text:
Dissabte, 25 d'agost de 2012, 03h00 Libres
Amb aqueste libre, Josiana Ubaud nos rebremba que la paraula se pren e se quista pas. D’ont mai quand òm es una femna dins una societat masclista. Talament masclista d’alhors, que son masclisme opressor e desdenhós li pareis natural. E perqué la societat seriá masclista, se vos plai? Tot simplament coma o rebremba Josiana Ubaud per çò que los mascles vòlon pas daissar lo poder a l’autra mitat de l’umanitat. S’i acrancan coma de pesolhs corts. Se verifica cada jorn d’en pertot. E quand fan mina de ne daissar un pauc, coma per la paritat en politica, es qu’i son constrenches e forçats. E encara! Los meteisses qu’an votat per la paritat, an sulcòp metut en plaça de copafuòcs per empachar las femnas de prene la paraula. Los partits politiques, de l’extrèma drecha fins a l’extrèma esquèrra, estiman melhor pagar d’esmendas puslèu que d’aplicar çò que demagogicament dison voler promòure.
Aquel libre de Josiana Ubaud pòrta un pauc d’aire fresc dins un occitanisme ont deguns dich pas res mai desempuèi de decennis. Fa de lustres qu’es a la trigòssa darrèr la pensada canonica de París. Incapable qu’es de levar la lenga contra las opressions de tota mena. L’occitanisme actual es enfangat dins los rodals franchimands de la pensada unica. Ont son passat los aparaires de paratge? Son jos la taula de la cantina franchimanda en espèra de recuperar qualquas micas per poder subreviure amb lors illusions de sembla-democratas. Fa plaser de véser la nhaca de Josiana Ubaud e espèri que d’autras femnas, amb ela, butaran a la ròda del femenisme.
A rason de demonciar lo fach que la màger part dels òmes an una quica a la plaça del cirvèl. Vos amusarètz amb ieu del testimoniatge que balha d’un chirurgian especialitat dins l’alongament del penís (cal de tot monde per far monde?). Aqueste ditz que sos clients son essencialament de monde ligats al domèni de la veitura. Ieu que l’ai corteta e qu’ai pas pro d’argent per la me far alongar, me caldrà pensar a me crompar un quatre-quatre. Quina misèria! Aquí los substitutius que los òmes van quèrre a lor malviure. Es pas novèl, mas es pas una rason per o denonciar pas de longa. Es sanitós de lor metre un miralh jol… nas. Aquel libre i participa.
Sabiái pas que 140 femnas èron estada lapidadas en Iran desempuèi la presa de poder pels aiatolàs. Cossí se pòt far que ieu, que me vòli un aparaire dels dreches umans, siaguesse estat obligat d’esperar lo libre de Josiana Ubaud per descobrir aquel crimi permanent, aquela indisibla ignominia? Ai pas qu’una explicacion: per çò que França es la patria dels dreches de l’òme e non la patria del dreches umans! Lo poder i es tengut pels òmes. Mas Occitània dins aquò? Sos democratas de la còsta plena? Sos umanistas libertaris? O vos ai ditz, son jos la taula del parisianisme a esperar de subvencions. Mas an subretot paur. An la cacanha. Paur de condemnar l’islam. Refusan d’admetre qu’intrinsècament l’islam avilís e esclavagisa la femna. Cal ben dire de blanc, çò blanc: amb l’islam es l’umanitat sancèra qu’es ofensada e otratjada. Se los umanistas occitans aviá legit lo coran se serián mainat que sos preceptes son incompatibles amb la libertat individuala, la democracia e los dreches umans. Mas los gauchistas occitanistas (son pas los sols) an la petòcha. La peta que los fascistas islamistas los tractan de racista (coma se l’amalgama se podiá far). An paur del combat que devem menar totes amassa per servar las libertats. An demissionat. Aquel combat es urosament menat pel femenisme.
Josiana Ubaud a tras que rason de far remancar que tot se ten e tot es ligat. A rason de se sentir totalament concernida per çò qu’enduran las femnas, ont que siá sus la planeta. A rason de notar que la tragica regression de l’estatut de la femna dins los paises islamiques a de consequéncias sus totas las femnas de la planeta. A milanta rasons de pausar la question a saupre se, finalament, aquesta regression arrengariá la gent masculina, i comprés en çò nòstre, en Occitània?
I auriá talament a dire sus aqueste obratge que n’acabariái pas. Pasmens, abans de clavar, vòli parlar del recensament de l’escritura femenina occitana entemenat per l’autora. Un trabalh colossal que s’acabarà un jorn, o espèri, per una publicacion. Aquí tanben, sens aqueste libre me seriái pas jamai mainat de la discriminacion que ne patisson las femnas per rapòrt a la difusion de lors òbras literàrias. Doblidessem pas qu’al sègles XIXen e XXen d’unas femnas son estadas obligadas de prene un prenom masculin per èsser pauc o pro solidas de se far publicar. Ai descobèrt dins aqueste obratge un fum d’autoras qu’ignoravi. Mas coma soi un masclàs tan con que los autres, me soi demandat un moment donat se, sul sicut de la discriminacion, Josiana Ubaud quichava pas un mossinèl. Volguèri far una experiéncia. Anguèri quèrre dins ma bibliotèca l’antologia de la poesia occitana de Renat Nelli La poésie occitane, editada a cò de Seghers en 1974. Sus las 55 notícias, de l’Edat-Mejana fins a 1974, èri solide de trapar cinc o sièis femnas, çò qu’auriá fach, pauc e pro, 10 del cent. Pensèri a la comtessa de Dia, a Loisa Paulin, a Marcèla Delpastre ja coneguda al moment de l’alestiment d’aquesta antologia, a Filadèlfa de Gerda, a Suson de Terson, e a maitas. Podètz anar verificar quand volètz, n’i pas una! N’i a pas cap! Pas una sola femna subre las 55 dintradas. Urusament èri sèit.
Aquò’s dire se lo libre de Josiana Ubaud fasiá besonh per remenar las piuces als mascles. Las piuces e, s’es possible, lo pastís de cap. Normalament, se deuriá parlar bravament qu’aquesta bomba. Se se’n parla pas, es que los òmes aurán fach çò que caliá per aquò. Çò que balhariá, un còp de mai, rason a Josiana Ubaud.
Sèrgi Viaule
_____
UBAUD, Josiana. Escrichs sus lei femnas – Escrichs de femna. IEO Lengadòc, 2012. 395 paginas.
Per una lectura sanitosa avètz "Qui est Dieu?" de Jean Soler e totes sos libres precedents.
E quicòm mai: se fintatz plan veirètz lo creissent de luna dins la faucilha e lo martel.
#28 Abans, èri d'acòrd amb tot çò qu'escriviatz: cal defendre la cultura populara, cal conéisser l'istòria de las sciéncias en Occitània, cal denonciar lo masclisme. Soi feminista, comunista, occitanista e ai militat mai que tot çò que podètz imaginar per aquelas causas.
E vos, d'un còp, arribatz en furia. Disètz aicí que l'extrèma esquèrra es compliça dels integristas, dels totalitarismes e de l'opression de las femnas. Avètz fach una gròssa mescladissa e una generalizacio... Legir mai
#27 Çò de mai regaudissent amb vos, es que, sens solament vos n'avisar, me balhatz de citacions requistas per mon segond volum, que venon que mai confirmar mon estudi . Un vertadier bonaür de cercaira que tròba de qué se metre sota la dent sens forçar !
Donc prene la defensa dei gens matrassats/torturats/lapidats/menaçats de mòrt per un poder es "un presic d'un immam integrista salafista"... " ?? Aquela empega ! Es l'ideologia novèla ai colors de l'auton que ven de paréisser au rece... Legir mai
#25 Al nivèl de l'estil, i a pas de diferéncia entre vòstre paraulís e lo presic d'un imam integrista salafista.
Avicebron a milanta mila còps rason, que devèm distinguir las personas justas e bonas dins tots los grops umans.
#25 Òsca Josiana!
#24 Banalitats extrèmas e filfrosas a non plus (que vesi pas lo rapòrt un còp de mai...) e que càmbian qué au sòrt dei femnas egipcianas e tunisianas e afganas e africanas e... e... ?? Anatz-li dire a elei "dònas, vòstre sòrt es pas tant afrós que çò que cresètz e podèm pas vos ajudar en criticant lei Tunisians, leis Afgans, ...que seriá de generalizacions indamissiblas". Anatz o dire tanben ais intellectuaus/alas menaçats de mòrt dins aquelei país qu'elei critican coratjos... Legir mai
Constati ieu que totes los arabis non son musulmans, que totes los musulmans non son integristas, que totes los Occitans non son masclistas ni totes los masclistas non son musulmans, ni totes los musulmans non son masclistas. Camoa lo companh Avicèna de Tolosa, n'ai lo confle de deure conjugar lo vèrb èsser a la tresena persona del plural e a la fòrma negativa tantes còps qu'a la fin se'n fariá un autre article.
Quitatz doncas d'o generalizar tot. Èsser pro-palestinian per exemple, au... Legir mai
#22 Melenchon e Bové fan pas partida de l'extrèma esquèrra. L'extrèma esquèrra es una familha plan definida. Avètz pas de cultura politica!
Las posicions demagogicas de Melenchon sus los Arabis an pas de relacion amb l'islam. Detèsti Melenchon coma vos. Lo sosten de Bové als Palestinians a pas de raport amb l'islam. Los Palestinians son crestians, tanben, son pas tots musulans, o sabètz pas?
Mesclatz tot!
#20 E per completar vòstreis exemples, Gèli, que son l'evidéncia meteissa, en responsa au grand grand intellectuau autoproclamat Nirvana, lo Melenchon que flateja bassament leis Arabis dins son discors electorau a Marselha (elei solets an desliurat França (sic), elei solets an tot inventat en matematicas e en medecina (resic)), Melenchon que tant aima la lenga araba (la sola autra qu'aprendriá (re-resic)), mai que tant aborrís visceralament lei lengas regionalas... E lo resquilhatge d... Legir mai
Mi sembla que constatar -actualament- lo recul dau drech de las fremas en la majoritat dau monde islamic, es aver los uelhs dubèrts. Coma lo creis de l'egalitat en Euròpa.
D'un temps las magrabinas de campanhas èran pas velaas. Que susprèsas per las mamètas dau bled de descubrir, lo temps de las vacanças, las felenas velaas, mentre que deguna frema de la familha portava se cubriá avant.E las fremas que dèvon chaminar per charrièra sempre acompanhaas d'un òme de la familha. Ò a 3 mè... Legir mai


