text:
26/11/2013
Agir pour la transmission et la réappropriation de l'occitan
Jean-Louis Lévèque, président de Novelum, section Périgord de l'Institut d'études occitanes ( IEO), nous parle des missions de son association.
« Novelum exista dempuei mai de quaranta ans. La tòca es d'obrar per la transmission e la socialisacion de la lenga occitana en Perigòrd.,en colaboracion emb las associacions localas coma L'Asco e l'Uocc e lo pòle occitan de l'Agença Culturala.
L'escrich es essenciau per la transmission. Laidonc sem editors de libres en e sur l'occitan en lenga d'òc o en francés, de las creacions puras o daus textes ancians en grafia classica. Editam tanben la revista trimestriala 100% en occitan « Paraulas de Novelum », daus libretons coma « Le précis de conjugaison » , una ajuda preciosa per ensenhar o aprener la lenga e « Périgord terre occitane », obratge de vulgarisacion, ço que tot perigòrd deuria saber sur son païs e sa lenga.
La transmission per l'orau fasem coma l'Agença Culturala emb lo programa « Mémoires de demain », colectatge de la paraula daus locutors dins los cantons, per produire daus films que son difusats e conservats. La transmission orala passa aitot per la creacion de talhiers de lenga per adultes : ajudam los associacions localas per montar un malhum de 33 cors ( objectiu a terme , un per canton).
La socialisacion, quo es obrar per la reapropriacion de la lenga, dins l'espaci public. Avem un ròtle d'informacion e de mobilisacion institucionala aupres daus elegits de las colectivitats localas. Sovent, quò comença per un estudis toponimic rigoros que fasem, puei una presentacion a la populacion que tòrna descubrir lo sens daus noms de luòcs, e la dinamica s'instala : paneus bilingües, associacions, iniciativas periscolarias, talhiers de lenga , cafés òc, escòla etc...Sem quì per ajudar, conselhar, apiejar las bonas volontats, pas per far en plaça de.
Au jorn d'uei, la damanda per l'animacion, la cultura, lo periscolari es fòrta, e i a un vertadier besonh de competencias. Laidonc sem 'trapats de preparar un programa de formacion per l'an que ven ».
Une aide précieuse pour ceux qui agissent pour la qualité et vitalité de la langue occitane en Périgord.
Denis Gilabert
Photo: de droite à gauche, Jean-Louis Lévèque, président actuel de Novelum, et ses trois prédécesseurs, Jean Gagnayre, Michel Chadeuil et Jean Roux.
« Sabiatz-vos que... »
La prochaine Assemblée Générale de l'IEO national se fera en Dordogne au mois d'avril. Les fédérations locales de l'IEO se retrouveront les 26 et 27 avril prochains. Preuve du rôle moteur du Périgord dans le développement et la promotion de l'occitan. Coordonnées de Novelum IEO Périgord : 0553087650, 0674309828, courriel novelum.ieo24@free.fr
07:22 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


c: text/html

text:
El Pont de Bar
El Pont de Bar es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), nomenada Aristot e Toloriu fins en 1989. La capitala de la municipalitat es el Pont de Bar, un vilatge que fins en 1982 se trobava situat dins lo congost del riu Segre mas los aigats de 1982 destrusiguèron l'ancian vilatge, ara nomenat el Pont de Bar Vell e se rebastiguèt un pauc mai aval del cors del Segre e a una nautor superiora perque cap d'autre aigat lo poguès destrusir.
El Pont de Bar Vell es un exemple del profechament de la tèrra amb lo cultiu de la vinha. Las siás terrassas pujavan dempuèi la ribièra del Segre fins als vilatges d'Aristot e Castellnou de Carcolze, encimbellats dins la montanha. Los bancals del Pont de Bar son, sens cap de dobte, un exemple força interessant de l'engenhariá populara aplicada a las activitats per la subsisténcia.
Al Pont de Bar se tròba tanben lo Musèu del vin de montanha o Musèu de la Vinha e del Vin del Pont de Bar plaçat a l'ancian cortal de Cal Teixidoret, a l'intrada del nòu vilatge (rebastit après los aigats de 1982). S'expausa naut tot aquò que fa referéncia al cultiu de la vinha, del temps qu'a l'estança de jos siás consacrat a l'elaboracion del vin.
Lo nòu Pont de Bar[modificar | modificar la font]
Lo vilatge actual del Pont de Bar a 36 abitants e foguèt inaugurat per Jordi Pujol, alavetz president de la Generalitat de Catalonha, en julhet de 1988, sièis ans après los aigats de 1982 que destrusiguèron el Pont de Bar Vell. Lo nòu nuclèu se lèva a mièg quilomètre, riu aval del Segre, del vilatge vièlh a l'endrech del Solar del Gripó, en un tuc.
Las òbras d'urbanizacion del nòu vilatge comencèron en junh de 1985. Òm a bastit d'abitcions unifamiliaras, una fonda, la comuna, la glèisa, una plaça e una vaqueria.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo primièr cens es de 1970 après la fusion d'Aristot e Toloriu. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Articles
Affichage des articles du mars, 2017
L'escorsa es aisida . Sufís de levar una camba après l'autra , de mai en mai docament devèrs la linha d'arribada. Que siás jove , qualques còps una joventa vendrà te donar un poton e un ram de flors. Que siás vièlh e las joventas anaràn devèrs d'autres esportius , de valents de la cuèissas gròssas e muscladas qu'amagan mal lor ereccion perpetuala . Aquò's pas l'escorsa meuna a l'ora d'ara ! Ieu soi un jove vièlh . Una mena de vièlhassonèl que se patafiòla dins una autra categoria. E me fau una escorsa d'una autra sòrta , un pauc especiala , la que farem totes , tira, quitament los joves trionflants que s'arrapan a l'empont, los becassons, sens saupre, ambe lo rire d'aurelha, coma tot se deviá durar mila ans . Vòli parlar de l'escorsa de la vida. Òc deviá plan arribar . Se passèt a la debuta de genièr 2015 , a tossir, a m'escanar , a desalenar en montant pas qu'un estatge, ieu que fins ara montava , o davalava los …


text:
Los diftongs son de fonèmas compausats per las sequéncias : vocala + semivocala o semivocala + vocala
Generalament, los diftongs son classats en doas categorias :
Quand l'accent se pòrta sul primièr element, son dits descendents. Los mai corrents son :
Amb l'element [j] :
Quand es atòn, se pronóncia [ej] en provençal
pairin
[pej'rin]
['kwejre] en provençal e lemosin
(de còps se redusís a [y]) [bryt]
Amb l'element [w] :
Quand es atòn, se pronóncia [ɔw] en provençal
pauretat
[pɔwre'ta]
Quand es atòn, se pronóncia [œ] en lemosin
chasteu
[tsaj'tœ]
Quand l'accent se pòrta sul segond element, son dits ascendents. Los mai corrents son :
Amb lo primièr element [j] :
IA (accentuada)
espiar
[es'pja]
IA (en posicion finala atòna)
bèstia
Se realiza en [i] en gascon ['bɛsti]
Se realiza en [jɔ] en lengadocian ['bɛstjɔ]
IE / IÉ
paciéncia
[pa'sjensjo]
Amb lo primièr element [ɥ] / [w] :
Los trifongs representan la sequéncia : semivocala + vocala + semivocala
Los mai corrents son :
Amb lo primièr element [j] :
IEI
despieitar
[despjej'ta]
Amb lo primièr element [u] / [w] :


text:
24 juin 2017
Laurenç Revest : Quauquas reflexions sus los espacis de rescòntres entre dialèctes occitan
Lo cas dau lengadocian oriental (montpelhierenc e cevenòu) e dau provençal rodanenc (rodanenc e nimesenc) segon la reparticion das articles definits plurals o la ritornèla de Vidorle jòga qué particion ? 1- L’espaci dialectal es una question que sembla trabalhar particularament lo monde de l’espaci provençal en rapòrt das autres dialèctes occitans. Sembla que siá una necessitat de defendre son espaci lengatgièr fàcia a « l’invasion lengadociana » (traduccion : dins... [Lire la suite]


text:
Prèmi Nobel d'Economia
Lo Prèmi de la Banca de Suècia en Sciéncias Economicas en memòria d'Alfred Nobel, comunament conegut coma Prèmi Nobel d'Economia, es un prèmi instituit en 1968 per la Banca de Suècia dins lo domeni de l'economia. Encara que siá pas un dels prèmis originals establits per Alfred Nobel dins son testament (es pas stricto sensu un Prèmi Nobel), es atribuit per l'Acadèmia Reiala de las Sciéncias de Suècia, los laureats recebon del Rei un diplòma e una medalha d'aur durant la meteissa ceremonia que los laureats dels Prèmis Nobel de Fisica, Quimia, Medecina, Literatura, e la soma autrejada es la meteissa que per los Prèmis Nobel.
Aquò es la lista dels laureats del Prèmi Nobel d'Economia dempuèi sa creacion, en 1968.


text:
24/03/2014
Frederic Mistral, le plus grand et le plus important par Jean-Claude Dugros
I a qualquas annadas, quand demandèron als candidats d’entrada a l’E.N.A., çò que lor inspirava lo mot « mistral », d’unes respondèron un vent, un tren… Gaire citèron lo poèta provençal.
Frederic Mistral (1830-1914), nascut e mòrt a Maillane (13), es lo pus grand escrivan d’òc, lo pus important.
Son òbra literària es l’egala de la de Hugo, de Baudelaire, de Shakespeare. Mistral es lo poèta de Mirèio e de Calendau, de Nerto e del Pouèmo dóu Rose, de Lis Isclo d’Or e de Lis Oulivado ; es lo codificator de l’ortografia de sa lenga dins son monumental Tresor dóu Felibrige o Dictionnaire Provençal-Français embrassant les divers dialectes de la langue d’oc moderne ; es lo fondator del Museon Arlaten en Arles, finançat amb lo Prèmi Nobel de Literatura obtengut en 1904 amb lo sosten dels mai grands romanistas de son temps. En fondant amb sos companhs lo Felibrige en 1854, balhèt a la vièlha lenga d’òc sas letras de noblessa. A partir de 1876, lo Felibrige s’espandís dins Occitània tota. Lo movement de reviscòl coneis un grand succès amb la creacion dins gaireben cada departament, d’escòlas felibrencas cargadas de defendre la lenga e de la promòure amb d’accions dins los domenis de l’ensenhament, de l’edicion, de la cançon, del teatre o encara de la coneissença del patrimòni artistic, istoric e tradicional.
En Perigòrd, la primièra escòla felibrenca Lo Bornat dau Perigòrd vei lo jorn en novembre 1901. Sos dos primièrs presidents son Auguste Chastanet, de Moissídan e Camille Chabaneau, de Nontronh, nomats majorals per Mistral en 1876. Cal legir e tornar legir Mistral per la beutat e la vertat de sos escrits plan segur, mas tanben per préner en compte l’extraordinària modernitat de sa pensada. Las abondosas commemoracions del centenari de sa mòrt seràn l’escasença de far conéisser e reconéisser l’òbra e l’engeni d’aquel grand Provençal qu’aparten d’ara enlà a l’Universalitat ; cal contunhar son ensenhament, mai actual que jamai, per una melhora compreneson entre los pòples dins lo respèct de las lengas e de las culturas de cadun. Cal acompanhar la tièra de las generacions d’òmes e de femnas, joves e mens joves, felibres o non, que se reclaman encara uèi de son ensenhament e qu’ensajan d’esperlongar son òbra e de persegre son accion.
Majoral Joan-Claudi Dugros.
19:34 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : frederic mistral | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Plan Onorable Sénher Artur MAS I GAVARRÓ, President de la Generalitat de Catalonha
Onorable Sénher Ferran MASCARELL I CANALDA, Conselhièr de la Cultura de la Generalitat de Catalonha
Magnific Sénher Carlos BARRERA SÁNCHEZ, Sindic d’Aran
Magnific Sénher Roberto FERNÁNDEZ DÍAZ, Rector de l’Universitat de Lhèida
Illustrissim Sénher Joan REÑÉ I HUGUET, President de la Deputacion de Lhèida
Illustrissim Sénher Àngel ROS I DOMINGO, Cònsol de Lhèida
Illustrissim Sénher Joandomènec ROS I ARAGONÈS, President de l’Institut d’Estudis Catalans
Sénher Walter MELIGA, President de l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans
Dòna Esther FRANQUESA I BONET, Directritz Generala de la Politica Lingüistica
Sénher Joan BISCARRI I GASSIÓ, Vicerector de las Activitats Culturalas e de la Projeccion Universitària de l’Universitat de Lhèida
Sénher Joan BUSQUETA I RIU, Degan de la Facultat de Letras de l’Universitat de Lhèida
Sénher Josep Maria SOLÉ I SABATÉ, Director de l’Institut d’Estudis Ilerdencs


