text:
Benoît Hamon
Benoît Hamon, nascut lo 26 de junh de 1967[1] a Saint-Renan (Finistèrra), es òme politic francés. Ancian deputat europèu, èra pòrtaparaula del Partit Socialista de 2008 a 2012 e Conselh Regional d'Illa de França (2010).
Lo 16 de mai de 2012, foguèt nomenat ministre delegat encargat de l'economia sociala e solidària dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Benoît Hamon es nascut d'una maire secretària] e d'un paire engenhaire, trabalhant a la Direccion de las construccions navalas (DCN) de Brèst[2].
De 1976 a 1980, visquèt amb los paires a Dakar al Senegal, e escolan d'un establiment catolic dels Paires maristas[3]. Tornèt en Bretanha aprèp le divòrci dels paires.
Benoît Hamon s'engatgèt en politica a 19 ans pendent de manifestacions d'estudiants contra lo projècte de lei d'Alain Devaquet (1986-1987). Militèt alara al PS de Brèst.
Aprèp aver obtengut una licéncia d'istòria a l'universitat de Brèst[4], comencèt sa carrièra a 24 ans en 1991 coma assistent parlamentari del deputat PS de Gironda Pierre Brana. Foguèt president e fondator del Movement dels Joves Socialistas de 1993 a 1995.
Venguèt conselhièr per la Joventut prèp de Lionel Jospin de 1995 a 1997. Dintrèt enseguida al cabinet de Martine Aubry, ministra de l'Emplec e de la Solidaritat, coma conselhièr tecnic encargat de l'emplec dels joves (1997-1998), puèi coma conselhèr encargat dels afars politics (1998-2000). Foguèt director de l'agenda estrategic de l'institut de sondatges Ipsos de 2001 a 2004. Foguèt cònsol de Brétigny-sur-Orge (Essonne) de 2001 a 2008 e deputat europèu de junh de 2004, a junh de 2009, representant de la circonscripcion Èst.
Benoît Hamon dintrèt al burèl nacional del Partit Socialista.
Pel « non » al referendum del 29 de mai de 2005 sul Tractat constitucional europèu, se prononcièt en favor de la sintèsi al Congrès del Mans lo 20 de novembre. Foguèt nomenat Secretari nacional del Partit Socialista, encargat del projècte europèu lo 28 de novembre de 2005.
Lo 6 de novembre de 2007, demissionèt del pòste aprèp a la decision del Burèu nacional del Partit socialista de sostenir lo tractat modificatiu europèu pendent la procedura d'adopcion parlementària[5].
Coma deputat europèu, foguèt membre de la comission dels afars economics e monetaris, membre suplent de la comission del marcat interior e de la proteccion dels consomators, vicepresident de la delegacion per las relacions amb los Estats Units d'America, e membre suplent de la delegacion per las relacions amb Israèl.
En mai e junh de 2007, venguèt pòrtaparaula del Partit Socialista per las eleccions legislativas.
Deputat europèu de la circonscripcion Èst pendent la legislatura 2004-2009.
Dempuèi octobre de 2008, Benoît Hamon èra membre del conselh d'administracion de l'universitat París VIII, coma « personalitat exteriora »[6]. I ensenhava dempuèi setembre de 2009 las Organizacions Internacionalas e los procediments decisionals dins l'UE.
Le 16 de mai de 2012, foguèt nomenat ministre delegat a l'Economia sociala e solidària prèp del Ministre de l'Economia, de las Finanças e du Comèrci exterior del Govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Empòrta la primària ciutadana de 2017 debant Manuel Valls, e ven alra lo candidat du Partit socialista l'eleccion presidenciala de 2017.
Posicionament politic[modificar | modificar la font]
Benoît Hamon milita per una fòrta intervencion de l'Estat dins l'economia, e per de reglamentacions permetent d'enquadrar l'economia. Prepausa la nacionalizacion d'establiments bancaris per crear un pòle financièr public, e, al nivèl europèu de restriccions al liure-escambi[7]. Benoît Hamon se prononcièt per una esquèrra qu'agís cada còp qu'aquò es necessari als costats dels sindicats dins lo movement social pour la salvagarda dels servicis publics e mai recentament per la defensa de la retirada a 60 ans sens aumentacion de la durada de cotizacion, çò que correspond pas amb l'avís la direcion actuala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Autorité BnF
- ↑ frondeur (fr)Michel Revol, « Lo frondaire del PS », Le Point, 9 d'agost de 2007
- ↑ (fr)« Sur les traces de Benoît Hamon, l'Africain », leparisien.fr, 8 février 2011.
- ↑ frondeur
- ↑ (fr)« PS : Benoît Hamon démissionne de son poste de secrétaire national »
- ↑ (fr)« Benoît Hamon a París VIII », 10 d'octobre de 2008.
- ↑ Unmondedavance.eu.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- 2004 : Au cœur de la gauche – Éléments pour un projet politique (co-écrit avec Vincent Peillon et Arnaud Montebourg), Éditions Le Bord de l'eau.
- 2011 : Tourner la page – Reprendre la marche du progrès social, Flammarion.


c: text/html

text:
Categoria:Ministre francés
Aquesta categoria es consacrada als membres dels govèrns franceses : ministres, ministres delegats e secretaris d'Estat.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 9 soscategorias, sus un total de 9.
*
- ► Ministre de la Tresena Republica (5 P)
- ► Ministre del Regim Ancian (1 C, 4 P)
- ► Ministre de la Quatrena Republica (3 P)
A
D
- ► Ministre francés de la Defensa (1 C, 1 P)
F
- ► Ministre francés de las Finanças (3 P)
I
- ► Ministre francés de l'Interior (4 P)
P
- ► Primièr ministre de França (1 C, 18 P)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Luishonés
Luishonés es una region naturala francesa e un parçan d'Occitània situada dins los Pirenèus Centrals a l'extrème sud de Nauta Garona a l'entorn de la vila de Luishon entre Espanha (Val d'Aran e Aragon) e la Barossa dins lo departament deus Nauts Pirenèus
Geografia[modificar | modificar la font]
Luishonés es constituit principalament dels somets (Pic de las Crabiolas - Puncha de Literòla - Pic Lezat - Pic de Maupàs - Pic de Perdiguèra - Pic de Royo - Pic de las Espijòlas - Pic de Cairat - Pic de Salvagarda) e mai dels bacins de las Nestas (Nesta d'Oelh e Nesta d'Òu), de la Pica, de la val del Lis, de la val de Larbost e dels lacs (Lac d'Òu, Lac d'Espinga, Lac del Portilhon...)


text:
L'enfugida
L'enfugida
Joan-Ives Casanòva
Aquel raconte de Joan-Ives Casanòva nos mena dins l’escur d’aqueles escambis que se i farga la vida de cadun dels personatges de L’Enfugida. Per la fòrça d’una escritura que cèrca de res oblidar, e que pasmens ne finís pas de se negar dins los entrebescaments de la memòria, sèm entraïnats dins la tenèbra de l’Istòria.
La guèrra, la Resisténcia e la Collaboracion pastan las existéncias de Marta, de Loïsa e dels autres, a l’aflat del desir, de la mòrt que se passeja, e dels remembres que dedins tot s’i mescla e s’i confond.
Se tornarà trobar dins aquel libre a l’encòp dur e ça que la clafit de beutats multiplas los poders d’enclausiment de las narracions de l’autor : los rebats del temps entre vertat impossibla e messorgas fugidissas, los jòcs de las desiranças presas a las trapèlas de la mòrt, tot aquò s’i nosa a la telaranha dels mots e de las musicas e nos mena aquí ont, lectors, voliam benlèu pas anar, mas ont nos cal plan rendre per enfaciar nòstres pròpris abausonaments.
Del mateix autor:
Frédéric Mistral. L'enfant, la mort, les rêves
L'òrle dei matins - L'ambre
Lo remembre dins lo jardin
Lo libre escafat
Lux veneris


text:
Era lista includís 66.590 persones afectades e 15 entitats
En aplicacion dera Lei 11/2017, deth 4 de junhsèga, de reparacion juridica de victimes deth franquisme, aprovada eth 29 de junh peth Parlament de Catalonha, er Archiu Nacionau de Catalonha publique era relacion de persones as quaus se les instruïc un procediment judiciau militar pendent era Dictadura de Franco.
Era Dictadura considerèc enemigues as persones que, per rason dera sua afiliacion politica, sindicau, associativa, pes sues idees o credences o pes sues opcions vitaus, non èren afins ath regim. Era repression siguec sistematica e transversau e afectèc a òmes e hemnes de totes es edats, origenes, condicion sociau e professions.
Testimònis dera repression
Er Archiu Nacionau a trebalhat entà preservar testimònis documentaus dera repression, facilitar er accès as hònts e difoner-ne eth contengut.
Ara era Lei 11/2017 encomane de hèr publica ua relacion de persones as quaus s’instrusic procediments judiciaus militars (conselhs de guèrra, diligéncies prealables e similars). Era Lei tanben autorize a actualizar era lista, s’er Archiu Nacionau a coneishement dera existéncia de procèssi que non s’an includit ena relacion iniciau.
Era lista presente es victimes ordenades alfabeticament: 66.590 son persones fisiques e 15 son persones juridiques. I a persones as quaus se les instruïc mès d’un procediment.
Era relacion includís cognòms e nòm dera persona represaliada, sèxe, tipe de procediment (conselh de guèrra, diligéncies prealables o similares), numero de causa, data d’inici dera causa, data d’aprobacion dera senténcia o ua auta resolucion, pena impausada e commutacion o er indult demanat. Se i indiquen es persones que sigueren executades.
D’acòrd damb era Lei 11/2017 er Archiu Nacionau publique era lista de procèssi e resolucions dictades pes tribunaus militars


text:
Eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, en session ordinària celebrada aué deluns, 12 de seteme, a aprovat ua modificacion pressupostària de 531.000€.
D’aguesta modificacion, 61.000€ anaràn destinadi ara inversion en melhores des installacions des Parcs de Pompièrs Volontaris de Vielha e de Les; 260.000€ ara inversion dera crompa d’un locau annexe ara bastissa der Espitau dera Val d’Aran ara fin d’adaptar-lo as servicis administratius der Espitau. Er espaci qu’actuauments aucupen aguesti servicis laguens der Espitau serà eth qu’acuelherà er airau d’analitiques e era ampliacion der airau de quiròfans anarà plaçat en espaci actuau d’analitiques. Tanben s’a aprovat er aqueriment d’ua naua ambulància e d’un furgon adaptat.
En un aute orde de causes, eth Plen a acordat era cession d’usatge deth Parc infantil existent laguens des terrens dera vielha Residéncia de Léser e Temps Liure de Les, actuauments titolaritat deth Conselh Generau d’Aran, ar Ajuntament de Les entar usatge des mainatges deth pòble.
Aute punt que s’a aprovat a estat er acòrd d’arrendament dera Aubèrja “Era Garona” de Salardú. Aguesta Aubèrja, enquiara gerida peth Conselh Generau d’Aran a obtengut un nivèu de foncionament excellent pes limitacions legaus dera Administracion Publica.
En paraules deth sindic d’Aran, Carlos Barrera, “damb aguesta naua modalitat de gestion d’arrendament de negòci se pòt optimizar mès era cartèra de negòcis en tot garantir atau es lòcs de trabalh e era prestacion d’aguest tipe de servici damb modalitat d’Aubèrja de besonh ena Val d’Aran”.
Pera sua part Paco Boya, deth grup d’Unitat d’Aran a demanat sus era transparéncia e era igualtat d’oportunitats en accès ara Residéncia Sant Antòni tara gent grana, eth foncionament dera recuelhuda de lordères e eth foncionament deth trenet dera Artiga de Lin.
Tanben an presentat ua mocion damb er objectiu de reclamar era finalizacion des obres der Institut d’Aran e eth besonh d’iniciar es trebalhs de modificacion dera Lei Electorau e en especiau deth finançament d’Aran.
Unitat d’Aran considère qu’en aguest sens ei evident qu’era manca d’inversion en país compòrte ua pèrta de qualitat des servicis publics, com evidencie era situacion en ensenhament e en sanitat.


text:
Micròbi
Lo mot micròbi es un tèrme generic e non scientific visant los bactèris, levaduras, protozoaris e virus, patogèns o non. Familiarament, aqueu mot designa un microorganisme (sovent un bactèri o un virus) responsable d'una malautiá.
Dempuèi 1872 (COHN) los « bactèris » son diferenciats de las levaduras, de las mosiduras, dels infusòris o dels parasits. Lo mot de micròbi (literalament « pichona vida ») foguèt introduch pel cirurgian francés Charles Sédillot en 1878 per designar totes los èssers vivents infinidament pichons, un mes abans que Pasteur e sos collaborators faguèsson una comunicacion a l'Acadèmia de Medecina, la Teoria dels gèrmes e sas aplicacions a la medecina e a la cirurgia, ont d'èssers vivents microscopics son declarats responsables de malautiás: « S'aviái l'onor d'èsser cirurgian … » 30 d'abril de 1878).
La descobèrta dels micròbis foguèt un element fondamental que permetèt lo desvolopament de l'igièna e de progrèsses nombroses en medecina.


