Turin.
Briançon es situat a unitat|15|km}} de la frontièra italienne, a unitat|33|km {{}} de Sestrières, a unitat|45|km {{}} de Bardonèche (parca TGV), a unitat|46|km {{}} de Bruma, a unitat|84|km {{}} de Barcelonnette e de de Sants-Texans-de-Mauriana, a unitat|87|km {{}} de Pignerol, a unitat|109|km {{}} de Turin e a unitat|115|km {{}} de Grenòble.
Briançon Es réputée per la siá vièlha vila. Lo luòc fòrt a constituit d'un dispositiu considerable imaginat per Vauban e realizat en particular per Triguèt, director de las fortificacions del Dauphiné, e Negre : en mai de la classica cenh de fortificacions #qu'environa lo centri-vila, los enginhèrs an installat de nombrós fòrts sus las montanhas environnantes amb la fin de prevenir una invasion en venent de la Itàlia.
Es egalament una station d'esquí apertenent al domeni de Estrenh Chevalier #que #èsser a l'origina en 1941 sul luòc de Chantemerle.
Briançon N'a situat suls traçats dels sentiers de grand randonnée GR 5, GR 5C e GR 50.
Briançon est située au confluent des vallées de la Durance, de la Guisane et de la Cerveyrette, sur un verrou glaciaire. À 1 326 mètres d'altitude, c'est la plus haute ville de France. Elle est aussi réputée être la deuxième en Europe, après Davos en Suisse ; toutefois, la définition officielle de « ville » variant selon les pays, cette affirmation peut difficilement reposer sur des critères objectifs. La large vallée de la Durance lui ouvre vers le nord, par le col de Montgenèvre, les portes de l'Italie et, au sud, vers Gap et la Provence.
Par la route, Briançon est desservie par la RN 94 en provenance de Gap et en direction de l’Italie via le col de Montgenèvre (1 854 m), par la RD 1091 (ex-RN 91) en provenance de Grenoble via le col du Lautaret (2 058 m). La ville se situe également sur l'axe historique des grands cols des Alpes (les cols du Galibier et d'Izoard sont tout proches de la cité), axe routier qui relie Nice au lac Léman.
Par voie ferrée, la gare de Briançon est le terminus de la ligne en provenance de Marseille-Saint-Charles. Projeté dès la fin du XIXen siècle, et régulièrement extirpé des cartons, un tunnel ferroviaire sous le col de Montgenèvre permettrait de poursuivre la ligne vers l’Italie (Oulx) et ainsi mettre en liaison directe Marseille et Turin.
Briançon est située à 15 km de la frontière italienne, à 33 km de Sestrières, à 45 km de Bardonèche (gare TGV), à 46 km d'Embrun, à 84 km de Barcelonnette et de Saint-Jean-de-Maurienne, à 87 km de Pignerol, à 109 km de Turin et à 115 km de Grenoble.
Briançon est réputée pour sa vieille ville. La place forte est constituée d'un dispositif considérable imaginé par Vauban et réalisé en particulier par Tardif, directeur des fortifications du Dauphiné, et Nègre : en plus de la classique ceinture de fortifications qui entoure le centre-ville, les ingénieurs ont installé de nombreux forts sur les montagnes environnantes afin de prévenir une invasion venant de l'Italie.
C'est également une station de ski appartenant au domaine de Serre Chevalier dont elle fut à l'origine en 1941 sur le site de Chantemerle.
Briançon est située sur les tracés des sentiers de grande randonnée GR 5, GR 5C et GR 50.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la encreuament de cinc vallées (Durance, Clarée, Guisane, Cerveyrette, Orceyrette), lo luòc a #èsser ocupat dempuèi l'edat del bronze. Dels peuplades celto-ligures, los Brigiani, son a l'origina del nom romain Brigantio, Brigantium (raïtz celtique brig, «luòc anautit»).
Au carrefour de cinq vallées (Durance, Clarée, Guisane, Cerveyrette, Orceyrette), le site a été occupé dès l'âge du bronze. Des peuplades celto-ligures, les Brigiani, sont à l'origine du nom romain Brigantio, Brigantium (racine celtique brig, «lieu élevé»).
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Roergue
Roergue (o eventualament Roèrgue) es una anciana província d'Occitània (e del Sud de França) correspondent aproximativament a l'actual departament d'Avairon. Aprèp aver fach partida del Comtat de Tolosa, foguèt restacat a Guiana abans de n'èsser destacat a l'ocasion de la formacion de la província de la Nauta Guiana en 1779.
La capitala istorica es Rodés.
Lo gentilici de Roergue es roergàs -assa o roergat -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Roergue es limitròf d'Auvèrnha al nòrd, de Lengadòc al sud e al sud-oèst, de Gavaudan a l'èst e de Carcin a l'oèst.
Divisions[modificar | modificar la font]
Roergue compreniá en particular lo Comtat de Rodés, e mai la Nauta Marcha (Milhau) e la Bassa Marcha (Vilafranca de Roergue).
Roergue (amb Agenés, Carcin e Peiregòrd) foguèt restacat a la generalitat de Guiana tre 1579, que son sèti èra inicialament a Bordèu e foguèt transferit a Montalban, amb un ressòrt restrench en 1716 a las eleccions de Roergue e de Carcin (generalitat de Montalban).
Amassat amb Carcin en 1779, formèt la província de Nauta Guiana ont foguèt establida una assemblada provinciala compausada de cinquanta dos membres :
- l'evesque de Rodés, president ;
- los evesques de Caors, de Vabres e de Montalban ;
- sièis membres del clergat ;
- setze gentilòmes ;
- tretze deputats de las ciutats ;
- tretze deputats de las campanhas.
I aviá, en mai d'aquò, dos procuraires generals sindics e un secretari archivista. Aquela assemblada s'acampava cada dos ans a Vilafranca de Roergue ; èra encargada de repartir las contribucions e de ne far la levada, de velhar suls talhièrs de caritat, etc.
A la Revolucion, la província foguèt transformada en departament, a l'excepcion del canton de Sant Antonin Nòble Val que foguèt destacat a la creacion del departament de Tarn e Garona en 1802.
- Divisions eclesiasticas : Las parròquias d'aquesta província èran repartidas entre la diocèsi de Rodés e la de Vabres.
- Divisions judiciàrias : Jol regne dels comtes de Roergue e de Rodés, la justícia i èra administrada en lor nom per de vicaris o viguièrs. Se comptava setze vigariás en 1349. Èran : Peirussa, Rocacezièra, Najac, Vilanòva, La Roca Valserga, La Guiòla, Sauvatèrra, Sant Geniés d'Òlt, Sant Roma de Tarn, Verfelh, Sant Africa, Sant Antonin, Cassanhas Begonhés, Milhau, Corripèira e Vilafranca. A l'escalon superior, la justícia èra renduda pel senescal de Roèrgue]].
En 1789, Roèrgue èra devesit entre la Senescalciá de Roergue qu'ocupava un sèti a Vilafranca de Roèrgue, que ne dependiá lo balhatge de Milhau, e la Senescalciá de Rodés (correspondent al Comtat de Rodés).
- Divisions fiscalas : Fasent partida de la Generalitat de Montalban, Roèrgue, país d'eleccion, èra devesit entre l'eleccion de Rodés, l'eleccion de Vilafranca e l'eleccion de Milhau. Las eleccions de Rodés e de Milhau fasián partida dels païses de pichona gabèla, alara que la de Vilafranca fasiá partida dels païses redimits. Mentre que país d'eleccion, lo Roèrgue èra somés a la talha reala.
- Estats de Roèrgue: Roèrgue aviá sos estats que s'acampavan regularament cada an. Als sols comtes de Roèrgue apartenián lo drech de los convocar. Aprèp eles, los comtes de Rodés e los reis que lor succediguèron aguèron aqueste privilègi. A l'origina, los Estats s'acampavan a Rodés. Pus tard, se tenguèron successivament a Milhau, a Sauvatèrra, a Salas Comtals e a Vilafranca. En defòra de la noblessa e del clergat, los cònsols de las ciutats e los dels borgs e dels vilatges grandes avián lo drech d'i aver un sèti. Es l'evesque de Rodés que presidissá. Suprimits en 1606, puèi restablits en 1611, suprimits un segond còp en 1651, foguèron pas mai restablits.
Lo Pagus dels Rutèns[modificar | modificar la font]
Abans la conquista romana, Roèrgue èra abitat pels Rutèns, Rutheni, pòble cèlta d'Euròpa Centrala arribat vèrs lo sègle IV abans nòstra èra. Pòble poderós, los Rutèns avián tres ciutats principalas : Segodunum, en lenga celtica "montanha de segal" (Rodés) ; Condatemagus, ciutat del confluent (al barri d'Embarri, prèp de Milhau), e Carentomagus, ciutat dels parents (Caranton). Sus totes aquestes punts s'es descobèrt d'ossaments, de monedas, de medalhas, de terralhas e d'autres objèctes d'art e d'industria que semblan de confirmar la posicion d'aquestas tres ciutats gallesas.
Vesins e aliats dels Arvèrnes, los Rutèns los seguiguèron dins lors expedicions al delà dels Alps e combatèron dins lors rengs. Betultich o Bituitos, cap dels Arvèrnes, comptava dins son armada vint dos mila arquièrs rutèns, quand, jonch als Allobròges, caminèt contra lo cònsol Quintus Fabius Maximus e li liurèt batalha al confluent de Ròse e d'Isèra, l'an 121 abans l'èra crestiana. Se sap que l'armada confederada foguèt vençuda e qu'una partida del país dels Rutèns se trobèt compresa, jol nom de Rutèns provincials, dins la Província romana, que s'espandiguèt fins a Tarn.
S'apelèt Rutèns independents los qu'abitavan sus la riba esquèrra d'aqueste riu ; mas aquestes darrièrs tardèron pas de subir lo sòrt dels seus fraires. Aguent pres part a la revòlta de Vercingetorix contra Cesar, foguèron vençuts e someses. Tre alara, coma la rèsta de las Gàllias, tot lo país dels Rutèns àrentrèt jos la dominacion romana. Dins la division de las Gàllias per August, foguèt comprés dins Aquitània, e dins Aquitània primièra jos Valentinian. Roma i establiguèt de colonias, i bastiguèt de temples, de cirques, d'aqüeductes ; de vias publicas percorrèron lo país dins totes los sens. Al sègle V, s'i parlava la lenga latina.
Aqueste foguèt, se ditz, Sant Marcial que, lo primièr, venguèt predicar l'Evangèli als Rutèns, en l'an 250. Al sègle IV, los crestians èran ja nombroses dins Roergue. Çaquelà, al sègle V, Ruth, la divinitat celtica, i èra encara adorada. Sant Amanç entreprenguèt de convertir aqueste pòble. « Un jorn qu'aqueste sacrificaca a Ruth, ditz un istorian, Amans apareguèt e li reprochèt son impietat e sos excèsses ; mas, vesent qu'al luòc de se rendre als esfòrces de son zèl entrava en furor contra ala, invoquèt lo Sénher, e tot d'un còp de nivoladas espessas s'amontetèron, lo tròn grondèt, esclatèt, e l'odiós simulacri tombèt en pèças. » A aquesta vista, los Rutèns se getèron als pès del sant e demandèron lo bateg. Çaquelà, en rendent als Galleses lors dreches politics, l'emperaire Honorius lor aviá impausat de contribucions exorbitantas. Amans rescatèt los Rutèns d'aqueste tribut. Aquesta sollicitud acabèt de li ganhar los còrs.
Comtat de Roèrgue e Comtat de Rodés[modificar | modificar la font]
Aprèp aver fach partida de la província romana d'Aquitània primièra, Roèrgue foguèt destacat per Carles lo Calv del ducat d'Aquitània e plantat en comtat al profièch d'una branca cadeta de l'Ostal de Tolosa. A la mòrt de la comtessa Joana de Tolosa, filha del darrièr comte de Tolosa Raimon VII e esposa d'Anfós de Peitieus, fraire de sant Loís de França, Roèrgue foguèt incorporat a la corona de França.
L'arribada dels Capecians provoquèt l'abandon de la vièlha Senescalciá de Najac, fidèla a la dinastia ramondina, al profièch d'una vila novèla : Vilafranca de Roergue. La capitala de la província foguèt transferida a Rodés, pus centrala, qu'aprèp la Revolucion.
Amb aquò, una partida de Roergue, qu'èra estada daissada en penhora per lo comte de Tolosa Raimon de Sant Geli al vescomte de Milhau abans de partir a la crosada, foguèt a l'origina del Comtat de Rodés que passèt als Armanhacs e que foguèt restacat a la corona definitivament solament jos Henri IV, darrièr comte de Rodés.
Los comtes de Rodés gaudissián de dreches regalencs, amb poder de far batre moneda, de levar l'impòst, de crear sergents, etc. A lor aveniment al comtat, èran coronats per l'evesque de Rodés, assistit pel dom d'Aubrac e dels abats de Bonaval, de Bonacomba, de Lòc-Dieu e de Bèluoc. Emai de las quatre castelaniás, que gaitavan coma las claus de la província, possedissián en Roèrgue prèp de vint-e-quatre castèls e un grand nombre de fèus entre los quals dos vescomtats, Peirebruna e Cadars, e dotze baroniás : Landorre, Estanh, Castelpers, Panat, Verdun sus Garona, Aliramont, Aurèla, Severac, Caumont de Plancatge, Calmont d'Òlt e Brusca. Un senescal, un jutge del comtat, un jutge de las montanhas, quatre castelans e un jutge d'apelacion i rendián justícia en lor nom.
Guèrras de Religions[modificar | modificar la font]
Ja durant la Crosada dels Albigeses, Roergue aviá vist la màger part de las sieunas vilas, entre autras Milhau, Sant Antonin, Lo Mur de Barrés, La Guiòla e Severac, arroïnadas per Simon de Montfòrt (1208-1214). Aquelas vilas meteissas foguèron las primièiras de se declarar per la Reforma dins Roèrgue. I aguèt lèu de glèisas reformadas a Espalion, a Vilafranca, a Sant Africa, a Vilanòva, a Peirussa, a Compèire, a Sant Liòns, etc. Puèi, la persecucion se'n trajant, los protestants prenguèron las armas. D'aquí una guèrra longa e sanguinosa que las ferors de la Liga amenaçavan de perpetuar dins aqueste país, e dins la quala moriguèron mai de dètz-e-uèch mila protestants o catolics, sens comptar las glèisas que foguèron pilhadas e devastadas, las vilas e los vilatges saquejats o destrusits. A l'aveniment de Enric IV, aqueste país tornèt trobar enfin la tranquillitat.


