text:
Vertus
Vertus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cap de-luòc de costat del sud de la Còsta dels blancs, a 20 km al sud de Épernay.
Capluòc de canton du sud de la Côte des blancs, à 20 km au sud d'Épernay.
= Canton de Vertus
([[chef-lieu]|Vertus]]
(capluòc)
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sud de la Còsta dels blancs, Vertus se appuie suls darrièrs contreforts del Isla-de-França, #que se distinguís clarament als luòcs-diches « La Pèira als Corbs » e « Los Falloises ». Es d'ailà #que se descobrís la plana de Champagne dominada per la butte-testimòni del Mont Aimat (240 mètres).
Vertus Es una vila fòrça anciana, #que lo nom n'a #èsser sarrat del latin virtus en designant la « vertu » (la fòrça virile) mas vendriá mai lèu d'aquel d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilat a Apollon.
Raoul Glaber, Citat per Georges Duby, informa #qu'en l'an Mil, #que se #prene longtemps per una epòca de grandas inquietuds e de temor de la fin dels tempses (se sap uèi #qu'es manqui), un abitant de Vertus nomenat Leutard, #dire aver-i recebut revelacions de Dieu, trinca los objèctes del culte dins la glèisa del pòble, pròva de convéncer los abitants de pas mai pagar la dîme a la glèisa e acaba per suïcidar-se. Es de #çò que de las fonts eclesiasticas coma Raoul Glaber descrivon coma hérétiques. G.Duby, #Que fòrça dels clausons sus aquel periòde n'an #èsser uèi ressortidas, votz en aquel episòdi los prémices del hérésie dels manichéens #qu'apareis qualques ans mai tard. Al Mièja Edat totjorn, las comtes de Champagne #dotar Vertus de divèrsas monastèris : la collégiale Sant-Jean e los abbayes Sant-Salvador e Sant-Martin (incendiada en 1167, aquela darrièra #èsser reconstruite mai tard, en defòra de la enceinte de la vila, jol nom de La nòstra-Madama). En 1080, se #fortificar la vila per una cenh de remparts.
Lo comtat de Vertus #èsser creat per Jean lo Bon en 1360, per l'integrar en la dot de la siá filha Isabelle de França. A la fin del Sègle XV, lo comtat de Vertus passarà a una branca bâtarde de las ducs de Bretanha.
Jean lo Bon en avent #èsser fach presoèr pels Angleses, los abitants #participar al pagament de la rançon reclamada per la siá desliurança. En reconeissença, #concedir dins la vila, en 1361, de las armoiries (de sòus a la cœur de caras traversadas d'una fletxa de sable ferrée al camp) amb lo lèma « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (#que significa : « lo coratge survit a la mòrt »).
Aquela pichona vila #conéisser de nombrosas pròvas pendent la Guèrra de #Cent Ans. Vertus Es una de las darrièras vilas a resistir davant los Angleses, #que pas vacil·len pas a la cremar en 1380.
- Èsser egalament cruellement tocada en lo moment de la darrièra guèrra mondiala.
En 1815, en la « Plana de Vertus » se #aver en preséncia de l'emperaire Alexandre Sègle I de Russia una gigantesca ostentació militara en amassant los vencedors de Napoleon Sègle I.
La comuna, anciana maladrerie, venguda mai tard lo banc de « l'Institucion de las Madamas Régentes » es, amb lo un de las doas bastissas #que mòstran l'importància #qu'aviá, antany, aquel bourg champenois.
Lo torista a encantat per una magnifica cenh de passejadas ombrejats a la localizacion dels ancians remparts, #que la « Pòrta Baudet » rèsta lo sol testimòni. La vila n'a vist nàisser un poèta renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) #que parlava de la dolçor de viure en aquel luòc :
Ieu fu jadiz de tèrra vertueuses
Nas de Vertus, lo païz renommé,
O el avoit vila tres graciosa
#Que li de bon vin ne son en maint de luòcs nomenats...
Defòra Vertus ay ostal graciós
Ostal dels Camps l'an pluseur trucat.
Ballade 250.
Au sud de la Côte des blancs, Vertus s'appuie sur les derniers contreforts de l’Île-de-France, que l’on distingue nettement aux lieux-dits « La Pierre aux Corbeaux » et « Les Falloises ». C’est de là que l’on découvre la plaine de Champagne dominée par la butte-témoin du Mont Aimé (240 mètres).
Vertus est une ville très ancienne, dont le nom a été rapproché du latin virtus désignant la « vertu » (la force virile) mais viendrait plutôt de celui d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilé à Apollon.
Raoul Glaber, cité par Georges Duby, rapporte qu'en l'an Mil, qu'on prit longtemps pour une époque de grandes inquiétudes et de crainte de la fin des temps (on sait aujourd'hui que c'est faux), un habitant de Vertus nommé Leutard, dit avoir reçu des révélations de Dieu, brise les objets du culte dans l'église du village, essaye de convaincre les habitants de ne plus payer la dîme à l’Église et finit par se suicider. Il est de ceux que des sources ecclésiastiques comme Raoul Glaber décrivent comme hérétiques. G.Duby, dont beaucoup des conclusions sur cette période ont été aujourd'hui dépassées, voit dans cet épisode les prémices de l'hérésie des manichéens qui apparaît quelques années plus tard. Au Moyen Âge toujours, les comtes de Champagne dotèrent Vertus de plusieurs monastères : la collégiale Saint-Jean et les abbayes Saint-Sauveur et Saint-Martin (incendiée en 1167, cette dernière fut reconstruite plus tard, en dehors de l’enceinte de la cité, sous le nom de Notre-Dame). En 1080, on fortifia la ville par une ceinture de remparts.
Le comté de Vertus fut créé par Jean le Bon en 1360, pour l'intégrer dans la dot de sa fille Isabelle de France. À la fin du Sègle XV, le comté de Vertus passera à une branche bâtarde des ducs de Bretagne.
Jean le Bon ayant été fait prisonnier par les Anglais, les habitants participèrent au paiement de la rançon réclamée pour sa libération. En reconnaissance, il accorda à la ville, en 1361, des armoiries (d’argent au cœur de gueules traversé d’une flèche de sable ferrée au champ) avec la devise « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (qui signifie : « le courage survit à la mort »).
Cette petite ville connut de nombreuses épreuves pendant la Guerre de Cent Ans. Vertus est une des dernières villes à résister devant les Anglais, qui n’hésitent pas à la brûler en 1380.
Elle fut également cruellement touchée lors de la dernière guerre mondiale.
En 1815, dans la « Plaine de Vertus » se tint en présence de l'empereur Alexandre Sègle I de Russie une gigantesque parade militaire réunissant les vainqueurs de Napoléon Sègle I.
La mairie, ancienne maladrerie, devenue plus tard le siège de « l’Institution des Dames Régentes » est, avec l’un des deux édifices qui montrent l’importance qu’avait, autrefois, ce bourg champenois.
Le touriste est charmé par une magnifique ceinture de promenades ombragées à l’emplacement des anciens remparts, dont la « Porte Baudet » reste le seul témoin. La cité a vu naître un poète renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) qui parlait de la douceur de vivre en ce lieu :
Je fu jadiz de terre vertueuses
Nez de Vertus, le païz renommé,
Ou il avoit ville tres gracieuse
Dont li bon vin sont en maint lieux nommé...
Dehors Vertus ay maison gracieuse
Maison des Champs l'ont pluseur appelé.
Ballade 250.


