text:
Mar de China Meridionala
La mar de China Meridionala (en chinés: Nan Hai 南海 / 南洋, (« mar del Sud ») es una mar que fa partida de l'Ocean Pacific e que s'espandís sus una superfícia d'aperaquí 3 500 000 km² entre Singapor e l'estrech de Taiwan, çò que ne'n fa la mai granda mar après los cinc oceans. I existís de centenas d'illetas amassadas en archipèlas.
La mar de China Meridionala e aquelas illetas son l'objècte de revendicacions de sobeiranetat per los Estats vesins. Aquò se tradutz per una diversitat de noms utilizats per nomenar las illas e la mar.


c: text/html

text:
Alpaca
L’alpaca (Vicugna pacos) es un mamifèr ongulat domestic de la familha Camelidae, coma lo guanaco, la lama o la vigonha.
Las alpaques se tròban en tropèls nombrosas que pasturan sus las nautors planas dels Andes del Peró meridional, del nòrd de Bolívia e de la part septentrionala de Chile a una nautor aproximada de 3.500 a 5.000 mètres sul nivèl de la mar, pendent tot l'an. S'utilizan pas coma bèstias de carga coma las lamas, mas son abalits per sa lana, que se'n fan las flaçadas e los ponchos indigènas tradicionals, entre autras multiplas pèças de ròba de consomacion locala e d'exportacion. Las quatres unicas colors so|n marron, negre, blanc e gris e la capa es de granda longor: pòt gaireben arribar a fregar la tèrra. En estatura l'alpaca es considerablament mai bassa que la lama, que parteja amb el l'abitud d'escopir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Palau de la Música Catalana
Lo Palais de la Musica Catalana, en catalan lo Palau de la Música Catalana es una sala de concèrt situada dins lo quartièr de Sant Pèire de Barcelona (Barri de Sant Pere). Es l'òbra de Lluís Domènech i Montaner, un dels principals representants del modernisme catalan. Las òbras se faguèron de 1905 a 1908 e utilizèron d'estructuras novèlas coma los novèls perfils laminaris: s'agís d'una estructura metallica centrala estabilizada per de contrafòrts e de vòltas d'inspiracion gotica. L'arquitècte fa una innovacion amb l'utilizacion de faciadas ridèls e fòrça tecnicas artisticas: esculturas, mosaïcas, veirals e ferretariá.
L'edifici es una comanda de l'associacion « l'Orféo Catalan » que ne volguèt far son sèti social. Coma per la construccion del Liceu seissanta ans abans, l'argent venguèt per soscripcion: industrials, financièrs, notables e amators de musica financièron la construccion.
La vocacion primièra de la sala èra de recebre de concèrts de corala, de musica sinfonica e de recitals. Es utilizada uèi per totes tipes de musicas, classica o modèrne.
Lo Palais de la Musica Catalana, coma l'Espital de Sant Pau de Barcelona, foguèron inscriches ensems sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1997.
Somari
- 1 Lo projècte
- 2 Inauguracion
- 3 Dictaturas
- 4 Eveniments del Palais
- 5 Camin cap a la normalitat
- 6 Periòde contemporanèu
- 7 Bastiment
- 8 Istòria artistica
- 9 Nòtas e referéncias
Lo projècte[modificar | modificar la font]
Lo projècte comencèt en octobre de 1904, quand l'Orféo Catalan comandèt a l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner de construire un edifici per abrigar son sèti social[1]. Lo projècte èra estat de per abans validat per l'assemblada del 31 de mai de 1904 e son president Joaquim Cabot. L'associacion aquerís lo meteis an los 1 350,75 m2 de las clastras del convent de Sant Francés per 240 332,60 pessetas.
Las òbras comencèron per la pausa de la primièra pèira lo 23 d'abril de 1905. Foguèron finançadas per un prèst de 600 000 pessetas jos forma d'obligacions al portaire, en doas serias de 500 e 1000 pessetas d'un rapòrt annadièr de 4 %[2].
La causida de l'arquitècte se faguèt pas per azard. A l'epòca Domènech i Montaner ja èra un personatge important de Catalonha, per sas activitats politicas e culturalas. Coma arquitècte realizèt l'editorial Montaner i Simon[3] que uèi abriga la fondacion Tapies, l'edifici escaissat castèl dels tres dragons e d'autres bastiments[4]. Foguèt tanben president dels Jòcs Florals e de l'Acadèmia de las Letras. Mas subretot, per sas presas de posicions al dintre de la Lliga de Catalunya[5] e son ròtle de primièr president de l’Unió Catalanista[6], èra una figura politica clau del catalanisme de la fin del sègle XIX[7].
Inauguracion[modificar | modificar la font]
Aprèp tres ans d'òbras, lo Palais foguèt inaugurat lo 9 de febrièr de 1908}}[8]. L'edifici recebèt lo prèmi d'un concors artistic annadièr organizat per la vila coma « melhor edifici de l'an » amb la mencion seguenta:
-
- « Foguèt relativament facila la tasca fisada a aquel jurat, perque, entre los edificis acabats durant l'an 1908, un d'aqueles s'impausèt, naturalament e sens esitacion, sus totes los autres. Lo supèrb edifici de l'Orfeó Català remplís plenament la primièra condicion per ganhar lo prèmi del Concors, perque se pòt dire segurament que, d'esperel, embelís pas solament lo luòc ont es plaçat, mas que irràdia l'environament artistic, l'animacion e la beutat a tot son quartièr... ».
L'auditorium es concebut pels concèrts de musica instrumentala e los recitals de musica vocala[9]. Pasmens, fòrça eveniments culturals se faguèron dedins: òbras de teatre, debats politic, e plan segur, de concèrts de musicas de totes repertòris: musica escricha, jazz, musica populara.
L'acostica de l'auditorium es plan remarcabla per la musica corala e la musica de cambra. Pels ensembles sinfonics grands, la sala presenta de pècas dins las zonas nautas. Los interprètes e caps d'orquestras mai grands del sègle XX joguèron dins aquela sala, çò que ne fa un vertadièr santuari de la musica en Catalonha e una referéncia dins lo domeni artistic internacional.
Dictaturas[modificar | modificar la font]
Pendent tota son istòria, lo Palais foguèt lo luòc ont la causa d’eveniments sens relacion amb la musica. La vida politica catalana fa de l'edifici un simbòl que demòra uèi encara. D'entre aqueles eveniments las assembladas de Solidaritat Catalana, la tancadura del Palais sus òrdre de Miguel Primo de Rivera del 24 de junh de 1925 al 13 d'octobre de 1925 seguís l'ispanizacion del nom e de la supression del tèrme « catalana »[10].
Malgrat de concèrts a l'Espanha fascista[11], de representacions de militars russes tsaristas[12] o un còr de las jovenças itlerianas en 1943, lo Palais torna trobar pauc a pauc un semblant de normalitat, e la vida musicala s'i desvolopa. Lo 9 de novembre de 1940 Joaquín Rodrigo jòga son concerto d'Aranjuez e lo 31 de març de 1944 Edouard Toldrà jòga pel primièr còp amb l'Orquèstra Municipala de Barcelona[13], l'actuala orquèstra sinfonica e nacionala de Catalonha. Fins a la dubertura de l’auditori en 1999, lo Palais demòra la principala sala d'espectacle de l'orquèstra.
L'Orféo Catalan renasquèt en 1946 jos la direccion de Lluis Maria Millet, filh del fondator. Interpretèt lo Requiem de Mozart[14].
Eveniments del Palais[modificar | modificar la font]
Los eveniments del Palais[15] es lo nom donat als eveniments e arrestacions que seguèron la visita de Francisco Franco en Catalonha. Lo 19 de mai de 1960, pel centenari de la naissença de Joan Maragall, de concèrts e celebracions foguèron organizats al Palais de la Musica en preséncia de ministres de Franco. L'enebiment per la dictatura franquista de cantar lo cant de la senyera foguèt trasgressat en preséncia de quatre ministres. Una partida del public s'aucèt, e comencèt de cantar e gètan de tractes imprimits amb las paraulas als representants de l'estat espanhòl[16].
Fòrça arrestacions seguèron l'eveniment. Alara qu'èra pas present suls luòcs, lo futur president de la Generalitat de Catalonha, Jordi Pujol foguèt pres e somés a un conselh de guèrra. Condemnat a sèt ans de prison, ne faguèt que trenta meses[17],[18]. Fins a 1967, l'interpretacion del cant de la senyera demorèt illegala.
Camin cap a la normalitat[modificar | modificar la font]
Lo Palais tornèt trobar pauc a pauc un foncionament normal malgrat de problèmas politics totjorn presents. Pasmens que la falanja i remembrèt sa fondacion, aquel periòde tanben se faguèt de representacion de pèças de teatre en catalan, la signatura de novèls partenariats amb de productors de musica classica, de jazz e de la nova cançon[19].
A la fin dels ans 1960 la programacion artistica se fa pus libra. Lo cant de la senyera es jogat pel centenari de Lluis Millet lo 18 d'abril de 1967. Lo Palais de la Musica Catalana es declarat Monument Nacional espanhòl en 1971, çò que permetèt de far d'agrandiments e de restauracions[20]. Foguèron conduitas per Joan Bassegoda e Jordi Vilardaga. Los grands interprètes tornan pauc a pauc.
Periòde contemporanèu[modificar | modificar la font]
Pendent los ans 1980, fòrça cambiaments se faguèron. D'un punt de vista juridic lo Consorci del Palau de la Música Catalana foguèt creat. Assòcia l'associacion d'origina e d'autres actors coma la vila de Barcelona, la Generalitat de Catalonha e lo Ministèri de la Cultura espanhòl. L'Orféo Catalan es majoritari dins aquela estructura e consèrva la proprietat dels luòcs.
Dins son arquitectura, lo Palais foguèt modificat segon los dessenhs d'Òscar Tusquets i Guillén (prèmi FAD en 1989). Los trabalhs durèron sèt ans. Luis Domènech i Girbau, felen del primièr arquitècte del Palais e el meteis arquitècte, escriguèt sus aquelas transformacions:
-
- « La reabilitacion de la sala e accèsses, la construccion d'un nòu edifici annèxe pels servicis (...) donèron per resultat una òbra coerenta e creativa, perfèitament al jorn per çò que tòca a la seguretat e lo quasèrn de cargas pel confòrt e l'acostica, seguent l'esperit innovant radical e aimador del detalh que Domènech i Montaner auriá desirat[21] »
La Fundació Orfeó Català-Palau de la Música foguèt creada pel centenar de l'Orféo Catalan, en 1990[22], per permetre un finançament pel privat d'una partida de las activitats del Palais. Fa pauc, aquela institucion foguèt mesa en causa per de destornaments de ben socials per la via de son director. Entre 25 e 31 milions d'èuros destinats a l’Orféo Catalan e a la fondacion auràn disparegut[23].
Bastiment[modificar | modificar la font]
Luòc[modificar | modificar la font]
Lo Palais es situat dins la carrièra de Sant Francés de Paula e pendent sa construccion, tòca la glèisa omonima. Aprèp la destruccion del bastiment religiós pendent la guèrra civila, un edifici sens importància se tornèt bastir sus las roïnas avant d'èsser demolit encara. La carrièra estrecha del quartièr de la Ribera venguèt alara una plaça.
Concepcion[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre del movement nacionalista que caracteriza Euròpa e Catalonha dempuèi lo començament del sègle XX, los mecenas — de rics barceloneses — demandan a l'arquitècte de metre en abans l'avantgardisme catalan per mejan d'aquel edifici e de ne far un simbòl nacional. Montaner faguèt apèl a una granda varietat d'artesans e de fabricants per decorar lo Palais de fòrça mosaïcas e esculturas. Qualques unas d'aquelas decoracions an un caractèr nacionalista fòrt.
L'arquitectura del Palais es representativa del modernisme catalan per l'usatge de las corbas que dominan sus las linhas drechas, per la preferéncia acordada a las formas dinamicas sus las formas estaticas, e per fòrça motius florals e organics utilizats. A la diferéncia d'autres edificis construits dins lo meteis estil, la concepcion del Palais es prigondament racionala.
L'aspècte foncional es pres en compte fondamentalament, l'òbra utiliza los materials mai modèrnes de son epòca e las tecnologias pus avançada del començament del sègle XX, coma lo fustatge d'acièr. Mai important encara, l'estructura de facíadas ridèls foguèt utilizada pel primièr còp per Montaner.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Domènech i Montaner foguèt fòrça original dins la concepcion del Palais. Utiliza una estructura metallica novèla per liberar de grands espacis tancats per de veire[24]. L'utilizacion d'un pati intermèdi entre l'edifici e la glèisa que tòca permet la dintrada de lutz d'un biais unifòrme e simetric dins la sala de concèrt. E la causida de construire la scèna al primièr estatge permet un esclairatge natural pel plafon e de liberar l'espaci del planpè pels burèus de l'Orféo Catalan. L'accès a la sala de concèrt se fa dempuèi lo planpè per un escalièr organizat en seccions. Son agençament compensa la montada necessària d'un estatge per accedir a la sala. Aquelas diferents aspèctes de l'arquitectura ne faguèron una realizacion de granda qualitat, e permetèron a una lutz naturala e uniforma d'esclairar la sala pendent tota la jornada[25].
Domènech i Montaner integrèt abondosament las arts aplicadas dins son edifici[26]. A l'exterior, la decoracion es facha amb d'esculturas fasent referéncia al monde de la musica e d'elements d'arquitectura de caractèrs modernistas e barròcs. Dedins, l'arquitècte combina magistralament los divèrses materials de construccion amb ceramicas e veires. Las grasas e la scèna forman un ensemble armoniós se mesclant l'un amb l'autre. La scèna es dominada per la tudelariá de l'òrgue que tanben servís d'element decoratiu. La dubertura de la scèna es decorada d'esculturas espectaclosas combinant las allegorias de la musica classica e portalièra: a drecha, un bust de Ludwig van Beethoven sus una colomna dorica, d'ont sortís la cavalgada de las Walkyries; a esquèrra, un al pè d'un sause de las brancas d'ont apareis lo bust de Josep Anselm Clavé, autor de la cançon las flors de mai qu'inspirèt aquel ensemble.
Pendent la renovacion del Palais jos la direccion d'Oscar Tusquets e de Carles Díaz, un novèl bastiment de sièis estatges li es apondut. Aquel edifici servís de vestiari, d'archius, de bibliotèca e de sala de reünion. Dona sus l'espaci daissat libre per la demoliment de la glèisa de Sant Francés de Paula. La segonda fasa del trabalh permetèt de renovar l'interior del Palais, de realizar un novèl agrandiment de la sala d'espectacle, e dubrir un restaurant[27].
Faciada laterala[modificar | modificar la font]