text:
Quan interdiràn le hitge gras en Euròpa?
Les ciutadans e organizacions qu’an signat le Manifèst ende l’interdiccion deu hitge gras rebremban qu’embucar ei ua violacion deus règlaments europèus sus la proteccion de las bèstias dens les elevatges e que l’interdiccion definitiva ei inevitabla.
“Cap bèstia deu recéber alimentacion o beguda d’ua faiçon que’i cause dolor o lesions innecessàrias.”
“Non se pòden pas autorizar les mòdes d’alimentacion e aditius alimentaris que genèran lesions, angoisha o malaudias aus tirons [e aucas] o que pòden menar a desvolopar condicions fisicas o fisiologicas que pòrtan prejudici a la siu santat e aise.”
“Le hitge gras qu’ei le hitge malaut d’un ausèth que patís d’esteatòsi epatica.”
Aver la foira, besalenar, arribar pas a se maure, aver lesions e inflamacions au còth: qu’ei açò la realitat de cada jorn quan s’embuca un ausèth.
Embucar qu’ei dejà interdit dens la majoritat deus estats de l’Union Europèa (dempuèi le 1èr de 1999 en Polonha) e veng d’èster defenut en Itàlia, Israel e California, a causa de la cruselitat que representa. A Chicago, venguen de deféner de véner hitge gras per la madeisha rason, tanplan dens les restaurants.
Embucar qu’ei ua violacion deus règlaments e deus principis mei elementaris de proteccion de las bèstias.
dempuèi 2011 dens l’Estat francés


text:
Cal remembrar que lo primièr pargue nacional foguèt creat als Estats Units l’an 1872, a Yellowstone ; aquò ajudèt a desvolopar una consciéncia nòva que creisserà tot lo long del sègle XX e que soslinhará l’interès pels paisatges e l’environament per la biodiversitat. Al sègle XXI los Pirenèus, vertadièr tresaur natural del planeta Tèrra son encara una entitat excepcionala pels geografs en tot parlar de flòra, fauna, biomas e civilizacions.
Mas, perqué ? Per çò que la latitud dels Pirenèus a una situacion geografica qu’a demorat pendent fòrça temps d’una manièra singulara en Euròpa. Aital, aqueste relèu poderós conten la cadena cantabrica (Picos de Europa), nascut del truc que i aguèt fa milions d’annadas entre Euròpa e la placa iberica es demorat relativament isolat pendent fòrça sègles. Una longa cronologia d’aqueste espaci salvatge mòstra qu’es estat lo luòc ont demorava l’aujòl de l’ors ( un animal mai qu’emblematic) dempuèi milions d’ans. Lo conegut ors de las balmas i visquèt amassa amb l’ors brun, l’espècia que coneissèm uèi.
Puèi arribarà la coexistència entre l’òme e la fauna que coneissèm uèi. Aquesta istòria biogeografica es relativa als biomas dels accidentats paisatges pirenencs. Aquestes biomas son uns vectors estonants per debatre sul destin de l’environament salvatge tipic del luòc qu’includís tanben d’autras espècias coma lops, lòps cervièrs, isards, marmòtas, boquetins iberics, moflons de Còrsega, loiras e rapaças e una flòra endemica coma la Ramondia myconi, o las Saxifraga longifolia.
Après lo rescontre de Rio en 1992, e puèi l’An Internacional de la Biodiversitat en 2010, los objectius son ara mai grands ; la conservacion de la biodiversitat o l’utilizacion racionala de las ressorças geneticas. Natura 2000 es un polit ensems terrèstre e marin de proteccion iniciat per Euròpa en Occitània e pro eficaç dins los Pirenèus. Mas tanben i a una autra Euròpa que vei las causas d’un autre biais qu’es contrari.
Se caldriá demandar quala es estada l’evolucion d’un espaci geografic qu’a conegut de braves cambis naturals e tanben antropics al long dels sègles, e particularament, dempuèi l’Edat Mejana. Los Pirenèus, país de pastors, de rotas termalas, resèrva de pesca e de caça (centre alimentari pendent lo temps de l’agropastoralisme), an recebuts d’influéncias culturalas de las missions teologicas. Lors territòris, amb una tradicion mai que fòrta, an conegut l’indústria del torisme e del léser, los anoncis publicitaris e fin finala los pargues zoologics. E tot aquò sens respectar l’evolucion del cambi environamental.
L’arribada del sègle XIX
La naissença de l’alpinisme als Pirenèus es totjorn estat restacat a l’exploracion cartografica alpina del sègle XIX. Las generacions nascudas après la guèrra an balhat aital una mai granda prioritat al relèu e als itineraris en tot desmembrar cossí èra l’impacte dels visitants sus lo patrimòni e las riquesas naturalas dels Pirenèus e lo sieu litoral. Urosament, per çò que tòca a las espècias de nauta montanha, avèm pogut assistir, e fòrça abans las iniciativas internacionalas de las annadas 70 e 80, al desvolopament d’espacis protegits, qu’an permés e permeton encara d’observar la fauna dels vertebrats mai completa de tota Euròpa.
Aquò es estat possible mercés a la legislacion environamentala qu’avèm uèi. Mas ailàs amb un mensprètz agricòla dels territòris occitan, aragonés e catalan. Al costat d’aquò tanben se pòt veire una reconquista d’espacis naturals qu’a coma mission lo retorn de la fauna salvatja. Mas seriá s’enganar se se balhava pas cap d’ajuda a l’agropastoralisme qu’encara es vital per conservar un espaci de montanha amb tota la sieuna diversitat biològica de flòra e fauna e del paisatge.
I a tanben divèrsas iniciativas o reconversions en preparacion, inapropriadas, que poirián metre en dangièr l’equilibri excepcional dels Pirenèus que siá la biodiversitat o lo biais d’abordar aquestas montanhas sens cap d’artifici. En 1997 l’UNESCO balhèt dos titols, al nivèl cultural e natural, al classament dels Pirenèus-Monte Perdido (3 355 m), amb de bravas missions pels pargues nacionals : lo Pargue Nacional d’Ordesa e del Mont Perdut – ja creat en 1918 dins lo naut Aragon e lo Pargue Nacional dels Pirenèus, creat en 1967.
Un joièl per de toristas e recercaires
La peninsula catalana de Cap Creus tanben es un plan bon exemple de proteccion dels airals. Es, dempuèi la sieuna proteccion legislativa, una zòna amb plan atractiva pels toristas mas tanben per cercaires. Per contra, lo primièr massís europèu, lo Mont Blanc, contunha sens una bona legislacion per lo protegir amb una subrexplotacion mercantila. Lo massís dels Posets o de Llardana (3 375 m), lo segond mai grand massís dels Pirenèus, a pogut evitar fins uèi la linha de nauta tension franco-iberica (Pòrt de Lapez) e demòra dins un estat salvatge absolut.
D’autras montanhas mai nautas, coma l’Aneto (3 404 m) o la Maladeta, que tanben an pogut ja evitar los teleferics e d’autres mejans d’explotacion, son ara objècte d’un projècte que los poiriá convertir en un Disneyland en tot desbrembar que son de luòcs amb d’itineraris naturals e d’espacis de civilizacions ancianas. Aital, l’Aneto poiriá devenir coma n’ es pel primièr massís dels Alps confrontat la contaminacion environamentala e a la polucion que ja arriba a la Val de l’Arve. E solament la creacion d’un espaci de prolongacion d’un Pargue Nacional entre Posets e Maladeta poiriá salvar lo paisatge de determinadas envejas cobesas transfrontalièras.
L’objècte d’aqueste article sus la biodiversitat, la valor del paisatge e de las nòstras civilizacions pastoralas ancianas mas tanben modèrnas es de los restacar amb la sciéncia geografica mai viva, aquela dels Pierenèus, que remembra l’importància d’aver d’experiéncias environamentalas, renovablas al nivèl uman sens far de santuaris. Sabèm, que l’excepcion pirenenca en Occitània e païses vesins sus lo vessant iberic contunha d’èsser fragil e que se cal aprestar pel futur.
La volontat recenta de traficar la bona Lei Litorala francesa demanda una vigilància contunha dels ciutadans se vòlon laissar quicòm als sieus filhs. De mai, l’escomesa per uèi es lo cambi climatic mondial que concernís evidentament los Pirenèus e la Mediterrànea demanda un trabalh dels bèls. Fin finala, aqueste es un espaci geografic pirenenc, amb sos òmes, sa biodiversitat excepcionala e sas istòrias passionalas clau tota la paradòxa de nòstra umanitat? Es pas un testimòni d’un destin comun, d’un equilibri entre l’òme e lo sieu indispensable environament natural ?
Tèxt e fòtos :
Jean-Claude Tournou-Bergonzat