c: text/html

text:
Laval
«Laval» té aquests significats:
- Toponímia:
- Laval (Quebec), al Canadà
- Districte de Laval, un dels tres districtes del departament francès de la Mayenne, a la regió del País del Loira
- Laval (Mayenne), municipi francès al departament de Mayenne i a la regió del País del Loira
- Laval (Isèra), al departament d'Isère
- Laval-Atger, al departament de Lozère
- Laval-d'Aix, al departament de Drôme
- Laval-d'Aurelle, comuna francesa al departament d'Ardèche
- Laval-de-Cère, comuna francesa al departament d'Òlt
- Laval-du-Tarn, comuna francesa al departament de Lozère
- Laval-en-Brie, comuna francesa al departament de Seine-et-Marne
- Laval-en-Laonnois, comuna francesa al departament d'Aisne
- Laval-le-Prieuré,comuna francesa al departament de Doubs
- Laval-Morency, comuna francesa al departament de les Ardenes
- Laval-Pradel, comuna francesa al departament de Gard
- Laval-Roquecezière, comuna francesa al departament d'Aveyron
- Laval-Saint-Roman, comuna francesa al departament de Gard
- Laval-sur-Doulon, comuna francesa al departament d'Haute-Loire
- Laval-sur-Luzège, comuna francesa al departament de Corrèze
- Laval-sur-Tourbe, comuna francesa al departament de Marne
- Laval-sur-Vologne, comuna francesa al departament de Vosges
- Bonchamp-lès-Laval, comuna francesa al departament de Mayenne
- Le Poët-Laval, comuna francesa al departament de Drôme
- Magnac-Laval, comuna francesa al departament de Haute-Vienne
- Mont-de-Laval, comuna francesa al departament de Doubs
- Saint-Genis-Laval, comuna francesa al departament de Rhône
- Saint-Germain-Laval (Loire), comuna francesa al departament de Loire
- Saint-Germain-Laval (Sena i Marne), comuna francesa al departament de Seine-et-Marne
- Saint-Pierre-Laval, comuna francesa al departament de Allier
- Viols-en-Laval, comuna francesa al departament de Hérault
- Organitzacions:
- Stade lavallois Mayenne Football Club, club de futbol francès
- Université Laval, universitat del Quebec
- Biografies:
- François de Laval, primer bisbe del Quebec
- Gustav de Laval, científic suec
- Pierre Laval, primer ministre francès

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1972
Aquesta pagina concernís l'an 1972 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 26 de mai : signatura de l'acòrd SALT I entre leis Estats Units e l'Union Sovietica per una limitation deis armaments estrategics e de sistèma anti-missils.
Africa[modificar | modificar la font]
Botswana[modificar | modificar la font]
Dubertura de la premiera mina de diamants botswanesa. Aquela ressorsa anava favorizar lo desvolopament economic dau país e li permetre de quitar lo grop dei país paures — segon lei critèris de l'ONU — en 1994.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dei missions estatsunidencas Apollo 16 (16-27 d'abriu) e Apollo 17 (7-19 de decembre) que se pausèron sus la Luna dins lei regions dei Monts Descartes e de la Vau Taurus-Littrow. Permetèron d'estudiar la geologia e l'atmosfèra lunaras.
Medecina[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau premier escanèr medicau per lo Britanic Godfrey Newbold Hounsfield (1919-2004), engenhaire de la companhiá Electronical Musical Instrument (EMI), a partir dei trabalhs precursors dau fisician sud-african Allan McLeod Cormack (1924-1998).
Totjorn regardant lo domeni de l'imajariá espitaliera, desvolopament de la premiera IRM (Imajariá per resonància magnetica) per lo quimista estatsunidenc Paul Lauterbur (1929-2007). Aquel instrument es basat sus lo principi de la resonància magnetica nucleara descubèrt en 1946 e es vengut un aparelh important dins leis espitaus actuaus.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Christian Bourquin, nascut lo 7 d'octobre de 1954 a Sant Feliu d'Amunt (Catalonha del Nòrd), mòrt lo 26 d'agost de 2014 a Montpelhièr[1], es un òme politic francés. Ancian deputat de la tresena circonscripcion dels Pirenèus Orientals (1997-2002) e president del Conselh General dels Pirenèus Orientals (1998-2010), venguèt president del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon lo 10 de novembre de 2010 e senador dels Pirenèus Orientals en setembre de 2011.
Quatren d’una familha d’agricultors catalans de Sant Feliu d'Amont dintrèt en 1973 a l'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg e obtenguèt un diplòma d'engenhaire en topografia. E en 1977, a vint-e-tres ans, comencèt a trabalhar per la vila de Montpelhièr coma engenhaire territorial ont lèu foguèt remarcat per Georges Frêche.
- ↑ (fr) Sophie Babey, « Christian Bourquin est décédé », L'Indépendant, 26 d'agost de 2014


text:
Stradivarius deus Hellier
Lo stradivarius deus Hellier o siplament lo Hellier qu'ei un vriulon deu laütièr Antonio Stradivari fabricat de cap a l'annada 1679. Que porta lo nom de la familha deu son purmèr prioprietari conegut (dilhèu efectivament lo purmèr) qui'u tranmetó aus sons eretèrs mantienent l'instrument enter las mans de la familha anglesa deus Hellier per 180 annadas.
Que ho venuts mantuns còps au cors deu sègle XX.
Uei qu'ei expausat au Musèu Smithsonian de Washington D.C.
Qu'ei un deus mei famós stradivarius e las soas ondraduras que son tot autan famosa e repodusidads sus mantun instrument modèrne.


text:
Òme de Cròsmanhon
Òme de Cròsmanhon
Cran d'un dels individús descobèrts
dins l'abric de Cròsmanhon (motlatge)
L'òme de Cròsmanhon (var. òmi de Cròsmanhon) es un tipe d'Homo sapiens qu'abitèt dins de caunas d'Euròpa ont s'es trapat de pinturas rupèstras d'animals uei estenches que visquèron durant lo quaternari.
Cròsmanhon es una cauna d'Occitània ont se trapèt un fossil d'aquel tipe uman. Lo geològ Loís Lartet descubriguèt los primièrs cinc esquelets en març de 1868 dins l'Abric de Cròsmanhon (pròche de Las Aisiás, en Peiregòrd, region d'Occitània). Sa talha mejana èra d'1,85 m, superiora de 25 cm a la de sos predecessors. Es lo primièr representant d'Homo sapiens o òme actual, e son arribada marca lo començament del Paleolitic Superior. Aviá lo nas grand, lo menton prominent e lo front grand. L'arribada de l'òme de Cròsmanhon es ligada a l'industria litica apelada Aurinhacian que foguèt identificada pauc abans la descubèrta de las rèstas fossilas. Viviá dins de caunas e temporàriament dins de campaments (tendas) a l'aire liure. Caçava en grop; los animals grands, amb trapèlas; e los pichons, amb pèiras e flèchas. La femna culhiá de fruches. Se crei qu'èra pas nomada. Son adaptacion al mitan e sa capacitat fisica e culturala èra fòrça superiora a la de l'òme de Neandertal que, sens tèrras de caça, combatuts, desapareguèt coma espècia. Son arribada en Euròpa se poguèt produsir en ondadas. D'en primièr arribariá una tribú qu'ocupariá mantuna tèrra dels neandertalians. Cal pas pensar qu'entre los neandertalians i aviá un sentiment d'unitat. La lucha supausada entre los òmes de Cromanhon e los de Neandertal comencèt probablament coma una concurréncia simpla per la caça. A la fin del Paleolitic Superior, l'òme de Cròsmanhon s'èra ja impausat dins la zòna, e l'òme de Neandertal èra desaparegut.
Ligams[modificar | modificar la font]
[[]]