La faciada laterala es situada sus la carrièra de Sant Pèire al canton amb la carrièra Amadeu Vives. Èra fins a 1989 l'unic accès al Palais. Se termina pel grop d'esculturas la cançon populara catalana de l'artista Miquel Blay. Sus la mitat superiora i a una escultura de sant Jòrdi. Un visatge de femna es installat a la mitat de la faciada coma una figura de proa: es una allegoria de la musica. A sos costats de personatges representan de marins, agricultors, la vielhesa e l'enfança. Coma o indica una inscripcion a son pè, l'escultura foguèt finançada pel Marqués de Castellbell qu'assistiguèt a l'inauguracion de l'òbra lo 8 de setembre de 1909. La complexitat de la faciada a l'esquina doas carrièras rend dificila l'apreciacion globala de l'ensemble.
Los autres elements importants d'aquela faciada son los arcs amb lors grandas colomnas de bricas rojas e decoradas de ceramicas. A l'interior d'aquelas colomnas se trapan los portanèls d'origina. Un balcon fa lo torn de la façade au premier étage. Il relie quatorze colonnes groupées par deux e cobèrtas de mosaïcas de motius variats. Al segond estatge, de bustes de musicians ornan de colomnas. Es l'òbra d'Eusebi Arnau. I a d'esquèrra a drecha: Palestrina, Bach, Beethoven e, aprèp lo grope d'escultura d'angle, lo bust de Wagner sus la carrièra Amadeu Vives.
Lo grand fronton de mosaïca es signat Lluís Brú que 14 personas bastiguèron[28]. Es bastit sus la partida superiora de la faciada e pòrta lo senhal de l'Orféo Catalan. Al centre una reina presidís una fèsta. Es una scèna inspirada de la pèça de Joan Alcover Maspons, la Balanguera sus una musica d'Amadeu Vives, una de las pèças que l'Orféo Catalan jòga mai[29].
Faciada principala[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1989, la faciada que dona carrièra del palai de la musica servís de dintrada principala al Palais. S'accedís per una esplanada.
La faciada realizada per Domènech i Montaner suspren per sa construccion. Foguèt ricament decorada dempuèi los primièrs trabalh. Mas, sul luòc de l'actuala carrièra s'auçava la glèisa de Sant Francés de Paula que mascava tota aquela partida del Palais. L'arquitècte bastiguèt doncas un pati de 3 mètres de larg sufisent per fae dintrar la lutz dins la sala d'espectacle — l'esplanada actuala — mas calguèt esperar lo demoliment de la glèisa per que se pòsca aprofeitar de l'arquitectura d'aquela partida de l'edifici.
La faciada principala es bastida amb granda varietat de materials e de concèptes. Utiliza de bricas rojas, de rampas de ferretariá, de cornichas e de capitèls escultats. E, coma dins lo rèsta de l'edifici, las fenèstras son fachas de veirals colorats.
En regardant aquela faciada, i a drecha lo bastiment de servici, concebut pels arquitèctes Òscar Tusquets, Lluís Clotet e Carles Díaz entre 1980 e 2000. L'edifici a la forma d'una torre que sa basa escultada fa pensar a un grand palmièr. Es per aquel edifici que se fa la dintrada dels artistas. A esquèrra i a installée l'escultura dedicada à Lluís Millet. Es un bronze signat Jassans de 1991. Un restaurant es situat a la dintrada del Palais darrièr los grands veirals. L'extremitat esquèrra d'aquela faciada es formada per una rotonda de bricas rojas. Es suportada per un tronc escultat d'un bas relèu coma un arbre gigant.
La partida centrala de la faciada es tota cobèrta per de panèls de veire transparents e recents. Son marcats Palau de la Música Catalana al nivèl de la dintrada.
Interior[modificar | modificar la font]
De malons de Valéncia, de pèças de ceramicas motladas e de mosaïcas cobrisson tot lo bastiment. Demandèron l'intervencion de diferents mestièrs, artesans e fabricants, pendent la construccion del Palais. La granda partida de las mosaïcas dels murs e dels troncs de las colomnas interioras e exterioras. Es lo trabalh de Lluís Bru.
Vestibul[modificar | modificar la font]
En entrant per l'anciana pòrta de la carrièra de Sant Pèire, se pòt veire dos grands escalièrs que montan al primièr estatge. Lo plafon del vestibul es decorat amb de motladuras de ceramicas esmaltadas que son dispausadas en flors. Los escalièrs en marbre son coronats de grands lumenièrs sus de colomnas. La rampa dels escalièrs es de pèira finament trabalhada e es portada per de balustres de veire jaune transparent. Se tremina per una bola de ceramica decorada amb de flors sul modèl dels motius del plafon. Aquela dintrada inspirèt l'escrivan Robert Hughes:
-
- « Jamai se bastirà autra causa de semblable a Barcelona, que siá del punt de vista de l'audàcia conceptuala, de l'esclat formal, del simbolisme o dels efèits decoratius[30] »
Uèi, los visitors dintran en general dins lo Palais pel fogal, creat en 1989 per la renovacion de Tusquets e Díaz, dins l'ancian sèti de l'Orféo Catalan. L'espaci del fogal es pus sòbriament decorat que lo rèsta del Palais, sas vòltas de bricas son ornadas de flors en esmalt verd, ròse e jaune. A costat, entre los pilars massís de brica i a un bar. Es esclairat dempuèi lo fons per de veirals suspenduts al plafon. Un cube de veire dins lo vestibul pòrta lo signe de l'Orféo Catalan brodat dins lo teissut segon l'estil modernista.
La sala Lluís Millet[modificar | modificar la font]
La sala Lluís Millet situada al primièr estatge abans la sala de concèrt es nomenada en omenatge al cap d'orquèstra e fondador de l'Orféo Catalan. Es concebuda coma una sala d'espèra o de repaus esclairada per un impausant luminièr modernista de fèr. Domènech i Montaner s'impliquèt personalament a la realizacion d'aquel luminièr e, amb un grand mestritge teoric, donèt de vertadièras leiçons als artesans fabres pendent los trabalh del Palais[31]. La sala es decorada amb de bustes de musicians (Lluís Millet, Amadeu Vives, Pau Casals, Eduard Toldrà, Just Cabot et Rosa Sabater) e de quadres modernistas pintats per Joan Brull i Vinyoles que representan de personatges femenins.
L'usatge de veirals a de fins decorativas es abitual dins l'estil modernista. Domènech i Montaner las utiliza dins totes sos edificis. Pasmens, dins lo quadre del Palais de la Musica, aqueles an tanben un ròtle arquitectural que demandèt una simbiòsi parfeita entre l'arquitècte e lo veiralièr Antoni Rigalt i Blanch.
Las pòrtas de veire son fachas de veirals amb de tèmas florals. Es tanben lo cas de la longa fenèstra que separa aquela sala de la terrassa. Aquela es facha de veires transparents dins las partidas nautas e de veires colorats amb de motius florals dins las partidas bassas. Sul veire transparent corrís una frisa. Los veirals imitan las mosaïcas. Sus la terrassa se trapa de colomnas que donan sus la carrièra de Sant Pèire. Son decoradas amb de mosaïcas de ceramica.
Sala de concèrts[modificar | modificar la font]
L'accès a la sala de concèrt dempuèi lo primièr estatge produtz un grand efèit teatral. Se passa de l'espaci escur dels corredors a una explosion de luses e de colors donada a la sala pels veirals. De cada costat, los dos balcons de sètges son organizats en plans, las colomnas son decoradas amb de mosaïcas coloradas, e los plafons amb de ròsas rojas e blancas de ceramica. Al fons del segond balcon, las colomnas sostenon de cada costat d'arcs en ogivas. S'acaban per de mosaïcas en semicercle que representan de coas de pavon.
Los veirals son utilizats per diferenciar los espacis de la sala en apond dels elements bastits. La granda cortina de veire de la sala de concèrt assegura una de las foncions principalas en tamisant la lutz exteriora. Aquel ensemble de veiral mai important per sa talha e luminositat es installat sus doas fenèstras de las parets laterals e separats de cada costat per quatre colomnas de cinc veirals formats de grands ensembles de placas de veire opac sus una faciada ligats de plomb. Aquelas son ròses e representan de tòrcas de fuèlhas e flors que passan d'una fenèstra cap a l'autra enlaçant de motius eraldics: l'escut de Catalonha e la crotz de sant Jòrdi. Dins las partidas nautas, a costat dels arcs d'estil Tudor, se pòt veire una franja de vitras exagonalas de tons òcras clars e grises coma una mosaïca. Al primièr estatge, se vei encara las tòrcas de flors ligadas amb de veire blau. Dins los balcons los motius son de veire ròse amb una frisa florala sus la partida superiora.
Al centre del plafon, la copòla de veiral es de Antoni Rigalt i Blanch. Es esclairada per la lutz naturala e es equipada d'un esclairatge electric per las nuèches. Es constituida al centre se forma de esfèras inversadas representant un grand solelh aur e òcra. Las colors se degradan pauc a pauc cap al blanc e blau clar — color del cèl — abans de dessenhar de bustes de femnas. Los primièrs ranc de bustes es dins los blaus clar e malva, lo segond de color blava escur e verd clar. Los visatges son grises amb un diadèma ornat amb de colors mai vivas. La lutz que resulta de la fusion de las tintas dauradas del plafon amb lo ròse de las fenèstras lateralas dona a la sala una clartat unica et misteriosa.
En dessús dels balcons i a doas esculturas de Pegàs d'Eusebi Arnau que figuran lo poder ascensional de la musica.
La sala a una capacitat de 2049 personas distribuidas atal:
- Pertèrra : 688 ;
- Primièr balcon : 321 ;
- Segond balcon : 910 ;
- Galariás de l'òrgue : 82 ;
- Plaças reservadas : 48.
Scèna[modificar | modificar la font]
La scèna mesura onze mètres de larg. A la dintrada se trapa lo grope d'esculturas començadas per Diego Massana Majò e continuadas per Pau Gargallo. Il représente à droite le buste de Beethoven acostada de doas colomnas doricas jos la cavalgada de las Walkyries. Es un omenatge a la musica de Wagner fòrça apreciada dins la Barcelona del començament del sègle XX[32]. La representacion de la musica catalana es a esquèrra. I a lo bust de Josep Anselm Clavé jos un grand arbre qu'a son pè se trapa un grope de cantaires.
La scèna est un emicicle al fons d'ont se tròba dètz uèit musas modernistas. Los troncs e los visatges son escultats de relèu, alara que las basas dels còrses son de mosaïcas de coloradas, de tal biais da l'illusion que sortisson del paret en balhant. Las musas son d'Eusebi Arnau e las faudas de ceramica de Mario Maragliano e Lluís Bru. Cada musa a son instrument pròpri. Lo fons es fach de malons rogencs irregulars d'ont se destacan las pòrtas dels artistas. Al centre de la scèna, entre las musas, i a lo signe de l'Orfeó Català dessenhat per Antoni Maria Gallissà. Es entornat de simbòls medievals sus fons blau, totjorn fachs de mosaïcas.
-
-
Pegàs al començament del segond balcon.
-
-
Òrgue[modificar | modificar la font]
La companhia E.F. Walcker & Cie de Ludwigsburg faguèt en 1908 l'òrgue del Palais de la Musica. Lo primièr concèrt d'òrgue se donèt lo meteis an per Alfred Sittard, organista de la catedrala de Drèsda. L'òrgue foguèt restaurat en 2003.
Pichon Palais[modificar | modificar la font]
Concebut per l'arquitècte Òscar Tusquets, lo novèl edifici bastit a costat de dintrada de la carrièra de Sant Pèira mesura onze mètres de long. Foguèt inaugurat lo 22 d'abril de 2004. La sala de teatre conten fins a 538 personas e a una acostica excellenta per la musica de cambra.[33]
En 2007, lo pichon palais foguèt un dels cinc projèctes primats al concors europèu Uli Awards For Excellence per sas qualitats conceptualas e arquitecturalas[34]
Bibliotèca[modificar | modificar la font]
La bibliotèca del Palais de la Musica foguèt començada amb la colleccion de l'Orféo Catalan en 1891. Compta divèrs libres e manuscrits del sègle VI, una granda quantitat de volums de tèmas musicals. I a tanben las particions de totas las òbras jogadas al Palais dempuèi sa fondacion.
Istòria artistica[modificar | modificar la font]
L'istòria del Palais de la Musica es rica. Los interprètes mai grands, orquèstras e caps d'orquèstra i joguèron. De 1920 a 1936, l'orquèstra Pau Casals trabalhèt al Palais. Dirigiguèron entre autres per Pau Casals, Richard Strauss, Vincent d'Indy, Igor Stravinsky, Arnold Schönberg, Anton Webern, Arthur Honegger, Manuel de Falla e Eugène Ysaÿe. L'Orquèstra Sinfonica de Barcelona i èra residenta fins a que ajan a l'auditori en 1999.
Fòrça espectacles populars foguèron donats al Palais de la Musica. Venguèt lo teatre emblematic pels cantaires catalans de la Nòva Cançon per qui cantar dins aquel edifici èra une consecracion. Se compta per exemple: Raimon, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet e Lluís Llach.
Aquela scèna tanben servissiá per de representacions de pèças de teatre. Coma principala sala de concèrt dins la vila al sègle XX, lo Palais de la Musica foguèt lo luòc ont se creèt fòrça òbras musicalas que Goyescas (Granados), lo Concerto a la memòria d'un àngel (Alban Berg) e lo Concerto d'Aranjuez (Joaquín Rodrigo).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Commons:Category:Palau de la Música Catalana
- (ca) (es) (en) site del Palais de la Musica
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Josep L. Roig Historia de Barcelona 1995 Ed. Primera Plana ISBN=84-8130-039-X
- ↑ (ca)Orfeó Català, Memòria Orfeó Català 1904
- ↑ (ca)Cararach| Joan Rafael Anton Vargas Ortiz, El Palau de la Música Catalana, Sinfonia d'un segle, 2007, Barcelona, ed: Edicions 62, ISBN=978-84-297-6037-8
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca) Joan Crexell, Els fets del Palau i el Consell de Guerra a Jordi Pujol, ed:la Magrana, 1982, Barcelona, ISBN=8474100933
- ↑ id: Crexell
- ↑ id: Crexell
- ↑ (ca)Els Fets del Palau, cinquanta anys després
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Fomènech i Girbau, L'arquitectura del Palau, 2000, Barcelona, ed:Lunwerg Editores, ISBN=978-84-7782-715-3
- ↑ (ca)L'Orfeó Català i la Fundació Orfeó Català-Palau de la Música
- ↑ (es)La auditoría del Palau de la Música eleva el desvío de fondos a entre 25 y 31 millones
- ↑ (ca)Grencic: La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ISBN=84-297-5443-1
- ↑ id Grencic
- ↑ id Grencic
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Permanyer, in [1], La Vanguardia 19/04/1987
- ↑ (ca) Oriol Pi de Canamyes, Cases modernistes de Catalunya, 1992, ed:Edicions 62, ISBN= 84-297-3607-7
- ↑ {{Robert Hughes, Barcelona, 1996, ed:Galaxia Gutemberg, ISBN=84-8109-082-4
- ↑ (ca)Josep Garrut, Modernisme a Catalunya: Decoració, 1982, Barcelona, ed:Edicions de Nou Art Thor ISBN=84-7327-052-5
- ↑ (ca)Associació Wagneriana de Barcelona
- ↑ (ca)Planta del Petit Palau
- ↑ (en)Europa press


