text:
Revòlta dels Vinhairons
La Revòlta dels Vinhairons (o Revòlta de 1907) foguèt lo movement social mai important que Lengadòc e la Catalonha Nòrd coneguèron. Nasquèt aquel movement pr'amor que lo vin se vendiá fòrça mal dempuèi 1904. Lo govèrn alavetz parlava de subreproduccion mas pels vinhairons la causa de la crisi èra consequéncia de la fraudariá e de las importacions de vin d'Argeria. Comencèt aquel movement es l'11 de març de 1907, a partir d'un vilatjòt del Menerbés, Argelièrs, ont capitanejats per Marcellin Albèrt, 83 vinhairons d'Argelièrs amb quatre mai de las comunas vesinas, partiguèron a Narbona per porgir lors dolenças a la comission viticòla. Puèi, se succediguèron las manifestacions e dapasset cresquèron e venguèron mai e mai importantas, per arribar a 800 000 personas a Montpelhièr lo 9 de junh. La revòlta s'acabèt lo 22 de setembre amb la creacion de la Confederacion Generala dels Vinhairons.
La repression del govèrn de Clémenceau foguèt terribla, 60 000 fantassins e gendarmas ocupèron Lengadòc e la Catalonha Nòrd, çò que causèt sièis mòrts e mantun nafrat del costat dels manifestaires. En 2007, per tal de commemorar lo centenari de la revòlta, s'organizèron fòrça manifestacions en Lengadòc e en Catalonha Nòrd, sustot dins los departaments d'Aude e d'Erau.
Somari
- 1 L'origina del vinhièr de Lengadòc
- 2 Las encausas de la crisi
- 3 Los eveniments de 1907
- 4 Las cançons
- 5 Un movement occitanista?
- 6 Bibliografia
- 7 Referéncia
- 8 Ligams extèrnes
L'origina del vinhièr de Lengadòc[modificar | modificar la font]
La vinha se cultiva en Lengadòc dempuèi los grècs mas sa cultura es estada desvolopada mai pels romans. A l'Edat Mejana, foguèt mantenguda pels monastèris. Las activitats agricòlas èran principalament basadas sus las cerealas, la cultura dels olius e l'elevatge d'ovins.
La viticultura se desvolopèt tre lo sègle XVIII que foguèt creat lo pòrt de Seta e lo Canal de las Doas Mars. Aital se podiá transportar mai aisidament lo vin cap als mercats novèls. Las tecnicas de conservacion de vin foguèron plan melhoradas. A l'alba de la Revolucion Francesa, 50 % de las tèrras èran plantadas de vinhas a l'entorn de Besièrs.
En 1853, lo camin de fèrre arribèt en Lengadòc e permetèt a la viticultura lengadociana d’espandir sos mercats, dins lo nòrd e l'èst de França, dins las regions industrialas ont los obrièrs sacrificavan una partida de lor salari dins la crompa de vin, e dins las grandas vilas francesas coma Lion o París e sa banlèga.
Las encausas de la crisi[modificar | modificar la font]
Lo Miègjorn Roge[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament viticòla en Lengadòc foguèt plan profeitós a un bèl nombre de pichons proprietaris. D'unes avián un autre mestièr e tiravan qualques beneficis de la vinha. Existissián de nombrosas pichonas campanhas familialas que vivon de la viticultura.
La viticultura provesiguèt mantun emplec per la populacion, èran nombroses los obrièrs agricòlas, los barricaires, los fabricants d'engrais, d'aisinas, de maquinas, e tanben dins lo transpòrt e lo negòci. Los pichons proprietaris se devián organizar per vendre melhor lor produccion. A la debuta del sègle XX, dins lo país besierenc, qualques unes d'eles decidiguèron de fondar las cooperativas.
En 1905, se bastiguèt la cava cooperativa de Marauçan, a l'oèst de Besièrs. L'idèa èra a germenar dempuèi 1901 e amb l'impuls d'un limonadièr besierenc, Elie Catalan acostumat a las giras de distribucion. Al mes de mai 1905, la cava recebèt la visita de Joan Jaurés[1]. A la seguida de Maraussan, d'autras cavas cooperativas serián bastidas en Lengadòc, Rosselhon e dins las autras regions viticòlas occitanas, en Provença coma dins lo Bordelés.
Una granda part d'aqueles "pichons vinhairons" cooperants de Lengadòc e de Rosselhon èran de sensibilitat socialista (mesa en comun de las aisinas de produccion e dels beneficis de la venda, principi de basa de las cavas cooperativas), formant atal un "Miègjorn Roge". La majoritat dels elegits locals, sortits de comunas ruralas o del mitan viticòla, èran los representants politics d'aquel "Miègjorn Roge".
Malautiá e subreproduccion[modificar | modificar la font]
En 1852, un campairòl vengut d'Anglatèrra, l'oïdi, atacava las fuèlhas, los rasims perdián totes lo chuc mas per astre un tractament foguèt trobat. En 1878, lo mildió faguèt son aparicion. En 1884, totas las vinhas de Lengadòc son abasacladas per un parasit vengut d'America qu'aviá per nom filloxèra. Atal comencèt una crisi grèva, lo caumatge aumentèt lèu e los salaris davalèron dramaticament. Pasmens se trobèt una solucion per luchar contra aquel parasit, s'empeutèron los plants locals a de plants americans. Pauc a cha pauc, lo vinhièr foguèt doncas renovelat. Aquel combat contra aquelas malautiás aguèt per consequéncia una baissa de gra dins un bon nombre de regions.
La produccion baissava pr'aquò la consomacion èra encara fòrta. Alavetz, qualques metòdes novèls coma la fabricacion de vins artificials (a basa de sucres dels blets venguts del nòrd de França o d'ajust d'aiga dins lo vin) permetèron d'aumentar la produccion e de respondre a la demanda. En 1900, de vin d'Argeria foguèt importat en França qu'aquel vin èra mens car e teniá un gra mai fòrt que lo de França.
Las annadas 1902 e 1903 avián conegut de recòltas magrinèlas, per encausa de la meteorologia: sonque entre 35 a 40 milions d’ectolitres. Lo prètz de venda èra de 16 francs, puèi de 24 francs l’ectolitre. En 1904 e 1905, tornarmai per encausa de la meteorologia, las recòltas foguèron importantas dins tota Euròpa: lo creis de produccion èra de 96 % en França, de 48 % en Espanha, de 16 % en Itàlia, qu'èran los tres productors europèus principals d'aquel temps. Ara que lo sulhet de malvenda se situava a 50 milions d’ectolitres, la produccion èra de 69 milions[2]. Se mantenguèt a un nivèl elevat la produccion las annadas seguentas: 58 milions d’ectolitres en 1905, 52 en 1906, 66 en 1907. Lo prètz de l’ectolitre de vin passèt el a 6 o 7 francs.
Pasmens tornarmai se produsiguèt una subreproduccion, lo vin de Lengadòc e mai que mai lo d'Aude se vendiá fòrça mal e evidentament l'economia del país se fondamentava essencialament sus una monocultura: la vinha. Tre 1903, un movement de reaccion se metèt en plaça capitanejat per Marcellin Albèrt; se denonciavan las fraudas e anonciava las consequéncias de la futura revòlta. Lo 30 d'abril de 1905, a las arenas de Besièrs, Jaurés dins son primièr discors de socialista unificat, anonciava que la crisi viticòla sonque se podriá resòlvre per un cambiament d'estructuras agràrias. Aquel jorn, i èra present Albèrt amb sos amics d'Argelièrs. Pus tard, obtenguèt 400 signaturas per una peticion que demandava la demission dels elegits e de pagar pas l'impòst e lo 16 de junh de 1905, la municipalitat d'Argelièrs demissionava. Lo 29 de junh del meteis an, Ferrolh acampèt los cònsols de l'arrondiment; Albèrt li demandèt alara la paraula mas lo cònsol de Narbona refusèt, en lo denigrar e lo qualificar publicament de fòl e de nèci.
Los eveniments de 1907[modificar | modificar la font]
Dels 87 d'Argelièrs als 800 000 de Montpelhièr[modificar | modificar la font]
En genièr de 1907, jos la pression dels deputats occitans, lo Parlament francés decidiguèt de crear una comission d'enquesta pr'amor de far bilanç de la situacion de la viticultura. En febrièr, Marcellin Albèrt escriguèt una letra a Georges Clémenceau en li demandar l'abrogacion de la lei del 28 de genièr de 1903 qu'a son vejaire favorizava la frauda. L'escrich d'Albèrt obtenguèt pas cap de responsa. L'11 de març, lo menaire del movement amassèt los vinhairons e la populacion sus la plaça del vilatge amb la tòca d'anar rescontrar los deputats de la comission d'enquesta que deviá arribar a Narbona. Aprèp cada vilatge traversat, lo grop cresquèt mai e mai e atenhèt lo nombre de 87 personas a Narbona. Aquela delegacion foguèt recebuda per la comission e li balhèt la peticion de 400 signaturas. Pr'aquò los deputats balhèron pas cap de seguida a aquela demanda.
En consequéncia, a Argelièrs tornar, espeliguèt un comitat de defensa viticòla qu'Albèrt presidissiá. Aqurel burèu se compausava de 7 a 10 personas, pasmens teniá sonque 2 viticultors. Aqueste comitat decidiguèt d'amassar cada dimenge los vinhairons, per qu'escotèssen las tres idèas clau d'Albèrt: Union de totis! Pas de politica! Al secors, lo miègjorn se morís!. Lo movement prenguèt vam a Salèlas d'Aude ont 300 personas èran vengudas escotar lor menaire que prepausava de crear dins cada vilatge, de comitats de defensa viticòla. Lo dimenge 31 de març, èran 600 personas que s'amassavan a Bisa. Lo movement de contestacion s'espandiguèt e aital s'acampèron 1 000 personas lo 7 d'abril a Auvelhan, puèi arribèron a 8 000 a Corsan lo 14 d'abril. Per aver una difusion melhora lo comitat d'Argelièrs decidiguèt de crear un jornal, lo Tocsin, que lo primièr numèro sortiguèt lo 21 d'abril a Capestanh.
Lo 5 de mai, se faguèt una novèla amassada a Narbona, la vila de Ferrolh. Per realisme o oportunisme, lo cònsol narbonés s'èra alara aligat a Albèrt. Lo 8 de mai, decidiguèron los socialistas e los conservadors narboneses de participar pas a l'eleccion municipala del 12 de mai. Mai tard, la manifestacion de Besièrs fasiá evident l'endurciment del movement. S'i legiguèt lo comunicat final que lançava un ultimàtum al govèrn, en menaçant de proclamar lo non-pagament de l'impòst. Lo dimenge 26 de mai a Carcassona, la revòlta se carguèt d'una tonalitat mistica e revolucionària. Los menaires de la contestacion s'apoderan, e reviscòlan, dins lors discorses del passat catar del territòri occitan. Dins aquelas paraulas la premsa volguèt veire una deriva separatista que preniá lo movement. Lo 2 de junh, èran presentas 300 000 personas a Nimes.
Lo dimenge 9 de junh, los 4 departaments federats se rescontrèron per tal de far una amassada decisiva, entre 600 000 e 800 000 personas, vengudas d'Occitània tota, participèron a la manifestacion. Ferrolh, ara l'òme fòrt del movement, anoncièt que s'èra acabat l'ultimàtum de Besièrs e incitèt aital a la demission de las municipalitats. Aqueste eveniment clavèt lo periòde legalista del movement viticòla. A Montpelhièr, pel vèspre, espetan de bregas e los gendarmas se vegèron aculhits per de gets de pèiras. Lo 14 de junh, èran 442 municipalitats del territòri occitan e catalan que demissionan (160 dins lo departament d'Aude, 185 dins Erau, 88 en Catalonha nòrd e 9 dins Gard). L'endeman, en responsa, lo govèrn decidiguèt de far arrestar Ferrolh e los membres del comitat d'Argelièrs. Lo 19 de junh a 4 oras del matin, Ferrolh èra arrestat a Narbona. Dins la jornada, d'unes incidents espetan entre los narboneses e la polícia. Qualques afichas demandan la barradura dels talhièrs e comèrcis per tal de manifestar de solidaritat amb los empresonats. La sosprefectura de Narbona es assalida. L'intervencion dels cuirassièrs fa un mòrt e mantun nafrats sus la plaça publica. Lo 20, a Narbona, aquò's la caça dels sospechoses. la 1èra seccion del 139en R.I. tira sens intimacion sus la fola. Bilanç : 5 mòrts (Léon Maignan, cultivator a Bages, 42 ans; Gaston Pages, cultivator a Auvelhan, 18 ans; Emile Rouquier, domestic a Corsan, 25 ans; Elie Danjart, emplegat de comerçi a Corsan e Cecile Bourrel, emplegada d'ostal a Cuxac, 20 ans, tuada per una bala perduda)[3].
Los mutins del 17en[modificar | modificar la font]
Lo 17en regiment d'infantariá de linha es mudat de Besièrs a Agde lo 18 de junh de 1907, a causa de son esperit revolucionari, canta mai sovent l'Internacionala que la Marselhesa. Dempuèi lo 3 de junh, las autoritats militaras an decidat de lo transferir a Agde jol pretèxt de manòbras militaras. Mas aquel desplaçament es dificil a realizar perque los soldats vivon a costat de Besièrs, son de reservistas, o encara son de filhs de proprietaris viticòlas. Mas davant la situacion qu'empejorava, lo coronèl Gérard balhèt l'òrdre de desplaçament del regiment a Agde dins la nuèit del 18 al 19 de junh, malgrat una manifestacion d'un milièr de personas[4].
