text:
Genèva
Genèva (en arpitan Geneva, en francés Genève) es la segonda vila de Soïssa e lo capluòc del canton de Genèva. La vila compta 185 524 abitants al començament de l'annada 2007. Son airal urban forma una aglomeracion transfrontalièra, lo bacin francovaudogenevés, que s'alarga sus lo canton de Vaud e los departaments franceses d'Ain e de l'Auta Savòia, per un total de 760 000 abitants.
Lo canton de Genèva compta 445 000 abitants. Genèva es la segonda plaça financièra de Soïssa.
Lo gentilici es genevés -esa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Centre comercial, bancari, intellectual e universitari, la vila se desvolopa a l'endrech ont Ròse quita lo lac Leman e a la jonhença del flume amb Arva. Se tròba dins una conca, encastrada per los Voirons, lo Salèvi, lo Mont de Sion, lo Vuache (departament de l'Auta Savòia) e Jura (departament d'Ain), montanhas que se tròban totas sul territòri francés (parcialament per Jura qu'es en granda part en Soïssa).
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, la somission romana del país dels Allobròges interven en 121 avans J.-C. Genèva deven alara una avançada al nòrd de la província de la Gàllia transalpina. L'amainatjament d'un pòrt interven en 123-105 av. J.-C. La vila es alara constituida d'una pichoneta aglomeracion ont las demoranças son bastidas en fustas e en bardís. Genèva entra dins l'istòria en 52 av. J.-C., quand Juli Cesar menciona son passatge dins aquela ciutat (Genua) dins sos Comentaris sus la Guèrra de las Gàllias (De Bello Gallico). Volent empachar lo passatge dels Helvetes, Cesar copa lo pont sus Ròse. Quand Cesar s'aisa provisòriament amb sas tropas en 58 av. J.-C., l'opidum s'agrandiguèt encara devenent tre aquel moment una vila romana (vicus puèi civitas).
Per un diplòma de 1162, l'emperaire Frederic Barbarossa establiguèt l'independéncia dels evesques de Genèva coneguts coma princes de l'Empèri. Al començament del sègle XIII intervenguèt un tresen poder : l'Ostal de Savòia. Lo comte de Savòia s'apodera en 1250 del castèl del Borg de Forn.
Engatjada per son evesque als costats del duc de Borgonha dins la guèrra de Borgonha, Genèva es menaçada per los Soïsses après lor victòria e condamnada en 1475 a pagar une emenda importanta. Un tractat de 1526 entre Genèva, Bèrna e Friborg anonça la fin del poder de l'evesque e l'emergéncia d'una senhoriá autonòma. Los "Eidguenots", partisans dels Confederats, fan aprovar lo tractat per lo Conselh General lo 25 de febrièr.
A partir de 1526, de mercants alemands abrandan a Genèva las idèas de la Refòrma luteriana demest los comerçants geneveses que s'espandisson dins la populacion sos l'influéncia de predicadors coma Guilhèm Farèl.
La Refòrma es adoptada lo 21 de mai de 1536 en meteis temps que l'obligacion de mandar sos enfants a l'escòla. Genèva deven tre aquel moment lo centre del calvinisme e se tròba subrenomada la « Roma protestanta ». Arribat a Genèva en julhet de 1536, Joan Calvin aurà una granda influéncia, coma president de la Companhiá dels Pastors, sus tots los aspèctes de la vida genevesa. La republica proclamada sos lo nom de « Sobeiranetat de Genèva », ne redigís las Ordenanças de la Glèisa en 1541 puèi en 1543 los Edictes civils que serviràn de constitucion a la nòva republica.
Tre son aveniment en 1580, las atacas del duc Carles Emanuèl I de Savòia se multiplican. Genèva estend alara son aligança amb Solothurn, Zuric e França.
L'11 de decembre de 1602, l'ataca de nuèch dels Savoiards es desfacha per los geneveses e es demorada dins l'istòria sos lo nom d'« Escalade », e compelís lo duc a acceptar una patz duradora sagelada per lo tractat de Sant Julian lo 12 de julhet de 1603 que reconeis l'independéncia de la ciutat. Sus lo plan economic, de nombrós protestants italians mas subretot franceses doblan la populacion durant las annadas 1550 e donan un nòu dinamisme a la vila.
Lo sègle XVIII, economicament e culturalament florissent, es bolegat per de trebols politics que los contemporanèus li dison las « revolucions de Genèva ». Foguèron de rebellions entre los ciutadans (aristocratas e borgés) e lo pòble sens dreches.
Lo 15 d'abril de 1798, lo Tractat de Reünion intègra Genèva al territòri de França. A la fin d'agost, après èsser estada desvoluda a sa sobeiranetat e a sas aliganças, Genèva es causida per prefectura e capluòc del departament de Leman. Genèva deven alòr una vila francesa entre d'autras e sos abitants fan l'experiéncia del centralisme napoleonian. Mas la desfacha de l'armada napoleoniana li rend son independéncia.
Malgrat la crenta dels catolics soïsses adrech la « Roma protestanta » e als trebols qu'a conegut al sègle XVIII, l'estacament es sinhat lo 19 de mai de 1815.
La mission internacionala de la vila s'afortís particularament amb la fauriá del Comitat Internacional de la Crotz Roja en 1863 per Guilhèm Henri Dufour e après la Primièra Guèrra Mondiala : deven — en particular per l'accion de Gustau Ador e William Rappard — lo sèti de la Societat de las Nacions en 1919. Après la Segonda Guèrra Mondiala, lo sèti europèu de l'Organizacion de las Nacions Unidas mai los de desenas d'organizacions internacionalas s'installan a Genèva, çò que serà profitable al desvolopament del torisme de lésers e d'afars. Amb l'arribada de las annadas 1960, Genèva es una de las premièras regions soïssas ont los movements xenofòbs e comunistas coneisson una certa escasuda, mas tanben lo tresen canton a acordar lo drech de vòte cantonal e comunal a las femnas.


c: text/html

text:
Noiridura
La noiridura (var. neuritud) o lo manjar (var. minjar) o la mangisca o l'aliment es la fònt d'energia e de nutricion dels animals, e es generalament d'origina animala o vegetala. La noiridura inclutz de sustàncias qu'apelam normalament de manjars e de bevendas. S'aplica tanben a las substàncias requeridas per d'autres èssers vius, coma las plantas, encara que dins aqueste cas l'origina de las noiriduras es generalament minerala. L'estudi de las noiriduras es conegut coma sciéncia de las noiriduras.
Somari
Costumas alimentàrias umanas[modificar | modificar la font]
Desvolopament istoric[modificar | modificar la font]
Los èssers umans son d'animals omnivòrs capables de consumir autant de produches vegetals coma d'animals. Evolucionèron dempuèi culheires a caçaires-culheires. Après l'experiéncia de l'Edat de Gèl es possible que los umans volessen crear una sensacion de seguretat en administrant la creissença de plantas e la reproduccion d'animals. Aquò comportèt l'agricultura, que foguèt sempre melhorada e alterèt la manièra d'obtencion de las noriduras.
Repais[modificar | modificar la font]
La seleccion de divèrses manjars complementaris ingerits amassas compausan un repais. La gent causís sovent de manjar en companhia dels membres de sa familha o de sos amics. Aquò s'es generalament entendut coma una amassada sociala importanta.
Produccion e aqueriment de noiriduras[modificar | modificar la font]
Lo manjar es tradicionalament obtengut a travèrs la culhida, lo cultura, la pesca, la caça, l'elevatge e d'autres mejans de subsisténcia. Las tecnicas modèrnas (coma la piscicultura) ensajan de maximizar la quantitat de noiridura produsida e de minimizar son còst. Aquelas tecnicas son ligadas al desvolopament d'aisinas mecanicas (coma lo semenador, lo tractor agricòla e la segairitz-bateira...). Aquelas aisinas son estadas combinadas amb de pesticidas qu'asseguron lo rendiment de las culhidas e combaton de babaus o d'autres animals (aucèls e mamifèrs) marrits per la produccion. Mai recentament s'es notat una tendéncia cap a de practicas d'agricultura pus sosteniblas qu'estimulan la biodiversitat, la seguretat locala e la cultura organica.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pugny-Chatenod en arpitan (Pugny-Chatenod en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Situada sus la rota del Revard, Pugny-Chatenod domina Aix-los-Bains e lo Lac del Bourget.
Située sur la route du Revard, Pugny-Chatenod domine Aix-les-Bains et le Lac du Bourget.
Pugny-Chatenod
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Ostau de Tucumán
L'Ostau de Tucumán (en castelhan Casa de Tucumán) o l'Ostau Istoric de l'Independéncia (Casa Histórica de la Independencia) qu'ei lo lòc on ua majoritat de representants de las províncias de l'anciana Vicereiautat de l'Arriu de la Plata promulguèn la loa independéncia de l'Empèri Espanhòu. Que's tròba a San Miguel del Tucumán.
Lo bastiment originau, d'estil coloniau ondrat de 2 colomnas salomonicas e dab hèr a las frinèstas que devó estar avalit en 1903 per'mor deu mau estat de conservacion (que's conservè totun lo salon de la signatura).
Que ho tornat bastir a l'identic e dab los medish materiaus en 1941.
En Buenos Aires qu'exiteish un ostau dab la medish façada imitada de l'ostau de Tucumán.
Istòria deu bastiment[modificar | modificar la font]
Que's tracta d'un ostau deu sègle XVIII qui los proprietari mei ancians coneguts èran los Bazán e que ho eretada per la loa hilha Doña Francisca Bazán esposa d'un certe Migule Laguna. Sia prestat per aquesta dauna o sia logat (mei probablement segon las recèrcas istoricas) l'ostau qu'acessó la signatura de la declaracion d'independéncia per Congrès de Tucumán en 1816. En 1874 l'ostau que ho crompat a la familha de Zavalía decendents deus Laguna-Bazán. L'ostau originau que ho avalit en bèth conservar lo salon e ua façada d'estil neoclassic que remplacè la façada originau. L'ostau que ho ua vegada mei avalit en 1904 per'mor deu mau estat e un aute bastiment (aperat el templete) qu'emparè un còp mei lo salon. En 1916 un terrenh tanhent qeu ho dat mes dab la condicion d'i bastir quauquarren au cors de 100 ans (en 2009 arren n'èra pas estat hèit) si non que tornare a la familha donanta. En 1941 que's decidè de tornar bastir l'ostau a l'identic, çò qui ho hèit devath la direccion de l'arquitècte Mario J. Buschiazzo e acabat en 1943. Que ho declarat Monument Istoric Nacionau.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Museo Casa Histórica de la Independencia (paja suu musèu)


text:
Après una accion de fòrça per d’activistas bretons, la direccion departamentala de La Poste a Kemper (Bretanha) s’es engatjada a far aqueste estiu un recensament dels emplegats que parlan breton per que los clients ajan lo drech d’èsser informats en la lor lenga.
Ièr dimècres, de membres d’Ai’ta, associacion que promòu l’oficialitat del breton, bloquèron la direccion departamentala de La Poste a Kemper, per capitar, fin finala, de s’amassar amb la direccion de l’entrepresa.
Après l’amassada, lo militant breton Dewi Siberil n’explicava lo contengut al jornal 7Seizh
, amb qui Jornalet
a un acòrdi de cooperacion.
Dins l’amassada, los representants d’Ai’ta an demandat la preséncia de la lenga a l’oral e a l’escrich e lo drech dels clients de parlar breton als emplegats de La Poste.
Lo director a argumentat que tot çò que concernís a La Poste se decidís a París, e que demandarà a la capitala francesa de que se pòt far.
Ça que la, lo director s’es engatjat a far un recensament pendent l’estiu dels emplegats que parlen breton dins los departaments de Finistèrra e Mor-Bihan, per poder balhar al public la possibilitat d’èsser informats en aquela lenga. E a promés tanben que s’informarà los clients dels portanèls on pòdon far las lors gestions en breton.
De representants d’Ai’ta e de La Poste se tornaràn amassar en setembre. Del resultat d’aquela amassada, los activistas per la lenga bretona decidiràn las accions de prene per capitar d’implantar lo breton dins l’entrepresa, fach que revendican dempuèi maitas annadas.


text:
Politicament opausat a las aspiracions d'autonomia de la província de Buenos Aires, assumiguèt la presidéncia al mitan d'acusacions de frauda e en afrontant un soslèvament de Bartolomé Mitre que jugulèt en paucs meses.
Resolguèt la crisi de 1874 e 1875 mejançant l'ajust de la despensa publica, en comprenent lo licenciament de foncionaris e la reduccion de salaris. Pus tard s'inicièt l'exportacion de carn argentina dins los primièrs vaissèls refrigerats.
Se d'en primièr sostenguèt los plans de Adolfo Alsina per conténer l'avançada dels indians, en 1876 impulsèt la Campanha del desèrt del ministre de la Guèrra, lo general Julio Argentino Roca, que resolguèt fin finala lo problèma de manièra sagnosa e beneficièt a qualques centenats d'argentins amb de milions d'ectaras liberadas per las siás nòvas estadas.
En 1880, après aver mestrejat un nòu soslèvament de Carlos Tejedor, faguèt votar pel Congrès la federalizacion de la vila de Buenos Aires.
Doas leis importantas que pòrtan lo sieu nom son la d'Immigracion, aprovada jos lo sieu mandat, que facilitèt l'entrada dins lo país de milions d'europèus, e la Lei de las Universitats (1885), que dona una cèrta autonomia a aqueles centres educatius e constituís un dels antecedents de la Reforma Universitària de 1918.


