text:
Alumini
L'alumini es un element quimic (simbòl : Al) de numèro atomic 13, de massa moleculara 26,98, de massa volumica 2,70 g/cm3 e de temperatura de fusion 660°C. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, se presenta sota la forma d'un metau blanc e leugier.
Foguèt isolat per lo quimista danés Hans Christian Oersted (1777-1851) en 1825 e lo quimista alemand Friedrich Wöhler (1800-1882) en 1827. Es produch industrialament dempuei lei trabalhs realizats entre 1854 e 1860 per lo Francés Henri Sainte-Claire Deville (1818-1881). En 2014, la produccion mondiala èra de 49,3 milions de tonas e l'alumini èra lo segond metau pus important après lo fèrre.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Quimia de l'alumini
- 3 Produccion e aplicacions
- 4 Toxicologia
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De saus d'alumini foguèron utilizats tre l'Antiquitat, au mens per lei Grècs e lei Romans per sei proprietas astringentas ò medicalas. Pasmens, son existéncia foguèt pas sospichat avans 1808 e una descubèrta dau fisician e quimista britanic Humphry Davy (1778-1829) qu'identifiquèt la preséncia d'un metau desconegut dins l'alum.
Dich alumini, lo metau novèu foguèt isolat per lo premier còp, sota una forma impura, per quimista danés Hans Christian Oersted (1777-1851) a partir d'una reaccion quimica entre lo clorur d'alumini anidre e un amalgama de potassi. Aquò foguèt confirmat dos ans pus tard per quimista alemand Friedrich Wöhler (1800-1882). Puei, la preséncia d'alumini foguèt descubèrta dins la baucita per lo Francés Pierre Berthier (1782-1861).
A partir de 1846, lo quimista francés Henri Sainte-Claire Deville (1818-1881) acomencèt un lòng trabalh sus l'alumini. En 1854, capitèt de'n produrre lei premiers lingòts[1] que foguèron presentats a l'exposicion universala de 1855[2]. Puei, melhorèt lo procès de produccion e inventèt lo procès Deville en 1860. Melhorat en 1886 — d'un biais independent — gràcias au desvolopament de l'electrolisi per lo Francés Paul Héroult (1863-1914) e l'Estatsunidenc Charles Martin Hall (1863-1914), aqueu procès (dich Hall-Héroult) demorèt utilizat fins a la Segonda Guèrra Mondiala.
En 1887, un autre procès foguèt trobat per lo quimista austrian Carl Josef Bayer (1847-1904) qu'estudièt la dissolucion de l'alumina contengut dins la baucita per una solucion de soda. Conegut per sa produccion de fangas rojas fòrça toxicas, lo procès Bayer se desvolopèt lentament en causa de problemas de rendabilitat mai venguèt pauc a pauc largament preponderant dins lo corrent dau sègle XX.
Quimia de l'alumini[modificar | modificar la font]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
L'alumini es un metau non magnetic relativament leugier que sa color varia entre l'argent e lo gris. Es ductible e malleable, çò que permet un usinatge aisat dins l'industria. Es un bòn materiau reflector de la lutz visibla, deis infraroges e deis ultraviolets pròches. Per consequéncia, prend fuòc dificilament.
Sa densitat e son module d'elasticitat valon aperaquí un tèrç d'aquelei de l'acier. Son limit d'elasticitat se situa entre 7 e 11 MPa. Sei proprietas termicas e conductritz son tanben relativament bònas que sa conductivitat vau 59% d'aquela dau coire per una densitat tres còps pus febla. L'alumini pòu egalament venir supraconductor amb una temperatura critica de 1,2 K e un camp magnetic d'aperaquí 100 Gs.
Caracteristicas quimicas[modificar | modificar la font]
La caracteristica quimica pus remarcabla de l'alumini es sa resisténcia a la corrosion quand es expausat a l'accion de l'èr. D'efèct, se forma un jaç protector d'oxid d'alumini a la superficia dau metau. Pasmens, aquela resisténcia es fòrça reducha en preséncia de saus clorats. Per exemple, lo clorur de sòdi l'oxida facilament[3].
L'alumini pòu reagir ambé l'aiga a de temperaturas superioras a 280°C ò en preséncia de solucions d'acids ò de basas concentradas. En solucion, se troba generalament sota la forma d'ions Al3+. Enfin, a de proprietats reductritz fòrtas que son utilizadas en aluminotermia ò en pirotecnia.
Isotòps[modificar | modificar la font]
Un nombre important d'isotòps de l'alumini existisson ambé de nombres de massa evolucionant de 21 a 42. Pasmens, solament dos isotòps s'observan dins la natura. Lo principau es l'alumini-27 (quasi 100%) qu'es l'unic isotòp estable. Lo segond es l'alumini-26 qu'es radioactiu mai qu'a un periòde pron lòng (7,17.105 ans) per formar de traças detectablas. Se forma a partir de la desintegracion d'atòms d'argon tocats per de raionaments cosmics de protons. Aquel isotòp es utilizat per la datacion d'objèctes[4].
Ocurréncia[modificar | modificar la font]
L'alumini seriá lo 14en element pus frequent dins l'Univèrs per fraccion massica. Dins la crosta terrèstra, es lo metau pus abondós (8,3% per fraccion massica) e lo tresen element pus frequent, après l'oxigèn e lo silici, en causa de la preséncia importanta de silicats contenent d'atòms d'alumini[5]. En revènge, en causa de sa densitat febla, seriá pus rar dins lei jaç pus prefonds (2% dins lo mantèu, negligible dins lo nuclèu).
Se troba rarament sota forma nativa dins la natura car, en causa de son afinitat importanta ambé l'oxigèn, forma facilament d'oxids ò de silicats. Per exemple, lei feldspats, que son lei mineraus pus comuns de la superficia terrèstra son d'aluminosilicats. Dins aquò, en despiech dau taus aut d'alumini dins la crosta terrèstra, lei mineraus susceptibles d'una esplecha economica son relativament rars. D'efèct, la baucita, minerau principau d'alumini, necessita de condicions climaticas tropicalas per se formar[6]. Ansin, lei jaciments principaus se situan en Austràlia, en Brasil, en Surinam, en Guinèa, en China, en Índia, en Indonesia, en Russia e en Jamaica. La descubèrta d'alumini natiu dins la natura es recenta ambé d'observacions dins d'environaments privats d'oxigèn (interior de certanei volcans[7]... etc.), dins de fònts frejas oceanicas e coma produch dei procès biologics de certanei bactèris[8].
Metallurgia de l'alumini[modificar | modificar la font]
Principis de produccion[modificar | modificar la font]
Lo mecanisme actuau pus utilizat per la produccion d'alumini utiliza la baucita coma minerau e combina lei procès Bayer e Hall-Héroult per extraire e purificar lo metau. Necessita de quantitats importantas d'electricitat e engendra la formacion de fòrça curum, principalament lei fangas rojas. Sa premiera etapa es la conversion de la baucita en alumina (oxid d'alumini Al2O3) segon lo procès Bayer. Lei doas reaccions quimicas seguentas ne'n son lo còr :
- Al2O3 + 2 NaOH → 2 NaAlO2 + H2O
- 2 H2O + NaAlO2 → Al(OH)3 + NaOH
L'aluminat de sòdi intermediari NaAlO2 es fòrça soluble dins lei solucions fòrça basicas. Pasmens, leis autrei compausants de la baucita lo son generalament pas. Aquò causa sa precipitacion e entraïna la formacion de fangas rojas que concentran de produchs toxics coma de metaus pesucs (en particular, lo cadmi).
Puei, l'alumina es convertida en alumini segon lo procès Hall-Héroult. Son principi de basa es l'electrolisi d'una solucion d'alumina e de criolita portada a una temperatura situada entre 950 e 980°C. Au catòde, a luòc la reaccion que dona lo metau amb una puretat de 99% :
- Al3+ + 3 e- → Al(l)
A l'anòde, se debana la reaccion seguenta :
- 2 O2- + C → CO2(g) + 4 e-
L'alumini format au catòde raja au fons de la solucion ont es recuperat. Aqueu movement dau metau degalha pauc a pauc l'electròde qu'es generalament remplaçada totei lei cinc ans. L'anòde de carbòni es consomada per la produccion de dioxid de carbòni que s'acompanha d'un desgatjament de difluor. Dins leis installacions modèrnas, l'anòde es donc regularament remplaçada e lo gas carbonic es filtrat per recuperar lo difluor qu'es tornat injectar dins la solucion per regenerar la criolita.
S'es necessari, l'alumini produch pòu subir una purificacion suplementària segon lo procès Hoopes. Es tanben un metòde utilizant una electrolisi dins un bacin de fèrre que son fons es cubèrt per un jaç format d'una una mescla de coire, d'alumini e de silici que tèn lo ròtle d'anòde. Es cubèrta per de jaç de carbòni. Lei jaç intermediaris son fachs d'una mescla de fluorurs de sòdi, d'alumini, de bari e de criolita. Lei jaç superiors son formats d'alumini en fusion. De cambas de grafit i son sotadas e jogan lo ròtle de catòdes. Aqueu procès permet la migracion d'ions Al3+ vèrs la superficia e purifica lei jaç superiors. Permet d'agantar de taus de puretat d'aperaquí 99,99%[9].
La quantitat d'electricitat necessitada per aqueu procès es fòrça importanta. Per exemple, en 2001, aperaquí 5% de la produccion d'electricitat estatsunidenca totala èra destinada a la produccion d'alumini[10]. La consomacion electrica es generalament de l'òrdre de 15 kWh per quilograma d'alumini produch (siá 52-56 MJ/kg). Ansin, lei despensas d'electricitat representan entre 20 e 40% dau còst totau de la produccion e leis usinas son donc generalament localizadas dins d'endrechs ambé de fònts d'energia pauc caras e abondosas (rius, jaciments de gas naturau... etc.)[11].
Reciclatge[modificar | modificar la font]
L'alumini es teoricament reciclable a 100% sensa pèrda de sei qualitats naturalas. Lo procès principau qu'existís necessita de fondre de curum d'alumini (principalament de botelhons) e de desgasar lo produch en fusion d'avans apondre lei metaus (fèrre, zinc, coire... et.c) necessaris en foncion de l'aliatge desirat. L'avantatge major d'aqueu metòde es la consomacion pus febla d'electricitat que representa solament 5% de la quantitat utilizada per lo procès de produccion a partir de la baucita. En revènge, lo reciclatge aganta pas 100% dau metau car de pèrdas existisson sota forma de « dross » (de curum d'oxid d'alumini se formant a la superficia dau liquid en fusion[12]). De mai, es pas possible de mesclar d'aliatges diferents durant lo procès de fusion. Conegut dempuei leis annadas 1900, lo reciclatge de l'alumini foguèt rarament utilizat fins ais annadas 1960 avans de conóisser un desvolopament important a la fin dau sègle XX. Ansin, per exemple, en 2009, 32% de la produccion francesa èra eissida dau reciclatge.
Produccion e aplicacions[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Lo minerau principau d'alumini es la baucita qu'es una mescla d'oxids e d'idroxids d'alumini e de fèrre. Descubèrta en 1821 dins lo vilatge dei Bauç, son esplecha industriala acomencèt en 1860 en Provença. França e leis Estats Units d'America ne'n foguèron lei dos productors pus importants fins ais annadas 1950-1960. Dempuei aqueu periòde, lei jaciments principaus que son l'objècte d'una esplecha industriala se troban en Austràlia (1èr productor mondiau), en America dau Sud e en Africa.
L'industria de transformacion dau minerau se troba fòrça alunchada dei jaciments en causa dei besonhs importants d'energia electrica. De mai, en causa de l'aspèct estrategic de l'alumini, mai d'un país mantèn una produccion sus son territòri. En 2014, la produccion mondiala èra de 49,9 milions de tonas. China n'èra largament lo premier productor (47%) seguida per Russia (7%), Canadà (6%), leis Emirats Arabis Units (4,9%) e Índia (4,3%). Lo rèsta dau mond n'assegurava 30,5%.
Aplicacions generalas[modificar | modificar la font]
L'alumini es lo metau non ferrós pus produch dins lo mond. Es utilizat sota la forma d'aliatges, amb una concentracion d'alumini situada entre 92% e 99%, que permeton de melhorar sei proprietats mecanicas. Lei metaus intrant dins la fabricacion d'aqueleis aliatges son principalament lo coire, lo zinc, lo manganès, lo magnèsi e lo silici[13]. Leis aplicacions son fòrça nombrosas :
- dins leis industrias dau transpòrt (automobilas, aeronaus, trens, naviris... etc.), son utilizats per fabricar de pèças d'estructuras pus leugieras que de pèças d'acier.
- dins l'industria agroalimentària, es utilizat per produrre de botelhons ò d'embalatges alimentaris.
- dins lo domeni de la construccion, plusors objèctes coma, per exemple, de fenèstras ò de pòrtas.
- divèrseis objèctes utilizats dins la vida vidanta (aisinas de cosina, mòstras... etc.) ò dins certaneis espòrts (base-ball... etc.).
- dins l'industria electronica.
- dins l'industria quimica coma reactiu.
- dins certanei país (França, Itàlia, Polonha, Iogoslavia... etc.), per fabricar de pèças de moneda.
Aplicacions dei compausats aluminats[modificar | modificar la font]
L'oxid d'alumini Al2O3 dich alumina es fòrça utilizat coma minerau d'alumini. Pasmens, pòu tanben servir coma absorbentde l'aiga dissòuta dins leis idrocarburs e empachar lo desvolopament de mosiduras, coma catalisador de certanei reaccions quimicas e coma abrasiu dins l'industria.
Plusors sulfats d'alumini an d'utilizacions diversificadas dins l'industria modèrna. Lo pus important es Al2(SO4)3·(H2O)18 que sèrv per produrre d'aiga potabla ò per fabricar dau papier, deis agents d'amorçatge dau fuòc, d'additius alimentaris ò dau cuer. Lo sulfat d'alumini e d'ammonium (NH4)Al(SO4)2·12H2O e lo sulfat d'alumini e de potassi ([Al(K)](SO4)2)·(H2O)12 intran dins la fabricacion de mordents e dins la preparacion dau cuer.
Enfin, lo clorur d'alumini AlCl3 es utilizat dins lo rafinatge dau petròli e dins lei sintèsis dau cauchó e de divèrsei polimèrs.
Toxicologia[modificar | modificar la font]
L'alumini es un metau pauc toxic (DL50 orala de 6207 mg/kg dins lo rat siá aperaquí 500 g per un individú de 80 kg) qu'a ges de ròtle conegut dins lei procès biologics. Pasmens, en causa de sa difusion mai e mai importanta dins l'environament e dins lo comèrci, l'estudi de sa toxicitat es vengut un subjècte important.
Dins l'òme, de traças toxicas d'alumini pòdon se formar dins leis òs e dins lo sistèma nerviós centrau, especialament dins lo cas de pacients amb una foncion renala demenida. D'efèct, l'alumini pòu intrar en competicion ambé lo calci entraïnant un risc d'osteoporòsi. Quand se troba a de concentracions fòrça autas, pòu tanben atacar la barriera ematoencefalica[14]. Totjorn, dins lo sistèma nerviós, l'alumini es sospichat de tenir un ròtle — encara pauc clar — dins la malautiá d'Alzheimer[15]. Enfin, de riscs d'allergia existisson.
Regardant la toxicitat de l'alumini dins l'environament, es un factor de reduccion de la creissença dei plantas dins lei tèrras acidas car lei cations Al3+ son toxics per lei vegetaus[16]. En revènge, aquel efèct es pas observat dins lei tèrras de pH neutre.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Metallurgia de l'alumini[modificar | modificar la font]
- Alumina.
- Baucita.
- Procès Bayer.
- Procès Hall-Héroult
- Procès Hoopes.
- Fanga roja.
- Carl Josef Bayer.
- Pierre Berthier.
- Henri Sainte-Claire Deville.
- Charles Martin Hall
- Paul Héroult.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Georges Chaudron, La préparation industrielle de l'aluminium et la découverte de ses propriétés par un illustre savant français, Henry Sainte-Claire Deville, Revue de l'aluminium n° 211, junh de 1954, p. 97.
- ↑ (de) Karmarsch, C. (1864), "Fernerer Beitrag zur Geschichte des Aluminiums", Polytechnisches Journal 171 (1): 49.
- ↑ Per aquela rason, lei bornelariás domesticas son jamai d'alumini.
- ↑ (en) (en) J. Villeneuve, M. Chaussidon et G. Libourel, « Homogeneous Distribution of 26Al in the Solar System from the Mg Isotopic Composition of Chondrules », Science, vol. 325, n° 5943, 21 d'aost 2009, p. 985-988.
- ↑ (en) Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997), Chemistry of the Elements (2nd ed.), Butterworth-Heinemann, p. 217.
- ↑ (en) Guilbert, J. F.; Park, C. F. (1986), The Geology of Ore Deposits, W. H. Freeman, pp. 774–795.
- ↑ (en) Barthelmy, D., "Aluminum Mineral Data", Mineralogy Database.
- ↑ (en) Chen, Z.; Huang, Chi-Yue; Zhao, Meixun; Yan, Wen; Chien, Chih-Wei; Chen, Muhong; Yang, Huaping; Machiyama, Hideaki; Lin, Saulwood (2011). "Characteristics and possible origin of native aluminum in cold seep sediments from the northeastern South China Sea". Journal of Asian Earth Sciences 40 (1): 363–370.
- ↑ (en) Totten, G. E.; Mackenzie, D. S. (2003), Handbook of Aluminum. Marcel Dekker, p. 40.
- ↑ (en) Emsley, J. (2001), "Aluminium", Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, p. 24.
- ↑ (en) Brown, T. J. (2009), World Mineral Production 2003–2007, British Geological Survey.
- ↑ Pasmens, la « dross » es gardada après son eliminacion car contèn generalament de quantitats d'alumini importantas e car pòu èsser reciclada coma curum d'alumini.
- ↑ (en) Lyle, J. P.; Granger, D. A.; Sanders, R. E. (2005), "Aluminum Alloys", Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH.
- ↑ (en) Banks, W.A.; Kastin, AJ (1989). "Aluminum-induced neurotoxicity: alterations in membrane function at the blood–brain barrier". Neurosci Biobehav Rev 13 (1): 47–53.
- ↑ (en) Ferreira PC; Piai Kde A; Takayanagui AM; Segura-Muñoz SI (2008). "Aluminum as a risk factor for Alzheimer's disease". Rev Lat Am Enfermagem 16 (1): 151–7.
- ↑ (en) Belmonte Pereira, Luciane; Aimed Tabaldi, Luciane; Fabbrin Gonçalves, Jamile; Jucoski, Gladis Oliveira; Pauletto, Mareni Maria; Nardin Weis, Simone; Texeira Nicoloso, Fernando; Brother, Denise; Batista Teixeira Rocha, João; Chitolina Schetinger, Maria Rosa Chitolina (2006). "Effect of aluminum on δ-aminolevulinic acid dehydratase (ALA-D) and the development of cucumber (Cucumis sativus)". Environmental and experimental botany 57 (1–2): 106–115.


