text:
"Un repertòri per las Ròdas de las "Nuechs de la Borréia lemosina" (mai auvernhata :)…"
Je chante le premier couplet de chaque bourrée (sur les 100 bourrées chantées que je joue au violon ou au diato).
Toutes les bourrées sont en occitan (il existe très peu de Bourrées d'ici en français)
Je précise que "bourrée" signifie à trois temps…(c'est comme dire "champignons" quand on parle de "cèpes" en Corréze ;)
Lo parpalhòu seg la candela,
E l'amorós seg la beutat
Lo parpalhòu burla sas alas,
E l'amorós sa libertat.
Le papillon suit la chandelle,
Et l'amoureux suit la beauté.
Le papillon brûle ses ailes,
Et l'amoureux sa liberté.
Bourrée auvergnate chantée en occitan et en français.
Les deux versions semblent proches mais on entend ici que la prononciation française n'est pas standard ; pour conserver les appuis de la bourrée ici, il faut au contraire, prononcer fortement les E muet et ne pas accentuer sur la dernière syllabe. Mais le francais est la seule langue latine à ne pas faire cela (à écouter les journalistes qui citent des villes sud-américaines ;)
"Candela ("lo" prononcé) : chandel("le")
Libertat, beutat / liberté, beauté"
On a aussi en limousin les allongements des pluriels
"Los-- garçons--, las--dròllas--" et les s ("^" en français)
non prononcés et allongés "daus pas--tissons--"
Il y a peu de bourrées en français du fait de l'accentuation complexe de la bourrée qui est adaptée à l'occitan (il ne faut pas oublier que les violonaires vivaient dans leur jeunesse dans un milieu très majoritairement occitanophone).
A partir de sources orales c'est ici une interprétation personnelle (donc traditionnelle ;)
Ces 50 bourrées sont normalement du domaine public ainsi que "Las chastinhas" (musique de Jean-Marc Delaunay, "mai paraulas myself" :)
1) La borréia d'Auvernha la borréia vai bian
Quand la dançam a quatre Mas que la dançam bian
2) Dançan tant bian los de delai l'aiga
Dançan tant bian los de Lemosin
Tra la la la
3) Per ben la chantar viva las Lemosinas
Per ben la dançar viva los Auvernhats
Los Auvernhats an ben la barba fina
Los lemosins l'an pus fina que ilhs
4) Çai son venguts los garçons d'a Nòuviala
Çai l'an menat lo vaslet de Fauriá
Çai l'an menat aqueu tan gente masle
Çai l'an menat lo mielh coifat d'Orlhac
5) Los Chaumeilhos quò es de bons garçons
Los Chaumeilhos quò es de bons garçons
Quò es de bons garçons la degue òc-es paubras drollas
Quò es de bons garçons la degue los Chaumeilhos
6) Quau te mena bela quau te mena
Quau te mena bela quau te mena
Quò es los garçons que me menan me permenan
Quò los garçons que me menan pels boissons
7) Son davalats los garçons de la montanha
Son davalats quand avian tot achabat
Regretan ben lo pais mas pas lo mestre
Regretarian una amiá se l'avian
8) Quand passaretz pitiòtas venetz nos veire
Quand passaretz pitiòtas venetz nos veire
Vos donarem de la bona calhada
E daus pastissons a plen palhasson
9) Lo curat que la confessava s'appelava s'appelava
Lo curat que la confessava s'appelava Janton
Ieu pipe ieu fume ieu sei bon garçon
Ieu fiche la filha darrier los boissons
10) Sus lo pont d'a Briva l'i a de gentias flors
Sus lo pont d'a Briva l'i a de gentias flors
Las blanchas las rojas de totas colors
Las blanchas las rojas de totas colors
11) Se sabiatz drolletas jamai vos maridariatz
Restariaz soleta gardariatz la libertat
12) Chas nos i a de las dròllas se volon maridar
Mas volon pas de vaslet volon mas daus ainats
13) E quand las peras son maduras
Tant pauc de vent las fai tombar
Aitau faran las jòunas dròllas
Quand voldran ben se maridar
14) La Marion plora à plorarà ben mai
Son amant la quita ne'n tornarà jamai
D'aqui es partit en emportar la bela
E sus lo chamin a trobat una chançon
15) Ieu n'ai cinq sòus ma mia n'a mas quatre
Coma farem quand nos maridarem
Ne'n chaptarem un topin una escudela
Un culheron e minjarem tot dos
16) Garda ton bon temps bargiera garda ton bon temps quand l'as
Quand seras maridada quò te podriá passar
17) Se la volia chausir la mia mia la mia mia
Se la volia chausir la prenguei de vers Chastreix
Pas de vers Chastreix la prengei de Picharanda
Per pas me trompar la prenguei de Sent Donat
18) Coifa-te bian Margarita ma mia
Coifa-ta bian que benlèu te maridariam
Mas i a ben del temps que ieu sei bian coifada
Quò n'empacha pas que ieu me maride pas
19) 'Na trist'annada passa per ieu
Maridan nòstr'ainada e me laissan ieu
Una autra annada quò sirà per ieu
Violon e chabreta jugaran per ieu
20) Quand los cornards d'a Tula
S'eran tots assemblats
Prenian de la barriera
D'aicia lo Pais Bas
21) Sus lo pont d'a Vimbela
L'i fai tan bon gardar
Las Navarelas lai menan
Los d'en Bar lai son anats
22) Ont menaretz diumenche pichona
Ont menaretz diumenche lo mandin
Gardarai pas farai la coisina
Venetz chas nos la farem tots dos
23) Al bòsc de la ribièra ma miona l'i es
L'i es que li garda que l'i garda
L'i es que li garda los moltons
24) Ai vist lo lop la lebre
E lo rainard dançar
Fasian lo torn de l'aubre
E daus buissons folhats
25) Ma maire aviá mas 'na dent que damenava quand fasiá vent
Mon paire se'n aperceguet emb un 'talaire la li desraijet
26) Delai lo ribatel i a 'na lebre i a 'na lebre
Delai lo ribatel i a 'na lebre que li duerm
Anatz la revelhar que setz un bon chaçaire
Anatz la revelhar la mancariatz pas
27) Pel bòrd de l'aiga i a de canardons pichona
Pel bòrd de l'aiga i a de canardons
I a de canardons de canardons de canardetas
I a de canardons de canardons son pas per vos
28) Ò calha gentia calha ont as ton niu
Aval dins la pradela lo long dau riu
29) Lo merle a fach son niu dins las raiç de l'aubre sus lo bòrd dau riu
Las dròllas que lo levaran aquest'annada se maridaran
O dròllas 'natz lo levar que lo merle se'n vai mainar
30) Peira labora dins lo champ d'a Brach pitiòta
Peira labora dins lo champ d'a Brach
Tres domaiselas lo tenon pels braç pitiòta
Tres domaiselas lo tenon pels braç
31) Janeton veniá veniá veniá Piare veniá Piare
Janeton veniá veniá veniá Piare veniá Piare per dançar
Ieu vendrai pas velhar la luna es pas levada
Ieu vendrai pas velhar la luna lai serà pas
Ieu lai vendrai deman la luna sera levada
Ieu lai vendrai deman la luna sera là
32) S'i a mas los faures qu'aman lo vin pitiota
S'i a mas los faures qu'aman lo vin
Ieu sei pas faure ieu sei pas faure ieu sei pas faure mas l'ame bin
Tot lo monde es faure tot lo monde es faure tot lo monde es faure quauque bocin
33) Janeton quand t'aimave quò era qu'aviá begut
Janeton quand t'aimave quò era qu'aviá begut
Aura que ne beve gaire Janeton t'aime gaire
Aura que ne beve plus Janeton t'aime plus
34) Montave la marmita la podiá pas montar
La podia pas montar la marmita la marmita
La podia pas montar chauguet la laissar lai
35) La Glaudiá fai lo torn d'a Vic
Emb un pè d'aucha un pè de chabrit
La Glaudia troba bon lo vin
La micha chauda e lo lach bulhit
36) M'an dich Martin qu'aimavas las dròllas
M'an dich Martin qu'aimavas lo vin
Ieu o aimi tot lo vin amai las dròllas
Ieu o aimi tot las dròllas amai lo vin
37) Crebe de sèt vòli pas d'aiga
Crebe de sèt vòli ben de vin
Lo bon vin lo bon vin me rend palhaire
Palhaire e desgordit
38) Diable sia l’ivern d’antan
Que n'a portat nostra civada
La civada e lo chanabau lo chanabau
Un pauc de vin qu’era tant bon
39) Quò es los garçons de vers Jornhac
Que son 'nats velhar a Lairit
An passat per Paris per anar velhar a Lairit
40) Amb'atí paubres garçons per las dròllas periretz tots
Per una per doas mai tres mas per totas perirem pas
41) Al pais d'a Seilhac se minjan las chastinhas
Lo jaquets los chauvets e mai las borsadas
Al pais d'a Seilhac se minjan las chastinhas
Emb un còp de bon citre davala tot solet
Tra la la la
42) Quò es Magadon que lo diable es ta chabreta
Mai ton bordon ruinas tots los maçons
N'i aura mai d'un qu'aurà minjat sa campanha
Per se'n tornar las rodas cairadas
De que farem sens lo paure Pieron
Tochava bian n'era tant bon menaire
Quand tornarà Peire chabretarà
44) Ma maire quand vos m'auretz perdut
Anetz pas me cerchar a las bargieras
Ieu serai a la balada bian lonh
Jugar un aer de mon violon
Viva aquilh que n'a plantat
L'aubre que n'a la chamba tòrta
Que sens aqueu ne'n siriá mòrt
L'aiga m'auriá purit lo còr
45) Perqué veniatz velhar los lordaus de la montanha
Perqué veniatz velhar quand ne'n voliatz pas dançar
Ne'n chauliá pas venir los lordaus de la montanha
Ne'n chauliá pas venir quand ne'n voliatz mas durmir
46) Auvetz los Auvernhats paubra maire paubra maire
Auvetz los Auvernhats que davalan per dançar
Ne'n fan zin zon zon zin zon zon de lor chabreta
Ne'n fan zin zon zon zin zon zon de lor violon
47) Nos sem pintats del vin de la barrica
Nos sem pintats del vin de Marcilhac
Al vin de Marcilhac pichona pichonela
Al vin de Marcilhac totas nos sem bandats
48) N'as ben tant dançat n'as ben tant fach la fiera
N'as ben tant dançat lo cordon n'i a petat
Lo cordon n'i a petat la borsa s'es desliada
N'aviá mas dos sòus los a tombats al sòu
49) Ma maire si sabiatz d'onte vene d'onte vene
Ma maire si sabiatz d'onte vene me batriatz
Ieu vene de ben lonh de jugar de ma musica
Ieu vene de ben lonh de jugar dau violon
50) Totjorn lo torn la borréia vira filhetas
Totjorn lo torn la borréia vira totjorn
D'enquera n'es pas jorn e totjorn la luna que ralha
D'enquera n'es pas jorn quò es la luna d'amor
Per ben la chantar viva las Lemosinas
Per ben la dançar viva los Auvernhats
Hi fou fou… !!!