text:
Hennezel
Hennezel es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hennezel Es una vasta comuna de la Vôge dintre Darney e Bains-las-Bains. A traversat pel Ourche, afluent esquèrra de la Saône. La Vallée de la Ourche acuèlh divèrses caserius : Clairey, la Frison, la Barraca, la Forja Nòva e fin finala la abbaye de Droiteval… Al nòrd, es justament la Saône en naissent #que separa Hennezel de Vioménil. Lo centre a situat sus un scenari d'ont s'escapa lo ruisseau de la Gargamèla Lo Lop. D'unes autres caserius complètan la municipalitat, separats pels bòsques de la bòsc de Darney e los nombroses étangs : Trinca-Veire, la Planchotte, lo Liròt, Clairefontaine, la Verrerie de Belrupt…
Hennezel est une vaste commune de la Vôge entre Darney et Bains-les-Bains. Elle est traversée par l'Ourche, affluent gauche de la Saône. La Vallée de l'Ourche accueille plusieurs hameaux : Clairey, la Frison, la Hutte, la Forge Neuve et enfin l'abbaye de Droiteval… Au nord, c'est justement la Saône naissante qui sépare Hennezel de Vioménil. Le centre est situé sur un plateau d'où s'échappe le ruisseau de la Gorge Le Loup. D'autres hameaux complètent la commune, séparés par les bois de la forêt de Darney et les nombreux étangs : Brise-Verre, la Planchotte, le Torchon, Clairefontaine, la Verrerie de Belrupt…
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Baerendorf
Bärendorf en alemannisch (Baerendorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Baerendorf A situat en Alsace Bossue e a una frontièra comuna amb la Lorraine al Nòrd via la municipalitat de Postroff. Las autras Municipalitats vesins son : Eschwiller al Nòrd-Se, Hirschland al Èst, Rauwiller al Sud, Goerlingen al Sud-Oèst e Kirrberg al Oèst. Lo vilatge A situat entre Sarrebourg e Sarre-Union totas doas distants de +/-15 km. Lo Riu Isch, afluent marge drech de la Sarre, environa lo vilatge en lo sentit Sud-Nòrd se De contunh-Oèst. Lo confluisson Del riu Brueschbach e del Isch se situa a 500 m a la oèst de la localité.
Baerendorf est situé en Alsace Bossue et a une frontière commune avec la Lorraine au Nord via la commune de Postroff. Les autres communes voisines sont : Eschwiller au Nord-Est, Hirschland à l'Est, Rauwiller au Sud, Goerlingen au Sud-Ouest et Kirrberg à l'Ouest. Le village est situé entre Sarrebourg et Sarre-Union toutes deux distantes de +/-15 km. La rivière Isch, affluent rive droite de la Sarre, contourne le village dans le sens Sud-Nord puis Est-Ouest. Le confluent de la rivière Brueschbach et de l'Isch se situe à 500 m à l'ouest de la localité.
Istòria[modificar | modificar la font]
Baerendorf A #èsser la municipalitat la mai sinistrada de la arrondiment de Saverne en lo moment de la Segonda Guèrra mondiala.
Baerendorf a été la commune la plus sinistrée de l'arrondissement de Saverne lors de la Seconde Guerre mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Fa fòrça annadas que la comunautat scientifica discutís perqué dormèm. Divèrses scientifics an soslinhat que la rason primièra es per sauvar energia. D’autres pensan qu’es una escasença jornalièra per netejar la perduda cellulara qu’a lo cervèl. D’autres encara an prepausat que los animals an de besonh dormir, simplament, per s’amagar dels predators.
Ara, dos estudis publicats en Science afirman que la causa darrièra per dormir es per desbrembar tot çò qu’avèm aprés pendent lo jorn. Per aprene, los mamifèrs avèm de far créisser las connexions que i a entre las neuronas del nòstre cervèl. Lo procés, nomentat tanben, sinapsi, permetrá las neuronas poder enviar mai senhals e mai lèu e tanben d’una forma mai eficaça.
Dempuèi 2003 los biològs de l’Universitat de Wisconsin Giulio Tononi e Chiara Cirelli an trabalhat sus la causa primièra de dormir. E an prepausat ara que, pendent lo jorn, lo cervèl a tantas sinapsis neuronalas que, fin finala, lo cervèl fonciona pas mai plan.
Pr’aquò avèm besonh de dormir, çò diguèron, per poder encadenar melhor aquestas connexions e tornar a foncionar plan. Eles e autres recercaires an trobat d’evidéncias indirèctes que balhan supòrt a l’ipotèsi de l’omeostasi sinoptica, qu’es lo nom que recep aqueste procés.
Disminucion de l’activitat cerebrala pendent la nuèch
Las pròvas son estadas confirmadas a travèrs d’ensages de laboratòri amb de drògas que fan encara mai aisida la produccion de sinapsi. Après, lo nivèl normal neuronal tòrna a valors anterioras. D’autras evidéncias an coma origina la produccion d’ondadas electricas produsidas per lo cervèl pendent la sòm que demenisson fòrça.
Pròvas realizadas amb de mirgas balhèron una reduccion de 18% de sinapsis pendent la sòm. Unas resultas inesperadas e totalament espectaclosas segon los scientifics, qu’afirman qu’aquò seriá una evidéncia indirècta del procés neuronal d’omeostasi sinaptica. En autras paraulas, que dormissèm per desbrembar per poder tornar aprene l’endeman.
Lo segond estudi es estat dirigit per Graham H. Dienig, de, de l’universitat estatsunidenca John Hopkins. La sieuna còla a estudiat la produccion de proteïnas en las mirgas en tot balhar un produch quimic qu’arrestava la produccion de sinopsi neuronala. En tot o estudiar foguèt confirmat que la chifra de proteïnas casiá pendent la sòm. Totas las proteïnas creissián o decreissián pendent la sinapsi pendent la nuèch. Totas, mens una, l’apelada coma Omèr 1A.
Caliá saber se la sieuna produccion, un còp arrestada, influïá la conducta de las mirgas. E maugrat qu’avián dormit coma las autras, las qu’avián arrestada la produccion d’aquesta proteïna, la sieuna conducta èra fòrça desparièra.
De primièr, volguèron saber se la memòria marchava plan. Balhèron doces còps electrics a las mirgas en tot entrar en una cambra. L’endeman, après aver dormit, los dos grops volián pas tornar a entrar en la cambra. Davant una autra cambra, la majoritat, totun, aguèt tornarmai curiositat. Las qu’avián patit la detencion de la produccion d’aquela proteïna volguèron pas entrar. Çò es dire que la sieuna memòria èra totalament confonduda.
Maugrat aquesta evidéncias scientificas, la discussion es pas encara finida. Aquesta propòsta scientifica es encara luenh d’èsser reconeguda coma una vertat scientifica. Marcos G. Frank, de l’Universitat Estatala de Washington encara dobta: “ los cambis que patissián en tot dormir an coma causa lo dormir o lo relòtge biologic ? –çò diguèt -. Es una problematica encara fòrça generala”.
Al delà, Markus H Schmidt, de l’Institut de Medecina de la Sòm d’Ohio, diguèt qu’èra pas encara convenent que la produccion de sinapsi foguèsse la principala explicacion per la sòm. “Maugrat que lo trabalh va plan, la question es – çò demandèt – se dormir es una foncion e pro o es La Foncion ?”.
Divèrsas pròvas li balhan supòrt. Entre aquestas que divèrses òrgans del còr uman foncionan de manièra desparièra pendent la sòm e pas solament lo cervèl. Qualqu’unas d’elas produson nòvas cellulas, per exemple.
L’estudi, totun, a una conclusion extraordinària segon Tononi. “Avèm de drògas qu’ajudan lo cervèl a dormir plan. Mas es pas segur qu’aquò siá bon- çò diguèt – per la produccion corrècta de la nòstra memòria. Poiriá èsser qu’aquelas drògas nos ajudèsson pas e poirián anar contra nosautres meteisses. Solament mai de recerca scientifica sus lo dormir nos balharà una melhor idèa sus cossí podem aufrir una bona terapia”.
La Redaccion


text:
« Fabletas » Louis Delluc es un libreton « pels enfants del país d’Òc », dins doas lingas, mai de las gròssas letras l’occitan, ne’n pus pitit, lu frances, sens obludar los dessenhs dau Alain Roux.
Atenci’, qu’es pas una revirada de las dau Esòp o dau monsur Jan de La Font, las fabletas son n’adaptaci’ a la vita de tots los jorns, quò que fai que qua’iment 60 ans apres, lu plaser de la legida es aquí, sauv quauquas besonhas que son pus d’actualitat coma la torta, lu chanteu, una ola… Coma qu’es eisplicat dins l’avant-dire daus Samolhan e Chapduelh, au jorn d’aüei faudrá quauquas eisplicacions, mas fau ben eisplicar mantas chausas aus goiats de la granda vila : passe aquí sus la legenda dau peison carrat, per ne gardar que la fabla dau pair Nadau que passa per la chemineia, mesma dins un imòble de 20 niveus ; e per anar mai luenh, quante vise lu monde vendut per la televicolhon e la realitat vecuda per los consomators au jorn lu jorn, las fablas son pas que per los goiats.
Queu trabalh sus la linga es pas reservats per los goiats eisits de la darniera luna dins la gleisa de l’Occitanistan, per los de la Francituda un quite libre dau Rabelais o dau Moliere quante eu es pas entierament revirat* ne’n « français moderne » se troba fòrça fòrça anotat d’empertot.
Adonc, un libreton de 15 fabletas, mai de las moralas que son adaptablas segond la situacion, pas complicadas per de las prumieras legidas dins la linga daus dau Perigòrd, per una descuberta d’un autre dialecte** de la linga, maitot per comprener quauques fondamentaus de la mentalitat lemosina per pas dire l’eime.
Un eisemple mai doas moralas tirada dau libreton :
Bronjinaires e galopaires
Son gaire sovent trabalhaires :
Despachem-nos totjorn tot suau
E tot se fará pauc per pauc.
o d’enquera
Cada frucha en son temps, cada causa a son ora ;
Ni tròp tard, ni tròp d’abora.
De segur que mamy manquet pas de dire que « qu’es pas lu mesma patoès que chas nos, eu sembla mai lu de la mair de Florença, daus cuenhs de Briva o Peirigus alai », mas, ‘na vetz legit dins un sens, quò fuguet tòst virat dins l’autre, dins lu « bon » patoès de chas nos.
_______
* fau comprener aquí « tornat grafiat »
** que tots los dialectes son forçadament egaus e poden estre usats per totas las situacions dau momint que qu’es l’occitan monò-nojeuïsat polimediatique que se montra.


text:
Diluns, 15 de junh de 2015, 03h00 Societat,Politica,Internacional
Mai de 2000 personas manifestèron dissabte passat a Aiacciu (Corsega) per exigir a l’estat francés la creacion de l’estatut de resident, l’oficialitat de la lenga còrsa, un estatut fiscal e l’amnestia dels presonièrs politics. Es a dire, de decisions votadas a l’assemblada de l’illa mas que l’estat francés respècta pas. La protèsta, convocada per la Joventut Independentista de Corsega, amassèt d’autonomistas, d’independentistas e una bona partida de l’esquèrra francista.
Es pas abitual que totes aqueles sectors de la societat còrsa manifèsten amassa per carrièras, mas dins aquela escasença an trobat un ponch en comun: “obténer una solucion politica reala a travèrs de l’aplicacion de las deliberacions votadas a l’Assemblada de Corsega. La democracia, dins son expression mai simpla, cal que siá respectada”. Se l’estat francés entend pas aquelas revendicacions majoritàrias, decididas democraticament dins las institucions de l’illa, caldrà anar mai luènh, per tant, “a la fin de mes, una delegacion de caumaires de la fam se rendrà a Brussèlas, al Parlament Europèu”, çò declarèt Jean-André Marchiani, president de la Joventut Independentista.
En aprofechant lo resson de la manifestacion, Iniciativa Corsega faguèt divendres un debat internacional nomenat Una via còrsa pel sègle XXI. Lo debat comptèt amb la participacion de l’èx-primièr ministre francés, Michel Rocard, e de representants politics de la Val d’Aosta e de Catalonha.


