text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 28 de juliol de 2016
Lo mot deu jorn: basca.
En catalan, qu'arretrobam la significacion de chepic, tesic qu'a lo mot en gascon. Per extension, lo mot catalan que sap significar "esvanida", "esvaniment". Caure en basca que significa esvaní's. L'expression "basca de la mort" que designa l'agonia (significacion qu'arretrobam dab lo mot vasca en portugués). Au plurau, lo mot catalan que significa nausèa, vomidèra, tenir les basques : aver la vomidèra (cf. vascas en portugués). La sensacion d'opression, de malestar, ligada a la vomidèra qu'ei la significacion prumèra qu'a lo mot basca en espanhòu. Que designa tanben l'agitacion d'un animau arraujós en aquera lenga. En portugués, lo mot vasca (cf. dic. Priberam) que significa 1- chepic excessiu, intranquillitat excessiva 2- lo moment qui precedeish la mort, agonia (cf. catalan basca). Lo mot portugués vascas qu'a la medisha significacion de malestar ligat a l'enveja de vomitar que la deu mot basques en catalan.
dimecres, 27 de juliol de 2016
Rimas
La planada largant-se e va juntar la mar,
Hanga plorosa que griseja,
E sens barrèra e's perlongueja.
E lo Gave e l'Ador, qui s'an dada la man
-de hus en hus s'espesseish l'assa,
Passejant, aiga tranquilassa
...
dilluns, 25 de juliol de 2016
Anyesca: la question d'un biarnesisme en parlar valencian d'Alcòi.
Anyesca. En parlar valencian d'Alcòi, lo mot anyesca que designa ua crabòta (cat. cabrida) qui a hèit un an (DCBV), mentre en biarnés lo mot "anesca" que designa ua aulha (cat. ovella) qui a hèit un an. La fòrma deu mot respectivament en valencian e en gascon (com anyisco- anyisca en aragonés) que hè pensar en tota probabilitat a ua evolucion plan regulara d'un ipotetic mot baish-latin *annisca (ved. Rohlfs). Totun, l'abséncia notadera de traça de mot derivat d'aqueste ipotetic "*annisca" en domeni roman, en dehòra especificament de l'airau aragoneso-biarnés e d'Alcòi en País Valencià, que hè questionar aquesta ipotèsi romanica e que pòt miar tà la cèrca d'ua ipotèsi alternativa. La localizacion deu mot "anesca" en maine gascon qu'ei pro redusida, que's limita haut o baish au biarnés. Que's poderé plan tractar d'un prèst basco, concretament lo mot "neska" qui significa gojata e qui trobam dejà present en inscripcions lapidàrias pirenencas de l'epòca antiga (devath las fòrmas nescato e niska) . En biarnés de Garlin, "nèsca" que i significa gojata com neska en basco mentre nèsci / nèsca qu'ei ua varianta de nèci, nècia en biarnés (ved. Palay). En aquesta ipotèsi etimologica alternativa, lo mot anesca que poderé derivar deu mot nesca (la nesca - > l'anesca) per confusion etimologica e semantica dab lo mot "anolha" (deu latin annuncula, ved. anoll, anolla). O sia qu'anyesca que poderé representar ua continuacion gascocatalana de l'evolucion romanica deu mot pre-latin neska començada en biarnés (la nesca - > l'anesca vadut anyesca en valencian e anyisca en aragonés, per atraccion de any (an), anyal (anuau) etc.
diumenge, 17 de juliol de 2016
Melic, un gasconisme probable en catalan.
L'ipotèsi d'un gasconisme en catalan qu'ei hòrt probabla. De segur, en los ahars de gasconisme en catalan, la parentat lingüistica enter las duas lengas que hè qu'ei generaument mauaisit de determinar quin maine a inventat un mot e quin l'a sonque manlhevat. Totun, en aqueste cas precís de "melic", que dispausam d'un bon indici. En gascon, que i trobam shens que la fòrma "melic", que i trobam autanplan la fòrma mei longa e mei corrècta etimologicament "omelic" ( de ŭmbĭlīcus ) (cf. Palay), de la quau deriva melic ( l'omelic > lo melic). Dit autament, lo mot "omelic", a l'origina de "melic", qu'ei gascon. Per contra, "omelic" qu'ei desconeishut en catalan e n'i a pas nat document entà atestar qu'aqueste mot "omelic" e posca o pogosse estar catalan. Dongas, lo mot "melic" que deu estar un gasconisme emprontat peu catalan medievau.
Lo mot "melic" que s'ei substituit au mot pròpiament catalan llombrígol (deu latin ŭmbĭlīcŭlus) en la llengua valenciana e mei generaument per tot l'airau deu catalan occidentau. Hens los documents catalans o valencians mei ancians, anteriors a la dusau mitat deu sègle 14, sonque llombrígol o ua de las variantas d'aqueste mot qu'ei emplegat tà díser melic. En un document tarragonin (domeni deu catalan occidentau) de la dusau mieitat deu sègle 14, lo mot "melic" qu'apareish peu prumèr còp en catalan, totun emplegat en concurréncia dab llombrígol (dus còps) hens lo medish tèxte. "Melic" qu'a fenit per espudir completament lo son sinonime llombrígol deu domeni deu catalan occidentau , deu quau la llengua valenciana hè partida. En catalan orientau, per contra, la substitucion n'ei pas acabada, totun qu'ei a progressar, preservant peu moment sonque las Islas Balearas e l'Alguer en Sardenha. En catalan de Conflent, qui ei de l'orientau, l'unic mot tà díser melic qu'ei "melic". Enqüèra medish a Barcelona, lo mot qu'ei vadut corrent au sègle 20 e que i a passat llombrígol en us.
Lo mot "melic" qu'ei un exemple clar d'un mot l'us deu quau ei a progressar sonque per de rasons de valor intrinsèca, estetica o fonetica deu mot, que non per rasons de "dominacion lingüistica" o non sèi pas de qué d'aute. Lo fèit qu'aqueste mot e sia gascon o non, n'a pas arren a véder dab lo son succès en catalan, lo mot n'a pas l'etiqueta "gasconisme" hicada dessús. Se s'espandeish, qu'ei pr'amor qu' agrada, e punt. Lo mot llombrígol que's deu portar ua connotacion negativa, qu'evoca unh aute significat, lo de talòs, de lombric (significat de llombrígol en valencian, o sia llombric en catalan) mentre "melic" que rima dab "bonic" (beròi en catalan) - d'aulhors "bonic" (bonilh x melic) qu'ei locaument sinonime de "melic" en gascon - e lo mot "melic" que sap evocar quauquarren de doç e de bon mercés aus derivats de "mèu" ("melicós" etc). D'autes gasconismes incorporats en catalan au sègle 14 que son plan coneishuts, com "galet", per exemple (lo deu "béver a galet", "galet" qu'ei la fòrma pròpiament gascona de "canalet"). Totun, tots n'an pas avut un hat tant exitós com lo de melic o de galet en catalan. Per exemple lo vèrbe gascon "afustar", qui significa "argüeitar"", "espiar d'amagat", atestat hens un manuscrit catalan de 1359, que i ei completament extint.
Dongas, dinc a la fin deu sègle 14, lo mot llombrígol (devath ua de las soas nombrosas variantas, "llombrigoll", "lombrigol" etc.) qu'èra lo solet mot atestat tà virar lo mot gascon "melic" en catalan, per tot lo domeni, tant l'occidentau com l'orientau. Lo mot melic que començè a s'espandir peu domeni catalan de cap au sègle 15, en començant grosso modo peu domeni occidentau e, en orientau, peu septentrionau (rosselhonés). La reparticion melic /llombrígol non respècta pas de fèit las divisions dialectaus deu catalan, çò qui lo cas d'un manlhèu explica plan. Uei lo dia au sègle 21, arron la soa invasion pro recenta de la metropòli barcelonesa , "melic" que continua de progressar en remplaçant chic a chic llombrígol per tot lo domeni continentau deu catalan. Vediatz aquiu entà aver mei de detalhs sus la cronologia de la progression d'aqueste probable gasconisme en catalan.


c: text/html

text:
Adam
Adam (en ebrieu: אָדָם, e en arabi: آدم) foguèt lo primièr òme, segon la Genèsi, e venerat atal dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.
Segon la narracion biblica, foguèt creat per Dieu al sieu imatge e semblança, de polvera de tèrra e de l'alen de Dieu, e pausat al Jardin d'Edèn coma mèstre absolut, amb l'unica condicion que mange pas lo fruch de l'arbre del ben.
Adam viviá astruc al paradís, ont dominava totes los animals (als que donèt un nom) e li mancava pas lo manjar. Mas lèu s'avisèt que totes los animals avián parelh e se sentiguèt sol. Dieu lo faguèt dormir, li tirèt una costèla e ne faguèt una femna, qu'Adam nomenèt Èva.
La sèrp [1] enganèt Èva e convenquèt Adam de manjar lo fruch de l'arbre proïbit.
En consequéncia foguèron expulsats del Jardin d'Edèn e condemnats a sofrir malautiás, dolors, sofriment per se ganhar lo manjar e a vielhir e morir.
Segon la Genèsi, amb Èva es lo paire de:
Lo Libre dels Jubilèus (sègle II aC) dona los noms de doas filhas d'Adam e Èva:
Adam aguèt son filh Sèt a l'edat de 130 ans e visquèt aprèp uèit cents ans de mai e engendrèt filhs e filhas.
Adam dins lo judaïsme[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion josieva, la primièra esposa d'Adam se nomenava Lilit e Èva foguèt en realitat la segonda femna. Dins tota la Bíblia es solament citada dins un passatge: « Los animals fèrs se trapavan amb las iènas, e lo satir cridarà son companhon. Tanben s'i repausarà lo demòni Lilit, serà son luòc de repaus. » (Isaïes, 34:14)
Aquela cresença josieva tan vièlha es deguda al fach que la Genèsi explica dos biais per la creacion de l'òme e la femna: La primièra: « E Dieu creèt l'òme a son imatge, a la semblança de Dieu lo va crèt; creèt l'òme e la femna. » (Gen, 1:27) La segonda: {{cita|E de la costèla que aviá tirat de l'òme, lo Dieu Eternal ne fasent una femna e l'aduguèt a l'òme. (Gen, 2:22)
Segon lo Genèsi Rabba, midrach[2] del sègle V sus lo libre de la Genèsi, Adam aviá vint ans e Èva encara èra pas estada creada, quand Yahweh demandèt a l'òme que nomena totas las bèstias, aucèls e los autres èssers vivents. Quand defilavan davant el en parelhs, mascle e femèla, Adam esprovèt la gelosiá en mai que aviá copulat amb cada femèla animal a son torn, jamai trobèt satisfaccion a o far. Alara s'exclamèt: « Totas las creaturas an lo parelh apropriat, levat ièu! », e preguèt Yahweh que remedièsse a aquela injustícia.
Atal, Dieu li creèt una femèla amb qui poiriá anar. E vivián astrucs e abonats al plaser que se donavan mutualament. Alara, Yahweh faguèt dormir Adam e de la sa costèla ne creèt una autra femmna, Èva, qu'èra fòrça mai rasonable e mens luxuriosa. Dempuèi Lilit foguèt repudiada e segon qualques versions josievas abandonèt l'Edèn. Pasmens, una sèrp (representacion del demòni) se presentèt a Èva e la convenquèt de manjar de l'arbre proïbit. Atal foguèt perque los primièrs òmes deguèron abandonar l'Edèn.
Aprèp que s'installèt sus la Tèrra, Adam repudièt Èva pel pecat comés e pendent 130 ans dormiguèt las nuèits tot sol. Pendent aquel temps, Lilit sollicitava periodicament Adam, e, captivat per sa belesa, mantenguèt de relacions amb ela de quines nasquèt los demònis e esperits coneguts com plagas de la umanitat o lilim.
Fin finala, Adam se raprochèt d'Èva, lo perdonèt e construguèron una familha fòrça nombrosa. Aprèp fòrça ans, una jove descendenta de Caín, progenitura d'Adam, nomenada Naamà tornèt a çò d'Adam e aguèt de relacions luxuriosas amb el. Ne nasquèron Asmodèu e autres demònis.
Segon l'istorian josieu del sègle I Flavi Josèp, quand èra ja fòrça vièlh, Adam prediguèt de cataclismes mondials a basa de fuòc e d'aiga. Alara, de descendents comencèron la construccion de doas colomnas gigantas -una de brica e una de pèira- amb l'objectiu d'i notar tota la saviesa (sciéncia e invencions) concebuda per que, aprèp los cataclismes, las generacions futuras pòscan lèu tornar aprendre las coneissença ja aquerida. Aquela colomnas se nomenèron Pilars dels filhs de Sèt.
Adam dins l'islam[modificar | modificar la font]
Segon l'islam, Adam construguèt lo primièr altar a Dieu. Dos mil ans aprèp, lo seu descendent Abraam, ajudat pel seu filh Ismaèl, bastiguèt aquel temple, que uèi es conegut coma la Kaaba (situada a la Mèca), la mosqueta mai important d'islam.
Las escrituras islamicas detalhan pas lo ròtle d'Èva coma temptatriz, solament lo diable apareis coma instigator de la parelha per desobesir a Dieu.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot Adam ven de l'ebrieu adamah, que significa "tèrra", "sòl". Lo derivat Adam, aprèp, prenguèt la significacion d'"umanitat".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ò fant la bofa artistico-politica qu'ai presa dins lo morre!!! Dins tot lo vilatge, i a de pinturas muralas, la màger part amb un messatge politic plan clar. M'agradèt, vos podètz pas imaginar. Soi a mand de demandar lo refugi politic a Orgosolo.
Aquí sota una seleccion pichona de çò que poguèri veire:
E bim que te vesi? :
La suspresa, l'allucinacion ! Vos ai fotut una fòto "d'ensems" que la fòto del Larzac sola, m'auriatz pas creguda.
Daissèri a contracòr Orgosolo e m'encaminèri cap a Ghizerla per anar visitar l'Ostal d'Antonio Gramsci. Èra ja dins mon top5 de las causas de faire pendent aquelas vacanças mas aprèp tot çò qu'aviái vist a Orgosolo e los diferents omenatges que li fan sus la paret, i voliái anar encara mai.
Passi tres còps davant abans de la trobar. Parqui l'auto e bim:
Vos disi pas la decepcion !!!
D'autant mai qu'aguèsse sachut aquò, seriái anada visitar l'ostal de Grazia Deledda a Nuoro. Enfin, rai, es la vida!
Tornèri per Bosa e per la rota magnifica entre Bosa e l'Algher, mas èra ja solelh colc, faguèri pas de fòtos. S'ai lo temps deman, abans de tornar a l'aeropòrt i tornarai.
E òc, ja! Deman, es la fin, lo retorn a l'ostal. Me cal tornar la SiáOrs, espèri que plourà fòrt aquesta nuèch, aital aurai pas besonh de la lavar ;)
Me cal tanben passar a la botiga de disques, e passar a la bibliotèca catalana, e, e, e...