text:
-
2eme versions les parcs et jardinsPar annie h dans parcs et jardins le 10 Février 2011 à 18:02
Retrouvez tous les parcs et jardins à visiter :
Les parcs et jardins d'AlsaceLes parcs et jardins d'AquitaineLes parcs et jardins d'AuvergneLes parcs et jardins de Basse-NormandieLes parcs et jardins de BourgogneLes parcs et jardins de BretagneLes parcs et jardins de CentreLes parcs et jardins de Champagne-ArdenneLes parcs et jardins de CorseLes parcs et jardins de Franche-ComtéLes parcs et jardins de Haute-NormandieLes parcs et jardins de Ile-de-FranceLes parcs et jardins de Languedoc-RoussillonLes parcs et jardins de LimousinLes parcs et jardins de LorraineLes parcs et jardins de Midi-PyrénéesLes parcs et jardins de Nord-Pas-de-CalaisLes parcs et jardins de Pays-de-la-LoireLes parcs et jardins de PicardieLes parcs et jardins de Poitou-CharentesLes parcs et jardins de Provence-Alpes-Côte d'AzurLes parcs et jardins de Rhône-AlpesLes parcs et jardins des DOM-TOMLes parcs et jardins de Monaco
Tags : jardins, parcs, alpes, normandie, france
-
CommentairesAucun commentaire pour le moment
Suivre le flux RSS des commentaires
Ajouter un commentaire


text:
Matagòt
Un matagòt o mantagòt es un gat generalament negre e diabolic dei legendas de Provença, de Lengadòc, de Gasconha e de Bretanha.
La màger dei racòntes depintan lo matagòt coma un animau obtengut per un masc en cambi de son arma. Dins lo corrent de la nuech, lo gat es supausat se passejar dins d'endrechs misteriós per s'entornar a l'auba ambé de pèças d'aur per son mèstre. En retorn, lo mèstre dèu s'ocupar dau gat o, au mens, li donar una recompensa car un matagòt negligit pòu assaiar de se venjar. Pasmens, existisse mai que d'una variante sus aquela legenda arregardant lo caractèr diabolic o non dau gat, son biais de chausir son mèstre o lo biais per lo mèstre de fòrçar lo gat de l'escotar, la quantitat de pèças portada cada matin, la valor d'aquelei pèças e sa reaccion en cas d'abandon per son mèstre.
Lei legendas dau matagòt forman una partida importanta dei supersticions arregardant lei gats negres dempuei l'Edat Mejana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-François Bladé, Contes de Gascogne, Maisonneuve, 1886.
- Michel Masse, Mémoire sur le canton de La Ciotat, 1842.


text:
Prokaryota
Los procariòtas son un grop d'organismes qu'an pas de nuclèu (karyon), e pas d'organets dins sas cellulas. D'unes son unicellulars, mas d'autres son multicellulars.
Lo mot de procariòta ven del grèc ancian pro- "abans" + karyon "notz" o "nuclèu", + sufixe -otos, plural .[1]
Los procariòtas son devesits en dos domenis: Bacteria e Archaea. Archaea o Arqueobactèris son un domeni del viu nòu. Aqueles organismes èran a l'origina concebuts per viure dins de condicions inespitalièras coma de temperaturas, pH, o radiacions extrèmas, mas foguèron trapats dempuèi dins totes tipes d'abitats.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Campbell, N. "Biology:Concepts & Connections". Pearson Education. San Francisco: 2003.