c: text/html

text:
Insulíndia
Insulíndia o l'Asia del Sud-Èst insulara, ancianament nomenada Malàisia, Archipèla Malai o Archipèla Indian, es un grand archipèla montanhós que s'espand entre Asia e Oceania e que compren los païses e territòris seguents :
- Brunei ;
- Indonesia, levat la Nòva Guinèa Occidentala ;
- las Filipinas ;
- Timòr Èst ;
- la Malàisia orientala (situada sus l'Illa de Bornèo), es a dire los Estats de Sarawak e de Sabah e lo districte federal de Labuan ;
- lo territòri indian d'Andaman e Nicobar.
Aquel archipèla compta atal dos milions de quilomètres carrats, çò que ne fa lo pus espandit de la tèrra. Se pòt dividir en dos ensembles. Al sud, l'arc malai regropa las Illas Andaman e Nicobar e las Illas de la Sonda (Sumatra, Java, Bali, Lombok, Sumbawa e Florès). A l'èst, las Filipinas, Celèbes e las Molucas forman un autre arc. Entre los dos, se tròba l'Illa de Bornèo.
Insulíndia foguèt alara considerada coma una de las tres partidas d'Oceania, amb Melanesia e Polinesia. Uèi, la restacan pus sovent a Asia, pus precisament a l'Asia del Sud-Èst.
Culturalament, se parla d'Asia del Sud-Èst « insulara e peninsulara » per enclure la peninsula de Malaca e tota Malàisia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Presentacion
Las edicions Letras d'òc que publican òbras de literatura occitana contemporanèa : romans, novèlas, contes e racontes, poesia, teatre…
Dens tots los maines, que presam mei que tot la qualitat literària deus tèxtes, shens desbrembar briga la qualitat de la lenga emplegada peus autors, quaus que sian los dialèctes.
Que publicam tanben òbras literàrias de la tempsada modèrna, ineditas o de mau trobar uei lo dia.
Los nostes libes que son editats sia en occitan sonque, sia en version bilingüa occitan-francés.
Quauques obratges que son acompanhats d'un lexic occitan-francés.
Dens la colleccion Camins, que publicam obratges qui pertòcan la lenga e la cultura deus parçans occitans :
lexics e vocabularis, paraulas popularas (contes, arreporèrs, devinalhas…), toponimia, etnografia, documents istorics…


text:
1847
Aquesta pagina concernís l'an 1847 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la politica de reformas de l'Empèri, abolicion de l'esclavatge.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En genier, aprofichant la mobilizacion en Godjam de la màger part deis armadas d'Ali II e de sa maire Menen, lo cap militar Kassa Hailu conquistèt Gondar onte èra estat laissada una pichona garnison. En junh, Menen assaièt de reconquistar la vila mai foguèt capturada ambé son marit, l'ancian negus Yohannes III. Pasmens, lei relacions entre lei dos camps demorèron bònas e Ali II acceptèt de donar unei privilègis a Kassa Hailu en cambi de son aliança dins lei luchas intèrnas etiopianas.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Americanomexicana. Au començament de l'annada, lo generau mexican Santa Anna organizèt una còntra-ofensiva d'amplor dins lo nòrd mai sei tropas foguèron anientadas a la batalha de Buena Vista (22-23 de febrier). Ben establits dins lo nòrd, leis Estatsunidencs ataquèron alora lo sud de Mexic e ocupèron Puebla lo 15 de mai gràcias a l'ajuda dei conservadors mexicans de la vila. Puei, ataquèron dirèctament Mexico que capitulèt lo 17 de setembre après lei batalhas de Contreras (20 d'aost) e de Chapultepec (12-13 de setembre). Aquò marquèt la fin dei combats majors e lo començament de negociacions fòrça favorablas ais Estatsunidencs.
En parallèl d'aqueleis operacions, lei regions isoladas dau nòrd mexican (Califòrnia) que s'èran revoutadas còntra una premiera ocupacion estatsunidenca dins lo corrent de l'estiu de 1846 foguèron tornarmai conquistadas. Aquò favorizèt l'annexion d'aquelei regions dins lo corrent de l'annada seguenta.
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Americanomexicana amb una còntra-ofensiva mexicana menada per lo generau Santa Anna rintrat de son exili. Pasmens, son armada foguèt quasi anientada a la batalha de Buena Vista (22-23 de febrier) e lei subrevivents se retirèron ambé dificultat vèrs lo sud. Après aqueu succès, leis Estatsunidencs se dirigiguèron vèrs lo sud e prenguèron Puebla sensa combat lo 15 de mai — lei conservadors mexicans de la vila sostenián l'invasion còntra lo govèrn centrau liberau. Puei, ataquèron la capitala que sei defensas foguèron rompudas ai batalhas de Contreras (20 d'aost) e de Chapultepec (12-13 de setembre). Lo 17 de setembre, Santa Anna e Mexico capitulèron e de negociacions malaisadas per lei Mexicans acomencèron per acabar la guèrra.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la nitroglicerina per lo quimista italian Ascanio Sobrero (1812-1888). En fàcia de la manca d'estabilitat de son produch, qu'èra a l'origina d'explosions grèvas, assaièt sensa succès de s'opausar a son utilizacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de febrièr - Thomas Alva Edison, inventor american (m. 1931)
- 3 de març – Alexander Graham Bell, inventor escocés del [telefòn]] (m. 1922)
- 14 de març - Castro Alves, poèta brasilièr (m. 1871)
- 27 de març - Otto Wallach, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1931)
- 10 d'abril - Joseph Pulitzer, jornalista ongrés (m. 1911)
- 7 de mai - Archibald Primrose, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1929)
- 2 d'octobre - Paul von Hindemburg, president alemand (m. 1933)
- 17 d'octobre - Chiquinha Gonzaga, compositora brasilièra (m. 1935)
- 8 de novembre - Bram Stoker, escrivan britanic (m. 1912)
- 30 de novembre - Afonso Pena, president de Brasil (m. 1909)
- Ernèst Aberlenc, escrivan occitan (m. 1930)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de mai - Alexandre Vinet, teologian protestant soís (n. 1797)
- 4 de novembre - Felix Mendelssohn Bartholdy, compositor alemand (n. 1809)


text:
Guèrra Civila de Sri Lanka
La Guèrra Civila de Sri Lanka se debanèt de 1983 a 2009 entre Sri Lanka e la guerilha dei Tigres de Liberacion de l'Elam Tamol (LTTE). De 1987 a 1990, Índia assaièt d'intervenir per impausar de negociacions entre lei dos camps mai sa fòrça de mantenement de la patz se turtèt a l'oposicion dei LTTE e deguèt se retirar après divèrseis atacas de la guerilha. Lo conflicte foguèt entraïnat per lei revendicacions d'autonòma puei d'indenpendéncia de la minoritat tamola dau nòrd de l'illa.
Fòrça lòng, lo conflicte foguèt marcat per divèrsei periòdes de trèva e de negociacions entre la guerilha e lo govèrn de Sri Lanka. L'equipament e l'organizacion de la guerilha, que venguèt la premiera guerilha equipada d'una flòta e d'una aviacion, foguèron tanben un factor permetent d'explicar la durada de la guèrra. Fin finala, après una tièra de desfachas au començament dau sègle XXI, lo govèrn decidiguèt de crompar d'equipaments militars modèrns en quantitats importantas. Aprofichèt tanben divèrsei divisions intèrnas de la division per esquichar sei fòrças dins lo sud de l'illa. Puei, a partir de 2006, poguèt se concentrar sus lo nòrd de l'illa. A partir de 2008, la guerilha deguèt se retirar vèrs lo nòrd e la capitala de l'estat dei LTTE foguèt conquista lo 2 de genier de 2009. Aquò marquèt l'afondrament de la guerilha que foguèt definitivament vencuda en mai de 2009.


text:
Walia
Walia (? - 418), Rei dels visigòts entre 415 e 418. Sucediguèt a Ataülf a la mòrt en 415 de Sigeric assassinat pels seus seccessors après una setmana de govèrn. Establiguèt la capitala dels Visigòts a Tolosa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ensajèt de s'establir al nòrd d'Africa mas poguèt pas e signèt la patz amb l'Emperaire roman Honorius, e dins un tractat (foedus) Walia s'engatjèt a far de Gala Placidia la seuna esposa (sòr d'Honorius, raptada per Alaric I e remandada per Ataülf) e a forabandir de la Peninsula Iberica los pòbles barbars que s'i èran establits dempuèi 409.
Del seu costat l'emperaire Honorius donèt 600 000 mesuras de blat als visigòts e permetèt lor installacion dins la peninsula. Em 4l8, Valia dintrèt en Ispània e sometèt los sueves, los vandals silings, establits en Andalosia e los alans de Lusitània. Dels quatre pòbles barbars (vandals asdingos, vandals silingos, sueves e alans) qu'èran istallats dins la Peninsula sonque ne demorèron dos, mas quand apareguèt que serián eles tanben someses per Walia, Honorius decidiguèt de cambiar lo seus plans e luirèt Aquitània als visigòts per que s'i establiscan. Amb la mòrt de Walia desapareguèt la dinastia dels baltings qu'aviá começat amb Alaric Ièr.


text:
Serrouville
Serrouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Serrouville aparteniá aperavans per la mitat al Capítol Episcopau de Metz e per l'autra part al Comte de Bar. En 1817, lo vilatge aviá per dependéncias la bòrda de Passigny, los ancians ermitatges de Sant-Laurenç e Sant-Pèira e tres molins, lo d'en bas, lo del bòsc e lo d'en aut.


text:
La Bastida (Lauragués)
La Bastida (en francés Labastide-Beauvoir) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bastida de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués, a 24 km al sud-èst de Tolosa
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean Baptiste Louis Apollonie Séraphin Clair Joseph de Villèle, òme politic francés, Primièr ministre entre 1821 e 1828
- Josselin Gruvel, poèta (1834-1898)
- Jérôme Cazalbou
Espòrts[modificar | modificar la font]
Club de rugbi de XV.


text:
Trent
Trent (en venèt Trénto e en venèt locau Trent, en italian Trento, en alemand Trient, en latin Tridentum) es una vila d'Itàlia situada dins la region de Trentin-Aut Adige. Es la capitala de la region e de la província de Trent. La populacion de la ciutat en 2005 èra de 112 142 abitants.
Lo gentilici es trentin -a o tridentin -a.
La vila[modificar | modificar la font]
La populacion viu dins una província qu'es completament montanhòla. Aquela província de Trent a una superfícia de 6 207 km² e una populacion de 477 017 abitants (2001).
I a l'autoestrada A22-E45 que vai au sud vèrs Verona e au nòrd vèrs Bolzano (Bozen), Innsbruck e Munic. Lei ferrovias fan la connexion principala d'Itàlia amb Àustria e Alemanha.
Originariament foguèt una ciutat cèlta conquerida puei per lei romans. Trent venguèt famosa mondialament amb lo Concili de Trent (1545-1563) ont engimbrèron la Còntrareforma. L'adjectiu tridentin se pòt referir especialament a aquel eveniment.
Lo riu de Fersina, afluent dau riu d'Adige, passa pròche de Trent.


text:
Theuville (Eure et Loir)
Theuville es una comuna francesa administrada per lo departament d'Eure et Loir de la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Theuville compren divèrses caserius, Baigneaux, houssay,Rosay al val, Vovette e Nicorbin mai 2 granjas isoladas Louasville e Ledeville.
La commune de Theuville comprend plusieurs hameaux, Baigneaux, houssay,Rosay au val, Vovette et Nicorbin plus 2 fermes isolées Louasville et Ledeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natiu de Nicorbin, #dotar d'una capèla lo luòc de la siá naissença, parròquia de Theuville
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natif de Nicorbin, dota d'une chapelle le lieu de sa naissance, paroisse de Theuville


text:
Tractats inegaus
Lei Tractats inegaus son una tièra de tractats datant dau sègle XIX entre l'Empèri Qing — e tanben lo Japon de la fin dau periòde Edo — e lei poissanças occidentalas colonialas. Signats a l'eissida de desfachas chinesas còntra d'armadas europèas pus modèrnas, impausèron de condicions comercialas fòrça desfavorablas ai Chinés e, de còps, de concessions territòrialas lòng dei regions litoralas. Entraïnèron una tièra de crisis majoras per la dinastia Qing durant la segonda mitat dau sègle XIX.