text:
1681
Aquesta pagina concernís l'an 1681 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Badi II (1645-1681) que foguèt remplaçat per Unsa II (1681-1692).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la construccion dau Canau dei Doas Mars qu'èra dirigida per Pèire Pau Riquet dempuei 1661. Foguèt classat Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1996.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Georg Philipp Telemann, compositor alemand (m. 1767)
- 12 d'agost - Vitus Bering, navigaire e explorator danés (m. 1741)
- 28 de novembre - Joan Cavalièr, cap dels camisards (m. 1740)


text:
Chambray
Chambray en normand (Chambray en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en 1018 #qu'una charte de Richard II de Normandie dona coma nom dins aquel vilatge Cammeragus, #qu'es una déformation del latin Cammarus en significant cranc[1].
C'est en 1018 qu'une charte de Richard II de Normandie donne comme nom à ce village Cammeragus, qui est une déformation du latin Cammarus signifiant écrevisse[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Decker, histoires de Vernon-sur-Seine... Giverny et d'alentour, Charles Corlet, , 185 p. (ISBN 2-85480-035-4)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 14 de maig de 2007
sex, fish (& chips) !
Deu temps qui èri (mes) joen, que podèvam causir enter au mens tres o quate gràfias diferentas tà escríver lo gascon: la de l'Escole Gastoû Febus, la de L'Escolo deras Pireneos dab la sua varianta aranesa, e, fin finau, la de l'Institut d'Estudis Occitans (I.E.O.). Quauques ans a, l'Escole Gastoû Febus que deishó completament la sua pròpia gràfia tà adoptar la de l'I.E.O e que vadó l'Escòla Gaston Febus. Ara la gràfia normalizada de l'I.E.O. qu'ei l'unica qui s'emplega dens Reclams, la revista literària de l'Escòla, se escartam los quauques articles en catalan qui i encontram de temps en quan.
Alavetz, on ei passada l'Escolo deras Pireneos? Desapareishuda totaument, e'm sembla, e la sua gràfia qu'estó enterrada dab era (enfin, pas completament, que n'avetz encara un exemple sus l'escut de Sèish acitau, per "son de Sèish, cap de pòur/pàur!"). Desempuish la reforma adoptada peu Conselh Generau d'Aran, la gràfia de l'I.E.O que i ei oficiau e, de fèit, emplegada pertot. Bon, me diseratz, que va plan, qu'avem enfin ua gràfia unificada, normalizada, qu'ei un prumèr pas de cap tà la normalizacion tan esperada. E non, Diu me dau! Aquò que seré tròp simple e sens condar dab l'esperit frondaire deus Gascons! L'Enstitut Biarnés e Gascoun, miat per Jean Lafitte, que s'a inventat duas gràfias (duas, òc-plan). Ua qu'ei "neo-febusiana", l'auta qu'ei inspirada de la de l'I.E.O. e shens que, que s'inspira tanben de la gràfia personau qui Joan Coromines utilizè dens lo son libe "El parlar de la Vall d'Aran, gramàtica, diccionari i estudis lexicals sobre el gascó". Jean Lafitte que defen l'usatge de las x, ix e tx tà remplaçar las sh, ish e ch de la gràfia nòsta. Que compreni perfèitament la rason d'aquesta causida, que v' explicarèi lo perqué après. Totun, que soi plan solide qui no'ns hè pas hrèita d'arretocar la gràfia, e no'm convien pas briga que cadun escriga a la sua mòda. D'acòrd, la gràfia nòsta que hè un pauc "fish and chips", mès jo que pensi qui vau mes ua gràfia fish and chips clara e oficiau que non pas un grapat de gràfias personaus e divergentas. La gràfia nòsta que convien perfeitament entà l'usatge qui hèm de la lenga, n'avem pas nat besonh de cambiar-la, ce'm pensi.
Ara, perqué la causida de las x e tx? Simplament pr'amor aquesta manièra d'escríver qu'ei (o èra) perfeitament tradicionau peus parçans pirenencs. La trobam en mantuns noms actuaus e oficiaus deu piemont com de la montanha madeisha, de mar a mar, que lo parlar e i sia catalan, lengadocian, gascon o basco. En Arièja, a on se parlan lengadocian (Comtat de Foish) e gascon (Coserans), la lista que compren Casteix (bon, aquò que comença malament, ja que casteix hè castèth en gràfia modèrna), Benaix, Foix (plan segur, lo capdulh deu comtat!), Seix, Soueix (en francés, mès que seré Soeix en occitan), e mes a l'oest, en Bigòrra e en Biarn: Tarasteix, Baleix, Baudreix, Mirepeix (Mirapeix)...Me n'èi desbrombat, probable. Que poderem tanben mencionar lo nom de familha Dupleix qui trobam a costat de Duplech (Deuplèish en gascon, e non pas dupleks!)...La transcipcion de Mirepeix en Mirapeish que'm sembla de questionar, totun: lo pèish en question non n'ei pas cap, solide que non, qu'ei meslèu un puèg o pèg (lo "puig" deus Catalans), com lo Mirapeish d'Arièja (Mirepoix en francés). Aquò rai. Bon, b'ei clar que la gràfia anciana ei malaisida, sustot taus qui non comprenen pas la lenga. En francés, Foix soa com noix (fwa, nwa), en occitan, que soa plan com cau: Foish. Seix que soa "sex" en francès (cecs), e òc! pas seish com en gascon ! B'ei clar que la gràfia de l'I.E.O. ei hòrt mei... clara. Tà acabar lo men devís, que harèi arremarcar qu'a la val d' Aran, la sh hè força "mès país" que non pas la x, per'mor deu catalan (caisha de Sabadelh ;-D, sens parlar de shiular, pèish, conéisher eca...).


