text:
Jòcs Paralimpics
Los Jòcs Paralimpics acampan d'atlètas andicapats de totes païses per de competicions d'espòrt per andicapats. I participan d'atlètas andicapats fisics o visuals (amputats, cècs, infirmes motors, cerebrals o en cadièra de ròdas, o d'autre andicap fisic) coma d'atlètas andicapats mentals. Son organizats per lo Comitat internacional paralimpic (e non pas pel Comitat internacional olimpic) e se debanan cada 4 ans en seguidas dels Jòcs Olimpics.
Los sords e malentendents pòdon participar als Deaflympics (Jòcs olimpics dels sords). Las personas atencha d'un andicap mental podián tanben participar als Jòcs olimpics especials fins a lor integration en 2012 als Jòcs paralimpics d'estiu de 2012 (aprèp que ne foguèsson exclusas en 2000).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Objectius e simbòls
- 3 Jòcs paralimpics d'estiu
- 4 Jòcs paralimpics d'ivèrn
- 5 Notas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Sir Ludwig Guttmann, mètge neurològs de l'espital de Stoke Mandeville dins lo comtat de Buckinghamshire près de Londres, aguèt l'idèa d'organizar dempuèi 1948 sul terren de l’espital, los primièrs « Jòcs mondials de cadèiras de ròdas e d'amputats » ("World Wheelchair and Amputee Games"). Coneguts mai tard jol nom de « Jòcs de Stoke Mandeville » èran destinats a reabilitar per la practica fisica dels veterans e victimas de la Segonda Guèrra Mondiala veguts paraplegics. Doas equipas d’ancians combatents participèron alara a una unica competicion, lo tir amb arc.
Los 9n jòcs de Stoke-Mandeville se debanèron a Roma en 1960 una setmana après los Jòcs olimpics d'estiu de 1960, e se considèra que s'agís dels primièrs jòcs paralimpics[1]. La primièra edicion dels Jòcs paralimpics d'ivèrn se debanèron a Örnsköldsvik en Suècia en 1976[2].
Parallèlament, se debanèron a Sant Estève, a l'initiativa d'Yves Nayme, mai d'una editions de jòcs internacionals per las personas andicapadas fisicas (jòcs europèus de 1966, jòcs mondials de 1970 e 1975 e campionats del mond de 1990)[3],[4].
Las personas patissent de paralisia cerebrala participan als Jòcs paralimpics dempuèi los Jòcs d'Arnhem, en 1980.
Dempuèi los Jòcs paralimpics d’estiu de Seol en 1988, los Jòcs olimpics e los Jòcs paralimpics son organizats dins la meteissa vila.
Objectius e simbòls[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo nom « paralimpic » èra una combinason de « paraplegic » e d'« olimpic ». Amb la participacion d'atlètas amb diferents andicaps, lo tèrme « paralimpic » es ara definit coma l'acampada en « para », prefixe d'origina grèga signifiquent « a costat de » o « parallèl » e de la terminason « limpic » dels Jòcs olimpics. Los Jòcs paralimpics son atal considerats coma solidaris dels jòcs olimpics.
Objectifu[modificar | modificar la font]
L'objectiu del Movement paralimpic es de donar l’escasença als atlètas avent un andicap fisic de se despassar e de realizar de performanças esportivas comparablas a aquelas dels atlètas olimpics.
Règlas[modificar | modificar la font]
Los Jòcs paralimpics acampan d'atlètas andicapats fisics o visuals apartenent a las categorias seguentas: tetraplegics e paraplegics, sequèles neurologicas assimilablas, amputats e assimilats, infirmes motors cerebrals, grands andicapats, cècs e malvesents.
Per que la competicion siá equitabla, los atlètas son regropats per categorias segon lor andicap. L'objectiu es que concorra ensems d'atlètas avent d'aptituds foncionalas comparablas. Dins cada espòrt se definisson de categorias. Per exemple en Atletisme, i a competicions pels cècs, pels malvesents, pels amputats qui corrisson amb una protèsi e de corsas en fautuèlh rolant.
Lo problèma de la sorditat als Jòcs olimpics[modificar | modificar la font]
Los sords e malentendents an encara pas lo drech de participar als paralimpics. Pòt pareisser logic, dins la mesura que las personas pauc sordas an de capacitats fisicas pauc tocadas mas es pas lo meteis cas pels sords prigonds que pòdon aver una alteracion de l'equilibri e podent pas participar amb los autres andicapats. En realitat, la nonintegracion dels sords e malentendents sembla venir del fach qu'an lo lor concors, los Deaflympics, que son istoricament la competicion internacionala mai anciena d'espòrt pels andicapats . Tanben pòt existir de cases de tricheriá coma foguèt lo cas amb los andicapats mentals.
Andicapats mentals[modificar | modificar la font]
Entre 2004 t 2012, los Andicapats mentals foguèron exclusits dels Jòcs paralimpics que participavan dempuèi 1996, per de problèmas de classificacion d'andicap e de falsa deficiéncia intellectuala[5]. Los andicapats mentals podavan pasmens participar als Jòcs olimpics especials que se debanavan pas lo meteis an que los olimpics e paralimpics.
Mas, dempuèi 2012[6], los andicapats mentals son tornats dins las competicions oficialas e participèron als Paralimpics de Londres en atleisme, natacion, e tenis de taula.
Simbòls[modificar | modificar la font]
Los Jòcs paralimpics utilisan gaireben los simbòls olimpics: las ceremonias d'obertura e de fin la flama olimpica, las mascòtas...
Lo logó es compausat de tres motius d'origina coreana, de « Tae-Geuks », semblant a de virgulas clinadas sus un fons blanc. Un dels simbòls es verd, lo segond es roge e lo darrièr blau, colors mai frequentas sus las bandièras. Representant l'esperit, lo còs e l'amna. La devisa paralimpica es «L'esperit, lo còs, l'amna».
Jòcs paralimpics d'estiu[modificar | modificar la font]
Esports paralimpics d'estiu[modificar | modificar la font]
- Alterofilia.[7]
- Atletisme[7]
- Basquet en cadièra de ròdas[7]
- Boccia (espòrt semblant a las bolas, practicat amb des balas de cuèr pels andicapats motors)[7]
- Ciclisme[7]
- Equitacion[7]
- Escrima en cadièra de ròdas[7]
- Fotbòl de 5 (practicat per d'atlètas malvesents o cècs)[7]
- Fotbòl de 7 (pratictcat per d'atlètas andicapats motor)[7]
- Judo (practicat per d'atlètas malvesents o cècs)[7]
- Natacion[7]
- Portièrbòl (espòrt de bala practica per d'atlètas malvesents o cècs amb una bala sonora)[7]
- Rem (espòrt)[7]
- Rugbi en cadièra de ròdas[7]
- Tenis en cadièra de ròdas[7]
- Tenis de taula[7]
- Tir amb arc[7]
- Tir esportiu[7]
Jòcs paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Lista dels Jòcs paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Esports paralimpics d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) www.paralympic.org
- ↑ (en) www.paralympic.org
- ↑ (fr)www.loiretourisme.com
- ↑ (fr)imatge INA
- ↑ (fr)Question 41162 a l'Assemblada Nacionala de Jacques Grosperrin, deputat, publicada al J.O. lo 3 de febrièr de 2009 site de l'Assemblada Nacionala (França)
- ↑ (fr)Paralympiques 2012: les handicapés mentaux font leur retour Article de www.rfi.fr, 20 d'agost de 2012
- ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 {{{Títol}}}


c: text/html

text:
Portal:Actualitats e eveniments
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Actualitats e eveniments
- 26 d'agost de 2014: Morís a Montpelhièr lo president de Lengadòc-Rosselhon Christian Bourquin.
- 20 d'agost de 2014: Lo dissident istoric tatar, enebit de dintrada durant 5 ans dins son país de Crimèa, Mustafa Cemilev es nomenat representant dels afars tatars de Crimèa pel president ucraïnian Petrò Poroshenko.
- 17 d'agost de 2014: Morís a Seta lo cantaire francés Pierre Vassiliu a l'edat de 76 ans.
- 12 d'agost de 2014: Morís a 89 ans l'actritz americana Lauren Bacall
- 11 d'agost de 2014: Morís l'actor american Robin Williams.
- 5 d'agost de 2014: Aguila Salah Issa al-Obaidi ven cap d'estat de Libia.
- 27 de julh de 2014: La cançon catalana Ara és l'hora, elaborada dins l'encastre del Referendum d'autodeterminacion de Catalonha e compausada sus l'imne leton Saule, Pērkons, Daugava de la Via Baltica, ven un succès en nombre de visitas sus Youtube.
- 24 de julhet de 2014: Foad Massom ven president d’Irac.
- 24 de julhet de 2014: Reuven Rivlin ven president d’Israèl.
- 19 de julh de 2014: Morís a Los Angeles l'actor american James Garner a l'edat de 86 ans.
- 17 de julh de 2014: Lo vòl 17 de Malaysia Airlines es abatut del temps que subrevolava la region de Donetsk per un missil sòl-aire probablament tirat pels insurgents pro-russes d'Ucraïna.
- 16 de julh de 2014: Morís a Zuric lo guitarrista e cantaire de blues american Johnny Winter.
- 13 de julhet de 2014: Morís l'escrivana e activista politica sudafricana Nadine Gordimer.
- 7 de julhet de 2014: Morís a 86 ans lo politician georgian Edoard Shevardnadze.
- 3 de julhet de 2014: Constitucion de l'Institut d'Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana dins la capitala de la Val d'Aran, Vielha.
- 1 de julhet de 2014: Juan Carlos Varela ven president de Panamà.
- 30 de junh de 2014: Morís lo linguista e escrivan occitan Pèire Bèc, rèire president de l'Institut d'Estudis Occitans.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gossip
Gossip, e anteriorament The Gossip es un grop de musica de rock indie american. La formacion creada en 1999 a Olympia (estat de Washington) compren tres membres, la cantaira Beth Ditto, lo guitarrista Brace Paine e lo percussionista Hannah Blilie. Se faguèron conéisser tre 2006, gràcias a l'album Standing in the Way of Control.
Discografia[modificar | modificar la font]
- That's Not What I Heard (2000)
- Movement (2003)
- Standing in the Way of Control (2006)
- Music for Men (2009)
- A Joyful Noise (2012)


text:
Théodore-Agrippa d'Aubigné
Théodore-Agrippa d'Aubigné (Pons, lo 8 de heurèr de 1552 - Genèva, lo 9 de mai de 1630) que ho un escrivan francés barròc e protestant. Tanhent deu Noste Enric dinc a la soa concersion au catolicisme, que ho plan expausat a la lenga occitana au punt de poder compausar la soa òbra Las Aventuras deu Baron de Faeneste, libe anticatolic qui's trufa deu son protagonista, un gascon catolic, en lo hasent franchimandejar dab un sarròt de paraulas, d'estructuras e d'expression deu gascon.


text:
Mittelbronn
Mittelbronn es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Existissiá un important talhièr de poteries a l'epòca gallo-romaine.
- Domeni de la distincion de la Pichona-Pèira.
- Amassat a la França en 1661.
- Il existait un important atelier de poteries à l'époque gallo-romaine.
- Domaine de la seigneurie de la Petite-Pierre.
- Réuni à la France en 1661.


text:
Armada deus Andes
L'Armada deus Andes que ho creada per las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (qui vadoren Argentina) entà lutar contre la Contrarevolucion e l'ocupacion espanhòla de Chile.
Lo Director Suprèma, lo bearnés Joan Martin Pueyrredon, que'n designé lo generau José de San Martín com capdau.
L'explèit màger d'aquesta armada qu'ei d'aver traucada la Cordilhèra deus Andes (puish que l'invasion deu Haut Peró no s'i avèva pas escadut) e liberat Chile.
L'Armada deus Andes que ho devesida en duas colomnas : ua gavidada peu quite San Martín e qui passè peu Paso de los Patos (lo camin mei estret) e l'aute gavidada peu generau Juan Gregorio de Las Heras qui passè peu Paso de Uspallata.
Dab un camin mauaisit e sovent hèra estret e temperaturas extrèmas enter caumàs e tor, de las 10 600 pas sonque 4600 suberviscón. A maugrat de las dificultats la Traucada deus Andes que ho ua escaduda de las granas e que desboquè suber la liberacion definitiva de Chile qui permetó au son torn, d'assegurar la libertat argentina e de perseguir dab la liberacion de Peró.