text:
Enrique Santos Discépolo
Enrique Santos Discépolo, chafrat Discepolín (Buenos Aires, lo 27 de març de 1901 - Lo 23 de deceme de 1951) òmi de letras, musician argentin autor deus tangos deus mei famós com Qué sapa señor, Yira yira (ho interpretats, enter autes, per Carlos Gardel), Cambalache e Cafetín de Buenos Aires.
Orfanin elhevat peu son hrair Armando. Que comencè au teatre (com autor e tanben con actor). En 1927 compausè el tango "Esta noche me emborracho" interpretat per Azucena Maizani. Après aquesta purmèra escaduda que continuè com autor de tango. Que joguè tanben au cinema.
En 1928 que conegó la soa molhèr Tania.
Uei lo dia que demora un deus autors los mei emblematics deu tango.


text:
Guadalquivir
Guadalquivir es un riu de la Peninsula Iberica que nais a la Cañada de Aguafría, a 1400 m de nautor, a la Sèrra de Cazorla (Jaén). Va per las províncias de Jaén, Còrdoa e Sevilha e desboca a Sanlúcar de Barrameda (Cadis), en un ample estuari partejat amb la província de Huelva.
Los romans lo nomenèron Betis, qu'èra lo riu principal de Betica (Andalosia) e la sèrra ont nais tant Guadalquivir coma los seus afluents principals se sona Betica. Es l'unic riu espanhòl navegable, dempuèi Sevilha fins a l'Atlantic. Entre la capitala andalosa e l'estuari s'estend una importanta zòna umida: las marismes de Guadalquivir.
Donadas[modificar | modificar la font]
- Conca: 56 978 km2
- Longor: 657 km
- Debit mejan:
- Restanca del Tranco: 18,3 m³/s
- Marmolejo: 68,4 m³/s
- Sevilha: 164,3 m³/s
Afluents[modificar | modificar la font]
- En la riba esquèrra:
- Riu Guadiana Menor.
- Riu Guadalbullón, que passa per Jaén.
- Riu Guadajoz.
- Ritz Genil: es lo principal afluent, que li apòrta un debit de 33 m³/s que recuèlh las aigas de la Sierra Nevada. Va per la Granada, ont recep lo Darro, e per Loja, Puente Genil e Écija.
- Riu Corbones.
- Riu Guadaira, que passa per Alcalá de Guadaíra e Sevilha.
- En la riba drecha:
- Riu Guadalimar.
- Riu Jándula
- Riu Yeguas.
- Riu Guadalmellato.
- Riu Guadiato.
- Riu Bembézar.
- Riu Viar.
- Rivera de Huelva.
- Riu Guadiamar.
Regim fluvial[modificar | modificar la font]
Las creissudas de Guadalquivir an causat de problèmas al cors de l'istòria sustot dins la província de Sevilha, en la plana alluviala. Lo problèma de las inondacions s'es resolgut dins de vilas coma Sevilha o Còrdoa, pas aital dins los pòbles del bas Guadalquivir, coma se poguèt veire los ans 1996 e 1997, amb de grandas inondacions. La creissuda mai fòrta al sègle XX foguèt la de febrièr de 1963 amb un debit de 5300 m³/s a Còrdoa e 6700 m³/s a Sevilha.


text:
Egipte
Egipte (en arabi مصر = Miṣr, en arabi egipcian Maṣr, en egipcian còpte Kīmi, en egipcian ancian Km.t o mens exactament Kemet) es un país istoric dau nòrd-èst d'Africa que dona son nom a un estat dau meteis nom. Egipte foguèt la pàtria dau pòble egipcian e lo brèç de la lenga egipciana; uei ten doas lengas e doas culturas: la cultura aràbia e la cultura còpta. Lo país s'estructura lòng de la bassa vau de Nil, una zona fertila que s'engulha entre de desèrts a l'èst e a l'oèst. Forma uei un estat que son nom oficiau es Republica Aràbia d'Egipte, situat entre la mar Mediterranèa au nòrd e la mar Roja a l'èst, e que confronta leis estats de Sodan au sud, de Libia a l'oèst e d'Israèl au nòrd-èst.
Sa capitala es Lo Caire.
Lo gentilici es egipcian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De veire: Istòria d'Egipte.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: lista dels presidents d'Egipte.
Egipte es una republica semipresidenciala dempuèi lo 18 de junh de 1953.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs de dimension mejana que s'espandís sus 1 001 449 km². Es un païs african mas possedís un territòri en Asia (Sinai). Sas caracteristicas geograficas son gaireben unicas: un desèrt dominant e lo fluvi Nil que sa val porgís l'aiga necessària a las activitats umanas.
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs plan ric per l'istòria de sa populacion. Se las originas semiticas, chamiticas e negroafricanas constituisson la basa de la populacion egipciana, lo païs, a la crosada d'importantas rotas comercialas, reçaupèt d'elements grècs, persans, arabis, romans, franceses, italians, albaneses, turcs....
Malgrat aquestas originas variadas, Egipte es un païs que s'i parla mai que mai arabi e que compta paucas minoritats.
Las minoritats linguisticas son compausadas per los Dongolawis (1%), los Domaris (gitans) (0,3%), los Nobiins 0,3%) e los Bejàs (0,1%). I a tanben qualques communautats immigradas (Grècs, Italians, Libaneses, Chineses...). Lo còpte a desaparagut coma lenga viva, es sonque utilizat coma lenga liturgica pels còptes.
Es subretot al ponch de vista religiós que las minoritats son importantas amb los còptes, de religion crestiana. La majoritat de la populacion es musulmana.
Situacion demografica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs en transicion. Lo regim demografic amb una feconditat nauta sembla s'acabar. Lo païs a conegut un créis excepcional après mai de 1500 ans d'estagnacion. En 1800, i aviá sonque 3 900 000 estajants, en 1940, 16 500 000. En 2013, trespassarà probablament 85 000 000 d'abitants.
Evolucion de la populacion egipciana[1]
En 2011, sa feconditat foguèt estimada a 2,7 enfants per femna. Pasmens la feconditat es encara nauta per que lo créis se mantenga e se prevei 123 000 000 d'estatjants en 2050[2].
Lengas d'Egipte[modificar | modificar la font]
L'arabi classic es la lenga oficiala. L'arabi parlat, jos tres fòrmas dialectalas, (arabi egipcian, arabi sa'idi e arabi bedawi), es la lenga mairala de mai de 98% de la populacion.
Lo còpte a desaparegut dempuèi lo sègle 17 coma lenga viva. Fins al sègle 13 èra encara largament utilizat en literatura. A l'ora d'ara s'emplega subretot dins las glèisas còptas.
Lo francés joguèt (e jòga encara) un ròtle de lenga internacionala. Es concurrenciat per l'anglés. L'italian e lo grèc, que joguèron tanben de ròtles de lengas internacionalas en Egipte, an gaireben desaparegut. Egipte es membre de la Francofònia. En 2005, l'OIF estimèt los francofònes a 3,2% de la populacion. Qualques escòlas porgisson tanben un sistèma d'ensenhament francofòne de la mairala a l'universitat.
Lo domari, lenga dels gitans arabis, es encara praticat per una pichona minoritat dins lo nòrd del païs.
Dins lo sud, los Bejàs, los Dongolawis e los Nobiins consituisson de minoritats negroafricanas que sos lengas son tanben parladas dins lo nòrd de Sodan.
Religions[modificar | modificar la font]
La religion musulmana sunnita es dominanta e constituís mai que la majoritat absoluta (gaireben 90%). Es tanben la religion oficiala de l'estat. De dreches son autrejats tanben a las minoritats religiosas reconegudas pel govèrn.
Los crestians representan 10% de la populacion. La Glèisa ortodòxa còpta recampa 92% dels crestians. La Glèisa catolica còpta es pro reducha en nombre e representa 3% dels crestians e la Gléisa ortodòxa grèca aperaquí 4%. Totas las autras ramificacions amassa recampan mens de 1% del crestians.
I a tanben qualques Bahá'ís e qualques agnostics.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Egipte
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Per las annadas 1800-1990 las chifras son del siti http://www.populstat.info/. Las donadas seguentas son las de l'INED.
- ↑ Populations et sociétés numéro 480 juillet 2011
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Djòser
Djòser que ho un faraon de la IIIau dinastia durant l'Empèri ancian. Que seré estat lo hilh deu sarrèr faraon de la IIau dinastia : Khasekhemoi.
Qu'ei famós per aver hèit bastir peu son arquitècte Imhotep, a Saqqara, la Piramida graduada, lo mei ancian monument bastit dab pèiras talhadas.
Djòser e Imhotep que demorèn tant famós arron, dens l’istòria egipciana, que son mentavuts sus l’Estela de la Hami qui conta quin Imhotep e conselhè Djòser de convècer lo diu Khnom de tornar l’aiga a Egipte un còp que patishèva sequèr e hami.
Nom de Nisot-Biti[modificar | modificar la font]
- Dens la Lista Reiau de Saqqara Djòser qu'ei marcat :
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Nebka
Djòser
Sekhemkhet
o
Khaba
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Annada
Una annada es una unitat de temps mesurant la durada entre doas ocurréncias consecutivas d'un eveniment ligat a la revolucion de la Tèrra a l'entorn del Solelh.
En fach, existís pas una definicion unica de l'annada, mas un ensemble de definicions menant a de duradas pròchas seguissent los fenomèns — astronomics o non — que servisson a la mesurar.
Somari
Annada civila[modificar | modificar la font]
L'annada civila es l'interval de temps entre doas datas successivas portant lo meteis nom dins un calendièr.
Lo calendièr gregorian a per tòca de conservar l'equinòcci de març lo pus prèp possible del 21 de març. La longor mejana d'una annada gregoriana es de : 365,2425 jorns.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Annada juliana[modificar | modificar la font]
L'annada juliana es l'unitat de temps definida exactament coma : 365,25 jorns. S'agís de l'unitat ordinària utilizada dins divèrses contèxtes scientifics. (simbòl SI : « a »)
Annada siderala[modificar | modificar la font]
L'annada siderala es l'interval de temps per que la Tèrra efectue una revolucion complèta de son orbita, mesurada dins un referencial fixe ; es a dire que se tracta del temps mes per que, vist de la Tèrra, lo Solelh retròbe la meteissa posicion a respièch de las estèlas sus l'esfèra celèsta.
Una annada siderala dura en mejana : 365,256 363 051 d (siá : 365 d 6 h 9 min 9 s, epòca J2000.0).
Annada tropica[modificar | modificar la font]
L'annada tropica es « l'annada dels retorns de las sasons » e constituís la basa dels calendièrs solars.
Dins son accepcion contemporanèa en sciéncia modèrna, l'annada tropica se definís coma l'interval de temps dins lo qual la longitud mejana del Solelh sus son orbita aparenta, qu'es l'ecliptica, creis de 360°.
Aquesta definicion modèrna ten compte del començament de totas las sasons e ne balha la valor mejana.
Fins a una epòca recenta, se confondiá generalament l'annada tropica e « l'annada vernala », es a dire l’interval de temps entre dos passatges successius del Solelh a l’equinòcci vernal. Aquesta definicion anciana teniá doncas compte del començament de la prima septentrionala unicament. En realitat l'annada vernala e l'annada tropica son plan diferentas.
En l'an 2000, J2000.0, l'annada tropica pròpriament dicha, doncas mejanada sus totes los punts de l'ecliptica, valiá : 365,242 190 517 d, siá 365 d 5 h 48 min 45,2606 s.
Demenís regularament, actualament, d'environ 0,53 s per sègle.
Annada anomalistica[modificar | modificar la font]
L'annada anomalistica es l'interval de temps mes per la Tèrra per efectuar una revolucion a respièch del perièli de son orbita. L'orbita de la Tèrra essent elliptica, la Tèrra es al pus pròche del Solelh a son perièli (lo 2 de genièr en 2000) e al pus luènh a son afèli (lo 2 de julhet en 2000).
A causa de perturbacions gravitacionalas de las autras planetas, la forma e l'orientacion d'aquesta orbita son pas fixas e las apsidas se desplaçan lentament dins un referencial fixe, seguissent un cicle d'environ 112 000 ans. L'annada anomalistica es atal leugièrament mai longa que las annadas siderala e tropica.
L'annada anomalistica dura en mejana : 365,259 635 864 d (siá 365 d 6 h 13 min 52 s, epòca J2000.0).
Annada draconitica[modificar | modificar la font]
L'annada draconitica es lo temps mes pel Solelh (observat de la Tèrra) per efectuar una revolucion a respièch del meteis nos lunar (lo punt ont l'orbita de la Luna copa l'ecliptica). Aqueste periòde es associat als eclipsis, que se produson quand lo Solelh e la Luna son pròches d'aquestes noses; los eclipsis se produson doncas dins un interval d'un mes (environ) : la "sason dels eclipsis", cada mièja annada draconitica.
L'annada draconitica dura en mejana : 346,620 075 883 d (siá 346 d 14 h 52 min 54 s, epòca J2000.0).
Annada gaussiana[modificar | modificar la font]
L'annada gaussiana es l'annada siderala d'una planeta fictícia de massa negligibla a respièch de la del Solelh, que son orbita seriá pas perturbada per las autras planetas e que seriá regida per la constanta gravitacionala de Gauss (dins l'encastre de la tresena lei de Kepler).
L'annada gaussiana es egala a : 365,256 8983 d (siá 365 d 6 h 9 min 56 s).
Annada besseliana[modificar | modificar la font]
Una annada besseliana es una annada tropica que comença quand un Solelh fictici atenh una longitud mejana de 280°.
Granda annada[modificar | modificar la font]
La granda annada correspond a una revolucion complèta dels equinòccis a l'entorn de l'ecliptica. Sa durada es d'environ 25 700 ans, mas se pòt pas determinar amb precision, que la velocitat de precession es variabla.
Annada eliaca[modificar | modificar la font]
L'annada eliaca es l'interval de temps entre dos levars eliacs d'una estela. Es vesina d'una annada siderala, abstraccion facha de las diferéncias degudas al movement pròpri de l'estela e a la precession dels equinòccis.
Annada sotiaca[modificar | modificar la font]
L'annada sotiaca es l'interval de temps entre dos levars eliacs de Sirius. Es fòrça pròcha de l'annada juliana de : 365,25 jorns.
Cambiaments[modificar | modificar la font]
La durada exacta d'una annada astronomica varia al cors del temps. Las causas principalas de cambiament son :
- La precession dels equinòccis, que desplaça la posicion dels equinòccis a respièch dels apsides de l'orbita terrèstra (l'axe major). Una posicion tropica donada, per exemple los solsticis o los equinòccis (o una autra posicion quina que siá) se desplaçant vèrs lo perièli se reprodutz amb un periòde descreissent d'an en an ; una autra se desplaçant vèrs l'afèli se reprodutz amb un periòde creissent.
- L'influéncia gravitacionala de la Luna e de las autras planetas, que modifica l'orbita de la Tèrre a l'entorn del Solelh.
- Las fòrças de marèa entre la Tèrra, la Luna e lo Solelh aumentan la durada del jorn e del mes. Lo jorn solar mejan estent l'unitat que permet de mesurar la longor de l'annada civila, la longor d'aquesta darrièra sembla de cambiar.
- A tèrme long, las variacions de la massa totala del Solelh, causadas per lo vent solar e la radiacion de l'energia desgatjada per la fusion nucleara dins son còr, pòdon afectar lo periòde orbital de la Tèrra.
Comparasons[modificar | modificar la font]
- 353 ; 354 o 355 jorns : longor de las annadas regularas dins cèrts calendièrs luni-solars.
- 354,37 jorns : 12 meses lunars ; durada mejana d'una annada dins los calendièr lunars.
- 365 jorns : annada regulara dins la màger part dels calendièrs solars.
- 365,242 19 jorns : annada tropica mejana als alentorns de l'an 2000.
- 365,2425 jorns : durada mejana d'una annada dins lo calendièr gregorian
- 365,25 jorns : durada mejana d'una annada dins lo calendièr julian
- 365,2564 jorns : annada siderala
- 366 jorns : annada bissextila dins mantun calendièr solar.
- 383, 384 o 385 jorns : longor de las annadas bissextilas dins cèrts calendièrs luni-solars.
- 383,9 jorns : 13 meses lunars ; una annada bissextila dins cèrts calendièrs luni-solars.
Lo tablèu seguent dona una comparason entre las diferentas annadas astronomicas :
- 1 jorn solar = 86 400 s
- 1 jorn sideral = 86 164 s


