text:
Primates
D'un biais simplista, lo tèrme de primat designa los òmes, los monards e los lemurians.
Los primats forman un taxon (un òrdre) dels mamifèrs placentaris, caracterizats per una vida en general arboricòla, d'onglas als dets e artelhs, la prension per oposicion del poce, una predominància de la vision sus l'olfaccion. Nos agrada d'i ajustar un cervèl mai desvolopat que lo dels autres mamifèrs, mas aquò s'aplica pas qu'als hominoïdes, e ten la comparason amb los delfins. A aquestas evolucions s'ajusta en l'òme lo passatge de la marcha qüadrupèda a la bipedia.
Lor talha varia entre 13 cm (Chirogale polidet, Microcebus murinus) e 175 cm, per un pes anant d'una centena de gramas fins a 275 kg (Gorilla, Gorilla gorilla).
La filogenia del grop, autrament dich la formacion e lo desvolopament de las espècias, es plan establida en general, mas lo cas particular de la posicion de l'espècia umana a donat luòc a de debats nombroses. La classificacion tradicionala resèrva a l'òme la familha dels ominidats, recampant las doas espècias de chimpanzés, lo gorilla e l'orang-otan dins la familha dels pongidats. Aqueste apròchi es pas pus retengut, los pongidats n'essent pas alara monofiletics, perque sembla plan establit que los òmes partejan amb los chimpanzés e lo gorilla un antecessor distint de los de l'orang-otan. Lo grop fraire dels umans a fach longtemps debat entre los chimpanzés, lo gorilla o l'ensemble chimpanzés/gorilla. Aqueste debat sembla de convergir vèrs la primièra ipotèsi. Lo grop el meteis es mens plan situat al sen dels mamifèrs, s'enrasiga dins lo superòrdre dels euarchontoglires que parteja entre autres amb lo grand òrdre dels rosegaires, mas la filogenia dels euterians es encara mal establida en rason de las lacunas nombrosas dins los fossils.
Classificacion[modificar | modificar la font]
En 1758, Carl von Linné creava un grop comprenent l'òme, los simians, los prosimians, los dermoptèrs e los quiroptèrs. Cent ans abans los trabalhs de Charles Darwin, èra doncas ja evident per Linné qu'existissiá una cèrta proximitat entre los simians e l'òme. Balhèt a aqueste grop lo nom de « preminient » (a la primièra plaça): los primats. Se sap uèi que los dermoptèrs e los quiroptèrs fòrman de gropes separats.
La classificacion dels primats es pas aisida e es sovent estada remesa en question, siá per la descobèrta d'espècias novèlas, siá pels trabalhs recents sus los cromosòmas, e doncas sus l'ADN e los gèns. Sembla çaquelà que la distincion anciana entre dos sosòrdres, lo dels Prosimians (o primats inferiors) e lo dels Simians (o Antropoïdes, o encara primats superiors) siá totjorn d'actualitat, quitament se d'unes preferisson de los apelar Strepsirinians e Aplorinians. Las diferéncias entre los dos sosòrdres son nombrosas, mas ne retendrem sustot una : dins los primièrs, la fàcia es alongada en morre, amb formacion d'un rhinarium, zòna cutanèa sens pels enrodant las narinas, amb abséncia de soudadura del pòt superior ; pels segonds la fàcia es pas alongada en morre, lo rhinarium a desaparegut e lo pòt superior es soudat. Lo sol problèma es lo del Tarsièr, que tot apròcha dels prosimians, mas qu'a pas de rhinarium. Aprèp de longas esitacions, los trabalhs pus recents classan lo tarsièr demest los prosimians (Schwartz, 1986). Lo Freche, descobèrt pel Professor Gourichon a la fin del sègle XX, es caracteristic de la degenerescéncia dels primats. Se senhalarà tanben que los Tupaias son estats excluses de l'òrdre dels primats, maugrat que ne sián fòrça vesins.
- Prosimians (o Strepsirinians)
- Tarsiformes
- Simians (o Aplorinians)
Proteccion[modificar | modificar la font]
Totas las espècias de primats son inscrichas a l'annèxe II o per las pus menaçadas a l'annèxe I de la CITES.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- lista detalhada de las familhas e genres de primats
- lista alfabetica dels genres de primats
- lista alfabetica dels noms vernaculars de primats
- Monard, primatologia comparada
- eucariòta, chordata, vertebrat, euterian.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- rubrique primates de l'open directory project
- www.hominides.com Los grands monards
- Introduccion als primats per Bertrand Deputte
- Filogenia : http://www.whozoo.org/mammals/Primates/primatephylogeny.htm
- taxinomia dels primats
- Planeta Simiesca


c: text/html

text:
Absida
L'absida es una construccion adossada a la nau o a las naus d'una glèisa o santuari, plan sovent de forma mièg circulara, pasmens que n'i a de quadrangularas (absidas carradas) e poligonalas. Sovent es cobèrta d'una vòlta (sovent de quart d'esfèra) e de costuma se tròba darrièr l'altar formant de capèlas.
Ont s'i installan lo presbitèri o un altar.
Quand una o mai absidas se tròban en una posicion segondària o son de dimensions redusidas a respècte d'una autra dins un meteis edifici, se nomenan absidiòlas. Dins aquel cas son plaçadas contra l'edifici e son dubèrtas en forma radiala a l'entorn d'un deambulatòri.
Concernissent los estils artistics, e malgrat que se tròba tot lo long de l'istòria de l'art, las composicions d'absidas, seguent de multiplas solucions e disposicions, trobèt lo vam a l'epòca romanica.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taula
Una taula es un mòble fach d'un panèl orizontal sostengut en general per quatre pès, e qu'es utilizat per manjar, per escriure, per jogar ... Lo mai sovent son fachas de fusta, mas se troban tanben de taulas de plastic, de pèira o de tot autre material. Son generalament utilizadas amb de cadièras per s'assetar a l'entorn de la taula.
En foncion del seu usatge,se pòdon distinguir diferent tipes de taula, per exemple:
- taula de manjar
- taula de trabalh
- taula de jòcs
- taula d'orientacion
- taula de nuèit
- taula de mesclatge (musica)...