text:
Banca Mondiala
Lo Grope Banca Mondiala (World Bank Group) es un grop de cinc organizacions internacionalas qu'an per ròtle de trobar de finançament a d'estats per de projèctes de desvolopament, reduccion de la pauretat e per promòure e salvagardar l'investiment internacional. Aquel grop, amb sas filialas, an lor sèti a Washington, DC
La Banca Mondiala trabalha amb una autra entitat separada, lo Fons Monetari Internacional (FMI), aquel dona lo finançament per aleugerir los problèmas en la balança dels pagaments del deute. Ambedós son coneguts coma las « Institucions de Bretton Woods », del nom de la vila ont la conferéncia internacionala del 1èr al 22 de julhet de 1944 decidiguèt sas creacions.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Objectius
- 3 Organizacion e estructura
- 4 Contribucions e vòtes
- 5 Tipes de prèstes
- 6 Criticas
- 7 Presidents de la Banca Mondiala
- 8 Referéncias
- 9 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
La Banca Mondiala foguèt creada lo 27 de decembre de 1945, aprèp la ratificacion internacionala dels Acòrds de Bretton Woods. Comencèt sas operacions lo 25 de junh de 1946, e aprovèt son primièr prèst lo 9 de mai de 1947 (250 milions de dolars americans a França, per la reconstruccion d'aprèp guèrra, lo prèst pus important (en termes reals, no pas en nominals), de l'istòria de l'institucion, fins ara.
Las activitats de la Banca Mondiala, uèi lo jorn, estan enfoscats dins los païses en via de desvolopament (dempuèi 2000, lo tèrme corrècte utilizat par se referir a aqueles païses es « païses amb un desvolopament economic mendre » (less economically developed countries, LEDC), en melhorament de l'educacion, l'agricultura e l'industria. Realiza de prèsts amb de tausses preferencials als païses membres en dificultat. Mas, tanben demanda que los govèrns realizen tala politicas coma de promòure la democracia e de combatre la corrupcion.
Objectius[modificar | modificar la font]
Son accion actuala principala es orientada cap als païses en via de desvolopament (PVD), e en particular als païses mens avançats (PMA), sus de subjèctes coma l'educacion, l'agricultura, l'industria...
Concedís de prèstes amb de tausses preferencials a sos païses membres en dificultat. En cambi, reclama que las disposicions politicas (dichas «politicas d'ajustament estructural ») sián presas per, per exemple, limitar la corrupcion, mantenir un equilibri budgetari o facilitar l'emergéncia d'una democracia.
De mai en mai dels prèstes autrejats, finançan tanben (dirèctament o indirèctament) de projèctes d'ONG, e condusís de nombrosas recèrcas en relacion amb lo desvolopament de cada país. Aital, es la Banca Mondiala que mesura l'Indicador de desvolopament uman (IDH) dins divèrses païses e zònas geograficas, o que condusís amb la UNICEF d'estudis tematicas sus l'aiga e l'assaniment.
Organizacion e estructura[modificar | modificar la font]
Tecnicament la Banca Mondiala fa part de l'Organizacion de las Nacions Unidas, mas son estructura de govèrn es fòrt diferenta: cada institucion de la Banca Mondiala aparten als govèrns membres. Lo fach d'aparténer a la Banca Mondiala dona a totes los païses de dreches de vòte, mas los païses amb contribucion financièra pus granda an mai de poder de vòte. Per aquò, la Banca Mondiala es contrarotlada principalament pels païses desvolopats, e los clients son principalament de païses en via de desvolopament. Per exemple, lo 1èr de novembre de 2004, los Estats Units d'America avián 16,4% de totes los vòtes, Japon 7,9%, Alemanha 4,5%, e lo Reialme Unit e França 4,3%. E coma totas las decisions importantas requerisson 85% dels vòtes (una supermajoritat), los Estats Units d'America an la capacitat de blocar un cambiament o una proposicion quin que sián.
Agéncias de la Banca Mondiala[modificar | modificar la font]
Los estats pòdon causir una agéncia partenària quina que siá . L'IBRD a 184 estats membres, e las autras institucions an entre 140 e 176 membres. Las institucions del Grope de la Banca Mondiala son dirigidas per una assemblada directiva de 24 directors executius. Los directors representan una nacion (coma lo cas dels Estats Units d'America), o un grope de nacions (per l'America Latina e Asia, per exemple). Los directors son designats pels govèrns respectius.
Lo Grope de la Banca Mondiala designa dempuèi 2007 aquelas cinc institucions[1] :
- la pus importanta es la Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament (BIRD), son foncionament se fa pel pagament d'una cotisacion pels Estats membres,
- l'Associacion Internacionala de Desvolopament (AID), fondada en 1960, sos prèstes son reservats als païses mens desvolopats,
- la Societat Financièra Internacionala (SFI), fondada en 1956, per finançar los prèstes e los investiments realizats par las entrepresas dins los païses de risc,
- lo Centre Internacional pel Reglament dels Diferents relatius als Investiments (CIRDI), fondat en 1966,
- l'Agéncia Multilaterala de Garantida dels Investiments (AMGI), fondada en 1988, per assegurar los prèstes.
Assemblada dels governadors[modificar | modificar la font]
Cada país membre es representat al Conselh dels Governadors, an la facultat per prendre las decisions finalas de la Banca. Dins sas foncions se tròba aquela d'admetre o susprendre un dels païses membres, far d'autorizacions financièras e de budgèts, e mai determinar la distribucion de las intradas del BIRD.
Los governadors se reünisson annalament o quand una majoritat dels representant, almens dos tèrces dels vòtes totals, o requerís. La durada de sa carga es de cinc ans amb drech a la reeleccion. Lo Conselh participa amassa amb los Directors Executius a l'eleccion del president de la Banca.
Lo Conselh dels Governadors delega la responsabilitat de projèctes e decisions als Directors Executius amb excepcion de: admission de nòus membres, aumentar o amendrir lo capital per accions de la Banca, suspendre un membre, e determinar la distribucion de las intradas netas dins la Banca.
Directòri Executiu[modificar | modificar la font]
Los Directors Executius an per objectiu de desvolopar los projèctes e menar a tèrme l'exercici de la Banca. Lo Directòri se constituís de 12 Directors Executius titulars e 12 suplents (aqueles darrièrs participan a la presa de decisions, mas an pas de drech de vòte), son eleccion es bianala.
Cinc directors son designats pels cinc païses membres que tenon fòrça mai d'accions. Sèt Directors son elegits per l'Assemblada dels Governadors.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
Lo president del BM es elegit pel Directòri Executiu, e lo presidís, mas sens drech de vòte. Dins sas foncions, pòt conduire los negòcis, organizar, nomenar e revocar los foncionaris e emplegats de la Banca, en jogant un ròtle d'impulsion personala.
La Banca Mondiala es presidida per Paul Wolfowitz, que foguèt designat lo 1èr de junh de 2005. Wolfowitz es ancian secretari de la Defensa dels Estats Units d'America, un neoconservador reconegut, e foguèt nomenat pel president dels Estats Units George W. Bush. Per convencion, lo president de la Banca Mondiala es nòrd-american, e lo president del Fons Monetari Internacional, europèu.
Conselh Consultatiu[modificar | modificar la font]
Dins l'estructura de la Banca se tròba lo Conselh Consultatiu constituit per un minimum de sèt personas nomenadas pel Conselh de Governadors. A aquel se pòt compausar per d'interèsses bancaris, comercials, industrials, agricòlas e del trabalh amb la fin de conselhar la Banca en la politica generala. Aqueles conselhièrs an la carga pendent dos ans amb drech a reeleccion.
Contribucions e vòtes[modificar | modificar la font]
Los membres de la Banca se dividisson en doas categorias, païses desvolopats (Part I), e païses prestataris (Part II), segon los estandards de l'AIF.
La majoritat dels fons de la Banca disponibles per de prèstes provenon de pas las soscripcions de capital. L'argent proven de las vendas de sos bons pròpris dins los mercats financièrs mondials. Aprèp encarga sos prestataris un tipe d'interès leugièrament superior al que li cal pagar sos accionaris pròpris. Los bons de la Banca son garantits en darrièra instància pels govèrns del monde, se considèran coma d(investiments estables. Qualques investidors privats e institucionals an accès a la crompa d'aqueles bons.
Votacion[modificar | modificar la font]
Las soscripcions de capital son proporcionalas al risc de cada país determinant lo nombre de vòtes de cadun d'aqueles: per exemple, los Estats Units contraròtlan 16,39% dels vòtes; Japon 7,86%, Alemanha 4,49%, França 4,30%, Itàlia 4,30% e la Grand Bretanha 4,30%. En contrast 24 païses africans contraròtlan amassa pas que 2,85% del total.
Tipes de prèstes[modificar | modificar la font]
Amb sos divèrses organismes, descriches abans, la Banca Mondiala dispausa de quatre tipes diferents de prèstes, en contrarotlant d'aspèctes d'investiments, desvolopament institucional e politicas publicas d'aperaquí 150 nacions.
1) Prèstes per projèctes: aquel tipe de prèstes s'autreja per desvolopar un projècte especific coma rotas, projèctes sus la pesca, infrastructura en general.
2) Prèstes sectorials, via BIRD e AID: aqueles prèstes tòcan tot un sector de l'economia d'un país, es a dire, energia, agricultura, etc. Aqueles compòrtan de condicions entre aquelas las politicas e de prioritats nacionalas per aquel sector.
3) Prèstes institucionals: aqueles servisson per la reorganizacion d'institucions governamentalas amb lo but d'orientar sas politicas cap al liure comèrci e obténer l'accès sens restriccions, de las entrepresas transnacionalas (ETN), dins los mercats de la region. Servisson a d'autra banda cambiar las estructuras governamentalas sens aprovacion parlamentària, jos las directrises de la Banca.
4) Prèstes d'ajustament estructural: aquel tipe de prèstes, foguèron creat teoricament per aleujar la crisi del deute extèrne pr'amor de convertir las ressorsas economicas nacionalas en produccion per l'exportacion e preparar la dintrada de las entrepresas transnacionalas. Los païses del sud an experimentat aqueles ajustaments e las consequentas mesuras d'austeritat.
En 1993 los màgers prestataris de la BIRD (per òrdre descendent) foguèron: Mexic, Índia, Brasil, Indonesia, Turquia, China, Filipinas, Argentina, Corèa, Colómbia, Marròc e Nigèria. Los prèstes de la BIRD se negòcian de manièra individuala; comprenon un periòde de cinc ans sens besonh d'amortizacion; aprèp los govèrns prestataris dispausan d'un tèrme de 15 a 20 ans per amortizar lo deute segon l'interès del mercat. La Banca torna jamai estructurar lo deute ni anulla un prèst. Per son influéncia en fons publics e privats, la Banca figura dins las primièras plaças coma creditors de sos clients.
Criticas[modificar | modificar la font]
E mai se los govèrns paures dependon fòrça de la Banca coma contribuidor del finançament pel desvolopament, aquela institucion foguèt criticada pels opausants a la globalizacion, per, segon eles, minar la sobeiranetat nacionala dels païses que recebon lo prèst, que lor cal promòure la liberalizacion economica e provesir de gatges per l'investiment internacional. D'autres critics acusèron la Banca d'obligar los païses a far de reformas qu'enraian lo desvolopament se son pas realizadas adreitament, o mal apropriadas.
L'accion de la BM dins los païses mens desvolopats, subretot dins las decènnis de 1980 e de 1990, foguèt l'objècte de criticas:
- La Banca Mondiala financèt de projèctes que prejudicièron l'environament, per exemple:
- La restanca Sarda Sarovar en Índia, que causèt lo desplaçament de mai de 240 000 personas fins a de tèrras pauras, sens aiga potabla e sens electricitat;.
- L'Esquèma de Desvolopament Polonoroest, en Brasil, que produsiguèt la colonizacion de la selva tropicala e la desforestacion d'un airal de mesura similara al Reialme Unit;
- La restanca Pak Mun a Tailàndia, que destruiguèt entièrament los ressorsas alieuticas del riu, en redusent a la pauretat los pescadors de la region e en prejudiciar drasticament lo regim d'un nombre considerable de personas que vivon dins la conca del riu de Tailàndia, Laos, Cambòtja e Vietnam;
- Lo Singrauli en Índia: dotze minas de carbon a cèl dubèrt. Las minas contaminèron l'aiga, las culhidas e la fauna icticòla. Calguèt desplaçar mai de 300 000 personas per complir lo projècte, que fòrça acabèron dins d'acampatges precaris âs cap d'accès a la tèrra e pas cap de condicions de basa de sanitàrias.
- La Banca Mondiala afavorís los interèsses dels païses industrializats:
- Afavorís l'exportacion dels residús dangieroses o toxics cap a de païses en desvolopament;
- Afavorís la relocalizacion d'industrias contaminantas dels païses industrials cap a de païses en desvolopament.
- Los projèctes de la Banca Mondiala empejoran las condicions dels pichons agricultors:
- Rarament, a vegada solament, los agricultors de subsisténcia recebon los beneficis de l'asagatge e l'energia produits per las grandas restancas;
- S'encoratja lo remplaçament de las culhidas de subsisténcia per de recoltats industrialas, e encara dins d'airals que son pas apropriats, apaurissent encara mai los païsans.
- La Banca Mondiala a prestat a de govèrns que viòlan dubèrtament e de lònga los dreches umans
- Se faguèt de prèstes a de dictaturas reconegudas per violacions de dreches fondamentals, coma Chile, Uruguai e Argentina al decènni de 1970, Filipinas jos la dictatura de Ferdinand Marcos o Indonesia jos Suharto.
- E mai se la Banca allèga que los fons prestats foguèron pas utilizats en d'activitats que prejudicièron dirèctament los ciutadans, en aprovar aqueles fons se liberèron de ressorsas que los govèrns dictatorials poguèron emplegar en activitats de persecucion e repressions.
- Lo desplaçament forçat de personas e comunitats causèt sofriment e pauritge
- I a d'exemples d'aqueles politicas en Indonesia e Brasil.
- En general, los païsans desplaçats arriban en d'airals pus paures e amb de rendement agricòla mendre.
- Los projèctes de la Banca Mondiala an amenaçat los dreches dels pòbles autoctòns
- Se plan la Banca dictèt en 1982 unas directivas per de projèctes que tòcan de pòbles indigènas (Tribal Projects and Economic Development Guidelines), en 1996 un dels avocats de la Banca Mondiala declarèt publicament qu'aqueles jamai foguèron seguits, e que en intèrne s'utilizan de nòrmas ben pus flacas per la proteccion dels interèsses dels pòbles indigènas.
- La Banca Mondiala acompanhèt pas corrèctament lo ròtle de las femnas dins lo desvolopament.
Benlèu la critica mai intensa, partejada per la Banca Mondiala e lo Fons Monetari Internacional, es que las politicas d'ajustament estructural impulsat per aqueles organismes an impausat de còstes socials elevats per de gropes vulnerables dins los païses en desvolopament.
Influéncia dels Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Una critica considèra la Banca Mondiala coma essent jos l'influéncia politica dels Estats Units d'America, que n'aprofièchan per far avançar los seus interèsses.
Foguèt lo cas quand lo primièr prèst de la Banca Mondiala per França foguèt retardat jos la pression americana fins que los comunistas daissèsson lo govèrn de de Gaulle. [2] La nominacion en junh de 2005 de Paul Wolfowitz suscitèt nombroses comentàris, del seu nomenament fins a sa casuda[3] foguèt una autra illustracion. Segon sos detractors, Paul Wolfowitz, «architècte» de la Guèrra d'Iraq (2003),[4] projectava de s'impausar per la patz aquò qu'o a pas pogut èsser per la guèrra .[5]
D'autra banda, se critica la nòrma tacita de la causida del president de l'Institucion pel govèrn american. Joseph Stiglitz repròcha als païses europèus d'èsser responsables del marrit periòde traversat per la Banca Mondiala. [6]
Retirada de Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de mai de 2007, lo president de Veneçuèla, Hugo Chávez anoncièt son intencion de retirar son país de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional,[7] amb aqueles mots: "Es melhor que nos sortam abans que siam pilhats".E aprèp en 2006 de la totala devolucion del deute extèrne de Veneçuèla, lo 30 de junh de 2007, aquela retirada èra pas efectiva. [8]
Presidents de la Banca Mondiala[modificar | modificar la font]
- Eugene Meyer, 1946
- John J. McCloy, 1947 - 1949
- Eugene R. Black, 1949 - 1963
- George D. Woods, 1963 - 1968
- Robert S. McNamara, 1968 - 1981
- Alden W. Clausen, 1981 - 1986
- Barber B. Conable, 1986 - 1991
- Lewis T. Preston, 1991 - 1995
- James D. Wolfensohn, 1995 - 2005
- Paul Wolfowitz, 2005 - 2007
- Robert Zoellick, dempuèi 2007
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ À propos sur le site officiel
- ↑ (fr)"Lo fabulós destin dels Globofagas", Alternativas Economicas n°197 novembre de 2001 p. 11
- ↑ (fr)Paul Wolfowitz contestat dempuèi lo començament de son mandat a la Banca Mondiala (lo Novèl Observator 17.04.2007 )
- ↑ (en) Bush Names Iraq War Architect Paul Wolfowitz to Head World Bank Paul Wolfowitz, «arquitecte» de la Guerra en Irak
- ↑ Paul Wolfowitz : La casuda de Velociraptor ( lo Novèl Observator 26.04.2007 )
- ↑ « Preferiguèron de sostenir un sistèma que lor garantís la presidéncia del Fons Monetari Internacional, al luòc de modificar amb valor los critèris de seleccion », Article del Monde, dimècres lo 31 de mai 2007
- ↑ (fr)Chavez abandona la Banca Mondiala e lo FMI , Le Soir , 1èr de Mai de 2007
- ↑ Donadas de membres financièrs