text:
Benelux
Lo Benelux designa una region formada per Belgica, los Païses Basses e Luxemborg. Lo tèrme de Benelux es un acronim venent de l'union de las primièras sillabas dels noms de cada país: Belgique/België/Belgien, Nederland e Luxembourg/Luxemburg (pasmens, en luxemborgés, lo país se nomena « Lëtzebuerg »).
Foguèt inicialament concebuda coma una union economica e doanièra: liura circulacion dels bens en son sen e taxas uniformas pels productes venents de l'exterior. Mas ara lo tèrme s'emplega al delà d'aquels camps. Istoricament aqueles païses foguèron ja reünits dins lo Reialme dels Païses Basses seguent a la derrota de Napoleon, del quin venguèron independents Belgica en 1830 e Luxemborg en 1890. Començèt de nàisser dins lo decenni 1930, pasmens foguèt a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala que los govèrns en exili dels tres païses negocièron e signèron los tractats monetaris (Londres, octobre de 1943) e doanièr (Londres, setembre de 1944) que ne provoquèron la creacion. La Convencion del Benelux foguèt signada a L'Aia en març de 1947 e dintrèt en vigor lo 1èr de genièr de 1948.
L'introduccion de l'èuro (2002) capitèt una union monetària dins lo Benelux, pasmens que las valors del franc bèlga e lo franc luxemborgés ja èran ligats, de mena que ambedós païses foguèron acceptats indistintament dins la moneda comuna.
En 2004 los païses signèron un nòu tractat s'ocupant dels efèctes policièrs e frontalièrs, constituissent un pas mas en davans cap a l'Acòrdi de Schengen.
Ocasionalament lo tèrme de Belux es emplegat per se referir sonque a Belgica e Luxemborg.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(nl)Benelux Economic Union - Pagina web oficiala
- (nl)Politieverdrag - Acòrdi policièr e frontalièr


text:
Preures
Preures es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge de la Nautor-Artés format de divèrses caserius, en un relief pro vallonné. A traversat pel Baillons, afluent de la Canche.
Petit village du Haut-Artois formé de plusieurs hameaux, dans un relief assez vallonné. Il est traversé par le Baillons, affluent de la Canche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom "Preures" ven de la paraula "prada".
La preséncia de cavòts mérovingiennes, descobèrtas en un pré pas luènh del centre del pòble, testifica de lo sieu ancienneté.
De 1930 a 1933, mai de 75 cavòts an #èsser enregistradas: d'armas, vasos e bijoux i abondaient. La mai considerabla descobèrta #èsser "lo caval de Preures", una fibule en bronze.
Jean de Preures, chevalier, épousa al XIVe sègle Marida de Mailly, filha de Gilles, senhor de Authuiles ; los sieus fils, maridat a Jeanne de Brimeu, #èsser lo darrièr de la siá raça. Lo hereva de l'importanta ' distincion de Preures épousa successivament : Archambaud de Croy #que i aguèt aucit a Azincourt en 1415 ; Jean de Fosseux, chambellan del pòrti de Bourgogne, e fin finala lo sire de Commines. A datar d'aquela epòca Preures pas #cessar d'aperténer als illustres barons don Thiembronne : i aguèt per proprietaris en principi los Bournel ; de contunh los Rouault-Gamaches ; de contunh los de Bruna de Montlauet e fin finala Jacques de Bullion, marques de Farvacques #que #transmetre lo domeni als Gontaut-Biron, als Biencourt e als Rohan-Chabot. La confrérie de las Charitables, fondada l'an 1627 dins la glèisa de Preures, i aguèt restablit l'an 1836. Lo pelegrinatge de sant Adrien es celèbre dins lo país. Se detla invoca per obténer d'èsser de preservadas epidèmias ; totes los sèt ans, los abitants de Samer se reten processionnellement a la glèisa de Preures, amb la fin de implorer la siá poderosa intercession. Los chanoines de Boulogne, eretièrs del capítol de Thérouanne, #que los dreches n'avián #èsser confirmats l'an 1179 pel pape Alexandre III, partejavan la dîme amb lo prieur de Renty e amb lo titular de la capèla castrale de Sant-Jean-Baptisle.
Lo Castèl Fòrt i aguèt destruit l'an 1554 pel Pòrti de Norfol après lo i aver assiégé.
En 1662, Bertrand Postel, Sieur del Clivet #prene lo cap dels amotinats del Boulonnais en la guèrra dicha "de las Lustucrus" e los #entrenar cap a Hucqueliers ont la Fortalesa los #servir de basa en lo moment de la solucion finala. En représailles los soldats del Rei #cremar lo sieu solar patrimonial. Decrèt, del Clivet #conéisser lo suplici de la ròda, lo 19 d'Agost de 1662.
En 1820 lo Caseriu de Séhen #temptar de conquistar la siá independéncia sul plànol paroissial. Avián, a aquel efièch, fa bastir una capèla #que i aguèt @frapper d'enebit l'an 1885.
Le nom "Preures" vient du mot "prairie".
La présence de tombes mérovingiennes, découvertes dans un pré non loin du centre du village, atteste de son ancienneté.
De 1930 à 1933, plus de 75 tombes ont été fouillées: armes, vases et bijoux y abondaient. La plus remarquable découverte fut "le cheval de Preures", une fibule en bronze.
Jean de Preures, chevalier, épousa au XIVe siècle Marie de Mailly, fille de Gilles, seigneur d'Authuiles ; leur fils, marié à Jeanne de Brimeu, fut le dernier de sa race. L'héritière de l'importante ' seigneurie de Preures épousa successivement : Archambaud de Croy qui fut tué à Azincourt en 1415 ; Jean de Fosseux, chambellan du duc de Bourgogne, et enfin le sire de Commines. A dater de cette époque Preures ne cessa d'appartenir aux illustres barons do Thiembronne : il eut pour propriétaires d'abord les Bournel ; puis les Rouault-Gamaches ; puis les de Brune de Montlauet et enfin Jacques de Bullion, marquis de Farvacques qui transmit le domaine aux Gontaut-Biron, aux Biencourt et aux Rohan-Chabot. La confrérie des Charitables, fondée en 1627 dans l'église de Preures, fut rétablie en 1836. Le pèlerinage de saint Adrien est célèbre dans le pays. On l'invoque pour obtenir d'être préservé des épidémies ; tous les sept ans, les habitants de Samer se rendent processionnellement à l'église de Preures, afin d'implorer sa puissante intercession. Les chanoines de Boulogne, héritiers du chapitre de Thérouanne, dont les droits avaient été confirmés en 1179 par le pape Alexandre III, partageaient la dîme avec le prieur de Renty et avec le titulaire de la chapelle castrale de Saint-Jean-Baptisle.
Le Château Fort fut détruit en 1554 par le Duc de Norfol après l'avoir assiégé.
En 1662, Bertrand Postel, Sieur du Clivet prit la tête des révoltés du Boulonnais dans la guerre dite "des Lustucrus" et les entraîna vers Hucqueliers où la Forteresse leur servit de base lors du dénouement final. En représailles les soldats du Roi brûlèrent son manoir patrimonial. Arrêté, du Clivet connut le supplice de la roue, le 19 Août 1662.
En 1820 le Hameau de Séhen tenta de conquérir son indépendance sur le plan paroissial. Ils avaient, à cet effet, fait construire une chapelle qui fut frappée d'interdit en 1885.


