text:
Oman
Oman (nom complèt : Sultanat d'Oman) es un estat d'Asia e d'Orient Mejan situat au sud-èst de la Peninsula Aràbia. A de frontieras ambé leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Arabia Saudita a l'oèst e Iemèn au sud-oèst. Es una monarquia absoluda dirigida per un sultan que sa capitala es Mascate. Es un estat ancian que sa formacion acomencèt tre la premiera mitat de l'Edat Mejana ambé l'adopcion de l'islam ibadista coma religion. Au sègle XIV, lo país venguèt un actor important dau comèrci asiatic. Aquò li permetèt de venir una poissança navala importanta dins l'Ocean Indian e de conquistar divèrsei comptadors comerciaus lòng dau litorau orientau africa e en Asia. Lo demorèt fins a la mitat dau sègle XIX e lo declin dau comèrci d'esclaus. De divisions intèrnas agravèron l'afebliment d'Oman que deguèt tenir còmpte deis ambicions dei poissanças colonialas, especialament lo Reiaume Unit. En 1891, lo sultan signèt ansin un tractat d'amistat que fèt intrat son país dins l'esfèra d'influéncia britanica. Dins aquò, capitèt de mantenir son independéncia e aprofichèt l'ajuda britanica per afirmar son autoritat sus lo sud-èst de la Peninsula Aràbia. Fins au començament deis annadas 1970, aquò permetèt de conquistar pauc a pauc lo territòri actuau dau Sultanat.
Oman es un estat principalament desertic que sa populacion si concentra dins lei zònas litoralas dau nòrd-èst e dau sud-oèst. En 2014, èra poblat de 4 milions d'abitants mai, coma dins leis autreis estats petrolièrs d'Orient Mejan, aviá una populacion estrangiera fòrça important. Sa lenga oficiala es l'arabi e l'islam ibadista es sa religion principala. Aquò es una particularitat dau país qu'es l'unic estat musulman qu'es ni sunista ni chiista. Son economia es basada sus l'esplecha de jaciments d'idrocarburs.
Lo gentilici es omanita (idem omanés, -esa).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Oman si situa au sud-èst de la peninsula d'Aràbia e es enviroutat per la Mar d'Aràbia au sud e au sud-èst e per lo Golf d'Oman au nòrd-èst. A una frontiera terrèstra ambé leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Aràbia Saudita a l'oèst e Ièmen au sud-oèst. La superficia dau territòri omanés es de 309 500 km². Sa topografia pòu si devesir entre regions principalas que son :
- lo plan desertic centrau qu'ocupa la màger part dau país. Es una region d'altitud febla (generalament entre 0 e 200 m) qu'es liada au desèrt d'arena Rub al-Khali. En causa de son clima fòrça inespitalier, es una region gaire abitada[1].
- lei montanhas dau Djebel Akhdar situadas au nòrd. Forman una cadena montanhósa auta e traversuda que sa cima pus auta (Djebel Shams, 3 020 m) es lo ponch culminant dau territòri omanés. Lei precipitacions li son feblas mai sufisentas per permetre l'existéncia d'estèpas e de seuvas descontinuas. Aquò permet tanben l'agricultura e la region es lo centre istoric d'Oman. D'un costat e d'autre dei montanhas, li a d'oeds e d'oasis.
- lei còlas de Dhofar situadas au sud lòng dau litorau son una region d'alitud intermediària. Es relativament umida gràcias ai plueias de mosson.
- lo plan litorau nòrd es una region seca amb un nombre important d'oasis importants e la vila portuària de Mascate qu'es lo centre principau dau país.
Clima[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion de Köppen, la totalitat dau territòri omanés presenta un clima desertic sec e caud. Pasmens, li a de nuanças en foncion de la proximitat ambé l'ocean, de l'influéncia de l'altitud e de l'efèct dei plueias de mosson :
- lo plan centrau presenta de condicions fòrça aridas ambé de temperaturas que pòdon de còp passar 50°C e de precipitacions anualas mejanas entre 10 e 50 mm[2].
- lo plan litorau nòrd a un clima similar au plan centrau ambé de condicions leugierament mens duras car la temperatura li es rarament superiora a 47°C e lei precipitacions anualas si situan entre 75 e 150 mm. D'ivèrn, la temperatura demora entre 18 e 26°C[2].
- lei montanhas dau Djebel Akhdar an un clima qu'oscilla entre de condicions deserticas e semideserticas. D'efèct, lo nivèu de precipitacions pòu agantar mai de 250 mm anuaus dins certaneis endrechs e fins a 900 mm sus lei cimas pus importantas[2].
- lei còlas de Dhofar son una region pus freja en causa de la preséncia regulara de vents e d'una sason umida de mosson entre junh e setembre. Lei precipitacions li son ansin generalament superioras a 500 mm[2].
Oman si situa au limit dei zònas de formacion dei ciclònes tropicaus dau nòrd-oèst de l'Ocean Indian. Lo sultanat es donc de còps tocat per de ciclònes ò de tempèstas tropicalas e reçaup alora de quantitats d'aiga importantas a respèct dei precipitacions anualas (65 mm a Mascate en 1981)[3].
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2014, la populacion totala d'Oman èra estimada a 4,0 milions d'abitants. Coma leis autrei país productors de petròli de la region, la proporcion d'estrangiers li èra fòrça importanta (44% en 2013). Leis abitants èran generalament joves (50,3% avián mens de 24 ans en 2014) e urbanizats (73,4% en 2011) car la mitat de la populacion viviá a Mascate ò dins lo plan litorau nòrd. La capitala èra la vila pus importanta ambé mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion. Lo segond centre demografic d'Oman èra la vila meridionala de Salalah (200 000 abitants dins l'aglomeracion) situada dins lei còlas de Dhofar.
L'esperança de vida èra granda (75 ans en 2014) e lo taus de fertilitat relativament important (2,86 enfants per frema). Aquò permet donc un taus de creissença important de la populacion que seis efècts son amplificats per una imigracion importanta. Lo govèrn sosteniá en partida aquela imigracion gràcias a de lèis sus la nacionalitat favorablas ai descendents dei familhas omanesas partidas s'installar dins lei comptadors dau sultanat au sègle XIX. En particular, es relativament aisat per un abitant de Zanzibar ò de Gwadar ambé d'originas omanesas d'obtenir la nacionalitat dau país. La populacion d'Oman es donc d'origina variada en causa de la preséncia d'Omanés naturalizats venguts d'Africa, de Paquistan ò d'Iran e de trabalhaires estrangiers principalament originaris de Paquistan, d'Índia, de Bangladèsh, d'Egipte, de Marròc e dei Filipinas. En 2014, lo mestissatge entre lei diferents grops èra fòrça feble mai la coexisténcia èra pacifica.
Lengas[modificar | modificar la font]
L'arabi es la lenga oficiala d'Oman e es parlat per la màger part de la populacion. Pasmens, si troba divèrsei minoritats linguïsticas eissidas de populacions autoctònas qu'an gardat l'usatge de lengas tradicionalas ò de populacions eissidas deis Omanés partits dins leis ancians comptadors comerciaus dau sultanat. Unei lengas indigènas (kumzari, bathari, harsusi e hobyót) son menaçadas de disparicion en causa de la reduccion dau nombre de locutors[4]. Dins aquò, doas lengas localas an una situacion melhora (shehri ambé 25 000 locutors en 1993, mehri ambé 100 000-120 000 locutors en Ièmen e en Oman).
Lei lengas importadas per lei populacions imigradas son aquelei dei comptadors majors dau sultanat d'Oman dau sègle XIX coma l'anglés parlat per lei mitans d'afaires, lo swahili parlat en Zanzibar e lo balochi parlat dins lo sud-èst d'Iran e l'oèst de Paquistan.
Religion[modificar | modificar la font]
Oman organiza ges de recensament religiós au sen de sa populacion. En 2010, leis estimacions donavan una majoritat larga ai musulmans que formavan 86% de la populacion. La tendància que predominava èra l'ibadisme qu'es la religion de 75% dei nacionaus omanés. Oman a donc la particularitat d'èsser l'unic país musulman dominat per un corrent religiós que fa partida ni dau sunisme ni dau chiisme. En fòra de l'ibadisme, li a de populacions localas que son sunitas, especialament dins lo sud e dins lo plan litorau nòrd e chiitas dins lei províncias pus meridionalas. Lei trabalhaires estrangiers musulmans son principalament sunitas.
En mai de l'islam, si pòu trobar divèrsei minoritats religions qu'èran per òrdre d'importància lo cristianisme (6,5%), l'indoïsme (5,5%) e lo bodisme (0,8%). Son generalament la religion dei trabalhaires estrangiers que demoran pas dins lo país. Pasmens, existiá tanben d'Omanés naturalizats non musulmans, especialament aquelei que venián d'Índia. Leis autrei religions gropavan mens de 1% de la populacion e l'ateïsme (0,2%) èra quasi desconegut.
La libertat religiosa es oficialament respectada per lo govèrn. Pasmens, li a divèrsei restriccions regardant la bastida de luecs de culte non musulmans. Per exemple, leis edificis actuaus son sovent tròp pichons entraïnant ansin de problemas d'organizacion que limitan lei possibilitats de desvolopament dei religions importadas coma lo cristianisme ò l'indoïsme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preistòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas sus lo territòri dau Sultanat d'Oman actuau datan de 125 000 ans. En Mesopotamia Antica, la region omanesa èra dicha Magan e entreteniá de relacions comercialas (encens, coire... etc.) ambé leis estats mesopotamians tre lo milleni III av. JC. Lei descubèrtas arqueologicas an tanben mostrat l'existéncia de liames antics entre Oman, Índia, Egipte e Pèrsia[5].
L'islamizacion e l'adopcion de l'ibadisme[modificar | modificar la font]
L'islamizacion dau territòri omanés actuau aguèt luec dins lo corrent dei darriereis annadas de la vida de Maomet e s'acabèt rapidament après sa mòrt en 632. La region foguèt alora integrada dins lei Califats Omeia e Abbassida. Pasmens, en causa de sa posicion alunchada dei centres dau poder califau en Siria ò en Iraq, venguèt un refugi per d'aversaris de l'autoritat centrala. Au sègle VIII, leis Omanés deis oasis interioras adoptèron l'ibadisme, una version moderada dau kharidjisme, e elegiguèron un imam ibadista en 791. L'isolament dau país a respèct deis autrei regions aràbias permetèt lo mantenement d'aquela forma particulara de la religion musulmana e Oman es a l'ora d'ara l'unic estat arabi que la majoritat de sa populacion es ni sunita ni chiista.
Lo desvolopament dau comèrci omanés[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, leis Omanés dau litorau comencèron de participar au comèrci maritim de l'Ocean Indian, dau Golf Persic e de la Mar Roja. Au sègle XIV, èran venguts una poissança marchanda importanta e prospèra. Pasmens, au sègle XVI, deguèron luchar còntra leis ambicions de Portugal que conquistèt Mascate e gardèt la vila fins a 1650. Puei, a la fin dau sègle XVII e au començament dau sègle XVIII, leis Omanés ataquèron lei possessions portuguesas d'Africa Orientala. Prenguèron Mombasa (1698), Zanzibar (1699) e Kilwa (1710) avans de resistir ai còntra-ofensivas portuguesas. En 1752, un tractat fixèt lo limit deis esfèras d'influéncias respectivas au cap Delgado.
En 1744, Ahmat ibn Said foguèt elegit imam ibadista. Fondèt la dinastia dei Ben Said que capitèt de contuniar la politica d'expansion militara e comerciala d'Oman fins au sègle XIX. D'efèct, gràcias a son ròtle primordiau dins lei comèrcis d'esclaus e d'espècias, venguèt la poissança economica dominanta dau litorau d'Africa Orientala. Venguda lo centre d'aquel ensems, l'illa de Zanzibar venguèt la capitala dau sultanat en 1840.
Lo periòde d'influéncia britanica e l'unificacion territòriala[modificar | modificar la font]
Tre la mitat dau sègle XIX, lo comèrci omanés deguèt faciar una tiera de dificultats que lo menèron a un declin. Premier, de conflictes de succession entraïnèron sa fragmentacion en 1856. Zanzibar declinèt alora rapidament e venguèt un protectorat britanic en 1890. Puei, l'interdiccion dau comèrci d'esclaus per lei Britanics, la construccion dau Canau de Suèz, lo desvolopament de la propulsion de vapor e la demenicion dei revenguts eissits dau trafec d'espècias entraïnèron la roïna de la màger part dei marchands omanés[6] [7].
Oman deguèt alora tenir còmpte deis ambicions dei poissanças colonialas per protegir seis interès e son independéncia[8]. Per exemple, en 1854, lo sultan foguèt obligat de laissar leis illas Kouria Mouria ai Britanics. En cambi, lo govèrn omanés capitèt d'obtenir l'autorizacion de Londres per ocupar la region de Dhofar en 1879. Puei, en 1891, lo sultan signèt un tractat d'amistat ambé lo Reiaume Unit que fèt intrar Oman dins l'esfèra d'influéncia britanica. Pasmens, permetèt au poder omanés de pas venir un protectorat e d'obtenir una ajuda militara e diplomatica poderosa regardant uneis afaires importants dins lo corrent dau sègle XX[9].
La premiera crisi intèrna que necessitèt l'ajuda britanica aguèt luec au començament dau sègle e foguèt entraïnada per la contestacion de l'autoritat dau sultan per certaneis ibadistas. En 1913, leis opausants elegiguèron un imam e prenguèron lo contraròtle de la màger part deis oasis. Dins aquò, gràcias au sostèn de Londres, lo sultan capitèt de mantenir son autoritat sus lei zònas litoralas[10]. Puei, aquel afaire si transformèt en crisi internacionala dins lo corrent deis annadas 1950 dins l'encastre de la question de la definicion dei frontieras regionalas. En particular, l'oasi de Buraïma foguèt revendicada per Oman, per Abu Dhabi e per l'Arabia Saudita. Après un conflicte lòng de 1955 a 1959, leis Omanés, totjorn sostenguts per Londres, conquistèron la region contestada maugrat una ajuda militara saudita ais ibadistas rebèls de l'interior[11].
