text:
Autremencourt
Autremencourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En lo tèxt #que redigís en 1883 sus la municipalitat de Autremencourt, jos-titrée Responsa al qüestionari géographique, lo instituteur de l'epòca, lo Sr. Dewatine, Fisèl en #encobrir a las consignas ministerialas, dona d'informacions preciosas sus la situacion del villatge : astronòmic, géographique e territorial.
Aprenèm n'efièch que « lo territòri de la municipalitat se tròba compreses entre 49° 41' 10" e 49° 43' 30" de latitud nòrd e entre 1° 26' 10" e 1° 29' 30" de longitude es. Lo villatge en lududes-ocupa quitament la part centrala del territòri global e los desparièrs ponches culminantes, #que vàrian entre 78 m e 140 m d'altitud, son los seguents : lo endroit çò de mès d'anautit correspond a las planas del Bòsc magolat e als Jardins de Certeau, compreses entre la rota n° 9 e lo camin rural dicha de Certeau ; de contunh, se se tròba a 130 m, quand s'arriba al luòc-dich Molin dels Halots, en direccion del terroir de Cuirieux ; s'es a 115 m, quand se seguís la linha d'interès comun, la via ferrée de l'epòca, entre Autremencourt e la granja de Éraulcourt ; e en manlevant lo camin #que va de Autremencourt a Toulis, abans de davalar la còsta, se grimpe fins a 106 m ; fin finala, « al mièg de la punta del terroir de Autremencourt situada entre las granjas de Attencourt e de Caumont », s'es a 78 m de nautor.
La superficie del territòri de la municipalitat es de 897,27 ectaras, #que se dividisson alavetz de la manièra seguenta : 857,50 ectaras de tèrras labourables, 98,49 ectaras de jardins e d'òrtas, 93,50 ectaras de bòsques, 5,22 de terrens bastits, de rotas e de camins e 2,56 de savarts, de carrièras e abreuvoirs. Per çò qu'es dels terroirs #que confinent a aquel de Autremencourt, i a a l'èst Voyenne e Marle, al nòrd-es Montigny-jos-Marle, a l'es La Neuville-Bosmont, al sud-es Cuirieux, al sud Vesles-e-Caumont e fin finala a l'oèst Toulis e Attencourt.
Lo terroir de Autremencourt a en l'amassa l'aspècte d'una plana #que compòrta éminences e de las dénivellations. Las aigas pluvials #que recep seguiscan los ponches de déclivité en la direccion sud-oèst del riu lo Soc, a 3 km de Autremencourt, suls terroirs de Vesles, Brazicourt e Toulis. Ja, a l'epòca, se soslinhava de pluèjas fòrça frequents. La part nòrd-es, la mai anautita, a una pendenta fòrça doç. Las tèrras autremencourtoises son argileuses, « un pauc fredas, vertat es, mas excellentas per la produccion del blat ».
« La porció contiguë al terroir de La Neuville-Bosmont compren egalament de fòrça bonas tèrras, prossegueix lo Sr. Dewatine ; Un pauc mens argileuses que las precedentas, en contenent mai de silice, pauc o calcaire e pròprias a la cultura de totas las céréales. « N'es pas mai de meteis d'aquelas vorejant los terroirs de Cuirieux, Vesles e Attencourt ; son, per màger part, leugièras o calcaires ; es la part la mens rica del terroir. « Cap a l'oèst, confinant al terroir de Toulis, apareisson encara qualques parcelles de qualitat inferiora, mas es l'excepcion. Lo sòl redevient de mai en mai fécond en se sarrant del pòble de Autremencourt. « Al nòrd, vorejant los terroirs de Voyenne e de Marle, lo sòl es se pas mai accidentat, del mens mai mouvementé. Conten de tèrras argileuses e qualques calcaires. Se pòt doncas conclure que lo territòri de la municipalitat de Autremencourt pòt se designar jol nom générique de argilo-calcaire. »
Dans le texte qu’il rédige en 1883 sur la commune d’Autremencourt, sous-titrée Réponse au questionnaire géographique, l’instituteur de l’époque, M. Dewatine, fidèle en cela aux consignes ministérielles, donne des informations précieuses sur la situation du village : astronomique, géographique et territoriale.
Nous apprenons en effet que « le territoire de la commune se trouve compris entre 49° 41' 10" et 49° 43' 30" de latitude nord et entre 1° 26' 10" et 1° 29' 30" de longitude est. Le village en lui-même occupe la partie centrale du territoire global et les différents points culminants, qui varient entre 78 m et 140 m d’altitude, sont les suivants : l’endroit le plus haut correspond aux plaines du Bois meurtri et aux Jardins de Certeau, compris entre la route n° 9 et le chemin rural dit de Certeau ; ensuite, on se trouve à 130 m, quand on atteint le lieu-dit Moulin des Halots, en direction du terroir de Cuirieux ; on est à 115 m, quand on suit la ligne d’intérêt commun, la voie ferrée de l’époque, entre Autremencourt et la ferme d’Éraulcourt ; et en empruntant le chemin qui va d’Autremencourt à Toulis, avant de descendre la côte, on grimpe jusqu’à 106 m ; enfin, « au milieu de la pointe du terroir d’Autremencourt située entre les fermes d’Attencourt et de Caumont », on est à 78 m de haut.
La superficie du territoire de la commune est de 897,27 hectares, qui se divisent alors de la manière suivante : 857,50 hectares de terres labourables, 98,49 hectares de jardins et de vergers, 93,50 hectares de bois, 5,22 de terrains bâtis, de routes et de chemins et 2,56 de savarts, carrières et abreuvoirs. Quant aux terroirs qui confinent à celui d’Autremencourt, il y a à l’est Voyenne et Marle, au nord-est Montigny-sous-Marle, à l’est La Neuville-Bosmont, au sud-est Cuirieux, au sud Vesles-et-Caumont et enfin à l’ouest Toulis et Attencourt.
Le terroir d’Autremencourt a dans l’ensemble l’aspect d’une plaine qui comporte des éminences et des dénivellations. Les eaux pluviales qu’il reçoit suivent les points de déclivité dans la direction sud-ouest de la rivière la Souche, à 3 km d’Autremencourt, sur les terroirs de Vesles, Brazicourt et Toulis. Déjà, à l’époque, on signalait des pluies très fréquentes. La partie nord-est, la plus élevée, a une pente très douce. Les terres autremencourtoises sont argileuses, « un peu froides, il est vrai, mais excellentes pour la production du froment ».
« La portion contiguë au terroir de La Neuville-Bosmont comprend également de très bonnes terres, poursuit M. Dewatine ; un peu moins argileuses que les précédentes, contenant plus de silice, peu ou pas de calcaire et propres à la culture de toutes les céréales. « Il n’en est plus de même de celles bordant les terroirs de Cuirieux, Vesles et Attencourt ; elles sont, pour majeure partie, légères ou calcaires ; c’est la partie la moins riche du terroir. « Vers l’ouest, confinant au terroir de Toulis, apparaissent encore quelques parcelles de qualité inférieure, mais c’est l’exception. Le sol redevient de plus en plus fécond en se rapprochant du village d’Autremencourt. « Au nord, bordant les terroirs de Voyenne et de Marle, le sol est sinon plus accidenté, du moins plus mouvementé. Il contient des terres argileuses et quelques calcaires. On peut donc conclure que le territoire de la commune d’Autremencourt peut se désigner sous le nom générique de argilo-calcaire. »
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Capital de la monographie istorica, lo pòble de Autremencourt es plan conegut coriós d'istòria locala de lo nòstre país. A travèrs de las labors publicadas en la colleccion Monographies de las vilas e pòbles de França, lo sieu nom sona elevat e fòrt : reexpedeix a una França prigonda #que conrea las siás tradicions, sens doncas bouder la modernité. E es plan aital coma la localité apareis, en aquel començament de laModèl:3 e millenària, en una cohabitation harmonieuse entre lo present e lo passat. Caliá doncas qu'aquel pòble-creuset de l'istòria locala aguès, lududes tanben, la siá monographie. Es causa facha uèi. En efièch, e l'autor lo reconeis lududes-quitament, l'afar es luènh d'èsser apurat, mas de las originas alunhadas (Austremundi cortis o Ultra montem cortis) a l'an 2002, dels piòques istorics an #èsser meses : del bòsc sens miséricorde, #que recobrava tota la region antany, al Laonnois a prédominance agricòla de la nòstra XXIen sègle, #que de camin recorregut !
Dels tessons de poteries, dels tuiles romaines e dels condecores al effigie dels emperaires an #èsser descobèrts al luòc-dich dels Jardins de Certeau sul territòri de Autremencourt, mas lo nom de la localité (Ostremoncourt) a pas citat, per las primièras fes, #qu'en 1018, en una charte de Adalbéron e es a la XIIen sègle que lo primièr senhor dels luòcs, Renaud de Bidane, apareis.
Lududes succèderont Bernard, de contunh los sieus fils, Raoul, #que dintrarà en conflicte amb los fraires del abbaye de Sant-Martin e Thomas #que viurà una épopée guerrera, fòrça luènh de la Picardie, en la fortalesa grèga de Salona. Es lo pionièr d'un linhatge seigneuriale autremencourtoise #que farà carrièra en lo mestièr de las armas, al servici del rei de França : perque se de còps Yvon de la Bôve (en 1593), compagnon de Balagny de Montluc, e Jehan de Perponcher, #que fortifica lo cementèri (en 1613), son presents sus las siás tèrras, los senhors dels luòcs opèran sovent suls camps de batalha (las Stoppa, per exemple), del temps que Beat de Saxer, lududes, ocupa la siá distincion pendent lo periòde revolucionari.
Quoi #Que ne siá, a las XIVen, XVen, XVIen e XVIIen de sègles (guèrras de #Cent Ans, de religion, de Trenta Ans, de l'Espanha o d'Olanda...), Lo Laonnois es sens cessa a las abans-plaças las mai dévastateurs de l'istòria e Autremencourt patís l'astre comun (ataca en la nuèch del 5 al 6 de junh de 1652).
A partir de la XVIIIen sègle, l'archiu son fòrça mai eloqüents sus la vida jornalièra de las Autremencourtois ; sus las proprietats, los mestièrs, l'abitat, los procèsses e los faches divèrses.
En 1791, la municipalitat de Autremencourt absorbeix la municipalitat vesina de Eraucourt per decrèt del directoire del departament lo Data|21|d'octòbre|1791 {{}}[1].
De meteis a la XIXen e a la XXen sègles, periòdes que # los conflictes de 1870, 1914-1918 e 1939-1945 @frapper a nòu de plen fouet Autremencourt e la siá region ; los documents son pendent el ailà e los òmes testifiquen. De contunh, dempuèi mai d'una mitat-sègle, lo pòble sembla a aquel #que i auriá totjorn agut d'èsser : actiu e tranquil.
Capitale de la monographie historique, le village d’Autremencourt est bien connu des curieux d’histoire locale de notre pays. À travers les ouvrages publiés dans la collection Monographies des villes et villages de France, son nom sonne haut et fort : il renvoie à une France profonde qui cultive ses traditions, sans pour autant bouder la modernité. Et c’est bien ainsi que la localité apparaît, en ce début du 3en millénaire, dans une cohabitation harmonieuse entre le présent et le passé. Il fallait donc que ce village-creuset de l’histoire locale eût, lui aussi, sa monographie. C’est chose faite aujourd’hui. Certes, et l’auteur le reconnaît lui-même, le sujet est loin d’être épuisé, mais des origines lointaines (Austremundi cortis ou Ultra montem cortis) à l’année 2002, des jalons historiques ont été posés : de la forêt sans miséricorde, qui recouvrait toute la région jadis, au Laonnois à prédominance agricole de notre XXIen siècle, que de chemin parcouru !
Des tessons de poteries, des tuiles romaines et des médailles à l’effigie des empereurs ont été découverts au lieu-dit des Jardins de Certeau sur le territoire d’Autremencourt, mais le nom de la localité (Ostremoncourt) n’est cité, pour la première fois, qu’en 1018, dans une charte d’Adalbéron et c’est au XIIen siècle que le premier seigneur des lieux, Renaud de Bidane, apparaît.
Lui succèderont Bernard, puis ses fils, Raoul, qui entrera en conflit avec les moines de l’abbaye de Saint-Martin et Thomas qui vivra une épopée guerrière, très loin de la Picardie, dans la forteresse grecque de Salona. C’est le pionnier d’une lignée seigneuriale autremencourtoise qui fera carrière dans le métier des armes, au service du roi de France : car si parfois Yvon de la Bôve (en 1593), compagnon de Balagny de Montluc, et Jehan de Perponcher, qui fortifie le cimetière (en 1613), sont présents sur leurs terres, les seigneurs des lieux opèrent souvent sur les champs de bataille (les Stoppa, par exemple), tandis que Beat de Saxer, lui, occupe sa seigneurie pendant la période révolutionnaire.
Quoi qu’il en soit, aux XIVen, XVen, XVIen et XVIIen siècles (guerres de Cent Ans, de religion, de Trente Ans, de l’Espagne ou de Hollande...), le Laonnois est sans cesse aux avant-postes les plus dévastateurs de l’histoire et Autremencourt subit le sort commun (attaque dans la nuit du 5 au 6 juin 1652).
À partir du XVIIIen siècle, les archives sont beaucoup plus éloquentes sur la vie quotidienne des Autremencourtois ; sur les propriétés, les métiers, l’habitat, les procès et les faits divers.
En 1791, la commune d'Autremencourt absorbe la commune voisine d'Eraucourt par arrêté du directoire du département le [2].
De même au XIXen et au XXen siècles, périodes pendant lesquelles les conflits de 1870, 1914-1918 et 1939-1945 frappent à nouveau de plein fouet Autremencourt et sa région ; les documents sont là et les hommes témoignent. Ensuite, depuis plus d’un demi-siècle, le village ressemble à ce qu’il aurait toujours dû être : actif et tranquille.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nòta de Autremencourt sul luòc de l'archiu départementales de l'Aisne
- ↑ Notice d'Autremencourt sur le site des archives départementales de l'Aisne