text:
Cremona
Cremona ei ua ciutat italiana de Lombardia, capitala de la Província de Cremona. Qu'ei famosa peus son laütièrs e per la soa escòla de laüteria.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Cremona que ho en purmèr lo territòri deus Crenomani, un pòble de Gàllia. Un castrum roman que i ho apitat en 218 A.C. sus l'arribèra deu Pò. Que vadó lèu ua de las màgers ciutats deu nòrd d'Italia sus la Via Postumiala, rota religant Gènoa e Aquileia. Virgili qu'i estudié. Las òsts de l'emperaire Vespasian que la destrusín en 69 après la batalha de Bedriacum. A maugrat qui Vespasian e comencé a la tornar bastir, la ciutat qu'entré dens un periòde de silenci istoric.
Lo haut atge mejan[modificar | modificar la font]
Au sègle VIau, a l'arribada deu Burgondes, la ciutat qu'era devath l'autoritat de l'Exarcat de Ravena (dependant de Constantinòple). En 603, lo rei Agilulf la conquisté e destrusé. Lo territòri ho partatjat enter los ducats de Breissa e Bergam. Lo poder de l'evesque que pravé; qu'aquisí la màger autoritat dens la vila e que vadó vassau deu Sant Emperi Roman Germanic après la conquèsta de Carlesmanhe. Cremona que vadó hèra prospèra a l'entorn de l'an mil. Los evesques Lambert e Ubaldo que creén conflictes dab lo pòble a perpaus de la possession deu monastèri Sant Lorenzo. L'emperaire Conrad II qu'entré en 1037 dens la ciutat per pacificar lo conflicte e que i installé lo Papa Beneset IX.
La Comuna[modificar | modificar la font]
Devath Enric IV Cremona que refusé de pagar las taxes domandadas per l'Emperi e l'avesque. Segon la legenda, lo gran gonfaloniere (lo conso) Giovanni Baldesio de Cremona que hasó càder l'emperaire deu son chivau en duel. La ciutat qu'era alavetz libra deu son pagament annau qui ho dat en cabau a Berta, la nòvia de Giovanni. A despart d'aquesta legenda que sabem qu'en 1093 ua certa Matilde di Canossa que mie ua aligança contra l'Empèri dab Lodi, Milan, Cremona e Piacenza. Fin finala lo conflicte que s'acabé dab un jurament de hideutat de l'emperaire au Papa e d'ua donacion de territòri qui constitué la debuta de la comuna libra. A partir d'aquesta data, la ciutat que luté dab los sons vesins entà ganhar mei de terra e de poder. Que i avó tanben divisions internes enter la partida de la ciutat vodada aus ghibellini (qui sostienèvan l'emperaire), la vielha ciutat, e l'auta, la navera ciutat, aus guelfi (qui sostienèvan lo Papa). Lo conflicte qu'arribé quitament a la creacion de dus palais comunaus dab la construccion deu Palazzo Cittanova. Ua aligança militara dab l'emperaire que balhé a Cremona lo dret d'aver lo soa moneda e que permetó de véncer Milan en har l'aquesida de naveths territòris, l'aire Porta Romana in Milano, en 1162. Totun, en 1167, Cremona, dab d'autas comunas italianas, que tronè contra l'Empèri en hasent partida de la Liga Lombarda qui batén las òsts de l'emperaire lo 29 de mai de 1176 a Legnano. Aquesta union que duré pauc de temps e aquestas ciutats que tornén pelejà's a Castelleone on los de Cremona batèn la Liga Milanesa compausada de las comunas de Lodi, Piacenza, Crema, Novara, Como e dab los ostien deus Breissans.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo sofre o lo solpre (var. soupre) es un element quimic de nombre atomic 16 e simbòl S. Es un non metal abondant, insipid, inodòr. Lo sofre se tròba principalament jos forma de sulfurs (S2-) e sulfats (SO42-) e subretot en forma nativa (especialament per las regions volcanicas). Es un element quimic essencial per tots los organismes, present dins fòrça aminoacids e doncas tanben dins las proteïnas. S'utiliza principalament coma fertilizant mas tanben per la fabricacion de polvera, laxatius, aluquetas e insecticidas.


text:
Antonio Stradivari
Antonio Stradivari (Italia, c. 1644 - Cremona, lo 18 de deceme de 1737) qu'ei lo laütièr lo mei famós de tots los temps. que signava deu son nom latin Stradivarius e per aquesta rason los sons instruments que son aperats.
Que's cred que ho aprenedís dens lo talhèr de Nicolò Amati. En 1680 qu'aubrí la soa botiga suber la plaça San Domenico de Cremona. Qu'aquesí lèu ua grana reputacion en desenvolopant los son instruments pròpis, çò qui vòu díser que he recercas suber la diferentas espessor de husta, la qualitat d'aquestas, la composicion e color deu vernís, l'inclinason de las vòutas (taula e hons) e lo dessenh de mòtle pròpis.
A despart deus vriulons qui 'u hen vàder, Stradivari qu' ei tanben l'autor (en quantitats mendras) d'autas menas d'instruments : violoncèl, guitarra, mandolina, arpa, vriulon alto. Que signava dab ua etiqueta on escrivèva en latin (segon l'annada) :
Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno 1720
Per'mor d'aquò, lo terme neolatin stradivarius que son emplegats entà referí's aus instruments qui n'ei l'autor.
Deus 1 100 instruments que's cred que he (de segur que n'i qui no he pas que supervisar la loa fabricacion) sonque 650 be remanan dens estats mei o mens bons de conservacion ; un deus mei famós, lo lo Messia (tornat descobert peu laütièr Francés Jean-Baptiste Vuillaume) qu'ei enqüera conservat nau (a maugrat qui la soa autenticitat be sia discutida).
Galeria de vriulons estradivaris[modificar | modificar la font]
-
Lo Messia, lo mei famós deus vriulons.
-
HellierFront.jpg
-
Segon vriulon Palatin (stradivarius deu Palais Reiau de Madrid), pertanhent au quatuor de straduvarius Palatins.
-
-
Stradivarius deu Metropolitan Museum of Art, 1717
Galeria de violoncèls estradivaris[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
JullianLloydWebber1.PNG


text:
Estoril
Estoril es una freguesia (parròquia civila) de la vila de Cascais, al districte de Lisbona. La còsta de Estoril es près de Lisbona, la capitala de Portugal. Comença a 15 km d'aquela vila, a Carcavelos e arriba fins a la plaja de Guincho.
La vila aculhiguèt divèrses expatriats famoses, coma Joan de Borbon e la siá familha o lo regent d'Ongria, Miklós Horthy.
Espòrts[modificar | modificar la font]
Estoril es famosa per lo sieu autodròm, que i se disputèron de corsas de Formula 1 fins l'an 1997. Aculhís actualament d' espròvas del campionat de motociclisme (mòto GP) e d'autras competicions motorizadas.
Es tanben famosa per lo sieu casinò e pel sieu Festival de Jazz, que comencèt en l'an 1971.
S'i debana tanben una competicion de tennis, la Estoril Open, que fa partida de la virada europèa de prima sus tèrra batuda.


text:
Micrognathozoa
Limnognathia maerski Kristensen & Funch, 2000 es la sola espècia dels Micrognathozoa. Son d'animals microscopics cilindrifòrmes (0,15 mm sus 0,1 mm) descoberts dins una font de l’Illa Disko al Groenlàndia. De Micrognathozoa son estats observats dins las illas Crozet dins lo sud de l'ocean indian.
Filogenia[modificar | modificar la font]
Fòto del net[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Kristensen & Funch, 2000 : Micrognathozoa : a new class with complicated jaws like those of Rotifera and Gnathostomulida Journal of Morphology 246, p 1-49.


text:
Tractat de Meaux de 1229
Lo Tractat de Meaux o Tactat de Meaux-París, o Tactat de París foguèt signat lo 12 d'abrial de 1229 entre Loís IX de França, encara jos la regéncia de Blanca de Castelha, e lo comte Ramon VII de Tolosa.
Prepara lo restacament definitiu dels Païses occitans al reialme de França
Somari
La signatura[modificar | modificar la font]
Blanca de Castelha, alara regenta del reialme de França per son filh Loís IX convoquèt una conferéncia a Meaux en març 1229. Raimon VII de Tolosa i anèt accompagnat de sos principals vassals, que Bernat IV comte de Comenge. Lo naut clergat miègjornal e los senhors possessionats per Simon IV de Montfòrt èran tanben presents. Las condicions foguèron pus duras al respècte del projècte, mas Raimon VII aviá pas d'autra causida que d'aceptar lo tractat. Per lo far, anèt a París de pelerinatge, per cercar l'absolucion en penitent sus los grases de Nòtra Dama de París que foguèt flagelat aprèp sa declaracion publica de repentida e aprèp podèt signar lo tractat[1] lo 12 d'abril 1229.
Las clausulas del tractat[modificar | modificar la font]
Raimon VII, comte de Tolosa se vei constrench de far aleujança al rei de França Loís IX.
E mai, deguèt daissar la mitat de son territòri, subretot los ancians vicomtats de Trencavel. Las senecauçadas de Bèucaire e de Carcassona son donadas al reialme de França e lo marquesat de Provença (conegut pus tard jol nom de Comtat Venaicin) es donat al Sant Sèti. Lo comtat de Tolosa perdèt los territòris actuals de Gard, d'Erau, de Droma, de Vauclusa e d'Aude. Concervèt Agenés, Roergue, l'Albigés del nòrd e lo bas Carcin.
Aquel tractat prevei tanben le mariadatge de Joana de Tolosa (filha e sola eretièra de Raimon VII) amb l'un dels fraires del rei, Anfós de Peitieus, çò que permet lèu o tard de restacar los territòris restants del comtat de Tolosa al reialme de França.
Per enebir tota revòlta, es encara impausat a Raimon VII de destruire los barris de fòrça vilas, que Tolosa e de prèp de trenta castèls[2].
Consequéncias del tractat[modificar | modificar la font]
La fin de l'autonomia (a respècte del reialme d'Aragon) / independéncia (a respècte de rei de França) occitana[modificar | modificar la font]
Lengadòc èra a l'encòp vassal del rei de França, e del rei d'Aragon, e en practica gaireben independent.
En mai de daissar la mitat del territòri del comtat de Tolosa, Joana de Tolosa e son espós Anfós de Peitieus eretan del rèsta. Lo parelh aguèt pas d'enfants. En 1271, a la mòrt d'Anfós, lo territòris son restacats al reialme de França. E, la cession dels territòris despossèron de cavalièrs de lors tèrras al profit del vassals del rei de França. Son nomenat los Faidits (dos ans mai tard).
Lo marquesat de Provença foguèt conservat per Anfós de Peitieus fins a sa mòrt, lo reialme de França volèt pas donar aquel territòri alara que deurià venir a la Glèisa segon las clausulas del tractat. Aquela darrièra ne prenguèt possession sonque en 1274.
Lo refortiment del dispositiu de luta contra los catars[modificar | modificar la font]
En abril de 1229, Loís IX obliguèt los vassals occitans que li faguèron aleujança a s'implicar dins la luta contra los eretics catars. Raimon VII aguèt pas d'autra causida que de metre sas fòrças al servici del rei per l'ajudar dins aquela tasca. Dempuèi, los refugis pels eretics se faguron rars. Sont constrench de se retirar dins lo Pirenèus.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ en realitat, s'agís mai d'un acte personal de Raimon VII que d'un vertadièr tractat entre las doas partidas
- ↑ lo Castèl narbonés es liurat al Rei en garantia per 10 ans


text:
Nautor
La nautor (var. hautor) a de significacions que se presisan seguent lo domeni en question.
Somari
Metrologia[modificar | modificar la font]
En metrologia (sciéncia de las mesuras):
- La nautor es la distança verticala entre un punt (o un objècte assimilat a un punt) e un nivèl de referéncia especifiat. O encara la dimension d'un objet, presa dins le sens vertical. Vejatz Sistèma Internacional d'Unitats.
- En altimetria e geografia, la nautor es nomenada « altitud » quand mesura l'altitud (h) d'un punt terrèstre al repècte d'un nivèl de referéncia (qu'es mai sovent un Ellipsoíd de referéncia o Datum). La cal pas confondre amb l'elevacion (H) d'un punt terrèstre, que se calcula dempuèi lo Geoíd (nivèl mejan de las mars) de tal biais que se trapa segon la region estudiada.
Geometria[modificar | modificar la font]
- La nautor es un segment de drecha perpendicular que passa per un vertèx d'un poligòn, d'un cilindre o d'una piramida fins a la basa.
- La nautor d'un triangle es la drecha eissida d'un vertèx e qu'es perpendiculara al costat opausat. Exemple: Dins un triangle ABC, la nautor H eissida del vertèx A es perpendiculara al costat [BC].
Astronomia[modificar | modificar la font]
En astronomia, la nautor es l'angle que fa la direccion visada al repècte a l'orizontala; es lo complement de la distància zenitala. La nautor e l'azimut constituisson lo sistèma de coordonadas orizontalas.
[modificar | modificar la font]
- La nautor d'aiga es l'amplitud atenguda per la marèa a un instant donat; se détermina per un calcul de marèa. Aponduda a la sonda indicada sus la mapa de marina, permet de coneisser la prigondor efectiva a aquel instant (lo nivèl de referéncia de las mapas de marina - zèro de las cartas - essent aquel de las mars mai bassas).
- La nautor d'un objècte recobèrt per la marèa es comptada tanben dempuèi lo zèro de las mapas e precisada sus la mapa per una chifra soslinhada.
- la nautor d'un punt de reperi, d'una balisa, del fogal d'un far o du taulièr d'un punt es indicada sus las mapas de marinas dempuèi lo nivèl atengut per las plenas mars de coefficient 95.
[modificar | modificar la font]
- La nautor[1] es la distància verticala entre un punt e lo sòl. La cal pas confondre amb l'altitud o un nivèl de vòl.
- L'altitud es la distància verticala entre un punt e lo nivèl de la mar. La nautor e l'altitud son doncas egalas al dessus de la mar.
- Lo nivèl de vòl (o FL = Flight level) es una superfícia isobara. Es egal a l'altitud quand la pression atmosferica es de 1013 hPa al nivèl de la mar e que la temperatura al nivèl de la mar es de 15 °C. Es sonque dins aquela condicion e al dessus de la mar que nautor = altitud = nivèl de vòl.
Musica[modificar | modificar la font]
En musica, la nautor es la frequéncia d'un son musical, d'una nota de musica.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Parachutisme - Notions de base - Du premier saut au brevet B - FFP documentation - (ISBN 2-908-161-11-9)


text:
Étaimpuis
Étaimpuis es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux, Étaimpuis a environat de parcelles conreades (céréales, colza, èca.).
Commune du pays de Caux, Étaimpuis est entourée de parcelles cultivées (céréales, colza, etc.).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa de Etaimpuis i aguèt donat l'an 1055 per Hugues de Mortemer, ancêtre de la familha Mortimer a la abbaye de Sant-Victor ; aquela de Biennais al abbaye Sant-Ouen de Roan l'an 1084.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit bombardements en julhet 1944Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
Partit Socialista
- Lo Partit Socialista es un partit politic bèlga francofòn ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic chilian ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic de la Republica Democratica de Còngo ;
- Lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl es un partit politic espanhòl ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic francés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic ongrés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic japonés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic neerlandés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic polonés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic portugués ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic soís ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic ucraïnian.
Vejatz tanben :
- los Partits Socialistas Democratics en França e en Marròc
- lo Partit dels Socialistas Europèus ;
- la Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra (SFIO), nom del PS francés de 1905 a 1970 ;
- lo Partit Socialista Francés (començament del sègle XX, fondat per Joan Jaurés en 1902, e que s'integrèt dins l'SFIO en 1905 ;
- lo Partit Socialista de França (començament del sègle XX).
- l'Internacionala Socialista que recampa dempuèi 1951 la màger part dels partits socialistas del Mond.