text:
Idrologia
L'idrologia es la sciéncia de la tèrra que s'interèssa al cicle de l'aiga, valent a dire los escambis entre l'atmosfèra, la superficia terrèstra e lo sossòl.
L'idrologia de superficia estúdia lo regolament, los fenomèns d'erosion, los escorriments dels corses d'aiga e las aigadas.
L'idrologia de subsuperficia o idropedologia estúdia lo regolament ipodermic e, d'un biais general, lo comportament de la zona non saturada (o zona vadosa), interfàcia entre las aigas de superficia e las del dejós.
L'idrologia sosterranha o idrogeologia se maina de las ressorsas del dejós, lor captatge, lor proteccion e lor renovèlament.
L'idrologia urbana, "jos" cicle de l'aiga ligat a l'activitat umana se maina de la produccion e distribucion de l'aiga potabla, de la collècta e de l'epuracion de las aigas usadas e pluvialas.


text:
Drech roman
Lo Drech roman es l'ensemble de las nòrmas juridicas que regissiá lo pòble de Roman tot lo long de la son istòria. Son estudi compren, d'un costat, l'istòria de Roma (subretot las diferentas fasas e biais que faràn qu'aquelas normas s'exteriorizèron, es a dire, las fonts de produccion d'aquel Drech, e d'un autre costat, las principalas Institucions juridicas que Roma creèt e que transmetèt[1].
La juridiccion a Roma es centrada cap a la ciutat e a l'epòca monarquista es lo rei de Roma, qu'a son "Tribunal" e ordena (ius) en los jorns establits (dies fasti) que lo faguèt sul Sèti Curul (Sella Curulis) ajudats pels (lictores) e davant las partidas plaidejairas (rei).
Somari
Subdivision[modificar | modificar la font]
Lo drech roman se subdividís en:
- Ius Quiritium; lo nom deriva de "Quirites", sinonim de "Romans". Èra constituit d'un ensemble de costumas aujolencas non escritas. S'aplicava dins lo domeni del drech de familha, matrimòni, l'autoritat de la patria e proprietat privada. Es lo nuclèu del ius civile.
- Ius civile, es l'ensemble de las nòrmas que regulavan los ciutadans romans (cives romani)
- Ius honorarium o ius praetorium, sus las situacions de drech non recolhidas pel ius civile, mai reglamentadas pels Magistrats dotada d'iurisdictio.
- Ius legitimum, lo nom deriva de lex (lei) que fin finala desaparegut se confondent amb lo ius civile.
- Ius gentium, tot aquò que tocava la tutèla mas al delà de la constitucion de Roma.
Delictes de juridicion especiala[modificar | modificar la font]
Qualques delictes an de jutges especials:
- Los Duoviri Perduellionis per l'insurreccion.
- Los Quaestores paricidii per l'assassinat.
Qualques foncionaris especials, nomenats los tres Viri Nocturni s'ocupan de las questions en relacion amb encendis nocturnes, polícia de seguretat e vigilància de las execucions.
La tortura se podiá aplicar solament contra los esclaus.
La detencion preventiva èra la nòrma generala.
La pena capitala èra aplicabla a tota atemptava a la patz publica e per d'autres delictes. Aviá divèrsas formas:
- Los falses testimònis èran getats de naut.
- Los rapinaires èran penjats.
- Los encendiaris èran cremats vius.
Existissiá lo drech de recors (provocatio). La gràcia concernissent lo pòble.
Qualques tipes especials de gràcia:
- Aquel que s'agenolhava davant un prèire de Jupitèr podiá pas èsser executat pendent vint-e-quatre oras.
- Aquel que dintrava encadenat del seu ostal deviá èsser desligat.
- Lo criminal que se gandissiá a son execucion e que tombava als pès d'una vestala èra perdonat.
Las penas aplicadas mai frequentament èran las multas (pagadas amb la liurason de buòus o fedas) e la mòrt.
Las proceduras civilas èran jutjadas pel rei o per un comissari designat per aquel. La reparacion se concretizava sovent per mejan de transaccion e quand se trobava pas un acòrdi la pena (poena) èra fixada pel jutge.
En cas de raubariá lo panaire podiá pagar una reparacion satisfasenta. Quand podiá pas o que la reparacion èra pas possibla lo raubaire veniá esclau de raubariá. En cas de difamacion se contractava una indemnizacion. Dins los cases de nafrada se podiá reclamar lo Talion (es a dire provocar lo meteis damatge).
Las leis evolucionèron fins a que e raubaire subtat en fraguéncia podiá se liurar d'una condemnacion en pagant lo doble de çò que qu'aviá raubat.
La Lei Petalia tanben modifiquèt la procedura executòria contra los endeutats.
La disposicion entre vius vendrà illimitada, e lo consentiment popular pels actes mortis causa (testament) serà suprimit. Quand lo paire de familha efectuava tres vendas successivas, sens efectuar cap de compra, lo filh se podiá emancipar se tal èra son desir. D'aquò derivarèt l'emancipacion legal concedida pel paire a un filh, sens que satisfaga la causa qu'abans deviá motivar. Lo matrimòni civil èra consagrat e un impòst pels celibataris èra establit.
L'establiment d'un magistrat especial de Polícia (son domeni d'accion èra espandit sus tota Itàlia) nomenat Edil, li es transferit l'autoritat sus los litigis relatius a las compras e vendas suls mercats publics (de produches, bestials, esclaus...). Sa juridiccion concernissiá tanben d'autras questions d'òrdre public que podián èsser sancionadas amb de multas.
Per las classas pus bassas, e per de delictes menors, existissián los Triumviri o Jutges Nocturnes (Tres viri nocturni) dels quals las competéncias anèron aumentant, e van passar a ser elegits en el Comicis tribunats des del 289 aC. Pels afars civils menors dins las ciutats assubjectits (civites sine suffragio) se teniá de magistrats nomenats Jutges Menors, que lor competéncia s'espandissiá tanben fòra tota Itàlia.
Los magistrats definissián lo punt del drech (ius) mas son aplicacion (judicium) tocava a un autre ciutadan. Mas lo judicis lents e complicats èran limitats a d'afars excepcionals, e pels esclaus e gents de classa social bassa s'aplicava una procedura pus corta.
