text:
Ongan 2018, lo Cercle d’Afrairament Occitanocatalan (CAOC) celèbra 40 ans, e es una bona oportunitat per conéisser aquela associacion que dempuèi l’an 1978, a volgut manténer viva la flama de las relacions entre ambedoas nacions sòrs. Lo CAOC a la siá sedença al numèro 42 de la carrièra Providència, dins lo quartièr de Gràcia de Barcelona, e vos ofrissèm una entrevista amb la siá presidenta Núria Ontiveros.
Sapiéncia.- Quaranta ans es una bona data simbolica per analisar lo passat, lo present e lo futur. Cossí sorgiguèt l’idèa de crear una associacion que liguès Occitània e Catalonha?
Núria Ontiveros.- Lo jorn 11 de Julhet de 1977, divèrsas personas fòrça interessadas en l’istòria, la cultura e la realitat occitanas, coma en Josep Maria Batista i Roca, en Joan Amorós i Pla, e sustot, qual foguèt lo nòstre president pendent fòrça ans, lo senhor Enric Garriga i Trullols, e en lo marc del Congrès de Cultura Catalana que se celebrava en aquel moment, decidiguèron crear l’associacion.
Amb fòrça illusion e fòrça desir, volián que l’associacion venguèsse un esturment per bastir un espaci occitanocatalan, que serviguèsse tanben per la recuperacion d’ambedoas lengas e culturas, en rememoriant aquò qu’èra estat lo Burèu de Relacions Meridionalas en los ans 30, creat per la Generalitat republicana de Catalonha.
Après d’emetre una crida a la participacion de personas interessadas, la primièra assemblada de l’associacion se celebrèt a Barcelona lo 21 de Genièr de 1978.
Simultanèament, se creèt una autra associacion a Pàmies, qu’èra sòr de la nòstra. E mai se ambedoas èran independentas, fasián collaboracions realizant d’activitats. Malastrosament, l’associacion occitana existís pas mai dempuèi qualques annadas.
S.- Quinas activitats realiza lo CAOC per difondre la lenga e la cultura occitana?
N.O.- Las nòstras activitats se veïculan mejançant tres airals. Per un costat, organizam los corses de lenga occitana, dempuèi lo nivèl basic fins a l’avançada. Aqueles corses son reconeguts per la Generalitat de Catalonha. Se pòdon corsar a distància o en persona e avèm d’escolans de totas las edats.
Per una autra banda, organizam al mes d’Agost la Pujada a Salau, una montanha dins la frontièra entre ambedós païses, ont fasèm una amassada entre catalans e occitans. Cadun dels pòbles puja per la siá cara de la montanha e naut, realizam qualques activitats.
E fin finala, lo mes de Genièr celebram annalament la Dictada occitana, amassa amb autras vilas, que prepausam un dictat dobèrt a totes per qué se cadun pòsca avalorar lo sieu nivèl gramatical e ortografic.
A despart d’aquelas tres linhas, organizam de conferéncias, talhièrs de literatura e istòria, talhièrs de dança, sessions de cinèma, pichonas sortidas per conéisser d’endrechs a Catalonha ligats a Occitània…
S.- L’an 2006, l’Estatut d’Autonomia de Catalonha declarèt l’occitana coma lenga oficiala de Catalonha tota. Quina avaloracion ne fasètz d’aquela oficialitat?
N.O.- Per nosautres, foguèt un moment fòrça erós aquela oficialitat. E una granda notícia. Mas a la practica, se son pas produsidas accions decididas per potenciar la preséncia de l’occitan. La meteissa posteriora “Lei de l’Occitan” de l’an 2010 es pas estat desvolopada en la siá plenitud.
Mai encara, quand recentament per senténcia del Tribunal Constitucional espanhòl, s’a retirat la condicion de “lenga prioritària” a la Valh d’Aran qu’aquela lei li autrejava, son necessàrias mai que jamai, accions en favor de la lenga, amb mai preséncia en lo sistèma educatiu defòra de la Valh d’Aran, als mejans de la Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuales, en quantitat e varietat (non solament informatius)…
S.- Cossí vesètz las relacions entre Catalonha e Occitània uèi?
N.O.- Se lor cal potenciar fòrça mai, amb una màger implicacion de las institucions, en la mesura de las siás possibilitats, tant a una banda coma l’autra. Un esturment fòrça interessant poiriá èsser l’Euroregion, coma marc avient per aumentar aquelas relacions, qu’aurián non solament de s’enfocar envèrs la cultura, mas tanben envèrs autres domenis coma l’economia per exemple.
S.- A quines rèptes de futura s’expausa lo CAOC, en prenent en compte sustot que las societats catalanas e occitanas an cambiat fòrça aqueles quaranta ans?
N.O.- Voldriam gaudir de mai incidéncia politica, per qué los politics catalans se n’avisèsson que las bonas relacions amb Occitània nos favorís en domenis coma la cultura e l’economia.
Un autre rèpte es que los catalans conescan Occitània, perque sèm de nacions sòrs e vesinas, fòrça prèpas mas a l’encòp fòrça desconegudas.
E que se sàpia que l’occitana es lenga oficiala de Catalonha, e qu’es la quita lenga de la Valh d’Aran.
S.- Qué li diriatz a qui foguèsse interessat en lo CAOC per se far sòci?
N.O.- Que se vòl defendre la lenga e la cultura catalanas, una bona manièra es tanben a travèrs de las nòstras activitats.
S.- La lenga e la cultura occitana fan partida tanben de las raïses dels catalans. Fòrça felicitats per aqueles quaranta ans, Núria. E que contunhatz lo vòstre prètzfach amb fòrça d’succès.
Una entrevista de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


c: text/html

text:
Badecon-le-Pin
Badecon-le-Pin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo sud del departament, en la region naturala del Boischaut Sud.
Se situa a : 38 km de Châteauroux, 38 km de La Châtre e 11 km de Éguzon-Chantôme.
Las municipalitats limitrophes son : Ceaulmont, Lo Menoux, Chavin, Pomers e Gargilesse-Dampierre.
Los caserius e luòc-dich son : Lo Pi, Feuillets, Los Touchards, La Ròca bat la aguda, Chatillon, Lo Pilori, Las Granjas, Los Chocats e Las Minèras.
Lo territòri communal a adaigat pel riu Creuse, aital coma per tres ruisseaux : Lo Riau del Gué, Lo Riau de Chatillon e Lo Riau de Terron.
Lo territòri communal es desservi per las rotas départementales : 38, 38c, 40 e 48.
La parca ferroviaire la mai prèpa es la parca de Argenton-sus-Creuse, situada a unitat|8|km {{}}. La municipalitat es desservie per la linha J de la ret L'Ala Bleue. L'aeropòrt mai prèp es çò aeropòrt de Châteauroux-Centre, situat a aperaquí 43 km.
Lo territòri communal a traversat pel sentier de grand randonnée de país : Lo Val de Creuse.
La commune est située dans le sud du département, dans la région naturelle du Boischaut Sud.
Elle se situe à : 38 km de Châteauroux, 38 km de La Châtre et 11 km d'Éguzon-Chantôme.
Les communes limitrophes sont : Ceaulmont, Le Menoux, Chavin, Pommiers et Gargilesse-Dampierre.
Les hameaux et lieu-dit sont : Le Pin, Feuillets, Les Touchards, La Roche bat l'aigue, Chatillon, Le Pilori, Les Granges, Les Chocats et Les Minières.
Le territoire communal est arrosé par la rivière Creuse, ainsi que par trois ruisseaux : Le Riau du Gué, Le Riau de Chatillon et Le Riau de Terron.
Le territoire communal est desservi par les routes départementales : 38, 38c, 40 et 48.
La gare ferroviaire la plus proche est la gare d'Argenton-sur-Creuse, située à 8 km. La commune est desservie par la ligne J du réseau L'Aile Bleue. L'aéroport le plus proche est l'aéroport de Châteauroux-Centre, situé à environ 43 km.
Le territoire communal est traversé par le sentier de grande randonnée de pays : Le Val de Creuse.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia[1] Del Pi, a l'origina, recobra lo sieu actual territòri mas s'esperlongava fins al cors de la Gargilesse. Ela incluait la posicion de l'actual castèl de Gargilesse. Aital, quand Hugues II de Naillac, en 1200, bastís la capèla del castèl, aquela es dédiée a La nòstra Madama del Pi en rason de la siá dependéncia esperitala a la consideracion de la siá glèisa maire, aquela dédié a Sant Denis al Pi.
Lo bourg[2] Del Pi èra banc d'un prieuré ligat al abbaye Sant Gildas de Châteauroux, tot coma la glèisa paroissiale Sant Denis del Pi en datant-quitament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
En lo moment del érection de la capèla féodale de Gargilesse, en 1200, Hugues de Naillac #concedir al prieur del Pi lo drech de justícia suls abitants del vilatge del Pi e #donar a aqueles franchise en un espaci comprés entre las croses plantadas. Aquelas croses porgiràn a cèrts endroits l'actual limit entre Gargilesse e Lo Pi.
En mai 1782, un auragan #emportar lo campanal, #rasar la nef, en daissant solament depès la cœur de la sacristie.
En 1786, la parròquia del Pi pèrd definitivament una part de lo sieu territòri, ligada a aquela de Gargilesse.
En 1789, en los quasèrns de doléances, los abitants de Badecon, se planhon d'èsser obligats d'anar a la messa al bourg del Pi. Reclaman doncas lo érection de Badecon en parròquia e doncas de pas mai dependre spirituellement de Sant Denis del Pi. A aquela epòca, la distincion de Badecon compte 191 fuòcs e Lo Pi, 200 fuòcs.
En 1790, la parròquia del Pi e la col·lecta de Badecon an reagrupat en una municipalité.
Lo riu "Creuse" es dirèctament ligada al desvolopament economic de la comuna. La géologie a longtemps fach que l'activitat economica de la municipalitat i aviá basat en la viticulture. Las còstas de la Creuse son alavetz la continuitat e la fin del vignoble del Menoux. Las còstas Gareuilles, de Chatillon, los Guardas son alavetz cobèrtas de vinhas. Los vins son exportès principalament cap al Limousin. L'autra activitat es dirèctament ligada als molins implantats sul cors del riu. Cinc molins se son implantats sul marge drech de la Creuse. Lo molin Llençol #èsser longtemps especializat en lo foulage del canabàs d'ont lo nom de molin a llençol. Los molins del Pi, Lop, de la Dinni Jacques e lo Grand Molin èran de molins a blats.
La ponduda n'aiga del barrage de la Ròca-bat-la Aguda #portar l'electricitat a Badecon e Argenton dempuèi 1907, mas #provocar la fin dels molins. L'envolopa-élèvement del barrage en 1976 #estofar la vallée sus tot lo territòri de la municipalitat, fins al Pont Negre.
La paroisse[3] du Pin, à l’origine, recouvre son actuel territoire mais elle se prolongeait jusqu’au cours de la Gargilesse. Elle incluait la position de l’actuel château de Gargilesse. Ainsi, lorsque Hugues II de Naillac, en 1200, construit la chapelle du château, celle-ci est dédiée à Notre Dame du Pin en raison de sa dépendance spirituelle à l’égard de son église mère, celle dédié à Saint Denis au Pin.
Le bourg[4] du Pin était siège d’un prieuré rattaché à l’abbaye Saint Gildas de Châteauroux, tout comme l’église paroissiale Saint Denis du Pin datant elle-même du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Lors de l’érection de la chapelle féodale de Gargilesse, en 1200, Hugues de Naillac accorda au prieur du Pin le droit de justice sur les habitants du village du Pin et il donna à ceux-ci franchise dans un espace compris entre les croix plantées. Ces croix fourniront à certains endroits l’actuelle limite entre Gargilesse et Le Pin.
En mai 1782, un ouragan emporta le clocher, rasa la nef, laissant seulement debout le cœur de la sacristie.
En 1786, la paroisse du Pin perd définitivement une partie de son territoire, rattachée à celle de Gargilesse.
En 1789, dans les cahiers de doléances, les habitants de Badecon, se plaignent d’être obligés d’aller à la messe au bourg du Pin. Ils réclament donc l’érection de Badecon en paroisse et donc de ne plus dépendre spirituellement de Saint Denis du Pin. À cette époque, la seigneurie de Badecon compte 191 feux et Le Pin, 200 feux.