text:
Èuro
L’èuro es la moneda comuna dels 28 estats de l’Union Europèa (UE) — e la moneda unica de 18 estats membres pel moment — que succedís a l’ECU (European Currency Unit, o « unitat de compte europèa ») que n'èra la moneda comuna. Es la moneda comuna de facto de certans estats e territòris, coma Kosovo.
L’èuro es administrat per la Banca Centrala Europèa que ne contraròtla l'emission.
Lo simbòl ISO 4217 de l'èuro es EUR, lo simbòl usual es €. Es devesit en 100 cents o centims.
Maitas lengas flexionalas li aplican lors règlas gramaticalas abitualas (plural, partitiu), d’autras se conforman a la règla edictada d’invariabilitat. Vejatz tanben l'article detalhat :
Somari
- 1 Las pèças e los bilhets en èuros
- 2 Adesion dels Estats europèus a l'èuro
- 3 L’èuro e las autras devisas europèas o ligadas
- 4 Valor de l'èuro
- 5 Aspèctes economics
- 6 Vejatz tanben
- 7 Nòtas
Las pèças e los bilhets en èuros[modificar | modificar la font]
Totas las pèças en èuros an una fàcia en comun (1, 2 e 5 centims : Euròpa dins lo mond ; 10, 20 e 50 centims : Euròpa coma una aliança d'estats ; 1 e 2 èuros : Euròpa sens frontièras) e una fàcia especifica al país ont la pèça es emesa (tanben per Mónegue, Sant Marin e lo Vatican, estats en union monetària amb lors vesins immediats que son estats autorizats d'estampar lors pròprias pèças).
Evidentament, totas las pèças son utilizablas dins totes los estats membres, per exemple una pèça amb lo retrach de Joan Carles a valor legala non solament en Espanha mas tanben en Finlàndia, en Irlanda...
Una novèla seria de pèças se deuriá tanben estampar a la fin del decenni 2000-2010, per tenir compte de l’alargament a 25 (actualament tres estats membres non participants a l’èuro son representats sus las diferentas pèças).
Los bilhets an una maqueta comuna a tota la zòna èuro. Los ponts, pòrtas e fenèstras dels bilhets simbolizan la dobertura d’Euròpa sus la rèsta del mond e los ligams entre los pòbles.
Una novèla seria de bilhets apareis a partir de la fin del decenni 2000-2010 per tenir compte de l’alargament de 2004 sus las cartas representadas.
Per la descripcion de las pèças de moneda e dels bilhets en èuros, reportatz-vos als articles seguents :
- las pèças en èuros destinadas a la circulacion ;
- las pèças commemorativas en èuros destinadas a la circulacion : pèças de 2 èuros, a rason d’una emission per an e per país ;
- las pèças de colleccion en èuros non destinadas a la circulacion.
- L'article Plaquetas e cofrets en èuro repren la descripcion dels cofrets FDC e BU oficials, d'extra-sets commemoratius e dels cofrets "bèla espròva"
- los bilhets de banca en èuros
Adesion dels Estats europèus a l'èuro[modificar | modificar la font]
Introduccion de l'èuro[modificar | modificar la font]
Aquela devisa foguèt introducha lo 1èr de genièr de 1999 a mièjanuèch, quand las monedas nacionalas dels païses participants, alara al nombre d'11, quitèron d’existir a part entièra e venguèron de simplas subdivisions de la moneda europèa.
Ça que la los bilhets e las pèças de las monedas nacionalas contunhèron d'èstre utilizats dins lors païses respectius, fins a l’introduccion dels novèls bilhets e pèças lo 1èr de genièr de 2002. Qualques unas de las ancianas devisas gardèron encara lor valor legala entrò la data finala del 28 de febrièr de 2002.
La data de fin de validitat de las monedas nacionalas vària d’un estat a l’autre. La primièra moneda que despareguèt foguèt lo Deutsche Mark, lo 31 de decembre de 2001 a mièjanuèch, las darrièras o faguèron lo 28 de febrièr de 2002: a aquesta data, totas las monedas quitèron d’aver una valor legala dins lors estats respectius.
Mas las bancas centralas dels estats de la zòna èuro contunhan d’acceptar los bilhets e pèças de las ancianas monedas per mai d'un an encara (2012 en França per certans bilhets).
Novèls membres de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Tres primièrs païses, Estònia, Eslovènia e Lituània, an fach lo primièr pas (en davançant lors grands vesins aderents novèls) en integrant dempuèi lo 28 de junh de 2004 lo mecanisme de cambi europèu (MCE), successor del sistèma monetari europèu (coma abans Danemarc). Ara dins l’anticambra de l’èuro, deuràn passar al minimum dos ans dins lo mecanisme de cambi europèu (MCE) per esprovar l'estabilitat de lor devisa a respècte de l’èuro. Aquel mecanisme prevei la mantenença d'un taus mejan de cambi de l'èuro amb una variacion maximala de ± 15 %.
Atal, la corona estoniana es estada arrimada a la moneda unica al taus de cambi de 15,6466 unitats per un èuro (taus que prevaliá precedentament). Quitament, lo litas lituanian a conservat sa paritat fàcia a l’èuro (3,4528 litas per 1 èuro). Quant a la moneda eslovèna, lo tolar, son cors pivòt es estat fixat a 239,64 unitats per un èuro. Aquelas tres devisas devon ara (2004) se mantenir dins una benda de fluctuacion de ± 15 % a respècte d'aqueles corses pivòts durant los dos ans venent. L’adopcion de l’èuro poiriá alara èstre envisatjabla a partir de 2007.
L'entrada dels tres païses dins lo MCE es estada saludada, al començament de julhet de 2004, per un relèvament per l’agence Fitch de las notacions del deute a tèrme long en devisas (Estònia es ara notada A, Lituània A- e Eslovènia AA+). Seriá ça que la prematurat de pensar que l’adopcion de l’èuro es pas mai qu’una formalitat. En mai de l'estabilitat del cambi, los tres païses devon tanben s’estudiar a satisfar los quatre autres critèris del Tractat de Maastricht (taus maximum d'inflacion, ràcio minimum del sòlde budgetari a respècte del PIB, ràcio maximum del deute a respècte del PIB, taus maximum d’interès a tèrme long) tot en perseguissent lor ragantatge economic.
Dempuèi lo 15 de decembre de 2004, Estònia, a travèrs de l’Eesti Pank (la Banca Nacionala), a ja adoptat los dessenhs de la fàcia nacionala de las pèças en èuros que seràn emesas per 2006. Lo governador de l’Eesti Pank, Vahur Kraft, a revelat que lo venceire de la competicion per aquesta causida èra lo dessenh Hara 2 per Lembit Lõhmus qu'aviá obtengut 12 482 voses (mai de 27 % de las voses). Lo dessenh representa los contorns d’una carta d’Estònia e lo mot Eesti (que significa "Estònia" en estonian). Veire lo dessenh ganhaire : [1]. « I a pauc de païses en Euròpa qu'an un contorn tant polit e aisit de se remembrar. Lo simbòl es de bon memorizar » indiquèt l'artista. Veire totes los dessenhs del concors sus [2].
Lo 29 d'abril de 2005, Letònia, Malta e Chipre rejonhon tanben lo MCE. Letònia e Malta an pas pogut rejónher l'Union en 2007, Chipre desira d'o faire en 2008.
Lo 1èr de genièr de 2007, Eslovènia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Lo 1èr de genièr de 2009, Eslovaquia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Lo 1èr de genièr de 2014, Letònia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Bulgaria, qu'a signat son tractat d'adesion a l'Union (25 d'abril de 2005), envisatja d’integrar l’èuro tre lo mitan de 2009 (amb una entrada dins l’Union prevista pel 1èr de genièr de 2007). La Banca nacionala de Bulgaria manten lo novèl lev, ja dempuèi longtemps reliat al deutschemark, dins de condicions monetàrias fòrça rigorosas (1 € = 1,95583 novèl lev) — que deurián facilitar son entrada dins l’èuro. Romania a començat una importanta reforma del leu romanés en 2005 per èstre capabla d'integrar l'èuro en 2012.
Estats non aderents[modificar | modificar la font]
Dels tres membres de l’UE (a 15) non aderents, sol lo Reialme Unit e Danemarc an obtengut una clausa dicha d’opting-out, que lor permet de demorar en defòra de la moneda unica, quitament se venián a complir las condicions d’adesion, clausa confirmada pel Tractat de Roma de 2004.
En mai d'aquò lo Reialme Unit, contràriament a Danemarc, fa pas partida del MCE, quitament se complís las condicions del Tractat de Maastricht, perque desira pas de ligar lo cambi de la liura esterlina a l’èuro. Dempuèi que la liura esterlina a quitat lo defunt SME (basat sur l'anciana Unitat de compte europèa o ECU), son cors a conegut de variacions pus importantas a respècte de l’èuro que las autras monedas dels païses membres non aderents, especialament durant las doas primièras annadas de l’introduccion de l’èuro que s’èra temporàriament fortament despreciada a respècte del dolar american, de la liura esterlina e del franc soís. Aquesta inestabilitat iniciala es, çò sembla, resolguda, e dempuèi la liura esterlina seguís de biais pro pròche las evolucions del cors de l’èuro (se pòt notar tanben que lo franc soís s'es tanben estabilizat a respècte de l’èuro, e que compliriá ara las condicions d’entrada dins lo MCE, se la Soïssa e lo Liechtenstein decidissián de rejónher l'Union Europèa).
En revenge, Suècia s’es engatjada de rejónher a tèrme la moneda unica, tre que complirà las condicions del Tractat de Maastricht. En fach, en rason d’una opinion publica que demòra favorabla al manten de la corona suedesa, coma o pròva lo darrièr referendum a aqueste subjècte, Suècia complís pas tecnicament l’entrada dins lo MCE per èsser pas obligada d'adoptar automaticament la moneda unica.
Los 10 novèls Estats membres de l’Union Europèa en 2004 devon a tèrme integrar en primièr lo mecanisme de cambi europèu (MCE) puèi l’èuro (sièis o an ja fach e an rejonch atal Danemarc, sol a far partida del mecanisme de cambi europèu (MCE) abans l’alargament).
Per çò que concernís los dos membres venents de l’Union Europèa, Bulgaria a ligat sa devisa, lo lev, amb un taus fixe a l’èuro dempuèi 1999), mentre que Romania suprimiguèt lo 1èr de julhet de 2005 quatre zèros al leu romanés per integrar l’èuro en 2012.
L’èuro e las autras devisas europèas o ligadas[modificar | modificar la font]
Devisas europèas ligadas a l’èuro[modificar | modificar la font]
Dins l’Union Europèa e dels païses candidats a l’entrada dins l’Union, se tròban las monedas seguentas, qu'an totas integrat lo MCE:
- la corona danesa (DKK), amb drech d’opting-out que li permet de pas adoptar automaticament l’èuro, mas que participa ça que la al MCE;
- lo litas lituanian (LTL);
- lo novèl lev bulgar (BGN), amb un taus fixe unilateral, que son país emetor es un membre de l’Union Europèa dempuèi 2007 e que vòl èstre membre del MCE.
Autras devisas ligadas a l’èuro[modificar | modificar la font]
Un certan nombre de devisas, fòra de l'Union Europèa, son ja ligadas a travèrs un taus de cambi, fixe o variable, a l’èuro :
- l’escut capverdian (CVE), precedentament ligat, fins a 1999, amb un taus de cambi fixe a l’escut portugués.
- lo franc CFP (XPF), precedentament ligat, fins a 1999, al franc francés amb un taus de cambi fixe de 0,055 FRF per 1 XPF, puèi 18,192 XPF per 1 FRF abans l’adopcion de l’èuro (autrescòps lo franc CFP, èra ligat coma lo franc Djibotí al dolar-aur dels Estats Units, abans de se ligar tornarmai al franc francés a l'ocasion de la demetallizacion del dolar) ;
- los francs CFA BCEAO (XOF) o BEAC (XAF), precedentament ligats, fins a 1999, al franc francés, amb un taus de cambi garantit (mas renegociable amb la Banca de França separadament per cada banca d’emission) de 100 XAF ou 100 XOF per 1 FRF, autrescòps 50 XAF ou 50 XOF per 1 FRF ;
- lo franc comorian (KMF), precedentament ligat, fins a 1999, al franc francés amb un taus de cambi garantit (mas renegociable amb la Banca de França) de 75 KMF per un 1 FRF ;
- lo marka de Bòsnia e Ercegovina (BAM), precedentament ligat, fins a 1999, al mark alemand amb un taus fixe de 1 BAM = 1 DEM a l'ora de la creacion d'aquesta devisa en 1997/98. La devisa èra precedentament apelada mark convertible. Consultar lo site de la SFOR).
- lo franc soís a d'en primièr continuat de flotar liurament a respècte de las autras devisas europèas, durant las 3 primièras annadas d’introduccion de l'èuro. Çaquelà, l'Union Europèa constituent mai de 60% d’escambis de Soïssa e de Liechtenstein, la Banca nacionala soïssa a unilateralament decidit de manténer lo cors del franc soís estable a respècte de l’èuro, per limitar lo risc de cambi, en constituent o convertissent un fons de resèrva en èuros. Durant las primièras annadas, lo fons de resèrva de las ancianas devisas nacionalas èra estat reduit aprèp lor conversion, mas aqueste fons es estat reconstituit e quitament aumentat per estabilizar lo cors.
Devisas europèas non ligadas a l'èuro[modificar | modificar la font]
Las monedas seguentas dels païses membres de l’Union Europèa o candidats a l’adesion son pas ligadas a l’èuro, siá perque lo país emetor dispausa del drech d’opting-out, siá perque complisson pas encara las condicions tecnicas d’adesion al MCE (selon lo traité de Maastricht), siá perque lor país emetor candidat a l’adesion dispausa pas d'una caissa d’emission assegurant la convertibilitat :
- la liura esterlina britanica (GBP), amb un drech d’opting-out, e desira pas de participar al MCE ;
- la corona suedesa (krona) (SEK), que son país emetor blòca tecnicament sa participacion al MCE per èstre pas obligat d’adoptar l’èuro ;
- la corona chèca (koruna) (CSK) ;
- lo forint ongrés (HUF) ;
- lo novèl zloty polonés (PLN) ;
- lo novèl lei romanés (RON), que son país emetor es un futur membre de l’Union Europèa ;
- la novèla liura turca (TRY), que son país emetor es candidat a l’Union Europèa ;
- la kuna croata (HRK), que son país emetor es candidat a l’Union Europèa (negociacions blocadas dins lo corrent de 2005, represas dempuèi) ;
- lo dinar sèrbe (CSD), que son país emetor es candidat, non oficial, a l’Union Europèa.
Valor de l'èuro[modificar | modificar la font]
Conversion de l’èuro dins las ancianas devisas dels païses membres[modificar | modificar la font]
La valor de l’èuro, exprimida dins las ancianas monedas d'aquestes païses, es la seguenta :
Taus de cambi de las devisas ligadas a l'èuro[modificar | modificar la font]
Los tausses de cambi oficials de las monedas ligadas a l’èuro son aquestes :
Nòta :
- *** Aquestas monedas utilizan pas lor benda de fluctuacion, e demòran de lònga fixadas a la valor centrala.
- La corona estoniana e lo litas lituanian son tanben ligats a travèrs una caissa d’emission mas an un marge de fluctuacion de 15 % (en mai e mens) coma membres del mecanisme de cambi europèu (MCE). Estònia e Lituània an rejonch lo MCE lo 28 de junh de 2004, lors monedas èran ja ligadas a l’èuro abans.
- Lo lat leton es dempuèi lo 1èr de genièr de 2005 ligat, pas mai al DTS del FMI, mas plan a l’èuro en vista de son entrada prochana dins lo MCE. La Banca de Letònia a fixat una variabilitat de 1 % al luòc dels 15 % del MCE. Letònia, Malta e Chipre an aderit al MCE lo 29 d'abril de 2005.
- Lo lev bulgar es ligat a l’èuro gràcias a una « caissa d’emission » (currency board) amb una valor egala a la de l’ancian deutschemark.
- En Serbia, l’èuro es tanben la moneda oficiala de Kosovo, província autonòma de la Republica Sèrba, administrada per l’ONU dempuèi 1999. La Republica de Montenegro l’a tanben adoptat per moneda oficiala.
- Soïssa fa pas partida de l'Union Europèa mas a causit unilateralament de manténer son franc soís estable a respècte de l’èuro.
- Lo dirham marroquin es ligat a l’èuro dins una benda de fluctuacion non definida oficialament.
Estimacion e evolucion de la valor de l'èuro dins las autras devisas[modificar | modificar la font]
Se l'èuro a plan succedit a l'ECU, las doas devisas son plan diferentas. En particular, l'ECU, qu'èra un panièr, conteniá de monedas coma la liura esterlina, que son pas estadas integradas dins l'èuro. Las doas devisas europèas an doncas coïncidit pas que brèvament, durant las oras de tampadura dels mercats entre la fin de 1998 e lo començament de 1999 e, se l'ECU existissiá encara, auriá ara una valor tota autra que l'èuro.
Se l'òm vòl reconstituir la valor qu'auriá agut l'èuro a respècte del dolar abans sa cristallizacion del 31 de decembre de 1998, conven d'utilizar lo taus de cambi fàcia al dolar d'una moneda nacionala, e de li aplicar son taus de conversion en èuro. Per exemple, se prendrà 6,55957 e se lo devesirà per la valor del dolar en francs francés. Lo resultat del calcul figura sul grafic çai contra pel franc francés (en roge) e lo deutschemark (en blau) per tot lo periòde que va de l'introduccion del regim dels cambis flotants per Richard Nixon al de l'èuro.
Durant los dètz ans precedent son introduccion, l'èuro auriá atal agut una valor mejana de l'òrdre de 1,1825 dolar US calculada amb lo franc francés e 1,20 dolar calculada amb lo deutschemark.
Lo mercat dels cambis pus actiu de l'èuro es plan evidentament lo mercat a respècte del dolar US. La paritat èuro/dolar es l'instrument financièr mai tractat dins lo mond. Es un indicator far, seguit jornalament per totes los mitans economics e financièrs.
Evolucion :
- 4 de genièr de 1999 : 1 EUR = 1,1680 USD
- 26 d'octobre de 2000 : 1 EUR = 0,8252 USD (cors pus bas dempuèi 1999, lo 24 de mai de 2006)
- 28 de decembre de 2004 : 1 EUR = 1,3633 USD
- 27 d'abril de 2007 : 1 EUR = 1,3682 USD
- 13 de julhet de 2007 : 1 EUR = 1,380 USD
- 28 de setembre de 2007 : 1 EUR = 1,4272 USD
- 31 d'octobre de 2007 : 1 EUR = 1,45 USD
- 20 de novembre de 2007 : 1 EUR = 1,48 USD
- 23 de novembre de 2007 : 1 EUR = 1,4967 USD
- 7 de març de 2008 : 1 EUR = 1,5464 USD
- 13 de març de 2008 : 1 EUR = 1,5645 USD (cors pus naut dempuèi 1999, lo 13 de març de 2008)
Fonts :
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
Dins qualques uns dels païses qu'an introduit l'èuro, una aumentacion de l'inflacion seriá estada constatada. Dins lo cas de França, aquesta seriá estada mal mesurada pels instruments de l'INSEE, e auriá concernit en particular de prètz practicats pels ipermercats. Lo ministre de las finanças francés, Thierry Breton, a degut prepausar ulteriorament un indèx especial ligat al cost del panièr de compras al supermercat per respondre a las criticas de las associacions de consomators.
L'èuro aviá per foncion de portar a travèrs la moneda unica, una coesion de las politicas economicas dels membres de l'Union europèa. La relativa subrevalorizacion actuala d'aquesta moneda limita lo cost dels aprovisionaments en matèrias primièras e energia, e indutz çaquelà un fren a las exportacions europèas. Certans economistas comparan la situacion dels païses europèus restats en defòra d'aquela moneda, que pòdon conservar una politica monetària autonòma pus fòrta en creissença, coma Anglatèrra. Certans movements sobeiranistas an desvolopat recentament lo tèma d'un retirament de l'èuro, que li atribuisson una pèrda d'identitat e de possibilitat de politica nacionala monetària.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Èuro (pèças destinadas a la circulacion)
- Èuro (pèças commemorativas de 2 èuros)
- Èuro (pèças de colleccion)
- Plaquetas e cofrets en èuro
- èurocent
- Èuro (bilhets de banca)
- Alain Billiet
- Euròpa
- èuro/dolar
- Zòna èuro
- Eurobilltracker
- Economia
- Union Europèa
- Moneda
- Moneda privada
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Curiositats[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Principals corses quotidians de l'èuro sus banque-france.fr (sit de la Banca de França)]