Segon lo drech roman la proprietat, mòble o immòble, èra subretot transmissibla entre vius (inter vivos) o a causa de mòrt (mortis causa). La femna aviá la plena disposicion dels seus bens e jos Claudi èra liurada de la tutèla dels òmes de la familha. Dins las transmissions per causa de mòrt l'eretatge se fasiá a parts egalas entre totes los enfants e una part egala a aquela de cada enfant per la veusa. Lo consentiment popular pels testaments aviá desaparegut e s'establiguèt una taxa fixa consistent en un quart de la part dels bens. Quand morissiá una femna tanben eretavan sos enfants e pas sos fraires o parents cercles pròche del sèxe masculin. Amb Tit Flavi establiguèt que l'eretatge de quin que siá persona se podiá pas contestar après cinc ans passats. La proprietat èra pas assubjectida levat cases de servituds impausadas (drechs de passada, de pastura, etc...). En cas de deute la proprietat èra engatjada al profèit del creditor que deviá l'administrar coma la seuna mas sens poder l'alienar fins al complet termine fixat per a la devolucion del pagament del deute; se lo deute èra pagat, lo creditor deviá rendre la proprietat, mas en cas contrari ne dispausava en plenitud.
Los contractes amb l'Estat se materializan per d'obligacions dels ciutadans e pòdon èsser caucionar (praevides). Lo contracte de maridatge (un paire promet sa filha en matrimòni) en cas qu'èra pas realizat, supausava una indemnizacion que lo paire deviá pagar. La venda (mancipatio) se realizava al meteis temps amb liurament del ben e del prètz e davant testimònis, e alara èra perfèita. Se se realizava pas los tèrmes dels acòrdis lo contravenent deviá convéncer d'esperel l'autra partida de la malafacha. Lo prèst èra tanben la mesa a disposicion d'una soma davant testimònis e l'obligacion (nexum) èra la restitucion del capital mai los interèsses. Se lo deute èra fach amb l'Estat e l'endeutat defalhent, sos bens èran venduts. Se lo deute èra fach amb un particular, la reclamacion d'aquela (vindiciae) deviá èsser examinada de per abans. Per cada litigi examinat se demanda un acompte d'en primièr (Sacramentum) que perdiá la partida condemnada e èra equivalent a 20% de la valor del litigi, que demorava a l'Aerarium (tresaur public). La partida perdent aviá trenta jorns per pagar; s'o fasiá pas, lo recors èra la via d'execucion e se li obligava a pagar levat qu'apòrte nòus testimònis per justificar son drech (vindex). Se pagavan totjorn pas o o podiá pas far, perdiá pas la libertat, mas los bens que possedissiá.
Los prèstes amb interès èran limitats a una quantitat maximala calculada suls bens de l'endeutat (benlèu lo maximum èra 50% de la valor dels bens). L'infraccion èra un delicte d'usura perseguit per las leis. Lo tipe d'interès èra limitat e l'interès total podiá pas excedir lo capital primitiu. Una lei regulava la tutèla. Los esclaus podián èsser liberats. Lo desliurament podiá èsser privat (en aquel cas lo mèstre aviá drech de se retractar e de reprendre l'esclau), o public (en aquel cas èra perpetuala e irrevocabla).
Lo litigi podiá èsser estatuit per un jurament sus la decision del litigi se aquel que lo fasiá èra considerat un òme onèst. En cas de manca de pròva en un procès, ganhava aquel qu'èra considerat pus onèst, e se ambedós foguèron considerats parelh, ganhava lo planh de l'acusat. Pasmens dins aquela procedura se permetiá pas l'intervencion de Laudatores (gents de bona reputacion que se declarava en favor de l'acusat). Lo nombre d'avocats per afar èra limitat e tanben lo temps del plaidejament. Los onoraris dels avocats, limitats per Claudi a cent pèças d'aur, venguèron liures a partir de Neron (liures mai rasonables) que d'un autre costat declarèt la justícia gratuita.
Los plaids, lents e complicats, se limitavan a qualques afars excepcionals e per los esclaus e gents de classa sociala bassa s'aplicava un procediment pus cort.
La tortura se podiá aplicar pas qu'als esclaus. La detencion preventiva èra la nòrma generala. Las penas aplicadas mai frequentas èran las multas e la mòrt.
Lo drech de recors al pòble (ius provocatio) e d'indulgéncia, foguèt prepausat per l'Emperador mas foguèt suprimit per Caligula. Pendent lo govèrn de qualques emperadors (dempuèi Tibèri) se podiá recórrer a la Lex Majestatis (que proïbissiá las ofensas a l'Emperador) pels plaids politics.
Dins los afars de nafras e d'autres se podiá demandar lo talion (es a dire provocar lo meteis damatge), mas l'acusat podiá recobrar la pena per una compensacion economica. Lo talion contunhèt en teoria pendent l'Empèri mas l'abséncia de referéncias al subjècte fa pensar que se'n fasiá pas recors en practica.
Lo raubaire se podiá desliurar de la prison en pagant lo doble de çò qu'aviá raubat. Al contrari un criminal podiá pas demorar liure contra pagament (o coma abans acceptar l'exili).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)PANERO, Ricardo, Derecho Romano 4ªed. Valencia, Tirant lo Blanch. 2008. ISBN 978-84-9876-291-4
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Cors del professor Ernest Metzger.
- (en)The Roman Law Library (Yves Lassard, Alexandr Koptev).


text:
Pteranodon sternbergi
Pteranodon Sternbergi' (volador de montanha shens dents)siguéc un pterosaure que demoréc enter eth miei e era fin deth cretacèu. Apertenhéc ara familha des Pteranodontidae e es sóns ossi fogueren trapats en Kansas, Estats Units. Es sues ales arribaren a éster de 9 metres d'aperaqui.
Auia ua cresta que creishia de forma brusca e èra plan ampla en naut. Era dentadura de dejós soleta d'aguesta especia èra d'1,2 metres de longada, un tèrç més longa qu'era de Pteranodon ingens. Pteranodon sternbergi siguéc ansin un des pterosaures més longs e haguéc ua longada d'ales d'aperaqui 9 metres comparat damb es 7 metres de pteranodon ingens. Sonque excedit pes azhbdarabids coma Quetzalcoatlus o Titanoptery.
En 1910 G.F.Eaton, cap deth departament d'Osteologia e Paleontologia de Vertebrats en eth Peabody Museum deth Yale College a New Haven, haguéc ua lista d'esqueletas de Pteranodon damb non mens de 465 individús.
Pteranodon éra capable de volar per temps e leva-se en gésser a mar duberta tà préner peish. Es estrats der oest de kansas mos parlen de trobalhes en ua mar que corriua per tot Nòrd-america en eth cretacèu coma ua mar continental.
Es luochs a ont es trobalhes de Pteranodon sigueren trapades eren coma minim a 160 Km dera costa. Pr'amor d'açò se pensa qu'aguests pterosaures morigueren sus o dens l'aiga, luenh des sòns nius o luochs tà posà-se, plan luenh dera costa. Maugrat es sues longes ales sóns còssos éran plan petits.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005