c: text/html

text:
Vaquí lo tèxte de l’intervencion d’Eric Fraj en introduccion a la discussion publica que se debanèt lo 27 de juhn passat a Tolosa, sala de l’Iranjariá, 56 carrièra del Taur. Aquesta iniciativa foguèt una capitada e mercejam encara totis los presents.
Podètz legir aquí taben, pel moment, l’intervencion de Miquèu Pujòl. N’esperam d’autras.
Fotografia de Patrice Nin : retrach d'Eric Fraj
Contribucion d’Eric Fraj al debat del 27 de junh de 2014 a Tolosa
Dins mon libre Quin occitan per deman ?, paregut en novembre passat a las edicions Reclams, prepausi al legeire de soscar ambe ieu a :
1°) la ruptura dins la transmission intergeneracionala de la lenga, la rompedura dins les usatges socials de la lenga ;
2°) la formacion dels « neo-parlaires », es a dire dels parlaires novèls, pels diferents sistèmas d’escolarizacion mes tanben pel discors occitanista dominant que, tanlèu que se pausa coma modèl lingüistic, es formator el tanben ;
3°) la responsabilitat granda dels occitanistas qu’an una paraula publica, qu’aquela paraula siá orala o escrita (e s’aquò comença ambe la sala de classa, s’acaba pas amb ela) ;
4°) l’importància granda de l’oral, de la preséncia orala de nòstra lenga dins la vida sociala (si l’importància de l’escrit es evidenta, la de l’oral sembla sovent mendre e es una error de ba creire – sufís de se brembar de l’afèr de l’occitan dins le metrò de Tolosa, un afèr qu’es pas acabat, per se’n convéncer) ;
Al moment que de parlaires eiretièrs n’i a de mens en mens, per non dire pas pus, pausi doncas la question de l’avenidor de l’occitan :
- primièr, al nivèl de la qualitat de la lenga : cal acceptar la pèrda d’ « autenticitat lingüistica » que caracteriza l’epòca (per ex. la pèrda de la fonologia e de la sintaxi eiretadas, etc.) o pas ? Cal – per salvar la lenga – comptar unicament sus la mesa al punt d’un occitan estandard, d’un occitan comun, e l’impausar dins tota paraula publica ? O, le contrari, es que cal puslèu promaure e oficializar la lenga populària qu’encara existís, qu’encara se parla aicí e ailà, ambe totas las consequéncias simbolicas e psicologicas positivas qu’aquò implicariá ? E quina relacion volèm entre l’eventuala lenga de referéncia e la lenga istorica d’usatge ?
- segondament, doncas, al nivèl de l’estatut de la lenga, e de l’idèia que nos en volèm fèr : quin tipe de lenga volèm institucionalizar e, atal, dignificar? Sonque una lenga literària, o una lenga reelaborada, o puslèu la lenga populària ? Es que volèm del passat fèr taula rasa o es que nos volèm plaçar dins una contunhitat ? Se’s le cas, quina contunhitat ?
Las responsas que doni a-n-aquelas questions son las d’un professor que vòl èsser comprés per sos estudiants, d’un cantaire que vòl èsser comprés per sos auditors, d’un vesin que vòl èsser comprés de sos vesins, d’un filh que – tanlèu que se metèt a parlar la lenga d’Òc – voliá èsser comprés de son paire e de sa familha pairala[1]. Som un idealista quant a la finalitat qu’es la mia mes un pragmatic per çò qu’es del biais de fèr. Doncas, respondi çò que sièc :
1°) i a encara d’occitanofònes eiretièrs, les nos cal comprene e cal que nos comprengan. Perqué ? Perque si l’occitanisme cultural vòl capitar, cal que siá populari (dins cada sens del mot), perque ganharà pas sens tropas. E i a encara de monde que son pas occitanistas mes que parlan la lenga o que l’an dins l’aurelha : son les eiretièrs d’una cultura e nos podèm pas permetre de les pèrdre. Cal absoludament servar o restablir le ligam amb eles. Mes aquel ligam l’aurem pas si se reconeissen pas, pauc o pro, dins nòstra parladura, l’aurem pas si le monde qu’avèm en fàcia reconeissen pas aquel « aire de familha », coma ditz le filosòfe Wittgenstein, que permet l’identificacion malgrat la diferéncia e que permet doncas d’aver le sentiment de parlar la mateissa lenga, le sentiment d’aperténer a la mateissa comunautat lingüistica. En clar : ganharem aquel monde s’arribam enfin a escafar en çò d’eles l’oposicion patoès/occitan, oposicion e cresença vertadièrament mortifèras. Per aquò fèr, cal pas ignorar la nòrma d’usatge, encara mens la mespresar, coma arriba tròp sovent a d’unes occitanistas d’ara. Cal doncas una fonologia e una sintaxi autenticas, un lexic adaptat, etc. Coma ditz le Patric Sauzet dins un article escrit en 1989, se cal totjorn demandar, rapòrt a la situacion que sèm a viure[2] : « per qual parli e quina forma de lenga conven mai a la situacion ? ». Som totalament d’acòrdi : cal aver una intelligéncia de situacion e, ba cal plan dire, ne mancam sovent. L’occitanisme deu parlar a totes e totas, e pas sonque a una minoritat ja convencuda. Es per aquela rason que, quand l’enrasigament geolingüistic es possible, deu noirir l’aprendissatge de locutors que, per fòrça, son totjorn mès o mens novèls. Es per aquò, tanben, que l’ensenhament de l’occitan deu pas èsser omogenèu. I a ensenhament e ensenhament. Òm deu pas ensenhar l’occitan a l’Universitat de Tolosa-Le Miralh coma dins una classa bilingüa d’un autre barri de la ciutat mondina o a la Calandreta de Carcassona o de Pàmias o de Montpelhièr. Perque les publics e las environas son pas identics. En bona logica, cal ensenhar dins un primièr temps una formulacion pas tròp alunhada de la que servís encara dins la region – per ex., a Pàmias, ensenhar « La lièit es cauda e cuèita ». Mès tard, quand le parlar de la region serà mestrejat, se poirà introduire « Lo lach es caud e cuèch » e d’autras variantas. Non, se tracta pas de tornar a la lenga dels aujòls : aquò es impossible. Se tracta, gràcias a una pedagogia adaptada e doncas a una lenga decenta – es a dire ni localista ni elitista ni sortida de res – de permetre le ligam, la comunicacion, vòli dire : l’intercompreneson, la possibilitat d’un aire de familha, entre les eiretièrs e les autres. Se tracta de trobar una entrada particulària dins la lenga d’Òc mes una entrada que mene l’aprenent a l’ensemble de la lenga, que es le sieu orizont. Pòdi escriure o dire « meteis » quand m’adreci a un occitanista, mes si me cal demostrar per la practica a mon vesin, o a mon escolan e a sa familha, o a qualqu’un mès – que son pas occitanistas – qu’avèm una lenga comuna, trantolharèi pas a dire « mème » o « mèmes ». Quand aquel monde m’auràn acceptat coma un membre de la familha lingüistica que ne fan partida tanben, e sonque quand aquela reconeissença serà aquesida, poirèi introduire d’autras variantas e durbir le jòc. Perque le mieu, le nòstre, objectiu primièr deu èsser aqueste : tuar per tot jamès la cresença segon la quala en Occitania se parlariá tres lengas : le francés, le patoès e l’occitan.
Le militant cultural occitanista, cal que s’adapte, cal que siá fin, cal que pose dins çò que demòra del vivièr lingüistic cada còp qu’es possible ; cal sustot pas qu’opause « patoès » e« lenga », cal sustot pas qu’opause « dialècte » e « lenga », cal sustot pas que fasca la leiçon als locutors eiretièrs. Le mot « dialècte » le cal deissar a la lingüistica, es un tèrme operatòri, pas mès. Dins la realitat viscuda, e es aquel nivèl fenomenologic que le militant cultural deu privilegiar, çò que vivèm es la variabilitat d’una lenga comuna. E quand le mot « dialècte » i ressondís, pres comunament e pas scientificament, es sinonime de « jos-lenga », de lenga mendre, quand es pas sinonime de patoès. Si le ròtle de la sciéncia es d’analizar, es a dire de separar mentalament çò que, dins çò viscut, es pas separat, le ròtle del militant cultural es de crear, concretament, la possibilitat d’un dialògue ambe les eiretièrs de la lenga e la possibilitat d’una « estima recipròca », per fèr servir l’expression pertinenta del Cristian Lagarda, entre aqueles eiretièrs e les occitanistas, entre aqueles eiretièrs e les novelaris. Per aquò fèr, se cal gardar de tot discors qu’establiriá una ierarquia entre lenga, dialècte, parlar, e se cal pas enganar de nivèl de lenga. Perque tot aquel problèma que remeni es benlèu sonque un afèr de nivèl de lenga : si me vòli fèr elegir dins un canton populari, es que vau parlar al monde coma parlariái a l’espròva orala de l’ENA ?
Mon prepaus, ba vesètz, es estrategic. E basta pas de socializar la lenga al dedins del moviment occitanista, o dins la classa d’escòla o d’Universitat ; cal tanben que siá comprensibla, doncas acceptada, al defòra. Les occitanistas, sèm pas tot l’espandi social, se’n manca. Le monde que son pas occitanizats acceptaràn tot occitan coërent, e quin nivèl de lenga que siá, pro que lor balhèm le desir de l’apréner (mes aquò es un autre problèma). Mes les autres, les eiretièrs o les autoctònes encara mès o mens occitanizats, eles pòden comparar. E se’n privan pas ! E nos jutjan. E, sovent, negativament. I a doncas socializacion e socializacion. Nos cal tornar socializar la lenga d’un biais sople, intelligent, e aquò passa, quand le contèxte l’impausa, e l’impausa sovent, per la valorizacion de la lenga del pòble. Devèm balhar al lengatge de « la massa sociologica abitant l’espaci d’òc » (Lafont, 1989), o a çò que’n demòra, fiertat e legitimitat. E non pas perque l’essencializam o le reïficam, aquel lengatge, encara mens per patriotisme de cloquièr, mes per de rasons d’eficacitat estrategica e per de rasons moralas. Ja existís, en occitan, un nivèl de lenga qu’es valorizat : es le de l’escrit literari e scientific, de còps administratiu, jutjat forçadament « superior » perque fa autoritat. Aquel nivèl es totalament legitime e le cal refortir. Le problèma apareis quand, al nom de la legitimitat d’aiceste nivèl, d’unes d’entre nosautres deligitiman tot çò de mès, desvalorizan le nivèl populari, pretenden remplaçar una nòrma d’usatge que contunha de fèr sas pròvas per una nòrma academica elaborada en pichon comitat. Plaideji pas contra las academias, plaideji contra l’academisme : es a dire contra tot dirigisme lingüistic, contra tota elaboracion lingüistica non-democratica. Perque es urgent, dins la situacion perilhosa actuala, de se desfèr de tota ideologia de puretat lingüistica e de tornar dignificar tot nivèl de lenga, en començant pel pus mespresat : le nivèl populari, si volèm donar a l’autoctòne le desir de tornar a la lenga eiretada dels aujòls e si li volèm donar la consciéncia que parla una lenga e pas quicòm mès.
Es urgent si volèm, coma diguèt Lafont en 1984, « retrousser la diglossie » - mes ara en comptant tanben la diglossia intèrna a l’occitan - es urgent, doncas, de sortir de l’unilingüisme impausat pel modèl francés per deissar tota sa plaça a la polifonia democratica prepausada pel lingüista còrse Jean-Baptiste Marcellesi ambe son modèl de las « lengas polinomicas ». Es urgent tanben de salvar la riquesa representada per la variabilitat de nòstra lenga, variabilitat que fa que es una vertadièra lenga viva e qu’es plan una lenga coma totas las autras lengas. Aquela variabilitat la soni « pluralitat » e me sembla qu’istoricament es le ròtle e l’onor de l’occitanisme de defendre la pluralitat, de la promaure culturalament e lingüisticament, de la teorizar. Cal que contunhe, mès que jamès. Si l’abat Grégoire pensava que Rousseau valiá mès que Godolin, es que normalisators que se disen occitanistas an rason de pensar que l’occitan estandard o comun val mès que le de Godolin ? L’unicisme val mès quand es occitan puslèu que francés ?
En afirmant tot aquò, assumissi una posicion protestatària que, finalament, es la de la sociolingüistica catalana e occitana tre sas originas : se cal saber « engatjar ambe’l pòble » segon les tèrmes del lingüista Badia i Margarit, represes per Vallverdú. E s’engatjar ambe’l pòble es pas mitificar le pòble, es pas le sanctificar tanpauc, es solament voler partejar ambe’l un « aire de familha ». L’occitan, coma ditz encara le Patric Sauzet, « engatja a l’encòp a l’enrasigament e al despassament de l’enrasigament, al local e al despassament del local ». Es plan vertat. A condicion de jogar pas l’un contra l’autre, a condicion d’oblidar pas le pòble.
Eric Fraj
[1] quitament si sabi plan que sèm mès sovent, les umans, dins le malentendut que dins la compreneson… Mes pel moment èi pas completament renonciat, benlèu per necitge, a l’ideal sisifian de l’intercompreneson.
[2] Dins son article « Occitan : de l’importància d’èsser una lenga », Cahiers de l’observatoire des pratiques linguistiques n°3, Ministère de la Culture et de la Communication, DGLF, 2012, p. 103.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mevlevi
Mevlevi, o los dervish viraires, ei una organizacion musulmana basada a Konya, en Turquia. Ei estada fondada au sègle XIII per Sultan Veled, hilh de Jalal al-Din Rumi, poèta a l'origina deu sofisme.
Principi[modificar | modificar la font]
Los mevlevis consideravan que las arts tradicionalas, coma la dança, la musica o la canta, pòden ajudar a modificar l'estat de consciéncia e sentir miélher l'unitat de l'esperit e deu còs. Lo dervish viraire, dançant una man virada de cap tà la tèrra e l'auta de cap tau cèu, recuelha segon la tradicion la gràcia divina per la transméter au monde.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mevlevis avèvan una plaça importanta en l'Empèri Otoman. L'organizacion mevlevi s'ei espandida dinc a Siria, Egipte e los Balcans. Estón declarats ilegaus en Turquia arron la revolucion kemalista. Lo mausolèu de Jalal al-Din Rumi qu'estó cambiat en musèu per Mustafa Kemal.
En 1950, lo govèrn turc tornèt legalizar los Mevlevis e autoriza los dervish viraires a har representacions cada an per l'anniversari de la mort deu poèta.
Uèi los mevlevis son oficiaument gavidats per Faruk Hemdem Celebi, 20au arrèr-arrèr hilh de Rumi.