c: text/html

text:
Categoria:Estatut IUCN Atudat
Aquesta categoria recensa las espècias consideradas Espècia desapareguda (EX) per l'IUCN.
Qual emplena aquesta soscategoria?[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria es emplenada automaticament quand dins un article utilizatz {{Taxobox IUCN}} amb lo paramètre EX per Extinct (en occitan : Atudat).
Las inicialas de nivèls de dangièr EX son transformadas en tèxte per {{IUCN EX}}.
Tanben podètz referenciar las paginas del site IUCN dins vòstres articles en utilizant {{IUCN}}.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- La Categoria:Espècia animala desapareguda presenta los animals desapareguts per gropes.
- La meteissa categoria sus wikicommons
- La meteissa categoria sus wikispecies
Actualament, aquesta categoria conten pas cap d'articles, de soscategoria o de fichièr multimèdia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
136472 Makemake
Makemake, o 136472 Makemake, es una planeta nana e probablament lo mai grand dels objèctes de la cencha de Kuiper (KBO). Aquesta planeta, que ten un diamètre qu'es aproximativament 2/3 de la talha de Pluton, a pas cap de satellit conegut. Sas temperaturas mejanas plan bassas, que son d'aperaquí 30 K (−243.2 °C), implica que sa susfàcia es cobèrta de metan, etan, e probablament de glaç d'azòt.
Nomenat inicialament 2005 FY9, e batejat puèi amb lo numèro 136472 de planeta nana, Makemake, que son nom proven de la mitologia del pòble rapanui, foguèt descobèrt lo 31 de març de 2005, per una equipa dirigida per Michael Brown. L'eveniment s'anoncièt oficialament lo 29 de julh de 2005 e tres ans mai tard, en julh de 2008, aquel còs foguèt reconeguda coma planeta nana per l'Union Astronomica Internacionala (IAU).


text:
Cercle artic
Lo cercle artic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud nòrd, la latitud pus meridionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo cercle artic marca lo limit sud del jorn polar al solstici de junh e de la nuèit polara al solstici de decembre. Al delà del cercle artic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an.
En fach, a causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del Solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de junh fins a 50' (90 km) al sud del cercle artic (del meteis biais al solstici de decembre, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al nòrd del cercle artic). Aquò se verifica solament al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Posicion[modificar | modificar la font]
La posicion del cercle artic es determinada per l'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'ecliptica. Aquel angle es pas constant e seguís de cicles amb de periòdes divèrses. A causa de la nutacion, l'enclinason oscilla de 9" (gaireben 280 m a la superfícia) sus un periòde de 18,6 ans. Lo cicle principal a un periòde de 41 000 ans e una amplitud de 0,68°, o 76 km a la superfícia. Actualament, l'enclinason demenís de gaireben 0,47" cada an e lo cercle artic se muda cap al nòrd de 14 m cada an.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo cercle artic travèrsa los païses seguents, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
- Norvègia (lo cercle artic travèrsa d'illas al larg de la còsta norvegiana, entre elas Sørnesøya, Storselsøy e Rangsundøya)
- Suècia
- Finlàndia
- Russia
- Estats Units d'America (Alaska)
- Canadà (Yukon, Territòris del Nòrd-Oèst, Nunavut, amb l'illa de Baffin)
- Danemarc (Groenlàndia)
- Islàndia (Grímsey)
Los territòris situats pus al nòrd del cercle artic son pauc poblats. Las pus grandas villas son Mormansk (325 100 abitants) e Norilsk (135 000 abitants), totas doas en Russia. Tromsø en Norvègia a 62 000 abitants. Rovaniemi en Finlàndia es situada subretot al sud del cercle artic e a prèp de 58 000 abitants.


text:
Saudade
Saudade, del latin "solitas, solitatis" (solitud), es una dels mots mai presents dins la poesia d'amor de la lenga portuguesa e tanben dins la musica populara. "Saudade" descriu una mescla de dos sentiments de pèrda, distància e amor.
Segon la legenda, lo mot apareguèt a l'epòca de las Descobèrtas e dins lo Brasil colonial e pr'amor de definir la solitud dels portugueses per aquela tèrra estrangièra, alunhats dels sieus. Definiguèt, alara, la melancolia causada pel remembre, lo sofrir que se sentís per l'abséncia o desaparicion de las personas, de las causas, dels estats o de las accions.
Una vision mai especifica precisa que lo mot saudade ven de solitud e saludar, que la sofrença que demòra quand s'espera lo retorn de lo que partiguèt, e non pas de l'individú el meteis absent, es çò que noirís la nostalgia. La genèsi del mot es dirèctament ligada a la tradicion maritima lusitana.
Traduccion[modificar | modificar la font]
Recentament, una enquèsta de qualques traductors britanics assabentèt que lo mot "saudade" es lo seten mot per òrdre de dificultat de traduccion[1].
Objèctes de la saudade[modificar | modificar la font]
Se pòt sentir saudade quand/per:
- qualqu'un es mòrt.
- quicòm/qualqu'un qu'aimam es alunhat o absent.
- un amic fòrça aimat.
- qualqu'un o quicòm qu'avèm pas dempuèi de temps.
- qualqu'un amb qui parlam pas dempuèi de temps.
- de luòcs.
- de manjar.
- de situacions particularas.
- un amor
- lo temps que passèt...
Sentiments associats[modificar | modificar la font]
La saudade pòt provocar de sentiments coma l'ànsia, la nostalgia e la tristor.
Saudade e fado[modificar | modificar la font]
En Portugal, lo Fado, mot que ven del latin "fatum", destin, es associat dirèctament a aqueste sentiment.
En Brasil, aquel sentiment es fòrça tractat dins la samba e la bossa nova.
Del meteis biais, la sodade al Cap Verd es intimament ligada al genre musical de la morna, Una de las interprètas mai notablas del mot e concèpte es la cantaira capverdiana Cesária Évora amb la cançon que pòrta aqueste nom.
En galèc, prèp del tèrme saudade i a la "morriña".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt)Saudade "é a 7ª palavra mais difícil de traduzir", Londres: BBC, 2004 junho 23.