text:
Ascensor espacial
L'ascensor espacial es un tipe de transpòrt espacial entre la superfícia e una orbita a l'entorn de Tèrra (o d'una autra planeta). Se basa sus l'idèa d'un cable mantengut tibat per la fòrça centrifuga deguda a la rotacion de la Tèrra sur ela meteissa. Per èsser en equilibri, lo cable se deu alongar al delà de l'orbita geoestacionària (36 000 km), dempuèi que la fòrça centrifuga despassa la fòrça de gravitacion. Un còp en plaça, de naus montant lo long d'un cable permetrián de rejònher l'orbita de biais mai economic qu'amb un lançador espatial classica coma una fusada.
L'idèa desvolopada dins los ans 1950 buta contra fòrça constrenchas tecnologicas, e d'en primièr l'inexisténcia d'un material a l'encòp sufisentament leugièr e resistent per resistir a la tension provocada pel quite pés del cable. La descobèrta dins los ans 1980-90 dels nanotubes de carboni, que las proprietats mecanicas teoricas poirián èsser sufisentas, donèt un vam novèl a aquela idèa, que demòra pasmens per l'ora del domèni de l'utopia o de la sciéncia-ficcion.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença del concèpte[modificar | modificar la font]
Lo concèpte d'ascensor espacial foguèt inventat pel pionièr rus de l'astronautica Constantin Tsiolkovski en 1895[1] . Sul modèl de la Torre Eiffel, que s'acabèt la construccion en 1889, imaginèt una torre de 36 000 km de naut, que permetriá de menar per un ascensor de cargas en orbita.
Se lo concèpte de l'ascensor espacial tornèt lèu èsser lançat per Yuri Artsutanov que prepausèt en 1960 non pas una torre mas un cable suspendut dempuèi l'espaci e ne suggerent d'utilizar un dispositiu similari a une nau d'ascensor[2], Foguèt presentat pas qu'en 1978 al grand public per Arthur C. Clarke, dins son roman de sciéncia-ficcion orbital tower.
Clarke descriu la construccion, dempuèi una estacion espaciala, d'una gigantèsca torre destinada a constituir un ligam fixe entre la superfícia terrèstre e un contrapés en orbita geoestacionàri. L'equilibri de l'ensems es assegurat de contunh, per la construccion d'un autre element de torre dins la direccion opausada. Al total, es una mena de fronda de 72 000 km de long que cal realizar.
Coma sovent, Clarke s'inspirèt de trabalh scientifics reals, sobretot d'aqueles de l'engenhaire estatsunian Jerome Pearson, que publiquèt la seuna tèsi en 1975 (Jerome Pearson torna descobrir l'idèa fòrça mai tard que Yuri Arsutanov, perque los projèctes d'aquel demorèron confidencials), e aqueles de quatre autres estatsunians (John D. Isaacs, Hugh Bradner, George Edward Backus del Scripps Institution of Oceanography, e Allyn C. Vine del Wood's Hole Oceanography Institute) que publiquèt l'11 de febrièr de 1966, dins la revista Science (Satellite elongation into a true « Sky Hook »).
Dins los seus trabalhs, de 1975, Jerome Pearson prepausa d'adoptar una estructura de forme d'un long riban, qu'un tèrma auriá d'esperel lo ròtle de contrapés. Venguèt un projècte de 144 000 km (38 % de la disténcia Tèrra - Luna) mas es pas mai necessari de bilhar solidament la basa terrèstre de l'obratge (dins lo roman de Clarke, la basa de la torre es ancorada a de quilomètres dins lo sossòl).
Équilibri del sistèma[modificar | modificar la font]
L'ascensor espacial poiriá aver la forma d'un long cable sus que circulerarián de naus.
Cada porcion del cable es somese d'una partida a l'atraccion gravitacionala terrèstre, e d'autra partida a l'acceleracion d'entraïnament (la fòrça centrifuga), que s'equilibran a l'altitud de l'orbita geoestacionària. La pesantor domina en dejós d'aquela altitud, e cal doncas una longor sufisenta de cable (o una massa sufisenta, per exemple constituida del lançador avent lançat inicialament lo cable, çò que permetriá de raccorcir aquel darrièr) al dessús, per assegurar una tension cap al naut.
Fòra d'aquela a l'altitud de l'orbita geoestadionària, las seccions del cable an una velocitat de rotacion diferenta d'aquela qu'aurián s'èran en orbita liura: mai lenta en dejós e mai aviat al dessús.
Arribada dels nanotubes[modificar | modificar la font]
Los materials classics son insufisentament resistents, mas la descobèrta dels nanotubes donèt un vam novèl a aquela idèa.
Brad Edwards, de la fondacion californiana Eureka Scientific descrich en detalh un metòde possible de construccion d'un tal ascensor:
- D'en primièr, se lança un engenh espacial en orbita geoestacionària.
- Puèi aquel torna cap a Tèrra un riban prim (1 micromètre d'espessor) presentant de caracteristicas mecanicas ad hoc (resistent e leugièr). Pauc a pauc que lo cable davala, lo veïcul s'escarta de Tèrra per mantenir l'equilibri. Aténh atal une disténcia de 72 000 km.
- Un còp lo primièr cable bilhat al sòl, se n'utiliza per ne plaçar d'autres e constituir lo cable definitiu.
Un tal sistèma a un interés a causa del seu bas còst del foncionament. Dins de projèctes, l'energia de frenatge d'una nau davalanta se pòt quitament recuperada per propulsar una nau montanta. L'inconvenient principal es la vulnerabilitat a la meteoritas, als tèsts espacials, als engenhs aerians o a la Catastròfas naturalas.
De calculs s'efectuèron, e mostrèron que lo quita cable de nanotubes deuriá mesurar prèp d'un mètre de larg, èsser tan prim coma una fuèlha de papièr, e èsser capable de suportar una tension de prèp de 63 GPa, equivalenta a « un torneg de tir a la còrda opausant 100 000 personas de cada costat »[3].
Nicola Pugno de l'Escòla politecnica de Turin fa pasmens remarcar que las assemblatges de nanotubes de carboni ont se fonda totas las esperenças serián pas pro solides[4]. Dins un article del Journal of Physics : Condensed Matter[5], apond que, quitament dins lo cas que l’ascensor espacial seriá estat plaçat, las micrometeoritas e l’erosion per l’oxigèna mancarián pas de l’aflaquir.
Concors[modificar | modificar la font]
La NASA organizèt un concors avent per objectiu la concepcion d'un cable de nanotubes, lo Tether Challenge. Aquel concors ofrèt en 2008 un prèmi d'un milion de dolars a l'equipa qui prepausará lo cable de nanotubes mai resistent, e que siá al mens dos còps melhor que lo melhor cable sul marcat[6].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Ascenseur spatial ».
- ↑ "Constantin Tsiolkovsky,Grezy o Zemle i Nebe (i) Na Veste" (en rus), Especulacions al subjècte de la Tèrra e del Cèl, e sus Vesta Acadèmia de las Sciéncias de l'URSS, Moscóu, 1959, p. 35 (publicat pel primièr còp en 1895)
- ↑ (en) Nasa hopes to catch an elevator to space, sul site de The Guardian
- ↑ (fr)Ascenseur spatial: un rêve qui manque de solidité...; Christophe Olry, Futura-Sciences
- ↑ (fr) Ascenseur spatial : un rêve qui manque de solidité...
- ↑ (en) On the strength of the carbon nanotube-based space elevator cable: from nanomechanics to megamechanics [pdf]
- ↑ (en) 2008, Tether Strength Competition The Spaceward Foundation


text:
Pèira de Palèrme
La Pèire de Palèrme qu'ei ua placa monumentau de basalte on son marcats (sus la duas caras) los noms deus purmèrs sobeirans (mitologicss o reaus) de l'Egipte antica en bèth mentàver los noms deus monarcas desempuish la Ièra dinc a la Vau dinastia.
Qu'ei datada per aquesta rason de la Vau dinastia egipciana.
Que ho aquesida en 1877 peu Musèu de Palèrme e, au cors deu sègle XX mantuns autes tròç que hon descobèrts ; la loa apartenença a la Pèira de Palèrme qu'ei sovent discutida, com ac ei tanben lo contiengut informatiu d'aqueth document oficiau e de propaganda. Que demòra de tot biais ua hont d'informacion suber un periòde ancian e mauconegut de l'istòria egipciana qui's pòt confrontar dab d'autes honts de dats.
Segon Nicolas Grimal, la lista deus sobeirans reaus qu'i ei aubèrta dab lo rei Her-Aha.


text:
Còla (riu)
Còla ['kɔlɒ] (Côle en francés) es una ribiera occitana de Perigòrd (França, region d'Aquitània), fluent de Drona.
Geografia[modificar | modificar la font]
La font se tròba au nòrd de Perigòrd, dins la comuna de Firbes. Asaiga Sent Jòri de Chalés, Sent Joan de Còla, Sent Peir de Còla e La Chapela Fochier. Se junh a la riba mança de Drona, quauques quilometres a l'est de Brantòsme, prep de Condat de Trincor.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo 13 de genier de 2004, l'estacion idrologica de Sent Joan de Còla enregistret un debit maximau jornalier de 49 m3/s.
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
N.B. : (rd) = afluent riba drecha ; (rm) = afluent riba mança


text:
Occitanoromanic
L'occitanoromanic es una classificacion de las lengas romanicas qu'agropa l'occitan e lo catalan. Foguèt probablament Loís Alibèrt qu'introdusiguèt lo primièr aqueste nom[1] dins sa Gramatica occitana. La denominacion venguèt popularizada puèi pel lingüista, e escrivan, gascon Pèire Bèc durant las annadas 1960.
De lingüistas coma Wilhelm Meyer-Lübke[2] o Loís Alibèrt[3] an afirmat que la relacion entre las doas lengas es plan mai fòrta que lor apartenéncia a de gropes mai fondats suls estats-nacions coma lo galloromanic o l'iberoromanic.
Classificacion[modificar | modificar la font]
De linguïstas occitans coma Pèir Bèc e Domergue Sumien an propausadas de classificacions supradialectalas de l'ensems occitanoromanic.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Mas se confrontam los parlars naturals de Catalonha e d'Occitania, i a pas cap de dobte, em en preséncia de parlars d'una meteissa familha linguistica, la qu'ai qualificada d'occitano-romana, plaçada a egala distància entre lo francés e l'espanhòl." Loís Alibèrt, Òc, n°7 (01/1950), p. 26
- ↑ Das Katalanische, Heidelberg, 1925
- ↑ Gramatica occitana segon los parlars lengadocians, Montpelhièr, 1976
- ↑ Pierre BEC (1973), Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, Paris: Picard
- ↑ Domergue SUMIEN (2006), La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols


text:
Art marcial
Un art marcial es un estil de combat, amb frequència orientat cap a la defensa personala. Dins l'us comun, lo tèrme se referís als sistèmas de combat desvolopats en pel mond sencer.
Lo concèpte d' art marcial apareguèt per primiera vegada en anglés dins l'edicion de 1920 del Takenobu's Japanese-English Dictionary coma una traduccion del tèrme bu-gei o bu-jutsu que significa "art o resolucion dels afars militars".
Somari
Introduccion[modificar | modificar la font]
En mots simples, los arts marcials son de sistèmas de lucha.
I a fòrça escòlas e estils d'arts marcials, mas totes compartísson un meteis objectiu: la defensa personala.
D'unes, coma lo taiji quan tanben se ne pòdon emplegar per melhorar la santat e la fòrma coma rajòls del qi.
Dequ'unes arts marcials naissèron pas en Asia. La savate, per exemple, espeliguèt en França e los movements atletics de la capoeira venon de Brasil.
Fòrça arts marcials incluson còps de punh (bòxa, karate), còps de pè (taekwondo, kick-boxing, karate), agafars divèrses (judo, jujutsu, lucha), armas (iaijutsu, kendo, kenjutsu, naginatado, escrima) o qualqua combinason d'elements ja mencionats (mantun estil de jujutsu).
Los arts marcials se devesísson en dos grands ensembles: los nomenats "arts marcials durs" coma lo karate e lo kick-boxing, que s' enfatizan l'ataca per derrotar l'adversari e los "arts marcials suaus" coma lo judo e l'aikido, que s'abòrdan l'opausant de biais mens agressiu, en emplegar la fòrça de l' autre per lo sometre o lo descorar.
Es malaisit de comparar l'efectivitat de las divèrsas fòrmas d'arts existents.
Recentament, se desvolopèron de competicions coma l'Ultimate Fighting Champions als Estats Units d'America o lo Pancraci a Japon, que tanben se conéisson coma "arts marcials mixtes" o torneges d'AMM. Si-ben encara es per veire lo succès o lo fracatge comercial d'aquestas practicas.
Definicion[modificar | modificar la font]
Los arts marcials se definísson d'aqueste biais: a través de l'istòria, al soldat sul prat batalhièr, l'unica causa que l' importava èra de poder derrotar l'enemic qu'afrontava.
Qu' un estil siá suau o dur o quantes punts s'obtenguèssen amb un còp son detalhs e tèmas de discussion que surgísson sonqu'en temps de patz, quand èran alara combats còs e còs, d'a vegadas fins a la mòrt d'un o dels dos adversaris.
Los arts marcials son los arts de la guèrra. Se l'objectiu principal dins una competicion consistís a obténer de punts en favor de qualqu'un, alavetz sèm pas davant un art marcial mas un espòrt.
L'istòria dels arts marcials es molt espandida. Lo desvolopament dels sistèmas de lucha data de quand l'òme foguèt capable de transmetre la coneissença, cotria amb las estrategias de guèrra.
Bona part del material escrich mai ancian sul tèma data del sègle XV en Euròpa e los autors ne son d'unes mèstres pro notables, coma Hans Talhoffer e George Silver. Tanben abastèron a l'epòca nòstra d'unas transcripcions de tèxtes encara mai ancians, un dels quals es un manuscrit nomenat I.33, que data de la fin del sègle XIII.
Los artistas marcials diferísson segon la mena de competicions.
D'unes arts, coma la bòxa o lo muay Thai, prèstan atencion a las practicas de luchas e a participar a de competicions, pendent que las mai frequentes d'aikido e krav maga rebutan las competicions.
Las rasons que sosténon aquestes punts de vista son divèrsas.Un molon d'arts competitius argumentan que las competicions fan plaça a d'amelioracions e son de tecnicas mai eficaças.
Çaquelà qualques estils non competitius sosténon que las règlas amb las qualas se desvolòpan aquestas competicions afectan l'art e son ges representativas de çò que se pòt escaire dins una situacion reala.
Dins las darrièras annadas, se temptèt de reviscolar d'unes arts marcials considerats istorics.
Exemples dels bons d'aquesta reconstruccion istorica dels arts marcials son lo pankration e l' escòla Shaolin, qu'a pas cap tradicion contunha.
Arts marcials asiatics[modificar | modificar la font]
- Bornèo
- Birmania
- Corèa
- Filipinas
- Indonesia
- Japon
- Tailandia
- Bòxa tailandés o Muay Thai o Thai boxing
- Vietnam
- China - totes los arts marcials chineses nomenats kung-fu, wushu, chuan fa o kuntao.
- Estils intèrnes: neijia.
- hsing yi (hsing Y)
- pakua quan
- taiji quan
- Estils intèrnes: neijia.
Arts marcials d'autres païses[modificar | modificar la font]
- Alemanha
- Brasil
- Egipte
- tahtib o escrima de barròts egipcian
- Espanha
- Estats units
- hoja contact
- Jeet Kune Do
- kempo karate
- França
- Grecia
- lucha grecoromana
- pancraci o pankration
- Israel
- Polonha
- Rusia
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 76 700 documents subre los arts marcials en picar coma clau Martial arts