Dins la serada del 20 de junh, los soldats aprenon le drama de Narbona e tanben circula la rumor que lo 81en a dobèrt lo fuòc sus la fola a Besièrs. Aperaquí 500 soldats de la 6ena companhiá del 17en regiment d'infantariá se mutinan. Empòrtan armas e municions, daissan la caserna ont èran installats e prenon la direccion de Besièrs, a pè. Percorron una vintena de quilomètres, en caminar de nuèit. Lo 21 de junh, en debut de matinada, arriban a Besièrs. Son aculhits per los besierencs. Los soldats s'installan sus la passejada Pau Riquet, longa esplanada al centre de Bezièrs e frairejan amb la populacion que lor ofrisson de manjar e de beure. Las autoritats militaras podián pas acceptar aquela mutinariá, que l'exemple del 17en regiment auriá pogut balhar d'idèas a d'autres regiments de la region. Las fòrças de l'òrdre caçan los mutins dins la jornada, sens incident màjor. Lo 22 de junh, per tren, les soldats devon tornar dins sa caserna d'Agde[5]. Pus tard, los menaires de la mutinariá foguèron mandats en Tunisia, a Gafsa, per mesura disciplinària[6].
Es a la seguida d'aqueles eveniments que los conscrits efectuèron lor servici militar luènh de çò sieu[7].
La mutinariá dels soldats del 17en demora famosa per las paraulas de la cançon de Montéhus "Gloire au 17e" (Glòria al 17en), dont lo repic ditz : « Salut, salut à vous, / Braves soldats du dix-septième... » (Adieu, Adieu a vos, / Braves soldat del 17en).
La sortida de crisi[modificar | modificar la font]
Marcellin Albèrt es percaçat per la polícia, mas s'amaga dins lo campanat de la glèisa de son vilatge e se salva a París. Capita pas a èsser recebut a l'Assemblada nacionala que debat del projècte de lei contra la frauda. Per contra, capita a se faire recebre per Georges Clemenceau, cap del govèrn, al Ministèri de l'Interior. Lo Tigre va lo persuadir de retornar calmar la rebellion e li balha un bilhet de cent francs, que serà remborsat, destinat a pagar lo retorn en tren. Mas tanlèu Marcellin Albèrt partit, Clemenceau arrenga l'istòria a sa façon als jornalistas, insista sus aquel bilhet, per dèscreditar Marcellin Albèrt. Revengut al Argelièrs, lo 24 de junh, Albèrt rescontra los sòcis del comitat de defensa viticòla per transmetre lo messatge de Clémenceau, lo President del Conselh s'engatja a retirar las tropas e a ajudar la viticultura si los federats rentran dins la legalitat. Lo comitat decidís davant l'imprecision de las promessas de Clémenceau, de continuar lo movement pacific. Lo 25 de junh, davant 6000 personas, Albèrt s'explica per son viatge a París e raconta l'istòria del bilhet de 100 francs, mas tot aquò passa per una traïson. Lo 26 de junh, Albèrt decidís de se constituir presonièr. Ferrolh e los del comitat, lo meton en defòra dels afars a partir del 12 de julhet. Dins un Miègjorn ocupat per l'armada, Albèrt es devengut un traite que collabòra amb l'enemic[8].
De la mièg-junh al mes d'agost, 22 regiments d'infantariá, 12 de cavalariá, siá 50 000 a 60 000 òmes ocupan los departaments d'Aude, d'Erau, de Gard e dels Pirenèus Orientals[9]. Un jornalista de la Despacha parla d'una region envasida. A Narbona, òm compta un militar per dos civils. Dins aquesta vila en dòl, las victimas son enterradas, 100 000 personas assistisson a las funeralhas[10].
Lo 29 de junh, lo Parlament adòpta una seria de leis per interdire lo sucratge e lo banhatge dels vins. En setembre, la Confederacion Generala Viticòla (CGV), qu'a per mission de regular la produccion, d'organizar la profession e de lutar contra las fraudas, es creada e Ferrolh ne deven lo president. A las eleccions municipalas de Narbona, la lista republicana de Ferrolh es elegida. Lo 20 d'octobre, Jean Jaurés ven a Narbona e davant 3500 personas, apròva la dintrada dels obrièrs dins la CGV. Lo 21 junh de 1908, primièr anniversari, lo drapèl occitan flòta al balcon de la comuna. Lo 19 de junh de 1910, per lo tresen anniversari, lo drapèl negre, simbòl de la misèria, es levat. Marcellin Albèrt, el, s'es exilhat en Argeria e moriguèt en 1921, dins la misèria, a l'atge de 70 ans.
Lengadòc coneis per la seguida d'autras crisis viticòlas, lo Comitat Regional d'Accion Viticòla serà creat per lutar radicalament contra l'importacion dels vins estrangièrs. Las annadas 1970 coneisseràn tanben la violéncia: lo 4 de març de 1976, pendent una manifestacion a Montredon, una fusilhada se debana entre los CRS e los vinhairons; i aurà dos mòrts (un CRS e un vinhairon)[11].
Las cançons[modificar | modificar la font]
Aquela revòlta es estada font d'inspiracion per mantun artista d'ièr e de uèi. Los autors de l'epòca compausèron de cançons inspiradas per de cants patriotics o religioses, son un dels elements de la luta sociala. A la debuta del sègle XX, en França, la cançon politica e sociala es fòrça viva. Auguste Rouget repren l'imne nacional francés per La Marselhesa dels vinhairons (en francés La Marseillaise des vignerons) per denonciar las fraudas :
Pour affirmer nos droits de vivre,
Fils du Midi assemblons-nous;
Les fraudeurs à la mort nous livrent,
Qu'ils redoutent notre courroux ! [...]
La Vinhairona (en francés La Vigneronne), sola cançon publicada dins lo jornal del Tocsin, descriu la misèria. Se parla de guèrra dins un esperit de Revolucion Francesa.
Jadis tout n'était qu'allégresse
Aux vignerons point de soucis
Hélas! Aujourd’hui, la tristesse
Règne partout en ce pays (bis)
On n'entend qu'un cri de colère
Un cri de rage et de douleur (bis) [...]
C'est dans l'union qu'on aiguise
Les glaives qui font les vainqueurs,
Et la victoire n'est promise
Qu'à l'union des gens de cœur (bis)
Quand la bataille s'exaspère
Il ne faut pas de déserteurs! (bis)
La revòlta inspirèt los artistas de la Nòva Cançon dins las annadas 70 coma Claudi Martí amb Lengadòc roge (mas tanben dins d'autras cançons coma E tu, mon vilatge o Un país que vòl viure ont lo cantaire carcassés fa referéncia a Marcellin Albèrt), cançon omenatge als soldats del XVII.
Èra l'an 1907
Los paures manifestavan
E volguèron pas tirar
Pòble e soldats èran fraires
L'escrivan Ives Roqueta compausèt un poèma sus Cecila Borrelh, que Maria Roanet cantarà [12].
Cecila, aviás vint ans en 1907 (bis)
Alavetz, se levava nòstre pòble de muts
Per Narbona passavas, t'an tirat dessus
Cecila, èras a Narbona en 1907 (bis)
Quand ton pòble s'acampa, cossí èsser en luòc pus ?
De Cuxac arrivavas, t'an tirat dessus
Es Carrièra del Pont, en 1907 (bis)
Que de morre tombères, amb quatre companhons
Caliá de sang, al Tigre, per matar vinhairons.
Un ataüt de pèiras en 1907 (bis)
Los Narbones faguèron. Velhèron a l'entorn
Tres jorns, òmes, e femnas, e los enfants pichons.
Demandavem de pan en 1907 (bis)
Es de plomb que donèron. "Nosaus governem-nos"
Disián al cementèri los òmes en corroç.
E res non a cambiat, dempuòi 1907 (bis)
Ni pel sang de Cecila, ni pels crits de Ferrolh
Son d'autres que governan, amb son argent totjorn.
Ni pel sang de Cecila en 1907,
ni pels crits de Ferroul en 1907
Los parla-plan barjacan, e viram en redond
Al país d'Occitània, los òmes onte son...
Un movement occitanista?[modificar | modificar la font]
Del temps de la manifestacion de Carcassona, Albèrt e Ferrolh faguèron de referéncias o d'allusions a la Crosada dels Albigeses dins lors discorses.
Aital Albèrt diguèt:
Coma al temps dels Albigeses venián defendre sos los murs de Carcassona lor país e lor fe, l'armada dels vihairons es venguda campar vuei al pè de l'antica capitala de Carcassés. Encausa tanben nòbla ! Encausa tanben santa ! Nòstres ancessors d'un autre sègle tombèsson en eròs per la defendre. Vinhairons meus fraires, seretz dignes d'eles. Sapiatz-lo cridar aut e fòrt. Endavant per la defensa de nòstres dreits ! Lo Miègjorn lo vòl, lo Miègjorn l'aurà ![13]
E Ferrolh declarèt:
Dempuèi qu'assistissi a aquel movement de la populacion del Lengadòc e de la Catalonha francesa, de pès per reclamar dreitament dels poders publics que 10 ans dels planhs an pas pogut li faire gasanhar, un remembre m'obsedís, lo remembre d'una autra granda misèria que près de 800 ans an pas pogut escafar. Vòli dire que lo Miègjorn albigés devastat, pilhat per los barons del nòrd.[14]
Al contrari d'Albert que voliá pas de recuperacion politica del movement, Ferrolh, felibre dempuèi 1880, a agut la temptacion regionalista. A pensat a Frederic Mistral per prene la direccion d'un Miègjorn autonòm. Mistral manda un messatge als manifestaires de Besièrs : Bibo la terro maire e l'abitant que la bouleguo. Plus de poulitico ! Unioun en Lengad'O (Viva la tèrra e l'abitant que la bolega. Pus de politica ! Union en Lengadòc)[15]. Apuèi, lo Felibritge es absent del movement per paur d'encoratjar una temptativa separatista. Ferrolh realista, sap que son idèa es sonque partejada per qualques intellectuals e pas per la majoritat dels vinhairons sonque preocupats per lor situacion[16].
En aquel temps l'occitan èra la lenga de comunicacion abituala dels vinhairons e mai del pòble en general. Èra doncas utilizada pels manifestaires per distinguir e reconéisser los espias mandats pel govèrn francés dissimulats dins lo cortegi. Tanben, la lenga d'òc èra plan presenta sus los panèls amai si la majoritat èran escriches en francés.
A l'encòp, la dimension occitana èra tanben presenta dins las cançons mas segur lo nom "occitan", ni tanpauc d'Occitània, s'i emplegavan. Dins cèrtas cançons, aqueles òmes se consideravan coma de meridionals franceses: « Nous sommes les fils de la France » ditz L'Internationale viticole. Mas dins d'autras, lo Miègjorn es presentat coma la sola patria ( « Fils du Midi, assemblons-nous » (La Marseillaise des viticulteurs), « Pauvre peuple du Midi » (A Marcelin Albert)). Dins doas cançons, i a de las illusions a l'attitud dels franceses del nòrd, la de L'Internationale viticole, « Les peuples du Nord de la France / Ne nous reconnaissent donc pas » e sustot la del felibre Baroncelli, « Franchimand a faci palo / paure pople dou Miejour./ A ta vido journadièro / Coustumiero / S'agarrisson, envejous » (Français aux visages pâles / pauvre peuple du Midi / A ton pain quotidien / Accoutumé / Ils s'attaquent envieux) e fa tanben illusion a la Batalha de Mureth e la conquista d'Occitània pels franceses, « Qu'as ausa, vesènt toun dre, /Bandi contro éli lou glavi / Que lis àvi / Entarrèron à Muret » (Car tu as osé, fort de ton droit,/ Brandir contre eux le glaive / Que les aïeux / Enterrèrent à Muret) [17].
Los eveniments de 1907 acabèron per s'impausar al cap de qualques annadas dins l'esperit popular coma un element essencial de l'identitat occitana, al meteis nivèl que la Crosada dels Albigeses o las luchas per Larzac.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Guy Betchel, 1907, la grande révolte du midi, Robert Laffont, 1976.
- (fr) Georges Ferré, 1907 La Guerre du Vin, Loubatières, Toulouse, 1997, 142 p. (ISBN 2-86266-261-5)
- (fr) Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, PUF, 1967.
- (fr) Rémy Pech, avec la collaboration de Jules Maurin : Les Mutins de la République, Editions Privat, 2007.
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Las cavas d'Erau, sul sit dels vinhairons d'Erau
- ↑ L’Histoire no 320, mai 2007, p 65
- ↑ La Guerre du Vin, p.87
- ↑ (fr) La mutineria del 17en, sul sit de Jean Clavel
- ↑ (fr) Dintrada dels mutins dins Besièrs, sul sit de Jean Clavel
- ↑ (fr) Los mutins cap la Tunisia, sul sit de Jean Clavel
- ↑ (fr) La revòlta, sul sit Emile Zola
- ↑ (fr) Marcellin rescontra Clemenceau, sul sit de Jean Clavel
- ↑ La Guerre du Vin, p.103
- ↑ Centenari de la revòlta des vinhairons, sul sit de la comuna de Lunas
- ↑ (fr) Entrevista amb Jean Huillet, sul sit del jornal l'Humanité
- ↑ Cecila interpretat per un artista montpelhierenc
- ↑ La Guerre du Vin, p.57
- ↑ La Guerre du Vin, p.57
- ↑ La Guerre du Vin, p.59
- ↑ La Guerre du Vin, p.60
- ↑ (fr) La Revòlta de 1907 dins la cançon d'ièr e de bei, per Jean Sagnes
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (oc) Dorsièr sus la revòlta de 1907
- (fr) La revòlta vinhairona, sit de Jean Clavel
- (oc) Ràdio 1907
- (fr) Cartas pòstalas
- (fr) (oc) La revòlta sul sit del CIRDOC
- (fr) La revòlta dins Var


