text:
Beluga
Beluga
Delphinapterus leucas
(Pallas, 1776)
244px
NT : Quasi menaçat
Estatut CITES
Annèxe II , Rev. del 13/02/2003
La beluga, balena blanca o marsoin (Delphinapterus leucas) es una espècia de cetacèu odontocèt qu'abita la region artica e subartica. Recep sovent lo nom erronèu de «balena blanca» («balena», dins un sens mai estricte, es pas aplicable als cetacèus dentats e se reserva pels membres del subòrdre dels misticèts). Es l'unica espècia del genre Delphinapterus que forma la familha dels monodontids amb lo narval (Monodon monoceros).
Es adaptada plenament a la vida dins l'Artic e per aquò ten una seria de caracteristicas anatomicas e fisiologicas que la diferencian dels autres cetacèus. Se caracteriza per la color totalament blanca dels adults e per la manca d'aleta dorsala. Ten una prominéncia frontala distintiva qu'alberga l'organ nomenat melon, que dins aquela espècia es fòrça voluminós e deformable. A una talha intermediària entre la de las balenas e los dalfins, amb una longor e pes maximums pels mascles de 5,5 mètres e 1.600 kg e un còs robust amb lo percentatge mai naut de graissa de tots los cetacèus. Son sens de l'ausida es fòrça desvolopat e ten la capacitat d'ecolocalizacion que li permet de se mobilizar e trobar respiradors desota les placas de glaç.


c: text/html

text:
Estomac
L'estomac (en grèc ancian σtόuaxoς) es la porcion del tub digestiu en forma de pòcha, situada entre l'esofag e lo duodenum. L'esofag recep los aliments mastegats dins la boca e deglutís dins l'estomac. Per l'èsser uman, l’organ es en forma de J majuscula, a l'edat adult fa 20 a 25 cm de naut, conten 50 ml vuèg, e pòt conténer fins a 4 litres. L’estomac es en rapòrt anatomic amb lo fetge (a dreche), la mèlsa (a esquèrra), lo panceràs (en rèire), lo diafragma (en naut) e los intestins (en bas). Es situat al dessús del mesocolon (estarge susmesocolic).
La branca de la medecina que tracta de l’estomac es la gastroenterologia.
L’estomac permet d’assegurar la digestion per sas foncions mecanicas (mescla) e quimicas mesclant los aliments als sucs gastrics (aiga, acid cloridric, enzims). Per una digestion ideala, lo pH de l’estomac es comprés entre 1,5 (pendant la nuèch) e 5 (al començament de digestion): los enzims gastrics foncionan a pH acid (un pH < 7 es dich acid).
Lo produch de la transformacion per l’estomac es una pasta, nomenada quime que vuèja dins lo duodenum pel pilòr. Es dins lo duodenum que lo quime acid se va neutralizar per las basas produchs de la bila e del suc pancreatic. Aquela neutralizacion dona de sals minerals assimilables, qu'unes passan dins l’organisme dirèctament mejans la paret de duodenum mercé a d'ormònas produchas per las glandulas suprarenalas, los mineralocorticoïdes.
La durada de mescla e de trissatge dins l’estomac esa variabla (entre 2 e 4 oras).
Somari
- 1 Anatomia
- 2 Anatomia comparada
- 3 Embriologia
- 4 Fisiologia
- 5 Istologia
- 6 Exploracion
- 7 Patologia
- 8 Dintrada quirurgicala
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Vejatz tanben
Anatomia[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
L’estomac se caracteriza de fàcia per una forma en J e presenta una dubertura en naut, lo cardia, que permet la joncion amb l'esofag. Compren l'esfintèr esofagian inferior e lo pilòr a sa sortida cap al duodenum en bas.
I a doas corbaduras:
- la pichona corbadura (a drecha) vascularizad per las artèrias e venas gastricas esquèrra e drecha;
- la granda corbadura (a esquèrra) vascularizada per las artèrias e venas gastroepiploïcas esquèrra e drecha.
L’estomac es compausat de tres partidas, que las mucosas secrètan totas del mucus protector contra una autodigestion, de naut en bas:
- lo fundus;
- lo còrs ;
- lo cròs.
Entre lo cròs e lo còrs existís una zona d'estriccion permanenta, mena d'esfinctèr foncional limitant los passatges del naut cap al bas.
Al nivèl de la joncion esogastrica, se trapa l'angle de Hiss qu'empacha los refluses gastrics acids cap al naut que provocarián de quemaduras causticas de l’esofag: aquel es pas protegit contra l’acid cloridric secretat a pH 0,9 dins l’estomac.
Au nivèl de las pichona e grana corbaduras se trapan de ragas pròpias a l'estomac. Son las « ragas gastricas ». Son adaptadas al passatge dels liquids e alentiment los aliments que pòdon èsser tanben digerits pels enzims gastrics.
La partia inferiora (pilòr) compren lo muscle esfinctèr piloric, que permet la sortida cadenciada del quime gastric dins lo duodenum.
Vascularizacion[modificar | modificar la font]
L'estomac es vascularizat per d'artèrias emergissent del tronc celiac que sortís de l'aòrta en T12. D'aquel tronc naisson d'artèrias:
- l'artèria esplenica qu'a per eissida màger la mèlsa mas passant sus la fàcia posteriora de l'estomac, tanben vascularizarà aquela fàcia. Arribada al bòrd lateral de l'estomac, dona una collaterala nomenada artèria gastroomentala (gastroepiploïca) esquèrra que s'anastomosa amb l'artèria omonima drecha al nivèl de la granda corbadura dins sa partida inferiora;
- l'artèria gastrica esquèrra (coronària estomaquica) qu'asaga la partida mediala de l'estomac e s'anastomòsi amb la gastrica drecha;
- l'artèria epatica comuna: dona lèu l'artèria epatica pròpia e l'artèria gastroduodenala que donará l'artèria gastroomentala (gastroepiploïca) drecha. Sus l'epatica pròpia, naís l'artèria gastrica drecha (artèria pilorica) qu'asaga lo cròs de l'estomac.
L'estomac es donc vascularizat per dos cercles arterials:
- lo cercle de la pichona corbadura, que compren las artèrias gastricas drecha e esquèrra;
- lo cercle de la granda corbadura, que compren las artèrias gastroepiploïcas drecha e esquèrra.
La vascularizacion venosa de l'estomac seguís lo meteis esquèma en dos cercles, e se drena dins la vena pòrta epatica:
- dirèctament dins la vena pòrta al subjècte de las venas gastricas drecha e esquèrra;
- via la vena esplenica per la vena gastroepiploïca esquèrra;
- via la vena mesenterica superiora per la vena gastroepiploïca drecha.
Anatomia comparada[modificar | modificar la font]
Se destria:
- los animals monogastrics, qu'an pas qu’una sola pòcha estomacala. Aquel nom definís subretot d'erbivòrs que l’estomac es pas comparable a aquel del dels rominaires (motons, per exemple). L’èsser uman fa partit d'aquela primièra categoria;
- los rominaires que l’estomac es compausat de quatre cròses en seria:
- lo rumen ou pança es una granda pòcha, contenent l’èrba, e que la regurgitacion del contengut provòca la ruminacion. Permet tanben una digestion per fermentacion bacteriana,
- lo reticulum: conten de bacterias e de protistas mutualistas que s'atacan al repais ric en cellulòsi. Aqueles microorganismes libèran coma sosproduchs metabolics d'acids grases dins lo quime,
- l’omasum o fulhet: Las matèrias romiadas i passan, ont lor aiga es extracha,
- l’abomasum o calhièra: Las matèrias romiadas s’i trapan per i èsser digeradas pels sieus enzims del romiaire.
Embriologia[modificar | modificar la font]
L'estomac es un organ d'origina endoblastic. Apareis vèrs la 4a setmana de la vida embrionària jos la forma d'una dilatacion fusifòrme de l'intestin anterior, per compre plan son desvelopament seriá important de saber imaginar que subís una dobla rotacion seguent 2 axes: un axe longitudinal e un axe anteroposterior. La rotacion seguent l'axe longitudinal es una rotacion de 90 gras dins lo sens de las agulhas del relòtge e s'escaparà e la formacion de las 2 corbaduras de l'estomac a saber una granda corbadura a esquèrra e una pichona corbadura a drecha. Aquela del sens anteroposterior permetrà lo passatge de l'extremitat caudala o pilorica en naut a drecha e de l'extremitat craniala o cardiala en bas a esquèrra. Es donc al tèrme d'aquò qu'el nòstre estomac pren sa forma definitiva.
Fisiologia[modificar | modificar la font]
Vojadís gastric[modificar | modificar la font]
Per comandar lo trabalh de sos muscles lices, l’estomac possedís un sistèma nerviós parietal pròpre, situat un pauc mai bas que la mitat dins la granda corbadura, e aquel pace maker ritma las contraccions de la partida inferiora (cròs e pilòr: la pompa). Es modulat pels sistèma simpatic e sistèma parasimpatic
Lo ròtle màger del pilòr es de resténher lo passatge de particulas alimentàrias de talha superiora a 0,5 mm. Es pas qu'a la fin de digestion que l’estomac voja çò que foguèt pas redusit pel trabalh enzimatic e la mescla mecanica poderós, en desesper de causa, confisant lo trabalh non realizat a son seguent màger: lo pancreàs, organ mai competent de la digestion, capable coma l’estomac de reduire la talha de las particulas e de las proteïnas alimentàrias, mas tanben de contunhar la digestion de las grassas (lipids) e de sucres complèxes (idrat de carbòni e amidon per exemple) començada dins lo cròs oral (ptialina pels sucres complèxes e lipasa linguala per las grassas).
Lo segond ròtle important del pilòr es lo comptatge de las calorias: al contrari de la vision admesa, un estomac eficaç es un estomac lent. Los trèbles digestius mai grand son deguts a l’envasiment de l’intestin per una massa importanta d’aliments non transformats per l’estomac. Lo modèl extrèma es le dumping syndrome après gastrectomia. Un autre efièch nefast es l’arribada massissa de calorias dins lo sang (la digestion pancreatic normal es explosiva e la resorpcion dins lo duodenum dins la primièra mièjaora es de 10 % dels sucres, 7 % dels lipids e 4 % de las proteïnas sul total del repais) amb diferentas consequéncias: iperglicemia puèi ipoglicemia reaccionala, ipercolesterolemia e ipertrigliceridemia, etc
La riquesa calorica es analizada dins lo duodenum e realiza de retroaccions reglant l’ejection pilorica. La tòca es de donar a l’estomac un ròtle de sèrva per l’activitat quotidiana.
Provocat per deferents mecanismes après la dintrada dels aliments (ormònas localas coma la gastrina, sistèma nerviós parasimpatic amb al tèrme dos nèrvis cranians pneumogastrics) lo trabalh de la partida ejectanta se fa al ritme de tres èrsas per minuta pendent la digestion. Las èrsas butan al pilòr, una pichona ejeccion passa dins lo bulb du duodenum, lo rèste torna pojar cap al du barratge constituit per una zona d'estriccion permanenta situada entre lo cròs e la partida nauta (fundus – còrs).
Se la partida ejectanta es totjorn lo luòc d’un tonus muscular la gardant plana quand l’estomac es vuèg, la partida nauta es totjorn dubèrta (es lotjada jos la mièjacopòla del diafragme esquèrra, jol còr), quitament en l’abséncia d’aliments, e forma una pòcha d’aire tornada pendent l'emplissatge dels repais. Aquela partida nauta, al contrari del cròs, es lo luòs d’una relaxacion adaptativa al volum del repais: se destiba per recebre, e los aliments se pausan en jaças orizontalas.
La zona d'estriccion mantenguda pel tonus muscular forma, coma un esfinctèr, un passatge contrarotlat del contengut digestiu: lo passatge cap al cròs dona de resultats diferents segon lo moment de la digestion. Los liquids, quitament begut en fin de repais sortisson los primièrs. Los aliments mesclats per la preparacion culinària e lo trissatge masticatòri decantan progressivament: la partida miègpastosa demora al bas alara que las grassas pojan, essent de densitat mendre. Seràn los darrièr a sortir.
Digestion[modificar | modificar la font]
La mucosa del fundus e de l’estomac conten de glandulas gastricas sus un quart de lor espessor, aquelas glandulas son lo luòc ont se fabrica l’acid, produch per las cellulas parietalas o oxinliticas[1]. La paret produch de pepsinas (benlèu 8 diferentas segon las cromatografias). Jos l'efièch d'aquelas secrecions, los aliments proteïnats començan lor transformacion. Aquela descomposicion jòga un ròtle màger per la transformacion de las particulas alimentàrias redusent lor talha.
Las secrecions gastricas son lo fach de las glandulas gastricas especializadas que compòrtan diferentas cellulas secretriças en foncion de lor localizacion dins l’estomac. Atal, las glandulas del cardia produson puslèu de mucus alara qu'aquelas del còrs produson de mucus, de pepsinogèn (enzim inactiu qu'es est transformat en pepsina activa), d’acid cloridric e d'ormònas gastricas. Lo pilòr produch subretot la gastrina.
Istologia[modificar | modificar la font]
L’estomac se constituís, de la superfícia cap a la prigondor, de mai d'unas sisas: lo peritòni lo ne cobrís gaireben tota la superfícia, puèi venont tres sisas muscularas (longitudinala, de biais e circulària), e la mucosa intèrne pausada sus son corion conjonctiu.
Lo còrs de l'estomac compòrta las cellulas parietalas que sintetisan l’acid cloridric (HCl) e lo factor intrinsèc (necessari a l'absorpcion de la vitamina B12), las cellulas de mucus per la proteccion de la paret estomacala e las cellulas principalas que secrètan lo pepsinogèn (precursor de la pepsina). Las cellulas del còrs son sensiblas a la gastrina (aumenta las secrecions), d'esperela secretada per las cellulas enteroendocrinas o APUD.
Exploracion[modificar | modificar la font]
Fibroscopia esogastroduodenala[modificar | modificar la font]
Sovent realizada jos anestesia locala, la fibroscopia esogastroduodenala explora la partida proximala del tractus digestiu, e entre autre l'estomac. Permet una evaluacion morfologica endocavitària, la realizacion de biopsias per analisi anatomopatologic e bacteriologic (recerca d’Helicobacter pylori), e tanben dels gèstes curatius.
Imatgeria[modificar | modificar la font]
La tomodensitometria abdominala, amb injeccion de produch de contraste, permet un estudi de las parets de l'estomac.
L'ecografia abdominala es pauc utilizada per aquel organ.
Patologia[modificar | modificar la font]
Patologia ulcerosa[modificar | modificar la font]
Una ulcèra gastroduodenala es una pèrda de substança al nivèl de la mucosa gastrica o duodenala, sovent ligada a une colonizacion per Helicobacter pylori e se tradusent per de dolors abdominalas epigastricas d'intensitat variabla.
Una gastritis es une inflamacion d'aquela quita mucosa; ec, ela tanben, a vegada ligada a H. pylori, mas de biais mens frequent, e pòt tanben èsser sovent causada per l'èstres, un tractament per antiinflamatòris non esteroïdians mal contrarotlats.
Tumors malignas[modificar | modificar la font]
Las tumors malignas de l'estomac, definidas per un centre es a mai de 2 cm en dejós de la joncion esogastrica, son sbretot d'adenocarcinòmas. Se tipes istologics son correlats amb de factors de risc genetics.
Malautiá de Biermer[modificar | modificar la font]
La malautiá de Biermer es deguda a une caréncia en vitamina B12 (cobalamina), mai sovent per un deficit de secrecion de factor intrinsèc (FI) per la mucosa gastrica.
Dintrada quirurgicala[modificar | modificar la font]
Coma tot organ intraperitoneal, l'estomac se pòt aténher per laparotomia o per calioscopia. Dins lo cas d'una laparotomia, s'agís mai sovent d'una laparotomia sosombilicala, permetent un bon accès a la region sosmesocolic.
Quina que siá la via de dintrada, l'obertura del pichon epiploòn, liberant la granda corbadura, es necessari per realzar un gèst sus l'estomac.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Paul Richard Wheater, Barbara Young et al.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- J.J. Bernier, Les aliments dans le tube digestifModèl:Refinc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’associacion Mashikuna presenterà sos projectes en cors de realizacion aici en Corresa et las accions daus indians KICHWAS d’Eqüator, lo dissabde 18 de novembre 2006 a Tula.
Per vos far conéisser l’accion de Mashikuna dempuei sa creacion : dissabde 18 de novembre 2006, a 2 oras de l’apres-miegjorn, sala Latreille (naut) a Tula, vos perpausam ’na projeccion de presentacion daus projectes en cors de realizacion, comentada per Aurélien ALFARE, pòrtaparaula de Mashikuna.
Mashikuna
19150 La (...)
seguda