text:
Frigola
ThymusError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
La frigola (var. ferigola, farigola) mas tanben l' ierbeta (var. gerbeta, ièrba/gerba prima) (Thymus vulgaris. L.) es una planta de camba lenhosa de la familha de las Lamiacèas. Es una espècia comuna de las garrigas solelhadas e de las estèpas del sud d'Euròpa, e del Nòrd d'Africa. La frigola es indissociabla de la cultura mediterranèa
La frigola es una planta de las farmacopèas mediterranèas. A la particularitat de presentar una diversitat de quimotipes fòrça importanta, li balhant atal una granda varietat de constituents medicinals.
Coma planta aromatica, la cultura de la frigola s'espandiguèt pel mond entièr.
Somari
- 1 Denominacion
- 2 Descripcion
- 3 Espandiment
- 4 Usatges medicinal
- 5 Usatges en cosina
- 6 Usatges apicòlas
- 7 Autres usatges de la frigola
- 8 Cultura
- 9 Notas e referéncias
- 10 Bibliografia e fonts (fr)
- 11 Vejatz tanben
Denominacion[modificar | modificar la font]
La frigola foguèt nomenada Thymus vulgaris per Carl von Linné en 1753 e demòra lo nom utilizat dins las nomenclaturas scientificas. Segon d'unas fonts vendriá del latin thymus, que lo prenguèt del grèc thumos, que poiriá benlèu significar « grossor o lópia » (en referéncia a la glandula, lo timus). D'autres pensan puslèu que lo mot ven del grèc thymos o thyein, que significa « fumada », per allusion al fach qu'èra brutlat coma encens e qu'èra reputat per alunhar las creaturas verenosas; o encara de thio que significa «parfumi». D'autres encora, fan derivat lo mot del grèc thumus, que significa « coratge », la planta èra alara considerada coma reviscolanta.
Lo latin popular designavan la planta amb fericula.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La frigola es una planta vivaça, en mata e fòrça aromatica de 7 a 30 cm de nautor, d'un aspècte grisenc o verd grisenc.
Sas tijas[modificar | modificar la font]
Son linhosas a la basa, erbacèas al tèrme, son gaireben cilindricas. Aquelas tijas linhosas e fòrça ramificadas son massadas en mata o en boisson fòrça dens. Pòdon venir a lor basa pro espessa. Las tijas florifèras produson pas jamai de racinas adventivas, e son rebalaires, quilhadas ou redressadas, bestòrtas dins lor partida inferiora, peludas e blancas a l'entorn pels joves brosts.
Sas fuèlhas[modificar | modificar la font]
Son fòrça pichonas, ovalas, lanceoladas, de bòrds virats en dejós, de las nervaduras lateralas distinctas, obtusas a la cima, ponctuadas superiorament, de peciòl fòrça cort, e blanquinoses a la fàcia inferiora.
Las flors[modificar | modificar la font]
Son gaireben rosas fins a blancas, fan de 4 a 6 mm de longor, son pedonculadas e amassadas mai sovent per tres a l’aissèla de las fuèlhas superioras. Atal forman coma una espiga foliacèa a la cima dels rams de la tija. Lo limbe del calici es bilabiat, un pauc boçut; la labra superiora a tres divisions separadas entre elas gaireben fins al quart o lo cinquen de sa longor, la labra inferiora possèda doas divisions estrechas e subuladas; l’intrada del tube es garnida d’un reng circular de pels. La corolla, de talha variabla, es un pauc mai long que lo calici mas la partida tubulària de la corolla despassa pas aquela del calici; la labra superiora es fòrça pauc crancada, l’inferior es de tres lobes egals e obtuts. Las estaminas son inclusidas lo pistil banhat d'un nectar prominent del costat anterior, dona un tetraquèni de 4 nuculèas pichonas e bruna. L'estile es salhent.
La frigola de linalol se destria dels autres quimotipes per una portada mai ramificada e en mata, mai pichon e mai arrucat.
Sosespècias[modificar | modificar la font]
Existisson de sosespècias de Thymus vulgaris :
- Thymus vulgaris ssp. aestivus (Willk.)[1]
- Thymus vulgaris ssp. palearensis (O.Bolòs & Vigo) (sinonime de la varietat palearensis) Aquela espècia es pas present a cò nòstre[2]
- Thymus vulgaris ssp. vulgaris[3]
Espandiment[modificar | modificar la font]
La frigola es originària de las regions del bacin mediterranèu sus las ribas nòrd e oèst (ont es sovent cultivat pels òrts) e dels territòris limitròfes jos influéncia climatica mediterranèa; e tanben en Africa del Nòrd. Pro vagant, es subespontanèu dins de regions subtropicalas, caudas o temperadas, e mai especialament en Euròpa e en Nordamerica. En Occitània, es ara comuna o pro comuna fins a la partida miègjornala en Daufinat e Vivarés, dins las Corbièras. Es presenta en montanha dins las vals e nauts planòls calcaris del Massís Central miègjornal e i a qualques espècias dins los Alps e los Pirenèus centrals, en pichonas colonias mas que florisson pas gaire.
Mai precisament, la frigola aima mai un sòl leugièrament acid, plan desaigat e rocassut (calcari), en plan solelh e al sèc. Mas la planta se desvelopa tanben sus un sòl alcalin, filtrant, leugièr o compacte (d’argila e de lòsa) o fòrça porós (sablenc); un pauc umid e fresc.
Sa resisténcia al gèl es pro limitada, fins a - 15 °C, pasmens sa zona de rusticitat es de 5 a 9. Una cultura de frigola se deu aparar l’ivèrn e resistís pas dins aquela sason a 1 500 mètres dins los Alps ont buta (fins a 2 000 mètres); mas pòt subreviure jos una bona sisa de nèu. Existisson d'espècas mas adaptadas als climas mai rufes que d'autres, coma lo thymus polytrichu dins los alps del sud dins las zonas de pasturas fòrça rasas e suls sòls rocassuts.
La capacitat d'aquela planta a resistir a de plan fòrtas calors ven tanben de son òli essenciala que, producha de nuèch, s’esvapora de jorn: es aquela accion que la calor es consomada. Aquel principi foguèt descobèrt en 1960. Es tanben la causa que la frigola salvatge es mens resistenta un còp transplantat d'autras regions.
La frigola patís leugièrament dels acarians e de las malautiás que provòcan lo poiriment de las racinas. Al contrari son òli essenciala de vertuts desinfectantas apara sa partida aeriana.
Fitosociologia[modificar | modificar la font]
Eissit a l'origina dels mitans arids mai o mens rocassuts calcaris del bacin mediterranèu[4] (aigavèrs, bauces, massís litorals), la frigolas coma las autras plantas eliofilas e xerofilas de las garrigas, venguèt en situacion de concuréncia dins los eissarts forestièrs neolitics. Mai tard, lo pastoralisme sus brutladis, lo tractament en talhada de corta revolucion, factor d'apauriment dels sols e de deriva des mitans al clar e de l'ariditat, mantenguèron de contunh lor dinamica fins ara (que los encendis volontaris o accidentels de las zonas boscadas prenon la plaça dels fuòcs dels pastres e als eissartatges). En efècte, las pasturas d'ovins favorizan la frigola. Non consomada, o sonque tocada pels romiants, s'espandís al detriment de las plantas pàissadas e valor ferratgièra fòrça flaca. Aqueles espandiments son plan aimat per las abelhas. En consequncia, se trapa la frigola dins de zonas antropizadas coma los èrms pàisssats, los camps abandonats, las zonas de proteccion contra lo fuóc esclaridas, las talvèras rotièras e ferroviàrias, eca. E mai, l'allelopatia aumenta la dominança de la frigola. En efècte, las exsudacions racinàrias, eniban la butada de las granas concurrentas, li permeton de constituir de poblaments purs que s'alargan en zona mai o mens circularas. Aquel espandiment s'acaba quand lo procés d'exclusion revira contra d'esperel, las moleculas produchas venent toxicas o quand lo forèst. De biais mai subtil, lo meteis fenomèn existís dins lo Maquís sus terren siliçós.
Los quimotipes[modificar | modificar la font]
La frigola se divisa en « raças » quimicas, nomenadas quimotipes. La variabilitat d'aquel darrièr es influenciat per l’environament (sol, altitud) e lo climat (temperatura e solelhament) permeton a la planta de viure e d’evoluar.
- lo quimotipe timòl se trapa dins totes los tipes de sols ont la frigola buta, de sols fòrça cauds e sècs cap als sols mai umids. L'especificitat timòl es la mai espandida, mas o es de bias mens omogenèu, e es sovent associada a d'autres quimotipes.
- lo quimotipe carvacròl se trapa subretot dins de condicions de calors e de secada extrèmas.
- lo quimotipe linalòl se trapa dins totes los airals de la frigola, subretot en zona de mejana montnha dins des zonas d'umiditat atmosferica importanta.
- lo quimotupe tuïanòl, mens abondant, es un intermediari entre lo linalòl e geraniòl
- lo quimotipe geraniòl, pauc abondant es adaptat a la condicions d'altitud rufes (1 000 m)
- lo quimotipe paracmèn es un davancièr de la biosntès vegetala del carvacròl e del timòl
Usatges medicinal[modificar | modificar la font]
Usatges en cosina[modificar | modificar la font]
Son gost tipat es diferent segon lo terren que se donèt a las diferentas varietats lo nom del país ont buta. Pòt aver un rèiregost citronat o un parfum de verbena. Balha un ton mediterranèu als plats, que sián la tomata, la grasilhada, lo formatge de cabra, la caçola, las pastas e los plats confits. Dins una marinada, parfuma tanben los legums que la polalha e la carnsalada, lo peisson o la caça. Aquel tipe d'usatge es frequent dins la cosina creola de La Nòva Orleans. S'utilisa amb l'alh, l'oliva, las salças de vin e dels farcits. La frigola aromatisa tanben l'òli o lo vinagre, de per abans caufats. Es tanben a la basa de liquors.
La frigola: un complement alimentari[modificar | modificar la font]
L'utilizacion d'èrbas aromaticas de biais regular e significatiu permet d'ajudar, pr'amor que siá minim, a l'apond d' antioxidants dins l'alimentacion sens pasmens complir los besonhs en antioxidant del còs.
Mèscla d’espècias[modificar | modificar la font]
- Erbas de Provença : cerfuèlh, estragon, pebre d'ase, marjorana, romariu, farigola, lavanda e fenolh. S'utiliza pel peisson, las viandas e la ratatolha.
- Zahtar (Jordania) : marjorana, farigola, sesam (granas torradas), sal e sumac. Per la vianda frita o grasilhada.
- Dukka (Egipte) : granas de sesam e avelanas torradas, granas de coriandre e de comin, pebre negre e frigola. Per las viandas grasilhadas. E tanben se pausa sul pan plan banhat dins de l'òli d'oliva e que se manja atal.
- Ram garnit : tres rams de jolverd, d'un de laurer e d'un de frigola ligats. Per la sopas, fricòts e mai encara. Variantas amb un ram d'api, la parida verda del pòrre o un ram de pebre d'ase.
Usatges apicòlas[modificar | modificar la font]
A cò nòstrela reculhida d'aquel mel de frigola s'efectua dins las garrigas de l'entorn mediterranèu e suls planòls calacaris del rèirepaïs que lo Causse de Larzac es un luòc astrat.
Lo mel de frigola[5],[6] pòt èsser un mel monoespecific. Dins aquel cas, es de color jauna iranjada anant cap al rogenc. S'emblaima un pauc quand cristalliza qu'es aviat e tend a aver tendéncia a una granulacion bruta. Caracterizat per un aròma poderós, aquel mel enaira de sabors redondas, pesucas e suavas que demoran longtemps en boca. Lo mel de frigola pòt tanben èsser incorporat dins lo mel de garriga en Occitània e lo mèl de maquís en Corsega. Tradicionalament, lo mel de farigola es emplegat per sucrar las tisanas del vespre car es apaisant e favoriza lo sòm. Antiseptic reconegut, es recomandat per la prevencion e cura de las malautiás infecciosas, respiratòria o digestivas. Lo mel de farigola es plan ric en coire e en bòr. D'estudis realizats al Centre Espitalièr Universitari de Limòtges pel professor Descottes montrèron que lo mel de frigola possedava de proprietats remarcablas quant es utilizat per la cicatrizacion de las plagas. Ara, de servicis de grands brutlats l'utilizan per la cura.
Lo timòl[5], lo compausat principal de l'òli essenciala de la frigola, es un tractament pro popular pels apicultors combatent lo parasit Varroa, grau flagèl de l'apicultura e una de las principalas causas de mortalitat de las abelhas. Aquela molecula es tanben interessanta dins lo tractament de l'acariosi. S'emplec jos la forma de medicaments, Apilife-Var (Italia), ont es associat al menòl, al camfre e a l'eucaliptòl ; Thymovar (Suisse) e Apiguard (France).
Autres usatges de la frigola[modificar | modificar la font]
- L’òli essenciala es utilizada en parfumeriá.
- Los erbivòrs aman aquela planta, qu'es consomida pels conilhs, las lebres e las cabras.
- La frigola es tanben una planta ornamentala. Per exemple, Thymus praecox 'Elfin' es utilizat coma sisa vegetala.
Cultura[modificar | modificar la font]
En orticultura, l'espandiment o multiplicacion de la frigola se fa de prima. La produccion se desvelopa tanben per plantolièrs dins lo cas, las semenasons prenon en dos o tres setmanas, la butada es aviada e la transplatacion se fa dos meses mai tard espaçats de 25 a 30 cm. La division de las matas e de las racinas, l'empèt e lo probanhatge son d'autras tecnicas possiblas. Se deu evitar l'engrais pendent l’estiu (pasmens cultivar pas dins un tèrra tròp paura!) que la fariá tróp fragila per la geladas. Se pòt cobrir d'un clapas puslèu que de matèria organicas, augmentant atal la calor al pé e mermant los riscs de poiriments. Se pòt pensar a copar la planta de mitat a la prima per favorizar l’apeisson de nòus brots. Se conselha de reviscolar la planta totes los tres ans (empèut o probanhat) senon la tija ven tròp linhosa e las fuèlhas perdon lor aròma.
Se la pòt cultivar en companhiá de la lavanda que forman una bona equipa.
Periòde reculhida[modificar | modificar la font]
Doas reculhidas se possiblas, una fin de mai començament de junh al moment de florason, l'autre en setembre. Los rams devon se copar fins a 5 cm du sol; e se se copa los rams a la fin d'estiu, se deu evitar de copar mai bas que lo tèrç de la planta car una talha tròp bassa favorisariá l'apareisson de brots que resistirián pas als primièrs fregs.
Es conselhat de culhir la frigola dins de luòcs alunhats de las talvèras. Se deu pas arracar la planta mas puslèu li copar las tijas al secator o de las trencar amb los dets e daissar viure la planta e se reproduire. Es melhor de realizar la culhida après la rosada d'ora lo matin e abans lo calimàs; que la planta aurà evacuat lo maxim d’umiditat e aurà pas evaporat son òli essenciala.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tela Botanica, sous-espèce aestivus
- ↑ Tela Botanica, sous-espèce palearensis
- ↑ Tela Botanica, sous-espèce vulgaris
- ↑ (fr)P, Lieutaghi, Petite ethnobotanique méditerranéenne, Actes Sud, 2006
- ↑ 5,0 5,1 (fr)Le traité Rustica de l'apiculture, ouvrage collectif, Ed. Rustica, septembre 2002
- ↑ (fr)Le goût du miel, Gonnet Michel et Vache Gabriel, UNAF
Bibliografia e fonts (fr)[modificar | modificar la font]
- Bonnier G. et Douin R., La grande Flore en Couleurs de Gaston Bonnier, Éditions Belin, 1990, réédition de la Flore Complète Illustrée en Couleurs de France, Suisse et Belgique.
- Coste H., Flore descriptive et illustrée de la France, de la Corse et des contrées limitrophes, Librairie scientifique et technique Albert Blanchard.
- Lambinon J., Delvosalle L., Duvignead J., Nouvelle flore de la Belgique, du Grand-Duché de Luxembourg, du Nord de la France et des Régions voisines, Édition du Jardin botanique national de Belgique, 2004, cinquième édition.
- LES FLEURS SAUVAGES de Christopher Grey-Wilson le guide visuel de plus de 500 espèces de fleurs d'Europe tempérée; BORDAS (thymus polytrichus p. )
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Belles fleurs de France
- Modèl:CatalogueofLife espèce
- Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Thymus vulgaris L., 1753 (fr)
- Referéncia ITIS : TSN 505501 Thymus vulgaris L. (en)
- Referéncia NCBI : Thymus vulgaris (en)
- Referéncia GRIN : espècia Thymus vulgaris L. (en)
- Toil'd'épices - Thym et serpolet (fr)