c: text/html

text:
Solutrean
Lo Solutrean es una de las darrièras fasas del Paleolitic Superior. Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avans lo present. Son nom foguèt creat per Gabriel de Mortillet a partir del site preïstoric situat al pè de la Ròca de Solutré, pròp de Macon (Borgonha), e descobèrt e estudiat en 1866 per Henry Testot-Ferry e Adrien Arcelin.
Cronologia e clima[modificar | modificar la font]
Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avC, un periòde geologic extrèmament fred e sec de la Darrièra Glaciacion, apelada Darrièr Maximum Glaciari. Los sites solutreans son coneguts dins dins la val de Ròse, lo sud-oèst de França e la Peninsula Iberica pr'amor que lo clima dins lo nòrd èra tròp rigorós...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1738
Aquesta pagina concernís l'an 1738 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Campanha militara dau negus Iyasu II (1730-1755) còntra lo Sultanat de Sennar. L'objectiu de l'ataca èra principalament de renfòrçar lo prestigi dau sobeiran. Pasmens, l'operacion mau capitèt a la batalha dau Riu Dindar (març ò abriu) ont l'armada etiopiana foguèt durament batuda per la cavalariá enemiga. Lei subrevivents se retirèron lòng dau riu Tekezé en direccion dau territòri etiopian.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Temptativa d'invasion dau Reiaume Funj per una armada etiopiana menada per lo negus Iyasu II (1730-1755) que voliá renfòrçar son prestigi. Pasmens, en despiech de son inferiotat numerica (4 000 cavaliers còntra 18 000 soudats), l'armada dau sultan infligiguèt una desfacha dura ais Etiopians a la batalha dau Riu Dindar (març ò abriu). Una partida de l'infantariá etiopiana i foguèt chaplada e lo rèsta se retirèt rapidament vèrs son territòri. Puei, de diplomatas etiopians foguèron mandats per restaurar la patz e pagar divèrsei recaptes necessaris per obtenir la restitucion de relicas sacradas perdudas sus lo prat batalhier.


text:
Supernòva
Una supernòva es una explosion estelara que desliura un quantitat energia superiora a la d'una nòva. Correspond a la darrièra etapa de l'evolucion d'unas estelas (estelas binàrias, e estelas massisas). Durant aquesta etapa, la luminositat de l'estela pòt aumentar dins un factor de 108.
Les supernòvas dònan luòc a d'emissions de radiacions electromagneticas intensas que pòdon durar maites meses. Se caracterizan per una rapida aumentacion d'intensitat fins a aténher un pic, e aprés descreisson en luminositat d'un biais mai o mens suau fins a desaparéisser completament. L'explosion de radiacions extemament luminosa, embandís fòrça material estellar a una velocitat de mai de 30000km/s (10% de la velocitat de la lutz), en provocar una onda de tust[1] dins lo mitan interstellar a l'entorn. Aquela onda de tust espandís una granda quantitat de matèria jos forma de de gas e de posca nomenat un remanent de supernòva. Las Supernòvas constituisson d'importantas fonts galacticas potencialas d'ondas gravitacionalas.[2] Una granda proporcion dels rais cosmics primaris ven de las supernòvas.[3]
Las supernòvas pòdon èsser generadas de doas faiçons: siá per un subte realucatge de la fusion nucleara dins una estela degenerada; o per esboldrament gravitacional del còr d'una estela massisa. Dins lo primièr cas, una nana blanca degenerada pòt aver acomolat pro de material d'una estela sòrre, siá per acrecion, siá per fusion, per aumentacion la temperatura de son còr, aviant l'ignicion de la fusion del carbòni, que provocarà la fusion nucleara, desorganizant completament l'estela. Dins segond cas, lo còr de l'estela massisa pòt subte subir un esboldrament gravitacional, desliurant una energia potenciala gravitacionala capable de crear una explosion de supernòva. La darrièra supernòva fintada directament dins la Via Lactèa foguèt l'estela de Kepler de 1604 (SN 1604); fòra la Via Lactèa, los remanants de doas supernòvas pus recentas foguèron agachats dempuèi.[4] Las observacions d'autras galaxias indican que las supernòvas apareisson en mejana aperaquí tres còps lo sègle dins la Via Lactèa.[5] Las supernòvas tenon un ròtle significatiu en enrequesir lo mitan interstellar en elements quimics.[6] En mai la propagacion de las ondas de tust eissidas de las explosions de supernòvas pòdon contribuir a la formacion d'estelas nòvas.[7]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (2008) Supernova Shock Breakout from a Red Supergiant 321, 223–226. DOI:10.1126/science.1160456.
- ↑ (2012) Core-Collapse Supernovae, Neutrinos, and Gravitational Waves 235, 381. DOI:10.1016/j.nuclphysbps.2013.04.036.
- ↑ (2013) Detection of the Characteristic Pion-Decay Signature in Supernova Remnants 339, 807–11. DOI:10.1126/science.1231160.
- ↑ (2008) The Youngest Galactic Supernova Remnant: G1.9+0.3 680, L41–L44. DOI:10.1086/589570.
- ↑ (2013) Observing the Next Galactic Supernova 778, 164. DOI:10.1088/0004-637X/778/2/164.
- ↑ Whittet, Doug C. B. (2003). Dust in the Galactic Environment. CRC Press, 45–46. ISBN 0-7503-0624-6.
- ↑ Boss, A. P. (2008). Simultaneous Triggered Collapse of the Presolar Dense Cloud Core and Injection of Short-Lived Radioisotopes by a Supernova Shock Wave 686, L119–L122. DOI:10.1086/593057.