text:
Per La Talvera
Vos demandatz brava joinessa
Que vòl dire aquel faudal
Ba vos dirai sens feblessa
Es pas per anar al trabalh
Es per nos gardar de mal faire
Malgrat que ie pensèm pas gaire
Quand siém tentats per Lucifer
Nos cargam lo faudal de cuèr.
E lo faudal, e lo faudal !
Lo passam de l'un a l'autre
Per plan sarrar lo menal
Al que fa tròp de rambalh
E lo qu'es tròp brutal
E que voldriá pas res saupre
Ie te cargam lo faudal
O cal que torne a l'ostal.
Quand lo crabièr dins la montanha
Mena las crabas a pasturar
Totjorn lo boc las i ie saganha
E las i empacha de manjar
Mas 1o crabièr qu'es pas mainatge
Vòl que lo boc demòre sage
E per lo punir s'es tròp fièr
Ie carga lo faudal de cuèr.
De sus l'orquèstra nos arriba
Plan sovent amai sens voler
De véser una dròlla polida
Que nos agacha amb plaser
Malgrat que soguèm rasonable
Seriem qualque còp tròp aimables
E coma l'òm es pas de fèr !
Nos cargam lo faudal de cuèr !
I a qualque jorn al bal campèstre
Un que vos vòli pas nommar
Nos descapava de l'orquèstra
Devinatz ont voliá anar
Mas comprenguèrem la ficela
L'aviam vist far amb la bèla
E per lo salvar de l'ifèrn
Ie carguèrem 1o faudal de cuèr.
Quand sentissèm venir la fèbre
Que lo termomèstre es montat
Sièm uroses d'aver far sègre
Lo faudal que vos ai mostrat
Lo qu'es malaut cal que lo brague
Duscas qu'un autre lo ie trague
Aquí perqué dinca l'ivèrn
Prenèm aquel faudal de cuèr.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Occitan o patoés, quina diferéncia ?
Sonam sovent l’occitan "patoés". Es en realitat un terme pejoratiu. D’efièch, d’unes diccionaris definisson aqueste terme coramente utilizat per parlar de l’occitan coma una "lenga paura, rustica, o quitament vulgara". Pasmens aquesta lenga es uèi ensenhada fins a l’universitat e foguèt cantada pels trobadors per Euròpa tota. L’occitan es parlat e reconegut oficialament en Catalonha en Espanha e dins lo Piemont en Itàlia.
Aquestas expressions son d’origina occitana. Vesètz plan qu’en coneissètz qualques mots !
Bidasse Vidassa : mala vida (vida + sufix augmentatiu e pejoratiu). Lo mot aparéis a l’entorn de 1914. Per contorneja la censura, los soldats escriguèretz que tot anèt plan e que Bidasse los quitèt pas.
Bouffer Bofar, bufar : a cause del conflament de las gautas de lo que se galavardeja.
Cramer Cremar / cramar : l’introduccion d’aqueste mot dins los diccionaris de lengas francesa es relativament recenta.
Ensuqué Ensucar : picar qualqu’un sus lo som del cap e, per extension, abestir.
Fada Fadat : fòl. Literalament, encantat, possedit per las fadas. Es sobre tot un pèc un bricon sacrat... Lo qualificatiu es un pòc simpatic.
Mèfi ! : mot francés, provençalisat à Marselha, devengut internacional.
Panade : misèria. Derivat de panada, una sopa amb pan e uòus, un platat de paure.
Pétanque Petanca. Ven de l’occitan : a pè tancat.
Que dalle Que d’ala : res, en resumit. De fach, n’i a pas grand cause a manjar dins l’ala de galina...
Racaille Racalha. Ven de racar.
Raquer : pagar. Ven tanben de racar !
Extrach del libre de Florian Vernet, Que dalle ! Quand l’argot parle occitan, IEO Edicions, 2007.


text:
una communicacion de Jaumeta Beauzetie.
Mai d'una quinzena de personas an lo plaser de se tornar trobar tots los 15 jorns, los dimarts au ser a 8 oras a la sala RPA de Pueg'Gut per assistar aus cors de doas oras de Jan-Peire Meriguet, provisor-adjoent a la retreta.
'Queu dimarts 29 d'octòbre, una discussion sus la frucha de sason era au programa. Qu'es entau que parlerem de las varietats de pomas obludadas, de champanhòus, de chastanhas... e de las animacions que se fan dins los ranvers de Pueg-Gut. La Clòtilda, 'na debutanta en occitan se lancet mesma per parlar e escrir -perfectament- çò que 'la venia de dire !
Legiguerem e comenterem un passatge de la « Lison dau Peirat » de Monica Sarrasin (ed. Chamins de Sent-Jaume)* e 'quò fuguet lo moment de notar en grafia classica la « la cigala e la fermic », fabla de J. Foucaud (1747-1818).
Jan-Peire Meriguet presentet lo libre « un paisan lemosin dins las annadas 50 » de Gisela Chretien (1948-1984) que sira estudiat pus tard e dins la varianta provençala, legiguet un poema de Frederic Mistrau.
Una lectura dau texte de Roland Berland « lo v-onze de novembre
» fuguet conselhada, sus lo site « chanson-limousine.net »
afen de lu comentar au prochen cors... e qu'era desja l'ora de partir !
Una serenada plasenta e plan richa !
L'associacion Cercl'Oc organiza tanben de las rencontras tots los mes « merchat en oc » au merchat de Pueg'Gut e « Cafe oc » a « l'Entente Cordiale » a Ajac, rencontras animadas per la Michela Larossaria.
* analisa plan interranta de 'queu libre dins lo blòg de Jan-Peire Cavalièr « Mescladis e còps de gula » : « qu'es entau, qu'es pas autrament ! » (dins la varianta lengadociana !)


text:
Uèi e dempuèi ièr 15h00 sabèm que la democracia pòt foncionar dins un referèndum.
Cada vagada que los poders franceses nos prepáusan un projecte politic, jamai lo referèndum es installat tal un sistèma per desvolopar una societat democratica armoniosa. Lo politic e sa partidocracia vòlon servar lo monopòli dels actes politics e de las decisions, vòlon servar un centralisme, un jacobinisme e son administracion (a fòrma mai o mens variabla).
Es vertat que la republica es sonque una evolucion en direccion de la democracia, e per non evoluar la republica a mestièr de donar lo poder a un sistèma castic.
Uèi, donc, en Itàlia, avèm la pròba que la republica devendrà democratica ambe les referèndums mai nombroses, e clarament precís dins lo contengut e per la resulta.
Lo personal politic e la partidocracia explica sistematicament que las populacions son versatilas, e que vòtan contra una persona e que respóndon pas a las questions… Vist las questions pausadas en Itàlia nos podèm rassegurar. Tot èra estat escrich per favorizar lo poder en plaça, e avèm vist que los pòbles dels ciutadans d’Itàlia an confirmat un punt de vista sul nuclear vièlh de 5 annadas : son contra clarament.
Dins la vision referendària dels pòbles d’Itàlia podèm veire una maturitat que, ni lo personal politic, ni la partidocracia, a poscut portar en Itàlia. Podèm far lo meteis constat en fRANÇA. Occitània zo supòrta.
Es donc una evidéncia de question : en fRANÇA podrèm aver un partit que prepausèsse un referèndum d’iniciativa populara que poquèsse èstre aisidament desvolopat ? Tant que l’aurèm pas serèm pas en democràcia, senon dins una maissanta vision d’una republica de casta, partidocrata.
Podèm afirmar que Itàlia, e los pòbles d’Itàlia, an donat lo camin per crear democracia al nivèl d’un Estat qu’es normalament impossible de fargar, sense representacion, e la partidocracia. Los pòbles d’Itàlia an probat que la representacion es pus lo sol biais de fabricar una democràcia. S’en cal felicitar.
-°-
e la refòrma es encara dins la boca dels amics de Berlusconi:
Mas aquesta dreita liberalista europèa pensa encara que lo pòble es lo problèma. Son pas els, non pas brica…
-°-
Una lei-modèl per l’occitan, la «loi 101» al Quebèc.
-°-


text:
Dins los barris ambe dificultats economicas, perqué ostracizats per un sistèma republian francés pauc solidari, pauc fraternal, empresonament permanent, e malgrat tot content d’aver enganat ambe lo seu regionalisme expansionista e militarista etiquetat République Française, dins aquestas partidas del grand Tolosa, avèm mantunas populacions, majoritariament musulmanas :
- son integristas religioses que fan la lei de l’Alcoran coma una lei de barri, e que convídan a pensar que val melhor se batre en Síria que non pas dins lo barri d’origina per l’egalitat dels ciutadans, o castigar las femnas que, s’èran en 1962 en Argèria, serián sense aquel integrisme saodian. E van far la guèrra religiosa finançada per aqueles integrismes religioses panarabics, del mòllah e monarc de la peninsula e de las tèrras persicas (especial dedicassa als intellectuals franceses qu’an sostengut l’aiatolà Komeiny perqué prenguèsse lo poder en Iran).
- son ciutadans qu’amerítan la compassion ; mas sonque s’an plan comprès l’engana qu’es la République Française, e pas sonque ara, mas dempuèi que los Pairs an agut de causir entre la mòrt dels independentistas argerians (modelats pel bonapartisme francés e la violéncia de l’Estat), e l’integrisme republican francés que refusèt l’autonomia coma solucion de transicion lenta cap a l’independéncia argeriana. Anuèit, aprèp mantunas annadas, res es resolgut, perqué en temps de crisi,l’ostracisme nacionalista francés que pega al nom o a la religion causida (integrista segur, mas la fauta de quí ?), o a l’adreiça de l’encap del CV, aquel ostracisme frena lo desvolopament de personalitats fòrtas dins una societat de violéncia bastida pel sistèma educatiu dit «Éducation» e «Nationale» (veire la descripcion d’aquesta violéncia via lo rugbí, bilhet següent).
Concretament avèm la violéncia que puja de mantunas manièras dins aquestes barris ; ne vaquí un, mas lèu serà Bòrda Roja, aprèp lo Miralh, Bèla Font, Reinariá, Empalòt, etc.
Lo segond serà al retorn dels sordats de l’integrisme religiós de la guèrra de Síria quora serà pas mòrt, serà una plega politica a Tolosa coma endacòm mai. Se parlava de la tranquillitat del mitan tolzan, e la creacion de valor per l’escambi cultural (una associacion se sona Escambi), la resulta serà qu’aurèm lèu terroristas dins aquestes barris, e ancians combatents de guèrra qu’es pas nòstra, ni per la filosofia, ni per la localizacion, ni pel contengut militar.
Es lo modèl francés qu’aurèm de suportar : – lo seu colonialisme que sabèm pas encara de quina manièra l’aurèm de suportar se cambiam pas de modèl per Occitània, – la seuna diplomacia actuala que sabèm pas dinca quora l’aurèm de pagar, – la seuna escòla qu’es tot levat una escòla per la convivialitat qu’Occitània es estada la basa, aquò farà mai de 800 ans que los Francs l’an destrusida o an debutat la seuna destruccion, – l’incompeténcia politica dels elegits que supòrtan lo nacionalisme francés coma una regionalisme normal en Occitània, dins las tèrras d’expansion del regionalisme parisenc e l’impossibilitat d’ensenhar la convivéncia occitana a las populacions que lo nacionalisme frnacés nos impausa per las seunas politicas.
E lo modèl per Occitània l’avèm a costat, en patz e quietud mas digun o vòl gaitar ; la pròva, lo quintilingüisme existís en Aran, ambe la basa d’immersion lingüistica, e pas un tecnocrata de l’«Éducation» dita «Nationale» n’a jamai près aquel sistèma coma exemplar per Occitània granda, jamai ; perqué ? Son tròp socialistas e an sempre en cap que lo nacionalisme es un problèma, mas lo sol nacionalisme qu’es un problèma es aquel del regionalisme d’expansion parisenca que fabrica los problèmas dels musulmans a Tolosa, en favorizar per exemple lo comunautarisme dins las cantinas municipalas. Son pas los musulmans lo problèma, nimaio los joves, mas lo sistèma regionalista francés d’expansion a Tolosa, que trapa dins l’ensenhament un coorporatisme que refusa una reala reforma contrària al sistèma del XIXen sègle d’el Jules Ferry, lo colonialista.
Lo modèl per Occitània es aquel :
1 / ensenhar de las religions totes los problèmas e anar cercar las sorgas formatriças de l’islam non pas en Aràbia, pas en Indonèsia o en Africa. Anar veire de quina manièra lo protestantisme o lo catolicisme son estat tanben integrisme. E aiçò de faiçon opcionala per saber de quina manièra la societat es preste d’acceptar de saber de l’autre ciutadan d’una autra religion.
2 / ensenhar l’istòria dels integrismes en Occitània, e la lenga occitana E ostracizat per aquel sistèma integrista catolic francés en Occitània, transformat en republicanisme e santetat de l’Estat francés.
3 / ajudar l’universitat de Tolosa-Miralh a sortir del comunautarisme religiós, e de l’integrisme franchimand e socialista. Nos podrà ajudar per aver aisinas per donar a totes los ciutadans mondins, per melhor saber l’occitan coma una aisina d’integracion (en societat) e non pas d’assimilacion al modèl francés (en societat del dreit imposat per ennaut, per París).
4 / ensenhar la geografia d’Occitània sobre aquesta planeta, e zo far non pas ambe lo modèl parisenc, mas ambe lo pròpri modèl occitan, donc fòrça d’aver un sistèma educatiu de servici al pòble, diferenciat per Occitània, sul modèl aranés o catalan.
La serenitat qu’avèm mestièr en Occitània costarà car al sistèma republicanista francés a Tolosa e en Occitània ; senon es aiçò, es potinga de farlabica politica, dita per totas las extrèmas nacionalistas (regionalisme d’expansion) francesas en Occitània.
-°-


text:
Departament pedagogic
Dins l’amira de melhorar los nòstres corses, de mutualisar las nòstras ressorgas e sistematisar los escambis de practicas entre los nòstres formators, foguèt creat en 2009 un Departament Pedagogic de l’Institut d’Estudis Occitans.
Aquel projècte a fach trabalhar amassa mantunes professors benevòles e emplegats de l’Institut d’Estudis Occitans que balhan corses a d’adultes de divèrsas regions.
Un document que descriu lo contengut d’un cursus armonisat foguèt redigit e serà finalisat d’aquí a la fin de 2009.
Un siti web contributiu, per desvelopar d’activitats d’aprentissatge dins l’encastre del quadre europenc commun de referéncia per las lengas foguèt tanben creat. Es ara en cors d’experimentacion.