text:
Almucs de Castelnòu
Almucs de Castelnòu, o Almoïs de Châteauneuf, es una trobairitz nascuda cap a 1190.
Almucs de Castelnòu èra una nòbla de Gavaudan, versemblablament eissida de la familha de Castèlnòu Randon. Es coneguda per sos escriches e principalament sos escambis amb Iseut de Capio.
Òm estima qu'èra la femna de Guigue de Castèlnòu Randon e doncas la maire de Guilhèm de Castèlnòu, nascut en 1219.
De còps, es confondida amb Azalaís d'Altièr, una autra trobairitz eissida de la noblesa gavaldanesa.


text:
Maquís
En botanica, lo maquís designa una formacion vegetala caracteristica de las regions de Clima mediterranèu.
Lo tèrme ven de l'italian macchia, el meteis derivat del latin macula, taca, que fa referéncia a l'aspècte pigalhat d'un païsatge de maquís.
Lo maquÍs es una formacion vegetala mai bassa qu'una sèlva (fruticèa), pro densa, constituida subretot d'arbrilhons resistents a la secada, formant de matas espinosas e inextricablas.
Aquela formacion, que s'establís dins los massises cristallins en teren silisós, resulta en general de la degradacion del bòsc de surrièrs, que mai sovent aviá pres la plaça d'una populacion originala d'euses.
En Occitània, se trapa sobretot dins lo massí dels Mauras, l'Esterèl e illas d'Ieras; e a l'entorn per las còstas de catalonha, Corsega e d'Itàlia; e pel mond per las còstas mediterranèas e aquelas de Califòrnia (sonat chaparral), de Chile, del sud de Sudafrica (sonat fynbos) e unas d'Austràlia (sonat kwongan).
Las plantas linhosas mai caracteristicas del maquís son:
- l'arboç (Arbutus unedo) ;
- la bruga blanca (Erica arborea) ;
- l'auborn espinos (Calicotome spinosa) ;
- la moja negra (Cistus monspeliensis),
- la moja de montanha (Cistus laurifolius) ;
- la moja de fuèlha de sàlvia (Cistus salviifolius) ;
- d'immortalas coma Helichrysum italicum,
- de Lavandas (Lavandula stoechas),
- lo lentiscle (Pistacia lentiscus)
- l'Aladèrn de fuèlha estrecha (Phillyrea angustifolia)
- la Nèrta (Myrtus communis),
- lo romanin (Rosmarinus officinalis)


text:
Dròt
Dròt es un riu prenent sa sorça a Cap Dròt, en Dordonha, traversant la partida septentrionala d'Òlt e Garona e se gitant dens Garona a Caudròt, en Gironda.
Istòria [1][modificar | modificar la font]
A l'epòca pre-romana, la valèia dau Dròt èra puplada de Cèltes (Petrocores en Peirigòrd, Nitiobriges en Agenés, e d'"Aquitans" (Vasates en Haut Entre Duas Mars). Aquesta estructura ternària serà conservada per Roma (civitates), per la Glèisa (diocèses), etc. Anuit encara tres departaments (Dordonha, Òlt e Garona, Gironda) se partatjan la valèia.
Dinc au cap de la Guèrra de cent Ans (1453), l'istòria de la valèia participarà de las istòrias d'aqueras tres partidas, un còp apartenent a de las entitats desparèiras, a còp hondudas dens la hauda d'un grand Estat.
Donc una istòria complèxa mès tanben una istòria fòrt risha, dau fèit de tres factors :
- Caractère independent daus Gascons : pendent lo prumèir milenari de nòsta èra, los puples establits entre Garona, Pirinèus e Mar Granda ("Aquitans" apui Vascons, aperats après "Gascons") reïterèren la sequença "annexion o conquèsta, revòltas-repressions, autonomia o independença de fèit". Lo Haut Entre Duas Mars estent un país gascon, l'istòria de la valèia en avath de Duràs es estreitament ligada damb l'istòria de Gasconha.
- Apartenença de l'Agenés e dau Peirigòrd a l'Aquitània, tèrme designent sivant las epòcas dau prumèir milenari los territòris anent daus bòrns de Loire aus Pirinèus e daus contrafòrts orientaus dau Massiu Centrau e de las Cevènas a la Mar Granda, o mèi porcions pus o mens estendudas e esbrigalhadas d'aqueths territòris. L'istòria de la valèia en amont de Duràs es a cercar dens l'istòria d'Aquitània.
- Posicion estrategica dau Dròt entre Peirigòrd e Agenés, termièra que Ch. Higounet qualifiquèt de "termièra de tension". Aqueth factor es fondamentau aus XIII° e XIV° siègles que vesen s'afrontar los puishents Comtes de Tolosa, los Rèis d'Anglatèrra-ducs d'Aquitània, mèi los Rèis de França Capecians (en predators finalament vencurs). L'istòria de la valèia aus XIII° e XIV° siègles entra dens l'istòria de França.
Quauques molins[modificar | modificar la font]
- de la Baissa
- de Falgueirars
- de la Faja Hauta
- de l'Artiga
- de Pèira Levada
- de la Sauvetat
- de la Barta


text:
Al-Tasrif
Lo Kitab al-Tasrif (arabi, ' كتاب التفسير ') ( Lo metòde de medecina) es una enciclopèdia de medecina e de cirurgia fòrça famosa, escrita cap a l'an 1000 per Abu Al-Qasim (Abulcasis), considerat coma lo paire de la cirurgia modèrna. Los 30 volums d'aqueste obratge comprenon de descripcions anatomicas, de classificacions de malautiás, d'informactions subre la nutricion e d'articles subre la medecina, l’ortopedia, l’oftalmologia, la farmacologia, e tractan mai que mai de la cirurgia[1].
En Occident, lo libre s'es espandit largament jos lo títol latin de Concessio ei data qui componere haud valet. Pendant al mens sièis sègles, demorèt un guide important per la practica medicala dels mètges e cirurgians a l'encòp dins las civilizacions islamicas e crestianas. Lo trenten volum d'aquesta òbra es tractat cirurgical (La Cirurgia d'Albucassis) que foguèt revirat en occitan per iniciativa de Gaston III de Foish-Bearn (Gaston Fèbus) e que ne'n demora, uei lo jorn, un manuscrit a la bibliotèca de l'Universitat de Montpelhièr[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dr. Monzur Ahmed, El Zahrawi (Albucasis) - father of surgery, Muslim Technologist, August 1990.
- ↑ La Cirurgia d'Albucasis a Google Book


text:
Lorenc
Lo lorenc (lorrain en França o gaumais en Belgica) es una lenga romanica parlada majoritàriament dins la region de Lorena e qu'aperten al grop de las lengas d'oïl. L'Estat Francés la reconeis pas, coma fòrças autras lengas. Es plan significatiu que non i age cap d'edicion de la Wikipèdia en aquesta lenga, pr'amor qu'es un encastre liure ont autras lengas minorizadas i son presentas. Per aquò se supause que lors parlants son grands o ben apòsten pas bric per sa lenga.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se parla majoritàriament dins la region de Lorena (França), que fa frontièra amb Alsàcia per l'oèst. La frontièra lingüistica entre lo lorenc e l'alsacian seguís lo limit entre las doas regions fins a la nautor de Lutzelhouse, ont lo lorenc dintra dins lo territòri alsacian, de manièra que tanben se parla en diferentas zonas de las autas valadas dels Vòges e a Courtavon, a l'extrème sud del país. Tanben son de parla lorenca l'auta valada del Bruche a partir de Lutzelhouse, l'auta valada del Giessen e la zona de Liepvre (varietat vogesa). Dins la localitat de Saine-Marie-aux-Mines, entre d'autras (varietat welche) i a una situacion de bilingüisme amb l'alsacian. Lo nombre de locutors del lorenc en Alsàcia es de qualques milièrs. Lo lorenc se parla tanben dins de zonas de Belgica, especialament dins la region de Gaume.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
I a pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
Lo lorenc a pas d'estatut oficial ni en Alsàcia ni en Lorena. Mas en Belgica es estat reconegut coma "lenga regionala de Valonia" amb lo nom de gaumais.


text:
Liberalisme
Lo liberalisme es un grop d'ideologias politicas e filosoficas qu'es fondat sus la cresença en la libertat individuala e l'egalitat davant la lei ; los liberals considèran que la limitacion del poder del sobeiran es la primièra condicion de la defensa d'aquelas.
Lo liberalisme afirma la supremacia de l'accion individual sobre la collectiva. Aquò significa que las estructuras de govèrnement redusíscan lor intervencion au minim de besonh per garantir la convivéncia, en seguissent la filosofia del laissez faire, laissez passer ("daissar far, daissar passar").
Principis[modificar | modificar la font]
Lo liberalisme es fondat sus l'idèa que los umans possedisson de dreches fondamentals que se cal pas violar. Aquels dreches son nomenats "dreches naturals".
Liberalisme e capitalisme[modificar | modificar la font]
Los liberals son estacats a la proprietat privada. Aital, acceptan que lo capitalisme es une consequéncia logica de la pensada liberala e lo sol sistema economic qu'es compatible amb lo liberalisme.
Çaquelà, lo capitalisme es pas lo liberalisme, que lo capitalisme vòl dire sonque que los mejans de produccions son privatizats. Un sistèma capitalista es pas liberal se la libertat d'actar e l'egalitat davant la lei son pas assegurats. De mai, los liberals luchan per que disparescan los monopòlis legals, las subvencions de l'Estat e la mai granda part de las reglamentacions.


