text:
Horemheb
Horemheb (tanben conegut com lo Generau Horemheb), militar e cap d'Estat de l'Egipte antica qui avó ua grana importàcia durant la transicion enter la XVIIIau e la XIXau dinastias egipcianas.
Lo temps deu faraon Amenòfis IV (Akhenaton) que ho un temps de capvirada religiosa. En ehèit, aqueth faraon, qui avó l'escadença d'eretar un país hèra poderós arron de las conquestas en Asia (Siria e Liban) deu son predecessor Djehotimes III) que desenvolopè un gran projècte d'abandon deus cultes deus dius egipcians entaus remplaçar peu culte deu son pròpi diu : Aton (ua abstraccion representada com lo disque solar). En miant aqueth projècte, Amenòfis IV qu'abandonè las conquestas egipcianas en tot deishar aus enemics asiatics d'Egipte lo parat de vàder mei poderós e mei miaçants. Au dehens deu país, l'abandon deu culte deus dius egipcians (e deu son financiament) que creè tensions de las granas. Lo país qu'èra au punt de cabussar quan Amenòfis IV e's morí. Com lo son eretèr, lo faraon Totankhamòn b'èra enqüèra mainatge, Horemheb que prengó lo poder en que tornè la patz au dehens e en dehòra d'Egipte. Que tornè establir lo culte deus ancians dius e que's pelegè contre lo enemics d'Egipte.
Com Totankhamon e's morí shens deishar cap d'eretèr e que lo quite Horemheb e n'avó pas tanpauc que designè eth medish un tanhent e companhon d'arma noma Pa-Ramesso (hilh de Sethi, un amic son originari de la ciutat d'Avaris) com eretèr e qui vadore Ramsès Ièr.
Atau Horemheb qu'estabilizè Egipte e qu'establí la XVIIIau dinastia.


c: text/html

text:
Tuvalu
Tuvalu (prononciar Tovalo, nom colonial anglés: Illas Ellice) es un estat insular de Polinesia, situat jos l'Eqüator, al sud de Kiribati, al nòrd de Fiji e Wallis e Futuna a mai a l'èst de las illas Salamon.
S'agís de l'estat sobeiran mens poblat del mond après Vatican e just davant Nauru mas que la siá superfícia rèirepichona se ne fa un país subredens.
Es uèi conegut mai que mai per son domeni d'internet .tv que per el e la siá utilizacion se ne va tenir un revenguts de 50 milions de dolars entre 2000 e 2012.
Lo gentilici es tuvaluan -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Tuvalu es un archipèla de las nòu illas, que son representadas per las estelas sus la bandièra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Solaris
Solaris es un sistèma operatiu de l'entrepresa Sun Microsystems inicialament basat en lo sistèma Unix BAS, de la'Universitat de Berkeley, qu'un dels fondators de la companhiá ne foguèt un programaire en los sieus tempses universitaris. Mai endavant incorporèt las foncionalitats del System V, en se convertint practicament en un sistèma operatiu totalament basat en System V.
Lo sistèma operatiu de Sun nasquèt lo 1983 e se nomenèt SunOS. Cambièt lo sieu nom a Solaris quand se comprenguèt pel primièr còp OpenWindows a la version 4.1.2 (1991).
Solaris fonciona principalament sus l'arquitectura SPARC a 32 e 64 bits (aquela darrièra coneguda coma UltraSparc) de la meteissa companhiá e sus l' arquitectura Intel, malgrat qu'aquela darrièra se sòl usar amb fins didactics, e escassament en entorns de produccion.


text:
Jean-Baptiste Clément
Jean-Baptiste Clément (Boulogne-sur-Seine, 30 de mai de 1836 – París, 23 de febrier de 1903) foguèt un cançonejaire francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Nascut dins un familha aisada, la quitèt a 14 ans e anèt a París. Après quauquei mestiers divèrs, participèt au jornau "Le Cri du Peuple" de Jules Vallès. En 1867, s'exilièt en Belgica onte publiquèt la celèbra cançon "Le Temps des Cerises". Tornat en França, foguèt condamnat per sa collaboration ambé lo jornau "La Réforme" de Charles Delescluze e Auguste Vermorel. Liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias, foguèt delegat per la fabricacion de municions e enfin membre de la Comission de l'ensenhament. Combatèt durant la Setmana Saunosa e escriguèt son autra cançon pus celèbra, "La Semaine sanglante", denonciant la repression de la Comuna. S'exilièt en Belgica puei a Londres. Tornèt en França en 1880.
Entre 4000 e 5000 personas assistiguèron a son enterrament dins lo cementèri dau Père-Lachaise.


text:
Aiganha
L'aiganha (var. aiguanha) o la rosada[1] (var. roada) o l'arrós (var. arròs), es lo resultat de la condensacion de la vapor d'aiga contenguda dins l'aire. Apareis jos la forma de gotetas e se depausa de ser e de matin suls vegetals e suls autres còrses expausats a l'aire liure quand la temperatura del solelh o de tota autra superfícia baissa al punt d'activar la condensacion de la vapor d'aiga contenguda dins lo jaç d'aire vesin. Las condicions idealas per l'aparicion de l'aiganha son: una nuèch clara e calma, un aire umid, un gra feble d'umiditat del jaç d'aire superior e, en general, un ventet (mens de 5 km/h).
En fach, l'abséncia de bruma e de vent permet una radiacion fòrta e un refredament important fins al punt que la vapor d'aiga contenguda dins l'aire se condensa. Las gotetas d'aiganha se forman alavetz sus totas las superfícias fredas. D'estiu, aqueste refredament es de còps pas tròp important e l'umiditat es tròp febla per permetre a l'aiganha de se depausar.


text:
Fuòc
Lo fuòc (var. fòc, fuec, huec) es la produccion d'una flamba eissida d'una reaccion quimica exotermica d'oxidacion nomenada combustion.
D'un biais general, lo tèrme « fuòc » designa sovent un fenomèn produsent lutz e / o calor, que venga d'una combustion o pas.
Somari
- 1 Quimia e fisica del fuòc
- 2 Lo fuòc e l'Òme
- 3 Risques
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Voir aussi
Quimia e fisica del fuòc[modificar | modificar la font]
La combustion es una reaccion quimica produsent de calor (exotermica) e de lutz. Existís quand se reünisson tres factors : dos compausats quimics (un combustible e un comburant) e una font d'energia (energia d'activacion), çò que se nomena lo triangle del fuòc.
Amb l'efièit de l'energia d'activacion (coma de la calor), lo combustible se descompausa (pirolisi), lo produit d'aquela es un gas que reagís amb lo comburant (en general lo dioxigèn de l'aire). Atal, se pòt resumir lo procèssus seguent la formula: combustible + calor + oxigèn = fuòc.
La lutz ven de doas fonts:
- d'una part dels escambis d'electrons entre los compausats quand de la reaccion quimica;
- d'autre part la radiacion qu'emet tot còrs portat a nauta temperatura (radiacion del còrs negre).
Lo fuòc e l'Òme[modificar | modificar la font]
Domesticacion per l'Òme[modificar | modificar la font]
La domesticacion del fuòc per Homo erectus marquèt una estapa dins la Preïstòria, l'èsser uman se distinguissent alara de las autras espècias animalas. Es atestada dempuèi prèp de -450 000 ans, subretot dins los sites de Menez-Dregan a Plouhinec en Bretanha, de Bilzingsleben en Alemanha o de Vértesszőlős en Ongria e pus recentament de Tèrra Amata prèp de Niça en Occitània.
Una equipa israeliana fa remontar las pus ancianas traças de la domesticacion del fuòc a -790 000 ans sul site del Gesher Benot Ya'aqov sus las ribas de Jordan [1].
Lo mestritge del fuòc a inspirat fòrça mites, qu'aquel de Prometèu. A l'epòca contemporanèa, plusors òbras de ficcion còntan l'importància del fuòc pels gropes preïstorics, coma lo roman La Guèrra del fuòc de J.-H. Rosny, adaptat al cinèma per Jean-Jacques Annaud.
Simbolica[modificar | modificar la font]
Dins la filosofia chinesa, fa partida dels cinc elements amb lo metal, l'aiga, la fusta e la tèrra.
Pels alquimistas occidentals, fa partida dels quatre elements inèrts de basa compausant cada matèria amb l'aiga, l'aire et la tèrra segon l'ensenhament fòrt anterior d'Aristòtel[2] (lo fuòc es un element central de plusors doctrinas basadas suls quatre elements[3]).
Lo fuòc es naturalament associat al Solelh, qu'es tanben una font de calor e de lutz (se sap uèi que agís pas d'una combustion mas d'una fusion nucleara). Tanben sovent s'assòcia als volcans, coma per exemple lo fuòc de la farga d'Efèst/Vulcan.
Lo fuòc sovent s'assòcia a de cultes divèrs. A vegadas, s'assòcia a la poténcia divina, amb un grand nombre de rituals, passats o actuals, a l'entorn del fuòc. Mas tanben s'assòcia a las fòrças del mal; dins la tradicion crestiana, l'infèrn souvent se representa coma lo reialme de las flambas eternalas.
Aquela dualitat se pòt veire dins los aspèctes morals e juridics del fuòc; de còps qu'i a se considèra coma l'instrument d'una justícia transcendenta (lo lenhièr foguèt una condamnacion penala correnta a l'Edat Mejana, e existís encara fòrça localament a l'epòca contemporanèa; alara que l'immolacion se considèra per qualques uns coma un acte de sacrifici suprèm fàcia a la justícia dels Òmes, tanben dins las societats modèrnas, coma en Checoslovaquia en 1969); de còps qu'i a son usatge se contraròtla en tota rigor, e d'autres grevament sancionat (l'encendi foguèt un dels pus grands crimes a Atenas).
Lo fuòc es tanben un simbòl de purificacion, amb l'utilizacion del lenhièr per qualques condamnacions. Aquel simbòl ven sens dobte de practicas agràrias que consistisson a brutlar la tèrra per la rendre pus fertila (brutladís), mas es certan qu'aquela simbolica ten son origina de plusors fonts. Pasmens, lo fuòc coma simbòl de purificacion foguèt practica correnta per los crestians del Edat Mejana; dins lo temps aquelas practicas (ordalias, lenhièrs, etc.) se perdèron o tot simplament foguèron enebidas[4]
Lo fuòc a tanben un simbolisme erotic. Dins l’Eneïda la passion que Didon aviá per Enèas la consumava de dedins. Aquela simbolica erotica pren son sens dins las metafòras e los imatges que fan coïncidir lo fuòc e l'acte sexual, la passion, l'afectivitat, los sentiments, etc. Dins la mitologia grècoromana, Cupidon foguèt representat per un arc e una entòrcha. De mai, la sciéncia sosten aquela simbolica, perque la motivacion psicofisiologica nais de las variacions termicas e s'acaba par l'acte sexual[5].
Culte del fuòc[modificar | modificar la font]
Lo fuòc se diviniza dins fòrça culturas e foguèt l'objècte de l'adoracion d'un grand nombre de pòbles e de tribús.
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Pels ancians Pèrsas, lo culte del fuòc coma la partida fondamentala de lor religion e las ceremonias d'aquel culte son contadas amb detalhs dins lo Zend-Avesta. Los Pèrsas saludavan totes los matins quand lo solelh sortís, simbòl del fuòc pus pur. Vesián lo fuòc coma lo protector dels Estats e conservavan dins de santuaris lo fuòc sacrat que jamai deurián apagar. Behram, filh d'Ormuzd e un dels 28 Izeds, foguèt lo gèni del fuòc. Al sègle XIX, los Persans actuals, los Guèbres, qu'abitavan subretot dins lo Kerman e lo Guzzerat, avián conservat totas las ceremonias dels ancians Pèrsas concernent lo fuòc.
Grècia e Roma[modificar | modificar la font]
Dins la mitologia grèga, foguèt raubat als dieus e aportat als Òmes per Prometèu.
Lo fuòc inapagable dels Grècs, que brutlava sens acabar a Atenas e a Dèlfes, lo culte de Vulcan, lo fuòc qu'alimentava a Roma les preiressas de Vesta, rapelant encara la deïficacion del fuòc, idolatria comuna pels totes los pòbles de raça pelagica.
Judaïsme[modificar | modificar la font]
Los Josieus alucan una Hanoukkia (candelièr de nòu brancas) pendent la fèsta de Hanoucca per commemorar lo miracle de la fiòla d'òli se remplissent per miracle cada jorn.
Cada divendres ser quand se fa nuèch, es tanben de costuma d'alucar lo Handil o de bogias per onorar la dintrada dins lo Sabatat o de tota granda fèsta religiosa.
Atal, dins qualques familhas, s'aluca tanben lo Handil o las bogias l diluns e l dijòus, jorns que se sortís la Thora, o a la data d'enversairi de la mòrt de familhars.
Crestianisme[modificar | modificar la font]
L'usatge del ciri se generaliza dins las glèisas catolicas e ortodoxas per marcar dels temps liturgics, o en ofèrta pels sants. La flamba simboliza tanben lo Sant Esperit.
Un certan nombre de practicas paganas utilizant lo fuòc foguèron recuperadas dins lo crestianisme popular (los fuòcs de Sant Joan, las candèlas de Santa Lucia en Suècia, etc...).
Asia (Indoïsme, Bodisme…)[modificar | modificar la font]
Los Indós e los Bodistas fan brutlar divèrsas ofèrtas dins lo quadre de lor culte. Practican tanben la cremacion dels defunts.
Utilizacions del fuòc per l'Òme[modificar | modificar la font]
Lo fuòc es un fenomèn natural; dins la natura, pòt resultar dels ulhauces o de la fermentacion (produccion de gases enflamables e de calor). Sa domesticacion per l'Òme — capacitat per lo conservar, puèi de tornar a lo produire quand vòl — permetèt fòrça progrèsses :
- coire d'aliments, çò que permet de tuar de gèrmes e de consomir d'aliments pas manjables autrament;
- se caufar pendent los periòdes freds (ivèrn), esclairatge la nuèch ;
- durcir los espleches de fusta, çò que melhora lor eficacitat ;
- metallurgia, e d'un biais general totas transformacions quimicas e fisicas a nauta temperatura ;
- poténcia motritz : maquina de vapor, puèi motor termic.
En 2009, de cercaires de las universitats del Cap, de Liverpool, de Wollongong e de Bordèu trobèron que lo fuòc foguèt utilizat per fabricar d'espleches de pèira fa 72 000 ans dins lo sud d'Africa. Fins alara, las pus ancianas traças remontavan a 25 000 ans [6].
Risques[modificar | modificar la font]
Lo fuòc produtz de calor e de fum, prelèva de dioxigèn, e a tend a s'espandre sens contraròtle en encendi.
Pels umans, lo risque es triple :
- risque de brutladura, per la calor : brutladura de la pèl al contacte de la flamba o d'un objècte caud, mas tanben brutladura de las vias aèris pel respirament de gases e de fums cauds ;
- asfixia: lo fuòc prelèva lo dioxigèn de l'aire e empacha doncas la respiracion; produsís de gases cauds que cochan l'aire (que lo dioxid de carbòni CO2), çò qu'accentua lo fenomèn ;
- empoisonament: lo fuòc pòt produire de gases toxics; lo pus corrent es lo monoxid de carbòni (CO), en particular en cas de manca d'oxigèn.
Lo fuòc provòca tanben la destruccion d'objèctes o de vegetals, e pòt doncas metre en perilh lo benèsser d'una populacion, sa capacitat per se noirir, se logar, lo foncionament de son economia. Pòt presentar un risc per la biodiversitat, en destrusent d'espècias animalas e vegetalas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/homme/d/decouverte-du-feu-elle-daterait-de-790-000-ans_17147-1/
- ↑ Metafisica, Libre Z
- ↑ Doctrinas de Platon, d'Empedòcle d'Agrigent, etc.
- ↑ « Es pus agradable d'èsser purificat dins una font que dins lo fuòc, los Òmes que serián pas estats purificats dins l'una o seràn dins l'autre. » (Malaquia III, 3)
- ↑ Complèxe de Novalis
- ↑ (fr)Le feu, 50 000 url=http://www.radio-canada.ca/nouvelles/science/2009/08/13/001-utilisation_feu_72000_ans.shtml?ref=ondes
Voir aussi[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Feu et flammes; Louis Boyer; éd. Belin; coll. Pour la science 2006 ISBN 2-7011-3973-2
- (fr) Psychanalyse du feu; Gaston Bachelard 1938 ISBN 2-07-032325-0


