text:
Catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona
La Catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona es una catedrala dels sègles XII e XIII situada sus la comuna lengadociana de Vilanòva de Magalona.
Èra estat bastida dins la ciutat insulària visigòta de Magalona.
Es un monument istoric de França dempuèi 1840.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Lo bastiment
- 3 Galeriás
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas de l'evescat[modificar | modificar la font]
Una antiquitat atestada[modificar | modificar la font]
Las escavcions arqueologicas de 1967 monstrèron los rèstes d'aquela anciana illòta, de rèstes romans, etruscs e fòrça sarcofags visigòts. Las fondacions d'una glèisa destrucha al sègle VII, i foguèron tanben releveladas.
A la casuda de l'Empèri Roman al sègle V, los Visigòts prenguèron una partida de la region de Melguèlh que l'illa de Magalona. La religion crestiana s'impausèt pauc a pauc. Dempuèi 533, un evescal se fixèt sus l'illa. Los seus primièrs evesques foguèron: Boèce vèrs 589, Geniés 597-633?, (Geniés o Genesi). Èra alara ja sus l'illa una glèisa-catedrala. L'evescat de Magalona apareis dins los tèxtes a la fin del sègle VI, sus una illa ja occupada dins l'Antiquitat[1].
Las rasons de l'existéncia de l'evescat de Magalona sus aquela illòta a l'escart de la Via Domícia e alunhat de tota vila (Montpelhièr existiá pas encara) demòran inexplicadas[2]. Pasmens lo caractèr insulari (l'evescat èra accessible sonque pel mar) deviá assegurar la proteccion. Magalona, foguèt lo sèti de l'evesque mas tanben del comte gòt[3], qu'assegurava lo poder temporal.
Plan aparada costat tèrra, al contrari, aquela posicion estrategica demorava plan expausada a las invasions vengudas de la mar. Es a causa d'aquela posicion estrategica que lo rei visigòt Vamba ne faguèt lo sètge en 673, alara de sa campanha de reconquèsta de la Narbonesa.
Pòrt Sarrasin[modificar | modificar la font]
Al sègle VIII, alara que lo poder Visigòt s'aflaquissiá e que fin finala lo reialme de Toledo casava, los musulmans d'Espanha (los Sarrasins) multipliavan las espedicions en tèrre crestiana. Aprèp aver conquerit Catalonha, passèron los Pirenèus, en 715. La Septimània passèt jos lor totala dominacion en 719.
Magalona, a causa de la seuna posicion clau, venguèt Pòrt Sarrasin, sens dobte una plaça fortificada. Daissant los amenatjaments naturals, de cais foguèron bastits permetent a de naus d'abordar e descargar de merças en tota seguretat. Ara encara lo luòc dich la Sarrasina correspond al grau per ont passavan los bastèus. Malgrat la preséncia dels envasidors, la libertat de culte demorava sus l'illa, los abitants avián alara l'estatut de « dhimmis ».
En reaccion, los Francs, venguts del Nòrd, comencèron la reconquèsta: aprèp Peitieus en 732, Carles Martèl percacèt los Sarrasins qu'abandonèron pauc a pauc lo sud de França. Foguèt aprèp l'escaç de la conquèsta de Septimània que foguèt destrucha la primièra catedrala transformada en mosqueta, en 737. L'arquitectura d'aquel primièr edifici demòra desconeguda.
Alara lo site demorèt gaireben abandonat pendent tres sègles, quitament s'una vida precaira sembla aver domorat malgrat la paur dels pirats. L'evèsque s'installèt a qualques quilomètres, a Melguèlh (ara Mauguiò), sus l'oppidum antic de Substancion, que lo site se trapa ara sus la comuna de Castèlnòu de Les[4].
Lo reviscol del sègle XI[modificar | modificar la font]
A partir de 1030, Arnaud, evesque de Magalona de 1029 a 1060, decidiguèt de far tornar bastir la catedrala. I creèt un capítol de dotze Canonges regulars, que seguissián la règla de sant Agustin. D'aquel edifici, demora ara pas que la capèla Sant Agustin, acolada al sud de l'edifici.
Per melhorar l'accès a la vila, que sonque se fasiá per nau, calguèt bastir un pont, long de prèp d'un quilomètre, entre l'illa e Vilanòva de Magalona[5], qu'un dignitari del capítol foguèt cargat especialament. Calguèt tanben bastir de barris per aparar lo site de las atacas des musulmanas.
Los successors de l'evesque Arnaud, somes a la suzeiranetat dels comtes de Melguèlh qu'acabèron per legar lors dreches sus l'evescat al papa Gregòri VII en 1085. Recebèron fòrça donacions. Venguda proprietat de Santa Ses e tèrra d'asili, Magalona èra alara en plan val[6]. Urban II visitèt l'illa en 1096, e la proclamèt « la segonda aprèp aquela de Roma ».
Lo sègle XII e XIII: apogèu de l'evescat de Magalona[modificar | modificar la font]
A vegadas, a causa de la faccions en Itàlia, de pontifes trapavan refugi a Magalona. Atal lo papa Gelasi II i foguèt acculhit en 1118. Es atal qu'Alexandre III i consacrèt en 1163 l'altar màger.
Lo prestigi e la riquesa del l'evescat provoquèron la construccion d'una nòva catedrala. Tres evesques menèron l'òbra considérabla: l'evesque Galtièr (1104-1129) bastiguèt lo cabeç e las absidas, e tanben lo larg transèpte fortificat; l'evesque Ramond (1129-1158) contunhèt l'òbra amb l'altar màger, la cadièra evescala e las doas torres al bas del transèpte; fin finala, Joan de Montlaur (1161-1190) bastiguèt la nau romanica, fasent appèl a la participacion dels fidèls.
Al començament del sègle XIII, doas autras torres foguèron bastidas per apara la faciada occidentala: la torre Sant Joan e la torre de l'Evesque, ata en partida roïnada. L'evescat èra alara fòrça plan aparat. Pendent la crosada dels Albigeses Magalona demorèt un bastion del papat: lo comtat de Melguèlh, proprietat del comte de Tolosa Ramon VI, venguèt feu de Magalona per Innocenç III[7]. Son arquidiacre èra lo quite Pèire de Castèlnòu, legat del papa en Lengadòc, dincas lo murtre a Sant Geli en 1208 provoquèt las ostilitats.
Decadéncia e abandon[modificar | modificar la font]
Ric e prospèr, l'evescat de Magalona provoquèt la cobença dels reialmes de França e d'Aragon. Mai d'una mesuras foguèron presas per arrestar la decadéncia, e al sègle XV l'evesque demorava a Montpelhièr alara que los canonges foguèron assignats à Magalona, gerits pel prebòst del capítol.
Lo sèti evescal foguèt supprimit en 1536 e l'evesque s’establiguèt alara definitivament a Montpelhièr. Venduts pels canonges, los bastiments claustrals fuguèron pauc a pauc detroïts e la catedrala fortificada, un temps plaça fòrta protestanta, foguèt en partida desbastida en 1632, a la demanda de Richelieu. De partida de murs foguèron vendudas en 1708 per serbir a construire du canal du Ròse a Seta, que passava traversait l'estanh vesin.
Vendut coma ben nacional a la Revolucion, puèi classificat monument istoric en 1840, lo domèni de Magalona foguèt comprat per Frédéric Fabrège en 1852 que ne comencèt la restauracion. Comencèt d'escavacions qu'enlusián lo seu ric passat, en tornant descobrir las fondacions de bastiments mai ancians. I plantèt fòrça esséncias mediterranèas, l'illa essent alara desprovesida d'arbres. Lo culte foguèt restablit dins la catedrala en 1875. L'eritièra donèt l'illa al diocèsi de Montpelhièr en 1949[8].
Epòca contemporanèa[modificar | modificar la font]
En 1967, una importanta campanha arqueologica permet d'atestar de l'antiquitat del site.
Un centre d'ajuda pel trabalh i es ara installat, gerit pels Companhons de Magalona: la seuna vocacion d'espitalitat atal contunha, en favorizant la reinsercion de personas adultas andicapadas intellectualas. Las activitats del CAT son lo trabalh agricòl, l'aquacultura, la pèsca, e las activitats de sostractança.
En 2002, dètz e sèt veirals concebuts per Robert Morris e realizats per Duchemin, de color blau palle e mèl, foguèron pausats dins las baias restauradas.
A l'ora d'ara Magalona accuelhís un festenal de musica qu'es organizat cada an, en junh, dins la catedrala. Es un festenal de musica medievala, presentat dins l'encastre magnific de la catedrala, de musicas classicas ancianas de l'Edat Mejana, mas tanben barròcas, romantica ou renaissenta, d'òbras raras, sovent oblidadas[9].
Lo bastiment[modificar | modificar la font]
La catedrala foguèt bastida al sègle XII coma una vertadièra fortalesa. Las parets despassan plan sovent dos mètres d'espessors. Pssedava a l'epòca de defensas ara desaparegudas.
Lo portal[modificar | modificar la font]
Constitís la faciada occidentala. Es flancat de doas torres imposantas que daissant un estret passatge: la torre Sant Joan, ara destroïda, e la torre de l'Evesque, que demòra qualques pans roïnats. Aquelas doas torres foguèron edificadas al sègle XIII dins de blòcs de calcari coquilhièr jaune.
Les pèdrechs abrigan dos fòrça bèls basrelièus de marbre blanc representant Sant Pèire a drecha, e sant Paul a esquèrra, los dos patrons de la catedrala. Sant Pèire, segut, ten las claus dins une man e lo libre de l'Evangili de l'autre. Sant Pau, un genolh plegat, brandís una espasa dins la man drecha e las Letras de Pau dins l'autre. Las tunicas e mantèls a l'antica dels dos personatges son fòrça plan dessenhats. Las doas lausas datan del sègle XII, e èra sens dobte d'en primièr sus un grand timpan de plan cindre.
Lo lidal es fòrça long al repècte del portal, e d'un art mai evoluat. Es escultat d'un supèrbe rincèl d'acant al dessenh rafinat. Sul bòrd i a una inscripcion latina de 1178 e signada Bernard de Trevièrs que disís:
-
- « A aquela cala de vida, venètz, vos qu'avèt set.
En passant aquelas pòrtas, corrijatz vos mòrs.
Tu que dintra aqui, plora totjorn la teunas pècas,
Quin que siá lo teu pecat, es lavat per una font de larmas.
+ Bernard de Trevièrs faguèt aquò en l'an de l'incarnacion del Senhor 1178. »
- « A aquela cala de vida, venètz, vos qu'avèt set.
Lo lindal interior de la pòrta de la catedrala es un remplec d'una borna milliara datant de l'epòca de Tibèri (entre 14 e 37 ApC.), e venent benlèu del territòri antic de Besièrs[10].
Lo timpan es entornejat d'una arquivòlta briseda de marbre policròm. Es l'element mai recent del portal. Lo Crist es representat en majestat, sus un tròn canalat, benissent de la man drecha, e tenent lo Libre de Vida. Es vestit d'un drap au dessenh complèxe, e s'inscrit dins une glòria polilobada. Es entornejada de quatre animals de l'Apocalipsi, figurant los quatre Evangelistas: l'ase, l'agla, lo leon e lo buòu. Aqueles aimals tenon de longs filactèrs representant los evangèlis. La composicion es densa, dins un estil antiquisant.
La nau[modificar | modificar la font]
A l'interior, la nau es constituida dins las doas primièras travadas d'una vòlta bassa de plencindre, qu'es tresmontada d'una tribuna pels canongess accessible per un escalièr bastit dins l'espessor del paret. Dins lo paret drech de la segonda travada, de basrelièus e d'epitafas foguèron fixadas. Foguèron trobadas en 1872 per Frédéric Fabrèges, quand restaurèr lo pasiment de la catedrala.
Al delà de las doas primièras travadas se lèva una vòlta nauta e escura caracteristica de las construccions romanicas, de 10 mètres de larg per prèp de 20 mètres de naut, amb de parets de 2 a 2,5 mètres d'espessor. La sobrietat extrèma del luòc es compensada per una granda qualitat de maçonariá. Una imensa vòlta de berç leugièrament bresada cobrís la nau. Es rafortida cada miègcolomna per d'arcs dobles de triple rotlèu. Lo teulat reposava dirèctament dessus, sens fusteriá. Incrustats dins la vòlta, quatre rengs d'urnas de ceramica porosa permetavan d'assecament.
La nau es fòrça escura; sola la tribuna es perçada de tres fenèstras al sud e de doas baias superposadas a l'oèst. Lo sòl es constituit de tombas, gaireben totas anonimas. Quatre gesents d'evesques en marbre blanc son remarcables. E, pròche del transèpte, a la nautor de la tribuna, i a doas capèlas minusculas dins l'espessor dels parets que podavan servir d'oratòris pels canonges.
La tribuna[modificar | modificar la font]
Foguèt bastida a la fin del sègle XII pels canonges, sens dobte poder recitar l'offici en essent isolats, o a causa de l'umiditat de la glèisa bassa. Un escalièr drech monumental i dona accès, pres dins l'espessor del paret nòrd de la tresena travada de la nau. Donava tanben accès als clastras superiors, ara destroïts. La tribuna forma coma una glèisa nauta, que los canonges dediquèron un altar a sant Nicolàs. Lo luòc es fòrça mai luminós que lo rèste de la catedrala.
La pèira tombala de l'evesque Joan de Montlaur († 1190) foguèt utilizada per Fabrège per remplaçar l'altar desaperegut de sant Nicolàs. Es lo cabucèl d'un sarcofag qu'es gravat una epitafa en vèrs latins, que disís:
-
- « Dins aquel tombèl (repausa le còrs) de Joan. Que l'Alfa e l'Omega (lo Crist), lutz eternala, treslusisca totjorn sus el, que dins las escòlas dubriguèt los paures als dons de l'Esperit, e qu'aquel que le sang foguèt versat per nos, lave la seuna dècas carnalas.
Aquel qu'aviá causit entre mila se nomena Bertrand (lo sacrista). Foguèt el que lo sebelèt, coma podava alara lo far, dins la primièra setmana del Quarèsma, de l'an de l'Incarnacion del Senhor (1191). Atal qu'es escrich sus la pèira pausada sus la tèsta, daissèt aquèl sègle un dimercre, abant darrièr jorn de febrièr. »
- « Dins aquel tombèl (repausa le còrs) de Joan. Que l'Alfa e l'Omega (lo Crist), lutz eternala, treslusisca totjorn sus el, que dins las escòlas dubriguèt los paures als dons de l'Esperit, e qu'aquel que le sang foguèt versat per nos, lave la seuna dècas carnalas.
La capèla de Sant Agustin[modificar | modificar la font]
La capèla de Sant Agustin es la sola rèsta de la primièra catedrala, edificada al sègle XI. I dintram per un grand arc de plencindre constituit de tres vòltas. Sul pèdrech de drecha i a l'epitafa d'Aribert, evesque d'Avinhon mòrt a Magalona al començament del sègle XII. Èra facha d'una pèira freja, escura e umida. Es possible que constituissiá la crosada sud de la primièra catedrala. Èra tresmontada a l'estatge de la capèla de Sant Miquèl. L'altar de la capèla de Sant Agustin es de marbre blanc, amb las armas de l'evesque Joan de Bonald († 1487). Lo grand Arnaud i aviá tanben fach inscriure la sena epitafa.
Lo transèpte[modificar | modificar la font]
Coma l'absida, lo transèpte foguèt edificat al sègle XII e acabada en 1150 per l'evesque Godefroy. De leugièras diferéncias manifestan la seuna anterioritar al repècte de la nau. Es constituit d'una vasta travada rectangulara de vòlta leugièrament bresada, e doas capèlas forman las crosadas: la capèla de Santa Maria al sud, e la capèla del Sant Sepulcre al nòrd. Dintram dins las capèlas per d'arcs de doble rotlèu.
La capèla de Santa Maria comunicava d'en primièr amb lo cimentèri tocant (via la « pòrte dels mòrts »). Aquela causida arquitecturala eissida de l'art romanic miègjornal es tipicament lombard. Lo salvador de la catedrala, Frédéric Fabrège, repausa al pè de l'altar romanic. De sarcofags i son a l'ora d'ara remisats, amb al centre lo mausolèu de l'evesque Pèira Ademar († 1418). Al dessús de la capèla, dins la torre de Santa Maria, una autra capèla ara destroïda servissent al recuelhiment dels canonges.
La capèla del Sant Sepulcre possedís la meteissa crosada d'ogivas. Lo seu mausolèu de tipe gotic data del sègle XIV, e foguèt bastit pel cardenal de Canilhac, ancian prebòst de Magalona. Abriga ara un sarcofag visigòt de marbre gris escultat. Es tresmontada de la capèla de Sant Pancraci, invisible pel visitor.
Lo sòl del transèpte es calat de tombas, sovent anonimas. I a pasmens quatre dallas d'evesques de marbre.
L'absida[modificar | modificar la font]
L'absida, bastida al començament del sègle XII, es caracteristic del l'estil romanic primitiu; la seuna amplor, son elevacion e l'elegància del seu decòrs ne testimònia. Un banc presbiteral incrustat a la mitant contunha una tradicion paleacrestiana. Es enlusida per tres fenèstras romanicas amb de colomnetas e capitèls. Las fenèstras son decoradas amb de finas colomnas, ligadas per una corona de pichons arcs e tresmontadas d'un cordon de dents d'engrenatge.
A l'interior, lo paret meridional consèrva de fragments de pèiras tombalas de l'epòca romana: ensemble de bas relièus e d'epitafas fixats trobats per Frederic Fabrège quand renovelèt lo pasiment de la catedrala: venián de las claustras, del cimetèri que foguèron portadas coma elements decoratius. Se deu l'altar màger actual a Fabrège. Aquela dalla de pèira molurada remplaça aquela que consacrèt lo papa Alexandre III en 1163. Sus l'ancian altar màger èra representadas de flabella, eventalhs en plumas de pavon marcant l'appartenança a la Santa Ses.
Galeriás[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Detalh d’un veiral del còr realizat en 2002 par Robert Morris
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "LanguedocRoman_p228">(fr)Languedoc Roman; coll.; ed: Zodiaque; 1985; p:228; isbn = 2736900170.
- ↑ La rason seriá qu'en drech roman, lo litoral èra partida de l'ager publicus, lo domèni public. Los sobeirans visigòts n'aurián doncas fach lor proprietat.
- ↑ (fr)Pierre A. Clément; Églises romanes oubliées du Bas Languedoc; ed: Presses du Languedoc; 1993; p:309;isbn = 2859981187.
- ↑ "LanguedocRoman_p228"
- ↑ (fr)Languedoc roman; Coll.; ed: Zodiaque; p: 228-229; isbn = 2736900170}}.
- ↑ (fr)"LanguedocRoman_p229" Languedoc roman; coll; ed: Zodiaque; 1985; p: 229; isbn = 2736900170}}.
- ↑ "LanguedocRoman_p229"
- ↑ (fr)Languedoc roman; coll.; ed: Zodiaque; 1985; p: 230; isbn = 2736900170}}.
- ↑ site del festenal.
- ↑ (fr) Jacques Gascou, « La présence de Tibère en Narbonnaise : les portraits et les inscriptions. II, Les témoignages épigraphiques », in Revue archéologique de Narbonnaise, 29, 1996. p. 64 (inscripcion n° 42 de l'epòca de Tibèri, marcant le XXXIIIen (?) mille dempuèi Nimes = CIL XVII-2, 285) (en linha).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Languedoc roman; coll; ed: Zodiaque; 1985; p: 226–244; isbn = 2736900170.
- (fr)Pierre A. Clément; Églises romanes oubliées du Bas Languedoc; ed:Presses du Languedoc; 1993; p:309–311; isbn = 2859981187}}.
- (fr)abbé Julien Rouquette & A. Villemagne; Cartulaire de Maguelone t:1; ed: Valat; 1912.
- (fr)abbé Julien Rouquette & A. Villemagne; Cartulaire de Maguelone; t:2; ed:Valat; 1913.
- (fr)abbé Julien Rouquette & A. Villemagne; Cartulaire de Maguelone; t:3; ed:Valat; 1920.
- (fr)abbé Julien Rouquette & A. Villemagne; Cartulaire de Maguelone; t:4; ed:Valat; 1923|.
- (fr)abbé Julien Rouquette & A. Villemagne; Bullaire de l’église de Maguelone; T:1 e 2.