text:
Hastings (Lanas)
Hastings (Hastinga en basco, Hastingues en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha. Qu'ei administrada peu departament de las Lanas de la region d'Aquitània.
Bastida pichona, que ho fondada en 1289 per John Hastings.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila hauta, installada suber un promontòri, que domina la plana deu País d'Òrta, traversat peu Gave de Pau, dens los confinhs de las Lanas e deus Pirenèus Atlantics. Duas bartas (pradas baishas, planas alluviaus recobèrtas per las aigas en periòde de creguda) que bordejan lo sit.
Istòria[modificar | modificar la font]
Hastings que deu la soa fondacion au pariatge passat enter Edoard Ièr d'Anglatèrra (Plantagenèst) e duc d'Aquitània, e los monges de l'abadia d'Artós.
Aqueth tractat, signat au nom d'Edoard peu senescau de Gasconha John Hastings que prevedèva la fondacion d'ua bastida. D'aquera epòca, lo sit a servat lo son plan generau, las soas hortificacions, la soa pòrta inscrita dens ua tor grana rectangulara que da accès a la carrèra principau, bordada per ostaus grans hèra caracteristics.


text:
Proletariat
Lo proletariat es, segon Karl Marx, la classa sociala opausada a la classa capitalista. Es formada pels proletaris, tanben momenat mai sovent trabalhadors.
Lo proletari possedís ni capital ni mejans de produccion e deu donc, per subvenir als seus besonhs, aver recors al trabalh salariat.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « proletari » designa a l'origina un ciutadan roman qu'a sonque sos enfants (proles) coma riquessa. Forma la classa mens considerada de la civitas (ensems dels ciutadans), constituida d'aquelas que pòdon comprar pas cap de pèça d'armadura e que possedisson lo drech de vòte sonqu'en teoria. Es la darrièra classa sociala.
Definicions del proletariat[modificar | modificar la font]
Apròcha marxista[modificar | modificar la font]
Segon la definicion de Marx e dels marxistas, lo proletariat es constituit de l'ensems dels salariats e dels caumaires (consideradas coma de salariats sens emplec) e lo proletariat es la classa sociala que, per aver de que viure, es obligat de vendre sa fòrça de trabalh a la classa antagonista, que dispausa del capital e dels mejans materials de produccion[1],[2].
Marx e Engels prepausan mai d'una definicion del proletariat: « cal comprendre per proletari lo salariat que produch lo capital e lo fach fructificar, e que M. Capital […] saca per la calada del moment que n'a pas mai besonh » (Lo Capital). Dins lo Manifèst del partit comunista (1848), Marx parla del proletariat coma essent « la classa dels trabalhadors modèrnes ».
Del meteis biais que los revolucionaris franceses distinguissián tres classas socialas distinctas — es a dire lo Tèrç Estat, lo clergat e la noblesa —, lo proletariat marxista se definís en oposicion a la nocion de borgesiá. « Se recruta dins totas las jaças de la populacion » (Karl Marx, Manifèst del partit comunista, 1848). « Per proletari, al sens economic, cal comprendre lo trabalhador salariat que produch de capital e lo met en valor. » (Karl Marx, Lo Capital, 1867). Cal notar que los caumaires son tanben considerats coma fasent partit del proletariat.
Selon Engels : « Per borgesiá, se compren la classa dels capitalistas modèrnes, que possedisson los mejans de la produccion sociala e emplegan de trabalh salariat; per proletariat, la classa dels trabalhadors salariats modèrnes que, possedisson pas en pròpre lors mejans de produccion, son redusits a vendre lor fòrça de trabalh per viure[3]. »
L'interés del proletari es d'obtenir mai possible de son trabalh, alara que recipròcament lo proprietari dels mejans de produccion cerca a minimizar aquel cost. Lo proletari a donc d'intereses contraris a aqueles del borgés (o del capitalista). D'ont un conflicte entre eles, la « lucha de las classas ».
Segon Marx, lo motor de l'Istòria es precisament la lucha de las classas. Lo contèxte istoric es important per comprene las nocions de « borgesiá » e de « proletariat » a una epòca ont lo drech de vòte es reservat a la classa possedenta. E es perque i a lucha entre los proletaris e los borgeses que los proletaris devon escartat la borgesiá de l'exercici del poder e suprimir l’expleitacion economica, permetent la desapareisson de las classas socialas (« l'abolicion de tota dominacion de classa » es l'objectiu enonciat per Marx dins los estatuts de l'Associacion internacionala dels trabalhadors, en 1864). La societat vendriá alara comunista.
Segon Maximilien Rubel, « lo postulat de l'autoemancipacion proletariana sosten l'òbra de Marx coma un leitmotiv[4]. »
Autras apròchas[modificar | modificar la font]
Segon Raymond Aron (en 1955), lo proletariat amassariá « los salariats que trabalhan de lors mans dins las usinas », es a dire los obrièrs[5].
D'autras fonts associan lo proletariat a tota o partida de la classa obrièra Dans la Britannica : « In the theory of Karl Marx, the term proletariat designated the class of wage workers who were engaged in industrial production and whose chief source of income was derived from the sale of their labour power ; despite synonymous use in agitational literature, the term proletariat was distinguished from the working class as a generic term. The former referred to those engaged in industrial production, whereas the latter referred to all who must work for their living and who received wages or salary. » [6].
En 1925, Edmond Goblot enrequiguèt la nocion de capital i inclusissent lo « capital uman » (subretot las relacions/amics e los diplòmas). A la lucha de las classas s'apondan donc de novèlas discriminacions socialas entre los diplomats e los non diplomats[7]. Pierre Bourdieu o desvelopa dins (fr)La Distinction (1979) jol concèpte de capital cultural. D'autors contemporanèus aprochan la proletarizacion del fenomèn de pauperizacion e d'exclusion[8]. E, segon Raoul Vaneigem, « lo proletariat perdèt son nom dempuèi que la màger partida dels ciutadans ne fan partit[9]. »
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire per exemple Maximilien Rubel, « La concepcion del proletariat per Marx », comunicacion al 5n Congrés mondial de sociologia, Washington, 1962. Tanben Jacques Wajnsztejn, Après la revolucion del capital, L'Harmattan, 2007, p. 138. E Yvon Quiniou, Karl Marx, Lo Cavalièr blau, 2007}.
- ↑ « L'esséncia del sistèma [capitalista] demora, segon Marx, dins la relacion entre lo capital e la fòrça de trabalh, la relacion salariala. Lo mòde de produccion capitalista se caracteriza per la division de la societat en doas classas antagonistas: proprietaris dels mejans de produccion, que compran la fòrça de trabalh en vista de realizar un profièch per la venta de las merças produchas, e proletaris, contraints per viure de vendre lor fòrça de trabalh. » Jean-Charles Asselain, dins (fr)« Lo capitalisme: mutacions e diversitats », n°349 de La Documentation française, març abril de 2009, p. 3.
- ↑ Friedrich Engels, nota al Manifèst del partit comunista, 1888.
- ↑ (fr)Maximilien Rubel, Marx critique du marxisme, Payot, 2000, p. 288.
- ↑ Raymond Aron, (fr)L'Opium des intellectuels, 1955, partie I, Chapitre III, section « Définition du prolétariat » : « degun ignora quines son, dins una societat modèrna, los òmes que s'accordam a batejar proletaris: los salariats que trabalhon de lors mans dins las usinas. »
- ↑ « Dins la teoria de Karl Marx, lo tèrme proletariat designa la classa dels trabalhadors salariats que foguèron engatjats dins l'industria de produccion e que la font màger de revenguts raja de la venta de lor fòrça de trabalh; pasmens que sinonimes dins la literatura d'agitcion, lo tèrme proletariat foguèt distriat de l'expression classa obrièra coma tèrme generic. Lo primièr fa referéncia a aqueles que son engatjats dins la produccion industriala, alara que la darrièra nocion a totes aqueles qui devon trabalhar per viure e que recebon de convenenças o salaris. »
- ↑ (fr)Edmond Goblot, La Barrière et le Niveau, édition numérique Denis Anne, p. 32.
- ↑ (fr)Karine Clément, « Russie : pauvreté de masse et stigmatisation des pauvres (Partie 2) », Cultures & Conflits, 35, 1999, en linha.
- ↑ (fr)Modestes propositions aux grévistes, 2004.