text:
Talhon d'Adam
Lo cartilatge tiroíd participa a la formacion del laringe. Per l'Òme, es un caractèr sexuela secondari mascle.
Morfologia[modificar | modificar la font]
Es un cartilatge qu'a la forma d'un parpalhol, amb doas lamas oblicas enrè e juntas en abans per una nosada. Ambedoas lamas fan un angle de 90° per l'òme e 120° per la femna, salent per abans e responsable de la proeminéncia laringèa, salença mai prononciada per l'òme que per la femna. Lo cartilatge tiroíd possèda de grandas banas(2) cap al naut e des pichonas banas(2) cap al bas. Lo còs del cartilatge tiroíd o placa tiroïdiana compòrta une incisura mediana sus la broa superiora.
« Talhon d'Adam »[modificar | modificar la font]
Lo ven del fruch defendu, que, selon la Biblia, Èva faguèt manjar a Adam, un talhon li seriá « demorat dins de la garganta ».
Lo talhon d'Adam es un cractèr sexual secondari de l'òme mascle adulta, pasmens que las femnas ajan lo meteis cartilatge: deternima la nautor de la vòtz (mai la vòtz es grèva mai la poma d'Adam es bassa — lo talhon d'Adam dels mainats se vei generalament pas) e lo fach que las femnas, quitament sens suspes, ajan una massa graissosa entre lo menton e lo còl fa qu'es amagat lo catilatge.


text:
Wikijunior:Dinosaures/Allosaure
L'allosaure foguèt un dels predadors mai importants de son temps.
Somari
A qué semblava?[modificar]
Èra l'allosaure un dinosaure carnivòr e de granda talha que caminava sus doas pautas e teniá dos braces sus la partida avant del còs. Aquel dinosaure podiá arribar fins a 12 mètres de long, una nautor de 5 mètres e podiá pesar aperaquí 1,4 tona! Aquela bèstia aviá un cap plan long, 90 cm, amb fòrça dentassas d'entre 5 e 10 cm. L'allosaure se semblava pas als autres dinosaures qu'existissián en aquel temps. Per aquesta rason, lo mot allosaure vòl dire "lausèrt diferent".
L'allosaure es part de la familha dels teropòdes (çò que significa "beast foot"). L'allosaure aviá dos braces. Aqueles èran plan mai longs que los del T.Rex. L'allosaure èra un bipèd (es a dire que podiá caminar sus doas pautas).
De qué manjavan?[modificar]
Los allosaures èran de dinosaures carnivòrs. Los allosaures caçavan en gropets, çò que lor permetiá d'aqueste biais de poder abatre a mai las prey mai grandas. Capitavan de se manjar los apatosaures gigantins (which used to be called Brontosaures) encara que los apatosaures avián una talha mai de tres còps superiora a la d'un allosaure. Es plan probable que los allosaures aguèssen secutat los estegosaures, e los iguanodonts coma per exemple lo Camptosaure.
Se pòt que los cadèls d'allosaures mangèssen d'insèctes coma las dragonflies e los centipedes, sens comptar d'autres animalons. Quand passavan los dos ans, se crei que los allosaures podián manjar de dinosaures de talha pichona (Othnielia, Dryosaurs e d'autres).
A quina epòca vivián?[modificar]
Coma totes los dinosaures, los allosaures vivián pendent l'èra mesozoïca. Vivián dins that era's late Jurassic periòde, entre aperaquí 154 e 115 milions d'annadas abans.
Ont vivián?[modificar]
L'allosaure èra un dinosaure plan comun fa aperaquí 135 milions d'annadas enrè. Viviá sul territòri que forman ara los Estats Units e Portugal. Una descobèrta capitala se faguèt dins l'estat american de Colorado quand un proprietari de ranch que se sonava M. P. Felch descobriguèt una esqueleta gaireben perfiècha d'un allosaure. They have also been trapats en Africa, qu'èra temps enlà connectada a l'America del nòrd per un pont, una lenga de tèrra. Existís un site dins l'estat de l'Utah ont foguèron sortits a lum los fossils de mai de 40 allosaures. Qualques parents pròches vivián en Asia.
Los allosaures demoravan probablament dins las planas e las tèrras bassas ont los grops podián caçar aisidament. Qualques allosaures vivián dins çò qu'ara es Euròpa.
Cossí foguèron descobèrts?[modificar]
Lo primièr fossil d'un allosaure foguèt descobèrt dins l'estat de Colorado als Estats Units, en 1869. A la debuta, los que lo trobèron pensavan qu'èra un petrificada horse hoof puslèu qu'un òs de dinosaure. En 1991 una esqueleta complèta d'allosaure foguèt descobèrta. Aquel allosaure foguèt batejat "Big Al". Quand los scientifics examinèron l'esqueleta descobriguèron que "Big Al" èra en realitat un allosaure adolescent. A l'encòp s'assabentèron qu'aquel allosaure jovenèl mesurava aperaquí uèch mètres de long! "Big Al" venguèt famós per encausa a d'un programa de television que se sonava The Ballad of Big Al e tanben Walking with Dinosaurs: Allosaurus. Aquel programa mostrèt cossí podiá èsser la vida de Big Al.
Çò que ne sabèm pas encara?[modificar]
- La color de sa pel.
- La talha de sos grops de caçaires.
- Quina quantitat de carn manjavan cada jorn?


text:
Biografia
Una biografia (del grèc bios ("vida") e graphein ("escriure"), es un genre de la literatura (o d'autres mejans, coma lo cinèma) basat sus la narracion escricha d'un personatge. Generalament, s'emplega lo mot biografia per de narracions sus de personatges pas fictius. Una biografia escricha sul quite autor se sona una autobiografia.
Una biografia es quicòm mai qu'una recopilacion de donadas (naissença, educacion, trabalh, etc.) o un curriculum vitae. Normalament, evòca tanben las emocions e los sentiments de la persona de cap a las experiéncies de sa vida.
Las biografies mai ancianas que se conescan son las qu'escriguèron los escribes de l'Antiquitat (Egipte anciana, Mesopotamia, divèrsas biografias de l'Ancian Testament e, mai avant, las biografias de la Grècia Anciana e los evangèlis, que contavan la vida de Jèsus de Nasaret. En general, la rigor istorica d'aquelas biografias es pro limitada.
Pendent l'Edat Mejana, los escrivans principals de biografias son los monges, qu'escrivon mai que mai sus de personatges religioses. Per çò qu'es de las tèrra occitanas conven citar las Vidas, biografias escrichas a prepaus dels trobadors. Es tre lo sègle XVII que s'entamena l'escritura de las biografias modèrnas suls personatges illustres. Uèi la biografia es un genre plan popular, tant en literatura coma al cinèma.


text:
709
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 709 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A l'èst, contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis que menèron una incursion victoriosa dins lo centre d'Anatolia. A l'oèst, Justinian II mandèt una flòta per punic Ravena. Lei causas d'aquela expedicion son mau conegudas (belèu una atitud pauc cooperativa de la vila en 694) mai lei caps de Ravena foguèron aisament capturats e executats a Constantinòple. Pasmens, aqueu chaple afebliguèt mai la posicion bizantin en Itàlia ont una partida importanta de la populacion èra ostila a l'emperaire. D'autra part, lo papa Constantin foguèt invitat dins la capitala per discutir dei questions dubertas per lo concili de 692.


text:
Bailleul (Somme)
Bailleu (Sonme) en picard ( Bailleul en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard implantat a l'Oèst del departament de la Soma, a la encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Bray-lès-Mareuil (direccion Abbeville) a Airaines (per la Rota Départementale « RD 13 »), e d'Èst-Oèst entre Érondelle (Direccion Longpré-los-Còrsses-Sants) e Limeux.
Village picard implanté à l'Ouest du département de la Somme, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Bray-lès-Mareuil (direction Abbeville) à Airaines (par la Route Départementale « RD 13 »), et d'Est-Ouest entre Érondelle (Direction Longpré-les-Corps-Saints) et Limeux.


text:
1933
Aquesta pagina concernís l'an 1933 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de l'ipotèsi de l'existéncia d'una « matèria sorna » desconeguda dins l'Univèrs per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, en causa de la reputacion extravaganta de son autor, aquela teoria foguèt ignorada fins ais annadas 1970-1980.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier microscòpi electronic operacionau a partir d'una tièra d'experiéncias menadas per leis Alemands Max Knoll e Ernst Ruska a partir dau principi definit en 1926 per Hans Busch.
Premiera sintèsi de la vitamina C per lo quimista e mètge polonés Tadeusz Reichstein (1897-1996) que recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1950 per una autra descubèrta medicala. Son procès dich Procès Reichstein es totjorn utilizat a l'ora d'ara per la produccion industriala de la vitamina C.
Economia[modificar | modificar la font]
- Començament del New Deal als Estats Units d'America.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Susan Sontag, escrivan americana (m.2004)
- 25 de genièr - Corazón Aquino, presidenta de las Filipinas
- 18 de febrièr - Yoko Ono, cantaira japonesa, femna de John Lennon
- 21 de febrièr - Nina Simone, cantaira americana (m.2003)
- 14 de març - Quincy Jones, compositor e productor musical american
- 4 d'abril - Frits Bolkestein, comissari de l'Union Europèa
- 9 d'abril - Jean-Paul Belmondo, actor francés
- 12 d'abril - Montserrat Caballé, cantaira catalana
- 24 d'abril - Claire Davenport, actritz britanica (m. 2002)
- 26 d'abril - Arno Allan Penzias, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 5 de mai - James Brown, cantaire e compositor american (m.2006)
- 5 de mai - Ratnasiri Wickremanayake, primièr ministre de Sri Lanka
- 6 de junh - Heinrich Rohrer, fisician soís, Prèmi Nobel de Fisica
- 14 d'agost - Richard Robert Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 d'agost - Robert Curl, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 2 de setembre - Mathieu Kérékou, president de Benin
- 29 de setembre - Samora Machel, president de Moçambic (m. 1986)
- 9 d'octobre - Peter Mansfield, fisician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de novembre - Seydou Diarra, primièr ministre de Còsta d'Evòri
- 1 de decembre - Lou Rawls, cantaire american (m. 2006)
- 3 de decembre - Paul J. Crutzen, quimista danés, Prèmi Nobel de Quimia
- 22 de decembre - Abel Pacheco de la Espriella, president de Còsta Rica
- 23 de decembre - Akihito, emperaire japonés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (n.1872)
- 3 de julhet - Hipólito Yrigoyen, president d'Argentina (n.1852)
- 25 de deseme - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (n.1859).