c: text/html

text:
12/12/2015
Paraulas de Novelum creda a contribucion per lo n° especial 150
En genièr 2016, festejarem ( desjà!) lo n° 150 de nòstra revista 100% occitana "Paraulas de Novelum".
Per l'ocasion, farem un numèro especial. Vos demandam de participar en mandant un article, un poèma, una fòto, un sovenir (bon o maissant).
De mai, sabèm que i a dins los talièrs d’occitan de monde capables d’escriure dins un occitan blos e requist.
Participar a aquel prètzfach es tanben un biais de marcar vòstre interès per la defensa de nòstra lenga e per nòstra cultura.
Esperam vòstras contribucions.
Mercès d'avança.
Joan-Claudi Dugros, responsable de la publicacion.
Important: mandar los tèxtes avant lo 31 de decembre 2015 a : novelum.ieo24@free.fr ou jcdugros@orange.fr
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sciéncias de l'informacion e de las bibliotècas
S'apèla sciéncias de l'informacion e de las bibliotècas (SIB) l'ensemble dels sabers e saber-far utils a las personas encargadas de gerir una bibliotèca o un servici d'informacion-documentacion.
Definicion[modificar | modificar la font]
L'expression sciéncias de l'informacion e de las bibliotècas ven de l'expression anglesa library and information science (LIS). En França, l'apellacion academica es puslèu « sciéncias de l'informacion e de la comunicacion », correspondent a la de la 71ena seccion del Conselh Nacional de las Universitats (CNU, cf. [1]). Se tracta d'un camp de recèrca e d'estudi puslèu caracterizat per son objècte (l'informacion, sa natura, sas proprietats, son transferiment) que per sos metòdes, coma lo son per exemple lo drech o la filosofia. D'apròchis fòrça diferents d'aqueste objècte son en efièch possibles e practics. Al costat de preocupacions teoricas, las sciéncias de l'informacion e de la comunicacion (SIC) s'interèssan tanben a las institucions e a las practicas de transmission de l'informacion. Las « sciéncias de l'informacion » se sasisson d'aquela problematica : las bibliotècas, e en particular las qu'acompanhan las activitats d'estudi e de recèrca, son una de las institucions associadas a aqueste transferiment. Dins un sens fòrça general, se pòt doncas considerar que las sciéncias de l'informacion englòban de domenis coma :
- biblioteconomia (gestion de las bibliotècas) ;
- bibliografia (recèrca documentària) ;
- catalogatge e indexacion (descripcion de las colleccions) ;
- bibliologia (coneissença del libre, de l'edicion e dels divèrses tipes de documents).
Çaquelà, existisson de divergéncias sus la natura e suls limits d'aqueste camp scientific. Per exemple, lo Centre Nacional de la Recèrca Scientifica (CNRS) e lo Conservatòri Nacional de las Arts e dels Mestièrs (CNAM) incluson l'informatica dins las sciéncias de l'informacion. Òm se pòt tanben demandar se l'engenhariá lingüistica (traduccion assistida per ordenador, « vocalizacion » de l'arabi...) a sa plaça dins las sciéncias de l'informacion. Aquestas dificultats de definicion e de delimitacion son caracteristicas d'un domeni del saber en cors de constitucion. En consequéncia d'aquò, una part importanta de la produccion scientifica es centrada sus aquestas questions. Sembla almens d'existir una fòrta distincion entre los especialistas de l'informacion e los de la comunicacion. Benlèu qu'aqueste camp scientific es destinat a se devesir en diferents domenis.
Las sciéncias de l’informacion e de la comunicacion (SIC)[modificar | modificar la font]
Dins las annadas 1970 apareis en França l’expression « sciéncias de l’informacion ». Es en 1968, als Estats Units, qu'es desvolopada quand l’American Documentation Institute ven l’American Society for Information Science. Cossí definir las sciéncias de l’informacion ? An per objècte l’estudi de las proprietats generalas de l’informacion (natura, genèsi, efièches) ; se rengan dins lo sector de las sciéncias socialas, principal mejan d’accès a una compreneson del social e del cultural e que veson collaborar entre elas de disciplinas coma la psicologia, la lingüistica, la sociologia, l’informatica, las matematicas, lo drech, l’economia, la filosofia, la politica... Las sciéncias de l’informacion respondon a una exigéncia de saber e de comunicacion nascuda de la vida sociala. Una informacion pòt presentar de formas divèrsas (tèxt, imatge, son), sus de mèdias variats (imprimits, filmes, disques, cederòms, fichièrs electronics,...). Intègra al còp de procediments escriches, de procediments orals e visuals. L’informacion se transmet entre individús, al sen de las societats o de las entrepresas. Las sciéncias de l’informacion recobrisson totes aquestes cases de figuras. Sciéncias socialas interdisciplinàrias d'ara enlà, las sciéncias de l’informacion an trobat lors letras de noblesa : formacions e diplòmas universitaris incluson aquesta nocion dins lors intitulats.


text:
Josquin des Prez
Josquin des Prez (c. 1450 - lo 27 d'agost de 1521), tanben conegut com Josquinus Pratensis en latin e Josken Van De Velde en flamenc, qu'ei un deus compositor màger de la Renaishença e un compositor de l'escòla francoflamenca. Que ho lo mei famós compositor deu son temps (enter Guillaume du Fay e Giovanni Pierluigi da Palestrina) e un mèste de la composicion deu cant polifinic dens un estat pro acabat de la soa evolucion.
Vadut probablement en Picardia e educat acerà en musica com enfant de còr, qu'acabè la soa formacion en Italia, a Milan au servici deu Sforza puish dens lo còr deu Papa abans de tribalhar per la cort de França. qu'ei l'autor de 19 messas.


text:
Manifèst de Cartagena
Lo Manifèst de Cartagena qu'ei un tèxte politic escrivut en 1812 a Cartagena d'Índias (alavetz en Nava Granada, uei Colómbia) peu Libertor veneçolan Simón Bolívar après la caduda de la Purmèra Republica de Veneçuela ; dens aqueth tèxte lo Libertador qu'analisa las encausas de la des.hèita en las bèth atribuir :
- au flaquèr politic federau e a la tolerància deus patriòtas davant la determinacion shens pietat deus espanhòus.
- a la manca de pragmatisme deus patriòtas : [...] qu'avèm avuts filosòfs com capdaus ; filantròpia per legislacion, dialectica en lòc de tacticas, e sofistas en lòc de sordats.
- au terratrem qui segotí Caracas en 1812 e l'actitud de la Glèisa Catolica.
Bolívar que remandava sustot que Nava Granada s'emparesse e s'instruesse d'aqueths errors e qu'ajudasse Veneçuela a se tornar liberar entà non pas pérder au son torn la soa libertat.


text:
441
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 441 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençadas l'annada precedenta. En Armenia, lei Romans capitèron de rebutar l'ofensiva sassanida e lei Pèrses foguèron finalament obligats de se retirar. En revènge, au sud de Danubi, leis incursions dei Huns, guerriers nomadas fòrça mobils, contunièron. En particular, Sirmium foguèt assetjada e conquistada per lei cavaliers arquiers de l'estèpa.
Huns[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençadas l'annada precedenta. Aprofichant la prioritat donada per lei Romans a la guèrra còntra l'Empèri Sassanida, lei Huns dau rèi Bleda poguèron assetjar e conquistar la vila de Sirmium.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Augan, lo collègi Calandreta que hesteja los sons 10 ans!
Tà marcar l'anniversari, escolans, professors e associatius que's son amassats tà organizar 10 eveniments dens l'annada.
Los eveniments que son diferents, causits segon lo periòde de l'annada, mes cadun qu'a per tòca d'amuishar la vita activa deu Collègi !!
Cad eveniment qu'ei com ua candela ; a la fin de l'annada que i avèra naus candelas de pausadas e la darrèra que serà lo dia de la grana hèsta deu Collègi, lo 03 de julhet a la Mjc deu
Laü, serada organizada dab la colaboracion de Joan Francès Tisnèr


text:
Jean-Henri Naderman
Jean-Henri Naderman (lo 20 de julhet de 1734 - Paris, lo 4 de heurèr de 1799) que un arpista, un editor de paritcions e mei que mei un laütièr d'arpas germano-francés.
Que neishó dens lo Sant Empèri Roman Germanic mes que s'intellè en França de cap a 1756. Que beneficiè deu sostien jus la forma de comanda de la Reina maria Antonieta d'Àustria e que ho deus purmèrs a bastir d'arpa dab pedalas (dab moviments simples, que Sebastian Erhard malhorore en moviment doble, qui dore l'arpa de concèrt modèrna).
Qu'ei un deus possibles inventors de l'arpa de pedalas, mes d'autes laütièrs que sembla d'aver desvolopat lo mecanisme a la medisha epòca e b'ei establit qui ho eth purmèr.
Qu'avó dos hilhs : François-Joseph Nadermann, arpista e professor d'arpa e Henri Nadermann, eth tanben laütièr.


text:
Abadiá
Una abadiá (var. abadia, abaia) (dau latin abbatia) es un monastèri o un convent catolic sota la direccion d'un abat (o d'una abadessa; dau latin abbate(m), derivat de l'aramèu אבא / ܐܒܐ abba, que significa « paire »), lo quau sèrv de paire espirituau a la comunautat religiosa. Leis òrdres monastics, lei capítols canoniaus (de canongessas subretot) e lei comunautats de canonges regulars son qualificats per fondar d'abadiás. L'abadiá es donc pas forçadament un luòc de clausura monastica.
Lo priorat e lo convent conoisson lo mesme genre d'organizacion que leis abadiás, mas an pas d'abat o d'abadessa a sa tèsta; dependon d'una abadiá « maire » o dirèctament dau superior de l'òrdre monastic.


text:
Dimars, 14 de març de 2017, 03h00 Espòrt
Aldo Quaglio (a esquèrra) e Joan Barthe (a dreita) aprèp una partida del XIII de França
Alara que Superliga e NRL son al temps de las suspresas, las competicions occitanocatalanas s'installan per l'ora dins de resultas previsiblas.
Los Singlars engàbian los Canaris
A Domèc, una bèla audiéncia seguiguèt l'afrontament de tria entre lo FC Lesinhan e l'AS Carcassona. La partida foguèt equilibrada fins a l'ora de jòc ont los Verd e Blanc faguèron una “Barça”: tres ensages en sèt minutas per l'emportar 28-18 .
Dissabte, Limós èra anat s'impausar a Albi: 40-12. Las autras doas partidas del dimenge s'acabèron sus las victòrias dels vesitaires: los Dragonets a Sent Gaudenç: 40-12 e Vilanòva a Tolosa: 40-28.
Tolosa domda los Lions
Dissabte, a Blanhac, lo Tolosa Olimpic recebiá los Lions de Swinton. Los occitans mostrèron un bèl vam ofensiu, mas se compliquèron la vida amb qualques abséncias defensivas que permetèron als angleses, sostenguts per un brave grop de canturlejaires, de demorar dins la partida. Victòria del TO: 36-28 que reçauprà dissabte de vèspre, als Minims aqueste còp, Batley pel compte de la Cup.
Lo Rinocèros esclafa los pès del Dragon
En Superliga, los Dragons catalans èran montats a Leeds lo còr plen d'esperança. Ne tornèron amb una mala refofanta de dobtes: desfaita gròssa (46-10) e dos nafrats, lo menaire de jòc Greg Bird (poce fracturat) e l'alièr Broughton , que seràn absents un brave moment. Aquí de qué balhar a l'entraïnaire Laurenç Fraissinós de qué perpensar per montar l'esquipa que reçauprà St Helens aqueste dissabte 18 de març a 6 oras del vèspre a Brutus.
La jornada se dobriguèt per la victòria aisida de Wigan, amb Escarré a l'arrièr (que passèt 5 transformacions) e l'entrada del pilar Navarette, a Warrington: 38-16, los Lops malautejan . Divendres, Leigh passèt 30 punts (30-0) als Gigants d'Huddersfield , Hull-FC dominèt St Helens 24-14. Dimenge, Castleford contunhèt d'avançar sus una nívol: victòria 34-0 a Widnes e Wakefield finiguèt que batèt Salford: 24-22 .
E totjorn lo tombat de Thurston
En NRL , èra jorn de dèrbi en Queensland entre Brisbane e los Vaquièrs dins un Suncorps plen coma un uòu. Las doas formacions anèron al punt en aur e la partida s'acabèt (se poiriá dire: coma de costuma!) sus un tombat de Thurston que balhèt la victòria als Vaquièrs: 21-20.
Los Poletons batèron los Dògols 28-24; la Tempèsta de Melbourne anèt ganhar a Auckland: 26-10. Los Lapinons dominèron los Tigres 36-2. La victòria 34-16 cò de St George permet a las Anguialas de Parramatta de prene lo cap del classament.
En cap d'aficha de la tresena jornada: Melbourne-Brisbane, dijòus; Titans-Anguialas divendres; Vaquièrs-Manly dissabte.
Aldo Quaglio, la legenda
Lo monde tretzista es pertocat per la mòrt a 85 ans d'Aldo Quaglio a Lavelanet . Designat coma melhor pilar mondial del XV en 1959 (33 seleccions, de la virada victoriosa en Africa del Sud en 1958; jogaire a Lavelanet e Masamet), passava a XIII ont joguèt a Roana e Carcassona. Portèt 17 còps lo malhòt dels Pols. Èra un pilar dels solides dins un temps ont se disputavan las mesclanhas. Cada tretzista saluda son engatjament esportiu e sa memòria que lo plaça per totjorn al panteon de nòstre espòrt.
Alan Roch