text:
Aquest an, Tam sarà a Rodés e tu?
dimecres, 27 de juny de 2012
equilibrista 2
dimarts, 26 de juny de 2012
C... coma clavelet
Siam anats a Peccais, mon camin d'aiga preferit. Viram d'oradas entre robinas e paluns dins lo cristau dei flors de sau. Prenèm lei camins enebits e esconduts. Quora siam arrestats per d'erbassas nautas nautas. Lo Paire ditz: « arrestem nos. Lei clavelets creban lei gòmas dei ròdas ». Qu'es aquò un davelet? « Un clavelet, çò ditz, es una floreta ponchuda. Ven dau mòt clavèu e sabe pas çò que fa en francés ». Pasmens, me dise que i a de flors poderosas e camarguencas que te pòdon tugar un Mountain Bike.
Fiertà de Nissa per Sfar.
Sorga: Telerama, 2012.
diumenge, 24 de juny de 2012
equilibrista
Futre negre fin, dessenh fach per Tam, lo 14 de novembre de 1998 au verso du reuèlh dau programa: "Tradition et innovation au XIXè siècle: littérature, art, philosophie".


text:
Ahmes I
Ahmes I (o Amòsis en grèc) qu'èra lo hrair de Khames, lo darrèr faraon de XVIIau dinastia egipciana qui governava a Tebas durant la fin deu segond periòde intermediari, un temps qui Egipte èra devesida e que la region deu dèlta deu Nil (en Baisha Egipte) èra gavidada per ua dinastia de reis icsòs. Arron la mort deu son pair e deu son hrair, que pugè hèra juen suu tròn, que regnè, de cap a -1525/-1550, e que fondè la XVIIIau dinastia en bèth acabar la reconquesta d'Egipte suus envasidors icsòs. Qu'avó de reorganizar lo país en tot utilizar las estructuras politicas e oligarquicas deishadas peus ancians daunejaires. Que tornè a Egipte la soa unitat politica en tornant bastir monument de gran endom, com ac he lo país deu temps deu Ancian e Mejan empèris. A la soa mort la soa regina Ahmes-Nefertari que joguè un ròtle deus grans tant deu punt de vista religiós que politic.


text:
Mortemer (Oise)
Mortemer es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França, ancianament de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Mortemer (atestacion de Mortuo Mari, entre 1079 e 1089), coma Mòrtamar (Nauta Vinhana), pòt venir del nom de la Mar Mòrta, sovenir de las crosadas, o representar de sanhas (lo resultat del latin mare pòt prene lo sens de « pesquièr, sompa, nausa, gana, lavanha, clòt, clòta »); Dauzat supausa que la darrèra sillaba poiriá tanben significar meix (del latin mansus), prononciat mé; caldriá explicar alavetz perqué l'adjectiu es al femenin [1],[2],[3]; sense èsser dins una vertadièra depression, Mortamer es dominat de 15 a 20 m per de tuquetas boscosas, d'ancianas sanhas son donc possiblas en teoria. Es a remarcar que l'abadiá de Mortemer (omonima), entre Lyons-la-Forêt e Lisors dins l'Eure es dins una comba, prèp d'un estanh restancat, çò que fa que la probabilitat del sens de « sanha » es encara pus granda.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ressons-sur-Matz; es ara del canton de Estrées-Saint-Denis.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 212 abitants (32 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/le-bugue/SAINT-FELIX-DE-REILLAC-ET-MORTEMART.htm, per Mòrtamar (Perigòrd)
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, per Mòrtamar (Perigòrd), p. 317
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 482


text:
Mièjanuèch
Mièjanuèch es l'ora que s'acaba la jornada, e comença una novela, dins gaireben totas las culturas occidentalas.
Mièjanuèch designa literalament lo mièg de la nuèch, e o designa efectivament s'utilisam l'ora solar. Dins aquel cas, lo Solelh es al Nòrd dins l'emisfèri Nòrd e al Sud dins l'emisfèri Sud. E mai, la nuèch de la plana luna, a aquela ora, la Luna es al Sud dins l'emisfèri Nòrd e al Nòrd dins l'emisfèri Sud. Es a aquela ora que le Solelh es lo mai bas jos l'orizont, que la nuèch es la mai escura.
Notacions[modificar | modificar la font]
Dins lo sistèma de notacion de las oras sus 24 oras, mièjanuèch es la darrièra ora, es donc a vegada notada 24:00 e mai sovent 00:00. Dins lo sistèma de notacion sus 12 oras, mai utilizar dins los païses anglosaxons, mièjanuèch es notat 12h00 a.m., perque es lo matin, donc abans miègjorn (a.m.: ante meridiem).
Tradicions[modificar | modificar la font]
L'an nòu
Mièjanuèch es lo moment fòrça esperat pendent lo ressopet, reganhon o soparon o per se far los vòts, al son dels dotze còps se tira los fuòcs d'artifici, en Espanha, se manja los dotze grans de rasim, un per cada còp sonant al relòtge.
Nadal
La messa de mièjanuèch es la messa tradicionala dels catolics que precèda lo jorn de Nadal.
Ora limita
Dins lo conte de Charles Perrault, Cendrillon es per magia vestida d'una rauba magnifica e dotada d'una carròça e de servicials que viuràn fins al dotzen còp de mièjanuèch.
Sovent, los parents donan als adolescents la « permission de mièjanuèch »: autorizacion de sortir, a condicion d'intrar abans de mièjanuèch.
Ora magica e espaventosa
Mièjanuèch es tanben l'ora de las transformacions, dels sabats dels mascs e autras creaturas.
Es tanben l'« ora del crime » dins los romans policièrs.
Mièjanuèch, mitan de la nuèch?[modificar | modificar la font]
Etimologicament, "mièjanuèch" significa « lo mièg de la nuèch ». S'aquela expression èra presa al sens primièr, per uèit oras de sòm, nos colcariam vèrs 20 oras per nos levar vèrs 4 oras del matin: es gaireben la vida dels monges e la disposicion qu'assegurariá las mai grandas economias d'energia per l'esclairatge. Mas la corba de las temperaturas exterieuras es decalada de qualques oras al respècte d'aquela de l'esclairatge, çò benlèu compta per nostras causida de despertat.
De disposicions causidas per qualques païses coma l'ora d'estiu jogan sus aquel decalatge.


text:
Nafraduras dei Parets per Tam
dissabte, 4 d’octubre de 2008
pinturas gregalas
Nafraduras dei Parets per Tam
Quora me passeje dins un país çò que m’agrada es de descubrir lei pinturas que se crean sus de susfácias inocentas. L’asard es un pintre meravilhós que nos ofrís formas, abstraccions e soscadissas. La carrièra es un musèu contemporanèu. S’aprocham un pauc de çò que Glaudia Vialat dèu dire : « Suspòrt/Susfácia » mai sens l’agach de l’artista. Lo pintre, dins ma pausicion, es lo barrutlaire, lo viatjaire. Quora regache a l’entorn de ieu, vese una espectaclosa mostra. A despart de la forma d’una soca, d’una fusta, d’una còrda l’òbra d’art espelis. L’òbra depend alara dau climat, d’una gota de pluèia sus la còca d’un batèu vò d’un rai de solèu que cramèt afichas e papiers despegats sus lei parets d’una eleccion mancada. La cadena rovilhada. La mofa sus lo portau. La bòla d’una mairala oblidada sus lo sòu. Tot aquò fai sens. Siáu una minuta d’aquèu país.
dijous, 2 d’octubre de 2008
L'òbra, per Emili Zola
La derrunada dei pantais de Maodèu
« Fant’ de chichorla ! Se rompt, se fot au sòu ! »
En desgelant, la terra aviá romput la fusta (…) Li aguèt un fracàs, s’ausiguèt leis òs se rompre. E èu, per un gèst d’amor, dubriguèt lei dos braç, au risc d’èstre tugat sota ela. Una segonda, tremolèt, puei s’abat d’un còp, sus la fàcia, copada ai cavilhas, laissant lei pès pegats a la planca. Glaudi s’èra elançat per lo retenir.
« Bogre d’ase ! Te vas faire espotir ! »
Mai tremolant de la veire s’acabar sus lo sòu, Maodèu restava lei mans paradas. E li semblèt li tombar au còu, la recebèt dins son estrencha, sarrèt lei braç dins aquela granda nuditat verja que s’animava coma lo promier desrevelh de la carn. La garganta amorosa s’aplatiguèt còntra son espatla, lei cueissas venguèron batre lei sieunas mentre que la tèsta, destacada, rodava au sòu. La gangassada fuguèt tan ruda que se trobèt emportat, culbutat fins a la paret ; e ; sensa lachar aqueu tròç de femna, demorèt estordit, gisant pròche d’ela."A ! bogre d’ase", tornava dire furiós Glaudi que lo pensava mòrt. Peniblament Maodèu s’agilhonèt e esclatèt dins un senglòt. Dins sa cabussada, s’èra solament t macat la cara. De la sang rajava d'una de sei gautas, se mesclant a sei lagremas.
« A ! Coquin de sòrt ! » « Ajuda-me doncas, bretonejèt, la podèm pas laissar coma aquò ». L’emocion aviá ganhat Glaudi e seis uelhs se banhèron elei tanben, dins sa fraternitat d’artista. S’abrivèt, mai l’esculptaire, après aguer reclamat son ajuda, voliá èstre lo solet d’acampar lei brigas. Lentós, se retbalava a genolh, preniá lei brigas una a una, lei cochava, lei sarrava sus una planca. Lèu, la cara fuguèt entièra un còp de mai, coma aquelei suicidadas d’amor que se son fracassadas dau naut d’un monument e qu’òm tòrna pegar, comicas e lamentablas per lei cargar a la mòrga. Èu, retombat sus lo quieu davant ela, la quitava pas deis uelhs, s’oblidava dins un pivelament nafrat.
D’après Emile Zola, L’œuvre (1886), Folio, Paris, França, 1983.
Publié par Tam à l'adresse 7:01:00 a. m. 2 comentaris:
Libellés : negre e blanc
dimecres, 1 d’octubre de 2008
tamtamthon 700
700 messatges dins lo tam-tam!
dilluns, 29 de setembre de 2008
Leis imatges parlan
A la pêche au poufre poufre poufre
je veux plus y aller maman...
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Blocatge dels contractes ajudats, una dintrada del gost amar per Calandreta
Las escòlas Calandreta de Bearn poguèron pas renovelar e/o crear de pòstes d’ASEM dins l’encastre dels contractes ajudats. La casuda del taus de presa en carga per l’Estat (de 70 a 52%) en mars passat, augurava ja de las dificultats que caldriá susmontar. La decision de blocar lo recors als contractes ajudats, subta, fa pas que renfortir lo gost amar d’aquesta dintrada.
Lo recors als contractes ajudats, una necessitat
La mager part de las associacions Calandreta a besonh d’aquestes contractes per far virar las escòlas, vènon clarament portar remèdi a la manca d’investiment de l’Estat dins lo finançament de las escòlas. Quand las collectivitats s’engatjan al costat de Calandreta se pòt notar un recors mendre als contractes ajudats.
Calandreta sosten pas la precaritat inducha pel recors als emplecs ajudats, mas cal plan constatar que, quand lo finançament public d’associacions qu’asseguran una mission de servici public es pas pro naut, se pòt sonque virar cap a aquesta mena de dispositiu.
L’ensem del movement s’avisa de mai que los professionals benefiscan d’una experiéncia pedagogica reconeguda e d’una formacion lingüistica solida.
Escòlas privadas… òc, mas gratuitas !
Se pòt remandar Calandreta a son estatut d’escòla privada per justificar l’inutilitat d’ajuda d’Estat que qual ditz « escòla privada » ditz « escòla paganta ». Aqueste prejutjat se romp lo morre sus Calandreta. O rementam, nòstres escòlas e collègis son laícs e gratuits, doberts a totes e asseguran una dobla mission de servici public. Calandreta trai cap profiech financièr de l’escolarizacion dels escolans. Son foncionament s’apèva sus un investiment associatiu fòrt dels parents d’escolans.
Las consequéncias
La supression dels emplecs ajudats priva los escolans de mairala e sos ensenhaires del sosten preciós d’ASEM. Degun imaginariá de tornar metre en causa la pertinéncia d’aquestes emplecs dins la classa. Aquestas personas se pòdon pas reduire a un dispositiu « costós e ineficaç », son de malhons indispensables de l’acompanhament dels escolans dins nòstras escòlas.
La dindrada s’organiza cossí quicòm, aquí se suprimís las gardariás de fin de jornada, alà se fa apèl a de parents benevòls… mas aquestes « bricolatges » pòdon pas èsser que temporaris. Al delà de l’organizacion dels establiments, es a de detzenats de personas que calguèt anonciar subte que trabalharián pas pus o que demorarián suspendudas a una eventuala signatura de convencion.
Calandreta se pòt pas resignar a acceptar aquesta situacion.
L’apèl al governament e la mobilizacion
La federacion Calandreta dels Pirenèus Atlantics, e l’ensem de las escòlas immersivas, interpelèron lo govèrn, pel biais del Prefècte, per permetre a nòstres establiments, qu’asseguran una dobla mission de servici public, d’educacion (en contracte d’associacion amb l’Educacion Nacionala) e de transmission de las lengas regionalas, d’assegurar l’annada escolara presenta dins de condicions serenas.
Nos associam a las inquituds de l’ensem del sector non mercant tocat per la decision del govèrn, apelam a una mobilizacion lo Dissabte 9 de setembre a 9h30 davant lo Parc de las Exposicions de Pau.