text:
Perièr
Lo perièr (Pyrus communis L.) es un arbre fruchièr de la familha de las rosacèas cultivat per son fruch, la pera.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo perièr cultivat es un arbre originari de las regions temperadas d'Euròpa e d'Asia. De talha mejana, pòt aténher dètz a quinze mètres de naut e viure fins a 200 ans. Es cultivat e naturalizat dins totes los continents.
Las fuèlhas de limbe oval, finament dentadas sul bòrd, an un peciòl tant long coma lo limbe e mesuran de uèit a nòu centimètres.
Les flors qu'apareisson d'abril a mai son blancas e gropadas en corimbes.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
La pera, fruch del perièr, es comestible. Sa fusta fòrça omogenèa e compacta, pòt venir fòrça bèla, e es apreciada per l'ebenistariá, la gravadura e l'escultura. Es tanben una lenha excellenta. Sa rusca, reputada per èsser tonica e astringenta, foguèt emplegada coma febrifug.
Cultura[modificar | modificar la font]
La multiplicacion del perièr se fa per semanada, mas una simpla semanada a dos inconvenients : permet pas de donar de fruches identics al fruch d'origina de la grana e las fruches obtengudas naturalment appareisson pas que vèrs los dètz ans de l'arbre e son sovent sens interès gustatiu. La semanada es doncas utilizada subretot per obtenir los arbrilhons que s'empeuta de varietats existentes.
Pòrtaempèuts[modificar | modificar la font]
Los portaempèuts del perièr son:
- lo perièr franc eissit de granas de perièr comun (sensible au fuòc bacterian), lo perièr de China, mai tolerant a totes tipes de sols e de climats mas mens rustid, o la gama OHxF
- lo codonhièr (Cydonia oblonga Mill.) es sovent utilizat coma portaempèut per la cultura del perièr comun malgrat de problèmas d'incompatibilitats amb qualques varietats
- eventualament lo sorbièr o l'acinièr per de sols paures.
- Una autra varietat: susempeutada, doncas empeutada sus un subjècte, el meteis ja sus un portaempèut. Es utilizada per aver doas varietats sus un meteis arbre, que lor pollinizacion crosada favoriza la produccion, aquò evita de plantar un segon arbre e permet d'aver una mai granda diversitat de fruches.
Enemics du perièr[modificar | modificar la font]
Malautiás[modificar | modificar la font]
- Nectria galligena,
- la cloròsi (malautiá fisiologica duguda a un manca en fèrre),
- Fabraea maculata,
- lo fuòc bacterian dels arbres fruchièrs, Erwinia amylovora,
- Monilinia laxa,
- lo rovilh del perièr,
- la pigalha del perièr, Venturia pirina,
Gastadors[modificar | modificar la font]
- Anthonomus pyri,
- Dasineura pyri,
- Epidiaspis leperii,
- Cydia pomonella,
- Hoplocampa brevis,
- Aphanostigma piri,
- Cacopsylla pyri,
- Dysaphis pyri,
- Stephanitis piri.
Las canilhas dels parpalhons de nuèch (eterocèrs) seguent se noirisson del perièr:
- boarmia crepusculara,
- falèna pelida (Geometridae),
- cuca de l'acinièr (Lasiocampidae),
- doble omega (Noctuidae).
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site d'escambi d'empèut de perièrs ancians e de colleccion
- (fr)Au jardin (info) poirier (poire), pyrus commnis
- (fr)Lo perièr


text:
James Tobin
James Tobin (Champaign, Illinois, 5 de març de 1918 - New Haven, Connecticut, 11 de març de 2002) foguèt un economista american. Aquel keynesian contribuiguèt a la sciéncia economica en particular, dins los domenis de l’investiment, dels mercats financièrs e de las politica budgetària e monetària. Es subretot celèbre per aver donat son nom a la taxa que propausèt la creacion. Lo Prèmi de la Banca de Suècia d'Economia en Memòria d'Alfred Nobel (dich Prèmi Nobel d'Economia) li foguèt autrejat en 1981.
Foguèt tanben a l’origina del modèl Tobit utilizat en econometria e de la nocion del ratio « Q de Tobin ».
En 1956, participèt al desvolopament del modèl Baumol-Tobin que descriu la demanda de moneda d'un menatge.
Biografia[modificar | modificar la font]
James Tobin faguèt sos estudis a l'Universitat de Harvard. Foguèt conselhièr economic de 1961 a 1962 del govèrn dels Estats Units d'America de John Fitzgerald Kennedy e professor a l'Universitat de Yale, de 1955 a 1988[1]. En 1981, foguèt laureat del Prèmi Nobel d'Economia.
James Tobin èra un economista keynesian, es a dire, entre autres, favorable a l'intervencion governamentala coma estabilizador de la produccion, avent per tòca de favorizar lo plen emplec e d'evitar las recessions. Batalhegèt amb Jacques Rueff en 1948 dins The Quarterly Journal of Economics sus un article titulat Las errors de la teoria generala de Lord Keynes que Rueff aviá escrich l'an precedent. Alara que Keynes pensava que la preferéncia per la liquiditat determina lo taus d'interès, James Tobin defendava l'idèa contrari, segon que lo nivèl dels tauses d'interèsses influisson aquela preferéncia per la liquiditat[2].
James Tobin venguèt celèbre en prepausant una taxacion sus de movements de capitals (transaccions de cambi). L'objectiu d'aquela taxacion èra de reduire l'especulacion de cort tèrme sus las plaças financièras, que jutjava contraproductiva. Suggeriguèt atal que los revenguts d'aquela taxa foguèsson fisats al FMI[3].
L'idèa de la taxa Tobin dicha « de sable dins los engranatges » o encara la « taxa Robin del Bòsc », es sostenguda per fòrça personalitats, organizacions de l'altermondialisme e associacions, coma ATTAC. Es denonciada pasmens per Robert Mundell. James Tobin declarèt el, que s'èra totjorn favorable a aquela taxa, èra d'en primièr partisan del liure escambi e considerava lo produch de la taxa coma segondari e que podiá doncas pas sostenir lo movement altermondialista[4].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Histoire vivante de la pensée économique: Des crises et des hommes; Jean-Marc Daniel; ed:Pearson Education; París
- ↑ (fr)L'indispensabla de la pensada economica Christophe Bormans, 2003 Studyrama, ISBN 2-84472-262-8
- ↑ (fr)Taxe Tobin : far nòu amb una idèa vielha La Croix, 9 de genièr de 2012
- ↑ Articles del jornal Le Monde http://www.lemonde.fr/web/recherche_breve/1,13-0,37-720331,0.html http://www.fsa.ulaval.ca/personnel/VernaG/REF/Textes/james_tobin.htm


text:
Andes
Los Andes que se sonan tanben la Cordilhièra dels Andes (var. Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes, Cordilhèira daus Andes) (en quíchoa Antikuna, en espanhòl los Andes) son una longa cadena de montanhas, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'America del Sud. A une longor de 8000 km e una largor de 500 km.
Lo gentilici es andin -a.
La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la Cordilhièra Orientala e la Cordilhièra Occidentala, sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La Cordilhièra de la Còsta comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'illas nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de Chile. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'Ocean Pacific fins a Veneçuèla, sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: Argentina, Bolívia, Chile, Colómbia, Eqüator, Peró e Veneçuèla, que d'unes son coneguts coma "Estats andins".
La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra Asia. Lo pic pus naut, Aconcagua, culmina a 6962 m. Lo som del Mont Chimborazo dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar Imalaia en nautor mas son pus largs e pus longs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Lo sit arqueologic inca de Machu Picchu
-
-
-
Construccions ancianas dels Incas a Cusco
-
La vila de La Paz
-
La vila de Cochabamba


text:
Pommérieux
Pommérieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pommérieux A situat en la vallée de la Seille, un riu #que passa a l'oèst del vilatge en disposicion cap a Sillegny, e a una quinzena de quilomètres de Mètz e de Pont-a-Monsó.
Pommérieux est situé dans la vallée de la Seille, une rivière qui passe à l'ouest du village en allant vers Sillegny, et à une quinzaine de kilomètres de Metz et de Pont-à-Mousson.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Del ancià Saulnois, domeni del abbaye de Sant-Clément de Mètz e del Abbaye Sant-Arnoul de Mètz.
- Dépendait de l'ancien Saulnois, domaine de l'abbaye de Saint-Clément de Metz et de l'Abbaye Saint-Arnoul de Metz.


text:
Abidòs
Abidòs qu'era ua ciutat de l'Egipte antica, capitala deu VIIau nòme de la Hauta Egipte, vodada au diu Osiris. Abidòs qu'ei lo nom grèc ; lo nom egipcian qu'èra Abdo.
Los testimoniatges arqueologics mei ancians trobats a Abidòs que remontan au periòde Nagada I (preïstorics). Durant l'ancian empèri egipcian la vila que vodava un culte a un diu nomat Khentiamentio (lo purmèr d'Occident, lo purmèr deu monde deus morts). Aqueth diu que ho identificat dab Osiris e la vila que vadó, a partir de l'empèri navèth, lòc de sepeliment.
Un deus monuments mei importants dens la colleccion de tombèus e de temple apielats a Abidòs entà ganha's las favors d'Osiris dens l'aute monde qu'ei lo gran temple de Sethi I.


text:
Joan Francés Champolion
Joan Francés Champolion (dit "lo joen"), (Fijac, Òlt, lo 23 de deceme de 1790 - París, lo 4 de març de 1832) orientalista, erudit e filològ occitan considerat com lo fondator de l'egiptologia modèrna per'mor de s'estar escadut lo purmèr (mercés a la soa coneishença deu còpte e a ua replica de la Pèira de Roseta) a tornar léger los ieroglifs (e tanben los autes sistèmas grafics de l'antiquitat egipciana com lo ieratic e lo demotic) en bèth muishar qu'èran ua combinason de signes ideografics e fonetics.
Educacion[modificar | modificar la font]
Joan Francés Champolion que vadó a Fijac lo darrèr d'ua familha de sèt mainatges (dus deus sons hrairs que s'èran morts abans la soa neishença). A l'atge de ueit ans que's mudè a Grenòble dab lo son hrair. Hèra chin, la Campanha d'Egipte e las soas garbas iconograficas que'u marquèn e que hen germiar en lo son esperit lo gost per l'antiquitat egipciana e las lengas orientaus. Lo son hrair qu'ahortí aquera vocacion e que l'ajudè a la desvolopar. Mainatge dorèc e determinat, Champolion qu'aprengó un sarròt de lengas (enter las quaus, de segur, lo còpte) e, a l'edat de 20 ans, que mestrejava lo latin, lo grèc, l'ebrieu, lo sanscrit, l'arabi, lo siriac, lo caldèu, l'etiopian, lo persan, lo chinés, e d'autas lengas. En 1809 que vadó professor d'istòria a Grenòble. Per'mor de la soa simpatia bonapartista, que devó har un paus e exilià's a Fijac en 1816. Que tornè a Grenòble en 1817 e que s'i maridè dab Rosina Blanc, sòr de la molhèr deu son hrair.
La grana descobèrta[modificar | modificar la font]
En 1819, que comprengó en estudiar lo Libe deus Morts que lo ieratic qu'èra ua forma simplificada deus ieroglifs. Enter 1822 e 1824 que tribalhè au deschiframent de la Pèira de Roseta qui pòrta inscripcions en ieroglifs, ieratic e grèc ; qu'èra estada descobèrta per l'armada de Napoleon, e còp sec, presa peus anglés ; per'mor d'aquò, Champolion que tribalhè sus ua replica. Los punts de partida de la soa descobèrta que son expausats dens la soa Letra au Sénher Dassier relativa aus ieroglifs fonetics. A despart de las soas immensas coneishenças filologicas, Champolion que sabó avià's de plan e causir los bons sendèrs de recèrca com, lo de la tèsi segon la quau los ieroglifs n'èran pas un sistèma purament ideografic (com lo chinés) ni purament fonetic (com lo noste) mes los dus au còp. Dab aquera purmèra ipotèsi (qui n'èra pas partatjada peus sons malurós competitors com l'anglés Thomas Young) Champolion qu'arremarquè que lo tèxte grèc e parlava deus monarcas Cleopatra e Ptolemèu. De mei, lo tèxte egipcian que muishava duas menas diferentas de cartochas.
La soa dusau ipotèsi que ho alavetz que lo cartocha èra lo signe determinatiu (qu'ei a díser, ideografic) per definir ua paraula com estant un nom reiau. Com aqueths dus noms reiaus e partatjan las letras P, T e L, que las cerquè e las trobè. Qu'avèva començat d'arrevirar e la soa erudicion que hasó la rèsta. Adarron qu'apliquè la medisha tecnica a la Lista deu Reis de Turin entà enriquir lo son alfabet. Lo son tribalh que'u miè tà la redaccion d'ua Gramatica Egipciana (véder lo ligam externe juson). Qu'ei coneguda l'anecdòta segon la quau, de descobrir quin deschifrar los ieroglifs, e's seré estavanit d'emocion.
Las recèrcas seguentas[modificar | modificar la font]
Que ho conservator de las Antiquitats egipcianas deu Lovre e que i apielè las purmèras colleccions en demandar fons a Loís XVIII e Carles X. Qu'adobè lo projècte de har arrecotir l'obelisc de la Plaça de la Concòrdia entà París, çò qui's comencè peu son despart de Loxòr en 1831 e la soa quilhada en 1833. Enter 1828 e 1830 que podó fin finala viatjar en Egipte, dab lo son disciple Ippolito Rosellini, mercés a l'ajuda economica de Carles X e deu duc de Toscana Leopòld II. Per'mor d'aquò lo periple qu'ei brembat com l'Expedicion Francotoscana. Rosellini publicore en italian los dessenhs e las nòtas deu son mèste dens Monumenti dell'Egitto e della Nubia. Champolion qu'i hascó aquesidas arqueologicas, e que'u dè lo parat d'i estudiar mantun texts gravats suus monuments egipcians. Mercès aus sons tribalhs enlugarnants, au son retorn, que ho nomat professor d'egiptologia au Collègi de França e membre de l'Acadèmia de las Inscripcions e Bèras letras.
Qu'ei sepelit au cemitèri deu Père Lachaise.