text:
18/01/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 24 de genier 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 24 de genier 2016 sera Sebastian Girard de l'Agença Culturala Dordonha Perigòrd, per parlar de la dictada occitane que se debanará le 30 de genier de 9 oras 30 a 16 oras au centre departamentau de la communicacion ( rota de Briva) a Perigüers.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Acid fosforic
L'acid fosforic tanben conegut coma acid ortofosforic es un compausat quimic de formula H3PO4.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
L'anion associat amb l'acid fosforic se nomena ion de fosfat, e es fòrça important en la biologia, mai que mai en los compausats derivats dels sucres fosforilats, coma l'ADN, l'ARN e l'ATP. L'acid fosforic a un aspècte liquid transparent, legerament jaunit. Normalament, l'acid fosforic s'estoca e se distribuissi en solucion. S'obten mejançant lo tractament de ròcas de fosfat de calci amb acid sulfuric, filtrant mai tard lo liquid en resultant per poder extraire lo sulfat de calci. Una autra forma d'obtencion consistís en cremar de vapors de fosfòr e tractar l'oxid en resultant amb vapor d'aiga. L'acid es fòrça util al laboratòri, per de qu'a una nauta resisténcia a l'oxidacion, la reduccion, e a l'evaporacion.


text:
09/02/2013
Peiraguda en répétition à Manzac sur Vern février 2013( vidéos+photos)
Lo grope Peiraguda nos an reçaubut en repeticion avant lo concert e nos an permettut de colectar per v'autres de la chançons de lor noveu espectacle 2013. Avem lo plaser de vos far auvir :
Quò son de la versions "de trabalh", colectadas emb un materiel d'amator, mas i podetz tornar trobar tot ço que fai la richessa dau grope.
Veire tanben l'album fotòs sur queu blòg : "Peiraguda 2013"
Grandmercés a ilhs per nos aver convidat a queu moment d'amistat e d'intimitat.
Guilhem Francés.
Veiqui lo ligam vers lo site de Peiraguda
18:08 Publié dans Actualitats, Musica e chançon | Tags : peiraguda, jean bonnefon, patrick salinié, patrick descamps, chanson occitane, laurent chopin, jacques gandon, périgord, l'orage brassens, la javanaise gainsbourg | Lien permanent | Commentaires (0)
20/01/2013
Lo grope Peiraguda a Manzac de Vern lo 1er de febrier.
Peiraguda reprend la route à Manzac sur Vern!
Lo famòs grope perigòrd de Joan Bonafon e Patric Salinié van tornar prener la rota en 2013 emb un noveù espectacle , mescladis/boiradis de chançons dau repertòri de Georges Brassens ...e de Peiraguda !
Lo grope d'anuech es compausat de :
Patric Salinié - votz, guitara, chant
Joan Bonafont - votz, guitara, chant
Jaquesh Gandon - votz, guitara, chant
Lorent Chopin - percus
Patric Descamps - bassa e accordeon
Tierri Ròques - accordeon
La prumièra serenada se passara à Manzac de Vern lo divendres 1er de febrier a 21 oras.Lo concert es organisat per le Club de Gym volontaire de Manzac de Vern.
Per reservar , telefonar a 05 53 54 28 30 o bentot 05 53 54 24 40 o bentot 05 53 54 27 42 jusqu'au 30 de genier.
Pretz : mainatges 6€ , adultes 12€
Lo portisson sera drubert lo 1er de febrier dempuei 19 oras.
En esperar de los veire sur la scena , podetz cliquar sur lo ligam:
http://vimeo.com/15302234.
...per los auvir chantar "Me languissi d'enlà", una revirada en òc de la chançon de Cabrel "je m'ennuie de chez moi".
A leu !
14:24 Publié dans Actualitats, Musica e chançon | Tags : peiraguda, chanson occitane, jean bonnefon, joan bonafont, patrick salinié, jacques gandon, laurent chopin, patrick descamps, thierry roques, brassens, club de gym de manzac sur vern | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
La Calandreta de Lescar : ua escòla implicada en la vita culturau de la ciutat
L’escòla occitana Calandreta Lescar qu’obrí en seteme de 1993. Bèthlèu 20 ans !
Uei lo dia, qu’arcuelh un seishantenat de mainats despartits dens 3 classas.
Qu’ei installada dens locaus municipaus au ràs de la piscina. La cantina que’s hè dens ua sala especifica sus siti.
Los oraris escolars : lo matin de 8.45 a 11.45 e lo vrèspe de 1.30 a 4.30.
Ua guarderia qu’ei perpausada a partir de 7.30 deu matin dinc a 6.30 deu ser.
Ua estudi encadrada qu’ei organizada en fin de dia.
L’occitan qu’ei la lenga de comunicacion de l’escòla : en cors, en recreacion, a la cantina…
Pendent l’annada, que perpausam activitats entà amassar los mainats, los pairs e l’equipa pedagogica : arcuelh de la rentrada, ua dimenjada a la montanha entà facilitar l’integracion de las navèras familhas, còca-hava, hèsta de l’escòla…
La nosta associacion (pairs d’escolans) e la nosta escòla (los mainatges e l’equipa pedagogica) que participan activament a la vita culturau de la citat.
Cada an, los mainats que cantan dens l’encastre deu concèrt de la Sent Jan. En deceme de 2011, qu’an obèrt la conferéncia organizada per la mediatèca de Lescar sus Simin Palay dab cantas e poesias d’aqueth poèta occitan. Los pairs qu’apitan hèra de hèitas : Dòba de Nadau, la haja de Sent Jan…
De mei, que participan cada an a « Touskiflot », au Hestenau deu la « Petita mainadèra » a Pau, a la « Hèsta de l’espòrt » a Lescar en junh… Aqueras hèitas que permeten de har conéisher la nosta escòla e d’equilibrar lo budgècte de l’associacion.
Cada an ua conferéncia, obèrta au public, qu’ei animada per un professionau. Que parla de tèmas qui pertòcan lo mainatge e l’escolaritat.
En genèr de 2012, l’escòla qu’a participat aus « Dias de las Familhas » en collaboracion dab lo « Réseau Appui Parent ». Aqueth dia, la calandreta que perpausava talhèrs de descobèrta deus 5 sens taus mainatges e taus pairs (circ, dança, contes, massatges, degustacions…) que s’ei acabada per ua conferéncia sus la plaça de la paraula de cap au desvolopament deus mainatges.
Los associatius e l’equipa pedagogica que preparan d’ara enlà los 20 ans de l’escòla. Las festivitats que’s debanaràn la purmèra dimenjada de junhet de 2013.
Calandreta de Lescar
Carrèra deu Lòctenent deu vaishèth Garnuchot
Rue du Lieutenant du vaisseau Garnuchot
64230 LESCAR
Tél : 05.59.81.06.47
www.calandreta-lescar.net


text:
T
ostemp e confiat en que ei “eth temps” eth melhor jutge de toti entà esclarir era vertat. Tanben ena politica!!! Rebremben es lectors e lectores es etiquetes que pendent ans es socialistes an metut a Convergéncia entà tapar era clara centralitat deth projècte polític que representaue CDC e ara represente eth Partit Democrata? “Vostès son de dretes”, “vostès pacten tamb era dreta mès rancia” Rebremben coma mos sentencièren peth pacte “deth majèstic”? Aguestes e fòrça mès èren frases que en dia a dia es convergents auiem de sénter injustament d’aqueri que didien èster d’esquerres e eth socialisme semblaue era supremacia ideologica mès benestant entath ciutadan.
Coma a canviat tot! Se fòrça d’aquera gent (aranesi e araneses) - que luitèren pera democràcia, contra eth franquisme e que vedèren as govèrns Convergents (ara Partit Democrata) crear un progrès contonhat en Catalonha e Aran - vedessen aquerò qu’a passat e pògui dies mostrarien sorpresi era sua indignacion e constataríen coma ara aquera supremacia ideologica que eri en didien socialisme s’a enterrat pendent fòrça ans. Eth socialisme espanhòu s’a destapat. E ac a hèt perquè sa’n equivocat, an negat quauqu’arren tant lògic e democratic coma poder votar. Negant aguest referendum non an trapat era excusa en Partit Democrata - “abantes (Convergéncia)- e ara non i a culpables. Ara es socialistes son es culpables! Qui ei auè mès de dretes? eth socialisme o eth partit deth President Puigdemont? Sense dobte eth men gran amic “eth temps”, torne a èster eth melhor jutge, quan parle (eth temps) sentencie e ara ac a hèt mès que jamès. Ara mos a mostrat era vertat. Eth President dera dreta ei President gràcies as socialistes!


text:
Collserola ei un espaci naturau excepcionau que cau
preservar. Maugrat era proximitat ena ciutat de Barcelona e
d'auti pòbles e ciutats deth Baish Llobregat e deth Vallès,
aué encara conserve un mosaic diuèrs d’espacis forestaus,
agricòles e d'ensarriades que mos permeten gaudir d’uns
ambients representatius des nòsti païsatges mediterranèus
e d'ua diuersitat insospitada d’espècies animaus e
comunitats vegetaus.
Mès tot açò s’acabe, deuant era permissivitat
urbanitzadora des administracions.
Es agressions actuaus son incompatibles
damb era conservacion de l’espaci naturau de Collserola:
- Er abús urbanitzador: S’urbanitze en totes es
comunes deth entorn de Collserola en es espacis
qualificadi com en resèrves de solèr per lotjaments o
equipaments, especialaments en zònes agricòles.
- Er isolament: Es consequéncies dera urbanitzacion non
se limiten ara pèrda d’espaci, mas que aïllen
definitivament Collserola des espacis naturals proches
coma Sant Llorenç del Munt, Garraf-Ordal o era serra de
Marina.
- Era fragmentacion: Eth tunèl de Vallvidrera, es
carretères d'Horta, era Rabassada, e de Molins, eth vial
de Cornisa, atau coma es naui tunèls, eth tunèl
d’Horta e eth tunèl centrau o de Sant Mesurar, menacen
de convertir er espaci naturau de Collserola en ues
taques forestaus isolades entre vials e
urbanizacions.
- Era contaminacion e era degradacion: Es cimenteres de
Sant Feliu e de Montcada i Reixac, es extraccions (mina
Berta deth Papiol e Sant Cugat), eth hilat electric
desmesurat, era contaminacion de rieres, son qualquns des
exemples que sofrís Collserola e que es administracions
non solucionen.
Ei de besonh un nau marc de proteccion dera sèrra de
Collserola
Ei inadmissible que per inchalhença des governants, es
leis urbanistiques aplicades - eth Plan generau metropolitan
(PGM) aprovat hè mès de 30 ans!- tenguen prioritat sus es
plans de proteccion, com er inoperant e fèble Plan especial
de proteccion de Collserola (PEPCO). Per açò non s'ature
era fèbre urbanitzadora e especuladora en Collserola!
Eth nau marc de proteccion que viem reclamant cau que
garantisque que Collserola continue estant un espaci natural
privilegiat.
L’anteriora govèrn dera Generalitat, tot e auer-se
comprometut publicaments a declarar Parc naturau Collserola
l’agost de 2005, non ac a hèt. S’a enganhat era
ciutadania. Mès òc que s'a aprovat naues promocions
immobiliàries e accions agressives per Collserola.
Ei urgent declarar Collserola Parc Natural
Se vòs hèr pression entà artènher aguest Parc Natural
realament protegit, unís-te ath manifèst.