text:
Víctor Català
Caterina Albert i Paradís, mai coneguda per son pseudonim Víctor Català (L'Escala, 11 de setembre de 1869 — L'Escala, 27 de genièr de 1966) foguèt una escrivana catalana. Per amagar sa condicion de femna decidiguèt d'escriure amb un pseudonim; causiguèt finalament lo nom Víctor Català, qu'èra aital que se sonava un dels protagonistas d'un roman qu'acabèt pas jamai.
L'autora participèt activament al movement conegut jol nom de modernisme catalan, e escriguèt una de las òbras literàrias principalas d'aquel genre, lo roman Solitud, publicat en 1905. Sas òbras son marcadas per una riquesa de mots e locucions tipicament catalans que l'escrivana, obsedida per la degradacion de la lenga catalana cada còp mai ispanizada, cercava freneticament dins las environas de son país.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Caterina Albert nasquèt en 1869 dins una familha amonedada de l'Escala, qu'èra en aquel temps un vilatjòt de la còsta empordana. Èra la filha ainada de Lluís Albert, un avocat e proprietari rural, e de Dolors Paradís, qu'aguèron amassa tres autres enfants: dos dròlles Francesc e Martí e una filha, Amèlia. La maire, de santat fragila, aviá una fibra artistica; coneissiá la musica e escriviá, çò que benlèu endralhèt la filha cap a las arts. L'influéncia del paire, un ancian deputat republican qu'aguèt de s'exiliar per encausa de la rebellion federalista empordanesa d'octobre de 1869, se pòt notar dins la concepcion del mond de l'escrivana e a l'encòp dins son fòrt catalanisme, ligats ambedós a las idèas del politician Enric Prat de la Riba.
Caterina estudièt a l'escòla municipala, mas segon sos comentaris a aqueste prepaus, i aprenguèt pas grand causa. Passèt tanben un an dins un pensionat de Girona, ont comencèt a estudiar la lenga francesa. Quand se faguèt mai granda comencèt a se formar d'un biais autodidacta, legissiá totes los libres que trobava e aprenguèt lo francés e l'italian. Amb lo supòrt de sa grand, la maire de sa maire, s'avodèt a la pintura e al dessenh sens que lo demai de la familha se n'assabentèsse. Son paire pasmens descobriguèt un jorn aquela passion e li trobèt un mèstre de pintura.
Carrièra literària[modificar | modificar la font]
Entamenèt sa carrièra literària, quand èra fòrça jove encara. Comentèt un jorn qu'aviá escrich "Parricidi", una narracion enclusa dins sos Drames rurals, quand aviá tot bèl just 14 ans. Publiquèt sos primièrs escriches dins una publicacion satirica barcelonesa, l'Almanach de l'Esquella de la Torratxa. I mandèt alara maites poèmas de tematica amorosa, qu'espeliguèron entre 1897 e 1900 jol pseudonim de Virgili d'Alacseal.
La mòrt del paire, en 1890, quand Caterina aviá pas que 21 ans, cambièt sa vida d'un biais considerable e dramatic. Comencèt alara per ela una epòca de reclusion en çò sieu, que la tradicion del temps obligava a se vestir de negre e a gardar lo dòl per la mòrt dels parents. Per encausa de sa posicion d'ainada venguèt subran lo cap de l'ostal, e aguèt d'administrar lo patrimòni considerable de sos parents, e de se trachar alara dels autres membres de la familha, mai que mai sa maire e sa grand qu'èran malautas totas doas.
Foguèt a la fin del sègle XX, en 1898, que se presentèt als Jòcs Florals d'Olot amb lo poèma "Lo llibre nou" e un monològ, "La infanticida". Totas doas òbras recebèron un prèmi; malgrat aquò foguèt plan decebuda quand s'avisèt que la jurada del concors foguèt orrorizada de s'assabentar que lo monològ, que tractava d'una tematica fòrta, èra estat escrich per una femna. A partir d'aquel moment, Caterina Albert decidiguèt qu'amagariá sa vertadièra identitat jos un pseudonim; causiguèt lo nom Víctor Català, que manlevèt a un de sos personatges del roman Càlzer d'amargor, qu'èra a escriure en aquel moment. A partir d'aquel instant empleguèt sistematicament un pseudonim per totas las òbras que publiquèt long de sa vida.
Lo primièr libre que faguèt espelir foguèt lo recuèlh de poèmas Lo cant dels mesos que publiquèt en 1901, gràcias al parelh format per Josepa Carcassó e Miquel Sitjar. Avián descobèrt lo talent literari de Caterina e l'incitèron a publicar son libre dins la revista catalana mai prestigiosa d'aquel temps L'Avenç. A partir d'aquel moment l'escrivana laissèt de caire son autra vocacion, l'artística, que li agradava dessenhar, pintar e escalprar, una facieta que demorèt ocultada fòrça temps fins a una exposicion que se realizèt en 1955.
Son grand amic, Joaquim Folch i Torres, foguèt una de las personas que mai l'ajudèt a publicar. Encara en 1901, espeliguèt lo sol recuèlh de monològs qu'escriguèt, 4 Monòlegs, dins la Tipologia de l'Avenç. Foguèt a partir d'aquel temps, a l'encòp, quand comencèt sa collaboracion literària a la revista modernista Joventut (1900-1906). Aquesta publicacion li forniguèt una plataforma per se far conéisser pels lectors e, doncas, per se projectar coma una escrivana. Aquí, escriguèt sos primièrs "dramas rurals", valent a dire, sos contes mai fosques e ponhents de sa narrativa. Los reculhiguèt en 1902 dins lo libre que recebèt lo títol de Drames rurals, e quand lo mistèri de son pseudònim comencèt a èsser conegut evoquèt la granda angoissa que sentiguèt per aquesta descobèrta dins sa correspondéncia amb l'escrivan Narcís Oller, un de sos mèstres, e tanben amb Joan Maragall, un autre de sos modèls. Aviá paur que se se podiá pas pus amagar darrièr son pseudonim de Víctor Català, las criticas tornarián espelir, que la situacion de la femna aviá pas cambiat gaire, e qu'èra pas ben vist qu'una femna escriguèsse, e mens encara sus aquesta mena de tematicas.
En 1902, Caterina recebèt sas primièras criticas pel fach d'escriure sus l'aspècte mai fosc de la condicion umana. Ulteriorament, en 1904, publiquèt un autre recuèlh de contes, Ombrívoles dins L'Avenç, e puèi son segond recuèlh de poèmas, Llibre Blanc, publicat en 1905 a l'ostal d'edicion dirigit per Francesc Matheu, Ilustració Catalana. Dins las revistas capitanejadas per Matheu, l'Ilustració Catalana (1903-1917) e Catalana (1918-1921), faguèt conéisser las narracions mens dramaticas, e tanben qualques poèmas de l'escrivana empordanesa.
Entre 1904 e 1905 l'escrivana faguèt espelir son roman Solitud dins lo fulheton de la revista Joventut. En 1905, la Biblioteca Joventut publiquèt l'òbra jos la forma d'un libre, e Víctor Català coneguèt alara una granda reconeissença coma autor. A partir d'aquel moment, venguèt consagrada definitivament coma una escrivana. Qualques ans mai tard, en 1907, publiquèt lo recuèlh de racontes Caires vius dins la Biblioteca Joventut, e entamenèt son primièr silenci literari, per encausa del noucentisme.
Segonda etapa (a partir de 1907)[modificar | modificar la font]
A partir de 1923 publiquèt dins la colleccion populara La Novel·la d'Ara divèrsas istòrias cortas. En 1926, quand lo noucentisme èra ja estat eliminat d'un còp d'escoba, ensagèt de penetrar dins lo panorama literari d'aquel moment en publicar çò que seriá son segond, e a l'encòp darrièr, roman, Un film. Anteriorament, en 1920, faguèt espelir lo recuèlh de racontes La Mare Balena, que s'i pòt constatar una cèrta evolucion dins son estetica literària. Dins aquesta darrièra òbra, i descriu pas sonque l'aspècte mai tenebrós de la vida. Long de sa carrièra literària, aguèt tanben fòrça ligams amb los Jòcs Florals de Barcelona e en 1917, los presidiguèt. A mai de sa relacion amb aquesta corporacion, foguèt tanben amiga de l'Acadèmia de la Lenga Catalana, que ne foguèt membre tre 1915, e tanben amb l'Acadèmia de Bonas Letras de Barcelona, que ne venguèt sòcia a partir de 1923. L'an seguent, en 1924 se ganhèt lo segond accessit a l'Eglantina d'aur durant los Jòcs Florals de Barcelona gràcias al poèma "Cavalls del port". Cal pas doblidar tanpauc son prètzfach de folclorista e a l'encòp d'arqueològa que reculhiguèt e classifiquèt de remasilhas de las epòcas grèga e romana sul sit d'Empúrias). A partir del moment que comencèt la guèrra civil, l'escrivana entamenèt son segon periòde de silenci literari.
Lo silenci perdurèt fins a 1944, qu'en aquel an faguèt espelir una autra òbra, Retablo. Aquel libre, escrich en espanhòl, marquèt una novèla etapa que foguèt son primièr recuèlh de racontes en aquesta lenga. Qualques ans mai tard, en 1946, publiquèt un recuèlh de pròsas literàrias a prepaus de tèmas domestics, Mosaic a l'ostal d'edicions Dalmau. Aquesta òbra seriá la primièra que tornarián prendre las edicions en catalan de l'entrepresa. Pas gaire d'ans mai tard, entamenèt una relacion professionala prolifica amb l'ostal d'edicions Selecta, ont publiquèt Vida Mòlta en 1950 e l'an seguent Jubileu, sos darrièrs recuèlhs de racontes, e puèi sas Obres Completes (1951, 1972). Aprèp sa mòrt, Selecta reeditèt constantament son òbra.
Òbras[modificar | modificar la font]
La produccion literària de Víctor Català es generalament devesida en tres fasas:
- Modernisme
- Segonda etapa, de 1907 fins a la guèrra civila
- La Mare-Balena (1920), recuèlh de contes
- Un film (3.000 metres), (1926), roman
- Marines (1928), antologia
- Contrallums (1930), recuèlh de contes
- Pòstguèrra
- Retablo (1944), recuèlh de contes en espanhòl
- Mosaic (1946), pròsa literària
- Vida mòlta (1950), recuèlh de contes
- Jubileu (1951), recuèlh de contes
- Obres Completes (1951)
- Obres Completes (????)


text:
Castèugombèrt
Castèugombèrt es un quartier dau tretzen arrondiment de Marselha que s'atròba au nòrd-èst de la ciutat, costejant Lo Plan de Cucas, e au pè de la Montanha de l'Estela. Lo quartier si desvolopèt a l'entorn dau vièlh vilatge de Castèugombèrt, restacat tardier a Marselha e que ne'n demòra lo còr a l'ora d'ara.
Dau castèu originau demòra quasi plus ren, franc de la toponimia. Pasmens, aqueu quartier a servat una identitat provençala fòrta, qu'es un dei darriers quartiers ruraus de Marselha. Si li pòu atrobar lo Musèu deis Arts e Tradicions Popularas dau Terrador Marselhés, eiretatge d'un felibre gombertin, Joan-Batista Julian-Pinhòu, au luec que l'aviá aperavans lo Castèu.
Tecnopòl de Castèugombèrt[modificar | modificar la font]
Castèugombèrt es tanben lo nom dau tecnopòl tancat entre lo vilatge e l'estacion de mètro La Ròsa. D'ensenhaments dins lo domeni scientific, (matematicas, microelectronica, informatica, engenh civil et mecanica) li son donats. Si l'atròban :
- L'Escòla Centrala de Marselha ;
- L'Observatòri astronomic de Marselha-Provença ;
- Le Centre de Matematicas e Informatica (CMI) de l'Universitat de Provença ;
- L'Escòla Politecnica Universitària de Marselha ;
- L'Institut de Mecanica de Marselha ;
- Lo licèu professionau Inhni, un dei 9 en França Metropolitana}}.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Matieu Casanova, jornalista de lenga occitana a Ràdio País


text:
Laigné-en-Belin
Laigné-en-Belin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laigné-Ne-Belèguen se situa a :
- 8 minutas de l'intrada del circuit de las Mans
- 11 minutas de la Rocade Sud del Mans
- 15 minutas del autoroute A 11
- 20 minutas del centre de las Mans
- 10 minutas del autoroute autoroute A 28
Laigné-en-Belin se situe à :
- 8 minutes de l'entrée du circuit du Mans
- 11 minutes de la Rocade Sud du Mans
- 15 minutes de l'autoroute A 11
- 20 minutes du centre du Mans
- 10 minutes de l'autoroute autoroute A 28