text:
Dimenge, 10.12.2017 03h00
Sèm encara amb los poètas. Lengadocian èra Pau Vezian, que publiquèt la poesia’Lo gromandàs’ dins l’Armanac Provençau en1920:
Josèp lo Pifre èra un gromand,
La bedena totjorn redona,
Amant lo vin e lo chimant
Chasca fes que fasiá tampona,
Çò qu’arribava pron sovent.
Tanben nòste gai bofalesca
Dei bòn repàs èra un fervent:
Aviá tot l’an la ganha fresca
Quora venián lo convidar
An una ribòta novèla,
Quatequant èra decidat
Per onchar mai sa gargamèla.
Un dissabte, marchant plan-plan,
Risolet, la mina galòia,
Vai rescontrar Lipasartan,
Un de sei companhons de ròia,
—A! coma nos siam regalats!
Ié ditz en se lipant lei bocas,
Ai talament ben avalat
Que dei braias ai desfach la bloca;
S’aviás vist aqueu gròs dindard
De la carn tendrona e gostosa,
N’auriás manjat ta bòna part:
Quanta volalha deleitosa!
Avèm laissat tot just leis òs.
—Òsca! ié ven son cambarada;
Mai se me n’aviás gardat un tròç,
L’auriáu tastat dins la vesprada.
E quant eriatz per tau repàs
Tot embausemat de rabassa?
—Dos! rebeca lo gromandàs;
E sobra plus que la carcassa.
—Que dos? fai l’autre galavard.
—Ò, dos,... en comptant lo dindard.
De Lemosin era Aimat Jardin, qu’escriguèt la poesia’
Champalimaud vai veire’na mestressa’, publicada dins Pus d’einueg
(1874); Champalimaud se marida e al banquet se servís un piòt rostit:
N’un sèrt: veiquí arribats, torn a torn,
Los fricandas, los ragosts, la volalha,
Los entremiegs, gigòt, dindaud rostit, peissons,
Mandatz; crema, biscuits, tartras, mai pastissons,
Tot èra’qui per far ripalha!
Las recèptas que conti mai aval son totas pensadas per de gals e d’autras volalhas de la meteissa familha, mas segur que son las meteissas que s’emplegan pel piòt; cal solament prene en compte que lo devèm tuar e plumar un parelh de jorns abans e nos lo cal penjar dins un luòc fresc. Per çò qu’es fòrça mai gròs, li cal èsser a l’ast o dins lo forn mai de temps (i devèm calcular trenta minutas per cada quilo de pes, aperaquí) e lo fuòc deurà èsser un pauc mai doç per que se rume pas exteriorament. Es pas necite de dire que se pòt tanben rostir e farcir la piòta o dinda, qu’a la carn mai grassa e tendra e es pas tant espessa.
Lo piòt, per çò qu’es una pèça fòrça gròssa, èra pas de bon còire dins l’ostal e dins las vilas totes lo portavan al forn mai pròche, mas a l’ora d’ara los forns trabalhan pas per Nadal e tot comptat e rebatut n’arriba qu’es pas tan popular coma abans.
En tot contunhar amb la volalha direm que encara que las aucas e los guits se rostisson e se farcisson pendent tot l’an, sustot per la vòta, apareisson tanben de còps per las taulas nadalencas, per çò que totjorn n’i a agut dins los galinièrs e que son animals tan bons coma [1]
quin autre que siá e que, de mai, per Nadal las gents an totjorn manjat tota mena d’aucas.
La documentacion mai anciana qu’ai trobat d’una auca rostida en lenga vulgara ven de la Cançon de la Crosada[2]
, long poèma del sègle XIII, ont podèm legir que los crosats ne mangèron pendent lo sètge de Moissac (Carcin):
A l’intrat de setembre, cant fo passatz aost,
Asetzeron Moissac de totas partz mot tost.
Lo coms Baudoïs i fazia gran cost:
Mota auca i manjet e mot capo en rost,
Aisi co m’o contè sos bailes e·l prebost.
Las aucas farcidas apareisson dins lo Roman d’Estèr
citat dins un article anterior:
Aucas venon totas farsidas,
E pueis vengron perdiz rostidas,
Grasses capons lor det en ast
Qe avian lonc tems estat a past;
Cabrols, brufols, cerves salvages
Det am jurvert e am borages.
Frederic Mistral tanben cita las aucas e los piòts dins qualques vèrses de Calendau[3]
:
Sus de brasièrs monte la bòrda
Repetenava, per de còrdas
Ai rores i aviá d’aucas e de gabres penduts;
E virolhavan lei cadavres
Dei grasseis aucas e dei gròs gabres,
Entandaumens qu’emb un lòng sabre
Estralhava la brasa un dei laires estenduts.
Aucas e guits se farcisson parièr que los gals o los capons e se pòdon tanben far a l’ast; l’auca, perque es un animal fòrça gròs, se sòl menar dins lo forn, se n’ i a cap de dobèrt. Dins lo cas dels guits es fòrça estenduda l’abitud d’apondre al farçum un ponhat d’olivas.
Finalament nos caldrà dire que i a tanben la costuma de rostir e farcir per Nadal los faisans e las pintardas, que per çò que son de volalha pauc gròssa jamai n’i a pas pro amb una de sola. Los faisans se devon penjar un parelh de jorns o tres abans dins un luòc fresc, e la pintarda es tanben melhora s’òm la daissa penjada vint e quatre oras; amb una ora de fuòc n’an pro.
Comentaris
No hi ha cap comentari
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
La religion carnavalesca
Sector : Literatura
Annada de parucion : 2012
Creator: Pauvert, Dominique
Editor : éditions Lo Chamin de Sent-Jaume, Roier, 87380 Meuzac
A vosautres que vesètz pas sa majestat carnaval que coma un aimable rei del divertiment d'un jorn – un tal dimars gras – al melhor, en una vision sociologica singularament reductritz e fin finala rasseguranta, coma mèstre del grand liberar e de l'inversion ajudant a la digestion de totas las colòbras engolidas long de l'an, aqueste libre a pas acabat d'obrir de grandas e bèlas perspectivas, de tant qu'envasís lo calendièr, desbordant quitament plan dels jorns sornes e freges.
E si l'autor parla de religion carnavalesca, es pas per pura provocacion, es a bon drech, aquelas practicas pagano-chamanicas se passèsson de libre sacrat, de dògma, de clergat instituit en Glèisa... e d'Inquisicion, n'an pasmens una paraula, mai anciana que l'escritura, una vision del mond e mai de l'autre mond, una espiritualitat, una simbolica, de rituals, de capelans a l'autoritat efemèra, dels dieus foguèsson oblidats.


text:
Luscinia megarhynchos
Lo Rossinhòl filomèl a un cant fòrt agradable que se pòt ausir de jorn coma de nuèch.
Son abitat es lo bòsc, de preferéncia a proximitat de l'aiga, mas se pòt tanben trobar dins los òrts, los bosquets o verdièrs.
Aspècte[modificar | modificar la font]
Son envergadura mesura entre 22 e 24 cm per una nautor d'environ 16 cm; pesa de 18 a 27 g. Son plumatge es brun, sas patas son longas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Se noirís de baias, d'aranhas o d'insèctes pichons.
Nidificacion[modificar | modificar la font]
A lòc de mai a junh. Son nis es pauc ordenat e bas (passa rarament al dessús de 30 cm), o quitament sul sol. La femèla pond 4 o 5 uòus que son blavencs o verdencs, un pauc pigalhats. L'incubacion dura 14 jorns. L'emancipacion dura 11 a 12 jorns e lo vòl seguís pauc aprèp. La primièra nidificacion se passa a la prima seguenta e los rossinhòls filomèls vivon fins a 6 ans.
Migracion[modificar | modificar la font]
En setembre, migra vèrs l'Africa subsaariana en passant per l'estrech de Gibartar o per d'endreches ont l'espandida maritima es pas importanta.
Simbòls[modificar | modificar la font]
Dins las tradicions popularas, lo rossinhòl anóncia la prima, es l'ausèl del mes de mai, mas es tanben e sustot lo simbòl de l'amor. Lo comtat de Niça a conservat son Rossinhòl que vòla dins los cants tradicionals e las ròndas de mai, que lor tèma a inspirat Chaikovskii per son Humoresque opus 10-2.


text:
Sant Ponç de Tomièiras
Sant Ponç de Tomièiras (oficialament en francés Saint-Pons-de-Thomières) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region administrativa d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada entre Menerbés, Montanha Negra e Espinosa, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc, al pè de la sèrra de Somalh. Lo riu de Jaur i a sa font. La vila s'es desvolopada a l'entorn de son abadiá sus las doas ribas del riu de Jaur: Sant Ponç, la "vila màger" d'un costat, e Tomièiras, la "vila mendre" de l'autre costat.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'abadiá de Sant Ponç foguèt fondada en 936 per lo comte de Tolosa Raimon III per devocion a Sant Ponç, martirizat a Cimiés prèp de Niça en 257. Per aquò, de monges foguèron mandats de l'abadiá de Sant Geraud d'Orlhac. Dins la segonda mitat del sègle XI, lo monastèri foguèt florissènt, dirigit per l'abat Frotard que serà legat del papa Gregòri VII e jogarà lo ròtle d'ambassador prèp de Ramon e Berenguer comtes de Barcelona. L'abadiá amassarà alara a l'entorn d'ela mantun monastèri coma: Sant Martin de Les pròche Quilhan, e d'autres en Catalonha : Sant Benet de Bages, Sant Cugat del Vallès, Sant Pere de Roda e lo d'Òsca en Aragon. Una glèisa nòva pus granda foguèt bastida, acabada e inaugurada en 1096 pel papa Urban II. En 1170 a la seguida de bregas entre l'abat de Sant Ponç, Raimon de Dornha e lo vescomte de Besièrs, Rogièr II Trencavel, aqueste darrièr desmoliguèt e saquegèt lo monastèri. En 1318, la glèisa foguèt enauçada al reng de catedrala. En 1567 los uganauds dintrèron dins la vila e arroïnèron un còp de mai la glèisa e lo monastèri.
En 1785, las clastras foguèron destruidas per far passar la rota actuala. Los capitèls amb esculturas romanicas foguèron escampilhats e venduts a de musèus nombroses, lo Musèu dels Agustins a Tolosa, lo Musèu del Lovre a París, lo Victoria and Albert Museum de Londres, lo Museum of Fine Art de Boston, lo Fogg Art Museum de Cambridge, lo Metropolitan Museum of Art de Nòva York ...
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Tomas de Treil de Pardalhan : Senhor de Pardalhan, deputat a la Revolucion Francesa
- Melquiòr Bartés (1818-1886), escrivan e botanista occitan
- Ferdinand Fabre: escrivan
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr) Istòria de Sant Ponç
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Er an s’acabe e afrontam eth 2009 damb naui projèctes e esperances tant personaus coma publiques. De moment, vos convidi a hèr un tastet d’un umil espaci bloguèr aperat HILAT PER ARAN, que vò méter en comun es pensades der encastre progressista e aranesista dera nòsta realitat mès immediata, e qu’aué madeish comence a caminar. Bon an! E entà dempús!
Mes : decembre 2008
Visió d’Estat
La mediocritat persistent d’alguns dirigents catalans, especialment dels que estan més preocupats en conquistar la presidència de la Generalitat que en articular un projecte creïble d’alternativa, és realment alarmant. Han consagrat el principi de bilateralitat del nou Estatut com una discriminació de facto contra la resta de comunitats autònomes i per això la volen entomar ara contra el Govern central, l’autèntic leitmotiv de la seva existència política, i de retruc -i sobretot- contra els seus aliats polítics al parc de la Ciutadella. A què em sona aquesta actitud?
Les negociacions i les trobades institucionals entre el president Zapatero i la resta de presidents autonòmics per tancar un acord global de finançament després de les exigències justes del president Montilla demostra que Catalunya és de nou el primer motor del desenvolupament de l’Estat autonòmic i federal. I això, en lloc d’esdevenir un motiu d’orgull i satisfacció polítics, provoca vergonya i rebuig a la Catalunya de la crosta, capteniment que arrossega fins i tot alguns dels que volen seguir compartint un projecte amb la resta d’Espanya.
No sé si Catalunya pot resistir més temps per pal·liar el seu dèficit financer, que repercuteix de manera prou evident en les infraestructures i les polítiques socials. I així ho fa palès el Govern de la Generalitat i el conjunt de les forces del Parlament. Ara bé, la justa reivindicació no pot justificar de cap manera el cantonalisme més subtil o més destraler, depenent de qui el defensi, perquè de la mateixa manera que a Madrid, hi falta una projecte més federalitzant de l’Estat, no és menys cert que les mediocritats polítiques es couen també quan a Barcelona s’exhaureix una certa perspectiva d’allò comú sota un mínim sentit de l’Estat.
Ei possible un aute cristianisme?
Ei vertat qu’es institucions economiques, politiques e religioses non passen peth sòn melhor moment. Semble que mentre aguestes van per un costat, era societat s’adrèce en sens invèrs. Era institucionalizacion de quinsevolh grop uman qu’a aquerit quòtes nautes de podèr ath long dera istòria ei lèu inevitable en ua societat, pr’amor qu’es relacions de podèr formen part der ADN dera madeisha. Eth problèma arribe quan er exercici deth podèr deven arbitrari, opac e, en conseqüéncia, injust, en tot abundar enes tèrmes emplegadi en pòst anterior (Eth Pirenèu decidís).
Era democràcia a corregit era ruta dangerosa de quauques institucions politiques (sonque cau pensar en nòste contèxte, dempús deth règim dictatoriau), a despièch des henerecles que se van daurint damb eth ciutadan deth carrèr. Es institucions economiques, totun, s’an de sotméter encara ara sobirana decision d’ues institucions internacionus vertadèrament democratiques, aué inexistentes.
Mès, en quin punt se tròben institucions religioses coma era Glèisa catolica?, mos preguntàuem non hè pas guaire damb un amic vinculat damb es cercles eclesiastics. Aluenhada de quinsevolh atisbe de democràcia, era cúria actuau apregondís eth camin dera anatemizacion damb er eufemistic argument deth pes dera tradicion e eth magistèri, que pese mès qu’era anada entàs hònts ermeneutiques qu’expliquen era sua rason d’èster. En lòc d’acompanhar as persones que vòlen amassar-se coma comunautat, coma pòble de Diu, era Glèisa de Ratzinger s’estime mès era promocion der estigma e er isolament gratuït que sonque un sentiment de ridicul pòt dissimular en aguesta actitud tan inutila coma discriminatòria (atau se mòstre damb era hemna, es divorciats, es gais, era laïcitat e un long eca).
Dilhèu era solucion non passe tant per ua metuda ath dia, coma pera tornada entàs hònts der Evangèli, a on se tròbe « un umanisme que non molèste ad arrés », en paraules deth mèn amic. E mentre rebrembi era convèrsa, un aute anatemizat, eth teològ Juan José Tamayo, apòrte bèra clau entath debat en un article publicat aué en El Periódico, e que vau era pena de referenciar entàs qu’açò deth cristianisme encara mos impòrte.
Eth Pirenèu decidís
dera seccion DE LIN E DE LAN (diari Segre, 6 de deseme de 2008)
Trenta ans de Constitucion permeten d’incidir ena validesa des sistèmes constitucionaus pr’amor qu’exprèssen e prebotgen era garantia des valors fonamentaus e des drets basics des persones. Era Constitucion ei era norma que, subjècta ara possibilitat de reforma, oriente geneticament ath dret e as institucions de cap tara societat, tostemp cambianta. Totun, un Estat constitucionau de dret non ei sonque un sistèma politic concrèt, senon tanben ua cultura democratica de promocion des libertats e dera autonomia des persones e tanben des pòbles e nacions que le intègren.
Jos aguest entramat, se sosten precisament era autonomia d’Aran laguens de Catalonha. Alavetz qu’auem motius tà commemorar era Carta Magna!, perqué supòse un intent continu entà instaurar un orde politic melhor coma expression de libertat contra eth podèr arbitrari. Ena democràcia dera possibilitat, ua coincidéncia en temps met de relèu era oportunitat dera gent deth Pirenèu e es sòns representants legitims entà decidir eth pròpri futur, amassadi aué en Les, eth madeish dia en qu’era Constitucion espanhòla siguec ratificada en referèndum.
Contra er unilateralisme de quauques politiques, era amassada aurie de servir entà persutar ena posicion centrau dera persona que viu en Pirenèu dauant deth dret e es institucions. Eth Pirenèu decidís que vò decidir, mès non coma reclam d’un faus “dret a decidir”, pr’amor que non se tracte sus qui decidís, senon coma averténcia sus eth coma se decidís en politica entà qu’er exercici deth podèr non sonque sigue legau senon tanben just.