text:
Babau: Lo gascon, l'occitan e lo catalan que comparteishen aqueste mot. Lo mot n'ei pas atestat en catalan abans lo sègle 14, çò qui poderé har-nse'n suspectar un manlhèu. La significacion qu'a lo mot en catalan qu'ei "nèci", ""persona nècia. N'ei pas briga la significacion qu'a lo mot ni en gascon ni en occitan. En gascon, lo mot que designa un personatge mitic, fantastic, orrific, broish, animau imaginari o monstre hèra lèd. Aquesta significacion qu'ei atestada locaument en catalan (significat dialectau segon lo G.D.L.C.). Dongas, aquiu plan que i ei, lo gasconisme clar. Lo babau gascon que'm sembla derivar, mitologicament se non etimologicament, d'un personatge de la mitologia vascona, lo "Gaueko", l'Esperit de la Nueit en çò deus bascos, que i tornarèi mei avath (ved. babeca). Lo mot en gascon que serveish tanben tà designar cucas pas guaire simpaticas com la blata e d'autes "insèctes negres e lèds divèrs" (P. Morà, entrada "babau" deu Tot en Gascon). Aqueths insèctes negrets e qui hugen la lutz que degón estar considerats com a unha auta manifestacion visibla de l'Esperit de la Nueit, en demei de la quita gavèca, d'aquiu lo nom babau reservat tàd aquesta traca d'insèctes e los mots babèr (sinonime de babau) e babeca tà l'ausèth. Per contra, en lengadocian, lo mot babau non presenta nada connotacion especiaument mitica, orrifica, nocturna ne inquietanta, que designa los insèctes o las bestiòtas assimiladas, en generau. Que pòt servir tà arrevirar simplament lo mot gascon cuca (segon lo diccionari d' Alibèrt). Los lengadocians que l'emplegan, per exemple, tà designar la coccinella (vòlamaria etc), çò qui seré un contrasens en gascon.
Babeca. Que designa lo gahús blanc (Tyto alba). Lo mot qu'ei gascon com n'ei dilhèu gamarús -(<*gamar-hus) (Syrnium alico), lo catalan qu'a òliba (Tyto alba) (ant. e dial. òbila, mot eretat deus visigòts) e que i trobam tanben lo mot xibeca, un aute gasconisme (de "chavèca", fòrma deu mot cavèca en las Lanas e en Bigòrra. La fòrma landesobigordana xabeca qu'ei atestada en catalan rosselhonés (Dic. ros. P. Verdaguer) ved. xibaca. Lo mot babeca que vien de "gavèca" (medisha significacion). La mutacion de g tà b qu'ei frequenta e non significativa en gascon, la g e la b que i son sovent intercambiablas shens distincion semantica. Com a exemples, que podetz considerar agòr / abòr (en gasc. landés (la) gorra, aragonés agüerro, id., medish etimon que lo mot basco agor qui significa sec); grau / brau (cf. cat. grau, lo de València= fr. grève, de grauus / graua); dauguns / daubuns (cf. cat. alguns, id. ); gavet, gauèc / bauèc (Rhododendron ferrugineum) cf. cat. gavet, gavec, id. ) etc, etc.. .
En gascon, la "babèca" qu'ei la mair "babau", ua broisha, ua vielha hèra lèda, mentre lo mot landés "babèr" o "babè" que sap designar la gavèca (l'ausèth) com lo quite babau (l'èste mitologic gascon, lo pair babau com la mair babau) (Palay). Aquiu qu'avem los dus mots gascons babau e gavèca plan arreligats enter si. La rason que'n deu viéner de la confusion de l'etimon indoeuropèu *kau ( = cridasser, a prepaus d'un ausèth, segon X. Delamarre, dict. langue gaul. ) qui ei lo de gavèca e de ga(h)ús, ausèths nocturnes (los mots que'ns vienen deus cèltas), dab lo mot aquitan e basco gau: nueit.
Que i torni tà explicà'm un drin mei.
Lo mot "gavèca" qu'ei etimologicament e semanticament identic a l' oc. (tanben gascon e rosselhonés) cavèca, fr. chevêche, id. L'etimon deu mot qu'ei compartit dab gahús e guèhus (*"càu us", cf. oc: còis, caús , id.), totun lo mot qu'ei ací de fòrma femenizada e afixada dab l'afixe despreciatiu èc (*"Kau èkka"). Lo mot *kauèkka qu'ei d'origina celtica, com ac son "cauannus", probablament, segon jo, d'un mei ancian *"Kau amos" o sia , literaument "(ausèth) "hèra cridassèr, cridasserissime" > gasc. chavan (manlhevat deu santoniés), fr. chat-huant; autanplan "kau etta" -> fr. chouette; e, fin finala, *càuus dont los autes mots dejà mencionats e son tots derivats afixats. Entà léger l'article consacrat a la familha etimologica de gahús, qui includeish "cauva" deu mot soritz-cauva (i en fr. chauve de chauve-souris) com los mots gascons cava (o caua) qui designa locaument l'agraula (un germanisme, deu francic kaua, agraula, medish mot que lo mot celtic *kàuos, *càuus, totun emplegat tà designar un corvid en çò deus germans; cf. tanben lo mot gascon chauga, manlhèu d'òil, qui designa ua espècia de corvid, Coloeus modenula) , ved. acitau.
Lo" babèr" (qui pòt estar autanplan masculin com femenin, aqueste detalh qu'ei significatiu, que i tornarèi) qu'ei plan sinonime de "gavèca" en gascon landés e que sap autanplan significar "lo babau" com la "mair babau". Segon Palay lo mot babèca que designa especificament la "femelle du Babau" (sic), ua broisha, ua vielha hèra lèda. Lo fèit que babèr- a l'evidéncia reconstrusit a partir de babèca- e pòt servir tà designar la mair babau e la gavèca e lo fèit que lo quite mot babeca en catalan e designa la gavèca que'ns permet de supausar la medisha dobla significacion tau mot babèca en gascon, aumensh en quauque lòc e en ua cèrta epòca. (EDIT lo 9 de gèr de 2016: Efectivament, babèca que designa la cavèca en Lavedan (Ausèths, F. Beigbeder, d'après l'ALG).
Jo que crei la relacion semantica enter babau e gavèca qu'ei a cercà's en la mitologia vascona. En efèit, lo mot gascon "gavèca" que's pronóncia generaument (sauv en la zòna d'antiga influéncia navarresa autorn de Bearn com en d'autas zònas, perifericas, de l'airau gascon) "gauèque" o com lo mot basco "gaueko" (lit. "lo de la la nueit"). Gaueko qu'ei lo nom de l'Esperit de la Nueit en çò deus bascos. Que pòt demorar invisible o préner ua fòrma quina que sia, que 's transfòrma sovent en monstre o en animau nocturne e/o negre e inquietant com gahús, tinha-hus, lop negre, taure negre… A Gaueko non l'agrada pas briga que los umans e sorteishin de l'ostau de nueit. "La nueit entà lo de la nueit, lo dia entà lo deu dia!!!" (Gaua gauekoentzat, eguna egunekoentzat!) qu'ei çò qui crida generaument Gaueko quan rencontra un malurós (mei sovent ua gojata) qui ei a har cuentas dehòra de nueit. E Gaueko de se l'emportar a tot jamei. Lo babèr o babau gascon que'm sembla representar un avatar d'aqueste gaueko. Lo mot babèr e dilhèu babau que'm semblan poder derivar - au mensh en partida- de gaueko a partir de la fòrma romanizada deu mot qui's confon dab gauèca -> *bauèca/babèca -> babèr e babau reconstrusits o dedusits a partir de las arraditz supausadas de babèca e *bauèca. L'evolucion de gauèca tà babèca que podó estar influenciada per un mot d'etimon indoeuropèu (lo deu mot baboïn) emplegat tà nomentar personatges, sovent lèds e espaventós, de condes mainadècs en mantuas lengas europèas, dilhèu lo quite mot babau (plan atestat en francés ancian) o un mot foneticament pròishe. Totun la relacion estreta, au còp fonetica e semantica-qui uneishen lo mot babèca (la mair babau) e lo mot gavèca (l'ausèth) qu'ei significativa e tipicament vascona /gascona. Pr'amor de l'ahur deu mot babèca, aqueste mot qu'avè d'estar assimilat a un personatge femenin, la mair babau. Que calè dongas un mot entà masculinizà'u o mei precisament neutralizà'n lo genre. Qu'ei interessant de constatar lo mot babèr - qui sap designar lo babau, la mair babau e la gavèca- qu'accepta los dus genres, autanplan "lo" com "la" babèr (Palay). Gaueko n'ei pas sexuat, que's pòt gahar, per exemple, l'aparença de taure com la de vaca. Lo mot babau - possiblament adoptat per confusion dab un mot omonime o semblant com ac suggereish la significacion deu mot babau en catalan (absenta en gascon, en tot cas lo contemporanèu)- que poderé aver, se non provocat, aumensh facilitat la transformacion gauèca -> babèca. Babau que s'assembla au quite mot babèr en presentant, faussament, l'"arraditz " bau (=gau, babèr = gaue o sia nueit en basco) de *bauèca. Quant a la significacion particulara de nèci qu'a lo mot babau en catalan normat, que cau remarcar qu'èra precisament la deu mot de francés ancian "babau" sinonime de baboe (a l'origina deu mot baboïn). Gallicisme? En tot cas, l'imprenta de la mitologia vascona que m'apareish hòrt clara en la definicion gascona deu mot babau e que l'arretrobam conservada en catalan dialectau, de fèit probablament gascocatalan.
N.B. L'imatge de Gaueko qu'ei emprontat a:
http://cmapspublic.ihmc.us/rid=1GZP6HMTD-125Z46T-
VWJ/Recursos%20para%20mitolog%C3%ADa%20vasca
Los autes imatges que son tirats de wikipedia.
EDIT 9/1/2016 Lo babau (sic) com a personatge espaventós de condes mainadecs qu'ei espandit per Galloromania tota e peu maine italian (ved. lo prumèr comentari). N'ei pas especificament gascon. A l'evidéncia, lo babau qu'ei estat assimilat peus v/gascons a un personatge de la lor mitologia, l'Esperit de la Nueit, lo gaueko deus bascos, d'aquiu lo nom de "babau" o "babèr" balhat tà la gavèca (babeca en catalan) e tà la blata (Palay, Tot en Gascon) , animaus nocturnes o qui cèrcan l'obscuritat. Que devón estar considerats, hens la ment populara, com a manifestacions visiblas de l'Esperit de la Nueit qui, en condes bascos, e's gaha sovent ua fòrma animau tà aparéisher aus umans.
EDIT 10/1/2016 Que caleré investigar la possibilitat d'un empront francés -aumensh semantic- tau mot babau en catalan pr'amor de la significacion de nèci qu'a lo mot en las duas lengas, significacion qui pogó estar influenciada peu mot "bébête" en francés. De la medisha faiçon, aqueste mot francés babau con·honut dab bébête (qui a un doble sens: nèci e bestiòta) que poderé aver ajudat a la signifcacion de bestiòta qu'a gahat lo mot babau en lengadocian.