text:
Quirguiz
Lo quirguiz (kыprыз Tили, kыprызчa, kyrgyz tili, kyrgyzça, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) es una lenga turquesa parlada en Quirguizstan. Es ligat en particular al cazac. Es la lenga oficiala de Quirguizstan amb lo rus.
Somari
Situacion demografica de la lenga[modificar | modificar la font]
Quirguizstan: dominacion demografica del quirguiz[modificar | modificar la font]
En 1999, èra la lenga mairala de mai de 65,2% de la populacion[1] en Quirguizstan e una lenga segonda per 4,8% (especialamant los ozbècs) siá 70,0%.
Lo rus demòra ben practicat demest los quirguizes (49,2% lo parlan).
La lenga quirguiza fòra Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Es tanben una lenga minoritària parlada dins qualques païses, en Russia, China, Cazacstan, Ozbequistan, etc., per 500 000 personas al pus mai.
Lo quirguiz e las autras lengas de Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Lo rus[modificar | modificar la font]
Lo rus èra la lenga mairala de 14,7% en 1999 e la lenga segonda[2] de 31,8% siá 46,5%.
Lo rus gaudís d'un prestigi que fa sofracha al quirguiz e, en 1999, èra encara una lenga largament coneguda dins lo país. Es tanben la segonda lenga oficiala.
En 1999, 49,2% dels quirquizes parlavan rus. Per comparason, sonque 2,3% dels russes parlavan quirguiz.
L'ozbèc[modificar | modificar la font]
L'ozbèc es una lenga importanta, localament majoritària dins lo sud e la lenga de la minoritat[3] mai nombrosa del país (14,33%).
En 1999, èra la lenga mairala de 14% de la populacion e la lenga segonda per 3,5%, siá un total de 17,5%. Es la lenga majoritària de la region d'Osh (55% d'ozbècs) e la primièra lenga mairala (31,9%) de la region de Jalal-Abad. 98,4[4]% dels ozbècs avián l'ozbèc coma lenga mairala e 18,9% dels ozbècs parlavan quirguiz (36,4% parlavan tanben rus).
Per comparason, 3,4% dels quizguizes e 0,4% dels russes de Quirguizstan podián parlar ozbèc.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php
- ↑ Recensament de 1999
- ↑ Recensament de 2009
- ↑ Donadas de 1999


text:
Piscina
Una piscina es una construccion artificiala destinada a nadar o i practicar d'esports aquatics. Las dimensions d'aquela pòden èsser fòrça variablas:[1] la mai gran es la talha olimpica, de 50 metres. Pòt èsser bastida amb diferents elements: metals, plastics o beton. Lo mot piscina ven del latin[2] e dén primièr s'utilizava per designar de poses per de peissons d'aiga doça o salada.[3]
Ara las piscinas subiguèron un cambiament tecnologic significatiu, sobretot dins la purificacion. S'utilizan de derivats de clòr per que demoran netas, e se contraròtla lo pH e a vegada la temperatura.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Existís una longa tradicion de construccions artificialas desitinada al banh, que se destacan los nombrosos sites de tèrmes romans, com aqueles trobats dins la vila anglesa de Bath, que donèt lo nom.
Construccion[modificar | modificar la font]
Alara, existisson diverses modalitats, coma las fixas, las portablas e las desmontablas. E son de diferents materials, coma acièr inoxidable, poliester, de beton armat, recobèrtes de mosaic, etc.
Dimensions de la piscinas esportivas[modificar | modificar la font]
Dins lo domèni esportiu podèm diferenciar tres grans tipes de piscinas:
- Piscina de 50 metres, o piscina olimpica, qu'es la talha de la piscina oficiala dels Jòcs Olimpics.
- Piscina de 25 metres, o bacin pichon.
- Piscina de salts, de dimensions mai pichona.
Los usatges esportius son fòrça variats, s'utilizan dins lo camp de la natacion, lo waterpolo, la natacion sincronizada o los salts acrobatics.
Elements per l'entreten[modificar | modificar la font]
Per mantenir neta e en condicions normalas una piscina, es necessitan los paràmetres seguents:[4][5]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Diccionari 62 manual de la llengua catalana. Edicions 62. ISBN 84-297-4653-6.
- ↑ piscina, Gran Enciclopèdia Catalana, Barcelona, Edicions 62
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }}  Diccionario de Arte II, Biblioteca de Consulta Larousse. Spes Editorial SL (RBA), Barcelona (ISBN 84-8332-391-5)
- ↑ Entreten de la piscina (es)
- ↑ entreten de la piscinas (es)


text:
1122
Aquesta pagina concernís l'an 1122 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Venècia[modificar | modificar la font]
Represa de combats importants en Tèrra Santa. Lo dòge Domenico Michele decidèt de participar a l'esfòrç militar crosat. Pasmens, son objectiu vertadier èra l'Empèri Bizantin que veniá d'abolir lei prilègis comerciaus dei marchands venecians. Lo 8 d'aost, lo dòge aviá reünit una fòrça importanta (15 000 òmes, 68 naviris) e acomencèt de se dirigir vèrs l'Orient. Premier, ataquèt l'illa bizantina de Corfo. Pasmens, se turtèt a una resisténcia viva dei defensors e foguèt obligat d'acomençar un sètge lòng.
En Tèrra Santa, de naviris venecians participèron ais operacions crosadas dins lo sector de l'importanta vila portuària de Tir.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament dau sètge dau pòrt de Tir per lei Crosats dau Reiaume de Jerusalèm e per la Republica de Venècia.


text:
Lista de las lengas oficialas d'Índia
Las lengas oficialas d'Índia son de doas menas :
- las lengas oficialas de l'administracion federala : l'indi e l'anglés (lenga oficiala associada).
- las lengas planificadas (en anglés, scheduled languages) definidas per la Constitucion e que pòdon èsser oficializadas pels Estats e utilizadas pel recrutament de foncionaris.
Dempuèi 1965, l'anglés a pas mai la paritat amb l'indi. Pasmens, d'estats que l'indi i es al conegut coma lo Tamil Nado fan pression per gardar a l'anglés sa plaça oficiala.
Lengas oficialas (administracion federala)[modificar | modificar la font]
- indi (हिन्दी), o hîndi (amb l'ordo forma part de l’indostani);
- anglés (considerat coma associate official, lenga oficiala associada)
Lengas nacionalas reconegudas dins Índia[modificar | modificar la font]
- assamés (অসমীয়া o ôxômiya — AFI [ɔxɔmija]) (oficiala dins Assam)
- bengalin (oficiala dins Tripora e Bengala Occidental)
- bodo (oficiala dins Assam)
- dogri (डोगरी o ڈوگرى) (oficiala dins Jammu e Cashmir)
- gujarati ( ગુજરાતી) (oficiala dins Dadra e Nagar Haveli, Daman e Diu e Gojarat)
- indi (oficiala dins las illas Andaman e Nicobar, Bihar, Chandigar, Chatisgar, Delhi, Ariana, Himachal Pradesh, Jarcand, Madia Pradesh, Rajastan, Uttar Pradesh e Utaranchal)
- cannada (oficiala dins Carnataca)
- cashmirian (کٲشُر) (oficiala dins Cashmir)
- concani (oficiala a Goa)
- maitili (oficiala dins Bihar)
- malaialam (മലയാളം) (oficiala dins Querala, las illas Laquedivas e dins lo territòri de Pondicheri)
- manipori (en anglés Meithei, oficiala dins Manipur)
- marati (मराठी) (oficiala dins Maarashtra)
- mizo (oficiala dins lo Mizoram)
- nepalés (नेपाली) (oficiala dins Siquim)
- oriya (oficiala dins Orissa)
- panjabi ( ਪੰਜਾਬੀ) (oficiala en Panjab)
- sanscrit (संस्कृतम)
- santali
- sindi
- tamol (தமிழ்) (oficiala dins Tamil Nado e Pondicheri)
- telogo (oficiala dins Andhra Pradesh e Pondicheri)
- ordo (اردو) (officiala dins Jammu e Cashmir)


text:
Huelha bèta
La huelha bèta (var. fulhet bèta), en anglés: beta sheet, qu'ei (amassa dab l'eliç alfa) ua de las duas formas estructuraus segondàrias màgers de las proteïnas.
Qu'ei formada per l'establiment de ligams idrogèns enter duas cadenas polipeptidicas (aperadas cadenas bèta - en anglés: beta strand).
Las huelhas bèta que son orientadas (com ac ei tota cadena polipeptidica), dab ua extremitat acid e ua auta amina e que's pòden seguir, sia dab las medishas orientacions, sia dens un sens opausat.
Cada aminoacid qu'ostendeish per definicion un grop amina, un acid e un aute grop (designat dab la letra R) qui ac defineish (dens ua lista de 20 possibles dens l'encastre deu còde genetic). Enter las duas cadenas, aqueths R que pòden estar orientats dens la medisha direccion (la huelha bèta qu'ei alavetz designada com « parallèla ») o pas (dens aqueth cas la huelha bèta qu'ei dita « antiparallèla »)


text:
Quins
Quins[1][2][3] (Quins en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Quines a situat en bordure de la Rota nacionala 88, #que travèrsa la municipalitat al nivèl de la Mothe. A situat entre Naucelle e Baraqueville, en lo Ségala.
Quins est situé en bordure de la Route nationale 88, qui traverse la commune au niveau de la Mothe. Elle est située entre Naucelle et Baraqueville, dans le Ségala.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1829, la municipalitat de Quines a annexat las ancianes comunas francesas de Jalenques e de Verdun[4].
En 1829, la commune de Quins a annexé les anciennes communes françaises de Jalenques et de Verdun[5].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Naucelle, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1992
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ La ficha de Quines sul luòc del projècte Cassini del EHESS
- ↑ La fiche de Quins sur le site du projet Cassini de l'EHESS


text:
Prostitucion
La prostitucion qu'ei ua activitat qui consisteish a cambiar relacions sexuaus contra ua remuneracion. N'ei pas un fenomèn biologic. La soa causa qu'ei de tipe economic, dens l'encastre d'un contèxte sociau. Las soas circonstáncias istoricas que son complèxas : los temples de Grècia, lo temple de Baalbek (des·hloracion) e l'Empèri Roman que'n presentan tipologias diferentas. A l'epòca romana, la sacralizacion de la prostitucion que vadó comèrci pur e simple. Las societats on s'exigeish dòt o on los divòrcis son de mau aténher que'n son un larèr. La prostitucion de termièra que s'ei debanada durant las Crosadas, puish a l'Oèst American, uei a Tijuana... Tòquio que compta 3 500 lòcs on s'exerceish mantua varietat d'ua prostitucion hèra complèxa. En Occident qu'ei mei que mei exercida per estrangèras en situacion irregulara, qui non son pas libras.