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Marselha
1 Marselha le Mar 3 Nov - 16:04
Sokolovic
Trobador !!
2 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 17:05
admin
Trobador !!
Es beròi en çò vòste ! I a una cauma ?
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
3 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 17:39
Zengi
Trobador !!
Aah ! Provença la jòia de viure !
4 Re: Marselha le Mar 3 Nov - 19:06
admin
Trobador !!
A nòste, sons las vielhas gravèras que son atau, perdudas dens los bòscs ...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 a le Mer 4 Nov - 7:39
gilcarr
Gacha Empega !
Ieu que siáu marsilhés d'òurigina, que li visquèri tant d'annadas dins ma joinessa, e que mei grands li restèran tota sa vida, ai coneissuda ma vila sèmpre un pauc bordilhada... mai ara la comuna poriá vertadierament prendre lei decisiens necitas, cambiar sa politica sus d'aqueu subjècte, e virar la vila un pauc mai modèrna e neta, coma va son lei autrei grandei vilas d'òc, de França e d'alhors. Lo "look vila dau sud", genre Naplas, aquò's fenit, la poësia adrechenca s'atròba autra part que dins la brutícia. Aimi ma vila, aquela de meis aujòus, mai ela merita mai qu'una tradicien de bordilhas que rèstan pèr carrieras tota la jornada (lo mercat dei Capucins, pèr eisèmple, que mi fa vergognha).
Enfin, aquí parli pas de la cauma de vuei, mai dau quotidian dei bordilhas, e de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn). Ma vila tant bèla que si mòstra pas sota sa lutz mai polida !
Enfin, aquí parli pas de la cauma de vuei, mai dau quotidian dei bordilhas, e de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn). Ma vila tant bèla que si mòstra pas sota sa lutz mai polida !
6 Re: Marselha le Mer 4 Nov - 9:43
zo
Occitan Warrior
Une seule solution: la décroissance.
7 Re: Marselha le Mer 4 Nov - 10:54
Arf
Occitan Warrior
Qu'i a avut reportatges aquiu dessus. Qu'ei impressionant quin eths bordilhaires salopejan eth tribalh enta tornar ta casa mes de d'ora.gilcarr a écrit: de la politaca de la vila que si sòna "fini-parti" (lei marsilhés comprendràn).
Bah, qu'i arribaram leu, forçats. Deja qu'anoncian qu'aqueste ivern EDF ne podera pas hornir pro d'electricitat i que risca de copar eth corrent...zo a écrit:Une seule solution: la décroissance.
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Ara que per riddim charra la cortesia
Sus lo son nòven vòli jitar de poesia
Per ti far montar lo pretz de meis amasias
D’aici en Africa e d’America en Asia.
REPIC :
I a des dònas d’aici,
I a des dònas d’ailà,
Moussu T., Moussu T. per totei cantarà.
Vosotrei que sabetz coma pica l’amor
Comprenetz que mi brutla la nuech e la jorn,
Manca pas de travhl per un bon trobador,
Monta lo pretz e monta totjorn la valor.
REPIC
Per parlar de chascuna ai chausit un sehau
Va sas que m’agradan lei noms d’animaus
Quora lop, quora l’ors e quora l’esquiròu,
Monte va mon vers, ò ragga, cu va saup?
Siau lop ame la loba e siau l’ors ame l’orsa,
Moussu T. per lei dònas es encara dins la corsa,
Dirai que son doças, polidas e joisas
Dirai de pertot que son meravilhosas.
REPIC
Sòna l’alarma ma dòna s’avança
Monte que vague s’enflamma la dança,
Riddim la bressa, riddim la balança
Cançon l’a vist e ver ela si lança.
Mai ti calhini et mai vau cantant
Qu’est dins ton liech que naisson mei cants,
Lei carressas de la nuech veson rimos l’endeman
Sias la musica monte vau trobant.
REPIC
Cantarai per ma dòna totjorn
Mi fau fier de son amor e fier de sa belor,
Mandarai per ma dòna totjorn
Un milierat de potons e de cansons d’amor.
REPIC.
I a des dònas Marselhesas.......
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Gòrjas d'Olduvai
Es gòrges d'Olduvai son un des complexes preïstorics més importants de l'Africa de l'Èst. An deishat industries litiques, trobalhes d'animaus e fossils d'ominids d'un periòde d'enter hé 1,8 milions d'annades e 400.000 auans lo Crist. Tamben an dat eth nom a l'Olduvaian, eth periòde des inicis deth paleolitic inferior carateritzat pes industries pauc elaborades.
Somari
Situacion geografica e context geologic[modificar | modificar la font]
Es gòrges d'Olduvai braquen eth vessant ouest dera vath deth Rift, eth planèr deth Serengeti, en eth nòrd de Tanzania e son proches dera termièra kenyana e laguens un airau protegit: l'Aire de Conservacion deth Ngorongoro.
Aguestes gorges son d'un interès arqueologic excepcional per mantunes arrasons:
º Era preséncia d'un lac a permès en sòns origens ua sedimentacion practicament contunha sus es dus darrièrs milions d'annades e un ancianament format e relatiuaments lèu territori dab plan de trobalhes de fauna atau coma litiques.
º Era intensa activitat volcanica qu'a emplenat et territori damb tota ua sequencia de nivèus disparièrs de cendres volcaniques qu'es poden datar.
º Açò finíc pera erosion de tot eth terrenh e a hét qu'es gòrges se crotzen en tot embarrar es nivèus disparièrs deishant que s'i pode arrivar. Era longa sequencia d'Olduvai s'a dividit en quauqu'uns horitzons o beds.
S'eth lòch a sigut considerat coma eth breç dera umanitat, cau pas doblidar qu'es grops umans preïstorics auien demorat probaubaments en plan de regions disparières d'Africa més en Olduvai se doneren ua amassada de factors que permeteren prumèr era conservacion e dempús eth redescorbiment de testimonis directes o indirectes dera sua existencia.
Recerques istoriques[modificar | modificar la font]
Aguest lòc ei conegut dempús 1911 més es recerques essenciaus s'an hét a partir de 1931 dejós era direccion de Mary e Louis Leakey. En 1959, eth descurbiment d'un crani d'Australopitecus boisei, eth Zijantropus, hec qu'es trabalhs siguessen encara més intenses sus eth terrenh. Aguesti que sigueren contunhes enquia 1973.
D'autes trobalhes an sigut tamben trapades en eth lòc. Enter aguesti es ossi d'OH 7, eth holotipe d'un Homo habilis. Era arqueologia d'Olduvai a sigut descricha per de nombroses publicacions, e enter aguestes, dus publicades jos era direccion de Mary Leakey, una er an 1971pes nivèus I e II e er aute en 1994 pes nivèus III, IV e Maseks.
Cronostratigrafia[modificar | modificar la font]
Era base dera sequencia a balhat dates més segures que no pas es formacions posteriors: un nivèu de basalt e un nivèu d'arroques dejós deth nivèu I a balhat de donades deth genre d'1,8 milions d'annades auans d'aué ( prova héta damb potassi-argoni).
Era polaritat magnetica des sediments volcanics a balhat es elements cronologics més fisables tàra resta dera sequéncia. Era inversion Brunhes/Matuyama, considerada classicaments coma era termièra enter eth Pleistocèn inferior e mieian e de hé 700.000 milions d'annades ei trapat sonque a partir deth nivèu IV. Era plus grana partida des nivèus II, III e IV son donques de polaritat magnetica inversa. Son trobalhes que sigueren botades en eth lòch pendent eth perióde invers de Matuyama e , totun, es nivèus I e II presenten ua polaritat normal d'enter 1,7 e 1,85 milions d'annades: aguest episodi positiu a arrecebut eth nom d' er eveniment d'Olduvai.
Era fauta de material susceptible de fornir edats radionumeriques a hét qu'es nivèus III, IV e Masek sigan datats per paleomagnetisme e estimacions hétes sus es nivèus de sedimentacion. Es depaus deth nivèu III corresponen ath perióde 1,15 -0,8 milions d'annades e aqueri deth nivèu IV ath perióde 800.000 -600.000 milions d'annades. Es nivèus Masek son d'auans de 400.000milions d'annades pendent qu'es nivèus Ndutu e Naisiusiu, deth Pleistocen superior, son contemporanèus dera formacion dera gòrja peth era medeisha. Ua reinterpretacion nàua des donades paleomagnetiques mos diden qu'es nivèus Maseks poden éster es més ancians e éster laguens deth episodi de polaritat magnetica normal de Jaramillo (1.060.000 -900.000 milions d'annades).
Industries principaus[modificar | modificar la font]
Es industries trapades en Olduvai aparténhen a tres categories segon Mary Leakey:
º Er Olduvaian deth nivèu I e tamben trapat en eth nivèu II. I a plan de còdols talhats (51%), bòles, disques e otís diuersi atau coma proto-bifaces plan estranhes.
º Er Olduvaian ja desvolopat dividit ath sòn còp en tres sos-grops. Er Olduvaian desvolopat A, limitat ath nivèu II e coma sòn nom indica, considerat coma ua derivacion deth Olduvaian damb mens còdols talhats mes més de proto-bifaces e plan de vertadières bifaces. Er Olduvaian desvolopat B, inscrich ena etapa de cotunhacion: embarra bifaces petites e estranhes més plan de otís esclatats. Se coneish sustot en eth nivèu II. Er Olduvaian desvolopat C a sigut identificat ena part superior deth nivèu IV e comporta ua proporcion creishent de bifaces (7,2%) atau coma de petits otís esclatats.
º L'Auchelian d'Olduvai ei deth miei deth nivèu II e d'aperaquí 1,3 milions d'annades. Qu'ei, evidentaments, plen de bifaces e achadors que, totun, decreishen en profit d'otís petits e esclatats.
Es principaus materies prumères utilizades en Olduvai son d'arroques volcaniques (basalt, trachyandesita, fonolita, nefelinita ) e qüarsita. Eth gneiss a sigut tamben utilitzat més d'ua forma anecdotica. Aué toti aguesti materials son laguens ua ratlla de 13 quilometres ath torn dera amassada des branques des gòrges d'Olduvai.
Referéncies[modificar | modificar la font]
º Leakey, L.S.B. (1951), Olduvai Gorge (Tanganyika) - A report on the evolution of the hand-axe culture in Beds I-IV, Cambridge, University Press, 164 p.
º Leakey, M.D. (1971), Olduvai Gorge - vol. 3 : Excavations in Beds I and II, 1960-1963, Cambridge, Cambridge University Press, 306 p.
º Leakey, M.D. (1994), Olduvai Gorge - vol. 5 : Excavations in Beds III, IV and the Masek Beds, 1968-1971, Cambridge, avec la coll. de D.A. Roe, Cambridge University Press, 327 p.
º (en) Phillip V. Tobias, Olduvai Gorge, volume 2: The cranium and maxillary dentition of Australopithecus (Zinjanthropus) boisei, Cambridge University Press, 1967 (ISBN 9780521069014) [présentation en ligne] .
º (en) Phillip V. Tobias, Olduvai Gorge, volume 4: The skulls, endocasts and teeth of Homo habilis, Cambridge University Press, 1991 .


text:
Hajj
Lo Hajj (arabi: حج Ḥaǧǧ) es lo pelegrinatge a La Mèca. Es a l'ora d'ara lo mai grand pelegrinatge annadièr al mond[1], e lo cinquen pilar de l'Islam, una obligacion morala qu'a d'èsser realizada almens un còp dins la vida de cada musulman qu'a los mejans d'o far. Lo Hajj es una demostracion de solidaritat dels musulmans, e de sa somession a Allà (Dieu).[2] Lo pelegrinatge se debana del 7en al 13en jorn de Dhu al-Hijjah, lo 12en mes del calendièr islamic. Pr'amor que lo calendièr islamic es un calendièr lunar, onze jorn mai cort que lo calendièr gregorian utilizat en Occident, la data del Hajj dins lo calendièr gregorian càmbia cada an.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Atlas of Holy Places, p. 29
- ↑ Dalia Salah-El-Deen, Significance of Pilgrimage (Hajj)


text:
-601
Aquesta pagina concernís l'an -601 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, una ataca egipciana còntra lei Babilonians s'acabèt per una tiera de batalhas indecisas. Aquò permetèt ai Babilonians de mantenir lei posicions conquistadas dins la region dempuei 609 avC e leis Egipcians demorèron una menaça importanta. Leis operacions contunièron l'annada seguenta.


text:
Villes et mairies du Canton de Stiring-Wendel
Liste des communes
Stiring-Wendel
Ville de Stiring-Wendel, commune de France de 12 000 habitants.
La mairie de Stiring-Wendel a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Behren-lès-Forbach
Ville de Behren-lès-Forbach, commune de France de 6 600 habitants.
La mairie de Behren-lès-Forbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Spicheren
Ville de Spicheren, commune de France de 3 200 habitants.
La mairie de Spicheren a une adresse e-mail et un site Internet.
Alsting
Ville d'Alsting, commune de France de 2 600 habitants.
La mairie d'Alsting a une adresse e-mail et un site Internet.
Théding
Ville de Théding, commune de France de 2 500 habitants.
La mairie de Théding a une adresse e-mail et un site Internet.
Diebling
Village de Diebling, commune de France de 1 600 habitants.
La mairie de Diebling a une adresse e-mail et un site Internet.
Farschviller
Village de Farschviller, commune de France de 1 400 habitants.
La mairie de Farschviller a une adresse e-mail et un site Internet.
Folkling
Village de Folkling, commune de France de 1 300 habitants.
La mairie de Folkling a une adresse e-mail.
Kerbach
Village de Kerbach, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Kerbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Nousseviller-Saint-Nabor
Village de Nousseviller-Saint-Nabor, commune de France de 1 200 habitants.
La mairie de Nousseviller-Saint-Nabor a une adresse e-mail.
Bousbach
Village de Bousbach, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie de Bousbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Etzling
Village d'Etzling, commune de France de 1 100 habitants.
La mairie d'Etzling a une adresse e-mail et un site Internet.
Tenteling
Village de Tenteling, commune de France de 1 000 habitants.
La mairie de Tenteling a une adresse e-mail.
Metzing
Village de Metzing, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Metzing a une adresse e-mail.