text:
CRIDA A MOBILIZACION 2015, ANEM OC 24/10/2015 Montpellier
CRIDA A MOBILIZACION 2015, ANEM OC 24/10/2015 Montpellier
CRIDA A MOBILIZACION !
La lenga occitana es marcada per l’UNESCO coma una dei lengas en « dangier seriós d’extincion ».
Fàcia a aqueste perilh de mai en mai gròs, e ai riscas de regression qu’amenaçan nòstra lenga, la « Coordinacion per la lenga occitana » rampèla a una mobilizacion ciutadana per una granda Manifestacion sociala e revendicativa en favor de l’occitan, lo :
Dissabte 24 d’octòbre de 2015
A 14h, a Montpelhier
De fach, despuei 2005, la Coordinacion a pas decessat d’alertar lei poders publics de l’urgéncia de metre en plaça una politica linguistica publica coerenta e volontarista per la transmission e lo desvolopament dei lengas regionalas ( e adonc de l’occitan), de la necessitat d’une lèi qu’oficialize sa reconoissença e li garantisse un estatut juridic legau propici a son espandiment.
Lei manifestacions de Carcassona (2005 e 2009), Besièrs (2007), e enfin la darriera de 2012 qu’acampèt 30 000 personas a Tolosa, an ben mostrat l’existéncia d’una vertadiera demanda sociala per la preséncia de l’occitan dins la vida publica.
Emai aquesta seria de manifestacions, ague permés quauqueis avançadas, lei progrès ne’n demòran pasmens fòrça insufisents.
… Se mai d’una collectivitat territoriala prenguèron consciéncia de la necessitat de metre en plaça de mesuras en favor de l’occitan, l’Estat, per quant a eu, refusa totjorn d’assumir sei responsabilitats sus aquesta question.
La crisi deu pas servir d’escapatòri per escafar la question dei lengas regionalas dau debat public, per anar de reculon e faire demenir lei mejans mes a disposicion per son desvolopament.
Mai ont an donc passat totei lei belei promessas ?
Entre autrei : la promessa n° 56 : « Je ferai ratifier la Charte européenne des langues régionales ou minoritaires » ? Una majoritat de deputats avián votat lo principi de la Ratificacion de la Carta europenca, mai despuei… plus ren !
D’autra part, venèm de subir una reforma territoriala qu’a pas ges tengut còmpte de la dimension linguistica de nòstre territòri.
E oblidem pas la tota darriera que vèn de sortir ! Coma acceptar una reforma dei collègis qu’es quasiment una programacion de la disparicion efectiva de l’ensenhament dei lengas regionalas, tre 2016 ?
Per ansin la « Coordinacion per la lenga occitana », crida un còp de mai a rampelada a mobilizacion de toteis aquelei que revendican la preservacion e lo desvolopament de la lenga occitana (patrimòni immateriau de l’umanitat) que nòstrei territòris an en partatge.
Devèm afortir un còp de mai lei drechs de nòstra lenga e sa legitimitat !
« Anem Òc ! per la lenga occitana ! »
Totei a Montpelhier lo 24 d’octòbre de 2015 !
La Coordinacion
» Les févriettes 2015!! c'est parti
» MAC x Bollydoll (Hiver 2015)
» MAC x Cinderella (Printemps 2015)
» MAC Red, Red, Red Collection - Février 2015


text:
Segonda batalha de Karkòv
La segonda batalha de Karkòv se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 12 au 28 de mai de 1942. Opausèt lei fòrças sovieticas dau Frònt Sud-Oèst e dau Frònt Sud dirigits per lo marescau Semyon Timoshenko a divèrsei formacions dau Grop Centre de l'armada alemanda (principalament la 6a Armada). Après sei succès ivernencs, l'Estat Major esperava infligir una desfacha importanta ai fòrças alemandas e organizèt una ofensiva dins la region de Karkòv. Pasmens, maugrat d'avançadas inicialas importantas, l'operacion s'acabèt per un desastre.
D'efèct, leis Alemands èran tanben a preparar d'ofensivas dins la region e i transferir una partida de son aviacion. Sei còntra-ofensivas partidas dau nòrd e dau sud li permetèron d'enceuclar leis unitats sovieticas que menavan l'ataca dins una pichona pòcha onte foguèron durament bombardadas. Lei temptativas dei soudats blocats per sortir mau capitèron e l'Armada Roja perdiguèt finalament 270 000 òmes, mai de 2 000 canons, 1 250 carris e 542 aeronaus (còntra solament 20 000 òmes per leis Alemands). Aquò laissèt ansin la màger part dau sud dau frònt sensa fòrça importanta de blindats e favorizèt d'un biais important l'avançada alemanda en direccion d'Stalingrad.


text:
Republica
Dins una definicion larga, una republica es un estat o un país dirigit per de personas que fondan lo seu poder politic dins la volontat democratica del pòble e dins lo qual los ciutadans tenon lo drech de vòte , çò que balha al govèrn lo fondament de la legimitat e de la sobeiranetat. Atal, las monarquias e las republicas son de concèptes que s'excluson mutualament. Cal desassociar los concèptes de republica e de democracia. Dins aquel sens las monarquias constitucionalas, e mai que sián de sistèmas electorals democràtics, son pas de republicas. De còps que i a d'unas dictaduras se nomenèron "republicas" solament per mostrar que son poder es afranquit d'un monarca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, se concebiá pas la Republica del meteis biais coma s'entend lo concèpte actual en sciéncia politica.
E mai que Republica vòlga díser "la causa publica", totes podián pas participar a aquela causa publica. Dins la democracia atenenca teniá pas lo meteis sens que ten actualament. En realitat, las pòlis grègas foguèron governats per d'oligarcas (aristoi, "Los melhors") al nom dels ciutadans (totes los membres del pòble èran pas ciutadans) èran eles sols que prenián part a las discussions dins l'agòra. (Se pòt pas díser que la Republica antica èra "mal nomenada" perque la nocion de libertat èra diferenta a aquesta epòca).
Entre los paucs tèxtes antics rescapats de l'Edat Mejana, i a La Republica de Platon. Malgrat los ideals nauts desvolopats, quand Platon prepausarà son idèa politica en practica dins la pòlis de Siracusa lo resultat serà un fracàs complet.
Tanben Ciceron temptèt una causa comparabla pendent la Roma Antica e tanpauc capitèt pas de renforçar lo govèrn de la Republica Romana.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Espinosa es una montanha del sud del Massís Central e un parçan d'Occitània[1] situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Bedarius.
Espinosa es una montanha formada de terrens ancians (granits, gneis, blestas) que lor linha de cresta assegura lo partiment de las aigas entre bacins atlantic e mediterranèu. Lo som d'Espinosa culmina a 1 124 m, son bòrd oriental, Carós culmina a 1 091 m. Espinosa conten de jaciments de carbon que foguèron esplechats a Castanet lo Naut e Sent Ginièis de Varençal.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
1508
Aquesta pagina concernís l'an 1508 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Mòrt au combat dau negus Naod (1494-1508) qu'èra a luchar còntra una incursion musulmana dins lei regions orientalas d'Etiopia. Foguèt remplaçat per son fiu Dawit II (1508-1540). Sa grand assegurèt la regéncia car lo negus novèu èra encara un enfant.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Presa de Bagdad e de la Mesopotamia Auta. Aquò marquèt la destruccion de la federacion tribala dau Moton Blanc e la fin de l'unificacion de l'Empèri per Ismail Ièr.
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Pèrda de Bagdad e d'Amid per Murad. Aquò marquèt la disparicion de la federacion tribala dau Mont Blanc que foguèt annexada per l'Empèri Safavida.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Una dei premierei descripcions d'un teodolit foguèt publicada dins lo corrent de l'annada per lo cartograf alemand Martin Waldseemüller (1470-1520).


text:
31/10/2013
L'invité-lo convidat-de "Meitat chen, Meitat pòrc" dau diumenc 3 de novembre
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de questa setmana sera:
Leo Neyssensac de Brantòsme per parlar de fruchs e legumes de son vergier( partida 2 e fin)
...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
05:33 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Eth Centre de Tecnificacion dera Val d’Aran finalizèc era sason 2016-2017 eth passat dia 21 de junh
Es esportistes, entrenadors e entitats an demostrat un còp mès era confidança depausada cada an en projècte deth CETEI Val d’Aran.
Era sason comencèc eth mes de seteme passat amassa damb eth cors escolar. Atau donques an estat 9 mesi enes quaus es esportistes an pogut corsar es sòns estudis en Institut d’Aran e combinà'c damb es sòns entrenaments jornalièrs pendent era sason d’iuèrn enes installacions dera estacion d’esquí de Baqueira Beret. Atau madeish, an pogut tanben realizar pendent tot er an es entrenaments fisics jornaus enes installacions deth Palai de Geu de Vielha a pòqui mètres dera Residéncia Esportiua
Enguan eth programa de Tecnificacion a estat format per un grop de 8 esportistes dera Categoria U18 Esquí Aupin dera Federacion Catalana d’Espòrts d’Iuèrn: Mireia Vázquez Ronda, Maria Relat Ventura, Clara Albert Vila, Isidre Sans Soria, Ramon Barrufet Llobera, Arnau Casellas Collell, Pau Puerto Töpfer, Andrés Fornesa Palomero.


text:
Ai lo CD, quo es bien. Enfin, dau La Talvera, la linha es la mesma que los sabe-pas-quant de discs passats, 'quò fai que ai 'gut un o dos còps l'impression d'aver desjà auvit la chançon qu'escotava...
Urosament, i a quauquas pitas innovacions planvengudas e quauquas chançons que tenen vertadierament la rota (una Balada sus los presoniers politics, un Sénher Francés cinic, una jota verbala Celina-Loddo agradiva, una brava represa de Botelha sus Botelha...).
Apres, io dempuei lo temps sei acostumat a la votz de Celina, 'quò me geina pus, e mai tròbe que n'en juga sus queu disc.