text:
Província de Buenos Aires
La Província de Buenos Aires (en castelhan Provincia de Buenos Aires) qu'ei ua província argentina desseparada de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei devesida en sosunitats administrativas aperadas partits qui amassan mantuas vilas e los lors territòris. La província que's compausa de partits de qui forman lo Gran Buenos Aires (autament dit, la grana banlèga autorn de Buenos Aires) e deus partits dits de l'"interior", qu'ei a díser los parçans de la campanha.
Au nòrd la província de Buenos Aires que costeja l'arriu de la Plata, puish, mei au sud, qu'ei bordada per l'ocean Atlantic on e cabussa l'arriu de la Plata. Mar del Plata, l'estacion balneària màger d'Argentina que's troba donc au sud de Buenos Aires e de La Plata.
Istòria[modificar | modificar la font]
Istoricament, la ciutat de Buenos Aires e la soa província qu'avón que chic d'importància dinc a la creacion de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata en 1776 qui dè lo parat a la ciutat de desenvolopar mentre qui la província bemuishava ua grana diferéncia enter lo son territòri revindicat oficiaument e administrativament (qu'ei a díser tot las tèrras cap au sud, tant vau díser la pampa e Patagònia) e lo territòri efectivament contrarollat (puish que la màger part de la pampa e de la Patagonia qu'eran en vertat contrarollats per diferents grops d'indians nomadas). La província que ho creada lo 16 de heurèr de 1820. L'enjòc estrategic deu sègle XIX que ho la conquesta d'aqueths territòris au mejan de la bastida de hortalessas e d'operacion militara qui la mei importanta b'ei coneguda com la campanha deu desèrt gavidada peu futur president Julio Argentino Roca. Enter 1853 e 1862, per'mor d'un conflicte interne argentin, la Província de Buenos Aires que's declarè independenta de la Confederacion Argentina dab lo nom de Territòri de Buenos Aires. Aquesta situacion que s'acabè arron la batalha de Pavón e la victòria deu president Bartolomé Mitre qui marquè la reintegracion de la província dens la Confederacion Argentina e la soa separacion de la ciutat de Buenos Aires, vaduda capitala federau e la causida de La Plata coma navèra capitala de la província de Buenos Aires. En 1884, las províncias de La Pampa, Neuquén, Chubut, Santa Cruz e Tèrra deu Huec que vadón suu gran territòri revindicat per la Província de Buenos Aires.


text:
19/06/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 21 de junh a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera David Grosclaude, Conselhier Regionau d'Aquitania en charja de la lenga e de la cultura occitana per parlar de la chauma de la fam que faguet per obtenir la signatura de la creacion de l'Ofici Public per la lenga Occitana( OPLO) e autras chausas.
De veire son site: http://david-grosclaude.com/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
La Ròcha Focaud
La Ròcha Focaud (La Rochefoucauld en francés) es una comuna de la Charanta Occitana, en Engolmés, situada dins lo País d'Òrta e Tardoira. Es administrada per lo departament de Charanta e la region de Nòva Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:Referéncia necessària/Blòc
Modèl:Referéncia necessària/Blòc
- Èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1800. [ref. necessària]
Pendent la Revolucion, la municipalitat s'es trucada provisoirement La Ròca Tardoire[1].
Modèl:Référence nécessaire/Bloc
Modèl:Référence nécessaire/Bloc
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1800. [ref. necessària]
Pendant la Révolution, la commune s'est appelée provisoirement La Roche Tardoire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Portal 2008]]-[[2014}}


text:
ADN polimerasa
L'ADN polimerasa qu'ei un complèxe enzimatic qui cataliza la sintèsi de l'ADN aperada replicacion de l'ADN ; aquesta replicacion que produseish duas moleculas identicas d'ADN en prohèitar de l'estructura macromoleculara de la molecula d'ADN constituida de duas cadenas complementàrias de nucleotids.
L'ADN polimerasa que pòt tanben estar implicada dens los procès de d'adobament de la molecula d'ADN o de recombinason genetica. Qu'existeishen diferentas menas d'ADN polimerasas.
Somari
Proprietats[modificar | modificar la font]
L'ADN polimerasa que desplega l'eliç dobla d'ADN (mercés a la topoisomerasa) entà poder aubrir la molecula (mercés a l'elicasa) e la mentiéner auberta (mercés a las soa proteïnas associadas) en bèth utilizar senglas cadenas com matritz per formar duas navèras moleculas d'ADN en bèth apariar navèths nucleotids complementaris dab los de la doas cadenas de la molecula mair). Ditz d'un aute biais, cada molecula hilha que possedeish ua cadena de nucleotids de la molecula mair e ua cadena nava assemblada peu complèxe enzimatic de l'ADN polinerasa.
L'addicion de navèths nucleotids que's hè mercés a l'enzim ADN polimerasa.
Cada cadena de la molecula ADN qu'ei orientada dab ua extremitat 5' e ua auta 3' e que las duas cadenas que son orientadas en direccions opausadas (per aquesta rason la molecula d'ADN qu'ei dita antiparallèla). Lo problèma dab l'ADN sintetasa qu'ei que non pòt pas formar cadenas navèras pas que dens lo sens 5'-3' e, de tot biais b'ac pòt pas har sonque en avent ua amòrça. Per aquesta rason, ua de las moleculas hilhas qu'ei formada de contunh (en bèth hornir nucleotids dens lo sens 5'- 3' suber la cadena orientada dens aqueth sens) e l'aute formada per tròç (aperats fragments d'Okazaki) e a partir d'amòrças d'ARN (formadas mercés a la primasa) qui serveishen a iniciar l'accion de l'enzim ADN polimerasa. Entà acabar lo procès de replicacion que cau remplaça los diverses fragments d'amòrças d'ARN per nucleotids d'ADN : aquò qu'ei la mission de l'ADN ligasa.
La cadena orientada 3' - 5' e formada de contunh qu'ei aperada cadena avançada e l'auta (bastida tròç per tròç) cadena retardada
Complèxe enzimatic[modificar | modificar la font]
Enter los enzims qui constitueishen l'ADN polimerasa que cau mentàver :
Topoisomerasa[modificar | modificar la font]
La topoisomerasa que desplega la dobla eliç de la macromolecula d'ADN entà que's posca aubrir en bèth dessepara las soas duas cadenas.
Elicasa[modificar | modificar la font]
L'elicasa que mantien la molecula d'ADN obèrta entà que la horcada de replicacion e posca realizar la replicacion de l'ADN.
Primasa[modificar | modificar la font]
La primasa que forma las amòrça d'ARN (los fragments d'Okazaki) suber la cadena orientada 3' - 5' entà que l'enzym ADN polimerasa e posca sintetizar aquesta navèra cadena tròç per tròç.
Proteïnas estabilizatriz[modificar | modificar la font]
ADN polimerasa (enzim)[modificar | modificar la font]
L'ADN polimerasa que horneish nucleotids dens lo sens 5'- 3' sus ua amòrça de nucleotids.
ADN ligasa[modificar | modificar la font]
La ligas que replaça los ARN deus fragments d'Okazaki per nucleotids d'ADN sus la cadena retardada.


text:
Peitau
Peitau (Poetou en peitavin-santongés, Poitou en francés) era una província francesa comprenent los actuaus departaments de Vendea, de las Doas Sevras e de Vinhana. La capitala era Peitieus.
Lo gentilici es peitavin -a.
Balhet son nom a la Palun Peitavina, situada dins l'ancian golf de Peitau, sus la còsta occidentala dau país. Segonda zona umida de França en superfícia après Camarga, la palun s'estend de l'Atlantic a las pòrtas de Niòrt e dau sud de Vendea au nòrd de La Rochela.
Geografia[modificar | modificar la font]
Se parteja entre diferentas formacions geologicas que balhan daus releus diferents. A l'oest (Bas Peitau o Vendea) e dins lo sud-est, se tròban los massís ancians, de releu beucòp craulat, de còlas de terras frejas e siliciosas cubertas de bòscs. Au centre, lo plan calcari de Peitieus, gaireben planier, descend de l'aigavers de Peitau vers la vau de Léger en passant per lo país de Châtellerault, variant entre una altitud de 150 a 100 m.
Es una zona de transicion anciana entre los bacins parisenc e aquitan: de lenga d'òc au segle XI, es auei de lenga d'oïl emb l'excepcion de sieis comunas limitròfas de la Nauta Vinhana; se situa tanben au limit de las zonas de cubertura tradicionau daus techs (lausa au nord, teule canau au sud), en mai daus noms de vilatges en -ay, -y (gaireben tota la zona) e -ac (zona petita au sud-est).
Las vilas principalas son Peitieus (capitala tradicionala de Peitau), Niòrt, Châtellerault (longtemps lo bastion daus reis de França en Peitau), Thouars, Parthenay...
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Pendent la protoistòria lo pòble gau daus pictons ocupet lo Naut Peitau (correspondent aperaquí aus actuaus departaments de las Doas Sevras e de Vinhana). Pendent la Guerra de las Gàllias, se parteget: 'na partida daus pictons lucheren contra Juli Cesar, 'na autra partida se ne restacheren.
Sos l'Empèri Roman, lo territòri picton formava 'na ciutat (subdivision administrativa romana) e fuguet représ per la diocesi crestiana de Peitieus. Doas figuras dau Cristianisme fugueren presentas a Peitieus a la fin de l'Antiquitat: Sant Ilari lo Grand, evesque, e Sant Martin de Tors.


text:
531
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 531 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Mòrt de Kavadh Ièr que foguèt remplaçat per Cosrau Ièr.


text:
946
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 946 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta entraïnada per lo teologian ibadista Abu Yazid en 943. Après la conquista de Tunis, acomencèt lo sètge de Sussa en genier. Pasmens, leis abitants e lei soudats cargats de protegir lo pòrt resistèron amb acarnament. Lo 19 de mai, moriguèt lo califa Al-Qaim bi-Amr Allah que foguèt remplaçat per son fiu Al-Mansur. Lo califa novèu gardèt la novèla secrèta durant quauquei mes per renfòrçar son poder. Aquò li permetèt de mandar un convòi d'avitalhament a Sussa e Abu Yazid deguèt abandonar lo sètge de la vila. Puei, lo 15 d'aost, se debanèt lo rescòntre decisiu entre lei dos camps dins lo relarg de Kairouan. Al-Mansur capitèt de destrurre la màger part dei fòrças de son adversari que deguèt s'enfugir dins lei montanhas de Magrèb.
Asia[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Marin II, papa de la Glèisa Catolica.


text:
Carbòni 14
Carbòni 14, 14C, o radiocarbòni, es un isotòp radioactiu del carbòni que foguèt descobèrt en 27 de febrièr de 1940, per Martin Kamen e Sam Ruben. Son nuclèu atomic conten 6 protons e 8 neutrons. Sa preséncia dins los materials organics s'utilizèt coma a basa per un metòde de datacion que s'utiliza en arqueologia, geologia e idrogeologia.
Apareis de biais natural amb una preséncia de 0.0000000001% del carbòni de la tèrra entièra. La sieuna vida mejana es5730 ±40 ans. Se transforma en azòt 14.
L'activitat estandard del radiocarbòni es de 14 desintegracions per minuta (dpm) per grama de carbòni (aproximativament 230 mBq/g).
Lo Carbòni 14 se genèra dins los nauts jaces de la troposfèra e de l'estratosfèra.
Quand los rais cosmics dintran dins l'atmosfèra, subisson de transformacions divèrsas qu'inclusisson la produccion de neutrons que reaccionan coma atal:
-
- n + 14N → 14C + 1H
Encara que lo radiocarbòni se produsís majoritariament dins la nauta atmosfèra, se distria per tota l'atmosfèra e reacciona amb l'oxigèn per formar lo dioxid de carbòni radioactiu que se dissòlv dins l'aiga (tanben gelada) e penètra dins los oceans.
Datacion amb lo 14C[modificar | modificar la font]
La datacion amb lo carbòni 14 es una datacion dels materials organics basada sul procèssus fisic de la desintegracion radioactiva. La matèria organica se compausa fondamentalament de carbòni. Lo carbòni se fixa dins las plantas a partir del CO2 de l'atmosfèra. Lo carbòni presenta diferents isotòps, que lo 12C n'es mai abitual, pasmens s'i tròba tanben 14C. Lo carbòni 14 presenta la particularitat d'èsser instable e se desintègra de contunh. De fach lo carbòni 14 a una semivida de 5730 ans, es a dire qu'al cap d'aquel temps la mitat del 14C s'es desintegrada. Lo carbòni assimilat per las plantas pren una proporcion establa entre l'isotòp 12 e 14.
Atal doncas, amb una mòstra de material organic e en laboratòri amb de tecnicas adeqüadas, se pòt determinar la proporcion entre lo 14C e 12C e arribar a determinar aproximativament quora aquel material cessèt d'assimilar lo carbòni. Atal se permet de datar aquel material e, indirectament, l'edat de l'objècte que n'es partit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Kamen, Martin D. Radiant Science, Dark Politics: A Memoir of the Nuclear Age, Forward by Edwin M. McMillan, Berkeley: University of California Press, 1985.
- (en) NOSAMS Home > What is Carbon Dating