text:
Treble bipolar
Lo treble bipolar (ancianament apelat « psicòsi maniacodepressiva ») es un diagnostic psiquiatric caracterizat per de periòdes alternatius de mania/ipomania e de depression.
Pus rarament lo treble bipolar se pòt caracterizar per una fase maniaca sens preséncia de fase depressiva. Un estat maniac fòrça intens se pòt acompanhar de deliris e d'allucinacions.
Cau exclaure d'autrei diagnostics estent que, de còps que i a, de simptòmas deguts a un desòrdre de la tiroïda son atribuits per error a un treble bipolar. Leis individús patissent de treble bipolar mòstran de simptòmas que pòdon èstre confonduts amb aquelei de l'esquizofrenia.
Pasmens, l'emplec dau concèpte de « bipolaritat » ven dau Manuau diagnostic e estatistic dei trebles mentaus (DSM) e es pas exempte de debats dins lo mond medicau.
Lo mecanisme dei trebles bipolars es mau connoissut. Lei causas son multiplas, probablament biologicas, psicologicas e environamentlas.
Lo treble bipolar a una prevaléncia globala d'aperaquí 1% de la populacion generala.[1]


text:
Colonias Mejanas
Las Colonias Mejanas (Middle Colonies) es un ensems comprenent quatre de las tretze colonias situada al centre de la possessions de l'Empèri Britanic de l'America del Nòrd. Una granda partida de l'airal èra una partida del New Netherland fins a que los britanics capitèron lo contraròtle de la region. Lo reialme de França prenguèt lo contraròtle de la zona dins una guèrra amb los olandeses de 1664, e la mojoritat de la tèrras conquerridas venguèron la Província de Nòva York. Lo Duc of York e lo Rei d'Anglatèrra venguèron mai tard proprietaris de tèrras e venguèron la Província de Nòva Jersey e la Província de Pensilvánia. Mai tard la colonia del Delaware se separaèt de Pensilvánia.
Las Colonias Mejanas an un sol ric, çò que permetèt a la zona de venir exportador de blat e d'autras granas. Las industrias fustièras e navalas i prosperavan a causa de l'abondéncia forestala, e Pensilánia aguèt qualques successes dins l'industria textila e metallurgica. Las Colonias Mejanas se poblèron d'una granda diversitat etnica e religiosa, amd de migrants venent de per tot Euròpa. Amb los trebolums dins la societat civila dins l'Euròpa del sègle XVIII lo forabendits d'alá desbarquèron subrertot dins aquel region qu'aviá legiferat en favor de la libertat religiosa çò qu'èra pas corrent a l'epòca e dins las autras colonias nordamericanas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las Colonias Mejanas foguèron exploradas per Henry Hudson dins un viatge pel Riu Hudson e la Baia d'Hudson en 1609. Los olandeses lèu reclamèron aquela tèrra. Los suedeses e los olandeses se batèron per aquela tèrra dins los ans 1930 fins a que los olandeses la reperèron la nomenant New Netherland.[1] In the 1660s, the English largely conquered this land from the Dutch, renaming the area New York after the Duke of York, James II.[2][3] Las tèrras de la colonia èra regularament balhadas e repartidas entre diferents proprietaris dempuèi la Província de Nòva York a la província de Pensilvánia.
Geografia[modificar | modificar la font]
La partida non glacificada de las Colonias Mejanas gausisson d'un sol fertil plan diferent de las mejancièras colonias de Nòva Anglatèrra, compausadas d'un sol rocassut. A causa de l'exportacion massissa de granas butant d'aquel sol fertil, las colonias èran alara conegudas coma lo granièr de cereales (Bread Basket) de las Colonias nordamericanas. Pensilviána venguèt primièr per exportar lo blat, milh, segal, cambe, e lin ne fasent lo líder dins la produccion de noiritura dins las colonias, e mai tard los estats nordamericans, entre las annadas 1725 e 1840.[4] De rius largs e de cors suave coma lo riu Susquehanna River, lo riu Delaware River, e lo riu Hudson River balhèron d'activitats divesificadas. Los caçaires de pel de salvatgina se desplaçavan per aquels rius, e i aviá pro de corrent per que s'establescan de molinas.
Las colonias mejanas comprenon:
- la Província de Nòva York, que venguèt los estats de Nova Yòrk e Vermont
- la Província de Nòva Jersey, que venguèt l'estat de Nòva Jersey
- la Província de Pennsylvania, que venguèt l'estat de Pensilvània
- la Colonia de Delaware, que venguèt l'estat de Delaware


text:
Santa Enimia
Santa Enimia es una comuna francesa, situada dins lo departament de Losera e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Santa Enimia es situada dins lo grand site classat de las Gòrjas de Tarn, de la Jonta e dels Causses, pel sud oèst de Gavaudan, dins lo Parc nacional de las Cevenas.
Relèu[modificar | modificar la font]
Le vilatge es dispausat sul costat del Causse de Sauvatèrra, que la comuna engloba en granda part. Las comaunas vesinas son : al nòrd Chanac e Balsièja e Sent Bausèli), a l'èst dins las Gòrjas de Tarn (Espanhac, Quesac e Montbrun), au sud de l'autre costat de Tarn Ura e la Parada e a l'oèst Sench Èli e La Val de Tarn.
Entre lo causse de Sauvatèrra al nòrd e lo causse Mejan al sud, dos plan d'altitud mejana superiora a 1 000 m, Tarn raja al fons de sas gòrjas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Bertrans de Masselha (trobador)


text:
Vielha e Mijaran
Vielha, oficiaument Vielha e Mijaran, ei un municipi dera Val d'Aran e eth caplòc dera Vath.
Eth municipi, qu'aucupe era part centrau dera comarca, se constituïc eth 1970 damb era fusion des tèrmes d'Arròs e Vila, Betlan, Escunhau, Gausac, Vielha e Vilac. Eth caplòc deth municipi ei era vila de Vielha.
Eth 2013 auie ua poblacion de 5508 abitants distribuïdi en 13 entitats de poblacion.
Somari
Politica[modificar | modificar la font]
Après es eleccions municipaus de 2007, CDA e Unitat d'Aran an cadua 6 regidors. CDA pren lo contaròtle deth municipi en s'aligant damb lo 13enau regidor, deu Partit Popular.
Eleccions de 2011:
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Carles Barrera (1950), Sindic dera Val d'Aran.


text:
235
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 235 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Lei temptativas de Sever Alexandre de reglar lo conflicte ambé leis Alamans gràcias a de negociacions entraïnèron una revòuta de sei soudats e l'assassinat de l'emperaire lo 18 ò lo 19 de març. Maximin Ièr i succediguèt. Aquò marquèt lo començament de la crisi militara de l'Empèri Roman au sègle III.