text:
Despuish lo començar deu sègle vintau ne comptam pas mei lo nombre d’adaptacions deu roman de Mary Shelley, Frankenstein or, The Modern Prometheus publicat en 1818. En efèit, aquera òbra qui coneishó un succès deus grans tanlèu la soa publicacion, qu’estó adaptat au cinèma haut o baish seishanta còps. Lo purmèr realizator qui s’i ensagè qu’estó J. Searle Dawley en 1910 (cort metratge de 16
minutas disponible a gratis).
Qu’ac avetz comprés, uei lo Diu Negre que’vs parlarà d’aqueth univèrs deus rics. Mes perqué, quan lo subjècte e sembla d’estar estarit après dus sègles de lecturas e d’interpretacions ? Pr’amor un tau subjècte que contunha de dar l’aviada a l’imaginari popular : pèças de teatre, serias, filmes e jòcs videos. Au moment quan nse legetz un filme mei dens l’univèrs de Frankenstein qu‘ei a’s har e que sortirà en 2018 (Frankenstein dab Javier Bardem).
Uei que parlaram donc de l’adaptacion mei recenta gessida d’aqueth univèrs : lo filme Doctor Frankenstein de Paul McGuigan sortit en 2015.
La seleccion d’actors :
Dab Daniel Radcliffe (Harry Potter, La Dauna de Negre) dens lo ròtle d’Igòr (l’assistent deu Doctor) e James McAvoy (X-Men, Split) dens lo ròtle deu Doctor Frankenstein, lo filme que s’apièja sus ua equipa d’actors d’experiéncia qui balhan ad aquera adaptacion un ritme dinamic e poderós. Lo cople Radcliffe/McAvoy que fonciona de plan en aquera relacion enter un Frankenstein a huec brandant e un Igòr mei apasimant. Aqueste personatge, que ne trobam pas dens lo roman de Shelley, que jòga lo ròtle de la consciéncia morau deu scientific. Un ròtle qui horneish a l’istòria ua color d’umanitat en tela de hons que n’èm pas acostumats a véder en aqueth univèrs tradicionaument classat com gotic.
Los autes actors ne desmeritan pas tanpòc, au contra : Jessica Brown Findlay (Downton Abbey, Harlots) dens lo ròtle de Lorelei (l’amor inacessibla d’Igòr) que hè entrar, en ua intriga tròp masculina, un personatge feminin actiu e de capatge. Ua iniciativa a la mòda de la quau lo filme ne pateish pas briga com ac podèvam crànher au començar. Andrew Scott (Jim Moriarty dens la seria Sherlock) que confirma, s’ac calèva, la soa capacitat a jogar lo maishant ròtle. Ací qu’interprèta l’inspector Turpin, lo perseguidor zelós qui vòu hicar lo scientific en estar de non mau har, qué que sii lo prètz. Que notam tanben l’enterlusida deu gran Charles Dance (Game of Thrones, Alien 3, etc) dens lo ròtle deu pair Frankenstein qui contrasta beròi dab lo personatge libre pensaire deu hilh. Que citam tanben Bronson Webb, Daniel Mays, Spencer Wilding, Robin Pearce peus ròtles recurrents. Ua seleccion d’actors de las bonas qui s’i escad a portar quauquarren de nau ad aqueth univèrs coneishut e pro ancian.
L‘ambient :
Au contra deu roman de Shelley qui divideish la narracion en tres (lo raconte de Victor Frankenstein, lo raconte de la creatura e lo dusau raconte deu scientific) lo realizator que causí d’amuishar meilèu lo caminament qui miè Frankenstein a crear la soa creatura. L’accion que’s debana a Londres au bèth miei de la revolucion industriau. L’ambient qu’i ei escur, mecanic e electric ! Imaginatz ua vila de las granas, embrumada peu veu negràs e espés de las usinas, quilhadas en tela de hons com los temples de l’espleitacion umana.
Qu’ei tanben ua atmosfèra de conquèsta scientifica qui s’apièja hèra (dilhèu tròp) sus l’oposicion enter la sciéncia e la religion. En efèit, aquera adaptacion que sembla d’estar ua luta permanenta tà l’emancipacion de l’òmi. Un combat frenetic qui ahisca los protagonistas a anar tostemps mei luenh dinc a aténher lo punt shens tornar. Qu’ac avetz comprés, que s’ageish d’un filme nerviós qui destilla scènas d’accions de las bonas dab gran quantitat de slow motion (sustot au començar) e d’afrontament brinchut. Los amators ne seràn pas decebuts !
Lo personatge d’Igòr :
Com ac avem notat per abans que s’ageish d’un personatge qui n’existeish pas dens lo roman de 1818 e qui hè la soa purmèra aparicion dens lo filme de 1931 dab lo nom de Fritz. Dens l’adaptacion de Paul McGuigan, Igòr qu’ei shens que l’assistent deu Doctor, qu’ei lo son amic tanben. Considerat per aqueste personatge com lo son parion. Igòr que dèisha lo ròtle de l’assistent passiu entà vàder un doble de Frankenstein. Entà estar mei precís, que vad lo Frankenstein que Victor e seré podut estar, n’avossi pas viscut lo drama iniciator de la soa set de vita.
De mei, aqueth filme que hè d’Igòr ua allegoria de l’òmi/bèstia qui vad l’òmi/sabent. Lo mostre qui s’i escad a tirà’s de la soa condicion de misèria per la coneishença. Un messatge susprenent qui balha ad aqueth personatge meilèu segondari dens las autas adaptacions ua plaça màger.
Lo personatge d’Igòr qu’ei donc, dens l’interpretacion de McGuigan, un purmèr ròtle, parion de Victor Frankenstein shens lo quau aqueste n’averé pas podut har arren, mes ne’n disem pas mei !
L’avís deu Diu Negre :
Que s’ageish d’un filme deus agradius qui divertirà probable los mei exigents en matèria de fantastic. Pro fidèu a l’intriga deu roman, lo realizator que prenó totun quauquas libertats pagantas (sustot peus personatges) qui permeten de vàder accessible a tots un messatge universau. Las scènas d’accions a còps possivas que’n pòden butar daubuns. A despart d’aqueth bemòl lo Diu Negre que’vs conselh aquera adaptacion de mei, qui s’i escad a’ns divertir. Un bon punt quan sabem que la màger part e coneishen dejà, haut o baish, l’intriga d’aqueth classic de la literatura britanica.
Diu Negre


text:
Las relacions entre los CRs e l'Estat jacobin (que pel moment es pas tocat pel burn-out que se sapiguèsse), las realcions son de tipe esclau/mèstre ; aital lo mèstre prepausa un contracte Estat/Region (e lo contengut es mai o mens organizat pels elegits de la decentralizacion, coma delegat elegit dins lo sistèma de la partidocracia francesa) ; quand l'esclau decidís de s'organizar en defòra de las règas administrativas, las causas son complicadas per l'Estat, sense burn-out donc ; aital per aver un institut basco similar a l'Institut demandat per las votacion dels CRs d'Aquitània e Miègdia-Pirinèus junts (per estauviar), la demanda non pòt pas passar sense que pel ministèri de l'interior coma son «violents» los Bascos ! O sabètz car los mèdias franceses vos «infòrman» clarament sul tèma basco, mens sobre la cauma de l'occitan del David Groclaude, elegit totun !
Aquel vrespe la cauma de la hami del David Grosclaude se perseguissiá. Aital la cap de lista EELV a las eleccions regionalas 2015, acompanhèt David Grosclaude dins l'entrada del CR d'Aquitània.
E avètz jà legit que la solidaritat europèa es mai granda que la solidaritat dels autres elegits, quitament de la majoritat dels CRs concernits. E la solidaritat europèa es de multicolor politica, çaquelà.
Pel moment, ai pas vist, cap elegit socialista, ni PRG, ni europèu, venir en solidaritat ... nimai UMP o UDI o MoDem ! E çaquelà tot èra plan previst ambe la signaletica en lenga occitana, oficiala del CR, aquela qu'esperèm en Miègdia-Pirinèus dempuèi .... of ! sabèm pus. Tot èra plan previst per la fòto, per una bona campanha futura.
Dins aquel afar, David Grosclaude, elegit del Conselh Regional, elegit !, aurà degut esperar un an, e una cauma de la hami per legir aquel document del president del CR de Miègdia-Pirinèus, Martin Malvy. Martin Malvy es estat çaquelà ministre (donc coneis plan la complexitat del sistèma jacobin), e sembla que li a calgut una setmana per saber quí, de manièra imminenta, anava signat lo document oficial de l'Estat ;
Donc aqueste vrespe aprèp un
encontre ambe lo vice-president del Conselh Regional, Gérard Onesta, e Marin Malvy ajudèt a accelerar l'afar entre Paris la jacobina, e Bordèu-Tolosa qu'esperavan dempuèi un an, alara David Grosclaude nos
manda un comunicat cort, un twit, un piulet twitter, que sembla urgent.
Imaginatz, un ciutadan normal que vòl trabalhar ambe aquel bordèl jacobin francés ! Imaginatz ... E pareis que fan reformas ... Lo burn-out sembla pas un problèma jacobin, çaquelà !
Pel moment, e al moment qu'escrivi, la manifestacion de dimècres es mantenguda, vist que Martin Malvy a simplament una delegacion de poder, informat segurament plan, mas veirèm de quina manièra tot aquò se debana al fial de la nuèit e jornada. Es una manifestacion per Tolosa e Marselha.


text:
Vulva
La vulva (del latin volva) es l'ensemble dels organs genitals extèrnes de la femna e de certanas femèlas de mamifèrs, constituit principalament de las grandas e de las pichonas labras ensarrant la dintrada de la vagina, del clitòris e de l'uretra.
La vulva compòrta de nombrosas estructuras anatomicas majoras e minoras, dont la dintrada de la vagina, organ genital intèrne. L'ensemble d'aqueles organs extèrnes an tanben una foncion sexuala ligada al plaser.
Qualquas denominacions popularas sus la vagina :
- la pachòla
- la bufa
- la bergamòta
- la figa
- lo con