text:
Tèrra Roiasca
La Tèrra Roiasca es lo país occitan de parlar roiasc entre los estats francés e italian.
Lo parlar roiasc es estructuralament genovés, mas pregondament occitanizat. En Itàlia, los municipis de la Tèrra Roiasca an marcat lor territòri coma occitan, per dire de beneficiar de la politica prevista per las lengas minoritàrias (lei n°482 de 1999).
Comunas e vilatges roiascs[modificar | modificar la font]
En França, dins los Aups Maritims:
- Brelh (amb dempuèi 1947 los vilatges de Pièna Auta e Libri qu'èran abans dins Auriveta).
- Briga (part occidentala de l'anciana comuna italiana de Briga o Briga Marittima)
- Fontan
- Saorj
- Tenda
En Itàlia, dins la província de Coni[1]:
- Briga Auta (part orientala de l'anciana comuna de Briga o Briga Marittima, levat Reaud): vilatges de Carnin, Piaggia (capluòc) e Upega.
- lo vilatge ("fraccion") Viosena, dins la comuna d’Ormea
e dins la província d’Impèria[2]:
- Auriveta
- los vilatges de Reaud e Verdèja dins la comuna de Triuera
Tèrra Brigasca[modificar | modificar la font]
Una part de la Tèrra Roiasca, centrada sus l’anciana comuna de Briga, se sona Tèrra Brigasca.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Enti in rete: C.M. Alto Tanaro Cebano Monregalese" sul sit de Chambra d'Oc
- ↑ "Enti in rete: Provincia di Imperia" sul sit de Chambra d'Oc


text:
Datas importantas
1r de març de 2013
Primièra circulara
Dobertura de la somission de las comunicacions
1r de setembre de 2013
Dobertura de las inscripcions al congrès
1r d’octòbre de 2013
Segonda circulara
30 de novembre de 2013
Data limit de la somission de las comunicacions
[La data limit de somission de las proposicions de comunicacions es estada remandada al 15 de decembre de 2013]
20 de genièr de 2014
Data limit de la comunicacion de l’acceptacion de las proposicions de comunicacion
31 de genièr de 2014
Data limit de l’inscripcion al congrès per profechar de la tarifa normala
1r de mai de 2014
Tresena circulara
31 de mai de 2014
Data limit de l’inscripcion al congrès per via telematica
Lo Comitat d’organizacion farà saber als autors de las comunicacions se lor tèxte es estat retengut o refusat abans lo 31 de mai de 2016.


text:
Estrabon
Estrabon (en grèc ancian Etpάϐwv / en latin Strábôn, « que guincha », en latin Strabo), nascut a Amasèa dins lo Pont (uèi Amasya en Turquia) vèrs 58 AbC.[1], mòrt entre 21 e 25 ApC., es un geograf grèc.
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap gaire de sa vida. Sa familha demorava a Amasèa, una vila de la region de la Mar Negra. Estrabon el meteis diguèt qu'aviá estudiat prèp d'Aristodèm de Nisa, preceptor dels enfants de Pompèu, en Caria. Mai tard, s'installèt a Roma e estudièt prèp de Tirannion, tanben geograf. En 25 o 24 AbC., viatgèt en Egipte, acompanhant lo perfèit Roman Ælius Gallus sus las ribas de Nil.
Aprèp fòrça viatges, tornèt a Amasèu, ont comencèt d'escriure una Istòria (Ἱσtopιkὰ Ὑπouvήuata / Historika Hypomnếmata) de 43 volums, en continuament de l'òbra de Polibi. Cap d'aqueles volums nos es pas parvengut fins a uèi. Aprèp, comencèt una Geografia (ΓewYpaφιkά / Geôgraphiká), concebuda coma complement de l’Istòria, de 17 volums, que, ela, es pas perduda, manca solament qualques partidas del libre VII. Son èime èra de far pels mai de lectors possible, un libre mai agradable possible e instructiu que se pòsca legir d'un còp.
La Geografia[modificar | modificar la font]
La Geografia es dividida coma aquò :
- los libres I e II constituisson una longa introduccion a l'òbra, ont Estrabon entend provar que lo geograf Eratostènes aviá tòrt de fòragetar l'òbra d'Omèr d'un punt de vista geografic;
- los libres III a X descrivon Euròpa, e subretot Grècia (libres VIII-X) ;
- los libres XI a XIV descrivon l'Asia Menora ;
- los libres XV a XVI descrivon l'Orient ;
- lo libre XVII descriu Africa (Egipte e Libia).
Estrabon pensava que la fortuna de Grècia èra subretot deguda a sa situacion maritima, e comencèt de far un ligam interessant entre l'avançament d'un pòble sul plan de la civilizacion e son contacte amb la mar. Dins lo meteis temps, insistissiá sul fach que la geografia podiá pas d'esperela explicar la grandor d'un pòble, e afirmava que la civilizacion grèga repausava sus l'interès de sos ciutadans pels arts e la politica.
Si son òbra a vegadas torna cap a de tèxtes anteriors mai d'un sègle al periòde ont visquèt, pasmens sa coneissença del drech roman de las diferentas ciutats tanben ne fa una font essenciala per descriure lo començament de la romanizacion en Gàllia e dins la Peninsula Iberica. Mòstra tanben, dins los libres III e IV entre autres, lo desvolopament d'una novèla cultura dins aquelas regions, a causa l'aculturacion parciala de las populacions.
L'òbra d'Estrabon demorèt gaire coneguda de l'Empèri Roman, malgrat lo desir de son autor. Foguèt a partir del sègle V que comencèt d'èsser citada, e qu'Estrabon venguèt lo paragon del geograf. Al sègle XV l'erudit italian Guarino Veronese traduguèt la totalitat de l'òbra d'Estrabon, contribuissent atal a la tornar descobrir. Los istorians classics coma Wilamowitz vegèron l'interès de l'òbra, emai sos talents literaris, que li permetèron de descriure un luòc ont èra pas anat, e de melhor biais que Pausànias, que, el, i anèt.
Estrabon, amb sos nombroses viatges, participèt tanben a elaborar la liste de las sèt Meravilhas del Monde. Afirma:
- « Babilònia es situada [...] dins una plana. Sos barris an 365 estadis[2] de circuit, 32 pes d'espessor[3] e 50 coidadas[4] de nautor dins l'interval de las torres, que elas meteissas son nautas de 60 coidadas. Al naut d'aquel barri s'agencèt un passatge pro larg per que doas quadrigas s'i pòscan crosar. Se compren qu'un parelh obratge foguèt atierat al nombre de las Sèt Meravilhas del Monde »
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sus la data de naissença d'Estrabon: W. Aly, Strabonis geographica, iv. Strabon von Amaseia. Untersuchungen uber text, aufbau und quellen des geographie antiquas 1. Reihe v, Bonn, 1957, p. 11 (propose les dates 63-62). D. Dueck, Strabo of Amasia. A Greek Man of Letters in Augsutan, Rome, Londres et New-York, 2000, p. 2 (propose une période entre 64 et 50). S. Pothecary, “The expression ‘our times’ in Strabo’ Geography”, in CPh, 1997, 92, p. 235-246 (propose les dates de 65-63).
- ↑ entre 65 e 70 km de circonferéncia, es a dire de dos còps la longor del baloard periferic de París
- ↑ prèp de 9 m.
- ↑ mai de 20 m.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Germaine Aujac, Estrabon e son temps, in Geographie und verwandte Wissenschaften, sous la dir de Wolfgang Hübner, Stuttgart, 2000, p. 103-139.
- (en) Editions of Strabo’s Geography, Sarah Pothecary, 2005.
- (fr)Modèl:Grc Géographie (trad. Amédée Tardieu, 1867) legir en linha
- [url=http://www.mediterranees.net/geographie/strabon/sommaire.html] Etrabon, Mediterranèa, Geografia]


text:
Padena es un avatar de Robert Martí, per alhors escrivan occitan tot çò que i a de seriós...en general.
Amb lo eprsonatge de Padena, que tòrna prene un brave nombre de còdis del paisan provincial mal vestit e falsament nèci, que laissa trainar sos esclòps sus las rotas e sos uèlhs sul monde, Martí aplica una maxima que n'es l'autor : "Un pòple es grand que s'arriba a se trufar d'el-meteis". E padena se trufa de tot, e de totes, dins d'esquetches a mitat-camin entre lo stand-up modèrne, lo conte tradicional e lo festenal de galejadas. Una utilizacion precisa de l'occitan (roergàs) dins sas viraduras particularas, sos diferents registres de lenga, son natural, sa sinceritat mas tanben son ironia faguèron de Padena un personatge qu'al cap de 30 ans tot lo monde coneis, quasi un membre de la familha...