text:
Romilly-sur-Andelle
Romilly-sur-Andelle en normand (Romilly-sur-Andelle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Adaigada per la Andelle e adossada als tucs boisées de Longboel e dels Dos-Amants, la municipalitat se tròba al començament de la vallée de la Andelle (vallée Galantine) a 9 km de Fleury-sus-Andelle, 10 km de Pont-de-l'Arc e Boos e 20 km de Roan e dels Andelys.
Arrosée par l'Andelle et adossée aux collines boisées de Longboel et des Deux-Amants, la commune se trouve au début de la vallée de l'Andelle (vallée Galantine) à 9 km de Fleury-sur-Andelle, 10 km de Pont-de-l'Arche et Boos et 20 km de Rouen et des Andelys.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las traces d'abitat remontan al neolític. Qualques trobalhas e de recentas enregistras archéologiques (2006-2007) de la INRAP an meses a jorn un ensems de silex talhats (grattoirs, racloirs, estèlas laminaires, estèlas de pica educada, soslinha a ailerons e pédoncule) de l'epòca. Los archéologues an descobèrt #çò que poiriá èsser un cavòt de la edat del bronze près de de lo cementèri e una ret de fossés parcellaire del periòde gallo-romaine près de la glèisa. Romilly, En l'ancian archiu a qualificat de villa mas cap de abitat ancian a pas #èsser trobat. L'abitat se concentrava als VIIen e Modèl:VIIIe sègles a l'entorn de las carrièras Santas-Georges e de la Desliurança e los registres an identificat la zòna périphérique nòrd d'aquel abitat (graèrs sus poteaux, silos, forns criats). Al nòrd d'aquela, un vast cementèri a #èsser en partida enregistrat e las archéologues aiman a 1200 a 1500 las sépultures de totas edats e sèxes en aquel ancian cementèri paroissial del VIIen al Sègle XI vertebrat a l'entorn d'una glèisa bastida en divèrsas fasas. Lo cementèri a #èsser abandonat a la fin del Sègle XI, periòde ont senhor de Romilly, Guillaume Fitz Osbern a legat de tèrras a la abbaye de Lira #que i aviá fondat e #qu'a bastit un prieuré de bénédictins a la localizacion de l'anciana glèisa e del cementèri.
Al Sègle XIV, un periòde important de bastiment a donat un solar dotat d'una vira escalièr amb la capèla a l'èst, una grange dîmière (encara n'elevacion) e de las annèxas e de las dependéncias (cosinas, celliers, conca, colombiers). Lo prieuré i auriá #èsser abandonat en fin del Sègle XVII o al començament del Sègle XVIII. Los registres se son acabats en en setembre 2007 e mancarà dos a quatre ans per n'espetar las trobalhas.
Al començament de la Modèl:S-, Aubert de Hangest èra lo senhor de Romilly. A Modèl:La s-, la distincion es passada a la familha de Rohan, de contunh de Roncherolles, de Bèc-de-Lèbe, de Sublet e de Jubert.
En 1782, a #èsser creada la Fonderie de Romilly e en 1792, las campanas de las glèisas de la Eure, del Calvados e de la Manja[1], i an #èsser fondudas per obténer flans a @frapper dins l'otèl de la Moneda de Roan. La fonderie gardarà pendent un centenat d'ans fins a la siá clausura, lo relòtge e las campanas de la Bastille[2].
Lo 1er {{}} en novembre 1802, lo primièr cònsol Napoleon Bonaparte visita la fonderie[3].
Les traces d'habitat remontent au néolithique. Des trouvailles et de récentes fouilles archéologiques (2006-2007) de l'INRAP ont mis au jour un ensemble de silex taillés (grattoirs, racloirs, éclats laminaires, fragments de hache polie, flèche à ailerons et pédoncule) de l'époque. Les archéologues ont découvert ce qui pourrait être une tombe de l'âge du bronze près du cimetière et un réseau de fossés parcellaire de la période gallo-romaine près de l'église. Romilly, dans les anciennes archives est qualifiée de villa mais aucun habitat antique n'a été trouvé. L'habitat se concentrait aux VIIen et Modèl:VIIIe siècles autour des rues Saint-Georges et de la Libération et les fouilles ont identifié la zone périphérique nord de cet habitat (greniers sur poteaux, silos, fours domestiques). Au nord de celle-ci, un vaste cimetière a été en partie fouillé et les archéologues estiment à 1200 à 1500 les sépultures de tous âges et sexes dans cet ancien cimetière paroissial du VIIen au Sègle XI structuré autour d'une église construite en plusieurs phases. Le cimetière a été abandonné à la fin du Sègle XI, période où seigneur de Romilly, Guillaume Fitz Osbern a légué des terres à l'abbaye de Lyre qu'il avait fondé et qui a construit un prieuré de bénédictins à l'emplacement de l'ancienne église et du cimetière.
Au Sègle XIV, une période importante de construction a donné un manoir doté d'une tour escalier avec la chapelle à l'est, une grange dîmière (encore en élévation) et des annexes et des dépendances (cuisines, celliers, bassin, colombiers). Le prieuré aurait été abandonné en fin du Sègle XVII ou au début du Sègle XVIII. Les fouilles se sont achevées en septembre 2007 et il faudra deux à quatre ans pour en exploiter les trouvailles.
Au début du Modèl:S-, Aubert de Hangest était le seigneur de Romilly. Au Modèl:S-, la seigneurie est passée à la famille de Rohan, puis de Roncherolles, de Bec-de-Lièvre, de Sublet et de Jubert.
En 1782, a été créée la Fonderie de Romilly et en 1792, les cloches des églises de l'Eure, du Calvados et de la Manche[4], y ont été fondues pour obtenir des flans à frapper à l'hôtel de la Monnaie de Rouen. La fonderie gardera pendant une centaine d'années jusqu'à sa fermeture, l'horloge et les cloches de la Bastille[5].
Le 1er novembre 1802, le premier consul Napoléon Bonaparte visite la fonderie[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de Romillys sus Andelle, http://pagesperso iranja.fr/alain.robert/index_fichiers/Pagina0003.html
- ↑ Segon una plaque fixada sus la glèisa.
- ↑ Lo Periodic de Roan, 2 de novembre 1802
- ↑ Histoire de Romillys sur Andelle, http://pagesperso orange.fr/alain.robert/index_fichiers/page0003.html
- ↑ Selon une plaque apposée sur l'église.
- ↑ Le Journal de Rouen, 2 novembre 1802


text:
Dualisme
Lo dualisme estima que l'origina de l'univèrs se pòt trobar dins doas substàncias basicas o dos dieus. Tradicionalament, las religions dualistas evòcan una divinitat masculina e una femenina o ben un dieu benigne e un maligne (per exemple, lo maniqueïsme defend aquela tèsi).
Per extension, lo dualisme en filosofia es la cresença que prepausa que l'èsser uman a una partida fisica (còs) e una mentala o espiritala (arma). Platon e Descartes son los representants caracteristics del dualisme tradicional .
Somari
Dualisme platonic[modificar | modificar la font]
Segon Platon, l'òme es un èsser format d'una arma immortala e divina, e d'un còs mortal e imperfèit qu'empresona l'arma. L'estat natural de l'arma es d'èsser separada del còs, de biais que lo còs sonque capita a la pertocar e la trebolar dins son desir de vertat e de saber.
Dualisme cartesian[modificar | modificar la font]
Segon Descartes, l'òme es una combinason de ment (substància pensanta) e còs (substància espandida). La ment a lo pensament per atribut essencial, qu'es liure e immaterial, en cambi lo còs es subjècte a las leis de la matèria. Las substàncias son alara diferentas e independentas una de l'altra.
Dualisme teologic[modificar | modificar la font]
Lo dualisme religiós apareis dins diferentas civilizacions anticas, coma China e Egipte, mas subretot Pèrsia. Sa religion, promoguda e reformada per Zaratostra vèrs lo sègle VI AbC., establís un principi divin del ben, Ormuz o Ahura Mazda, e un altre del mal, Ahriman. Aquelas formas del dualisme se tornan trobar dins l'orfisme (sègle VI AbC.), dins lo gnosticisme (sègle II AbC.), dins lo maniqueïsme, dins la doctrina gnostica-maniquèa de Priscillian, e fins a l'Edat Mejana, dins las doctrinas dels bogomils e catars. La mai influenta d'aquelas doctrinas, aprèp lo mazdeïsme de Zaratostra, foguèt lo maniqueïsme.
Traches comuns[modificar | modificar la font]
En linhas generalas, las doctrinas dualistas convergisson dins los traches seguents: lo principi del Ben es identificat amb la Lutz e l'Esperit; lo principi del Mal amb las Tenèbras e la Matèria, o amb lo diable o demòni (maniqueïsme). La matèria es gratuita, marrida, e principi del mal; o alara creada per un demiürg diferent del Dieu bon (gnosticisme de Marcion), o pel diable, principi del mal (Priscillian) rigorista e extremista; o alara justifican la relaxacion: perque es pas possible de resistir al principi del mal qu'inclina a pecar, e es aquel principi, non pas la persona, qu'es responsable del pecat.


text:
Morfatge
Lo morfatge (de l'anglés: morphing) es una tecnica informatica, una mena d'efièch especial que s'utiliza per modificar la cara de las personas, las far velhir o las transformar en d'autras. Aqueste efièch especial foguèt inventat durant los ans 1990, e coneguèt una explotacion fòrta dins l'industria cinematografica. Una de las utilizacions mai famosas d'aquesta tecnica es estat lo cort-metratge Danielle, una vidèo creada pel realizador Anthony Cerniello que mòstra lo velhiment d'una dròlla en cinc minutas e que foguèt mes sus Youtube lo 10 de setembre de 2013.