text:
Saint-Jean-Rohrbach
Saint-Jean-Rohrbach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, lo comte de Sarrewerden èra lo consagrat ; fief dels senhors de Créhange, de Salm e de Puttelange.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, le comte de Sarrewerden était le voué ; fief des seigneurs de Créhange, de Salm et de Puttelange.


text:
Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia
Aguest article tracte sus eth suslhèuament de 1943 deth Gueto de Varsòvia. Entath suslhèuament de Varsòvia de 1944, vedetz-vos Suslhèuament de Varsòvia e Istòria des josivi en Polònia.
Eth Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia (var. Soslevament del (dau) gueto de Varsòvia) siguèc la revòlta des josieus deth Gueto de Varsovia, quan es tropes alemandes comencèren era dusau deportacion massiva cap as camps de concentracion e extermini, pendent era Dusau Guèrra Mondiau. Arribèc entre eth 19 d'abriu e eth 16 de mai de 1943, en tot èster fin finau esclafada pes tropes des SS, jos eth comandament de Jürgen Stroop. Anterioraments s'auie lançat un atac contra es ocupants alemands eth 18 de gèr, a on es josivi polonesi gesseren plan paradi.
Antecedents[modificar | modificar la font]
Un còp qu'Alemanha aucupèc Polonha, era poblacion josiva eth tot eth país comencèc a sofrir atacs jornalièraments. Eth 1940, era poblacion josiva polonesa, uns 3 milions, comencèren a èster reubicados en petiti sectors des ciutats poloneses, nomentadi guetos. En gueto de Varsovia, eth mès de gran de toti, demorauen amuntegats uns 380 mil josivi. Quitament abans qu'es nazis comencèssen a transportar a milèrs de josivi ath camp de concentracion de Treblinka, es josivi auien ja començat a morir en massa, a causa des epidèmies e dera hame. En un periòde de 52 dies, que culminèc eth 12 de seteme de 1942, uns 300 mil residents deth gueto de Varsòvia sigueren enviadi a camps de concentracion a on sigueren assassinadi. Ath començament d'aguesta deportacion, es caps dera resisténcia josiva ordenèren non lutar, donques que credien qu'es josivi èren enviadi a un camp de trabalh, en lòc d'un camp d'extermini. Ara fin der an, era abséncia de notícies des deportats e es brusors que se filtraven entre es soldats alemands convenceren as josivi restants dera realitat crua, e quan escotèren que deportacions naues viegen en camin, decidiren lutar. Maugrat açò, des quasi 60 mil josivi que demorauen en gueto, mens de mil auien experiéncia de combat e era immensa majoria dera poblacion non participèc ena resisténcia armada. Eth 9 de gèr de 1943, quan eth cap des SS, Heinrich Himmler ordene era reprenuda des deportacions deth gueto, es josivi s'assabenten d'aguesta orde e comencen a préner mesures ath respecte.
Començament deth Suslhèuament[modificar | modificar la font]
Eth 18 de gèr, es autoritats alemandes deth gueto sagèren deportar era poblacion josiva restanta, mès es organizacions josives clandestines Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) e Żydowski Związek Wojskowy (ŻZW) expulsèren es opresores e preneren eth contraròtle deth gueto. S'installèren lòcs de vigilància en cada cantoada e tot josieu acusat d'auer collaborat damb es alemands siguec executat, en tot includir as membres dera Gestapo josiva [1]. Es revoltadi non disposauen de fòrça armes, era majoria cargaue pistolets e revolveres, e dispausavan ues dotzenes de rifles vielhs, atau coma ua ametralladora. Auien fòrça explosius casolans, atau coma miugranes proporcionades peth Armia Krajowa, era Armada Territoriau Polonesa. Quate dies dempús d'iniciar-se era luta, es alemands se retiren deth gueto, e immediataments inicièren era sollicitud de renfortiments entà recuperar eth contraròtle deth madeish. Pera sua banda es josivi comencèren a cavar centenats de búnkers, en tot includir 618 refugis antiaeriani. Aguesti refugis subterraneos sigueren camuflats, e se comunicauen uns damb uns auti a trauès deth desguàs, ath delà dispausavan d'electricitat e d'aigua. Pera sua banda, es alemands amassèren aperaquí 2054 soldats e 36 oficiaus ath torn deth gueto, en tot includir 821 panzergranaderos des Waffen-SS. Ath delà se les ordenèc a uns 363 membres dera Policia Blu polonesa collaboracionista qu'entornegèssen ath gueto. Se junheren tancs, veïculs armadi, armes de gas, lança-ahlamas e artilleria entad eventuau assaut. Era resisténcia polonesa vedec ua oportunitat d'actuar en suslhèuament, e comencèc a sajar passar armes laguens deth gueto. Entre eth 19 e eth 23 d'abriu era Armada Territoriau e era Guardia deth Pòble comunista sagèren entrar ath gueto dempús de parts desparières, sense succès. Ua brigada polonesa, ath comandament de Henryk Iwański, quitament entrèc ath gueto e artenhec establir un enllaci damb era resisténcia josiva, en tot ajudar a uns pòqui a escapar. Era resisténcia polonesa tanben transmetec messatges de ràdio en tot informar as poténcies aliades dera situacion desesperada laguens deth gueto de Varsòvia. Maugrat açò, maugrat es esfòrci polonesi e josivi entà mantier era resisténcia, ère de mès en mès evident que quan es alemands ataquèssen damb tota era sua fòrça, eth gueto queirie.
Eth contraatac alemand[modificar | modificar la font]
Era net deth Pésaj, eth 19 d'abriu de 1943, insurgentes josivi lancèren pompes molotov e miugranes de man, quan es soldats alemands comencèren a auançar cap ath gueto. Dus tancs francesi, capturadi per Alemanha, sigueren destruïdi pes òmes der OB e era ZZW. Es soldats des SS comencèren alavetz a cremar casa per casa, a desbastir sosterranhs e desguassos, e a assassinar a tot josieu que capturauen. Quate dies dempús, era luta organizada acabèc. Dempús d'alavetz es josivi s'amaguen enes refugis qu'auien bastit, encara que centenats son capturadi. Fòrça se suiciden, e bères hemnes detonen miugranes qu'auien amagades jos era sua ròba quan son arrestades. En tot conéisher qu'era fin deth suslhèuament s'apropaue, era poblacion civiu se concentrèc enes pòrtes deth gueto, sustot per curiositat, pr'amor qu'er antisemitisme e era paur as nazis auien estofat tota simpatia cap ara causa josiva. Eth gueto contunhe d'èster arrasat jornalièraments, eth generau Jürgen Stroop relate en sòn jornau que "familhes entières se lancen pes hièstres des bastiments incendiats". Eth 6 de mai apunte qu'an capturat mil cinc cents josivi e an assassinat 365 combatents, que Stroop qualifique de bandits. A causa des tactiques d'escamot que ne hèn usatge es josivi, es alemands quiten d'atacar ara net. Es insurgentes josivi e polonesi profiten entà sajar trincar era beta ath torn deth gueto, mès fracassen. Entath 8 de mai se totalizan 20 dies de combats continus; en aguest punt es bastiments deth gueto son ues ruïnes humantes, e enes lors sosterranhs se tròben amagadi es subreviventi, que compartissen eth refugi damb es cadavres des queigudi, qu'a eth sòn torn son devorats pes arrats. Aguest madeish dia es alemands capturen era casèrna generau deth ZOB, en tot èster executadi immediataments toti es quaus se trobauen aquiu. Mordechai Anielewicz e era sua nòvia se suiciden abans dera arribada des alemands, tanben ac hèn era majoria des caps. Un aute dirigent, Marek Edelman, artenh escapar mercés a un camion dera Armia Krajowa, que demore camuflat en un embornal as entorns deth gueto. Es alemands decidissen que ja ei ora d'acabar damb era luta e comencen a cremar eth gueto, e es sobrevivientes s'amaguen enes embornals, en tot patir ua hame e sigatz atroces. Sense municions, non pòden suicidar-se, doncas que demanen as sòns companhs que les aucisquen. Entà evitar qu'er incendi passe es limits deth gueto, es pompièrs de Varsòvia son desplegadi dehòra. Entath 16 de mai, Stroop declare qu'era batalha a acabat, e era sinagòga deth carrèr Tlomacka ei desbastida coma simbèu dera fin dera existéncia josiva a Varsòvia. Es collaboracionistas polonesi inícien era persecucion des subreviventi deth gueto, e li meten un nòm ara madeisha: era caça deth josieu. Maugrat açò, fòrça artenhen escapar, en tot víuer amagadi enquiath suslhèuament de 1944, a on es fòrces alemandes tanben trionfèren.
Legat[modificar | modificar la font]
En totau, uns 7000 josivi moriren en atac alemand. Auti 6000 addicionaus se cremèren o s'estofèren enes búnkeres qu'eri bastiren. Era rèsta, uns 50 000, sigueren enviadi a camps d'extermini, principauments ath de Treblinka. En rapòrt deth 13 mai de 1943, Jürgen Stroop didie: 180 josivi, bandits e sosumans an estat destruïdi. Eth sector josieu de Varsòvia ja non existís. Es operacions d'escala grana finalizèren as 2015 ores en hèr esclatar era sinagoga de Varsòvia. Eth nombre totau de josivi que'n se procedic siguec: 56.065, en tot includir josivi capturadi e josivi qu'era sua exterminación pòt èster provada. Era majoria des bastisses deth gueto sigueren escampadi ran deth solèr. En lòc s'establic eth camp de concentracion de Varsòvia, oficiauments Konzentrationslager Warschau, que s'utilizèc entà barrar polonesi e foncionèc tanben coma camp d'execucion. Era data exacta dera sua creacion ei disputada, donques que mercés a ua carta de Heinrich Himmler, se coneish qu'un camp d'aguest tipe foncionaue en gueto o enes sòns voltants abans deth suslhèuament josieu. Pendent eth suslhèuament de Varsòvia, era Armia Krajowa liberèc uns 380 josivi deth gueto, qu'èren ena preson alemanda plaçada en carrèr Gęsigue, aué dia renomentada Anielewicz, en aunor ath comandant deth ZOB. Fòrça d'aguesti josivi se junheren immediatament ara Armia Krajowa, atau coma uns pòqui josivi qu'auien estat subsistint enes embornals de Varsòvia dempús der an anterior. Es caps d'eth ŻOB, Icchak Cukierman e Zivia Lubetkin suberviueren ar extermini deth gueto e ans dempús testificaron en jutjament contra Adolf Eichmann en Israèl. Ambdús moriren en aguest país. Eth suslhèuament deth gueto ei recreat ena pellicula Eth Pianista, a on eth protagonista Władysław Szpilman, interpretat per actor Adrien Brody, escape deth gueto pendent eth començament deth madeish, e pòt observar dempús d'ua casa pròplèu era execucion de sòns companhs.