text:
La Guiòla (cotèl)
Lo La Guiòla es un cotèl plegant tradicional originari de la region de La Guiòla en Aubrac (Roergue). Se caracteriza per sa forma afilada particulara e son margue fach de còrna, de fusta, d'òs o d'evòri ondrat d'una abelha de metal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo La Guiòla seriá nascut al sègle XIX; a aquesta epòca, los òmes de las bòrias del replanat d'Aubrac partissián la sason d'ivèrn en Catalonha per i trabalhar sovent coma ressaire de long. D'ailà tornèron amb la navaja, cotèl tradicional d'inspiracion araboispanica que lor serviguèt de modèl per fargar lo La Guiòla, sus la basa del capusador, ancian cotèl primitiu d'Aubrac format d'una lama drecha margada sus un tròç de fusta.


text:
Viéville-en-Haye
Viéville-en-Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, los abitants de Viéville devián al pòrti de Lorraine una guarda dins lo castèl de Prény.
Viéville-En-Haye i aguèt arruïnat per la soldatesque messine en lo moment del conflicte de 1427-29 #que #opausar la vila de Mètz al pòrti de Lorraine e los sieus aliats. Alarmat per Jean Griffon, abbé de Sant-Ostal-a los-Bòsques #que deteniá la collation de la curació de Viéville, lo pòrti de Lorraine Renascut d'Anjau ordonna la restauracion d'aquel vilatge per una charte datada de 1436. Setanta ans mai tard, aquel luòc èra totjorn arruïnat e void d'abitants. Mercés als dons del chevalier Nicolas d'Aja e del genet Nicolas Remiat #qu'abandonavan als Prémontrés « tot tal drech, wagiere, distincion, segudas, retenudas, rendas, censes, droictures e tornats » en los localités de Viéville-en-Haye e de Vilcey-sus-trey, Pèira de Prény, abbé de Sant Ostal-a lo-Bòsc #pasturar apelar en 1504 a colons amb la fin de reconstruire aquela localité e la siá concéda a aquela fin los terrens necessaris per édifier « dos arnelhs d'ostals », aital coma de las tèrras a conrear; de quitament una part del bòsc abbatiale i aguèt cedit a la nòva comunitat villageoise de Viéville-en-Haye. Aquela restauracion #èsser aquelas fes un succès e los religioses de Sant-Ostal #poder extraire #dire e de rendas #que « la seguda » sus las siás notícias ouailles.
Lo vilatge n'a destruit pendent la guèrra de 1914-1918, après évacuation de la populacion.
Au Moyen Âge, les habitants de Viéville devaient au duc de Lorraine une garde au château de Prény.
Viéville-en-Haye fut ruiné par la soldatesque messine lors du conflit de 1427-29 qui opposa la cité de Metz au duc de Lorraine et ses alliés. Alarmé par Jean Griffon, abbé de Sainte-Marie-aux-Bois qui détenait la collation de la cure de Viéville, le duc de Lorraine René d'Anjou ordonna la restauration de ce village par une charte datée de 1436. Soixante-dix années plus tard, ce lieu était toujours ruiné et vide d'habitants. Grâce aux dons du chevalier Nicolas de Heu et de l'écuyer Nicolas Remiat qui abandonnaient aux Prémontrés « tout tel droit, wagiere, seigneurie, assises, retenues, rentes, censes, droictures et revenus » dans les localités de Viéville-en-Haye et de Vilcey-sur-trey, Pierre de Prény, abbé de Sainte Marie-au-Bois put faire appel en 1504 à des colons afin de reconstruire cette localité et leur concéda à cette fin les terrains nécessaires pour édifier « deux reins de maisons », ainsi que des terres à cultiver; de même une partie de la forêt abbatiale fut cédée à la nouvelle communauté villageoise de Viéville-en-Haye. Cette restauration fut cette fois une réussite et les religieux de Sainte-Marie purent prélever dîmes et rentes dont « l'assise » sur leurs nouvelles ouailles.
Le village est détruit pendant la guerre de 1914-1918, après évacuation de la population.