text:
Ozu Yasujirō
Yasujirō Ozu (小津 安二郎, Ozu Yasujirō?), del sieu nom vertadièr segon l'us millenari tradicional japonés d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut e mòrt un meteis jorn, 12 de decembre, 1903-1963, a Tòquio...) es un cineasta (realizator, scenarista, montaire) mas tanben escrivan de tria, japonés.Nipon.
L'òbra siá, en 36 ans de carrièra (1927-1963), apiejada subre l'estudi subtil e precís mas tot parièr arderós e d'a vegadas plen d'enavant e quitament umor requist, de las relacions umanas e socialas, las de familha, matrimòni e parelh mai que tot, ne faguèt, demercé un estil unic, l' Ozu Touch (expression del grand critic e istorian egrègi del cinèma, lo nòrd-american Donald Richie), un dels mèstres demest los mèstres de l'istòria universala del 7en Art.
Tornada descubrir en Occident mai de dètz ans aprèp la siá disparicion, gràcias d'en primièr a'n Richie (e dequ'unes autres escarses, en Paul Shrader mai que tot...mas un santfum seguiguèron puèi, saique vergonhoses, ontoses de l'estultícia universala e del lor grand eissorbament...) quand n'èra çaquelà sempre estat considerat a Japon coma lo mai important dels lors cineastas e artistas contemporanèus, es l'òbra siá d'una extrèma feconditat, e excelléncia, creatritz e umana pendent las siás darrièras annadas (12 caps d'òbra indenegables entre 1949 e 1962...), coma paucas de per abans.
Sonque benlèu se ne pòdon comparar lo lamp intens creator d'un Vincent van Gogh en pintura (dins lo plen de sa vida d'òme, la siá edat d'aur coma artista, lo sieu grand atge de miséria... E çò ne diguèt el, profèta...: L'Art japonés pas jamai ne finís...) o l'escandilhada de l'inspiracion d'un Arthur Rimbaud dins l'Art del Trobar (d'el, en la primalba del sieu èsser al mond....) mas el, a l'encòp tot combor e serenitat absoluda, dins la tardor del sieu existir.
Es l'Òbra siá la mai importanta de l'Istòria del Cinèma tot... de l'istòria de Kinema... d'Eiga... KиHo... Kino... Art cinema... art movie... art house films... Cinematographia... Tot.
Somari
- 1 La vida
- 2 Citacions
- 3 L'Òbra cinematografica
- 4 Citacions
- 5 Los Quasernets
- 6 Filmografia complèta comentada
- 7 Resson critic a Japon
- 8 Resson critic... endacòm mai
- 9 Prèmis e guerdons
- 10 Bibliografia generala
- 11 Documents audiovisuals
- 12 Vejatz tanben
- 13 Ligams extèrnes
- 14 Ligams extèrnes annèxes
- 15 Ligams videografics
- 16 Nòtas & referéncias
La vida[modificar | modificar la font]
Nascut lo 12 de decembre de 1903, a Tòquio, dins lo quartièr de Furukawa, es lo cabdet d'una familha de cinc mainats.Ne fasiá lo sieu paire, de vendeire d'engraisses al gròs. En 1915, mudan los catons per se n'anar plantar bordon a Matsusaka, lo vilatge natal del papà, rasís Nagoya, ciutat portuària d'Honshu.Ne demorèt lo sieu paire a la capitala amor de lai far comerci e afars. Ne ven pensionari al collègi d'Uzisenda que se n'estimava melhor el far safran o s'agachar de filmes que non pas èstre assidú e seriós.
En 1919, aprèp aver fach meuca als examens d'entrada a l'Universitat, farà de regent auxiliar dins un vilatjon de montanha, a unes 30 km de Matsusaka. En 1923, la siá maire se'n torna viure a Tòquio qu'el pro lèu la s'ajunherà.Gràcias a un oncle sieu, va conéisser lo sieu primièr contacte amb lo mitan cinematografic, que lai l'engatjan a la Schochiku, una de las major companies japonesas (fondada en 1920 pels fraires Otani, ex vendeires de còcas al teatre kabuki de Kyoto) per i far d'assistent quadraire.Vengut assistent realizator l'an seguent, realiza lo sieu primièr filme Zange no Yaiba ...Lo Sabre de peniténcia en 1927 (filme perdut, coma molts autres... tanplan benlèu un chambara, filme de sabre japonés), e ja amb Kogo Noda, que serà lo sieu collaborator scenarista de tota la vida (cosignaràn los 13 darrièrs, 1949-1962...), e cinèma e vida e ganarras e amistat, fins a l'ultim darrièr tassonel empassat.
Comença de ne venir famós a partir de las annadas 30, demercé comèdias e dramas familials qu'es a l'epòca aquela, d'efièch, que n'emprincipia el de s'interessar a tota la problematica de las relacions, molt entrebescadas e ierarquizadas, de la familha japonesa que ne vendrà lo tèma central de tota l'òbra venidoira. N'es Japon tot en plen borrotlament cultural, ideologic e social, per en causa dins d'abòrd de la politica nipona d'espandiment imperial e d'aliança amb l'Axe hitlero-mussolinian.
Lo sieu paire se morís en 1936 e n'es el mobilizat l'an seguent, dins l'infantariá de l'Armada imperiala japonesa. Farà son temps en China (20 mesadas), entrainat de racacòr dins la 2nda Guèrra Sinojaponesa que tantes malastres portèt. En 1943, prenon lenga amb el per un filme de propaganda a Singapor mas l'acaba pas cap e ne filma just qualques plans.
Singapor... segon en Richie, lai vegèt el fòrça filmes, la màger part nòrd-americans.Lai s'espèra el pacientós la fin del conflicte e de las batalhas, e fach preisonièr ne tornarà a Japon sonqu'en 1946.
Citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ... N'es lo camp de la camèra sonque finestrona sul mond, n'es amor sonque finestrona subre la vida. O se cal e plan perpensar davant o s'enclencar tot. ... (... lo diluns 7 d'agost de 1933, in Los Quasernets (1933-1963) - veire bibliografia çaijós)
1927-1942[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1943-1963[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Los Quasernets[modificar | modificar la font]
- Article principal : Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
Filmografia complèta comentada[modificar | modificar la font]
Pertrachurada a partir de l'espaci n' Ozu Yasujirō de la Japanese Internet Movie Database e de Le Cinéma japonais, Tome II d' en Tadao Sato (veire bibliografia)
- Los títols ne seràn, dins l'ordre:
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
- lo(s) títol(s) anglés (angleses)
- lo títol occitan
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
Fòrça filmes de l'epòca del cinèma mut mas tot parièr dequ'unes del cinèma parlant (i cosidetti talkies) dispareguèron, esfumats... (que de 54 filmes en total, sonque 37 subrevivèron...) en pel grand Destenembre universal.
- 1927 : Zange no Yaiba: Sword of Penitence, Lo Sabre de peniténcia, primièr scenari amb en Noda Kogo, primièr filme, perdut
- 1928 : Hikkoshi Fufu: A Couple on the Move, Un parelh muda los catons perdut
- 1928 : Nyobo Funshitsu: Wife Lost, Esposa perduda, primièr filme amb en Ryu Chishu, perdut
- 1928 : Nikutaibi: Body Beautiful, Un còs magnific, perdut
- 1928 : Kabocha: Pumpkin, La Coja perdut
- 1928 : Wakodo no Yume: Dreams of Youth, Sòmis de joventut perdut
- 1929 : Takara no Yama: Treasure Mountain, La Montanha del tresaur perdut
- 1929 : Gakusei romance: Wakaki Hi id Wakaki hi...: Days of Youth, Jorns de joventut filme mai ancian conservat
- 1929 : Wasei Kenka Tomodachi: Fighting Friends id Fighting Friends Japanese Style, Amics de combat perdut
- 1929 : Daigaku wa Deta keredo: I Graduated But..., Soi estat diplomat mas... perdut (sòbran 10 min)
- 1929 : Kaishain Seikatsu: The Life of an Office Worker, La Vida d'un emplegat de burèu perdut
- 1929 : Tokkan kozo: A Straightforward Boy, Lo Galapian
- 1930 : Hogaraka ni Ayume: Walk Cheerfully, Camina gaujós
- 1930 : Erogami no Onryo: The Revengeful Spirit of Eros,Eròs, d'èime venjatiu perdut
- 1930 : Kekkon-gaku Nyumon: Introduction to Marriage, Introduccion al matrimòni perdut
- 1930 : Rakudai wa Shita keredo: I Flunked But..., Faguèri meuca mas...
- 1930 : Sono yo no Tsuma: That Night's Wife, Femna d'una sola nuèch
- 1930 : Ashi ni Sawatta Koun: The Luck Which Touched the Leg, La fortuna me toquèt a las cambas perdut
- 1930 : Ojosan: Young Miss, Domaisèla perdut
- 1931 : Shukujo to Hige: The Lady and The Beard, La Dòna e las cigatas
- 1931 : Bijin Aishu: Beauty's Sorrow, Lo lagui de la Beltat perdut
- 1932 : Seishun no Yume Ima izuko: Where Now Are The Dreams of Youth, Ont son los sòmis de la joventut?
- 1932 : Mata Au Hi made: Until the Day we Meet Again, Fins al còp que ven perdut
- 1932 : Haru wa Gofujin kara: La Prima ne ven d'a las femnas perdut
- 1933 : Tokyo no Onna: Woman of Tokyo, Femna de Tòquio
- 1933 : Hijosen no Onna: Dragnet Girl (sic), Femnas e paucvals
-
- 1933 : Dekigokoro: Passing Fancy, Còr iretge premiat en 1934
- 1934 : Ukigusa Monogatari: A Story of Floating Weeds, Conte d'èrbas flotejairas premiat en 1935
-
- 1934 : Haha o Kowazuya: A Mother Should be Loved, L'Amor d'una maire
- 1935 : Tokyo no Yado: An Inn in Tokyo, Una Abitarèla a Tòquio
- 1935 : Hakoiri Musume: An Innocent Maid id The Young Virgin, Una joventa pura perdut
- 1935 : Kikugoro no Kagamijishi: La dança del leon documentari
- 1936 : Hitori Musuko: The Only Son, Un filh unic primièr filme sonòr
- 1936 : Daigaku Yoi Toko: College is a Nice Place, Lo Collègi es un endrech agradiu darrièr filme perdut
- 1937 : Shukujo wa nani O Wasureta ka: What Did the Lady Forget?, De qué s'oblidèt la dòna?
-
- 1941 : Todake no Kyodai: Brothers and Sisters of the Toda Family, Fraires e Sòrres de la familha Toda premiat en 1942
-
- 1942 : Chichi Ariki: There Was a Father, I aviá un paire
- 1947 : Nagaya Shinshiroku: Record of a Tenement Gentleman, Relat d'un coarro
- 1948 : Kaze no naka no Mendori: A Hen in the Wind, Una galina dins lo vent
-
- 1950 : Munakata Shimai: The Munakata Sisters, Las Sòrres Munakata
-
- 1952 : Ochazuke no Aji: Tea Over Rice, Lo Gost del ris amb tè verd ( represa d'un scenari refudat en 1939
- 1956 : Soshun: Early Spring, Prima primaiga
- 1957 : Tokyo Boshoku: Tokyo Twilight, Luscre a Tòquio
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1959 : Ohayo: Good Morning, Bonjorn ( nòva version ( i cosidetti remakes) de Umarete wa mita keredo de 1932
- 1959 : Ukigusa: Floating Weeds, Èrbas flotejairas ( nòva version de Ukigusa monogatari de 1934
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1961 : Kohayagawa-ke no Aki: The End of Summer, La fin de l'estiu
-
- 1962 : Samma no Aji: An Autumn Afternoon, Lo Gost del saké (literalament del samma, peis salat...) darrièr ultim filme