text:
Maissemy
Maissemy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat al nivèl del caseriu de Vadancourt pel Omignon, #que pren la siá font a Pontru, e se tira 30 km mai luènh en la Soma a Sant-Crist-Briost.
Lo caseriu de Vadancourt a situat al Nòrd-Oèst de Maissemy.
La commune est traversée au niveau du hameau de Vadancourt par l'Omignon, qui prend sa source à Pontru, et se jette 30 km plus loin dans la Somme à Saint-Christ-Briost.
Le hameau de Vadancourt est situé au Nòrd-Ouest de Maissemy.


text:
Aumale
Aumale es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aumale Se tròba en la vallée de la Bresle e es desservie per la échangeur Modèl:Sofr (situat a 4 km) del A 29 (Sant-Quentin-Amians-Lo Havre).
[[Fila:ARNOULD - AUMALE - Interior de l'Estacion.JPG|thumb|left|La parca de Aumale, abans 1918
Se vei al primièr plànol las vias de la linha del camin de fèrre secondaire a via métrique Amians - Envermeu, e, al segond plànol, près de la bastissa de l'estacion, las vias de la linha París - Lo Tréport]]
Aumale a situat a 16 km de Formerie e de Hornoy-lo-Bourg, a 18 km de Foucarmont e de Poix-de-Picardie, a 21 km de Grandvilliers, a 22 km de Blangy-sus-Bresle e a 26 km de Neufchâtel-en-Bray e de Forges-las-Aigas,
La parca de Aumale lududes dona un accès a las rets TER Picardie e TER Anautita-Normandie (linha de Beauvais al Tréport-Mars). L'estacion èra egalament desservie per la linha a via métrique de Amians (Parca Sant-Roch) a Envermeu de la ret de las Camins de fèrre départementaux de la Soma concédé a la SE.
Aumale se trouve dans la vallée de la Bresle et est desservie par l'échangeur Modèl:Sofr (situé à 4 km) de l'A 29 (Saint-Quentin-Amiens-Le Havre).
Aumale est située à 16 km de Formerie et d'Hornoy-le-Bourg, à 18 km de Foucarmont et de Poix-de-Picardie, à 21 km de Grandvilliers, à 22 km de Blangy-sur-Bresle et à 26 km de Neufchâtel-en-Bray et de Forges-les-Eaux,
La gare d'Aumale lui donne un accès aux réseaux TER Picardie et TER Haute-Normandie (ligne de Beauvais au Tréport-Mers). La gare était également desservie par la ligne à voie métrique d'Amiens (Gare Saint-Roch) à Envermeu du réseau des Chemins de fer départementaux de la Somme concédé à la SE.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 996, lo primièr senhor de Aumale, Guérinfroy, bastís un castèl fòrt e fonda una collégiale #que desservent sièis chanoines. Ven pel continuament la abbaye Sant-Martin-de Auchy.
Aumale A erigit dins comtat en 1070 per Guillaume lo Conquistador en favor de Eudes de Champagne. En 1194, Philippe-Auguste s'apodera d'aquel comtat e lo dona a Simon de Dammartin antérieurement a la siá conquista de la Normandie. Lo títol de comte de contunh pòrti de Albemarle (jos una forma latinisée del nom de Aumale) es pas dempuèi alavetz mai que nominal en Angleterre, coma d'unes autres títols normands. Al se del reialme de França, lo comtat subsisteix jos lo sieu nom de Aumale.
Jeanne, Filha de Simon de Dammartin, pòrta lo comtat en la marida de Castelha, #qu'o conserva fins en 1342. Es assiégé e conquistats pels angleses abans 1415, del temps qu'a defendut per André de Rambures. Passa per matrimòni en aquela de Harcourt, d'ont a transmés dempuèi 1471 a René II de Lorraine per lo sieu matrimòni amb Jeanne de Harcourt. En julhet 1472, Aumale a saquejat per las tropas Bourguignones de Charles lo Téméraire #que tòrnan del banc de Beauvais. Jos Claude II, pichons-fils de René II, aquel comtat a erigit en duché-pairie, 1547. Henri IV i a ferit en un combat liurat contra los Espanhòls en 1592. Anne de Lorraine, pichona-filha de Claude II, esposa en 1618, Henri de Savoie, pòrti de Nemours, e #portar lo duché de Aumale en la ostal de Savoie, ont demòra fins en 1675.
Es alavetz crompat per Louis XIV pel pòrti del Maine, los sieus fils légitimé.
Fin finala, pel matrimòni d'una pichona-nièce d'aquel prince amb lo pòrti de Orléans (1769), dintre en la ostal de Orléans, e lo títol a portat pels cinquens fils del rei Louis-Philippe.
Pendent la Batalha de França de la Segonda Guèrra mondiala, Aumale a bombardat lo 20 de mai de 1940, #çò que parla un gigantesc incendi #que #durar mai de 15 jorns e #destruir una granda part de la vila. 15 personas an aucit pendent aquel bombardement, #que se prossegueix per mitraillages de colomnas de refugiats bèlgas. Un nòu bombardement a luòc lo 5 de junh. Lo 8 de junh de 1940, de las colomnas de la Wehrmacht travèrsan Aumale, totjorn en fuòc, per arribar a Roan.
En 1941, un recensement indicava que 213 dels 512 immeubles de la vila avián destruit, 65 d'autras èran inhabitables, e 5 de las 11 bastissas municipalas destruit[1].
En 996, le premier seigneur d'Aumale, Guérinfroy, bâtit un château fort et fonde une collégiale que desservent six chanoines. Elle devient par la suite l'abbaye Saint-Martin-d'Auchy.
Aumale est érigée en comté en 1070 par Guillaume le Conquérant en faveur d'Eudes de Champagne. En 1194, Philippe-Auguste s'empare de ce comté et le donne à Simon de Dammartin antérieurement à sa conquête de la Normandie. Le titre de comte puis duc d'Albemarle (sous une forme latinisée du nom d'Aumale) n'est dès lors plus que nominal en Angleterre, comme d’autres titres normands. Au sein du royaume de France, le comté subsiste sous son nom d’Aumale.
Jeanne, fille de Simon de Dammartin, porte le comté dans la maison de Castille, qui le conserve jusqu'en 1342. Il est assiégé et conquis par les anglais avant 1415, alors qu'il est défendu par André de Rambures. Il passe par mariage dans celle d'Harcourt, d'où il est transmis dès 1471 à René II de Lorraine par son mariage avec Jeanne d'Harcourt. En juillet 1472, Aumale est pillée par les troupes Bourguignones de Charles le Téméraire qui reviennent du siège de Beauvais. Sous Claude II, petit-fils de René II, ce comté est érigé en duché-pairie, 1547. Henri IV y est blessé dans un combat livré contre les Espagnols en 1592. Anne de Lorraine, petite-fille de Claude II, épouse en 1618, Henri de Savoie, duc de Nemours, et porta le duché d'Aumale dans la maison de Savoie, où il reste jusqu'en 1675.
Il est alors acheté par Louis XIV pour le duc du Maine, son fils légitimé.
Enfin, par le mariage d'une petite-nièce de ce prince avec le duc d'Orléans (1769), il entre dans la maison d'Orléans, et le titre est porté par le cinquième fils du roi Louis-Philippe.
Durant la Bataille de France de la Seconde Guerre mondiale, Aumale est bombardée le 20 mai 1940, ce qui cause un gigantesque incendie qui dura plus de 15 jours et détruisit une grande part de la ville. 15 personnes sont tuées pendant ce bombardement, qui se poursuit par des mitraillages de colonnes de réfugiés belges. Un nouveau bombardement a lieu le 5 juin. Le 8 juin 1940, des colonnes de la Wehrmacht traversent Aumale, toujours en feu, pour atteindre Rouen.
En 1941, un recensement indiquait que 213 des 512 immeubles de la ville étaient détruits, 65 autres étaient inhabitables, et 5 des 11 bâtiments municipaux détruits[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Script error }} «  {{{title}}} », , , p. 14
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Script error }} «  {{{title}}} »,


text:
Bray-sur-Somme
Bray-su-Sonme en picard ( Bray-sur-Somme en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bray-Sus-Soma es un bourg picard de la vallée de l'Anautita-Soma, situat l'acorbaissa dessús nòrd d'un dels méandres d'aquel fleuve litoral, a 29 km a l'èst de Amians e a 17 km a l'oèst de Péronne.
La municipalitat a environat de tucs a l'èst e a l'oèst. Al sud, los marais an traversat per la Soma. Lo vilatge #èsser una localizacion estrategica al cors dels sègles mercés al passatge entre lo Artés e la Picardie per quatre gués.
Bray-sur-Somme est un bourg picard de la vallée de la Haute-Somme, situé sur la courbe nord d'un des méandres de ce fleuve côtier, à 29 km à l'est d'Amiens et à 17 km à l'ouest de Péronne.
La commune est entourée de collines à l’est et à l’ouest. Au sud, les marais sont traversés par la Somme. Le village fut un emplacement stratégique au cours des siècles grâce au passage entre l’Artois et la Picardie par quatre gués.