text:
Alés e Casanuèva
Alés e Casanuèva (oficialament en francés Allez-et-Cazeneuve) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la revolucion, lo castèl èra a Tombaboc, la parròquia de Sent Pèire dels Ligams a Casanòva (evolucion fonetica locala en Casanuèva) e una annèxa (Nòstra Dama de la Nativitat) a Les (evolucion fonetica locala en Alés).[1]
A la revolucion, la comuna de Tombaboc es creada a l'entorn del castèl. Los actes d'estat civil existisson sonque entrò l'an IV (1795-1796). Dins lo bulletin de las leis de 1801, es escricha Tombebone, mas lo nom foguèt pas jamai emplegat localament (lo toponim afrancesat es Tombebouc o Tombebout).
La o las seccions d’Alés e Casanuèva son restacadas a Senta Liurada. La comuna apareis coma Alés o Alés e Casanuèva, o quitament Casanuèva e Alés. Lo nom s’estabiliza a comptar de l'an VI (1797-1798) dins los actes de l’estat civil. Pasmens quitament en l'an X lo registre pòrta en alternància Alés e Casanuèva o Casanuèva e Alés.[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Canonge Durengues, "Cazeneuve et son annexe Allez", Notes d’histoire ecclésiastique. En linha sul sit dels archius departamentals d'Òlt e Garona.
- ↑ "Allez-et-Cazeneuve NMD An II-An X 4-E-6-4", Registres paroissiaux et d'état-civil. En linha sul sit dels archius departamentals d'Òlt e Garona.


text:
Centromèr
Lo centromèr qu'ei ua region mei estreta d'un cromosòma.
A maugrat deu son nom b'ei pas obligatoriament au miei deu cromosòma e que pòt gaireben ocupar lo son som o, mei generaument dessepara un braç cort e un braç long deu cromosòma. Quan lo cromosòma b'ei compausat de duas cromatidas (après que l'ADN de la cellula be's sia replicat) lo centromèr que religa las duas cromatidas.
Lo centromèr qu'ei mei que mei la region on la cromatina deu cromosòma b'ei associada dab las proteïnas deu quinetocòr e, per aquesta rason, qu'ei hèra important a l'escadença d'ua division cellulara (mitòsi o meiòsi) e, mercés au quinetocòr, quan los cromosòmas devin migrar entà se dessepara (a l'anafasa) be seràn arrapats peus microtubuls a partir deus lors centromèrs. Lo centromèr, com loa cromosòmas en generau, qu'ei pas de bon véder sonque au parat de la division.
Qu'ei compausat de sequéncias d'ADN hèra repetitivas.


text:
Lagupia
Lagupia[1] o Lagúpia (oficialment Lagupie) es una comuna occitana dau Vasadés istoric [2], situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing, seguits de Negre segon Bénédicte Boyrie-Fénié, interprètan lo nom coma un resultat de Vippia (villa), dau nom latin d'òme Vippius [3].
Las fòrmas ancianas relevadas per Bénédicte Boyrie-Fénié son : Gupia (de ~) (1087 ?), Gelagupia (par. de ~) (1276), Guppy (La ~) en 1523. Donc, en se basant sus l'atestacion de 1276, que ni Dauzat ni Negre non devèvan conéisher, dens Lagupia, La- es pas un article. I a identitat entre lo nom dau riu, basat sus un tèma idronomic preceltic gela e un aute, tanben idronomic, *gul-, present dens un riu bèlga, la Gulpe (< Gul-apia), e lo dau borg de la comuna. Lagupia (riu) vendré donc de Gelagupia, pui de l'aferèsi de la prumèira sillaba Ge-. Coma se pòt creire, an pas mancat d'interpretar lo nom dau riu coma La Gupia. Lo nom dau borg de la comuna ven dau nom dau riu.
Tot se complica pr'aquò. La prononciacion (dau nom dau riu, dau nom dau vilatge o daus dus ?) es [la'gypjə] (donc Lagúpia) en amont e [lagy'pijə]] en aval [4]. La prumèira accentuacion, de mèi en amont, çò qu'es sovent un critèri de conservatisme, pòt pas estar influenciada per la grafia oficiala, mès la segonda si. Cau donc supausar, damb prudéncia, que l'atestacion de 1276 se legís *Gelagúpia, [evolucion d'una fòrma *Gelagúlapia]. I a enquèra mistèris, çò que fèi que B. Boyrie-Fénié a pas renonciat completament a l'explicacion de Dauzat. B. Boyrie-Fénié causís la grafia Lagupia (la comuna deu estar dens la zòna de la prononciacion [lagy'pijə]], atau coma sa vesina Castèthnau de Gupia).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sèishas; es adara dau canton de Les Côteaux de Guyenne (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 751; 2013 : 770 abitants (89 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77101733/f1.item.zoom
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012


text:
Mijanes
Mijanes[2][3] (oficialament en francés Mijanès) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois en Donasan, lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Una fòrma anciana seriá Miejanes en 1390, sense certitud [5]. La prononciacion es [mi'ʒanes] [6],[7], atal coma dins los mots catalans : -a seguida de -s o d'una autra consonanta, en sillaba finala pòsttonica, ven -e [8] (los parlars donasanencs fan transicion entre lo lengadocian e lo catalan). Curiosament, Patrici Pojada escriu Artigas pel vilatge vesin, per una prononciacion [ar'tiɣes]. Dauzat, enganat per la fòrma francesa Mijanès, supausa un sufixe -ensem ( > és) ajustat al mot « provençal » mijan, mejan, « qu'es al mièg » [9]. En realitat, lo mot es al femenin plural, mas qu'es aquò qu'es al mièg e perqué lo plural ?
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Quergut; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Farga catalana[modificar | modificar la font]
Sul riu dempuèi l'Edat Mejana fonccionava una molina de fèrre).
Es mençonada pel primièr còp en 1714 quand lo Marqués d'Usson foguèt autorizat pel rei Loís XIV de França per bastir una farga catalana. La minièra de fèrre veniá de Vic de Sòs e benlèu de Botadiòl), e foguèt carrejat per muls. Lo metòde consistís a extraïre lo fèrre par reduccion pel Carbòni, porgit pel carbon de fusta. Dins lo fornèl se plaça una jaça de minièra, una de carbon, e aquela combustion activada per l'aire bufat pòt aténher 900 °C. Uèit obrièrs èran necessaris per far fonccionnar la farga, 4 mèstres e 4 valets.
Los Òrris[modificar | modificar la font]
Refugis de pastres e païsans quand l'estiu devalavan pas al vilatge. Son fòrça a l'entorn del vilatge.
L'estacion d'esquí[modificar | modificar la font]
L'estacion d'esquí de Mijanes-Donasan : 1 470 m-2 000 m, 45 km de pistas (que 36 km d'esquí nordic), 5 telesquís, 10 pistas (esquí de pista). Creada en 1961.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Pierre Bel, ancian Président del Senat francés, ne foguèt cònsol màger
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Fritz Krüger, Sprachgeographische Untersuchungen in Languedoc und Rousillon, http://archive.org/stream/revuededialectol03sociuoft#page/n154/mode/1up
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/carte
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 43
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 38
- ↑ Fritz Krüger, Sprachgeographische Untersuchungen in Languedoc und Rousillon, http://archive.org/stream/revuededialectol03sociuoft#page/n154/mode/1up
- ↑ Francesc de B. Moll, Gramàtica històrica catalana, ed. Universitat de València, 2006, p. 99-100
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 457


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Eichsfeld (061)
Liste des communes
Leinefelde-Worbis
Ville de Leinefelde-Worbis, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Leinefelde-Worbis a un site Internet.
Heilbad Heiligenstadt
Ville d'Heilbad Heiligenstadt, localité de l'Allemagne de 16 000 habitants.
La mairie d'Heilbad Heiligenstadt a un site Internet.
Dingelstädt
Ville de Dingelstädt, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Dingelstädt a un site Internet.
Am Ohmberg
Ville d'Am Ohmberg, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie d'Am Ohmberg dispose d'une adresse postale.
Breitenworbis
Ville de Breitenworbis, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Breitenworbis a un site Internet.
Niederorschel
Ville de Niederorschel, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie de Niederorschel a un site Internet.
Uder
Ville d'Uder, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie d'Uder a un site Internet.
Teistungen
Ville de Teistungen, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Teistungen a un site Internet.
Schimberg
Ville de Schimberg, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Schimberg a un site Internet.
Gernrode
Village de Gernrode, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Gernrode a un site Internet.
Küllstedt
Village de Küllstedt, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Küllstedt a un site Internet.
Weißenborn-Lüderode
Village de Weißenborn-Lüderode, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Weißenborn-Lüderode dispose d'une adresse postale.
Hohes Kreuz
Village d'Hohes Kreuz, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie d'Hohes Kreuz a un site Internet.
Kirchworbis
Village de Kirchworbis, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Kirchworbis a un site Internet.
Effelder
Village d'Effelder, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie d'Effelder a un site Internet.
Hundeshagen
Village d'Hundeshagen, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Hundeshagen a un site Internet.
Wingerode
Village de Wingerode, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Wingerode a un site Internet.
Berlingerode
Village de Berlingerode, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Berlingerode a un site Internet.


text:
Desbarcament de Normandia
L'Operation Neptun es lo nom de còde que si dona au desbarcament en Normandia dei tropas aliadas en junh de 1944 au moment de la Segonda Guèrra Mondiala. Precedisse la Batalha de Normandia.
Es la fasa d'assaut de l'Operation Overlord qu'a per tòca de crear una tèsta de pònt aliada de gròssa escala dins lo nòrd-oèst d'Euròpa e la dubertura d'un nòu frònt a ponent.
L'operacion inclusiá de movements nombrós :
- la traversada de la Marga per mai que d'un milier de naviris ;
- leis operacions aeroportadas la nuech precedenta ;
- lei bombardaments preparatòris aerencs e navaus dei defensas costieras alemandas ;
- lo paracasudatge de miliers d'Americans au matin dau 6 de junh ;
- lo desbarcament dei tropas sus lei plaias (de ponent a levant) d'Utah Beach e Omaha Beach (e tanben la presa de la poncha de l'Hoc) per leis Americans e Gold Beach, Juno Beach per lei Canadians e Sword Beach per leis Anglocanadians.
Un còup lei plaias presas, l'operacion si persègue per la joncion dei fòrças de desbarcament e l'establiment d'una tèsta de pònt sus la còsta normanda puei l'expedicion d'òmes e de materiaus suplementaris. Lei jorns seguents vién la mesa en plaça deis estructuras logisticas (pòrts, oleoductes) per l'avitalhament dau frònt e lo desbarcament de tropas suplementàrias. L'operacion cèssa oficialament lo 30 de junh de 1944. Maugrat que quauque còup s'afièrma que l'Operacion Neptun siguèt ren que la partida navala de l'Operacion Overlord, qu'ela sovent si limita ren qu'au desbarcament aliat e a l'establiment dei tèstas de pònt sus la còsta normanda, lei fònts istoricas establisson clarament que l'Operacion Neptun es la partida de desbarcament e d'establiment d'una tèsta de pònt costiera au sen de l'Operacion Overlord mai vasta que per quant a-n ela aviá per tòca l'establiment d'una tèsta de pònt d'escala mai gròssa dins lo nòrd-oèst d'Euròpa.
Avans e durant l'Operacion Neptun aguèt luec l'Operacion Fortitude, nom de còde collectiu deis operacions de desinformacion e de diversion deis Aliats que sa tòca èra dobla :
1. Premier dissimular a l'estat major alemand lo luec reau dau desbarcament en Euròpa dau Nòrd-Oèst ;
2. Puei un còup lo Desbarcament de Normandia efectuat, far creire que si tractava ren que d'un desbarcament segondari de diversion. Lo premier objectiu tactic èra d'evitar un renforçament dei defensas, ensin qu'una concentracion de tropas en Normandia. Puei si tractava d'evitar una arribada tròup rapida dei renfòrç alemands dins lei premiers jorns que perseguirián lo Desbarcament. En particular, faliá tenir a l'escart leis unitats blindadas de la XVena armada qu'estacionavan dins lo Pas de Calais avans que leis Aliats aguèsson poscut establir una tèsta de pònt sufisament solida.
Au sen de l'Operacion Fortitude, dos episòdis importants :
1. L'Operacion Skye (britanica) : British Fourth Army, armada fictiva establida a-n Edimborg e en Irlanda dau Nòrd per far creire a-n un desbarcament en Norvègia ;
2. L'Operacion Quicksilver (americana) : First United States Army Group (FUSAG), grope d'armadas fictivas comandat per lo generau Patton per far creire a-n un desbarcament dins lo nòrd de França.


text:
Champeilhs
Champeilhs[1] (Champeix en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma atestada dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.]