text:
-530
Aquesta pagina concernís l'an -530 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, creacion de la premiera moneda atenenca.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Annada tradicionalament retenguda per la mòrt de l'emperaire Cir II dins un combat còntra de nomadas eurasiatics. Son fiu Cambis II li succediguèt.


text:
653
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 653 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi religiosa liada au monotelisme (→ 638 e 649). L'emperaire Constant II (641-668) refusèt d'acceptar la condamnacion dau monotelisme per lo concili de Latran de 649 e ordonèt una tiera d'arrestacions còntra de figuras religiosas favorablas a l'ortodoxia coma lo papa Martin Ièr — rapidament exilat — ò lo teologian Maime lo Confessaire — condamnat e exilat en 658 (→ 662).


text:
1183
Aquesta pagina concernís l'an 1183 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de guèrra civila entre lo rèi Felip II e la liga feodala menats per leis oncles dau rèi, de negociacions acomencèron en causa dau lassitge generau (→ 1184). En particular, la rèina Elisabeta de Hainaut assaièt d'obtenir lo retirament de son paire dau camp rebèl. En parallèl, dins lo sud-oèst dau reiaume, una guèrra entre lei fius dau rèi d'Anglatèrra a prepaus d'Aquitània causèt de degalhs importants. La mòrt d'Enric lo Jove, fiu d'Enric II, lo 11 de junh permetèt d'arrestar lo conflicte.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta d'Enric lo Jove que moriguèt de malautiá lo 11 de junh. Après aquela mòrt, lo rèi Enric II (1154-1189) foguèt obligat de modificar sa succession. Son fiu Ricard deviá venir rèi d'Anglatèrra mai auriá ges de poder fins a la disparicion de son paire. Deviá pereu laissar lo Ducat d'Aquitània a son fraire Joan. Ricard refusèt aquel acòrdie foguèt atacat per son paire e sei fraires.


text:
Héctor José Cámpora
Héctor José Cámpora Demaestre (1909-1980) dentista, foguèt president d'Argentina entre lo 25 de mai e lo 13 de julhet de 1973.
Cámpora ganhèt las eleccions presidencialas en 1973 amb 49,5% dels vòtes, mentre que Juan Domingo Perón èra exiliat en Espanha e empachat de tornar dins lo país. En prenent sas foncions, Cámpora decretèt l'amnistia pels presonièrs politics e lo 28 de mai normalizèt las relacions diplomaticas amb Cuba, suspendudas durant lo govèrn militar.
Amb l'amnistia, permetèt lo retorn de Perón dins lo país, çò que se faguèt lo 20 de junh. Per que Perón poguèsse venir president, Cámpora se demetèt lo 13 de julhet de 1973, en convocant de nòvas eleccions. Perón foguèt elegit amb 62% dels vòts, e prenguèt sas foncions en octobre de 1973.
Puèi nomenèt Cámpora per ambaissador d'Argentina en Mexic. Quand arribèt lo còp d'Estat contra María Estela Martínez de Perón, Cámpora se refugièt a l'ambaissada de Mexic a Buenos Aires, i demorant mai de 3 ans. En 1980 foguèt autorizat a partir en Mexic, e moriguèt a la Ciutat de Mexic lo 18 de decembre del meteis an.


text:
-31
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -31 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Batalha d'Actium que veguèt la desfacha de la flòta de Cleopatra e de Marc Antòni en despiech de sa superiotat numerica (500 naviris còntra 400). La fugida de Cleopatra e de Marc Antòni foguèt esplechada per la propaganda d'Octavius per descreditar totalament son rivau que son refús de morir sus lo prat batalhier foguèt jutjat contrari ai valors romanas. La màger part dei legions fidèlas a Marc Antòni cambièron alora de camp e Octavius foguèt rapidament lo cap d'una armada d'au mens 60 legions. Avancèt alora sensa dificultat lòng dau litorau de la Mediterranèa Orientala en direccion d'Egipte que sei tropas terrèstras èran numericament e tacticament inferioras.


text:
Jean Genet
Jean Genet (París, 9 de decembre de 1910- París, 15 d'abril de 1986), èra un escrivan, dramaturg e poeta francés. Es sebelit en l'ancian cementèri espanhòl de Larache, Marròc, dins una bèla e austera tomba al frent de l'Ocean Atlantic.
Biografia[modificar | modificar la font]
De paire desconegut, sa maire lo daissèt a l'assisténcia publica onte demorèt fins a uèit ans. De uèit a dètz ans visquèt a çò de païsans de Morvan que ne faguèt las primièras victimas dels seus primièrs panatòris. Descobèrt e acusat, a l'edat de dètz ans, Genet venguèt un vertadièr raubaire, passèt la seuna adolescéncia dins de presons per joves e mai tard acabèt per se prostituir. En 1943 foguèt condemnat a preson a perpetuïtat e a partir d'alara comencèt a escriure.
Los seus romans e òbras teatralas son plenas de situacions sexualas tractant de proxenetas, raubaires, omosexuals e mai de marginals socials, evocant la seuna pròpia experiéncia coma presionièr e omosexual. Jean-Paul Sartre, Jean Cocteau e Pablo Picasso trobèron la seuna òbra tan brilhanta que demanèron la gràcia e la condemnacion foguèt fin finala revocada en 1948. De 1954 a 1956 tornèt èsser condemnat a uns meses de preson per atemptat contra la pudor e pornografia. L'engatjament politic de Genet lo conduguèt a soportar lo Black Panther Party e a l'OLP. Dins son òbra postuma Un captiu enamorat, editada per Gallimard en 1986, Genet reculhís de textes elaborats pendent sa demorança en Jordania e Liban al costat dels Fedayin. Quand èra a Beirot, èra un dels primièrs europèus a dintrar dins lo camp de refugiats palestinan de Chatila onte fin alara de falangistas (kataeb) libaneses, amb l'ajuda de l'armada israeliana, venián d'assassinar la majoritat dels abitants sens defensa. Lo resultat d'aquela visita es lo seu texte 4 oras a Chatila publicacion censurada dins la Revue d'Etudes palestiniennes dins lo numèro de genièr de 1983.
En 1984 l'Acadèmia Francesa li autrejèt lo Prèmi Nacional de Literatura. Moriguèt en abril de 1986, gaireben obliat.
òbras[modificar | modificar la font]
De 1940 a 1946, escriguèt las seunas primièras òbras dins las presons de Fresnes, de Tourelles, e de la Santé. Lo seu primièr roman, considerat coma lo seu melhor es La Maire de Dieu de las flors (1944). I descriu un viatge dins lo monde dels sacamands parisencs. Dins Lo miracle de la ròsa (1946), escriu sus la seuna vida en preson, que se torna trobar amb d'ancians amants de las presons per joves.
Romans
- La Maire de Dieu de las flors (1944)
- Lo miracle de la ròsa (1946)
- Pompas funèbras (1947)
- Querèla de Brest (1947)
- Jornal del raubaire (1949)
Teatre
- Las servicialas (1947)
- Estricta vigilància (1949)
- Lo balcon (1956)
- Los negres (1959)
- Los paravents (1961)
Textes
- Un captiu enamorat (1986)
Poesia
- Lo condemnat a mort (1942)
Filmes
- Un cant d'amor(1950)
Subre Jean Genet
- Sant Genet comediant e martir, per Jean-Paul Sartre
- Querèla de Brest la version cinematogràfica del darrièr longmetratge de Rainer Werner Fassbinder
- Lo filme Poison de Todd Haynes (1991) tanben se basa subre l'òbra de Genet
- La cançon Jean Genie de David Bowie


text:
1525
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1525 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Redaccion dau premier manuau d'algèbra escrich en alemand Christoff Rudolff (1499-1545). Son autor i presentèt lo simbòl modèrne de la racina carrada. D'autra part, totjorn en Alemanha, l'artista e matematician Albrecht Dürer (1471-1528) escribuèt lo premier manuau de matematicas destinat ais artistas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Stephen Burrough, navigaire anglés.


text:
Saint-Félix (Oise)
Saint-Félix es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Félix es un vilatge situat la longitud del Thérain, al sud-es de Beauvais, a una quarentena de quilomètres al nòrd de París, #que se trucava antany Bourg-Lançon.
Saint-Félix est un village situé le long du Thérain, au sud-est de Beauvais, à une quarantaine de kilomètres au nord de Paris, qui s'appelait autrefois Bourg-Lançon.


text:
Sanch Eli d'Apchièr
alt mej=m
m m
departament=Losera
insee= 48140 cònsol=[[]]
Sanch Eli d'Apchièr o Sench Ale dels Apchièrs (forma locala)[2], (Saint-Chély-d'Apcher en francés) es una vila d'Occitània, dins la region istorica de Gavaudan (Lengadòc). Es situada dins lo departament de Losera e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo primièr nom de la vila que se retròba es Sancti Hilari de Capoleg[3]. Aquesta apelacion fasiá referéncia a Hilarius (Elieir puèi Èli) que foguèt avesque de Gavaudan e al Capoleg, nom del riu qu'asaga la localitat. Apchièr es lo nom d'una baroniá qu'èra situada a quaques km de Sanch Èli que ne'n demora uèi encara los vestigis del castèl.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Site du conseil général de la Lozère
- ↑ prononciat localament [sentsh 'age] d'après Carles Camprós
- ↑ [http://www.stchelydapcher.fr/pages/terroir/patrimoine.html. Site web de la comuna
[[categoria:Comuna de Losera].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
5 086
5 076
5 013