Puei, en 1963, comencèt ambé la revòuta dei tribüs de Dhofar la segonda crisi intèrna grèva que necessitèt un sostèn important de part dau Reiaume Unit. D'efèct, en 1967, lo govèrn comunista sud-iemenita comencèt d'apondre una ajuda militara ais insurgents[12]. Per sauvar son aliat, lei Britanics encoratjèron e sostenguèron una intervencion de l'armada iraniana en 1971-1975 que permetèt finalament de vencre l'insureccion[13].
Lo Sultanat d'Oman dempuei 1970[modificar | modificar la font]
En 1970, un còp d'estat intèrne a la dinastia reiala e sostengut per lei Britanics permetèt au sultan Qabus bin Said Al Said de prendre lo poder[14]. Rompèt ambé la politica isolacionista de son paire e adoptèt una politica de modernizacion accelerada dau país gràcias ai ressorsas petrolièras descubèrtas a la fin deis annadas 1960 e au començament deis annadas 1970[15] [16]. Per s'aparar còntra una menaça estrangiera, mantenguèt lei liames d'Oman ambé lo Reiaume Unit e se placèt tanben sota la proteccion deis Estats Units d'America. En 1980, acceptèt l'installacion d'una basa estatsunidenca sus son territòri. L'esplecha deis idrocarburs a favorizat la prosperitat dau Sultanat qu'es vengut un estat ric e estable[17]. Aquò a tanben permes au sultan de mantenir son poder absolut maugrat una democratizacion progressiva (adopcion d'una constitucion, creacion d'un conseu legislatiu ambé de poders limitats... etc.).
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Oman es una monarquia absoluda dirigida per lo sultan Qaboos bin Said Al Said assistit per un gabinet. Lo país tèn pas de partits politics ni de legislatura. Dins aquò, existisse un conseu bicamerau qu'es cargat de conselhar lo sultan e qu'es pauc a pauc dotat de poders legislatius. Lo foncionament deis institucions es organizada per la Lèi basica de l'Estat, adoptada en 1996, que sèrve de constitucion.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es tengut per lo sobeiran omanés qu'es lo centre deis institucions. En 2014, lo sultan Qaboos bin Said Al Said ocupava lei fonctions de cap de l'Estat, de cap dau govèrn, de comandant suprèm dei fòrças armadas, de ministre de la defensa, de ministre deis afaires estrangiers, de ministre dei finanças e de cap de la banca centrala. Noma leis autrei ministres de son gabinet que son sovent chausits au sen de la familha reiala.
Lo sultanat es normalament ereditari. Pasmens, Qaboos bin Said Al Said a pas de fiu e a pas designat d'eiretier. Per organizar sa succession, a creat en plaça un conseu dinastic cargat d'elegir a l'unanimitat un successor dins un relambi de tres jorns après sa mòrt. Si ges d'eiretier es designat après aqueu periòde, lo sultan a previst de laissar una letra ambé lo nom d'un successor possible[18].
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per lo sobeiran que va parteja pauc a pauc amb un conseu consultatiu bicamerau dich Conseu d'Oman. Pasmens, en 2014, aqueu partiment èra encara relativament limitat. D'efèct, lo Conseu podiá discutir, modificar e vòtar lei projèctes de lèi que li èran fisats per lo sultan. Lei tèxtes que passavan per lo Conseu regardavan principalament leis afaires economics e sociaus. Leis autrei projèctes de lèi, especialament aquelei regardant la defensa, leis afaires estrangiers, lei finanças e la seguritat interiora, èran dirèctament estudiats per lo sobeiran e sei conselhiers. Totei lei lèis dèvon èsser signadas per lo sultan per intrar en aplicacion. Dins lo cas d'un tèxte estudiat per lo Conseu, lei doas chambras devián tanben s'acordar aperavans sus una version identica.
La chambra bassa dau Conseu es dicha Assemblada consultativa d'Oman e es formada de 84 deputats elegits per un mandat de quatre annadas. Lei candidaturas ais eleccions dèvon èsser validadas per lo sultan. Coma lei partits politics son defenduts en Oman, totei lei deputats son oficialament independents. En fòra de son poder legislatiu limitat, lei deputats an le drech d'interpelar lei servicis de l'Estat. La chambra auta es dich Conseu d'Estat d'Oman e es formada de 83 parlamentaris designats per lo sultan per un mandat de quatre annadas. Son generalament chausits entre lei ministres retirats dau govèrn, leis ambaissadors, lei oficièrs superiors dei fòrças armadas e de la policía, lei caps tribaus, lei captaus e leis universitaris.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es teoricament independent car la Lèi basica de l'Estat de 1996 a instaurat l'independéncia dau sistèma judiciari. Pasmens, dins lei fachs, en 2014, lo poder èra acusat d'intervenir regularament dins leis afaires pertocant la politica e la seguretat interiora. Lo drech omanés es basat sus la lèi costumiera britanica e sus la lèi islamica. La Cort Suprèma d'Oman es l'institucion principala dau país. Pasmens, existisse de corts especializadas dins certaneis domenis d'afaires coma aquelei cargadas de jutjar lei cas administratius, lei militars ò lei questions de seguretat nacionala.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Dempuei 2011, Oman es devesit entre 11 governorats e 61 províncias. Aqueleis entitats an un ròtle administratiu e son plaçadas sota l'autoritat dau govèrn e dau ministre de l'Interior. An tanben un ròtle dins la planificacion dau desvolopament economic dau país.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lei simbòls nacionaus actuaus d'Oman foguèron adoptats en 1970. Son formats d'un drapèu, d'un blason e d'un imne nacionau. Lo drapèu es fach d'una benda roja verticala ambé lo blason nacionau dau sultanat e de tres bendas orizontalas blanca (represetant la patz e la prosperitat), roja (simbolizant la lucha còntra leis envasseires estrangiers) e verda (representant la drudessa dau sultanat e sa montanha). Lo blason es compausat d'una daga kanjar, arma tradicionala de la region, e de doas espasas. Enfin, l'imne nacionau es Nashid as-Salaam as-Sultani.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Oman es un actor diplomatic segondari d'Orient Mejan qu'assaia de demorar neutre dins leis afaires de la region. Lo país fa partida deis organizacions internacionalas (ONU...) e regionalas (Conseu de Cooperacion dau Golf...) principalas. A de liames importants ambé lo Reiaume Unit, qu'a gardat una influéncia importanta sus son ancian protectorat, e ambé leis Estats Units d'America qu'asseguran la proteccion militara dau Sultanat dempuei 1980. Consequéncia de sa proximitat ambé Londres e Washington, Oman a una atitud pron concilianta amb Israèl[19]. Pasmens, lo país a tanben gardat de relacions bònas amb Iran fondadas ambé l'intervencion iraniana en Dhofar de 1970.
Defensa[modificar | modificar la font]
Oman a de fòrças armadas importantas a respèct de sa populacion (45 000 militars actius en 2006), ben entraïnadas, dotadas d'un budget de 6,7 miliards de dolars (environ 8,6% dau PIB) e d'armaments modèrnes (Challenger 2[20], F-16[21], corvetas de classa Khareef[22]... etc.)[23]. Dempuei leis annadas 1970, lo país es vengut una poissança militara regionala. Son organizadas entre una armada terrèstra, una aviacion militara, una flòta e una garda reiala. Li a ges de servici militar e totei lei soudats son volontaris. Gràcias a l'istòria lònga dau Sultanat d'Oman, l'armada omanesa a una tradicion militara anciana que data de l'Edat Mejana. Pasmens, lo país a plus conegut de conflicte important dempuei leis annadas 1970 franc una participacion simbolica a la Guèrra dau Golf.
Economia[modificar | modificar la font]
En 2013, lo PIB omanés èra de 81,2 miliards de dolars. L'agricultura li aviá un ròtle menor (1%) e la màger part èra assegurada per l'industria (64,4%). Lei servicis ne'n formavan lo rèsta (34,6%). Lei partenaris economics principaus d'Oman èra subretot de país asiatics (China, Japon, Emirats Arabis Units, Índia, Corèa dau Sud, Singapor, Tailàndia). Lo petròli, lo textil e lei metaus representavan la màger part deis exportacions e lo Sultanat importava de maquinas otís, divèrsei bens manufacturats e de viures (cerealas... etc.).
Oman a conegut un desvolopament fòrça important dempuei la fin deis annadas 1960 que li a permes de passar de la categoria deis estats pus paures de la planeta a aquela d'estat ric e desvolopat. D'efèct, de 1970 a 2012, lo revengut de cada abitant es passat de 450 a environ 29 000 dolars. La rason d'aquela aumentacion rapida es la descubèrta e l'esplecha de jaciments de petròli e de gas naturau. En 2013, aquelei ressorsas representan 80% dei renvenguts de l'Estat e dos tèrç deis exportacions. Pasmens, au contrari deis autrei país de la region, lei resèrvas omanesas son limitadas e la diversificacion dei fònts de revenguts es donc una prioritat dau govèrn. Quatre axes principaus forman lo còr d'aquela politica : lo desvolopament de l'industria miniera, lo desvolopament dau torisme de luxe, lo desvolopament deis infrastructuras portuàrias e lo desvolopament dei transpòrts terrèstres e aerians.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa posicion estrategica e a son istòria lònga, Oman a un patrimòni arquitecturau riche, especialament en matèria d'arquitectura militara. D'efèct, l'emergéncia d'un estat centralisator a necessitat d'establir un ret eficaç de fortificacions per contraròtlar e susvelhar lo territòri. De mai, la lucha còntra lei poissanças estrangieras ò lo mantenement d'una preséncia coloniala a entraïnat la construccion de fòrts e de ciutadèlas poderós. L'art militar omanés es inspirat per l'arquitectura militara aràbia ambé d'influéncias persanas e portuguesa. La concepcion exteriora es generalament simpla e la robustesa deis obratges èra privilegiada. En revènge, a l'interior, si trobava de còps una ornamentacion rica e fòrça elaborada (estuc, caligrafia, pintura, gravadura, escultura de fusta... etc.) car certanei plaças èran tanben utilizadas coma luòc de residéncia per lo sultan ò de senhors importants.
Musica[modificar | modificar la font]
La musica omanesa si situa a una crosiera culturala entre la Peninsula Aràbia, l'Africa Orientala, lo plan iranian e la cultura portuguesa. Li a donc una gròssa diversitat musicala ambé 130 estiles musicaus diferents recensats. En mai d'aquò, la musica es un art fòrça popular au sen de la populacion. Entre lei grops de musica pus populars, si troba :
- la musica classica aràbia "sabenta" e lei diferentei teorias que li son liadas.
- la musica tradicionala fòrça variada. Lo ritme e la foncion dau cant (cants de marins, de pescaires, de celebracions, de nomadas, de soudats... etc.) li an un ròtle fòrça important. Dempuei 1984, un organisme nacionau es cargat d'assegurar sa preservacion.
- la musica occidentala qu'a una influéncia importanta dempuei la modernizacion dau país.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007.
- Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012.
- Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy, Rand Corporation, 1995.
- Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002.
- Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000.
- Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 24.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 S.A. Ghazanfar, M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, pp. 19-39.
- ↑ S.A. Ghazanfar e M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, p. 17.
- ↑ Matthias Brenzinger, Language Diversity Endangered, Walter de Gruyter, 2007, pp. 267-268.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 25.
- ↑ Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004, pp. 47-48.
- ↑ Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012, pp. 128-131.
- ↑ Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012, pp. 123-128.
- ↑ Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004, pp. 49-50.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 132.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 83-87.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 93-96.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 96-100.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, pp. 166-167.
- ↑ Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy, Rand Corporation, 1995, pp. 37-38.
- ↑ Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002, p. 263.
- ↑ Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002, p. 167.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 142.
- ↑ Michael Isaac, The Rosen Publishing Group, 2004, p. 58.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 126.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 130.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 132.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 125.