text:
Constitucion francesa de 1958
La Constitucion francesa del 4 d'octobre de 1958 es l'actuala Constitucion de França. Nòrma juridica suprèma du país, es tanben una de las Constitucions mai establas qu'aja conegut França.
Fondament juridic de la Cinquena Republica francesa, foguèt redigida per tòca d'acabar amb l'instabilitat governamentala e aprèp la crisi de la Guèrra d'Argeria; se caracteriza pel retorn d'un executiu fòrt. Dos òmes i estampèron lors idèas: Michel Debré, inspirat pel modèl britanic e de son Primièr ministre fòrt, e lo General de Gaulle volent plaçar lo President de la Republica coma garent de las institucions. La constitucion de la Cinquena Republica es fòrça influenciada pels principis enonciats per Charles de Gaulle dins de son celèbre discors de Bayeux lo 16 de junh de 1946.
Lo preambul de la Constitucion cita dos tèxtes fondamentals: la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan del 26 d'agost de 1789 e lo Preambul de la Constitucion de 1946. La Carta de l'environament de 2004 i foguèt joncha pus tard. Aqueles tèxtes, coma los principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica, forman lo blòc de constitucionalitat.
Lo Conselh Constitucional francés verifica a priori la conformitat de las leis a la Constitucion quand n'es saisit. Un contraròlte del Conselh Constitucional per via d'excepcion es tanben possible dempuèi la Lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 quand las libertats fondamentalas sont en jòc.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Le putsch d'Argièr menat per l'armada e la crisi del 13 de mai de 1958 provoquèron lo retorn al poder del General de Gaulle. Lo 1èr de junh, aquel foguèt investit pel Parlament coma president del Conselh. Aceptèt de tornar prenre lo poder e « d'assumir los poders de la Republica » a condicion que pòsca gouvernar per ordonança per una durada de sièis meses e de poder modificar la Constitucion. Lo Parlament acceptèt sas condicions e adoptèt la lei constitucionala del 3 de junh de 1958, qu'autregèt lo gouvèrn De Gaulle a prepausar una modificacion de la Constitucion, tot en sometent aquela revision a de condicions de fons e de forma. La revision devent atal èsser somesa a referendum. Aquela procedura foguèt discutada e fa controvèrcia, perque permetèt al govèrn de Charles de Gaulle d'evitar la procedura de revision contrenhenta de la Constitucion de la IVa Republica.
A partir del 4 de junh de 1958 lo general de Gaulle formèt un pichon grop informal, amb Yves Guéna, encargat de redigir un esboç de constitucion. Lo 15 de julhet de 1958, lo comitat consultatiu constitucional foguèt creat e utilizèt los trabalhs preparatòris[1]. Amb Michel Debré mas tanben un cortègi de politicians d'autras tendencias politicas, la redaccion de la Constitucion se faguèt pendent tot l'estiu.
L'elaboracion de la novèla Constitucion[modificar | modificar la font]
Se distinga tres grandas estapas dins la formacion d'aquela novèla Constitucion:
- la primièra es l'elaboracion d'un abans projècte de Constitucion, que comencèt lo 29 de juilhet. Dos organs participan a la preparacion d'aquel abans projècte: lo Comitat d'expèrts, constituit de nauts fonctionaris, e lo Comitat interministerial format amb lo general de Gaulle e del Garda dels Sagèls, Michel Debré. Aqueles dos comitats sostenguèron diferentas proposicions de l'esquèrra e de la drecha dempuèi 1920 e fondadas sul renfortiment del poder executiu contra lo poder legislatiu ;
- la segonda estapa es l'intervencion del Comitat consultatiu format pel Parlament per deliberar sus aquel abans projècte. Lo Comitat consultatiu prepausèt qualques cambis, que modifican pas l'esperit general del tèxte, e que qualques foguèron retenguts;
- fin finala, darrièra estapa, l'abans projècte modificat es, dempuèi lo 15 d'agost de 1958, examinat pel Conselh d'Estat.
Lo tèxte eissit de totas aquelas intervencions foguèt, lo 28 de setembre de 1958, adoptèt pels electors franceses, consultats per referendum, a una majoritat de 79,25 % dels vòtes. La Constitucion foguèt promulgada per René Coty lo 4 d'octobre de 1958.
Disposicions importantas[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1958 conten subretot d'articles organizant las institucions francesas.
Los dreches fondamentals son, eles, reconeguts en referéncia als tèxtes de la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan, lo preambul de la Constitucion de 1946, los principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica coma la Carte de l'environament de 2004. La dobertura cap a de tèxtes tèrç foguèt permesa per una decision del 16 de julhet de 1971 que reconeguèt la valor constitucionala del Preambul e dels tèxtes que fa referéncia, creant lo blòc de constitucionalitat.
- l'article 2 suls atributs de la sobeiranetat ;
- l'article 3 sus l'exercici de la sobeiranetat pel pòble ;
- l'article 4 sul ròtle dels partits politics, e sul principi del Drech de vòte dins la democracia republicana ;
- l'article 5 sus las foncions del president de la Republica sobretot sos dreches e devers;
- l'article 7 sur l'eleccion del president de la Republica al sufragi universal dirècte e sus l'intérim del Cap de l'Estat;
- l'article 8 sus la nominacion del Primier ministre;
- l'article 11 sul ròtle del president de la Republica dins la procedura de referendum;
- l'article 12 sus la dissolucion de l'Assemblada nacionala ;
- l'article 15 sus las responsabilitats del president de la Republica coma cap de las armadas ;
- l'article 16 suls poders extraordinaris del president de la Republica en cas de menaça grava de la Republica: tota poténcia jol contraròtle del Parlament e del Conselh Constitucional;
- l'article 20 sus las atribucions del Govèrn ;
- l'article 21 suls poders del Primièr ministre ;
- los articles 34 e 37, que delimitan lo domeni de la lei a respècte del camp del reglament;
- l'article 45 sud l'adopcion de las leis;
- l'article 47 sul vòte pel Parlament dels projèctes de lei de las financias dins las condicions previstas per una lei organica ;
- l'article 49 sus la responsabilitat politica del govèrn davant lo Parlament;
- l'article 55 afirmant la superioritat dels tractats sus las leis;
- l'article 61 relatiu al contraròtle de constitucionalitat de las leis pel Conselh Constitucional;
- los articles 72 e venents sus las collectivitats territorialas;
- los articles 88-1 sus las relacions entre França e l'Union Europèa, introdusits amb la ratificacion del Tractat de Maastricht en 1992 ;
- l'article 89 sus la revision de la Constitucion.
La revision de la Constitucion[modificar | modificar la font]
La revision de la Constitucion se fa segon l'article 89 e s'efectua en quatre fasas especificas:
- iniciativa: la revision constitucionala se pòt preposar o pel president de la Republica sus prepausa del Primièr Ministre, o per un membre del Parlament. Lo President de la Republica deu doncas aver l'accòrdi del Primièr Ministre per començar la procedura;
- discussion e adopdion: la revision deu èsser examinada puèi adoptada en letras identicas per ambeoas assembladas parlementàrias;
- ratificacion : o per referendum (de drech plen), o pel Congrès del Parlament (reünion de las ambedoas assembladas) a la majoritat dels tres cinquens. La ratificacion pel Congrès se pòt realizat sonque se l'initiativa de la revision ven del poder executiu;
- promulgacion pel President de la Republica dins los quinze jorns (pas al delàs) que seguisson son adopcion.
Revisions[modificar | modificar la font]
- 1960: Lei constitucionala n°60-525 del 4 de junh de 1960 tendent a completar las disposicions del títol XII de la Constitucion: disposicions modificadas: articles 85 e 86.
- 1962: Lei constitucionala n°62-1292 del 6 de novembre de 1962 relativa a l'election del President de la Republica al sufragi universal: disposicions modificadas: articles 6 e 7.
- 1963: Lei constitucionala n°63-1327 del 30 de decembre de 1963: disposicions modificadas: article 28. (Session parlamentària)
- 1974: Lei constitucionala n°74-904 del 29 d'octobre de 1974 sus la revision de l'article 61 de la Constitucion: disposicions modificadas: article 61.
- 1976: Lei constitucionala n°76-527 del 18 de junh de 1976 modificant l'article 7 de la Constitucion: disposicions modificadas: article 7. (imterim de President de la Republica)
- 1992: Lei constitucionala n°92-554 del 25 de junh de 1992 apondent a la Constitucion un títol: « De las comunautats europèas e de l'Union europèa »: Títols XIV e XV: novèla numerotacion; disposicions modificadas: articles 2, 54 e 74 ; disposicions apondudas: títol XIV, articles 88-1, 88-2, 88-3 e 88-4.
- 1993: Lei constitucionala n°93-952 del 27 de juilhet de 1993 sus la revision de la Constitucion del 4 d'octobre de 1958 e modificant sos titres VIII, IX, X e XVI : Títols amb nòus numèros: X, XI, XII, XIII, XIV, XV e XVI ; disposicions modificadas: articles 65 e 68 ; disposicions apondudas: títols X, articles 68-1, 68-2 e 93.
- 1993: Lei constitucionala n°93-1256 del 25 de novembre de 1993 relativa als acòrdis internacionals en matèria de drech d'asili: disposicions apondudas: article 53-1.
- 1995: Lei constitucionala n°95-880 del 4 d'agost de 1995 sus espediment del camp d'aplicacion del referendum, instituissent una session parlamentària unica, modificant lo regim de l'inviolabilitat parlamentària e abrogant las disposicions relativas a la Comunautat e las disposicions transitòrias: disposicions modificadas: articles 1, 2, 5, 11, 12, 26, 28, 48, 49, 51, 70 e 88; disposicions apondudas: article 68-3; disposicions abrogadas: títols XIII e XVII, articles 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 90, 91, 92 e 93.
- 1996: Lei constitucionala n°96-138 del 22 de febrièr de 1996: disposicions modificadas: articles 34 e 39 ; disposicions apondudas: articles 47-1. (Lei de financiament de la securitat sociala)
- 1998: Lei constitucionala n°98-610 del de 20 julhet de 1998 relativa a la Nòva Caledònia: disposicions apondudas: títol XIII, articles 76 e 77.
- 1999: Lei constitucionala n°99-49 del 25 de genièr de 1999 modificant los articles 88-2 e 88-4 de la Constitucion: disposicions modificadas: articles 88-2 e 88-4. (Tractat d'Amsterdam)
- 1999: Lei constitucionala n°99-568 del 8 de juilhet de 1999 inserissent, al títol VI de la Constitucion, un article 53-2 e relativa a la Cort penala internacionala: disposicions apondudas: article 53-2.
- 1999: Lei constitucionala n°99-569 del 8 de juilhet de 1999 relativa a l'egalitat entre las femnas e los òmes: disposicions modificadas: articles 3 e 4.
- 2000: Loi constitucionala n]2000-64 del 2 d'octobre de 2000 relativa a la durada del mandat del President de la Republica: disposicions modificadas: article 6.
- 2003: Lei constitucionala n°2003-267 del 25 de març de 2003 relativa al mandat d'arrèst europèu: disposicions modificadas: article 88-2.
- 2003: Lei constitucionala n°2003-276 del 28 de març de 2003 relativa a l'organizacion descentralizada de la Republica: disposicions modificadas: articles 1, 7, 13, 34, 39, 60, 72, 73 e 74, ; disposicions apondudas: articles 37-1, 72-1, 72-2, 72-3, 72-4 e 74-1.
- 2005: Lei constitucionala n°2005-204 del 1èr de març de 2005 modificant lo títol XV de la Constitucion: disposicions modificadas: intitulat del Títol XV, articles 60, 88-1, 88-2, 88-3 e 88-4 ; disposicions apondudas: article 88-5, 88-6 e 88-7. (Tractat establissent una Constitucion per Euròpa)
- 2005: Lei constitucionala n°2005-205 del 1èr de març de 2005 relativa a la Carta de l'environament: disposicions modificadas: Preambul, article 34, disposicions apondudas: Carta de l'environament.
- 2007: Lei constitucionala n°2007-237 del 19 de febrièr de 2007 completant l'article 77 de la Constitucion: disposicions modificadas: article 77. (Còs electoral de la Nòva Caledònia)
- 2007: Lei constitucionala n°2007-238 del 19 febrièr de 2007 sus la modificacion del títol IX de la Constitucion: disposicions modificadas: intitulat del Títol XI, articles 67 e 68. (Responsabilitat del President de la Republica)
- 2007: Lei constitucionala n°2007-239 del 19 de febrièr de 2007 relativa a l'interdiccion de la pena de mòrt: disposicions apondudas: article 66-1.
- 2008: Lei constitucionala n°2008-103 del 4 de febrièr de 2008 modificant lo títol XV de la Constitucion: disposicions modificadas: intitulat del Titre XI, articles 88-1, 88-2 e 88-5 ; disposicions modificadas: articles 88-6 e 88-7. (Tractat de Lisbona)
- 2008 : Lei constitucionala n°2008-724 del 23 de julhet de 2008: disposicions modificadas: intitulats dels Títols XI e XIV, articles 1, 3, 4, 6, 11, 13, 16, 17, 18, 24, 25, 34, 35, 38, 39, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 47-1, 48, 49, 56, 61, 62, 65, 69, 70, 71, 72-3, 73, 74-1, 88-4, 88-5, 88-6 e 89 ; disposicions apondudas: Títols XI bis, articles 34-1, 47-2, 50-1, 51-1, 51-2, 61-1, 71-1, 75-1 e 87. (Mondernizacion de Va Republica que la Question Prioritària de Constitucionalitat)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Entrevista d'Yves Guéna lo 17 de febrièr de 2008, (fr) les enfants d'Europe1, Europe1
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Documents pour servir à l'histoire de l'élaboration de la constitution du 4 octobre 1958, 4 Tomes, Comitat nacional encargat de la publicacion dels trabalhs preparatòris de las institucions de la Va Republica, Dir. Didier Maus, La Documentation française, París presentacion en linha
- Revue française de droit constitutionnel, Revista trimestriala craeda per Louis Favoreu e Didier Maus, PUF presentacion en ligne
- La Constitution de 1958. Bilan pour un cinquantenaire,(dir. Pascal Jan), La Documentation française, 2008.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan
- Preambul de la Constitucion de 1946
- Carta de l'environament de 2004
- Referendum del 28 de setembre de 1958
Ligams extèrnes (fr)[modificar | modificar la font]
- Tèxte de la Constitucion e fichièr PDF sul site del Conselh Constitucional e traduccions
- Texte de la Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen de 1789 sul site del ministèri de la Justicia
- Texte de la Constitution sus Légifrance, amb la possibilitat d'accedir a de versions anterioras.
- La Constitution de 1958 en 20 questions, site del Conselh Constitucional, 1999.
- De Gaulle et la Constitution de la Ve République, dossièr tematic sus la genèsi de la Constitucion sul site de la Fondacion Charles de Gaulle: testimònis e analisis d'istorians, d'especialistas del drech coma d'ancians ministres, subretot Michel Debré.
- Lista de las revisions de la Constitucion


text:
Résumé:
Donner votre avis
Aquò que hè enguan 90 ans que l'Academia Gascona de Baiona es vaduda. Los condes e las legendas qu'an es.hlorit au cors de las annadas. Que i a avut mantuns personatges... mes la lenga occitana de Gasconha qu'es tostemps estada lo supòrt d'aquestas benalejas ! Dempuish lo latin, a l'origina de... Voir plus
Aquò que hè enguan 90 ans que l'Academia Gascona de Baiona es vaduda. Los condes e las legendas qu'an es.hlorit au cors de las annadas. Que i a avut mantuns personatges... mes la lenga occitana de Gasconha qu'es tostemps estada lo supòrt d'aquestas benalejas ! Dempuish lo latin, a l'origina de la devisa de la vila, « Nunquam polluta », aus condes mei recents, escrivuts o tornats vesitar preu Miquèu Barís, la lenga qu'es tostemps lo vector d'aqueras istòrias. Qu'i trobaratz la de Dauna Misèria, la de la Meninha-Sauba- la-Vila, l'eròia baionesa qui esvitè lo restacament de la vila a l'Espanha, la deu Drac de Lissaga qui's minjava tot çò qui podè desempuish la soa montanha de la Runa, la de las hemnas e deus òmis qui an hèit qu'aqueth país es trilingue desempuish generacions. Qu'i descobriratz tanben que los judius an jogat lo son ròtle dens l'istòria deu parçan.
Cela fait cette année 90 ans que l'Académie Gasconne de Bayonne est née. Les contes et légendes ont fleuri au cours des années. Les personnages ont été multiples... mais la langue occitane de Gascogne est toujours le support de ces aventures ! Depuis le latin, à l'origine de la devise de la ville, « Nunquam polluta », aux contes plus récents, écrits ou revisités par Miquèu Baris, la langue est toujours le vecteur de ces histoires. Vous y trouverez celle de « Dame Misère », celle de « Menigne-Saoube-le-bile », l'héroïne bayonnaise qui évita le rattachement de la ville à l'Espagne, celle du Dragon de Lissague, qui dévorait tout depuis sa montagne de la Rhune, celle des femmes et des hommes qui ont fait que ce pays est trilingue depuis des générations. Vous y découvrirez que les juifs ont également joué leur rôle dans l'histoire de la région...


text:
Grana
Dins lo cicle de la vida de las « plantas amb granas », la grana o lo seme es l'estructura que conten e apara l'embrion vegetal. Es sovent contenguda dins un fruch que li permet de s'esparpalhar.
La grana permet atal a la planta de subreviure dins un mitan vengut ostil, siá en s'alonhant, siá en esperant de circonstàncias pus favorablas.
Es eissida d'una transformacion de l'ovul fecondat. atal qu'es compausada a l'encòp de las partidas venant de l'esporofit maternal (las envelopas de la grana), del gametofit (los teissuts de reserva de la grana) e de l'esporofit de la generacion venenta : l'embrion.
Ten un ròtle de proteccion del nòu individú mercé a son envolopa sovent durcida, e de nutricion gràcias a de resèrvas de substàncias nutritivas. Las granas an atal la proprietat d'acomolar de resèrvas destinadas al desvolopament futur de l'embrion. Constituisson tanben una font d'alimentacion recercada pels animals (regim alimentari granivòr) e per l'òme (cerealas, legums secs...).
En agricultura, una grana seleccionada per èsser semenada es una semen.