text:
Empèri Gupta
L'Empèri Gupta es un estat antic d'Índia qu'existissiá entre lei sègles III e VI. Son origina es mau coneguda mai situada vèrs la fin dau sègle III. Rapidament, lo poder de la dinastia novèla se renforcèt e l'Estat Gupta venguèt la poissança dominanta d'Índia. Son apogèu durèt la màger part dau sègle IV fins au començament dau sègle V. Après, l'Empèri foguèt devesit per de tensions intèrnas e per d'invasions exterioras. Son afebliment foguèt progressiu e sa disparicion aguèt luòc vèrs lo començament dau sègle V. Lo periòde Gupta es considerat coma una èra de prosperitat e d'estabilitat per Índia que permetèt un desvolopament important deis arts e de sciéncia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacion politica e sociala
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Cultura
- 6 Sciéncias
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Leis originas de la dinastia dei Gupta son mau conegudas. S'estima que son situadas dins la region de Magadha, dins l'estat actuau de Bihar, onte foguèron descubèrtas lei premierei traças de la poissança Gupta. Segon la tradicion istorica, lo rèine dau premier membre de la dinastia, Srî Gupta, aguèt luòc vèrs la fin dau sègle III. Ambé son successor Ghatotkachagupta, que reinèt probablament au començament dau sègle IV, dirigiguèt un territòri pichon enviroutat per d'autreis estats formats sus lei rèstas deis empèris indians dau sègle II.
L'expansion territoriala[modificar | modificar la font]
L'expansion territoriala dei Gupta acomencèt durant lo rèine de Chandragupta a partir de 319-320. Aqueu rèi capitèt d'obtenir lo sostèn d'una familha poderosa de la region gràcias a un maridatge politic[1]. Ansin, fins a sa mòrt vèrs 335, realizèt la conquista d'una partida de la vau orientala de Ganges. Son fiu Samudragupta li succediguèt[2]. Dirigiguèt de campanhas militaras vèrs lei plans dau nòrd puei vèrs lo sud e l'oèst. Ansin, impausèt sa senhoriá sus Rajputana, Rajastan, Panjab, Cashmir, Bengala, Assam e Nepal. Reformèt tanben la moneda dau reiaume. Pasmens, lo sud d'Índia li resistiguèt e demorèt independent de l'Empèri novèu.
L'apogèu de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La succession de Samudragupta es mau coneguda. Son premier fiu, Ramagupta, seriá estat rèi en 375. Pasmens, foguèt rapidament eliminat per son fraire Chandragupta II que reinèt de 375 a 415. Continuèt la politica de conquistas e d'aliança de son paire. D'efèct, obtenguèt lo sostèn de la dinastia Vakataka e capitèt de vencre lei Shakas entre 400 e 409. Ansin, aumentèt son territòri de Gujarat, de Saurashtra e de la region de Malva. A sa mòrt, l'Empèri es a son apogèu gràcias a son extension e a una activitat culturala e scientifica fòrça importanta.
Kumaragupta Ièr, fiu de Chandragupta II, venguèt rèi vèrs 415. Capitèt de conservar lo territòri de l'Empèri e sa prosperitat durant la màger part de son rèine. Pasmens, la fin de son periòde foguèt marcada per la menaça dei rèis de Pushyamitra au sud-oèst dau reiaume e, subretot, per lei premiereis incursions dei Huns blancs au nord-èst. Son fiu Skandagupta li succediguèt vèrs 455. Repleguèt lei menaças frontalieras mai deguèt faciar de rivalitats a sa Cort, l'alunchament de certanei vassaus poderós e bessai una crisi economica entraïnant una devaluacion de la moneda. Aquò marquèt la fin de l'apogèu de la dinastia e lo començament de son declin.
Lo declin e la disparicion[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Skandagupta en 467, lei rèis seguents de la dinastia Gupta son mau coneguts mostrant un afebliment important dau poder de la dinastia. Ansin, la màger part d'aquelei rèis son solament coneguts gràcias a d'inscripcions sus de monuments. Aqueu periòde dura aperaquí 50 ans e sembla caracterizat per una recrudescéncia deis atacas dei Huns blancs e l'emancipacion dei vassaus. Lei Guptas demorèron solament senhors d'una partida dau territòri de Magadha fins a lor disparicion vèrs 550.
[modificar | modificar la font]
Lo rèi[modificar | modificar la font]
Lo sobeiran es lo cap de drech divin de l'Empèri. Pasmens, la tradicion deis estats de Ganges li ordonèt tanben d'obtenir lo sostèn de la casta dei bramans. D'efèct, la legitimitat dau rèi es basada sus dos domenis diferents :
- l'obligacion d'èsser un rèi just per conservar sa legitimat divina.
- son ròtle de cap deis armadas.
Lo títol dei rèis Gupta evolucionèt dins lo corrent de la dinastia. Utilizèron generalament lo títol de « grand rèi dei rèis » o de « senhor suprèm ». Samudragupta e Kumaragupta Ièr capitèron egalament lo rituau rar de l'ashvamedha e poguèron donc obtenir lo títol de « chakravartin », implicant la dominacion universala.
L'organizacion administrativa[modificar | modificar la font]
L'organizacion dau territòri pròpri dei rèis Gupta èra fòrça descentralizada e basada sus una administracion possedent uneis escalons. Lo premier èra lo govèrn compausat dei conselhiers dau rèi. Èra dirigit per lo Pradhana Mantry qu'èra tanben lo cap de l'administracion imperiala. Après, lo territòri èra devesit en províncias puei en districtes e, enfin, en vilas e vilatges. Cada division èra conducha per un conseu. Enfin, dins lei vilas, certanei corporacions avián un ròtle politic poderós e, de còps, una administracion e de lèis diferentas dau rèsta de la ciutat.
[modificar | modificar la font]
La societat de l'Estat Gupta es ierarquizada d'un biais similar a la màger part dei civilizacions indianas amb un sistèma de castas. Lei quatre castas son :
- lei bramans que gropan lei prèires, lei professors e leis ensenhaires.
- lei ksatrya que gropan lei rèis, lei princes e lei combatents.
- lei vaishya que gropan leis artisans, lei marchands, lei païsans... etc.
- lei sudra que gropan lei servitors.
Lo sistèma teniá tanben un nombre important d'individús sensa casta que forman lei classas pus bassas de la societat. Pasmens, la rigiditat d'aqueu sistèma evoluciona segon lei periòdes e certanei personas podián cambiar de classas e de castas o adoptar un comportament diferent dei prescripcions de casta.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas de l'Empèri Gupta èran probablament formadas principalament per d'unitats d'infantariá. Coneissián egalament la fabricacion d'armas de sètge. En revenge, la cavalariá demorava rara maugrat son utilizacion per la màger part deis enemics de l'Empèri.
Ansin, l'arma de predileccion dei tropas de l'Empèri èra l'arc, fabricat en fusta o en acièr. Aqueleis armas avián una portada e una poissança autas, capablas de pertusar una armadura metallica. Au combat, leis arquiers èran protegits per de tropas equipadas de lanças, de bloquiers o d'espadas. Lo nivèu de disciplina èra tanben superior ai fòrças d'envaïsseires. D'efèct, de rèis coma Samudragupta e Chandragupta II desvolopèron de tacticas combinadas utilizant arquiers, cavalariá e elefants. Enfin, un servici logistic existissiá tanben per avitalhar leis armadas en campanhas.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de l'Empèri Gupta èra fondamentalament agricòla e basada sus lei produccions tradicionalas de l'Indiá anciana : lo blat au nòrd-oèst, lo ris dins la Vau de Ganges e lo milh dins lo Deccan. Existissiá un sistèma d'aigatge. Coma lo rèsta de l'administracion dau reiaume, l'organizacion de l'agricultura èra fòrça descentralizada.
Religion[modificar | modificar la font]
Au nivèu religiós, lo periòde Gupta es caracterizat per l'existéncia de tres religions principalas : lo bramanisme, lo boddisme e lo jaïnisme. Lei sobeirans Gupta favorizèron generalament lo desvolopament dau bramanisme. Un nombre important de bramans èran membres de l'administracion e aquela casta èran essenciala per la realizacion de rites necessaris a la legitimat de la dinastia. Pasmens, lo poder Gupta demorèt fòrça tolerant e leis autrei religions èran perfectament autorizadas. Segon lo periòde, certanei, especialament lo boddisme, foguèron meme sostenguda per lo poder reiau.
Cultura[modificar | modificar la font]
La formacion de l'Estat Gupta e de sei reiaumes vassaus permetèt d'establir un periòde d'estabilitat e probablament de prosperitat que durèt dos sègles. Ansin, aqueu periòde es sovent presentat coma un « Temps d'Aur » per la civilizacion indiana. La Cor reiala venguèt donc un luòc famós onte lei sobeirans succcessius encoratgèron leis arts e la cultura. Aquel esfòrç foguèt tanben sostengut per lo desvolopament d'institucions religiosas reünissent de letruts nombrós.
Leis arts foguèron generalament marcats per l'influéncia dau domeni religiós enterin que l'art profan èra pus rar. Lei domenis principaus èran la literatura, l'arquitectura, l'escultura, la pintura e leis arts metallics, especialament la fabricacion de moneda.
Sciéncias[modificar | modificar la font]
Quand l'èra Gupta acomencèt, Indía èra ja una region que teniá un nivèu scientific important. D'efèct, lei sabents indians èran leis eiretiers de la sciéncia grèga e mesopotamiana. Dins aquò, capitèron d'introdurre d'innovacions e de sintetizar sei conoissenças dins d'obratges, especialament en matematicas, en medecina e en astronomia. Una partida d'aquelei trabalhs foguèron traduchs per de sabents musulmans a partir dau sègle VIII[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ M. C. Joshi, « Introduction à l'art gupta », dans L'âge d'or de l'Inde classique 2007, p. 30 ; Thapar 2002, p. 283.
- ↑ R. Thapar, Early India: From the Origins to AD 1300, Londres, 2002, pp. 283-285.
- ↑ J. Filliozat et L. Renou, pp. 177 e 194.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- J. Filliozat et L. Renou, L'Inde classique, Manuel des études indiennes, Tome I, Paris, 1985 (1re éd. 1947).
- J. Filliozat et L. Renou, L'Inde classique, Manuel des études indiennes, Tome II, Paris, 2001 (1re éd. 1953).
- M. Angot, L'Inde classique, Paris, 2001.
- (en) R. Thapar, Early India: From the Origins to AD 1300, Londres, 2002.
- A. Okada et T. Zéphyr, L'âge d'or de l'Inde classique, Paris, 2007.
- (en) B. Avari, India: The Ancient Past, A history of the Indian sub-continent from c. 7000 BC to AD 1200, Londres, 2007.
- (en) Majumdar, R.C. (1977). Ancient India, New Delhi:Motilal Banarsidass.
- (en) Andrea Berens Karls & Mounir A. Farah. World History The Human Experience.