En 1790, la paroisse du Pin et la collecte de Badecon sont regroupés en une municipalité.
La rivière "Creuse" est directement liée au développement économique de la commune. La géologie a longtemps fait que l’activité économique de la commune était basée sur la viticulture. Les côtes de la Creuse sont alors la continuité et la fin du vignoble du Menoux. Les côtes Gareuilles, de Chatillon, les Gardes sont alors couvertes de vignes. Les vins sont exportés principalement vers le Limousin. L’autre activité est directement liée aux moulins implantés sur le cours de la rivière. Cinq moulins se sont implantés sur la rive droite de la Creuse. Le moulin Drap fut longtemps spécialisé dans le foulage du chanvre d’où le nom de moulin à drap. Les moulins du Pin, Loup, de la Dine Jacques et le Grand Moulin étaient des moulins à blés.
La mise en eau du barrage de la Roche-bat-l’Aigue amena l’électricité à Badecon et Argenton dès 1907, mais provoqua la fin des moulins. Le sur-élèvement du barrage en 1976 noya la vallée sur tout le territoire de la commune, jusqu’au Pont Noir.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Originas de Gargilesse – Eugène Hubert.
- ↑ Parròquias e comunas de França Indre – Editions CNRS.
- ↑ Les Origines de Gargilesse – Eugène Hubert.
- ↑ Paroisses et communes de France Indre – Editions CNRS.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soïssa a una economia de mercat prospèra, pacifica e modèrna, amb redusida taxa de caumatge, una man d'òbra extrèmament qualificada, e un PIB per tèsta entre los pus nauts del mond. La siá economia beneficia d'un sector de servicis modèrne, amb destaque pel sector financièr, e una indústria especializada en nauta tecnologia[1].
Dins los darrièrs ans, las practicas economicas soïssas demorèron mai prèpas de las de l'Union Europèa, amb l'intencion d'aumentar la siá competitivitat mondiala, malgrat aiçò demòra encara lo proteccionisme en qualques sectors, mai que mai la agricultura[1].
La recession globala del 2009 afectèt tanben l'economia soïssa, a causa de la retraccion de la demanda mondiala. La Banca Nacionala de Soïssa adoptèt efectivament durant cèrt periòde una taxa zèro d'interès, amb l'intencion d'impulsar l'economia e evitar una granda valoracion del franc soís.[1].


text:
634
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 634 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Wessex[modificar | modificar la font]
Per lo premier còp, lo rèi Cynegils (611-643) permetèt a l'evesque Birinus de predicar dins son reiaume. Aquò entraïna la conversion progressiva de l'aristocracia (→ 635).
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
En Mesopotamia onte leis Arabes avián ocupat Hira en 632, una còntra-ofensiva pèrda infligiguèt de pèrdas importantas ais Arabes a la batalha dau pònt (lòng d'Eufrates). Urosament per lei musulmans, lei venceires poguèron pas lei perseguir vèrs lo sud e la desfacha aguèt finalament ges de consequéncia grèva.
Au sen dau califa, Abu Bakr capitèt d'obtenir la premiera version de l'Alcoran quauquei setmanas avans sa mòrt lo 22 d'aost. Son successor designat, Umar, lo remplacèt. Lo califa novèu èra gaire popular entre l'elèit dei vilas mai sei competéncias e sa reputacion de pietat li permetèron d'obtenir lo sostèn dei companhons de Maomet.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Après la pèrda de Hira (→ 632), lo govèrn centrau comencèt de s'inquietar de l'invasion araba e mandèt de fòrças importantas per rebutar leis envaïsseires. Dirigidas per lei generaus Bahman Jadhuyih e Jalinus, infligiguèron de pèrdas impoortantas ais Arabes lòng d'Eufrates (batalha dau pònt). Dins aquò, una revòuta dins la capitala empachèt d'esplechar aqueu succès per perseguir lei vencuts (→ 636).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Abu Bakr, premier califa de l'islam.
- Abu Ubayd al-Thaqafi, companhon de Maomet.


text:
QUAND L’ISTÒRIA RENCONTRA LO VIDÈOJÒC
Episòdi 1 : Una debuta complicada
Chaspaires de manetas, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adieussiatz !
Uèi vau començar una seria de cronicas sus un tèma qu’es de mòda, per una convergéncia de sortidas e d’interès variats, mas es pas perque fasèm una cronica en occitan que podèm pas èsser de mòda, saique : l’Istòria e lo vidèojòc.
Dos domenis qu’aguèron de debuts amassa un bricon complicats. Forçadament, 20 ans i a, l’imatge del vidèojòc èra encara marrit, acusat qu’èra de decerebrar la joventut, de servir a pas res, d’èsser un jos-mèdia e pas exactament de cultura. Urosament, sens qué gausariái pas vos prepausar aquela cronica regulara, aquò cambièt un pauc a flor e a mesura dels ans e de l’interès general pel videoludisme.
Dins aquelas annadas, se trobèron çaquelà de monde per sasir la caravana al passatge en se disent que, dins aquel ocean de mediocritat – çò pensavan – èra a eles de redreiçar la barra e d’educar las massas popularas en se servissent d’aquela aisina epileptogèna e abrutissenta que se i fa « Pau ! Pau ! » de totes costats. Caricaturi un pauc, rai, mas amb lo recuol, i a de còp que me disi que soi pas forçadament tròp alonhat de la realitat de çò que se mormolhèt dins los estudiòs a l’epòca.
E aquò nos donèt tota una tropelada de jòcs sagelats per exemple « Réunion des Musées Nationaux » : Egypte, Chine, Versailles… Pas forçadament marrits, que l’aspècte istoric èra aprigondit, ensajavan de mesclar una intriga (en general policièra) a una epòca donada per fin de far engolir al jogaire un maximum de donadas scientificas… un pauc estofagarri, qué. Per plan se rendre compte de çò que podiá prepausar lo vidèojòc, caliá aver accès a d’autras produccions a costat. Ailàs, qualques parents, pauc al fial o refregits per çò qu’ausissián d’idèas recebudas e de clichès, gausavan pas sortir del sagelatge ministerò-scientific que lor garantissiá la bona consciéncia que, quitament darrièr son ecran, la drollatalha anava aprene de causas… e se far cagar coma cal.
Èra pas ganhat, qué. Plan segur, aquel contacte demest los primièrs entre l’Istòria e lo vidèojòc es de tornar botar en contèxte : rufe, brut, entièr, èra la resulta fin finala pro naturala del rencontre primadièr entre doas disciplinas qu’aprenián tot bèl juste a se conéisser. Uèi encara, ensagi d’èsser pas tròp sevèr amb aquelas temptativas, e ne gardi un remembre amusat, fauta d’èsser nostalgic.
Es que sens tota la seguida de jòcs « ludò-culturals » coma se definissián a l’epòca, especialitat notadament de l’estudiò francés Cryo Interactive (França es un país de musèus, caliá plan qu’aquò servisca), auriam pas agut tot çò que venguèt aprèp en tèrmes de jòcs que fan se costejar aventura, enigma e Istòria, la Granda e las pichonas entremescladas, a començar per la seria mai famosa a l’ora d’ara per aquò, d’origina francesa ela tanben, aquela de Assassin’s Creed ? La question se pausa.
E la filiacion es benlèu pas dirècta entre Cryo e Ubisoft, qu’entre la fin de l’un e la començança de l’autre passèron dètz ans – una eternitat dins l’industria videoludica – que dins aquel brieu espeliguèron d’autres apròchis de l’istòria per lo jòc, amb qualques bravas capitadas e qualques fracasses pas tant braves. Mas vos contarai aquò lo còp que ven !


text:
Sonsaina
La sonsaina (tanben aperada vièla, reg. sansònha, velha o vièna) qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas au mejan d'ua arròda e jogat au mejan d'ua manivèla qui hè virar l'arròda e d'un clavièr qui prem las còrdas.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Au menú d’En Ondas :
- Lo somari deu n° 839 de Reclams dusau trimèstre de 2016 qui sòrt de paréisher.
- Que perseguim de difusar l’entervista d’Yvan Bareyre qui encontram au long de quate emissions. Qu’ei gascon d’un país d’aigas, de bartas, de cantas, de lenga : lo baish ador. Arron lo bastidor e lo cantaire, Yvan Bareyre, productor de « Adishatz monde » emissions gascona sus Radio Adour Navarre de 1978-79 tà 1987. Encontrem a un contrabandista ertzian.
-
Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.


text:
Rosey
Rosey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en mai de 16 Quilomètres de Chalon-sus-Saône. Vilatge viticole de la Còsta Chalonnaise.
Situé à plus de 16 Kilomètres de Chalon-sur-Saône. Village viticole de la Côte Chalonnaise.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge èra jol patrocini de Sant-Pierre de Chalon.
Ce village était sous le patronage de Saint-Pierre de Chalon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Exposicion : CLAUS SENS CLAU / L’Enclos sans clé
Date / Heure
Date(s) - 5 April 2018 - 22 April 2018
Toute la journée
Lieu
Lo CIRDÒC
Catégories
Lo CIRDÒC commanda à l’artista Rodín Kaufmann una mòstra creada en resson de l’espectacle musical אור/AUR/OR per Naïma Chemoul, a travèrs la forma d’una experiéncia immersiva e pluridisciplinària al còr de la paraula de femnas poètas que vivon al torn de la Mediterranèa.
Dins aqueste enclaus sensorial, ges de barradura. Lo sonòr rejonh lo visual e l’installacion se desròtla al fial dels saber-far. L’artista se fa artesan, o benlèu l’invèrs ? Tretze paissèls eqüidistants pòrtan als uèlhs del caminaire circular una galariá de visatges anonimes, retraches trapats de femnas perdudas dins lo temps. Lor agach nos liura encara qualques paraulas, en occitan, en ebrèu. Dins aqueste revolum tranquille, lo poèta tòrna crear son enclava imaginària, aquesta Provença-Nauta jonhent entre Alps e Mediterranèa, corredor de vents contraris.
De veire en abans-primièra a Masamet lo 30 de març e al CIRDÒC a partir del 5 d’abril.


text:
Empúries
Empúries (en grèc antic Ἐuπόpιov[1] /Emporion/ "comèrci"; en latin Emporiae) èra una antica colonia grèga e romana al tèrme sud del golf de Roses, al nòrd-èst de l'actuala vila de l'Escala, al sud de Sant Martí d'Empúries, que ne garda lo nom. S'espandís dempuèi l'antica bòca del Fluvian (El Riuet) fins a tòcar de l'ancian braç del Ter que desembocava al nòrd de la vila de l'Escala plaja del Rec del Molí. Los rèstes forman un pargue arqueologic. Din l'encinta i a l'antic lo convent de Santa Maria de Gràcia d'Empúries bastit quasi de nòu pendent los ans 1910 qu'abriga lo musèu monografic.
Somari
- 1 Estructura
- 2 Necròpolis
- 3 Istòria
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
Estructura[modificar | modificar la font]
Lo jaç, excavat pas que parcialament, se pòt divisar en quatre partidas, d'ocupacions successivas, situadas a l'entorn d'un pòrt natural: la primièra fondacion grèga, situada dins una península (ara Sant Martí d'Empúries) nomenada pels arqueològs Palaiapolis (ciutat vièlha); la ciutat grèga al fèrm, sus la riba de la mar, dicha Neapolis (ciutat nòva); la ciutat romana, situada a l'oèst de la Neapolis, e los rèstes d'una poblacion iberica, los indigets fins ara pas encra localizat arqueologicament.
La ciutat èra encencha e los barris tornèron èsser bastis a divèrsas epòcas. Dins lo centre de la Neapolis i a la plaça o agora. Se consèrva sonque una pòrta d'accès a la ciutat, al sud, flanquejada per doas tòrres carradas. Las carrièras èran irregularas per s'adaptar al terrèn natural. Al costat de la plaça i aviá una Estoa (edifici per de transaccions mercantilas). Dins la ciutat i aviá divèrses temples que srián dedicats a Zèus-Serapis è Asclèpi (Esculapi).[2]
La ciutat romana èra enrodada d'una muralha de dos rengs de pèiras gigantèscas encofrat d'un ciment de calç. Aviá una granda plaça forum arcadada, amb divèrses temples e boticas, e de grands banhs publics. Fòra dels barris i aviá un amfiteatre e un gimnás o palestra. Al sud de la Neapolis se tròban de rèstes d'usatges industrials e, subretot, pels trebalhs metallurgics.