text:
Prény
Prény es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Prény, bastit sus las pendentas d'un esperó rocós, a environat de bòsques e de camps.
La municipalitat se tròba sul traçat de la LGV Es europèa (Linha a Granda Velocitat) en connectant d'Escomesas a Estrasburg #que la trauèssa sus sèt quilomètres. Quatre ponts, #que la proprietat e la mantenença lor caldriá échoir a la municipalitat de Prény, an #èsser bastits amb la fin de connectar las doas parts de la municipalitat separada per aquela via de camin de fèrre. Partit de Prény lo 3 d'abril de 2007 a 13 h 00, lo TGV a batut lo recòrd del mond de velocitat jamai realizada per un tren amb 574,8 km/h anonciada al compteur.
De nombrosas fonts e ruisseaux son répertoriés #que lo ruisseau del Moulon alimenté per las fonts de las Abreuvoirs, de Sant-Helcourt e del Pilan.
Cap de indústria n'es pas presenta a Prény, lo principal recors de la municipalitat en essent lo sieu bòsc. La céréaliculture, las ramaderias ovin e boví son las principalas activitats agricòlas, la viticulture en avent gaireben desaparegut al començament de la Modèl:S-. Sonque qualques pès de vinha mantenuda per particularas subsisteixen aital coma de las òrtas constituidas de mirabelliers, pruniers, quetschiers, prunelliers, pomers, poiriers, cirerers e nogueres.
La granja de la Souleuvre situada sul territòri de la municipalitat de Vilcey-sus-Trey produsit divèrses fromages a partir de la siá vegada de vacas Holstein #que pâture sus tèrras sises sul ban de Prény d'ont lo sieu appellation de « Fromages de Prény ».
Lo pòble, dominat pel castèl, s'estend sus tres escalonis. Las vinhas se trobavan antany sus las pendentas condicionadas en terrassas cara al sud, #çò que lududes donarà l'aparència d'un vilatge de Provence. Per conseqüent, Prény pòt pas pas èsser ordenat en la categoria de las pòbles-carrièra lorrains tradicionalas doncas qu'aqueles darrièrs se presentan jos la forma de doas ordenadas d'ostals situats la una en cara de l'autre amb la carrièra al centre e dels usoirs entre los ostals e la rota o camin d'ont un aspècte de carrièra ampla. En lo vièlh bourg de Prény, las carrièras son estrechas e las usoirs inexistentas. Aquel pòble es doncas lo résidu d'una anciana vila medievala[1].
Le village de Prény, bâti sur les pentes d'un éperon rocheux, est entouré de forêts et de champs.
La commune se trouve sur le tracé de la LGV Est européenne (Ligne à Grande Vitesse) reliant Paris à Strasbourg qui la traverse sur sept kilomètres. Quatre ponts, dont la propriété et l'entretien devraient échoir à la commune de Prény, ont été bâtis afin de relier les deux parties de la commune séparées par cette voie de chemin de fer. Parti de Prény le 3 avril 2007 à 13 h 00, le TGV a battu le record du monde de vitesse jamais réalisé par un train avec 574,8 km/h affichés au compteur.
De nombreuses sources et ruisseaux sont répertoriés dont le ruisseau du Moulon alimenté par les sources des Abreuvoirs, de Saint-Helcourt et du Pilan.
Aucune industrie n'est présente à Prény, la principale ressource de la commune étant sa forêt. La céréaliculture, les élevages ovin et bovin sont les principales activités agricoles, la viticulture ayant presque disparu au début du Modèl:S-. Seuls quelques pieds de vigne entretenus par des particuliers subsistent ainsi que des vergers constitués de mirabelliers, pruniers, quetschiers, prunelliers, pommiers, poiriers, cerisiers et noyers.
La ferme de la Souleuvre située sur le territoire de la commune de Vilcey-sur-Trey produit plusieurs fromages à partir de son troupeau de vaches Holstein qui pâture sur des terres sises sur le ban de Prény d'où leur appellation de « Fromages de Prény ».
Le village, dominé par le château, s'étale sur trois étages. Les vignes se trouvaient autrefois sur les pentes aménagées en terrasses face au sud, ce qui lui donne l'apparence d'un village de Provence. Par conséquent, Prény ne peut pas être rangé dans la catégorie des villages-rue lorrains traditionnels puisque ces derniers se présentent sous la forme de deux rangées de maisons situées l'une en face de l'autre avec la rue au centre et des usoirs entre les maisons et la route ou chemin d'où un aspect de rue large. Dans le vieux bourg de Prény, les rues sont étroites et les usoirs inexistants. Ce village est donc le résidu d'une ancienne cité médiévale[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bazaille, Manuel. - La comunitat villageoise de Prény a Modèl:La s-. - 2000
- ↑ Bazaille, Manuel. - La communauté villageoise de Prény au Modèl:S-. - 2000


text:
1230
Aquesta pagina concernís l'an 1230 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En març, desbarcament de l'armada anglesa d'Enric III (→ 1229). Blanca de Castelha ordonèt la reünion de l'ost dins la region d'Angieus. Au contrari de l'annada precedenta, lei barons francés, desirós de combatre leis Anglés, venguèron nombrós. Uc lo Brun demorèt neutre, çò qu'èra una revirada per la diplomacia anglesa. Numericament inferiors, leis Anglés deguèron esperar la fin de la quarantena dei chivaliers fracés avans de poder menar una incursion entre Nantas e Bordèu (aost). Puei, Enric III revenguèt a Nantas (setembre) avans de quitar lo continent sensa resultat. Laissèt pasmens quauquei tropas en Bretanha (→ 1231).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Leon[modificar | modificar la font]
Disparicion definitiva dau reiaume après son unificacion au Reiaume de Castelha.
Republica de Novgorod[modificar | modificar la font]
Famina grèva sus lo territòri e dins la vila de Novgorod.


text:
Batalha de Murèth
La Batalha de Murèth es un dels conflictes mai importants e crucials per l'istòria occitana, aragonesa e catalana. Se debanèt lo 13 de setembre de 1213 a Murèth a 15 km al sud de Tolosa. Es un episòdi màger de la Crosada dels Albigeses que s'i afrontèron l'union de fòrças occitanas, catalanas e aragonesas menadas pel rei Pèire II d'Aragon e lo comte Ramon VI de Tolosa als crosats, mai que mai franceses, menats per Simon de Montfòrt. Lo rei d'Aragon i moriguèt e las armadas de la coalicion occitanoaragonesa foguèron desfachas. La batalha marquèt lo preludi de la dominacion francesa suls territòris occitans e lo començament de la demesida de la preséncia catalana en Occitània.
Somari
Contèxt[modificar | modificar la font]
Dempuèi quatre ans, una armada crosada francesa operava en Occitània amb la tòca d'eradicar lo catarisme e de sometre los territòris occitans. Après lo chaple de Besièrs e la presa de la Ciutat de Carcassona (1209), Simon IV de Montfòrt contunhèt sa progression en Lengadòc. S'apoderèt de las tèrras dels vescomtats de Ramon Rogièr Trencavel, abans d'atacar lo Comtat de Tolosa. La crosada venguèt lèu una guèrra de conquista. Lo rei En Pèire II d'Aragon, comte de Barcelona e senhor de Montpelhièr, èra sobeiran de mantun senhor lengadocian, demest los quals lo vescomte Trencavel. Tafurat de la venguda d'aquesta crosada dins sa zòna d'influéncia, assagèt mantun còp de far lo mediador entre las doas parts, e reconeguèt pas Montfòrt coma vescomte de Carcassona e de Besièrs que per fòrça. Sos interèsses e sos ligams feudals anavan contra la conducha que li impausava lo poder de la glèisa de Roma, e son ròtle de sobeiran catolic.
L'assetjament de Murèth[modificar | modificar la font]
Lo 10 de setembre las tropas del sobeiran catalan Pèire II se reuniguèron amb las tropas dels aligats occitans e installèron dos camps dins la plana sus la riba esquèrra de Garona. Los camps èran situats a aperaquí tres quilòmetres del castèl e de las naus qu'èran amarradas a un embarcador de la riba e èran venguts dempuèi Tolosa; aqueles èran plens de provisions[1] e comptavan amb un nombre considerable de tropas que se calculèt qu'èran dos mila cavalièrs e cinc mila peons d'infantariá[2].
Los cavalièrs èran dividits en tres grops:[3] lo primièr, qu'èra dirigit per Ramon Rogièr de Fois, comptava 200 cavalièrs de la corona e 400 del comte; lo segond grop, format per 700 cavalièrs de la corona, èra dirigit per Pèire II e lo tresen, format per 900 òmes, èra jol comandament de Ramon VII de Tolosa e de Bernat IV de Comenge.
Aquel meteis jorn de setembre los tolosans entamenèron lo sètge amb de manganèls e d'autras pèças d'artilhariá de sètge. Aital prenguèron una de las doas pòrtas de la vila, una de las torres e la vila novèla, en forçar d'aqueste biais los cavalièrs franceses a se retirar cap a la vila vièlha e al castèl. Quand lo rei en Pèire foguèt assabentat que Montfòrt se sarrava de Murèth ordenèt la retirada de l'infantariá assetjaira per tal d'evitar que foguèsse presa per la rèiregarda. D'aquesta manièra, en arribar l'endeman per l'oèst amb nòu cents cavalièrs[4], los crosats aguèron l'escasença de dintrar dins la fortalesa de Murèth per una de las pòrtas qu'èran pas contrarotladas pels tolosans. De vèspre a mai arribèt lo contingent reduch de Payen de Corbeil[5].
Preparacion de la batalha[modificar | modificar la font]
En Raimon VI de Tolosa, que coneissiá las tacticas de l'enemic, prepausèt de fortificar lo campament amb una palissada[4] d'assetjar la ciutat pel flanc oèst[1], e de demorar a l'espera de l'ataca francesa, per fin de la rebutar amb los balestièrs e de poder contraatacar amb l'objectiu de los reclaure a l'interior del castèl; per contra, En Pèire II d'Aragon, escotant pas los conselhs del seu conhat, entamenèt la batalha sens esperar qu'arribe tota son armada, que los renfòrces[6] que portavan Guilhèm II de Montcada e de Bearn[7] e Nunyo Sanç encara èran en camin prèp de Narbona. Lo rei voliá que son armada, vencedoira a la batalha de Las Navas de Tolosa se mesure en valentiá amb l'invencibla cavalariá francesa, sens fortificar lo camp e en pretendre véncer sus un camp dobèrt.
Simon IV de Montfòrt, en clara inferioritat numerica, amb de viscoalhas solament per una jornada e a mai de cent lègas de sa basa d'operacions decidiguèt de se daissar pas encerclar dins lo castèl de Murèth e lancèt una ataca fulminanta[8] en utilizant la melhora arma de la cavalariá pesuga, la carga[9]. Organizèt la cavalariá francesa en tres esquadrons[10] de tres cents cavalièrs[3]: l'esquadron d'avantgarda èra dirigit per Guillaume de Contres e Guillaume des Barres, lo segond esquadron per Bouchard de Marly e lo tresen per Simon de Montfòrt se meteis; al seu torn, los balestièrs e lancièrs defendián lo castèl e protegissián l'accès de la cavalariá. La tropa foguèt reünida per la plaça del mercat e se li comuniquèt l'òrdre de batalha[1] amb una arenga de Montfòrt.
La Batalha a Murèth[modificar | modificar la font]
La matinada del 13 de setembre l'infantariá tolosana tornèt començar los trabalhs de sètge, atacant las pòrtas de la muralha mentre que la cavalariá susvelhava la sortida possibla dels crosats. Al vèspre, la majora part de la cavalariá catalana se retirèt per se pausar[4] e aqueste foguèt lo moment causit per Simon de Montfòrt per atacar, amb sa tropa repausada, sortent per la pòrta de Salas[11], que donava al riu Loja e que los assetjants podián pas veire, doblant la cantonada de la muralha del castèl, al pont de Sant Sarnin e traversant lo riu per un gua. La cavalariá crosada emergiguèt, subte , al nivèl de la maire del riu en avançant cap a la plana agantant per suspresa los assetjants[12]. Los dos primièrs cosses virèron a senèstra e la primièra de las tres agarridas dels franceses se trapèt fàcia a las tropas de Ramon Rogièr de Fois[13][14], mas aguèron de se replegar rapidament, davant l'impetuositat de la cavalariá francesa, e las tropas del rei prenguèron la relèva. Los franceses, amb sa granda manobrabilitat, conservèron la formacion e mantenguèron l'avantatge numeric dins las doas atacas seguentas en permetent pas lo regropament dels aragoneses. Lo rei En Pèire aviá decidit de provar sa valor coma cavalièr en se cambiant l'armadura amb un dels seus òmes per s'afontar coma simple cavalièr amb Simon de Montfòrt, mas l'objectiu crosat èra de tuar lo rei a quin pretz que siá[15] perqué la defensa de la Glèisa justificava totas las accions[4] e d'aquò ne foguèron encargats dos dels seus cavalièrs, Alain de Roucy e Florent de Ville, qu'abatèron d'en primièr lo cavalièr que vestissiá l'armadura reiala, e après lo rei meteis quand aqueste se descobriguèt al crit de El rei, heus-el aquí![16], malgrat que n'aguèsse acabat amb d'unes dels atacants.[17]. Episòdi contat dins lo Libre dels faches e la Cançon de la Crosada:
<<:El bos reis d'Arago, cant les ag perceubutz
- Ab petits companhos es valor atendutz
- E l'ome de Tolosa i son tuit correguz
- Que anc ni coms ni reis non fon de ren creutz
- E anc no saubon mot trols fances son vengutz
- E van trastuit en la on fol reis conogutz
- E el escrida "Eu sol reis!" mas no i es entendutz
- E fo si malament e nafratz e ferutz
- Que per meja la terra s'es lo sancs espandutz
- E loras cazec mortz aqui tot estendutz
- E l'autri, cant o viro, tenos per deceubutz.>>
La nòva de la mòrt d'En Pèire escampèt la panica entre la rèsta de l'armada, qu'èra completament derrotada al ser surpresa per una ataca de flanc de Montfòrt[9] amb sas tropas de reserva, e los cavalièrs catalans entreprenguèron la retirada. L'armada tolosana, que encara aviá pas partipat a la batalha, se vesent desbordada per l'avalanca d'aragonesos e catalans que fugissián desordenadament, fugiguèt tanben sens atacar, e foguèt percalçada pels cavalièrs franceses, provocant de pèrdas estimadas entre 15 000 e 20 000 òmes. La derrota veniá mai ponhenta pels catalans que lo filh d'En Pèire II, lo futur Jaume I de sièis ans, èra a las mans de Simon de Montfòrt amor del maridatge que se voliá far del prince amb la filha del crosat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 H. J. Chaytor, A History of Aragon and Catalonia [1]
- ↑ R.G. Grant afirma qu'èran 30 000 soldats d'infantariá
- ↑ 3,0 3,1 (en) Earlyblazon [2]
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Antoni Sella, La gran derrota catalana Sàpiens n.32, juny 2005
- ↑ Pierre des Vaux de Cernay, Historia Albigensis
- ↑ (es) Jerónimo Zurita: Anales de Aragón
- ↑ Oriol Junqueras, La fi del somni occità, a indirecte.cat [3]
- ↑ Oldenburg, Le Bûcher de Montségur
- ↑ 9,0 9,1 (en) Sean McGlynn, The Myths of Medieval Warfare [4]
- ↑ Ferran Soldevila, Història de Catalunya
- ↑ Interpretació més estesa que parteix de la crònica de Pierre des Vaux-de-Cernay
- ↑ Bernat Desclot, Crònica de Pere el Gran: E no foren pus de vint cavallers ab ell, quels altres no eren encara aconseguits ni aparellats tantost [5]
- ↑ Roquebert afirma que la cavalariá crosada carguèt directament contra lo gròs de la cavalariá catalano aragonesa
- ↑ Oman, que considerava lo campament immediatament a l'èst de la ciutat, afirma que los crosats caminèron cap a Sales simulant la fugida, virant nonanta graus, traversèron la Loja e carguèron
- ↑ (fr) Jean-Luc Aubarbier i Micel Binet, Le Pays Cathare
- ↑ De l'Aldea Càtara [6]
- ↑ Bernat Desclot, Crònica de Pere el Gran: E el primer colp feri un cavaller frances ab la llança e abatel mort en terra. Puix veu que la llança no li valia res, tant era la presa quels Francesos li feyen; e mes ma a la spasa; e aqui fe de grans colps, si que ocis tres cavallers ab la spasa [7]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es) Martín Alvira Cabrer, 12 de Septiembre de 1213. El Jueves de Muret, Universitat de Barcelona, Barcelona, 2002 (ISBN 978-84-477-0796-6)
- (es) Martín Alvira Cabrer, Muret 1213. La batalla decisiva de la Cruzada contra los Cátaros, Ariel, Barcelona, 2008 e 2013 (ISBN 978-84-477-0796-6)
- (es) Martín Alvira Cabrer, Pedro el Católico, Rey de Aragón y Conde de Barcelona (1196-1213). Documentos, Testimonios y Memoria Histórica, 6 vols., Saragossa, Institución Fernando el Católico (CSIC), 2010 (on line) (ISBN 978-84-9911-066-0)