c: text/html

text:
Aquila chrysaetos
L'Agla reiala (o aigla reiala) es un dels aucèls de preda mai coneguts dins l'emisfèri nòrd. Coma totas las aglas, aperten a la familha Accipitridae.
I a sièis sosespècias d'agla reiala que diferisson per la talha e la pluma. Se pòdon trapar dins diferentas partidas del mond:
- A.c.chrysaetos, Eurasia levat la Peninsula Iberica, de l'èst a l'oèst de Siberia.
- A.c.canadensis, America del Nòrd.
- A.c.homeryi, Peninsula Iberica e Africa del Nòrd, Turquia e Iran.
- A.c.japonica, Japon e Corèa.
- A.c.daphnea, Cazacstan, Manchória, sud-oèst de China e Paquistan.
- A.c.kamtschatica, Siberia de l'èst, d'Altai a la peninsula de Kamchatka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
sondatge sus la manifestacion qui vién
serétz d'acòrdi de traucar occitània tota entad aquera manifestacion (ei díser, de bordèu tà marselha, de niça tà lemotges, de vielha tà clarmont....) ??
1 sondatge sus la manifestacion qui vién le Ven 19 Oct - 17:41
ceba e roi
Guelha de bonda
_________________
La ceba fai bèure e manten la sed
2 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Ven 19 Oct - 19:36
joan_cavalier
Trobador !!
ceba e roi a écrit:bon, pensi qu'aquò poderà ajudar a's har ua ideia ... enqüèra que cauré questionar occitània sancera m'enfin....
Euh ja manca Valadas dins lo teu sondatge, t'arrestas a Nissa
Cedric
3 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Ven 19 Oct - 23:58
Gavach
Occitan Warrior
4 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Sam 20 Oct - 2:52
admin
Trobador !!
joan_cavalier a écrit:ceba e roi a écrit:bon, pensi qu'aquò poderà ajudar a's har ua ideia ... enqüèra que cauré questionar occitània sancera m'enfin....
Euh ja manca Valadas dins lo teu sondatge, t'arrestas a Nissa
Cedric
Que manca tanben lo Medòc, t'estancas a Bordèu ...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Sam 20 Oct - 8:46
Zengi
Trobador !!
6 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Sam 20 Oct - 13:17
maime
Lemosin de prumiera !
7 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién le Lun 22 Oct - 19:55
Aura
Palhassa
Se caldrà sonque un pauc quichar qu'aquel vilatge es previst per 1000 personas...
8 Re: sondatge sus la manifestacion qui vién Aujourd'hui à 15:20
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Ciutat de Mexic
Ciutat de Mexic o la Ciutat de Mexic o mai brèu Mexic (en castelhan Ciudad de México, México) es lo districte federal e la capitala de Mexic. Es una entitat federala qu'aperten pas a cap dels 31 estats mexicans. Sa populacion, en 2009, èra de 8 851 080 abitants, (21 200 000 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1485 km² (4979 km² amb l'airal metropolitan).
Es una de las pus grandas vilas del mond e un grand centre de comèrci e de servicis. De grandas entrepresas i an lors sètis socials. Coma vila globala "alfa"[1] Ciutat de Mexic es un dels pus important centre financièr en America del Nòrd.[2] La ciutat es situada dins la Val de Mexic (Valle de México), una val larga sus l'altiplan al centre de Mexic, a un altitud de 2240m. La vila se compausa de sètze delegacions (delegaciones, en espanhòl), o subdistrictes.
L'Aira metropolitana de la ciutat de Mexic aviá un produch interior brut de 411 miliard de dollar US en 2011, çò que ne fasiá una de las pus ricas del mond.[3] La vila èra responsable de 21% del PIB de Mexic e l'aira metropolitana de 34% del PIB nacional total.[4] Comparat a l'economia d'estats independents, en 2013, la Ciutat de Mexic auriá agut la cinquena plaça en America latina—cinc còps pus importanta que la de Còsta Rica e aperaquí la meteissa importància que la de Peró.[5]
La vila foguèt bastida a l'origina subre una isla del Lac Texcoco pels astècas en 1325 jol nom de Tenochtitlan, que foguèt completament destruida en 1521 del temps del sètge de Tenochtitlan, e tornar bastida puèi segon los estandarts urbans espanhòls. En 1524, la municipalitat de la Ciutat de Mexic foguèt fondada, amb lo nom de México Tenochtitlán,[6] e en 1585 foguèt oficialament sonada Ciudad de México (Ciutat de Mexic).[6] La Ciutat de Mexic serviguèt de centre politic, administratiu e financièr per la màger part de l'Empèri colonial espanhòl.[7] Après l'acabament de la Guèrra d'independéncia, lo Districte federal foguèt creat en 1824.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Lo territòri es devesit en 16 delegacions (una delegación correspond a un arrondiment). Aquelas delegacions son elas meteissas devesidas en quartièrs: al total, 400 exactament.
- Álvaro Obregón
- Azcapotzalco
- Benito Juárez
- Coyoacán
- Cuajimalpa de Morelos
- Cuauhtémoc
- Gustavo A. Madero
- Iztacalco
- Iztapalapa
- Magdalena Contreras
- Miguel Hidalgo
- Milpa Alta
- Tláhuac
- Tlalpan
- Venustiano Carranza
- Xochimilco


text:
1293
Aquesta pagina concernís l'an 1293 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lei Balcans, perseguida de la guèrra acomençada en 1291 per empachar l'Ostau d'Anjau d'i restaurar son anciana poissança. Una coalicion anti-bizantina formada dau Despotat d'Epira e deis estats latins de la region capitèt de reconquistar Ioannina e Durazzo ocupats en 1291 per lei Bizantins. Pasmens, lei venceires poguèron pas avançar mai e lo territòri imperiau foguèt pas dirèctament menaçat (→ 1294).
D'autra part, jutjament deis autors dau complòt descubèrt per l'emperaire durant son viatge d'inspeccion dei fortificacions d'Anatolia (→ 1290). Lei copables foguèron estremats.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Annada malaisada per lo rèsta dei fòrças dau reiaume de Singasari après l'assassinat de Kertanagara, lo desbarcament d'una armada mongòla e la pèrda de sa capitala conquistada per Jayakatwang (→ 1292). En fàcia d'aquela situacion, Raden Vijaya decidèt de temporizar ambé lei Mongòls e de se sometre en cambi d'una aliança còntra lei fòrças de Jayakatwang que foguèron rapidament anientadas. Puei, après aquela victòria, aprofichèt l'afebliment dei Mongòls, minats per lei malautiás tropicalas, per se revòutar victoriosament. Aquò li permetèt de fondar lo reiaume de Majapahit e d'establir sa capitala a Trowulan.


text:
Filibustièr
Filibustièr (del francés flibustier, e aqueste de l'anglés freebooter, e aqueste del neerlandés vrijbuiter 'que s'apropia un butin liurament'; atanben podriá venir de l'anglés fly-boat 'tipe de velièr rapid') èra lo nom que recebiá lo pirata qu'al sègle XVII fasiá partida dels grops agissents dins la mar de las Antilhas. Lo darrièr trionf d'aquestes piratas foguèt la presa de Cartagena de Indias en 1697, amb l'ajuda d'una flòta de corsaris franceses. Tre aquel moment son nombre s'es amendrit rapidament, e se trapa pas de referéncias istoricas d'els a comptar del sègle XVIII.
Autra accepcion[modificar | modificar la font]
Lo nom de filibustièr foguèt recuperat al sègle XIX, subretot dins los païses anglosaxons, per designar los aventuraires americans qu'ensagèron de jogar dins aquesta epòca un ròtle politic en Mexic e America Centrala, generalament a l'encontra dels govèrns establits, en utilizant de metòdes pròches de la piratariá. Lo mai conegut foguèt William Walker.