text:
Anfós Daudet
Anfós Daudet (Alphonse Daudet en francés; Nimes, 13 de mai de 1840- París, 16 de decembre de 1897) foguèt un escrivan, poèta, contaire e autor dramatic occitan qu'escriguèt son òbra en francés.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Anfós Daudet nasquèt a Nimes en 1840 dins una familha de classa mejana, mas pro amonedada que son paire fasiá negòci de seda. La familha Daudet èra reialista e catolica dins un encastre pro favorable al protestantisme e a las idèas republicanas. Per encausa de sa santat fragila, lo jove Anfós passèt la màger part de son enfància a Besoça, un vilatjon situat al nòrd de la granda vila ont aprenguèt l'occitan, lenga que son paire mespresava. Après que seguiguèt lei cors d'una escòla religiosa "Les frères de la Doctrine Chrétienne" (tre 1846) e puèi de l'institucion Canivet a Nimes (tre 1848), intrèt en seisena au licèu Ampère. En 1855 leis estudis d'Anfós se deguèron arrestar abans lo bachilierat per encausa de la ruina de son paire. Venguèt puèi mèstre d'estudis au collègi d'Alès. Aquela experiéncia pesuga li inspirèt lo primièr roman, Le Petit Chose en 1868. Dins aquest roman, s'i trovan faits reals e inventats, coma la mòrt de son fraire. Daudet rejonh puèi son fraire a París e i fa una vida bohèmia. Publica lo 1859 un reculh de verses, Les Amoureuses. L'an seguent, rescontrèt Frederic Mistral, qu'admirava fòrça dempuèi qu'aviá legit Mirèlha, que veniá far la promocion de son òbra a París. Los dos escrivans venguèron amics e l'an seguent Daudet passèt l'estiu en cò de Mistral. Daudet èra un abituat de quauques salons literaris, collaborèt a mai d'un jornau, coma per exemple Paris-Journal, L'Universel e Le Figaro.
En 1861, venguèt secretari dau duc de Morny (1811-1865), lo frairastre de Napoleon III e president dau Còs Legislatiu. Aquel trabalh li laissèt fòrça temps liure, que empleguèt per escriure contes e cronicas. Pasmens lo duc se moriguèt subran en 1865: l'eveniment marquèt un cambiament decisiu dins la carrièra d'Anfós.
Aprèp aqueste eveniment, Daudet s'avodèt a l'escritura, pas que coma cronicaire dau jornal Le Figaro mas tanben coma romancièr. Puèi, aprèp aver fait un viatge en Provença, Anfós comencèt a escriure lei primièrs tèxtes que seràn part dei Lettres de mon moulin. Coneguèt son primièr succès en 1862-1865, amb la Dernière Idole, pèça montada à l'Odéon e escricha en collaboration amb Ernest Manuel - lo pseudonim d'Ernest Lépine. Mai tard, obtenguèt, per lo director dau journal L'Événement, l'autorizacion de las publicar coma fulheton durant tot l'estiu de 1866, sos lo títol de Chroniques provençales.
Cèrtes de sei racontes dei Lettres de mon moulin son demorats demest leis istòrias mai popularas de la literatura francesa, coma La Chèvre de monsieur Seguin, Les Trois Messes basses o L'Élixir du Révérend Père Gaucher. Lo premier vrai roman d'Alphonse Daudet foguèt Le Petit Chose qu'escriguèt en 1868. Es un roman autobiografic per Anfós que i evòca son passat de mèstre d'estudi au collègi d'Alès. Lo 1874 Alfós decidiguet d'escriure romans de mœurs coma: Fromont jeune et Risler aîné mas tanben Jack (1876), Le Nabab (1877) – del que Morny seriá lo "modèle" – les Rois en exil (1879), Numa Roumestan (1881) o L'Immortel (1883). Durant aquests travalhs de romancièr e de dramaturg (escriguèt dètz-e-sèt pèças), oblidèt pas pasmens son prètzfach de contaire: escriguèt en 1872 Tartarin de Tarascon, que foguèt son personnage mitic. Contes du lundi (1873), un recuèlh de contes sus la Guèrra Francoprussiana, testimonia tanben de son estrambòrd per aqueste genre e per lei racontes meravilhós. '
Puèi Daudet patiguèt las premièras atacas d'una malautiá incurable de la mesolha espinala, lo tabes dorsalis, una complicacion neurologica de la sifilis. Contunhèt pr'aquò de publicar de libres fins a 1895. Defuntèt lo 16 de decembre 1897 a París, a l'age de 57 ans. Foguèt enterrat au cementèri dau Père-Lachaise a París.
Òbras premieras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- Le Petit Chose. Hetzel, 1868. [1]
- Tartarin de Tarascon, 1872. [2]
- Le Nabab. Charpentier, 1877
Recuelh de contes e de nòvas[modificar | modificar la font]
- Les Lettres de mon moulin (Lei letras de mon molin o Li letro de moun moulin), 1870. [3]
- Les Contes du lundi (Lei Còntes dau diluns), 1873
Nòvas[modificar | modificar la font]
- "Promenades en Afrique". Le Monde illustré, 27 de decembre de 1862.
- "La mula de Cadi". Le Monde illustré, 3 e 10 de genier de 1863
- "Le Bon Dieu de Chemillé qui n'est ni pour ni contre" (legenda de Torena). L'Événement, 21 de julhet de 1872. Texte en ligne
- "Le Singe". L'Eveniment, 12 d'aost de 1872. [4]
- "Le père Achille". L'Eveniment, 19 d'aost de 1872. [5]
- "Salvette et Bernadou". Le Bien public, 21 de genier de 1873. [6]
- "Le Cabecilla". Le Bien public, 22 d'abriu de 1873. [7]
- "Wood'stown" (conte fantastique). Le Bien public, 27 de mai de 1873. [8]
Teatre[modificar | modificar la font]
- La Dernière Idole, drama en un acte e en pròsa, amb Ernest Lépine. París, Teatre de l’Odeon, 4 de febrier de 1862. Pèça dintrada au repertòri de la Comédie-Française en 1904.
- Les Absents, musica de Poise. París, Opera-Comic, 26 d'octobre de 1864.
- L'Œillet blanc, amb Ernest Lépine. París, Théâtre-Français, 8 d'abriu de 1865.
- Frère aîné, amb Ernest Lépine. París, Teatre dau Vaudeville, 19 de decembre de 1867
- Lise Tavernier. París, L'Ambigu, 29 de genier de 1872.
- L'Arlésienne (l'Arlatenca), pèça de teatre en tres actes, d'après la nòva de Daudet, musica de Georges Bizet. París, Teatre dau Vaudeville, 1er d'octobre de 1872
- Fromont Jeune et Risler Aîné, adapt. dau roman de Daudet per Daudet e Belot. París, Teatre dau Vaudeville, 16 de setembre de 1876
- Jack, d'après lo roman de Daudet. París, Teatre de l'Odeon, 11 de genier de 1881.
- Le Nabab. París, Teatre dau Vaudeville, 30 de genier de 1880.