text:
En Cantàbria, que i anèi entà cuélher ua cornamusa cantabraasturiana astur-cantabra qui l'artesan gaitero de CabuérnigaDavid López García e hasó tau vòste servidor.
Qu'èra l'oportunitat de s'escambiar los instruments per un momenton...Lo David que sagè la boha blua en Fa qui'm hasó Robert Matta. Sajar-la qu'ei adoptar-la! Que'n vòu comandar ua, la medisha que la mia. Lo vòste servidor non hasèva pas tant deu fièr en sajar de tocar lo prototip de gaita galègagarèga galiciana en Do grèu concebut e fabricat peu quiti David. Lo piteru (auboès) d'aquesta cornamusa qu'ei longuissim!
Aqueth piteru en do grave que serveish au David tà acompanhar la gaita en Do "normau" (dens la video qui segueish, la gaita en Do normau qu'ei tocada per Oscar Abel López Coto mentre lo tambor qu'ei tocat per Miguel Esposito dit Pascu, qui sou generaument hèr soar la caisha (bombo) dens la banda "El Tinglau" fondada peu quiti David.
`
Adara en tonalitat de Re dab lo "Tinglau" en sesilha de repeticion. Las tres gaitas galicianas, duas en Re "normau" e ua en Re grèu, ua invencion deu David, que sorteishen deu talhèr de l'artesan-gaiter cantabre.
Que vau passar quauques dias en Cantàbria per Nadau. Aqueth viatge venider que m'a inspirat un pòst a prepaus de quauquarren hòrt ancian qui arreliga gascons e cantabres (a despart de la f aspirada).
Que'm soi interessat a duas familhas de mots gasconissimes probablament eretats de las culturas deus pastors qui vivèvan en la cordilhèra pirenaïcocantabrica aus atges deu bronze e deu hèr. La prumèra qu'ei la de varan(d) qui grafiarèi arbitràriament dab ua b iniciau : baran (baran, baram, barana/baranda, baranar, baranejar, baranet, embaranar, embaranada, baranon etc). L'auta qu'ei la d'asselar (sela, selat, selar, assela, asselada, asselar).
En gascon, lo mot baran, variant baram,escriut varan, varam en la grafia de Per Noste, barand per Chaplain (diccionari gascon-francés), varand per Pèir Morà (diccionari tot en gascon) e per Jan Lafitta (diccionari de Lespy), barann peu praube Joan Coromines (El parlar de la vall d'Aran), que designa ua causa circulara, un cerc, un aròu (lo baran o baram de la lua). Lo baran que devè aver ua dimension religiosa o en tot cas magica: que representa ua causa misteriosa, de l'aute món, deu món deus defunts. Que pòt aver un efèit positiu, lo de claror, de proteccion, o, au contrari, que pòt provocar causas de las dolentas en relacion dab la possession de l'esperit, la confusion, lo vertigi, la pèrta deus sens. Lo baram qu'ei ua forma de tesic, de preocupacion. Har baram que vòu diser desirar en ne pèrder lo sens, voler a tota fòrça possedir quauquarren o quauqu'un. Baranejar que vòu díser har vòltas o pèrder l'equilibri, patir de vertigi. En Lomanha, que significa tanben lugrejar en parlar d'un astre. En Haut Comenge, que vòu díser cerclar ua arròda d'un carro (Duplech).
Lo mot baran qu’a ua forma femenina: la barana. Que designa alavetz la sòla d'ua arròda d'un carro (dab aqueth sens, lo mot qu'ei grafiat varana per Per Noste), la barrèra de husta qui barra lo passatge tà un camp o tà ua prada o que barra un sarralh. Dab aquesta darrèra acceptacion, lo mot qu'ei grafiat de manèra distinta: barana per Per Noste, en seguir atau l'usatge espanhòu e catalan. Un variant occitan de barana, baranda, qu’a tanben lo sens mes modèrne de balustrada.
Un baranet o ua baraneta qu'ei ua persona arredoneta mentre un baranon qu'ei un cledon.
En basco labordan, biranda que vòu díser cerc, qu'ei lo medish mot que lo nòste baran. En basco "generau", baranda qu'ei la nòsta barana (esp. baranda, leng. baranda, cat. barana).
Lo mot qu'ei d'origina preromana e indoeuropèa. Segon en Coromines, las duas significacions de cerc e de barrèra de proteccion que s'arretròban ligats a l'etimon dens divèrsas lenguas indoeuropèas; varanda en lituanian que vòu díser anèth, cerc. Dens mantuas lenguas indianas varanda que vòu díser barrèra, abric. D'aqueth mot indian que'ns vengó lo mot veranda via l'anglés o lo portugués.
Lo baran e la barana que hèn pensar immancablament a ua construccion pastorau antiga: lo sel. Que s'agiva probablament de la medisha causa.
Los “seles” -mot deu parlar cantabre- qu'èran de sarralhs circulars, las rèstas deus quaus e's pòden trobar peus Pirenèus e la cordilhèra cantabrica (Bascoat, Cantàbria, Astúrias) dab denominacions divèrsas mès la causa non càmbia pas guaire. Lo terrenh deu "sel" que's trobava generaument a l'estrem o au dehens d’un bòsc, au detriment deu quau aumensh ua partida de l’airau i èra obtenguda per abatuda. Atau, los constructors e utilizadors deu "sel" que podèvan aprofieitar de la husta com materiau tà las construccions de las barrèras deu cortau (qu'ei a díser las baranas), entà edificà'i la barraca deu pastor, e tanben com combustible. Doncas, lo "sel" qu'èra de hèit un baran, que diserem un "ring" en anglés. Au centre geometric de l’estructura circulara que s’i trobava ua pèira senhadera, a partir de la quau e's podèva traçar la circomferéncia deu baran dab l'ajuda d'un cordèth. Au Bascoat, aquesta pèira centrau que's ditz austarri oausterritza o sia pèira de céner, lhèu las rèstas d'un ancian culte funerari. E efectivament, s'i podón trobar traças de céner en aumensh un cas. Aquera descobèrta que permetó de datar l’estructura corresponenta per la tecnica deu C14, e qu'èra lo sègle 2 en aqueth cas. A mes, uèit pèiras perifericas i solen èster plaçadas de manèra geometrica, exactament sus la linha de la circomferéncia, shens que'n sàpiam l’arrason, simbolica, religiosa o auta. Aquera costuma que poderé remontar a la cultura deus megalits (ved. l'article de Luis Mari Zaldua Exabe, en basco), cultura estreitament ligada au pastoralisme, pr’amor estructuras semblantas e hèra mes antigas qu’estón descobèrtas en Bretanha e dens las Illas Britanicas. Au País Basco, qu’èra totaument prohibit de desplaçar las pèiras d’un sel. La tradicion orau basca qu’ei arrica de condes dedicats ad aqueths desgraciats qui s’an permetut de transgressar aqueth tabó. Un còp mòrts, que non pòden trobar lo repaus eternau abans que la pèira e sia estada arrehicada a la soa plaça.
Lo "sel" qu’arresponèva a la necessitat d'acessar lo bestiar laguens un cortau barrat e vigilat tà que i passen la nueit a l'empara deus predators. Los « seles » d’estiu que son en las estivas, mentre los « seles » d’ivèrn que son situats mes avath. Qu’èran doncas sarralhs d’usatge estacionau, temporari e non permanent.
L’extincion deus predators montanhòus que provoquè la desaparicion deus « seles” com a sarralhs, los darrèrs qu"èran enqüèra utilizats a ua epòca recenta (sègle 19). Totun, que’n podem enqüèra véder traças de las plan visiblas e los "seles" mes antics que balhan tribalh taus arqueològs. Per exemple, la forma arredona deu "sel" d'Akola (en basco: Akolako saroia), au ras d'Hernani (Guipuscoa) qu'ei enqüèra plan visibla, a despieit deu bòsc qui ei a'u minjar:
Aquiu qu'avetz un aute exemple, mes de casa: lo plan d'un "sel" trobat au lòc-dit "Sarralh de Broquèra".
Que's tròba dens la comuna de Doasit en Shalòssa, Landas. La circomferéncia deu "sel", laguens un bòsc (qu'ei soent lo cas dens l'arribèra), que i ei enqüèra plan visibla, marcada per ua hauçada de tèrra de quasi 1 m de hautor en auguns endrets.
De notar qu'estó lo "sel" qui balhè lo nom (sarralh = clòs, terrenh barrat) au lòc-dit.
Lo mot sel –cadut en desús en la lengua cantabra de tot dia - que’s tròba fossilizat dens la toponimia de Cantàbria e particularament dens la de las vaths de Pas. Aqueth país montanhòu, l'activitat tradicionau de la quau ei quasi exclusivament dedicada a l'eslhevatge de vacas, qu'ei situat en la Cantàbria meridionau orientau. En la comarca corresponenta de Pas-Miera, que i trobam los lòcs-dits e vilatges de Selviejo, Sel de la Carrera, Sel de la Peña, Sel del Hoyo, Sel del Manzano, Sel del Tojo shens oblidar lo borg de Selaya (de Sel del Haya, que non deu basco zelaia), etc. Lo mot que suberviu en la lengua deus poblants de las vaths de Pas, los pasiegos, devath la fòrma d'un derivat verbau qui lo lexic de la lengua espanhòla a incorporat : aselar (las gallinas), qu’ei a díser embarrar las garias laguens un lòc segur, lo ser, tà que s'i passen la nueit a l'empara deus predators (vops, haginas etc). Qu’ei probable qu'aqueth mot e s'aplicava autes còps au bestiar quan los "seles" i èran enqüèra utilizats. En "pasiegu" (cantabre pasiego), aselar que's ditz tanben deus pastors quan e tornan tà la cabana, lo ser, tà i dromir (Ralph J. Perry, El habla pasiega: ensayo de dialectología montañesa, Tamesis Book Limited, Londres, 1969).
Aqueths dus mots sel e aselar eretats de l'epòca preistorica que son tanben plan presents en la lexicografia gascona. Prumèr, qu'avem lo vèrbe asselar o selar qui vòu díser acessar en ua “assela” o ua "sela" (Palay). Lo mot en gascon qu'a lo sens de sobac: ua sela (var. sèla) o assela (var. assèla) o un selat o ua asselada (Foix) - lo mot que pòt variar segon las regions - qu'ei un acès, un lòc acessat. Qu'ei a díser que los mots gascons sela, assela etc j 'an un sens mes generau que non pas lo de sel en cantabre. En cantabre, (el) sel qu'ei un sarralh tà acessà'i lo bestiar. En gascon, la sela o lo selat qu'ei un lòc acessat. Botà's a la sela que vòu díser botà's a l'empara, acessà's, tà protegí's, per exemple, deu sorelh, deu vent...
L’etimologia deu mot cantabre sel qu’ei desconeguda. Non sembla pas latina. Tovar que'n proposè ua origina pre-indoeuropèa, mentre Coromines que pensava meslèu a un mot cèlta: *sedlon, d'etimon aparentat au deu latin sedile (cf. ang. saddle, fr. selle, occ/gasc./cat: sela, sera, sella, gasc. sed, cat. seu). Los mots sel e aselar que presentan ua varianta dialectau en cantabre: sejo e asejar com ns'ac rapèra lo president de la Comunautat Autonòma de Cantàbria Miguel-Angel Revilla, natiu d'un vilatjòt perdut de la Vath de Polaciones e qui emplega -conscientament- lo vèrbe "asejar" per "aselar" en son prumèr "best-seller": Nadie es más que nadie. De fèit, sel e aselar que son los mots en "pasiegu" (idiòma de las Vaths de Pas, Cantàbria), mentre sejo e asejar que's disen en "purriegu" (idiòma de la Vath de Polaciones, Cantàbria) e en "cabuérnigu" (idiòma de la Vath de Cabuérnigo, Cantàbria). Lo mot gascon asselar qu'ei identic au mot "pasiegu". Lo mot que pogó passar deu "pasiegu" au gascon, sia dirèctament sia mei probablament via l'espanhòu. L'auta ipotèsi qu'ei que s'ageish d'un etimon compartit peu cantabre e peu gascon. Que'm sembla mensh probabla a jo, pr'amor de sejo e asejar. Toton, non sèi se cau hòragetar-la, non soi pas lingüista.
En basco, lo "sel" o lo son equivalent modèrne (sarralh tà las vacas, aulhas etc) que's podèva díser de diversas manèras segon lo lòc: saro, saroi, sarobe, korta/gorta, ola e kaiolar.
Los mots saro, saroi e sarobe que presentan ua medisha arraditz, probablament un variant fonetic basco de "sel": *selo>saro. Lo mot saròi qu'ei tanben gascon, un basconisme aquiu, juntament dab sarròi qui poderé resultar d' un crotzament de saròi dab sarralh.
Los autes mots bascos que son d'origina romanica, se non gascona.
Korta o gorta : qu'ei lo mot gascon cort o un equivalent espanhòu. En gascon, cort qu'a un doble sens: que pòt designar un pati a l'alande reservat taus animaus de la bòria (pòrcs etc), o que pòt voler díser establa.
En cantabre pasiego, la corta qu'ei lo mot tà díser establa, o sia establo en castelhan (R.J. Perry, op. cit.).
Ola: lo sens primitiu deu mot latin ola qu’èra « pati arredon », çò qui correspon perfeitament au "sel", cf. gascon ola, òla.
Kaiolar, tanben gascon, que provien deu crotzament enter *kuiolar e kaiola. Lo prumèr que vien deu baish latin *cubiolaris (crampeta de drómer, qu'ei a díser la cabana) com lo mot nordoccitan (deu Massís Centrau) cuiolar (A. Dauzat), cf. los mots gascons de la seria deus cuiu (lat. cubile) cuialar (lat. cubiolaris), etc. Kaiola qu’ei lo mot basco per gàbia, d’origina romanica tanben (cf en gascon cajola, cajòla). Atau, de significacion prumèra cabana, lo nom que's hiquè a designar lo quite sarralh. Qu'arretrobam çò medish en gascon dab cujalar crotzat locaument dab cajòla, cajola (= gàbia) tà balhar cajolar.
Los mots gascons equivalents deu "sel" non son guaire diferents deus mots bascos corresponents. Que podem mentàver los derivats de cort: cortalh, cortèlh, cortèu, cortilh, cortau...; e tanben saròi, sarroi, sarralh e la lista deus cuiu/cuju, cujalar, etc.
Uei lo dia, los cercs de baranas deus "seles" qu'an desapareishut deu païsatge de la montanha, com los quitis predators. Non nse'n demoran pas sonque las traças, los barans/varans qui son enqüèra visibles sustot d'avion,... e los nostes mots gascons qui'nse cau sauvaguardar. E en las autas modalitats occitanas, se i a mots aparentats? Qu'an lo mot baranda, plan segur, enqüèra que varan(d) (aròu, tesic) e tots los sons derivats e'm semblan unicament gascons. En cantabre pasiego, la baranda que designa la sòrta de balcon tancat tipic deus ostaus de la region, qui's ditz solana en castelhan. Las barandillas que son las nòstas baranas, en cantabre com en castelhan. En maine occitano-romanic, l'etimon sel qu'ei representat unicament en gascon, que non en catalan e en occitan. Atencion aus omonimes e aus faus-amics! Qu'ei corrent de con·hóner lo mot gascon selar dab lo mot panoccitan (doncas tanben gascon) celar (deu latin celare) qui vòu díser escóner, amagar. N'ac cau pas. Los mots gascons sela, assela, asselar etc que comparteishen l'etimon sel (sel = acès) dab los mots castelhans d'origina cantabra sel e aselar, e non pas dab lo mot latin celare. Non cau pastanpòc conˑhóner selar dab l'occitan-non-gascon selar qui vòu díser serar (un chivau; en catalan: sellar). La sèla en occitan-non-gascon, sella en catalan, que's ditz la sèra en gascon (la sèra tà montar a chivau). Selar en gascon que vòu díser assobacar, endostar, acessar e non pas amagar ni serar. En gascon, l'expression botà's a la sela o botà's a l'assela que vòu díser botà's a l'acès, botà's a l'empara.
Mes d'un còp, que m'an demandat perqué m'exprimi en gascon, estant jo parisenc de neishença, immigrat a Tolosa e shens nat ligam genetic dab Gasconha. L'arresponsa que'm vien clara e arretrenida: lo gascon qu'ei ua lengua magnifica. A la question se lo gascon n'ei pas la medisha lengua que l'occitan, qu'arresponi que pòden parlar occitan shens èster capables de parlar gascon, doncas, a l'evidéncia, n'ei pas tostemps parièr. A la question perqué èi causit lo gascon e non pas l'occitan deus trobadors, qu'arresponi (tà hèr carar l'emmerdaire) que la lengua deus trobadors e pateish deu sindròme de cosinapatia, mentre que lo gascon, non, pas briga. Lo gascon qu'ei arric e precís. E com lo tipe non sembla pas compréner, que'u demandi d'arrevirar en occitan (l'aute) las duas frasas: "que m'agrada la cosina de la toa cosia" e "que m'agrada la cosia de la toa cosia". Bingo! Conclusion gascona: que vau mes parlar l'occitan de la cosia que non pas un occitan de cosina.