-
-
- Se "normalizèrem" aicí l'adaptacion dels mots nipons a la nòstra lenga romanica, idiòma occidental.
D'efièch, n'èssent lo japonés una lenga aglutinanta, cada mot se "pega" a un autre o una particula gramaticala, çò que fa que se ne trobam sovent amb una cordilhada sens fin o quasi, de mots sens nada separacion entre eles.
En tot ne seguir l'us que causiguèt en Sato Tadao dins la siá Istòria del cinèma nipon (o puslèu los sieus traductors que demest eles un es nipon).
Atal doncas, per exemple, n'escriurem Tokyo Monogatari o Tokyo Bokoshu idem Tokyo no Gassho amb majusculas, n'èssent ambedós mots de substantius.
Ne notarem pas çaquelà los signes acostumats de la version romaji del japonés (amor de defugir una certa confusion amb lo vertadièr sistèma romaji e una tròp coercitiva obligacion de ne conéisser subre de plan, d'a fons o quasi, lo nipon.
Farem una excepcion pels títols de filmes premiats e ca, qu'atal li ne tornarem lo sieu nom blos mai vertadièr e pus autentic, que tota òbra d'art, atal un èsser viu e vivent, se n'amerita lo respièch aquel...).
Me ne sembla aiceste un compromés de pro bon acceptar entremièg una tradicion occidentala saberuda id sabentassa que ne voldriá adaptar los mots directament en romanji, ço es en quite japonés.Que lo romaji es la lenga nipona escricha amb alfabet latin, e marrés.E l'autra "tradicion" o semblatradicion que se ne vira del tot del japonés e lo s'empega al sieu patoà.
No'n sembla doncas mèr respièch, cultural e uman, per la lenga font mas dins lo respièch tot parièr de la lenga d'acuèlh.
Se reservarem aquel us dels signes sabents romaji, sonque per los noms pichons e d'ostal que ne son quicòm tant inalienable amai tan sacrat que pas degun i pòt nimai i deu o deuriá tocar.
Atal ieu almens ne farai e... causa coneguda siá... ne fau.Ediu.
Resson critic a Japon[modificar | modificar la font]
Resson critic... endacòm mai[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1933 Kinema Junpo Award melhor filme per Otona no Miru ehon - Umarete wa mita keredo, 1932
- 1934 Kinema Junpo Award melhor filme per Dekigokoro, 1933
- 1935 Kinema Junpo Award melhor filme per Ukigusa Monogatari, 1934
- 1942 Kinema Junpo Award melhor filme per Todake no Kyodai, 1941
- 1950 Kinema Junpo Award melhor filme per Banshun, 1949
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor realizator per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor scenari per Banshun... (guerdon partejat amb Kogo Noda)
- 1952 Kinema Junpo Award melhor filme per Bakushū, 1951
- 1952 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Bakushū...
- 1952 Blue Ribbon Award melhor realizator per Bakushū...
- 1958 British Film Institute / Sutherland Trophy per Tōkyō Monogatari, 1953
- 1961 Asia-Pacific Film Festival Award melhor filme per Akibiyori, 1960
- 1964 Mainichi Film Concours Special Award ... for his carreer achievements...
Atal doncas, lo British Film Institute foguèron los primièrs e los sols a saber reconéisser en Occident las qualitats, l'excelléncia e los meritis de l'autor de Banshun, tetrapremiat, e Bakushū, tripremiat, a Japon.
Òsca per eles... e thanks for him... ediu.
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
bibliografia ozuana[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō no Geijutsu (L'Art d'Ozu Yasujirō), Tòquio, 1971 (en japonés)
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō to Shigoto (Ozu Yasujirō e sas òbras), editat per Jun Satomi et alt, id 1972 (id)
- Paul Schrader: Transcendental Style in Film: Ozu, Bresson, Dreyer, University of California Press, Berkeley - Los Angeles, 1972... (en anglés)... (Ne foguèron tradusits al francés d'unes tròces dins los Cahiers du cinéma, num. 286, març de 1978...)
- Donald Richie: Ozu... Donald Richie's Ozu... id 1974... (idem)... (Ne foguèt tradusit al francés en 1980, edicions lettre du blanc, amb lo meteis títol...)
- Noël Burch: Pour un observateur lointain - Forme et signification dans le cinéma japonais, Edicions dels Cahiers du cinéma - Gallimard, París, 1982... (pp 168-194 consacradas a n'Ozu...), traduccion francesa de l'original anglés, To the Distant Observer, ed. Scolar Press, Londres, 1979)
- David Bordwell: Ozu and the Poetics of Cinema, Princeton University Press, 1988 (en anglés)
- Dario Tomasi: Yasujiro Ozu, Il Castoro Cinema, Milan, 1996 (en italian)
- Shigehiko Hazumi: Ozu, ed. dels Cahiers du cinéma, colleccion "Auteurs" , (1997 (en francés... tradusit del japonés)
- Kiju Yoshida: Ozu's Anti-Cinema, Center for Japanese Studies, University of Michigan, 1998 (en anglés)... (Ne foguèt facha traduccion francesa en 2004, a las edicions de l'Institut Lumière - Actes Sud, Arte Editions...)
- Youssef Ishaghpour: Formes de l'impermanence - Le Style de Yasujiro Ozu, Farrago-Ed. Léo Scheer, 2002 (en francés)
revistas[modificar | modificar la font]
- ... numèro especial de la revista bimesadièra l'Avant-Scène du cinéma, num. 204: descopatge integral de Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo, dab entreten amb en Chishü Ryü per en Max Tessier, març de 1978 (id)
e ca
bibliografia del cinèma nipon[modificar | modificar la font]
- Masumura Yasuzo: Il cinema giapponese, edicions de la revista Bianco e Nero, Roma, 1955 (en italian)
- Shinobu & Marcel Giularis: Le Cinéma japonais, edicions Le Cerf, París, 1956 (en francés)
- Joseph Anderson & Donald Richie: The Japanese Film: Art and Industry, Tuttle, Tòquio - Nòva York, 1959... (nòva edicion aumentada Princeton University Press,Princeton, 1990) (en anglés)
- Donald Richie: The Japanese Movie: An Illustrated History, Kodansha International, Tòquio, 1966 (id)
- Richard N. Tucker: Japan: Film Image, Studio Vista, Londres, 1973 (id)
- Joan Mellen: Voices from the Japanese Cinema, Liveright, Nòva York, 1975 (id)
- Joan Mellen : The Waves at Genji's Door: Japan through Its Cinema, Pantheon id 1976 (id)
- Audie Bock: Japanese Film Directors, Kodansha International Ltd, 1978 (id)
- Tadao Sato: Currents in Japanese Cinema, Kodansha International, Tòquio, 1982 (id)
amb subretot:
-
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
t.II, La finzione e il sentimento, Masilio editor, Pesaro, 1984... Eccezionale... no more comment!! (en italian)
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
- Max Tessier: Cinéma et littérature au Japon: de l'ère Meiji à nos jours, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1986 (en francés)
- Beverley Bare Buehrer: Japanese Films: A Filmography and Commentary (1929-1989), St. James Press, Chicago - Londres, 1990 (en anglés)
- Hirano Kyoko: Mr Smith Goes to Tokyo: Japanese Cinelma under the American Occupation, Smithsonian InstitutionPress, Washington - Londres, 1992 (id)
amai
-
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 2001 (en italian)
e...
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format, amb una iconografia de pro bèla qualitat), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...) (version francesa) ... Enfins, l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon... pas tant al sieu art, mas quitament al pus " popular " tot parièr, amai subretot a las siás diversitat e riquesa e pulsion creatritz, unicas al mond... wunderbar!!!
amai
- Adrien Gombeaud: Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l"autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format... id per l'iconografia), edicions Nouveau Monde, París, 2008... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!! (id)
e ca
bibliografia de las òbras de n'Ozu Yasujirō[modificar | modificar la font]
- Yasujiro Ozu & Kogo Noda: Banshun - Printemps tardif - 1949 ... script d'origina traduch del japonés per Michel & Estrellita Wasserman, Publications orientalistes de France, París, decembre de 1986
- idem Bakushu - Début d'été - 1951 ... id id id id
- idem Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo - 1953 ... id id id id
- idem Tokyo boshoku - Crépuscule à Tokyo - 1957 ... id id id id
- idem Samma no Aji - Le Goût du saké - 1962 ... id id id id
-
- Ozu Yasujirō: Ozu Yasujirō zenshü ... Òbras cinematograficas complètas de n'Ozu Yasujirō..., de dos tòmes, çò ne cabís de totes los scenaris (i cosidetti scripts) de n'Ozu-san, Shinshokan, 2003 (en japonés, de segur..., en nipon... hai... of course... certo... pour sûr... ¡por supuesto!... clar que sí! ... natürlich!!!)
e, d'en primièr (qu'anar beure a la font, desasseda tostemps lo passant...):
-
-
- Ozu Yasujirō: Carnets 1933 - 1963, edicion integrala, traduch del japonés e anotat per na Josiane Pinon-Kawatake, edicions Alive, París, 1996... (d'a l'edicion d'origina nipona, Film Art-Sha / Japan Uni-Agency, Tòquio, 1993)... Veire article Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
-
e ca
generalitats[modificar | modificar la font]
-
- (E la nòstra coneissença pro limitada de la lenga nipona ne seriá pas estada sufisenta sens l'ajuda, tras que preciosa, del Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985) que, sens el, se ne seriam pas cap pogut venjar del prètzfach).
e ca
nado
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Kazuo Inoué: Ikite wa mita keredo - Ozu Yasujirō den... Vivèri mas... biografia de n'Ozu Yasujirō, documentari 1983
- Pascal-Alex Clément: Setsuko Hara, la disparue... n' O-Chan, l'avalida..., evocacion (15'), Arte/Video, 2003
. . . ... e
d'en segond ...que pas res se ne val un retorn cap a la font de totas fonts...:
-
- l'edicion en VHS o CD dels sieus filmes (versions originalas sostitoladas en francés) dins las colleccions LES FILMS DE MA VIE, LA SEPT/VIDEO & ARTE/VIDEO...
e ca
nado
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Ozu Yasujirō sus l'Internet Movie Database
- (ja) (en) [1] n' Ozu Yasujirō...digital ( sit " oficial " )
Ligams extèrnes annèxes[modificar | modificar la font]
- (fr) [4] Sit oficial Arte
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 780 documents subre en Yasujiro Ozu en picar coma clau Yasujiro Ozu