text:
1283
Aquesta pagina concernís l'an 1283 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A Constantinòple, l'emperaire novèu, Andronic II Paleòleg (1282-1328), rompèt ambé la politica religiosa de son paire qu'èra favorable a un raprochament ambé la Glèisa Catolica. L'objectiu dau sobeiran novèu èra de se raprochar de sa populacion qu'èra fòrça ostila a aquela idèa dempuei lo pilhatge de la capitala imperiala per lei Crosats en 1204. La victima principala d'aqueu cambiament politic foguèt l'ancian patriarca Joan XI Vekkos (1275-1282) que foguèt exilat (→ 1285). Pasmens, la situacion demorèt suava e, au contrari d'eveniments precedents dau meteis tipe, i aguèt pas de violéncias importantas. En revènge, aquò privèt l'Empèri d'aliats per faciar la menaça turca en Anatolia.
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Acomençament dau rèine vertadier dau prince Danièl de Moscòu qu'èra estat plaçat sota la regéncia de deputats de l'aristocracia au començament de son rèine en 1263 en causa de sa jovença.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Novèla invasion mongòla. Narathihapati assaièt tornarmai de s'i opausar mai sei fòrças foguèron encara desfachas. Lo rèi perdiguèt la màger part de son prestigi après aquela revirada suplementària e lei Mongòls installèron de garnisons dins lo nòrd dau reiaume.


text:
Giorgio Vasari
Giorgio Vasari, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de Le Vite (« Las vidas »), primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Escrivan italian
- Pintre italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1511
- Decès en 1574


text:
20/11/2016
Daus òmes que tomban, episòde 17, per Joan Ganhaire
Las ruas Joan Bart e de Fleurus se druberen coma la mar davant l’autre profete. Quo es una minharda chambariera que respond a l’eschinlada au 24 rua Madama, brava basticòla, per asard, quatre niveus, portau esculptat, e tot e tot. L’assabentem dau perque de nòstra vesita. A, fau veire Madama Angela, ‘la era desjà quí quante ‘ribet lo malor. Madama Angela, rauba negra, piaus blancs bien tirats, pas tròp rison, velha sus çò que demòra de la familha Mercadier, la mair vielha coma chamin, lo frair Ernest, un pauc babòia, e un filh, lo paubre pitit, trisòmic, Jiròni, vai leu quí dire bonjorn a quilhs mossurs. ‘Fectivament, l’eireitier de las pilulas Mercadier… Angela e io l’empaischem de rachar los auvidors de Gaëtan, que sembla ne’n trobar de gost la musica que se’n eschapa , pertant, Chabrier… Vai veire la memet, anetz, vai veire la memet, e Tonton Clemens, eu vai jugar coma tu… Quo es curiós coma comprene Angela… L’es de chas nos, gaire mens, tot simplament. Montada a Paris coma chambariera dins las annadas cin quanta, ‘la siervit la familha Mercadier tot queu temps, e ‘la ne’n veguet… La naissança dau paubre Jiròni, la malaudia e la mòrt de la prumiera madama Mercadet, ‘na senta femna, per aquò, la ‘ribada de madama Natalena, quò i es, avem tornat trobar la pirca vese Caüsac ne’n frijolar, un ange, brava coma tot, totjorn plasenta, aimabla, que s’ocupava de Jiròni coma una mair, que suportava en risolant las avanças d’ Ernest… Tres ans de bonur, e puei… Angela obludariá jamai lo bruch d’un còrs que davala dau tresieme niveu, lo unlament de la paubra Natalena. Mòrt de plan còp. Madama Natalena poguet pas demorar que lo arcelament de mossur Ernest venguet guissable. Tanleu dobats los afars chas Mestre Gobineau, ‘la se’n anet per la mer, l’isla de Re, a çò que ‘la disset, mas donet jamai pus de sas novelas. Lo paubre mossur Mercadier aviá bien fait las chausas : la majer part de las accions dau laboratòri a sa veuva, la maison de la rua Madama era a Jiròni, e Mestre Gobineau ne’n era lo curator, coma d’ Ernest, d’alhors. Angela deviá demorar tot lor temps de vita, mai lo de la memet. I ‘viá nonmas las pitas chambarieras que faliá ne’n chamjar sovent… Non degun era passat per queu genre de rensenhaments…(de segre)
Joan Ganhaire.
Les commentaires sont fermés.


text:
A l’ora de la metropolisacien d’Ais-Marselha, lo Canau de Provença ven de signar son contracte d’objectius amé lo Consèu Regionau de Provença Aups e Còsta d’Azur. « Pesa » mai de 200 M€ e tótei lei collectivitats localas li portaràn pèira
.
La signatura, un deis ultims actes de Miqueu Vauzelle, encara president de Provença per un mes, adonc lança lo principau chantier d’entre 2016 e 2020 : s’agisse de reviscolar la restanca
de Bimont. A la resèrva d’aiga màger de la Societat dau Canau de Provença (mai de dètz miliards de mètres cubats), pròcha d’Ais, s’i farà per 20 M€ de chantiers sus quatre ans.
L’òbra d’engenheria de la SCP serà tambèn refortida dins lei país forestiers, coma Marròc e Tunisia onte ajuda d’àutrei societats d’aigatge a faire son mestier.
E dins lo domèni deis energias renovelablas, l’experiéncia de Rians serà perseguida. S’agisse d’esprovar mai que d’un dispositiu d’energia solària, refrescats per l’aiga sota lei panèus. Mai encara, la SCP pensa de crear una estacien de pompatge per turbinar e produrre d’electricitat. La veirèm, aquela, entre la restanca de Santa-Crotz dau Verdon e lo plan de Valensòla.
Aqueu projècte se fariá dins lo quadre de l’Apèu a projèctes dau Ministèri de l’Energia que díson Malhum Electric Intelligent. Aqueu, l’Estat lo dotarà de 85 M€… De seguir bòrd que lo premiat devriá èstre coneissut a la fin de l’annada.


text:
-527
Aquesta pagina concernís l'an -527 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Mòrt de Pisistrate. Son rèine favorizèt l'emergéncia d'Atenas coma poissança majora de la Grècia antica dins totei lei domenis (militar, economic, politica, culturau...). Foguèt remplaçat per sei fius Hippias e Hipparc, la màger part dau poder èssent en realitat tenguda per Hippias e Hipparc s'ocupant principalament de la proteccion deis arts.


text:
Ombra
Una ombra es una zona sombra creada per l'interposicion d'un objècte opac e una font de lutz e la superfícia ont rebat aquela lutz. Se materializa per una siloeta sens espessor. Una ombra portada conten la color complementària de la font de lutz que la crea.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Diferents estadis d'ombra
- 3 Utilizacion de l'ombra
- 4 Consideracions diversas
- 5 Ombra e antropologia culturala
- 6 Notas e referéncias
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
La talha de l'ombra portada depend de la talha de l'objècte intercalat e de sa distància relativa de la font de lutz. Mai l'objècte es près de la font de lutz, mai la zona d'ombra será granda. Son intensitat depend de la proporcion de la lutz balhada per la font amagada. Se la font amagada es la sola font presenta, alara la zona a l'ombra es dins l'obscuritat totala.
En dessenh tecnic, e de biais convencional, acceptam que l'ombra projetada pel solelh siá lo resultat dels rais incidents parallèls que van realizar una ombra portada per l'objècte sul plan ont es pausat, e una ombra pròpria creada sus las fàcias de l'objècte que son sostrachas als rais incidents.
De fonts d'esclairatge pontualas van crear un còn de rais incidents que la projeccion de l'ombra se fa segon de la posicion relativa de la font al respècte de l'objècte somés als rais luminoses.
Per de fonts non ponctualas, se distria de zonas d'ombra, de penombra e d'anteombra. Mai la font es larga e mai lo supòrt de l'ombra es alunhat de l'objècte qu'amaga la lutz, mai la zona de penombra es espandida e mai lo contorn de l'ombra s'estompa.
Diferents estadis d'ombra[modificar | modificar la font]
L'astronòma nomena eclipsi la situavion ont un astre pòrta son ombra sus un autre. S'agís d'un cas tipic de font espandida (non pontuala).
La figura çaicontra illustra los còns d'ombra e d'anteombra e las zonas de penombra.
Se vei las zonas seguentas:
- Ombra: lo solelh es tot entièr amagat per la planeta
- Penombra: lo solelh es en partida amagat per la planeta
- Anteombra: la planeta essent mai pichona que lo solelh, se se plaçam a una distància sufisanta, sa talha arriba pas mai a amagar l'astre.
Utilizacion de l'ombra[modificar | modificar la font]
Confòrt[modificar | modificar la font]
Segon las regions e los païses, los arquitèctes, dempuèi l'antiquitat, cercan a diminuir o aumentar las partidas de l'ostal o de la ciutat que serán a l'ombra. Tanben en agricultura tradicionala e nomadisme se conservèt de sègas e d'arbres per que lors tropèls pòscan s'aparar de l'ardor del solelh dins lor ombra.
Determinacion de l'òra[modificar | modificar la font]
La mòstra de solelh utiliza dempuèi l'antiquitat l'ombra naturala d'una barra expausada al solelh per mesurar lo passatge del temps segon la posicion del solelh.
Determinacion de la talha d'objècte[modificar | modificar la font]
Sus una fotografia verticala aeriana o satellitària georeferenciada e orodatada, la talha dels bastits e autres objèctes (pilònes, ponts, arbres..) pòt èsser determinada dempèi lor ombra. L'analisi comparada de fotos presas a d'oras diferentas dona tanben una indicacion de lor forma generala.
Una utilizacion celèbra de l'ombra se faguèt per Tales per mesurar la talha de las piramidas[1].
Ludic[modificar | modificar la font]
Los jòcs d'ombras chinesas consistisson, en plaçant sas mans entre la font de lutz e un ecran, per obtenir d'ombras que la siloeta evòca un animal o un objècte conegut.
Lo teatre d'ombras utiliza lo meteis principi, mas se servís de mariòtas opacas sus un ecran luminós per crear en transparéncia d'scènas animadas.
Fotografia e cinèma argentic[modificar | modificar la font]
Los negatius de las fotos argenticas servissián, al tiratge, de far una ombra sul papièr sensible per far reaccion e que l'imatge s'i imprime.
La projeccion de diapositiva o de film es pas autra causa que l'utilizacion d'un obstacle parcialament transparent per que son ombra representa un imatge.
Consideracions diversas[modificar | modificar la font]
Sens de l'ombra[modificar | modificar la font]
Mirant cap a la font de lutz, una ombra dona un imatge capvirat de la siloeta, alara que dins lo sens dels rais eissits de la font de lutz, dona un imatge drech.
Dessenh de l'ombra[modificar | modificar la font]
Dins lo domèni dels arts plastics, de l'arquitectura e a vegada del dessenh tecnic, lo dessenh de l'ombra portada es un dels elements, que amb la perspectiva balha un realisme al dessenh; se es fidelament dessenhada. Al contrari l'artista pòt crear d'efièchs poetics o plastics particulars s'es portada d'un biais non conforma a la realitat.
De pintres utilizèron de colors vivas per pénher las ombras dins lors representacions de païsatges, d'animals, naturas mòrtas o de personatges, es lo cas per exemple dels fauvistas. L'artista pintre e plastician Français Klaus Guingand imortalisèt (de 1987 a 2009) las ombras de 220 personalitats internacionalas, cada personalitat pausa per que siá imortalizada son ombra. L'ombra es penhada sus una tela de 200 x 150 cm.
L'istòria del cinèma coneguèt d'en primièr als EUA e en Euròpa una accentuacion dels esclairatges contrastats, subretot dins los ans quaranta e cinquanta es lo film negre. Dins l'adaptacion de Lo procés per Welles, la mestresa de l'ombra es una de las principalas fòrças de l'imatge.
En infografia 3D, d'en primièr s'aficha d'ombras suavas qu'enfortisson la credibilitat de l'imatge, mas los temps de calculs e lor complexitat aumentan fòrça.
Ombra e antropologia culturala[modificar | modificar la font]
Podent èsser a l’origina de multiples eveniments negatius, mas tanben positius, l’ombra d’un òme, d’un animal e d’un arbre essent vists dins las culturas tradicionalas coma un subjècte fòrça seriós. L’ombra umana èra considarada coma una partida vitala de l’individú, e, en consequéncias una font de dangièr per el, perque una agression a son ombra seriá sentida coma sus la seuna persona, e la separacion de qualqu’un e de son ombra poriá menar a la mòrt [2]. L’ombra d’altrú poiriá tanben presentar de dangièrs: Frazer conta lo cas d’un indigèn australian que gaireben moriguèt de paur a causa que l’ombra de sa sògra auriá fregat sas cambas alara que domissiá jos un arbre [3]. D'unes animals auriá de poders inquietants per l’intermediari de lor ombra: Plini l'Ancian atribuava a las iènas la facultat d’utilizar lor ombra per far los cans incapable de jaupar[4]. Segon lo mèsme Plini, l’ombra del noguièr « es desplasenta e noisibla, quitament a l'òme, a qui dona mal al cap, e l'es per tot çò que créis a l'entorn. » e l'ombra dels pins e avets « es incontestablament un poison per tot aquò que tòca » [5]. Pasmens, las ombras poirián realizar de benèsser, coma mencionat dins los Actes dels Apostòls, segon que l’ombra de Sant Pèire podava curar[6]. Un tèxte d’ofrenda a l'Empèire mejan egipcian atribuava a l’ombra d’un dieu la capacitat de produire d'emissions seminalas [7]. E segon l’Anonciacion de Sant Luc: « Lo Sant Esperit vendrà sus te, e la poténcia del Fòrça Naut te cobrirà de son ombra » [8]?
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Jean-Marie Nicolle, Histoire des méthodes scientifiques : du théorème de Thalès au clonage, éd. Bréal, 2006, pp.17-18
- ↑ (en)Sir James Frazer, The Golden Bough. A Study in Magic and Religion, 1890, chapitre 18. The soul as a shadow and a reflection
- ↑ Ibidem
- ↑ Plinu, Istòria naturala, 8, 44
- ↑ Plini, ibidem, xvii, 18
- ↑ Actes dels Apostòls. 5, 12-15
- ↑ (fr)Beate George, Zu den altägyptischen Vorstellungen vom Schatten als Seele, Bonn, 1970, . p. 112, cité par Pieter W Van Der Horst, « Peter's shadow », New Testament Studies (1977) Volume: 23, pp. 204-212
- ↑ Luc 1.35
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)James Frazer, Le Rameau d'or, édition fr. par Nicole Belmont et Michel Izard, Robert Laffont, coll. "Bouquins", 1984. Chapitre 18. L’âme comme ombre et reflet
- (fr)Victor Ieronim Stoichiță, Brève histoire de l'ombre, Genève. Librairie Droz, 2000
- (fr) La revista Sigila consacrèt lo n° 16 (2005) al tèma de l'ombra.