text:
Puerto Madero
Puerto Madero qu'ei un quartièr de Buenos Aires qui presenta la paradòxa d'estar uns deus mei recents en tot costejar los quartièrs de San Telmo e Montserrat, los mei ancians de la ciutat.
Lo soa istòria que comencè a la fin deu sègle XIX dab la bastida deu pòrt qui seguí lo projècte d'Eduardo Madero, acceptat en 1882 peu president Julio Argentino Roca. La bastida d'un pòrt qu'èra ua grana necessitat per'mor que las aigas de l'arriu de la Plata be son pas briga pregondas. Los vaishèths que devèvan alavetz descargar òmis e mercanderias suber barcas e las tornar cargar suber bròs d'arròdas granas entà rollar suus darrèrs mètres de l'arribèra. La construccion que comencè en 1887 entà s'acabar en 1897.
Un dezeat d'annadas arron, un navèth pòrt qu'èra bastit per'mor de la pravada de l'endom deus vaishèths e Puerto Madero qu'èra abandonat per decenis. Mantun projèctes que hon perpausats au cors deu sègle XX entà tornar utilizar lo quartièr, shens que cap e hosse pas jamei estat realizat.
Durant las 1990, los vielhs enterpaus abandonats deu pòrt be hon transformats en apartaments lofts, restaurants, locaus comerciaus, e un que vadó quitament seti d'ua universitat. Las quitas gruas deu pòrt be hon pintradas e conservadas entà.
Los terrens pleats desempuish las 1970 dab lo prezthèit d'estar bastits e qui, en lòc, b' èran estats colonizats per la fauna e la flòra naturau de la pampa que hon transformats en Reserva Ecologica de Buenos Aires mentre qui las usias e los entrepaus de la vielha zòna industriau b'èran amainatjats e un navèth quartièr que gessiva de tèrra ; lo projècte qu'ensagè de conservar los ancians bastiments industriaus entà dar ua certa personalitat ad aqueth projècte. Puerto Madero que vadó atau un quartièr exclusiu (desseparat de la rèsta de la vila peus ancians bacins deu pòrt). L'interèst comerciau d'aqueth navèth quartièr qu'èra màger : que dava lo parat de bastir un quartièr isolat e au còp pròche deu center administratiu e financièr de la ciutat.
Atau, durant las annadas 2000 mantuas tors que hon bastidas e lo quartièr que cambiè l'estructura de la ciutat. Enter aquesta navèra tors que's pòt mentàver : las Tors El Faro, las Tors River View, las Tors Le Parc Puerto Madero, las Tors Mulieris, la Tor Repsol-YPF e las Tors Renoir.
En julhet de 2007 que s'inaugurè lo navèth tram de Buenos Aires (aperat "Tren de l'Est") en bèth començar per Puero Madero. Fabricat per l'enterpresa francesa Asltom, qu'ei similar au trams de Bordèu, Niça o Montpelhièr.


text:
Cristot
Cristot es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Cristot a situat en lo Bessin a quatre quilomètres de Tilly-sus-Seulles, tretze quilomètres de Bayeux e setze de Can.
La commune de Cristot est située dans le Bessin à quatre kilomètres de Tilly-sur-Seulles, treize kilomètres de Bayeux et seize de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a liberat la Mois invalide (de junh)M per la Modèl:49e division de infanterie britanica. Una plaque commemorativa sul mur de la glèisa ret aumenatge a aquela division comandada pel general Barker.
La commune est libérée le Mois invalide (juin)M par la Modèl:49e division d'infanterie britannique. Une plaque commémorative sur le mur de l'église rend hommage à cette division commandée par le général Barker.


text:
Abat Bergèir
Danièl Vivian Miquèu Bergèir, coneishut devath lo nom de l’abat Bergèir, vadut a Sent Arlòdi, en Medòc lo 19 d'abriu de 1881 e mòrt a Semelhon en Gironda lo 31 de decembre de 1950 es un òmi politic, eclesiastic e poèta occitan d’expression occitana, felibre.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eishut d’una familha de paisantòts praubes dau Medòc, trabalhèt la tèrra silèu que n’augut la fòrça. Aperat per una vocacion eclesiastica, la sua santat febla ne ie permetèva pas de contunhar atau una via. Entecat, se n’angut estudiar au Petit Seminari de Bordèu que ne sortit brilhantament, apuei entrèt a l’Escòla Superiora de Teologia de París. Estut ordenat prèste en 1904.
Curè de Sadirac permèir, apuei vecari de son oncle a Sent Melion, vad curè de Sent Melion en 1911. Deisharà pas pus sa cura. Orator de permèira, polemista estinglant, recercat, damantat pertot, la sua renomada vai creishent, end’aquesta tempsada trantonada pre la despartida de las glèisas e de l’Estat. Participa ad un gart d’amassada, devisadas, conferéncias publicas.
Es reformat en 1914, pre de las rasons de santat. Mès arefusa aquò e s’engatja coma volontari. Es la debuta de l’aventura màger de la sua via. Se mostra èster un ginhèc gavidaire d’òmis. Coratjós, cap-burlat, es blassat d’un galip d’obús que ie trauca los paumons au Camin-de-las-Damas. Combatant a Verdun, serà blassat encara tres còps, e citat sheis còps. Recep la Legion d’Aunor sau camp de batalha, apuei la Crotz de Guèrra, la Crotz dau Pelut Bèlga, e la roseta d’Oficièr d’Academia a títol militar. Desmobilizat, se’n tòrna entà son presbitèri girondin.
Es ad aquesta epòca que comença d’escríver las suas òbras gasconas, en parlar medoquin. Serà Ma Garbetto, publicat en 1923 en un sol volumi, dens la Revista Meridionala, estreitament ligada au Felibritge. En realitat, las permèiras creacions poeticas en occitan de l’abat Bergèir arremontan jà a quauques annadas abans, a l’annada 1903 exactament, que publiquèt poesias e articles en gascon dens lo jornau Le Vigneron médocain devath lo chafre de Ciranó de Massatèt, apuei lo de Bosquilhòt dau Crange.
L’acuelh hèit a Ma Garbetto es trionfau. Simin Palai, qui encontra Bergèir en junh 1923 a las jornadas felibrencas de Bordèu, dirà « … sus la carta dau Felibritge, lo país girondin apareishè quasi com un èrm […]. Brac, dens lo Bordalés, desempuei vint ans, qu’èra lo silenci. » Abans de se felicitar de la produccion de l’abat Bergèir, dont lo parlar baish-medoquin es qualificat per lo mèsme Palai d’ « entremiei los mèi armoniós de Gasconha ».
En 1924, a la damanda de son archevesque, se presenta a las eleccions legislativas dau 11 de mai, coma cap d’una lista republicana clementista, damb Geors Mandel en dusau. Es lo sol elegit. Danièl Bergèir vad lavetz, a 43 ans, deputat de la Gironda. Harà dus mandats.
Entremiei los temps hòrts de son eleccion (sus la marina, sus lo budgèt de l’instruccion publica, de la santat, dau comèrci e d’industria), fau notar son engatjament per l’ensenhament de las lengas minoritàrias, e notadament de l’occitan. Damanda tanben lo respècte de las libertats culturaus en Alsàcia, apuei la creacion d’Academias pre las lengas regionaus. L’abat Bergèir estut membre de l’Escòla dau Medòc, grop felibrenc frem actiu de poètas medoquins d’expression occitana, com Andriu Brion, los frairs Conòrd o encara lo canonge Lafarga. N’estut incontestablament lo far, e lo membre lo mèi illustre.
Tornat a la via vitanta, l’abat Bergèir ne bacsèt pas egau la vita politica, participant e organizant amassadas politicas, hadent devisòris, parligòis, o animant encontras d’ancians combatants un chic pretot dens lo monde, aon èra convidat.
Fondator de la revista Soutanes de France, publiquèt pendent la tempsada 1940-45, correspondent a l’Aucupacion e au regim de Vichèi, quauques articles dont ie esturen arcastats, e esturen a l’origina d’una polemica sus son comportament pendent aquesta tempsada. D’aquesta pausa mau coneishuda de sa vita, n’am gaire de tralhas. Tot çò que se pòt díder de solide, es qu’estut inculpat au cap de la guèrra pre collaboracionisme, empreisonat au fòrt dau Har a Bordèu, apuei tradusit cap a la Cort de Justícia lo 24 de julhet de 1945. Estut aquitat.
Tornat a son presbitèri de Sent Melion, contunhèt sas òbras auprès daus praubes. Se morit lo 31 de decembre 1950, d’un malaise de còr, en seguida ad una sincòpa. Enterrat permèir au sagrat de la parròpia, son còrs estut transportat dens la Collegiada de Sent Melion.
Damoraràn d’eth articles e poesias publicats dens la revista Le Vigneron médocain, apuei Ma Garbetto, a la Revista Meridionala.


text:
Bernat Etxepare
Bernat Etxepare (?Sarrasqueta, Reiaume de Navarra, c. 1480-?) qu'ei l'autor deu purmèr libe coneishut de la literatura basca. Que viscó ua epòca hèra complèxa deu reiaume de Navarra, peus afrontaments enter l'Ostau de Labrit e Carles Quint. Que pareish Bernat que sostiengó Carles e ad arron hèit empresoar per Joan II de Labrit.
Qu'escrivó Linguae Vasconum Primitiae (Primícias de la lenga deus vascons), tirada a Bordèu en 1545, ua recopilacion de quinze composicions en vèrs, precedida d'un prefaci en pròsa. Qu'ei escriuta en dialècte baish-navarrés. Duas de las soas composicions que son de tèma religiós, dètz de tèma amorós, un poèma autobiografic e dus poèmas d'elògi a la lenga basca. L'autor relata, dens lo poèma autobiografic, lo son empresoament en Bearn per ua acusacion faussa de traïson. Etxepare que causí tèmas innovadors qui non s'èran pas jamei emplegats dens la lirica populara basca. Qu'utilizè la tecnica deu bertsolarisme, per'mor que non coneishèva pas la metrica de la poesia culta. Per aquò, qu'ei considerat com un poèta popular, lo libe deu quau èra probablament escriut entad estar cantat. Lo tèma de l'amor qu'ei tractat frescament (sembla aqueth de las cantigas d'Anfós X de Castelha e deu Libe de bon amor de Juan Ruiz, l'archiprèire de Hita). L'autor que's situa luenh de la lirica cortesana ideau de l'Edat Mejana europèa, per'mor que tracta d'ua manièra naturau lo tèma de las relacions amorosas, shens platonisme, mes arron lo Concili de Trent aquò vadó inacceptable. Las errors qui, segon la navèra poesia de la Renaishença, avèvan los mètres, las mesuras e las rimas popularas causidas per Etxepare, qu'estón durament criticadas per Oihenart.
A diferéncia de Joan Leizarraga, Etxepare non se preocupè pas de crear ua lenga basca unificada, per'mor lo son but qu'èra de hèr conéisher la lenga basca. Per aquò, qu'escrivó dens lo dialècte qui coneishèva, lo baish-navarrés de l'èst. L'ortografia d'Etxepare qu'ei irregulara, per'mor qu'ei basada sus l'oralitat e per'mor que mancava de modèus escriuts.