text:
Ludovic Legré es eissut d’una anciana familha borgesa marselhesa compausada gaireben sonque de comerciants. S’inscriurà pas dins la tradicion familiala puèi que farà d’estudis de drech fins a venir avocat. Es tanben poèta e istorian mas subretot botanista. Es en seguida de son expertesa que mantunas plantas rejonheràn l’erbari etnografic del Museon Arlaten. Porgirà tanben son expertesa scientifica per la redaccion del diccionari provençal-francés de Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige. Serà tanben secretari de l’Acadèmia de Marselha fins a 1904, e cal notar que pairinarà Mistral per son intrada dins la dicha acadèmia. Dintra en relacion amb Mistral per sa cosina, maridada al fraire ainat de Teodòr Aubanel, Joseph, pròche de Mistral.
Afogat de poesia e de lenga provençala, Legré a fòrça correspondut amb Mistral. Es mai especialament un dels organizators màgers del passatge que Mistral faguèt a París per fin de promòure Mirèio (1859). S’aprend dins la letra de Frederic Mistral a Ludovic Legré del 10 d’agost de 1858 que Mistral prevesiá d’i rescontrar Georges Sand, çò que se faguèt pas. Es Alphonse de Lamartine que l’introduirà dins lo mitan parisenc. Legré aguèt tanben una influéncia sus la causida de la ciutat de Cassís per tela de fons del segond poèma de Mistral, Calendau (1867). S’aquò es pas clarament dich al dintre de lor correspondéncia, Mistral o senhala a Paul Meyer dins una letra escricha en 1900 : “C’est lui [Legré] qui me donna l’admiration de Cassis et de son littoral, lors de ma poursuite d’Esterelle dans les strophes de Calendau.”


text:
Wikipèdia:Règlas d'utilizacion dels imatges
Aquesta pagina presenta las etapas de l'insercion d'un imatge dins l'enciclopèdia, e tanben divèrsas entresenhas importantas.
La sola dificultat veritabla es de garantir Wikipèdia contra tota perseguida per infraccion al drech de difusion dels imatges.
Tot imatge que presenta pas aquestas garantidas dins sa pagina de descripcion pòt èsser prepausat a la supression per qual que siá. L'imatge es alara inscrich per un maximum de sèt jorns dins Imatges de suprimir en esperant de justificacions e/o una decision comuna.
Es pas possible d'afichar un imatge jos fòrma de ligam extèrne dins Wikipèdia. Aquò per dire de limitar los problèmas de vandalisme, los problèmas de dreches e mai los problèmas de ruptura de ligam.
Somari
- 1 Procedura de cargament e d'insercion d'un imatge
- 2 Preparacion del cargament
- 3 Drech dels imatges (Copyright)
- 4 Licéncia dels imatges
- 5 Consideracions fisicas suls imatges
- 6 Astúcias per la descripcion dels imatges
- 7 Entresenhas complementàrias
Procedura de cargament e d'insercion d'un imatge[modificar la font]
Questions prealablas[modificar la font]
- S'interrogar sus l'estatut juridic de l'imatge, valent a dire lo mai sovent suls dreches eventuals ligats a sa difusion mas tanben suls dreches ligats al subjècte fotografiat.
- Demandar tota autorizacion necessària.
- Se se tracta d'una creacion personala, causir una de las licéncias compatiblas amb la GNU FDL. Vejatz pus luènh.
- La simpla informacion que l'imatge es estat copiat d'una autra version lingüistica de Wikipèdia sufís pas. Dins aqueste cas, indicar la licéncia de l'imatge original.
- Preparar l'etapa de descripcion de l'imatge. Per vos ajudar dins aquesta analisi que participa a la valor de l'imatge e als respèctes de las règlas, podètz utilament percórrer la pagina Descripcion d'un imatge.
Preparacion del cargament[modificar la font]
- Causir un nom d'estocatge per aqueste imatge
Cal utilizar un nom especific per l'imatge per que dintre pas en conflicte amb d’autres imatges ja cargats.
Es pas indispensable que lo nom siá fòrça legible o fòrça descriptiu, perque un autre nom li poirà èsser substituit dins l'article. Sapiatz çaquelà que lo nom pròpriament dich se poirà modificar sens l'intervencion d'un administrator. Inscrivètz dins aqueste cas vòstre imatge dins la lista dels fichièrs de renomenar.
Preparar sus l'ordinator una còpia del fichièr imatge amb lo nom d'estocatge causit (o renomenar lo fichièr original en consequéncia).
- Recampar las principalas indicacions sus l'origina de l'imatge (crèdits) : precisions sul subjècte, la data de creacion e autras entresenhas utilas per son interpretacion o espleita pel lector de l'enciclopèdia. Pensatz als mercejaments eventuals !
- Verificar la conformitat tecnica de l'imatge amb los besonhs de l'enciclopèdia. Vejatz pus luènh ...
Cargament[modificar la font]
Lo transferiment de l'imatge sul servidor del Wikipèdia occitan s'efectua a partir del formulari d'aquesta pagina (valent a dire la pagina Importar un imatge).
Notatz que la redaccion de la pagina de descripcion se pòt far tre lo cargament en respectant la sintaxi en exemple çai jos, mas es tanben simple de se contentar de la legenda e de la licéncia, puèi de completar un còp lo cargament acabat.
Usatge del formulari
- Camp Nom : nom complèt d'estocatge de l'imatge sus l'ordinator ;
- Camp Descripcion : exemple Lo Mont-Saint-Michel {{Domeni public}} Fòto personala presa a la marèa d'equinòcci de setembre de 2000. S'obsèrva ... [Atencion : los 250 primièrs caractèrs d’aqueste camp se van plaçar dins lo resumit de l'importacion (istoric de l'imatge), alara que la totalitat va emplenar la pagina de descripcion, modificabla per la seguida].
- Casa de marcar Declari ... : obligatòria ; engatja vòstra responsabilitat en çò que pertòca los dreches de l'imatge ;
- Boton Copiar un fichièr : valida lo formulari e lança lo cargament ;
- Boton Percórrer : facultatiu, dobrís la fenèstra de dialòg de vòstre sistèma operatiu per la dobertura dels fichièrs.
Se vòstra connexion es lenta, l'operacion pòt prendre un bèl temps.
En cas de succès del cargament, l'utilizaire n'es informat per un messatge recordant en particular lo nom de l'imatge transferit. I a en principi pas d'autra operacion d'efectuar a aqueste estadi, sufís de cercar l'article que deu conténer lo ligam vèrs aqueste imatge.
Insercion de l'imatge[modificar la font]
Sufís de crear un ligam dins l'article concernit : los paramètres d’aqueste ligam permeton de reglar en particular la talha d'afichatge de l'imatge, se la talha reala es pas immediatament utila o per limitar lo temps de cargament de la pagina.
Escritura del ligam : « imatge » o « Imatge » es indiferent, mas sensible a la cassa : escriure per exemple « .JPG » e non pas « .jpg » segon lo nom de l'imatge cargat.
Ligam elementari
Editatz l’article que l'imatge deu illustrar e picatz [[imatge:nom_de_vòstre_imatge]]. Exemple : [[imatge:frança_torre_eiffel.jpg]].
Ligam amb paramètres
Utilizatz l'atribut thumbnail, e mai un nom servent de legenda a l'imatge. Exemple : [[Imatge:frança_torre_eiffel.jpg|thumbnail|Imatge de la Torre Eiffel]]
Podètz crear un ligam vèrs vòstre imatge en defòra de son article, picatz [[media:nom_de_vòstre_imatge|tèxt_del_ligam]]. Exemple : [[media:frança_torre_eiffel.jpg|Imatge de la Torre Eiffel]].
Un paramètre complementari règla la talha de la miniatura, per exemple : [[Imatge:frança_torre_eiffel.jpg|thumbnail|250Px|Imatge de la Torre Eiffel]]
Descripcion de l'imatge[modificar la font]
Utilizar las entresenhas acampadas abans l'importacion per entresenhar la pagina de descripcion de l'imatge. L'article contendrà atal unicament l'imatge e sa legenda, la descripcion complèta estant accessibla en clicant sus l'imatge.
Doblidetz pas de precisar l'estatut juridic amb l'ajuda de la licéncia e l'origina de l'imatge.
Se l'imatge proven d'una autra wikipèdia, indicatz lo ligam complèt vèrs la pagina de descripcion de l'imatge duplicat.
Atencion de pas plaçar d’imatge dins la pagina de descripcion de l’imatge, qu'es reservada al tèxt.
Astúcias : vejatz infra.
Cas particular : modificacion d'un imatge inserit[modificar la font]
La solucion pus simpla es d'importar l'imatge modificat amb lo meteis nom d'estocatge que la version anteriora. Lo servidor vos indica alara qu'un imatge pòrta ja aqueste nom. Sufís alara de confirmar la modificacion de l'imatge.
Qualques navegadors ratifican pas sulcòp la modificacion (problèma d'amagatal). Una pichona reactualizacion e/o un Ctrl F5 tracta lo problèma. En cas de remòrs, es totjorn possible de restablir una version anteriora en anant dins l'istoric de l'imatge.
Podètz totjorn tanben inscriure l'imatge dins la lista de las paginas de suprimir en justificant simplament vòstra demanda.
Drech dels imatges (Copyright)[modificar la font]
Generalitats[modificar la font]
Lo drech d'autor s'aplica a tota òbra ont la vision de son autor transpareis. Aquò exclutz automaticament tot scan o fòto precisa e exclusiva d'una òbra iconografica.
- Asseguratz-vos que l'imatge proven plan d'una font compatibla amb la licéncia de documentacion liura GNU en aplicacion sus Wikipèdia. Revejatz al besonh la licéncia Wikipèdia, e mai Wikipèdia:Copyright. Ben evidentament, s'aqueste imatge es vòstre, i a pas cap de problèma (exceptat se se tracta de la fòto d'una òbra, un bastiment recent per exemple (Drech a l'imatge d'un arquitècte).
- Defugissètz las marcas e autres efièches publicitaris sus las fòtos se son manifèstes.
- Defugissètz las fòtos de personas exceptat s'avètz lor autorizacion.
Dreches d'autor dins las arts visualas per França[modificar la font]
L'ADAGP es una societat francesa de gestion collectiva dels dreches d'autor dins las arts visualas (pintura, escultura, fotografia, design, multimedia, …). Son site (www.adagp.fr) prepausa una banca de donadas en linha que permet de saber se la representacion de las òbras d'un artista es somesa al pagament de dreches. Lo site dona tanben las adreças dels sites de societats sòrres a travèrs lo monde, caduna administrant e aplicant los dreches relativament a las leis en vigor dins cada país. Atencion : l'òbra es pas forçadament una òbra d'art mas pòt èsser un objècte manufacturat e de granda difusion (un mòble per exemple !) I a tanben doas informacions de considerar : la fòto pròpriament dicha e son autor, l'òbra representada e son autor … Conven doncas d'èsser fòrça prudent sus las reproduccions presentadas sus un sit, quitament se la vocacion d'aqueste es unicament educativa e se i a pas cap de tòca lucrativa. Un exemple fictiu del tot protegit : una fòto de Doisneau representant Picasso assetat sus una cadièra de Gerrit Rietveld davant una de sas òbras…
Licéncia dels imatges[modificar la font]
Las licéncias seguentas restrenhon cèrts tipes d'utilizacions. Se devon doncas defugir dins la mesura del possible, d'aitant mai que lor acceptacion o non dins wikipèdia es totjorn en debat.
Consideracions fisicas suls imatges[modificar la font]
Causida del format[modificar la font]
- Autres imatges (dessenhs, cartas, bandièras, etc) : utilizatz lo format PNG. Convertissètz doncas vòstres imatges GIF al format PNG (en defòra de los « GIF animat ») ;
- Podètz convertir vòstres imatges PNG en JPEG s'aquò se justifica per una talha ganhada importanta ; podètz tanben demenir lo nombre de colors de l'imatge a 256 (prigondor de 8 bits).
Utilizetz pas lo format JPEG per d’imatges (coma las còpias d'ecran, dessenhs al trach...) presentant de contrastes fòrts amb de traches ben marcats — JPEG introduirà de decas. Coma lo desvolopament de sa sigla o indica, JPEG es estat concebut per la compression de fotografias e pòt se comportar mal sus d'autres tipes d'imatges.
Talha dels imatges[modificar la font]
S'es possible, requadratz los imatges per ne gardar unicament la partida pertinenta.
Esitetz pas a cargar los imatges dins una nauta resolucion. Aquestes imatges se poiràn reütilizar pus aisidament dins una eventuala edicion papièr.
Tengatz pas compte d'un eventual messatge de mesa en gàrdia, la talha maximala actualament admesa es de 8 Mo !
Coma pel nom de l'imatge, la talha de l'imatge afichat dins l'article poirà diferir de sa talha reala, dins lo sens de la reduccion en principi (miniatura).
Dins un article[modificar la font]
Talha d'afichatge d'imatge recomandada d'utilizar dins un còrs d'article
- Inferiora a 150 : desconselhat ;
- de 150 a 250 : passable ;
- de 250 a 350 : bon.
- Pasmens, es agradiu de daissar l'atribut "thumb" tal coma es descrich supra, sens impausar de talha fixa. Atal cada utilizaire pòt definir la talha d'aquestes imatges via sa configuracion personala accessibla dins lo menut "preferéncias".
Bandièras[modificar la font]
Las bandièras de la galariá de las bandièras dels païses del mond an totas la meteissa nautor de 75 pixèls, çò que permet un afichatge flotant sus una linha. Lor largor es variabla per respectar los proporcions de las bandièras. Son totas de reduccions ¼ manualas e optimizadas de las bandièras originalas de 300 pixèls de naut.
Astúcias per la descripcion dels imatges[modificar la font]
Creacion de las paginas de descripcion al cargament de l'imatge[modificar la font]
Al moment del cargament de l'imatge sul servidor, vos es demandat de picar una descripcion de l'imatge. Aquesta descripcion es copiada tala e quala sus la pagina de descripcion de l'imatge. Es possible d'utilizar dins la descripcion de l'imatge la sintaxi dels articles de Wikipèdia. Per exemple una descripcion del tipe : '''Descripcion:''' descripcion de l'imatge '''Source:''' Jean Dupond '''Licence:''' GFDL crearà una pagina del tipe :
Descripcion: descripcion de l'imatge
Font: Joan Martin
Licéncia: GFDL
S'obten atal una pagina ja formatada e es doncas pas mai necessari d'editar la pagina de descripcion (exceptat per i ajustar d'informacions complementàrias).
[modificar la font]
Nòta : aquesta astúcia es estada testada solament sus Mozilla e Internet Explorer mas riscatz pas res en l'ensajant.
Los navegadors modèrnes utilizan sovent un sistèma d'amagatal que permet, dins cèrtas condicions, d'afichar fòrça rapidament una pagina precedentament visitada. Aquesta foncionalitat se pòt utilizar al moment del cargament d'un nombre important de fichièrs. Sufís aprèp aver clicat sul boton « Copiar un fichièr » d'esperar lo messatge de confirmacion de la còpia e de far rapidament un retorn en rèire amb vòstre navegador. Es probable que retrobaretz totas las informacions qu'avètz precedentament picadas (nom de fichièr, descripcion, check box) e atal que poiretz far la còpia seguenta ben mai rapidament.
Entresenhas complementàrias[modificar la font]
- Ajuda:Cossí cargar un fichièr
- Wikipèdia:Descripcion d'un imatge
- Wikipèdia:Autorizacion d'autor
- Wikipèdia:Fair use
- Wikipèdia:Mapas e imatges
- Ajuda:Galariá
- Ajuda:Cossí inserir un imatge
- Wikipèdia:Estatisticas de licéncia dels imatges
- Wikipèdia:Ressorsas liuras disponiblas sus Internet
- Particularament : Free On Line Fòtos
- Galariás d'utilizaires :
- (un exemple de seguir...)