text:
Moussu lou souto-prefèt
Moussu lou deputa e presidènt de regioun
Moussu lou conse d’Arles e soun municipe
Midamo e Messiès li elegi dou pais d’Arle
Moussu lou presidènt dou coumita di fèsto
Midamo, Messiès.
A parti de vuei, proumié de juliet 2007, lou tèms se vai coumta : dins un an tout-bèu-just, passarèn lou flambèu à la vintenco Rèino d’Arle emé si damisello d’ounour. Em’aco, es à touti li chato que pantaion à-n-aquéu titre que voudriéu parla en particulié. Nautre, coume nosti davanciero avèn fa aquéu pantai, avèn souveta adurre nosto pèiro au monumen de la mantenènço de nosti tradicioun. Lou proumié de mai 2005, sian passa de l’autre coustat : lou pantai venguè realita. L’an que vèn, sèt chato descurbiran aquelo realita.
Pèr aro, aquéli chato chifron ; quauquis uno dempièi long-tèms, e d’autri prendran sa desisioun vertadiero à la vèio de remetre li doursié, qu’enchau ! ço qu’es impourtant es d’estre seguro d’aquelo decisioun, d’aquel engajamen que fau prene.
Estre Rèino d’Arle o Damisello d’ounour vou dire faire de sacrifice tres an de tèms, saupre que i’aura de moumèn dificile, de moumèn de doutanço, de souleso. Mai es tambèn e subretout d’esperiènci que se podon pas oublida, magico, de se senti pourtado pèr tout un pople, de se senti amado pèr tout ço que fasèn. Aco se pou pas avaloura e vau bèn de sacrifice.
Aquelo esperiènci, la souvete en touti li chato apassiounado e sai proun que n’i’a forço. De segur, n’en faudra chausi soulamen uno pèr èstre Rèino e siès autre coume damisello d’ounour. Saran soulamen sèt qu’esprouvaran aquèu bounur qu’es pas de dire. Mai meme se i’a gaire de chanço, fau pas la leissa passa, fau pas renouncia à-n-aquèu pantai.
Entraire sa candidaturo es moustra que nosti tradicioun ameriton d’estre aparado, ameriton de sacrifice tres an de tèms, es moustra tambèn que valon la peno de prene lou risque d’estre eligido o noun, o pas coume se lou poudié espera. Fin-finalo, entraire sa candidaturo es faire ate de sa fé pèr li tradicioun e faire ate de soun courage.
Nautre, avèn fa aquelo chausido e n’en sian fiero. Fai dous an aro que nous tèn à cor d’apara nosti tradicioun. Mai de-que vou dire « apara nosti tradicioun » ? A iéu me sèmblo qu fau pas espera lou moumèn d’estre en dangié per faire li causo, fau toujour ana d’avans, fau toujours prepausa de causo nouvello, saupre s’asata i mejan mouderne, pèr pertouca li gèns, pèr ié dire vaqui ço que sian e vaqui nosto estacamen à nosto istori, à nosto identita.
Es pèr aco qu’avèn vougu faire lou calendrié de la Rèino d’Arle e de si Damisello d’ounour, e que lou comitat di fèsto d’Arle a fa un nouvèu site internet. Es noste biais d’oubra pèr li tradicioun, d’ana d’avans.
Mai ço qu’es segur, es qu’aco sarié pas esta pousible sènso lou soustèn e la fisanço dou comitat di fèsto d’Arle, soun presidènt e touti si benevolo. Pèr aco e pèr tout ço que fan tout de long de l’an, au noum di tradicioun ié voudrien dire osco e gramaci.
Fau apoundre que sarié pas esta pousible nimai sènso vautre touti qu’avès aculi aquèu calendrié emé tant de voio, bèn mai que ço qu’avian espera. Mai de dous milo eisemplari an trouva sa plaço dins vosti oustau, mai tambèn dins lou mounde entié : dou Canada à l’Armenio en passant pèr la Suisso en bèn d’autri, d’arlatenco sus papié alusenti barrulon dins lou mounde.
Bèn-lèu, lou calendrié nouvèu vai parèisse. L’avèn vougu mai entimo, mai sutièu, mai reflechi. Souvetan que vous agradara e que l’aculirès em’autant d’estrambord coume lou proumié.
Poudièu pas acaba ma dicho sènso dire quàuqui mot en siès persouno que me soun caro, siès persouno que souvènti-fès soun darrié iéu sèns dire mot meme s’es dificile pèr èli. Aquéli sièis persouno an pèr noum : Emelino Enjalbert, Sara Gibert, Lisa Guerri, Marjourio Isouard, Couralio Joubert e Erminio Laye. Ié voudriéu dire gramaci.
Gramaci d’èstre ço que sias,Gramaci de teni vosto plaço coume lou fasès,Gramaci de me sousteni cade jour que vivèn ensèn meme dins li moumèn dificile,Gramaci d’èstre toujour bello, toujours risouleto, toujour presento.Fin-finalo, voudriéu simplamen vous gramacia d’èstre mi Damisello d’ounour e mis amigo.
Mi cars ami, à l’an que vèn pèr aculi la vintenco Rèino d’Arle emé si Damisello d’ounour. D’eici-en-lai, caminarèn encaro un an touti li sèt, man dins la man, entre-menarèn la messioun que nous fuguè counfisado em’uno joio e uno voulounta qu’avèn garda dempièi la debuto dou reinage, doumàci à vous, gèns d’Arle e dou païs d’Arle que nous dounas tant de bonur e d’ounour.


text:
Valentín Gómez Farías
José María Valentín Gómez Farías[1] (n. lo 14 de febrièr de 1781 a Guadalajara, Jalisco; m. lo 5 de julhet de 1858 a la Ciutat de Mexic) foguèt president de Mexic en divèrsas escasenças pendent los decènnis de 1830 e 1840, intercalant-s'amb Antonio López de Santa Anna.
Lo primièr govèrn de Santa Anna de 1833 a 1836 foguèt una victòria temporala dels liberales mexicanes. Pendent lo sieu primièr mandat, totun, portava solament lo títol, mas exercissiá pas gaire la carga, e lo govèrn se trobava en mans del vice-president Valentín Gómez Farías, mentre lo president residissiá a la siá finca a Veracruz.
Per'mor de prevenir los còps d'Estats e limitar l'influéncia de l'armada, pendent la siá administracion, Gómez Farías ne redusiguèt lo nombre de soldats, e aboliguèt los privilègis qu'exclusián los militars dels jutjaments civils. Los atacs al Glèisa Catolica Romana s'agravèron. En seguir los modèls de reforma dels monarcas de l'ostal dels Borbons pendent l'epòca coloniala, Gómez Farías provèt de limitar lo poder politic e economic de la Glèisa Catolica. Al començament, aconselhèt lo clergat de limitar lo contengut de lors sermons a tèmas religioses e a n'exclure los comentaris politics. Aquela òrdre provoquèt pas cap de reaccion dels conservadores, que causa los sieus conselhièrs principals pressionèron per el lo Congrès per aprovar una sèria de leis anticlericalas. La primièra èra secularizar l'educacion mexicana. L'Universitat de Mexic, la majoritat dels professors que n'èran de sacerdòts, foguèt barrada e reorganizada. Posteriorament, Gómez Farías organizèt d'escòlas laicas, las qu'educarián a una generacion de liberales futurs, coma Benito Juárez e Melchor Ocampo.