Existisson multiplas necropòlis a l'entorn de la ciutat.
Paliapolis[modificar | modificar la font]
L'anciana pichona península qu'èra la Paliapolis se tròba ara unida a tèrra fèrma. Dins aquela anciana península, s'installèt lo vilatge medieval de Sant Martí d'Empúries, alara que la partida qu'èra l'ancian pòrt grèc e enterrada pels sediments foguèt ocupada pels òrts. Sembla qu'aprèp la fondacion de la Neapolis, la Paliapolis serviguèt d'Acropoli (fortalessa e temple). Estrabon parla d'un temple dedicat a Artemis que domorava dins aquela illa.[3]
Neapolis[modificar | modificar la font]
Dins aquela partida se tòban los edificis mai representatius de la ciutat. Foguèt fondada a la primièra mitat del sègle VI AbC,[4] cal prene en compte que gaireben tot çò que s'obsèrva al primèr còp d'uèlh correspond a las epòcas republicana e imperiala, e fins al començament del nalt medieval. Atal çò equ'es estrictament grèc, que siá de las epòcas arcaïca o clàssica coma de l'epòca ellenistica, se tròba al sossol e sonque s'o pòt veire dins qualques sondatges realizats abans 1939 e dins las zònas excavadas dempuèi los ans 1980, subretot dins la zòna sud de la ciutat e dins la zòna nòrd de la neapolis escavada a partir de 2005.
Barris e edificis defensius[modificar | modificar la font]
La Neapolis èra un ensems emmuralhat formant un rectangle irregular de 200 x 130m, lo pòrt se situava al nòrd. Lo sud de la Neapolis èra limitat per una muralha amb aparelh ciclopean bastida pendent la segonda mitat de sègle II AbC, e una granda partida dels blòts de calcari que la forma, venon d'una muralha grèga del sègle IV AbC. En desplaçant la muralha las pèiras serviguèron a construir lo nòu barri exterior, alara que çò que ne demorava foguèt rebondat jos un gran apòrt de tèrra que faguèt pujar lo nivèl de la ciutat considerablament.
La muralha se desplacèt al sègle II AbC, segurament a causa de la necessitat de ganhar d'espaci per a bastir un ensems de temples nòus. Lo barri nòu, del sègle II AbC, foguèt flanquejat per doas tòrres carradas e al canton sud-occidental èra protegit per un important bastion. Tanben foguèt mencionat l'existéncia d'un barri del sègle IV AbC e un autre del sègle II AbC, divèrsas intervencions arqueologicas mòstran l'existéncia d'un parapet o protoeixisma de la segonda mitat del sègle III AbC, qu'ara se trapa jol claus de Serapis, per tal d'evitar que de maquinas de guèrra s'apropien de la muralha.
Sul barri que tancava la Neapolis per l'oèst, es mencionat l'existéncia d'una torre de gach de que vesiá plan luènh, es datada del sègle V aC, aquela fortificacion e la torre del sègle V AbC se trapa dins la zòna sud de la ciutat deurián formar partida d'un complèxe defensiu anterior a l'edificacion de la muralha del sègle IV AbC. Fin finala, la paret de l'oèst separava Neapolis de la ciutat iberica d'Indika.
Lo claus d'Asclepi[modificar | modificar la font]
Dins l'espai ganhat per l'alongament del barri cap al sud de la ciutat lo sègle II AbC foguèron bastidas divèrsas construccions de caràcter religiós que se pòdon identificades a un Asklepieion. Lo primitiu clau d'Asclepi, del sègle IV AbC, foguèt modificat completament, e demorèt alara dins los murs. L'Asklepieion èra un centre terapeutic e religiós consagrat al dieu Asclèpi.
Lo claus seriá estat compausat de tre temples que se tròban a l'oèst de l'ensems, al costat de cistèrnas, un potz e un edifici arcadat l' aditon un edifici que los malauts experimentavan lo som sagrat pendent que los sacerdòtes impulsavan el tractament terapeutic que caliá seguir. las cistèrnas que emmagazinavan l'aiga èra utilizada per practicar de rites de purificacion que devián se sotmetre lo malaut, e lo potz dubèrt deviá contenir las sèrps consagradas al dieu.
Lo claus de Serapis[modificar | modificar la font]
Mejans del sègle II AbC, quand se bastissiá lo barri extèrne de la ciutat e se demolissiá lo barri grèc del sègle IV AbC e lo parapet del sègle III AbC, a Empúries se decidiguèt de bastir una plaça amb cobèrts dins l'espaci ganhat. Dins la primièra mitat del sègle I AbC, se faguèt una granda tranformacion, se bastiguèt dins la zòna occidentala un temple tetrastil, doric i amb gras laterals, consagrat segurament a la divinitat de Serapis. De l'existéncia d'aquel claus a Serapis, se dedutz l'importància qu'aviá Empúries pendent los periòdes ellenistic e republican, los cultes procedents del Mediterrani oriental, segurament a causa de la preséncia del mercadièrs d'Orient, que profeitèron l'existéncia d'una ciutat portuária, dubèrta cap a l'exterior, per s'i establir e la transformar als sègles II e I AbC, dins un empori comercial e cultural de granda influéncia.
Necròpolis[modificar | modificar la font]
Las necropòlis d'Empúries foguèron en activitat mai de mil ans, dins una longa etapa que va del sègle VII AbC fins l'Edat Mejana. Mas fòrça tombas foguèron saquejadas. Almagro escriguèt dos volums [5] que recuèlhan totas las donadas sus la majora partida dels cementèris de la zòna. N'i a de quatre tipes: grecoindigènas, tardorrepublicanas, nautimperias e baissimperialas.[6]
Grecoindigènas (sègles VI a III AbC)[modificar | modificar la font]
Ocupèron los cantons sud e oèst de la Neapolis, essent tancats pel mar l'èst e al nòrd. Son de las necropòlis mai espoliadas. Lo sector oèst foguèt ocupat per la nomenada necropòlis de la muralha nord èst, claus funerari d'indigènes ellenizats ont predominèt lo rite de l'incineracion. Al sector sud l'activitat durèt mil ans sense interrupcion e s'i fasiá de rites d'inumacion e d'incineracion (sègle V AbC-VI ApC).
Tardorrepublicana (sègles II a I AbC)[modificar | modificar la font]
Un grop ancian contunhèt a utilizar las necropòlis anticas amb inumacions e incineracions, benlèu èra de grècs e indigèns de la Neapolis. Un autre grop èra principalament incineraire e aviá la seuna necropòlis, la mai anciana documentada , sul penjalt nòrd del puèg mejancièr de Les Corts, situat al sud-oèst de la ciutat. Aquela necropòli foncionèt sobretot pendent los sègles II e I AbC, fasent de pichons montets de basa carrada bastits de pèiras de talha al centre de que plaçavan los rèstes de l'incineracion.
Nautimperial (sègles I AbC a II ApC)[modificar | modificar la font]
Se sap pauc dels enterraments del segond quart del sègle AbC fins a l'epòca d'August, qualques 35 ans. A partir d'alara los enterraments se situèron sus un penjal de puèg pujol ont èra installada l' urbs romana.[7] Comencèt a s'impausar l'inumacion al sègle II.
Baissimperial (s. III dC-VI dC)[modificar | modificar la font]
Parlar d'aquela epòca es pas aisit, essent dificil d'establir de cronologias precisas per manca d'artefactes dins las tombas. Tot l'airal de l'antica ciutat grèga èra plen d'inumacions, será en relacions amb lo culte de la basilica paleocristiana ala enclausa.[8]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del sègle IX AbC, a l'Edat del Bronze tardièr, los pòbles indigèns d'aquela còsta de l'Empordà vivián dins los puèges subrondant dels paluns. Una d'aquelas poblacions èra sus la península ont ara i a Sant Martí d'Empúries.
Al sègle VII aC, aquel pòbla ja aviá de contactes comercials amb los etruscs, fenicians e grècs, e vèrs 580 AbC, los comerçants grècs de Focèa venent de Massalia[9] fondèron Empúries suls puèg de Sant Martí (Paleapolis) e vèrs la mitat del sègle VI AbC s'espendiguèron al fèrm (Neapolis). Vèrs 500 AbC venguèron independents de Massalia. La ciutat, bastiguèt un barri e una muralha interiòra que separava las zònas grèga e Indiquèta[10] se desvolopèt mercés a una activitat comerciala qu'acaptava tota la còsta mediterranèa. La seuna influéncia sus indigèns es a l'origina de la naissença de la cultura iberica.
En 218 AbC, pendent la Segonda Guèrra Punica hi desbarquèron una armada romana comandada per Gneu Corneli Escipion, amb per objectiu de copar la rèiregarda de l'armada catagenesa d'Annibal. Atal comencèt la conquista romana de la Peninsula Iberica.[11]
En 197 AbC pendent la granda revòlta indigèna, los indigèts de la ciutat demorèron neutres.[12] En 197 AbC Marc Porcin Caton Censorin i aviá intallat un campament e ne faguèt lo seu centre per la lucha contra la resisténcia iberica a l'ocupacion, e provoquèt la decisiva batalha d'Emporion. Lo campament foguèt transformat en una ciutat romana al començament del sègle I AbC. A l'epòca de l'emperaire August, las ciutats grèga e romana s'aparièron jol nom plural de Municipium Emporiae. Al meteis temps, prengavan d'importéncia las autras ciutats romanas, coma Barcino, Gerunda o Tarraco, Empúries ne perdiá.
A la segonda mitat del sègle III sembla que tant la Neapolis coma la ciutat romana ja èran abandonadas. La poblacion s'amassèt a Sant Martí d'Empúries, que venguèt lo sèti episcopal pendent l'epòca visigòta (Bisbat d'Empúries). La Neapolis foguèt utilizada coma cementèri e foguèt bastida una basilica paleocristiana.
Aprèp de la conquista musulmana venguèt carolingiana al sègle VIII, e amb los francs foguèt la capitala del Comtat d'Empúries. Pella i Forgas afirma que foguèt saquejada pendent l'expedicion normanda de 859 (benlèu entre 859 e 862) e qu'aquó foguèt la rason de la seuna roïna [13] e destruida pels musulmans en la razià de 935[14] lo comte mudèt la capitala a Castelló. E Empúries venguèt un pichon vilatge de pescaires, que al sègle XVI fondèron la vila de l'Escala.
Periòde grèc[modificar | modificar la font]
El 575 AbC arribèron dins la península los darrièrs colonizaires grècs, los focèus, especialistas de comèrci de long cors. Los focèus creaban pas de colonias de pòblament, mas lor objectiu èra sobretot comercial. La metropòli, Focea, èra erigida amb aquela tòca.
Establiguèron la Palaiapoli, "ciutat anciana", coma un simple pòrt comercial alunhat que se podiá far escala a la boca del riu Fluvian. Amb l'arribada dels grècs los indigènes venguèron productors de bens de consomacion qu'escambièron amb los ellens per de merças mai presadas coma lo vin. Al començament dependiá de Massalia, coma s'o pòt observar amb la granda quantitat d'amfòra trobadas datan d'aquela epòca.
En 550 AbC, segon Estrabon, s'establiguèt una segonda fondacion, ara al fèrm, abandonant la Paliapolis, que tenguèt un gran vam urbanistic. Las citacions d'Estrabon venon de la seuna Geografia:
« Los emporitans abitavan de per abans una pichona illa davant la còsta qu'ara se nomena Paliapolis, mas que uèi vivon ja al fèrm. Emporion es una ciutat dobla qu'es devesida per una muralha, abans avián, coma vesins, qualques indiketes [...]. Mas amb lo temps s'aparièron en un sol estat, compausat de leis barbaras a grègas, coma arribava tanben dins fòrça autras ciutats» » Estrabon, Geografia, III. 4, 8.
Aprèp la conquista de Focea per Cir II, emperaire de Pèrsa en 546 AbC, los focèus foguèron a la nòva colonia d'Aleria, en Corsega. Alavetz, lor preséncia incomodèt los cartagineses, que formèron una coalicion amb los etruscs pels embandir. En 535 a l'eissida la Batalha d'Aleria, los focèus fugiguèron, se recaptèron a Massalia e Emporion. La ciutat coneguèt un aument sensible de la poblacion pels refugiats.