text:
Questions d'ensenhament
Bofam sus un fuòc d'avenir
Probable que i a dins toti lis esfòrç que fasèm dempuèi d'annadas pèr que l'occitan aga sa plaça justa dins l'Escòla, una languison de normalitat. Normau seriá un ensenhament coma lis autres, que se deguèsse pas conquistar a l'intrada de cada an e toti lis oras puèi, a la poncha d'una lucha còntra l'ostilitat, la mesfisança ò lo desinterès de l'Administracion, la concurréncia di "matèrias assetadas", la pigresa escolara costumiera e l'immènsa inhorança entretenguda. Un ensenhament integrat is emplecs dau tèmps, i servicis, pagat dignament, sanccionat pèr d'espròvas d'examens. Integrat, òc ! Pèr aquò siam lèsts encara a d'annadas de paciéncia, de batèstas, d'amabilitats.
Mon idèa es pas de refusar aquela rega d'accion, aquela endralhada d'espèrs que podèm pas dire que sián pas d'un biais fruchosas. Dau biais de l'integracion, sai que.
Cau pasmens entre nosautres parlar un lengatge de veritat e de clartat. Sotmete a la reflexion di pedagògs occitanistas un vejaire categoric, ganhat au fiu de la paciéncia.
Vejaire primier sus l'integracion. Integracion a qué ? A un sistèma d'ensenhament tengut pèr estadís, justificat a la basa e pas ges contestat. Se pòt pas desirar una integracion e dau meteis tèmps pas reconéisser l'encastre ont òm se vòu integrar. D'aquí, per exèmple, que lo militant occitanista, en demandant una espròva valedoira au Bachalairat, rasona segon una estabilitat dau Bachalairat. Sa revindicacion lo condamna teoricament e practicament a se plaçar dau costat de l'òrdre, a se laissar trespassar pèr li reformas. O vegueriam l'an passat, pron clar.
Sus aquò, ges d'illusion. A la fòrça, nos podrem integrar dins de sistèmas que trantalhan, lo tèmps qu'an pas encara cabussat. E la plaça que nos acordaràn serà totjorn una plaça pichòta, laterala, que nos portarà pas la solucion vertadiera de nòstre grand problèma.
Lo grand problèma, vaquí coma lo vese : la lucha de doas amiras istoricas. La primiera, la que s'es facha l'Escòla francesa coma una aisina quasi perfiecha a son usança. Amira nacionalista : monòlinguisme absolut, geografia exagonalista, istòria pastada de finalisme, celebracion de l'imperialisme (imperialisme de la lenga après lo dis armas). Amira tanben borgesa, ò pichòt borgesa : tria dins la quita literatura francesa per fòrabandir li revòutats màgers ò, çò pus fin, lis aprivadar ; moralisme laïc ; silènci fach sus toti li motius, politics, filosofics, sexuaus de metre la societat en boloversa. Per cementar l'edifici, lo pragmatisme que tot lo mond ne son consènts : l'Escòla es la d'una societat, que dona de plaças a aqueli que s'engatjan a la servir. Lo pensament dau mestier de daverar, dau concors de capitar, es aquò que fai virar la mecanica.
Dise aquí rèn d'originau. Aquela critica s'es tan talament legida qu'a perdut sa fòrça, sèmbla.Mai la fòrça se reviuda se metèm en parallèl l'amira occitanista dins sa puretat de fenomèn d'istòria. Un pòble qu'a perdut sa lenga, negada en tant que lenga, conchada de mespretz o desgaunhada en pintorèsc folcloric. Un pòble alienat, desculturat a caud ò a freg, que li an levat lo signe de l'identitat. Un pòble relenquit a son èstre de pòble, que sa borgesiá l'a traït d'un biais contunhós. Un pòble que se pòt reconquistar la vida qu'en se pausant categoricament còntra l'òrdre culturau, còntra l'òrdre economic, còntra l'òrdre sociau. Un pòble que non pòt qu'èstre revolucionari sus toti li plans ò s'escafar dins li plecs de la França immobila, satisfacha, au Musèu.
Un pòble en lucha d'existéncia contra l'enueg.
Lo dire aqueu es pas ni mai originau. O sèmbla e semblarà extremista simplament perqu'avèm la costuma de prene la tactica per una finalitat e li relais dis escaliers per una apoteòsi.
Es ben evidènt pasmens que se volèm desalienar un pòble e non pas renovar li classas de latin, i a qu'una plaça legitima per l'occitan dins l'Escòla en Occitània : la primiera. E que per qu'aquò siá possible, acceptat e mai vougut, cau que l'occitan vènga a l'Escòla la clau d'una desalienacion economica, sociala. Caudriá dire enfin que nòstra pedagogia es una ideologia ! Toti ne son.
Evidènt tanben que nòstri victòrias a miejas son la resulta de rapòrts de fòrça, ont sovènt la flaquiera de l'autre nos ajuda mai que nòstri progrès. Dempuei 1951 avèm progressat perque l'assèti ideologic francés servit per l'Escòla s'escrancava. L'Escòla racionalista, mai tanben progressista a son ora, qu'un Estieu, qu'un Perbòsc podián servir, èra venguda un ostau desertat de voler, de mai en mai contestat, de mai en mai clarament coercitiu, e qu'au tèmps d'exigéncias mai grandas, jogava de pus mau en pus mau son ròtle de promocion sociala. L'ideologia racionala, secotida per la descolonizacion, quichada per lo succès de l'imperialisme anglo-saxon, preniá lo biais d'un vestit desmodat. La via nòstra èra dessenhada : l'occitanisme perdiá si tissas de folclòre, preniá talènt d'istòria a dicha que se levava en fàcia la languison d'una epòca eroïca, un felibrisme folcloric qu'exprimís tanben un Gaston Bonheur.
Aquò siá dich per nos botar davant nòstri responsabilitats. Çò que se fai ara dins una classa d'occitan es ò deu èstre çò mai important qu'un pedagòg pòsca faire : dins una lenga que sèmbla anodina, sus de tèxts que sèmblan rèn que bèus, amb d'auditòris que l'Administracion jutja encara pichòts, bofam sus un fuòc d'avenir. Es lo contrari d'una integracion, maugrat toti li prudéncias. Precisament, siám pas coma lis autres.
Ajonhirem jamai qu'una normalitat. La nòstra. La dau movement. L'integracion vertadiera serà totjorn au davant de nosautres. Lis autri son tacticas.
Source : Cahiers pédagogiques de l'Institut d'études occitanes, n° 45, 3e trimestre 1969, p. 1-3
Lenga e país d'òc, n°50, page 53 (04/2011)


text:
Contribuer - Contribuir> Telecargar la grasilha d’ajuda a la sasida de las informacions :
Contribuir al projècte Vidas, diccionari biografic en linha dels actors de la renaissença occitana (sègles XIXe-XXIe)
Tota persona qu'a d'activitats d’estudi e de recèrca sus de personalitats qu'an participat per lor òbra, lor pensada o lor accion als movements de renaissença occitana pòt contribuir a Vidas.Abans d’entreprendre la redaccion de l’article, vos convidam a prendre contacte amb lo comitat scientific e editorial de Vidas mercés al formulari de contacte en fin de transmetre vòstre projècte d’article e beneficiar de conselhs.
Conselhs als autors d’articles de Vidas
Circuit de redaccion, correccion e publicacion
Les projèctes d’articles son a propausar als membres del comitat scientific e editorial del projècte, especialistas d’Istòria,
literatura e cultura occitanas contemporanèas del laboratòri REDOC-LLACS
(Universitat Paul-Valéry Montpellier-III) : Yan Lespoux, Marie-Jeanne Verny, Philippe Martel.
Quora los articles son validats dins lor forme finala entre l’autor e lo comitat scientific, son transmeses als bibliotecaris del CIRDÒC per mesa en forma e publicacion.
Los autors son tenguts informats de la publicacion de lor article e pòdon a tot moment senhalar una error o propausar un complement.
La lenga de redaccion de l’article es, a la causida, lo francés o l’occitan. L’article es traduch dins l’autra lenga sonque aprèp sa validacion dins sa forma finala. L’autor pòt demandar a èsser lo traductor de son article. Levat indicacion contrària de l’autor, es mandat a un traductor.
Estructura dels articles
Los articles devon èsser presentats segon lo plan seguent :
1) Resumit o introduccion a l’article :500 signes maximum, espacis compreses
2) Identitats de la personalitat
Aquel camp es present per listar totas las formas rencontradas, formas erronadas compresas, d’identificacion d’un autor o d’una personalitat e a indicar sas formas referencialas, en particulièr per los fichièrs e tesaurusses de referéncia.
Los bibliotecaris del CIRDÒC s'ocupan del rensenhament d'aquel camp mas es demandat als autors de listar d'un biais informal totas las atestacions qu’an pogut relevar dins las sorgas e la bibliografia de lor article, mai que mai los pseudonims, las diferentas formas occitanizadas, etc.
2-1) formas referencialas :(daissar liure, emplenat per los bibliotecaris del CIRDÒC)
nom, pichòt nom (forma referenciala francesa) = nom, prénom (forme référentielle occitane)
2-2) formas alternativas :
(daissar liure, emplenat per los bibliotecaris del CIRDÒC)
< … (forma complèta d'estat-civil)
< … (forma occitanizada non referenciala)
< … (pseudonims)
< … (forma erronada)
3) Elements biograficsBiografia de la personalitat, sas originas familialas e socialas, sa formacion, son percors professional e personal, sos engatjaments politics o sindicals etc.
Los autors an la possibilitat, se o desiran, de crear de jos-capitols e de lor atribuir un títol.
4) Engatjaments dins la renaissença d’òc
Las activitats de la personalitat en favor de l’occitan, sos engatjaments dins de movements artistics, literaris, militants (associacions, sindicats, organizacions politicas) de la renaissença d’òc.
Los autors an la possibilitat, se o desiran, de crear de jos-capitols e de lor atribuir un títol.
5) Bibliografia e sorgas
Los autors indican aquí sonque las sorgas e documents consultats per la redaccion de la notícia o de l’article.
La bibliografia complèta de la personalitat o d'estudis sus la personalitat serà generada per le CIRDÒC a partir de sas basas bibliograficas.
Se los autors dispausan de bibliografias complètas o detalhadas de l’òbra de la personalitat, las pòdon annexar a lor article en fin que las referéncias sián integradas dins las basas bibliograficas per los bibliotecaris del CIRDÒC.
Autres elements a donar :
1) Per lo primièr article : biografia de l’autor de l’articleen fin que siá publicada sus lo site
2) Entresenha per los indèxes :
- - Professions : listar las professions significativas exerçadas per la personalitat objècte de l’article
- - Gropes e collectius d'apartenéncia : listar las associacions, collectius, partits politics, etc. dins los quals la personalitat a agut un ròtle significatiu, o al mens pas anecdotic.
- - Luòcs e indèx geografic : los luòcs de vida e/o d'accion significatius dins lo percors de la personalitat (aquò pòt èsser de comunas, d'airals geografics, un país estrangièr, etc.)
3) Illustracions :Les autors pòdon illustrar lors articles : sufís de balhar las referéncias e legendas de las illustracions al moment de la transmesa del tèxte de l'article.
Licéncias de publicacion :
Los articles son propausats al projècte Vidas a títol gratuit dins l'encastre de las
activitats de recèrca dels autors. Quand propausan un article dins l'encastre del projècte Vidas, los autors aderisson
als enjòcs de la liura difusion dels sabers e de la valorizacion de la recèrca e de la cultura occitanas.
Accèptan que lors articles sián publicats e difusats dins l'encastre de la licéncia Creative Commons seguenta :
Atribucion obligatòria en cas de citacion, difusion o reutilizacion :
- - Pichòt nom e Nom de l'autor de l’article ; des editors (CIRDÒC ; RedOc-LLACS) e origina (http://vidas.occitanica.eu)
- - Pas d'utilizacion comerciala
- - Partatge a l’identic
Citacion des articles :
Los articles publicats dins Vidas fan l'objècte d’una seleccion e d’una validacion per un comitat
d'expèrt jos l’egida d’una compausanta de recèrca e d’una universitat, an l'estatut de publicacion academica e pòdon
figurar dins las bibliografias e curriculum vitae dels autors.
Las referéncias bibliograficas normadas son disponiblas en bas dels articles sus le site http://vidas.occitanica.eu


text:
Ménil-de-Senones
Ménil-de-Senones es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La denominacion actuala data de la , en succedint al appellation Ménil #qu'entrenava de confusions amb una municipalitat del meteis departament nomenada Lo Ménil.
La dénomination actuelle date du Mes invalid (août), succédant à l'appellation Ménil qui entraînait des confusions avec une commune du même département nommée Le Ménil.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna dels Vòges