text:
Isla deus Judius
L'Isla deus Judius (aperada tanben posteriorment Isla deus Templèrs) qu'èra ua isleta situada au ras de la punta Oest de l'Isla de la Ciutat a Paris.
Que devèva lo son sinistre nom a las execucions de judius e, après, de templèrs. Qu'ei lo lòc on Jacques de Molay, lo cap deus templèrs, e ho executat acabant atau dab aqueth òrdi religiós deus Cavaèrs deu Temple.
Au ras d'aquesta isleta e de l'Isla de la ciutats que's trobavan tres autas isletas : l'Isla deu Bueus, l'Isla de la Gourdaine, l'Isla deu Patriarca.
Que hon totas juntadas a l'Isla de la ciutat durant lo regnat deu Noste Enric en bèth formar çò qui ei uei lo Jardin deu Verd-Galant.


text:
Falicon
Falicon[1] (oficialament en francés Falicon) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un vilatge situat sus una dels tucs #que surplombent la vila de Niça #que n'es limitrophe. Falicon S'elèva près de 400 m d'altitud.
C'est un village situé sur une des collines qui surplombent la ville de Nice dont elle est limitrophe. Falicon s’élève à près de 400 m d’altitude.


text:
E vaqui! Lo 12 de junh per lo talhièr tiatre, jogarem leis aventuras de Nasr-Eddin. Bailejat per Gironi Bru, dau Tiatre dau Sablièr.
Aviam jogat sonque la promièra scèna, e ben vaqui la seguida.
- Lis aventuro de Nasr Eddin
- Uno BD de legi.
Amé:
Camilha(que joga lo sultan dins la segonda scèna), Oussama, Sarah (que joga lo sultan dins la promièra scèna),
Sebastian e Sebastian (lo duo comic de l’istoria), Elena (que vend sei capèus) amé Noemia (que compta l’argènt dei capèus),(dins la segonda scèna Elena es un drolle), e s’ai oblidat qu’auqu’un, faudrà me lo dire!!!!
Encara un espectacle que monstra la dubertura d’esperit dau provençau.
Nasr-Eddin, es un personatge de la tradicion orientala, es en Persa l’eroi d’istorietas. Se trufa de tot: dei paures, dei jovents, dei religios,dei metges, dei femnas, deis omes... fa rire!


text:
Aldudas
Aldudas (Alduda en basco, Aldudes en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei aldudar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Banka a l'èst e Urepele au sud-èst ; l'oèst e lo sud-oèst que son bordats per la Comunautat Forala de Navarra.
Que hè part deu País Quint, zona de pasturas espanhòla cultivada peus agricultors franceses.
Qu'ei flancada per las montanhas Adi (1459 m) e Iturrunburu (1291 m).
Que s'i parla lo dialecte haut-navarrés de la lenga basca.
Istòria[modificar | modificar la font]
La pression démographique e lo desvolopament economic son a l'origina, al Sègle XVI, de la fondacion del villatge;ble per cadets de las familhas de Baïgorry, #que, per l'ancestrala nòrma de succession basca en reservant l'eiretatge de la ostal familiale a la ainé, avián exclús del nombre dels proprietaris. La parròquia i aguèt erigit l'an 1793[1].
La pression démographique et le développement économique sont à l'origine, au Sègle XVI, de la fondation du village par des cadets des familles de Baïgorry, qui, par l'ancestrale règle de succession basque réservant l'héritage de la maison familiale à l'ainé, étaient exclus du nombre des propriétaires. La paroisse fut érigée en 1793[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
M.C3.A9rim.C3.A9e.


text:
Region Sud-Èst (Brasil)
La Region Sud-èst (en portugués Região Sudeste) es una region del Brasil formada dels estats de Espírito Santo, Minas Gerais, Rio de Janeiro e São Paulo.
Amb una superfícia de 924.511 km² (10,85% del territòri brasilian), es la region mai populosa del Brasil: lo 2010 aviá 77.656.762 abitants.[1] Lo Sud-èst es tanben la region mai rica del país, e la region mai industrializada de l'America Latina, responsabla de gaireben 60% del PIB brasilièr.
Aquela region es lo territòri que servís de transicion entre la region Nòrd-èst e la region Sud. Per definir aquela division s'usèron de critèris coma l'afinitat socioculturala e de semblanças naturalas, talas coma lo relèu, lo clima, la vegetacion e lo tipe de sòl. La region Sud-èst es extrèmament urbanizada (90,5%),[2] e acuèlh los tres airals metropolitans pus importants del país, a l'entorn de las vilas de São Paulo, Rio de Janeiro e Belo Horizonte, en mai d'agropar lo màger cens electoral del país.[3]
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia del Sud-Èst es fòrça fòrt, desvolopada e diversificada. Aquela es la principala region geoeconomica del país en tèrmes economics.
L'agricultura se practica dins totes los estats de la region. Los principals produchs agricòlas son la cana de sucre, lo cafè, lo coton, lo milhòc, la tapioca, la arròs, la mongetas e las fruchas.
La ramaderia tanben se practicada arreu. Lo tipe de bestial pus destacat es lo de bovins e l'estat de Minas Gerais n'es lo principal productor. I destacan tanben los cavals e los pòrcs.
A la region Sud-èst se practica la mineracion. Los principals minerales explorats son lo fèrre, lo manganès, l'aur e las pèiras preciosas. Los màgers jaciments se tròban dins l'estat de Minas Gerais.


text:
La Region Miègjorn-Pirenèus, los Conselhs Generals de Tarn, Nauts-Pirenèus, de Gèrs e d'Arièja e la DRAC de Miègjorn-Pirenèus an comandat una enquèsta sociolinguistica suls usatges, las competéncias e las representacions de l'occitan. Aquela enquèsta, que se tendrà en partida en lenga occitana, serà menada al prèp de 5 000 personas en Miègjorn - Pirenèus del mes de novembre e debuta de decembre 2010.
Per aquò, la societat TÉLÉPERFORMANCE, prestatària per l'enquèsta, recruta 4 enquestaires occitanofònes.
Podètz far virar aquela anóncia dins los vòstres malhums, qu'es tanben estada publicada sul Servici de l'Emplec (www.emplec.com) e dins las societats d'interim.
Me teni a vòstra dispausicion per tota informacion complementària.
Plan coralament,
Estève CRÒS
Mission lenga e cultura occitanas
Conselh Regional Miègjorn-Pirenèus
22, baloard del Manescal Juin
31406 TOLOSA
tel. 05 61 39 62 06
fax 05 67 69 00 96


text:
Sòda
Sòda[1],[2],[3] ( Sode en francés) es una comuna gascoa, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Exposicion universala de 1888
L'Exposicion universala de 1888 se faguèt dins la vila de Barcelona entre lo 8 d'abril e lo 9 de desembre de 1888. Recebèt un total de 400.000 visitaires que venián del mond entièr.
L'inauguracion oficiala se debanèt lo 20 de mai de 1888 a 16 oras. Foguèt presidida per Anfós XIII (qu'en aquel temps aviá pas que dos ans), la reina regenta Maria Cristina, la princesa d'Astúrias Maria de las Mercedes, l'infanta Maria Teresa, lo president del conselh de ministres Práxedes Mateo Sagasta, e lo cònsol de Barcelona Francesc Rius i Taulet.
Somari
Contèxt istoric[modificar | modificar la font]
En 1888 Barcelona aviá 530.000 abitants e representava la segonda ciutat mai importanta de l'estat espanhòl sul plan politic, e la primièra a nivèl industrial. Èra lo periòde de la Restauracion borbonica e aquel an governava Práxedes Mateo Sagasta jos la regéncia monarquica de Maria Cristina d'Habsborg-Lorena, la veusa d'Anfós XII (qu'èra mòrt en 1885) e maire d'Anfós XIII.
Se considera que l'organizacion de l'Exposicion universala de 1888 foguèt lo rebat dels bons ligams entre la monarquia restaurada e la borguesiá industriala catalana, qu'aviá donat son supòrt al retorn de la monarquia, en cerca d'una patz sociala que posquèsse permetre un desvolopament economic.
Las Exposicions universalas, que comencèron a París en 1855, vivián son periòde de grand apogèu. Eran consideradas coma d'eveniments politics, economics e socials màgers dins tot lo mond, que cada país i podiá expausar sos progrèsses tecnologics e ostentar son potencial economic e industrial. Lo fach d'organitar una Exposicion èra una escasença per favorizar lo desvolopament econòmic de la vila organizaira e procurava un grand prestigi internacional.
Impulsors de l'Exposicion[modificar | modificar la font]
L'idèa iniciala d'organizacion d'una Exposicion universala a Barcelona foguèt portada per un entrepreneire galèc, Eugenio Serrano de Casanova. Pasmens davant l'impossibilitat de Serrano de portar lo projècte solet, lo cònsol de Barcelona Francesc Rius i Taulet n'assumiguèt la carga. S'envirèt d'un grop d'entrepreneires de la ciutat que, a son costat, formèron çò que se sonèt "Comitat dels uèch". I aviá, a mai de Rius i Taulet, Elies Rogent i Amat –director de las òbras-, Lluís Rouvière, Manuel Girona i Agrafel –un politician e banquièr que financèt una part de l'òbra- , Manuel Duran i Bas, Josep Ferrer i Vidal, Claudi López Bru (Marqués de Comillas) e Carles Pirozzini. Demest los membres del Burèu director de l'Exposicion i figurèron l'escrivan Jacint Verdaguer e Ramon Romaní i Puigdengolas.[1]
L'encencha[modificar | modificar la font]
L'exposicion se realizèt sus una susfàcia de 380.000 mètres cairats que l'Arc de Trionf, òbra de Josep Vilaseca i Casanovas (1858-1917), n'èra la pòrta de dintrada. L'encencha s'espandissiá sus çò qu'ara es lo Parc de la Ciutadella, lo zoo, e una part de la Gara de França fins a l'endrech ont se tròba uèi l'Espital del Mar, dins la Barceloneta.
Una quatrena part de l'encencha èra ocupada per de bastiments concebuts pels arquitèctes mai prestigioses d'aquel temps, ont se fasián las exposicions. L'edifici mai important de totes foguèt lo Palais de l'Industria, amb sos 70.000 mètres cairats. Pr'aquò foguèron servat tres bastiments de l'epòca militara de la Ciutadella: lo Palais del Governador, l'arsenal e la capèla. Totes tres an perviscut fins uèi. L'arsenal, aprèp divèrsas adaptacions en 1889, 1900 e 1932, es actualament la sedença del Parlament de Catalonha.
En seguida del cambiament de promotors, lo temps per poder realizar las òbras de l'encencha foguèt plan limitat. Tot aquò supausèt una escomesa tras qu'importanta per l'organizacion que demostrèt sa capacitat de gestion e d'esfòrç, pasmens foguèt tanben la causa que qualques bastiments aguèron una durada de vida efemèra. Aital sonque son demorats de pès l'Arc del Trionf, òbra de Josep Vilaseca, lo Castèl dels Tres Dragons, òbra de Lluís Domènech i Montaner (cafè-restaurant de l'exposicion, qu'es actualament lo Musèu de Zoologia), lo Musèu Martorell de Geologia, d'Antoni Rovira i Trias, l'ombracle, projectat per Josep Fontserè i Mestre e acabat per Josep Amargós i Samaranch e una part de la "Galariá de las Maquinas", qu'es ocupada uèi pels servicis del zoo.
Existís una legenda populara qu'assegura que l'engenheire francés Gustave Eiffel prepausèt de construire la torre a Barcelona per l'Exposicion Universala de 1888.[2] Pasmens en realitat foguèt pas Eiffel, mas l'engenheire de Tolosa J. Lapierre [3] qui presentèt un projècte d'una torre de fusta de 210 mètres. A l'encòp i aguèt un autre projècte de torre, lo de l'arquitècte catalan Pere Falqués. Malgrat l'interès inicial, cap dels dos projèctes progressèt pas per de rasons budgetàrias.[4]
Melhorament dins Barcelona[modificar | modificar la font]
Malgrat lo fach que las activitats de l'Exposicion se van realizèron a l'interior de l'encencha de la fièra, l'eveniment contribuiguèt a melhorar Barcelona en general. D'un costat, la celebracion de l'exposicion serviguèt d'esperon per finalizar d'òbras qu'èran estadas entamenadas fòrça ans abans e que demoravan inacabadas, e a l'encòp, s'aprofechèt l'escasença per botar en plaça d'infrastructuras novèlas e de servicis que no només milloressin la vida dels abitants, sinó que balhèssen un imatge de modernitat de la ciutat als uèlhs dels visitaires.
Demest las novetats que se devon a l'Exposicion de 1888 se tròban:
- L'urbanizacion del Parc de la Ciutadella, qu'aprèp l'acabament de l'Exposicion venguèt lo parc mai grand de la vila.
- Foguèt finalizada l'urbanizacion de tot lo front maritim de la vila, entre lo parc de la ciutadella e la Rambla, en bastir la passejada de Colom e un novèl moll: a l'actual Moll de la Fusta.
- Foguèt bastit lo Grand Hotel Internacional sus un terrenh ganhat sus la mar a la novèla passejada de Colomb, davant lo bastiment de la Capitania General. L'otèl, concebut per l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner, foguèt bastit dins lo temps recòrd de 53 jorns. Tenia planta e tres nivèls, e ocupava un solar de 5.000 mètres cairats. Amb una capacitat de 2.000 clients, foguèt pensat coma una installacion temporària capabla d'aculhir los visitaires. Foguèt enderrocat aprèp l'acabament de l'Exposicion.
- Foguèt construït lo Palais de las Bèlas Arts (Barcelona), dins l'espaci ont se tròban actualament los tribunals municipals davant lo musèu de zoologia. Obra d'August Font, foguèt ailà ont se celebrèt l'inauguracion oficiala de l'Exposicion amb la preséncia de la familha reiala. Foguèt destinat a d'exposicions artisticas, de concèrts e d'eveniments culturals ligats al catalanisme. Aprèp l'exposicion, demorèt dobèrt fins a 1942.
- Foguèt construït lo Monument a Colomb sus la Plaça Portal de la Patz, ponch d'union de la passejada de Colomb e de la Rambla. Lo monument foguèt inaugurat l'1 de junh de 1888, en plena celebracion de l'Exposicion.
- Foguèt urbanizada la zòna contigüa a l'encencha de l'exposicion, dins la zòna del Barri de la Ribera.
- Foguèt inaugurat lo Mercat del Born, l'òbra de Josep Fontserè i Mestre, construït entre 1884 e 1886.
- Se faguèt l'inauguracion de las Las Golondrinas, d'embarcacions de divertiment que, uèi encara, sortisson davant lo monument a Colomb e fan far una passejada per mar als visitaires.
- Se metèt en plaça l'illuminacion electrica de las primièras carrièras de Barcelona (La Rambla, Passejada de Colomb, Plaça de Sant Jacme e l'interior de l'encencha de l'exposicion).
Bilanç de l'Exposicion[modificar | modificar la font]
L'Exposicion universala foguèt considerada coma una capitada, tant pel nombre de visitaires coma pels beneficis economics (encara que s'acabèt amb un deficit de 6 milions de pessetas), e la projeccion internacionala que li donèt a Barcelona. A mai, ajudèt a urbanizar una granda zona de la ciutat.
L'exposicion, ideada a un moment qu'existissiá una depression economica, revitalizèt lo sector de la construccion, e lo nombre elevat de visitaires portèt de beneficis grands a totes los sectors de la ciutat.
Sul plan economic se considera que l'Exposicion de 1888 foguèt lo primièr grand pas de l'economia catalana cap a l'europeïzacion. En 1886, dos ans abans l'eveniment, foguèt fondada la Cambra Oficial de Comerç, Indústria i Navegació de Barcelona, amb l'objectiu de velhar als interèsses dels industrials catalans e d'aprofechar l'Exposicion per dinamizar lo flux comercial amb l'estrangièr, e los païses europèus en particular, a un moment que l'economia catalana s'èra limitada a far de comèrci amb lo mercat espanhòl.
Sul plan politic, l'organizacion, desvolopament e capitada de l'Exposicion confirmèt l'atmosfèra de bona relacion entre la borgesiá catalana e la monarquia qu'èra tot bèl just restaurada a Madrid, malgrat las criticas que va generèt demest lo proletariat e los menaires republicans e catalanistas.
L'Exposicion de 1888, lo primièr grand eveniment que foguèt organizat a Barcelona, foguèt percebuda istoricament coma un modèl de desvolopament que mai tard, durant diferents moments istorics, la vila tornèt aplicar, en organizar de grands eveniments internacionals (coma l'Exposicion Internacionala de 1929, los Jòcs Olimpics de Barcelona 1992 e, recentament, lo Fòrum Universal de les Cultures en 2004).
[modificar | modificar la font]
Malgrat que l'Exposicion se debanèt d'un biais normal sens cap d'incident e que foguèt sentida coma una capitada, generèt qualques criticas:
La granda quantitat d'òbras bastidas durant los meses anteriors a l'Exposicion, pas sonque dins l'encencha de la fièra mas tanben dins d'autres endreches de la ciutat, mobilizèt de milierats d'obrièrs que trabalhèron incansablament e, de còps que i a, dins de condicions dificilas. Tot aquò contribuiguèt a aumentar la conscienciacion dels trabalhadors que havien d'unir sas forças per defensar sos interèsses e melhorar sas condicions de trabalh. Mostra d'això es qu'en agost de 1888, en plena celebracion de l'Exposicion, se fondèt a Barcelona lo sindicat Union Generala dels Trabalhadors (UGT), e, pas gaire de temps aprèp lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl (PSOE), realizèt a Barcelona lo primièr congrès de son istòria. L'Exposicion provoquèt una granda inflacion dels prèses a Barcelona, coma se pòt legir a partir dels mejans de comunicacion d'aquel temps. La montada dels prèses generèt una granda insatisfaccion populara e de criticas nombrosas dins los jornals. Los intellectuals e los politicians republicans e catalanistas, capitanejats per Valentí Almirall, se manifestèron publicament contra l'Exposicion, que consideravan qu'èra l'expression del pacte de la borgesiá catalana amb la monarquia centralista que, segon sas afirmacions, podiá nòire als interèsses de Catalonha.
Autras exposicions de 1888[modificar | modificar la font]
Aquel an 1888 se faguèron quatre autras grandas exposicions internacionalas, a mai se cap d'elas recebèt pas lo nom d'Exposicion universala: foguèron la "Centennial International Exhibition" celebrada a Melbourne (Austràlia); la "International Exhibition" de Glasgow (Escòcia); lo "Grand Concours International donis Sciences et de l'Industrie" de Brussèlas (Belgica); e l' "Exposição Industrial Portugueza" a Lisbona (Portugal).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ANTONI BOADA, Verdaguer e sos amics de la comarca de l'Anoia
- ↑ Modèl:Ref-llibre, pàg.36
- ↑ la Vanguardia del 30-11-1886
- ↑ L'istorian Lluís Permanyer s'es plangut de la capacitat multiplicadoira de la ret per far venir veritat una istòria que degun contrasta pas. Permanyer aporta a la Vanguardia una informacion precisa e documentada de l'istòria.