Lo sègle V AbC èra una epòca de grand vam basat sobretot sul comèrci grèc, especialament amb l'avitalhament atenenc. S'establiguèron acòrdis politics e comercials amb la poblacion indigèna (fondada a l'entorn de la ciutat d'Indika). A causa de la seuna situacion sus la rota comerciala entre Massalia e Tartessos, la ciutat venguèt en un grand centre economic e comercial dels mágers de colonia grèga de la Peninsula Iberica.
A partir del segle IV aC la ciutat ja creissiá considerablament e èra coneguda coma Emporion (Ἐuπόpιov). Los grècs contunhèron a comerçar fòrça amb la península e es comencèt a batre las primièras monedas, anepigraficas, d'en primièr, e amb la legenda EM, mai tard. A la fins d'aquel sègle foguèron emetida ja de dracmes a la cara del caval cabrat, segon un modèl punic, e mai tard amb lo caracteristic Pegàs al revèrs e la tèsta d'Aretusa al drech.
Seguèt lo periòde d'esplendor fins l'arribada dels barcas. La concurréncia provoquèt una recession de l'economia de l'Empordan. Los emporitans envièron una ambaissada a Roma demandant ajuda. Roma conluguèt lo Tractat de l'Èbre amb Asdrubal en 226 Abc, que los punics podava pas passar lo riu. Amb la Segonda Guèrra Punica Empúries se posicionèt coma fidèl aliat de Roma. El 218 AbC los romans envèron una armada, que debarquèt a Empúries, amb la mission de copar las provisions d'Annibal. Aquó es citat per Titus Livi:
« Alara aquelas causas arribèron en Itàlia, Cn. Corneli Escipion, envièt en Ispània amb un esquadron e una armada, naviguèt de las bocas de Ròse e doblant los monts Pirenèus abordan Empúries. I desbarquèt l'armada, d'en primièrs pels lacetans, sometent a Roma tota la còsta fins a l'Èbre, de còps qu'i a renovelant las alianças, d'autres las establissent ». |Titus Livi, Ab urbe condita, XXI. 60, 1-3.
Periòde roman[modificar | modificar la font]
La primièra preséncia romana a Empúries seriá la construcció d'un campament roman estable de l'armada, ont ara se tròba la ciutat romana, mas l'existéncia d'aquel campament impliquèt pas la sosmission de la ciutat grèga de la Republica, ambedoas demoravan egalas. Aquó se passèt amb l'arribada en Ispània del cònsol Marc Porci Caton, aprèp que desbarquè a Roses, la seuna armada (entre 52.000 e 70.000 òmes) s'anèt cap a Empúries. Titus Livi fa referéncia a aquel benfach e descrich la ciutat:
« Empúries èra formada per doas ciutats separadas per una muralha. Una ciutat abitada per de grècs de Focea, com los massolites, e l'autra per d'ispans. La ciutat grèga, pròcha del mar, èra encencha per un barri de mens de 400 passes. La ciutat ispana, mai alunhada de la còsta, aviá muralha de 3 000 passes de perimètre (...) La partida de la muralha que mirava cap al fèrm, plan fortificada, aviá una sola pòrta gachada per un torn de magistrat. Pendent la nuèch montavan la gardia per las muralhas lo tèrç dels ciutadans (...). »Titus Livi, Ab urbe condita, XXXIV, 9.
Vèrs 100 AbC foguèt bastit una ciutat romana amb una nòva intallacion, que confisquèt tota egalitat amb la vièlha colonia grèga. Los grècs se romanizèron fins a que jol principat d'August èran considerats de ciutadanetat romana, fasent que la poblacion grèga e romana acabèron fisicament unidas, la consequéncia de l'unificacion d'ambedoas ciutats jos un meteis estatut juridic donèt lo nom al plural de municipium Emporiae. Cal notar que la populacion indigèna Indika, ela, segon las informacions d'Estrabon e Titus Livi, viviá separada de la comunautat grecoromana per una parret.
Foguèron mantenguda las institucions fins la guerra civila entre Pompeu e Juli Cesar, quand lo partit pompeian ganhèt la ciutat, provocant, aprèp la victòria de Cesar, l'anullacion de la seuna independéncia e l'establiment d'una colonia de veterans just al costat.
A partir del sègle I, aprèp de la conquista totala d'Ibèria per Roma, Empúries dintrèt en decadéncia, atudada pel poder de Tarraco e Barcino. A la fin del sègle I comencèron a èsser abandonadas las zònas d'Empúries e d'edificis s'enfonsèron.
los escavaments[modificar | modificar la font]
De tots temps se prenguèt de pèiras per la construccion, per exemple la plaça forta de Roses e la Ciutadèla de Perpinhan foguèron en partida bastidas amb de materials venent d'Empúries; e las antiquitats per completar de colleccions privadas. la primièra intervencion amb finançament public se faguèt en 1846, jos la direccion del religiós e pedagog Julián González de Soto e l'ajuda de la Diputacion de Girona. Aprèp lo depart de González de Soto a Madrid los excavaments contunhèron jol contraròtle del cap de la doana de l'Escala Gabriel de Molina, membre de la Societat d'Arqueologia; e de Joaquim Pujol i Santo, membre de la Comission dels Monuments de Girona, en 1847. Los rares resultats obtinguts e la fin de la subvencion de 6 000 reals concedida per la Diputacion provoquèron l'abandon dels excavacaments. De fach, una bona partida dels objèctes venent d'Empúries que se consèrvan ara al Musèu Arqueologic de Sant Pere de Galligants venon d'aquela campanha.[15]
En 1908 comencèron los excavaments realizats de biais planificat e amb objectius predefinits, dirigits per Emili Gandia i Ortega, jos òrdres de Josep Puig i Cadafalch seguit de Pere Bosch Gimpera, que contunhèron pendent lo sègle XX fin ara. Seriá excavat mens de 25%.[16]
En 1909 foguèt trobada l'estatua de l'Asclèpi d'Empúries, exemplar grèc de grand format mai occidental. se faguèt de trobalhas de tota mena, que d'objèctes de granda qualitat artistica, coma una Vènus, un cap d'Afrodita o d'Apollon, un de Zèus, fòrças mosaïcs que lo Sacrifici d'Ifigenia e aquel dels Peisses, eca...
Una seleccion de las trobalhas sont expausadas al Musèu monografic de las roïnes e a Barcelona del Musèu d'Arqueologia de Catalunha.
Monedas[modificar | modificar la font]
Empúries foguèt lo primièr luòc de Catalunha que se batèt moneda. Las monedas o dracmas d'Empúries que se trobèron van del sègle V a III AbC. Basadas sus aquelas, los ibèrs també crèron de monedas d'imitacion.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ( lenga pas reconeguda : grèc) Estrabon, Geografia
- ↑ "Sapiens">Cristina Masanés, Sàpiens, Barcelona, (ISSN 1695-2014)
- ↑ Estrabon, III, 4, 19.
- ↑ http://www.mac.cat/alt/prepact/cat/emp/historia.html
- ↑ Almagro, Martín (1953) "Las Necrópolis de Ampurias I: Las Necrópolis Griegas". Barcelona 1953, i Almagro, Martín (1955) "Las Necrópolis de Ampurias II: Las Necrópolis Romanas e Indígenas. Barcelona 1955.
- ↑ [1] (es)Alfonso López Borgoñoz "Distribución cronològica y espacial de las necròpolis ampuritanas" en VV.AA. "De les estructures indígenes a l'organització provincial romana de la Hispania Citerior" pp. 275-298. Institut d'Estudis catalans. Ítaca. Barcelona, 1998.
- ↑ [2]Alfonso López Borgoñoz pp. 711-744, Las necrópolis altoimperiales ampuritanas in Annals de l'Institut d'Estudis Gironins, Girona, 1997, Vol XXXVII, 1996-1997
- ↑ [3]Josep M. Nolla, Jordi Sagrera "Ciuitatis Impuritanae Coementeria. Les necròpolis tardanes de la Neàpolis" Girona: Facultat de Lletres de la Universitat de Girona, Girona, 1995, 329 p. Estudi General, 15 e [4]Josep M. Nolla "Tombes i Cementiris del sector nord-oriental del turó d'Empúries" Arqueologia AIEE, Figueres, 33 (2000), pàg. 11-20.
- ↑ Modèl:Libre
- ↑ NOLLA>Josep M. Nolla, la campanya de m. p. cató a empúries el 195 a.c. Algunes consideracions
- ↑ "Sapiens">(ca)Cristina Masanés, Romans a l'Empordà in Sàpiens, Barcelona, núm. 99, genièr de 2011, p. 66-67, ISSN 1695-2014}}
- ↑ NOLLA
- ↑ (es)Josep Pella i Forgas, Historia del Ampurdan, ed: Luis Tasso y Serra (impresor), 1883, cap. XIX, p.321 « Per ièu pòdi pas dutar que desapareguèt Ampúries pendent l'incursion del normands de 859 a 862, çò que faguèt qu'a con l'epòca se perdèt quasi completament lo nom de la ciudad dins l'istòria e los documents. »
- ↑ Pere Balañà i Abadia, L'islam a Catalunya, p. 38
- ↑ Buscató, Ll. i Pons Ll.,La descoberta d'Empúries: les excavacions de 1846 i 1847
- ↑ [http://www.tv3.cat/historiesdecatalunya/espais/esp103916158.htm Empúries, Històries de Catalunya, TV3


text:
2002
Aquesta pagina concernís l'an 2002 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - L'èuro es adoptat coma moneda en França, Espanha, Alemanha, Itàlia, Portugal, Grècia, Finlàndia, Luxemborg, Belgica, Àustria, Irlanda e als Païses Basses.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Considerada coma destrucha per leis autoritats perovianas dempuei dos ans, la guerilha comunista dau Sendier Luminós faguèt sa reaparicion dins lo centre dau país. Reorganizada per Florindo Eleuterio Flores Hala, ocupèt fèrmament lei Vaus d'Apurimac e d'Ene.
Asia[modificar | modificar la font]
Bahrayn[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Mond[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Eleccions presidencialas en Còsta Rica.
- 13 de junh : leis Estats Units abandonan lo tractat ABM de limitacion dei sistèmas anti-missil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Una tièra d'observacions de Neptun menadas ambé lo telescòpi espaciau Hubble permetèt de confirmar l'aspèct fòrça dinamic de l'atmosfèra de la planeta observat en 1994 e de descubrir cinc satellits suplementaris.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Aleksandr Prokhorov, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1916)
- 17 de genièr - Camilo José Cela, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel (n. 1916)
- 23 de genièr - Pierre Bourdieu, sociològ francés (n. 1930)
- 6 de febrièr - Max Perutz, biologista austriac, Prèmi Nobel (n. 1914)
- 22 de febrièr - Jonas Savimbi, òme politic angolan, lider de UNITA (n. 1934)
- 26 de febrièr - Lawrence Tierney, actor american (n. 1919)
- 11 de març - James Tobin, economista american, Prèmi Nobel (n. 1918)
- 24 de març - César Milstein, scientific argentin, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1927)
- 27 de març - Dudley Moore, pianista e actor britanic (n. 1935)
- 18 d'abril - Thor Heyerdahl, explorator norvegian (n. 1914)
- 22 d'abril - Linda Lovelace, actritz porno americana (n. 1949)
- 5 de mai - Hugo Bánzer Suárez, president de Bolívia (n. 1926)
- 6 de mai - Pim Fortuyn, òme politic neerlandés (n. 1948)
- 19 de mai - John Gorton, primièr ministre d'Austràlia (n. 1911)
- 20 de mai - Stephen Jay Gould, paleontològ american (n. 1941)
- 21 de mai - Niki de Saint Phalle, artista francesa (n. 1930)
- 4 de junh - Fernando Belaúnde Terry, president de Peró (n. 1912)
- 5 de junh - Dee Dee Ramone, baissista american (n. 1952)
- 24 de junh - Pierre Werner, primièr ministre de Luxemborg (n. 1913)
- 9 de julhet - Rod Steiger, actor american (n. 1925)
- 14 de julhet - Joaquín Balaguer, èx-president de la Republica Dominicana (n. 1906)
- 28 de julhet - Archer John Porter Martin, quimista britanic, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1910)
- 31 d'agost - Lionel Hampton, musician american (n. 1908)
- 31 d'agost - George Porter, quimista anglés, Prèmi Nobel (n. 1920)
- 19 de setembre - Robert Guéï, president de la Còsta d'Evòri (n. 1941)
- 12 d'octobre - Ray Conniff, musician american (n. 1916)
- 5 de decembre - Ne Win, dirigent de Birmania (n. 1911)
- 20 de decembre - Grote Reber, pionier de la radioastronomia (n. 1911)
- 22 de decembre - Desmond Hoyte, primièr ministre e president de Guyana (n. 1929)
- 22 de decembre - Joe Strummer, musician anglés (n. 1952)
- Cristian Laus, escrivan occitan (n. 1934)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Masatoshi Koshiba, Raimond Davis, Riccardo Giacconi.