text:
Lista de las ancianas comunas de Gironda
Entre parentèsas, la comuna de restacament.
Ancianas comunas[modificar | modificar la font]
- Ambarés (Ambarés e La Grava)
- Apela (Sent Andriu e Apela)
- Aubia (Aubía e Espessàs)
- Beishac (Beishac e Calhau)
- Beliet (Belin e Beliet)
- Belin (Belin e Beliet)
- Benon (Sent Laurenç dau Medòc)
- Calhau (Beishac e Calhau)
- Camairac (Sent Sulpici e Camairac)
- Camblanas (Camblanas e Meinac)
- Capitorlan (Castilhon)
- Casèlas (Prinhac e Marcamps)
- Cauderan (Bordèu)
- Espessàs (Aubía e Espessàs)
- Fontcauda (Sent Feliç de Font Cauda)
- la Grava (d'Ambarés) (Ambarés e La Grava)
- leis Lèvas (leis Lèvas e Tomeiragas)
- la Libarda (Borg)
- Marcamps (Prinhac e Marcamps)
- Meinac (Camblanas e Meinac)
- Moliets (Moliets e Vila Martin)
- Montarroish (Targon)
- Montbadon (Peisseguin)
- Montpesat (Moren)
- Naujan (Naujan e Postiac)
- Parsac (Montanha)
- Postiac (Naujan e Postiac)
- Prinhac (Prinhac e Marcamps)
- lo Puish (Sauvatèrra)
- la Pujada (Sent Miquèu de la Pujada)
- Salabrunèu (Frontenac)
- Sent Andriu de Capbausa (Sent Andriu e Apela)
- Sent Andriu dau Garn (Montgausí)
- Sent Arlòdi[1] (L'Esparra)
- Sent Avit[2] (Sent Avit e Sent Nasari)
- Sent Felix de Pomèirs (Sent Feliç de Font Cauda)
- Sent Jòrge (Montanha)
- Sent Laugèir de Vinhaga[3] (Sauvatèrra)
- Sent Martin de Maserac[4] (Semelion)
- Sent Miquèu (Sent Miquèu de la Pujada)
- Sent Nasari (Sent Avit e Sent Nasari)
- Sent Roman de Vinhaga (Sauvatèrra)
- Sent Sulpice (de Bernac) (Sent Sulpici e Camairac)
- Tomeiragas (leis Lèvas e Tomeiragas)
- Tortirac (Gardegan e Tortirac)
- Totijac (Targon)
- Vilamartin (Moliets e Vila Martin)
Ancianas parròpias restacadas avant la Revolucion[modificar | modificar la font]
Andraut, Artigavielha, Ausac, Balaissac, Bijós, Bofiagas, Boientran, Brunhac, Buish, Cabanac, Cadorna, Camelhac, Camiac, Campin, Campòt, Casaverd, Casaus, Claribés, Concas, Culheron, Dinhac, l'Èrm, Escurac, l'Espitau (de Graian), Forcés, Genàs, Glairós, Guiron, Hloirac, Insòs, l'Isla dau Carnèir, Jau, Manhac, Melac, Montclarís, Montfelix, Mussets[5], Neujon, Pins, Possinhac, Potensac, Pui de Tors, Queinac, la Rèira, Sadirac (a Granhòus), Sent Anhan (a La Rèula), Sent Albèrt, Sent Denís de Climat, Senta Gema (a Cussac), Sent Genés de Mèira, Sent German (d'Auròs), Sent German de Campet, Sent Ipolite (a Vasats), Sent Laurent de Servòlas, Sent Lobèrt de l'Otranja, Sent Membèrt[6], Sent Martin de Sèrras, Sent Martin de Servòlas, Sent Miquèu de la Prada, Senta Presentina, Sent Vincent de Capbosits, Sauròs, Talaison, Tilh, Todenac, Tontolon, Trasits, Uish, lo Vielh Alhàs, Vilagrens, Vinhòlas.
Referenças[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia atestada dens los escriuts de l'abat Bergèir : Ma Garbeta, 1923.
- ↑ En francés Saint-Avit-du-Moiron.
- ↑ Laugèir èra la fòrma en usatga a d'aqueth endret au mitan deu XX° siègle.
- ↑ Se prononça [maze'rat], e s'escriu Mazerat en francés. Mès, en Libornés, aquò's la prononciacion de la finala -AC.
- ↑ Prononciacion atestada per Bénédicte Boyrie-Fénié, au lòc de *Musset
- ↑ Prononciacion atestada dens una cançon au lòc de *Sent Mambèrt


text:
1005
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1005 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Kenneth III a la batalha de Monzievaird donada ai partisans de son cosin Malcolm II que contestavan sa legitimitat. Lo venceire, fiu dau rèi Kenneth II, li succediguèt.
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Annada retenguda per fixar la fondacion de la Republica de Gènoa.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion de l'Ostau dau Sabar per lo califa Al-Hakim bi-Amr Allah. Una bibliotèca publica fòrça importanta i foguèt creada. Leis ensenhaments prepausats regardavan lei sciéncias (astronòmia per exemple), la filosofia e la religion.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb (« Lo Libre de la Lèi regardant la medecina » en occitan). Òbra majora dau sabent persan Avicena, èra una enciclopedia escricha en arabi e gropava la màger part dei coneissenças medicalas dau periòde au sen de cinc libres regardant l'anatomia (libre I), lei medicament simples (libre II), lei patologias (libre III), lei fèbres, la cirurgia e lei poisons (libre IV) e la farmacopèa (libre V). Aguèt una gròssa influéncia sus tota la medecina medievala.