text:
-588
Aquesta pagina concernís l'an -588 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions en Palestina-Siria còntra Egipte e lei rèis insurgents de la region. Unei vilas importantas (Jerusalèm, Tir, Lakish..) i foguèron assetjadas per lei Babilonians dirigits per Nabucodonosòr II.


text:
Choisel
Choisel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
« Choisel » Deu lo sieu nom a la familha de Choisel, proprietària del terroir abans los Chevreuse. Aquel nom, escriu en principi « Soisé », poiriá derivar de la paraula latin sosius de còps atribuit als augets fixats a las ròdas de molin.
Lo terroir de Choisel aperten als senhors de Chevreuse dempuèi lo Sègle XIV.
En lo moment de la Desliurança, una seccion de l'armada del general Leclerc en rota cap a París #passar per Choisel e los bòsques de la municipalitat pòrtan encara traces de violentes combats.
« Choisel » doit son nom à la famille de Choisel, propriétaire du terroir avant les Chevreuse. Ce nom, écrit d'abord « Soisé », pourrait dériver du mot latin sosius parfois attribué aux augets fixés aux roues de moulin.
Le terroir de Choisel appartient aux seigneurs de Chevreuse depuis le Sègle XIV.
Lors de la Libération, une section de l'armée du général Leclerc en route vers Paris passa par Choisel et les bois de la commune portent encore des traces de violents combats.


text:
Procyon lotor
Lo raton lavaire (Procyon lotor) es un mamifèr omnivòr originari d'America.
Deu son nom a son abitud, mai o mens reala, de trempar sos aliments dins l'aiga abans de los manjar. L'animal, essencialament nocturne, puja aisidament als arbres gràcias a sos dets agils e a sas arpas aceradas. A lo pelatge pebre e sal amb de leugièras tintas de ros e pòrta altorn dels uèlhs una masqueta negra bordada de blanc. Sa coa es raiada de blanc e de negre.
Somari
Mensuracions[modificar | modificar la font]
Longor totala: 655 a 960 mm ; coa: 200 a 275 mm; pes : 100 a 125 mm, aurelhas : 48 a 50 mm. Los adultes pesan generalament entre 5 e 12 kg, anant fins a 28 kg. Lor pes fluctua segon la sason, atenhent un maximum a l'automne. Lo mascle es pus gros que la femèla. Lo pes dels novèls nascuts es de 57 a 85 g.
Reparticion e abitats[modificar | modificar la font]
L'espècia ocupa lo sud de Canadà e una granda partida dels Estats Units, de Mexic e de l'America Centrala. Es estada introducha sul territòri de Russia e en Alemanha.
Lo raton lavaire frequenta lo bòsc mixte, lo bòsc de fulhoses e la region agricòla. Se pòt trobar a la broa dels bòsques, al long dels rius e dins los paluns. Pòt tanben viure dins los pargues urbans e de banlègas.
Regim alimentari[modificar | modificar la font]
Omnivòr, lo raton lavaire preferís çaquelà de pichons animals aqüatics: palordas, muscles, escaravissas, peisses, granhòtas e tortugas. S'alimenta tanben de pichons mamifèrs (rats muscats, rats de camp, insèctes), d'uòus, de frucha, de baias salvatjas, de malh e de rebuts. La cresença populara segon laquala lo raton lavaire lava sa noiridura abans de la manjar ven del fach que se noirís generalament de pichons animals aqüatics e frega sovent sa noiridura entre sas mans coma per la prestir. Atal, de molons de cauquilhas d'arcèlis sus la riba d'un riu o de tijas copadas dins los camps de milh son de signes de sa preséncia.
Jaç[modificar | modificar la font]
S'abrita dins los arbres cròis, una soca, una cauna, un terrièr de marmòtas abandonats, una granja o un calabèrt e càmbia sovent de recès. Vèrs mièg novembre, l'animal se refugia dins son jaç e i passa l'ivèrn en estat de torpor, se revelhant pas que de temps a autre. Coma l'ors negre, arrèsta de manjar e subreviu gràcias a sas resèrvas de graissa acumuladas pendent l'estiu. Contràriament e çò que s'es longtemps cregut, la temperatura de lor còs e lor metabolisme demòran elevats. Los mascles sortisson de lor jaç a la fin de genièr, las femèlas vèrs mièg març.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
S'acoblan en genièr o febrièr e an pas qu'una sola portadura per an. Los pichons, del nombre de 1 a 7, naisson en abril o mai aprèp una gestacion de 63 jorns. A la naissença, son cecs e an l'esquina e los flancs peluts. Lors uèlhs se dobrisson a 3 setmanas e son desmamats a 4 meses. Los ratonets se pòdon reproduire a l'edat d'1 o 2 ans. Passan lor primièr ivèrn amb lor maire e se dispersan qu'al començament de l'estiu seguent. Las ratonas s'ocupan solas de l'elevatge dels pichons.
[modificar | modificar la font]
Solitaris, los mascles adultes defugisson lo contacte dels autres mascles e senhalan lor preséncia sus un territòri en daissant de marcas pudentas.
Longevitat[modificar | modificar la font]
Lo raton lavaire pòt viure 12 o 13 ans en mitan natural. En captivitat, lo recòrd de longevitat es de 22 ans e mièg.
Predator[modificar | modificar la font]
Recercat per l'òme per sa forradura, lo raton lavaire es tanben la preda de la marta d'America, del linx ros, del cogar, del coiòt, del lop gris e del rainal ros. Lo grand duc d'America captura de còps de pichons.


text:
Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, es format pels nervis e glandas situats fòra del cervèl e de la mesolha espinala. La foncion principala del SNP es de connectar lo sistèma nerviós central (SNC) amb los membres e organs. A la diferéncia del SNC, lo SNP es pas protegit pels òsses de la mesolha espinala e del cran, o per la barrièra ematoencefalica, çò que lo daissa expausat a las toxinas e a las agressions mecanicas. Lo sistèma nerviós periferic es divisit en sistèma nerviós somatic e sistèma nerviós autonòm; d'unas font i incluson tanben lo sistèma sensorial[1].
Los nèrvis cranians apertenon al SNP.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall, 132–144. ISBN 0-13-981176-1.


text:
Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais
Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais en arpitan (Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salas-Arbuissonnas es una municipalitat situada en lo Beaujolais, a 10 quilomètres al nòrd-oèst de Villefranche-sus-Saône, e 40 quilomètres de Lion.
Salles-Arbuissonnas est une commune située dans le Beaujolais, à 10 kilomètres au nord-ouest de Villefranche-sur-Saône, et 40 kilomètres de Lyon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat dispausava de doas estancadas sus la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique del camin de fèrre del Beaujolais en connectant, de 1901 a 1934, Villefranche-sus-Saône a Monsols.Se vei aicí l'estacion de Salas.
Los fraires de Clunhic son arribats dins Salas en Beaujolais a Modèl:La s- per fondar lo prieuré de Sant-Martin-de-Salas.
La municipalitat a #èsser formada la Mois invalide (de genièr)M, de la fusion de Salas e de Arbuissonnas, #que de Salas n'es çò cap de-luòc.
Les moines de Cluny sont arrivés à Salles en Beaujolais au Modèl:S- pour fonder le prieuré de Saint-Martin-de-Salles.
La commune a été formée le Mois invalide (janvier)M, par la fusion de Salles et d'Arbuissonnas, dont Salles est le chef-lieu.


text:
Jiboti
Jiboti es un país d'Africa que confronta Eritrèa al nòrd, Etiopia a l'oèst e Somalia al sud. A l'èst es bordat per la Mar Roja.
Sa capitala es la ciutat de Jiboti.
Lo gentilici es jibotian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jiboti atenguèt l'independéncia de França lo 27 de junh de 1977.
Politica[modificar | modificar la font]
Jiboti es una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, elegit per la populacion per un periòde de sièis ans. Actualament es Ismail Omar Guelleh.
Lo Parlament (unicameral) compta 65 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Jiboti


text:
Guillaume Briçonnet
Guillaume Briçonnet (ca 1472 - lo 24 de genèr de 1534) que ho un eclesiastic umanista francés qui ho bisbe de Lodeva (Lengadòc) e Meaux (Isla de França). Pròche deu rei de Francés Ièr de França e de la regina Margarida de Navarra que's dediquè a reformar la Glèisa Catolica en se consacrant mei que mei aus problèmas de residéncia deus eclesiastics e a la loa formacion espirituau e intellectuau. Qu'amassè autorn d'eth òmis qui partajavan las soas idèas en bèth formar lo Cénacle de Meaux qui integrava Josse van Clichtove, Guilhem Farel, Jacques Lefèvre d'Étaples, Martial Mazurier, Gérard Rousse e François Vatable.
A maugrat de las soas idèas reformatritz que demorè tostemps catolic e que condamnè las idèas de Martin Luther.


text:
Sent Mont
Sent Mont [1] (Saint-Mont en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'Armanhac situada sus lo Saget e suus anciana rota nacionala 646 entremiei Riscla e Projan.
Istòria[modificar | modificar la font]
Véder Familha de Sent Mont
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Françoise Laborde e Catherine Laborde : nascut a Bordèu mais dont la maison familiale se trouve à Sent Mont.
- Armanhacs
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Sent Mont sus lo sit de l'Office de Torisme Ador Gasconha


text:
Frédéric Cournet
Frédéric Cournet (Lorient, 1839 - París, 1885) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Venguèt jornalista au jornau "Réveil" de Charles Delescluze en 1868. Durant lo sètge de París de 1870-1871, foguèt cap d'un batalhon de la Gàrdia Nacionala de Montmartre e participèt a l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870. Après la guèrra, foguèt elegit deputat dau XIXen arredoniment lo 8 de febrier de 1871 puei membre de la Comuna lo 26 de març. Atemptèt de negociar amb Adolphe Thiers mai lei negociacions capitèron mau. Durant la Comuna, faguèt partida de la Comission de seguretat generala (26 de març - 3 d'abriu), de la Comission executiva (3 d'abriu - 15 de mai) e enfin de la Comission de la guèrra. Lo 24 d'abriu, venguèt delegat per la seguretat generala. Votèt contra la creacion dau Comitat de Salut Public e, lo 26 de mai, s'opausèt a la mòrt deis ostatges fusilhats dins la carriera Haxo. Après, s'exilièt a Londres e foguèt condamnat a mòrt per contumàcia per lo 6en Conseu de guèrra. Tornèt en França après l'amnistia de 1880.