- Prèmi Nobel de Quimia : John B. Fenn, Koichi Tanaka e Kurt Wüthrich
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Sydney Brenner, H. Robert Horvitz e John E. Sulston
- Prèmi Nobel de Literatura : Imre Kertész
- Prèmi Nobel de la Patz : Jimmy Carter


text:
Dimars, 17 de febrièr de 2015, 03h00 Espòrt
Mesfisatz-vos de la contrada de Perpinhan s’avètz lo mal de còr: vos caldrà patir e tresfolir fins als còps de còrna que marcan la fin de las partidas de XIII!
Un tombat decisiu de Scott Dureau
Dissabte de vèspre, los Dracs recebián a Brutus los Tigres de Castleford, qu’avián pas encara engolida lor desfacha de la setmana passada fàcia a Wakefield. Los Dracs jogavan sens los pilars Casty e Bosquet tocats a Saint Helens; Todd Carney èra protegit e sa dintrada reportada a la partida del 28 contra Warrington; Tomàs Bòsc daissèt sos collègas al cap d’un quart d’ora, nafrat als adductors. Los Dracs defendián en debuta de partida, mas l’alièr irange Justin Carney puntava dins lo canton. Amb la transformacion: 6-0 pels vesitaires. La partida èra nharruda: los Dracs jogavan dins un pichon perimètre, los esperits s’escalfavan e l’arbitre sortissiá just abans la pausa dos cartons jaunes pels catalans e un pels angleses.
A la represa, Dureau interceptava una palma mas metiá lo pè en tòca al moment d’aplatussar. Escarré èra a la recepcion d’un còp de pè inversat del menaire de jòc que transformava l’ensag per metre las esquipas a egalitat. Puèi, Scòtt Dureau balhava amb penalitat l’avantatge als sang e aur. Al tèrme d’un supèrbe movement, lo segonda linha Whitehead marcava. Amb una novèla intercepcion del centre Pomeroy, una fauta de man empachava lo tresen ensag catalan. Pendent la mesclanha que seguissiá, l’alièr Carney traucava e trapava a nautor son centre Tansey: 12-12. Los Dracs capitavan a gerir las darrièras minutas: tombat victoriós per Dureau (77a) e mestritge de la palma. Victòria arrancada als Tigres 13-12.
Òm se pòt demandar se la volontat de bastir una competicion amb 12 esquipas en Superliga 1 e amb un sistèma de monta-davala va pas anar contra la qualitat de las partidas. En un mot, se l’enjòc serà pas mai fòrt que lo jòc. Ven als arbitres de faire la guèrra sistematica als marrits gèstes, vistes dins mai d’una partida dins las doas primièras jornadas. En esperant, l’arrièr dels Dracs Morgan Escarré, objècte d’atencions particularas e non-amicalas, deuriá anar demandar de conselhs a d’òmes-cauchó dins los circs que passan per Perpinhan.
La partida venenta dels Dracs serà tornar a Brutus lo dissabte 28 de febrièr de vèspre amb la recepcion dels Lops de Warrington. Los quinze jorns venents seràn pas de tròp per melhorar l’eficacitat collectiva e los automatismes.
Rescontres angloaustralians
La dimenjada qu’arriba serà consagrada a la competicion mondiala dels clubs amb tres partidas de tria: divendres, Warrington recebrà los Dracs de Saint George-Illawara; dissabte, partida entre Wigan e los Brisbane Broncos; dimenge, rescontre dels dos campions Saint Helens e los Lapinons de South Sydney. Un regal que serà retransmés per Bein Sports.
La Copa cambiarà de proprietari
Aqueste dimenge, se debanavan los quarts de finala de la Copa Lord Derby. Sant Gaudenç (Elèit 2) opausava una brava resisténcia a Avinhon, mas perdiá 26-6. A Limós, Lesinhan metiá un quart d’ora per trapar sas marcas. Aquò anèt tròp fòrt, tròp aviat pels locals que pleguèron 42-6. A Vilanuèva, l’AE Carcassona esperèt las vint darrièras minutas per prene lo larg: 38-12. La partida mai sarrada se tenguèt sus l’estadi municipal de Sant Estève. Fa una setmana los Dragonets batián Tolosa 20-18 en campionat. Aqueste còp, los catalans tornèron véncer contra los detentors del trofèu: 15-12. Cada esquipa marquèt dos ensages, mas los còps de pè de Joan Guasch faguèron la diferéncia.
Las mièjas finalas son programadas per la dimenjada dels 14 e 15 de març sus terrens nèutres e la finala se debanarà lo dissabte 11 d’abril de vèspre a Carcassona.
Aquesta dimenjada, lo campionat repren sos dreits amb las partidas Tolosa-Carcassona dissabte e Lesinhan-Dragonets dimenge per çò qu’es de la pola dels Asses.
Alan Roch


text:
Ford
La Ford Motor Company (nyse:F) (sovent nomenada simplament Ford o Ford's) es una entrepresa multinacionala estatsuniana fabricant d'automobilas basada a Dearborn, Michigan, Estats Units d'America. Fondada en 16 de junh de 1903 per Henry Ford a Detroit, Michigan. Segon la revista Fortune, DaimlerChrysler e Toyota Motor an despassat Ford se situant al segon o tresen grop de constructors d'automobilas mondial.
La Ford Motor Company regropa tanben Volvo, Aston Martin, Mazda, Mercury e Lincoln.
Ford a d'usinas de construccion dins fòrça païses del mond, e crea d'automobilas per diferents païses se basant-se suls desirs locals. Ara ofrís dos modèls de automobila ibrida, la Focus C-Max e lo Ford Escape.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament[modificar | modificar la font]
Ford comencèt sa produccion pel primièr còp an 1903 amb 28 000 $ de 12 investissors. Los primièrs ans, Ford produguèt un nombre escaç de veituras Alfabet per jorn dins la seuna usina de l'Avenguda Mack de Detroit, Michigan. De grops de dos o tres òmes trebalhavan sus cada pèça utilizant de compausants fabricats per d'altras companhiás. Henry Ford aviá 40 ans quand fondèt la Ford Motor Company, que vendrá una de las companhiás mai grandas e lucrativas del mond, e tanben una de las raras entrepresas que sobrevisquèt a la Granda Depression dels ans 1930.
Lo desvolopament[modificar | modificar la font]
En 1908, la Companhiá Ford lancèt lo modèl Ford T. La primièra version foguèt producha a l'usina de Piquette. La companhiá mudèt las installacions de produccion a l'usina de Highland Park (mai granda que la precedenta) per poder satisfar la demanda del nòu modèl T. A partir de 1913, la companhiá aviá ja desvolopat totas les tecnicas basicas d'una linha de produccion e de produccion de massa, organizaion productivista que prendra lo nom Fordisme. Aquel meteis an, Ford creèt la primièra linha de produccion mobila del mond, que capitèt a mermar lo temps de montatge del chassís de 12 oras e mièg a 2 oras e 40 minutas.


text:
Un article de Maria-Joana Verny dins la revista aranesa de Lleida Lo Campus (n°18, Junh de 2012, p. 14) :
Robèrt Allan, Robèrt Lafont, Camins Dubèrts 1947-1984
Reprenèm aquí lo títol d’una antologia que Joan Eygun acaba de publicar a las edicions Letras d’òc : Camins dubèrts, Anthologie de poésie occitane contemporaine (1940-2010), édition bilingue occitan-francais [336 p. 16 x 24 cm. 27 èuros - ISBN : 978-2-916718-35-4].
Las edicions Jorn venon de tornar publicar en un volum los primièrs recuèlhs de poèmas de Robèrt Lafont (1923-2009) : Poèmes 1943-1984, del temps que Letras d’òc publica una edicion critica per M.-J. Verny dels primièrs escriches de Robert Allan (1927-1998) : lei Cants dau deluvi – lei Cants de la tibla I.
Aquelas rejonchas liuran al public de tèxtes qu’èra impossible de i accedir e que son caracteristics d’una epòca de sorgiment de l’expression poetica occitana de l’après-guèrra.
Robèrt Lafont (Nimes, 1923 - Floréncia, 2009)
En 1946, a 23 ans, Robèrt Lafont publica son primièr recuèlh de poèmas : Paraulas au vièlh silenci. Aquel títol pòrta tot lo pes de l’òbra grand de l’òme que marquèt tota la renaissença de las culturas minoritàrias de la França de la segonda mitat del sègle vint. Prendre acte del « vièlh silenci » que nos aclapa, e parlar per conjurar aquel silenci. Aital, en 1957, lo segond recuèlh, plan mai espés, estitolat, tot simplament, Dire e un de sos vèrses demòra dins las memòrias : « Lo sol poder es que de dire » :
Lo sol poder es que de dire.
Dire doç : una aranha
penchena lo solèu
sus lo pònt de l'aubeta.
Dire fèr : la montanha
es una frucha amara
qu'enteriga lei sòrgas.
Dire larg : la marina
a pausat sei doas mans
sus l'esquinau dau mond.
Dire amic : l'amarina.
La lenga es davant ieu
nusa coma una dròlla.
(tirat de “Dire l’òme lo sègle”, “la lenga d’òc, 1”, p. 117, ed. Jorn)
Après Paraulas al vièlh silenci e Dire, seguisson en 1974 : Aire liure (que conten una part dels tèxtes ja publicats dins lo segond recuèlh) e, en 1984 : Lausa per un soleu mòrt e reviudat.
Las correspondéncias de Lafont, depausadas al CIRDÒC de Besièrs, desvelan la mescla d’estrambòrd e de patiment que foguèt per el la necessitat de se batre per bastir lo moviment revidincatiu occitan, parallèlament a son òbra d’escriveire e a son mestièr d’ensenhaire. Non pas que l’apassionèsse pas, aquel trabalh d’animator del moviment : tota sa vida escriguèt manifèstes, fondèt revistas, animèt accions, bastiguèt contactes amb sindicats e partits institucionals per i faire dintrar l’idèa occitanista. Mas d’unes moments, aviá l’impression que lo temps passat a bastir lo moviment èra un temps que podiá pas consacrar a l’expression poetica.
Pasmens, dins l’encastre d’aquela òbra titanesca, la part de la creacion literària es importanta (quasi un seissantenat de volums), e al dintre, los primièrs recuèlhs de poesia, ara que venon d’èsser reeditats, mòstran sa fòrça evocatritz. Manlevam aquí a Joan-Claudi Forêt, de las edicions Jorn, sa lectura d’aqueles tèxtes, titolada per el « Comprene e còrprene lo mond... » : « Robèrt Lafont es d'en primièr un poèta e aquò's per la poesia qu'intra en escritura. […] La poesia per el […] es lo còr escur e bategant, “lo centre pus centre“ d'una quista que se confond amb sa vida e que podèm definir coma una cèrca de paraula. Paraula personala que remonta al paradís de l'enfança, eiretada d'un papet tutelar que son estatura domina tota la vida e tota l'òbra. Paraula collectiva que cal tornar a un pòble vençut passat a costat de son destin, per que sortisca de son “vièlh silenci“ e torne venir un subjècte d'istòria. Parlar e far parlar. La paraula personala rejonh la paraula collectiva. Lo poèta rejonh l'ensenhaire, lo militant e lo sabent lingüista. Lo destin de l'escrivan se confond amb lo de son pòble. […] Sensitiva e cerebrala, liure o somesa a la mesura del vèrs, la poesia de Robèrt Lafont es una temptativa per agantar lo mond pel còr e per l'intelligéncia. ».
Poesia dubèrta sul mond tanben. Lafont jamai s’embarrèt pas dins l’estrech d’aquel espaci occitan que tant l’aimava, ni dins aquela Provença que la percorreguèt amb tant de bonaür, nimai s’embarrèt pas dins una lenga que la defendèt sa vida tota, ni dins son temps, el que tornèt visitar de longa l’istòria europèa. Aital apareisson dins los tèxtes de vèrses en catalan o en anglés. Aital la Lausa per un solèu mòrt nos mena, entre autres, dins la Granada de 1492… Aital Dire parla de Barcelona o de la Cabília, tèrra d’origina dels obrièrs que plantan lo ris de la Camarga.