text:
Tànger
Tànger (en arabi : طنجة, Tanja, en berbèr ⵟⴰⵏⵊⴰ ; en grecoroman : Tingis) es una vila del nòrd de Marròc. Es lo cap luòc de la region de Tànger-Tetoan e de la prefectura de Tànger-Asilah. Situada al tèrme nòrd del país, la vila es la principala pòrta de Marròc sus Euròpa, qu'es separada pels 14 km de l'Estrech de Gibartar. Sa populacion èra de 669 685 abitants al cens de 2004[1], ne fasent la cinquena vila du Marròc. Tànger es la sola vila du Marròc que dona sus l'Ocean Atlantic e la Mar Mediterranèa. Es escaissida « la vila dels estrangièrs » aprèp las nombrosas colonizacions (los fenicians, los romans, los vandals, los arabis, los portugueses, los angleses, los franceses e los espanhòls).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tànger es situafa dins la baia del meteis nom, dibèrta sul tèrme occidental de l'Estrech de Gibartar, a prèp 15 quilomètres de las còstas espanholas. D'en primièr establida sul puèg de la casba, la vila s'espandiguèt pauc a pauc suls massises a l'oèst cap al cap Spartel (replan del Marshan, Vièlha Montanha) puèi, lo long de la plaja, cap al cap Malabata. Malgrat aquel relèus, son site presenta pas de malhum idrografic notable.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Tànger es de tipe mediterranèu temperat per l'influéncia oceanica e lo buf del chergui, presentant quatre sasons plan marcada: ivèrn doç e umid, estiu tebés e sec, intersasons gaireben pauc pluviosas. Pasmens la vila patís sovent de violents fenomèns meteorologics coma lo vent fòrt e las pluèjas intensas (ex: 200 mm de pluèjas en una jornada, lo 23 de novembre de 2008). Las precipitacions son compresas entre 700 e 1000 mm per an. Per las temperaturas, lo recòrd de fred es -4,2 °C lo 28 de genièr de 2005 e pel recòrd de calor es 43,5 °C lo 1er d'agost de 2003. [2]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aprèp una preséncia feniciana, que demòran doas pichonas necropòlis, la vila foguèt vertadièrament fondada al sègle V AbC, pels cartagineses que ne faguèron un establiment (Tingi). En 146 AbC, a la casuda de Cartage, la vila es restacada a la Mauritània e venguèt una colonia romana (Tingis) ligada a la província d'Espanha. Tànger ganhèt una tan granda importança, que venguèt, vèrs lo sègle III, la capitala de la Mauritània Tingitana. Al sègle V, Tànger foguèt occupada pels vandals. Desliurada jol reialme de Justinian, al començament del sègle VI, foguèt restacada a l'Empèri Bizantin.
Lo general omeia Moussa Ibn Noussaïr s'interessèt a Tànger per sa posicion estrategica e es de per aqui qu'en 711, commencèt la conquèsta d'Espanha per las tropas de Tariq ibn Ziyad. Pendent los cinc sègles que seguèron, las dinastias de Marròc, de Tunisia e d'Espanha se disputan la sobeiranetat de Tànger. Los idrisids, mèstres de Volubilis, los omeias d'Espanha, s'afrontèron a son subjècte pendent mai d'un sègle. Al mitan del sègle X, los fatimids de Tunisia i espandiguèron lor autoritat. En 1075, los almoravids ne venguèron mèstres fins a 1149 data que la vila passèt als almoads. Venguèt fèu dels afsids de Tunís avant de venir merinid en 1274.
Aprèp tres temtativas los Portugueses la prenguèron en 1471 e la daissant a Anglatèrra en 1661 coma dòt porgida per Catarina de Bragança a son espós Carles II d'Anglatèrra. A l'epòca que Tànger èra encara una vila portuguesa, èra la capitala de l'Algarve d'Africa. A partir de 1679 Moulay Ismaïl (Empèri cherifian alaoíts) comencèt lo sètge de Tànger que li es abandonada en 1684, sus decision de Carles II estimant son occupacion per las tropas anglesas inutila e mobrosa plan costosa.
A la seguida de l'ajuda del sultan Abd ar-Rahman ibn Hicham a l'émir argerian Abd El-Kader, los Franceses ataquèron Tànger en represalhas dirigits per prince de Joinville que bombardèt la vila en 1844 e roïnèt los barris.
Las rivalitats europèas pel contraròtle de la vila, pòrta dubèrta sul Marròc, comencèron a la fin del sègle XIX. França, Espanha, lo Reialme Unit e Alemanha multipliquèron las missions diplomaticas e comercialas per se plaçar, metent la vila al centre de las rivalitats internacionalas. En 1880, la convencion de Madrid ensagèt de definir las relacions entre las grandas poténcias al subjècte del Marròc. Pojat pel cancelièr Bulow que vòl remembrar de biais, sensacionala, qu'Alemanha se daissariá pas metre de costat e que França pòt pas modificar l'estat politic de Marròc sens l'autorizacion d'une novèla Conferéncia internacionala, Guilhèm II debarquèt lo 31 de març de 1905 dempuèi l'iòt emperial Hohenzollern a Tànger per qualques oras e denoncièt, aprèp una entrevista amb l'oncle del sultan, las tòcas francesas e espanhòlas sul Marròc, çò que provoquèt una crisi diplomatica: es la Crisi de Tànger. En 1906, la conferéncia d'Algesiras torna definir las posicions de cadun en Africa reconeissant l'independéncia del sultan e afirmant l'egalitat dels signatàris dins lo domèni economic. En 1923 las negociacions acabèron per ne far una zona internacionala franca de dreches de doanas. Lo 24 de juilhet de 1925, l'estatut definitiu de Tànger foguèt signat pel Reialme Unit, Espanha, Belgica, los Païses Basses, los Estats Units d'America, Portugal, l’Union sovietica e França, que se jonguèt un pauc mai tard Itàlia.
La vila possedava alara son autonomia financièra. A una administracion internacionala, subretot es dotada d'una assemblada legislativa, compausada de trenta foncionaris internacionals designats per lors cònsols respectius e de nòu marrocans. L'epòca de l'« Estatut internacional » es aquela del mai grand raja internacional de Tànger, que siá dins lo domèni cultural o dels afars, favorizat per las facilitats ofertas a la contrabanda, a l'espionatge e a la contrafaiçon.
En junh de 1940, aprèp la desfacha francesa, las tropas nacionalistas espanholas ocupèron Tànger e permetent, en març de 1941, l'installacion del consulat alemand a la mendobia (demorança del Mendob) onter flautejava la bandièra nazi. En març de 1944, Espanha èra partida del consulat alemand de la mendobia abans de n'en partir, lo 9 d'octobre de 1945, tornèt l'estatut internacional. Entre 1939 e 1950, la populacion de Tànger triplèt per aténher mai de 150 000 abitants.
Lo 10 d'abril de 1947, le sultan Mohammed V, accompanhat del prince eritièr Moulay Hassan (futur Hassan II), prononcièt a Tànger lo primièr discors que faguèt referéncia a un Marròc unificat e independent ligat a la nacion aràbia. En 1956, amb l'independéncia de Marròc, la conferéncia de Fedala (8 al 29 d'octobre) Tànger torna a Maroc. Una carta reiala mantent la libertat de cambi e de comèrci fins a 1960, anada que lo govèrn marrocan aboliguèt los avantatges fiscals e Tànger obtenguèt un estatut identic a aquel de las autras vilas del reialme. Per evitar una fugida importanta dels capitals, lo pòrt de Tànger es dotat d'una zona franca.
La vila vei dempuèi una desena d'anadas (ans 2000) un desvelopament espectacular. Tànger es ara abitada per una populadion subretot eissida dels Jebala
Cronologia[modificar | modificar la font]
- Sègle IX AbC: arribada dels fenicians sul site de Tànger.
- Sègle IV AbC: passatge de la vila jol contraròtle Cartaginés.
- 140 AbC: arribada dels romans - Capitala de la Mauritània Tingitana.
- 706: Mossa Ibn Nossair prenguèt la vila. Tànger venguèt musulmana.
- 711: Tarik Ibn Ziad, dempuèi Tànger, se lancèt a la conquèsta d'Espanha.
- 1437: primièra temtativa portuguesa per prene la vila.
- 1458: segonda temtativa portuguesa per prene de la vila.
- 1464: tresena temtativa portuguesa per prene de la vila.
- 1471: los Portugueses prenguèron Tànger.
- 1492: fòrça arabis e de judeoandaloses embandits d'Espanha e de Portugal passèron per Tànger e fòrça d'eles i demorèron o s'instalèron dins la region
- 1580: Tànger passèt, amb Portugal, jos dominacion espanhòla.
- 1640: Tànger tornèt portuguesa pendent l'indepéndancia de Portugal.
- 1661: Catarina de Bragança progiguèt, dins sa dòt, Tànger a Carles II d'Anglatèrra. La vila passèt jol contraròtle anglés.
- 1673: los Angleses fortifican la vila per resistir a las atacas del cap de tribú Al Ghaïlan.
- 1678: lo sultan Moulay Ismaïl comencèt lo sètge de la Vila.
- 1684: los Angleses destruïguèron las muralhas et abandonant la vila a Moulay Ismaïl. La vila es fortificada per venir un barri fàcia al monde exterior.
- 1757-1790: reialme del sultan Sidi Mohamed Ben Abdallah que, per aparar lo seus subjèctes, comencèt de cantonar los diplomats occidentals a Tànger.
- 1794: creacion de l'Escòla de la Mission catolica espanhòla.
- 1794: le Cònsol de França daissèt Rabat per s'installar a Tànger.
- 1832: Eugène Delacroix demorèt a Tànger rabit.
- 6 d'agost de 1844: bombardament de la vila pel Prince de Joinville jol pretèxte de l'asili accordat pel sultan a l'émir argerian Abd El Kader.
- 1857: creacion de la posta britanica.
- 1864: creacion de l'escòla de l'Alliança israelita
- 1864: inauguracion del fare del cap Spartel
- 1865: installacion per França d'una pòsta nacionala d'Estat.
- 1880: l'Eastern Telegraph Company liga Tànger a Gibartar per un cable sosmarin.
- 1883: los Espanhòls creent lo malhum de telefòn interurban.
- 1885: creacion d'una escòla francesa.
- 3 d'octobre de 1904: signatura d'un acòrdi secret, entre Espanha e França, per limitar las zonas d'influéncia. Tànger aurá un estatut particular.
- 31 de març de 1905: Guilhèm II arribèt a Tànger per s'opausar a la ambicions de França e d'Espanha sul Marròc.
- 7 d'abril de 1906: la conferéncia d'Algesiras, determina las zonas d'influéncia francesa e espanhòla. Tànger aurá un estatut especial.
- 1909: construccion per França d'un collègi per joves filhas.
- 1912-1913: construccion del Palais del Sultan Moulay Abd al-Hafid.
- 30 de març [de [1912]]: signatura a Fès del tractat de protectorat Franc"s, pel Sultan Moulay Hafid e M. Regnault, ministre plenipotentari de França a Tànger.
- 1913: construction del collègi francés.
- 1913: inauguracion per Espanha del Gran Teatro Cervantes.
- 18 de decembre de 1923: convencion de París: Tànger será una zona internacionala jos sobeiranetat del Sultan de Marròc.
- 14 de mai de 1924: ratificacion de la Convencion de París.
- 1èr de junh de 1925: dintrada en vigor de l'estatut internacional de la zona de Tànger.
- 1930: visita d'un important representant del movement panarabi, l'emir Chakib Arsalane.
- 1935: creacion d'una escòla marocana per Abdallah Guennoun.
- 14 de junh de 1940: occupacion de Tànger per las tropas espanhòlas.
- 20 de novembre de 1940: restacament de la vila a la zone espanhòla e forabandiment del Mendob (representant del Sultan).
- 17 de març de 1941: installacion del consulat alemand dins la Mendobia.
- 2 de mai de 1944: los Espanhòls, pujats pels Americans, fan partir los Alemands de la Mendobia.
- 9 d'octobre de 1945: las tropas espanhòlas daissant Tànger.
- 11 d'octobre de 1945: un crosaire francés torna menar lo Mendob à Tànger.
- 9 d'avril de 1947: arribada del Sultan Mohammed V
- 10 d'avril de 1947: lo Sultan Mohamed V prononcièt lo discors de Tànger que reclama l'independéncia de Marròc.
- 29 d'octobre de 1956: restacament de Tànger al Reialme de Marròc.
- 1957 : Tànger venguèt la Capitala d'estiu del Reialme.
- 26 d'agost de 1957: una carta reiala organiza lo manten de libertat dels cambis e del comèrci per la vila de Tànger.
- 1960: Tànger perdèt son estatut particular e es dotat d'una zona franca.
Economia[modificar | modificar la font]
Segond pòl economic marrocan aprèp Casablanca, l'activitat industriala de Tànger es diversificada: industrias textilas, quimicas, mecanicas, metalurgicas e navalas. La vila dispausa ara de quatre zonas industrialas que doas an un estatut de zone franca (la Tànger FreeZone e la Zona franca portuària). L’infrastructura de la vila de l'estech es importanta: un pòrt gerent los flux de merças e de viatjaires (mai d’un milion de viatjaires cada an) integrant un pòrt de léser e un pòrt de pèsca.
Lo camin de fèrre liga la vila a Rabat, Casablanca e Marraquèsh al sud e tanben Fès e Ojda a l’èst.
L’autorota, operationala dempuèi de 2005, liga Tànger a Rabat e a d'autras grandas vilas marrocanas. L’Aeropòrt internacional de Tànger - Ibn Batouta es situat à Boqualef, a 15 km al sud-oèst del centre de la vila, sa capacitat es portada a 1,5 milion de passatgièrs cada an. De linhas de fèrris regulièras ligan Tànger a Algesiras, Tarifa; Barcelona e Portvendres en Catalonha; Seta en Occitània e Gènoa en Ligúria.
Stacion balneària importanta, Tànger dispausa d’infrastructuras ostalièras e toristicas variadas, d'una vasta plaja sus mai de 7 km, e d’une medina (vila anciana) que se desvolòpa un comèrci artesanal (maroquinaria, articlas de fusta e d'argent, vestits tradicionals e cauçaduras…).
La vila es tanben per venir una placa viradoira del trafec maritim comercial amb dubertura del pòrt Tànger Med qu'a per vocacion de facilitar lo comèrci maritim.
Los ans 2007-2008 seran subretot per la vila de l'estrech a causa de l’acabament dels grands projèctes en construccion, lo segond pòrt Tànger Mediterranèu e sas zonas industrialas, un Estadi Ibn Batouta de 45 000 plaças, un centre d’afars, de las installacions toristicas, l’amenatjament del centre vila e la construccion de novèlas linhas autoroutièras e ferroviàrias. Una Linha LGV Tànger-Casablanca es en construccion per mermar la durada del parcors amb Casablanca la capitala economica actuala.
L'agricultura de la region de Tànger es terciària e subretot cerealiària.
Grandas òbras[modificar | modificar la font]
Un novèl terminal del pòrt d'aiga prigonda aculha las fèrris dempuèi lo segond trimèstre de 2009. Saipem SA e Bouygues Construction (Bymaro - Bouygues Maroc), realizan doas levadas de 1 230 mètres de long caduna, 8 pòstes d'apontament pels fèrris ainsi qu'una plataforma logistica de 42 ectaras[3].
Cultura[modificar | modificar la font]
Tànger longtemps aguèt un ròtle de capitala culturala oficiosa per nombre d'escrivans e d'artistas del monde entièr, atirats per son clima, sos païsatges. Atira de promotors imobilièrs venguts subretot del Rif e d'Euròpa (Espanhòls, Angleses, Alemands, veire qualques Franceses).
Tànger es dempuèi longtemps una tèrra d'accuelh per fòrçax artistas e intellectuals. Henri Matisse e abans el Eugène Delacroix i realizèron d'òbras celèbras. L'escrivan american Paul Bowles la nomenava « Dream City ».
- Musèu la Casbah
- Cinematèca de Tànger
- Espeluga d'Ercules
- Grand socco
Educacion[modificar | modificar la font]
Escòlas e establiments d'ensenhament superior[modificar | modificar la font]
Tànger abriga fòrça establiments d'ensenhament superior, los mai importants sont:
- Universitat Abdelmalek Essaadi:
- Facultat des Sciéncias Juridicas, Economicas e Socialas
- Facultat de las Sciéncias e Tecnicas
- Escòla Nacionala de Comèrci e de Gestion
- Escòla Nacionala de las Sciéncias Aplicadas
- Facultat polidisciplinària de Tetoan
- Escòlas e instituts:
- Institut Superior Internacional de Torisme ISIT
- Escòla Superiora Rei Fahd de Traduccion ESRFT
- Institut Nacional de l'Accion Sociala INAS
- Institut de Tecnologia Ostalièra e Toristica ITHT
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Beaugency França
- Faro Portugal 1954
- Cadis Espanha
- Lièja Belgica 2006
- Molins França
- Mètz França
- Setif Argeria
- Sant Denís de la Reünion França
- Bizèrta Tunisia 1976
- Casablanca Marròc 2004
- Malaga Espanha 2010
- Santiago du Chile Chile
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Morocco: Regions, Major Cities & Agglomerations. sus www.citypopulation.de
- ↑ [1]
- ↑ (fr)Le Moniteur, n° 5462, 1èr d'agost de 2008, p. 8.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Tanger, Réalités d'un Mythe. per Rachid Tafersiti Zarouila, Tànger, 1998
- (fr)Tanger, entre Orient et Occident. Obratge de fotos, cartas postalas ancianas e documents d'archius (per Philip Abensur, Alan Sutton, 2009)


text:
Odor
Una odor es lo resultat, percebut pel sens de l’odorat, de l'emanacion dels còrses volatils contenguts dins de substàncias coma las moleculas quimicas, sovent qualificadas de moleculas odorantas, de perfum, o de redoléncia per las flors.
Somari
Natura quimica[modificar | modificar la font]
Las moleculas odorantas son caracterizadas per lor composicion quimica.
- Lo/los compausats organics: Alcòl, acid, aldeid, cetona, Idrocarbur aromatic, eca.
- La longor : nombre de carbonas constitutius de la cadena principala.
- L’organizacion espaciala: isomèr, enantiomèr.
Los signals odorants pòdon èsser repartits dins diferentas classas. Per las espècias aquaticas, los compausats generadors d’odors son en majoritat d'acids aminats o de sals biliaris.
Percepcion[modificar | modificar la font]
La sensacion agradable, neutra o desagradable associada a une odor es pròpia a cada individú e per partida innat, per partida socialament construcha. Depend atal de la concentracion del produch dins l’aire e del fach que siá o non associat a a la seuna font naturala[1].
Persistencia[modificar | modificar la font]
Se perfums son fòrça efemèrs e d’autres mai duradices. Lo sistèma olfactiu pòt tanben far pròva d’acotumança, unas odors essent pas mai percebuda aprèp un cert delai.
Odors e pollucion de l’aire[modificar | modificar la font]
La pollucion de l’aire se traduch d'esperela sovent per d'odors (gases d’esapament, fums, odors de decomposicion, de fermentacion, eca.).
En mai, las condicions environamentalas (igrometria, temperatura, lutz, ultraviolets, vent o turbuléncias) influisson sus la durada e la portada d’una odor. Fan que las odors portadas per l’aire vietjan mai o mens luenh; par exemple, un aire pròpri e umid pòrta gaireben totas menas odors al luenh.
Sembla tanben que la pollucion de l'aire aja una importança que benlèu foguèt sosestimada;
- Un aire polluit degrada las moleculas odorantas e frena la dispersion de fòrça odors, que lo perfum de las flors ;
(fr)De cercaires de l’universitat de Virginia (Estats Units d'America) faguèron de modelizacion[2] l’impacte de la pollucion de l’aire sus la dispersion de las redoléncias de flors: Dins un aire pur, aqielas redoléncia se dispersan sus de distanças podent a vegada passar un quilomètre, alara que dins un aire polluit, l’ozòn, los acids, diverses oxidants e radicals liures (idroxils e nitrats) e d’autres polluents degradan o modifican aquelas moleculas redusent fortament la portada de la rodeléncia de las flors (50 % del perfum d’una flor es alara “ perdut ” abans d’aver percorrit 200 m).
Segon Jose D. Fuentes, coautor de l’estudi (fr) “Aquò fa fòrça mai dificil la localizacion des fleurs par les pollinisateurs”. Il estime qu'aqueles aròmas son destruits fins a 90% per la pollucion (al repècte de periòdes que las industrias pesucas e los veïculs existián pas encara).
- de moleculas que son pas conscientament percebudas (ormonas, feromonas, e lor equivalent vegetal, fitoormonas dins lo mond de las plantas) poirián benlèu tanplan èsser destruidas o modificadas per la pollucion de l’aire.
- Aquel fenomèn de degradacion de las odors per la pollucion poiriá en partida explicar lo descasença d'unas populacions d’abelhas e d’autres pollinisators (que d'aucèls, ratapenada nectarivora) constatada dins totes los païses industrials e agricòls[3]. Poiría tanben explicar las dificultats que los individús an de qualques espècias (cernalhas, sèrps, amfibians, uns mammifèrs) a se reproduire (mascle e femnas ne s'encontran pas mai, o mens ben) o de qualques espècias a se noirrir (l’individú percevent pas mai pron l’odor que lo menava a la font de noirritura).
- Es possible que de fitoormonas tenon mai normalament lor ròtle de messatges de communicacion e que de vegetals sián alara mai aisidament victimas de lors predators.
- De presas poirrán èsser mai vulnerablas s'olfetavan mens l’odor de lors predators, e al contrari un predator que caça amb l’odorat pòt aver mai de mal a detectar las presas dins una region que l’aire es polluit. E mai fòrça d’animals que se desplaçan de nuèch en utilizant lor odorat son encara mai perturbats pel fenomèn dich de pollucion luminosa.
Los odors pel l’uman[modificar | modificar la font]
L’odor de la maire a una granda importança pel noirrisson, e al contrari. Qualques odors son memorizada e durablament associada a de sovenirs positius o negatius.
La sociologia del còrs mòstra que se d'odors corporalas son factor d’atrach, sexuala entre autre, d’autres (o los meteisses en d’autres circonstanças) son al contrari factor de rebut. La cultura igienista del sègle XIX benlèu afortiguèt lo desgost per qualques odors associadas als micròbes o a las malautiás (excrements, urinas, aliments en poiriment, aigas pudentas, eca.).
Los perfums naturals o de sintèsi pòdon èsser de mejans de seduccion o d'amagament de las odors supausada desagradablas per sei o per altrú.
De perfums son dempuèi l’Antiquitat tanben utilizats per amagar las odors d’animals, de cosina, de poirit, de cadavre, eca.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Article « Perque siam gainats per las odors? Lo ròtle d'uns factors psicosocials », per Barbara Bonnefoy (Revista Air Pur N° 73)
- ↑ (en)communicat de las acadèmias de las sciéncias e de medecina, engenheriá e recerca americanas, Cf. Estudi publicat dins “ Atmospheric Environment ”
- ↑ (en)Estudi sus l'estatut dels pollinisator en America del nòrd (2006) ; ”Status of Pollinators in North America ” , Committee on the Status of Pollinators in North America, National Research Council Accès a l’estudi
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Purves, D. et al.. Neurosciences. Éd. De Boeck Université, Paris, 1999, chap. 14, pp. 263-266.
- (fr)Rémy, E.; Estades, J.; 2007, Nez à nez avec des nuisances odorantes, l’apprentissage de la cohabitation spatiale, Sociologie du travail, Vol. 49, No. 2, pp. 237-252
- (fr)Brigitte Proust, Petite géométrie des parfums, Science ouverte, Seuil, 2006, (ISBN 978-2-0208-0279-6)