text:
Poesia
La poesia (dau grèc: πoίnσις poiesis 'creacion' < πoιeῖv poiein 'crear') es un genre literari que lo sieu poder es enòrme, pr'amor que çò qu'es escrich contribuís a que la veritat regne dins lo mond. La poesia e l'art an un luòc dins la societat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existisson de testimoniatges de lengatge escrich jos una forma poetica dins qualques ieroglifs egipcians que datan de 25 sègles abans la naissença de Crist. S'agís de cants de trabalh e religioses. Lo Poèma de Guilgamesh, una òbra epica dels sumerians, foguèt escrich amb de caractèrs cuneïformes sus de taulas en argila aperaquí 2000 ans abans Crist. En Grècia los cants de L'Iliada e de L'Odissèa, composicions atribuïdas a Omèr, son de uèch sègles abans l'èra crestiana. Las Vedas, los libres sagrats de l'indoïsme, contenon tanben d'imnes e se supausa que sa darrièra version foguèt redigida al sègle III AbC. Per aquestes e d'autres tèxtes ancians se suposa justificadament que los pòbles compausavan cants que eren transmesos oralment. Alguns acompanyaven las fasendas, mentre que d'autres èran per invocar divinitats o celebracions, e finalament d'autres per narrar los faches eroics de la comunitat. Los cants omerics contan d'episòdis plan anteriors a Omèr e son estructura permet de deduire que circulavan de boca en boca e qu'èran cantats amb acompanhament d'instruments musicals. Omèr mençona dins son òbra la figura del Aedo (cantaire), que narrava d'eveniments en vèrses al ritme de la lira. Lo ritme dels tèxtes aviá pas sonque la tòca de procurar plaser als senses, mas a l'encòp permetiá de se remembrar los cants amb mai de facilitat.
La poesia lírica va tenir d'expressions destacades dins la Grècia antica. Lo primièr poèta que causiguèt son inspiracion dins la vida vidanta, dins lo periòde posterior a la vida d'Omèr, foguèt Esiòde, amb son òbra Los trabalhs e los jorns. A uns 600 anys abans de Crist es remunta la poesia de Safo, poetessa nascuda sus l'isla de Lesbos, autora d'òdas celebradores e de cançons nupcialas (epitalamis), que ne son estadas servadas qualques fragments. Anacreont, nascut un segle després, va escriure breus peces, en general dedicades a celebrar lo vin e la joventut, de les que van sobreviure unes poques. Calli d'Efès e Arquiloc de Paros varen crear el gènere elegiac, per cantar als difunts. Aquíloc va ser el primer a utilitzar el vers iàmbic (construït amb «pès» d'una sillaba corta e una autra longa). Escriguèt a mai de satiras. Al segle V AbC va assolir el seu cim la lirica corala, amb Pindar. Es tractava de cançons destinadas als vencedors dels Jòcs Olimpics.
Roma creèt sa poesia en s'inspirar dels grècs. L'Eneïda , de Virgili, es considerada coma la primièra òbra de pes de la literatura latina, e foguèt escricha qualques ans abans l'èra crestiana, a la manera dels cants epics grècs, per contar las peripecias d'Enees, sobrevivent de la guèrra de Tròia, fins a son arribada en Itàlia. L'edat d'aur de la poesia latina foguèt la de Lucrèci e Catul, qu'èran nascuts en el segle I AbC, e d'Oraci (mèstre de l'òda ), Properci e Ovidi. Catul va dedicar tota sa poesia a una estimada a la qual deia Lesbian. Sos poèmas d'amor, dirèctes, simples e intenses, foguèron admirats pels poètas de totas las epòcas.
Durant l'Edat Mejana se dividiguèt en una tradicion populara, orala, que recitavan per vilas e castèls de gents coma los trobadors, e a l'encòp una poesia culta escricha qu'èra plan ligada a la religion, a mai se totas doas tradicions emplegavan de recorses retorics semblants. Foguèt aquesta segonda branca la que s'impausèt coma modèl e durant la Renaissença, l'epòca barròca e lo Neoclassicisme s'imitèron los modèls grecolatins amb los particularismes de las lengas d'estat europèas, que impausavan una metrica diferenciada.
Lo genre qu'acabèt per trionfar foguèt lo de la poesia lirica, qu'es plan ligat a l'expression dels sentiments, durant lo sègle XIX, o mai a la critica sociala (una part dels autors del sègle XX), mentre que la poesia epica èra a venir absorbida per la narrativa en pròsa. Destaca l'emplec del vèrs dins la cançon, una utilizacion que contunha d'èsser abituala actualament.


text:
Racing Club de France
Lo Racing Club de France es un club omnispòrt francés de París.
Fondat en 1882, Fuguèt l'un dei premiers grand clubs omnispòrt de França, amb l'Estadi Francés (en francés, Stade Français).
Encuei, es conoissut au nivèu nacionau per sa seccion de rugbi, anomenada Racing Métro. Sa seccion fotbòl, famosa au començament dau sègle vinten desaparaissèt ara dins leis seccions amatriç dei campionats françés.
Simbèu de l'exceléncia de l'espòrt, son nom fuguèt puei pres en omenatge per plusiorei societats d'espòrt coma lo Racing Club de Avellaneda ò lo Racing Club de Narbona.


text:
Col legno
Col legno qu'ei, dens la tecnica d'interpretacion deus instruments de còrdas hergadas, un còp d'arquet qui consisteish a capvirar l'arquet entar eslissar la soa husta sus la còrda en lòc de las crins de chivau. Aquesta tecnica que permet de prodúser un son sord e estranh qui pòt evocar ua ambiança de conte fantastic.
Un exemple famós deu son emplec qu'ei justament dens lo sabat de la broishas de la Sinfonia Fantastica d'Hector Berlioz.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Modèm
Un modèm es un aparelh electronic capable de convertir un senhau digitau de donadas en un autre analogic que se pòscha transmetre per un canau concebut per los senhaus analogics. Ansin doncas, las doas foncions principalas d'aquel dispositiu son la modulacion e demodulacion d'un ensems de donadas, d'aquí lo sieu nom: modulador-demodulador.
Los modèms actuaus incluson fòrça foncions addicionalas, coma lo marcatge automatic, de metòdes de compression e correccion de donadas, etc. Per aquò son configurables per logiciau mejançant de comandas especialas, encara que sortisson de l'usina amb una configuracion per defaut.
I a de sèrias divèrsas de comandas estandard, o puslèu, acceptadas per la majoritat daus fabricants, coma es lo cas de las comandas Hayes.


text:
Logicial liure
Lo logicial liure (var. logiciau liure) se referís al logicial que se pòt distribuir, utilizar e modificar liurament.
En general, se pòt dire qu'un programa es liure se permet çò que sèc :
- La libertat d'executar lo programa per quina intencion que siá (libertat 0).
- La libertat de veire cossí fonciona lo programa e de l'adaptar a las necessitats pròprias (libertat 1). L'accès al còde es una condicion essenciala.
- La libertat de redistribuir de còpias (libertat 2)
- La libertat de melhorar lo programa e de lo tornar distribuir amb los melhoraments realizats, per que tota la comunautat ne pòsca beneficiar (libertat 3). Coma la libertat 1, l'accès al còde es una condicion essenciala.


text:
Roxelana
Roxelana, (1506 - 1558), aperada Hürrem en Turquia, ei la hemna deu sultan Soliman lo Magnific.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vaduda en Galicia (actuala Ucraïna), Roxelana ei raubada per soldats Tatars e miada dinc a Istambol en tant qu'esclau. A Istambol, ei causida per har partida deu harem deu sultan. Vad la favorita de Soliman e s'arantja per estar reconeguda coma sola esposa legitima. Balha cinq mainats au sultan, dont Selim II, lo son sucessor, en 1524.
Roxelana ei la purmèra esclava a vader sultana de l'Empèri Otoman. A una influéncia considerabla sus la politica estrangèra de Soliman. Tanben s'engatja dens grans tribalhs, en fondar una mosquèa, escòlas coranicas e un espitau per hemnas.
Se moreish au palais de Topkapi lo 18 d'abriu de 1558 e ei enterrada dens un mausolèu de la vila. A inspirat numerós artistas per pèças de teatre, romans, operàs.


text:
Aiglemont
Aiglemont es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un oratoire a bastit per fraires de Braux a Modèl:La s a aquel endroit, constituent un gué sus la Meuse. Existís alavetz tres unes autres caserius desparièrs : Manicourt, Champeau e Gely[1].
Un oratoire est construit par des moines de Braux au Sègle XI à cet endroit, constituant un gué sur la Meuse. Il existe alors trois autres hameaux distincts : Manicourt, Champeau et Gely[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Dunez.


text:
Solid platonic
Un polièdre regular, polièdre platonic o solid platonic es un polièdre, las fàcias que son de poligòns regulars egals e que forman entre eles angles dièdres egals. Atal, totas las seunas arèstes an la meteissa longor. L'adjectiu platonic se deu al fach que lo matematician Platon ne deschifrèt qualques caracteresticas.
N'i 5 de diferents:
- Tetraèdre, amb quatre fàcia triangularas e quatre vertèxes.
- Cube o exaèdre, amb sièis fàcia carradas e uèit vertèxes.
- Octaèdre, amb uèit fàcias triangularas e sièis vertèxes.
- Dodecaèdre, amb dotze fàcias pentagonalas e vint vertèxes.
- Icosaèdre, amb vint fàcias triangularas e dotze vertèxes.
Los grècs que ja los coneissián e los associan amb los elements de la natura. Lo tetràedre èra lo fuòc, per la seuna forma e pel fach qu'èra lo mai leugièr e simple de totes los polièdres. Lo cube o exaèdre èra la tèrra per la seuna estabilitat e rigiditat. L'octàedra èra l'aire. L'icosàedre èra l'aiga, per la seuna forma quasi rodonda que simboliza la fluiditat quand ròtla. I aquel que demorava, lo dodecàedre l'element del cosmos, l'univèrs, per qu'èra l'element dels dieus.
Los polièdres de Kepler-Poinsot[modificar | modificar la font]
En mai dels cind solids de Platon, se pòr bastir quatre autres solids regulars: dos solids de Kepler, e dos ayant solids de Poinsot.


