text:
Teatre
Lo teatre (del grèc θέatpov, « luòc per contemplar ») es un art scenic en relacion amb la performança e la representacion d'eveniments, que vòl representar una istòria de ficcion que fa jogar un o mai personatges en un luòc e un temps concrèt e davant un public. S'utilizan d'elements coma los discors e los dialògs, lo gèst, la scenografia, la musica, lo son e l'espectacle. Es tanben lo genre literari que compren las òbras concebudas coma un scenari e per èsser donat davant un public.
Somari
- 1 Caracteristicas generalas
- 2 Genres teatrals
- 3 Istòria
- 3.1 Africa
- 3.2 Egipte antica
- 3.3 Grècia e Roma
- 3.4 Civilizacions americanas
- 3.5 Civilizacions orientalas
- 3.6 Edat Mejana europèa
- 3.7 Renaissença
- 3.8 Barròc e neoclassicisme
- 3.9 Jòc al natural e realisme dins lo teatre dels sègles XIX e XX
- 4 Teatre en Occitània
- 5 Referéncias
Caracteristicas generalas[modificar | modificar la font]
Lo teatre constituís un ensemble que sos diferents elements forman una part indivisibla. Pasmens cadun d'aqueles elements possedís de caracteristicas e nòrmas pròprias. Vaquí los elements:
Tèxte[modificar | modificar la font]
Las òbras dramaticas s'escrivon en dialògs e a la primièra persona, ont se descrivon las accions entre parentèsis. Dins la tradicion occidentala, lo tèxte, l'òbra dramatica, foguèt totjorn considerada coma la pèça essenciala del teatre, nomenat « l'art de la paraula ». Aquela predominança existís tanben dins las culturas orientalas mas d'un biais mendre. Predominant mas pas lo tot: en primièr luòc, lo tèxte esgota pas lo fach teatral, perque una òbra dramatica es pas teatre fins que siá representada, aquò implica un minimum d'elements de performança; en segond luòc, fòrça formas dramaticas arcaïcas e tanben d'espectacles modèrnes utilizan pas ges de paraula o la subordenan a d'elements coma la mimica, l'expression del còrs, la dança, la musica, l'expression scenica.
Lo fach que l'òbra aquerís plena validitat justament amb representacion es la caracteristica que distinguís l'escritura dramatica dels autres genres literaris. La majoritat dels grands dramaturgs de totes los temps, dels classics grècs a l'anglés William Shakespeare, lo francés Molière, l'espanhòl Pedro Calderón de la Barca o l'alemand Bertolt Brecht, basan sas creacions sus la coneissença dirècta e prigonda de las ressorsas scenicas e d'interpretacion e d'una utilizacion senada de sas possibilitats.
Meteire en scèna[modificar | modificar la font]
La personalitat del meteire en scèna coma artista creatiu d'esperel se veguèt afirmada, a la fin del sègle XIX. Aquela foncion, de quin biais que siá, totjorn existissiá, coma responsabla de la coordinacion dels elements que van de la scenografia a l'interpretacion. Pertòca a el, fin finala, de convertir lo tèxte, s'existís, en teatre, amb de mejans qu'el estima precises, per provocar la reflexion segon los alemands Bertolt Brecht e Erwin Piscato.
Performança[modificar | modificar la font]
Las tecnicas de jòc varièron fòrça lo long de l'istòria. Dins lo teatre occidental classic, per exemple los grands actors, los « monstres sagrats », tendián a far enfaticas las emocions amb la tòca de metre en evidéncia lo contengut de l'òbra, dins la comèdia de l'art l'interprèt jogava d'èime; los actors japoneses kabuki, utilizan de còdes determinats per exprimir los estats d'arma per mejan de gèstes simbolics, de granda subtilitat o volontàriament exagerats.
Dins lo teatre modèrne emergís en general lo jòc naturalista: ont l'actor amb la coneissença de tecnicas corporalas e psicologicas e l'estudi de se meteis e del personatge, cèrca de crear en scèna la personalitat d'aquel. Aquela opcion, se desvolopèt a partir dels traches fondamentals ensenhats pel rus Constantin Stanislavski e ja fòrça presenta dins lo domeni cinematografic. Lo jòc naturalista es pas de la sola causida e depend de l'orientacion de l'estil interpretatiu, de las caracteristicas de l'espectacle e de las indicacions del meteire en scèna.
Pasmens, uèi, al començament del sègle XXI, la performança teatrala demòra fixada dins lo jòc naturalista. Se lo teatre contemporanèu fa una critica del jòc naturalista, es per lo definir coma la simpla reproduccion del comportament uman destacat dels ligams amb lo seu entorn. Actualament i a de grandas transformacions del trabalh de Stanislavsky inspiradas; per los mai importants, Antonin Artaud, Jerzy Grotowsky, Etienne Decroux e Eugenio Barba.
Autres elements[modificar | modificar la font]
Dins un sens estricte son: aqueles que preparan lo mitan ont se jòga una representacion dramatica, la scenografia e l'art de crear las decoracions.
Dins l'Antiquitat, la scenografia èra condicionada pels limits tecnics e arquitectonics, circonstàncias que se mantenguèron pendent tota l'Edat Mejana. E foguèt solament aprèp la Renaissença e, subretot, pendent los sègles XVII e XVIII, que la scenografia comencèt de se melhorar, mercé al perfeccionament de la perspectiva picturicala, que permetèt de donar aparéncia melhora de prigondor a la decoracion, e tanben al desvolopament de la maquinariá teatrala. Al sègle XIX, amb l'introduccion del teatre realista, la decoracion ven un element de basa de la representacion reauçat pel jòc de la lutz electica e fins a la projeccion de sons e videogramas.
Lo costum totjorn foguèt ligat amb la concepcion scenica. Dins lo teatre grèc, l'aspècte brut de las decoracions èra compensat pel mejan de masquetas — tragicas o comicas — e las tunicas estilizadas dels actors, que lor objècte èra de reauçar lo caractèr arquetipal dels personatges. Pendent lo Barròc e lo Neoclassicisme prenguèron importància lo maquilhatge e lo costum, tant i a que sovent foguèt utilizat d'un biais anacronic — per exemple se representava una òbra situada dins la Roma antica amb de vestits franceses del sègle XVII —. Uèi, la causida dels costums es un element important dins la concepcion generala de la performança.
Genres teatrals[modificar | modificar la font]
- Comèdia: Genre realista. Dins la comèdia los personatges son complèxes, ordinaris e corrents que encarnan las pecas e los vicis dels èssers umans, lo conflicte presentat es possible e probable dins la vida reala, tant i a que lo contengut es exagerat o ridiculizat pr'amor de provocar lo rire del regardaire. Lo protagonista en aquel conflicte luta amb son antagonista per fin qu'aquel falhe e atal aconseguir sos objectius; e dins aquelas temptativas s'avançan dins de situacions ont abocan o son objècte de trufariá. Lo desnosament presenta una solucion alègra al conflicte ont totes los problèmas venon auroses e totes venon astrucs. Generalament los autors per mejan del rire visan que lo regardaire sosque perque l'òbra capitèt e atal ne sortir un ensenhament quand aquel pòt s'identificar a un dels personatges. Atal, qualques autors considèran que la comèdia es moralista. Tartufa o l'impostor de Molière n'es un exemple.
- Tragedia: Genre realista. Dins la tragedia i a de personatges celèbres, e la finalitat es de produire una crisi, es de dire, una purificacion del lector o espectator e que culmina en fòrça ocasions amb la destruccion sociala o fisica del protagonista. Edip rei de Sofòcles es un exemple d'aquel genre.
- Drama: Genre realista. Lo drama representa una situacion de la vida reala complèxa e dificil mas amb una fin favorabla o aurosa, se caracteriza per aver de personatges ordinaris e complèxes que s'afrontan dins de situacions limitas de lor vida e fin finala reconeisson mas aquò provòca pas necessàriament un cambi intèrne del protagonista.
- Melodrama: Genre non realista. Los arguments complèxes amb de personatges son simples e son las caracteristicas fondamentalas d'aquel genre. Òm espèra que l'espectator aguèsse una responsa emocionala superficiala davant los eveniments de la scèna. Los personatges an de reaccions emocionalas exacerbadas davant las accions dels autres personatges. I a un conflicte de valors que se pòdon trobar dins de domenis coma: morala, estetica, etc.
- Tragicomèdia: Genre non realista. Lo personatge de la tragicomèdia es simple, generalament un arquetipe, es a la recèrca d'un ideal: l'amor, l'amistat, la fraternitat, etc. L'argument es complèxe. Es pas l'union de tragedia e comèdia. L'aucèl blau de Maurice Maeterlinck n'es un exemple.
- Obra didactica: Genre non realista. Caracterizada per una forma de sillogisme que convida a la reflexion de l'espectator e que a partir d'aquela fa un aprendissatge. Los personatges son simples e l'argument complèxe. Lo cercle de greda caucasian de Bertolt Brecht es un exemple clar.
- Farsa: Genre impossible. La farsa es un genre dramatic que la meta es de far rire e que sovent a de caracteristicas grossièras, bofonescas, e absurdas. Las originas remontan a Aristofanes mas es alsègle XX qu'aquel genre pren vertadièra importància e relevància. La cantatritz clòscapelada[1] d'Eugène Ionesco es lo mai clar exemple.
- Pantomima: Los mims son los actors qu'utilizan pas lo lengatge parlat dins sas performanças e, sovent, utilizan de sons o objèctes per se far comprendre. A d'elements ligats amb la dança e lo circ. Es una forma correnta de l'art de la carrièra.
- Musicala es una forma de teatre que combina musica, cançon, dança e dialògs. Lo contengut emotiu de l'istòria (umor, pathos, amor, ira...), e tanben l'istòria d'esperela, es transmés per mejan de las paraulas, la musica, los movements e los aspèctes tecnics de l'espectacle.
- Opera es un drama total o en partida musical que lo cant scenarizat es acompanhat per l'orquèstra, e los elements scenics abituals del teatre (decoracions, costum).
- Teatre de mariòtas ont los personatges son de monacas manipuladas nomenadas Mariòtas
- Performança es una accion artistica en dirècte ont se fa una importanta mesa en scèna, e ont abitualament l'artista s'implica d'un biais particular fàcia al grop de gentas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat dels estudis considèran que las originas del teatre se devon cercar dins l'evolucion dels rituals magics ligats a la caça, coma las pinturas rupèstras, o la culhida agricòla que, a partir de l'introduccion de la musica e de la dança, arribam en de vertadièras ceremonias dramaticas ont se rend lo culte als dieus e s'exprimissian los principis esperitals de la comunitat. Aquel caractèr de manifestacion sagrada es un fach comun a l'aparicion del teatre dins totas las civilizacions.
Africa[modificar | modificar la font]
Lo teatre african, entre tradicion e istòria, camina uèi per d'autres camins. Tot predispausa Africa al teatre. Lo sens del ritme e de la mimica, l'amor e l'aisiment per la paraula fan dels africans actors nascuts. La vida quotidiana dels africans se fa al ritme de divèrsas ceremonias, ritualas o religioses, concebudas e viscudas generalament coma de vertadièrs espectacles. Pasmens cal se demandar se sagís vertadièrament de teatre. Qualques pensan qu'aqueles espectacles son tròp cargats de significacion religioses per que siá considerat coma teatre. D'autres estiman que los tipes de teatre africans demòran dins una semblança, coma dins d'autres temps la tragèdia grèga, coma un preteatre que jamai arribarà totalament a èsser teatre almens que se dessacralize. Mas ara dins l'Àfrica independenta pren forma un novèl teatre.