c: text/html

text:
Linha 8 del Mètro de Barcelona
La Linha 8 del Mètro de Barcelona, que fa partida de la Linha de FGC Llobregat-Anoia, es una de las linhas mai ancianas de la vila que s'inaugurèt part del sieu trajècte l'an 1912 e foguèt pas abans 2000 qu'arribèt a Sant Boi.
Parteja tunèl amb las linhas de FGC: S33, S8, S4, R5 e R6.
Lo traçat de la linha de la L8 es sosterranh fins a Cornellà-Riera e es de via estrecha (largor de 1000 mm). Los talhièrs e los garatges se tròban près de l'estacion de Martorell-Enllaç. Circulan a l'ora d'ara per aquela linha trens de las serias 211 e 213.
La L8 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 2000, lo que transcor entre l'estacion d'Espanya e la de Molí Nou - Ciutat Cooperativa. Dempuèi 2007 dispausa d'una nòva estacion entre Ildefons Cerdà e Bellvitge nomenada estacion d'Europa | Fira, jos la Plaça d'Euròpa de l'Hospitalet de Llobregat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Squamata
Los squamates (Squamata, del latin squama, escalha), reptils d'escatas, es un vast òrdre de reptils que compren totes las cernalhas, lausèrts, sèrps e amfisbèns.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Es tanben un clad que compta actualament 6850 espècias repertoriadas. Es devesit en cinc sosòrdres :
- Amphisbaenia -- amfisbèns
- Autarchoglossa — las cernalhas o lagremusas
- Gekkota — las tarentas
- Iguania — los igüanas e los cameleons
- Serpentes — las sèrps
Las relacions filogeneticas a l'interior dels squamates son encara discutidas, coma o mòstra aqueste arbre inspirat del siteTree of life :
- Squamates
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Serpentes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 174118 Serpentes Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Serpentes (en)
- Referéncia NCBI : Serpentes (en)