text:
Continent
Lo mot continent ven del latin continere per « tenir ensemble », o continens terra, las « tèrras continuas ». Al sens pròpri, aquel tèrme designa una vasta espandida contunha de tèrra a la superfícia del glòbe. Pasmens, aquela definicion estrictament geografica s'emplega sovent segon de critèris istorics e culturals. Se pòt veire atal de sistèmas de continents que considèran Euròpa e Asia coma dos continents alara qu'Eurasia forma una sola espandida de tèrra.
La definicion pauc clara d'un continent mena a l'existéncia de divèrses modèls de quatre a sèt continents. Mas foguèt pas totjorn lo cas, e aqueles modèls varièron segon l'Istòria e la descobèrta de territòris novèls.
Dins son accepcion comuna, la zona continentala inclutz tanben las pichonas illas a flaca distància de las còstas, mas pas aquelas separadas per de braces de mar significatius. D'un punt de vista scientific, los continents incluson tanben las illas estacadas a las placas continentalas, coma las illas Britanicas al respècte d'Eurasia.
Somari
- 1 Istòria del tèrme
- 2 Definicions e aplicacions
- 3 Comparason
- 4 Autras divisions
- 5 En geologia
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria del tèrme[modificar | modificar la font]
Las primièras definicions[modificar | modificar la font]
La primièra distincion entre los continents se faguèt pels ancians marins grècs que donèron los noms d'Euròpa e d'Asia a las tèrras dels dos costats del cors d'aiga de la mar Egèa, l'estrech dels Dardanèls, la Mar de Marmara, l'estrech del Bosfòr e la mar Negra[1]. Los noms foguèron en primièr aplicats solament per designar las tèrras prèp de la còsta e pus tard las espandidas pus alunhadas[2]. Los pensaires de la Grècia antica discutiguèron per saber s'Africa (alara nomenada Libia) se deuriá considerar coma fasent partida d'Asia o coma tresena partida del monde. Una division en tres partidas s'impausèt fin finala[3]. Del punt de vista grèc, la mar Egèa, èra lo centre del monde, amb Asia a l'Èst, Euròpa a l'Oèst e al Nòrd e Africa al Sud[4].
Los limits entre los continents son pas fixats. Inicialament, la frontièra d'Euròpa amb Asia foguèt traçada dempuèi la mar Negra, lo long de la ribièra Rioni e Georgia. Pus tard, se considerèt coma anant de la mar Negra per l'estrech de Kerch, la mar d'Azov e lo long del flume Don[5].
Nil foguèt generalament considerat coma la frontièra entre Asia e Africa. Erodòt[6], al sègle V, pasmens s'opausèt a aquela situacion, que plaçava Egipte sus dos continents. Faguèt doncas coïncidir la rompedura entre Asia e Africa amb la frontièra occidentala d'Egipte, çò que situava aquel país en Asia. Contestèt tanben la division en tres de çò qu'es en fach una sola massa[7], lo debat continua...
Eratostènes, al sègle III, notèt que qualques geografs dividissián los continents pels flumes (Nil e Don), los considerant atal coma d'« illas ». D'autres dividissián los continents per d'istmes, nomenant alara los continents « peninsulas ». Aqueles geografs fixèron la frontièra entre Euròpa e Asia a l'istme entre la mar Negra e la mar Caspiana, e la frontièra entre Asia e Africa a l'istme entre la mar Roja e l'embocadura del lac Bardawil sus la Mediterranèa[8].
Al periòde roman e a l'Edat Mejana, qualques autors prenguèron l'istme de Suèz coma frontièra entre Asia e Africa, mas gaireben totes los autors contunhan de considerar Nil o la frontièra occidentala d'Egipte coma frontièra. A l'Edat Mejana, lo monde èra representat sus la mapa en T-O, amb lo T representant las aigas de la division dels tres continents.
Arribada dels Europèus a las Americas[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb traversèt l'ocean Atlantic per aténher las Antilhas en 1492, dubrissent lo camin a l'exploracion e a la colonizacion europèa de las Americas. Mas malgrat sos quatre viatges cap a l'oèst, Colomb jamai pensèt d'aver atench un novèl continent e contunhèt de pensar qu'aviá atench Asia. En 1501, Amerigo Vespucci foguèt lo pilòt d'una expedicion que navigava lo long de la còsta de Brasil. Los membres de l'expedicion percorriguèron lo long camin cap al sud, lo long de la còsta de l'America del Sud, çò que confirma que las tèrras que perlongavan avián de proporcions continentalas[9],[10]. De retorn a Euròpa, Vespucci publiquèt un compte rendut de son viatge Mundus Novus (« Novèl Monde ») en 1502 o 1503[11], mas sembla que i auriá d'apondons o de modificacions d'un autre autor[12]. Quin que siá l'autor d'aquelas paraulas, se pòt legir dins Mundus Novus « descobriguèt un continent dins aquelas regions del sud qu'es abitat per mai de personas e d'animals qu'en Euròpa, en Asia o en Africa »[13], primièra identificacion explicita de las Americas, un continent coma los tres autres.
Aprèp qualques annadas, lo nom de « Novèl Monde » comença d'aparéisser coma un nom per l'America del Sud. Las mapas de l'epòca mòstran clarament l'America del Nòrd coma connectada a l'Asia e l'America del Sud coma una tèrra separada[14].
En 1507, Martin Waldseemüller publiquèt una mapa del monde, Cosmographia Universalis, qu'es la primièra a mostrar l'America del Nòrd e l'America del Sud distintas d'Asia e entornejadas d'aiga. Un pichon senhal en dessús de la mapa principala explica pel primièr còp que las Americas son a èst d'Asia e son separadas d'Asia per un ocean, perque las Americas son plaçadas a l'extremitat esquèrra de la mapa e Asia a l'extremitat drecha, çò que poiriá crear una confusion. Dins lo libre d'acompanhament, Cosmographiae Introductio, Waldseemüller nòta que la tèrra se dividís en quatre partidas, Euròpa, Asia, Africa e la quatrena partida que ne bastís lo nom a partir d'Amerigo Vespucci[15]. Sus la mapa, lo mot « America » se plaça sus una partida de l'America del Sud.
Lo mot continent[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo sègle XVI, lo nom anglés continent surgís. Es un derivat del tèrme continent land, çò que significa « tèrra continua »[16] e tradusit del latin terra continens[17]. Lo nom foguèt utilizat per designar « una partida de tèrra connectada o continua »[18]. Lo mot continent s'utiliza dins la traduccion de tèxtes grècs e latins al subjècte de las tres « partidas » del monde[19].
Alara que lo mot continent foguèt utilizat per las zonas relativament pichonas de la continuitat de la tèrra, los geografs se tornèron pausar la question d'Erodòt sus las rasons perqué una sola granda massa deuriá èsser dividida en dos continents. A la mitat del sègle XVII, Peter Heylin escriguèt dins sa Cosmografia que « Un continent es una granda quantitat de tèrra, non separada per una mar en provenença de la rèsta del monde, coma l'ensemble del continent d'Euròpa, en Asia, en Africa. ». En 1727, Ephraïm Chambers escriguèt dins son Cyclopædia, « Lo monde es ordinàriament dividit en dos grands continents : l'ancian e lo novèl. ». E, dins son atlàs de 1752, Emanuel Bowen definís un continent coma « un grand espaci de la tèrra fèrma contenent fòrça païses, sens separacion d'aiga. Atal, Euròpa, Asia e Africa son un grand continent, America n'es un autre. »[20]. Pasmens, la vièlha idèa d'Euròpa, d'Asia et d'Africa coma partidas del monde persistís, e son uèi consideradas coma de continents.
Al delà dels quatre continents[modificar | modificar la font]
A partir de la fin del sègle XVIII, qualques geografs comencèron de considerar l'America del Nòrd e l'America del Sud coma doas partidas del monde, çò que fa en tot cinc partidas. Pasmens, la division en quatre foguèt globalament pus utilizada al sègle XIX[21]. Los Europèus descobriguèron Austràlia en 1606, mas per un certan temps, foguèt vista coma una partida d'Asia. A la fin del sègle XVIII, certans geografs considerèron que s'agissiá d'un continent d'esperel, çò que ne fa lo seisen (o lo cinquen per aqueles qu'America es encara un unic continent)[22]. En 1813, Samuel Butler escriguèt sus Austràlia que « [Nòva Olanda, una illa immensa, que qualques geografs designan del nom d'autre continent » e l'Oxford English Dictionary es pas clar de decènnis pus tard[23].
Antartida foguèt apercebuda en 1820 e foguèt descricha coma un continent par Charles Wilkes en 1838. Mas pauc d'atlàs la senhalan coma continent abans la Segonda Guèrra Mondiala[24].
La bandièra olimpica, concebuda en 1913, de cinc anèls representant las cinc tèrras abitadas, amb America coma un sol continent e sens comptar Antartida[25].
A partir de la mitat del sègle XIX, los atlàs dels Estats Units d'America an pus sovent tractat l'America del Nòrd e l'America del Sud coma dos continents, çò qu'es compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Mas es totjorn pas escàs que los atlàs americans los tractan coma un sol continent, pasmens fins a la Segonda Guèrra Mondiala[26].
Pendent las darrièras annadas, i a una tendéncia per qu'Euròpa e Asia, tradicionalament consideradas coma dos continents, sián consideradas coma un sol continent, nomenat « Eurasia » — compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Dins aquel modèl, lo monde se dividís en sièis continents (se l'America del Nòrd e l'America del Sud son consideradas coma de continents distints).
Definicions e aplicacions[modificar | modificar la font]
Existís pas de definicion unica d'un continent. Es per aquò que las culturas e las sciéncias an de listas diferentas de continents. En general, un continent deu èsser una granda espandida, compausada de tèrra fèrma amb de limits geologics significatius.
Lo critèri d'origina per designar un continent, lo critèri geografic, daissa lo pas al profit de critèris pus arbitraris, sovent istorics e culturals. Suls sèt continents pus correntament entenduts, sols Antartida e Oceania son separats dels autres continents.
Frontièras dels continents[modificar | modificar la font]
Coma la definicion d'un continent es sovent arbitrària, las separacions entre aqueles son pas totjorn clarament definidas.
L'estrech de Gibartar marca convencionalament lo limit entre Africa e Euròpa[27]. La separacion d'America del Nòrd e d'America del Sud correspond a l'istme de Panamà, una benda de tèrra estrecha.
La frontièra entre Asia e Africa generalament se fixa a l'istme de Suèz; aquò exclutz lo Sinai d'Africa[28]. Egipte se tròba a caval sus dos continents; qualques geografs prepausan pasmens de desplaçar lo limit entre aqueles dos continents a la frontièra israeloegipciana.
Per comoditat, la frontièra entre Asia e America se fixa a la frontièra russoamericana, a l'entorn de l'estrech de Bering. Las illas Komandorski son doncas asiaticas alara que las illas Aleutianas son americanas.
La separacion entre Oceania e Asia es encara uèi fòrça discutida. En 1831, l'explorator e geograf Jules Dumont d'Urville copèt Oceania en quatre regions : Polinesia, Micronesia, Melanesia e Insulíndia (alara nomenada Malàisia)[29]. Aquela darrièra partida serà apuèi estacada a Asia; aquò explica la frontièra actuala entre Asia e Oceania: l'ensemble de las illas indonesianas es asiatic alevat la Nòva Guinèa e d'illas prèpas. Mas de geografs pensan que seriá pus apropriat d'utilizar la linha Wallace[30], d'autres volrián inclure tota Indonesia en Asia salvat lo Timòr Èst.
La frontièra pus contestada es sens dobte aquela entre Asia e Euròpa[31],[32],[33], los limits d'Euròpa foguèron desplaçats segon los sègles e pauc clarament definits. Al sègle XVIII, lo Tsar Pèire Ièr desira de far de Russia una poténcia europèa. Son geograf Vasilii Tatishchev prepausa alara en 1703 que los monts Orals, lo flume d'Oral e Caucàs constituiscan la frontièra entre Euròpa e Asia a la plaça de Don qu'inclusiá alara Russia en Asia.
Amb l'espandiment recent de l'Union Europèa a las pòrtas d'Asia coma dins los Balcans e en Euròpa de l'Èst se pausa encara un còp lo problèma del traçat exacte del limit entre Euròpa e Asia. Qualques geografs, per comoditat, volrián repossar lo limit al delà de Caucàs per inclure Armenia e Georgia en Euròpa. D'autres, al contrari, volrián veire aquela frontièra fixada a la depression de Kouma-Manytch situada al nòrd de Caucàs per inclure los pòbles turcs de Caucàs en Asia[34].
L'estatut de las illas[modificar | modificar la font]
Las partidas del monde son de continents al sens larg. D'una part, tota illa es una partida del monde perque las partidas d'un monde contenon totas las tèrras emergidas, mas las illas fan pas partida dels continents (al sens comun, o al sens scientific) perque lor territòri es pas continú amb lo rèsta del continent[35],[36]. Son doncas abitualament consideradas coma apertenent al continent pus prèp. Per exemple, las Illas Canàrias — e mai espanhòlas — son restacadas a Africa, las Illas Balearas fan partida d'Euròpa e las illas del Pacific apartenon a Oceania. Es parièr per l'illa de la Reünion o l'illa Maurici que, malgrat la distància que las separan d'Africa, son consideradas coma d'illas africanas.
Nombre de continents[modificar | modificar la font]
Doas pus grandas oposicions pòrtan sus Euròpa e Asia que poirián èsser unificadas (Eurasia) e sus l'America del Nòrd e l'America del Sud que formarián America. Qualques geografs prepausan de gropar Euròpa, Asia e Africa en lo continent Afroeurasia.
Lo modèl de sèt continents s'utiliza sovent en Euròpa de l'Oèst. Lo modèl de sièis continents (Eurasia) es lo modèl causit per la comunautat scientifica. E lo modèl unissent America s'utiliza en Euròpa de l'Èst, en America del Sud.
Denominacion[modificar | modificar la font]
- Africa, adoptat dempuèi l'Antiquitat coma nom de la Tunisia actuala.