text:
L’extrèma-esquèrra se vòl pausicionar contra, e donc lo nacionalisme-provincialisme francés li an creat los «Identitaires», associacion politica que trapa pron de moneda per s’installar pertot en Occitània dempuèi mantunes meses, e pas cap jornalista per verificar d’ont arriba la moneda, extranh non, movement politica nacionalista que son valorizats aital a cada manifestacion de l’esquèrra antifachista en Occitània ; e la pravada locala zo sap plan, que ne fabrica una fuelheton dempuèi la manifestacion del 31 de març, una mena de responsa politica engatjada d’aquela premsa de mèrda.
En luòc de se batre contra els per las idèas e destrusir los conceptes colonialistas o nacionalistas d’expansion parisenca, donc la lista dels arguments fáutan pas, fan batesta de carrièra (o ajúdan la premsa de fabricar articles), e donc per la carrièra es l’acte violent, ambe las consequéncias que se dèvon mesurar, ferits o damn contra ciutadans, castig contra los qu’an manifestat pacificament (es pas un comunicat del organizadors que podrà ajudar a desmanipular l’afar); puèi nos mandan una peticion, que pel moment non sabi se podrà petassar lo problèma del ciutadan tocat, ni mai ajuda a la DDM de non pus manipular. Aquesta fauta de responsabilitat politica, me sembla bravament antidemocratica, me sembla bravament occitana e basco.
Lo FN n’es bravament content, aital podrà qualificar ambe pròva reala, l’objectiu de l’esquèrra (de l’occitanisme epr extension), èstre contra l’expression –quitament minoritari- d’una votz nacionalista francesa, assimilacionista, en Occitània. Parlarà o puslèu desparlarà sobre l’occitanisme en lo qualificar, d’excludent contrariament als dires politics diches a Montsegur e las basas claras de l’occitanisme. Mas en politica e en manipulacion, tot es permetut.
Los socialistas, els tanben, i traparà una resorga, per triar los militants per èstre bravament d’esquèrra, prèste de se far cartigar per l’extrèma-dreita (que diràn pas nacionalista francesa perqué zo son tanben), segur donc, e aital podràn s’aucupar d’un servici de la decentralizacion en tota securitat politica.
I a segur un ensemble de ciutadans qu’i traparà pas jamai un contengut a-n aquel afar, sense que per èstre mai castigat per un sistèma politic francés o un autre, es de dire los sistèmas politics del jacobninisme francés.
E per rassegurar los nacionalistas franceses, els pensan que los «identitaires», per lor nom «pláçan la bona question» (frasa entenduda dins la boca d’un supòrt a Marine Le Pen), mas en díser que benlèu an pas la bona responsa, la bona rresponsa seriá lo FN, aquò se sona recuperacion. Es un pauc aiçò qu’ai entendut en 1995, al moment d’una eleccion regionala en Gironda de la boca d’un avocat del FN.
Del meteis biais, l’esquèrra francesa plaça una dialectica dins l’occitanisme, que podrà jamai una pensada autonòma per Occitània. Pensar primièr per nosauts, es primièr pensar coma occitan, e non pas coma afidats al sistèma francés de pensada ; las raiças de la pensada occitana son pas dins l’endrona de las pensadas francesas, ni mai lo voide de la pensada francesa sobre Occitània.
Alara personalament, en tant qu’Occitan, ai pas cap problèma d’identitat, parli la lenga (m’a calgut un esfòrç particular), e soi de cultura occitana (aquò es sovent natural dins una familha qu’a servat las raiças del país Agenés), e sabi plan far la diferéncia entre èstre occitan e aver un sistèma politic a posite, qu’es un sistèma que preparar a la destruccion de mon identitat occitana, en vóler m’imposar un sistèma legal qu’espas sonque lo rebat de la pensada unica parisenca, de las collaboracions politicas autanplan.
Los sols a aver problèmas d’identitat, son plan los que son sovent autoproclamats ‘purs gaulois’, dins una granda tradicion IIIena republica istorica. Mas lo nacionalisme francés se podrà benlèu melhor lo jorn que serà mens expansionista… a dreita o a esquèrra.
De mai, coma soi del planèta, e que èstre occitan, non pòt èstre que èstre del planèta, las identitats culturalas son forçadament pluralas, páuc impòrta l’endreit sul planèta e l’istòria del troçet de planèta, es causa universala (se capiti d’oblidar las «frontières naturelles» del sistèma politic assimilacionista francés e que coma lo can estima plan pissar sobre las talveras per poder existir, escupir es tanben una excepcion francesa, per existir) ; mas aquesta seria d’influéncias d’identitat culturala, serà pas mestrejada, se la basa es pas plan coneguda (l’Estat i trabalha per las destrusir, e lo mercat d’Estat e mondializat l’ajuda), se ma lenga, portaira de cultura e tanben de vida (pauc impòrta las causidas personalas), es pas respectada pels autres, de las autras, pauc impòrta la provenéncia, e l’imposicion politica.


text:
Épaignes
Épaignes en normand (Épaignes en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondat cap a 1018 pel sire de Conches, [[Roger Ier de Tosny|Roger Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Tosny]], del temps que dintrava de la siá primièra campanha contra las Maures.
Lo 26 de novembre 2006 a #èsser signat lo serment de Épaignes en relacion amb lo avancement de la réunification de las doas regions administrativas de Bassa-Normandie e de Anautita-Normandie en una region unica de Normandie.
Fondé vers 1018 par le sire de Conches, [[Roger Ier de Tosny|Roger Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Tosny]], alors qu'il rentrait de sa première campagne contre les Maures.
Le 26 novembre 2006 a été signé le serment d'Épaignes concernant l'avancement de la réunification des deux régions administratives de Basse-Normandie et de Haute-Normandie en une région unique de Normandie.


text:
Calcari
Lo calcari es una ròca sedimentària que contèn aumens 50% de carbonat de calci (CaCO3) mai tanben de carbonat de magnèsi (MgCO3). Quand la ròca compòrta una proporcion non negligibla d'argila, se parla de marla. Es dit popularament pèira freja o lo frejau quand es dur, e la peira seca quora es tendre.
Se forma per acumulacion au fons dei mars a partir de cauquilhas e d'esqueletas de microalgas e d'animaus marins.
Formas mineralas[modificar | modificar la font]
Impuretats[modificar | modificar la font]
Entre leis impuretats principalas que pòt contenir lo calcari i a: lei silicats, l'argila, lei fosfats, lo carbonat de magnèsi, lo gip, la glauconita, la fluorita, l'oxid de fèrre e lo magnèsi, lei sulfats, la siderita, la dolomita e la matèria organica entre autrei.
La color d'aquelei ròcas pòt anar dau blanc au negre en passant per lo gris. Fòrça presentan de tons rogencs, jaunes, blaus o verds segon lo tipe o la quantitat d'impuretats que contènon.
Formacion[modificar | modificar la font]
Normalament se forman per acumulacion d'organismes inferiors o precipitacion de carbonat de calci en forma de bicarbonats principalament dins lo mitan marin. Se pòt trobar tanben dins de baumas sota forma d'estalactitas e d'estalagmitas.


text:
Aquesta dimenjada, per fin, unes politicians espanhòls an clarament explicar çò que vòlon imposar al pòble catalan. Las solucions politicas prepausadas fan rire vist de l’exterior del sistèma espanhòl ; e son seriós lo PP, Rajoy, o los PSOE federalistas ? Pensi que non, m’en vau desmontrar aiçò :
1 / la doana de rajoy es concretament una frontièra, e concretament benlèu que Rajoy sap pas que las frontièras europèas son tombadas, coma l’explica Artiur Mas dempuèi Israël (ont i a frontièras de guèrra entre Israël e lo monde arab). De qué vòl Rajoy ? Una guèrra ? Fonccionaris suplementaris per l’Estat centralista e borbonista espanhòl ? Mas los va pagar ambe qué ? l’Estat espanhòl es de falhida. Es clar qu’es pas seriós per un partit que se classa dins los liberals al Parlament Europèu … O lo PP se trufa dels Europèus ? Me sembla mai que tot que si. Lo gat economic espanhòl non serà arrestat per la doana.
2 / lo federalisme imposat l’es estat sonque per Alemanha, mas jà Alemanha èra una sotiacion politica particulara ; lo federalisme pòt èstre imposar quitament dins certanas condicions politicas que son pas presentas en Espanha ; la primièra condicion de la volontat de federar es de considerar al meteis nivèl las partidas federadas, e que dels dos costats a federar la consciéncia de saber aquel balanç politic equilibrat fosquèsse real ; lo federalisme pòt pas existir quora una partida de federar se considera superior a l’autra partida, quora Espanha se vòl imposar lei, o constitucions, a Catalonha, e al pòble que demanda de votar, per un acte democratic fondador. L’acte de votar per saber quina quantitat de ciutadans de Catalonha vòl l’Estat, aprèp se parlarà benlèu de federalisme, mas serà al pòble de decidar, pas al PSOE, d’Andalosia o d’Extramador o de Madrid.
Se cal pausar la question : podèm far fisença als partits que son los representants del centralisme dels estats per una negociacion de secession ?
La truandariá constitucionalista es la basa politica del nacionalisme expansionista espanhòl o francés.
E sovent se trapa ajuda dins las redaccions dels jornals centralista e legitimistas franceses per explicar que cal servar la dominacion. Le Monde o faguèt aquesta dimenjada ambe lo suplement sonat Week-End, es plan notat per un jornal en patois parisenc, week-end. La maissanta fe editoriala d’aquel article es gròssa, sense dimension.
Tot aiçò pròva çaquelà que l’independentisme catalan es causa seriosa e moderada, e donc donc qu’avèm de tractar estupiditats politicas (PP e PSOE) o de legir las redaccions centralistas francesas o espanhòlas ambe l’uèlh d’aquel que non pòt que ríser d’aiçò.
Un pòble seriós e moderat non pòt que capitar l’independéncia e ne trendrà leiçons politicas e democraticas de las grandas, per donar leiçons als ciutadans de nivèl europèu, atanben pels imperialistas e pels pòbles sotmetuts e dominats, e per valorizar negativament las estupiditats nacionalista e expansionista espanhòlas e francesas.
-°-
Dins lo camp dels federalistas, o de la sotmission al mèstre avèm l’universitat de Montpelhièr, e la companhiá al entorn. Son los amics e las amigas de Mélenchon.
Vaquí un document que ne fan propaganda e qu’ai corrigit, per las errors qu’i a sobre.
Es un document que pròva l’incapacitat intellectuala de l’universitat de Montpelhièr d’èstre al nivèl que cal per bastir una politica lingüistica per l’occitan o lo catalan (se vòlon imperialista quitament dedins la region administrativa francesa).
N'ai mon cofle de veire l'ideologia francesa imprenhar clarament la semantica e l'ideologia de combat de mantunes occitanismes que sortiscan de las universitats francesas de letras occitanas, o de las universitats francesas de letras bretonas, alsacianas o savosianas; Per vesinatge las letras basca, catalana o còrsa son mens tocadas, mas la dimension occitana impausa causas o ideologias (FELCO e autres movements esquerristas occitans) que son lo contrari de la sapiença actuala sul tèma.


text:
Briva
Briva (oficialament en francés Brive-la-Gaillarde) es una vila d'Occitània, au sud de Lemosin, dins lo departament de Corresa e la region Nòva Aquitània. Es la segonda vila de Lemosin après Lemòtges.
Lo gentilici es brivista.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Émilie Broussouloux, nascuda a Briva.