text:
Xiphophorus maculatus
Xiphophorus maculatus
Platy en aqüari
Lo platy (Xiphophorus maculatus) es una espècia de peisses d'aiga doça tropicala de la familha dels Poeciliidae. Es un peis d'aqüari fòrt comun. Lo platy fa partida dels ovovivipars coma los guppys.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
[ref. necessària][1] Existisson fòrça varietats que diferisson per lors colors (Tuxedo, Luna, Hawaï, Wagtail, Coralh…) en aqüariofilia. Los subjèctes mascles possedisson de maculas negras plan distintas[2].
Abitat e reparticion[modificar | modificar la font]
Aqueles peisses se rencontran en America centrala (Mexic, Belize e Guatemala).
Vivon dins los estanhs, paluns, las zònas calmas en ribas e dins los rius rics de plantas aqüaticas.
Compòrtament[modificar | modificar la font]
Los platys son de peisses [ref. necessària], que se passan lor temps a recercar de noiridura.
Pasmens, mantun mascle dins lo meteis nauc pòdon engendrar qualques pelejas estressantas per tota la comunautat de l'aqüari.
Genetica[modificar | modificar la font]
Dins lo comèrci, se tròba una multitud de formas e de colors per aqueste peis, que son estadas seleccionadas long dels ans. Las varietats son totas la frucha de seleccions e d'ibridacions dins e amb las tres espècias seguentas : Xiphophorus helleri, Xiphophorus variatus e Xiphophorus maculatus[3]. Lo platy salvatge es mens colorat, e sas tintas van del gris al jaune òcre[4].
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Son omnivòrs, amb çaquelà una preferéncia pels vegetals.
A l’ocasion d'una reproduccion en nauc liure (sens proteccion per la rabalha), arriba fòrt sovent que los adultes mangen los pichons a pena nascuts.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Aqueste peis es ovovivipar, aquò significa que la fecondacion es intèrna. Una partida de la nadarèla anala del mascle a evoluat en un organ reproductor tubular, lo gonopòde. Coma los guppy, los platys son extrèmament prolifics. Lo nombre de peissonets per peissonada vària entre 10 e 40.
Quand la femèla es a mand de far los pichons, sa taca anala es plan negra e son ventre conflat d'uòus. Los uòus espelisson, puèi la femèla pond de peissonets vivents, ja capables de se noirir solets.
Los platys pòdon viure de 2 a 3 ans.
Mantenença en captivitat[modificar | modificar la font]
Lor agrada una aiga a una temperatura compresa entre 21–28 °C (25 °C per la reproduccion), amb un pH leugièrament alcalin comprés entre 7,0 et 8,0 (7,5 per la reproduccion) e amb una duretat mejanament elevada compresa entre 10°d GH e 25°d GH, (14°d GH per la reproduccion). Aquestas valors son generalas e qualques especimèns que provenon de rius especifics an de besonhs completament diferents.
Reproduccion en captivitat[modificar | modificar la font]
La reproduccion aisida e lo caractèr prolific de l'espècia pòt entrainar la subrepopulacion de l'aqüari.
Las diferentas varietats (formas e colors) de platys[modificar | modificar la font]
- Platy albinós perlat
- Platy roge còr sanglant-coralh
- Platy wagtail
- Platy coralh
- Platy cometa
- Platy luna
- Platy calico
- Platy spitz
- Platy Simpson
- Platy marigold
- Platy papagai
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Xiphophorus maculatus (Günther, 1866) Southern platyfish », Fishbase
- ↑ (fr) Hans A. Baensch e Dr. Rüdiger Riehl, Atlas de l'aquarium, Mergus, 1249 p.
- ↑ Platy Ovovivipares
- ↑ AquaWiki
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Xiphophorus maculatus (Günther, 1866) (en) (+ traduccion (fr)) (+ noms vernaculars 1 & 2)
- Xiphophorus maculatus dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia ITIS : Xiphophorus maculatus(Günther, 1866) (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Xiphophorus maculatus (en)
- Referéncia NCBI : Xiphophorus maculatus (en)


text:
Dimenge, 30 d'octòbre de 2016, 03h00
En junh passat, se presentèt la primièra version del trabalh de recuperacion de las encontradas d’Occitània sus Jornalet. Al sondatge qu’acompanhava l’editorial, que demandava als legeires se cresián que caliá recuperar la division tradicionala de las encontradas d’Occitània, lo 79% votèron positivament. Aquò nos encoratgèt a contunhar de trabalhar per melhorar lo projècte.
Dempuèi aquel moment, avèm parlat amb de gents de diferents territòris que nos an indicat d’errors dins lo traçat de cèrtas delimitacions. Las modificacions fachas dempuèi la version precedenta son nombrosas e de mal enumerar. D’en primièr, las frontièras de l’espaci lingüistic son estadas corregidas. D’un autre costat, avèm adaptat las regions a de critèris mai istorics que non pas lingüistics. Las sosregions inicialas foguèron eliminadas, pr’amor que cobrissián pas tot lo territòri ni revertavan pas cap de division coerenta; avèm reformulat lo concèpte de sosregion per ne far quicòm de mai practic, qu’aja mai de sens. Fin finala, avèm fach fòrça remodelacions dels limits e dels noms de las encontradas; ne presentam una tièra aquí, organizada per regions.
Calculam que, per ara, aqueste projècte ja nos deu aver demandat aperaquí 600 oras de trabalh, amb de jornadas de 18 oras de contunh, a manjar sus la taula de l’ordenador. A mai, demòra encara plan de trabalh per acabar de far la lista de comunas del país entièr amb lor adscripcion a una encontrada, una sosregion e una region, a mai de las divisions administrativas oficialas actualas – per ara, dispausam d’aquela informacion per la mitat de las comunas.
Es per aquò que volèm insistir sul fach que nos ajudariá fòrça de recebre de criticas constructivas per completar lo projècte: o poirem pas tot far solets, es sonque amb l’ajuda de totes que lo projècte poirà correspondre a la volontat d’una majoritat.
A mai, aquel trabalh se fa volontàriament, sens cap mena de finançament. Ça que la, Jornalet se tròba encara e totjorn dins una situacion financièra dificila. Se volètz contribuir a permetre a aqueste jornal de contunhar d’editar de nòvas de qualitat e de montar de projèctes pel país, vos remembram que vos podètz engatjar amb l’associacion Amics de Jornalet o amb l’Associacion entara Difusion d’Occitània en Catalonha (ADÒC) aquí: https://www.jornalet.com/socis.
Encontradas d'Occitània
Regions d'Occitània
Regions e sosregions d'Occitània
Comunas d'Occitània
Las mapas actualas se pòdon telecargar en format ZIP aquí. Utilizatz-las per tot çò que voldretz; aital, ajudaretz a las far conéisser.
Òsca per lo trabalh. Ara, los occitanistas an una propòsta per lors païses, es un progrès màger.
Ara, caldriá botar d'estudiants en geografia o istòria o occitan per aprigondir aquel trabalh amb las universitats occitanas, per trapar un ligam entre aquesta proposicion e las realitats politica, economica e sociala mai que mai las correspondéncias amb las intercomunalitats o los bacins de vida.
Aquel trabalh poiriá devenir una propòsta d’una denominacion occitana e de retalhatge de ... Legir mai
#19 Soi plan d'acòrd en mai d'aquò metre Aubrac en Lengadòc aquò's bon per se prendre un bon còp de drelhièr. Ah! La justiça de Laguiòla.
#19 Soi plan d'acòrd en mai d'aquò metre Aubrac en Lengadòc aquò's bon per se prendre un bon còp de drelhièr. Ah! La justiça de Laguiòla.
Çò que concernís Roergue me sembla completament fantasierós e/o fantasmatica. Vos cadriá anar fintar la carta del Pagus Rutenensis de Cabrol e vos assabentar un pauc suls noms de "païses" per dire d'evitar d'anar restacar Leveson e Rodanés per ex.
#26 Ajuston a mon comentari dau còp passat.
Parlère dinc l'òrdre 1), 2), 3), 4), de quatre mapas de faire d'un certan biais (aquò's ma vision).
La 5ena, tala coma la descriguère e ne'n parlère, demòra per ieu facultativa amai inutila.
A ne'n faire una 5ena mai una 6ena, aquí ce que prepause e que jonhís d'idèias de Monsur Valadièr (ara, mai dinc son comentari a l'article dau 12 de Junh que tractava dau meme subjèct). Tanben, una idèia de Monsur Castèl (parièr, dinc son comentari... Legir mai
#30
Vau hèser deu crèsta-piuse, mès perqué utilisar ''Medoc'' s'es atestat alhors que non pas dens la region que designa ? Per de rasons etimologicas ? Après, 'quò's vrai que ''Medoc'' es present dens la micrò-toponimia girondina, au reconeishi.
Es un trabalh necessari que merita de felicitacions. Leis autors explican ben que demandan de contribucions constructivas per perfeccionar lo trabalh. Lei cau ajudar.
#5 Lo Muòl ditz: «Ai vist que i avia "Bais Carcin" Ai totjorn 'tendut "Carcin bas".»
=> En occitan tradicionau, per lei noms de ***regions*** e de ***país***, se ditz “lo Bas Carcin”, “l’Auta Provença”, etc. Es artificiau de dire “lo Carcin Bas” o “la Provença Auta”.
#6 Gaby Balloux ditz: «Perqué lo no... Legir mai
#28 l'IEO ? Benlèu pas ! Per contra faria vertadièrament mestièr una novèlas "Business Unit" ---> Cartògrafia...
Joslinha encara lo drama prigond de las institucions occitanas e associacions, que s'en troba a ronfles, sens cap de coordinacion, sens cap de domèni de competencia clarament estipulat, de còps sens trablah a far, de còps dos vèire tres que fan las meteissas causas e que passan lor temps a se chacalhar...
Caldrà ben un jorn entolhar tot aquò.... abans que l'occitan se m... Legir mai
pasmens me damandi totun la rason d'aqueth trabalh.
Jornalet a energia a pérder dens la cartogràfia istorica, culturala, lenguistica ?
seré pas benlèu lo ròtle d'autes organismes, IEO especialament ?
#26
Bona irèia !


text:
Victòria (Estat)
Victòria z-es l'estat pus petit d'Austràlia, fòra Tasmania. 'Quo-es dins lo sud-èst dau continent. Z-a una populacion de 5 milions de personas, amb la màger densitat dau país. Son chapluòc z-es Melbourne, dins Port Phillip. 'Quo-es au dret de l'illa de Tasmania.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après la fondacion de la colonia de Nòva Galas dau Sud en 1788, lo continent australian fuguèt devesit en doas partidas, l'orientala se nommèt Nòva Galas dau Sud e l'occidentala Nòva Olanda. Jos l'administracion coloniala de Sydney, se faguèt lo primèir assetament en Victòria, Portland. Melbourne se fondèt en 1835. En 1851 se descobriguèt d'aur a Ballarat. Après se realizèron mai de descubèrtas au long de tot l'estat. Las minas èran tan importantas que la populacion cresquèt desmesuradament. Aquel an Nòva Galas dau Sud venguèt independenta. En 1901 Victòria devenguèt un estat d'Austràlia. Mentre que Canberra èra construita Melbourne fuguèt lo chapluòc.


text:
Los de Nadau
Tot embarrat dens ma lapinèra
Non coneishi pas lo men vesin
On son ma tèrra e mos amics
A nueit que't vau cantar
Ô mon païs.
Que sèi tostemps lo nom de las penas
Que sèi lo nom de tots los camins
Que’us vei enqùera au hons deu vin
A nueit que't vau cantar
Ô mon païs.
Dens la nuèit que t’ei cercada Aneta
M’as deishat au còr la flor deu lin
Darèi ma lettra a l’arcolin
A nueit que't vau cantar
Ô mon païs.
Amics si vedetz la mair per casa
Digatz-li que soi uròs aci
Que son hilh canta sos sovenirs
A nueit que't vau cantar
Ô mon païs.
Fermer


text:
766
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 766 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Novèla campanha còntra lei Bulgars. Coma en 760 e 763, Constantin V prevesiá una ataca terrèstra e una ataca navala. Pasmens, la flòta foguèt destrucha per una tempèsta entraïnant de pèrdas importantas. La campanha se limitèt a la recuperacion dei còrs dei victimas. Après son retorn a Constantinòple, l'emperaire decidiguèt de reprimir pus activament l'oposicion a sa politica religiosa iconoclasta. En aost, una ceremonia publica assaièt d'umiliar lo clergat puei divèrsei personalitats de la Cort, compres lei dos fraires de l'emperaire e lo patriarcat Constantin II, foguèron arrestadas per l'organizacion d'un « complòt » sostengut per Estève lo Jove mòrt linchat per sei gardas en novembre de 765. Lei dos fraires foguèron descapitats e unei personalitats emborniats e exilats. Lo patriarca sarà executat en octòbre de 767. Aquò marquèt una radicalizacion de la politica de Constantin que s'apielèt d'ara endavant sus leis oficièrs de fisança de son armada. De campanhas iconoclastas acomencèron dins tot l'Empèri.