text:
Ben Harper
Benjamin Chase "Ben" Harper (nascut lo 28 d'octobre de 1969) es un cantaire autor-compositor e multi-instrumentalista american. Harper joga una mescla eclectica de blues, folk, soul, reggae e rock[1] e es conegut per sa tecnica de jòc de guitarra, sa votz, sas performàncias live e son activisme.[2] Los fans d'Harper son presents dins mantun continents.[3] Sos albums coneguèron un succès comercial en America del Nòrd, Euròpa e Oceania. Harper obtenguèt dos còps un Grammy Award, e ganhèt los prèmis de Melhora Performància instrumentala Pop e Melhor Album de Soul Gospel tradicional, en 2005.


text:
Central Park
Central Park es un espaci verd d'una superfícia de 341 ectaras situat sus l'illa de Manhattan a Nòva York. Es administrat per la Central Park Conservancy (comitat de salvagarda de Central Park) que dispausa d'un budgèt annadièr de 200 milions de dolars, e es mantengut al meteis títol que los autres espacis verds de la ciutat pel New York City Department of Parks and Recreation (Departament dels espacis verds de la vila de Nòva York). Central Park constituís l'espaci verd mai grand de la vila de Nòva York. Acabat en 1873 après tretze ans de construccion, segon los plans de Frederick Law Olmsted e Calvert Vaux, Cental Park representa un oasi de verdor al mitan del bòsc de gratacèls de Manhattan, a mai que siá situat al nòrd de l'illa ont los edificis son mens elevats. Es delimitat per la carrièra 110 al nòrd, la ochena avenguda a l'oèst, la carrièra 59 al sud e la cinquena avenguda a l'èst. Aquestas carrièras son respectivament batejadas Central Park North, Central Park West e Central Park South, e lo pargue es enquadrat per dos quartièrs residencials: l'Upper East Side (a l'èst) e l'Upper West Side (a l'oèst). Amb una mejana de 25 milions de visitaires annadièrament, Central Park es lo pargue pus visitat als Estats Units.
Lo seu aspècte natural es la resulta d'un important trabalh païsatgista: lo pargue conten divèrses lacs artificials (que lo mai important, The Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir s'espandís sus 0,43 km²)[1], camins de passejada, doas pistas de patinatge sus glaç, una zona de proteccion de la vida salvatja e de tepas per practicar espòrts e jòcs a l'aire liure. Lo pargue es mai que mai un «santuari» pels aucèls migratòris, ont d'observaires nombroses los venon descobrir. Una rota de 9,7 km de long, relativament pauc utilizada pels automobilistas, enròda lo pargue. Pòt èsser seguida pels caminaires, los correires de fons, los ciclistas e tanben los adèptes de roller, subretot la dimenjada e en setmana après las sèt del vèspre, quand la circulacion en automobila i es totalament enebida.


text:
Bjørnstjerne Bjørnson
Bjørnstjerne Bjørnson (n. en 8 de decembre de 1832 a Kvikne, m. 26 d'abril de 1910 a París) foguèt un escrivan norvegian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1903.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 8 de decembre de 1832 dins la vila de Kvikne, situada dins lo comtat norvegian de Hedmark. Lo 1852 inicièt los sieus estudis de jornalisme a l'Universitat d'Òslo e focalizèt la siá atencion en la critica literària.
Fèrm partidari de Alfred Dreyfus en lo nomenat Cas Dreyfus, escriguèt d'articles jornalistics que defendián la siá innocéncia. Foguèt un dels membres originales del Comitat Nobel que creèron los prèmis del meteis nom, l'an 1900.
L'an 1903 davant l'imminenta separacion nacionala entre Norvègia e Suècia defendèt la conciliacion e la moderacion entre los norvegians. Lo 1905 Norvègia atenguèt la siá independéncia, e Bjørnson cambièt los sieus postulats republicans pels monarquics per enfortir lo sieu país, estrénher de laces amb lo Reialme Unit e se plaçar "parièr per parièr" davant las monarquias de Suècia e Danemarc.
Moriguèt lo 26 d'abril de 1910 dins la vila de París, ont passava part dels ivèrns. Foguèt enterrat a Òslo.


text:
Quirguiz
Lo quirguiz (kыprыз Tили, kыprызчa, kyrgyz tili, kyrgyzça, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) es una lenga turquesa parlada en Quirguizstan. Es ligat en particular al cazac. Es la lenga oficiala de Quirguizstan amb lo rus.
Somari
Situacion demografica de la lenga[modificar | modificar la font]
Quirguizstan: dominacion demografica del quirguiz[modificar | modificar la font]
En 1999, èra la lenga mairala de mai de 65,2% de la populacion[1] en Quirguizstan e una lenga segonda per 4,8% (especialamant los ozbècs) siá 70,0%.
Lo rus demòra ben practicat demest los quirguizes (49,2% lo parlan).
La lenga quirguiza fòra Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Es tanben una lenga minoritària parlada dins qualques païses, en Russia, China, Cazacstan, Ozbequistan, etc., per 500 000 personas al pus mai.
Lo quirguiz e las autras lengas de Quirguizstan[modificar | modificar la font]
Lo rus[modificar | modificar la font]
Lo rus èra la lenga mairala de 14,7% en 1999 e la lenga segonda[2] de 31,8% siá 46,5%.
Lo rus gaudís d'un prestigi que fa sofracha al quirguiz e, en 1999, èra encara una lenga largament coneguda dins lo país. Es tanben la segonda lenga oficiala.
En 1999, 49,2% dels quirquizes parlavan rus. Per comparason, sonque 2,3% dels russes parlavan quirguiz.
L'ozbèc[modificar | modificar la font]
L'ozbèc es una lenga importanta, localament majoritària dins lo sud e la lenga de la minoritat[3] mai nombrosa del país (14,33%).
En 1999, èra la lenga mairala de 14% de la populacion e la lenga segonda per 3,5%, siá un total de 17,5%. Es la lenga majoritària de la region d'Osh (55% d'ozbècs) e la primièra lenga mairala (31,9%) de la region de Jalal-Abad. 98,4[4]% dels ozbècs avián l'ozbèc coma lenga mairala e 18,9% dels ozbècs parlavan quirguiz (36,4% parlavan tanben rus).
Per comparason, 3,4% dels quizguizes e 0,4% dels russes de Quirguizstan podián parlar ozbèc.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php
- ↑ Recensament de 1999
- ↑ Recensament de 2009
- ↑ Donadas de 1999


text:
L'aramèu (en arab: ܐܪܡܝܐ e en ebrèu ארמית) es una branca de las lengas semiticas. Son nom ven d'Aram, una anciana region del centre de Siria. Aquesta lenga es, mai precisament, part de la sosfamilha semitica occidentala septentrionala, que compren tanben las lengas cananèas coma l'ebrèu e lo fenician. L'alfabet aramèu foguèt adoptat per mantuna lenga de la contrada e es l'avantpassat dels alfabets ebrèu e arab modèrns. Foguèt la lenga administrativa de l'Empèri Pèrsa al sègle VI aC. Actualament de varietats de l'aramèu subsistisson dins maitas comunitats mai o mens isoladas en Asia e l'Orient Mejan, que sián crestianas o jusievas que la mai importanta son los assirians. Pasmens en general es una lenga en perilh d'extincion.
Estèla amb una inscripcion en aramèu dedicada al dieu Salm, del sègle V aC, trobada a Taima en Arabia.


text:
Kyle XY
Kyle XY es una seria televisada americana que conta l'istòria d'un jovent, Kyle, que se revelha per un bòsc fòra de Seattle, Washington sens brica de sovenirs de sa vida fins alara. La seria sèc Kyle dins sos ensages per comprendre los mistèris de qual es, coma per exemple perqué a pas d'embonilh o perqué se remembra pas de quand èra dròlle.
Lo programa s'estrenèt lo 26 de junh de 2006 sus la ret ABC Family; d'unes episòdis que i a son tanben difusats per ABC e se pòdon trobar sus iTunes Store[1]
Après una primièra sason de 10 episòdis sus ABC Family pendent l'estiu de 2006, un total de 23 episòdis foguèron comandats per la segonda sason. Lo filmatge dobriguèt lo talh lo 11 de junh de 2007 amb de redifusions sus ABC que comencèron lo 15 de junh de 2007.[2]
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Kyle es un adolescent de 16 ans que se revelha per un bòsc a la talvera de Seattle, complètament nud e sens cap de remembrança de sa vida passada. Kyle es coma un nenet que ven de nàisser per çò que li mancan los elements basics de la vida en societat. Sap pas res del manjar, del beure o de cossí comunicar amb lo monde. Quand Kyle sòrt del bòsc e comença de caminar pel vesinatge es arrestat per la polícia. Coma capitan pas de l'identificar, lo menan dins un centre juvenil que i descuèrbon qu'a pas d'embonilh. Nicole Trager, una psiquiatra s'interèssa al cas de Kyle. Se tracha que Kyle pòt pas demorar al centre e lo fa sègre a l'ostal mentre que la polícia cerca sa familha. La seria sèc Kyle e la familha Trager dins son evolucion sociala e sa recèrca de responsas sus son passat.
Actors[modificar | modificar la font]
Actors principals[modificar | modificar la font]
- Matt Dallas en Kyle
- Marguerite MacIntyre en Nicole Trager
- Bruce Thomas en Stephen Trager
- April Matson en Lori Trager
- Jean-Luc Bilodeau en Josh Trager
- Chris Olivero en Declan McDunaugh
- Kirsten Prout en Amanda Bloom
- Jaimie Alexander en Jessi XX (Apareguèt pel primièr còp a la fin de la primièra sason)
Ròtles recurrents[modificar | modificar la font]
- Nicholas Lea en Tom Foss
- Leah Cairns en Emily Hollander
- Conrad Coates en Ballantine
- Cory Monteith en Charlie Tanner
- Chelan Simmons en Hillary
- Teryl Rothery en Carol Bloom
- Martin Cumminsen Brian Taylor
- J. Eddie Peck en Adam Baylin
- Sarah-Jane Redmond en Rebecca Thatcher
- Kurt Max Runte en Detective Jason Breen
- Magda Apanowicz en Andy Jensen
- Andrew Jackson en Cyrus Reynolds
- Bill Dow en Professor William Kern
Musica[modificar | modificar la font]
Lo 22 de mai de 2007 una benda sonora de Kyle XY s'estrenèt, lo meteis jorn que l'estrena del DVD de la primièra sason. Aquesta es la lista dels cançons:
- 1. Hide Another Mistake - The 88
- 2. Nevermind the Phonecalls - Earlimart
- 3. Surround - In-Flight Safety
- 4. I'll Write the Song, You Sing For Me - Irving
- 5. Wonderful Day - O.A.R.
- 6. Bug Bear - Climber
- 7. Honestly - Cary Brothers
- 8. So Many Ways - Mates of State
- 9. Middle Of the Night - Sherwood
- 10. Alibis - Mariana's Trench
- 11. It's Only Life - Kate Voegele
- 12. 3 A.M. - Sean Hayes
- 13. Born On the Cusp - American Analog Set
- 14. Will You Remember Me (Lori's Song) - April Matson
Chris Mollere baileja la musica de la seria. Michael Suby escriguèt lo generic, tant coma la màger part de las replicas. Ni lo generic ni las musicas de fons son pas sul CD de la seria.
Forraborra[modificar | modificar la font]
- Dins lo primièr episòdi la television anóncia que se trobèt en riba de mar una dròlla que se perdèt la memòria. Cap de referéncia li es pas facha dempuèi.
- Lo decòr de la seria sembla lo de John Doe, tot ben que foguèt creada, çò dison, abans qu'aquela venguèt una seria. Atanben a Kyle li diguèron John Doe dins l'institucion juvenila del començament de la seria, nom que donan dins los espitals americans a la personas sens identitat. [3]
- Lo nom d'ostal de Declan, McDunaugh, es pas desvelat abans l'episòdi 6 ("Blame It on the Rain"), quand Declan encontra Stephen Trager. (en) The show's website originally mentioned it as being "McMannus" (Declan MacManus is the real name of Elvis Costello), while closed captioning for the show identified it as "McDunaugh". The alternate reality game mistakenly indicated that it was "Tanner," which was actually the last name of Charlie, Amanda's boyfriend.