text:
Brașov
Brașov (Corona en latin, Kronstadt en alemand, Brassó en ongrés) es una vila de Romania qu'a lo títol de municipi (capitala administrativa locala) e tanben de capluec dau județ de Brașov.
Si situa a l'entorn de la còla Tâmpa, dins la region de Țara Bârsei, a la corbura dei montanhas Carpats, dins la partida sota influéncia saxona de la Transilvània istorica. Es embessonada ambé lei vilas de Tors en França, ambé Minsk, la capitala de Bielorussia, Cleveland dins l'Estat d'Ohio e Tampere, segonda vila de Finlàndia.
Si bastissèt en 1211 per l'Òrdre Teutonic coma fèu de l'Òrdre amb un ensems de fortificacions poissantas que devián poder arrestar o limitar l'efèct destructor deis invasions mongòlas (e tataras) que d'aqueu temps avián destruch lo territòri a levant que correspònde a Ucraïna de nòstre temps - fòrça Rus d'Ucraïna fugissèron vèrs Moscòu e lei regions dau Nòrd. Après aqueleis invasions, l'Òrdre si desplacèt pauc a cha pauc vèrs lo nòrd d'Euròpa e la vila si contunièt de desvelopar amb una populacion alemanda importanta e una populacion romanesa minoritària fins au començament dau sègle XX.
En 2005, la populacion èra de 328 702 abitants per la vila e mai de 600 000 per lo județ de Brașov. La vila es un centre toristic important e l'estacion d'esquí mai gròssa d'Euròpa de l'Èst. Despuei lòngtemps es un centre economic important.


text:
Thea Veit-Conrad : de Francfòrt al Clapàs
Aquela estudianta alemanda interroguèt d'ancians calandrons dins l'encastre de son memòri de Licéncia.
Las jornadas son pro longas per ela. Actualament en estagi dins una entrepresa especialisada dins lo sector de l'energia (lo grop Süwag Energie), Thea Veit-Conrad a pas una minuta seuna. Dins l'encastre de sa licéncia, trabalha sus de projèctes d'evenimencials a organisar al dintre o a l'exterior de l'entrepresa. Pendent son periòde d'estudis en programa ERASMUS, passèt per l'universitat de Montpelhièr e sa seccion d'occitan puèi faguèt un estagi a Ràdio Occitània, basada a Tolosa. Curiosa de la lenga e de la cultura occitanas, es a redigir un memòri pel qual entrevistèt d'ancians calandrons de las primièras generacions.
- Publicat dens Portraits


text:
En Ondas
de Domenja Lekuona
dimèrcs 26 a 9h lo ser, dijaus 27 de heurèr 8h lo ser e dimenge 3 de
març a 11h.
Salut au passatge de François Maltrud suu noste planeta mercés a un aumenatge de Jean-Luc Matte.
E n’ètz d’avís : e se v’i hasèvatz a ua sola auto ?
Miquèu Berdot ensenhant, cercaire en dança e dançaire, suu rondèu dens ua entervista cuelhuda a Pau ENMD Pau-Pyrénées
Las musicas d’En Ondas
* Congo de vèrt
* Bodegas, bodegaires antologia de la Bodega 3 cds collectatges e practicas actuaus François Maltrud Soleil
* Enamorada Magdalena Franzin Valhant Anem veire l’enfanton
* La bottine souriante Lo reel de las socopas volairas
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA En automobila congo
* Feiz Noz Moc’h Dedins Tolosa _ Berr An Amzer II (Rondèu)
Like this:
Like Loading...
En Ondas
de Domenja Lekuona
dimèrcs 12 a 9h lo ser, dijaus 13 a 8h lo ser e dimenge 16 de deceme a 11h.
Duas leas sonòras e quauques ligams dens aquesta edicion d’En Ondas
D’abòrd qu’encontram a Roman Baudoin
tà las sedenças de jòc d’improvizacion Ací e adara.
Apuish qu’encontram (mercés a ua entervista de Clamenç Pech de La Setmana
) au cosin Matèu Baudoin entà Feiz Noz Moc’h
grop Occitano-Breton que’s constituí quate ans i a. Feiz Noz Moc’h qu’ei lo lòc d’encontre enter Lors Landat e Roland Conq (Breizh)
d’un latz e Roman Baudoin e Matèu Baudoin (Gasconha). Roland Conq que convida lo cantaire breton Lors Landat e dus bearnés deu grop gascon « Artús ». Ua mesa en dança trànsia per musicians de tria !
En fin d’emission l’anóncia de la vaduda de Dia per Dia
, lo libe : l‘Histoire du Béarn au jour le jour hubert.dutech@orange.fr 06 35 52 44 89
Las musicas d’En ondas
* Les charbonniers de l’enfer Wô tirat deu disc eponime deus cantaires quebequés
* Valentin Clastrier Le bûcher des silences (Silex) Et la roue de la vie (qui hasó dens un Ací e adara memorable)
* captacion d’improvizacions a la Centrigugeuse au mes de noveme de 2012 (los musicians improvizators son tostemps e ipnotizants e fragiles, mercés a d’eths)
* Acid Mother Temple La nòvia
* Feiz Noz Moc’h Liamm Ha Lamm (Escotischa Scottisch)
* Feiz Noz Moc’h Difenn Ar Brezhoneg (Dañs Tro 2)
* Feiz Noz Moc’h Suu Pont De Tolosa Ur Plahig A Gervignag (Ridées)
* Familha Artús Drac Capitèni Salias
Like this:
Like Loading...
Utís estructurants tà l’educacion e la cultura que son :
-
1- Lo CAP’ÒC
centre d’animacion pedagogica en occitan dab S. Larrey-Lassalle, J.-P. Giardi director, S. Mauhorat e C. Noguèr-Devath au parat deu comitat de pilotatge que hestejava los 12 ans au Parlament de Navarra lo prumèr de heurèr de 2012.
-
2- Lo departament de musica tradicionau de l’ENMD
en companhia deu son responsable J. Baudoin au desboc de l’audicion publica deu començar de mai de 2012 a la capèra de l’escòla de musica de Pau.
(fòto © D. Lekuona)
Tanben dens En Ondas : publicacions a las edicions occitanas e quate relacions sus Fukushima dont l’article de Guillaume Duhamel sus la baisha de biodiversitat dens la region dens Zegreenweb.com (perdon article reciclat suu lor site e non disponible mei : si’u voletz que ve’u poish enviar per mail contacte@radio-pais.com.)
Las musicas d’En Ondas
* Viatge en lenga (ed. Cap’Òc/Calandreta/Òc bi) Garona, Ragga d’aici, La Sobirana
* Bemaniya Aval
* D’en Haut (captacion)
* Lo Minjachepics finau bis (captacion) composicion Joan Francés Tisnèr, orquèstra de Pau dir. Valérie Artigas, escolans escòla Trianon Pau
* Battel Mirrored Atlas
* Erik Truffaz Saloua Le soleil d’Eline
sonaus d’En Ondas (l’abans darrèra difusion d’En Ondas dab, En Ondas que cambiarà de sonaus en junh !)
Joan Francés Tisnèr « Saut de la calor »
Joan Francés Tisnèr « Quatuor de saxofònes – Har e tornar har »
Like this:
Like Loading...
Los membres deu power duo
de Gaconha que son Roman e Matèu Baudoin, cosins au civiu e hrairs en musica. Amassa que hèn Kat Ça-i e qu’an sortit au labèl Pagans
un disc « Folk off”.
Dens aquesta edicion d’En Ondas qu’aprenem perqué s’apèran Kat Ça-i e lo lor disc Folk off.
Las musicas d’En Ondas :
* Kat ça-i Power duo de Gasconha Folk off Quin te va
* Kat ça-i Power duo de Gasconha Folk off Punka
* Kat ça-i Power duo de Gasconha Folk off Monenh
* Kat ça-i Power duo de Gasconha Folk off Peishetz aulhadas
* Kat ça-i Power duo de Gasconha Folk off Rondèus a Dauba
Like this:
Like Loading...


text:
Letra d’informacion nº 13 - Julhet de 2011
Aquesta letra presenta los darrièrs articles pareguts sul site internet de l’IEO. S’i apondon las nòvas ligadas a la lenga occitana e a la vida federativa de l’IEO. Bona lectura a totes !
Novèla letra d’informacion : IEO Edicions : pichòtas novèlas del front ! D’ara enlà auretz mensualament doas letras d’informacion : aquela de l’IEO, coma de contunh, e aquela tota novèla de l’IEO-IDECO, amb las darrièras publicacions de nòstre sector d’edicion e de difusion. Veire l’article de presentacion de l’IEO-IDECO.
Coarasa, purmèra vila d’Occitània labellizada Lo 25 de junh dau 2011 la comuna de Coarasa faguèt un pas de mai a favor de l’occitan, demandant la certificacion de Coarasa per lo labèl « Òc per l’occitan ! » (nivèu 1). Toti li condicions estent reünidi, Coarasa, comuna dau 06 es la premiera comuna labellizada de l’espaci occitan. La seguida aicí.
Manifestacion dau 31 de mars 2012 : crida a sosten financier !! Mai que jamai nos fa mestier de vòstre sosten e d’en premier dau sosten financier, per pagar lo materiau de promocion, l’embaucha d’un permanent e son foncionament ; gerir l’organizacion materiala de la jornada, la securitat, etc ; e capitar la manifestacion dau 31 de març de 2012 ! Per mai d’informacions sus cossí collaborar, legissetz l’article e lo fichièr aicí-junt.
Anóncia de barradura Serèm presents a l’Estivada : festenal interregional de las culturas occitanas ambe nòstre taulièr del 27 al 31 de julhet 2001. Doblidatz pas de nos venir veire ! En mai, durant la setmana del 8 al 12 d’agost 2011, nòstre burèu serà un còp de mai barrat per de vacanças estivalas... plan meritadas !
Perqué lo bilingüisme ? : una campanha 2012 En contunhant tanben los trabalhs del collòqui organizat a Privàs en decembre 2010 amb l’IEO-07 (Ardecha), aquò’s l’ensemble d’espleches de comunicacion que foguèron desvolopats per afavorir la transmission familiala d’una lenga diferenta del francés. Amb lo sosten de mantuns actors politics e socials, un cartèl, un prospèctus e un siti foguèron desvolopats. Per mai d’information, consultatz la novèla seccion de nòstre site.
Pichòts noms occitans pels mainatges Tièra de pichòts noms occitans per vòstre dròlle o vòstra dròlla, en òrdre alfabetic e segon los dialèctes, e lor correspondéncia francesa quand aquesta existís. En mai, quand es possible, avèm indicat lo jorn de la fèsta associada al pichòt nom. Oblidatz pas que podètz enviar las vòstras contribucions e arremarcars a l’adreiça electronica d’aqueste programa: bilinguisme@ieo-oc.org.
Contes, comptinas et d’autres per cantar a vòstres mainatges. Podètz en mai nos ajudar a desvolopar nòstra novèla seccion amb de contribuicions de comptinas, de breçairòlas e de jòcs de noirriça sus la meteissa adreiça electronica : bilinguisme@ieo-oc.org.