text:
Priorat de Graville
Lo priorat de Graville, tanben aperat abadia de Santa Onorina, qu'estó fondat au sègle XIau. Que's tròba au Havre, dens lo departament de Sèina Maritima e la region de l'Auta Normandia. Que vadó « monument istoric » en 1875.
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa qu'ei dedicada a Santa Onorina, de qui non sabem pas quasi arren. Lo son còs sacrat que l'aurén transferit de la soa purmèra sepultura dens la diocèsi de Bayeux au sit de Graville. Ua istòria deu sègle XIIau que relata la translacion de las soas relíquias de Graville a Conflans, dens la region parisenca, per un grop de refugiats huegent la miaça deus vikings.[1],[2],[3] Los bastiments conventuaus qu'eston construsits enter la fin deu sègle XIIau e la debuta deu sègle XIIIau, mantun traç deus quaus e subsisteish dens la sala capitulara.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria literària de França: obratge començat per uns religiós benedictins de la Congregacion de Sant Maur, e contunhat per uns membres de l'Institut (Acadèmia de las Inscripcions e Bèras Letras) (fr)
- ↑ La translacion de las relíquias de Santa Onorina, Conflans-Sainte-Honorine (fr)
- ↑ Santa Onorina, enter Bayeux, Graville e Conflans (fr)


text:
Agence France-Presse
L’Agence France-Presse (AFP) es una agéncia de premsa mondiala e generalista encargada de collectar, verificar, coordonar e difusar l'informacion, jos una forma neutra, fisabla, e utilizabla directament per totes tipes de medias (ràdios, television, premsa escrita, sites internet) mas tanben per de grandas entrepresas e administracions. Realizant la mitat de sa chifra d'afars comerciala a l'estrangièr, l'AFP es implantada dins gaireben 150 païses amb 200 burèus. Assegura dempuèi 1957 una cobertura complèta de l'actualitat mondiala, dins totes los domènis e totas la formas: fotografia, infografia, vidèo e tèxte dins sièis lengas. Coma sa concurrenta americana l'Associated Press e a la diferéncia de son aujòla Havas, l'AFP a pas d'accionari. Son conselh d'administracion se compausa majoritàriament d'editors de premsa, coma l'Associated Press e Reuters fons a 1984. Per garantir son independéncia, la lei exigís que lo budgèt siá a l'equilibi.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Camille Laville, Les transformations du journalisme de 1945 à 2010. Le cas des correspondants étrangers de l’AFP, Paris, INA-De Boeck, 2010. ISBN 978-2-8041-6241-2


text:
http://www.ladepeche.fr/article/2009/02/25/563928-Guadeloupe-le-soutien-des-Toulousains.html
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
las Antilhas
1 las Antilhas le Mer 25 Fév - 14:55
Zengi
Trobador !!
http://www.ladepeche.fr/article/2009/02/25/563928-Guadeloupe-le-soutien-des-Toulousains.html
2 Re: las Antilhas le Mer 25 Fév - 15:36
Mertyl
Occitan Warrior
3 Re: las Antilhas le Mer 25 Fév - 15:36
Lafontan
Occitan Warrior
Per lo primièr còp, los occitanistas an capitat a Tolosa amb lo POC e Combat d'Oc-AAP e d'antilheses de prener lo cap d'un passa carrièra
de protèsta per la solidaritat amb la Guadelopa. Aquel acte mòstra que quora
fasèm la ligason entre lo combat per l'autonomía, lo federalisme e
l'actualitat amb oportunitat, avèm una clara legitimitat! Avèm vist los
antilheses prendre la nòstra banderòla de solidaritat
Guadelopa-Occitània e la menar amb nautres al davant del passa carrièra.
Per un còp lo NPA, Lutte ouvrière, lo Parti Gauche...(que romegava a la
"recuperacion"...) èron darrèr, d'antilheses an mesme distribuit
lo tract del POC e se poguèt ausir cridar d'eslogans en creòl e occitan!
La question institucionala es pas populara a priori, mas quora podèm
mostrar la ligason entre lo blocatge de la societat francesa e lo
centralisme sèm compreses.
4 Re: las Antilhas le Mer 25 Fév - 16:54
Zengi
Trobador !!
La pròva qu'avem pas d'estar timides, nòstras ideas parlan au monde ..
(E se i a un partit qui ei pas credible dens aqueth ahar, qu'ei plan lo deu fascò-jacobin de Melenchon ..)
5 Re: las Antilhas le Mer 25 Fév - 21:31
LaurençD
Occitan Warrior
_________________
http://lacabraelolop.canalblog.com/
6 Re: las Antilhas le Mer 25 Fév - 22:27
Lafontan
Occitan Warrior
Los de l'esquèrra jacobina espèron far creire qu'es sonque un combat social e que lo cal reproduire aicí, es un sosten partesan "Soutien aux travailleurs de Guadeloupe..." e vòlon pas ausir l'eslogan cantat de pertot aval "La Gwadloup sé ta nou, la Gwadeloup sé pa ta yo..." Per eles La Guadelopa es un despartament francés coma un autre, mas es pas la realitat un còp de mai. Ont es l'egalitat dels ciutadans ?....Dins la protèsta, n'avèm ausit un del "Parti de la Gôche" que romegava contra la recuperacion dels occitans, mas son plan eles que voldrian recuperar un conflicte ligat a la "profitacion" eiritada del colonialisme per ne far un conflicte social ordinari e l'assimilar a las lutas socialas de la metropòla. Urosament es lo combat de tot un pòble e cal esperar que saupràn contunhar la cauma fins a ganhar çò que demanda lo L.K.P.LaurençD a écrit:Compreni pas çò que fotavan los partesans de Melechon aici...
7 Re: las Antilhas le Jeu 26 Fév - 23:17
Lafontan
Occitan Warrior
SOLIDARITAT !!!
LKP - "Liyannaj Kont Pwofitasyon" - Le site officiel du collectif ...
8 Re: las Antilhas le Sam 28 Fév - 12:10
Lafontan
Occitan Warrior
SOLIDARITAT !!!
LKP - "Liyannaj Kont Pwofitasyon" - Le site officiel du collectif ...
Auèi dissabte 28 de febrièr manif a 14 oras a la prefectura de Tolosa a l'appèl del comitat unitari (jacobin) e del Partit Occitan.
9 Re: las Antilhas Aujourd'hui à 12:06
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Lengas de Romania
Romania es un país a l'encòp unitari e multicultural. Totun, l'istòria de Romania nos porgís una seguida gaireben inagotabla d'invasions e d'immigracion qu'explican la preséncia de nombrosas minoritats subre lo territòri romanés. De pòbles de totas originas balagèron l'espaci romanés sens relambi, de la casuda de l'Empèri Roman fins al sègle XIX. D'unes que i a s'installèron e daissèron de grops que resistiguèron a l'assimilacion al romanés. A l'ora d'ara, las minoritats son principalament los ongreses e los gitanos.
La politica oficiala foguèt entre 1945 e 1989 relativament respectuosa de las minoritats malgrat una volontat afichada de promòure la conéissença del romanés per tots los ciutadans e dins un avenidor mai o mens luènh l'unificacion lingüistica del país. Dempuèi 1989 e, a despart de qualques trantalhadas, la situacion de las minoritats s'es melhorada.
Segon la Constitucion, la lenga romanesa es la sola lenga oficiala[1] mas localament las lengas minoritàrias an un caractèr de semioficialitat dins las regions que mai de 20% de la populacion i parlan una lenga autra que lo romanés. Aquestas disposicions son seguidas subretot pels Ongreses mas pas solament. Per exemple, las comunas de Lupac e Carasova an reconoscut lo sèrbocroat mentre que l'ucraïnian es oficial dins 7 comunas (Bistra, Bocicoiu Mare, Poienile de sub Munte, Remeți, Repedea, Rona de Sus e Ruscova).
Somari
Situacion del romanés, recensament 2002[modificar | modificar la font]
Donadas del recensament de 2002.
Lo romanés es la lenga oficiala e dominanta de Romania. Pasmens i a qualques regions que los romaneses i son plan minoritaris (Harghita e Covasna) o tot just majoritaris (Mureş, Satu Mare). Dins las regions que i a mai de 20% de locutors d'una lenga minoritària, la lenga minoritària pòt èsser emplegada oficialament mas sonque al nivèl local.
Minoritats linguisticas, recensament de 2002[modificar | modificar la font]
- Los ongreses, e mai se declinan en percentage dempuèi 1918, asseguran pasmens una relativa estabilitat de sos efectius. Representan 84,8% de la populacion del departament d'Harghita e 73,ĥ% de la del departament de Covasna. Al nivèl local (que i a mai de 20% d'ongreses) es reconegut coma segonda lenga oficiala.
- Los gitanos: son probablament la minoritat mai assimilada linguisticament e mens assimilada socialament. Benefíician d'una natalitat sostenguda e son nombre a crescut recentament çò que contrasta amb la flaca natalitat de las autras etnias.
- Los alemands de Romania: venguts al sègle XII pels primièrs, los Saxons de Transilvània avián per mission d'aparar las raras del mond occidental. Los Soabes an una origina diferenta, s'installèron dins la region de Banat al sègle XVIII. Amassa, los dos grops comptavan 745 421 membres al recensament de 1930. En 2011, son 36 884. Aquela baissa es deguda a una emigracion massissa, en particular après 1989.
- Autras minoritats: las autras minoritats representan de grops reduches, venguts per immigracion. Sos dreches linguistics son assegurats en bona partida e sas associacions son pro activas.
Situacion linguistica, recensament de 2011[modificar | modificar la font]
Contrariàment als recensaments precedents, lo recensament de 2011 es incomplet[2] amb 1 230 028 personas que donèron pas lor lenga matèrna. Aiçò es degut en partida al recomptage de la populacion e l'inclusion dels emigrats dins la populacion totala per limitar la casuda demografica oficiala. Pasmens aquestes emigrats estimats poguèron pas donar lors entresenhas e per aquesta rason i a pas cap de donada per mai d'un milion de personas.
Cal notar tanben l'estabilizacion de las proporcions de las lengas. Après un long periòde d'expansion del romanés (1918-2002), las lengas minoritàrias que s'amermavan an trobat un equilibri e s'estabilizan.
Aicí dejós la lista de las principalas lengas matèrnas (las personas que donèron pas cap de donada son pas inclusas) :
Demest las autras lengas recensadas se tròban tanben de locutors per las lengas seguentas: rus 18946, tatar 17 677, sèrbe 16 805, eslovac 12 802, bulgar 6 518, croat 5 167, italian 2 949, grèc 2 561, chèc 2 174, polonés 2 079, chinés 2 039, armèni 739, macedonian 769, yidish 643, autras 16 841.


text:
Cree
Los Cree son una nacion autoctòna d'America del Nòrd. Sos territòris s'espandisson entre las montanhas rocosas e l'ocean Atlantic, mai que mai en Canadà (Quebèc, Ontàrio, Manitòba, Saskatchewan e Albèrta), mas tanben als Estats Units (oèst de Minnesòta e uèi Montana).
Amb mai de 200 000 personas, e mai de 135 comunitats enregistradas, los Cree forman lo pus grand grop entre las Primièras Nacions de Canadà.
La lenga cree de la familha de las lengas algonquinas es, amb aperaquí 117 000 locutors, una de las pus parladas en America del Nòrd . A causa de l'acceptacion dels maridatges intertribals, existís una comunitat mestissa eissuda d'unions entre crees e europèus, qu'a desvolopada una lenga pròpria sonada michif, qu'es una mescla de francés (mai que mai per los noms) e de cree (subretot pels vèrbs).
Lo tèrme cree ven de la francizacion del nom de vilatge Kenisteniwak en Christenaux que donèt cree. Eles se sonan eles meteisses collectivament Nēhilawē (« los que parlan la lenga nòstra »).
En Quebèc, a l'encòp las activitats minièras e los grands projèctes idroelectrics de l'estat quebequés dins los ans 1970 a l'entorn de la baia de James aguèron per consequéncias l'apropriacion per de companhiás quebequesas de fòrça tèrras dels crees, e l'installacion sus sos territòris de vilas non autoctònas.
Entre los grops màger i a d'oèst cap a l'èst :
- Los crees de las planas (Plains Cree;paskwawininiwug) .
- Los crees dels bòsques (Woods Cree;Sakawiyiniwak).
- Los crees dels paluns (Swampy Cree; Maškēkowak).
- Los crees de l'elan (Moose Cree; Mosoni)
- Los crees de la baia de James (Wiinibeyk Iiyuu e Nuuchcimiihc Iiyuu).
- Los Montagnais
- Los Atikamekw.
- Los Naskapi.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 29 de desembre de 2013
Illescas, vila gascona en Castilha.
Au demiei deus tèxtes medievaus mei antics on i trobam mentavut lo nom deus Gascons, n'i a un qui ei regular(a)ment ignorat o desbrombat, tant peus gasconistas com peus occitanistas, a maudespieit de la soa antiquitat. L'arrason que n'ei probable aqueth tèxte qu'ei espanhòu e fin finala hòrt pòc coneishut per aqueth costat deçà-pòrt, e, de fèit, guaire mei per l'aut enlà. Lo tèxte que remonta a l'an 1154, o sia cent ans après la cançon de Senta Fe. Aqueth tèxte qu'ei important entà l'Istòria deus Gascons pr'amor que testimònia de la prumèra gran andada istòrica de l'immigracion gascona en Espanha. Que's tracta de la carta puebla (equivalent aus fòrs e costumas de per noste) qui lo rei Alfons VII de Leon e Castilha autregè a la vila castilhana d'Illescas. Aquera vila qu'ei situada au bèth centre de la peninsula, a un trentenat de quilomètres de Toledo e de Madrid. Lo rei Alfons que hè clarament d'Illescas ua vila gascona, de poblants e governança gascons.
"Nullus habeat ibi hereditatem nisi Gascones. Et dono vobis pro foro ut non habeatis alcaldem neque iudicem nisi Gascones”
O sia, mei o mensh:
"Qu'arrés (degun) non aja ací ua possession, qui non sia pas Gascon. E que vse'n balhi com a fòr entà que non ajatz nat alcade (cònsou màger) e nat jutge qui non sian pas Gascons."
Aquera frasa en latin medievau, que la cita l'universitari basco José Luis Orella Unzué en son article consacrat a la gasconizacion deu règne de Navarra a l'edat miejana (gasconización medieval occidental del reino de Navarra, in Lurralde : inves. espac. 33 (2010), p. 177-208; publicat online). Eth medish que la tien de l'universitari navarrés Fernando González Ollé.