text:
Palais de la Concergeria
Lo Palais de la Concergeria o Palais de la Ciutat (o, mei simplement la Concergeria) qu'ei un monument parisenc situat sus l'Isla de la Ciutat ; que ho la sede deu poder reiau francés enter lo sègle X e lo sègle XIV, arron qui lo rei Carles V l'abadonosse en 1392 e que vadosse carcer, çò qui hore deu temps de la Revolucion Francesa, quan i hon embarats los presoèrs de la Terrorvodat a la guilhotina com : Maria Antonieta d'Àustria, Charlotte Corday, Manon Roland, los Girondins, Philippe d’Orléans, la comtessa deu Barry, Georges-Jacques Danton, Chrétien-Guillaume de Lamoignon de Malesherbes, Antoine Lavoisier, Élisabeth de France e Maximilien Robespierre.


text:
1958
Aquesta pagina concernís l'an 1958 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 d'octobre - independéncia de Guinèa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau complèx d'histocompatibilitat principau per lo mètge francés Jean Dausset (1916-2009). Aquò marquèt una evolucion importanta dins la comprenença dei paramètres permetent de favorizar leis ensèrts. Jean Dausset recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1980 per aquelei trabalhs.
Invencion dau premier pacemaker per lo mètge suedés Ake Senning (1915-2000).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Boris Tadić, president de Serbia
- 11 de febrièr - Carlos Saura Medrano, realizator espanhòl
- 5 de març - Andy Gibb, cantaire anglés-australian (m. 1988)
- 10 de març - Sharon Stone, actritz americana
- 12 de març - Dileita Mohamed Dileita, president de Jiboti
- 14 de març - Prince Albèrt II de Mónegue
- 21 de març - Gary Oldman, actor anglés
- 31 de març - Kuupik Kleist, primièr ministre de Groenlàndia
- 3 d'abril - Alec Baldwin, actor american
- 11 d'abril - Luísa Diogo, primièra ministra de Moçambic
- 13 d'abril - Carlos Saura Medrano, escrivan basc
- 29 d'abril - Michelle Pfeiffer, actritz americana
- 5 de junh - Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, president de las Comòras
- 8 de julhet - Kevin Bacon, actor american
- 30 de julhet - Kate Bush, cantaira britanica
- 7 d'agost - Bruce Dickinson, cantaire britanic (Iron Maiden)
- 8 d'agost - Mauro Maur, trompetista italian
- 16 d'agost - Madonna, cantaira e actritz americana
- 25 d'agost - Tim Burton, director american de cinèma
- 29 d'agost - Michael Jackson, cantaire e compositor american (m. 2009)
- 17 de setembre - Janez Janša, primièr ministre d'Eslovènia
- 22 de setembre - Andrea Bocelli, cantaire d'opèra
- 22 de novembre - Jamie Lee Curtis, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 30 de genièr - Ernst Heinkel, constructor d'avions alemand (n. 1888)
- 1 de febrièr - Clinton Davisson, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1888)
- 16 d'abril - Rosalind Franklin, bioquimista britanica (n. 1920)
- 1 de mai - Oscar Torp, primièr ministre de Norvègia (n. 1893)
- 29 de mai - Juan Ramón Jiménez, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 16 de junh - Imre Nagy, òme politic ongrés (n. 1896)
- 18 de junh - Nereu Ramos, president del Senat brasilièr e president de Brasil entre 11 de novembre de 1955 e 31 de genièr de 1956 (n. 1888)
- 14 d'agost - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1900)
- 22 d'agost - Roger Martin du Gard, escrivan francés, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 26 d'agost - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (n. 1872)
- 9 d'octobre - Papa Piu XII (n. 1872)
- 15 de novembre - Tyrone Power, actor american (n. 1914)
- 15 de decembre - Wolfgang Pauli, fisician austriac, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1900)


text:
Categoria:Estatut IUCN Preocupacion menora
Aquesta categoria recensa las espècias consideradas coma una Preocupacion menora (LC) per l'IUCN.
Qual emplena aquesta soscategoria?[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria es emplenada automaticament quand dins un article utilizatz {{Taxobox IUCN}} amb lo paramètre LC per Least Concern (en occitan : Preocupacion menora).
Las inicialas de nivèls de dangièr LC son transformadas en tèxt per {{IUCN LC}}).
Tanben podètz referenciar las paginas del sit IUCN dins vòstres articles en utilizant {{IUCN}}.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Actualament, aquesta categoria conten pas cap d'articles, de soscategoria o de fichièr multimèdia.


text:
Avempace
Abu-Bakr Muhàmmad ibn Yahya ibn al-Sàïgh ibn Bajja (en arabi: أبو بكر محمد بن يحيى بن الصايغ, Abū Bakr Muhammad ibn Jahya ibn al-Sājig ibn Bājjah) o, simplament Ibn Bajja (en arabi ابن باجة), conegut en Euròpa jol nom latinizat d'Avempace, foguèt un filosòf andalós nascut a Saragossa entre 1070 e 1090, e mòrt a Fes en 1138, erudit tanben en medecina, poesia, fisica, botanica, musica e astronomia.
Lo sieu pensament aguèt una granda influéncia subre Averroès e Albert Magne. Foguèt mèstre de l'erudit andalós Ibn Tufayl e exerciguèt una influéncia decisiva dins son òbra. La majoritat dels sieus escrits foguèron pas acabats, pr'amor de sa mòrt precipitada.
Son òbra màger, Lo regim del solitari, es una protèsta morala contra lo materialisme e la vida mondana de las classas dominantas de l'epòca. Afirmava que, essent la corrupcion de la societat, l'òme qu'a comprés sa veritabla condicion a de se mantenir a la talvera, coma a minim en pensament.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- cat Avempace [1]L'enciclopèdia


text:
Illa de Baffin
L'Illa de Baffin (Inuktitut: ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ, Qikiqtaaluk, es una de las illas de l'Archipèla Artic Canadian, dins lo territòri de Nunavut. Es la pus granda illa de Canadà e la cinquena al mond, amb una superfícia de 507 451 km². La populacion èra de 11 000 abitants en 2004. Foguèt nomenada del nom de l'explorator britanic William Baffin. L'illa èra ja coneguda pels Vikings coma Helluland.
Geografia[modificar | modificar la font]
La capitala de Nunavut, Iqaluit, es localizada sus la còsta sud. Fins a 1987, la vila partejava lo nom de Frobisher Bay amb la baia del meteis nom ont es localizada.
Al sud se trapa l'Estrech d'Hudson e Quebèc sul continent. A l'èst se tròban l'Estrech de Davis e la Baia de Baffin e enfin Groenlàndia. A l'oèst e al nòrd, lo Bacin de Foxe, lo Golf de Boothia e l'Estrech de Lancaster desseparan l'Illa de Baffin de la rèsta de l'archipèla.
Sus l'illa se tròba una region montanhosa que son truc pus naut es la Tèsta Blanca (2146 m). Un autre somal de senhalar es lo Mont Asgard (2011 m) qu'es situat dins lo Pargue Nacional d'Auyuittuq.


text:
-154
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -154 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Sostengut per lei Romans — qu'assaiavan de renfòrçar son influéncia dins leis afaires intèrnes d'Egipte — lo rèi de Cirenaïca Ptolemèu VIII, fraire dau faraon Ptolemèu VI, assaièt de conquistar l'illa de Chipre. Pasmens, lei fòrças egipcianas capitèron de replegar l'ataca e de capturar Ptolemèu VIII. Ptolemèu VI apliquèt tornarmai sa politica d'amnista e liberèt son fraire. Aquò permetèt de restablir la patz entre elei e d'acomençar un periòde brèu (fins a 145 av. J.C.) sensa trèbol intèrne grèu.


text:
Burgille
Burgille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Marges del Ognon e del ruisseau del Molin de Chazoy.
Rives de l'Ognon et du ruisseau du Moulin de Chazoy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 2005, dels registres géologiques an meses a jorn los vestigis d'una installacion romaine del Bas-Empèri situada près d'una villa ocupada del Ier al IVe sègle[1].
En 1972, una fusion a amassat los 3 pòbles de Burgille, Chazoy e Cordiron. Chazoy Èra una distincion de Cordiron.
En 2005, des fouilles géologiques ont mis au jour les vestiges d’une installation romaine du Bas-Empire située à proximité d'une villa occupée du Ier au IVe siècle[2].
En 1972, une fusion a réuni les 3 villages de Burgille, Chazoy et Cordiron. Chazoy était une seigneurie de Cordiron.


text:
Tom Hardy
Tom Hardy es un actor britanic de cinèma e de teatre que naissèt lo 15 de setembre de 1977.
Hardy comencèt sa carriera dins la seria Frères d'armes en 2001.
Son premier ròtle au cinèma foguèt dins La Chute du faucon noir de Ridley Scott.
En 2009 Tom Hardy obtenguèt lo ròtle de Michael Gordon Peterson (escaissat Charles Bronson), per lo quau prenguèt 20 kg de massa musculara puei faguèt partida dau « casting » de Inception ambé Leonardo di Caprio e Marion Cotillard.
En 2011 joguèt dins lo filme Warrior au costat de Joël Edgerton.
En 2012 foguèt causit per jogar lo ròtle de Bane dins lo filme The dark night rises la 11ena adaptacion de Batman au cinèma.
Per lo filme Mad Max :Fury road que sortirà en 2013, jogarà lo ròtle de Max Rockatansky lo celèbre policier australian.