text:
Per Patric
Brave mond de Lunèu brave mond dàu Clapàs
Brave gent dàu mond entièr venètz totes escotatz
L’istòria d’un guitarrièr la vertadièra balada
D’un òme de Bòseman dins l’America lontana
Era mai qu’un menestral era mai qu’un laütièr
Davant son banc son taulièr era mai qu’un fachinièr
Amb sas mans de fustièr tant negras coma sa cara
Fasià naissèr de sos dets mai d’una bèla guitarra
Repic :
Sammy Black que ma cançon se passeje
Sammy Black per te mandar l’omenatge
Sammy Black d’un pichòt paure cantaire
Sammy Black que canta amb ta guitarra
L’òme sabià pas jamai ont anava sa guitarra
Somiava qu’endacòm mai casi au cap de la tèrra
Un òme un enfant benlèu fasià naissèr tantas nòtas
De son instrument novèl de sas manetas pichòtas
Ò mon fraire guitarrièr ta guitarra a mon costat
D’aquèl mond messorguièr canti l’estupiditat
Me farai totjorn guerrièr per mai de fraternitat
A mai se siòi lo darrièr per cantar la libertat
Sammy Black ièu cant’ amb ta guitarra
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
-399
Aquesta pagina concernís l'an -399 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida dei doas guèrras engatjadas per Lacedemònia :
- en Ionia, l'expedicion espartenca contunièt de combatre lei fòrças aquemenidas sensa resultat decisiu.
- en Peloponès, Elis foguèt obligada de cessar lo combat a la prima.
Pasmens, l'eveniment pus important de l'annada foguèt la temptativa de revolucion deis institucions menada per lo generau Lisandre (eleccion dei rèis, transferiment dau comandament de l'armada a d'autrei magistrats ò generaus... etc.). Pasmens, trobèt ges de majoritat e se turtèt a l'ostilitat dau rèi Agis II.
Roma[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Veïes ambé d'atacas novèlas dei Faliscs e dei Capenates còntra l'armada de sètge romana. Pasmens, au contrari de 402 avC, leis asalhidors mau capitèron de rompre lei linhas romanas e deguèron finalament se retirar.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Arquelau Ièr tuat durant una partida de caça per un esclau. Son rèine permetèt de renfòrçar e d'estructurar lo Reiaume de Macedònia d'un biais eficaç e de'n una poissança importanta dins lo nòrd de Grècia a tèrme lòng. Pasmens, a tèrme cort, sa mòrt foguèt la fònt d'una crisi de succession entre seis eiretiers (→ -397). Son fiu Orestes li succediguèt mai dins lei fachs son oncle Aeropos dirigiguèt lo país.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Anatolia, perseguida de l'expedicion espartenca destinada a liberar lei ciutats grègas d'Ionia (→ -400). Lei combats de l'annada donèron ges de resultat clar.
Arts[modificar | modificar la font]
Filosofia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Socrates, condamnat a mòrt per la ciutat d'Atenas. Coneguda gràcias ais escrichs de sei disciples, son òbra marquèt la fondacion de la filosofia morala e insistiguèt fòrça sus la necessitat d'utilizar l'intelligéncia per descubrir la veritat en filosofia. Per aquò, desvolopèt d'otís coma la dialectica ò lo concèpte de nocion.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Descripcion pus anciana coneguda a l'ora d'ara d'una aubaresta dins un document escrich per l'istorian grèc Diodorus Siculus au sègle I av. JC. L'arma sembla èsser apareguda en Grècia au sègle V av. JC (mai existiá ja en China au sègle precedent).


text:
L’ESTAT INDIAN D’ASSAM FA OFICIAL LO SANSCRIT
Aital o a fach public lo ministre d’educacion de l’estat indian d’Assam : lo sanscrit , l’anciana lenga indó qu’aguèt una edat d’aur fa 1500 ans serà matèria obligatòria a l’escòla. L’anonci es estat fach après las contunhas demandas d’activistas del Partit Bharatiya Janata e d’autras organizacions nacionalistas indós.
Lo sanscrit, lenga culturala de l’anciana Índia, serà doncas ensenhat, de moment, als darrièrs corses de l’escòla de l’estat indian d’Assam. Mas l’intencion es tanben l’ensenhar als primièrs corses, als mai pichons, per ajudar en la difusion d’aquesta lenga, que uèi lo jorn, e segon lo cens de l’an 2001, auriá entre 14.000 e 50.000 indians parlaires.
La demanda èra estada realizada per divèrses grops d’activistas indós dempuèi d’annadas pr’amor que pensan qu’es una manièra d’aver unes ligams mai foòrts amb la civilizacion precoloniala indiana. Totun, que la nòva mesura solament poirà èsser aplicada al sistèma escolar públic d’Assam e pas a totas las escòlas d’aquel estat. Per poder far efectiva la nòva lei, l’estat indian d’Assam ja a anonciat tanben que lèu començarà l’ensenhament de mai de 56.000 professors per poder arribar a bon pòrt.
D’autras lengas de l’estat indian d’Assam, coma l’assamés o tanben d’autras lengas regionalas coma lo bodo o lo bengalin seràn, totun, ensenhadas en las escòlas privadas. Aquestas auràn tanben un ensenhament garantit pr’amor que la majoritat dels estats indians ensenhan normalament tres lengas; la lenga regionala o locala, l’indó e l’anglés.
Primièras reaccions negativas
L’anonci a fach pas contents totes los escolars. Divèrsas organizacions d’estudiants d’Assam s’an mostrat contraris a l’anonci del govèrn d’Assam pr’amor que confirman que i a fòrça escòlas en aquel estat ont s’ensenhan pas las lengas indigènas maugrat èsser fòrça parladas en la region. “Volèm pas recebre l’ensenhament del sanscrit a l’escòla – çò diguèt Jyoti Gogoi, secretari general del Sindicat d’Estudiants Tot Assam -. A la nòstra comunautat degun parla sanscrit”.
Al delà, Kamrul Islam Chandhary, secretari del Sindicat Nacional d’Estudiants d’Índia en Assam afirmèt que” paucs professors pòdon ensenhar la lenga sanscrita e que cal far una granda inversion per o far possible”. Al parlament estatal d’Assam, de mai, los partits de l’oposicion afirmèron que los escolars ja an pro matèrias e que çò qu’èra realament necessari èra aver matèrias practicas per la vida vidanta e pas l’ensenhament d’una lenga anciana.
D’un autre costat, lo ministre d’educacion d’Assam, Himanta Biswa Sarma, diguèt qu’amb lo sanscrit tanben i auriàn nòvas matèrias al sistèma escolar public d’Assam coma las sciéncias e l’informatica e que sus aquò pas degun aviá pas dich res. De mai, volguèt confirmar que l’introduccion de l’ensenhament a l’escòla publica d’Assam aviá un grand supòrt social e que se i aviá gent contrària èra per una marrida comprension de çò qu’aviá anonciat lo govèrn. “Son pas contraris a la decision governamentala – çò diguèt – mas a la manièra cossí serà implementada aquesta decision”.
L’anonci, qu’es estat tanben celebrat pels aimants d’aquesta anciana e sagrada lenga indiana e que poiriá far renàisser la meteissa, serà “lo principi d’una nòva edat d’aur de la cultura tradicionala indiana – çò confirmèt lo ministre -.
Totun, los representants dels sindicats d’estudiants contunhan en tot demandar un dialòg amb lo govèrn pr’amor que “l’ensenhament del sanscrit auriá pas de relevar l’ensenhament d’autras lengas localas, qu’es çò de mai practic per la populacion d’Assam- çò diguèron”.
La Redaccion