text:
Courson (Calvados)
Courson es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Courson A situat a l'oèst del Bocage virois e es limitrophe del departament de la Manja (comunas de Beslon, Montbray e Morigny). Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al nòrd-oèst de Sant-Sever-Calvados e a Unitat|12|km {{}} a l'èst de Villedieu-las-Padenas.
Courson est située à l'ouest du Bocage virois et est limitrophe du département de la Manche (communes de Beslon, Montbray et Morigny). Son bourg est à 3 km au nord-ouest de Saint-Sever-Calvados et à 12 km à l'est de Villedieu-les-Poêles.


text:
XVIIIau dinastia egipciana
La XVIIIau dinastia egipciana (a còps aperada dinastias totmossida, per'mor deus sons farons vodats au diu Djehoti, Thòt peus grècs) qu'ei la purmèra disnatia de l'Empèri Navèth egipcian, ua tempora qui s'obreish dab la reconquesta de tot lo País de la duas tèrras (Hauta e Baisha Egipte) sus l'envisidor Icsòs qui ocupava enqüera lo nord d'Egipte. Auesta hèita, acabada per Ahmes I qu'ei descrividua en literatura de la biografia d'un militar, Ahmes Hilh d'Abana, qui ondra las parets deu son tombèu.
Lo temps de la XVIIIau dinastia qu'ei considerat com un temps d'aur dens l'istòria de l'Egipte antica. La XVIIIau dinastia que s'acabè dab l'aventura amarniana, qu'ei a díser dab la crisi interna e externa creada per l'esquisme religiós deu faraon Akhenaton. Au maugrat qui la dinastia aja continuada un temps dab lo faraon mainatge Totankhamòn, aqueth que la clavè dab la soa mort. Lo son regent, lo generau Horemheb, que preparè la pujada de la dinastia seguenta: la XIXau dinastia coneguda com la dianastia ramessida (d'on, de segur, gessó Ramses II o Ramses lo gran).
Quauques uns deus sons faraons que comptan enter los mei famós:
- Ahmes I
- AmenhotepI (Amenòfis en grèc)
- Djehotimes I (Totmòsis en grèc)
- Djehotimes II (Totmòsis en grèc)
- Djehotimes III (Totmòsis en grèc)
- Hatshepsot: purmèra hemna istorica plan documentada e purmèra coneguda hemna cap d'Estat.
- Amenhotep II (Amenòfis en grèc)
- Djehotimes IV (Totmòsis en grèc) : que miè Egipte au la son poder exterior màger en beth conquestar e contrarotlar la Palestina e la Siria.
- Amenhoptep III (Amenòfis en grèc)
- Akhenaton / Amenhotep IV (Amenòfis en grèc) : l'esquismatic, espós de la regina Nefertiti.
- Ankh-Kheperora
- Smenkhkara
- Totankhamòn : lo darrèr faraon d'aquesta dinastia qui regnè devath la regéncia deu generau Horemheb.


text:
143
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 143 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Dàcia, acabament dei trabalhs de renfòrçament dau limes acomençats après l'agitacion barbara de 138 e de trèbols grèus mai desconeguts en 139. Pasmens, l'annada foguèt marcada dins aquela region per l'acomençament d'una crisi militara novèla[1]. Coma per la precedenta, sa natura (invasion ? revòuta ?) es desconeguda mai durèt pus lòngtemps (→ 144).


text:
Hauteville-Lompnès
Hauteville-Lompnès en arpitan ( Hauteville-Lompnès en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus un anautit scenari, en lo Bugey (lo un dels 4 païses de l'Ain amb la Dombes, la Bressa e lo País de Gex). Lo Bugey es una zòna de bassa montanha #que fa partida del massís del #Jurar.
La commune est située sur un haut plateau, dans le Bugey (l'un des 4 pays de l'Ain avec la Dombes, la Bresse et le Pays de Gex). Le Bugey est une zone de basse montagne qui fait partie du massif du Jura.


text:
Le Cabanial
Le Cabanial[1][2] ( Le Cabanial en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situat en plen Lauragués, entre Pirenèus e la Montanha Negra, Le Cabanial se situa a 40 km a l'Èst de Tolosa, e a 15 km de Revèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
Le Cabanial foguèt un borg fòrça important a la fin de l'Edat Mejana.
Vilatge fortificat, existís encara tres pòrtas de l'ancian castèl.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura es dominanta (blat e virasolelh subretot).
Enseignement[modificar | modificar la font]
L'escòla es un Regropament pedagogic intercomunal entre las comunas de Montagut de Lauragués, Sent Julian (Lauragués), Romens e Le Cabanial.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Arbre de la Libertat (situat prèp de la sala de las fèstas e plantat en 1989)
- Las tres pòrtas del vièlh castèl.
- La glèisa restaurada en 2006
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Donatz un còp de jove a FirefoxNe saber mai
Fasètz la causida de la libertat.
Causissètz Firefox.
Vòstre sistèma a pas los prerequesits necessaris per installar Firefox.
Please follow these instructions to install Firefox.
- Firefox Telecargament gratuit English (US) Windows
- Firefox Telecargament gratuit English (US) OS X
- Firefox Telecargament gratuit English (US) Linux
- Firefox Telecargament gratuit English (US) Linux 64-bit
- Firefox per Android Gratuit sus Google Play
- Firefox for iOS Get it free from the App Store
Qué de nòu | Voda privada Aparelhs preses en carga | Voda privada Sistèmas e lengas | Qué de nòu | Voda privada
Mercé ! Consultats vòstra bóstia de corrièr per confirmar vòstra inscripcion.
Anatz recebrr un messatge de mozilla@e.mozilla.org per confirmar vòstre abonament. Se lo vesètz pas dins vòstre bóstia de letras, verificatz qu'es pas anat se metre dins los corrièrs indesirables. Vos caldrà confirmar vòstre abonament per recebre nòstra letra d'informacions.
Vòstre telecargament deuriá començar automaticament. S'es pas lo cas, clicatz aicí. Aquò pòt prene qualques minutas mas val lo còp.


text:
895
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 895 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una aliança ambé leis Ongrés que permetèt de demenir la pression dei Bulgars lòng de la frontiera bizantina. D'efèct, una ambaissada bizantina revelèt ai Bulgars totei leis atacas terrèstras e navalas previstas per l'armada imperiala. En revènge, gardèron lo secrèt regardant l'ataca ongresa qu'èra en preparacion dins lo nòrd. Ansin, lei fòrças bulgaras mobilizadas dins lo sud e lòng de Danubi foguèron incapablas de s'opausar ais incursions deis Ongrés que pilhèron aisament la màger part dau país. Pasmens, en despiech d'aquela desfacha, leis Bulgars concluguèron una aliança ambé lei Petchenegues qu'infligiguèron a son torn una tiera de desfachas ais Ongrés.
Ongria[modificar | modificar la font]
Ajudada per lei Bizantins que revelèron sei projèctes d'atacas terrèstras e navaus ai Bulgars per escondre mielhs l'ataca ongresa en preparicion, leis Ongrés pilhèron la màger part de Bulgaria sensa trobar de resisténcia importanta. Dins aquò, lei Bulgars formèron una aliança ambé lei Petchenegues qu'ataquèron lo territòri ongrés laissat sensa defensa importanta. Durament tocadas, lei populacions ongresas subreviventas intrèron en Panònia. Aquò marquèt la fin dau procès d'installacion deis Ongrés dins aquela region.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una reforma fiscala permetent de melhorar la collècta deis impòsts que s'èra reducha ambé lei pèrdas territòrialas successivas dins lo corrent dau sègle IX. Perseguida deis operacions acomençadas dempuei 893 en Mesopotamia Auta per reconquistar lei fortalesas ocupadas per de rebèls dempuei 879-881. S'acabèron victoriosament en 896.


text:
Kostas Karamanlis
Konstantinos Alexandrou Karamanlis (en grèc Kwvσtavtίvoς AλeEάvδpou Kapauavλής, abreviacion per Kostas Karamanlis / Kώσtaς Kapauavλής) nascut lo 14 de setembre de 1956, foguèt cap del partit foguèt Nòva Democracia (Nea Dimokratia) a Grècia e foguèt proclamat primièr ministre lo 10 de març de 2004, après la victòria de lo sieu partit a las eleccions dins lo parlament celebradas lo 7 de març de 2004. Tornèt véncer lo 16 de setembre del 2007. Durant lo mes de decembre del 2008, lo sieu govèrn faguèt tèsta a una sèria de protèstas generalisadas dins tot lo país e a una jornada de cauma que, entre autras reivindicacions, demandava la demission del govèrn.
A causa de la crisi economica li calguèt convocar d'eleccions anticipadas lo 4 d'octobre de 2009, en qué son partit obtenguèt lo pièger resultat electoral de la siá istòria (33,9% dels vòtes e 93 parlamentaris), e demissionèt après coma cap del partit.
Kostas Karamanlis es lo nebot de Konstantinos Karamanlis, ancian primièr ministre e ancian president de Grècia.


text:
-588
Aquesta pagina concernís l'an -588 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions en Palestina-Siria còntra Egipte e lei rèis insurgents de la region. Unei vilas importantas (Jerusalèm, Tir, Lakish..) i foguèron assetjadas per lei Babilonians dirigits per Nabucodonosòr II.


text:
-663
Aquesta pagina concernís l'an -663 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Après la revòuta de l'annada precedenta, destruccion de Tebas per leis Assirians. Aquò marquèt la fin de la XXVa dinastia e permetèt a Psamètic Ièr, oficialament aliat deis Assirians, de restaurar pauc a pauc son independéncia. Blocats per de revòutas intèrnas recurrentas, leis Assirians poguèron finalament pas s'i opausar.


text:
Carmauç
Carmauç (prononciacion locala "Carmáuç" ; forma arcaïzanta : Caramauç) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Carmauç es situada sus Ceron e sus l'anciana RN88. La comuna se trapa als tèrmes de diferentas zònas geograficas : Lengadòc (Segalar), Carcin, Roergue, suls primièrs relèus del Massís Central. L'espleitacion del carbon a marcat fondamentalament l'economia e l'istòria del bacin carmaucenc. La vila minièra se tròba a 96 km de Tolosa e 60 km de Rodés.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Carmauç es traversada pel riu Ceron (afluent d'Avairon) e per dos afluents de Ceron: Ceròc e Candor.
Transpòrts e vias de comunicacions[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus l’axe Tolosa - Rodés - Lion. I passa la D2088, anciana RN88. Aquesta çaquelà es uèi desviada a 4 km de Carmauç. I a tanben una via rapida per jónher Albi e l’A68, permetent aital de far la ligason entre Carmauç e Tolosa en 2×2 vias. La rota cap a Rodés deuriá èsser doblada en 2×2 en 2015.
Carmauç es desservida per la D91 que va a Monestièr e Còrdas a l'oèst, e a Valdariás e Requistar a l'èst. La comuna es tanben religada a Riupeirós e Vilafranca de Roergue via la D905.
Tren[modificar | modificar la font]
Carmauç ten una gara SNCF, sus la linha Tolosa – Rodés del TER de Miègjorn-Pirenèus.
Bus[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus las linhas 701 (Carmauç – Albi) e 711 (Carmauç – Canhac – Albi) del malhum departamental TarnBus.