- America (du latin America), del nom d'Amerigo Vespucci, sus proposicion de Martin Waldseemüller[53].
- Antartida del latin antarcticus, del grèc ancian antí, « contra », e arktikos (« Artic »), aquel darrièr mot format a partir de arktos (« ors ») [54]. L'Artic foguèt nomenat coma aquò perque es dins la mitat del glòbe del costat de la constellacion de la Granda Orsa.
- Asia, o del nom de l'Oceanida Asia (pus comunament nomenada Climèda), o d'un derivat d'Assuwa, un Estat confederat situat a l'Oèst d'Anatolia e que son nom vendriá de l'Itita que significa « bon ».
- Euròpa, composicion dels mots grecs eurýs (eὐpύς, « larg ») e ṓps (ὤψ, « visatge »)[55].
- Oceania ven del latin oceanus, « ocean ».
Comparason[modificar | modificar la font]
Aira e populacion[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent dona la superfícia, la populacion, la densitat de populacion e lo nombre de païses de cada continent, dins lo modèl de sèt continents.
La superfícia totala dels continents es 148 647 000 km², o gaireben 29% de la superfícia de la Tèrra (510 065 600 km²).
Punt culminant[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent balha la lista dels continents en foncion de lor punt culminant[58],[59].
Asia a lo pus naut suc del monde, l'Everest, mas regropa de mai l'ensemble dels 10 primièrs sucs del monde, en tèrmes de nautor. Fòrça relèus son constituits en Asia, amb de massís montanhoses coma Tian Shan e Imalaia. Lo relèu sud-american es marcat per la Cordilhièra dels Andes que longa tota sa còsta èst. La disposicion del relèu nòrd-american es longitudinala : la region se descompausa en ensembles diferenciats que se succedisson de l'èst cap a l'oèst. Lo punt culminant d'America del Nòrd, lo mont McKinley, se tròba en Alaska.
Lo punt culminant d'Africa, Kilimanjaro (un volcan apagat), es partida de la valada del grand rift. Las principalas cadenas de las montanhas en Euròpa son los monts Orals, Caucàs e los Alps, aquelas darrièras abrigan lo mont Blanc, punt culminant d'Euròpa Occidentala. Antartida es, el, copat en doas partidas inegalas pels monts Transantartids, cadena de montanha de 3 500 km de long, formant una corba en « S » de la còsta de la mar de Weddell fins a la còsta de l'ocean Antartic. Oceania es un continent gaireben plan, marcat çaquelà amb de zonas montanhosas, coma l'illa de la Nòva Guinèa.
Esperança de vida[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent dona l'esperança de vida dels abitants de cada continent, seguent un modèl de cinc continents.
Africa es marcada per una esperança de vida pro flaca, a causa d'un taus de mortalitat important, malgrat que siá inegal seguent las regions del territòri. Per exemple, Magrèb a un taus de mortalitat de 6 ‰ alara qu'aquel de l'Africa subsahariana arriba a 15 ‰[65].
Euròpa e Oceania son los continents qu'an la pus nauta esperança de vida, (75 ans). L'esperança de vida del continent american es baissada per aquela d'America del Sud, ont qualques païses en desvolopament an una esperança de vida pro flaca. Per exemple, en Bolívia es de solament 66,2 ans[66]. L'esperança de vida del continent asiatic es inegala, amb una esperança de 43,7 ans pels abitants d'Afganistan alara que los Chineses vivon en mejana fins a 72,9 ans.
Autras divisions[modificar | modificar la font]
Qualques partidas de continents son reconegudas coma de soscontinents, en particular aquestas sus las diferentas placas tectonicas que devesisson los continents. Los pus notables son lo soscontinent indian e la peninsula Arabica. Groenlàndia, sus la placa nòrd-americana, es a vegadas considerada coma un soscontinent. Quand America es percebuda coma un sol continent, se devesís en dos soscontinents (America del Nòrd e America del Sud)[67],[68],[69] o en divèrsas regions[70].
Qualques zonas de la crosta continentala son largament cobèrtas per la mar, mas pòdon èsser consideradas coma de continents submergits. Es lo cas de Zealandia, emergissent de la mar en Nòva Zelanda e en Nòva Caledònia, o gaireben tot submergit lo replan de Kerguelen, dins lo sud de l'ocean Indian.
Qualques illas se situan sus de seccions de la crosta continentala que se rompèron e derivèron fòra d'un dels principals continents. E que sián pas consideradas coma continents a causa de lor talha relativament pichona, pòdon èsser consideradas coma microcontinents. Madagascar, l'exemple pus tipic, generalament se considèra coma èssent partida d'Africa, mas foguèt ja descrit coma « l'ochen continent »[72].
En geologia[modificar | modificar la font]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Pels geològs, existís a la superfícia de la Tèrra dos elements estructurals distints : la crosta continentala, formada subretot de granit e de ròcas associadas, e la crosta oceanica, de basalte e de gabbrò. Atal, lo limit entre domeni continental e domeni oceanic se tròba jos la superfícia de la mar : es alara lo « Plan continental » que se prolonga a vegadas a qualques quilomètres al delà de la còsta. Pendent la darrièra epòca glaciala (fa 20 000 ans), en Euròpa Occidentala, lo plan continental s'espandissiá a plusors desenas de quilomètres a l'oèst del litoral actual.
Deriva dels continents[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX, Alfred Wegener remarquèt qu'amb la disposicion dels continents, la còsta èst de l'America del Sud sembla de juntar aquela de l'oèst d'Africa. D'autres ben abans aquel o avián vist, mas foguèt lo primièr a prepausar, dempuèi aquela observacion, la teoria de la deriva dels continents : un supercontinent, la Pangèa, se seriá fragmentada al començament de l'edat segondària e, dempuèi aquela data, las massas continentalas eissidas d'aquela fragmentacion derivarián a la superfícia de la Tèrra.
Al sègle XX, foguèt acceptat pels geològs que los continents limpan sus la superfícia del planeta, a l'escala dels temps geologics. Aquel procèssus es conegut jos lo nom de « deriva dels continents » e s'explica par la tectonica de las placas.
La superfícia de la Tèrra se constituís de sèt placas tectonicas majoras (e fòrça d'autras menoras). Aquelas derivan, se separan e s'assemblan per formar amb lo temps los continents d'uèi[73].
Per consequéncia, existissiá d'autres continents dins lo passat geologic, los paleocontinents. Se descobriguèt que a qualques epòcas de l'istòria de la Tèrra ont i aviá un sol grand continent sus la superfícia. Lo pus recent, la Pangèa, remonta a 180 milions d'annadas. Lo seguent « continent unic » deuriá aparéisser dins 250 milions d'annadas amb lo raprochament d'Africa, d'Eurasia e de las Americas.[74].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Toynbee, Arnold J. (1954). A Study of History. London: Oxford University Press, v. 8, pp. 711-12.
- ↑ (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 69
- ↑ (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 67
- ↑ (en) Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 21-22
- ↑ (en)H. F. Tozer A History of Ancient University Press 1897 p. 68
- ↑ (en) Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[1]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libre 2, p. 18.
- ↑ (fr)Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[2]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, livre 4, p. 38.
- ↑ (en) Estrabon. Tradusit per Horace Leonard Jones (1917). Geography.[3] Harvard University Press, libre 1, ca. 4.[4]
- ↑ Edmundo O'Gorman, The Invention of America, Indiana University Press 1961 pp. 106-112
- ↑ (fr)Amerigo Vespucci : Un nom per lo Novèl Monde
- ↑ (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, pp. xx-xxi. ISBN 0-941419-62-2.
- ↑ Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, p. 45. ISBN 0-941419-62-2.
- ↑ Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ (en)Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 80–82. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ "continent n." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press.
- ↑ (en) "continent1 n." (2006) The Concise Oxford English Dictionary, 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press.
- ↑ Oxford English Dictionary
- ↑ (en) Martin W. Lewis e Kären, The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 29
- ↑ (en) Bowen, Emanuel. (1752). A Complete Atlas, or Distinct View of the Known World. London, p. 3.
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
- ↑ (en) "continent n. 5. a." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press. "the great island of Australia is sometimes reckoned as another [continent]"
- ↑ (en)Martin W. Lewis e Kären E. WigenThe Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 32, 220
- ↑ The Olympic symbols. Comitat Internacional Olimpic. 2002. Lausana: Olympic Museum and Studies Centre. Las cinc anèls d'una bandièra olimpica representan los cinc continents (Africa, America, Asia, Europe, and Oceania). Vejatz tanben Association of National Olympic Committees : [5] [6] [7] [8] [9]
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 32
- ↑ En Africa, frontièras d'Euròpa
- ↑ http://www.encyclopediefrancaise.com/L'Asie.html (fr)L'Asie Encyclopédie Française
- ↑ (fr)Jules Dumont d'Urville, Bulletin de la Société de Géographie de Paris (Tome XVII, n°5, janvier 1832 http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k37615z)
- ↑ (en)Wallacea - a transition zone from Asia to Australia, specially rich in marine life and on land.
- ↑ (fr)http://www.cafe-geo.net/article.php3?id_article=625 Quelles frontières pour l’Europe ? 2005
- ↑ (fr)http://rh19.revues.org/document1062.html Gilles Pécout [dir.], Penser les frontières de l’Europe du XIXe au XXIe siècle. Élargissement et union : approches historiques, Paris, Éditions ENS rue d’Ulm et Presses Universitaires de France, 2004, 378 p. ISBN : 2130543014. 28 euros.]
- ↑ ifri
- ↑ (fr)Gérard Bacconnier, L'Asie en fiches, Ed Bréal 2007
- ↑ (fr)Los continents e las illas
- ↑ Encarta
- ↑ The World - Continents, Atlas of Canada
- ↑ (en)"Continent". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ (en)World, National Geographic - Xpeditions Atlas. 2006. Washington, DC: National Geographic Society.
- ↑ (en)The New Oxford Dictionary of English. 2001. New York: Oxford University Press.
- ↑ (en)"Continent". MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.
- ↑ (en)"Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. The Oxford Companion to the English Language. New York: Oxford University Press; p. 260.
- ↑ "(en)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ "(fr)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ Andre Gunder Frank ReORIENT: Global Economy in the Asian Age, University of California, Press1998, ISBN 978-0-520-21474-3
- ↑ (en)"Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (fr)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ (fr)http://fr.encarta.msn.com/encyclopedia_761560631/Amérique.html Amérique, Encarta
- ↑ (fr) http://logos.muthos.free.fr/etymologie/A.htmweb Étymologie, site Logos & Mûthos
- ↑ (fr)http://fr.encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761579286 Europe, Encarta
- ↑ (en)http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm The List, WorldAtlas.com
- ↑ Valor obtenguda per division de la populacion per la superfícia.
- ↑ (fr)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html The World Factbook, Field Listing – Elevation, CIA
- ↑ (fr)http://www.liensutiles.org/montagnepc.htm Points culminants du monde
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=5&nom=europe, PopulationData, L'Europe
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=6&nom=oceanie, PopulationData, L'Océanie
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=2&nom=ameriques, PopulationData, L'Amérique
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=4&nom=asie, PopulationData, L'Asie
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=1&nom=afrique, PopulationData, L'Afrique
- ↑ (fr)http://books.google.fr/books?id=iqXQKSBrNk4C&printsec=frontcover&dq=l'afrique+par+sylvie+brunel#PPA136,M1 Sylvie Brunel, L'Afrique, Ed Bréal 2003
- ↑ (en)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html The CIA World Factbook 2008 - Life expectancy at birth.
- ↑ Mapa anglesa de 1770 de Jonghe
- ↑ (es)DPD: América
- ↑ (pt)Dicionário da língua portuguesa: Contiente
- ↑ En America Latina, l'America del Nòrd designa en general una region de las Americas contenent Canadà, los Estats Units d'America e Mexic, e, sovent, Groenlàndia, Sant Pèire e Miquelon, e las Bermudas, lo pont terrèstre qu'es l'America Centrala es generalament considerat coma una sosregion de l'America del Nòrd. (es)Norteamérica (Mexican version)/(es)(Spaniard version). Encarta Online Encyclopedia..
- ↑ (fr)Contemporanèa de totas premièras plantas de flors, una espècia nos conta l'istòria de l'Ocean indian
- ↑ Voix en Provenance du Village
- ↑ (fr)http://www.geopedia.fr/plaques-terre.htm Les plaques océaniques et les plaques continentales, Geopedia
- ↑ (fr)http://www.cidehom.com/apod.php ?_date=070922 La Pangée Ultime site Ciel des Hommes
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Gentelle, Géopolitique du monde contemporain, Nathan, 2008 (ISBN 9782091607825)
- (fr)La Terre - Mers • Continents • Univers, Cerise Bleue, coll. « Savoir Compact », 2008 (ISBN 9782758301974)
- (en) Hérodote, traduit par George Rawlinson (2000), The Histories of Herodotus of Halicarnassus [10].
- (en) Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997, ISBN 0-520-20742-4
- (en) H. F. Tozer A History of Ancient Geography, University, 1897