text:
Acid gras
Un acid gras es una molecula organica lipidica formada d'una longa cadena idrocarbonada. La granda majoritat es facha d'un nombre par d'atoms de carbòni; los mai comuns son los qu'an 16 e 18, e on un grop carboxil (-COOH) a lor extremitat. Cada àtom de carbòni se jonh al seguent e al precedent per un ligam covalent simple. La formula basica d'una molecula d'acid gras saturat es CH3–(CH2)n–COOH. A l'atom de lors extremitats li demòran liures tres ligams que son ocupats per d'atoms d'idrogèn (H3C-). Los autres atoms an dos ligams liures, que son ocupats egalament per d'atoms d'idrogèn (...-CH2-CH2-CH2...). En general, podèm escriure un acid gras generic coma R-COOH, ont R es la cadena idrocarbonatada qu'identifica l'acid en particular. Los acids grasses son los compausants de qualques lipids coma los graisses (triglicerids), ont l'extremitat de la molecula ont se tròba lo grop carboxil (-COOH) es çò que se combina amb un dels grops idroxils (-OH) de la glicerina (mai corrèctament propanotriòl), en reagir amb ela.
Tipe d'acids grasses[modificar | modificar la font]
Segon la preséncia o l'abséncia de ligams dobles entre los atoms de carbòni, se pòdon distinguir los tipes d'acids grasses seguents:
- Acids grasses saturats. I a pas de dobles ligams entre los atoms de carbòni; normalament son solids a temperatura ambienta.
- Acids grasses insaturats. Existís un o mai de ligams dobles entre los atoms de carbòni.
Segon lo nombre de dobles ligams se pòdon dividir en:
- Acids grasses monoinsaturats. Quand i a un sol ligam doble en tota la cadena.
- Acids grasses poliinsaturats. Quand i a dos o mai de ligams dobles al cors de la cadena.
Segon lo tipe de doble ligam se pòdon dividir en:
- Acids grasses cis. Quand los atoms d'idrogèn dels dos carbònis que partejan lo doble ligam son situat del meteis costat.
- Acids grasses trans. Quand los atoms d'idrogèn dels dos carbònis que partejan lo doble ligam son situat del costats opausats.


text:
Afganistan
L’Afganistan (en pach·tô افغانستان / Afġānistān, en dari افغانستان / Afġānestān) est un payis d’Asia centrâla, entornâ du Turcmènistan, de l’Ozbèquistan, du Tadj·iquistan, de la Ch·ina, du Paquistan et de l’Éran. La capitâla est la vela de Caboul.
L’Afganistan figure permié los payis los més pouvros de la planèta.
Entre la chête des Talibans aprés l’envasion des Ètats-Unis de l’Afganistan et la Loya J·irga de 2003, l’Afganistan at étâ apelâ per l’Occident desot lo nom Ètat islamico transitouèro d’Afganistan. Desot sa novèla constitucion, lo payis est ora oficièlament nomâ la Rèpublica islamica d’Afganistan.
Somèro
- 1 G·eografia fesica
- 2 Toponimia et ètimologia
- 3 Histouère
- 4 Sociètât
- 5 Politica et administracion
- 6 Èconomia
- 7 Cultura
- 8 Pèrsonalitâts
- 9 Vêde avouéc


text:
29/10/2016
Lo temps daus nogiers que laissan tombar cacaus, per Olivier Pijasson
Aprofiechi de la sason per far coma los vielhs, de parlar sovenirs. Daus temps que occupavan pas beucòp de plaça dins ma p’ita cervela, parli daus sovenirs, lo mes d’octòbre era lo mes daus dets negres que eissaiàvam d’esclargir a l’aiga de javela, e quitament a la podra de gratar, avant que de tornar a l’escòla los diluns matin o lo dijuòus matin. La regenta nos espiava las mans avant de nos laissar entrar en classa, e los que las avián pas netas eran bons per anar las ‘chabar d’esfarbir au robinet d’aiga contra lo mur, en defòra, dins la cors de recreacion. Una vergonha que de s’auvir designar davant tot lo monde per çò que consideràvam coma una meschanta punicion qu’auriam pogut eschivar aisadament. Mas au mes d’octòbre, la regenta sabiá que tots los dròlles ajudavan massar los cacaus, e los dets negres podián rentrar en classa sens mai de dolors sentimentalas.
Chas nos, per ‘massar los cacaus tot lo long de la sason, lo permanent era lo grand pair. Tanleu las vachas fomorjadas e palhat adobar, aprep lo marendon dau matin, preniá son panier e quauques sacs per segre en prioritat los nogiers de bòrd de rota o los qu’eran dins los prats onte laissàvam codar las vachas. L’aprep miegjorn, sobretot quante fasiá brave temps, lo demorant de la familha venián participar au massadís, coma quauques vesins daus uns còps. L’Elena de chas Chapeirós veniá sovent ; çò que empaichava l’Aliça de venir, que podián pas se sufrir ! Mon pair aimava pas tròp se baissar per massar los cacaus. Veniá totparier s’i banturlar quauques còps per far esquipa o portar los panier e tirar los sacs.
Quo es mon grand pair, evidentament, que m’aviá apres a massar los cacaus, en linha, e cobde a cobde, dins la mesma direccion e a la mesma nautor : per puesser platussar. Chascun prend una larjor de benda que li permet d’aver los cacaus a portada de mans sens aver mestier de se desplaça lateralament per trapar los de la riba. Ai apres a utilisar las doas mans en mesma temps dins doas fonccions diferentas : una massa pendent que l’autra boida dins lo panier. Entau quò enança. Lo problema es que zo podetz pas far entau aisadament quante las fuelhas son tombadas sus los cacaus. E òc, massar los cacaus, quo es un mestier ! En plaça de marronar, setz de vos adaptar !
A la fin de la jornada, que avetz pro pompar lo cuol, vos demòra de portar los sacs boidar sus de las cledas, que disem « grellas », per los far sechar au solelh, quante ràia. L’enser, avant que lo seren fuguesse tombar, las foliá breçar emb d-una tòla jurca au lendoman que las desbreçàvam si lo temps zo permetiá.
Quela grellas, quo es lo monde que las fasián. Aura, lo monde sabem pus far entau çò que lor fai mestier. Se’n van banturlar dins los magasins e ‘chaptan çò que lor es perpausat de consomar, sens puesser trobar çò que lor farián vertadierament mestier. Mas quò-quí, quo es un autre afar ! Per tornar a las grellas, las trobaretz pas dins los magasins de farlabicas. Se fam a partir d’un cadre rectangulari de quatre pòsts d’un quinzenat de centimetres de nautor. Lo fons es garnir d’un treliç tendut e jostengut per quauquas barras que deven au còp tener lo pes daus cacaus e lo cadre d’encair.
Quante trobàvam los cacaus pro secs per los montar au granier, desbarassàvam entau de las grellas per d’autras fruchas. ‘Laidonc tornàvam los cacaus prestes dins daus sacs que mon pair, e io pus tard, montava a l’espatla, per l’eschala. Un sac de cacaus olhat pesa un quintau, quo es a dire 50 quilòs. Dins lo granier situat, plan de segur, dessús las peças de la maison, boidàvam los sacs de cacaus sus lo planchat. Fasiam un beu tapís d’un diezenat de centimetres d’espassor que rejonàvam bravament. Aquí, auretz benleu mestier de quauquas precisions : en realitat los cacaus son pas completament secs e los fau remudas regulierament per que chaumenissián pas. Per aquò, los boiràvam emb d’una pala o un raclador e ‘chabàvam en tirar coma daus rejons, bien drechs (e quò fai plan brave) per fin d’aidar l’aeracion dau planchat. E tot aquò jusca a la venda que, chas nos permetiá, çò-disiá ma mair, de paiar las talhas.
O. Pijasson – lo 25 d’octòbre 2016
Un talhier òc verd, visita chas monsur Simon, per lo talhier de lenga de Marçac d'Eila
Qu’era una idèia de la Martina que veniá autres còps au talier d'occitan de Marçac d’Eila.Coma l’Olivier, avián rencontrat lo pepet Simon e avián decidat que lo talier se debanariá chas lo pepet dins sa pita proprietat a Las Granjas rasís Gravela sus la comuna d’Anessa e Beuluòc.
Lo diluns 25 de setembre 2016, guidats per la Martina e un còp passat la Granda Aiga, puei lo canau, lo tropelon arribet dins lo vilatge de Las Granjas, sus l’islòt.
Mesfiatz, si entratz pas dins la cort, podetz pas veire la maison, que los bastiments viran l’eschina au chamin e au demorant dau vilatge.
Lo pepet e son filh esperavan los convidats e lur fagueren bona mina. Defòra fasiá bon, platusseren un pauc, espieren de las parroquetas en gàbia sus lo bassuelh de la maison.
-
« 'Chabatz d’entrar ! » lor disset lo Pepet.
'Laidonc, las lengas se boteren de se desliar autorn de la bela taula de jarric cuberta d’una toalha cerada emb força dessenhs de color. Aprengueren que la bòrià li veniá d'un defunt cosin de sa defunta femna, e que dempuei, coma la Irena, venián totas las jornadas aquí per s’ocupar dau vargier, de sos fruchiers, de sas polas e de sas pitas bèstias de plumas verdas. Contunha de zo far enquera mai dempuei la mòrt de sa femna, mas l'i demora pas durmir.
Aprengueren tanben que lo Pepet era un passionat de polas de tots semens, que autres còps faguet venir de las gentas polas « Bantam de Pekin » qu’un jornalista aviá consacrat un article emb de las fotòs. Las los faguet veire, las fotòs, que ne’n era plan fier, l'òme ! Per avivar l’ambiança de l’amassada, lo pepet faguet veire, in vivo, per lor grand estonament, un gro de burgauds d’onte surtián e s’estorcián quauquas larvas daus lunons lusents.
La bela peça que los aculhissiá era au còp la cosina, la sala de minjar e tot e tot… Poderen veire que tota la peça era demorada coma autres còps : jos una fenestra i aviá una aiguiera de peira talhada, sus lo mur dau fons una granda càiria onte un pòt tener d’en pès, e la pendula dins un cuenh que sona totas las oras... E quitament las demiàs !
De queu temps, la Martina drubit dau citre e copet un pastis de cacaus que l'Olivier completet emb mai d'unas sòrtas de gasteus. Dos panierons clafits de nosilhas fugueren pausats sus la taula e la gent s'amuseren a las escaletar emb-d'un martelon en eschivar de las far rodelar per terra, de las esbolhar o tot simplament de se mascanhar los dets..
Lo pepet era plan urós de parlar sa lenga mairala coma sos convidats mas quò fuguet leu l'ora de s'eschapar los uns daus autres e de tornar maison.
Trabalh collectiu dau talhier de Marçac d'Eila emb la participacion de Cristiana, Joan-Ive e Marisa.
26/10/2016
Montagrier, projet d'aménagement du bourg
Pour rendre service à un collègue (...) , une information pas spécifiquement occitane, mais qui concerne l'un des plus beaux villages du Périgord vert inscrits à l'inventaire des sites, Montagrier, dont je vous recommande la visite à l'occasion!
Suite à l'article paru dans Sud-Ouest, voici en pdf les éléments du plan fournis par les maîtres d'oeuvre, l'architecte verteillacois Alain de la Ville et Vincent Lefebvre, paysagiste concepteur de Périgueux , qui présentaient leur projet à l'invitation du maire Francis Lafaye.
Denis Gilabert
Voir l'article de Sud-Ouest: http://www.sudouest.fr/2016/10/27/un-projet-d-envergure-p...
Projet dans son ensemble:Panneau aménagements MONTAGRIER 220916.pdf
Les différentes tranches:Panneau tranches aménagement Montagrier.pdf
Voir également les autres réalisations de la société Espaces: http://espacespaysages.blogspot.fr/
Una lonja convalescéncia, noveu roman d'Esteve Ros
Né à Ribérac où il revient fréquemment en famille, Esteve Ros (Etienne Roux) est docteur vétérinaire et docteur en sciences biologiques et médicales. C'est également un membre actif de l'Institut d'Estudis Occitans. C'est aussi un musicien et un auteur en français et en occitan : « Chants occitans du Périgord », « Les subsistances à Périgueux au temps de la guerre de Cent Ans »( avec son père Jean Roux) et son recueil de nouvelles fantastiques « Lo Pont » qui a reçu le prix Jaufre Rudel en 2009. Il vient de sortir son premier roman « Una lonja convalescencia », en occitan limousin.
Qual es lo tema de vòstre roman ?
D'un prumier, deve dire que quo es un roman cort. Quo es l'istòria d'un òme que se desvelha dins un ospitau, apres un accident que lo laisset seriosament nafrat. Es aqui per se reviscolar, mas la convalescéncia dura...Se rend compte pauc per pauc que lo monde son barrats e pòden pas mai aver de contact coma lo monde d'en defòra, nimai surtir...
Lo mòde narratiu es un pauc inabituau, n'es quò pas ?
Oc-plan, quo es maitot un dialògue interior, un jornau de pensada. I a un pauc de dialògues totparier, quante quo es necessari. Los personatges se fan daus amics, una p'ita societat se fai, emb sos rituaus. Van essaiar de se'n fugir totparier, mai d'un còp, sens dire tota l'accion dau libre. Mas quo es un monde que se barra psicologicament, coma dins « Il deserto dei tartari » de Dino Buzzati.
Escrivetz en francés e un occitan. Que vos apòrta l'escritura en occitan ?
Ai aprés l'occitan en familha, au despart dins un registre rurau. En francés, i a totplen de referencias literarias. Escriure en occitan laissa mai de plaça a l'inventivitat, a la richessa. Quò me fai far un trabalh sur la lenga. Quante lo mot manca, per trobar lo mot juste en occitan, parte de l'idéia, de la chausa. De segur utilise los diccionaris, lo de Piat ( francés òc) e tròbe totplen d'expressions dins lo vocabulari felibrenc per enrichesir l'expression.
Pour autant, la lecture de ce court roman est à la portée de tous et très plaisante. « Una Lonja convalescéncia », collection A tots chez IEO Edicions, 74 pages 13€.
Découvrez un extrait de ce livre ci-dessous ( le début).
Denis Gilabert
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Una lonja convalescéncia
Pareis que sei aquí dempuei quatre jorns. Dau mens, quo es çò que m’an dich queste matin, quante me sei desvelhat. Quò me doliá d’en pertot, mai aviá lo vòmit. Ai eissaiat de bolegar, mais ai pas pogut. La dolor es venguda enòrma, a me copar lo bufe, una dolor coma ne’n aviá jamai sentit aperavant, una dolor que veniá dau dedins dau còrs. Mas ai pas botjat d’un piau, sei demorat clavat sus mon liech. Ai bramat, talament quò me doliá. Ai auvit daus bruchs de pas que s’apreimavan. Io podiá ren veire, nonmàs lo plafond blanc, perque podiá quitament pas virar la testa. Dau monde son dintrats dins la chambra, se son clinats vers io, e ai vist doàs charas. Ai sentit que quauqu’un me paupinhava lo ponhet, n’un a passat una man davant mos uelhs, leu-leu, puei una de las doàs charas a dich a l’autra : « Vai querre l’interne, es desrevelhat ».
Esteve Ros
25/10/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 30 d'octòbre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidats de l'emission dau diumenc 30 d'octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Yann Lespoux, president de la FELCO ( Federacion dels Ensenhaires de Cultura e de Lenga Occitana) per parlar dau congrés de la FLAREP ( fédération des enseignants de langues régionales de l’enseignement public) que se tenguet a Montpelhier los 22 , 23 e 24 d'octòbre 2016.
Per ne'n saber mai, de veire lo site de la FELCO: http://felco-creo.org/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
20:16 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
LAS BALENAS ANCIANAS ÈRAN D’ÒRRES PREDATORS
Uèi las balenas filtran l’aliment e minjan basicament plancton. Mas foguèt pas aital totjorn. De recercaires an descobèrt qu’espècias ancianas de balenas avián las dents coma predators coma dingos o leons. L’estudi es estat publicat al numeric Biology Letters.
L’estudi aguèt coma cap Alistair Evans, de l’Universitat Monash, d’Austràlia, que confirmèt que las balenas ancianas “avián pas las dents coma pensàvem. Èran, de segur, òrres predators que desvolopèron fòrça après l’estrategia actuala de filtrar l’aliment”.
Per confirmar cossí èran las dents de las ancianas balenas, una còla scientifica amb Alistair Evans restaquèt las dents de predators actuals, coma dingos e leons. Comencèron l’estudi amb una recreacion informatica en 3D dels desparièrs modèls de dents de cinc pinipèdes modèrns (leopard e fòca e d’autres), quatre carnivòrs terrèstres e ueit cetacèus fossils (entre aquelas espècias fa temps desaaparegudas coma Janjucetus, Coronodon e Squalodon).
Dents fòrça afiladas
Après, mesurèron cossí èran las dents e foguèron las divèrsas morfologias. Fin finala, restaquèron la foncion d’aquelas dents amb las de las balenas actualas per ne determinar l’alimentacion basica. La resulta confirmèt que las ancianas balenas èran òrres predators.
“Sembla qu’utilizavan las dents mai per tuar que per filtrar – çò diguèt Evans-. La forma qu’an las dents de mai d’una espècia de balena fossil laissa dire qu’èran predators. Es una descobèrta sensacionala pr’amor que permet comprene melhor l’evolucion alimentària d’aquelas espècias animalas”.
De mai, los scientifics qu’an fach aquel estudi an volgut soslinhar que la tècnica de filtratge de las balenes d’uèi lo jorn es una estratègia unica al mond animal qu’evolucionèt après. Lo cambi en la morfologia de las primièras balenes e las balenes actualas aital o permet afirmar, çò diguèron.
La Redaccion