text:
Wikipèdia:Guilda dels Guidas
pausar de questions d'òrdre tecnic. Mercé de legir en primièr las règlas seguentas.
(Per una recèrca dins los articles de Wikipèdia, utilizatz nòstre motor de recèrca).
- Abans de demandar d'ajuda, avètz ja consultat las rubricas d'ajuda, la fièra de las questions o fach una recèrca dins Wikipèdia ?
- Podèz ja far una recèrca dins Wikipèdia...
- ...o sus Internet amb un motor de recèrca (Google, per exemple).
- Podètz tanben consultar los archius de l'Oracle...
- ...o encara demandar la creacion d'un article.
- Clicatz sul ligam çai-jos.
- Redigissètz un títol explicit dins lo quadre superior.
- Pausatz clarament e cortesament vòstra question dins lo quadre principal.
- Previsualizatz vòstre tèxt, puèi clicatz sus « Salvagardar ».
Podètz tanben demandar d'ajuda als utilizaires prèsts a ajudar
Per demandar d'ajuda, clicatz sul ligam çai-jos :
Gardatz a l'esperit que las personas que vos respondràn son pas infalhiblas e an pas totjorn una experiéncia complèta de vòstra dificultat, e que seràn d'aitant mai portadas a vos respondre se vòstra demanda es clara, precisa e lisa. Esitetz pas a balhar de ligams vèrs las paginas que pausan problèma.
Las responsas seràn fachas sus aquesta pagina (pas de responsa per corrièr electronic), doncas tornatz la consultar un pauc pus tard. De segur, un còp qu'una question a obtengut una responsa, la pagina d'ajuda correspondenta deurà èstre melhorada...
Se vòstra question es d'òrdre enciclopedic, podètz totjorn consultar l'Oracle.
Archius
La màger part de las questions son archivadas quitament se d'unas an recebut solament un començament de responsa. Aquestes archius se pòdon en efièch utilizar per tractar un problèma ja evocat, mas tanben per melhorar periodicament lo sistèma d'ajuda (FDQs).
Lista de las paginas d'archius :
- Espaci d'utilizaire (archius) : senhal ; pagina personala ; pagina de discussion personala ; contribucions sens inscripcion...
- Sintaxi (archius) - Afichatge (archius) : bugs... - Imatges (archius) : cargament e inseriment ; dreches - Modèls (archius) - Ligams (archius) - Títols (archius) : denominacion dels articles ; redireccions - Categorias (archius) - Omonimia (archius)- Ortografia (archius) - Articles amb Pb (archius) : supression, fusion, traduccion... - Istorics (archius) : intervencion suls istorics... - Fonts (archius) - Dreches d'autor (archius) - Administrators (archius) - Logicial (archius)


text:
Banca Centrala Europèa
La Banca Centrala Europèa (var. Banca Centrau Europèa; BCE o ECB en anglés) es una institucion d'esséncia federala qu'es la banca centrala de l’Union Europèa, Foguèt creada l'1 de genièr 19981 e es situada a Francfòrt (Alemanha). Sa mission consistís a emetre l'èuro, coma moneda comuna e unica, a definir las grandas orientacions de politica monetària de la zòna èuro e de prendre las decisions necessàrias a son aplicacion, valent a dire mantenir lo poder de crompra de l'èuro doncas l'estabilitat dels prèses dins la zòna èuro que comprend actualament los 17 païses de l'Union Europèa qu'an introduit l'èuro dempuèi 1999. L'actual president de la BCE es l'economista italian Mario Draghi


text:
D'ÒC Show 29 : "Mai 68, 50 ans après"
Comentaris
02-05-2018 :: Estelle MAZODIER
Apondre un comentari
Un D'ÒC Show rodat en Cirdòc de Besièrs au mes d'abriu 2018. Ua emission rica entà parlar de l'eritatge d'aqueth moviment sociau d'amplor dab los nostes convidats : Joan-Pèire Laval, Jean Huillet, Joan-Lois Escafit, Mans de Breish, Joan Larzac, Roland Pécout, Claude Alranq, Aurélien Bertrand, Lisa Gròs, Patric Roux, Patrici Bacou, Alice Champollion, Maud Seguier. Dab tostemps reportatges, musica, e lo retorn de l'Agach D'Aure ! En partenariat dab Lo Cirdòc et viàOccitanie.
Durada : 122 min 48
Disponibla dusca lo 30/04/2019


text:
Abadiá de Flaran
L'abadiá de Flaran qu'ei un ancian edifici religiós cistercian pròche de la localitat de Valença de Baïsa, en Gasconha (Gers); fondada en 1151 per los monges de l'Abadiá de l'Escaladieu (Nauts Pirenèus).
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau deu Centre Culturau Departamentau de l'abadiá de Flaran, sus le sit deu Conselh generau de Gers
- Ua pagina sus l'abadiá de Flaran sus lo sit de la bastida de Forcés
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat amb lo segond paramètre egal al títol de la pagina
- Via Podiensis
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Abadiá catolica
- Gers


text:
Léopold Sédar Senghor
Léopold Sédar Senghor (n. a Joal, Senegal, Africa Occidentala Francesa, AOF, dins una familha serere, lo 9 d'octobre de 1906, m. a Verson, Normandia, França, lo 20 de decembre de 2001), poèta, escrivan e òme politic, foguèt president de Senegal entre 1960 e 1980.
Amb los sius parions, lo martiniqués Aimé Césaire e lo guaianés Léon Gontran Damas, creèron (dins L'Etudiant noir (revista) a partir de 1934) e desvolopèron amai illustrèron e aparèron lo concèpte de Negritud (négritude) que tanta importància aguèt puèi dins l'emancipacion d'Africa e de l'Òme negre en general.
Designat Prince dels Poètas en 1978, e francofòn afogat e fervorós, foguèt elegit immortel lo 2 de setembre de 1983, a l'Académie française. Èra lo primièr cap d'Estat estrangièr a o èstre.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- President de Senegal
- Personalitat de la Quatrena Republica
- Personalitat de la SFIO
- Personalitat de la colonizacion francesa
- Escrivan senegalés francofòn
- Escrivan francés del sègle XX
- Poèta senegalés
- Poèta francés
- Grand crotz de la Legion d'Onor
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Acadèmia de Caen
- Personalitat normanda
- Negritud
- Ancian deputat de Senegal
- Comandaire de las Arts e de las Letras
- Comandaire de las Palmas Academicas
- Naissença en Senegal
- Naissença en 1906
- Decès en 2001
- Ministre de la Quatrena Republica
- Grand crotz de l'Òrdre Nacional del Merit


text:
Fiqh
Lo fiqh (en arabi فقه, "compreneson prigonda" o "plena compreneson") definís, dins l'islam, la jurisprudéncia religiosa; se tracta de las interpretacions fachas pels alfaquins (juristas islamics) de cases que son gaire clars dins l'Alcoran e la sunna (basada suls adits). Lors verdictes permeton d'articular e adaptar la chariá o lei religiosa islamica. Lo fiqh se preocupa, mai precisament, de l'observança dels rituals e de la legislacion sociala, se tractant doncas d'una comprension del messatge de l'islam d'un punt de vista juridic e non teologic. Las escòlas qu'estúdian e desvolopan aquela jurisprudéncia se nomenan madhhab.
Atribucions del fiqh[modificar | modificar la font]
A causa de las caracteristicas de revelacion religiosa, la majoritat de las nòrmas edictadas dins l'Alcoran e la sunna pòdon pas regular directament la vida dels òmes; segon las directivas de Maomet el meteis, tenèm qu'aplicar una analisi critica de las normas religiosas per determinar son utilitat e son sens dins cada moment e luòc. Atal, lo fiqh consistís en una metodologia per transformar aquelas nòrmas en una legislacion aplicabla, capabla de regular la relacion del musulman amb Dieu e amb los autres (dins los subjèctes coma l'economia, la politica, las relacions maritalas, la criminologia, l'etiqueta, la teologia, l'igièna o l'etica militara).
L'istorian Ibn Khaldun (1332 - 1406) definiguèt lo fiqh coma " la coneissença de las règlas de Dieu referentas a las accions de personas decididas a obesir a la lei que respècta çò que s'exigís (fardh), çò qu'es enebit (haram), recomandat (mostahab), desaprovat (makrú) o simplament permés (mubà) ".
Per obtenir aquela coneissença, lo fiqh se basa sus l'estudi de las nomenadas "racinas de la lei" (ussul al-fiqh) de l'islam: las doas documentalas, l'Alcoran e la sunna, e las doas que dependon de l'interpretacion (ijtihad), obtenguda pel consensus de la comunautat (ijmà) o per analogia (qiyàs).
Atal, lo fiqh servís per especificar, d'un biais detalhat cossí aplicar la charià. Cossí las conclusions obtengudas dependon de l'interpretacion, se desvolopèron diferents corrents legislatius dins l'islam, tant del costat del sunnisme coma del chiisme. Pasmens, perque lors diferéncias sonque afèctan de qüestions d'aplicacion e non de fe, los diferents corrents o escòlas (màdhhab) son consideradas en general totas coma legitimas, e ne seguir una o l'autra es, en principi, un afar de sensibilitat personala.


text:
1768
Aquesta pagina concernís l'an 1768 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Lo 15 d'aost, Gènoa laissèt la sobeiranetat sus l'illa au Reiaume de França — tecnicament, lei Genoés gardavan la proprietat mai dins lei fachs, l'illa venguèt francesa. L'armada republica dirigida per lo generau Pasquale Paoli deguèt donc d'ara endavant luchar còntra l'armada francesa (presenta en Corsega dempuei 1756). Leis operacions principalas de l'annada se concentrèron dins lo nòrd-èst onte lei Còrs ganhèron la batalha de Borgu (8-10 d'octòbre) qu'entraïnèt la fin deis ofensivas francesas fins au mes de mai de 1769. Pasmens, lei fòrças de Paoli foguèron pas capablas de reconquistar lei pòrts que permetián ai Francés de mandar de renfòrç. Aquò entraïnèt l'afondrament de la Republica tre l'annada seguenta.
Gènoa[modificar | modificar la font]
Cession de Corsega — de facto independenta dempuei 1755 — a França per pagar son dèute a respèct de Versalhas. Tecnicament, lo tèxte prevesiá solament la cession de la sobeiranetat sus l'illa e non de la proprietat. Pasmens, dins lei fachs, Corsega foguèt d'ara endavant considerada coma una possession francesa, especialament après sa conquista militara de l'illa l'annada seguenta.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Nominacion de Mikael Sehul coma Ras Bitwoded e Enderase de l'Empèri lo 22 de genier. Pasmens, lo poder creissent dau ras de Tigre inquietèt Iyoas Ièr qu'assaièt de l'exilar en Tigre e de l'assassinar. Mikael Sehul refusèt d'obeïr e presentèt a Gondar lei pròvas dei complòts dau negus còntra eu. Una assemblada de nobles reconoguèt la culpabilitat dau negus e lo condamnèt a la reclusion dins son palais — car executat un negus èra totalament enebit per la lèi etiopiana.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Lòng de la frontiera meridionala, perseguida de la guèrra acomençada en 1765 còntra Birmania. Après sei succès de l'annada precedenta, l'armada Qing conoguèt tornarmai una tiera de desfachas car lei bandieras manchós — l'elèit de l'armada Qing — èran inadaptadas ai combats dins la seuva tropicala. Au contrari, foguèron decimadas per lei malautiás e l'armada imperiala deguèt donc se retirar en direccion de son territòri (→ 1769).