text:
Ébersviller
Ébersviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner[1]. A constituit del vilatge de Ébersviller, de l'ensems Férange, Ising, Labruck e de l'ancian molin de la Kreschmuhle.
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner[2]. Elle est constituée du village d’Ébersviller, de l’ensemble Férange, Ising, Labruck et de l’ancien moulin de la Kreschmuhle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a citat l'an 960 jol nom de Everonisvilla en significant la localité de Eber o de Eburo e pas Eber lo senglar coma supausat pels héraldistes modèrns #qu'an escuelhut lo blason communal.
Ébersviller A sustot #èsser possession de desparièras abbayes coma aquelas de Villers-Bettnach, Rettel o Bouzonville e quitament aquela de Sant-Pierre de Mètz #que #escambiar los sieus bens a Ébersviller amb bens a Arriance al benefici de Faust de Stromberg.
Progressivament las causas se son complicadas : dels bourgeois messins en venent de proprietaris, lo pòrti de Lorraine en essent anautit justicier e en confiant un fief a la familha von Blumenau a Modèl:La s-. La familha de Eltz de Freistroff se #implantar alavetz pichon a pichon dirèctament o per l'intermediari de la distincion de Castèl-Roge al cors de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle e en 1660, lo baron de Koenigsfeld, autre senhor de Freistroff, i aviá tanben bens a Ébersviller. En 1708, l'anautita justícia èra lorraine, lo fonzièr i aviá partejat entre los barons de Eltz, de Metternich e de Zandt del temps que los #dire èran als chartreux de Rettel.
La parròquia existissiá ja en 1221 e lo drech de collation i aviá atribuit al abbaye de Wadgassen. A la Revolucion, lo curé Klein refusa lo serment constitucional e #emigrar ; i aguèt remplaçat pel curé Henry, fervent republican, #que signava los sieus actes de naissença « oficiar public » e #venir cònsol de Ébersviller en 1793 ; acusat pel continuament de conspiracion, i aguèt condemnat a mòrt e guillotiné a París. Cal reténer tanben lo curé Dominique Pendent (1851-1875) #que i aguèt lo pesat prètzfach d'assegurar lo seguit del projècte de bastiment d'una notícia la glèisa jos tres cònsols successius #qu'almens dos n'avián opausat a aquel bastiment aital coma a aquela d'una escòla per las filhas.
La glèisa actuala data de 1879 e #remplaçar un bastiment de 1736. Lo projècte #trobar fòrça dificultats per èsser meses en marcha e pel continuament la realizacion se #revelar désastreuse a causa de multiplas malfaçons en entrenant d'accions judicialas contra l'entrepreneire e contra lo architecte. Aquel #èsser lo nòu curé, lo abbé Kremer, #qu'amb un nòu cònsol #portar a plan l'ambiciós rèpte. Las grandas orgues datan de 1896 e son la œuvre de la manufacture Dalstein-Haerpfer de Boulay, es un instrument excepcional de 25 jòcs.
A Modèl:La s-, lo ban cobrissiá 1 407 ectaras #que 622 de tèrras labourables, 634 de bòsques e 3,4 de vinhas. Cossí en fòrça comunas, un remembrement de las tèrras i n'aguèt efectuat après la guèrra de Trenta Ans l'an 1691.
Manca tanben remembrar l'impacte de la linha Maginot sus la municipalitat de Ébersviller amb divèrsas implantacions coma l'intrada del Michelberg, l'abric Bilmette, los casemates del Hubnerbusch, la casemate de Ising e l'abric del bòsc de Férange sens desbrembar lo camp installat a Férange.
Le village est cité en 960 sous le nom d’Everonisvilla signifiant la localité d’Eber ou d’Eburo et non Eber le sanglier comme supposé par les héraldistes modernes qui ont choisi le blason communal.
Ébersviller a surtout été possession de différentes abbayes comme celles de Villers-Bettnach, Rettel ou Bouzonville et même celle de Saint-Pierre de Metz qui échangea ses biens à Ébersviller avec des biens à Arriance au bénéfice de Faust de Stromberg.
Progressivement les choses se sont compliquées : des bourgeois messins devenant propriétaires, le duc de Lorraine étant haut justicier et confiant un fief à la famille von Blumenau au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. La famille d’Eltz de Freistroff s’implanta alors petit à petit directement ou par l’intermédiaire de la seigneurie de Château-Rouge au cours du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle et en 1660, le baron de Koenigsfeld, autre seigneur de Freistroff, avait aussi des biens à Ébersviller. En 1708, la haute justice était lorraine, le foncier était partagé entre les barons d’Eltz, de Metternich et de Zandt alors que les dîmes étaient aux chartreux de Rettel.
La paroisse existait déjà en 1221 et le droit de collation était attribué à l’abbaye de Wadgassen. À la Révolution, le curé Klein refusa le serment constitutionnel et émigra ; il fut remplacé par le curé Henry, fervent républicain, qui signait ses actes de naissance « officier public » et devint maire d’Ébersviller en 1793 ; accusé par la suite de conspiration, il fut condamné à mort et guillotiné à Paris. Il faut retenir aussi le curé Dominique Durant (1851-1875) qui eut la lourde tâche d’assurer le suivi du projet de construction d’une nouvelle l’église sous trois maires successifs dont au moins deux étaient opposés à cette construction ainsi qu’à celle d’une école pour les filles.
L’église actuelle date de 1879 et remplaça une construction de 1736. Le projet rencontra beaucoup de difficultés pour être mis en place et par la suite la réalisation se révéla désastreuse à cause de multiples malfaçons entraînant des actions judiciaires contre l’entrepreneur et contre l’architecte. Ce fut le nouveau curé, l’abbé Kremer, qui avec un nouveau maire mena à bien l’ambitieux défi. Les grandes orgues datent de 1896 et sont l’œuvre de la manufacture Dalstein-Haerpfer de Boulay, c’est un instrument exceptionnel de 25 jeux.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, le ban couvrait 1 407 hectares dont 622 de terres labourables, 634 de forêts et 3,4 de vignes. Comme dans beaucoup de communes, un remembrement des terres fut effectué après la guerre de Trente Ans en 1691.
Il faut aussi rappeler l’impact de la ligne Maginot sur la commune d’Ébersviller avec diverses implantations comme l’entrée du Michelberg, l’abri Bilmette, les casemates du Hubnerbusch, la casemate d’Ising et l’abri du bois de Férange sans oublier le camp installé à Férange.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/liens_carmen/paysage/sitei/Se57331a.pdf
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/Liens_CARMEN/Paysage/SITEI/SI57331A.PDF


text:
Commune de Châteaurenard - Code postal de Châteaurenard 13160 - Carte de Châteaurenard - Habitants de Châteaurenard : Châteaurenardais,...
Accueil > Provence-Alpes-Côte d'Azur > Bouches-du-Rhône > Châteaurenard
Bouches-du-Rhône (13) (département de la région de Provence-Alpes-Côte d'Azur) est le repère de Châteaurenard. Châteaurenard est un chef-lieu de canton. On compte 14 500 Châteaurenardais, Châteaurenardaises dans la commune de Châteaurenard d'après le recensement de 2009. Le code postal de Châteaurenard est 13160. Elle possède une densité de 414 habitants au km² pour une étendue de 35,0 km².