text:
Juvardeil
Juvardeil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en lo Nautor-Anjau, en la part orientala del Segréen, al nòrd del departament.
Lo riu la Sarthe travèrsa lo sieu territòri.
La commune se trouve dans le Haut-Anjou, dans la partie orientale du Segréen, au nord du département.
La rivière la Sarthe traverse son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon Pierre Riché, en 851, una batalha entre las tropas de Charles lo Chauve e del cap de breton Erispoë a luòc a Juvardeil, près de Segré[1].
Selon Pierre Riché, en 851, une bataille entre les troupes de Charles le Chauve et du chef breton Erispoë a lieu à Juvardeil, près de Segré[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Riché, Los Carolingiens, una familha #que #far l'Euròpa, 1997, pàg.218
- ↑ Pierre Riché, Les Carolingiens, une famille qui fit l'Europe, 1997, p.218


text:
Pòl celèst
En astronomia, los dos pòls celèstes tenon los punts de l'esfèra celèsta vèrs que puntan l'axe de rotacion de la Tèrra e a l'entorn de que lo cèl semble doncas virar. Aqueles pòls celèstes son de punts de referéncia importants pels astronòms e los geografs e la determinacion de lor posicion sus la copòla celèsta es fondamentala. L'axe de rotacion de la Tèrra es pas fixe amb lo temps, atal la posicion dels dos pòls celèstes vària al cors del temps. Par exemple, fa gaireben 14 000 ans, foguèt l'estela Vega que determinèt lo pòl nòrd celèst, e serà coma aquò dins gaireben 12 000 ans.
Pòl nòrd celèst[modificar | modificar la font]
L'estela polara se tròba èsser una estela brilhanta actualament prèp del pòl nòrd celèst. Sa declinason es actualament de 89° 15'. Doncas se situa a mens d'un gra (un còp e mièg lo diamètre aparent de la Luna) del pòl nòrd celèst. A causa de la precession dels equinòccis va correspondre de mai en mai al pòl nòrd celèst al cors del sègle XXI.
Pòl sud celèst[modificar | modificar la font]
I a pas d'estela brilhanta marcant lo pòl sud celèst. Sigma Octantis es l'estela pus prèpa, mas es pas especialament remirabla (sa magnitud aparenta es de 5,5). Es pus practic d'utilizar la Crotz del Sud que las estelas Acrux e Gacrux (respectivament basa e somet de la crotz) forman una linha que prolongada dins lo sens Gacrux Acrux de 4,5 còps la distància los separant permet d'aténher un punt prèp del pòl sud celèst.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Granda Orsa
- a Ursae Minoris (estela polara)
- Crotz del Sud


text:
Obesitat
L'obesitat qu'es definida com un indici de massa corporau de mei de 35. Se aqueste indici qu'es mei de 40, que parlam d'obesitat mobida.
Somari
L'indici de massa corporau[modificar | modificar la font]
Qu'es un apèr luenh d'estar perhèit, mes que balha totun ua idèa sus la massa grassa de quauqu'un. Qu'es calculat ende destriar la massa per la talha au carrat: M / (T*T)
Epidemiologia de l'obesitat[modificar | modificar la font]
L'obesitat qu'es ua malaudia deus paìs industrializats. Lo minjar qu'es mei aisit a trobar, mes lo minjar lo mens car qu'es lo de mei petita qualitat, labetz, los praubes déven crompar, aliments dab hèra de greisha, de colesteròu, d'acids gras saturats, de sucres.
Causas de l'obesitat[modificar | modificar la font]
- alimentacion: Qu'arriba hens un contexte familhau, ua educacion.
- genetica: n'existesih pas un gène de l'obesitat mes gènes de l'obesitat
- malaudia: tot ipercorticisme, malaudia psiquitrica
Complicacion de l'obesitat[modificar | modificar la font]
Complicacions medicaus[modificar | modificar la font]
- cardio-vasculara: Infart miocardiac, ITA,
- endocriniana: diabete (e totas las soas complicacions), iperandrogenisme, ipotiroïdia
- pulmonara: apnèa deu dròmir, insufeishença respiratòri
- ortopedica: artròsi
- oncologia: mei de cancèrs pr'mor de cuentas ormonalas.
Complicacions sociaus[modificar | modificar la font]
Uèi l'obesitat n'es pas la mòda, los obèses sòfren de discriminacion, que comença jà hens l'escòla e ne vésem pas nat obèse hens publicitat o que son rares hens lo televesaire, qu'es mei mauaist de trobar un trabalh ende un obèse.. Aquò pòt miar entà ua desocializacion.


text:
Essertaux
Chartieu (Sonme) en picard ( Essertaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aiçò es un vilatge picard del Scenari picard, facilament accessible pel anciana rota nacionala 1 (actuala RD 1001) e la anciana rota nacionala 320 (actuala RD 920), aital coma per la échangeur Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Lo nom del vilatge en picard es Chartieu[1].
C' est un village picard du Plateau picard, aisément accessible par l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001) et l'ancienne route nationale 320 (actuelle RD 920), ainsi que par l'échangeur Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Le nom du village en picard est Chartieu[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ch’Lanchron, ech jornal picard, n° 117-118, Cuertes-jorns 2010
- ↑ Ch’Lanchron, ech jornal picard, n° 117-118, Courts-jours 2010


text:
Guèrra dau Teatre
La Guèrra Dau Teatre se debanèt dau 24 de setembre de 1788 au 9 de julhet de 1789 entre Danemarc e Suècia. Foguèt entraïnada per l'aliança entre Danemarc e Russia : lei Danés ataquèron la frontiera occidentala de Suècia en causa de la guèrra entre lei Suedés e lei Rus acomençada en 1788. L'armada de Danemarc rescontrèt gaire d'oposicion mai deguèt finalament se retirar en causa dei menaças britanicas e prussianas d'una declaracion de guèrra. En causa d'aquela retirada danesa, lo conflicte es de còps considerat coma una victòria suedesa.


text:
Montesquiu de Lauragués
Montesquiu de Lauragués[1][2] (oficialament en francés Montesquieu-Lauragais) es une comuna occitana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués sul Canal del Miègjorn a 28 km al Sud-Èst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia: Mont: a causa de sa situacion, Esquiu: salvatge, abrupte. Lauragués ven de Laurac un dels pus ancians castelars d'Aude.
Aprèp la Revolucion Francesa foguèt nomenat Montesqueu sul Canal : (pel canal de Miègjorn).
Abans l'epòca galloromana: los primièrs abitants coneguts èran los Vòlcas Tectosages.
A l'epòca galloromana: An 100 ab. C., los soldats avian una "Mansion" a En Selva.
Crosada contra los Albigeses: En 1219 Simon IV de Montfòrt combatèt la poderosa noblesa eretica dins los valats de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa amb un campanar mur tipic de Lauragués.
Personas ligadas a la comunas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Conselh general (institucion francesa)
En França, lo conselh general es l'amassada deliberativa d'un departament.
Aquel nom ven de que, abans 1982 e la creacion dels conselhs regionals, los conselhs generals èran la mai nauta amassada locala.
Composicion[modificar | modificar la font]
Los conselhièrs generals son elegits al sufragi universal dirècte, segon un escrutinh uninominal dels dos torns, amb un conselhièr per canton. Los mandats son de sièis ans, renovelats per mitat cada 3 ans.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Lo conselh general se causís una comission permanenta (amb un president e maites vicepresidents), qu'es l'organ executiu del departament. Le president es lo cap de l'administracion departamentala.
Lo President del Conselh general reçaup una indemnitat mesadièra de 5397 €.
Pels conselhièrs generals, l'indemnitat depend de la populacion del canton :
- mens de 250 000 abitants : 1475 € per mes.
- de 250 000 a 500 000 abitants : 1844 € per mes.
- de 500 000 a 1 000 000 abitants : 2213 € per mes.
- de 1 000 000 a 1 250 000 abitants : 2397 € per mes.
- mai de 1 250 000 abitants : 2582 € per mes.
Competéncias[modificar | modificar la font]
Las competéncias màgers del Conselh general son :
- l'accion sociala : insercion de las personas amb dificultats, RMI, proteccion de l'enfança (Proteccion mairala e infantila, Ajuda sociala a l'enfança), ajuda als invalids e als vièlhs, prevencion sanitària ;
- las rotas : gestion de las rotas departamentalas e de las rotas nacionalas d'interès local, dels transpòrts e dels transpòrts escolars per autocarri ;
- l'educacion : gestion dels collègis ;
- la cultura : archius departamentals, bibliotèca departamentala de prèst, eventualament castèls o musèus ;
- lo desvolopament local: ajudas a las associacions, a las comunas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La lei del 22 de decembre de 1789 prevei la creacion, dins cada departament, d'una amassada de 36 elegits, lo conselh de departament. Aquel conselh es suprimit per la lei del 14 de frimaire de l'an II (4 de decembre de 1793). Sera restablit jol nom de conselh general per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800). Los conselhièrs son pr'aquò desenant nomenats pel govèrn. Es sonque en 1833 que los conselhs generals son tornarmai elegits, e al sufragi censitari. L'eleccion al sufragi universal sera instituida per la lei del 3 de julhet de 1848.
Al començament, lo president èra elegit cada an. Dempuèi la lèi del 10 d'agost de 1871, lo conselh general s'elegís lo president a cada renovèlament. Fins a 1982, lo prefècte èra a l'encòp lo representant de l'Estat dins lo departament e l'executiu departamental.