Novèl Teatre: Se tracta d'un teatre engatjat, o militant, concebut per defendre l'identitat d'un pòble que capitèt la seuna independéncia.
Teatre d'avantgarda: Anem uèi cap a una recèrca sul ròtle d'actor, coma o fan Jerzy Grotowski e son teatre laboratòri. Atal, a Libreville, Gabon, se formèt en 1970 un teatre d'avantgarda que realizèt dos espectacles que daissèron una emprenta durabla dins aquela jove generacion de comedians. Un autre camp de recèrca es lo teatre del silenci, creat per François Rosira, que sa finalitat èra de realizar d'espectacles ont lo cant, lo recitat, la musica e la dança se complementen en perfiècha armonia.
Egipte antica[modificar | modificar la font]
Pendent l'Egipte antica, a la mitat del segond millenari abans l'edat crestiana, ja se representava de dramas sus la mòrt (resurreccion de Osiris). Foguèt la començança del teatre per mejan de masques e de dramatizacions.
Lo teatre se dona per de luòcs publics pr'amor lo culte e la representacion dels mites d'Egipte[2], coma fòrça mai tard lo faguèron los actes sacramentals medievals.
Grècia e Roma[modificar | modificar la font]
Las racinas son dins los rites orfics e las fèstas dedicats a Dionís, se realizava d'interpretacions de la vida dels dieus acompanhadas de danças e cants (Ditirambics). Mai tard comencèron las primièras representacions pròpriament dramaticas, executadas per las plaças de las vilas per de companhiás constituidas solament d'un actor e d'un còr. A la fin del Sègle VI ab. C. lo poèta e interprèt Tespis ganhèt una celebritat legendària.
Lo teatre grèc se formèt seguent l'evolucion de las arts e ceremonias grègas coma la fèsta de la meisson (ofèrta a Dionís) ont los joves dançavan e cantavan cap al temple del dieu, e d'ofrir lo melhor dels vinhals. Aprèp un jove que se destacava del grop se transformava en corifèu o mèstre del còr, que alara dirigissiá lo grop. Amb lo temps apareguèron lo barde e lo rapsode, qu'èran recitadors.
Al sègle V ab.C., edat classica de Grècia, s'establiguèron los modèls tradicionals de la tragèdia e la comèdia, e los dramaturgs Esquil e Sofòcles apondèron respectivament un segon e un tresen actor a l'accion, aqueles balhèron a aquela una complexitat que rendèt necessària la creacion de grandas scenografias. Alara foguèron bastits lo grands teatres de pèiras, coma aquel d'Epidaure al sègle V ab. C. (qu'encara demòra), capables de contenir aperaquí 12 000 personas, o aquel de Dionís, a Atenas, al sègle IV ab. C. La construccion se realizava aprofeitant del penjal d'un puèg, se dispausavan de forma semicirculara las grasas qu'entornejavan l'orquèstra, espaci circular ont se fasiá la màger part de la representacion. Darrièr l'orquèstra s'auçava un bastit nomenat Skene, scèna, destinat als actors per que cambièsson lor costum. Davant aquela s'auçava una paret de colomnas, lo prosceni, que podiá sostenir de superfícias pintadas, evocacions del luòc de l'accion. Aquelas decoracions, amb las tunicas e los masques utilizats pels actors e qualques maquinas rudimentàrias, constituissián tot l'aparelh scenic.
Las representacions del teatre grèc se fasián a l'aire liure, i aviá lo còr (dirigit pel Corifèu o mèstre del còr) que cantava e dançava a l'entorn d'un autar. Dins lo teatre grèc se representavan dos tipes d'òbras: la tragedia, òbra dramatica de la fin malastrada que tractava dels tèmas de las legendas eroïcas, e la comèdia satirica, que criticava umoristicament los politics e las òbras e avián recors a una mimica iniciada per un còr de satirs, e comèdias qu'avián per subjècte la vida quotidiana; totas èran escrichas en vèrses e utilizavan de masques.
Teatre roman[modificar | modificar la font]
Lo bastit del teatre roman es un grand emicicle[3] tapat per un gigantesc mur de scèna, lo frons scaenae. Contrariament als Grècs es bastit amb estatges sus un terren plan. Las decoracions èran fixas, repausant sus la paret de scèna gigantesca (aquela del Teatre antic d'Aurenja mesura 36 m de naut e 103 m de larg) ornat de colomnas e d'estatuas, e dubèrt de pòrtas. Se trapava sovent al centre l'estatua d’un emperaire e mai fòrça riquesas, butin de batalhas ganhadas per la vila. Per aparar lo public del solelh una granda vela èra estenduda. Darrièr èran las colissas (postscaenium). Lo suc èra clinat cap a l’abans per renviar la votz dels comedians. Eretièr del teatre grèc antic, lo teatre roman se n'alunha en fòrça punts. Se a l'origina es associat a de ceremonias religiosas, evoluiguèt lèu cap a de formas de representacion profanas, ont l'escritura, lo jòc dels actors e la mesa en scèna èran plan codificadas.
Civilizacions americanas[modificar | modificar la font]
Dins las culturas americanas preïspanicas lo teatre aviá aquerit un notable desvolopament, subretot aquel dels maias; una de las òbras pus representativas del teatre maia es lo drama Rabinal Achin. Lo teatre maia se trobava en partit ligat als cicles agricòlas e a las epopèias de sos eveniments istorics. Los astècas e Incas, èran de societats d'estructura teocratica alara las activitats teatralas aviàn un tèma eminentament guerrièr e religiós.
Civilizacions orientalas[modificar | modificar la font]
Las manifestacions dramaticas en Asia remontan a d'epòcas fòrça ancianas. En China se practicavan ja, sos la forma de poèmas scenarizats, a la fin del segond millenari abans l'èra crestiana. En Índia son aparicion foguèt posteriora, lo Mahabharata, poèma epic qu'aqueriguèt sa forma definitiva cap al sègle IV ab. C., es especificament mencionat que l'òbra revela l'existéncia de formas teatralas alunhadas en relacion amb las cresenças vedicas. Lo caractèr marcant ritual e simbolic del teatre oriental es que dona un ròtle a la musica e a la dança fòrça superior a aquel de l'occidental, es parièr al Japon, amb lo desvolopament del teatre Nó (能, nō) emergit al sègle XV, qu'evoluiguèt dos sègles mai tard cap al歌舞 伎 o kabuki , lo pus popular, e basat subretot sus la capacitat dels interprèts, e sus la mobilizacion del sentiments abans l'èime.
Edat Mejana europèa[modificar | modificar la font]
Aprèp de sègles d'oblit, lo reviscòl del teatre en Occident se deu subretot a l'ajuda del clergat, que l'utilizèt amb de fins didacticas. Atal, dempuèi lo sègle XI, se fa dins las glèisas de representacions de mistèris e moralitats; l'objècte èra de presentar d'un biais simple la doctrina crestiana als fidèls. Pr'amor que aisine la compreneson, lo latin cedèt lo pas pauc a pauc a las lengas vernacularas, e als sègles XIII e XIV, tant las pèças religiosas coma las flori farsas profanas comencèron d'èsser representadas.
Renaissença[modificar | modificar la font]
La Renaissença en Itàlia aurà de consequéncias decisivas sus l'evolucion del teatre. E doncas va nàisser una produccion dramatica de caractèr culte, inspirada dels modèls classics e destinada a las classas aristocraticas, se generalizèt al sègle XVI la construccion de salas cobèrtas especializadas.
Teatre en Itàlia[modificar | modificar la font]
Lo teatre Olimpic de Vicènça es sovent citat coma lo primièr dels teatres modèrnes; dessenhat per Andrea Palladio e acabat en 1585, èra una variacion dels modèls romans e presentava, al fons de la scèna, una perspectiva tridimensionala amb de vistas urbanas. Lo modèl classic del teatre italian foguèt lo teatre Farnese de Parma, erigit en 1618; l'estructura se compausava de la scèna, emmarcada per un arc proscenic e separada del public per una tela, e un pertèrra en forma de ferradura entornejada per divèrses estatges de galariás. Pendent aqueles temps se desvolopava tanben en Itàlia una forma de teatre popular, la comèdia de l'art, que amb son enfasi e la libertat de l'improvisacion de l'actor donèt una granda avançada a la tecnica de l'interpretacion.
Anglatèrra: lo Teatre Elisabetan[modificar | modificar la font]
Los teatres erigits en Anglatèrra pendent lo regne de Elisabeta I d'Anglatèrra èran fòrça diferents. Èra l'epòca de l'esplendor excepcionala del genre dramatic, entre eles se destacava lo teatre londinenc The Globe ont se jogava las òbras de William Shakespeare. Sens teulat e bastits de fusta, la caracteristica principala èra una scèna elevada rectangulara, qu'a l'entorn d'ela èra lo public per tres costats, alara que las galariás èran reservadas per la noblesa.
Espanha: los Corrales de Comedias[modificar | modificar la font]
En Espanha, e a la meteissa epòca que lo teatre Elisabetan en Anglatèrra (sègles XVI e XVII) se creava d'installacions fixas per jogar teatre a l'aire liure nomenadas Corrales de Comedias per exemple lo corral de comedias d'Almagro. A l'epòca Lope de Vega, Tirso de Molina e Calderón de la Barca, son los exemples del Sègle d'aur espanhol.
Barròc e neoclassicisme[modificar | modificar la font]
Los sègles XVII e XVIII balhèron un grand enriquiment a la scenografia. Lo reviscòl ven del drama classic francés amb la règla de les tres unitats, accion, temps e luòc; en consequéncias s'abandonèt l'unicitat de las decorations, e se pren l'abitud de ne cambiar en cada entreacte. Al començament del sègle XVIII, l'influéncia dels grands dramaturgues coma Molière del sègle de Loís XIV encara demòra sus la scèna de la Comèdia Francesa. La Tragedia, al delà de las imitacions de Jean Racine se vira cap a un teatre amb de scènas d'orror al limit del malèsser. Aprèp, lo vam de l'operà, que demandava divèrses montatges, favoriguèt lo desvolopament de maquinas perfeccionadas que donèron mai l'aparéncia de vertat amb efèctes coma: la disparicion dels actors e la simulacion de vòls. Lo teatre de la Scala de Milan, acabat el 1778, es un exemple de las grandas dimensions qu'èran necessàrias per lotjar un fum de public coma l'argument e l'aparelh scenic.
Jòc al natural e realisme dins lo teatre dels sègles XIX e XX[modificar | modificar la font]
Lo Realisme èra un corrent estetic dels ans 1830-1880; apareguèt aprèp lo romanticisme e anoncièt lèu molt los movements contemporanèus. Se caracterizava per d'arguments que se preocupavan de far una pintura precisa de la societat, desira replicar la realitat.[4]
Lo corrent que se caracteriza per:
- espontaneïtat del personatge
- psicologia del personatge
Lo jòc al natural comencèt en França en 1870, pauc aprèp apareissiá lo teatre de jòc al natural en Euròpa (subretot en Anglatèrra, Alemanha, França) e als Estats Units d'America.[5]
Los dramaturgues abandonèron l'istòria per situar l'accion dins l'epòca contemporanèa. Los dramaturgues pus significatius d'aquela estapa son Frederic Soler e Àngel Guimerà.
Teatre en Occitània[modificar | modificar la font]
Vejatz:
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Revirada occitana de Maurici Andrieu, 2007
- ↑ (en)Stanton, Sarah; Banham, Martin (1996). "Middle East and North Africa". Cambridge paperback guide to theatre. Cambridge, England: Cambridge University Press.
- ↑ Lo teatre de Pompèu de Roma ten 27 000 plaças, que la tribuna de 50 plaças per l'Emperaire e de sos conselhièrs.
- ↑ (ca) teatre medieval i del Renaixement, Barcelona 62,1983
- ↑ (ca)Castells i Altirriba, Joan: materials relatius al teatre profà dels s.XVIII-XIX.Estudios escénicos,XIX ( 1975), 13-46