text:
Dissabte, 6.1.2018 03h00
Reconeisserai la region Occitània quand sa presidenta prendrà lo temps d'aprene la lenga nòstra per s'exprimir en public dins un quadre institucional; reconeisserai Catalonha Nòrd, que d'unes vòlon apelar oficialament "País Catalan", quand sos dirigents parlaràn en public en catalan; Corsega, ont l'usatge public del còrs chòca ara nonmàs los ultranationalistas franceses, nos mòstra l'exemple als occitans e nòrd-catalans.
Dimars passat, lo president reelegit de l'Assemblada de Corsega, Jean-Guy Talamoni, prononcièt, coma fa dos ans, son discors d'investidura tot en lenga còrsa, après ne far distribuir la traduccion en francés, anglés e italian a la premsa; per quant a el, lo president tanben reelegit del Conselh Executiu, çò es lo cap del govèrn còrs, Gilles Simeoni, parlèt en francés mas la brèva introduccion e la mai longa conclusion, que s'acabèt amb los mots "Evviva u populu corsu, evviva a Nazione, evviva a demucrazia!", las diguèt en lenga insulara. Amb una complementaritat sabentament estudiada (se sap que totes dos s'endevenon plan e son nieus amics, malgrat una diferéncia ideologica, que Simeoni es autonomista del temps que Talamoni es dobèrtament independentista), las doas personalitats politicas màgers de l'illa metèron en scèna la cooficialitat de la lenga còrsa... que ne revendican la reconeissença totala.
Non vos ensenharai res en vos disent que la situacion còrsa es pas brica la nòstra. Avèm pas brica de majoritat nacionalista en nat territòri occitan d'administracion francesa. Avèm quitament fòrça pauques elegits de sensibilitat occitanista dins l'ensemble de las tèrras occitanofònas, compreses Catalonha e Aran, las Valadas de l'estat italian, la Gàrdia e Mónegue. Proporcionalament a la populacion totala dels territòris occitans, d'Occitània lo país, valent a dire mai de 16 milions d'estatjants, nòstra lenga occitana es fòrça mens estudiada, transmesa e parlada qu'en Corsega. Benlèu nòstra situacion seriá semblabla s'aguèssem perdut mens de temps, nòstre reviscolament foguèt cultural, tròp cultural, per pastichar Nietzsche, e i a ara un escart tras qu'important entre la realitat sociala de la lenga occitana, qu'es de mai en mai una lenga d'afogats e de militants, e las ambicions politicas de qualques unes.
Per nos ajudar a compensar un pauc lo retard occitan a respècte de Corsega, prepausi que nos uniscam per aparar la cooficialitat de la lenga còrsa, çò es un estatut oficial al costat del francés, "la lenga de la Republica" segon lo famós article 2 de la Constitucion francesa. E tot aquò per mai d'una rason.
Primièrament, es necite que siam solidaris amb un pòble afeblit dins lo meteis Estat que lo nòstre. E mai Corsega ane melhor qu'Occitània, culturala e politicament, sa situacion es lo rebat melhorat de la nòstra.
Segondament, la revendicacion de la cooficialitat es una demanda sociala majoritària, revendicada explicitament dins lo programa de l'actuala majoritat absoluda còrsa a l'Assemblada de Corsega. Es una question de democracia, doncas universala.
Tresenament, es l'escasença de denonciar la mala fe juridica de las autoritats francesas, que refusan entrò ara tota avançada significativa en favor de las lengas impròpriament dichas regionalas. Que qualqu'un m'explique juridicament en qué l'oficialitat d'una lenga coma lo còrs empachariá l'usatge del francés. Comprendriái la colèra dels francofòns se devenguèsse impossible de comunicar en francés amb l'administracion, o se la Collectivat Territoriala de Corsega s'exprimiguèsse nonmàs en lenga dicha de Molière, mas degun non prepausa pas aquò e sabèm totes que lo problèma vertadièr es lo respècte dels dreches lingüistics dels corsofòns. Òr, aquestes son pas brica garentits per la situacion actuala.
Quatrenament, es lo mejan de rendre vesidoira nòstra revendicacion occitana. De Corsega estant, mos compatriòtas còrses, quand pensan a Marselha, Niça, Clarmont o Bordèu, pensan pas a Occitània. Per eles sèm França. E aquò s'apren pas als còrses, mas si que s'apren a nosautres. Sèm de tot en tot invisibles, sèm de tot en tot inaudibles. Franc de qualques corses de provençal, franc dels valents de l'Ostau dau País Marselhés, quina plaça per l'occitan a Marselha, la vila mai granda d'Occitània, per exemple?
Cinquenament e enfin, Corsega nos dobrís lo camin. S'aquela illa arriba d'obténer l'oficialitat de sa lenga, aurem un argument de mai per reclamar un estatut legal e una proteccion oficiala de l'occitan.
En resumit, uniscam-nos per l'oficialitat de la lenga còrsa coma nos devèm amassar pels dreches lingüistics dels parlants d'occitan.
L'article pertinent passa jotz silenci les obstacles, e doncas las objeccions contra la co-oficialitat, çò es le bilingüisme dins l'administracion, e consi les separatistas i responden. Çò qu'es de necessari per convencre l'opinion francesa, que condiciona la posicion de l'Estat (en democracia electiva).
A! La dialectica marxista!... :)
Article de tria. La co oficialitat que s'apita en Corsega sus un voler generau clar, pregon e democraticament exprimit. La co-officialitat qu'ei quauqu'arren de normau per mantuns país de L'UE. Se passa en Corsega qu'aurém ua lenca oficiau en métropola qui non seré lo francés, aquò que cambiaré endà nosauts. Que cau honhar dab los còrses que cau que los nostes tòca-manetas s'avienin dab los còrses endà ha'us sostien. Que cau aviar ua opinion publica continentau qui cridi a la co-off... Legir la seguida
Se pòt préner la devisa republicana a la letra:
Una libertat qu'empacha pas la de las autras gents, una egalitat qu'empacha la de l'autra lenga, una fraternitat ciutadina generala.
Demòra una objeccion tecnica e financièra al respecte de l'administracion e de foncionaris en causa del bilingüisme.