text:
Neissènço de la proso prouvençalo
S’es toujour di que Roumanille avié crea la proso prouvençalo. Vuei aprenen qu’avié de segur trouba l’idèio en legissènt un escrivan trop descouneigu, Bouillon-Landais.
D’efèt, aquéu Marsihés mandè un raconte dins soun dialèite, au journau “Lou Bouil-Abaisso ” (lou soulet tèste en proso de touto la couleicioun bord qu’aquéu journau publicavo pas que de vers), raconte d’un roumavage à Nosto-Damo-dis-Ange, entre Marsiho e Mimet. Uno proso di miés escantido, tant pèr lou biais de dire que pèr la drudesso de la lengo.
Lis edicioun Aigo-vivo avien deja publica aquéu tèste em’uno reviraduro en prouvençau mistralen (lengo e grafìo) d’Ive Gourgaud. Vuei, nous pourgisson tourna-mai aquéu tèste, mai dins la grafìo mistralenco, en gardant lou parla marsihés de l’autour. Apoundon peréu un autre tèste (asata dins lou meme biais), pareigu dins “Lou cassaire” e qu’a pèr titre “Lou trau dei masco”.
Bouillon-Landais, dóumage que siegue un pau trop óublida. Aguèsse segui li felibre e la reneissènço mistralenco, segur que sarié un autour presa. Sa lengo es drudo agradivo que noun-sai e fai meraviho dins li cous de prouvençau. Uno bono idèio dounc de lou tourna bouta à l’ounour dóu mounde!
P. Berengier
Dous raconte marsihés (1845 e 1864) : 40 pajo, 5 éurò, franco de port.
Chèque au noum d’Ive Gourgaud, 56 av. du 8 Mai, 30520 Saint-Martin de Valgalgues
.


text:
Siena
Siena es la capitala de la província omonima, dins la region de Toscana, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 54 526 abitants, lo 30 de setembre de 2010.
La vila es famosa per son patrimòni artistic e per la corsa del Palio delle Contrade, sovent abreujat en Palio, una espectaclosa corsa de cavals que vei s'afrontar las contradas (paròquias e quartièrs) de la vila dos còps l'an, lo 2 de julhet e lo 16 d'agost. Es marcada a la lista del patrimòni mondial en Euròpa establida per l'UNESCO.
Geografia[modificar | modificar la font]
Siena se situa al centre d'una zona de còlas, entre las vals dels rius Arbia al sud, Merse al sud-oèst e Elsa al nòrd, amb las còlas de Chianti al nòrd-èst, la Montagnola a l'oèst e las Crete Senesi al sud-èst.
Comunas limitròfas[modificar | modificar la font]
Asciano, Castelnuovo Berardenga, Monteriggioni, Monteroni d'Arbia, Sovicille.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
Las dètz-e-sèt contrada de Siena, darrièras subreviventas de las cinquanta nòu companhiás militaras de Siena
-
En 2006, la primièra mancha del Palio
-
-
Piazza del campo, 1996.
-


text:
Impaled Nazarene
Impaled Nazarene qu'ei un grop de metal finlandés.
Musica[modificar | modificar la font]
La loa musica qu'a evoluat au briu de las annadas. D'un black metal hòrt basic e brutau, que son passats a ua mesclanha de black metal e de crust-punk e puish, mei recentament, a un thrash metal dab accents black.
Paraulas[modificar | modificar la font]
Las paraulas d'Impaled Nazarene que son mei que mei en anglés (quauquas cançons en finlandés) e que hèn l'apologia de l'òdi, de la violéncia, deu murtre, de la guèrra, deu satanisme, etc... causas de las banalas, donc, dens lo metal... manca qu'en mei deus crestians e de l'umanitat en generau, eths que revendican de detestar tanben los comunistas e los omosexuaus. Los devís deu cantaire, en entervistas, que pòden deishar pensar qu'Impaled Nazarene seré un grop d'extrèma dreta qui auré avut l'intelligéncia de non pas ac díser "tròp" entà non pas se har boicotar peus labels e peus fans de metal apolitics o d'esquèrra. La tematica deu sèxe, sustot sadomasoquista, qu'ei hòrt presenta dens las loas paraulas tanben.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Goat Perversion (1992)
- Tol Cormpt Norz Norz Norz... (1993)
- Sadogoat (1993)
- Ugra Karma (1993)
- Suomi Finland Perkele (1994)
- Latex Cult (1996)
- Motorpenis (1996)
- Rapture (1998)
- Decade of decadence (2000)
- Nihil (2000)
- Absence of war does not mean peace (2001)
- All that you fear (2003)
- Death Comes In 26 Carefully Selected Pieces (2005)
- Pro Patria Finlandia (2006)


text:
Enfin una organizacion entre las companhias nacionalistas de tren per desservir Brussels e Straßburg, Zürich ... enfin una linha ralh importanta que passa pas per París ! Lèu aurèm una linha Straßburg, Lyon, Marselha/Niça, Narbona, Barcelona o Tolosa ?
Per astre, la podèm pensar possible car lo CR de L.-R. aurà près sas responsabilitats per finançar la partida Nimes/Narbona/Perpinyà, finançar solet.
Es clar que la LGV atlantica novèla aurà inconvenients clars : lo temps de fabricacion, – lo còst, – la destruccion de tèrras agricòlas, – desorganizacions umanas, per un avantatge segur, favorizar las entrepresas que sosténon la partidocracia.
La causida de pandolino entre Brussels e Straßburg/Zürich es estada longuassa, mas es faita e l’installacion de la linha aquesta es de notar car passa pas per París…
-°-
Mas concretament avèm pas encara lo continent coërent pels desplaçaments pel ralh, un jornalista alemand l’a probat en préner lo tren a l’estacion de Bielorússia a Moscó dinca Niça, linha qu’a ameritat un comentari sobre aqueste blòg jà, ambe un grand espèr, espèr que sembla destrusit per l’article prepausat.
L’article es publicat aquesta setmana dins lo Courrier International en lenga francesa.
la linha passa pas per París, encara una autra. Car es clar, França es la clau logistica europèa, mas li cal pas passar per París, un trauc logistic.
-°-


text:
Les actualités de l'Ostau Bearnés
Vous trouverez sur cette page les derniers articles parus sur notre newsletter électronique hebdomadaire.
Pensez à vous y abonner ! Il vous suffit d'un petit mail à contact@ostaubearnes.fr
Hestiv’Òc 2018 que’s descobreish
La 14au edicion de la hestejada occitana de las culturas deu Sud que comença de’s har conéisher, mei que mei la programacion. L’estadi Tissié que serà lo teatre de las operacions, sus tres dias deu 17 dinc au 19 d’aost de 2018, abans de tornar tà l’aut an sus un format a quate dias.
En conferéncia de premsa la setmana passada, l’equipa d’Accents du Sud que desvelè donc la màger part de la programacion (la sancèra que serà difusada peu mes de mai) de la navèra edicion de Hestiv’Òc...


text:
Aquel article de ièr es estat un moment de colèra pels elegits e per las elegidas presents(-tas) per presentar las loras politicas lingüisticas ; La Dépêche du Midi es estada criticada, es una tradicion, un patrimòni (qu’amerita una visita de l’ofici del torisme de Tolosa ?), la realitat occitana de uèi.
E o cal plan dire, los elegits son plan en abans, perqué los associatius son estats tanben en colèra, segurament mens. Mas en colèra autanplan. Cal notar tanben que los foncionaris en carga de las politicas lingüisticas, presents dins l’aula de Marengo-l’ARC, èran tanben de Bretanha e Alsàcia, son estats perturbats per aver vist una premsa d’aquel nivèl, le caniveau.
Los 180 participants a las Assisas, quasiment totes de Tolosa, e lectors de La Dépêche podràn tanben aver un dreit de responsa ? Son presidents, o secretaris o clavaires de vièlhas associacions tolzanas, son pas totes dins Convergència (çò qu’es segurament una fauta), mas an totes regretats aquel «article tendencós e quitament engatjat», engatjat cap a l’enterrament de l’occitan, lo contrari de çò qu’es l’occitan, una riquessa de la vila de Tolosa qu’es pas sonque «patrimoniala» ; lo mot patrimòni es sonque dins la boca de la tecnocracia del torisme tolzan en passar dins l’Ostal d’Occitània, es alara viventa ambe la colèra aquela, e donc en brava colèra aprèp l’article de La Dépêche du Midi (publicat ièr dins lo precedent bilhet).
Es tanben en colèra contra l’actitud del prefecte e espèra qu’un jorn aquelas actituds partesanas, «enbarrada dins l’ignorança, dins l’excepcion francesa», seràn regladas per un LEI REPUBLICANA PER L’OFICIALITAT DEL BILINGÜISME A TOLOSA E EN OCCITÀNIA. S’espèra tanben qu’aiçò serà integrat dins los tèmas de la campanha electorala de 2012…
-°-
Promocion acompanhada per un amic.
31 carrièra polinaires de Tolosa – espèra sa placa en occitan e l’inaguracion oficiala de la placa.