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Études Comtadines
Es quaucarèn de forço agradiéu que la revisto semestralo Etudes Comtadines. Soun numerò 9 es coumoul de countribucioun saberudo e bèn doucumentado. I’avèn releva de rubrico toucant li mounumen e lou patrimòni basti coumtadin : Lou coulège di Jesuisto à Carpentras - La capello di Penitènt Negre de Carpentras - La capello de Nosto-Damo de Misericòrdi à Vièlo. Tambèn, d’estùdi coume : La Faro, vilage endustriau e La resclauso dóu Pàti à Caroun.
Pièi soun evouca de persounage coumtadin, o qu’an de racino coumtadino :
27904


text:
Francisco de Zurbarán
Francisco de Zurbarán (Fuente de Cantos, Badajòz, 7 de novembre de 1598 - Madrid, 27 d'agost de 1664) foguèt un pintor espanhòl del periòde sonat sègle d'aur. Zurbarán, qu'èra amic de Velázquez, se faguèt conéisser dins lo domeni de la pintura religiosa, que s'i exprimiguèt amb una granda força visuala e un misticisme prigond. Foguèt un artista emblematic de la Contrareforma. Son estil, influenciat inicialament per las òbras de Caravaggio, evolucionèt per se sarrar dels mèstres manieristas italians. Sas representacions s'alunhavan del realisme de Velázquez e sas composicions son caracterizadas pel modelatge obtengut gràcias al clarescur de tons mai acids. Foguèt un dels pintors mai impòrtants del barròc. Son filh, Juan de Zurbarán, tanben trabalhèt coma pintor.
Biografia[modificar | modificar la font]
Francisco de Zurbarán nasquèt en 1598 a Fuente de Cantos dins una familha de comerciants amonedats. Se pensa que comencèt a pénher a l'escòla de Juan de Roelas, dins sa vila de naissença, e que dintrèt puèi, en 1614, dins lo talhièr del pintor Pedro Díaz de Villanueva, a Sevilha, ont Alonso Cano lo coneguèt en 1616. Probablament tanben aguèt de relacions amb Francisco Pacheco e sos escolans, a mai de recebre d'influéncias de Juan Sánchez Cotán coma se pòt veire dins la Naturaleza muerta que Zurbarán penhèt a l'entorn de 1633.
Son aprendissatge s'acabèt en 1617, qu'en aquel an Zurbarán se maridèt amb María Páez. Lo sol tablèu de la debuta de sa carrièra que se conega actualament es una Immaculada, facha en 1616.
En 1617 lo pintor s'installèt a Llerena, Extremadura, ont i nasquèron sos tres enfants: María, Juan, que vendriá pintor coma lo paire, e Isabel Paula.
Aprèp la mòrt de sa molhèr, se tornèt maridar en 1625 amb Beatriz de Morales, una veusa qu'aviá una bona situacion economica, a mai foguèsse dètz ans mai vièlha qu'el. En 1622 Zurbarán èra vengut ja un pintor famós, çò que faguèt que li demandèssen de pénher un retaule per una glèisa de sa vila d'origina.
En 1626 signèt davant un notari, un contracte novèl amb la comunitat dels predicadors de l'òrdre dominican de San Pablo el Real, a Sevilha que li èra demandat doncas de pénher 21 tablèus en uèch meses. Foguèt durant aquel periòde, en 1627, que penhèt son tablèu mai famós, lo Crist sus la crotz, una òbra que foguèt tant admirada per sos contemporanèus que lo Conselh Municipal de Sevilha li prepausèt oficialamente, en 1629, que s'installèsse dins la vila.


text:
Joan Leizarraga
Joan Leizarraga Lermanda (Jean de Liçarrague en francés) (1506-1601) qu'estó un pastor de la Glèisa Reformada o calvinista e un escrivan de lenga basca, vadut a Briscós (Labord) au Bascoat.
Ordenat prèste catolic, que seguí desempuish 1559 la Reforma e donc protegit, com d'autes protestants, peu rei Joan III de Navarra.
A l'iniciativa deu Sinòde de Pau de 1564, qu'arrevirè la purmèra version deu Navèth Testament en basco, qui estó publicada en seteme de 1571 per l'estamparia de Pierre Hautin de La Rochèla. L'òbra qu'estó revisada per quate pastors bascos, los soletins Piarres Landetxeberri, Tardetz e Sanç Tartàs e lo labordin Joan Etxeberri, aperat "basco petit", natiu de Sent Joan de Lus. L'arrevirada que combina los dialèctes labordin e soletin. Qu'ei considerat com lo purmèr assai tà establir las basas d'ua lenga basca unificada.
Que parlava basco, occitan gascon, francés, espanhòu, latin e grèc antic.
Que's morí a La Bastida de Clarença en Baisha Navarra on èra estat pastor calvinista durant tres decennis.


text:
1921
Aquesta pagina concernís l'an 1921 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'estiu, l'armada cargada de conquistar lo nòrd de Marròc se turtèt a la revòuta de la region. Entre julhet e aost, aperaquí 17 000 soudats espanhòus foguèron tuats ò capturats a l'entorn d'Anoal entraïnant la pèrda d'un armament important (200 canons e 400 mitralhièras) e de la màger part de la region.
URSS[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la Guèrra Civila Russa a l'avantatge notabla dei Bolchevics que son poder foguèt d'ara endavant fòrça ben establit a Moscòu. D'efècte, maugrat la persisténcia de movements armats blancs en Siberia, poguèron jamai representar una menaça vertadiera e deguèron, au contrari, recular en fàcia deis avançadas deis armadas rojas. Pasmens, lo sistèma de comunisme de guèrra contunièt de causar una crisi economica grèva e la famina apareguda a la fin de 1920 causèt de milièrs de mòrts suplemtaris. En març, aquelei dificultats entraïnèron la revòuta dei marins de la basa de Kronstadt (2 - 17 de març) que foguèt reprimima après dètz jorns de combats acarnats e saunós. L'agitacion agantèt d'autrei regions e decidiguèt Lenine d'adoptar una politica novèla dicha NEP autorizant una liberalizacion economica limitada, especialament dins lo domeni agricòla. Lei requisicions de la guèrra foguèron tanben remplaçat per un impòst feble en natura. Aquò permetèt d'amaisar la situacion.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Retirada dei tropas britancas au començament de l'annada. Lo 22 de febrier, lo coronèu Reza Pahlavi ocupèt la capitala ambé sei tropas e i prenguèt lo poder. A son iniciativa, se formèt un govèrn novèu. I venguèt Ministre de la Guèrra.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau vaccin BCG còntra la tuberculòsi per lei biologistas Francés Albert Calmette (1863-1933) e Camille Guérin (1872-1961).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Cesar Baldaccini, escultor occitan (m.1998)
- 19 de genièr - Patricia Highsmith, escrivan americana (m.1995)
- 4 de febrièr - K. R. Narayanan, president d'Índia (m.2005)
- 11 de març - Ástor Piazzolla, musician argentin (m.1992)
- 12 de març - Gianni Agnelli, industrial italian (m.2003)
- 25 de març - Simone Signoret, actritz francesa (m.1985)
- 6 d'abril - Cacilda Becker, actritz brasilièra (m.1969)
- 14 d'abril - Thomas Schelling, economista american, Prèmi Nobel d'Economia
- 16 d'abril - Peter Ustinov, actor e director de cinèma american (m.2004)
- 21 d'abril – Yitzhak Navon, president d'Israèl
- 5 de mai - Arthur Leonard Schawlow, fisician american, Prèmi Nobel (m.1999)
- 21 de mai - Andrei Sakharov, fisician e activista politic sovietic, Prèmi Nobel (m.1989)
- 21 de mai - Jack Steinberger, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 4 de julhet - Gerard Debreu, economista francés, Prèmi Nobel (m.2004)
- 14 de julhet - Geoffrey Wilkinson, quimista anglés, Prèmi Nobel (m.1996)
- 15 de julhet - Robert Bruce Merrifield, quimista american, Prèmi Nobel (m.2006)
- 18 de julhet - John Glenn, astronauta american
- 19 de julhet - Rosalyn Sussman Yalow, fisician american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 23 d'agost - Kenneth Joseph Arrow, economista american, Prèmi Nobel
- 19 de setembre - Paulo Freire, pedagòg brasilièr (m.1997)
- 30 de setembre - Deborah Kerr, actritz escocesa (m.2007)
- 13 d'octobre - Yves Montand, actor e cantaire francés (m.1991)
- 22 d'octobre - Georges Brassens, cantaire e compositor francés (m.1981)
- 3 de novembre - Charles Bronson, actor american (m.2003)
- 27 de novembre - Alexander Dubcek, òme politic chèc (m.1992)
- Pèire Bèc, escrivan gascon
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Theobald von Bethmann Hollweg cancelièr d'Alemanha (n.1856)
- 5 de mai - Alfred Hermann Fried, pacifista e escrivan austrian, Prèmi Nobel (n.1864)
- 13 de julhet - Gabriel Lippmann, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1845)
- 2 d'agost - Enrico Caruso, tenòr italian (n.1873)
- 4 de novembre - Hara Takashi, primièr ministre de Japon (n.1856)
- 14 de novembre - Princessa Isabel de Brasil (n.1846)
- 21 de decembre - Marcellin Albèrt, menaire de la revòlta de 1907 (n. 1851)


text:
La Rèula
La Rèula ( La Réole en francés) es una comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 977, una carta designèva un priorat devath lo nom de Squirs, çò que correspond a la data oficiala de fondacion de la ciutat. En 1004, Abbon, teologian e abat de Fleury-sur-Loire, cargat de tornar botar òrde au priorat, on se coneishèva problèmas de disciplina, estut tuat dens una bacsarra. Enterrat e venerat coma martir, sent Abbon es hestejat lo 13 de novembre, anniversari de son assessinat. En 1190, Ricard Còr de Leon aufrit lo bastiment de l'ostau de vila per recompensar los borgés de lur fidelitat. En 1224, Loís VIII de França balhèt l'autorizacion d'edificar lo castèth de las Quate Sòrs. Pendent la Guèrra de Cent Ans, La Rèula estut assiejada mantun còp.
En 1629, la fortaressa estut desmantelada sus òrde deu cardinau de Richelieu. Après un novèth sacatge pendent la Fronsa, susvingut la pèsta en 1654, apui de 1678 a 1690 ; per aquera rason, lo Parlament de Bordèu divut s'exiliar a La Rèula. Es en 1790 que los monges dishèren definitivament lo priorat.
En 1793, la comuna fusionèt damb la parròpia de Sent Anhan. La Rèula vingut caplòc de districte apui sos-prefectura, çò que damorèt dincas a 1926.


text:
Vitry-lès-Nogent
Vitry-lès-Nogent es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Nom des habitants de Vitry-lès-Nogent" http://www.habitants.fr/habitants_vitry-les-nogent_52541.html


text:
Caix
Tchai (Sonme) en picard ( Caix en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Traces D'una villa gallo-romaine
- La distincion levava del comtat de Corbie, e i aguèt ligat l'an 1646, al marquisat de Feuquières-en-Vimeu.
- Traces d'une villa gallo-romaine
- La seigneurie relevait du comté de Corbie, et fut rattachée en 1646, au marquisat de Feuquières-en-Vimeu.


text:
Biografia
Una biografia (del grèc bios ("vida") e graphein ("escriure"), es un genre de la literatura (o d'autres mejans, coma lo cinèma) basat sus la narracion escricha d'un personatge. Generalament, s'emplega lo mot biografia per de narracions sus de personatges pas fictius. Una biografia escricha sul quite autor se sona una autobiografia.
Una biografia es quicòm mai qu'una recopilacion de donadas (naissença, educacion, trabalh, etc.) o un curriculum vitae. Normalament, evòca tanben las emocions e los sentiments de la persona de cap a las experiéncies de sa vida.
Las biografies mai ancianas que se conescan son las qu'escriguèron los escribes de l'Antiquitat (Egipte anciana, Mesopotamia, divèrsas biografias de l'Ancian Testament e, mai avant, las biografias de la Grècia Anciana e los evangèlis, que contavan la vida de Jèsus de Nasaret. En general, la rigor istorica d'aquelas biografias es pro limitada.
Pendent l'Edat Mejana, los escrivans principals de biografias son los monges, qu'escrivon mai que mai sus de personatges religioses. Per çò qu'es de las tèrra occitanas conven citar las Vidas, biografias escrichas a prepaus dels trobadors. Es tre lo sègle XVII que s'entamena l'escritura de las biografias modèrnas suls personatges illustres. Uèi la biografia es un genre plan popular, tant en literatura coma al cinèma.