text:
dijous, 25 de març de 2010
Youtube m'a sauvada
Quand ai pas lo moral o que dormissi pas, o los dos, vau sus youtube... e aquesta nuèch, ai trobat aquò
Aquela dança m'agrada FÒRÇA. L'aprenguèri quand èri al Far West, aquí, se fa pas dins los balètis, sai pas perqué, qu'es una borrèia que càmbia de las borrèias costumièras :)
Especiala dedicaça a LaJefa :)
Enfin, me vau pas plànher,ara, dins los balètis de Lengadòc Bàs, se son meses a jogar e dançar de correntas, òsca!
(e per l'istorieta, lo ligam sus youtube, e ben i èri a aquela nuèch de la correnta a Limon, mas poguèri pas dançar qu'aviái una entòrsa...)
E quand soi subredeprimida, vau veire aquò:
que me regali de la musica e la banketa me fa rire de tant qu'es afrosa.
7 comentaris
dimecres, 24 de març de 2010
Babaus, parpalhons, formigas e aranhas
Coma o vos anoncièri anèri a Micropolis. Fasiá d'annadas que i voliái anar mas i voliái pas anar sola. Ne fau tot plen de causas sola, akò me geina pas, mas, sai pas plan perqué, a Micropolis i voliái anar acompanhada. Me trobèri un polit biologista musclat per m'acompanhar que l'apelarem per ara CambajonusAudencus.
Coneissi pas gaire de mond que siaguèsson anats a Micropolis, pasmens aquò's pas luènh! E los 2 que i èran anats èran pas brica estrmabordats. Fa pas res. I voliái anar quand meme. Soi aital.
E ben ieu me regalèri.
Lo sit es grand. An previst akò per recebre 50 cars de japoneses. Lo parking es imens e un pauc luènh de la dintrada... Saique, caminas abans de dintrar. E un còp dintrat, caminas encara. Enfin, o vos cal saber, a Micropolis, cal caminar, sètz prevenguts.
Prenes ta tiqueta. E sortisses e te passejas dins lo Carnaval das insèctes. E aquò m'agradèt grèu grèu grèu.... Aquí las fòtos... Imaginatz lo solelh de l'ivèrn e la musica de... Laurenç CAvalié amb la Fanfare du Minervois, regreti d'aver pas crompat lo disc! Quina suspresa de tornar trobar Laurenç CAvalié alai! Anem, plaça a las bèstias e a las colors :)
Montas un escalièr longàs e dintras dins una bauma de brancas de castanhièrs. Es plan plan polit, ieu dintrèri a fons dins l'ambient. Pels dròlles es genial... e pels grands tanben :) E caminas, akò te conta una istòria: los insèctes que fan son Carnaval amb per cada insècte una istorieta e una mesa en scèna.
Un prèga-dieu, amb darrièr lo vilatge de Sant Leons, vilatge de Jean Henri FAbre, conegut internacionalament qu'es la referéncia en entomologia. Es per aquò que Micropolis es alai, perque lo tipe èra d'a costat de Milhau. N'aprenètz de causas amb mon blòg, è! Per l'istorieta, Jean Henri Fabre escriviá tanben de poèmas en lenga d'òc... Mèfi! De pas confondre amb Jean Baptiste Fabre qu'èra curat e qu'escriguèt Joan l'An Pres e que los babaus, el, los espotissiá de la poncha de la sabata.
Alara oè, l'entomologista mai conegut dau mond parlava la lenga d'òc, aquò normal, èra de Sant Leons, mas en mai d'aquò fasiá de poesia. O sabiatz pas? E ben, normal, çò que fasiá èra un pauc merdós. Cossí o sabi? non, l'ai pas legida sa poesia, mas quand un tipe fa mens de mièja pagina dins la Nouvelle Histoire de la Littérature Occitane de Bob Lafont (e d'un autre autor que pas degun lo cita jamai), e ben aquò vòl dire que val pas lo còp. E coma soi brava e que vos vau esparnhar de vos levar per anar legir la pagina 651, vos la meti, akò serà lèu picat:
L'entomologiste Jean-Henri Fabre (1823-1915), rouergat installé à Sérignan, parlant la langue de ses voisins, a donné dans cette langue un ensemble de poésies moralisatrices, de fresques naturelles, de tableaux de genre, de fables, de chansons (Poésies françaises et provençales, Paris, 1925). L'essentiel de son inspiration est un sentiment vaste de la dignité populaire:Soulenne coume un diéu, l'ome à braio sarcido,L'ome à large pitre pelous,Lou noble espeiandra, lou baroun di caussido,Lou semenaire, usso frounsidoE péu esfoulissa sus li iue parpelousBrassejo dins li champ.
Rai, dona pas enveja de s'empegar l'integrala...
Per contunhar dins l'erotisme païsan del poèma citat, vaquí un 69:
Al cap de tres quarts d'ora de passejada, èri plan decebuda d'arribar a la fin dau Carnaval das Insèctes. E a la fin, i a una paret-generic amb totes los noms dels artistas qu'an participat a aquela òbra... e lo mèstre d'aquò es lo Guy Brun, l'auvernhat que te fa pantaissar, grand mèstre de mille lieux sur la terre, que tot çò qu'ai vist d'aquel òme es meravilha.
L'interior, akò's grand tanben, n'as per, al mens, 2 oras. I a un film en 3D que me'n soveni pas gaire, me soveni just qu'es lo primièr còp que vesiái un film en 3D e qu'aquò m'agradèt :)
Puèi i a de bèstias. De mòrtas, de vivas, de faussas, de vertadièras, d'explicas, de gags, d'òbras d'art. Soi fan.
L'interior, akò's grand tanben, n'as per, al mens, 2 oras. I a un film en 3D que me'n soveni pas gaire, me soveni just qu'es lo primièr còp que vesiái un film en 3D e qu'aquò m'agradèt :)
Puèi i a de bèstias. De mòrtas, de vivas, de faussas, de vertadièras, d'explicas, de gags, d'òbras d'art. Soi fan.
3 comentaris
dimarts, 23 de març de 2010
La lutz es al cap de l'escalièr. Monta!
3 comentaris
dilluns, 22 de març de 2010
Magalona
L'autre jorn que fasiá solelh anèri passejar a Magalona...
Kò's totjorn un moment agradiu d'i anar.
Quauques fòtos forra borra çai jos, las en interior son pas genialas, l'aparelh es nòu, me'n sabi pas servir encara.
3 comentaris
Catons
Aquela puta de cata a catonat dins mon armari... e a mudat los catons dins lo tirador de las caucetas.
Pauleta e Gargouille an un problèma a l'uèlh, sus la fòto se vei, agachatz l'uèlh drech de Pauleta. Sai pas de qu'es, lor meti de coliri cada jorn dempuèi 3 jorns, aquò sembla d'anar melhor.
Los cats, akò's pas ma passion, mas quand son pichonets, los aimi grèu :)))
Vos presenti Feliça, Pauleta e Gargouille :)
Pauleta e Gargouille an un problèma a l'uèlh, sus la fòto se vei, agachatz l'uèlh drech de Pauleta. Sai pas de qu'es, lor meti de coliri cada jorn dempuèi 3 jorns, aquò sembla d'anar melhor.
Los cats, akò's pas ma passion, mas quand son pichonets, los aimi grèu :)))
4 comentaris
dijous, 18 de març de 2010
Pensada solelhosa
"On croit qu'on amène son chien pisser midi et soir. Grave erreur : ce sont les chiens qui nous invitent deux fois par jour à la méditation."
Daniel Pennac
Daniel Pennac
5 comentaris
dijous, 11 de març de 2010
Lo primièr còp que ne vesi una de plantada...
Dimenge, veguèri pel primièr còp una cardabèla vertadièra. De costuma, las vesi sus las pòrtas...
e ben aquò me faguèt plaser :))))
Ne profiechi per la far la reclama: cardabelle.fr
3 comentaris
dimecres, 10 de març de 2010
e foguèri pas malauta!
Dimenge, m'enganèri de camin per anar a Micropolis. Oè, o sabi, kò's indicat de'n pertot mas de còps soi un pauc nècia e anèri petar sai pas ont. Mas se perdre, akò's agradiu, kò te fa visitar lo país.
E, quand volguèri far mièja vòlta, te veguèri un panèu "font d'avairon". E me vakí sus una rota pichona per anar veire ont nais Avairon.
E oè, beguèri l'aiga de la sorga :)
E ben es pas bona.
10 comentaris
dimarts, 9 de març de 2010
Pensada
1 comentaris
dilluns, 8 de març de 2010
Gèla dins mon còr coma nèva sus la Robina...
3 comentaris
probable m'i crosaretz...
Dimècres 17 de Març
a la Fac de Letras a Montpelhièr:
concèrt de Familha Artús
Dimècres 17, dissabte 20, dimenge 21 a 16h al Teatre La Vista a Montpelhièr. Ieu i serai dimenge. L'aficha es tras que polida.
Dissabte 27 de Març, serai a Couiza (en òc?) dins Aude, entre Quilhan e Limós per jogar d'autbòi dins l'encastre de la fèsta Toques et Clochers ( dins mon cas: grosse cloche et toquée)
:)
6 comentaris
dimarts, 2 de març de 2010
un cafard pour de l'aligot
Adieussiatz Monde,
Dimenge vau a Micropolis. Auriatz pas un restaurant de me conselhar dins lo canton? (Sant Leon / Milhau). Los critèris: bon, pas tròp car e amb d'aligòt if possible.
9 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Aubert
INFORMACION
AUBÈRT
Ei eth prumèr pòble que trobam a pè de carretèra en tot gésser de Vielha en direccion entà França, e a un coriós camarat urban e era sua tipica arquitectura civiu aranesa s’adapte simbioticament as formes capricioses des petits carrèrs. Aubèrt ei eth punt de gessuda de quauques des rotes per endrets de gran beresa coma eth Bòsc de Baricauba. Eth pòble qu’ei presidit pera glèisa romanica, que s’inscriu en Romanic més tipic d’Aran.
BETLAN
Era poblacion qu’ei plaçada en plan ara dreta deth Garona, entornejada de camps de cultiu e prats. Es pòques cases que la formen se placen ath torn d’ua grana plaça barrada a ponent pera glèisa parroquiau. En documents medievaus apareish eth pòble damb es formes Bella, Bela, Bellano e Betlano.
MONT
Aguest poblet deth ’terçon’ dera Marcatosa de pòc mès de 15 abitants censats s’auce en punt anautit que li apòrte ues vistes privilegiades sus Vielha, especiuaments se se puge tath Plan de Mont, lòc a on ja se percep era influéncia des mines Margalida. Era glèisa parroquiau de Mont s’inscriu en estil romanic deth sègle XII e ei dedicada a Sant Laurenç, un des prumèrs martirs dera Glèisa catolica, de qui fòrça hònts placen es sues origines en Òsca, e tanben utilizat entara cristianizacion de Lug, eth diu cèlta dera lutz.
MONTCORBAU
Plaçat a 1222 mètres d’altitud e sonque a 3,5 kms de Vielha, Montcorbau a ues polides vistes des montanhes de Sarraeta e deth Tuc Nere, es sòns cims blanqui contrasten damb eth païsatge verd deth frondós bòsc dera Baricauba que s’obsèrve en hons dera val. Era sua glèisa parroquiau ei dedicada a Sant Esteban e, maugrat es sues origines romaniques, a incorporat damb eth pas des sègles eth legat artistic deth Gotic e deth Barròc, mès çò que mès cride era atencion deth visitant ei eth mercat gost popular der interior dera bastissa, qu’arrebrembe fòrça ath de Sant Joan de Boí.


text:
L’elegit sestian es un centriste e s’èra opausat, ais eleccions municipalas de 2014 a la premiera cònsola Marysa Joissains.
Va dison pas tant opausat qu’ela a la Metropòli. Conselhier Generau a-z-Ais despuei leis annadas 1990, es finalament a Alaud
qu’a estat elegit lo mes passat conselhier despartamentau.
Lo vaquí delegat a « La lenga d’òc e lei tradicions provençalas », sèti qu’ocupava Andrieu Guinde jusqu’ais eleccions despartamentalas d'abriu 2015.
En mai d’aquò la novèla presidenta UMP Martine Vassal li a confiat la delegacion Environament, Desvolopament Duradís e Energias Renovelablas, mai perèu aquela dau Cartabèu 21.
Serà l’ongen vici president dau CD13.


text:
Joan Josèp Cassanea de Mondonvila
Joan Josèp Cassanea de Mondonvila (Narbona, batejat lo 25 de deceme de 1711 – Belleville, lo 8 d'octobre de 1772 ; en francés Jean-Joseph Cassanéa de Mondonville) que ho un compositor e violonista concertista màger deu sègle XVIIIau. Gessit deu fecond mitan musicau de l'Occitania barròca e classica, qu'escrivó lo libret e la musica de l'opèra occitan Dafnís e Alcimadura. Que li devem tanben la prumèra òbra dab armonicas (nòtas agudas produsidas sens prémer las còrdas contra la tòca de l'instrument) estampada peu vriolon.
Biografia[modificar | modificar la font]
Mondonvila que vadó a Narbona lo 25 de deceme de 1711 dens ua familha d'origina aristocratica. Lo son pair qu'èra organista. En 1733 que comencè la soa carrièra a París com violonista en çò deu Concert Spirituel. De tira que ho presat peu Mercure de France per la soa virtuositat. En 1734 qu'èra tanben membre deu Concèrt de Lilla, puish qu'entrè en la Capèra Reiau en 1739, que'n vadó sosmèste en 1740 e mèste en 1744. En 1748 qu'esposè ua grana clavecinista d'aqueth temps: Anna Jeanne Boucon.
Que publiquè la soa purmèra òbra (Sonatas per vriolon Op. 1) en 1733 seguida peu segond opus en en 1734, e en 1738 que he progressar la tecnica deu vriolon dab Les Sons Harmoniques. Que ho tanben l'annada qui presentè los sons Grands Motets, la soa òbra la mei presada e la mei interpretada enqüèra au dia de uei.
Mercés a Mondonvila, 1754 que ho per la cultura occitana ua data importanta, per'mor que presentè, a Fontainebleau e davant la cort, lo son opèra en occitan : Dafnís e Alcimadura. Interpretat mantuns còps, imitat, tradusit, presat e criticat, que ho ua grana escaduda. Qu'èra dus ans après la famosa Querelle des Bouffons, e Mondonvila qu'ecrivèva alavetz ua òbra de musica francesa mes en ua auta lenga que non pas lo francés, ua lenga d'un certe biais a la mòda e accentuada d'un biais mei pròche de l'italian. Per'mor d'aquò lo critic d'art Grim que critiquè la musica, mes que ho tanben per eth lo parat de vantar la lenga occitana (foneticament pròcha de l'italian). Dafnís e Alcimadura que soslinha tanben lo pes deus occitans dens lo mitan musicau e liric francés de l'epòca : los ròtles principaus qu'èran interpretats peus dus cantadors màgers (ambs occitans): lo bearnés e prim uomo Jeliòt e la bordalesa Mla Fèl, qui èran acompanhats per mantuns autes cantadors occitans com Trial (provençau e ligat arron dab la Terror).
Joan Josèp Cassanea de Mondonvila que s'morí a Belleville en 1772.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Compositors anglés : Clarke • Purcell
- Compositors àustriac : Georg Christoph Wagenseil
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Velai : Clet
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau
- Portal:Vriulon/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Musica/Articles ligats
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Compositor d'opèra
- Compositor barròc
- Compositor occitan
- Naissença en 1711
- Decès en 1772
- Violonista barròc
- Violonista occitan
- Violonista francés
- Compositor francés
- Musician classic occitan


text:
Sent Remic
Sent Remic [ref. necessària] (Saint-Rémy en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La fòrma Sent Remic es incompatibla emb los etimes Remigius e Remedius. De quau sent inconegut s'agís ? Quala fòrma anciana justifica una tala grafia ?
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Saurnac; es aura dau canton dau Plateau de Millevaches (en francés), donc dau Replanat de Miuvachas.


text:
Vebret
Vebret es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Vicaria Vebritensis, en latin, en 922, Bebietum, en latin, sense data o en 1441, Vebietum, en latin, sense data o en 1441, Bobretum, en latin, sense data o en 1441, Vebretum, en latin, en 1441 [1]. Vebret vendriá del gal (gallés, gallic) beber, « vibre » (bebros, bebrus per Delamarre [2]) amel sufixe collectiu -etum [3]. La dificultat es que Vebret a un V- inicial dempueis lo sègle X e que beber, bebros comença per b-, que se consèrva, mas justament l'occitan nomma l'animal vibre, fibre (cf. latin fiber). Per Delamarre, Vebret s'explica per *vobera, « fònt », derivat amel sufixe -eto [4]. Notem qu'a la diferéncia de l'explicacion de Dauzat e Rostaing, la de Delamarre li permet pas d'explicar Bebron. La prononciacion es [və'bri], a Chaissac, comuna de Vebret, e a La Monciliá [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanhas; es ara del canton d'Ide.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496863urr3h9
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 69
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 702
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 275 e 370
- ↑ enquèsta Sivadon, abrial 2018
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496863urr3h9


text:
Racisme ontologicament francés, quora soi arribat a Bordèu en 1995, per logar un apartament, ai donat un chèc en occitan : refusat per l"agéncia immobiliària... e coma èri pas que blanc, e que sabiái un pauc las resortas per l'argumentari, ...e que l'epòca èra pas a filmar per Internet, soi estat çaquelà acceptat al cap de dètz jorns ! La França es ontologicament racista, malgrat totas las politicas dichas del 'vivre ensemble'. Gaitatz a Paris, malgrat tot çò qu'ai poscut escriure sobre l'assimilacion de Mayotte per departamentalizacion (e que soi pas d’accòrd) aquela actituda francesa que ne tira pas las consequéncias, fabrica lo títol del bilhet e l’imatge de França al nivèl internacional.
NON REGIONALISTA, donc d'esperit dubèrt. Democracia, perqué es aital que podèm participar, sense demandar un qualificatiu positiu a la democracia. Occitània, perqué es lo meu país e que cal debutar a trabalhar aquí abans de pensar als autres pòbles, e jà aqueste trabalh es una solidaritat ambe los autres pòbles. Bilhet INDEPENDENT e escrit dempuèi Occitània.