text:
Coton
Lo coton es una fibra textila vegetala que se desvolopa a l'entorn de las granas del cotonièr, un arbust del genre Gossypium, qu'aparten a la familha de las malvacèas, originària de las regions tropicalas e subtropicalas, i a diferentas espècias autoctònas en America, Africa o Índia. Lo mot coton deriva de l'arabi قُطْن (al) qutn.
Lo coton es la fibra naturala mai importanta qu'es producha dins lo mond. La sieuna importància comencèt al sègle XIX amb lo procèssus d'industrializacion e uèi encara representa gaireben la mitat de la consomacion mondiala de fibras textilas. Totas las espècias del genre Gossypium an pas una valor comerciala, las fibras s'obtenon de la granas de paucas espècias, que l'interès ne ven de la longor la grossor.
Somari
La fibra de coton[modificar | modificar la font]
Lo coton es una cultura fòrça valorizada per que mai de 10% del seu pes se pèrd dins lo procèssus de produccion. La cellulòsa i es ordenada d'un biais tal que lo coton aja de proprietats unicas de durabilitat, resisténcia e absorcion. Cada fibra se compausa de 20 o 30 tèstas de cellulòsa, enrotladas en una seria de ressòrts naturals. Quand la capsula de coton (capsula de las granas) se durbís, las fibras se secan e s'enredan las unas amb las autras, çò ideal per far de fials.
La composicion del coton es de cellulòsa gaireben pura. La seuna color es blanca, jauna palha o leugièrament roja. La seuna fibra es mai o mens sedosa, mai o mens fòrta e de longor e grossor variablas. Segon la seuna longor, es classificat pel comèrci en cotons de fibra corta o longa. Los màgers son de 20 a 39 mm de long. E la grossor, varia de 6 a 29 centens de millimètre per fibra. Lo coton de fibra longa servís per la fabricacion de textils fins, mossolinas e percalas. Lo de fibra corta es de mens bon trabalhar.[1]
Lo coton foguèt utilizat fa fòrça temps per far de vestits leugièrs dins las regions de clima tropical. D'unes afirman que los egipcians utilizèron lo coton dempuèi l'an 12 000 abC., e que se trobèt de traças de coton dins las cavèrnas mexicanas datant de 7000 ans. Mas la referéncia escrita mai vièlha proven d'Índia.
E mai s'aquela fibra es pus comuna uèi, foguèt la darrièra fibra naturala qu'aguèt una importància comerciala. S'utilizava ja al sègle V abC en Grècia provenent d'Índia. E mai se los antics grècs e romans l'utilizavan per de telas, velas e vestits, Euròpa esperarà son usatge qualques sègles.
Çò que faguèt popularizar lo coton es l'introduccion de la desgrunadoira (maquina de desgrunar) de coton, inventada en 1793 pel nòrd-american Eli Whitney.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo coton foguèt cultivat fa de milièrs d'ans en Peró preïnca. Una pèça de teissut, de granda dimension, dels paraques es expausada dins lo hall de l'edifici de les Nacions Unidas a Nòva York. La COPROBA, organisme del govèrn de Peró, declarèt lo coton perovian un dels produches far de Peró lo 28 de julhet de 2004.
Lo coton foguèt plantat en Índia fa mai de tres mila ans, i es referenciat dins lo Rigveda, escrit 1500 abC. Mila ans après lo grand istorian grèc Erodòt escriguèt del coton indian: « Ailà i a d'arbres que creisson salvatjament, que lor fruch es una lana melhora e mai bèla que la d'un moton. Los indians fan los seus vestits de la lana d'aquel arbre. » L'industria cotonièra indiana foguèt eclipsada durant la revolucion industriala anglesa, quand l'invencion de la maquina de fialar dicha Spinning Jenny en 1764 permetèt la produccion en massa al Reialme Unit. La capacitat de produccion serà melhorada per l'invencion de la desgrunadoira d'Eli Whitney en 1793.
50% del coton del mond proven solament de tres païses: EUA, China e Índia. Lo coton es produit dins fòrça parts del mond, inclusent Europèa, Asia, Africa, America e Austràlia en utilizant de plantas de coton geneticament modificadas per obtenir mai de fibras. Lo coton geneticament modificat foguèt un desastre comercial en Austràlia. Los profits foguèron fòrça mendres que çò que se podiá esperar e las plantas de coton convencional pollinizadas amb de varietats transgenicas causan de problèmas legals pels cultivadors.
L'industria cotonièra utiliza una gròssa quantitat de produches quimics (fertilizants, pesticidas, etc.), que contaminan lo mitan ambient. Per aquesta rason, d'agricultors causisson ara lo modèl de produccion organic.
Espècias cultivadas[modificar | modificar la font]
- Gossypium arboreum L.. Originari d'Índia e Paquistan.
- Gossypium barbadense L. Originari d'America del Sud.
- Gossypium herbaceum L. Originari del sud d'Africa e de la península d'Arabia.
- Gossypium hirsutum L. Originari d'America Centrala, Mexic, Carbi e Florida
G. hirsutum es l'espècia pus espandida mondialament, las espècias se diferéncian per la longor de la fibra e per las caracteristicas agronomicas, mas lo coton necessita totjorn un estiu fòrça caud e fòrça aiga de pluèja o d'irrigacion (coton egipcian).
Produccion[modificar | modificar la font]
La taula seguenta mòstra la produccion mondiala de coton:
En milièrs de tonas (Font:FAO).
Coton transgenic[modificar | modificar la font]
D'unas companhias utilizan l'engenhariá genetica per modificar la natura del coton e obténer de caractèrs diferents. Una entrepresas multinacionala coma Monsanto per exemple produtz de granas que balhan de colors diferentas, especialament lo blau indian utilizat dins la confeccion dels jeans. Dins la region autonoma de Xinjiang (China) desvolopèron de plantas qu'an de fibras rojas, verdas, blavas o negras. D'autres, en cambi, utilizan las biotecnologias per crear de fibras fòrça mai longas e resistentas. La societat Natural Cotton Colors brevetèt, en 1990, doas varietats de coton de colors naturalas: castanha (Coyote) e verda.
Fòrça de las modificacions cercan d'obténer que la planta siá mai resistenta a las marranas, coma la varietat Bt Cotton; o resistentas als erbicids coma la varietat Roundup Ready, de Monsanto, resistenta al glifosat (Roundup).
D'unes estudis demòstran que la cultura de coton transgenic a pas un rendement mai grand que la del coton convencional, qu'èra una de las promessas de les companhias que desevolopan de varietats geneticament modificadas. E mai aquela cultura redusís pas gaire la quantitat de pesticids quimics necessaris , provocant d'autres problèmas coma l'aparicion de varietats d'èrbas insèctes resistents a aqueles darrièrs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari enciclopèdic popular il·lustrat Salvat (1906-1914)


text:
Chaspaires de magia, picanhaires de bocliers, balhaires de jòia a baston de fachilièr e esportius de canavèra, adiussiatz !
L’auretz benlèu devinhat, uèi anam parlar d’heroic-fantasy. L’heroic-fantasy classica, aquela que lo grand public coneis per lo Senhor dels Anèls, lo un pauc mens grand public per la licéncia Donjons&Dragons, e lo encara mens grand public per tota una seria de libres, de jòcs de ròtle papièr e de videojòcs, del temps qu’una ponhada d’irreductibles es a cridar contra lo vent que non, l’heroic-fantasy se limita pas a una epòca mai o mens medievala poplada d’èlfes e de dracs. Lor pòdi pas donar completament tòrt, n’aviái ja parlat, l’heroic-fantasy es un genre gigant a la basa ont es possible de tot far en rebutent las termièras de l’imaginari. Mas bon, se devèm demorar dins l’encastre classic, amb concors de la mai gròssa espasa, armaduras que pèson un Balrog mòrt, conflicte israelò-palestinian transposat entre los elfes e los nans, excursion en mocassin d’aglan en companhiá d’un insupportable bard que jòga de dulcimer, desfilat de beutat en çò dels tròlls, sacatge de cadavres cauds, glorificacion de la monarquia e de la lei salica emai de leis sadicas, declaracion de sinistre en tres exemplaris a son assegurança après una flambada dragonesca, entre autras gaujosetats, n’i a que capitan de sortir un pauc de la bauma.
Demest tota la tièra, Dragon Age, per exemple. Pas res d’original aquí, quitament pas son nom, dins çò que serà lèu una trilogia de jòcs : una còla de barrutlaires tot-terrenh, de missants que fan missant e que pudisson quitament a travèrs la television, e un grand dragon a escanar a la tota fin en mesclant la magia e lo poder de las armas. Se sentís de longa que lo desvolopaire a pas agut lo drech d’utilizar la licéncia Donjons&Dragons mas l’a ça que là plan pompada. Es grèu ? Ben non, pas talament, mai que mai quora aqueste desvolopaire se sona BioWare, es a dire un especialista del videojòc de ròtle que farguèt de succès coma Baldur’s Gate, NeverWinter Nights, StarWars : Knight of The Old Republic, Jade Empire e l’impressionant space-opera Mass Effect, qu’aguèri ja l’ocasion de far cronicar. La pata BioWare es coneguda del mitan, es un sens, qual que siá l’univèrs causit, de l’espectacle e de la mesa en scèna e en espaci, la construccion metodica d’un fons solid e coeerent e mai que mai çò que podriam sonar una arborescéncia scenaristica multipla. Se rapròcha en aquò del jòc de ròtle papièr, tot en gardant en cap que sèm pas sus lo meteis mèdia.
Dins cadun d’aquestes jòcs qu’ai citats, vos caldrà causir e fargar vòstre pròpi personatge segon una grasilha pre-definida mas que vos daissa plan liure d’aver un eròi que vos correspond. Los antecedents del personatge al moment efectiu que son aventura comença auràn un impact sus çò que viurà, e aital tanben cada causida que farà podrà cambiar o pas lo debanament de l’istòria, veire ne cambiar la fin. E totas las interaccions son pensadas en amont e crèan una mena d’efièch parpalhon, amb de consequéncias en cascada. Grand prince, podètz decidir de daissar en vita tal bandit que vos tombèt dessus, mas benlèu que lo tornaretz trobar un pauc mai luènh e qu’aurà tuat qualqu’un mai, qualqu’un d’important dins vòstra quista, o al contrari se farà monge e serà preste de vos ajudar. Parièr, avètz dins vòstra còla de companhons de caractèris plan diferents, que se carpinhan de còps que i a darrièr vòstra esquina e d’unas de vòstras causidas influençaràn lo biais qu’an de vos agachar e de vos ajudar. En mai es risolièr de còps que i a d’ausir lo pur pragmatic tornar botar a sa plaça l’idealista un pauc potonors, o lo nan de la banda, forçadament alcolic, tratar la maire de la blanca garissusa qu’aimariá plan lo veire ralentir sus la botelha. Qual costat anatz causir ? En sabent que çò que sembla una bona accion n’es pas forçadament una s’a de consequéncias negativas sus las qualas auretz pas forçadament la man. D’exemple, causiguèri de sostenir l’accession al tròn d’un jove nan que me semblava dobèrt d’esperit e progressista, contra un vièlh retrògrad prò-militarista. Primièra decision del rei novèl : far executar son ancian adversari en plaça publica. Paga ta democracia !
Sus aquò vos daissi, vau esperar la sortida venenta de Dragon Age : Inquisition, que se l’i podèm vertadièrament incarnar un inquisitor a l’anciana, aquò promet una bona sesilha de marrits encadenaments e de catastròfas diplomaticas amb tot lo sadisme que n’es capable BioWare !