text:
Claude Bartolone
Claude Bartolone, nascut lo 29 de julhet de 1951 a Tunis jol Protectorat francés de Tunisia[1] es un òme politic francés, elegit lo 26 de junh de 2012 president de l'Assemblada nacionala per la XIVena legislatura de la Cinquena Republica Francesa.
Deputat en Sèina Saint Denis dempuèi 1981, Ministre de la Vila de 1998 a 2002, presidiguèt lo Conselh general de la Sèina Saint Denis de 2008 à 2012.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Vejatz tanben
- 3 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Familha e estudis[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone nascut a Tunis, dins una familha d'obrièrs agricòls d'origina siciliana pel paire, qu'emigrèt en Tunisia per fugir lo fascisme, e maltesa per la maire[2],[3]. La familnha Bartolone e lors tres enfants venguèron s'installar en França en 1960 a Le Pré-Saint-Gervais que vivián dins la ciutat de Joan Jaurés. Claude Bartolone èra escolan al collègi Anatole-France[4],[5], e, seguèt d'estudis al licèu Turgot de París suls conselhs de sa professora de francés que convenquèt los parents, en 1965, de las capacitats de lor enfant[6]. Aprèp lo Bachelierat, Claude Bartolone s'inscriguèt a l'universitat de Pèire e Maria Curie, a París, e obtenguèt una licéncia de matematicas[7].
Començament de la vida politica[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone venguèt membre del Partit Socialista en 1974 aprèp la desfacha de François Mitterrand a l'eleccion presidenciala de 1974. Foguèt elegit pel primièr còp en 1979 coma Conselh general de la Sèina Saint Denis[8].
Ancian quadre comercial de l’industria farmaceutica, Foguèt elegit deputat en 1981 amb surpresa dins l'èrsa ròsa de las legislatives de 1981. Foguèt elegit de contunh fins al 17 de junh de 2012, per la XIVena legislatura (2012-2017, dins la 9ena circonscripcion de Sèina Saint Denis. Fa partit del grop socialista[9].
Ministre de la Vila du govèrn Jospin[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone èra elegit de Le Pré-Saint-Gervais, que foguèt conselhèr municipal, cònsol adjunt, puèi cònsol màger fins a la seuna dintrada al Govèrn de Lionel Jospin. La règla del non cumul l'impausèt de tornat cònsol adjunt, daissant lo sèti del màger a Gérard Cosme.
President del Conselh general de Sèina Saint Denis[modificar | modificar la font]
Foguèt elegit al primièr torn lo 20 de març de 2008 president del conselh general de la Sèina Saint Denis[10].
Al cap del Conselh general afirmèt qualques prioritats que la mixitat sociala, l'ajuda a la pichona enfança, lo desvelopament economic, la proteccion de l'environament e la lucha contra l'escaç escolar e las discriminacions[11]. Mas las seunas ambicions foguèron desfiadas per un deute compausat d'emprunts diches « toxics » que fragilizèron la santat financièra del conselh general[12].
[modificar | modificar la font]
En 2005, alara partesan de Laurent Fabius, se prononcièt pel "non" al referendum sul Tractat constitucional europèu[13].
Claude Bartolone, membre de l'equipe del « Pacta Presidencial » de la campanha de Ségolène Royal per l'election presidenciala francesa de 2007, e responsable d'un dels principals corents del Partit Socialista en França amb Alain Vidalies o Marie-Noëlle Lienemann.
Al Congrès de Rems del PS de 2008, èra un dels principals sostens de la candidatura de Martine Aubry. En decembre de 2008, foguèt nomenat secretari nacional encargat de las relacions exterioras. Per la composicion del secretariat nacional, Laurent Fabius li reprchèt d'aver pas obtengut pro de representants pel seu corent, ce qui affaiblit la légendaire complicité des deux hommes[14].
President de l'Assemblada nacionala[modificar | modificar la font]
. Aprèp queSégolène Royal perdèt las eleccions legislativas, Claude Bartolone confièt al jornal Le Parisien, lo 18 de junh de 2012 son intencion de venir president de l'Assemblada nacionala.
Fàcia a Jean Glavany, Élisabeth Guigou e Daniel Vaillant, foguèt designat candidat de la majoritat presidenciala d'esquèrra lo [21 de juin]] de 2012.
Lo 26 de junh de 2012, a la primièra sesilha parlementària de la XIVena legislatura al Palais Bourbon, venguèt lo 12n president de l'Assemblada nacionala al primièr torn dels vòtes, fàcia al president precedent Bernard Accoyer, candidat de l'UMP, l'emportant per 298 vòtes contra 185 (55 vòtes nuls e 2 autres vòtes per un candidat non declarat)[15].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Lien externe[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Assemblée nationale ~ Les députés : M. Claude Bartolone
- ↑ (fr)« Claude Bartolone, le bras droit de Laurent Fabius », Politique.net.
- ↑ "Monde260612" (fr)Claude Bartolone au "perchoir", dans un fauteuil dins Le Monde del 26 de junh de 2012.
- ↑ "Parisien" (fr)« J’ai dit à l’élève Bartolone : Vous devriez viser plus haut » dins Le Parisien del 26 de junh de 2012.
- ↑ "Monde260612"
- ↑ "Parisien"
- ↑ "Parisien"
- ↑ "Monde260612"
- ↑ (fr)http://www.afse92.com/journal/article1.php?ID=532 Claude Bartolone- symbole d’intégration - Portrait - Journal AFSE]
- ↑ (fr)http://www.romandie.com/ats/news/080320161954.fa7kk2j2.asp France : la gauche renforce sa prédominance dans les départements; ed:Romandie News; 20 de març de 2008
- ↑ (fr)http://www.seine-saint-denis.fr/Mise-en-place.html]
- ↑ (fr)http://www.seine-saint-denis.fr/Les-finances-du-Departement.html Les finances du département] ed: Conseil général de la Seine-Saint-Denis; 4 de decembre de 2008
- ↑ (fr)Article d'Europe 1 del 26 de junh de 2012
- ↑ (fr)http://partisocialiste.blog.lemonde.fr/2009/02/10/claude-bartolone-le-port-flingue-se-rebiffe Claude-Bartolone, le porte-flingue se rebiffe] Le Monde (Blog PS); 10 de febrièr de 2009
- ↑ (fr)Bartolone (PS) élu président de l'Assemblée avec 298 voix, Le Figaro, 26 de junh de 2012.


text:
Érondelle
Érondé (Sonme) en picard ( Érondelle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Abbeville a Airaines per la Rota départementale "RD 901" e d'un ais virtual Es-Oèst en connectant Pont-Remy e Huchenneville.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Abbeville à Airaines par la Route départementale "RD 901" et d'un axe virtuel Est-Ouest reliant Pont-Remy et Huchenneville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Erondelle Èra un masatge caseriu de la municipalitat de Bailleul (seccion), #que n'i aguèt desligat l'an 1875[1]
Erondelle était un hameau de la commune de Bailleul (section), qui en fut détaché en 1875[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font:Decrèt del 10 de junh de 1875 sul luòc de la comuna [1]
- ↑ Source:Décret du 10 juin 1875 sur le site de la commune [2]


text:
Joan Antòni Verdièr
Joan Antòni Verdièr, nascut a Tolosa lo 2 de mai de 1767, mòrt en 1839, èra un general de la Revolucion Francesa.
Dintrèt al regiment de La Fère lo 18 de febrièr de 1785. Ajuda de camp d’Augereau, en 1792, a l’Armada dels Pirenèus Orientals, prenguèt, amb espasa , un batalhon de tirahadors, un camp retirat defendut par 4000 Espanhòls e 80 bòcas de fuòc. Atal se rendèt Figueres e valguèt al capitani Verdièr lo gra d’ajudant general.
Cap de brigada en 1795, s'anèt, l’an seguèt en Itàlia, al cap de tres batalhons de grenadièrs, ganhar la redota de Mont Melodano (Màntoa), dins la batalha de Castiglione. Foguèt ferit e botat fòra del combat a Arcole e foguèt de totes los combats fins al Tractat de Leoben.
En campanha d'Egipte, encapitèt une brigada de la division Kléber a las Piramidas, e anèt a l’assaut de Sant Joan d'Acre ; i foguèt ferit.
Rapelat en França abans l’evacuacion d’Egipte, lo general Verdièr anèt en Itàlia e en Àustria, de 1801 a 1806. Lo 10 de junh de 1807, prenguèt una redota a la batalha d'Heilsberg e faguèt presonièrs fòrça enemics. En Espanha, foguèt del combat de Logronh e faguèt lo primièr sèti de Saragossa. Pus tard prenguèt Girona e de posicions supausadas inexpugnablas.
Dins la campanha de Russia, lo comte Verdièr se distinguiguèt encara e foguèt gravament ferit a Polotsk.
En 1813 e 1814 capitanegèt lo còrs d’armada francoitalian jols òrdres d’Eugène de Beauharnais. Al combat d'Aca, atengut d’una bala que li traversèt la cuèissa, demorèt estoïcament a son pòste sostengut per son ajuda. Lo 8 de febrièr de 1814, a la batalha del Mincio, lo comte Verdièr, avec la division Fressinet, de gaireben 5 000 òmes, resistiguèt e capitèt de passar lo riu.
La Restauracion lo rendèt sana en activitat.
Pendent los Cent Jorns, foguèt nomenat Par e comandant de la 8a division militara (Marselha). Aprèp la batalha de Waterloo, capitèt a conservar per la França Tolon intacta e sens pilhatge.
L’ordenança del 1èr d'agost de 1817 l'obliguèt a la retirada, e aprèp 1830 tornèt dins la resèrva, mas lèu dintrèt en retirada.
L’Emperaire li balhèt lo titre de comte lo 19 de març de 1808.
La senhora Verdièr foguèt citada dins les relacions de las campanhas francesas coma una eroïna. Acompanhava son marit sul camp de batalha.
Font[modificar | modificar la font]
(fr)Charles Mullié, Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, 1852


text:
967
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 967 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Sicília e dins lo sud d'Itàlia, onte lei possessions bizantinas e aràbias èran menaçadas per lo Sant Empèri Roman Germanic, conclusion d'una patz ambé lei Fatimidas per luchar còntra l'enemic comun. Dins lei Balcans, Nicèfor Focas refusèt de contuniar lo pagament dau tribut anuau ai Bulgars e encoratjèt, amb una donada fòrça importanta, una ataca dei Rus' de Kiev còntra Bulgaria. Aquò foncionèt ben e lo nòrd dau país foguèt devastat per lei Rus'.
Au sen de l'Empèri, la pression deis impòsts (aumentacion deis impòsts, extension de son pagament per lo clergat...) e la politica d'economia sevèra Nicèfor Focas acomencèron d'agitar la populacion. Dins lo corrent d'una procession, la preséncia de l'emperaire entrïnèt una esmoguda a Constantinòple.


text:
Bèc
Lo bèc es una estructura anatomica extèrna dels aucèls que, a mai de servir per manjar, es emplegada per grooming, manipular d'objèctes, tuar de presas, furgar lo sòl per manjar, la seduccion, e noirir los pichons.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Los bècs pòdon variar d'un biais significatiu en talha e forma en foncion de las espécias. Lo bèc se compausa d'una maissa anteriora: la maxilla, e d'una maissa inferiora, la mandibula. La maissa es bastida d'òsses, abitualament balmats o poroses pr'amor de reduire lo pes per volar. La superfícia exteriora del bèc es cobèrta d'una capa plan dura de queratina que se sona la ranfotèca. Entre lo jaç exterior dur e l'òs i a un jaç vascular que conten mantun vaissèl sanguin e las terminasons nervosas.
Lo bèc ten dos trauquets que se sonan narras, connectats a la partida balmada interiota del bèc e aital al sistèma respiratòri. Per d'unes aucèls, se situan dins una estructura carnosa, sovent cerosa, a la basa del bèc que se sona lo cere (del latin cera. Los falcons, los papagais, las palombas e los skuas son d'aucèls qu'an un ceres.


text:
Champanhòl
Lo champanhòl (var. champanhòu) (nom autoctòn: champaignat) es siá una lenga romanica que fa partida de las lengas d'oïl, siá, segon una autra concepcion, un dialècte de la lenga francesa o (lenga d'oïl). Se parla en França e dins una pichona zona de Belgica. Es practicament estench dins la totalitat del territòri davant la pression del francés estandard.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se parla concretament en França, en Champanha (region administrativa de Champanha-Ardena, levat de la zona de Givet que parla valon), dins Aisne (Picardia), Sèina e Marna (Illa de França) e Yonne (Borgonha) e dins cinc vilas de Belgica: Membre, Bohan, Bagimont, Pussemange e Sugny.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
A pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
Lo champanhòl es reconegut coma lenga regionala endogèna en Belgica, segon un decret de l'executiu de la Comunautat francesa adoptat en 1990. Benefícia, mai que mai per la preséncia als mèdias de comunicacion, de las accions del Burèu de las Lengas Regionalas Endogènas.
En França, benefícia pas de cap de legislacion al nivèl general e la ratificacion de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias demòra blocada.