Poesia d’aire liure, òc-ben !
« Lis orguenas de Barcelona » - R. Lafont - Dire - p. 83
Lis orguenas de Barcelona
cantan la misèria e l’amor
per al món que estent formant
una minyona va captant.
Lis orguenas de Barcelona
mòlon li còrs amòlan l’aura
làgrimes blanques negra feina
el camp de demá fan el solc.
Ta votz de nuech e tebesa
sabes dròlla que l’ai ausida
que la dolçor que més estimo
es la dolçor d’un devantall
d’un devantall de roses grogues
i d’un clavell del Tibidabo
qu’ens embalsema l’esperança
sota el ponent de sang i seny.
Robèrt Allan (Montpelhièr, 1927 - Avinhon, 1998)
Se lo nom de Robèrt Lafont es conegut de totes, Robert Allan, el, es malconegut de la màger part dels legeires d’occitan, e mai sos tèxtes sián estats publicats dins mantuna antologia.
Allan nasquèt en 1927 a Montpelhièr. Abalit a Nimes per de parents adoptius que li parlavan l’occitan de Provença e li legissián las faulas d’Antòni Bigòt, descobriguèt adolescent la poesia espanhòla contemporanèa, mai que mai l’òbra de Lorca. Engajat jove dins la Resisténcia, se trobèt puèi emplegat a la SNCF a París ont, membre del Parti Comunista, se liguèt d’amistat amb l’intelligentsia d’artistas e d’escriveires qu’aqueste ramosava a son entorn. Dins la fin de las annadas 40, escriviá, principalament en francés, mas començava d’emplegar l’occitan. Tornat a Nimes, es dins aquel encastre d’amistats intellectualas dels amics de las Lettres françaises* que rescontrèt Robèrt Lafont. Portèt a aqueste unas reviradas occitanas de Lorca. Coma o faguèt per mantun escriveire novelari, Lafont l’encoratgèt dins son projècte d’escritura, l’ajudèt dins son aprendissatge d’una grafia coerenta. D’ara enlà, Allan escriguèt, dins las annadas 50-60, un fum de tèxtes poetics ont se reconeis, a costat de l’influéncia de Lorca, aquela de la lectura de la Bíblia, mai que mai del Cantic dels cantics. Amb Lorca an en comun la dobla influéncia de l’oralitat (lo cant popular, mai que mai) e aquela del surrealisme que dona a son òbra aquela lutz de realisme poetic. De l’amor del teatre que partatjava amb Lorca, li demòra tanben l’utilizacion frequenta del dialòg dins de poèmas que pòdon aprochar la dimension d’una pèça de teatre, e que se tròba tanben dins de tèxtes mai corts :
Dicha dei Santas
Pèr lo pintre Joan-Pèire Ramon
Dròlle, ont anaràs, anuech ?
- Ai Santas, ma maire, ai santas
- E de qué i anaràs faire ?
- Vòle anar vèire lei caracos
- Lei caracos son de laires
Te raubaràn ton capèu
- Ambé de fuelhas de varatge
Me ne’n trenarai un mai bèu
- Lei caracos an de dagans
Esconduts dins sei laüts
- Adonc vendrai un laüt
E farai cantar leis èrsas
- E lei caracos, en s’enanant
Ras de la mar te quitaràn
- Adieu maire ja me sònan
D’alai lei Santas de la Mar.
31 d’avost de 1954
Ailàs per el, l’edicion occitana d’aquel temps que repausava sus de mejans estequits, li donèt pas l’escasença de rescontrar lo public que ne somiava, pas mai que l’autoedicion que practicava, de mercés los mejans tecnics que li donava son mestièr de redactor dins de jornals locals. A la fin de las annadas 60, se bandiguèt dins un militantisme activista. La creacion ne patiguèt. L’activisme rescontrèt pas mai la societat occitana que la poesia d’Allan l’aviá tocada. E Allan se repleguèt dins una granda solesa fins a sa mòrt.
Demòra l’òbra, abondosa, esmoventa, qu’èra esmarrada dins tot un fum de revistas, de librilhons tirats a despart, e mai de poèmas manescriches roneotats a la maquina a alcoòl o embarrats dins los archius familhals. Mercés la fisança de la familha, aquela òbra serà liurada al public en dos volums, jol títol generic dels Cants de la tibla qu’Allan, un temps obrièr maçon, aviá causit per son òbra complèta.
Lo primièr volum editat, Lei Cants de la tibla I, pòrta lo títol Lei Cants dau deluvi, coma se sonava tanben lo primièr volum editat d’Allan, dins la prestigiosa colleccion « Messatges » de l’IEO.
Nòtas :
* Lettres françaises : Setmanièr de critica e de creacion creat del temps de la Resisténcia e pròche del Parti Comunista. Aculhissiá de cronicas sus la literatura occitana.


text:
Dimars, 22.5.2018 03h00
Los hialats sociaus an quicòm de magic, vos permeten de’vs pelejar dambe monde qu’auretz pas encontrats sense d’aquò.
Mès seriosament, vos permeten de debàter dambe monde d’en dehòra de voste aròu d’amics o de sòcis de vosta familha. Vos permeten atau d’encontrar punts de vista navèths e a còps (pas tròp sovent totun) interessants. Vòu pas díser aquò que son punts de vista qu’anatz adoptar, mes vos muisha au mens qu’existissen.
Es atau que’m soi acarat a contactes desconeguts d’una amiga de Facebook suu problèma deus 60 Palestinians tuats a la frontièra de Gaza.
Lavetz que lo monde sancèr es escandalizat per çò que s’es debanat, trobaratz monde que pensan qu’una tala situacion es normala.
À la gròssa, disen que lo monde que manifestavan èran terroristas mandats peu Hamas, que los soldats avèvan pas nada auta solucion que non pas dehéner lo país d’une ataca, que los pairs son responsables de la mòrt de lor dròlle, que los Europencs son nècis de créser la propaganda deu Hamas e causas atau.
En hèit, vòli pas (encara) comentar aquestes arguments, lo hons deu problèma es pas aquiu. Vòli meslèu alargar lo debat. Lor digoi jo que son embarrats dens un sosteng òrb a Israèl que, coma tota pausicion sense de nuanças quina que sia, les mia a ténguer perpauses guaire mesurats ni senats. Lor digoi qu’un sosteng a una causa se pòt concéber e respectar, mes un sosteng incondicionau es una error que hè de vosautes quauqu’un de dangerós qu’èratz pas abans.
L’exemple milhor es qu’ensagèi de parlar deu subjècte d’un biais objectiu en tot díser qu’Israèl, sus aqueste ahar, avèva perduda la batèsta deus imatges, çò qu’es una evidéncia. Es quicòm qu’aqueste monde pòden pas acceptar, quitament s’es la realitat. Respónen: “E qué d’aute podèvan hèr?”, çò qu’es pas una responsa a la question (Qu’es pas tampauc una question).
Dens un grop de discutida a l’entorn de la lenga yiddish, medisha causa, medish débat, e arremerquèi que los incondicionaus èran una pichona minoritat lavetz que los autes se hasèvan discrèts, dambe protestacions de la temerucas. Es causa sabuda que los capborruts hèn mès de rambalh, parlan mès hòrt que non pas los que soscan qui, eths, cranhen d’estar hòrabandits deux grop sociau.
Ensagèi de hèr passar l’idèia que la region es pas despartida entre Palestinians e Israelians, mes entre los que vòlon la patz e lo que vòlon la guèrra de cada costat. Sosténguer incondicionalament l’estat ebrèu significa ara sosténguer un ministre de dreta extrèma (Libermann) e sosténguer à l’encòp lo Hamas en tot le balhar rasons d’existir e de s’ahortir.
L’ahar de Gaza es pas qu’un exemple, l’atz plan comprés. Fòrça conflictes (Poderem quitament díser totis) son la resulta d’un acarament entre los guerrejaires que s’entrajudan. Aquò s’apèra estar aliats objectius.
#2 De Gaulle es intervengut après la debuta de la guèrra, podèm pas díser que l'a volguda o provocada. Lo compti doncas pas coma extremista castanhaire.
Pensatz que Hitler et De Gaule èran aliats objectius ?
Conflict de legitimitats
I a doas biaisses de pausar le problèma:
- l'incompatibilitat de doas legitimats collectiva, realas o falsas, subre'n territòri disputat,
- l'incompatibilitat de tota legitimitat collectiva amb la legitimitat individuala del resident installat.
La legitimitat territoriala, de font etnica o religiosa, es una falsa legitimitat, e es le dreit del plus fòrt que prima.
La Bíblia pausa l'existéncia d'un pòple elegit, titulari d'un dreit collectiu subre un territòri de ... Legir la seguida


text:
13/12/2014
Dedicaças en òc chas Marbòt
Questa dimenjada sera òc a la libraria Marbòt de Perigüers emb la presencia de quatre autors occitans perigòrd.
Dissabde 13 decembre de 15 a 18 oras Micheu Chapduelh, Joan Ganhaire e Jan-Peire Reidi dedicaçaran lors libres, los mai ancians, lo mai recents coma « J'ai refermé mon couteau », « Vautres que m'avetz tuada » e « Chaucidas dins los blats ».
Diumenc 14 decembre de 15 a 18 oras, lo botanista Joan-Loìs Orazio presentara e dedicaçara son libre « Orquidèias salvatjas de Perigòrd".
07:39 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc | Tags : librairie marbot, michel chadeuil, jean ganiayre, jean-pierre reydy | Lien permanent | Commentaires (0)
08/05/2013
"Faux amis" , exercices par Jean-Pierre Reydy
"Quo es traitre! "
Des langues sœurs comme le français et l’occitan ont nécessairement un vocabulaire commun (portar, porter, parlar, parler, vendre, vendre, etc…), mais aussi un grand nombre de mots qui se ressemblent mais n’ont pas tout à fait le même sens. Saurez-vous associer les mots français suivants au mots occitans correspondants ?
fatigué, serré, un enfant, le déjeuner, vaniteux, méchant, la balle (de tennis), un gamin, trompeur, s’inquiéter, imbécile, jaune, injurier, descendre, tremper (dans un liquide), la bouche, la cuisse, tricoter, cacher, envelopper, beau, l’évier
rosseu : ___________
gaste : ____________
calhat : ____________
einnocent : _________
glorios : ___________
brave : ____________
chaitiu : ___________
lo disnar : __________
la jarra : ___________
lo mainatge : _______
la gòrja : __________
lo goiat : __________
la pauma : _________
l’aiguiera : _________
brochar : __________
davalar : __________
migrar : ___________
plejar : ____________
sarrar : ____________
saussar : ___________
insultar : __________
Eh oui, chez nous, on plie les achats dans du papier d’emballage, on sauce son pain dans son assiette et, si on est caillés dans un véhicule, on a peut-être moins froid…
SOLUTIONS (dans l’ordre) : jaune, fatigué, serré, imbécile, vaniteux, beau, méchant ; le déjeuner, la cuisse, l’enfant, la bouche, le gamin, la balle, l’évier ; tricoter, descendre, s’inquiéter, envelopper, cacher, tremper, injurier
17/01/2013
Chauchavielha - de Jan-Peire Reidi
CHAUCHAVIELHA (1)
Martin Luther King aviá raibat d’un monde de fraternitat e de justiça. Mai me aitot, fau sovent ‘queu raibe quand duerme pas. Quo es lo raibe que nos fai viure. Si gardavam totjorn los uelhs pausats sus la realitat, fariam ren pus, pus de benevolat, pus de trabalh per raviscolar nòstra linga occitana, pus d’esfòrç per aidar los paubres maluros, ren ! Nòstre raibe siriá benleu de viure coma Monsur Mittal… Mas lo durmir nos pòrta daus meschants raibes que nos monstren çò que nòstra volontat de viure nos empaicha de veire. La chauchavielha nos chaucha (2) la consciença.