text:
L’agonia
L’agonia
Dins una autra cronica expliqui que lo meteis etime grèc symphonía (ambe la vocala o longa) abotís a la sansònha coma fòrma populara e a la sinfonia coma fòrma sabenta. Apelam aquò de doblets.
Dins una autra cronica expliqui que lo meteis etime grèc symphonía (ambe la vocala o longa) abotís a la sansònha coma fòrma populara e a la sinfonia coma fòrma sabenta. Apelam aquò de doblets. Las fòrmas popularas son, sovent, plan diferenas d’una lenga a l’autra, mentre que las fòrmas sabentas se sémblan fòrça de Lisbona a Bucarèst, en passant per Tolosa e Barcelona.
L’abotiment sabent del grèc agonía, ambe una o longa dins la sillaba go e ambe l’accent tonic sus la sillaba ni, abotís en occitan al mot sabent agonia qu’es passat tanben dins totas las autras lengas neolatinas ambe la meteissa accentuacion : italian l’agonìa, catalan l’agonia, castelhan la agonía, portugués a agonia.
Mai d’un lexicografe occitan e mai d’un autor pòrtan aquel mot ambe aquela fòrma :
- Son agonia durèt cinc jorns. (Juli Cubainas, Contes, 1976, p. 23.)
- agonia (Cantalausa, Diccionari, 2003, p. 59.)
- agonia (Narioo-Grosclaude-Guilhemjoan, Dictionnaire français – occitan (gascon) AK, 2003, p. 65.)
- Los disciples èran incapables de velhar pendent l’agonia de Jèsus. (Joan Larzac, Bíblia, 2016, p. 20.)
Cap de dobte non es possible : agonia es un mot occitan irreprochable.
*
Mas, los mots d’origina grèca en -ia, de formacion sabenta o semi-sabenta, preséntan sovent de divergéncias d’accentuacion dins las lengas neolatinas. Se sap qu’avèm totjorn interès a agachar cossí las lengas sòrres de l’occitan (l’italian, lo catalan, lo castelhan, lo portugués) adàptan los mots de formacion sabenta. Avèm, per exemple, en italian l’accadèmia, la democrazìa, la farmacìa; en portugués a academia, a democracia, a farmácia; en castelhan la academia, la democracia, la farmacia. La diversitat de tractament es evidenta e nos daissa una granda libertat.
Dins un occitan corrècte, podèm dire l’academia (coma en portugués), la democracia (coma en italian e portugués) e la farmacia (coma en italian). En catalan aqueles tres mots an la fòrma acadèmia, democràcia, farmàcia ambe la meteissa accentuacion qu’en castelhan.
En lenga nòstra, pel mot l’agonia, avèm las doás fòrmas l’agonia, fòrma internacionala, e l’agònia, fòrma atestada en Provença. Dins sa grafia, Mistral escriu l’agounìo e l’agòni. (Escriu l’agòni coma la bèsti, la gràci.)
Aquela fòrma agònia, es bona. Mas, es pas la sola bona. En occitan estandard, es pus rasonable de «parlar coma tot lo mond dins la familha de las lengas neolatinas» e de dire l’agonia, sola fòrma coneguda dins mai d’un parlar.


text:
Cicle 2
Los Inuits que parteishen au mensh 1 mes. Tà caà§ar que fabrican iglós tà dromir, minjar e se protegir. Que hèn clòts dens lo glaৠtà pescar.
Mailia e Alaís
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-
Los Inuits que prenen un caic ta anà r a la pesca. Que hèn los batèus dab pèth de fòcas que las hemnas cosen.
Loan e Cristian
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-
La mair que minja peish. Après qu’ei lo torn deu pair. Quan hè hred que's hican
en ronda. Que nada hèra plan e viste.
Palomà e Naís
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-
L'ors polar que minja peish. Quan l'ors polar tròba un clòt, qu’aten e quan e i a fòcas, que'us balha un còp d 'urpas.
Emiliena e Melina
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-


text:
Poder executiu
Segon lo concèpte de la separacion dels poders, lo poder executiu es la branca del govèrn que s'encarga d'aplicar o executar la lei, e de trabalhar a resòlvre los afars corrents de l'Estat. La figura primièra de facto de l'executiu es lo seu cap de govèrn. L'executiu es nomenat "l'administracion" dins los sistèmas presidencials o "lo govèrn" dins los sistèmas parlamentaris. Lo cap de govèrn dels sistèmas presidencials (nomenat "president") a mai d'independéncia de la branca legislativa, car, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris, es pas elegit pel Parlament, pel partit o una coalicion majoritària, mas qu'es elegit pel pòble per sufragi. De mai, lo president es doncas lo cap d'Estat.
En las monarquias constitucionalas, lo monarca, qu'es lo cap d'Estat, es lo cap del poder executiu de jure, e lo primièr ministre (o president del govèrn) es lo cap del govèrn del monarca. En practica lo cap d'Estat a un poder fòrça limitat, e designa coma primièr ministre lo que la populacion elegiguèt amb lo sufragi, e mai se las decisions se realizan al nom del monarca.
En conjoncion amb lo president o lo primièr ministre, la branca executiva constituís un cabinet amb de departaments o ministèris executius del govèrn.
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Per ne saber mai sus las foncions del poder executiu segon las divèrsas formas de govèrn vejatz :


text:
CalHebdo13
14 décembre 2003 23:30 0 messages
la setmana deu 15 de decème,
darrèra setmana de tribalh de 2003
lo calendari de la setmana
diluns de vrespe : espectacle de Nadau per la mairau
dimarts de matin : film "la seuva encantada" per lo cicle 2, dab Elodia e Ania
talhèr bricolatge de nadau peu cicle 3 dab Valèria
dimarts de ser : hèsta de nadau sala Jean Fleury
dimècres 17/12 : jornada arqueologia testuda a la Mairia peus regents de cicle 3
dijaus de matin : film d’animacion "Kaena" peu cicle 3 dab Carola (los MS-GS dab Ania)
divés : vacanças de nadau dinc au 5 de genèir de 2004
dissabte : conselh d’administracion deu Comitat-33
las fotos de classa
se pòden crompar a l’escòla dens cada classa.
Digun a plorat a la mairau... e lo fotograf a felicitat mainats e regentas per la qualitat deu comportament deus calandrons.
la setmana en çò de Caròla
Qu’avèm hèit la gim dab Claudi
Qu’avem espiat las diapositivas, qu’èran duas istoeras de nadau.
La GS qu’a hèit un tribalh de grafisme dans la grana bola de nadau.
La MS qu’a hèit un tribalh dificile sus un gran quadrilhatge : que calè seguir las sagetas tà anar deu parpalhòu a la flor.
Qu’avem descorat l’avet de nadau dab bolas, guirlandas e estelas.
Qu’avem hèit la foto de classa dab un mossur hèra charmant.
La MS qu’a hèit lo triblah on calè seguir un camin en espiar dessenhs.
Qu’avem cantat e dançat tà l’espectacle de nadau.
la setmana deu primari
Am parlat de las Islas Canarias, on es partit lo papet de Ugò.
Am hèit una frisa istorica dempuish los boiens dinc aus bogès e aus òmis deu pais de Buc.
Lo mercat deu divés nos a entrainats a produíser dessenhs e objèctes per la venta de fin de setmana.
Lo CP a "lejut" mots e sillabas dab lo logiciau "associacions" .
Dijaus, am hèit una espausicion de libes de nadau a la BCD de francés, e divés am descorat las frinèstas e lo noste pin : mercés aus parents per las bolas e garlandas.
Lo libe suus dus ostaus deu ratolet polit a ajudat mantuns dròlles a parlar deus sons dramas familiaus e a cercar lo gahus qui ajuda a vader gran.
Dans la même rubrique
21 juin 2004 – 20-CalHebdo
13 juin 2004 – 19-CalHebdo
6 juin 2004 – 18-Calhebdò
31 mai 2004 – 17-CalHebdo
24 mai 2004 – 16-CalHebdo