text:
Gauchin-Légal
Gauchin-Légal es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Gauchin-Lo-Gal Deu lo sieu nom al Gal una pesada pèira #que se desplaçava « per magia » davant la pòrta de las esposas desleialas. A dempuèi estiu enchaînée.
La municipalitat se desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en en connectant Arras a Thérouanne.
Gauchin-le-Gal doit son nom au Gal une lourde pierre qui se déplaçait « par magie » devant la porte des épouses infidèles. Elle a depuis été enchaînée.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne.


text:
Saisseval
Saisseval es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Per decision de l'avesque de Amians, dempuèi la Mois invalide (de genièr)M, la municipalitat de Saisseval depen de la parròquia St-Simon del Molliénois.
- Par décision de l'évêque d'Amiens, depuis le Mois invalide (janvier)M, la commune de Saisseval dépend de la paroisse St-Simon du Molliénois.


text:
Saint-Bernard (Isèra)
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Bernard en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Bernard a situat sul scenari de las Pichonas-Ròcas, un balcon natural en bordure oriental del massís de la Chartreuse, dominat per la Dent de Crolles.
Sant-Bernard es una municipalitat del Parc natural regional de la Chartreuse.
La commune de Saint-Bernard est située sur le plateau des Petites-Roches, un balcon naturel en bordure orientale du massif de la Chartreuse, dominé par la Dent de Crolles.
Saint-Bernard est une commune du Parc naturel régional de la Chartreuse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia romaine (a completar)
Présence romaine (à compléter)


text:
La Ròcha dels Arnauds
La Ròcha dels Arnauds[1] (La Roche-des-Arnauds en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Ròca de las Arnauds es un vilatge situat en los Anautitas-Alpes dintre Gap e Veynes.
L'aglomeracion de la Ròca-de detlas-Arnauds a situat en bordure nòrd de l'ampla plana alluviale #que s'estend cap a l'oèst, dempuèi La Freissinouse, en direccion de Montmaur. Aquela plana s'estend cap al sud sus près de 2 km fins a Manteyer, ont a dominat pels ravines #que meton a nus los Tèrras #Negras del pè de la montanha de Céüse.
Lo pòble se tròba mai justament al débouché del cors superior del Pichon Buëch, #que se détourne ailà cap a l'oèst après s'èsser escapat en gargamèlas de las montanhas de Rabou. Se pòt se demandar perque aquel torrent pas prossegueix pas mai lèu lo sieu cors cap al sud-es, a travèrs del lindal de la Freissinouse, per prene la rega de Gap, #qu'es tot prèp doncas que n'es pas separat per cap de barrièra rocosa. La causa n'es clarament la diffluence glaciaire wurmienne de la Freissinouse al favor #qu'una lenga de gelat durancienne se'n comprometiá en la plana de Manteyer : aquela lenga a obligat lo Buëch a longer la près nòrd d'aquela lenga de gelat, en direccion de l'oèst doncas qu'es en aquela direccion #que se davalava la superfícia del gelat A la diferéncia de lo sieu vessant sud lo vessant nòrd de la plana del Buëch s'elèva en pendent doç sus un soubassement de Tèrras #Negras #que domina la corniche tithonique. Aquel talus resulta del affouillement dels marnes del còr d'aquel pli per las lengas glaciaires diffluentes, al cors de las desparièras glaciations (fins a l'estadi 2 del Würm, l'estadi 3 en avent pas pas ressortit lo lindal de la Freissinouse). De part e d'autra de la entaille del torrent se participan en una manifestacion malgrat aiçò qualques dissemblances.
En marge occidental lo garnissage de alluvions quaternaires daissa veire de amplàries affleurements del bedrock. S'i verifica un redoublement de la succession, la Argovien de la Ròca-de detlas-Arnauds en s'enfonsant jos las Tèrras #Negras #que afloren al nivèl del replat dels Roux. La cartografia mòstra clarament qu'aquel chevauchement de la Ròca-de detlas-Arnauds es ployé en anticlinal al còr d'un anticlinal de la Clappe d'ais N-S, francament déversé cap a l'oèst #que diboisha de manièra espectaculara o barra tithonique (mai a l'oèst es egalament afectat, de la meteissa manièra pel synclinal de Matacharre).
La Roche des Arnauds est un village situé dans les Hautes-Alpes entre Gap et Veynes.
L'agglomération de la Roche-des-Arnauds est située en bordure nord de la large plaine alluviale qui s'étend vers l'ouest, depuis La Freissinouse, en direction de Montmaur. Cette plaine s'étend vers le sud sur près de 2 km jusqu'à Manteyer, où elle est dominée par les ravines qui mettent à nu les Terres Noires du pied de la montagne de Céüse.
Le village se trouve plus précisément au débouché du cours supérieur du Petit Buëch, qui se détourne là vers l'ouest après s'être échappé en gorges des montagnes de Rabou. On peut se demander pourquoi ce torrent ne poursuit pas plutôt son cours vers le sud-est, à travers le seuil de la Freissinouse, pour rejoindre le sillon de Gap, qui est tout proche puisqu'il n'en est séparé par aucune barrière rocheuse. La cause en est clairement la diffluence glaciaire wurmienne de La Freissinouse à la faveur de laquelle une langue de glace durancienne s'engageait dans la plaine de Manteyer : cette langue a obligé le Buëch à longer le bord nord de cette langue de glace, en direction de l'ouest puisque c'est dans cette direction que s'abaissait la surface de la glace À la différence de son versant sud le versant nord de la plaine du Buëch s'élève en pente douce sur un soubassement de Terres Noires que domine la corniche tithonique. Ce talus résulte de l'affouillement des marnes du coeur de ce pli par les langues glaciaires diffluentes, au cours des différentes glaciations (jusqu'au stade 2 du Würm, le stade 3 n'ayant pas dépassé le seuil de la Freissinouse). De part et d'autre de l'entaille du torrent se manifestent cependant quelques dissemblances.
En rive occidentale le garnissage d'alluvions quaternaires laisse voir de larges affleurements du bedrock. On y constate un redoublement de la succession, l'Argovien de la Roche-des-Arnauds s'enfonçant sous les Terres Noires qui affleurent au niveau du replat des Roux. La cartographie montre clairement que ce chevauchement de la Roche-des-Arnauds est ployé en anticlinal au coeur d'un anticlinal de la Clappe d'axe N-S, franchement déversé vers l'ouest que dessine de façon spectaculaire le barre tithonique (plus à l'ouest il est également affecté, de la même façon par le synclinal de Matacharre).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Espanhòu
L'espanhòu (var. espanhòl), sonat locaument castelhan (nom autoctòn: castellano, español) qu'ei ua lenga romanica que la soa varietat estandard ei originària de la region de Castelha dont pòrta lo nom. Au dia de uei, que's parla en tota Espanha e en un sarròt de país deu continent american. Que compta 330 milions de personas, 450 milions en comptant los qui'u parlan com segonda lenga.
Que hè partida deu grop de las lengas indoeuropèas, e a l'interior d'aqueras, de las lengas latinas. Per aquò, per rasons istoricas (preséncia aràbia e musulmana en Espanha durant sèt sègles), que possedeish ua grana quantitat d'elements arabis.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La lenga espanhòla que's desvolopè dens lo centre-nòrd de la Peninsula Iberica, a partir deu latin vulgar, dab l'influéncia d'un substrat celtic e d'un substrat basc, e la d'un superestrat arabi. Entermiei las caracteristicas de l'espanhòu que trobam la lenicion (latin: vita, castelhan: vida), la palatalizacion (lat annum, cast año), e la diftongacion de las vocalas bracas e e o deu latin vulgar (lat terra, cast tierra; lat novum, cast nuevo); d'aubuns d'aqueths cambiaments fonologics que's tròban en d'autas lengas romanicas.
Durant la Reconquesta, aqueth dialècte deu nòrd que s'espandí de cap au sud e a d'autas regions de la Peninsula Iberica.
Lo prumèr diccionari latin-castelhan (Gramática de la Lengua Castellana) qu'estó publicat a Salamanca en 1492 per Elio Antonio de Nebrija. A comptar deu sègle XVI, dab la colonizacion espanhòla, la lenga que ganhè l'America e d'aubuas regions de l'Asia. Au sègle XX, que s'introdusí en Guinèa Eqüatoriala e au Sahara Occidentau.
Distribucion geografica[modificar | modificar la font]
Lo domeni primitiu de l'espanhòu qu'èra lo nòrd de la Castelha actuala. Dab la Reconquista, que hasó recular au sud lo mossarabi e l'arabi. Atau, dempuish la fin de l'Edat Mejana, lo domeni de basa de l'espanhòu qu'ei la part mei grana e mei centrala d'Espanha, de Castelha dinc a Andalosia, sens las zonas perifericas on i a lengas minorizadas (çò ei: occitan a Aran, catalan, basco e galèc; daubuns que pensan que l'astrurleonés e l'aragonés non son pas tanpauc integrables dens l'espanhòu).
L'espanhòu qu'ei ua de las lengas oficiaus de l'ONU, de l'Union Europèa e de l'Union Africana.
Dab mei de 100 milions d'habitants, Mexic que compta la mei importanta poblacion de lenga espanhòla deu monde. Apuish qu'arriban las de Colómbia (44 milions), Espanha (43 milions), Argentina (39 milions) e los Estats Units (30 milions).
L'espanhòu qu'ei la lenga oficiau de 20 Estats: Argentina, Bolívia (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), Colómbia, la Còsta Rica, Cuba, Espanha (cooficiau dab l'occitan en Aran, lo catalan, lo basco, e lo galèc), l'Eqüator, Lo Salvador, la Guinèa Eqüatoriala (cooficiau dab lo francés), Guatemala, Honduras, Mexic, Nicaragua, Panamà, Paraguai (cooficiau dab lo guaraní), Peró (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), la Republica Dominicana, Uruguai, Veneçuela e Chile.
Aus Estats Units, l'espanhòu qu'ei parlat per 40 milions de personas ; qu'ei cooficiau dens l'estat deu Nòu Mexic e dens lo territòri de Puerto Rico.
Fonologia[modificar | modificar la font]
Lo sistèma consonantic de l'espanhòu qu'a coneishut cambiaments deus importants qui'u separan de la rèsta de las lengas ibericas:
- La /f/ iniciau qu'a evoluit de cap a ua /h/ aspirada; puish l'aspiracion que s'ei esmudida enqüèra que l'ortografia la consèrve ("facer"-->"hacer")
- La consonanta b e la v qu'an lo medish son bilabiau oclusiu, la reparticion enter las duas realizacions graficas que's hè generaument segon l'etimologia.
- La consonanta sonòra alveolara fricativa z (qui s'escrivè "s" enter duas vocalas, com en occitan), que prenó lo son de l'alveolara fricativa shorda /s/ (qui s'escrivè "ss" enter duas vocalas, com en occitan tanben).
- L'africada pòstalveolara sonòra /δ/ (qui s'escrivè "z"), que s'eishordí en (/ts/), (com la "ç", "ce", "ci" deu castelhan ancian), e au nòrd d'Espanha aqueth son /ts/ que devienó la consonanta interdentau /θ/, (qui s'escriu uei lo dia "z", "ce", "ci"), mes au sud d'Espanha e en America latina que devienó /s/.
- La fricativa pòstalveolara sonòra /ʒ/ (qui s'escrivè "j, "ge", "gi", e se prononciava com en francés o en parlars gascons que i a (Auloron, Aussau)), que s'uní dab lo de la shorda /ʃ/ (qui s'escrivè "x" e se prononciava com la x deu gascon ancian). Mai tard, qu'evoluí de cap a /x/ (qui ei lo son qui aperam a còps "de la jota espanhòla, e qui existeish tanben en alemand (escrivut ch), en breton (escrivut c'h), en arab (transcrivut kh). L'espanhòu actuau qu'a guardat las grafias "j", "ge", "gi").
Totun, la prononciacion anciana de l'espanhòu que s'ei conservada en judeoespanhòu, la lenga deus judius sefarditas, parlada peus descendents deus judius sefarditas expulsats d'Espanha au sègle XV.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
Entà destacar un sol trèit sintaxic originau de l'espanhòu, citem l'emplec, en cas que i a, de la preposicion a, davant un complement d'objècte dirècte. Aqueth emplec qu'existeish tanben en gascon mes n'i ei pas tant espandit: ¿Le conoces a aquel hombre?, "E coneishes ad aqueth òmi?"; Veo a Pedro, "Que vei (a) Pèir".
Alfabet[modificar | modificar la font]
Segon la nòrma classica del castelhan, l'alfabet espanhòl ten 27 letras dins l'òrdre seguent:
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj (Kk) Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv (Ww) Xx Yy Zz
Las letras K, e W se considèra que son forestièras e s'emplegan sonque dins de mots d'origina forestièra
Los noms de las letras son:
Los Digrafs
CH | che |cha, che, chi, cho, chu | chà, che, chi, chò, cho
LL | elle |lla, lle, lli, llo, llu | jà, je, ji, jò, jo (En Argentina /sh/)
RR | erre |-rra, -rre, -rri. -rro, -rru | rrà, rre, rri, rrò, rru
Variacions dialectaus[modificar | modificar la font]
Qu'existeishen variacions dialectaus de las importantas dens las regions d'Espanha e d'America. La prononciacion deu nòrd-centre d'Espanha, especialament la prononciacion de la vila de Valhadolid, qu'ei considerada com l'estandard internacionau, e las diferéncias que son granas dab l'espanhòu d'America Latina, mes tanben de regions com Andalosia.
Diccionaris[modificar | modificar la font]
- Diccionari aranés - catalan - castelhan - francés
- Lexic espanhòl-occitan
- Catalan 101 Learn Catalan online
- 1000 articles fondamentals
- Lenga SVO
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Lenga oficiala
- Lenga d'Espanha
- Lenga espanhòla
- Lenga d'Andòrra
- Lenga d'Argentina
- Lenga de Bolívia
- Lenga de Colómbia
- Lenga de Guinèa Eqüatoriala
- Lenga d'Uruguai
- Lenga d'Eqüator
- Lenga dels Estats Units d'America
- Lenga de Belize
- Lenga de Chile
- Lenga de Còsta Rica
- Lenga de Guatemala
- Lenga d'Honduras
- Lenga de Marròc
- Lenga de Mexic
- Lenga de Nicaragua
- Lenga de Panamà
- Lenga de Paraguai
- Lenga de Peró
- Lenga del Salvador
- Lenga de Veneçuèla
- Lenga romanica