text:
Beaucourt-en-Santerre
Boucourt-in-Santérre en picard ( Beaucourt-en-Santerre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard del Santerre, situat a 25 km al sud-es de Amians e desservi per la RD 934, rota importanta en connectant Amians a Noyon.
Village picard du Santerre, situé à 25 km au sud-est d'Amiens et desservi par la RD 934, route importante reliant Amiens à Noyon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un vicus romain se trobava sus l'espaci situat entre Beaucourt, Mézières e Fresnoy-en-Cauçada, la longitud de la Via Agrippa, via romaine en connectant Lugdunum (Lion) a Portus Itius (Boulogne-sus-Mar) per Augusta Suessionum (Soissons) e Samarobriva (Amians)[1].
Lo vilatge a #èsser dévasté pendent divèrsas batalhas de la Primièra Guèrra mondiala, #çò qu'a motivat la siá cita a l'òrdre de l'armada en setembre 1919[1].
Un vicus romain se trouvait sur l'espace situé entre Beaucourt, Mézières et Fresnoy-en-Chaussée, le long de la Via Agrippa, voie romaine reliant Lugdunum (Lyon) à Portus Itius (Boulogne-sur-Mer) par Augusta Suessionum (Soissons) et Samarobriva (Amiens)[1].
Le village a été dévasté pendant plusieurs batailles de la Première Guerre mondiale, ce qui a motivé sa citation à l'ordre de l'armée en septembre 1919[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Site.


text:
Salas de Garona
Salas de Garona[1][2] ( Salles-sur-Garonne en francés) es une comuna lengadociana de Volvèstre, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Volvèstre a 26 km au Sud de Murèth e a 55 km al sud de Tolosa sus Garona, accès par l'A64 sortida: 26.
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana comendaria templara del Comtat de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòc et monuments[modificar | modificar la font]
- Restanca sus Garona
- Glèisa amb sos duas grands platanas
- Comandaria de Salas de Garona
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Michel Billière: ancian jogaire de rugbi de XV
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ (fr)Des communes françaises parrainent des communes au Tibet


text:
1954
Aquesta pagina concernís l'an 1954 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - John Travolta, cantaire e actor american
- 23 de febrièr - Viktor Iushchenko, president d'Ucraïna
- 23 d'abril - Michael Moore, director american de cinèma
- 29 d'abril - Jerry Seinfeld, actor american de comèdias en television
- 1 de mai - Ray Parker Jr., musician american de r&b
- 17 de julhet - Angela Merkel, cancelièra d'Alemanha
- 28 de julhet - Hugo Chávez, president de Veneçuèla
- 1 de setembre - Filip Vujanović, president de Montenegro
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de març - Otto Paul Hermann Diels, quimista alemand, Prèmi Nobel (n.1876)
- 28 d'abril - Léon Jouhaux, sindicalista francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1879)
- 13 de julhet - Frida Kahlo, pintra mexicana (n.1907)
- 24 d'agost - Getúlio Vargas, president de Brasil (n.1882)
- 22 d'octobre - Oswald de Andrade, escrivan e poèta brasilièr (n.1890)
- 3 de novembre - Henri Matisse, pintre francés (n.1869)
- 28 de novembre - Enrico Fermi, fisician italian, Prèmi Nobel (n.1901)
- Pau-Loís Granier, poèta lemosin (n.1879)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Max Born, Walther Bothe
- Prèmi Nobel de Quimia : Linus Carl Pauling
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller, Frederick Chapman Robbins
- Prèmi Nobel de Literatura : Ernest Hemingway
- Prèmi Nobel de la Patz : Naut Comissariat de las Nacions Unidas pels Refugiats


text:
William Shakespeare
William Shakespeare, (batejat lo 26 d'abril de 1564 - mòrt lo 23 d'abril de 1616) èra un poèta e dramaturg anglés, generalament considerat coma lo mai grand escrivan de lenga anglesa e lo dramaturg màger de tota la literatura. Es sovent escaissat lo « poèta nacional d'Anglatèrra » o lo « Bard of Avon ». Las òbras que daissa, entre las qualas qualques trabalhs collaboratius, son constituidas per 38 pèças de teatre, 154 sonets, dos longs poèmas narratius, e mantun autre poèma. Sas pèças foguèron traduchas dins un grand nombre de lengas e son demest las pus jogadas al mond.
Shakespeare nasquèt e cresquèt a Stratford-upon-Avon. A 18 ans, se maridèt a Anne Hathaway, que li balhèt tres mainatges: Susanna, e los bessons Hamnet e Judith. Entre 1585 e 1592, comencèt d'aver de succès a Londres coma actor, escrivan, e proprietari de parts dins una tropa d'actors dicha Lord Chamberlain's Men, que serà mai tard sonada King's Men. Sembla que se retirèt a Stratford cap a 1613, ont moriguèt tres ans pus tard.
Shakespeare produsiguèt la màger part de sas òbras famosas entre 1589 e 1613. Sas primièras pèças èran mai que mai de comedias e d'istòrias, genre que portèt a son trescòl de sofisticacion e de qualitat artistica a la fin del sègle XVI. Escriguèt alara mantuna tragedia fins cap a 1608, entre las qualas Hamlet, King Lear, e Macbeth, consideradas coma èsser demest las melhoras òbras en lenga anglesa.
Se moriguèt lo 23 d'abril de 1616, a sonque dequ'unas paucas oras après lo siu e màger condiscípol espanhòl en Miguel de Cervantes y Saavedra.
Referéncias[modificar | modificar la font]
(Traducccion d'una part de l'article de la Wikipèdia en anglés)
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- William Shakespeare
- Personalitat britanica del sègle XVI
- Personalitat de l'epòca Tudor
- Escrivan anglés
- Poèta anglés
- Dramaturg anglés
- Actor del sègle XVI
- Personalitat del teatre
- Naissença en 1564
- Decès en 1616


text:
1778
Aquesta pagina concernís l'an 1778 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Publicacion a Londres del primièr numèro del jornal "The Times".
- 10 de julhet - Loís XVI de França declara guèrra al Reialme Unit.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
En febrier, signatura d'un tractat d'aliança francoestatsunidenca. L'ajuda francesa, que sa flòta ataquèt totei lei possessions d'Anglatèrra en America dau Nòrd, dins lei Caribas, en Euròpa e ais Índias, anava venir un sostèn preciós per leis Insurgents. D'autra part, divèrseis estats ratifiquèron la declaracion d'independéncia deis Estats Units e intrèron oficialament dins l'Union : Georgia (2 de genier), Connecticut (9 de genier), Massachusetts (6 de febrier), Maryland (28 d'abriu), Carolina dau Sud (23 de mai), Nòu Hampshire (21 de junh) e Virgínia (25 de junh).
Arts[modificar | modificar la font]
- 10 d'agost - Wolfgang Amadeus Mozart compausa la siá darrièra sinfonia, nº 41.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Arthur Schopenhauer, filosòf alemand (m. 1860)
- 25 de febrièr - José de San Martín, militar, libertator d'Argentina e Peró (m. 1850)
- 20 d'agost - Bernardo O'Higgins, militar, cap de l'independencia de Chile (m. 1842)
- 23 de setembre - Mariano Moreno, avocat, intellectual e òme politic argentin (m. 1811)
- 24 d'octobre - Rafael Urdaneta, president de la Granda Colómbia (m. 1845)
- 14 de novembre - Johann Nepomuk Hummel, compositor austriac (m. 1837)
- 6 de decembre - Louis Joseph Gay-Lussac, quimista e fisician francés (m. 1850)
- 17 de decembre - Humphry Davy, quimista anglés (m. 1829)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Carl von Linné, scientific suedés (n. 1707)
- 30 de mai - Voltaire, filosòf francés (n. 1694)
- 2 de julhet - Jean-Jacques Rousseau, filosòf francés (n. 1712)
- Jean François Galaup, comte de La Pérouse, navegaire francés (n. 1741)


text:
Amelécourt
Amelécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, fief de Lorraine e de la évêché.
- Disputat l'an 1316 a causa de las salines, destruccion del castèl.
- Ancienne province de Lorraine, fief de Lorraine et de l'évêché.
- Disputé en 1316 à cause des salines, destruction du château.


text:
Sigismond III Vasa
Sigismond de Suècia ò Sigismond III Vasa (20 de junh de 1566 - 19 d'abriu de 1632) foguèt, de 1587 a 1632, lo cap de la Republica dei Doas Nacions coma rèi de Polonha e Granc Duc de Lituània e, de 1592 a 1599, rèi de Suècia. En Polonha-Lituània, succediguèt a Estève Ièr (1576-1586) e foguèt remplaçat per Ladilas IV (1632-1648). En Suècia, succediguèt a son paire Joan III de Suècia (1568-1592) e foguèt reversat per son oncle Carles IX (1599-1611).
Elegit rèi de Polonha-Lituània en 1587, assaièt de crear un regime d'union personala entre la Republica dei Doas Nacions e Suècia quand succediguèt a son paire en 1592 coma rèi dau reiaume escandinau. Pasmens, leis interès dei dos estats èran relativament opausats en causa d'una tièra de conflictes territòriaus entre elei, d'una religion diferenta e deis ambicions dei senhors locaus. En particular, Polonha revendiquèt unei territòris suedès au sud de la Mar Baltica. Son sostèn au catolicisme minèt sa popularitat au sen de la populacion suedesa e una revòuta menada per son oncle Carles acomencèt en 1598 après l'anòncia de la cession de regions balticas ai Polonés. Vencut, Sigismond deguèt li laissar lo poder e rintrar en Polonha en 1599. Perdiguèt la corona de Suècia après una decision de son parlament e mau capitèt de la reconquistar. Pasmens, mantenguèt sei drechs entraïnant una guèrra lònga fins a 1629 que s'acabèt per una desfacha novèla.
En 1605, assaièt sensa succès de modificar la constitucion de Polonha-Lituània, especialament lo drech de vetò de l'aristocracia. Son objectiu èra de suprimir lo drech de vetò de cada membre de l'assemblada de l'aristocracia au profiech d'un sistèma de vòte majoritari. Puei, de 1606 a 1609, deguèt luchar còntra una rebellion aristocratica. Militarament venceire, Sigismond deguèt pasmens acceptar de mantenir lo statu quo de 1605. En parallèl d'aquela guèrra, Polonha menèt tanben una guèrra còntra Russia. S'acabèt per la cession d'unei territòris en 1618 mai lei dificultats intèrnas dau reiaume l'empachèron d'eliminar la menaça russa qu'anava venir un perilh fòrça important dins lo corrent dau sègle. Enfin, de 1620 a 1621, una guèrra, que s'acabèt sensa resultat decisiu, opausèt Polonha a l'Empèri Otoman.