c: text/html

text:
Casa Milà
La Casa Milà, escaissada la Pedrera, es un edifici modernista que se trapa sul Passeig de Gràcia de Barcelona, a l'esquina de la carrièra de Provença. Foguèt la darrièra òbra civil dessenhada per Antoni Gaudí e foguèt bastida entre 1906 e 1910.
Una comanda de l'òme d'afar Pere Milà i Camps e de sa femna Roser Segimon i Artells, venent de Reus e veusa de lo ric indian[1] , Josep Guardiola i Grau. Creèt una granda polemica a l'epòca, a causa de las audaciosas formas onduladas de la faciada de pèira e los fèrres obrats tòrts que decòran los balcons e fenèstras, dessenhats en granda partida per Josep Maria Jujol, que tanben projectèt qualques dels plafons de gèis.
Arquitectonicament es considerada coma una òbra innovadoira a causa de l'estructura de colomnas e dels estatges libres de muralhas de refenda. De tal biais que, la faciada –tota en pèira– es autoportaira, es a dire, sens aver de suportar las cargas dels estatges. Autre element d'innovacion foguèt la construccion del garatge sosterranh.
En 1984 foguèt declarada Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO. Uèi es lo sèti de la Fundació Catalunya-La Pedrera, que gerís las divèrsas exposicions e activitats e las visitas del public.
Somari
- 1 Istòria de l'edifici
- 2 L'edifici
- 3 Utilizacion actuala
- 4 Galariá d'imatges
- 5 Referéncias
- 6 Bibliografia
- 7 Ligams extèrnes
Istòria de l'edifici[modificar | modificar la font]
Pere Milà i Camps èra un òme d'afar, aimador d'arts e espectacles, proprietari de la plaça de Taurs Monumentala (La Monumental), que voliá far de politica. Èra de familha borgesa, esnòb e fòrça ric, subretot pel son matrimòni amb Roser Segimon i Artells. Milà volguèt se desmarcar de la borgesiá barcelonesa e aquò lo menèt cap al passeig de Gràcia e contractar amb un arquitècte al vam. Costejant lo associats de son paire dins un negòci de cambe –que Josep Batlló– quan aquel se faguèt bastir la Casa Batlló, s'entendèt amb Gaudí e li assegurèt que l'òbra venenta la farà el.[2]
Milà comprèt a la cantonada del passeig de Gràcia e la carrièra de Provença un ostal de familha proprietat de José Antonio Ferrer-Vidal lo 9 de junh de 1905. En setembre contractèt Gaudí per far son novèl ostal, e lo 2 de febrièr de 1906 presentèt lo projècte a l'Ostal de vila de Barcelona e comencèt las òbras, demolissent l'edifici preexistent puslèu que lo transformar, coma se faguèt per la casa Batlló.[3]
L'edifici s'acabèt en decembre de 1910 e la proprietària demandèt a Gaudí que faga un certificat per abitar l'entresòl, causa que la vila autorizèt en octobre de 1911, e mudèron los Milàs aper i viure. Fin finala, lo 31 d'octobre de 1912 Gaudí faguèt lo certificat final per poder abitar l'ensemble dels estatges de la proprietat.[4]
Criticas e polemicas[modificar | modificar la font]
L'edifici respectava pas cap de nòrma d'estil convencional, per aquò recebèt fòrça criticas. Per començar, lo nom «la Pedrera» (Peirièra) es en fach un mal escais assignat pels ciutadans qu'aimavan pas son eterodoxia.[5]. Junceda la presentava coma una «mona de Pasqua»[6] e un autre de paella ne fasent caricaturas dins En Patufet. Ismael Smith Marí insinuava qu'aviá sofrit un tèrratrem coma a Messina, un autre l'assimilava a un imaginari Valhalla wagneriana o amb una defensa antiguèrra de la guèrra del Marròc, o amb un envan per a dirigibles.[7] De proprietaris del passeig de Gràcia èran encolerats amb los Milàs e refusèron de les saludar, argumentant que la genialitat de Gaudí fariá baissar lo pretz de sol de la zona.[8]
Des del punt de vista administratiu tanben provoquèt qualques polemica quand en decembre de 1907 l'Ajuntament arrestèt las òbras perque un pilar ocupava una partida del trpador respectant pas l'alinhament de las faciadas. Lo 17 d'agost de 1908 contra el se dubriguèt un dossièr perque despassava l'auçada prevista e lo volum bastit de 4 000 m2. L'Ajuntament reclamava una multa de 100 000 pessetas (prèp de 25% del còst de l'òbra) o ben demolir los granièrs e teulat. La polemica trobèt una solucion un an e mièg mai tard, lo 28 de decembre de 1909, quand la Comission de l'Eixample s'agissiá d'un edifici monumental e calguèt pas qu'obèsa estrictament a las ordonanças municipalas.[9]
Els Milà i Gaudí[modificar | modificar la font]
Las relacions de Roser Segimon amb Antoni Gaudí èran pas gaire bonas, a causa de diferéncia de critèris sus la construccion e sus la decoracion e las finicions de l'ostal. Un exemple èra l'imatge monumentala de bronze d'una maire de Dieu del Roser, amb que Gaudí volguèt cofar la faciada, en omenatge al nom de la proprietària. Aquò se faguèt pas, mas demòra l'inscripcion mariala Ave gratia M plena Dominus tecum dins la partida superiora de la faciada[10]. Las divergéncias continuas arribèron fins que Gaudí pòrte los Milàs al tribunal per una disputa sus los onoraris. Ganhèt Gaudí, en 1916, en donant las 105 000 pessetas que ganhèt per caritat mostrèt que « importavan mai los principis que l'argent ». Los Milàs prenguèron una ipotèca sus la Pedrera per poder pagar[11].
Aprèp la mòrt de l'arquitècte en 1926, Roser Segimon vendèt una bona partida dels mòbles qu'aviá dessenhat Gaudí e tapèt divèrses elements decoratius originals, tornant decorar amb l'estil Loís XVI. Quand la Pedrera foguèt aquerida per la Caixa de Catalunya, los elements amagats tornèron a veire lutz aprèp la restauracion facha en 1990[12].
Desde 2013 foguèt aquerida per la Fundació Catalunya-La Pedrera.
La Guèrra Civila[modificar | modificar la font]
Quand comencèt la Guèrra Civila en julhet de 1936, los Milàs èran en vacanças a Blanes. Qualques apartaments del planpè de la Pedrera seràn collectivizats pel PSUC e los Milàs qu'avián fugit a la zona franquista, abandonèron l'ostal aprèp que salvèron qualques òbras d'art.
A l'estatge Milà de la Pedrera, installèt sa demorança particulara lo Joan Comorera, secretari general del partit e lo conselh d'Economia de la Generalitat pendent una bona partida de la guèrra. En 1937, Comorera patiguèt un atemptat sens consequéncias a la pòrta de la Pedrera e alara bastiguèt un refugi al sosterranh per se protegir dels bombardaments. Quand entrèron las tropas franquistas dins la vila, los Comoreras deguèron fugir e los Milàs tornèron.[13]
Cambiament de proprietat[modificar | modificar la font]
En 1940 moriguèt Pere Milà e en 1946 son esposa Roser Segimon vendèt lo patrimòni, la Monumental a l'empresa d'espectacles Pere Balañá e la propretat a Josep Ballvé i Pellisé en societat amb la familha de Pío Rubert Laporta, conegut pels seus magazins comercials de la ronda Sant Antoni. L'operacion èra de 18 milions de pessetas per l'edifici e se crèt la Compañía Inmobiliaria Provenza, SA (CIPSA) per l'administrar.[14] Roser Segimon contunhava a viure al estatge principal fins a sa mòrt en 1964.[15]
La nova proprietat dividiguèt lo primièr estatge de la carrièra de Provença en cinc apartaments en luòc del dos originals. En 1953 Francisco Juan Barba Corsini foguèt cargat de la construccion de 13 apartaments dins les granièrs, on fins aleshores hi havia hagut los savadors, de mens en mens utilizats i que venián insalubre, plen de descais e rebuts. Barba Corsini respectèt la volumetria e l'estructura originala de Gaudí, gausissent de la libertat que donava l'organizacion d'aquel espaci dubèrt e sens angles dreches. Los apartaments èran situats sul costat exterior de l'espaci, daissant com a passadís de distribucion la partida corba dels arcs que donan suls patis centrals, daissant atal la zona mai escura que i a entre lo dos patis coma a contribuidor de l'estatge. Èran d'apartaments de 2 o 3 salas, qualcuns amb un entresòl abitable, amb un dessenh e un mobiliari pròpi dels ans 1950, amb de material coma la brica, la ceramica o la fusta e un mobiliari de dessenh similar a aquel d'Eero Saarinen.[16] Las òbres demandavan l'installacion de chemenèias pas en acòrdi al costat d'aquelas de Gaudí.
Dins los ans 1960 s'installèt activitats terciàrias mescladas amb las abitacion dels vesins, aquò causèt fòrça pèrdas de l'òbra de Gaudí, especialament dins los elements decoratius. En 1966 s'installèt la companhiá d'asseguranças Northern, aprèp de que s'intallèt lo sulfurós bingo qu'i demorèt fins a 1985. Tanben s'installèt una acadèmia, las oficinas del ciments Molins o d'Inoxcrom, entre d'autres.[17] Los còstes de mantenement èran fòrça elevats e los proprietaris, en densificant encara mai las abitacion, daissèron envielhir l'edifici provocant de casuda de pèiras en 1971. Se faguèt de reparacions d' urgéncias per Josep Anton Comas, pauc respectuosas de l'òbra original, coma la pintura dels patis.[18]
Retorn cap a la dignitat[modificar | modificar la font]
Lo 24 de julh de 1969 l'òbra de Gaudí recebèt la reconeissença oficiala de Monument istoricoartistic. Èra un primièr pas per evitar la destruccion. Mas foguèt solament en 1984, amb l'inscripcion al Patrimòni Mondial de l'Umanitat, que comencèt un cambi dins sa proteccion. En Primièr l'Ajuntament de Barcelona temptèt d'installar a l'estatge nòble l'oficina de la candidatura olimpica pels jocs de 1992. Finalament, lo jorn abans Nadal de 1986, la Caixa de Catalunya comprèt la Pedrera per 900 milions de pessetas.
Lo 19 de febrièr de 1987 comencèron las òbras pus urgentas, coma la restauracion e netejatge de la faciada. Las òbras foguèron acabadas pels arquitèctes Josep Emili Hernández-Cros e Rafael Vila.
En 1990, dins lo quadre de l'Olimpíada Cultural, foguèt inaugurat lo restaurat a l'estatge nòble de Milà e l'exposicion del Quadrat d'or dedicada a l'arquitectura modernista del centre de l'eixample barcelonés.[19]
L'edifici[modificar | modificar la font]
-
- « L'arquitectura es art; la mecanica es l'esqueleta, mai li manca la carn que dona armonia, alara, la forma que envelopa, e quan srà obtenguda, l'armonia será art. Antoni Gaudí
[20] »
L'edifici es de 1 323 m² bastits per estatge sus un terren de 1 620 m². Gaudí comencèt los primièrs esbòces dins son talher de la Sagrada Familha, ont concebèt l'ostal tota en corba, a l'exterior coma l'interior, en incorporant de fòrça solucions de geometria aplicada, e d'elements d'aspècte naturalista.
La Casa Milà es un ensemble de dos edificis que s'estructuran a l'entorn de dos patis que esclairan los nòu nivèls: sosterranh, planpè, entresòl, estatge principal (o nòble), quatre estatges superiors e trates. Lo sosterranh èra destinat al garatge, l'estatge principal a la residéncia dels senhors Milà, un apartament de 1 323 m², e dins la rèsta se distribuisson 20 abitatges per logar. L'estatge fin finala a forma d'un «8» asimetric. Los trates, que lotjavan los lavadors e los estendedors, forman un espaci isolant de l'edifici e tanben fixan los diferents nivèls del teulat.
Una de las partidas mai remarcables es lo teulat, coronat de lucarnas o sortidas d'escala, aeradors e chemenèias. Totes aqueles elements, bastits amb bricas cobèrts de calç, trencadís de marbre o de veire, an una funcion arquitectonica especifica e, pasmens, venan de vertadièras esculturas integradas a l'edifici.
La Casa Milà es un organisme unic, ont la forma exterior contunha a l'interior. Dins los apartaments cal destacar los plafons de gèis amb de relèus de gran dinamisme, lo trebalh de la fusta de las pòrtas, las fenèstras e lo mobiliari (malastrosament, uèi desaparegut), atal que lo dessenh del malonatge idrolic[21]
Los escalièrs èren destinats pel servici, alara que l'accès dels apartaments es fesiá amb ancessors levat l'estatge nòble, ont Gaudí apondèt un escalièr de configuracion particulara.[22]
Estructura[modificar | modificar la font]
L'estructura de la Casa Milà se caracteriza per sa faciada de pèira autoportaire, es a dire qu'es doncas libre de las foncions de muralha de refend ligat a l'estructura interiora de cada estatge amb de travetas de fèrre corbas que cerclan lo perimètre de cada estatja.[23] Aquel sistèma de construccion permet, d'un costat, de grandas duberturas sus la faciada, que permet mai dintrada de lutz dins los lotjaments, e d'un autre, l'agençament des diferents nivèls sus un estatge libre, de tal biais que totes los parets pòdan ser levats sense afectar l'estabilitat de l'edifici. Aquò permet de canviar los volums a volontat e modificar, sens problèmas, la distribucion interiora dels apartaments.[24]
Elements constructius e decoratius[modificar | modificar la font]
La faciada[modificar | modificar la font]
La faciada se compausa per grans blòts de pèira calcaria venent del Garraf pel primièr estatge e del peiral de Vilafranca pels estatges mai alts. Los blòts èran talhats en fàcia del site segon lo projècte de la maqueta, aprèp èran pujat cap a l'emplaçament ont s'acabèt de los ajustar per que s'alinhen e que lo tot constituisca una corba continua amb les pèças als cotats.
Vista des de l'exterior es pòt distinguir tres partidas: el còs principal dels sièis estatges amb de blòts sinuoses de pèira; los dos estatges dels granièrs, un blòt en arrièr, amb un cambi de ritme dins les ondulacions semblant a d'ondas de mar, amb una textura mai liça e blanca, amb de pichon traucs que semblan a d'arquièras; e lo darrièr, lo còs del teulat.[25]
De la façana original de Gaudí han desaparegut algunes reixes dels locals de la planta baixa. El 1928, la sastreria Mosella que va ser la primera botiga de la Pedrera, va fer unes obres i va eliminar les reixes. Aquesta qüestió no va preocupar ningú, ja que, al mig del noucentisme, uns ferros recargolats no tenien gaire importància. Se'n va perdre la pista fins que uns anys més tard uns nordamericans varen fer donació d'una d'elles al MoMa, on està exposada.[26]