text:
Urani
L' urani es un element quimic que dins la taula periodica a lo simbòl U e lo nombre atomic 92. Es pesuc, blanc d'argent, toxic, metallic, e radioactiu de forma naturala. Aparten a la seria dels actinids e son isotòp urani-235 s'utiliza coma font d'energia dins los reactors nuclears e las armas nuclearas. L'urani se tròba en pichonas quantitats dins las ròcas, lo sòl, l'aiga, las plantas, e dins los animals (inclús dins los umans).
Es l'element quimic pus pesuc d'origina naturala que se tròba sus la Tèrra. Foguèt descobèrt en 1789 per M. H. Klaporfth que lo nomenèt atal en onor de la planeta Uranus que veniá d'èsser descobèrta en 1781.
L'urani natural a tres tipes d'isotòps: urani 238 (238U), urani 235 (235U) e urani 234 (234U). Per cada grama d'urani natural 99,28 % de la massa es urani 238, 0,71% urani 235 e 0,005% urani 234. La proporcion urani 238/urani 235 es constanta sus tota la Tèrra e sus las autras planetas del Sistèma Solar.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Coma totes los elements amb un pes atomic superior a aquel del fèrre, l'urani ven de forma naturala pendent las explosions de las supernovas. Lo procèssus fisic determinant dins l'afondrament d'una supernova es la gravitat. Las valors tan elevadas de gravitat que se tròba dins las supernovas genèra las capturas neutronicas que donan luòc als atòms pus pesucs, entre aqueles l'urani e lo protactini.
Usatges[modificar | modificar la font]
Lo principal usatge de l'urani a l'ora d'ara es l'obtencion de combustible pels reactors nuclears que fornisson 17% de l'electricitat obtenguda dins lo monde. Demest los minerals d'urani i a; autunita, carnotita, iantinita, meta-autunita, uranotil...
Datacion per mejan dels periòdes d'urani[modificar | modificar la font]
La datacion per mejan dels periòdes d'urani se basa sus la desintegracion radioactiva dels isotòps de l'urani.[1]
Basas del metòde[modificar | modificar la font]
I a dos isotòps radioactius de l'urani: l'U238 e l'U235 que se desintègran gradualament en elements “filhs”. Dos d'aqueles, lo Th230 (tòri) e lo Pa231 (protactini), tanben se descompausan amb semividas utilas per la datacion. L'aspècte essencial es que los isotòps “pars” de l'urani son solubles dins l'aiga mentre que los filhs o son pas. Son necessaris aperaquí 100 gramas de carbonat de calci per obtenir una bona datacion.
Lo metòde s'utiliza per datar de ròcas amb un naut contengut en carbonat de calci, sovent aquelas que se depausan per l'accion de las aigas superficialas o sosterranhas venent dels luòcs rics en calç o a causa del filtratge dins las caunas amb un naut contengut en calç. Las estalagmitas se forman atal dins aquel tipe d'espelugas. Los objèctes e los òsses normalament demòran incrustats dins de jaces de carbonat de calci o d'autres tipes de sediments entre diferents nivèls dels depauses calcaris.
La dificultat essenciala es de determinar lo bon òrdre del depaus dins una bauma; aquò es una causa ges facila e s'explica atal qu'aquel metòde sovent dona de resultats ambigús. Pasmens, lo metòde se mostrèt fòrça util, coma per exemple a la bauma de Pontnewydd, al nòrd del País de Galas, ont se trobèt un objècte vièlh de 220 000 ans o en Alemanha, dins lo jaç de Bilzingsleben, ont se trobèt un objècte vièlh de 414 000 ans.
Lo metòde a un marge d'error teoric de 12 000 ans per una anóncia de 150 000 e d'aperaquí 25 000 per una de 400 000. En practica l'inexactitud pòt èsser pus granda, per aquò es indispensable d'aplicar d'autres metòdes coma lo de la termoluminància per comparar e verificar los resultats.
Efèctes nocius per la santat[modificar | modificar la font]
L'urani dins totas sas formas (natural, enriquit o empaurit), coma metal pesuc, possedís una certana toxicitat, pòdon dometjar lo sistèma renal.
E mai l'urani es lo paire d'una de las cadenas naturalas, que l'un de sos filhs radioactius, lo radon-222, es considerat cancerigèn el meteis e amb [[sinergia amb lo fum del tabat.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Renfrew, C. y Bahn, P. (1993), Arqueología. Teorías, Métodos y Práctica., Madrid: Ediciones Akal. ISBN 978-84-460-0234-5.


text:
Prefectura
Lo mot Prefectura (del latin: præfectura) foguèt d'abòrd lo nom donat per los Romans als vilas que despendeguèron d'eles e que gobernèt un prefècte (præfectus).
En França, la prefectura departementala es la vila-capluòc d'un departament. Es tanben lo luòc onte se situa los servicis administratius e lo bastiment qu'ostala lo prefècte e sos servicis. veire: Lista de las prefecturas de França.
La prefectura regionala es la vila capluòc d'una region. Creada en 1964, es lo luòc onte se troba lo sèti de l'Ostal de Region (Conselh regional) e lo bastiment onte viu lo prefècte de region.
La prefectura maritima concernís la seguretat en mar (CROSS) e la preservacion de l'environament.


text:
Prilidiano Pueyrredon
Prilidiano Pueyrredon (Buenos Aires, 24 de gener de 1823 – 3 de noveme de 1870) pintre, arquitècte e engenhaire argentin d'originas bearnesas e hilh de Joan Martin Pueyrredon (purmèr cap d'Estat argentin). Que ho un precursor de la pintrura nacionau argentina dab temas de salon e tablèus costumbristas (representant la vita vitanta e las tradicions locaus).
Educacion[modificar | modificar la font]
Qu'èra lo sol hilh de l'ancian Director Suprem de las Províncias Unidas deu Rio de la Plata e de María Calixta Tellechea y Caviedes, originària de Buenos Aires. Mainatge que ho educat dens l'establiment oligarquic Colegio de la Independencia on e seguí lo cursus primari. En 1835 los Pueyrredons que's mudèn a París on Juan Martin e's dedicava a l'importacion de cuers argentins. Prilidiano, alavetz, que s'estava a París durant l'annada escolara e que passava las vancanças d'estiu en Espanha, a Cadix.
Seis ans arron, que i avó los famós Conflicte Argentino Francés dab lo regim de Juan Manuel de Rosas qui obliguè los Pueyrredons a deishar França per Brasil e anar installà's a Rio de Janeiro on Prilidiano desenvolopè la soa vocacion artistica. Qu'obtiengó permission pairau per estudiar a l'Institut Politecnic de París.
Tornat a Buenos Aires[modificar | modificar la font]
Los Pueyrredons que tornèn a Buenos Aires en 1849. Joan Martin qu'èra malaut e que's morí l'annada seguenta dens la proprietat familiau a San Isidro.
Lo joen Prilidiano que savó pintrar e integrà's dens la societat de Buenos Aires au maugrat d'ua certa reputacion de moralitat flaquejanta qui l'autregèn ; que pintrè los purmèrs nuds femenins argentins ; dus d'aqueths, La siesta e Lo banh que demoran en lo Musèu de las Bèras Arts de Buenos Aires).
N'èra, de segur, pas aisit de presentar òbras d'aquesta traca dens aquesta vila; quauques annadas arron, l'escultriz Lola Mora que patire hèra per'mor d'escultar nuds femenins. Prilidiano que pintrè tanben, en 1851 un pertrèit de Manuelita Rosas, la hilha de Juan Manuel de Rosas e cara amistosa d'aqueth regim tan estricte.
La medisha annada, après ua ruptura amorosa dab la soa cosia Magdalena Costa, que tornè entà Cadix on avó ua hilha d'ua aventura acerà.
Que tornè en 1854 e aqueth còp que ho mei que mei com engenhaire civiu qui despleguè lo son capatge en tot participar en mantuns projèctes com la construccion deu pòrt (avan l'acabament d'aqueth obratge que calèva devarar deus vaishèths en barca puish en bròs entà trepar lo sòu de Buenos Aires), las restauracions de la grana glèisa de la Recoleta, de la Piramida de Mai e de l'Ostau Arroset. Que desenhè los plans d'un parc au ras deu Paseo de Julio, deu pont de Barracas e de l'ostau de Miguel Azcuénaga qui auherire a la presidéncia de la nacion.
La annadas 50 e 60 que hon las mei productivas per la soa pintrura. Que hè numerós pertrèits mes tanben que ho un deus purmèrs de desenvolupar la tematica deus camps e deus dehòras de Buenos Aires en i bèth hica l'espiar romantic aquesit en Euròpa.
Que's morí a 47 ans a San Isidro. La soa òbra que ho plan desbrembada dinc a las annadas 30 deu sègle XXau quan començèn a'u destacat com precursor de la pintrura nacionau.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Schiaffino, E. La pintura y la escultura en la Argentina (1783-1894). Buenos Aires: Edición del autor, 1933.