Una nuech, raibí que lo prumier ministre Jean-Marc Ayrault se trobava a la dechetariá en mesma temps que me. Aviá portat de la ferralha que voliá foter lai. Lo païsatge alentorn era rosseu (3), mòrt ; demorava nonmas un prossegier ranquenit sus lo bòrd de la comba. Lo prumier ministre, ‘bilhat de malinas rossas e d’una chamisa de gròssa tela rossa, coma per far un trabalh sale, se quintava e avacava a tirar sa ferralha dins lo contenedor. Quand aguet ‘chabat, crese que blagasserem un petit pauc tots dos, coma si nos coneissiam.
Aprep, me sentí a Vilajalet, lo vilatge dau Nontronés ente sei nascut e me sei elevat, mas ieu era dins una ruá de Peitius, la vila de Guilhem lo Trobador e d’Alienòr d’Aquitània, ente ai estudiat mai fait l’escòla juscanta ma retirada. Quo era benleu la Rue des Carmélites que davala rasis ente era la Facultat de Letras. Tot d’un còp, portí los uelhs sus Jean-Marc Ayrault. Peitius es pas tròp loenh de Nantes, mas sabiá pas perque lo prumier ministre se trobava ‘quí. Era ‘quí sietat sus lo trepador, per mielhs dire, coijat, la figura rossa, l’eschina contre un mur. Se trobava mau. Podiá pas se levar.
Una vielha vesina de quand demorava a Châtellerault, tota pita e redonda dins son davantau blu, dempés au mitan de la ruá, era aus cent còps. Quo era una brava femna, bien de servici, que fasiá venir daus lapins au fons dau vargier per l’amor de mainatjar sa demiá pension de veva d’obrier, e que me prestava son semenau (4). Eram nonmas tots tres dins la Rue des Carmélites. Corguí tan redde que poguí a la Fac de Letras per damandar dau secors. Degun dins l’Anfí Descartes volguet me segre. Torní viste veire lo malaude. Auví la vielha peitavina credar en purar : « Es mòrt ! Es mòrt ! ». Cherchí lo còrps, mas era pus ‘quí.
Paubre prumier ministre ‘bilhat de rosseu, oblijat de gietar lo fer e l’acier, e que ne’n creba, benleu boissat defòra per la colera daus maluros. E d’autres paubres maluros puren…
Anem ! Fai jorn. Fau pas demorar ‘quí sietat sus lo bòrd dau liech a contunhar lo meschant raibe de la nuech. Fau se ‘bilhar. Fau prener los abilhaments daus raibes que fan viure. Non, son pas rosseus.
A Javerlhac, lo 12 de genier de 2013
Jan-Peire Reidi
-
cauchemar
-
chauchar : appuyer sur
-
rosseu, rossa : jaune
-
mâle reproducteur
13:10 Publié dans Cultura e literatura en òc | Tags : jean-pierre reydy, jan-peire reidi, jean-marc ayrault, chauchavielha | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Vaunaveys-la-Rochette
Vaunavèis la Rocheta?? (Vaunaveys-la-Rochette en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vaunaveys-La-Rochette a situat a Nombre|7|km}} al nòrd de Crest (cap de-luòc del costat), a Nombre|27|km {{}} al sud-es de Valéncia e a Nombre|16|km {{}} al sud de Chabeuil.
Las municipalitats limitrophes son Ourches, Crest, Eurre e Upie.
Vaunaveys-la-Rochette est situé à Modèl:Nombre au nord de Crest (chef-lieu du canton), à Modèl:Nombre au sud-est de Valence et à Modèl:Nombre au sud de Chabeuil.
Les communes limitrophes sont Ourches, Crest, Eurre et Upie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
U.E. Bossòst 2 – E.F.C. Aurignac 0 (menuta 57’)
Eth partit siguèc suspenut ena menuta 57 pera grèu blessura deth jogador deth Aurignac Ane Jean Michel. Eth sòn equip er Aurignac demanèc ath arbitre de no continuar jogant eth partit e alavetz se fiulèc eth finau.
En aquest moment eth resultat deth partit ere 2-0 favorable ara U.E. Bossòst, gols marcadi per Ignasi e Alex ena prumèra mietat.
As 12 menutes dera dusaua mieta se produic era jogada fortuita damb era lesion deth jogador francés.
Ara auem de demorar çò que decidisqui eth comité de copes e campionats.
Eth plòplèu partit, dissabte 30 de març tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip Ent Landorthe.
Entrenaments aguesta semana eth dimèrcles dia 27.
U.E. Bossòst : Kike, Marc, Chapo, Jaime, Liaño, Alex, Luis, Abraham, Piñeiro, Ignasi e Pèir. Remplaçants: Felipe, Paba e Pipe.
Tarjetes auriòles: Alex (28’).
Tarjeta vermelha: Piñeiro (57’)
Trainer: Jordi.
E.FC. Aurignac : Massain, Boudes, Ane, Caussole, Marinho, Portington, Dreher F., Dreher G., Techene, Alves, Dastugue. Remplaçants : Cazenave, Ben Ali.
Trainer : Lapuyade Joël.
Gol : 1-0 Ignasi (15’), 2-0 Alex (45’).
Arbitre : Duprat Philippe.
dimarts, 26 de març de 2013
dilluns, 18 de març de 2013
Perdèm eth partit en darrèr quart d’ora
U.S. Encausse 2 – U.E. Bossòst 0
Desplaçament difícil eth qu’auíem aguest darrèr dissabte en Encausse. Ena prumèra mitat er Encausse portèc eth domini deth joc, damb un fotbòl molt directe que sajaue de sorprène ara defensa aranesa. Eth sòn milhor jogador Paya, shutaue desde qualsevol posicion entara porteria de Marcos. Ara U.E. Bossòst ena prumèra mietat li costèc arribar ena porteria francesa. Enes darrères menutes dera prumèra mietat er Encausse auèc es milhors ocasions entà marcar, Batmalle e Paya se presentauen dauant de Marcos e shutauen a porteria mès eth portèr aranés podéc despejar era pilota entà cornèr es dus viatges. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat esquiara menuta 30 se veiguèren es milhors moments dera U.E. Bossòst. As 10 menutes, un cop de cap d’Ignasi tocaue eth garròt dera porteria francesa. As 20 menutes ua bona jogada entre Piñeiro e Luis, aguest shutaue a porteria e era pilota tornaue a tocar eth garròt dera porteria. Passada era mieja ora dera dusaua mietat Paya sorprenia ara defensa aranesa en ua jogada personau e dempús de shutar dauant de Marcos, eth portèr aranés despajaue era pilota que siguèc remaçada abantes de gessèr peth delanter e centrada entà que Noilhan marquèse eth 1-0.
Aguest gol hèc molt de mau ath equip aranés, pr’amor dempús d’auèr es milhors ocasions ena dusaua mietat li marcauem un gol. Eth ràpit delantèr francés Paya tornaue a sorprène ara defensa aranesa e 10 menutes més tard marcaue eth 2-0. Ena menuta finau deth partit se produic ua jogada fortuita entre Jorge e Essaoui; eth jogador francès se portèc era pitjor part e auèc d’estèr evacuat pes Pompiers de Saint- Gaudens damb un patac en cap. Pes noticies qu’auem der Encausse eth jogador està ben, sonque repos pendent ua semana.
Ath finau derròta en un camp complicat e un rivau directe entath campionat. Ara a demorar con quede era classificion dempús dera retirada deth Cazeres III. Mos queden 9 partits ( 6 en casa e 3 dehòra) e encara tot ei possible.
Eth plòplèu partit, dissabte 23 de març tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip E.F.C. Aurignac.
U.S. Encausse : Gamboni, Le Vecher, Marcos, Loutfi, Aries, Brana, Duclos, Lompech, Lefrançois, Batmalle, Paya. Remplaçants : Noilhan, Martins, Essaoui.
Trainer : Germain Thierry.
U.E. Bossòst : Marcos, Marc, Jorge, Jaime, Xavi, Alex, Luis, Madrid, Piñeiro, Ignasi e Abraham. Remplaçants: Cabezas, Felipe e Pipe.
Tarjetes auriòles: Piñeiro (81’)
Trainer: Adrian.
Gol : 1-0 Noilhan (72’), 2-0 Paya (80’).
Arbitre : Laïlle Guy.
Desplaçament difícil eth qu’auíem aguest darrèr dissabte en Encausse. Ena prumèra mitat er Encausse portèc eth domini deth joc, damb un fotbòl molt directe que sajaue de sorprène ara defensa aranesa. Eth sòn milhor jogador Paya, shutaue desde qualsevol posicion entara porteria de Marcos. Ara U.E. Bossòst ena prumèra mietat li costèc arribar ena porteria francesa. Enes darrères menutes dera prumèra mietat er Encausse auèc es milhors ocasions entà marcar, Batmalle e Paya se presentauen dauant de Marcos e shutauen a porteria mès eth portèr aranés podéc despejar era pilota entà cornèr es dus viatges. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat esquiara menuta 30 se veiguèren es milhors moments dera U.E. Bossòst. As 10 menutes, un cop de cap d’Ignasi tocaue eth garròt dera porteria francesa. As 20 menutes ua bona jogada entre Piñeiro e Luis, aguest shutaue a porteria e era pilota tornaue a tocar eth garròt dera porteria. Passada era mieja ora dera dusaua mietat Paya sorprenia ara defensa aranesa en ua jogada personau e dempús de shutar dauant de Marcos, eth portèr aranés despajaue era pilota que siguèc remaçada abantes de gessèr peth delanter e centrada entà que Noilhan marquèse eth 1-0.
Aguest gol hèc molt de mau ath equip aranés, pr’amor dempús d’auèr es milhors ocasions ena dusaua mietat li marcauem un gol. Eth ràpit delantèr francés Paya tornaue a sorprène ara defensa aranesa e 10 menutes més tard marcaue eth 2-0. Ena menuta finau deth partit se produic ua jogada fortuita entre Jorge e Essaoui; eth jogador francès se portèc era pitjor part e auèc d’estèr evacuat pes Pompiers de Saint- Gaudens damb un patac en cap. Pes noticies qu’auem der Encausse eth jogador està ben, sonque repos pendent ua semana.
Ath finau derròta en un camp complicat e un rivau directe entath campionat. Ara a demorar con quede era classificion dempús dera retirada deth Cazeres III. Mos queden 9 partits ( 6 en casa e 3 dehòra) e encara tot ei possible.
Eth plòplèu partit, dissabte 23 de març tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip E.F.C. Aurignac.
U.S. Encausse : Gamboni, Le Vecher, Marcos, Loutfi, Aries, Brana, Duclos, Lompech, Lefrançois, Batmalle, Paya. Remplaçants : Noilhan, Martins, Essaoui.
Trainer : Germain Thierry.
U.E. Bossòst : Marcos, Marc, Jorge, Jaime, Xavi, Alex, Luis, Madrid, Piñeiro, Ignasi e Abraham. Remplaçants: Cabezas, Felipe e Pipe.
Tarjetes auriòles: Piñeiro (81’)
Trainer: Adrian.
Gol : 1-0 Noilhan (72’), 2-0 Paya (80’).
Arbitre : Laïlle Guy.
Publicat per U.E.B. a 10:22 Cap comentari:
dilluns, 11 de març de 2013
Ara fin jogam en Bossòst e guanham
U.E. Bossòst 2 – F.C. Montastruc 0
Dempús de dus mesi sense jogar en Bossòst, ath finau podérem jogar eth partit aguest darrèr dissabte e çò de mès important arténher era victòria.
Partit dominat per equip aranés ena prumera mitat. Ath quart d’ora, Ignasi marcaue eth 1-0 damb un còp de cap. Podérem ampliar era ventatja en ua bona jogada ena qu’ era pilota arribaue a Javi Castet qu’ en bòrd der àrea shutaue desviat dehòra dera porteria. Eth Montastruc responec damb un bon lançament de fauta deth sòn capitan Ribet qu’eth nòste portèr Kike desviaue ath cornèr. Damb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, as 10 menutes en ua jogada de Pèir eth sòn centre barrat, eth portèr francés acabèc de calar era pilota laguens, ère eth 2-0. A compdar d’alavetz mès domini der equip francés que sajaue de reduir distàncies en marcador ; er equip aranés joguèc aguestes menutes ath contratac entà suspréner ara defensa deth Montastruc. En ua jogada d’aguestes, Pipe se plantaue dauant de Cucuron mès non podec acabar de concretar era clara ocasion e eth sòn shut gessec desviat. En Montastruc sonque sajaue de profitar es lançaments de fauta e cornèrs entà crear ocasions; tant eth nòste portèr Kike coma era defensa aranesa sigueren fòrça ben e ath finau podérem mantier era porteria a 0.