text:
- Arcozelo
-
Cette page d’homonymie répertorie les différents sujets et articles partageant un même nom.
Arcozelo peut désigner :
Toponymes
Portugal
- Arcozelo, paroisse civile de la municipalité de Barcelos, située dans le district de Braga ;
- Arcozelo, paroisse civile de la municipalité de Gouveia, située dans le district de Guarda ;
- Arcozelo, paroisse civile de la municipalité de Ponte de Lima, située dans le district de Viana do Castelo ;
- Arcozelo, paroisse civile de la municipalité de Vila Nova de Gaia, située dans le district de Porto ;
- Arcozelo, paroisse civile de la municipalité de Vila Verde, située dans le district de Braga ;
- Arcozelo das Maias, paroisse civile de la municipalité d'Oliveira de Frades, située dans le district de Viseu.
Voir aussi
Catégories :
- Arcozelos, paroisse civile de la municipalité portugaise de Moimenta da Beira, située dans le district de Viseu.
- Homonymie
- Homonymie de toponyme
Wikimedia Foundation. 2010.
Contenu soumis à la licence CC-BY-SA. Source : Article Arcozelo de Wikipédia en français (auteurs)


text:
Artés (Bearn)
Artés[1] (Arthez-de-Béarn en francés) qu'ei ua comuna bearnesa qui hè partida deu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània de la Republica Francesa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Artés qu'ei situat au nòrd de Bearn près d'Ortès e tòcatocant dab Lac.
Comunas tanhentas[modificar | modificar la font]
- Hagetaubin de capvath
- Mesplèda, Arganhon e Mont (Pirenèus Atlantics) a l'oèst
- Lac de caspsús
- Castilhon
- Urdès
- Pomps
Istòria[modificar | modificar la font]
Situada suu camin romieu de la Via Podiensis (enter Morlana e Seuvalada) que possedeish un espitau fondat en 1154 per l'Òrdi de Malta : la comanda de Caubin. Artés qu'èra ua plaça hòrta qui he partida deu hialat de hortalessas de Gaston Fèbus. Dens lo denombrament d'aqueth sobeiran, que contava 255 huecs vius ; com dens d'autas vila de Bearn, ua partida d'aquesta populacion qu'èra cagòts qui non podèvan pas utilizar sonque la hont loa : la hont deus cagòts. En 1569, durant las guèrras de religion, las òsts protestantas de Gabriel I de Mongomery qu'aucidón los set hrairs qui i demoravan. Venut a la Revolucion, l'espitau que ho restaurat en 1966 peus Amics de Caubin, ua associacion apitada entàd aqueth prètzhèit.
Artés que ho la tèrra de la Baronia d'Andons qui la darrèra barona e ho Corisanda d'Andonhs, l'aimadora deu Noste Enric.
En francés, que horniscon de Bearn au nom oficiau de la comuna en 1950.
Heraudica[modificar | modificar la font]
Lo purmèr escut d'Artés que's blasona atau :deu camp d'aur cargat d'un leon rampant de sinoples lampassat de gules qui ei d'Andonhs, deu cap d'aur cargat de tres paus de gules qui son de Fois. Lo dusau que's blasona atau : deu camp d'aur cargat d'ua barra de sable.


text:
Bionville-sur-Nied
Bionville-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vallée De la Nied.
Vallée de la Nied.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian país messin e banc d'una distincion de la abbaye de Sant-Avold.
Una comunitat josieva èra presenta dempuèi lo Modèl:XVIIe sègle. Los Josieus de Bionville èran principalament vendeires de bestiaux. Dempuèi 1950 la majoritat dels membres de la comunitat josieva de Bionville #se #installar a Mètz o a Boulay. Léon E Marcel Halphen #èsser totes dos elegit cònsol de Bionville /sus/Nied. Marcel Halphen foguèsse lo darrièr josieu de Bionville sus Nied, lo sieu nom a #èsser donada al luòc central del vilatge #que servís de parking al larèr rural de Bionville sus nied. Una plaque commemorativa soslinha la localizacion de la sinagoga rasada per las nazis. La familha de Simone Veil es procedenta d'aquela comuna
- Dépendait de l'ancien pays messin et siège d'une seigneurie de l'abbaye de Saint-Avold.
Une communauté juive était présente dès le Modèl:XVIIe siècle. Les Juifs de Bionville étaient principalement des marchands de bestiaux. Dès 1950 la plupart des membres de la communauté juive de Bionville allèrent s'installer à Metz ou à Boulay. Léon et Marcel Halphen furent tous deux élu maire de Bionville /sur/Nied. Marcel Halphen fût le dernier juif de Bionville sur Nied, son nom a été donnée à la place centrale du village qui sert de parking au foyer rural de Bionville sur nied. Une plaque commémorative signale l'emplacement de la synagogue rasée par les nazis. La famille de Simone Veil est originaire de cette commune


text:
Zaro
Çaro
Zaro en basco o Çaro en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei zaroar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Niva e lo son afluent l'arrivet d'Urtxipia que travèrsan la comuna.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Sent Joan lo Vielh au nòrd
- Sent Joan Pè de Pòrt au nòrd-oèst
- Aintzila au sud-èst
- Eiheralarre au sud
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric a Xerrapo.
- Ostau tradicionau basco Etxezaharra, deu sègle XVIII.
- Glèisa de Sant Martin, de l'Edat Mejana.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Cellulòsa
La cellulòsa (de formula quimica C6 H12 O5)n qu'ei un glucid, polisacaridic polimèr qui los sons monomèrs e son moleculas de glucòsa. Qu'ei ua substància utilizada per fabricar la paret rigida de las cellulas vegetaus. Que's troba donc ua grana quantitat dens los vegetaus en dens la husta e qu'ei utilizat per fabricar papèr. A maugrat qui sia constituida de moleculas de glucòsa (utilizada com hont d'energia per las cellulas) chic d'èstes vius, a despart de certs bacteris, e possedeishen enzims capables de la copar la cellulòsa, e donc d'utilizar las soas glucòsas. Los animaus qui consoman cellulòsa (com la vaca) qu'an besonh d'engolar bacteris (qui vaden los lor ensimbiòts) capables de la trencar. L'òmi, de segur ne pòt pas digerir la cellulòsa qui ei regetadada en tot facilitar atau los moviments intestinaus.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Los monomèrs de cellulòsa (B-D-glucòsa) que's ligan dab ligams (B→1) glicosidics. Lo polimèr qu'ei ua cadena de glucòsas (au contra d'autes polisacarids, com per exemple l'amidon, qui poden estar ramificats. Las moleculas de cellulòsa que's ligan enter eras per ligam idrogèn que en bèth forma microfibrillas hèra resistentas.


text:
Ahar deus Calàs
L'ahar deus Calàs (var. afar dels Calàs), qu'ei un ahar judiciari mondin qui debanè's a la mitat deu sègle XVIII. L'ahar que comencè dab la mòrt de Marc Antòni Calàs, un joen protestant, trobat escanat. Lo son pair e ho acusat de l'aver aucit entà lo pas deishar se conventir au catolicisme; que declarè alavetz que son hilh e s'èra penut mes, qu'entà lo pas desaunorar, que'u s'avevam tirar la còrda en declarant qu'èra estat trobat escanat; devath aquesta acusacion, que ho executat. Un aute hilh de Joan, aperat Joan eth tanben, que s'exilè e que s'anè demandar empara e ajuda a Voltaire qui obtiengó la reabilitacion de Joan Calàs.


text:
Avricourt (Mosèla)
Avricourt es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Réchicourt.
La partition de Avricourt en 1871 : Lo anciana comuna de Avricourt fasiá partida del departament de la Meurthe, en lo arrondissement de Sarrebourg e lo costat de Réchicourt-lo-Castèl.
I aguèt arribat a pel camin de fèrre en 1852 amb la creacion d'una estacion éponyme, la ponduda en servici en la siá totalitat de la linha París-Estrasburg en essent la œuvre de la companhiá de l'Èst. En 1864, Avricourt #venir una estacion d'embrancament per la ponduda en servici de la linha a via normala e unica de 18 km en prenent Dieuze (Meurthe) per l'espleitacion de salines (d'ont la appellation de « linha de las salines »), espetada per la companhiá de l'Èst. En 1870 #èsser ponduda en servici (fins en 1969) la linha a via unica e normala de Avricourt a Blâmont e a Cirey-sus-Vezouze, espetada per la companhiá privada ABC (Linha de Avricourt a Blâmont e a Cirey).
En 1871, en lo moment del annexion del Alsace-Lorraine, continuament a la signatura del Tractat de Frankfurt lo 10 de mai de 1871, la nòva frontièra li caliá inclure la arrondissement de Sarrebourg (Meurthe) en l'Empèri alemand, i #comprene Avricourt e Igney. L'estacion d'embrancament e la linha ferroviaire ABC (en partida) se trobavan doncas a Alemanha. Continuament a las doléances francesas, los Alemands #acceptar de modificar, per una convencion additionnelle signada a Berlin lo 12 d'octòbre de 1871, lo traçat de la frontièra: l'Alemanda retia a la França las municipalitats de Raon-lès-Leau (Meurthe) e de Raon-sus-Plana (Vòges) al pè del Donon en exclusent las tèrras apertenentas dins l'estat, aital coma la municipalitat de Igney e la part de Avricourt al sud de la via ferrée. La nòva frontièra anava doncas èsser fixada sus sièis quilomètres la quita longitud de la via ferrée unica ABC e d'aquela a via dobla de París-Estrasburg costat Lunéville. Las porcions de vias aicí-dessus, las installacions de l'estacion de Avricourt (#que pren lo nom de Igney-Avricourt) redeviennent francesas.
La municipalitat de Avricourt #èsser doncas scindée. Lo bourg de Avricourt #venir alemand e se #trucar Deutsch-Avricourt, nom germanisé l'an 1915 en Elfringen, la municipalitat de Igney #demorar francesa.
En escambi de la cession de las municipalitats, la convencion exigait del govèrn francés de finançar lo bastiment d'una estacion termierèra en territòri alemand, #que i aguèt acabat l'an 1875 a 1,3 km de l'estacion francesa e a 800 m de la nòva frontièra.
Levat de per lo Orient-Exprés creat l'an 1883, los trens franceses (Companhiá de l'Èst) en circulant a esquèrra en procedéncia de Lunéville e Nancy avián per terminus l'estacion de Deutsch-Avricourt #que totes los afichas n'avián escrich n'alemand en escritura gotica e degun en francés. Los passatgièrs avián desembarcat e sulpic lo tren francés partissiá a void stationner n'estacion de Igney-Avricourt. Los passatgièrs, après aver-i afranquit los contraròtles alemands de polícia e de doanas, esperavan la ponduda a quai del tren alemand (companhiá Elsass-Lothringen) #que partissiá en circulacion a drecha amb signalisation alemanda per Sarrebourg e Estrasburg.
En 1919, en lo moment de la restitution de la Alsace-Lorraine a la França, la creacion del departament de Meurthe-e-Moselle a mantengut aquela division en creant doas comuna còsta-a còsta, una en cada departament, en Moselle e en Meurthe-e-Moselle. L'estacion de « Deutsch-Avricourt » es vengut « Nòu Avricourt ».
Lo 7 de novembre de 2004, a Avricourt, lo militant antinuclear Sébastien Briat, màger de 21 ans, morís una camba sectionnée per una locomotora al cors d'una temptativa de blocage d'un transpòrt ferroviaire de déchets radioactifs (veire Movement antinuclear#En marge del movement antinuclear a Euròpa).
- Village de la seigneurie de Réchicourt.
La partition d'Avricourt en 1871 : L'ancienne commune d'Avricourt faisait partie du département de la Meurthe, dans l'arrondissement de Sarrebourg et le canton de Réchicourt-le-Château.
Elle fut atteinte par le chemin de fer en 1852 avec la création d’une gare éponyme, la mise en service dans sa totalité de la ligne Paris-Strasbourg étant l’œuvre de la compagnie de l’Est. En 1864, Avricourt devint une gare d’embranchement par la mise en service de la ligne à voie normale et unique de 18 km rejoignant Dieuze (Meurthe) pour l’exploitation de salines (d’où l’appellation de « ligne des salines »), exploitée par la compagnie de l’Est. En 1870 fut mise en service (jusqu'en 1969) la ligne à voie unique et normale d’Avricourt à Blâmont et à Cirey-sur-Vezouze, exploitée par la compagnie privée ABC (Ligne d'Avricourt à Blâmont et à Cirey).
En 1871, lors de l'annexion de l'Alsace-Lorraine, suite à la signature du Traité de Francfort le 10 mai 1871, la nouvelle frontière devait inclure l'arrondissement de Sarrebourg (Meurthe) dans l'Empire allemand, y compris Avricourt et Igney. La gare d’embranchement et la ligne ferroviaire ABC (en partie) se trouvaient donc en Allemagne. Suite aux doléances françaises, les Allemands acceptèrent de modifier, par une convention additionnelle signée à Berlin le 12 octobre 1871, le tracé de la frontière: l'Allemagne rendait à la France les communes de Raon-lès-Leau (Meurthe) et de Raon-sur-Plaine (Vosges) au pied du Donon en excluant les terres appartenant à l'état, ainsi que la commune d'Igney et la partie d'Avricourt au sud de la voie ferrée. La nouvelle frontière allait donc être fixée sur six kilomètres le long même de la voie ferrée unique ABC et de celle à voie double de Paris-Strasbourg côté Lunéville. Les portions de voies ci-dessus, les installations de la gare d’Avricourt (qui prend le nom d'Igney-Avricourt) redeviennent françaises.
La commune d'Avricourt fut donc scindée. Le bourg d’Avricourt devint allemand et s'appela Deutsch-Avricourt, nom germanisé en 1915 en Elfringen, la commune d’Igney resta française.
En échange de la cession des communes, la convention exigait du gouvernement français de financer la construction d’une gare frontalière en territoire allemand, qui fut terminée en 1875 à 1,3 km de la gare française et à 800 m de la nouvelle frontière.
Sauf pour l'Orient-Express créé en 1883, les trains français (Compagnie de l'Est) circulant à gauche en provenance de Lunéville et Nancy avaient pour terminus la gare de Deutsch-Avricourt dont tous les panneaux étaient écrits en allemand en écriture gothique et aucun en français. Les passagers étaient débarqués et aussitôt le train français repartait à vide stationner en gare d'Igney-Avricourt. Les passagers, après avoir franchi les contrôles allemands de police et de douanes, attendaient la mise à quai du train allemand (compagnie Elsass-Lothringen) qui partait en circulation à droite avec signalisation allemande pour Sarrebourg et Strasbourg.
En 1919, lors de la restitution de l'Alsace-Lorraine à la France, la création du département de Meurthe-et-Moselle a maintenu cette division en créant deux communes côte-à côte, une dans chaque département, en Moselle et en Meurthe-et-Moselle. La gare de « Deutsch-Avricourt » est devenue « Nouvel Avricourt ».
Le 7 novembre 2004, à Avricourt, le militant antinucléaire Sébastien Briat, âgé de 21 ans, meurt une jambe sectionnée par une locomotive au cours d'une tentative de blocage d'un transport ferroviaire de déchets radioactifs (voir Mouvement antinucléaire#En marge du mouvement antinucléaire en Europe).