text:
Trescléus
Trescléus[1] (Trescléoux en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat en lo sud-Oèst dels Anautitas-Alpes. Es la municipalitat la mai polida e la mai poblada del costat de Orpierre.
Lo domeni dels "laurences" es lo un dels mai polits potagers del país del Buëch e los lavoirs del vilatge son totjorn fòrça fleuris...
Village situé dans le sud-Ouest des Hautes-Alpes. C'est la commune la plus belle et la plus peuplée du canton d'Orpierre.
Le domaine des "laurences" est l'un des plus beaux potagers du pays du Buëch et les lavoirs du village sont toujours très fleuris...
Istòria[modificar | modificar la font]
Mencionat l'an 1075.
Banc d'un prieuré fondat a Modèl:La s- e en dependent de la abbaye Sant-Victor de Marselha.
Mentionné en 1075.
Siège d'un prieuré fondé au Modèl:S- et dépendant de l'abbaye Saint-Victor de Marseille.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Honduras
Honduras es un Estat de l'America Centrala que confronta Guatemala a l'Oèst, Lo Salvador al Sud-Oèst, e Nicaragua a l'Èst. Al Nòrd es bordat per la Mar Cariba e al sud per l'Ocean Pacific.
La capitala es Tegucigalpa.
Lo gentilici es honduren -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Honduras es una republica.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri d'Honduras es montanhós (punt culminant, Cerro Las Minas, amb 2 865 m d'altitud), amb d'estrechas planas litoralas e un litoral accidentat: a la còsta caribenha s'obrís lo gòlf d'Honduras e l'estanh de Caratasca, e a la còsta de l'Ocean Pacific i a lo gòlf de Fonseca. Apertenon tanben a Honduras las nomenadas Islas de la Bahía (Roatán, Guanaja e d'autras). Lo clima vària de subtropical dins las tèrras bassas fins a temperat dins las montanhas.


text:
Euglenofita
Las Euglenofitas, o Euglenoïdas, Euglenophyta constituisson una classa de l’embrancament de las Euglenozoa dels Protistas, compausada principalament d’algas aqüaticas unicellularas.
Los flagellats d'aqueste grop, que compren environ 1000 espècias, se tròban correntament dins las aigas doças cargadas de matèria organica; existís tanben qualques espècias marinas e endosimbioticas.
La reproduccion se produtz per division cellulara longitudinala.
Lo genre mai tipic es l’Euglena ; es corrent dins los estanhs e las piscinas, especialament quand lors aigas son polluidas per d'engrais provenent de lor environament.
Estructura[modificar | modificar la font]
Cèrtas Euglenofitas contenon de cloroplasts amb de pigments fotosintetics, alara que d’autras son eterotròfas e pòdon ingerir o absorbir lor noiridura (per fagocitòsi o osmòsi).
L'estructura de lor cellula es tipica de l’embrancament dels Euglenozoa als quals apartenon.
Las Euglenofitas se diferencian principalament per la preséncia de bendas de proteïnas jos la membrana cellulara, mai o mens flexiblas, e constituissent un citosqueleta, amb de motius caracteristics.
Per mantuna Euglenofita, las bendas pòdon limpar las unas per dessús las autras, indusent un desplaçament leugièr. Se pòdon tanben desplaçar amb l’ajuda de lor flagèl.
La fagocitòsi es lor mòde de nutricion primitiu. Las bacterias e flagellats de talha pichona son ingerits a travèrs un citostòm, suportat per de microtubulas. Aquestes son sovent recampats per constituir doas baguetas o mai, qu'an una foncion dins l'ingestion, e dins l'Entosifon permetent al sifon de s'estirar. Las euglènas an una vacuòla contractila, cavitat de l'euglèna capabla de se contractar per evacuar l'aiga qu'entra de longa.
La màger part de las Euglenofitas fagotròfas an dos flagèls, un davant e l’autre darrièr. Aqueste darrièr es emplegat per limpar a travèrs lo substrat. Per d'unes, coma Peranema, lo flagèl de cap es rigid e oscilla pas qu’a son extremitat.
Los cloroplasts son supausats de provenir de l’ingestion d’algas verdas. Son pigmentats per las clorofillas a e b, çò que lor balha una brilhanta color verda, e son estacats per tres membranas.
Son frequentament associats a de granulas de paramilon, un idrat de carbòni especific d'aqueste grop. La màger part de las Euglenofitas colorats an tanben un uèlh primitiu, o stigma, formant una pichona taca de pigment roge sus un costat de la pòcha del flagèl. Aqueste abrita, prèp de la basa del flagèl de cap, un ensemble de cristallins sensibles a la lutz, de biais que l’ensemble se compòrta coma una espècia d’uèlh direccional.
Lo citostòm es un vestigi, malgrat que la noiridura poguèsse èsser totjorn obtenguda per absorpcion.
Qualques Euglenofitas coloradas, coma Eutreptia, an dos flagèls gaireben identics, e d’autres n'an quatre.
Dins la màger part, çaquelà, lo flagèl de coa es acorchit de sòrta que despasse pas de la pòcha del flagèl. Lo flagèl fa un movement repetitiu complèxe e caracteristic qu'entraïna l’Euglenofita dins un percors leugièrament elicoïdal. Aquò concernís los genres comuns Euglena, Phacus, e Trachelomonas, que produson un blindatge organic qu'embarra la cellula.
Existís tanben un genre, Colacium, pel qual las cellulas maduras son pas mobilas e forman de colonias ramificadas cimentadas per de pediculas de mucus.
Sovent, l’exposicion e cèrts produches quimics o l’abséncia durabla de lutz pòt destruire los cloroplasts sens qu'aquò afècte l’organisme. D'espècias nombrosas qu'an perdut lors cloroplasts son estadas classadas dins un genre especific coma Astasia (Euglena incolòr) e Hyalophacus (Phacus incolòr). En l’abséncia de citostòm desvolopat, aquestas formas se noirisson exclusivament per absorpcion. Qualques Euglenofitas, inicialament incolòras, com Rhabdomonas e Distigma, se noirisson tanben unicament per absorpcion. Forman un grop monofiletic, tot coma las Euglenofitas fotosinteticas e lors derivats incolòrs.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las Euglenofitas foguèron inicialament definidas per Otto Bütschli en 1884 coma apartenent a l’òrdre Euglenida dels flagellats. Los botanistas las classèron demest las Euglenophyta, una subdivision de las Algas, e aqueste classament doble foguèt conservat fins a l’esclatament del grop dels flagellats.
Los dos noms contunhan de s'emplegar per se referir a aqueste grop, mentre que lo taxon Euglenida se deuriá normalament limitar als genres vesins d’Euglena.
Las euglènas son longtemps estadas un copacap pels taxonomistas : quora autotròfas, quora eterotròfas, son sovent estadas integradas demest las algas unicellularas. Mas d'ara enlà, de caractèrs nombroses permeton de classar las euglènas dins lo monde dels protozoaris :
- An de mitocondrias que lors crestas son en forma de raqueta de ping-pong ;
- lor flagèl principal es constituit d'una tija paraaxiala especifica ;
- la membrana plasmica es sostenguda per un ensemble de microtubulas particular.
Totes aquestes caractèrs rapròchan aqueste grop dels Quinetoplastidiats. Enfin, l’estudi de las sequéncias geneticas - del citocròm entre autres - permet clarament d’alunhar aqueste grop dels vegetals. Son d'ara enlà plaçadas demest lo grop dels Euglenobiontas.
La classificacion demòra çaquelà encara incèrta, perque los diferents gropes son totjorn en cors de revision per se conformar a lor Filogenia.