text:
-625
Aquesta pagina concernís l'an -625 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Desfacha grèva deis Assirians còntra lei Caldèus de Nabopolassar dins la region de Nippur. Lo rèi Assur-etil-ilani i foguèt tuat. Son fiu Sin-shar-ishkun li succediguèt e deguèt faciar lei diferentei revòutas que menaçavan l'Empèri dempuei 627 avC. En mai d'aquò, deguèt se preocupar de la restauracion d'un estat mede ostil lòng de sa frontiera nòrd-èst. Pasmens, dins lo corrent de l'annada, capitèt d'eliminar l'eunuc Assur-etel-ilani qu'èra un aliat important de Nabopolassar.
Babilònia[modificar | modificar la font]
Tiera de victòrias de Nabopolassar que capitèt d'eliminar Sin-shar-ishkun e Assur-etil-ilani que moriguèron dins de combats còntra l'armada babiloniana. Aquò li permetèt de renfòrçar sa posicion dins lo centre e lo sud de Mesopotamia.
Urartu[modificar | modificar la font]
Mòrt de Sarduri IV que foguèt remplaçat per Erimena qu'èra probablament son fraire.


text:
Fernando de Rojas
Fernando de Rojas (nascut a La Puebla de Montalbán, Toledo, vèrs 1450, e mòrt a Talavera, Toledo, entre lo 3 e lo 8 d'abril de 1541) foguèt un escrivan e dramaturg castelhan de la fin de l'Edat Mejana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap pauc sus sa vida. Sos parents èran de jusieus convertits. Foguèt governador de Toledo, mas faguèt anteriorament d'estudis de Drech a Salamanca.
Es conegut coma l'autor de La Celestina (o Tragicomedia de Calixte e Melibèa). Aquela òbra foguèt, après Don Quichòte, lo libre en espanhòl pus universalament difusat e celèbre. La primièra edicion coneguda foguèt imprimida a Burgos en 1499, la segonda a Toledo en 1500 (que se garda dins la Fondacion Martin Bodmer a Cologny/Genèva).


text:
Familha (matematicas)
En matematicas, la nocion de familha generaliza aquela de n-uplet o de seguida. Ansin se poirà parlar, en algèbra lineara, de la familha de vectors , qu'es una familha finida, o de la familha nombrabla .
Definicions[modificar | modificar la font]
- Una familha d'elements d'un ensemble E indexada per un ensemble (non vuege) I es una aplicacion definida subre I e que pren sei valors dins E. Pus explicitament, es l'aplicacion .
- Leis elements de I son sonats indèx : se ditz que l es l'ensemble deis indèx. Per tot , l'element de E es sonat element d'indèx i de la familha : leis elements de la familha son aquelei de l'ensemble imatge f(E) (mai es essenciau de destriar la familha de l'ensemble de seis elements : doas familhas diferentas pòdon aver lo meteis ensemble d'elements).
- Per definicion, la cardinalitat d'una familha es la cardinalitat de l'ensemble I deis indèx : una familha finida es una familha que l'ensemble de seis indèx es finit, una familha infinida es una familha que l'ensemble de seis indèx es infinit, una familha nombrabla es una familha que l'ensemble de seis indèx es nombrable, etc.
Exemples frequents[modificar | modificar la font]
- Se n es un entier naturau non nul, un n-uplet d'elements d'un ensemble E es una familha d'elements de E indexada per l'ensemble finit deis entiers naturaus i taus que 1 ≤ i ≤ n.
- Se sòna seguida d'elements d'un ensemble E una familha d'elements de E indexada per l'ensemble deis entiers naturaus ; autrament dich, es una aplicacion
(se pòt que l'ensemble siá remplaçat per d'autrei, coma ).
- Se es un ensemble, una familha de partidas de indexada per un ensemble I es una familha de sosensembles de ; autrament dich, es una aplicacion .


text:
-396
Aquesta pagina concernís l'an -396 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Mission diplomatica de Timòcrates de Ròdes, mandat per leis Aquemenidas, cargat de formar una aliança de ciutats grègas còntra Esparta. D'efèct, dempuei 398 avC, Esparta menava d'operacions victoriosas còntra l'Empèri Aquemenida en Ionia. Gràcias a un sostèn financier, Atenas jonhèt Tebas, Corint e Argos dins una coalicion còntra sa rivala.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion espartenca acomençada en 401 av. JC en Ionia per protegir lei ciutats-estats grèga de la region còntra lo retorn de l'expansionisme aquemenida. Aprofichant l'abséncia de flòta espartenca importanta dins la region, leis Aquemenidas gropèron una fòrça navala importanta fisada a l'amirau atenenc Conon e conquistèron Ròdes. Pasmens, sus lo frònt terrèstre, lo rèi Agelisas II e lei soudats espartencs èran superiors e infligiguèron una desfacha importanta ai satrapas Tissaphernes e Pharnabazus a Sardes. Aquò permetèt de rebutar lei fòrças aquemenidas vèrs l'èst mai favorizèt lo raprochament entre Aquemenidas e lei ciutats grègas rivalas de Lacedemònia.
Roma[modificar | modificar la font]
Conquista de la vila etrusca de Veïes per lei fòrças de Marcus Furius Camillus. Un butin fòrça important i foguèt pilhat permetent d'enriquir Roma. Camillus capitèt tanben de vencre lei Voliscs e lei Capenates, pòbles aliats de Veïes.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Siracusa ambé l'arribada de l'armada comandada per Himilcar. Ataquèt la colonia de Mòtia, ocupada après de dificultats importantas per lei Grècs en 397 avC, e la reconquistèt sensa dificultat vertadiera. Puei, lei Cartaginés acomencèron lo sètge de Siracusa mai una epidemia causèt rapidament de pèrdas importantas dins lei rengs d'Himilcar. Avans la fin de l'annada, deguèron abandonar lo sètge.


text:
Per los que coneissen pas, quò se debana tots los ans, en aost, au liceu L'Oustal de Vilanueva d'Òlt (47). Lo principi es d'aprener o de se perfeccionar en lenga e en cultura occitana, emb diferentas formulas de cors : cors intensius (tota la jornada), cors normaus (de 9 oras a 11 oras) mai talhiers, de lenga, de toponimia, d'istòria, de cosina, d'informatica, de dança (de 3 oras a 5 oras), mai conferencias lo ser...
E de tira, me fau vos dire : Non, quò es pas chiant, fasem atencion de totjorn gardar un bon ambient entre los estagiaris...
E subretot, la "plaça centrala" de l'EOE, l'Estanguet (sem tot parier en Occitania !) amassa tot lo monde, per la vertadiera practica de la lenga (desfensa de parlar frances !), e io ajustarai, per experiença personala, la dau fetge e de l'estomac...
Tots los sers una serada diferenta, entre los contes, la dança, la musica, lo cinemá, lo teatre...puei tornarmai l'estanguet, jusinca 4 oras de la nuech... (los cors comencen a 9 oras lo matin, zo tòrne dire...).
E un finau, qu'era divendres, emb un concert daus gropes Kiej Tiel Plu e de Gai Saber.
En breu, una bona setmana, se pòt encontrar tot plen de monde interessant, pasar vertadierament daus moments tarribles, e lo tot en occitan, que damanda lo pòple ?
Un bemòl, per ujan : una diminucion d'un trentenat de percents de la participacion, daus un còps avem l'impression que la còla daus jòunes es mai o mens sensiblament la mesma... e, vòle pas dire, mas erem nonmas dos dau forum...
Donc, tornarai far de la publicitat l'an que ven, en esperar motivar un pauc mai de jòunes, e de jòunas...


text:
Villes et mairies du Canton d'Uri
Liste des communes
Altdorf
Ville de Altdorf, localité de la Suisse de 8 600 habitants.
La mairie de Altdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Schattdorf
Ville de Schattdorf, localité de la Suisse de 4 800 habitants.
La mairie de Schattdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Bürglen
Ville de Bürglen, localité de la Suisse de 3 900 habitants.
La mairie de Bürglen a une adresse e-mail et un site Internet.
Erstfeld
Ville de Erstfeld, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Erstfeld a une adresse e-mail et un site Internet.
Silenen
Ville de Silenen, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Silenen a une adresse e-mail et un site Internet.
Flüelen
Village de Flüelen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Flüelen a une adresse e-mail et un site Internet.
Seedorf
Village de Seedorf, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Seedorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Attinghausen
Village de Attinghausen, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Attinghausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Andermatt
Village de Andermatt, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Andermatt a un site Internet.
Spiringen
Village de Spiringen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Spiringen a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterschächen
Village de Unterschächen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Unterschächen a une adresse e-mail et un site Internet.
Gurtnellen
Village de Gurtnellen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Gurtnellen a une adresse e-mail et un site Internet.
Seelisberg
Village de Seelisberg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Seelisberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Isenthal
Village de Isenthal, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Isenthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Göschenen
Village de Göschenen, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Göschenen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wassen
Village de Wassen, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Wassen a une adresse e-mail et un site Internet.
Sisikon
Village de Sisikon, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Sisikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Hospental
Village de Hospental, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Hospental a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Chevaigné-du-Maine
Chevaigné-du-Maine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1919, Chevaigné ven Chevaigné-de detlo-Maine[3].
En 1919, Chevaigné devient Chevaigné-du-Maine[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 20 de junh 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Chevaigné-du-Maine », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 20 juin 2010