text:
Postroff
Postroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La municipalitat s'es nomenada Posdorf e Postorff al XVIIe sègle.
- Vilatge de Lorraine en la distincion de Fénétrange-Geroldseck.
- En 1766, los eretièrs dels senhors de Geroldseck-Sarreverden lo #cedir a la França.
- La commune s'est nommée Posdorf et Postorff au XVIIe siècle.
- Village de Lorraine dans la seigneurie de Fénétrange-Geroldseck.
- En 1766, les héritiers des seigneurs de Geroldseck-Sarreverden le cédèrent à la France.


text:
Diemeringen
Diemeringen en alemannisch (Diemeringen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Diemeringen A situat en la vallée de la Eichel en Alsace bossue. La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd.
Lo bourg a situat a Unitat|9|km}} de Sarre-Union, a Unitat|10|km {{}} de Drulingen, a Unitat|14|km {{}} de Rohrbach-lès-Bitche, a Unitat|26|km {{}} de Sarreguemines e a Unitat|30|km {{}} de Ingwiller.
La municipalitat es desservie per la parca de Diemeringen situada sus la linha de Estrasburg a Sarreguemines.
Lo échangeur no 43 del A 4 es Modèl:A Unitat del pòble.
Diemeringen est située dans la vallée de l'Eichel en Alsace bossue. La commune fait partie du Parc naturel régional des Vosges du Nord.
Le bourg est situé à 9 km de Sarre-Union, à 10 km de Drulingen, à 14 km de Rohrbach-lès-Bitche, à 26 km de Sarreguemines et à 30 km d'Ingwiller.
La commune est desservie par la gare de Diemeringen située sur la ligne de Strasbourg à Sarreguemines.
L'échangeur Modèl:Numéro43 de l'A 4 est à 8 km du village.


text:
Chezelle
Chezelle (Chezelle en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada entre Bellenaves e Chantelle, a adaigat pel Boublon.
Lo bourg de Chezelle a traversat per la RD987, #que ven del sud-oèst del departament del Puy-de-Copòla e desboca a Sant-Pourçain-sus-Sioule en transeünt per Bellenaves e Chantelle. Lo A 71 llom la extremitat occidentala de la comuna.
Una particularité de la municipalitat es que lo bourg se tròba a l'extrèm es, a dos #cent mètres del limit amb la municipalitat vesina de Taxat-Senat, e que lo territòri de la municipalitat es doncas totalament déporté a l'oèst.
La commune, située entre Bellenaves et Chantelle, est arrosée par le Boublon.
Le bourg de Chezelle est traversé par la RD987, qui vient du sud-ouest du département du Puy-de-Dôme et aboutit à Saint-Pourçain-sur-Sioule en passant par Bellenaves et Chantelle. L'A 71 longe l'extrémité occidentale de la commune.
Une particularité de la commune est que le bourg se trouve à l'extrême est, à deux cents mètres de la limite avec la commune voisine de Taxat-Senat, et que le territoire de la commune est donc entièrement déporté à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge ven del latin caleishon, « pichon ostal ». La glèisa a mencionat, jos la forma ecclesia de Casellis, en una bulle del pape Adrien IV ; aperten alavetz als chanoines regulars de Évaux.
Segon Nicolay, al Sègle XVI, la parròquia compòrta 59 fuòcs ; al Sègle XVII, segon lo intendant de Argouges, ne compòrta pas mai que 35. Sus la parròquia se tròba lo fief de Montchoisy[1], #Qu'aperteniá a las XVIIen e XVIIIen de sègles a la familha del Buysson.
Al Sègle XIX, fins a la crisi del phylloxéra, Chezelle es un país de vignoble.
Le nom du village vient du latin casella, « petite maison ». La glèisa est mentionnée, sous la forme ecclesia de Casellis, dans une bulle du pape Adrien IV ; elle appartient alors aux chanoines réguliers d'Évaux.
Selon Nicolay, au Sègle XVI, la paroisse comporte 59 feux ; au Sègle XVII, selon l'intendant d'Argouges, elle n'en comporte plus que 35. Sur la paroisse se trouve le fief de Montchoisy[2], qui appartenait aux XVIIen et XVIIIen siècles à la famille du Buysson.
Au Sègle XIX, jusqu'à la crise du phylloxéra, Chezelle est un pays de vignoble.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montchoisy es a l'oèst de la municipalitat, uèi a proximitat immediata de la autoroute A 71.
- ↑ Montchoisy est à l'ouest de la commune, aujourd'hui à proximité immédiate de l'autoroute A 71.


text:
1800
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1800 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Sostengut per son protector principau, lo ras Wolde Selassie, Tekle Giyorgis Ièr capitèt de reconquistar Gondar. Despausèt Demetrios mai lo laissèt dins son palais. Pasmens, aquela restauracion durèt gaire car en junh, aprofichant l'abséncia de Tekle Giyorgis Ièr que menava una campanha en fòra de la capitala, divèrsei senhors locaus obliguèron Demetrios a reprendre lo tròne.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada, eleccion de Thomas Jefferson coma president e succediguèt a John Adams.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiereis electrolisis d'una solucion d'aiga acidificada per lei cirurgians britanics Anthony Carlisle (1768-1840) e William Nicholson (1753-1815). Dins lo corrent de l'annada, un autre mètge anglés, William Cruikshank (1746-1808) confirmèt l'existéncia d'aqueu fenomèn.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Millard Fillmore, president dels Estats Units (m. 1874)
- 12 de febrièr - John Edward Gray, zoologista britanic (m. 18750
- 20 de març - Braulio Carrillo Colina, cap d'Estat de Còsta Rica (m. 1845)
- 13 d'agost - Ippolito Rosellini, egiptològ italian (m. 1843)


text:
Musèu
Un musèu es un luòc ont se recuèlhon, emmagazinan e mòstran d'objèctes per instruire lo visitaire.
Lo Conselh Internacional dels Musèus (ICOM) a desvolopat una definicion mai estricta del concèpte. Per el, «Un musèu es una institucion permanenta, sens ànim de lucre, al servici de la societat e del sieu desvolopament, dobèrta al public e que fa d'investigacions suls testimònis materials de l'òme e del sieu environament, los aquerisca, conserva, informa e exibís, per fins d'estudi, educacion e delèit.»[1]
Los musèus son sovent especializats; n'existisson cinc categorias principalas:


text:
Pierolapitèc
Pierolapithecus catalaunicus qu'ei ua espècie escandida de primat que demoréc hé 13 milions d'annades pendent eth Miocèn en Els Hostalets de Pierola (Catalonha) e que donguéc nom ara espècie; es umans moderns e es grans simis. Se més non, qu'ei la espècie qu'ei eth ancessor comun més proche d'aguestes dues espècies e més que no cap discurbiment fossil hét mai enquia adara (1).
Era espècie siguec descricha per ua equipa de paleontropològs catalans dirigits per Salvador Moyà-Solà e discurbigueren aguest especimen fossil en deseme de 2002. Era trobalha siguec informada a trauers deth jormal Science en noveme de 2004(2).
Pierolapithecus qu'auia adaptacions especiaus tà pujar as arbes coma es umans e tamben d'autes grans simis: auia ua gabia costelhar plana e ampla, ua esquia més baisha, cauilhars flexibles e ues espàtles qu'arriben enquia era esquia.
Es mones e simis inferiors qu'an pas aguestes caracteristiques generaus. Eth simi qu'auia ua faça més primitiva, més de monard, e dab uns dèths deth pè plan cuerts. Era ipotesi ditz qu'aguesta naua espècie siguec un ancessor des simis grans d'aué més ei plan discutit pr'amor dera sua localizacion ena Catalonha, ja que toti es simis grani demoren aué en eth sud-èst asiatic e aguest a sigut eth lòch dera sua abitança pendent gran part dera evolucion des grans simis e es umans.
Totun, era Mediterrània s'expandiguéc e se héc tamben de nau més petita soent en eth passat e açò permetec era dispersion de vita enter Africa e Europa e eth Pierolapithecus podia auer demorat en ambdús continents.
Més qu'un ancessor comun, se suggereish qu'aguesta espècie podia éster un ancessor des umans e es chimpanzés atau coma es gorilles més pas des orangutans segontes es caracteristiques dera sua faça.
Referencies[modificar | modificar la font]
º Rincon, Paul (18 November 2004). "'Original' great ape discovered". BBC. Retrieved 23 January 2013.
º a b Moya-Sola, S.; Köhler, M.; Alba, D. M.; Casanovas-Vilar, I.; Galindo, J. (2004). "Pierolapithecus catalaunicus, a New Middle Miocene Great Ape from Spain". Science 306 (5700): 1339–1344. doi:10.1126/science.1103094. PMID 15550663. edit


text:
Verlush
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Verlush [1] (Verlus en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers et la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verlush qu'ei una comuna situada dens lo departament de Gers (region de Mieidia-Pirenèus).
Les habitants de Verlush s'appellent les Verlushiens. La superficie est de 6.2 km².
Elle se situe géographiquement à ua altitude de 140 mètres environ. Les terres de la comuna sont arrosées par le Larcis, affluent deu Léez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Verlush sus lo sit de l'Offica de Torisme Ador Gasconha


text:
Operon lac
L'Operon lac qu'ei un operon (lo purmèr estudiat istoricament) descobèrt en çò deu bactèri Escherichia coli qui còda e qui regula la sintèsi de tres enzims implicats dens lo metabolisme de la lactòsa. Aqueste operon qu'ei regulat, enter autas causas, per la concentracion en glucòsa e en lactòsa.
L'operon lac qu'ei compausat de :
- 3 gèns estructuraus : lac z (qui còda per la sintèsi de la B-galactosidasa), lac y (qui còda per la sintèsi de la galactósido permeasa) e lac a (qui còda per la sintèsi de la tiogalactósido transferasa).
- Lo gèn promotor.
- Lo gèn operator.
- Lo gèn repressor qui còda per la proteïna Lac I qui's fixa sus l'operator en bèth empachar l'ARN polimerasa de s'i hicar.