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 13 d’agost de 2016
Cloquejar en catalan; cloquear e clueca en castelhan; cloquejar e cloca en gascon, absents en portugués: la question deu prèst gascon.
En catalan, que i arretrobam cloquejar : fer cloc-cloc, totun lo mot cloca que i ei remplaçat per…lloca, o sia que la relacion enter cloca e cloc/ cloquejar n'i ei pas.
Qu'ei interessant de constatar cloca e cloquejar etc n'i son pas coneguts en portugués - qui a totun chocar (deu latin vulgar *klokkare, coar), gasc. clocar, sens1: coar, id. , e que las fòrmas dab cl (clueca, clocar) a partir de *klokka, *klokkare que son anormalas en espanhòu on cl etimologica en debut de mot e balha normalament ll (clamare -> llamar, en portugués: chamar). Que's deu tractar d'un prèst d'un parlar qui consèrva lo cl. N'ei pas lo catalan, non sembla pas que *klokka, *klokkare e sian estats productius en catalan. Aquesta lenga qu'ignòra lo mot clocar dab la significacion de coar e lo mot tà i designar la cloca qu' ei lloca, prengut d'un parlar hispanoromanic (probablament aragonés). En catalan, lo mot grafiat loca dab lo sens de "cloca" qu'èra ja atestat au sègle 14 (1386). En espanhòu, los mots clueca e cloquear non i son atestats abans la fin deu sègle 15 (1495, Coromines, dic.etim). Dongas, a l'origina deus mots espanhòus clueca, clocar e cloquear que n'i son probablament los mots gascons corresponents. Que cau raperar lo pes de la diaspora gascona, o mei largament occitana, en las activitats de paisaneria en Espanha au sègle 15 ençà. A mei deu gasconisme clocar (dab la significacion de cloquejar, har cloc, desconeishut en portugués) e cloquear (deu gascon cloquejar) , l'espanhòu qu'a lo mot sinonime cacarear, aqueste que l'arretrobam plan en portugués (cacarejar).
En catalan, com en las autas lengas romanicas d'Espanha, lhevat lo castelhan, qu'ei interessant de constatar la desconnexion morfologica entre lloca de l'un costat e cloc, cloquejar de l'aute. Lo mot clocar dab la significion de coar n'i existeish pas, clocar (valencian) qu'a sonque la significacion de cloquejar, qu'apareish dongas com un gasconisme. Que cau soslinhar lo catalan qu'a un hum d'autes mots sinonimes de cloquejar: escainar, escatainar, catasquejar shens oblidar lo mot malhorquin d'ahur gascon…quequejar (ved. quequejar). Identic au mot catalan lloca (grafiat antig. loca) qu'ei lo mot aragonés loca (id.) qui ei tanben la fòrma aranesa deu mot (loca, un "meridionalisme" com diré A. Carrera, la "clocada" que s'i ditz la "locada" en aranés). Loka qu'ei autanplan lo mot en basco tà díser cloca. L'espanhòu que coneish autanplan llueca com a varianta de (gallina) clueca. En cantabre de las vaths de Pas ("pasiego"), la fòrma deu mot n'ei pas briga clueca, que n'i son sonque lloca, llueca e llocla (segon los lòcs, cf. R. Penny -El habla pasiega ). Per contra, tostemps en pasiego, cloquejar que s'i ditz plan clucar e cluquiar (R. Penny, op. cit.), qui son precisament identicas a las fòrmas gasconas. En asturian, que i retrobam llueca. Que i tornaram.
Coromines que hè remontar, de manèira regulara, llueca tà "*klokka", totun shens tròp préner en compde las fòrmas dab l simpla loca qui s'ameritarén un petit comentari en aquesta ipotèsi, ce'm sembla.
L'evolucion klokka -> llueca qu'ei normau en espanhòu, que non las fòrmas dab cl. Lo mot lloca (llocada etc) en catalan qu'indica un prèst d'ua lenga iberoromanica, probablament l'aragonés. Dongas, la lenga qui va prestar cloca, clocar e cloquejar a l'espanhòu non deu pas estar lo catalan. D'aulhors, lo mot clocar dab lo sens primitiu de coar que i ei desconeishut en catalan, non sembla pas que *klokkare i sia estat productiu. Lo prèst qu'ei a l'evidéncia gascon, en espanhòu com en catalan.
En gascon, lo mot qu'a l'ahur onomatopeic: lo mot-etimon "cloc" (de *klokka) e aqueste etimon qu'ei sauvaguardat en tota la seria gascona. En gascon, lo mot qu'ei un substantiu (l'onomatopèia, lo crit de la garia coadera, au sud-èst que sap designar la clocada, la coada de porics (cf. Duplech)), qu'ei autanplan un adjectiu: cloc-a, haut o baish qui significa non fresca, passada (per ua fruta), boharòc, badòc: ua pera cloca (cat. una pera lloca). En gascon, que i trobam d'autes derivats de "cloc" com la "clocada" o "cloquerada" (coada de porics d'ua cloca), "cloquet" (lòc on la cloca e coa ueus), "cloqueta" (constellacion de la Pleiada) en i ahigent l'extranh "clossinejar" qui ei un mot per "cloquejar" emplegat en Armanhac. "Clossinejar" que sembla un gallicisme (occitanisme) cf provençal ancian glozir, fr. gloussir qui provienen deu latin classic: v. glocire, id. Lo catalan qu'a llocada (en gascon: clocada, id.). Qu'a tanben lo mot cloca: amassada de gent segon lo DCVB, cf. la significacion de cloqueta en gascon e de cloc en comengés, totun lo mot qu'ei estat incorporat en cat. normatiu com a sinonime de lloca. Qu'ei un gasconisme probable. Que i ei autanplan cloqueig (accion de cloquejar), derivat de cloquejar. De notar que lo nòrd-catalan a clossejar (per cloquejar) , un occitanisme ben aparentat au gascon "clossinejar" (id.).
Dongas, lo mot mei ancianament atestat en romanç d'Espanha tà díser cloca qu'a la fòrma "loca", que non cloca. En gascon, segon los lòcs, ua pera tròp madura, passada, que's pòt díser ""pera lòca (a l'estrem sud deu domeni, un aragonesisme), o, mei generaument, pera cloca (cf. cat. pera lloca, id.). La definicion de l'adjectiu "lòc, -a" en gascon contemporanèu qu'ei "qui n'ei pas fresc", "cloc", "glòhe", "glòish" aplicat a las frutas, verduras o a l'aiga potabla (o non), mentre qu'en catalan lloca non s'aplica pas sonque qu'a la fruta tròp madura, poirida (e, de segur, a la garia coadera). L'associacion de fruta passada dab la cloca que's deu viéner de la valor anciana ononmatopeica de cloc, bruit associat a l'ueu barlòc, l'ueu esterle, shens poric. Lo mot cloc-a en catalan empordanés qu'a presa precisament aquesta significacion de barlòc-a (= cat. xarbot : ou xarbot), mentre lo quite mot barloc qu'ei emplegat dab aquesta significacion en parlar de Berga com en gascon contemporanèu, duas reminiscéncias probablas deu gascon parlat en Catalonha (DCBV). En asturian, qu'arretrobam aqueste medish mot devath la fòrma lluecu/a. Aqueste mot lluecu, llueca qu'a exactament la significacion deu mot gascon boharòc o barlòc : vueit, cau, en parlant d'ua fruta dab crest com l'esquilhòt, l'averan, etc e, de segur, la cloca (la garia) que s'i ditz plan la llueca. Lo mot grafiat loca dab la significacion de cloca (la garia) qu'ei atestat en catalan au sègle 14 ençà (aragonesisme probable). N'ei pas impossible que l'aragonés loco-loca (aplicat a l'ueu puish a la fruta vueita o passada) sia lo medish que lo qui significa, hòu, hola, alavetz manlhevat peu castelhan (loco) e passat au portugués (louco) (cf. en gascon e en catalan dial., barlòc = nèci, pèc). En tot cas, las fòrmas dab c que semblan mei tardivas en las lengas romanicas d'Espanha, la prumèra atestacion que non remonta pas sonque tà la fin deu sègle 15 en castelhan.
L'emplec deu mot "clueca" dab cl- conservada n'ei pas briga generalizat en las lengas d'Espanha d'uei lo dia. Au contra, qu'ei excepcionau e que's limita a l'espanhòu, on i coexisteish dab lo mot de formacion hòrt regulara llueca (de *klokka). Entà díser cloca, lo cantabre pasiego (astur-leonés de transicion) qu'a lloca, llueca, llolca; lo catalan qu'a lloca (manlhèu iberoromanç, probablament ua adptacion de l'aragonés loca); l'asturian qu'a llueca, l'aragonés qu'a loca e lo basco, loka. Per contra, lo mot cloca qu'ei de formacion normau en gascon e d'us quasi generau en aquesta lenga. Que jògui per un prèst gascon pro tardiu (sègle XV), dirècte o non segon los cas, com a origina (o restabliment) deus mots dab "cl " en las lengas d'Espanha en relacion dab lo crit de la cloca: cloc, cloca, clocar, cloquejar /cloquear (la valor onomatopeica deu mot cloc e derivats, ligada au crit de la garia coadera que i seré estada nava en las lengas d'Espanha, aquesta associacion, qui trobam en gascon, n'existeish pas en portugués). Que podem dongas prepausar duas etapas en l'evolucion de loca- cloca en las lengas romanicas d'Espanha. Prumèra etapa, anciana: a partir deu latin vulgar *klokka qui designava la garia coadera, evolucion de cloca entà lloca e loca (aragonés e basco), dongas dab l'associacion semantica prumèr de coada, ueu, puish de fruta badòca, barlòca o boharòca e possiblament de hòu (ligada a la fòrma aragonesa o navarresa deu mot). Lo portugués qu'a guardat lo vèrbe chocar (equivalent etimologic de "clocar" en portugués) tà díser coar, shens la connotacion onomatopeica qu'a lo mot en gascon e en las lengas romanicas d'Espanha. Puish en ua dusau etapa, la gasconista (abans la fin deu sègle XV) qui non concerneish pas sonque las lengas d'Espanha, non lo portugués, que s'i escad l'adopcion de la seria deus mots gascons "cloc", "clocar "etc, dab lo vèrbe "clocar" significant non pas "coar" mès "cloquejar" (significacion 2 de "clocar" en gascon) dab ua valor onomatopeica balhada au mot "cloc" en relacion dab lo crit de la cloca. En espanhòu, llueca que s'i tornè clueca, per ibridizacion dab lo mot gascon cloc, cloca. N'ei pas la soleta ipotèsi acceptabla, plan segur, que la caleré espravar mei endavant, totun que la tròbi simpla e coherenta a la lutz de las meas praubas coneishenças, au dia de uei.
12 comentaris:
-
-
Amusant açò, que vienèvi tot justament d’encontrar dens "Cien años de soledad" la frasa aquesta, qui’m hesó perpensar:
"Le explicaba… mientras ponían en sus nidos a las gallinas cluecas, cómo se le ocurrió a Dios… que los pollos se formaran dentro del huevo."
—
Que’m hè brembar tanben de dus amics tolosencs qui batalèvan un còp a l’estanguet.
L’un qu’avè prenh la hemna e de cap a amainadar; d’avanças qu’èra tot esmavudàs de l’idea de tostonejar lo son nèn.
« — Enfin, en gros, t’es clouc, quoi », ce’u hè l’aute…
—
Amistats
Jig
- 14 d’agost de 2016 a les 0:52
- Octavià Alexandre ha dit...
-
La forma aragonesa loca és 100% vascorromànica, puix que l'evolució kl > l és la normal del vascorromanç, p.ex. claustro > laustro, Claudius > Laudio (Llodio en la versió castellana) o ecclesia > el(e)iza.
- 17 d’agost de 2016 a les 8:23
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Per altra banda, el castellà clueca sembla una hipercorreció front a llueca, igual que clavo front a llave. No crec que el gascó hi tingui res a veure.
- 17 d’agost de 2016 a les 8:45
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Clueca sembla una ipercorreccion, d'acord, totun que s'acompanha d'ua tiera de mots gascons cloc (e non lloc), clocar (e non llocar), cloquear (e non lloquear), que son mots plan rustics, non son pas briga mots "sabents" a maudespieit d'estar de prumèra atestacion tardiva. Clavo qu'ei un mot sabent, manlhevat directament deu latin classic, e qu'ei autanplan portugués. N'ei pas lo cas deus nostes mots qui vienen deu vocabulari deus paisans (pagesos) qui non sabèvan pas arren d'etimologia ni d'alfabet. Per totas aquestas rasons que crei que vienen deu gascon e non d'ua ipercorreccion .
- 17 d’agost de 2016 a les 10:36
- Octavià Alexandre ha dit...
-
El problema és que no és tan evident com creus que aquesta paraula hagi passat del gascó al castellà, entre altres coses perquè la diftongació o > ue indica que és prou més antiga que el s. XV. En canvi, a més de loka, l'èuscar té koloka, koroka, que bé podria venir del gascó.
- 17 d’agost de 2016 a les 13:20
- Joan de Peiroton ha dit...
-
La diftongacion o >ue n'ei pas necessàriament ua pròva de l'antiquitat de la fòrma clueca, que deu resultar autanplan de la influéncia de la fòrma antiga sinonima: llueca, enqüèra viva .
- 17 d’agost de 2016 a les 19:52
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Com més suposicions calguin, menys versemblant és una teoria. Pensa per exempe que el castellà costa és un manlleu (probablement del català) enfront l'hereditari cuesta. Aquí no hi haver diftongació i la paraula antiga era i segueix sent viva.
- 17 d’agost de 2016 a les 19:52
- Joan de Peiroton ha dit...
-
E pensa qu'en cantabre clucar i cluquiar (cast. clocar e cloquear) no presentan pas nada diftongacion en la conjugacion, per contra lo cantabre a tanben la fòrma…lluecar (sic).
- 17 d’agost de 2016 a les 20:11
- Joan de Peiroton ha dit...
-
L'exemple de costa n'ei pas representatiu. L'abséncia de diftongacion hens lo mot costa que s'explica simplament per l'utilitat de la conservacion de la diferenciacion deus dus mots: costa e cuesta qui an significacions plan distintas en espanhòu. Per contra, clueca qu'ei completament sinonime de llueca e qu'ei arresentit com simple variant l'un de l'aute (tu medish l'as sentit atau), aquò provien de la diftongacion.
Un aute exemple: lo de chueca, manlhèu basco en castelhan (txoco), non atestat en castelhan abans la fin deu sègle 15 com clueca, qui amuisha plan que la diftongason n'ei pas fataument un signe d'antiqüitat.
- 17 d’agost de 2016 a les 21:15
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Que no aparegués en els textos escrits no vol dir que no existís abans en la llengua parlada, i no crec que chueca sigui un manlleu basc com p.ex. txabola.
- 18 d’agost de 2016 a les 7:41
- Joan de Peiroton ha dit...
-
E lo mot cantabre lloca, com l'explicas? Jo, per ibridizacion de llueca dab lo gascon cloca.
- 18 d’agost de 2016 a les 20:39
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Pot ser perfectament una forma autòctona sense diptongació, tal com les que trobem en èuscar. No vull dir que hi vinguin d'aquesta llengua, sinó que dintre dels mateixos parlars romànics com el pasiegu que diftonguen les vocales /e, o/ obertes del llatí vulgar, podrien haver variants amb diftongació i altres sense. Sense dubte, el fet que es tracti d'un mot d'origen onomatopeic hi deu haver contribuït, i força.
La questió de fons és que el fet que el gascó sigui fonèticament més conservador que les altres llengües en quant al grup kl- no implica que totes les formes que el conservin hagin de provenir d'aquella llengua. Aquesta no és precisament l'explicació més versemblant si tenim en compte altres factors de tipus sociolingüístic.
- 19 d’agost de 2016 a les 22:31