text:
Republica de Macedònia
La Republica de Macedònia (en macedonian Peпyблиka MakeдoHиja = Republika Makedonija, en albanés Republika e Maqedonisë) es un estat situat en Euròpa del Sud-Èst, dins los Balcans. Es environat per Grècia, Bulgaria, Serbia, Kosova e Albania. A una superfícia de 25 713 km² e una populacion de 2 100 000 estatjants (2001).
La capitala es Skopje.
Lo gentilici es macedonian -a.
En rason d'un desacòrdi de Grècia sus sa denominacion (una de las provincias grègas pòrta tanben lo nom de Macedònia), la màger part de las organizacions internacionalas (coma l'OTAN e l'Union Europèa) e dels Estats estrangièrs apèlan oficialament aqueste país l'Anciana Republica Iogoslava de Macedònia, o en forma abreujada, la FYRÒM (de l'anglés FYROM = Former Yugoslav Republic of Macedonia). Pasmens s'utilizan largament, per rason de comoditat, dins los tèxtes mens oficials (comunicats, telegramas, ligams de navegacion dels sites dels ministèris dels Afars Estrangièrs) los tèrmes de Macedònia e de Republica de Macedònia. Certans estats an reconegut unilateralament lo nom constitucional de « Republica de Macedònia », utilizat per aquel estat. Es lo cas dels Estats Units d’America, de Russia e de China. Los Estats Units adoptèron aquel nom en novembre de 2004 per mercejar lo FYRÒM del sosten balhat per la guèrra en Iraq.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Un territòri disputat[modificar | modificar la font]
Nom dau reiaume antic dau nòrd de Grècia que foguèt a l'origina de l'empèri d'Alexandre lo Grand, lo tèrme « Macedònia » designava au sègle XIX la region dei fluvis Vardar e Struma. Un pòble eslau, lingüisticament pròche dei Bulgars, i èra installat. Foguèt pauc a pauc dich Macedonians segon lo nom dau territòri.
L'installacion deis Eslaus dins la region sembla datar dau sègle VII car de tèxtes dei periòdes precedents la depintan coma un país grèc. Son evangelizacion definitiva se debanèt dins lo corrent dau sègle IX. Integrada au sen de l'Empèri Bulgar, la region foguèt conquistada per lei Bizantins au començament dau sègle XI. Pasmens, après lo desastre de Manzikert, Constantinòble conoguèt tornarmai un periòde de declin e un segond Empèri Bulgar se formèt a la fin dau sègle XII en Bulgaria e en Macedònia. Grèvament afeblit per una incursion mongòla en 1242, aquel empèri deguèt faciar l'emergéncia dau reiaume sèrbe de Stefan Dusan (1331-1355) que conquistèt Macedònia e installèt sa capitala a Skopje.
Dins lo corrent deis annadas 1380, lei Turcs Otomans conquistèron Macedònia. La gardèron fins a 1912 e ne'n faguèron un pielon de son implantacion europèa. Ansin, i installèron de populacions turcas que venguèron se subrepausar a una trama forma de pòbles eslaus, albanés, grècs e valacs.
Entre Sèrbes e Bulgars[modificar | modificar la font]
La question de l'identitat dei populacions de Macedònia (la « question macedoniana ») apareguèt dins lo corrent deis annadas ambé la creacion d'una glèisa autocefala bulgara. Opausèt principalament Sèrbes e Bulgars que comencèron de fondar d'escòlas dins la region per i instaurar son influéncia. Aquò favorizèt l'emergéncia de movements nacionalistas macedonians e partir de 1893, l'Organizacion Revolucionària Interiora Macedoniana (ORIM) comencèt una campanha d'atemptats còntra lei Turcs. Puei, en 1903, foguèt organizada una insureccion populara durament reprimida per leis Otomans.
La multiplicacion dei destruccions e dei chaples entraïnèt una intervencion dei poissanças crestianas. Afeblit per de decennis de crisi, l'Empèri Otoman deguèt acceptar la creacion d'una polícia internacionala per restablir l'òrdre en Macedònia. Aquò entraïnèt la formacion d'una societat secrèta d'oficiers turcs que prenguèron lo poder en 1908 (movement dei Jovei Turcs). Pasmens, d'inspiracion nacionalista, la politica dei Jovei Turcs entraïnèt rapidament d'insureccions novèlas dins totei lei regions crestianas de l'Empèri.
En 1912, la multiplicacion dei trèbols dins lo territòri otoman encoratjèt la formacion d'una aliança ofensiva antiturca gropant Serbia, Bulgaria, Grècia e Montenegro. Lo pretèxte de la guèrra foguèt lo refús de Constantinòble d'un ultimatum demandant de reformas fòrça importantas en Macedònia. Lo conflicte (Premiera Guèrra Balcanica) durèt d'octòbre de 1912 a març de 1913 e s'acabèt per una desfacha turca. La màger part de Macedònia foguèt conquistada per Serbia, çò que maucontentèt Bulgaria. Ansin, Sofia foguèt a l'iniciativa d'una guèrra suplementària (Segonda Guèrra Balcanica) perduda per lei Bulgars. En aost de 1913, lo Tractat de Bucarèst definiguèt lo traçat novèu dei frontieras dei Balcans. Macedònia i foguèt principalament partejada entre Grècia (la region de Salonica) e Serbia (la quasi totalitat de la Macedònia actuala). Bulgaria obtenguèt la region de la vila de Strumica.
Après aquela revirada, lei Bulgars assaièron de conquistar Macedònia durant lei dos conflictes mondiaus. En octòbre de 1915, jonhèron lo camp deis Empèris Centraus e participèron a la conquista de Serbia. Pasmens, en 1918, lei còntra-ofensivas de l'Entenduda entraïnèron la rompedura dau frònt bulgar e la liberacion dau territòri sèrbe. En 1941, l'armada bulgara participèt a l'invasion de Iogoslavia e lo govèrn de Sofia organizèt una campanha massiva d'assimilacion dei populacions macedonianas. Dins aquò, en 1944, lei soudats bulgars deguèron se retirar sota la pression dei partisans de Tito.
La Republica Socialista de Macedònia[modificar | modificar la font]
Tito foguèt a l'origina de la Macedònia modèrna en 1946. D'efèct, durant lo periòde dau Reiaume de Iogoslavia (1918-1941), lei Macedonians fasián partida de Serbia e avián ges d'estatut particular. Au contrari, au sen de la Federacion de Iogoslavia, formèron una republica constituva dicha Republica Socialista de Macedònia. Una lenga macedoniana oficiala, diferenta dau bulgar, foguèt creada a partir de dialèctes locaus. Aquò permetèt de reglar la « question macedoniana » mai de dificultats novèlas apareguèron rapidament, especialament en causa de la preséncia de minoritats albanesas e turcas importantas.
La Macedònia independenta[modificar | modificar la font]
Republica paura de la Federacion de Iogoslavia, la RS de Macedònia aviá ges d'interès dins la division dau país. Lei Macedonians adoptèron donc una politica prudenta e leis eleccions de 1990 permetèron pas de desgatjar una majoritat politica clara. En genier de 1991, Kiro Gligorov (èx-comunista) foguèt elegit a la presidéncia. L'armada federala quitèt rapidament lo país ambé l'intensificacion dei combats en Croàcia e lo país votèt en favor de son independéncia en setembre de 1991.
L'independéncia entraïnèt un conflicte quasi immediat ambé Grècia quant au nom dau país e sei simbòls. D'efèct, Atenas s'opausèt a l'utilizacion de Macedònia — reiaume important de son istòria — per un estat non grèc. En 1992, una segonda controvèrsia regardèt l'adopcion d'un drapèu amb un simbòl macedonian antic (lo soleu de 16 rais). Grècia s'opausèt a l'integracion dau país novèu au sen deis institucions internacionalas principalas e Skopje foguèt obligat de negociar. En 1993, un compromés permetèt au país de venir sòci d'organizacions internacionalas sota lo nom de « Former Yugoslav Republica of Macedonia » (FYROM). Puei, en 1995, un cambiament de drapèu permetèt de destendre lei relacions mai Grècia demora inflexibla sus la question dau nom oficiau de Macedònia.
Pasmens, la question pus malaisada es aquela de l'importanta minoritat albanesa dau nòrd-oèst. En despiech d'una participacion regulara d'òmes politics albanés ai govèrns successius, de violéncias toquèron la region en 1994 e en 1997. Puei, en 2001, una guèrra civila opausèt de març a junh l'armada regulara a una guerilha liada a l'UCK de Kosova. Un acòrd signat en aost permetèt de contentar mai d'una revendicacion albanesa (oficialitat de l'albanés, aumentacion de la proporcion d'Albanés dins la foncion publica, drech de vetò dei deputats albanés sus lei decisions regardant la minoritat... etc.) en cambi d'un desarmament de la branca macedoniana de l'UCK. Aqueleis acòrds permetèron d'estabilizar la vida politica de l'estat. De 2002 a 2007, lo país conoguèt ansin un periòde de creissença economica. Pasmens, foguèt durament tocat per la crisi economica de 2008.
Politica[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Politica de la Republica de Macedònia
Una brèva guèrra civila en 2001, que i prenguèron part de rebèls albaneses a l'oest del país, s'acabèt per l'intervencion d'una pichona fòrça de l'OTAN que deviá susvelhar la fin de las ostilitats tant coma la concession pel govèrn de dreches alargats a la minoritat albanesa.
Subdivisions[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Subdivisions de la Republica de Macedònia
Los Albaneses de la Republica de Macedònia se son revoltats per tal d'obténer mai de dreches : coma l'ensenhament, l'utilizacion de la lenga albanesa dins l'administracion...
Geografia[modificar | modificar la font]
Articles detalhats : Geografia de la Republica de Macedònia ~ Vilas de la Republica de Macedònia
Economia[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Economia de la Republica de Macedònia
Demografia[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Demografia de la Republica de Macedònia
Cultura[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Cultura de la Republica de Macedònia
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
La semano passado, avian vist li pouplado celto-liguro que pouplavian lou territòri de Vau-Cluso à l’epoco de la Narbounèso, anèn uèi estudia si vesin.
Quand li roumans prenon lou countourrole militar e pouliti d’un territòri, prenon en counsideracioun li souto-divisioun territourialo eisistènto. Es en partido pèr aco qu’aquelis ancians noums e divisiouns an pouscu perdura dins l’Istòri.
Li Sàli soun un pòple establi dins li Bouco dóu Ròse e que forço tribudo erian sous sa douminacioun tau que li Alducinati, li Albioeci, li Menimi o li Vugiente. Soun territòri s’espandis dóu Ròse i proumièro colo di pre-Aupi e, au nord, à Durènço. Sa capitalo èro l’oppidum d’Entremount (e belèu tambèn Arelate).
Bèn qu’acó siegue sujèt à discussioun, l’etimoulougìo la mai proubablo de Massalia (Marsiho) es “Mas Salia”. Verai, li salians erian vesin de la ciéuta grego. An tambèn douna soun noum à Saloun.
Li Segoubrige óucupon la partido litouralo di Bouco dóu Ròse, au levant de Marsiho. A n’aquèu sujèt, an douna à la cièuta fouceano sa proumièro soubeirano, Giptis estant, segon la legèndo, la fiho dóu rei di Salian (Nannos).
Soun noum significo “aqueli de la colo/ fourtaresso vitouriouso”.
Li Volco arecomici óucupon la majo partido de Gard e un tros de l’Eraud. Coume li Volco Tectosage, mai au pounènt, venon de la regioun dóu Danube. De fa, appareisson tardièramèn dins l’Istòri antico dóu miejour. Sa capitalo èro Nemausus.
Lis Elvian óucupon la partido de l’actualo Ardècho (e belèu lou nord de Gard). Situa entre Cevenno e Ròse, an pèr vesin li Cavaro (e/o li Tricastini) au levant, li Velàvi e li Gabau au pounènt, li Segovellaune au nord e li Volco arecomici. Sa capitalo èro Alba. Soun noum significo “aqueli que soun noumbrous”.


text:
Deth mèn pas peth Conselh Generau
d’Aran en sauvi fòrça boni rebrembes. Siguec ua experiéncia vitau fòrça interessant
e tanben profitosa dera que n’aprení un pilèr de causes. Aprení eth valor der
esfòrç e deth trabalh, e de coma un corròp de persones, damb era motivacion de
besonh, pòden esdevier un equip coesionat e ilusionat capable de dar çò de
melhor de cadun. Sauvi tanben un bon recòrd des projèctes e iniciatives
qu’amièrem entà dauant e qu’eth temps, quan l’an deishat, s’a encuedat de
jutjar.
Un d’aguesti projèctes sigueren,
sense dubte, es talhèrs de teatre en aranés. Era sua acuelhuda superèc totes es
expectatives e se n’amièren a tèrme diuèrses edicions.
Eth teatre ei un plan bon
esturment de dinamizacion e normalizacion dera lengua, ath delà de, coma
demostrèren aguesti talhèrs, resultar un potent element de coesion sociau.
Malurosament, es actuaus responsables des airaus lingüistics deth Conselh
Generau non an volut contunhar damb aguesta iniciativa, tot e era demana
existenta, sense mès motiu aparent qu’eth d’èster quauquarren qu’encetèc un
aute govèrn de diferent color politic. Ua mòstra mès dera vocacion de servici e
dera preocupacion pera lengua des nòsti actuaus governants e des sòns comisaris
politics.
Sigue coma sigue, es talents
d’auançar dera societat civila son tostemp mès fòrti qu’es premises
partidistes, e d’aqueri prumèrs talhèrs de teatre en neishec ua petita
companhia, “Persones d’Aran entà toti”, que deman estree era sua dusau òbra
“Qui mane ací?” en Barcelona. Tota ua hita, en prumèr lòc entà toti eri, que
damb eth sòn esfòrç ac an artenhut, e entara sua directora qu’ac a hèt possible,
e en dusau lòc entara nòsta lengua.
E ac an hèt soleti. Sense lèu
implicacion dera maxima institucion aranesa, qu’en cap moment a creigut en
aguest projècte. Ben, ne en aguest ne en cap, aumens per çò que hè a lengua e
cultura. Pròva ne son era encara manca totau e absoluta de cap projècte visible
mès d’un an dempús des eleccions, ne ua soleta publicacion en aranés ne cap
senhau que mèrque un minim interés en desvolopar era lengua e cultura pròpries
d’Aran, mès enlà dera anecdòta.
“Persones d’Aran entà toti”, coma
an hèt abantes era gent de “Era cabana” en Les, an encetat un camin que place
en mapa eth teatre en aranés, cadun damb eth sòn estil e perspectiva, mès en
tot cas damb ua qualitat artistica que melhore damb eth temps.
Des d’aciu donc, felicitats as
“Persones d’Aran entà toti” pera perseverància e peth talent. Qu’aqueres
emocions que vòlen transméter damb es sòn teatre de conciéncia arriben a tocar
era anma d’aqueri que l’an grisa e gelada e que non son capables de veir mès
enlà des sòns interèssi, mès pròpris d’un maquiavelisme feudau que deth sègle
21.