Las campanhas de restauracion començadas en 1987, a la façana se tornèt plaçar de pèças de pèira qu'avian casut. Per demorar mai fidèl, se tirèt lo material del peiral originas de Vilafranca, alara qu'èra tancat.[27]
Vestibul e patis[modificar | modificar la font]
La Pedrera presenta una solucion absolutament original dins lo tractament del vestibul per que demòre pas espaci tancat i fosc, mai dubèrt e clar en connexion amb los patis interiors que, tanben, donan d'importància a aquel luòc de passatge e dirèctament vesibles per quin accedís a l'edifici. I a dos patis, de forma redonda per aquel del costat del passeig de Gràcia e elliptica per aquel de la carrièra de Provença.
Los patis, estructuralament, son una pèça clau perque sostenon las cargas de las faciadas interiors. Lo sòl dels patis es sostengut per de pilars. Pel pati elliptic las bigas e travetas adòptan una solucion de construccion tradicionala, mai pel cilindric, Gaudí apliquèt una solucion engenhosa per las doas travetas cilindricas e concentricas tibadas per de bigas radialas al biais dels rais d'una bicicleta, van dempuèi un punt de la traveta exteriora fins a dos punts -superior i inferior- de la traveta centrala que fa foncions de clau de volta e trabalha en tension e compression simultanèament. De tal biais es suportada una estructura de dotze mètres de diamètre amb una pèça fòrça bèla e considerada coma «l'arma de l'edifici» amb una semblança evidenta amb las criptas goticas.[28].
thumb|180px|Celobert del pati interior L'accès, protegit per una immensa pòrta de fèrre obrat amb un dessenh atribuit a Jujol, èra traversada per las personas e automobilas, e que venián del garatge sosterranh, uèi convertit en auditori.
Pel malonatge de la casa Milà, Gaudí utilizèt un modèl de postam en escaire e amb de fustes de doas colors,[29] e un malonatge idrolic de pèças exagonalas de color blava e motius marins que avian estat dessenhat per la casa Batlló e que Gaudí recuperèt per la Pedrera.
Los granièrs[modificar | modificar la font]
Coma per la casa Batlló, Gaudí faguèt aplicacion de l'arc parabolic coma estructura de sosten de la cobertura, una forma que tanben utilizèt, sens encara lo nomenar, per las armaduras de fusta de la cooperativa de Mataró coneguda coma «L'Obrera Mataronense». Dins aquel cas, Gaudí utilizèt la tecnica catalana de la brica plana, importada d'Itàlia al sègle XIV.[30]
Dins los granièrs èran los lavadors en una sala esclairida jos una cobertura en vòlta sostenguda per 270 arcs parabolics de diferentas nautors e separats d'aperaquí 80 cm. Tal que semblan al esqueleta d'un animal enòrme o a la forma d'un palmièr e que donan un teulat pauc convencional, similar a un païsatge de val e puèges. La forma e situacion dels patis interiors fa que los arcs s'auçan mai quand l'espaci ven estrech e se baissa quan l'espaci ven larg.[31][32]
Lo teulat e las chemenèias[modificar | modificar la font]
Lo trabalh de Gaudí sul teulat de la Pedrera traguèt profèit de las experiéncias del Palau Güell mas amb una solucion clarament mai davancièra, creant de formas e volums mai nombosas, de mai granda e mens policroma.[33]
Apareisson sul terulat sièis fenestrons o sortidas d’escala (quatre d'aqueles son cobèrts de trencadís de ceramica e qualqu'un susmontat d'una crotz doble tipica de Gaudí), vint e uièt chemenèias qualqu'unas gropadas, torcidas per que ne sortís melhor lo fum, dos aeradors mièg amagats que foncion es de renovar l’aire de l’edifici, coronant lo camin de ronda d’aquel castèl quimeric, quatre cupulins donan sus la faciada. Los Fenestrons abrigan tanben sèrvas d'aiga. Certans son en forma de cagaròl[34]
Lo teulat escalonat de la Pedrera, escaissat «lo jardin dels guerrièrs» pel poeta Pere Gimferrer a causa de l’aspècte de las chemenèias que semblan aparar los fenestrons, se faguèt una restauracion radicala, eliminant las chemenèias apondudas aprèp Gaudí, e las antenas de television e d'autres elements que degradavan l'espaci. La restauracion tornat donar l’esplendor a las chemenèias e los fenestrons cobèrts amb de fragments de marbre e trencadís. Una de les chemenèias es coronada amb capelets de veire —que los anava far, segon que diguèt Gaudí l'endeman de la inauguracion de l'edifici, aprofeitant de las botelhas vuèitas de la fèsta—. Se lo faguèt amb las basas de las botelhas de champanha del passatge al segle XX. Lo trabalh dels restauradors permetèt de retrobar la fòrça originala del voladís de pèira d'Ulldecona, amb fragments de teule. L'ensemble a la meteissa color que la faciada, pasmens qu'aquí las tonalitats cremoses dominan. : ruta
Mobiliari[modificar | modificar la font]
Gaudí, com ja o aviá fach per la casa Batlló, dessenhèt un mobiliari especific per l'apartament nòble. Formava una partida de la concepcion qu'èra l'òbra d'art integrala pròpria al modernisme en que l'arquitècta assumís la responsabilitat dels aspèctes globals coma l'estructura o la faciada, coma de cadun dels detalhs de la decoracion, dessenh del mobiliari i complements, coma lampadaris, jardinièras, malonatge o plafons.
Aquò foguèt un autre punt de friccion amb la senhora Milà, que se planguèt qu'aviá pas cap de paret drech ont plaçar lo piano Steinway, que Roser Segimon jogava sovent e fòrça ben.[35] La responsa de Gaudí foguèt: « doncas, que jògue de violon ».[36]
La consequéncia d'aqueles desacòrdis foguèt la pèrda de l'eiretatge decoratiu de Gaudí, perque la proprietària cambièt lo mobiliari e la transformèt de la distribucion de la salas quan Gaudí moriguèt. Demòran dins qualques colleccions particularas.
Concernissent las pòrtas de fusta de garric escultadas amb la gòrbia per Casas i Bardés, las faguèron solament per l'estatge Milà e de mòstra, perque quan la senhora Milà aprenguèt lo còst, decidiguèt que se ne fariá pas mai d'aquela qualitat.[37]
Referéncias constructivas[modificar | modificar la font]
Gaudí donèt a la vila un païsatge geologic, un bauç, una escultura abstracha amb de formas organicas de talha gigantesca. La Casa Milà es, de fach, lo trionf de la linha corba, que s’impausa amb una redondetat jamai vista abans.[38]
Es evident que l'inspiracion de Gaudí per la Pedrera es una montanha, pasmens que aja pas d'acòrdi sus quina. Joan Bergós pensava qu'èran de los penjals de Fra Guerau a la serra de Prades. Joan Matamala optavan Sant Miquel del Fai, alara que l'escultor Vicente Vilarubias creava que l'inspiracion èran los bauces de Torrent de Pareis a Menòrca. D'autras opcions son les montanhas de Uçhisar en Capadòcia, (que Juan Goytisolo) o la Mola a Gallifa, segon Lluís Permanyer, se referent a una visita de Gaudí al luòc en 1885, fugissent una epidèmia de còlera a Barcelona.[25]
Certans asseguran que la disposicion interiora de la Pedrera ven dels estudis que Gaudí faguèt de las fortalesas medievalas. Un imatge que renfortís l'idèa es lo teulat que fa semblar las chemenèias a de «sentinèlas» amb las sortida de las escalas a de grand casco.[39] L'estructura de fèrre obrat de las pòrtas d'accès al vestibul fugís tota simetria, linha drecha o motiu repetetiu. Ben al contrari, fa pensar a las bofigas de sabon que se forman dins las mans o las estructuras cellularas vegetalas.[40]
-
-
Formes de Capadòcia
Collaboradors[modificar | modificar la font]
Gaudí avia una equipa d'arquitèctes que lo segondavan per la concepcion del projècte e en la supervision de las òbras, coma Domènec Sugrañes i Gras, Joan Rubió i Bellver e Josep Canaleta i Cuadras. Aquela equipa trabalhava en un burèu dins l'immòble precedent, abans que siá totalament destruit. Faguèron de dessenhs dels esboses de Gaudí, a partir del que l'escultor modelista en gèis Joan Beltran fasiá una maqueta.[41]
El constructor causit per Gaudí foguèt lo meteis qu'aquel de la casa Batlló, Josep Bayó i Font e son fraire Jaume qu'èran encargat del cacul de las estructuras.[42]
Jujol trabalhèt amb Gaudí dins certans dessenhes de la casa Batlló. Per la Pedrera, l'intervencion foguèt concrèta dins lo dessenh dels fèrres obrats dels balcons, los relèus d'estuc del plafons del primièr e las pinturas del plafons de la dintrada. Mai concretament, Jujol dessenhèt un dels balcons trabalhant al pè de l'òbra a la farga dels germans Badia e lo rèste foguèt realizat dirèctament pel fabre jos la supervision de Jujol.[43]
Per las pinturas decorativas, los artistas qu'intervenguèron èran: Iu Pascual, Teresa Lostau, Xavier Nogués, Lluís Morell i Comet e Aleix Clapés.[44] Per l'escultura, en mai del modelista Joan Beltran, i participèron, Carles Mani i Roig e Joan Matamala i Flotats.
Los industrials collaboradors:
- Torras, Herrería y Construcciones e Drassanes Morell, fabricants de las estructuras en fèrre
- Taller Badia germans, rampas e autres elements en fèrre obrat
- Foneria Mañach, òbras en laton
- Casa Muntadas, empresa d'installacion de caufadors
- F. Escofet y Cía., malonatge [45]
- Casas i Bardés, òbras de fusteria.[46]
Utilizacion actuala[modificar | modificar la font]
L'edifici es uèi un centre cultural gerit per la Fundació Catalunya-La Pedrera. S'organizan d'activitats culturalas, exposicions temporalas, conferéncias disn l'auditori creat a l'espaci de l'ancian garatge. Dins los granièr i a «L'espaci Gaudí», un centre d'interpretacion de l'òbra de l'arquitècte: contèxte istoric i cultural, valors artísticas e innovacions tecnicas son arquitectura, tot amb orientacion pedagogica. En 2010 recebèt 1 224 893 visitors.[47]
Amb pagament lo public pòt visitar lo teulat, amb las chemenèias e fimestron; los granièrs, amb los arcs parabolics de brica (L'espaci Gaudí) e, al darrièr estatge, una evocacion del biais que la borgesiá viviá a l'epòca modernista. Tanben se pòt visitar (liurament) lo vestibul amb los dos celdubèrts; dins l'estatge principal, se fan exposicions temporalas, e dins lo sosterranh, ancian gatge dels carris, i a l'auditòri.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
-
Casa Milà vista del Passeig de Gràcia
-
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los indiàs en Catalonha son los aventurièrs e comerciants que avián migrat cap a las colonias d'America e que tornèron a la metropòli aprèp que venguèron rics
- ↑ Bassegoda, 2001....pàg. 83-87
- ↑ Cronologia de l'edifici sul site La Pedrera Educació
- ↑ id cronologia
- ↑ Josep Maria Huertas Claveria, escrivan e jornalista
- ↑ Còca de Pascas
- ↑ id: huertas
- ↑ burgesa Permanyer, 2008....p. 32
- ↑ id: cronologia
- ↑ Permanyer, 1996....pàg. 150-166
- ↑ id: huertas
- ↑ id: permanyer
- ↑ id: huertas
- ↑ id: huertas
- ↑ cronologia
- ↑ id: corsini
- ↑ id: huertas
- ↑ id: patrimoni
- ↑ id: huertas
- ↑ (ca)Miscellanea barcinonensia, Delegació de Serveis de Cultura, ed:Ajuntament de Barcelona, 1976[1]
- ↑ malon decoratiu de ciment pigmentat, per l'interior i exterior. Inventado dins lo sus de França a la mitat de sègle XIX, foguèt utilizat como sol de las construcions fins als ans 1960 e de diferents elements ornamentals.
- ↑ any 2002 Descripcion de casa Milà a l'ocasion «any Gaudí» a l'Ajuntament de Barcelona
- ↑ Fitxa de la casa Milà Patrimoni sul site Gencat.cat
- ↑ id any2002
- ↑ 25,0 25,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
permanyer.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
huertas.
- ↑ id: huertas
- ↑ Giralt-Miracle, ....
- ↑ Bassegoda, 1984: pàg. 150
- ↑ Cirici i Pellicer, Alexandre, L'obra de Gaudí. (es) Cuadernos de Arquitectura.
- ↑ (ca)Robert Zimmermann a La Pedrera Educació.
- ↑ corsiniBarba Corsini, F.J. Apartamentos en el desván de la Pedrera. Cuadernos de Arquitectura Núm. 22. An: 1955
- ↑ id: permanyer
- ↑ (ca)Paisatge Modernista. Quadern de treball a la xarxa Xtec.cat
- ↑ id: huertas
- ↑ id: patrimoni
- ↑ id; bayo20
- ↑ Ruta del modernismeRuta del Modernisme. Ajuntament de Barcelona
- ↑ id: ruta
- ↑ id: cirici
- ↑ Bassegoda, 2003....pàg. 20
- ↑ Huertas Claveria,...
- ↑ Relacions Gaudí-Jujol en Guimera.info guimera
- ↑ (es)Joan Bassegoda Nonell, Gaudí o espacio, luz y equilibrio, ed:Criterio Libr os, ISBN 9788495437105, p. 197
- ↑ Col·laboradors de Gaudí a «any Gaudí» a l'Ajuntament de Barcelona
- ↑ id: bayo20
- ↑ (ca)[2] La Pedrera fa el cim, Montse Frisach, Diari Avui
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es) Joan Bassegoda None, Los jardines de Gaudí, Edicions UPC, ISBN 9788483015384 [url=http://books.google.es/books?id=aPM01pCm_QIC&hl=ca&source=gbs_navlinks_s]
- (es) Joan Bassegoda None, Josep Bayó Font, contractista de Gaudílref-llibre, Edicions UPC, ISBN 9788483016756 [3]
- (es) Joan Bassegoda None, Antoni Gaudí, ed:Fundació Caixa de Pensions, ISBN 9788450507832(1852-1926)]
- (ca) Daniel Giralt-Miracle i Rodríguez, La Pedrera: Gaudí i la seva obra, ed: Fundació Caixa Catalunya, ISBN 9788489860049
- (ca) Josep Maria Huertas Claveria in La Pedrera Educació «L'herència de l'indià»
- (ca) Lluís Permanyer i Llagós, El gaudí de Barcelona, ISBN 9788434308107 [4]
- (ca) Lluís Permanyer i Llagósref-llibre, L'esplendor de la Barcelona burgesa, ISBN 9788496970717 [5]
- {{Jaume Serrallonga i Gasch, Geometria i mecànica en l'obra de Gaudí, Tesi doctoral, Sant Cugat [6]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La Pedrera Educació de la Fundacion Caixa Catalunya
- Escrich sus la Casa Milà
- Ficha sus Roser Segimon i Artells dins Institut Municipal de Museus de Reus
- Visita virtual
- construccion virtuala del primièr projècte de Gaudí en 1906
- Fotografias panoramà La Pedrera