text:
Dissabte, 31 de març de 2012, 03h00 Societat,Lenga,Cultura
Lo Jornalet es un jornal. Es sonque aquò mas a l’encòp es tanben fòrça mai de causas: es un jornal occitan, escrich en occitan, pensat d’un biais occitan e destinat als occitans. Dich d’una autra faiçon, podèm explicar tanben çò qu’es pas lo Jornalet: es pas un jornal d’un partit, es pas sectari, non a pas cap de tòca politica ni a cap de dobla intencion. Lo Jornalet es un jornal que se finançarà amb de publicitat e que serà d’accès gratuit als sieus legeires. Al nivèl lingüistic, es un jornal escrich exclusivament en occitan, dins tota sa varietat dialectala mas en respectant la grafia classica. Aqueste jornal a tres règlas estrategicas: informar, èsser un ponch neuralgic de totas las opinions del país e èsser un nautavotz per las opinions dels legeires.
Lo primièr ponch, aquel d’informar, se satisfarà amb de nòvas e d’entrevistas que se publicaràn cada jorn. L’intencion es de far un jornal occitan e en occitan, ont los occitans se pòscan informar de las nòvas d’Occitània, de la meteissa faiçon qu’un suedés legís un jornal suedés escrich en suedés per s’informar de çò que se passa en Suècia. La tòca del Jornalet es sonque d’informar. Per o far possible, al delà dels fondadors del Jornalet, comptam e esperam comptar amb de collaboradors e d’amics d’en pertot. Esperam que siá un luòc agradiu pels jornalistas occitans, ont poiràn escriure dins la lor lenga en libertat.
Dins l’apartat d’opinion, lo Jornalet a tres braces. Per un costat, l’opinion del jornal serà marcada dins l’editorial, que serà mes a jorn cada dimenge. Ailà i poiretz legir las opinions de la còla del Jornalet per rapòrt als divèrses aspèctes de la vida politica, culturala, economica, sociala o environamentala del país. A mai, poiretz legir una seguida d’opinaires qu’escriuràn regularament d’articles d’opinion exclusius pel Jornalet e que cal mercejar de la fisança qu’an ja mostrat abans lo lançament public d’aqueste jornal. Fin finala, dins lo Jornalet i poiretz trobar los principals blogaires occitans meses a jorn a la minuta. Cal escotar çò que pensa e çò que ditz lo malhum dels blògs, perque son lo pols del país.
Al delà de las informacions e de las opinions, l’importància essenciala del Jornalet son los legeires. Per lor balhar la paraula, lo sit a qualques mecanismes de participacion. Per un costat a lo sondatge de la setmana. A mai, podètz tanben escriure los vòstres comentaris dins totes los articles del jornal. Serà un brave plaser, totjorn dempuèi lo respècte e la tolerància vèrs los autres vejaires. Tanben podètz mandar de fotografias e se farà de concorses regularament ont los legeires poiràn ganhar de prèmis interessants. Encara mai: se poirà mandar de nòvas, amb de fotografias o quines archius jonches que sián, que se publicaràn s’an un interès jornalistic pels legeires. Es plan important d’o far! Lo Jornalet farà conéisser tanben, cada setmana, un grop o pagina de Facebook restacat amb lo país.
I a tanben una seccion que cal plan soslinhar: dins la seccion d’escòla, los escolans e los professors de las escòlas occitanas (publicas o associativas) poiràn mandar de nòvas sus lors activitats, amb de fòtos, de vidèos o d’àudios. Cresèm qu’es bon per la lenga que los escolans e las lors familhas ajan costuma d’escriure e legir en occitan endacòm mai; l’occitan es pas solament una causa de l’escòla, mas una lenga viva.
Fin finala, per quin dobte o question que siá, vaicí l’adreça e-mail del Jornalet: info@jornalet.com
. Se volètz, es possible de venir far una presentacion del projècte dins la vòstra vila, sonque o cal demandar!
Comentaris
4 d'abril 15.25h
Vos ei encontrat a Tolosa aquesti 31 de març.Hera content d'aver pres coneishença dequera neishença prometora. En hei propaganda a l'entorn de jo cada còp que si presenta!
Vos soheti bona sòrta per un bon espandiment.
hessitz beroi
Valoriza aqueste comentari: 4
1
2 d'abril 17.35h
Dende Aragon ta os nuestros chirmans occitans: Vos deseyo fuerza, rasmia y a no reblar en a luita por a luenga d'Oc. ENTABAN!!
Valoriza aqueste comentari: 5
1
2 d'abril 17.26h
Muitas suerte dende Aragón y dende Arredol! :) Norabuena y a continar luitando por a luenga y o país!
Valoriza aqueste comentari: 6
1
1 d'abril 20.12h
Òsca per la còla qu'an engimbrat lo Jornalet! Per segur que serem maites a i portar sosten e butar a la ròda, se cal! Pel moment, vaquí una novèla aisina per s'encontrar e far clantir la lenga! Aquò marcha!
Valoriza aqueste comentari: 6
2
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Tit Livi
Tit Livi (Titus Livius en latin), nascut vèrs 59 AbCa Pàdoa (Paduvium en latin) e mòrt en 17 ApC dins sa vila mairala, es un istorian de la Roma antica, autor de la monumentala òbra Ab Urbe condita libri (AUC) (los libres dempuèi la fondacion de Roma).
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap pas lo nom complet (tria nomina) de Tit Livi. Son subrenom (cognomen) tampauc se sap: coneissem que Titus, son prenom (praenomen), e Livius, son nom (nomen) o gentilici (gentile nomen). Per Patavinus (es a dire lo Padoan), es un chafre (agnomen).
Nasquèt en 59 AbC a Pàdoa, en Itàlia. Filh d’una familha rica nòbla, recebèt son educacion en província, e foguèron d'estudis de retorica que lo menèron a s’installar a Roma, vèrs l'edat de 24 ans. Se consacrèt fin finala a las letras.
Èra amic d'August, que respectava sas simpatias per la Republica e ajudèt l'emperaire dins son entrepresa de restauracion de la grandor de Roma. August l'encarguèt tanben de l'educacion du futur emperaire Claudi.
Pasmens, jamai exerciguèt de carga publica perque consacrèt tota sa vida a la literatura e a l'istòria.
Coneguèt, de son vivent, un succés que passèt las limitas de l'Itàlia, coma lo conta Plini lo Jove sus un abitant de Gadés (Cadis) que comencèt un viatge cap a Roma per lo visitar[1].
Dos epitafis trobats a Pàdoa son considerats coma lo concernissent. Lo primièr[2] remembra: Tit Livi, filh de Gaius (Caius) ; sa primièra esposa: Cassia, filha de Sext (Sextus); lors dos filhs: l'aïnat, dich l'Ancian (Titus Livius Priscus), e lo cabdet, dich lo Long (Titus Livius Longus). La segonda[3] marca lo luòc de sepultura d'un afranquit de Livia Quarta, filha de Tit Livi.
L’òbra de Tit Livi, tutulada Ab Urbe condita libri, èra a l’origina un recuèlh de 142 libres (sus 150 prevists) que li valguèt una celebritat subte. Pasmens, sols 45 libres nos pervenguèron. Los libres contan l’istòria de Roma pendent los ans 292 a 218, e aqueles cobrissent lo periòde anant de 166 a 6 AbC, desapareguèron. Son coneguts sonque per de fragments e d'abreujats (nomenat periochae), mena de taulas de las matèrias mai o mens detalhadas, de destriar d'uns resumits o epitomae (que benlèu existiguèron mas que los periochae ne semblan pas eissidas). Istòria de Roma pareguèt en fasciculs pauc abans o en 29 AbC.
August utilizèt aqueles libres per enforçar son poder e l’unitat nacionala.
Tit Livi morriguèt en 17 ApC., tres ans aprés August.
Òbra istorica[modificar | modificar la font]
Tit Livi escriguèt una Istòria de Roma (Ab Urbe condita libri, que signific literalament los libres dempuèi la fondacion de Roma) que cobrís en 142 libres l’istòria romana dempuèi las origiaes fins a la mòrt de Drus en 9 AbC L'autor roman segurament aviá previst 150 libres, que lo recit se seriá acabat amb la mòrt d'August, tres ans abans la seuna.
Aquela òbra es organizada en decenias, mas sonque 35 libres nos parvenguèron: los libres I a X e XXI a XLV. Los autres son coneguts per de fragments o d'abreujats nomenats periochae fachs posteriorament. Nos donan una idèa del plan seguit per Tit Livi e del biais qu'aviá destriat la matèria que tractèt.
Los libres demoran concernisson l’istòria dels primièrs sègles de Roma dempuèi sa fondacion fins a 292 AbC, lo recit de la Segonda Guèrra Punica e de la conquista per las armadas romanas de la Gàllia Cisalpina, de Grècia, de Macedònia, e d’una partida de l’Asia Minora. Lo darrièr eveniment important qu'es contat es lo trionf de Lucius Aemilius Paullus Macedonicus a Pidna en 168 AbC
Sinòpsis dels liures conservats:
- Libre I: la periòd reial (753 - 509), amb l’arribada d’Enèu, la dinastia albana, los reialmes de Romul, Numa Pompili, Tulle Ostili, Anque Marci, Tarquin lo Vièlh, Servi Tulli, Tarquin lo Supèrbe, e son capvirament;
- Libres II-V: los primièrs sègles de la Republica (509 - 390), amb la luta contra los Tarquins, los dos decemvirats, la presa de Veies, l’invasion gallesa de 390 AbC e los esplèchs de Marcus Furius Camillus;
- Libres VI-X: la conquista de l'Itàlia (390 - 292), amb la guèrra latina e las guèrras samnitas;
- Libres XXI-XXX: la Segonda Guèrra Punica (218 - 202);
- Libres XXXI-XL: la Segonda Guèrra Macedoniana e la luta contra Antiocos III (201 - 179) ;
- Livres XLI-XLV: la Tresena Guèrra Macedoniana (178 - 167)
Dins sa prefàcia, es dich « Al subjècte dels recits relatius a la fondacion de Roma o precedents sa fondacion, cèrqui ni a los certificar ni a los negar: la lor agradança deu mai a l'imaginacion dels poètas qu'al seriós de l'informacion ». Se vei critica al respècte de çò que jutja coma una decadéncia de Roma (qu'èra pas encara arribada a l'apogèu) e exalta las valors que faguèron la Roma eternala.
Tit Livi, pasmens republican, foguèt ajudat dins son trabalh per la familha imperiala. August comprenguèt plan qu'aquela evocacion dels nauts fachs de Roma podava servir son poder. S’agís en mai d’auçar « un monument a la glòria de Roma » mas subretot de remembrar l’ancianetat e la continuitat sens falha de l’istòria de la vila. L’Istòria segon Tit Livi es pas objectiva: idealiza los grands òmes e demora plena de prevencion al repècte dels democratas.
Dins aquela Istòria de Roma se trapa tanben la primièra ucronia coneguda: Tit Livi imaginant lo mond se Alexandre lo Grand se n'èra anat conquistar l’oèst e non pas l’èst de Grècia.
En mai, son introduccion nos dona lo prepaus de Tit Livi: remembrat los nauts fachs de Roma, la ciutat alara mestressa del mond mediterranèu, descriure los òmes e los biais de viure a l'origina de la grandor de la vila e la decadéncia morala a l'epòca de las guèrras civilas, de biais que los lectors pòscan ne tirar d'ensenhaments de l'Istòria. Es donc a l'encòp un obratge de dialectica e de morala. Aqueles biais son aqueles del Grèc Isocrat, del sègle IV AbC. Las fonts de Tit Livi son los analistas precedents coma Cassi e Calpurni Pison, dos autors romans avent escrich pendent la segonda mitat del sègle II, puèi Polib e pels darrièrs libres Posidonios, Cesar coma la Memòria d'August.
Referéncias literaris a Tit Livi[modificar | modificar la font]
Dante cita fòrça personatges istorics que Tit Livi al Cant IV de l'Infèrn, primièra partida de la Divina Comèdia :
- « […] Puèi avent levat un pauc mai los uèlhs, vegèri lo mèstre d'aqueles que sabon, setat al mitan de la Camilla filosofica. Totes l’admirava, totes li fasián onor. Aquí vegèri Socrates e Platon, que se tenián mai près d'el que los autres; Democrit, que somés l’univèrs a l'azard; Diogèn, Anaxagòr e Tales; Empèdocles, Eraclit e Zenon; e vegèri aquel que descriguèt fòrça plan las vertuts de las plantas, vòle dire Dioscorid; vegèri Orfèu, Tulli (Ciceron) e Livi (Tit Livi), e Senèca lo filosòf moral »
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Estudis[modificar | modificar la font]
- (fr)Hippolyte Taine, Essai sur Tite-Live, Paris, 1856 ;
- (fr)Nicolas Machiavel, Discours sur la première décade de Tite-Live
- (fr)Othon Riemann, Études sur la langue et la grammaire de Tite-Live, París,
- (fr)Henri Bornecque, Tite-Live, París, Boivin,
- (fr)Bernard Mineo, Tite-Live et l'Histoire de Rome, Klincksieck, , 380 p. (ISBN 9782252035726)
- (en) T.J. Luce, Livy. The Composition of His History, Princeton, 1977.
- (en) G.B. Miles, Livy. Reconstructing Early Rome, Ithaca-Londres, 1995.
- (en) P.G. Walsh, Livy. His Historical Aims and Methods, Cambridge, 1970.
Dictionaris[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean Leclant (dir.), Marielle de Franchis, Dictionnaire de l'Antiquité, Paris, PUF, 2005.
- (fr)Margaret C. Howatson (dir.), Dictionnaire de l'Antiquité: Mythologie, Littérature, Civilisation, Paris, Robert Laffont, 1993.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Plini lo Jove, Letras, II, 3, 8 : « Nunquamne legisti Gaditanum quemdam, Titi Livii nomine gloriaque commotum, ad visendum eum ab ultimo terrarum orbe venisse, statimque ut viderat, abiisse ? », « Jamai avètz legit lu qu'un ciutadan de Gadés, tocat per la reputacion e de la glòria de Tit Livi, venguèt del tèrme del mond per lo veire, e se ne tornèt après l'aver vist? »
- ↑ Corpus inscriptionum Latinarum (CIL), V, 2975 : « T. Livius C. f. sibi et / suis / T. Livio T. f. Prisco f., / T. Livio T. f. Longo, / Cassiae Sex. f. Primae / uxori ».
- ↑ CIL, V 2865 : « T. Livius Liviae T. f. Quartae l. Halys, concordialis ».


text:
ES ANIMALS MÈS ESTRANHS DERA PLANETA
Son organismes que demorèren hè mès de 541 milions d’ans ena nòsta planeta. Enquia aué es scientifics pensauen qu’èren liquèns o camparòus. Totun, es rèstes trapades de colesteròu enes sòns fossils an permetut ara classar-los coma animaus. Apertiegen ath genre Dickinsonia e son es animaus mès estranhs qu’an demorat ena Tèrra maugrat que visqueren pendent era edat precambriana.
Son animaus. Non i a dobte. Ua còla de paleontològs australiani dirigida per Ilya Bobrovskiyy ac confirmèc hè pòc ena revista online Science. Era preséncia de colesteròu en es rèstes des fossils a permetut “Negar tota auta ipotèsi hèta sus eth tipe de vida que sigueren aguesti animaus. Non se pòt discutir damb era Quimia- çò diguec eth geobiològ der Institut de Tecnologia de Massachussets Roger Summons”.
Atau, es Dickinsonia son part des Ediacara, un grop d’estranhes (coma se siguessen extraterrèstres) formes de vida que demorèc hè entre 570 e 541 milions d’annades. Era sua origina son es montanhes d’Ediacara, en Austràlia, on siguèren descorbides per prumèr còp. Ara era naua conclusion d’aguesti cercaires arribe dempús d’auer materiau organic de diuèrsi fossils trapadi en nòrd-oèst de Russia, pròp dera Mar Blanca.
Un lòc de dificil accés
Entà arribar-i es paleontològs i anèren prumèr en elicoptèr e dempús heren un rappel ena montanha entà arribar as fossils. Totun, “eth prèmi siguec gran pr’amor qu’es arròques trapades non an patit era pression des fòrces tectoniques – çò afirmèc Brobrovskiy-. Son arròques tan clares qu’encara an rèstes de molecules organiques qu’auem utilizat entà classar definitiuaments es fossils”.
Segontes era còla paleontologica calec auer prumèr capes primes de matèria organica que caperaue encara es arròques. E es fossils de Dickinsonia n’auien fòrça. Es scientifics descorbiren dempús qu’auien un percentatge fòrça naut de colesteròu e açò volie díder qu’èren animaus; es animaus mès estranhs que jamès an demorat ena Tèrra e ath còp es mès ancians.
Era còla tanben auec matèria organica d’autes arròques que i auie pròp: era preséncia de diuèrses molecules organiques en aguestes confirmèc qu’èren algues. E açò volie díder qu’es Ediacara e donques es Dickinsonia sigueren creatures marines mès animals. “Atau ac confime era proporcion deth 100% de colesteròu trapat en aguesti fossils – çò confirmèc Jocken Brocks, dera Universitat Nacionau d’Austràlia-“.
Ara era madeisha còla de paleontològs tanben vò estudiar un aute tipe de creatures que demorèren ena region pendent aqueth periòde: es rangeomòrfes. Son tanben estranhes creatures bastides coma un fractal e nat animau d’aué ei coma eres. Es opcions, pr’açò son ara totauments dubèrtes.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Representants der IEA-Acadèmia aranesa dera lengua occitana manifèsten en Parlament Europèu qu'er occitan, aranés en…
Jusèp Loís Sans exposarà eth 13 de seteme en Estrasburg era situacion dera lengua occitana,…
Era Acadèmia aranesa dera lengua occitana e eth Conselh Generau d'Aran an signat aué, diuendres…
Eth passat dissabte dia 4 d'agost era Acadèmia e era Facultat de Filosofia e Letres…
Era Acadèmia aranesa dera lengua occitana e eth Conselh Generau d'Aran an signat aué, diuendres…
Eth passat dissabte dia 4 d'agost era Acadèmia e era Facultat de Filosofia e Letres…
Vielha, 23 de juriòl de 2018.- Es Collègis d'Avocats de Catalonha a trauès dera sua…
Vielha, 19 de juriòl de 2018.- Es integrants dera Comission de Lengua deth Conselh des Illustres…


text:
Transméter
Didier Tousis, Letras au Nin, tèxtes e poèmas bilingües, a las « éditions du Bois » - 40130 Soston.
Didier Tousis, autor de Pregàrias, recuelh remarcat de poèmas pareishut a las nostas edicions en 2012, que s’i torna dab un navèth « òpus » dedicat au nin, lo son e los autes, tots los autes. Los tèxtes en occitan-gascon e en francés que’s vòlen un breviari laïc qui a d’acompanhar los mainatges, vaduts capvath Gasconha e dilhèu capvath Occitania sancèra.
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue
Cliquez ici pour acheter les revues papier