text:
06/12/2015
Le n° 149 de Paraulas de Novelum vient de sortir
La revue 100 % occitane « Paraulas de Novelum » éditée par Novelum IEO Périgord ( vente par abonnement 15 € les 4 n°s ou 25 € les 8 n°s) vient de sortir son numéro 149 du dernier trimestre.
Au sommaire, des textes de Frédéric Fijac, Peire Miremont, la seconde partie d'une nouvelle de Joan Ganhaire qui se déroule à Périgueux pendant la guerre de Cent Ans, un texte de Jean-Claude Dugros sur les contes et poèmes de Lettonie, les « daines »suite à sa rencontre avec l'auteur letton Kaspars Klavins et pour finir, un texte « Castig de Dieu » de Alvaro de Laiglesia traduit de l'espagnol par Jean-Louis Orazio.
18:37 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
01/12/2015
Daniel Chavaroche enregistre les textes du Docteur Boissel
S'il est un auteur très connu en Périgord, c'est bien le docteur Pierre Boissel et son fameux « Lo Ser Al Canton » dont bien des familles sarladaises possèdent encore un exemplaire et dont les contes sont encore très vivaces dans la tradition orale. Pourtant, malgré quelques tentatives de ça de là, le travail de réédition n'avait jamais été effectué. C'est aujourd'hui chose faite avec le livre + CD de 41 textes enregistrés par le conteur Daniel Chavaroche.
«Nosautres sarladés, avem sovent l'abituda de dire en fin de repas deus textes de Boissel tirats de Lo Ser Al Canton, per exemple « lo niu de merle » o « l'ora novela ». L'òbra de Boissel es consequenta, n'i a tot un fum de textes que son pas estats enguera editats. Endonc, ai fait una causida de 41 textes, segon mon gost personal. Avem adaptat los textes en grafia classica mai botat la revirada en francés e fait un enregistrament en occitan. Ai gropelat lo textes per temas : País sarladés, A taula, Fabuletas, País e paisan, Viscut e Per rire. La poesia de Boissel e simpla, concreta, sensuala. L'ambiant general es plasent. Coma era medecin, coneissíá bien lo pòple, sabiá ne'n parlar e lo far parlar. Parla bien de la vita de cada jorn dins aquel temps. Quò's per aquò que sos textes tucan lo monde, enguera uei. Per l'enregistrament, l'ai fait en essaiar de respectar lo mai possible lo parlar dau ranvers de Sent Cibran, d'onte era lo Doctor. Avant iò, Peire Miramont avia desjà fait un trabalh sur los textes, mai l'Asco, Joan Bonafon e Peiraguda avian botat en chanson « Lo Grapald » e « Ai Paur ». D'alhors, Joan que coneis bien la familha de Boissel faguet la prefacia del libre. Quel trabalh fuguet possible mercés a son petit filh, Alain Rénié, que nos balhet de las bravas fotos e nos contet de las bravas istòrias sur son grand pair que l'i diguet sa mair. Miquel Delibie nos faguet de la bravas ilustracions.»
Le résultat ravira tous les amoureux de l'occitan qui peuvent enfin avoir accès à ces textes plaisants, amusants, émouvants si bien servis par la voix chaleureuse et le talent de conteur et de raconteur de Daniel Chavaroche. « Docteur Pierre Boissel, poète paysan », livre + CD 41 textes, 16€, éditions ASCO, en vente en librairie. Présentation le 5 décembre au matin a la librairie de l'ASCO, annexe de l'école Jules Ferry, boulevard Eugène Le Roy à Sarlat. Denis Gilabert.
29/11/2015
Pierre Boissel, mon grand-père par Alain Rénié
Alain Rénié est le propriétaire du magasin de musique Auditorium 4 à Périgueux.« L'oeuvre de mon grand-père est une fierté familiale. Je ne l'ai pas connu, mais ma mère m'en a beaucoup parlé. Il était devenu aveugle à la fin de sa vie ; ma tante puis ma mère l'accompagnaient visiter ses patients et lui décrivaient ce qu'elles observaient pour l'aider à faire son diagnostic. Certains de ses textes manuscrits sont donc difficiles a déchiffrer. J'ai toute une malle de textes dont certains n'ont pas encore été édités, d'autres ont été publiés en son temps par l'Essor du Sarladais ».
23/11/2015
Faula sens morala, per Micheu Chapduelh
Un còp era un país que son nom se’n es perdut. La democracia, dins queu país, fonccionava sus un mòde bipartista. D’un costat los vegetalistas que se nuirissián de la charn de las bèstias e pretendián qu’òm aviá pas lo drechde se’n prener a daus paubres vegetaus sens defensa, que dau mens la lebre pòt corre, pas la lachuja. Lo buòu a de las banas per se defendre, pas la raba o lo chaul que pòden quitament pas cridar secors quand lo coteu lor passa sus la gargamela. D’un autre costat los charnistas que refusavan tota nuiritura animala, considerant que l’òme es un animau tanben e que quo es pas normau, pas morau de se repàisser de la charn de sos frairs. I aviá ben quauques pitions partits de mai, coma los vegetalistas dau segond gra que se nuirissián unicament de charn de bèstias vegetarianas, los carnivoristas per la benda que se nuirissián nonmàs de vegetaus femats emb daus engrais animaus, quauques antropofagistas clandestins… Mas basta ! los dos grands partits representavan mai daus tres quarts daus electors. Au temps que vos parle, lo partit vegetalista era au poder dempuei bona pausa. Lachujas, rabas e chauls vivián en patz. E la gent, qualas que siá lor conviccion se devián repàisser (a belas dents o en chichinhar) de la charn de bèstias sacrificadas segon los rites. Tot aquò semblava voler durar, mas arribet la Granda Crisi. E a tots los còps que poncheja lo morre, quela-d’aquí, lo monde se bòtan a votar lo contrari de çò qu’avián votat la velha, deselegissen lors elegits, vòlen reformar la constitucion, l’escòla, la justícia, lo negòci, e tot e tot…Quo es entau que los noveus elegits (charnistas donc ), tanleu la prumiera setmana, fagueren interdire los tuadors e l’abatatge de las bèstias. E voteren l’obligacion de se nuirir de rabas, de chauls e de lachujas, sacrificats ritualament vòle ben, mas sens anestesia e sens avocats per los defendre. Quo es lo juec normau de la democracia : balança d’un costat puei de l’autre. Mas aquí las consequéncias fugueren plan mai grandas que çò qu’avián previst. Los que fasián venir chens, chats, tortujas, pòrcs d’India, ratonets e canaris fugueren pas tucats. Mas los que fasián venir vedeus, vachas e buòus, anheus e tessons e mai polalha fugueren roinats e se degueren reconvertir. Quo es que quelas bèstias tenen un pauc tròp de plaça coma animaus de companhiá ! Tanben a la riba de doas generacions, se trobet pus una vacha, un buòu, un tesson dins tot lo país. E contunhava lo chaple de las lachujas. Tot semblava entau irreversible mas arribet una crisi novela emb la fin dau petròli, puei de l’urani e dau gas de merdolha. Pasmai d’energia per far petonar los tractors per fin de laurar per semnar lachujas, rabas e chauls o los tornar picar. Los mai vielhs se sovenián qu’autres còps òm atalava de las bèstias per las far trabalhar, que la traccion animala era utilizada per lo trabalh de la bòria. Mas avián pus de vachas, pus de buòus… Alaidonc, per contunhar de far venir de las lachujas, de las rabas e daus chaus e ne’n far ripalha desvergonhada, degueren dondar las solas bèstias que demoravan per fin de las far laurar. E veguèrem daus ratonets, daus pòrcs d’India, de la tartujas, daus canaris e daus peissons roges tirar aplechs, arairs e garliments.
Micheu Chapduelh
Paregut dins Anem, 0ccitans ! n°145 (2013)
Extrach de "Coleras e retrachs", IEO edicions, 16€
16/11/2015
Bernard Lesfargues et Jean-Claude Dugros en dédicace à Bergerac
Moment rare, le poète Bernard Lesfargues dédicacera ses oeuvres jeudi 19 novembre à 19 h à la librairie La Colline aux livres, place du marché couvert à Bergerac, qui possède un rayon occitan.
Jean-Claude Dugros effectuera des lectures des poésies de l'auteur, avec lequel il a écrit "Chant de la vielle", une anthologie de l'écrit occitan en bergeracois. Bernard Lesfargues, qui a exercé les métiers divers de libraire, éditeur, traducteur, poète, professeur... est l'un des grands auteurs occitans et français du XXème siècle, fondateur des éditions Fédérop, co-organisateur de la dédicace.


text:
La comuna de la santa, poetica e jansemina vila d'Agen, especialista d'una recenta inauguracion inutila, a indicat dimarç passat, dins la boca del cònsol, qu'ajudaràn lo maxímum de suportèrs de venir al partit SUA-USAP, a Perpinyà ; Jean Dionis du Séjour pagarà lo bus, lo minjar e ... e non pas las bandièras occitanas, «il faut pas exagérer, qu'en même». Jà qu’an agut de suportar una placa inutila, mal plaçada e bilingüa, van pas çaquelà ajudar a l«extremisme occitanista» de s’esprimir a travèrs la bandièra dins los estadis, o la placa bilingüa de l’inauguracion inutila !
Jean Dionis du Séjour es elegit dempuèi tres ans, e mai, mas l’occitan es encara un element patrimonial de sa politica culturala, sempre pauc dinamica. Jean Dionis, elegit UDI, es una amic de l’inocenta accion occitanista d’Agen (amics e amigas del Felibrige), sobretot cal pas bolegar aquel biais politic de negar l’identitat d’un grand poèta agenés, amai d’una granda partida de la populacion.
Mas aquela politica de clara negacion de l’identitat digna occitana de la vila d’Agen, es un acte que pròva lo nacionalisme francés a Agen, e de l’incapacitat de l’occitanisme local a argumentar contra. Es clar qu’es pas question de bolegar aquel nacionalisme exstremista (monolingüisme oblidagòri) que los plaçan sus las listas de la dreita o de l’esquèrra d’Agen, e l’occitanisme es pas pro aluzerpit per o bolegar, quina chança, non ?
L’occitanisme es pas pro important electoralament per lo respectar politicament, mas lo sistèma del plega-esquina occitanista de l’Agenés renforça dempuèi 20 ans aquel biais de los considerar coma una mèrda electorala e culturala.
Donc la bandièra occitana per sosténer lo SUA es pas prevista. E a Agen, la bandièra catalana de l’USAP, s’es vista dins las carrièras, o suls corrièls de la vila, quitament se los tres jornals locals, pas un a publicat !
Anuèch cal donar un vièlh document per marcar l’identitat occitana d’Agen en tota dignitat, es pietadós que la causa fosquèsse pas modernizada e o serà pas tant que los corses d’occitan barran coma al Licèu Sant Caprasi d’Agen, lo mai vièlh cors d’occitan en Licèu d’Agen :


text:
Arthropoda
Arthropòdes de diferentas classas : un trilobit, un euripterid, un escorpion, un crustacèu, un miriapòde e un insècte.
Sosembrancaments de reng inferior
- Chelicerata (amb los arachnides)
- clad Mandibulata:
- †Trilobitomorpha (los trilobits)
Los artropòdes (arthropoda, de grèc ἄpθpov, "articulat", e πoδός, "pè") constituisson l'embrancament (filum) mai grand d'animals e incluson, entre autres, insèctes, aracnids e crustacèus. La seuna diversitat es extraordinària; mai del 80% de las espècias animalas conegudas son d'artropòdes[1], es a dire, un milion d'espècias existentas descritas e un registre fossil que remonta fins l'èra proterozoïca.
Los artropòdes se son adaptat tant al mitan aqüatic (marin e aiga doça), coma al mitans terrèstre e aerian. Incluson totes tipes de formas de vida, tanben de formas simbiòticas e parasitas.
Estructura basica dels artropòdes[modificar | modificar la font]
Malgrat aquesta granda diversitat los artropòdes presentan una estructura generala fòrça omogenèa. Se caracterizan per:[2]
- La preséncia d'un exosqueleta dur, la cuticula, facha principalament de quitina, un tipe de polisacarid, que provesís proteccion fisica e resisténcia a la dessecacion.
- La possession d'un còs segmentat, es a dire, format per divèrses segments o metamèrs.
- La preséncia d'un parelh d'apendix articulats a cada metamèr, qu'es caracteristic e baila lo nom al grop.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Anna Thanukos;http://evolution.berkeley.edu;The Arthropod Story;University of California, Berkeley
- ↑ Història Natural dels Països Catalans. Enciclopèdia Catalana. Vol 9, "Artròpodes I".


text:
Un viatge iniciatic, una òda a la libertat…
L’istòria
Un còp èra… un dròlle, gibós, que voliá far lo torn de França per descobrir lo país, d’autre mond. Sens paur e sens crenta, se trufa de la lei. Long dels rescontres, sa quista ven mai precisa : se vòl far sonar “camarada” e pas mai “boçut”… Nos emmena dins son viatge cargat de tresaurs fabuloses que los contes n’an lo secret…
Dralha de mesa en scèna
Gilles Buonomo e Yves Durand meton en scèna lo conte d’Yves Rouquette e endralhan lor trabalh cap a un estil pròche del teatre de trastets. Los comedians jògan mantun personatge codificats per la masqueta, la musica e l’accessòri.
Dralha estetic
Lo decòr es volontariament espurgat. Es una rotlòta, simbòl del viatge, qu’a l’encòp crearà l’espaci de jòc e servirà d’arca de las malícias. Aquela causida permet de se referir a una de las mai ancianas tradicions del teatre d’Oc : la caminada dels contaires, sauta en bancas, actors, joglars.
Distribucion
- Concepcion de l’espectacle : Gilles Buonomo et Yves Durand, d’après Le Bossu d’Yves Rouquette
- Costums e masquetas : Rosario Alarcon
- Assistentas costums : Lise Marin et Mareike Engelhardt
- Accessòris : Jérémie Wagner
- Fotograf : Marc Ginot


text:
-457
Aquesta pagina concernís l'an -457 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Tièra de batalhas opausant Atenas a Esparta puei ai ciutats de Beòcia. Dins la premiera, Atenas mobilizèt la quasi totalitat de sei fòrças per blocar 11 500 soudats de Peloponés aguent combatut en Grècia antica còntra d'aliats d'Atenas. Una batalha se debanèt a Tanagra e s'acabèt per una victòria d'Esparta e de seis aliats. Lei pèrdas foguèron importantas dins lei dos camps. Pasmens, lei pèrdas espartencas foguèron importantas e son armada se retirèt permetent ais Atenencs d'atacar dirèctament lei ciutats de Beòcia. A Oenophyta, lei Beocians foguèron batuts e Atenas poguèt pilhar una partida de la region e destrurre lei fortificacions de Tanagra. Aquelei batalhas permetèron de defugir una ataca dirècta d'Esparta ò de Tebas còntra Atenas e d'acabar la bastida dei Muralhas Lòngas.
Au sen de la ciutat, a l'iniciativa de Pericles, adopcion d'una demenicion dau temps minimom per venir archont.
Esparta[modificar | modificar la font]
Participacion d'Esparta a la defensa dei ciutats de Beòcia menaçadas per una invasion atenenca. Leis Espartencs foguèron venceires a Tanagra. I perdèron un nombre important de combatents e deguèron se retirar. Pasmens, leis Atenencs aguèron plus d'efectius sufisents per ocupar lo territòri e sa campanha foguèt finalament reducha a una incursion limitada li permetent d'installar unei garnisons dins lo sud de la region.