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Resti dins lei Bocas dau Ròse, a la sortida de l'estanh de Berra que se sonava davant "la mar dau Martegue".
Lo luech "lo Martegue" a donat son nom a ma ciutad : Martigues.
Pareisse que nòstre estanh, qu'es una mesclada d'aiga doça e d'aiga salada, es l'estanh salat lo mai grand d'Europa.
Es un bèu relarg, mai lei rafinariàs de petròli que son sus sei ribas pauson quauquei problemas per l'environament.
Aqui, parlon lo provençau maritima, qu'es un pauc different dau provençau de z-Ais (Ais en Provença) per eisemple.
Siáu fòrça interessat per leis autres lengas de nòstra occitania que son la richessa de totei.
(a seguir)


text:
Mercedes Sosa
Mercedes Sosa (San Miguel de Tucumán, lo 9 de julhet de 1935 –Buenos Aires, lo 4 d'octobre de 2009) que ho ua cantaira argentina de folclòre engatjada contra las dictaturas de las annadas 70. A la fin de la soa carrièra que conegó ua renomada comerciau de portada internacionau e qu'enregistrè dab cantaires de varietat francés com Francis Cabrel. Enter las soas interpretacions mei conegudas que podem mentàver : Alfonsina y el mar, Gracias a la vida, Solo le pido a Dios. Descendenta d'indians diaguitas e d'emigrats europèus, que's presentava sovent sus l'empont dab un poncho e un bombo.
Revelada per la Hestejada de Quosquín de 1965, qu'avó d'exilià's en 1978 après ua intervencion violenta de la polícia a l'escadença d'un concèrt son per'mor de las soas simpatias peronista e d'esquèrra. Que viscó atau a París e Madrid abans de tornar dab lo retorn de la democracia.


text:
1829
Aquesta pagina concernís l'an 1829 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra Russia a l'avantatge de Moscòu. D'efècte, lei Rus arrestèron lei sètges de Choumen e de Silistra e marquèron una pausa durant l'ivèrn. Pasmens, en mai, ataquèron e passèron lo sector de Danubi e Silistra foguèt tornarmai blocada. Lo 30 de mai, de renfòrç otomans foguèron vencuts a Koulevtcha e la vila finalament conquistada lo 19 de junh. D'aqueu temps, dins la region de Caucàs, lei Rus ocupèron Akhaltsikhe, Erevan, Kars e Erzeroum.
Lo 2 de julhet, ataquèron dins lei Balcans e se dirigiguèron dirèctament vèrs Constantinòple sensa assaiar de conquistar Choumen. Lo 28 d'aost, èran a 78 km de la capitala turca e lo sultan deguèt demandar la patz que foguèt signada lo 14 de setembre a Andrinòple. L'Empèri deguèt reconóisser la senhoriá russa sus Georgia, una partida d'Armenia, Moldàvia e Valaquia, acceptar l'autonomia de Serbia e pagar d'indemnitats de guèrra importantas.
En Grècia, contuniacion de la guèrra au començament de l'annada amb una temptativa otomana de reconquistar lei regions perdudas en 1828. Pasmens, s'acabèt per una revirada en fàcia dei tropas francogrègas tre lo mes de genier.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
En represalhas a una tiera d'insultas de part dau rèi Radama Ièr a la fin de son rèine, una flòta francesa ataquèt per suspresa plusors pòrts dau litorau orientau de l'illa. Pasmens, lei Francés èran pas encara totalament interessats per la conquista permanenta de Madagascar e abandonèron lei posicions ocupadas franc de l'illa Santa María. Aquela campanha, que demostrava l'inferioritat militara dau reiaume fàcia ai poissanças colonialas, agravèt la maufisança de la rèina e desgradèron lei relacions entre Malgashs e Britanics.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, una tropa mexicana capitèt de replegar un desbarcament espanhòu — darriera temptativa de reconquistar Mexic — dins la region de Tampico. Lo generau Santa Anna i ganhèt un prestigi important. Puei, après la victòria electorala conservatritz de l'annada precedenta, lo liberau Vicente Guerrero, sostengut per Santa Anna, organizèt un còp d'estat que capitèt. Venguèt alora president dau país lo 1èr d'abriu. Pasmens, foguèt rapidament reversat a son torn per un còp d'estat novèu organizat per son aliat Santa Anna lo 4 de decembre. Guerrero assaièt de resistir mai foguèt capturat (e executat en 1831).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Incendi d'Edo que tuèt 2 800 abitants e destruguèt 370 000 bastiments.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt terrèstre[modificar | modificar la font]
Ja autor de l'invencion d'una maquina e dau premier radiator permetent de refrejar un motor en 1823, l'engenhaire britanic Samuel Brown menèt dins lo corrent de l'annada una tiera d'experiéncias sus la propulsion amb un motor de combustion intèrna.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 26 de març - Teodòr Aubanèu, poèta occitan (provençau) (m. 1886)
- 1èr de mai - José Martiniano de Alencar, jornalista e escrivan brasilièr del periòde romantic (m. 1877)
- 26 de julhet - Auguste Beernaert, jurista e politician bèlga, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1912)
- 7 de setembre - Friedrich August Kekulé von Stradonitz, quimista alemand (m. 1896)
- 5 d'octobre - Chester Arthur, president dels Estats Units d'America (m. 1886)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de febrièr - Leon XII, papa de la Glèisa Catolica Romana (n. 1760)
- 29 de mai - Humphry Davy, quimista britanic (n. 1778)
- 9 de junh - Baltasar Hidalgo de Cisneros, militar colombian, vicerei del Riu de la Plata (n. 1755)
- 18 de decembre - Jean-Baptiste de Lamarck, biològ francés (n. 1744)


text:
Doctor Who
Doctor Who es una seria televisada britanica de sciéncia-ficcion. La seria originau compta 679 episòdis de 26 minutas, 15 episòdis de 45 minutas e un episòdi de 90 minutas. Creada per Sydney Newman e Donald Wilson e difusida deu 23 de noveme 1963 au 6 de deceme 1989 sus BBC One. S'agís de la mei longa seria de sciéncia-ficcion deu monde. Una dusau seria, que hè seguida a la purmèira, es difusada despuish lo 26 de març de 2005 sus BBC One, despuish lo 5 de noveme de 2005 sus France 4 e despuish lo 3 de genièr de 2006 sus Ztélé. En Belgica es difusada despuish lo 16 de heurèr de 2008 sus La Deux. Consideradas com un tot, las duas serias comptan mei de 750 episòdis.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Aquesta seria conta las aventuras deu Doctor, un extraterrèstre, un Senhor deu Temps (Time Lord) originari deu planeta Gallifrey. Dens la purmèira seria, exilhat per lo son pòple, viatja a bòrd d'un TARDIS (Time And Relative Dimension(s) In Space), una maquina podent viatjar dens l'espaci e dens lo temps. Particularament estacat a la Tèrra, es regularament acompanhat dens los sons viatges per companhons, per la màger part umans.
Lo TARDIS ten l'aparéncia d'una cabina de polícia (construccion tipicament britanica que sembla una cabina telefonica), lo sistèma de camoflatge demorant blocat.
Com tots los Senhors deu Temps, lo Doctor a lo poder de se regenerar, çò qu'explica la soa capacitat a cambiar de còrps quan es au ras de la mòrt.
Dens la segonda seria, lo Doctor es lo darrèir susvivent de la soa raça, aneantida per la grana Guèrra deu Temps contra los Daleks, los sordeish enemics deu Doctor.
Personatges[modificar | modificar la font]
Lo Doctor[modificar | modificar la font]
Actuaument, lo Doctor s'es regenerat 10 còps, e n'en es a la soa onzau incarnacion.
Caduna de las soas 11 incarnacions a avut los sons pròpis engenhs e caractèrs, en tot gardar la memòria de las soas precedentas incarnacions.
- Purmèir Doctor, jogat per William Hartnell (1963–1966)
- Dusau Doctor, jogat per Patrick Troughton (1966–1969)
- Tresau Doctor, jogat per Jon Pertwee (1970–1974)
- Quatau Doctor, jogat per Tom Baker (1974–1981)
- Cincau Doctor, jogat per Peter Davison (1981–1984)
- Shèisau Doctor, jogat per Colin Baker (1984–1986)
- Setau Doctor, jogat per Sylvester McCoy (1987–1989 et 1996)
- Uèitau Doctor, jogat per Paul McGann (1996)
- Navau Doctor, jogat per Christopher Eccleston (2005)
- Detzau Doctor, jogat per David Tennant (2006–2009)
- Onzau Doctor, jogat per Matt Smith (2010-)


text:
Mar de China Orientala
La mar de China Orientala es una mar costièra de l'èst d'Asia e forma una part de l'ocean Pacific. Cobrís una aira de 1 249 000 km². Es limitada a l'èst per las illas japonesas de Kyushu e Ryukyu, al sud per Taiwan e a l'oèst per la China continentala. Es religada amb la Mar de China Meridionala per l'estrech de Taiwan, e amb la mar de Japon per l'estrech de Corèa; al nòrd, se dobrís sus la mar Jauna.
Los territòris ribairencs de la mar son (en començant al nòrd e en seguir dins lo sens de las agulhas del relòtge): la Corèa del Sud, Japon, Taiwan e la Republica Populara de China. En chinés se sona la mar de l'Èst (东海, Dong Hai), en japonés 東シナ海 (Higashi Shina Kai) e en corean 동중국해 (Dong Jungguk Hae). En Corèa de vegadas tanben la dison mar del Sud (Nam Hae).
Entre autres, i desboca lo fluvi blau o Yangtzi. A part de las illas mencionadas, per la còsta chinesa s'i tròban las de Chongming, Putuoshan e Zhoushan, e al nòrd de l'archipèla de Ryukyu i a las illas Senkaku, administradas per Japon e reclamadas per China.


text:
Besançon
Besançon es una vila de França, capluòc del departament de Dobs dins la region de Borgonha Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Classificada vila d'Art e d'Istòria, la vila de Besançon possedís un ric passat istoric que lo sieu patrimòni architectural n'es un testimòni fòrt. Dempuèi la fondacion d'un oppidum gallés, la vila a pas cessat de se desvolopar e de engrandir-s'abans de venir un centre cultural, militar e economic de primièr òrdre. Après germanica après francesa, la capitala comtoise a gardat de nombrosas traces dels desparièrs periòdes de la siá istòria de la Antiquitat a sègle XIX.


text:
Peiòt
Lo peiòt (del nahuatl peyotl, en la nomenclatura scientifica Lophophora williamsii) es un pichon cactus sens espinas, endemic, de la region sud-orientala dels Estats Units d'America (dins los estat de Tèxas e del Nòu Mexic) e del centre de Mexic.
Conten fòrça alcaloïdes, entre eles la mescalina, qu'e un poderós allucinogèn. Totas las especias de Lophophora son de creissença fòrça lenta, que sovent cal mai de 30 ans per arribar a l'edat de floracion e a la talha d'una bala de gòlf, sens comptar la racina.