text:
-
Un mounde de partage e soulidarita
acarant lou marcat de gus
1. Uno utoupìo realisado
Uno utoupìo es à mand de veni realita e se n’en parlo pas ! Lou prougramàri libre fai d’à cha pau forço embalun dins l’espàci infourmati. Quau aurié pouscu imagina qu’un Mounde coume lou prougramàri libre nasejarié à parti di « garcejarié » di moumen de campò de milàntis infourmatician geniau, escampiha dins lou mounde entié e liga soucamen pèr Internet ?
Un prougramàri libre es un prougramàri que soun usanço, soun estùdi, si mudasoun, sa còpi e sa difusioun soun libre e souvènti fes à gràtis.
À gràtis ? Coume es poussible dins un mounde ounte tout se chabis ?
Tout de long de soun istòri, l’infourmatico s’es bastido, dins un mitan d’afouga, en fasènt si freto de l’obro de si davancié.
« Siéu ço que siéu, bono-di lis autre, aquéli que m’an passa davans em’aquéli que me coustejon ».
Aquéu prouvèrbi african s’entrais coume la bago à l’anèu à-n-aquéu relarg nouvelàri de l’infourmatico, pèr ço que pretoco lou gàubi e l’evoulun di couneissènço.
Se pòu-ti imagina d’escriéure un pouèmo sènso ges counèisse de pouèmo avans ?
2. Uno liberta pèr tóuti
Pèr la coumunauta qu’a engimbra li licènci dóu prougramàri libre, li creacioun de l’esperit fan partido dóu bèn coumun de l’Umanita. La prouprieta inteleitualo es uno raubarié ! Un prougramo o l’un de sis elemen, proun bon pèr resòure un proublèmo, pòu servi en d’autre. I’a-ti uno souleto rasoun de lou pas parteja ? O encaro pus fort de lou faire siéu ?
Basto ! es un afaire de liberta, que l’an defini ansin :
1) La liberta de faire usanço dóu prougramo coume l’on vòu, dins quento amiro que fugue.
2) La liberta d’estudia lou code sourgènt dóu prougramo e de lou cambia pèr que fague ço que l’on souvèto.
3) La liberta d’alarga de còpi de prougramo pèr fin d’ajuda quaucun.
4) La liberta d’alarga de versioun moudificado, pèr fin que touto la coumunauta n’en fague si freto.
Basto ! Chascun pòu prene sa part à-n-uno coumunauta ounte chasco coumpetènci es benvengudo (de la redacioun de la doucumentacioun à la dóu prougramo infourmati en passant pèr la reviraduro dins uno autro lengo) e mounte chasco realisacioun es counsiderado coume uno ressourço couleitivo.
3. Uno prouprieta pèr tóuti
Es dins la pountannado de 1970 que l’idèio de prougramàri prouprietàri o « privadou » a creba l’iòu. Nosto epoco s’abrivo devers l’alargamen e lou durcimen di mecanico de la prouprieta dins tóuti li relarg. Pamens, aquelo tendènci à faire siéu, dins l’escasènço de l’infourmatisacioun e de ço que pòu representa, sourgènto pas d’uno meno de lèi naturalo. E pren, vuei, talamen sis aise que :
1) Es ilegau de vèndre un equipamen infourmati sènso i’apoundre un prougramàri prouprietàri (just e just Windows de Microsoft). Aquéu biais de faire reverto proun un sistèmo de vèndo ligado, es pamens vengu la règlo dins aquéu relarg. Es quàsi toujour impoussible de croumpa un PC sènso Windows, franc de lou croumpa tros à cha tros e de se lou mounta tout soulet !
2) Sus un poste infourmati, lou pres di prougramàri es souvènt pus aut que lou pres dóu materiau. Acò’s en generau la règlo dins lis entrepreso proufessiounalo.
Dins la realita, pèr li poste infourmati persounau « barron lis iue » quouro se devinon dins l’ilegalita.
4. Lou respèt dis idèio dis autre
L’escrituro de prougramàri es un relarg mounte, toucant la prougramacioun, es tras qu’eisa de coumpausa’mé lis idèio dis autre. Li prougramo, tre que soun tremuda fin d’èstre eisecuta pèr l’ourdinatour (se dis dins lou mestié « amoulouna »), escoundon coumpletamen lis ourigino di moudule que li coumpauson (se dis li « font »). La tentacioun es grando de faire siéu li resulto e de demanda de dre d’autour.
Quant de prougramo o moudule de baso (que ié dison : unita, proucedimen, founcioun, macrò…) escri pèr d’afeiciouna dóu mestié, que represènton souvènt de semano, de mes e de cop que i’a d’annado de travai, soun ansin recoubra pèr li soucieta que beilejon ço qu’es estigant à l’industrìo infourmatico, pèr èstre pièi coumercialisa, adrechamen amenala, e es enebi de ié touca. Acò’s bèn marca dins lou countrat dóu prougramàri !
Es bèn precisa qu’en vous lou chabissènt, fan pas mai que de vous « lou presta » en vous permetènt de vous n’en servi tau coume èi. Demoro la prouprieta de la soucieta que l’a empaqueta emé tant de siuen. E pièi, es impoussible de saupre ço que fai pèr de bon… , en mai de ço qu’es en mostro dins lou fenestroun !
Tout acò’s bèn defini pèr un « copyright » o countrat de licènci (EULA : End User License Agreement. En prouvençau : CLUF : Countrat de Licènci Utilisaire Finau).
5. La béuta de la douno acarant lou marcat de gus
Es à parti dis annado 1980 que d’ùni se soun avisa dóu proublèmo que poudien pausa li prougramàri « prouprietàri ». Lèu-lèu, dins lou moundet dis especialisto d’infourmatico que travaion is USA sus lou tèmo de l’inteligènci artificialo dins l’oubradou dóu MIT (Massachussett Institute of Technology) un mouvimen de reguignado s’ourganiso.
Richard Stallman, matematician e infourmatician d’elèit, beilejant uno crousado infourmatico que s’apielo sus nòsti principe coustumié de liberta, d’egalita e de freireta, engimbro la resistènci que s’espandis dins li mitan universitàri american. En 1984, decido de se groupa à-n-un sistèmo de prougramàri coumplèt sus lou moudèle d’UNIX (sistèmo infourmati que fai marcha li gros ourdinatour) pèr lou semoundre libramen en tóuti li qu’acò lis interesso, en prepausant de lou faire evouluna pèr uno obro couleitivo. Prepauso de lou bateja GNU (GNU is not Unix ; en prouvençau : GNU es pas Unix). Éu largo quouro rescontro si partisan :
« Ai tira lou plan de desvouloupa un sistèmo d’espletacioun libro e à gràtis o de mouri en assajant…, de vieiounge, de-segur ! »
Ajuda d’especialisto e d’avoucat, la licènci GNU/GPL (GNU/ General Public License) es escassamen definido.
6. De pirato gardian di liberta
Lis afeiciouna que se retrobon en roudelet e prenon lou noum de « Hackers », se groupon au travai, soustengu pèr quàuquis entrepreso que bouton à sa dispausicioun lou code sourgènt de si prougramàri. Li « Hackers » qu’en Franço passon pèr de « pirato infourmati » soun, proumié, d’infourmatician geniau que vivon de soun gàubi emé passioun. Pèr éli la prougramacioun es un art e fan espeli de prougramo pèr lou plasé, pèr la béuta dóu gèste. Pèr éli tóuti li prougramo podon èstre meioura. En partejant soun travai, lou code sourgènt de si prougramo, bouton l’ameiouramen dóu prougramo avans touto causo. Acò li gardo de la farfantello dóu gasan, o de la croio. Soun à l’ourigino de quàsi tóuti li nouveta que fan avança l’infourmatico e Internet. D’ùni soun vengu li gardian de nòsti liberta e denóuncion lis asclo infourmatico, lis abusanço di prougramàri, toucant lis ataco contro la vido privado. Adounc, coume vai qu’en Franço, lou « Hacker » es soucamen quaucun qu’utiliso si couneissènço infourmatico pèr fin de coumetre quauque mal-adoubat ?
7. À Linux pèr la vido
En 1991, un estudiant finlandés, Linus Torvalds, prepausè pèr Internet à la coumunauta de meioura un prougramo qu’éu avié councebu. E tres an pièi, soun travai fasié perfetament musico e èro recouneigu souto lou noum de GNU/Linux en licènci publico. Lou sistèmo es capable de remplaça Windows de Microsoft e represènto uno grand cambado devers la recouneissènço dóu camin de partage dóu travai realisa. La dinamico fléujo e decentralisado d’Internet permèt de prepausa un moudèle de devouloupamen nòu sus lou mantèn d’uno raisso countinuio d’idèio. Dins aquéu peiròu espetaclous versant de talènt, de tóutis aquéli coumpetènci estrambourdado, li causo n’en poudien naturalamen pas demoura’qui.
Partènt de 1994, lis utilisaire se boutèron à garceja sa propro versioun. Diferènti « distribucioun de prougramo » fuguèron alor desvouloupado, souvènti-fes à gràtis. Mai li soulucioun seriouso saran realisado mai que mai pèr de colo estruturado à l’entour dis Universita. De distribucioun diverso crebèron l’iòu : Debian, Slackware, Red Hat… segound li councepcioun dis autour.
8. Uno gaucho d’autour
Lou desvouloupamen de diferènti entrefàci grafico a coumpli lou presfa, assegurant i diferènti versioun uno istalacioun pèr lou mens autant simplo coume li diferènt prougramàri dóu coumèrci.
En 1998, la FSF (Free Software Foundation. En prouvençau : la Foundacioun pèr lou prougramàri Libre) qu’empuravo lou proujèt despièi 1985, a vist uno part de si membre fourma uno autro assouciacioun : « l’Open Source ». Lou councept permèt à d’entrepreso de bouta dins lou coumèrci de prougramàri libre ounte caupon de partido noun-libro. La noucioun de liberta dóu prougramàri passo au segound plan. « Tout ço que vous fai mestié pèr chabi de prougramàri libre, es de li faire veni interessant pèr lis entrepreso ».
N’en ressort uno licènci novo : l’Open Source.
La reacioun de la FSF à-n-aquelo separacioun a fa naisse un nouvèu sigle, lou « copyleft » o « gaucho d’autour » (jo de mot pèr oupousicioun à « copyright » ©
o dre d’autour) que vòu pas ausi parla de partido noun-libro o prouprietàri dins un prougramàri libre.
Avès devina tout soulet, quente es lou logò chausi :
9. Partage e soulidarita dins un mounde de brutalas
Un moumen counsidera coume de curiousita o de ninouieta d’especialisto, dessaupènt li feróugi lèi de la vido ecounoumico, aquéli nouvèu biais de faire couóuperatiéu s’afourtisson aro coume mai fruchous, e subre-tout mai capable d’adraia la recerco devers d’amiro d’interès generau, e favourison la diversita culturalo.
Acò’s parteja l’inteligènci e l’engèni dis autre !!!
Proun tèms agarri pèr li gròssis entrepreso infourmatico, aquelo novo famiho de lougiciau es vuei quasimen la règlo pèr l’equipamen di grand comte e dis amenistracioun publico. La noucioun de prougramàri libre que s’es pau à cha pau impausado, treviro lou moudèle ecounoumi de l’industrìo infourmatico.
La gratuita, que fai partido dis avantage li mai cita, es rèn qu’un aspèt segoundàri de la questioun. La noucioun de liberta es bèn mai tihouso pèr lou sistèmo en plaço. Mèfi ! un prougramàri pòu èstre à gràtis sènso èstre libre. Dins lou relarg dóu prougramàri coumerciau, se sèrvon d’aquéu biais pèr tua un councurènt. Pèr eisèmple : Microsoft que s’es bouta subran à distribuï à gràtis soun navigadou – Internet Explorer – pèr faire peta soun councurènt : Netscape.
De-segur, un prestadou de service pòu prepausa de prougramàri libre, encò di particulié o dis entrepreso en li moudificant meme à sa demando e en lis asatant au mai proche di besoun. Ço que faudra paga es soucamen lou service rendu. Aquelo noucioun es impourtanto pèr l’ecounoumìo loucalo : Vèndre un prougramàri prouprietàri es èstre l’entre-gènt d’un sistèmo que si retoumbado ecounoumico majo s’entournaran de la man d’eila de l’Atlantico, mentre que de vèndre uno soulucioun libro e uno prestacioun de service, es avaloura un saupre-faire loucau.
10. Pèr tóuti li goust e li coulour
Vuei, poudès trouba, souto diferènti versioun Linux, un mouloun d’aparèi, de l’ourdinatour au telefone barrulaire. De centenau d’aplicacioun an creba l’iòu e represènton de bèu tros de marcat. Pèr eisèmple :
Apache
: Lougiciau de servèire Internet, 78% dóu marcat moundiau (GNU e Open Source).
Firefox
: Navigadou Internet, de centeno de milioun d’utilisaire dins lou Mounde.
Thunderbird
: prougramàri de courrièl, dispounible dins 52 lengo.
LibreOffice
: Seguido d’ouficino coumpleto que pretoco 19% dóu marcat francés.
Ubuntu
: Sistèmo d’espletacioun Linux, que tèn lou coumparant à Windows, demié li pus simple d’usanço.
E sai-pas-quant d’àutri versioun e prougramàri de touto merço.
Vaqui abord de rasoun qu’an fa qu’en Franço 50% di croumpaire de prougramàri libre soun li grand comte, que 36% n’en soun lis amenistracioun publico. (Sourgènt : Counsèu Naciounau dóu Prougramàri Libre).
… Bouto ! E li Francés, quouro èi que n’i’en parlon di prougramàri libre ?
11. Un mounde sena que li richas n’en soun jalous
La liberta se devino èstre un pounchoun de nouvelun e de creacioun pèr lou mens autant pouderous coume lou moudèle tradiciounau de la prouprieta inteleitualo apielado sus l’atribucioun à l’enventaire d’un mounoupòli pèr acourda de dre d’usanço en escàmbi de pecùni.
Mai lou grèu de liberta, enserta dins li principe proumié d’Internet es sèmpre amenaça. Contro-istas pas eisadamen un relarg ounte de cabau s’amoulounon dins l’afaire de quàuquis an. Ansin Bill Gates, lou rèire pelot de Microsoft, agacho li tenènt dóu prougramàri libre coume de « coumunisto à la modo d’encuei » !
Lou Gus lou 30/04/2011
Vèire sus Internet :
http://fsffrance.org
http://april.org
www.framablog.org
« Libres enfants du savoir numérique »
...e proun d’àutri site encaro !
Noto de traducioun : Pèr lou voucabulàri teini de l’infourmatico, lou prouvençau i’estènt gaire afa, sian ana querre li chausido leissicalo dóu catalan e lis avèn facho nostro souvènti fes.
Coume faire :
Uno bandiero subre lou titre mostro la lengo de l’article.
Chasque paragrafo a soun numerò.
Chasque numerò es segui de dos bandiero clicablo pèr avera lou meme paragrafo dins la lengo chausido.
Pèr nous escriéure dins l’uno o l’autro lengo >>> Toco


text:
Collectivité territoriale
La Communauté de Communes du Montbardois
La COMMUNAUTE DE COMMUNES DU MONTBARDOIS regroupe 33 communes sur son périmètre communautaire :
Arrans - Asnières en Montagne - Athie - Benoisey - Buffon - Champ d'Oiseau -Courcelles les Montbard - Crépand - Eringes - Etais - Fain les Montbard - Fain les Moutiers - Fontaines - les Sèches - Fresnes - Lucenay le Duc - Marmagne - Montbard - Montigny-Montfort - Moutiers Saint Jean - Nesle-et-Massoult - Nogent les Montbard - Planay - Quincerot - Quincy le Vicomte - Rougemont - Saint Germain les Senailly - Saint Rémy - Seigny - Senailly - Touillon - Villaines les Prévôtes - Verdonnet - Viserny


text:
La Razón vòl educar, e sobretot pensa que la lenga es l’ideologia ; es uin pauc lo biais de pensar de la francofonia en Africa o sul continent europèu. Lo títol es simpla, en luòc d’espanholizar, se tracha d’educar espanha, e plan segur totes quitament los que vòlon pas (Bascos e Catalans) ! Benlèu ambe las armas ?
Lo Sunday Herald vòl participar a la campanha per un referèndum, una votacion, una expression democratica, un referèndum per o contra l’endependéncia de l’Escòcia.
Avèm aquí la fotografia d’un imperialista (La Razón) que acompanha lo nacional-expansionisme espanhòl.
E de l’autre avèm una expression politica que debuta sa campanha, acarar las idèas pêr saber l’interès per las populacions… Avèm un sistèma civilizat (Reialme-Unit), e un pòble de barbars que resfusa la votacion e la volontat dels pòbles bascos e catalans. Que farà l’Union Europèa ? Es que la pax madrilenca es catigabla ?
Lo malastre, es que tot lo pòble de lenga espanhòla es darrièr aquestas idèa nacionalista expansionistas, sense cap excepcion de l’extrèma-dreita a l’extrèma-esquèrra espanhòla ; quí expulsarà Espanha de l’Union Europèa ?
Enfin las estadisticas son claras :
Espanha, Madrid, e lo poder bonapartista o borbonista espanhòla, rauba en Catalonha, e non ajuda los Catalans a viure del trabalh que fan, es pas simplament una question de crisi, non pas simplament. Lo fenomèn exista dempuèi mai de 40 annadas, d’aprèp Franquisme, res a cambiat, levat que los Catalans se fan enganar dempuèi 40 annadas.
Alara lo messatge es lançat dins tota las lengas d’Euròpa, aquí l’alemand :
-°-
Umor catalano-espanhòl :


text:
Categoria:eslovèn
Aquesta categoria acampa los mots e locucions en eslovèn (còdi {{sl}}). La seccion gramatica conten totes los tipes de mots coma los noms comuns o los vèrbes. Conten tanben de soscategorias tematicas : noms d’animals o lexic de la geografia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
G
- ► Gramatica en eslovèn (1 C)
O
T
- ► Tematicas en eslovèn (1 C)
Articles dins la categoria « eslovèn »
Las 9 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 9.