text:
Villes et mairies de la Province de Barcelone (08)
Liste des communes
Barcelone
Ville de Barcelone, localité de l'Espagne de +1 000 000 habitants.
La mairie de Barcelone a une adresse e-mail et un site Internet.
Cette ville fait partie de la Costa Brava.
Présence d'activités sur la ville.
L'Hospitalet de Llobregat
Ville des Hospitalet de Llobregat, localité de l'Espagne de 250 000 habitants.
La mairie des Hospitalet de Llobregat a une adresse e-mail et un site Internet.
Badalona
Ville de Badalona, localité de l'Espagne de 210 000 habitants.
La mairie de Badalona a une adresse e-mail et un site Internet.
Terrassa
Ville de Terrassa, localité de l'Espagne de 200 000 habitants.
La mairie de Terrassa a une adresse e-mail et un site Internet.
Sabadell
Ville de Sabadell, localité de l'Espagne de 200 000 habitants.
La mairie de Sabadell a une adresse e-mail et un site Internet.
Mataró
Ville de Mataró, localité de l'Espagne de 110 000 habitants.
La mairie de Mataró a un site Internet.
Santa Coloma de Gramenet
Ville de Santa Coloma de Gramenet, localité de l'Espagne de 110 000 habitants.
La mairie de Santa Coloma de Gramenet a une adresse e-mail et un site Internet.
Cornellà de Llobregat
Ville de Cornellà de Llobregat, localité de l'Espagne de 85 000 habitants.
La mairie de Cornellà de Llobregat a une adresse e-mail et un site Internet.
Sant Boi de Llobregat
Ville de Sant Boi de Llobregat, localité de l'Espagne de 81 000 habitants.
La mairie de Sant Boi de Llobregat a une adresse e-mail et un site Internet.
Sant Cugat del Vallès
Ville de Sant Cugat del Vallès, localité de l'Espagne de 76 000 habitants.
La mairie de Sant Cugat del Vallès a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Manresa
Ville de Manresa, localité de l'Espagne de 75 000 habitants.
La mairie de Manresa a un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Rubí
Ville de Rubí, localité de l'Espagne de 71 000 habitants.
La mairie de Rubí a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Vilanova i la Geltrú
Ville de Vilanova i la Geltrú, localité de l'Espagne de 64 000 habitants.
La mairie de Vilanova i la Geltrú a un site Internet.
El Prat de Llobregat
Ville de Prat de Llobregat, localité de l'Espagne de 62 000 habitants.
La mairie de Prat de Llobregat a un site Internet.
Viladecans
Ville de Viladecans, localité de l'Espagne de 62 000 habitants.
La mairie de Viladecans a une adresse e-mail et un site Internet.
Castelldefels
Ville de Castelldefels, localité de l'Espagne de 60 000 habitants.
La mairie de Castelldefels a une adresse e-mail et un site Internet.
Granollers
Ville de Granollers, localité de l'Espagne de 60 000 habitants.
La mairie de Granollers a une adresse e-mail et un site Internet.
Cerdanyola del Vallès
Ville de Cerdanyola del Vallès, localité de l'Espagne de 58 000 habitants.
La mairie de Cerdanyola del Vallès a un site Internet.


text:
Aliscamps (Arle)
Leis Aliscamps son una necropòli romana situada a l'intrada sud-èst de la vila d'Arle en Provença.
Lei vilas romanas tradicionalament enebissián leis enterraments dins lei limits de la ciutat. Es comun per aquesta rason que lei carrièras immediatament au defòra d'una ciutat traversen de camps de tombas e de mausolèus; la Via Appia fòra de Roma n'es un bon exemple. Leis Aliscamps arlatencs fuguèron lo luòc d'enterrament principau pendent gaireben 1500 ans. Èra lo segment finau de la Via Aurelia e fuguèt utilitzat per rebondre ben de ciutadans, que lei memoriaus variant dau simple sarcofag duscas de monuments pus ellaborats.


text:
1054
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1054 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après la rompedura de l'aliança franconormanda, Enric Ièr reüniguèt una coalicion larga ambé son fraire Audoïn e lo còmte d'Anjau Jaufré Martel per atacar Guilhèm II de Normandia. Doas armadas reialas comencèron l'invasion de Normandia. Poguèron pilhar la region d'Evreux. Pasmens, una d'aqueleis armadas foguèt vencuda a Mortemer. L'autra arrestèt sa campanha e se retirèt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra novèla per lo contraròtle dau reiaume d'Escòcia entraïnada per lei revendicacions de Malcolm Canmore, fiu dau rèi Duncan tuat en 1040 per lo rèi Macbeth, qu'èra sostengut per Northúmbria. Lo 27 de julhet, un combat a Dunsinane s'acabèt per una victòria parciala de Malcolm. Lei dos òmes se partejèron lo reiaume mai la patz foguèt rapidament rompuda.
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Perseguida dei campanhas militaras acomençadas l'annada precedenta (→ 1053) còntra lei tribüs berbèras que contrarotlavan lei rets comerciaus dau Sahara Occidentau. Victòria importanta, leis Almoravides conquistèron Sijilmasa dins lo corrent de l'annada. Puei, contunièron d'avançar vèrs lo sud en direccion de la vau de Nigèr (→ 1055).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Observacion de la supernova a l'origina de la Nebulosa dau Cranc per d'astronòms chinés e arabis. Aquò sembla èsser la segonda supernova observada per d'astronòms après aquela de 1006.


text:
Roy Orbison
Roy Kelton Orbison (Vernon, Tèxas, 23 d'abril de 1936 - Nashville, 6 de decembre de 1988) foguèt un compositor, cantaire e musician american pionièr del rock and roll. Se faguèt celèbre entre 1960 e 1964 gràcias a las cançons "Only the Lonely", "Crying", and "Oh, Pretty Woman" e sa carrièra musicala durèt mai de 40 ans. La revista Rolling Stone situèt Orbison en 37ena posicion sus sa lista dels Artistas Màgers de totas las epòcas, e numèro 13 dins sa lista dels 100 cantaires mai importants de totas las epòcas. En 2002, la revista Billboard lo classifiquèt en 74ena posicion dels 600 artistas principals per sos albums.
Biografia[modificar | modificar la font]
Roy Orbison nasquèt en 1936 a Vernon, una vilòta de l'estat de Tèxas, dins una familha modèsta. Son paire, Orbie Lee Orbison, trabalhava coma mecanician e tanben coma foraire de poses de petròli e sa maire, Nadine Shultz, èra infirmièra. Del temps de la Granda Depression totes dos parents se trobèron sens trabalh e aguèron de mudar pro sovent. La familha s'installèt a Fort Worth quand Roy èra mainatge e i estudièt a l'Escòla elementara Denver Ave. I demorèt pas gaire qu'una epidèmia de pòlio se declarèt e los incitèt a tornar a Vernon. Mai tard, mudèron tornarmai per demorar dins lo vilatge de Wink, a l'oèst de l'estat. Orbison declarèt mai tard qu'èra estat plan content de partir d'ailà que las activitats e lésers i èran plan escasses.
Totes los enfants dels Orbisons patiguèron de problèmas de vista, e coma s'i vesiá pas gaire Roy aguèt de vestir de lunetas correctivas plan espessas tre sa joventut.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Roy Orbison at the Rock House (1961)
- Lonely and Blue (1961)
- Crying 21 (1962)
- In Dreams (1963)
- There Is Only One Roy Orbison (1965)
- Orbisongs (1965)
- The Orbison Way (1966)
- The Classic Roy Orbison (1966)
- Roy Orbison Sings Don Gibson (1967)
- The Fastest Guitar Alive Original Soundtrack (1967)
- Cry Softly Lonely One (1967)
- Roy Orbison's Many Moods (1969)
- Hank Williams the Roy Orbison Way (1970)
- The Big O (1970)
- Roy Orbison Sings (1972)
- Milestones (1973)
- I'm Still in Love with You (1976)
- Regeneration (1977)
- Laminar Flow (1979)
- Class of '55 (1985)
- Mystery Girl (1989)
- King of Hearts (1992)


text:
Batalha de Bzura
La batalha de Bzura se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 au 19 de setembre de 1939. Opausèt lei fòrças polonesas ai tropas alemandas. S'acabèt per una victòria importanta deis Alemands que poguèron destrurre un còrs important de l'armada polonesa que mau capitèt de jónher lo sector de Varsòvia per renfòrçar lei defensas de la capitala dau país.
Contèxte[modificar | modificar la font]
Après lo començament de l'invasion alemanda, lei linhas defensivas polonesas foguèron rapidament rompudas. Au nòrd, lei Polonés se retirèron sus lo riu Bug e a l'oèst sus lo fluvi Vistula. Pasmens, lo IIen còrs d'armada polonés i foguèt destruch laissant a l'armada polonesa solament doas fòrças importantas sus lo sector dau riu Bzura. Una còntraofensiva i foguèt donc organizada per ajudar l'ofensiva supausada deis aliats francobritanics de Polonha. Leis atacas esperavan tanben aprofichar lei dificultats logisticas alemandas causadas per l'avançada rapida de sei fòrças e demenir la pression còntra Varsòvia.
Debanament[modificar | modificar la font]
L'ataca polonesa comencèt lo 9 de setembre de 1939 còntra lo flanc de la Xen armada alemanda. Sosprenguèt leis Alemands que perdiguèron un sector important au nòrd d'Ozorków. Pasmens, gràcias a sa superiotat numerica, ataquèron l'arrier dei fòrças polonesas que deguèron modificar la direccion de son ataca. Lo 14, passèron Bzura e conquistèron Lowicz puei assaièron de se dirigir en direccion de Varsòvia onte lo sètge de la vila aviá ja començat. Leis Alemands organizèron una ofensiva saunosa per conquistar de posicions d'artilhariá fòrça favorablas sus la riba opausada de Vistula, blocar aqueu movement e enceuclar la totalitat dei fòrças polonesas que deguèron capitular lo 19 en causa de la manca de municions.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
En despiech de pèrdas importantas (8 000 mòrts e 50 carris destruchs), leis Alemands capitèron de destrurre lei darrierei fòrças polonesas importantas. Aquò li permetèt de concentrar de fòrças importantas còntra lo sector de Varsòvia e de Modlin que capitulèron respectivament lo 28 e lo 29 de setembre de 1939. Puei, poguèron s'ocupar dei darriereis unitats e fortalesas de l'armada polonesa que cessèt lo combat lo 6.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Liberats a la fin de la batalha.


text:
1152
Aquesta pagina concernís l'an 1152 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Dissolucion dau maridatge entre Loís VII e Alienòr per un concili reünit a Beaugency (21 de març). Après un viatge malaisat fins a Peitieus en causa de divèrseis emboscadas organizadas per de senhors desirós de la raubar per se maridar amb ela, Alienòr se maridèt ambé lo rèi Enric II (18 de mai). Aquò entraïnèt la formacion d'un blòt feodau considerable gropant plusors fèus majors dau Reiaume (Aquitània, Normandia, Anjau... etc.) que foguèt a l'origina de conflictes recurrents entre lei rèis francés e anglés fins a 1453. D'efèct, furiós d'aqueu maridatge, Loís VII ataquèt Normandia entraïnant una repòsta rapida d'Enric II qu'installèt plusors garnisons a la frontiera dau Domeni Reiau. Una trèva foguèt signada a la fin de l'annada (→ 1153).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Almohade[modificar | modificar la font]
Après quauqueis annadas de pausa — relativa — lo califa Abd al-Mumin acomencèt tornarmai una guèrra importanta en Magrèb. Son objectiu èra de conquistar la mitat orientala d'aquela region e d'arrestar leis invasions deis Arabis Hilalians, un ensems de tribüs vengudas d'Orient Mejan. Aquò permetèt de conquistar l'importanta vila de Bugia (→ 1159).
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Raimon II de Trípol foguèt assassinat per la Sècta deis Assassins, belèu a l'instigacion de sa frema Hodierna de Jerusalèm. Son fiu Raimon III de Trípol i succediguèt sota la regéncia de sa maire fins a 1155. Aquel assassinat causèt una reaccion violenta dei Francs de la capitala que chaplèron una partida de la populacion non catolica.