text:
Beowulf
Beowulf es lo nom donat a un poèma epic en vièlh anglés compausat de 3182 vèrses alliteratius, eissit d'Escandinàvia, generalament considerat coma l'òbra pus importanta de la literatura anglosaxona. Ne'n demòra pas qu'un sol manuscrit, lo Codex Nowell. Foguèt compausat per un poèta anglosaxon anonim[1] e datat d'entre los sègles VIII[2][3]e XI.
En 1731, lo manuscrit foguèt grevament degalhat dins l'incendi d'un edifici albergant una colleccion de manuscrit medievals amassats per Sir Robert Bruce Cotton. Lo poèma tombèt dins la foscor per de decennis, e son existéncia foguèt pas tornarmai coneguda que quora foguèt estampat en 1815 dins una edicion preparada per l'universitari islandés Grímur Jónsson Thorkelin.[4]
Dins lo poèma, Beowulf, un eròi dels gòts d'Escandinàvia, ven ajudar Hroðgar, lo rei dels daneses, que lo mead hall patissiá las atacas d'un gigant nomenat Grendel. Après que Beowulf l'aja tuat, la maire de Grendel ataca l'edifici e es desfacha a son torn. Victoriós, Beowulf tòrna a çò sieu, a Götaland en Suècia puèi ven rei dels gòts. Cinquanta ans après, Beowulf desfa un dragon, mas es mortalament nafrat dins lo combat. Après sa mòrt la seuna gent lo rebond dins un tumulus a Götaland.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "The name of the poet who assembled from tradition the materials of his story and put them in their final form is not known to us" (Robinson). In scholarship, the poet is commonly referred to as the "Beowulf poet".
- ↑ Tolkien, J. R. R. (1958). Beowulf: the Monsters and the Critics. London: Oxford University Press, 127.
- ↑ Hieatt, A. Kent (1983). Beowulf and Other Old English Poems. New York: Bantam Books, xi–xiii.
- ↑ Bruce Mitchell & Fred C. Robinson, Beowulf: an edition with relevant shorter texts, Blackwell Publishing, 1998, p. 6.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Elbe-Elster (062)
Liste des communes
Finsterwalde
Ville de Finsterwalde, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Finsterwalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Herzberg
Ville de Herzberg, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie de Herzberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Liebenwerda
Ville de Bad Liebenwerda, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie de Bad Liebenwerda a une adresse e-mail et un site Internet.
Doberlug-Kirchhain
Ville de Doberlug-Kirchhain, localité de l'Allemagne de 9 000 habitants.
La mairie de Doberlug-Kirchhain a une adresse e-mail et un site Internet.
Elsterwerda
Ville d'Elsterwerda, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie d'Elsterwerda a une adresse e-mail et un site Internet.
Falkenberg/Elster
Ville de Falkenberg/Elster, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Falkenberg/Elster a une adresse e-mail et un site Internet.
Uebigau-Wahrenbrück
Ville d'Uebigau-Wahrenbrück, localité de l'Allemagne de 5 700 habitants.
La mairie d'Uebigau-Wahrenbrück a une adresse e-mail et un site Internet.
Röderland
Ville de Röderland, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Röderland a une adresse e-mail et un site Internet.
Mühlberg
Ville de Mühlberg, localité de l'Allemagne de 4 200 habitants.
La mairie de Mühlberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Sonnewalde
Ville de Sonnewalde, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Sonnewalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Schönewalde
Ville de Schönewalde, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Schönewalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Plessa
Ville de Plessa, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Plessa a une adresse e-mail et un site Internet.
Schlieben
Ville de Schlieben, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Schlieben a une adresse e-mail et un site Internet.
Hohenleipisch
Ville de Hohenleipisch, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Hohenleipisch a une adresse e-mail et un site Internet.
Massen-Niederlausitz
Ville de Massen-Niederlausitz, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Massen-Niederlausitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Schönborn
Village de Schönborn, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Schönborn a une adresse e-mail et un site Internet.
Sallgast
Village de Sallgast, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Sallgast a une adresse e-mail et un site Internet.
Rückersdorf
Village de Rückersdorf, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Rückersdorf a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Cotèl
Un cotèl (var. cotèth, cotèu, coteu) es un instrument que s'emplega per copar de causas. Es bastit d'una lama talhadissa, abitualament de metal, unida a un margue de fusta o d'un material autre.
L'òme a utilizat de cotèls o d'aisinas semblantas dempuèi de temps preïstorics. Los primièrs cotèls emplegats se faguèron amb de pèira o de cana. Son encara utilizats de cotèls de bambó dins de tribús preïstoricas d’Africa e de Polinesia.
Amassa amb la forqueta e lo culhièr, es una de las aisinas que s'emplegan abitualament per manjar, almens dins la civilizacion occidentala. Segon l'etiqueta, lo cal agantar amb la man drecha, en utilizar l'esquèrra per la forqueta.
Lo cotèl en cò nòstre[modificar | modificar la font]
La fabricacion industriala de cotèls èra plan espandida dins los airals de La Guiòla (Roergue), de Tièrn (Auvèrnha) e de Sauvatèrra (Roergue). La fabricacion mai anciana es la de Tièrn que sembla de remontar fins al sègle XV. Pasmens lo cotèl de Laguiòla es lo mai conegut e es apreciat dins totes los recantons d'Occitània. Seriá sortit aqueste cotèl cap a 1829 en s'inspirar d'un modèl de cotèl catalan portat al país pels migraires.


text:
Courgeon
Courgeon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida del costat e del arrondissement de Mortagne. Lo pichon bourg de Courgeon se situa a aperaquí sèt quilomètres al sud-es de Mortagne, sus la expedís départementale n 10 de Mortagne a Rémalard, a Unitat|7|km {{}} de Mortagne. Lo territòri cobrís una superficie d'Unitat|1041|a {{}} a una altitud compresa entre 144 e 193 mètres.
La commune fait partie du canton et de l'arrondissement de Mortagne. Le petit bourg de Courgeon se situe à environ sept kilomètres au sud-est de Mortagne, sur la route départementale n 10 de Mortagne à Rémalard, à 7 km de Mortagne. Le territoire couvre une superficie de 1 041 ha à une altitude comprise entre 144 et 193 mètres.
Istòria[modificar | modificar la font]
Courgeon, L'ancian Curtis Saxonis, « domeni dels Saxons », possedissiá al Sègle XII un castèl féodal, e los sieus senhors figuran entre los bienfaiteurs de la léproserie de Chartrage, de la calende del Corbonnais e de la collégiale de Toussaint de Mortagne.
Courgeon, l'antique Curtis Saxonis, « domaine des Saxons », possédait au Sègle XII un château féodal, et ses seigneurs figurent parmi les bienfaiteurs de la léproserie de Chartrage, de la calende du Corbonnais et de la collégiale de Toussaint de Mortagne.


text:
Jacques-Yves Cousteau
Jacques-Yves Cousteau (Sent Andriu de Cubzac, 11 de junh de 1910 - París, 25 de junh de 1997), tanben conegut coma Comandant Cousteau o Le Pacha, foguèt un oficièr de la marina francesa, un oceanograf e cineasta francés, internacionalament conegut coma comandant de la Calypso.
Amb Émile Gagnan acabèt la mesa al punt de l'escafandre autonòm, amb reductor de pression, basa de la sotada modèrna.
Sas exploracions sosmarinas coma commandant de la Calypso, a sos filmes e documentaris televisats permetèron a un public larg de descobrir lo mond de la mar.


text:
Dictator (Roma antica)
Lo dictator (en latin : dictator) èra un magistrat extraordinari que teniá lei plens poders. Aqueu títol foguèt creat en 501 avC per faciar una situacion de perilh grèus per Roma o per remplaçar de cònsols absents durant certanei ceremonias. Lo mandat dau dictator èra inferior a sièis mes e la nominacion d'un dictator foguèt frequenta entre lei sègles V e III avC. Pasmens, dins lo corrent dau sègle I avC, lei trebols militars intèrns e l'afebliment deis institucions republicanas entraïnèron la nominacion de dictators per de mandats pus lòngs que menacèron lo mantenement de la Republica. Après l'assassinat de Cesar, Marc Antòni faguèt donc escafar la dictatura deis institucions romanas.


text:
Federacion
Una federacion (del latin fœdus, "pacte") es l'union de grops associatius, politicas...
La Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc es una federacion de las associacions regionalas d'ensenhaments de l'occitan e las de l'educacion nacionala francesa.
En politica federacion o estat federal es l'union d'un nombre especific d'estats o de regions parcialament autonòmas units per un govèrn central federal.
Dins una federacion, l'estatut d'autonomia dels estats o regions que la constituisson, es normalament reconegut constitucionalament e pòt pas èsser alterat per una decision unilaterala del govèrn central. Las federacions se conforman generalament per acòrd entre los estats e/o regions sobeiranas, encara que gaudisson pas sempre del drech a la secession d'un biais unilateral. La forma de govèrn o l'estructura constitucionala d'una federacion es sonada federalisme e es considerada coma lo concèpte opausat al centralisme.


text:
Guèrra Austroprussiana
La Guèrra Austroprussiana se debanèt en 1866 e foguèt una etapa importanta dau procès d’unificacion d’Alemanha. Opausèt Àustria, sostenguda per uneis estats alemands magerament situats dins lo sud dau país, a una aliança italoprussiana, tanben sostenguda per uneis estats alemands magerament situats dins lo nòrd. S’acabèt per la victòria de Prússia qu’annexèt divèrsei territòris e expulsèt Àustria deis afaires alemands.
Somari
Causas de la guèrra[modificar | modificar la font]
Foguèt entraïnada per la rivalitat entre Berlin e Viena a prepaus de la supremàcia dins leis afaires alemands agravada a partir de 1848 per l’oposicion entre lei dos estats sus la question de l’unificacion alemanda. D’efèct, Prússia èra favorabla au projècte de Pichona Alemanha que sa realizacion necessitava d’unificar lo país a l’entorn de Berlin e de’n exclure leis Austrians. Per sostenir sa posicion, Prússia obtenguèt lo renfòrç d’Itàlia qu’èra lèsta a atacar l’Empèri Austrian dins lo sud en cambi de l’annexion de Venècia. Pasmens, coma lo resultat de la guèrra anava entraïnar un cambiament prefond deis equilibris entre poténcias europèas, lo cancelièr prussian Otto von Bisarck capitèt d’esplechar la question dei Ducats conquists a l’eissida de la guèrra de 1864 còntra Danemarc. Ocupats per Àustria e Prússia, la question èra venguda una fònt de tensions entre lei dos govèrns car Viena èra opausada a una annexion dei territòris per Prússia qu’èra demandada per la populacion.
Per empachar aquela annexion, leis Austrians assaièron donc d’organizar una campanha en favor d’un prince non prussian, ço qu’èra defenduda per un acòrd signat en 1864. La repòsta de Bismarck foguèt de proclamar l’annexion unilaterala dei ducats. Puei, lei dos estats reüniguèron sei partisans au sen de la Confederacion Germanica e mandèron un ultimatum au camp advèrs per retirar sei tropas dei ducats. Pasmens, per de rasons logisticas, Àustria deguèt tanben començar de mobilizar sei tropas. Aquela manòbra foguèt considerada coma ostila per Bismarck e l’armada prussiana ataquèt l’Empèri Austrian e seis aliats.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Lo debanament de la guèrra foguèt cort e leis operacions militaras devesidas en tres frònts principaus :
- entre Àustria e Prússia, l’armada prussiana sosprenguèt leis armadas austrianas e saxonas que foguèron vencudas sus la frontiera puei esquichadas a Sadowa.
- en Alemanha, lei Prussians e seis aliats capitèron de blocar leis ofensivas deis aliats deis Austrians au sud e d’ocupar lei país ostils au nòrd.
- entre Àustria e Itàlia, l’armada italiana ataquèt l’armada austriana mai foguèt vencuda dos còps sus la tèrra e sus la mar.
Après aquelei combats, l’emperaire austrian capitèt d’organizar una armada novèla per protegir lo nòrd d’Àustria. Assaièt tanben de trobar un sostèn estrangier. Pasmens, Russia èra favorabla ais interés prussians car Bismarck aviá organizat una conferéncia russoprussiana per contenter lei revendicacions russas en Euròpa Orientala. De son caire, França preferiguèt tanben pas participar a la guèrra car Napoleon III pensava demandar una compensacion territòriala ai Prussians en cambi de sa neutralitat. Enfin, lo Reiaume Unit teniá ges de mejan d’intervencion terrèstra. Ansin, Àustria finiguèt d’acceptar de negociar la fin de la guèrra.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Lei condicions impausadas per Bismarck foguèron basadas sus sa volontat de favorizar l’unificacion d’Alemanha a l’entorn de Prússia e de pas transformar Viena en enemic acarnat. Ansin, Àustria deguèt dissòuvre la Confederacion Germanica e abandonar sei drechs d’intervencion dins leis afaires alemands mai perdiguèt ges de territòri franc de la region de Venècia donada ais Italians. Leis estats dau sud demorèron tanben independents car França èra opausada a una annexion prussiana de la region. En revènge, lo nòrd d’Alemanha, ocupada per lei fòrças prussianas, foguèt fòrça modificat : la màger part de la region foguèt annexada per Prússia e lo rèsta deguèt jónher una Confederacion d’Alemanha dau Nòrd contraròtlada per lei Prussians.