text:
Basilica de la Daurada
La Glèisa de Nòtra Dòna de la Daurada o la glèisa de Santa Maria la Daurada es una basilica tolosenca, que se situa suls cais de Garona, prèp de la plaça e del pòrt del meteis nom. Tòca l'escòla de las Bèlas Arts. Es una glèisa sens campanal, de faciada classica, que se ne vei melhor l'arquitectura de l'autre costat del flum.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria comencèt al sègle V. Es bastida suls rèstas d'un temple roman dodecagonal, benlèu dedicat a Apollon, e cobèrt d'una copòla. Son los emperaires romans que confisèron aquel temple als crestians.
Lo culta de la Verge comencèt a Efès, en 431. Es benlèu una de las rasons de la construccion de la glèisa de la Daurada, dedicada a la Verge Maria representada jos la forma d'una verge negra. En efècte, coneguda uèi jol nom de « basilica de la Daurada » a causa de sas mosaïcas de fons dorats, la glèisa foguèt d'en primièr nomenada « basilica de Santa Maria de Tolosa ». Son nom ven d'una mosaïca d'aur[1].
Foguèt integrada al sègle IX a un monastèri benedictin. Al sègle XI, la glèisa, encara dodecagonala, foguèt prolongada par une nau romanica. Foguèt ligada a l’abadiá de Moissac en 1077, e s'apondèt de clastras al monastèri. La copòla foguèt destruida en 1703, alara qu'anava de se roïnar. Un dòma foguèt pausat en 1760, damatjant un pauc mai la soliditat de las parets. En 1761, mal mantenguda, tota la glèisa romanica deguèt èsser demolida. Una novèla construccion comencèt en 1764 e arrestat per que bastiguan los cais de la Garona per l'arquitècte Saget que l'entrepresa de la basilica desbordava.
Lo nòu projècte èra ambiciòs. S'agissiá de reproduire la Basilica de Sant Pèire de Roma. Nòu ans mai tard, se modifiquèt los dessenhs, fasent una rotacion e una translacion de l'ensems. Atal, lo còr de la basilica primitiva, qu'èra bastit suls rèstas del temple roman, se situa uèi jos la crosada. Las òbras s'arrestèron a la Revolucion. La glèisa foguèt consacrada coma basilica pel papa Piu IX en 1876, dos ans abans la basilica de Sant Sarnin. Foguèt vertadièrament acabada en 1883.
Uèi, la Daurada abriga los rèstas del poèta Pèire Godolin, que son estatua es al centre del jardin de la plaça Wilson.
Jòcs Florals[modificar | modificar la font]
Cada 3 de mai, al matin, se fa dins la basilica una messa que son aigasenhats los prèmis (flors d'aur e d'argent) de l'Acadèmia dels Jòcs Florals. Son destinats als ganhadors de l'Acadèmia dels Jòcs Florals.
Un còp èra, anavan en procession dempuèi la glèisa per tres capitols-bailes que las anavan quèrre amb tres comissaris de l’Acadèmia, a que aprèp seguèron, e encara aprèp de trompetas e Clarin de la vila. Uèi, una delegacion de manteneires s'encarga de las menar al Capitòli, dins la Sala dels Illustres per la remesa dels prèmis.
Verge negra[modificar | modificar la font]
Una de las particularitats de la basilica es qu'abriga una verge negra. L'estatua presentada uèi es la segonda copia d'una verge bruna, coneguda al sègle X. Lo culte de la Verge Negra es subretot dedicat a las femnas prensas. L'original foguèt panat al sègle XIV e reproduit a l'identic.
La fervor dels fidèls èra tala que las fòrça candèlas transformèron la color de la segonda verge expausada. Atal, dempuèi lo sègle XVI, Nòstra Dòna la Bruna venguèt Nòtra Dòna la Negra. L'estatua seriá, se ditz, fòrça miraculosa. Per exemple auriá salvada lo quartièr Sant Miquèl d'un incendi en 1672.
L'estatua brutlèt a la Revolucion, en 1799, sus la Plaça del Capitòli. En 1807, una novèla estatua foguèt escultada segon los remembres de l'anciana brutlada.
L'estatua actuala mesura prèp de dos mètres de naut. Per remplaçar sas raubas usadas, los parroquians de la basilica faguèron apèl als mai ostals de nauta cordura francesa[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Ofici de Torisme de Tolosa
- ↑ (fr)Directmatin plus del 25 de setembre de 2008
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Jacqueline Caille. Sainte-Marie « La Daurade » à Toulouse - Du sanctuaire paléochrétien au grand prieuré clunisien médiéval. Collection : Archéologie et histoire de l'art, numéro 18. Paris : Les éditions du CTHS, 2007. 353 p. (ISBN 978-2-7355-0536-4)
- Marcel Durliat, Haut-Languedoc roman, pp.139-141 et 175-187, Éditions Zodiaque (collection "la nuit des temps" n°49), La Pierre-Qui-Vire, 1978


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La Rioja es una comunautat autonòma del nòrd d'Espanha, uniprovinciala, sens zòna costièra, traversada per los rius d'Èbre e d'Oja; aquel dona son nom a la region (río Oja > Rioja). Es limitada per Alaba al nòrd, per Navarra al nòrd e a l'èst, per Aragon a l'èst e per Castelha e Leon al sud e a l'oèst.
Sa superfícia es 5045 km² e sa populacion 301 084 abitants (2005).
Sa capitala es Logronh, ciutat de 150 000 abitants. D'autras comunas importantas son: Haro, Santo Domingo de la Calzada, Arnedo, Calahorra e Alfaro.
Lo punt culminant (tuc) de la província es la montanha San Lorenzo a 2271 m (Sèrra de la Demanda).
La region es reputada per sos vins (D.O. Rioja).


text:
Laviéville (Somme)
Lavièville en picard ( Laviéville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laviéville A situat sus un tuc argilausa en dominant lo cap de luòc de costat : Albert (Ordena).
Laviéville est située sur une colline argileuse dominant le chef de lieu de canton : Albert (Somme).
= Albert
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pendent la Primièra Guèrra mondiala, lo 410e regiment de infanterie séjourna lo Data|30|d'octòbre|1918 {{}} a Laviéville.
- Mai recentament, l'escòla a #èsser réaffectée en locala de la comuna e Laviéville fa uèi partida d'un regroupement escolar intercommunal amb l'escòla (divèrsas classas) situada a Bouzincourt.
- Pendant la Première Guerre mondiale, le 410e régiment d'infanterie séjourna le à Laviéville.
- Plus récemment, l'école a été réaffectée en local de la mairie et Laviéville fait aujourd'hui partie d'un regroupement scolaire intercommunal avec l'école (plusieurs classes) située à Bouzincourt.


text:
Inval-Boiron
Invo-Ch’Boron en picard ( Inval-Boiron en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a traversat per un riu nomenat "lo liger".
Le village est traversé par une rivière nommé "le liger".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels aquarteris an #èsser bastidas pendent la segonda guèrra mondiala pels Alemands, #que servissián coma depaus de munitions. Ara los aquarteres son un luòc protegit, refugi de chauves-ratolí.
Des casernes ont été construites durant la seconde guerre mondiale par les Allemands, qui servaient comme dépôt de munitions. Maintenant les casernes sont un lieu protégé, refuge de chauves-souris.


text:
Villampuy
Villampuy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La Baujum a situat sus la RD 955 (ex RN 155) #que connècta Châteaudun a Orléans.
- Pareau Es un masatge caseriu situat sus la rota de Varize.
- Dessainville Es un caseriu situat sus la rota de Bazoches-en-Dunois.
- Juvrainville Es un caseriu situat sus la rota de Membrolles.
- La Folie est située sur la RD 955 (ex RN 155) qui relie Châteaudun à Orléans.
- Pareau est un hameau situé sur la route de Varize.
- Dessainville est un hameau situé sur la route de Bazoches-en-Dunois.
- Juvrainville est un hameau situé sur la route de Membrolles.


text:
Johnny Allen Hendrix nasquèt en 1942 a Seattle, vila de l'estat de Washington, primièr enfant de James Allen "Al" Hendrix e de Lucille Hendrix (nascuda Jeter), d'origina cherokee. Sos parents s'èran rescontrats durant un balèti a Seattle en 1941, quand Lucille aviá pas que 16 ans. Pr'amor qu'èra militar e mobilizat dins una basa de l'armada americana en Oklahoma, Al Hendrix vegèt son filh sonque tres ans aprèp sa naissença. La maire, Lucille, èra incapabla d'abalir lo dròlle per encausa de son problèma d'alcoolisme. Al Hendrix recuperèt alara son filh, que rebategèt James Marshall en omenatge a son fraire defunt, Leon Marshall Hendrix, e prepausèt a Lucille de viure amassa. Aguèron puèi un segond filh, Leon Hendrix, en 1948. Pr'aquò, lo parelh s'aveniá pas, e aprèp mantuna disputa acabèt per divorciar lo 17 de decembre de 1951.
Jimi anèt a l'escòla elementara Horace Mann de Seattle e aviá pres la tissa de portar una escoba amb el per imitar una guitarra. Aquela abitud foguèt remarcada per una psicologa de l'escòla que decidiguèt d'escriure al cap d'un temps una letra per demandar una subvencion escolara pels enfants desfavorizats en insistir que lo laissar sens guitarra li podriá causar de sequelas psicologicas. Sos esfòces foguèron de badas e mai son paire refusèt de li crompar una guitarra.