text:
Rosheim
Rosheim en alemannisch (Rosheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Altitud 191 m ; París a 450 km ; Estrasburg a 25 km ; Obernai a 7 km ; Molsheim a 7 km.
Altitude 191 m ; Paris à 450 km ; Strasbourg à 25 km ; Obernai à 7 km ; Molsheim à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se lo luòc de Rosheim s'es prestat fòrça d'ora a una aucupacion umana permanenta, l'aparicion e lo desvolopament de la cultura de la vinha sus aquel luòc an jogat un papièr crucial en l'istòria de la « vila romane ». Aquel fach explica n'efièch lo obstination dels desparièrs ostals, laiques o religiosas, a preservar o estendre las siás possessions en e a l'entorn de la localité, en desbocant aital a nouer sus dotze sègles lo écheveau d'una istòria #que la riquesa ne sembla gaireben disproportionnée en ensajada de l'aspècte plàcid de la vila actuala. Lo vin de Rosheim i aguèt apreciat fòrça d'ora, e #servir quitament de mejan de defensa pels abitants del començament del Sègle XIII, al cors d'aquel #que se #trucar la « guèrra de las soscaves ».
Si le site de Rosheim s'est prêté très tôt à une occupation humaine permanente, l'apparition et le développement de la culture de la vigne sur ce site ont joué un rôle crucial dans l'histoire de la « cité romane ». Ce fait explique en effet l'obstination des différentes maisons, laïques ou religieuses, à préserver ou étendre leurs possessions dans et autour de la localité, aboutissant ainsi à nouer sur douze siècles l'écheveau d'une histoire dont la richesse semble presque disproportionnée en regard de l'aspect paisible de la ville actuelle. Le vin de Rosheim fut apprécié très tôt, et servit même de moyen de défense pour les habitants du début du Sègle XIII, au cours de ce qu'on appela la « guerre des caves ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Rapaç
Rapaç, o ausèl de rapina, es un nom vernacular ambigú que designa un ausèl carnivòr, de bèc crocut e talhant e possedissent d'arpas. Los rapaces an sovent una vision remarcabla, en mai d' unas espècias an, causa pauc comuna pels ausèls, un bon odorat. Sas ressemblanças son d' exemples bèls de convergéncias evolutivas.
Los rapaces diürns (òrdre dels Falconifòrmes) se destrian en 5 familhas, gropadas dins un, dos o tres òrdres segon las classificacions:
Los rapaces nocturns fòrman l'òrdre dels Strigiformes e se divisan en 2 familhas:
Somari
Denominacion e sistematica[modificar | modificar la font]
Rapaç es un manlèu del latin rapax, rapacis de rapere « emportar precipitadament[1] ». Linné, a l'origina de la classificacion de las espècias, amassèt totes los rapaces rapaces dins le taxon de Accipitres, compausat de la familha dels rapaces diürns de tres genres Vultur, Falcon e Gypaetos e de la familha dels rapaces nocturns comportant un genre Strix. Los autres grops descriu dins la seisena edicion de son Systema Naturæ son los Grallae es a dire los cambalongs, los pics al sens larg, los Anseres - grop d'espècias pròches de las aucas e del guits - las Gallinae - espècias pròches dels faisans e de la galina domestica- , los Passeres o passerats. Aqueles grops essent en miralh dels sièis grops de mamifèrs.
Los noms dels rapaces mai corrents son:
- las aglas, ausèls de grandas alas e de patas poderosas, dins 12 genres;
- los astors, esparvièrs de granda talha, dins 7 genres;
- los bateleires, 1 espècia
- las gòiras, e apivòrs 2 genres ;
- los aviceda, 1 genre ;
- los busards, 1 genre ;16 espècias
- los busastors, 1 genre ;
- las tartanas, dins 9 genres ;
- los caracaras
- los carnifex, 8 espèces
- las chòtas, predators nocturns sens aurelhas;
- los circaetus, predators de sèrp e lausèrts, 1 genre ;6 espècias
- los condòrs, carraunhaires d'America avent una granda envergadura d'alas, 2 espècias ;
- las cavècas ;
- los cavècas pichonas, caçaires nocturns de talha pichona;
- los segairòls, 1 genre ;
- los dugàs, duganèls e chòts banuts;
- las beu-l'òli e en general chòts de granda talha e de disc facial cordifòrme;
- las elaninae, 2 genres ;
- los esparvièrs, 1 genre ;
- los falcons, ausèls de presa de talha pichona o mejana, longtemps domesticat per la caça, 1 genre ;
- los falconets, 2 genres ;
- los gimnogèns, 3 espècias ;
- los gypaetus, 1 espècia ;
- los harfangs ;
- las aglas d'America, 2 espècia ;
- los chòts, grands predators nocturns de crit especific, dins 4 genres ;
- los ketupas ;
- los milans, 3 genres ;
- los ninox ;
- los voltors palmistas, 1 espècia ;
- los percnoptèrs, 1 espècia ;
- los phodilus ;
- los pigargs, rapaces piscivòrs que semblan a las aglas, e qu'una de las espècias es l'emblèma dels Estats Units d'America, 1 genre ;10 espècias ;
- los voltors, carraunhaires de cap pelat e de còl long, dins 2 familhas.
- lo falcon riseire ; 1 espècia.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Los rapaces son carnivòrs, caronhards o predators, que sián insectivòrs, pescaires, consomators d'ausèls, de reptils, de pichons mamifèrs. D'entre los predators, i a l'Aigla, lo falcon e lo chòt. An d'àrpias per sasir lors presas. Son los « ausèls de presa ». Los autres, coma los voltors e los gipaèts, son carraunhaires, e se noirissan dels rèstes d'animals mòrts. Sol lo voltor palmista es pas carnivòr.
En Euròpa, son la Russia d’Euròpa (33 espècias nisairas de rapaces diürns e nocturns) e l’Ucraïna (29 espècias nisairas) qu'aculhisson encara lo mai grand nombre de rapaces nisairas per tot l'Oèst paleartic.
La França metropolitana aculhís encara mai de 60 % de las espècias de rapaces nisaires en Euròpa (25 espècias sus 40, que 23 nisairas regularas), lo nombre mai grand d'espècias nisairas d'Euròpa de l’Oèst après l’Espanha, que ne compta 26.
En Occitània la regions Auvèrnhe, Provença, Lengadòc amb sos païsatge variats, un clima favorable e un bon gra de naturalitat del territòri son aqueles ont los rapaces nisaires son mai abondants.
Dinamica de populacions[modificar | modificar la font]
Los rapaces coma predators superiors son fòrça sensibles a la preséncia e a las variacions d'abondància de las presas o de lors cadavres (pels rapaces carraunhaires). Per que son, dins lo malhum trofic, situats al suc de la « piramida alimentària », son tanben sensibles als taus de polluents o contaminants biocomolats per lors presas. Los pesticidis e metals pesucs son de causas importantas de desapareisson o regression de fòrça espècias de rapaces. Per aquelas rasons, son considerats coma de bons bioïndicators de l’estat de lor environament e de son evolucion.
Dins una natura preservada, lo nombre d'individús presents sus un territòri e la varietat espècias dependon del nombre de presas disponiblas. Mas levat dins las selvas primàrias africanas e de luòcs gaireben estalviat per las pollucions, lo nombre de rapaces per ectara es tanben ligat al gra de contaminacion de lors presas; la contaminacion pel plomb eissit del plomb de caça es tanben la primièra causa de desapareisson den Condòr de Califòrnia e es una cause importanta de saturnisme aviari per l'agla e de fòrça autras espècias[2],[3],[4].
D'autres "poses ecologics" pòdon tocar las populacions, subretot las linhas a nauta tension e la circulacion automobila que son de causas significativas e importantas de mortalitat o nafras grèvas de rapaces. Lo fenomèn dich de pollucion luminosa poirà tanben tocar d'espècias, nocturnas per exemple.
Los rapaces influisson pas sul nombre de presas disponibla. La diminucion de las presas es de fach sempre ligada a d'autres factors, per exemple l'urbanizacion, la periurbanizacion, la fragmentacion ecologica del territòri de l'aigla o diferentas formas de pollucion. Quand la quantitat de presas diminuís, lo nombre de rapaces diminuís, o l'espècia desapareis a. Mas pòt tanben desaparéisser a causa de la pollucion, alara que sas presas son encara presentas. Aquelas darrièras pòdon alara pullular e mai aisidament portar de micròbis o parasits (ex. : lagasts pòrtan la malautiá de Lyme, equinocòc...). Es perque los rapaces son considerats pels scientifics coma d'espècias utilas, de protegir, e de fòrça bons indicators biologics de la qualitat dels mitans ont vivon o deuriá viure.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo sistèma digestiu dels rapaces lor permet pas de digerir la totalitat dels còrs dels animals qu'ingerisson, levat lo Gipaèt barbut, çò qu'explica que gaireben totes los apaces regolant de rèstes jos forma de pelòtas de rebut que contenon los pels, los òsses o la quitina de lors presas.
Las pelòtas son los rèstes mai simples a examinar pels ornitològs. Permeton als especialistas d'identificar l'espècia que lo regolèt e tanben las espècias consomidas. Aquelas pelòtas mòstran per exemple que los milans manjan pas los perdics e que las chòtas mejan subretot de picon rosegaires mas tanben d'insèctes. L'estudi de las femsa e pelòtas permet de conéisser precisament los regims alimentaris e lors variacions annalas, e tanben de detectar de parasits o micròbis, mas aqueles estudis son mai dificilas de realizar.
Istòria de la percepcion dels rapaces per l'Òme[modificar | modificar la font]
Se los rapaces son jutjats uèi majestuosament e que lor ròtle benefic per l'environament — per exemple la non proliferacion dels rosegaires o dels passerats o l'assaniment de las carcassas mòrta — venguèt segur, ne foguèt pas lo cas sempre. La falconariá, espòrt dels nòble, mermava pas la percepcion negativa qu'aviá la populacion sus aqueles ausèls.
Alara, los caçaire los tuavan mai sovent que podavan. Pasmens se los ornitològs comprenon lo ròtle dels rapaces dins l'ecosistèma al començament del sègle XX, l'exterminacion contunha. Encara que una distincion se fa entre rapaces utils e nosibles, aquela se vei dins la primièra lei internacionala sus la proteccion dels ausèls. S'estima que près de quinze mila pigargs de cap blanc son tuats de 1917 a 1940 als Estats Units d'America. De primas èran quitament donadas en França al tuar los rapaces « nosibles ».
Nòta e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Définitions (fr) Definicions lexicograficas e etimologicas de rapace del CNRTL.Centre national de ressources textuelles et lexicales
- ↑ Locke L.N. & Frien d M. (199 2).
- ↑ Pain D.J. & Amiard-Triquet C. (1993).
- ↑ Falandysz J., Yamashita N., Tanabe S., Tatsukawa R., Ruciñska L ., Mizera T. & Jakuczun B. (1994).


text:
Dissabte heired e damb quauques nheuades.
Vents fèbles de compausant nòrd-oest damb quauqua bohada moderada.
Temperatures heiredes (-2°/6° en hons de Val; -11°/-5° en còta 2.000).
Eth dimenge 4, serà embromat encara qu'a prumères ores e pendent era Marxa Beret, era nivolositat serà un shinhau mens compacta e poderie deishar veir bèra uelhada de solei. Nheuades en totes es còtes, fèbles e intermitentes pendent eth maitin e moderades e mès contínues pera tarde. Acumulacions de 10 a 15 cm en còtes nautes. Vents fèbles de direccion nòrd-est.
Temperatures minimes mens heiredes qu'era jornada anteriora, sustot en zònes nautes (-2°/6° en hons de Val; -7°/-5° en Beret).
Eth deluns 5 auram d'èster atenti a coma evolucione era situacion, donques qu'eth nuclèu des baishes pressions serà fòrça apròp e pòt hèr cambiar eth pronostic.
En principi seguiram damb cèus embromadi e damb precipitacions moderades que puntuauments poderien èster intenses. Còta de nhèu enes 600 m en tot puujar ath meddia cap as 1000 m e en tot tornar a descéner pera tarde. Celhs de nhèu naua que poderien superar es 30 cm en còtes nautes. Vents fèbles der èst.
Es Temperatures contunharàn en tot èster heiredes (-3°/3° en hons de Val; -7°/-4° en còta 2.000).


text:
-530
Aquesta pagina concernís l'an -530 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, creacion de la premiera moneda atenenca.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Annada tradicionalament retenguda per la mòrt de l'emperaire Cir II dins un combat còntra de nomadas eurasiatics. Son fiu Cambis II li succediguèt.