text:
Mustafa Cemilev
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu) (pron.[mustaˈfa ʤeˈmilev]; en ucraïnian: MycTaфa AбдyлbджeMiлb ДжeMiлєB, e en transcripcion internacionala: Mustafa Dzhemilev; Ai-Serez, Crimèa, 13 de novembre de 1943) es un politician tatar de Crimèa. Aqueste dissident durant lo periòde sovietic es lo menaire del Movement Nacional dels Tatars de Crimèa, e es membre del Parlament Ucraïnian dempuèi 1998. Foguèt lo president del Mejlís del Pòble Tatar de Crimèa fins a 2013.
En abril de 2014, per encausa de son ròtle preponderant en favor de l'unitat ucraïniana e contra l'ocupacion russa de Crimèa, es estat fòrabandit d'un biais non-oficial de sa tèrra per una durada de 5 ans.
Lo 14 del meteis mes, Cemilev recebèt la medalha de l'Òrdre de la Republica de Turquia de las mans del president turc Abdullah Gül. Qualques meses mai tard, lo 3 de junh, foguèt lo primièr recebedor del Prèmi Solidaritat Lech Wałęsa autrejat pel govèrn polonés.
Qualques meses mai tard, lo 20 d'agost de 2014, foguèt causit pel president ucrainian Petrò Poroshenko coma representant dels afars tatars de Crimèa.


text:
999
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 999 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lo sud d'Anatolia e en Siria, la còntra-ofensiva preparada per l'emperaire Basil II ataquèt lei fòrças aràbias fatimidas dins la region d'Antiòquia. Capitèt de desgatjar la vila (20 de setembre) e conquistar Cesarèa e Homs dins lo corrent d'octòbre. En revènge, mau capitèt d'intrar dins Trípols (6-17 de decembre). Basil II passèt l'ivèrn a Tarsa onte de negociacions comencèron ambé lei Fatimidas.
Polonha[modificar | modificar la font]
Illustracion de la naissença d'un poder fòrt en Polonha dempuei un quarantenau d'annadas, Boleslau (992-1025) annexèt Moràvia.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Gaznevida[modificar | modificar la font]
Doas annadas après sa victòria còntra son fraire, la posicion de Mahmud de Ghazni èra venguda pron establa per començar la preparacion d'expedicions militaras còntra leis estats vesins (→ 1001).


text:
Es cabanes sigueren protagonistes arioan dera exposicion dera Fondacion deth Musèu Etnologic, qu’aguest 2013 complís 40 ans de subergessent prètzhèt a favor der auviatge aranés. Per ua logica contunhitat, es capèles e es santets li an prenut eth relèu ena naua mòstra, a punt de concludir. De bèra forma, es cabanes comunaus de pastor son bastisses que susvelhen eth còs dera incleméncia meteorologica, deth trabalh damb eth bestiar e era excursion tara montanha, mentre qu’es capèles, capeletes, pilarets e hornets que trobam ath long dera geografia aranesa s’encueden de sauvar er esperit deth mistèri dera vida. Atau ac explique mossen Amiell, tostemp ua referéncia, en corresponent article tara revista Tèrra Aranesa: “Eth mistèri dera vida se hège present damb aguesti signes [der espaci sagrat] mès enlà des causes que vedem e tocam”. Alavetz, non podem pas desbrembar es paraules sapientes de Mircea Eliade, istoriaire des religions, quan analise es “societats tradicionaus”, a on un lòc sagrat ei simbolizat per ua “dubertura” de cap tà ua auta “region cosmica”, en un moviment comunicatiu “damb eth cèu”. Aguesta comunicacion s’exprèsse “indistintament” per un “cèrt nombre d’imatges virades de cap tar axis mundi”. Eth nòste centeat de capèles e santets estienen aguest mon sagrat en miei dera montanha, a on hestejam es romiatges der afrairament comunautari (e qu’atau sigue per fòrça temps), ena dubertura tad aguest cèu e tath frair qu’è ath costat. D’aquiu qu’en fòrça d’aguestes trobades se’n hèsque eth repartiment deth pan e eth vin, coneishut coma era “caritat”. Es sants son d’aguesta forma mès que simples imatges. Son “imatges d’ua dubertura” essenciau, ontologica, pr’amor que consagren era tèrra a on demoren e la conformen de cap tà un “nau naishement”, que “compromet era existéncia dera comunautat tota sancera”. Eliade avertís: “Non podem pas víuer sense ua dubertura de cap tara transcendéncia”.
(DIARI SEGRE, 21 de seteme de 2013)


text:
Al vist de la situacion occitana actuala, deguda a causida politica de las trentas darrièras annadas e mantunes corporatismes ontologics e extrènas, podèm dire que la literatura occitana pòt pas encontrar cap autra literatura, nimai a nivèl balançat capitar un escambi fructuós pel planèta.
Lo nivèl dels escambis e de la critica es flaca en lenga occitana, res de veire ambe lo dinamisme de la lenga amazigh, lo dinamisme de l’exilhat magrebin e de sa volontat d’acarar un poder de repression, a l’imatge del dinamisme dels republicans en França al moment del franquisme. Nosautres sèm a collaborar ambe la repression lingüistica francesa.
Mas sèm a un moment clau de la manca reala de poténcia occitana per poder escambiar, los locutors naturals s’en van e la vision occitana d’una societat es tristassa, senon caldrà escambiar ambe la lenga de l’impèri, coma l’universitat li agrada en Occitània.
E vau donar una frasa recenta d’una intellectuala francesa, dins un programa de France Culture, Tire ta Langue : «
-
On peut même dire que vous faites quasiment un parallèle, entre la nation et les personnes, vous pensez qu'il faudrait que les nations fussent à nouveau emplies d'une sorte d'estime de soi, qui leur permettrait de faire face, comme pour certains de vos patients, n'est-ce pas ?
-
Il y a quelques années, j'ai fait autour d'Harlem Désir, un petit livre sur la question des étrangers, «ne touche pas à mon pote» et les questions qu'on s'est posées autour, nous accueillons les étrangers, j'en suis une, mais nous n'avons pas que des droits nous avons aussi des devoirs. Et à partir de là, je me suis posé les questions sur la nécessité d'une identité nationale, es-ce que c'est indépassable ?, sinon dans quelle limite ? Et bien toute identité m'est parue comparable à l'identité de la personne, individuelle comme vous dites, y compris les identités claniques, communautaires, nationales, sexuelles : Nous les Français, nous les Juifs, nous les Catholiques, nous les gays, nous les Femmes. Ce Nous familial en quelques sortes, est un antidépresseur, pourquoi ? Nous ne savons pas qui nous sommes, nous avons du mal à définir cette identité fragile qu'est l'être humain. Mais, nous nous pensons pouvoir appartenir à quelque-chose. Nous en sommes. Et cette appartenance, nous donne des contours, c'est une espèce de holding de contenants qui rassurent, et donc de ce point de vue, aussi bien le patient quand il vient se plaindre de ne pas savoir qui il est, de ne pas être reconnu, et d'être tellement déçu de lui-même qu'il se tue, que la nation qui perd ses contours, qui perd ses valeurs, qui perd la confiance en elle-même, et bien ces deux univers-là, on besoin d'une ré-assurance narcissique, avant de passer à une vitesse supérieure pour rencontrer autrui ; mais, je ne peux rencontrer autrui si je n'ai pas une certaine confiance dans ma propre identité, quitte à la mettre en question après,mais il faut avoir quelque-chose à mettre en question. Il y a un travail de ré-assurance, initialement, pour conduire cette identité ré-assurée, à se lier aux autres, à travers un examen de soi et d'autrui.»
Fasèm donc l’examèn nòstre.
Julia Kristeva entrevistada per Antoine Perraud, dins 'Tire ta langue' de France Culture, parla de nacionalitat francesa, mas oblida l’occitana, jà es una informacion sobre l’estat de la pensada o de l’ignorança francesa, mas se fasèm parallèls : sèm de quicòm, i sèm ligat, aquò baila contorns, una mena de proprietat de contenents que rassegúran, e donc d’aqueste punt de vista, autanplan lo pacient qu’arriba per se plànher de non pas saber quí es, d’èstre pas reconegut (o sèm bravament pas, nimai per nosautres), e d’èstre talament decebut d’el-meteis que se mata (abandona la transmission lingüistica e de las sapienças universalas), que la nacion que perd sos contorns (limits lingüistics, mai tanben contorns de la pensada politica), que perd sas valors (occitanas, ne fautèm pas ! miladius), que perd sa fisença en èla-metessa (sotmission al mèstre, abséncia d’autonomia politica e de la pensada, capvirada a París, legitimista), e bon aqueste dos univèrs-quí, an mestièr d’una re-assegurança narcissica, abans de passar a una vitessa superiora (encontrar los locutors de las lengas autras), per encontrar d’autras ; vesèm que lo parallelisme es aisit… Mas la consciéncia d’aiçò es pauc escrich dins los tèxtes occitans, una pensada tròp estequida, tròp localizanta sul modèl francés, tròp ligada als minimalismes lingüistics occitans.
Avèm fòrça de trabalhar suls tèmas de la dignitat, per desvolopar una enveja a la civilizacion occitana, per bastir una modernitat.
Cada còp qu’ai puscut encontrar d’autras minoritats, sovent vengudas de l’immigracion, ai poscut mesurar la fauta occitana de dignitat per poder escambiar amb dignitat, la fauta de documents adaptat per lor presentar Occitània en tota dignitat e dins lor lenga ; la fauta es a l’abséncia de dignitat politica.
Mas de còps los encontres, son renduts necites, car un Francés normal se trufa de l’occitan (l’excepcion culturala es l’ignorança, en França) e alara lo public fauta per las libariás, per poder vendre libres… Lo mercat-Estat-nacion imperialista francés a acabat de matat Occitània, d’unes an collaborat ambe agradament e plasenta fe, an matat alara la granda Occitània. De mai, los Occitans, desalfabetizats de lor lenga (es organizat e volgut per la meteissa populacion), se trufa d’aquestes encontres intellectuals (e escrivi pas que los encontres literaris son pas necites, mas l’abséncia dels Occitans es la realitat del terrenh, la sotmission al mèstre francés, qu’amana poder e moneda de servici public).


text:
Eth diuendres 5 de deseme serà ua jornada pro assolelhada, damb vents doci de compausant sud e poderam arrecéber a Reis Mags sense precipitacions.
Temperatures doces (3°/13° en hons de Val; 0°/3° en còta 2.000).
Eth dissabte 6 serà ua jornada embromada tamb precipitacions moderades qu'en torn a meddia seràn intenses e qu'en principi amendririen a darrères ores. Còta de nhèu enes 1100 m pendent eth maitin en tot descéner cap as 800 pendent era tarde. Complicat de pronosticar era quantitat de precipitacion, que poderie èster entre es 25 e es 50 cm en còtes nautes.
Eth dimenge contunharam damb nivolositat abondiua encara que se poderien daurir quauqui clari, sustot a darrères ores. Precipitacions entre fèbles e moderades damb còta de nhèu sobratz es 600 m. Acumulacions d'uns 10 cm en Vaquèira 2500
Temperatures similares ara jornada anteriora en zònes baishes e notablaments mès heiredes en nautada (0°/5° en hons de Val; -7°/-5° en còta 2.000).
A causa dera incertitud dera prediccion vos aconselharíem seguir es bulletins actualizadi.


text:
IIIau dinastia egipciana
La IIIau dinastia egipciana qu'ei la purmèra de l'Empèri Ancian. Lo son rei mei famós qu'ei de segur lo faraon Djòser qui s'a hèit bastir la piramida mei anciana (qui ei egaument lo monument de pèira mei ancian conegut au monde). Menfis que ho la soa capitala.
La succession deus reis d'aquesta dinastia b'ei pas clara a despart de Djòser (plan famós e dab un monument plan documentat) e de Honí qui sembla clarament estar lo darrèr. L'enjòc entà la poder completar dab seguretat qu'ei de poder acordar la diferentas listas reiaus (totas imprecisas) dab los elements arqueologics.