text:
Notícies
Dimecres 23.01.2013 23:09
Lo Parlament de Catalonha a aprovada la declaracion de sobeiranetat
Traducció en occità
Preambul
Lo pòble de Catalonha, long de son istòria, a manifestat democraticament la volontat de s'autogovernar, amb l'objectiu de melhorar lo progrès, lo benèsser e l'egalitat d'oportunitats de totes los ciutadans, e per refortir sa cultura pròpria e son identitat collectiva.
L'autogovèrn de Catalonha se fonda tanben suls dreches istorics del pòble catalan, sus sas institucions secularas e sus la tradicion juridica catalana. Lo parlamentarisme catalan a sos fondaments en l'Edat Mejana, amb las Assembladas de Patz e Trèva e de la Cort Comtala.
Al sègle XIV se crèa la Deputacion del General o Generalitat, que va aquerissent mai d'autonomia fins a agir, durant los sègles XVI e XVII, coma govèrn del Principat de Catalonha. La casuda de Barcelona en 1714, en seguida de la Guèrra de Succession, impliquèt que Felip V aboliguèsse amb lo Decret de Nòu Plan lo drech public catalan e las institucions d'autogovèrn.
Aquel itinerari istoric es estat partejat amb d'autres territòris, çò qu'a configurat un espaci comun lingüistic, cultural, social e economic, amb vocacion de lo refortir e de lo promòure partent de la reconeissença mutuala.
Durant tot lo sègle XX, la volontat de s'autogovernar de las catalanas e dels catalans es estada una constanta. La creacion de la Mancomunitat de Catalonha en 1914 representèt un primièr pas vèrs la recuperacion de l'autogovèrn, que foguèt abolida per la dictatura de Primo de Rivera. Amb la proclamacion de la Segonda Republica espanhòla se constituiguèt un govèrn catalan en 1931 amb lo nom de Generalitat de Catalonha, que se dotèt d'un Estatut d'Autonomia.
La Generalitat foguèt abolida de nòu en 1939 pel General Franco, qu'instaurèt un regim dictatorial fins en 1975. La dictatura comptèt amb una resisténcia activa del pòble e del govèrn de Catalonha. Un dels eveniments de la lucha per la libertat es la creacion de l'Assemblada de Catalonha en 1971, prèvia a la recuperacion de la Generalitat, amb caractèr provisòri, amb lo retorn en 1977 de son president en exili. Dins la transicion democratica, e dins lo contèxt del nòu sistèma autonomista definit per la constitucion espanhòla de 1978, lo pòble de Catalonha aprovèt mejançant referendum l'Estatut d'Autonomia de Catalonha en 1979, e celebrèt las primièras eleccions al Parlament de Catalonha en 1980.
Aquestes darrièrs ans, sus la via de l'aprigondiment democratic, una majoritat de las fòrças politicas e socialas catalanas an impulsat de mesuras de transformacion de l'encastre politic e juridic. En essent, la mai recenta, concretizada dins lo procès de reforma de l'Estatut d'Autonomia de Catalonha, iniciat pel parlament en 2005. Las dificultats e los refuses de las institucions de l'estat espanhòl, qu'entre elas cal destacar la senténcia 31/2010 del Tribunal Constitucional, compòrtan un refús radical de l'evolucion democratica de las volontats collectivas del pòble catalan dins l'estat espanhòl e crèa las basas per una involucion en l'autogovèrn, que uèi s'exprimís amb clartat totala dins los aspèctes politics, competencials, financièrs, socials, culturals e lingüistics.
De divèrsas manièras, lo pòble de Catalonha a exprimit la volontat de superar l'actuala situacion de blocatge al sen de l'estat espanhòl. Las manifestacions multitudinàrias del 10 de julhet de 2010, amb lo lèma “Sèm una nacion, nosautres decidissèm”, e la de l'11 de setembre de 2012, amb lo lèma “Catalonha nòu estat d'Euròpa”, son expression del refús de la ciutadaniá envèrs la manca de respècte de las decisions del pòble de Catalonha.
A la data del 27 de setembre de 2012, mejançant la resolucion 742/IX, lo Parlament de Catalonha constatèt la necessitat que lo pòble de Catalonha poguèsse determinar liurament e democraticament son futur collectiu mejançant una consulta. Las darrièras eleccions al Parlament de Catalonha del 25 de novembre de 2012 an exprimit e confirmat aquesta volontat de manièra clara e inequivòca.
Per tal de menar a tèrme aqueste procès, lo Parlament de Catalonha, reünit en la primièra session de la X legislatura, e en representacion de la volontat de la ciutadaniá de Catalonha exprimida democraticament a las darrièras eleccions, formula la seguenta declaracion de sobeiranetat e lo drech de decidir del pòble de Catalonha.
Declaracion de sobeiranetat e lo drech de decidir del pòble de Catalonha
En acòrd amb la volontat majoritària exprimida democraticament pel pòble de Catalonha, lo Parlament de Catalonha s'acòrda en iniciar lo procès per far efectiu l'exercici del drech de decidir per tal que los ciutadans e las ciutadanas de Catalonha pòscan decidir lor futur politic collectiu, en acòrd amb los principis seguents:
-Sobeiranetat. Lo pòble de Catalonha, per de rasons de legitimitat democratica, a caractèr de subjècte politic e juridic sobeiran.
-Legitimitat democratica. Lo procès de l'exercici del drech de decidir serà escrupulosament democratic, en garentissent especialament la pluralitat d'opcions e lo respècte per totas aquelas, a travèrs de la deliberacion e del dialòg al sen de la societat catalana, amb l'objectiu que lo prononciament que ne resulte siá l'expression majoritària de la volontat populara, que serà lo garent fondamental del drech de decidir.
-Transparéncia. Se facilitarà totas las aisinas necessàrias per que l'ensemble de la populacion e de la societat civila catalana tengan tota l'informacion e la coneissença precisa per l'exercici del drech de decidir e per que se'n promòga la participacion al procès.
-Dialòg. Se dialogarà e se negociarà amb l'estat espanhòl, amb las institucions europèas e amb l'ensemble de la comunautat internacionala.
-Coesion sociala. Se garentirà la coesion sociala e territoriala del país e la volontat exprimida fòrça vegadas per la societat catalana de manténer Catalonha coma un sol pòble.
-Europeïsme. Se defendrà e promourà los principis fondadors de l'Union Europèa, particularament los dreches fondamentals dels ciutadans, la democracia, l'engatjament per l'estat del benèsser, la solidaritat entre los pòbles d'Euròpa e l'escomesa pel progrès economic, social e cultural.
-Legalitat. S'utilizarà totes los encastres legals existents per far efectiu l'enfortiment democratic e l'exercici del drech de decidir.
-Ròtle principal del parlament. Lo parlament, coma institucion que representa lo pòble de Catalonha, a un ròtle principal en aqueste procès e, per tant, caldrà acordar e concretizar los mecanismes e las dinamicas de trabalh que garentiscan aqueste principi.
-Participacion. Lo Parlament de Catalonha e lo Govèrn de la Generalitat devon far que sián de participants actius dins tot aqueste procès lo mond local, e lo nombre maximal de fòrças politicas, d'agents economics e socials, e d'entitats culturalas e civicas del país nòstre, e concretizar los mecanismes que garentiscan aqueste principi.
Lo Parlament de Catalonha encoratja l'ensemble dels ciutadans e ciutadanas a èsser actius e protagonistas d'aqueste procès democratic de l'exercici del drech de decidir del pòble de Catalonha.
Palais del parlament, 23 de genièr de 2013


text:
Goa
Goa es un Estat d'Índia, situat sus la còsta sud oèst. La region foguèt una part de las colonias portuguesas d’Índia, formant amb Daman e Diu e laadra e Nagar Haveli, l’Estat Portugués de l'Índia. La capitala regionala es Panaji o Panjim. Aprèp 450 ans de preséncia portuguesa, Goa foguèt tornat pres per las tropas indianas jos Jawaharlal Nehru lo 19 de decembre de 1961. Separat de Daman e Diu e de Dadra e Nagar Haveli que demorèron territòris, Goa venguèt Estat de l'Union lo 30 de mai de 1987.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Estat de Goa s'estend sus 3702 km² entre 14° 53' 54" e 15° 48' 00" de latitud nòrd e 73° 40' 33" e 74° 20' 13" de longitud èst. L'Estat es ribejat per la mar d'Arabia sus 101 km. Goa bòrda l'Estat del Maharashtra al Nòrd e l'Estat del Karnataka al Sud e a l'Èst.
Lo Sonsogor es lo ponch mai naut amb 1167 m.
L'Estat es devesit en dos districtes, Nòrd Goa et Sud Goa.
Clima[modificar | modificar la font]
Es tropical : fa caud tota l'annada a Goa, i a pas de sason freda. Las temperaturas pus nautas son relevadas en mai (maximalas entre 30 °C e 39 °C) amb una umiditat fòrça granda. La monson tomba entre junh e setembre. Los meses pus agradables son decembre e genièr amb de temperaturas entre 20 °C minimum e 30 °C maximum sus la còsta.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo torisme es la principala font de revengut de Goa. De toristas del monde entièr venon profeitar de las plajas ensolelhadas. Los Indians tanben i demòran per escapar a la calor de l'estiu. L'industria toristica es subretot presenta lo long de la còsta, son importància es pus limitada a l'interior de las tèrras.
Entre d'autras activitats, se pòt remarcar l'expleitacion minièra (fèrre, baucita, manganès...), la pesca, las conservariás e las destillariás d'alcòl.
Lo ris es la principala planta cultivada a Goa; puèi venon la notz de cajo e la notz de cocò. L'agricultura balha encara de trabalh a una granda partida de la populacion e mai que siá en diminucion.
La pesca emplega 40 000 personas.
Torisme[modificar | modificar la font]
En mai de sas plajas idillicas, fòrça excurcions toristicas son possiblas a Goa : glèisas dels sègles XVI e XVI, en particular la Basilica del Bon Jèsus de Goa. Dins las tèrras : risièras. Al Sud, selvas verges e cascadas.


text:
Sailly-Achâtel
Sailly-Achâtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine en la distincion de Viviers.
Lo celèbre castèl de Sailly i aguèt rasat l'an 1944 per un bombardement american. Aiçò èra una bastissa compausada d'una sola bastissa. Al contrari dels castèls fòrts bastís qualques sègles mai d'ora la longitud de la Moselle, lo castèl de Sailly èra un sojorn de plaisance e pas un bastion militar.
En 1962, Las municipalitats de Sailly e de Achâtel an #èsser fusionadas jol nom de Sailly-Achâtel.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine dans la seigneurie de Viviers.
Le célèbre château de Sailly fut rasé en 1944 par un bombardement américain. C'était un édifice composé d'un seul bâtiment. À l'inverse des châteaux forts bâtis quelques siècles plus tôt le long de la Moselle, le château de Sailly était une demeure de plaisance et non un bastion militaire.
En 1962, Les communes de Sailly et de Achâtel ont été fusionnées sous le nom de Sailly-Achâtel.