text:
Pretòria
Pretòria (en anglés Pretoria) es la capitala de Sud-Africa. Sa populacion èra estimada a 1 884 046 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 1644 km². Fa partida de l'aglomeracion de Tshwane, creada en 2000.
Nom[modificar | modificar la font]
Dempuei 2005, lo Conseu Sud-African dei Noms Geografics (South African Geographical Names Council, SAGNC) a prepausat de cambiar lo nom de Pretòria, jutjat tròp coloniau, en Tshwane, jutjat pus african. Mai aqueu procès es pas encara oficializat per lo Ministèri deis Arts e de la Cultura. L'opinion publica es pron dividida sus la question e d'associacions i son opausadas. Per còntra, la comuna de Pretòria es englobada dins una comunautat d'aglomeracion que ja se sòna oficialament Tshwane (City of Tshwane Metropolitan Municipality, City of Tshwane) e que la creèron en 2000.


text:
America del Nòrd
L’America del Nòrd (var. America dau Nòrd, America deu Nòrd) es una partida del continent american o, segon certans geografs, un continent a despart, entre l’ocean Atlantic a l’oèst, l’ocean Pacific a l’èst, l’ocean Artic al nòrd e l’America del Sud al sud.
Somari
Division geopolitica[modificar | modificar la font]
L’America del Nòrd compta los païses seguents :
- al nòrd-èst del continent, l’illa de Groenlàndia, la segonda illa del monde en importància après Austràlia. Politicament, es un territòri autonòm del reialme de Danemarc ;
- Canadà qu’i apertenon las grandas illas situadas al larg de sas còstas :
- l’illa de Vancouver e las illas de la Reina Carlòta a l’oèst,
- l’Illa del Prince Edoard, Tèrra Nòva e l’illa del Cap Breton a l’est,
- l’archipèla arctic canadian amb l’illa d'Ellesmere, l’illa de Baffin, e l’illa Victoria al nòrd ;
- al larg de las còstas de Canadà, l’archipèla de Sant Pèire e Miquelon, territòri restacat a França ;
- los Estats Units, amb las illas Aleutianas e Alaska ;
- las Bermudas, territòri autonòm del Reialme Unit ;
- Mexic
Populacion[modificar | modificar la font]
Eretatge de las diferentas èrsas d’imigracion de son istòria, l’America del Nòrd presenta dos grops etnoculturals plan diferenciats.
Lo primièr al nòrd, es l’ensemble anglosaxon, compausat de Canadà e dels Estats Units. Los amerindians i son totjorn presents, mas dins una proporcion menèla. La majoritat de la populacion i es d'origina europèa (sens desbrembar los apòrts de l'immigracion recenta, los afroamericans e los ispanics). La lenga mai utilizada es l’anglés amb una fòrta minoritat francesa en Canadà.
Lo segond al sud, ont la majoritat de la populacion i es mestissa (espanhòls e amerindians), la part dels amerindians i es fòrça mai granda en Mexic (6,7% de la populacion). Ça que la emplegan las lengas europèas (mai que mai l’espanhòl), lo tot mestissat amb las culturas amerindianas e africanas tanben.
Istòria[modificar | modificar la font]
Istòria precolombiana[modificar | modificar la font]
Exploracion europèa[modificar | modificar la font]
Segon los darrièrs desvolopaments de la recerca istorica, les primièrs europèus qu’acostèron en America del Nòrd foguèron los Vikings (amb lo famós Eric lo Roge) en l’an 1000: escandinaus venguts de Groenlàndia que temptèron una colonizacion de Tèrra Nòva (vestigis arqueologics de l’Anse-aux-Meadows).
Colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Relèu[modificar | modificar la font]
La region se compausa d'ensembles diferenciats que se succedísson d’èst en oèst. La part orientala es dominada per de planas costièras estrechas al nòrd (Canadà e Nòva Anglatèrra e pus largas al sud (Florida). Darrièr aquestes espacis planièrs se troban de cadenas montanhosas pauc nautas, ancianas e erodadas : los Apalaches mens de 2000 m de naut. Lo calm de las Laurentidas constituís l'essencial de la peninsula de Labrador. Anant cap a l’oèst, se trapan d'espacis relativament planièrs e pauc nauts, escampilhats de lacs (lac de l’Orsa, grand lac dels Esclaus, lac Winnipeg et los Grands Lacs). Mai al sud, la val de Mississipí constituís l’esquina del centre de l’America del Nòrd. Puèi, la region de las Grandes Planas e lo piemont de las Rocosas se succedisson amb d'altituds de mai e mai nautas. L’oèst de l’America del Nòrd es una succession de cadenas mai o mens parallèlas que constituisson un arrestador a la circulacion. Aqueste ensemble montanhós, pus larg als Estats Units qu'en Canadà, es entrecopat per replanats e combas. Los darrièrs espacis abans l’ocean Pacific se caracterizan per una granda activitat volcanica e sismica : es una part importanta de la cencha de fuòc del Pacific.


text:
Guèrra Israeloaràbia de 1948
La Guèrra Israeloaràbia de 1948, tanben dicha Premiera Guèrra Israeloaràbia, se debanèt dau 15 de mai de 1948 au 10 de març de 1949 entre Israèl e una coalicion d'estats arabis. Foguèt entraïnada per la proclamacion de l'estat d'Israèl e lo refús arabis de lo reconóisser. Inicialament en dificultat en fàcia de fòrças pus nombrosas, Israèl capitèt de mobilizar una armada importanta e ben equipada e prenguèt l'avantatge a partir de julhèt de 1948. Fins a la fin de la guèrra, va conquistar divèrsei territòris au nòrd e, subretot, au sud de Palestina. De febrier a mai de 1949, una tièra d'acòrds d'alta-au-fuòc entre Israèl e lei país arabis vesins marquèt la fin de la guèrra e permetèt de definir un partiment novèu de Palestina que va venir lei limits novèus d'Israèl[1].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coma l'annexion dei conquistas de 1967 es pas reconeguda per la comunautat internacionala, lei frontieras de 1949 son totjorn lei limits internacionalament acceptadas per l'estat d'Israèl.


text:
Neneh Cherry
Neneh Marianne Karlsson Cherry, mai coneguda coma Neneh Cherry (Estocòlm, 10 de març de 1964) es una cantaira, compositora, musiciana de rap e disc jockey suedesa. Sa musica qu'a per basa lo hip-hop es un barreja amb mantuna autra influéncies musicala. Se faguèt famosa mondialament en 1994 quand interpretèt la cançon "7 seconds" amb lo cantaire senegalès Youssou N'Dour.
Biografia[modificar | modificar la font]
Neneh Cherry nasquèt a Estocòlm en 1964 dins una familha d'artistas. Son paire, Amahdu Jah es un bateire sierraleonés e sa maire, Monica Karlsson tanben coneguda coma Moki Cherry, es un pintora e artista textila. A mai, son pairastre èra Don Cherry, un musician de jazz american que l'abaliguèt dempuèi la naissença e que ne prenguèt lo nom d'ostal. Del costat de son paire es mièja-sòrre de la cantaira Titiyo e del productor de disques Cherno Jah mentre que del costat de sa maire, es la mièja-sòrre del musician Eagle-Eye Cherry.
Quand èra pichoneta la familha de Cherry viviá dins una comunitat hippie, situada a l'exterior del vilatge de Hässleholm. Mai tard partiguèron totes cap al Reialme Unit e s'installèron a Pudsey, un vilatge anglés. A la debuta de las annadas 1970, emigrèron cap als Estats Units e demorèron a Nòva York. Quand aviá 14, Neneh Cherry abandonèt l'escòla e anèt viure a Londres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Raw Like Sushi (1989)
- Homebrew (1992)
- Man (1996)
- Neneh Chérie Remixes (1997)
- The Cherry Thing (2012)


text:
Consistòri del Gai Saber
Lo Consistòri del Gai Saber (tanben escrivut Consistori del Gay Saber dens la soa forma arcaïca) qu'ei ua de las purmèras acadèmias deu mòn occidentau, fondada a Tolosa en 1323 entà dehéner las letras occitanas.
Creat per 7 borgés mondins que ho per ua brèva estona aperat Consistori dels Sept Trobadors o Sobregaya Companhia dels Set (VII) Trobadors de Tolosa.
Lo Consistòri qu'instaurè ua competicion aperada Jòcs Floraus e, entà definir las exigéncias literàrias e linguisticas, que hargoè la purmèra gramatica occitana : las Leis d'Amor (redigidas per Guilhem Molinièr enter 1328 e 1337).
En 1471 totun, Pèire de Janilhac qu'arrecebò la vrioleta per ua composicion francesa dab la mencion "n'ostan qu'el fos Frances, per so que dictec el lengatge de Tholosa" ; a partir de 1513 lo Consistòri que vadó Collège de rhétorique et de poésie françaises e que hore tornat batejat Acadèmia deus Jòcs Floraus (Académie des Jeux floraux en francés) en 1694.
Enter los grans escrivans francés, Pierre Ronsard e Victor Hugo que horen premiats aus Jòcs Floraus.