text:
Clavèu (arquitectura)
En arquitectura e en engenhariá civila, lo clavèu (var. clavèl) es una pèça trapezoïdala utilizada dins la construccion d'arcs e de vòutas. Pòt èsser de pèira, e mai de brica o, dins lei construccions modèrnas, de betum renforçat (armat o pretesat).
Cada clavèu desvia la fòrça de la carga vèrs lei costats, en la transmetent progressivament fins ai pèças verticalas (lei pèdrechs) dau pielon que supòrta l'arc o la vòuta. Lei clavèus deis arcs reparton lo pes eficaçament e tiran lo melhor partit de la resisténcia de la pèira a la pression, coma dins lo cas deis arcas d'un pònt.
A la fàcia superiora d'un clavèu se li ditz extradòs e a l'inferiora, intradòs; lei fàcias en contacte ambé lei clavèus vesins son lei liechs.
Entre lei clavèus, quauqueis uns an un nom especific:
- la clau es lo clavèu centrau, sovent decorat, plaçat adaut de l'arc o de la vòuta, e que se pausa en darrier, per « clavar »
- lei còntraclaus son lei dos clavèus vesins de la clau
- lei saumiers son lei dos clavèus inferiors, suportats per lei pèdrechs.


text:
Cambajon de Baiona
Lo Cambajon de Baiona es un cambajon francés que benefícia d'una Indicacion geographica protegida. L'elevatge dels pòrcs se fa amb una alimentacion que ten almens 60 % de cerealas e la decopa deu èsser del tipe Sud-Oèst. Es a dire que lo cambajon fa 8,5 kg almens, una abséncia de deca d’aspècte e una qualitat de la carn e del gras. La copa es redonda, lo garron es desjuntat o ressat al nivèl del desnosador e l’espessor del gras a l’aplomb de la cap del amaluc es almens de 10 mm[1].
Zòna de produccion[modificar | modificar la font]
Lo cambajon es dich de Baiona mas la zòna de produccion es pas limitada a la comuna de Baiona. L'elevatge se fa dins 22 departaments francés, mas la transformacion se fa unicament dins 4 departaments : Lanas, Nauts Pirenèus, Pirenèus Atlantics e dins Gers. Lo salatge se fa amb un sal del bacin d'Ador.


text:
1152
Aquesta pagina concernís l'an 1152 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Dissolucion dau maridatge entre Loís VII e Alienòr per un concili reünit a Beaugency (21 de març). Après un viatge malaisat fins a Peitieus en causa de divèrseis emboscadas organizadas per de senhors desirós de la raubar per se maridar amb ela, Alienòr se maridèt ambé lo rèi Enric II (18 de mai). Aquò entraïnèt la formacion d'un blòt feodau considerable gropant plusors fèus majors dau Reiaume (Aquitània, Normandia, Anjau... etc.) que foguèt a l'origina de conflictes recurrents entre lei rèis francés e anglés fins a 1453. D'efèct, furiós d'aqueu maridatge, Loís VII ataquèt Normandia entraïnant una repòsta rapida d'Enric II qu'installèt plusors garnisons a la frontiera dau Domeni Reiau. Una trèva foguèt signada a la fin de l'annada (→ 1153).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Raimon II de Trípol foguèt assassinat per la Sècta deis Assassins, belèu a l'instigacion de sa frema Hodierna de Jerusalèm. Son fiu Raimon III de Trípol i succediguèt sota la regéncia de sa maire fins a 1155. Aquel assassinat causèt una reaccion violenta dei Francs de la capitala que chaplèron una partida de la populacion non catolica.


text:
1546
Aquesta pagina concernís l'an 1546 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
En despiech de la victòria espanhòla de 1545, una agitacion importanta se desvolopèt dins divèrsei ciutats maias en causa de l'introduccion dau cristianisme, de l'encomienda, dei tributs de pagar ai venceires e de la violéncia de la campanha finala còntra Uaymil e Chactemal. A la fin de l'annada, dins la nuech dau 8 au 9 de novembre, lei Cupules se revoutèron a Valladolid e tuèron 17 Espanhòus e 400 auxiliaris indians. L'insureccion se generalizèt rapidament e la rebellion poguèt mobilizar 20 000 combatents. De còntra-ofensivas espanhòlas s'organizèron per reconquistar Valladolid, atacar lei Cocomes dins la region de Sotuta e rompre lo sètge maia de la vila de Salamanca de Bacalar.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera mencion per Gerardus Mercator (1512-1594) — pasmens, lo fenomèn èra benlèu ja estat observat aperavans — d'un escart entre lei Pòls Nòrd geografic e magnetic.
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion de De Contagione et Contagiosis Morbis (« De la contagion e dei malautiás infecciosas ») escrich per lo mètge italian Girolamo Fracastoro (1473 ò 1478 - 1553). I depintèt seis observacions e i prepausèt per lo premier còp de mecanismes de transmission dei malautiás. De mai, postulèt l'existéncia de micro-organismes, situats sus la pèu ò lei vestits dei malauts, responsables de la transmission. Pasmens, seis idèas — aisment acceptadas per leis autrei mètges — trobèron ges d'aplicacion avans la confirmacion de sa teoria au sègle XIX per Louis Pasteur (1822-1895)


text:
1225
Aquesta pagina concernís l'an 1225 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après la revòuta mancada de l'annada precedenta en Peitau (→ 1224), lo rèi Enric III mandèt una armada dirigida per son fraire Ricard de Cornoalha en Gasconha. I reconquistèt plusors plaças ocupadas per lei Francés coma La Rèula mai mau capitèt de prendre La Rochèla. En revènge, sa preséncia entraïnèt una certana agitacion entre lei senhors de Peitau e de Lemosin maucontents dau rèi de França.
Regardant l'afaire albigés, lo papa Onòri III contunièt de sostenir la Crosada desfacha. Per aquò, encoratjèt una intervencion reiala. Loís VIII èra pas opausat a aquela idèa e reüniguèt un important concili a Borges per obtenir una condamnacion novèla de Ramon VII de Tolosa e legitimar una expedicion (→ 1226).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa An-Nasir (1180-1225). Son rèine marquèt la restauracion de la poissança abbassida en Mesopotamia e lo redreiçament de Bagdad. D'efèct, après d'annadas de declin — relatiu — mai d'una infrastructura de la vila (escòlas, bibliotecas, rets publics... etc.) foguèt reparada ò bastida. Una polícia e un sistèma fiscau eficaç èran tanben estats creats. En revènge, lo sostèn militar donat ai Mongòls per destrurre lo Sultanat de Khwarezm aviá entraïnat lo raprochament d'un enemic fòrça poderós lòng de la frontiera orientala dau territòri abbassida. Son fiu Az-Zahir (1225-1226) li succediguèt brèvament.
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Segon una fònt istorica chinesa, l'estat de Srivijaya fasiá encara partida dei poissanças principalas de l'Asia dau Sud-Èst. Lo bodisme èra sa religion dominanta.


text:
Opisthokonta
Los opistocòntes constituisson un grop d'eucariòtas recampant d'organismes aparentament fòrt divèrses. Lo rapròchament d'aquestes taxons (que los eumicèts, o campairòls, e los metazoaris, o animals) es pro recent. Es basat sus l'estudi de mantun gèn analizats separadament, çò que conferís a l'existéncia dels opistocòntes una cèrta fisabilitat. A partir d'aquesta mesa en evidéncia moleculara, d'autres sinapomorfias son aparegudas coma evidentas confirmant que s'agís plan d'un grop monofiletic. Los opistocòntes se serián separats dels autres eucariòtas fa un miliard d'annadas.


text:
Arsèni Vermenosa
Arsèni Vermenosa (Vielha d'Eitrac, Auvèrnhe, 27 de setembre de 1850 - Eitrac, 8 de genier de 1910) z-es un daus poètas occitans mai famós dau país d'Auvèrnhe. Fuguèt un membre eminent e animaire dau Felibritge d'Auvèrnhe. Visquèt quauques annadas a ras de Toledo (Espanha) amb sa familha, d'ont, tre 1879, mandèt de collaboracions a l'Avenir du Cantal. S'installèt mai tard a Orlhac e s'avodèt intensament a chantar son país e sas gents, dins l'esperit dau Felibritge.
"L'Avenir du Cantal" èra lo jornal dau Partit Radical, d'esquèrra (anuèit puslèu antioccitan). Son chap dins lo departament de Chantau, Auguste Bancharel, publicava de suplements dau jornal en lenga d'òc. Lo jove Arsèni Vermenosa teniá per aquelas idèas e manifestava un cèrt anticlericalisme. Mai tard visquèt una evolucion progressiva cap a la religiositat, e escriguèt dins d'autres revistas e jornals, amb un ton devociós.
Aprèp la desfaita francesa de 1870, escriguèt, coma Frederic Mistral, de poèmas patriotics franceses en occitan.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Flor de Brossa   (1896)
- Jos la Clujada   (1909)
- En plein vent (1900), recuèlh en francés
- Mon Auvergne, recuèlh en francés amb de comentaris que s'i fa sentir l'occitan.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina d'un sit auvernhat sus Arsèni Vermenosa
- Sit consacrat a Vermenosa per sa vila Eitrac, pas qu'en francés per ara
- Poèmes d'Auvergne d'Arsèni Vermenosa dits per Alphonse Establie a Deezer (fons de la Bibliothèque Nationale de France http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8820354p.r=dialecte.langFR)
- Lectura del poema Viva la libertat! de 1908
- poema Viva la libertat! de 1908 publicat dins la revista "Vai-i qu'as paur !"
- Tèxtes d'Arsèni Vermenosa sus Wikisource


text:
Coimèras
Coimèras[1] (Coimères en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing azardan, emb un p.-ê. ( es a dire benlèu) Comaria (villa) deu nom d'òme gallés Comarius[2].
Jacques Boisgontier, que se basa sus una evolucion locala deu grope l + consonanta > iòd (exemple cultiuare > coytiuar), interprèta Coimèras per lo latin columellas (petitas colomnas)[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, edicion Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Jacques Boisgontier, Nouvelle Revue d'Onomastique, n° 21-22, 1993, paginas 191-192}}.