text:
Antieròi
Li dison antieròi al personatge central d'una ficcion quand presenta pas las caracteristicas de l'eròi convencional.
Pòt s'agir d'un personatge que sa quista es pas nòbla, o que sos sentiments son pas generoses, es resoludament marrit, etc. Se pòt tractar tanben d'un eròi "bon", mas que sas caracteristicas fisicas son lonh d'èsser las que s'espèran de l'eròi de roman (per exemple: lo pes, la talha, l'aparéncia, una cèrta condicion fisica, psicologica o un andicap quin que siá). Atanben lo personatge pòt venir un "eròi de contra son grat", que complís d'espleches sens pr'aquò cercar la glòria o la justícia.
Dins las representacions modèrnas del mond, que las figuras eroïcas tradicionalas tendon de desaparèisser (vejatz desencantament del mond, l'antieròi pòt prene l'aparéncia del has been o del maladrech simpatic.
Antieròis dins la literatura occitana[modificar | modificar la font]
- Norbèrt e de Pèire cò de Pèire Pessamessa, dins Onze oras passadas de cinc


text:
Embasac
Embasac (oficialament en francés Ambazac) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin. Sos abitants s'apelan los Embasacs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [lɔ], los [luː], las [laː].
- Prononciacion : Ch iniciau /tʃ/ e intèrne /ʃ/ ; g (davant i, e), j (davant a,o,u) iniciau o intèrne /dʒ/, de preferéncia /ʒ/ en intèrne.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
- Chasteu de Mont Merí (s. 19)
- Taula de peira dau Bòsc de la Lega
- Escura dau Codiér (s. 12)
- Mont Gerbasson
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Maurice Boitel, pintor,
- Molière, autor e comedian,
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Comunautat de comunas daus Monts d'Embasac e de Val de Taurion


text:
Arenas de Lutècia
Las arenas de Lutècia que hon bastidas au sègle I en bèth osténder ua estructura ibrida au còp d'anfiteatre e de teatre (dab,doncas, un empont e ua arena propiament dit). Que podèvan arcuélher de cap a 17 000 espectadors. Chilperic qu'i tornè muishar espectacles en 577.
Que hon tornadas trobar au sègle XIX a l'escadença de l'aquesida deu lor terren per la companhia parisenca d'omnibus qui las volèva destrúser entà i installar lo son depòst. Ua letra deu 27 de julhet de 1883 de l'escrivan Victor Hugo qu'estanquè aqueth projècte a la demolicion entamenada. La municipalitat de París que las crompè e que vadón monument istoric.
Uei que's pòden vesitar dens lo 5au arrondiment de París.


text:
René Descartes
René Descartes, nascut a La Haye en Touraine (vengut Descartes) lo 31 de març de 1596 e mòrt a Estocòlme (Suècia) lo 11 de febrièr de 1650, foguèt un matematician, fisician e filosòf francés, considerat coma un dels fondators de la filosofia modèrna.
Son metòde, expausat a partir de 1637 dins lo Discors del Metòde, e desvolopat apuèi, mostra una rompedura amb l'escolastica ensenhada fins alara : la soscadissa cartesiana es racionalista. En utilizar la rason sola dins l'estudi dels fenomèns, fondant una nòva metafisica radicalament diferenta de l'anciana, Descartes dorbís especialament la via a Malebranche, Spinoza, e tanben a las religions naturalas de las Luses (deïsme e teïsme).
Descartes, que son projècte filosofic s'inscritz en reaccion al procès de Galilèu (1633), aguèt una influéncia màger sus la pensada scientifica, mai que mai en França. L'impacte d'aquesta pensada foguèt grand que toquèt a de questions teologicas. Se pòt pas pasmens atribuir a Descartes l'entièra paternitat de la filosofia modèrna, pr'amor que jutjava que seriá nociu de ne'n far usatge dins lo domeni politic.


text:
Senèca lo Jove
Luci Anneu Senèca, usualament conegut coma Senèca o Senèca lo Jove (4 AbC - 65) èra un filosòf roman, politic, dramaturg e, dins una òbra, umorista, de l'edat d'argent de la literatura latina.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Corduba (l'actual Còrdoa), Senèca èra lo segon filh d'Elvia e Marc (Luci) Anneu Senèca, un ric retor conegut coma Senèca lo Vièlh. Lo seu grand fraire, Luci Juni Gallion, èra procònsol d'Acaia (ont segon d'ancians documents crestians se trobèt amb l'apòstol Pau cap al 52). Senèca foguèt l'oncle del poèta Lucan, mejans son pichon fraire, Marc Anneu Mela.
La tradicion ditz que foguèt un mainat malautís, e qu'estudièt a Roma. Aprenguèt la retorica, e foguèt iniciat a la filosofia estoica per Atal e Sotion. Per causa de sa Malautiá foguèt en Egipte dempuèi 25 fins a 31 per èsser sonhat.
De retorn, s'establiguèt amb succès coma avocat. Cap a 37 manquèt de morir, a causa de problèmas amb l'emperaire Caligula, que pasmens li daissèt la vida salva perque pensava que sa marrida santat l'acabariá. En 41, Messallina, esposa de Claudi, convenquèt son espós de fòragetar Senèca en Corsega acusat d'adultèri amb Julia Livilla. Pendent aquel faidiment estudièt la natura e la filosofia, e escriguèt las Consolacions.
En 49, la nòva femna de Claudi, Agripina, l'apelèt a Roma per educar son filh, Luci Domici Aenobarb, que vendrà l'emperaire Neron. Aprèp l'assassinat de Claudi en 54, l'emperaire assegurèt lo tròn per son filh Neron, a la plaça de son filhastre Britanic.
Los primièrs cinc ans, lo quinquennium Neronis, Neron governèt judiciosament jos l'influéncia de Senèca e del prefècte pretorian, Sext Afrani Burre. Mas aqueles lèu perdèron lor influéncia, e son règne tornèt cap a la tirania. Amb la mòrt del prefècte en 62, Senèca se retirèt, per se poder consacrar a estudiar e escriure.
En 65 foguèt acusat d'èsser partit dins un complòt per tuar l'emperaire, la Conspiracion de Pison. Sens cap de procès, Neron li ordenèt de se suicidar. Tacit ne conta sa mòrt. Sa femna, Pompeia Paulina, que tanben temptèt de se tuar, Neron li ordenèt de viure.
Òbras[modificar | modificar la font]
Entre las òbras atribuidas a Senèca trobam una satira, un ensag meteorologic, d'ensages filosofics, cent vint-e-quatre letras sus de tèmas morals e nòu tragèdias. Una d'aquelas, Octavia, es clarament una òbra d'altrú. E tanben apareis coma un personatge dins la pèça. I a tanben de dobtes que siá l'autor de Ercules a Oeta. La filosofia estoïca de Senèca insistís sus d'exercicis practics per quin lector afronta sos problèmas. Considerava particularament important de veire la realitat de la pròpria mortalitat. Lo cossí tractar la mòrt se tròba dins fòrça de sas letras.
Tragèdias de Senèca[modificar | modificar la font]
Es impossible de determinar se foguèron representadas, i a pas de pròvas. L'erudit alemand Leo las considerava dramas recitatius mas aquò puslèu reflectava sa concepcion de que deuriá èsser un drama e a l'encòp, aquela èra basada dins la concepcion que se fasiá de la tragèdia grèga. Actualament son representadas.
Es complicat de datar aquelas òbras sense referéncias. Una cronologia relativa, basada en tèrmes metrics, es prepausada, amb gaire consensus. Es impossible que foguèron escrichas lo meteis an. Son pas basadas sus la tragèdia grèga e alara qu'Euripides pareis alunhat, se nòtan d'influéncias d'Ovidi.
Las òbras de Senèca èran fòrça estudiadas dins las universitats medievalas europèas, e influencièron fòrça en la tragèdia de la Renaissença, subretot dins la literatura de l'Anglatèrra Elisabetana.
Dialògs[modificar | modificar la font]
- (40) Ad Marciam, De consolatione (Per Marcia, de la consolacion)
- (41) De Ira (De l'ira)
- (42) Ad Helviam matrem, De consolatione (¨Per ma maire Elvia, de la consolacion) - Letra a la sa maire la consolant pendent son faidiment.
- (44) De Consolatione ad Polybium (Per Polibi, de la consolacion)
- (49) De Brevitate Vitae (De la brevetat de la vida) - Ensag expausant que quina que siá la durada de la vida es sufisenta s'es viscuda amb saviesa.
- (62) De Otio (Del lèser)
- (63) De Tranquillitate Animi (De la tranquillitat de la ment)
- (64) De Providentia (De la providéncia)
- (??) De Constantia Sapientis (De la constància del savi)
- (??) De Vita Beata (De la vida astruga)
Tragedias[modificar | modificar la font]
- Hercules Furens (Ercules furiós).
- Troades (Las troianas).
- Medea (Medèa).
- Phoenissae (Las fenicianas).
- Phaedra (Fèdra).
- Agamemnon.
- Thyestes.
- Oedipus.
- Hercules Oetaeus (Ercules a Oeta): dobtes sus l'autor.
- Octavia: dobtes sus l'autor.
Autras[modificar | modificar la font]
- (54) Apocolocyntosis divi Claudii (La transformacion del divin Claudi en cogorda), una òbra satirica.
- (56) De Clementia (De la cleméncia) - escrita a Neron sus la necessitat de la cleméncia coma vertut en un emperaire.
- (63) De Beneficiis (Dels beneficis) [sèt libres]
- (63) Naturales quaestiones (Questions naturalas) [sèt libres] de gaire originalitat, mas qu'ofrisson una vision de las teorias anticas sus la cosmologia o la meteorologia.
- (64) Epistulae morales ad Lucilium - Cent vint-e-quatre letras sus la morala, escrichas a Gai Lucili.
- (370?) Cujus etiam ad Paulum apostolum leguntur epistolae: Aquelas letras, benlèu entre Senèca e Sant Pau, foguèron reconegudas pels erudits, mas uèi la majora partida dels estudis apòrtan de dobtes sus autenticitat [1] [2].


text:
Gestars
Gestars (Jeztaze en basco e Gestas en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Gestars que fòrma ua enclavada soletina en Bearn. Uei lo dia, que hè partida deu canton de Sent Palai qui ei autament un canton situat sus l'ancian territòri de Baisha Navarra. Que's tròba sus l'arriba dreta deu gave de Mauleon, au jusan de Ribahauta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Gestars qu'ei ua comuna occitanofòna de la província basca de Sola. Lo basco qu'ei tanben conegut e parlat per ua part deus abitants qui son donc trilingües.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Gestars qu'ei la comuna de naishença de l'escrivan Jan deu Sabalòt (1896-1981).