text:
Illustracion de Jan-Marc Simeonin, Auseus, La Edicions dau Chamin de Sent Jaume, 2006
Seminari Lengas e poders 2015-2016
Compte rendut sesilha 6
16 de mars 2016, Ostal d’Occitania, Tolosa
Tèma de la sesilha, prepausat per J.-P. Cavaillé : La proïbicion lingüistica coma manifestacion de poder(s) : lengas d’esclaus (Platon) e d’erètges (Valdeses occitans de Calàbria)
(resumit de l’expausat) La situacion de proïbicion directa de la lenga, amb usatge de la fòrça e/ o de la lei, amai siá pas la nòstra, es interessanta d’analizar :
1- per las rasons balhadas per la justificar, perqué paradoxalament implican la reconeissença del poder que pòt aver una lenga (s’es interdicha es doncas qu’es considerada coma perilhosa).
2- per las situacions de resisténcia lingüistica que provoca la proïbicion, quora produsís una presa de consciéncia dels poders d’una lenga que se vòl suprimir e perqué se la vòl suprimir. Dins la proïbicion, se descobre que la lenga despoderada a un poder que la lenga poderosa parlada e impausada per los que la vòlon proïbir auriá pas, o pas mai.
1- proïbicion facha als esclaus de parlar lors lengas
Soi partit de la situacion extrèma (mas per aquò paradigmatica) de proïbicion lingüistica, la de las lengas dels esclaus. Avèm sul sicut lo tèxte fondator de Platon dins Las Leis, libre 6, 777c-777d, que ditz : « L’esclavatge es una possession plan embarrassanta. L’experiéncia l’a sovent demostrat : ne son testimòni las revòltas abitualas aital frequentas en cò dels Messenians, los malastres que capitan dins los Estats ont i a un fum d’esclaus que parlan la mèma lenga […]. A la vista de totis aquestes trebolaments, sèm plan embarrassats sul partit a prene sus aquestes subjèctes ; demora pas que dos mejans : lo primièr, es d’aver d’esclaus que siagan pas del mème país e que, per tant qu’es possible, parlan pas la mèma lenga, se volèm que patisson mai aisidament la servitud : lo second, de los plan tractar, non solament per elis mèmes, mais mai encara per nòstre pròpri interès. »[1] Aital, per Platon, l’esclau que pòt pas parlar sa lenga, l’esclau obligat de parlar la lenga del mestre, es mai obesissent e mai uros, o almens mens maluros.
Aqueste conselh de separar los esclaus de mèma origina, de mèma lenga e de mèma cultura, s’es plan sovent fach entendre dins l’istòria e foguèt sovent mes en pratica dins l’esclavatge dels nègres en America e dins las Caraïbas, en separant las quitas familhas, amb l’idèia, entre autres, de los empachar de parlar lor lenga, subretot per los susvelhar melhor. L’esclau a pas cap de dreit, sa condicion es la de la « vida nusa » per tornar prene l’expression d’Agamben e l’interdiccion de parlar sa lenga es pas qu’un aspecte del poder absolut de vida e de mòrt que lo mèstre a sus el ; totis los elements de son identitat li podon èsser arrancats : un còp vendut cambia de nom, lo mai sovent es convertit de fòrça a una religion novèla, pòt pas mai praticar sa cultura d’origina, nimai sa lenga mairala : l’interdiccion de la lenga fa part del programa de despersonalisacion e de desumanisacion de l’esclau. Un rapòrt de 2002 en Anglés sus internet dedicat a l’esclavatge contemporanèu en Sodan menciona, coma mejans comuns utilizats per destrusir l’identitat personala dels esclaus, « l’imposicion de noms novels, la conversion religiosa, l’imposicion de la circoncision, la proïbicion de l’usatge de las lengas nativas e lo refus de permetre de contactes amb la familia e la comunautat d’origina »[2].
Mas çò que mostran tanben las situacions de servitud o d’esclavatge es que la proïbicion de la lenga pòt èsser vertadièrament efectiva solament quora los esclaus son separats de lors comunautat e de lor familia, si que non la pratica de la lenga demora encara longtemps, dins la clandestinitat o la discrecion, amb d’importants fenomènes de transmission e es çò que se passèt dins maites cases en America e endacòm mai a l’atge modèrne. L’idèia que la proïbicion directa, violenta, seriá la rason principala de la disparicion de las lengas d’Africa en America e dins la Caraïbas, per exemple, es uèi una causa fòrça contestada, perqué ont èra possible, los esclaus an continuat per un temps a parlar de lengas africanas e de còps que i a son estadas transmesas, almens parcialament, pendent doas o tres generacions.
L’imposicion e l’apropriacion de la lenga dels mestres meritan tanben d’èsser analizadas, e subretot lo procès e lo fenomène de la creòlizacion, fòrça estudiat, es a dire de la creacion de lengas novèlas sus la basa de las lengas dels mestre, mas tanben d’elements de gramatica e de fonologia de las lengas d’originas, creacion de lengas especificas, socialament e culturalament plan segur completament desconsideradas (« patois de nègres », çò disian los franceses) e, a priori, sens cap de poder (al contrari èran l’incarnacion lingüistica del quite estatut de l’esclavatge, es a dire de l’impoténcia, de l’ignorància, de l’insufiséncia, de l’assujetiment). Mas, de còps que i a, contaminèt la quita lenga dels mèstres, e venguèt mème la lenga dels mèstres o ex-mèstres, prenguèt la plaça de la lenga dels mèstre almens dins la vida vidanta e de totis aprèp l’abolicion (i a lo cas plan segur de Haïti, ont lo creòle es còoficial amb lo francés).
2- proïbicion facha als Valdeses de Calàbria de parlar occitan
Un autre exemple de proïbicion de la lenga que fa part de l’istòria nòstra, es la proïbicion de l’occitan dins las comunautats valdèsas persecutadas en Calàbria. Valdeses de las Alpas, occitanofones an migrat en Calàbria al segle XII e i foguèron mai o mens daissats tranquilles dusca al sègle XVI, dusca a la venguda de pastors calvinistas, çò qu’endralhèt la terribla repression de 1561 (chaples de mai de 2000 personas). An aquel moment, e puèi de nòu en 1592, los subrevius foguèron sosmeses per l’inquisicion a una tièra d’interdiccions : de far d’amassadas, de viajar, de se vestir coma n’avian l’abitudi (a la mòda transalpina, çò ditz) e de parlar lor lenga, lo provençal, vist que totis èran deja bilingües (parlavan lo calabrés, la lenga vernaculara del parçan). Se qualcun èra pres a parlar provençau èra condemnat a una jornada de prison e d’autras pènas mai duras eran previstas pels recidivistas ; la rason invocada es que se podiá pas comprene çò que se disián entre elis e lo provençal èra la lenga de lor eresia. (vesètz se volètz mai d’entresenhas, mon pichon article sul sicut).
Mas malgrat tot aquò, malgrat la conversion forçada e tot lo demai, gardèron lor lenga, almens dins lo mai bel dels vilatges qu’es Guardia Piemontese ont la se pòt ausir tot’ora. L’inquisicion capitèt a lor far perdre lor religion (aquò prenguèt fòrça temps e demoreran de catolics fòrça tebeses), mas capitèt pas a lor far perdre la lenga. Dins aquesta situacion, una situacion de bilingüisme, la lenga nominada « provençal » (provenzale) o « piemontes » (piemontese) foguèt identificada coma lo luòc de l’eresia, de la resisténcia eretica, cargada del poder de far viure l’eresia. Èra plan lo cas, perqué l’eresia valdesa se disiá e s’escriviá en occitan, dusca al moment, per çò qu’es de la França (pas de l’Italia evidentament), de l’agregacion dels Valdeses a la Refòrma calvinista ont, entre autras causas, accepteran de prene lo francés coma lenga del culte.
3- Proïbicions linguïsticas escolaras
Se podriá prene segurament d’autras tipes de proïbicion lingüistica, coma lo de parlar quicòm mai dins l’encastre de l’escòla que la lenga ensenhada. Sufís de remandar a tota la tradicion d’interdiccion de parlar quicòm mai que lo latin dins maites colègis d’abans la Revolucion (almens aquò foguèt la règla efectiva dusca a la mitat del segle XVII)[3], que puèi venguèt ironicament l’interdiccion de parlar quicòm mai que lo francés, amb lo famos ritual del senhal o del simbòl contra los pateses e contra las lengas nativas dins las colonias (l’exportacion coloniala d’aquesta proïbicion es quicòm de fòrça important e tanben lo fach que siague sovent estada continuada aprèp la descolonisacion).
Aquí lo poder reconegut al patès, que siá patés de França o d’Africa, es lo poder, negatiu plan segur, mai que mai lo poder de mantener una barralha contra lo saber positiu, racional, scientific e tanben contra l’acquisicion d’una vertadièra ciutadanetad, per çò qu’es de la França, e de la vertadièra civilizacion, per çò qu’es de las colonias, e, al contrari al francés es atribuit lo poder pròpri, intrinsèc, d’inculcar la rason, la sciéncia, la civilisacion, la Republica, los drets de l’òme. Aquò es prestar un poder magic e quasi religios a la lenga nacionala, una magia a l’encòp politica, etica e estetica, una magia blanca plan segur, en lucha contra la magia negra dels pateses, lo poder negatiu qu’aurián de mantener l’inhorança, la supersticion, lo despotisme. Podèm pas que citar aquí la famosa frasa de Barère : « lo federalisme e la supersticion parlan bas-breton » e la de l’abat Grégoire : « l’avaliment dels pateses importa a l’expansion dels lums, a la conoissença de las lèis, al bonur nacional e a la tranquilitat politica » (Ensag sus la regenereacion fisica, morala e politica dels Josieus). Es per aquò que cal totjorn far una analisi politica e sociolingüistica dels poders magics, positius e negatius, prestats a las lengas
Discussion
Lengas d’esclaus
- M. Banniard afortís que cal far la distinccion entre l’esclavatge ancian (l’esclau a Roma se podiá rescatar al patron) e l’esclavatge modern en America (fòrça mai inuman). Per el, i a quasiment pas de punt comun entre las doas situacions. Lo projècte de Platon d’empachar los esclaus de parlar la mèma lenga es pas realista. Los esclaus dins Plauta parlan entre elis e amb los mestres sens cap de problema. D’alhors, avèm pas agut dins l’Emperi roman de creòles. L’idèia que las lengas romanas son de creòles latins es un mite romanista. Lo pòble e los esclaus (un terç de la populacion) savián parlar latin (remanda a la tèsi de Jean Christian Dumont, Servus. Rome et l'esclavage sous la République, Rome, École française, 1987). La situacion dels esclaus en America e dins las Caraïbas èra fòrça diferenta, èra una situacion de destressa lengatgièra.
- JP Cavaillé respond qu’a solament volgut mostrar que la situacion d’esclavatge es una situacion ont la proïbicion de la lenga d’origina deuriá èsser eficaça e justadament marcha pas, almens per d’esclaus de mèma origina.
Lengas sacradas o sacralizadas (latin, francés) e poders politics e religioses
- P. Sauzet fa remarcar que la valorizacion del latin dins França d’abans (e aprèp) la Revolucion èra fòrça contrariada (latin : prestigi dels pedants). Èra pas la lenga del modèl social lo mai poderos.
Parla tanben de la resisténcia a utilizar la lenga sacrada dins la vida vidanta (exemple de las comunautats josivas amb l’ebrèu ; la sacralizacion es tanben una mesa a distancia, una taboïzacion.
- JP. Cavaillé : mas lo latin èra tanben una lenga internacionala, escolara…
- P. Sauzet : los Jesuitas volian que los escolans sapesson plan lo latin coma lenga de cultura nauta (saber argumentar en latin, e plan segur l’escriure. Cf. la tesi de Jaurès encara en latin !), mas pr’aquò volian pas que los escolans se metesson a parlar latin dins la vida vidanta en defòra de l’escòla.
- M. Banniard : Lo francés ven una lenga sacrada tanben (poder simbolic e misterios). Uèi es l’ortografa, qu’es sacrada. Aquò vòl dire que la diglossia amb lo francés es acabada.
- P. Sauzet renviá a Colette Beaune, Naissance de la nation France, sus la politica reiala de valorizacion del francés. Cita, en occitan, dejà al segle XIII, lo sirventes de Bernart d’Auriac a Guilhem Fabre ont la lenga simbolica reivendicada es lo francés.
- JP. Cavaillé : dos tipes de lengas sacralizadas 1- la lenga d’autant mai sacrada que se compren pas o gaire (lo latin de gleiza per lo vulgus pecus) 2- la lenga que se compren, mas qu’es socialament e politicament reconeguda coma la mai poderosa (per ex. lo francés pels protestants)
- M. Banniard : Dins lo cas dels uganauts refusar lo latin es forabandir l’autoritat de Roma, es un biais de dire « non » a Roma.
- P. Sauzet : la Reforma es estrechament ligada a las afermacions nacionalas (acompanha la formacion de la nacion alemanda, amb la revirada en alemand de la Bibla, etc.).
- JP. Cavaillé : es pas solament una rason pratica (la compreneson de totis) que pòrta a causir lo francés (e non pas lo patés !) es una rason nautament simbolica (cf. l’adesion dels Valdeses a la Refoma passa per lo passatge al frances coma lenga de culta).
- P. Sauzet apond que de ministres en Bearn volian pas presicar en bearnés, alara que lo gascon demorava la lenga oficiala, perqué èra pas pro digne. La Contra Reforma ela a causit un doble regime : lo latin per l’elita eclesiastica e los vernaculars pel pòble, subretot dins las praticas oralas e de còps que i a escrichas, mas non pas benlèu per los valorizar.
Per lo poder reial coma pel poder religios se tracha pas de far de la lenga del pòble una lenga de lètras e de la balhar a aprene… es una transparéncia non pas de cap en cima mas de la cima aval.
[1] Vesètz tanben Aristòtel, Economica, 1, 5, 6.
[2] « renaming, forced religious conversion, involuntary circumcision, prohibition on the use of native languages and the denial of contacts with the victims’ families and communities of origin », Report of the International Eminent Persons Group, 2002.
[3] André Chervel, Histoire de l'enseignement du français du XVIIe au XXe siècle, RETZ, 2011.


text:
Halfdan T. Mahler
Lo doctor Halfdan T. Mahler nascut lo 21 d'abril de 1923 a Vivild en Danemarc.
En 1951, trabalhèt per l'OMS. Passèt gaireben dètz ans en Índia coma estacat al programa nacional de tuberculòsi.
De 1962 a 1969, venguèt cap de l'unitat de tuberculòsi al sèti de l'OMS a Genèva.
En 1970, foguèt nomenat director general auxiliar de l'OMS tot en demorant a la direccion de l'analisi de sistèmas de projècte.
En 1973, Mahler venguèt lo tresen director general de l'OMS. Foguèt elegit per dos mandats successius de cinc ans en 1978 e 1983. Jos l'èra del doctor Mahler, en 1979, la trenta dosena Assemblada de Santat del monde lancèt l'estrategia globala per la santat per totes fins a l'an 2000.


text:
World Trade Center 7
Lo World Trade Center 7, o WTC 7, es una bastissa de Naua Yòrk situat al complèxe del World Trade Center, al Bas Manhattan. Lo nom 7 World Trade Center se fa referéncia dins doas bastissas: l'estructura originala, completada lo 1987 e destruida lo 11 de setembre del 2001, e l'estructura actuala, inaugurada lo 2006. Las doas bastissas los bastiguèt Larry Silverstein, llogater del solar, qu'es proprietat de l'Autoritat Portuària de Naua Yòrk e Nòva Jersey.
Lo WTC 7 original, de planta trapezoïdal e amb la façada de granit roja, aviá una nautor de quaranta sèt estanças. Un passatge elevat de pedons connectava la bastissa amb la plaça del World Trade Center. Lo WTC 7 se bastiguèt sus una subestació d'energia de la Consolidated Edison (Con Ed), causa qu'impliquèt una seguida de restriccions inusuals en lo dessenh de la siá estructura. Quand s'inaugurèt fin finala, lo 1987, Silverstein aguèt de dificultats per i atraire llogaters. Lo 1998 Salomon Brothers signèt un loguièr a long tèrme, e se convertiguèt en lo principal arrendatari de la bastissa. Lo 11 de setembre de 2001, la bastissa demorèt danyat per l'esbaussament de las Tors Bessonas, e la siá integritat estructurala demorèt compromesa pel seguit d'incendis que s'i declarèron aquela meteissa serada. Lo WTC 7 original se va desplomar a las 17.20 del 11 de setembre a causa de l'efièch combinat de totes dos factors.
Lo bastiment del nòu WTC 7 comencèt l'an 2002 e s'acabèt lo 2006. A cinquanta doas plantas de nautor e contunha d'èsser sus la subestació electrica de Con Ed, malgrat qu'ocupa ara mens superfícia que la bastissa originala per pas interrompre lo passatge de Greenwich Street, que va de TriBeCa («Triangle Below Canal Street») fins a Battery Park en traversant la zòna del World Trade Center; en l'espaci que antigament ocupava lo WTC 7 uèi tanben i a un pichon parc. La nòva bastissa es limitada per las carrièras de Greenwich, Vesey, Washington e Barclay. Lo dessenh actual del WTC 7 met mai enfasi en la seguretat, amb un nuclèu de beton armat, escalièrs mai amples e unes supòrts d'acièr mai resistent al fuòc.


text:
Nouveau Testament Occitan & Rituel Cathare XIII ème siècle
Transcripcion d’Yvan Roustit
Resumit :
Aprèp la guèrra dels Albigeses e maugrat l 'Inquisicion, en quin lòc escondut e complici, convent o castèl, los òmis bons, prèires catars, poguèron far redigir en lenga occitana lo Novèl Testament e lo Ritual dont avián de besonh per lo " consolamentum " ?
Per qual miracle aquel polit manuscrit poguèt subsistir dinc a uèi en perfièch estat ? Conservat a la Bibliotèca de Lyon, foguèt fotolitografiat per los Fraires Lumière aprèp d’unes sègles d’oblit. Lo vaquí transcrit e presentat per los lectors d'uèi per un istorian albigés occitan : Yvan Roustit.
Ancian professor d’istòria agregat, ancian professor d’occitan, e amb una fòrta conneissença liturgica, posquèt conduire aquel trabalh minuciós per fin finala lo publicar a compte d’autor e amb un prefaci de l’istorian Jean-Louis Biget, especialista de l’edat mejana.