text:
Richard Wagner
Richard Wagner (Leipzig, Confederacion deu Rin, lo 22 de mai de 1813 – Venècia, Reiaume d'Italia, lo, 13 de heurèr de 1883) que ho un compositor romantic e nacionaliste aleman ; la soa musica que s'inspira ampliament de la mitologia germanica.
Qu'ei un deu compositor los mei interpretats a l'opèra e mantuns deus ròtles de las soas òbras e son considerats com deus mei exigents entaus interprèts.
Qu'ei enqüèra au dia de uei un artista polemic per'mor de la plaça màger qu'aucupa dens l'istòria musicau e culturau de l'opèra aleman en tot demorar un simbòl deu nacionalisme e d'aver sostiengudas idèas antisemitas. Qu'ei atau, per exemple, que l'interpretacion peu purmèr còp d'ua òbra de Wagner en Israèl e devó demorar mantuas annadas e estar l'encausa d'ua polemica de las granas.
Enter los sons opèras mei conegut que's pòt mentàver : Lo Holandés volant (Der fliegende Holländer en aleman), Tannhäuser, Lohengrin, Tristant e Isolda (Tristan und Isolde), L'Anèth de Nibelungen (Der Ring des Nibelungen) e Parsifal.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo son pair que's morí deu tifus chic après la soa neishença e que ho lo son pairastre (un actor nomat Ludwig Geyer) qui'u ensenhè la musica e qui' dè lo gost de l'espectacle. Dinc a la mort de Geyer, Richard Wagner que portè lo nom d'aqueth pairastre. Wagner qu'estudiè la musica a l'Universitat de Leipzig e que comencè la soa carrièra de compositor en compausant un purmèr opèra, Las Hadas (Die Feen), qui non hore pas apitat su l'empont abans mantuas annadas. Professionaument, Wagner que ho nomat director de còr a l'Opèra de Würzburg. En 1836 lo son opèra L'Amor vedat (Das Liebesvort) que ho interpretat mes sonque ua vegada a Magdeburg. La medisha annada Richard Wargner qu'esposè ua actritz nomada Mina Planer.
Perseguit peus deutes, lo cople que huejó a Londres puish a París. Non podó totun pas evitar la preson.
En 1842 Wagner que comencè fin finala ad escàder s'i a Drèsda dab l'interpretacion deus sons opèras Rienzi e Lo Holandés volant. Dab aquestes escadudas Wagner qu'estabilizè la soa posicion e que's vedó a perpausar un pòste de director d'orquèstra a Drèsda on apitè tanben sus l'empont Tannhäuser. En 1849, totun, qu'avó d'exilià's per rasons politicas e que s'acasè a Zuric on acabè Lohengrin e lo son manifèst : Opèra e Drama. qu'escrivó tanben lo son ensai antisemita : Lo judaïsme en musica. Lohengrin que ho gavidat per Franz Liszt a Weimar en 1850 e que ho un succès deus grans a maugrat de l'abséncia deu son autor.
A Zuric Wagner que's trobè un còp mei cargat de deutes e, en mei d'aquò, qu'avó ua relacion amorosa dab ua hemna maridada. Aqueth ahar qu'inspirè lo tèma de Tristan e Isolda. Qu'avó de huèger aquesta vegada entà Venècia.
Fin finala, Wagner que proheitè d'ua amnistia en 1860 e lo rei hòu Frederic II de Bavièra que paguè los sons deutes. Que comencè tanben a entertiéner relacions amorosas dab ua auta hemna maridada e hilha deu son amic Franz Liszt : Cosima Liszt von Bülow dab qui avore duas hilhas : Isolde e Eva. En 1866 qu'avó d'abandonar Alemanha un còp mei per'mor de la pujada de l'oposicion. Minna Wagner 'èra morta alavetz e Cosima Liszt que'u podó donc seguir a Tribschen, en Soïssa. qu'avón un hilh, nomat Siegfried, e que's maridèn en 1870 arron que Cosima divorciosse.
Dab l'ajuda deu rei Ludwig II de Bavièra, lo Festspielhaus que ho bastit a Bayreuth sonque entà provesir un lòc capable d'acessar las òbras de Wagner. Lo « cicle de l'anèth » qu'i ho interpretat e Wagner qu'i gavidè tròç de Parsifal chic abans de morí. Qu'ei sepelit a Bayreuth.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Kelheim (273)
Liste des communes
Kelheim
Ville de Kelheim, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Kelheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Mainburg
Ville de Mainburg, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Mainburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Neustadt an der Donau
Ville de Neustadt an der Donau, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Neustadt an der Donau a une adresse e-mail et un site Internet.
Abensberg
Ville d'Abensberg, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Abensberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Abbach
Ville de Bad Abbach, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Bad Abbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Riedenburg
Ville de Riedenburg, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Riedenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Saal an der Donau
Ville de Saal an der Donau, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Saal an der Donau a une adresse e-mail et un site Internet.
Langquaid
Ville de Langquaid, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Langquaid a une adresse e-mail et un site Internet.
Ihrlerstein
Ville d'Ihrlerstein, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie d'Ihrlerstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Siegenburg
Ville de Siegenburg, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Siegenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Rohr in Niederbayern
Ville de Rohr in Niederbayern, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie de Rohr in Niederbayern a une adresse e-mail et un site Internet.
Painten
Ville de Painten, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Painten a une adresse e-mail et un site Internet.
Elsendorf
Ville d'Elsendorf, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie d'Elsendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Hausen
Ville de Hausen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Hausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Train
Village de Train, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Train a une adresse e-mail et un site Internet.
Aiglsbach
Village d'Aiglsbach, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie d'Aiglsbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Volkenschwand
Village de Volkenschwand, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Volkenschwand a une adresse e-mail et un site Internet.
Teugn
Village de Teugn, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Teugn a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Don
Don (en rus ДoH), lenga dels Scitas - « aiga ») es un dels flumes principals de Russia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pren sa font prèp de Tola, al sud-èst de Moscòu, a una altitud de 180 mètres environ e percor una distància de gaireben 1 950 km abans de s'escampar dins la mar d'Azov en donant naissença a un dèlta d'una superfícia de 540 km².
Don possedís totas las caracteristicas d'un flume de planura. Sa penda mejana vària pauc de sa font fins a son embocadura amb una valor flaca de 0,1‰. Lo flume s'escampa dins de vastas planuras d'inondacion sus tot son percors salvat aprèp Kalatch de Don ont sa valada se restrechís fòrça.
La valada de Don, coma la d'autres cors d'aiga de la region, presenta un aspècte asimetric. La riba drecha del flume es nauta de fòrtas pendas alara que l'esquèrra e bassa e plana.
Dempuèi sa font, lo flume s'escampa en primièr cap al sud-èst a l'entorn de Voronej, puèi cap al sud-oèst fins a l'embocadura.
Vilas traversadas[modificar | modificar la font]
La principala vila sul flume es Rostov de Don.
Afluents[modificar | modificar la font]
Cors superior :
- esquèrra – Voronej
- drecha – Nepriadva, Krassivaïa Metcha, Sosna
Cors mejan :
- esquèrra – Bitioug, Khoper, Medveditsa, Ilovlia
- drecha – Tikhaïa Sosna, Tcherna Kalitva
Cors inferior :
Istòria[modificar | modificar la font]
Don foguèt conegut en Grècia antica e dins l'Empèri Roman jos lo nom de « Tanaís » (en grèc ancian Tάvaϊς), nom tanben donat a una citat sarmata, Tana-Azaq, situada sus son embocadura meridionala. Lo flume foguèt considerat coma la frontièra entre Euròpa e Asia.
Agençament[modificar | modificar la font]
Al punt pus oriental de son caminament, Don s'apròcha de Vòlga. A aquel nivèl, s'edifiquèt lo barratge de Tsimliansk que forma una retenguda de 2 700 km2.
Bastit al debut d'aquela retenguda, lo canal Vòlga Don (105 km de long) religant los dos flumes es una importanta via de navigacion.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Don possedís un regim nival de planura. Lo flume comença de gelar vèrs la fin de novembre e lo començament de decembre. Es pres dins lo glaç 140 jorns per an dins la partida superiora de son cors contra 30 a 90 jorn dins la partida inferiora.
Lo debit del flume foguèt observat de 1891 a 1984 a Razdorskaïa, localitat situada aperaquí 90 km en amont de Rostov de Don, doncas a 125 km de l'embocadura de Don dins la mar d'Azov [1].
A Razdorskaïa, lo debit annal mejan foguèt de 790 m³/s per una superfícia de drenatge de prèp de 378 000 km², o 88,8 % de la totalitat del bacin idrografic. La lama d'aiga d'escolament annal dins lo bacin foguèt doncas de 66 mm, çò qu'es gaireben flac, en relacion amb lo pauc de precipitacion registradas en general dins son bacin.
Debit mejan mensual (en m³/s) mesurat a l'estacion idrologica de Razdorskaïa - bacin idrografic: 378 000 km² - donadas calculadas sul periòde 1891-1984


text:
Saint-Jure
Saint-Jure es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 1310 : "Sant Jaire".
- Dépendait Del País messin (Saulnois).
- Fief Del évêché agut per las nòblas familhas messines.
- Rattachement En 1813 de las municipalitats de Ressaincourt (Lorraine) e de Alemont (de païses messin, citat l'an 1194).
- Première mention en 1310 : "Saint Jeure".
- Dépendait du Pays messin (Saulnois).
- Fief de l'évêché tenu par les nobles familles messines.
- Rattachement en 1813 des communes de Ressaincourt (Lorraine) et d'Alemont (pays messin, cité en 1194).


text:
Grand Ducat de Lituània
Lo Grand Ducat de Lituània foguèt un estat europèu que se formèt a la fin dau sègle XII e dispareguèt en 1795. Fondat per de tribús lituanianas paganas, lo ducat aprofichèt lo declin de l'Empèri Mongòl per s'estendre rapidament en fòra de sei frontieras inicialas. A son apogèu territòriau au sègle XV, son territòri ocupava tota la Lituània actuala e de partidas importantas de Bielorussia, d'Ucraïna, de Moldàvia, de Polonha e de Russia. En 1386, après la signatura de l'Union de Krewo, lo Grand Ducat de Lituània s'associèt ambé lo Reiaume de Polonha. En 1569, aquela associacion foguèt renfòrçada ambé la creacion de la Republica dei Doas Nacions que formèt una federacion aristocratica entre lei dos estats. Maugrat la predominància polonesa, lo Grand Ducat i gardèt una autonòmia larga ambé lo sieu govèrn, lei sieunas lèis, la sieuna armada e lei sieunas finanças. A partir dau sègle XVII, conoguèt lei dificultats polonesas de resistir a l'ascension deis estats vesins. Lo Grand Ducat de Lituània perdiguèt la màger part de son territòri au profiech de Russia e dispareguèt definitivament a l'eissida dau Tresen partiment de Polonha entre Russia, Prússia e Àustria en 1795.


text:
Contrapés
Un contrapés es un massa, que s'utiliza per equilibrar las fòrças sul parelh motor. S'utilizan per desplaçar de massas considerablas.
Somari
Principi[modificar | modificar la font]
Los contrapeses s'utilizan subretot dins lo ascensors, gruas e pòrtas basculantas.
Per capitar l'estabilitat, se deu compensar la fòrça que se vòl produire. Un contrapés ajuda a lançar de peses importants, alara que las fòrças opausadas se neutralizan amb l'efècte de la gravitat. La direccion corrècta del contrapés se dona amb l'ajuda de codòls de sens de rotacion variable.
De contrapeses tanben s'utilizan caduns a lor torns per evitar la rotacion. Segon la lei del palfèr lo moment parelh necessari resulta de la multiplicion de la fòrça per la distància de la fòrça al centre de rotacion.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Movement de rotacion[modificar | modificar la font]
Grua : Una aplicacion tipica es lo contrapés de gruas tòrres e gruas mobilas jos forma de pesucs blòts de beton. Quan lo braç de cargament a un grand parelh, se deu compensa de contrapeses.
Carri elevator : Un pés, normalament situat dins la partida posteriora del veïcul garantís l'estabilitat.
Trabucs : Funcionan segons lo principi del palfèr, qu'un contrapés al braç cort garantís l'acceleracion necessària pel braçat long.
Equilibratge de la ròdas : Los peses associats a la ròda asseguran que l'axe de rotacion coïncida amb l'axe principal d'inerciá. Alara s'anullan las possiblas fòrças perturbatriças al respècte a l'axe (vibracions). Tanben s'utiliza aquèl metode dins las ròdas de las locomotivas de vapor.
Metronòm : Un metromòm a un pés desplaçable que se fixa al volant. Lo balancièr demòra en oscillacion mercé a un mecanisme de ressòts. Segon la posicion del pes se pòt determinar la velocitat.
Moviment lineari[modificar | modificar la font]
Ascensor : Per auçar de peses s'utilizan de contrapeses en un ascensor de cables, que son fixats a la cabina mejans de còdols e se capviran cap al teulat (o lo contrari). D'aquela mena, lo motor que desplaça la cabina sonque deu auçar la diferéncia entre la carga e lo contrapés. E mai, lo contrapés aumenta l'acceleracion de pujada, al meteis temps que la disminuís quand descend. [1] Tanben los ponts levadises e basculants utilizan lo meteis principi.
Ascensor espacial : Per un ascensor espacial se deuriá aver un contrapés per penjar la font, que permetriá de transportar de carregas dins l'espaci. Lo contrapés se carga que la gravitat de la font que se tròba en orbita geoestacionària, perque la fòrça centrifuga equilibre la fòrça d'atraccion de la Tèrra.