text:
Bailly (Oise)
Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Bailly a situat sul marge esquèrre de l'Oise.
Bailly Auriá lo sieu nom del latin "Baillium" a causa de l'existéncia d'un fòrt #que se n'es poguda trobar de vestigis de fossés e de sosterranhes. Aquel fòrt i aguèt ocupat pels Normands a Modèl:La s-.
La tèrra de Bailly levava del Comtat de Noyon. Aiçò èra un fief del domeni reial jos-inféodé pels avesques a chevaliers #que #prene lo títol de senhors de Bailly : Guy e Jean Bäes de Bailly, Enguerrand de Guynes, Philippe de Coucy, Jean II, Jean de Béthune, Jean e Gauthier de Hennin, Hugues e Bertrand del Bòsc, Guillaume de Marafin.
Lo Abbaye de Ourscamp #demorar proprietari de la tèrra de Bailly fins a la Revolucion. Lo castèl servissiá de residéncia d'estiu e permetiá de susvelhar lo trabalh dels paysans en los camps e los étangs, #que los peisses n'avián destinat a la consomacion dels religioses.
Bailly E los sieus dos castèls #èsser totalament rasats pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Lo Monument als Mòrtes, inaugurat lo dimenge 18 de junh 1922, davant lo cementèri, a #èsser elevat pels tretze mainats de la municipalitat queiguda al camp d'onor.
Le village de Bailly est situé sur la rive gauche de l'Oise.
Bailly tiendrait son nom du latin "Baillium" dû à l'existence d'un fort dont on a pu retrouver des vestiges de fossés et de souterrains. Ce fort fut occupé par les Normands au Modèl:S-.
La terre de Bailly relevait du Comté de Noyon. C'était un fief du domaine royal sous-inféodé par les évêques à des chevaliers qui prirent le titre de seigneurs de Bailly : Guy et Jean Bäes de Bailly, Enguerrand de Guynes, Philippe de Coucy, Jean II, Jean de Béthune, Jean et Gauthier de Hennin, Hugues et Bertrand du Bois, Guillaume de Marafin.
L'Abbaye d'Ourscamp resta propriétaire de la terre de Bailly jusqu'à la Révolution. Le château servait de résidence d'été et permettait de surveiller le travail des paysans dans les champs et les étangs, dont les poissons étaient destinés à la consommation des religieux.
Bailly et ses deux châteaux furent totalement rasés pendant la Première Guerre mondiale.
Le Monument aux Morts, inauguré le dimanche 18 juin 1922, devant le cimetière, a été élevé pour les treize enfants de la commune tombés au champ d'honneur.


text:
Arnaut de Maruèlh
Arnaut de Maruèlh[1] foguèt un trobador de la fin del sègle XII, que compausava de poesias liricas en occitan. Vint e cinc, benlèu vint e nòu, de sas cançons, son demoradas, sièis amb musica.
Son nom indica que veniá de Maruèlh en Peirigòrd. Sembla que foguèsse clergue eissit d'un familha paura e qu'aprèp venguèsse joglar; foguèt present a las corts de Tolosa puèi de Besièrs. Aparentament èra amorós de la comtessa Azalaís, filha de Raimon V de Tolosa, maridada a Rogièr II Trencavel, e los poemas que son demorats d'Arnaut se pòdon veire coma un cicle liric que conta son amor. Anfós II d'Aragon èra son rival respècte a Azalaís, e segon la razó d'un dels poemas d'Arnaut, la gelosiá del rei la persuadiguèt de rompre son amistat amb Arnaut. Partiguèt a Montpelhièr, ont trapèt un protector dins lo comte Guilhèm VIII.
Arnaut de Maruèlh es mens conegut que son contemporanèu Arnaut Daniel, mas s'es dich que lo subrepassava per sa simplicitat eleganta e la delicadesa dels sentiments. Son cantaire e joglar èra Pistoleta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Biographies des troubadours, ed. J. Boutière, A.-H. Schutz. Paris: Nizet, 1964. pp. 32-38.
- Gaunt, Simon, and Kay, Sarah (edd.) The Troubadours: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0 521 574730.
- Johnston, R. C. Les poèsies lyriques du troubadour Arnaut de Mareuil. Paris, 1935.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Son nom aguèt mai d'una varianta: Marueuil, Marolh, Marol, Maroill, Maruoill, o Meruoill.


text:
AutoIt
Presentacion[modificar | modificar la font]
Autoit es un lengatge de script permetent una automatizacion sota lo sistèma operatiu Microsoft Windows gràcias a l'ajuda de simulacions de mandadís de claus, de movements de rata e de contraròtle d'interfàcia grafica (GUI).
Aquel lengatge foguèt creat per Jonathan Bennet e èra destinat principalament dins sei versions precedentas a la 3 a dei macros; pasmens ambé la version actuala (3+) la creacion d'un environament grafic es possibla, sens oblidar leis accions ambé d'autrei lengatges de programacion coma lo VBScript o encara dei Component Object Model, dei foncions DLL.
Exemple de script[modificar | modificar la font]
; Afichatge de plusors boitas de dialòg MsgBox(4096,"Titól", "Messatge") MsgBox(0 + 32, "Titól 2", "Messatge 2") ; senhau d'aise e boton OK sus la boita de dialòg MsgBox(4 + 64, "Titól 3", "Messatge 3") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg MsgBox(68, "Titól 4", "Messatge 4") ; senhau informacion e boton Òc/Non sus la boita de dialòg