text:
« Quan an passat lo pont deths Darrocats n’èm pas qu’a un quart d'òra de Ièdra, duas montanhas que s’estrèman còp sec, que descobritz ua causa de non pas créder. Qu’avetz dilhèu visitat los Aups, las Andas, las Cordilhèras ; qu’avetz despuish uas setmanas espiat los Pirenèus ; per aver vist çò qui avetz vist, çò qui vedetz adara non sembla briga a çò qui avetz trebucat dinc adara. Dinc ací, qu’avetz vist montanhas ; qu’avetz contemplat excrescéncias de totas tracas, de totas hautors ; qu’avetz explorat tucas verdas, penents de gneiss, de marme o d’esquist, de periders, de soms arredons o dentelats, launèrs, avedats mesclats a nublas, agulhas de granit, agulhas de glaç ; qu’ac torni díser, n’avetz pas vist enlòc çò qui vedetz adara. Au demiei de las corbas capricantas de las montanhas ariçadas de caires bistòrts e de caires aguts, sobte qu’apareishen linhas de las dretas, e combinats de tau faiçon que lo lor conjunt que balha ua figura esclatanta, reau, embevuda d'azur e de só, d'un objècte impossible e extraordinari. E seré ua montanha ? […] Ua murralha ? Qu’ei ua montanha e ua murralha en medish temps ; qu’ei l’edifici mei misteriós deus mei misteriós deus arquitèctes ; qu’ei lo colosseum de la natura ; qu’ei Gavarnia. »
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.