text:
Ititas
Leis Ititas son un pòble antic d'Anatolia dau millenari II avC. A partir dau sègle XVII avC, desvolopèron un estat poderós centrat sus la vila de Hattusan. Au sègle XIV avC, aqueu reiaume èra vengut una poissança majora de la region e capitèt d'estendre sa dominacion sus lo nòrd de Siria onte se turtèt ais ambicions d'Egipte, de Mitanni e de l'Empèri Assirian. Pasmens, a la fin dau sègle XIII avC ò au començament dau sègle XII avC, lo reiaume itita foguèt destruch per lei Pòbles de la Mar.


text:
Comunicat · 09.04.2018
Comunicat · 06.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 26.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) rend omenatge als quatres mòrts e als ferits que son estats victimas de l’insuportable atemptat terrorista del 23 de març, a Trebes e Carcassona. Adreiçam nòstra compassion e solidaritat a las familhas e als amics. Exprimissèm nòstra admiracion e nòstra reconeissença a Arnaud [...]
Comunicat · 17.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) qu’ei hèra esmoguda e trista en aprene la desparicion deu gran enciclopedista Andrieu Dupuy. Que planh lo dòu a la sua familha e aus sons amics.
Andrieu Dupuy que publiquèc libes de vulgarizacion importants e utils, de tipe enciclopedic, entà presentar au gran public ua informacion equilibrada sus Occitània, la sua istòria, la sua geografia, la sua economia e los sons personatges celèbres. Que cau mençonar Petite encyclopédie occitane (1972, reedicion de 1973), Encyclopédie occitane (1989) e Histoire chronologique de [...]
Comunicat · 26.02.2018
Comunicat · 25.02.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana es en dòu per lo decès de Jòrgi Gròs (1922-2018). Lo grand escrivan e pedagòg laissa un voide dins nòstra literatura occitana e dins nòstre païsatge intellectuau.
Son òbra literària es ancorada dins la vila de Nimes e, a l’encòp, es connectada amb lei movements dau Mond. Consistís en una colleccion de romans, de còntes, de novèlas e poesias que marcan definitivament lei letras occitanas [...]
14.02.2018
Signatz lo Manifèst de sosten a Mirèlha Bòia!
Comunicat · 12.02.2018
La Vath d’Aran qu’ei ua tèrra de cultura occitana, restacada administrativament a Catalonha. Dus ahars estreitament liats qu’i deven atréger l’atencion urgenta de tots los democratas.
Lo Tribunau Constitucionau espanhòu que vien de proïbir l’usatge “preferenciau” de l’occitan aranés dens las institucions e administracions d’Aran. Qu’ei ua ataca contra la nòsta venerabla lenga occitana qui’s parla deus Aups a l’Atlantic. Qu’ei tanben ua ataca contra los dreits deus aranés, contra la semiautonomia d’Aran aplicada dempuish 1990 e contra la Lei de l’occitan de 2010. [...]
Manifèst collectiu · 11.02.2018
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mirèlha Bòia (Mireia Boya), serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1r d’octòbre passat.
Lo jutge del Tribunal Suprèm espanhòl, Pablo Llarena, l’a apelada pel 14 de febrièr.
Bòia serà seguida puèi d’Anna Gabriel, tanben èx-deputada de la CUP e mesa en examen pel meteis “delicte”.
Lo jutge Llarena decidiguèt lo 22 de decembre passat d’alargar l’enseguida contra Mirèlha Bòia, e mai contra d’autras responsablas politicas catalanas coma Anna Gabriel, Marta Pascal o encara Marta Rovira.
Las practicas politicas de l’estat espanhòl nos semblan vengudas d’un autre temps, d’un temps que fòrça gents l’avián cregut passat, e nos remembran las piègers oras de l’istòria en Catalonha tant coma en Espanha: la criminalizacion e la repression judiciària d’una partida de la classa politica catalana per sas opinions politicas, l’empresonament de lidèrs de partits e d’associacions ciutadanas, l’exili d’un president de govèrn... Tot aquò manten un sentiment d’arbitrarietat e d’injustícia, al bèl mièg d’una Union Europèa que se targa d’èsser un modèl de liberalisme e de pluralisme politic dins lo Mond.
Nosautres, ciutadanas e ciutadans de l’Union Europèa, occitanas e occitans, declaram nòstre sosten total a Mirèlha Bòia.
Sostenèm Mirèlha Bòia per aver representat al Parlament catalan, entre 2015 e 2017, amb dignitat istorica, la votz d’Occitània; o faguèt en rendent possible que, pel primièr còp dins l’istòria dels estats modèrnes europèus, la lenga occitana ganhèsse una visibilitat publica e politica, dins lo quadre del procès per lo bastiment de la Republica de Catalonha, çò que representa un fenomèn d’una portada politica incomparabla amb la situacion desastrosa de la lenga d’òc dins son territòri istoric majoritari, dins la Republica Francesa.
Sostenèm Mirèlha Bòia, dont lo quite nom es portaire de tota una esperança per las femnas e los òmes d’òc, fàcia a las practicas policièras e arbitràrias d’un estat dont las garentidas democraticas cada jorn van mai a la deriva.
Entre las primièras organizacions signatàrias:
Tota organizacion e tot individú pòdon signar aqueste manifèst en escrivent a Accion Culturala Occitana (acc.culturoc@gmail.com) o ben als mèdias Jornalet (info@jornalet.com) e Aquò d’Aquí (aquodaqui@aquodaqui.info).
Bulletin d'informacion · 18.12.2017
L’escàndol de l’afar Weinstein a desliurat la paraula de las femnas tròp sovent victimas de violaments e de secutament sexual dins lo mitan cinematografic hollywoodian. A mes al grand jorn l’amplor d’aquel problèma que tòcha en màger part de las femnas. La denóncia d’un tal escàndol, a travèrs de l’hashtag #balancetonporc, a despassat lèu-lèu lo mitan d’Hollywood per s’espandir a la politica puei a totes los estrats professionals de la societat, de las entrepresas als espitals. Ansin, chasque jorn esclatan d’escàndols qu’esposchan de personalitats importantas que degun sospeitava[...]
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Chassepot modèl 1866
Lo fusiu Chassepot modèl 1866 foguèt lo fusiu adoptat per l'armada francesa en 1866 per remplaçar lei fusius Minié. Foguèt principalament utilizat pendent la guèrra Guèrra francoprussiana (1870-1871), la Comuna de París (1871) e benlèu lei guèrras colonialas de l'epòca.
Foguèt lo premier fusiu de l'armada francesa amb un cargament per la culassa. Autorizèt donc lo cargament en posicion cochada e una frequença de tir mai importanta. Per aumentar la portada, una pèça de cauchó estancava lo sistèma entre la culassa e la chambra. Lo canon èra raiat.
La cartocha èra una fabricacion complicada d'un desenau de pèças coma la bala, una capsula metallica ambé l'esca, una envelopa de papier... Èra assemblada per lo soudat. Après, pendent lo tir, la cartocha èra brutlada. Pasmens, aqueu foncionament encrassava l'arma e podiá blocar lo tir après un vintenau de còps.
Se fabriquèt mai de 1 200 000 fusius Chassepot entre 1866 e 1875. La desfacha de 1871 ambé Prússia e l'aparicion dau fusiu Mauser 1871 entraïnèron lo remplaçament dau Chassepot per lo fusiu Gras qu'èra un Chassepot modificat en 1874 per utilizar una cartocha metallica.
Caracteristicas tecnicas dau fusiu[modificar | modificar la font]
- Calibre : 11,8 mm.
- Pes : 4 054 g (4 687 g ambé la baioneta).
- Longor : 130 cm (188 cm ambé la baioneta).
- Longor dau canon : 795 mm.
- Portada utila : 150 m.
Caracteristicas tecnicas de la municion[modificar | modificar la font]
- Pes de la cartocha : 34 g.
- Diamètre de la cartocha : 13,5 mm.
- Diamètre de la bala : 11,8 mm.
- Pes de la bala : 24,5 g.
- Velocitat iniciala : 375 m/s.


text:
Gran paur au cap de l’Estat e mei particularament dens l’armada de l’aire au Mont (Lanas) arron la desaparicion de la bomba atomica.
Maishanta limonada au Passacarrèra deu 14 de julhet. Profieitant de la sortida de l’armada de l’aire deu Mont entà anà’s passejar, un joen de 16 ans que s’ei engulhat dens lo siti d’estocatge nuclear de l’armada francesa a 11h.
« Que cercavi la resèrva de pastis quan soi cadut sus ua gran citèrna negra. »
De hèit aquèra citèrna qu’èra ua vertadèra bomba A. Lo joen qu’a desplaçat l’arma dens un gran cariot sus 4 km de pinèda dinc a la palomèra deu son pair.
A 12h30, un sordat – qui cercava tanben la reserva de pastis – que descobreish que la bomba aja desapareishuda. L’alèrta qu’ei balhada e totas las pistas que son envisajadas: Al-Qaïda, ETA o enqüèra Libertat que son viste sospieitats.
Urosament a 5h deu vrèspe, un cercaire de camparòus qui avè entenut la navèra a la ràdio que passè au ras de la palomèra e qu’alertè las autoritats.
Tot que s’acaba plan mes lo panairòt que risca totun la preson.
Enric Pistolet


text:
Antoni Tàpies
Antoni Tàpies (Barcelona lo 12 de decembre de 1923 - id., 6 de febrièr de 2012[1]) z-es un pintre catalan delh sègle XX. En 1948 fondèt lo movement Dau al Set, près delhs movements dadaïsta e surrealista. Après 1950, sa renomada venguèt internacionala. De las annadas 1960 enlai, collaborèt amb Enrique Tábara, Antonio Saura, Manolo Millares.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Mor l'artista Antoni Tàpies als 88 anys in diari Ara, 6 de febrièr de 2012
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
Liam en espanhòl amb de quadres de Tàpies