text:
Cardessa
Cardessa qu'ei ua comuna de Bearn situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània sus la rota departamentau 9 enter Ortès e Auloron.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tanhentas[modificar | modificar la font]
Monenh, Luc, Ledeuish, Auloron.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cardessa que ho fondada com bastida en 1324 per Gaston II, vescomte de Foish-Bearn sus las tèrras deus èrms d'Arinc e de Ledeuish. Que dependèva de Monenh, mes dab Jurats e gardes pròpis. Gaston II qu'escambié Cardessa dab Fontaner de Lescun, Senhor d'Esgoarrabaca contra la soa viguria de Monenh. Dinc au sègle XVIau cardessa que ho ligada au Esgoarrabaca. Ad aquesta epòca Jacme de Santa Colòma, senhor d'Esgoarrabaca, rengat deu costat catolic, avó d'exilà's en Espanha, abans de vàder Governador de Tolon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portau de Bearn
-
{{Comunas de|insee= 64165


text:
Modèl:De reciclar
Aqueste modèl permet d'indicar qu'un article a besonh d'èsser reciclat e que d'autres contributors i devon getar una ulhada.
Se conselha d'explicitar dins la pagina de discussion de l'article la rason del plaçament d'aqueste bendèl. Quand la causa es possibla, es preferible d'utilizar de bendèls pus precises, coma « {{De verificar}} », « {{Article incomplet}} », « {{Ortografia}} », « {{Redaccion}} » o « {{Fonts}} ».
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Podètz plaçar aqueste modèl dins un article (generalament al començament) per lo far aparéisser jos forma de bendèl, en utilizant una de las doas sintaxis seguentas :
- {{De reciclar}}
- {{De reciclar|Nom}}
La primièra sintaxi intègra simplament lo bendèl e ajusta l'article dins la categoria Article de reciclar. La segonda permet d'especificar l'òrdre de classament de l'article dins aquesta categoria.
Rendut dins los articles[modificar | modificar la font]

Vos encoratjam de la reestructurar o de reciclar endacòm mai cèrts contenguts, per ne melhorar lo biais e l'estil.
Se convida l'utilizaire que pausa aqueste bendèl a enonciar los punts de melhorar en pagina de discussion.


text:
894
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En causa d'un desacòrdi comerciau causat per la decision dei dos marchands bizantins cargat dau comèrci entre l'Empèri e Bulgaria de desplaçar lo centre comerciau bulgar de Constantinòple a Tessalonica e d'aumentar lei taxas, començament d'una guèrra novèla entre Bizantins e Bulgars. Una premiera ataca bulgara s'acabèt per una victòria mai lei Bizantins mandèron una ambaissada auprès deis Ongrés per formar una aliança.


text:
Nucleòl
Lo nucleòl qu'ei un espaci deu nuclèu de las cellulas eucariòtas. B'ei pas desseparat de la rèsta deu nuclèu per cap membrana, mes, au contre, qu'ei simplament un lòc qui apareish en microscopia optica com un (o plusors) punt(s) escur(s). Qu'ei un lòc de grana activitat de transcripcion de l'ADN e, atau, l'endret on e son sintetizats los ARN rinosomics (abreujats ARNr) e on e son associats dab proteïnas e qui, amassas, e vaden las duas sosunitats deus ribosòmas, (los organets cellulars on e son sintetizadas las proteïnas). Per estar visible en microcopia electronica, lo nucleòl qu'ei conegut desempuish lo XIXau sègle, mes qu'ei vertaderament la microscopia electronica qui permetó de'n conéisher l'estructura interna. Lo nucleòl qu'ei logicament compausat de cromatina, d'ARN e de proteïnas. Lo nucleòl non se pòt pas mei véder durant la division cellulara (quand la cromatina b'ei compactada en cromosòmas e que los gens non s'expriman pas mei.


text:
Ebrieu
L'ebrieu (rarament l'ebraïc) (nom autoctòn: עִבְרִית - ‘Ivrit -) qu'ei ua lenga semitica occidentau de la familha de las lengas afroasiaticas. Qu'ei parlada en Israèl e utilizada dens la religion judiva (totun, qu'ei tanben la religon deus Samaritans, tanhent mes desseparat deu judaïsme.
L'ebrieu modèrne, en Israèl, qu'ei la lenga dominanta, e mai se i es cooficiau dab l'arabi. L'ebrieu biblic, qu'ei, deu son costat, lenga liturgica e de tèxtes sagrats estudiat dens los contèxtes deu judaïsme e tanben deu cristianisme (per'mor d'estar la principala lenga de la Torà e de la Bíblia Ebraïca).
Istòria[modificar | modificar la font]
Deu punt de vista deu judaïsme, l'ebrieu qu'ei la lenga deu pòble ebrieu, descendent deu personatge biblic Éber ben Shelà (עֵבֶר בן-שֵׁלָח - "Éber fiu de Shelà"). D'un punt de vista istoric, qu'ei ua lenga pròcha deu cananean e deu fenician. Qu'ei la principala lenga de la Bíblia e que ho estudiada per aquesta rason durant l'Etat Mejana, peus judius e tanben peus cristians. La Reforma protestanta que desvolopè lo son estudi. Lo moviment de la Haskala e lo moviment d'immigracion de cap a Palestina qu'encorratgè lo retorn a l'emplec de la lenga orau, qu'un deus sons principaus desvolopaires e ho Eliezer Ben‑Yehuda. L'establiment de l'estat d'Israèl l'institucionalizè.


text:
1965
Aquesta pagina concernís l'an 1965 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier tir de la fusada sovietica Proton. De son caire, França venguèt la tresena poissança espaciala ambé la capitada dau premier tir de la fusada Diamant e de son satellit Astérix (26 de novembre).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de març - Elías Antonio Saca González, president del Salvador
- 25 de març - Sarah Jessica Parker, actritz americana
- 25 de mai - Yahya Jammeh, president de Gâmbia
- 31 de mai - Brooke Shields, actritz americana
- 13 de junh - Cristina de Borbon, princessa d'Espanha
- 15 de junh - Karim Masimov, president de Cazacstan
- 28 de julhet - Daniela Mercury, cantaira brasilièra
- 31 de julhet - J. K. Rowling, escrivana anglesa, autora de Harry Potter
- 4 d'agost - Fredrik Reinfeldt, primièr ministre de Suècia
- 28 d'agost - Shania Twain, cantaira canadiana
- 11 de setembre - Bashar al-Assad, president de Siria
- 14 de setembre - Dmitry Medvedev, president de Russia
- 8 d'octobre - C-Jay Ramone, musician american (The Ramones)
- 2 de novembre - Shah Rukh Khan, actor indian
- 20 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 20 de novembre - Yoshiki, compositor e musician japonés
- 21 de novembre - Björk Guðmundsdóttir, cantaira islandesa
- 4 de decembre - Álex de la Iglesia, realizator e scenarista espanhòl
- Franc Bardòu, escrivan occitan
- Josep Maria Milla i Saldon, musician, jornalista, lingüista e esperantista catalan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1874).
- 15 de febrièr - Nat “King” Cole, pianista e cantaire american (n. 1919)
- 21 de febrièr - Malcolm X, n. Malcom Little, lider dels "Black Panthers" (n. 1925)
- 23 de febrièr - Stan Laurel, actor anglés (n. 1890)
- 18 de març - Rejulo Farouk 1èr d'Egipte (n. 1920)
- 19 de març - Gheorghe Gheorghiu-Dej, president de Romania (n. 1901)
- 30 de març - Philip Showalter Hench, mètge american, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 21 d'abril - Sir Edward Victor Appleton, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica en 1947 (n. 1892)
- 13 de julhet - Laureano Gómez Castro, president de Colómbia (n. 1889)
- 4 de setembre - Albert Schweitzer, mètge alemand, Prèmi Nobel de la Patz en 1952 (n. 1875)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard P. Feynman
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert Burns Woodward
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod
- Prèmi Nobel de Literatura : Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov
- Prèmi Nobel de la Patz : UNICEF


text:
Barret sus Meüja
Barret sus Meüja[1] (Barret-sur-Méouge en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Capèl-sus-Méouge a situat a 25 km de Sisteron e 72 km de Gap.
Barret sus Meüja est situé à 25 km de Sisteron et 72 km de Gap.
Istòria[modificar | modificar la font]
Del Modèl:Xe al Sègle XII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon requectava las intradas de 6 glèisas de la municipalitat[2]. La municipalitat a fusionat amb aquela de Capèl-la-Nautor en 1944. Aquela darrièra es ara un pichon masatge situat dins la montanha de Chabre.
Abans lo decrèt del 1er Modèl:En febrièr 2001, la municipalitat se trucava Capèl-lo-Bas.
Du Modèl:Xe au Sègle XII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon percevait les revenus de 6 églises de la commune[3]. La commune a fusionné avec celle de Barret-le-Haut en 1944. Cette dernière est maintenant un petit hameau situé dans la montagne de Chabre.
Avant le décret du Modèl:1er février 2001, la commune s'appelait Barret-le-Bas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsc, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », inGuy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », inGuy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 214-215


text:
Dionís
Dins la mitologia grèga, Dionís es dieu del vin, del gorrinitge e de las fèstas, representat mantun còp pel rasim o per una granda pantèra negra. Èra tanben conegut jol nom de Bacus, d'origina desconeguda. Es amb aqueste nom de Bacus que foguèt adoptat per la mitologia romana.
Dionís es lo fill del dieu Zèus e Semèle, una mortala, la filha de Cadmon, rei de Tèbas. Semèle demandèt a Zeus que li ensenhèsse tot son poder, e Zèus, rei dels dieus, mostrèt aital tota sa poténcia. En veire aquò, Semèle se moriguèt d'espant. Zeus, alara, que sabiá que Sèmele èra prens, li arranquèt l'enfanton qu'aviá dins lo ventre e lo cordurèt a sa cuèissa. Al cap de sièis meses, conta lo mite, nasquèt Dionís.
Quand Dionís nasquèt, Èra, l'esposa de Zeus s'embufèt e demandèt als Titans que tuèssen lo pichòt Dionís. Los Titans faguèron son prètzfach a la lèsta, abocinèron lo còs del fanton e ne faguèron còire los tròces.
Rèa, sa grand, maire de Zeus, qu'aviá vist l'òrre crime prenguèt los bocins del dieu pichonet e los botèt amassa an li donar una forma aproximativa, çò qu'explicariá l'origina de las deformitats de Dionís.


text:
Fréville (Sèina Maritima)
Fréville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una granda part de la parròquia de Fréville constituissiá antany un fief apertenent al Rei #que i aviá tanben, a aquel títol, lo privilègi de presentar al benefici curació. Lo Rei portava efectivament lo títol honorifique de « patron fondator » del benefici curació de Fréville. Philippe III lo Hardi #donar, en 1278, una part de las siás tèrras de Fréville, aperaquí 200 ectaras, en domeni pròpri, als chanoines regulars de Sant-Augustin del prieuré reial de Sant-Thomas dicha « Lo Mont-a los-Malauts » près de Roan[1]. La donation compreniá tanben la bassa justícia agregada al fief e un domeni fieffé representant 14 pichons fiefs e tenures. L'ensems del domeni fieffé e pas fieffé li caliá ressortir 1000 acres sus Fréville, Carville e La Folletière. Lo Rei se #reservar totun l'anautita justícia e lo patrocini de la curació. En 1281, Philippe Lo Hardi #amplificar la donation amb lo patrocini e los #dire de la curació de Fréville a la condicion qu'ajan nomenat a Fréville, dempuèi la sortida del curé actual, dos religiós dudit prieuré reial de Sant-Thomas per desservir la parròquia. Tres sacerdòts anavan d'ara endavant cohabitar a Fréville fins a la Revolucion : lo curé prieur, lo sieu vicari, e lo chapelain reial cargat de dire la messa per la familha reiala cada jorn de la setmana. Lo prieur representava un poder eclesiastic mas tanben féodal coma representant dirècte sul terren del principal senhor local. I aviá pas totun castèl mas un ostal #que pòrta encara uèi lo nom de « prieuré ». Se retendrà dos guariguèsse prieurs celèbres : Dom Antoine Corneille de 1642 a 1657 e lo abbé de Vertot de 1694 a 1696.
Une grande partie de la paroisse de Fréville constituait jadis un fief appartenant au Roi qui avait aussi, à ce titre, le privilège de présenter au bénéfice cure. Le Roi portait effectivement le titre honorifique de « patron fondateur » du bénéfice cure de Fréville. Philippe III le Hardi donna, en 1278, une partie de ses terres de Fréville, environ 200 hectares, en domaine propre, aux chanoines réguliers de Saint-Augustin du prieuré royal de Saint-Thomas dit « Le Mont-aux-Malades » près de Rouen[2]. La donation comprenait aussi la basse justice attachée au fief et un domaine fieffé représentant 14 petits fiefs et tenures. L'ensemble du domaine fieffé et non fieffé devait dépasser 1000 acres sur Fréville, Carville et La Folletière. Le Roi se réserva toutefois la haute justice et le patronage de la cure. En 1281, Philippe Le Hardi amplifia la donation avec le patronage et les dîmes de la cure de Fréville à la condition que soient nommés à Fréville, dès le départ du curé actuel, deux religieux dudit prieuré royal de Saint-Thomas pour desservir la paroisse. Trois prêtres allaient désormais cohabiter à Fréville jusqu'à la Révolution : le curé prieur, son vicaire, et le chapelain royal chargé de dire la messe pour la famille royale chaque jour de la semaine. Le prieur représentait un pouvoir ecclésiastique mais aussi féodal comme représentant direct sur le terrain du principal seigneur local. Il n'avait toutefois pas de château mais une maison qui porte encore aujourd'hui le nom de « prieuré ». On retiendra deux curés prieurs célèbres : Dom Antoine Corneille de 1642 à 1657 et l'abbé de Vertot de 1694 à 1696.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ a Mont-Sant-Aignan.
- ↑ à Mont-Saint-Aignan.