text:
814
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 814 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Bizantins e Bulgars amb una ataca de l'emperaire Leon que foguèt venceire a Mesembrya. Pasmens, aquela victòria permetèt pas de rebutar l'armada bulgara que menèt d'atacas novèlas a la prima fins a la mòrt dau khan Crum lo 13 d'abriu. Après una crisi de succession, foguèt remplaçat per son fiu Omortag mai l'armada bulgara foguèt afeblida.
D'autra part, acomençament de trabalhs de preparacion d'una restauracion de l'iconoclasme. Divèrseis oposants foguèron arrestats e exilats. Lo patriarcat Nicèfor ne'n faguèt partida.
Empèri Carolingian[modificar | modificar la font]
Mòrt de Carlesmanhe que foguèt remplaçat per son fiu Loís lo Piós.


text:
Lop II de Vasconia
Lop II de Vasconia èra un duc de Vasconia de la fin dau sègle VIII. Son rèine es fòrça mau conegut e d'informacions contradictòrias foguèron escrichs a son subjècte. Ansin, semblèt se sometre a l'autoritat de Carlesmanhe dins lo sud de Gàllia vèrs 768 en cambi dau mantenement de son autoritat sus son ducat. Pasmens, una legenda conta que foguèt estremat per Carlesmanhe mai aquò correspònd pas ai fachs coneguts : Carlesmanhe nomèt pas de senhor per Vasconia e un dei fius de Lop II venguèt un chivalier famós de l'armada carolingian. La seguida de son rèine eventuau es encara pus misteriosa e es de còps accusat de l'emboscada de Roncesvals en 778 còntra lei tropas francas.


text:
Saint-Marcel (Ain)
Saint-Marcel en arpitan ( Saint-Marcel en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Marcel fa partida de la Dombes.
Saint-Marcel fait partie de la Dombes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
dins lo sègle darrièr, s'es descobèrt, en lo étang de Sange de pichons bronzes #que pròvan l'existéncia d'una abitacion gallo-romaine. Mai tard, de la mièja-edat a 1789, la parròquia de Sant-Marcel a partejat entre las distincions de Glareins e de Montribloud.
Au siècle dernier, on a découvert, dans l'étang de Sange de petits bronzes qui prouvent l'existence d'une habitation gallo-romaine. Plus tard, du moyen-âge à 1789, la paroisse de Saint-Marcel est partagée entre les seigneuries de Glareins et de Montribloud.


text:
1028
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1028 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Ducat d'Aquitània[modificar | modificar la font]
En fàcia de la multiplicacion dei cas d'eresia dualista — belèu de precursors dau catarisme — dins sei fèus, lo duc d'Aquitània Guilhèm V reüniguèt un concili per estudiar lei mejans permetent de luchar còntra lo desvolopament d'aqueleis eresias[1].
França[modificar | modificar la font]
Conflicte entre lo rèi e lei canonges de la glèisa de Chartres entraïnat per lo refús dau candidat reiau a l'evescat de la vila. Lei canonges assaièron sensa succès de demandar lo sostèn de l'arquevescat de Tors mai lo rèi capitèt finalament d'impausar son candidat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Nominacion d'Ali bin Ahmad Jarjarai coma visir. Favorizèt la restauracion de l'economia egipciana afeblida per lei trèbols intèrns dau Califat dempuei la mòrt dau califa Al-Hakim bi-Amr Allah en 1021.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Michel Roquebert, L'épopée cathare - I. L'Invasion 1198-1212, Editions Perrin (2006), p. 49.


text:
Automobila ibrida
Una automobila ibrida es un veïcul que pòt utilizar divèrses tipes d'energia per se mòure. Se parla generalament d'automobila ibrida per designar pus particularament un engenh automobil de dos tipes de motorizacion: motor de combustion intèrna e motor electric.
Somari
Principi de foncionament[modificar | modificar la font]
Existís un principi general de foncionament que consistís a far foncionar siá lo motor electric, siá lo motor de combustion, siá los dos a l'encòp segon los modèls.
- Pendent las fasas estacionàrias (lo veïcul es immobil), los dos motors son arrestats;
- A l'aviada, es lo motor electric qu'assegura la mesa en movement de la veitura, fins a de velocitats pus nautas (25 o 30 km/h);
- Quand una velocitat pus granda es atenta, lo motor de combustion pren la seguida;
- En cas de fòrta acceleracion, i a mesa en marcha dels dos motors a l'encòp, çò que permet d'aver d'abrivadas equivalentas al motor de meteis poder, e mai superioras ;
- En fasa de deceleracion e de frenatge, l'energia cinetica s'utiliza per recargar las batariás.
Amb tres tipes de foncionament diferents, la causida del regim del motor es fisada a l'ordinator del bòrd. Pasmens, la transformacion de l'energia cinetica en energia electrica pendent las fasas de frenatge es pas disponibla sus totes los veïculs ibrids; la crompa dels engenhs qu'an pas aquesta foncion es doncas mens rendabla qu'aquela dels seus concurrents al respècte de las automobilas classicas.
Nivèls d'ibridacion[modificar | modificar la font]
Existisson de tipes nombroses de veïculs ibrids en foncion de l'importància de la partida electrica e del biais qu'es connectada amb lo motor termic. La nomenclatura es cambiadissa segon las fonts e los constructors.
- La solucion Micro Hybride correspond al nivèl pus feble d'ibridacion, e es illustrada per lo Stop&Start disponible sus las Citroen C2 e C3. Se tracta d'una maquina reversibla que fa a l'encòp los ròtles d'amodador e d'alternator d'una veitura classica, e que possedís la capacitat d'atudar automaticament lo motor termic pendent los arrèsts (en particular als fuòcs tricolors), en redusir aital sensiblament la consomacion en mitan urban.
- Las Mild Hybrid son un nivèl d'ibridacion leugièrament superior. Lo sistèma sonat Urban Hybrid de PSA (concept-car C5-airscape) es un stop&start de las foncionalitats alargadas, capable tanben d'assegurar un frenatge regeneratiu (la maquina fonciona en generator e fornís un coble que s'apond al fren motor) e de fornir mai de poder per ajudar las represas, l'energia es estocada dins las batariás o dins de subrecapacitats. De tecnologias comparablas existisson a cò de BMW, Honda (Honda insight) o encara Ford.
- Los ibrids parallèls son la solucion mai coneguda. Los movements dels motors termics e electrics son addicionats mecanicament (per exemple amb un trin epicicloïdal). Es lo sistèma illustrat per los esquèmas çai subre. Aquestas veituras son capablas de foncionar en tot electric. La Toyota Prius, los prototipes ibrids HDi de PSA, la Nissan Altima e d'autres utilizan de variantas d'aquel principi.
- L'ibrid seriá es en realitat una veitura electrica dotada d'un grop electrogèn. Lo motor termic fa pas qu'alimentar un generator electric, pòt doncas virar a regim optimal. De mai, i a pas de pèrdas mecanicas dins la transmission. Las batariás e/o las subrecapacitats permeton d'estocar l'energia transitòriament e benlèu de rotlar en « tot electric ». Lo frenatge es plan segur regeneratiu. La Chevrolet Volt (concept-car que sa comercializacion es pas encara decidida) illustra aquesta tecnologia. Aquestas veituras prefiguran per d'unes la veitura d'idrogèn, que remplaça simplament lo motor-generator per una pila de combustible.
- Se parla d'ibrid brancat (plug-in Hybrid) quand un veïcul ibrid, que siaga en seria o en parallèl, se pòt tornar cargar sul malhum electric, çò que permet, pels trajèctes quotidians, de l'utilizar coma una veitura electrica. Aital la chevrolet Volt permetriá als seus utilizaires de rotlar un maximum de 60 km per jorn sens utilizar de gasolina, en tornar cargar las batariás la nuèit. Lo motor termic pren la seguida quand las batariás son aflaquidas.
- Un concèpte particular consistís d'utilizar una traccion classica a mai dels motors electrics installats sus las ròdas de darrièr. Lo concèpte Citroën C-Metisse utiliza aquel principi. Se dispausa aital de quatre ròdas motritz, çò que melhora performàncias e tenguda de rota.
Avantatges[modificar | modificar la font]
Aqueste tipe de motorizacion demesís de 10 à 50 % la consomacion dels veïculs segon l'utilizacion (la menada urbana provesís los ganhs pus importants e la menada autorotièra pus febles) e permet tanben de limitar las emissions polluentas e mai se los dos, contràriament a un vejaire espandit, son pas ligats. La motorizacion ibrida es doncas particularament interessanta pels taxis e comença d'èsser utilizada pels autobús als USA, en Euròpa e en Japon.
En utilizar pas que l'energia eissida del carburant, una motorizacion ibrida se deu pas comparar a una motorizacion electrica; s'agís simplament d'une motorizacion termica qu'optimiza l'usatge de l'energia.
Lo primièr veïcul d'aqueste tipe d'èsser mes sul mercat en granda seria foguèt la Toyota Prius, a la fin de 1997 en Japon (dins una version pas jamai comercializada fòra de l'archipèla), seguida per l'Honda Insight en 1999, que foguèt tanben exportada als USA e dins qualques autres païses europèus. La tresena version de la Prius (modèl NHW20) recebèt lo títol europèu de "veitura de l'annada" en 2005, en julhet de 2006 Toyota vendiá 500 000 unitats de Prius de segonda generacion, e aqueste an, en 2007, Toyota ven amb sa novèla Camry ibrida de ganhar encara mantun prèmi d'importància dins lo mond automobila. Dempuèi, d'autres grands constructors automobilas an anonciat de programas de recèrcas importants dins aquel domeni, mai que mai General Motors, que s'associa amb Mercedes e BMW, e Ford qu'utiliza la tecnologia de Toyota de primièra generacion.
Desavènis[modificar | modificar la font]
Los acomolators electroquimics d'aquestes veïculs an pas una durada de vida tan longa coma la quita veitura, los cal doncas cambiar un o mai d'un còp abans lo reciclatge total del veïcul, çò qu'entraïna un subrecost de mantenença e una obligacion importanta de reciclatge pel fabricant. Ça que là, las marcas que prepausan los sistèmas ibrids los comptan dins la garantida generala del veïcul.
Criticas[modificar | modificar la font]
Cèrts constructors argumentan que l'economia en carburant obtenguda per la tecnica ibrida per de veïculs gasolina èra pròcha de la del passatge de la gasolina al diesel, e qu'èra doncas pas interessanta per els suls mercats qu'an un fòrt taus d'utilizacion de motors diesel coma Euròpa. Aquò ten pas compte de las emissions en NOX del veïculs diesel.
Coma exemple, se pòt comparar la quantitat de CO2 regetada per qualques modèls venduts sul mercat :
- Toyota Prius : 104 g/km
- Citroën C4 1.6 HDI 110ch : 125 g/km
- Citroën C4 1.6i 16v 110ch : 169 g/km
Veituras ibridas de seria[modificar | modificar la font]
Las doas principalas veituras ibridas de seria son la Toyota Prius e la Honda Civic Hybrid (que sa version precedenta se sonava Honda Civic IMA). Lo modèl de Toyota es a l'encòp lo precursor, lo modèl pus vendut, e lo simbòl de la categoria dels veïculs ibrids. Es un modèl desvolopat especialament per la tecnologia ibrida, contràriament a la Civic Hybrid qu'es una adaptacion de la berlina Civic del constructor Honda.