text:
Acadèmia Valenciana de la Lenga
La Academia Valenciana de la Lenga (var. Acadèmia Valenciana de la Llengua AVL) siguec creada cossent damb era Lei valenciana 7/1998, de 16 de setembre, de Creacion de l'Acadèmia Valenciana de la Llengua.
Aguesta institucion a era foncion de determinar e elaborar, en lo sòn cas, la norma lingüistica del valencian, atau coma vetlar pel valencian partint de la tradicion lexicografica, literària, e la realitat lingüistica genuïna valenciana, atau coma la normativizacion consolidada, a partir de las nometadas Normas de Castellon.
L'AVL es una Institucion de la Generalitat Valenciana, de caractèr public, adscrita a la Presidència de la Generalitat, que gaudís de personalitat juridica pròpria e exercís las suas foncions d'autonomia organica, foncional e pressupostària entà garantir la sua objectivitat e independència.
Era sedença dera AVL ei plaçada en antic monastèri de Sant Miquel dels Reis, als environs de Valéncia, ont i a tanben la Bibliotèca Valenciana.
Nòrma constituenta e de competéncies[modificar | modificar la font]
Los principis e critèris que an d'inspirar l'accion de l'Acadèmia son los que se desprenen del dictamen aprovat pel Conselh Valencian de Cultura lo 13 de juliòl de 1998 e que figura en lo preambul de la Lei 7/1998.
Las decisions de l'AVL, en l'exercici de las foncions que li corresponen, auràn d'ésser observadas per totas las Institucions de la Generalitat, pels Poders Publics, per la resta d'Administracions Publicas, lo sistèma educatiu, e los mediàs de comunicacion, las entitats, los organismes e entrepresas, de titolaritat publica o que comptan damb finançament public.
L'AVL aurà la sua sedença dins la vila de Valéncia, sens escartar que puga aver d'altras sendences territorials o celebrar sessions en quinsevolha comuna del País Valencian.
Es competéncies dera AVL son :
- Determinar la norma oficial del valencian en tots los seus aspèctes
- Fixar, a prepaus de la Generalitat, las formas lingüísticament corrèctas de la toponimia e l'onomastica oficial del País Valencian, per la sua aprovacion oficial
- Eméter e difóner informes o dictàmens e realizar los estudis sus la norma e l'onomastica oficial valenciana, siga dejà per iniciativa pròpria o a peticion de las Institucions Publicas del País Valencian.
- Vetlar per l'usatge normal del valencian e deféner la sua denominacion e entitat
- Informar sus l'adequacion a la norma lingüística de l'AVL dels tèxti produsits per las Institucions Publicas o que requesiguen l'aprovacion oficial, atau coma era produccion audiovisuala del País Valencian
- Elaborar e elevar al Conselh de la Generalitat e a las Corts Valencianas una Memòria Annual que, a mais d'expausar las suas activitats durant l'exercici, s'i recuelhen las observacions e conselhs avienti entar usatge normal del valencian en quinsevolha de las suas manifestacions
- Aquelas que, dins del domeni de las suas competéncias, li encarregan lo President de la Generalitat, las Corts Valencianas o lo Govèrn Valencian.
L'AVL es formada per vint-e-un academics qu'an de complir es següentes condicions:
- Aver la condicion politica de valencian
- Auer un coneishement lingüistic notable deth catalan de Valéncia damb una acreditada competéncia scientifica e academica. S'ei possible cau que se tracte de destacadas personalitats de las letres o de l'ensenhament en matèria lingüistica o que possedisquiguen una produccion reconeguda en lo camp del valencian o la cultura valenciana.
Dels primers vint-e-un academics, coma minim doas tresenas partides seràn saberudi en valencian damb una acreditada competéncia scientifica e academica, segontes critèris d'avaluacion objectiva, e la rèsta seràn de distinguides personalitats de las letras o de l'ensenhament damb una competéncia lingüistica o una produccion reconeguda en lo camp del valencian.
Passadi quinze ans dera eleccion per prumèr viatge dels membres de l'Acadèmia, l'AVL procedirà per lo renovament d'un tèrç dels academics. Seran determinadi los sèt academics a substitusir eth sistèma d'insaculacion.
Als cinc ans del renovament precenden òm procedirà, de la madeisha faiçon, al renovament d'un autre tèrç dels elegits iniciaument o los sòns substitusenti. Lo tèrç restant se renovarà cinc ans après lo segon renovament pel madeish procediment.
Cada cinc ans, e pel madeish sistèma, òm procedirà al renovament d'un tèrç dels academics qu'agen dejà complit lo periòde de quinze ans.
Los organs de Govèrn de l'AVL son:
- Organs collegiats:
- Lo Plen de l'AVL
- Lo Conselh de Govèrn
- Organs unipersonals:
- La presidència de l'AVL.
En çò que tanh ath valencian e a la sua natura, l'AVL proclama que lo valencian, lengua istoric e pròpria de la Comunitat Valenciana, hè partida del sistèma lingüistic que los correspondents Estatuts d'autonomia dels territòris ispanics de l'antiga Corona d'Aragon reconeishen coma lengua pròpria. Damb aqueth circumlòqui òm reconeish era junhuda dera lengua catalana : qu'ei parlada en Catalonha, en País Valencian e enes Ièrles Baleares.
Acòrds e resolucions mais importants[modificar | modificar la font]
Inicialament, per a partir d'una basa enquia que l'acadèmia redactèsse gramaticas, diccionaris e d'altras normas, lo referent normatiu oficial del valencian siguec aprovat en los acòrds plenaris del 25 de març e del 20 de maig de 2002. Cossent damb aqueri pactes, lo referent normatiu oficial del valencian es, en toti es encastres, er ensemble de critèris ortografics, gramaticals e lexics utilizadi en los tèxtes e documents oficials de la Conselheria de la Generalitat Valenciana, institucion responsable de l'aplicacion e desplegament de la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian des de l'aprovacion d'aquelha lei (1983) enquia ath 25 de març de 2002. Ei a díder, que se hè indirèctament oficial la norma establida per l'Institut Interuniversitari de Filologia Valenciana (IIFV), e, donques, la de l'Institut d'Estudis Catalans (IEC).
Mais tard, sus lo nom de la lengua, l'AVL a declarat en decembre de 2003 que la denominacion de valencian es tradicional, istorica, legal, estatutària e, donc, la mais escadenta en quadre institucional. A mais, aguesta denominacion non ei pas incompatible ne pòt dintrar en contradiccion damb autras denominacions tanben tradicionalas, istòricas e legalas, que recep la lenga pròpria dels valencians. Lo nom de la lengua e la sua natura pòt ésser objècte de polemicas inutilas ni de cap classa d'instrumentalizacion culturala, sociala ni politica, ja qu'aiçò contribuís sonque a fomentar desjunhuda entre los locutors, a dificultar la promocion de lo sòn usatge e a obstaculizar la sua normalitat plena. La diversitat onomastica del valencian non pòt servir de basa a iniciativas que projèctan una image fragmentada del sistèma lingüistic que los valencians compartissen damb autri territòris. Las iniciativas qu'adòpten los podèrs publics per difóner lo valencian fòra de lo sòn domeni lingüistic an tota la reconeishença de l'AVL. A tot cas, aquelas an de garantisar la difusion de la peculiaritat lingüistica valenciana e s'an d'ajustar a critèris conceptuals e onomastics de caractèr integrador.
A la fin de 2004 e ara debuta de 2005 esclatèt una importanta polemica mediatica per l'ingeréncia del govèrn valencian en un plen de decembre de 2004 en çò que se volie aprovar un dictàmen sus lo nom e l'entitat de la lengua, en lo que se ratificava damb mais esclaridament era junhuda de la lengua e se propausava la denominacion valencià/català per a fòra de las frontièras del País Valencian. Aqueth dictàmen, qu'aviá lo supòrt de granda partida dels estudiosi, mas pas tots, sigueren retiradi. Finalament, lo 9 de febrièr de 2005, l'acadèmia rehec lo dictàmen [1] sense la proposicion sus lo nom de la lengua, en tot reïterar l'unitat de la lengua que parteja damb Catalonha, las Ièrles Baleares e d'autri territòris, en to considerat-la una lhenga pluricentrica, en la que l'AVL es una entitat normatiua al madeish nivèl qu'autras de la madeisha lengua, coma l'IEC o la Universitat de las Ièrles Baleares. Aqueth darrièr dictàmen s'aprovèc per unanimitat.
L'Acadèmia Valenciana de la Lengua, mejançant la publicacion en 2006 de la Gramàtica Normativa Valenciana e lo Diccionari Ortogràfic e de Prononciacion del Valencian, a complit dos dels principals objectius fixats en la sua Lei de creacion. A despient de que manten la codificacion procedenta de l'evolucion de las Normas de Castellon e non a acceptat cap de las variantas ortograficas de las Normas del Puig, mès òc a acceptat qualqu'uns dels usatges gramaticals e lexics mais significatius, donant autantplan preferéncia a qualqu'uns d'eles (coma l'usatge de este, eixe front a aquest, aqueix; dos tant per lo masculin coma per lo femenin; mentres front a mentre; o mitat front a meitat). Autantplan s'an acceptat las formas bellea, pobrea, riquea, eca. (ja existentas en la lenga classica, mas non acceptadas enquia ara per la norma oficiala) amassa damb bellesa, pobresa, riquesa; o l'usatge de la variacion masculina-femenin en lo sufixe -iste/-ista, atau coma una granda quantitat de vocabulari non acceptat en diccionaris normatius precedenti.


text:
-48
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -48 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre Cleopatra VII e son fraire Ptolomèu XIII — qu'èra un enfant manipulat per sei ministres. Dins lo corrent de l'annada, lei Romans foguèron implicats dins lo conflicte après l'òrdre de Ptolomèu XIII d'assassinar lo generau Pompèu, refugiat en Egipte après sa desfacha còntra son Cesar esperant contenter lo cap de Roma. Pasmens, aquò èra totalament contrari a la moralitat romana e lei relacions ambé Cesar, que desbarquèt dins lo corrent de l'annada sus lo territòri egipcian — estrategic per l'avitalhament de Roma — venguèron rapidament marridas. Ansin, una temptativa dau generau roman per reglar diplomaticament la crisi egipciana mau capitèt.
La situacion se reglèt quand Ptolemèu XIII ordonèt a sei tropas d'atacar lei Romans que tenián d'efectius limitats en Egipte. Dins aquò, après quauquei dificultats quand foguèt enceuclat dins Alexàndria sensa renfòrç, Cesar foguèt venceire. Enfin, Ptolemèu XIII moriguèt tre lo començament de l'annada seguenta dins lo corrent de sa retirada.


text:
Veckersviller
Veckersviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Importanta activitat industriala a l'epòca gallo-romaine.
- Anciana possession del prieuré de Lixheim en la distincion de Hérange.
- Importante activité industrielle à l'époque gallo-romaine.
- Ancienne possession du prieuré de Lixheim dans la seigneurie d' Hérange.