text:
Umiditat
L'umiditat es la preséncia d'aiga o de vapor d'aiga dins l'aire o dins una substància (linge, pan, produch quimic, etc.).
Dins l'aire se pòt se mesurar amb un igromètre de cabèl o numeric e ne donant lo porcentage mai sovent.
Lo tèrme umiditat utilizat dins lo langatge de la construccion correspond a une preséncia anormala d'aiga dons un bastit. Se pòt far jos forma de liquida, de vapor d'aiga o de remontada capillara.
Somari
Mesura de l’umiditat[modificar | modificar la font]
Segon lo domèni d'aplicacion, l'umiditat pòt designar diferentas grandors (engenh dels procediments, meteorologia, tractament de l'aire, etc.).
Geomatica, mesuras per satellit (teledeteccion)[modificar | modificar la font]
L'imatgeriá satellitària o aeriana (infraroge) dona ja de preciosas informacions sus l'umiditat del sol e l'estrès idric per la vegetacion, los fongis o la microfauna dem sol. Un satellit especializat, SMOS (per Soil Moisture and Ocean Salinity), lançat en 2009, promés de grands progrès dins la precision de las mesuras e lor utilizacon. Demora a precisar los modèls e algoritmes utilizats per l'analisis[1].
Importança pels èsser vivants[modificar | modificar la font]
L'aiga es un element vital per totes los èsser vivants coneguts. Los sons e las odors circulan de biais diferent dins l'aire umid. Gaireben totes los animals an un o mai sistèmas sensorials capables de detectar la vapor d'aiga dins l'aire, la condensacion. Fòrça insèctes detectan tanben fin finala e directament las condicions termoigrometricas. De gèns claus implicats, e las neurònas sensorialas associadas als receptors d'umiditat, foguèron recentament identificats per la mòsca dels fruchs (Drosophila melanogaster) dins una mena de saquet amagat dins las antenas de l'insècte. Un organ subís una desformacion mecanica proporcionala a l'umiditat relativa del mitan ont se trapa la mòsca.
Comprene melhor la biologia sensoriala al respècte de l'aiga dins l'aire o lo sol poiriá desembocar sus una melhoracion dels mejans de lutar contre los moissals o d'autres insèctes geinants per l'òme. La partida del cervèl (neurònas) de la mòsca que gerís los estimuls ligats a l'umiditat es situada just a costat d'aquela que gerís las informacions ligadas a la temperatura, mas « las responsas de la mòsca a l'umiditat e a la temperatura son separadas, çò que permetre a l'animal d'adaptar melhor son comportament a l'environament cambiadís » segon los autors de l'estudi[2]. Comprene aqueles mecanismes permet tanben d'envisatjar melhor los efièchs del dereglament climatic sus una espècia o l'ecosistèma, per exemple al subjècte d'un pollinizator o d'un insècte-clau[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sola definicion acceptada en engenh dels procediments
- ↑ equivalent al taus en aiga en engenh dels procediments
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Un nouveau satellite mesurant l’humidité du sol pourrait assurer des prévisions météorologiques plus justes, sur le site usherbrooke.ca du 30 juin 2010, consulté le 14 juillet 2010
- ↑ {{{2}}}, .
- ↑ .
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Les grandeurs hygrométriques sur le site energieplus-lesite.be


text:
50 Borréias chantadas " lo son mai los mots "
"Un repertòri per las Ròdas de las "Nuechs de la Borréia lemosina" (mai auvernhata :)…"
Je chante le premier couplet de chaque bourrée (sur les 100 bourrées chantées que je joue au violon ou au diato).
Toutes les bourrées sont en occitan (il existe très peu de Bourrées d'ici en français)
Je précise que "bourrée" signifie à trois temps…(c'est comme dire "champignons" quand on parle de "cèpes" en Corréze ;)
Lo parpalhòu seg la candela,
E l'amorós seg la beutat
Lo parpalhòu burla sas alas,
E l'amorós sa libertat.
Le papillon suit la chandelle,
Et l'amoureux suit la beauté.
Le papillon brûle ses ailes,
Et l'amoureux sa liberté.
Bourrée auvergnate chantée en occitan et en français.
Les deux versions semblent proches mais on entend ici que la prononciation française n'est pas standard ; pour conserver les appuis de la bourrée ici, il faut au contraire, prononcer fortement les E muet et ne pas accentuer sur la dernière syllabe. Mais le francais est la seule langue latine à ne pas faire cela (à écouter les journalistes qui citent des villes sud-américaines ;)
"Candela ("lo" prononcé) : chandel("le")
Libertat, beutat / liberté, beauté"
On a aussi en limousin les allongements des pluriels
"Los-- garçons--, las--dròllas--" et les s ("^" en français)
non prononcés et allongés "daus pas--tissons--"
Il y a peu de bourrées en français du fait de l'accentuation complexe de la bourrée qui est adaptée à l'occitan (il ne faut pas oublier que les violonaires vivaient dans leur jeunesse dans un milieu très majoritairement occitanophone).
A partir de sources orales c'est ici une interprétation personnelle (donc traditionnelle ;)
Ces 50 bourrées sont normalement du domaine public ainsi que "Las chastinhas" (musique de Jean-Marc Delaunay, "mai paraulas myself" :)
1) La borréia d'Auvernha la borréia vai bian
Quand la dançam a quatre Mas que la dançam bian
2) Dançan tant bian los de delai l'aiga
Dançan tant bian los de Lemosin
Tra la la la
3) Per ben la chantar viva las Lemosinas
Per ben la dançar viva los Auvernhats
Los Auvernhats an ben la barba fina
Los lemosins l'an pus fina que ilhs
4) Çai son venguts los garçons d'a Nòuviala
Çai l'an menat lo vaslet de Fauriá
Çai l'an menat aqueu tan gente masle
Çai l'an menat lo mielh coifat d'Orlhac
5) Los Chaumeilhos quò es de bons garçons
Los Chaumeilhos quò es de bons garçons
Quò es de bons garçons la degue òc-es paubras drollas
Quò es de bons garçons la degue los Chaumeilhos
6) Quau te mena bela quau te mena
Quau te mena bela quau te mena
Quò es los garçons que me menan me permenan
Quò los garçons que me menan pels boissons
7) Son davalats los garçons de la montanha
Son davalats quand avian tot achabat
Regretan ben lo pais mas pas lo mestre
Regretarian una amiá se l'avian
8) Quand passaretz pitiòtas venetz nos veire
Quand passaretz pitiòtas venetz nos veire
Vos donarem de la bona calhada
E daus pastissons a plen palhasson
9) Lo curat que la confessava s'appelava s'appelava
Lo curat que la confessava s'appelava Janton
Ieu pipe ieu fume ieu sei bon garçon
Ieu fiche la filha darrier los boissons
10) Sus lo pont d'a Briva l'i a de gentias flors
Sus lo pont d'a Briva l'i a de gentias flors
Las blanchas las rojas de totas colors
Las blanchas las rojas de totas colors
11) Se sabiatz drolletas jamai vos maridariatz
Restariaz soleta gardariatz la libertat
12) Chas nos i a de las dròllas se volon maridar
Mas volon pas de vaslet volon mas daus ainats
13) E quand las peras son maduras
Tant pauc de vent las fai tombar
Aitau faran las jòunas dròllas
Quand voldran ben se maridar
14) La Marion plora à plorarà ben mai
Son amant la quita ne'n tornarà jamai
D'aqui es partit en emportar la bela
E sus lo chamin a trobat una chançon
15) Ieu n'ai cinq sòus ma mia n'a mas quatre
Coma farem quand nos maridarem
Ne'n chaptarem un topin una escudela
Un culheron e minjarem tot dos
16) Garda ton bon temps bargiera garda ton bon temps quand l'as
Quand seras maridada quò te podriá passar
17) Se la volia chausir la mia mia la mia mia
Se la volia chausir la prenguei de vers Chastreix
Pas de vers Chastreix la prengei de Picharanda
Per pas me trompar la prenguei de Sent Donat
18) Coifa-te bian Margarita ma mia
Coifa-ta bian que benlèu te maridariam
Mas i a ben del temps que ieu sei bian coifada
Quò n'empacha pas que ieu me maride pas
19) 'Na trist'annada passa per ieu
Maridan nòstr'ainada e me laissan ieu
Una autra annada quò sirà per ieu
Violon e chabreta jugaran per ieu
20) Quand los cornards d'a Tula
S'eran tots assemblats
Prenian de la barriera
D'aicia lo Pais Bas
21) Sus lo pont d'a Vimbela
L'i fai tan bon gardar
Las Navarelas lai menan
Los d'en Bar lai son anats
22) Ont menaretz diumenche pichona
Ont menaretz diumenche lo mandin
Gardarai pas farai la coisina
Venetz chas nos la farem tots dos
23) Al bòsc de la ribièra ma miona l'i es
L'i es que li garda que l'i garda
L'i es que li garda los moltons
24) Ai vist lo lop la lebre
E lo rainard dançar
Fasian lo torn de l'aubre
E daus buissons folhats
25) Ma maire aviá mas 'na dent que damenava quand fasiá vent
Mon paire se'n aperceguet emb un 'talaire la li desraijet
26) Delai lo ribatel i a 'na lebre i a 'na lebre
Delai lo ribatel i a 'na lebre que li duerm
Anatz la revelhar que setz un bon chaçaire
Anatz la revelhar la mancariatz pas
27) Pel bòrd de l'aiga i a de canardons pichona
Pel bòrd de l'aiga i a de canardons
I a de canardons de canardons de canardetas
I a de canardons de canardons son pas per vos
28) Ò calha gentia calha ont as ton niu
Aval dins la pradela lo long dau riu
29) Lo merle a fach son niu dins las raiç de l'aubre sus lo bòrd dau riu
Las dròllas que lo levaran aquest'annada se maridaran
O dròllas 'natz lo levar que lo merle se'n vai mainar
30) Peira labora dins lo champ d'a Brach pitiòta
Peira labora dins lo champ d'a Brach
Tres domaiselas lo tenon pels braç pitiòta
Tres domaiselas lo tenon pels braç
31) Janeton veniá veniá veniá Piare veniá Piare
Janeton veniá veniá veniá Piare veniá Piare per dançar
Ieu vendrai pas velhar la luna es pas levada
Ieu vendrai pas velhar la luna lai serà pas
Ieu lai vendrai deman la luna sera levada
Ieu lai vendrai deman la luna sera là
32) S'i a mas los faures qu'aman lo vin pitiota
S'i a mas los faures qu'aman lo vin
Ieu sei pas faure ieu sei pas faure ieu sei pas faure mas l'ame bin
Tot lo monde es faure tot lo monde es faure tot lo monde es faure quauque bocin
33) Janeton quand t'aimave quò era qu'aviá begut
Janeton quand t'aimave quò era qu'aviá begut
Aura que ne beve gaire Janeton t'aime gaire
Aura que ne beve plus Janeton t'aime plus
34) Montave la marmita la podiá pas montar
La podia pas montar la marmita la marmita
La podia pas montar chauguet la laissar lai
35) La Glaudiá fai lo torn d'a Vic
Emb un pè d'aucha un pè de chabrit
La Glaudia troba bon lo vin
La micha chauda e lo lach bulhit
36) M'an dich Martin qu'aimavas las dròllas
M'an dich Martin qu'aimavas lo vin
Ieu o aimi tot lo vin amai las dròllas
Ieu o aimi tot las dròllas amai lo vin
37) Crebe de sèt vòli pas d'aiga
Crebe de sèt vòli ben de vin
Lo bon vin lo bon vin me rend palhaire
Palhaire e desgordit
38) Diable sia l’ivern d’antan
Que n'a portat nostra civada
La civada e lo chanabau lo chanabau
Un pauc de vin qu’era tant bon
39) Quò es los garçons de vers Jornhac
Que son 'nats velhar a Lairit
An passat per Paris per anar velhar a Lairit
40) Amb'atí paubres garçons per las dròllas periretz tots
Per una per doas mai tres mas per totas perirem pas
41) Al pais d'a Seilhac se minjan las chastinhas
Lo jaquets los chauvets e mai las borsadas
Al pais d'a Seilhac se minjan las chastinhas
Emb un còp de bon citre davala tot solet
Tra la la la
42) Quò es Magadon que lo diable es ta chabreta
Mai ton bordon ruinas tots los maçons
N'i aura mai d'un qu'aurà minjat sa campanha
Per se'n tornar las rodas cairadas
De que farem sens lo paure Pieron
Tochava bian n'era tant bon menaire
Quand tornarà Peire chabretarà
44) Ma maire quand vos m'auretz perdut
Anetz pas me cerchar a las bargieras
Ieu serai a la balada bian lonh
Jugar un aer de mon violon
Viva aquilh que n'a plantat
L'aubre que n'a la chamba tòrta
Que sens aqueu ne'n siriá mòrt
L'aiga m'auriá purit lo còr
45) Perqué veniatz velhar los lordaus de la montanha
Perqué veniatz velhar quand ne'n voliatz pas dançar
Ne'n chauliá pas venir los lordaus de la montanha
Ne'n chauliá pas venir quand ne'n voliatz mas durmir
46) Auvetz los Auvernhats paubra maire paubra maire
Auvetz los Auvernhats que davalan per dançar
Ne'n fan zin zon zon zin zon zon de lor chabreta
Ne'n fan zin zon zon zin zon zon de lor violon
47) Nos sem pintats del vin de la barrica
Nos sem pintats del vin de Marcilhac
Al vin de Marcilhac pichona pichonela
Al vin de Marcilhac totas nos sem bandats
48) N'as ben tant dançat n'as ben tant fach la fiera
N'as ben tant dançat lo cordon n'i a petat
Lo cordon n'i a petat la borsa s'es desliada
N'aviá mas dos sòus los a tombats al sòu
49) Ma maire si sabiatz d'onte vene d'onte vene
Ma maire si sabiatz d'onte vene me batriatz
Ieu vene de ben lonh de jugar de ma musica
Ieu vene de ben lonh de jugar dau violon
50) Totjorn lo torn la borréia vira filhetas
Totjorn lo torn la borréia vira totjorn
D'enquera n'es pas jorn e totjorn la luna que ralha
D'enquera n'es pas jorn quò es la luna d'amor
Per ben la chantar viva las Lemosinas
Per ben la dançar viva los Auvernhats
Hi fou fou… !!!