text:
Derry
Derry o Londonderry (en anglés) o ben Doire o Doire Cholm Chille (en irlandés), sovent sonat la Maiden City, es una ciutat d'Irlanda del Nòrd. La vièlha vila fortificada s'espandís sus la riba oèst de la ribièra Foyle, e la ciutat actuala cobrís a l'encòp las ribas èst (waterside) e oèst (Cityside) que son religadas per dos ponts. Lo districte s'espandís dins las zonas ruralas al sud-èst de la ciutat. La populacion de la vila sola èra de 83 652 personas en 2001. L'airal urban de Derry (qu'inclutz Culmore, New Buildings e Strathfoyle) ten una populacion de 90 736 personas e es la segonda vila d'Irlanda del Nòrd, e la quatrena d'Irlanda tota.
Disputa sul nom[modificar | modificar la font]
Lo nom oficial de la ciutat es Londonderry dempuèi una decision recenta de la nauta cort (genièr de 2007) e es aquel qu'apareis sus las mapas. Mas la vila es fòrça coneguda coma Derry, qu'es una anglicizacion de l'irlandés Doire, que significa "bòsc de garrics". Lo nom foguèt cambiat de Derry en Londonderry en 1613 pendent lo procèssus de colonizacion nomenat Plantation of Ulster . Ça que la, fòrça irlandeses, a l'ostal o a l'estrangièr, preferisson sempre d'utilizar Derry, alara lo quite nom de la ciutat es un subjècte de bregas. Derry es utilizat per los nacionalistas d'Irlanda del Nòrd; los Unionistas preferisson lo nom oficial de la ciutat, Londonderry. Dins la Republica d'Irlanda, la ciutat e lo comtat son gaireben sempre apelats Derry.


text:
Mirga (ordinator)
Una mirga (var. mirja, murgueta) o rateta es un periferic de dintrada d'ordinator d'utilizacion manuala, generalament fabricat en plastic, utilizat per dintrar o contrarotlar las donadas. S'utiliza amb una de las doas mans de l'utilizaire e detècta son movement relatiu en doas dimensions per la superfícia orizontala ont s'apieja, se reflectissent abitualament per un ponchon o sageta sul monitor.
A l'ora d'ara es un element indispensable d'un equipament informatic per la majoritat de las personas, e malgrat l'aparicion d'autras tecnologias amb una foncion similara, coma l'ecran tactil, la practica a demostrat que serà encara utila mantun ans. Pasmens, dins l'avenidor podriá èsser possible de bolegar lo ponchon amb los uèlhs o a partir de la reconeissença vocala.
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mirga foguèt dessenhada per Douglas Engelbart e Bill English pendent los ans 60 al Stanford Research Institute, un laboratòri de l'Universitat de Stanford, pròche de Silicon Valley en Califòrnia. Pus tard foguèt melhorada dins los laboratòris de Palo Alto de la companhiá Xerox (Xerox PARC). Son invencion foguèt pas un fach banal ni fortuit, mas fasiá partida d'un projècte important que cercava d'aumentar l'intellècte uman en melhorant la comunicacion entre l'òme e la maquina. Amb son aparicion, foguèt capitat un pas definitiu cap a l'aparicion dels primièrs environaments o interfàcias graficas d'utilizaires.
Mirga mecanica[modificar | modificar la font]
Foncionament d'una mirga mecanica: per capturar lo movement donat per l'utilizaire, las mirgas mecanicas tenon una bola de plastic, de dimension variabla, dins sa partida inferiora per moure doas ròdas que generan de pulsacions en responsa al movement d'aquesta darrièra sobre la superfícia.
1 :En bolegar la mirga se fa virar la bola
2 :En virar la bola fa virar de cilindres ortogonals
3 :Aquestes cilindres son units a de disques de codificacion optica, opacs mas perforats
4 :En foncion de sa posicion, los disques pòdon daissar passar o interrompre los rais infraroges emés per un LED.
5 :Aquestas pulsacions son captadas per de captors que los convertisson en velocitat verticala e orizontala.
Mirga optica[modificar | modificar la font]
Es una varianta que fonciona sens bola de goma, en defugissent aital lo problèma frequent de l'acumulacion de brutícia dins l'axe de transmission. Se considèra un dels mai modèrnes e practics actualament. Son foncionament se basa sus un captor optic que fotografia la superfícia que i encontra e detècta las variacions entre las fotografias successivas, e determina se la mirga a cambiada sa posicion. Sobre de superfícias alisadas o sobre d'unes materials determinats, la mirga optica pòt provocar de movements nervioses de la sageta a l'ecran, e per defugir aquò es necessari d'utilizar un tapís de mirga de color unida.


text:
Novempopulània
Novempopulània (egaument aperada Aquitania novempopulana o Aquitània IIIau) qu'èra ua província romana gessida de la division de la província de Gàllia Aquitània en tres (e correspondèva haut o baish a l'anciana Aquitània). La soa capitau qu'èra Eusa (uei en Armanhac - departament de Gers).
Novempopulània que voleva díser "país deus nau pòbles". Aqueths pòbles qu'èran :
- Los Tarbelli (de l'actuau Labord dinc a Shalòssa).
- Los Auscii (de l'actuau Aush, en Armanhac)
- Los Bigerri (de l'actuau Bigòrra).
- Los Convenae (de l'actuau Comenge).
- Los Consorani (de l'actuau Coserans).
- Los Lactorats (de l'actuau Leitora, en Lomanha)
- Los Elusats (de l'actuau Eusa)
- Los Vassei (de l'actuau Gironda)
- Los Boii (deu país de Bug)


text:
Lope de Vega
Félix Lope de Vega y Carpio (Madrid, 1562 - id., 1635) dramaturg e poèta castelhan del periòde barròc, un dels mai importants poètas e dramaturgs del Segle d'Aur espanhol de la literatura en lenga castelhana. Lo volum d'òbras teatralas qu'escriguèt es 1500 o 2500, d'entre una impressionanta quantitat de 425 nos arribèron fin ara. Tamben signèt un grand nombre d'òbras dramaticas e poeticas de longor menora.
Òbra narrativa[modificar | modificar la font]
La primièra istòria qu'escriguèt, La Arcadia (1598), es una novèla d'enfança qu'inclutz fòrça poèmas; de fach, lo succès de l'òbra venguèt del nom que foguèt donat precisament per aqueles verses.
Los pastores de Belén (1612) es una autra pastorèla, e «al divin», incluguèt, de nòu, fòrça poèmas sacrats.
Entre aquelas doas apareguèt lo roman bizantin El peregrino en su patria (1604), que se distinguís de las autras pèças del genre en cors dins tota Espanha e inclutz quatre gèstas liturgicas.
La Filomena e La Circe son de recuèlhs poetics que contenon quatre novèlas cortas de tipe italian, dedicadas a Marta de Nevares, e que son abitualament editada jol títol de Novelas a Marcia Leonarda.
Dins la tradicion de La Celestina, la comèdia umanista en lengua vulgar, se plaça La Dorotea, "accion en prosa", que conta en forma de dialòg sas amors frustradas de jove amb Elena Osorio, amb un estrech estil popular.
Se pensa, en mai, qu'auriá participat al costat d'autres autors, coma Pedro Liñán de Riaza, a l'elaboracion de la Segona partida del Quichòte, signada per un inexistissent Alonso Fernández de Avellaneda.
Òbra lirica[modificar | modificar la font]
Son òbra poetica utilizèt totas las formas cultas possiblas e tanben foguèt atirat per la poesia lirica populara, qu'inseriguèt sovent dins sas comedias, e l'estil de Góngora, encara que, en general, defendèt lo «vèrs clar», ja que el seu ideal poètic consistia en un sabent casticisme que mesclava al meteis temps lo gèni de la poesia cançonera del XV, la tradicion de El Romancero e l'elegància dels mèstres italians.
Compausèt, en mai de La Filomena e La Circe tres grands recuèlhs de vèrses lirics: Rimas (1604), Rimas sacres (1614) e las Rimas humanas y divinas de Tomé Burguillos (1634). Aqueles libres s'inscrivon dins lo corrent liric denominat Petrarquisme
Levat aqueles libres lirics, i a d'estils divèrses: La hermosura de Angélica, con otras diversas rimas, 1602. Cuatro soliloquios, 1612, jol pseudoním de Gabriel Padecopeo. Romancero espiritual, 1619, Triunfos divinos, con otras Rimas sacras, 1625 , Soliloquios amorosos de un alma a Dios (1626) e Laurel de Apolo, con otras rimas (1630), que passa en revista, coma ja lo faguèt Cervantes dins son Viaje del Parnaso, lo panorama poetic de son temps.
Òbra dramatica[modificar | modificar la font]
Juan Pérez de Montalbán, escrivan de comèdias, son discipòl, afirma dins son Fama póstuma que Lope escriguèt qualques mil uèit e cent comèdias e quatre cent dramas liturgics, que fòrça son perdidas. L'autor d'esperel èra mai modèsta e dins sa òbras estimèt qu'aviá escrich qualques mil cinc e cent, tot unclutz; mas plansegur lo nombre es mai elevat.
Se destacan las seguentas: Peribáñez y el Comendador de Ocaña (1610), Fuenteovejuna (1612-1614), La dama boba (1613), Amar sin saber a quién (1620-1622), El mejor alcalde el rey (1620-1623), El caballero de Olmedo (1620-1625), La moza de cántaro, Por la puente, Juana (1624-1630) e El castigo sin venganza (1631).
Son estil se nomena nòva comèdia perque passa las normas classicas del teatre, atal mescla los episòdis comics e dramatics e respècta pas la règla de les tres unitats (una sola accion dins un sol luòc pendent un jorn). Son objectiu principal, coma lo resumís dins Arte nuevo de hacer comedias en este tiempo, es divertir lo public e per aquela fin quina que siá mena es licit, s'alunhant dels tèrmes qu'impausèt Aristòtel.
Marcelino Menéndez Pelayo divisèt sa òbras segon lo tèma en: dramas d'onor, òbras sus la venjança, dramas istorics, òbras inspiradas del Romancero, dramas situats a l'estrangièr, comèdias de costums, comèdias de capa e espasa, òbras de tipe bucolic, òbras sus la mitologia e teatre religiós.


text:
1758
Aquesta pagina concernís l'an 1758 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - James Monroe, president dels Estats Units (m. 1831)
- 6 de mai - Maximilien de Robespierre, revolucionari francés (m. 1794)
- Nicolas Lupot, laütièr francés (m. 1824)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Johann Friedrich Fasch, violinista e compositor alemand (n. 1688)


text:
Sant Simon (Tolosa)
Sant Simon es un grand quartièr residencial situat al sud-oèst de la vila de Tolosa, dins lo canton de Tolosa-12. Es un ancian vilatjòt absorbit per la vila de Tolosa. Lo quartièr garda son centre de vilatge malgrat lo fòrt desvelopament de lotjaments d'ostalets dempuèi lo començament dels ans 2000. Tres grands axes rotièrs traversan lo quartièr: la carrièra de Sèishes a l'èst, lo camin de Bassacamba al centre e la carrièra de Sant Simon a l'oèst que permeton de religar las comunas vesinas de Portèth de Garona, Cunhaus (e l'anciana basa aeriana militara de Francasal) e Tornafuèlha.