text:
Noguèra Palharesa
La Noguèra Palharesa es un riu de Val d'Aran i Catalonha, afluent de Segre que fa 154 km de long.
Nais al Plan de Beret, en Val d'Aran, a qualques mètres de la font de Garona, e, a la diferéncia del sieu riu fraire, que se dirigís cap a Occitània e l'Ocean Atlantic, la Noguèra Palharesa se dirigís cap al sud, e travèrsa los dos Palhars, que n'es istòricament l'ais de comunicacion principal e ont ven l'articulador de la vida d'aquestas comarcas. D'en primièr raja pel Palhars Sobeiran, puèi travèrsa lo congòst de Collegats, pel Palhars Jusan. Recep lo riu de Flamisell per la drecha pauc après de passar la vila de la Pobla de Segur, dins la restanca de Sant Antòni o de Susterris. Passada aquesta primièra paissièra, contunha son cors pròche de la vila de Tremp, e tròba tornarmai una restanca pròche del vilatge de Cellers. Immediatament après dintra dins la clusa de Terradets, luòc per ont travèrsa la sèrra de Montsec. Se geta dins Segre sus sa riba drecha paucs quilomètres après d'abandonar las comarcas que li donan lo nom.


text:
Vinassan
Vinassan ( Vinassan en francés) es una comuna lengadociana del Narbonés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Narbona situada dins lo Massís de la Clapa, lo vilatge es situat al pè de costièras boscadas, cobèrtas de vinhas, d'ametlièrs et d'olivièrs, dominant de qualques mètres la plana narbonesa. Del naut de las costièras (100 mètres) se pòt veire un païsatge comprés entre los Pirenèus e las Cevenas.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'importància e lo desvolopament de Vinassan sonque datant d'un mièg sègle. Èra un borg massat a l'entorn del castèl senhoral, avent per tota renda lo pauc de tèrra de las costièras. La plana èra cobèrta de paluns e poblada de solament 300 personas.
L'energia dels abitants transformèt aquelas paluns en un vinhal ric.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Lieux et monuments[modificar | modificar la font]
La glèisa romanica Sant Martin[modificar | modificar la font]
La glacièra de Vinassan[modificar | modificar la font]
Autres monuments[modificar | modificar la font]
I a suls puèges a l'entorn de traça de l'ocupacion romana.
L'ancian Castèl senhorial, situat sur la plaça, foguèt divisat en demoranças.
Roïnas d'un Castèl feudal e de sa chapèla.
Euse gigantesc, a 600 mètres del vilatge, sul camin Corsan.


text:
Istòria de Còsta Rica
Còsta Rica foguèt un dels centres mai importants de l'America Centrala per la metallurgia de l'aur (d'aqui li ven son nom). Abans Cristòl Colomb produguèt una escalpradura de pèira fòrça interessanta, especialament las estatuetas antropomòrfas trobadas a Las Mercedes e las mòlas adornadas de la peninsula de Nicoya. La ceramica, plan divèrsa segon las regions, apareguèt gaire abans lo començament de nòstra èra (sètis de La Concepción e d'Aguas Buenas).
Cristòl Colomb descobriguèt la region durant son quatren e darrièr viatge en America, en 1502. Aviá una populacion escampilhada. Foguèt explorat e conquistat a partir de 1522.
Tres sègles après, en 1821, se declarèt independent, puèi faguèt partida, de 1824 a 1839, de la Federacion de las Províncias Unidas d'America Centrala. En 1849 devenguèt una republica. Aquel encaminament vers un regim democratic s'acompanhèt d'un espandiment economic gràcias al vam de la cafeïcultura e, mendrament, de la cultura del cacao e de l'elevatge dins l’encastre de bòrias pichonas. En 1878, lo general Tomàs Guardia acordèt una concession a la United Fruit Company per la cultura de las bananas mejançant la construccion de la linha de camin de fèrre fins a Puerto Limón.
Durant los sègles XIX e XX, la vida democratica espeliguèt sens entrambi fins a 1948. L'eleccion trucada que balhèt lo poder a Otilio Ulate foguèt seguida d'una corta guèrra civila e de la mesa en plaça d'un govèrn revolucionari provisòri que faguèt fòrças refòrmas : abolicion de l'armada, legislacion sociala avançada, nacionalizacion de las bancas, drech de vòte acordat a las femnas. Considerada coma la « Soïssa de l'America Centrala », la Còsta Rica deguèt pasmens afrontar la crescuda constanta de la desobrança e un agreujament de la paurièra. Decidit de redreiçar la situacion economica, José Maria Figueres, elegit president en mai de 1994, metet en òbra una politica destinada a favorizar l'implantacion dels investidors estrangièrs especialament en bastissent de fabrigas de nauta tecnologia e en desvolopant lo torisme. Marcadas per un taus d'abstencion pro naut (29 %), las eleccions de febrièr de 1998 placèron a la tèsta de l'Estat Miguel Angel Rodriguez, cap del partit de l'Unitat sociala-crestiana. En 2002, foguèt tornarmai un candidat conservator, Abel Pacheco, que li succediguèt.