text:
Francmaçoneria
La francmaçoneria (var. francmaçonariá), (deu francés francmaçon tradusit freemason en anglés, qu'ei a díser « maçon libre ») qu'ei ua associacion qui's vòu simbolicament eretèra deus maçons de l'Antiquitat en bèth agir uei suu plan intellectuau e umanista.
Que's cred (e au mens qu'ei atau que la francmaçoneria e presenta la soa istòria) que los bastidors antics que perfeccionèn chic a chic las loas tecnicas e lo lor art e que s'amassèn e s'amassavan enta'u perfeccionar, lo comunicar e los transméter. Durant l'Etat Mejana, com mantun còs de mestièr, que formèn corporacions dab aqueth pretzhèit e tanben entà s'emparar mutuaument. Las corporacions que comptavan dab grads segon lo nivèu de perfeccionament o d'ancianetat deus lors membres. Chic a chic, aquestas corporacions qu'aurén admés membres non operatius (qu'ei a díser qui non practivan pas materiaument l'art de maçon) e fin finala aqueths que serén vaduts mei numerós.
Sia aqueth ligam dab los arquitèctes e maçons antics vertat o pas, l'istòria de la francmaçoneria modèrna (designada sovent com la « francmaçoneria especulativa » en oposicion dab la « francmaçoneria operativa » deus bastidors de temples e catedraus) qu'ei precisament datada de 1717 quan quate lòtjas (ua lòtja qu'ei ua amassada de maçons) de Londres e s'amassèn entà formar la Grana Lòtja de Londres. Aquesta que's dotè en 1723 de las Constitucions redigidas per James Anderson.
La francmaçoneria especulativa que virè de cap a la « construccion » intellectuau e que's vòu iniciatica d'un punt de vista intellectuau e metafisic e filantròp entà obrar peu benestar e lo progrès de l'umanitat. Au cors deu sègle XVIII qu'amassè mantuns nòbles e intellectuaus e qu'orientè ua partida de las revolucions nòrd-americana, francesa e latino-americana. En França, se non se pòt pas díser que provoquesse la Revolucion (ua grana partida de la noblessa qu'èra membre de la francmaçoneria), la soa pensada qu'influè dens la redaccion de la Declaracion deus drets de l'òmi e deu ciutadan o dens la divisa Libertat, Egalitat, Fraternitat.
Com organizacion qui recomanda l'exercici de la rason e de la libra pensada, l'ideau francmaçon que's trobè mantuns còps en confrontacion dab la glèisa e mei generaument dab l'autoritarisme, lo totalitarisme e l'arbitrari politic o religiós. Atau, que ho combatut a còps per certes mitans catolics conservators e peus divèrs regims d'extrèma dreta qui l'acusèn d'estar secreta entà complotar contre la societat.
Lo nocion de secret, sovent soslinhada peus detractors de la francmaçoneria, qu'ei totun hèra relativa ; teoricament l'identitat deus sons membres qu'ei secreta (entà qu'un maçon qui non vòu pas que's sàpia la soa apartenença e's pòsqui estujar) ; tota la rèsta (desenrotlament deus rites, lòcs d'amassada, tèmas abordats) que son de bon trobar dens los libes e aisidament abordats publicament. Lo temps passat au "tribalhar" dessús en lòtja qu'ei la sola causa de mau comunicar, com ac soslinhè un còp èra lo maçon Giacomo Casanova.


text:
Moissal
Los moissals (var. moissaus, mosquits ) son d'insèctes de la familha de culicidae, de l'òrdre de diptèrs e sos òrdre de nematocèrs.
Forman lo grop pus important de vectors d’agents patogèns transmissibles a l’òme. Mai de 3500 espècias son a l'ora d'ara descritas.
Somari
- 1 Biologia e movements migratòris
- 2 Moissals e santat
- 3 Contraròtle dels moissals
- 4 Tractament de las fissadas
- 5 Annèxes
- 6 Ligams extèrnes
Biologia e movements migratòris[modificar | modificar la font]
Lo moissal es conegut per se desplaçar de region en region segon las epòcas de l'annada per fin de seguir l'evolucion de las temperaturas favorablas a la seuna proliferacion.
Morfologia[modificar | modificar la font]
Los moissals a l'estadi adulte, coma totes los diptèrs, possedisson un sol parelh d'alas membranosas longas e estrechas, plegadas orizontalament al repaus. Lo segond parelh se redusís a un parelh de balancièrs.
Presentan un còrs prim e de patas longas e finas e se diferencian per de banetas longas e finas amb d'articles nombrós, sens estil o arista. Las femes de la màger part de las espècias possedisson de longas pèças bucalas de tipe fissaire-chucaire. Se tracta d’una longa trompa o proboscis.
Las talhas varian mas despassan pas gaireben jamai 15 mm per lo genre Toxorhynchites. Los moissals pesan de 2 a 2,5 mg. La feme es generalament pus bèla que lo mascle.
La familha dels Culicidae se despartís en 2 sosfamilhas : Anophelinae e Culicinae.
Taxonomia[modificar | modificar la font]
Lista de las sosfamilhas[modificar | modificar la font]
- sosfamilha Anophelinae
- sosfamilha Culicinae
Lista dels genres[modificar | modificar la font]
- sosfamilha Anophelinae
- Anopheles Meigen, 1818
- Bironella Theobald, 1905
- Chagasia Cruz, 1906
- sosfamilha Culicinae
- Toxorhynchites Theobald, 1901
- Aedes Meigen, 1818
- Aedeomyia Theobald, 1901
- Culex Linnaeus, 1758
- Culiseta Felt
- Eretmapodites Theobald, 1901
- Haemagogus Williston, 1896
- Hodgesia Theobald
- Heizmannia Ludlow 1905
- Malaya Leicester
- Ochlerotatus Lynch Arribalzaga, 1891
- Orthopodomyia Theobald
- Psorophora Robineau-Desvoidy, 1827
- Sabethes Robineau-Desvoidy
- Trichoprosopon Theobald, 1901
- Tripteroides Giles
- Uranotaenia Lynch Arribalzaga, 1891
- Wyeomyia Theobald
Evolucion[modificar | modificar la font]
Los moissals apareguèron al Jurassic, fa aperaquí 170 milions d'ans. Lo fossil pus vièlh es datat del Cretacèu. An evoluit subre la zona qu'es uèi l'America del Sud abans de s'espandir d'en primièr cap en Laurasia al nòrd abans de tornar davalar cap a las tropicas.
Los moissals preïstorics èran a pauc près tres còps pus gròs que las espècias actualas e èran un grop vesin de Chaoboridae (moscalhon fissaire).
Reproduccion e desvolopament[modificar | modificar la font]
Pendent la reproduccion, las femes fecondadas pels mascles depausan sos uòus a la superfícia d'aigas estanhantas o sus de tèrras enaigablas. Aqueles uòus se desvolopan sus l'aiga e espelisson, en donar naissença a las larvas aqüaticas. Las larvas passan per mai d'un estadi de desvolopament e se tresmudan en una ninfa d'ont emergirà l'adulte volant. Aqueste novèl moissal aurà pas besonh d'aprene de volar. D'efièch, los moissals sabon volar tre qu'an sas alas.
Pel genre Anopheles, la durada de l'estadi larvari es d'aperaquí sèt jorns (se las condicions exterioras son favorablas: qualitat de l'aiga, temperatura e noiridura mai que mai). Tre la tresena muda, las femes venon a se devorar entre elas pr'amor que lor regim es carnassièr e fan pas la diferéncia amb los autres èssers vius que bolegan dins la sanha. Los adultes vivon segon las condicions e las espècias aperaquí entre 15 e 30 jorns. A l'arribada de l'ivèrn, unes moissals cèrcan un endrech per ivernar, e se ne trapan pas (çò qu'es frequent), morisson, en daissar lors larvas perpetuar solas l'espècia a l'arribada de la prima.
Mòde de vida[modificar | modificar la font]
Mascles e femes manjan de nectar de flor; participan aital a la pollinizacion de las plantas, coma tanben los parpalhons, per exemple.
A mai, las femes de nombrosas espècias (levat las espècias de la sosfamilha de Toxhorynchitinae), per fin d'assegurar lo desvolopament dels uòus, fan de repais de sang sus de vertebrats divèrs (aucèls, batracians, reptils, mamifèrs, òme). Cada espècia a sa pròpria especificitat mai o mens afirmada dins la causida de l'òste per aquel repais de sang.
La màger part de las espècias an una activitat nocturna (genre Culex, Anopheles) o ben mai que mai al calabrun (genre Aedes).
Moissals e santat[modificar | modificar la font]
Fissada[modificar | modificar la font]
La feme adulta, pendent lo periòde de reproduccion, fissa los vertebrats per chucar lor sang que conten de proteïnas necessàrias per fargar los uòus.
Coma lo pat, lo moissal trapa sa cibla gràcias a sa sentida : aquela desvela la preséncia de dioxid de carbòni e d'acids gras coma l'acid butiric, amoniacat, emés per la respiracion de la pèl (es aquel factor que fa qu'unas personas son pus sovent fissadas que d'autras). De scientifics americans an identificat mai de 340 olors emesas per la pèl umana susceptiblas d'atraire los moissals.
Pendant la fissada, la feme injècta de la saliva anticalhament (sus la fòto çai-contra, se vei una feme moissal del genre Aedes, que son estomac es comol de sang) que dins l'òme provòca una reaccion inflamatòria mai o mens importanta segon los individús : es la formacion d'una sortidura que prusís.
Es de notar que las divèrsas espècias de moissals s'atacan pas a las meteissas ciblas. Aital, Culex hortensis, Culex impudicus fissan mai que mai los batracians, Cusileta longiareolata los aucèls alara qu'Aedes caspius e Culex pipiens aiman melhor l’òme.
Vectors de malautiás[modificar | modificar la font]
Mesclat a la sang chucada, lo parasit responsable del paludisme (tanben dit malària), lo virus de la dengue, lo virus del Nil occidental o lo virus de chikungunya arriba dins l'estomac, d'ont li cal sul pic s'escapar per defugir d'èsser digerit. Çò que va far en passar a travèrs la paret estomacala. Un còp multiplicat se trapa dins la saliva.
Bioindicacion[modificar | modificar la font]
Una distincion essenciala pertòca lo biais que pondon las divèrsas espècias. D'unas espècias (genre Aedes) pòdon pondre sos uòus pel sòl sec de zonas umidas temporàrias, doncas dins de sectors susceptibles de s'enaigar e de s'assecar segon las condicions climaticas. D'autras espècias, (genres Culex o Anopheles) pondon sos uòus a la superficia de las aigas estanhantas. Pels Aedes, la proliferacion importanta es deguda a d'eveniments climatics determinats (fòrtas pluèjas après una longa passa de secada). I a tanben aparicion d'una gròssa quantitat de larvas aqüaticas, en rason de la submersion d'una gròssa quantitat d'uòus. Qualques jorns pus tard, los adultes (imago) apareisson. Aquò es un fenomèn natural qu'a pas res a veire amb una accion antropica. Dins aquel cas, lo moissal se pòt pas considerar que coma un bioindicator. Tanben per las autras espècias qu'apertenon als genres precitats, e mai se de còps que i a lor nombre aumenta amb lo nivèl de matèria organica, es totjorn malaisit de los utilizar coma bioindicators. Es per aquò que son pas jamai dins los divèrses indicis biotics existents (IBGN per exemple) establit per las ribièras, pauc colonizadas pels moissals.
Contraròtle dels moissals[modificar | modificar la font]
Limitar la proliferacion dels moissals[modificar | modificar la font]
Una bona tecnica per defugir d'èsser envasit pels moissals a l'ostal es de lor fornir de nis de ponduda que podrem contrarotlar e de suprimir totes los autres. Per aquò, recoltatz d'aiga de pluèja dins un recipient pro larg e prigond (per exemple une bariòta, una glacièra...) e daissatz lo al solelh se possible. Les femes seràn encantadas de trapar un tal volum d'aiga e i pondràn sens moderacion. Quand las larvas seràn pro bèlas, vujatz l'aiga dins la tèrra en fasent atencion que siaga completament absorbida.
Atencion ! :
- Vogetz pas jamai l'aiga dins una canalizacion (dogat, gandòla...) que las larvas demorarián en vida e donarián naissença als moissals.
- Vojatz l'aiga un pauc abans la data estimada d'espelida de las larvas. S'avètz un dobte sus aquela data, val mai de vujar l'aiga sul pic (la tòca es de limitar la reproduccion dels moissals)
- Prevenètz vòstres vesins e incitatz-los a destruire, a çò d'eles tanben, las pichonas zonas d'aiga sens predators.
Dins los endreches tropicals, es tanben possible de favorizar lo desvolopament de las granhòtas que se noirisson de las larvas de moissals.
Astúcias :
- Podètz recuperar las larvas per noirir los vòstres peisses o autres animals d'aqüari.
- Es tanben possible de servar las larvas dins de cantinas mas atencion çaquelà de pas daissar trop d'aire dins aquelas, si que non las larvas podràn espelir a la superficia.
Limitar los riscs de fissada[modificar | modificar la font]
De metòdes nombrós son reputats per defugir d'èsser fissat pels moissals, que d'unes son ineficaces. Per se protegir de las fissadas dins las regions infestadas, cal combinar los mejans de proteccion e de còps que i a de destruccion.
La primièra precaucion consistís a se cobrir lo còrs a las epòcas, luòcs e oras ont sòrton los moissals, amb de vestits longs (margas longas, cauças, caucetas). Dormir e se repausar jos una mosquetièra embeguda pòrta la securitat pus completa. Pensar d'equipar pòrtas e fenèstras de tela mosquetièra.
De difusaires d'insecticida existisson, mas presentan pas d'interès que dins un membre tancat, amb un risc potencial per la santat, dels enfants mai que mai. Dins las zonas infestadas, se pòt embeure la pèl e los vestits d'un repulsiu d'insècte (evitar los uèlhs e las mucosas). Lo tractament es de renovelar cada dos lavatges pels teissuts. Se trapan tanben dins lo comèrci de malhums per tal de protegir lo cap, tancats al còl per un elastic.
Lo repulsiu pus eficaç es lo DEET (N,N-dietil-3-metilbenzamid, abans apelat N,N-dietil-m-toluamid), mas es contraindicat pels enfants[1]. Los repulsius a basa d'òli de sòja e d'IR3535 (etil butilacetilaminopropionat) presentan una proteccion de durada pus corta. Los autres repulsius d'origina vegetala, l'esséncia de limoneta, an una durada d'accion fòrça corta. Los braçalets dits « antimoissals » an pas mostrat cap d'eficacitat.
Une legenda entretenguda pels fabricants d'aparelhs pretend que los moissals mascles emetrián una vibracion ultrasonica (inausibla) repulsiva per las femes en gestacion (periòde que son fissairas). Los aparelhs del genre « stop-moissals electronics », supausats d'aluenhar los moissals per emission d'ultrasons, son en realitat ineficaces, que la feme es pas sensibla a aquestas vibracions[2].
Semblariá tanben segon qualques racontes que l'escopinha mesclada a de tabac pòsca èsser eficaça. De verificar (la nicotina es d'efièch un bon insecticida natural)... Lo fuòc e lo fum aluenhan tanben los moissals, mas son pas de bon alenar per la santat.
En zona tropicala, los moissals son subretot presents al nivèl del sòl. Ont los arbres son nauts, sembla que los animals que dormisson e vivon sus la canopèa lor escapan. De tribús del S-E asiatic construson encara sos ostals en naut dels arbres grands.
Tractament de las fissadas[modificar | modificar la font]
Las fissadas podon èsser totalament indoloras o provocar un prusiment fòrça desagradiu o d'allergias pus grèvas, fins a l'anafilaxia. L’ipersensibilitat a una origina immunitària, que tradutz una reaccion extrèma dels nòstres anticòrs a d'antigèns presents dins l'escopinha del moissal.
Unes d'aqueles antigèns sensibilizants existisson dins totas las espècias de moissal, mas d'autres son especifics d'unas espècias. La reaccion d'ipersensibilitat pòt èsser immediata (tipes I et III) o retardada (tipe IV) (Clements, 2000).
Divèrses remèdis son mai o mens eficaces segon las personas e los relambis d'aplicacion. A mai del vinagre amb peroxid de zinc que son efièch amaisant es pas medicalament provat, de produches enebits per lor toxicitat, qualques medicaments existisson ; antiistaminics orals o topics locals e difenidramina (Benadryl) que semblan eficaçament solatjar las prusors e tanben los corticosteroïdes topics coma l'idrocortisona e la triamcinolona .
Avèm citat l'aplicacion dirècta d'un teissut embegut d'aiga fòrça cauda mas pas bolhenta per blocar (per qualques oras) la liberacion d'istamina a l'entorn de la fissada. L'aplicacion d'un Mylanta o d'un antiacid liquid seriá segon d'unes autors eficaça en solatjar lo prusiment e lo conflament pr'amor que redusiriá l'aciditat dels anticalhaments injectats amb l'escopinha de l'insècte.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Se son recensats dins lo monde 12 cas de convulsions a cò de l'enfant dempuèi la mesa en òbra d'aqueste produch, sens que l'origina d'aquestas convulsions se pòsca imputar al produch ; es doncas aquí un principi de precaucion que d'unes jutjan abusiu
- ↑ Metòdes de contrarotle dels moissals. (fr)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Contra las fissadas de moissal :
- Mark S. Fradin, M.D. et John F. Day, “Comparative Efficacy of Insect Repellents against Mosquito Bites”, New England Journal of Medicine, volume 347 : 13-18 July 4, 2002, n° 1
- Yves SCIAMA, Moustiques, la grande menace, Sciences et Vie, juin 2006.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Culicidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 125930 Culicidae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Culicidae (en)
- Referéncia NCBI : Culicidae (en)
- (fr) Univers-Nature
- (en) Lo Sistèma d'eradicacion dels moissals-Eficaç dins lo combat contra lo virus del Nil occidental, la Denga e lo Chikungunya