Ath finau, victòria important entà seguir enes lòcs de dauant.
Classificacion: Isle en Dodon e Villen. de Rivière 38, Etoile Cagire 35, Bossòst e Luchon 33, Encausse 32.
Eth plòplèu partit, dissabte 16 de març tàs 20 :00 en Encausse contra er equip locau.
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Marc , Antonio, Héctor, Àlex, Madrid, Piñeiro, Javi Castet, Ignasi, Pèir. Remplaçants : Salva, Xavi e Pipe.
Tarjetes auriòles : Madrid.
Trainer : Adrian.
F.C. Montastruc : Cucuron, Casties, Saint Martin, Ribet, Bringue, Lacarrere C., Lacarrere T., Raynaud, Brun, Gracia, Bories. Remplaçants : Da Costa, Rouch, Estrade.
Tarjetes auriòles : Saint Martin.
Trainer : Raynaud Christian.
Gol : 1-0 Ignasi (20’), 2-0 Pèir (55’).
Arbitre : Ferran David.
Dempús de dus mesi sense jogar en Bossòst, ath finau podérem jogar eth partit aguest darrèr dissabte e çò de mès important arténher era victòria.
Partit dominat per equip aranés ena prumera mitat. Ath quart d’ora, Ignasi marcaue eth 1-0 damb un còp de cap. Podérem ampliar era ventatja en ua bona jogada ena qu’ era pilota arribaue a Javi Castet qu’ en bòrd der àrea shutaue desviat dehòra dera porteria. Eth Montastruc responec damb un bon lançament de fauta deth sòn capitan Ribet qu’eth nòste portèr Kike desviaue ath cornèr. Damb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, as 10 menutes en ua jogada de Pèir eth sòn centre barrat, eth portèr francés acabèc de calar era pilota laguens, ère eth 2-0. A compdar d’alavetz mès domini der equip francés que sajaue de reduir distàncies en marcador ; er equip aranés joguèc aguestes menutes ath contratac entà suspréner ara defensa deth Montastruc. En ua jogada d’aguestes, Pipe se plantaue dauant de Cucuron mès non podec acabar de concretar era clara ocasion e eth sòn shut gessec desviat. En Montastruc sonque sajaue de profitar es lançaments de fauta e cornèrs entà crear ocasions; tant eth nòste portèr Kike coma era defensa aranesa sigueren fòrça ben e ath finau podérem mantier era porteria a 0.
Ath finau, victòria important entà seguir enes lòcs de dauant.
Classificacion: Isle en Dodon e Villen. de Rivière 38, Etoile Cagire 35, Bossòst e Luchon 33, Encausse 32.
Eth plòplèu partit, dissabte 16 de març tàs 20 :00 en Encausse contra er equip locau.
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Marc , Antonio, Héctor, Àlex, Madrid, Piñeiro, Javi Castet, Ignasi, Pèir. Remplaçants : Salva, Xavi e Pipe.
Tarjetes auriòles : Madrid.
Trainer : Adrian.
F.C. Montastruc : Cucuron, Casties, Saint Martin, Ribet, Bringue, Lacarrere C., Lacarrere T., Raynaud, Brun, Gracia, Bories. Remplaçants : Da Costa, Rouch, Estrade.
Tarjetes auriòles : Saint Martin.
Trainer : Raynaud Christian.
Gol : 1-0 Ignasi (20’), 2-0 Pèir (55’).
Arbitre : Ferran David.
Publicat per U.E.B. a 11:39 Cap comentari:
dilluns, 4 de març de 2013
Demoram jogar aguest dissabte
Aguest dissabte 9 de març tàs 20:00, partit en Bossòst contra eth Montastruc de Salies.
Entrenaments aguesta semana deluns e dijaus.
Publicat per U.E.B. a 11:05 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Tisnèr, lo trucatelèr musicau
vent de castanha Doman ser, a la MJC deu Lau a Pau, e au parat deu Cairehorc de las Musicas apitat per « Musique en Vie », carta blanca que serà balhada au Joan Francés Tisnèr.
Dab « Mouvement / Movement », lo Tisnèr que gaharà la lèbe au jaç entà har pujar sus l'empont en tot atornejà's de quauques amics : lo sonsainista Roman Baudoin, l'eslamaire Bruno Viougeas, lo dançaire Lionèl Dubertrand o enqüèra Anne-Marie Fauthoux-Palay e los sons bassons.
Tà'us qui ne'u coneishen pas enqüèra, Joan Francés Tisnèr qu'ei un cantador musician, un creator, un artista ... qui vadó a Salias e qui viroleja a l'entorn e capvath la musica e la dança tradicionau desempuish 1974. Atau que devantegè mantuns grops de mau desbrombar (Canicula, Suber Albèrt, Landeridà o Verd e Blu de 1997 enlà). Uei lo dia, en mei de'us mentavuts ací dessús, que tribalha dab artistas taus com Jakes Aymonino, Francés Demeaux, Isabelle Loubère, André Dion (« Lo Darrèr Esquirèr »), la Companhia Maître Guillaume, lo grop vocau Manufactures Verbales, e que'n dèishi a pièlas...
Autor, compositor, creator d'eveniments artistics, Tisnèr qu'ei ua votz singulara autan plan com ua vision tot au còp umoristica e aspre suu monde qui ns'enròda. Lo son univèrs sonòr qu'ei hèit de cants o d'improvizacions vocaus, acompanhadas peu ton-ton, de percussions aus pès, d'acordeon diatonic o de musica electroacostic putzats hens lo paisatge sonòr rurau e urban.
Totun, Tisnèr n'a pas jamei deishat en lo son anar artistic la relacion enter canta e dança, au truvèrs deu bal per exemple. Entad eth, lo cantador e lo dançador que hèn un e sonque, que tribalhan ad ua.... Pr'amor d'aquò que'ns desliurè quauques bèths tròç de coregrafias musicaus (« Sauteria vaquèra », « Reconstitucion preistorica », « Quate e choès », « Sauts en òbras », « Rugbí », ...).
E Tisnèr qu'ei shens qu'aquò ! Que mia tanben formacions, masterclasses o obradors, qu'inicia e que hè participar la joenessa, que s'encanalha per'cí per'quiu, qu'assegura la direccion artistica d'un hèish d'òbras musicaus (un trentenat, la màger part de las quaus son produccions de Menestrèrs Gascons) e subertot, que crea espectacles tau com « Las 12 Recèptas de J.-A. Lespatlut », « Sorrom Borrom, lo Saunei deu Gave » qui ei a l'aficha per aquestes torns o enqüèra « Transpòrts Tisnèr S.A. » qui i serà lèu-lèu.
Tisnèr en liberté
Dans le cadre de l'opération « Carrefour des musiques » de Musiques en Vie, carte blanche est donnée à des artistes issus de tous les univers musicaux. Demain soir sera venu le tour de la musique traditionnelle d'être ainsi mise en exergue. Et ce n'est autre qu'à Joan Francés Tisnèr, le chantre du chant (et de la danse) occitan en Béarn que revient l'honneur et la lourde tâche de la représenter. Entouré de quelques amis qu'il invite sur scène pour l'occasion, nul doute que Tisnèr, fort de ses trente (quarante ?) ans d'expérience en la matière, saura être le digne ménestrel, le colporteur de toute une tradition et de tout un mouvement culturel.
en français


text:
Darvoy
Darvoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Darvoy se situa en lo Val de Loire, a 17 km a l'èst de Orléans, 2 km al sud oèst de Jargeau e 122 km al sud de París. La municipalitat a delimitat per la levada de la Loire e una levada dicha de enceinte destinadas a protegir las abitacions d'una crussa del fleuve. Darvoy Aperten al unitat urbana de Jargeau e a la airal urban de Orléans.
Darvoy se situe dans le Val de Loire, à 17 km à l'est d'Orléans, 2 km au sud ouest de Jargeau et 122 km au sud de Paris. La commune est encerclée par la levée de la Loire et une levée dite d'enceinte destinées à protéger les habitations d'une crue du fleuve. Darvoy appartient à l'unité urbaine de Jargeau et à l'aire urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
01/08/2016
Veiqui dau miau, de Jan-Peire Reidi
Ai peschat mos bornats. Dins dos que eran un pauc febles las ’belhas avian pas tot garnit. Dins los cinc autres, las nauças eran plenas. Ne’n voletz, dau miau ? Ne’n veiquí : pas loenh de cent quilòs. Compte pas la pita culhida de vint-e-sieis quilòs que troberem moien de far au començament dau mes de junh un jorn que fasiá pas tròp meschant temps. Vau mielhs pas tròp esperar per peschar lo miau de prima que sovent ven dur e que òm cuja pas far surtir de las breschas. ’Queste còp, quo es mai que mai dau miau de chastenh, fòrt, sucrat, perfumat, solelh de l’estiu, un daus melhors e daus mai jauvents. Miau dau Perigòrd, miau dau Parc Naturau Regionau Perigòrd-Lemosin, miau biò, sabe-iò que de mai…
Tot lo temps que los chastenhs eran en flors, las ’belhas avacavan a bastir los quadres nuòus, a los garnir d’a talh, a nurir las larvas emb las bolas de pollène que quauquas florejairitz portavan sus lurs pautas de darreir. Las auviam ventilar lur maison que brundissiá coma una bateurza. Los bornats eran nejats dins lo perfum doç e eniurant daus minons de chastenh ; quauqu’uns disen que quò sent au semen d’òme.
Tots los còps, quo es la mesma jòia de des’bilhar lo quadres en levar doçament la pita espessor de cera sus las breschas, coma òm des’bilha la persona aimada. La fòrça centrifuja a tirat lo miau fòra de las breschas dins lo viraquadre, e un còp de mai, me e ma femna, avem ’visat lo miau color d’ambra espes e pesant surtir dau viraquadre e tombar dins la selha. Laissaram lo miau madurar quauques jorns dins lo madurador avant de lo metre dins daus topinons. Ai tornat plaçar los quadres voides dins lurs nauças sus los bornats per l’amor de los far netiar per las ’belhas. Dins un jorn o dos los surtirai. Las ’belhas auran plan meritat de gardar per elas lo miau que auran lo temps de far avant l’ivern.
Lo ser que ’chaberem de culhir lo miau, volguí ’visar l’article sus lo burgaud asiatic dins la Wikipedia, mas portí los uelhs sus la pagina « Actualitats e eveniments » :
« 27 de julhet : las comunicacions entre la sonda Rosetta e l’aterridor Philae son definitivament copadas.
27 de julhet : un atemptat de l’Estat islamic en Siria fai mai de 47 mòrts.
26 de julhet : en França, un pestre escotelat pendent que disiá sa messa a Saint-Étienne-du-Rouvray.
26 de julhet : au Japon, un òme armat de coteus tua 19 personas dins un centre de seguda daus endechats.
Eveniments en cors : Ersa de violéncia israelo-palestianiana – Crisi migratòria en Euròpa – Guerra d’Afganistan – Guerra dau Iemen – Guerra civila libiana – Insurreccion de Bòcò Aram – Jornadas mondialas de las jounessa… » E ch. a., e ch. a.
La ’belhas son sus terra dempuei mai de cent milions d’annadas. Si lo bon Diu vòu – lo bon Diu, o ben Puegsent, o ben Payer e quauques autras firmas chimicas – siran enquera ’quí longtemps aprep nautres. Es-quò un pauc de ’quela permanéncia que ieu voldriá ’trapar quante las vau ’visar trabalhar au bornat plaçat rasis la maison ? Quo es apasimant. La mialada de chastenh que tòrna tots los ans per la Sent-Joan me dòna lo mesma bonur de viure que quante auve chantar lo cocut per lo prumier còp au mes de març o quand vese passar las gruas. Bòcò Aram, Bashar el Assad, Potine, lo Front Nacionau, la colera e las acusacions daus uns e daus autres… se perden dins una natura pus fòrta que ilhs, que tòrna totjorn, que ’resta jamai e que, tots los ans, nos pòrta enquera un pauc de jòia e de patz.
A perpaus, dins « Actualitats e eveniments », ’questa setmana, se parla pas daus neonicotinoïds tuaires de ’belhas que siran interdichs en França … en 2020 !
A Javerlhac, lo 31 de julhet de 2016
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.