text:
Lac Superior
Lo lac Superior (Lake Superior en anglés) es lo mai grand dels cinc Grands Lacs d'America del Nòrd. Fa limita al nòrd amb la província canadenca d'Ontàrio e amb l'estat american de Minnesòta, e al sud amb los estats americans de Wisconsin e Michigan. Es lo lac d'aiga doça mai grand del mond en superfícia e lo tercer mai grand en volum.[1] Ocupa una superfícia totala de 80.800 km², amb un bacin de 209.000 km².[2] La prigondor mejana es de 143 m, e lo maxima es de 406 m.[3] Dos terces de l'aira del lac son part del territòri nòrd-american, la resta aperten al territòri canadenc.
E mai que lo lac se gela pas jamai durant l'ivèrn, s'i forman de sisas de glaç per las ribas, rason per la quala ne cal tancar los pòrts de decembre a abrial.[3] Los pòrts mai importants del lac son Thunder Bay, Michipicoten Harbour, Marquette, Copper Harbor, Ashland, Superior, Wisconsin-Duluth, Two Harbors e Taconite Harbor.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Superior Pursuit: Facts About the Greatest Great Lake - Minnesota Sea Grant University of Minnesota. [Consulta: 9 d'agost de 2007].
- ↑ Llac Superior. L'Enciclopèdia Catalana. [Consulta: 10 d'agost de 2009]
- ↑ 3,0, 3,1 et 3,2 Lake Superior. MSN Encarta. [Consulta: 10 d'agost de 2009]


text:
Era setmana passada i auec ua revindicacion aranesa en Parlament catalan. Àlex Moga, deputat de CiU, sollicitèc ath govèrn catalan encetar era tramitacion dera naua Lei d’Aran, entà renauir era anterior de 1991. Aguesta propòsta compdèc damb eth supòrt dera vicepresidenta Joana Ortega en tot assegurar qu’era Generalitat “defenerà era identitat nacionau d’Aran e lengua aranesa dauant dera intransigéncia deth govèrn d’Espanha”.
Era naua Lei d’Aran a de permete ath territòri gaudir de mès autonomia a nivèu competenciau, en tot soslinhar lengua e economia. Es paraules dehòra de lòc dera presidenta d’Òmnium Cultural, Muriel Casals, hè pòqui dies, a on defensaue qu’eth catalan aurie d’èster...
Ver más


text:
Le Papogay !
Cadun s’ac sap, a Rius de Volvèstre que i a una grana tradicion le prumèr dimeche de mai : le tir au Papogay. Ric de lor passat les riveses an sabut conservar e hèr valer la tradicion mès populara e mès sacrada « le tir au Papogay » Van ensajar, de véser l’origina d’aquera tradicion en remontar loenh dins l’istòria mercés a l’ajuda de l’Ofici deu Torisme.
En julh e agost de 1346, Edoard III foguèc venceire de Philippe VI, gracia a l’arc e a la balestra. Les canons, que hèn lor aparicion peu prumèr còp, hèn mès de brut que d’efèit segon les istorians. « Los arquèrs pr’aquò, tiravan lor sagetas autan menut que s’èra grèla ». Es a lors despens que les franceses comprenguèron que les angleses avián preparat la guèrra dempèi 1337. Le rei d’Anglatèrra aviá defendut de jogar a quin aute jòc que siá que le tir a l’arc.
Es atau que les soldats devenguèron agits, e botèron l’armada francesa de genolhs. Charles V, assabentat d’aquera rasclada, interdiguèc dins son reiaume, jos pena d’una esmenda de 40 sòus, les jòcs en despart deu tir a l’arc. E astalèu 1369 duas ordonanças estèron signadas entà designar, dins cada localitat francesa, una plaça especiala entà practicar aqueres exercicis.
Per balhar mès d’atrèit e provocar mès partisans, instituèron prèmis entà les milhors arquèrs e balestèrs; atau las provenças avèron las milhoras escòla de preparacion militaras. Lèu las armas evoluèron, e l’arc e l’arbalesta estèron un pauc negligeats, mes demorèron a l’aunor au Nort e au Sud de França .
Petit a petit les jogaires prenguèron per cibla un ausèth de fusta au cap d’una percha. Le sonavan Papegaut o Papegai (paroquet en francés). Nasquèron atau las confrairias dins las vilas e las justas comencèron.
A Montpelhièr, los archius gardavan les reglaments deu nòble joc de l’Arc de 1411. Segon Fernant Toubat i aviá règlas catalanas de l’epòca ont le rei d’Aragon èra senhor de la vila. Per letras patentas de març de 1536, François 1er autorisèc aus abitants de Pontivy de s’exerçar « au jòc deu papogaut, de l’arbalesta e de l’arcabusa amb exempcion deu dret de talha »
Rius a sabut preservar dus venerables quasèrns de fuelhas de pergam. L’un de 1585 qu’apartenguèc a la companhia des cavalièrs de l’arbalesta ; l’aute de 1589 èra de la societat deu jòc de l’arc. La companha des cavalièrs de l’arbalesta èra sustot hèita des borgeses de la vila e des environs. La societat deu jòc de l’arc o confrairia deus arquèrs èra reservada as artesans e as paisans. I avèc gens de glèisa, nòbles, e membre deu tèrç-estat, que siásque a Rius o dins la vilas principalas. L’autor que hasquèc las recèrcas trobèc pas de diferencias entra la duas societats. Benlèu que Rius volguèc hèr coma Montpelhièr ont anavan cada an sos deputats entà participar as Estats deu Lengadòc, Mes, es segur, i avèc a Rius una companha d’arbalesta a la debuta deu sègle XVI.
Quate cavalièrs provoquèron le reviscòl d’una confrairia en 1585 ambe l’invocacion de Sant-Sebastian, martiri que morisquèc traucat de sagetas.
Los estatuts de la confrairia comprenguen una introduccion d’influença crestiana, e 26 articles qu’estipulan, a la gròssa, que :
– les membres de la companhia , au jorn de lor causida, presentaràn un papogaut de fusta sus un arbre o dins un lòc agit per tirar. Le que le herà càiger serà le rei per l’annada. (…)
– Au cap d’un an le rei deu pagar una collacion a totes les autes. (…)
– Digun de la companha o deu public non deu pas renegat le bon diu o la Vièrja, ni tanpauc les Sants e Santas deu Paradis ; jos pena de pagar un verbau qu’anava de 3 a 10 denièrs que servissián a pagar un ciri a Sant Sebastian. Le rei deu dar l’exemple, si que non, pagarà le doble. (…)
– Digun non a le dret de tirar avant le rei. (…)
– Cau jogar sense cap d’enemistat, o au mens ac hèr pas véser, si que non le jogaire, pagarà 6 deniers le prumèr còp, e sera faidit de la companhia si torna.(…)
– Les jogaires pòden pas jogar d’argent, sonque le sopar. (…)
A l’ora d’ara a Rius, les estatuts son inspirats des d’un còp èra:
Article 1 : Les membres de la companha, le prumèr dimeche de mai, s’acampan cada an per tirar le Papogay, le que le desquilharà sera le Rei ! Aurà per subjètes sons companhs, qui heràn tota l’annada aunor e corbetas.
Article 21 : Totis les arquèrs, le jorn deu tir, seràn tenguts d’anar en passa-carrèra a travèrs la vila, dincas le pal.
Article 14 : Le tir se herà sus un ausèth de fusta e de her de 4 quilòs e miei plantat suu pal de 45 m de haut.
Article 17 : Apèi l’ intronizacion deu rei, se tirarà sus la cibla. Les dus milhors tiraires seràn declarats conestables e uishèr.
Article 3 : Au cap de l’an, le rei serà tengut d’ofrir un vrespalh aus fifres e tamborins que vengueràn li hèr la serenada la velha de ser.
Cau precizar que cap de hemnas non poden tirar a l’arc, la sola autorizada au jorn d’auèi, es la consa, perque es le conse que tira la prumèra sageta.
Les preparatius se hèn dins la tradicion : cada arquèr deu hèr sas sagetas. Realizadas en fusta de frèche, plumas de tiron e fielassa (crin de cambe o de lin). Cau i botar las plumas, sarrar dab la filassa entà poder dirigir la sageta.
Puèi cau hèr l’estopa dins la partida que l’arquèr va ténguer dins la man ; en botant de l’aute cap un her, a cap planh, que servís per patar hòrt sus l’ausèth e le desquilhar sense s’i plantar daguens.
Los membres de la companha plantan tanben le pal, entà gardar le saber hèr e le passar as joens. L’assegurança li es balhada per quatre tirants. Se bota enfin la craba de cada costat que era receu les pals grans, mejans e petits.
Dempèi 1589, sonque les abitants de Rius son acceptats e la companha contunha de hèr rasonar las cançons localas, coma le Tantira.
Anem a Rius le prumèr dimeche de mai , e, Viva le Papogai !


text:
Longeau-Percey
Longeau-Percey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion testificat de "Longeau" data de 886, de contunh una "Distincion de Longeau" a mencionat l'an 1193. Lo bourg vesin de "Percey" (mencionat lududes per las primièras fes l'an 1286) #èsser un luòc fòrt protestante pendent qualques ans a la XVIIen sègle. Situat en lo Nòrd-Es de la França, Longeau a #èsser gaireben systématiquement tocat per las invasions estrangièras del país : la populacion del vilatge #opausar una resisténcia héroïque a la camina Alemands sus Langres en 1642, divèrses afrontaments aguèron luòc amb los Prussiens en lo moment de la Revolucion, un combat i #retardar l'avançada dels Austrians sus Langres en genièr 1814 a la fin del 1er Empèri. Lo vilatge #èsser, coma la totalitat de la Champagne a aquel moment, fòrça durement saquejat pendent la guèrra franco-prussienne l'an 1870 (Combat de Longeau). Qualques destruccions mai importantas aguèron luòc pendent la [[Primièra Guèrra mondiala|Modèl:1re Guèrra mondiala]] ont Longeau #passar de divèrsas fes jos contraròtle francés, de contunh alemand, al gré de l'evolucion del conflicte. Los Alemands #dintrar de nòu en Longeau lo 14 de junh de 1940, de contunh i #establir un relèu a la fin de l'estiu, en assegurant la connexion amb las tropas en ocupant Langres). L'aucupacion, relativament en calma, del fach sens dobte, del pichon nombre d'abitants) se #acabar lo 25 d'agost de 1944 amb la desliurança del pòble per una primièra cohorte americana, de contunh lo 31 d'agost una pichona formacion sovietica #dintrar dins lo pòble (l'origina a de besonh d'aqueles soldats rèsta conversada) #que #èsser l'escasença d'una fèsta generala (lo meteis jorn lo armada roja dintrava en Bucarest). La municipalitat actuala i aguèt format l'an 1972 de la fusion de Longeau (cap de-luòc de costat) e de Percey-lo-Pautel. La municipalitat del Vallinot a preses lo nom de Longeau-Percey en 1983.
La première mention attestée de "Longeau" date de 886, puis une "Seigneurie de Longeau" est mentionnée en 1193. Le bourg voisin de "Percey" (mentionné lui pour la première fois en 1286) fut une place forte protestante pendant quelques années au XVIIen siècle. Situé dans le Nòrd-Est de la France, Longeau a été quasi systématiquement touché par les invasions étrangères du pays : la population du village opposa une résistance héroïque à la marche des Allemands sur Langres en 1642, plusieurs affrontements eurent lieu avec les Prussiens lors de la Révolution, un combat y retarda l'avance des Autrichiens sur Langres en janvier 1814 à la fin du 1er Empire. Le village fut, comme la totalité de la Champagne à ce moment, très durement pillé pendant la guerre franco-prussienne en 1870 (Combat de Longeau). Des destructions plus importantes eurent lieu pendant la [[Première Guerre mondiale|Modèl:1re Guerre mondiale]] où Longeau passa plusieurs fois sous contrôle français, puis allemand, au gré de l'évolution du conflit. Les Allemands entrèrent de nouveau dans Longeau le 14 juin 1940, puis y établirent un relais à la fin de l'été, assurant la liaison avec les troupes occupant Langres). L'occupation, relativement calme, du fait sans doute, du petit nombre d'habitants) se termina le 25 août 1944 avec la libération du village par une première cohorte américaine, puis le 31 août une petite formation soviétique entra dans le village (l'origine précise de ces soldats reste discutée) qui fut l'occasion d'une fête générale (le même jour l'armée rouge entrait dans Bucarest). La commune actuelle fut formée en 1972 par la fusion de Longeau (chef-lieu de canton) et de Percey-le-Pautel. La commune du Vallinot a pris le nom de Longeau-Percey en 1983.