text:
Rei d'Espanha
Lo rei d'Espanha es lo cap de l'Estat d'Espanha, simbòl de son unitat e permanéncia,[1] que son ròtle es d'arbitrar e moderar lo foncionament regular de las institucions e representar Espanha, e encara de satisfar las foncions que li atribuisson espressament la Constitucion e las leis. Es tanben comandant en cap de las Fòrças Armadas, e coma tal, capitani general de las Armadas e presidís al naut patronatge de las Acadèmias Reialas.
La Constitucion espanhòla tracta de l'Institucion de la Corona, la persona del rei e sas foncions al Títol II, que compren los articles 56 a 65. Actualament lo rei d'Espanha es Felip VI de Borbon.
Somari
La persona del rei (o reina) d'Espanha[modificar | modificar la font]
Lo títol de rei d'Espanha foguèt reconegut per la Constitucion, que recupèra e incorpora dins son tèxte totas las nòrmas exprèssas e tacitas que tradicionalament regissián la monarquia en Espanha. E mai la Constitucion reconeis al rei lo drech d'utilizar totes los autres títols que fan referéncia a la Corona.
Los títols istorics de sa majestat lo rei d'Espanha son (en castelhan):
-
- « Rey de Castilla, de León, de Aragón, de Mallorca, de las Doas Sicília, de Sevilla, de Jerusalén, de Navarra, de Granada, de Toledo, de Valencia, de Galicia, de Cerdeña, de Córdoba, de Córcega, de Murcia, de Jaén, de los Algarves, de Algeciras, de Gibraltar, de las Islas Canarias, de las Indias Orientales e Indias Occidentales, de las Islas y Tierra Firme del Mar Océano; Archiduque de Austria; Duque de Borgoña, de Brabante, de Milán, de Atenas y Neopatria; Conde de Habsburgo, de Flandes, del Tirol, del Rosellón, y de Barcelona; Señor de Vizcaya y de Molina; etc; Soberano Gran Maestre de la Insigne Orden del Toisón de Oro y Gran Maestre de todas la órdenes civiles y militares del Estado. »
La Constitucion reconeis a la persona del rei (o reina) l'inviolabilitat absoluda e proscriu tota responsabilitat de sa part, siá politica o judiciària; pasmens e per compensar, la Constitucion establís l'invaliditat de totes los actes del Titular de la Corona que satisfagèron pas al procèssus del refrendo (endorsament), signat pel president del Govèrn, los ministres o lo president del Congrès dels Deputats, segon los cases.
La Corona[modificar | modificar la font]
La Corona es l'Institucion Constitucionala que regís en Espanha la carga del cap de l'Estat, amb qualques caracteristicas especificas de la Monarquia Espanhòla, que son:
- La succession ereditària de son titular a travèrs de las generacions successivas de la Familha Reiala.
- La inviolabilitat e immunitat absoludas de son titular.
- L'abséncia d'iniciativa politica e de poder efectiu.
- L'exercici d'un nivèl elevat d'autoritats.
- La realizacion per son titular d'una seria d'actes obligats per tòca de regular lo foncionament de l'Estat.
Refrendo[modificar | modificar la font]
Regulat pel Art. 56.3 de la Constitución. Lo refrendo (endorsament) es una procedura juridica amb que titular de la Corona torna valid sos actes solament quand aqueles son signats o consentits per una persona de per abans determinada per la Constitucion, que pel fach asumís d'esperel toda la responsabiliat del acte; son exceptats d'aquela obligacion de refrendo la nominacion e demission de quin que siá membres civils e militars de son Ostal (Art. 65.2 de la Constitucion, segon excepcion establida dins l'Art. 56.3, frasa finala).
La succession al Tròn[modificar | modificar la font]
La succession al Tròn seguís l'òrdre regular de primogenitura e de representacion, essent preferida totjorn la linha anteriora a las posterioras, dins una meteissa linha lo reng mai prèp al mai alunhat, dins lo meteis reng lo mascle a la dòna e dins lo meteis sèxe la persona d'edat majora a aquela d'edat mendre.
Aquò vòl dire que quand ven vacanta la Corona, per causa de mòrt o abdicacion de son titular, vendrà rei son filh d'edat majora; en abséncia de mascles e de descendents d'aqueles, vendrà reina sa filha d'edat majora; en abséncia de filhas e de descendents d'aquelas, vendrà rei son fraire d'edat majora; en abséncia de fraires e de descendents d'aqueles, sa sòrre d'edat majora; e en abséncia de sòrre e de descendents d'aquelas, los autres parents de reng e linhas pus alunhats.
Actualament es en question l'idèa de modificar la Constitucion per permetre que la succession se faga en favor de la persona d'edat majora, independentament de son sèxe, aquò vendrà a una succession per primogenitura estricta.
Las personas qu'an lo drech a la succession al Tròn se pòdon maridar liurament, levat que lo matrimòni se confronte a l'interdiccion exprèssa del titular de la Corona e de las Cortes Generales, dins aquel cas la persona en question perdriá son drech a succedir per el e sos descendents; çò que significa que tot matrimòni es presumit celebrat amb l'assentiment del titular de la Corona e de las Cortes Generales, levat pròva contrària, e que l'oposicion siá manifestada de forma exprèssa alavetz per ambedoas institucion. S'una sola d'aquelas s'opausa al matrimòni, aquel se celebrarà sens cap de consequéncia per la persona en question.
Lo rei actual d'Espanha es Felip VI.
La regéncia e la tutela del rei (o de la reina) menor d'edat[modificar | modificar la font]
La regéncia es una institucion interimària qu'arriba quand lo titular legitim de la Corona es empachat d'exercir son autoritat, per malautiá fisica o mentala, o quand es menor d'edat.
La Constitucion adoptèt pel sistèma de regéncia legitima, de biais que serà regent la persona apelada per la Constitucion: lo prince (o princessa) eretièr de la Corona en cas d'incapacitat del rei (o de la reina), lo paire o maire del rei menor d'edat e aprèp los autres parents segon l'ordre de succession al Tròn.
Unicament dins lo cas ont auriá pas degun apelada a la succession al Tròn (per exemple, dins l'ipotèsi ont totes los membres de la Familha Reiala falhirián dins un accident e subreviuriá un infant o una infanta menor d'edat) las Cortes Generales nomenaràn la regéncia e aquela se compausariá de una, tres o cinc personas.
E mai, dins aquel cas serà precisat quin es tutor del rei (o reina) menor d'edat: la Constitucion prevei que serà tutor del rei (o reina) menor d'edat la persona que lo rei (o reina) defuntat, dins son testament, aviá nomenat; cal que siá espanhòl e major d'edat. S'aquel es defalhent serà lo paire o la maire del rei (o reina) menor d'edat, pasmens que sián vius; a fauta d'eles, lo tutor serà nomenat per las Cortes Generales.
La Constitucion enebís d'acumular las cargas de regent e tutor levat lo paire, maire o ascendent dirèctes del rei (o reina) menor d'edat.
La Familha Reiala[modificar | modificar la font]
La Familha Reiala se compausa del rei o reina (titular de la Corona), de la reina consòrta o consòrt de la reina, dels descendents d'ambedós (filhs e pechons filhs) e de los consòrts d'aqueles.
La Constitucion exclusís espressament a la reina consòrta o al consòrt de la reina de l'exercici de foncions constitucionalas, levat las disposicions sus la regéncia.
Lo successor immediat a la Corona (la persona que al moment donat vendrà automaticament rei o reina en cas de mòrt o abdicacion del titular de la Corona) es prince o princessa d'Astúrias e a drech al tractament de altesa reial.
Los filhs del rei que son pas prince o princessa d'Astúrias e los filhs de aquel prince o princessa son infants d'Espanha e recebon lo tractament de altesa reial.
Los filhs dels infants o infantas son grands d'Espanha e tienen derecho al tratamiento recebon lo tractament de de excelléncia.
Lo regent o los membres de la regéncia recebon un tractament protocollari correspondent a aquel d'altesa, levat quand aviá un superior.
Las Leis preveson per la Familha Reiala un tractactament deferent dins de circonstàncias que justican: las règlas de proceduras dispensan lo rei o reina, son consòrt e lo princie o princessa d'Astúrias d'assistir al debanament del procès e de prestar testimòni, e permeton que los autres membres de la Familha Reiala o fagan per escrich; lo Còde Penal comun e lo Còde Penal militar castigan coma un delicte contra la Corona l'omicidi, efectiu o temptatiu, contra lo rei o reina, quin que siá de sos ascendent o descendents, reina consòrta o consòrt de la reina, prince o princessa eretièrs de la Corona e regent o membre de la regéncia. Las Leis establisson encara d'autres privilègis.
La Familha Reiala es assistida per l'Ostal de Sa Majestat lo Rei, coma organ d'ajuda al titular de la Corona e sa Familha dins l'exercici de sa foncions constitucionalas e autras responsabilitats; tant la Familha Reiala coma l'Ostal de Sa Majestat lo Rei vivon mercé a la soma que lo rei recep annalament del Budgèt General de l'Estat, que deu èsser globala. Tant la nominacion e la demission dels miembres civils e militars de l'Ostal de Sa Majestat lo Rei coma la retribucion que lo titular de la Corona autreja dins quantitat recebuda del Budgèt Generals se fan amb libertat absoluda de sa part, levat aqueles exceptats per la Constitucion e que demanda un acte de refrendo (endorsament).
Foncions constitucionalas[modificar | modificar la font]
Lo rei (o la reina) d'Espanha, per l'acompliment de sa mission de simbolizacion e representacion de l'Estat e d'arbitratge e moderacion del foncionament regular de las institucions, ocupa una seria de foncions que son mai o mens previstas per la Constitucion.
Especificament se pòt citar las foncions seguentas coma las pus representativas e importantas correspondent al titular de la Corona:
- Sancionar e promulgar las Leis. La Sancion Reiala, que lo rei deu dins lo relambi de quinze jorns, a un ròtle certificatiu que conferís a la Lei son aspècte perfèit, pasmens que ja foguèsse estat aprovada per las Cortes Generales; concernissent la promulgacion, aponduda a la publicacion que tanben al rei (o reina) deu ordenar, dona las Leis a la coneissença de totes, particulars e autoritats, fach essencial que lor balha fòrça obligatòria generala (principi constitucional de publicitat de las nòrmas).
- Convocar e dissòlver las Cortes Generales e convocar las eleccions dins los tèrmes prevists dins la Constitucion. A prepaus del president del Govèrn, lo titular de la Corona a la possibilitat de metre fin abans tèrme al mandat dels senators e deputats, ambedoas Cambras o una sola d'elas, expedissent un Decret Reial de dissolucion, que mai deurà precisar la data de las eleccions, que tanben lo rei (o reina) convòca, que siá per aquel motiu o per causa que lo mandat de las Cambras a tèrme acabèt.
- Convocar un referendum dins los cases prevists per la Constitucion. Lo rei (o reina) a lo drech exclusiu d'apelar lo pòble e sometre a consultacion de la Nacion tot projècte o question que li prepausèt lo president del Govèrn, amb autorizacion de per abans del Congrès dels Deputats, o ben per una reforma de la Constitucion.
- Prepausar al Congrès dels Deputats lo candidat a la presidéncia del Govèrn, lo nomenar e lo demetre, dins los tèrmes prevists dins la Constitucion. Per cada renovèlament del Congrès dels Deputats e dins los cases ont capitèt pas la question de fisança del Govèrn, lo titular de la Corona consulta los caps dels gropes politics de representacion parlamentària e prepausa al Congrès dels Deputats un candidat a la presidéncia del Govèrn, e lo nomena se lo Congrès li dona sa fisança o prepausa autre en cas contrari. E mai nomena coma president del Govèrn lo candidat que son nom es enclusit dins una mocion de censura aprovada pel Congrès dels Deputats.
- Nomenar e demetre los autres membres del Govèrn, sus proposicion de son president.
- Expedir los decrets acordats en Conselh del Ministres, lo presidir a la demanda del president del Govèrn, quand aquel darrièr o estima oportun, a fin d'èsser informat dels afars de l'Estat, provesir los emplecs civils e militars e balhar onors e distincions coma previst per las Leis.
- Lo drech de gràcia. Lo rei (o reina) a lo drech, sus proposicion del Govèrn, de remetre tot o partida de totas las condemnacions prononciadas pels Tribunals de Justícia de l'òrdre penal, que siá comun o militar, de biais condicional o incondicional. En tot cas deu èsser en acòrdi amb la Lei, pòt pas concedir d'indulgéncias generalas. Lo rei a lo monopòli de la concession dels títols nobiliaris e dels grands d'Espanha.
- Lo Naut Patronatge de las Acadèmias Reialas.
- Acreditar los embassadors e autres representants diplomatics del Reialme, e davant el (o ela) s'acreditan los embassadors e autres representants diplomatics estrangièrs.
- Manifestar l'assentiment de l'Estat per l'engatjar dins de tractats internacionals.
- Declarar la guèrra e far la patz, de per abans autorizacion de las Cortes Generales.