text:
Diluns, 17.7.2017 03h00
Libertat: un movement occitan de l'extrèma esquèrra democratica
Una confusion mediatizada
Se cresètz que l’extrèma esquèrra es tan perilhosa coma l’extrèma drecha?? S’ausís de mai en mai aquela idèa demest certans jornalistas franceses, dins certans sectors politics franceses (especialament dins LREM e LR) e dins qualques sectors occitanistas.
Es una idèa que poiriá paréisser logica e simpla. A partir de la semblança entre las doas expressions, extrèma esquèrra (extrême gauche) e extrèma drecha (extrême droite), d’unes concluson a tusta-balustra que i auriá de perilhs equivalents dins aquelas doas familhas politicas.
Ça que la, al nivèl lingüistic, dos tèrmes similars entraïnan pas automaticament de realitats similaras. De còps si, mas de còps non... Dins lo cas de las familhas politicas dichas extrèmas, los problèmas son pas equivalents.
Las realitats politicas qu’expausi aicí se pòdon verificar dins quin que siá manual de sciéncias politicas. E son reflectidas per las definicions rigorosas de qualques bons diccionaris (GDLC catalan, Larousse francés, Zingarelli italian...).
Pauc de ponches comuns, de diferéncias nombrosas
Lo sol ponch comun e important entre las doas familhas es que se situan volontàriament al delà dels movements abituals d’esquèrra e de drecha. Es aquò que justifica lo qualificatiu d’extrèm.
Mas per la rèsta, las doas familhas an non solament d’idèas diferentas (çò que degun contestarà), mas tanben an de comportaments diferents envèrs la democracia.
L’extrèma esquèrra
L’extrèma esquèrra se compausa de movements divèrses que valorizan la transformacion activa e la contestacion frontala. Se reconeisson pas dins los partits classics d’esquèrra de tipe “Partit Comunista” e “Partit Socialista” (o “Socialdemocrata”). Que òc, m’avètz ben legit, los “Partits Comunistas” tradicionals son pas dins l’extrèma esquèrra...
Una majoritat de movements d’extrèma esquèrra revendican dobèrtament los principis de la democracia e dels dreches umans, en coeréncia amb çò que preconizavan los quites Karl Marx e Friedrich Engels. E donc aqueles movements d’extrèma esquèrra critican l’autoritarisme de tipe sovietic o maoïsta. Certans grops trotzkistas e pas tròp dogmatics son dins aquela revendicacion pròdemocratica (coma l’èx-LCR, ara fonduda dins l’NPA). I cal rengar tanben los movements anarquistas o libertaris. Dins l’occitanisme, uèi, l’extrèma esquèrra democratica es representada per lo movement Libertat.
Es incontestable que i a qualques gropusculs d’extrèma esquèrra que tomban dins una violéncia rambalhièra en nom d’una estetica revolucionària mal compresa. Mas son criticats, marginals e en general escartats per la rèsta de l’extrèma esquèrra.
Aital, es una gròssa error d’analisi de qualificar lo PCF d’extrèma esquèrra. Aquel quite partit a totjorn refusat l’etiqueta extremista: al contrari a totjorn revendicat una participacion normala a las institucions.
Tanben, es simplista de creire que Jean-Luc Mélenchon seriá d’extrèma esquèrra quand aquel òme a fach la màger part de sa carrièra politica dins lo PS. Sa sortida tardiva del PS a pas jamai entraïnat cap de movement revolucionari, a solament creat una retorica...
Ara, es vertat, i a tanben una minoritat de movements d’extrèma esquèrra qu’apròvan las practicas autoritàrias de Lenin e subretot d’Stalin e Mao Zedong. Certans grops trotzkistas e dogmatics son tanben dins aquela actitud antidemocratica (coma Lucha Obrièra). Aqueles movements, de segur, representan un perilh per la democracia. S’opausan a l’extrèma esquèrra democratica.
L’extrèma drecha
L’extrèma drecha coneis pas brica la division entre democratas e autoritaris. Al contrari se caracteriza per una origina gaireben sistematica dins los faissismes del sègle XX e per una recurréncia de las practicas violentas, racistas e criminalas. Lo quite Front National, qu’assaja de se donar un imatge democratic, teniá pasmens entre sos membres fondadors de faissistas assumits. De movements qualificats de roges-bruns, coma los d’Alain Soral o Dieudonné, jògan publicament amb l’ambigüitat e assumisson de practicas autoritàrias, violentas e racistas: se meton dins l’extrèma drecha en practica.
Los rars grops d’extrèma drecha que semblan pas liats tròp dirèctament al faissisme istoric serián de doas categorias. D’un caire, i vesi los corrents que navigan entre l’extrèma drecha e la drecha classica coma aqueles de Nicolas Dupont-Aignan o Philippe de Villiers. D’autre caire, i metriam aquel movement inclassable de la “nòva drecha” d’Alain de Benoist, que critica dobèrtament sa pròpria origina faissizanta. Son pas de movements simpatics, ni atractius, ni constructius, m’agradan pas brica, mas cal saber veire aquelas nuanças.
Cossí ne podèm parlar en occitan?
En occitan val mai utilizar d’expressions pròchas dels usatges internacionals e romanics per parlar d’aquelas familhas politicas.
L’extrèma esquèrra (o extrèma senèstra, extrèma senèca, extrèma mança) se pòt apelar tanben l’ultraesquèrra (o ultrasenèstra, ultrasenèca, ultramança). En catalan dison extrema esquerra o ultraesquerra, en italian estrema sinistra o ultrasinistra, en espanhòl extrema izquierda o ultraizquierda...
En francés i a un usatge particular: extrême gauche significa “extrèma esquèrra” o “ultraesquèrra”, aquò rai. Per contra lo mot francés ultragauche designa pas l’“ultraesquèrra”, mas un ensemble de tendéncias particularas dedins l’ultraesquèrra que preconizan la revolucion dels trabalhadors en defòra dels partits e dels sindicats.
Remarca — Se sap qu’en occitan lo mot gaucha* es un francisme desconselhat e inutil. Donc encoratjarem pas los tèrmes extrèma gaucha* e ultragaucha*.
Del costat opausat, conven de dire extrèma drecha o ultradrecha (e regionalament extrèma dreita o ultradreita). En catalan dison extrema dreta o ultradreta, en italian estrema destra o ultradestra, en espanhòl extrema derecha o ultraderecha... En francés se pòt dire extrême droite o fòrça mens sovent ultradroite (sens diferéncia de sens notabla).
#9 E òc, atau… L’espèctre politic s’a mudat de cap a la dreta capvath lo mond, de mòde que los partits istoricament socialistas e son vaduts centristas (es a dire ni d’esquèrra… ni de mança), e los qui s’an guardat las ideas passan per d’ultras.
Aviái cregut compréner qu'èra dita extrèma esquèrra, tot çò qu'èra pas favorable a l'economia de mercat… a escotar los propaganfistas dels medias dominants.
#6 de res. :-)
Per un article nomenat « question de lenga », la darrièra partida es plan bona.
Pel demai i a d'especialistas de las classificacions politicas que podràn jutjar.
#5 Granda e bèla dobertura d'esperit, vos feliciti per vòstra perspicacitat.
Confondre l'extrèma esquèrra e l'extrèma dreta, es un pauc coma confondre la pèsta e lo colera. Es pas la meteissa causa, quitament si, fin finala, la clientèla es la meteissa…e lo resultat final sovent çò meteis tanben.
#3 De segur, lei democratas de drecha e d'esquèrra devon collaborar per defendre ensems Occitània, sa lenga e sa cultura, en s'inspirant de la CUP e d'Ensems per l'ÒC (Jnts pel Sí) en Catalonha... Es per aquesta rason, justament, que me semblava necessari de far aqueste article de clarificacion.
Pron de politica politiciana (politichella)
Nos an tots colhonats !
Ni drecha, ni esquèrra : occitans !
Fasèm coma los catalans de" Junts pel si" e la CUP": un sol objectiu : la patria occitana i catalana !
Torni tostemps brembar que los mots an una significacion e una connotacion. Ende jo, "extrèma esquèrra" a mès de connotacion que non pas de significacion. E aquesta connotacion cambia cada dètz ans.
Ma mair, qu'a tostemps votat a esquèrra, vòu pas votar FI. L'èi demandat pr'amor. Ça'm responoc : "Son d'extrèma esquèrra, e jo, soi pas extremista". Ma mair a pas per dotz d'informacion que lo finestron. Atz comprés de qué servís l'utilizacion de las connotacions e mestior d'influén... Legir la seguida
Que òc!
Se pòt ara apondre l'extrèm centre, ni de drecha, ni d'esquerra, o las doas a l'encòp.
Aquel poder se caracteriza per son centralisme auctoritari, sens degun espaci per la critica.
Acò´s una forma de triangulacion dels extrèms classics, quitament una colhonada politica.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Aimi pas perdre. Lo sentit d’inacabat, la lassièra que vos pren al moment del Game Over, la sorna impression de venir, en una segonda, una gròssa mèrda amb d’artelhs a la plaça dels dets e tant de logica intellectuala qu’un calhau o que Nadina Morano. E, vos vau far una confidéncia, ieu que jògui mai que mai per las istòrias plan escrichas, la bastison d’univèrs coerents, l’espectacle e l’immersion, lo fach de pèrdre dins un jòc amb la regularitat pendulària d’un parelh de colhas de dalhaire me pòt butar, se soi dins un marrit jorn, a quitar de jogar, veire a lançar la maneta amb violéncia al morre de ma tele en trin de se trufar de ieu, aquela conassa. Pertant reconeissi que la mòrt, virtuala, lo fach de pèrdre, es de còps que i a un ressòrt scenaristic e n’arriba a aver un interés en tèrmis de creacion artistica del jòc. Lo simple fach de morir, e mai de morir a repeticion pòt trobar un resson dins lo scenariò, o l’univèrs perque pas, e aquò balha al videojòc un sentit d’immersion unenc en perpausant quauquarren que se pòt pas trobar endacòm mai. Dins un film, podètz aver d’empatia se un personatge estacant morís davant vòstres uèlhs, mas serà evidentament pas parièr que se s’agís del personatge que sètz vosautres, qu’encarnatz sus l’escranh.
Aquel concèpte contribuiguèt a fargar un jos-genre sistemic del jòc de plata-forma, çò que se sona lo « Die and Retry« , es a dire « Crèba e tòrna començar ». S’agisson de jòcs dificiles, ont la paciéncia es de mesa, e ont cal aver a l’encòp un bon esperit d’analisi de las situacions, una reactivitat tant intellectuala que gestuala, e un pauc de destresa. Un dels arquetipes del Die and Retry se sona Oddworld : l’Odissèa d’Abe, o alara Oddworld : New’n’Tasty, per la version remasterizada de 2014. Abe es un Mudokon que trabalha sens tròp se pausar de questions coma agent d’entreten per RuptureFarms, un tuador e usina de condicionament de carn gerit per una casta de dirigents capitalistas, los Glukkons. Los Glukkons faguèron de profièch en comercializant de plats amb de carn d’espécias en via de desaparicion, e aquò fonccionèt plan, fins a l’agotament de la « matèria primièra ». Tot cabussa per Abe al moment que se ren compte que los Glukkons aprèstan un novèl produch a basa de… carn de Mudokon, sa pròpia espécia ! A partir d’aquí, deven un fugitiu, que deurà se sortir de l’usina, e ne far sortir sos camaradas mai o mens redusits en esclaus, puèi tornar dins son pòple cercar lo poder natural dels ancians e enfin tornar a l’usina per desliurar lo mai de monde possible e estancar la maquina.
Aviái de mal de me rendre compte quora i jogavi a sa sortida primièra, en 97, mas Oddworld es un jòc critic sul capitalisme dessenat, en l’aplicant a un monde qu’es pas briga lo nòstre mas dins lo qual nos podèm reconèisser. Sufís de veire los missants Glukkons, cigarre a la boca, desprovesits de braces e doncas incapables eles de produire, mas biaissuts en manipulacion per fin de crear de gardas e d’obrièrs esclaus. Mai qu’aquò, i a tota una refleccion sus l’ecologia qu’es menada, amb una opausicion, un pauc basica mas çaquelà agradiva, entre l’industria intensiva, lo comèrci de la carn tal coma o podèm vèire uèi dins las esmissions d’investigacion, e un monde mai pròche de la natura, respectuós de las autras espécias, animista e patin cofin. L’Oddissèa d’Abe es jamai que la transcripcion dels discors de Pèire Rabhi contra la World Company version « Guignols« , amb un ligam cap a la question dels pòples primièrs, coma dison. Per aquò, lo fach de morir, sovent, servís l’istòria. Avèm un grun de sabla, Abe, qu’ensaja a el tot sol d’enraiar una maquina infernala. Es evident que pòt pas èstre tant simple vist que se tròba enfrentat a tot çò que lo sistèmi dominant foguèt capable de produire : la polícia, los usatges abusius de la tecnologia, e la quita autò-censura de las massas que ren vòstres companhs completament passius. Tot aquò vos fa vos sentir fòrça solet e vos buta doncas a aprene la paciéncia e la perseverança per sapar pauc a pauc lo sistèmi e acompanhar las classas inferioras dins lor susmauta.
Sus aquò vos daissi, Abe me balhèt enveja d’anar tornar legir lo Capital de Marx en mangà, per veire se i aviá de ligams a tèisser d’aqueste costat tanben. E non, desconi pas, aquò existís per de bon !


text:
Despièi lou siècle 19, d’assouciacioun d’aparamen de la lengo prouvençalo eisiston. Dins aquéli d’aqui, de prouvençau de la bono an viscu, embarra entre éli. T’an fa de vers à mouloun, de fèsto à bóudre emai forço peticioun e pamens, uei, la presènci dóu prouvençau dins l’ensignamen coume dins la prèisso escricho o audiou-visualo se vèi quàsi pas.
Adounc, nous fau boulega tout acò ! Nous fau sourti di pichot roudelet d’inicia que se creson impourtant bord que s’atribuïsson de medaio lis un is autre. Aquéli d’aqui soun pas lou pople prouvençau que, cade jour, patis dóu crèis di pres, dóu manco de travai. En ribo de mar, o, dins d’endré requist coume Aupiho e Leberoun, lis estrangié riche croumpon la terro prouvençalo, n’en fan crèisse lou pres e enebisson is enfant dóu païs de se louja. Lou poudé parisen, sis entre-presso t’an empega de centralo atoumico, Marcoule, Tricastin, que, se peton, coume au Japoun, ti mudaran Prouvènço touto en un desert radiouatiéu. Es pas nourmau ! Lou devé di sourdat de la lengo e dóu terraire es de recampa lou pople à l’entour dis interès siéu dins un gros mouvemen poupulàri, demoucrati e prouvençau.
Oudilo Delmas
_________________________________________________________________________