text:
Teodòr Blanc
Jan Batista Teodòr Blanc, dit Teodòr Blanc, neishut au Boscat (Gironda) lo 19 de setembre de 1840, mòrt a Tolosa lo 9 d’octobre de 1880, es un escrivan, jornalista e poèta occitan.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Es lo premèir hilh de Francés Blanc, menusèir, originari de L'Escura (Albigés), e de Petronilha Vidau, hilha d’un tonelèir dau Boscat. Augut duas chais, Maria e Basilida Blanc. Sos parents èran vedes los dus.
Esposèt en 1862, chic après la mòrt de sa mair, Jana Dòsque, leitèira a Brujas, una comuna vesina dau Boscat on lo coble se n’angut installar. Auguren tres hilhas, Elisabèt Susana (1863), Jana Clotilda (1865) amei Julia, vaduda en 1870 e mòrta l’annada siguenta.
Francés Blanc, artesan menusèir dont quitèt son Albigés natau ende vir premèir s’installar a Aigas Mòrtas de las Gravas, au sud-èst de Bordèu, apuei au Boscat, èra un activista e militant republican socialista coneishut de la policia emperiau. Membre du club socialista dau Boscat, vendèva lo jornal vedat La Tribuna, ce qui ie valut d’èster empreisonat, dens l’ivèrn 1851-52. Teodòr creishut dens aquesta corona maresquèira bordalesa, qu’èra pas encara coma anueit la banlèga : Lo Boscat, Bruges, Blancafòrt, Eisinas, Merinhac, Lo Telhan, Lo Halhan… Tot aceste parçan èra encara dehet mercat per la ruralitat, e las activitat èran meitot agricòus : vinha, eslevatge de brètas, entad apasturar Bordèu en lèit, agricultura maresquèira, assegurada per petits casalèirs. Teodòr es donc lo produit d’un mitan rurau, a maugrat èste vesina la vila granda de Bordèu, en plena expension ad aquesta tempsada, damb notadament lo camin de her. Aquesta dobla identitat es una de las caracteristicas de Blanc, amèi sos fòrts ligames familiaus emb la pensada socialista. Probable, es dens aceste mitan sociau, encara frem mercat per l’usatge de l’occitan, que Teodòr Blanc hit la descobrida de la lenga. La totalitat de son òbra conservada es redigida en gascon girondin. Òm pòt cutar que lo pair, Francés Blanc, coneishèva l’occitan (que devè èster la lenga d’usatge a L’Escura d’Albigés au sègle XIXau), mes qu’ec transmit pas aus sos còishes, perqué benlèu de son heruch engatjament republican. Dens un tèxte de 1870, Teodòr deisha enténder qu’es sa mair, originària dau Boscat, que ie ensenhèt la lenga. Mes solide que la cultivèt au contacte daus obrèirs e agricultors brugés e boscatés, dont inspirèren una brava part daus personatges presents a gargalhs dens la sua òbra.
Sus son acte de maridatge, Jan Teodòr Blanc es dishut « tipograf ». Edoard Bourciez, professor a la Facultat de Letras de Bordèu, nos dit que vengut tipograf au jornau La Gironda, organ de premsa republican fòrt engatjat, e fòrt mau vist dau regim imperiau, que son gestionari èra l’estampaire Gonolhó, e son cap-redactor lo célèbre opausant a l’Empèri Andriu Lavertujon. Apuei entrèt coma administrator – benlèu mercés a relacions de son pair – au Don Quichòte, aute jornau bordalés satiric de gaucha.
D’aquesta activitat jornalistica, nos demòran un crum de tèxtes satirics e politics en gascon de l’oèst-Bordalés, que publiquèt Teodòr Blanc dens lo suplement dominicau de la Gironda, la Gironda dau dimeishe. I arretrobam los grans « tipes » locaus, que Verdièr avè dijara mis en scèna, e que Gric de Prat (Rogèr Romafòrt) tornarà emplegar a la debuta dau sègle XX : petits paisans medoquins, obrèirs de la vinha, artisans, costejant los « Bordalés », encontrats ací, los que damòran a Bordèu (foncionaris, emplegats…) dont parlan francés. S’i dessenha un tipe d’obrèir de la vinha, paisan educat, dont lugís la premsa (la Gironda solide) e hèi mustra d’un nivèu intellectuau au dessús de la mejana. Arnaut, un « biton » de Bruges, es un d’aquestes. Passa son temps a tensonar damb lo maire de Bruges – « son » maire – nomat per lo prefèit e servidor avugle e nhòc dau poder. A còps, lo ton de la colèra remplaça lo sorríder costumèir, e lo jornalista s’enmalicia, dont lo tarrible Praubes ignorents ! pareishut lo 19 de heurèir 1871, dont repròcha aus paisans d’auger un còp mei cedat a la temptacion dau vòte conservador. Lo cronicaire complice ven lo censor shens pietat. Es tanben dens la Gironda dau dimeishe que pareisherà, a la prima de l’annada 1871, lo roman-fulheton inacabat Caoufrès, que raconta l’istòria d’un mobil (membre de la Garda Nacionau Mobila, sordats de resèrva o reformats de la conscripcion, encargats, en temps de guèrra, de defénder vilas, plaças fòrtas o frontèiras end' ajudar l’armada activa). Bordalés, obrèir tipografe coma l’autor, Caufrés es mobilizat en enviat en camp per har la guèrra aus Prussians. Panflet anti-guèrra e sustot anti-bonapartista, aqueste roman-fuelheton dens la tradicion d’Eugèni Sue o Ponçon du Terrail sacrifica a tots los ingredients de l’estil : sentimentalisme, rebombiments, etc. La fin n’estut pas jamès retrobada. A costat d’aquò, Blanc publica poesias, coma Las vendeunhas, Pars sombre ivèrn o encara Mos quaranta ans, au títol dau rebat tristement ironic, mendre que Blanc morirà a l’atge de quaranta ans…
A l’estiu de 1870, sheguens las tralhas de son ainat Verdièr, Blanc avia son pròpi jornau, Lo Rauselet. Mei ambiciós que la Còrna d’abondança de Verdièr, Lo Rauselet vòu prénder la fòrma d’un organ de premsa d’informacion normau. Blanc i pareish auger evoluit cap a la lenga a l'imatge de la curiositat daus mitans intellectuaus bordalés de l'epòca per l'occitan. Ne som pas egau dens una desmarcha reneishentista. Lo sol e unic numèro jamès pareishut, lo 17 de julhet 1870, nos balha a lugir shens dobte lo pus bèth e lo pus fòrt daus tèxtes de Blanc, qu’Alan Viaut a defenit coma « una vertadèira defensa e illustracion dau gascon ». Shens títol, lo tèxte nos presenta la lenga coma una vièlha fama « peinuda, magra, blanchòia, cobèrta de pelherauts » que ven trucar a la pòrta de l’autor, perqué Bordèu, vila plena de sos « pus doç sovenirs », ne « pòt pas mei (la) suportar ». L’autor, estrementit, l’acuelha e li torna donar vestits neus, e una novèra dignitat abans de la presentar aus Bordalés, que la recèben « a braç ubèrts ». Aqueste numèro damorèt, ailàs, shens lendoman, probable perqué de la guèrra…
Teodòr Blanc vengut de mei en mei silenciós après. Se morit a Tolosa, on avèva mudat e on trabalhava totjamèi coma estampaire-tipograf, lo 9 d’octobre 1880. Qu'èra atjat de quaranta ans. Sa fama èra damorada a Bruges. Sabem pas las causas de sa mòrt.
Estil[modificar | modificar la font]
Las influéncias de Teodòr Blanc n’esturen pas jamèi estudiadas a-de-bon. L’autor nos en balha quauqu' unas : Omèr, Ovidi, Petrarca, Corneille, Racine, Boileau, Lamartine e Musset. Pòm citar tanben, dens la literatura francesa, Victor Hugo (lo poèma Les Bendéougnes es bastit sus la mèsma ritmica que Le Pas d’Armes du roi Jean), e Baudelaire, que Lou Rébeil semble inspirat de son estetica. Per la literatura occitana, i a plan solide Mèste Verdièr, son modèl, notadament per tot çò qu’es de la literatura carnavalesca, amèi per lo satiric. Mès fau citar tanben Jansemin (1798-1864), que Bourciez pensa reconéisher son influéncia dens lo poèma Martine.
Òbras[modificar | modificar la font]
Articles, signats o pas, pareishuts dens la Gironda majoritariament en occitan.
- Cop d’uill sur un bal masquat. Satyre gascoune. Bordèu, Gonolhó, 1865. 8 p.
- Lou Supplice d’un paysan. Anecdote comico-dramatique en vers patois et français racontée par un habitant du Médoc. Bordèu, Gonolhó, 1865. D’après Silvan Trebucq, acesta òbra seré estat mesa en scèna, e representada devath la fòrma d’una pèça de teatre sus l’empont dau Teatre Napoleon de Bordèu, lo 10 de noveme 1866, davant una sala arrasa.
- La Médaille é soun rébert. Laméntatiouns d’un orphéouniste malhérus. Bordèu, Gonolhó, 1868. 11 p.
- Quaouques Brigailles, Mous Quarante ans – Part, soumbre hibert – Les bendéougnes – Martine. Bordèu, Gonolhó, 1868, 10 p.
- Armanac bourdelés. Abèque lous més, les festes, les dichudes de chaque més, les sésouns, les éclipses, quaouques countes coumiques, puey les pèces de bers patois : Mous quarante ans, A l’hibert, Martine, Les Bendéougnes, Mayoun la bouqueteyre, Boudèou. Impr. Bord, 1868, 32 p.
- Lou Raouzelet, un sol numèro pareishut, lo dimenge 17 de julhet 1870.
- Caoufrés, lou moubile daou troisième batailloun, roman-fuelheton pareishut dens la Gironda dau dimeishe entre abriu e junh 1871, onze numèros conservats.
- Armanac gascoun, abèque lous més, les festes… : Lou Rebenan é Acclamatiouns. Bourdéou. Bordèu, estamparia Samia/Linhac, 1873, 32 p.
Referéncias[modificar | modificar la font]
(fr) VIAUT Alain, 1989, « Un écrivain social en Gironde : T.Blanc », in La Littérature Régionale en Langue d’Oc et en Français à Bordeaux et dans la Gironde. Actes du colloque du CECAES, 21 et 22 octobre 1988. Bordeaux , PUF/MSHA, 1989.


text:
Salut
- Orientacion e assessorament as joeni entara promocion e prevencion dera salut: se realizen talhèrs, charrades, exposicions,… educatives en matèria de salut entàs joeni. Es talhèrs e charrades se realizen en espacis d’educacion formau e non formau. Són realizades per professionaus sanitàris o formadi ena matèria. Era tematica ei diuèrsa, consums e sexualitat.
- Campanhes d’informacion sus diuèrses malauties: coincidint damb dies internacionaus e mondiaus de commemoracion de malauties e adiccions, se realizen campanhes a trauèrs de diuèrses tecniques en diuèrsi municipis e espacis dera Val d’Aran. Es tecniques de joenessa lideren aguestes campanhes damb supòrt d’institucions de salut.
- Assessorament psicològic: son entrevistes personalizades damb ua psicòloga, es joeni accedissen de manèra volentaria o per derivacion d’auti servicis. Es entrevistes son realizades en espaci dera Oficina de Joenessa.
- Actuacions nocturnes de salut: facilitar informacion as joeni entà reforçar eth trabalh de prevencion de consums en espacis d’oci nocturn. Entà realizar aguestes actuacions se compde damb personau d’entitats que trabalhen ena promocion dera salut.
Enlaci d’interès
- Espitau Val d’Aran
- Associació Antisida
https://www.antisidalleida.org/ca/inici
- Departament de salut


text:
Dos libres per parlar un pauc dau Budhā, que qu’es un secret per degun, dins sa livrada « psicologia », es pas ‘n’eideia per me desplara.
« Bouddha » dau Jack Kornfield.
Se vòu coma un paneu ad una forcha per menar los occidentaus d’aicí las pensadas, los punts de vuda daus de l’eistreme orient sens lurs far pardre l’endrech d’ente ilhs venen.
Beucòp de se, lu « se » dau tipe qu’es pertant un grand pensor dau bodisme, beucòp d’istòrias per nos « toschar » sus ‘na rota ente la paur seria estada espotida se vouliam un bon còp estamnar lu desvelatge de la beutat dau monde.
Es un bon libre, mas pas totjorn aisat de legir. Los chapitres son longs e mai d’una vetz fuguí pres dau durmir sens estre pertant a la riba dau temple dau Ajahn Chah, situat dins ‘na forest ne’n Taïlanda. Iò dise per balhar la color dau bodisme que ‘quò se parla aquí.
Lu tipe parla de se, parla dau perdon, ‘na valor granda dins lu bodisme, mas obluda de s’aplicar las reglas. Per eisemple, per 1 condanaci’ de la politica daus USÁ, i a 100 criticas « d’aquela saloperia de comunistes », que fau de segur criticar, mas me sonjava que la via balhada per lu Budhā istoric eria ‘la dau mitan. Afe, los afars religiós.
« Le cerveau de Bouddha » dau Rick Hanson e dau doctor Richard Mendius.
Se vòu ‘n’analisa dau super cerveu dau Budhā faça a la sciença.
Analisar las darnieras descubertas dins los domenís de la psicologia e de las neuroscienças, lu comint ‘las fan per pesar sus la santat dau nòstre cerveu, ‘nalisar per aviesar lu benaise de la meditaci’ sus ‘quela mesma santat.
Un melhor libre que lu prumier emai a la desbuta ‘guesse ‘gut paur que ‘quò siguesse ‘na justificaci’ « apres còp » de la creiença coma iò fan mai d’una vetz las religions dau libre*.
Non, lu libre conta coma quò se passa dins la cervela quante ‘riba ‘n’informaci’, coma ‘la es traitada. Eu balha de las soluci’s per ganhar sus las sufranças, ganhar ne’n bontat e far frutjar l’amor.
Photograph by Adam Dean / Panos for Time
La legida es aisada, que mai d’una vetz, atz la votz dau Jean Claude Ameisen dins l’aurelha apres vos legir lu libre. ‘Tencí, comprendretz tòst que qu’es nonmas ‘n’ilusí.
- Los 2 libres se troban chas Pocket (>fr)
D’enquera ‘na vetz, sei pas bodiste au sens dau praticant d’una religion, coma ne’n parle, poden me dire bodològue. Quau que siàia, se charchatz veraiament un libre sus la psicologia bodiste, fau prener « Comment devenir un Bouddha en cinq semaines » dau Giulio Cesare Giacobbe, un fòrça bon libre, clafit d’umor, que ne’n parlava aquí (>lm).
Sus la vita dau Budhā ne’n se-mesma, i a lu filme « Little Buddha » dau Bertolucci, filme qu’es pas tant meschaënt qu’aquò, i au daus dessenhs animats de propaganda sus la tiala (mesfiatz v’autres n’i a mai d’uns farjats per de las sectas), i a ‘na p’ita manga « Les mots de Bouddha » chas Soleil-Manga (>fr), es pas lu melhor nonmas ‘na bona entrada dins lu domení e la manga dau Tezuka « La vie de Bouddha » (ne’n parle màs deve dire que faguí que la consurtar, e ai pas vut lu dessenh animat).
_____
* An descuberts quò-quí sus Març ! Vesetz ! Qu’eria desjà marcat dins « LU » libre, p2012.


text:
(M. Abbadie, B. Boué)
Uei que soi jo, embarrat hens l' ostau,
Dab lo flaquèr, lhèu ua malaudia,
Lo mei qui poish qu' ei d'anar tau portau
Alavetz escota, ò ma miga, ò Maria :
Repic :
Amor d’Aussau,
Lou tems passat
Amor d’Aussau,
Que t’ei güardat.
Parla per jo a l' ausèth lou mei haut,
Que l'as sovent de cap a Pèiralua,
Que'u diseràs que soi hèra malaut,
Que baishe lèu shens esperar la lua.
E l'esparvèr autanlèu arribat,
Suu linçoù blanc pausarà l'immortèla,
S'emportarà mon amna au bordalat,
A l'endret on viscom ue vita tan bèra.
Fermer