text:
Boson e Gelanava
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Boson e Gelanava[1][2][3] (Bouzon-Gellenave en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la Armagnac dintre Aignan e de Tèrmes-de Armagnac, lo vilatge se étire suls darrièrs coteaux #que precedisson la plana de las Lanas de Gascogne. Per polit temps, se se percebre lo massís dels Pirenèus.
Commune de Gascogne située dans l'Armagnac entre Aignan et Termes-d'Armagnac, le village s'étire sur les derniers coteaux qui précèdent la plaine des Landes de Gascogne. Par beau temps, on on apercevoir les massif des Pyrénées.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat formada de quatre parròquias en avent fusionat al XIXe sègle, a saber Bouzon, Gellenave, Mimort e Sant-Go
C'est une commune formée de quatre paroisses ayant fusionné au XIXe siècle, à savoir Bouzon, Gellenave, Mimort et Saint-Go
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Nova Vas
Nova Vas est un toponyme qui peut désigner :
- en Croatie
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Brtonigla, comitat d'Istrie ;
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Kršan, comitat d'Istrie ;
- Nova Vas, une localité située dans la municipalité de Poreč, comitat d'Istrie ;
- en Slovénie
- Nova vas, une localité située dans la commune de Bloke ;
- Nova vas, une localité située dans la commune d'Ivančna Gorica ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Miren-Kostanjevica ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Preddvor ;
- Nova vas, une localité située dans la commune de Sežana ;
- Nova vas nad Dragonjo, une localité située dans la commune de Piran ;
- Nova vas ob Sotli, une localité située dans la commune de Brežice ;
- Nova vas pri Konjicah, une localité située dans la commune de Slovenske Konjice ;
- Nova vas pri Jelšanah, une localité située dans la commune d'Ilirska Bistrica ;
- Nova vas pri Lescah, une localité située dans la commune de Radovljica ;
- Nova vas pri Markovcih, une localité située dans la commune de Markovci ;
- Nova vas pri Mokricah, une localité située dans la commune de Brežice ;
- Nova vas pri Šmarju, une localité située dans la commune de Šmarje pri Jelšah.


text:
Ansèume Matieu
Ansèume Matieu (en francés Anselme Mathieu, Castèunòu de Papa, lo 21 d'abriu de 1828 - lo 8 de febrier de 1895) foguèt un escrivan romantic provençau, un dei sèt fondators dau Felibritge (lei Primadiers o Sèt de Fòntsegunha) e un vinhairon.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ansèume Matieu nasquèt dins una familha rurala que teniá pron de vinhas e d'olivièrs per abalir sei sièis enfants que n'èra lo mai jove [1]. Sermion -l'escais que li avián donat sei parents- estudiava pas gaire dins lo vilatge e foguèt mandat doncas a Avinhon dins lo pensionat Dupuy onte Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis (susvelhant) e Frederic Mistral un escolan pus jove. Mistral faguèt una descripcion de son encontre amb Matieu dins Memòrias e racòntes: "intrèt e s'avancèt de nòstre rodelet un novèu pensionari, finament pecolhat, lo nas a l'Enric IV, lo capèu sus l'aurelha, l'èr un pauc vielhanchon, em' un bot de cigarro amossat dins la boca; e lei mans dins lei pòchas de sa vèsta redonda, sènsa mai de façon que s'èra estat dei nòstres."
Après lo pensionat, tornat en çò sieu, mai qu'a la poesia Matieu s'interessèt subretot a la caça e ai fremas e menèt una vida centrada mai sus lo plaser que lo trabalh. En aquel temps venguèt mai pròche de Marius Calvet, un autre camarada de collègi, grand aficionat d'activitats semblantas. En seguida d'una pena d'amor, en 1850 partiguèt a Avinhon per trabalhar per un avocat. Pr'aquò i demorèt pas gaire, l'an seguent s'installèt a Ais ont Mistral acabava seis estudis de drech. Ailà tornèt a viure una vida de plasers gràcias a l'ajuda financièra d'una barona que coneissiá intimament. Foguèt mai tard eu tanben coma sei parents un grand vinhairon. Malastrosament roïnat per la filloxèra, acabèt sa vida dins la pauretat.
Son òbra poetica foguèt transmesa (e modificada) per son amic Frederic Mistral.


text:
Eridan (constellacion)
Eridan es une constellacion de l'emisfèri sud, situada prèp d'Orion, del Taure e de l'Idran mascle. Es la seisena constellacion del cèl de per sa grandor (1138 gras carrats), conten 300 estelas — que tres de magnitud inferiora a 3 — dispausada segon una longa linha sinuosa, coma un riu.
Amb sa grandor, es del meteis còp una constellacion eqüatoriala e circumpolara de l'emisfèri sud.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela constellacion de l'emisfèri austral deu son nom a un flume de la mitologia grèga. Seriá Pò o benlèu Ròse. Foguèt repertoriada pel primièr còp al siècle I ab.-C. per Ptolemèu, mas foguèt William Herschel que la repertorièt en 1783. Se terminava alara a Acamar.
Aquela constellacion d'Eridan ofrís la particularitat de presentar una zòna voida de tota galaxia sus un miliard d'annadas lutz, atal es lo pus grand « void » conegut dins l'univèrs[1].
L'istòria raconta que lo filh del Dieu solelh « Faeton » tombèt dins aquel flume e dempuèi aquel pòrta son nom. Las Eliadas, sòrres de Faeton, se rependèron en dolors e foguèron cambiadas en Pibols.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
Eridan se pòt pas gaire veire, e es de mal traçar. Sas doas estelas principalas son las doas extremitats:
- B Eri (Cursa) se situa als peses d'Orion, dins la zòna eqüatoriala.
- Achernar (a Eridani) es isolada e fòrça brilhanta, dins la zòna australa practicament polara.
- Forma de la constellacion
B Eri (Cursa) se situa a ~4° al nòrd de Rigel, lo pès Oèst d'Orion. Anant de B Eri (Cursa), lo riu corrís un pauc cap a l'oèst, dins una zòna ont se pòt subretot veire Y Eri (Zaurac), l'estela brilhanta (mag 3) a una vintena de gras OSO de Rigel. A partir de Zaurac, lo riu fa encara una vasta bocla fina al limit de la Balena, una vintena de gras pus a l'oèst, puèi torna cap a l'èst lo long d'una vasta cadena formada par t1 a t9 Eri. Tota la zona compresa dins aquela bocla nòrd aparten a la constellacion.
Apuèi la constellacion va de v1 e v2 Eri, un pichon parelh d'estelas sensiblament dins l'alinhament SO entre Rigel e las aurelhas de la Lèbre als peses d'Orion. Dins lo meteis alinhament, se pòt veire un pauc pus luènh v3 et v4 Eri, autre pichon parelh orientat sensiblament oèst-èst. En continuar cap al SO, i a un pichon triangle fòrça flac, format per f (sud) g (nòrd) e h (oèst) Eri. Aquel triangle marca lo limit entre la zona nòrd e la zona sud de la constellacion.
A partir d'aquel limit, lo riu corrís sensiblament cap al sud-oèst, fins a Achernar, entre las constellacions vesinas generalament flacas : lo Forn a l'oèst, puèi l Fènix que se vei mai ; costat èst lo Burin, e lo Relòtge.
- Alinhaments de longa distància
Achernar es un pòl important dins los alinhaments celèstes, d'ont van d'alinhaments fòrça nombroses.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani)[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani), de magnitud aparenta 0,46, es la 8ena estela pus brilhanta de la copòla celèsta. Son nom ven d'una frasa aràbia significant « l'embocadura del riu », çò que la caracteriza perfèitament perque termina l'extremitat sud de la constellacion. En consequéncia, se pòt jamai veire al delà de 30° de latitud nòrd e e se pòt veire melhor a partir dels tropics.
A 144 annadas lutz, Achernar es una estela fòrça cauda (que sa temperatura de superficia es prèp de 20 000 K, o 7 còps pus granda que la del Solelh.
Segon las observacions del VLT (Very Large Telescope), la rotacion seriá fòrça rapida (225 km/s a l'Eqüator), per aquò aquela es un ellipsoïde que son diamètre eqüatorial es lo doble del diamètre polar.
Acamar (θ Eridani)[modificar | modificar la font]
Acamar (θ Eridani) marquèt a l'origina la fin de la constellacion e son nom ven, coma aquel d'Achernar, d'una frasa aràbia significant la fin del riu. Se nomenèt tanben Achernar al Edat Mejana.
Es una estela dobla : θ1 Eridani es una giganta blava, θ² Eridani es una nana blava.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
Zaurak (Y Eridani) es una giganta roja que son esclat real val 300 còps aquel del Solelh (magnitud absoluda : -1,19). Sa distància de 220 annadas lutz li balha una magnitud aparenta de 2,97. Rana (δ Eridani), un pauc pus freda que nòstra estela mas 2,7 còps pus brilhanta qu'aquela, es situada a 29,4 annadas lutz. Magnitud aparenta : 3,70 ; magnitud absoluda 3,74.
Per causa de sa grandor la constellacion, fòrça d'autras de sas estelas an un nom pròpri : Cursa (B Eridani), Zibal (Z Eridani), Beid (o1 Eridani) et Keid (o² Eridani), Angetenar (t² Eridani), Theemin (u² Eridani), Sceptrum (HR 1481) e Azha (n Eridani)
e Eridani es la 10ena estela plus pròche]] del Sistèma Solar e sembla fòrça lo Solelh. Possedís almens una planeta.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
La constellacion d'Eridan conten la nebulosa planetària NGC 1535, alunhada de 2200 annadas lutz e de magnitud aparenta 9,60 e la Galaxia espirala NGC 1300, de tipe SBc, vista de 3/4 es de magnitud 10,8.
Una region del fons difús cosmologic situat dins la direccion d'aquela constellacion ten una fluctuacion de temperatura importanta. Es nomenada punt fred. Poiriá èsser una region amb pauc de galaxias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L. Rudnik et al, janvier 2008, p. 42.


text:
Johannes Ockeghem
Johannes Ockeghem (c.1410 - Tors, França, 1497) que ho un compositor de la segonda generacion de l'escòla francoflamenca e lo màger compositor de la segonda mieitat deu sègle XV.
Que tribalhè successivament au servici de Charles I de Borbon a Molin puish de Charles I de França dinc a la soa mort a Tors, on aqueste rei l'avèva hèit tresorièr.
De l'òbra d'Ockeghem que demoran 14 messas polifonicas, ua messa de requiem (la mei anciana coneguda dens aqueste genre) motets e cançons. Coma Guillaume Du Fay Ockeghem qu'emplegó cançons popularas com cantus firmus e, eth tanben, L'homme armé.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Kyrie Eleison de Ockeghem sus youtube.com.