text:
Las Sots
Las Sots[1][2][3] (Lassouts en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Dourdou De Concas pren la siá font a Las Sots
Le Dourdou de Conques prend sa source à Las Sots
Istòria[modificar | modificar la font]
Qualques repères istorics sus la municipalitat de LASSOUTS
Quelques repères historiques sur la commune de LASSOUTS
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Espalion, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1993
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
{{Roergue}


text:
Lanneanoù
Lanneanoù en breton (Lannéanou en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lannéanou Se tròba al extremitat es-nòrd-es monts de Arrée e dels Rochers del Cragou. La municipalitat es de superficie modèst (16 km²), lo sieu finage se étirant en lo sentit sud-nòrd (del marais de Ménez Vergam, cap a 180 mètres d'altitud, al sud, en s'elevant rapidament fins a las nautors principalas prèpas del bourg (280 mètres) o mai a l'èst (245 mètres près de Kerforniou), lo quatre-cinquen nòrd del territòri communal en formant un plànol inclinat a fòrça flac pendent #que l'altitud décroît pro regularament cap al nòrd fins vèrs 150 mètres.
Lannéanou N'es un autentic castèl d'aiga naturala, divèrses corses d'aiga i prenon la siá font e es tanben una linha de parteja d'aigas entre divèrsas de concas-vessants: lo Roudouhir, just al sud del bourg, flueix cap al sud, servís de limit communale amb Plougonven, e #qu'es un afluent del Squiriou, lududes-quitament tributaire de la Aulne #que se tira en la rade de Brèst ; lo Douron, #que la font se'n tròba près del ponch d'amassada dels limits communales de Lannéanou, Scrignac e Botsorhel, flueix cap al nòrd, en se tirant en la Mange; lo sieu cors servís de limit communale amb Botsorhel. Lo riu de Plouigneau, @dénommer mai en aval Tromorgant, pren la siá font a proximitat immediata del bourg de Lannéanou, flueix cap al nòrd-nòrd-oèst e es un afluent de marge drech del Jarlot #que, amb lo Queffleut, constituissi mai en aval encara la Ritz de Morlaix; lo sieu cors servís de limit communale amb Plougonven. Aqueles vallées, gaireben dempuèi las siás fonts, flueixen en vallons dintrats d'una cinquantena de mètres per çò qu'es dels plateaux avoisinants.
Lo bourg de Lannéanou es fòrça excentré al sud-sud-oèst de lo sieu finage communal ; la butte del Telègraf, prèp del bourg, #que culmini a 300 mètres e pòrta aquel nom perque aquel #èsser un dels relèus del telègraf Chappe en connectant d'Escomesas a Brèst, es sul territòri de la municipalitat de Plougonven.
L'essencial del territòri de Lannéanou a constituit de granite (massiu granitique en s'estendent de Commana a Plouaret); dels affleurements de quartzites pòdon tanben èsser identificats[1].
Una estacion del Ret breton, a via métrique, sus la linha Morlaix-Carhaix, i aviá @dénommer "Cloître-Lannéanou" : situada a 6 km a l'oèst de Lannéanou, en la vallée del Jarlot, al limit dels territòris communaux de Plougonven e del Cloître-Sant-Thégonnec, près del masatge caseriu de Kermeur, aguès pas mai #qu'un interès limitat pels abitants de Lannéanou pendent los sieus qualques decenis d'existéncia dintre 1891 e 1967.
Lannéanou se trouve à l'extrémité est-nord-est des monts d'Arrée et des Rochers du Cragou. La commune est de superficie modeste (16 km²), son finage s'étirant dans le sens sud-nord (du marais de Ménez Vergam, vers 180 mètres d'altitude, au sud, s'élevant rapidement jusqu'aux hauteurs principales proches du bourg (280 mètres) ou plus à l'est (245 mètres près de Kerforniou), les quatre-cinquièmes nord du territoire communal formant un plan incliné à très faible pente dont l'altitude décroît assez régulièrement vers le nord jusque vers 150 mètres.
Lannéanou est un véritable château d'eau naturel, plusieurs cours d'eau y prennent leur source et c'est aussi une ligne de partage des eaux entre plusieurs bassins-versants: le Roudouhir, juste au sud du bourg, coule vers le sud, sert de limite communale avec Plougonven, et qui est un affluent du Squiriou, lui-même tributaire de l'Aulne qui se jette dans la rade de Brest ; le Douron, dont la source se trouve près du point de rencontre des limites communales de Lannéanou, Scrignac et Botsorhel, coule vers le nord, se jetant dans la Manche; son cours sert de limite communale avec Botsorhel. La rivière de Plouigneau, dénommée plus en aval Tromorgant, prend sa source à proximité immédiate du bourg de Lannéanou, coule vers le nord-nord-ouest et est un affluent de rive droite du Jarlot qui, avec le Queffleut, constitue plus en aval encore la Rivière de Morlaix; son cours sert de limite communale avec Plougonven. Ces vallées, presque dès leurs sources, coulent dans des vallons encaissés d'une cinquantaine de mètres par rapport aux plateaux avoisinants.
Le bourg de Lannéanou est très excentré au sud-sud-ouest de son finage communal ; la butte du Télégraphe, proche du bourg, qui culmine à 300 mètres et porte ce nom car ce fut un des relais du télégraphe Chappe reliant Paris à Brest, est sur le territoire de la commune de Plougonven.
L'essentiel du territoire de Lannéanou est constitué de granite (massif granitique s'étendant de Commana à Plouaret); des affleurements de quartzites peuvent aussi être identifiés[2].
Une gare du Réseau breton, à voie métrique, sur la ligne Morlaix-Carhaix, était dénommée "Cloître-Lannéanou" : située à 6 km à l'ouest de Lannéanou, dans la vallée du Jarlot, à la limite des territoires communaux de Plougonven et du Cloître-Saint-Thégonnec, près du hameau de Kermeur, elle n'eût qu'un intérêt limité pour les habitants de Lannéanou pendant ses quelques décennies d'existence entre 1891 et 1967.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Chauris e Jacques Garreau, "Precisions sus la stratigraphie e l'estructura dels Monts de Arrée (Finistère)", Resumits setmanièrs de las sessions de l'Academia de las sciéncias. Seriá D, 1973, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6109671c/f1043.Image.R=Lanneanou.langFR
- ↑ Louis Chauris et Jacques Garreau, "Précisions sur la stratigraphie et la structure des Monts d'Arrée (Finistère)", Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences. Série D, 1973, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6109671c/f1043.image.r=Lanneanou.langFR


text:
Dissabte, 20 d'abril 03h00
Conselh Generau d’Aran
Era recomanacion Facebook d’aguesta setmana, qu’ei entath Conselh Generau d’Aran. Vesitatz-ne ena pagina e clicatz sus “m’agrade”. Ei ua bona manèra d’èster informat sus tot ce que se passe en petit país occitan des Pirenèus.
Eth Conselh Generau d’Aran qu’ei era principau institucion de govèrn dera Val d’Aran. Lo formen eth Sindic, eth Plen e era Comission d’Auditors de Compdes. Constituís era estructura administrativa pròpia d’Aran restablida pera Lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth regim especiau dera Val d’Aran.
Era lengua occitana, nomentada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d’aguest territòri e ei oficiau en Catalonha, atau coma establís er Estatut d’Autonomia de 2006.
Eth Conselh Generau a competéncia plena en tot çò que hè referéncia ath foment e ar ensenhament der aranés e dera sua cultura cossent damb es normes de caractèr generau vigentes en tota Catalonha en camp dera politica lingüistica e educativa.
FM/CGA


text:
Chasteu de Ventadorn (Lemosin)
Lo chasteu de Ventadorn, a Mostier de Ventadorn, en Lemosin, dins lo departament de Corresa, se tròba sus un esperon rochós susplombant la vau de la ribiera de Sodelheta. Auei es en roïnas: lo barri existent s'adapta au contorn de l'esperon en tot defender aitau 'na plaça de 170 m de long per 'na larjor maximum de 30 m; a l'interior se tròba de las traças de chapela e lòtja, 'na importanta tor redonda e un tròç de mur que sembla estre lo de 'na tor mestra carrada. Bastit au segle XI e restaurat au segle XII, lo chasteu comandava lo Vescomtat de Ventadorn, dont las capitalas eran Aus Gletons, Ussel e Maismac. Venguet « monument istoric » en 1840.


text:
Diprotodontia
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los Diprotodontes son lo grop mai representat de Mamifèrs Marsupials. Se repartisson en dètz familhas comportant 117 espècias :
- Acrobatidae (acrobata)
- Burramyidae (possum pigmèu)
- Macropodidae (Cangoró, wallabi)
- Petauridae (possum raiat, etc.)
- Phalangeridae (coscós, etc.)
- Phascolarctidae (Coalà, etc.)
- Potoroidae (rat-cangoró)
- Pseudocheiridae (falanger de la coa anelada)
- Tarsipedidae (mirga de mèl)
- Vombatidae (wombat)
Lor caracteristica principala es qu'an pas qu'un sol parelh d'incisivas largas sus la maissa inferiora. D'autra part los dets 2 e 3 de lors membres posteriors son completament fusionats a l'excepcion de las àrpias, son sindactils.
La màger part dels diprotodontes an 3 parelhs d'incisivas sus la maissa superiora mas los Vombatidae n'an pas pus qu'una. Las caninas inferioras son absentas alara que las caninas superioras son variablas en talha e en forma.
La majoritat dels Diprotodontes es erbivòra, d'unes son venguts segondàriament d'insectivòrs e d'autres se noirisson de saba et de nectar.
Origina[modificar | modificar la font]
Los Diprotodontes èran los pus grands dels Marsupials qu'aguèssen jamai existit. Visquèron entre -1,6 milions d'annadas (Ma) e - 50 000 ans (durant la mai granda partida del Pleïstocèn). S'es trobat de fossils de Diprotodon spp. en divèrses luòcs d'Austràlia, amb de crans e d'esqueletas completas, de pèls e d'emprentas de patas. Mai d'una esqueleta de femèlas son estadas retrobadas amb lo de son pichon lotjat dins la pòcha marsupiala.
Vivián dins los bòsques, las pradas, probable en demorant prèp dels punts d'aiga. Manjavan de fuèlhas, d'arbustes e qualques èrbas. Lo pus grand d'entre eles èra de la talha d'un ipopotam : environ 3 m del nas a la coa e 2 m al garròt. Sos descendents mai pròches son los Wombats e los Coalas. Òm imagina que los Diprotodontes son a l'origina del mite del Bunyip (esperit o diable aborigèn).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Diprotodontia (en)
- Referéncia ITIS : TSN 552297 Diprotodontia Owen, 1866 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Diprotodontia (en)
- Referéncia NCBI : Diprotodontia (en)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Saint-Léger en arpitan (Saint-Léger en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region de Ròse-Aups.
La municipalitat a situat entre Sant-Rémy-de-Mauriana e Sant-Pierre-de-Belleville, en cara de La Capèla.
La commune est située entre Saint-Rémy-de-Maurienne et Saint-Pierre-de-Belleville, en face de La Chapelle.
Saint-Léger
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Ham-en-Artois
Ham-en-Artois es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 250 km de París, a 60 km de Lille, Calava, Boulogne-sus-Mar, a 50km de Arras. La municipalitat de Ham-en-Artés es aital situat al centre de la region Nòrd--Calava. Ham-En-Artés es desservie, a proximitat, per un ensems d'infrastructura importanta compausada del autoroute A26, de la nacionala 43 e de la connexion ferroviaire Arras-Dunkerqueavec la Parca de Ham-en-Artés.
Situé à 250 km de Paris, à 60 km de Lille, Calais, Boulogne-sur-Mer, à 50km de Arras. La commune de Ham-en-Artois est ainsi situé au centre de la région Nord-Pas-de-Calais. Ham-en-Artois est desservie, à proximité, par un ensemble d'infrastructure important composé de l'autoroute A26, de la nationale 43 et de la liaison ferroviaire Arras-Dunkerqueavec la Gare de Ham-en-Artois.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Abbaye Sant-Salvador de Ham lo senhor de Lillers #fondar en 1079 una abbaye bénédictine amb qualques religioses de Charroux.
- Èsser en granda part destruida l'an 1793.
Demòra a l'ora d'ara la glèisa abbatiale aital coma l'abitatge dels abbés.
- Abbaye Saint-Sauveur de Ham le seigneur de Lillers fonda en 1079 une abbaye bénédictine avec quelques religieux de Charroux.
Elle fut en grande partie détruite en 1793. Il reste actuellement l'église abbatiale ainsi que le logis des abbés.