text:
Carlos Ruiz Zafón
Carlos Ruiz Zafón es un escrivan catalan nascut a Barcelona lo 25 de setembre de 1964. Viu a Los Angeles (Estats Units d'America) dempuèi 1993, ont escriguèt d'en primièr scenaris de cinèma e al meteis temps comencèt una carrièra de romancièr; escriu subretot en castelhan.
Son primèr roman per adultes, L'ombra del vent, aguèt un grand succès, aclamat coma una de las grandas revelacions literàrias. Aquel roman foguèt tradusit en mai de 36 lengas, e vendut a cinc milions d'exemplaris dins lo monde entièr e obtengèt fòrça prèmis internacionals.
òbras[modificar | modificar la font]
Recits[modificar | modificar la font]
- Seria El cementerio de los libros olvidados (Lo cementèri dels libres oblidats) (tetralogia compausada de las òbras seguentas):
- La sombra del viento (L'ombra del vent) 2002
- El juego del ángel (Lo jòc de l'àngel) 2008
- El prisionero del cielo (Lo prisonièr del cèl) 2011
- 4n e darrièra òbra (non publicada encara)
Recit pels enfants[modificar | modificar la font]
- Seria La Trilogía de la Niebla (recuèlh de las tres òbras seguentas 2007:
- El príncipe de la niebla (Lo prince de la nèu) 1993
- El palacio de la medianoche (Lo palais de mièjanuèit) 1994
- Las luces de septiembre (Las luses de setembre) 1995
- Marina 1999
Prèmis obtenguts[modificar | modificar la font]
- Prèmi de Literatura Edebé, per El príncep de la boira, en 1993.
- Finalista del Prèmi Fernando Lara de Novel·la 2000, per L'ombra del vent.
- Finalista British Book Awards, autor de l'an 2006
- Prèmi del melhor libre estrangièr en França 2004
- Prèmi de l'Associacion dels libraris de Canadà / Quebèc
- Prèmi de Veus Novoa, Portugal.
- Bjornson Order of Literary Merit, Norvègia
- Barry Award del melhor roman, USA
- Original Voices Award, USA
- Seleccionat pel libre de se remenbrar de l'an 2004" per la bibliotèca centrala de Nòva York Ciutat, USA.
- Prèmi de la Fundacion Jose Manuel Lara Hernàndez 2004 de libre mai vendut l'an precedent
- Prèmi Booksense 2005, USA
- Prèmi Euzkadi de Plata 2008 per Lo jòc de l'àngel
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Biografia
- (es)Web oficial de Carlos Ruiz Zafón
- (es)}La Barcelona del viento, viatge pels luòcs de la Barcelona secreta qu'inspirèron L'ombra del vent; video; acceso 29.09.2011


text:
Marange-Zondrange
Marange-Zondrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat compren çò cap de-luòc Marange, lo masatge caseriu Zondrange e la granja de Henning. Lo territòri de Marange-Zondrange presenta un relief vallonné caractéristique dels Païses de la Nied, amb dos cors d'aiga (Perdsbach a Marange, Hesselterbach a Zondrange), e dos bòsques. Lo vilatge de Marange a implantat ne fond de vallée. Lo nuclèu originel del vilatge a format d'un vast luòc central al mièg #que flueix lo ruisseau, e #que n'èra antany gaireben totalament barrada per ostals mitoyennes. La glèisa, lo cementèri e lo anciana métairie de la abbaye de Longeville #que lududes fasiá cara (fòrça fòrtament transformada e partiellement démolie) ocupen lo flanc de serral en gardant lo Sud. Lo pòble de Zondrange es un pòbli-carrièra de typologie lorraine en s'estendent sul marge drech d'un pichon ruisseau. La part superiora del pòble a completat per una segonda carrièra en fasent lo torn de la capèla. La granja de Henning a establit sus un scenari entre los pòbles de Zondrange, Brouck e Narbéfontaine.
La commune comprend le chef-lieu Marange, le hameau Zondrange et la ferme de Henning. Le territoire de Marange-Zondrange présente un relief vallonné caractéristique des Pays de la Nied, avec deux cours d'eau (Perdsbach à Marange, Hesselterbach à Zondrange), et deux forêts. Le village de Marange est implanté en fond de vallée. Le noyau originel du village est formé par une vaste place centrale au milieu de laquelle coule le ruisseau, et qui était autrefois presque totalement fermée par des maisons mitoyennes. L'église, le cimetière et l'ancienne métairie de l'abbaye de Longeville qui lui faisait face (très fortement transformée et partiellement démolie) occupent le flanc de coteau regardant le Sud. Le village de Zondrange est un village-rue de typologie lorraine s'étendant sur la rive droite d'un petit ruisseau. La partie supérieure du village est complétée par une seconde rue faisant le tour de la chapelle. La ferme de Henning est établie sur un plateau entre les villages de Zondrange, Brouck et Narbéfontaine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Marange Es un ancian domeni del abbaye Sant-Martin-de-Glandières, tèrra lorraine fins en 1766 de contunh francesa en lo moment del rattachement del duché a la França a aquela data. Zondrange, Fasiá partida en un primièr temps per mitat de las possessions lorraines de la abbaye de Longeville, e per mitat de la distincion de Raville, ligat al duché de Luxemborg. Henning, fief lorrain, I aviá #èsser concédé dempuèi la XVIen sègle als Navier, familha al servici dels ducs de Lorraine. Per aquela concession, Etienne de Navier i aguèt creat baron, e la familha #prene lo nom francisé de Hennin, abans d'èsser elevada a la dignitat de comte a la XVIIIen sègle. Los Hennin èran n'efièch vengut de poderoses senhors locales, e avián elegida abitança en çò de mès de polit otèl de la vila de Sant-Avold (actual otèl de vila). François de Hennin #èsser inhumé en lo chœur de la glèisa de Marange. La parròquia de Marange, fòrça anciana, en essent la siá juridiction sus la municipalitat vesina, Hallering. De la XVIen sègle a la fin de la XVIIIen sègle, compreniá egalament lo pòble de Fouligny, #que #trobar la siá independéncia paroissiale après la Revolucion. A la XIXen sègle, la parròquia de Marange-Zondrange-Hallering #comptar fins a près de 800 abitants, en entrenant lo besonh de engrandir considerablament la glèisa Santa-Martin[1].
Marange est un ancien domaine de l'abbaye Saint-Martin-de-Glandières, terre lorraine jusqu'en 1766 puis française lors du rattachement du duché à la France à cette date. Zondrange, faisait partie dans un premier temps pour moitié des possessions lorraines de l'abbaye de Longeville, et pour moitié de la seigneurie de Raville, rattaché au duché de Luxembourg. Henning, fief lorrain, avait été concédé dès le XVIen siècle aux Navier, famille au service des ducs de Lorraine. Par cette concession, Etienne de Navier fut créé baron, et la famille prit le nom francisé de Hennin, avant d'être élevée à la dignité de comte au XVIIIen siècle. Les Hennin étaient en effet devenus de puissants seigneurs locaux, et avaient élu domicile dans le plus bel hôtel de la ville de Saint-Avold (actuel hôtel de ville). François de Hennin fut inhumé dans le chœur de l'église de Marange. La paroisse de Marange, très ancienne, étant sa juridiction sur la commune voisine, Hallering. Du XVIen siècle à la fin du XVIIIen siècle, elle comprenait également le village de Fouligny, qui retrouva son indépendance paroissiale après la Révolution. Au XIXen siècle, la paroisse de Marange-Zondrange-Hallering compta jusqu'à près de 800 habitants, entraînant la nécessité d'agrandir considérablement l'église Saint-Martin[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
burtard.