text:
Narcís Monturiol
Narcís Miquel Joseph Monturiol i Estarriol (Figueres, Naut Empordan, 28 de setembre de 1819 – Sant Martí de Provençals, Barcelonés, 6 de setembre de 1885) foguèt un engenhaire, intellectual, estampaire, editor, pintor, politician e inventor catalan. Es famós mai que mai per son invencion del primièr sosmarin amb equipatge e mogut per una forma primadièra de propulsion autonòma amb un motor quimic anaerobic, que se sonava "Ictíneo".
Monturiol aguèt una influéncia notabla sus la societat catalana de son temps qu'a l'encòp foguèt tanben un divulgador e defensor d'idèas modèrnas, e revolucionàrias per aquela epòca, coma lo pacifisme e lo feminisme.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Narcís Monturiol nasquèt dins lo carrer de Sant Guillem de Figueres en 1819, dins una familha d'artesans. Èra lo segond enfant de Joaquim Monturiol, un barricaire, e de Mariana Estarriol, qu'aprèp l'ainat, Joaquim, e Narcís aguèron tres autres enfants: Francesc, Rosa e Joan. Per encausa de sa posicion d'ainat, Joaquim deguèt perpetuar la profession del paire mentre que Narcís deviá anar far d'estudis. Sos parents lo mandèron a Vilabertran en cò d'un capelan que li ensenhava lo latin, e puèi, quand venguèt mai grand, tre que faguèt 11 ans, partiguèt a Cervera per i preparar lo bacheleirat amb un autre dròlle de l'airal, Sebastià Gibert, que lèu venguèt son grand amic.
L'engatjament politic[modificar | modificar la font]
A Cervera comencèt d'estudis de medecina mas, influenciat per Gibert, decidiguèt de los abandonar per far una carrièra dins lo drech a Barcelona. Obtenguèt son diplòma d'avocat en 1845. Pasmens, s'interessava pas gaire a aquela via nimai e s'orientèt lèu cap a la politica primièr, puèi cap a las sciéncias e subretot la sciéncia tecnica.
Lèu dintrèt dins la còla dels intellectuals catalans mai de l'epòca, e frequentèt lo compositor e escrivan Josep Anselm Clavé, lo mètge Francesc Sunyer i Capdevila e l'engenhaire e urbanista Ildefons Cerdà, engatjats totes en politica. Son amistat amb lo politician Abdó Terrades, originari coma el de Figueres, lo portèt a s'afiliar al Partit Republican, a far lo redactor del jornal El Republicano e a s'interessar al socialisme utopic.
Participèt a las revòltas de Barcelona que se debanèron durant las annadas 1842 e 1843. Aprenguèt lo mestièr d'estampaire e en 1846, lo meteis an que se maridèt amb Emília Mata, fondèt una estampariá amb un amic. I publiquèt de revistas e de panflets que li permetián de divulgar e propagar sas idèas radicalas en favor del feminisme, del pacifisme e del comunisme. Foguèt atrach lèu per las idèas d'Étienne Cabet e aguèt amb el una correspondéncia importanta. Vengut un partisan estrambordat de las idèas de Cabet, faguèt la difusion de l'ideal icarian a travèrs de sas publicacions, subretot dins la revista La Fraternidad (1847), que foguèt la primièra publicacion periodica comunista dins l'estat espanhòl. Dins las paginas d'aquel periodic publiquèt una traduccion en espanhòl del roman del filosòf francés, Voyage en Icarie, que faguèt en collaboracion amb son amic F. J. Orellana, e donèt son supòrt a la participacion catalana a las comunitats utopiques cabetianas "Icària" e "Nòva Icària" (foguèt lo pairin de l'expedicion de Joan Rovira en 1848 que se n'anèt amb Cabet als Estats Units per tal d'i fondar una comunitat). Fondèt tanben la revista La Madre de Familia (1846), qu'a dins i prometiá de "defensar las femnas de la tiraniá dels òmes", e foguèt lo coeditor, amb Joan Landa, de la sèria Hombres i mujeres célebres de todos los tiempos.
Aprèp las revolucions de 1848 que lo govèrn espanhòl atribuïguèt als icarians, las autoritats obliguèron a tampar La Fraternidad e Monturiol perseguit se vegèt constrench de s'exiliar de l'autre costat dels Pirenèus. S'installèt un temps amb la familha a Perpinhan e foguèt sonque l'an seguent, a partir del 8 de junh 1849 que poguèt tornar a Barcelona, gràcias a l'amnistia que li foguèt acordada. Aprèp l'installacion de totes al carrer Robador, Monturiol decidiguèt de fondar una autra revista, El Padre de Familia (1849 - 1850).
En 1855, pr'amor de sos problèmas politics, deguèt s'alunhar tornarmai de la capitala catalana. Se partiguèt refugiar sul litoral gironés, a Cadaqués. Visquèt dins la vilòta empordanesa en trabalhar coma pintor. Poguèt observar alara lo mestièr dificil e mai perilhós de las gents que pescavan lo coralh. Aquela situacion lo faguèt pensar a trobar de mejans mecanics qu'ajudèssen a reculhir lo coralh. Comencèt a soscar a las possibilitats d'o far gràcias a una navegacion sosmarina. En setembre de 1857 quand tornèt a Barcelona, organizèt, amb d'amics empordaneses, la primièra societat comerciala de l'estat espanhòl dedicada a l'explotacion d'aquesta mena de navegacion que foguèt batejada "Monturiol, Font, Altadill y Cía.", e que comptava sus un capital de 10.000 pessetas.
Lo projècte de sa vida: l'Ictíneo[modificar | modificar la font]
En 1858 presentèt son projècte dins un opuscul en espanhòl qu'aviá coma títol, El Ictíneo o barco-pez. Del temps qu'èra a se fabricar lo sosmarin dins los talhièrs Nuevo Vulcano, Monturiol fasiá de demandas a las autoritats per obtenir lo permés per far los ensages. L'autorizacion de procedir a de submersions foguèt finalament acordada lo 15 d'abril de 1859. Tres meses mai tard, lo 28 de junh, lo primièr sosmarin jamai creat, l'Ictíneo I, foguèt lançat a la mar dempuèi lo pòrt de Barcelona. Lo primièr ensag, amb un equipatge qu'a mai de Monturiol comptava sos amics Missé e Oliu, foguèt pro satisfasent malgrat qualques problèmas inicials. Observat per un public nombrós que compreniá d'autoritats de la Marina, d'accionaris e mai la premsa, lo sosmarin naveguèt jos l'aiga completament submergit durant doas oras e vint minutas e tornèr a la susfàcia sens cap de problèma.
D'autras submersions ulterioras coneguèron un resson encara mai considerable, çò que faguèt que lo govèrn d'Isabèl II se sentiguèt forçat de prometre d'ajudar lo projècte financièrament. Pr'aquò, las promesas se realizèron pas e l'engatjament financièr arribèt pas jamai; piéger encara se botèron d'empachas seriosas al projècte malgrat lo supòrt de personalitats tant prestigiosas coma Josep de Letamendi.
Lo fracàs economic[modificar | modificar la font]
Pr'aquò gràcias al capital obtengut poguèt constituir una entrepresa, La Navegación Submarina, qu'aviá per tòca de desvolopar un segond sosmarin, l'Ictíneo II, un objectiu que generèt un interès notable al sen de las nautas instàncias militaras. Aqueste novèl submersible, qu'èra dotat d'un sistèma de propulsion anaerobica, foguèt avarat al pòrt de Barcelona lo 2 d'octobre de 1864.
Malgrat totes aqueles succèsses, en 1867 sa companhiá faguèt falhida e doncas, confrontat a la manca de sosten, Monturiol decidiguèt de desmantelar lo sosmarin e d'abandonar lo projècte. En 1869 escriguèt lo primièr tractat de navegacion sosmarina, que foguèt publicat jol títol d'Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua en 1891.
A partir de 1868 tornèt a l'activitat politica coma membre del Partit Federal. En 1873, venguèt deputat de Manresa a las Corts Constituentas de la Primièra Republica Espanhòla e, un pauc de temps aprèp, foguèt nomenat director de la Fabrica Nacionala de Moneda e Sagèl, de sedença a Madrid, carga qu'exerciguèt durant totes los meses que perdurèt lo regim republican e ont metèt en practica un procés de son invencion per aumentar la velocitat de produccion del papièr adesiu.
Monturiol contunhèt d'inventar mantun objècte e maquina mai o mens originals. Demest totes aquestes conven de citar una maquina per far de cigarretas que foguèt la sola invencion que patentèt, en 1866, d'aliment pels conilhs fabricats a partir de fusta de sauze, un procediment de fabricacion de sabon a freg, de sòles de sabatas sinteticas, de pega liquida per la fusta, de camisas per de cilindres de motor, de cerament per las sabatas, un velograf o aparelh destinat a l'obtencion de còpias d'un original escrich o dessenhat un projècte de tramvia funicular per Tarragona, un projècte per portar a Barcelona las aigas de Ter, un receptor giratòri de vapor e mai un sistèma de conservacion de las carns.
Son activitat frenetica contunhèt dins d'autres airals coma la premsa, e aital en 1882 publiquèt, tornarmai un jornal, El Anunciador Financiero.
Se moriguèt en 1885, completament ruïnat e completament doblidat, a Sant Martí de Provençals, una localitat qu'es actualament part de Barcelona. Viviá ailà que, durant las annadas 1846 e 1847, un grop de cabetians catalans i avián fondat una comunitat icariana.
Eiretatge e omenatges[modificar | modificar la font]
La vila de Figueres lo designèt coma son Filh Predilècte e faguèt auborar en son onor en 1918 un monument fach per Ricard Giralt e Enric Casanovas. La carrièra ont nasquèt recebèt tanben son nom.
Dempuèi 1917, divèrses sosmarins espanhòls foguèron batejats amb son nom.
Gaireben 50 ans mai tard, en 1963, foguèt la ciutat de Barcelona que volguèt omenatgar l'inventor, amb una òbra de l'artista Josep Maria Subirachs.
En 1972 sas rèstas foguèron portadas a Figueres e inumadas dins la seccion dels personatges illustres del cementèri municipal. La Generalitat de Catalonha donèt son nom als Prèmis Narcís Monturiol creats en 1982. Lo guerdon a per tòca de recompensar las personas o entitats que ajan portat de progrès a Catalonha dins los encastres scientific, amb la Placa Narcís Monturiol, e tecnologic, amb la Medalha Narcís Monturiol.
En 1987, per commemorar lo primièr centenari de sa mòrt, lo servici d'estat del corrièr espanhòl li consagrèt un saèl de 20 pessetas.[1]
L'omenatge mai important e complet pasmens, se realizèt probablament en 2010 quand foguèt organizada al Musèu Maritim de Barcelona l'exposicion Immersió, la conquesta del fons del mar en son honor. Existisson doas replicas de sos sosmarins a Barcelona; la primièra se tròba al Musèu Maritim mentre que la segonda se pòt contemplar al pòrt vièlh.
Finalament mantun centre educatiu, de l'ensenhament primari o segondari pòrtan son nom. Es lo cas en Catalonha subretot (a Figueres, Roses e Barcelona) mas tanben en Espanha, a Madrid.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Un reo de muerte: las ejecuciones y los espectadores: consejos de un padre a sus hijos (1844)
- Reseña de las doctrinas sociales antiguas y modernas (1849)
- Proyecto de navegación submarina. El ictíneo o barcopez (1858)
- Memoria sobre la navegación submarina (1860)
- Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua (1891), òbra postuma
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Reiaume de França
Lo Reiaume de França (var. Reialme de França) qu'èra un estat monarquic feodau fondat per Uc Capet en 987 e qui s'acabè en 1791 dab l'instauracion de la Monarquia Constitucionau Francesa après la Revolucion Francesa, devath lo regnat de Loís XVI de França.
Lo Reiaume de França que ho establit sus lo territòri de la Francia Occidentau, era medisha gessida de la particion de l'Empèri Carolingian qui èra estat partajat e dividit enter los eretèrs de Carlesmanhe. Uc Capet que succedí a Loís V de França (en vertat "Rei deus Francs") e, durant lo periòde conegut com l'Ancian Regim, los sons descendents que regnèn suu reiaume (qui hore vertadièrament aperat Reiaume de França sonque quauques generacions adarrond).
Durant aqueth periòde, los descendents d'Uc Capet que's succedín en tres dinastias : los Capecians dits "dirèctes", los Valés e los Borbons.
Lo Reiaume de França que ho associat dab lo Reiaume de Navarra devath lo regnat de Felip IV de França e deus son successors dinc au rei Carles IV de França ; que tornèn definitivament a s'associar après lo coroament deu Noste Enric (Enric III de Navarra e IV de França) ; que constuín atau lo Reiaume de França e de Navarra.