text:
Villes et mairies du District de Bragança
Liste des communes
Bragança
Ville de Bragança, localité du Portugal de 34 000 habitants.
La mairie de Bragança a une adresse e-mail et un site Internet.
Mirandela
Ville de Mirandela, localité du Portugal de 25 000 habitants.
La mairie de Mirandela a une adresse e-mail et un site Internet.
Macedo de Cavaleiros
Ville de Macedo de Cavaleiros, localité du Portugal de 17 000 habitants.
La mairie de Macedo de Cavaleiros a une adresse e-mail.
Mogadouro
Ville de Mogadouro, localité du Portugal de 10 000 habitants.
La mairie de Mogadouro a une adresse e-mail.
Vinhais
Ville de Vinhais, localité du Portugal de 10 000 habitants.
La mairie de Vinhais a une adresse e-mail et un site Internet.
Torre de Moncorvo
Ville de Torre de Moncorvo, localité du Portugal de 9 400 habitants.
La mairie de Torre de Moncorvo a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila Flor
Ville de Vila Flor, localité du Portugal de 7 700 habitants.
La mairie de Vila Flor a une adresse e-mail.
Miranda do Douro
Ville de Miranda do Douro, localité du Portugal de 7 700 habitants.
La mairie de Miranda do Douro a une adresse e-mail et un site Internet.
Carrazeda de Ansiães
Ville de Carrazeda de Ansiães, localité du Portugal de 7 200 habitants.
La mairie de Carrazeda de Ansiães a une adresse e-mail.
Alfândega da Fé
Ville d'Alfândega da Fé, localité du Portugal de 5 600 habitants.
La mairie d'Alfândega da Fé a une adresse e-mail.
Vimioso
Ville de Vimioso, localité du Portugal de 5 100 habitants.
La mairie de Vimioso a une adresse e-mail et un site Internet.
Freixo de Espada à Cinta
Ville de Freixo de Espada à Cinta, localité du Portugal de 4 000 habitants.
La mairie de Freixo de Espada à Cinta a une adresse e-mail.


text:
Brou-sur-Chantereine
Brou-sur-Chantereine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat a 20 km a l'èst de París ; a 23 km al sud-oèst de Meaux ; a 40 km al nòrd de Melun. A environat per Chelles a l'oèst, Lo Pi e Villevaudé al nòrd, per Pomponne a l'èst, e per Vaires-sus-Marna al sud. A traversat pel ru de Chantereine.
Cette commune est située à 20 km à l'est de Paris ; à 23 km au sud-ouest de Meaux ; à 40 km au nord de Melun. Elle est entourée par Chelles à l'ouest, Le Pin et Villevaudé au nord, par Pomponne à l'est, et par Vaires-sur-Marne au sud. Elle est traversée par le ru de Chantereine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Brou a mencionat al XIIIModèl:Ème sègle, en 1205, per la siá distincion de Brou[1]. Banc de la congrégation de la sœurs de Jésus crucifié, fondada en 1930 per i aculhir de las femnas de salut delicada. Acuèlh una glèisa a la fondacion del collègi Louis-çò de-Grand e un coan de Mathurins, fondat a Modèl:La s- al luòc ditz La Villeneuve-a los-Ases. Lo vilatge a constituit de tres caseriux : lo masatge caseriu de Brou, çò de mès d'ancian, situat en lo nòrd de la comuna ; lo caseriu de la Villeneuve-a los-Ases, al sud de la rota en portant de Chelles a Lagny, #que protegís un prieuré fondat al XIIIModèl:Ème sègle ; lo caseriu de la Forest, al nòrd del castèl de Brou. En aquel caseriu se trobava egalament lo castèl de Madame de Pomponne, totalament desaparegut, a proximitat #que se'n levava una capèla conservada fins al XVIIIModèl:Ème sègle. Las tèrras de Brou an #èsser administradas per divèrses senhors successius someses a la suzeraineté del rei fins a la Revolucion[2].
La Mois invalide (de mai)M, lo label de "Vila conviviale - Vila solidaire" a #èsser atribuit a Brou-sus-Chantereine[1].
Le village de Brou est mentionné au XIIIModèl:Ème siècle, en 1205, pour sa seigneurie de Brou[1]. Siège de la congrégation des sœurs de Jésus crucifié, fondée en 1930 pour y accueillir des femmes de santé délicate. Elle accueille une église à la fondation du collège Louis-le-Grand et un couvent de Mathurins, fondé au Modèl:S- au lieu dit La Villeneuve-aux-Ânes. Le village est constitué de trois hameaux : le hameau de Brou, le plus ancien, situé dans le nord de la commune ; le hameau de La Villeneuve-aux-Ânes, au sud de la route menant de Chelles à Lagny, qui abrite un prieuré fondé au XIIIModèl:Ème siècle ; le hameau de La Forest, au nord du château de Brou. Dans ce hameau se trouvait également le château de Madame de Pomponne, entièrement disparu, à proximité duquel se dressait une chapelle conservée jusqu'au XVIIIModèl:Ème siècle. Les terres de Brou ont été administrées par plusieurs seigneurs successifs soumis à la suzeraineté du roi jusqu'à la Révolution[2].
Le , le label de "Ville conviviale - Ville solidaire" a été attribué à Brou-sur-Chantereine[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "histoff" defined multiple times with different content
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "tourisme" defined multiple times with different content


text:
Steene
Steene es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
La municipalitat a conegut una aucupacion protohistorique e galloromaine.
Una enregistra preventiva realizada a l'escasença d'un projècte de lotissement, al centre de Steene a desbocat a un primièr diagnostic (en setembre 1997) pel Servici regional del arqueologia, amb repérage de vestigis medievalas, e d'unas autras mai ancians, en datant probablament de la Tène (segonda edat del fèrre). Un fossé « en descrivent un cuic drech e en contenent un remplissage fòrça negre fòrtament cargat en carbons de bòsques e ne de elements d'argila coduda ». Qualques tròces de ceramica (pas virada, decorada al pinte daissan pensar #que data del periòde gauloise (La Tène) o del començament de la periòde romaine. Una fosse quadrangulaire de 0,6 x 1,30 mètre de la tèrra barrejada de carbon de bòsc e d'estèlas de uasses calcinats (pòt èsser umans). Lo fuòc a pas pas #èsser fach en la fosse (perque las siás parets son pas pas rubéfiées). D'unas autras fòssas an revelat ceramicas medievala (Modèl:S- aperaquí), amb sustot de las cruches a caulet ja conegut coma produccion locala. Aqueles depauses suggerissián la proximitat d'una abitacion o d'un luòc de trabalh[1].
Una evaluació suplementària a doncas #èsser facha en genièr 1998, en doas setmanas, jos un temps pauc propice, sus +/-1500 m2, en permetent de metre a jorn 3 pleta, sièis sépultures a incinération, e una ret fossoyé (en partida destruit per trabalhs de drainage[2]. Los encos son quadrangulaires. Mesuran de 35 a Unitat|60|m² {{}} segon los cases. Los sépultures son pas pas conjonchas e poirián èsser ménapiennes ; aquel son de cavòts rectangulaire, a incinération, plenas de carbon de bòsc e d'uasses calcinats (amb pauc de traces d'elements votifs)[2]. Un silo e dels trauques de poteaux evocan una bastissa rectangulaire cerné d'un pichon fossé circular. Una fusaïole e dels tròces de pesons triangulara mòstran #que s'i a filé e tissé de las fibres. Qualques claus de sauniers confirman l'espleitacion de sal marina coneguda en la region.
La ret fossoyé poiriá èsser aquel de camps en datant (segon los tessons de ceramica associada) de la Tène finala [2]
S'a coneissença de Steene jos aquel nom dempuèi la Modèl:S-, jol nom de Sternis en 1067, de contunh de Stenis en 1121
Los senhors e un castèl an mencionat en 1317.
Lo castèl a #èsser lo quartièr general e l'abitacion de Charles de Broqueville, primièr ministre e ministre de la guèrra pendent la Primièra Guèrra mondiala.
La commune a connu une occupation protohistorique et galloromaine.
Une fouille préventive réalisée à l'occasion d'un projet de lotissement, au centre de Steene a abouti à un premier diagnostic (septembre 1997) par le Service régional de l'archéologie, avec repérage de vestiges médiévaux, et d'autres plus anciens, datant probablement de la Tène (second âge du fer). Un fossé « décrivant un angle droit et contenant un remplissage très noir fortement chargé en charbons de bois et en éléments d'argile cuite ». Des morceaux de céramique (non tournée, décorée au peigne laissent penser qu'il date de la période gauloise (La Tène) ou du début de la période romaine. Une fosse quadrangulaire de 0,6 x 1,30 mètre de la terre mélangée de charbon de bois et de fragments d'os calcinés (peut être humains). Le feu n'a pas été fait dans la fosse (car ses parois ne sont pas rubéfiées). D'autres fosses ont révélé des céramiques médiévales (Modèl:S- environ), avec notamment des cruches à col déjà connues comme production locale. Ces dépôts suggéraient la proximité d'une habitation ou d'un lieu de travail[1].
Une évaluation supplémentaire a donc été faite en janvier 1998, en deux semaines, sous une météo peu propice, sur +/-1500 m2, permettant de mettre à jour 3 enclos, six sépultures à incinération, et un réseau fossoyé (en partie détruit par des travaux de drainage[2]. Les encos sont quadrangulaires. Ils mesurent de 35 à 60 m² selon les cas. Les sépultures ne sont pas conjointes et pourraient être ménapiennes ; ce sont des tombes rectangulaire, à incinération, pleines de charbon de bois et d'os calcinés (avec peu de traces d'éléments votifs)[2]. Un silo et des trous de poteaux évoquent un bâtiment rectangulaire cerné d’un petit fossé circulaire. Une fusaïole et des morceaux de pesons triangulaires montrent qu’on y a filé et tissé des fibres. Des clous de sauniers confirment l'exploitation de sel marin connu dans la région.
Le réseau fossoyé pourrait être celui de champs datant (selon les tessons de céramique associés) de la Tène finale [2]
On a connaissance de Steene sous ce nom dès le Modèl:S-, sous le nom de Sternis en 1067, puis de Stenis en 1121
Les seigneurs et un château sont mentionnés en 1317.
Le château a été le quartier général et l'habitation de Charles de Broqueville, premier ministre et ministre de la guerre durant la Première Guerre mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Steene, N° del luòc : 59 579 008 AH 1997 Error de citacion : Invalid
tag; name "Fouille1997" defined multiple times with different content
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Emmanuel Calonne, Patrice Herbin, Steene, Casteel Veld, 1998 Error de citacion : Invalid
tag; name "Fouilles1998" defined multiple times with different content


text:
Billy-sur-Aisne
Billy-sur-Aisne es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Billy-Sus-Aisne es al Sud-Es de Soissons[1].
Billy-sur-Aisne est au Sud-Est de Soissons[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Situar la municipalitat e las siás principalas bastissas
- ↑ Situer la commune et ses principaux bâtiments


text:
Còdi INSEE
Lo còdi INSEE o còdi Insee, en França, es un còdi numeric o alfanumeric elaborat per l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics, servici public encargat de la produccion e de l'analisi de las diferentas donadas estatisticas concernent las collectivitats (e donadas geograficas), los individús, e las entrepresas.
Lo còdi oficial geografic es la nomenclatura de las divisions administrativas francesas, establit per l’INSEE.
Còde de las zonas d'estudi e d'amainatjament del territòri[modificar | modificar la font]
Las ZEAT an un còde d'una chifra tanben utilizat coma prefixe per las regions.
Còde de las regions[modificar | modificar la font]
Las regions an un còde de doas chifras, de 01 (Guadalopa) a 94 (Corsega). Las nòvas regions de 2016 prenon un còde dins la meteissa desena.


text:
11/09/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 13 de setembre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Bernard Cauhapé, comedian, chantaire e plastician occitan roergat, per la surtida dau noveu CD de « Savignoni Trio e lo Papet », reprises e jazz manocha en occitan.
De escotar, "Just a gigolo": https://youtu.be/Vy4E7Cv9c1Q
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Enrique Santos Discépolo
Enrique Santos Discépolo, chafrat Discepolín (Buenos Aires, lo 27 de març de 1901 - Lo 23 de deceme de 1951) òmi de letras, musician argentin autor deus tangos deus mei famós com Qué sapa señor, Yira yira (ho interpretats, enter autes, per Carlos Gardel), Cambalache e Cafetín de Buenos Aires.
Orfanin elhevat peu son hrair Armando. Que comencè au teatre (com autor e tanben con actor). En 1927 compausè el tango "Esta noche me emborracho" interpretat per Azucena Maizani. Après aquesta purmèra escaduda que continuè com autor de tango. Que joguè tanben au cinema.
En 1928 que conegó la soa molhèr Tania.
Uei lo dia que demora un deus autors los mei emblematics deu tango.