text:
Illas Salvatjas
Las Illas Salvatjas (Ilhas Selvagens en Portugués) cnstituisson una susarchipèla de l'Archipèla de Madèira, Portugal, dins l'Ocean Atlantic. Administrativament, apartn a la freguesia da Sé, concelho do Funchal, Region Autonòma de Madèira. Se situa a 165 quilomètros al nòrd de l'archipèla espanhòla de las Canárias, a 250 quilomètres al sul de la vila de Funchal (Madèira), a près de 250 quilomètres a l'oèst de la còsta africana, a près de 1000 quilomètres al sud-oèst del continent europèu. Las Salvatjas son constituïdas per doas illas principalas e d'autras illotas, que, coma gaireben totas las illas de Macaronesia, an una origina volcanica. L'archipèla es un sanctuari pels aucèls, e fer e s'espandís sus un airal de 273 ectaras.
Ara sonque i a dos abitants permanents dins illa Salvatja Granda e dos miègpermanents dins la Salvatja Pichona, gardias del Parc Natural de Madèira, essent tanben visitadas periodicament pel soldats de l'Armada Portuguesa pel servici del Far. En mai, sus Salvatja Granda es abitada mai d'un còp l'an per la familha Zino, de Funchal, que possèda alà un ostal.
L'Estat Espanhòl insistís que la delimitacion de la Zona Economica Exclusiva (200 milas nauticas) sens prene en compte las Salvatjas, que la considèra coma de ròcas, alara que L'Estat Portugués defend la classificacion coma illas, aumentant atal la Zona Economica Exclusiva (ZEE) portuguesa.
Malgrat que son alunhadas e isoladas, las illas recebèron las visitas oficialas de trés presidents de la Republica Portuguesa, Mário Soares, Jorge Sampaio e Aníbal Cavaco Silva, que foguèt lo primièr president a passar la nuèch dins una de las illas (Salvtja Granda) del 18 al 19 de Julhet de 2013, acts de sobeiranetat per tòca de reforçar l'identidat e solidariedat nacionalas e demòstrar lo seu estat coma resèrva naturala nacionala. La Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas (que s'intègra al Pargue Natural da Madèira) foguèt creada em 1971, essent una de las mas ancianas resèrvas naturalas de Portugal.
Somari
L'archipèla[modificar | modificar la font]
L'archipèla se consistís de dos grops. Lo grop nord-èst compren l' "Illa Salvatja Granda" e tres illas pichonas, "Palheiro da Terra", "Palheiro do Mar" e "Sinho". Lo grop sud-oèst compren l' "Illa Salvatja Pichona" e l' "Ilhéu de Fora" entre fòrça illòtas mai pichonas que que "Alto", o "Comprido", o "Redondo", "Pequeno", "Grande", "Ilhéu do Sul" e lo pequeno grop dels "Ilhéus do Norte". Una granda barrièra d'estèus circulara fa que l'archipèla es dificila a acostar.
Las illas Salvatjas Granda e Pichona son alunhadas de 15 quilomètres l'una de l'autra. Existisson dos païses mai pequenos em área que as Salvatjas: Vatican (44 ectaras) e Mónegue (195 ectaras).
Temperatura e mitan ambient[modificar | modificar la font]
Las temperaturas de las Illas Salvatjas despassan aquelas de l'Illa de Madèira e la temperatura de la mar demòra confortabla pendent l'ensems de l'an. L'oceanograf francés Jacques-Yves Cousteau afirmèt qu'alà encontrèt las aigas mas claras del mond. En 2003 las illas foguèron seleccionadas per far partit del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Lo seu accés es restrench, los candidats visitantas devon demandar una autorizacion prealabla especiala prés del Pargue Natural da Madèira.
Dins la Salvatja Granda existís la nomenada Casa do Governo, l'electricitat ven de panèls solars e l'aiga de las pluèjas e servada dins de grandas cistèrnas, permetent d'afrentar de secadas que pòdon durar fins a trés ans.
Istiòria[modificar | modificar la font]
Las Illas Salvatjas foguèron atal batejadas en 1438 per Diogo Gomes de Sintra e avián estat descobèrtas pels fraires Pizzigani en 1364. Al sègle XVI, las Salvatjas apartenián als Caiados, importanta familha madeirana, foguèron donadas a João Cabral de Noronha en 1560 pel canonge Manuel Ferreira, descendent dels Caiados.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
En 1904, las illas foguèron vendudas a familha del banquièr Rocha Machado.
En Setembro de 1911, lo Govèrn espanhòl envièt una nota al Govèrn portugués comunicant que s'anava deliberar per incorporar las Salvatjas a l'arquipèla de las Canárias e qu'anavan bastir dins las illas un fare. L'administracion portuguesa protestèt e foguèt acordat que se farà quin que siá acte que pòsca comprometre una solucion amigabla de la question. Em 1938, la Comission Permanenta del Drech Marítima Internacional confirmèt la sobeiraneta portuguesa de las illas que, en 1959, suscitèron l'interés de la World Wildlife Fund (WWF), que volgava far signar un contracte de promessa de venta amb lo proprietari Luís Rocha Machado.
En 1971, l'Estat Portugués intervenguèt e aqueriguèt las Illas Salvatjas, instituissent, lo mèsmo an, la Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas, çò que permitèt d'enebir la caça dins las illas e contraròtlar mas efectivament la pèsca ilegala. L'an seguent foguèron arrestadas, dins las illas, doas embarcacions de pèsca espanhòlas. En 1975, proveitant del trebolum politic en Portugal, los espanhòls de las Canárias desbarquèron a las Salvatja Granda e issèron una bandièra espanhòla, pr'amor a títul sonque privat e sens pas cap d'accòrdi amb lo Govèrn espanhòl. L'an seguent, foguèt arrestada la nau espanhòla "Ecce Homo Divino" e, dos ans mai tard, foguron preses, tanben per pèsca illegala, d'autras naus de flòta espanhòla. Tanben per non respècte de l'espaci aerian, qualques pichons incidents, totjorn en relacion amb de vols d'avions espanhòls sus la resèrva naturala a bassa altitud.[1]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
- 2005 - en 23 de Junh, quatre naus de pèsca espanhòlas foguèron detenidos 28 milas nauticas (52 km, 32 mi) al sul de las illas. Pauc de jorns après, lo 8 de Julhet, un biologista e un dels gardas de resèrva naturala dins l'Illa Salvatja Granda foguèron ameaçats amb una coutèla e arpons de pèsca susmarina per un grop de pescadors espanhòls. Un grop de detz fusilhièrs portugueses foguèron alara envias dins l'illa per un mes per tòca d'acabar amb la caça illegala de las espècias protegidas.
- 2007 - en Junh, la caça espanhòla susvolèt las illas a baissa altitud, obligant lo Ministèri Portugués del mejan ambient a entrar en contacte amb lo seu omolòc espanhòl sul l'afar. [2]
- 2013 - Lo 5 de Julèt, Espanha envièt una letra reclamant oficialamente a las Nacions Unidas que las Illas Salvatjas sián de facto consideradas comas ròcas e apartenent pas a Portugal.[3]
- 2013 - Lo 18 de Julhet, lo President de Portugal, Aníbal Cavaco Silva, lo President del Govèrn da Madèira, Alberto João Jardim, lo President de la Câmara do Funchal e lo President de la Junta da Sé arribèron sus las illas a bòrd de la fragata portuguesa "Vasco da Gama" per visitar e demorar sus las illa. Aníbal Cavaco Silva foguèt lo primièr President a passar la nuèch sus las ilhas, alara que los ex-presidents Mário Soares e Jorge Sampaio las visitèron una oras. [4]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt)Luís Carvalho e Nuno Leitão, A noção "estratégica" das Ilhas Selvagens - pp. 8 e 15
- ↑ (pt)Espanhóis violam espaço aéreo nas Ilhas Selvagens, Correio da Manhã, 18 de Julhet de 2007
- ↑ (fr)Selvagens – Reacendeu-se o conflito entre Portugal e Espanha sobre a ZEE das ilhas, Pedro Quartin Graça, Setembre de 2013
- ↑ Cavaco Silva passeia nas Selvagens , Expresso, 11 d'agost de 2013
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes (pt)[modificar | modificar la font]
- Blòg Ilhas Selvagens
- Fotos de las illas Salvatjas
- Pargue Natural de Madèira - Resèrva de las Salvarjas
- C.M. Funchal Fotos de las Illas Salvatjas
- A Última Fronteira |4=Documentário
- madeiranature.com Ilhas Selvagens
- Fotos


text:
Scenari cinematografic
L'scenari cinematografic descriu çò que se mostrará e s'ausirá dins una òbra narrativa audiovisuala, es a dire, dins los filmes, serias e documentaris, que siá al cinèma coma a la television. Especifica la division per scenas, las accions dels personatges, los eveniments, los dialògs, e tanben de brevas descripcions de l'entorn ont se passan las accions e, quan se cal, lo ton que deurán prene los actors. Constituís una estapa importanta que determina la fasa de desvolopament del projècte e permetrá la seuna mesa en produccion. El o los scenaristas crean un scenari literari que s'adapta mai tard en scenari tecnic o de filmatge, que destalha de biais codificat totes los aspèctes tecnics necessaris per la presa de vistas.
L'objectiu basic de l'scenari es que siá comprensible per a cada intervent del filme (productors, tecnicians, actors, etc). Dempuèi l'invencion del cinematograf, foguèt desvolupat una quinzena de tipe d'senaris per los adaptar a las nòvas necessitats tecnicas (exteriors, cinèma sonor, efèctes especials) e lo vam artistic de cada epòca (plan sequéncia, improvisacion, coreografia, eca.). Lo format dels documents actuals, sobretot per çó de l'estructura tipografica, se fixèt dins los ans 1950 a Hollywood, ont totjorn es respectat escrupolosament (se fasent amb mai de libertat en Euròpa).
Somari
Processus d'un scenari cinematografic[modificar | modificar la font]
L'idèa[modificar | modificar la font]
Es lo punt de començament per elaborar l'argument.
Lo sinòpsi[modificar | modificar la font]
Se tracta del resumit o l'esquèma del tema o de l'argument ont s'incluson las caracteristicas mágers dels protagonistas.
L'senari literari[modificar | modificar la font]
Narra lo filme en tèrmes d'imatge (descripcions) e de son (efèctes e dialóg), e es divisit en actes e scènas. A d'exigéncias de format, que van de la tipografia a utilitzar fins als marges e indicacions coma los cambis de scèna, se l'accion se passa a l'interior, exterior, de jorn o de nuèch. Tanben se separa clarament lo dialog dels personatges del rèsta de l'accion. Teoricament, se son seguidas las nòrmas d'escriptura, se supausa qu'una pagina d'senari correspond a una minuta de filme. Aquó es de grand utilitat per saber la durada aproximada que prendrá un projècte. L'autor n'es lo scenarista.
L'senari tecnic[modificar | modificar la font]
Aquel scenari, que tanben se sona scenari de filmatge o script, apond a l'senari literari una seria d'indicacions tecnicas per que totes los membres de l'equipa tecnica pòscan trabalhar. Especifica sul papièr tot çó que se deu veire e ausir pendent la projeccion e dins lo meteis òrdre d'apareisson: lutz, posicion de la camèra en cada moment, moviments, accion dels interpretas, decors, musica per a cada presa, efèctes... Se presenta en doas colomnas: una per l'imatge e una per pel son.
L'senari illustrat[modificar | modificar la font]
Tanben nomenat storyboard, consistís en un ensems de vinhetas qu'illustran los plans principals de l'òbra, acompanhadas en general del tèxte dels dialògs o de la votz off e d'altras anotacions tecnicas al respècte dels efèctes sonors o visuals, coma los moviments de camèra, los cambis de focala, eca.
L'scenari animat[modificar | modificar la font]
L'senari animat o animatic s'utiliza cada còp mai coma acompanhament de l'scenari illustrat e permet de donar una idèa precisa de l'efècte de cada scèna a l'ecran, perque i apond lo moviment.