text:
Quincampoix-Fleuzy
Quincampoix-Fleuzy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Quincampoix-Fleuzy se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La Bresle pren la siá font a Abancourt e se flueix cap al nòrd-oèst a travèrs del scenari de Formerie per se tirar en la Mange al Tréport. Aquel fleuve litoral es long de 68 a 72 quilomètres segon las fonts[1] E travèrsa los departaments del Oise, de la Soma e de la Seine-Maritima.
La commune de Quincampoix-Fleuzy se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
La Bresle prend sa source à Abancourt et s'écoule vers le nord-ouest à travers le plateau de Formerie pour se jeter dans la Manche au Tréport. Ce fleuve côtier est long de 68 à 72 kilomètres selon les sources[2] et traverse les départements de l'Oise, de la Somme et de la Seine-Maritime.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XIII la vila s'i seriá trucada Quiquempoit.
Au Sègle XIII la ville se serait appelé Quiquempoit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 68 km sul luòc del SANDRE, 71 km segon lo EPTB de Aumale, 72 km d'après lo Pichon Larousse, lo Encyclopédie Encarta e Pierre-Jean Thumerelle en lo sieu article consagrat al fleuve.
- ↑ 68 km sur le site du SANDRE, 71 km selon l'EPTB d'Aumale, 72 km d'après le Petit Larousse, l'Encyclopédie Encarta et Pierre-Jean Thumerelle dans son article consacré au fleuve.


text:
Guèrra Civila Austriana
La Guèrra Civila Austriana, tanben dicha Insureccion de Febrier, se debanèt dau 12 au 16 de febrier de 1934 entre divèrsei partits e movements politics d'esquèrra e lo govèrn austrian, sostengut per la polícia, l'armada e lei partits de drecha. Foguèt entraïnada per la repression d'una manifestacion per la polícia austriana ajudada per de movements conservators. Rapidament, divèrseis insureccions menadas per l'esquèrra acomencèron dins la capitala e dins lei vilas austrianas importantas que foguèron pauc a pauc esquichadas per l'armada. Lei combats s'acabèron oficialament lo 16 de febrier. La màger part dei partits austrians d'esquèrra èran destruchs o fòrça afeblits : foguèron plus capables de tenir un ròtle important fins a l'annexion d'Àustria per Alemanha en 1938 ni durant la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
John Surtees
John Surtees (Tatsfield, Surrey, 11 de febrièr de 1934) es un ancian pilòt de mòto e de Formula 1 anglés. Foguèt campion mondial de motocicles de 500cc en 1956 e 1958–60, puèi campion del mond de Formula 1 en 1964. Es encara lo sol pilòt que siá estat a l'encòp campion del mond sus doas e quatre ròdas. Mai tard fondèt l'Equipa d'Organizacion de Corsas Surtees que participèt coma constructor a la Formula 1, Formula 2 e Formula 5000 de 1970 a 1978. Es tanben ambaissador de la Fondacion Racing Steps.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Rupt-aux-Nonains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Rupt-A los-Nonains es un pichon vilatge meusien situat en la vallée de la Saulx dintre Bar-lo-Pòrti e Sant-Dizier.
Rupt-aux-Nonains est un petit village meusien situé dans la vallée de la Saulx entre Bar-le-Duc et Saint-Dizier.
Rupt-aux-Nonains
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
PL Kyodan
Eth PL Kyodan o era Glèisa de Perfècta Libertat ei ua religion internacionau que neishec dera cultura deth zenbudisme deth Japon ath començament deth sègle XX. Eth PL ensenhe qu'era "vida ei art". Es èssers umans an neishut entà exprimir era sua pròpria individualitat unica en tot çò que hèn - "en tot crear art vertadèr". Entà melhorar es lòrs vides e era superacion des dificultats es credents son ensenhadi es rasons pes qu'an aguesti problèmes e son dirigidi a solucionar-les peth patriarca (Oshieoya-sama) e pes ministres. Eth PL non a un libre sagrat (coma era Bíblia), totun, a es 21 precèptes 21 principis que revelèren es fondadors dera glèisa.
Es 21 precèptes son:
- Vida ei Art.
- Era vida der òme ei era sua pròpria expression.
- Er òme ei era manifestacion de Diu.
- I a sofriment se non s'exprimís.
- En deishar-se portar pes baticòrs se pèrd era personalitat.
- Òm existís quan eth ego non ei present.
- Tot existís en relativitat.
- Viscatz radiant coma eth solet.
- Toti es èssers umans son iguals.
- Beneficiatz eth proïsme e a se madeish.
- Confiatz tot a Diu.
- Cossent damb eth nom existís un camin.
- I a un camin entad òme e un d'aute entara hemna.
- Tot existís entara Patz Mondiau.
- Tot ei miralh.
- Tot progressa e evolucione.
- Entenatz eth punt centrau.
- Tostemp estam dauant dera bifurcacion deth ben e deth mau.
- Actuatz immediatament en percéber.
- Viscatz en un estat de perfècta union materiau - esperitau.
- Viscatz ena libertat vertadèra.


text:
Tractat establissent una Constitucion Europèa
Lo Tractat estalissent una Constitucion per Euròpa èra una prepausa de tractat constitucional per l'Union Europèa. L'objectiu fondamental èra de substituir l'ensems dels tractats ja existissents que constituisson Euròpa. Mas lo projècte facassèt sens capitar l'etapa de la ratificacion.
Lo 18 de julhet de 2003 la Convencion pel futur d'Europa presidida per Valèri Giscard d'Estanh publiquèt l'esbòç de la constitucion [1]. Lo 29 d'octobre de 2004 foguèt signada a Roma (Itàlia) pels caps d'estat de l'UE.
Somari
Objectius[modificar | modificar la font]
Els objectius principals de la Constitucion èran:
- Simplificar l'ensems dels tractats e protocols contituissent l'Union Europèa.
- Melhorar e poderar los mecanismes de presa de decions per una Union Europèa alargada.
- Aumentar lo sentiment d'apertinénça europèa dels ciutadans e ciutadanas dels estats membres.
Estructura del Tractat Constitucional[modificar | modificar la font]
Lo Tractat Constitucional contiá las seguentas partidas:
- Preambul
- Partida I: definicion de la Union Europèa.
- Partida II: Carta de Drechs Fondamentals.
- Partida III: politicas e foncionament de l'Union.
- Partida IV: disposicions generals a clausulas finalas.
- Annèxes
- Protocols
- Declaracions
Processus de ratificacion[modificar | modificar la font]
La Constitucion, un còp acceptada pels 25 caps d'estat dels païses membres, foguèt signada dins un acte cerimonial lo 29 d'octobre de 2004 a Roma. Mas abans de dintrar en vigor devía èsser ratificada per cada estat membre. Aquel processus qu'auriá degut se conclòure lo 31 d'octobre de 2006 foguèt remandat sine die pel Conselh Europèu en junh de 2005 aprèp lo vòte negatiu de França e dels Païses Basses.
Qualques partidas e idèas d'aquel tractat tornèron èsser presas dins lo Tractat de Lisbona


text:
Mont Rainier
Lo mont Rainier es un estratovolcan actiu de la cadena de las Cascadas[1] situat pel comtat de Pierce, dins l'Estat de Washington, al nòrd-oèst dels Estats-Units. Situat aperaquí 90 km al sud-èst de la vila de Seattle, demora un perilh per la populacion del ròdol estimada a 1,5 milion d'abitants[2].
Descobèrt pels primièrs europèus durant un viatge d'exploracion en 1792 menat per George Vancouver, lo volcan deu son nom a un amic de George Vancouver tanben navegaire per la Royal Navy nomenat Peter Rainier.
Situat al còr del pargue nacional del Mont Rainier, lo volcan trai fòrça visitaires en quèsta de natura e paisatges.
Amb sos 4392 mètres es lo trescòl de la Cadena de las Cascadas e es considerat coma un dels volcan pus dangeriós al mond amor de la granda quantitat de glaça que lo recobrís, pòt potencialament produire de lahars qu'amenaçan tota la val del riu Puyallup .
Geografia[modificar | modificar la font]
Los jorns clars lo volcan es vesedor a l'asuèlh sud-èst de tota la zona metropolitana de Seattle-Tacoma. De còps que i a se pòt tanben apercebre de las vilas de Portland en Oregon e de Victòria en Colómbia Britanica. Amb 26 glacièrs majors e 93 km2 de camps de nèu e de glaça, lo Mont Rainier es lo pic pus cargat en glaça dels Estats Units (levat Alaska). Lo som es cofat de dos cratèrs volcanics, cadun de pus de 300 m de diamètre amb lo cratèr màger èst que cavalca lo cratèr oèst. La calor producha fa que de largs airals dels cratèrs son desprovesits de glaça, e que i se formèt la pus granda cauna glaciària al mond amb sos 3.2 km de passatges. Un pichon lac de cratèr de 40m per 9 e de 5m de fons s'es format e ocupa la porcion bassa del cratèr oèst jos 30m de glaça, accessibla sonque per las caunas.
Los rius Carbon, Puyallup, Mowich, Nisqually, e Cowlitz an sa font als glacièrs del meteis nom sul Mont Rainier. Las fonts de la White River son los glacièrs Winthrop, Emmons, e Fryingpan. Los rius White, Carbon, e Mowich jonhan la Puyallup River, que s'escampa dins la baia de Commencement a Tacoma; lo riu Nisqually se voja dins Puget Sound a l'èst de Lacey; e lo riu Cowlitz jonh la Columbia River enter Kelso e Longview.
Lo somal del mont Rainier es cofat de tres puèges. Lo pus enauçat se ditz Columbia Crest. Le segond se nomena Point Success (4 315 mètres) e lo tresen Liberty Cap (4 301 mètres). Sul pendís oriental del mont se trapa tanben lo puèg Little Tahoma (3 395 mètres). Aquel es un vestigi erodat de l'ancian mont Rainier quand èra encara pus naut.